cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pusu Seediq
= Pusu seediq(賽德克族人起源） = Mprengo ku kingal so pnyahan rudan cbeyo sa, qnbhangan mu so kari rudan daha, tama su ma, pnyahan ta so plaale ta so menaq bobo dheran hini, rseno sa, ddaha si. Lmngelung ka ddaha rseno si ma, ita naq daha rseno mesa sa, ma uka dungus ka ita naq rseno mesa si, ma ye pneeyah naq inu ka ki, anu ka seediq dungal so bbaro snuunux si, ma wada remux pusu beling, pusu qhuni hi si, saan daha so mqiri si ma, mqedil menaq hi si, uka lukus cbeyo han, mbberas kana, desun daha si ma, musa smalu kingal sun sapah niqal si ma, ma lmngelung ka seediq si ma, mqedil ki si, sdngedan daha hi ka sun qyqeya na kiya, kesun kiya si we luqah kesun daha sa, ini daha kulay so sun mqedil si peni, sdngedan daha si ma, ini pttuku diida ka luqah na si, ma, usa, wada skgulun musa bubul qsiya ka kiyan rseno si ma, wada bubul qsiya si ma, wada dmidil kiyan qriyan si. Ma, tlame ta mita ka so luqah nii mesa sa, skdiun daha so henu sa, ye so daha thiiqan, hnuwan daha so beling birac ma, beling muhing ma so toma qduwan si, ka henu si ma, tlame ta ka sun luqah ki mesa si ma, wada hiya di si we, ye niqal dungus na, mlawa ka seediq si, mlpuudus ta di mesa si. Nii so slayun so oda ta muudus di mesa si. Ma gisu ka kiyal rseno si we, wada muda pehing ptebuk tnlaman muda ptebuk sdheriq qriyan na di si, uka qsiya di si. Mpkuudus ta di mesa si ma, ye bsiyaq hari di si we, skpahung ka mqedil ki di si, ma peeyah ciida di si ge, tuting laqi mqedil si. Kika ye slmeyan so oda mprana bobo dheran di peni, wada mrana ka seediq di si ma, mrana hbaro ka seediq di si ma, kika laqi pstrengun daha dungal si ma, kika msterung ka laqi ma, hbaro ka seediq di si.
Metuiy
Mpneyah na alang (部落由來)
Alang nii ge pneyah cida luwan na Taiyacu Tseole  Karapai, luwan Mekaran kesun daha kawas cbeyo Cincaw.
Pusu Seediq
Snakun:Tgdaya
Metuiy
Mpneyah na alang (部落由來)
Spooda pnklaan mnatis 《kowsacu tyawcasu》, mneniq hunac hreyan hido na dgiyaq Sumasen hayan【meniq Myawlisen Tayangsyan 】, bobo na de ado wada laxun dheran, uka nngalun daha pnhumaan kawas kawas, bobo na wada sruwanun ka seediq Saisyat de, wada theruy quri dgiyaq Sanpincen ma meniq hiya di 【Sincusen Wuhwongsyan Hwayuncun】, bobo na dungal ado eyux riyung dheran, ma wada theruy quri daya irin na baro na yayung Yuorosi, wada theruy meniq hunac na Nehenpinsan.
Spooda tyawca na《Taywan timingcusu》, alang nii daka Metapai、Meayutak、Melamulaker 、Spuwan、Merukuhwu kana alang nii mntena ga so meniq alang biciq na Mekarang (Mekarang，kii ka Mehwacun).
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Djineljepan
= Djineljepan（安坡部落） = Gaga mniq Pingtung Santimnsyang ka alang Djineljepan.
167 sapah ka kneegu na sapah, 559 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 93% niqan 520 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 7% niqan 39 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan95%, Amis2%, Tayal1%, Bunun1%, ni rahuq na o4%.
Pusu nniqan alang(部落特色)
Kndadax klegan seejiq tnpusu Paiwan Ra-wa-er cu lutuc na lqlaqi ka pnhyugan kingal ciway alang. Kika wana bi hini ka 袖珍型 na alang seejiq paiwan.
Nniqan alang(所在位置)
Nyusan Ping-tung nsgan San-ti-meng alang Djineljepan.
Gasuc(範圍)
Alang Djineljepan o ga mniq narac yayung Ay-ryaw ni yayung Tan-ken, daya o sdalih nsgan alang Cing-san, hunac o lutuc alang Ma-er, breenux Si-qan-kaw-su, sdalih hraan hidaw dgiyaq Mey-jn, eniq Caw-cow elug dgiyaq Twan-ceng.
Pgkla patas cyaw-tung(交通資訊)
Mgrig rulu:
Tay-pey>Kwo-taw 1 haw>Kwo-taw 3 haw>Cyo-ru cyaw-ryo-taw>Cung-san ru>Tay3 >Teyey-tyeyn ru>Cya-tung ru>Cay-nan ru>Tay 22>Sing-teyeyn ru>Ta-he ru>San-min ru>Ping 29>Ta-se-ko nsgan Se-hwang elug na qnpahan>Sa-si rin-taw>Dnhqan
Klgan seejiq nealang(部落所屬族群)
Paiwan.
Djiyun kari(使用語言)
Kari Paiwan.
Snhiyan cung-cyaw(宗教信仰)
Pusu snhiyan kndsan dha nanaq kelgan Paiwan, Joro, Dyeynskyo, Taw-cyaw, pnrhulan Na-sa-re-jen.
Pnaah alang(部落由來)
nSeejiq alang Djineljepan, kndadax seuxal paah alang Ta-se tnhjilan suyang bi qtaan alang Djineljepan hini, kika pnhyugan bgurah na alang.
Qnita ta patas《Patas Kaw-sa-cu Teyaw-ca-su》saw nii ka pntasan na ruwan, mniq saw hari brah hngkwasan 270 siida, alang Ta-se na qbsuran na snaw tnsapah Takiva, ga mnapa rabu sapah qbsuran alang(Towmu) siida qnuqu pnsluqih tunux laqi rabu, kika asi huqil ka laqi rabu. kiya ni msaang bi ka qbsuran alang siida, lwani saw asi uda pshuqil ni rbngun ruwan dxgal ka snaw nii. Duma na seejiq alang Ta-se o yasa suqi mqraqil bi seejiq ka uda ka qbsuran alnag kika uxay bi dha kuxul eniq, kndadax alang Ta-se talax ka klgan seejiq Cu-cyu tnhjilan eniq nniqan dha sayang, saw hari narac yayung Ko-se-si hraan hidaw hunac 6km hiya, nniqan sayang o ga mniq alang Ta-se gqiyan hidaw hunac alang sbiyaw Ko-se daya knjisa dgiyaq saw hari 500 kjisan hiya hari, kika pnhyugan dha alang.
Pgkla patas saan rmigaw(旅遊觀光資訊)
Tduwa saan rmigaw:
◎Nniqan Ta-swey-cung yo-si.(大水沖遊憩地)
Ga mniq skrayan kska llmiqu nsgan San-ti alang Ma-er ni alang Djineljepan, mniq saw egu quyux ka dgiyaq siida, kndadax daya yayung muda hunac na qsiya o paru bi wah! Kiya ni tmrulung qsiya, malu bi qtaan.
‧Shuya ta musa ka Ta-swey-cung ？
Paah paru alang Ping-tung dhuq nsgan Kaw-su alang Tay-san, mnuda saw pay-cu-swo na Tay-san, mkaraw kleelug dgiyaq 300 knjisan hari, kika dhuq alang Ta-ma-er, qnabil ssiyaw alang Ma-er na Ma-er sapah pyasan do dhuq Cyeyn-ca-saw, mtmay Syang-s-rin 10 patas hidaw siida, kika dhuq Ta-swey-cung.(《藝猶未盡：三地門的旅行》，三地門鄉公所出版).
◎Kwang-kwan hwa-yuan na se-cyu(社區觀光花園)
◎Elug lmiqu dgiyaq Ci-yu.(祈雨山森林步道)
◎Qnabil na endaan ni kndsan
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan Cen-kung
Mquri saw spgan hini o,pgkla Nsgan Cen-kung ga mniq alang paru Nyusan Taytung.Qhlangan Nihung siida ka alang Cenkung o,qtai nanaq gaga patas srisuh 「alang Sinkang」kida.
