cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konglomera
Doku
Konglomeralar nadiren çakıl büyüklüğünde klastlardan oluşur. Tipik olarak, çakıl boyutlu klastlar arasındaki boşluk, matris olarak bilinen çeşitli miktarlarda silt, kum ve kilden oluşan bir karışım ile doldurulur. Bir konglomeradaki münferit çakıl klapeleri, birbirleriyle temas etmeyecek ve matris içinde yüzecek şekilde bol miktarda matris ile birbirinden ayrılırsa buna parakonglomera denir. Parakonglomeralar da genellikle Sınıflandırılmamış ve çakıl klastlarından daha fazla matris içerebilir. Bir konglomera ve çakıl klastlar birbirleriyle temas halinde ise, buna ortokonglomera denir. Parakonglomeraların aksine, ortokonglomeralar tipik olarak çapraz tabakalanır ve genellikle kalsit, Hematit, kuvars veya kil ile iyi çimentolanır ve taşlaşmış hale gelir. Parakonglomerat ve otokonglomeratlar arasındaki farklar, birikme şekillerindeki farklılıklar ile ifade edilir. Parakonglomeratlar, ya yaygın buzul olan kasalar ya da moloz akış yatakları ile ilişkilidir. Ortokonglomeratar tipik olarak sulu akımlar ile (Akarsu vb.) ilişkilidir.
Sınıf Bileşimi
Konglomeralar ayrıca  bileşimlerine göre kategorize edilir. Bir çakıl taşı veya tek bir kayaç ve mineralden oluşan herhangi bir kırıntılı tortul Kayaç ya bir monomit ya da algomit ya da  çakıl taşı olarak bilinir. Konglomera, iki veya daha fazla  Kayaç'tan oluşan, mineral veya her ikisinin birleşiminden oluşuyorsa,  polimiktik konglomera olarak bilinir. Bir polimiktik konglomera, metastabil dengesiz kayaçlar ve mineraller sınıfının bir ürün yelpazesini içeriyorsa, buna  petromiktik konglomera denir. Buna ek olarak, çakıl boyutlu klastların litolojisi ile belirtildiği gibi çakıllar, bu klastları, çevreleyen matristen litolojide önemli ölçüde farklı olan kayaçlar ve minerallerden oluşuyorsa ve bu nedenle, daha eski ve birikme havzasının dışından türetilirse, çakıllar kaynak tarafından sınıflandırılır. Bu klastlar, çevreleyen matrisin litolojisi ile aynı veya tutarlı olan kayaçlar ve minerallerden oluşuyorsa    bir tabakanın birikmesinden hemen sonra gerçekleşir ve biriktirme havzasından türetilirse de, konglomera, intraformasyonel (  gel-git kuşağında sedimantasyonla(tortulanma) eş zamanlı oluşumlardır). bir konglomera olarak bilinir.
İki tanınmış intraformasyonel konglomera türü şist çakıl taşı ve düz  çakıl taşlarıdır. Bir şist-çakıl  taşı, büyük ölçüde kil mineralleri tarafından bir arada tutulan ve bir nehir kanalı içinde veya bir göl kenarı boyunca olduğu gibi ortamlarda erozyon tarafından oluşturulan yuvarlak çamur yongaları ve çakıl taşları kümelerinden oluşan bir konglomera.
Düz (dik konglomeralar) çakıl konglomeralar ya fırtına ya da tsunami ile gelgit Daire aşındırır sığ bir deniz dibi ya da gelgit akıntıları bir kıyı boyunca aşındırarak oluşturulan kireç, çamur nispeten düz klastlardan oluşan gruplar vardır.
Sınıf Boyutu
Son olarak, konglomeratlar genellikle bunları içeren baskın klape boyutuna göre ayrılır ve adlandırılır. Bu sınıflandırmada, büyük ölçüde granül boyutlu klastlardan oluşan bir konglemeraya granül konglomera denir; büyük ölçüde çakıl büyüklüğünde klastlardan oluşan bir konglomera da  çakıl konglomerası denir ve büyük ölçüde Arnavut kaldırımı büyüklüğünde  klastiklerden oluşan bir konglomeraya Arnavut kaldırımı konglomerası denir.
Konglomera Tipleri
Konglomeralar doğal çimento ve çakıl bileşimlerinin yanı sıra çakıl boyutları arasındaki ilişkiye göre isimlendirilirler. Buna göre:
=Sedimanter (Tortul) Ortamlar= Konglomeralar çeşitli tortul ortamlarda birikmektedir.
Derin Deniz
Türbiditlerde, bir yatağın bazal kısmı tipik olarak kaba taneli, bazen konglomeratiktir. Bu ortamda, konglomerala r normalde çok iyi sınıflandırılır, iyi yuvarlanmış ve genellikle güçlü bir A ekseni tipi çıtalar halindedirler.
Nehir
Akarsu ortamlarında biriken konglomeralar tipik olarak iyi yuvarlanır ve iyi sınıflandırılır. Bu boyuttaki kepçeler yatak yükü olarak, sadece yüksek akış hızı zamanlarında taşınır. Çatlaklar yıpranma sebebiyle daha fazla taşındıkça maksimum klape boyutu azalır, bu yüzden konglomeralar olgunlaşmamış nehir sistemlerinin daha karakteristik özelliğidir. Olgun nehirler tarafından biriken tortularda, konglomeralar, genellikle bir kanal dolgusunun bazal kısmı ile sınırlıdır ve burada çakıl gecikmeleri olarak bilinirler.
Alüvyon
Ölüm Vadisi Milli Parkı'nda Fanglomerate Alüvyon yatakları yüksek kabartma bölgelerinde oluşur ve tipik olarak kaba tanelidir. Dağ cephelerinde bireysel alüvyon hayranları örgüleri oluşturmak için birleşiyor ve bu iki ortam en kalın konglomerat birikintileri ile ilişkilidir. Bu ortamda biriken konglomeraların büyük bir kısmı güçlü bir AB-düzlemi imbrikasyonu ve klemp ile desteklidir. Enkaz akışı birikmesi sonucu matris destekli konglomeratlar, birçok alüvyal fan ile oldukça yaygın olarak ilişkilidirler. Bu tür konglomeralar, hızla aşınan (örneğin çöl) gibi ortamlarda bir alüvyal fan içinde biriktiğinde, ortaya çıkan kaya birimine genellikle fanglomera denir.
Buzul
Buzullar çok iri taneli malzeme taşırlar ve birçok buzul yatağı konglomeratiktir. Bir buzul tarafından doğrudan çökeltilen tortular olan tillites(Buzul tortusu), tipik olarak kötü sınıflandırılmış, matris destekli konglomeralardır. Matris genellikle ince öğütülmüş kaya parçalarından oluşur, ince tanelidir. Buzullarla ilişkili su birikintileri genellikle eskerler gibi yapılar oluşturan konglomeratiklerdir.
Örnekler
Konglomera örneği Barselona yakınlarındaki Montserrat'ta görülebilir. Burada erozyon, dağın adlandırdığı karakteristik pürüzlü şekilleri veren dikey kanallar yarattı (Montserrat tam anlamıyla "pürüzlü dağ" anlamına gelir.) Kaya, Santa Maria de Montserrat Manastırı'nda olduğu gibi, bir yapı malzemesi olarak kullanılacak kadar güçlüdür.
Başka bir örnek olan Crestone Konglomerası, Colorado' nun San Luis kasabasında ve yakınında meydana gelir. Crestone konglomerası, tarih öncesi alüvyonlu fanlar ve fluvial sistemlerde biriken zayıf sınıflandırılmış fanglomeratlardan oluşur. Bu kayalardan bazıları kırmızı ve yeşil tonlara sahiptir.
Copper Harbor konglomerası hem Keweenaw Yarımadası'nda hem de Superior Gölü' ndeki Isle Royale Milli Parkı'nda bulunur. Konglomera, kata Tjuta' nın kubbeli tepelerinde, Avustralya'nın Kuzey Bölgesi'nde veya Macaristan'daki Buda Tepeleri'nde de görülebilir. On dokuzuncu yüzyılda kalın bir Pottsville konglomera tabakasının Pennsylvania'daki antrasit kömür önlemlerinin altında olduğu kabul edildi.
Mars'tan örnekler
Mars'ta konglomera levhaları "Hottah" adlı bir sonuçta bulundu ve bilim adamları tarafından eski bir dere içinde oluşmuş olarak yorumlandı. NASA'NIN Mars gezgini merakı tarafından keşfedilen çakıllar, kum parçacıklarının boyutundan golf toplarının boyutuna kadar değişmektedir.
Country Strong
Country Strong (başlangıçtaki adı Love Don’t Let Me Down), başrollerinde Gwyneth Paltrow, Tim McGraw, Garrett Hedlund ve Leighton Meester'ın yer aldığı 2010 yapımı film.
Konglomera
Çakıl taşı kullanım alanları ve Türkiye'de çıkarıldığı yerler
Döşeme ve süsleme sanatında kullanılan çakıl taşı, deniz kıyısı ve akarsu yataklarında bulunan, mekanik aşınma sonucunda yuvarlaklaşmış, genellikle sert ve küçük boyutlu kayaçlara verilen isim olup halk arasında çakıl olarak da anılmaktadır. Deniz kıyısı ve dere yataklarında bulunan bu taşların boyutları 20–60 mm arasında değişmekte olup, bazı yörelerde çakıl taş veya dere taş, bazı yörelerde ise yağmur taş olarak isimlendirilmektedir. Koca taş ise 200 mm'den büyük olanlara verilen isimdir. Bu taşları biçimlendiren buzul, rüzgâr ve su gibi etkenlerdir. Ayrıca peyzaj mimarisinde de kullanılmakta olan çakıl taşı, döşendiği mekanlarda dekoratif olduğu kadar, sıcak ve soğuktan da etkilenmeyecek bir dayanıklılığa sahiptir. Bugün eski tarz döşemeler, günümüzün çağdaş mimarisi ile buluşturularak eski güzelliklere yeniden hayat verilmektedir. Çakıl taşı Türkiye'de yoğun olarak Akdeniz'de çıkarılır ve deniz kenarlarında oluşan fiziksel tortul bir kayaç'dır.
Metakonglomera
Metamorfik(başkalaşım) değişim, konglomeratı metakomlomerata dönüştürür.
Durugöl
Durugöl (ya da Durusu, Terkos), İstanbul'da bir göldür.
İstanbul'un kuzeybatısında, kente yaklaşık 40–50 km uzaklıktadır. Lagün kökenlidir ve az tuzludur. Gölün denizden yüksekliği +4,5 ile -2 m arasındadır. 39 km² su alanı vardır ve en derin yeri 11 m'dir. Gölün ortalama genişliği 5 km, uzunluğu 12 km, yağış havzası 744 km²'dir. Gölün gideğen olan Boğazdere çıkışına set yapılmış, göl suları yükseltilmiştir. 162 milyon m³/yıl su potansiyeli ile İstanbul çevresindeki tatlı su rezervlerinin %22’sine sahiptir. Şehir kullanım suyunun önemli bir bölümünü karşılamaktadır.
Etimoloji
Gölden ilk bahseden kaynak Athenaios'un MÖ 3. yüzyılda yazdığı Deipnosophistae adlı eserdir. Eserde gölün adı Délkôs (Δέλκως) olarak geçmektedir.
Jeoloji
Durugöl yer kabuğunun şekillendiği dönemlerde Karadeniz'de bir koy iken günümüzde alçak bir kumsalla denizden ayrılmış, içinde yüzlerce canlının barındığı bir göle dönüşmüştür. Dalgaların biriktirdiği kıyı seti ile denizle bağlantısı kesilmiş, göle dönüşmüştür. Gölü denizden ayıran kum tepeleri 2 km genişliğindedir.
Hohenzollern Köprüsü
Hohenzollern Köprüsü (Almanca: Hohenzollernbrücke), Almanya'nın Köln şehrinde Ren Nehri'nin üzerinden geçen köprü.
Başlangıçta demiryolu ile karayolu için kullanılan köprü 1945 yılından sonra günümüze kadar sadece demiryolu köprüsü ve yaya geçidi olarak kullanılmaktadır. Almanya'nın en yoğun olarak kullanılan demiryolu köprüsü olup Köln Hauptbahnhof ile Köln Messe/Deutz istasyonlarını birbirlerine bağlamaktadır.
Kapasitesini aşan trafik artışı üzünden eskimiş Dom Köprüsü (Dombrücke)'nün yerine 1907 - 1911 arasında inşa edildi. II. Dünya Savaşı dönemindeki en önemli köprülerden biri olan Hohenzollern Köprüsü hava bombardımanlarına rağmen ağır hasar görmedi. Ancak Müttefik Kuvvetler'in Köln şehrinin batı kıyısını işgal etmeye başladığı 6 Mart 1945'te Alman istihkam birimi tarafından havaya uçuruldu. Savaşın bittiği 8 Mayıs 1945 tarihine kadar yeniden yapılandı ve yaya geçidi açıldı.
Sonraki on bir yıl içerisinde köprü düzeltildi ve 1959'da herhangi bir tam kullanışlı haline getirildi. 1980'li yıllarda köprü iki yeni şeridi ile yenilendi. Günümüzde Hohenzollern Köprüsü günde 1200'den fazla tren geçer.
Olarak bir köprü Köln önemli bir parçası olarak kabul edilir Ren nehrinin diğer tarafında büyük Avrupa kentleri ile Köln merkez istasyonu bağlanır.
Hohenzollern Köprüsü'nün toplam uzunluğu 409,19 metredir.
Pavel Andreyeviç Şuvalov
Pavel Şuvalov Çar II. Aleksandr'ın danışmanı olan Petro Şuvalov'un kardeşiydi ve ünlü Şuvalov ailesinin bir üyesiydi. Pavel Kırım Savaşı'nda başarı gösterdi ve generalliğe yükseltildi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda komutanlık yaptı. 1885-1894 yılları arasında Rusya'nın Berlin elçisiydi. Daha sonra 2 yıl süreyle Rusya'nın Varşova Genel Valiliğini yaptı. 1896 yılında emekliliğe ayrıldı ve yaşamının geri kalan kısmı Yalta'da geçirdi.
Evci, Yozgat
Evci, Yozgat ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kazak Evcisi olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Yozgat il merkezine 13 km uzaklıktadır. Yozgat'ın kuzeybatısında ve numaralı Boğazkale-Yozgat il yolu kenarındadır.
Deli Fuad Paşa
Fuad Paşa (1835, Kahire - 17 Nisan 1931, İstanbul) Çerkes asıllı Türk asker. Ataklığı ve düşündüklerini çekinmeden söylemesi nedeniyle Müşir Deli Fuad Paşa olarak da bilinir.
Babası Müşir Hasan Paşa Sudan Müfettişi olarak görev yaparken 1835 yılında Mısır'da doğdu. Kahire Harp Okulu'nu bitirdi. Mısır Ordusu'nda Miralay rütbesine terfi etti. 1869 yılında İstanbul'a geldi. 1872 yılında Aşiret ayaklanmalarını bastırmak için Kerkük'e gönderildi ve başarılarından ötürü aynı yıl Mirliva rütbesine terfi etti. Karadağ Savaşı'na katıldı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Tuna cephesinde görev aldı. 26 Temmuz 1877 tarihinde yapılan Elena Muharebesi'nde Osmanlı birliklerinin kumandanıydı. Bu muharebedeki başarısından dolayı "Elena Kahramanı" olarak anıldı. II. Abdülhamid tarafından Müşir rütbesine terfi ettirildi ve Padişah Yaverliği'ne atandı. Ancak yönetime olan muhalefetinden dolayı 1902 yılında II. Abdülhamid tarafından Şam'a sürgüne gönderildi. 1908 yılında II. Meşrutiyetin ilanıyla İstanbul'a geri döndü. 1909 yılında Meclis-i Ayan üyeliğine atandı. Balkan Savaşları sırasında İstanbul'un savunmasında görev aldı. 1913 yılında askerlikten emekli oldu.
17 Nisan 1931 tarihinde İstanbul'da öldü. Mezarı Eyüp Sultan'dadır.
1862 Apollo
1862 Apollo, 1932 yılında Karl Reinmuth tarafından keşfedilen bir Q-tip asteroid. 1973 yılına kadar yörüngede görünmemiştir. Göktaşı adını Yunan mitolojisi tanrılarından Apollo'nun adından almıştır.
Asteroit numarası 1862 olan Apollo, 1566 İkarus gibi sürekli kayıp olsa da dönem dönem görünür hal almasıyla İkarus ve asteroit grubunun keşfini sağladı. Asteroitin özelliklerinden birisi de spin etkisinden dolayı YORP etkisi analizler sonucu gözlemlendi.
Dünya'nın yörüngesini kesen ilk asteroit olan Apollo, Venüs ve Mars'a komşu bir asteroittir.
Ay
2-4 Kasım 2005 tarihinde Apollo, Ay yörüngesi yakınlarında tespit edilmiş olup standartlara uygun S/2005 (1862) tanımlaması yapılmıştır. Duyuru, Uluslararası Astronomi Birliği Genelgesi (IAUC) 8627 [2] içerisinde yer alır. Yörünge çapı 3 km'dir.
NGC 1097A
NGC 1097A (veya PGC 10479), Ocak takımyıldızı bölgesinde yaklaşık olarak uzaklıkta bulunan bir eliptik gökadadır. Halton Arp tarafından görüntülenmiş ve NGC 1097 ile birlikte Arp 77 olarak "Eşlikçileri küçük ama yüksek yüzey parlaklığına sahip sarmal gökadalar" kategorisi altında Tuhaf Gökadalar Atlası'na dahil edilmiştir.
Üçtepe Höyük
Üçtepe Höyük Diyarbakır il merkezinin 40 km. güneydoğusunda yer alan bir höyüktür. Bismil ilçesine 10 km. mesafedeki eski adı Kerh ya da Kerh-i Dicle olan Üçtepe köyündedir. Göksu Çayı'nın batı kıyısında ovaya hakim durumdaki höyük 200 x 180 metre genişlik ve 44 metre yükseklikteki doğal bir tepedir.
Scaptia beyonceae
Scaptia beyonceae, Avustralya'nın Queensland eyaletinin kuzeydoğusunda bulunan bir sığır sineği türü. 1981'de keşfedilmesine rağmen 2011'e kadar bilimsel olarak tanımlanamayan sinek, adını Amerikalı şarkıcı ve oyuncu Beyoncé'den almaktadır.
Üçtepe Höyük
Kazılar
Diyarbakır'da İngiliz elçisi olan J. C. Taylor, 1865 yılında Asur İmparatorluğu kralları II. Ashurnasirpal ve III. Salmanasar tarafından diktirilen kireç taşı'dan iki stel bulmuştur. Bölgede 1986 yılına kadar birkaç yüzey araştırması dışında herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Prof. Dr. Veli Sevin başkanlığında 1986 yılında yüzey araştırmaları yapılmıştır. Höyükte kazı çalışmaları 1988 yılında, II. Ashurnasirpal tarafından yaptırılan eyalet sarayını bulmak için başlatılmıştır. Kazılara Prof. Dr. Veli Sevin başkanlığında, TAÇDAM'ın da desteğiyle başlanmış, 1992 yılına kadar sürdürülmüştür. Daha sonra 2001 yılı Temmuz ayında yol çalışmalarının verebileceği zararı önlemek için bir kurtarma çalışması başlatılmıştır.
Tabakalanma
Höyükte V. Sevin başkanlığında yapılan kazılarda tespit edilen yapı katları yukarıdan aşağıya şöyledir;
Buluntular
Höyüğün 200 metre çapındaki konisi tümüyle Yeni Asur yerleşimin görünümündedir. Kalın bir duvar, iç kaleyi çevreleyen sur olarak düşünülmektedir. Doğrudan toprak üzerine oturtulan duvarın 41/43 – 15/19 cm.lik kerpiç bloklarla inşa edildiği ve 3,3 metreye kadar korunmuş durumda olduğu görülmüştür.
Dokuzuncu yapı katında bir kadınla bir kız çocuğunun gömüldüğü bir mezar bulunmuştur. Gömütler giyinik ve takılı olarak gömülmüştür. Takılar, altın takılar, fayans boncuklar, tunç bileziktir. Mezara ayrıca kaliteli seramikler bırakılmıştır. Ayrıca burna takılan gümüş bir hızma buluntular arasıdadır.
Orta Tunç Çağı'na tarihlenen 11. tabakada muhtemelen yöreye özgü bir bezeme tekniği oldukça ilgi çekicidir. Diğerleri gibi hızlı dönen çarklarda ürerilmiş olan bu seramikler, yine diğerleri gibi portakal renginde olmakla birlikte bazı tarafları farklı renkte görünmektedir. Bu işin, fırında ısı değiştirilerek ya da seramikler fırına belirli bir tarzda yerleştirilirek elde edildiği düşünülmektedir.
Helenistik Dönem yapı duvarlarının kireç sıva ile kaplandığı, sarı, kırmızı, açık yeşil ve siyah renkte boyandığı, tabanın ise muhtemelen mozaik olduğu görülmüştür. Duvarlarda yer alan freskolar ve taban mozaikleri ile bitkisel motiflerle süslü matara, Samsat'taki Mithridates Sarayı'na benzer özellikler göstermektedir.
Bethe formülü
Bethe formülü hızlı yüklü parçacıkların (protonlar, alfa parçacıkları, atomik iyonlar ama elektronlar değil ) malzeme (ya da durdurma gücü malzemesi) ile enerji kaybını açıklar. Yüksek hızlı yüklü parçacıklar maddenin içinde hareket ederken, malzemenin atomlarındaki elektronlarla etkileşirler, bu etkileşme atomu uyarır ya da iyonlaştırır. Bu durum hareket eden parçacığın enerji kaybetmesine yol açar.
Klasik olan, göreli olmayan ilk biçimi 1913 yılında Niels Bohr tarafından ; kuantum mekaniksel olan, göreli olmayan ilk biçimi 1930 yılında Hans Bethe tarafından ortaya atıldı; 1932 yılında göreli etkileri temel alan deneysel verilerle tutarlı biçime sokuldu. En olası enerji kaybı, ortalama enerji kaybından farklıdır ve bu Landau-Vavilov dağılımı ile tanımlanır.
Formül
Formülün göreli biçimi:
Burada; Burada, malzemenin elektron sayı yoğunluğu ile hesaplanabilir, burada \rho malzemenin yoğunluğu, Z ve A sırasıyla atom numarası ve kütle numarası,  M_{u} = 1 g/mol molar kütle sabiti ve N_A Avagadro sayısıdır. Yandaki resimde, küçük daireler çeşitli yazarlardan elde edilen deneysel veriler (http://www.exphys.jku.at/Stopping/ adresinden alındı); eğri ise Bethe formülünü göstermektedir. Bethe formülünün yüksek enerjilerdeki deneyler ile uyum içinde olduğu açıktır, özellikle düzeltmeler ilave edildiğinde.
Formül sıklıkla, Bloch yaklaşımını içermediği durumlarda bile Bethe-Bloch formülü olarak adlandırılır.
Küçük enerjiler için Bethe formülü şu şekilde basitleştirilebilir ; . Bu nedenle, Bethe formülüne göre, enerji artarken durdurma gücü kabaca 1/v^2 ile azalır. Yaklaşık E = 3Mc^2'de minimuma ulaşır, buradaM parçacığın kütlesidir (protonlar için 3000 MeV olabilir). Çok göreli enerjiler için,, enerji kaybı yine göreli bir şekilde artar.
Bethe formülü yalnızca yüklü parçacığa (iyon) atomik elektronlarla taşınmayan yeterince büyük enerjiler için geçerlidir. Daha küçük enerjilerde, elektron iyon kapısı durumundayken yük etkin bir şekilde azalır ve böylece durdurma gücü de azalır. Ancak parçacık tamamen iyonize olsa bile düzeltmeler gereklidir.
Ortalama uyarılma potansiyeli
Bethe kuramında malzeme tek bir değer, ortalama uyarılma potansiyeli I ile ifade edilir. 1933 yılında Felix Bloch atomların ortalama iyonizasyon potansiyelinin yaklaşık şöyle olduğunu gösterdi;
Burada Z malzeme atomlarının atom numarasıdır. Eğer bu yaklaşıklık yukarıdaki formüle yerleştirilirse, Bethe-Bloch formülü olarak adlandırılan ifade elde edilir. Ama Z 'nin bir fonksiyonu olarak I tablolarımız tam olarak elimizde olduğundan (aşağıya bakınız) böyle bir tablonun kullanılması formülün kullanımından daha iyi sonuçlar verecektir.
Şekil tablodan alınan normalize I değerlerini gösterir. Bu şekildeki tepe ve çukurlar durdurma gücünde tepe ve çukurlara karşılık gelen bir yol açar. Bunlar "Z2 titreşimleri" veya "Z2 yapısı" (Burada Z2 = Z olup hedefin atom numarası anlamına gelir) olarak adlandırılır.
Bethe formülündeki düzeltmeler
Bethe kuantum mekaniğinde bir pertürbatif genişleme kullanarak bir formül buldu. Dolayısıyla sonuç z kare parçacığın yükü ile orantılıdır. Formül z'nin yüksek mertebelerine karşılık gelen düzeltmeleri göz önüne alarak zenginleştirilebilir. Bunlar: Barkas-Andersen etkisi (z^3 ile orantılı, Walter H. Barkas ve Hans Henrik Andersen), Bloch düzeltmesi (z^4 ile orantılı). Ek olarak, malzemenin atomik elektronlarının sabit olmadığını göz önünde tutmak gereklidir ("kabuk düzeltme").
Örneğin, tanıtılan bu düzeltmeleri PSTAR ve ASTAR programları proton ve alfa parçacıklarının durdurma gücünü hesaplamak için kullanır. (www.physics.nist.gov/PhysRefData/Star/Text/programs.html). Düzeltmeler düşük enerjilerde geniştir ve enerji arttıkça daha düşük hâle gelmektedir.
Çok yüksek enerjilerde Fermi yoğunluk düzeltmelerinin eklenmesi gereklidir.
Dipnotlar
<references group="Dipnot" />
Mareşal Atatürk Anıtı
Mareşal Atatürk Anıtı, Ankara'da Etnografya Müzesi Atatürk Anıtı’ndan sonra ikinci Mustafa Kemal Atatürk anıtı projesidir. Ankara’nın kent merkezi Ulus ile Çankaya’yı bağlayan hatta yer alan Sıhhiye’de Zafer Meydanı'na yerleştirilmiştir. İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica tarafından yapılan anıt, 04 Kasım 1927 tarihinde açılmıştır.
Sıhhiye'deki Atatürk Anıtı, Petersburg’da Çar II. Aleksandr’ın atlı heykeli ve Bağdat’ta Kral I. Faysal’ın da anıtlarını yapan Pietro Canonica'nın, Etnografya Müzesi önündeki Atlı Atatürk Anıtı’ndan sonra yaptığı ikinci Atatürk anıtıdır. Türkiye Cumhuriyeti’nin dördüncü anıtı olan anıtın açılışını Başvekil İsmet İnönü yapmıştır.
Malzeme olarak bronz ve mermer kullanılan anıtta, Atatürk, kaputu ve mareşal üniforması içinde, iki eli kılıcının kabzasında birleşik, yüzü Çankaya’ya dönük biçimde ayakta görülmektedir. Bronz heykelin yer aldığı kaidenin yanlarında zafer çelenkleri bulunmaktadır.
Bronz heykel 1,75 m ve mermer kaide 2 m yüksekliğindedir. Anıt, boyutlarına göre gösterişsiz ve iddiasız ölçülerde olmasına karşın sade ve kararlı bir görünüme sahiptir. Milli bayramlarda çelenklerle süslenen anıt günümüzde, yoğun trafiğin ve yüksek binaların olduğu Atatürk Bulvarı'nın ortasında kalmış ve anıtsallığını kaybetmiştir.
Anıt 2022 yılında Anadolu Sigorta'nın katkılarıyla restore edilmiştir.
Küçük Luristan Atabeyliği
Hurşidiler veya Küçük Luristan Atabeyliği      (Farsça: لر کوچک Lor-e kūchek, Lurca: Lor-e Kūček, Kürtçe: Xurşidiyan), 1184 ile 1597 yılları arasında Luristan ve Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletlerini kapsayan bölgede hüküm sürmüş Kürt devletidir. Halkı Kürt ve Lurlar oluşturmaktaydı. Ünlü gezgin Marco Polo buraya'da Seyehat etmiş ve kurucusunun Şucaedîn Khurshid Kurd, adında bir Kürt beyi olduğunu yazmıştır.
Bu Atabeyliği tarihi Kürt hanedanlıkları arasında sayan Şerefhanın aktadıklarına göre, bu hanedanlığın kurucusu Kürt Cengrewi (Şavaşçılar) aşiretinin önden gelenlerinden olan Hurşid isminde bir Bey idi. Bu nedenden olacaki bazı kaynaklarda bu atabeyliğe Hurşidiler denmekte. Şerefhan'nın Şerefname adlı eserini İngilizce'ye çeviren Mehrdad R. Izady bazı İrani kaynaklara dayanarak, aksine Atabeyliğin Zengene Aşiretince kurulduğunu iddia etmektedir.
Moğol istilası zamanında Şabankara'lar ile bu saldırılara karşı koysalarda, Luristan işgal edildi. İşgalden sonra toparlansalar'da Timur' un saldırıları sonucu yıprandılar, Lurlar ile Kürtler 1380'lerde bu ailenin Luristan'daki hakimiyetine son verdiler. Hakimiyet aynı soydan başka bir aileye geçti. Fakat yeni hükümdarlar "Atabey" unvanını bırakıp "Melik" unvanını almışlardır. "Küçük Lur" Atabeyleri 1597 yılına kadar Luristan'da hüküm sürmüşlerdir. Son hükümdar Melik Şahverdi kendi rızasıyla Kızılbaşlara katılmıştır.
Londra Maratonu
Londra Maratonu, İngiltere'nin başkenti Londra'da 1981 yılından beri genellikle Nisan ayında yapılan bir yol maratonudur. Uluslararası beş (Londra, Boston, Berlin, Şikago ve New York City) maraton koşusundan biri olmasına ilaveten geleneksel mesafe olan 42.185 metre (42,2 km=26 mil 385 yarda) nin üzerindedir. Ayrıca kalabalık ve spor festivali kutlamasıdır.
Yarış organizatörlerine göre, bu yarış halihazırda dünyada en büyük yıllık fon doğurur. 2006 yılında £ 41,5 milyon fon toplandı. 1981 yılıdan beri bu fon £315 milyona ulaştı. 2007 yılında yarışçıların %78 i para sağladı.
Yıllık tutar, New York City Maratonu'nun beş katından fazladır. ve Boston Maratonu'nundan altı defa fazladır. 2006 yılında Sir Steve Redgrave (arka arkaya beş defa Olimpik madalya kazanan )Sponsor olarak maraton için £1.8 milyon sağlayarak yeni bir Guinness Dünya Rekoru kırdı.Önceki rekor Oasis Trust'ın kurucusu Steve Chalke'nin topladığı £1.25 milyondu.Fakat Steve Chalke 2007 yılında en az £1,85 milyon toplayarak rekoru tekrar elde etti.
Tarihi
Londra Maratonu, eski Olimpik şampiyon ve dünyaca ünlü gazeteci Chris Braster tarafından organize edildi. Kendisi New York Maratonu'nundan etkilenerek bu ölçülerde bir yarış oluşturmayı şiddetle arzu ediyordu.1908 yılı Olimpiyatlarda yarış mesafesi Beyaz Şehir'e (White City: Londra'da Hammersmith ve Fulham kasabalarını kapsayan yer) kadar 26 mil 385 yarda idi. Londra Maratonu 29 Mart 1981 yılında varlık haline geldi. O zaman yaklaşık 7.500 atlet bu yarışa katıldı. Onun popüleritesi düzenli olarak gelişti. 2007 yılında 36.396 kişi start aldı. Bu yarış tarihinde en büyük alanı kaplıyordu. 2005 yılında yapılan maratonda 35.557 koşucu start almış ve bunların da 35.256 sı yarışı tamamlamıştı.
Sonuçlar
Rekor zamanlar aşağıdaki tarihsel tabloda koyu renkle göşterilmiştir.
Seydimçakallı, Çorum
Seydimçakallı, Çorum ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1907 yılı kayıtlarında da Seydimçakallı, 1925 yılı kayıtlarında ise Sarıyar olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Çorum il merkezine 30 km uzaklıktadır.
Eşgüdümlü Evrensel Zaman
Eşgüdümlü Evrensel Zaman ya da özgün kısaltmasıyla UTC, pek çok ülkede baz alınan medeni ve bilimsel zaman. 1963 yılında kullanılmaya başlanmıştır. UTC, Fransızca (') ve İngilizce (') kavramlarının kısaltmasıdır. Fransızca (TUC) veya İngilizce (CUT) kısaltmaları üzerinde fikir birliği sağlanamadığı için UTC üzerinde karar kılınmıştır.
UTC, atomik olarak hesaplandığından Güneş zamanına göre hesaplanan GMT ile arasında çok küçük farklılıklar vardır. Ancak bunlar gündelik kullanımı etkilemez.
İlk artık saniye 30 Haziran 1972'de eklendi. O zamandan beri, artık saniyeler ortalama olarak yaklaşık 19 ayda bir, her zaman 30 Haziran veya 31 Aralık'ta meydana geldi. Temmuz 2019 itibarıyla, UTC'yi TAI'nin 37 saniye gerisinde bırakarak, tamamı olumlu olan toplam 27 artık saniye olmuştur.
Kuvâ-yi Seyyâre
Kuvâ-yi Seyyâre (Türkçe: Seyyar Kuvvetler, Gezici Kuvvetler; ), Kurtuluş Savaşı yıllarında Çerkez Ethem önderliğinde gönüllü vatansever Çerkez ve Abhaz birliklerinden kurulan Kuvâ-yi Milliye'nin bir koludur.
İzmir'in 15 Mayıs 1919 tarihinde Yunanistan işgaline uğramasının ardından, Çerkez Ethem ve ağabeyi Yüzbaşı Tevfik gibi komutanlar tarafından örgütlenmiştir. Çerkez Ethem aynı yıl Salihli Cephesi'ni kurmuş ve kendini cephe komutanı ilan etmiştir. Emrindeki kuvvetlere de Kuva-yi Seyyare adını vermiştir.
İlk zamanlarda iç ayaklanmaları bastırma görevi de üstlenmiştir. Anzavur Ayaklanması, Düzce Ayaklanması, Adapazarı Ayaklanması, Yozgat Ayaklanması ve Kuva-yi İnzibatiye'ye karşı, Ali Fuat Paşa'nın Ankara'dan gönderdiği 20. Kolordu birlikleri ile takviye edilen Çerkez Ethem komutasındaki Kuva-yi Seyyare başarılı olmuş ve ayaklanmayı bastırmıştır. Bu arada Çerkez Ethem, çok sayıda kanunsuz uygulamaya kalkışmıştır. Bu kanunsuz ve keyfi uygulamalara, vatanın işgalden kurtarılması uğruna göz yumulmasını takdir edilememiştir. Çerkez Ethem düzenli ordu emrine girmeyi kabul etmeyerek TBMM Hükûmeti'ne isyan etmiştir.
Rothschild Bulvarı
Rothschild Bulvarı (, Sderot Rotshild), İsrail'in Tel Aviv kentinde yer alan bir caddedir. Güneybatıda Neve Tzedek'ten başlayıp kuzeyde Habima Tiyatrosu'na dek uzanmaktadır. Kentin en çok turist çeken yerlerinden biri olan caddede yayalar ve bisiklet sürücüleri için özel olarak tasarlanmış bir hat da bulunmaktadır.
Tarihçe
Rothschild Bulvarı'nın eski adı "Halk Caddesi" anlamına gelen Rehov HaAm'dır. Daha sonra Baron Edmond James de Rothschild'ın adını taşımaya başlayan bulvarı Herzl Caddesi'ne bağlayan kavşak üzerinde bir ev yapılmış, bu yapı 2007 yılında Fransız Enstitüsü tarafından yeniden düzenlenmiştir.
Donau-Einkaufszentrum
Tuna alışveriş merkezi (Almanca: Donau-Einkaufszentrum, DEZ) Almanya'nın Bavyera eyâletinde Regensburg kentinde yer alan önemli bir alışveriş merkezi. Tuna alışveriş merkezi doğu Bavyera'nın en büyük alış veriş merkezi sayılır. Regensburg'un şehir merkezine sadece iki kilometre uzaklıkta edilişinden beri cazip bir alış veriş merkezidir. Avrupa'da ilk modern alış veriş merkezi olarak bilinir.
Tarihçe
1967 yılında Johann Vielberth tarafından ilk klimalı, iki katlı alışveriş merkezi yaptırılmıştır. Uzun süre Bavreya eyaletinin en büyük alış veriş merkezi olarak kalmıştır ve sonradan inşa edilen alış veriş merkezleri için örnek olmuştur.
Çarşı, 1974, 1982, 1999 ve 2003 yıllarında genişletildi.
1998 yılında restore edilen merkez, 2000 yılında Uluslararası Alışveriş Merkezleri Konseyi tarafından restorasyon dalında Avrupa Alışveriş Merkezleri Ödülleri - mansiyon ödülüne lâyık görüldü.
Yapısal özellikleri
4 katta 134 dükkânı bulunan çarşının 68.925 m² dükkân alanı bulunmaktadır. Toplam yüzölçümü 82.000 m²'dir. Park yeri 1.800 araç kapasitelidir. Bina işletmesi Donau-Einkaufszentrum GmbH şirketi tarafından yapılmaktadır.
Ziyaretçi ve çalışan bilgileri
İçinde bulunan bazı mağazalar: Saturn, Kaufhof, Woolworth, P&C, K&L Ruppert, H&M und C&A, Douglas, Hussel, Thalia, Mexx, Esprit, vs.
Regensburg Tuna alışveriş merkezinde günde 30.000 ziyaretçi gelir ve 1800 çalışanı vardır.
Kaynakça
Regensburg Tuna alışveriş merkezi
Hristiyanlık
Hristiyanlık  (İbranice: נַצְרוּת), Nasıralı İsa'nın (Yeşua) yaşamına, öğretilerine ve vaazlarına dayanan, tek Tanrılı İbrahimî bir dindir. Günümüzde Hristiyanlık, dünya nüfusunun yaklaşık %30,1'ini oluşturmaktadır ve 2,4 milyarı aşkın takipçisi ile dünyanın en kalabalık dinidir. Takipçilerine, "Mesihçi" anlamına gelen Hristiyan veya Nasıralı İsa'ya ithafen İsevi veya Nasrani denir. Kitâb-ı Mukaddes'e inanan takipçileri, Yahudi metni olan Tanah'ta kehanet edilen İsa'nın Mesih olarak gelişinin bir Yeni Ahit (Yeni Antlaşma) olduğuna inanırlar.
Hristiyanlar, İsa 'nın Tanrı'nın Oğlu, Tanrı' nın enkarnasyonu  ve Eski Ahit 'te geleceği haber verilen  Mesih  olduğuna inanırlar. Hristiyanlık, teslis adı verilen inanç üzerine kuruludur. Bu inanca göre Tanrı'nın kendini açıkladığı üç kimliği vardır: Baba, Oğul ve Kutsal Ruh. İnanca göre Hristiyanlığın inanç sistemi ve ibadetleri, İsa tarafından 1. yüzyılda, Roma İmparatoru Tiberius devrinde, yine Roma'nın hakimiyetinde olan Filistin'de ortaya konulmuş ve havarileri ve diğer takipçileri tarafından öğretilerek yayılmıştır. Bir kişi Hristiyanlık inancına, Kitâb-ı Mukaddes'teki ayetlerden biri olan Romalılar 10:9 ayetinin yönlendirmesini uygulayarak geçebilmektedir.
Hristiyanlığın kökenleri en azından, MS 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu yönetimindeki İsrail ve Filistin bölgesine değin uzanmaktadır. Hristiyanlık, temel olarak Yahudilik inancı üzerine kurulmuş ve daha sonraları Tarsuslu Pavlus'un da etkisiyle müstakil bir din olarak gelişmiştir. Hristiyanlığın kutsal kitabı olan Kitâb-ı Mukaddes'in Yahudiliğin kutsal kitabı olan Tanah'ı içinde barındırdığı göz önüne alınırsa, Hristiyanlığın erken döneminde Hristiyanlık ve Yahudilik arasındaki bağ daha net anlaşılacaktır.
Kelime kökeni
Hristiyan sözcüğünün kökeni, mesih kelimesinin Yunanca karşılığı olan khristos (χριστός) kelimesine dayanır. Mesih sözcüğü, İbranicedeki maşiah ( משיח ) kelimesine dayanır ve kutsal yağ ile ovulmuş, kutsanmış kişi anlamına gelir. Khristos (mesih) olarak adlandırılan İsa'ya inananlara, ilk olarak Antakya'da Hristiyan (Χριστιανός, Khristianos) denmeye başlanmıştır. Hristiyan sözcüğü ise "Mesih'in yandaşı" ve "Mesih'e bağlı" anlamlarına gelir. Türkçede kullanılan Mesih kelimesi ise, Arapçadan geçme ( مسيح ) olup İbranicedeki maşiah ( משיח ) kelimesi ile kökteştir.
Yağ ile kutsama geleneği ve meshedilmek
Tarih öncesi İsrail kralları ve yüksek rahipleri, görevlerinin simgesi olarak yağla kutsanırlardı. Tevrat'ın birçok yerinde bu işlemin yapıldığına dair ayetler vardır (Örnek: Levililer 14:18, Mısır'dan Çıkış 29:7, Levililer 21:10).
Geniş anlamıyla bu unvan, "Tanrı'nın bir görev vermek üzere seçmiş olduğu" kişileri de kapsıyordu. Eski Ahit'in Yeşaya kitabında, Yahudileri MÖ 500'lü yıllardaki Babil sürgününden kurtaran Pers Kralı Büyük Kiros'a da mesih unvanıyla hitap edildiği görülür.
"Nasrani" ismi
Nasrânî kelimesinin Hristiyan geleneğindeki etimolojik açıklaması, Meryem oğlu İsa'nın memleketi olan Nasıra'ya izâfeten, kendisinin ve getirdiği dinin mensuplarının da Nasıralı (Ναζωραίος, Nazoraios; ναζωραιων Nazoraion ) olarak bilindiği anlamındadır. Bununla birlikte, araştırmacı yazar Ali Ünal'ın bu ismin etimolojisi hakkında getirdiği başka bir önerme de mevcuttur. Kur'an temel alınarak yapılan bu önermeye göre, Nasrani kelimesinin bir kökeni şudur: İsa'nın, yeni getirdiği dine yardım çağrısına havarilerin verdikleri cevaptır ve daha sonra da bu isim, "Nasrânî" (Yardımcılar) anlamında bir gelenek hâline gelmiştir. İsa, getirdiği din ve mensupları için hususiyetle Hristiyanlık ya da "Mesihîlik" anlamına gelen herhangi bir unvanla, getirdiği dini kendisine izâfe eden bir yol tercih etmemiştir. Yahudi İsrailoğulları ise, onları Celileliler ya da Nasrânîler olarak anarlardı. Celileliler denmesinin sebebi, İsa'nın memleketi olan Nasıra'nın Celile'de olmasıydı.
Sakrament
Sakrament, Tanrı'nın aktif olarak yer aldığına inanılan kutsal ayinlere verilen addır. İnanca göre sakrament, Tanrı'nın kutsamasını, merhametini, lütfunu iştirak eden, inananlara ulaştıran veya görünmeyen gerçekliğini temsil eden görünen semboldür. Buna örnek olarak vaftiz verilebilir. Vaftizde su, Kutsal Ruh'un hediyesinin lütfunu, günahların affını ve Kilise'nin bir üyesi olmayı temsil eder. Sakramente bir başka bakış ise, Kutsayıcı Lütuf'un onayının fiziki bir işareti olmasıdır.
Vaftiz
Vaftiz kelimesi köken itibarıyla Grekçedir ve "suya batırma" gibi bir anlamı vardır. Hristiyan inancındaki simgesel bir ritüel olarak, bireyin hayatında sadece bir kez gerçekleştirilir. İnanca göre İsa da Vaftizci Yahya tarafından Ürdün Nehri'nde vaftiz edilmiştir. Hristiyanlık inancına sahip olup, İsa'ya iman eden kişiler vaftiz olurlar. Vaftiz, Ortodoks Kilisesi'nde suya girmeyi gerektirirken, Katolik Kilisesi'nde ise üzerine su serpmekten ibarettir.
Dua
Kitab-ı Mukaddes'in Yeni Antlaşma kısmında da geçen, İsa'nın havarilerine nasıl dua edeceklerini göstermek amacıyla ettiği duadır: “Bunun için siz şöyle dua edin: ‘Göklerdeki Babamız, Adın kutsal kılınsın. Egemenliğin gelsin. Gökte olduğu gibi, yeryüzünde de Senin istediğin olsun. Bugün bize gündelik ekmeğimizi ver. Bize karşı suç işleyenleri bağışladığımız gibi, Sen de bizim suçlarımızı bağışla. Ayartılmamıza izin verme. Bizi kötü olandan kurtar. Çünkü egemenlik, güç ve yücelik Sonsuzlara dek senindir! Amin’.
- Matta 6:9‭-‬13 Ayrıca Katolik ve Ortodoksların inançları gereği (azizlerin şefaati) ettikleri dualar vardır. Bunlar da şu şekildedir: Selam Sana (Hail Mary):
Selam Sana, lütufla dolu Meryem; Rab seninledir. Kadınlar arasında kutsalsın ve kutsaldır rahminin meyvesi İsa. Aziz Meryem, Tanrı’nın Annesi, biz günahkarlar için şimdi ve ölüm saatimizde dua eyle. Amin
Selam Kraliçe, Merhamet Annesi, hayatımız, tatlılığımız ve ümidimiz selam. Biz Havva’nın sürgündeki evlatları sana yalvarıyoruz: bu gözyaşı vadisinde ağıtlarımızı ve gözyaşlarımızı ah çekerek sana yükseltiyoruz. Ey şefaatçimiz, o merhametli gözlerini bize çevir ve bu sürgünümüzden sonra rahminin kutsal meyvesi İsa’yı bizlere göster. Ey şefkatli, ey sevgi dolu, ey tatlı bakire Meryem. Amin.
