cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NATO
İlk operasyonlar
Soğuk Savaş sırasında NATO tarafından hiçbir askerî operasyon gerçekleştirilmedi. Soğuk Savaş sona erdikten sonra ilk operasyonlar 1990 ve 1991'de, Irak'ın Kuveyt'i işgali nedeniyle yapıldı. Havadan erken uyarı özellikli uçaklar Türkiye'nin güneydoğusuna gönderildi ve kısa süre sonra bölgeye birlikler sevk edildi.
Bosna-Hersek müdahalesi
Yugoslavya'nın dağılmasının bir sonucu olan Bosna Savaşı 1992'de başladı. Kötüleşen durum 9 Ekim 1992'de Bosna-Hersek'in iç kesimlerinde uçuşa yasak bölge ilan eden Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 816 sayılı kararının alınmasına yol açtı. NATO bu kararı 12 Ağustos 1993'te Uçuş Yasağı Harekâtı ile uygulamaya başladı. Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne karşı alınan silah ambargosu ve ekonomik yaptırım kararları, Haziran 1993'ten Ekim 1996'ya kadar Sharp Guard Harekâtı ile denizden de uygulandı. 28 Şubat 1994'te NATO, uçuşa yasak bölgeyi ihlal eden dört Bosnalı Sırp uçağını düşürerek savaş zamanındaki ilk eylemini gerçekleştirdi.
10-11 Nisan 1994'te Bosna Savaşı sırasında Birleşmiş Milletler Koruma Gücü, Gorajde güvenli bölgesinin korunması için hava saldırısı çağrısı yaptı ve NATO yönetimindeki iki ABD F-16 jeti Gorajde yakınlarındaki Bosnalı Sırp askerî komuta karakolunu bombaladı. Bu saldırı, 14 Nisan'da 150 Birleşmiş Milletler personelinin rehin alınmasına neden oldu. 16 Nisan'da bir Britanya Sea Harrier'ı Gorajde üzerindeyken Sırp güçleri tarafından düşürüldü. Srebrenitsa Katliamı'ndan sonra Sırp Cumhuriyeti Ordusu'na karşı Ağustos 1995'te Kararlı Güç adı verilen iki haftalık bir NATO bombardıman operasyonu başlatıldı.
O yıl yapılan NATO hava saldırıları, 14 Aralık 1995'te Dayton Anlaşması'nın imzalanmasıyla Yugoslav Savaşları'nın sonlanmasına yol açtı. Bu anlaşma çerçevesinde NATO, Operation Joint Endeavor kapsamında BM komutasındaki IFOR barış gücünü bölgeye gönderdi. Yaklaşık 60.000 NATO askerinden oluşan barış gücüne NATO üyesi olmayan ülkelerin askerleri de katıldı. Bir süre sonra bu, 32.000 asker ile başlatılan daha küçük SFOR kuvvetine dönüştürüldü. SFOR tarafından Aralık 1996'dan beri sürdürülen görev, Aralık 2004'te European Union Force Althea'ya geçti. Üyelerinin öncülüğünün ardından NATO, bu operasyonlar için NATO Madalyası adlı bir hizmet madalyası dağıtmaya başladı.
Kosova müdahalesi
KKO ayrılıkçıları ve Kosova'daki Arnavut sivillere Slobodan Milošević'in Sırp güçleri tarafından yapılan baskıları durdurmak için, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 23 Eylül 1998'de ateşkes talep eden 1199 sayılı kararı geçirdi. ABD Özel Temsilcisi Richard Holbrooke öncülüğünde yapılan müzakereler 23 Mart 1999'da koptu. Holbrooke konuyu NATO'ya devretti ve örgüt 24 Mart 1999'da, 78 gün sürecek olan bir bombardıman başlattı. Müttefik Güç Harekâtı o zamanki Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nin askerî gücünü hedef aldı. Kriz sırasında NATO, uluslararası tepki güçlerinden biri olan Avrupa Müttefik Komutanlığı Mobil Kuvveti'ni de Albania Force (AFOR) adıyla, Kosova'dan gelen mültecilere insani yardım yapması için Arnavutluk'a konuşlandırmıştı.
Operasyon aralarında Belgrad'daki Çin Büyükelçiliği'nin bombalanmasının da bulunduğu yüksek sivil kayıplardan dolayı eleştirilse de, Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milošević'in 3 Haziran 1999'da uluslararası bir barış planının şartlarını kabul etmesiyle Kosova Savaşı sona erdi. 11 Haziran'da ise Milošević, BMGK'nin 1244 sayılı kararını kabul etti ve NATO'nun KFOR barış gücü BM öncülüğünde kuruldu. Bir milyona yakın mülteci Kosova'yı terk etti. Şiddet caydırıcılığının yanında KFOR, insani görevleri korumakla da görevliydi. Ağustos-Eylül 2001'de ittifak ayrıca Makedonya'daki etnik Arnavut milisleri silahsızlandırmak için Zorunlu Hasat Harekâtı'nı başlattı. 1 Aralık 2013 itibarıyla 31 ülkeden 4.882 KFOR askeri, bölgede görev yapmaya devam etmektedir.
ABD, Birleşik Krallık ve pek çok diğer NATO üyesi, 1999'da Sırbistan'a karşı gerçekleştirilen eylem gibi NATO askerî müdahalelerinin BM Güvenlik Konseyinin onayına gereksinim duyduğu yönündeki çabalara karşı çıkarken Fransa ve diğerleri, ittifakın BM onayına ihtiyacı olduğunu iddia etti. ABD-Birleşik Krallık tarafı bunun ittifakın otoritesini sarsacağını, Çin ile Rusya'nın Güvenlik Konseyi'ndeki veto haklarını Yugoslavya'ya yapılan müdahaleyi engellemek için kullanabileceğini ve aynısını NATO müdahalesi gerektiren gelecekteki çatışmalarda da yapabileceğini, böylece kuruluşun tüm gücünün ve amacının etkisiz hâle geleceğini belirtti. Soğuk Savaş sonrası askerî ortamı tanıyan NATO, Nisan 1999'daki Washington zirvesinde çatışmaların önlenmesi ve kriz yönetimini vurgulayan İttifak Stratejik Konsepti'ni kabul etti.
Afganistan Savaşı
2001'de ABD'de gerçekleştirilen 11 Eylül saldırıları, NATO tarihinde ilk kez Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesinin uygulanmasına neden oldu. Maddeye göre bir üyeye yapılan saldırı tüm üyelere yapılmış sayılmaktaydı. 4 Ekim 2001'de NATO, saldırıların 5. madde hükümlerine uygun olduğuna karar verdi. NATO'nun saldırılara karşı gerçekleştirdiği sekiz resmî eylemin arasında Eagle Assist Harekâtı ile teröristlerin veya kitle imha silahlarının dolaşımını engellemeyi ve genel olarak gemi trafiğinin güvenliğini arttırmayı hedefleyen, 4 Ekim 2001'de başlatılan Akdeniz'deki Etkin Çaba Harekâtı da bulunmaktaydı.
31 Temmuz 2006'da ISAF, Afganistan'ın güneyinde ABD yönetimindeki terör karşıtı bir koalisyonun gerçekleştirdiği askerî operasyonları da devraldı. Güneydeki çatışmaların şiddetinden dolayı, 2011'de Fransa ittifakın çabalarını güçlendirmek için Mirage 2000 savaş uçaklarından oluşan bir filonun Kandehar'a gönderilmesine izin verdi. 2012 Chicago zirvesinde NATO, Afganistan'daki savaşı bitiren ve NATO öncülüğündeki ISAF güçlerinin Aralık 2014'ün sonunda ülkeden ayrılmasını içeren bir planı destekledi. Aralık 2014'te ISAF dağıtıldı ve Kararlı Destek Misyonu hayata geçirildi.