Alang Nsgan Cenkung(kari bsnawan:Madawdaw;kari ngayngay: Sṳ̀n-kûng-chṳ́n；kari Teywan: Sîng-kong-tìn）ga mniq alang paru Nyusan Taytung qlhangan Taiwan.Qquri iyax nklaan hidaw tgdaya,mquri tgdaya o,pslutut alang Nsgan Changping,mquri nklaan o,pslutut gsilung paru Taypinyang,Qquri tghunat pslutut alang Nsgan Tunghu ni qquri ryaxan o,pslutut dgiyaq Hay-an,qquri iyax ryaxan hidaw tgdaya o,pslutut alang Nsgan Huri Nyusan Karingku,bbaraw bi ka dxgal alang niya,kiya ka bbaraw bi dxgal nniqan siyaw gsilung Nyusan Taytung uri,kana dxgal alang Nsgan Cenkung o,niqan maxal spat kbkuy spat tnxalun pnsrurul,tgspat paru dxgal Nsgan niya mniq kana nniqan Taiwan,qquri nklaan hidaw niqan dgril bi dxgal mtbalay brnux niya,qquri ryaxan o,pslutut dgiyaq Hay-an.kkari alang dha hiya o,smeetug kari bsnawan.yasa niqan gsilung Heychaw ksun ka muda gsilung Taypinyang msa,kika lala balay ka nnangal dha qnpah quri tmqsurux,kiya ka paru balay brigan ana manu qsurux mniq siyaw gsilung Hwatung Hay-an uri,yaasa tmqsurux bi ka qpahun dha,alang Nsgan Cenkung o,kika tgkingal paru bi alang mniq Nyusan Taytung,yasa malu balay ka nniqan alang niya ni kika pusu ddaun elug tgkingal mniq Nyusan Taytung.
Endaan
Hangan alang Nsgan Cenkung sbiyaw o,「Marawru」ksun dha,bukuy sida do,「Singkang」ksun dha ni babaw nhdu tmjiyal do,brihan dha「Cen-kung」ka hangan alang niya da,kika paru bi sngayan asug tmqsurux mniq nklaan dxgal Taiwan.mquri saw hangan Marawru siida ka alang o,ini dha klayi ka pusu nyahan hangan alang ni lala balay ka kari dha uri,bitaq bi dhuq ka nhdaan klwaan Chinchaw do,ida nniqan seejiq bsnawan msupu smmalu sapah ni qmpah hini da,bitaq bi klwaan sayang Minkwu mtrul spat hnkawas hana bi bukuy nhdu tmjiyal siida,yasa hangan Singkang ksun o,niqan tru mdka hangan mniq kana alang Nsgan klwaan Taiwan ni iyux dha aji ppeydang hangan kika pryuhi hangan msa ni muda pprngaw kari ka drudan ni thulang kmlawa,msdka bi saw Anpingkang ka alang dxgal niya ni pstutuy tmqsurux o,pnaah quri tgdaya Chenkwangaw,kiya ni Chenkung,Chenkwang,Singkang tru hangan nii o,mdka pshnang kari Klmukan ni kika pthangan dha nsgan Chen-kung bitaq sayang.
Pnegdxgal
Yaasa mgglug ka mktasil truma dxgal ni,kika dxgal nniqan alang Chen-kung o,niqan dxgal msrijil ni btunux gsiyaw gsilung ni lala baaly knlgan.mquri tghunat ni mquri tgdaya o,bbaraw balay,quri nklaan siyaw bi paru gsilung Taypingyang,mquri ryaxan o,lala balay spriq ni qhuni bbuyu pslutut dgiyaq Hay-an,dgiyaq niya o,mquri nklaan hidaw msdowras hrus,kana dxgal niya o, lala ka dgiyaq rnaaw tadus dxgal.hghaw bi ka dxgal mtbalay brnux niya,wana dxgal alang Chen-kung nanaq ka paru hari,kika tgtru paru dxgal dangdang endaan smmalu gsilung tgkingal.dgiyaq rnaaw dadus gsiyaw Cenkung o, dgiyaq rnaaw dadus NaSikang kana kiya,pusu bi dgiyaq niya o,niqan dgiyaq Paysurian,dgiyaq Singkang,dgiyaq Chiring,tgparu bi tgkahaw dgiyaq o,dgiyaq Singkang(knkahaw spgan maxal mataru kbkuy maspat knsxalan dha tnxalun)kika tgkahaw balay dgiyaq Hay-an da,mniq alang paru nklaan hidaw siyaw gsilung Taiwan o,mquri saw kndxgal niya,tduwa psnakan dha klgan,niqan dxgal siyaw gsilung ni dgiyaq rnaaw dadus:
·        dxgal siyaw gsilung,niqan dxgal mtqiri rqiyan gsilung,iyax mtapaq tasil rbqan gsilung,bnaqil gtuwan gsilung,dowras gsilung ni niqan dxgal dangdang gsilung,niqan mdka saw hnigan pratu,dinbowri,liwas qtaan ka rbqan gsilung Husyi ksun dha,paru btunux mdka rudu walu qtaan btunux Sanhu ksun dha,mktasil gsilung uri,ana manu ka qtaan ta kndxgal na hiya.kska mniq paru alang na hiya o,niqan paru bi hangan na suyang bi qtaan ka Sansyintay ni Siyisan ksun.
·        dgiyaq rnaaw dadus,kndxgal dgiyaq Hay-an ni tudu dgiyaq niya kahaw balay ni mkray balay ka ddgiyaq Tu-rwan,mquri nklaan o,niqan lala bi mktasil ni qahowr btunux mtlmu Hwu-san-yin ksun ka gntuwan dxgal Takangku,kika dgiyaq rnaaw dadus ni tmabuy hari.
Iyax sgbihur karat Nsgan Chenkung o,mtalux balay ni sqyuxan bi uri,lala bi ka ayug niya ni llbu mtbiyax qluli ka qsiya ayug niya,aji niqan kjjiyax ka qsiya niya uri,paah quri ryaxan dgiyaq Hay-an tmabuy mquri nklaan hidaw qluli wada mtmay kska gsilung Taypingyang.iyax kingal hnkawas ka qnyuxan na o,niqan empusal kingal kbkuy spgan Kungri tutuh psaan qsiya, iyax kingal hnkawas ka kntlxan karat niya o,niqan empusal tru knegakan baraw mspat ka kntlxan niya.pusu pnehuma dha o,niqan mikang ni dnguwan rhiq qsurux.
Pnspuan seejiq
niqan kingal kbkiyan mtrul mataru kbkuy ka pnspuan seejiq mniq alang Nsgan Chenkung,tgtru spgan knlala seejiq niya mniq qlhangan klwaan Nyusan Taytung,tgkingal spgan o,alang paru Taytungsi,tgdha spgan o,alang Nsgan Pyuma.pnspuan seejiq na tkyuxan spgan wana mangari knsxalan rima seejiq ka kingal tnxalun pnsrurul,kana Nsgan alang mniq kska kana Taiwan o, pnspuan seejiq niya tkyuxan spgan gaga bukuy balay tgtru spgan,mkala cicih Nsgan Huring ni Iri Nyusan Karingku.
Alang nniqan
Brah maxal mangari kbkuy empusal hnkawas siida ka alang Chenkwangaw o, bnkgan qpahan alang mrata,bukuy na siida do, bnkgan qpahan alang euda dnuuy ni mstbrih musa quri Singkang,yasa alang bilaq hari ka Chenkwangaw kika ksun dha Syawkang.
·        Chenkwangaw: niqan malu bi sngayan asug ka kndxgal msrijil mtqiri Chenkwangaw,sbiyaw o,kika pusu bi sngayan asug Karingku ni Pyuma,mniq kska alang seejiq bsnawan ni alang seejiq Pingpu,kika niqan malu bi brigan ksun dha siida,asi tnpusu tmgamil hini ka klmukan snbari qnqaya,siida o ,kika pusu baiay nniqan sapah klmukan,muuda mglug dgiyaq ni smraki mrimu seejiq dgiyaq siida do,kika pusu balay nniqan hangan Chenkwangaw miniq kska ciparu alang Hwatungcungku, niqan balay psbrigan euda dnuuy ni dnayaw euda mrata ni bnkgan qpahan alang,maxal maspat kbkuy maspat knsxalan mangari hnkawas phiyug paru Nsgan bnkgan qpahan alang ,ida Chenkwangaw ka pnspuwan psliyan dha.babaw klwaan Nihung bukuy na siida do,mniq bnkgan qpahan alang siida pphiyu kana Chu-Cang-swu,Nsgan Ci-ting lala knlgan ka hangan kmlawa alang,pusu bi qmlahang kana alang o,ida Chenkwangaw ka dmudul,bitaq maxal mangari kbkuy empusal kingal hnkawas do,kika pririh paru Nsgan Singkang ka kmlawa da, dhuq maxal mangari kbkuy mtrul kingal hnkawas do,srsan na ka hangan paru Nsgan Chenkwangaw ni bitaq hini ka nhdaan niya uri da.quri saw qqpah dnuuy o,paah bi iyax maxal mangari kbkuy maxal dha hnkawas ni bitaq maxal mangari kbkuy maxal mangari hnkawas,pllama phiyu Taytung-sin-chan-cu-hu ni Kwang-syang-chan-yi-hu-ci-hwi-si ni Taiwan-cinaw-cusi-chu-chang-swu, knlgan ka klwaan,kika endaan qqpah dnuuy Chenkwangaw siida.
