cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abbâsîler
Tarihçe
Muhammed'in ölümünden (632) sonra, İslam dünyasını Hulefa-yı Raşidin denilen dört halife ve ardından da Emevîler (661-750) yönetti. Emevîler, Muaviye'nin ölümünün ardından hakkı olmamasına rağmen oğlu Yezid hilafeti ele geçirdi. Yezid'in hilafette hakkı yoktu çünkü babası Muaviye zamanında Hasan ile bir anlaşma yapılmış ve bu anlaşmada hilafetin saltanata dönüştürülmemesi istenmişti. Aynı zamanda sahabe olan babası Muaviye, oğlunun anlaşmayı bozmamasını vasiyet etmişti. Lakin Yezid anlaşmaya uymayarak babası ölünce hilafeti ele geçirdi ve böylece hilafet saltanata dönüşmüş oldu. Emevîlerin iktidarı Muhammed'in amcası Abbas bin Abdülmuttalip'ın soyundan gelen Abbâsîlerin, Emevî yönetimine karşı Abbâsî İhtilâli adı verilen ayaklanma ile 750'de halifeliği ve iktidarı ele geçirmesiyle son buldu. Bu tarihten başlayarak Abbâsîler 1258'e kadar İslam dünyasının büyük bölümüne egemen oldular.
İlk Abbâsî halifesi Ebu'l-Abbas Seffah (750-754) idi. 754'te kardeşi Mansur (754-775) onun yerine geçti. Bu iki halife döneminde orduda Türk ve İran kökenliler önemli görevler üstlendiler. Mansur, 762’de başkenti Şam’dan Bağdat'a taşıdı. Mansur'dan sonra sıra ile Mehdi (775-785) ve Hâdî (785-786) halife oldular. Abbâsî Devleti Mansur'un torunu Harun Reşid (786-809) döneminde en geniş sınırlarına ulaştı. Harun Reşid, Binbir Gece Masalları’na konu olan görkemli saltanatını Bermeki ailesine borçluydu. Bu aileden Yahya Bermeki ve iki oğlu, vezir olarak Abbâsî Devleti’ni 17 yıl boyunca fiilen yönettiler.
Harun Reşid’in oğulları Emin (809-813), Memun (813-833) ve Mutasım (833-842) babalarının politikalarını sürdürdüler. Annesi Harun Reşid'in Türk asıllı bir cariyesinden olan Mutasım Türklerden özel bir askerî güç kurmuştur, Türk unsurları yönetimde önemli görevlere getirmiştir. Daha sonra bu askeri gücün Bağdat'taki varlığı bazı huzursuzluklara neden olduğundan Samarra adıyla yeni bir kent kurdurarak devlet merkezini oraya taşıdı. 838 yılında Mutasım Anadolu'ya Bizans üzerine bir sefer düzenlemiş, ordusunun bir kolu Bizans imparatoru Theofilos ve ordusunu "Anzin Savaşı" adı verilen bir çarpışmada büyük yenilgiye uğratmış, Bizans'ın ikinci büyük kenti Amorium'u kuşatıp eline geçirmiş ve Abbâsî orduları İznik kentinin yakınlarına kadar ilerlemiştir.
Yerine geçen oğlu Vâsık (842-847) döneminde Türk emirleri askerî işlerin yanı sıra yönetsel konularda daha etkili oldular. Vâsık'ın ölümünden sonra Abbâsî Devleti parçalanma sürecine girdi. Abbâsî toprakları üzerinde Büveyhîler, Tâhirîler, Samânîler, Şirvânîler, Saffârîler, Hamdânîler, Mervânîler, Mirdâsîler, Ukâyliler, Zengîler, Karahanlılar, Tolunoğulları, Ihşidîler, İdrisîler, Murabıtlar, Muvahhidler, Hafsîler, Aglebîler, Fâtımîler ve Karmatîler gibi bağımsız devlet ve beylikler kuruldu.
İran'da hüküm süren Büveyhiler, 945'te Bağdat'a egemen oldular. Bundan sonra Abbâsî halifeleri Büveyhilerin izniyle başta kalabildiler. Halife Kâim'in (1031-1075) çağrısı üzerine Büyük Selçuklu Devleti Hükümdarı Tuğrul, 1031 yılında Büveyhileri Bağdat'tan çıkardı ve Abbâsîlere yeniden saygınlık kazandırdı. Ne var ki Abbâsîler bu tarihten sonra hiçbir zaman eski askerî güçlerine ulaşamadılar ve Mustazhir dönemindeki Haçlı Seferleri karşı başarılı olamadılar. Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanmasıyla birlikte Abbâsîler yeniden gücünü yitirdi. Cengiz Han'ın torunu Hulagu'nun yönetimindeki İlhanlılar 1258'de Bağdat'ı yakıp yıktılar, Halife Mustasım'ı ve yakaladıkları hanedan üyelerini öldürdüler. Böylece 508 yıllık Abbâsî Devleti son buldu. İlhanlı hükümdarı Hulagu Han Bağdat'ta içlerinde on binlerce yazma kitap olan kütüphaneleri yakıp yıktırmıştır. Geri kalan kitapları da Dicle Nehrine attırmıştır. Eserlerin mürekkebi suya karışmış ve Dicle Nehri günlerce bulanık akmıştır.
Abbâsîlerde devlet örgütlenmesi, "Divan" adı verilen ve değişik alanlarda görevler üstlenen resmi kurullara dayanıyordu. Maliyesinin ana gelir kaynağı ise toprak vergisiydi. Halktan toplanan zekât da önemli bir gelir kaynağıydı. Vergi gelirlerinin büyük bölümü orduya ve bayındırlık işlerine ayrılırdı. Halife Ömer döneminde kurulan divanı geliştirdiler. Divanı, devlet yönetiminde en etkili kurum haline getirdiler. Devlet ve memleket sorunları, önce divanda görüşülerek divanın önerdiği çözümleri uygularlardı.
Abbâsîlerin Türk Nüfuzunu Sonlandırma Çabası
847-861 yılları arasında  Abbâsî halifeliği yapan Mütevekkil Alelllah kendisinden önceki kardeşi Vâsık 'ın kimseyi veliaht göstermeden vefatından sonra Abbâsî ordusundaki Türk komutanların desteği ile devlet adamları tarafından halife seçilen Mütevekkil 'in halife olmasında annesinin Şucağ adlı Harzemli Türk asıllı bir cariye olmasının da etkisi olmuştur(Mesudî, 2003: 85; İbnü’l-Esîr, 1998: 38; Hudari bek, 1986: 284). Mütevekkil her ne kadar Türk komutanlarının desteği ile halife de olabilmişse de Türklerin kendisi ve devlet yönetimi üzerindeki baskı ve sultalarından rahatsızlık duymaktaydı. Mütevekkil halifelik yaptığı dönem boyunca devletin idare mekanizmasını ele geçirmiş Türk komutanların devlet üzerindeki etkisini bozmak ve kendi otoritesini yerleştirmek için mücadele etmiştir.
Mütevekkil, devlet yönetimindeki Türk nüfuzunu yok etmek için ilk olarak kendisinden sonra yönetimdeki en güçlü kişi olan Türk komutanların lideri olan ordu komutanı İnak et-Türkî 'yi diğer Türk komutanları kullanarak öldürtmüştür. Mütevekkil, devlet merkezini Arap milliyetçiliğinin daha yoğun olduğu Şam’a taşımak istemiş ancak başarılı olamamıştır. Mütevekkil, Türkler için kurulmuş olan Sâmerrâ şehrinde iktidar mücadelesini kazanamayacağını biliyordu bu sebepten dolayı başkenti Arap milliyetçiliğinin daha yoğun olduğu Şam'a taşımak istemiş ama başarısız olmuştur. Mütevekkil ’in devlet yönetimindeki  Türk nüfuzunu kırmak için ordudaki Türk gücünü dengelemek amacıyla Berberi, Arap ve Ermeni gibi milletlerden askeri birlikler kurmuştur. Ancak Halife Mütevekkil ’in bu girişimi, devlet bünyesinde birbirine rakip iki ordunun oluşması sebebiyle devletin bütünlüğünü tehdit eder bir hale gelmiştir.
