cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malaysia
Ti-ri(地理)
Tu43  knkana qnlangan knhbrawan hiyi sediq ka Malaysia, tu68 knkana qnlhangan knrbangan ka tndxral dha, knhbrawan hiyi sediq u  3,170, knrbangan tndxral u 329,847 pihwang km. Wa mniq tudaya cutaw, weytu u wa mniq iyax peywey 1˚ seyng dhuq 8˚ seyng (Niqan tutiping dxral nniqan ka mniq turahuc 1˚), cingtu u wa mniq iyax tunarac cing 99˚ dhuq tongcing 99˚ seyng dhuq tongcing 120˚. 縮圖|Lnlingay nniqan mndungus qtan ka Tunarac mkngahu ucilung Malay Pantaw Tyawmantaw Ponghng co. Pusu balay u pnspuwan Tunarac Ma mi Tuiwil Ma (Malaysia Pataw) ka Malaysia, wa mniq kcka ka Ucilung Tuhunac. Dxral dha Tuiwil Ma tudaya u mslutuc qnlhangan Thailand, kiya mi  mslutuc Tunarac Ma na Brunei mi Indonesia. Kiya u msupu tuhunac na Singapore muda Ucilung Joho mslutuc, tnucilung dha u mslutuc Vietnam mi Philippines. Tnuayu dxral saya u wada ptura bay psdhu, kiya u muru lnlingay nniqan muda ptuayus, kncka u kiya ka knkana yayung alang mkbrnux Wawi mi yayung Kre (Golok River). Malaysia u niqan biyax dha qmlahang duma tawyu Ucilung Tuhunac, mray so Tanwancyaw u dhiya ka dmuwi biyax qmlahang, binaw tuayus quri ucilung daw ida niqan pprngawan dha nina. Malaysia ka murux balay to bay qnlhangan niqan dnuwi dha biyax qmlahang Asia Taru mi Malaysia Cyuntaw,  wa mniq Joho co tuhunac Pncn keyng Tanjongpiay ka putting bay hiti Asia Taru. 縮圖|Jnko mitu Malaysia (sediq/pinghwang km.)
Jn-ko(人口)
Sediq Malay ka knkan 56%, Hwajn ka 23%, Sediq Tnpusu ka 11%, sediq India ka 7%. Spuda bntasan keyngpo pa, sediq Malay ka muru uuda waya Malay (Waya lnhaya) na Muslim. Mniq seyji ka dhiya u niqan balay biyax dha dmudul. Hnyuwan Sediq Tnpusu u sbuway duma uxay sediq Malay na Sediq Tnpusu uri, kiya ka knkana sediq Thai, sediq Khmer, Cham joku mi Sabah mi Sarawak na  Sediq Tnpusu. Uxay Malay Sediq Tnpusu mniq Sarawak u hmrinas knkana knhbrawan hiyi sediq, mniq Sabah u hmrinas 2/3 hiyi sediq. Pantaw u niqan ini khbaraw hiyi ka Sediq Tnpusu, mniq hiya u splawa dha Orang Asli. Quri so ima ka psdhuwan hnyuwan Sediq Tnpusu u ini pntna kana ka pnwaya knkingal co.
Wun-hwa(文化)
Malaysia u pnspuwan knhbaraw bay kluwanan minjoku, knou bay kluwanan  bungka mi kari syakay. Mwaya bay bungka ka snpeyyah tndxral Sediq Tnpusu hiya, bukuy daw miyah thdil hini ka sediq Malay. Cyoka bungka mi bungka India ka niqan bay dnlulan niya, malu snolun dhuq qnlhangan icil mawyi prading pplaq balay mniq nniqan dxral hini cida. Quri so knbeyhing bay dndulan niya bungka Malaysia ka bungka snpeyyah qnlhangan icil, kiya ka knkana bungka Posu, Arapo mi Ingkoku. Alaw quri seyji cyeyko seyhu, malan ka so pprngawan ppsdhu syakay, quri  so ini khbaraw joku u wada danan muru tikuh ini pntna bungka. 縮圖|Kingaln cingcnsu wa mniq Pucng Kngkawas 1971 cida u, wada phiyu kingal ‘Qnlhangan Bungka Cngce’. Quri so cngce niyi u wada psdhu bungka Malay, pusu na balay u muda phiyu waya bungka Sediq Tnpusu Malaysia, ya balay ka knkana mndungus na so duma kkluwanan bungka uri, kiya mi Islamkyo u kasi ka ppwaluk balay dmudul bungka Malaysia. Cngce niyi u wada dmudul hniwan kari Malay u mkala quri hniwan kari icil. Seyhu ka tumal dmudul quri bungka, maku so ini qqaras ka uxay sediq Malay, lnglungan dha u wada htranan stkuhan qmita ka jiyu bungka dha, qnpringan pnssliyan Hwajn mi sediq India u muda pusa kari ppatas peywangru, tmiyu seyhu u pnwaya kingal ini pnlngu mincu na bungka cngce.
Yisu inggaku(藝術音樂)
Pnsltudan yisu Malaysia, pusu na balay u quri snquri, tminun, qqiya ging. Qusi so knkana pnsltudan Yisu u, butun puting Malay, lubuy sbiki, tinun rncuhan rasoku. Klaun bay kana sediq u ubungdqras smnalu qhuni Sediq Tnpusu Tunarac Malaysia. Txtaxa minjoku u niqan tukubeycu ini pntna yisu pyawyeyn kana, ini ptturu kana ka txtaxa dha. Binaw, Malay yisu u balay bay wisu ptura balay wada runun dndulan bungka tudaya India, alaw niyi u dndulan rikisi India.
Wenswey(文學)
Malaysia u niqan mdhu bay pnsltudan quri tnkari, kndadax ini awah ka bbatas ji brah cidaa daw tnaniqan da, ida lmutuc dhuq saya. Knkingal qnlhangan Malay Sutan u wada phiyu pnsltudan wenswey dha nanaq, wada dndulan cbiyaw ida niqan ka pnngalan kari mi lmutuc srwarang hiya ka  pnngalan kari Islam. Hwajn mi India wenswey u spuda nanaq knhbrawan hiyi dha mniq Malaysia mi kndudul mrana qtan balay uri, kiya mi kndadax 19 th prading,prading niqan ka patas bntasan ji Hwawen mi ji India dxral nniqan hiya, eygo uri ka qtan bay wenswey mi kari. Prading niqan kikay insacu ka pusu na balay uri, so kiya u knhbrawan bay sediq ka malu qmita bnatas wenswey, to bay  bnatas bawa kana ka weyswey cuxal han, niqan pila sediq ka dhuq mari. So kiya, mkla eygo ka Malay hwangjoku, kiya mi wana mkla smpu ji Malay ka kcka mi llbu cyeycng u ida niqan kingal tnayus niya. Kngkawas 1971 cida, seyhu ka muda dmudul uuda, wada pdudul ini pntna kari wenswey.
Mchiya uuqun(美食)
Mchiya uuqun Malaysia pa ptura quri so pnspuwan knou ini pntna minjoku dha. Snpeyyah tnayuc kcka knlhangan mi ssiyaw dxral nniqan dha u knou bay ini pntana bungka, niqan knbeyhing bay dndulan niya mchiya uuqun. Knbeyhing bay biyax dmudul niya ka sediq Malay, Hwajn, India, Thailand, Jawa mi Sumatra na bungka,  to bay so nniqan qnlhangan dha u wa mniq ddaun elu ncbiyaw malu knux mawyi. Mchiya uuqun Malaysia mi Singapore mi Brunei u mntna balay, kiya mi mntna balay mchiya uuqun Philippines uri. Singapore u quri so Cawco mi sediq Holo ka pusu niya, so kiya u aji uuqun dha u mquri so Cawco mi Hudyeyn uqun; qori so Tama u, kiya mquri Holo, Kwangtong, sediq Hakka ka pusu, kiya mi niqan ka sediq Kwangsi mi sediq Huco uri, so kiya aji uuqun dha u pndungus balay kiya, ini pntna ka nniqan co u niqan ini pntna kluwan damac, kiya mi uuqun mniq Malaysia pa ini pntna damac pusu pnyahan niya. 縮圖|Knbeyhing bay byo Tunarac Hunac Asia- Pingcng Ciresu knrdax bay camaw niya, snturung smsung burah kngkawas Hwajn
Diyax sngayan mi smsung(假日與節慶)
Qnlhangan pnspuwan knou bay kluwanan minjoku ka Malaysia, sediq Malaysia kingal kngkawas u muda smqaras smsung ou bay diyax sngayan mi uuda smsung. Duma diyax smsung ka snpeyyah Ryeynpang syeynpaw pkla pspuwan diyax sngayan, duma u spuda txtaxa cosu muda pkla ka pspuwan diyax sngayan.
