cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iran
Min-cu ni Cung-cyaw(民族及宗教)
Kana snpegan heyi seedig dehuq 89% kbhalo snheyi Snye cida Isranciau, 9% seedig snheyi Sni cida Isranciau, msngari 2% seedig snheyi lamu snhiyan（kiristo, soloyasto, yudaya, manta dahaka pahani）. Seedig Yameniya dahaka seedig Yasu snheyi kiristo, seedig Yasu ganag dmoi kari rdan ncbeyo Alami.
Wun-hwa(文化)
Mkri yisu, yingaku, peheyu sapah, uyas, cose, snolun rdan dahaka ssiantisi na Iran, wada bsiyag ktaun menag Risu na =.
Wada hmlinas2, 500 knkawas mnenag risu na ka kari Posyirisu, hmiti
eguk ktaun pnatis na Wensen. Palu bale plngagun ka Poswense menag
bobo deheran, soka Szen ; Hafecu, Rumi, Omar.haiyamu, Nicami,Sati. solacu dahaka Fertosi, nikan egu hniti na knmalu pntasan, Syin iran
dahaka knmalu baleka uyas pntasan, kmuro kana bobo deheran.
Wada knkawas daha kmhalan lima, pnsliyan pkita ega ktaun daha malu taun ka ega na Iran menag bobo deheran, mnangan dehug teru gmegui snalu menag laalang. Apas-ciyarostami（عباس کیارستمی‎）nikan kingan ngayan mukuri dmdun peheyu snlmeyan ega, Asha-hwahati mpsan mangan umaban malu ega lalang icin menag Auska. Kana Meti ga klhangun Sehu menag Iran, pkita ooda Meti de asika moda psluwa Isran ciayipo. Mntenag sokiya ka wanciwanru duri. lsliso mangan so ooda bgulah ma pkita so bgulah ooda slnuun kndalah walu kana.
Smnegun knumalu alang dahaka mtbale we undaun Weka na Iran. Mhuwe rdan ma mqela riun sodai seedig meyah teheyac nii we huniti gaya kndalah rdan Irannawuzocu we smesn knkawas bgulas ktaun ali patis na Iran we idas teru ali daha kmhalan, ma nncgin idas teru ali daha kmhalan kingan menag unbelah rbagan. Knkawas 2004 ali snseman nawuzocu wada tinguyangun hwewcu wenhwayican na ciakowenccu Renhoko.
Seedig mkela ppkn lmengo ; ppkn Iran mntena hari pncahada neyah alang Conton, ma rmaban egu klegan pndaun na lnlnngan knmalu ssaru na, mntena tninun na pala posu knriku tninun ma lnlamu lako. Kndalah knkawas 1979 bobo pncbwan Isran komin, galan na knriku knlhanganHmetun ndaan tonsiren. Ktaun gaya Isran, nudun kesn tonsiren we smerag gaya ma sdalan nikan cmi. Asika qbsuran Homeni wada peheyu gaya smluwa gnbegah seedig. Kiyaka seedig wada sruwaun gnbegah de ini hwa moda mangan psterun ka seedig menag Iran.
Cyaw-tung(交通)
Kndisan na errru Iran we 179388 koli（knkawas 2003）, kndisan eru kisiya we 8367 konli （knkawas 2006）, basio hikjo we 331（knkawas 2007）, kndisan yayun ddaun hne we 850 konli（knkawas 2006）.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Lubuy maduk
= Lubuy maduk(獵人袋) = Sbiyaw, musa ta maduk o/u asi ka niqan lubuy maduk kika mawsa niqan ka snbu ta. Lubuy kiya o/u bnari 1 babuy. Kska lubuy hiya o/u niqan kari djiyun maduk. Pawsa ta dangal seyda o/u rmngaw ta kari maduk mi kika empdhuq ta mangal samac. Nasi ta ini adas lubuy ni do/u aji ta empdhuq mangal samac uri. Lubuy kiya o/u niqan birac, muhing, ubal mi ngungu. Mangal ta bilaq ngungu mi birac samac psaun ta ska lubuy. Mtduwa ta bbriyun ka lubuy ni. Ni o/u kika lubuy maduk ksun ta. Nasi ta ini adas lubuy ni ka musa maduk o/u aji ta maangal samac uri. Lubuy kiya o/u bnari, duma na ka Sejiq/Sediq o/u pryuhun dha 1 babuy, dungal o/u kari maduk uri. Ni o/u kika lubuy maduk ksun rudan ta. Saw ka lubuy kiya o/u snalu qraqil, smluun dha bilaq balay lubuy. Dheyya o/u pqyaun dha ska rpun. Ini tduwa pqyaun sapah mi babaw tahuc. Ini tduwa tlngun laqi mi kana Sejiq/Sediq sapah. Lubuy kiya uri o/u, ini tduwa tlngun qrijil. Yasa waya balay ka saw ni. Dhuq mari lubuy ka sejiq/sediq o/u aji mslhan, asi ka niqan lala balay pila na. Asi ka pmahun na sinaw ka tnpusu sapah, dungal mi smalu uqun pkan na tnpusu sapah. Smbari seyda/cida o/u, ini tduwa pkla Sejiq/Sediq. Saw ni ka smbari lubuy maduk.
Snakun:Truku
Kanao’pu
= Kanao’pu（卡拿吾部部落） = Gaga mniq Taytung Ruyeysyang ka alang Kanao’pu.
Snnaaxan alang (部落特色)
Alang rahur luwan seediq
Nniqan alang (所在位置)
1-3 ring Zuwerongcun Ruyesiyang Taitongsen
Niqun kndkilan (地理環境)
Dheran leexan gntuwan ndesan qnlliyan
Mgeriq rulu (開車)
Luwan rulu puniq Taito(Sincan) > Uncangru> Kungsung peru> Tai 9 sen> Ruming ciyaw> Conghuwaru 1 tuwan> Luwan rulu puniq Ruye> Zuwecingru 1 tuwan> Alang Zuwerong
Taapa rulu puniq (搭火車)
Taapa betaq luwan rulu puniq Zuweyen> Musa bukuy luwan rulu Zuwecingru 1 tuwan mkkesa 15 Fncong dehuk alang Zuwerong.
Psltulan tencutitu (電子地圖連結)
Tencutitu alang
Luwan tnalang (部落所屬族群)
Amecu
Kari sprengo (使用語言)
Kari Amecu, kari Telu, kari Plmukan, kari Kihilang.
Snhei (宗教信仰)
Cituciyaw, Tencuciyaw, CunYesuciyaw, Thmkuwan Yehohuwa Cencengjen, Snhiyun nseediqTelu
Pnyahan alang (部落由來)
Mingkwo knkawas 56, pnkmrana seediq Zuweyen dehuk 4000 seediq, pheyu kingal alang kesun Zuweyencun.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Sasi
263 sapah ka kneegu na sapah, 755 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 93% niqan 705 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 7% niqan 50 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 88%, Bunun 2%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 3%.
Hangan alang（部落名稱）
Alang Sasi.
Tukubeycu na alang(部落特色）
Jinay go Cinay cwen alang Sasi alang Cinay pa, wa mniq tuhunac Paran muru Langu Pihu mquri elu uuda Oku Banday hongcingcyu, saya u kiya ka knkana pnswayan Banday “Alang Sasi”, “Alang Banday” mi Sediq minjoku na “Alang Pulan” tuturu alang, ya bay haypa 900 m.
Nniqan niya（所在位置）
Nanto keyng Jinay go alang Sasi.
Knlbangan（範圍）
Alang Sasi pa wa mniq Jinay go tucka pryaxan hidaw, tuhuc Paran, alang niyi pa msdalih Tukcka Dwiyaq Tudu ka hnruwan hidaw, pryaxan hidaw u lmutuc alang Bunun na alang Qantabang mi alang Bukay, tudaya u msdalih Tatong cwen, tuhunac u mslutuc Nanhong cwen, Yayun Tudu u snpeyyah Tatong cwen qluluy kcka mi, msturung Yayung Banday daw mquri tuhunac qluluy.
Quri ppanan rulu（交通資訊）
Mriq nanaq rulu：
Kndadax tudaya mi tukcka mi tuhunac ka dangi pa, malu muda Kwo-taw 1 Congsan kaw uxay daw Kwotaw 3 Formosa kaw-su-kong-ru→Kwo-taw 6 Sweysareyn kawsu kong-ru→mlatac Hori Puong cyawryotaw→Hori Tay14 seyng mquri Paran, dhuq Paran daw →Syeyn 83 seyng mquri Banday→Cingay cwen→kiya ka dhuq alang Sasi da.