Bu eylem İslam tarihinde özel koruma birlikleri tarafından halifeye karşı işlenen ilk cinayettir. Bu durum Abbâsî devletinde Türklerin iktidarı tamamen ele geçirdiklerini göstermektedir. Halife Mütevekkil 'in Türklerden oluşan özel birliklerce öldürülmesiyle Abbâsî Devleti gerileme dönemine girmiştir. Bu dönemde Türk komutanların elinde oyuncak haline gelen Abbâsî halifeleri, Türklerin iradesi yönünde hareket edecekler, aksi takdirde makamlarından hatta hayatlarından olacaklardır.
Abbâsî Sanatı
İslam dininin sanata getirdiği en büyük yenilik cami mimarisidir. İslamlıkta her sınıf halkın ayrım gözetilmeden ön saflarda namaz kılabilmesi safların geniş tutulması isteği uyandırmış, bu nedenle kiliselerin aksine camilerde enine mekân tercih edilmiştir. Plan formunun ihtiyaçtan doğması gibi, mihrap, minber, minare türünden mimari ögeler de İslamlığın gelişmesine paralel olarak zamanla ihtiyaçtan doğmuşlardır.
Abbâsîlerden önceki İslam şehirciliği konusundaki bilgilerimiz çok kısıtlıdır. Bu konuda bilinen ilk örnek, 762-765 yıllarında Abbâsî halifesi Mansur’un kurdurduğu Bağdat şehridir. Kaynaklardan edinilen bilgilere göre ilk Bağdat şehri daire planlıydı ve iç içe iki sur duvarı dıştan bir hendekle çevrelenmişti. Şehrin dört kapısına bulundukları yöndeki komşu şehirlerin adı verilmişti. Haç planlı saray ve yanındaki cami şehrin merkezinde yer alıyordu. 766 yılında yapılan Bağdad Ulu Camii kerpiç duvarlı, ahşap sütunlu ve düz damlı basit bir yapıydı. Halife Harun Reşid, 808’de yapıyı planını değiştirmeden tuğla duvarlı olarak yeniden yaptırmıştır. Bağdat 892’de Abbâsîlerin başkenti olunca, artan nüfus nedeniyle camiye aynı planda ikinci bir bölüm eklenmiştir. Ancak, Bağdat şehrinin bu dönem yapılarından günümüze, ilk camiye ait basit bir mihraptan başka hiçbir şey gelmemiştir.
Samarra, Dicle kenarında Bağdat'ın yakınındadır. Bağdat'ın dairesel ve düzenli planı burada yerini araziye uydurulmuş, uzun bir plana bırakmıştır. Dicle kıvrımlarına paralel olarak uzanan şehrin büyük bölümü kazılarla ortaya çıkarılmıştır. Buluntular, Abbâsî cami, saray, türbe ve ev mimarisi ile zengin süsleme sanatı hakkında bilgi vermektedir. Samarra, 836 yılında Halife Mutasım tarafından Abbâsî hizmetindeki Türk birlikleri için “ordugâh şehri” olarak kurdurulmuş.
Samara Ulu Camii, öteki adıyla Mütevekkiliye Camii, İslam dünyasının en büyük cami yapılarından biridir. 150.000 kişi burada bir arada namaz kılabiliyordu. Basit mimarisi, ilk İslam cami planının anıtsal ölçüler içinde tekrarından ibarettir. Yapımında tuğla ve kerpiç kullanılan caminin ilginç bir minaresi vardır. Kare tabana oturan dev boyutlu bu anıtsal minareye geniş bir rampa ile çıkılır. Bu minare formu, yine Samarra’da Ebu Dulaf Camii’nde tekrarlanmış ve bir daha kullanılmamıştır. Bu minare modeli Kahire'de Tolunoğlu Ahmet camii'n de de karşımıza çıkıyor. Bununla beraber bu minare modeli toplamda üç (3) yerde karşımıza çıkmış oluyor.
Samarra’ın ikinci büyük camii olan Ebu Dulaf Camii, 860 yılında yapılmıştır. Kalıntılar daha gelişmiş bir mimarinin varlığını ortaya koymaktadır. Harem bölümü, kemerli duvarlarla birbirinden ayrılan neflerden oluşmuş ve üzeri düz bir çatıyla örtülmüştü.
Samarra’nın saray ve evlerinde kullanılan çeşitli süsleme arasında mermer tozu ve alçı karışımıyla yapılan “ıtuk” kabartmalar önemli bir yer tutar. Bu kabartmalarda iki farklı teknik kullanılmıştır: Dik kesim ve eğri kesim. Dik kesimde motifler yaş sıva üzerine dikine olarak oyulmakta, böylece ışık-gölge kesin çizgilerle birbirinden ayrılarak kuvvetli bir kontrast etkisi sağlanmaktadır. Eğik kesimde ise daha yumuşak bir plastik etki söz konusudur. Eğik kesim, Türklerin İslam sanatına belki de ilk katkısıdır. Bu teknik daha önceleri Orta Asya sanatında Türkler tarafından kullanılmıştır. Dik kesimde daha natüralist, eğik kesimde ise daha stilize bir üslup görülür.
Abbâsîler'de devlet teşkilatı
Abbâsîler'de devletin başı halife tarafından icra edilmiş bir idari teşkilât söz konusudur. Abbâsîler ve bazı Müslüman devletlerde devlet memurluğu iki kademe şeklinde olmuştur. Bu kademelerden ilki herhangi bir nitelik ve yeterlilik şartı koşulmadan şahsi idare, uyum ve kontrole dayanmıştır. Bu tarzdaki memurlara "Erbab-ı Seyf" yani kılıç sahipleri denmekteydi. Diğer bir memurluk kademesinde ise bunun tam tersi bir durum söz konusudur. Niteliğe göre atanan memurlara ise "Erbab-ı Kalem" yani kalem sahipleri denmiştir. Bu gruba Osmanlı İmparatorluğu'nda İlmiye sınıfı denmiştir.