Fatima Prayer (Oh my Jesus):
Ey İsa'm, günahlarımızı bağışla ve bizi cehennem ateşinden koru. Tüm ruhları, özellikle merhametine en çok ihtiyaç duyanları cennete götür.
Kutsal Kitap
Hristiyanlığın kutsal kitabı, Kitâb-ı Mukaddes'tir. Kitâb-ı Mukaddes, Eski Ahit ve Yeni Ahit olmak üzere başlıca iki bölümden oluşur.
Eski Ahit
Kitâb-ı Mukaddes'in ilk kısmı, Eski Ahit ya da Eski Antlaşma olarak adlandırılır. Yahudilerin kutsal kitaplarından olan Tanah ile bölüm adları ve sınıflandırmalar hariç hemen hemen aynıdır. Eski Antlaşma, İsa'nın doğumundan önceki çok uzun bir zaman diliminde Yahudi peygamberler tarafından yazılmıştır. Bu bölümde, henüz dünyaya gelmemiş oldukları için İsa ve annesi Meryem'den ismen bahsedilmez; ancak Eski Ahit'in bazı kitaplarında İsa'ya atıfta bulunulur.
Yeni Ahit
Kitâb-ı Mukaddes'in ikinci bölümünü oluşturan Yeni Ahit ise, Nasıralı İsa'nın sağlığında ya da ölümünden sonra havariler ve elçiler tarafından yazılmıştır. Hristiyanlarca kanonik kabul edilen Matta, Markos, Luka ve Yuhanna incilleri, Yeni Antlaşma'nın ilk dört bölümünü oluşturur.
Yahudi kutsal metinlerinden oluşmuş olan Tanah'ın Hristiyanlıkta Eski Antlaşma olarak adlandırılmasının nedeni, Tanrı'nın İsa'dan asırlar önce Musa ile Sina Dağı'nda yaptığına inanılan antlaşmadır. Hristiyanlar, Tanrı'nın İsa aracılığı ile yeni bir antlaşma yaptığına inandıklarından ötürü, Kitâb-ı Mukaddes'in İsa'dan bahseden ikinci bölümünü Yeni Antlaşma olarak adlandırırlar.
İnciller
İncil, Kitâb-ı Mukaddes'in Yeni Ahit kısmının ilk dört bölümünün her birine verilen addır. Matta, Markos, Luka ve Yuhanna tarafından kaleme alınmış olan dört İncil, yazarlarının adıyla anılır. İnciller, Nasıralı İsa'nın hayatını ve öğretilerini anlatır.
Türkçeye Arapçadan geçen incil kelimesinin aslı, Yunanca "Ευαγγελιον" (Evangelion) şeklindedir ve iyi haber, müjde anlamına gelir.
İncil kelimesi, gerçekte Yeni Antlaşma'nın ilk dört kitabının (bölümünün) her birini karşıladığı hâlde, bazen Yeni Antlaşma'nın tamamı için de kullanıldığı olur.
İsa (Yeşua)
Türkçe literatürde yaygın olarak İsa adıyla anılan Yeşua, Hristiyanlığın temel figürüdür. Doğum ve ölüm tarihleri ile ilgili olarak kimi tarihçiler ve araştırmacılar farklı görüşler belirtirler. Ancak yaklaşık MÖ 4 yılında, günümüzde Filistin bölgesi sınırlarında yer alan, ancak o dönemde Roma İmparatorluğu'nun egemenliğinde olan Yahudiye Eyaleti'nin Beytüllahim şehrinde, annesi Meryem'in bakire olduğuna ilişkin iddia edilen bir mucizeyle dünyaya geldi. İsa'nın doğum yeri Beytüllahim olarak kabul edilmekle birlikte, memleketi sıklıkla Nasıra olarak geçer. Hristiyan kaynaklarda İsa, "Nasıralı İsa" olarak da anılır. Bu nedenle de Hristiyanlık dini "Nasranilik" olarak da adlandırılır. İsa'nın erken yaşamıyla ilgili fazla bir şey bilinmemektedir, ama çok büyük olasılıkla Yahudi kutsal kitapları ve dini konusunda eğitim gördüğü düşünülür; ki zaten kendisi de annesi de bir Yahudi'dir. Marangozluk işiyle uğraştığına, Nasıra'da yaşayıp çalıştığına inanılır.
İsa'nın, Hristiyanlıkta mucizevi bir şekilde babasız dünyaya geldiği kabul edilir. Temel mesleği marangozluktur ve ayrıca şifa dağıtıcıdır. Yaklaşık 30 yaşındayken, Tanrı'nın mesajını ilan ederek bölgede vaaz verme ve şifa dağıtma hizmetine başladı. İncillere göre, çekici ve şaşırtıcı mucizeleriyle büyük kalabalıkları etrafında topladı; ancak 12 takipçisine ya da havarisine özel ilgi gösterdi. Çok geçmeden Tanrı'yla ilgili mesajı, yetkililerin engeliyle karşılaştı. Havarilerinden biri olan Yahuda'nın ihanetine uğradı ve inanca göre "Halkı isyana teşvik etmek" suçlamasıyla bazı Yahudi din adamlarının baskısı ve Roma İmparatorluğu'nun Yahudiye valisi Pontius Pilatus'un emriyle tutuklanıp çarmıha gerilmiştir.
Nasıralı İsa olarak da bilinir. Kitâb-ı Mukaddes'te kendisine yer yer İsa Mesih denilerek atıfta bulunulur. Hayatı ile ilgili başlıca kaynaklar, kanonik incillerdir.
İsa'nın tanrısal ve insani özellikleri, farklı mezheplerce farklı yorumlanır. Hristiyanlığın Monofizit görüşüne göre insani tabiatı ile tanrısal tabiatı, tanrısal özü altında erimiş ve ayrılmaz bölünmez tek bir tabiat meydana gelmiştir. Çarmıhta, İsa'nın insani tabiatı gibi tanrısal tabiatı da acı çekmiştir. Meryem ise Theotokosdur, yani Tanrı anasıdır.
Diğer bir görüş olan Diofizit görüşüne göre ise, insani ve tanrısal olmak üzere birbirinden bağımsız iki tabiatı vardır. Çarmıha gerildiğinde ilahi tabiatı bedeninden ayrılmış, sadece insani tabiatı acı çekmiştir. Meryem, insan olan İsa'nın annesidir; dolayısıyla da ona Theotokos, yani Tanrı anası denemez. Ortodoks, Katolik ve Protestanlara göre İsa'nın İnsani ve Tanrısal iki tabiatı olup bunlar asla birleşmezler, karışmazlar ve ayrılmazlar.
Tarihi
Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu'nun Yahudiye eyaletinde, 1. yüzyıl Helenistik Yahudilik coğrafyasında, İkinci Tapınak dönemi sırasında bir Yahudi mezhebi olarak başladı. İnancın merkezi figürü olan ve Yahudi bir aileden gelen Yeşua'nın ilk takipçileri, apokaliptik Hristiyan Yahudilerdi. Yeşua yaklaşık MS 30 civarında, Yahudiye eyaletinde halka vaaz vermeye ve hizmet etmeye başladı. Yeşua, Hristiyanlığa göre beklenen Mesih ve Üçlü Birlik (teslis) inancının ikinci kişisi olan Oğul Tanrı'nın beden almış hâli, Yahudilere göre bir büyücü ve sahte Mesih, tarihçilere göre ise bir filozof ve din adamıdır.