Tapa ppanan basu musa：
Hori daw tapa Nanto kyun basu mquri Banday mi Cyupin
Mriq otobay niya：
Snpeyyah Taycyu mquri Sotung mi Hori, dhuq Hori daw mquri Paran, dhuq Paran daw mquri Syeyn 83 seyng mquri Okubanday→Cin-ay cwen, kiya ka dhuq alang Masosan da. (Usa Paran tmquri gasoring han mi kiya ka malu tmalang dungan!)
Ppwaluk tyeyncu patas qtan alang (電子地圖連結)
Teyncu patas pkla nniqan alang.
Klwanan sediq(部落所屬族群)
Tayal.
Snlhayan snhiyan（宗教信仰）
Kiristokyo: Baday Cyoro Kyokay, Plnawan Kiristo Cyoro Kyokay, Cinay Teyskyo.
Pnyahan alang（部落由來）
Alang Sasi wa mniq Cinay cwen Tayal pnswayan Banday pa, psuda pnsliyan ddha tnslutuc sapah “Barukawan” mi “Maraw”. Sediq Barukawan u pnrdingan balay han pa mnneniq msdalih Yayung Baykey na quri msdalih Lipa hiya, ya bay so kngkawas 1830 cida pa mquri Yayung Tudu lmlu, pnluban sediq “pnswayan Banday” saya u, mniq kngkawas 1882 mniq msdalih Chabubul mi tnslutuc Maraw msupu daw, kiya ka ptura balay pqita.
Sediq Chabubul Banday u prading smkuxul Yayung Tudu daw, kndadax kngkawas 1890 prading kndudul mquri tuhunac lmwelu, prrhak mniq dxral alang “Cakis” mi dxral alang “Smiawru” ddha dxral niyi. Kngkawas 1895 cida u Nihong ka qmlahang Taiwan, alaw so smatang malu qlhangun ka keysacu Nihong, kiya ka psliyun dha mniq dxral “Cakis” hini ka mnrrhak mnneniq mksipaw Yayung Tudu na Tayal, kiya mi phiyu sapah btasan, so malu muda qmlahang.
Kngkawas 1937 cida psramal phiyu Pssliyan Qsiya Banday ka Tanah Tunux, kngkawas 1942 cida, alaw so anjeyng na Monday mi wada dha thdilun alang Sasi saya ka alang “Cakis”. Wada kndudul mrana ka tnpusu sediq alang Sasi, duma sediq u wada thdil mquri tudaya hari; kiya ka Banday kacideynsyo saya mi phiyu kingal alang “Banday” Dungan; kngkawas 1930 idas 8, niqan ka kingal tnslutuc Sediq minjoku pa snpeyyah alang “Brayaw” alang cbiyaw u miyah thdil alang “Pulan (Songrin)” saya, wada mnkingal tnualang Cinay cwen uri da.
Quri pplahan mi sanan rmiwaw（旅遊觀光資訊）
Pusu tmiyu nniqan：
1.Nanto keyngri Cinay sapah pyasan tutiping
546 Nanto keyng Jinay go Cinay cwen Kawping ru 3 haw.
2. Sapah btasan Cinay (049)2974245
546 Nanto keyng Jinay go Cinay cwen Kawping ru 4 haw.
Wada knpriyux mbanah pncpingan niya ka qqhuni dara kcka dwiyaq lmiqu, mhhur ka wasaw rakaw, wada mumal kmnou bay mndungus bay qqtaun. Kcka weycyu hiya pa uxay wana sdhmhaw qmita wasaw qhuni dara, malu balay muda mlanguy qqhuni lmiqu uri mi, sdmhaw qduda mi uuda qmqur kndkilan uri, kiya u malu qmita knpryuxan balay sdhmawan mita hnyuwan dxral uri. Uxay wana niyi, mklelu u niqan hiyi pnwalang qhuni dwiyaq tubaraw, pphpah mi qqtaun ka qqduda lmiqu uri, kiya ka wada dmudul knou balay sklwiyun qnaras knlelu ndan rmiwaw uri.
Kiya mi niqan balay hangan niya quri qsiya lmiqu ka Oku Banday uri, niqan qhdin malu mlanguy, mahun. Kcka weyncyu pa niqan cida yuyayung, muru kcka Tudaya Yayung Banday mquri brah, qtan bay sdhmawan qmita ka yayung llmiqu, mbanah wasaw qhuni dara mi hhnang qqsiya pa qbhangan bay birac, wada balay pndungus psbalay kcka lhbun sediq.
Qntan patas(參考資料)
： http://www.renai.gov.tw/tribes/tribes.htm
http://pananawan.atayal.hohayan.net.tw/modules/Siteprofile/ Snakun:Truku
Maolin
縮圖|Maolin Maolin（茂林區）
Nsgan Maolin o gaga Nsgan Kaohsiung, kmpraan kana dxgal o 241.39 km², (dxgal dgiyaq o 109.93 km², dxgal pmblxan o 40.14 km²). kmhbragan hiyi o 1,896, sapah o 581, seejiq tnpusu 1,797 hiyi, knhbragan hiyi o 95%(Rukay). Rukay ka hbaraw balay alang hini.
nyusan qpahan
Nsgan Maolin o niqan 3 alang ni maxal 3. 3 o, Teldreka（茂林部落）, 'Oponoho（萬山部落）, Kungadavane（多納部落）.
Croatia
thumb|Flag of Croatia-Kwoci Koroaysiya konghokwo (克羅埃西亞國旗)|alt=Flag of Croatia|368x368px
= Croatia (克羅埃西亞共和國) = Gaga kska Owcow ka Croatia, 45 10 N, 15 30 E ka gaga na nniqan.
Kana ka knlbangan na o 56,594 sq km (hangan na o Tg127)(knlbanga dxgal o 55,974 sq km, knlbangan qsiya o 620 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 4,313,707 hiyi.
Gaga Zagreb ka pusu alang paru, jiyax 8 idas 10 ka jiyax skrayan klwaan.
Manu ka dxgal Croatia ga wada sugan 23.70% ka dxgal qpahan, 34.40% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 41.90% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Zoran Milanović, pnaah hngkawas2020 idas 2 jiyax 19pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
Kndkilan (生態)
thumb|Korasukirito ida nkiya kongyeyn, kiya ka knbeyki bay mhuriq dxral kana Oco.
Alaw karac mi lipax hnyuwan nniqan lnglingay ka ini pntna, Koroaysiya u niqan knou bay kluwanan kndkilan cyu, kiya ka mndungus bay sngwutwoyangsing kana knlangan quri Oco, malu psnakan 4 kluwanan kndkilan cyu: Mkngahu ucilung Yatoriya mi neyhuti ka “Ticonghay cyu”, wada kyapun knou bay Rika mi Koarsukikotaar ka “Aarpeysu cyu”, yayung Torawa mi yayung Tonaw ryoyu ka “Pannoniya cyu”, kiya mi msngari daw “Taru cyu”.
Karac (氣候)
Dxral qnlhangan Koroaysiya pa to bay knmuxul mi knou bay quyux karac wentay tarusing, knkidas u mniq iyax sosu -3° (idas kingal) dhuq sosu 18° (idas mpitu), knskuy na balay nniqan ka Rika mi Koarsukikotaar u haypa 1200 meyta wa mniq hiqur baraw lmiqu, knbbaraw bay msdlih mkngahu ucilung Yatoriya cyuyu ka wada dan psbalay uucilung, kiya ka mkmuxul karac Ticonghaysing, manu so kiya daw, krinah msdalih nniqan ckcka dxral ka Koroaysiya u, kntlxan mi knskuy ka karac pa tura balay. Spuda patas pkla, Koroaysiya u kngkawas 1919 idas 2 diyax 3 cida pa mniq Cakoweycu mnuda sosu -35.5° knskuy balay, kiya mi kngkawas 1950 idas 7 diyax 5 cida mniq Kaarrowacu u mnuda sosu 42.4° ka kntlxan balay.
Seyji/Cngc (政治)
thumb|Cakojweypu contuhu, nniqan seyhu Koroaysiya.