·        Singkang:prrajing pstutuy mggarang ka alang Nsgan Singkang o, pnaah brah maxal mangari kbkuy empusal hnkawas bitaq bukuy na siida kika pusu niya balay,brah na prajing niqan paru asug ppaan rduwan ni niqan malu balay paru elug tdwa dhuq Taytungsi,maxal mangari kbkuy empusal kingal hnkawas phiyu paru Nsgan Singkang,paah maxal mangari kbkuy empusal dha hnkawas siida pslutut smmalu ayug uuda qsiya paru elug ni smmalu uuda qsiya djiyung,psramal uuda smmalu paru elug,smmalu nniqan sapah paru Nsgan Singkang,mowsa saw mggarang paru alang ka qpahun siida,kiya da o,kika pusu balay bnkgan qpahan alang ni qqpah ssbarig ka paru alang Nsgan Singkang.bukuy na siida do,sngayan asug tmqsurux Chenkung mhdu smmalu ni ini biyaw mggarang mdakil ka alang paru Nsgan Singkang,lala balay phiyu sapah brrigan ni pnhmaan ni qqsurux.bukuy nhdaan tmjiyal siida ka paru alang Nsgan Singkang,paah maxal mangari kbkuy empusal dha hnkawas smmalu paru alang,bitaq elug paru ni pslutut dhuq alang Marawru,kika pusu sbrigan qnqaya ni jjiyun,pbkug ssiyaw elug kska paru alang niya,elug paru Chung-hwa ka pusu balay niqan pskuwan pila ni sapah bbrigan, mstrung sida elug paru Chenkung mswayay nniqan ppaan tdruy Basi,yaasa saw kiya ka pusu stmaan uuda ppaan tdruy.elug paru Chung-san ni Ta-thung o,lala balay sapah tqiyan ni uuqun ddamat gsilung,kiya ka pusu uuda dha pqqita alang ni bbrigan qnqaya ni nhmaan.
Alang gsiyaw Chenkung
Alang gsiyaw Chenkung o,niqan alang Nsgan Changping ni Nsgan Chenkung ni Nsgan Tunghu nyusan Taytung,kana alang nii o,mtqiri pusu alang paru Nsgan Singkang ni alang Nsgan Chenkung,alang paru Nsgan Singkang kika ssaun dha snbari ana manu qnqaya jjiyun,ida pusu bi saun seejiq tgtru alang Nsgan,yaasa phiyu ana manu sapah qqpah ssbarig ni sapah qqpah dnuuy ni sapah qqpah dxgal,lala balay saw euda dnuuy,niqan phyugan paru bi sapah spuhan Chenkung ddulan sapah spuhan Taytung klwaan thowlang baraw Taiwan uri,kana kndsan uuda seejiq o, tgdha spgan knparu alang niya mniq alang paru Nyusan Taytung.
Bnkgan qpahan alang
Maxal mangri kbkuy spatul mataru hnkawas siida do,bnkgan qpahan alang ptngahan niya alang Nsgan Singkang alang paru Nsgan Singkang Nyusan Taytung,mniq alang hiya siida o,wana kingal balay alang paru Nsgan Taytung ka bnkgan qpahan alang,alang Nsgan Kwan-san ni alang Nsgan Singkang o,alang cibilaq Nsgan bnkgan qpahan alang,siida o,ini psdka ni ini pggaluk ka uuda kndsan,kika nniqan alang ciparu Nsgan phiyu sapah klwaan ka priyux hangan alang Nsgan,yaasa hangan Singkang o,niqan mdka hangan gaga mniq Nyusan Cang-hwa ni Nyusan Cya-yi alang Singkang ksun uri,kiya da o,prixun dha ka hangan Nsgan Singkang ni ngalun dha ptngahan alang Nsgan Chenkung da.
·        Alang Pow-ay,alang Cun-syaw,alang San-seyn,alang San-min,alang Cun-ce,alang Cun-jen,alang Hu-ping,alang Sin-yi,supu kana niqan maspat alang ni maxal maspat kbkuy mataru qburuh.
Snakun:Truku
Bruwa
= Bruwa (雷) = Smiling Temi Nawi, "Maanu dungus na mesa pnyahan seediq ka bruwa?"
Lmaung
lmaung ( 狩獵祭)
Lmaung nii we ooda ptcamac mpqhedu kingal knkawas alang miyan yami nSeediq. Ali ciida we msuupu daha, teru alang uxe duri we sepac alang, suupu mosa cmebu camac kana ka seediq laalang kingal Gaya miyan yami Seediq nTgdaya, wano seediq mnarux ini kbeyax ma mqedil hani mntuting laqi ka meniq alng, mosa kana ka rdrudan ma lqlaqi tnaalang.
Bruwa
Mrengo ka Tado Walis, "Ini mu klai maanu ka dungus na, wano naq mesa pnyahan ita Seediq. Kiya na de mbruwa, qmuyux denu, malu ka so nii; Ini kbruwa de, hmetur mquyux denu."
Lmaung
pnsramal mplaung（狩獵祭的前置作業）
Kesun lmaung nii we migin kingal bungu tikuh hari ka ptcmanan daha ma, krmanun daha dmayan ka kssiyo mtqiri bungu tikuh nii ma, mdengu ka qqhuni, ssudu ma wwahil dnyangan daha de pdungusun daha kingal ali ka mplaung camac. Mgleing qmburang mtquri lmiqu ini dyangi ka seediq alang, riso ma riso laqi hari ka pniqun daha tgberah bale ma, meniq tgbukuy rriso ka rudan, meniq bukuy drudan ka mqeding ma laqi.
huwa mesa lmaung（狩獵祭的進行）
Btaqun daha puniq ka dnyangan hdurun daha ka bungu kiya, ye ado hduran ka lmiqu de mqquri nganguc qduriq ka cmcamac mneniq ckceka bungu lmiqu di ma, buun daha ciida ka camac denu. Camac nungalan daha we pntnaun maasu seediq alang, smepu hei seediq maasu uxe smepu tnsapah, meniq ka mqedil ga skpahung ge biqan daha pnsugan ka dheya. So nii msaasu ge Gaya malu bale yami nSeediq, ini puyu Gaya so nii ka seediq miyan saya di, hawan ba bbale!
Bruwa
Mrengo dungal ka Tado Walis, "Ini ku kela ka yaku; Mrengo nUtux Baro ka kiya."
Lmaung
Pteumal pptasun
Snrnuwan na Tado Walis Pawan Nawi ma Siyac Nabu Dakis Pawan整理
Snakun:Tgdaya
Msapuh
Msapuh 巫師
Kana ana manu ka pnyahan mgqraqil ni mnarux o yaasa smeeliq gaya rudan sbiyaw ni pksaang utux rudan ka pusu na. manu saw kiya do asi ka musa miying msapuh muda psdaran, smiling utux rudan ima ka peiyah mqraqil ni mnarux nii. Muda psdaran siida ka msapuh, dmuuy rqling uraw yaa bi 1.5cm qnhran ni yaa bi 1cm knlbu na, nii o daran sun rudan Truku, sntama ni snska tluling baga narat dmuuy daran ini pstuq rmtrut daran, mqmi ka dowriq dha “nam! nam! ” msa ga rmngaw hiya nanak, skngalun na hangan smlingan na ka utux rudan “ima ka pnieyah mqraqil ni mnarux nii hug? ” sun na.
smiling utux rudan 通靈 (問祖靈)
Nasi mlawa hangan utux rudan nii, seedal tluling narat baga na daran do utux rudan nii ka pneiyah mqraqil ni mnarux nii. nasi aji kiya o ini nak seedal baga nab ka daran uri. Duri o niqan 2 pusu na ka peiyah mqraqil ni mnarux nii, 1 o pksaang utux rudan, 2 o gneeguy seejiq ruway ka rudan dha, aji uri o mnda pksaang utux rudan seejiq ruway, kana mqraqil ni mnarux o ida pnaah saw nii msa snhiyan dha balay ka rudan Truku sbiyaw, kana ka saw ini tduwa kmluun ka mnarux  aji uri o mhuqil ga ida pnaah saw nii kana msa lmnglung rudan Truku, ini tduwa ini sai kmeaguh msapuh miyah smapuh ka saw nii.
dmuuy daran 用竹占
Muda smapuh sbiyaw ka Truku ga dmuuy daran ka empsdaran smiling utux, “nii o utux tama, utux bubu aji uri o utux lutut skwada ungat ka miyah pknarux nii hug?“bitaq smiyuk ka utux(seedal bag aka daran), mangal daran ka empsapuh ni muda psdaran duri, smling utux saw manu ka pgsaun su hug?”babuy ,rudux, aji uri o duma hi hug?”bitaq smiyuk ka utux,seedal bag aka daran, kiya do mangal tmbgan ka msapuh ni gdraun na, meysa ssruwa seejiq ni utux meudus nii babaw dxgal.
