cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nsgan Pyu-ma
Pnyahan hangan dxgal
Pnyahan hangan alang Pyu-ma nii o paah kari dha Pu-ma, pusu kari nii ̔smparu tndahu̕ ksun, kika kmdamat kingal bukung mdudul kana seejiq Pyu-ma, niqan bi brax na ni knkla niya dmudul kana seejiq Pyu-ma brah maxal maspat knxalan hngkawas siida, hangan na o ̔Pi-ma-ra̕ （Pi-ma-la）. Kari hnici rdrudan dha o,tai ka bukung Pi-ma-ra nii ga, malu balay luqi tunux niya, laqi pspuan seejiq Pyu-ma ni Klmukan ka hiya, dhuq bi smmalu gaya kklawa alang ni gaya uuda mgay pila quri bukung, bitaq dhuq kmlawa kana alang seejiq tmpusu ka hiya,ini biyaw hiya ka kmlawa kana alang seejiq tnpusu ga mniq breenux Tay-tung siida, ana ima skluwi bi qmita hyaan kana. Seejiq klwaan How-ran o ̔Pi-ma-ra̕ （Pi-ma-la）ksun dha tmngahan, seejiq Klmukan o ̔Pyu-ma̕ ksun dha tmngahan ka hiya, ida bitaq sayang.
Kari dha duma ka rdrudan dha o, mrana bitaq mataru ka alang bilaq Pyu-ma seuxal do, duma ka rdrudan dha do ini qqaras qmita msneuhir ni mkeekan, manu saw kiya do, ini dha prnai knlala ka alang bilaq da, bukuy do ida dha spuun kska mataru qmpringan alang nii ka mrana paah bukuy duri ka ruwan sapah, iiyux dha pseupu kana ka brax dha tmjiyal pais, saw nii ka uuda dha o ̔Pu-nu-yu-ma̕-yan （pusu kari o mseupu ni maakingal msa）, sriyu paah hiya siida ka hangan seejiq Pyu-ma nii da.
Ayus Qpahan euda
Niqan maxal tru ka alang.
3 dxgal alang siyaw pnlaq nklaan hidaw (paah yayung Pey-nan bitaq siyaw pnlaq nklaan hidaw：alang Ri-ci（Ri-ci-ri-ci）、alang Hu-yeyn（dxgal dgiyaq ssiyaw pnlaq）、alang Hu-san（Cya-ru-ran, San-yeyn）
5 alang ka dxgal tgdaya kska dxgal（tgdaya yayung Tay-ping）：alang Ping-rang（Ping-rang-su-ke）、alang Ping-rang（Ping-rang-su-ke）、alang Cu-ru -（alang Curu / alang Pey-se-cyu）、alang Minghung （Cu-ru tbgan）、alang Cya-hung（Tayey, San-ri）
4 alang tghunat kska dxgal ：alang Tayping （Pusu nniqan Qpahan nsgan Pyu-ma）、alang Tay-an（alang Ta-pa-ryu-cyu）、alang Ri-cya（Ryu-cya-wang）、alang Tungsing（Ta-ru-mak / Ta-nan）
1 dxgal Ci-pen（daan sqlalu yayung Ci-pen）：alang Wen-ceyn（ulay Ci-pen）
nasi
Snakun:Truku
Ulay
Ulay（烏來部落）
Gaga mniq Sinpeysu Uraycyu ka alang Ulay.
871 sapah ka kneegu na sapah, 2,734 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 41% niqan 1,130 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 59% niqan 1,604 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 37%, Amis 2%, Bunun 1%, Paiwan 1%.
Ulay（清泉部落）
Gaga mniq Sincuseyn Ufungsyang ka alang Ulay.
189 sapah ka kneegu na sapah, 511 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 92% niqan 468 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 8% niqan 43 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 86%, Saysiyat 3%, ni rahuq na o 2%.
Hangan alang (部落名稱)
Hangan alang    Alang Cing-cyueyn【Ulay】
Thuyang alang (部落特色)
Pnseanak alang    Paru bi brnuxan ayug yayung ni alang.
Nniqan alang (所在位置)
Sin-cu-seyn Wu-fung-syang Taw-san-cun.
Klbangan (範圍)
Llbangan Gaga meigi ni daya qsiya ayug Sang-ping-si.
Kndkilan lnglingay (地理環境)
Llingay nniqan   brnuxan.
Kklaan ppanan (交通資訊)
Pgkla ppanan rulu   kung-ru：Paah wayay elug pstlaway Sin-cu, mquri seyn-taw 122 rmgriq rulu, muda Cu-tung, Wu-fung mnuda elug bling Taw-san do uxay biyaw dhuq da.
◎Duma：Kndadax Sin-cu-s teapa Sin-cu Qe-yun mquri Cu- tung, kiya ni kndadaxCu-tung priyux rulu teapa Sin-cu qe-yunmquri Cing-cyueyn do kika pdhuq da.
Mlutuc syusan teync (電子地圖連結)
Mlutuc teyn-c ti-tu.teyn-c ti-tu alang.
Nniqan seejiq alang (部落所屬族群)
Klgan seejiq alang  Atayal.
Skari kari (使用言語)
Skari kari  kari Atayal, kari Tlu.
Snhiyaan (宗教信仰)
Snhiyan cung-cyaw   Teyn-cu-cyaw.
Pnyahan alang (部落由來)
Pnyahan alang  Kla knbrxan alang Pay-ran Saysyac ka dxgal, yaa bi brah 120 hngkawas siida, yaasa mrana ka seejiq Pa-lay-se, ini tuku mduuy ka dxgal da. Kika mquri seejiq Pay-ran- se kmbarux dxgal, niqan 12 tnsapah 63 hiyi thjil Cing-cyueyn phiyug kingal bgurah se.
Kklaan rrigaw (旅遊觀光資訊)
Pgkla rgrigan kwan-kwang  pusu sqyanan dxgal：◎qhjing Cing-cyueyn, tglaq Tu-cang, Sing-cu Wu-fung Syuey-pa dxgalan msangay qtaan kwan-kwang.
◎ qhjing Cing-cyueyn Snlayan hngkawas 2, klwaan Tanah Tunux siida ida “qhjing Cing-sang” ka hangan na han, ida kuxul bi niqan hangan Tanah Tunux. Saw ka Cin-tay-sklaun bi ana ima na Cang-saw-sway Syuey-rang, wun-syuey cwo-cya San-maw dnii ga ida mnsblayiq trbu suyang balay qhjing jwo-cin-sing tan-swan hinikana. Meiyah mniq dgiyaq hini msangay o ida pnseanak bi nniqan. Qmita phpah snegil ka srnabaw, qmbahang uyas kjiyac ka rbagan, qmita wasaw dara ka krbuhan, qmita huda ka misan, knsuyang kingal hngkwasan o tduwa trbu qhjing nganguc ni qtaan kana, tduwa ksun“ knsuyang nniqan” ka hini.
Pnyahan bnatas (參考資料)
http://trail.forest.gov.tw/NationalTrailSystem/TR_ 泰雅族的文化－部落遷徙與拓展 桃山泰雅教育網 http://www.yamalin.com.tw/mumuyama/001-index.php
Qtaan bnatas  http://trail.forest.gov.tw/NationalTrailSystem/TR_
Kndusan Atayal-Tnhjilan ni knrana alang Kaji ttgsa Atayal Taw-san(桃山泰雅教育網) http://www.yamalin.com.tw/mumuyama/001-index.php
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Kuxan
= Kuxan（那羅四部落） = Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Kuxan.
51 sapah ka kneegu na sapah, 142 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 133 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 9 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal90%, ni rahuq na o4%.
Niqun alang(所在位置)
Quri Cinpingcun 11 Ring Censu Siyang Sincusen. Dheran nalang biciq Naruwo. Meniq tgnarac thunac alang Naruwo 880 M. Tgdaya sipo tnarac truma ruru Naruwo. Kderetguiril Laruwosan. Haipa yaani ckceka 650-700 M.
Luwan tnalang(部落所屬族群)
Tayalcu
Srengo kari(使用語言)
Pskari Tayal. Kari Telu
Snhei Tana(宗教信仰)
Citu Ciyaw, Tencu Ciyaw
Pnyahan alang(部落由來)
Alang nTayalcu luwan Saykawreko （Sekoleq）truma Marikowan（Malikoan）nluwan naq Marikowan（Mrqwan）. Ini klai ka dungus ngayan alang Kuxan, ani si snhei ngayan nrudan daha ka tnalang.