Divanlar
Divan kelimesi Farsça kökenlidir fakat daha sonraları Arapça'da kullanılan bir kelime haline gelmiştir. Abbâsî devletinde divanlar en yüksek icra kurulu sayılmıştır. Zamanla idari teşkilatın diğer bölümlerine de divan adı verilmiştir. Abbâsîler divana "Divan-üs Saltanat" ve "Divan-ül Adl" adını vermişlerdir. Vezirler, Kadil-Kutadlar ve benzeri yüksek memurlar divan kurumunun birer üyeleridir. Halifeler divan toplantılarına bazen katılır bazen de istedikleri hususi bir yerden yapılan toplantıyı seyrederdi. Divan-ı Saltanat'ın görevlerini dört başlık altında toplamak mümkündür. Birincisi: orduya mensup kişilerin alacağı ücretleri belirleyerek tahsis etmek. İkincisi: devlete ait vergi ve diğer hakların tahsili; haraç, cizye ve madenler gibi. Üçüncüsü: devlet memurlarının atanması ve azli. Dördüncüsü ise: Beyt-ül mal'a yani hazineye giren ve çıkan malların denetimi. Divanda bu dört ana başlık altında müzakereler yapılıp kararlar alınmıştır. En yüksek icra kurulu olan divanın yanında idari mahiyeti bulunan diğer divanlar da vardır. Bunlar;
Vezirler
Vezirlere bakanlıklar da denir ve günümüzdeki başbakanlık makamına eş değerdir. Vezir kelimesi yardımcı, sığınak ve yük yüklenen gibi anlamlara gelmektedir. Vezirlik makamı ilk olarak Abbâsîler'de oluşturulmuştur. Abbâsî vezirleri halifeden sonra ülke içerisindeki en yetkili kişidir ve divanın (icranın) başıdır. Vezirlik makamı da tıpkı memurluk gibi iki kısıma ayrılmıştır. Birincisi; "Vezaret-i Tefyiz"dir. Bu mevkideki vezirler halifenin tayin veya azlettiği memurlar hakkında karar alması söz konusu olmamıştır fakat halifeye ait çoğu yetkiyi kullanmıştır. Bu vezirler halife adına devleti yönettikleri için yetkileri oldukça geniş ve etkindir. Bu vezirlere Osmanlı İmparatorluğu'nda Vezir-i Azam denmiştir. İkinci vezirlik unvanı ise "Vezaret-i Tenfiz"dir. Bu makamdaki vezirler müstakil yetkiye sahip olmamışlardır. Halife ile halk arasında köprü rolü üstlendiğine dair görüşler mevcuttur. Bu tarzdaki vezirlere Osmanlı İmparatorluğu'na "Kubbealtı Vezir"i denmektedir. Vezirlik makamı iki başlı bir yapı göstermesine karşın en yüksek mertebeli memurluk makamı olmuştur. İki vezirlik arasındaki farklar sadece yetki farklılığı ile sınırlı değildir. Atama ve diğer adaylıklarda da mevki farkı öne çıkmaktadır. Halk arasından Müslüman olmayanlar birincil vezirliğe tayin edilmemiştir fakat ikincil vezirliğe Müslüman olmayan kişiler de tayin edilmiştir.
Diğer memurluklar
Vezirlerden sonra haciplik (hicabet) makamı gelmektedir. "Sahib'üs Sitare" veya "Perdedâr" denen hacib, Abbâsî halifesinin özel kalem müdürüdür. Halifeye bağlıdır ve nüfuz alanı geniştir. İslam peygamberi Muhammed'in soyundan gelenlere (seyidler) dair meselelere bakanlara ise "Nakib'ül Eşraf" denir ve bu kişiler devlet teşkilatında önemli bir yere sahip olmuşlardır. Nazır-ul Ceyş denen kişiler ise ordunun başındaki kumandanlardır. Muhtesip'ler, yani belediye başkanları da diğer memurluk görevleridir.
Askeri
Hindistan kralının çok sayıda askeri var, ancak onlara düzenli asker olarak para ödenmiyor; bunun yerine, onları kral ve ülke için savaşmaya çağırır ve onlar kendi pahasına ve krala hiçbir bedel ödemeden savaşa giderler. Buna karşılık Çinliler, Arapların yaptığı gibi birliklerine düzenli maaş veriyor.
Bağdat'ta Arap asıllı olan ya da olduğunu söyleyen birçok Abbasi askeri lideri vardı. Bununla birlikte, safların çoğunun İran kökenli olduğu, büyük çoğunluğunun Batı İran veya Azerbaycan'dan değil, Horasan ve Maveraünnehir'den olduğu açıktır. Abbasileri iktidara getiren Horasanlı askerlerin çoğu Arap'tı. Horasan'daki Müslümanların daimi ordusu ezici çoğunlukla Arap'tı. Abbasilerin birim organizasyonu, taraftarlar arasında etnik ve ırksal eşitlik hedefiyle tasarlandı. Ebu Müslim, İpek Yolu boyunca subayları işe aldığında, onları aşiret veya etnik-ulusal bağlılıklarına göre değil, şu anki ikamet yerlerine göre kaydettirdi. Abbasiler döneminde, İran halkları orduda ve bürokraside eskiye kıyasla daha iyi temsil edildi. Abbasi ordusu, Horasan Abna al-dawle piyadeleri ve Abbasi kaynak hibeleriyle kendi adamlarını toplayan ve konuşlandıran kendi yarı özerk komutanları (kaid) tarafından yönetilen Horasaniye ağır süvarileri üzerine odaklandı. el-Mu'tasım, Samanoğulları'ndan Türk köle askerlerini özel bir orduya alma uygulamasına başladı ve bu da onun Halifeliğin dizginlerini ele geçirmesine izin verdi. Ömer tarafından oluşturulan eski cund sistemini kaldırdı ve asıl Arap askeri soyundan gelenlerin maaşlarını Türk köle askerlerine aktardı. Türk askerleri, çocukluktan ata binmek için eğitilmiş yetenekli atlı okçular olarak bilindikleri için savaş tarzını değiştirdiler. Bu ordu artık uzak sınır bölgelerindeki etnik gruplardan oluşuyordu ve toplumun geri kalanından tamamen ayrıydı. Bazıları Arapçayı doğru düzgün konuşamıyordu. Bu, Samarra'daki Anarşi ile başlayan Halifeliğin gerilemesine yol açtı.
Abbasiler hiçbir zaman önemli bir düzenli orduya sahip olmamalarına rağmen, halife, gerektiğinde topçulardan kısa sürede önemli sayıda asker toplayabilirdi. Ayrıca sabit ücret alan düzenli birlik grupları ve bir özel kuvvetler birimi de vardı. Her an, herhangi bir huzursuzluğu bastırmak için Bizans sınırı, Bağdat, Medine, Şam, Rey ve diğer jeostratejik konumlar boyunca 125.000 Müslüman asker toplanabilir.
Abbasi ordusu, mancınıklar, mangoneller, koçbaşılar, merdivenler, kıskaçlar ve kancalar gibi bir dizi kuşatma ekipmanı topladı. Tüm bu silahlar askeri mühendisler tarafından işletiliyordu. Bununla birlikte, birincil kuşatma silahı, Batı Orta Çağ zamanlarında kullanılan manjaniq ile karşılaştırılabilir bir kuşatma silahı türü olan manjaniq idi. Yedinci yüzyıldan itibaren, büyük ölçüde burulma topçularının yerini aldı. Harun Reşid'in zamanında, Abbasi ordusu ateş bombaları kullanıyordu. Abbasiler sahra hastanelerinden ve develerin çektiği ambulanslardan da yararlandılar.
Abbasi soyundan geldiğini iddia eden hanedanlar
Abbasiler'in düşüşünden yüzyıllar sonra, birkaç hanedan, "Müslüman toplumlarda kişinin ahlaki veya maddi amaçlarını soyağacı kimlik bilgileriyle desteklemenin en yaygın yolu." Muhammed ya da Abbasiler gibi Haşimi akrabası ile olan bu tür süreklilik iddiaları, bir aday hanedan için “içsel bir kitleye hizmet etme” (ya da başka bir deyişle, ülkede meşruiyet kazanma) niyetiyle “siyasi uygulanabilirlik” duygusunu besler. Wadai İmparatorluğu Pakistan'daki Khairpur ve Bahavalpur eyaletleri ve Bastak Hanlığı'nın yanı sıra günümüz Sudan'ının bazı kısımlarını yöneten de Abbasi soyundan geldiğini iddia etti.
Abbasi hanedanları arasında ortak bir mecaz, onların 1258 CE'deki Moğol istilasıyla "dağıtılan" Bağdat'ın Abbasi prenslerinin soyundan gelmeleridir. Hayatta kalan bu prensler, Moğollar tarafından kontrol edilmeyen güvenli bir sığınak için Bağdat'tan ayrılacak, yeni toplumlarına asimile olacak ve onların soyundan gelenler, yüzyıllar sonra Abbasi "kimlik bilgileri" ile kendi hanedanlarını kurmak için büyüyeceklerdi. Bu, Bağdat'ın düştüğü yıl olan MS 656/1258'de ve şehrin yağmalanmasının ardından, Abbasi hanedan ailesinin hayatta kalan birkaç üyesinin, en büyüğü tarafından yönetilen, hayatta kalan birkaç üyesinin olduğunu anlatan Bastak hanlığının köken mitiyle vurgulanır. aralarında Muhammed oğlu Ahmed oğlu Hamza oğlu II. İsmail, Khonj köyünde Güney İran'a ve daha sonra MS 17. yüzyılda hanlıklarının kurulduğu Bastak'a göç etti.
Bu arada, Wadai İmparatorluğu, babası Abdullah'ın Moğol istilası üzerine Bağdat'tan Hicaz'a kaçan bir Abbasi prensi olan Salih ibn Abdullah ibn Abbas adlı bir adamın soyundan geldiğini iddia ederek benzer bir köken hikâyesi anlattı. Büyüyüp "güçlü bir hukukçu" ve "çok dindar bir adam" olacak olan Salih adında bir oğlu vardı. Mekke'de hacca giden Müslüman ulema onunla karşılaştı ve bilgisinden etkilenerek onu Sennar'a dönmeye davet etti. Nüfusun İslam'dan saptığını görünce, Wadai'deki Ebu Sinun dağını buluncaya kadar "daha ileri gitti" ve yerel halkı İslam'a dönüştürdü ve onlara kurallarını öğretti, ardından onu sultan yaptılar., böylece Wadai İmparatorluğu'nun temellerini atıyor.
Entegre devre
Yarı iletken araçların vakum tüplerinin fonksiyonlarını çalıştırdığını gösteren deneysel buluşlar ve 20. yüzyıldaki yarı iletken araç üretimi entegre devreleri üretilebilir hale getirdi. Çok sayıda transistörün  küçük bir çip içerisindeki bütünlüğü ayrık devre elemanları kullanılarak devrelerin manuel olarak birleştirildiği devri kapatan bir gelişmeydi. Entegre devrelerin toplu üretimi kapasitesi, güvenilirliği ve üst üste dizilebilmesi yaklaşımı; devre tasarlamada ayrık transistör kullanan tasarımların yerini, hızlı bir standartlaştırılmış entegre devre adaptasyonuna bıraktı. Entegre devreler, ayrık devrelere göre iki ana avantaja sahiptir: fiyat ve performans. Fiyatları düşüktür çünkü çipler bütün bileşenleriyle birlikte fotolitografiyle ya da aynı anda yapılı bir transistör yazdırılabilirler. Ayrıca, montaja hazır entegre devreler, ayrık devrelere göre daha az malzemeye ihtiyaç duyar. Performansları yüksektir çünkü, küçük bir boyuta sahip olması ve elemanlarının birbirine yakın olması nedeniyle entegre devre bileşenleri akımı hızlıca aktarır ve entegre devrelerle karşılaştırıldığında daha az güç harcar. 2012'den başlayarak, normal bir çipin alanı birkaç mm²'den, 450 mm²'ye uzanır, bununla birlikte her mm2 de 9 milyon transistör bulunabilir. Entegre devreler günümüzde hemen hemen bütün elektronik aletlerin içinde bulunurlar ve elektronik dünyasında devrim yapmışlardır. Ucuz fiyatlardaki entegre devrelerle oluşturulan bilgisayarlar, telefonlar ve diğer elektrikli ev aletleri bugünlerde modern toplum yapısında kaçınılmaz parçalardır.
Bulunuşu
Entegre devrenin ilk gelişimi 1949 yılına dayanır. Alman mühendis Werner Jacobi (Siemens AG) 1949 yılında entegre yapısına benzer bir yapı ile sinyal yükseltici devre tasarladı. Ancak bu yapı çok aşamalıydı ve  3 masaya sığıyordu. Jacobi, patentinin endüstriyel uygulaması olarak küçük ve ucuz bir işitme aygıtı meydana getirdi. Onun patentinin acil ticari kullanımı raporlanmadı.
Entegre devre fikri İngiliz Savunma Bakanlığına bağlı Royal Radar Kurumu'nda (the Royal Radar Establishment) bilim insanı olarak çalışan Geoffrey W.A. Dummer (1909-2002) tarafından ortaya atıldı. Dummer, Washington'da 7 Mayıs 1952'de Nitelikli Elektronik Parçaların Gelişimi Sempozyumu'nda fikrini öne sürdü. Bu fikri yaymak için bir sürü sempozyum düzenledi ve 1956'da yaptığı devre başarısız sonuçlandı.
Entegre devreler için ilk fikir, hepsini küçültülmüş bir bileşen olan küçük seramik yonga plakası oluşturmaktı. Bileşenler bütünleşmiş ve 2 boyutlu ya da 3 boyutlu ızgara sistem şeklinde telle bağlanmış halde olabilirdi. 1957'de çok ümitli görünen bu fikir, Amerika Birleşik Devletleri Ordusu'na önerildi ve kısa süreli Mikromodül Program'a (1951'deki Tinkertoy projesiyle benzer olarak) öncülük etti. Ancak, bu proje hız kazandığında, Jack Kilby entegre devreler için yeni bir tasarım geliştirdi. Daha sonra Texas Instruments tarafından işe alınan Kilby, entegre devrelerle alakalı olan ilk fikrini 1958 Temmuz'da kaydetti. İlk entegre çalışmasını 12 Eylül 1958'de başarılı bir şekilde tamamladı. Patent uygulamalarında, 6 Şubat 1959'da Kilby yeni aletini "tamamen bütünleşmiş elektronik devrelerin tüm bileşenlerini barındıran yarı iletken maddelerin cismi"  olarak tanımladı. Bu ürün için ilk müşteri Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri oldu.
Kilby, 2000 yılında entegre devreleri bulduğu için fizikten Nobel Ödülü aldı. Yaptığı bu başarılı çalışmaya Elektrik Elektronik Mühendisliği Dönüm Noktaları Listesi'nde (IEEE Milestone) 2009 yılında yer verildi.
Kilby'den yaklaşık yarım sene sonra, Fairchild Semiconductor firmasından Robert Noyce onun fikrini geliştirerek entegre devrelerle Kilby' nin çözemediği birçok problemi çözdü. Kilby'nin tasarımında germanyumdan yapılmış olan kısım, Noyce'un tasarımında silisyumdan yapılmıştı.
Fairchild Semiconductor firması aynı zamanda kendi sıraya koyulmuş geçitleriyle tüm modern Cmos bilgisayar çiplerinin temeli olan ilk slikon-geçit entegre devre teknolojisine  da ev sahipliği yaptı. Bu teknoloji, İntel'e katılan ve ilk tek çip olan Merkezi İşlem Birimi (CPU) (Intel 4004) ü tasarlayan İtalyan fizikçi Federico Faggin tarafından 1968 de geliştirildi. Faggin 2010'da Teknoloji ve Yenilik Ulusal Madalyası kazandı.
Tasarım
Tümleşik devre üretiminde silisyum temelli CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor) teknolojisi hakim durumdadır. CMOS teknolojisi, transistör başına düşük maliyetler sağladığı ve büyük miktarlarda tümdevre üretimine olanak verdiği için tercih edilmektedir. Bunun dışında, özellikle daha yüksek hızda ya da düşük gürültü ile çalışması istenen devrelerde SiGe (silisyum-germanyum) BJT ya da GaAs (galyum-arsenik) temelli teknolojiler de kullanılabilmektedir. Günümüzde tümleşik devre satışları dünya çapında 300 milyar ABD dolarına yaklaşmıştır.