Kiya ka kiya ni malu mapuh kiya o msapuh sun rudan Truku kiya, naqih msapuh o mhuni sun rudan Truku sbiyaw kiya.
Mhuni
msapuh o pruway muda pkmalu mnarux ni lmiwaq utux naqih ni mgay smblaiq quri sjiqun ni ini hyyhuya quri sjiqun. . ana ungat biyax kklawa mdka bukung alang, kiya ka kiya ni wana hiya ka pgkla lnglungan utux rudan, hiya nii o msapuh sun rudan Truku sbiyaw.
Mkgaaw kuyuh kana ka msapuh, msapuh nni o yaa bi ina pnaah sapah msapuh, laqi kuyuh msapuh, qulung geegun kuyuh maamsapuh do nuda na o asi ka qmlahang balay ni ini tduwa mgkala kari, ini hmut lmnglung quri naqih uri, lnglungan na o ptasaw utux na nanak, tai saw mha mnlngug muda pgkla lnglungan utux rudan.saw nii spruun bi seejiq ka pusu na.
Mtgjiyal Alang Paru
Mtgjiyal Alang Paru 新城戰爭
2. Nii o 1937hngkawas prihan dha smmalu qpras ka sapah yahan dha lmnglung thmuku.
Mtgjiyal Pratan 三棧戰爭
Manu saw kiya 1896.12.23.ska bi hidaw pida bi ga embbulang sbaang mtaqi ka mrata Nihung, saan dha kmrmux phuqil kana 23 hiyi mrata Nihung mntaqi hiya.Mskluwi ka thowlang Nihung, 1897.1.do smkagul duri mrata ka Nihung mowsa Alang Paru qmita pnhuqil Truku ka mrata Nihung,kiya ka kiya ni strngun ebbiyax Truku ni wada dha phqilun kana ka mrata Nihung, nii o “Mtgjiyal Pratan三棧戰爭” ksun.
Mtgjiyal Qowgan 加灣戰爭
Msaang bi ka Thowlang mrata Nihung, kiya do 1897.2. smkagul mrata 1737 hiyi, kska hi o niqan 500 hiyi ka embbiyax seejiq Sbnawan dmayaw mrata Nihung miyah mkan Truku,duri ni mlawa 2 asu mrata paah gsilung smbu qowngu dgiyaq Qowgan alang Truku, strngun mkan embbiyax mqqowgan ka mrata Nihung ni hbaraw bi mrata wada phqilun hiya, nhdaan bi o wada qduri kana ka embbiyax Sbnawan, kika “Mtgjiyal Qowgan加灣戰爭” ksun.
Mtgjiyal Pratan ni Mtgjiyal Qowgan o ida lmutut Tnjiyalan Alang Paru. Yaasa ini tgiyal.
pnyahan kari
資料來源: kari rudan Truku Iyang Taying, Yudaw Pisaw 2004
布嵐部落
布嵐部落位於南投縣仁愛鄉的東南方，與泰雅族萬大(Plngawan)群同屬一個行政轄境親愛村的村民，也是親愛村最南邊的一個部落，並緊鄰布農族卓社群萬豐村. 布嵐部落座落在濁水溪上游左岸的台階上，海拔高度約有八、九百公尺左右；日治時期的昭和二年(西元1928年)遷入此地，被日本政府稱為Inago(伊娜谷)社；國民政府播遷來台後，又被稱為松林部落；部落族人自稱alang Pulan(漢譯音布嵐. 該部落以賽德克族德路固群為主，是由本鄉(仁愛鄉)合作村靜觀部落(布拉瑤、上部落的兩個聚落、下部落及平生部落)遷徙到此地的.        話說遷入該地的族群皆為原居於今日合作村靜觀大聚落，他們可是具有勢力的賽德克族德路固群；當時為了興建霧社水壩減緩濁水溪上游人口；緩衝北方泰雅族萬大社和南方布農族干卓萬社，為了傳統領域的維護致兵戎相見等因素而遷入的. 因此，當政的日本人為分散賽德克族德路固群的力量及水壩的興建和調節泰雅、布農的爭鬥，將部分族人遷居於此地. 統治者並以新移的土壤肥沃會產出又大又甜的地瓜、地勢平坦可種植水稻，其顆粒又大又白又香，吃起來香噴噴的白米飯為由成功利誘族人遷徙.         期初遷入時，亦即第一批族人被安置在現址的南方之山坡上(族人稱之為Qeycing)《如圖1》；第二批族人被安置於現址的西方之平坦的土地上(族人稱之為Tnlangan) 《如圖2》，之後再共同遷到Tnlangan的上方(族人稱之為alang daya) 《如圖3》，期間為了方便就地耕作與孩子就讀親愛國民學校，而有些家族索性離群就地搭建工寮與耕作地為伍，譬如Bling utux處. 最後，約民國48年經過代表會的決議，整個部落再遷到現址(日人稱之為Hanabay) 《如圖4》至今.         轄境有一條知名的河川(濁水溪)穿過，亦是部落孩童夏季戲水、游泳消暑的最佳去處. 由於水質不穩定，時而清澈見底時而滾滾濁流，部落族人鮮少使用它來灌溉，更甭說飲用水了. 部落的主要水源引自對面第三十八林地的乾淨優質水，維繫全部落族人的生命泉源. 日治時期引進香氣獨一無二的糯米種，由於位於山谷裡，日照短溫差大，白天植物急速成長，太陽下山後因溫度快速下降，植物香氣冷凝其中，因此產物特有一股香氣，此特產被尊稱為「伊娜谷香糯米」，故布蘭部落又稱為「香糯米的故鄉」.
Suru
= Suru（蘇魯部落） = Gaga mniq Myawriseyn Tayansyang ka alang Suru.
95 sapah ka kneegu na sapah, 292 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 279 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 13 hiyi koia.
= Pnyahan pnatas(參考資料)=
Austria
thumb|Flag of Austria-Awtili kwoci（奧地利國旗）|alt=Flag of Austria|377x377px
= Austria（奧地利） = Gaga kska Owcow ka Austria, 47 20 N, 13 20 E ka gaga na nniqan.
Kana ka sejiqun o niqan 8,711,770 hiyi.
Gaga Vienna ka pusu alang paru, jiyax 26 idas 10 ka jiyax skrayan klwaan.
Mudu
= Mudu(橘子) = Cbeyo cbeyo, niqan kari rudan mesa “niqan daha ka hido menaq karac. Kiya ka mddengu riyung kana ka dheran uka bale pphumaun anu saadux riyung ka dheran mesa.” Mphuwa ta di mesa kana ka seediq si. Niqan ka kingal riso mesa：“Yaku, saun mu cmebu ka kingal hido ” mesa. Kika madis budi ma paanun na bukuy ka laqi na mesa, bsiyaq bale ka skadi nniqan na hido duri mesa. Moda phuma mudu kleelu duri ka tama na, ye ppuqun na elu peni. Betaq wada bhege kana ka snunux na riso kiya, wada paru ka laqi mnapa na bukuy mesa. laqi kiya ka wada cmebu hido, kika malu kana ka karac di ma, malu kana ka pnhmaan naka seediq mesa. Meyah alang ciida laqi kiya se, wada rudan ma bhege kana ka snunux na duri di mesa.
Austria
Manu ka dxgal Austria ga wada sugan 38.40% ka dxgal qpahan, 47.20% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 14.40% na.