Pntalang patis《Unhuwa nTayalcu》, mnugeela mneniq quri tgdaya Paran Nantosen. Bobo na knbgurah dheran mtheruy quri ruru Maturikowan, tnngayun Ririyongso（Liliyon）. Bobpna anu ini baka sqeepah dheran, duma seediq mtheruy quri ruru Pirumoan, Pheyu alang kesun Pirumoanso.
Dehuk sqlahang Nihong ciida, pnsbeyax nSehu mqlahang, ki duma seediq mtheruy niqun daha saya. Ma tnngayun kesun Naruwo tg 4 alang na Kesacu Nihang.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Sapah Pyasan Mu Dgiyaq
= Sapah Pyasan Mu Dgiyaq(我山上的學校) = Sapah pyasan mu dgiyaq, malu bale qtaan ,malu bale saan muuyas duri, niqan mptgesa ma niqan laqi muuyas duri, msuupu muuyas ma mtheyaq sapah pyasan klaali, kiya ka smkuxun nami mosa sapah pyasan klaali. Sapah pyasan mu dgiyaq ge, ga alang nami Seediq, yami llaqi muuyas we pneyah nami alang ma ssiyo neepah na hiya. Kika duma nami we mkkesa naq mosa sapah pyasan, duma nami we taapa nami rulu paru mosa sapah pyasan, uxe so kiya de tpaun nami rulu tama bubu miyan mosa sapah pyasan. Dehuk nami sapah pyasan de, tena ga mheyu rhengun sapah pyasan ka mptesa tmara yami meyah muuyas, msterung nami hiya kanna ka laqi muuyas duri di.
Kiya ka mqaras ku ba mosa sapah pyasan klaali. Sapah pyasan mu, egu klegan ka qhuni ga kssiyo sapas pyasan mu hiya. So ka qhuni dara, dehuk pgmisan de knpriyux qtaan ka waso na denu, duma waso daha we, wada asi knpriyux so mceas qtaan. So ka qhuni snegin we, dehuk smrabo de mphepah kanna denu, so ba qsiya mtanah rcilung qtaan ma, so ba mbbhege rcilung qtaan.
Kika hbaro ba seediq meyah sapah pyasan mu, meyah psasing ma mkkesa, yaani wada malu ba qtaan ma, ye wada malu ba sknexun duri ka bgihur hiya. Ssiyo sapah pyasan mu we, egu ba klegan ka phepah ga hiya duri, theyaq yami smluhe. Niqan kingal glahang ba speriq mtbale ka ssaan nami theyaq ma msseli klaali.
Seediq pneyah alang icin ka meyah qmita sapah pyasan mu de, rmengo ba kanna “kedu ba knmalu qtaan ka sapah pyasan namu nii! sraun misu bale!” mesa tmdahu rmengo. Qrasun mu bale meyah ku muuyas sapah pyasan hini saya. Meniq ka ptgesa yami laqi muuyas sapah pyasan hini we, hbaro ba ka Plmukan, niqan kingal ka Seediq ma kingal ka Paywan duri, dheya ga mdrumuc ba tmgesa yami, sbleqan nami daha bale duri. Sngayan ali sepac we, niqan kingal ka mptgesa meyah tmgesa yami kari Seediq, kingal ka mptgesa kari Tayan ma, kingal ka mptgesa kari Bunun duri. Ali nii, mprengo nami kari nami nanaq.
Pusu mdudul sapah pyasan mu ge, mbeyax ba dmudul psluhe kari Seediq quri yami laqi muuyas, kari Bunun, kari Tayan ma kari Plmukan duri, heya ge Seediq bale duri, tdhurun na bale ka ndaan rudan cbeyo. Rmnengo “iya ba chngii ka ndaan rudan ta cbeyo, niqan ta Gaya malu ba ka ita seediq, asi ka ini kmhemuc, knbeyax muuyas ma qbhangi ba ka kari tama namu ma bubu namu”mesa.
Laqi muuyas sapah pyasan mu, niqan nami mmsepac kmxalan rima hei, mggaalu nami kanna ma, mddayo nami klaali duri, so nami kingal tnsapah, so nami mtswai. Muuyas nami sapah pyasan, egu ba klegan ka slhayun nami, so ka kari ta Seediq ma ndaan rudan ta cbeyo, so ka kari Amerika, muuyas uyas ma kmeeki duri, matis pptasun ma ani naq spatis hiya ka lnglungan ta nanaq duri.
Yaku, meyah ku muuyas sapah pyasan so nii, qrasun mu bale, sgaalu mu bale ka ga mu thiqan muuyas sapah pyasan mu. Tdhuun mu bale ka mptgesa sapah pyasan mu duri. Kika yaku ge, sgaalu mu, qrasun mu bale ma, tdhuun mu bale ka sapah pyasan mu. Snakun:Tgdaya
Kuxun mu muda
= Kuxun mu muda(我喜歡做的事) = ppulah” yasa kuxun mu bay muda ka emdaan nii.kiya mi prngaw ku kuxun mu muda uda hini han.
babaw dxran ni snhuya lnglung quri qrinuc sediq? kiya ka musa malu bay ka kndsan ta babaw dxran. Wada ou bay ka qntaan mu patas da,kiya mi ou patas qtaan mu kddiyah,ana saw knuwan nasi niqan diyah mu u snkuxun ku manganl patas mi pmita pas.
rudan cbiyaw, saw ka siyo siyo siyo mi ohnay ohnay yaku uYbun Miquy dungan tminun nami ou pala sluun nami lubuy pila lubuy patas, bunuh mi lukus uri, emdaan rudan cbiyaw ka uda nii, niqan bay rileyh na. tdhuun bay sediq icil alang ka tninun ta pala. kndadax hini mkla ku ou emdaan rudan cbiyaw, mkla ku mrri mi tminun pala uri, kiya mi snkuxun ku mrri mi tminun waliq.
Snakun:Toda
Seljupetje
= Seljupetje（南田部落） = Gaga mniq Taytung Tajnsyang ka alang Seljupetje.
30 sapah ka kneegu na sapah, 59 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 64% niqan 38 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 36% niqan  21 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan59%, Amis3%, Puyuma2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Sapah Skiya
= Sapah Skiya (飛機) = Uxe qmnita sapah skiya ka rudan miyan yami cbeyo, betaq yahan nami na qmlahang Tanah Tunux de, seediq mdudul alang ka, prading ba qmitq kesun sapah skiya nii.
Ndesan prigo qbsuran Tanah Tunux ka dheya nii, desan na prigo alang daha bukuy rcilung hii, mthbaro ka seediq mdudul alang ndesan na prigo hii ciida mesa, ani si gneegan qbsuran Tanah Tunux ma, tngiyo ba seediq mdudul alang ka gneegan na, mnosa ka mdudul alang miyan Mehebu hii ciida duri, Mona Rudo daka Mona Sine, dheya ka meyah smneeru ntaan daha di mesa kari rudan.
Mosa alang bukuy rcilung Tanah Tunux hii ka dheya nii si we, egu ba ka alang ndaan rmigo ma, rmabang ka ali saanan miyan na prigo sapah supi mesa, kiya si dungus na blbale ka Tanah Tunux ciida, irih na sniicu yami Seediq. Anu ka, tena niqan sapah skiya, niqan asu paru, halung paru ma halung tpetak ciida ka, sapah supi Tanah Tunux di, sklui qmita qyqeya supi so nii ka, kanna seediq mdudul alang mnosa rmigo hii ciida mesa. Sapah skiya ka srnuun daha riyung.
Sapah naq maanu ka, mosa skiya karac baro kii di mkkesa ka seediq ma, kndalax karac baro ptuting baudang de, ani knkana pnspreqan na tuting dheran, so ba smiicu mesa. Qmita sau supi paru duri we, kndalax rcilung pstalang halung na paru ma, pdngusan na bbuun na quri dheran alang, mlgelu kana dheran nniq1an miyan smdeho hii mesa, kedu bale ka nii di mesa seediq dungan, ma na maha asi tnnesi bale pspaux alang ta mesa.
Sapah Ttgsaan kska alang
“Sapah Ttgsaan kska alang(部落教室)”
Sapah Skiya
Kiya, betaq kmciyuk mccebu daka Tanah Tunux ka, rudan nami meniq alang Paran hii ciida, meyah dehuk alang miyan Mehebu hii ka, sapah skiya supi Tanah Tunux, ye ado uxe mnita ani texan ka seediq alang nami, mbahang hrenang sapah skiya ka seediq alang de, meyah nganguc, meyah dmeeda sapah skiya. Inu dungan, ptuting bakudang ka sapah skiya, mita ka seediq alang de, “Ga tuting laqi na da!” mesa, inu ka “laqi” na kiya, dehuk dheran de, “pong!” si hmrenang paru ma, mlgelu kana dheran, asi lux mlhengo paru ka dheran, msbobo baro so snkyaan ka seediq bnuwan na, asi maku so tnteyan hei seediq mswaye tqada so uciicin.
Kuxul mu meuda euda
= Kuxul mu meuda euda(我喜歡做的事) = Mnsa ka bubu mu“ini bi gdma kdjiyax ka yabung mu nii, egu bi ka kuxul na meuda, Saw ka qmita nanaq patas ni dreybi, smbu teynnaw, saw ka rmgrig ni tminun pala,saw ka smgealu swayi na qrijil ni swayi na snaw, smsik dxgal ni sminaw uqan tnsapah uri, musa nanaq miing dangi thiyan na hmrapas”, yasa kuxul mu bi meuda ka euda nii. Kiya ni prngaw ku kuxul mu meuda euda hini ha.
Sapah Ttgsaan kska alang
sun o slhayan knkla kndsan Truku ka pusu na. Yaasa nii ta mniq kska lala bi klgan knkla kndsan seejiq ni ungat ka rnisuh patas kari hciyan rudan ta sbiyaw uri. Aji ta sshungi o phiyug “Sapah Ttgsaan kska alang” slhayan knkla kndsan Truku o naa ta bi spruun lmnglung. Kiya do o stgsa “Sapah Ttgsaan kska alang” nii ga pusu na o knkla kndsan Truku, kiya o tminun ni smquri, uyas ni grig, tmsamat. Quri tminun o pnaah krig, tminun ta lala klgan qabang, lukus ,ni lubuy bilaq. Pnaah qwarux o tunun ta brunguy, pnaah uraw o tunun ta bluhing, gupuq. Quri smquri o pnaah qhuni smquri ta kayu, wihi, qaya cinun. Quri tmsamat o smluhay mgsbu buji, dmangar, dmhaw, qmlunug ni rahuq na hiya. Kana pseusa nii o tduwa sbrigun kkrana kndsan ta. Kiya do “Sapah Ttgsaan kska alang” nii ga aji wana smluhay ta knkla kndsan Truku o huya sun mkla dmuuy ka pusu na uri. Rhuq na nii ,“Sapah Ttgsaan kska alang” o kingal sun bgurah slhayan kska alang ni pseupu
Kuxul mu meuda euda
(一)
Tgkingal kuxul mu meuda o kiya ka“qmita patas”, yasa pkla seejiq ana manu ka pnatas ruwan patas hiya, tduwa ku sluhay egu pnatas, klaun mu ka endaan dseejiq uri, qnita mu o patas tmgsa knan “shuya muda qmpah ? ”, kiya ka musa niqan bi ririh na ka qnpah. “Shuya mudus babaw dxgal ni shuya gmealu quri qrinuc seejiq ? ”, kiya ka musa malu bi ka kndsan ta babaw dxgal. Wada egu bi ka qntaan mu patas da, kiya ni egu nanaq ka wada mu klaun ddaun uri da. Kiya ni musa ku kmbarux egu hari patas qtaaun mu kdjiyax, ana saw knuwan nasi niqan jiyax mu o smkuxul ku mangal patas ni qtaun mu.
Tgdha kuxul mu meuda o kiya ka“rmgrig ni tminun pala”,  sapah pyasan mu niqan emptgsa tmgsa mnan laqi meuyas “mgrig ni tminun  pala”, mgrig nami grig rudan sbiyaw, saw ka siyo siyo si…ni ohnay ohnay yaku o Yabung Miquy…Duri tminun nami egu pala sluun nami lubuy pila, lubuy patas, bunuh tunux ni lukus uri…, endaan rudan sbiyaw ka euda nii, niqan bi ririh na.Tdhuun bi seejiq isil alang ka tninun ta  pala. Kndadax hini mkla ku egu endaan rudan sbiyaw, mkla ku mgrig ni tminun pala uri, kiya ni dhuq sayang smkuxul ku bi mgrig ni tminung pala.
(三)
Tgtru kuxul mu meuda euda o kiya ka“smsik dxgal ni sminaw uqan tnsapah”, ruwan sapah mu yasa yaku ka pusu bi qbsuran laqi qrijil, bubu mu paah ku laqi ciway siida, tgsaan ku na“shuya kmaraw sapah ni shuya sminaw qngqaya ?”, kiya ni musa malu bi nniqan ka sapah sun. Asi ku ka dmayaw kmaraw sapah kdjiyax, ssikun mu ni iyux mu pkmalu kana ka dxgal, kragun mu ka tqiyan ni hpuyan ni stmayan lupung ni dangi miyah tuhuy sapah, dxgal nganguc ni uyung o ssikun mu kdjiyax uri.
Kmalu mu sminaw kana ka uqan pratu ni hpuyan uqan, kiya ka mdudug ni tmdahu bi knan ka tama mu, kiya ni smkuxul ku meuda “smsik dxgal ni sminaw uqan tnsapah mu”. Ruwan sapah mu sbliqun mu bi kdjiyax, ini mu bi ksrudu. Sayang gaga ku meuyas sapah pyasan kska, ana egu ka pyasun mu patas, mtna na hiya ini ku ksuraw,smkuxul ku bi qmita patas ni seupu ku mgrig thiyan mu meuyas sapah pyasan mu hiya ni tminun nami uri. Duri smsik ni kmaraw nniqan o asi ka qulung ddaun uri. Kiya ka ana ima,qmita knan sgealu ku dha balay, yaku o sun dha “kiya ka laqi meuyas balay”ana knuwan uxay mu bi kpriyux ka euda mu saw nii.
Snakun:Truku
Sena'
= Sena'（順那部落） = Gaga mniq Taytung Tunghesyang ka alang Sena'.
140 sapah ka kneegu na sapah, 335 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 45% niqan 150 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 55% niqan 185 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis44%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Sapah Ttgsaan kska alang
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Sapah Skiya
Rmengac, lmingis qduriq ka, seediq malu utux ini nnteni rehaq bakudang kii, ake ba bale ka nii di mesa. Mccebu Tanah Tunux daka rudan nami ciida duri ge, gmneeluk halung tpetak supi Tanah Tunux ma, srriyux mosa dmoi ka rseno pnccebu supi Tanah Tunux, ini daha klai dmoi. Bsiyaq ba lmngelung ddoi halung tpetak ka rseno mneni hii, wada daha qlengun mkela di, ani si, prehan halung tpetak nii we, ini skkingal mosa bbali na, asi psnegul ma ini alix, wada daha naq qeun smeeli hii ka bbali na di, ssatang mcebu supi Tanah Tunux de, tena uka ka bbai na di. Wada daha hari idas ka pncbuwan nami ciida ma, moda rmehak patis mesa laxo ta mccebu ka Tanah Tunux, speeyah na sapah sliya baro rmehak patis kiya, so hari pila klabuy tanah ka, patis kii kndalax karac baro mtuting dheran, lmuwan seediq ma qtaun daha, le daha pila peni.
Saya de klaun nami mesa, egu klegan ka sapah skiya nii di, niqan naq sapah skiya so hari pdaus, niqan sapah skiya maapa seediq mosa alang niinu, niqan sapah skiya supi duri, ani maanu klaun daha smmalu ka, seediq bobo dheran nii saya di.
Pteumal pptasun(資料來源)
Snakun:Tgdaya
Thailand
thumb|Flag of Thailand-Kwoci Taykwo（泰國國旗）|alt=Flag of Thailand.svg|426x426px縮圖 縮圖|Sapah tikung Mahatay, hwosyang ga Sukotay risu kongyen 縮圖|Knkawas 1864, Naporung-sansu saan na ptqita Hongtan-payru kong ka mptkari Senro. 縮圖|Yingra‧Cinnawa we, mqedil tgplaale ba ptloongan congri nTaykwo. 縮圖 縮圖 縮圖|Yifo-su 縮圖 縮圖 縮圖|Swang-rong-su 縮圖|Rrnguwan seediq prigo, rcilung paru Antaman 縮圖|Riso weewa hari nTaykwo we, ga gmhuwe rrdan ma mptgea 縮圖 縮圖|Laqi mqedil alang lmiqu daya hhreyan hido na Taykwo. 縮圖|Laqi hani smtama Focyaw 縮圖|Laqi muuyas kingal tase 縮圖|keeki Kongci 縮圖 縮圖 縮圖 縮圖 縮圖|Tay-su caw-cinpen-fun 縮圖|Tay-su swanra-tang 縮圖|Tapaw-cujo pan-cawhwan 縮圖|Tay-su swanra-tang ware 縮圖|Niqan ba ngayan na kwoci ka 縮圖|Ali paha camo qaiya 縮圖|Ali paha camo qaiya 縮圖|Ali mccuwaq qsiya 縮圖|Ali mccuwaq qsiya 縮圖 縮圖 縮圖
= Thailand（泰國） = 縮圖 縮圖 縮圖|Hwehwa na Tacunghu  coping na Yehannisu‧Wunpang knkawas 1665 縮圖|Knkawas 1685, qmita bungan hido ka idas Naray-wang daka Fakwo Yesu hwesu so Hwahuri. 縮圖|Hwehwa na Fakwo ka Naray-wang 縮圖|Yifosu pnheyu na knxelan Ratanakosin 縮圖|Knkawas 1897, suupu pasing Ayar‧Aykosaykong ka Rama-tg5 daka Orosu Nikura-tg2 縮圖|Kndalax knkawas 1855 betaq knkawas 1916 “Paysyang-ci” na Taykwo kwoci. 縮圖|Knkawas 2003, msterung APEC ka congtong na Orosu Foramiar‧Pucing daka Taylwo congri Tasin‧Cinnawa. 縮圖 縮圖 縮圖 縮圖|Pumepong ka cyosu-wan nTaykwo ka wada mgedang, kuxul ba seediq alang daha 縮圖|Kwo-hwe na Taykwo 縮圖|Sslmaqan hei tnsapah hwang-cya na kwo-wang Rana-tg9. 縮圖|Taykwo nii we, tg1 eguw riyung gnbrigan na paye bobo dheran nii. 縮圖 縮圖|Riming-su ka ga meniq ggqiyan hido yayung Cawpiye Manku hiya. 縮圖|Risu cungsu na Ayitoye 縮圖 縮圖 縮圖 縮圖|Ri-kari 縮圖|Panan-ci kari 縮圖|Cing mukwa sara 縮圖|Pnseegan Taycen Manku 縮圖| fufun nTaykwo 縮圖 Gaga kska Yacow ka Thailand, 15 00 N, 100 00 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 513,120 sq km（hangan na o Tg51） (knlbanga dxgal o 510,890 sq km, knlbangan qsiya o 2,230 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 68,200,824 hiyi. Gaga Bangkok ka pusu alang paru, jiyax 5 idas 12 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Thailand ga wada sugan 41.20% ka dxgal qpahan, 37.20% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 21.60% na. Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Vajiralongkorn, pnaah hngkawas2016 idas 10 jiyax 13pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
Taywang-kwo(kari Taykwo：ราชอาณาจักรไทย，kari Lating hnlidan hwangcya：Ratcha-anachak Thai) we, alang syuncu-risen quri Tongnanya, Manku ka tunux alang daha ma, alang tgparu bale. Quri hhreyan hido dheran nTaykwo we, Ryawkwo ma Cenpucay, quri hunac na we Senrowan ma Maraysiya, quri ggqiyan na hido we, Menten ma rcilung paru Anta, alang kingal mnugaya ba pheyu Tongnanya kwocya sehwwe ka dheya.
Ri-su(歷史)
Alang Taykwo nii ge, ye ba kndalax prading cypsuci sutay beyaq knxelan ckceka na(kndlaxun saya smepu de wada 50 wannen ka 100 wannen di) de, tena niqan seediq meniq hiya di. msrapiq b aka kutay-wunming nTaykwo nii. ye ba berah na 5000 knkawas saya, quri daya nTaykwo ka Pancing hiya we tena mremux Cingtongci sutay di.
Sukotay wangkwo
Alang Sukotay nii we qlhangan seediq Ciwa(seediq Kawwmen) han, cbeyo cbeyo ka uka ppatis han we, so hari mesa sunghwa ingsyong daha Paman-wang(King Phra Ruang) ka pnheyu Sukwotay nii, laqi na Cyana nisun daka laqi na kingal kwowang ka heya, niqan ba knklaan na ma ssapuh na, kuxul bale kana seediq. Knkawas 1208 ka mgKwowang ka heya, prading ka  Sukwotay cungcen di, ani si kari na dmtpatis we mesa hii, knkawas 1238, daha mdudul supi ka kn-Pangkorantaw ma kn-Pomong, wada mbeyax turi, pheyu Sukotay wangkwo, ngalan daha suriing-Torohan ka Pangkorantaw(King Sri Intratit), heya ka plaale ba tloong tloongan Taywang.
Ayitoye wangkwo
Pncbuwan cenga alang Narisen daka Mingcisuwa  pncbuwan Senro(knkawas 1584 betaq knkawas 1593)
Ayitoye wangkwo nii ge, pnhyegan Ramateputi(Ramathibodi) knkawas 1351. Ngayan na bale Ramateputi nii we Utong(U Thong). Ayitoye wangkwo nii de, kmulu supi na Taycu, Mongcu ma singcung na Kawmen, kana sangye na Hwajen.
Naray-wang qmlahang ciida ka Ayitoye-wangkwo
17 suci betaq 18 suci we, alang mbeyax Tongnaya ka Ayitoye-wangkwo nii, mbbari qyqeya daka laalang Owco. Naray-wang ciida, mqrepiq bale ka waycyaw na Ayitoye-wangcaw. Ciida we smparu qmita mbbaruy ka Ingkwo ma Fakwo duri. Knteetu mosa rmigo Senro ka seediq Ingkwo. Smruwa cuyo mawyi ka Naray-wang.
Kingal duri we, ssalu na hwangcya-cwantwe ka dheya, mbbari qyqeya daka Yaco. Ciida, Roma cyawhwang ma kwowang nFako ka Ruisu-14, smkagul mpgarang kari nIngkwo mosa qmita hiya. So ka dmpgarang kari nii we, paru ba dnyagan na quri ttgesa ma qqita mnarux Ayitoye-wangcaw.
Menten Kongpan-wangcaw.
Tun’uri wangkwo
Knkawas 1767, kmremux Senro ka Menten Kongpan-wangcaw, wada na poxun pkuuka ka Ayitoye-wangkwo. Tasin we kmulu kingal supi so ssiyo rcilugn Tongnan, kmciyuk qnlhangan Menten. Ini qbsiyaq, mccebu ka Cingcaw daka Menten, supi Menten ka mneniq Ayitoye hiya de, kbberih alang daha mosa ppuurung supi Cingcaw, ciida dige knbukuy mosa kmremux mangal Ayitoye ka Cungcaw. Ani si ado ka mnccebu, so hari hnrahan ka Ayitoye ma uka ani maanu, kika ini eniq hiya ka Tasin, mosa pheyu alang Tun’uri.
Kwangsing cryaw
= Kwangsing cryaw (廣興紙寮) = Balay bi han o wana nanaq dmuuy baga smalu patas ka Kwangsing cryaw ksun, ada ka wada kmpriyux ka stay sayang do huya bi phing da, bukuy duri o wada tuhuy mtutuy dha ka cayti unhwacanyey dni cryaw nii ga kmpriyux ka qqpah dha da. Sayang do niqan saan qmita dmuuy baga ssalu dha patas, niqan ka empsruway pddayaw rmngaw quri kana ka snalu dha egu klgan patas dnii. Pusu na o pklaun ka miyah qmita sejiqun, shuya msa smalu ka patas, saw ka ddaun mhanguc, sminaw, muwanun, mipix qsiya, hdagun dnii ka euda ssalu, hici do kiya ka qtaan ta knmalu bi patas da, ida niqan ka saan rmisuh rakaw ni spraan knmalu qyqaya ka patas duri.
Snakun:Truku
Thailand
Tun’uri wangkwo
Tloong tloongan kwowang ciida ka Yasin we, wada skngalan mangal ka laalang tnaanak ma, wada ini baka ka nyahan kmremux dungan ka Menten, ngalan n aka dheran quri Cingmay. Wada na hii ngalan kana ka Naran, Wansyang, Rangporapang, Canpasay ma, pgeeluk Cenpucay daka Juwancu na Taye.
Ratanakosin wangkwo
Bobo na de, Rama-yisu ka wada mangal cungcen, phyegan na Manku ka alang pqlahang, Cariko-wangcaw kesun daha(Manku-wangcaw). Splawa na ka ltlutu na Ayitoye-wangcaw, psliyun na patis ramacen wada mgedang nyahan kmremux Menten. Pheyu sapah tikung Yifosu ma, kana sapah ssaun daha pstikung.
Betaq ba pqhedu 19 suci, Ingkwo daka Fakwo we mangal smmalu cuming-ti Senro hiya, meniq quri hhreyan hido hii ka Ingsu Ingtu cuming-ti na Ingkwo, meniq quri ggqiyan hido hii ka Intu-cuna cuming-ti nFakwo. Knkawas 1896, pteetu patis kesun “Kari quri ddheran nSenro”, Senro nii ka dheran ckceka na daha cuming-ti; bobo na ka knkawas 1904 dige, ptuayus qqlhangan daha ka Ingkwo ma Fakwo: quri hhreyan na tayung Cawpiye we, qqlhangun na Ingkwo ma, quri ggqiyan hido we, qqlhangan na Fakwo. Ani naq uxe cuming-ti na dheya ka Senro we, niqan ka nriqan na dhyaan duri.
21 suci
Knkawas 2011 idas 7 ali 3, Wetaytang lnekuh Takosin ka wada mangal senci, dheya ka dmudul alang dungan. knkawas 2014 idas 5 ali 7, congri nTaykwo ka Yingra‧Cinnawa we, ado wada smeeliq gaya daha ppaha misucang daha kwocya nacen weyen-hwe misu-cang ma, wada spooda Taykwo senfa malix tloongan na congri.
Knkawas 2013 idas 10 ali 30, cayye-tang na Taykwo ka Mingcu-tang(Democrat Party) kmciyuk cunghu, ali 31 de tmutuy fan-toso-an ma, msseli Sansun(Sam Sen) teru Manku hiya. Mesa ka dheya nii, toso-an na Takosin‧Cingnawa ka gmnruus mangal pila we, pkuuka qnquwan na, pqdeun na ka mdooda alang ucuicl ma meeyah kbberih Taykwo. Idas 11 ali 11, canyi-yen daha we ini sruwa pooda toso-an nii, ani si ini keelih ka seediq meyah su-we kang-yi hiya dungan.. Knkawas naq ciida ka idas 12 ali 9, cong-ri daha Yingra‧Cinnawa we, wada na spaalix ka kwohwe, kraman pooda ta-sen knkawas 20014 idas 2 ali 2, ani si ini sruwa ka fantwe-pay, su-we kang-yi naq hiya dungan, eyux daha malix ka Yingra‧Cinnawa, smalu jenming-yihwe.
Knkawas 2014 idas 5 ali 20, paha oda ceyen-fa. Ru-cyun cong-suring Taykwo ka Parayi dmoi cung-cen, suupu qbsuran supi ka Parayi nii spooda na trebi paha kari mdoi cungcen, ma, rmengo mesa ptblayun miyan ka kndrudu alang, peeyah knkawas 1932 ge, maha 12 ka so nii cung-pen supi Taykwo nii di.
Knkawas 2020 idas 2 ali, senfa-fayen nTaykwo nii we, wada daha ptlaxan ka Weray-cencin-tang, pstotuy su-we paru. Idas 10 ali 15 de, paha kari mesa cinci-cwangtay ka cung-hu Taykwo.
Dngusan matis: tiri na Taykwo
Kana dhera na Taykwo nii we, so bbreenux ma kaw-yen. Niqan breenux, bbungu ma ddgiyaq ka dheran nTaykwo, psnakun qmita de ini pntena ka quri ggqiyan hido na, ckceka na, hhreyan hido na ma quri hunac na. quri so ggqiyan na hido we llmiqu, ddgiyaq ka kndalax Simaraya mquri Tanentawong, peeyah daya mquri hunac. Dgiyaq ka Inta-nwan(2,576m ka knbrawan na) ga Cingmay-hu daha we, dgiyaq tgbbaro ba nTaykwo nii.
Ckceka na we breenux hgalang na yayung Cawpiye. Peeyah Manku mqrei daya, kndudul bbaro, dheran malu kana ka ssiyo yayung Cawpiye. Dheran nii ka pusu ngngalang daah pnhgalang. Quri tghunac na Manku we bsuring niqan qsiya kesun Senrowan, mkkelu qsiya han we bungan qsiya han, meelih qsiya di we bsuring niqan qsiya denu.
Ddgiyaq quri hunac Ntaykwo we, dgiyaq snltudan ddgiyaq na pneeyah ggqiyan hido, mquri tghunac ka dgiyaq na de, Maray-pantaw ka kiya di, rbeyuk nKora ka eyux na bale.
Karac (氣候)
Kana ddheran nTaykwo we, kkarac so madis bgih ur mttilux. Ini elih 18c° ka kntlexan na, spuun smepu ka qnyesan na we maha 1000mm. Idas 11 betaq idas 2 we, ado dndilan sekuy na tongpe-ciho ma, mddengu hari, idas 3 betaq idas 5 de mttilux, dehuk 40c° ma 42c°, idas 7 betaq idas 9 de dndilan sinsn-ciho di ma, qmuyux ciida. Idas 10 betaq idas 12 de, ncigin niqan cisen ka kndalax Nanhay ma, moda Congnan-pantaw, sbgihur quri hhreyan hido nTaykwo, ani si jotay-cisen ka snttowan naq Cenrowan we, ini keeguw ma ini kbeyax.
Cung-cu(政治)
Spooda sen-hwa nTaykwo ka knkawas 1997 we, kwo-wang nTaykwo daka tnsapah na we uka bale ka beyaxdnoi daha, kesun kwo-wang we ngayan nnanaq ma, nirih so pnskraya ngayan alang. Pumepong ka cyosu-wan nTaykwo ka wada mgedang, kuxul ba seediq alang daha, heya ka meyah psbale cung-weci daha klaali. Ani si spruun ba qmia seediq daha ka mangal ngayan kwocya-yeso nii, netun rmengo kari so naqan nKwo-wang ma tssapah na, ani naq so paha kari so tmsiyax, rmeno de, mangal qnaqah ini sparu qmita dheya denu, so kiya de, qrapun na ma, seeluk na teru knkawas betaq maxal knkawas, qnnaqah daha so nii we uka hhridan, netun so ini snhei kesun “ini sparu qmita” nii di ge, ani naq mesa sgcuqi ka so kiya duri we, mangal ini sparu qmita duri denu. Anu ka ta-su na Dame qneepah Taykwo hii ka Taywesu(Glyn T. Davies) we, rmnengo kari mesa qnquwan “ini sparu qmita” nii ge, ye maha malu mosa “peeluk bsiyaq” mesa. Rmengo ka junsa na Tay-kwo, kari so nii na Taywesu nii we, maha niqan qnquwan “ini sparu qmita” duri mesa, kika ga daha giman pusu kari ciida duri.
Tunux cung-hu we cong-ri(“sosi kwo’u tacung” ka bale ba), pnckulan renho- cunghu na cong-yiye ma, kwowang ka psgao na.
Sing-cung hwa-ci (行政區劃)
Dngusan matis: sing-cung hwa-ci nTaykwo ma, kngeti na Taykwo-hu 77 kana ka yici-singcung-ci na Taykwo, ckceka na we 76 ka “fu”(จังหวัด，changwat) na ma, cusya-su tunux na alang ka Manku. Ckceka na 77 singcung-ci nii we, ga na ptyusan 5 dheran, kika pe-pu, tongpe-pu, tong-pu, cong-pu ma nan-pu, knkingal fu(จังหวัด，changwat) na we, ga saangal ngayan tunux daha alang ka ngayan na.
Dungus spatis: cingci nTaykwo ma koci nTaykwo
Qtaun daha ka cingci-ti nTaykwo nii we, sinsin-sucang ma sinsin-kongye-hwa kwocya ka dheya, sqita daha PPP daha knkawas 2016 ge, dehuk 6,730 yi meyyen ka GDP daha, meniq Tongnan-ya Taykwo nn we, rtg2 knparu cingci-ti ka dheya, Ingni ka tgparu ba bale. GDP ka nngalan knkingal seediq we, tg4 laalang Tongnan-ya ka dheya, Sincyapo, Wunray ma Maraysiya ka berah na.
So alang ssiyo nTaykwo nii ka Ryawkwo, Menten ma Cenpucay we, Taykwo nii ka cingci-congsin na quri hini, sqita kwoya cingci ma, sohwe hwacan weyehwe dige, knkawas 2014 ciida ka tisan-ci na we, 0.84% ka suye-ri nTaykwo nii.
Dungus spatis: Taykwo nongye
Ado ka pusu alang gmbari paye ka Taykwo nii, so kiya de paye ka pphmaan daha bale, duma ka pnhgalang daha dungan we, niqan bunga qhuni, syang-cyaw, srqemu ma knciya. Cyakong su-pin daha we niqan cincyang-yi kwan-to, poro ma, bolung pnshuda duri we, ga kndudul mkala ka bnrigan daha. Niqan he-syangya kahwe ka quri dheran alang daha daya.
Kong-ye ma cu-caw-ye (工業和製造業)
BTS we, ga psaan berah na Cong-yan suce ka lueluw na.
Knkawas 2007, nngalan kongye daha we, 43.9% GDP daha, 14% bale ka rawtong jenko daha. Cenga na knkawas 1995 betaq 2005 we, mdakil 3.4% knkingal knkawas ka kongye daha. Cucaw-ye ka paru ba quri kongye daha, knkawas 2004 we, 34.5% GDP daha.
Ri-yo-ye (旅遊業)
Niqan ngayan ka ssaan rmigo
·       Manku
o   fosyang ka sepac dqeras
·       Samosongkan-fu
o   sucang ka ga bobo qsiya Tannunsato
o   sucang Mekong-tetaw
·       quri dheran huna ka satang tucya-ci
o   Nawtapaw
o   Pataya
o   Hwasin
o   Pucitaw
·
o  Sumetaw
o  Sametaw
o  Paantaw
·  cong-pepu tici
o   Cingmay
o   Cingray──Cingsancyaw tici
Rima ka suce yican na Taykwo, teru ka wunhwa yican ma, dah aka cujan tican
Sukotay risu cungcun ma, qpuruh risu cungxun(wunhwa yican, knkawas 1991)
Ayitoye risu cungsu(wunhwa yican, knkawas 1991)
Tong’ay─Nniqan camac Hwekakun ini sai mgcubu(cujan yican, knkawas 1991)
Kawku titen Pancing(wunhwa yican, knkawas 1992)
Tpayesun─aykaw sunring congho-ti(cujan yican, knkawas 2005)
Kingal dungan we, ayus nTaykwo daka Cenpucay ka Powesya-su, suce yican duri, ga pgeeluk tndheran dungan.
Dungus pptasun: hei seediq nTaykwo
20 sngali klegan ka mingcu nTaykwo, pdehuk 7000 wan hari ka hei seediq daha, Taycu ka pusu mingcu daha, ye ba maha 75% hari. llutuc Telu ka 14%, ckceka na we pneeyah alang Telu ka llmiqu Kwangtong Cawcu. Maray-cu ka kingal sawsu mingcu daha(2.3%), duma sawsu mingcu daha we, Kawmen ma Mongcu. Kiya duri we, niqan ka Cing-cu duri ma, duma ka ga meniq alang llmiqu, so ka Patong-cu, Kaxyang-cu(seediq bboro nduyung), Raku-cu, Myaw-cu, yaw-cu dnii, quri lmiqu Menten we niqan tikuh seediq Can-cu, hei seediq nDheya nii we 788,024.
sawsu mingcu
Eguw ba klegan ka sawsu mingcu nTaykwo, ga tggarang meniq dheran Taykwo, niqan naq alang daha kana ka mingcu daha, quri dheran na daya we, ga niqun seediq bbaro nduyung, niqan naq dheran kkdusan daha gheran quri Taype. Ini sai smqeya cunghu nTaykwo ma, ptbeun daha qmita. Ini na pntena seediq bbaro nduyung nii ge, nirih daha lukus we, qriyun daha nduyung ka qnawan xiluy tnumun, eguw naq qniri daha si we kiya ka malu qtaan mesa. Wano mqedil ka qmiri nduyung, ini ka rseno, dehuk mspatun ka mriman knkawas daha de, prading qmiri nduyung di, ani betaq mhuqil we qriyan daha na nduyung daha.
kari (語言 )
Kari naq Taykwo ka kwanhwang-yiyen daha, dmoi naq patis Taykwo, yaani maha 5000 wan hari seediq daha mrengo kari so nii.
Dungus pptasun: congcyaw na Taykwo
Klaun bale seediq bobo dheran nii ka snhei Focyaw ka Taykwo, snhei Focyaw hari kana ka seediq Taykwo, hmrinas 95% ka seediq Taykwo. Ani si ini ptasi senhwa daha mesa kwocyaw dah aka Focyaw, qtaun naq seediq Taykwo ka snhei Focyaw. Ani si cincu na Taykwo we, asi ka Focyaw-tu.
Dungus pptasun: hwajun nTaykwo
Peeyah naq Cingcaw na Telu ciida de, tena niqan hwajen meyah qmeepah quri Taykwo hini di, ma, kndudul msuupu seediq hiya di. pnheyu Tun-uri wangkwo risu nTaykwo ka Cungcaw we, niqan lutuc dara nCawsan. Ani saya we, ga smseman na seediq Taykwo ka sassing na. Hwajen ga mgsobay Taykwo hii we, mnkdalax Kwangtong quri Cawsan nTelu. Lekuh ba cingci na Taykwo nii ge, ga dooyan na Hwajen, so ka mgsobay paru Taykwo hii we, tnugiyo hari Hwajen pnheyu. Psseengun ka pgsobay daha de, rmabang malu ka Hwajen daka tencuming na Tay-cu hiya. Anu Fo-cyaw kwo-cya ka Tay-kwo, mseesu seediq daha, uka riyung ka smraqil Hwajen.
cyawyi(教育)
Dungus pptasun: cyawyi na Taykwo
Cyawyi-pu nTaykwo ka ga qmlahang cyawyi daha. Asi ka mosa muuyas ka dehuk knkawas dlaqi daha, betaq ba mhedu muuyas teru knkawas kwocong daha, dlaqi nii we, ani naq mosa muuyas sapah pyasan pnheyu cunghu, ani naq mosa muuyas sapah pyasan pnheyu seediq daha naq, ppyasan daha we, mmteru knkawas ka cutung cyawyi na syawse ma, mmteru knkawas ka cong-tung cyaw-yi daha duri. so ka alang ga theya llmiqu de, mmteru knkawas ka ppyasan syawse ma, teru knkawas ka congse.
Sqita snpegan daah knkawas 2014 we, kana ka seediq daha mkela qmita patis ge, maha 93.5%.
Keeki ma sici
Kongci(kari Taycu: โขน) we, ririh keeki pnsltudan Taykwo. Cbeyo bale
han we, gino ba rseno ka kmeeki Kongci, ma, asi ka meniq wangkong kmeeki Kongci nii. kana ka pkeeki we asi ka paha ubung dqeras mdheriq tqwilaq, smnegul seediq mkela smneeru rmengo kmeeki, so ba quyu ubung spgeriq. Saya de niqan mqedil mdudul Kongci nii duri di, keeki so nii de, “Kongci mqedil”(โขนผู้หญิง) kesun daha.
Kari truma nii we, seediq mpkeeki nii ge, niqan sepac klegan: seediq, mqedil utux malu, utux naqah, mpsqeya na ma, runge.
ppuqun
Tnnanak na ddamac Taykwo we, mtbasi, mngihun, mremun, msibus, ma mngihur, rima smhema nii ka pntbale ddamac daha, klaali we mremun, mtbasi, mngihun ma, msdis tikuh mnsibus ma, bukuy na de so mngihur hari. seediq mnugaya mekan damac Taykwo nii we, maha mesa ini ba pntena puqun, ado rima pnhema nan nii we, suupu meyah phema, ma, eguw bale ka snugimax na phema tnnanak nTong-nan-ya.
tiyi (體育)
Kwoci nTaykwo ka Taycen, tgkuxul ba yungtong na seediq Taykwo
Ga spatis toma nii ka nngalan daha kktasing kwoci congho yuntong-hwe:
·
·       Yaco yuntonghwe: 109 cin 148 in 209 tong 463 kana(tg7)
·       Saci yunhwe rbagan: 21 cin 11 in 30 tong 62 kana(tg6 Yaco, tg26 suce)
·       Suce yuntonghwe: 1 cin 2in 2 tong 5 kana(tg8 Yaco, berah tg60 suce)
·       Yaco sune yuntonghwe: 58 cin 66 in 89 tong 213 kana(tg2)
·       Saci cing’awhwe: 4 cin 3 in 7 tong 7 kana(Yaco tg4, suce tg14)
·       Suce upo yuntonghwe: 4 cin 3 in 2 tong 9 kana(Yaco tg3, suce tg7)
·       Yaco satan yuntonghwe: 37 cin 36 in 28 tong 103 kana(tg1)
·       Yaco uyi yuntonghwe: 21 cin 17 in 16 tong 54 kana(tg1)
·       Yaco cingnen yuntonghwe: 11 cin 7 in 2 tong 20 kana(tg3)
Pnyahan pnatas(參考資料）
Snakun:Truku
Jenaysyang
= Renaysyang  (仁愛鄉) = Klwaan ta Tanah Tunux siida, Renaysyang ga asi qlhangi nTaycungcow Nengkawcyin. Gaga phyugan Use ka kmlawa Renaysyang, gaga mniq kska ddgiyaq, Tpdu ni dowras iyax paru ka dxgal hini, yahan bi rmigaw eseisil alang seejiq. Renaysyang o gaga sslian mniq tnpusu seejiq, nCunghwa minkwo Taywansn ka hini, asi thngani “ Yensyang” da. Gaga mniq tgdaya hraan hidaw Nantowseyn, mrimal rima yensyang na kingal. Sngaaw bi Tayal ni Seejiq ni Bunun ka gaga mniq hinim klwaan Tanah Tunux siida o paru bi snyukan na Tanah Tunux Usescyan ga, kiya ka hini ka ppneuqan da seuxal.
Klwaan Renaysyang o gaga phyugan Use, “alang Paran” ksun ta ka ita Seejiq. Gaga pklug bi mniq kska llmiqu Taywan ka Jenaysang, hiya niqan llabang bi ddgiyaq, niqan empajiq ddgiyaq ni msama ayug ni mtlawa karac. Yasa gaga baraw tudu ddgiyaq iyax pusu yayung tudu ni pusu yayung ribaq, kiya ka ksun dha “iyax bgihur Use”, mrulung ni saw bi gmukan rulung kika thnganan Use.
Renaysyang ga gtguc nklaan hidaw Hwareynsyen, gtguc ryaxan hidaw Pulicen, tgtruma o mlutuc dha Sinyisyang, mseayus dha Taycungse, hiya ka tgkingal paru bi dxgal Nantowseyn klwaan tnpusu seejiq, qnjisan na ni knlbangan na o mntna hari Canghwaseyn. Tnpusu seejiq hini ga Seejiq ni Tayal ni Bunun ka hbaraw bi. Paah hngkawas 1950 do niqan ka kndadax Tlu uri da, smnegul heytay cengfu paah kiyig TayMeyn, miyah thjil Snapaw Jenaysyan. Prajing kmbgurah nungcang dgiyaq, phiyug alang heytay. Yasa snegaaw kndadax Yinnansn ka empheytay siida, dhiya ga ida hbaraw hari ka seejiq Payicu ksun. Kiya ni dmayaw prana gygaya Yinnan Payi, mseupu ka dha gygaya tnpusu seejiq do wada mgimax maakingal nanaq gygya hini da.
Niqan kingal pusu bi elug Renaysyang, “Puukungru” ksun, hiya ga thnganan elug saan rmigaw Gokang(Hehwansan) uri, hiya ga neelug Tay14. Kleelug yayung ribaq, mtqriqi ni msteetu ddgiyaq. Smbu hidaw karac o mtlawa ka karac baraw, kngkingal mbhgay qnpringan rulung. Nasi qmuyux ciway o mrulung ka ddgiyaq ni saw bi klwaan tgdaya knmalu nniqan. Elug Tay14 dhuq Use do wada sugun cayseyn ni iyseyn dha elug duri, mmusa paru bi hangan dha Rusan ni Tayiring saan rmigaw.
Pteumal pptasun(資料來源)
詹素娥Ltuk Teymu
Snakun:Truku
Kyu’ang
Gaga mniq Sincuseyn Ufungsyang ka alang Kyu’ang.
20 sapah ka kneegu na sapah, 40 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 90% niqan 36 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 10% niqan 4 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Saysiyat 75%, Tayal 15%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Emphing punig
= Emphing punig( 消防員) = Emphing puniq seejiq kika dmayaw ana manu, saw ka mphing puniq sqama sapah ni qmraq quyu ni ana manu niqan daku kiwi uri.
Emphing puniq seejiq o asi ka niqan bi pahung dha kika tduwa qmlahang kana seejiq.
Nasi sqama ka lmiqu ni sapah da o, emphing puniq seejiq ka miyah dmayaw phing da.
Snakun:Truku
Kuyuh Qnraq Kumay
Niqan 1 wauwa sbiyaw balay, dxgal nniqan na hiya o lala balay kumay. Musa smkrig qmpahan ka wauwa nii ni gbiyan do musa miing mdngu qhuni bbuyu apa na sapah. Brbil mdngu qhuni ka wauwa nii o brbil ka kumay uri, Hgliqan na lukus pbulang ka wauwa ni hngsan na tunux unuh na, babaw na nii, seapa na ka wauwa ni dsi niya qhuni baraw. Hciyan na ptluung sida qhuni. Tmabuy musa mangal uyug ka kumay ni pseisil baga mkaraw qhuni, gisu bi mnkala baraw ka kumay nii siida, kuyuh nii do sduuy na sowki ni“tak” tlapi na haya ka isil baga kumay, sduuy duri ka isil baga ni “tak” sun smalak wauwa duri, kiya do wadaasi tucing “bowk truma.”
Kiya ka kiya ni gbiyan ka dsapah niya ga, ana asi psmiyah hyaan o ida ungat miyah ka wauwa nii, kiya do slhbun balay ka dhiya, kiya ni saw saman, saan dha miing ka wauwa nii da. Bhangan dhagaga mlawa paah sida qhuni baraw ka wauwa,“tama, tama,yahi ku mangal, dnijil ku kumay ni nii ku sida qhuni hini, iya pyahi ka hlmadan” msa. Kiya do dhuq hyaan ka dsapah na do, sai miing ka kumay wada mtucing truma gaga, wada mu tlaban haya ka 2 baga na, msa. Prgan dha ka kumay do asi tai nii mniq hiya, btaqan dhasmbrangsan ni phqilan dha. Kiya ni siida, taan tana na ka wauwa embbulang gaga tluung sida qhuni baraw huiya, hkagan ni saan dha mapa dni qriyan dharnabaw ni dsun dha sapah da.
pnyahan kari
資料來源太魯閣族語教材 秀林鄉公所2006 Snakun:Truku(太魯閣語)
Sekuy
= Sekuy/ Skuy/ Skuy(玉山箭竹) = Sekuy, meniq lmiqu dgiyaq brbaro hari so knbgurah snapo seedan dheran, murux knkingal hmmeru ka gamil tnpupu mdaqil ka pusu na. Kbrawan na so pnkcaan kingal baga musa betaq dehuk rima qnnango ka knbrawan hnyegan na duri. Mkere ba kndkilan muudus. Tnpupu hmeru qmuru ccida na ka lqeling uwaso. Mhungun qnedis niqal so rupun keruc ka siyo na; lbuwan tikuh tuwax ma niqal uban runge. Mphepah mgceyas, mgdoriq tnttanah ka hei na. Mpgimax qhuni meniq lmiqu mquri hido ma so ssbhuran. Bobo hnduran puniq ka lmiqu, saya ba snugamil mpsnapo kngheti ka hnreyan na peni.
Puqun ka lexi sekuy. Ngalan ssalu puqan, qlangan, stinun rawa, ma slmeun budi, sdurang musa lmiqu duri ka sekuy nii.
Ngalan speexal halung, siiyuk budi stheyaq rrngayan lqlaq nii ge, sqitun kingal ka btakan sekuy, snqitan ka pungu na, spuyan knbaka naq knpruwan cenga sekuy ka hei qhuni, ma so hnriqan tikuh ka klabuy duri, irih na bbali peni. Mangal snqriyan qreti prmuxun sekuy truma. Scikul ka icil na, psdaling mguicil na de, dehuk betaq teru qango ka cnbuwan na ka bbali. Pssengal knthyaan, ma psdurik mccebu. Ki nii ka kesun pssengal laqi rseno ka “ halung klabuy ”nii.
Snakun:Truku
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
thumb|King Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (edit) (吉格梅·凱薩爾·納姆耶爾·旺楚克)|alt=King Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (edit).jpg
= Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (吉格梅·凱薩爾·納姆耶爾·旺楚克) = Mntucing hngkawas 1980 idas 2 jiyax 21 ka Jigme Khesar Namgyel Wangchuck ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Bhutan ta sayang o kiya ka Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, pnaah hngkawas 2006 idas 12 jiyax 14 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Elug tcingan xiluy
= Elug tcingan xiluy = Sbiyaw o hbaraw(egu) bi sapah ka tmucing xiluy ka “ngungu elug Nansing” ksun(nii). Mniq hini ka Tanah tunux o (Knlwaan ta Tanah Tunux siida, ida) niqan naqih na ka tmucing xiluy, paru bi hngang na ni saw snbirat bi, egu bi k(q)rngun na ni saw naqih bi sknhang(xan) uri. Kiya ka hana powsa bukuy ( snslian) elug hini sayang ka tcingan xiluy sayang da. Sbiyaw han o wada niqan mtrul sngali(sngari) sapah ka tcingan xiluy, sayang do ada ka wada kmpriyux cikoh ka kndsan babaw dxgal gmbarig xiluy da, kiya ni wada kmdudul mpxing/mduk ka sapah tcingan xiluy uri da. Hngkawas nii o(ga) yasa gokosyo(cnkungswo) niqan ka cawcey cihwa dmayaw dhiya ni, kiya ka spuun ka kndusan ni rmigaw, iyux dha bi skhnang ka hangan elug tcingan xiluy duri, ttuyun duri ka elug tcingan xiluy, pyahun duri ka hangan elug tcingan xiluy ksun. Miyah rmiyaw qmita tmucing xiluy ka seejiq. Kiya ka malu balay ka hangan niya ni embiyax balay ka seejiq uri.
Snakun:Truku
Emomali Rahmon
thumb|Emomali Rahmonov (埃莫馬利·拉赫蒙)|alt=Emomali Rahmonov 2001Nov03.jpg
= Emomali Rahmon (埃莫馬利·拉赫蒙) = Mntucing hngkawas 1952 idas 10 jiyax 5 ka Emomali Rahmon ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Tajikistan ta sayang o kiya ka Emomali Rahmon, pnaah hngkawas 1994 idas 11 jiyax 16 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Jianshi
Nsgan Jianshi o gaga Nsgan Hsinchu, kmpraan kana dxgal o 522.98 km², (dxgal dgiyaq o 397.38 km², dxgal pmblxan o 114.53 km²). kmhbragan hiyi o 9,456, sapah o 2,825, seejiq tnpusu 8,569 hiyi, knhbragan hiyi o 91%(Embgala). Embgala ka hbaraw balay alang hini.
nyusan qpahan
Nsgan Jianshi o niqan 7 alang ni maxal 49. 49 o, Mkzihing（義興部落）, Mkmatuy（馬胎部落）, Ｐiling（比麟部落）, Paqiy（吹上部落）, Yutak（小錦屏部落）, Kbaqeh（那羅一部落）, Cinbulan（那羅二、三部落）, Kuxan（那羅四部落）, Ageq（那羅五部落）, Micista（那羅六部落）, Mknahuy（拿互伊部落）, Mksuzing（麥樹仁部落）, Mklapay（加拉排部落）, Lkuxan（過水橋部落）, Hbun-Rangay（下水田部落）, Mkslaq（上水田部落）, Qalang-Qwayux（武漢部落）, Hbun-Qramay（煤源部落）, Pololan（福祿灣部落）, Uraw（宇老部落）, Libu（李埔部落）, Llyung（馬里光部落）, Ulay（烏來部落）, Batul（泰平部落）, Ｍami（馬美部落）, Ｑuri（石磊部落）, Ｐlmwan（平論文部落）, Tayax（抬耀部落）, Ponaway（帛納外部落）, Smangus（司馬庫斯部落）, Thyakan（泰崗部落）, Smangus（斯馬庫斯部落）, Cinsbu（鎮西堡部落）, Yuluw（養老部落）, Gowryu（合流部落）, Rahaw（拉號部落）, Cyocuy（鳥嘴部落）, Hbun kramay（煤源中部落）, Hbun-tunan（控溪部落）, Kin lwan（錦路部落）, Qolu（上田埔部落）, Qyuws（下田埔部落）, Hbun-lesa（合汶壘上部落）, Metapay（梅達拜部落）, M’yutak（梅阿尤達克部落）, Mrmurak（梅拉姆拉克部落）, Spwan（司普萬部落）, Melukux（梅魯庫互部落）, Metuiy（梅杜依部落）.
Sqiy
33 sapah ka kneegu na sapah, 120 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 113 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 7 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 88%, Amis1%, ni rahuq na o 5%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Sqbwh
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal80%, ni rahuq na o13%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
South Sudan
thumb|Flag of South Sudan- Kwoci (南蘇丹國旗)|alt=Flag of South Sudan|upright=1.25
= South Sudan (南蘇丹) = thumb|Kwohwey.(國徽)
Gaga kska Meycow ka South Sudan, 8 00 N, 30 00 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 644,329 sq km (hangan na o Tg42) Kana ka sejiqun o niqan 12,530,717 hiyi. Gaga Juba ka pusu alang paru, jiyax 9 idas 7 ka jiyax skrayan klwaan.
Tuhunac Sudan (南蘇丹)
Tuhunac Sudan Konghkwo (Kari Ingkoku: Republic of South Sudan), splawa dha Tuhunac Sudan (Kari Ingkoku: South Sudan), kiya ka wa mniq tunarac daya Afrika 1 qnlhangan kcka dxral, kngkawas 2011 snpeyyah Sudan dukuricu. Sotu saya ka tu1 knbeyhing bay alang mkbrnux Juba, niqan ka keykaku dha u mpthdil wa mniq tukcka nniqan niya ka Ramsell. Babaw Tumn1 Mccbu Kcka Sudan daw, tuhunac Sudan u mniq kngkawas 1972 dhuq kngkawas 1983 mangal Cucu (dhiya nanaq qmlahang dhiya nanaq). Tumn2 Mccbu Kcka Sudan u mniq kngkawas 1983 pspuruq, dhuq kngkawas 2005 muda psdhu ppatas “Pnsdhuwan Knkana Msblayaq”, phiyu Tuhunac Sudan Cucu Seyhu. Kngkawas 2011 idas 7 diyax 14 Tuhunac Sudan Konghkwo balay bay tumal UN mi wada mqnlhangan kayying UN. Saya u qnlhangan kayying Afrika Ryeynmong, Tunarac Afrika Kongtongti uri. Kngkawas 2012 idas 7, wada pbatas Geneva Kongwey. Babaw dukuricu ka Tuhunac Sudan daw, ida niqan mchdil bay tnlayan kcka dha nanaq, kngkawas 2014 daw mniq mowic balay qnlhangan cusu (brah niya ha u ini baka qnlhangan cusu) na teyngsu u ida nanaq knbaraw bay knkana qnlhangan.