Tümleşik devrelerin ayrık devrelere göre başlıca iki olumlu yanı sayılabilir: Düşük üretim maliyeti ve başarım. Üretim maliyetinin düşüklüğü, transistörlerin birer birer değil de tek defada, ışıklı taş baskı (fotolitografi) aracılığı ile basılmaları sayesinde gerçekleşmektedir. Başarımın yüksekliği ise bileşenlerin yakınlığı ve dolayısıyla daha az güç kullanımına bağlıdır. 2006 yılına varıldığında, ortalama yonga alanları 1 ile 350 mm² arasında olup milimetrekare başına 1 milyon transistör kullanılabilmektedir. Günümüzde nanoteknolojiyle saç telinden ince tümdevreler üretilebilmektedir.
Semiha Berksoy
Semiha Berksoy (1910, İstanbul - 15 Ağustos 2004, İstanbul), Türk opera sanatçısı, tiyatrocu ve ressamdır.
Türkiye'nin uluslararası alanda tanınmış ilk sanatçılarından birisi ve Cumhuriyet döneminin sanat simgelerindedir. Sesli ilk Türk filminde ve Mustafa Kemal Atatürk'ün emri ile sahneye konan ilk Türk operasında, Ankara Devlet Opera ve Balesinde opera sanatının başlıca yapıtlarının ilk sahnelenişlerinde sahne aldı. 1939'da Berlin'de Richard Strauss'un "Ariadne auf Naxos" isimli eserinde başrol oynayarak Batı Avrupa'da sahneye çıkan ilk Türk opera sanatçısı unvanının sahibi oldu. Görsel sanatlarla da hep yakından ilgilendi ve önemli uluslararası sergilere eserleriyle katıldı. Berksoy, sanatın daha birçok alanında ilkleri gerçekleştirdiği için "ilklerin kadını" olarak tanınmıştır.
Ailesi ve gençlik yılları
1910 yılında İstanbul'un Çengelköy semtinde doğdu. Annesi heykeltıraş ve ressam Fatma Saime Hanım, babası maliye katibi ve şair Ziya Cenap Berksoy'dur. Sanata olan ilgisini anne ve babasından aldı. Sekiz yaşındayken annesinin ispanyol gribinden kaybetti. Bir süre, o sırada Düyûn-ı Umûmiye'de baş katip olan amcası Basri Cenap Bey'in yanında yaşadı. Babasının yeniden evlenmesinden sonra aile önce Sultanahmet'e, sonra Kadıköy'e taşındı. İlk ve orta öğrenimini Kadıköy İlkokulu'nda tamamladı. Kadıköy'de evlerinin karşısında Kuşdili Tiyatrosu'nun bulunması sanata yönelmesinde etkili oldu. İlk öykülerini ilkokul öğrencisiyken yazmaya başladı. 1928 yılında Beyoğlu'nda bir şan hocasından dersler aldı.
Lise öğrenimine İstanbul Kız Lisesi'nde başladı. O yıllarda Darülelhan'ın yeniden düzenlenmesiyle İstanbul Konservatuvarı kurulunca bu okulda Nimet Vahit Hanım'la şan çalıştı. 1929'da halk önünde ilk konserini verdi. Nikolay Rimski-Korsakov'un Sadko operasından çeşitli aryalar seslendirdiği bu konserde ona Cemal Reşit Rey eşlik etti.
Aynı dönemde Güzel Sanatlar Akademisi'nin sınavlarını kazanarak Namık İsmail Atölyesi’nde Refik Epikman ile heykel, İsmail Hakkı Oygar ile seramik çalıştı ; ancak sahne sanatlarına ağırlık verince resim yapmaya 1957'e kadar ara verdi.
Darülbedayi
1930'da, iki yıllık Darülbedayi Tiyatro Okulu'nun sınavını kazanarak tiyatroya başladı. Tiyatro sahnesine ilk kez Tolstoy'un "Yaşayan Kadavra" oyununda "çiçek satan kız" rolüyle çıktı. 1931 yılında Muhsin Ertuğrul'un çektiği İstanbul Sokakları filminde rol aldı. İlk sesli Türk filmi olan bu filmin çekimi için Paris'e gitti ve "Hancı Kızı Semiha" karakterini canlandırdı. İlk defa bu seyahat sırasında Paris'te bir opera izleyip gerçek anlamda opera ile tanıştı.
Şehir Tiyatrosu kadrosunda yer olmadığı gerekçesiyle işten çıkarılınca bir süre işsiz kalan Berksoy, Süreyya Opereti'nde oynama teklif aldı; ardından "Emir, Çardaş Fürstin, Maskot, Leblebici Horhor  gibi operetlerde rol aldı ve ün kazandı.
Nazım Hikmet'in senaryosunu yazdığı Söz Bir Allah Bir (1933) filminde rol aldı. Berksoy'un ünlü şair ile dostluğu uzun yıllar devam etti. Mektuplaşmaları "Nazım Hikmet ve Toscası Semiha Berksoy" adıyla kitaplaştırıldı. Berksoy, 1934-1935 sezonunda Nazım Hikmet'in kendisi için yazdığı "Bir Rüyadır" adlı oyunda başrol oynadı.
Özsoy Operası ve Berlin yılları
Opera kariyerine 1934 yılında "ilk Türk operası" kabul edilen Özsoy Operası'ndaki rolüyle başladı. Ankara'da Cumhurbaşkanı ve İran şahı Rıza Şah Pehlevi onuruna sahnelenen eserde "Ayşım" rolünü seslendirdi. Bu temsil, onun hayatında bir dönüm noktası oldu. Mustafa Kemal huzurunda Çankaya Köşkü'nde küçük bir konser verme fırsatı buldu ve opera eğitimi için Berlin'e gitmesi gerektiği gündeme geldi.
Ankara'dan döndükten sonra operetlerde oynamaya devam eden Berksoy, 6 Ekim 1936'da girdiği sınav sonucunda hem Ankara Devlet Konservatuvarı'na girme hakkı, hem de Berlin Müzik Yüksek Akademisi Opera bölümü bursunu kazandı ve Berlin'e gitti. Öğrenciliği sırasında Türk, ABD, İtalyan sefaretlerinde ve Berlin radyosunda konserler verdi. 1936-1939 arasında öğreniminin sonunda Berlin Akademi Operası'nın halka açık temsilinde Richard Strauss'un "Ariadne auf Naxos" isimli eserinde başrol (Ariadne) oynadı. Böylece Batı Avrupa'da sahne almış ilk Türk opera sanatçısı unvanını aldı.
Devlet Operası
Berlin'deki üç yıllık eğitimini tamamlayıp Türkiye'ye döndükten sonra konservatuvarda ses uzmanı olarak atandı. Muhsin Sadak yönetimindeki senfonik orkestra eşliğinde solist olarak konserler verdi. Ankara'da ilk konserini Cemal Reşit Rey yönetimindeki orkestra eşliğinde Ankara Radyosu'nda verdi. Devlet Opera ve Balesi'nin kuruluş çalışmaları devam ederken Carl Ebert kendisine Türkiye'deki ilk profesyonel opera temsili olarak sahnelenen Tosca'da başrol oynamasının teklif etti. Tosca'da çalışmak için Ankara'da yaşamaya başladı. Ankara Devlet Konservatuvarı'nda ses kadrosuna değil, orkestra üyeliğine "opera mütercimi" olarak atandı. 2 Nisan 1941 tarihinde Ankara Halkevi Sahnesi'nde Riyaseticumhur Filarmoni Orkestrası eşliğinde Tosca'nın ikinci perdesi sahnelendi. Berksoy, daha sonra Madame Butterfly operasında Ciocio San rolünü oynadı. Performansı ile ilgili kötü bir değerlendirme yazısından sonra ani bir kararla operadaki görevinden istifa etti ve ülkeden ayrıldı. Devam eden II. Dünya Savaşı'na rağmen Berlin'e gitti. Berlin Yüksek Müzik Akademisi'nden aldığı diplomanın denkliği kabul edilmediği için Ankara'da ses kadrosuna atanamadığından Berlin'de akademiye giderek diplomasının denkliğini kanıtlamaya çalıştı. II. Dünya Savaşı başlayınca almadan döndüğü diplomasını ve hocalarından ses kalitesini öven mektuplar alıp yurda döndü. Ankara Gaz Şirketi'nde çalışan, aynı zamanda piyanist olan Ercüment Siyavuşgil ile 1943 yılının Mayıs ayında evlendi. Bu evlilikten kızı Zeliha dünyaya geldi (1946).
