cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nsgan Jwey-swey
kmpryuxan sngasut yayung
Nsgan Jwey-swey o kana alang mkyayung Siyu-ku-rwan, bii muda tgdaya mquri tgtruma ka yayung paru Siyu-ku-rwan, muda hunat tgtruma bi kana alang，maa ayus kiyig Iri da. Mtmay ska alang plalay talax ayus nsgan knhuway muda bitaq How-ce-tan, babaw Twan-su-tan bitaq muda alang Ci-mey, wada maa kingal bilaq ayus kiyig ida nkiya nsgan Hung-ping da, babaw Cing-cow-tan bitaq muda ska Nsgan Hung-ping muda empgriq mquri nklaan hidaw，babaw yabi 4 tnxalnu do mquri gsilung.
Cyuiping Icu
= Cyuiping Icu （曲冰遺址） = Cyuiping Icu o gaga sduman ssiyaw babaw pusu bi yayung Tudu, hiya o gaga daya Wanfungcun alang Cyiping, yabi 2km hari, hiya ga thnganan tnpusu seejiq “ceyyen” msa. Minkwo hngkawas 69siida, Cungyang yeyncyowyeyn risyiyeynswo Cncungyui seynsn ga kmnarig quri saw alang nsbiyaw na qyqaya, manu ka knrigan na rbuq truma dxgal ga, ida gaga hiya kana ka smnalu dha bbtunux nniqan sbiyaw.
Nsgan Jwey-swey
kmpryuxan sngasut yayung
Yayung How-nang o kingal paru bi smbig yayung Siyu-ku-rwan, dgiyaq How-tu nsgan Ma-ri-ba-si ka hnraan na, ga ida nsgan muda pslian qrpuhan How-nang, tdhaun duma ka alang ni dxgal U-hu, yayung Siyu-ku-rwan muda ga yabi 1 tnxalnu tgtruma nklaan hidaw Hkaw Syu-san.
Cyuiping Icu
Yasa ungac ka sapah psaan qyqaya nii, kiya ka gaga dha bungan duri iyux saw ini sliqi, ida wada ptasan sancikuci ka hangan na da.
Nsgan Jwey-swey
kmpryuxan sngasut yayung
Yayung Ma-ran-kow pthagun yayung Hu-yeyn sbiyaw, pthangan yayung ma-ceru uri, wada ma kingal paru bi duri smbig yayung Siyu-ku-rwan. Hunat tgtruma dgiyaq Run-tayun nsgan Ma-ri-ba-si hnraan yayung nii, ga ida nsgan muda kykiyig rngayan rnaaw Hu-yeyn, paah nsgan alang mgska muda tgtruma ni tgdaya, yayung Siyu-ku-rwan muda ga yabi 1 tnxalnu tgtruma nklaan hidaw pslian qrpuhan alang  Jwey-mey.
Cyuiping Icu
Snlayan nniqan Icu
Cyuiping Icu nii o gaga Nantowseyn Jnaysyang, mseayus dha ka cinaycun sungrin purwo(alang Pulanksun nanaq Seejiq) ni Wanfungcun hiya, Wanfungcun ka hiya. Wanfungcun hini ga alang Bunun Takitudu ka hiya, yabi wada hari haypa 700~900 m ka knbqaxan na.Ida niqan baraw, truma na ka sduman dxgal hiya, ssiyaw na dgiyaq o mabang llabang bi lupan, mdungus bi nniqan uri.
Nsgan Jwey-swey
karat
Karat nsgan Jwey-swey o mk bgihur pnskarat tnlxan. Mnda kiyi qpahan kklawa karat  pnatas mspung qqpah karat Cen-kung, saw nii ka pnatas karat nsgan Jwey-swey，ksun ha qmita o, kibi saw msdka alang Cen-kung ka kntlhan na, yasa nii mniq dgiyaq ayug Tay-tung ni Skang-ki, jiyax kntlhan o mkala alang Cen-kung pnlaq gsilung Tay-tung ni Skang-ki.
Cyuiping Icu
Cyuiping Icu sayang
Gaga nniqan Cyuiping Icu nii ga yabi wada 9000m2 knlbangan na, hini o ida tgkingal knringan quri saw alang nniqan sbiyaw sbiyaw balay(史前時代) sejiqan daya ddgiyaq. Manu ka knrigan dha o niqan btunux pupu, tunux puniq, qyqaya scinun, tunux buji, knrigan nniqan sapah, habung btunux dnii. Nasi qmqurig quri alang tnpusu seejiq, sejiqun Seejiq, qnpringan tnpusu seejiq o ida malu bi ka dnii.
Nsgan Jwey-swey
Bnkgan qqpahun alang
Hnbragan alang niya：alang Hu-yeyn, alang Hu-ming, alang Hu-sing, alang Jwey-swey, alang Jwey-pey, alang Jwey-syang, alang Jwey-mey, alang Jwey-ryang, alang U-hu, alang Hu-kang, alang Ci-mey dnii 11 kingl alang.
Cyuiping Icu
Cyuiping Icu na klgan seejiq
Cyuiping nii ga tnhnganan Tanah Tunux sexual, ana nanaq gisu mniq alang Bunun Nantowseyn Jnaysyang Wanfungcun sayang o, ida uxay Bunun Takitudu ka pusu bi rudan dha. Smnru ka Sktama mu Teymu siray, “gaga ptasan Pingcung ceynti” ka qnpahan ta Qeycing hiya.Yasa nniqan Seejiq cipiq sexual ka dxgal hiya” mnsa. Qnpahan Qeycing hiya ga tduwa ksun kingal dgiyaq uri, ma ksun “Qeycing”rudan ta ka hangan na hug? Yasa kingal o mquri hraan hidaw, kingal o mquri gqian hidaw, ida hraan kingal saman uxay uri o kingal babaw nkan, kiya ka ksun dha “Qeycing”.
Nsgan Jwey-swey
Bnkgan qqpahun alang
Snakun:Truku
Cyuiping Icu
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Tgdaya
Hadur
hadur (馘首宴)
hadur sun o quri kingal na hi paru bi uqan Truku sbiyaw.
Snakun:Truku(太魯閣語)
Nsgan Ceyn-su
Nsgan Ceyn-su(kri embgala o Nahuy ksun), nniqan na o tgtruma nklaan hidaw nyusan Singcu Taywang. Mseupu Dha nsgan Uhung o mdka nsgan seejiq Tnpusu nyusan Sincu. Knlbangan na o 527.5795 M2. Tglabang bi alang qqpahan kska nyusan Singcu ka hiya. Kska hini o yaa bi 200~2000 M ka knpraan na paah breenux dxgal. Pusu bi sjiqun na meeniq hini o seejiq Tayal ni Ngayngay. Kska nsgan hini o tggaaw saw ddgiyaq paah 1500 bitaq 3000 M. Kika sun niqan bi hangan na tgdaya nsgan seejiq tnpusu.Pnyahan hangan nsgan o yaa sun strngan yayung Narow ni Cyaruniqan kingal paru bi tasil ni hnyugan na o saw bi huyuq lxi.
Endaan
Maxal mngari empusal hngkawas maxal idas kingal jiyax, pnyusan Qpahan pusu Thulang Nihung Taywang ka kngkingal alang. Wada ryuxun phyugan maanyusan ksun. Alang nii o kika sun nyusan Singcu ka kangki, Kika sun tgdaya nklaan hidaw alang seejiq tnpusu pskangki na o nyusan nklaan hidaw Singcu. Siida o knkana elealang nyusan nklaan hidaw Singcu qpahan Knsat ka kangki na. Kiya ka kiya ni nsgan hini saw ka alang Yuhung o nyusan Tasi kangki na kiya.
pnegdxgal
Nsgan Ceynsu o tgdaya mlutut nsgan Kwan-si. Smdalih nsgan Husing nyusan Towing ka tgdya nklaan hidaw. Gtgut na nklaan hidaw do nsgan Tatung nyusan Iran kida. Tgtruma do plutut nsgan Tay-an nyusan Miyawri. Ggtdut na ryaxan hidaw do nsgan Uhung ni nsgan Hnsan.