Koroaysiya ka knlangan pnwaya kongho pskingal gikay. Kndadax biyax seyji Nansurahu kyusanto prading pkimax cida, kngkawas 1990 cida wada dha sbrahun ka keyngpo Koroaysiya kiya mi mntna kngkawas cida wada muda muwaya bay knou tang gikay seynkyo. Kngkawas 1991 idas 10 diyax 8 cida, wada pusa kari dukuricu ka Koroaysiya, balay bay wada mkrhak ka Nansurahu. Kngkawas 1992, wada smruwa pkla sndhu burah knlangan Koroaysiya ka Ryeynhokwo. Nhana dukuricu cida han u, Koroaysiya u dmuwi npnwaya kngkawas 1990 keyngpo bsiyaq hari, muda pnwaya dmka soto; kngkawas 2000 cida, wada dha sbrahun ka keyngpo mi knpriyux muda pnway gikay, muru pnwaya muda singcng, rihwa, suhwa sancweyn hunri na waya.
Singcugcyu (行政區)
Quri so pnsnakan keyng Koroaysiya pa pnrdingan na bay u pneyyah tukcka seyki, knpriyux ka uuda psanak u ririh sa wisu pkla Otuman u wada na kndudul pkuka ka dxral knlangan, so sbrnahun mangal mi qlhangan dungal, kiya mi wada knpriyux uuda seyji Taarmatiya, Tupurohuniko, Isutora pantaw dualang niyi. Kngkawas 1920 iyax cida, alaw ka sediq Sayarweyya, sediq Koroaysiya mi sediq Suroweyniya wangkwo (thiti daw wada knpriyux hangan Nansurahu wangkwo) madas co mi snghun (banovinas) ka pnwaya psanak singcng cyuyu, plixan ka pnwaya pnsltudan psanak keynghun. [[Patas bntasan:Historical regions of Croatia.svg|alt=|thumb|Pnsltudan nniqan lnglingay pnsnakan knbeyhing cyu KoroaysiyKoroaysiya pnpu
Taarmatiya
Surawoniya
Isutoriya]]
Waycyaw (外交)
thumb|Kngkawas 2009 cida Koroaysiya wkohwangbu muda psdhu pusa splawa knlangan, smqaras smsung wada tumal peyyey ka knlangan dha.thumb|Mniq kngkawas 2015 idas 8 diyax 1 “Diyax dnwiyal” yeyping ka rucyun Koroisaya M-84 rulu tangkuKoroaysiya saya u wada msupu 183 knhbaraw knlangan sndhu phiyu pnluban waycyaw (qita patas bnkuwan ndanan cyeyncyaw Koroaysiya). Beytaq kngkawas 2019, Koroaysiya pa wada phiyu 61 mniq knlangan icil Tasukwan, 26 ka Ringsukwan mi 9 ka Cangcu waycyaw sutwan, mniq kcka knlangan u niqan 56 knlangan icil Cusukwan, 70 ka Ringsukwan mi hbaraw bay hayway kwoci cucu pansucu, kaya knkana “Oco snbbarah smmalu mi pkrana inhang”, “Pnsliyan kwoci yimin”, “Pnsliyan Oco anjeyng mi msupu pddayaw”, “Seykay inhang citwan”, “Pnsliyan Seykay weysng”, “Brah qnnriqu uuda Nansurahu kwoci singsu hwating”, “Ryeynhokwo kayhwa cihwasu”, “Ryeynhokwo nanminsu”, “Ryeynhokwo llaqi cicinhuy”…. Koroaysiya waycyaw cngco mi pnlngu u iyux pkbiyax tuhuy pnluban ssiyaw knlangan, pkrana pnspuwan pddayaw kana knlangan seykay, pdudul pkrana keyjay Koroaysiya mi ppqita phiyu syeyntayhwa mincu knlangan Oco ka mndungus hnyuwan dha.
Cyunsu (軍事)
Butay Koroaysiya ka “Koroaysiya konghokwo ucwang butay”, niqan “rucyun”, “haycyun”, “kongcyun mi hwangkongcyun”tturu kluwanan heytay pnsliyan. Spuda waya keyngpo, qpahun butay u qmlahang pusu biyax knlangan, ddxral knlangan, dukuricu mi pnwaya keyngpo, knbeyhing bay bukung ka soto, kiya mi spuda pnrngawan gikay pusa kari dmudul mccbu uxay uri u ppwaluk psdhu kari.
Kwohwangbu mi “Knlangan anjeyng ingkay” ka Koroaysiya knbeyhing bay kwohwang cweyco ciko, soto uri ka pusu bukung dmudul ingkay, malu psdhu muway qpahun uxay daw malix qpahun dmudul butay. Kwohwangbu trahuc u niqan congcamopu, seykining dmudul butay, ppsluhay mi qmlahang, kiya ka knlangan knbeyhing bay cuhuy ciko, mccbu cida pa malu kasi msdurux dmudu pusa kari congcanmobu ka soto.
Keyjay (經濟)
thumb|Kngkawas 2005 dhuq kngkawas 2015 ka Koroaysiya knlangan kcka sngcan congcu knrana piryu
Koroaysiya ka ou angalan sucang cingciti, pnxliyan kwoci hwopi cicin Koroaysiya u mniq kngkawas 2013 ka knlangan kcka cngcan congcu u kwoci huyryu 573.71 oku pila Amirika,jncyu 13,401 pila Amirika, kiya mi mntna kngkawas ka biyax bnari pingcya u 923.09 ou pila Amirika, jncyun biyax bnari pingcya ka 21,791 pila Amirika; spuda Oco tongcicyu pnusa patas, Koroaysiya u kngkawas 2012 jncyun knlangan kcka sngcan congcu wana balay dhuq Oco ryeynmong pingcyun 61％.
Qqpahun rmiwaw (旅遊業)
thumb|Awpatiya ka Koroaysiya knama bay alang mkbrnux pkrana qpahun rmiwaw.
Qpahun rmiwaw mniq Koroaysiya ka keyjay u mchdil bay hnyuwan niya, ya bay kwomin sngcan congcu 20%, mniq kngkawas 2014 kawas quri nngalan hbangan u 74 oku pila Omong, wada muru kana knlangan ringsoyey, cyakongyey tingtan mi rbawan cicey mpqpah. Alaw qpahun rmiwaw pa wada pkmlih knlangan ini tntuku ka mawyi, so kiya mi wada dha ngalan cuko canyey. Kndadax mnhdu Koroaysiya dukuricu mccbu daw, knlangan niyi u wada ini biyaw mrana ka qpahun rmiwaw, wada mrana mk4 knhbrawan ka sediq mpriwaw, kngkawas 2014 cida u ya bay niqan 1,162 knbkiyan knhbrawan sediq mpriwaw knlangan icil ka miyah rmiwaw. Musa rmiwaw Koroaysiya ka knhbaraw bay mpriwaw knlangan tubarah rrima nlangan pa Doicu, Suroweyniya, Awtiri, Cyeyko mi Itari.
Cicu sosu (基礎設施)
thumb|Koci skoki “Basu skaya” na “Koroaysiya hangkong” Koroaysiya kawas hari niyi pa cicu cyeynso u wada mquri kawsu kongruwang ka pusu bay pkrana dha, mniq kngkawas 1990 thiti dhuq kngkawas 2000 knbeyhing bay kuymo cyeynso. Dhuq kngkawas 2011 idas 9, Koroaysiya u wada mnhdu 1,100 kongri (680 ingri) ka kawsu kongru, wada lmutuc Cakojweypu dhuq nniqan kana knlangan mi Oco kawsu kongsu kongru mi 4 “Hwan O corang”. Koroaysiya knou bay rulu muda kawsu kongru u kwotaw A1haw, elu niyi u lmutuc Cakojweypu dhuq Supurito mi sntaring Surawoniya mi tiril daya Koroaysiya kwotaw A3haw. Kcka knlangan Koroaysiyaka kwotaw cyawtong u lmutuc kana pusu nniqan sediq, kiya mi kawsu kongru pincu mi anjeyng balay, wada muda “Bnling Oco pingku cihwa” (European Tunnel Assessment Program) mi “Pnsung Oco” (EuroTest) na yawkyu. thumb|Riyeyka kang, knbeyki bay sanan trudu asu Koroaysiya. Uka bay diyax hwoyun sanan trudu asu Koroaysiya ka Riyeyka kang, sanan trudu asu koyun ka Supurito kang mi Cataar kang, uxay wana kiya niqan ka tingci turwen hangsey mi mslutuc mkngahu ucilung alang mkbrnux Itari, ou bay ttiping sanan trudu asu uri u spuda niyi lmutuc tawyu mi mkngahu alang mkbrnux Koroaysiya. Knbeyki bay yayung kcka knlangan sanan trudu asu Koroaysiya pa Ukowaar na yayung Tonaw, kiya ka Koroaysiya mquri “Hwan O corang” tu7cyu cuko.
