cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ödül sistemi
Ödül Karşıtı (Anti-Reward) Sistem
Koobs ve Le Moal, ödül peşinde koşma davranışının zayıflamasından sorumlu olan ve ödül karşıtı devre olarak adlandırdıkları ayrı bir devre olduğunu öne sürdüler. Bu bileşen ödül devresinde fren görevi görür, böylece aşırı yiyecek, seks vb. peşinde koşmayı önler. Bu devre, amigdalanın birden fazla kısmını (stria terminalinin yatak çekirdeği, merkezi çekirdek), NAc'yi ve norepinefrin, kortikotropin salıcı faktör ve dynorphin dahil olmak üzere bazı sinyal moleküllerini içerir. Bu devrenin aynı zamanda stresin hoş olmayan bileşenlerine aracılık ettiği varsayılır ve bu nedenle bağımlılık ve yoksunluk (withdrawal) belirtilerinde rolü olduğu düşünülür. Ödül devresi, bağımlılığın gelişim evresindeki olumlu pekiştirmeye aracılık ederken, daha sonra olumsuz pekiştirme yoluyla ödüllendirici uyaranların peşinde koşmayı motive edip hakimiyeti alan devre, ödül karşıtı devredir.
Birincil ödüller, kişinin kendisinin ve yavrularının hayatta kalmasını kolaylaştıran bir ödüllendirici uyaran sınıfıdır ve bunlar, homeostatik ödülleri (örneğin lezzetli yiyecekler) ve üreme ödüllerini (örneğin, cinsel temas ve ebeveynlerin yavruları için yaptığı yatırımlar) içerir. İçsel ödüller, çekici olan ve doğası gereği zevkli oldukları için davranışı motive eden koşulsuz ödüllerdir. Dışsal ödüller (örneğin, para ya da en sevdiğin spor takımının bir oyunu kazandığını görmek) çekici ve davranışı motive eden ancak doğal olarak zevkli olmayan koşullu ödüllerdir. Dışsal ödüller, içsel ödüllerle olan ilişkilerinin öğrenilmesi (yani koşullanma) sayesinde motivasyonel değerlerini elde eder. Dışsal ödüller, içsel ödüllerle yapılan klasik koşullanmadan sonra, zevk (örneğin, bir piyangoda çok para kazanmanın verdiği coşku) de ortaya çıkarabilir.
Ödül Sistemi ile İlgili Buluşların Tarihi
Beyinde bir ödül sisteminin varlığına dair ilk ipucu, 1954'te James Olds ve Peter Milner tarafından kazara yapılan bir keşifle geldi. Sıçanların, beyinlerindeki belirli bölgelere kısa süreli bir elektrik stimülasyonu uygulamak için bir çubuğa basmak gibi davranışlar sergilediklerini keşfettiler. Bu fenomene intrakraniyal kendi kendini uyarma veya beyin stimülasyonu ödülü denir. Tipik olarak, fareler bu beyin stimülasyonunu elde etmek için bir kola saatte yüzlerce veya binlerce kez basarlar ve yalnızca tükendiklerinde dururlar. Sıçanlara problem çözmeyi ve labirentlerde ilerlemeyi öğretmeye çalışırken, beyinde önceki çalışmada bahsedilen bölgelerin uyarılması hayvanlara zevk veriyor gibiydi. Aynı şeyi insanlarda da denediler ve sonuçlar benzerdi. Hayvanların neden kendilerinin veya türlerinin hayatta kalması için hiçbir değeri olmayan bir davranışta (intrakraniyal kendi kendini uyarma) bulunduğunun açıklaması, bu uyarımın beyindeki ödül sistemini harekete geçirmesidir.
Haz merkezleri
Ödül sistemi haz merkezleri veya hedonik sıcak noktalar içerir – yani, içsel ödüllerden gelen zevk veya "beğenme" tepkilerine aracılık eden beyin yapıları. Ekim 2017 itibarıyla hedonik sıcak noktalar, nükleus akumbens kabuk bölgesi, ventral palidum, parabrakiyal nükleus, orbitofrontal korteks (OFK) ve insular korteks içindeki belli alt kısımlar olarak belirlenmiştir. Nükleus akumbens kabuğundaki sıcak nokta, orta kabuğun rostrodorsal çeyreğinde bulunurken, hedonik soğuk nokta daha arka (posterior) bir bölgede bulunur. Posterior ventral palidum da bir hedonik sıcak nokta içerirken, ön (anterior) ventral palidum bir hedonik soğuk nokta içerir. Opioid, endokannabinoid ve oreksin mikroenjeksiyonları, bu sıcak noktalarda "beğeniyi" artırabilir. Ön OFK ve arka insulada yer alan hedonik sıcak noktalar ile arka OFK ve ön insula (bu iki bölgedeki belli kısımları kapsayacak şekilde) bölgesinde bulunan bir hedonik soğuk bölgenin, oreksin ve opioid uyaranlarına yanıt verdiği gösterilmiştir. Öte yandan parabrakiyal nükleustaki sıcak noktaların yalnızca benzodiazepin reseptör agonistlerine yanıt verdiği gösterilmiştir.
Genel bakış
Ödül sistemini oluşturan beyin yapıları öncelikle kortiko-bazal gangliyon-talamo-kortikal döngü içinde yer alır; döngünün bazal gangliyon kısmı, ödül sistemi içindeki aktiviteyi yönlendirir. Ödül sistemi içindeki yapıları birbirine bağlayan yolakların çoğu; glutamaterjik internöronlar, GABAerjik orta boy dikensi nöronlar (medium spiny neurons) ve dopaminerjik projeksiyon nöronlarını içerir, ancak diğer projeksiyon nöronları da sisteme katkıda bulunur (örneğin, oreksinerjik projeksiyon nöronları). Ödül sistemi; ventral tegmental alan, ventral striatum (yani, nükleus akumbens ve koku alma tüberkülü), dorsal striatum (yani, kaudat nükleus ve putamen), substantia nigra (yani, pars kompakta ve pars reticulata), prefrontal korteks, anterior singulat korteks, insular korteks, hipokampus, hipotalamus (özellikle lateral hipotalamustaki oreksinerjik nükleus), talamus (çok sayıda çekirdeği), subtalamik nükleus, pallidum (hem dış hem de iç pallidum), ventral pallidum, parabrakial nükleus, amigdala ve genişletilmiş amigdalanın geri kalanını içerir. Dorsal raphe çekirdeği ve serebellum, ödülle ilgili bazı biliş biçimlerini (yani, ilişkisel öğrenme, motivasyonel dikkat ve olumlu duygular) ve davranışları modüle ediyor gibi görünmektedir. Laterodorsal tegmental çekirdek (LTD), pedunculopontine çekirdek (PPTg) ve lateral habenula (LHB) (hem doğrudan hem derostromediyal tegmental çekirdek (RMTg) aracılığıyla dolaylı olarak) da; VTA'ya yaptıkları projeksiyonlar sayesinde hem teşvik edicilik (incentive salience) hem de caydırıcılık (tiksinme yüzünden) oluşturma kapasitesine sahiptir. LDT ve PPTg'nin her ikisi de, dopaminerjik nöronlarla sinaps kurmak üzere glutamaterjik projeksiyonlar gönderir ve bu iki bölge de teşvik edicilik üretebilir. LHb, çoğu RMTg'deki GABAerjik nöronlarla sinaps kuran glutamaterjik projeksiyonlar gönderir ve RMTg'deki bu nöronlar da dopaminerjik VTA nöronlarının engellenmesi işlevini yürütür; fakat bazı LHb projeksiyonları da VTA internöronlarında sonlanır. Bu LHb projeksiyonları, hem caydırıcı uyaranlar hem de beklenen bir ödülün yokluğu ile aktive edilir ve LHb'nin uyarılması, isteksizliği (tiksinmeyi) indükleyebilir.
Teleskopun Tarihi
Teleskopun tarihi, 1608'de Hollanda'da bir gözlük üreticisi olan Hans Lippershey tarafından bir patent sunulduğunda ortaya çıkan bilinen en eski teleskopun icadından öncesine kadar götürülebilir. Lippershey patentini almamış olsa da, buluşla ilgili haberler kısa sürede Avrupa'ya yayıldı. Bu erken tasarımı kırılmalı teleskoplar bir dışbükey objektif lens ve içbükey mercekten oluşuyordu. Galileo ertesi yıl bu tasarımı geliştirdi ve astronomiye uyguladı. 1611'de Johannes Kepler, bir dışbükey mercek ve bir dışbükey mercek merceği ile çok daha kullanışlı bir teleskopun nasıl yapılabileceğini açıkladı. 1655'e gelindiğinde, Christiaan Huygens gibi gök bilimciler, bileşik göz mercekleri olan güçlü ama hantal Kepler teleskopları inşa ediyorlardı.
Kırılmalı teleskoplar
Kepler teleskop yapımının ilk güçlü teleskopları, erkek kardeşinin ona yardım ettiği uzun bir çalışmanın ardından Christiaan Huygens tarafından yapıldı. Bunlardan biri olan ve  odak uzaklığı olan teleskopla, 1655'te Satürn'ün en parlak uydularını (Titan ) keşfetti; 1659'da, ilk kez aynı aletle yapılan gözlemlere dayanan Satürn'ün halkasının gerçek bir açıklamasını veren "Systema Saturnium" adlı eserini yayınladı.
Isaac Newton, ışığı teleskopun yan tarafına monte edilmiş bir göz merceğine yansıtmak için küçük bir düz diyagonal ayna içeren bir tasarımla 1668'de ilk reflektörü inşa etmekle tanınır. 1672'de Laurent Cassegrain, ışığı ana aynadaki merkezi bir delikten yansıtmak için küçük bir dışbükey ikincil aynaya sahip bir reflektör tasarımını tanımladı.Aynalı bir teleskop yaptı.
Yansıtıcı teleskoplardaki önemli gelişmeler, John Hadley'nin 1721'de daha büyük paraboloid aynalar üretmesi; 1857'de Léon Foucault tarafından tanıtılan cam aynaların gümüşlenmesi işlemesi; ve 1932'de reflektör aynalarda uzun ömürlü alüminize kaplamaların benimsenmesidir. Cassegrain reflektörünün Ritchey-Chretien çeşidi ise 1910 civarında icat edildi, ancak 1950'den sonraya kadar yaygın olarak benimsenmedi; Hubble Uzay Teleskobu dahil birçok modern teleskop, klasik bir Cassegrain'den daha geniş bir görüş alanı sağlayan bu tasarımı kullanır.
Ayrıca bakınız
• Astronomik interferometri tarihi
Yidiş edebiyatı
Edebi hareketler ve kişilikler
Sholem Aleichem, Avrupa edebiyatında mükemmel bir geçmişe sahipti. 1880'lerde Kiev'e taşındıktan sonra yazdığı ilk romanları, Rus kurgusunun etkisini gösteriyor. Stempeniu (1888; Stempeniu: Bir Yahudi Romanı) ve Yosele Solovey (1889; The Nightingale; veya The Saga of Yosele Solovey the Cantor) gibi "Yahudi romanları" yaratarak güncel teknikleri uyarlamaya çalıştı. Bu eserlerin başlıklarında adı geçen kahramanlar bir klezmer kemancısı ve bir kantordur ve olay örgüleri tipik bir romantik gelişmeden kaçınarak Yahudi törelerine bağlıdır. Belki de en özgün olanı, anlatıcının öykülerinin ve betimlemelerinin roman normlarıyla nasıl uyuşmadığına dair özdüşünümsel farkındalığıdır.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Abraham Reisen, sosyalist sempatilerini hem doğrudan hem de dolaylı olarak ifade ederek politik olarak meşgul şiir ve nesir yazdı. Kısa öyküleri, yoksul Yahudilerin hayatlarındaki günlük çatışmaları ustaca tasvir etmede başarılıdır. Reisen'in bir arkadaşı olan H.D. (Hersh David) Nomberg, 20. yüzyılın başlarında, hayata trajik bir bakış açısı sunan ve keskin psikolojik portreler içeren kısa öyküleriyle de ün kazandı.
1918'de Maurice Schwartz yukarıda bahsedilen Yidiş Sanat Tiyatrosu'nu kurdu. Yönetmenlik başarısının yanı sıra Schwartz, Yidiş sahnesinin en saygın aktörü oldu ve tiyatro, bir nesil aktörün eğitim alanı oldu. Onunla ilişkili isimler arasında, daha sonra sinema filmlerinde Paul Muni olarak bilinen Muni Weisenfreund'un adı da var.
New York'taki Amerikan Yidiş şairleri, Di Yunge ("Genç") ve Di Inzikhistn ("İçgözlemciler") adlı iki yenilikçi grup oluşturdu. İlki Di yugend (1907–08; "Gençlik") ve ikincisi In zikh (1920; "Inside the Self" veya "Introspection") ile her iki grup da dergilerin yayınlanmasıyla başladı. Di Yunge, Yidiş edebiyatında siyasi hedefleri açıkça reddeden "saf şiir"i geliştiren ilk hareketti. Bu şairler, duygusal durumların somut, günlük yaşamda daha incelikli bir şekilde yorumlanmasını vurguladılar. Şair Zishe Landau'nun akılda kalan ifadesinde, "işçi hareketinin kafiye bölümü" olmayı reddettiler.
Glatstein, 20. yüzyılın en iyi Yidiş yazarlarından biriydi. Polonya, Lublin'de doğdu, 1914'te New York'a taşındı. Leyeles ve Minkoff ile birlikte Introspectivist manifestosunu geliştirdi ve diğer yazarlardan daha etkili bir şekilde uyguladı. Leyeles gibi, Glatstein'ın da Nirvana'ya, bir geyşaya veya Binbir Gece Masallarına atıfta bulunarak egzotizme karşı bir eğilimi vardı. İlk şiirlerden biri olan "Sezame" (1921; "Susam"), Ali Baba'nın ölüme mahkûm eniştesinin sesini alır: "Aç, susam. / Mağarada kararır. / Ve ben, / Ağırlık altında zayıfladım / Altın, gümüş ve elmas çuvallarının / Güçsüzce fısıldadım: / Aç, susam." "Kaplumbağa Güvercinleri" (1921) şiiri gibi diğer şiirler sesi vurgular.
1930'da Varşova'ya taşınan ve bir yeshiva'da eğitim gören Leyb Rokhman, Holokost'tan sağ çıktıktan sonra, savaş zamanı deneyimlerinin bir günlüğü olan Un in dayn blut zolstu lebn'i (1949; Ve In Your Blood Shall You Live) yayımladı. 1950'de Kudüs'e yerleşti. Ailesiyle birlikte savaş öncesi Polonya'nın hem Hasidik geleneğini hem de laik yaşamını sürdürmeye çalıştı. İkinci kitabı Mit blinde trit iber der erd (1968; Dünya Üzerinde Kör Adımlarla), hayatta kalan biri olarak hayatın psikolojik karmaşıklıklarını ifade eder.
21. yüzyılın başında, edebiyat Yidiş dilinde yazılmaya devam etti, ancak laik okuyucu kitlesi küçülüyordu. Bazı ultra-Ortodoks Yahudiler hala günlük olarak Yidiş kullanıyorlar, ancak nadiren kendi çevrelerinin dışından literatür okuyorlar. Ancak yeni dergiler, yerel Yidiş kulüpleri, Yidiş ve klezmer festivalleri ve İnternet, Yidiş için büyük bir coşku yarattı. Çevrimiçi kullanıcılar bir "Yidiş sanal topluluğu" oluşturmaya başladılar: Yidiş dili ve edebiyatı için popüler bir Web sitesi Mendele olarak adlandırıldı ve şair Sholem Berger, şiir yayınlayan Der bavebter yid ("Perdeli Yahudi") adlı Web tabanlı bir derginin editörlüğünü yaptı., nesir ve yorum.
Yukarıda belirtildiği gibi, New York'ta en önemli iki edebi hareket, Di yugend ve In zikh dergilerinin yayınlanmasıyla başladı. Popüler Yidiş kurgu, 1897'den beri New York Forverts'te ("İleri") yayınlandı ve ilk on yıllarda Abraham Cahan tarafından düzenlendi. 21. yüzyılın başında, Yidiş Forverts önemli bir kağıt olarak kaldı. Haftalık olduğu 1897'den 1983'e kadar günlük olarak yayınlandı. Yidiş edebiyatının gelişimi için önemli olan diğer New York gazeteleri Der morgnzhurnal ("Sabah Gazetesi") ve Der tog ("Gün") idi. YIVO bleter ("YIVO Journal") 1931'den beri Yidiş araştırmaları için önemli bir forum olmuştur. Ana merkezi 1940'ta Yidisher Visnshaftlikher Enstitüsü (YIVO; "Yahudi Araştırmaları Enstitüsü") ile birlikte Vilna'dan New York'a taşındı. Yidiş yazarlar ayrıca Di tsukunft ("Gelecek"), Yidisher kemfer ("Yahudi Savaşçı") ve Yugntruf ("Gençliğe Çağrı") da katkıda bulundular.
1920'lerde I.J. (İsrail Joshua) Singer, Markish ile Varşova'daki edebiyat dergilerinin ortak editörü olarak çalıştı. Forverts'te serileştirilen ve Maurice Schwartz tarafından Yidiş sahnesine uyarlanan Yoshe Kalb (1932; Eng. trans. Yoshe Kalb) gibi Polonya'daki Hasidik yaşam hakkında geleneksel romanlar yazdı. Bu çalışmanın Schwartz'ın Yidiş Sanat Tiyatrosu'ndaki büyük başarısından sonra, Singer New York'a taşındı. Di Brider Ashkenazy (1936; Ashkenazi Kardeşler), Polonya'daki Yahudi tekstil endüstrisinin büyümesi hakkında üç ciltlik tarihi bir romandır.
1930'larda Yidiş filmleri, 1937'de Der dibek, Tkies kaf ve Grine felder uyarlamaları gibi birçok sahne klasiği beyazperdeye aktarıldı. Başlıca kurgusal eserlere dayanan diğer dikkate değer Yidiş filmleri arasında Onkl Moses (1930), Tevye (1939) sayılabilir. ve Fishke der krumer (1939; "Lame Fishke"; Di klyatshe, "The Nag" olarak da bilinir), İngilizce altyazılı The Light Ahead olarak yayınlandı. Yidiş edebiyatının başarıları
Sözü geçen Di goldene keyt dergisi Tel Aviv'de yayınlandı. Bu derginin sürdürülmesi zorlaştıkça, Sovyetler Birliği'nden bir dizi göçmen 1992'de edebi almanak Naye vegn'in ("Yeni Yollar" veya "Yeni Yönler") oluşturulmasına yardım etti. 1990 yılında kurulan Chulyot ("Bağlantılar") İbranice yazılmıştır, ancak Yidiş edebiyatının incelenmesine ayrılmıştır. Bir edebiyat dergisi olan Toplpunkt ("Çifte Nokta" veya "Kolon") 2000 yılında Tel Aviv'de yayınlandı.
İrlanda edebiyatı
Tiyatro
1980'lerin sonlarında ve 90'larda yayınlanan bir dizi romanda, İrlandalı yazarların ilk kez ülkelerinin son 60 yılda geçirdiği siyasi ve kültürel dönüşümleri nihayet keşfedebildikleri görülüyordu. Bunlar arasında The Butcher Boy (1992) ve The Dead School (1995) başta olmak üzere Patrick McCabe'nin çalışmaları öne çıkıyor. 20. yüzyılın sonunda İrlanda'nın önde gelen romancılarından John Banville'inki de öyle. Olağanüstü romanı Birchwood (1973), modern İrlanda kurgusu boyunca varlığını sürdüren bir tür olan Büyük Ev romanının postmodern, Joyce sonrası bir yeniden ziyaretidir. Ancak 1960'lar ve sonrasında İrlanda'daki ana kültürel ve siyasi kriz, Kuzey İrlanda'daki Katolikler ve Protestanlar arasındaki şiddeti tanımlamak için kullanılan bir terim olan “Sorunlar”ın patlamasıydı. Bu şiddete, zorunlu olarak acil bir edebi tepki eşlik etti -örneğin, 21. yüzyılın başlarında Sorunlarla ilgili 800 kadar roman yayınlanmıştı- ve Kuzey İrlanda'da olağanüstü bir şiirsel çiçeklenme başladı. Amerika doğumlu John Montague bu süreci, çağdaş İrlanda şiirinde bir dönüm noktası olan uzun şiir The Rough Field (1972) ile başlattı, ancak ünü, 1995'te İrlanda'nın dördüncü Nobel kazananı olan Seamus Heaney'nin gelişiyle kısa sürede gölgede kaldı. Edebiyat Ödülü. Heaney'nin lirik, kaslı, işitsel şiiri, Montague'ninki gibi, İrlanda geçmişine ve Heaney'nin İrlanda manzarasının “kelime hazinesi” dediği şeye daldı. Geleneksel biçimleri sık sık kullanması (sone sekanslarında olduğu gibi), talepkar olduğu kadar erişilebilir ve güzel bir yapıt üretti.
Denis Johnston'ın en ünlü oyunları, Yaşlı Kadın Hayır Diyor! (1929) ve Sarı Nehirdeki Ay (1931). Samuel Beckett'in bir İrlandalı olduğuna şüphe olmasa da, hayatının çoğunu Fransa'da geçirdi ve ilk olarak Fransızca birkaç eser yazdı. En ünlü oyunları Godot'yu Beklerken (1955) (başlangıçta En görevli Godot, 1952), Endgame (başlangıçta Fin de partie) (1957), İngilizce yazılmış Mutlu Günler (1961), hepsi İngiliz dramasını derinden etkiledi.
Norveç edebiyatı
Norveç edebiyatı, Norveç'te veya Norveç halkı tarafından bestelenen edebiyattır. Norveç edebiyatının tarihi, Bragi Boddason ve Eyvindr Skáldaspillir gibi şairlerle birlikte 9. ve 10. yüzyılların pagan Eddaik şiirleri ve skaldik mısralarıyla başlar. 1000 yılı civarında Hristiyanlığın gelişi, Norveç'i Avrupa Orta Çağ öğrenimi, menajerlik ve tarih yazımı ile temasa geçirdi. Yerli sözlü gelenek ve İzlanda etkisi ile birleşen bu, 12. yüzyılın sonlarında ve 13. yüzyılın başlarında aktif bir edebiyat üretimi dönemine dönüşecekti. O dönemin başlıca eserleri arasında Historia Norwegie, Thidreks saga ve Konungs skuggsjá sayılabilir. Norveç'in en eski edebiyatı, Viking Çağı'nda taş üzerine yapılmış runik yazıtlardan ve çoğunlukla sözlü olarak aktarılan ve yalnızca daha sonraki İzlanda el yazmalarından yazılı olarak bilinen aliterasyonlu şiirden oluşur. 13. yüzyılın İzlanda destanları da İzlanda'daki Norveçli yerleşimciler arasında devam eden bir Norveç sözlü nesir geleneğinin olduğunu gösterir. Hristiyanlık Norveç'e geldiğinde, misyoner rahipler ve rahipler yanlarında hem yazı teknolojisini hem de büyük ölçekli metinlerin oluşturulmasını sağlayan alfabeyi getirdiler. Yüksek Orta Çağ boyunca, hem kraliyet mahkemesi hem de dini liderlerin ikametgâhları ile ilgili yazı gelenekleri vardı; örneğin, Kral Sverre Sigurdsson'i hayatının bir destanının bestelenmesi için ayarladı. Orta Çağ Norveç'inden en iyi edebi metin, 1250 civarında yazılmış olabilecek ve Magnus VI Lagabøte'nin yasama çalışmalarını etkilemiş gibi görünen Konungs skuggsjå (Kralın Aynası) adlı krallar için bir el kitabıdır. Ancak Kara Ölüm'ün gelişiyle birlikte, Norveç nüfusunu o kadar çok kaybetti ki, yerli edebi gelenek neredeyse hiçbir şeye gerilemedi.
Yirminci yüzyıl
Dört büyük ve Amalie Skram'ın ölümünden sonra, Norveç edebiyatında yeni bir dönem yaşandı. Norveç'in İsveç ile birliğinden kurtulduğu 1905 yılı, Norveç edebiyatı tarihinde yeni bir döneme işaret ediyor. 20. yüzyılda, üç Norveçli romancı Nobel edebiyat ödülünü kazandı. Birincisi, ödülü bir önceki yüzyılın çalışmalarını yansıtan Bjørnstjerne Bjørnson'du. İkincisi, 1920'de idealist roman Markens Grøde (Toprağın Büyümesi, 1917) için Knut Hamsun'a verildi. Üçüncüsü, Kristin Lavransdatter üçlemesi ve Olav Audunssøn'un 1927'deki iki kitabı için Sigrid Undset'ti. Wergeland bir şair, hatip ve sosyal reformcu olarak çağa hükmetti ve onunla Welhaven ve onlarla bağlantılı iki fraksiyon -"yurtseverler" ve "entelijansiya"- arasındaki çatışma, yüzyıl boyunca devam eden ideolojik bir çatışmaya başladı.
Siyasi farkındalık ve sosyal gerçekçilik (1965–1980)
Kısa bir süre sonra Profil grubu, Dag Solstad, Espen Haavardsholm ve Tor Obrestad gibi yazarların yeni kurulan İşçi Komünist Partisi'ne (Arbeidernes kommunistparti veya AKP) dönmesi ve yeni bir siyasi program formüle etmeye dahil olması nedeniyle farklı yollara gitti. edebiyatın emekçilere ve onların kapitalizme karşı ayaklanmasına hizmet etmesi gerektiği görüşüne dayalıdır. Çalışan kişi ve bir nedene - Arild Åsnes Solstad 1970 büyük ve daha gerçekçi bir şeyle bağlamak için, modern entelektüelin arzusunu anlamak için bir anahtar roman. Bir başka önemli savaş sonrası edebi şahsiyet, bir romancı ve kısa öykü yazarı olan Johan Borgen (en)'di. Sandemose gibi, insan ruhunun karanlık taraflarını ve özellikle kimlik oluşum sürecini araştırdı. En çok Lillelord üçlemesi ile tanınır (1955–57; Eng. trans. 1 ciltte Lillelord olarak). Jeg (1959; "Ben") biçim olarak daha deneyseldir, ancak Lillelord'un kimlik sorununa ilişkin araştırmasını özdüşünümsel bir tarzda sürdürür. İkinci Dünya Savaşı sonrası modernizm ve postmodernizm
Ortaçağ nesir
Savaş sonrası Norveç edebiyatı, insanların Soğuk Savaş'ın gerçekleri ve süper güçler arasındaki gerilim hakkındaki endişelerini yansıtır. Romancılar Tor Obrestad (en) (1938–), Espen Haavardsholm (en) (1945–) ve Dag Solstad (en) (1941–), 1960'larda Maoizm'den etkilendiler ve MarksistLeninist devrim davasını ilerletme umuduyla yazdılar. 1980'lerde gençlikleriyle uzlaşmaya çalıştılar. Romancı Alfred Hauge (en)'nin (1915-86) çalışmasında olduğu gibi varoluşsal sorular da aynı şekilde ilgi çekiciydi. Kjartan Fløgstad (en) (1944–) ve Jan Kjærstad (1953–) başta olmak üzere birçok yazar üstkurmaca, masal ve edebi postmodernizmin diğer yönlerine ilgi göstermiştir. Fløgstad, Dalen Portland'dan (1977; tr. Dollar Road, 1989) başlayarak batı Norveç'teki sanayileşme sürecini tasvir etmek için antirealist teknikleri kullanan bir dizi roman yazmıştır. Kjærstad'ın Forføreren (1993; tr. The Seducer, 2003) adlı romanı, bir televizyon kişiliği hakkındaki bir üçlemenin ilk cildidir. Yazar ve oyun yazarı Jon Fosse, sadece Henrik Ibsen'den sonra ikinci olan bir oyun yazarı olarak uluslararası bir ün kazandı. Eger vinden (2007; I'm the Wind) ve Draum om hausten (1999; Dream of Autumn) gibi oyunları uluslararası övgüler aldı. İskandinav suç kurgusu, türün birkaç Norveçli yazarı ile 21. yüzyılda yaygın olarak popüler hale geldi. En dikkate değer olanlar arasında Karin Fossum (en), Jo Nesbø, Unni Lindell (en), Gunnar Staalesen (en), Jørn Lier Horst (en), Anne Holt (en) ve Kjell Ola Dahl (en) bulunmaktadır.
Sosyal gerçekçiliğin ötesinde (1980-2000)
Bir diğer açık eğilim, özellikle yazarların ve sanatçıların biyografilerine olan ilgidir. 1980'lerde yaşayan önemli yazarların çoğu, ölen sanatçının veya diğer meslektaşlarının bir veya daha fazla biyografisini yazmıştır. Ayrıca, birkaç önemli biyografi yazılmıştır. Güneş Tanrısının Düşüşü. Knut Hamsun Jørgen Haugan ve Ingar Sletten Kolloen'in Knut Hamsun biyografisi büyük ilgi gördü. Bu modern biyografilerde - günümüz sinemasına benzer ve geçmişten farklı olarak - özel bir karakterin kaynak materyalini kullanma eğilimi vardır. Şiirde Rolf Jacobsen'in Nattåpent'i yaklaşık 20.000 kopya sattı ve Harald Sverdrup'un Lysets øyeblikk'i de çok iyi karşılandı. Stein Mehren, Tor Ulven ve Paal-Helge Haugen de bu on yılda önemli şiir koleksiyonları yayınladılar. Jan Erik Vold, 1970'leri anımsatan en politik şiirlerinden bazılarını 1990'larda yazdı. Yeni ve ortaya çıkan şiir büyük bir çeşitlilik göstermektedir. Bununla birlikte, yalnızca nadir şiir koleksiyonu önemli satışlar veya dolaşım sağlar. Kitap kulüpleri için genellikle büyük miktarlarda yayınlanan yeni romanların aksine, şiirin bir kriz durumunda olduğu söylenebilir. Tiyatro izleyicileri yeni Norveç oyunlarına yalnızca orta düzeyde ilgi gösteriyor. Dolayısıyla drama, bir istisna dışında nesir ve şiirin gölgesinde kalmıştır: Jon Fosse. Fosse, 1990'lar ve sonrasında, Ibsen'den beri başka hiçbir Norveçli oyun yazarının hoşlanmadığı uluslararası bir beğeni topladı.
1980'lerin on yılı, birçok yönden 1970'lerin edebiyatındaki sosyal gerçekçiliğe bir yanıttı. 1983'te Kaj Skagen , 1970'lerde çeperde olan yazarların rolünü uzlaştıran Bazarovs barn ("Bazarov'un Çocukları", Rus kurgusal nihilist Eugene Bazarov'a atıfta bulunan) başlıklı bir polemik-felsefi inceleme yayınladı. Skagen, daha bireysel odaklı ve idealist bir edebiyatı savundu. Bu kitabın geçişi mi yoksa basitleştirdiği mi belirsiz olsa da, 1970'lerin yazarlarının çoğu 1980'lerde yeni yönlere kaymıştır. Dag Solstad, İşçi Komünist Partisi hakkında retrospektif olan iki roman yayınladı. Espen Haavardsholm Drift başlıklı bir roman yazdım Edvard Hoem Prøvetid kaleme. Tüm bu çalışmalar, hayatın krizlerini yaşayan ve yeni bir zemin bulmaya çalışan orta yaşlı erkeklere odaklandı. Benzer şekilde Knut Faldbakken'in 1970'lerdeki kadın devrimi sırasında erkeklerin rollerinin değişmesine ilişkin romanları da yeni yönü yansıtıyordu. Ülkeleri de savaş sırasında çok acı çeken Finler, savaşın kendisinin gerçekçi tasvirlerine odaklanma eğilimindeyken, Norveçli yazarlar kötülüğün doğasına odaklandılar. Jens Bjørneboe (en) romanlarında (örneğin, Før hanen galer [1952; "Horoz Kargalarından Önce")] bunu yaptı ve çok somut ve sert bir şekilde oynuyor. Frihetens øyeblikk (1966; Moment of Freedom) gibi sonraki eserlerinde, tüm Batı medeniyetinde kötülüğün doğasını araştırdı. Aynı zamanda politik olarak kararlı bir yazar olan Torborg Nedreaas (en), ilk kısa öykülerinde savaş yıllarına ait öyküleri yeniden anlattı, ancak bunu bir kadının bakış açısından yaptı. Ancak ona ün kazandıran, genç bir kızın büyümesini anlatan Musikk fra en blå brønn (1960; Mavi Kuyudan Müzik) adlı çalışmasıydı. Odak noktası her zaman savunmasız bireye baskı yapan toplumsal güçler üzerinde kaldı.