Mudu
Snakun:Truku
Austria
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Alexander Van der Bellen, pnaah hngkawas2017 idas 1 jiyax 26pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
Ris (歷史)
Mniq tgkingal ini baka tjiyal ka Awsiyungtikwo siida, gaga speanaq egu ciway klwaan da, brah o mniq ruwan Awsiyungtikwo klwaan ka Neilaitaniya, bukuy do maa Awtili tgkingal Konghekwo. (Mniq 21 jiyax 10 idas1918 hngkwasan dhuq 21 jiyax 9 idas 1919 hngkwasan, kana o 11 idas shangan dha 「teic-awtili 」), ni ini tduwa supu Tekwo (Hangan siida o Weyma-konghekwo). 1938 hngkawas, Nacwey-tekwo mseup da, kndadax mnhdu tgdha tjiyal ka Awtili niqan 7 hngkawas empklawa siida.
Nacwey-Tekwo bukuy ini baka tjiyal 1945 hngkwasan do, Awtili tneumal Mongjyun empklawa siida, dhuq 1955 hngkwasan do Awtili klwaan mnhdu pntasan patas siida. Bukuy Awtili tduwa pnhiyug ka klwaan dha da do, empklawa kana Awtili.
Guojyunduei suni nahari qduriq kana da, hici Awtili klwaan nii o tduwa pnhyugan klwaan dha da, sun dha tgdha paru klwaan Awtili-konghekwo. 1989 hngkwasaw, kmghak kana ka Cungceyen dha da o, 1955 hngkwasaw teumal omong, bukuy 1999 hngkwasaw teumal oyuang.
Tiri（地理）
Awtili nii o miniq ska Awco. Hnigan dxgal na o gqiyan gqiyan hidaw o tgququy hraan hidaw o llbu bi kiya, sktan Aerbeyssan ka gqiyan hidaw ni hunac ka Awtili, kika maa dha knklaan bi sejiqun miyah lmlug hiyi misan ka hini. Dgiyaq dxgal klwaan dha o 70%. Ddgiyaq daya ni hunac ssiyaw o tnparu tasil kana, ska o mkray tasil kana. Tgququy bi dgiyaq o Dageluokenashan, 3798 m. Hraan hidaw daya o Weyyena penti dxgal, hraan hidaw hunac ni daya dxgal Ciyowling ni Kawyuang. Yayung Duonaohe nii o muda hraan hidaw daya, kana bbaraw yayung nii o 350km. Hunac o niqan yayung Muerhe ni Derlawahe, gqiyan hidaw o niqan Yinhe ni Saerchahehe dnii… Kana karac klwaan Awtili nii o, pusu bi meuxul ni egu quyux uri, kika meuxul bi ka karac, misan o mskuy bi, rbgan o msasaw bi. Kana dxgan Awtili nii 46.7% lmiqu kana.
Mqedin mmbserux
= Mqedin mmbserux （懶惰的女人） = Niqan kingan kari rudan cubeyo. Kari nii rumengo dungus phuma macu cubeyo. Mesa ka kari rudan: “niqan kingal mqedin cbeyo, yaani mngangah hari. Wada ini thei Gaya pure macu cubeyo. Kiya ka paru riyung ka bqerus seediq meepah dehuk saya mesa.” Kari hunity rudan.
Austria
Tiri（地理）
Pusu alang dha o mniq ssiyaw yayung Dwonawhe alang Weyeyna. Pusu paru alang dha o niqan Saersbaw, Insbruke, Krac, Inc dnii…
Kana dxgal klwaan dha o 83879
Mqedin mmbserux
Malux ini pntena saya di? Mesa ka kari rudan:“ niqan kingal mqedin cbeyo, yaani mngangah hari. Wada ini thei Gaya pure macu cubeyo. Pure kingal bale demu mgedin seediq ma, ye lmngelun mesa asi ta pure egu hari, kisi ini kntetu pure ma, maha busiyaq puqun mesa lmngelung.” Ki wada na asi purai egu ka macu stexan di. Mbuwa ciida pnhrayan na “Buroq! Buroq ! Si” ka hnpurayan na, wada asi smnegun ssiyo supeh cuwaq ngaguc ka macu hnpure na. Skului ka mqedin nii. Asi na hai rmawah ka gemuk na supeh kiya.“Pi! Pi! Pi! Si” ka qbheni puruc kndalax supeh truma wada skiya ngangac hiya. Knbukuy qmita ka kinghal macu si, mesa rmengo:“ma su mqedin mngangah! So ni su sumelaq pure macu, maha namu tmering ma thido hido bobo dheran, maha namu qnbqerus phuma macu.mesa” Mhedu rmengo kari ka puruc de wada kibale Utux skiya ngaguc dehuk ini qtai. yaani sepac ma rima hari pnhumaan daha de ini kuure kana ka tnsapah si. Kiya ka blequn daha riyung qmlahan pnhumaan daha macu cubeyo. Paru hari macu se, blequn daha qmita ma ini daha bale susai pstaling rengedi si, ki ka gganun daha cida na, icu daha peyah staling bobo bubu macu hiya ka kuy ma lungedi. Blequn daha bale qmita si.Bale bale ka cbeyo si.
Austria
Cngc (政治）
Mniq 15 jiyax 10 idas 2017 hngkawas, muuda quri saw Awtili seynkio(選舉) yihuei dha, Aodili Renmindang nangan kana yihuei dha sejiqun, kana tleengan ruwan yihuei o, ngalun dha 62 tleengan, snduray seynkio(選舉) tgkingal paru dang dha Awtili Serhweymincutang ngalan dha tgdha egu bi tleengan ruwan yihwey kana o 52, Awtili Cyotang kana ngalan dha 51 tleengan ruwan yihwey, Aotili Renmintang（ÖVP）o kika pusu bi paru ruwan Gwoming-yihwey dha da. NEOS- Singawtili supu Cyorungtang tgspac kiya, kana niqan maxal tleengan mniq ruwan yihwey, Bide Pierzih (Mniq prajing seynkio(選舉) siida supu Riyuiang- kghak kika Riyuisetitay da ), Tkingal texal musa ruwan yihwey tgrima ka hiya, kana o niqan mspac tleengan. Snduray o ngalan dha pnyahan pnatas 24 tleengan ka Riyuitang nii, Riyuisetitay o ini baka dhuq 4%, ungac ana kingan tleengan miniq ruwan yihwey. Mdudul Renmin-dang Kuerc (庫爾茨) supu Cyo-tang pnhiyug Reynhcngfu da!
Cingci(經濟)
Malu balay ka hbangan Awtili nii, sejiqun klwaan dha o malu bi ka kndusan dha uri. Uxay uri o emptdxgal Awtili hini o malu uri. Emptsmalu qyqaya o pusu bi niqan snluan xiluy, snluan qyqaya paru, snluan asoring(汽油), snluan ana manu samaw qyqaya ni snluan qyqaya qhuni ni snluan biyax qsiya samaw dnii… Tnbugan o, pusu tmabu dapa ni babuy. Tnhmaan o, quru bunga, sama, sqmu, masu dnii… Hbangan Awtili o, supu malu bi dha kana klwaan Omong, kingal nanaq bi ka Deguo. Tnemal Omong ka y do, asi dha mrmux Omong-Scang da!
Mqedin mmbserux
So kiya bale ka seediq cbeyo qmlahan pnhumaan daha. Saya de, niqan ka kesun daha puruc mukan duri, paru hari ka hei na ma ini hari pntena ka puruc bale. Ini beyo bale mekan heya, kiya ini daha phniqi ka pnhumaan na seediq. Egu riyung bale ka pruc mukan saya. Ini na bale lngii ka pnhumaan daha. Kiya uka hari seediq phuma macu saya.
Austria
Knklaan(文化)
Egu bi klaun kana sejiqun kla bi snluan Radio(曲) kana ana inu seejiq ka Awtili hini. Saw ka Haytung, Mocate, Supote, Burukena, Rawyueyhan-steraws, Syawyueyhan-steraws, Male, Swenpeke, Wepoen, Poke dnii… Uxay uri o niqan ka klaun bi sejiqun Ulisiyuey-ciya(物理學家) uri, saw ka Poercman, Syuytingke, Nacwuey-Tekwo mdudul dha Sitele, Mkla bi qmita karac baraw seejiq o, saw ka Ciyawc-fangpayerbahe (Georg von Peuerbach), Cesyuey-ciya(哲學家) Weykenstan, Susyuey-ciya (數學家) Keteer, Cingsengfensisyuey-ciya(精神分析學家), Sren(詩人) Pider -rusaykeer (Peter Rosegger) ni kla bi  rmisuh seejiq o Kustafu-keringmu dnii….