Minjoku mi snhiyan (族群與信仰)
thumb|Kngkawas 1857 dhuq kngkawas 2011 ka tongcitu knhbrawan hiyi sediq Koroaysiya.
Dhuq kngkawas 2014 idas 12 diyax 31, niqan 4,225,316 knhbrawan hiyi sediqka Koroaysiya, mitu knhbrawan sediq u kingal pinghwang kongri ka 75 hiyi sediq, kngkawas 2012 cida u knlangan sediq sntangan knudus wa 78 kngkawas, kngkawas 2014 ka pnspuwan kana ka tmlaqi ryu wa txtaxa bubu dmanga 1.46 llaqi, kiya ka kana seykay tutikuh bay knlangan. Spuda pntingan laqi ryu saya mi tnhdilan sediq ryu, snpuwan congyang tongcicyu Koroaysiya pa ya bay kngkawas 2051 cida daw musa mlih dhuq 310 knbkiyan hiyi sediq ka knlangan Koroaysiya. Kndadax kngkawas 1857 tumntxan jnko pucaka 218.2 knbkiyan kmdudul mrana dhuq kngkawas 1991 ka knhbrawan bay hiyi sediq-478.4 knbkiyan hiyi sediq ka Koroaysiya. Mniq kngkawas 1970 cida ka wada mnhdu knpriyux knhbrawan hiyi sediq, dhuq saya ka knhbrawan hiyi sediq knlangan daw wada mquri mlih mrana, so kiya kngkawas niyi u mchdil bay lnglungan dha ka seyhu Koroaysiya, kawas kawas kndudul mrana 40% ka speyyah waci yikong, kiya mi wada dmudul burah yimin cngco uri, smatang splawa miyah knlangan dungan ka wada thdil.
Kari (語言)
Kari dduwi seyhu Koroaysiya wa kari Koroaysiya, wada tumal Omong daw wada tum24 kari Omong ka kari Koroaysiya uri da. Waya knlangan Koroaysiya u niqan ka pnwaya dha quri so ini khbaraw hiyi ka minjoku u mniq so tukubeycu uuda ka malu dmuwi kari Cyeyko, kari Syongyari, kari Itari, kari Rusayniya, kari Sayarweyya mi kari Surohwako.
Spuda kngkawas 2011 patas bnkuwan pkla kari, 95.6％ sediq Koroaysiya dmuwi kari Koroaysiya ka pusu kari srngaw dha, 1.2% ka kari Sayarweyya, msngari daw dmuwi kari txtaxa kluwanan minjoku u, ini ttuku knhbrawan kana knhbrawan knlangan Koroaysiya 0.5%. Kari Koroaysiya u tukingal cida kari Nansurahu yusi, kari Koroaysiya pa knou bay pniyah InO yucu ckcida Surahu ka pnttuku niya, matas u dmuwi jiyi Rating, tuturu ka pusu bay kari: “Soto”, “Kayi” mi “Ca”. “Suto” u llabang balay sduwi, mntna hari mndungus bay kari Koroaysiya, kiya mi “Kayi” mi “Ca” pa, quri so ini pntna ka cuhuy, inweyswey mi yuhwaswey. Spuda kngkawas 2009 ka muda tyawca, niqan 78% ka sediq Koroaysiya pa qulung mkla kari icil, patas pnkla Oco ryeynmong cuweyhuy kngkawas 2005 cida ka pkla, niqan 49% sediq Koroaysiya u umaw kari Eygo ka ngalun dha tudha kari srngaw, 34% ka kari Doicu mi 14% ka kari Itari.
Kyoiku ticu (教育體制)
thumb|Cakojeypu tubeyhing pyasan ka knbeyhing bay tubeyhing pyasan Koroaysiya.
Knlangan sediq Koroaysiya mkla mita jiyi u dhuq 99.2%. Spuda kngkawas 2010 idas 8 cupan ka “Singbung cokan” daw ini pntna mnatas seykay tyawca knlangan snghwo pincu, wada pniqun tu22 bang ka bnkuwan cyawyu sitong payming knlangan Koroaysiya, msupu bnkuwan Awtiri. utiping pyasan cyawyu knlangan Koroaysiya pa kndadax 6, 7 kngkawas prading, psuwan 8 ka sweyci, kngkawas 2007 cida daw wada muda kingal burah waya horicu dungan. Malan ka ini ngali hbangan, uxay yiusing cyawyu dhuq 18 kngkawas ka mhdu. Tukcka pyasan cyawyu u pndungus “Wenri kcka pyasan” mi “Tuparu cuyey pyasan” ddha kluwanan. Dhuq kngkawas 2010 cida, Koroaysiya u kana bay pa niqan 2,131 ka ttiping pyasan mi 713 ka sapah pyasan pndungus kkluwanan kcka pyasan, mniq ttiping pyasan mi kcka pyasan cyawyu u knlangan Koroaysiya pa srwanan dha dmuwi ou kluwanan kari ini khbaraw hiyi sediq minjoku, kiya knkana kari Cyeyko, kari Syongyari, kari Itari, kari Sayarweyya mi kari Doicu. thumb|Cakojweypu congyang iswey tubeyhing pyasan
Konkong weysng (公共衛生)
Koroaysiya u niqan kingal mndungus bay cweynmin cyeynkang pawsyeyn sitong, malu spuda kngkawas 1891 cida Syongyari-Koroaysiya gikay hwaring, smalu waya kana mpqpah mi ningpu koba pa kasi ka ptmayun kingal pkixun pnwaya pawsyeyn. Kngkawas 2011 cida daw, iryaw pawcyeyn ka wada ddiyun u wana balay sujn iryaw pawsyeyn mi kongkong cucu 0.6%, kiya mi kana sduwi kana iryaw pawcyeyn mi pdkanun nngalan kana hbangan knlangan kcka u 7.9%. Spuda kngkawas ka ppatas Sucyey weysng cucu, kkdusan sediq Koroaysiya pa snaw u 75 kngkawas mi qridin u 81 kngkawas, txtaxa hiyi sediq pdkanan ddiyun quri weysng cyeynkang wa 1,517 pila Amirika.
Bungka (文化)
thumb|Nikutay ka pneyyah 17 seyki pncpingan quri lnkusan Koroaysiya.
Kana bnkuwan kari (總論)
Nniqan lnglingay Koroaysiya pa wada knkana sspac kluwanan pnspuwan bungka, kiya ka tunarac mi tuiril ddha ka Paycanting tukwo mi Tuiril Roma tikwo, kiya uri mi Tukcka Oco mi Ticonghay bungka. Tu19 seyki cida luhay balay “Iririya undo” ka knlangan Koroaysiya pusu bay ddiyax ndanan pkrana bungka, wada plhlah kari sediq Koroaysiya, kiya mi wada mrhak bungka mi knou bay kkluwan, hbaraw bay ka sediq pkrana bungka u wada smnul mtutuy. Knlangan Koroaysiya pa bungkabu ka dmuwi qpahun qmlahang knlangan bungka mi ida nkiya ican, kiya mi kmlawa knrana niya, kiya mi dmayaw pkrana qqpahun bungka daw sbuway knkingal seyhu tnualang kiya da. Koroaysiya pa niqan 7 ka kana bay qqtaun lnglingay wada ngalun Ryeynhokwo cyawyu, Koswey mi bungka cucu ka “Seykay ican mingru”. Koroaysiya pa niqan kingal lhayun bay jeynseykay na tukuseycu bungka-niqutay, hana pnrdingan ka snaw Koroaysiya mmusa mccbu brah cida u qridin uxay u dangi qridin ka slwilun dha waru snaw ka waliq, ririh sa dmkuh mi pskbiyax dhiya, dhuq 17 seyki dmka ka “30 kngkawas mccbu” cida, dangi Hwarasi ka Koroaysiya mi smkaun butay, waru dha u niqan tukubeycu pncpingan ka dheytay u wada sdhmaun bay qmita qqridin Pari, kiya mi wada sanan pkrana jeynseykay, wada mnikutay saya, kiya ka quri so kari Doicu, kari Hwaransi, kari Budoya, kari Itari ka knkana kari Oco pa, “Koroaysiya” u niqan nikotay ka dungus niya uri.
