cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Indonesia
Pntbale Knklangal（國際關係）
Sqlahang na Sukano ciida, ini sruwa pooda ptqbsuran ka sqlahang knlangan, ki knburux ma ini kdrumuc tuuman msuupu oda sndaling knlangan icil, melux pseyux oda knlangan ka Intunisiya. Betaq sqlahang na Suhatuo ka prdingan msuupu oda ppyahan ma niqal oda msdaling knlangan Sifang. Pnsdlingan na knlangan ssiyo Intunisiya, psrdlinguan ma pnheyu knlangan Tongya sehuwe ma Tongyafonghuwe, kana di knlangan ssiyo Yaco, malu bale ka pntbale daha. Knkawas 1990, psltulan spooda ka nunlixan pntbale na di Kongcan tang, Conghuwa Jenming Konhokuo. Knkawas 1950, Intunisiya tuuman ppheyu knlangan Renfukuo, ma tuman pheyu Pucemong Yuntong ma knlangan Isuran Ciyaw huweyicucu. Ma remux Tongse cuyomawyicucu, Kaynsucituwan ma Sucemawyicucu. Knlangan pnheyu suyosucu kuociyacucu, anu uxe knlmelux sntkuwan ppyahan suyo, knkawas 2008 malix msuupu luwan kii knlangan. knkawas 2016 idas kingal tuuman msua hii dungal. Knkawas 2016 idas 12 malix lixan na nii dungal. Knkawas 1966, Intunisiya mangal sdayo pnkrana kesun Jentawcucu, pnyahan hbangan nii, eguw pnyahan na di Mekuo, Sio, Awtariya ma Jupun.
Luwan mqlahang Intunisiya dmayu knlangan icil qmerac posa kari Isulanciyaw cuyi ma Luwan seediq tndhera. Knkawas 2002 pnperuq bakudang Hritawkuta, paru ba snliqan mhuqil, mangal luqah ka seediq. Pnsperuq bakudang nii, ddilan na ka oda ptrigo knlangan icil daka meyah posa hbangan pstuku seeliq knlangan icil, paru ba sneeliq na quri nii ka ingtunisiya. thumb|印度尼西亞派出的聯合國維和部隊. Snkgulan Intunisiya Renhokuo Wehoputuwe. (Indonesian Army infantryman)
Oda Supi（軍事）
Bobo pnrudu meniq alang Yaci daha ka Papuya, pnpexan supi, spqihur Jencen ka ndaan daha. bobo 30 knkawas ndaan daha knremux ppncbuwan, qulung mddaha meniq knkawas 2005 matis pnrngagan malix mccebu. Kndalax tutuy ka Susiro, spooda pqlhangan daha nanaq ka quri alang gnygusan Papuya, ani si uka ba dndungus, uka meelih paru ba pnkdiyan daha ma smeeliq qcahur kkdesun seediq.
Gnyusan dheran sqlhangan（行政區劃）
Ma niqal ka Yacitoci, Yaciyata, Jujotoci, Papuya sung, ma Si Papuya sung, paru hari ka beyax sdoyi daha.So ka beyax spqllahang alan Ciya niqal naq pngaya sptbrexan. Knkawas 2003 snmalu Isuran ciyawfa; Jujoge ge pusu pntbrexan pncbuwan na Ingtunisiya. Pncbuwan na di Jujo daka Sutan paru baka kndrmuan, kii wada ini lixi ka knlangan na Jujo, pryuxan Topesincungci. Iriancari ngayan na cbeyo ka Papuya, knkawas 2001 srwaan mangal beyax Cucuci, knkawas 2003 idas 2, gyusan Papuya ma Si Papuya. Yaciyata ka Sotu Tope sincungci.
Kdkilan（地理）
thumb|印度尼西亞雅地圖. Titu Indunisiya. (Indonesia 2002 CIA map.png)Mtgarang meniq gnyusan pnbaang pewe 6 tu, namwe 11 tu, tong cing 95-141 tu, lhugan Cutaw kana ka Ingtunisiya. Kndalax tdaya musa petaq tghunac niqal 5,333km, dhekan tgnarac maha 2,100km. Meniq ckceka na Yaco Taru daka Awco, sooda Tayping yang daka Ingtu yang, mccebu psruun ba sqita dheran. Dheran pngyusan rcilung 17,508 kana, niqul seediq ge, 6,000. Theran Prparu niqal Cuwawataw, Sumuntalataw, Poroco(Ciyarimantaw kesun mlawa na Inini, dheran truma niqal nMaraysiya daka Unray）, Sincineyataw（Dheran truma niqal nPapuyaniyucineya）ma, Sulawesitaw, kana Tawciyun sugan Tasiyunta ciyuntaw, Siyawsiyunta ciyungtaw, Moruciya ciyungtaw, ma Papuya sepac klegan. Yaciyata ka alang paru knlangan, meniq Cuwawataw. mgeela alang knparu ge, niqal alang Susuwe, Wanrong, Menran, ma Sanpawrong.
Dheran knlangan Intunisiya ge 1,919,440 km² （741,100 sq mi）, spegan Knuglahangan knlangan tg16. Knglexan niqul na seediq ge 134 km², pktuwan  klangan tg 79. Cuwawataw ka knhbrawan niqul seediq dheran gnyusan rcilung nii, 940 km² ka knuglexan. Papuya sung Cayafong ka knbrawan ba ka dgiyaq. Lnguwan Tuopa na Sumuntala ka Tgkingal knparu, qndisa qnlliyan qsiya yayung ge, yayung Kapuasu na Ciyarimantan. thumb|東爪哇的塞梅魯火山及婆羅摩火山，印度尼西亞為世界上火山活動最頻繁的國家. Tong Cuwawa Meru daka Poromo dgiyaq puni Intunisiya, ini ba pgdmai mperuq klangan. (Mahameru-volcano.jpeg)
Pnyahan pnqrnutan karac（自然災害）
Pkcaan Taypiungyang, Tasiyang pankuway, Ingtu- Awco pankuway ka Ingtunisiya. Ki knegu ba ka ddgiya puniq, ma mrunun riyung. Dehuk 150 ka dgiyaq mgnurung. Kana snliqan pnperuo 19 th na dgiyaq puniq Kolakoto daka Tanpola, ma pnperuq berih 7wannen ka dgiyaq Tuopa gida mpqhedudu, klangan paru snliqan. Knii mnrunun so knkawas 2004, pnrunun paru Ingtuyang Pe Sumuntala, dehuk 167,736 mhuqil seediq, ma knkawas 2006 idas 5, mnrunun Cuwawa. Ani si dheran nadis na qbulic puniq dgiyaq, pnkleyaq dheran sphuma, ma pnkuudus kdesun pnknedux seediq Cuwawataw daka Horitaw.
Karac（氣候）
Meniq ssiyo pckaan klangan kesun Cutaw ka Intunisiya. Meniq hari karac Su jotaytici, Anu sbhuran Cifong pnkriyux qsiya squyux. Qyexan dheran breenux ge, pkcaun smepu meniq 1,780–3,175mm ka qnyaxan qsiya. Lmiqu knegu dehuk 6,100mm, Sumuntala, Si Cuwawa, Ciyari mantan, Sulawesi, ma tiril Papuya ka knbrawan qnyaxan. Hnriqan de, bbaro bale, pckaun snpega dehuk 80%; pckaun smepu kntilux ini ptheya, Yaciyata pckaun maha hari 26-30℃.