Mqedin mmbserux
Kingan duri de, phuma paye ka seediq saya di, glahan ma gehety pnhumaan daha, egu ka kikai doun daha dmayo meepah duri. Ini seelaq ali ma ini gmtange bqerus qqeepah seediq duri. Kika kndalax phuma paye ciida de, kndudun ini phuma macu ka seediq saya di.
Austria
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Mqedin mmbserux
Pnyahan pnataas(資料來源)
台灣原住民族歷史語言文化大辭典 http://210.240.125.35/citing/citing_content.asp?id=3679&keyword=%C3i%B4k%AA%BA%A4k%A4H http://210.240.125.35/citing/citing_content.asp?id=3747&keyword=%C3i%B4k%AA%BA%A4k%A4H
曾瑞琳，1994，《賽德克族神話故事》，南投：南投縣天主教山地服務研究社.
許端容，2007，《台灣花蓮賽德克族民間故事》，臺北：中國口傳文學學會.
Snakun:Tgdaya
Lmiqu
= Lmiqu (芒草很多的森林) = Ririh saw dxgal ini dai qmpahi bsiyaq da. Sayang do kika saan bi pusa dangar ni wasil dsenaw.
這片森林有很多種獵物，男人會去放陷阱獵獵物，抓到了就可以讓家人吃飽.
Olalip
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 69%, Paiwan 1%, ni rahuq na o 2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Filip Vujanović
thumb|F Vujanovic (crop)(菲利普·武亞諾維奇)|alt=F Vujanovic (crop).jpg
Muhammadu Buhari
thumb|Muhammadu Buhari - Chatham House cropped-Muhammadu Buhari(穆罕默杜·布哈里)|alt=Muhammadu Buhari - Chatham House cropped.jpg
Filip Vujanović
= Filip Vujanović (菲利普·武亞諾維奇) = Mntucing hngkawas 1954 idas 9 jiyax 1 ka Filip Vujanović ga, empklaw ka hiya.
Muhammadu Buhari
= Muhammadu Buhari(穆罕默杜·布哈里) = Mntucing hngkawas 1942 idas 12 jiyax 17 ka Muhammadu Buhari ga, empklaw ka hiya.
Filip Vujanović
Bukung klwaan Montenegro ta sayang o kiya ka Filip Vujanović, pnaah hngkawas 2003 idas 5 jiyax 22 pnrajing kmlawa klwaan.
Muhammadu Buhari
Bukung klwaan Nigeria ta sayang o kiya ka Muhammadu Buhari, pnaah hngkawas 2015 idas 5 jiyax 29 pnrajing kmlawa klwaan.
Filip Vujanović
pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Muhammadu Buhari
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan Taymari
Nsgan Alang Taymari （Kari Paywang：Tjavualji；Kari Amis：Tjavualji[1]；Kari Teywang：Thài-mâ-lí-hiong；Kari Ngayngay：tai maˇ liˊ hiongˊ）o mniq nklaan hidaw tgtruma nyusan Tay-tung Taywang ka hiya. Ki tgdaya na o nsgan Peynan ni Alang paru Tay-tung. Lmutut na nklaan hidaw o gsilung Paru. Ryaxan hidaw o smdalih nsgan Cinghung. Ryaxan hidaw tgtruma do nyusan Tajin kida. Tgtruma o lmutut nsgan Tawu.
Nsgan Taymari o bukuy na o dgiyaq paru. Wana bi sysiyaw gsilung ka breenux ni kana do mqdgiyaq. Knpraan na sipaah gsilung smpug o yaa bi 2000 tnxalun. Karat na o mtalux sbgihur.
Kska nsgan nii o dha tnegtruan ka seejiq Klmukan (seejiq Teywan, seejiq ngayngay, seejiq Ipaw) ni kingal tnegtruan do seejiq tnpusu kida. (seejiq Amis，seejiq Rukay，seejiq Paywan). Djiyun dha pprngaw kari o kari Paywan ni kari Amis.
Bosnia and herzegovina
= Bosnia and herzegovina (波士尼亞赫塞哥維納) = Gaga kska Owcow ka Bosnia and herzegovina, 44 00 N, 18 00 E ka gaga na nniqan.
Nsgan Taymari
Emdaan kmdasan
Nsgan Taymari balay bi hangan na o Tmawri han. Kska kari Paywan ka dngsan na o 「Bnbun dxgal thdagan bi hidaw」. Pnatas Klwaan Cin siida, niqan 「Tamawri」、「Taymari」ka hangan na.
Maxal mngari kbkuy empusal hngkawas siida kika thnganun dha「Taymari」da. Bukuy maxal mngari kbkuy mtrul empitu hngkawas do pryuxundha 「Taymari-cwang」duri ni sgun quri nyusan Tay-tung qpahan Tay-tung ka kmlawa. Wada Tgdha paru bi tnegjiyalan babaw dxgal do pryuxun tmngahan nsgan Taymari nyusan Tay-tung ni bitaq sayang.
Sjiqun
Nsgan nii o mttuku bi klgan na sjiqun. Pnspuan na o Paywan、Amis、Rukay、Ipaw、Klmukan、ni Ngangay. Nsgan hini Paywan o Pakaro qmpringan ni kika sun nklaan hidaw Paywan. Ida alang Tawan kisa balay bi. Lklukus ni knkla kndsan na ruan bi ggtgut Peynan ni Amis.
Pmspuan seejiq
Pnspuan sdseejiq nsgan nii o dha tnegtruan ka seejiq Klmukan ni msrangi kingal tnegtruan do kika seejiq Tnpusu da. Seejiq tnpusu o mniq Tawan, Peyri, Syanran. Cinrung, Towryang, ni Tjiri. Kska na hini Paywan o mniq alang Tawan, alang Peyri, alang Syanran, alang Cinrung, ni alang Towryang. Amis do mniq alang Huanyey, Jyusyangrang, ni Tjiri.
Qpahan alang bnkgan
·Alang Meyhu
· Alang Tayhu
· Alang Peyri( Tarowcyey),tgdaya Taymari, alang seejiq tmpusu.
·Alang Tawan(Tamawri), nsgan Alang Taymari pusu nniqan mklawa seejiq mqdiyaq. Nsgan Alang Cinhu alang Cemsin o aji kska klwaan kiya. Taymari (Cyarun)hiya o klwaan Alang Cinhu.
·Alang Cinrun(Kaneerun), Alang seejiq mqdiyaq. Nsgan Alang Cinhu Pimaw aji nklwaan kska nsgan Alang.
·Alang Towryang(Sarami/ tuturyan).Tasi，Alang seejiq mqdiyaq.
·Dgiyaq Cincen
Dgiyaq Cincen Ttama Taymari ska alang elug mquri ryaxan hidaw yaa bi 13.5 kori. 「Dgiyaq Cincen qtaan ni rwaan pnegalang」yaa bi 90 hngkawas pnsnakan. Nii o kana tgkingal bi Taywan kika pmlealay bi psnakan qtaan ni rwaan pnegalang. Kana bi Pnegalang na o 462 HA ,sii paah gsilung spug tgparu o yaa bi 1450 tnxalun.
Klwaan Nihung siida, kiya ka nniqan qmquring pspngan sapuh Nyeyci ni smpusu bi mhuma sapuh Cinicina. Bitaq bi wada ngalun Kukumindu do ngalun dha phuma qqhuni da. Cung Hwa Minku spatul empitu hngkawas siida, bukuy endaan rngsux 「maspat empitu」do thjil dgiyaq Cincen hini ka seejiq alang Meysan nyusan Cyai tmadus kkeudus. Kika endsan dha ka ghak Cincen Meysan hmaan dha dgiyaq. Yaa sun baraw ka dxgal na 、ciskuy ka kntlxan na 、ni hhriq bi ka knhriqan na, manu hnraan na ka Cincen o shiya bi ni mhunuk bi uqan ni empajiq bi ni empurah bi qtaan. Knlala na hnraan o kika sun tgkingal pusu bi pphuma Taywang.