Wenswey yisu (文學藝術)
Quri so cyeyncu yisu Koroaysiya pa wada runun balay knlangan ssiyaw, tudaya mi tukcka ka sapah pnhiyu ka ptura Awtiri mi Syongyari, mkngahu ucilung ka Taarmatiya mi Isutoriya pa ptura Weynisu kiya. Ssapah pnhiyu Koroaysiyacu tukubeycu niya pa mndungus bay ka bnkuwan dha smmalu mi ini krudu, knkingal beyki ngenganguc alang mkbrnux u dmuwi hangan bungka ingsyong phiyu, kongyeyn, kksanan sediq uri u pntnan so kiya uri, mray so Warajuting mi Kaarrowacu ddha niyi ka dmuwi knbeyki bay ssalu dha Paroko hongko miya smmalu kana alang mkbrnux, ptura bay run burah yisu undo ka uuda dha pphiyu ana manu ssmlun. Quri so alang mkbrnux mkngahu ucilung pa, ida nanaq wada run bay Itari ka Koroaysiya, mdhu bay dmuwi Romasu cyeyncu hongko, beytaq mtutuy ka Weynisu mi lnhayan wenyi husing kiya ka wada knpriyux, cida u mpsalu niya u Cyocu Ta Saypeyniko mi Niko Ro Ti Cyowani Huyayruntino ddha niyi ka niqan bay ririh dha, wada ngalun “Seykay ican” say aka Sipeyniko sngyakopo cucyaw cwotang u kiya ka nseykey Cyocu Ta Saypeyniko. Koroaysiya saya pa wisu rngiyan knbsyaqan bay sapah ka tu9 seyki na pnrhulan, knbeyki bay mi niqan bay ririh niya ka pnrhulan Sngtonatusu.
Meyti (媒體)
thumb|Cakojweypu kwangpo tyeyntay pa, saya u “nKoroaysiya kwangpo treybi”, kiya ka tunarac hunac Oco muwaya bay kongkong kwangpo tyeyntay. Keyngpo Koroaysiya u qmlahang bay kana sediq singbung mi mtrawah kari; dmudul bay mtrawah singbung ka uxay pnsliyan seuhu- “Ukwocyey kisya” pa kngkawas 2010 cida u wada dha sbku tu62 bang ka “mtrawah singbu cusu” Koroaysiya. “Koroaysiya tongsyunso” ka kana knlangan murux bay tongsyunso na knlangan, congpu u wa pniqan Cakojweypu, seyhu ka psdhu muway qpahun socang mi gikay ka muda umaw 10 hiyi ing kiya mi pspuwan dha qmlahang.
Kiya mi ana hmuya ptura bay sndhu ka keyngpo, spuda cyeynsu jyeynseykay mtrawah singbung ka axay na seyhu pnsliyan- “Sapah mtrawah” ka pkla kari, kndadax kngkawas 2000 ka Koroaysiya u wana balay “Duma mtrawah” ka uuda dha, mniq kcka 196 knlangan ka bnkuwan dha u tu85 bang balay uri, mniq kngkawas 2011 cida, “Sapah mtrawah” ka pkla kari u alaw iiyux mtmay Omong ka Koroaysiya u mpkmalu ka quri so pnwaya dha, binawcida uri u niqan duma ka mpseyji u ida muda mdakar tyawca pawtaw mi dmudul biyax dha pddayak quri singbung, sediq knlangan muda mangal pqtaun kana ka ddaun u mqriqu balay, knou balay ingsacu sucang pa wada qrapun dmuwi “Oco tongsyun” na Doicu mi “Sutiriya cwanmey citwan” na Awtiri. Kwoci toso cucu ka mniq kngkawas 2009 pkla kari, Koroaysiya u wada mrana ka quri so ttuluk mi pphuqil dha singbung kiya, wada muda mqraqil so niyi ka singbung kisya pa alaw ka muda quri tyawca canhwan mi quri so uxay u cucu hwancuy.
Uuqun mi mmahun (飲食)
thumb|Ryawri beyring bolung Taarmatiya.
Uuqun mi mmahun Koroaysiya pa ini pntna kana ka knkingal nniqan alang, quriso mkngahu icilung ka Taarmatiya mi Isutora pantaw pa, kiya ka wada runun Itari mi quri so uuqun mi mmahun Ticonghay, snbeyhing quri ryawri kkluwanan uuqun mundus ucilung, ssama mi bi bucun Itari, kiya ma malan so abura kanran mi quri so niniku tyawweyryaw. Quri so tukcka u wada runun bungka uuqun mi mmahun Syongyari, Awtiri mi Tuarci kiya, snbeyhing quri hiyi tnbuwan, qqcurux tanswey mi ssama ryawri.
Koroaysiya pa niqan ddha ini pntna pnyahan sinaw budo. Mniq knlangan tunarac daya ka nniqan tarucyu, kiya bay ka Surawoniya ka pnyahan knou bay knmalu sinaw buod. Mkngahu tudaya u Isutora mi Koarko sinaw budo ka mntna hari siyaw knlangan Itari, tuhunac Taarmatiya ka tanah budo Ticonghay hongko. Koroaysiya pa mnuda knlangan mnari knou bay sinaw budo, hiti dhuq tu18 seyki hiti daw, alaw ka wada phiyu kingal koba smnalu knou bay biru, spuda snpuwan kngkawas 2008 cida, sediq knlangan Koroaysiya pa pndkangan txtaxa u mnimah 83.3 kongsng biru, mniq kana jeynseykay u brah tu15 bang.
Psbiyax hiyi (運動)
thumb|Cakojweypu tiyukwan, kiya ka nniqan kngkawas 2009 seykay dsnaw socyo cinpyawsay. Koroaysiya u knlangan lhayan bay pskbiyax hiyi, kana knlangan pa ya bay niqan 40 knbkiyan hiyi knhbrawan syeynyi undoing. Boru btran ka skxlun bay undo Koroaysiya, babaw ini kbsiyaq dukuricu ka Koroaysiya, knlangan taypyawtuy dha muwaya bay tumal seykaypey pnsung boru cida daw wada mtmay mk4 mbiyax ka dhiya, wada dha ini baka ka Horan mi wada mndungus bay mangal kngkawas 1988 kwoci buru btran congseykaypey daysangbang, kiya mi mniq kngkawas 2018 kwoci boru btran congseykaypey wada mangal daynibang. Koroaysiya boru btran conghuy kana wada pusa hangan ka mpsboru pa niqan 118000 knhbrawan hiyi sediq, kiya ka knbeyki bay unod syeyhy. Koroaysiya boru btran cyaci ryeynsay ka kana knlangan spruwan dha balay qmita ka cwanyey tiyu saysu, wana kngkawas 2010 dhuq kngkawas 2011 ka sayci, wada niqan 458,746 knhbrawan hiyi sediq ka mtmay qmita pnsung psboru.
Koroaysiya u kndadax kngkawas 1991 dukuricu daw kiya ka mbiyax bay tumal pnsung knkluwan jeynseykay, dhuq kngkawas 2015 daw wada mnbiyax mangal tu34 snadu Orinpiko undokay, kiya mi niqan 10 ka snadu king, wada mangal snadu king u kngkawas 2012 rbawan Orinpiko undokay tyeyping, huypa soci mi boru qsiya, kngkawas 1996 rbawan Orinpiko undokay mi kngkawas 2004 rbawan Orinpiko undokay ka boru bawa, kngkawas 2000 rbawan Orinpiko undokay ka phiyu cnhdilan, kngkawas 2002 misan Orinpiko undokay lmiqu dwiyaq pkxima huda pa wada mangal 4 snadu king, kngkawas 2006 misan Orinpiko undokay ka niqan 3 snadu king. Kiya uri u knlangan Koroaysiya pa mnangal Seykay cinpyawsay 13 snadu king uri, kiya ka kngkawas 2007, kngkawas 2009 Seykay tyeyncing cinpyawsay pnkingal snadu king, kngkawas 2003 Seykay snaw boru bawa cinpyawsay kingal snadu king, kngkawas 2007 Seykay tmapaq qsiya cinoyawsay ka kingal snadu king, kngkawas 2010 Seykay pcicux asu cinpyawsay kingal snadu king, kngkawas 2003, kngkawas 2005 lmiqu dwiyaq pkxima huda Seykaypey u wada mangal 6 snadu king, kngkawas 2011 mi kngkawas 2007 Seykay taycweyntaw cinpyawsay wada mangal pnkingal snadu king, Koroaysiya umniq kngkawas 2005 cida wada mnbiyax Tayweysupey congkwancyu uri.
