cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guatemala
Cngc(政治)
Knkawas 1993 we wada slmeun ka sehwa daha, tahwakwan daha we, peeyah 9 hei wada prbangun dehuk 13 hei, ttloongan na congtong hucongtong ma, kwohwe-yiyen saha we, peeyah 5 knkawas hridun betaq 4 knkawas, tahwakwan we, peeyah 6 knkawas hridun betaq 5 knkawas, sucang ma suyiyen we, peeyah 2 knkawas ma mddeka kingal knkawas we, prbangun betaq 4 knkawas. Congtong we asi ka hwating cungnenjen mosa metaq kipu, mntexal bale,
Mohamed Ould Abdel Aziz
Kndusan(生平)
Kngkawas 2016 Mohamed  Ould  Abdel  Aziz u muda pusa kari   niya knpriyux splawa qnlhangan, malan tubaraw truma dha rakaw mbanah  bntasan, ptura  kndamac alaw qnlhangan snpeyyah qnlhangan France    qmlahang kntrawah  wada msdara mi mrdang ka dcans. Kngkawas  2017 idas 8 diyax 6, knpriyux splawa qnlhangan pnusa kari niyi wada srwanan puda Mauritania, kiya ka 10 diyax daw wada mndungus balay dmuwi ka burah splawa qnlhangan.
Cyocuy
Pnyahan alang(部落由來)
= Alang Niyawcue 【Cyocuy】 (鳥嘴部落) = Ngayan alang: Alang Niyawcuwe 【Cyocuy】
Guatemala
Cngc(政治)
Senci kwohwe ma congtong nii we, sepac knkawas texal, kana riso 18 knkawas we niqan sencicen, uka sencicen ka supi. Kwohwe ka pstiyu seediq mmaha cwekaw-hwayen, sepac knkawas tloongan daha hiya. Tasen ka knkawas 2003 we, pnckulan cenkwo tarenmong ka Awsuka‧Pearho ka wada mangal,  54.1% ka nngalan na kipu, cenkwo tarenmong nii ka tangpay mbeyax bale meniq kwohwe duri.
Mohamed Ould Abdel Aziz
Kndusan(生平)
Kngkawas  2020 idas 7 diyax 9,Mohamed Abdel Aziz u wada  muda cmiyuk pnuda pnsliyan Qnlhangan Tyawca Yingkay,  qpahun yingkay niyi ka matas‘Pawkaw’ Babaw  niya daw, Mauritania na Shwa u prading  muda mppluk balay quri  mpsalu knbaraw hoying, wana mniq qnnaqah knspaux qnlhangan  ka rmading  cida, kiya ka niqan biyax  muda pcahu  Soto knghkwo.
Cyocuy
Pgkela alang (部落特色)
Ini klai ka dungus kesun "Cyocuy" ka kari naq Tayal nii, hengak srengo kari Telu we "Cyocuy".
Guatemala
Cngc(政治)
So ka duma alang qnlhangan Rating Meyco peni, uka pnsludan na mingcu ka Kwatimara, ini ptkere riyung ka tangpay daha, niqan naq tangpay ka dmnudul texal qnlhangan de wada mtggarang. Duma naq tangpay we, paru ba dndilan na ndaan cungcu, so ka supi ma ciye lmekuh dheya peni.
Cyocuy
Nniqan (所在位置)
Quri Singcu Siyen Ciensu Siyang Singre Cun 8 ring dheran hini, ida naq tnalang Meyen ka alang biciq nii, meniq tghunac tnarac dehuk hari 3.7 Kongri ka psliyan Singre.
Mohamed Ould Abdel Aziz
Pnyahan pnatas(參考資料)
Tnhjil kari seejiq Watan Diro(瓦旦 吉洛) mtabug Snakun:Truku
Cyocuy
Nniqan (所在位置)
Meniq baro tgdaya tnarac ruru Yoruwo, gaga ayu truma ckceka tghunac ggiyan hido ka dgiyaq Niyawcue, dehuk hari 850-900 cceka Kongcu ka knpragan (Haypa) na.
Guatemala
Cngc(政治)
Ndaan senci knkawas 2007 we, pncikul copay Cenkwo siwang renmong ka Aarwaro‧Koromu wada mangal congtong, mndaha topyaw de 52.82% pnspegan topyawri na, heya we tg1 copay congtong nKwatimara.
Tasen Kwatimara ka knkawas 2011 we, pncikul yopay na aykwotang ka Awto‧Peresu‧Morina wada mangal congtong mndaha topyaw, 53.74% ka topyawri na.
Tasen Kwatimara ka knkawas 2011 we, pnckulan kwocya ciho cunsen na  Cimi‧Moraraysu ka wada mangal congtong mndaha topyaw, 67.44% ka topyawri na.
Tasen Kwatimara ka knkawas 2019 we, pnckulan huncitang ka Ciang‧Matay ka wada mangal congtong mndaha topyaw, 57.95% ka topyawri na.
Cyocuy
Srengo kari daha (使用語言)
Kari Tayal. kari Plmukan. kari Khilang.
Guatemala
Cngc(政治)
Niqan seediq mesa, ini kmalu ka jencen na Kwatimara nii mesa, mskari yecuming kwangpo we ini srwai na qnqlhangan, betaq hndure hari ka ga hani malu.
Cyocuy
Pnneyah alang (部落由來)
Pnooda spatis naq 《PnGaya na Tayal cu》, mnkndalax naq Nantosien Wuse quri tgdaya Cueruwan hiya, ado mkskadi mbgurah dheran, kii theruy meniq tgiril ruru Marikuwowan, kesun daha Urawse, bobo na ado knsekuy bale niqan, knkkawas daan pnseeliq ssipa ka pnhmaan, wada theruy mquri meniq tgdaya Suetense ka duma seediq di 【Singcusien Ciensusiyang Singrecun】, bobo ado miicu so han cmebu tnalang Ceawresitong, kbberih mquri meeniq tghunac ruru Malikewowan, pheyu kingal alang ngayan na we Yepasu, bobo na dungal mquri meeniq Singrecun ruru Yore hiya, ida naq Pasuse kesun daha.
Bobo mhedu mndaha mccebu, ado ptuting naq Meykuwang ka tnalang hini, kii tnngayun daha alang "Meyen".
Guatemala
Kari prngagan daka Perisu
Pnatis Aaysinena-Weko tyawye knkawas 1859 Ingkwo daka Kwatimara, spatis daha ayus Hoturasu nIngkwo, ayus nii ka ayus dheran na Prisu saya, anu 18 suci ciida we pnatis hoye Ingkwo daka Sipanya, spooda tyawye de, kndalax tghunac na dheran yayung Sipun(Aycinena-Wyke) ma, dheran tncysan rcilung ka dheran tghunac 4627mil² Perisu saya we,  kiya kana dheran gnlekan Ingkwo ciida. Pooda kongto ka Kwatimara knkawas 2018 idas 4 ali 15. Knkawas 2019 idas 5 ali 8 we pooda kongto cniyuk n aka Cunghu Perisu duri, smruwa bqanun kwoci-hwayen(ICJ) ka pnkseenggan daha nii, ga tmara kari na kwoci-hwayen ka dheya saya.
Pnugluban daka Conghwa mingkwo
Kndalax knkawas 1933 idas 6 ali 15 betaq saya we, pnheyu pnugluban ka dheya daha nii, ani naq cingmaw-tocu, cyawti-wunhwa, canye-cisu, cicu-censo, cyunsu ma wesung dnii peni, ga daha spuun moda.
India
Ppanan rulu(交通運輸)
Ppanan rulu Intu o niqan elug rulu qrngul, elug babaw dxgal, elug babaw qsiya ni elug sapah skaya dnii klgan. Ana nanaq wada kmdudul malu ka situng elug rulu ka snduray o, ida saw kiya nanaq uxay ka malu na. Hngkawas 2014 manu ka elug rulu qrngul Intu o, wada dhuq 68.525 km dhyaqan na, ida tgrima kmprigan knlangan niqan hmrinas 7,000 ka tgaan ppanan rulu, wada hmrinas 1,200 ka rulu qrngul, kingal hngkawas o niqan 100 hpucing sjiqan ka hnadus niya, ppanun qyqaya o hmrinas 10 hpucing ton. Kiya ka kiya ni elug rulu qrngul ida jiyal bsiyaq ni smudal da, thuway ini tbiyax, uxay bi malu hari ppanun dnii, ini dhuq pneysa kndusan. Yasa ini dhqi kmlawa, ida msuqi dhuq kjiyax ka rulu Intu. Jiyax 23 idas 9 hngkawas 2015 siida, Yeytawpu Intu o pkla rmngaw pkrawah tru elug Kawteyey na tduwa ddaun qquran. Phtu hngkawas 2015 siida, bnadas ka Sinpung, ida psalu kndadax Mungmay dhuq Yameydapate na Kawteyey-sinkansiyeyn.
Sjiqan(人口)
Intu ga hngkawas 2011 siida mkla matas o niqan 74,04% (Dsnaw:82.14%; Dqrijil:65.46%), pihari o ciway bi, ida egu 1.064 ka knbsyaqan kndsan dsnaw, knrana na sjiqan o 1.606%, pncingan llaqi o 22.69/1.000 hiyi. Yasa paru qnrinuc dha ka Intu, ida egu bi nniqan mqrinuc seejiq ka alang paru, meru kneinu ka narux tngkeje, nyueyci, jpnnawyeyn, Asingkayeyn, Esingkayeyn dnii, ida smisug balay.
Mincu(民族)
Pusu sjiqan Intu o niqan 72% ka seejiq Yarian ni 25% seejiq Tarwopitu. Ida niqan kingal qpruhan ka uxay mnniq hini sjiqan, saw ka niqan bi hangan na smalu xiluy seejiq cyaturiya rwohaar, seejiq Rapari o ida tmabug... ka pusu ngalal dha kndusan; niqan ka lmamu ni tnsamac, uxay uri o embbari cimu, empruway knudus, emphuni, empsapuh, Ayufeytwo, empriyux sifa, qmpah dmruc btunux, empruway matas dnii qqpahun. qlaan bi empruway seejiq o yabi niqan 500 ka uxay mnniq na qpruha muwani, yabi dhuq 8000 kbuhug hiyi seejiq.
Idas spac hngkawas 2014, manu ka paru bi fayueyn Intu pdhug ris, smruwa priyux snku ka dsnaw ni qrijil, maa tg3 snkuan. sayung o yabi niqan 200 kbuhu hiyi ka pnriyux snkuan ka Intu.
Kklgan sjiqan(種姓)
Kska tnunan sehwey Intu ga, ida niqan na ka kingal nanaq mbsaniq kklgan gaya. mnuru feytwocing ka seejiq Intu o snakan spac klgan sjiqan: Porwomen, Satili, Feyse, Sowtworwo, knkingal klgan sjiqan o ini tduwa mstrung, hyaan, mlutuc qnpahan, rahuq na o ini tduwa sdalih ceynmin-cantworo.
Kari(語言)
Kari qpruhan Yarian ni kari Talwopitu Intu ga ida pusu bi snakan kari Intu, kana ka hnbragan sejiq o niqan 74% ni 24%, rahuq na kari o kika nkari seejiq Cangmeyn ni kari Nanya, ni pshdug kari klwaan ka Intu. Sayang ga tgkingal kari klwaan o kika kari Intu,yabi 30% ka seejiq dmuuy,kari Intu nii ka hbaraw bi seejiq rmngaw; kari Ying kwo ga lxanan hngkawas 1965 siida saw wana hiya ka kari klwaan ( uxay uri o mntna ka dha kari Intu ) ,kiya ka kiya ni ida dha pniqan mtna  tgz sqpahan kari klwaan  sprun qmita, ida djiyun balay rmnyan kana klwaan uri, pusu balal. Djiynn mniq cenc ni sangyey, kari Yingkwo ga mniq qrui saw ttgsa o ida pusu bi uri, saw mniq tgska ni tgbaraw na ttgsa o ida dha djiyun balay ka kari Yinkwo.
Bnnatas pastas hngkawas 2001 hnbragan seejiq Intu ga, snpgan Kalgan dnjiyan Kari o saw truma nii :
Cungcyaw(宗教)
Ida egu bi pnrhulan ka klwaan Intu, egu bi pnyahan cungcyaw, tauwa slayan hiya kana ka klgan cungcyaw knlangan, thnganan dha sapah sslian cungcyaw. Kana ka klwaan Intu yabi niqan 80.5% hnbragan seejiq o snhiyi Intu cyaw. Rahuq na do ida niqan ka pusu bi qpruhan cungcyaw niqan ka Israncyaw(15%). Siqecyaw (1.9%), Cinancyaw(0.4%)uri, yasa sbiyaw o niqan miyah mtmay pgaran kari ka Syuriya citucyaw ni snduray hari do miyah kmlawa cmin ka Inkwo, ida niqan citucyaw(2.3%) uri. Pnniyah Intu ka Focyaw, uxay paru ka biyax lnlgan niya. Mniq kana ka hnbragan seejiq o niqan 0.8%, kiya ka kiya ni gngarang Focyaw ida paru bi gnglug na ssiyaw klwaan Intu. bukuy qndriqan na Intu ka 14s Tarayrama do, hbaraw bi snhiyi Focyaw seejiq o musa thmku kngkingal hngkawas.
Ttgsa(教育)
Intu ga muda 12 hngkawas mlutus kingal kska ciway pyasan ttgsa. Kana ka ttgsa tgbaraw o mspac hngkawas, kska kska o tur hngkawas ka slhayan syueys, dha hngkawas ka slhayan swos ni tru hngkawas ka Pos. Duri o niqan ka kleegan ttgsa cisu qqpahun, ttgsa kmsluhay seejiq dnii......uxay dungus bi stgsa.
Sayang o niqan 254 ka sapah pyasan paru mnsupu kana klwaan, niqan bi hangan o kika Rikungcyueyyuan Intu, pyasan paru Teri,pyasan paru Niheru, pyasan paru Cyaerketa dnii.
Guatemala
Nungyey(農業)
Nongye we sepac kingal pnsnakan na GDP, maha teru daha pnsnakan na cuko. Mddeka beyax qmeepah we na seediq pqeepah. Kahwe, knciya, blebun ma took ka pusu ba bbrigun daha, kahwe ka lekuh na bale, tg6 egu kahwe bobo dheran nii ka Kwatimara, ga daha phmaan quri Antikwa,  Atitoranhu, Kowan, Wewetonanko, forayhanesu ma Sungmakosu-sung ddheran nii. Niqan kingal Kahwe sehwe ka Kwatimara(ANACAFE), dheya ka mbaruy kahwe daha.
Kungyey (工業)
Maha ba rima kingal pnsnakan DGP ka kongye ma cencu daha.
Knkawas 1996, pnatis patis mptbale de, wada malix ciida ka pncbuwan daha 36 knkawas di, wada hii ngalan ka qqeerung na waysang-tocu. Mrana ka nngalan cunghu, niqan prrngagan daka kwoci tocuciye ma, pnbeyo cinzong ciko nseediq naq ma, pqita ddaun bobo. Netun so ini keelih paru ka bnrigan nongcanping we, nexal de maha mntena cingci-cungcang knkawas 2000 na Kwatimara ka ndaan daha.
Bgihyr paru ka knkawas 1998 we, maha tikuh ka snliqan bgihur na Kwatimara nii daka duma qnlhangan ssiyo na.
Ryuyo(旅遊)
Ga mbeyax ba rmawiq ka riyoye na Kwatimara, sqita pngklegan kwankwangci(INGUAT) na Kwatimara we, ga na ptyasan so nii ka dheran daha:
Ssiyo na Kwatimara sung(Guatemala): ga na pgmaxun ka pnheyu saya daka pnheyu cbeyo, qqtaan na we, Antikwa(UNESCO suce wunhwa-yican), Kwatimarasu, rcilung Amatitoran dnii.
Dheran bbaro(Highlands): pusu na we Maya wunhwa, qqtaan nawe, rcilung Atitoran, Cicikasutonanko, Cicesung-sungkorusu, Totonikapan, Kosaartonanko dnii.
Petung sung(Petén): mosa migin Maya wunhwa ka pusu na, qqtaan na we: Tikaar(UNESCO sucecuzan ma wunhwa yican), rcilung Petungyica, Fororesu ma jnkingal snpahan Maya dunii.
Iysawaar sung(Izabal): knmalu ba Cyaropihay ka pusu na, qqtaan na we: Riwunsutun, rcilung Yisawaar, snpahan Maya Quiriguá (UNESCO suce wunhwa yican) dnii.
Werapasu(The Verapeces): nkiya nanaq ka pusu na, qqtaan na we: Semuc Champey、Grutas de Lanquín dnii.
Kssiyo Taypingyang: tthiqan bobo rcilung paru ka pusu na, qqtaan na we: dgiyaq puniq Pakaya, Monterrico, pglbanan asu Sunghosay dnii.
Cyawtung (交通)
Daha ka stmaan sapah skiya keoci-cicang na, ga Raawrora kwoci-cicang Kwatimarasu ka kingal ma, ga Maya suce kwoci-cicang na Peting sung Santa Elena ka kingal. 縮圖|Rulu teru gukuc 縮圖|cicunco ga eluw alang tunux daha Rusang cyawtong na Kwatimara nii we kongru ka stmaun daha, tgCA1 kongru we mllutuc Mosiko, Saarwato ma Kwatimarasu,  tgCA9 kongru we mllutuc daha pglbanan na Kwatimara nii, tgAC2 Kongru we mosa quri eluw ssiyo Taypingyang, tgAC13 kongru we mosa Perisu. Kongru daha we, rulu naq nseediq daka kongco ka gtngayun daha, rluwan na kongco we Kwatimarasu. Nniqan eluw rulu puniq ka Kwatimara han, ga lixun saya di, tiici na Kwatimara su ge, niqan teru poukwan, ssaan tsdamac tikuh nniqan daha rulu puniq.
Hei seediq (人口)
Llutuc na seediq Maya ka 43% hei seediq nKwatimara. Niqan llutuc Hweco ka ssiyo rcilung Cyaropihay duri. Ga meniq nongcun hari kana seediq Kwatimara, ani si ga ini beyo muyu alang pngerah. tencucyaw ka smaun daha bale, ga mquri snhei tencucyaw ka snhiyan daha cbeyo di. Yaani 40% ka seediq snhei sincyaw, 1% ka snhei Maya congcyaw.
Rmigaw sbrigan keeman
Rmigaw sbrigan keeman (夜市)
keeman jiyax sngayan gaga thngali hari siyaw alang Skangki.niqan kingal ngahan na "南濱公園"msa.llabang bi ngagut uri,hiya o gaga rmdax balay.phdaan lala bi klgan bbrigun ,uqun,mahun,hrpasun ni kana qngqaya djiun kjiyax.musa nami rmigaw sbrigan keeman siida o ida mu strung ka duma gaga mu tnhiyan qmeepah mseupu nami tuhuy empprngaw ni mkan bitaq nami mtngi. Empprngaw nami bitaq mhuwa ni mjiras mlawa ka laqi mu da ,hana nami msangay.mssang bi ka laqi mu kuyuh:Bubu!kiya da!brgani ku nii hug? brigan da do mqaras balay ka laqi mu kana. Tayal bi suyang gtaan ka pihiq rngayun gaga!msa Rmigaw sbrigan keeman ka hiya o ida asi ka marig. ungat ka ini barig musa sapah. Aji wana nanak qmita. mtngi ku mkan uri qmita ku lala balay klgan seejiq.Mdrumut balay smbarig ka seejiq sbrigan. Duri ni pgkla tnan ana manu qpahun o asi ka muda mkrbuk bi kana. Mttuka kana ngangut ni qtaan o mtkuni tunux ta da. Niqan kingal jiyax duri,strung nami saw sgealu seejiq,enduan paru mnarux baga ni qaqay ka hiya. snaw mu do asi angal pila puah kukul na ni sbgay na hyaan kana. ana manu qtaan ta rmigaw sbrigan keeman. kiya ka kndsan babaw dxgal. Tayal bi suyang musa Rmigaw sbrigan keeman.
Guatemala
Hei seediq (人口)
Ani naq kesun kwanhwang yiyen ka kari Sipanya we, ani si mskari naq kari Maya ini pntena ka seediq hiya. Rmabang bale ka ga meniq nongcun di, ini kela mrengo kari Sipanya.
Patis pntasan daha knkawas 1996 ka mptbale peni, niqan kari mesa patis cenhu, ma patis senci we, phlidi kari seediq naq hiya.
India
Waycyaw(外交)
Tqnaqih siida smruwa kingal bgurah waycyaw cngce ka Intu. Intu supu kingal qpruhan paru klwaan. Kiya ka kiya ni, knrana na Intu ni Sureyn o ida paru bi pnluban dha, jda mangal egu bi knkuh na Cungs.
Mnhtu ka qnnaqih dha do, ida paru bi knleglug na waycyaw cngce Intu.Gaya daun Tungwang cngce sayang o, pusu bi o gisu supu Amerika, Owmung, Tanah Tunux, Icerey. Ratingmeycow ni Tungnanya qpruhan klwaan na pnluban waycyaw ni cingmaw.
Msdangi ka Intu ni Feycow, klwaan Tayin kwosyey ni knlangan Aradwo, niqan euda o ida ini bi talax piying.
Cungs(軍事）
Empsaping Intu mniq saw kmlawa Intu-kunghekwo klwaan o, niqan Rucung Intu, Haycung Intu, Kungcung Intu, ni ana manu klgan, duma niqan qmlahang ssiyaw silung Intu, balay bi empsaping Intu ni Hecangreysringpu dnii, mdulun bi dha kmlawa qmpah klwaan.Knteeu mniq kana klwaan knglangan o tg4 pam bi biyax empsaaping klwaan Intu, kana sjiqan empsaping klwaan Intu o 1,325,000.
Rucung(陸軍）
Empsaping klwaan Intu mniq 21sci knttu mniq kingal housing seejiq, mniq kana knglangan o tg1 egu ka sjiqan empsaping ka klwaan dha. Sruwa nanaq musa empsaping kana, ini bi djiyun miing empasaping ka klwaan Intu nii. Plealay o pusu qmlahang dha gasuc ssiyan skrayan klwaan dha, sayang do qmlahang ruwan klwaan dxgal dha uri da, pusu bmciyuk rnmuxan saw kesmier ni kdungqufwnc daya hraan hidaw, fenrifenc.
Haycung(海軍）
Niqan 55000 sjiqan ka Haycung klwaan, kska o niqan 5000 sjiqan Haycung empsaping mgrig sapah skaya ni 2000 sjiqan Haycung-rucangtway(MARCOS),kana niqan 155 asug ka Haycung Intu, gaga alax qmpah ka Ratehaw-Hangkungmucyan da, sayang gaga qmpah asug o Weykeramatiyahaw-Hanknngmucyan (INS Vikramaditya), asi mgan kari o 「Cawjwanghaw-Hankuncyan」, gaga smalu na.
Kungcung(空軍)
Pnhyugan mniq hngkawas 1932 idas 10 jiyax 8, djiyun dha mdudul kungcyun Intu-tikwo ni Hwangcya-cyanfeng, Hngkawas 1945 mniq ta2 paru tnjiyan klwaan knglangan siida, kika kungcung Intu o balay bi mtmay tnjiyal da. Kndadax burux siida, kungcung Intu ssiyaw klwaan Pacistan ni Cungkwo o prajing spac tjiyal. Kungcung Intu o biyax bi teumal supu Reyeynhekwo euda uda nii.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Guatemala
Ttgsa(教育)
So ka cicu cyawyi, cunghu daha we, ga pheyu kongri syawse ma congse. Ini bege pila kana mosa muuyas sapah pyasan nii, ani si, so lukus plkusun mosa sapah pyasan,  patis, ppatis ma ttpaan rulu we,  laqi naq muuyas mbari ma mbege kiya, kika laqi so mqrinuc de uka daha brahan mosa muuyas. Egu bale ka so laqi mtbleyaq naq tnsapah daha, mosa muuyas suri-sesyaw ka dhwya. So ka kawtung cyawyi daha we, kingal bale sungKarosu(USAC) tase ka kongri tase daha, ma, 10 sngali ka suri tase na(qtai patis pnatis na Kwatimara tase). Pnhyegan knkawas 1676 ka sungKarosu tase, tase nii ka paru ba ma, bsiyaq pnhyegan Kwatimara hini, ririh so tg4 bsiyaq bale pnhyegan tase quri Meyco.
Seediq daha hmrinas 15 knkawas we, 74.5% mkela qmita ma smepu patis, tghiti ba laalang congMeyco. Ani naq tikuh bale mkela qmita ma smepu patis ka seediq daha we, niqan sntangan na ka Kwatimara cunghu, nexal bobo 20 knkawas di we, maha niqan bnleqan daha.
congcyaw
Tencucyaw ka stmaan daha bale ka seediq Kwatimara nii, maha 50% kana seediq daha. Duma snhiyan daha we, 36.7% ka snhei Sincyaw, 0.4% ka snhei Maya congcyaw, 9.1% ini snhei ani maanu.
kari
Kwanhwang yiyen na Kwatimara nii we kari Sipanya. Kiya ka kiya we, kana hari seediq Kwatimara nii we, mskari naq kari daha ka dheya, egu klegan ka kari nanaq ndheya hii duri, niqan kingan kari kesun Garífuna ka quri Cyawropihay hiya.
uuqun(飲食)
Kwatimara nii we, paru riyung dndilan wunhwa nMaya ma nSipanya qnlahang dheya hini. So lklukus daha ma, so ka puuqun daha we ida naq muy/dmoi ssalu nMaya dungan, egu ba snpahan na Maya nana. Quri ssiyo rcilung Cyaropihay hiya we, qtaan ka kkeeki nHweco dungan, qbhangun de muuyas uyas snhiyan daha, ma, ga mgimax so ppuqun daha duri.
縮圖|Suceyican ka Tikaar kwocya-kongyen
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Smli
Ida mmlih ka dnuuy mnangal qmblingan, ini sangaay smli na uqulung mpkrana. Lnglungun ta ka kari, smli nii, spoda knkla mukla uuda. Asi ka mdrumuc mbiyax ta nanaq qmpah u, kiya pniqan ka dnuuy ta wah! Mnangal qnblingan sediq u, ini krana ka dnuuy uri. Niqan ka taxa sediq, sprun bay qmita sediq alang. Yasa mssu balay ka hiya, mdrumuc mi mbiyax uri. Musa qmpah ciida, ini kla msangay. Mduru kana ka sediq u, wada nanaq knttu stuku pila ka hiya, sntkuwan na hbangan u sliyun na mi bliqun na smku. Kiya, mrana ka dnuuy na. Qtaan so saya daw, malu kana kndusan na da, kiya so kiya ka kndrmtan na u. Winu mpqrinuc ka so nii hu. 由於他先前認真的典範，怎麼會有貧窮可言呢! 不勞而得之財，必然消耗，勤勞積蓄的，必見增加讓我們來省思積蓄的意義. 透過智慧來解釋. 我們要努力工作、勤勞積蓄，才能累積所得. 不勞而獲之財、不會增加而會消耗. 有一個人、部落的人很重視他，他是一位很忠厚老實又認真的人， 別人休息他日夜工作不休息，也不喊累. 有了錢就存起來，累積起來就增加了，他的生活過得很好了，
Qngqaya djiyun uqan nhapuy
Qngqaya djiyun uqan nhapuy (飲食及相關用具)
Sexual balay ka rudan Truku o ini dha jiyani snalu xiluy saw ana pnhuma uqun, yasa klaun dha gaya ka nii, nasi dmuuy snalu xiluy do aji mha malu nengalan uqun ka hklawas da msa lmnglung.kiya ka kiya ni gaga kska hini ka pucing ni sowki o ensaan dha priyux samat paah niqan ka Msqowring ni klmukan ki da.patas nii mu spatas truma nii o kmgaaw hari snalu qhuni, djima ni qwrux. 1.kulu luan蒸桶, 2.sru木杵, 3.duhung木臼, 4.pucing獵刀, 5.brunguy揹簍, 6.Towkan背網, 7. Paga背架, 8.bluhing簸箕, 9.gupuq藤飯盒, 10.tuyan葫蘆, 11.Sowki鐮刀, 12.kayu木勺, 13.rawa背籃, 14.hahaw水瓢, 15.bulan qsiya提水用具, 16.takil盛物用具, 17.wihi木匙, 18.tutu djima竹杯, 19.tutu qhuni木杯, 20.asu pslian tujiq汲水槽, 21.suqu 掘棒, 22.parih木製尖鋤, 23.btug竹片刀, 24.kray網袋.
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Rngsux Paru
Rngsux Paru (洪水)
Seuxal balay bsiyaq bi qmuyux paru ni mrana paru ka gsilung bitaq wada bungun gsilung ka ppngpung dgiyaq. Kiya ni kana seejiq o qduriq musa mssli ququy dgiyaq Klbiyun. Mssli empprngaw ka dhiya﹐spuhay ta ka gsilung nii, kiya do mha meelih ka qsiya da, mkksa. Kiya do ngalun dha ka 2 hiyi tghmut bi risaw ni wauwa. psaun dha bluhing ka 2 hiyi nii wada dha psaun gsilung. Embrinah miyah dxgal ka dhiya, ida ini keelih ni rinah mrana ka qsiya. Kiya do dseejiq ga, marah duri empprngaw “aji wah” braha ta gmaaw 1 mkla bi tmsamat ni ini smhmut malu bi risaw, 1 wauwa mkla bi tminun ni seejiq bi wauwa ka psaaw ta, mkksa. Kiya do wada dha psaun gsilung ka 2 hiyi nii﹐mowsa kmaraw sudu gaga smpuy pusu gsilung hiya. Yasa gaga htngayan sudu ka elug uuda gsilung. Ungat ka sudu niya do wada asi ksa “Wax” mtrawah ka gsilung ni paah siida wada meelih uri da. Wada msa “Wax” mhgut ka gsilung do kika hmici gmqguq、gmeayug dxgal ni maadgiyaq ni ayug﹐rklu ni yayung da. Miyah sapah duri ka dhiya ni taan dha ka rpun aji uri o sapah dha o nii htngyan qsurux kana. Kiya do sqada dha ka qsurux ni ida ki napa dha ka uqun mnsngari o psaun dha ruwan rpun ni bunga napa dha o saan dha rmbung ptangug. Lala ka tangug wahir dha do prnaun dha mhuma. Pnaah saw nii lala bi ka gnhiyi bunga dha do niqan ka uqun dha, ini keuray da.
參考文獻
Snakun:Truku(太魯閣語)
Malepa
Malepa (新望洋部落)
Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang Malepa.
200 sapah ka kneegu na sapah, 645 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 625 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 20 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 93%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 2%, Bunun 1%, Amis 1%.
Hangan alang（部落名稱）
Marepa
Tu-ku-bey-cu na alang（部落特色）
Pnspuwan alang Sinwangyang mi alang Qhdin ddha alang.
Nniqan niya（所在位置）
Nanto keyng Jinay go Rising cwen.
Knlbangan（範圍）
Rising cwen pa wa mniq Hwasyang cwen hnruwan hidaw, tudaya bay Yayung Peykang, lmutuc Ddwiya Gokang ka hnruwan hidaw, tudaya u tnuayus Cweyhwa cwen, pryaxan hidaw mi tuhunac u mslutuc Hwasyang cwen, tudaya u msqapah Taycyu su Hoping cyu.
Nniqan lnglingay（地理環境）
Qnpahan so bay qlqahan.
Quri ppanan rulu（交通資訊）
Mriq rulu:
Tayhoku> Formosa Kwotaw 3 haw> Sweysaryeyn Kwotaw 6 haw> Tay14 seyng>Hari>Paran>Elu Rising seyng> dhuq alang niyi da.
Ppwaluk tyeyn-cu patas qtan alang（電子地圖連結）
Teyncu patas pkla nniqan alang.
Klwanan sediq（部落所屬族群）
Tayal
Sduwi na kari saya（當今使用語言）
Skari kari Tayal, ska kari Telu.
Snlhayan snhiyan（宗教信仰）
Kiristo kyo: Marepa Kiristo Cyoro Kyokay,
Rising Sin Yasu Kyokay.
Pnyahan alang（部落由來）
Rising cwen pa wa mniq Hwasyang cwen hnruwan hidaw, tudaya bay Yayung Peykang, lmutuc Ddwiya Gokang ka hnruwan hidaw, tudaya u tnuayus Cweyhwa cwen, pryaxan hidaw mi tuhunac u mslutuc Hwasyang cwen, tudaya u msqapah Taycyu su Hoping cyu. Dxral saya pa niqan alang Sinwangyang mi alang Qhdin ddha alang.
1、Sinwangyang
Wayang, ngalan dha tmhangan Mkmoyaw tmhangan ka sediq alang, dxral nniqan cbiyaw pa wa mniq nniqan turunac Yayung Peykang nbuyas ddwiyaq saya. Qlhangan Tanah Tunux cida pa, mnneniq trahuc dxral mhrus, naqah niqan mncahaya ka sediq alang dmi, kiya ka musa thdil tudaya alang mi mquri dxral nniqan habung alang Sinwangyang saya. Bukuy daw wada msunu truma ka dxral mi, mqlahang quri so alang ka seyhu dmi, kiya ka mniq kngkawas 1976 cida, dmudul sediq alang musa thdil 300 m hnruwan hidaw hunac Lumuwan, phiyu nanaq alang dungan, thnganan Sinwangyang, wada lixan ka alang Mkmoyaw. Tayang uxay daw Plmuwan u, phiyu alang mniq pnstrngan Yayung Peykang mi cida niya Yayung Kyabung dxral ddwiyaq hnruwan hidaw hiya, pryaxan hidaw u mquri dxral mhrus, alang u psnakan dha pnswayan rudan; mntna llutuc quri Plmuwan kana. Nniqan dxral alang Plmuwan cbiyaw u wa mniq dxral tudaya hari 300 m Tayang, pnhiyu  ni awah qmlahang Taiwan ka Nihong tikwo nina. Miyah qduriq Taiwan ka Kokominto seyhu daw, niqan kingal alang ka wada mquri pryaxan hidaw thdil,
Qntan patas（參考資料）
Snakun:Truku
Kalatadrang
= Kalatadrang（卡拉達蘭部落） = Gaga mniq Taytung Cinfungsyang ka alang Kalatadrang.
69 sapah ka kneegu na sapah, 230 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 93% niqan 214 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 7% niqan 16 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga,.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Robert Mugabe
thumb|A photograph of Robert Mugabe-Robert Mugabe (羅伯·穆加比)|alt=A photograph of Robert Mugabe
Robert Mugabe (羅伯·穆加比)
Bukung klwaan Zimbabwa ta sayang o kiya ka Robert Mugabe, pnaah hngkawas 1987 idas 12 jiyax 22 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Takamimura
= Takamimura（高見部落） = Gaga mniq Pingtung Rayyisyang ka alang Takamimura.
233 sapah ka kneegu na sapah, 778 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 757 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 21 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan94%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Litu
= Litu（利稻部落） = Gaga mniq Taytung Haytwansyang ka alang Litu.
80 sapah ka kneegu na sapah, 335 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 318 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 17 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun82%, Amis2%, Paiwan2%, Tayal1%, ni rahuq na o8%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Takanua /Takanua
= Takanua /Takanua（達卡努瓦部落） = Gaga mniq Kawsyungsu Namasyacyu ka alang Takanua /Takanua.
243 sapah ka kneegu na sapah, 998 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 958 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 40 hiyi koia.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Maliwang
Maliwang (馬里旺部落)
Gaga mniq Hwareyseyn Furisyang ka alang Maliwang.
112 sapah ka kneegu na sapah, 327 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 17% niqan 54 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 83% niqan 273 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 13%, Paiwan 1%, Bunun 1%, ni rahuq na o 1%.
Kalibuan
= Kalibuan（望鄉部落） = Gaga mniq Nantowseyn Sinyisyang ka alang Kalibuan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Pncingan
Snakun:Tgdaya
Takay
= Takay（達蓋部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Yurisyang ka alang Takay.
162 sapah ka kneegu na sapah, 391 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 20% niqan 79 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 80% niqan 312 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis16%, Bunun2%, Tayal2%, ni rahuq na o1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Kalifangar
= Kalifangar (佳尼發納部落) = Gaga mniq Taytung Tunghesyang ka alang Kalifangar.
272 sapah ka kneegu na sapah, 589 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 61% niqan 360 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 39% niqan 229 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 59%, ni rahuq na o 2%.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Takidis
= Takidis（德其里部落） = Gaga mniq Taytung Taymarisyang ka alang Takidis.
157 sapah ka kneegu na sapah, 371 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 57% niqan 212 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 43% niqan 159 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Lkuxan
= Lkuxan (過水橋部落) = Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Lkuxan.
11 sapah ka kneegu na sapah, 18 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 72% niqan 13 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 28% niqan 5 hiyi koia.
Plmwan
= Plmwan（平論文部落） = Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Plmwan.
Lkuxan
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 61%, Paiwan 6%, ni rahuq na o 6%.
Plmwan
36 sapah ka kneegu na sapah, 137 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 133 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 4 hiyi koia.
Maljipa
= Maljipa（東源部落） = Gaga mniq Pingtung Mutansyang ka alang Maljipa.
Plmwan
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 93%, Amis 1%, Paiwan 1%, Saysiyat 1%, ni rahuq na o1 %.
Maljipa
180 sapah ka kneegu na sapah, 492 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 477 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 15 hiyi koia.
Plmwan
= Alang Pinglunwun 【Plmwan】(平論文部落) = Ngayan alang: Alang Pinglunwun 【Plmwan】
Maljipa
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan94%, Bunun1%, ni rahuq na o2%.
Lkuxan
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Maljipa
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Plmwan
Pgkela alang (部落特色)
Daha dungus ka ngayan alang "Plmwan", Tg.kingal "kmetuy", pnsltudan naq, kcbeyo we niqal waso bungan dheran hini, paru bale ngayan meyah kmetuy ka seediq tnalang; niqal kingal "hmudur", hnduran ka dheran ka ngayan srnuwan seediq tnalang. Mhedu cbuwan ka hengak ngayan Telu, srngagun cbeyo we Pirumoan.
Srengo kari daha (使用語言)
Kari Tayal. Kari Plmukan. Kari Khilang.
Snhei/ Snhiyan (宗教信仰)
Cituciyaw. Tencuciyaw.
Pnneyah alang (部落由來)
Spooda pnatis 《Gaya na Tayalcu》, mneeniq naq dheran Nantosiyen Renaisiyang Lisingcun hiya, ado skadi dheran kmbgurah, kiiwada theruy meeniq Yifong, kesun daha Liliyuonse, anu ini baka ka dheran phmaan, kiya wada theruy mquri tgnarac ruru Malikuwan ka duma seediq tnalang dungan, kii pheyu tnalang saya.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Pnguu
= Pnguu（來吉部落） = Gaga mniq Cyaiseyn Arisansyang ka alang Pnguu.
127 sapah ka kneegu na sapah, 352 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 341 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 11 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Cou 94%, Bunun 1%, Paiwan 1%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Maljivel
= Maljivel（馬里弗勒部落） = Gaga mniq Taytung Cinfungsyang ka alang Maljivel.
32 sapah ka kneegu na sapah, 124 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 119 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan  5 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga,.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Rungeung
Ngayan qhuni ka rungeung nii, qhuni rungeung nii we leexan riyung ngungalan, ado ka hmeru ssiyo deriq ma ayu alang ma, ani knuwan saan gmeyu ge niqan. Kika qbulic qhuni rungeung nii ka ngalan miyan mpbhege ware ttinun ka yami Seediq, rudan rungeung nii de mqhuni paru duri denu, malu riyung srehaq duri.
Mpbhege ware（白色染料）
Cbeyo we uka miyan iyu mpsrako ware ka yami Seediq,ani si niqan knkela na ka rudan miyan, meniq ka ware bhege we snpuwan daha hmanguc qbulic rungeung. Mosa gmeyu qhuni rungeung mdengu hayan ma pthuun daha, sliyan hii ka qbulic na ma spuun hmanguc qbulic nii ka nuqah qnqihan, kika mbhege ka nuqah qnqihan denu.
Rako ware nSeediq（本族麻線的顏色）
Rheqan ka rehaq na rungeung de pthuun mesa duma rudan ma, ani naq ini rheqi mesa ka duma rudan, anu ka qblic rehaq na ka rmabang bhege hnungedan na mesa. Rako ware miyan cbeyo we teru ba klegan, kika bhege, tanah ma qalux, ani si niqan ka mgsama duri mesa ka duma rudan. Rako tanah we nungalan tpelaq, rako qalux we knrebu dheran mqalux, meniq ka rako mgsama we nungalan waso sero.
Pteumal pptasun(參考資料)
Tiwas Pawan、Iwan Lawa、Seta Iban ma Robo Pihu ka smneeru Dakis Pawan ka smnnetur Snakun:Tgdaya
Takimi
= Takimi（龍泉部落） = Gaga mniq Taytung Haytwansyang ka alang Takimi.
87 sapah ka kneegu na sapah, 327 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 87% niqan 286 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 13% niqan 41 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun78%, Amis4%, Paiwan2%, Tayal1%, Cou1%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料）
Snakun:Truku
Kaliyawan
= Kaliyawan（嘉里部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Sincungsyang ka alang Kaliyawan.
1,751 sapah ka kneegu na sapah, 4,493 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 28% niqan 1,266 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 72% niqan 3,227 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 15%, Bunun 2%, Tayal 2%, Truku 6%, Kebalan 2%, Paiwan 1%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Rqenux
= Rqenux (水鹿) =
Rqenux nii we camac meeniq dgiyaq paru, dgiyaq niqan rcilung kuxul na riyung meniq. Netun pseengun kana camac lmiqu Taiwang hini we yaani rqenux nii maha paru na bale, maha wano sume ka mgkala knpruwan hei na. ani si ini pntena ka nrihan na daha camac nii.
Tunguro rqenux（鹿茸）
Ye mnkdalax sknuwan ka brigun daha Plmukan ka tunguro rqerux nii rudan miyan? Ye daha hhwaun ka tunguro rqenux nii Plmukan duri we ini kela ka rudan miyan uri, Kari daha we kuxul riyung Plmukan ka tunguro rqerux. Prading hmeru idas 2 hari ka tunguro rqenux nii, dehuk idas 5 de mgqhuni ka tunguro rqenux nii di mesa, ini brigi Plmukan ka kiya denu.
Rriyux wawa dapa（鹿茸換取小牛）
Ye peeyah so sknuwan mrriyux miyan qyqeya ka Plmukan we nii ini klai di, berah ka ini yahi qmlahang Tanah Tunux ma hani hari yahan Tanah Tunux hayan we, kingal kseedan tunguro rqenux nii we daha wawa dapa tanah ka pnryuxan na, kari nii ssneeru na rudan alang klaali ma knmalu bale sllungelung daha.
Piyaway
= Piyaway（比亞外部落） = Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Piyaway.
Takinusta
= Takinusta（瀧下部落） = Gaga mniq Taytung Haytwansyang ka alang Takinusta.
Piyaway
41 sapah ka kneegu na sapah, 120 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 93% niqan 112 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 7% niqan 8 hiyi koia.
Rqenux
Rnrihan rqenux（鹿的價值）
Rqenux nii ge egu rnrihan na ka heya, hei na we puqul ka kiya; tunguro na, derus na ma benac na we spriyux daha qyqeya Plmukan; meniq ka urac daha bukuy papak na de ngalan daha psnuyuk betur budi. Ado ka mkrkere ma paru betur na ka urac rqenux nii, malu bale ngalan psnuyuk betur budi.
Piyaway
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal89%, Amis2%, ni rahuq na o 3%.
Ngayan alang(部落名稱)
Alang Piyaway
Snnaaxan alang(部落特色)
Tnngayun Rian duri. Kana tnalang Piyaway ini dehuk kbekuy ka seediq. Niqal maxal hari ka ssapah. Kingal rahur
tnbuga, angu sseediq alang biciq Tayal. nSquriq Kawwan Utaw Nungkanso(Butonokan).
Niqun alang(所在位置)
Kawyiri Fusinci Tawyensu
Gnyusan ratuc(範圍)
Piyaway ga tdaya sipo tgnarac Tahansi, ckceka lmiqu tgnarac Niyaw Cuwesan, quri tgnara thunac Kayiran.
Kalito'od
= Kalito'od（山里部落） = Gaga mniq Taytung Peynansyang ka alang Kalito'od.
Piyaway
Kdkilan dheran(地理環境)
Dheran mkteetu, Haypa 1200 m.
Kalito'od
97 sapah ka kneegu na sapah, 276 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 91% niqan 251 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 9% niqan 25 hiyi koia.
Piyaway
Mgeriq na rulu (自行開車)
Kndalax Tasi mquri Iran quri narac(Kndalax Tawyen Tasi mquri Iran quri tnarac); Kndalax Iran mquri Tasi quri iril(Kndalax Iran mquri Tawyen Tasi quri iril). Musa Pepu Hengkuwan Kongru(Tai 7 sen) 36 m bleyaq qmita pnkraya elu, dehuk di.
1. Tawyen Koyun (桃園客運)
Kndalax mtuting Tawuen, maluwan rulu puniq Tawyen, tpai Tawyen Koyun quri Luwan paru Tasi, ma priyux rulu musa Paring. Mooda rmuxan alang Piyaway. tuting rulu tnpaan. Ma kksai 20 funcode dehuk di.
Kalito'od
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Piyaway
2. Congri Koyun (中壢客運)
Tuting luwan rulu puniq Congri, ma Luwan rulu puniq Tawyen, tpai rulu Congri Koyun quri luwan paru Tasi, pryuxi rulu mquri Paring. Moda rmuxan alang Piyawaytuting tnpaan rulu. Ma kksai 20 funcong de dehuk di. Qnawan Congri Koyun we, 03-4255722.
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B0%B4%E9%B9%BF
Piyaway
Pusultulan Tencutitu(電子地圖連結)
Tencu Titu Puro
Nniqan Yncuming(部落所屬族群)
Tayalcu
Srengo Kari(使用語言)
Kari Tayal, Mplmukan
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%87%BA%E7%81%A3%E6%B0%B4%E9%B9%BF
Piyaway
Snhei tana(宗教信仰)
Cituciyaw
Pnyahan alang(部落由來)
Daha klegan kari pnyahan nPiyawai. Anu ppyahan riyung knklegan suke(Pitawai ge, suke. Kari Suquriq), kiya ka tnngayun Piyawai. Ma kingal ge, pnyahan kingal mqedil cbeyo, knlleho ba seediq ka tnngayan daha nii.
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 臺灣水鹿(四目鹿). 行政院農委會特有生物保育中心.
Takinusta
30 sapah ka kneegu na sapah, 113 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 108 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan  5 hiyi koia.
Piyaway
Pnyahan alang(部落由來)
Bobo na mrengo Bokusi Song Cungsi”Ini kmalu tnngayan nii”, kika knkawas 65(1976) posa patis Bukung Sehu knpriyux ngayan dheran “Rian”, ki Rian kesun daha duri. Knii dungal, pnrngagan rrudan mesa psmyahun knpriyux naq ngaya Piyawai mesa peni. Msngari knkbekuy hei seediq, rrriso meniq naq quri toma Tasi, tnalang qqpahun daha, so mhuma Aring mssibus, gitu, ssibus bluqun, ma mssibus brkawe. Hmrinas 99% ka seediq Tayalcu.
