cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evlad-ı Fatihan
Kültürel ve sosyal yapı
Anadolu'dan yoğun olarak Karamanoğulları Beyliği topraklarındaki Konyar Sarı Yörükler göç etmişlerdir. Osmanlı İmparatorluğu idaresi, Karamanoğulları topraklarından göç ettirdiği Türkleri, Balkan topraklarına dağınık bir şekilde yerleştirmiştir. Böylece Anadolu’daki aşiretler arasında kan davası bitmiş ve Balkanlar Türkleştirilip İslamlaştırılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu sonrası
1912-1913 yıllarında Balkan Savaşları’nın Osmanlı İmparatorluğu tarafından kaybedilmesi, bölgedeki Türkler açısından büyük sorunlara sebep olmuştur. Yüzlerce yıldır bölgede yaşayan Türk nüfusun büyük bir kısmı çeşitli dönemlerde Türkiye’ye ve az bir kısmı da Avrupa ülkelerine göç etmek mecburiyetinde kalmıştır. Bütün bu göç hareketlerinin yanında, bugün de Balkan topraklarının çeşitli kesimlerinde Türk nüfus mevcuttur.
Elmadağ, Ankara
Elmadağ, Ankara'nın ilçelerinden biridir.
Coğrafya
İç Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Sakarya Bölümü’nde yer alan Elmadağ, Ankara’nın 41 km doğusunda adını aldığı Elmadağ’ın kuzeydoğu eteklerinde kurulmuş; çok eski bir yerleşim alanıdır.
Yapılan arkeolojik araştırmalardan elde edilen prehistorik eserler, Elmadağ ve çevresinin çok eski medeniyetlere sahne olduğunu göstermektedir. Bu araştırmalara göre MÖ 547'ye kadar Frigler ve Lidyalılar, MÖ 84'e kadar Persler ve değişik kavimlerin varlıklarını sürdürdüğü yöre bu tarihten sonra Roma İmparatorluğunun eline geçmiştir. 1071 Malazgirt savaşından sonra Anadolu’ya yerleşmeye başlayan Türkler 1073’ten sonra yörede etkin olmuşlardır. Anadolu’ya yapılan Moğol saldırılarından da nasibini alan yöre Moğol İmparatoru Baycu Noyan komutasındaki Moğol ordusu tarafından yakılıp yıkılmıştır.
Denizden yüksekliği 1135 m olan ve oldukça engebeli bir topoğrafyaya sahip olan ilçemizin batısı kısmen düzlüktür. Her tarafından derin vadilerle yarılmış yaylalar üzerinde aşınmış tepeler ve sırtlar yer alır. Güneybatısında 1862 m yüksekliğe sahip Elmadağ, kuzeyinde ise 1995 m yüksekliğinde kütle hâlinde İdris Dağı bulunur. İlçeyi boydan boya geçerek akan ve kuzeyde Kızılırmak ile birleşen Kargalı Deresi kar ve yağmur suları ile beslenen düzensiz bir rejime sahip bir akarsudur.
İlçemiz Perme-Trias yaşlı kalkerlerle, plosen formasyonları üzerinde yer alır. Bu alanın büyük bir kısmı mermerleşmiş beyaz kalker ile kaplıdır. Bazı kısımlarında ince kil tabakaları bulunur. Kalker tabakaları doğuda ve güneyde; yüzeyde görülürken batıya gidildikçe üzeri örtü tabakaları ile kaplıdır. Kargalı Deresi çevresinde dar bir şerit hâlinde kalınlığı fazla olmayan alüvyal topraklar yer alır. Kuzeybatısında plosene ait kırmızımsı esmer renkli killi seriler bulunur.
Yöre kışları soğuk ve sert geçen karasal iklimin etkisi altındadır. Yüksek ve dağlarla çevrili olması sebebiyle gece-gündüz ve yaz-kış sıcaklıkları arasında büyük farklılıklar görülür. Kar yağışları kasım ayında başlayıp nisan ayına kadar sürer. En fazla yağış ocak ayında görülür. Sonbahar mevsiminin son aylarında sis vardır. Rüzgâr her yönden esse de güneydoğu yönünden esen rüzgâr daha etkilidir.
Tarihçe ve tarihî eserler
İlçenin kuruluş tarihinin nereye kadar uzandığı kesin olarak bilinmemektedir. İlçenin yakınında Sungur yakınlarında bulunan heykel, küp, çanak, çömlek gibi kalıntılar incelendiğinde buranın çok eski dönemlerde yerleşmelere sahne olduğu anlaşılmaktadır. Bunlardan Hygeia (Sağlık Tanrısının Kızı Roma Dönemi) ve Asklepios (Sağlık Tanrısı Roma Dönemi) heykelleri Roma Dönemine, Yenipınar Mahallesi'ndeki Aşağı Cami Osmanlı dönemine ait kalıntılardır.
İlçenin yerleşmesine ait ilk belgeleri yaklaşık 400 yıl önce düzenlenen Ankara Şer'iye Mahkemesi sicillerinde görüyoruz. Yozgat Köyü adı ile anılan Elmadağ, bu dönemde Ankara'ya bağlı bir yerleşim yeri idi. Bu kayıtlardan Elmadağ'da kervanların konakladıkları bir Derbent köyü olduğu belirtilmektedir. İlk yerleşme bugünkü Yenipınar ve Yenidoğan Mahalleleri’nde olmuştur.
1785-1809 yılları arasında Ankara Sancağı, 13 kazadan meydana geliyordu. Bunlardan Kasaba-i Bala ve Çukurcak Nahiyesi’ne bağlı Yozgat Köyü (Asi Yozgat) görülmektedir. 1902 Yılında Ankara Vilayeti Salhanesi'nde Ankara ilinin 5 sancak ve 21 kazadan oluştuğu belirtilmektedir. Asi Yozgat, bu sancaklardan biri olan Ankara merkez sancağına bağlı Bala kazasına ait bir mahalledir. Kurtuluş Savaşı’na her şeyi ile katılan Elmadağlılar Atatürk Ankara'ya geldiğinde O’nu karşılayan Seymen Alayı'nın içerisinde de varlıklarını göstermişlerdir.
Yapılan arkeolojik araştırmalardan elde edilen prehistorik eserler, Elmadağ ve çevresinin çok eski medeniyetlere sahne olduğunu göstermektedir. Bu araştırmalara göre MÖ 547'ye kadar Frigler ve Lidyalılar, MÖ 84'e kadar Persler ve değişik kavimlerin varlıklarını sürdürdüğü yöre bu tarihten sonra Roma İmparatorluğu’nun eline geçmiştir. 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’ya yerleşmeye başlayan Türkler 1073’ten sonra yörede etkin olmuşlardır. Anadolu’ya yapılan Moğol saldırılarından da nasibini alan yöre Moğol İmparatoru Boycu Noyan komutasındaki Moğol ordusu tarafından yakılıp yıkılmıştır.
Mahalleler
Elmadağ'ın 30 mahallesinin 10'u merkezde bulunmaktadır. Merkez mahallelerinde 24.522 kişi (%54) yaşamaktadır. En uzak mahallesi ise 29,3 km uzaklıktaki Süleymanlı 'dır. İlçede nüfusu en fazla olan mahalle, 6.826 kişi ile Hasanoğlan Bahçelievler mahallesidir. Elmadağ'ın nüfusu 2017 yılında %3,05 artmıştır.
Km, kaymakamlığa olan uzaklıktır.