Koroaysiya u mnuda dmudul knbeyhing bay pnsung tiyu uri, mray so kngkawas 2009 Seykay dsnaw boru bawa cinpyawsay, kngkawas 2007 Seykay pingpong cinoyawsay, kngkawas 2000 Seykay pcicux asu cinpyawsay, kngkawas 1987 rbawan Seykay tubeyhing pyasan undokay, kngkawas 1979 Ticonghay undokay mi Oco cinoyawsay. Kngkawas 1991 idas 9 diyax 10, seyhu Koroaysiya u wada phiyu Koroaysiya Orinpiko ingkay, kiya mi kngkawas 1992 idas 1 diyax 17 ka wada srwanan sndhu Kwoci Orinpiko ingkay, mntumal Hwaransi Aarpeyweyar ka mnuda dmudul kngkawas 1992 misan Orinpiko undokay, kiya ka Koroaysiya mnwaya baydmuwi hangan knlangan dukuricu hnyuwan tumal Orinpiko undokay.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Toda
Lubuy Maduk(Truku)
= Lubuy Maduk-Truku(獵人袋) = Sbiyaw musa ta maduk o asi ka niqan lubuy maduk kika niqan ka snbu ta. Lubuy kiya o bnarig kingal babuy. Kska lubuy hiya o niqan kari djiyun maduk. Pawsa ta dangal siida o rmngaw ta kari maduk ni kika empdhuq ta mangal samac/samat. Nasi ta ini adas lubuy nii do uxay/aji ta empdhuq mangal samac/samat da. Lubuy nii o niqan birac/birat, muhing, ubal ni bilaq ngungu. Mangal ta bilaq ngungu ni birac/birat samac/samat psaun ta ska lubuy. Mtduwa ta sbrigun ka lubuy nii. Nii o kika lubuy maduk ksun ta. Nasi ta ini adas lubuy nii do o mawsa maduk ga uxay/aji ta meangal samac/samat uri. Lubuy nii o bnarig. Duma na ka seejiq o pryuhun dha kingal tunux babuy, spuun hiya ka kari maduk uri. Nii o kika lubuy maduk ksun rudan ta. Saw ka lubuy kiya o snalu qraqil. Smluun dha bilaq balay lubuy. Dhiya o pqyaun dha ska rpun. Ini tduwa pqyaun sapah ni babaw tahuc/tahut. Ini tduwa tlngun laqi ni kana seejiq ruwan sapah. Lubuy kiya uri o ini tduwa tlngun qrijil/kuyuh. Yasa gaya balay ka saw ni. Dhuq marig lubuy ka seejiq o uxay/aji mslxan. Asi ka niqan egu/lala balay pila na. Asi ka pmahun na sinaw ka tnpusu sapah. Duri ni smalu uqun peekan na tnpusu sapah. smbarig siida o ini tduwa pkla seejiq. Saw ni ka smbbarig lubuy maduk Snakun:Truku
Karac ta
= Karac ta(我們的天空) = Paru baiay qtaan ka karac baraw emsuuing mkeman, emsuuing rmdax karac baraw karac baraw, smiling ku sunan tru kari, ima su ka hidaw？
Ima su ka idas？ Ima su ka pngrax ni lulung uri hug ？
Snakun:Truku
Wicang
= Gicang/ Wicang/ Gisang(鵲豆) = Smkuxul muhur mi mtilux ka Wicang, mkkarang mi mkray ka cida na, nou mhru ka mniq alang mtilux, nkingal bey mhru ka alang muhur,kuxul phmaan mi uqun sediq, niqan phpah mplawa mi mbhuway ka hiyi na, mhru bay mi ou bey hnruwan na, tduwan ini pknarux sediq mi tdwaan na phmuk ka naqih narux sediq, awu bayn arux embuyas, mhuwau, mskuy…dnii sediq. Rudan ka wicang nii o, kkrinah mbiyax ka doku na, iyux ini pcahu hiyi dha, asi ka briqan kmtuy mi smnaw ka hiyi na, pchaan bey hmapuy uri, ini tduwa bsiyaq bey smku ka wicang nii, babaw kntiyan da u, malu bey asi nhari hmanguc mi mkan. Hpuyan Sediq kddiyax ka wicang, mrabu rhiq mi sukay na uqun dha, mmusa lmiqu cida ka Sediq, pstmaqun dha hari hmapuy ka Wicang mi dhquy macu mi bunga, babaw hnlqan rhiq dha duma, kiya pdaan dha dhung spuwan dha tmikan, kiya pdaan dha pawa smalu emu da, susa dha mkan musa lmiqu, ana ktru djiyax ini qnaqih ka emu nii,kiya hdyawun dha musa lmiqu Sediq cbiyaw.
Mangal tunux pais ka Rangk mnswayi
Mangal tunux pais ka Rangk mnswayi (朗克兄弟的獵首)
Seuxal balay o niqan dha hiyi mnswayi kiya o Yawi Rangk ni Sili Rangk, tgswayi Sili o mgseesu bi lnglungan na,tgqbsuran Yawi o mmnang bi hnigan na ni smkuxul dmuuy smbrangan,kmbrgan ka smbrangan na o miisug kana ka seejiq,yaasa knhungul na o tntama hma ka rngji asi na tdhai. Niqan kingal jiyal, Yawi nii ga miyah breenux mkaraw sapah ttama dnamyx tmaga pais alang seejiq Kbaran Kariwan hiya,miyah pnaah qmpahan ka seejiq do o qtaan dha ga dnamux sapah ka kingal paru bi seejiq dmuuy smbrangan,mskluwi mjiras mlawa ni dmuuy pucing kana miyah smtrung hyaan gaga dnamux ka seejiq alang,kiya ka kiya ni ini bi kiisug mknhuway mkan lumak na,mnhdu do o psaun na ruwan towkan ka puqan na, rqagan rngagan na ka seejiq gaga miyah smtarang hyaan,hmuya! Mkmphuqil namu knan! Iyah! Yahi mangal ka tunux mu. Tqqar hmgluq pucing musa mkan hyaan kana ka seejiq,yaasa taabalan ka hiyi Yawi wada ka pucing dha o “sas”sdhriq mhnang,ini ana angal cicih luqih ka hiyi na, 50 hiyi ka mniyah mkan hyaan o wada na phqili kana. Nasi mu dsun kaqna ka tunux pais nii o mha msriqu balay ki da msa lmnglung ni kiya do 5 tunux thlowlang ka dsun na da. Saw nii ka qbsuran aji hmut knspraan na musa Mdkrang,ida mu rngagun kkmalu na, ini qbsiyaq do musa mdkrang ka qbsuran Yawi o musa tghuy hyaan ka swayi na Sili uri,dha pgdadak qhuni.qtaan qbsuran ka hbaraw seejiq ni swayi na qtaan na ka dha hiyi mqpah dxgal,qbsuran na musa mhraw seejiq,duriq kana kq seejiq,ini angal ana kingal tunux pais,swayi na o musa mhraw dha hiyi o mangal kingal tunux pais. Mseupu dhuq sapah ka dha hiyi nii,kiya do ksyukaw ta smbrangan su hug?sun na smiling ka qbsuran na,mhlis hyaan ka qbsuran na ni rngagan na“saw isu nii ni! Mhuya msa dmuuy smbrangan mu hug ?” Embahang ka swain a do asi angal tunux pais paah towkan na lhugun sida qhuni baraw, aji hmut siqa na ka qbsuran na ni ini na sblaqi qmita ka swayi na ni sgealu na balay paqah siida. Niqan kingal jiyax smtrung thowlang Amis alang Ckasuan ka Yawi,babaw na kingal idas do strung ta alang Pupu hug?sun dha, “Iq wa”msa smiyuk dyaan ka Yawi nii. Rmngaw duri ka thowlang alang“dhuq ku alang do o emptqrngul ku bukuy alang ni babaw kingal idas qmnita su qrngul ka iyah alang Pupu da sun na”, dhuq ida saw rnngaw dha, mnduwa bi musa ni dhuq alang ka Yawi, siida swayi na dhuq uri qtaan na tgbrah ka thowlang alang do bsus bqtan na smbrangan msaang ka thowlang lungu na phqilun ka Sili swayi na do asi gmhtur ka Yawi ni ngali na tunux thowlang da, kiya ka kiya ni tunux nii o asi saw smiisug tmhma,wada dha qdeanun siyaw elug da. Dhuq sapah ka dhiya do 2 tleengan qtaan ka nii ruwan sapah,ida bi niqan snaw ka ni miyah mangal kuyuh ta msa lmnglung, nii kmrut siyang ka kuyuh na o trpi na ka dha baga na ni blbili paah truma srkaw snaw phqil na, wada asi kungat saang na da. Babaw na nii do o sayi smtrung mangal ka swayi su kuyuh, ngalan na kuyuh na.