Irak eğitim görevi
Ağustos 2004'te Irak Savaşı sırasında NATO, Irak güvenlik güçlerini ABD öncülüğündeki MNF-I ile birlikte desteklemek için NATO Eğitim Görevi - Irak adlı görevi başlattı. NATO Eğitim Görevi - Irak (NTM-I), Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1546 sayılı kararı uyarınca görev yapan Irak Geçici Hükûmeti'nin ricası üzerine oluşturuldu. NTM-I'ın amacı, Irak'ın kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek etkili ve sürdürülebilir bir kapasiteye ulaşabilmesi için Irak güvenlik güçlerinin eğitim yapı ve kurumlarının gelişimine katkı sağlamaktı. Bir savaş görevi olmayan NTM-I, NATO'nun Kuzey Atlantik Konseyinin siyasi kontrolündeki farklı bir görevdi. Çalışmalarının ağırlığı eğitim ve danışmanlık üzerine olan misyonun etkinlikleri Iraklı yetkililer ve aynı zamanda NTM-I'ın komutanlığını yapan ABD yönetimindeki Deputy Commanding General Advising and Training ile birlikte düzenlenmekteydi. Eğitim görevi 17 Aralık 2011'de resmen sona erdi.
Aden Körfezi'nde korsanlıkla mücadele
17 Ağustos 2009'da NATO, Aden Körfezi ve Hint Okyanusu'nun deniz trafiğini Somalili korsanlardan korumak ve bölge ülkelerinin donanma ve sahil güvenliğine destek olmak için savaş gemileri gönderdi. Diğer ülkelerin gemilerinin yanında çoğunlukla ABD savaş gemilerinin katıldığı bu operasyon Kuzey Atlantik Konseyi tarafından onaylandı. Okyanus Kalkanı Harekâtı, Dünya Gıda Programı'nın bir parçası olarak Somali'de yardım dağıtan Müttefik Destek Harekâtı gemilerini korumaya odaklanmaktadır. Çin ve Güney Kore de etkinliklere katılmak için savaş gemilerini gönderdi. Harekât ile korsan saldırılarının kesilmesi, gemilerin korunması ve bölgedeki genel güvenlik seviyesinin yükseltilmesi amaçlanmaktadır.
Libya müdahalesi
Libya İç Savaşı sırasında protestocular ile Muammer Kaddafi yönetimindeki Libya hükûmeti arasında şiddet arttı ve 17 Mart 2011'de ateşkes ve sivillerin korunması için askerî müdahale çağrısı yapan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1973 sayılı kararı kabul edildi. Aralarında pek çok NATO üyesinin de bulunduğu bir koalisyon kısa süre sonra Libya üzerinde uçuşa yasak bölgeyi uygulamaya başladı. 20 Mart 2011'de NATO üyeleri, Birleşik Koruyucu Harekâtı ile NATO Daimi Deniz Görev Grubu 1 ve NATO Daimi Mayın Karşıtı Tedbir Grubu 1 gemilerini ve ek olarak NATO üyelerinin gemi ve denizaltılarını kullanarak Libya'ya silah ambargosu uygulanmasını kararlaştırdı. Operasyonun amacı, yasak silah veya paralı asker taşıdığından şüphelenilen gemilerin takibini, bildirimini ve gerekirse bağlantı kesimini yapmaktı.
Üyeler
NATO'nun, topraklarının büyük bir kısmı Avrupa ve Kuzey Amerika'da bulunan otuz bir üyesi vardır. Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 6. maddesine göre NATO'nun "sorumluluk bölgesi" Atlas Okyanusu'ndaki Yengeç Dönencesi'ne kadardır ve bu yüzden bazı üye ülkeler tamamen kapsanmamaktadır. Antlaşmanın ilk görüşmeleri sırasında ABD, Belçika Kongosu gibi sömürgelerin antlaşmaya dâhil edilmemesi konusunda ısrar etti. Buna rağmen Fransız Cezayiri, 3 Temmuz 1962'de bağımsızlığını elde edene kadar örgütün parçası olarak kaldı. Bu yirmi dokuz üyenin on ikisi, örgüte 1949'da katılan kurucu üyelerdir; diğer on yedi üye ise yedi genişleme süreci sonunda örgüte katıldı. Az sayıda NATO üyesi ülke GSYİH'sinin yüzde iki ve daha fazlasını savunmaya harcamaktadır, ABD ise NATO savunma harcamalarının dörtte üçünü gerçekleştirmektedir.
Genişleme
Yeni üyeliklerin çoğu, aralarında eski Varşova Paktı üyelerinin de bulunduğu Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinden gerçekleşmektedir. Örgüte katılım, bireysel Üyelik Eylem Planları ile yürütülmektedir ve şu anki üyelerin ayrı ayrı onayını gerektirmektedir. Şu anda Bosna-Hersek ve Makedonya olmak üzere NATO'ya katılma sürecinde olan iki aday ülke vardır. Makedonya'nın katılımı, üyeliğin gerekliliklerini Arnavutluk ve Hırvatistan ile aynı anda yerine getirmesine rağmen Makedonya adlandırma sorunu çözülmediği için Yunanistan tarafından engellendi. Yeni ve olası üyeler, bu süreçte birbirlerine destek olmak için 2003'te Adriyatik Sözleşmesi'ni oluşturdular. Örgüte üyeliği hedefleyen bir diğer ülke olan Gürcistan'a, 2008'de Bükreş'te düzenlenen zirvede ittifaka davet edileceğine dair söz verildi; ancak 2014'te ABD Başkanı Barack Obama, ülkenin "şu anda üyelik yolunda" olmadığını söyledi.
Rusya örgütün daha fazla genişlemesine, Sovyetler Birliği Cumhurbaşkanı Mihail Gorbaçov ile Avrupalı ve Amerikalı müzakereciler arasında gerçekleşen ve Almanya'nın barışçıl bir şekilde yeniden birleşmesine izin veren uzlaşmaya aykırı olduğu gerekçesiyle karşı çıkmaktadır. NATO'nun genişleme çabaları genellikle Rusya hükûmeti tarafından, bir Soğuk Savaş girişimi olan Rusya'nın kuşatılması ve izole edilmesinin devamı olarak görülmektedir, gerçi Batı'dan da bu yönde eleştiriler gelmektedir. Ukrayna'nın NATO ve Avrupa ile olan ilişkileri, siyasi açıdan bölünmelere yol açtı ve 2014'te Rusya yanlısı Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç'in devrilmesiyle sonuçlanan "Euromaidan" protestolarının düzenlenmesinde etkili oldu. Mart 2014'te Başbakan Arseniy Yatsenyuk, Ukrayna'nın NATO üyeliği peşinde koşmadığı konusunda hükûmetin duruşunu yineledi. Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko, NATO üyeliği hedefi doğrultusunda 29 Aralık 2014'te ülkesinin bağlantısızlık durumunu ortadan kaldıran tasarıyı imzaladı; ancak katılımdan önce referandum düzenleneceğini belirtti. Ukrayna, Bireysel Ortaklık Eylem Planına (BOEP) sahip sekiz Doğu Avrupa ülkesinden biridir. 2002'de başlatılan BOEP'ler, NATO ile ilişkilerini derinleştirme yeteneğine ve siyasi iradesine sahip ülkelere açıktır.
2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası
2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı istila etmesinin ardından, Finlandiya ve İsveç'teki kamuoyu, NATO üyeliğini ilk kez karşı çıkanlardan daha fazla desteklemekle birlikte, keskin bir şekilde NATO'ya katılma lehinde değişti. 30 Mart 2022'de yapılan bir anket, Finlerin yaklaşık % 61'inin NATO üyeliğinden yana olduğunu, % 16'sının karşı ve % 23'ünün kararsız olduğunu ortaya koydu. 1 Nisan'da yapılan bir anket, İsveçlilerin yaklaşık % 51'inin NATO üyeliğinden yana olduğunu, % 27'sinin ise aleyhte olduğunu ortaya koydu. Finlandiya Parlamentosu o yıl NATO üyeliği konusunu tartışmaya karar verdi. Analistler, Finlandiya ve İsveç'in, 1995'te AB'ye katılma kararlarını nasıl koordine ettiklerine benzer şekilde, NATO üyeliği konusundaki kararlarını koordine etmelerini bekliyorlardı, ancak Finlandiya'nın biraz daha erken katılması bekleniyor.