Cincen o balay bi mnadas lala bi ddjiyun seejiq nsgan Taymari, kiya ka kiya ni Minku 75 hngkwasan wada meelih ni ini pmdka seuxal da. Dduma mqpah dxgal o sblaqun dha mhuma ka Cincen da. Sayang do yaa bi niqan ka 110 lituk. Ana ya saw kiya dgiyaq Cincen o ida tgkingal tru pusu nyahan Cincen nklaan hidaw Taywang ni kika sun pusu bi yahan rmigaw nsgan hini. Nniqan hini o paah maspat kmxalan dha hngkawas prajing psramal ni maspat kmxalan tru do qpahan mklawa qsiya ni dxgal, qpahan nyusan, qpahan nsgan ni qmpringan dmqpah dxgal ka pseupu ssmalu. Babaw dgiyaq hini o niqan ttmayan suyang qtaan, ssngayan, elug ksaan, ni rduan tdruy. Kska hini o ida niqan mtrul sapah sduan. Kska dgiyaq o rahuq Cincen niqan qhuni snegil, Singhwa, bowxi bbuyu ni malan rlungan dgiyaq kika tgsuyang bi qtaan hini. Jiyax phpah dgiyaq Cincen: 1-3 idas o phpah snegil ni Sing. 4-6 idas do phpah Siyucyu ni bowxi. 7-10 idas do phpah Cinceen kida.
Pnegalang dgiyaq Cincen o niqan Cincen, rnabaw ucya, Purumi, ssibus Apu, qlupas, Ayici, usik qapal, ni pajiq dgiyaq. Kngkingal hngkawas paah nhdaan bi 7 idas bitaq maspat idas siida, qpahan nsgan ni qmpringan dmqpah dxgal o muda uuda jiyax pphpah Cincen. Tmaus hhbaraw balay seejiq isil miyah rmigaw ni sbrigun dha ka pnhuma ni spsapah sduan. Mpqpah kmlangan o aji wada smbari pnhuma da ha da, saying dhiya o mquri hari Alang pusu bi qtaan ni mrrawan pmngalan. Yaasa Alang pusu bi qtaan ni mrrawan pmngalan nii o Sayhu sayang sparu bi ni lala bi pila wada dha ddayaw, asaw bi Cinceensan pngalan prana, seejiq Cinceensan hiya paah 91 hnkwasan do snalu 「Cinceensan mniq kska lmlu mklawa qnpringan」,pklawa Cinceensan. Duri ni 96 hnkwasan 1 idas shiyu「Cinceensan i qtaan ni mrrawan pmngalan pruna qnpringan」ka pnspuan Alang. Taysaw tduwa meysa lala bi dnuyi Seyhu ni prana psmalu.
·Towriang tissyaba
Towriang tisyaba o balay bi han o hyugan plwanan qlngun tdruy. Yaa sun ka wada hari seejiq papa, paa bi 2006 hnkwasan 7 idas 1 jiyax wada phngun ta mpapa seejiq. 10 idas 1 jiyax prajing. Musa na kska qmita o kjiyax jiyax o mgrbun 7 tuki ni bitaq babaw kndaxan 6 tuki. Ssikun pkmalu hiya o kingal seejiq 10 pila.
Yaa sun ka tissyaba sttu, mquri tgtruma msalu elug qrngun tdruy o smlun na lala bi pttakar. Tgtruma o bbrigan paya ni ttgaan, tgdha do tgaan, ttgaan hiya o smluun dha mbbanah ka hhtul, nteyyu kska hiya o qtaan kana ka nnluh gsilung. Ngalan dha kana bi Taywan tkmalu bi tissyaba, lbalay bi lala bi smkukul elug qrngun tdruy miyah qmita,
Hnraan
·Cincen
· Rowsnhwa
·Gipu
Bosnia and herzegovina
Kana ka knlbangan na o 51,197 sq km (hangan na o Tg129)
(knlbanga dxgal o 51,187 sq km, knlbangan qsiya o 10 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 3,861,912 hiyi.
Gaga Sarajevo ka pusu alang paru, jiyax 25 idas 11 ka jiyax skrayan klwaan.
Manu ka dxgal Bosnia and herzegovina ga wada sugan 42.20% ka dxgal qpahan, 42.80% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 15% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Bakir Izetbegović, pnaah hngkawas2016 idas 3 jiyax 17pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
Pnugkela Posuniya ma Hosaykowena (波士尼亞赫塞哥維納簡介)
Posuniya ma Hosaykowena (kari Sayarweya: Bosna i Hercegovina／Босна и Херцеговина), asi kesa Poho, tghunac na Oco ka alang ga quri qiyan hido egu lmiqu Parkan-pantaw, Sayrayefo ka sotu na.
Alang Poho nii we, mpheyu tkingal mmteru sohwecuyi-konghokwo nNansurafu (mosa tuumal konghokwo na Posuniya daka Hosaykowena sohwecuyi-konghokwo), knxelan 1990, tnburux naq kingal alang ka mccebu Nansurafu, spooda na “Taytun-seting”, Poho saya nii de ga psdhegan kwoci-sohwe mesa tur i kwuocya ka dheya di, yihwe na Poho nii we ga sdhegan kawci-taypyaw pnsgao Ocoyihwe.
Risu (歷史)
Knkawas 1992 idas 2 ali 19. Ani sqyaan seediq Sayarweya ga meniq alang daha we, ngalun daha mkturi nii ma pdaun na kongming-topyaw. Qtaun ka bntaqan daha we, maha 62.8% ka seediq Musuring daka seediq Koroaysiya pmsruwa turi. Idas 3 ali 3, yihwe na Posuniya ma Hosaykowena nii we, anaq ini eyah mkhmetur turi ka yiyen nSayarweya we, paha kari mesa turi di mesa, ma, rmabang so mttraqil ka mingcu daha di.
Idas 4 ali 6, kika ali cungzun turi Posuniya ma Hosaykowena konghokwo nii ka Oco-kongtongti, rima cucuci nSayarweya nii we, posa kari mesa mphetu naq Saycu-konghokwo ka dheya, turi naq tgicil na Posuniya ma Hosaykowena, ani si ga naq meniq Nansurafu sohwecuyi renpangkonghokwo nana. Asi osa miriq Sayarweya ka Posuniya ma Hosaykowena, supi nNansurafu zenmingcin mneniq Posuniya ma Hosaykowena hiya we, cbuwan supi Musuring daha Koroaysiya. Idas 4 ali 7, zenmingci n nnNansurafu de, paha sapah skiya mosa smeeliq cmebu repuu bbali nKoroaysiya, kndudul paru ka pncbuwan daha di. Peeyah sotu Sayyefo mquri ngangu mccebu, kika mccebu kana alang daha di.
Senci ka knkawas 2006 idas 10 ali 1. Idas 10 ali 18, paha patis pgkela, ga truuman nHarisu‧Sirayicici, Sayarweyacu ka Poyisa-tomanoweci ma Coriko‧Komusici nKoroaysiya mangal cusitwan. Ckceka na yihwe-taypyaw ka 42 tloongan we, 9 tloongan n aka mincu-singtotang, mangal 8 tloongan Poho, 7 tloongan ka sohwe-mingcu-renmong, 5 tloongan ka Poho-mingcutang, ga ngalun cengyang icil ka duma. Knkawas 2007 idas 2 ali 9, Nikora‧Supirici ka pucang-hwey i cusi ma, posa kari ptloong.
Tiri (地理)
thumb|Tiri Posuniya ma Hosaykowena (波士尼亞與赫塞哥維納地理位置) Ga meniq quri ggqihido ka alang Posuniya ma Hosaykowena nii, ssiyo na we Koroaysiya, Sayarweya ma Mongtokoro-konghokwo. Dheran na we 90% so lmiqu qqahun, dgiyaq Tinara we ga mquri gqiyan hido mbehng, ga mtaayus ssiyo rcilung nKoroaysiya, quri hunac tgiiril na we bungu tdheran tasin; wano ba siyo yayung ka breenux na. daya na yayung Sawa (yayung pnswayan Tonawho) we, ayus na daka Koroaysiya. Rhengun rcilung oosa daha ngangu ge Nemu, ga hunac na ka rcilung Yatoriya, 20 kongri ka qndisan na.
Karac daha we, to hari so knuuxun ddheran, mntena rcilung Ticong ka hunac na.
Nsgan Taymari
Hnraan
·Sika
Bosnia and herzegovina
Tiri (地理)
Alang na paru we Sayrayefo, Paniyaruka, Tucura ma Mosutar dnii.
Nsgan Taymari
Hnraan
·Purumi
Bosnia and herzegovina
Singcung cihwa (行政區劃)
Pdungusun Taytun-seting pntasan daha knkawas 1995 idas 11 ali 21 de, ga pdnakan daha cungcu-suti ka Posuniya ma Hosaykowena nii: Poho-renpan daka Saycu-konghokwo, ga dmeka dmudul alang nii, niqan naq sotu, cunghu, kwoci, kwohwe, congyong ma yihwe daha, ini psdayak.
