cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gümüş oksit pil
Kimya
Gümüş-çinko pil, tamamen boşaltılmış durumda üretilir ve karşı elektrot bileşimi bulunur; katot metalik gümüş olurken, anot çinko oksit ve saf çinko tozlarının bir karışımıdır. Kullanılan elektrolit potasyum hidroksit / su çözeltisidir.
Şarj işlemi sırasında gümüş önce gümüş (I) oksit:
2Ag (s) + 2OH- → Ag2O + H2O + 2e-
Ag2O + 2OH → 2AgO + H2O + 2e-
oksitlenir, çinko oksit metalik çinkoya indirgenir:
2Zn(OH) 2 + 4e- → 2Zn + 4OH-
İşlem, hücre potansiyeli, elektrolitin ayrışmasının yaklaşık 1.55 Voltta mümkün olduğu bir seviyeye ulaşıncaya kadar devam eder. Bu, şarjın sona ermesi olarak alınır ve daha fazla yük depolanmaz ve üretilebilecek herhangi bir oksijen hücrenin mekanik ve yangın tehlikesine neden olur.
Quebec Konferansı (1943)
Quebec Konferansı, İtalya'da Mussolini'nin birdenbire düşmesiyle ortaya çıkan yeni durum karşısında, ikinci cephe meselesini yeni bir açıdan ele almak amacı ile, 14-24 Ağustos 1943'te Churchill ve İngiliz Genelkurmayı ile Amerikan Genelkurmayı arasında Québec'de yapılmıştır.
Bu konferansta Churchill, İtalya'da ortaya çıkan yeni durum dolayısıyla, ikinci cephenin Fransa yerine, Türkiye'nin de savaşa katılmasıyla Balkanlarda açılmasında çok ısrar etmiş, fakat görüşünü kabul ettirememiştir. İsmet İnönü'nün savaşta tarafsız kalma, savaşa katılmama yönündeki azminin, İngiltere ile birlikte hareket eden ABD baskısıyla kırılmasında ısrar etmiştir. Churchill, I. Dünya Savaşı yıllarında gündeme gelen, Balkanların Almanya'nın "yumuşak karnı" olduğu yaklaşımını, Balkan Cephesi'ni kendi hükûmetine empoze ederken de sürdürmüştü. Aynı fikri yeniden ortaya atmaktaydı. Yunanistan'da ikinci bir Dankörk Olayı'nın bu girişimle yaşanmasından kıl payı kurtulunmuştur.
İkinci cephenin Fransa'da Normandiya kıyılarında açılmasına karar verilmiş ve bunun hazırlanması sorumluluğu da Amerikalılara bırakılmıştır.
Almanya'nın bombalanmasına devam edilmesi ve İtalya'nın işgal edilmesine de karar verilmiştir. Ayrıca nükleer silah geliştirilmesi amacıyla bilgi paylaşımını öngören gizli bir anlaşma da imzalanmıştır.
Polat Haşimov
Hayatı
Polad İsrail oğlu Haşimov – ailesi aslen Azerbaycan’ın Gebele şehrinin Vendam köyündendir. 1975 yılında Sumgayıt şehrinde doğdu. Sumgayıt’ta ilkokul, ortaokul ve lise eğitimini alarak 1992 senesinde yükseköğrenimini Haydar Aliyev Azerbaycan Yüksek Harp Okulunda aldı. Daha sonra eğitimine Türkiye’de devam etti.
Askeri Hizmeti
Polad Haşimov binbaşı rütbesindeyken 2003 yılında Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in kabul ettiği kararla “Askeri Hizmetlere Göre” madalyası, yarbay rütbesindeyken 2009 yılında Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in kararıyla "Vatan Uğrunda" madalyası aldı. 2014 yılında, III.derece "Vatana Hizmet" madalyası, Nisan 2016 tarihindeyse Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in kararıyla 2016 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları nedeniyle II.derece "Vatana Hizmet" madalyası ile ödüllendirilmiştir. 2016 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları sırasında Talış köyü yönünde savaşan 1.Kolordu'yu komuta etmiştir. 24 Haziran 2019 yılında Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in kararıyla tümgeneral rütbesine terfi etmiştir.
Polad Haşimov 2.Kolordu Kurmay Başkanı görevini yerine getiriyordu, 3.Kolordu Kurmay Başkanı vazifesini taşıyordu. 9 Aralık 2020'de Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in emriyle Azerbaycan ulusal kahramanı seçildi.
Ölümü
Haşimov, 14 Temmuz 2020 tarihinde 2020 Azerbaycan-Ermenistan çatışmalarında öldü.
Cenazesi 14 Temmuz'da Gabala bölgesinin Vendam kasabasına, daha sonra ise yaşadığı Sumgayıt şehrine getirildi. Cenaze törenine Savunma Bakanı Orgeneral Zakir Hasanov, Savunma Bakan Yardımcısı, Azerbaycan Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Ramiz Tahirov, Azerbaycan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Necmeddin Sadıkov, Azerbaycan Devlet Başkanlığı Askeri İşler Daire Başkanı yardımcısı Orgeneral Yaşar Aliyev, Bakü valisi Eldar Azizov katıldı.
2018 Kış Olimpiyatları'nda snowboard - Kadınlar slopestyle
2018 Kış Olimpiyatları'nda kadınlar slopestyle yarışması 12 Şubat 2018'de Güney Kore'nin Pyeongchang kentindeki Bogwang Phoenix Park'ta düzenlenmiştir.
Özet
Şiddetli rüzgarlar nedeniyle, başlangıçta 11 Şubat 2018 için planlanan eleme turu iptal edildi. Tüm sporcular, tipik iki ayaklı eleme turu ve üç ayaklı final turu yerine iki ayaklı final turunda yarıştılar.
Final günündeki şiddetli rüzgarlar nedeniyle, etkinlik bir saatten fazla gecikti. Güçlü karşıdan esen rüzgarlar finalde devam etti ve yarışmacılar arasında birçok düşüşe neden oldu. 25 katılımcıdan sadece beşi ilk ayakta ayaklarının üzerinde kalmayı başardı. Hiçbir snowboardcu iki temiz ayak kaydedemedi. Birkaç snowboardcu, finalin sorumsuz olduğunu söyledi. FIS'e göre, koşullar norm dahilnde idi.
2014 Olimpiyat şampiyonu Jamie Anderson, unvanını başarıyla korudu. Anderson böylece, 1998 yılından bu yana farklı dallarda kış olimpiyatları programında yer alan snowboardda iki altın madalya kazanan ilk kadın sporcu oldu. Laurie Blouin gümüş madalya, 2014'ün gümüş madalya sahibi Enni Rukajärvi ise bronz madalya kazandı. 2014 Olimpiyatları'na göre altın madalya puanı 7. olurdu; gümüş ve bronz madalya puanları ise finale kalmayı başaramazdı.
Madalya töreninde madalyalar Uluslararası Olimpiyat Komitesi üyesi Sarah Walker ve FIS başkan yardımcısı Dexter Paine tarafından sunuldu.
Sonuçlar
Final saat 10:33'te başladı.
Kazumi Takada
Kazumi Takada (28 Haziran 1951 - 1 Ekim 2009), Japon eski millî futbolcudur.
İstatistikleri
!Total||16||0
Bina (film)
Bina, yönetmenliğini ve senaristliğini Orçun Behram'ın üstlendiği 2019 çıkışlı film.
Barış Güvercini Anıtı
Barış Güvercini Anıtı (Sülh göyərçini abidəsi) Sumgayıt şehrinde bulunan mimari anıt. Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti döneminde 1978 yılında açılan ve Sumgayıt'ın barış ve huzur şehri olmasını temsil eden anıt, aynı zamanda şehrin sembolüdür.
Betondan yapılan anıt, alçak bir platform üzerine yerleştirilmiştir. Kanatlarını açarak, uçmaya hazır bir güvercin şeklinde tasarlanmıştır. Anıt, ressam Vakıf Nezirov ve ressam-heykeltıraş Asim Guliyev tarafından yapılmıştır.
1978 yılında, sahilde yapılan bir parkın içinde, açılışı yapılmıştır. İçinde bulunduğu parkla birlikte, 2008 yılında kapsamlı bir renövasyona tabi tutulmuştur.
Navarin Deniz Muharebesi
Gelişme
Büyük Britanya, Rusya ve Fransa aralarında bir antlaşma yaparak Yunanistan'a bağımsızlık verilmesini istediler. Sultan II. Mahmut'un bu isteği reddetmesi üzerine Baltık Denizi'ne açılan Rus donanmasından bir filo, İngilizlerle birleşip, Akdeniz'e girdi. Rus-İngiliz gemilerine Fransız filosu da katıldı. İngiliz amirali Codrington kumandasındaki Fransa, İngiltere, Rusya müttefik donanması, Mısır'daki Kavalalı İbrahim Paşa kuvvetlerine karşı deniz harekâtı başlattı. Mora İsyanında, Osmanlı ve Mısır gemileri Navarin limanında bulunuyordu. Müttefik donanması, Navarin Limanını kuşattı. Amiral Codrington, müttefikler adına, Osmanlı ve Mısır askerlerinin Yunanistan'dan çekilmesini istedi. Kabul edilmedi. Navarin'in açıklarındaki müttefik donanması, gayelerinin savaş olmadığını ileri sürerek, limana girmek istediler. Müttefiklerin toplam 22 savaş gemisi vardı fakat bunların çoğu büyük savaş gemisiydi (müttefik donanmasında büyük kalibre toplu 10 tane zırhlı ve 10 fırkateyn buna karşı Osmanlı'nın küçük kalibre toplu 3 zırhlısı ve 17 fırkateyni vardı ve Osmanlı donanmasının geri kalanı küçük gemilerden (korvet ve yelkenli) oluşuyordu). Ayrıca müttefik gemilerinin kaptanları ve mürettebatları Napolyon Savaşları'nda muharebe alanında önemli tecrübeler edinmişlerdi. Osmanlı-Mısır kuvvetleri ise 78 savaş gemisi (nakliye gemileri sayılmazsa) başka kaynaklara göre 60 gemi veya 36 gemi olarak veriliyor. 20 Ekim'de dostane bir havayla Navarin Limanı'na girdiler. Osmanlı ve Mısır gemileri hilal şeklinde birbirine rampa etmiş, üç sıra halindeydiler. Limana giren müttefik gemileri, savaş için bahane aramaya başladılar. Ateş gemisinin başka yere alınmasını istediler. Kabul edilmeyince, Mısır gemilerinden kendilerine ateş açıldığını ileri sürerek, savaşı başlattılar. Müttefik gemilerinin ani ateşi üç saat devam etti.
Varėna
Varėna, Litvanya'nın Alytus ilinde bulunan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 yılı itibari ile 10,100'dür.
Kalbimi Affettim-Sarmaş Dolaş (45'lik)
Kalbimi Affettim-Sarmaş Dolaş , Seyyal Taner'in 1976 senesinde Yavuz Asöcal Plakçılık'tan yayınladığı dördüncü 45'liğidir. 45'likte yer alan parçalar çeşitli derleme albümlerde de yer almıştır.
Kalbimi Affettim
Parçanın orijinali "Falling" olup, Demis Roussos tarafından seslendirilmiştir. Türkçe sözler Ülkü Aker tarafından yazılmıştır. Şarkı, bir önceki plağında seslendirdiği "Son Verdim Kalbimin İşine" isimli parçanın devamı niteliğindedir. Taner, bu parçayı kendi oynadığı "Çizmeli Kedi"  isimli sinema filminde seslendirmiştir.Ayrıca parça Seyyal Taner tarafından 2002 senesinde Seyyalname adlı best of albümde tekrar seslendirilmiştir. Parça, Zeliha Sunal tarafından cover'lanmıştır.
Sarmaş Dolaş
Parçanın Türkçe sözler Ülkü Aker tarafından yazılmıştır. Taner, bu parçayı kendi oynadığı "Çizmeli Kedi" isimli sinema filminde seslendirmiştir. Ayrıca parça Seyyal Taner tarafından 2002 senesinde Seyyalname adlı best of albümde tekrar seslendirilmiştir.
Morohashi Modern Sanat Müzesi
Morohashi Modern Sanat Müzesi (諸橋近代美術館) 1999 yılında Japonya'da Kitashiobara, Fukuşima prefektörlüklüğünde açılan müze.
2018 Brit Ödülleri
2018 Brit Ödülleri 21 Şubat 2018'de Londra'daki O2 Arena'da gerçekleştirildi. 8 Aralık 2017 tarihinde, Jack Whitehall sunucu olarak açıklandı. Heykeltıraş Sir Anish Kapoor kazananlara verilen Brit heykelciğini tasarladı.
Kazananlar ve adaylar
Adaylıklar 13 Ocak 2018'de açıklandı.
Ostróda
Ostróda Polonya'nın Varmiya-Mazurya Voyvodalığında bulunan bir kasabadır. Kasabanın nüfusu 31 Aralık 2009 tarihi itibarıyla 33,191'dir.
Maxime Dupé
Maxime Dupé (d. 4 Mart 1993, Pleucadeuc), Fransız futbolcudur. Kaleci pozisyonunda oynayan oyuncu, Ligue 2'de mücadele eden Toulouse'da forma giymektedir.
Kulüp kariyeri
1999-2004 yılları arasını ülkesinin yerel kulüplerinden JA Pleucadeuc'un, 2004-2008 yılları arasını Vannes'ın, 2008-2013 yılları arasını ise Nantes'ın altyapısında geçiren oyuncu; 2013 yılında A takıma çıktıysa da henüz herhangi bir resmî maçta forma şansı bulamadı.
Ambasadori
Ambasadori (Sırp Kiril: Амбасадори, "Ambassadors") Yugoslav müzik grubuydu. Grup 1968 ile 1980 yılları arasında aktif olarak devam eden müzik kariyerini Saraybosna, Bosna-Hersek SC, Yugoslavya SFC'de başlattı.
Ambasadori, 1976 yılında Lahey şehrinde düzenlenen 21. Eurovision Şarkı Yarışması'nda Yugoslavya'yı "Ne mogu skriti svoju bol" adlı şarkıyla temsil etmiş, yarışmada 17. olmuştur.
Asimptotik özgürlük
Parçacık fiziğinde asimptotik özgürlük, enerji ölçeği yükseldikçe ve ilgili uzunluk ölçeği azaldıkça iki parçacık arası bağın asimptotik olarak zayıf olmasına sebebiyet veren ayar teorilerinin özelliklerinden biridir.
Asimptotik özgürlük kuantum renk dinamiği, kuarklar ve gluonlar arası güçlü etkileşimler in kuantum alan teorisi ve çekirdek maddenin bileşenlerinin bir özelliğidir. Kuarklar yüksek enerjide zayıf bir şekilde etkileşebilirler, bu durum pertürbatif hesaplamaya imkân sağlar. Çok düşük enerjilerde etkileşim güçlenir ve kuark ve gluonların bileşik hadronlar içerisinde renk hapsine sebep olur.
Kuantum renk dinamiğinin asimpotik özgürlüğü 1973' te David Gross ve Frank Wilczek tarafından ve aynı yılda bağımsız olarak David Politzer tarafından keşfedildi. Bu çalışmadan ötürü bu üç kişi 2004' te Nobel Fizik Ödülü' nü paylaştı.
Vegas Golden Knights
Vegas Golden Knights, Las Vegas Valley merkezli bir buz hokeyi kulübü. National Hockey League Batı Konferansı'na bağlı Pasifik Grubu'nda bulunan kulüp bu lige 2017-18 sezonunda katılmıştır. Katıldıkları ilk sezonda Stanley Kupası play-off maçlarını kazanıp Stanley Kupası finallerine ulaşmayı başarmıştır. 2023 yılında Golden Knights Stanley Kupası finallerine geri dönmüş olup Florida Panthers'i beş oyunda mağlup ederek ilk Stanley Kupalarını kazandılar.
Mermer, Sur
Mermer, Diyarbakır ilinin Sur ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Mermer; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Michio Ashikaga
Michio Ashikaga (d. 22 Mayıs 1950), Japon eski millî futbolcudur.
Uyanık Hereward
Uyanık Hereward (Geleneksel telaffuz /ˈhɛ.rɛ.ward/, modern telaffuz /ˈhɛ.rɪ.wəd/ ) ( 1035 - 1072) (aynı zamanda Kanunsuz Hereward veya Sürgün Hereward olarak da bilinir) bir Anglo-Sakson soylusu ve İngiltere'nin Normanlar tarafından fethine karşı yerel direnişin lideriydi. Norman hükümdarlara karşı isyanı yönetirken üssü Doğu İngiltere'deki Ely Adası idi. Efsaneye göre, günümüzde Cambridgeshire, Lincolnshire ve Norfolk'un modern kontluklarının bazı kısımlarını kapsayan Fens'te dolaştı ve Fatih William'a karşı ünlü bir muhalefete yol açtı.
Hereward, here, "ordu" ve ward "muhafız" (Eski Yüksek Almanca adı Heriwart ile eş kökenli) sözcüklerinden oluşan Eski İngilizce bir addır. İlk olarak 14. yüzyılda kaydedilen "Wake" (Türkçe: Uyanık) sıfatı, "tetikte olan" anlamına gelebilir veya daha sonra Hereward'ın soyundan geldiğini iddia edilen Anglo-Norman Wake ailesinden geliyor olabilir.
Gülme Komşuna-Seni Çok Özledim (45'lik)
Gülme Komşuna-Seni Çok Özledim, Seyyal Taner'in 1977 senesinde Yavuz Asöcal Plakçılık'tan yayınladığı beşinci 45'liğidir. 45'likte yer alan parçalar çeşitli derleme albümlerde de yer almıştır.
Gülme Komşuna
Parçanın sözleri Çiğdem Talu'ya, bestesi ise Melih Kibar'a ait olup, aranjesi Norayr Demirci tarafından yapılmıştır. Parça, 2006 senesinde Nükhet Duru tarafından "Gece Saat On İki" albümünde cover'lanmıştır.
Seni Çok Özledim
Parçanın sözleri Çiğdem Talu'ya, bestesi ise Melih Kibar'a ait olup, aranjesi Norayr Demirci tarafından yapılmıştır. Parça, Seyyal Taner tarafından 2012 senesinde, Ethnic Rock EP'sinde Önder Şahin'in Rap bölümleri eklenerek, Volkan Başaran aranjesi ile tekrar seslendirilmiştir.
Yıkılan Kule
Yıkılan Kule (XVI), çoğu İtalyan tarot destesindeki 16. koz veya Major Arcana kartıdır. 15. yüzyıldan beri Tarot kartlarında, 19. yüzyılın ortalarından beri kehanetlerde kullanılmaktadır.
Sembolizm
Kule bazen tehlike, kriz, ani değişim, yıkım, yüksek öğrenim ve kurtuluş olarak yorumlanır. Rider-Waite destesinde, Kule'nin tepesi, ucuza sahip olunan materyalist düşünceyi simgeleyen bir taçtır.
Yacht
Yacht, Portland çıkışlı olan ve günümüzde Los Angeles merkezli olarak faaliyetlerini sürdüren Amerikalı müzik grubudur. 2002 yılında kurulan grup, Jona Bechtolt ve Claire L. Evans'tan oluşmakla birlikte gerçekleştirdiği konserlerde kendilerine Rob "Bobby Birdman" Kieswetter de eşlik eder.
Yıkılan Kule
Sembolizm
Yıkılan Kule, Mars gezegeni ile ilişkilidir.
AE Waite'in 1910 tarihli The Pictorial Key to the Tarot adlı kitabına göre, Yıkılan Kule kartı şunlarla ilişkilidir:"16. YIKILAN KULE. -- Sefalet, sıkıntı, fakirlik, sıkıntı, musibet, rezillik, aldanma, helak. Özellikle öngörülemeyen bir felaketin kartıdır. Ters: İhmal, yokluk, dağıtım, dikkatsizlik, dikkat dağıtma, ilgisizlik, hiçlik, kibir."
LEA (şifreleme)
LEA, Hafif şifreleme algoritması(lea olarak da bilinir), 2013 yılında Güney Kore tarafından büyük veri ve bulut bilişim gibi yüksek hızlı ortamlarda ve ayrıca IoT cihazları ve mobil cihazlar gibi hafif ortamlarda gizlilik sağlamak için geliştirilen 128 bitlik bir blok şifrelemedir. LEA'nın 3 farklı anahtar uzunluğu vardır. 128,192 ve 256 bit. LEA, verileri çeşitli yazılım ortamlarında en yaygın olarak kullanılan blok şifresi olan AES'ten yaklaşık 1,5 ila 2 kat daha hızlı şifreler.
LEA Kore Şifreleme Modülü Doğrulama Programı(KCMVP) tarafından onaylanan şifreleme algoritmalarından biridir ve Kore Cumhuhuriyeti'nin ulusal standardıdır.
Şifreleme
P=P[0]||P[1]||P[2]||P[3] 128-bitlik bir şifreli metin bloğu olsun ve C=C[0]||C[1]||C[2]||C[3] 128 bitlik bir şifreli metin bloğu olsun, burada P[i] ve C[i](0≤i<4) 32 bit bloklardır. Ki=Ki[0]||Ki[1]||Ki[2]||Ki[3]||Ki[4]||Ki[5] (0≤i<Nr) 192 bitlik yuvarlak anahtarlar olabilir, burada Ki[j]) (0≤j<6) 32 bit bloklardır. Burada Nr LEA algoritması için tur sayısıdır.
Anahtar zamanlama
LEA'nın anahtar programı 128,192 ve 256 bit anahtarları destekler ve 192 bit yuvarlak anahtar verir.
Güvenlik
2019 itibarıyla, tam kapsamlı LEA'ya başarılı bir saldırı bilinmemektedir. Yinelenen blok şifreler için tipik olduğu gibi, azaltılmış tur varyantları saldırıya uğradı. Standart saldırı modelinde (bilinmeyen anahtarla CPA/CCA) LEA'ya en iyi yayınlanan saldırılar, bumerang saldırıları ve diferansiyel doğrusal saldırılardır. Blok şifreler için mevcut çeşitli kriptanalitik tekniklere karşı güvenlik payının tüm turlara oranı %37'den fazladır.
Verim
LEA, genel amaçlı bir yazılım ortamında çok iyi bir performansa sahiptir. Özellikle çeşitli yazılım ortamlarında en yaygın olarak kullanılan blok şifreleme AES'e kıyasla ortalama olarak yaklaşık 1,5 ila 2 kat arasında bir oranda şifreleme yapmak mümkündür.
Test vektörleri
Her bir anahtar uzunluğu için LEA için test vektörleri aşağıdaki gibidir. Tüm değerler onaltılık biçimde ifade edilir. LEA-128 Anahtar: 0f 1e 2d 3c 4b 5a 69 78 87 96 a5 b4 c3 d2 e1 f0
Düz Metin: 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 1a 1b 1c 1d 1e 1f
Şifreli Metin: 9f c8 4e 35 28 c6 c6 18 55 32 c7 a7 04 64 8b fd
LEA-192
Anahtar: 0f 1e 2d 3c 4b 5a 69 78 87 96 a5 b4 c3 d2 e1 f0 f0 e1 d2 c3 b4 a5 96 87
Düz Metin 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 2a 2b 2c 2d 2e 2f
Şifreli Metin: 6f b9 5e 32 5a ad 1b 87 8c dc f5 35 76 74 c6 f2
LEA-256
Düz Metin: 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 3a 3b 3c 3d 3e 3f
Uygulamar
LEA ücretsizdir.
KCMVP
LEA, Kore Şifreleme Modülü Doğrulama Programı (KCMVP) tarafından onaylanan şifreleme algoritmalarından biridir.
İyonya Ayaklanması
İyonya Ayaklanması Aiolis, Doris, Kıbrıs ve Karya'nın birleşmesiyle, Önasya üzerindeki Ahameniş İmparatorluğu hakimiyetine karşı geliştirdikleri, MÖ 499–493 tarihleri arasında gerçekleşen askerî bir ayaklanmadır. İyonya şehir devletlerini ayaklanmaya iten neden esas itibarıyla Önasya üzerindeki Pers hakimiyetiydi. Öte yandan Milet'in iki tiranının, Histiaeus ile Aristagoras'ın kişisel karar ve uygulamaları, ayaklanmayı başlatan ve sürükleyen görünürdeki ana dinamikler olmuştur.
İyonya kent devletleri MÖ 540 dolaylarında Pers İmparatorluğu tarafından ele geçirildi ve bu tarihten itibaren her kent, Sard'daki Pers Satrap'ının atadığı o kentin yurttaşı olan bir tiran tarafından yönetildi. Doğal olarak bu tiran, Pers Sarayı ile tartışmasız işbirliği halinde olabilecek kişiler arasından seçilmekteydi. Dönemin Milet tiranı Aristagoras, Pers Kralı I. Darius'un kardeşi ve aynı zamanda Sard Satrabı olan Artaphemes'le, durumunu sağlamlaştırmak için MÖ 499 yılında ortak bir sefere girişmiştir. Söz konusu seferin amacı Nakşa'nın ele geçirilmesiydi. Fakat seferin hezimetle sonuçlanması, Aristagoras'ın bir tiran olarak görevden uzaklaştırılmasını getirecekti. Bu durumda Aristagoras, İyonya kent devletlerini I. Darius'a karşı bir ayaklanmaya teşvik etmeye yöneltmiştir.
Atina ve Eretria'dan gönderilen birliklerce de desteklenen İyonya kuvvetleri MÖ 498 yılında Sard'a yürüdüler. Saldırı aşağı şehri ele geçirildi. Ancak Artaphernes, emrindeki kuvvetlerle kaleye çekilerek savundu. Bu arada aşağı şehirde yangın çıkması ve yayılması kuşatmacıları güç duruma düşürdü, kuşatmayı kaldırarak İyonya'ya geri dönmek üzere yürüyüşe geçtiler. Ancak İyonya'ya dönüşte bu birlikler, onları izleyen Pers kuvvetlerince Efes dışında muharebeye zorlandılar ve Efes Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğradılar. İyonya Ayaklanması'nın tek saldırı harekâtı bu seferdir. Bundan sonra İyonya kent devletleri hep savunmada kalmıştır. Ancak Pers Sarayı'nın tepkisi son derece saldırgan olmuştur. Pers orduları, MÖ 497 yılında isyan bölgesinin dıştan sararak istila etmeyi amaçlayan bir şekilde üç koldan saldırıya geçtiler. Ancak Karya'nın da ayaklanmaya katılması saldırı planlarını değiştirmiştir. En büyük ordu, ayaklanmanın yayılmasını önlemek için Karya topraklarına yönelmiştir. Pers ordusu Karya içlerinde başarılı bir ilerleme gösterdi. Ancak Halikarnas'a kuş uçuşu 4 km. mesafedeki Pedasa yaklaşımında bir tuzağa düşürülen bu ordu bütünüyle imha edilmiştir. Bu yenilgi, MÖ 496 ve 495 yıllarında taraflar arasında bir denklik sağlamıştır.
Pers ordusu ve donanması MÖ 494 yılında yeniden gruplanarak bu kez ayaklanmanın merkezi durumunda olan Milet'e doğrudan bir saldırıya girişti. İyonya donanması Milet'i denizden savunmaya çalıştı. Ancak Sisam'ın desteğini çekmesi üzerine Lade Deniz Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğradılar. Pers kuvvetleri bu zaferin ardından Milet'i kuşattı ve kentin düşmesiyle halkı köle edildi. Bu art arda gelen yenilgiler, ayaklanmayı kesin olarak sona erdirmiştir. Sonuçta Karyalılar da Pers hakimiyetini kabul ettiler. Pers kuvvetleri, İyonya'da genel olarak adil ve dürüst bir barış uzlaşması uygulamaya konuluncaya kadar, MÖ 493 boyunca, Anadolu'nun batı kıyılarındaki halen direnen kentlerin üzerine gitmiştir.
İyonya ayaklanması Grek dünyasıyla Pers İmparatorluğu arasındaki ilk büyük çatışmaları temsil etmekte ve bu haliyle Yunan-Pers Savaşları'nın ilk dönemini ifade etmektedir. İyonya Ayaklanması'nın sonunda her ne kadar Önasya yeniden Pers hakimiyeti altına girmiş olsa da I. Darius, Atina ve Eretria'yı, ayaklanmayı askerî olarak destekledikleri için cezalandırmaya kararlıydı. Öte yandan pek çok Grek kent devleti, imparatorluğun istikrarı yönünde halen bir tehdit oluşturmaya devam ediyordu. Herodot'a göre bu durum I. Darius'un Yunanistan'ın tümünü işgale karar vermesine neden olmuştur. Dolayısıyla, MÖ 492'de başlayan İlk Pers Genel Saldırısı, bir bakıma İyonya Ayaklanması'nın doğrudan bir sonucu olacaktır.
Kaynakça
İyonya Ayaklanması konusunda başlıca kaynak, neredeyse sadece Karyalı tarihçi Herodot'un tarihidir. "Tarihin babası" olarak bilinen Herodot, Önasya'daki o zaman için Pers hakimiyetinde olan Halikarnas'ta MÖ 484 yılında doğmuştu. Herodot, Historia adlı çalışmasını MÖ 440-430 yılları arasında yazmıştır. Bu çalışmasında Yunan-Pers Savaşları'nı anlatmıştır. Söz konusu savaşların MÖ 450 yılında sona erdiği düşünülürse, Herodot'un bu çalışması, konu aldığı olaylarla çağdaş sayılır. Herodot'un tarzı tümüyle öyküleştirme tarzıydı ve en azından batı toplumları açısından tanınan bir tarih anlatımı olarak görülmektedir. Herodot'un, olayları tanrıların istek ve kaprislerine, kişilerin iddialarına dayanmadan diğer yandan olayların tarihsel değerlerini nispeten objektif vermesi, bir tarihçi için aranan bir nitelik dizisi olarak kabul edilmektedir.
Herodot'tan sonraki, Tukididis gibi bazı tarihçiler, her ne kadar onun tarzını izlemişlerse de eleştirmekten geri kalmamışlardır. Bununla birlikte Tukididis kendi tarih çalışmasını, Herodot'un bıraktığı yerden, Sestos Kuşatması'ndan başlatmayı seçmiştir. Muhtemelen, Herodot'un çalışmasının düzeltilmeye ya da yeniden yazılmaya gerek duymayacak kadar doğru olduğunu düşünmüştü. Diğer yandan Plutarkhos da bir denemesinde Herodot'u yeterince Yunan yanlısı olmamakla suçlayarak eleştirmiş, "barbarperver" olarak tanımlamıştır. Sonuç itibarıyla Rönesans Avrupa'sında çok okunmaya devam ediyor olsa da Herodot hakkında olumsuz bir yargı sürmüştü. Ancak 19. yüzyıla gelindiğinde, bir kısım arkeolojik bulgularla defalarca desteklenince Herodot'un değeri kabul edilir olmuştur. Günümüz yaygın görüşü, Herodot'un çalışmasının son derece değerli bir tarih kaydı olduğu yönündedir. Bununla birlikte, özellikle birliklerdeki mevcutlar ve tarihler konusunda verdiği ayrıntıların yer yer kuşkuyla karşılanması da söz konusu olmaktadır. Öte yandan halen birçok tarihçi, Herodot'un anlatımının Pers karşıtı bir eğilimde olduğuna ve olayların, dramatik bir etki yaratmak amacıyla abartılmış ya da süslenmiş olduğu kanısındadır. Herodot'ta Pers karşıtlığı yanında ilginçtir ki özellikle İyonya Ayaklanması konusunda İyonyalılara karşı olan bir tarafgirliğe işaret eden çağdaş araştırmacılar vardır. Örneğin George Beardoe Grundy, Herodot'un "yaşamın herhangi bir bölümünde İyonya'lılar hakkında söylenecek hemen hiçbir sözü" olmadığını yazmaktadır. Andrew Robert Burn ise "kin doludur ve dürüst değildir" demektedir.
Ayaklanma öncesi
Ancak Pers İmparatoroluğu için İyonya kentlerini hakimiyet altında tutmak, istila edilmiş olan diğer imparatorluk bölgelerine oranla bazı güçlükler göstermektedir. II. Kiros, İmparatorluğun diğer bölgelerinde Musevi din adamları gibi, kitlelerin tutumunu etkileyebilecek, özellikle dini otoriteye sahip grupları, hakimiyetini güçlendirmek amacıyla desteklemiş, kollamıştı. Söz konusu dönemde Yunanistan'da benzer bir seçkin zümre yoktu. Her ne kadar aristokrat bir toprak sahipliği varsa da bu sınıf kendi içinde birlik halinde değildi, hatta kaçınılmaz olarak birbirine rakip durumdaydı. Bu yüzden Persler İyonya kent devletlerinde bir tiranın yönetime gelmesini, kendilerini İyonya'nın iç çatışmalarına sürüklese de desteklemek durumunda kalmışlardır. Bir başka risk de bazı tiranların kendi yönetimlerini olabildiğince bağımsız kılma girişimleri olabilecekti ve bunların bir şekilde değiştirilmesi zorunluydu. Tiranlar da ayrıca zorlu bir işin üstesinden gelmeliydiler, vatandaşlarının Pers düşmanlığını yumuşatmalı, mümkünse gidermeliydiler.
İyonya'nın istilasından 40 yıl sonra, Pers kralı I. Darius'un döneminde, (ki Büyük Kiros'un ardından tahta çıkan üçüncü kraldı) Milet tiranı Aristagoras da kendini, içinden çıkılması bu güç bir durumda bulmuştur. Aristagoras'ın amcası Histiaeus, MÖ 513 yılında I. Darius'la sefere katılmıştı. İstediği ödül sorulduğunda istila edilmiş Trakya topraklarının bir bölümünü talep etmişti. Bu istek yerine getirilmekle birlikte Histiaeus'un hırsı, I. Darius'un danışmanlarının dikkatinden kaçmamıştır. Sonuçta, daha fazlasıyla ödüllendirildi ve Kral'ın yakın çevresine dahil edilerek kışlık başkent Susa'da kalması istendi. Aristagoras, Milet tiranlığını Histiaeus'tan devraldığında, kentte Pers hakimiyetine karşı duyulan hoşnutsuzluk artmaktaydı. Bu arada Nakşa'dan kovulan hali vakti yerinde bazı sürgünler MÖ 500 yılında Aristagoras'a baş vurarak Ada'yı ele geçirmesi için teşvik ettiler. Dahası, tüm seferin masraflarını karşılayaklarına söz verdiler ve diğer Kiklad Adaları'nın da Darius'a boyun eğeceğini vadettiler. Nakşa'yı istila etmekle Milet'teki durumunu güçlendireceğinin hesabını yapan Aristagoras, Lidya Satrap'ı Artaphernes'e bir teklifle yaklaştı. Eğer Artaphernes, bir orduyla kendisini askerî yönden desteklerse, Nakşa'yı ele geçirdiğinde, ki böylece I. Darius'un İmparatorluğu'nun sınırlarını genişletmiş olacaktır, ele geçen ganimetten, genişleteceği ordusunun maliyetini karşılamakta kullanabileceği bir pay verecekti. Artaphernes prensip olarak bu teklifi kabul etti. Aristogoras 100 geminin yeterli olacağını söylemişti ama Artaphernes 200 gemi vermeyi vadetti. Ancak sefer için I. Darius'tan izin alınımalıydı. I. Darius bunu onaylayınca, ertesi yıl 200 trireme'den oluşan bir donanma Nakşa'ya saldırı için Megabates komutası altında toplandı. Megabates, I. Darius'un kuzeni, Artaphernes'in kardeşidir.
Nakşa seferi (MÖ 499)
Artaphernes MÖ 499 yılı bahar aylarında Pers kuvvetlerini hazırladı ve bu kuvvetleri iki yüz triremeden oluşan bir donanmayla birlikte kendisinin ve Darius'un kuzeni Magabates komutasına verdi. Bu kuvvetlerle Milet Limanı'na yanaşan donanma, Aristagoras'ın kuvvetlerini de alarak Nakşa'ya yelken açmıştır. Aristagoras, Nakşa yolundayken Megabates'le görüş ayrılığına düşmüştür. Herodot'a göre Magabates, Nakşa'ya bir haber göndererek yaklaşmakta olan istila tehdidini haber vermişti. Bu açıklama mümkün görünmekle birlikte, yenilgiden sonra Aristagoras'ın yenilgiye kendi dışında bir neden göstermek için yaydığı bir mazeret de olabilir. Sonuç itibarıyla kent, bir kuşatma için iyi hazırlanmıştı ve dahası Nakşalılar Pers kuvvetleri karşısında kentlerini başarıyla savundular. Nakşa'nın dört ay boyunca inatla direnmesi sonucunda hem Pers tarafının, hem de Aristagoras'ın, seferin devamını getirecek parasal kaynakları artık tükenmişti. Kuşatmayı sürdürecek mali olanaklar kalmayınca, çaresizlik içinde kuşatma kaldırıldı, askerler gemilere bindirilerek İyonya'ya geri dönüldü.
Nedenleri
Herodot her ne kadar ayaklanmayı Aristagoras ve Histiaeus'un kişisel ihtiraslarına bağlıyorsa da, İyonya'nın iç dinamiklerinin ayaklanmak için olgunlaşmış olduğu açıktır. Yine Herodot'a göre ayaklanmayı hazırlayan birincil etmen, Pers Sarayı'nın, İyonya kent devletleri yönetimine tiranları getirmesiydi. Geçmişte zaman zaman tiranlar tarafından yönetilen Grek kent devletleri olmuşsa da bu hükûmet biçimi her seferinde, bir süre sonra çökmeye mahkûm bir hükûmet biçimi olmuştur. Fakat geçmişteki tiranlar, güç ve liderliğe az çok sahip yöneticilerdi. Oysa Pers Sarayı tarafından atananlar bu yönlerden daha sıradan insanlardı. Pers askerî gücü tarafından desteklenen bu tiranlar halk desteğine gereksinme duymuyorlardı ve bu yüzden yönetimler daha baskıcı ve keyfiydi.
Bu dönemde, Karadeniz, Çanakkale ve İstanbul Boğazları'nın batı kıyılarıyla Trakya kıyıları Pers kontrolüne geçmişti. Bu durumda Yunanistan ve Batı Anadolu kentlerinin bu bölgelerle ticareti kesilmiştir. Karadeniz kıyılarında özellikle Milet'in yaygın bir kolonileşmesi mevcuttur. Bu kıyılardaki Pers hakimiyetinin yarattığı ve ticareti ilgilendiren diğer bir sorun ise bu kolonilerden gelen buğdayın kesilmesidir. Diğer yandan Pers Sarayı, boyun eğdirdiği Batı Anadolu'daki tüm kent devletlerinden haraç alınıyordu. Esas olarak bu nedenlerle Aristagoras'ın hareketi bir kuru ot yığınına düşen kıvılcım gibi hızla yayılan etkilerle ayaklanmayı ateşlemiştir. Hemen her kent devletinde tiranlık yerine demokrasi hükûmet şekline geçilerek ayaklanma başlatılmış oldu.
Ayaklanma
Nakşa'yı feth etme yolundaki girişimin başarısızlığı Aristagoras için zor aşılacak sorunlar ortaya çıkarmıştır. Bir yandan, Artaphernes'e verdiği sözü yerine getirememiştir, diğer yandan da sınırlarını batı yönünde, hiçbir mali külfete katlanmadan genişletme beklentisi içine ittiği Pers Sarayı'nda düş kırıklığı yaratmıştır. Bu durumda, Satraplık'ın onu görevden alması kaçınılmaz gibi görünmektedir. Durumunu düzeltmek için giriştiği seferin sonucu, durumu daha da içinden çıkılmaz duruma sokmuştu. Pers Sarayı'ndaki itibar ve güven kaybını gidermek için yapabileceği hiçbir şey yoktu. Ayaklanma başlatmak için bir plan yapmaya başlamıştı ki tam bu sırada Pers başkenti Susa'dan bir adam geldi. Herodot bu adamın amcası Histiaeus'un kölesi olduğunu yazmaktadır. Histiaeus, en güvendiği kölesinin başını kazıtmış, kafatası derisine mesajını dövme ile yazdırmıştı. Saçlar uzayıncaya kadar beklemiş, sonra köleyi Milet'e göndermiştir. Köle, Aristagoras'tan saçlarını kazıtmasını istemiştir. Böylece mesaj görünür hale geldi. Mesajda Pers Kralına başkaldırması gerektiği yazıyordu. Histiaeus böylece rehine olarak tutulduğu Susa'dan Milet'e gönderileceğini umuyordu, kendisi için başka umut göremiyordu.
Bunun da etkisiyle ayaklanma başlatmak yönünde kesin kararını veren Aristagoras, MÖ 499 yılı baharında Milet'teki kendisine yakın bir grubun üyeleriyle bir toplantı düzenlemiştir. Durumu anlattı, Histiaeus'un mesajını ortaya koydu. Toplantıya katılanların biri hariç tümü de Herodot'a göre ayaklanma lehinde idi. Tarihçi Hekataios Pers Kralı'na karşı savaşılmaması gerektiğini ileri sürdü. Ancak kimseyi ikna edemeyince denizde güçlü olmayı sağlamalarını tavsiye etti. Bunu yapabilmek için de Krezüs'ün Didim Apollon Tapınağı'na bağışlamış olduğu hazineye el konulmalıydı. Hekataios Milet'in güçlü bir donanma için yeterince parası olmadığını biliyordu. Ancak önerisi üzerinde durulmadı ve ayaklanmaya karar verildi. İçlerinden biri Myus'a gönderdiler. Nakşa Seferi'ne katılan donanma henüz oradaydı. Amaç, katılan kent devletlerinin tiranlarını ele geçirmekti. Myus'ta halen Aiol ve Doris bölgelerinden Midilli, Mylasa (günümüzde Milas), Kyme gibi Grek kent devletlerinden birlikler ve tiranları vardı. Herodot açıkça böyle bir şey ifade etmese de, Aristagoras'ın tüm orduyu ayaklanmaya katılmak için kışkırttığı ve Pers kuvvetlerine destek sağlamaması için gemileri de kontrol altına aldığı ileri sürülmüştür. Bu durum, Perslerin İyonya'ya denizden bir saldırı başlatmalarının gecikmesini açıklayabilmektedir, yeni bir donanma kurmak gerekmiştir.
Hemen ardından Aristagoras bir tiran olarak konumunu terk ediyor, Milet'de demokrasiyi ilan ediyordu. Herodot, Aristagoras'ın politik gücünden böylesine vazgeçmesini (göz boyama olarak tanımlasa da) bir gösteri olarak görmemektedir, tümüyle pratik bir amacı vardır. Ona göre bu tutum, Miletlilerin tümüyle ayaklanmaya katılmasını sağlamak içindi. Ayaklanmayı diğer kent devletlerine yaymak için de gemilerde ele geçirilen tiranları kentlerine gönderdi. Bu kentlerin de desteğini kazanmak istiyordu. Diğer kent devletlerinde tiranlar alaşağı edildi. Mylasalılar tiranlarını surların dışına sürükleyip taşa tutarak öldürdüler. Bunun dışındaki kent devletlerinin tiranları ise sürgün edildi.
Aristagoras Önasya'daki tüm Grek dünyasını ayaklanma içine çekmeyi başardı. Fakat, Pers kuvvetleriyle savaşabilmek için güçlü müttefiklere de ihtiyaçları olduğunu da fark etmiştir. Bu düşünceyle MÖ 499 kışında bir triremeyle, savaş konularında en atak Grek kent devleti olan Sparta'ya gitmiştir. İlk önemli görüşmesi Sparta Kralı I. Kleomenes'le olmuştur. Aristagoras, Kral'ı ikna etmek için alışılageldik bir yol izledi, önce Spartalılar'ı övdü, sonra Pers silahlarının zayıflığını anlattı. Dedi ki, "Siz tüm dünyanın en iyi savaşçılarısınız" Persler'in savaşa yatkın olmadığını söyledi. "Pers askerleri" dedi, "Ok, yay ve kısa mızraklar kullanır. Ayaklarına pantolon giyer, başlarına türban takar. Onları yenmek öyle kolaydır ki!" Savaşın getireceği ganimetlerden söz etti, altın, gümüş, pirinç, ince işlenmiş kumaşlar, yük hayvanları, bunları saydı döktü. "Sizin olabilir, isterseniz eğer" dedi. Bunları anlatırken, her şeyi mahvedecek bir hata yaptı, ortaya bronz üzerine işlenmiş bir dünya haritası çıkarmıştı. Pers ülkesine giden yolu parmağıyla işaret ede ede kısa açıklamalar yaptı. Kilikya'ya gelince, "Her yıl krala 500 talent haraç öderler" dedi. Armenyalılar'dan söz etti, yüzlerce büyükbaş ve küçükbaş hayvanları olduğundan. En son Susa'yı, "Büyük Kral"ın sarayının olduğu kentti gösterdi. Sparta Kralı yanıtı için üç gün süre istedi ve günü geldiğinde, İyon Denizi'nden Pers Başkentine kaç günde gidilebileceğini sordu. Aristagoras'ın cevabı "üç ay"dı. Görüşme aşağı yukarı bu noktada sona erdi, Kral'ın cevabı olumsuzdu. Sparta Kralı I. Kleomenes, Pers ülkesinin ne kadar büyük olduğunu görerek teklifi reddetmiş olmalıdır. Ancak Aristagoras'ın devam eden tüm ısrarına karşın Sparta Kralı, Perslere karşı Grek liderliği yönündeki teklifi geri çevirdi. Aristagoras bunun üzerine Atina'ya gitmiştir. Zaten I. Kleomenes, gece olmadan Sparta'dan ayrılmasını emretmiştir. Atina ise kısa süre önce yönetimdeki tiranı devirip demokratik bir hükûmet şekli kurmuştu. Bu demokrasi uğruna mücadelelerinde Pers İmparatorluğu'ndan yardım istemişlerdi. Bu yardım karşılığında Pers hamiliğini kabul etmeyi önermişlerdi. Ne var ki birkaç yıl sonra Hippias yeniden iktidarı ele almak için Sparta'nın desteğinde girişimde bulunmuştu. Hippias'ın bu çabaları başarısız oldu ve Artaphernes'e sığındı. Orada Onu, Atina'ya boyun eğdirme konusunda kendisine yardım yönünde razı etmeye çalıştı. Atina Artaphernes'e elçiler göndererek onu tavır almaktan vazgeçirmeyi denediler. Fakat Artaphernes Hippias'ı bir tiran olarak başa geçirmeleri için talimat verdi. Bekleneceği gibi Atinalılar buna şiddetle karşı çıktı ve Pers imparatorluğu ile ilişkileri oldukça gergin bir duruma gelmiş oldu. Tüm bu olayların getirdiği noktada, zaten Pers İmparatorluğu'ndan düşmanca bir tutum bekleyen Atina, bu yüzden İyonya Ayaklanması'nı destekleyecek konumdaydı. Öte yandan gerçekte İyonya demokrasileri Atina örneğinden esinlenmişti. Dahası İyonya kentleri başlangıçta birer Atina kolonisiydiler. Bu etmenler de Atina'nın İyonya Ayaklanması'nı desteklemesinde kuşkusuz ki etkili olmuştur.
Aristagoras Eretria'yı da İyonya Ayaklanması'na yardım göndermek yönünde ikna etmede başarılı olmuştur. Herodot, Aristagoras'ın Atina'da, Sparta'da Kral'a söylediklerine benzer şeyler söylediğini yazmaktadır. Buna karşın Atinalılar'ı ikna etmiştir. Bu durumdan Herodot'un çıkardığı sonuç, kalabalıkların gözünün boyamanın, tek kişinin gözünü boyamaktan daha kolay olduğudur. Bir Spartalı'yı ikna edememiştir ama 30 bin Atinalı'yı "kandırabilmiştir". Ancak Eretria'nın bu yardımı gönderme nedenleri çok net açıklanmış değildir. Muhtemelen ticari nedenler önemli olmuştur. Eretria, Ege'deki Pers hakimiyetinin tehdit ettiği ticarete dayanan bir kentti. Bir diğer bakış açısından, Herodot, Eretria'nın bir süre önce Lelantine Muharebesi'nde kendisine destek veren Milet'e borcunu ödemek istediğini ileri sürmektedir.
İyonya taarruzu (MÖ 498)
Aristagoras kış boyunca ayaklanmayı alevlendirmek için çaba harcamıştır. Örneğin bir olayda, Trakyalı bir halk olan ve I. Darius tarafından Frigya'ya sürülen halka, ülkelerine geri döneceklerini vadetmiştir. Herodot, Aristagoras'ın bu işte tek amacının Pers yüksek komutanlığını kışkırtmak olduğunu yazmaktadır.
Sard taarruzu
Beşi Eretria'dan, yirmisi Atina'dan olmak üzere toplam 25 triremeden oluşan bir kuvvet, MÖ 498 baharında İyonya'ya gitmek üzere yola çıkmıştı. Herodot, Atinalı amiral Melanthius komutasında olan Atina filosundaki bu 20 geminin, hem Grekler hem de Persler için felaketlerin başlangıcını oluşturduğunu yazmaktadır. Filo esas İyonya kuvvetleriyle Efes yakınlarında birleşti. Milet kuvvetlerinin komutasını üstüne almayan Aristagoras general olarak kardeşi Charopius'u ve yine bir Milet'li olan Hermophantus'u atamıştır. Aristagoras'ın seçtiği hedef olan Artaphernes'in Satraplık başkentine ilerleyen bu kuvvete daha sonra Sard dağlarını aşarken Efesliler rehberlik etmişti. Pers savunması hazırlıksız yakalandı ve herhangi bir çatışma olmadan Grek kuvvetleri aşağı kenti tümüyle istila ettiler. Ancak Artaphernes halen önemli bir kuvvetle yukarı şehirdeki iç kaleyi tutmaktaydı. Kenti istila ettiler ama yağmalamadılar. Fakat askerlerden bir sazdan, ki pek çoğu öyleydi bir evi ateşe verince yangın kısa sürede kenti sardı. Kaledeki Pers kuvvetleri yanan şehir tarafından kuşatılmış oldular. Fakat savaşa devam etme olanağı kalmayan Grek kuvvetleri muharebeyi bırakarak Efes'e geri dönmek üzere yürüyüşe geçtiler. Aşağı kentteki yangın yayılınca alevler Kibele Tapınağı'na da sıçradı ve tapınak yandı. Persler daha sonra İyonyalılar üzerine yürürken ve tüm Batı Anadolu tapınaklarını ateşe verirken bunu bir bahane olarak kullanacaklardır.
Herodot, I. Darius'un Sard'ın yakıldığı haberini aldığında, önce kimin yaktığını sorduğunu yazmaktadır. I. Darius daha sonra Atina'dan intikam alma yemini etmiş, bir hizmetkarını, günde üç kez, "Efendi, Atinalıları hatırla" diyerek yeminini hatırlatmakla görevlendirmiştir.
Efes Muharebesi
Herodot, Sard'a saldırıldığı haberi üzerine Kızılırmak'ın batı kesimindeki Pers kuvvetlerinin toplandığını ve Artaphernes'e yardım için Sard'a doğru yürüyüşe geçtiklerini yazıyor. Bu kuvvetler Sard'a ulaştıklarında, Grek kuvvetlerinin henüz ayrıldıklarını öğrendiler ve onları izlemek üzere Efes yönünde yürüyüşlerine devam ettiler. Efes yakınlarında Grek kuvvetleriyle temasa geçildi. Grek kuvvetleri dönüp muharebe düzeni almak ve savaş için hazırlanmak zorunda kaldılar. Tarihçi Holland, ilk önce bölgeye ulaşan Pers kuvvetlerinin büyük bölümünün süvari kuvveti olduğunu ileri sürmektedir. Holland'a göre Grek kuvvetlerine ancak bu şekilde yetişebilirlerdi. Diğer açıdan bu son derece mantıklı bir açıklamadır. Yaya birlikler üzerine çullanan süvari için bir artçı müfreze tertipleyip, esas birliklerin geri çekilmesine olanak vermek gibi bir çözüm işe yaramazdı. Bu durumda İyonya ve müttefikleri, bütün kuvvetleriyle savaş düzeni alarak muharebeyi o hatta kabul etmek zorunda kalmış olmalıdır. Öte yandan, dönemin Pers süvarisi esas olarak ok ve mızrak taşıyordu ve taktikleri, düşmanlarını sürekli ok ve mızrak atışlarıyla yıpratmaya dayanıyordu ki ilerleyen yaya birlikler için bu taktik son derece yıpratıcı olacaktır.
Moralsiz ve yorgun Grek kuvvetleri Pers ordusu için kaçınılmaz olarak zayıf bir rakipti. Yine de muharebeden kaçınma olanakları yoktu ve savaşa girdiler. Eretrialı General Eualcides de aralarında olan birçoğu bu muharebede öldürüldü. İyonyalılar kendi kentlerinde savaşa devam etmek üzere çekilirken Atinalılar ve Eratrialılar gemilere kaçmayı başardı ve Yunanistan'a döndüler.
Ayaklanmanın yayılması
Diğer yandan Kıbrıs, Pers Kralı II. Kambises ordularının MÖ 525 yılında Mısır'ı istilasına kadar Mısır hakimiyeti altındaydı. Adadaki Pers hakimiyetinin güçlü dayanaklarından biri de, Ada'nın bakır yataklarını kontrolleri altında tutan Fenikelilerdi. Çok sayıda küçük krallıktan oluşan Kıbrıs siyasi yapısı içinde Salamis Kenti Krallığı zamanla güçlenmiş ve zenginleşmiş, başat güç haline gelmiştir. İyonya Ayaklanması başladığında, Ada'nın gelir kaynaklarından Pers Sarayı'na haraç vermekten kurtulmak isteyen, esasen çoğu Grek kökenli bu krallar, herhangi bir dış teşvik olmadan Pers hakimiyetine başkaldırdı. Ayaklanma, Ada'nın güney sahilinde Fenikeliler'in kontrolü altındaki Amathus dışındaki tüm şehir krallıklarına yayılmıştır. Kısa sürede ayaklanmanın önderi, Salamis Kenti Kralı Gorgus'un kardeşi Onesilus olmuştur. Onesilus, abisinin ayaklanmaya katılmak için ikna etmeye çalıştıysa da Gortus buna yanaşmadı. Bunun üzerine Onesilus, Gorgus'un kent dışında olduğu bir sırada kent kapılarını kapattırarak tahta el koymuş ve Gorgus'u kent dışında bırakarak etkisiz hale getirmiştir. Artık en güçlü ve en zengin kentin kralı olan Onesilus, Amathus dışındaki tüm Kıbrıs krallıklarını ayaklanma için yanına çekmeyi başardı. Ardından Amathus'u kuşattı.
Kıbrıs
Herodot'un anlatımında Efes Muharebesi'nden sonrası kronolojik olarak çok net değildir. Tarihçiler, Sard ve Efes Muharebelerinin MÖ 498 yılında olduğunu kabul ederler. Yine de Kıbrıs'ın MÖ 498'de ayaklandığı ve MÖ 497'ye kadar, kabaca bir yıl özgür kaldığı kabul edilebilir. Herodot'un anlatımıyla, I. Darius'un kızlarıyla evli olan Pers generalleri Daurises, Hymaees ve Otanis komutasında güçlü bir Pers ordusu Kıbrıs'a gönderilmiştir. Bunu haber alan Onesilus, İyonya'nın her yanına haberciler göndererek yardım istemiştir. Herodot, İyonyalıların uzun uzadıya düşünmeksizin Kıbrıs'a büyük bir kuvvet gönderdiklerini yazar. İyonya yardım için bir filo hazırladı ve bu filonun komutasına İyonya Birliği'nce komutanlar atandı.
Kilikya'dan denize açılan Pers kuvvetleri adaya çıkarak Salamis üzerine yürüdüler. Bu arada bir Fenike filosu da adaya ulaşmıştır. Aralarındaki anlaşmaya göre İyonyalılar denizde Fenike filosuna, karada da Kıbrıs kralları Pers ordusuna karşı savaşmıştır.
Karadaki savaşta Pers generali Artybius'un ölmesiyle Kıbrıs kuvvetleri bir başlangıç avantajı yakaladılar. Artybius'u, bir Karyalının yardımıyla Onesilus alt etmişti. Ancak muharebenin devamında Kourion Kralı Stesenor taraf değiştirerek ordusuyla birlikte Pers safına geçince Salamis savaş arabaları da taraf değiştirdi. Kısa sürede Kıbrıs kuvvetleri çözüldü ve kaçmaya başladılar. Ölen pek çok askerin yanı sıra Onesilus da savaş alanında ölmüştür. İyonya filosu ise denizdeki muharebe sırasında Fenike filosunu yenilgiye uğratmıştı. Ancak karadaki yenilginin haberini aldı ve derhal İyonya'ya dönmek üzere yelken açıldı. Kıbrıs'ta ise kentler birer birer düşürüldü. En uzun dayanan Soli olmuştur. Beş aylık kuşatmanın sonunda kent düştü.
Çanakkale Boğazı ve Marmara Denizi
Önasya'daki Pers kuvvetleri MÖ 497 yılında I. Darius'un üç damadı Daurises, Hymaees ve Otanis komutasında yeniden tertiplenmiştir. Sard'a saldırmış olan İyonya kuvvetlerini yenilgiye uğrattılar, izlediler ve onları gemilere sürdüler. Bu zaferden sonra kentleri aralarında paylaştılar.
Herodot'un bu anlatımı, Pers generallerin Kıbrıs'tan hemen sonra Batı Anadolu'da karşı saldırıya geçtiği anlamına gelmektedir. En büyük Pers ordusuna komuta eden General Daurises Çanakkale Boğazı bölgesini almıştır. Bu bölgedeki kentleri Dardanus, Abidos, Percote, Lampsacus ve Paesus'u, belirli bir plan dahilinde, Herodot'a göre birer günlük kuşatmayla ele geçirmiştir. Herodot'a göre Hellespont'a ve Karya'ya yönelik harekâtlar aynı yıl içinde olmuştur, tarihçilerin çoğu bu olaylar için MÖ 497 yılını öngörür. Ancak Karya'nın da ayaklanmaya katıldığı haberi gelince bu ayaklanmayı bastırmak için ordusuyla güneye hareket etmiştir. Karya'nın ayaklanmaya katılması MÖ 497 yılının ilk ayları olarak görülür.
General Hymaees ise Marmara Denizi yönünde ilerleyerek Cius'u almıştır. Daurises'in güneye hareket ettiğini öğrenince Çanakkale Boğazı üzerine yürüyerek Troas (günümüzde Biga Yarımadası) kentleri de dahil bir dizi Aiol kentini ele geçirmiştir. Ancak bu arada hastalandı ve hastalığının sonunda öldü, böylece başlattığı sefer yarım kaldı.
Marsyas Muharebesi
General Daurises ilerlemesine devam ederek Karya içlerine girmiştir. Karya kuvvetleri bu arada Maeander'in (Büyük Menderes Nehri) bir kolu olan Marsyas Çayı (günümüzde Çine Çayı ) üzerinde "Beyaz Sütunlar" olarak adlandırdıkları bölgede toplandılar. Kilikya Kralının bir akrabası Karyalılar'ın nehri geçip, böylece geri çekilmeyi önleyecek şekilde nehri arkalarına almalarını önerdi. Böylelikle askerler cesurca savaşacaklardı. Ancak bu fikir kabul edilmedi ve Pers kuvvetlerinin nehri geçmesine izin verilerek savaşa girildi. Burada amaç Pers kuvvetlerinin sırtlarını nehre dayamaları, böylelikle kaçmalarına olanak vermemekti.
Herodot'a göre Karyalılar, Pers sayı üstünlüğü karşısında ezilene kadar uzun bir süre inatla dövüştüler. Herodot savaşta 10 bin Karyalı'ya karşılık 2 bin Pers askerinin öldüğünü yazmaktadır.
Labranda Muharebesi
Marsyas Muharebesi'nden sağ kurtulan Karyalılar, Zeus'a adanmış kutsal bir koruluğa çekildiler. Buradaki duruma göre ya Pers kuvvetlerine teslim olacaklar ya da bütün bütün ülke içlerine çekileceklerdi. Ancak bu konu tartışılırken bir Milet ordusu onlara katıldı. Bu takviye kuvvetle savaşı sürdürmeye karar verdiler. Pers kuvvetlerinin Labranda'ya saldırmasıyla başlayan savaş daha da ağır bir yenilgiyle sonuçlanmıştır. Özellikle Milet kuvvetleri ağır kayıplara uğradılar.
Pedasa Muharebesi
Karya kuvvetleri karşısında art arda kazanılan bu başarılar General Daurises'i, Karya direniş noktalarına karşı harekete geçmeye cesaretlendirmiştir. Diğer taraftan Karyalılar savaşta kalmaya karar vererek, Pedasa yaklaşımında Pers ordusuna generalleri Mylasalı İbanollis oğlu Herakleides komutasında bir tuzak hazırlığına girişmişlerdir. Pers ordusu Pedasa'ya gece çöktüğünde ulaşmıştı. Bu, tuzağın etkisini bir hayli arttırmıştır. Sonuçta Pers ordusu imha olurken Daurises ve diğer Pers komutanlar Amorges, Sisimakes de öldürüldüler.
Herodot, Pers ordusunun Pedasa üzerine ilerlemesinin Labranda'dan hemen sonra olduğunu söyler. Fakat diğer yandan Pedasa Muharebesi'nin bir sonraki yıl, yani MÖ 496'da gerçekleştiğini ileri sürer ve bu sayede Karyalılar'ın zaman kazandığını ifade eder.