Spdkilan nniqaul（生態）
thumb|原生於班達群島的肉豆蔻，曾為世界上最具價值的商品. 歐洲因而將殖民勢力帶入印度尼西亞. Jotoko pnparu ba pnyahan klangan, hnreyan Panta Ciyuntaw. Ki beyax nadis pnkkere  pkbgurah Intunisiya ka Owco.（Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg） thumb|極危物種蘇門達臘猩猩，為印度尼西亞特有的猿. Pkcugan ba sensing Sumuntala, pnyahan naq rrunge Intunisiya.（Man of the woods.JPG） Anu meniq Jotay ka Ingtunisiya, malan knuglahang ma dheran nCiyuntaw tising, knklegan pnyahan na so mllamu ngalan tgdaha Klangan ka kneegu. mhiti nanaq knlangan Pasi. Hnreyan ma ccamac pngmaxan pneeyah Yaco daka Awtalasiya. Dheran Gnyusn siyo rcilung Siyunta rupung Ciyungtaw（Sumuntala, Cuwawa, Porocow ma Horitaw）, pneegun dheran na Yaco, ki kneegu ba ka mntena ka hnyegan na mgYaco. Kana camac so, rkelic,siniyu, singsing, dapa utux daka rako rkelic, kneegu ba mstama tnarac dheran Horitaw. Ani si wada kndudun meelih ka pnugtange daha kdkilan ma kneegu daha di. Bungan dheran lmiqu 60% bale. Ngalan kneegu pnyahan camac Yaco ka Sumuntala ma Ciyarimantan; meeyux dheran na ka Cuwawataw, ma kndnexan baniqul seediq. Eguw baka llmiqu pgniqul seediq wada ggeun ka qqhuni sphuma ppyahan. Sulawesi, Nusatungciyala, Moruciya, anu dheran paru, rahur ba ka wada pnkingal naq ka pndkilan na kana so hnruyan ma ccamac; msdaling hari ka pndkilan na di Papuya daka Awtariya.
Pnkndkilan naq kana kneegu Intunisiya, mhiti ba Awtariya, meniq Intunisiya qqbheni ge, 1,531 knklegan, ma 515 ka ka knklegan na camac mpnunuh, maha pgdaha nniqan nana ge, 36％ daka 39％. Qndisan ssiyo rcilung ge 54,716km, niqal pkdkilun rcilung ma ssiyo rcilung knklegan pnkdkilan. So ka bnaquy, mkobu bnaquy, siyo qriyan qsiya yayung, hongsuring, sanhu ciyaw, speriq rcilung, ruco yqeyaq, ma kana cenga ptbekan buwa rcilung. Dheran quri tnarac Sanhu sanciyaw（Coral Triangle）Intunisiya, niqal qcurux sanhu 1,650 knklegan. Ingkuo Cubanseciya Aarforeto. Ipuni. Haraysu, peeyah kari psgaayus pssanak camac Yaco daka kndkilan nanaq, sknaxun pgyusan pnyahan Yaco daka Awco, kesun ayus ini quti Huwaraysen. Gnyusan kyssiyo pkdkilun Rupung. Pkcaun Ciyarimantan daka Sulawesi, meniq Siyaw siyunta Ciyuntaw Horitaw daka pnceka Rongmutaw na Rongmu haysiya, ayus tgiril ge pntkilan nYaco, tgnarac ge pndkilan nAwco. Patis 《Maray Ciyuntaw》truma, mllamu ba knklegan hnreyan ma ccamac hini. Ayus tgnarac dehuk quri Sinciniya ki kesun daha Walasiya（Wallacea）. thumb|聯合國教科文組織於1991年將烏戎庫隆國家公園登錄於世界遺產. Knkawas 1991 ptasan hniti klangan Renhokuo Ciyawkouncucu Ujongkurong kuociya kongyen.（Ujung kulon - indonesie.jpg）
Quri pnkdkilan（環境問題）
Dndilan smeeliq pkdkilan Ingtunisiya, pnyahn knrahur seediq remux ma pndaan kongyehuwa. Anu mqrinuc mgtange ptraguh pnyahan, ki gmruhuq spruun qmita ka smeeliq nniqul pkdkilan. So kana knuglahang sgeyu qhini llmiqu（Uxe pnooda pngaya）, llmiqu hduran puniq paru, stenge dehuk Si Ingtunisiya, Maraysiya, Striqan shengak seediq na Sinciyapo, sncqiyan pnkadi nnngalan qcurux rcilung. Ptyexan pgalang paru, ma pnkrana ngngalan ppyahan snliqan shengak, ssepuy oda rulu, pyahan qsiya, sndduwan, ma oda pdheriq qsiya snrtiqan. Snliqan so gnugeyan qhuni lmiqu daka dheran pnruco nitanti, pnsaan pgpuuxun kdkilan klangan, mangal ngayan berih tg 3 knlangan ka Ingtunisiya. Snliqan stmaun pkdkilan hnreyan, camac tndheran, kana sqlahan Kuoci Cujanpawhu Remong 140 klegan camac mnunuh, 15 knklegan mpqhedu, so ka pako qnedis qelung, singsing Sumuntala, dapa murux arung Cuwawa. Dungus sphuma skesik congri ka sgeyu qhuni llmiqu, 1800wan ha dheran pryuxan sphuma congri. Pnhmaan congri dheran, knpryuxan pdkilan, malu nngalan ka ppyahan, ani si gnquwan pnqlhangan, smeeliq dheran pkdkilan,pusu spqihur sseediq.
Oda Rulu（交通）
Eluw ddaan rulu Intunisiya, spuwan qndisan 437,759km, pnsapo 258,744km. Alang niqal basu pslutuc Susuwe ma hako paru Sulamatu na Matula Ciyungtaw, qnedis ba nIngtunisiya. Cuwawa, Matulataw, ma Sumuntalataw niqal eluw rulu puniq, Cuwawa ka mkdenux eluw, dehuk 5,042km qndisan, 565km tencihuwa. Eluw mpslutuc ciyuntaw, rcilung ma kana hqulan yyayung mptalan knlangan spuruun bale. Kana ptmaan kangko so Tanjongpuri（Yaciyata）, Tanjongpela（Susuwe）, Sanpawrong, Macun, Cikang, Wanciyasi, Panciyang（Nanpang）. Knlangan dheran pnrcilung ka Ingtunisiya. Ki niqal sapah pskyaan 676, brigan knlanan pskyaankosi Ciyaruta Ingnihankong 33 ka mtalan knlangan truma, 18 ka eluw pskiya knlangan icil. Niqal ka mptalang naq knlangan truma, Kosi Maypati, ma hmrinas maxal ka bnrigan sqlahang naq seediq mbbaruy. Eguw asi tleeluw skiya knklangan, ani si, mrudu bale ka eluw ssaan Yaciyata.
Kawte（高鐵）
Oda pnklaan kawsuteru na Ingni ge knkawas 2015 idas 7. Eluw kawte nii pslutuc alang paru Yaciyata daka alang Si Cuwawa sung na Wangrong, 150km qndsaan na. Ma yaani pqdisun dehuk alang paru tg 2 na Ingni, Tong Cuwawa sung mquri Susuwe. 縮圖|峇里孩童，印度尼西亞約有300個民族. Laqi Hori, niqal 300 knklegan lutuc ka Ingni.（Ubud-Kids.jpg）
Klegan Seediq（民族）
Dehuk 300 knklegan seediq Ingtunisiya, ma 742 ka kari srengo daha ka tnalang. Rahur ka lutuc Nantawyicu. Sdrapun kari daha ncbeyo gr, Taywan hini ka pusu daha pnyahan. Bobo knpruwan rahur ge, seediq Melanisiya, meniq quri tnarac na Ingtunisiya. Rahur paru luwan ge, Cuwawacu, 42% ngalan hei meniq Ingtunisiya. Pnqlhangan daka pngaya paru ba ka beyax daha. Siyuntacu, Matulacu, Maraucu ka uxe pnseediq Cuwawacu. Telu ka niqal beyax pdidil ka seediq ango nii. Ani nanaq 3% ka qnbiciq, ani si kana bbrigan, gyqeya, sdooyan na seediq ango Telu nii. Anaq so nii, tgqilan seediq, ma seediq ssipaq dah aka Telu duri. Lnlungan pgknlangan, sqita mtgarang nniqal daka pnyahan daha. So nii ka nniqul, taan so knseesu, ani si, pnqraqi nniqul, snehei daka pnlutuc daha mnoda ka pneepux snliqan.