Asaw bi dgiyad manu wada sun tgbrah ni tgbukuy kdhaan ka elealang. Saw ka elealang tgbrah o Sin-re, Ciya-re, Jinpin, Ising, ni Meyhwa. Tgbukuy do Yuhung ni Siyurwan dha alang. Kika sun alang pnyahan seejiq Bgala. Yuyung o niqan Takcing ni Sakyaking. Yuyung Takcing o kika sun tgbaraw bi pusu qsiya yayung Tanswei, Pusu na o pnaah tgdaya dgiyaq Pinteyn. Pusu yayung Sakyakingdo tgdaya dgiyaq Tapaceyn kida. Mstrung alang Siyuran ka dhiya ni kika maa yayung Marikuwan da. Kika sun pusu bi alang qsuyux Kuwha ni Span da.
Kbkuy ddgiyaq Taywang
Saw ka kbkuy ddgiyaq gaga mniq nsgan Ceynsu hini o dgiyaq, dgiyaq Tapaceyn, dgiyaq Taw, dgiyaq Ceyu, dgiyaq Ice, ni dgiyaq Kra-yey.
Alang dgiyad tgbrah
Alang Ising: Singsin, Peyjaw, Matay
Alang Ciyare: Sapin, Maysujen, Ciyaru
Alang Sinre: Sinre, Mey-yeyn, Pausan, Sweyteyn, Niyawcwey, Rahaw
Alang Cinpin: Cuwey, Cinpin, Pirin, Narow
Alang Meywha: Meywha
Alang tgbukuy dgiyaq
Alang Siyurwan:
Teynpu, Siyurwan, Taykang, Singkwang, Cnsipaw, Cinru, Yanraw, Liyein
Alang Yuhung:
Tgdaya sipaw yayung Yuhung: Yuhung, Yuraw, Yutay, Syawenkwang, Taypin, Mamey, Lipu, Masu
Tgtruma sipaw yayung Yuhung: Surey, Pinrunwen, Tay-yaw, Tgdaya Tay-yaw, Tgtruma Tay-yaw, Sumakusu.
rgagan
Btunux Ceynsu
Ceynsuyemiyaw
Saan rmigaw Klwaan Syeypa
Radax qqhuni
Hrpasan Teyring
Ulay Cinpin
Ulay Siyurwan
Qmpahan rmigaw Teynjanku
Qmpahan rmigaw Naruwan
Klwaan hnru ni mneudus Langu Yeynyang
Sapah smudal Litungsan
Qmpahan rmigaw Sancin
endaan tmgjiyal Syakurow
Paah maxal mngari maxal tru hnkawas (Tacen Tgdha hngkawas ) Thulang Mdudul CwucyuceynCwuMatay asi hiya bi nanak dmudul mrata miyah kmrmux mkCinaji seejiq Bgala lama. Bitaqbi maxal mngari empusal mataru hnkawas (Tacen maxal rima hngkawas) smndhug Kari Maysu ni asi bi maxal tru hngkawas qmbsyaqan na tnegjiyalan Nihung ka seejiq tnpusu.
Endaan tmgjiyal Litungsan
Klwaan Nihung, maxal mngari maxal hngkawas bitaq maxal mngari maxal tru hngkawas mntru hmrinas geayus grkaan miyah kmrmux Litungsan ka dhiya. Asi bi hiya nanak dmudul mrata tmgjiyal dha idas ka Thulang Mdudul Taywang CwucyuceynCwuMatay. Alang nseejiq tnpusu ka Litungsan ni tgska bi Iran, Tayhuk, Towing, ni Sincu. Tapong sun dha tmngahan ka Bgala ni kika rmala sun dha. Tpung na bi o kika sun Rubi kida ni dxgal spriq aji uri o klgan dmuliq. Pusu bi alang meubung bi spriq ungat hari seejiq pdhuq. Dgiyaq nii o kika paah hini wada mseanak ka tgska tgbaraw uuda yayung Tahan ni yayung Yurow. Litungsan o kika sun alang rudan Bgala. Klwaan Nihung siida mkMariquwan, mkKaawwan, tgbukuy dgiyaq mkMariquwan, ni mkCinajispat sjiqun mniq hini. Endaan qmeepah qpahan thulang mdudul Taywang siida, Litungsan o ida tgska bi ttmaan na hhqulan, hhmaan ni kklwaan.
Nsgan Hu-ri
Nsgan Hu-ri（kari Truku o alang nsgan Hu-ri）o tghunat bi alang paru Skangki Taywang, mgtgut tgdaya alang nsgan Iri, mgtgut ryaxan hidaw alang nsgan Banitu, mgtgut iyax tgdaya nklaan hidaw alang nsgan Chang-ping alang paru nyusan Tay-tung, mgtgut nklaan hidaw alang nsgan Cen-kung, mgtgut iyax tghunat nklaan hidaw alang nsgan Tung-hu, ni mtlutut tghunat alang nsgan Ci-sang. Ida bi kingal kbuhug knhbragan ka seejiq niya, kska alang nii o niqan Ngayngay, Klmukan, Ipaw, Amis, Taurung, Makataw, Siraya klgan seejiq pipuwa, kari rrngaw dha o Amis ka hbaraw balay, smsul na hi do o Ngayngay da. Pusu qqpah dnuuy dha o ida qqpah dxgal ka pusu balay, pnhmaan dha o buwax Hu-ri（kika buwax Hu-ri ksun）, ngiraw ni phpah cingcen. Kska alang nsgan hini o, tai ka dgiyaq Ryu-se-tan, ulay Rwow-san ni ga siyaw elug Tung-hu Syaw-teyn-syang o niqan bi hangan saan rmigaw.
Nsgan Ceyn-su
Euda kmlawa rnaaw Censipaw
Bukuy dgiyaq Censipaw o niqan kingal ini hari klai qqhuni qulit. Kska rnaaw nii o ida bi niqan hmrinas dha kbkuy knlala na ka embanah qulit ni radax qbibing. Kingak tnegrmaan na o tduwa bkgun kska tgparu bi maxal radax Taywang rrnngaw Qpahan kmlawa Rnaaw. Plealay bi siida hmtur seejiq Bgala musa dmuuy dxgal rudan dha nanak ka Qpahan kmlawa Rnaaw ni manu dhiya o ida hmut msluluy kdjiyax ka dseejiq Qpahan kmlawa Rnaaw ni tndxgal SingKwang ni Censipaw. Maxal mngari maspat kmxalan mataru hngkawas wada qhduun tmatak ka qqhuni nsgan Uhung ni empsramal maah tmatak qqhuni Siyuran ka Qpahan kmlawa Rnaaw. Dhuq bi alang Sinkwang siida do sdseejiq alang Censipaw ni Singkwang miyah tpruq msaang smuri ni asi sngangay ka dhiya uri da.
Nsgan Hu-ri
edaan
Pnegkla Qpahan Euda Klwaan “Pusu giman hangan elug”, tai ka hangan alang nsgan Hu-ri sayang o niqan saw nii rnsuhan：alang nsgan Hu-ri o ga mniq tgska bi breenux dxgal Skangki ni Tay-tung, duri ni tghunat bi alang nsgan alang paru Skangki. Ga mniq ska alang nsgan hiya ka seejiq na o, seejiq Ngayngay, Klmukan, Makataw, Taurung ni Amis ka hbaraw balay, saw ka seejiq Swatan ni Ipaw do hghaw hari kida. “Kungpu ” sun tmngahan seuxal ka alang nsgan Hu-ri nii han, hmuya ma ksun haya tmngahan o niqan spat ka pnyahan kari：（pnatas qmpringan pruway miying endaan alang nsgan）
Nsgan Ceyn-su
Kari dha
Nsgan nii o mggtgut nyusan Towing ni nyusan Taycyung. Wana dha balay ka saw nii alang mggtgut dha nyusan. (Kingal duri o kika sun nsgan Tapu nyusan Ciya-yi. Mggtgut nyusan Taynan ni nyusan Takaw ka hiya.) Nsgan Tatung nyusan Iran do wana hiya ka mggtgut dha nyusan Bgurah Tayhuk, nyusan Towing, ni nyusan Taycyung. Klwaan ta o wana hiya ka mggtgut tru nyusan.
Nsgan Hu-ri
edaan
Tg1. Pnegkla seejiq mnatas Nihung An-pey-ming-yi（1990：233）ni Rwow-syang-ring（1983：68）, tai ka kari “Kungpu” nii  ksun o, dxgal pnspuan yahan tmabug kacing ni mirit kana alang, aji uri o yahan dha gmutu qqhuni ni sspriq uqun tnbgan, niqan saw nii kndsan dha ka seejiq Pingpuwa uri. Manu saw nii do, kika niqan ka kari  “Kung-pu ” nii da.