Hristiyanlar, Yeşua'nın yeryüzüne gelişinin, Tanrı ile Yahudiler arasında yapılan Eski Antlaşma'dan sonra Tanrı ile bütün insanlık arasında yapılan Yeni Antlaşma'yı müjdelediğine inanırlar. Hristiyanlar, Yeşua'nın çarmıha gerilmesi, dirilmesi ve göğe yükselmesine büyük önem verirler. İnanca göre Yeşua acı çekti, öldü ve gömüldü; sonra dirildi ve Baba Tanrı'yla birlikte hüküm sürmek üzere göğe yükseldi. Yeşua'dan sonra elçileri, Yeni Antlaşma kanonunu tamamlayacak metinleri kaleme aldı.
Kavimler Göçü (375) ile birlikte Cermen kavimleri Avrupa'nın dört bir yanına yayıldı. Cermen kavimleri sonraları Hristiyanlığı benimsedi. Bu da Hristiyanlığın Avrupa'da iyice yaygınlaşmasına neden oldu. Roma İmparatorluğu'nun gerilemesi ve çöküşünden sonra Avrupa'da iktidar, havarilerin ve ilk din adamlarının doğal ardılları sayılan papalara geçti. 1054 yılında, Kilise içinde Papalığın otoritesi konusunda bir ayrılık yaşandı. Hristiyan tarihinde "Büyük Bölünme" denilen bu olay sonucunda Hristiyanlık, Katolik Kilisesi ve Doğu Ortodoks Kilisesi olarak ikiye ayrıldı.
Hristiyanlık, 7. yüzyılda İslam dininin doğuşu ve 8. yüzyılda da İslam'ın yayılışında Müslümanların rekabetiyle karşılaştı. 12. ve 13. yüzyıllarda kutsal kent sayılan Yeruşalim'i Müslümanlardan almak için bir dizi Haçlı Seferi düzenlendi. 1096'da başlayan bu seferlerin ilki, Katoliklerin 1099 yılında Yeruşalim'i ele geçirip şehri savunan Yahudileri ve Müslümanları kılıçtan geçirmesiyle sonuçlandı.
1453 yılında Osmanlı Türklerinin Konstantinopolis'i ele geçirip 11 asırlık Bizans İmparatorluğu'na son vermesiyle birlikte Doğu Ortodoks Kilisesi, Osmanlı himayesine girdi. 1517 yılında Martin Luther, 95 Tez'i yayımladı ve Protestanlık reformunun tetiğini çekti. Protestanlık, Kuzey Avrupa'da gelişmeye başladı ve yeni Hristiyan mezheplerinin yolunu açtı.
Mezhepler
Hristiyanlıkta mezhepler, "kilise" olarak adlandırılırlar. Hristiyanlığın 3 ana mezhebi Roma Katolik Kilisesi, Ortodoks Kilisesi ve Protestan Kilisesi'dir.
Katolik Kilisesi
Katoliklik mezhebinin dünyada yaklaşık 1,2 milyar mensubu vardır ve en çok takipçisi olan Hristiyan mezhebidir. Katoliklik; Kutsal Ruh'un kaynağı, İsa'nın ilahi (tanrısal) yönü, geleneklere verdiği önem, dini törenler ve Havari Petrus'un halefi kabul ettiği Roma başpiskoposuna (Papa) verdiği ayrıcalıklarla diğer Hristiyan mezheplerinden ayrılır. Papa'nın yanılamayacağı, 1870'te alınan bir kararla resmîleşmiştir.
Katolik Kilisesi'ndeki bazı özellikler şöyledir:
Ortodoks Kilisesi
Ortodoks Kilisesi, 850 milyona yakın mensubu ile Katolik ve Protestan kiliselerinden sonra sayısı ve yayıldığı alan itibarıyla Hristiyanlığın üçüncü büyük mezhebini oluşturur. Ortodoks coğrafyası büyük oranda Doğu Avrupa ve Anadolu ile sınırlıdır. Bununla birlikte, Ortodoksluğun Hristiyanlık içerisindeki tarihi önemi, coğrafi ve istatistikî büyüklüğünden daha ileri düzeydedir. Gerek tarihi gerekse politik nedenlerden dolayı içe kapalı bir atmosferde yaşayan Ortodoksluk, özellikle Sovyetler Birliği’nin çöküşünden itibaren modern dünyaya entegre olma yoluna girmiş görünmektedir. Bu farklı tarihi gelişim çizgisine paralel olarak, Ortodoksluğun teolojisi de diğer Hristiyan mezheplerine göre değişiklik göstermektedir.
Ortodoksların kendileri için kullandığı yaygın ibare, daha çok “Ortodoks Katolik Kilisesi” ibaresidir. Bu ifade, mezhebin hem doğru görüşü temsil ettiği, hem de evrensel olduğu iddiasını yansıtır. Büyük oranda Anadolu coğrafyasında gelişip yayılmaya başlayan Ortodoksluk, özel karakterini daha çok üzerine temellendiği Grek kültürünün Hristiyanlaştırılmasından alır. Bu temel yapı, gelişim çizgisini antik Latin düşüncesinden alan Katoliklik ile Ortodoksluk arasındaki farklılığın da zeminini oluşturur.
Protestan Kilisesi
Protestanlık, Hristiyanlığın en büyük üç ana mezhebinden biridir. 16. yüzyılda Martin Luther ve Jean Calvin'in öncülüğünde Katolik Kilisesi'ne ve Papa'nın otoritesine karşı girişilen Reform hareketinin sonucunda doğmuştur.
Papazlara ihtiyaç duymaksızın Kitâb-ı Mukaddes'i okuyabildikleri için, her vaftiz edilmiş inananın aracı bulunmadan rahiplik yetkisi olduğuna inanan Protestanlar, Kitâb-ı Mukaddes'i Hristiyanlık için tek kaynak saymışlardır.
Reform sonrası ortaya çıkan dini akımlar, öncelikle kendi içinde 3 ana kola ayrılmıştır. Bunlar şunlardır: Protestanlık, diğer Hristiyan mezheplerinden bazı ayrımlar gösterir. Katolik ve Ortodokslar gibi ruhanî bir başkanları yoktur. Protestanlık; Katolik ve Ortodoks kiliselerinin merkeziyetçi anlayışının tersine, çeşitli kiliseler veya mezhepler arasındaki kurumsallaşmamış bir topluluktur. Protestanlar, Katolik inanç sisteminin çoğunluğunu korusalar da, Katolik Kilisesi'nin Papa'ya verdiği geniş yorum ve uygulama yetkisini tanımama, dinî inançları daha kişisel düzeyde yaşama ve Katolik Kilisesi'nin dünyasallaşan ayin ve uygulamalarından uzaklaşma gerekçeleriyle Katolik Kilisesi'nden ayrılmışlardır.
Teslisi reddedenler
Teslis'in reddi, ana akım Hristiyan öğretisi olan Tanrı'nın ebedi, eşit ve bölünmez bir şekilde tek bir varlık veya özde birleşmiş üç farklı hipostaz veya kişi olduğu inancını reddeden bir Hristiyanlık biçimidir. Öbür yandan, bu görüşe sahip olan kesimlerin çoğu, İsa'nın Tanrı'nın Oğlu olduğu fikrinde diğer Hristiyanlar gibi hemfikirdiler. Aslında bu durum, Birinci İznik Konsili'nden (MS 325) beri süregelen bir tartışmanın devamı niteliği olarak görülmektedir. Hristiyanlığın ilk yüzyılları sayılmazsa, günümüzde bu görüşü benimseyenlerin bir diğer ortak yönü de, yeni dini hareketler olarak kabul edilmesidir.
Demografi
Dünyanın hemen hemen her yerine yayılmış olmakla birlikte, en yoğun olarak Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika ve Avustralya'da bulunmaktadır. Diğer kıtalardan farklı olarak Asya ve Güney Afrika'da farklı dinlerle iç içe yaşayan Hristiyanlar, erken dönemlerden beri, kırsal kesimlerden ziyade şehirlerde yayılmıştı. Böylece kısa bir süre içinde Hristiyan olmayan kişi ile köylü neredeyse eş anlamlı hâle geldi.