Kari srengo（語言）
Srengo kari knlalang ge, pskari Ingtunisiya. Anu ngalan pusu pnkrana kari na Riyawne Ciyungtaw, Jofo ma Mariyociya haysiya, mntena pnkari ma srengo daka kari Maray. Kari Ingtunisiya ka stgesa pyasan, ki mkela mrengo kari Ingtunisiya kana ka seediq Ingtunisiya, kana pbbaruy, pnqlhangan, kri srengo meyti knlangan, stgesa ma oda ptlaman sesu. Kari Ingtunisiya pnyahan skxilan knlangan, pntutuy knkawas 1920, pnklaan pkburux kari nknlangan bukung, ma tnnganun mesa “Bahasa Indonesia”. Rahur seediq Ingtunisiya knklegan kari mkela mrengo kingal, ma mkela kari nniqan, so kari pnslutuc nrudan daha. Anu kngrahur ba ka seediq Cuwawacu, ki pskari Cuwawa ka kari ssrengo daha. Ani si, meniq alang Papuya, 270 wan seediq hmrinas 270 wan knklegan kari Papuya ma kari Nantaw yisi.
Snhei Utux（宗教）
Uka snhei knlangan ka Ingtunisiya, ani si komuing uxe ka ini peeniq snhei utux,(Pancasila, Rima spooda spheyu knlangan tg kingal), uxe de, ngalan Kngcan tang.(Meniq Ingtunisiya ngalang Kongcancuyi ka puuyu kiya.) Anaq ptasan senfa ka ttaan oda snhei seediq, ani si mmteru luwan snhei ka pngalan na luwan pqlahang. Isuran ciyaw, Citusin ciyaw. Tencu ciyaw, Ingtu ciyaw. Fuo ciyaw ma Ju ciyaw. Uxe knlangan snhei Isuran ciyaw ka Ingtunisiya, ani si knhbrawan ba ka seediq snhei Musuring. Snpegan hei tnalang knkawas 2000, snhei isuran ciyaw ge 86.1%. Rahur ka nSunnipay Musuring, 9% ka Citu ciyaw, 3% ka Ingtu ciyaw, 2% ge, kana di Fuo ciyaw, Ju ciyaw ma thmkuwan naq Payiuw ciyaw pnrdingan. Rahur ka Ingtu ciyaw eediq Hori, Fuo ciyawtu ge seediq hari Telu kana. Anaq ango ka snhei luwan Ingtu ciyaw ma Fuo ciyaw, ani si paru ba ka dndilan na pngaya Ingtunisiya. Pnyahan seediq gnbaruy Musuring. 13 th C ka mnugaya Isuran ciyaw. mnoda Si Sumuntala, betaq 16 th C. pglaan snhei knklangan di. Tencu ciyaw pnslutlan na berih meyah pgbgurah seediq Putawya daka seediq mplutuc kari snbleya. Ma Sin ciyaw pnugbgurah Horan ciida, pnuglaan na Koaruncuyi daka dandosi Sinyicong. Rahur hari ka seediq Ingtunisiya, so ka Cuwawa Apangan, Ingtu ciyaw Hori ma Taya Citu ciyaw, ini hari qita pnlutucc pnyahan, pgmaxan pngaya tnalang ma snhei kiya.
Stgesa（教育）
縮圖|印度尼西亞國家大學. Tase knlangan Ingtunisiya. Stgesa knlangan Ingtunisiya mngari knkawas. Bobo na pqdisun maxal daha knkawas. Ani si ptyexun hari snbeyax ka sppyas, uxe ango ka seediq remux pyasan ma ini qhedu muuyas pnyasan kana ka siyawse ma cucong. Dehuk 92.6% ka seediq mkela qmita patis. Oda ppyasan Ingtunisiya ge, mpuuyas Yocuyen daha knkawas, Cutung ciyawyi pyasan kuosiyaw ge, mmteru knkawas, Congtung ciyawyi sknaxun Putong cucong, Cuyecucong, ma Putong kawcong, Cuye kawcong. Pntnaan pnkteru knkawas, supuun mmteru knkawas kana. Kawtung ciyawyi ki ka tase peni, Rima knkawas. Pyasan niqal kongri ma suri daha klegan, pyasan kuori cong siyawse ge rahur ka spegan. Ma pyasan Suri yocuyen daka tase ge egu hari. Kana knlangan niqal hmrinas 15 wan kana ka siyawse, hmrinas 3 wan ka congse, 77 ka Kuori tase. Hmrinas 1300 kana ka pyasan suri tase. Paru bhangan ngayan tase ge, Ingtunisiya tase Yaciyata, Ciyacamata tase na Jujo, Ayarrangka tase Susuwe, Pancacaran tase Wanrong, Utayana tase Tungpasa ma Hasanuting tase Ujongpantang (Wangciyasi).
Alang paru（都市）
Kana hei seediq knlangan Ingtunisiya, 44.6% meniq alang paru, spegan pnkrana hei seediq alang paru pnkrana knkawas ge 1.7%. Meniq Alang paru Yaciyata hmrinas 900 wan, kana meniq dheran ssiyo alang Yamawtotanu（Jabodetabek）de, hmrinas 2,800 wan. Alang Yaciyata pkcaan pqlhangan, pngaya, oda rulu ma qpahun ppkryuxan bbrigun. Qpahan pusu sehu, kuohuwe, niqul snggulan knklangan Tasukuwan Ingtunisiya, niqun rahur sqeepah pbbaruy pneeyah iicil, speeni Yaciyata kana.
Pnugaya（文化）
Niqal hmrinas 300 kana ka luwan seediq knlangan Ingtunisiya, knkingal niqal naq ka pnugaya nrudan daha. Ndaan pntasan pntheruy kana th C, dndilan pnugaya na Ingtu, Alapo, Congkuo, Maraysiya ma Oeco. Kkiyan cbeyo kana Cuwawa. Kkiyan Hori, kana pnugaya ingtu ma kari pnslutuc ka sqita. Spheyu sapah pnugaya na Ingtunisiya, paru ba dndilan na ka Ingtu, ma uxe pkdikuh ka dndilan na Telu, Alapo ma Owco.
Ptlhayan hei（體育）
Ptlhayan hei Ingtunisiya, rseno ngalan pndungus, seediq mprigo ngalan daha bakuci uxe pnugaya. Cubu yimawciyo daka cuciyo kuxul daha bale ptlhayan. Pntlhayan knlangan luwan yimawfciyo, kndalax knkawas 1949 - 27 ce, mn13 mnangal snadu Tangmusupe pnssengan. Bobo knkawas 1992 ngalan pssengan Aawyun ka yuiciyo, eguw ba nngalan snadu duri. Snadu Yupape mnteru ka mnangal berih ngayan. Tungciyo ka kingal ngalan ptlhayan pssengan ncbeyo. Knkawas 2018 idas 8 ali 18, Yaciyata, Cyuikang, ma Wanrong mgeegul pooda ti18 ce Yayunhuwe.
Spkela（媒體）
Sqlhangan na Suciyano(Knkawas 1962-1967), pheyu sqlahang ka oda pgkela seediq, ma seengan ka spkela knlangan icil. Malix Suciyano, lixan ka pnqlhangan daha, pnlxelan spkela mrana ka oda spkela seediq. Bbrigan sqita terebi niqal pnqlahangn na knlangan Terebi Intunisiya, 10 ka terebi gnbbaruy knlangan truma, ma eguw hari ka Terebi kosi laalang duri. Quri kuwangpon niqal Ingtunisiya Konghokuo kuwanpotentay, ma 100 ka kuwangpo tentay Nsehu alang, ma hmrinas 400 ka pqlhangan naq seediq kuwangpo tentay. Klabuy sinbung nTensukiyo《Sinbung Ropan》（Kompas）ka egu pnyahan, niqal so《Sinbung Sohuwe suco》,《Singbung Brexan》. Singbung klabuy Ingkuo ge, niqal 《Yaciyata Yopaw》,《Intunisiya Supaw》,《Ingni Kuwancapaw》. Sinbung klabuy Telu ge, kana《Kuoci Jupaw》,《Centaw Jupaw》,《Ingni Sangpaw》,《Sinsung Jupaw》,《Hoping Jupaw》,《Suce Jupaw》.