Berksoy'un Berlin Yüksek Müzik Akademisi'nden gelen belgesi Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kabul edilmedi. Sanatçı, 1949-1951 yılları arasında operaya çıkartılmadı ve kızını alarak Viyana'ya gitti. Yurt dışında konserler veren Berksoy, 1950'de açılan Devlet Opera ve Balesi'ne solist olarak atandı. 1951 opera sezonunda sahnelenen Eugene d’Albert'in Tiefland (Çukurova) operasında başrol ‘Marta’yı oynadı. Ertesi yıl 1 Mayıs'ta Beethoven'in 125. ölüm yıldönümü nedeniyle Devlet Tiyatrosu opera bölümü tarafından sahnelenen Mozart'ın Fidelio operasında Leonore rolünü oynadı. 22 Mayıs 1953 tarihinde Ankara Devlet Konservatuarı Konser Salonu'nda konservatuarın piyano bölüm başkanı Mithat Fenmen'in eşliğinde "Wagner Konserleri" düzenledi. 1954 Ankara Devlet Konservatuarı sahnesinde oynanan "Hansel ve Gratel Operası"nda Anne rolünü oynadı. 1956 yılından başlayarak üç yıl üst üste Bayreuth Festivallerine katıldı.
1961'de Feridun Altuna’nın sahneye koyduğu Hansel ve Gretel operasında Haxel rolünü canlandırdı. 12 Şubat 1963'te Verdi'nin  Il trovatore operasında "Azucena" rolüyle 30. sanat yılı jübilesini yaptı.
Devlet Tiyatroları
Berksoy, Devlet Opera ve Balesi'nde kadro sorunları yaşadığı için 1960'larda tiyatroya ağırlık verdi ve Devlet Tiyatroları kadrosuna geçti. 1961’de Üçüncü Tiyatroda Musahipzade Celal’in "Macun Hokkası" adlı oyununda Ziba Usta rolünü, İstanbul Efendisi operetinde Feraset Bacı’yı, Haldun Taner’in "Dışarıdakiler" oyununda Şehriban rolünü canlandırdı. Turgut Özakman'ın Kaneviçe, Refik Erduran'ın Karayar Köprüsünde rol aldı. William Shakespeare’in Yanlışlıklar Komedyası'nda Rahibe Amelya, Moliére'in Cimri adlı eserinde Frosine, Arthur Miller'in Cadı Kazanı'nda Tituba rollerini temsil etti. 1963 sezonunda 30. sanat yılı jübilesinde opera ile yapmak istedi ve yeniden "opera sanatçısı kadrosuna geçti. Il trovatore operasında "Azucena" rolüyle jübilesini yaptıktan sonra tiyatro oyunlarında rol almaya devam etti.
1964 yılında Devlet Tiyatrosunun özel izniyle Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu'nda oynadığı Haldun Taner’in Keşanlı Ali Destanı'ndaki "Şerif Abla" rolünü oynadı. 1966 yılında 1966 Ankara Devlet Opera ve Balesinin Personel Kanunu'nun değişmesi sonucu operada "baş artist" (primadonna) unvanın aldı. 1968 yılında ilk kez kızı Zeliha Berksoy ile sahneye çıktı. Vasfiye Nasıl Kurtulur adlı oyunda o dönem Bakırköy Belediye Tiyatrosu sanat yönetmeni olan kızı ile birlikte oynadı. Nazım Hikmet'in İvan İvanoviç Var mıydı Yok muydu? adlı oyununun ilk sahnelenişinde küçük bir rol aldı. 1972 yılında emekliye ayrıldı. ,
Berksoy, UNESCO’nun 2002 senesini Nazım Hikmet yılı ilan etmesi sebebi ile Bu Bir Rüyadır opereti yeniden sahnelendiğinde ise 92 yaşında yeniden sahneye çıktı. Bu oyunda, dekor olarak onun çarşaf tabloları kullanıldı.
Resim kariyeri ve son yılları
Berksoy, 1960'larda resim çalışmalarına büyük zaman ayırdı. 1961 yılında Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Devlet Resim Heykel sergisine "Bursa’da Fatihin Doğduğu Ev" ve "Yeşil Cami" tabloları ile katılarak ödül aldı. 1969 yılında Berlin, Lutzovhaus resim sergisinde ve n 1972 yılında Paris’te resimlerini sergiledi.
Türkiye'de ilk resim sergisini 1974 yılında Ankara Devlet Resim Heykel Galerisi'nde açtı. 1975 yılında eşi Ercüment Siyavuşgil'i kaybettikten sonra on yıl inzivaya çekildi. Bir gün yaşlılık ve ölüm korkusunu yenmek üzere do sesi vermek üzere çalışan ve "Do sesini verdim, ölümü yendim" diyen sanatçı, yeniden resme, şarkılar söylemeye döndü, anılarını yazdı. 1982'de Atatürk Kültür Merkezi Büyük Salon'da (1982) bir sergi açtı. Türk Kadınının Seçme ve Seçilme Hakkı Kazanmasının 50. Yılı olan 1984'te T.B.M.M Başkanlığı Tarafından Berksoy'a "İlk Kadın Opera Sanatçısı Unvanıyla ‘Atatürk Opera Ödülü’ verildi. Resimleri, İstanbul Devlet Opera ve Balesi Müdürü Mesut İktu’nun destekleriyle resimleri 1985'te Leningrad ve Moskova'da sergilendi.
1992'de yoğun bir şekilde resim yaptı ve Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda (1992) sergi açtı. Ayaspaşa semtindeki Pamir Apartmanı'nda yaşayan Berksoy, 1993'te bu evin bir odasını hikayeleri olan eşyalarla düzenlemeye başladı. Kendisi için anlamlı objeleri (fotoğrafları, mektupları, kıyafetleri, tabloları...) bu odaya yerleştirdi. "Semiha Berksoy 'un Odası", Mimar Sinan Üniversitesi Resim Heykel Müzesi'nin daimi koleksiyonuna dahil edildi.
Berksoy 1995 yılında New York'ta ve Almanya’nın Hann Munden kentinde yer alan "All Fann- Die Kunst" adlı uluslararası sergiye katıldı. 1996’da Kutluğ Ataman’ın yönetmenliğinde "Kutluğ Ataman’s Semiha b. Unplugged projesini gerçekleştirdi. Bu proje Berksoy’un hayatını ve hayatı algılayışını konu alan bir video enstalasyonu idi. 6,5 saat süren videoda Berksoy kendi evinin odasında hayatını yorumlayarak anlattı. Berksoy'un tabloları ve video, 1997'de ana teması "Yaşam, Güzellik, Çeviriler/Aktarımlar ve diğer Güçlükler" olan İstanbul Bienali'nde yer aldı. Ardından video Milano, Berlin, Lüksemburg ve Montreal gibi şehirlerde gösterime girdi ve büyük ilgi gördü.
1999'da New York Lincoln Center'da Robert Wilson'ın Önceki Günler, Ölüm, Yıkım ve Detroit III (The Days Before: Death, Destruction and Detroit III) isimli operasında opera söyledi.