Nisan ayının ortalarında, Finlandiya ve İsveç hükûmetleri NATO üyeliğini araştırmaya başladılar ve hükûmetleri bu konuda güvenlik raporları hazırladı. Analistler, hem Finlandiya'nın hem de İsveç'in NATO'ya katılmasının muhtemel olduğuna ve her iki ülkenin de üyelik başvurularını Haziran ayı gibi erken bir tarihte sunacağını belirttiler. Finlandiya ve İsveç, başvuruları onaylanırsa, muhtemelen birkaç ay kadar kısa bir süre alabilecek olan NATO üyeliğini hızlandıracaklardır. Nisan ayı sonlarında, bir Fin haber kuruluşu, Finlandiya ve İsveç'in Mayıs ayında NATO üyeliğine başvurmayı kabul ettiğini, ancak her iki hükûmetin de henüz nihai bir karara varmadığını bildirdi. İki İskandinav ülkesinin eklenmesi NATO'nun Kuzey Kutbu, Kuzey ve Baltık bölgelerindeki yeteneklerini önemli ölçüde genişletecektir. Finlandiya ve İsveç'in potansiyel üyeliği, Baltık devletlerinin eklendiği 2004 yılından bu yana en önemli NATO genişlemesi olarak görülüyor.
15 Mayıs 2022'de Finlandiya hükûmeti, parlamento onayına tabi olarak NATO üyeliğine başvuracağını duyurdu. 17 Mayıs'ta Finlandiya parlamentosu 188-8 lehte oy kullandı. Ancak Türkiye, iki ülkeyi Türkiye'nin terör örgütü olarak belirlediği PKK ve YPG ile bağlantılı olmakla suçlayarak Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasına karşı çıktı.
Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasına karşı olduğunu dile getirerek, iki ülkeyi Türkiye'nin terör örgütleri olarak tanımladığı iki Kürt grubu olan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ve Halk Savunma Birlikleri'ne (YPG) destek sağlamakla suçladı. 28 Haziran'da Madrid'de düzenlenen bir NATO zirvesinde Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in üyelik hedeflerini desteklemeyi kabul etti. 5 Temmuz'da 30 NATO büyükelçisi, İsveç ve Finlandiya'nın katılım protokollerini imzaladılar ve 28 Haziran'daki NATO zirvesinin kararlarını resmen onayladılar. Bu, çeşitli hükûmetler tarafından onaylanmalıdır; Macaristan ve Türkiye dışındaki tüm ülkeler 2022'de onaylamıştı. 30 Mart 2023'te Türkiye parlamentosu Finlandiya'nın üyelik teklifini onaylayarak Finlandiya'nın katılımının önündeki son engeli de kaldırdı. Aynı tarih itibarıyla İsveç'in başvurusu halen Macaristan ve Türkiye tarafından onaylanmayı beklemektedir.
Finlandiya, 4 Nisan 2023'te resmen NATO'ya katıldı.
Ortaklıklar
Avrupa Birliği (AB), NATO ile 16 Aralık 2002'de Berlin Plus anlaşmasının altında bir dizi düzenlemeyi imzaladı. Bu anlaşmayla AB'ye uluslararası bir krizde bağımsız hareket etmek istediğinde, NATO'nun görev almak istememesi durumunda örgütün varlıklarını kullanma olasılığı tanındı. Örneğin 1982 tarihli Lizbon Antlaşması'nın madde 42(7) hükmüne göre "Eğer bir üye devlet kendi topraklarında silahlı bir saldırıya uğrarsa, diğer üyeler ellerinden gelen bütün yollarla yardım yükümlülüğü altındadır". Antlaşma NATO'nun altıncı maddesi gereği küresel olarak Yengeç Dönencesi'nin kuzeyi ile sınırlı olan bölgelerde uygulanmaktadır Böylece aynı zamanda AB üyesi de olan BİO ülkeleri için bir "ikili yapı" sağlandı.
Ek olarak NATO, pek çok NATO üyesi olmayan ülkeyle iş birliği yapmakta ve çalışmalarını tartışmaktadır. Akdeniz Diyaloğu İsrail ve Kuzey Afrika ülkeleri ile benzer şekilde iş birliği yapmak için 1994'te kuruldu. İstanbul İş Birliği Girişimi 2004'te Orta Doğu ülkeleri için Akdeniz Diyaloğu ile aynı doğrultuda bir diyalog forumu olarak oluşturuldu. Katılımcı dört ülke ayrıca Körfez İş Birliği Konseyi üyesidir.
Japonya ile siyasi diyalog 1990'da başladı ve o zamandan beri ittifak, bu iş birliği girişimlerinin hiçbirine dâhil olmayan ülkeler ile kademeli olarak ilişkilerini geliştirdi. 1998'de NATO, ilişkilerin kurumsallaştırılmasına izin vermeyen, fakat müttefiklerin iş birliğini arttırmaya yönelik arzularını yansıtan bir genel kurallar bütünü oluşturdu. Kapsamlı tartışmaların ardından 2000'de müttefikler "Temas Ülkeleri" terimi üzerinde uzlaştı. 2012'de ittifak bu grubu, korsanlığa karşı operasyonlar ve teknoloji takası gibi konuları görüşmek üzere bir araya gelen, "küresel ortaklar" adlı bir gruba dönüştürdü. Temas ülkeler olan Avustralya ve Yeni Zelanda ayrıca AUSCANNZUKUS stratejik ittifakının üyesidir ve temas ülkeler ile NATO üyeleri arasındaki benzer bölgesel veya ikili anlaşmalar iş birliğine katkı sağlamaktadır. NATO'nun ortaklarına sunduğu tüm iş birliği etkinliklerine erişimi olan Kolombiya, NATO ile iş birliği yapan ilk ve tek Latin Amerika ülkesi oldu.
Yapılar
NATO'nun ana merkezi Belçika'nın başkenti Brüksel'in Haren belediyesinde yer alan Léopold III/Leopold III-laan Bulvarı, B-1110 numaralı binadır. İnşaatı 2010'da başlayan ve 2016 yazında tamamlanan €750 milyonluk yeni merkez binasının açılışı 25 Mayıs 2017'de yapıldı. Jo Palma tarafından tasarlanan 250.000 m²'lik komplekste 3.800 kişi çalışmaktadır. İlk binadaki sorunlar, 1967'deki inşaatın aceleye gelmesinden kaynaklanmaktaydı; çünkü o dönemde NATO, Fransa'nın çekilmesi nedeniyle merkezini Paris'ten taşımak durumunda kaldı.
Merkezdeki çalışanlar üye ülkelerin ulusal delegelerinden oluşmaktadır. Bunlara sivil ve askerî irtibat büroları ile buradaki görevliler, partner ülkelerin diplomatik misyonları ve diplomatları ile üye ülkelerin silahlı kuvvetlerinin çalışanlarının yer aldığı Uluslararası Personel ve Uluslararası Askerî Personel bölümleri dâhildir. NATO'ya destek olmak için Atlantik Konseyi/Atlantik Antlaşma Derneği hareketi altında sivil toplum üyelerinin grupları da ortaya çıkmıştır.
Yeni merkez binasının maliyeti NATO'nun web sitesindeki 23 Mayıs 2017 tarihli "NATO'nun yeni merkezi" adlı sayfada yer almazken Daniel Halper, NATO'nun web sitesindeki Şubat 2017 tarihli "Yeni NATO merkezi" adlı sayfayı kaynak göstererek The Washington Free Beacon'ın 25 Mayıs 2017'deki sayısında maliyetin $1,23 milyar olduğunu bildirdi.