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Uraw
= Uraw (宇老部落) = Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Uraw. 43 sapah ka kneegu na sapah, 181 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 171 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 10 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 91%, Amis 1%, Paiwan 1%, ni rahuq na o 2%.
ngayal Alang(部落名稱)
Alang Yuraw【Uraw】
Nniqan(所在位置)
Sincusen Censusyan Yuhongcun; irin na ruru Marikwong, hunac gqiyan hido ma hunac ckceka dgiyaq na Ritonsan. Dheran mcherus nii.
Luwan na alang seediq(部落所屬族群)
Tayalcu
Pskari(使用語言)
Kari Tayal, Kari Telu
Mpneyah na alang(部落由來)
Seediq Alang Yuraw ge pnneyah theruy kndalax Nangtosen, wada hmrinas teru kbekuy kawas pntheyu na alang nii. Ado wada muman mrana ka hei seediq, klaan daha ini baka dheran phumaan, kii de wada ptheruy icin ka duma seediq di, wada Siraker, Mamey, Pasu ma Lipu.
knklaan rmigo(旅遊觀光資訊)
Ssaan rmigo seediq
Ritonsan dheran nniqan ma sapah hniti ncbeyo
Hniti na dheran pncebu Censusyan seediq Tayalcu daka Tanah Tunux. Sapah hniti ncbeyo wada sliqan mnoda pccebu, ma huwa slmaqi kana, kii wada sliqan qnabil ma dnamux na. Sepac muxi ka Sapah hniti ncbeyo nii, berah mquri hunac ma mquri daya ka bukuy na, saya de wada kbrexun Cisyangcyu pheyu na Cisyangyiciswo. Mcherus ma kteetu eluw na mquri putin dgiyaq, qbhangun muuyas qbheni kleeluw, kii knmalu ba yahun daha rmigo mkkesa hini.
Yuraw paga pqtaan
Sktama
= Sktama (已故的父親) = Wada plealay mhuma bunga da sktama mu.
Uraw
knklaan rmigo(旅遊觀光資訊)
Ga meniq payus dgiyaq berah daka bukuy na Censusyan, kii knmalu ba qtaan keeman ka hini, lnlamu bale niqal qqtaan plale ma qhuni hnneru meniq knprawan ckceka na dheran hini, ririh maha niqal pkrana psbeyax na kndkilan rmigo.
Sktama
Snakun:Truku
Uraw
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Mararo’ong
= Mararo’ong（美山部落） = Gaga mniq Taytung Cngkungcn ka alang Mararo’ong.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis58%, Paiwan1%, ni rahuq na o3%.
Mali
= Mali（馬利） = Gaga kska Meycow ka Mali, 17 00 N, 4 00 W ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 1,240,192 sq km（hangan na o Tg24） (knlbanga dxgal o 1,220,190 sq km, knlbangan qsiya o 20,002 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 17,467,108 hiyi. Gaga Bamako ka pusu alang paru, jiyax 22 idas 9 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Mali ga wada sugan 34.10% ka dxgal qpahan, 10.20% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 55.70% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Ibrahim Boubacar Keïta, pnaah hngkawas2013 idas 9 jiyax 4pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Mali（馬利） = Spuwaan tnhangan Mali ka Mali konghkwo,gaga saw ruwan klwaan Sifeyy, mquri daya ni Arciliya,mquri hran hidaw ni Nij,mquri hunac ni Pucinafaswo ni gsilung Syanya,mquri gqiyan hidaw hunac ni Cineyya, mquri gqiyan hidaw ni dmutuc Mawlitaniya ni Sayneyycyar,saw Sifeyy hini o ida tgdha ka knlaban alang klwaan dha.ayus siyaw daya o gisu nniq kska Sahala samo,hbaraw ka gisu tsli hunac.plalay nniq hini ka yayung Nij ni yayung Sayneycyar.Suxan han o ngalan dha tnhangan Fasusutan ka Mali,pusu hangan na o kndadax Mlitikwo.
Marcelo Rebelo de Sousa
thumb|Marcelo Rebelo de Sousa, Visita de Estado ao México 2017-07-17- Marcelo Rebelo de Sousa (馬塞洛·雷貝洛·德索薩)
Mali
Hangan alang klwaan(國名)
Tnkali alang Fakwo ka “République du Mali”,ngalan tnhangan “iMal”,tnkari Ingkwo ka “Republic of Mali”,ngalang tnhangan “Mali”.tnhangan Hwayu ni Taywan ka “Mali konghkwo”,ngalan tnhangan “Mli”, congkwo talu o tnhangan “Mali konghkwo”, ngalan hangan “Mali”, Sin, Ma, Kang, Aw ni Congkwo talu o mntna.
Marcelo Rebelo de Sousa
Marcelo Rebelo de Sousa (馬塞洛·雷貝洛·德索薩)
Mntucing hngkawas 1948 idas 12 jiyax 12 ka Marcelo Rebelo de Sousa ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Portugal ta sayang o kiya ka Marcelo Rebelo de Sousa, pnaah hngkawas 2016 idas 3 jiyax 9 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Mali
Ris （歷史）
Kndadax hngkawas maxal maspac kbkuy maspac kmxalan sejiq Fakwo ka miyah krmux alang Mli hini.dxgal Fakwo nii o ida nSutan kiya uxay uri o kana ssiyaw klwaan Mli uri.prajin hngkawas maxal mngari kbkuy mrimal mngari,snpuan Mali ni Sayneyycyar ka Mli leynpan. jiyax empusal idas mataru hngkawas maxal mngri kbkuy mataru kmxalan Mlileyn pan o kndadax Fakwo wada nanaq murux ka dhiya, ini kpiya idas do wada malax leynpan Sayneycyar. jiyax empusal dha idas mngari mntna hngkawas ni pnuda Motipo. Kayta siida Mali konghkwo wada malax Falangsi kangtonti.
Hngkawas empusal kbkuy dha, bukun Mali sayan ka Amatu.Tumani. Tur.hngkawas maxal mngari kbkuy mngari kmxalan kingal sejiq bi mincu yuintong ka Tur.jiyax empusan mngari idas spac hngkawas empusan kbkuy empitu,pgau bukun. dmutuc mangan bukun ka Tur.
Idas kingal hngkawas empusal kbkuy maxal dha,sejiq Tuwaleyk gisu psaping daya, prajil kgelug ka daya Mali. jiyax empusal kingal idas tru hngkawas empusal kbkuy maxal dha, kingal gutu psaping ka miyah prudu pusu paru alang Pama,spuxun dha ka Tur,piyah kari htrun dha ka gaya,kghapun ka ddaun klwaan. kana klwaan gisu mipix siida, jiyax mataru idas spac pbatas patas klwaan Sifey cinci kongtonti ka sejiq psaping,smruwa muway qqpahun,tnais dmuy qpahun bukun ka kwomin ixwey bukun ixwey.
Jiyax maspac idas spac malax qpahun bukun ka Tyr.gisu mrudu ka hunac siida,Tualeyk fenli cuice diyagan islan cicin fenc siida qhlangan na ka alang daya Mli.
Cngc(政治)
“ Syeynfa Mli konghkwo” pnagan dha ni asi ka kingal twotanc mincu konghkwo ka Mli, wana saw sejiqan, shlayan alang uxay kiya uri o qrijil snaw gisu htran phiyu tanpay.Kwoming ixwey ka klwaan lifacikwan, niqan kingal kbkuy maspatul empitu sejiq ka sayan. Muru piya ka ssjiqan alang empuda ka kwoxey iyueyn. Hngkawas rima ka qpahun sapah qhlangan.