Nsgan Taymari
Hnraan
·Rnabaw ujya
Bosnia and herzegovina
Singcung cihwa (行政區劃)
Cucuci ka Puarciko toci, ga meniq quri daya narac na Posuniya, ga asi qlhangi Posuniya daka Hosaykowena.
Nsgan Taymari
Hnraan
· Hurungkow
Krinah ka rngsux
= Krinah ka rngsux(洪水氾濫) =
Nsgan Taymari
Hnraan
·Rawyey
Bosnia and herzegovina
Cungcu ticu (政治體制)
Cucitwan na Posuniya ma Hosaykowena nii we teru seediq, knkingal seediq (seediq Posuniya, seediq Sayarweya, ma, seediq Koroaysiya) we kingal mingcu, 4 knkawas ka tloongan daha, ckceka 4 knkawas nii de, pn8 idas tloong tloongan cusi-twan cusi ka knkingan seediq. Cusitwan daha we zenming-cusen, Poho-renpan we pheyu seediq Posuniya ma Koroaysiua, Saycu-konghokwo we pheyu seediq Sayarweya.
Krinah ka rngsux
Snluan kari quri kari utux nBunun-Krinah ka rngsux(布農族神話故事-洪水氾濫)
Kiya ni rmngaw quyu paru ka kmarang “Quyu paru isu ka qiyuc knan han.” Kiya ni balay bi qmiyuc ka kmarang, yaasa mkray bi ka qraqil kmarang, kika ini qhuqil qyutun. Bukuy do kmarang ka mduuy saqic na qmiyuc quyu paru, wada tkdha snqitan ni mhuqil da. Babaw na wada mhuqil ka quyu paru do, wada asi saw “sux” msa qluli ka rngsux da, kiya ni smriyu qtaan dungan ka dxgal da.
Nsgan Taymari
Hnraan
·Rawhuaw
Bosnia and herzegovina
Cungcu ticu (政治體制)
Cusitwan ka peeyah ngayan hweyi-cusi ma, pdaun psruwa yihwe. Pucang hweyicusi ka ppaha dpocang.
Nsgan Taymari
Hnraan
·Pgu
Bosnia and herzegovina
Cungcu ticu (政治體制)
Posuniya ma Hosaykowena yihwe niqan rihwacweng, daha ka yen daha: zenmingyen we 15 hei, knkingan mingcu we pn5 hei; taypyawyen we 42 hei, pneeyah Poho-renpan ka pntrwanan daha, pntrwanan kingal we pneeyah Saycu-konghokwo.
Nsgan Taymari
Hnraan
·Kahi
Bosnia and herzegovina
Cungcu ticu (政治體制)
Sehwa hwayen na Posuniya ma Hosaykowena nii we, niqan rihwacweng, dheya ka ga dmoi suhwacweng na Posuniya ma Hosaykowena nii, tnlbuwan 9 hei hwakwan, ckceka na we 4 hei ka pnhyegan Poho-renpan, 2 hei ka pnhyegan Saycu-konghokwo, 3 hei we pnhyegan Oco-zencweng-hwayen, asi ka uxe kongming na Posuniya ma Hosaykowena, ma, uxe kongming siyo alang na Posuniya ma Hosaykowena.
Zenko congcyaw (人口宗教)
Maha 48% ka hei seediq Posuniyako (Bоšnjak) ga meniq Posuniya ma Hosaykowena nii, maha 37.1% ka hei seediq Sayarweya, maha 14.3% ka hei seediq Koroaysiya. Congcyaw na we, maha 46% ka Isuranran-cyaw, maha 36% ka tongceng-cyaw ma, maha 14% ka tencu-cyaw.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Tgdaya
Ocya dgiyaq baraw
= Ocya dgiyaq baraw （高山茶） = Gaga qlangan dpungpung dgiyaq Gokang ni tbiyun ka Jnaysyang, kiya ni pnegalang dha Ocya mskuy baraw ga niqan bi hangan niya. Pnhmaan hmrunas haypa 1200m ka Ocya, gaga tqrian bbuyu ka kikiy na, ida spaan rulung kana ka kngkwasan, jiyan ni keeman o ida ini bi ktna ka knskuy karac. Baka balay ka qqsiya karac, egu balay ka yowcic ruwan dxgal, kiya ni smkila bi llingay hini ka “Ocya dgiyaq baraw” ksun.
Pnhmaan Ocya ddgiyaq baraw（種植在高山上的茶）
Mnhuma Ocya ddgiyaq baraw Jnaysyang o gaga Nanfungcun, cunyangcun, cingingcun, Todacun, Hecwocun, Fasyangcun, Risingcun,cweyhwacun dnii cun. Manu ka mhuma sejiqun o sugan dha rima hmaan ocya, saw ka Hwakang Cweyrwancyu, Tayuring Piryucyu, Hehwansan Cweyfungcyu, CingcingTatungcyu, Rusan Ciraysancyu dnii, drima hnmaan ocya nii ga ida gaga haypa 1000m kana wah.
Ma ksun ocya ddgiyaq baraw Taywan ka hangan na hug? Pnegalang Jnaysyang “ocya” o ksun ocya ddgiyaq baraw Taywan, yasa hnmaan haypa 1000m kana ka ocya na, kiya ka bqanan ocya ddgiyaq baraw Taywan ka hangan na. Ini qbsiyaq hdagan hidaw, mskuy hngkwasan, thuway kndkilan na kika kndux ka wasaw na. Ida mrdax ni malu bi ka lhang rnbgan mtalux qqsiya ocya, mhun o bsiyaq hari nniqan na quwaq ni brinah sknxal ka knux na. kiya ni ksun dha ocya balay bi “Ocya bukung dgiyaq baraw Taywan” ka hangan na da.
Qtai ta manu msa ka empsruway ocya hug? Mimah ocya siida, tgkingal o plealay smluhay qmita hnyigan ocya, qmita ni klaun qmita pniyah inu ka ocya nii. Qtaan saw rbgan mtalux qsiya do pshuya knhuway trawah ka kngkingalwasaw. Balay bi ocya dgiyaq baraw o msama biqtaan, nasi saw msaas ni mkafey qtaan o mrudan ni mnhru truma kari weytu, uxay uri o pnhmaan dxgal breenux. Saw nii ka qnita empsruway ocya dgiyaq baraw.
Pnyahan pnataas（資料來源）
Snakun:Truku
Swasal
= Swasal（古村部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Cwosisyang ka alang Swasal.
161 sapah ka kneegu na sapah, 509 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 494 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 15 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Truku74%, Bunun7%, Tayal6%, Amis2%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq1%, ni rahuq na o7%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Salinliw
= Salinliw（山領榴部落） = Gaga mniq Taytung Ruyeysyang ka alang Salinliw.
162 sapah ka kneegu na sapah, 407 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 53% niqan 214 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 47% niqan 193 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis16%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Bnrahan Snlmean (Knklaan krkari)
Kesun ta "Bnrahan Snlmean" (Kari Amerika: Linguistic reconstruction) we, spooda ta "Ooda psseung" mbarah smmalu kari uxe de kari pusu na krkari so uka pntasan cbeyo. Pngerah(*) we, pnstiyu daha kari wada bnrahan smmalu.
Ooda mbarah smmalu
Ooda mbarah smmalu psseung krkari lutuc we, kesun daha "Bnrahan snlmean pnsseengan" (Kari Amerika: Comparitive reconstruction), ncugil kesun daha "Bnrahan snlmean nganguc" (Kari Amerika: External reconstruction).
Quri hnyegan ini pntena ga meniq truma kingal kari we, kesun daha "Bnrahan snlmean truma" (Kari Amerika: Internal reconstruction).
Alberto Fernandez
縮圖
= Alberto Fernandez (阿爾韋托·費爾南德斯) = Soto Argentina (Kari Spain: Presidente de la Nación Argentina), kiya ka weynso qnlhangan mi pusu tunux seyhy Argentina. Spuda keyngpo Argentina, soto uri ka ryeynpang seyhu sosi bukung singcng socang mi ucwang butay congsring.
Qtan knkana ka rikisi Argentina, hangan bukung seyhu u mnuda knou balay knpriyux. Hangan dha pa niqan mndungus bay biyax mi knscuwan sing. Soto saya ka Alberto Fernandez u mniq kngkawas 2019 idas 12 diyax 10 pnsdhuwan phiyu.