2000 yılında Viyana’da "Kunst Museum Bonn" da gerçekleştirilen yüzyılın en önemli sanatçılarını bir araya getiren “Zeitwenden 2000 Millenium” sergisine katıldı ve bu sergiye katılan ilk Türk ressamı oldu. "Semiha Berksoy Odası" adlı yapıtıyla birincilik ödülü ile onurlandırıldı.
2003 yılında Viyana’da Samlung Essel Modern Müzesi’nde gerçekleştirilen “Blut- Honig” sergisine katılarak son dönem resimlerini sergiledi. İş Sanat Kibele Sanat Galerisinde “Semiha Berksoy Retrospektif Sergisini” açtı. Berksoy yaptığı Wagner portresini 2004 yılında Bayreuth Festivali’ne hediye etti.
Sanatçı, 15 Ağustos 2004'te 94 yaşında öldü. İstanbul'da defnedildi.
Semiha Berksoy Opera Ödülleri
Semiha Berksoy Opera Vakfı tarafından Türk operasına emek veren sanatçılara 2009 yılından beri Semiha Berksoy anısına opera ödülleri verilmektedir.
Kâzım Nuri Çörüş
Kazım Nuri Çörüş, 1912 Nisan-Ağustos Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda bir dönem mebusluk yapmış, sonrasında 1915'te iş arkadaşları ile birlikte Tariş'in kurucuları arasında yer almış ve Türkiye'de kooperatifçiliğin öncüleri arasında bulunan Aydınlı iş ve siyaset adamıdır.
Maysoon Zayid
Maysoon Zayid (Arapça: ميسون زايد ‎), Amerikan, Oyuncu, Komedyen ve Filistin asıllı Amerikalıların temsilcisi. 1974'te New Jersey'de doğdu. Kendini BBC'deki bir programda "New Jersey'den, oyuncu, komedyen ve aktivist, Serebral palsi'li bir Filistinli Müslüman." olarak tanıttı. Zayid, bir süre Cliffside Park, New Jersey'de yaşamıştır. Amerika'nın ilk Müslüman kadın komedyeni ve İsrail ve Ürdün'de stand up yapan ilk kişi olarak kabul edilmektedir.
Oyunculuk kariyeri
Zayid, Arizona Devlet Üniversite'sinde (Arizona State University) oyunculuk üzerine güzel sanatlar lisansı (BFA) aldı. Oyunculuk kariyerine popüler tv dizisi As the World Turns'ta iki yıl rol alarak başladı, bunun yanı sıra Law & Order, NBC Nightly News ve American Broadcasting Company'nin 20/20'sinde konuk olarak yer aldı. Zayid ayrıca 2008'de Adam Sandler'ın Zohan'a Bulaşma isimli filminde rol aldı.
Maysoon, 2006 sonbaharı'nda, Los Angeles'ta Comedy Central sahnesinde  tek-kadınlı oyun Little American Whore'da (LAW) izleyiciyle buluştu; yapımını ve direktörlüğünü Kathy Najimy yapmıştır. 2008'de LAW'ın senaryosu Sundance Screenwriters Lab tarafından seçildi. Yapım, Maysoon liderliğinde 2009 sonbaharında başladı.
Acetobacter
Acetobacter, Acetobacteraceae familyasından, asetik asit bakterilerini içeren bir bakteri cinsidir. Genç hücreleri gram negatif, yaşlı hücreleri gram değişken özellikte, spor oluşturmayan, oksijenli solunum yapan, katalaz pozitif, çubuk şeklinde bakterilerdir. Hareketli ve hareketsiz türleri vardır.
Asetik asit bakterileri oksijen varlığında etanolü, asetik aside dönüştürebilme yetenekleri ile ayırt edilirler, bunlar arasında Acetobacter cinsi ise ayrıca asetik asit ve laktik asidi oksidasyon yoluyla karbondioksit ve suya dönüştürme yeteneğine de sahiptirler. Acetobacter üyeleri endüstriyel sirke üretiminde fermentasyon için starter kültür olarak kullanılırlar.
Diğer organizmalarla ilişkileri açısından incelendiğinde, Acetobacter cinsi üyelerinin, Drosophila melanogaster'in bağırsak mikrobiyotası için önemli kommensal bakteriler olduğu bilinmektedir.
1997 Monako Grand Prix
1997 Monako Grand Prix (resmi adıyla LV Grand Prix Automobile de Monaco), 11 Mayıs 1997 tarihinde Circuit de Monaco, Monte Carlo'da yapılmış olan Formula 1 yarışı. Monako 1997 Formula 1 sezonu'nun toplamda 5. mücadelesiydi.
Yarış raporu
Yarışı Alman pilot Michael Schumacher birinci olarak tamamlamıştır. Brezilyalı Rubens Barrichello Michael Schumacher'in ardından yarışı ikinci olarak tamamlamıştır. Birleşik Krallık temsilcisi Eddie Irvine ise yarışı üçüncü sırada tamamlamıştır. Onların ardından Olivier Panis, Mika Salo ve Giancarlo Fisichella gelmiştir.
İstatistikler
Sıralama turları sonucunda pol pozisyonunu 1:18.216'lik derecesiyle Williams-Renault pilotu Heinz-Harald Frentzen elde etti. Ferrari'den Michael Schumacher ise ikinci cebin sahibi oldu.
62 turluk yarışın 26. turu 1:53.315 zamanla bu yarışın en hızlı tur'u olmuştur. En kısa sürede koşulan bu turda Almanya temsilcisi Michael Schumacher 1. olmuştur.
Please Come Home for Christmas
Please Come Home For Christmas blues şarkıcısı Charles Brown tarafından 1960 yılında yayımlanmış bir şarkıdır. Bon Jovi bu şarkıyı yeniden düzenleyerek 1994 yılının sonunda sadece İngiltere tekli olarak piyasaya sürmüştür. Şarkı İngiltere listelerine 7 numaradan giriş yapmıştır. Please Come Home For Christmas'ın video klibinde Jon Bon Jovi'ye ünlü manken Cindy Crawford eşlik etmiştir.
Dehec
Dehec (Farsça: دهج‎), İran'ın Kirman Eyaleti'nde şehir.
Eyaletin Şehr Babek şehristanı'ndaki, aynı isimli Dehec bahşı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmî nüfusu 7.756 kişi ve 1.600 hanedir.
Kronan (gemi)
Kronan, aynı zamanda Stora Kronan, 1670'te Baltık Denizi'nde İsveç donanmasının amiral gemisi olarak hizmet eden bir İsveç savaş gemisiydi. İnşa edildiğinde, dünyanın en büyük açık deniz gemilerinin biriydi. Kronan'ın inşaatı, 1668-1672 yılları arası sürdü çünkü finansman zorlukları ve gemi yapımcısı Francis Sheldon ve İsveç Bahriyesi arasındaki çatışmalar nedeniyle gecikti. 1 Haziran 1676 tarihinde Öland Savaşı'nda sert bir havada batırıldı. Kronan, değerli askeri teçhizat, silah, özel eşyalar, büyük miktarlarda gümüş ve altın para ile birlikte, 800 kişi ve 100 den fazla silahla hızla batmıştır.
NGC 1836
NGC 1836, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir açık yıldız kümesidir. Gökyüzünde Kılıçbalığı takımyıldızı yönünde bulunur. OCL tipi bir açık yıldız kümesidir. İskoç astronom James Dunlop tarafından 1826 yılında 22,86 cm (9 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Akçalı, Sungurlu
Akçalı, Çorum ilinin Sungurlu ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Çorum il merkezine 76 km, Sungurlu ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.