Yer tabakası
İlçe Perme-Trias yaşlı kalkerlerle, plosen formasyonları üzerinde yer alır. Bu alanın büyük bir kısmı mermerleşmiş beyaz kalker ile kaplıdır. Bazı kısımlarında ince kil tabakaları bulunur. Kalker tabakaları doğuda ve güneyde; yüzeyde görülürken batıya gidildikçe üzeri örtü tabakaları ile kaplıdır. Kargalı Deresi çevresinde dar bir şerit hâlinde kalınlığı fazla olmayan alüvyal topraklar yer alır. Kuzeybatısında plosene ait kırmızımsı esmer renkli killi seriler bulunur.
İklim
Yöre, kışları soğuk ve sert geçen karasal iklimin etkisi altındadır. Yüksek ve dağlarla çevrili olması sebebiyle gece-gündüz ve yaz-kış sıcaklıkları arasında büyük farklılıklar görülür. Kar yağışları kasım ayında başlayıp nisan ayına kadar sürer. En fazla yağış ocak ayında görülür. Sonbahar mevsiminin son aylarında sis vardır. Rüzgâr her yönden esse de güneydoğu yönünden esen rüzgâr daha etkilidir.
İdari durum
573 km² lik bir alan üzerinde kurulmuş olan ilçe; güneyinde Balâ, kuzeyinde Akyurt ve Kalecik, batısında Mamak ve Altındağ ilçeleri, doğusunda ise Kırıkkale ili ile çevrili bulunmaktadır. Kuruluş tarihi kesin belli olmamakla birlikte ilk olarak Eski Yozgat adıyla köy olarak kurulmuştur. 24.4.1928 tarihinde Küçük Yozgat adı ile bucak olmuş 02.11.1936 tarihinde belediye kurulmuş 01.04.1960 tarihinde de ilçe olmuştur. İlçe, 23 Temmuz 2004 tarih ve 25531 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile metropol ilçe statüsünü almıştır.
Ekonomi
İlçede M.K.E. kurumuna bağlı olarak faaliyet göstermekte olan barut ve roket fabrikaları yanında Roketsan Roket Fabrikası, Orica Nitro patlayıcı madde fabrikası, Baştaş ile yan kuruluşu Tam-Taş, Yibitaş çimento fabrikası, ÇimSA Ankara çimento fabrikası, Yataş, De'berenn, Öz Petek Bal fabrikası gibi özel şirketlerle 30’u aşkın kireç ocağı mevcuttur. İlçede ayrıca Çay-Kur Çay Paketleme fabrikası gibi Kamu İktisadi Teşekkülleri mevcuttur. Bu kurumlar nüfusun büyük bölümünü istihdam etmektedirler. İlçe Ankara-Samsun kara yolu üzerinde bulunması nedeniyle sanayi yönünden gelişmeye müsaittir. İlçe arazisinin tarımsal açıdan verimsiz olması faal nüfusu genellikle işçilik ve memurluğa yöneltmiştir. Çalışan kesim içinde işçiler çoğunluktadır. İlçede 7000’i aşkın konut bulunmaktadır. İlçe merkezi ve beldelerde konut yapımında kooperatifleşme oranında artış görülmektedir.
Eğitim ve kültür
İlçede eğitim halkın da katkısıyla 1938 yılında yapılan Küçük Yozgat İlkokulu ile Ortaöğretim 1940 yılında yapılan Ata Barut Ortaokulu ve 1969 yılında yapılan Elmadağ Lisesi ile başlamıştır. Bugün faaliyetlerine fen lisesi olarak devam eden ve bir dönem öğretmen lisesi olarak eğitim veren Hasanoğlan Atatürk Anadolu Öğretmen Lisesi, Köy Enstitüsü olarak kurulmuş ve 1941-1942 yıllarında ilk mezunlarını vermiştir. 1976-1977 öğretim yılında açılan Kız Meslek Lisesi ve 1978-1979 öğretim yılında açılan Endüstri Meslek Lisesi Millî Eğitim Bakanlığının 30.12.2002 tarih ve 2002/97 sayılı genelgesi ile M.E.B. Erkek Teknik Eğitim Genel Müdürlüğüne bağlı olarak tek müdürlük altında birleşerek METEM'e (Mesleki ve Teknik Eğitim Merkezi) dönüştürülmüştür. Lisenin bünyesinde torna-tesviye, elektrik, kimya, mobilya ve ağaç işleri, bilgisayar, nakış, dikiş, hazır giyim, çocuk gelişimi bölümleri bulunmaktadır. Ayrıca 1990 yılında kurulmuş olan Sağlık Meslek Lisesi sağlık memuru, ilk yardım teknisyenliği bölümlerinde Ankara ve diğer birçok ilden gelen öğrencilerin eğitimine katkıda bulunmaktadır. 2007 itibarıyla Ankara Üniversitesi Elmadağ Meslek Yüksekokulu ilçede eğitim öğretim vermeye başlamıştır. İlçede okuma-yazma oranı %99'dur. Tüm ilkokullar “Sekiz Yıllık Kesintisiz Eğitim” kapsamına alınarak İlköğretim okuluna dönüştürülmüştür. İlçede taşımalı eğitim uygulaması yapılmakta ve bu kapsamda 224 öğrenci bulunmaktadır. İlçede 6 lisede 201 öğretmen, 2809 öğrenci, 19 ilköğretim okulunda 341 öğretmen, 6327 öğrenci eğitim ve öğretime devam edilmektedir. İlçede 1962 yılından bu yana faaliyet gösteren Halk Eğitim Merkezi’nde kilim, nakış, bilgisayar, el sanatları, kalorifer ateşleyiciliği, resim, bağlama, gitar, ney, keman, drama, tiyatro, pilates, futbol, basketbol, voleybol, satranç, anne-çocuk sağlığı, hazır giyim, halk oyunları, makine tamir, Türk sanat müziği, kaynakçılık ve aşçılık kursları verilmektedir.
Beydere, Karakoçan
Beydere, Elazığ ilinin Karakoçan ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Elazığ il merkezine 116 km, Karakoçan ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
Camagüey
Camagüey, Küba'da yer alan bir şehir ve belediyedir ve sahip olduğu 321.000'den fazla nüfusla ülkenin üçüncü büyük şehridir. Camagüey İli'nin başkentidir.
Tarih
Camagüey, 1514 yılında Diego Velázquez de Cuéllar önderliğindeki bir grup İspanyol sömürgeci tarafından kuzey sahilinde Nuevitas olarak bilinen bir yerde kuruldu. (o zamanki adı Santa María del Puerto del Príncipe idi.) Şehir, İspanyollar tarafından Küba'da kurulan yedi orijinal yerleşim yerinden biriydi. Bölge, 1528'de Camagüey adlı bir Taíno köyünün bulunduğu yere taşındı.
1747 ile 1753 yılları arasında, o zamanlar Puerto Principe'nin Kaptan Valisi olan Luis de Unzaga, kısa süren bir savaşta çok kötüleşmiş kasabayı rehabilite etti ve Unzaga, La Merced kilisesini yeniden inşa etti.
İspanya'nın bağımsızlığının bir sonucu olarak bugünkü Camagüey adını aldığında yıl 1898'di. Yerel adı, Tínima ve Hatibonico nehirleri arasında komutasını icra eden ve o tarihte hem şehir hem de oluşturulan vilayet için onaylanan yerel şef Camagüebax'a atıfta bulunmak için zaten "El Camagüey" bölgesine atıfta bulunmak için kullanılıyordu.
Yeni şehir, pek çok dolambaçlı sokaklardan oluşan bir yerleşim planıyla inşa edildi. Farklı büyüklükte meydanlara açılan birçok çıkmaz sokak ve çatallı cadde vardır.
Bir açıklamaya göre, şehrin herhangi bir akıncıya karşı savunmasını kolaylaştırmak için tasarım gereği yapıldı; aynı duruma göre, şehirden tek bir çıkış olmasının nedeni, korsanların bir gün geri dönüp şehre girmeyi başarması durumunda, yerel halkın onları tuzağa düşürüp öldürmesi mümkün olacaktı.