Pnheyu（建築）
縮圖|婆羅浮屠. Porohutu.（Borobudur scenery 1.jpg） Anu meniq gnyusan ckceka klangan ka Ingtunisiya, Karac mhuriq kntlexan. Ini qalang qnabil ka pnheyu, pdayo sbghuran ma spgarang kntlexan. Dmamux sqere hido daka sqere qyuxan, mllamu ka pnyahan ssalu. Meniq alang mangal epux qtinuh, skesik ma sdamux snmalu dheran. Dnnamux alng paru ka kawara mtanah. Pnheyu paru ge, Porofutu na Fociyaw (Knbtunux tnbeku berih tg 7 knlangan), ma Puranpana na Ingtuciyaw paru ngayan. Kana daha stbeku Renhokuo Ciyawkouncucu Hniti Pnugaya nRudan klangan.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Lwax khu’
= Lwax khu’（雲山部落） = Gaga mniq Sincuseyn Ufungsyang ka alang Lwax khu’.
44 sapah ka kneegu na sapah, 80 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 39% niqan 31 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 61% niqan 49 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 34%, Saysiyat 4%.
Tnhangan alang (部落名稱)
Alang Yung-san.
Thyang alang (部落特色)
Alang Yung-san ida bukuy spayis do niqan ka hangan nii da, dungus na bi o ririh saw gaga thngayan rulung ka dgiyaq, duri o yasa mniq Ta-ru-ling-daw tnxalan hiya, kika ngalan s-u tnxalan uri.
Nniqan alang (所在位置)
Sing-cu-seyn Wu-hong-sayng Alang Taw-san.
Klbangan (範圍)
Sing-cu-seyng Wu-hong-syang Alang Taw-san 4 ling quri hiya tnalang, seejiq Atayal slawa dha “Lwax khu’”, gaga mniq hhunac hraan hidaw yabi 5000 kncisan Alang Ulay.
Kdkilan lnglingay (地理環境)
Gaga mniq Ta-ru-ling-daw tnxalan hiya.
Mniq alang seejiq (部落所屬族群)
Seejiq Ataya.
Jilan kari (使用言語)
Kari Atayal, kari Tlu, kari Khilang.
Pnyahan alang (部落由來)
Ida murug “Gaya na Tayal”ni “Patas emnuda Kaw-sa-cu ”na pntasan,kla mniq May-pa-lay-se“kika alang Sing-cu-seyn Wu-hong-sayng Cu-lin sayang  ”, bukuy do ini baka ka dxgal qpahan, iyux miing bgurah dxgal, tmhjil hini mniq da.
Teumal bnatas patas (參考資料)
Kndusan Atayal: Thjil ni kkrana Alang: pnatas Lyaw-so-cen. Knlangan sing-wun cwan-ke sapah pyasan kwan-kwang ke. Hnkawas1984. klabuy 152;319-323 Hangan dxgal Taywan ce-su-jung maxal spac: Sin-cu sayn. Lyuo-ming-yi dnii snalu. Tay-wan-seng wun-syeyn wey-yueyn-hwey. Hnkawas 2010. Klabuy 602.Patas emnuda Kaw-sa-cu: Endaan sbiyaw. Taywan cun-du-fu cing-wu-cuy li-hwan-ke pusu pnatas; Cung-yan-yayn-cyo-yueyn ming-cu-suey yayn-cyo-swo snalu tmhjil. Cung-yayn-yueyn ming-cu-swo. Hnkawas 2011. Klabuy 82-84.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Viljauljaul
Gaga mniq Taytung Cinfungsyang ka alang Viljauljaul.
Quhing tunux
= Quhing tunux = Niqan kingal qrinuc mqedil cdeyo, heya mnkndalax dgiyaq Truku, meyah quri alang hini. Ani knkana ka quhing tunux na mesa. Kiya yahun na rmiyux rodux ka quhing na; kingal quhing sige kingal rodux, daha quhing si ge knkingal tama rodux ma kingal bubu rodux si. Mqedil Paran sa, psaun daha tunux daha ka quhing rniyux daha rodux si, ma mrana tnbalung tunux daha, kiya ka quhing kana ka tunux daha di si. Ado ini pteeyux meepah ka seediq cbeyo, mqedil daha ano naq ttara rseno mnusa lmiqu, mekan wawa dheya, kiya ka mduru bobo harac ka mqdeil, mgiging quhing. Ini daha ba ngali ka biciq na, ma balung na, kiya ka pparu na ma niqan dara, kiya ka qrapun daha, ma kteun daha rupun ka quhing, siiyo daha doriq diyan sa. Mqedil shido daha toma hido ka snuunux daha, ma mtilux de, meyah mdakin snuunux baro ka quhing rudan di ma, kiya ka qrapun daha ma kteun daha rupun daha, siiyo daha doriq mesa.
Viljauljaul
51 sapah ka kneegu na sapah, 161 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 154 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan  7 hiyi koia.
Quhing tunux
Snakun:Tgdaya
Viljauljaul
Kana ka kleegan seejiq ga,.
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Monaco
= Monaco（摩纳哥） = Gaga kska Owcow ka Monaco, 43 44 N, 7 24 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 2 sq km（hangan na o Tg254） (knlbanga dxgal o 2 sq km, knlbangan qsiya o 0 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 30,581 hiyi. Gaga Monaco ka pusu alang paru, jiyax 19 idas 11 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Monaco ga wada sugan 1% ka dxgal qpahan, 0% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 99% na.Pnyahan pnatasBukung klwaan ta sayang o kiya ka Albert II, pnaah hngkawas2005 idas 4 jiyax 6pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Monak（摩纳哥) = Monak kongkwo “ kari Fakwo : Principauté de Monaco”, tduwa skari Monak cingwangkwo, Monak hokwo, congwen o slawa Monak, kika mniq kingal Owcow na klwaan Cenpang. Gaga hunac Fakwo ka dxgal Monak, wana saw slalih ticonghay hunac hayangsyeyn, kana alang daya,gqiyan hidaw, hraan hidaw tru alang nii gisu qjinan Fakwo, pusu ka kndadax snpuan smudan alang Monak ni pnhyugan bukuy ssiyaw alang hini. kika knlangan o tqapur ni tgutu ka ssjiqan kingal klwaan ka alang dha, ciway klwaan ni cengpang ka Monak uri, kndadax Mongtikalwo tucang ni rmigaw ka ngngalan cingci dha. cyuncu lisyeync ka klwaan Monak, Monak cingwan ka cyuncu. Ini pquri kwoming kswey klwaan ka klwaan  Monak kika niqan bi hangan ka alang dha hini, slawa piswey alang baraw.
Pusu pnnatas : Endaan Monak
Kndadax brah kongyueyn mataru sci tnhangan ka alang Monak, kndadax alang Silafucis“Phocaea”
sejiq Fucis mniq pnhyugan siyaw alang dxgan kblux Sila hini - - Monwoik “Monoikos”.pnaah kari utux Sila, kari sbiyaw mnda hini ka talis Hayklis, kiya ka kiya ni sejiq Fucis mniq hini phiyu kingal tikong thmuku Hklis, ngalan hangan “Monoikos” “kari Sila : Μόνοικος, sapah ni thmkuan sapah ka tngsa hini”, kika knhuway pryuxan hangan alang hini.
mniq hngkawas 1215pnhyugan kblxan dxgan Jenaya ka Monak duri. Kndadax hngkawas 1297, sida Fulanswowa. Klimarticyaw snangi psaw fangcixwey “Franciscan”na syotaws “mniq kari Itali siida tnhangan Monaco”sblxan ni qhlangan dha ka niqan bi hangan cyaws do, ida tnsapah Klimarti “Grimaldi”ka kmlawa Monak, wana hngkawas 1793 dhuq hngkawas 1814 ka ini pntna, Fakwo ka kmlawa Monak. Hngkawas 1815 dhuq hngkawas 1860, prngaw ka Weyyeyna qhlangun Monak ka alang Satingniya wangkwo, dhuq hngkawas 1861, dmuuy ka Monak kisa srwaun Fakwo – Monak pnkari.
mniq hngkawas 1911 brah tgkingal syeynfa prngaw npragan nkari, kika ungac snpngan ka klwaan Monak cingwan. Idas empitu hngkawas 1918,pnpatas patas, pnpats hini mniq qhlangan Monak ka Fakwo. Pntasan nii gisu btasan ruwan “mnhdu pntasan Fangrsay”, uri uuda Monak asi ka muru kmlawa Fakwo, bliqun dha pshuya muda ka psaping ni cingci. Hngkawas 1919 pnpatas patas Fakwo, nasi wada mhuqin ka bukung klwaan uka ka snaw miyah dmutac qpahan na, kika musa krmux Fakwo ka Monak. Hngkawas 2002 niqan nanaq ka burah pnpatas dha klwaan hini, nasi uka ka mrih dmutuc qpahun bukun klwaan, ida enpburux ka Monak, ida pnkttu pqlahan ka Fakwo. tgdha psbu ka knlangan siida, jiyax mataru idas maxal kingal hngkawas 1942, gaga sblxan psaping Itari ka Monak, hngkawas 1943 ini baka ka Itari do brinah Monak.