NATO Konseyi
30 üye ülke tarafından yönetilen NATO içinde kararların nasıl alınacağı Kuzey Atlantik Antlaşması ve diğer sözleşmeler tarafından belirtilmektedir. 29 üyenin her biri NATO'nun Brüksel'deki merkezine bir delegasyon veya misyon göndermektedir. Her delegasyonun üst düzey kalıcı üyesi Daimi Temsilci olarak bilinmekte ve genel olarak üst düzey bir memur veya deneyimli bir elçi olmaktadır. Pek çok ülke Belçika'daki elçiliği yoluyla NATO'da diplomatik misyon bulundurmaktadır.
Haftada en az bir kez toplanan ve NATO'da etkili yönetim ve karar yetkisi bulunan bir idari organ olan Kuzey Atlantik Konseyi Daimi Üyeler'den oluşmaktadır. Zaman zaman konsey, dışişleri bakanları, savunma bakanları ile devlet ve hükûmet başkanlarının katıldığı daha üst düzey toplantılar gerçekleştirmektedir ve NATO'nun politikaları ile ilgili önemli kararlar genellikle bu toplantılarda alınmaktadır. Fakat toplantıların seviyesi, konseyin yönetim ve karar alma yetkisi ile kararlarının statüsü ve geçerliliğini etkilememektedir. ABD, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve İtalya gayriresmî bir tartışma grubu olan Quint üyesi kabul edilmektedir. NATO zirveleri de genişleme gibi karmaşık kararların alındığı bir platformdur.
Kuzey Atlantik Konseyinin toplantılarına NATO Genel Sekreteri başkanlık etmektedir ve karar alınması gerektiğinde oybirliği ve genel uzlaşı aranmaktadır. Çoğunlukla oy veya karar bulunmamaktadır. Konseyde veya konseyin alt komitelerinde temsil edilen hiçbir ülke tam bağımsızlığını ve kararlarının sorumluluğunu kaybetmemektedir.
NATO Parlamenter Asamblesi
NATO'nun geniş stratejik hedeflerini NATO Parlamenter Asamblesi (NATO-PA) belirlemektedir. Yıllık oturumlarda ve yıl içinde bir kez daha bir araya gelen asamble, Daimi Üyeler veya NATO'ya büyükelçi atayan üye ülkelerin ulusal hükûmetlerinin parlamenter yapılarıyla direkt olarak etkileşim kurmaktadır. NATO Parlamenter Asamblesi, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyelerinin yasa koyucularından ve on üç yedek üyeden oluşmaktadır. Bundestag'ın Savunma Komitesi'nin Başkan Yardımcısı ve Hristiyan Demokrat Birliği'nin bir üyesi olan Alman siyasetçi Karl A. Lamers, 2010'da asamblenin başkanı oldu. Fakat asamble resmî olarak NATO'dan farklı bir yapıdır ve NATO Konseyi'nin güvenlik politikalarını tartışmak için NATO ülkelerinin temsilcilerini bir araya getirmeyi amaçlamaktadır.
Asamble NATO'nun siyasi bütünleşme kuruluşudur ve NATO Konseyi'nin siyasi politika ve gündemini beş komitesinin raporlarıyla oluşturmaktadır: Bu raporlar, ulusal siyasal süreçler yoluyla üye ülkelerin ulusal hükûmetleri ve NATO yönetimini ve örgütsel yönetim varlıklarını etkileyenler tarafından kabul edildiği üzere, hız ve yön sağlamaktadır.
Askerî yapılar
NATO'nun askerî operasyonları NATO Askerî Komite Başkanı tarafından yönetilmektedir ve NATO içinden gelen personel tarafından desteklenen kıdemli bir ABD subayı ile kıdemli bir Fransız subayı tarafından komuta edilen iki Stratejik Birlik'e bölünmüştür. Stratejik Komutanlar tüm yönetimde ve kendi komuta alanlarına giren ittifakın tüm askerî işlerinin idaresinde Askerî Komite'ye karşı sorumludur.
Her ülkenin delegasyonunda bir Askerî Temsilci ile o ülkenin Uluslararası Askerî Personel tarafından desteklenen silahlı kuvvetlerinden kıdemli bir subay bulunmaktadır. Üye ülkelerin gönderdiği Askerî Temsilciler, NATO'nun siyasi otoritelerine NATO bölgesinin ortak savunması için gerekli görülen önlemleri önermekle sorumlu olan Askerî Komite'yi oluşturmaktadır. Komitenin asıl rolü askerî politika ve stratejilere yön vermek ve bu konularda önerilerde bulunmaktır. Komite ayrıca temsilcileri kendi toplantılarına katılan ve konseyin otoritesi altında ittifakın askerî işlerini idare eden NATO'nun Stratejik Komutanları'na askerî konularda rehberlik etmektedir. NATO Askerî Komite Başkanlığını 2018'den beri Hava Mareşali Sir Stuart Peach üstlenmektedir.
Konsey gibi bazen Askerî Komite de daha yüksek seviyeli toplantılar yapmaktadır. Bu toplantılara her ülkenin silahlı kuvvetlerinin en kıdemli subayı olan Genelkurmay Başkanları katılmaktadır. 1966'da NATO'nun bütünleşik askerî komutasından ayrılan ve 1995'te yeniden katılan Fransa, 2008'e kadar Askerî Komite'de yer almamaktaydı. Fransa, NATO'ya tekrar katılana kadar Savunma Planlama Komitesi'nde temsil edilmemekteydi ve bu Fransa ile NATO üyeleri arasında anlaşmazlıklara yol açıyordu. Irak Savaşı'na giden süreçte yaşananlar bu durumu gözler önüne serdi. Komitenin operasyonel çalışmaları Uluslararası Askerî Personel tarafından desteklenmektedir.
NATO'nun komuta yapısı Soğuk Savaş boyunca ve bunun sonrasında gelişme gösterdi. NATO için bütünleşik bir askerî komuta yapısı NATO'nun olası bir Sovyet saldırısına karşı uzun vadede savunmasını arttırması gerekeceği netlik kazanınca ilk kez 1950'de kuruldu. Nisan 1951'de Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı (SHAPE) ve bunun merkezi kuruldu. Daha sonra dört ikincil merkez Kuzey ve Orta Avrupa, Güney Bölgesi ve Akdeniz'e eklendi.
1950'li yıllardan 2003'e kadar Stratejik Komutanlar Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Komutanı (SACEUR) ve Atlantik Müttefik Yüksek Komutanı (SACLANT) idi; fakat şimdiki düzenleme üstün sorumluluğunu, NATO güçlerinin dönüşümü ve eğitiminden sorumlu olan Müttefik Dönüşüm Komutanlığı (ACT) ile dünya genelindeki NATO operasyonlarından sorumlu olan Müttefik Harekât Komutanlığı (ACO) arasında ayırmaktadır. 2003'ün sonundan başlayarak NATO, birliklerin komuta edilişini ve dağıtımını, aralarında Avrupa Kolordusu, Alman/Hollanda Kolordusu, Kuzeydoğu Çok Uluslu Kolordusu, NATO İtalyan Hızlı Dağıtım Kolordusu ile Müttefik Harekât Komutanlığı'na rapor veren Yüksek Seviyede Hazırlıklı Acil Müdahale (HRF) deniz güçlerinin de bulunduğu pek çok NATO Hızlı Dağıtım Kolordusu kurarak yeniden yapılandırdı.
2015'in ilk aylarında, Donbass Savaşı'nın yeni başladığı dönemde, NATO bakanlarının toplantılarında, gerektiğinde Baltık ülkelerini savunmak için Kuzeydoğu Çok Uluslu Kolordusu'nun büyütülmesine ve Romanya'da yeni bir Güneydoğu Çok Uluslu Tümeni kurulmasına karar verildi. Ayrıca NATO'nun Doğu Avrupa'daki yeni üyelerinin savunması için yapılacak hazırlıkları düzenlemek için altı tane NATO Kuvvet Entegrasyon Birimi kurulacaktı. Güneydoğu Çok Uluslu Tümeni, 1 Aralık 2015'te etkinleştirildi.
Soğdya
Soğdya (Özbekçe: Sugʻd; Tacikçe: Суғд - Eski Farsça: Suguda; Farsça: سغد; Antik Yunanca: Σογδιανῆ), Orta Asya'da geniş tarihi ve coğrafi bir alan.
MÖ 6. yüzyılda yazılı olarak belirlenen Soğdiana adı İran halklarından Soğdlar'ın yerleşik oldukları bölgeyi niteler. Behistun yazıtlarında, I. Darius MÖ 552 - 485 yılları arasında İran'ı yönetmiş olan imparator zamanında Soğd'lar eski bir İran dini olan Zerdüştlüğe inanırlardı.
Dillerine Sauzina derler. Moğol istilası sırasında yüzbinlerce Soğd'un Orta Asya'dan batıya ve güneye doğru sürüklendikleri ve küçük bir nüfuslarının tarihi topraklarında kaldıkları bilinmektedir. Tacikistan dağlarında dili olduğu gibi koruyan tahmini 30 kişidir.
İran ve Anadolu yaylalarına göçen Soğdlar, Farsça ve Türkçe konuşan topluluklar tarafından yutulmuş ve özümsenmişlerdir. Yine de Anadolu'nun doğusunda bir miktar Soğd'un kendi dilleriyle varlıklarını sürdürebildikleri tespit edilmiştir.
Divân-ı Lügati't-Türk'te Soğd: "Balasagun ile Buhara ve Semerkand arasında Türkleşmiş bulunan bir ulus." diye geçer.
Yönetim merkezi
Yönetim merkezi, bir bölgesel yönetimin veya yerel yönetimin merkezi, bir ilçe kasabası veya bir belediyenin merkezi yönetiminin bulunduğu yerdir.
Türkiye
Ankara, Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti, Ankara ilinin ise yönetim merkezidir.
Belçika
Belçika'da başkent, Belçika'nın on ilinden her birinin yönetim merkezidir. Bu şehirlerin üçü aynı zamanda kendi ilinin adını taşır (Antwerp, Liège ve Namur).
Ürdün
Ürdün Haşimi Krallığı'nda yönetim merkezleri "başkentler" veya nahiyeler olarak bilinir. Nahiyeler, alt bölgeler (kada), ilçeler (liwa) veya valilikler (muhafazah) sorumluluğunda olabilir.
Lüksemburg
Lüksemburg, iki adli bölgeye (Lüksemburg Şehri, Diekirch), üç idari bölgeye (Lüksemburg Şehri, Diekirch, Grevenmacher), dört seçim çevresine (seçim bölgelerine), on iki kantona ve ayrıca 105 belediyeye (Lüksemburgca: Gemengen) bölünmüştür.
Arrondissementler, ilçeler ve kantonlar her birinin merkezi olan bir yönetim merkezine sahiptir ve bu merkezlerin adıyla anılır. Aynı durum, birden fazla kasaba veya köyden oluşan her bir belediye için de geçerlidir. Genellikle (birkaç istisna dışında), belediye, belediye yönetim merkezinin adıyla anılır.
İsviçre
Başkent terimi, her İsviçre kantonunun başkenti için kullanılır. 26 kantonun 16'sında, bölge bölgelere ayrılmıştır. Her bir ilçenin de bir başkent adı verilen bir konumu vardır ve her birinin bir prefekti bulunur.
Tunus
Başkent terimi, her bir yönetim biriminin (bölge) başkentini belirtmek için kullanılır. 24 yönetim biriminden her biri, ilçeler olarak adlandırılan alt birimlere ayrılmıştır ve her bir ilçenin bir merkez şehri, ilçe başkent olarak görev yapar.
Birleşik Krallık
Birleşik Krallık'ta başkent, yerel bir yönetimin merkezini ifade eder ve bu, bir kontluğun tarihi başkentiyle ayrı bir yapıdır.
Buket Uzuner
Buket Uzuner (3 Ekim 1955, Ankara), Türk roman, öykü ve gezi edebiyatı yazarıdır.
Hayatı
Biyoloji ve çevre bilimi eğitimi alan Uzuner, Türkiye'de Hacettepe Üniversitesi ve ODTÜ'de, ayrıca Norveç, ABD ve Finlandiya'daki üniversitelerde çalışmalarda bulundu. Kuzey Afrika, Kuzey Amerika ve Avrupa'da uzun yıllar geçiren Buket Uzuner, İstanbul'da yaşamaktadır.
Başarıları
Balık İzlerinin Sesi romanı ile 1993 yılında Yunus Nadi Roman Ödülü' ne lâyık görülen Uzuner, Kumral Ada Mavi Tuna romanı ile 1998 yılında İstanbul Üniversitesi Yılın Romanı ödülünü aldı. 1996 yılında Iowa Üniversitesi tarafından onur üyeliğine kabul edildi.
Diğer dillere çevrilen eserleri
Kumral Ada Mavi Tuna adlı romanı, Mediterranean Waltz adı ile Yunanistan, İsrail, Romanya ve Güney Kore'de, Ada d'Amber adıyla İtalya, Ambar Ada adıyla İspanya'da yayımlandı. İstanbullular romanı ise ABD ve İspanya'da yayımlanmış olup Bulgaristan, Macaristan ve Arnavutluk'ta yayına hazırlanmaktadır. Ayrıca İngiltere'de kısa öykülerden oluşan A Cup of Turkish Coffee adlı kitabı yayımlandı. Yazarın Uzun Beyaz Bulut-Gelibolu romanı da Yunanca yayımlanmıştır.
37. Waffen-SS Gönüllü Süvari Tümeni Lützow
37. SS Gönüllü Süvari Tümeni "Lützow", Şubat 1945'te 8. SS Süvari Tümeni "Florian Geyer" ve 22. SS Gönüllü Süvari Tümeni "Maria Theresia"'dan geriye kalan birliklerden oluşturulmuştu. Aynı zamanda bu tümende Almanya ve Macaristan'da yaşayan etnik Alman kökenli 16-17 yaşlarında genç erkeklerden oluşturulan 8. SS keşif taburu da vardı.
Tümenin ilk komutanı SS-Oberführer, Waldemar Fegelein idi. Fakat Mart ayında daha başarılı bir komutan olan SS-Standartenführer Karl Gesele tümen komutanlığına atandı.
Tümen, savaşın son haftalarında Sovyetlere karşı 6. Panzer Ordusunun bir parçası olarak savaşta yer aldı. Daha sonra Mayıs 1945'te Avusturya'da Amerikan ordusu tarafından kuşatıldı.
Mintimer Şeymiyev
Şerif oğlu Mintimer Şeymiyev İdil Tatar siyasetçi, Tataristan'ın ilk Cumhurbaşkanı. 20 Ocak 1937 Aktanişski ilinin Anyakovo adlı köyünde doğdu. 12 Haziran 1991 tarihinde Tataristan Cumhurbaşkanı oldu.
Cícero Santos
Cícero Santos (d. 26 Ağustos 1984), Brezilyalı futbolcudur. Dûrî Nücûm Katar ekiplerinden El-Ğarafe'de oynuyor.
Güneyyamaç, Bahçesaray
Güneyyamaç, Van ilinin Bahçesaray ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Van iline 125 km, Bahçesaray ilçesine 17 km uzaklıktadır.