Singcgn cyuhwa/Gneayus mklawa(行政區劃)
Gneayus mklawa Mli ici ka alang (region), erci ka sen uxay kiya uri o xan(Cercle), sanci ka scen(Commune), dhuq empusal kbkuy maxal mataru do nhdu, kana o niqan kingal ka sutucyu, maxal ka alang,mrimal maspac ka sen, empitu kbkuy tru ka scen.
Alang Mali(馬利地區)
●Pamak（Bamako, pusu paru alang）
●Cyao cyuyu（Gao）
●Alang Kai（Kayes）
●Alang Citar（Kidal）
●Alang Kuliklwo（Koulikoro）
●Alang Moputi（Mopti）
●Alang Sayku（Ségou）
●Alang Sicyaswo（Sikasso）
●Alang Tongputu（Tombouctou, Timbuktu）
●Alang Meynaka（Ménaka）
●Alang Tawnit（Taoudénit）
Tiri（地理）
Kana haypa Mali o saw 300 mi Tayti, cban hraan hidaw ni gqiyan hidaw niqan ciway hagay llbu dgiyaq ni katr, haypa pongpong o 833 mi, nSahala samo ka daya, ska, hunac ka mcilux mdka samo ni hraan spriq. Kllabang Mali o mdka ka samo uxay uri o samo ka dka uri. Kndadax daya Arciliya mquri ttudu dgiyaq Ahacyar smalu kingal paru dxgal. Llaban llbu dxgal yayung Nij ka hunac ni ska.
Kndadax mcilux ni meuxun karac ka karac Mali dhuq karac samo Sahala samo. bncingan quyux hngkwasan ka  hunac o  dhuq 1000  hawmi.
Pusu alang(重要城鎮)
● Kai（Kayes）
● Kuliklwo（Koulikoro）
● Sicyaswo（Sikasso）
● Sayku（SEGOU）
● Moputi Mopti
● Tinpaktu（Tombouctou）
● Cyaaw（Gao）
● Citar（Kidal）
● San（San）
● Cyeyney（Djenné）
Seejiq tnalang(居民)
Ida sqita bi Mli ka kklgan endaan gaya.Niqan bgurah pusu qsiya sejiqan Mali o saw wna dha tngtru. mntna hari dhuq mrimal maspac ka hngkawas dha.quri ngngalan dha o wana 192 oyueyn.skari Fakwo ka dhiya, kiya ni hbaraw ka sjiqan Mali sqita dha kari isin alang ka kari nii, egu klgan kari sejiq ka Mli,knhrbagan bi ka mkla skari egu klgan kkari seejiq ka sejiqan Mli.quri ttgsa, hngkawas empusal kbkuy maxal spuun qtaan ka hmrinas maxal rima hngkawas ka ssjiqan o wana 31.3 tnegkmbkiyan ka tduwa matas patas, mnsa ttgsa ka sejiqan Mali o ida snaw ka hbaraw, kana snaw niqan 43.4 tnegkmbkiyan ka mnsa ttgsa, spgan ka dha qrijil o wana 20.3 tnegkmbkiyan ka qrijil mnsa ttgsa.
Brah han o daya Mli knttu niqan ka sejiq Tuwaleyk iyux nanaq murux. Jiyax mataru idas spac hngkawas empusal kbkuy maxal dha, sejiqan Acawat piyah kari rmngaw gisu murux nanaq ka dhiya ssjiqan dha o musa mniq saw nkiya, rmngaw ka Mali, ida saw kiya. kndadax qtaan ka alang dha, llaban ka samo daya Mali, ska ni hunac breenux ka dxgal ni Tatti.
Qtaan ka karac,kndadax daya mquri hunac duma o mcilux samo, mcilux nkiya ni mcilux quyux tru nii ka karac alang dha.kiya ka kiya ni ida hbaraw ka ssjiqan Mali gisu mniq hunac,kndadax nkiya rngagan, ida maku thrig bi qsiya ka hini.
Snhiyun(宗教)
Shlayan sejiq hini ka pnrhulan Islang o 90 tnegkmbkiyan, shlayan dha pnrhulan Payu o 5 tnegkmbkiyan. saw quri klwaan pnrhulan Islang o ida ppdayaw bi cinci Mali.
Cingci(經濟)
Kska maxal sngari hngkawas hini ka Mali o, knkingal hngkawas mnkala 5 tnegkmbkiyan ka GDP, yasa ini kala ka endaan alang klwaan Mali, hngkawas empusal kbkuy maxal maspac ngngalan dha hbangan o ( kana ngngalan alang klwaan ) wana mngari kbkuy pila Amrika. Stmaun bi alang klwaan dha ka qqpahan dxgal, kongyey o ciway hari kiya.
Saw kana alang klwaan knlaban jjiyun qqpahan dha dxgal o 2 tnegkmbkiyan, kiya ni piyah biyax pqpah na o 80 tnegkmbkiyan. saw yayung Nil ni yayung Sayneycyar ni gisu hunac sqyuxan alang tsliyan bi djiyan qqpahan dxgal.pnhmaan dha o niqan trabus, sqmu, kawlyan ni phpah dnii.
Yasa sdngu ka karac quri daya ini dha psai lnglungan ka pnhmaan dha, kiya ni pixan mrana ka ssjiqan  dhuq knkawas qyuxan quyux 200 hawmi ka dxgal niqan egu slaq uri, masu ni msama slyaw ka pusu bi qpahan dha.
Lalih hngkawas, prajil pusa brigan nganguc hiyi qhuni sluun kwoc Sio ka Mali,sluun dha “ mangkwo, usik qapan, phpah lwosen dnii.
Karamemedesane
127 sapah ka kneegu na sapah, 417 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 99% niqan 414 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 1% niqan  3 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Rukai88%, Paiwan9%, ni rahuq na o1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Monating
= Monating（姆拉丁部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Furisyang ka alang Monating.
Slukah
= Slukah (輕盈) = Slukah hari hei su, iya sqi diyung qtehur.
Monating
68 sapah ka kneegu na sapah, 276 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 59% niqan 164 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 41% niqan 112 hiyi koia.
Slukah
Snakun:Tgdaya
Monating
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis58%, ni rahuq na o1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Luhung
= Luhung（基國派部落） = Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Luhung.
248 sapah ka kneegu na sapah, 749 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 80% niqan 597 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 20% niqan 152 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal75%, Amis2%, Paiwan1%, ni rahuq na o2%.
Ngayan alang(部落名稱)
Alang Cikuwopay【Luhung】
Niqan(所在位置)
Sanmingri Fusingci Tawyensu; Meniq tgdaya na Sanmingri ka alang Cikuwopay.
Dheran kdkilan(地理環境)
Dheran kteetu, hmrinas 340 m Haypa
Nluwan alang(部落所屬族群)
Tyalcu
Kari srengo(使用語言)
Kari Tayal, Kari Telu
Snhei(宗教信仰)
Tencu Ciyaw, Taw Ciyaw
Pntheruy alang(部落由來)
Kesun Cikuwopay kari pnslutuc ge, ngayan kingal Plmukan (kyakopay)mesa. Mneniq alang hini. Patis Pnslutuc tnngayun “Cikuwpay”. Anu dheran ppyahun riyung wahil qcurux(topa) cbeyo. Ngalan pcudu qcurux na Yencuming; Topa(topa) ge, kari nTayal.Kiya splawa Topa ka dheran nii duri.
Nniqal na seediq 卡奇雅(kzyay) so ka cbeyo. Berih nCingcawmneniq Sulang, knparu ba ka beyax daha ciida mesa. Kndalax tgnarac Ciyawpansan, dehuk tgiril kesun Sansiya Uriyaw Cuntosan saya. Bobo pncbuwan meniq mquri Yensan. Mgeela Mingkuwa krkiyan hi kesacu Nihong, pthriga sipo Suweriyutaong, knbgurah pgyqeyaq niqun daha di. Yencuming naq hari ka meniq hini. Niqal eluw moda hini dehuk Lhengo plale karic(Penhutong).
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Slovenia
thumb|Flag of Slovenia- Kwoci Suruoweniya （斯洛維尼亞國旗）|alt=Flag of Slovenia|477x477px