Langniay sans mniq hngkawas 1949 gaga mhuqin ka tama rudan Lui ars do hiya ka dmutuc qpahan niya. hngkawas 1962 piyah kingal burah gaya, laxan ka uuda phuqin, qhlangan ka djiyun pgaaw dqrijil, kika phyugan baru bi pslingan sapah ida psaw nii ka tnpusu dha nanaq. hngkawas 1993, mnduwa bi cenyueynkwo lyeynghkwo ka Monak da, kika balay bi niqan dmuuy pgaaw.
Pusu pntasan : kmlawa Monak
Monak cingwan Arpey ars ka kmlawa Monak sayan,kika kingal klwaan cyunculisyeyn ka hiya.
kndadax hngkawas 1911 ida pnuda cyunculisyeync ka Momak, qbsuran klwaan ka cingwan. Sosyan cuc na spac sejiq cenfu weyyueynxwey “qnpah ruwan”ka sklawa qpahun. kingal sejiqFakwo ka dmuuy qnpah sosyan, cingwan ka kndadax sapah qhlangan Fakwo piyah egu pgaaw sejiq miing kingalsejiq snkulan. Pnaah hngkawas 1962 pnkari gaya, sosyan mi iyueync klwaan pnskari “Monak ixwey”pbuway qpahun. kingal lifaciko empusal spac sejiq srwaun pngaaw kndadax hini ka nengaaw, rima hngkawas ka qpahun niya.
Pusu pnatas : llingay Monak, gnayus mklawa Monak ni teynhaykoncen Monak
Gaga mniq ticonghay peyan ka Monak, mdngu ni meuxun ka karac, bbaaw hngkawas buun bi hisaw, ida hini nanaq ka niqan saw nii karac ticonghay. kana klwaan hunac hraan hidaw Fakwo pinghay Arpeys sen tru nii ka gisu tqiri, 3500 mi knrbagan hraan hidaw gqiyan hidaw dxgal alang, 200 sngari ka dgring bi, knlaban saw 202 kongtwen “2.02 pingfangkngli, krinah ciway ka dha Nyoyuey congyan kongyueyn”, kana klwaan tgdha ciway ka alang dha, ciway bi knlaban lyeynhkwo xweyyueynkwo uri, kska knlaban 1/5 knndadax teynhay cawlu miyah kana, sngun pnhyugan ka dha pomanyoting niqan bi hangan haykan – Fongweyay yeykan ni Ayrcyulkan. Kana alang Monak uka yayung ni paru xupo, 164.4 m ka bowkax bi haypa, gaga mniq kingal babaw sdhrus.
Karac(氣候)
Karac ticonghay ka karac Monak “pnsnakan karac Kpen : Csa”, yasa pnsaw karac gsilung “Cfb”ni karac mcilux ni shriqan “Cfa”meuxun sdngu ka rbagan, mskuy ni sqquyux ka misan. [1] mntna putuh hari ka knrbagan rbagan, babaw qhidaw do knciway hari ka mcilux “ ini mnhrinas 30 tu C ka kncilux”, yasa miyah ka ini stuq yupan bgihur gsilung, kska ka kncilux. Kingal na hiya uri, yasa paru bi kncilux ka qsiya gsilung rbagan, kika meuxun bi ka kmaan. saw kdjiyax, ini kltu dhuq truma 20 tu C ka kncilux rbagan. misan siida Ini hari qtai ka sipa ni tucing huda, saw kdjiyax maxal knkawas mnkingal ni dha ka qtaan. [2] [3] jiyax empusal empitu idas sha hngkawas 2018, mntucin huda ka Monak ni Mongtikalwo.
Pusu pnatas : hbangan Monak
Kingal rmigaw ka pusu ngngalan Monak, knhngkwasan ida niqan egu sejiq yasa niqan tucan ni malu bi karac kiya ka sduriq dha balay. hngkawas 2001, kingal burah pnhyugan nii ka gisu klaban pusu kanko mato, pusu sngayan malu bi ka yolwen. Malu bi ka ngngalan hbangan Monak, pusu o pocay, rmigaw ni sapah sskuan pila dnii, alang hni ga saw fuuyuey ni ciway na, kawfucyac, uka rruciq kungyey egu klgan nii ka qpahan wada niqan malu bi ka pnuda dha.
Ini sqita ngngalan kntaxa sejiq mangan kswey ka kmlawa. Aji manu ciway bi ka sejiqqn kana klwaan, ida ini stqi kmlawa ka egu tnlngan qqpahun hini, kana yucen, qnpah qnawan. qnawan Monak sayan niqan 6 tnegkmbkiyan ka jilan kufen Tatung tyeynpawcyu, niqan 45 tnegknbkiyan ka jilan kufen kmlwa, sskuan pila sapah Monak uri “Compagnie Monégasque de Banque”niqan 6 tnegkmbkiyan kufen. sqita dha paru bi ka kndusan Monak hini, dha gisu siyaw paru alang Fakwo wada mntna.
uka ka kntaxa sejiqan swutswey cence ida sduriq ka niqan bi pila piswey thjij sejiqan, pusu ka kndadax saw klwaan Owcow. Kndadax mniq nganguc Monak kkana ngngalan wada egu bi ka ngalan dha, saw ka niqan bi hangan sejiq F1 pspun mriq rulu ida nii ka spluun dha qmita kkana, binaw hbaraw ka bnbari sejiq thjil hini. hngkawas 1865 pnhyugan ka Mongtikalwo tucan kika kndadax mqrinuc ka klwaan Monak wada niqan bi pila ka klwaan dha.
Mkray bi brgan sapah kana babaw dxgal ka gisu mniq ska dgiyaq Ajer La Villa sapah yahan sblaiq bi msangay Monak, yasa naqih ka llingay qpahan hini, ana wana 158 pingfanmi ka knlaban, binaw kana hunac haywan qtaan nkiya Fakwo, dha kkana qqpahhan o ida malu ka nniqan dxgal llingay dha, kiya hini ka sun saw malu bi qtaan ka qpahan nkiya hini, hngkawas 2017 gaga sbari 2.56 hpucing pila Amrika ka qpahan hini, knkingal pingfanmi sbari dhuq 162 kbuhug pila Amrika.
Pusu pntasan : ppanan Monak
Pusu stmaan ppanan breenux Monak ka kongkong pas, kana niqan rima basu ka ddaun elu ruwan alang, pila Oyuen 2 ka ppanan rulu kntaxa sejiq “ niqan ka tduwa mgaaw kingal jiyax patas ppanan sejiq uri”
Route 1 : Monaco Ville - Saint Roman - Monaco Ville   Route 1 : Monaco Ville - Saint Roman - Monaco Ville
Route 2 : Monaco Ville - Jardin Exotique - Monaco Ville  Route 2 : Monaco Ville - Jardin Exotique - Monaco Ville
Route 4 : Condamine - Saint Roman - Condamine  Route 4 : Condamine - Saint Roman - Condamine
Route 5 : Fontvieille - Hôpital - Fontvieille  Route 5 : Fontvieille - Hôpital - Fontvieille
Route 6 : Fontvieille - Larvotto - Fontvieille  Route 6 : Fontvieille - Larvotto - Fontvieille
Saw kana alang breenux kndudun dgiyaq pnhiyu. duma ruwan dxgal breenux niqan ka  knrigan dxgal truma sluwan ddaan sejiqan ni spuan ppanan sapah skaya, ida dnii ka psu stmaun sejiqan musa rmigaw.