İşitilmedik Hikâyeler
İşitilmedik Hikâyeler, Edgar Allan Poe'nun "Şişede Bulunan Not, Morgue Sokağı Cinayetleri, Usher Evi'nin Çöküşü" gibi öykülerini içeren kitap. Kitabın önsözünde Edgar Poe şu sözü söylemiştir; "Bu kitabı, düşlerin tek gerçeklik olduğuna inananlara adıyorum."
Hadhafang
Hadhafang, (Tr. kalabalık baltası) Peter Jackson tarafından çevirilen Yüzüklerin Efendisi adlı filmde Arwen'in kullandığı kılıcın adıdır. Filmin temel aldığı kitapta Arwen herhangi bir savaşa katılırken gösterilmemesine rağmen, filmde Arwen Frodo'yu yüzük tayflarının elinden kurtarırken görülmektedir. Bundan dolayı Arwen'e bir savaş aleti vermek ihtiyacı doğmuştur. Bu ihtiyaç Hadhafang adlı, kitapta çoğu savaş aletinin olduğu gibi kendi tarihi olan bir kılıç ile birlikte karşılanmıştır.
Kılıçta şunlar yazılıdır; "Aen estar Hadhafang i chathol hen, thand arod dan i thang an i arwen." (Anlamı; "bu kılıç Hadhafang olarak bilinir, düşman kalabalığına karşı asil bir hanımın asil savunma silahı").
Murat Bardakçı
Murat Gökhan Bardakçı (d. 25 Aralık 1955; İstanbul), Türk gazeteci, yazar ve televizyon programcısı. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılış dönemine ilişkin araştırmalarıyla tanınır. Ebced notası, Hamparsum notası ve Bizans ve Haz neumleri gibi musiki yazısı sistemlerinde uzmanlığı vardır. Yazma ve basma eserlerden oluşan kütüphanesinin ve arşivinin geniş çaplı oldukları bilinmektedir. Bir dönem Habertürk TV'de cumartesi geceleri yayımlanan Tarihin Arka Odası adlı tarih programını sunmuştur. Aynı zamanda tambur çalabilmekte olan Murat Bardakçı, 2018 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 24 Haziran seçimlerinden sonra oluşturulan Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kuruluna Orhan Gencebay, Hülya Koçyiğit, Alev Alatlı, Prof. Dr. Mehmet Çelik gibi isimlerle birlikte atanmıştır. Murat Bardakçı, 2021 yılında "Tarihin Arka Odası" programını Prof. Dr. Erhan Afyoncu ve Prof. Dr. Nurhan Atasoy ile birlikte TRT1'de hazırlayıp sunmuştur.
Yaşamı
25 Aralık 1955'te gazeteci İlhan Bardakçı ve Nemika Bağ'ın tek çocuğu olarak İstanbul Pakize Hanım Doğum Kliniği'nde doğdu. Dedesi, Denizli, Diyarbakır, Elâzığ, Çorum ve Konya valilikleri yapmış, Millî Mücadele kahramanlarından Cemal Bardakçı'dır. Taş Mektep olarak da anılan Ankara Atatürk Lisesinden mezun oldu. Annesi ve babası 1966 yılında ayrıldı. Ankara Üniversitesi ekonomi bölümünden 1978 yılında mezun oldu ancak ilgi alanı tarih olduğu için tarih konusunda uzmanlaştı. Arapça, Farsça, Fransızca, İngilizce ve Türkçe dâhil olmak üzere 5 dil bilmektedir.
Musikiye Selahattin Tanur'la tambur ve eser meşk ederek başlayan Murat Bardakçı, Tanur'dan icazet aldı. Ekrem Karadeniz'le teori, teori tarihi ve ses sistemi üzerine çalıştı. Fahire Fersan ve Vecdi Seyhun'dan yararlandı, ilgi alanını daha sonra musiki tarihine yöneltti. Abdülbaki Gölpınarlı'dan şarkiyat kaynakları ve metodolojisi alanlarında büyük ölçüde faydalandı. Bu arada Türk ve İslam müziği tarihiyle ilgili kitap, belge, fotoğraf, film ve ses kaydı gibi arşiv malzemeleri topladı ve geniş bir nota koleksiyonu oluşturdu. Türk müziği tarihiyle ilgili çok sayıda araştırması yayımlanmaktadır. Dönemin sadrazamı Talât Paşa'nın özel arşivinden faydalanarak 1915 Ermeni Kırımı'ndaki olaylarını konu alan "Talât Paşa’nın Evrak-ı Metrukesi" adlı kitabı yazan Bardakçı, 2006 yılında Kanal D'de yayımlanan ve 4 bölümden oluşan Son Osmanlılar belgeselinin senaryosunu yazdı. 2008 yılında Kanal 1'de başladığı Tarihin Arka Odası programına Mart 2009'dan Ekim 2015'e kadar Habertürk televizyonunda Erhan Afyoncu birlikte devam etti.
Çalışmaları
Uzun yıllar Orta Doğu muhabirliği yaptıktan sonra, çeşitli gazetelerde köşe yazarlığı yapmıştır. Genel olarak tarihçi olduğu düşünülse de kendisi buna karşı çıkmaktadır.
Popüler tarih
Sık sık tarihçi olmadığını, tarihle ilgili bir gazeteci olarak daha geniş kitlelerin okuyabileceği kitaplar yazdığını ifade eden Murat Bardakçı, tarihî belgeler içeren ve bunlara dayanan yorumlarından oluşan kitaplar yazmasının yanı sıra üslup ve metot açısından daha çok İngiliz çağdaş tarih yazımı ekolüne yakın olduğu söylenebilir, ancak kitaplarında tarih yazımı ve metot açısından yararlandığı referans kaynaklar eklememeyi tercih etmiştir. Murat Bardakçı, üslup, tarih yazımı ve metot açısından otodidakt bir yol seçmiş bir tarihçi olarak da değerlendirilebilir.
NGC 1197
NGC 1197, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir gökcismidir. Gökyüzünde Kahraman takımyıldızı yönünde bulunur. NF tipi bir gökcismidir. Amerikan astronom Lewis A. Swift tarafından 1885 yılında 40,64 cm (16 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Longtan Barajı
Longtan Barajı (Basitleştirilmiş: 龙滩大坝; geleneksel: 龍灘大壩;pinyin: Lóngtān Dàbà); Pearl Nehri (Çin)'nin bir kolu olan Hongshui Nehri'ndeki büyük bir barajdır.
Tamamlandığında 216.2 metre olan bu baraj, dünyanın en yüksek beton barajı olduğu söylenmektedir. Üzerinde bulunan gemi asansörünün dünyanın en hızlısı olduğu söylenmektedir.
Barajdaki kullanıma hazır üç jeneratör ünitesinden ilki Mayıs 2007'de test edildi. Tamamlandığında, dokuz turbojeneratör toplam 6.3 milyon kW kapasiteyle üretim yapıyor olacak. Projenin tamamı bittiğinde ise yıllık 18.7 milyar kw/s elektrik üretimi beklenmektedir.
The Documentary
The Documentary, Amerikalı rapçi The Game'in ilk stüdyo albümüdür. 18 Ocak 2005'te Interscope Records aracılığıyla yayımlandı. 2001 yılında vurulduktan sonra rap kariyerinin peşinden gitmeye karar veren The Game, Dr. Dre tarafından keşfedildi ve Aftermath Entertainment şirketi ile anlaşma imzaladı. Albümün prodüksiyonu Dr. Dre, Kanye West, Just Blaze, Cool & Dre ve Timbaland tarafından sağlanırken; 50 Cent, Nate Dogg, Eminem, Mary J. Blige, Busta Rhymes ve Faith Evans gibi isimler albümde konuk sanatçı olarak bulundular.
The Documentary, yayımlandığı hafta 586.000 kopya sattı ve Billboard 200 listesine bir numaradan giriş yaptı. RIAA albüme Mart 2005'te iki kez platin plak verdi ve albüm, dünya çapında beş milyondan fazla kopya sattı. Müzik eleştirmenleri albümün prodüksiyonunu övdü; ancak bazıları The Game'in önemli müzisyenlerden sık sık bahsetmesini eleştirdi. Albümün yayımlanmasından sonra The Game, Doğu ve Güney rapçileri tarafından gölgede bırakılan Batı Yakası hip hop sahnesinin yeniden canlanmasında bir itici güç olarak kabul gördü.
Genel
Ekim 2001'de The Game, beş kez vuruldu ve uyuşturucu satılıcığı yaptığı bölgede üç kişinin saldırısına uğraması sonucunda üç gün komada kaldı. Hastanede kaldığı dönemde, Reasonable Doubt, Doggystyle, All Eyez on Me, The Chronic, Illmatic ve Ready to Die gibi albümleri inceledi. Beş ay sonra, kardeşinin prodüksiyonu olan bir mixtape'i dinleyen Dr. Dre tarafından keşfedildi. The Game, onu Aftermath Entertainment şirketi bünyesine katan Dr. Dre'nin akıl hocalığında iki yıl boyunca albüm üzerinde çalıştı. 2003 yılı sonunda, Interscope Records CEO'su Jimmy Iovine, The Game'i G-Unit üyesi yapmaya karar verdi ve Interscope ile Aftermath Entertainment şirketlerinin ortak girişimleri olan G-Unit Records bünyesine kattı.
Albümün adı başlangıçta "Nigga Witta Attitude Vol. 1" (N.W.A'ye atıf) olarak belirlendi, ancak yasal nedenlerden dolayı "The Documentary" olarak değiştirildi. Albümün 2004 yılı sonunda yayımlanması planlanıyordu, ancak aynı dönemde Eminem'in Encore albümü gibi önemli kayıtların yayımlanması nedeniyle albüm, 18 Ocak 2005'e ertelendi. The Game, önceki yıllarda Doğu ve Güney rapçileri tarafından gölgede bırakılan Batı Yakası hip hop'ı canlandırma amacıyla albüm üzerinde çalıştı.
Kayıt
The Game, G-Unit ile anlaştıktan sonra 50 Cent ile birlikte Farmington, Connecticut'taki ev stüdyosunda dokuz şarkı kaydetti. Daha sonra Los Angeles'a döndü ve Dr. Dre ile birlikte albümü tamamladı. 50 Cent, 2005'te Vibe dergisine verdiği bir röportajda albüm üzerinde çalışmak üzere Interscope Records tarafından getirildiğini ifade etti. Ayrıca albümün rafa kaldırılmanın ve The Game'in de plak şirketinden atılmanın eşiğine geldiğini iddia etti. Ancak The Game, Funkmaster Flex'e verdiği bir röportajda hiçbir zaman durumunun belirsiz olmadığını ve hiçbir zaman şirketten atılmaya yakın olmadığını söyledi. Ayrıca 50 Cent, The Documentary albümündeki on sekiz şarkıdan altısını—"Hate It or Love It", "How We Do", "Church for Thugs", "Special", "Higher" ve "Westside Story"—kendisinin yazdığını ve çalışmaları için uygun krediyi almadığını iddia etti. The Game iddiaları yalanladı ve 50 Cent'in iki şarkının yazımında yardım ettiğini söyledi.
Sözler
The Game, şarkılarını çocukluğundan rap alanındaki başarılarına kadar yaşadığı deneyimlerden yola çıkarak yazdı. Albüm sorulduğunda The Game, şunları söyledi:
"Oğlanlar evinde büyüdüm ve 8 yaşındayken ailemin yanından alındım... İşte ben, 24. Albümüm çıktığında 25 olacağım yani kendi mücadelem 17 yıldır devam ediyor olacak. Albümde 17 parça var ve her parça son 17 yılımdaki farklı durumlara ışık tuttu." The Game, albüm çıkmadan önce albümün algısını da yorumladı: "Herkesin gang-bang, 40 ons, low rider müzik beklediğini biliyorum, ama onlara verdiğim bu değil... Gerçek bir hikâye anlatıyorum ve belki de deneyimlerimle bağlantılar kuran insanlar olabilir." Rolling Stone, "her şarkı akılda kalıcı iyi masajlara, bazıları itirazlara sahip ve sözlerin ana fikrini almak için fazla zaman gerekmiyor." yorumunu yaptı.
Prodüksiyon
The Documentary albümünün kamuoyunca iyi tanınan prodüktörlerle üstlenilen büyük bütçeli prodüksiyonu olumlu eleştiriler aldı. Albümün ilk yarısı "vurgusuz tempolu, gangsta boogie" parçalar içerirken; diğer yarısı "pürüzsüz hale getirilmiş R&B manevraları" içermektedir. Yedi parçanın ortak yönetici prodüktörlüğünü "minimal sinematik" yaklaşımıyla Dr. Dre üstlendi. "Westside Story" parçası "kötü sound'lu bir piyano tınısı", "Dreams" parçası "eşzamanlı olarak akan, ürpertici" bir ritm ve "Hate It or Love It" parçası "pürüzsüz hale getirilmiş bir R&B funk titreşimi" içermektedir. "Higher" parçası "küt küt çarpan synth patlamaları" ve "How We Do" parçası ritmi değişen el çırpmaları ile "uğursuz bir çekiciliğin leziz şekilde ilkel bir 808 modeli ve sinsi bir synth'le güçlenen hipnotik patlaması"nı tanımlayan bir ritmi barındırır. "Don't Need Your Love" parçası Mary J. Blige'ın "Not Gon Cry" parçasından örnekler içerir ve albümün en duygulu şarkılarından biridir. "Church for Thugs" parçası "vurgulu ses yatağı üzerinde bulunan tekdüze ritimli bir tarz" taşırken, "Put You on the Game", "synth'in karanlık ağıtlarını" içeren bir kulüp parçasıdır.
"Start from Scratch" parçası R&B şarkıcısı Marsha Ambrosius vokalleri içermesine rağmen, "geleneksel R&B hareketliliğinden kaçınan", "işitsel bir gözdağı niteliğinde olan" bir ritme sahiptir. IGN bunu "albümün en can sıkıcı kısmı olarak" niteledi. "The Documentary" parçası, bir eleştirmenin sözleri gölgelediğine inandığı "adamakıllı senfonik, teneke sesli ve yoğun destekli bir parça"dır. "Runnin'" parçası "az miktarda R&B yumuşaklığıyla artırılmış, karanlık ve kasvetli bir melodi"ye sahiptir. "No More Fun and Games" parçası hızlı bir ritme sahiptir ve 1990'lı yılların başına ait prodüksiyonlarından ilham alır. Dr. Dre'nin "The Watcher" parçasından örneklenen "We Ain't", Eminem'in "pat pat sesleriyle dolu synth çağlamaları"nı barındırır ve "tüm albümün en tehditkâr ve aldatıcı numaralarından biridir". Nate Dogg, albümdeki iki pürüzsüzleştirilmiş parçada yer aldı: "Special" ve g-funk esintileri içeren "Where I'm From". "Don't Worry" parçası R&B çeşnili bir parçadır ve "minimal prodüksiyonuna" rağmen bir eleştirmene göre "yine de sert vurur". Son parça "Like Father, Like Son", "melodramatik, yaylılarla-dolu" bir ritme sahiptir.