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Kanyumey: Rudan bi ptasan dqras Taywang. Alang pncingan na o alan Teynpu nsgan Ceynsu. Wada ngalun hngak Utux Baraw empusal kbkuy mngari hngkawas kingal idas maxal spat jiyax siida.
Nsgan Hu-ri
edaan
Tg2. Kari “Kungpu ” nii o, pnyahn paah thowlang Cingcaw Kwangswi 1875 hngkawas siida, yaasa wada jima mmalu knluban dha seejiq tnpusu do, phiyug gaya mggaluk ni mddayaw tmabul pkrana qmpahan Pyuma, siida ka taxa hiyi o mseasug kingal lituk qmpahan hmuma uuqun, duri ni malan mgay kingal lituk dxgal bbuyu aji tntakan duri, marah tmbul ni hmuma, tai ka ini ttaki ka dxgal o kika “Kung-pu ” ksun da.
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Ynrisu: seejiq tnpusu empeuyas. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu.
Nsgan Hu-ri
edaan
Quri hangan Hu-ri nii o, wada lala hari gnklaan dh akasayang da：
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Ceynpayhey: seejiq tnpusu empeuyas. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu. Ida gaa qmeepah bi Klwaan Cikuku Taru.
Nsgan Hu-ri
edaan
Tg1. Yaasa malu balay phmaan ana manu uuqun ka dxgal niya, ida bi ka payay o aji hmut knmalu hraan na, kika pusu bi ngngalun dha. Manu saw nii do, knxalan thowlang Nihung Syuwa 12 Hngkawas 10 idas 1 jiyax（1937 hngkawas） siida, pthangun na ̔alang emblaiq ni msblaiq ̕ ka alang Huri nii. （Senpicing,1995：31）.
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Wenran:seejiq tnpusu empeuyas. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu dgigaq bukuy alang mkMariquwan.
Nsgan Hu-ri
edaan
Tg2. Ida knxalan thowlang Nihung Syuwa 12 Hngkawas siida, wada pryuxun ka hangan alang, seangal dha kingal hangan alang Nihung “Huricwang ”, ini dha ksi “Kung-pu ” paah hiya siida da. Tai ka klwaan Nihung sayang o, niqan kingal ka alang nsgan  “Huricwang ” uri, ga mniq alang paru Cibaking ,….
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Rowmeyring:seejiq tnpusu empeuyas. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu alang Singru mkSweyteyn.
Ukang
Ukang（烏槓部落） Snakun:Truku
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Cenjiciyaw:seejiq tnpusu empeuyas. Kingal gxal pnpuan kykuyuh. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu mkCiyaru.
Ukang
Gaga mniq Hwareyseyn Jweysweysyang ka alang Ukang.
Nsgan Hu-ri
Klwaan Nihung siida
1920 hngkawas klwaan Nihung siida, tai ka bnkgan qpahan alang nsgan Hu-ri o, gadha pspuun ka Ta-cwang ni Kung-pu dha alang, phiyug alang Ta-cwang ida bitaq sayang. Siida ka alang Ta-cwang nii o pklwaan Hwa-ryeyn-kang-ting Iricwin, ska alang nii o ga psnakun Ta-ri（Ta-cwang）, Cu-teyn（Tow-jen-pu）, Hu-ri（Kung-pu）, Cyey（Tu-kang-pu）spat hangan. Babaw mhdu tmjiyal do, wada pryuxun Hu-ri duri ka alang nsgan nii, nHwa-reyn ka alang nsgan nii.
Timur
= Timur（三地部落） = Gaga mniq Pingtung Santimnsyang ka alang Timur.
Nsgan Hu-ri
Paru endaan
2013 Hngkawas 11 idas 15 jiyax siida, tai ka Hu-ri bnkgan qmpah alang o ngalan na “maseejiq tnpusu alang nsgan Hu-ri ” ka dseejiq Pingpuwa, quri uuda nii o, wana dhiya ka muda saw nii kana klwaan Taywang. Rmngaw ka bukung alang nsgan Huri Hwang-ring-ran, 2005 hngkawas siida, yaasa jima wada smruwa peeniq maseejiq tnpusu Taywang ka seejiq Siraya ka alang paru Tay-nan do, ngalan dha ̔seejiq tnpusu kska alang paru ̕ qmita, paah 2009 hngkawas siida  do, tduwa powsa hangan kiinu klgan seejiq tnpusu ka isu, manu saw nii do, alang paru Kaw-syung o smruwa powsa hangan maseejiq tnpusu Taywang 2009 hngkawas 10 idas siida uri, manu saw nii do, alang nsgan Huri murug saw alang paru Tay-nan ni Kaw-syung ka uuda dha, paah “maseejiq tnpusu alang nsgan Hu-ri” ni prajing mlglug muda pgkla ida dhiya nanak, tai mha mttuku gnklaan dha nanak ddseejiq dha o, mseupu bi ni mdrumut balay prajing phiyug knkla kndsan dha. Brah knxalan thowlang Nihung Syuwa siida, ngalan dha “seejiq tnpusu tduwatgsaan qmita ka ddsejiq Pingpuwa, tai ka pusu patas sapah o btasan dha ” tduwa tgsaan, babaw thowlang Nihung Tacen siida do, pryuxan ”Ping “ da, kika “seejiq Pingpuwa ” ksun sayang. Manu saw nii, qlung niqan ga btasan kska pusu patas sapah knxalan Nihung siida ka pnegkla nii o, tduwa ta klunn dhiya nii o dseejiq Pingpuwa Ta-u-rung, Ma-ka-taw ni Si-ra-ya ksun.
Nsgan Ceyn-su
Sdseejiq niqan bi hangan
Cenpawni :seejiq tnpusu empeuyas. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu alang Ciyaru.
Cenyucen:seejiq tnpusu empeuyas. Seejiq Bgala. Mntucing nsgan Ceynsu alang Ciyaru.
Snakun:Truku
Timur
498 sapah ka kneegu na sapah, 1,728 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 95% niqan 1,640 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 5% niqan 88 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan80%, Rukai9%, Tayal1%, ni rahuq na o4%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Nepal
thumb|Flag of Nepal-Kwoci Nepal （尼泊爾國旗）|alt=Flag of Nepal|298x298px
= Nepal（尼泊爾） = Gaga kska Yacow ka Nepal, 28 00 N, 84 00 E ka gaga na nniqan. Kana ka knlbangan na o 147,181 sq km（hangan na o Tg94） (knlbanga dxgal o 143,351 sq km, knlbangan qsiya o 3,830 sq km). Kana ka sejiqun o niqan 29,033,914 hiyi. Gaga Kathmandu ka pusu alang paru, jiyax 28 idas 5 ka jiyax skrayan klwaan. Manu ka dxgal Nepal ga wada sugan 28.80% ka dxgal qpahan, 25.40% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 45.80% na.
Nsgan Hu-ri
Bnkgan pqahan alang
Kska alang nsgan Hu-ri hini o niqan maxal tru alang bilaq ni 261 qpuruh, alang bilaq U-cyang, Tung-ri, Wan-ning, Sing-sing, Cu-teyn, Se-pay, Ming-ri, Hu-ri, Yung-hung, Hung-nan, Hu-nan, Swey-teyn, Row-san.
Ukang
288 sapah ka kneegu na sapah, 700 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 13% niqan 89 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 87% niqan 611 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis35%, Paiwan1%, Truku4%, Tayal1%, Bunun2%, ni rahuq na o1%.
Nsgan U-hung
Nsgan U-hung (kari embgala o Tatoba; kari Sarsya o Tatoba sun) o Kingal nsgan seejiq tnpusu kska nyusan Singcu Taywang. Nniqan na o tgtruma nyusan Singcu. Hghaw bi knhbragan hiyi kska nyusan Singcu ka. Mtdka dha nsgan Cyeynsu tgaaw saw nsgan seejiq tnpusu. Pusu bi mnniq hini o seejiq embgala ni seejiq Saysya. Gmaxan cicih Ngayngay ni Ipaw da. Smdalih nsgan Ceynsu ka nklaan hidaw. Tgtruma do mggtgut dha nsgan Tay-an nyusan Miyawri kida. Ryaxan hidaw do nii siyaw na ka nsgan Nancwang nyusan Miyawri. Tgdaya ni tgdaya ryaxan hidaw do msdalih dha nsgan Peypu, nsgan Cutung ni nsgan Hnsan kida.