ssjiqan(人口​ )
pusu pnatas : ssjiqan Monak
babaw dxgal sayan tqapur tsliyan ssjiqan klwaan ka Monak, ida nanaq mniq hini ka ssjiqan o niqan 32,020 sejiqan, duma 6,089 ka sejiqan klwaan Monak nanaq. sejiqan nanaq alang Monak mniq klwaan dha nanaq ka sejiqan o ida ciway kiya, saw nii ka ssjiqan dha mniq kana klwaan knlangan ida ini hari qtay kiya. mniq nanaq alang hini ka ssjiqan ida sejiqan Fakwo ka egu bi, wada niqan 32 tnegkmbkiyan, duma ka sejiqan Itali, wada niqan 20 tnegkmbkiyan, wana 19 tnegkmbkiyan ka sejiqan alang Monak nanaq, sngari ssjiqan 29 tnegkmbkiyan kndadax ising alang 125 klwaan snbuan cyawmin, dhiya ka miyax puman ssjiqan kwoci Monak.
wana kari Fakwo ka skari Monak, binaw jiyun dha ka kari Ingkwo. kari Itali ni Monak kari alang Monak nanaq uri “kndadax Likuliya kari nii ka prajing”. dhuq 99 tnegkmbkiyan ka mkla mita natas. pnsruwaan pnrhulan alang ka Lwoma teyncucyaw, wada niqan 90 tnegkmbkiyan ka dha ssjiqan, kika congcyawcyu Monak teyncucyaw ka qnlahan, binaw Monak syeynfa pawcan shlayan kana prhulan ida spuda lnglungan nanaq.
ttgsa(教育)
pusu pnatas : ttgsa Monak
pyasan tgciway ni pyasan tgska
kana o niqan maxal kongin ka Monak, pnhyugan nanaq pyasan tgska ni pyasan tgciway dha nii ka jiyagan ni kingal ka pyasan kwoci.
Syueyyueyn ni pyasan paru
tiyu (體育 )
kska kingal niqan bi hangan ka ici fangcens pspung rulu Monak, dgring ni stabuy ka ddaun elu pspun rulu ida nii ka niqan bi hangan knlangan.
pusu pnatas : tiyu Monak
gaya（文化​ ）
pusu pnatas : gaya Monak
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Masitoban
= Masitoban（瑞岩部落） = Gaga mniq Nantowseyn Jnaysyang ka alang Masitoban.
188 sapah ka kneegu na sapah, 450 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 422 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 28 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal90%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq1%, Bunun1%, Amis1%.
Hangan alang(部落名稱)
Qalang Mstbon
Tukubeycu na alang（部落特色）
Wa mniq kcka qalang Mstbon ka Pinsbkan pa kiya ka pnsltudan mwaya bay pusu pnyahan alang Tayal minjoku. Qalang Mstbon miqalang Knai ka ddha nniqan rudan bay cbiyaw alang Tayal. pttingan pusu rdrudan sediq Tayal u, kiya ka wa mniq kingal beyhing stasil wada mddka na Pinsbkan, kari rnengaw u mniq cbiyaw balay
Nniqan niya（所在位置）
Nanto keyng Hwasyang cwen Qalang Mstbon.
Knlbangan（範圍）
Wa mniq ssiyaw tudaya Bling Naway tuhunac ayu yayung, Yayung Peykang yupryaxan hidaw.
Quri ppanan rulu（交通資訊）
Snpeyyah Formosa kawsu kongru tuturu 3 go>lmutuc Sweysaryeyn kawsu kongru kwotaw 6 go mstabuy Hori cyawryotaw> Tay 14seyng> Tay 14 cya seyng> Elu Rising keyng 18k mquri iring mriqi> Qalang Mstbon.
Ppwaluk tyeyncu patas qtan alang（電子地圖連結）
Teyncu patas pkla nniqan alang.
Klwanan sediq（部落所屬族群）
Tayal
Sduwi na kari saya（當令使用語言）
Kari Tayal, kari Telu
Snlhayan snhiyan（宗教信仰）
Snhiyan rudan cbiyaw, Kiristo kyo.
Pnyahan alang（部落由來）
Spuda pnsltudan pnngalan kari smlanan Tayal, Tayal pa snpeyyah trahuc ddwiyaq ssiyaw Yayung Peykang truma yayung klqahan na
“Sbayan”, kndudul mquri tudaya pswayay mi thdil nganguc. Dungus na Sbayan pa, kiya ka sunca “Dxral Nniqan Pnswayan”, kiya mi pusu daw wada mtdka ka beyhing btasil, kndadax kcka hiya mntuting ka sediq, kiya mi snpeyyah hini mrana ka Tayal.
Spuda pnsltudan pnngalan kari Tayal pa, rdrudan cbiyaw u wada dha prqan ka btasil mi kiya ka miyah mbabaw dxral niyi, wada kasi kddka mtdka ka btasil, kiya u niqan dha snaw mi taxa qridin u, kndadax iyax knhblingan btasil storil miyah. Kiya mi tuturu dha pa wada dha qtaun u, wana nanaq mmaku lmiqu mi ccamac nanaq. So kiya da u taxa snaw pa rmngaw kari ini ku skuxul so niyi dxral, kiya mi wada brinah nanaq pnyahan na dungan. Iyux balay hmtur hiya ddha dha, binaw ini dha sklayi hmtur da. Bukuy da u, muda pprngaw ka ddha dha; so   hmuya mncahaya ka malu lmutuc pkrana, binaw ana hmuya muda pa ida nanaq uka brahan pniq laqi kchdil. Niqan kingal diyax, wada qmita kingal rngedi skaya miya ttama truma dha, kiya mi ngalan dha pntura Utux ka niyi, kiya ka muda tlamal ka dhiya da. Ini kbsiyaq daw wada knpriyux ka qbubur qridin, kndudul mkbeyhing ka nbuyas, kiya ka mtuting laqi da, snpeyyah hiya, wada pkrana mllutuc ka Tayal, wada mniq ccka lmiqu beytaq mrana kingal minjoku, kiya u alang Mstbon pa kiya ka pn sltudan kari mwaya bay pnkrana alang Tayal.
Alang Jweyyeyn pa kiya ka pnspuwan Mstbon mi Tepirun (Triraw)
dha alang niyi. 200 kbkuy kngkawas cida pa mnneniq trahuc ddwiyaq Qobah ka Mstbon han. Kngkawas 1913 cida, smatang so malu qlhangun mi kiya wada dha pkixun thdil icil, spuda pusu pngalan kari Huku Temu Nalay ka dmudul thdil dhuq Tebisyun, kiya ka wa dxral.
Quri pplahan mi sanan rmiwaw（旅遊觀光資訊）
Pusu tmiyu nniqan：
Qhdin Cangsng Syosyeyn, Qhdin Temu Syosyeyn.
Qntan patas（參考資料）
http://monica.loxa.edu.tw/tribe/
Jinay gokosyo wangcan： http://www.renai.gov.tw/content/index.php?m=1&m1=8&m2=77 Snakun:Truku
Tbraxan
tbraxan米罐 例句：Egu buwax ka tbraxan gaga.
Snakun:tgdaya
Xinyi
Xinyi (信義鄉)
Nsgan Xinyi o gaga Nsgan Nantou, kmpraan kana dxgal o 1,423.52 km², (dxgal dgiyaq o 1,067.28 km², dxgal pmblxan o 113.33 km²). kmhbragan hiyi o 12,373, sapah o 3,695, seejiq tnpusu 9,393 hiyi, knhbragan hiyi o 76% (Bunung). Bunung ka hbaraw balay alang hini.
nyusan qpahan
Nsgan Xinyi o niqan 14 alang ni maxal 17. 17 o, Lanngdun (人倫部落), Qapuciu (洽波石部落), Tamazuan (達瑪巒部落), Isingan (雙龍部落), Laidazuan(malavi) (潭南部落), Naihunpu (明德部落), Salitung (豐丘部落), Sinapalan (希哪巴瀾部落), Halusipun (筆石部落), Luluna (羅娜部落), Qalipusungan (阿里不動部落), Mahavun (Mamahavunna) (久美部落), Kalibuan (望鄉部落), Tungpu daigaz (東埔部落), Ilausan (依勞善部落), Valana (法蘭娜部落), Hanbizan (涵碧蘭部落).