Spruwan bay qmita diyax smsung ka kngkawas idas 8 diyax 31 diyax smsung Dukuricu, muda dmahur lmlung kngkawas 1963 idas 9 diyax 16 pnspuwan  Malayya Ryeynpang, Sabah, Sarawak mi Singapore phiyu kingal burah qnlhangan (Singapore u wada mniq kngkawas 1965 ka mlatac). Smsung Rawtong (idas 5 diyax 1), Pntinga knbeyhing bay bukung weynso  (idas 6 tu1 diyax sngayan tu6 diyax) mi knkingal co Sutan/Knbeyhing bay mqlahang/Raje/Pntingan Co weynso uri ka spruwan qmita diyax, alaw tu3 diyax niyi ka pnwaya diyax sngayan knkana qnlhangan Malaysia. Pnspuwan diyax sngayan Malaysia u niqan Nongri Smsung Burah Kngkawas, Smsung Kaycaya, Smsung Smipah Utux Naqah, Smsung Mqaras Pntingan Yesu.
Alaw Islamkyo ka Malaysia tu3 knbeyhing snhiyan uri, so kiya, pusu diyax smsung Muslim u pspuwan diyax sngayan kana uri, mray so  Smsung Kaycay (Hari Raya Puasa或Hari Raya Aidilfitri), Smsung Haci (Hari Raya Aidiladha), Smsung Huyri Weyntan (Islamic New Year，Awal Muharram), Smsung Pntingan Krancing mi Smsung Pntingan Muhammad.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan Maw-ring
Nsgan Mawring o nkingal alang nyusan Kaw-syung, ga mniq tgdaya nklaan hidaw tghunat muhing nklaan hidaw Kaw-syung, mgtgut tgdaya alang nsgan Tawyeyn, mgtgut ryaxan hidaw alang nsgan Ryu-kwey, duri ni mgtgut ryaxan hidaw alang nyusan Pin-tung nsgan Kaw-su, ni mgtgut nklaan hidaw alang nyusan Tay-tung nsgan Yeyn-ping, duri ni mgtgut tghunat alang nyusan Pin-tung alang nsgan San-ti-men ni U-tay. Knhbragan seejiq na o kingal kbuhug mngari knxalan kbkuy, kska alang Taywang o hiya ka ghhaw bi seejiq niya, aji lala ka seejiq alang Maw-ring nii. Alang nsgan Maw-ring nii o nniqan alang seejiq tnpusu Tay-wang, tduwa dhiya nanak ka kmlawa alang nii, kska alang Maw-ring hiya o niqan alang Wan-san-ri, Twowna ni Mawring tru alang.
Ris(歷史)
Nsgan Maw-ring nii o nniqan seejiq Rukay alang Wan-san(Watowrung), alang Towna ni alang Ma-ya,mgtgut tgdaya alang Bunung Marisan, mgtgut nklaan hidaw alang Bunung Neypnru, tghunat o  mgtgut alang Paywang seejiq Rawar–ya. Hangan Maw-ring sbiyaw o Towna sun, kari Klmukan o ‘Twen-c’ ksun. Prajing klwaan Nihung siida, seejiq tnpusu hini o asaw mqraqil bi knlwaan Nihung, kiya ni mseupu seejiq kngkingal alang mkan Nihung, kiya ni ana yaa lala ka kensat Nihung wada dha phqilun o kiya ni pucing ni buji ida ini dgiyal puniq ni qungu, biyax qngqaya Nihung o wada sdgiyal ka eejiq tnpusu da. endaan nii o ‘Edaan Twenc’ ksun, manu kika Twow-na ksun tmngahan ida bitaq sayang. Paah 1920 hngkawas do, klwaan alang paru Kaw-syung nsgan Cisan ka alang Twow-na nii da. Babaw mhdu tmjiyal ka tg2 tgjylan babaw dxgal do, ida Twow-na ka hangan na. Kiya ni 1956 hngkawas siida, yaasa alang Twow-nanii o mkla bi hmuma jyuring, psdkuun kana alang Taywang o, dhiya ka dmgiyal niya, manu saw nii do pthangun dha Mawring ka alang Twow-na da, ida bitaq sayang. Aalng Maya o Maw-ring ksun dha kmpriyux tmngahan uri.
2010 hngkawas 3 idas 4 jiyax siida, alang Maw-ring o strung paru balay runug Kaw-syung ksun, 6.4 ka kmpraan runugnii, ida paah 1900 hngkawas o bitaq siida o, ungat saw nii paru bi runug muda alang Maw-ring nii.
Paah 2010 hngkawas 12 idas 25 jiyax, dha alang paru kaw-syung nii o pspuun kingal paru alang da, kika alang paru kaw-syungsayang da. Ana ya saw kiya o, ini saw seuxal dhiya nanak kmlawa dhiya nanak, klwaan paah thowlang alang paru Takaw ka dhiyanii da. Wada priyuxn ka《Gaya kklawa alang》, mgay brax kklawa dha nanak alang ka gaya nii, seejiq tmpusu o tduwa kmlawa alang dha nanak msa. Paah hiya siida, alang nsgan Maw-ring nii do tduwa gmaaw thowlang dha nanak ni kmlawa alang da. Duri, ida murug《Gaya kklawa alang》, alang nsgan Maw-ring nii o pruway bi nniqan dseejiq tnpusu, dhiya nanakkmlawa alang, ini pndka elealang Klmukan, alang Maw-ring nii o tduwa gmaaw thowlang dha nanak ni kmlawa alang, aji snkgulan paah thowlang paru Kaw-syung baraw ka thowlang dha, niqan nanak ka gnaaw dha pnslian empprngaw, smmalu nanak gaya uuda dha qmpah ni kmlawa alang.
Kska alang nsgan Maw-ring o kmguaw saw seejiq qmpringan Rukay ka hbaraw balay, kiya ka kiya ni pnkari dha nanak ka tru alang nsgan nii o ini hari pndka, （pnkari Twow-na o‘Thakongadavane’,pnkari Wasan ‘Oponoho’ ni pnkari Maw-ring ‘Teldreka’）, tru klgan kari nii ka pusu bi kari dha. Alang Maw-ring nii oga mniq ddgiyaq, ana manu sspriq, qqhuni, qqbhni, smsamat, qqsurux… ga meudus ska hiya, malubalay yahan rmigaw, pteura balay malu kndsan nniqan dha. Paah 2001 hngkawas 12 idas, phyugan 「Maw-ring yahan rmigaw pnhyugan klwaan」ka alang Maw-ring nii da, kska Taywang o niqan bi hangan niya yahan rmigaw ka alang nii.
Alang Twow-na ni sapah snalu btunux
Alang Twow-na o nealang seejiq Rukay, seejiq na hiya o ‘Kunadavan’ ksun dha tmngahan nanak ka alang nii. Kari pnegkla rudan dha o yaasa dndulan huling mqalux dhuq alang hini ka dhiya msa, alang nii o ini ksula qsiya, tlbuan ddgiyaq malu balay niqan.
Alang Twow-na o ga mniq kska bi dgiyaq, ida bitaq sayang o mterura bi kndsan dha nanak seejiq Rukay, sapah dha o snalu tapaq btunux, bbtunux nii o saan dha hmaqul ni kmudaw siyaw yayung ulay, ka btunux nii, psnakun dha snaw ni kuyuh ka btunux, tai ka btunux kuyuh o sbhuran bgihur do ini biyaw stmaq,tai ka btunux snaw mqalux o shjil bi ni malu ngalan dnamux ni smluun dha srakaw. Saw nii ka kari dha, snalu btunux ka sapah o ini bi rdagi runug ni ana yaa srnabaw, rbagan, krpuhan ni misan o smeuxul bi lnglungan seejiq msa.
Duma na sapah snalu btunux ga, tai ka erut rhngun o psiran dha hnyigan quyu mlhay, iiyux dha pgkla sapah nii o sapah bukung alang dha, kana eleelug alang hiya o kdrmtun dha rmisuh matas kana, malu balay taan.