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
2.0 2.1 台灣水鹿. 數位典藏與數位學習成果入口網.
Piyaway
Pawrikusi (寶里庫溪)
Tnngayun Purik（Boliq）ka Pawriku duri. Dheran gnlangan bele kingal nrudan Gawgan Tayalcu ka alang Pawriku. Anu ga mtgarang ssiyo ruru ka sspah alang cmucac Pawriku, nniqal naq gnlangan Piyawai; niqal yqeyaq kteetu, ma qnebil harac.
Kalisahan
= Kalisahan（卡里沙汗部落） = Gaga mniq Taytung Yeynpingsyang ka alang Kalisahan.
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
李亦園等，1963，《南澳的泰雅人（上）》. 臺北：中央研究院民族學研究所.
Takinusta
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun79%, Amis9%, Paiwan2%, Tayal1%, ni rahuq na o5%.
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
李亦園等，1964，《南澳的泰雅人（下）》. 臺北：中央研究院民族學研究所.
廖守臣，1998，《泰雅族的社會組織》. 花蓮：慈濟大學人文社會學院.
Samaw embanah ni mgpajiq
= Samaw embanah ni mgpajiq(紅綠燈) = Samaw embanah ni mgpajiq o kiya ka spruun bi mksa ni mgriq rulu, yasa iyux ini kdrudu ddaan elug.
Takinusta
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
Tado Walis、Pawan Nawi、Pering Tado ma Ukan Siyac ka smneeru Dakis Pawan ka smnnetur
Samaw embanah ni mgpajiq
Knxalan sayang nasi muda elug paru o, asi ka smparu qmita samaw embanah ni mgpajiq. Yasa seejiq sayang ga musa nganguc o, asi ka mgriq rulu ni mgriq otobay ni ddeynsya, kiya ni ini biyaw dhuq ssaan. Ana nanaq saw mkksa seejiq o ida niqan nanaq pspruun uri. Samaw embanah ni mgpajiq nii ga, niqan bi ririh niya.
Takubuwan
= Takubuwan（達固部灣部落） = Snakun:Truku
Kalotong
Kalotong (加里洞部落)
Gaga mniq Hwareyseyn Kwangfusyang ka alang Kalotong.
Rqenux
Pteumal pptasun(參考資料)
Snakun:Tgdaya
Kalotong
Kalotong (加里洞部落)
88 sapah ka kneegu na sapah, 214 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 72% niqan 154 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 28% niqan 60 hiyi koia.
Kalisahan
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun82%, Amis4%, Paiwan1%, Puyuma1%, Thau1%, ni rahuq na o10%.
Kalotong
Kalotong (加里洞部落)
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 65%, ni rahuq na o 7%.
Takofan
359 sapah ka kneegu na sapah, 1,048 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 55% niqan 578 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 45% niqan 470 hiyi koia.
Kalisahan
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Plux
= Pelux/ Plux/ Plux(賊仔樹) = Hngaran dha mangan dresiq. mudus mniq ana inu dgiyaq kuxun bi higun mkan klalay. Alaw sa niqan bi sknexan hnhangan niya, yasa mntna bi wasaw dresiq ka lipxan na, kiya ngaran dha plux ka hngan niya.
Kalokapuk
= Kalokapuk（大埔部落） = Gaga mniq Taytung Cusangsyang ka alang Kalokapuk.
Takubuwan
Gaga mniq Hwareyseyn Hwareynsu ka alang Takubuwan.
Samaw embanah ni mgpajiq
Snakun:Truku
Kalokapuk
259 sapah ka kneegu na sapah, 715 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 41% niqan 296 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 59% niqan 419 hiyi koia.
Plux
Alaw sa msaasaw bhgay ka lakaw niya, slokah qluway bi ini squran ka qhuni, maran malu bi ka ddan na eru, kiya saw sggngaran dha smalucipiq gyqaya bi dudux slipa bi phiyugan ruc sapah. Spawda kbusan nhmuk lumau utux rdrudan sunan daw ada saw sknux ka snekaxan na, kiya malu bi rnawa na pn rhuran utux bgihur, emptsapuh bi msdaran smiyus kbusan nhmuk rseejiq knan ni, snpual dha mangan smapuh narux seejiq, saw ka snbuyas bi narux tunux bi narux qbubur dnii.
Kalokapuk
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis39%, Bunun1%, Puyuma1%.
Takubuwan
451 sapah ka kneegu na sapah, 1,209 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 17% niqan 211 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 83% niqan 998 hiyi koia. Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 13%, Sakizaya 3%, Truku 1%.
Plux
Snakun:Truku
Kaluluwan
= Kaluluwan（磯崎部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Fungpinsyang ka alang Kaluluwan.
Piyaway
Eluw kksaan Kesu (給樹步道)
Dgiyaq Kesu, niqal kingal eluw biciq, eluw pntraguh naq seediq tnalang. Kndalax Tai 7 sen mquri eluw ddaan musa Uzau mqeepah. Rulu biciq dehuk alang Twwuo, qnlangan aring rudan. Remux lmiqu de, nii ka ddaun prdingan eluw biciq. Knklegan ba hnreyan qqhuni, kana ccamac meniq. Eluw stgesa kndkilan alang ka saya.
Takofan
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis52%, Saysiyat1%, ni rahuq na o1%.
Piyaway
Kuwayong (寡用)
Ga meniq gnlangan Piyawai ka Kuwayong, ppyahan qsiyan alang Piyawai saya duri. Malu na sqita dheran pkdkilan. Diyan malu sprigo qqbheni, keeman qqbhangun muuyas qqpatur, ma qqtaan mqerac ooda qyquyu.
Yunraw (霧饒)
Msdaling dgiyaq surun pnheyu scebu Bakudang Yencuming na pnqlhangan Nihong ViewImage (14). Malu ba sqlahang alang Tayalcu mtgarang ssiyo(Kana alang Qwayux, Bnay, Raga, Sbunaw, Kgiran, Piyaway). Dheran mplabu klaali Knmalu ba sqita. Diyan qqtaan kana ka ddqiyan mtheya, Nacesan, Nancatensan, Fufusan, Lalasan. Keeman ttheya qqtaan ka pnldaxan Tatawyen, ma ppngerah. Knmalu ba dheran knglahang ssqita.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Takofan
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Kaluluwan
125 sapah ka kneegu na sapah, 305 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 82% niqan 249 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 18% niqan 56 hiyi koia.
Kalokapuk
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Kaluluwan
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis55%, sakizaya 9%, Kebalan4%, Tayal2%, Bunun2%, ni rahuq na o10%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Smangus
= Smangus（司馬庫斯部落） = Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Smangus.
38 sapah ka kneegu na sapah, 176 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 98% niqan 173 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 2% niqan 3 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal85%, Amis1%, Paiwan2%, Bunun1%, ni rahuq na o10%.
Hangan alang (部落名稱)
Alang Smangus.
Tnteanak alang (部落特色)
Taywan-o yabi Smangus ka gaga Mniq ruwan bi ddgiyaq na Pusu alang seejiq.
Klbangan (範圍)
hraan hidaw ddgiyaq Sing-kuan, dgiyaq Tay-s-sng lutuc gqian hidaw dgiyaq stabuy dxgal, knbokax na o yabi kingal maxal kbkuy rima kbkuy m ka stabuy dxhal.
Ruku daya
= ruku daya（平和部落） = Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang ruku daya.
Smangus
Kndkilan lngligay (地理環境)
kbowqax dxgal.
Ruku daya
sapah ka kneegu na sapah, hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal niqan  hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal  niqan  hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga,.
Smangus
Kklaan ppanan (交通資訊)
http://www.smangus.org/smangusmap.html http://www.smangus.org/smangusmap.html
Ruku daya
Hangan alang（部落名稱）
Alang ruku daya
Smangus
Mlutuc Syusan Teyn-c (電子地圖連結)
Syusan Teyn-c alang.
Ruku daya
Tnteanaq alang（部落特色）
Pnspuwan  na Pi-hey-ra, He-mi-ri-si,Qe-ra-baw,Ru-ge-da-ya spac qmpringan ka Ruku daya.
