cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nigeria
Babaw dukuricu daw(獨立以後)
Kngkawas 1999 idas 2 kcka seyngkyo soto u, Olusegun Obasanjo ka wada mangal soto.
Kngkawas 1999 idas 4 diyax 21, muda seyngkyo soto mi kokomin gikay. Umaru Musa Yaradua ka wada mangal soto.
Kngkawas 2010 idas 5 diyax 5 cida wada mnarux mrdang ka Umaru Musa Yaradua, huku soto Goodluck Jonathan ka lmutuc rmirih soto.
Kngkawas 2011 idas 4 diyax 16, Goodluck Jonathan ka wada mbiyax seyngkyo soto, idas 5 diyax 29, mniq dxral nganguc sotu Abuca Tmilung Qdiraw pkla kari psdhu. Mhdu knbeyhing seyngkyo daw wada mrrudu ka cida, wada niqan 200sngari hiyi sediq ka mrdang, 400 sngari sediq ka mangal luqah, ppiya kbkuy hiyi ka wada qrapun, sdalih 4 knbkiyan sediq ka wada uka sapah qdriqan.
Kngkawas 2012 daw, prading pspuruq pkrudu ka Pnsliyan Knmalu Dxral Brocade, kngkawas 2014 sweyngsinghwa, heytay seyhu u kndudul ini baka mi ini dha dhqi qmlahang ka 22 alang mkbrnux, Knmalu Dxral Brocade mi qnlhangan Islam, pnsliyan citi ka ppwaluk balay, wada m3 hungun xiluy mi ddhiya u niqan hbaraw sediq nniqan sediq dmuwi ou pila ka ppwaluk uri.
Kngkawas 2015 idas 1 diyax 9 cida, msdalih Borno Co alang mkbrnux Langu Chad Baga mniq mk2 diyax wadas sqmaun Boko Haram, ya bay niqan hmrinas 2000 hiyi sediq ka wada phqilun, knbkiyan sediq mqraqil u wada qduriq mlatac sapah alang dha.
Ceng-c(政治)
Qnlhangan dha ryeynpang kongcu mi pnwaya u pnuru dha kndadax Amirika, soto u spuda knkana sediq qnlhangan msdurux meytaq hyo seyngkyo pnhiyu, kiya ka weynso qnlhangan mi pusu tunux seyhu, iyax diyax qpahun u 4 kngkawas, mnou balay muda lmutuc mn1.
Biyax qpahan soto u wada psdhu qmlahang gikay Nigeria, kwohuy u psnakan Sanggiying (Senate of Nigeria) mi Conggiying (House of Representatives of Nigeria). Sanggiying u niqan 109 hiyi giying, 36 ka Co mi pn3 hiyi giying, sotu u 1 giying. Conggiying pa muru knhbrawan hiyi sediq knkingal Co muda umau knhbrawan hiyi piri na dayhyo, knkana u niqan 360 hiyi. Giying mi dayhyo u spuda seyngkyo pnhiyu kana.
Pusu tyawmu: Cyunsu Nigeria.
Heytay Nigeria pa alaw dndulan qnbsyaqan mqrinuc mi mccbu kcka qnlhangan dhananaq, ana so niqan msdalih 2 oku knhbrawan hiyi ka sediq, binaw qnbsyaqan balay ini ttuku ba biyax mccbu niya, smudal kana ka ppuniq ddiyun mccbu uri, heytay tukarac saya u wana balay 10 skoki mccbu smudal hntiyan rngcan jiday, pusu biyax heytay u mnniq ka hiyi sediq ka pusu dha. Balay bay biyax mccbu u wana nanaq niqan biyax kndakar knciyuk hantay yocituy. Knkana heytay mccbu u ya bay niqan 16 knbkiyan hiyi sediq, hetay tudxral mccbu butay u niqan 6 su ka bnkuwan dha.
Ti-ri(地理)
Nigeria u qnlhangan wa mniq tuiwil Afrika. Nigeria u wa mniq tuiwil ka mslutuc Benin, mniq tunarac u mtuhuy Cameroon msqapah, mniq tudaya u mslutuc Niger. Kiya mi tuhunac niya ka Guinea Wan.
Kngkarac(氣候)
Nigeria pa wa mniq nniqan mtilux kngkarac, karac u mhuriq. Nigeria u wada dndulan 4 kluwanan kngkarac: Kngkarac Mtilux Qyuxan Qqhuni, Kngkarac Mtilux Mrhhaw Qhuni Sspriq Brnux, Kngkarac Sahel Dwiyaq. Tuiwil hunac Lagos u dndulan muxul bwihur Guinea, snpeyyah tudaya mquri hunac qsiya qnyuxan tnkawas u 200-3000 hawmi.
Truku
12 idas 2006 hngkawas ka Truku o 13,000 quri baraw ka knhbragan seejiq, yaa bi 3-400 brah na siida paah Nantu mnkala dgiyaq paru muda dgiyaq Klbiyun, miyah tbrah mniq Yayung tudu nklaan hidaw, mnstrung tmgjiyal mrata Nihung bsiyaq balay psbgurah phiyug nanak kndsan dha hici (1896-1914.8). 2004 hngkawas 1 idas 14 jiyax wada mangal tg12 hangan Seejiq Tnpusu Taywang ka Truku, mkla bi tmsamat ni tminun, tmucing pucing ni msapuh ka sayang na, muda psmiyan Mgay Bari ka kngkingal hngkawas 10 idas 15 jiyax, mqaras utux mnegay kana uqun o niqan bi brihan lnglungan kana Truku.duri ni Rmigaw Qmita Klwaan nTrukun o niqan bi ngahan kana mtqiri knlangan. Truku o gaga mniq ssiyaw dgiyaq tgdaya paah Yayung Knlibu bitaq tgtruma Ihunang ni Yayung Tabira. Kiya o Nsgan Bsuring, Nsgan Mribasi, Swasal,Rupusang ni Towsay Nsgan Banita.
Nigeria
Kngkarac(氣候)
Lnlingay dxral nniqan Nigeria ka 10°00′N 8°00′E﻿ / ﻿10.000°N 8.000°E. Mntna knkana qnlhangan tuiwil Afrika, Nigeria pa wana balay niqan 2 kngkarac, kiya ka kngkarac kndnguwan mi kngkarac qyuxan. Dxral tudaya Nigeria u tubaraw kiya. Nniqan dxral mkngahu ucilung tuhunac u mbrnux kiya.
Truku
paah beenux thjil musa dgiyaq
Saw nii kari na ka pusu rudan ni empatas patas seejiq Nihung.
Nigeria
Sing-cng cyu-hwa(行政區劃)
Knkana qnlhangan Nigeria pa psnakan 36 ka Co (state) mi 1 ka tecyu. Knkingal Co u phiyu pnwaya 1 ying na Comin Taykay (House of Assembly) kiya mi 1 Cocang pnuda seyngkyo.
Truku
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Nigeria
Sing-cng cyu-hwa(行政區劃)
1.        Abia Co. 阿比亞州（Abia）
3.        Akwa Ibom Co. 阿夸伊博姆州（Akwa Ibom）
4.        Anambra Co. 阿南布拉州（Anambra）
5.        Bauchi Co. 包奇州（Bauchi）
6.        Bayelsa Co. 巴耶爾薩州（Bayelsa）
7.        Benue Co. 貝努埃州（Benue）
8.        Borno Co. 博爾諾州（Borno）
10.      Turu Hungun Co. 三角州（Delta）
11.      Ebonyi Co. 埃邦伊州（Ebonyi）
12.      Edo Co. 埃多州（Edo）
13.     Ekiti Co. 埃基蒂州（Ekiti）
14.     Enugu Co. 埃努古州（Enugu）
15.     Gombe Co. 貢貝州（Gombe）
16.     Imo Co. 伊莫州（Imo）
18.     Kaduna Co. 卡杜納州（Kaduna）
19.     Kano Co. 卡諾州（Kano）
20.     Katsina Co. 卡齊納州（Katsina）
21.     Kebbi Co. 凱比州（Kebbi）
22.     Kogi Co. 科吉州（Kogi）
23.     Kwara Co. 夸拉州（Kwara）
24.     Lagos Co. 拉哥斯州（Lagos）
26.     Niger Co. 尼日州（Niger）
27.     Ogun Co. 奧貢州（Ogun）
28.     Ondo Co. 翁多州（Ondo）
29.     Osun Co. 奧孫州（Osun）
Tuyuhama
Tuyuhama（豐濱鄉）
Nsgan Tuyuhama o gaga Nsgan Skangki, kmpraan kana dxgal o 157.26 km², (dxgal dgiyaq o  61.89 km², dxgal pmblxan o 12.67 km²). kmhbragan hiyi o 4,464, sapah o 1,704, seejiq tnpusu 3,695 hiyi, knhbragan hiyi o 83%(Sbnawan, Kebalan, Sakiraya, Bunung). Sbnawan, Kebalan, Sakiraya, Bunung ka hbaraw balay alang hini.