Pnegdxgal
Brah na ka nsgan nii o kika sun tgtruma ryaxan hidaw Dxgal Seejiq Tnpusu Taywang ni kangki hyaan o nsgan Cutung nyusan Singcu Taywang Klwaan Nihung. Bukuy tnegjyalan do kika wada ryuxun nsgan Uhung nyusan Singcu da. Nsgan nii o gaga mniq tgtruna ryaxan hidaw nyusan Singcu. Kska hini o hmut mteapa ququy ddgiyaq hmrinas 2000~ 3000M. Hangan elealang na o Ta-ay, Tawsan, Hwawey, ni Culin spat alang.
Elug yayung
Elug yayung nsgan Uhung o paah baraw bitaq truma pusu na balay gaa kika sun yayung Pakan, yayung Syakusi, yayung Mayparay, yayung Sanpin ni yayung Hwayeyn. Dhuq bi nsgan Cutung do mseupu yayung Towceyn dni asi rmux gsilung smudal trilan Singcu.
Yyyayung saw ka ida bi emphhur btunux ni dxgal
2014 hngkawas pnegklaan patas ida bi emphuhur btunux ni dxgal ka yyyayung o niqan maxal rima.
Alang Tawsan: rima
Nsgan Hu-ri
Rmigaw
Syaw-teyn-syang / biyuk
Nsgan U-hung
Yyyayung saw ka ida bi emphhur btunux ni dxgal
Alang Ta-i: rima
Sbunaw
= Sbunaw（雪霧鬧部落） = Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Sbunaw.
Nsgan U-hung
Yyyayung saw ka ida bi emphhur btunux ni dxgal
Alang Culin: kingal
Sbunaw
48 sapah ka kneegu na sapah, 179 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 174 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan 5 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 87%, Amis 1%, Seejiq/Seediq/Seejiq/Seejiq/Sediq 1%, ni rahuq na o 9%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan Hu-ri
Rmigaw
nniqan seejiq sbiyaw Kung-pu
Hdayu
測試畫面
123234
再新增內容
Nsgan Hu-ri
Rmigaw
pngahi qsurux Syu-ku-rwan-si
biyu Yu-reyn Tung-ri
saan rmigaw qmita dxgal mgsaax
saam rmigaw cingcen Ryu-se-ta-san
ulay Yu-wen
biyu Iming Tung-cu（sasaw Iming Cu-teyn)
sapah sbiyaw ntnpusu sapah Cyu Tung-ri
tkanan tgmalu buwax sbiyaw Tung-ri
ulay Rwow-san
biyu Tung-hu
elug ddaan peapa tdruy gakat Ywi-hu
Nepal
Bukung klwaan ta sayang o kiya ka Bidhya Devi Bhandari, pnaah hngkawas2015 idas 10 jiyax 29pnrajing kmlawa klwaan. cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
= Nepal（尼泊爾） = Nepal (नेपाल) pa wa mniq dxral nniqan tuhunac tudu dwiyaq Himalaya na 1 qnlhangan kcka dxral, tudaya u mslutuc Cyokoku, tu3 dqras dxral daw msdalih India, tuhuy qnlhangan Bengal wana mkiyax bay 27 km ksanan elu. Knlbangan dxral Nepal u 14.7181 knbkiyan km, tu93 bnkuwan knkana qnlangan, 2972 knhbrawan hiyi sediq u tu48 bnkuwan knkana qnlangan kiya. Alaw wa mniq dxral tubaraw ka nniqan dha, knbaraw bay kcka mk10 dwiyaq qnlangan u wa mniq kcka dxral mi mtayus Nepal ka 8 knbaraw dwiyaq, kiya ka knbaraw balay Dudux Dwiyaq Sngmu, so kiya u yahan balay sdhmawan rmiwaw sediq  smkuxul mkala ddwiyaq uri. Niqan knrudah bay hniti jaysang bungka qnlangan ka Nepal, pusu pnyahan snhiyan Bu kyo ka Buda Sakamuni u kiya ka mntuting Nepal. Pusu balay snlhayan snhiyan qnlhangan ka India kyo, duma ini khbaraw ka smluhay Cangcwan Bu kyo mi Islam kyo. Nepal pa niqan bay hnhangan qnlangan quri knrmnan bay mi mbiyax bay mtdiyal ka sediq Kuruk. 18 th kcka cida wada phiyu Nepal Wangkwo, kiya u mnknrmux Sicang uri, bukuy daw wada muCingcaw qnlhangan Hwansu. Mniq 19 th pnrdingan cida Ingkoku mi Nepal ka mccbu daw, Nepal u wada muway dxral mnIngkoku India kiya mi mnsupu ppwaluk dhiya. Nepal u ida balay India kyo Pnwaya Bukung qnlhangan. Kngkawas 2006 cida, kwohuy u wada hmtur biyax bukung qnlhangan Cyanantra, kngkawas 2008 idas 5 diyax 28, Nepal pnwaya keyngpo kaygi cida u wada mndungus bay muda snburah smmalu keyngpo ang, plixan ka pnwaya bukung mi knpriyux hangan qnlhangan Nepal Ryeynpang Mincu Konghkwo.
Brah 7 th han.(7世紀前)
Ya bay mniq brah kongweyn kngkawas 563, Sakamuni u mntuting kcka dxral Nepal saya na qnlhangan Ranpini knrudah Kapirowi, tmnsa quri snlhayan Sakamuni u kiya ka Bu kyo.
Skari Cang Myeyn joku sediq Niwar ka wada dha ngalan Katmantu dxral ayu na Sediq Tnpusu, binaw dhiya u uxay to sediq kluwan tunarac, niqan knou ka sediq Yarian. 17 th ka ‘King Jidayi’ sediq Niwar, qnlhangan Mala wangcaw ka Nepal u kiya ka Sicang mi tudaya India dxral mbrnux iyax dha pusu bay mawyi sunyo. Cida, Katmantu, Patan mi Paktapur u txtaxa nanaq muda ddaun dha ini psupu, turu alang mkbrnux u msnhur balay.
Kuruk wangkwo(廓爾喀王國)
17 th kcka cida mtutuy ka sediq Kuruk, mniq tuiwil yayung Kandaki mkngahu phiyu 1 tiping wangkwo ( brah hniwan Saa wangcaw), kngkawas 1768, Puritwi Narayang Saa ka wada pskingal nniqan dxral Nepal, mnhdu Katmantu dxral ayu tu3 alang mkbrnux mpsanak mqriqu ddaun. Kari Niwar- sediq mcayis kluwan ka sediq Niwar u skari kari Cang Myeyn, kndadax 12 th prading daw kiya ka ddiyun kari seyhu mi kari quri ptpatas wenswey, dhuq saya wada spririh kari Nepal-Tuiwil nniqan sediq India ccida sediq Kas na kari In O yusi ka rmirih da.
Mbiyax bay qnlhangan na Kuruk u mniq kngkawas 1788 mi kngkawas 1791 mn2 kmrmux Sicang, hiti balay daw wada htran Cingcaw, rikisi u splawa ‘Mccbu Kuruk’. Babaw mnhdu mccbu Kuruk daw mtuhuy Cingting mddahur, wada mnqnlhangan Cingcaw, mquri hongti Cingcaw cngcn cinkong. Kiya mi mnIngkoku Tunarac India Kojyo mniq qmlahang India daw, kndudul mquri tudaya knrmuxm knttu knrmux Cemongsyong mi Bhutan dtiping qnlhangan. So kiya, Kuruk mi Cingcaw pa ida pwaluk knmalu conghwan pnluban dha, kiya ka shtur knrmxan Ingkoku. Kndadax Cingcaw kcka daw mowic ka qnlhangan, mrrudu ka kcka qnlhangan mi niqan ka miyah knrmux nganguc Cingcaw, uka biyax dha qndahang payis nganguc. Snpeyyah babaw pnhyuwan ka Cyoka minkoku daw, Weynsukay u mniyux lmawa Nepal (Kiya ka Kuruk) tumal pnspuwan 5 joku msupu, binaw cida daw wada qlhangan Ingkoku ka Nepal da.
Wada krtan muway Ingkoku ka dxral tuhunac Nepal mi Rana cngpyeyn .(割讓尼泊爾南部領土給英國及拉納政變)
Kngkawas 1791, Ingkoku mi Nepal u psdhu pbatas kingal quri umlik ka ‘Patas Pnsdhuwan Mpbbari ’. Kngkawas 1814, Kepal mi mnIngkoku India ka mccbu, ini baka ka Nepal. Kawas 1 daw wada pkixan Ingkoku psdhu matas ‘Patas Pnsdhuwan Saykri’, wada kyapan subway mnIngkoku Tunarac India Kojyo ka knbeyhing bay dxral tuhunac Nepal, quri so neycng mi waymaw u sqlahang Ingkoku kana. Kngkawas 1846, mndalih Ingkoku ka heytay Kuruk Cyangko Pahatur Rana ka dmudul cngpyeyn, wada mangal qpahun quri qmlahang heytay Nepal. Snpeyyah hiya daw,  wada uka mndungus bay biyax niya ka bukung qnlhangan da, tnslutuc Rana ka lmutuc qpahun sosyang.
20 th kcka bukuy cida mi mccbu ka kcka qnlhangan dha nanaq.(20世紀中後期及內戰爆發)
Babaw mnhdu Tumn2 mccbu knbeyhing qnlangan daw, Ingkoku mniq Nepal u pskuraw mangal tukubeycu biyax pa, alaw ini palix knciyuk ka Nepal kiya ka wada mphing uri ka tukubeycu biyax sediq Ingkoku. Kngkawas 1951, Nepal Tahuy Tang mnsupu biyax bukung qnlhangan, pkiyax sosyang Rana malix biyax niya, mnhdu tnslutuc Rana 105 kngkawas qmnlhangan kajoku dha. Nepal bukung qnlhangan Tiribuhan pkla rinji keyngpo, muda dmuwi pnwaya bukung risyeyncu. Kngkawas 1960 idas 12 Mahengtra bukung qnlhangan ka dmuwi biyax, kngkawas 1961 idas 1 pkla kari hmtur knkana ddaun cngtang. Kngkawas 1962 idas 4 muda pnwaya ka keyngpo u Nepal ka India kyo bukung qnlhangan.
Kngkawas 1989 dhuq kngkawas 1990, pspuruq knbeyhing bay ‘Jnmin Undo’ ka Nepal, ngalan bukung qnlhangan ka Pilantra u pkixan mniq kngkawas 1990 idas 11 diyax 9 pkla burah keyngpo, mnhdu kngkawas 1961 beytaq cida ka uka tangpay pingyihuy ticu, mniq lxayan ptmayan ou tang gikaycu. Kngkawas 1994 idas 11 diyax 15, Nepal Kyosanto (Ryeynhe Maryey) mniq seyngkyo cida u wada mbiyax, binaw mangal biyax qmpah 1 kngkawas daw wada pkixan malax da. Kngkawas 1996 idas 2 diyax 13, Nepal kyosanto (Maw Cuyi) pkla dmudul ‘Jnmin Mccbu’.
Kngkawas 2001 idas 6 diyax 1 kman cida, Katmantu Narayangsiti wangkong wada snturung sntali bay puniq jikeyng, wangcu Tipantra alaw quri umau qridin niya mi wada phuqil bukung qnlhangan Pilantra mi qridin bukung Ayswariya mi laqi tiping bukung Nirayang, kongcu Serudi…….10 sngari tnsapah bukung. Tipantra hiya nanaq u wada jisacu mi mangal beyhing bay luqah, bukuy daw wada ini kmalu mi mhuqil uri da. Swayi bukung qnlhangan Pilantra ka Cyanantra u idas 4 cida mniq Hanumantoka kong (Smudal wangkong) psdhu phyuwan bukung qnlhangan, lmutuc mbukung. Binaw, hbaraw bay sediq snhiyi niyi u nkeykaku Cyanantra mi smriqan niya muway tnsapah bukung ka qnnaqah nuda niyi, so kiya qnlhangan Cyanantra ka dxral Nepal pa, hnhnang tnslutuc bukung u ini pntna so Pilantra jidayi cida da. Kndadax hiya cida, Nepal Kyosanto (Maw Cuyi) na biyax ucwang u kndudul dkuhun duma sediq. Dhuq kngkawas 2006, Nepal pa wana sotu Katmantu nanaq, knou bay dxral nniqan pawada qlhangan Nepal Kyosanto kana da; kngkawas 2004 putting hiti, Nepal Kyosanto (Maw) prading muda qnburang sotu. Kngkawas 2005 idas 2 diyax 1, bukung qnlhangan Cyanantra ptalax kana seyhu, pkla kari hiti 3 kngkawas daw hiya nanaq ka muda dmudul burah bucyo yingkay.
Kngkawas 2006 idas 1 diyax 14, ucwang hucu ka muda mcbu Katmantu nniqan dweriq 2 keyngsateyng keysacu, phuqil 10 sngari keysacu. So kusun, Nepal neycngbu pkla kongkaw, mniq Katmantu muda pnwaya qmlahang kman,mniq idas1 diyax 19 cida u dmudul kwoing tyeynsyun kojyo pstuq Katmantu mquri nganguc ryeynraku, kiya ka hmtur idas 1 diyax 20 muda knbeyhing bay yosing mu knciyuk. Idas 4 diyax 21, spuda 7 tang ryeynmong dmudul knciyuk bikung qnlhangan mi hmtur qmpah 2 iyax diyax sngayan daw, spuda tnpkixan Amirika mi India, qnlhangan Cyanatra u wada smruwa malix biyax, smruwa subway niya sediq qnlhangan ka biyax qmlahang. Spuda treybi muda rmngaw kari ka hiya, pkla kari ptalix kana neyke, subway niya sediq qnlhangan ka biyax singcng, kiya u mpseyngkyo uri, dmudu kari hantaypay u smkaul mpsosyang niya. Idas 4 diyax 30, Koyirala musa wangkong, smruwa spuda kukung qnlhangan Cyanantra psdhuwan sosyang Nepal.
Mnhdu ka mccbu kcka qnlhangan dha nanaq mi plixan ka pnwaya Bukung.(內戰結束及廢除君主制)
Kngkawas 2006 idas 5 diyax 18, Kepal gikay u kasi mntxan muda, palax bukung qnlhangan Cyanatra knkana biyax na dmuwi heytay uri, kiya daw ini dduli tnslutuc bukung ka Nepal hiti da. Nasi pnklanan iyax cida niqan manu ka srngaw ppdungus, bukung Nepal u musa so pkla ririh weynso nanaq da. Idas 6 diyax 11, Nepal gikay u wada muda palax bukung qnlhangan ‘Pquri gikay wada muda ka giang’ na biyax ini sruwa, kiya ka gikay giying mniq pbatas hwaang mkhoricu brah cida, kasi ka spuda snrwanan bukung qnlhangan han. Seyhu mi Mawpay prading pprngaw kiya ka mpskingal kari ddaun qnlhangan hiti. Idas 11 diyax 7, Kyosanto Nepal (Maw) mi seyhu u wada psdhu kari, malax ucwang mtdiyal, tumal seyhu.
Kngkawas 2015 Nepal runu umniq idas 4 diyax 25 (Iyax sngayan tu6 diyax) 11 ji 56 pung cida ka ndan runu, kiya ka 81 kngkawas dhuq cida knbeyhing bay mqraqi runu, knkana smnalu ssapah cbiyaw mi nniqan hwangkong u wada pkngatun kana, hmrinas 6000 hiyi sediq ka wada mrdang, hbaraw bay qnlhangan icil ka miyah dmayaw uri.
Nsgan U-hung
Yyyayung saw ka ida bi emphhur btunux ni dxgal
Alang Hwayeyn: rima
Ulay Cincyeyn
Kska alang hini o 「Ulay Cincyeyn」, smudal hangan na o 「Ulay Jinsang」. Klwaan Nihung siida, niqan bi ngahan na. Tacen 3 hngkawas(maxal mngari kbkuy maxal spat hngkawas) phiyug kingal sapah ulay kklawa hiyi. Ulay Pjitan sun tmngahan Bgala. Kika ulay lhngaw msa.
Hini uri o kika sun tgkingal nniqan plealay bi hnmkan Thulang epdudul mrata nklaan hidaw tgdaya Cansieyrian. Hiya o enlaxan Klwaan Kuowmin Thulang Paru Cyanceysu Taywang hini siida.
Dha hngkawas muda pxal ka Smapuh Ay-ring seejiq tnpusu Saysya o kska nsgan Uhung hini uri. Hbaraw bi ka sdseejiq mtneuda paah klwaan ta ni isil klwaan miyah mtmay alang hini.
Smudal sapah ttmayan tthulang knsat Jinsan
Tacen dha hngkawas (maxal mngari kbkuy maxal tru hngkawas) mtgjiyal siida ka Siyakurow, thulang kensat Pu Jinsankowtayrang mtlibu smalu nniqan hini. Tacen spat hngkawas (maxal mngari kbkuy maxal rima hngkawas) mataru idas maxal rima jiyax siida, nniqan nii asi duuy Jinsankowtayrang si ha tmngahan ka nniqan snkgulan da. Phiyug nniqan snkgulan ni kika sun 「シヤカロ－geayus hmtran」qpahan kensat. Tacen maxalkingal hngkawas empitu idas empusal spat jiyax siida, wada pryuxun grkaan knsat Jinsan da. Tacen maxal kingal hngkawas (maxal mngari kbkuy empusal dha hngkawas) spat idas kingal jiyax siida, wada pryuxun ttmayan thulang knsat Jinsan duri. Niqan kingal thulang emplawa ka hini. Mqhdu ka tngjyalan do Snkgulan Knsat Cinceyn da.
Elug Syakurow o smudal elug Suru duri. Paah Jinsan (sayang do Cinceyn nsgan Uhung nyusan Singcu) bitaq Kownsi(sayang do alang siyuran nsgan Ceynsu). Paah Towsan wada msibiq kingal bgurah elug ni mkbaang tgbaraw sneegul yayung Siyarkurow bitaq Siyakurow Tasan. Tacen maxal kingal hngkawas (maxal mngari kbkuy empusal dha hngkawas ) tru idas siida do qhduan smalu da.
Ayus kklawa
Alang Ta-ay, pusu tgska qpahan uuda nkana nsgan U-hung
Alang Hwa-yeyn
Alang Cu-lin
Alang Taw-san
Elug hqulan
Elug nyusan tg122: Nsgan Cutung –nsgan Uhung – Gntuan dxgal nsgan Uhung
Tdruy bahu Cingcu
【5628】 Cutung – Siyakownkwan -Uhung
【5629】Uhung -- Cinceyn
【5630】Cutung – Siyakownkwan – Uhung -- Cinceyn
ptasan tgska
Tgska tgtruma laqi ptasan Uhung nyusan Singcu
Nsgan Hu-ri
Rmigaw
dxgal seejiq Si-ra-ya Tung-ri
qhuni nsbiyaw teysu sapah keynsat Tung-ri
alang pruway hmuma ini psai hiryu Rwow-san
paru eygakang Jwey-utan
daan msangay peapa tdruy gakat Tung-ri
ulay Hu-ri
Qbulic
= Qbulic(石朴) = Qhuni msderux ka qbulic, ini hari trehak ka qhuni na, kuxul riyung yahun mekan brihuc ma qbheni ka hei na. Msdheriq ma mgsama rako na waso na, kiya uuqun na kui plale duri.
Nsgan Hu-ri
Rmigaw
ulay Tung-ri
Pnhuma ngngalun
tgmalu buwax Tung-ri
buwax aji pnsaan hiryu Ying-cwan
Nepal
Mnhdu ka mccbu kcka qnlhangan dha nanaq mi plixan ka pnwaya Bukung.(內戰結束及廢除君主制)
Kndadax kngkawas 2021 idas 5 prading, sotu Nepal Katmantu u pspuruq knbeyhing bay tbrinah knciyuk India mniq muhing dwiyaq Liburyeyk smalu elu na yosing knciyuk, hbaraw bay sediq ka musa msang kari India tasukwan.
Qbulic
Kari ta ita Tgdaya ge, “qbulic” kesun ta qhuni nii. Slmeun daha qbulic halung dooyan baga halung ka qbulic na qhuni nii, kika kesun daha qbulic. Msderux ma saadux ka qhuni na qbulic nii, ngalun daha pheyu eruc sapah, slmeun dooyan halung ma riduy parih.
Malu riyung pthuun puniq na qhuni qbulic ma ngalun daha pbhege ware ttinun pala duri. Nii ngalan daha hmanguc ware nuqah mqedil ge, mangal qbulic pnthuan ma sgimax qsiya hmanguc ribo paru, hmanguc ciida ge, asi naq ktnaun iicux ka ware nuqah kiya, ado ini so ariq qqtaan ka rako na denu. Saan smino qsiya ka ware nuqah ma pdhagun ngerac, mdengu ge, mgbhege ka ware nuqah dhenu.
Nepal
Mnhdu ka mccbu kcka qnlhangan dha nanaq mi plixan ka pnwaya Bukung.(內戰結束及廢除君主制)
Kngkawas 2020 idas 6 diyax 12, mniq nniqan qnlhangan ayus mqlahang keysacu u wada phuqil taxa sediq India mnniq alang mkbrnux Sitamarsi, kiya mi wada pqluqah 2 hiyi sediq India uri, wada msang balay ka quri India. Kiya mi mniq idas 6 diyax 13 cida wada muda snburah smalu keyngpo ka Nepal Gikay, wada dha ngalan tndxral Nepal kana ka tnayus Cyokoku mi India na muhing dwiyaq Liburyeyk mi nniqan pnprngawan Nepal mi India, kiya mi mniq India-tnayus Nepal na 15 keynsateyng u smkaul ucwang keysacu butayi ka qmlahang hiya. Kana ndan niyi u dmudul knsangan niya ka India, kiya u ndanan Nepal quri mniq muhing dwiyaq Liburyeyk niyi u mtura bay mndungus qnbliqan Cyokoku mniq msdalih nniqan hiya, so niyi ka ndanan Nepal pa qnita India u alaw wada dndulan Cyokoku ka kiya. Binaw dhuq kngkawas 2020 idas 6 diyax 17,  Nepal mi India u ini uda pspuruq mtdiyal mi mccbu nina.
Nsgan Hu-ri
Pnhuma ngngalun
buwax Hu-ri （qnpringan qqapah dxgal）
Nepal
Sngcng cyuyu(行政區域)
M7 sng niyi ka psnakan truma niyi:
Nsgan Hu-ri
Pnhuma ngngalun
phpah Cing-cen
Nepal
Sngcng cyuyu(行政區域)
•     Tu1 sng
Kusunuki
= Kusunuki（紅石部落） = Gaga mniq Taytung Haytwansyang ka alang Kusunuki.
Hdur
= Hdur (不同意) = Nahari hdur laqi gaga,musa nganguc da!
Kusunuki
68 sapah ka kneegu na sapah, 267 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 255 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 12 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Bunun85%, Amis3%, Paiwan2%, Puyuma1%, Cou1%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Hdur
Snakun:Truku
Nepal
Sngcng cyuyu(行政區域)
•     Tu2 sng
•     Pakmati sng
Nsgan Hu-ri
Pnhuma ngngalun
ngiraw hnmaan qhuni twanmu
Qbhni pgkla
Qbhni pgkla 預知鳥
Nsgan Hu-ri
Pnhuma ngngalun
kowxi Hu-ri
Qbhni pgkla
Quri mshjil ni mdurug ka kuyuh Truku sbiyaw ga, rudan Truku sbiyaw o niqan ini kndka lnglungan dha, spowda dha uyas qbhni mkla ka ga mshjil ni manu ka qnseejiqan laqi rbnaw ga nbuyas bubu.
Nsgan Hu-ri
Pnhuma ngngalun
qihung qhuni nyucang
Qbhni pgkla
qbhni mrmul 斑鳩
qbhuni mrmul ga nasi bhangan uyas na“em! em! ”msa do klaun rudan ka kuyuh o ga empshjil da.
Nepal
Sngcng cyuyu(行政區域)
•     Kantaki sng
Tisilan
Tisilan (靜安部落)
Gaga mniq Hwareyseyn Fungpinsyang ka alang Tisilan.
87 sapah ka kneegu na sapah, 239 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 79% niqan 190 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 21% niqan 49 hiyi koia.
Nepal
Sngcng cyuyu(行政區域)
•     Panpini sng
Qbhni pgkla
puurung 貓頭鷹
(1) Nasi bhangan uyas puurung (聽到貓頭鷹歌聲) 是“ngiyaq! ngiyaq! ”msa o klaun rudan ka ga nbuyas bubu o kuyuh ka laqi rbnaw. (是女嬰)
Tisilan
Tisilan (靜安部落)
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 75%, Paiwan 1%, ni rahuq na o 2%.
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Qbhni pgkla
puurung 貓頭鷹
(2) Nasi bhangan uyas puurug (聽到貓頭鷹歌聲) 是“ qur! qur! ” msa o klaun rudan ka ga nbuyas bubu o snaw ka laqi rbnaw. (是男嬰)
(3) Qnlqian laqi rbnaw(嬰孩性別) Mtucing ka laqi rbnaw o huya dha ksun pgkla seejiq ka miyah smiling qnlqian dha,nasi laqi snaw o “uwah” (男嬰sun dha pgkla seejiq smiyuk. nasi laqi kuyuh o “agih” (女嬰) sun dha pgkla seejiq smiyuk.
(4) biqan qngqaya(送東西) Hana ga mtucing laqi rbnaw o ini dha asi saay pgkla ka rudan kuyuh, kiya ka kiya ni niqn kingal ka pusu bi qngqaya saun dha mgay hlmadan kuyuh (送給妻子 親兄弟), kiya o pucing aji uri o qabang (獵刀或布毯), saw nii hana dha pgklaun ka hlmadan kuyuh gaga dmuuy laqi da.
pnyahan kari
資料來源: 口述耆老Iyuq Ciyang 2015
Snakun:Truku(太魯閣語)
Tingalaw
Tingalaw (豐富部落)
Snakun:Truku
Gaga mniq Hwareyseyn Fungpinsyang ka alang Tingalaw.
150 sapah ka kneegu na sapah, 398 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 92% niqan 367 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 8% niqan 31 hiyi koia.
Nepal
Sngcng cyuyu(行政區域)
•     Kernari sng
•     Weynsi sng
Lnlingay nniqan(地理)
Hniwan lnlingay qnlhangan Nepal u so mbbaraw, snpeyyah tuiwildaya mquri tunarac hunac, knrbangan tunarac dhuq tuiwil ka 850 km, knrbangan tuhunac dhuq tudaya ka 200 km. Knrbangan tndxral u niqan 147,181 pinhwang km. Haypa u snpeyyah tudaya tnayus Cyokoku na tubaraw tudu dwiyaq (Hmrinas haypa 4000 m ) smquri tuhunac u kndudul mlih,tukcka (Haypa 1000 m dhuq 4000 m) ka dxral lmiqu, tuhunac pa msdalih nniqan India u mllbu  haypa (Ini khrinas 1000 m), kiya mi to bay so dxral tqapur qqhuni.
Tudu dwiyaq Simaraya u wada mnida nkiya mtnayus Nepal mi Cyokoku, kiya ka knkana dudux dwiwaq Sngmu (Mniq Nepal u splawa dha dudux dwiyaq Sakamata) ka kcka uri, qnlangan mk10 knbaraw bay dudux dwiyaq pa wa mniq kcka  dxral Nepal ka mk8.
Knkana qnlhangan u spuda haypa psnakan 5 nniqan knkkarac cyu:
•  Mtilux tay mi Mtilux hari dxral nniqan u wa mniq truma ini dhuq haypa 1200 m.
Tjacupu
= Tjacupu（大竹，工作地部落） = Gaga mniq Taytung Tausyang ka alang Tjacupu.
48 sapah ka kneegu na sapah, 116 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 90% niqan 104 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 10% niqan 12 hiyi koia.
Nepal
Lnlingay nniqan(地理)
•  Nniqan Knskuy cyu u wa mniq haypa 2400-3600 m;
Tjacupu
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan87%, Amis1%, Bunun2%.
Tjacekes
= Tjacekes（上丹路部落） = Gaga mniq Pingtung Sucusyang ka alang Tjacekes.
Nepal
Lnlingay nniqan(地理)
•  Cucitay u wa mniq haypa 3600-4800 m;
Tjacupu
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tjacekes
83 sapah ka kneegu na sapah, 278 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 98% niqan 273 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 2% niqan  5 hiyi koia.
Nepal
Lnlingay nniqan(地理)
•  Knkkarac Citay u mnhaypa hmrinas 4800 m na tubaraw dwiyaq.
Sedeng
= Sedeng（瑟冷部落） = Gaga mniq Hwareyseyn Yurisyang ka alang Sedeng.
Nepal
Lnlingay nniqan(地理)
Tnkawas Nepal pa malu psnakan: Srwasaw ci, rbawan ci, sbhuran ci, krpuhan ci mi Misan ci. Kcka niya sbhuran ci u pusu balay ka spuda dndulan India riqi Mongcyara nyupan Sbhuran knkkarac,  sbhuran knkkarac malan knbeyhing quyux u slxan bay skdudul thural ka dxral dwiyaq. Tudu dwiyaq Simaraya u malu snbang sbhuran knkkarac mquri tudaya ka kingal niya, Dungan u malu snbang snpeyyah hniwan lnlingay Asia Siporiya na misan knkkarac pnspuwan knskuy uri.
== Knhbrawan hiyi sediq mi snhlayan(人口及宗教)                                                                                                                                                                                                                                                                                      == Dhuq kngkawas 2010, knhbrawan hiyi sediq knkana qnlhangan u 2,900 knbkiyan hiyi. Niqan 2 kluwanan ka minjoku Nepal, 1 kluwan ka sinjya India kyo (Sediq Kasu), 1 kluwan ka uxay sinjya India kyo joku (Matawari, mimah sinaw knhuran balay). Kngkawas 2001 ka knhbrawan hiyi sediq sinjya India kyo u 80.6%, sinjya Bu kyo ka 10.7% (Knhbaraw bay ka skari Cang Syeyn joku), knhbrawan hiyi sediq Muslim ka 4.4%, snluhay snhiyan ida ncbiyaw ka 3.6%, hbaraw bay sediq ka snluhay Idia kyo mi Bu kyo ddha snlhayan (Alaw dhiya u msdalih balay quri dndulan pnwaya kluwanan hangan India kyo, kcka na hbaraw sediq hiti daw wada mangal pnwaya kluwanan hangan India kyo, ddha kyo u wada dha pspuwan balay smluhay da). Niqan 1 kari uri u 3 kluwanan ka Nepal minjoku: India kyo pnwaya kluwan hangan syakay, Tndxral Cang Myeyn Sediq Tnpusu, Tudaya Cang joku.
Keyjay(經濟)
Knkana sediq qnlhangan u msdalih 80% knhbrawan hiyi ka qmpah phuma pnwalang. Tuhunac Nepal u dxral brnux, mndungus balay ka smnalu elu beyhing ppanan rulu, ppwaluk balay quri keyjay India. Mniq nniqan lmiqu pa, nngalan quri sdhmaun rmiwaw u kiya ka stmanun balay.
Bungka(文化)
Kngkawas 2006 brah cida han, Nepal ka murux bay knkan qnlangan qnlhangan India kyo, quri so bungka dha u mndungus bay bungka India kyo uri.
Ini ekan hiyi dapa ka sediq Nepal, alaw ngalan dha snbeyhing qmita ka dapa tanah; ini dha uqi ka babuy, alaw ngalan dha scuqi mrutiq. Mnrdang ka sediq Nepal daw, spuda Poromn ka dmudul ddaun psdhu, dmuwi bhuway waliq lmabu qbubur mnrdang sediq, kiya mi ini khrnasi 24 jikang daw sanan sndhu puniq, shhur qsiya yayung ka qbulic qbubur. Mwaya bay quri smdhu mrdang sediq mi mtbasi lhbun kndamac rdrudan, mrdang ka tama bubu daw kasi ka kwesun kana ka ubal hhiyi, dmuwi bhuway waliq lmabu hiyi, prading pnwaya caycyey, quri so pnwaya mtbasi lhbun kndamac rdrudan u muru waya niyi mkan cay mi ini msdalih tlung snaw mi qridin mk13 diyax, babaw niya 1 kngkawas u naqah tumal sqrasan, mimah sinaw mi mtmay byo, babaw 1 knghkawas daw kiya ka malu hrwahan ka lukus pnwaya rdrudan.
Sedeng
225 sapah ka kneegu na sapah, 639 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 33% niqan 214 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 67% niqan 425 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Amis 28%, Bunun 3%, Sakizaya 1%, Puyuma 1%, ni rahuq na o 1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tjacekes
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan95%, ni rahuq na o3%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Kutubuki
Kutubuki (壽豐鄉)
Nsgan Kutubuki o gaga Nsgan Skangki, kmpraan kana dxgal o 206.4 km², (dxgal dgiyaq o 27.53 km², dxgal pmblxan o 19.03 km²). kmhbragan hiyi o 17,884, sapah o 6,803, seejiq tnpusu 5,671 hiyi, knhbragan hiyi o 32% (Sbnawan). Nsgan alang o seejiq klmukan ka pusu (hbaraw) balay.
nyusan qpahan
Nsgan Kutubuki o niqan 20 alang ni maxal 16. 16 o, Ciamengan (壽豐部落), Kiku (溪口部落), Banaw (池南部落), Rinahem (光榮部落), Ciwidiyan (水璉部落), Telu´ (豐坪部落), Cealalupalantdlu (豐山部落), Adetuman (平和部落), Tdlu (豐裡部落), Sawanengan (共和部落), Taukak (樹湖部落), Cihak (志學部落), Cipuypuyan (米棧部落), Tumay (鹽寮部落), Sililasay (月眉 (上部落)), Siapaluway (月眉 (中部落)).
Qehuy
= Qehuy（內奎輝部落） = Gaga mniq Tawyuensu Fusingcyu ka alang Qehuy.
19 sapah ka kneegu na sapah, 55 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 96% niqan 53 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 4% niqan 2 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Tayal 87%, ni rahuq na o 9%.
Hmtur
= Hmtur(阻止) = Nahari musa hmtur llaqi gaga, musa ngangac prigaw da.
Snakun:Truku
Uhuru Kenyatta
Mntucing hngkawas 1961 idas 10 jiyax 26 ka Uhuru Kenyatta ga, empklaw ka hiya.
Bukung klwaan Kenya ta sayang o kiya ka Uhuru Kenyatta, pnaah hngkawas 2013 idas 4 jiyax 9 pnrajing kmlawa klwaan.
= Uhuru Kenyatta（烏胡魯甘耶達） =
Kndusan（生平）
Uhuru Kenyatta  ka laqi na Kenya  muwaya balay  tu1 pnrdingan phiyu qnlhangan soto Jomo Kenyatta. Hangan niya Uhuru  mniq kcka kari Kiswahili dungus niya ka ‘Mtrawah’, smatang spuda hiya madas  rdax mtrawah hiti quri qnlhangan. Uhuru Kenyatta mnniq Nairobi na Pyasan Tukcka Saint Mary muya, lngkawas 1979 dhuq kngkawas 1980 mniq qmpah Kenya Sangyey Ginghang. Snpeyyah mnhdu muyas pyasan tukcka  daw, wada mquri Amirika Pyasan Tubeyhing Amherst College muyas smluhay keyjay, seyji mi seyhu swey. Snpeyyah mnhdu muyas pyasan Tubeyhing Amherst College tbrinah miyah Kenya, wada   phiyu cuko pnyahan pnwalang na kojyo Wilham Kenya Limited.
Kngkawas 2002 cida, rmirih ccngtang Kenya Afrika Minjoku Ryeynmong muda seyngkyo soto mi wada ini baka, mhdu Kenya Afrika Minjoku Ryeynmong qnbsyaqan 40 knkawas qmlahang qnlhangan.
Kngkawas  2005 prading, ngalan Kenya Afrika Minjoku Ryeynmong cusi.
Uhuru Kenyatta  u wada hliyan  mniq iyax kngkawas 2007 seyngkyo soto cida, dmudul kngkawas 2007-2008 Kenya  Qnrqilan, qnrqilan niyi u ya  bay 1300   hiyi sediq ka wada mhuqil, beytaq so ini pndungus  psbalay ka qcahur minjoku Kenya.
Kngkawas 2014das 12, Kwoci Sings Hoying u wada malax pquri Uhuru Kenyatta   Kngkawas 2014  idas 12, Kwoci Sings Hoying u wada malax  pquri Uhuru Kenyatta na hmili Cumi Tbrinah Ssediq. Kwoci Sings Hoying  keynsakwan Fatubensoda mniq kcka 1patas rmngaw, seyhu Kenya ini sruwa psupu qmpah wada madas ‘Krinah Mqriqu’ ka uuda niyi. Pkla kari ka hiya, nasi niqan knou cngcyu  ka pcriyu pa, rngiyun niya ka biyax muda  mntxan tmiyu kokoso  dungan.
Kngkawas 2013 idas 3 cida, Uhuru Kenyatta u wada mbiyax mangal  50.07% hyo niya mi wada na  ini baka ka pnsung hiya Raila Odingga, wada mntu4 soto Kenya ka Uhuru Kenyatta.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Hkeruy
Pnatas pnyahan(參考來源)
(引自：賽德克族德固達雅中高級學習班課程 課堂筆記內容 2020 0325 )
Snakun:Tgdaya
Hengak laqi
Hengak laqi we, kingal klegan na hengak ga truma Knklaan phrenang, mssipo daka hengak bubu. Phrenang de, qreengun ka hengak quwaq truma.
子音的特徵
輔音可以依據數個發音特點加以分類：
所有的輔音均能以上述的特點加以描述，例：漢語中的"t"即為"清齒齦塞音" [t]（未標明氣流機制）.
有些輔音會被區分為強（fortis）或弱（lenis），如"p/b"、"t/d"，但這屬於音韻學（phonology）而非語音學（phonetics）上的區分.
Tjadukudukung
= Tjadukudukung（長樂部落） = Gaga mniq Pingtung Mancowsyang ka alang Tjadukudukung.
235 sapah ka kneegu na sapah, 663 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 62% niqan 413 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 38% niqan 250 hiyi koia.
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan59%, Amis2%, Rukai1%, ni rahuq na o1%.
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Huling
Huling （狗） Huling o meudus tnbgan,hiya o mklawa sapah ni mkla bi maduk uri.
Tjaialev
Tjaialev (達里部落)
Gaga mniq Pingtung Taywusyang ka alang Tjaialev.
27 sapah ka kneegu na sapah, 97 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 97% niqan 94 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 3% niqan   3 hiyi koia.
Nsgan U-hung
ptasan tgbilaq
Tgbilaq laqi ptasan U-hung nsgan Uhung nyusan Singcu
Tgbilaq laqi ptasan Huwa-yeyn nsgan Uhung nyusan Singcu
Tgbilaq laqi sbiq ptasan Huwa-yeyn nsgan Uhung nyusan Singcu
Tgbilaq laqi ptasan Taw-san nsgan Uhung nyusan Singcu
Rgagan qmita
Saan rmingaw klwaan Sieypa
Hrpasan rnaaw Kwuan-u
Hororok
19 sapah ka kneegu na sapah, 50 hiyi ka kana knhbragan na hiyi. Tnpusu seejiq o mangal 94% niqan 47 hiyi sp, rahuq na uxay tnpusu seejiq o mangal 6% niqan 3 hiyi koia.
Nsgan U-hung
Rgagan qmita
Tglaq Iinsu
Hororok
Kana ka kleegan seejiq ga, Saysiyat 92%, Tayal 2%.
Tjaialev
Tjaialev (達里部落)
Kana ka kleegan seejiq ga, Paiwan 93%, Amis 2%, ni rahuq na o 1%.
Hororok
Pnyahan pnatas(參考資料)
Snakun:Truku
Tjaialev
Pnyahan pnatas (參考資料)
Snakun:Truku
Nsgan U-hung
Rgagan qmita
Spuhan Pasta-ay seejiq Saysiya
Jiyax
= Jiyax(日子) = Jiyax sayang o supu ta musa nganguc ka tnsapah nami.
Ida
ida還是 Ida saw kiya na laqi nii, kuxul bi musa nganguc prigaw.