Smangus
Mniq alang seejiq (部落所屬族群)
Tay-ya-cu.
Ruku daya
Nniqan na（所在位置）
Nantou seyn jen-ay syang  Toda cun.
Smangus
Jilan kari (使用語言)
Kari Tay ya kari Tlu.
Ruku daya
Llabang na (範圍)
Wa meniq tudaya bay jen-ay syang cing-ing cun mi pnstrngan he-cuo ka alang Ruku daya, tnpusu yayung mtudu, niqan dwiyaq Wey-san ka quri hnraan hidaw,
Smangus
Snhiyan utux (宗教信仰)
Ci-tu-cyaw.
Ruku daya
Lnglingay ti-ri（地理環境）
bbuyu dwiyaq
Smangus
Pnyahan alang (部落由來)
gal S-ma-keu-s rmngaw ka rudan alang msa iyux dha Ci-neng- kingal rudan hangan na o Mangus ida hangan rudan nii ka Smangu. Seejiq Tay-ya-cu nii o quri paah egu bi klgal snalu kari nii o kndadax mniyah quri Nan-tow-seyn ni Ta-pa-ceyn san hiya ka kkana dha  seejiq S-ma-keu-S o quri Tay-ya-cu kiya,rmngaw ka rudan sbiyaw o mkla nanaq mniyah Nan-tow-seyn-jeng-ay-syang na Pinsbkan（alang Juey yeng sayang）mtgsak quri sqabu mniq ssiyaw Ta-pa-ceng-san hiya （sayang na mtghak seejiq Tay-ya-cu- dxgal huni S-ueyn-ya-kow msa）,hini ka bowkax balay daya Tay-wan, paah daya qmita o tduwa qmita kklgan ini ktna na Lyow-u- tnalang seejiq do  kika mkghak mniq daya hraan hudaw ni ini ktna na nniqan tnhjilan, kingal o dhuq sayang na Ta-ke-cing-si gaga quri sipaw igi ka Cn-si-paw ni Sing-kwan kiya do mdudul muda skrana daya U-fung  Na-lwo- ka sayang kika niqan Mrqwang cu. Kiyaka kiya ni S-ma-keu-s ni Mrqwang U-fung- Na-lwo- dnii sdalih ka dxngal dha, kingal yayung ka ska na quri alang Sing-kwan Knaji dhiyaq hari ka pnlupan na, klwaan Tangh tunux siida Knaji ni Mrqwang enda brbuan ppais ka dhiya,
Poland
thumb|Flag of Poland-Kwoci（波蘭國旗）|alt=Flag of Poland|320x320px
Smangus
Pnyahan alang (部落由來)
mniq Tay-wan o yabi S-ma-keu-s ka mniq gaga suqi ruwan dgiyaq na pusu alang sjiqan, hngkawas 1979 do prajil niqan deynki djilun ka hini, elug mquri nganguc o hngkawas 1995 ka niqan elug da, ungac elug ka mquri nganguc siida, seejiq alang o asi ka egu hari patas hidaw mkksa muda kagaw ayug do kika dhuq alang Sing-kwan da, kiya do niqan elug nii do tduwa pkkla rmngaw seejiq nganguc ida niqan ka uuqun ni djiiun qyqaya, bukuy do ida klaun ka Seng-mu ni elug do, ini lnglungi ka quri elug da, kika niqan rrigaw ka prajil meiyah hini alang saying do ini pntna seuxan da
Ruku daya
Pklaun ddaun cyaw-tong（交通資訊）
Mriq rulu:Cong-hung Tay14 seyn Elu he-cuo-caan-yey   alang Ruku daya.
Smangus
Kklaan rgrigan (旅遊觀光資訊)
Koraw Seng-tay-kun-ueyn, tglaq S-li-fu, Sng-mi-ku.
Ruku daya
Nsediq kluwan alang(部落所屬族群)
Sediq.
Smangus
Kklaan rgrigan (旅遊觀光資訊)
Sing-cu--seyn-ceyn-s-syang-tay-ya-r-s-ma-keu-s-skrana alang cey-hwey-0928223079.
Sing-cu-seyn-cyen-s-syang u-fung-cun-14-ling-s-ma-keu-s-21-c-1-haw.
0919972404 Yabu.Ciwas@msa.hinet.net. 0919972404 Yabu.Ciwas@msa.hinet.net.
Ruku daya
Ddiyun na kari(使用語言)
Kari sediq, kari Tlu
Pnyahan na alang（部落由來）
Wa meniq dxral 1.6km tudaya alang Ping-cing ka alang Ruku daya, ssipawiril yayung mtudu, ruwan ddwiyaq hunac tudaya Wey-sang-san, adaw ka ou bay mstabuy ssiyaw na spac, kiya ka msdalih ruwan yayung u kadu kiya, wada hmrinas 150 m baraw ka rnbuqan na, ana inu qtaan knbsyaqan  ndaan liyas kmruc qsiya yayung.
Smangus
Kklaan rgrigan (旅遊觀光資訊)
rgrirga nniqn S-ma-keu-s-seng-mu-cung.
Ruku daya
Pnyahan na alang（部落由來）
Enca smnru ka sediq u mneniq turuma yayung bukasan ka alang nii han, babaw na daw, alaw wada mrana  ka sdiqun, kiya mquri tudaya  musa miying burah dxral, prading nniq Okolu, bukuy daw, mquri tudaya mi nniqan ddwiyaq ssiyaw Ruku hini da, sun dha Ru-ku daya, Kelapaaw, Homelesik, pexela spac pnsuwan  alang.
Smangus
Kklaan rgrigan (旅遊觀光資訊)
Cyng-s-syang o alang S-ma-keu-s ka dhiyaq bi nniqan, kana Taywan nniqan qpuring Seng-mu o balay bi niqan hangan na seuhal k abbuyu qulic nii, kana krbangan na o 50km kika yabi spngung do niqan empusal  hngkwasan ka pusu qhuni hmrinas hngkawas kingal maxal kbkuy na Seng-mu, saw nii malu bi qtaan ka qpuring Sng-mu ni  ida qrasun ni psparu Cyng-s-syang uri （Cyng-s-fung-cyng-hwa-）2003 mniyah Sing-cu-syen-cyng-s-syang-kwn-swo.
Llbu ka Kneudus Seejiq
Llbu ka Kneudus Seejiq 短生命傳
Smangus
Kklaan rgrigan (旅遊觀光資訊)
http://www.smangus.org/smangusmap.html
Poland
= Poland（波蘭） = Gaga kska Owcow ka Poland, 52 00 N, 20 00 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 312,685 sq km（hangan na o Tg70） (knlbanga dxgal o 304,255 sq km, knlbangan qsiya o 8,430 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 38,523,261 hiyi. Gaga Warsaw ka pusu alang paru, jiyax 3 idas 5 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Poland ga wada sugan 48.20% ka dxgal qpahan, 30.60% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 21.20% na.
Smangus
qtaan bnatas patas (參考資料)
http://www.smangus.org/《尖石風情畫》2003，新竹縣尖石鄉公所出版
Llbu ka Kneudus Seejiq
Smalu seejiq seuxal ka utux o plealay smalu tunux seejiq ni pniqun na babaw dxgal. Kiya ka kiya ni ida ini klglug ka tunux. Utux do smalu qaqay ni psaun na qaqay ka tunux do hana mksa babaw dxgal ka seejiq. Niqan ka seejiq snriyu paah quci babuy ni rmngaw sjiqun snalu utux;” Trmai ku haya ka hiyi mu hug? Nasi namu trima knan do ana namu mnarux ga, qrhqun namu siida o ida mha malu kana ka mnarux namu” sun na rmngaw. Kiya ka kiya ni dseejiq snalu utux nii o ini qbahang kari na. Kiya do hiya o wada mrmux quci babuy duri. Manu saw kiya ni hngkwasan seejiq sayang ka llbu ni mnarux mhuqil nhari o yaasa wada ini qbahang kari seejiq smnriyu paah quci babuy ni ungat gnealu dha hki.