Prihuc
= Prihuc(羅氏鹽膚木) = Qhuni prihuc o kari Seejiq/Seediq/Sediq, Tayal o ksun dha“ piring”, ida egu klgan ka kari Tlu uri. Kiya ni hbaraw bi sejiqun ga kuxul dha balay ka “qhuni prihuc”.
Seuxal han o smcimu hiyi na ga ngalan hlama smpih laqi alang. Hiya ga kika pusu bi gmaxun qsiya pmahun dapa empqpah sapah uri. Snakun:Truku
Lemiyau
= Lemiyau（伊屯部落） = Gaga mniq Pingtung Sucusyang ka alang Lemiyau.
59 sapah ka kneegu na sapah, 146 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 93% niqan 136 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 7% niqan 10 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan90%, Rukai1%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Vladimir Putin
thumb|Vladimir Putin (2017-07-08)|alt=Vladimir Putin (2017-07-08).jpg Vladimir Putin
Mntucing hngkawas 1952 idas 10 jiyax 7 ka Vladimir Putin ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Russia ta sayang o kiya ka Vladimir Putin, pnaah hngkawas 2012 idas 5 jiyax 7 pnrajing kmlawa klwaan.
Pnyahan pnatas
Snakun:Truku
Suguk
= Suguk(大咸豐草） = Spriq ka “suguc” ksun, ida kuxul bi hrpasun lqlaqi mniq alang dgiyaq daya ni mniq ssiyaw alang breenux. Ana nanaq saw drudan uxay uri o lqlaq o, qulung bi snqpahan suguc lukus kana, asi ka niqan jiyax knhuway lmamu kndadax babaw lukus ka mqalux ciway pakaw.
Lnmuan paah babaw lukus na ciway pakaw ga, nasi mtucing babaw dxgal ini kbsiyaq do nii tmbabaw duri ka spriq sunguc. Kiya ka kiya ni ana inu ida qtaan bi ka spriq suguc nii. Mniq alang dgiyaq daya ida qtaan bi ka mnusa qmeepah drudan, ana nanaq dqrijil, ana nanaq dsnaw o tluung nganguc sapah. Pprngaw kari ka quwaq dha, lmamu mqalux suguc ka baga dha. Nasi pklug mniq hiya ka lqlaqi o lwanu drudan, uxay kiya o miyax nanaq mteumal drudan lmamu suguc.
Duma o tluung siyaw rudan, duma o tluung brah rudan, qmbahang pprngaw kari ka drudan, lmamu mqalux suguc ka baga dha. Ida wada mqaras bi lmamu suguc ka lqlaqi uri.
Snakun:Truku
Vukide
Gaga mniq Taytung Cinfungsyang ka alang Vukide.
70 sapah ka kneegu na sapah, 272 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 264 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 8 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga,.
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Psaniq
pnyahan kari
Snakun:Truku(太魯閣語)
Qulic
= Qulic (柳杉) = Qulic nii ga qqhuni ka hiya, asi ka musa lmiqu dgiyaq, kika tduwa qtaan.
Msama bay beyhing hnyuwan na ka qulic nii, so hari soki ka wasaw na, niqan dha mbhuway wasil bling hngak ka bukuy wasaw na, dudux wasaw na niqan mpbuuc na mhungul qumi, mniq mdakil ddwiyaq hiya.
Nniq minko kngkawas 60~70 ciida ka qulic nii u, kiya ka pusu balay saan cmikun hmaan qhuni kluwan kkingal, kiya uri u nniq ta Taywan hini, ita Sediq phmaan qulic qumi wasaw ini biyaw mhru kluwan qhuni.
Cbiyaw han, mniq ta alang dxral hhrus,(rmabang bay kiya ka dxral phmaan qhuni) tduwa ta qmita kana ka ita Sediq mhuma qulic, pnhmaan na yabay 20 kngkwasan, dhuq ka eqraqan ciida, musa bbuway patas mqlahang nqraqan daw, phmaan na qhuni qulic dungan, cnduray adaw ka ou bay bbriwan ka phiyu qqiya nii, kiya ka pnhmaan qhuni nii u uka hbangan na mi htiun dha da.
Qhuni na slmuwan dha smalu phiyu sapah, qqiya, tduruy, qhuni qtinuh, uruc deynki mi kulu skuan bqrus, sqmaan ta daw, hniti na bawah qbulic slmuun dha qbulic puniq uri.
Snakun:Toda
Matanki
= Matanki（馬太鞍部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Wanjungsyang ka alang Matanki.
121 sapah ka kneegu na sapah, 331 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 322 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 9 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Truku 79%, Amis 2%, Tayal 5%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 3%, Bunun 1%, Paiwan 2%, ni rahuq na o 8%.
Hangan alang(部落名稱)
Alang Matanki
Tukubeycu na alang(部落特色)
Alang Matangki pa alaw wa mniq ssiyaw Yayung Matangki kiya
sunca tmhangan, kiya u thnganan Alang Kcka.
Nniqan niya(所在位置）
Nyusan Skangki Murisaka go Mingri cwen.
Knlbangan（範圍）
Wa mniq mkngahu Yayung Matangki.
Nniqan lnglingay（地理環境）
Brnux.
Quri ppanan rulu(交通資訊)
Mriq rulu:
Malu kndadax Tay 9 seyng muda Murisaka gokosyo mquri tuhunac dungan, mniq brah hakaw Yayung Matangki mriqi narac daw dhuq alang da.
Tapa basu:
Ppwaluk tyeyn-cu patas qtan alang(電子地圖連結)
Seejiq Truku.
Sduwi na kari saya(當今使用語言)
Kiristokyo.
Snlhayan snhiyan(宗教信仰)
Wada mlatac Taiwan ka seyhu Tanah Tunux daw, lmutuc miyah qduriq Taiwan ka seyhu Cyoka minkoku, phiyu alang Takwan ka Tngahan, alaw ini ttuku dxral qnpahan ka sediq alang mi mquri nganguc ming burah dxral qpahun, duma u thdil dhuq ssiyaw Yayung Matangki da, thnganan dha “Matangki” ka dxral hini.
Pnyahan alang(部落由來)
Murisaka go kwankwang tawran.
Quri pplahan mi sanan rmiwaw(旅遊觀光資訊)
‘Patas Lntudan Marah Matas Nyusan Skangki’ – Patas Bnkuwan Kluwanan Sediq.
‘Ndanan Sediq Tnpusu Taiwan’ – Patas Bnkuwan Ndanan Tayal.
Pkla Mingri cwen http://www.wanrung.gov.tw/web/wanrong/wrcf/village/ml.asp
Qntan patas(參考資料)
Snakun:Truku
Qulic pakaw
= Qulic pako/ Qulic pakaw/ Qulic pakaw(杉木) = Beyhing bay hnyuwan mi msama ka qulic pakaw nii, kiya ka cida na u mquri hari bawaw, qrqur hnyuwan na ka wasw niya, dudux wasaw na mqriqi mi mhnuk bay, phmaan dha ddwiyaq.
Nniq minko kngkawas 60~70 ciida ka qulic pakaw u, kiya ka saan dha cmikun hmaan qhuni kluwan kkingal, cbiyaw han, ita sediq ngalan dha dxral alang phmaan na qulic pakaw, pnhmaan dha dhuq ka eqraqan ciida, babaw mnhdu eqraqan da u phmaun qulic pakaw dungan, kiya ka ciida u psmuwan dha smalu phiyu sapah, qqiya, tduruy, qhuni qtinuh, mi uruc deyki dnii.
Cnduray daw, adaw ka ou bay bbriwan ka phiyu qqiya nii, kiya ka pnhmaan qulic pakaw nii u uka hbangan na mi ini dha paqi da, niqan duma ini paqi ka qulic pakaw, htiyun dha psmalu ddiyun unisil da.
Wahi ssama
= Wahi ssama (藤類植物) = Wahi ssama nii o tduwa tminun, saw ka qwarux msa.
Snakun:Truku
Vungalid
Gaga mniq Pingtung Rayyisyang ka alang Vungalid.