nyusan qpahan
Nsgan Tuyuhama o niqan 5 alang ni maxal 15. 15 o, Laeno（大港口部落）, Makotaay（港口部落）, Tida'an（石梯坪部落）, Kodic（立德部落）, Fakong（豐濱部落）, Haciliwan（八里灣部落）, Tingalaw（豐富部落）, Tisilan（靜安部落）, Tafugan（三富橋部落）, Cawi（靜浦部落）, Malaloong（東興部落）, Dipit（復興部落）, Paterungan（新社部落）, Kaluluwan（磯崎部落）, Culiu（高山部落）.
Predax
predax 點亮 ex：Gaya tuloung ttluungan na, tminun ka bubu daha, hmiru harung predax na betaq ceka rapi tminun duma. (引自：曾瑞琳，《泰雅賽德克傳統織布文化》，頁14. )
Nigeria
Sing-cng cyu-hwa(行政區劃)
31.     Plateau Co. 高原州（Plateau）
32.     Yayung Co. 河流州（Rivers）
33.     Sokoto Co. 索科托州（Sokoto）
34.     Taraba Co. 塔拉巴州（Taraba）
35.     Yobe Co. 約貝州（Yobe）
36.     Zamfara Co. 扎姆法拉州（Zamfara）
37.     Ryeynpang Sotu Tecyu. 聯邦首都特區（Federal Capital Territory）
Pusu alang mkbrnux(重要城鎮)
1.        Nguru. 恩古魯（Nguru）
2.        Maiduguri. 邁杜古里（Maiduguri）
3.        Kano. 卡諾（Kano）
4.        Katsina. 卡齊納州（Katsina）
5.        Sokoto. 索科托（Sokoto）
6.        Zaria. 扎里亞（Zaria）
10.    Yola. 約拉（Yola）
11.    Abuja. 阿布札（Abuja），首都
12.    Makurdi. 馬庫爾迪（Makurdi）
13.    Enugu. 埃努古（Enugu）
14.    Aba. 阿巴（Aba）
15.    Calabar. 卡拉巴爾（Calabar）
16.    Ppanan Asu Harcourt哈科特港（Port Harcourt）
17.    Warri. 瓦里（Warri）
19.    Lagos. 拉哥斯（Lagos）
20.    Ibadan. 伊巴丹（Ibadan）
21.    Oshogbo. 奧紹博（Oshogbo）
22.    Ogbomosho. 奧博莫紹（Ogbomosho）
23.    Ilorin. 伊洛林（Ilorin）
Cing-ci(經濟)
Mttuku balay ka gasoring mi ida nkiya gasu cuweyn Nigeria. Kndadax kngkawas 1970 dhuq saya pa, gasoring cuko ka kndudul wada pusu balay pnyahan keyjay qnlhangan dha. Gasoring cuko ka knkana nngalan dha 98%, kiya ka knkana nngalan qnlhangan na 83%. Mniq kngkawas 2006, bnkuwan patas sngcan congcu kcka qnlhangan Nigeria (kwoci huyryu) dhuq 238,920, tu2 tnbkuwan kana Afrika, msnul bukuy Tuhunac Afrika (408,074).
Spuda Ingkoku Keyjay Sweyjn Cuku mi Qnlangan Ginghang ka smpu, GDP Nigeria pa spuda biyax bbari dha smpu u kndadax kngkawas 2005 na 1707 oku pila Amirika dhuq kngkawas 2007 na 2926 oku pila Amirika, wada balay hmrinas mn1 dungan. Kiya mi kngkawas 2014 Nigeria Qnlhangan Pyawcwencyu tongci sweycya Jemikale ka pkla, keyjay tnkawas Nigeria pa wada dhuq 5090 oku pila Amirika da, keyjay knou niya u wada hmrinas Tuhunac Afrika mi wada mtbkuwan qnlangan tu26, wada mknbeyhing bay keyjayti Afrika. Binaw mniq quri so lxanan smluwan mi sskuwan nengweyn u, ini baka Tuhunac Afrika kiya. Mniq 20 th 70 kngkkawas jiday mrana balay ka gasoring cida, Nigeria u alaw lxanan smluwan tocu mi psumu pila kiya ka wada ou balay ka saking dha nganguc. Mniq 80 jiday kcka qnrqilan gasoring u, wada mlih ka knkrayan gasoring, Nigeria u msmay bay muway saking dha nganguc, binaw hiti daw wada scuqi pririh muway pila saking, kiya ka wada psanak muway duma taykang risi uri. Pnsaking pila mi baking risi ka wada mrana mi ini dhqi muway ka pusu pila saking, kndudul mrana balay ka saking dha.
Binaw, spuda seyhu Nigeria mi pnsaking qnlhangan ka muda pprngaw kari daw, kngkawas 2005 idas 10 Nigeria mi Paris Cyuropu pnsaking pila u wada mddahur psdhu kari, Nigeria u ya bay dmuwi 60% nhlitan pila snburah mari saking dha dungan. Kiya mi dmuwi nangalan ndhiya nanaq pila gasoring muda muway msngari niya 40%, tnkawas mangal hmrinas 11.5 oku pila Amirika ddiyun quri phlih mqrinuc niya. Nigeria mniq kngkawas 2006 idas 4 pa wada smnlanan rikisi: Dhiya u wada mtu1 pririh kana Paris Cyuropu taykang na qnlhangan Afrika (ya bay niqan 300 oku pila Amirika).
Nigeria ka knkana qnlangan tu12 knbeyhing pnyahan gasoring mi tu8 knbeyhing qnlhangan cuko gasoring, gasoring tanming ssnkuwan ka qnlangan tu10 tnbkuwan (qnlhangan Nigeria u mniq kngkawas 1971 tumal gasoring pquri nganguc pssliyan qnlhangan). Qqpahan gasoring mniq kcka keyjay Nigeria pa wada mpusu balay, kiya ka knkan GDP na 40% mi nngalan pila seyhu na 80%. Kiya mi, mniq Niger Turu Hungun Co (pusu balay pnyahan gasoring) meysa qqlahang mlu uuda cuweyn gasoring, wada dndulan uri ka pnyahan niya gasoring, saya u shtur dha smquri cuko kana ka pntahan ngasoring uri.
Nigeria tongsyun sucang ka knkana qnlangan ini biyaw mrana na sucang uri, pusu balay burah sucang tyeynsin yunyingsang (mray MTN, Etisalat, Zain mi Globacom) u to bay mniq knbeyhing mi nniqan balay stkuwan kcka qnlhangan dha pkrana qqpahun dha. So niyi uri ka seyhu u prading pkrana weysing tongsyun huwu uri. Nigeria pa niqan Yuco weysing, snpeyyah congpu Abuja Nigeria Qnlhangan Kongcyeyn Keyngkyo mi Pkrana Cyu qmlahang uuda niya.
Saya pa Amirika, France, Ingkoku uri qnlhangan ka pusu balay gasoring dangi mawyi dha. Kngkawas 2006 idas 1 diyax 9, Cyokoku Telu kyojyo conghay abura spuda 22.68 oku pila Amirika mari Nigeria 130 go patas pnsdhuwan smruwa kmari gasoring ucilung (OML130) NA 45% na biyax qnblayaq qqpahun, Cyokoku ka wada mtaxa pusu balay gasoring dangi mawyi uri da.
