Lozan_Antlaşması
Tarihçe
... Doğu politikamızın bir dizi doğaçlama olduğu söylendi. Neydi o politika? Politika, kuşkusuz, her şeyden önce boğazların özgürlüğünü güvence altına almaktı; ikincisi, Türk egemenliğine emanet edemeyeceğiniz Hıristiyan olmayan halkları Türk yönetiminden uzaklaştırmaktı. Bu kimin politikasıydı? 1916'da göreve geldiğimde Rusya, Fransa, İtalya ve hatta Yunanistan ile Türkiye'yi tamamen bölen bir dizi anlaşma buldum. Türklere Anadolu'nun sadece küçük bir şeridi kalmıştı. Bunu kim yaptı? Gray ve Asquith hûkümeti. Bunun benim politikam olmadığını söylemek istiyorum. Hepimiz buna bağlıydık ama kumanda Asquith ve Gray'in elindeydi. Benim başlattığım bir politika değildi. Ben Başbakan olmadan önce, Türkiye, çeşitli yetkilerle yapılan anlaşmalarla tamamen bölünmüştü. Ermenistan, İstanbul ve boğazlar Rusya'ya verilmişti. Hiç aldırış etmedim ama çok dar görüşlü bir politikaydı. Rus devrimi kötü sonuç verseydi, şu anda İstanbul'da ve boğazlarda Bolşevikler olurdu. Bu bir hataydı ama hepimiz içindeydik. Olan diğer şey neydi? Güney Anadolu'nun İtalya tarafından işgal edilmesi Müttefiklerin davasına onarılamaz bir felaket getirdi. Sonra en büyük felaketlerden biri geldi: Venizelos'un düşüşü ve ardından gelen zayıf ve beyhude yönetimin yerini alması. Pekala, bütün bunlar, bizim üzerinde kontrol sahibi olmadığımız durumlardı; bu yüzden politikamızı yeniden şekillendirmek zorunda kaldık. Sırada ne var? Galiçya'daki Fransız yenilgisi, konumlarını yeniden şekillendirmelerine neden oldu. Sırada ne var? Wilson, Amerika'yı Ermenistan üzerindeki manda yönetimini almaya ikna edebileceği izlenimi altındaydı. Wilson'ın sağlığı bozuldu. Bunun üzerinde de hiçbir kontrolümüz yok. Sevr Antlaşması'nın hazırlığı ise Lord Curzon ve Fransız Dışişleri Bakanlığı'ndan M. Berthelot tarafından Aralık 1919'da başladı. Başkan Wilson'ın umutlarının yıkılacağı netleştiğinde ve Amerikan işbirliğini beklemek faydasız kaldığında, Türkiye ile Barış Antlaşması Müttefikler tarafından ciddiye alındı. Yüksek Konsey, bu Antlaşma'nın hazırlanmasını, Lord Curzon'un başkanlığındaki Londra'daki Dışişleri Bakanlığı'nda bir araya gelen ve taslak önerileri daha sonra Yüksek Konsey'in San Remo'daki tam toplantısında görüşülen büyükelçiler ve uzmanlardan oluşan bir komiteye devretti. Muhtelif devletlerin başbakanları ve dışişleri bakanları toplanmış ve müzakereler sonucunda 10 ağustos 1920'de sevr antlaşması imzalanmıştır. Ve Antlaşma, imzalanmasına rağmen, hiçbir zaman onaylanmadı. İmzasını müteakip birkaç ay içinde Başbakan Venizelos düştü ve Konstantin Yunanistan'a geri çağrıldı. Bu olaylardan cesaret alanlar, anlaşmanın şartlarına karşı çıkanlar, sertleştiler. Londra konferansı teklifleri her iki tarafın da kabulünü sağlayamadı ve aralarındaki düşmanlıklar yeniden başladı. Bunu, Franklin Bouillon'un Ankara'ya ikinci ziyareti ve Fransız Hükûmeti'nin Mustafa Kemal ile yaptığı ayrı bir anlaşma izledi. Bu yılın (1922) başlarında Lord Curzon Müttefiklerin arabuluculuğunu kabul etmeye ikna edildi ve Lord Curzon, yeni barış koşulları üzerinde çalışmak için Müttefiklere yeni bir konferansı önerdi. Konferans, ne yazık ki, Fransa'da Briand Hükûmeti'nin düşüşü ve ardından uzun bir süre değiştirilmeyen İtalyan Hükûmeti'nin düşüşü sebebiyle ertelendi ve bu kez şartlar önerildiğinde Yunanistan tarafından kabul edilmesine rağmen, Türkler tarafından reddedildiler. Düşmanlıklar yeniden başladı ve ardından Yunan çöküşü geldi...