Seejiq Rukay alang Twow-na hiya o mtbiyax bi qmpah mhuma ana manu uuqun pnegalang, saw ka payay slaq, bunga, sqmu, kika pusu bi uqun dha. Sgnaah ta bukuy alang qmita o niqan kingal qmpahan ga tlbuan dgiyaq, qmpahan hiya o gdha hmaan pnsenak payay mqalux, yaasa jiyun dha smapuh smiyan ‘Tapakarahavawang’  kngkingal hngkawas, iiyux dha qqaras tmdahu utux smblaiq dhyaan.
Pnegdxgal
Nsgan Maw-ring nii o ga mniq tghunut pusu dgiyaq tgska Taywang, kmpraan dgiyaq na o paah 230 tnxalun ni bitaq 2700 tnxalun, drdowras bi ni naqih daan, karat na o mtalux bi ni sqixan hari, yayung Cwowkow o ga muda ska nniqa hini.
Tasil Wasan hnici sbiyaw
1978 hngkawas siida, tmegsa ku ptasan paru Pin-tung slhayan mtgsa siida, ga quri tgdaya yayung Cwowkow hiya o asi lu hmjiyal tg1 ni tg2 ka tasil pnsiran rudan dha sbiyaw, pthangun「Kupaca-e」ni「Cupuriri」 mtgsa Kaw ka dha alang nii. 1984 hngkawas siida duri o hmjiyal tg3 tasil Wansan hiya duri ka pnsiran rudan sbiyaw, ptgangun 「Sanacire-e」 ksun. 1989 hngkawas duri o ngalan klwan ka tru nniqan rudan sbiyaw nii o ngalan dha cigtru nniqan qnquran rudan sbiyaw 「Wasan tasil pnsiran」ksun. Duri ni mtgsa Kaw o hmjiyal tgspat duri ni「Tacara-u」ksun dha tmngahan. Kana tasil pnsiran rudan sbiyaw 「Wasan tasil pnsiran」nii o, seupu kana o spat nniqan ni maxal spat ka tasil pnsiran rudan dha seuxal.
Alang nsbiyaw Trdka
yama Rung-tow
yama tunux quyu
smapuh dembrax Wasan / smapuh utux rudan
Twow-nasmapuh payay mqalux / Tapakarahava
Mawring smapuh meysa quyux
Qnawan ddilun
= Qnawan ddilun （電話） = Qnawan ddilunMalux nami kesun Qnawan Ddiun ka qyqeya nii we, niqan naq pusu na kari: Cbeyo, hani hari meyah qmlahang yami ka, Tanah Tunux ciida, kika kleeluw pheyu eruc ka Tanah Tunux ma, blebin qnawan, iya ba mhmeti psetuq ka qnawan nii kesun na rudan miyan cbeyo. Bobo na, splawa nami na sapah ptasan de, mgeriq bubu qnawan nii ka zunsa Tanah Tunux ma, ga mprengo,ga mrrengo daka ima zunsa nii, mesa lmngelung ka rudan nami, ma so hari ga rmengo utux mesa. Klaun daha mesa mphaduc kari ka qnawan nii de, asi daha tnyani mesa Qnawan di, kari Tanah Tunux ge “deng-wa” mesa, kari Telu saya de “teng-hwa” mesa.
Alang miyan Gluban we, betaq ku yong-nense hari ka niqan deng-ki, berah na han we, hmiru miyan kan-tera, lmungu nami qhuni ka pure ido, hmanguc damac ma dngedang qsiya mtilux. Muuyas ku so-cyu hari de, niqan terebi duma ka seediq alang miyan di, ani si ini keegu sapah dehuk maruy terebi nana, bobo na dungan we, niqan ga-su di, kika ini nami lungu qhuni kndalax ciida di. Betaq bale meyah ku mgsense Hori de, blebil ciida Qnawan sapah ka seediq alang nami di, bubu na Qnawan sapah nii we ini pgriqi, asi ppexi. Ini nami blebil Qnawan sapah han ge, wano ba sapah ptasan ka, niqan Qnawan pgriqun ma, kndudul mntena kana ka bubu miyan Qnawan sapah duri di, tngiyo ppexan. Kndalax niqan ten-naw nii de, smmalu Qnawan Ddilun ka seediq Dame quri hunac hii di, mgaya bale han we, paru, chedin ma mkere brigan, asi nanaq ka seediq niqan pila, dehuk maruy Qnawan Ddilun kiya ma, so ke-sacu, so qbusran peni. Ye wada ini dehuk maxal knkawas ho, kika prading niqan Qnawan Ddilun biciq so ka, ga ta dooyun saya nii di, tiku hari bnrigan na duri, ani si egu riyung klegan ma, mnlamu naq ka ko-si msalu Qnawan Ddilun nii duri. Ado ka asi psai lubuy ma, asi dsdesi ani inu ka Qnawan Ddilun nii, kuxun riyung dmoi uniima, ani laqi muuyas duri we, sbaruy tama bubu daha ma, dsdesun daha mosa muuyuas ngerac. Kuxun riyung dmoi laqi muuyas ma, riso weewa ka Qnawan Ddilun, ado ka ini pntena Qnawan sapah, egu riyung so tthiqan laqi ma riso ka Qnawan Ddilun, ado mkela dmoi te-naw ka mnuuyas hndure, kika ini daha saani inu ka, dmoi ma theyaq Qnawan Ddilun, so ka rudan hari ini kela dmoi te-naw de, ini naq sriyung theyaq Qnawan Ddilun ka dheya, ngalun daha Qnawan bale dmoi.
Ani naq kesun malu bale ka, niqan Qnawan Ddilun nii we, niqan ka naqah na duri, tmgesa ooda naqah laqi riso hari, kndalax Qnawan Ddilun smneeru oda naqah ka laqi ge, ini kkela ka tama bubu daha, ado ini dehuk hiya ka, knkela daha dmoi Qnawan Ddilun ka tama bubu daha. Qnawan Ddilun nii we, smnegun bnarah te-naw, kika maha mntena te-naw ddilun bobo beyax na duri, ga kndudul so besyax na te-naw ka, beyax na Qnawan Ddilun nii saya di ma, ngalun sasing-ki psasing, mangal kari rnengo seediq ma, qtaan ega duri, uxe pkberih di, maha rmabang malu bobo na Qnawan Ddilun.
Snakun:Tgdaya
Kumay
= Kumay(熊) =
Snakun:Toda
Qngqaya Cinun
Qngqaya Cinun 織布工具
Tunan Truku sbiyaw o spagan qabang ka babaw dxgal, kiya do psaan dha babaw snpagan qabang ka ubung, tluunghiya ka kuyuh Truku, mangal wahu.
Qaya cinun o saw nii,
1.ubung,snalu qhuni, djiyun tminun.
2.qataq, snalu qhuni,djiyunmslagu waray cinun.
3.knisul(kusut),snalu djima,djiyun dhug waray.
4.buji(sntruma)snalu djima, djiyun daqut matas.
6. kikut, snalu djima,djiyun pskrut tninun.
7.gikus, snalu djima,djiyun peaway waray tminun..
8.wahug cinun ,tnunan waray nuqih,, djiyun pskrut haut  hwihuk.
9.jisayan, snalu qhuni,djiyun psbkug waray psaun ubung. .
10.ciyadan, snalu djima,djiyun snuyuk nuqih.
11.surul, snalu buut samat, djiyun psdhug ciyadan smuyuk
nuqih.
12.bluhing, snalu djima, djiyun psaan waray nuqih.
13.gluq walu  snalu kahat walu, djiyun psdhriq waray nuqih.
14.dowsan snalu djima, djiyun msbkug waray.
15.daus, snalu qhuni,djiyun maqaxwaray.
16.smlaan, snalu djima, djiyun pdangaw waray pdaun bgiya.
Nsgan Hu-ping
Alang nsgan Hu-ping（pngkari seejiq Ngayngay mkTapu o foˇpinˇki+，ni mkSseyn ofoˇpinˇkiˊ） o tgkingal nsgan alang paru Tay-cung Cung-hwa-ming-kwu, ga mniq nklaan hidaw alang paru Tay-cung. Knhbragan seejiq na o 1,08 kbuhug, kska alang paru Tay-cung o hiya ka tgparu balay alang, kiya ni hghaw bi seejiq niya, aji hbaraw. Alang Huping nii o wana hiya ka bnkgan qpahan alang seejiq tnpusu Taywang.Knlbangan dxgal na o mkala 1000 10kb tnxalun², psdkaun kana alang nsgan Taywang o alang Huping nii o tgspat knpraan na ka alang nii.