Nigeria pa wada pqriyun tnbarah sucang, kiya mi wisu ini biyaw msdalih tukcka nngalan qnlhangan dha, qnlhangan Nigeria u niqan mttuku balay cuweyn, kiya mi pkrana malu na cinjong, horicu, tongsyun mi qqpahan ppnan uri, niqan tu2 knbeyhing cngcweyn cyawyiso Afrika (Nigeria Cngcweyn Cyawyiso) uri. Spuda biyax bbari dha smpu, kngkawas 2007 Nigeria na GDP mniq qnlangan na tu37 tnbkuwan. Nigeria ka Amirika mniq tuhunac Sahara qnlhangan Afrika knbeyhing bay dangi mawyi, pndungus Amirika gasoring mniq knkana qnlhangan na tu5 (11% ka cinko gasoring). Dhiya uri u mniq kcka qnlangan mtuhuy Amirika mawyi na tu7 knbeyhing swenca qnlhangan. Nigeria saya ka Amirika tu50 knbeyhing qqiya pnyahan dha cuko sucang, kiya ka Amirika tu14 knbeyhing cinko qqiya pnyahan na qnlhangan. Amirika ka qnlhangan dha knbeyhing na qnlhangan icil tucu niya. Ou balay uuda keyjay u mssli mniq 4 pusu balay alang mkbrnux: Lagos, Kaduna, Ppanan Asu Harcourt mi Abuja. Kiya ka pusu balay keyjay congsin ka dniyi, pkrana nniqan icil u wisu balay so sqda kiya. Cuxan han pa, pkrana keyjay Nigeria u bsiyaq balay yahan qmlahang heytay seyhu, mqnaqah, ini tdwani qmlahang ka qnriqu niya, kiya u saya ka pnwaya mincu ka pdungus mi bukuy mndungus sbrahan ka   uuda keyjay, kiya ka wada psdrxun pdungus ka uuda Nigeria, prading pkrana mbiyax balay biyax keyjay dha, kiya dhuq mpusu balay keyjayti Afrika ka sngtangan dha.
Qnlhangan Nigeria pa niqan tubaraw bay knrana na cinjong huwu, niqan tndxral qnlhangan mi qnlhangan nganguc na ginghang, cucan qmlahang kojyo, cngcweyn cingci kojyo, pawsyeyn kojyo mi cingci sediq, sumu kucweyn tocu cicin kiya mi tocu ginghang.
Qqpahan pnwalang ka Nigeria pusu balay qqpahan sntuku pila wayhuy cbiyaw. Nigeria cbiyaw pa mnqnlangan knbeyhing bay qnlhangan cuko trabus, koko mi abura  qhuni sksik, kiya mi qhuni beyhing sbiki, mmudu hiyi pnwalang, lhngay, yuku, bunga qhuni, sanyaw mi sibus pusu balay pnyahan qnlhangan. Ya bay niqan 60% sediq  Nigeria ka qmpah pyahan qqpahan pnwalang, kiya uri u qnlhangan dha pa niqan ou balay malu qpahan dxral mi ini dha dani tmabul nina.
Nigeria u niqan ou balay ini dayi ptrawah kmari ka kwangwu cuweyn, kiya ka knkana gasu ida nkiya, mey, dxral hwan, tan xxihuy kwang, king, btunux xiluy kwang, btunux seykay, si, ni, btunux mo mi sin. Ana so niqan knou bay snkuwan niya ka ida nkiya cuweyn niyi, binaw quri so qqpahun kmari kongyey qnlhangan Nigeria pa ida wisu mniq so npnrdingan niya na. Qqpahan mpsalu Nigeria pa kiya ka knkana mpsalu qraqil mi qqpahan tminun (wa mssli mniq Kano, Abeokuta, Onitsha mi Lagos), mpsalu rulu (mray so rulu France u  smalu maku mi traku Ingkoku mpsalu niya Bedford, saya ka tongyong rulu na kingal cida kojyo), lukus Tisyo, gomu smluwan mi qqpahan cyakong uuqun.
So cduray hari ka qnlhangan Nigeria niyi pa nngalan hbangan kcka qnlhangan u wada mrana balay, kiya ka wada briyan tndxral qnlhangan Nigeria mi kwoci ka eyga (nawraywu) Nigeria, kiya mi mniq Afrika qnlhangan icil mi duma nniqan O Co u kuxul dha balay uri.
Jen-ko(人口)
Knhbrawan hiyi sediq Nigeria saya pa wada hmrinas 2 oku 500 knbkiyan hiyi sediq, mnniq tuhunac ka Kuriscyang mi tudaya na Muslim pa mndungus balay 1:1, qridin tnquli laqi ryu pdkana u 5.5 laqi, knou balay ka 8.6 laqi. Spuda so qnita smpu, ya bay so dhuq kngkawas 2050 daw, Nigeria ka muda rmirih Amirika, mtu3 knou balay knhbrawan hiyi sediq qnlhangan, mphrinas 3 oku ka mnniq hiya. Dhuq kngkawas 2100 daw, knhbrawan hiyi sediq Nigeria u mpdhuq 8 oku, mknkana qnlangan knhbrawan balay sediq 3 qnlhangan uri. Kiya mi knkana knhbrawan hiyi sediq Afrika dhuq kngkawas 20100 daw musa smpusal mrana, mpdhuq 42 oku hiyi sediq.
Cung-cyaw(宗教)
Qnlhangan sediq Nigeria pusu balay ka tuhunac snluhay snhiyan Kiristo kyo mi tudaya ka snluhay snhiyan Muslim kyo, Kiristo kyo ka knkana sediq na 44.21%, Islam kyo ka knkana sediq na 52.61%, snluhay pnsltudan pa ya bay 3%, tudaya duma nniqan pa wada dmuwi pnwaya Islam kyo.
Pnyahan pnatas（參考資料）
Snakun:Truku
Pspuhan
pspuhan (醫院)
thumb|pspuhan
Snakun:Truku(太魯閣語)
Malax、Mlealax、Mqqada
Malax、Mlealax、Mqqada (離婚)
Gaya tnlangan Truku o ungat saw ni malax,mlealax,mqqada ka kndsan Truku sbiyaw, wana balay muda sgsapat ka snaw ni kuyuh, duri ni asi muda pnerngagan bukung, rudan ngalang kari ni lutut alang. Muda maanaqih ka seejiq o paru bi pnsahug na, ssruwa utux o asi ka phuqil babuy, mssruwa lnglungan, duri ka kana seejiq alang o mseupu mimah sinaw kana, rudan mnaqih laqi ni seejiq mnda maanaqih o psruwa brah kana seejiq alang, Tai saw aji empstrung mangal luqih pnshugan utux.
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Pstrung
pstrung (婚姻)
Qqita lnglungan quri pstrung ka seejiq Truku sbiyaw o, taxa snaw ni kingal kuyuh.
Snakun:Truku(太魯閣語)
Pnyahan Sediq/Seediq/Seejiq
Pnyahan SEDIQ/SEEDIQ/SEEJIQ NATION 賽德克民族之起源 參考文獻 Watan Diro 等撰寫,Watan Diro 主編2017/11/23.【3ST 民族生命力的展現】，頁233-256. 南投縣仁愛鄉:投縣仁愛鄉公所. 依據書中【SEDIQ/SEEDIQ/SEEJIQ 賽德克族正名學術研討會會議記錄】:2007 年11 月16-17 於廬山溫泉「廬山園」會議室. 主講一Pawan Walis mtabu(巴萬哇利斯)牧師所言: 【Sediq Toda(賽德克族都達人)沒有Truwan 這個名稱】………，霧社事件之後， 遷徙至現在的alang Ungu/Snuwil(史努櫻部落);才繼承了Seediq Tgdaya(賽德克族德固達雅人)的Truwan.對3ST 而言，神話傳說共同生命之起源， 就是【Bnuhur Rmdax Tasil(Sediq Toda)；Bnuhur Pusu Qhuni(Seediq Tgdaya & Seejiq Truku)】. 【Pnlngebung(本樂呢布鞥)】是Sediq Toda 人，離開【Rmdax Tasil】之後的部落之起源,【Truwan(德路灣/德鹿灣)】是Seediq Tgdaya 人及 Seejiq Truku 人離開【Pusu Qhuni】之後部落之起源. Sediq Toda 指的Pnlngebung 即當今的Toda 部落真耶穌教會上方台地； Seediq Tgdaya 指的Truwan,即位居於Truwan 德路灣溪流域(Yayung Mtutu 濁水溪之上游)；Seejiq Truku 指的Truwan,即現在位居Truku(合作村)的Truwan 德鹿灣部落. 賽德克族的【Bnuhur Rmdax Tasil 與 Bnuhur Pusu Qhuni】皆詮釋為賽德克族生命之起源；賽德克族的【Pnlngebung 與Truwan】皆詮釋為賽德克族部落之起源. (AD.1989~2008/4/23 Watan Diro mtabu 2019/1/12 重新彙整)
Twan nokan
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Twan nokan.