Single'lar
İlk single "Westside Story", Billboard Hot 100 listesinde doksan üç numaraya ulaştı. Rolling Stone dergisi parçayı "'In da Club'ın basit klavye bölümü, 808 ritmi ve yaylılarla daha stresli ve aldatıcı hâle gelmiş L.A. versiyonu" olarak nitelendirdi. "Hate It or Love It", albümün en popüler single'ı hâline geldi ve Hot 100'de iki numaraya yükseldi. Şarkı, 2006 Grammy Ödülleri'nde En İyi Rap Grup Performansı ve En İyi Rap Şarkısı kategorilerinde ödüllere aday gösterildi. Şarkının Saline Project yönetmenliğinde çekilen video klibi 2005 MTV Video Müzik Ödülleri'nde En İyi Rap Videosu kategorisinde ödüle aday gösterildi, ancak Ludacris'in "Number One Spot" video klibi ödülü aldı. "Put You on the Game" parçası Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks listesinde doksan altı numarada kalarak albümün en düşük liste başarısını gösteren single'ı oldu. Entertainment Weekly dergisi parçayı "Kaliforniyalı bir yeni oğlanı — Ludacris değil — şaşırtan bol yağda kızartılmış ve güney güzelliğini almış crunksal bir kulüp parçasıdır". Şarkının video klibi Damon Johnson tarafından çekildi.
"How We Do", Hot 100 listesinin dört hafta boyunca dört numarasında yer aldı. Dünya çapında orta seviye bir başarı kazandı ve birçok ülkede ilk yirmiye girdi. Şarkının video klibi Hype Williams yönetmenliğinde çekildi. Son single "Dreams", 2003 yılında vurularak öldürülen Yetunde Price'a ithaf edildi. Şarkı, Hot 100'de otuz iki numaraya yükseldi. Bir eleştirmen "The Game, keskin zekâ dolu Martin Luther King Jr. türü duygulu konuşmaları ve Malcolm X'in dolandırıcı cazibesini bir arada başardı." yorumunu yaptı. Şarkının video klibi Phillip Atwell tarafından çekildi.
Eleştiriler
The Documentary müzik eleştirmenlerinden çoğunlukla olumlu eleştiriler topladı. Pitchfork Media albüm için "DJ Quik'in 2002 çıkışlı Under tha Influence LP'sinden sonra en iyi Batı Yakası sokak-rap albümü" yorumunda bulundu ve albümün prodüksiyonunu da "zengin ve mükemmel bir ses gobleni" olarak değerlendirdi. Allmusic albümün "büyük potansiyelin ipuçlarını veren mükemmel bir çıkış" olduğunu ve "en önemli unsurunun onun nasıl besbelli bir gangsta rap ürünü olduğunu ve çok hızlı iz bıraktığını" yazdı. Rolling Stone dergisi The Game'in "büyüleyici kelime oyunları ya da kahkahalar yerine duygusal bir etki bırakmak" çabasında olduğunu yazdı. PopMatters dergisi, "bir kalbe ve lirik içeriğe sahip, kendini bilen, kötü niyetli, nihilist bir gangsta rapçi" yorumunda bulundu. The A.V. Club, albümün prodüksiyonunu "yavaş dönen G-funk ve parlak hiper-soul'un sonik klasiği" sözleriyle överken; The Game'in ünlülerden sıkça bahsetmesini eleştirdi ve "rapçilerden ve albümlerden bahsettiği kısımları çıkarmasını" önerdi. "Bu şekilde 15 ila 20 dakika daha kısa—ve muhtemelen çok daha saygı uyandırıcı olurdu." yorumunda bulundu. Billboard dergisi albümün "yılın en iyi rap albümlerinden biri" olduğunu yazdı ve Entertainment Weekly, "en parlak hip-hop yıldızlarının onu hizaya sokmasıyla The Game, popüler bir başyapıt olacaktır." önerisinde bulundu.
IGN albümdeki konuk sanatçıların sayısının çokluğunu eleştirdi ve "konuk sanatçıların istekleri aslında yükselen yıldızların kendi seslerini kavramayı zorlaştırıyor." OMH Media, "birçok rap albümü gibi The Documentary de çok uzun, ancak ilgiyi yüksek seviyede tutuyor." ve genel olarak "Batı Yakası'nda güçlü bir varlığı tanıtan etkileyici bir çaba" yorumunu yaptı. Stylus Magazine, "kimse hayal kırıklığına uğramayacak" yazdı ve "pazarlamada apaçık havalanamasa da, hâlâ olağanüstü sağlam ve keyifli" yorumunu yaptı. The New York Times gazetesi The Game için "zor ama açık kafiye tarzı çekici ama genel olarak büyüleyici değil... Bu neredeyse kendini asla unutmayan, eğlence için hecelerde asla kendini kaybetmeyen bir rapçi." yazdı. The Village Voice rapçinin söz yeteneğini "The Game'in kafiyeleri tamamen doğallıktan altı derece uzaklıkta" sözleriyle eleştirdi. Yahoo! Music sözleri "şok değeri, mizah ya da iç görüden yoksun" diyerek eleştirirken, prodüksiyonu "müzikal olarak, muhtemelen son yılların en büyük hip-hop albümü – yüksek teknoloji ritimlerle uğursuzca aldatıcı ve akılca kalıcı kısımlarının başarısıyla hatasızlığa yakın." diyerek övdü.
Satış
The Game, Batı Yakası hip hop sahnesini yeniden canlandırmada itici güç olarak itibar gördü. Albüm yayımlanmadan önce The Game, açılış haftasında yüksek satış beklediğini şu sözlerle ifade etti: "İlk haftada bir milyon albüm satmak istiyorum. Sonraki hafta bir albüm de satsam, iyiyim." Ayrıca, sektörün beklentilerini karşılayamamak konusunda gergin olduğunu açıkladı: "Evet, bazı kelebeklerim var. İlk hafta sayıları konusunda endişeliyim ve bu aldatmacanın beklentilerini karşılayabilmek konusunda endişeliyim." Albüm, yayımlandığı hafta 586.000 kopya sattı ve Billboard 200 listesine zirveden giriş yaptı. RIAA albüme 23 Mart 2005'te iki kez platin plak verdi ve albüm, o yılın en çok satan onuncu kaydı unvanına sahip oldu.
The Documentary albümü birçok Avrupa ülkesinde ilk on beşe girdi. İngiltere albüm listesinde yedi numaraya yükselen albüm; otuz üç hafta boyunca liste içinde kaldı. Fransa, Hollanda, İrlanda ve İsviçre'de ilk ona girmeyi başarırken; Almanya, Belçika ve Norveç'te ilk yirmiye girmeyi başardı. Kanada albüm listesinin üç hafta boyunca zirvesinde kalmayı başaran albüm; 100.000 sipariş aldı ve 8 Mart 2005'te platin plak kazandı. Albüm, 2006 yılı itibarıyla dünya çapında beş milyon adetlik satış rakamına ulaştı.
Parça listesi
Bilgiler The Documentary albümünün kitapçığından alındı.
Yapım ekibi
Bilgiler Allmusic'ten alındı.
Musannaf Abdurrazzak
Abdülrezzak'ın Musannafı, Abdulrezzak Sanânî tarafından toplanmış çok eski bir Hadis eseridir. Sadece İslam Peygamberi Muhammed'e doğrudan atfedilmiş muazzam bir adet hadis içermek ile kalmaz, ayrıca Sahabe-i Kiram ve ilk Müslüman alimler'den nakledilmiş hadisler içerir. Başlığın "Sınıflandırılmış" ismi hadis derlemesinin tabiatını tarif eder. Bu derleme Fıkıh kategorilerine göre düzenlenmiştir.
Baziler kafatası kırığı
Baziler kafatası kırığı ya da bazal kafatası kırığı, temporal kemik, os occipitale, sfenoid kemik ve etmoid kemik gibi bölümlerden oluşan kafatasında meydana gelen kırıktır.
Bu kırık türü başından yaralanan her 100 kişiden dördünde gözlenmektedir. Beyinden sızan sıvı orta kulakta toplanabilmekte ya da burundan dışarı çıkabilmektedir.
AA Argentinos Juniors
Asociación Atlética Argentinos Juniors, 15 Ağustos 1904 tarihinde Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te kurulmuş bir futbol kulübüdür. Primera División (Arjantin)'da mücadele etmektedir. Maçlarını 24.800 kişilik Estadio Diego Armando Maradona stadyumunda oynamaktadır.