Ancak yerel halk, bunu tartışarak, şehrin aslında plansız geliştiğini ve dolambaçlı sokakların, yerel kiliselerine yakın kalmak istemekle ilişkili geliştiğini iddia ediyor.
NGC 2029
NGC 2029, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir salma bulutsusudur. Gökyüzünde Kılıçbalığı takımyıldızı yönünde bulunur. İskoç astronom James Dunlop tarafından 1826 yılında 22,86 cm (9 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Atakent, Silifke
Atakent, Mersin ilinin Silifke ilçesine bağlı bir beldedir. ve Mersin'i Antalya'ya bağlayan D-400 karayolu üzerinde bulunmaktadır. Kızkalesi, Adamkayalar, Uzuncaburç gibi tarihi yerlere yakın olup, tarihi oldukça eskilere dayanmaktadır.
4 Şubat 1987 yılında eskiden bağımsız birer köy olan Susanoğlu, Sazbaşı ve Kapızlı köyleri birleştirilerek Atakent belediyesi oluşturuldu. Daha çok apartman şeklinde sitelerden oluşan yaklaşık 15.000 hane bulunmaktadır. Normalde 10.000 kişi civarında olan beldenin nüfusu yaz aylarında 75.000'i geçer. Tamamen kumdan oluşan plajı ve temiz deniziyle "Mavi Bayrak" kazanmış, güneyin en rağbet edilen alanlarından biridir.Mersin'in yansıra Adana, Hatay, Konya, Ankara'dan, ayrica başta Hollanda, Almanya, Fransa gibi Avrupa ülkeleri olmak üzere, Amerika, Kanada,Arjantin gibi Amerika ülkelerinden çok sayıda tatilci çeker. Bölgede lüks bir otel, çeşitli apart moteller ve pansiyonlar bulunmaktadır.
Ulaşım
Atakent'e karadan direkt ulaşım mümkündür. Mersin'e 70 km, Antalya'ya 410 km ve başkent Ankara'ya yaklaşık 530 km uzaklıktadır.
İPodLinux
Proje, 2009 senesinden beri atıl durumdadır ancak websitesi hala çalışmaya devam etmektedir. Özgür ve açık kaynak kodlu iPod yazılımlarının geliştirilmesi, Rockbox Project, zeroslackr ve freemyipod gibi projeler ile devam etmektedir. Bu projeler çoğunlukla iPodLinux'un yerini almıştır. Bazı üçüncü parti kurulumları hala mevcuttur.
Atakent, Silifke
Ulaşım
Adana Şakirpaşa Havaalanı'na 130 km, Taşucu Limanı'na yaklaşık 25 km uzaklıktadır.
Siteler
Susanoğlu plajı 70'li yıllarda bir çadırkent görünümünde iken 80'li yıllardan itibaren apartman bloklarından oluşan sitelerin yapılmasıyla yaz mevsiminde yerli turistlerin çok rağbet ettiği bir yazlık belde haline gelmiştir. Bu sitelerin çoğunda yüzme havuzu da vardır. En köklü ve önemli siteler; Öztez, Flamingo 6-7-10-11, Denizkent, Çıtak 2-3-5-7-8, Mermerkaya 1-2, Dolunay, Atılganlar, Dostlar, Aktaş, Işık, Öğretmenler, Aydınlar, Çapa, Susankent, Sabah, Mavi Deniz, Aşuroğlu, Aksay Apart Otel, Club Efes Otel, Ekil ve Güneyyurt siteleridir.
Tarihçe
Susanoğlu'nun antik ismi Korasion'dur. Geç Roma dönemine ait kent, İsauria valisi Flavius Uranius tarafından 367-375 yılları arasında kurulmuştur. Eskiden tamamen surlarla çevrili kentin batıdaki ana girişinde, kapısı üzerinde bulunmuş olan kitabede şöyle denilmektedir;
"'''Prenslerimiz Valetinian, Valens ve Gratian'ın idaresi altında yaşarken, İsauria Eyaletinin ünlü valisi Flavius Uranius bu ıssız yeri kendi düşüncesine uygun bir şekilde tüm masraflarını kendisi karşılayıp kent olarak yaptırdı'"
Şimdi topraklarla dolmuş olan eski bir limanın etrafında konuşlanmış, yay şeklindeki antik kentte iki ayrı nekropol, iki kilise, hamam, sarnıç ve ambar kalıntıları vardır.
Paslı
Atakent'in içinden kuzeye doğru giden asfalt yol üzerinde bulunan Türkmenuşağı Köyü'nü geçince 11. km'de Paslı'ya ulaşılır. Bu bölgede Roma dönemine ait evler, sarnıçlar, yapısı tamamlanmamış bir tapınak ile mezar kalıntıları bulunmaktadır.
Mezgit Kale
Paslı'nın 2 km doğusunda bir tepe üzerinde, Korkusuz Kral Anıtmezarı vardır. Yöre halkı tarafından Mezgit Kale olarak bilinen bu yapı, M.S. 2. yüzyıl veya 3. yüzyıl Roma dönemine aittir. Bu anıt mezar, yörenin en görkemli ve en iyi korunmuş yapısıdır. Mezar anıtın en önemli özelliği öndeki podyumun yan duvar taşı üzerine yontulmuş fallus kabartmasıdır. Fallus, döl ve dirim tanrısı Priapos mitini çağrıştırmaktadır. Anıtmezar civarındaki kayadan kesme büyük bir sarnıç ve zeytinyağı çıkarmada kullanılan dev taş silindir görülebilecek diğer kalıntılardır. Ayrıca anıt mezarın hemen arkasında içine beş kişinin rahatlıkla sığabileceği içi oyulmuş asırlık meşe ağacı bulunmaktadır.
Tekkadın
Paslı'dan sonra 4 km ileride geç Roma ve erken Bizans Medeniyetlerine ait yoğun kalıntıların bulunduğu bu ören yeri bulunmaktadır. Burada kaya mezarları, lahitler, aslan kapakları, nekropol, sarnıç, küçük bir kale, kilise ve onlarca ev kalıntıları vardır.
Billy Crudup
William Gaither “Billy” Crudup (d. 8 Temmuz 1968), Tony Ödülü sahibi Amerikalı oyuncu.
Biftek
Biftek (ingilizce beef steak ve fransızcalaştırılmış muadili bifteckten ), dana etinden dilim şeklinde kesilmiş, genellikle ızgara veya kızartma amacıyla hazırlanan et parçalarına verilen isimdir.
Biftek başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere Türkiye'nin de dahil olduğu birçok ülkelerde yaygındır. Bonfile veya antrikot gibi dana etinin yumuşak kısımlarından yapılan biftekler tercih edilir. Biftek kolay yenebilmesi için genellikle etin liflerine dik açıda kesilerek hazırlanır. Pişirildikten sonra soğumasına fırsat vermeden haşlanmış, kızartılmış veya püre edilmiş patatesle birlikte servis edilir.
Çeşitli ülkelerde hazırlanışı
ABD'de steakhouse adı verilen lokantalar tamamen biftek üzerinde ihtisaslaşmışlardır. ABD'de biftek genellikle 2–3 cm kalınlığında hazırlanır. Türkiye'de ise biftek genellikle 1 cm veya daha ince olarak kesilir. Etin pişirilmeden önce dövülmemesi gerekmektedir. Fransa'da bifteğin üzerine çeşitli soslar konur. Örneğin Chateaubriand dana etinin bonfile kısmından yapılmış üzerine şarap ve sote edilmiş soğandan yapılmış bir sosla servis edilen bir çeşit biftektir. Steak au poivre ise Fransız mutfağında karabiberli bir sosla hazırlanan bir biftek çeşididir.
Bulgar levası
Lev (, çoğul: ), Bulgaristan'ın para birimidir. 100 stotinkaya bölünmüştür (tekil: стотинка/stotinka, çoğulu: стотинки/stotinki). Lev para birimi kodu BGN olup simgesi лв şeklindedir.
Bulgaristan'ın Euro'ya geçişi
Bulgaristan'ın 2007 yılında Avrupa Birliği'ne tam üye olmasıyla beraber, ekonomik ölçütlerini AB standartlarına sokabildikten sonra, ülke Euro'ya geçmek mecburiyetindedir. Ancak gerekli ölçütler, yıllardır uğraşılmasına rağmen sağlanamamaktadır ve ülkenin günümüzdeki ekonomik durumuna bakılacak olursa söz konusu geçişin 2015 yılından önce gerçekleşmesi pek olası görünmemekteydi. Bulgar hükûmetinin hedefi 1 Ocak 2015 tarihinde Euro'ya geçebilecek şartları sağlayabilmekti. Bulgar Euro madeni paralarının arka yüzleri henüz tam olarak tasarlanmamıştır, ancak 2008 yılında yurt çapında yapılan bir ankette halkın %25.44'ü Madara binicisinin bir kabartmasının konulması yönünde kanaat belirtmiştir.
Bulgaristan ile ilgili bir diğer tartışma konusu da, Bulgaristan'ın Kiril alfabesini kullanan ilk Euro bölgesi üyesi olacak olmasıdır. Bilindiği üzere, euro banknotlarının üzerinde Latin ve Yunan alfabeleri ile EURO yazmaktadır. Avrupa Merkez Bankası, önce bunlara bir alfabenjn daha eklenmesinin çeşitli sorunlara yol açacağını belirtti. Bulgaristan ise ulusal telaffuzunun kullanımına aynen devam edeceği şeklinde cevap verdi. Tartışmalar, 2007 yılında Lizbon'da düzenlenen AB Zirvesi'nde son buldu. Buna göre, Bulgaristan'ın Euro alanına girmesiyle beraber, EURO sözcüğü tüm banknotlarda üç alfabe ile yer alacaktır. Yunanistan örneğinde olduğu gibi, Bulgaristan'da basılacak olan madenî paraların arka yüzlerinde Kiril alfabesi ile EURO (ЕУРО) yazacaktır. Tüm ülkelerde basılan madenî paraların ön yüzleri, eskisi gibi olacaklardır.
Coalville, Utah
Coalville, Amerika Birleşik Devletleri'nin Utah eyaletinde yer alan ve Summit ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 26 Kasım 2009 tarihinde 1.382'dir.
Miura Yarımadası
Miura Yarımadası (Japonca:三浦半島) Japonya'nın Kanagawa ilinde bulunan bir yarımadadır. Tokyo ve Yokohama'nın güneyinde uzanıp Tokyo Körfezi'ni doğudan, Sagami Körfezi'nden batıya doğru keser. Miura Yarımadası üzerinde Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi ve Kamakura gibi şehir ve kasabalar vardır.
Tsurugi Burnu
Tsurugi Burnu, 1871'de aydınlatmaya başlamış olan, Japonya'nın en eski batı tarzı deniz fenerine sahiptir. Yarımada, Tokyolular için popüler, turist çeken uğrak bir yerdir.
Amy Wong
Amy Wong, animasyon televizyon dizisi Futurama kurgusal karakter. Mars Üniversitesi'nde mühendislik okumaktadır, ve derslerine yardımcı olması için Planet Express'te staj yapmaktadır. (Daha çok Prof. Farnsworth'le aynı kan grubundan olduğu için yakınında tutulmaktadır.) Lauren Tom tarafından seslendirilir.
Zeliha Berksoy
Zeliha Berksoy (d. 27 Mart 1946, İstanbul), Türk tiyatro ve sinema oyuncusu, sanatçı.
1978'de İstanbul Devlet Konservatuvarı'nın (günümüzdeki Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı) Tiyatro Bölümünün kurulmasında görev aldı. 1990'da Bakırköy Belediye Tiyatrosu'nu kurdu ve beş yıl genel sanat yönetmenliğini sürdürdü. 2000’de Tiyatro Anasanat Dalı'nda profesörlük unvanı aldı.
Yaşamı
1946 yılında İstanbul'da doğdu. Annesi, opera sanatçısı Semiha Berksoy, babası piyanist Ercüment Siyavuşgil'dir. Annesinden dolayı çocukluğu operalar, Devlet Tiyatroları kulisleri, turneler, yurt dışı gezileri arasında geçti. Çocuk yaşta küçük rollerle sahneye çıkmaya başladı. 4 yaşında Shakespeare'in Yanlışlıklar Komedyası oyununda sahneye çıktı; 9 yaşında Köşebaşı oyununda dilenci bir çocuk rolünde, 11 yaşında ise Cadı Kazanı'nda Batty Parish rolünü oynadı.
Ankara Devlet Konservatuvarı'nın tiyatro bölümünde öğrenim gördü. Cüneyt Gökçer, Mahir Canova, Salih Caner ve Nurettin Sevim'in öğrencisi oldu. Beş yıllık eğitimini tamamladıktan sonra Ankara Devlet Tiyatrosu'nda stajyer olarak göreve başladı (1965). Refik Erduran'ın "Uçurtmanın Zinciri", Adalet Ağaoğlu'nun "Çatıdaki Çatlak", Barillet ve Grey'in "Kaktüs Çiçeği" oyunlarında başrol oynadı. Devlet Tiyatrosu Yönetim Kurulu tarafından ihtisasını yapması için Almanya'ya gönderilmesine karar verilen Berksoy, 1967'de Berlin' gitti. Berlin Devlet Tiyatrosu bünyesindeki Schiller Tiyatrosu'nda reji asistanı olarak görev aldı ve Brecht eserlerini sahnelemesi ile tanınan Berliner Ensemble Tiyatrosu'nda asistan öğrenci olarak eğitim gördü.
Türkiye'ye döndükten sonra Devlet Tiyatrosu'ndan ayrıldı. O dönemde Şişli Etfal Hastanesi'nde çalışan Yıldırım Aktuna ile 1970 yılında evlendi. Evlilikleri 1974 yılında sonlandı. Bu evlilikten "Oğul Aktuna adlı bir oğlu oldu.
Epik tiyatro anlayışıyla oyunlar yazan Vasıf Öngören'in ısrarlı talebiyle Zeliha Berksoy, Öngören'in 1966-1968 yıllarında yazdığı ve ilk defa 1969-1970 sezonunda Ankara Birlik Tiyatrosu'nda sahnelenen Asiye Nasıl Kurtulur? oyununa Asiye'yi canlandırdı ve bu oyunla adını Türkiye çapında duyurdu. Oyunda annesi Semiha hanım da, Asiye'nin annesi Zehra rolünü oynadı. Büyük başarı kazanan oyun, Ankara Birlik Tiyatrosu'nda iki yıl boyunca sergilendi.
1972 yılından itibaren Almanca olarak verdiği Brecht Konserleri'nin sahne yaşamında önemli bir yeri oldu. 1979 yılına Genco Erkal Brecht'in şiir, şarkı ve öykülerini Türkçe olarak "Brecht Kabare" adlı müzikli gösteri haline getirdi. 1970'li yılların sonlarında TRT televizyonunda ilk kez yayınlanan "Cabaret" adlı filmde Liza Minnelli'nin oynadığı Sally karakterinin Türkçe seslendirmesini de Zeliha Berksoy gerçekleştirdi.
1974 yılında İstanbul Devlet Konservatuvarı'nda sahne dersleri vermeye başladı. Bu kurumda Tiyatro Bölümünün kurulmasında görev aldı. 1982 yılında üniversite statüsüne giren ve Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nın adını alan okulda 2013 yılına kadar Tiyatro Ana Sanat Dalı Başkanlığı'nı sürdürdü. 2000 yılında profesör ünvanını aldı.
1989 yılında Yavuz Özkan'ın yönettiği "Filim Bitti" adlı filmde Kadir İnanır'la; İrfan Tözüm'ün yönettiği "İkili Oyunlar'da Tarık Akan ile başrolleri paylaştı.
1996 yılında Semiha Berksoy Opera Vakfı'nı kurdu. 2005–2009 yılları arasında Beşiktaş Belediyesi'nin davetiyle Beşiktaş Kültür Sanat Platformu’nun başkanlığını yürüttü.
Berksoy, 2009 yılının başında vizyona girmiş olan Güz Sancısı filminde Elena'nın babaannesi karakterini canlandırmıştır.
FC Nordsjælland
FC Nordsjælland ya da kısaca FCN 1991 yılında kurulmuş Danimarka'nın Farum şehri merkezli futbol kulübü. 1991 yılında şehrin iki takımı Farum IK ve Stavnsholt BK'nın birleşmesiyle Farum Boldklub adıyla kurulmuştur. 2011-12 sezonunda tarihindeki ilk Superliga şampiyonluğunu elde etmiştir.2012-13 yılında UEFA Şampiyonlar Ligi'nde mücadele etmiştir.Grubu son sırada tamamlayarak Avrupa'ya veda etmiştir.
Paladine
Paladine, Margaret Weis ve Tracy Hickman ikilisinin yazdığı Ejderha Mızrağı evrenindeki hayali karakterlerden biri ve üçlemenin başkahramanlarındandır.
Karakter geçmişi
Karakter gelişiminin başlarında, Paladine'ın avatar'ı olarak Huma Dragonbane karakteri tasarlanmıştı. Ancak, Tracy Hickman Fizban karakterini Paladine'ın avatarı olarak yarattı. Ejderha Mızrağı serisinin ilk romanı olan Güz Alacakaranlığının Ejderhalarında, kahramanların karşısına kendini "Fizban" olarak tanıtan beceriksiz, unutkan ve yaşlı bir büyücü olarak çıkar. Serinin devam kitaplarında da Paladine kendini sürekli Fizban olarak tanıtır. Ancak Fizban'ın göründüğünden daha fazla şey sakladığı zamanla anlaşılmaya başlar. Sonunda, kender olan Tasselhoff Burfoot ile olan dostluğunun gücü nedeniyle Paladine avatarı olarak "Fizban"ı seçer.
Ruhlar savaşından sonra dengenin bozulmaması için Takhisis nedeniyle tanrılığından vazgeçer ve kendini Valthonis (elf dilinde "Sürgün" anlamına gelir.) adında bir elf yapar.
Sembolleri ve isimleri
Paladine'ın diğer isimleri, Ejderha Şövalye, E'li, Platin Ejderha, Ejderha Efendisi, Yiğit Savaşçı, Bah'mut, Göklerin Bıçağı, Ejderhaların Lordu, Yüce Ejderha ve Platin Tüy olarak sıralanabilinir. Mızrak savaşı ve sonrasında ise Fizban ismiyle de tanınabilir.
Onun sembolleri, örs, gümüş üçgen, çam ağacı ve platin ejderha sayılabilir. Krynn'de gökyüzünün açık olarak göründüğü gecelerde Yiğit Savaşçı ya da Platin Ejderha olarak isimlendirilen yıldız takımı olarak da görülebilinir.
Güz Alacakaranlığının Ejderhalarının ilk bölümünde, Raistlin Majere gökyüzündeki Paladine ve Takhisis'in takım yıldızlarının eksik olduğunu fark eder ki bu da onların Krynn üzerinde avatar formlarında bulunduklarını belirtir. Bu daha sonra Raistlin'in Fizban ile tanışmasıyla kanıtlanır.
Böbrek
Böbrekler, omurgalılarda bulunan fasulye biçiminde boşaltım organlarıdır. 13 cm boyuna kadar olabilen böbrekler, boşaltım sisteminin bir bölümünü oluştururlar. Bu organlar, başta üre olmak üzere atıkları kandan süzer ve onları su ile birlikte idrar olarak boşaltırlar. Böbrekleri ve böbreklere etki eden hastalıkları inceleyen tıbbi dal nefrolojidir. Nefroloji, adını Yunanca "böbrek" anlamına gelen nephros sözcüğünden alır. Böbrek(ler) ile ilgili anlamında kullanılan renal sözcüğü ise Latince renalis sözcüğünden gelir. Böbreklerin içindeki süzme birimlerine nefron denir. Her böbrekte yaklaşık 1 milyon nefron bulunur.
Anatomi
İnsanlarda, böbrekler karın bölgesinin arka bölümünde, bir başka deyişle karınzarı arkası (retroperitonal) bölgesinde yer alırlar. İki tane bulunan (çoğu insanda tek böbrek bulunabilmektedir, ve bu insanlar bunun ayrımına varmadan sağlıklı bir yaşam sürdürebilirler) böbreklerden sağda olanı diyaframın hemen altında, ve karaciğerin arkasında (posterior), solda olanı ise diyaframın altında ve dalağın arkasında yer almaktadır. Böbreklerin ikisinin de üstünde böbrek üstü bezleri yer almaktadır. Böbreklerin konumları bakımından bakışımsız olmalarının nedeni karın boşluğunda büyük bir yer kaplayan karaciğerin, sağda bulunan böbreğin soldakine göre 1-2 santimetre daha aşağı bir konumda (inferior) bulunmasına neden olmasıdır.
Karınzarı arkasında bulunan böbreklerin boyutları 9 ila 13 cm arasında değişmekte, ve sol böbrek sağdakinden az da olsa biraz daha büyüktür. Yaklaşık 12. göğüs omuru ile 3. bel omurlarının (T12-L3) düzeyleri arasında yer almaktadırlar. Böbreklerin üst bölgeleri 11. ve 12. kaburgalarca korunmaktadır. Böbrek üstü bezleriyle birlikte böbrekler, yağ dokuyla çevrelenip (buna pararenal yağ denilmektedir), bu yapı da böbrek zarı (renal fasiya olarak da bilinir) ile bütünüyle sarılmış durumdadır. Yukarıda da belirtildiği gibi, böbreklerden biri ya da ikisi doğuştan bulunmayabilirler, ve bu duruma böbrek oluşmaması ya da renal agenez denilmektedir.
NGC 2030
NGC 2030, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir salma bulutsusudur. Gökyüzünde Kılıçbalığı takımyıldızı yönünde bulunur. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1826 yılında 22,86 cm (9 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Böbrek
Anatomi
Böbrekler, süzülmemiş kanı karın bölgesi aorttan ayrılan sol ve sağ böbrek atardamarları yoluyla almaktadırlar. Böbrekten dönen süzülmüş kan ise sağ ve sol böbrek toplardamarları yoluyla alt ana toplar damara döner. Böbreğe giden kan, kalbin pompaladığı toplam kanın (kardiyak debi) üçte birine ulaşabilir.
Doku bilimi (histoloji)
İlgili madde: Nefron
Genel
Böbrekten ayrılan idrar borusu (üreter) takip edilerek böbreğin içine ilerledikçe huni biçiminde bir boşluk olarak genişler; buna havuzcuk (pelvis) denilmektedir. Havuzcuktan da küçülerek ayrılan bölgelere büyük çanak (majör kaliks), bunlardan ayrılan daha da küçük bölgelere küçük çanak (minör kaliks) denmektedir. İnsan böbreğinde yaklaşık 12 adet küçük çanak bulunmaktadır. Böbrek, kesildiğinde, kabuk (korteks) ve öz (medulla) bölgelerinden oluştuğu görülür. Öz bölgede uçları papilla olarak bilinen piramitler bulunmakta, ve bunların her biri bir çanağa bağlıdır. Kabuk bölgesi dokusu her iki ardışık piramitler arasına sokulur ve bunlara Bertin sütunları denilmektedir.
Damarlar
Böbrekler damarlarca çok iyi bir biçimde beslenmekte ve vücut ağırlığının yalnızca %0.5'lik bir bölümünü oluştursa da, kardiyak debinin %25'ini alırlar, ve bu daha da artabilir. Kabuk bölgesi organın en çok damarlarının bulunduğu bölgedir, bu bölge böbreğe gelen kanın %90'ını toplar. Böbreğe gelen atardamar ön ve arka olmak üzere iki dala ayrılır. Bu dallardan, loplar arası damarlar ayrılıp loplar arasında ilerleyerek yayımsı damarlara ayrılır. Bu damarlar da kabuk ve öz bölgeler arasına yayılarak lopçuklar arası damarlara ayrılırlar. Lopçuklar arası damarlardan getirici damarlar ayrılıp yumakçık (glomerülus) yapısına girer.
Damarlar, yumakçık içinde daha da küçük dallara ayrılıp, 20 ila 40 arasında değişen kılcal damar kıvrımlarına dönüşürler. Bu kılcal damarlar yumakçık içindeki tampon bölge (mesenjium) ile çevrelenmiştir. Kılcal damarlar birleşerek yumakçıktan götürücü damarlar olarak ayrılırlar. Genel olarak, kabuk bölgesinin yüzeyine yakın olan nefronlardan ayrılan götürücü damarlar borucukları çevreleyerek peritubüler damar ağını oluştururlar. Öte yandan kabuk bölgesinin daha derinlerinde yer alan yumakçıklardan ayrılan damarlar vasa recta (dik damar anlamına gelmektedir) denen, öz bölgenin derinliklerine inen damarları oluştururlar. Bu damarlar öz bölgenin derinliklerine indikten sonra toplardamar olarak yukarı çıkarlar.
Böbrek damar atar ve toplar damar üzerinde ilgi çekici ve çoğu organlardan değişik olup, kendine özgü olan birkaç özelliği bulunmaktadır. Genellikle bir organa gelen atardamar küçük dallara ayrıla ayrıla atar damarcıkları (arteriyol) oluşturur. Bunlar da kılcal damarlara ayrılıp (dokuyla alyuvarlar arasında oksijen alışverişinin gerçekleştiği, ve kansıvısıyla dokular arasında besin öğelerinin ve dokulardaki atıkların alış-verişlerinin gerçekleştiği damar bölgesidir), kılcal damarlar da toplar damarcıkları, bunlar da birleşerek toplar damarları oluşturur. Böbrekte ise temiz kanı taşıyan getirici damarlar yumakçık içine girdikten sonra kılcal damarlara ayrılır, ve bunlar yumakçıktan ayrıldıktan sonra yine atar damarcık niteliğinde olan götürücü damarlara dönüşür. Özetle, böbrekte öbür organlarda bulunan temel atar damarcık-kılcal damar-toplar damarcık düzeni bulunmaz; yumakçık içinde bulunan kılcal damarlar iki atar damarcık arasında bulunmaktadır.
Yumakçık (Glomerül)
Yumakçıkların kılcal damarlarında duvarları delikli endotel (damarların en iç katmanında bulunan göze türü) gözeleri bulunur. Bu endotelin dışında ise iki katlı epitel gözeler bulunur. Endotele yakın olan iç epitel gözeleri (viseral) endotel dokudan yalnızca bir bazal zarı (epitel dokularda epitel gözenin en alt bölümünde bulunan, epiteli altındaki bağ dokudan ayıran zardır) ile ayrılır. Dış epitel gözeleri (paryetal) ise bowman kapsülü (yumakçığı çevreleyen yapı) üzerinde bulunmaktadır. Bu iki katlı epitel gözeleri arasındaki boşluğa da üriner boşluk (yumakçıktan süzülen kandan oluşan sıvının -süzüntü- geçtiği boşluk) denilmektedir.
Yumakçıkdaki kılcal damarların duvarlarındaki endotel gözelerin delikli olması, su ve küçük moleküllere karşı geçirgen olmasını, ve aynı zamanda 70 kilodaltondan büyük proteinlere karşı ise geçirimsiz olmasını sağlar. Ayrıca bazal zarın negatif yüklü (anyon) heparan sülfat ve başka anyonik molekülleri bulundurması pozitif yüklü moleküllere karşı geçirgenliğini arttırır. Bundan dolayı, kandaki yüksek derişimde bulunan Albumin proteini, negatif yüklü olmasından dolayı bu kılcal damarlardan süzülmez. Bu seçici geçirgenliği ayrıca süzme yarıklarının arasındaki böleçte bulunan proteinler de etkiler. Bu seçici geçirgenliği sağlayan moleküllerin genlerindeki değişinim sonucunda bu seçici geçirgenlik bozulabilir, ve ortaya nefrotik sendrom denilen klinik durum çıkabilir.
Borucuklar (Tubulus)
Borucukları çevreleyen epitel gözelerin yapıları ve buna bağlı işlevleri böbreğin katmanlarına göre değişiklik gösterir. Yakınsal borucuk gözeleri uzun mikrovilüsleri, çok sayıda mitokondrileriyle geri emilimde önemli rol oynar. Yakınsal borucuk gözeleri süzülmüş sodyumun ve suyun üçte ikisinin, ayrıca glikozun, potasyumun, fosfatın, amino asitlerin ve proteinlerin geri emiliminde büyük önem taşır. Aynı zamanda bu gözeler ağıların da geri emilimini yapar, ve ağılar bu gözelere zarar verebilir.
İşlevleri
Böbreklerin işlevleri beş çatı altında toplanabilir:
Böbreğin işlevlerinin daha iyi anlaşılması için böbrek fizyolojisinin iyi bilinmesi gerekir.
Atık ürünlerin atılması
Böbrekler yapım-yıkım sonucunda oluşan çeşitli atık ürünleri özellikle protein yapımı ve protein yıkımı sonucunda oluşan üreyi ve nükleik asitlerin yapım-yıkımı sonucunda oluşan ürik asidi, ve suyu vücuttan dışarı atar. Böbreklerin çalışmaması veya işlevini yapamaması durumunda bu atıklar atılamayacağı için sorun teşkil eder.
Vücut dengesinin (Homeostaz) sağlanması
Böbrekler vücut dengesinin sağlanmasında çok büyük önem taşır. İşlevleri arasında:
önemli yer tutar.
Böbrekler bu işlevlerin çoğunu öbür organlarla (özellikle kalp, iç salgı bezleri ve karaciğer) eş güdümlü bir biçimde gerçekleştirir. Böbrekler bu organlarla kandaki hormonlar yoluyla iletişir. Ancak, kan hacmini, basıncını algılama konusunda böbreğin içsel alıcıları bulunmaktadır.
Öz ayarlama mekanizması (tübüloglomerüler geribildirim): Bu mekanizma genel olarak, afferent arteriollerdeki miyojenik (kas dokusundan kaynaklanan) gerilim reseptörlerinin aktivitesi olarak kabul edilmektedir. Nefronlardaki macula densa hücreleri Na+ ve Cl- düzeyindeki değişikliklere duyarlıdır. Glomerüler hidrostatik basıncın artması ile glomerüler filtrasyon oranı (GFR) de artar. Bu artış; macula densa'ya gelen Na+ ve Cl- oranında da artışa neden olacaktır. Fizyolojik yanıt ise afferent arteriolün daralması ve mezangiyum hücrelerinin büzülmesidir.
Asit-baz dengesinin düzenlenmesi
Böbrekler kandaki pH'yi, H+ (protonun) ve HCO3- (bikarbonatın) derişimini ayarlayarak küçük bir aralıkta tutar. Bu konuda akciğerle eş güdümlü çalışır. Daha ayrıntılı bilgi için böbrek fizyolojisi maddesine bakınız.
Kan basıncının ayarlanması
Böbrekler kan basıncının düzenlenmesinde önemli rol oynarlar. Kansıvısındaki sodyum derişimi, kan hacmiyle ve dolayısıyla kan basıncıyla yakından ilgilidir. Nefronların içinde sodyumun (ve öbür elektrolitlerin) süzülmesini ve geri emilimini sağlayan yapılar bulunmaktadır. Ayrıca böbrek üstü bezlerinin Zona Glomerulosa bölgesinden salgılanan Aldosteron da böbreğin uç borucuklar ve toplama kanalları üzerinde etkisini göstererek kan basıncını ayarlamada önemli bir yer tutar.
Kansıvısı hacmi
Kansıvısının toplam derişimindeki (osmolalite) değişikler hipotalamustaki derişim-alıcılarınca algılanır. Hipotalamusun uzantısı olan hipofiz bezinin arka bölümü kansıvındaki derişimin artması üzerine vazopressin (ADH) salgılar. Bu da böbreklerin toplama kanallarına etkiyerek suyun geri emilimini arttırıp, idrarın daha derişik olmasına neden olur. Böylece böbrek, hipofiz beziyle eş güdümlü bir biçimde çalışarak kansıvısının hacmini dengede tutar.
Hormon salgılamak
Böbrekler eritropoetin (alyuvar yapımını uyaran hormon) salgılar. Ayrıca etkin durumda olmayan vitamin D'yi (önhormon) etkin duruma getirir.
Böbrek hastalıkları
Doğuştan bozukluklar:
Kistli böbrek hastalıkları:
Yumakçıktan kaynaklanan hastalıklar :
Borucuklardan kaynaklanan hastalıklar: Damarlardan kaynaklanan hastalıklar: Böbrek taşları: Böbrek urları:
Derekışla, Sungurlu
Derekışla, Çorum ilinin Sungurlu ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Çorum il merkezine 83 km, Sungurlu ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
Brubaker
Brubaker, 1980 yılı yapımı bir Amerikan sinema filmidir.
Konusu
Arkansas'taki Wakefield cezaevinde bazı olaylar gelişmektedir. En hafifi rüşvetle başlayan bu olumsuzluklar zincirinin dışarıya yansımayan halkaları, işkence, cinayet, yolsuzluk, cinsel taciz ve benzerlerinden oluşmaktadır. İdealist biri olan Henry Brubaker (Robert Redford), cezaevine müdür olarak atanır. Ancak görevine normal yollardan başlamak yerine içeriye bir tutuklu kılığında girerek olayları kendi görmek ister. İnsan haklarına yönelik çabaları, mahkûmlar arasında destek bulan Brubaker, cezaevi yönetiminin ve valinin hedefi haline gelmiştir.
Galata Mevlevihanesi
Galata Mevlevihanesi veya diğer adıyla Kulekapı Mevlevihanesi, Türkiye'nin İstanbul ilinin Beyoğlu ilçesinde bulunan eski bir mevlevihane. Günümüzde Galata Mevlevihanesi Müzesi adıyla müze olarak faaliyet göstermektedir.
1491 yılında İskender Paşa tarafından yaptırılan ve şehirdeki ilk mevlevihane olma niteliği taşıyan Galata Mevlevihanesi'nin ilk şeyhi Semâî Mehmed Dede idi. 1500'lerin ikinci yarısıyla 1600'lerin başı arasındaki süreçte Halvetilik tarikatına bağlı bir zaviye ve derslik olarak kullanıldı. Farklı zamanlarda çeşitli onarım ve ekleme çalışmalarının sonucunda bir külliye hâline geldi. 25 Ekim 1925'te çıkarılan tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması ve bazı unvanların yasaklanması ve kaldırılmasına dair kanun çerçevesinde faaliyetlerine son verildi. Bu dönemden sonra mevlevihanenin ana yapısı ilkokul ve lojman, diğer bölümleri ise farklı amaçlarla kullanıldı. Çeşitli girişimler sonucunda müzeye dönüştürüldü ve 27 Aralık 1975 günü Divan Edebiyatı Müzesi adıyla ziyarete açıldı. Bu tarihten sonra dönem dönem restorasyon çalışmaları yapıldı. 2007'de başlayan son restorasyonun ardından, 21 Kasım 2011'de Galata Mevlevihanesi Müzesi adıyla hizmet vermeye başladı.
Günümüzde mevlevihane bünyesinde semahane ve derviş odalarını kapsayan ana yapı, Halet Efendi Kütüphanesi, Sebili ve Türbesi, Şeyh Galib Türbesi, Hasan Ağa Çeşmesi, sarnıç, hâmûşân, Adile Sultan Şadırvanı ve çamaşırhane bulunmaktadır.
Tarihi
Mevlevihane yapılmadan önce ağaçlarla kaplı olan ve Bizans İmparatorluğu döneminden kalan Aziz Theodore Manastırı'nın da içinde bulunduğu arazinin, Osmanlı Padişahı II. Bayezid döneminde bostancıbaşı ve beylerbeyi olarak görev yapan İskender Paşa'ya tahsis edilmesinin ardından burada bir av çiftliği kuruldu. Afyonkarahisar Mevlevihanesi Şeyhi Semaî Mehmed Dede'nin burada bir dergâh yapmak istemesi sonucunda 1491 yılında, İskender Paşa tarafından mevlevihanenin yapımına başlandı. Rumeli Eyaleti sınırlarında bulunan Edirne'ye bağlı Vize kazasının Karabürçek köyünün gelirleri de İskender Paşa tarafından mevlevihaneye vakfedildi. Şehirdeki ilk mevlevihane olma niteliği taşıyan bu ilk yapıdan yalnızca Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'sinde bahsedilmekte olup; esere göre İskender Paşa, yüz derviş odası ile çevreye hâkim ve manzaralı bir avlu yaptırmıştı.
Kuruluşunun ardından mevlevihanenin şeyhliğine geçen Semâî Mehmed Dede bu görevi bir yıl kadar sürdürmesinin ardından 1492 yılında Afyonkarahisar'a dönerken; yerini vekaleten, İskender Paşa'nın vakıflarının kâtibi olan Ali Safaî Dede'ye bıraktı. Ali Safaî Dede'nin 1548'deki ölümüne kadar bu görevi sürdürmesinin ardından şeyhliğe Mahmud Dede geldi. Mahmud Dede döneminde mevlevihane ihmale uğradı ve Halvetilik tarikatının eline geçerek zaviye ve derslik olarak kullanıldı. 1608'de Konya'dan gelen Abdî Dede'nin Mahmud Dede'nin yerine geçmesiyle yapı yeniden mevlevihane olarak hizmet etmeye başladı. 1510'da, Kasımpaşa'da bulunan kendi arazisi üzerine bir mevlevihane yapmak üzere buradan ayrılan Abdî Dede'nin yerine, Konya'dan İstanbul'a Postnişin olarak tayin edilen İsmail Rusûhî Dede geçti. Bu görev değişiminin ardından Abdî Dede, şehrin üçüncü mevlevihanesi olan Kasımpaşa Mevlevihanesi'ni kurmuştu. Ankaralı olması nedeniyle İsmail Ankaravî olarak da anılan şeyhe, Mesnevî'nin en eski Türkçe açıklamasını oluşturmasından dolayı "Hazret-i Şarih" unvanı verilmişti. 1631 yılındaki ölümüne kadar görevini sürdüren İsmail Rusûhî Dede'nin türbesi mevlevihanenin avlusunda bulunmaktadır. Yerine gelen Âdem Dede dönemindeki 1649 yılında matbah emini (mutfaktan sorumlu kişi) Hasan Ağa tarafından biri avluya, diğeri ise mevlevihanenin aşağı tarafındaki Lüleci Hendek caddesinin köşesine olmak üzere iki çeşme yaptırıldı. 1650 yılında tersane ve matbah emini İsmail Efendi tarafından mevlevihanede birtakım imar faaliyetleri de yapıldı. 1652 yılında Âdem Dede'nin hacca gitmek için şehirden ayrılmasının ardından Mısır'da vefat etmesi üzerine yerine Arzî Mehmed Dede geldi. 1664 yılında vefat eden Arzî Mehmed Dede de mevlevihanenin avlusundaki kabristana gömüldü. Yerine atanan Derviş Çelebi'nin görevini yerine getirememesi üzerine görevi Naci Ahmed Dede devraldı. 1668'de Konya'dan gelen emir doğrultusunda şeyhliğinin kaldırılmasının akabinde Derviş Çelebi ikinci kez görevi devraldı. Yaklaşık bir yıl kadar görevini devam ettiren Derviş Çelebi, mevlevihane tarihinde iki farklı dönemde etkinlik gösteren ilk şeyh oldu.
1668 yılında şeyhlik görevine Gavsî Ahmed Dede geldi. 29 yıl kadar görevi yürüten Gavsî Ahmed Dede, 1697'deki vefatından sonra semahanenin girişine defnedildi. Yerine, damadı ve 18 yıldır mevlevihaenin neyzenbaşı olan Osman Dede geçti. 1730 yılı başlarındaki ölümüne kadar şeyhlik yapan Osman Dede'nin yerine oğlu Sırrî Abdülbâkî Dede geçerken; Osman Dede'nin cenazesi, kayınpederi Gavsî Ahmed Dede'nin yanına gömüldü. Sırrî Abdülbâkî Dede, 1751'deki ölümü sonrasında babasının yanına defnedildi. Bu dönemden sonra şeyhlik başka bir aileye geçti. Önce 1751-1761 yılları arasında Mehmed Şemseddîn Dede mevlevihanenin başına geçti. Ölümünün ardından mevlevihaneye defnedilen Mehmed Şemseddîn Dede'nin yerine kardeşi Îsâ Dede geldi. İsa Dede döneminde, 1766 yılında çıkan Tophane yangını sonucunda Galata Mevlevihanesi de yanarak kullanılmayacak duruma geldi. Aynı yıl, Padişah III. Mustafa'nın emri doğrultusunda bina emini olarak atanan Yenişehirli Osman Efendi tarafından mevlevihane yeniden yaptırıldı. 1771 yılında Îsâ Dede yerini, damadı Selim Dede'ye devretti. 1777'de Selim Dede vefat edip, avludaki türbeye gömülürken; Kasımpaşa Mevlevihanesi'nden gelen oğlu Mehmed Sâdık Dede Galata Mevlevihanesi'nin yeni şeyhi oldu. Bir yıl kadar görevini sürdüren Mehmed Sâdık Dede, yakalandığı vebadan öldü ve avludaki hâmûşâna gömüldü.
1778 yılında Galata Mevlevihanesi'nin başına, Kahire Mevlevihanesi'nden gelen Seyyid Abdülbâkî Dede geçti. Konya Mevlevihanesi'nde aşçıbaşı olan Hüseyin Dede 1781-1782 yılları arasında, yine Konya'dan gelen Bakkalzade Ali Dede ise 1782-1786 yılları arasında ise şeyhlik yaptı. Bakkalzade Ali Dede'nin şeyhliğinin kaldırılmasının ardından yerine tayin edilen Üsküdarlı Nûmân Dede, Üsküdar Mevlevihanesi'ni kurmak üzere 1790'da buradan ayrıldı. Şeyhlik Abdullah Dede'ye verilse de, kendisinin geliş yolculuğu sırasında vefat etmesi üzerine vekaleten görevi Bakkalzade Ali Dede üstlendi. Abdullah Dede'nin cenazesi ise mevlevihanenin hâmûşânına defnedildi. 9 Haziran 1791 tarihinde şeyhliğe Mehmed Esad Galib Dede (Şeyh Galib olarak da bilinir) atandı. Bu dönemde semahane yeniden inşa edilirken, ahşap derviş odaları yenilendi. Yapılan bu onarım ile ilgili 1791 tarihli bir kitabe de girişteki taç kapıya işlendi. 1798'de vefat eden Galib Mehmed Esad Dede, avluda yer alan türbeye defnedildi.
1798-1800 yılları arasında Mehmed Rûhî Dede, sonrasında ise 1816'da Beşiktaş Mevlevihanesi'ne geçinceye kadar Mahmud Dede şeyhlik yaptı. 1816'da göreve gelen Kudrettullah Dede döneminde; 1819 yılında Halet Efendi tarafından bir cephesi caddeye bakan iki katlı muvakkithâne, sebil ve kütüphane ile yine bir cephesi caddeye bakan kendi türbesi yaptırıldı, ahşaptan yapılan İsmail Ankaravî'nin türbesi yeniden inşa edildi, bahçeye mermer döşendi ve mezarlığa yaldızlı pirinç korkuluklar eklendi. Halet Efendi, 1819'da 266 cilt, 1821'de ise 547 cilt olmak üzere toplamda 813 adet eseri kütüphaneye bağışlarken; kütüphanenin yönetimi, kitapların korunması, çalışanların maaşı ve mevlevihanedeki dedelerin refahı için çoğu Yunanistan'da bulunan arazi ve çiftliklerini vakfetti. 1824 yılında çıkan yangında matbah, mescit ve dokuz derviş odası kullanılamaz duruma geldi. Kudretullah Dede 1828 yılında sadrazamlık makamına yazdığı dilekçeyle dervişlerin hâlen çadırlarda kaldığını belirterek, bu çadırların yıprandığı için gereğinin yapılmasını isterken; 10 Kasım 1828 tarihinde sadrazamlıktan gelen cevapla padişah tarafından yeni çadırlar verileceği bildirilmişti. Daha sonraları, Manas Kalfa tarafından yapılan onarım çalışmaları, 1835 yılında tamamlandı. 1847'de, Padişah II. Mahmud'un kızı Âdile Sultan tarafından mevlevihaneye birer sarnıç, şadırvan ve çamaşırhane yaptırıldı. 1851 yılında Padişah Abdülmecid Hasan Ağa Çeşmesi'nin onarımı ile matbahın inşasını gerçekleştirdi. 1859 yılında ise semahane, selamlık ve dergah odalarının bulunduğu ana yapı, günümüzdeki şekliyle inşa edildi. 1871 yılında Kudretullah Dede'nin vefat edip Halet Efendi tarafından yapılan türbeye defnedilmesinin ardından yerine oğlu Ataullah Dede şeyh oldu. Bu dönemde mevlevihaneye gelen kişi sayısı artış göstermiş ve çalışan sayısı artmıştı. 1885 yılındaki nüfus sayımına göre burada kalan ve çalışan 36 kişi bulunmaktaydı. Evkaf Nezareti'nin kararı sonrasında çıkarılan 12 Şubat 1908 tarihli buyruk gereğince 21.150 kuruşluk keşif masrafının İskender Paşa vakfından karşılanması kaydıyla, mevlevihane bir kez daha onarımdan geçti. 1909 yılında, sağlık sorunlarından ötürü Veled Çelebi'yi vekili olarak atayan ve 1910'da vefat eden Ataullah Dede, babası Kudretullah Dede'nin yanına gömüldü. Yerine ise mevlevihanenin son şeyhi olan Ahmed Celaleddin Dede atandı.