88 sapah ka kneegu na sapah, 286 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 92% niqan 262 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 8% niqan 24 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 85%, Amis 3%, Bunun 2%, ni rahuq na o 1%.
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Skangki
Skangki (花蓮市)
Nsgan Skangki o gaga Nsgan Skangki, kmpraan kana dxgal o 29.31 km², (dxgal dgiyaq o 0 km², dxgal pmblxan o 0.22 km²). kmhbragan hiyi o 53,601, sapah o 21,389, seejiq tnpusu 13,788 hiyi, knhbragan hiyi o 26% (Sbnawan, Sakiraya). Nsgan alang o seejiq klmukan ka pusu (hbaraw) balay.
Paul Kagame
thumb|Paul Kagame in kigali, Rwanda, 22 August 2016.-Paul Kagame (保羅·卡加米)|alt=Paul Kagame in kigali, Rwanda, 22 August 2016.
= Paul Kagame (保羅·卡加米) = Mntucing hngkawas 1957 idas 10 jiyax 23 ka Paul Kagame ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Rwanda ta sayang o kiya ka Paul Kagame, pnaah hngkawas 2000 idas 4 jiyax 22 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Syria
thumb|Flag of Syria-Kwoci Siriya（敘利亞國旗）|alt=Flag of Syria|392x392px
= Syria（敘利亞） = Gaga kska Yacow ka Syria, 35 00 N, 38 00 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 185,180 sq km（hangan na o Tg89） (knlbanga dxgal o 183,630 sq km, knlbangan qsiya o 1,550 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 17,185,170 hiyi. Gaga Damascus ka pusu alang paru, jiyax 17 idas 4 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Syria ga wada sugan 75.80% ka dxgal qpahan, 2.70% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 21.50% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Bashar al-Assad, pnaah hngkawas2000 idas 7 jiyax 17pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
Palamitan
= Palamitan (康樂部落) = Gaga mniq Hwareyseyn Sincungsyang ka alang Palamitan. 1,016 sapah ka kneegu na sapah, 2,787 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 30% niqan 826 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 70% niqan 1,961 hiyi koia.
Syria
= Siriya (敘利亞) = Weki payko, patko censu nkiya naq.
ali 1, Siriya Arapo konghokwo(kari Arapo: الجمهوريّة العربيّة السّوريّة，patis Roma: al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah), Siriya kesun daha klaali(kari Arapo: سوري，patis Roma: Sūriyā), ga meniq quri Siya, hhreyan hido Ticong-hay, alang quri Congtong Arapo, tunux alang na we Tamasuko. Daya nan a we ga msuayus Tuarci, quri hhreyan hido we ga mtaayus Irako, hunac na we msayus daka Yetan, quri tghunac ggqiyan hido we, mtaayus Ripanun daka Isore, quri ggqiyan hido we Ticong-hay. knkawas 1946 idas 4 ali 7, ngalan alang turi nRenhokwo ma, kana laalang suce nii, congtong na saya we, Sapaar‧Asayto. Ado ini alix mccebu alang daha naq, wada mtgarang eguw cung-cen ma, rahur niqan halung, ga biqan ngayan kwoci we, Siriya cunghu, Fantwe-pay nSiriya ma, pe-Siriya mingcu renpang dnii.
Pnyahan kari daha(語源)
Pusu kari kesun Sriya(kari Arapo：سوريا‎，patis Roma：Sūriyā) nii we, pneeyah kong-ye 8 suci ka kari Annatoriya kari Ruwe ka Sura/i，daka kari ncbeyo ka Sira Σύριοι, Sýrioi, uxe deΣύροι, Sýroi，daka kari nii we, nkndalax Aššūrāyu（Assyria，Yasu）. Ani si, kndalax Sayryoku ti-kwo(kndalax 323 betaq 150 BC) ciida, ptyuwan daha dheran quri Rihwanto duri. peeyah ciida de, ini ptnaki nSira ka seediq Yasu ga meniq Mesoputamiya ma, seediq ga meniq Rihwanto Yaran-jen, asi na gxali qmita mesa seediq Siriya.
Dungus spatis: risu na Siriya.
Siriya nii we, kingal pusu pnyahan ku-raw wun-ming suce nii duri, ngngalan Roma tikwo han we, mnoda Fecini, Sitay, Mitanni-wangkwo, Yasu, ku-Papirung, ku-Ayci, Posu-tikwo, Macitun-tikwo ma, bobo na ka Sayryo-kutikwo dtikwo nii ciida.
Knkawas 2015 idas 5, Isuran-kwo-cucu we, spooda na mccebu naq Siriya siida, ddulun na mosa gmeeluk mangal ka dheran nSiriya, saya de uka beyax daha meniq Siriya ka Isuran-kwo di, ani si ga naq pkkulu qqlhangan daha ka ttunux supi alang daha ani betaq saya dungan. Wada ddulun mangal supi Siriya, seediq niqan halung kmciyuk cugnhu ma, seediq Kuarto ka dheran gnlekan Isuran-kwo di. Ga naq ini alix mccebu ka seediq naq Siriya ma, mccebu daka Isuran-kwo duri, asi lux 20 wan sngali ka seediq wada mhuqil, maha naq 800 wan ka seediq ga mdooda uka niqun, hmrinas 500 wan ka seediq ga mgnan-ming wada qduri kwo-way, nii ka nan-ming-caw tgparu ba bobo tg2 suce-tacan.
Dungus spatis: singcung cihwa nSiriya.
Ga ptyusan 14 yici-singcung-ci kana alang Siriya, kika 13 sung(Muhafazat) ma, Tamasuko;
1.     德拉，1967年阿以戰爭後部分地區以色列占領 Tora, knkawas 1967, bobo mnccebu ka Arapo daka Isore de, wada ngalan Isore ka dumu dheran daha.
2.     代爾祖爾 Tayarcuar
3.     大馬士革 Tamasuko
4.     阿勒坡 Aropo
5.     哈馬 Hama
6.     哈塞克 Hasayko
7.     霍姆斯，1961年分阿勒坡省置 sungcu nHomusu knkawas 1961
8.     伊德利卜 Itoripu
9.     拉塔基亞 Rataciya
10. 庫奈特拉，1967年分大馬士革省置，1967年阿以戰爭後以色列占領部分地區Kunattora, sungcu nTamasuko knkawas 1967, 1967, bobo mnccebu ka Arapo daka Isore de, wada ngalan Isore ka dumu dheran daha.
11. 拉卡 Raka
Palamitan
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 17%, Bunun 1%, Truku 8%, Tayal 1%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Syria
Dungus spatis: singcung cihwa nSiriya.
12. 蘇韋達 Suweta
13. 塔爾圖斯，1972年分拉塔基亞省置 Taartusu, sungcu nTaartusu knkawas 1972.
Truwan
Truwan (德魯灣)
Sejiq Truku o, Sun dha Truku Truwan pthangan ka pusu pniyahan daha.
Syria
Dungus spatis: singcung cihwa nSiriya.
14. 大馬士革市 Tamasuko-su
Truwan
Truwan (德魯灣)
Truwan sun haya o, Pusu alang sbiyaw pnyahan kana alang Ddsejiq.
Syria
Dungus spatis: patis tnbkeyan laalang pngerah Siriya.
Patis ga spatis toma nii we, alang tghbaro ba 13 sunghwe-ci nSiriya.
Truwan
Truwan (德魯灣)
Kiya ka kiya ni, Sbiyaw o, Sejiq ksun niqan tru klgan, Kiya ka sun daha Truwan tmhangan ka pusu alang nniqan ddrudan sbiyaw.
Syria
Ti-ri(地理)
Kana knclhangan dheran na Siriya we 185,180km²(kana wada ngalun nIsore ka Koran-kawti), ga meniq ggqiyan hido Yaco-taru, maayus Tuarci ka daya na, maayus Irako ka hhreyan na hido, hunac na we mtaayus Yetan, tghunac ggqiyan na hido we msaayus Ripanun ma Parosutan, Quri ggqiyan na hido we, ga mssipo Ticong-hay. Kana dheran na we, ga peeyah quri daya ggqiyab hido, so msbaang quri tghanu hhreyan hido.
Truwan
Truwan (德魯灣)
Smnru ni rmngaw ka drudan, Suxal o, Mniq Nan-to Keng Jing-ay go quri alang Truwan hiya o, Niqan kingal ka paru balay lhngaw, Pniyah kska lhngaw nii ka rudan ta sbiyaw ni mksa paah ruwan ni miyah nganguc, Paah hiya sida, Wada mrana mrana ka lqlaqi ni , Ki ka tmprqan puga rudan taka truwan.
Syria
Kana alang na we, maha sepac pntyusan:
1.     Lmiqu quri ggqiqyan hido ma, rbeyuk na cenga daha dgiyaq, ga hiya ka 2841m knbrawan dgiyaq na tgbbaro ba, ga so Sehong-san tghunac ggqiyan hido daha.
Truwan
Truwan (德魯灣)
Truwan ksun o, Ruwan ka pusu elu kari niya, Keni niqan daha duri ka ini entna ka imi naka ruwan nii.
Syria
Kana alang na we, maha sepac pntyusan:
2.    Breenux ka tgdaya ssiyo Ticong-hay, qndisan na ssiyo n rcilung we 183km, hini niqan tikuh llmiqu ma bsuring:
Truwan
Truwan (德魯灣)
Tg 1、Ddgiyaq ksun kingal, Tg 2、Gaga kska ruwan lhngaw ksun daha kingan.
Gaga matas duma ka patas ni smnru ka tdrudan quri alang o, Tmpusu hraan alang sejiq ka Truwan, Paah truwan kika wada mrana ka alang Ddsejiq, 也就是從各部落衍生分出各支部的起源部落.
Syria
Kana alang na we, maha sepac pntyusan:
3.     Kaw-yen ka quri hhreyan daha hido;
Truwan
Truwan (德魯灣)
Truwan sun haya o, Gaga mniq quri Nan-to keng jing-ay go, Paran, Tuda, Truku, Tru klgan nii o, sun daha sejiq tmhangan ni, Tru alang nii uri o, Sun daha Truwan tmhangan kana, Tgdaya truwan, Truku truwan, Tuda truwan.
Sejiq truku hraan hidaw sayang uri o, Ida dha klaun, Pniyah gqiyan hidaw Truku truwan ka rudan daha sbiyaw, Kika rajing balay alang Truku.
Paumeli
= Paumeli（包霧目力部落） = Gaga mniq Taytung Cinfungsyang ka alang Paumeli.
80 sapah ka kneegu na sapah, 270 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 260 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 10 hiyi koia.
Syria
Dungus spatis: congcyaw na Siriya.
Dungan we, niqan duma seediq ka snhei Yacuti, Torucu ma, tikuh ba Yotay-jen.
Dungus spatis: cyun-su nSiriya.
U-ci: tan-kosnmalu na cen-Suren ciida, cuco-paw, femaw-twe fetan, miko-23(knkawas 2002, wada pttingun 22 cunca-ci nIsore ka miko-20 nSiriya).
Paumeli
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Syria
Dungus spatis: cyun-su nSiriya.
Betaq knkawas 2015 ka pncbuwan daha nanaq dheya ka cunghu-cyun nSiriya nii we, kndalax 30 wan ka supi na bale ma, wad meelih betaq 15 wan di.
Orosu ka alang tgparu ba mbaruy u-ci Siriya nii, Siriya nii duri we, kinal ba dangi paru ba meniq alang Cong-tong nOrosu.
Wun-hwa(文化)
Ado ka dheya naq mccebu, ye ba maha 18 ka pi-hwa wada daha gguyun mneniq quri tgdaya hhreyan hido alang nSiriya. Pi-hwa nii we, gam myaw-hwe ku-Sira Homa-susu ka “Awto-say”, uka sskdiyan saya di. kika duri we, ga cckeka alang daha poukwan na Hama-sung,wada gguyan hii ka tucin-cintong tyaw-syang daha. Mesa ka wunhwa-pucang nSiriya ka Rupana‧Musawe, maah 10,000 hari ka kawku-iyci ga alang daha Siriya, nasi huwa kesi qmlahang kana yici ka nii mccebu ka alang nami, uka ba hhwaun.
Dungus spatis: cingci nSiriya.
Knbaka naq ngngalan daha hbangan ka Siriya, nong-ye, suyo, cyawkong-ye ma riyo-ye ka ppyahan daha pila. Ga knpriyux ooda daha cingci ka Arapo fusing-sohwe-tang daha: paha kari, tenjan-cuyen we na alang ka kiya, meniq ka ta-ciye ma, kong-ye we niqan kwoyo-hwa, kana so inghang, pawsen-kongsu we, qlhangun hari, pgklaun ka nngalan seediq pqeepah kwoing-suye, pooda tuti-kayko.
Asayto-cunghu nSiriya(敘利亞阿塞德政府)
Cunghu na Siriya Arapo kongho-kwo saya we, hweyen-kwo na Renho-kwo ma, cungyen-kwo na Isuran-hoco-cucu. Betaq saya we, 80 alang ka wada cen-cyaw daka Siriya nii. Knkawas 2018, alang Apuhacu daka alang Nan’aw-saycu ka wada cen-cyaw hndure hari.
Cenkwo renmong(全國聯盟政府)
Knkwas 2012 idas 11 ali 12, haywan Arapo kwo-cya hoco-weyen-hwe(Sautiarapo, Kata, Paring, Arapo ren-ho ta-kongkwo, Koweto, Aman) we paha kari, kingal ba Cenkwo-renmong si bale ba ririh cunghu nSiriya, wada dah aka cunghu na Psaar‧Asayto. Bobo na de, meniq ka Arapo kwocya renmong(ini spegi Aarciriya, Irako ma Ripanun) duri we, Cenkwo-renmong si bale ba ririh cunghu nSiriya mesa.
Idas 11 ali 13, Fakwo congtong ka Forangsowa‧Awrangto we, pooda kari cicohwe mesa, “Kingal ba Cenkwo-renmong si bale ba ririh cunghu nSiriya” ma, “Ring-su cunghu na mingcu siriay”, ma, naka so nii kana ka Oco kwocya mesa, Fakwo nii we, tg1 mesa kingal ba Cenkwo-renmong si bale ba ririh cunghu nSiriya ka Oco kwocya.
Knkawas 2013 idas 3ali 6, wacang-hweyi na Arapo kwocya-renmong meniq Kayro hiya we, wada daha ngalan bale ba ririh cunghu nSiriya ka Cenkwo-renmong. Idas 3 ali 6, niqan lutuc dara Dame ka Cyanirong‧Sito we, wada mangal cong-ri na Cenkwo-renmong ring-su cunghu. Ini qbsiya, mesa ka cu-si na Cenkwo-renmong ka Muwacu‧Hatipu, Cenkwo-renmong nii ka mpriyux Pasaar cunghu meniq Renhokwo hiya, ani si ini sruwa ka Orosu.
Pnyahan pnatas(參考資料）
Snakun:Truku
Paljur
= Paljur（白露部落） = Gaga mniq Pingtung Macyasyang ka alang Paljur.
50 sapah ka kneegu na sapah, 148 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 141 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 7 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan86%, Bunun1%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Pala pungu
= Pala pungu （披肩） = Pala pungu de snalu naq ncbeyo duri, slmeun daha pala lukus psaun berah ma, pala kesun daha. Malux kesun pala pungu, anu pungu de niqan kesun daha lntudan daha ware “pungu” kesun daha, ma pala nii de ppungu daha ahin hiya plukusun daha, kiya kesun daha pala pungu, anu niqan pungu bnekuy daha ahin hiya.
Niqan kingan kesun daha dungus pala pungu nii, anu misan mskuy ciida, tloun seediq de bungun daha pungu daha de muuhun denu, pungu nii de uxe gino bnkeyan pungu, baro kulo papak duri de pungu duri, kiya kesun daha pala pungu duri.
rako na pala pungu de bhege ka cceka na ma, ssiyo na de niqan dngese na ware qalux ma mblawa hari, kiya ka niqan so snkraya(?) na kkkingal rako(?). matena ka snalu na ssiyo daha kiya, gino bale kiya ka rako na. pala pungu de hbilan daha so ali msekuy hari, ngalang daha so pala mlukus. hubilang daha berah daha duma naq ma, bkeun daha pungu ssiyo ahing duma naq. Malu plkusun so ali misan muuhun bale.
Pnyahan pnatas(參考資料）
伊婉貝林、鄭光博2014<文化部文化資產局「賽德克族傳統織布工藝與Puniri編織技法文化資產調查」報告書>，未出版.
曾麗芬，2013〈賽德克族傳統織藝：Puniri的研究〉，原住民族文 獻會期刊，原民會.
王梅霞、伊婉．貝林，2012，〈文化動起來－賽德克族文化產業的研究〉，頁233-86，《民俗曲藝》176期.
蔡玉珊，2006，《台灣原住民織物：織紋結構與圖案分析：泰雅族篇》，台中:台中縣立文化中心.
鐵米．拿葳依，2000，《泰雅賽德克傳統織布文化》，南投:鐵米拿葳依.
Snakun:Tgdaya
Palinkaan
= Palinkaan（復興部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Sincungsyang ka alang Palinkaan.
543 sapah ka kneegu na sapah, 1,537 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 31% niqan 480 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 69% niqan 1,057 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 17%, Truku 8%, Bunun 2%, Paiwan 1%, Tayal 1%, Sakizaya 1%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Si’ung
Si’ung (喜翁部落)
Gaga mniq Sincuseyn Ufungsyang ka alang Si’ung. 3 sapah ka kneegu na sapah, 35 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 77% niqan 27 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 23% niqan 8 hiyi koia.
Hangan alang (部落名稱)
【Si’ung】alang Si-ung.
Tnteanaq alang (部落特色)
Hangan alang Siwon o niq kari Tay-ya ga ini klayi ka dungus na, yabi hangan seejiq ka llungu dha.
Nniqan (所在位置)
Sing-cu-seyn-u-fung-syang-cu-ling-cun.
Klbangan (範圍)
Quri dxgal Sing-cu-seyn-u-fung-syang-cu-ling-cun 4 ling hini, Seejiq Tayal o dxgal nini o rngagun dha Siwon ka hini.
Kndkilan lnglingay (地理環境)
Gaga mniq Lwo-san-cu-lwo quri hunac hunac gqian hidw yabi 3900m hiya, kika May-pa-lay-si- sipaw igi hiya.
Mniq alang seejiq (部落所屬族群)
Tay-ya-cu.
Jilan kari (使用言語)
Kari Tay-ya ,kari Tlu, kari Khilan.
Snhiyaan utux (宗教信仰)
Ci-tu-cyaw, Teyn-cu-cyaw.
Pnyahan alang (部落由來)
Sprun bnnatas （gaya Tay-ya cu） ni （qqtaan patas Kaw-sa-cu）prajil mniq Myaw-li-seyn-tay-an-syang quri daya ayug Ta-hu hiya, kido yasa egu ka seejiq, iyux miing bgurah dxgal, kika mquri thjil mniq daya San-ping-si sipaw narac hiya, lwanun na May-pa-lay-tu, bukuy do mrana ka seejiq do duma seejiq wada thjil mniq quri San-ping-si-ciway yayung May-pa-lay-si sipaw narac hiya, ida bgurah hangan alang Si-wng-se（Si-ung）,Minkwo hngkawas 52 （1963）yasa mnuda paru bgihur Ke-le-li, lama thjil tnais mniq alang Taw-san-cun-he-tow（Kawabata）ha, dhuq ,Minkwo hngkawas 80（1991）yasa snluan ka elug qpahan, seejiq do meiyah thjil mniq alang duri, sqapah msupu mniq Alang Cung-sing 【T’apan】
Qtaan bnatas patas (參考資料)
Gaya Tay-ya cu: Tnhjilan ni skrana alang. Bnnatas Lyaw-so-cng. Knlangan Sing-ung-cwan-ke sapah paysan kuan-kuang-seyn-taw-ke. Hngkawas 1984 klabuy 150-152 klabuy 328. Hangan dxgal Taywan C-su-cuyn: Sing-cu-seyn. Bnnatas Lio-min-yi dnii. Taywan seng wun syeyn wey yueyn hwey. Hngkawas 2010 klabuy 588
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Sʉhlʉnganʉ/Sulungan
= Sʉhlʉnganʉ/Sulungan（草水部落） = Gaga mniq Kawsyungsu Tawyuncyu ka alang Sʉhlʉnganʉ/Sulungan.
41 sapah ka kneegu na sapah, 108 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 88% niqan 95 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 12% niqan 13 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun 69%, Rukai 3%, Cou 7%, Paiwan 1%, Hla’alua 6%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
S’yux
= S’yux（三叉坑部落） = Gaga mniq Tayungsu Hpingcyu ka alang S’yux.
99 sapah ka kneegu na sapah, 280 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 73% niqan 204 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 27% niqan 76 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 69%, Amis 1%, Bunun 3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
T’apan
Gaga mniq Sincuseyn Ufungsyang ka alang T’apan.
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Paul Biya
thumb|Paul Biya 2014-Paul Biya（保羅·比亞）|alt=Paul Biya 2014.png
Paul Biya (保羅·比亞)
Bukung klwaan Cameron ta sayang o kiya ka Paul Biya, pnaah hngkawas 1982 idas 11 jiyax 6 pnrajing kmlawa klwaan.
Paul Biya(kngkawas 1933 idas 2 diyax 13－), Cameroonian na Tucayce, Soto
Cameroonian saya, snpeyyah kngkawas 1975 pnrdingan u ida Paul Biya ka
Cameroonian na knbaraw balay mdudul niya, Paul Biya uri ka knkana bnkuwan
Kndusan niya(個人生活)
Paul Biya u mntuting alang Mumeka. Paul Biya pa kngkawas 1961 cida u snpeyyah Pyasan Tubeyhing Paris Seyji na Pnluban Qnlangan Seymung mnhdu muyas.
Tu1 qridin niya Paul Biya ka Jeanne-Irène Biya, mniq kngkawas 1992 idas 7 diyax 29 mrdang, ddha dha u ini tquli laqi. Kngkawas 1994 idas 4 diyax 23 cida, Paul Biya pa tuhuy swayi hiya 38 knkawas na Chantal Biya msturung, ddha dha pa tnquli 2 laqi.
Kndusan Seyji niya(政治生涯)
Kngkkawas 1980 cida, Paul Biya u mniq 1 Pnwaya Tang muda knpriyux quri uuda seyji 4 DX4EE. Kngkkawas 1990 pnrdingan cida, wada niqan mchdil uuda daw muru Pnwaya Knou Tang ka hiya. Kngkawas 1992 cida, Paul Biya pa wada muri bay mangal Soto seyngkyo. Babaw niya daw wada mniq kngkawas 1997, kngkawas 2004 mi kngkawas 2011 Paul Biya u wada krinah balay mbiyax mangal lmutuc qpahun Soto. Kiya mi kcka qnlhangan Hataypay mi qnlhangan tuiwil ka ngalan dha kcka seykyo niyi pa niqan smliq waya mi mqbling nuda dha.
Ddulan quri Paul Biya ka Cameroonian mi Cameroonian brah Conhcukwo——France
Smriq kari(批評)
Ana so hmuya mbiyax bay muda psbalay knpriyux quri uuda seyji ka Paul Biya, binaw seyhu Paul Biya u ida muda snturung smriq kari quri Weycweyn Cuyi. Mniq kcka keyngpo u, Paul Biya u muda pkrana Biyax Singcng mi Biyax Phiyu Waya, iyux pkrana quri Biyax Shwa mi ddulun niya. Wana mniq dnurun Paul Biya u kiya ka niqan biyax muda smliq waya keyngpo muda singsa. Dndulan niya Paul Biya ka cngtang Cameroonian Jnmin Mincu Undo pa ida nanaq dmudul balay Kwohuy nina (mniq kngkawas 2007 idas 7 mnuda ka kcka Kwohuy seyngkyo u, 163 hiyi ka knkana giying u tang dha pa wada mangal 153 hiyi giying), so niyi ka mnuda Kwohuy u pndungus bay sntangan niya Paul Biya u sndhu bay lxanan horicu.
Kngkawas 2009 cida, America Singbung Cac《Parade》u wada dha ngalan「Qnlangan tubrah 20 bang Tucayce」 na tu19.
Kngkawas 2010 idas 11, mpatas niya Cameroonian ka Bertrand Teyou u mnatas 1 patas, kcka niya u matas quri ndanan qridin niya Chantal Biya u snpeyyah qrinuc na pingmin wada mnqnlhangan tu1 Hujn. Babaw niya daw Teyou u alaw ‘Tnseyyax sediq, mi pssli ‘Smliq waya mssli’ (tameysu muda mn1 ptrawah bay uuda smpu patas) na cumi wada pthmuk sapah kung 2 knkawas. Amnesty International mi PEN u muda knciyuk hiya mi wada qrapun, Amnesty International u wada niya ngalan ryosing cumi ka hangan niya uri. Kngkawas 2011 idas 5 diyax 2, alaw PEN na London cida kay smruwa muway hbangan sanun pqita narux hiyi niya mi wada plaxun.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Pala ratu
= Pala ratu 緯挑編織：蓋被 = Pala ratu nii de ndan miri budi ma qreti, mangan budi gmao miri na kiya ka paru ka snalu na doriq. Wino bale qalux ma bhege daha ka rako na, ini egu klegan ka doriq na ma, daha bale ka rako na duri, malu riyung qtaan. Cbeyo de ngalan daha pacing hulaun daha, saya de niqan so mqedil sluhe miri so nii ma, ptasun daha kari ncubeyo, maluqtaan duri.
Pala ratu nii, tninun miri duri, Seediq so alang de ngalang daha pacing tninun nii. Pala ratu nii, ndaan miri ware qalux ma, ini pntena kana snalu rako kkkingal mqedil, ani si mntena tnugo miri doriq pparu ma biciq kana. Rako nade qalux dah aka bhege ka mlutuc snalu rudan cbeyo.
Pala ratu nii pacang ratu kesun daha duri, anu ngalan daha pacang hlaun hayan.
Pala ratu nii, ware na sulumeun daha so qtehun hari, kika tninun daha pacing nii de, mknedux hari duri, ki malu so hlaun.
Rako daha cbeyo de, gino hari qalux ma bhege, anu uka naq brigan wale cbeyo han. Saya de egu brigan ware ma, egu ka ini pntena kklegan na ware nii duri, ki kndudun so mrna kana snalu daha ka pacang ratu nii saya.menaq tqwilaq, menaq mgtanah, menaq mgsama duri, so mmari hari qqtaan, ani si kingan pacing ratu nii, gino bale daha rako na, ini keengu, ani naq snalu daha saya, so kiya kana.
Pnyahan pnatas(參考資料）
伊婉貝林、鄭光博2014<文化部文化資產局「賽德克族傳統織布工藝與Puniri編織技法文化資產調查」報告書>，未出版.
王梅霞、伊婉．貝林，2012，〈文化動起來－賽德克族文化產業的研究〉，頁233-86，《民俗曲藝》176期.
蔡玉珊，2006，《台灣原住民織物：織紋結構與圖案分析：泰雅族篇》，台中:台中縣立文化中心.
Snakun:Tgdaya
Payljus
= Payljus（白鷺部落） = Gaga mniq Pingtung Rayyisyang ka alang Payljus.
217 sapah ka kneegu na sapah, 664 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 644 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 20 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan95%, Amis1%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Samoa
thumb|Flag of Samoa-Kwoci Samoya（薩摩亞國旗）|alt=Flag of Samoa|461x461px
= Samoa（薩摩亞） = Gaga kska Tayangcow ka Samoa, 13 35 S, 172 20 W ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 2,831 sq km（hangan na o Tg178） (knlbanga dxgal o 2,821 sq km, knlbangan qsiya o 10 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 198,926 hiyi. Gaga Apia ka pusu alang paru, jiyax 1 idas 6 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Samoa ga wada sugan 12.40% ka dxgal qpahan, 60.40% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 27.20% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Tufuga Efi, pnaah hngkawas2007 idas 5 jiyax 11pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Samoya（薩摩亞) = Samoya turi-kwo, asi daha kesa Samoya, alang tncyusan rcilung ga meniq quri hunac Tayping-yang, ye bale ga ckceka cenga na Syaweyi daka Ntosiran, quri ggqiyan hido Samoya nDame, ckceka na Porinisiya-cintaw. Nn-turi knkawas 1962.
Risu (歷史)
Nyosiran de berah na han we, spooda na Kwoci-renmong ma, bukuy de spooda na Renho-kwo qmlahang si-Samoya, betaq ba knkawas 1963 idas 1 ali 1 phyegun daha kesun “Samoya turi-kwo” di. Kmciyuk kari ka Dame, so nii de pkllebu ngayan dheran quri hini mesa. si-Samoya nii ge, laalang quri Porinisiya-cintaw hii we, dhaya ka plaale ba turi 20 suci ciida.
Knkawas 2006 idas 3 ali 31, moda senci ka Samoya yihwe, wada mbeyax ka Jenceng-pawhu-tang dungan, dheya wada mangal 30 tloongan ckceka na 49 tloongan ka yi-hwe.
Kika kndudul eguw ka seediq daha mosa theruy Awco ma Nyosiran, Samoya nii de, knkawas 2009 idas 9 ali 7 di we, wada daha pryuxun moda iril ka ppgeriq daha rulu, bale ba we mnoda narac han, nii ge malu daha mgeriq cungko-co. keeman knkawas 2011 idas 12 ali 29, rmiyux pyawcun-sucen ka Samoya, wada pryuxun UTC+13(rbagan de pryuxan daha UTC+14 ka UTC-10) ka UTC-11, ado so mntena patis hido nAwtariya ma Nyosiran, ini sqeya ali daha mbbari qyqeya.
Knkawas 2017, pteetu patis “uxe mdoi ho-uci”. Knkawas 2017 idas 6, yi-hwe na we wada daha slmeun ka tg1 patis “Samoya senhwa”, ngalun daha kwo-cyaw ka Citu-cyaw.
Cngc (政治)
Tgbaro ba fa-ri Samoya ka “sen-hwa Samoya”. Knkawas 1962, senhwa daha peeyah Nyosiran turi de dooyun daha di, muyu yihwe-mosu n-Ingkwo ma, spuun daha lmngelung ka gaya daha nanaq duri. Knkawas 1997 idas 7, slmeun daha ka sen-hwa, pryuxan daha mesa “Samoya turi-kwo” ka “si- Samoya turi-kwo”.
Snlmeyan daha knkawas 1960 ka sen-hwa daha ma, dooyun daha kndalax knkawas 1962 idas 1 ali 1, so nii ka pntasan senhwa daha: Tunux alang ge pnsgao Samoya yi-hwe, rima knkawas ka tloongan na; mnugaya ba yunux alang we congsung-cu. Kana tunux alang daha dehuk saya we, to pneeyah sepac alang mangal gaya daha naq cbeyo. Ani si uxe pntasan seshwa ka nii, bale ba we ani  nuima ka mosa tloong hiya. Kika qtaan daha ga moda kongho-cu ka Samoya nii, uxe cincu-cu. Toma na tunux alang we niqan taypyaw-weyenhwe(Council of Deputies), weyen na ka fu-yenso, ini hrinas teru hei; oda na dheya we, netun so uka ka tunux alang ma, netun so mnrux uka na qqlhangan ka alang de, dheya mpsa rmirih denu. Tunux cunghu nSamoya we cong-ri Samoya, pooda yihwe-cu, congri we mheyan pnsdehu yihwe.
Samoya rifa-tahwe kesun ka yi-hwe, yiyen-cu. Klaali we 49 hei ka yi-yen na(knii we, ado ini baka ka yiyen mqedil ma, wada na prbangun kingal, kika 50 hei kana di), pnsgao na 49 hei klaalang daha. Meniq ka daha hei we, pnsnama na seediq uka lntudan dara Samoya(Oco-jen kesun daha). Bale ba pasghegan daha han we, pnsgao turi senci di ge, wano “Matayi” niqan senci-cen ma pe-senci-cen, pryuxan na pusen ka knkawas 1991 idas 3, dehuk 21 knkawas seediq daha de niqan senci-cen kana di, gino naq ba “Matayi” niqan pe-senci-cen. Ttloongan na yiyen duri di we, kndalax 3 knkawas pryuxan 5 knkawas.
Way-cyaw (外交)
Peeyah knkawas turi ciida, dehuk saya Samoya(berah na ka si-Samoya) nii we, 106 ka alang pnteetu patis cen-cyaw kong-paw dheya, ma, 104 alang ka niqan way-cyaw kwansi.
Tiri (地理)
Alang so qpupu tncyusan rcilung paru ga quri tghunac na Tay-ping-yang ka Samoya nii, ga meniq cenga nSayweyi daka Nyosiran, quri ggqiyan hido nMeysu-Samoya. Knuglahang dheran na we 2,831km². kana alang na so mqpupu we, niqan lmiqu ma dgiyaq, eguw dgiyaq pceriq puniq, tgbbaro dgiyaq na qpupu Sawayi ka Sirisiri(Mauga Silisili) we 1858m. kkarac bbuyu qqyexan, peeyah idas 11 so saya betaq so kawas idas 4 we ali qyexan,  qnyexan na kingal knkawas we hmrinas 2500mm. bgihur na we mqquri tghunac hhreyan hido, spuwan smepu de maha 29°C.
Singceng-cihwa (行政區劃)
11 pnsuanak ka cungci(itūmālō) na Samoya. Tgberah na ini eyah dehuj hini ka seediq Oco han ge, tena naq bsiyaq 11 ka psuanak qlhangan daha di. Kiya ka: Tuamasacya(Tuamasaga), Ana(A'ana), Aycya-yi-ro-tay(Aiga-i-le-Tai), Atua(Atua), Waawfunoti(Va'a-o-Fonoti), Fasayrayrayacya(Fa'asaleleaga), Cyacyaaymawcya(Gaga'emauga), Cyakayfumawcya(Gaga'ifomauga), Wesicyano(Vaisigano), Satupqyitay’a(Satupa'itea), Pryori(Palauli).
Cing-ci (經濟)
Nongye ka pndakar na bale, niqan yecu, koko, menpawkwo, sari, blebun. Kongye na we niqan syaw-sing cing-kongye ma, nongcan-pin cyakong-ye. Riyo-ye  ka lekuh na ngngalan pila duri. swe-cu nSamoya nii we, mntena hari Taing-kwose, niqan way-hwe kwan-cu duri.
Hei seediq 人口
Maha 20 wan kana ka hei seediq na. 90% ka seediq Samoya, mskari Porinisiya; duma de seediq hun-se cu-cying, Oco-jen ma hwa-jen.
Ti-yi (體育)
Tiyi-yuntong na Samoya nii we Ing-su karancyo ma. Samoya pancyo. Ing-su karancyo we nirih so kwo-cyo nSamoya nii. Ryo-sing riyung ka renmong-su karancyo nSamoya. Knkawas 2000, suce-pe ka renmong-su karancyo we, betaq sufun cuyi cesay ka kwocya-twe nSamoya.
Quri so cenci, sway-cyaw ma, syang-pu we malu pnsseengan daha duri.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Trần Đại Quang
= Trần Đại Quang = Mntucing hngkawas 1956 idas 10 jiyax 12 ka Trần Đại Quang ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Vietnam ta sayang o kiya ka Trần Đại Quang, pnaah hngkawas 2016 idas 4 jiyax 2 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tabaré Vázquez
= Tabaré Vázquez = Mntucing hngkawas 1940 idas 1 jiyax 17 ka Tabaré Vázquez ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Uruguay ta sayang o kiya ka Tabaré Vázquez, pnaah hngkawas 2015 idas 3 jiyax 1 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tabilas
= Tabilas（圓墩部落） = Gaga mniq Myawriseyn Tayansyang ka alang Tabilas.
115 sapah ka kneegu na sapah, 361 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 81% niqan 292 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 19% niqan 69 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 75%, Amis 1%, Saysiyat 1%, Bunun 2%, Paiwan 2%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Norway
thumb|Flag of Norway- Kwoci Nwouey (挪威國旗) |alt=Flag of Norway|397x397px
= Norway (挪威) = Gaga kska Owcow ka Norway, 62 00 N, 10 00 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 323,802 sq km (hangan na o Tg68) (knlbanga dxgal o 304,282 sq km, knlbangan qsiya o 19,520 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 5,488,984 hiyi. (2023) Gaga Oslo ka pusu alang paru, jiyax 17 idas 5 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Norway ga wada sugan 2.70% ka dxgal qpahan, 27.80% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 69.50% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Harald V, pnaah hngkawas 1991 idas 1 jiyax 17 pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Nwouey (挪威) = Nwouey (kari Nwouey: Norge), nniq saw gqiyan hidaw Sgantinaueyya pantaw, tasiyang. Tqiri bi ka hayanseyn, kika kiya ka wada nanaq niqan ini pntna qtaan ka Nwoueyte kiya ni, mquri Fnran, Elwos ka Nwouey uri, kana Sarpajyuntaw ni Yanmayeyntaw ka dxgal Nwouey uri, kiya ni niqan ka psmyahun na ka Mawthuanhoti ni Pitistaw Nangcicow. Pusu alang ka Awslu.
Ris (歷史)
Brqh kongyueyn 9 sci wada niqan ka dongi wankwo Nwouey. Jyueynsen sji ka 13 sci. 14 sci prajing mtakur.
hngkawas 1397 dhuq hngkawas 1524, Tanmay, Jueyteyn kika psalu Garreynmong.
hngkawas 1524 ceyti ka Garmadongmong, phiyu reynhwangkwo ka Tanmay-Nwouey, pqlahan ka Tanmay.
hngkawas 1813 bukung Jueyteyn Garss. Yueyhankrmux Tanmay-Nwouey reynhkwo, pxalan Jueyteyn ka Tanmay. Hngkawas 1814, pnaah Cirdyawyuey, subway Jueyteyn Tanmay ka Nwouey, pryuxan Sipomeyraniya, Jweyteyn – Nwouey reynhwankwo, klwaan Jueyteyn. Hngkawas 1905 kghak ka Jueyteyn – nwouey reynhkwo.
Murux Hngkawas 1905 kika wada cyuncukwo, kiya ni ngalang bukung ka Tanmay wanc, tnhangan Hganjis.
ska tgkingal psbu knlangan ida ini kllu, tgdha psbu do krmxan yeynsi singtong Weyse nasuey Tkwo, nniq Nwouey kaTkwo phiyu Nwouey congtusyacyu, congtu ka Cisring; qduriq Inkwo ka bukun Hgang ni kmlawa, seejiq Tkwo o nniq Nwouey phiyu paru sapah sluwan dha puniq, binaw gaga sliqan Mongcyu. qhlangan psapin Tkwo ka kana alang Nwouey dhuq jiyax 8 idas 5 hngkawas 1945, phnasun ka Nwouey, plaxan psapin ka Nwotcyun. Psbu hici mbbiyax ka klwaan dha. hngkawas 1945 msupu daya Tasiyan kongyuey cuc.