Küplüce, Arıcak
Tarihçe
Köyün adı, 1915 yılı kayıtlarında Desmoni olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Elazığ il merkezine 130 km, Arıcak ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
Deprem odağı
Deprem odağı ya da episantr, bir deprem sonucu yeraltındaki fayın kırıldığı yerin hemen üzerinde, yüzeydeki noktadır. Bu odak veya odak noktası derinliği olarak bilinen bir mesafede, merkez üssü altında doğrudan oluşur. Odak derinliği sismik dalga olgusuna dayanan ölçümlerle hesaplanabilir. Tüm dalga olaylarında olduğu gibi, bu uzun dalga boyu ile dalgaların kaynağının odak derinliğini tam olarak belirlemek zordur. Çok kuvvetli depremler, çok uzun dalga boylarına sahip sismik dalgalar, kendi serbest enerjisinin büyük bir kısmını yayar ve bu nedenle güçlü bir deprem büyük bir kitle enerjinin serbest bırakılmasını sağlar. Bilgisayar, ana şok ve öncü şokların odak noktası ile artçı hareketlerin hangi fay boyunca oluştuğunu üç boyutlu çizim şeklinde verir.
Depremin yırtılmasıyla genişleyen dalga cephesi, saniyede birkaç kilometre hızla yayıldığından bu sismik dalga, geometrik odak olarak bir başlangıç belirlemek için çeşitli yüzey noktalarında ölçülür. Dalga uzaklaştığında deprem odağı ne kadar derin olursa olsun istasyona ulaşır.
Dalga hızı değişiklikleri hakkında yapılan ayarlamalar ile deprem odağının ilk tahmini yapılır, daha sonra bir dizi doğrusal denklem her istasyon için ayarlanır. Denklemler, ölçülen ilk tahmini deprem odağı ile varış süreleri olarak hesaplanan sayılar arasındaki farkı ifade eder. Bu denklemler, deneysel ve teorik varış süreleri arasındaki farklarının kareleri toplamını en aza indirir, en küçük kareler metodu ile çözülür ve yeni tahminsel odak hesaplanır.
Nicolas Bourbaki
Bourbaki’nin kitapları
Küme teorisi’ne dayalı modern matematik etrafında, tamamen özgün çalışmalarıyla oluşturdukları kitaplar, parantez içerisinde özgün Fransızca isimleriyle aşağıda listelenmiştir.
Ve daha sonra
Variétés différentielles et analytiques, dağıtım teorisi hakkında sonuçların (fascicule de résultats) yayınlandığı bir eserdir. Son çalışma IX Spektral teori (Théories spectrales), 1983 yayınların sonuncusu olarak duyurulmasına karşın; 20. yüzyılın sonuna doğru komütatif cebirhakkında bir eser daha yayınlamışlardır.
Bourbaki kitapları alanında birer standart kaynak olarak kabul edilmelerine karşın, çoğunlukla şekil itibarıyla ders kitabı olarak kullanılmaya uygun bulunmamıştır. Bununla birlikte 1950 ile 1960 yılları arasında yayınlanan matematik ders kitaplarında etkileri gözlenmektedir.
\varnothing Boş küme sembolü gibi notasyonlar ile çeşitli terimlerin matematiğe kazandırılmasında katkıları olmuştur.
Grup
Henri Cartan, Claude Chevalley, Jean Coulomb, Jean Delsarte, Jean Dieudonné, Charles Ehresmann, René de Possel, Szolem Mandelbrojt ve André Weil dahil olmak üzere, kurucu üyelerin Paris’teki Ecole Normale Supérieure ile ilişkileri sürmektedir. 1934’ün sonlarına doğru bir ön toplantı gerçekleşmiştir. Jean Leray ve Paul Dubreil bu ön toplantıya katılmakla birlikte daha sonra gruptan ayrılmışlardır. İleri dönemlerde katılanlar arasında Laurent Schwartz, Jean-Pierre Serre, Alexander Grothendieck, Samuel Eilenberg, Serge Lang ve Roger Godement yer almaktadır.
Grubun ilk amacı bir iyileştirme çalışması yapmak olmak birlikte, daha sonra matematiğin tamamının köklü bir şekilde ele alınması gerektiği kararına varmışlardır. Gruba üyelik için resmi bir statüsü gerekmemektedir. Grup çalışmalarını özellikle bir gizlilik içerisinde gerçekleştirmeye özen göstermiştir. Her bir kitabın her bir satırının tartışıldığı düzenli toplantılar gerçekleştirmiştir.
Grup üyelerinin 50 yaşında gruptan ayrılmaları bekleniyordu. Bu kural nedeniyle, grubun ilk üyeleri, 1950'li yıllarda hemen tüm üyelerinin 50 yaşını aşması nedeniyle, Nicolas Bourbaki'nin ölmüş olduğunu söylemeyi tercih etmişlerdir. Bu tercihte bir diğer etken ise, gruba yeni katılanlar arasında Fransız matematiğinin en tepesinde bulunan bilim adamlarından hiç kimse olmamasıdır.
Grup "Bourbaki" adını, mizahi bir yaklaşımla, Prusya Savaşı’nda yenilgiye uğrayan Yunan asıllı Fransız kumandan Charles Denis Sauter Bourbaki'den almıştır. Charles Bourbaki bir başarısızlık sembolü olmuş idi. Öyle ki intihar etmek istemiş onu dahi becerememişti. Nicolas önadını ortaya atan ise Weil’ın eşi Eveline olmuştur. Daha önce Possel ile evli olan Eveline, 1937 yılında Weil ile evlenmiş ve Possel de gruptan ayrılmıştır.
Bourbaki sözcüsü Dieudonné
Bourbaki'nin görüşlerini, başlangıçta, kendi adını kullanmaktan kaçınmayan Jean Dieudonné duyurmuştur. Dieudonné’nin kendi adıyla yazdığı, matematiksel analiz ve cebirsel geometri ile ilgili dokuz yayını bulunmaktadır. Dieudonné, Bourbaki’nin eğilim ve geleneklerini anlamlı bir şekilde dile getiremediği için sık sık eleştirilmiştir. Alexander Grothendieck’e yakınlığı da sık sık eleştiri konusu olmuştur.
André Weil
Askerlik hizmeti yapmak istemeyen Weil, kurtuluşu yurt dışına gitmekte aramış, ancak Finlandiya'da bulunduğu sırada, şakacı kimliği yüzünden idam edilmekten son anda kurtulmuş. Tam Helsinki'nin Rusya tarafından bombalandığı sırada, Rusya sınırına yakın bir bölgede, izleyenlerin ne olduğunu anlayamadıkları matematik problemleri ile uğraştığı bir anda, şüphelenilerek sorgulanmış. Üzerinden çıkan Nicolas Bourbaki kimliğinin sahte olduğunun anlaşılması, Rusya'daki bazı matematik konferanslarına katılması için onu davet eden Rusça mektupları üzerinde taşıması nedeniyle Rus ajanı olduğunu düşünerek derhal idam edilmesine karar verilmiş. İdamdan önceki gece onu tanıdığını iddia eden bir kişinin, sınır dışı edilmesini önermesi üzerine İngiltere üzerinden Amerika'ya gitmiştir.
Bourbaki etkisi: eğitim, okullar, eğilimler
Uzun vadede, Bourbaki gösterisinin özellikle temel matematiğin öğretimine etkisi belirgin ve derin olmuştur. Bu muhtemelen en çok Lie grup ve Lie cebiri’nin ele alınışında fark edilir durumdadır. Dieudonné birinin onlar olmaksızın hiçbir şey yapamayacağı iddiasında bulunmuştur.
Bourbaki’nin uluslararası etkinliği, Bonn Arbeitstagung programından sonra 1960’ların başında gerçekleşmiştir. Bir diğer dönün noktası ise, 1959 yılında Jean-Pierre Serre ve Armand Borel’in Kompleks çarpımlar hakkında verdikleri seminer olmuştur.
Notlar
<references group="lower-alpha"/>