cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türkçe
Dil Devrimi
Her insan düşüncesini sözcükler arasında bağ kurarak oluşturduğu tümcelerle aktarır, bu açıdan bakınca Dil Devrimi aynı zamanda düşüncenin yenileşmesidir. "Dil Devrimi'nin gerçekleşmesini sağlayan etkenler, aynı zamanda onun amaçlarını ortaya koymaktadır. Uluslaşma etkeni dili yabancı öğelerden arındırma amacını, diğeri de kültür dili durumuna getirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçların olumlu sonuçlar vermesi, ortaya çıkan ürünlerin toplumun malı olmasına bağlıdır. Devletin desteği olmaksızın dilde yapılan devrim, bireysel bir eylem olarak kalır; topluma mal olmaz. Dil Devrimi'nin hazırlık evresindeki çabalar, bunun en güzel örnekleridir. Türk Dil Devrimi'nin hazırlık evresi olarak nitelendirebileceğimiz ve Tanzimat Fermanı ile başlayan dönemdeki dili yalınlaştırma istemi toplumu kapsayamamıştır. Ancak, Cumhuriyet'ten sonra, 1932 yılında devletin öncülüğünde Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin kuruluşuyla dilde yapılan yenilikler, ulus çapında bir eylem olarak topluma mal olmaya başlayagelmiştir.."
Yazı sistemleri
Türkçe, dili kullanan halkların dünyanın çeşitli bölgelerine yayılması ve buradaki kültürler ile etkileşimleri nedeniyle tarih boyunca pek çok yazı sistemi kullanılarak yazılmıştır. Bilinen en eski Türk alfabesi olan ve 8. yüzyılın başlarına tarihlenen Orhun alfabesi, yerini bölgedeki yerel alfabelerden etkilenmiş Eski Uygur alfabesine 10. yüzyıl civarında bırakmıştır. Daha sonra farklı bölgelere yayılan Türk boyları Kiril, Yunan, İbrani ve Latin alfabeleri gibi farklı yazı sistemleri benimsemiştir. Türkiye Türkçesinin de üyesi olduğu Oğuz dilleri konuşurları ise İslam ile temasları sonucunda Fars-Arap alfabesi asıllı yazı sistemleri geliştirmiştir. Bu alfabe, Türkiye Türkçesi için 1 Kasım 1928 tarihinde kabul edilen Latin esaslı yeni Türk alfabesine geçilinceye dek, dilin konuşurlarının temel yazı sistemi olmuştur.
Buna ek olarak, Türkçe konuşulan devletlerde yaşayan, Ermeni, Rum, Süryani, Musevi ve Gürcüler gibi azınlıklar da kendi milletlerinin alfabelerini kullanarak Türkçe eserler üretmişlerdir.
Orhun ve Eski Uygur alfabeleri
Türkçenin bilinen ilk alfabesi, Orhun Yazıtları'nda da kullanılan ve yaygın adıyla Göktürk alfabesi olarak bilinen Orhun alfabesidir. Avrasya'da çeşitli örnekleri bulunan Runik yazıya benzerliğinden ötürü bazen bu şekilde adlandırıldığı da olmuştur. 8. yüzyılın başlarına tarihlenen yazı sisteminin Çin veya Soğut yazı sistemlerinden etkilenerek oluşturulduğu düşünülmektedir. Sağdan sola yazılmış alfabe, Göktürk ve Uygur Kağanlıkları tarafından kullanılmış, Karahoca Uygur Krallığı devrinde ise kullanımı ortadan kalkmıştır. Eski Uygur alfabesi ise Türk dillerinin bütün yazı çeşitleri içinde en uzun süre kullanılmış olan yazı sistemlerinden biridir. Soğut alfabesinin yakın akrabası olan ve Eski Uygurlar'ın 840 yılında Turfan bölgesine göçmeleri sonucunda Eski Uygurcaya uyarlanmış alfabe, 16. yüzyılda Arap asıllı bir alfabe ile değiştirilene kadar Orta Asya ve İran'ın bazı kısımlarında yüzyıllarca kullanılmıştır. Alfabe yukarıdan aşağıya doğru yazılmış ve bir ebcedin özelliklerini göstermiştir.
Alfabe kullanılarak pek çok Budist ve Maniheist eser yazılmış, Eski Uygurcaya ilk İncil çevirileri gerçekleştirilmiştir. Dunhuang el yazmaları da bu alfabede yazılmış metinler içermektedir. Divanü Lügati’t-Türk’te Kaşgarlı Mahmud, Eski Uygur alfabesini, “Türk alfabesi” adıyla anmaktadır.
Arap asıllı Türk alfabesi
9. yüzyıl civarlarından 20. yüzyılın başlarına dek, yaklaşık 1000 yıl boyunca Türkçe, Arap asıllı alfabeler kullanılarak yazılmıştır. Müslümanlığı benimsemeye başlayan Türk boyları, bu yüzyıllar içinde bu alfabeyi kullanmaya başlamış ve 13. yüzyıl dolaylarında artık bu alfabe, Müslüman Türk boyları arasında ortak bir alfabe özelliği kazanmıştır. Türkçeyi yazmak için kullanılmış bu yazı sistemi her ne kadar Arap alfabesi asıllı olsa da, Arapçada bulunmayan “j, ç, ŋ, p” gibi sesleri içermesinden ötürü Arap alfabesi ile aynı değildir. Uygurlar ve İran Azeriler gibi bazı Türki halklar hâlen Arap alfabesi kökenli yazı sistemleri kullanmaktadır.
Arap asıllı bir alfabe kullanmış olan Osmanlı İmparatorluğu'nda alfabenin üzerinde birtakım düzenleme ve eklemeler yapılarak Osmanlı alfabesi denilen bir alfabe kullanılmıştır. Bu yazı sistemi, Osmanlıcanın Farsça ve Arapça dillerinden alınma söz varlığını yazmak için uygun olmak ile birlikte, dildeki Türkçe kökenli sözcükleri yazarken pek çok zorluk getirmekteydi. Arapça sessiz harfler bakımından zengin, sesli harflerin kullanımı bakımından ise fakir bir dil iken, Türkçe bunun tam tersi özellikler göstermektedir. Bunun sonucunda Arap asıllı Türk alfabesi Türkçede yer alan pek çok fonemi (ses birimi) uygun bir şekilde temsil etmemektedir. Türkçede yer alan bir ses için Arap asıllı alfabede 4 farklı harf bulunurken, kimi sesler için ise sesi temsil edecek uygun bir harf bulunmamaktadır. Özellikle telgraf ve matbaanın 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda yaygınlaşması ile Arap asıllı Türk alfabesinin Türkçede yer alan sesleri temsil edememesi daha da büyük bir sorun hâline geldi.
Diğer Türk alfabeleri
Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşayan ve ifade dili olarak Türkçeyi kullanan Ermenilerin bir kısmı günlük hayatlarında ve edebiyatta Ermeni alfabesi kökenli bir yazı biçimi kullanmıştır. Bu alfabe Anadolu Ermenicesi de denilen Batı Ermenicesi'nin alfabesini baz alır; ancak Ermeni diline özgü olan Ծ Ձ Ց harfleri Türkçe yazarken kullanılmaz. Bu şekilde yazılmış oldukça fazla eser bulunmaktadır ve alfabe Tanzimat sonrası Osmanlı Devleti'nin en önemli azınlık yazı sistemi olarak nitelendirilmiştir. Özellikle Katolik ve daha az bir şekilde Protestan Ermeniler tarafından kullanılmış bu alfabe, Vartan Paşa tarafından yazılmış ve ilk Türkçe roman olan Akabi Hikâyesi'nin yazıldığı alfabe de olmuştur. 1841 yılında yazılmış Türkçe İncil'de Ermeni harfli Türkçe eserlerden biridir. Bu eserlere Türkiye'nin çeşitli kütüphanelerinde ulaşmak mümkündür. Bunun yanında Paris ve Venedik'in yanında bulunan St. Lazar adasında da bu eserlere ait kütüphaneler bulunmaktadır.
Latin kökenli Türk alfabesi
1 Kasım 1928 tarihinde, eski Arap kökenli Türk alfabesinin yerine, Latin yazısından Türkçe için uyarlanan bu 29 harfli alfabe kabul edilmiştir. Harf Devrimi, Türkiye'de bu kanunun kabul edilmesi ve yeni alfabenin yerleştirilmesi sürecine genel olarak verilen isimdir. Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Balkanlar’da Türkçe için bu alfabe kullanılır.
Türk alfabesinin içeriği, Latin harflerini yazı sistemlerinde kullanan diğer ülkelerin alfabeleriyle birebir aynı olmayıp Türk dilinin seslerini karşılamaları amacıyla türetilmiş harfleri bulundurmaktadır (Ç, Ş, Ğ, I, İ, Ö, Ü). Ayrıca ISO temel Latin alfabesinde yer alan Q, W ve X harfleri Latin kökenli Türk alfabesinde yer almaz.
Alfabede genellikle her bir harf bir foneme eş değerdir; ancak bazı harfler birden fazla sesi ortaya çıkarabilir. Buna örnek olarak 'e' harfinin "gelmek" sözcüğünün ilk hecesinde /æ/ sesini, son hecesinde ise /e/ sesini ortaya çıkması verilebilir. Türk alfabesindeki harflerin okunuşları bazı Batı dillerindeki harflerin okunuşlarından da farklıdır. Örneğin C harfinin okunuşu Türkçede iken İngilizcede  olarak okunabilir.
Türkçe ağızları
Günümüzdeki standart Türkçe, İstanbul'da konuşulan Türkçe ağzı örnek alınarak oluşturulmuştur. Bu "İstanbul Türkçesi", Türkçeyi yazarken ve konuşurken model teşkil etmektedir ve kullanımı 1910'larda Ziya Gökalp ve Ömer Seyfettin gibi Türk yazarlar tarafından önerilmiştir. Buna rağmen günümüzde modern Türkiye Cumhuriyeti'ni de kapsayan tarihî Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasında hâlâ konuşulmaya devam eden Türkçe ağız ve lehçeleri bulunmakta ve bu ağızlar özellikleri bakımından çeşitli gruplara ayrılmaktadır. Bu gruplara, kendi içlerinde de alt gruplara ayrılan Anadolu, Rumeli, Kıbrıs, Suriye ve Irak diyalekt bölgeleri dahildir. Ağızlar arasında bulunan bazı farklılıkların nedeni, bölgeye göre Lazca, Azerice, Arapça, Kürtçe veya Yunanca'nın bölgede konuşulan Türkçeye olan etkileridir. Türkçenin bu alt dil grupları Türk araştırmacılar tarafından şive veya ağız olarak adlandırılıyor.
Anadolu ağızları
Anadolu ağız bölgesi, Türkiye’nin Anadolu topraklarını içerir. Türkçe konuşan en büyük ve nüfusça en yoğun bölge olan Anadolu, içinde yer alan ana ağız grupları bakımından Doğu Grubu, Kuzeydoğu Grubu ve Batı Grubu olarak üçe ayrılır. Prof. Dr. Leylâ Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması adlı çalışması Anadolu ağızları üzerine yapılmış en geniş akademik çalışmadır. Anadolu'da özellikle Karadeniz Bölgesi, Güneydoğu Bölgesi ve Ege Bölgesi'nde ağız farklılıkları belirgindir; ancak bu ağızlar, küçük yaşlardan itibaren eğitimde yazı dilinin kullanımı, basın-yayın gibi bazı nedenlerle yavaş yavaş kaybolmaktadır.
Ağızlar arasında pek çok ses değişimi vardır. Anadolu ağızlarında"açık e" (/ǝ/), "hırıltılı h" (/ḫ/) ve "öndamaksıl n" (/ŋ/) sesleri, İstanbul ağzında bulunmamaktadır. Ege ağızlarında /r/ sesi kaybolmuştur: var-vā gibi. Orta Anadolu ağızlarında /k/ sesi, /g/ olmuş (Konya-Gonya, keçi-geçi), p-b ses değişimi de yaşanmıştır (piliç-biliç). Kayseri yöresinde ö-ü sesleri değişmiştir: öküz-oküz gibi. Doğu ve güneydoğu ağzında ise Arapçaya özgü, alem-a'lem gibi gırtlak sesleri bulunmaktadır. Karadeniz ağızlarında b-p değişimi görülür: bunu-puni.
Rumeli ağızları
Türkçenin ağızlarından Rumeli kolu ana ağız grupları bakımından Doğu Rumeli ve Batı Rumeli olarak ikiye ayrılır. Ayrıca bu ağız yörelere göre Gagavuzca ile benzer veya aynı özellikler taşımaktadır.
Batı Rumeli kolunun özellikleri Gyula Németh’in “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” adlı makalesinde, 8 maddede gösterilmiştir. Sonrasında birçok çalışmada da bu madde açıklaması benimsenmiş, uygulanmıştır. Batı Rumeli sahasının coğrafi sınırları Bulgaristan’da Tuna’nın hemen güneyindeki Lom’dan doğuya doğru Vraça, Sofya, Samokov’dan doğuya doğru ilerleyip Köstendil’e uzanır. Ayrıca Makedonya, Arnavutluk, Bosna-Hersek ve Sırbistan'da Adakale'yi uç olarak kapsar. Kosova da Batı Rumeli Türkçesinin içinde yer alır.
Doğu Rumeli ağız bölgesi ise Batı Rumeli’nin doğusunda kalan bütün alanı kapsar. Bulgaristan’da Lom, Vraça, Sofya, Samokov ve Köstendil şehirlerinin doğusundan itibaren ülkenin tamamı, Yunanistan, Makedonya’nın güney kesimleri ve Türkiye’nin Trakya’sı (Doğu Trakya) bu sahanın içindedir.
Kıbrıs ağızları
Kıbrıs ağızları, Kıbrıs'ta, daha ziyade yerli Kıbrıs Türklerinin konuştuğu, Türkçe ağzıdır. Türkiye'nin Taşeli yöresi ağzıyla (Alanya - Anamur - Aydıncık) benzerlik gösterir.
Diğer ağızlar
Suriye sahası, Türkçenin Batı Grubu ve çoklukla Doğu Grubu ağızlarına benzeyen bir ağız bölgesidir. Bu bölge, Suriye Türklerinin ağızlarının konuşulduğu alt ağız bölgesidir. Standart dil olarak Türkiye Türkçesi yazı dili kullanımdadır. Suriye bölgesi konusunda ağız çalışmaları beklenen düzeyin altındadır.
Irak sahası, Türkçe ile Azericenin sınırdaş oldukları bir sahadır. Kerkük, Musul, Telafer gibi yerleşim yerlerinde konuşulur. Standart dil olarak Türkçenin yazı dili kullanımdadır. Kafkaslar’ın batı sahası için de benzer durum söz konusu edilmiştir. Gürcistan ve Ermenistan’ın yer aldığı bu saha da iki büyük Oğuz grubunun kesişim alanındadır.
Dil bilgisi
Türkçede doğru tümce yapısı, özne, tümleç, yüklem biçimindedir; ancak Türkçe esnek bir dildir. Bu yüzden günlük yaşamda devrik tümceler sıklıkla kullanılır. Örneğin, "Bugün yazılı sınav olacağız." tümcesine eşdeğer "Yazılı sınav olacağız, bugün." tümcesi kurulabilir. Bu tür tümceler daha şiirsel anlatıma sahiptir. Türkçede kısa yoldan anlatım da ön plandadır. Örneğin, "sobayı yak" derken "sobanın içindeki odun ve kömürleri yak" anlamındadır. Bunun dilbilgisindeki adı "ad aktarması"dır.
Türkçede kişi adılları altı tanedir. Örneğin Türkçede, ben, sen, o, biz, siz, onlar biçimindedir. Türkçedeki önemli bir başka özellik, "siz" adılının kibar olarak 2. tekil kişiyi (sen) belirtmesidir.
Tarihçe
Bir Türk dilin dilbilgisi hakkında tarihteki ilk kaynağın Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda yazdığı düşünülen “Kitâbu Cevâhirü’n-nahv” adlı kitabı olduğu varsayılmaktadır; ancak günümüzde yapıt hâlâ bulunmamıştır.
Türkçe yazılmış ilk dilbilgisi kitabı Bergamalı Kadri'nin “Müyessiretü’l-Ulûm” (1559) adlı yapıtıdır. Yapıtta örnekler Türkçedir, fakat dil kuralları Arapçanın kurallarına uydurulmuştur. Tanzimat döneminde başta Ahmet Cevdet (1851) ve Fuat Paşa'nın (1865) kitaplarında Osmanlıcanın yapısı göz önünde tutulmuştur. 1908'de ilan edilen Meşrutiyet'ten sonra, Hüseyin Cahit’in “Sarf ve Nahiv” adlı eserinin dilbilgisi konusunda önemli bir yeri vardır. Bu kitapta Fransızca dilbilgisinin etkisi görülür. Cumhuriyet Döneminin ilk esaslı dilbilgisi kitabı, İbrahim Necmi Dilmen’in 1939 tarihli “Türkçe Gramer” adlı yapıtıdır. 1940′tan sonra pek çok Türkçe dilbilgisi kitabı yazılmıştır. Bunlardan önemli olanları: Tahsin Banguoğlu’nun “Ana Hatlarıyla Türk Grameri” (1940), Tahir Nejat Gencan’ın “Dilbilgisi” (1950-1954) ve Muharrem Ergin’in “Türkçe Dil Bilgisi”dir (1958)
Sözcük türeme farkı
Özelliği gereği sona eklemeli bir dil olduğundan Türkçede basit bir kökten çok sayıda sözcük türetmek mümkündür. Bu özelliğin bulunmadığı Hint-Avrupa dilleri kolundan gelen İngilizce, Almanca ve İspanyolca aşağıda Türkçe ile karşılaştırılmıştır.
Ve eylemden türeme:
Eklerle tümce oluşturma
Diğer yaygın olarak konuşulan dillerle karşılaştırıldığında, daha az sayıda sözcük ve harf ile daha çok bilgi aktarmak olanaklıdır. Diğer pek çok dilde olmayan bir özelliğe göre, bir sözcük köküne ekler ekleyerek, tek sözcüklü tümce oluşturulabilir.
Büyük ve küçük ünlü uyumu
Türkçede büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu olarak bilinen iki ünlü uyumu vardır. En yaygın ve kapsamlı olan, büyük ünlü uyumudur. Küçük ünlü uyumu, Türkçede genelde geçerli iken, diğer Türk dillerde bu uyum pek aranmaz zira küçük ünlü uyumu, ileri ve keyfî bir uyum düzeyidir.
Büyük ünlü uyumu konusunda kural dışı kalan çok az sözcük mevcuttur ki, bunların büyük bir kısmı yabancı kökenli sözcüklerdir. İstisna oluşturan birkaç sözcük de, köken bakımıyla Türkçe olup uyum dışına çıkan sözlerdir: elma (<< alma); ücra (<< uçra) gibi. Bu kurala göre Türkçede bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) varsa, izleyen hecelerde de kalın heceler; ince bir ünlü (e, i, ö, ü) varsa, izleyen hecelerde de ince ünlüler yer alır. Küçük ünlü uyumunda sözcüğün ilk hecesi düz ünlüyle başlamışsa (a, e, ı, i) diğer hecelerde düz ünlüyle devam eder.
Örnek:
Ses bilimi (fonoloji)
Türkçede iki adet ses ya da fonem grubu vardır. Bunlardan ilki ağızdan sürekli ve engelsiz çıkan ünlü seslerdir. Türkçede dokuz adet ünlü ses bulunur. Bunlar /ä/, /e/, /ɛ/, /i/, /ɯ/, /o/, /ø/, /u/, /y/ sesleridir. Bunlardan beşi ince, dördü kalındır. Bunlardan, /ɛ/, /e/, /i/, /ø/ ve /y/ sesleri, ince seslerdir. Diğer /ä/, /ɯ/, /o/ ve /u/ sesleri ise kalın seslerdir. Türkçede bulunan diğer bir ses grubu ise ünsüz seslerdir.
Ünsüz sesler
Türk dilleri arasında bazı ses farklılıkları vardır. Örneğin arka damaksıl genizcil n sesi olan [ŋ] sesi Türkiye Türkçesinde, Azerbaycancada ve bâzı diğer Türk dillerinde yoktur. Buna rağmen [ŋ] Öz Türkçe bir sestir. İlk Türkçede bu ses /nk/ olarak geçer. Bazı örnekleri şunlardır: menke (baŋa), bunk (buŋ), tenkri (taŋrı), -nink (-niŋ)... Zaman içinde düşen [g] sesi [ŋ] sesinin de yok olmasını sağlamıştır. Bir başka farklılık ise [ʒ] sesidir. Diğer Türk dillerinde bu ses bulunmaz; ancak Kazakçada bu durum farklıdır. Öz Türkçe /j/ sesleri, yani "y" sesleri [ʒ] yani "j" seslerine dönüşür. Örneğin: yok → joq, yıl → jıl, yay → jay... Aynı durum Kırgızca için de geçerlidir. Türkçede [d͡ʒ] yani "c" sesi olmamasına rağmen Kırgızcada baştaki [j] yani "y" sesleri bu sese dönüşmüştür. Örneğin: yol → col, yıldız → cıldız... Bunun dışında bâzı sesler ise yalnızca Türkiye Türkçesi ve Azerbaycanca, Türkmence gibi daha batıda ve Oğuz öbeği içerisindeki dillere özgü sesler vardır. Örneğin ince ünlülerle kullanılan "ğ" sesi /ʝ/ ve kalın ünlülerle kullanılan "ğ" sesi /ɣ/ Öz Türkçede bulunmaz. Buna rağmen Oğuz grubu dillerde bulunur. Bu seslerin tümü "g" yani /ɟ/ sesinden gelir.
Ünlü sesler
Eski Türkçede uzun ünlü bulunduğuna dair ortaya konan çalışmalar bulunmakla birlikte bugünkü Türkçede Arapça ve Farsça gibi dillerden alınan sözler ve hakan, hatun, yarın, niçin gibi bazı istisnalar dışında uzun ünlülü sözcük bulunmaz.
Türkçede ses evrimi
Türk dillerinde zaman içinde değişen belli başlı sesler vardır. İlk Türkçeden bu yana değişimi olağan olan evrimler olduğu gibi değişimi olağan olmayanları da vardır.
Geçmiş zaman
Öğrenilen geçmiş zaman (-mış, -miş, -muş, -müş) tümceye öğrenilmişlik, duyulmuşluk, haberdar edilmişlik anlamı katmaktadır. Görülen geçmiş zamanda (-dı, -di, -du, -dü; -tı, -ti, -tu, -tü) ise tümceye görülen bir sonuç bilgisi vermektedir. Zaman ekinden sonra kişi eki gelir: de-di-m, yetiş-ti-k, sor-du-lar vb.
Şimdiki zaman
Türkiye Türkçesinde şimdiki zamanlı bir tümce kurabilmek için eylem kökünün sonuna “-yor” eki getirilir. Geniş Türkçe coğrafyası içinde yalnızca Türkiye Türkçesinde bulunan bu ek, tarihî nedenlerden ötürü tek şekillidir (sadece -yor): geliyor, bakıyor, düşüyor, soruyor vb.
Bu ek aslında bir ek değildir. İlk Türkçe bu ek "Yormak" fiilinden gelen ve o an için hangi eylemle uğraşıldığını anlatmak için kullanılan bir ektir. Örneğin "geliyorum" demek için "kel-i yorur-u-men" derlerdi. Burada "kel-", "gel-" anlamında, "i" "hakkında" anlamında, "u" "işaret zamiri" olarak ve "men" ise "ben" anlamındadır. Zaman için çok kullanılan bu yapı Türkçenin sondan eklemeli olması nedeniyle ekleşmiştir. Ancak her zaman "-yor" biçiminde kalır.
“-yor” eki, eylemlerden sonra gelirken, ekle eylem arasına, kalın-ince durumuna göre "hakkında" anlamında bir yardımcı ses alır: gel-i-yor, dur-u-yor vb. Ünlü ile biten eylemlerde, bu ünlü harf yardımcı sese dönüşür. Bu tür durumda yalnızca ek okunur: de-i-yor > diyor, başla-ı-yor > başlıyor, susa-ı-yor > susuyor vb.
Bu şimdiki zaman eki, hem şekli hem kullanım tarzı açısından, Türkiye Türkçesinde ayrıklı bir özelliğe sahiptir. Zaman ekinden sonra kişi eki gelir: seslen-i-yor-uz, dur-u-yor-um vb.
Türkçede "Yor" eki almış Şimdiki Zaman Tablosu (-yor):
Faaliyet amacı ve çaba sürecini belirten "Umak" ve "Emek" söcükleri türkçede fiil kalıbı oluşturmak için kullanılan sözcüklerdir. Fiil köküne "Mak" ve "Mek" şeklinde eklenerek bir fiil kalıbı oluştururlar.
"Ta /da" veya "Te /de" ekleri ise konum belirtme ekleri olup o anda hangi amaç veya süreç içerisinde bulunulduğunu belirtirler.
-makta -mekte ekleri de tümceye şimdiki zaman anlamını kazandırır.. Ders çalışmaktayım./ Seni düşünmekteyim.
Türkçede "Mak-ta/ Mek-te" eki almış Şimdiki Zaman Tablosu (-makta / -mekte):
Gelecek zaman
İlk Türkçe bu zaman ekleri "Çakmak" ve "Çekmek" fiillerinden gelen eklerdir.
"-A-cak" ve "-e-cek," şekilleri ile yapılır. Ünsüzden sonra ek doğrudan gelirken, ünlü ile biten eylemlere eklenmeden önce, yardımcı ünsüz olarak y harfiyle başlar.
Türkçede Gelecek Zaman Tablosu (-acak):
Geniş zaman
Öznenin bir eylemi yapma ihtimalinin var olduğunu veya bu imkana ermiş olduğunu yani bu fiili işleme imkanına sahip olunduğunu ifade eder.
(Yap-a-var-sen) >Yaparsın = yapma şansın var veya (Git-e-Er-ler) > Giderler = gitme imkanına erdiler, gitme fırsatı elde ettiler anlamındadır.
Türkçede Geniş Zaman Tablosu (-r):
Türkçede birleşik zamanlar
Türkçede zamanlar çok çeşitlidir ve varlıklıdır. Yalnızca bir zaman belirtmek zorunda olmazsınız. Türkçede bunun için ek eylem yapısı vardır. Türkçede ek eylem dört ayrı çekimlidir. Bunlardan biri ek olarak kullanılan "'-dir'" diğerleri ise "'idi'", "'imiş'", "'ise'" olmaktadır. Bunların dördü de olmak (İlk Türkçede bolmak) anlamına gelen i- eyleminden gelir. Bu eylemin İlk Türkçede durumu "er-" biçimindedir, zamanla "i-" biçiminde kalmıştır. Türkçede ek eylem için "olmak" eylemi kullanılmaz. Çünkü bu eylem, yardımcı eylem olarak kullanılır, bunun yerine "er-" eylemi ek eylem olarak kullanılır. Bu yüzden kullanılmaz ancak kullanılması anlamsız kalmaz.
Göreceli Zamanlar
İlk Türkçe bu ek "Dur-mak" fiilnden gelen bir ektir.
Resmi dilde sadece üçüncü tekil ve üçüncü çoğul şahıs eki olarak sürecin böyle devam ettiğini anlatır ve bir kesinlik ifade eder.
Günlük dilde ise sürecin böyle göründüğünü anlatır ve sadece bir tahmin ifade eder
Türkçede herhangi bir zamanın genişini (-dir) eki yapar.
Türkçede Göreceli Zaman Tablosu (yaz-):
Görülen / Hatırlanan zamanlar
Türkçede herhangi bir zamanın görülen geçmişini (Erdi)> "idi" eki yapar. Ancak bu kısaltılarak. Örneğin "yazmış idi" yerine "yazmıştı" kullanılabilir. Böyle ekli kullanım günlük yaşamda daha çok kullanılır; ancak yazı dilinde "idi" biçiminde geçebilir.
Türkçede Görülen Geçmiş Zaman Tablosu (yaz-):
İşitilen / Hatırlatılan zamanlar
Türkçede herhangi bir zamanın görülen geçmişini (Ermiş)> "imiş" yapar. Ancak bu kısaltılarak,. Örneğin "yazmış imiş" yerine "yazmışmış" kullanılabilir. Böyle ekli kullanım günlük yaşamda daha çok kullanılır; ancak yazı dilinde "imiş" biçiminde geçebilir.
Türkçede Duyulan Geçmiş Zaman Tablosu (yaz-):
Şart
Sadece "ise1 eki kullanılarak cümle oluşturulabileceği gibi cümleye "eğer" eki eklenerek cümleler daha vurgulu bir hale getirilebilir. Ancak bu ek birleşebilir de. Örneğin "yazmış ise" yerine "yazmışsa" kullanılabilir. Böyle ekli kullanım günlük yaşamda daha çok kullanılır; ancak yazı dilinde "ise" biçiminde geçebilir.
Sadece "ise" eki kullanılarak cümle oluşturulabileceği gibi cümleye "eğer" eki eklenerek cümleler daha vurgulu bir hale getirilebilir.
EĞER-ISE: Gerçekleşme olasılığı daha düşük olan bir koşulu ifade eder.
Yarın yürüyüşe çıkacağım, (eğer) yağmur yağıyor olsa dahi.
İSE-EĞER: Gerçekleşme olasılığı daha yüksek olan bir koşulu ifade eder.
Yardıma ihtiyacın olursa (eğer), her zaman hazırım.
Türkçede Şart Tablosu (yaz-): "EĞER-ISE": kalıbı isim ve sıfatlar için kullanıldığında zaman çekim eki almaksızın da kullanılabilir
( Yarın tatil er-eser> Yarın tatil erse ) = Yarın tatil ise > Yarın tatilse
( Yağmur yağacak ol-eser > Yağmur yağacak olsar ) = Yağmur yağacak olsa
( Bugün evde kal-eser er-dim> Bugün evde kalsar edim) = Bugün evde kalsa idim > Bugün evde kalsaydım
"KEŞ Kİ-ISE": kalıbı olarak kullanıldığında zaman çekim eki almaksızın da kullanılabilir ve bir istek ve dileği anlatır
Sadece "ise" eki kullanılarak cümle oluşturulabileceği gibi cümleye (keşki) > "keşke" eki eklenerek cümleler daha vurgulu bir hale getirilebilir.
((Keşki) Akşam bize gel-ise-seniz) > Akşam bize gelseniz (keşke)
(Keşki onu gör-eser er-di-n) > (Keşki onu görser edin) = (Keşke) onu görse idin  > Onu görseydin (keşke)
Diğer birleşik zamanlar
Türkçede birleşik zamanlı yapan yapan "i-" eyleminin yanında aynı anlamda "ol-" eylemi de görev yapar. Hiçbir zaman "-yor" ve "-acak" eklerini almayan "i-" eyleminin bu eksikliğini "ol-" eylemi doldurur. Örneğin "gitmiş iyorlar" yerine "gitmiş oluyorlar" kullanılır.
-mış olacak
Türkçede birleşik zaman yapan "ol-" eyleminin görevlerinden biri "-mış olmak" yapmaktır. Buna göre eylem duyulan geçmiş zamana göre çekimlenir, daha sonra olacak eylemini alır, ki bu yüklem olur, sonra kişi eki koyulur.
Türkçede -mış olacak Tablosu (yaz-):
-yor olacak
Türkçede birleşik zaman yapan "ol-" eyleminin görevlerinden bir diğeri "-yor olmak" yapmaktır. Buna göre eylem şimdiki geçmiş zamana göre çekimlenir, daha sonra olacak eylemini alır, ki bu yüklem olur, sonra kişi eki koyulur. Bu biçimde çekimlenen eylemler "gelecek zaman" anlamı vermezler; ancak gelecek zaman içerisinde yapılıyor olacağını belirtir. Bu da bir iş kılışın, oluşun veya durumun gelecekte yapılıyor olacağını gösterir.
Türkçede -mış olacak Tablosu (yaz-):
Söz varlığı
1998 yılında TDK tarafından yayınlanmış ve yalnızca günlük kullanımı yaygın sözcüklerin dahil edildiği, Türkçe Sözlük 'e göre Türkçede yer alan sözcüklerin %35'i Arapça, %34'ü Batı dilleri, %24'ü Türki ve %7'si Farsça kökenlidir. Yaklaşık 46.000 sözcük içeren Misalli Büyük Türkçe Sözlük'teki mevcut sözcüklerin kökenleri %39 Arapça, %32 Türki, %17 Batı dilleri ve %12 Farsça olarak belirlenmiştir. Ardından, 52997 sözcük içeren 1996 basımı Büyük Türkçe Sözlük'te veriler %51 Türki, %28 Arapça, %14 Batı dilleri, %7 Farsça olarak verilmiştir. Ötüken Neşriyat'ın hazırladığı Türkçe Sözlük'te 246.000 sözcük bulunmaktadır.
Türkçedeki yabancı kökenli sözcükler
Her ne kadar Atatürk'ün dil devrimi ile Türkçe, kökeni Arapça ve Farsça olan sözcüklerden arındırılmaya çalışıldıysa da, dil devriminin politik etkenlerle aksamasından ötürü bu iki dilden sözcükler, Fransızca sözcüklerle birlikte Türkçe sözlüğün önemli bir bölümünü oluşturmayı sürdürmektedir. Ancak Arapça ve Farsçadan gelmiş sözcüklerin bir bölümü o denli Türkçeleşmiştir ki Arap veya Fars dilindeki durumundan oldukça farklıdır ve kimi sözcüklerin anlamı da farklılaşmıştır.
Yabancı kökenli sözcüklerden bazı örnekler:
Türkçeden diğer dillere geçmiş sözcükler
Geçmiş sözcüklerin hepsi Türki kökenli olmamakla birlikte Osmanlı'nın etkisiyle Osmanlı Türkçesi Balkan, Kafkas ve Orta Doğu coğrafyasında yaşamış Yunan, Ermeni, Slav ve Arnavut halklarının dilleri üzerinde önemli etkiler bırakmıştır.
Türkçe kökenli ya da alıntı sözcüklerden bazı örnekler:
Türkçe sanılan yabancı kökenli sözcükler
Bazı Türkçe kökenli kabul edilen sözcükler, Sevan Nişanyan gibi çeşitli kişiler tarafından yabancı kökenli oldukları iddia ediliyor. Özellikle Soğdcadan birtakım alıntı gerçekleştiği sanılıyor ya da tersine Türkçeden Soğdcaya. Bu durumda kimin kimden alıntı yaptığı kesinlik kazanmamıştır, başka bir olasılık ise karşılıklı etkilenme de söz konusu olduğudur. Bu durum, Eski Türkler ve Soğdların iç içe yaşadıklarından kaynaklanabilir. Bunun yanında Toharca, Orta Farsça ve Türkçe karşılıklı etkilenme olduğu öngörülüyor. Çin’de Uygur Türklerin yaşadığı ve özerkliğe sahip olan Sincan (Doğu Türkistan) bölgesinde İranî olan Partça, Orta Farsça, Soğdca ve Sakaça dillerinden yazı buluntular tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra Hint-Avrupa dil ailesinin içinde ayrı gruba ait olan Toharca'dan da yazılar bulunmuştur.
Türkçe olmadığı sanılan sözcüklerin kökleri hakkında yaklaşımlar:
Bu sözcüklerin kökenleri hakkında farklı değerlendirmeler için Hasan Eren'in köken bilimi çalışmalarına da bakılabilir.
Unutulmuş sözcükler
Türkçede çok sayıda unutulan ve daha günlük hayatta kullanılmayan ya da yalnızca özel terimlerde kullanılan saf Türkçe sözcükler vardır. Bu sözcükler TDK tarafından sonradan türetilmiş sözcüklerle karıştırılmamalı. Bunlar Orta Çağ'da da kullanılmaktaydı ve bugünkü yabancı uyruklu sözcükler için karşılık olarak alınabilir. TDK bu sözcüklerin çoğunu eskimiş olarak tanımlar. Bazı örnekler:
1 Özge (T.) sözcük anlamı 'başka'dır. Burada kullanımı 'yabancı'dır.
Seda Akgül
Seda Akgül (d. 17 Haziran 1971,  Ankara), Türk sunucu ve yazardır. TED Ankara Koleji ve Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngilizce bölümlerini bitirdikten sonra Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı'nda mütercim tercümanlık eğitimi alarak görev yapan Seda Akgül, İsveç Üniversitesi'nin bursu ile Brüksel'de Avrupa Birliği Gazeteciliği okumuş, ayrica korelilere karşı irkciligiyla bilinir. Amerikan sivil toplum örgütlerinin seçimi ile 2004 yılında Geleceğin Toplum Lideri olarak Washington’da staj görmüştür.
Sialia
Sialia, Turdidae familyasına bağlı bir kuş cinsidir.
Apatin
Apatin (Sırpça: Апатин), Sırbistan'da Voyvodina bölgesinde bulunan küçük bir kasabadır.
İsim
Sırpça'da şehre Apatin denir. Apatin kelimesi Rumence kökenlidir.
Tarih
16. yüzyılda bölge Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçti ve Segedin Sancağı'na bağlandı. 17. yüzyılın sonunda Avusturyalılar'ın eline geçti.
Sinevizyon Film
Sinevizyon Film, medya sektöründe hizmet veren bir yapım şirketi. Yapımcı Tunacan Altınay tarafından kurulmuştur.
4:44
4:44, Amerikalı rapçi Jay-Z'nin on üçüncü stüdyo albümü. 30 Haziran 2017'de Roc Nation etiketiyle yayınlandı. Albüm, ilk etapta yalnızca Sprint ve Tidal kullanıcılarının erişimine açıldı. 7 Temmuz itibarıyla diğer müzik servisleri üzerinden dinlemeye açıldı ve CD formatında piyasaya çıktı. Prodüktörlüğünü No I.D.'nin üstlendiği albüme Beyoncé, Damian Marley, Frank Ocean ve Jay-Z'nin annesi Gloria Carter konuk oldu. Albümün kayıtları Aralık 2016 ile Haziran 2017 arasında No I.D.'nin Hollywood'daki ev stüdyosunda gerçekleşti.
Albüm, müzik eleştirmenlerinin beğenisini kazandı. Sanatçının hip hop kültürü ve ırkçılık gibi konuların yanı sıra, özel hayatı ve ilişkilerine dair şarkı sözleri övgüyle karşılandı. Albüm, çeşitli yayınlar tarafından yılın en iyi albümleri arasında gösterildi. Albüm, 2018 Grammy Ödülleri'nde Yılın Albümü, albüme adını veren şarkı Yılın Şarkısı ve "The Story of O.J." Yılın Kaydı ödülüne aday gösterildi.
4:44, yayınlandığı hafta 174 bini yalnızca albüm satışı olmak üzere 262 binlik satış adediyle Amerikan Billboard 200 listesine bir numaradan girdi. Böylece Jay-Z'nin listeye bir numaradan giren 14. albümü oldu. Sprint'in satın alarak abonelerine ücretsiz sunduğu bir milyon kopya albümün satış hanesine yazıldı ve albüm, 5 Temmuz'da platin plak ile ödüllendirildi. Albümün yayınlanmasının ardından iki single piyasaya çıktı: "4:44" ve "Bam". Sanatçı, albümün tanıtımı için Ekim ile Aralık 2017 arasında düzenlediği Kuzey Amerika turnesi kapsamında 35 konser verdi.
Parça listesi
Bilgiler Roc Nation web sitesinden alındı.
Sample'lar
Kırıkkaya, Ahlat
Kırıkkaya, Bitlis ilinin Ahlat ilçesine bağlı bir köydür.
Acer neoTouch S200
Acer neoTouch S200 veya Acer neoTouch F1 modeli Acer tarafından iş amaçlı kullanılmak üzere tasarlanmış Windows Mobile 6.5 akıllı telefonu. Acer neoTouch Ekim 2009'da piyasaya sürüldü ve Toshiba TG01'den sonra 1 GHz Snapdragon işlemci ile piyasada ikinci telefon oldu. AKU ile güncellenir.
Kırıkkaya, Ahlat
Tarihçe
Köyün eski adı, 1556 ve 1925 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Gers ya da Girs olarak geçmektedir. Köy, terör nedeniyle 1993 yılında boşaltılıp, 2006 yılında tekrar yerleşime açılmıştır.
Acer neoTouch S200
Ana özellikler
Windows 6.5, üreticilere 11 Mayıs 2009'da piyasaya sürülen Windows Mobile 6.1'e yapılan bir güncellemedir. Bu güncelleme, yenilenmiş bir GUI ve dikey olarak kaydırılabilir etiketler, yeni bir ekran gibi yeni eklenen özellikleri içerir. Aynı zamanda yeni Internet Explorer Mobile 6 tarayıcıyı da içeriyor.
Kırıkkaya, Ahlat
Coğrafya
Köy, Bitlis il merkezine 99 km, Ahlat ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Köy, Ahlat'ın kuzeybatısında, Nazik Gölü ve numaralı Bulanık-Ahlat il yolu kenarındadır.
Bahaeddin Güney
Bahaeddin Güney, (d. 1936 Seydişehir, Konya), Türk bürokrat.
1960 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni,1964 yılında Hukuk Fakültesini, 1968 yılında TODAİE'yi bitirmiştir. Yunak, Varto, Ermenek, Soma, Mudurnu ve Bozcaada Kaymakamlıkları ile Eskişehir ve Antalya Valilikleri yapmıştır.
Ercolano
Ercolano (1969'dan önce Resìna), güney İtalya'da Campania Bölgesi'nde, Napoli iline bağlı ve Napoli şehrinin merkezinden sadece 8 km uzaklıkta bulunan bir kent ve bir komün. Şehir Napoli şehrinin şehirleşmiş bir varoşudur.
Şehir destanımsı kurulma miti ile ve Vezüv Yanardağı'nın kül ve lavları altında kalıp sonradan kazılıp ortaya çıkartılan, Pompei ve Oplontis antik şehirleri ile birlikte, Herculaneum antik şehri olması dolayısıyla ünlüdür. Ercolano 1997'den itibaren UNESCO Dünya Mirasları İtalya listesinde bulunmaktadır. Ercolano şehri Orta Çağ'da kurulan ve 1969'a kadar Resina adlı bir şehir olup Vezüv volkanının M.S. 79 püskürttüğü volanik kül ve lav altında gömülü kalmış Herkulaneum antik şehri üzerinde kurulmuştur.
Tarihçe
Antik Roma şehri ve kalıntıları için bakınız: Herkulaneum
Antik şehrin MO 8. yüzyılda "Oscan" kavimi tarafından kurulduğu çok olasıdır. Sonradan şehri Etrüsk uygarlığı kontrolü altına girmiş ve daha sonra Samnitler burayı idarelerine almışlardır. Antik Roma Cumhuriyeti güney İtalya'yı "Samnit Savaşları" sonunda eline geçirmiştir.
Antik Romalılar döneminde şehir çok ismi bilinen bir deniz tatil merkezi olmuştu ve Roma'nın en zengin vatandaşları burada tatil geçirmekteydiler. Vezüv Yanardağı'nın çok şiddetli M.S. 79'daki püskürmesi sırasında antik şehir tümüyle volkanik kül ve lavlar altında gömülü kaldı. Aynı felaket ismi daha iyi bilen Pompei antik şehri başına gelmişti. Pompei şehri volkanik küllerle gömülü kalmakta iken antik Herculaneum şehri çok yüksek ısıda bulunan plastik kaya ve lava akımlarının dağdan çığlar gibi inmesiyle yeraltına gömülmüştür.
Bu volkanik maddelerle kaplı bölgenin tekrar insanların yaşamasına açılması M.S. 1000 civarında olduğu belgelenmiştir. O zaman Campania'da çok ismi çıkmış bir dinsel sığınak olan Castel dı Resina eski gömülü şehir üzerinde, adı "Herakles Tepesi" olan küçük bir tepe üzerinde kurulmuştu. Bundan sonraki 500 yıl içinde bu dinsel sığınak etrafında Resina adı verilen bir kasaba ve sonra küçük bir şehir kuruldu. Bu küçük şehrin yapımının gelişmesi sırasında yapılan hafriyatlar en sonunda antik Herculaneum şehrinin yeninden yerinin bulunmasına neden oldu. 1709'dan itibaren antik Roma şehrinin tekrar kazılıp ortaya çıkartılmasına başlandı. Bu arkeolojik kazılar günümüzde de devam etmektedir ama bu önemli antik şehrin bir kısmı hala gömülü bulunmaktadır.
Kurulmuş olan Resina küçük şehri 1861'e kadar Napoli Krallığı, Sicilya Krallığı ve Sicilyateyn Kraliyeti'nın bir parçası oldu. 1861'de İtalya'nın birleştirilmesi ile İtalyan Krallığı idaresine geçti. 20. yüzyıl başından itibaren gittikçe büyüyen Napoli şehrinin bir varoşu haline geçti.
1969'da şehrin ismi Resina yerine, antik Herculaneum anısını yenilemek için bu ismin İtalyancası olan Ercalano adına değiştirildi.
Kuruluş miti
Ercolano ve antik Herculaneum şehri için şu kuruluş miti bulunmaktadır.
Bu mite göre Grek mitolojisinin yarı-tanrı kahramanı Herakles Geryoneus adlı 3 başlı, 6 adet kollu ve 3 adet vücutlu bir titan devini öldürdüğü 10. Görevinden geri dönmekte iken Roma'ya uğrar. Burada Fauna tanrıçası tapınağındaki kutsal suyu tatmak istediğini bildirir. Fakat bu kutsal su ancak kadınlara sunulduğu için Herakles'in bu isteği reddedilir. Buna çok sinirlenen Herakles kendi onuruna bir tapınak yaptırır ve tapınakta kadınların ayinlere katılmasını yasaklar.
Tanrı Vulcanus'un bir oğlu olan "Caco" adlı demon Herakles'in Geryoneus'dan gaspettiği sığır sürüsünün büyük bir kısmını, özellikle öküzleri, çalarak bunları Argos şehrine götürmeye karar verir. Çaldığı sığırları bir mağarada saklar. Herakles çok değer verdiği öküzlerini kaybetmeye çok kızar ve onları aramaya koyulur. Fakat onların izini takip etmekle öküzleri bulamaz çünkü çok kurnaz olan "Caco" öküzleri kuyruklarından tutup geri geri yürüterek saklandığı mağaraya getirmiştir ve geride bırakılan öküz izleri aksi yolu göstermektedir.
Tam Herakles aramayı bırakmak üzereyken bağırmalarına bir inek sesiyle cevap geldiğini duyar. İnek sesi gelen yer önü büyük bir kaya ile kapalı olan bir mağara olduğunu anlar. Çok güçlü Herakles için mağaranın önünü kapayan kayayı yüklenip alıp yakındaki bir uçurumdan aşağı atmak hiç zor gelmez. Caco kendini savunmak için mağarayı dumanla doldurur. Fakat Herakles dumanlar üzerinden atlayarak Caco'nun yüzüne hücum edip gözlerini çıkartıp onu öldürür.
Nüfus gelişimi
Ercolano'nin belediye sınırları içinde nüfusu (1.3.2010 itibarıyla) 54.921 kişidir. Şehir Napoli merkezinden sadece 8 km uzakta olup büyük metropoliten Napoli şehrinin bir varoşu olduğu kabul edilir.
19. yüzyıl ve 20. yüzyılda Ercolano'nin nüfusunun gelişmesi şu gösterimde izlenebilir:
Kişi
Ekonomi
Ercolano Napoli şehir merkezinin 8 km uzağında olup ekonomisi Napoli'ya bağlıdır. Bu şehir Napoli şehrinden varoşlara kaçışa hedeflerden biri olmuş ve bu şehri bir yatakhane şehri olarak kullanan ve Napoli'de çalışan nüfus oranı artmıştır.
Buna rağmen günümüzde Ercolano şehri bir yazlık tatil şehridir. Aynı zamanda arkeologlar tarafından kazılıp tekrar ortaya çıkartılmış olan antik Herculaneum şehri kalıntılarına ve Vezüv Yanardağı'na otobüsle yapılan turistik gezintiler için başlangıç merkezidir.
Ercolano ayrıca bir sanayi imalat merkezi olup şehirde "Lacryma Christi (İsa'nın Gözyaşları)" adlı şarap üreten şaraphaneler, deri imalatı, düğme üretimi ve cam ve cam eşya imalat merkezleri bulunmaktadır.
Komşu komünler
Ercolano komünü şu komünlerle sınır komşusudur:Boscotrecase, Massa di Somma, Ottaviano, Pollena Trocchia, Portici, San Giorgio a Cremano, San Sebastiano al Vesuvio, Sant'Anastasia, Somma Vesuviana, Torre del Greco, Trecase
Resimler
Ercolano
Lakap
Lakap, ayama veya epitet; herhangi bir kimseye veya gruba (örneğin sülaleye) belirli bir özelliğinden dolayı başkaları tarafından verilmiş takma ad. Lakaplar bir kimsenin fiziksel bir özelliğine atfen verilmiş olabileceği (Uzun Hasan, Topal Osman) gibi yaptıkları işlere atfen de verilmiş olabilir (Büyük İskender, Fatih Sultan Mehmet). Lakaplar olumlu veya olumsuz anlamlar içerebilir.
Lakap sözcüğü Türkçeye Arapçadan geçmiştir. Epitet ise Yunanca kökenlidir ve sözcüğün orijinali "atfetmek" anlamına gelir.
André Ooijer
Kulüp kariyeri
Henüz beş yaşındayken ilk amatör sözleşmesine imza atıp SDW and SDZ takımında futbol hayatına başlayan Ooijer, oniki yaşına geldiğinde kendisini hayallerini kurduğu Ajax kulübünün kadrosunda buluverdi. Ajax kulübünde genelde rezerv kadroda görev alan Ooijer daha fazla forma şansı bulabileceği bir ekibe katılmak adına FC Volendam'dan gelen kiralık oynama teklifini kabul etti. 1995-1996 sezonuna dek bu kulüpte forma giyen Ooijer daha sonra sırasıyla Roda JC, PSV ve Blackburn Rovers kulüplerinde top koşturdu. Andre Ooijer son olarak 2009-2010 sezonu başında eski kulübü olan PSV takımına transfer olmuştur.
Millî takım kariyeri
Ooijer'in millî takım kariyerinde katıldığı ilk uluslararası turnuvası, 1998'de Fransa'nın düzenlemiş olduğu FIFA Dünya Kupası finalleriydi. Ardından 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası finallerinde ülkesinin formasını giyen Ooijer, 2002 FIFA Dünya Kupası Finalleri'nde kadroda yer bulamasa da 2004 Avrupa Futbol Şampiyonası, 2006 FIFA Dünya Kupası ve son olarak da 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası finallerinde Portakalların kadrosunda kendisine yer bulmayı başardı.
DNA süpersarımı
DNA süpersarımı, bir ucu sabitlenmiş bir DNA molekülünün serbest ucunun molekülün uzun ekseni etrafında döndürülmesidir.
Sekiz şekli, en basit süpersarımdır ve halkasal DNA'nın, bir fazla veya bir eksik burulmayı, yapısıyla bağdaştırmak için aldığı biçimdir. Sekiz şeklinin iki halkası birbirine göre ya saat yönünde veya ters saat yönünde dönmüş olur, sarmalın fazla veya eksik burgulu olmasına bağlı olarak. Bağdaştırılan her bir ekstra sarmal burulması sonucunda halkalar eksenleri etrafında bir dönüş daha yaparlar.
Süpersarim terimi DNA topolojisi bağlamında ender kullanılır. Onun yerine, halkasal DNA'nın global katlanmasına, örneğin yukarıda anlatılan sekiz-şeklinin halkalarının dönmelerine bir burkulma (İn. writhe; üst ve alt geçit sayıları arasındaki fark) denir. Yukarıdaki örnek burulma ve burkulmanın birbirine dönüşür olduğunu gösterir. Süper sarılma soyut bir matematiksel özelliktir ve burma ve burkulmaların toplamına karşılık gelir. Burulma, DNA'daki sarmal dönmelerin sayısıdır, burkulma ise ikili sarmalın kendi üzerinde geçit yapma sayısıdır (bunlar süpersarımlardır). Burulma, burkulma ve süpersarım arasındaki ilişki asağıdaki denklem ile ifade edilebilir:
Ökaryot kromozomları plazmit gibi halkasal olmamalarına rağmen süpersarımlıdır. Bunun nedeni kromozomların belli bölgelerinin çekirdek membranına bağlanıp orada sabitlenmiş olmalarıdır. Bu yüzden topoizomeraz enzimlerinin uyguladığı burma etkisi dağılmaz. Süpersarılmanın sonucu olarak kromozomlar bir miktar burkulma gösterir, sanki molekülün uçları birleşikmiş gibi.
Süpersarımlı DNA iki yapı oluşturur: çubuksu (İng. plectoneme) veya simitsi (İng. toroid) veya ikisinin bir bileşimi. Negatif süpersarımlı bir DNA molekülü ya tek başlangıçlı bir sol-elli sarmal, yani simitsi yapı, oluşturur, ya da iki başlangıçlı, uçları halkalı sağ-elli bir sarmal, yani çubuksu yapı oluşturur. Çubuksular doğada daha yaygındırlar ve bu şekil, çoğu bakteri plazmitinde görülen yapıdır. Daha büyük moleküllerde melez yapıların oluşması sıradandır, bir simitsideki ilmik bir çubuksu yapıya dönüşebilir.
DNA süpersarımının varlığı
DNA sarılması hücrelerde DNA paketlenmesi için önemlidir. DNA'nın uzunluğu hücreninkinin binlerce katı olabildiği için, genetik malzemenin hücre içinde (veya ökaryotlarda çekirdek içinde) paketlenmesi zordur. DNA'nın süpersarımı onun daha sıkışık bir yapıya kavuşmasını sağlar. Prokaryotlarda çubuksu süpersarımlar yaygındır, kromozomun halkasal olması ve DNA'nın nispeten küçük olmasından dolayı. Ökaryotlarda, DNA süper sarılması hem çubuksu hem simitsi süpersargılarda görülür, simitsi süpersarım DNA'yı sıkıştırmakta en etkili olan yapıdır. Simitsi sarım histonlar aracılığıyla gerçekleşir ve bunun sonucunda 10 nm çaplı bir lif oluşur. Bu lif sonra tekrar sarılarak 30 nm çaplı bir lif meydana getirir, o da kendi etrafında birkaç kere daha sarılırarak kromatini oluşturur.
Süpersarım DNA ve RNA sentezinde de gereklidir. DNA ve RNA polimerazların DNA üzerinde ilerleyebilmeleri için DNA sarmalının çözülmüş olması gerekir, bunun sonucu olarak süpersarım meydana gelir. Polimeraz kompleksinin ilerisindeki bölgede DNA açık olur; bunun yaratığı gerilim daha ileride pozitif süpersarımlar tarafından telafi edilir. Polimeraz kompleksinin gerisinde ise DNA tekrar sarılır ve bu yüzden daha geride bunu telafi edecek bir negatif süper sarım oluşur. DNA ve RNA sentezi sırasında bu gerilimlerin bir kısmı topoizomerazlar tarafından azaltılır.
Matematiksel modelleme
DNA süpersarılması sayısal olarak bağlantı sayısı Lk tarafından betimlenir. Lko, gevşek (B tipi) DNA'daki dönme sayısıdır, bir moleküldeki toplam baz sayısının dönme başına gevşemiş baz çifti (bç) sayısına (farklı kaynaklar bunu 10,4-10,5 olarak verir) bölerek elde edilir. Lk, düzlemsel bir izdüşümde (projeksiyonda) bir DNA ipliğin öbürünü kaç kere kestiğinin sayısıdır. DNA topolojisini tarif etmek için iki başka özelliğe değinilir. Tw, çift sarmalın burgu sayısıdır (Tw, İngilizce twist, "burulma"nın karşılığıdır), Wr ise DNA'nın kaş kere kendi üzerine kat yaptığının sayısıdır (Wr, ingilizce writhe, "burkulma"nın kısaltmasıdır). Kullanılan aşağıdaki denklemde Bağlantı sayısı, Tw ve Wr sayılarının toplamına eşittir. Halkasal bir DNA molekülünde (bir plazmit gibi) Tw ve Wr'nin toplamı, yani bağlantı sayısı sabittir, ama toplam aynı kalacak şekilde Tw ve Wr sayıları değişebilir. Bağlantı sayısındaki değişme, ΔLk, plazmitteki dönme sayısı Lk, eksi gevşek moleküldeki dönme sayısıdır Lko. Eğer DNA negatif süpersarımlı ise ΔLk < 0. Negatif süpersarım, DNA'nın eksik sarılmış olduğu anlamına gelir.
Molekül büyüklüğünden bağımsız bir ifade "özgül bağlantı farkı" veya "süpersarmal yoğunluk"tur, σ ile gösterilir. σ, gevşek moleküldeki toplan dönme sayısına eklenmiş veya ondan eksiltilmiş dönme sayısına karşılık gelir ve süper sarılma seviyesini ifade eder.
Örnekler
Süpersarımlı DNA'nın bağlantı sayısı iki ipliğin birbirlerine sarılma sayısı olduğu için L değişemez. Halkasal bir DNA ikilisinin referans hali onun gevşemmiş halidir. Bu halde onun burkulma sayısı W = 0. L = T + W olduğu için gevşemiş halde T = L. Dolayısıyla, örneğin, 400 bç gevşemiş halkasal bir DNA ikilisi halinde L ~ 40 (B-DNA'da dönme başına ~10 bç varsayılırsa). O halde T ~ 40.
Negatif süpersarılma DNA'nın lokal çözülmesini kolaylaştırır, böylece transkripsiyon, DNA ikilenmesi ve rekombinasyon gibi süreçleri mümkün kılar. Negatif süpersarım B-DNA ile Z-DNA arasındaki dönüşümü de kolaylaştırır ve gen denetiminde yer alan DNA'ya bağlanıcı proteinlerin DNA ile etkileşimini azaltır.
1944 Copa del Generalísimo
1944 Copa del Rey Copa del Rey'in 40. kez düzenlenen turnuvasıdır. 20 Şubat 1944 tarihinde başlamış 25 Haziran 1944 tarihinde oynanan final karşılaşması ile sonuçlanmıştır. Kupayı Athletic Bilbao kazanmıştır.
Haşmet
Şair Haşmet, Haşmet bin Abbas, (ö. 1768, Rodos), Osmanlı divan şairidir.
Latifeleri, hicivleri ile tanınan bir şairdir. Devrin ünlü şairi ve devlet adamı Koca Ragıp Paşa'nın himayesinde yetişmişti. Ragıp Paşa ve Fıtnat Hanım ile yakın dostluk kurdu. Şiirleri ile olduğu gibi bu üçlünün arasındaki günümüze kadar ulaşan şakalaşmalar ile de hatırlanır.
Yaşamı
18. yüzyılda İstanbul'da dünyaya geldi. Doğum yılı kesin olarak bilinmez, 1720-1730 arasında doğmuş olduğu tahmin edilir. Kazasker Abbas Efendi'nin oğludur. . Asıl adı Mehmet idi.
İlköğrenimini babasından aldıktan sonra medrese öğrenimi gördü, müderrislik yaptı. Gençlik çağlarında Koca Ragıp Paşa'ın himayesini kazandı. Şairliğin yanı sıra ok atmada, kılıç ve tüfek kullanmada ustalaştı. Müderrislikte dereceler alarak ilerledi.
Şiirleri bazı kimselerin hatırlarını incittiğinden önce İstinye'de babasının yalısında ikamete memur edildi; sonra Bursa'ya (1759) sürüldü. Altı yıl kadar kaldığı Bursa'da şehrin önde gelen sanatçı ve bilim adamlarını etrafında topladı. Bu dönemde dost olduğu İmamzade Said Efendi, Haşmet'in şiirlerini toplayıp divan şeklinde düzenlemeyi üstlendi.
Şair, Bursa’dan sonra İzmir'e ve Rodos'a sürülmüş; 1768'de sürgünde iken hayatını kaybetmiştir. Mezarı, Rodos’ta Murad Reis Türbesi civarındadır.
Eserleri
Beyit sayısı üç bini bulan bir Divan'ı vardır. Haşmet'in Divanı'nda yer alan şiirler, şair Bursa'dayken arkadaşı İmamzade tarafından bir araya getirilmiş olanlardır.
Sened-i Şuara, Koca Ragıp Paşa adına yazılmış bir eserdir; şiirin faziletlerini anlatır. Haşmet, bu eserde Arap dili ve edebiyatı ile dini ilimler konusundaki bilgilerini ve sanat gücünü ortaya koymuştur.
En önemli eserlerinden birisi, Sûr-nâme (Vilâdet-nâme) adlı mensur-nazım eserdir. Bu eser, III. Mustafa’nın kızı Hibetulah‘ın doğumunu kutlamak için Koca Ragıp Paşa’nın isteği üzerine kaleme alınmıştır. III. Mustafa'dan önceki iki padişah (I. Mahmut ve III. Osman)'ın çocukları olmamıştı. Bu nedenle, Mustafa'nın 1759'da doğan kızı Hibetullah için, çağın birçok şairi tarihler düşürmüşler, kutlama manzumeleri yazmışlardı. Olayın doğurduğu genel sevinç ve yapılan eğlenceler Sûr-nâme'de oldukça canlı bir dille anlatılmıştır. . Eserde olaylar günlere göre değil fıkralara, makalalere ve yapılan eğlencelere göre gruplandırılarak anlatıldığından yazılış ve tertip itibarıyla de diğer Sur-nâme’lerden ayrılmaktadır.
Şairin, İntisâbü'l-mülük adlı küçük eseri III. Mustafa'yı övmek için yazılmıştır. Hâb-nâme, Vâkıa-nâme adlarını da taşıyan bu eser, Padişah III. Mustafa’nın 1757 yılında tahta cülus ettiği günün gecesi Haşmet’in görmüş gibi hayal ettiği bazı olayları konu edinmektedir.
Dört eseri de “Haşmet Külliyatı” adıyla 1994'te yayımlanmıştır.