Alang nsgan Huping o bnkgan qpahan alang seejiq tnpusu Taywang, tduwa dhiya nanak kmlawa alang,niqan nanak brax dha qmeepah alang uri, ini bi pndka duma na alang nsgan alang paru Tay-cung. Bnkgan qpahan alang Huping o kika pusu mklawa ni mqeepah, bukung na o aji snkgulan paah alang paru Tay-cung baraw, tai ka seejiq gneegan prngagan pririh rmngaw o kika pusu stmaan phiyug gaya ni kmlahang alang.
Ris(歷史)
Klwaan Nihung siida ka Taywang han o alang Huping nii o nsgan alang paru Tay-cung alang Tungse nniqan seejiq tnpusu.Knsat ka kmlawa dhyaan siida. Yaasa seejiq embgala Swangci  mniq dgiyaq Muteynring tmnjiyal Nihung do o, bkgun Nihung tru alang （Mayhuping、Cyuryangci ni Cyayang） da, ni maxal rimaka hasisyu sapah kingsat, duri ni maxal ka alang seejiq tnpusu. Pskixan dha mseupu mniqka kana seejiq tnpusu ni iiyux dha qqlahang dhyaan.
1945 hngkawas do, mangal brax kklawa alang Taywangpaah thowlang Nihung ka thowlang Cung-hwa-ming-kwu nii da, paah hiya siida do, ngalan nsgan alang paru Tay-cung ka alang Huping nii da.Kska na hiya o niqan Nanse, Teynrun, Pow-ay, Ceyu, Takwan, Cungkeng, Risan, Pingten mspat alang. Paah 1949 hngkawas 3 idas do,pspuun alang Yusan Sing-I ni alang Nnkaw Jen-ay, pthangun na Cunghung  ksun. Dhuq 1950hngkawas do, wada bkgun pxal qpahan na duri ka alang nii, kika alang maalang paru Tay-cung alang nsgan Huping ksun bitaq sayang da. 1973 hngkawas siida, wana alang Risan ni Pingten ka pklwaan Risan mklawani mqeepah alang ksun. Kiya ka kiya ni, 1980 hngkawas siida do, ida pklwaan alang nsgan Hupingka dha alang nii duri.
2010 hngkawas 12 idas 25 jiyax siida, yaasa spuun maakingal ka dha alang paru Tay-cung do, ngalan alang nsgan Huping kska alang paru Tay-cung  da.Kiya kakiyani, ini tduwa dhiya nanak gmaaw thowlang dha nanak ni kmlawa alang dha nanak siida han. Kiya ni, paah 2014 hngkawas 12 idas 25 jiyax siidado, wada pryuxun ka 《Gaya kklawa alang》nii do, paah hiya siida alang nsgan Huping nii o tduwa dhiya nanak gmaaw thowlang dha nanak ni kmlawa alang duri. Kska alang paru Tay-cungsayang o, wana alang niika tduwa dhiya nanakkmlawa alang ni qmeepah alang, aji skgulan paah baraw bukung dha.
Pnegdxgal
Alang nsgan Huping nii o ga mniq cignklaan hidaw alang paru Tay-cung, tgdayana o paah ryaxan hidaw bitaq nklaan hidaw o mgtgut alang paru Myaw-ri Curan, Tay-an, ni alang paru Sin-cu Ceynse, ni alang paru I-ran Tatung. Quri nklaan hidawni tghunat o mgtgut alang nsgan Sin-se ni Tungse. Alang nsgan Huping nii o ga mniq tghunat yama Sweysan, paru bi yayung Tacya ga muda kska na hiya. Karatna mquri ryaxan hidaw o muxul balay, mquri nklaan hidaw o msquy hari. Pnhmaan dha o niqan mami, nasi, apu, kiya ni quri nklaan hidaw do, saw ka ringgu,qlupas, tmana, walu, kika pasu bi hnmaan dha ni ngngalun dha. Duri ni yayung Wuring Cicyawan hiya o niqan qsurux
Yama
Alang nsgan Huping nii o ga kska hiya ka yama Sweysan ni paru ddgiyaq Taywang, kmpraan na o paah 2000 ~ 3000 tnxalun baraw, lala bi ka ddgiyaq mkala 3000 tnxalun ga kska na hiya.
Yayung
Alang nsgan Hupinghiya o lala bi malu taan ka yayung, saw ka qiri endaan yayung,rrucing, ttasil, pncingan hrus bung bung yayung, aji hmut knmala taan. Alang nsgan Huping o gamniq tgdaya yayung Tacya, tai ka alang Ce-yu ni Takwan o ga mniq tgdaya tgskayayung Taan.
Ulay
Siyaw yayung Tacya o niqan ulay Kukwan, Riren ni Maring.
Syenyakow
Ga mniq alang paru I-ran Tatung ka Syenyakow nii, ggtgutna hiya do kika nyusanyayung Ranyang ni yayung Tacya da.
Hangan alang ni alang nniqan
Alang Ngayngay：Paah alang Tungse mgriq mquri elug uusa yama Tsweysan, tduwa dhuq Cungkengri. Alang hiya o hiyi qhuni ni lxi jjima ka pusu hmaan dha. Alang Tsweysan nii o saan dha magi paru qhuni seuxal, ida ga hiya ka sapah nniqan dha seuxal. Sayang do ngalan dha alang pkrana ga mneudusna kska hiya da.
Alang Kukwan ni Risan：Alang Pingten, Risan, Pow-ay, Tenrun ni Nanse, ddealang nii o paah nklaan hidaw ni bitaq ryaxan hidaw o ga mniq ssiyaw elug Cungheng kana, kiya ka kiya nisayang do yaasa ga mssunu ka paah alang Kukwan ni bitaq Teci do, mstuq ka elug hiya da. Ssiyaw elug Cunggeng o kika alang bi seejiq Embgala, balay bi nniqan rudan dha sbiyaw, kiya ni sayang do, hbaraw bi ka seejiq Ngayngay ga mniq ska alang hiya da. Kukumingtu kmlawa Taywang siida, yaasa kmguwaw seejiq Ipaw ka smlau elug Cungheng ni magi paru qhini do, tduwa mniq alang Risan ana bitaq knuwan ka dhiya nii da. Mkleelug Cungheng o kmguwaw seejiq Ipaw ka ga mniq hiya, lala balay alang dha.
Pgaluk ngangut
Sapah qpahan nsgan alang Huping
Snakun:Truku
Alang paru Tay-tung
Alang paru Tay-tung o tgparu bi dxgal klwaan nyusan Tay-tung, ga mniq kska bi mkksiyaw nklaan hidaw nyusan Tay-tung, ni msskiyig nklaan hidaw Gsi-lung paru Ms-ba-lay, duri ni mgtgut hunat nsgan Tay-ma-ri, ni mgtgut ryaxan hidaw ni tgdaya nsgan Pyu-ma. Kmpraan dxgal alang paru Tay-tung nii o 110 10kb tnxalun², tai ka alang paru Tay-ping babaw wada ngalan nsgan Tayping alang paru Tay-cung ka nyusan Taytung do, maatgparu bi kmpraan dxgal 100 10kb tnxalun² kana dxgal nsgan klwaan Tay-wang sayang da. hmbragan seejiq na 10.5 mang hiyi maatg1 alang paru hmbragan seejiq dxgal nyusan I-ran ni Hwa-leyn ni Tay-tung, kana nyusan o yaa bi niqan smka patas sapah hmbragan seejiq ka ga mniq kska alang paru nii.
Endaan
Sbiyaw balay kuwah bi breenux Tay-tung nii o nniqan Seejiq Tnpusu seejiq Pyu-ma ni A-mis, iyax jiyax nii ka kndsan dha o mdeuda qmpag dxgal kana ka dhiya nii.
Klwaan Msquring ni klwaan Cing ka kmlawa Tay-wang siida, pthnganun dha Pyu-ma kana ka seejiq hini siida han, duri ni jima prajing smbarig ana manu djiyun ka seejiq Klmukan da. Siida, tai ka Klwaan Msquring o bitaq smkagul mrata niya miying xiluy liqa, manu saw kiya ni tmjiyal dha seejiq Pyu-ma mniq alang Ri-cya ni Tay-an. Sayang ka ga mniq ska bqrus alang paru Tay-tung hiya ka bqrus sapah Wan, ida ga rbngun hiya ka buut mrata Klwaan Msquring.
Tai ka ̔̕Paw-sang̕ o pusu bi elug alang paru Tay-tung sayang, kika hangan kingal alang A-mis sexual, maathowlang klwaan Cing siida ka Taw-kwang o, mnniq hini ka seejiq Ping-pu Si-ra-ya han, ida bi empitu hngkawas knbsiyaq ka nniqan dha hini, yaasa tqilan seejiq Pyu-ma do mquri tgdaya thjil da. Prajing hngkawa Syey-hung do seejiq klmukan Cen-sang mnniq dxgal Hwang-ryaw o phyug alang hin ini muda bbarig qaya dha Seejiq Tnpusu.hbaraw balay seejiq klmukan ka miyah thjil hini bukuy na da. Tgsaan dha qmeepah dxgal ka seejiq Pyu-ma ni aakingal alang da. Nhdaan bi hngkawas Tung-cu do niqan 28 lupung seejiq klmukan ka miyah tpusu mniq hini da,kiya do pthnganun dha alang ̔̕Paw-sang̕ da.madas duma na seejiq Klmukan miyah thjil hini, miyah rmiyux.
Iyax jiyax hngkawas Kwang-si siida, phyug Sapah qpahan "Pey-nan", bukuy na kmlawa Taywang hini dmudug kkpriyux alang ka thowlang rmigaw qmita Ryu-ming-cwan do, pthnganun dha "nyusan nTay-tung" ka alang nii da. Kiya ni, knxalan Ni-hung siida do, pryuxan dha ̔Nan-syang Sing-cyey̕ ka hangan alang nii duri. Klwaan Cing siida wada dha biqun Nihung ka TaywangWada hjiqun Nihung ka dxgal Taywang do, pthangun dha ̔Pey-nan cyey̕ ka alang nii da. （Pey-nan cyey̕ ni ̔Pey-nan se̕ o ini pndka, tai ̔Pey-nan cyey̕ o elug uuda seejiq Klmukan ka nii, tai ka ̔Pey-nan Se̕ o alang nniqan seejiq Pyu-ma ka nii, kika pusu bi alang ga niqan seejiq Pyu-ma sayang.
Dxgal
Aalng paru Tay-tung nii o ga mniq iyax tghunat nklaan hidaw Tay-wang, kiya o dgril bbaraw ka dxgal niya mgay bukuy dgiyaq ni brah na o mquri Gsilung paru msbalay, Ayus peaway pnteetu ga niqan Qpahan nsgan o ga mniq 121.10 knbaraw ayus pnteetu nklaan hidaw, ni 22.45 knbaraw ayus peaway tgdaya. Paah ryaxan hidaw dgiyaq driq Dgiyaq paru ayus tgbaraw bi mgtgut nsgan Pyu-ma, tghunat ryaxan hidaw o mddeeda mgtgut yayung Ci-pen ni nsgan Tay-ma-ri, tgdaya o mgtgut dgiyaq mssiyaw pnlaq nklan hidaw o yayung Hey-hwa ni alang nsgan Pyu-ma ka ayus na. Dalih Gsilung paru Msbalay ka nklaan hidaw ,ga mniq tghunat tqring tghunat Dgiyaq mkssiyaw pnlaq nklaan hidaw kana ka dxgal alang paru nii. qicing nklaan hidaw o Dgiyaq paru, paah tghunat bitaq tgdaya o 19.8 kr, knbragan na , paah tgdaya bita tghunat pusu yayung sqlalu o niqan yayung Pey-nan, Tay-ping, Ri-cya, Ci-pen, ni wada mssnegul sqlalu mtmay Qsilung paru Msbalay, kika dxgal maatptak ssnuan breenux alang paru Tay-tung nii. Tgbaraw bi ququy dgiyaq Ri-yi o 75 tnxalun, paah hiya mtduwa pddaan qmita kana alang paru Tay-tung, ga mniq tadus breenux Tay-tung ka alang paru Tay-tung nii.maadxgal ssnuan yayung Pey-nan ka nii. Misan siida, mquri tghunat sbgihur katgdaya nkl;aan hidaw o htran Dgiyaq paru Tay-wang ni Dgiyaq mkssiyaw gsilung pnlaq nklaan hidaw.,duri ni ga mniq tghunat nklaan hidaw siyaw pnlaq Taywang ka alang paru Tay-tung nii, ga sbhuran mgimax meuxul bgihur gsilung ka muxul karat na, kiya do ana misan ida meuxul karat na. kiya do ga mniq bgihur kntalux ka alang paru Tay-tung nii na misan ida meuxul bi ka karat niya, manu saw kiya do, mquri mtalux ni sbhuran ka karat alang paru Tay-tung nii.
Knhbragan seejiq
Yaasa smtrung1976 hngkawas paah nsgan Tay-tung kmpriyux alang paru Tay-tung do gaya kmhbragan seejiq o asi dhuq psttuku 10 kbuhug hiyi, saw ka 1974 hngkawas 10 idas 10 jiyax psepuun ka seejiq nsgan Pey-nan. Kiya ni wada mrana ka hmbragan seejiq hngkawas siida da, 2021 hngkawas 3 idas dhuq 10 bkuhug hmbragan hiyi da.
Ayus qqpahan euda
alang Ta-tung, alang Wen-hwa, alang Su-wi, alang Ci-pen, alang Nan-rung, alang Ceyn-sing, alang Hu-hung, alang Sin-sing, alang Hung-ku, alang Tey-hwa, Alang Cung-sing, alang Jin-ay, alang Yung-re, alang Pey-nan, alang Ceyn-he alang Ma-ran,alang Hu-kuw, alang Sing-kuw, alang Hung-yayn,alang Cung-san, alang Ming-sen, alang Cen-kung, alang Tung-hay, alang Ceyn-kuw, alang Cyang-kuw, alang Hu-sing, alang Hung-teyn,alang Hung-rung, alang Cung-cen, alang Ming-cu, alang Kwang-min, alang Yeyn-wan, alang Ceyn-nung, alang Kang-re， alang Sing-sen, alang Hung-neyn,alang Hung-re, alang Cung-hwa, alang Ming-ceyn, alang Cu-cyang, alang Nan-wang, alang Ceyn-yey, alang Hu-kang, alang Sing-yeyn, alang  Hung-ri, Alang bilaq Pawsang.
Mseupu kana o 46 alang, 1035 qpuruh.
Pgaya smapuh knciyan alang seejiq tndxgal
Epitu ni maspat idas hngkawas kjiyax, babaw mhdu kmtuy payay do, miying nanak jiyax qrasan ka kngkingal alang bilaq, muda pgaya smapuh knciyan.
Uuda dha pgaya smapuh nii o, ida bi tru jiyax ni bitaq empiti jiyax, kska uuda dha pgaya smapuh o htngayan meysa qmbliqan ni mgay qnaras, spruun dha bi ka rdrudan dha uri, tai dha aji bi shngiyun, duri ni, spruun dha bi ka pnspuan lnglungan, ini dha bi sliqi bitaq sayang.
Kana ka uuda dha pgaya smapuh nii o, snaw ka pusu bi stmaan, uyas ni grig o kika pusu balay, pnegkla kska pgaya smapuh uyas ni grig o, mslxan bi taan ka psnakan hngkawas ni knthlangan dha, ini bi tduwa hmtan ni smliq ka gaya dha nii, duma na uuda dha o, tduwa pseupu mtmay meuyas ni mgrig hiya ka kykuyuh ni lqlaqi, spuda dha saw nii mseupu meuyas ni mgrig, tai dhuq bi mseupu mqaras kana ni psluhay ni lmutut kndsan dha ana bitaq knuwan.
Niqan bi hangan taykung Tay-wang→pspruq blak teykung Han-tan-yey
Klwaan Ni-hung siida do, wada meungat hari ka pspruq lblak teykung Han-tan-yey ana inu alang Tay-wang da, babaw smiyan Klmukan uuda biyu ka pspruq lblak teykung Han-tan-yey ksun, kika qrasun bi seejiq alang paru Tay-tung hini, babaw wada ka Ni-hung do, wana uuda pspruq lblak teykung     Han-tan-yey ka pusu bi lnglungan dha, ini dha bi shngii, kska kndsan dha o wana nii ka spruun dha bi. euda dha nii o sduuy dha qbubur seejiq pspruq lblak ,ni rdax smbu ana inu, sddara ka qbubur seejiq sun haya qmita do asi sbu lnglungan seejiq, nii o niqan bi kkmalu niya qtaan paah kska snhiyan, nii pteeura knsuyang kndsan alang paru Tay-tung ka nii.
Snakun:Truku
Krig
thumb|krig (苧麻) Krig o pusu balay pnhuma pnegalang kndsan kngkingal ruwan sapah Truku sbiyaw, ida asi ka mhuma nanak krig ka kngkingal ruwan sapah,yasa ana manu quri hnalig ana snaw ni ana kuyuh ga ida asi ka krig nii pniyahan smluun lukus dha.kiya o qabang, ,pala kuyuh, usux,pdagit.lukus snaw, pala snaw, towrah, towkan, kray, habuk. Manu saw kiya do o krig nii ga ini bi tduwa ungat mniq kska kndsan Truku sbiyaw. Krig nii ka maalukus ga niqan elug niya,krig nii maanuqih nii o pnda gsak ka rhiq krig rmirih na hika gasilo kika nuqih ksun, pnaah nii kana ka waray tunun.4 pusu krig o 1 snpuan, 2 snpuan o 1 pungu, 10 pungu o 1 hkus, 4 hkus o 1 knsdan, nii o mttuku tunun kingal qabang. Kuyuh Truku sbiyaw oasi ka mklaqmnuqih, yasa qmnuqih nii o kika plealay bi smmalu waray da. Kykkuyuh ka Truku ka qmnuqih o qyutun dha gupun ka pusu nuqih, babaw na do bgbagun dha baga rqling bi nuqih, pdaun dha kulaw baga smuyuk, lala ka snyukan dha thngay baga do ngalun ni maabkuwir.
Mcinun brah na o asi ka dmgsay waray jisayan hiya ka kykuyuh o bitaq mttuku tunun kingal qabang kiya do ngalun ni psaun dha ubung da.
Tminun sun o pusu balay kndsan kuyuh Truku. Maaspruun bi hnigan ka kingal kuyuh Truku ga asi ka mkla bi tminun ni pmiri, kiya mtduwa ptasan dqras uri da.
Nasi ini kla tminun o emputut sun smhangan ni ungat risaw smkuxul qmita hyaan uri. Manu saw kiya do laqi kuyuh ga paah 8 hngkwasan na do smnegul bubu na ni tgsaan na ana manu saw qqpahun kuyuh Truku mniqa sapah,kiya o mmiyak ni mmkay sapah, pusu balay o smluhay tminun.lukus kuyuh Truku sbiyaw o suyang bi qtaan, pala o niqan patas dowriq, patas dowriq nii o dowriq rudan nii kmlawa tnan ka pusu na, rudan kuyuh o mkla bi tminun ni pmiri, tnunan dha nanak ka plkusun dha.
Kana lukus kingal ruwan sapah o mnda baga dha tmninun nanak kana, qtaan ta ka lukus plkusun kuyuh o usux, habuk, pala, pdagit. Kykuyuh Truku ga tgmkla balay tminun Seejiq Tnpusu Taywan.
El Salvador
thumb|Flag of El Salvador-Kwoci Sarwatwo(薩爾瓦多國旗)|alt=Flag of El Salvador|507x507px
El Salvador(薩爾瓦多)
Gaga kska Kska- Hunac Meycow ka El salvador, 13 50 N, 88 55 W ka gaga na nniqan.
Kana ka knlbangan na o 21,041 sq km（hangan na o Tg153）(knlbanga dxgal o 20,721 sq km, knlbangan qsiya o 320 sq km).
Kana ka sejiqun o niqan 6,156,670 hiyi.
Gaga San Salvador ka pusu alang paru, jiyax 15 idas 9 ka jiyax skrayan klwaan.
Manu ka dxgal El salvador ga wada sugan 74.7% ka dxgal qpahan, 13.60% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 11.70% na.
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Salvador Sánchez Cerén, pnaah hngkawas2014 idas 6 jiyax 1pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Sarwatwo(薩爾瓦多) = Sarwatwo Kunghekwo ( kari Sipanya o República de El Salvador, kana dha o Sarwatwo ksun. Gaga mniq daya klwaan Cungmeycow, ida wana hiya ka ini sdalih Tasian na klwaan, kana ka dxgal klwaan o niqan 21,393 km2. Klwaan nii ga daya gqian hidaw o mlutuc dha Kwatimala, daya hraan hidaw o mseayus dha Hungturas, gqian hidaw o mskiyig Taypinyang, hunac hraan hidaw o msdalih dha Fungsekawan. Pusu bi alang dha o gaga Snsarwatwo. Jiyax15 idas 9 hngkawan 1821 siida mswayay klwaan Sipanya.
Hangan klwaan(國名)
Kari Sipanya ga “pusu emptutuy knglangan” ksun ka “Sarwatwo”（El Salvador）. Hngkawas 1524 siida, manu ka empeeluk Spanya-Peyterwo Arwaratwo na nii ga thnganan na “Utux mu Baraw pusu emptutuy knglangan sng” (kari Sipanya：Provincia De Nuestro Señor Jesus Cristo, El Salvador Del Mundo）ka bnegrahan na dxgal, hici do asi dha ksi “pusu emptutuy knglangan” ksun ka “Sarwatwo”（El Salvador）” da, kiya ka “Sarwatwo” sayang.
Pusu spatas：Endaan Sarwatwo.
Hngkawas 1524 siida lukan Sipanya, iyax 15 idas 9 hngkawas 1821 do psgarang murux nanaq da, bukuy do nMosiketikwo uri da. hngkawas 1822 do mngatan ka Tikwo do teumal Cungmeycow Reypang. Bukuy mthurah mthurahhngkawas 1838 ka Cungmeycow Reypang o, pnsgarang phiyug Kunghekwo jiyax18 idas 2 hngkawas 1841 da. Mspais ka ruwan
Sarwatwo(hngkawas1982~1992) siida, ida psaping Cengfu ni qrpuhan msetluk ka mspais, wada hmrinas 75wan seejiq ka mhuqil ni meydang.
Bukuy duri o prajing hngkawas 2004 do pstuq kari ni matas patas pataspshdug (ptakar mspais) ka ruwan Cengtang.
Pusu spatas：Lnglingay Sarwatwo.
Kana ka dxgal klwaan nii ga 70% o Jungyey Tayti ni dgiyaq, yabi hari 610M ka Haypa na. Rahuq na mkiyig hunac dgring ni bbaraw na breenux hiya o ida mdgiyaq ni kawyuey kana da, egu dgiyaq mspuniq, thnganan dha “klwaan dgiyaq mspuniq” ksun dha. Haypa 2381M na mspuniq dgiyaq Snganna ga hiya ka bowqah bi pngpung. Mkgsilung ni llbu dxgal o ida mtalux ni mrusaw, msltu ka karac dgiyaq. Yabi hari mniq Ses 17-25 ka hngkwasan.
Sarwatwo ka ciway bi dxgal Cungmeycow ksun,ida hiya ka hbaraw bi sjiqan, mkungyeyhwa bi klwaan. Lmlamu ka qtaan ka nkiya,dxgal mspuniq o kiya ka mnkingal nanaq, kska na hiya o mgpajiq ciway dgiyaq ka niqan bi hangan na（Cerro Verde）ksun, dh aka dgiyaq Isake（Izalco）ni dgiyaq mspuniq Snganna dnii tru dgiyaq mspuniq o mgutu ni mqqpuruh dgiyaq mspuniq da.
Karac mtalux ka ssiyaw klwaan Sarwatwo ksun, gaga hiya kana ka niqan bi hangan ssaan msangay hagay gsilung.Yabi ltu kiya ka ddgiyaq, kiya ka kiya ni ltuan karac o ida hmrinas10 na wah!Kingal hngkwasan 4 klgan karac o ida hruan knudus kana.Kana ka ruwan o klwaan o niqan bbuyu ni dgiyaq, egu bi klgan ka mhru knudus ni ssama, manu ka ungac hari qtaan phpahran o krwahun dha bi qmita. Ida mniqan egu bi xiking, xiyin, ryohwang, syo dnii.
Pusu bi alang Sngsarwatwo ksun ga yasa mnrunu egu bi dni niqan bi hangan na da, sdalih na paru runu o mniyah hngkawas 2014, 7.4 ka rnuan ka runu.
Cyuns(軍事)
Qrpuhan msaping Sarwatwo ksun ga niqan rucyun, kungcyun ni haycyun. Hngkawas 1840 siida qrpuhan msaping Sarwatwo ga malaxCungmeycowreynpang, hngkawas 1931 do teumal prudu Sarwatwokungcantang iyux pgkblaiq kndusan, hngkawas 1969 do msupuHungturas mspais cucyo. Mspais ka ruwan klwaan siida, knsuyang na bi qpruhan mpais Atlacatl ga, mnteumal smipaq alang Mozote, kiya nimnhdu mpais ka ruwan Sarwatwo do, plihan hmrinas mdka ka qrpuhanmpais da. Sayang do qpruhan mpais Sarwatwo ga niqan 16,800 hiyi(kskana o, rucyun o yabi 15,000 hiyi, kungcyun o yabi 1,100 hiyi, haycyun o yabi 700 hiyi), psramal na qpruhan mpais o 9,99 hiyi, ida niqan ka cingcauri yabi 12,000 hiyi kiya. Djiun hbangan uda mspais o niqan GDP : 16.4% (FY98).
Egu na patas：Sarwatwo cngtang reypaw.
Sayang ga klwaan nii o niqan dha paru cngtaw, mnarac o kwocya kunghe reynmngtang （ARENA）ni meigi Farapntwo. Matimincu ceyfangcngseyn （FMLN）. FMLN nii ga paah hngkawas 2009 bitaq sayang. Hngkawas 2010 do kwocya kunghe reynmngtang （ARENA）nii ga mseasug, wada malax sjiqan o phiyug mgnarac na kwocya twancyey eynmngtang（GANA）, kiya ni hngkawas 2019 Sarwatwo msgaaw cungtung siida ida dhiya nanaq Napui Pukerey ka wada mangal, mnhdu hiya mpriyux kmlawa ka Sarwatwo.
Egu na patas：Cyuns Sarwatwo.
Cyuntwey Sarwatwo ga seasug tru klgan, niqan haycyun, rucyun ni kungcyun. sayang ga yabi naqan 17,000 hiyi gaga ruwan cyuntwey mpklawa klwaan.
Pusu btasun：jncyueyn Sarwatwo.
Mniq Sarwatwo ga, nasi ryocan ka qrijil, ida dha hlian saw mnnangi Twotay uxay uri o tduwa ka hritun ka rabu ni ini qlahang ksun dha mhili dungan. Duma saw ini kla saw mshjil, uxay uri o ini dhuq qmlahang enbuyas ka qrijil do, yabi pkbsiyaq hmkun ririh saw psruan dha. Ida mrudu bi ka nniqan dha, dqrijil o mrinah bi ungac brahan.
Sarwatwo nii ga wada dha laxan hngkawas 1983 siida na ka uxay ncyunfa na phuqil naqih endaan, kiya ka kiya ni ida mduuy phuqil naqih endaan ka cyunfa ksun, phuqil naqih endaan nii ga wana nanaq mspais ka dha klwaan eseisil siida o mduuy. Hici balay nduuy dha phuqil naqih endaan o hngkawas 1973.
Pusu sbatas：Cingci na Sarwatwo.
Pusu bi ngalan hbangan sjiqan klwaan o ida qpahun dxgal, kafey ni tapungka pusu bi. Ngalang nkiya truma dxgal o niqan xicing, xiin, reyohang ni syo(ruwan klwaan o niqan ka reykungkau yoteyn). Niqan ka psalu quri tminun, mqpah seangal ceuyo, puqan dnii ciway na kungyey, ida gaga mssli Sngsarwatwo ni kiyig na hiya. Duma na o iyux pdudug pnaah eseisil klwaan madas hbangan meiyah hini, bqanan dha ini ngali egu pila swey ka pnaah eseisil klwaan meiyah phiyug kungs(yabi 13% ka seelih dha). Klwaan nii ga smtama bi pila Meyyueyn ksun, ida ungac ka hwopi dha nanaq.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Ungat bi Shnhiyan Kingal ndaan(我最難忘的一件事)
El Salvador
Pusu sbatas：Cingci na Sarwatwo.
Ida Sarwatwo ka tgkingal pstuq matas “Cungmeycow cyomawyi seyting” klwaan. Cungmeycow cyomawyi seyting nii ga iyux pkbiyax spusa dha isil klwaan ka snalu dha uuqun, tang ni cyocing, tninun snalu lukus. Idas 4 hngkawas 2017, knxalan siida yasa lnglingay ni kungkung weysng dnii, ida Sarwatwo ka tgkingal mdakar kmarig nxiluy dxgal dha. Pusu nahiya o yasa mduuy cinghwau kmarig xicing ka kwangyey kungs, psruciq yyayung dha kiya ka sdakar.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Snhiyun mu bi balay,ida niqan kingal dngsun ta ka ita kugkingal seejiq,kaya ka kiya ni,asi ka msuupu mddnyaw,kika dhgun ta ptuura dngsan ta,Paah bulay bitaq saying.
El Salvador
Pusu sbatas：Pnseayus singcung Sarwatwo.
Kana ka klwaan Sarwatwo ga niqan 14 sng（departmentos）: Tduwa snakun 3 ka nniqan Sarwatwo ksun. Hraan hidaw o kika “La Zona Occidental ni kska o La Zona Paracentral.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Ka snlhayan mu o,niqan kingal seejiq Tgdaya,hangan o”Mowna Rudnw” ,ida bitaq saying, ungano mu shnqiyan ka seejiq nii,Hiya o pklu bi mnudu kska klwaan. Truku.
El Salvador
Pusu sbstas：Sjiqan Sarwatwo.
Bnatas quri sjiqan Sarwatwog (hngkawas 1961-hnkawas 2003, pnyahan：uuqun Reynhekwo ni qpruhan nungyey, hngkawas2005). Kana ka sjiqan Sarwatwo ga yabi niqan 670 wan, kska na hiya o gnmaxan dara InOw( kiya ka lutuc gnmaxan dara seejiq Intian niSipanya) o niqan90%, seejiq bhgay o 9%, rahuq na 1% do o seejiq tnpusu kida. Pusu alang Sngsarwatwo o kika hbaraw bi seejiq, niqan210wan ka seejiq gaga mniq hiya, kana ka gaga mniq klealang seejiqo yabi 42%. Qtaan ka snpgan ni bnatas patas Reynhekwo o sjiqan Sarwatwo ksun ga kana ka dsnaw o 68 hngkwasan ka knudus dha, dqrijil o 74 hngkwasan dha kiya.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Nihung siida,wada bi kana lnglungan na ni brax naka qmlahang dseejiq dha nanak,Yaku sayang o，pkla munan ka kingal ungat mu bi shngiyan kingal ndaan Muna Rudaw. kika mnspi ku kingal saw smisug spi, niqan kingal kman Qmita ku kingal “sasaw samaw mlglug”,hangan na o “Iya bi snghak” Babaw qmnita ku da o，hmut tkkran ka iisur mu.
El Salvador
Pusu sbstas：Ttgsa Sarwatwo.
Nasi meuyas ttgsa tgbaraw Sarwatwo o ida ini bgayay hbngan, manu ka mkla qmita patas sjiqan o dhuq 84.1%.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
lnglungan mu da,bitaq aji hmut ngungu mu musa saan ngangut，plwanun ka Bubu Tama mu ni tayl angungu mu wah，rbangay ta qtai msa ku lmrglung.
El Salvador
Pusus batas：snhian prhulan.
Sjiqan Sarwatwo ga snegaaw snhii Teyncucyaw. Kana ka sjiqan klwaan Sarwatwo ga niqan 83% ka snhii Teyncucyaw, bgurah na prhulan o yabi15% hari kiy. Ida gisu kmdudul mrana ka snhii bguran prhulan Sarwatwo sayang.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Kiya ni mtaqi ku sku rabi siida luhmuya spii mu kana dutux qtaan mu kana kida，Tqhnga ku skluwi ni ini pstuq sryu ka mtltu mring asi sgskluwi mtutuy，tayal ngnngu mu nilingis mu. Wah…
El Salvador
Pusu sbatas：Gaya Sarwatwo.
Babaw na mnuda egu kbkuy hngkawas do, manu ka seejiq tnpusu Intian ga wada kpriyux ka kndusan dha da, ida ini kpiya ka hnridan dha Gygaya Intian, kndusan ni kari. Manu ka snhian dha Teyncucyaw o, ida gaga mniq ruwan smiyan dha kana da, kiya ni snhii bi Teyncucyaw ka sjiqan Sarwatwo.
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Paah hiya siida,“sasaw samaw mlglug” utux da，wah….kiya ha, Ungat bi shngiyun ka ndaan mu Kingal Ndaan nii.
Sapah Truku
Sapah Truku (太魯閣族的家)
Ini hmut miying dxgal phiyug sapah ka rudan Truku sbiyaw, musa pbiyi qnita na dxgal ska rnaaw ni mkrabi yaa mk3 rabi tmaga suyang spi, nasi malu ka spi na do mlawa lutut na miyah dmayaw phiyug. Snalu sapah o saw nii ka qngqaya na, qrul, djima, qhuni, qwarux, kurut. Qrul o ngalan erut, djima o ngalan dmanux ni qnabil, qhuni o ngalan knruh ni bhang, kurut o sdamux uri, qwarux o pskrut mkuy. Ruwan sapah o rbqun paah babaw dxgal quri truma, Niqan srakaw bubu bukuy rhngun, srakaw tama brah rhngun,，kneiyax o mniq siyaw tunux srakaw tama ni bubu, nii o tqian laqi rbnaw. dengiyah o tqian risaw ni wauwa, ni mniyah lupung. Tru btunux rqda, kiya o tama, bubu ni laqi nii o kingal ruwan sapah ksun pusu na. niqan ka pmkayan mniq kska rowan sapah.,spah Truku ga rbagan o bi mtleetu ni misan o meuxul ka sapah Truku sbiyaw, smkuxul bi mniq sapah ka laqi Truku sbiyaw, yasa meuxul bi ni mggealu balay ni mddayaw bi.
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Ungat bi Shnhiyan Kingal Ndaan
Snakun:Truku(太魯閣語)
El Salvador
Pusu sbatas：Tiyu Sarwatwo
Kuxul bi Yuntung Sarwatwo o kiya ka cucyo. Mnririh klwaan dha hngkawas 1970 ni hngkawas 1982 musa pspung klwaan isil na cucyotwey o ida mnangal tduwa musa pspung knglangan ''pey cucyo.Pusu bi saan pspung cucyo klwaan o kiya ka gaga Sngsarwatwo na Kuskateran Tiyucang. Tiyucang nii ga paah hngkawas1976 tduwa aan jiun da, tduwa saan 53,400 hiyi, ida hini ka tgparu bi tiyucang Cungmeycow ni Cyarepihay.''
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Seejiq tnpusu (takasagu)
Takasagu
Hngkawas 1615 patas Nihung niqan saw nii ka patas na Takasagu o gisu tmiyu hangan Taywang.
Kari pnrana
Babaw rmningat Taywang ka Nihung o lmutut ida saw endaan klwaan Mansyu siida, ngalan dha “seejiq mngraq” qmita, Taysyu12(maxal dha) hngkawas miyah tghuy Taywang ka laqi thowlang, ngalan “seejiq mngraq” ka seejiq tmpusu o niqan imi na pseanak qmita seejiq, powsa kari ka hiya o pthngani klgan seejiq Takasagu.
參考文獻
Snakun:Truku(太魯閣語)
Nsgan Pyu-ma
Ga mniq tgkska bi nyusan Tay-tung Tay-wang ka nsgan Pyu-ma（kari Truku o nsgan Pyu-ma；kari Pyu-ma o Pu-yu-ma；kari A-mis o Pu-yu-ma；kari Ru-kay o Pi-nang）, mgtgut tgdaya nsgan Ru-yey ni nsgan Yeyn-ping, mtlutut tgdaya nklaan hidaw nsgan Tung-he, mksiyaw nklaan hidaw Qsilung paru, mgtgut ryaxan hidaw nsgan U-tay nyusan Ping-tung, mtlutut tghunat alang paru Tay-tung ni nsgan Tay-ma-ri ni Cing-hung.
Nsgan Pyu-ma nii o ga mniq tghunat mskuwah breenux Hwa-Tung, ga piiyax paru dgiyaq Tay-wang ni dgiyaq siyaw pnlaq, knpraan dxgal mshrus o yaa bi niqan 60% knlbangan. Niqan yayung Pey-nan Ci-pun ni yayung Ricya ka muda sqlalu ska nsgan Pyu-ma nii, karat na o mtalux bi ni sbhuran balay,.
Hmbragan seejiq O yaa bi niqan 1.7 mang hiyi. rahuq alang paru Tay-tung ka yaa bi niqan nyusan Tay-tung o hiya ka tgparu bi nsgan, seejiq Klmukan ka hbaraw bi, yaa ni niqan 35% hiyi ka Seejiq Tnpusu,（Pyu-ma, A-mis, Ru-kay）, pneyahan paah qqpah dxgal ka pusu balay. Yaasa niqan ulay CI-pen ni kingal niqan bi hangan niya ka kuyuh Cang -hwey-mey ksun do, prajing qmpah qpahun yahan rmigaw qmita ka alang nii da, tai ka qqpah rmigaw qmita nii o mrana balay.
Endaan
Paah sbiyaw pusu bi nniqan biyax knlwaan Seejiq Tnpusu Pyu-ma ka dxgal  nii, kmlawa Tay-wang siida ka Hoeran han o ida sun Syung-tung Tay-wang ni seejiq Pyu-ma o Pi-ma-la̕ ksun dha tmngahan. kmlawa Tay-wang ka Cing-caw siida han o, ngalan dha dxgal Seejiq Tnpusu ka nii, ini tduwa hmut mtmay ni mlatat, siida o niqan niqan " maspat alang Pyu-ma",nii o pnspuan maspat alang Pyu-ma̕ sun.
Kari Klmukan ka "Pyu-ma̕"ksun o, lala ka pnyahan kari, saw ka snhiyun hari balay o ,pnaah hnang kari alang Pi-na-ski. Kari Seejiq Tnpusu o 「Pu-yu-ma」, pusu kari nii o ̔snparu ni tmdahu "mangal qaya bnegay ka tgbaraw bi hnigan seejiq", kmdamat embrax bi bukung dha seuxal " Pi-na-ra", kika pnyahan hangan tdruy qrngul Pu-yu-ma sayang da.
1875 hngkawas siida, pnhyugan hini ka Sapah qpahan Pey-nan Ni-hung, 1886 hngkawas siida do pryuxan Tay-tung Cu-ri-cow da, mnda bukung nyusan nii ka Hu-tey-hwa tama Hu-sec bukung Sapag gqringan Cung-yang. Pnhyug hini alang Peynan ka knlwaan Ni-hung siida, spuan dha nyusan Tay-tung Sapah qpahang Tay-tung. 1944 hngkawas 12 idas siida dowada dha laxan ka alang Pey-nan spuun dha peeniq elug Tay-tung（sspgan tg326 pnowsa patas Qpahan）, nii o tghici balay wada brahan nniqan Qpahan euda mniq Tay-wang ka Pusu Qpahan klwaan Nihung. Babaw mnhdu tmjiyal tnlangan do, elug o Tay-tung wada pryuxun nsgan Tay-tung da, wada psnakun ka alang Pey-nan.spuun nyusan Tay-tung tgdaya kiyig dxgal Seejiq Tnpusu.
1974 hngkawas siida, wada nyusan ka nsgan Tay-tung. pspuun dha alang paru Tay-tung ka nsgan Pey-nan, Nan-wang, Hu-kang,Yeyn-wan, Sing-yeyn, Ceyn-sing, Nan-jung, Ci-pen, Hung-teyn, Ceyn-he maxal nsgan nii. Spun kana ka hmbragan seejiq o 10 mang hiyi. maPyu-ma hangan na ka alang nii o ni aji nsgan Pyu-ma da, duri ni, yaasa ga mniq ska bi alang paru Tay-tung ka pusu Qpahan nsgan Pyu-ma kiya do ungat bi knsyangan niya uri da. babaw na hi do wada thjili alang Tay-ping ka Qpahun nsgan Pyu-ma da. 1922 hngkawas 12 idas 16 jiyax siida, ppyaan tdruy qrngul Pyu-ma o wada pryuxun hangan bgurah Tay-tung uri da（2001 hngakawas do pryuxan hangan ppyaan Tay-tung-da）.