304 sapah ka kneegu na sapah, 1,067 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 1,032 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 35 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan94%, ni rahuq na o2%.
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Quri
Quri（下高義部落）
Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Quri.
11 sapah ka kneegu na sapah, 31 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 90% niqan 28 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 10% niqan 3 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 87%, ni rahuq na o 3%.
Quri（石磊部落）
Gaga mniq Sincuseyn Ceynsusyang ka alang Quri.
69 sapah ka kneegu na sapah, 315 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 299 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 16 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal91%, Amis1%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Mornos
94 sapah ka kneegu na sapah, 240 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 92% niqan 221 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 8% niqan 19 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis87%, Puyuma1%, ni rahuq na o4%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Wana
Snakun:Truku
Haitutuan
= Haitutuan（山平部落） = Gaga mniq Taytung Haytwansyang ka alang Haitutuan.
Pratan
pratan(三棧)
o niqan suyang qtaan Yayung, auyang bi yauan mrrwaa uri.
Haitutuan
108 sapah ka kneegu na sapah, 344 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 83% niqan 286 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 17% niqan 58 hiyi koia.
Pratan
Pratan（布拉旦部落）
Gaga mniq Hwareyseyn Syorinsyang ka alang Pratan.
Haitutuan
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun69%, Amis3%, Paiwan3%, Puyuma1%, Rukai1%, Tayal1%, ni rahuq na o5%.
Pratan
Pratan（布拉旦部落）
256 sapah ka kneegu na sapah, 797 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 747 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 50 hiyi koia.
Haitutuan
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Pratan
Pratan（布拉旦部落）
Kana ka kleegan seejiq ga, Truku 83%, Amis 3%, Tayal 3%, ni rahuq na o 4%.
Hangan alang(部落名稱)
Bratan
Tu-ku-bey-cu na alang(部落特色)
Alang “Bratan” pa wa mniq quri dxral nniqan iyax tuhunac mi tudaya Yayung Sancan saya.
Nniqan niya(所在位置)
Kareyngko keyng Bsuring go Cingmey cwen.
Knlbangan(範圍)
Wa mniq alang beyhing mkbrnux Kareyngko ya bay 16 km,Yayung Sancan tuhunac ratuc, ya bay haypa 30 m na dxral brnux tbabaw.
Dxral brnux tbabaw Quri ppanan rulu (交通資訊)
Snpeyyah Kareyngko mquri tudaya musa, muru Tay 9 seyng mquri tudaya muda Qowgan, mniq brah Hwayen qlahang qmita tnyuwan payya mquri tuiwil, kiya ka malu lmutuc musa alang Bratan. Nasi so kndadax Girang Suaw miyah tuhunac pa, muda lmutuc Tay 9 seyng uri mi hmrinas Truku ini snthiyaq daw, muru tnyuwan payya mriqi alang Bratan. Nasi so tapa nanaq rulu basu musa daw, malu mniq alang beyhing mkbrnux Kareyngko tapa basu mquri uusa Truku, mniq Sancan can tuting basu, kiya mi mksa musa alang Bratan da malu da.
Ppwaluk tyeyn-cu patas qtan alang (電子地圖連結)
Teyncu patas pkla nniqan alang
Klwanan sediq(部落所屬族群)
Seejiq Truku.
Sduwi na kari saya(當今使用語言)
Skari kari Seejiq Truku, skari kari Telu.
Pnyahan alang(部落由來)
Nniqan Seejiq Truku ka Alang Bratan, kndadax nyusan Nanto Jinay go saya mi Truku cwen alang Truwan cbiyaw balay ka alang pusu nniqan rdrudan cbiyaw dha, alaw wada kndudul mrana ka sediq alang mi, kiya ka wada ini tuku ka dxral qpahun tmbul, so kiya ka kasi ka mquri icil thdil, kiya u bukuy daw wada mquri hruwan hidaw thdil, wada priyax Ddwiyaq Tudu, mtmay Ayu Yayung Riwu, wada smpusal mtbrinah mi, hiti balay daw tnpusu mniq hini da, kiya mi wada mrana hini mi, mquri pryaxan hidaw Bratan mi tuhunac Bratan thdil mniq. 18 th cida, niqan ka sediq alang pa mnquri Kangreyngko mklelu umaduk cida, wada qmita dxral lmiqu Ddwiyaq Tudu hnruwan hidaw u llabang balay, musa malu niqan sediq, kiya ka mpprngaw sediq alang mquri hnruwan hidaw mthdil, niqan lnglungan dha u kiya ka hmrinas Dwiyaq Kiray tudaya bungu, mtmay ayu Yayung Riwu.
Mniq uuda kcka tnhdilan pa, mnuda mpspayis mi mptraqil mi mccbu quri, Sediq Tgdaya (Pribaw), msdalih ucilung na Pangcah mi Sakizaya mi Kavaran sediq Kariwan, kiya uri u Plmukan mi Tanah tunux.
“Alang Bratan” pa wa mniq quri dxral nniqan iyax tuhunac mi tudaya Yayung Sancan saya, kiya ka alang seejiq Truku saya. “Bratan” u pnlawa dha dxral hini ka seejiq Truku. Mnneniq Bratan na seejiq Truku u, qnlhangan Tanah Tunux cuda, wada pkixun Tanah Tunux pthdil, kiya ka mntxal mquri stabuy dwiyaq mthdil Dungan. Miyah qduriq Tawan hini ka Kokominto seyhu daw, kiya ka muru pnkari tmhangan “Sancan” ka dxral hini, bukuy daw wada dha brahan “Bratan” ka sediq alang.
Qntan patas(參考資料)
http://www.kgu.com.tw/minority/per/13/03-13.htm
Bungka na Tayal joku- Tnhdilan alang mi pkrana. Snakun:Truku(太魯閣語)
Wakaba
Gaga mniq Pingtung Macyasyang ka alang Wakaba.
Tdruy rqngul sasaw
Palu alang taypey o niqan ppanan tdruy rqngul sasaw ,
Wakaba
331 sapah ka kneegu na sapah, 1,267 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 1,215 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 52 hiyi koia.
Tdruy rqngul sasaw
thumb|tdruy rqngul sasaw
Wakaba
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan93%, Amis1%, Bunun1%, ni rahuq na o1%.
pnyahan pnataas
Snakun:Truku
Tdruy rqngul sasaw
Snakun:Truku(太魯閣語)
Quri Mgdurug
Quri Mgdurug 分娩
Gaya tmngahan 命名的規則
A===Na       I====Ney     U====Now Awi=Nawi   Iban=Neyban   Udaw=Nowdaw Abis=Nabis  Ibuh=Neybuh   Ukan=Nowkan Apay=Napay Iyung=Nryyung Umaw=Nowmaw
pnyahan kari
資料來源:口述Yudaw Pisaw 2001.
Snakun:Truku(太魯閣語)
Kaviyangan
= Kaviyangan（佳平部落） = Gaga mniq Pingtung Taywusyang ka alang Kaviyangan.
185 sapah ka kneegu na sapah, 761 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 721 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 40 hiyi koia.
Thngay nangal
= Thngay nangal(豐收） = Hngkwasan sayang o, thngay nangal na.
Snakun:Truku
Kaviyangan
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan92%, Amis1%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Ptasan
Ptasan o sapah saan snluhay laqi matas. Pusu smluan kska hiya o iyuh kkrana knkla. Powda saw nii uuda slhayan o tduwa smblaiq hyaan nanak ni klwaan ni kana seejiqun. Kiya ka kiya ni knkingal klwaan o yaasa ini plka ka knkla kndsan dha do ini hari plka ka pntriyan gaya dha uri. Yaasa ini plka ka hngkwasan ni pusu slhayan do niqan lala klgan ka ptasan.
Morocan
161 sapah ka kneegu na sapah, 389 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 66% niqan 256 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 34% niqan 133 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis58%, Tayal1%, Bunun5%, ni rahuq na o2%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Kawaliwali
= Kawaliwali（大坡部落） = Gaga mniq Taytung Cusangsyang ka alang Kawaliwali.
147 sapah ka kneegu na sapah, 371 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 74% niqan 276 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 26% niqan 95 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis71%, Puyuma1%, Kebalan1%, ni rahuq na o1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku