cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nsgan Kwan-si
Nsgan Kwang-si o kingal nsgan nyusan Singcu Taywang ka hiya. Gaga mniq tgdaya nklaan hidaw alang paru Singcu. Nii o kika sun pnstrngan yayung Niuran ni yayung Hungsan uri. Tgtruma o smdalih nsgan Ceynsu ni nsgan Hnsan. tgtruma Ryaxan hidaw do mlutut nsgan Cyunglin. tgdaya Ryaxan hidaw o nsgan Singpu. Tgdaya do nsgan Rungtan nyusan Towing. Nklaan hidaw na o nsgan Husing ni nsgan Tasi nyusan Towing kida. Hiya o kika sun tgparu bi  alang breenux sysiyaw alang Singcu. Sjiqun na meeniq hini o Ngayngay ka hhbaraw balay. Ida bi maxal o niqan mngari ka dhiya. Hnang dha pprngaw pusu bi o Hayru ni Suseyn. Ida nniqan  mrata pkksa tg206 qmpringan (Weyuu qpuring mrata ) mrata breenux Klwaan Cyukuku. Lala bi hnmaan na ka nsgan Kwangsi. Niqan Seyncaw, pqajiq qmasan, tmatu, rhluk, mami ni ucya. Kska hini o ida SeyncawKwangsi ka niqan bi ngahan.
Ida
Snakun:Truku
Nsgan Kwan-si
Kngkingal hngkawas o ida daan ka smiyan Seyncaw. Smudal hangan Kwangsi o kika sun tutu pajiq qmasan. Klwaan Nihung siida wada ryuxun Elug Kwangsi. Yaasa hnang Nihung sspug dha biyi pajiq qmasan 「Kwangsi」o mdka bi Kwangsi nii kika sduuy ka hangan pnryuxan bitaq sayang. Ana ya seejiq meeniq hini o Ngayngay ka pusu b, ida ngalan nsgan breenux seejiq tnpusu ka hiya. Knhbragan seejiq tnpusu kska knhbragan sjiqun nsgan Kwangsi o ida bi 1.8 tnegkbkyan. Pusu bi gaga mniq ddgiyaq nklaan hidaw nsgan Kwangsi alang Cinsan hini o niqan dha alang aji hbaraw bi seejiq Bgala mniq.(alang Mautu, alang Qyulang)
Jiyax
Snakun:Truku
Nsgan Kwan-si
Pnyahan
Plealay bi ngahan alang nsgan nii o Meyricwan ksun. Klwaan Cin thulang paru Ceynrung 58 hngkawas siida, mkCieyncow Cencijeyn kmbgurah truma Namnkan ni Hupey ni tmnhangun na Meyriwan ka hini. Hkawas hmaan bi siida ni malax kmbgurah da ni wada spuun nWeyakwey dni kmlawa ni dmuuy da. Pnhiyug sapah paru mniq elug smudal ka ltlutut Wey rmnngaw kska 「Kska skuan patas」ni ryuxun Singsincwang ka Meyricwang msa. Wada ungat ka Weyakwey do, laqi laqi na Weysowcown thulang paru Tawkwang mtrul hngkawas siida qmhdu kmbgurah ni Singsiwang o ryuxun Siyeyncaywun ni 「Siyeyncayhung」sun uri. Bukuy do hhbaraw bi ka sjiqun. Spsapah do ryuxun elug da kika sun elug Siyeyncaywun da. Kangki na hyaan o Cupeypaw nyusan Singcu（Wada pryuxyn Tgdha spsapah Cupey）.
Rajing han o ida dmnuuy bnkgan Klwaan Cin ka Klwaan Nihung. Bukuy do asi pspui ka spsapah ni elug da. Maxal mngari kbkuy kingal hngkawas siida phiyug sbiq qpahan Siyeyncaypun ni nqpahan Towjeing. Kangki na hiya o niqan alang Towngrowyeyn(sayang do kika Sanswey, Sanhu, Kowpin, ni Kawyeynri nsgan Rowngtan nyusan Towing), alang Sukangci (sayang do mataru Ri ryaxan hidaw nsgan Kwangsi), alangSiyeyncaypun(Rnngaw brah alang Riyowri, Cinsan, Cinsan, Yiusan ni saw ka aji ka nklaan hidaw alang Tungsan).
Nsgan U-hung
Rgagan qmita
Qmpahan kkbiyax hiyi Payran
Nsgan Kwan-si
Pnyahan
Maxal mngari kbkuy empusal hngkawas siida, wada laxun ka Ting, sbiq ting, cyi, ni Ceycwang ni wada ryuxun Cyow, Cyiun, Cwang, ni Taji. Alang Sukangji ni alang Siyeyncaypun dha nii o wada pspuun asi si Kwangsicwang. Nyusan Singcu Singcucyow ka kangki na. Elealang klwaan na o niqan Siyeyncaypun, Kownjikow, Teynjikang, Suriyowcang, Sannanpeyn, Hutu, Santun, Niyuranhe, Suriyaw, Nanhu, Sumen, Cawken, Rawseriyaw, Yujiyeyn, Singcen, Pinlin, Sanhnkn, Siyahnkn, Siyananpeyn, Sukanji, Rawknriyaw, Tahankn, ni Sweykn empusa spat Taji. Bukuy duri o wada ryuxun Kwangsi ka Siyeyncaypun da.
Maxal mnari kbkuy empusal spat hngkawas rima idas siida, ddxgal nseejiq tnpusu nyusan Singcu saw ka Tacukn, Cutow(duma), smudal Mawutu, Riyowcu, Cukesan o asi pspui kska Kwangsicwang kana da. Kika maa tg25 Taji「Mawutu」. Kika sayang do nklaan hidaw Tungsanri, Yiusan, ni Cinsanri da. Maxal mnari kbkuy spatul kingal hngkawas maxal idas siida, wada pklaan 「elug」ka Kwangsicang dni kika sun elug Kwangsi ni ida nkiya ka klwanun na elealang. Maxal mnari kbkuy spatul spat hngkawas spat idas siida, Dxgal seejiq tnpusu alang Mawutu o wada pspuun kska elug Kwangsi dni, kika maa tgempusal mataru Taji 「Cinsan」.
Tjalja’avus
= Tjalja’avus（來義部落） = Gaga mniq Pingtung Rayyisyang ka alang Tjalja’avus.
341 sapah ka kneegu na sapah, 1,122 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 1,092 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 30 hiyi koia.
Nsgan Kwan-si
Pnyahan
Maxal mnari kbkuy spatul rima hngkawassiida, miyah kmlawa Taywang ka Klwaan Cikuku do Wada laxan ka gaya Cyowciyn da. Wada ryuxun nyusan Singcu ka SingcuCiyow. Singcuciyn o ryuxun Singcucyi ni elug Kwangsi do nsgan Kwangsi kida. Bukuy duri o maxal mnari kbkuy mrimal hngkawas siida, muda bbkug qqpahun elealang nyusan ka pklawa ta ni wada ktruun ka nyusan Singcu ni maa nyusan Towing, nyusan Singcu, ni nyusan Miyawri da. Wada asi laxi ka gaya klwaan nyusan. Manu nsgan Kwangsi o ida nyusan Singcu kangki bitaq sayang.
Tjalja’avus
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan93%, Amis1%, Rukai1%, ni rahuq na o2%.
Nsgan Kwan-si
Elug Smudal
Kika sayang do elug Tatung ryaxan hidaw elug Chungcen hiya. Klwaan Cin qpuruh Cuceyn hiya nii knlwaan Weyakwey Singsinghaw. Thulang paru Ciyacin 17 hngkawas (1812 hngkawas) elelug kmbgrahan siida. Nii hini ka sapah kklawa uri. Bukuy thulang paru Tawkwang do embbarig bi ka samat mneudus da. Sysiyaw elug o tgaaw saw smudal sapah snlaan kana. Nniqan Elug Bgurah o nklaan hidaw tgtruma qpahan nsgan Kwangsi ni kika sayang do elug Tatung nklaan hidaw elug Chungcen. Eleelug nkiya rajing bi klwaan thulang paru Tawkwang siida. Tawkwang 9 hngkawas (1829 hngkawas)siida do kika Siyeyncaywun sun tmngahan da. Niqan ka bgurah elug do mgkala elug smudal knlikaw na mrrana. Ana sayang ida elug htngayan kngkingal sbrigan.
Nsgan U-hung
Rgagan qmita
Qqtaan ida nkiya Cinceyn (Nniqan thulang mrata sbiyaw Can seylyan, sapah spi Sanmaw )
Qmpahan kkbiyax hiyi Sieypa
Qmpahan kkbiyax hiyi alang Hu-ping
Tjalja’avus
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tjailjaking
= Tjailjaking（賽嘉部落） = Gaga mniq Pingtung Santimnsyang ka alang Tjailjaking.
240 sapah ka kneegu na sapah, 875 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 820 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 55 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan84%, Rukai2%, Bunun1%, Puyuma1%, ni rahuq na o5%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan Kwan-si
Sayang
Elug smudal sun ha tmngahan o niqan dha alang.
Kabang
= Kabang(棉被) = Kabang nii ga ida qulung niqan ka tnsapah djiyun dha mtaqi, empeemisan do prajing mskuy da, asi kegu kabang hilaw ta mkeeman, kika muxun ni sblaiyq mtaqi.
Snakun:Truku
Nsgan Kwan-si
Sayang
Pnurug bnkgan nniqan sapah: Nii o elug smudal Sianri. Elug nii sayang o ida sun elug smudal. Hldun kari Amirica do Old St.. Kingal baang o sapah nniqun kiya. Isil  baang do kika sun tgbilaq laqi ptasan Kwangsi kida.
Pnurug kkrana endaan: Elug Chungcen brah smudal nniqan smkgulan knsatKwangsi o smudal elug Suteynji sun tmngahan uri. Nii o kika sun elug Chungcen tgkeiyux bi ni tglbu bi. Elug smudal nii o ida niqan lala bi hnigan pnhiyug klwaan Nihung kina. Sayang o lala bi ssbrigan quri mseusa ni ppatas miyah mtmay. Smalu bbrigan quri patas enjiyan, qngqaya snalu baga, ni mahan Kafey. Kika sun pusu bi kkrana mseusa bilaq alang Kwangsi uri. Kingal gaga siyaw na elug Chungcen duri o kika sun tgkingal qtaan eyga Kwangsi. Kika sun ensbiyaw sapah snlaan endaan krnaan elug dai.
Knhbragan seejiq sayang
Pspuun 5 hngkawas ka (Paah nhdaan bi 015 hngkawas~ nhdaan bi 2020 hngkawas) wada hhghaw 2,161 hiyi ka knhbragan seejiq na. Knhghug na o 7.22 tnegkmbkiyun. Kika sun alang qpahan wada rinah mqsuqi bi tghghaw sjiqun nyusan Singcu.
Snakun:Truku
Nsgan U-hung
Rgagan qmita
Tglaq Kuyeyn
Tjanavakung
= Tjanavakung（達那瓦功部落） = Gaga mniq Pingtung Macyasyang ka alang Tjanavakung.
44 sapah ka kneegu na sapah, 116 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 98% niqan 114 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 2% niqan  2 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan91%, Rukai3%, Tayal1%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Qhuni bruling
= Qhuni bruling(通條木) = Qhuni bruling ge, qhuni llebu hari, egu ccida hnreyan, ma ccida na sduduy mquri dheran truma. Qnedis msderux so ka rrmuxan ka cida na qtaan. Kiya ka kesun daha “ qhuni tnleelu ” ka mlawa ngayan na.
Tjaranauma
= Tjaranauma（萬安部落） = Gaga mniq Pingtung Taywusyang ka alang Tjaranauma.
Qhuni bruling
Mgceyas pnugsama mphepah da mprbagan, so ba lnihu knkkingal sqeya cida baro hiya ka hei na, mntena ba ka so lnhugan sdoduy ssrugan knkingal baro hiya peni.
Tjaranauma
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan94%, Amis2%, Bunun1%, ni rahuq na o1%.
Qhuni Paru Dgiyaq Tmpupu
Sbiyaw balay, mniq ska“ Dgiyaq Tmpupu（Dgiyaq Klbiyun sun uri）”hiya ka paru balay qhuni. Paru balay snsagan na ka sida ni rnabaw niya. Ana jiyan o yasa ssagan sida ni rnabaw na ka lhbun na o mnkuung mdka saw keeman ka jiyan. Wada niqan 1 jiyax, sriyu paah truma qhuni ka 1 mneudus 4 papak ni ubal kana ka hiyi na. Smnegul na hiya ka sriyu 1 o mneudus niqan bungu ka baraw na ni mdka saw pungu qhuni taan, niqan 2 gamil ni 2 sida na ka paah baang. Duri ni sriyu paah baraw ka 2 mneudus, lqling bbaraw bi ka 1 ni ini tduwa mksa, 1 do ini tduwa mksa dxgal ni skiya, dnii o kika samat, seejiq, quyu, ni qbhni. Sriyu paah baraw o mtduwa mniq qhuni baraw, kiya ni sriyu paah truma o ini tduwa mniq qhuni baraw, kika ini pndka ka kndsan seejiq, samat, quyu ni qbhni. Ana ya snriyu paah qhuni ka 4 klgan nii o, ini pseupu yaa wada piya idas, wada niqan 1 jiyax, empprngaw ka dhiya nii,“Paah sayang, niqan saw mneudus uqun o uqa ta ni kdsa ta”mkksa.Kiya do paah siida, smpung mkan saw uqun dha nanak ni meudus ka dhiya. Babaw na nii, snriyu paah lhbun qhuni ka 1 snaw nii o paah hiyi niya sriyu ka 2 laqi, kiya o snaw ni kuyuh. Mdakil ka 2 laqi nii ni mstrung msdungus da. Mtucing 1 ka laqi dha ni malu bi kndsan dha. Mrana paah hini ka Truku msa ka rudan Truku sbiyaw.
Tjaranauma
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Qhuni Paru Dgiyaq Tmpupu
pnyahan kari
口述 Iyuq Ciyang Iyang Taying 2015
秀林鄉志2006 Snakun:Truku(太魯閣語)
Qhuni bruling
Mtumun so pntmuwan ka hei na, knkkingal ptbeku ttuwax na. Rbagan mqhada ciida de, mgsama mttumun mntena ba ka qaqa paru hari mtumun peni; Mgqalux hari ka taan da mhada bale. Biciq ma ani knkana ka hei na pntbeku hnreyan.
Kretun keruc ka qhuni bruling nii de, qtaan yxeyux na mgbhege, skeruc ka icil na duri, pckulan qreti yexun sppeeyah nganguc, asi tneelu mreemux mtuting meyah kana. Ngalan qndisan ma so puto, pkcaan pusa truma na ka qreti, pgriqun ptlangun quri berih, spgeriq thiqan so ka gukuc rulu tmediq; niqal ka pexun kexil baga spiilo quri berih, taan knthuyan duri. Nii ka ngngalan tthiqan lqlaqi alang. Snakun:Truku
Kahkahoe’an
= Kahkahoe’an（八卦力部落） = Gaga mniq Myawriseyn Nancawagsyang ka alang kahkahoe’an.
59 sapah ka kneegu na sapah, 146 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 71% niqan 104 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 29% niqan 42 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Saysiyat 67%, Tayal 3%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tjana’asiya
= Tjana’asiya（義林部落） = Gaga mniq Pingtung Rayyisyang ka alang Tjana’asiya.
124 sapah ka kneegu na sapah, 427 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 413 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 14 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan91%, Bunun1%, Cou1%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Karat
Karat(季節)
kingal hngkawas o niqan spat karat.srnabaw ni krpuhan o kika ku
Snakun:Truku(太魯閣語)
Tjavatjavang
= Tjavatjavang（達來部落） = Gaga mniq Pingtung Santimnsyang ka alang Tjavatjavang.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan88%, Rukai3%, Bunun1%, Tayal1%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tjatjigel
= Tjatjigel（喳其格勒部落） = Gaga mniq Taytung Taymarisyang ka alang Tjatjigel.
354 sapah ka kneegu na sapah, 780 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 79% niqan 616 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 21% niqan 164 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis11%, Paiwan66%, Puyuma1%, ni rahuq na o1%.
Tjaviljaul
= Tjaviljaul（叉飛勞巫勒部落） = Gaga mniq Taytung Cinfungsyang ka alang Tjaviljaul.
36 sapah ka kneegu na sapah, 133 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 129 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 4 hiyi koia.
Qhuni bsrux
= Qhuni bserux/ Qhuni bsrux/ Qhuni bsrux(構樹) = Egu balay qtaan ssiyaw alang, elug saan qnpahan ka qhuni bsrux ksun. Yaasa qhuni bsrux nii ga smkila bi ana kneinu, mrana bi uri, ida ini biyaw knkilan na uri, kiya ni egu balay ka. Qhuni bsrux ga niqan bubu ni tama dha klgan, ida tmphpah kana. Dtama o wana qtaan tmphpah, ini tghiyi, bubu o tmphpah ni tmghiyi kiya. Ida tduwa uqun ka hiyi qhuni bsrux nii, qmowpang ni ssibus uqan. Yaasa egu wasaw na ni tduwa mipix ni ini kuxi saan sqapah ruciq hngak, kiya ni ngalan bi hmaan kleelug alang paru breenux sayang da ka qhuni bsrux nii. Nasi musa ngalan bagah qnpahan, mmaku ni lmiqu ddgiyaq o gaga hmaan hiya ka qhuni bsrux nii, ida malu bi saan tsasaw ni empqlahang bbuyu uri. Wasaw rqnux ksun Klmukan ka qhuni bsrux nii, yaasa uqun bi rqnux ni ssamac ka wasaw na. Mnsa ka pnatas dha sayang, wasaw qhuni bsrux nii ga, niqan bi ririh na uqun ka wasaw na, ida skbiyax bi hiyi uqun ka wasaw na. Saw ka skkray buuc, pkrdax dowriq ni skbiyax shmu uri uqun ka thiyan mhanuc gamil na ka wasaw qhuni bsrux nii.191
Snakun:Truku
Kanteyng
Babaw dxgal sayang o wana Taywan hini ka niqan “kanteyng” ksun. Sayang o gaga hmaan hapa 900-1900M knbragan na dxgal lmiqu. Wahil ka bubu kanteyng, qtaan sqapah ni mtqiri tasil uxay uri o pusu qhuni. Knhnu knbowqax ka tasil uxay uri o pusu qhuni ga, ida saw kiya ka knbowqax na uri. Mnhdu mru lmu ka walu do mdudul mhada idas maxal dhuq idas dha, saw nii ka uqan ta kanteyng ksun. Kanteyng nii ga mskuy uqun, tduwa mlih kntalux, mthuway hngak ni lnglungan, ida psdhriq baraq ni pkmalu rhiq hiyi uri wah. Sbiyaw ini huma kanteyng han, tnegaaw saan miing lumiqu kana. Ida niqan nanaq ka ssan dha lmamu kanteyng ka dqriil alang, ini dha balay snrui ani ima, ririh saw nhiya nanaq ka hiya. 愛玉子 全世界只有台灣有所謂的「愛玉」. 主要分布於海拔 900-1900公尺之中低海拔的山區. 愛玉子為台灣特有種藤本植物，常纏繞於岩石或樹木上，附生的岩石或樹有多高，它就長多高. 愛玉，會陸續於10月中旬到隔年2月間成熟，即為我們採食的愛玉果. 傳統上愛玉都是採集而來，不是種植的，每個婦人到山上也都有自己常去的採集場域，不會隨意告訴他人，就好像是她的秘密基地一樣.
Snakun:Truku
Qhuni temaq lnswekn
=冷水坑老茄苳= Kingal qhuni temaq ga mheyu kesun conhori(中和里) lnswekn(冷水坑) hiya, seediq tnalang hiya cetongkong(茄苳公) kesun daha, ye ado wada hmrinas knkawas 300 ka kndesan na mesa, hnyegan na 20m knbubaro na ma, qnthuran na de 5.6m hari ma, kngharang tudu na waso de dehuk 300m². gaga bkeyun qaliq tana ma ssiyo na de niqan kingan ciyatokonmiyau(茄苳公廟). Niqan ka kari mesa berah na rnecux qsiya paru de “huw~ huw~”mesa lmawa ka qhuni temaq nii mesa, ado so wada sdoyan bgihur lmingis riyung ka laqi de, meyah tntama qhuni temaq nii de maha malu ka kndesan na ma kndudun mdakil paru denu, kiya gmtange riyung heya ka seediq tnalang hini, kruwaan daha Utux qmita.
中和里冷水坑巷弄裡的老茄苳，當地民眾稱「茄苳公」，據說樹齡已有三百年，高度約20m，胸圍5.6m，樹冠幅寬達300平方公尺. 茄苳公的樹幹上繫有百紅綾，一旁建有茄苳公廟. 相傳發生水災前，茄冬公會發出呼呼聲示警，當地小孩受到驚嚇生病時，也會給茄苳公當義子，祈求平安長大，是當地居民心中的樹神.
Tjavualji
= Tjavualji（大麻里部落） = Gaga mniq Taytung Taymarisyang ka alang Tjavualji.
Seediq
Tgdaya
Seediq (賽德克族) Seediq bale kesun ga seediq tnpusu Taywang duri, ga meniq tgdaya nklaan hido Nantowseyn ma tgdaya tgtruma Hwareynseyn. Mnoda bsiyaq so mlgeluw pheyuw ngayan nii qulung wada phyegan ngayan knkawas 2008 idas 4 ali 23 di, mgseediq tnpusu Taywang. Ye Seediq ma Truku kesun ga mntena ka pusu daha ma knkela daha kndesan, ye nanaq ga meniq ini pntena ka nniqan de, wada mtswai di. Dehuk knkawas 2016 idas 4 de, kana ka hei Seediq ga yabi niqan hari 9509 spegan. Nniqan alang Seediq ma Knkela kndesan ga, ye sparu so qmita “gaya”. Ye alang ma tnsapah dSeediq ga tama ka pusu de, bubu ge mdayo kiya. Nasi so mqriqu na qqpahun ma oda quri so mosa lmiqu ge ida dseno ka moda qmeepah dnii, maanu ka tminun pala ma qaliq ge mqedil ka moda qpahun kiya.
Tjavualji
884 sapah ka kneegu na sapah, 2,112 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 41% niqan 863 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 59% niqan 1,249 hiyi koia.
Seediq
Truku
Seejiq (賽德克族) Seejiq balay ksun ga seejiq tnpusu Taywang uri, gaga mniq tgdaya nklaan hidaw Nantowseyn ni tgdaya tgtruma Hwareynseyn. Mnuda bsiyaq bi mlglug phiyug hangan ni qulung wada phyugan hangan hngkawas 2008 idas 4 jiyax 23 da, maa seejiq tnpusu Taywang Seejiq ni Truku ksun ga ida mntna ka pusu dha ni knkla dha kndsan, yaana nanaq gaga mniq ini pntna ka nniqan do, wada mswayay da. Dhuq hngkawas 2016 idas 4 do,kana ka hiyi Seejiq ga yabi niqan hari 9,505 spgan. Nniqan alang Seejiq ni knkla kndsan ga, ida sparu bi qmita “gaya”. Alang ni tnsapah dSeejiq ga ida tama ka pusu bi, bubu o mdayaw kiya. Nasi saw mqriqu na qqpahun ni euda quri saw tmsamac o ida dsnaw ka muda qmpah dnii, manu ka tminun pala ni qaliq o sqrijil ka muda qpahun kiya.
Tjavualji
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan34%, Amis4%, Rukai1%, Puyuma1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Slovakia
thumb|Flag of Slovakia- Kwoci Slwofak (斯洛伐克國旗) |alt=Flag of Slovakia|316x316px
= Slovakia (斯洛伐克) = Gaga kska Owcow ka Slovakia, 48 40 N, 19 30 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 49,035 sq km (hangan na o Tg131) (knlbanga dxgal o 48,105 sq km, knlbangan qsiya o 930 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 5,445,802 hiyi. Gaga Bratislava ka pusu alang paru, jiyax 1 idas 9 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Slovakia ga wada sugan 40.10% ka dxgal qpahan, 40.20% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 19.70% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Andrej Kiska, pnaah hngkawas2014 idas 6 jiyax 15pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Slwofak (斯洛伐克) = Slwofake konghkwo (kari Slwofak: Slovenská republika), tduwa spuun tnhangan Slwofak (kari Slwofak: Slovensko), nii o Congow kingal klwaan Neylu kiya, knraban ma o spac. Mngari kbhug, wada saw niqan rima kbkuy mspatul kbuhug seejiq. Gqiyanhidaw daya ling Cyeyk, daya ling Polang, hragan hidaw ling Uklang, hunac ling Syyongyali, gqiyan hunac ling Awtili, Pulatislawa o paru bi breenux alang.
Slwofak nii o kingan ihweymingcu klwaan kiya, Slwofak ka kari dha. Nii hngkawas empusal kbkuy spac jiyax empusal mngari idas tru mseupu daya paru gqiyan hidaw gsilun kongyuey tsliyan, kndadax hngkawas empusal kbkuy spac jiyax kingal idas rima mseupu Owcow leyngmong. Nii hngkawas empusal kbkuy empitu jiyax empusal kingal idas maxal dha mseupu snkn kongyuey alang. Hngeawas empusal kbkuy mngari jiyax kingal idas kingal do mseupu Owyuey breenux.
Sayang Slwofak gaga psnakun Conow klwaan, nniqan dha bbaraw bi endaan jiyax o nniqan Tongow kiya.
Ris (歷史)
Plealay sayan nniq Slwok hini o kiya ka sejiq Kayrt, brah rima sci do prajing wada sdhiyaqan seejiq Jrman, kndadax kingal sci dhuq rima sci Slwok sayan siyaw sjiq lwoma ni sjiq arman, Hini o neegu psbuc ssiyaw. Hngkawas rima kbhug siida nniyax hini ka rudan sbiyaw Sla rudan qrijil. Empitu sci siida Slwofak o ida pska Smwo alang bukun. mspac sci hini nii smriyu ka nitla kongkwo, hngkawas mspackbkuy mtrul tru nii pska Tamwola duma. Maxal dhuq maxal kingal sci gaga knhuway ne syongyali alang bukun duma.
Hngkawas maxal rima kbkuy empusal mataru msnegun Syonyali ni Awrili ka empklawa, nii o ida ne Awtili tikwo duma na, hngkawas maxal maspac kbkuy mataru kmxalan empitu o ida ne Awsyon tikwo duma na. maxalmataru babaw dxgal ni maxal empitu babaw dxgal o egu balay ka ruwan alang Tongnangow breenux gisu lkung Etumantikwo siida, duma enduwa tsliyan Syongyali klwaan o wana saw sayan na Sleofak.
Bukuy tgkingal psbu babaw dxgal, gaga ini baka ka Awsyon klwaan, hngkawas maxal mngari kbkuy maxal maspac Slwofak ni Cyeyk mseupu Cyeykslwofak ka dhiya, duma o kana saw sayan Syonyali uri, pusu tnalang breenux hini o kiya ka seejiq Syonyali kiya ni sayan na Syonyali ruwan breenux hini o duma na hiya skari Slwofak. Kiya ka kiya ni yasa quri hbangan ni kmlawa ini aug, kndadax hngkawas maxal mngari kbkuy empusal duma embbiyax hii ka Slwofak psmiyah kari ni iyux kndadax Cyeykslwofak psnanak musa nganguc, bukuy hngkawas maxal mngarikbkuy cingt eylah na qpahun Slwofak tgkingal pnhiyu, Naswey tkwo ka pdudu ni empqlahan, plealay tgkingal Weyyeyna ngalan na ka Slwofak hunac sbgay alang subway na Syonyali klwaan, Tkwo, polang ni syongyalikwa sugun Cyeykslwofak do kcyeynuklang ne syonwali.
Hngkawas maxal mngari kbkuy mspatul ni mseupu Cowsingkwo, hngkawas maxal mngari kbkuy mspatul kingal, Syongyali skaya psaping psnangi saw Sulyeyn skaya psaping ka gisu dha ini baka ka Slwofak do nii ka ngalan dha kari ni mseupu psbu Sut, Slwofak kmlawa psruwa nanaq smkagun psaping ni mseupu psbu Tsu. Hngkawas maxal mngari kbkuy mtrul rima jiyax spac idas spac, Slwofak o wada ngalung Tkwo na Sulyeyng psaping. ini baka psbu ka Tkwo, wada ngalung Sulyeyng ka Slwofak, Cyeyk Kongcantan ka pqlahan da. Slwofak tgkingal Konghkwo na bukun Yueysefu. Tiswo mnda psiling do wada bqilan da, siida hbaraw bi ka pdayaw konghkwo na sejiq gisu mtqraqil ssiyaw gsilung. Quri saw nii wana hngkawas mataru knudus Slwofk konghkwo, ini ktna sejiq qmita o ini pntna ka qqita dha: ngalang tnhangal “weycencyueyn” alang Sulyeyn. Ana saw nii o ida hbaraw bi ka seejiq Slwofa nii o aug nkari kmlawa kisa, Sulyeyng ka gaga smliq ksun.
Slwofak gaga pspun ciyek do, puda sehwey-cui puda, hmgkawas maxal kbkuy mspatul maspac Cyeykslwofak-kongcantan prajin pklawa. Kndadax hngkawas maxal mngarikbkuy mayaru kmxalan mngri. Slwofak nii mseupu Cyeykslwofak alang cui-konghkwo na kingal cyyamong-konghkwo. Hngkawas maxal mngari kbkuy mspatul mngari, gisu ttglug ka lnglungal sejiq Cyeykslwofak-teyngejonkming, puda egu klgan euda. Bukuy do, iyux kgayaw ka Slwofak nii ptura bi, hngkawas maxal mngri kbkuy mngari kmxalan dha wada psruwaan ka sejiq muda pgaaw, hngkawas maxal mngari kbkuy mngari kmxalan tru jiyax kingal idas kingal slwofak piyah kari ni yasa pgayaw Cyeykslwofak-konghkwo ka dhiya, kiya ka kiya ni murux nanaq ka klwaan dha, nii tnhangan “tyeynejong-pgayaw”. Hngkawas epusal kbkuy tru jiyax maxal empitu idas rima dhuq jiyax maxal maspac muda pgaaw ka sjiq Slwofak, 92.45 tngkmbkiyan psruwa msupu Ocow-lyeyngmong ka sejiq dha. spac kbkuy empusal kbuhug sejiq o wana 52.15 tngkmbkiyan kmiyah pgaaw. hngkawas empusal kbkuy spac jiyaxe mpusal mngri idas tru Slwofak mseupu Peyyuey, hngkawas empusal kbkuy spac jiyax kingal idas rima mseupu Owmong.
Hngkawas empusal kbkuy mataru jiyax maxal empitu idas mataru, burah na kwohwey pgaaw wada klaun, mangan 29.14 tngkmbkiyan pngaaw patas ka fangsyang tang, nii o kwohwey ruwan tgkingal paru tang kiya. Slwofak mingcu-citu pnrhulan msupu, mangan 18.35 tngkmbkiyan pngaaw patas, duri o Slwofak-mingcu-tang, mangan 11.73 tngkmbkiyan pngaaw patas. Jiyax spac idas empitu, Slwofak congtong Cyaspalwoweyci enduwa mangan qpahun Fngsyantan-cusi Lwopot.feycyaw tn burah pklawa na congli. Fangsyan-tang ni Slwofak mingcu-tang ni ppeysa mingcu Slwofak yuntong tsliyan msupu lyeynh-cenfu.
Hngkawas empusl kbkuy mngari jiyax empusal kingal ka pgau Cngtong, nii pgaaw Cngtong siida, ida dmutuc qnpah ka Cngtong o Iwan. cyaspalwoweyci nangan na pgaaw patas 46.7 tngkmbkiyan, kana pgaaw sejiq o hiya ka nniq brah, siida o uka ana kingal ka mangan ciway bi 50 tngkmbkiyan pgaaw patas, nii tgdhapgaaw siida Iwan.cyaspalwoweyci enbiyax 55.53 tngkmbkiyan ka pgaaw na patas, ini niya baka ka tnhiyan niya pgaaw Laticyawwa (ngalan na pgaaw pasas o 44.47 tngkmbkiyan) ni hiya ka pnkiutuc.
Hngkawas empusal kbkuy maxal mngari jiyax maxal mataru ids tru tgkingal pgaaw Cngtong siida, Cputwowa 40.57 tngkmbkiyan ka pgaaw patas niya,nii brah tgkingan. Yasa maxal tru ka pgaaw sjiq ini dhuq ska ka patas pngaaw dha, hiya do mntuhuy mangan hangan tgdha, nangan na pgaaw patas 18.66 tngkmbkiyan Lwomas.syeyfucyawweyci tgdha pgaaw duri. Hngkawas empusan kbkuy maxal mngari jiyax mtrulidas tru nii tgdha pgaaw siida ka Cngyong, Caputwowa 58.40 tngkmbkiyan ka ngalang niya pgaaw patas o hiya ka wada mangan qahun Slwofak-Cngtong, hiya ka quri qrijil plalay mangan qpahun Congtong. Hiya do nii jiyax maxal rima idas mataru empkpah.
Pusu tmhangan (名稱由來)
Niqan ka pnqtaan ksun, saw Slwofak alang hini o nii maxal rima sci tnhangan, nii maxal mataru sci o “Slwofak” tnhangan kjiyax. Kiya ka rima sci gisu nniq Slafu sejiq o, kndadax mngri sci prajing tnhangan sjiq Slafu, kiya ka kiya ni “Slwofak” tnhangan nii o brah maxal rima sci tna dha jilung da.
Cngc (政治)
Slwofak pnuda egu tang ihey-mingcuc. bukun klwaan ka Cngtong, kndadax sejiq alang ka asi pgaaw na qpahun na o hngkawas rima, tduwa dmutuc emdha. Congtong syan o kiya ka Ssanna.caputwowa.
Pqlahan rwan na hiya ka Congli, hiya ka niqan paru bi biyax na sklawa, nii hbaraw ka ruwan ihwey paru bi tang ni uxay kiya o paru bi tsliyan sklawa na tangkwey, ida Cngtong ka pqpah. Kana pqpah ruwan o ida Congli ka phiyu hangan, Congtong ka empqpah.
Lfak paru bi lifa cikwang o kiya ka kingal iyueyn na ihwe – Slwofak-konghkwo klwaan ihwey, kana niqan kingal kbkuy mrimal ka iyueyn,hngkawas spac qpahun, ida sejiq alang ka pruun dha pgaaw. Paru bi fayueyn Slwofak ka siyeynfa-fayueyn (Ústavný súd) ida puda tnkari syeynfa. Maxal tru ka tafakwang niya o niqan kingal ida Congtong ka kndadax ihwey phiyu hangan empqpah.
Ssjiqan ni snlhayan (人口和宗教)
Slwofak hbragan bi sejiqan o ida Slafujen ne sejiq Slwofak, maban kana ssjiqan o maspac kmxalan rima. maspac tngkmbkiyan, naban ciway sjiqan ka Syonyali sejiq, niqan 9.7 tngkmbkiyan, pusu tsliyan gaga hunac ni hragan hidaw.
quri syeynfa Slwofak o niqan bi pnuda kndadax lnglungan dha nanaq ka shlayan, 69 tngkmbkiyan sjiqan sluhay Teyncucyaw, 9 tngkmbkiyan sluhay Singcyaw. Slwofak ne kwanfang kari o kiya ka kari Slwofak, kiya ka sejiq Slafu. Hunac Syonyaliyu hiya o jiyun dha kjiyax uri. sejiq Slwofak smkuxun bi phpah scu ni phpah meyikwey ka sejiq Slwofak, skita dha knmalu bi kndusan ka nii, kiya ka nhalan dha qmita saw “phpah klwaan”.
Nniqan lnglingay (地理)
Ska ni daya Slwofak ne Krpacyeyn dgiyaq mtudu na Ttla dgiyaq, misan siida ida malu bi yahan hmrapas huda ka alang hini, dayu ni dkilan nkiya malu bi qtaan. Slwofak dudux baraw bi dgiyaq Krlahfong haypa empusal matru kbkuy mrimal rima mi, gisu hini uri.hunac niqan ciway breenux. muda qlul Slwofak ka paru bi yayun o kiya ka yayun Twonaw.
Meuxun karac alang Talu, bncungan qsiya knkawas rima kbkuy ~ empitu kkbkuy hawmi.
Hbangan (經濟)
Slwofak o wada qulung bi mhdu euda kndadax euda hbangan dhuq cyo ngalan ngalan hbangan uuda. Culingt kmlawa nii kndadax hngkawas empusal kbkuy kingal sblaiq bi ka kana saw hbangan ni meuuda. Pusu bi ddaun gisu mnhdu, quri saw ngalan hbangan nganguc o gisu dha bliqan dmuy da, ngalan hbangan nganguc knttu mrana. Quri pusu ngngalan hbanganbukuy hngkawas empusal kbkuy siida ana gaga saw mlih ka brigan nganguc o, kiya ka kiya ni wada hmrinas ka hbangan Slwofak.
Hngkawas empusal kbkuy dha, Slwofak sejiq gisu dha mnkala ka ngngalan ruwan klwaan alang dha, htrun dha ka naqih enngalan nganguc, kiya ni kana hbangan dhuq kndadax hngkawas maxal mngari kbkuy mngari kmxalan maspac kiya ka nemkala baru bi (4.4 tngkmbkiyan). Hngkawas empusal kmxalan tru miyah ka brigan nganguc, gisu na sluun ka quri tkray brigan klwaan, kiya do mkala 4.2 tngkmbkiyan ka hbangan klwaan. hngkawas empusal kbkuy kingal uka qpahun dhuq 19.8 tngkmbkiyan, hngkawas empusal kbkuy dha siida Culingta cenfu knpah siida gaga dh ini kttu pnaqih ka qpahun, hngkawas empusal kbkuy spac idas mataru mlih 13.9 tngkmbkiyan. hngkawas empusal kbkuy ppanan qiyqaya ka 12.0 tngkmbkiyan, hngkawas empusal kbkuy dha mlih dhoq 3.3 tngkmbkiyan, hngkawas empusal kbkuy tru ni hngkawas empusal kbkuyspac niqan nanaq ka nkala dha dury.
Hngkawas empusal kbkuy mngari jiyax kingal idas kingal, enduwa bi mseupu Owyueyn breenux ka Slwofak, dhiya ka saw quri Owyueyn breenux ngalan tgmaxal mataru klwaan.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan Kwan-san
Nsgan Kwan-san (Kari Bunun ：Kinalaungan, hnang 4 nsgan kari seejiq Ngayngay Taywan o (guanˊ sanˊziinˋ),kari seejiq Klmukan o( Koan-san-tìn)  Seuxal o ngalan hangan "Li-lung". Ga tgdaya nyusan Tay-tung Tay-wang. Hmbragan seejiq nsgan hini o niqan maspat kmxalan kbkuy hiyi. Kika sun knhbragan seejiq nsgan tghghaw bi ni ini dhuq kingal kbuhug ka seejiq nsgan nii.
Nsgan mtqiri hyaan o gtgut ryaxan hidaw ka nsgan Hay-twan, lmutut tgdaya ka nsgan Ci-sang, smdalih nklaan hidaw ka nsgan Tung-he, ni mlutut tgtruma ka nsgan Ru-yey da. Nniqan na brah o tgtruma breenux ayug paru Skang-ki ni Tay-tung. Kska hiya o mnda hini ka yayung Pu-yu-ma. Mniq iyax dgiyaq paru ni dgiyaq siyaw pnlaq nklaan hidaw. Karat na o mtalux sbgihur. Kingal hngkawas ka qnqixan na o  empusal kbkuy dmrax. kntlxana na o 23.7 0°C.
Endaan
Plealay bi klwaan Cin siida, seejiq tnpusu Pi-pu-wa ( pusu bi o Tau-rung) jima mtmay kmbgurah Kwan-san da. Bukuy duri o mtqapur mniq ni phiyug alang ka A-mis uri. Ida bi hngkawas klwaan Cin Kwang-sui nhdaan hari kika kika hana thjil kmbgurah hini. Klwaan Nihung siida, thowlang empdudul Tay-wang pthjil dseejiq Ngay-ngay miyah kmbgurah quri nklaan hidaw ni pus una bi o quri alang alang Hu-ring hiya. Dduma do mkreurus mniq Kwang-san aji uri o llabang bi alang nklaan hidaw hiya. Brah hangan nsgan Kwang-san o Li-lung (Kari Tey-wan ：Lí-lāng ) Prjingan paah kari A-mis. Ya sun alang nii o lala bi “embanah kuwi” ksun.
1920 hngkawas (Ta-cen mngari hngkawas) phiyug qpahan Li-rung. Babaw na do gmeelug daan knsat Kwag-san. Yaasa mniq truma Paru Kwang-san nii kika pryuxun ka ngahan asi si Kwang-san da.
1946 hngkawas klwaan Kuwowmin phiyug nsgan Kwang-san ni bukuy do pryuxan dha nsgan Ri-rang duri. 1954 hngkawas duri o pryuxan nsgan Kwang-san da.
Pnegdxgal
Kska nsgan Kwang-san o niqan yayung Pu-yu-ma. Nklaan hidaw ni ryaxan hidaw o dgiyaq pnlaq gsilung ni dgiyaq paru. Kika sun ida breenux ayug nTay-tung ni mddka nsgna Ci-sang ni nsgan Ru-yey dxal eyeayug kana. Bnbun bi ka dxgal n ani malu bi qqpahan dxgal. Pdkaun ta qmita o qmbrqan dxgal nsgan Kwang-san o mgkala rbuq na dha nsgan Ci-sang ni squwisan hari uri.
Bnkgan qqpahun alang
Alang Yey-mey、alang Ri-rung、alang Sing-hu、alang Hung-ceyn、alang Cun-hu、alang Teyn-kuang、alang De-kaw, Niqan 7 pnspuan ka alang ni 135 ka qpuruh.
Nniqan nsgan Kwan-san
Kska 《Bnkgan elealang nklaan hidaw 》o tgska elealang kkrana Kwan-san ka Kwansan. Knlabang pnegluban na o bitaq nsgan Kwansan, nsgan Cisan, ni nsgan Hay-tuan 3 elealang.
Bnkgan qqpahan alang sayang o ida Kwan-san ka pusu bi. Kika sun “nniqan nsgan Kwan-san”. Alang pnegluban na o rahuq Kwan-san, Ci-san, Hay-twan, bitaq nsgan Ru-yey ni Yeyn-ping uri. Saw ka qpahan knsat Kwan-san, sbiq qmpringan Kwan-san, mklawa dxgal Kwan-san, ni mklawa gxal sapah Kwan-san. Duri o phyigan ka spuhan Ce-ci Kwan-sang do mttuku bi kkmalu sspuhan elealang Kwan-san da. Pnaah 2016 hngkawas, mrrana knmalu kndsan ka Kwansan. Niqan Ceyn-ryeyn tgska sbrigan ni Yeyn-cwan sbrigan qnawal rrngaw ddsun、Seyn-ca-taw、Cen-ri tgparu sbrigan, sbrigan qmpringan mqpah dxgal, sbrigan 7-11, msleexan bi sbrigan Ceyn-cya, sbrigan qngqaya ptasun Cin-yi-tan, sbrgan qpahan qnawal rngagan Cung-haw, qpahan mdayaw samaw Tay-wan Kwan-san, qpahan ayang Cung-kuow, Kwan-san hndayu, kwansan sslian tgbilaq sbrigan, ni sbiq spuhan Ce-ci Kwan-san.
kmpryuxan qqpah euda
Tgrajing bi qtaan endaan maa tgska qpahan alang Kwan-san ka Ri-lung o 1915 hngkawas siida. Ngalan tgska ka Ri-lung phiyug gasil knsat kaji samaw ni gasil qnawal rngagan knsat. Siida uri do phiyug 「sbiq qpahan Ri-lung」kmlawa. 1920 hngkawas wada pspuun kska sbiq qpahan Tay-tung ka sbiq qpahan Ri-lung. 1923 hngkawas phyugun duri ka sbiq qpahan Ri-lung ni kmlawa Ru-yey, Ri-lung, ni Sin-yeyn tru alang. 1937 hngkawas sbiq qpahan Ri-lung o wada ryuxun nyusan Kwan-san. Ryuxun Kwan-san Cwan ka Ri-lung Cwan. Knlwaan nyusan Kwan-san o kika sun nsgan Csang, nsgan Kwan-san, Nsgan Hay-twan, nsgan Ru-yey, ni nsgan Yeyn-ping rima bnkgan qpahan alang. Kwan-san o kika sun tgska alang paru rima qqpahan alang nii.
Bukuy tnegjiyalan 1945 hngkawas kingal idas empusal rima jiyax bkgan nsgan Kwan-san alang Kwan-san nyusan Tay-tung. Rajing bi han o kmlawa tru nsgan ka alang Kwan-san, kika sun nsgan Kwan-san, nsgan Ci-sang, ni nsgan Ruy-eye. Ida ki hngkawas spat idas siida, thiyun nsgan Sinkang wada pryuxun nsgan Ri-lung ni nsgan Cen-kung. Alang Kwan-san o mrana dha bgurah nsgan ka knlaan na. Pspuun ka knlwaan na o kingal nsgan nniqan o spat nsgan.
1947 hngkawas wada laxan ka qpahan alang Kwan-san.1949 hngkawas phiyug alang Tung-hung ni nnqan na o kika ida nniqan qpahan alang Kwan-san nsgan Ri-lung. Knlwaan na o Hay-twan, Cin-san, Yeyn-ping, Ta-jien, ni Ran-yi rima nsgan. Wada maa tgska qpahan alang qmangaw elealang da. 1951 hngkawas wada laxan ka alang Tung-hung. Qqpahun uuda Ri-lung o wana kska nsgan nanak da. Kska 1954 hngkawas wada pryuxun nsgan Kwan-san ka Ri-lung ni ida bitaq saying da.
Endaan pkrana
Klwaan Ni-hung siida, alang paru Ri-lung o ini biyaw mrrana, yasun Kwan-san o pusu qqpahan alang ni qlhangan kneat. Ddknsat ni ruwan sapah dha o dmudul rrana bbarig, knkla kndsan, ni ttgsa. Manu maa pusu tgska tgtruma eyeayug ka Ri-lung. Qngqaya hhqulan uri o phyugan ppyaan tdruy qrngul ni ppyaan tdruy bahu. Kika sun pusu bi rmuxan eusa alang seejiq tnpusu. Klwaan Ni-hung siida, qqpahun nngalun o tmqmsiya, tmsakus, kahuy, ni tmlblak. Babaw tmgjiyal do qqpahan dxgal, qqpahan qhuni, qqpahan lblak, ni qqpahan spriq knux. Kklgan qqpahan nii o peiyah mthjil ni mrrana ka knhbragan sjiqun alang paru Ri-lung ni meangal bi brihun. Mniq tgska alang paru Yi-ri ni alang paru Tay-tung ka alang paru Kwan-san ni nhdaan bi elug klwaan 20, peiyxa dgiyaq pnlaq gsilung dha nsgan Cen-kung duri, manu pnegdxgal Kwan-san o niqan bi bruxan na.
Knhbragan seejiq
1968 hnkawas siida, knhbragan seejiq hiyi nsgan Kwan-san o tghbaraw bi. Bukuy do wada meelih hari da. Wana 1975、1981、1982、1990、ni 1993 5 hngkawas nii ka mrana hbaraw. Kana 47 hngkawas do ini khbaraw kida. Duri ni 2007 hngkawas 10 idas siida, tgpxal asi keelih ini dhuq kingal kbuhug hiyi.
Saan rmigaw
· smudal  ppyaan tdruy Kwan-san
·sapah tqian Cya-ping
· maspat suyang qtaan Kwan-san
· saan rmangay qmita nkana Cing-swey Kwan-san
· elug tdruy gakat qmiri nsgan Kwan-san
·Sapah paru qtaan sasaw samaw Cung-hwa Kwan-san
· nniqan rngayan qmita Hwa-un
·snlaan suyang qtaan qmpahan payay Kwan-san
· Hwa-hay tg9 elug Taywang Kwan-san
Tgmalu hnmaan
·masu
·Syanting
·Payay
Snakun:Truku
Kari alang Truwan nSeediq(Toda)
= Kari alang Truwan nSeediq(Toda) = sun yami Sediq kida hay, turu mnswai alang, kiya ka alang Toda,alang Truku mi alang Tgdaya.
yabay nami alaw uka patis ka yami nSeediq, kiya ka sqrahuq hari kari nami saya da. yabay nani wada bsiyaq balay mswayay da, niqan cikuh ini pttuk ka
hngak kari nami da, niqan ka kari nami ini pntna balay dungan. ana saw kiya u, nhtun ta sph angan hangan alang ta ita nSeediq lmnglung daw, musa niqan tikuh ka klaan ta pusu rudan ta, saw ka alang Truwan, alang Ruku mi alang Rkddaya. Dha ka alang sun Truwan way mniq alang ta ita Sediq, kingal u way alang nTruku, Truwan Truku sun dha, kingal u way alang ntdaya, Truwan Tgdaya sun dha. Barah uka alang sun Truwan ka nToda, nisu ta ini klai ka kiya da, ana naq niqan kari dha emsa alang Bngbun, ririh dha alang Truwan ka nToda, ini pndungus mskingal ka kari dha sow kiya. niqan ka “alang Truwan” rrngaw mu hini u, alang “Truwan Tdaya”. emsa ka kari tnsaan ku na rdrudan nmi Tgdaya, mnniq ta alang Truwan kanna ita sun Seediq nii cbiyaw emca,pusu ta bay rudan ita Seediq u, pnspuruq “Pusu qhuni” emca, kndudun mrana ka hiyi sediq dow, mrana mrana mi miyah dhuk Truwan da emca.
Truwan Tdaya u, mngari alang mnniq hiya emca rudan nami Tdaya, musa niqan ka, way nami ini klay duma na emca. Snpuwan dha u, niqan alang sun Truwan, alang Knuuh, Ruku, Rkdaya, Skikun, Tasaw, Brenux, Sipaw mi alang ayu. ya bay alang Truwan ka, nhangan dha tnlangan, kika asi dha nxali sa Truwan,dxran quri hiya da. ana beytaq saya,k ntun smnru ndaan rudan ta cbiyaw, rdrudan nami Tgdaya u, spiiyah dha Truwan hini ka pusu kari ndaan rudan ta cbiyaw mi kari sun daha “Pcahu” ka srngaw dha.
Yabay ima naq uri ka sediq mniyah Pcahu alang Truwan hiya cida, ya bay Plmukan emca duma mi, yana Tlu emca ka duma, wa daha ini hari kklay. San dha mqi xiluy ka pusu qsiay mmahun sediq Truwan hii emca, sragan ka xiluy kiiya dow, mnarux kana sediq mnimah qsiya sragan kiya emca, mllabu nbuyas mi pbrih ka mkan idaw, ana asi spuhi u ini kmalu emca. uxay dungan, wada rmhak ciida ka rudan ta mnniq Truwan hiya da emca. Sow nii ka kari snrnuwan ku dha.
Niqan kingal kari sneru dha dungan, kari sun “damay doriq”, mniyah dhowk alang Truwan ka, dha damay doriq cbiyaw emca, kingal mniyah emca ka duma rudan smneru kari nii. mniyah umarang tmsa kari utux baraw ka damay doriq kiya mesa, tmsa hmanguc qbulic mi cmamau harugn bungan emca, kuxun bay musa sluhay ssnaw alang, hmanguc qbulic dama smmalu halugn, mqedin daka laqi ka, musa ncuwin mbahang kari utux baraw.sow ni beytaq sayang wada ta qbhangan mi qtaan hbaraw bay nwalu dha ka “damay dowriq” sun dhiya sdhuun balay sediq babaw dxran sayang. Snakun:Toda
Kata Tokan rawa
Kata (模子)
Smalu su tokan rawa siiga, asi ka niqan kata.
Tokan rawa( 背簍)
Malu bi jiyun ka Towkan rawa nii, musa lmiqu ka dsnaw o tduwa na seapa samac ni sama lmiqu.
Snakun:Tgdaya
Drangadrang Yang
Drangadrang Yang Yung-wei (楊勇緯, jiyax 28 idas 9 hngkawas 1997), Qbsuran Taiwan judoka.
Qhuni sbeyuk
= Qhuni sbeyuk （赤楊木） = Sbyekan daha da knbdurah dheran ka Seediq. Dheran snbyakan pkmalu dheran ma ngungalan daha ppuqun; malu kana pnhmaan, kiya ini pgedang ppuqun ka Seediq mdrumuc na mqeepah mesa rudan.
Ndaan ni, laxan neepah qnpahan, sbyekun daha ma musa knbgurah knrmanan daha dheran snbyekan. Rmengo rudan ge, kesun sbeyuk nii, hmeri malu sbyekun mesa.Anu leexan ngngalan sphuma. Dheran ini sbyeki, naqah naq phmaan, ini eyah ka pnhuma mesa. Kiya spruun riyung mita na ka rudan cbeyo. Sbeyuk, hmneru naq duma, nyupan bgihur ka rehak na! Duma ge, musa mangal rehak ma dngeyan daha ma, haan daha dmeun. Dneeran meniq so qeting, ini beyo hmeru ma, meniq so thdagan mdengu hari, mtara quyux skdakil. Haan daha mhuma. So nii ka kari rnengo rudan biciq nami ciida.
Meniq ka so qeting ini beyo mtakil ka sbeyuk. Meniq leexan thdagan ge,dehuk rima hari knkawas ka kndkilan na. Spruun riyung rudan ka mhuma sbeyuk nii. Dmoi dheran ma pkmalu hreyan kana mllamu ppyahan mesa.
Qmuyux ini pdai mapa rnecux, kika bblequn daha riyung mharac ka dheran. kana macu, sari daan daha mhuma bobo harac. Kana bunga tumun, qucur, lamulamu ini naq kgedang ppuqun daha rudan cbeyo. kesun so sbeyuk nii duri, hmiti kari laqi, “Netun namu laxun neepah, sbyeki. Ini sbyeki de, naqah ka pnhuma. Uxe namu mqita ppuqun.” mesa. kiya mesa rudan, “plaale so rmiyux qnpaahan, haan mu snbeyux ka dheran mu kiya. Snbyekan mu so ciida ka kiya we, baka naq saan mu so knbgurah.” mesa hiya.
Pnyahan pnataas(資料來源）
台灣原住民族歷史語言文化大辭典 http://210.240.125.35/citing/citing_content.asp?id=3685&keyword=%A8%AA%B7%A8%A4%EC
Awe Nawi, Pidu Nokan, Robo Nomin, smneeru; Aking Nawi smtetur matis
Snakun:Tgdaya
Kari quri utux
kari quri utux Sbiyaw balay niqan kingal ka seejiq Truku.Tadaw ka hangan. Niqan kingal jiyax musa tghuy lupung na kiyig alang,gbiyan hari do tgrmagun dmuuy kingal lungaw sinew mmaah sapah, muda siyaw yayung siida, qmita harung utux ni miisug balay ka hiya, mtmring ni mdka saw lhkah ka kana hiyi na,yaasa “Qmita harung utux ka seejiq o mha naqih utux dha,”mnsa ka kari bnhangan na rudan ,asi  raraw nhari muda elug isil ka hiya da. Aji biyaw dhuq alang na siida,asi lu qmita kingal saw seejiq duri, gisu mlglug ska bbuyu nimiisug balay ka hiya da,“Rat”msa hmgluq pucing ni lngu msipaq do plealay powsa bag aka utux ni asi lu wada psbu gaing ka pucing na, pklug mniq dalih ka kingal mmanang bi risaw, embahang mjiras msa“waw, waw! Angal ku”msa o ini qtai ga inu,kiya ni embrinah alang musa tmaus rsrisaw ptduuy harung samaw miyah dmayaw miying,wana galiq pqaya qhuni ka qtaan dha, murug galiq nkbbuyu tmabuy bitaq ayug, kiya do hlayan dh aka seejiq kiya,gamksaraw hiy,psnkingal hngak nani wana hhuqil da,kdagun dha dhuq sapah,sdranaan dha do,kla su ha utux swayi bubu na snaw ka miyah smeisug hyaan.
pnyahan kari
資料來源耆老楊文正 2013
Snakun:Truku(太魯閣語)
Seediq Tgdaya
= Seediq Tgdaya(德固達雅群) =
Alang Kiyokay
Snakun:Tgdaya
Nsgan Tay-an
Nsgan Tay-an(kari embgala o Tayan) ga mniq tgtruma nklaan hidaw nyusan Myawri Taywang. Tgdaya o sdalih nsgan Nancwan ni nsgan Uhung nyusan Singcu. Nklaan hidaw o mtlutut dha nsgan Hupin nyusan Tsychung. Ryaxan hidaw do mggtgut dha nsgan Cuowran, nsgan Tahu ni nsgan Sutan. Hiya o kika sun qpahan uuda nkana tgparu bi knlbangan na ni tghghaw bi knhbragan na sdseejiq. Knpraan na o ida kingal tnegtruan kana nyusan. Klgan seejiq mniq hini o seejiq tnpusu Bgala Taywang ni kska Klmukan na Ngayngay ksun. Yaasa mttuku bi nniqan na ulay ka nsgan Tay-an, manu ida dha tmhangun 「Nsgan Ulay Tay-an」.
Ris(歷史)
Knklwaan Nihung siida, kana elealang nsgan hini o dxgal seejiq tnpusu nsgan Tahu nyusan Singcu ka kmlawa na. Bukuy tnegjylan do, kika wada pryuxun nsgan seejiq tnpusu da. Plealay han o nnsgan Ta-an nyusan Miyawri. Kiya ka kiya ni ya sun mdka dha nsgan Ta-an nyusan Taycyung dni, maxal mngari kbkuy rima kmxalan dha hngkawas maspat idas pryuxun Nsgan Tay-an bitaq sayang.
Elug Yayung
Pusu bi yyyayung hini o yayung Ta-an, yayung Wenswey, ni yayung Tahu. Pusu hnraan yayung Wenswey o kika sun paru dgiyaq Tasan 2816M kmpraan na alang Mey-yeyn nsgan Tay-an. Bukuy do mseupu mstrung sbiq yayung Tungsiswey hmnru paah dgiyaq Tungsiswey ni mquri ryaxan hidaw wada. Duri ni mstrung dha yayung Tasi alang Wenswey. Hnru baang ryaxan hidaw dgiyaq Tapacyeyn ida nddgiyaq Tapa ka yayung Ta-an. Wada mquri ryaxan hidaw bitaq bi tgdaya dgiyaq Tungyang do mstrung sbiq na yayung Matara duri ni kika tmhnganun yayung Ta-an uri da. Mnda elealang Seyceyn, Ta-an, Syangpi, Sulin dni kika sun maageayus nyusan Miyawri ni nyusan Taycyung da.
Karat nsgan hini o hhbkan mtalux hari. Aji mtalux bi ni qeixan bi. Knlala qnyuxan na o paah siyaw yayung mquri dgiyaq meelih. Jiyax qyuxan pusu bi o rima idas bitaq mngari idas.
Elealang bnkgan
Tru elealang tgtruma: alang Sulin, alang Mey-yeyn, ni alang Siyangpi. Alang Cwuran ni nsgan Tungsu nyusan Taycyung ka rmuxan ni ddaun.
Knhbragan seejiq
Knhbragan seejiq Tay-an o maxal seejiq /km2. Kska klwaan ta knkana nsgan aji uri o alang knkyuxan na seejiq ka hiya o tgempitu bnkgan paah bukuy smpug.
Tdruy bahu nyusan Taycyung
Bnkgan elug: 253
Elug paru
Miyaw elug 61:alang kska nsgan Tahu－Sipantaw－Teynkow－Elug Tungci nsgan Tay-an
o  Elug Tungci nsgan Tay-an 2：nsgan Tay-an－nsgan Hupin nyusan Taycyung－nsgan Tungsinyusan Taycyung
Miyaw elug 62: nsgan Tahu—nsgan Tay-an
Miyaw elug 63: Pacyawlin nsgan Sutan—suihunsu—Sisweykun nsgan Tay-an
Miyaw elug 64: Pacyawlin nsgan Sutan—Pakwali—Sapuru nsgan Tay-an
Ppanan
Elug Cungsing tdruy bahu Singcu:Tahu-- Cungsing
Ptasan tgska
Tgska ptasan Tay-an nyusan Miyawri
Ptasan tgbilaq
Sbiq tgbilaq laqi ptasan tgtruma tgska Tay-an nyusan Miyawri
Tgbilaq laqi ptasan Cin-an nsgan Tay-an nyusan Miyawri
Gluban
= Gluban（清流部落） = Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang gluban.
Nsgan Tay-an
Ptasan tgbilaq
Tgbilaq laqi ptasan Siyang-pi nsgan Tay-an nyusan Miyawri
Gluban
146 sapah ka kneegu na sapah, 501 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 469 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 32 hiyi koia. Kana ka kleegan seejiq ga, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq82%, Tayal8%, Bunun1%, Paiwan1%, ni rahuq na o1%.
Nsgan Tay-an
Ptasan tgbilaq
Tgbilaq laqi ptasan Tay-sing nsgan Tay-an nyusan Miyawri
Gluban
Pusu nniqan alang(部落特色)
Pusu klegan seejiq mniq alang Gluban o Seejiq Tgdaya, tnganan naq seejiq nealang o Alang Gluban（谷路邦部落）.
Nsgan Tay-an
Ptasan tgbilaq
Tgbilaq laqi ptasan Wen-swey nsgan Tay-an nyusan Miyawri
Sbiq Pakwa tgbilaq laqi ptasan Wen-swey nsgan Tay-an nyusan Miyawri
Gluban
Nniqan alang(所在位置)
Nyusan Nan-two nsgan Jen-ay alang Hu-cu.
Nsgan Tay-an
Ptasan tgbilaq
Tgbilaq laqi ptasan Mey-yeyn nsgan Tay-an nyusan Miyawri
Rgagan
Saan rmingaw knkla kndsan rbug tminun seejiq Bgala
Gluban
Knlbangan(範圍)
Gaga gqiyan hidaw nyusan Nan-two nsgan Jen-ay ka alang Gluban, hraan hidaw o dalih alang Cung-yuan, alang Mey-yuan ni Hwey-swun rin-cang, gqiyan hidaw o lutuc nsgan Kwo-sin na Mey-rin se-cyu, hunac hraan hidaw o niqan yayung Pey-kang ka ttqiri ssiyaw, gqiyan hidaw o niqan yayung Mey-yuan, daya o niqan gggiyaq Mey-yuan, emburux balay ka alang hini.
Ti-ri lnglingay(地理環境)
Sttu.
Nsgan Tay-an
Rgagan
Alang Sulin: Asi ka paah nsgan Cwowran msneegul elug paru baang yayung Ta-an rmux ni dhuq alang Ta-kwaan nsgan Taycyung. Hrnasan ka htran qsiya Sulin do pdhuq alang Tasulin da. Pnskraya cciyu elug alang hini o bowyak kana. Rrmux alang o kika smudal nkalan dgiyaq Marapang uri.
Gluban
Pgkla patas cyaw-tung(交通資訊)
Kndadax Er-kaw na lutuc Cung-two kung-ru cyaw-ryo-taw(caw-tung)>127syeyn ca-taw(hunac)Nan-two>Cung-two tbiyax na elug rulu>Fen-caw ru ca-taw>Fen-caw ru>Bwo-ay ru>Tung-san ru>Cung-cng ru>Cung-tan kung-ru>Kwo-sin ru>Cang-pey ru>Cung-hwa ru>alang Gluban.
Nsgan Tay-an
Rgagan
alang Mey-yeyn
Gluban
Pusu klegan seejiq nealang(部落所屬族群)
Seejiq.
Nsgan Tay-an
Rgagan
alang Cin-an
Gluban
Djiyun kari(使用語言)
Kari Seejiq ni Tlu.
Nsgan Tay-an
Rgagan
Elug towhu Sisweyken: Elug towhu Cin-an ni elug smudal Cin-an sun uri. Mniq kska alang paru Tay an.
Gluban
Snhiyan cung-cyaw(宗教信仰)
Muda Gaya.
Pnyahan alang(部落由來)
Alang：Kari Seejiq, dungus na kari Seejiq o alang msa. Gluban：Tmhangan seejiq tnpusu ka alang Gluban nii.
Gluban, seejiq Nihung o tmhangan dha Cwan-cung-taw(Kawa NaKahara Jima), yasa niqan dha yayung（yayung Pey-kang ni yayung Mey-yuan）, ga ska tay-ti o niqan yayung ciway mnuda sun dha A-pi-s yaung ka seejiq nalang, yasa niqan tru yayung ka tqiri ssiyaw alang, kiya ka mnrmuxan Tanah Tunux siida o tmhangan dha「Tay-cung cow Cung-taw se(台中州川中島社)」, tmhangan ita naq Seejiq o Gluban msa, dungus na kari nii o sngayan na nniqun.
Pusu klegan seejiq mniq alang Gluban o Seejiq Tgdaya. Seuxal han o pusu bi ga eniq Paran, dhuq saw hngkwasan 1930 idas 10 jiyax 27 siida, yaasa ini baka biyax kmlawa Tanah Tunux, kika maa tnjiyal seejiq tnpusu mniq Paran, kika klaun dha balang kana seejiq knlangan 「Jyoji Paran」. Hngkwasan 1931 idas 5 jiyax 6 sngari na seejiq o muri dha seejiq Nihung tnhjilan hini nniqun ka Seejiq, mniq saw mnrmuxan seejiq Nihung siida pnhyugan Cwan-cung-taw se, mniyah ka seyhu Kwo-min do klka priyux alang Gluban, tnganan naq seejiq nealang o Alang Gluban（谷路邦部落）.
Pgkla patas saan rmigaw(旅遊觀光資訊)
Pusu pnhyugan
Philippe of Belgium
thumb|Koning Filip van België-Philippe of Belgium.|alt=Koning Filip van België.jpg
Gluban
Pgkla patas saan rmigaw(旅遊觀光資訊)
◎Sapah Keysacu na Gluban (049)2941076
Philippe of Belgium
= Philippe of Belgium = Mntucing hngkawas 1960 idas 4 jiyax 15 ka Philippe of Belgium ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Belguim ta sayang o kiya ka Philippe of Belgium, pnaah hngkawas 2313 idas 7 jiyax 21 pnrajing kmlawa klwaan.