Misya
Araştırmalar
Antik Anadolu coğrafyası içinde çok az bilgiye sahip olduğumuz Mysia bölgesinin başta coğrafyası olmak üzere tarihi ve nüfus yapısı tam olarak aydınlatılamamıştır. Bu eksiklik, Mysia’nın idari bir bölge olmayıp coğrafi bir terim olarak kullanılması ve antik kaynakların yeterince araştırılmamasından meydana gelmektedir. Bu kaynaklar, kitap biçiminde olabileceği gibi epigrafik (yazıt) ve nümizmatik (para) biçimde de olabilir. Özen gösterilerek yapılacak araştırmalarla Mysia bölgesine ait cevap bekleyen soruların önemli bir kısmı çözülecektir. Bu çalışmanın amacı eskiçağ yazarlarının ve yazdıkları eserlerin Mysia ile alakalı bölümlerini dilimize kazandırmaktır. Çalışmamızda eskiçağ literatürü taranarak Mysia bölgesine ait kayıtlar saptanmış ve Türkçeye çevrilmiş olanlar doğrudan alınarak, çevrilmeyenler ise tercüme edilerek bir araya getirilmiştir. Bu bağlamda Mysia’nın coğrafyası, tarihi ve kültleri ile alakalı metinler çeviri olarak verilmiştir. Mysia bölgesinde XIX. yüzyılın ikinci yarısında başlayan arkeolojik araştırmalar XX. yüzyılda gelişerek devam etmiştir. Ancak bu araştırmalar Kyzikos ve Pergamon gibi kentlerde yoğunlaşmış, bu iki kent dışında kalan yerler çok zayıf bir şekilde araştırılmıştır. Buna karşılık antik kaynakların Mysia ile ilgili kısımları bu güne kadar tek bir çalışmada toplanmamıştır. Bu noktada çalışmamızın önemli bir eksikliği gidereceğini umuyoruz. Genel olarak çalışmamız iki bölüm halinde hazırlanmıştır. Birinci bölümde çalışmamızın temelini oluşturan çeviri metinlerin daha iyi anlaşılabilmesi için altı alt bölüm halinde kısa kısa metinlere giriş mahiyetinde bilgiler verilmiştir. Birinci alt bölümde Troia Savaşı perspektifinden Mysialıların Anadolu’ya gelişi ele alınmış, arkeoloji ve antik kaynakların ışığında konu aydınlığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. İkinci alt bölümde Mysialıların etnik kökeni üzerinde durulmuş, üçüncü alt bölümde bölge coğrafi olarak tanımlanmıştır. Dördüncü alt bölümde coğrafi ve ekonomik yapı ele alınmış, beşinci alt bölümde kaynakların bahsettiği kadarıyla kentler ve kent paralarında görülen kültlere değinilmiştir. Çevirilerin verildiği ikinci bölümde kültler literatürde geçtiği şekilde işlenmiştir. Altıncı alt bölümde bölge tarihinin aydınlatılması için Pergamon Krallığı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Çalışmamızın ikinci ana bölümünde yukarıdaki alt bölümler esas alınarak metinler konularına göre dağıtılmıştır. Literatürde geçen kültler eğer herhangi bir kent ismi verilmeden zikredilmişse ikinci bölümün sonuna. Kültler başlığı altında işlenmiştir. Çalışmamızda karşılaştığımız en büyük sorun antik kaynaklara ulaşmak olmuştur. Kaynakların çok az bir kısmının dilimize kazandırıldığı göz önüne alındığında ve Türkçeye çevrilmeyenlerin de eksik olarak bazı ihtisas kütüphanelerinde bulunması ve bu kütüphanelere erişimin zor olması sebebiyle oldukça sancılı bir süreçten sonra tarama işlemi yapılabilmiştir. Tüm çabalara rağmen yine de Ksanthos gibi ulaşamadığımız ya da Pomponius Mela gibi yazarların eserlerine ulaştığımız halde kitabın baskısının 1700 tarihli olması sebebiyle fotokopi almamıza izin verilmediği için yararlanamadığımız kaynaklar olmuştur. Kaynakların verdiği bilgilerin kesik kesik olması sebebiyle aradaki boşlukları doldurmak için CIL (CorpusInscriptionum Latinorum), OGI (Orientis Graeci Inscriptiones Selectae) ve IGR (Inscriptiones Graecae Ad Res Romanas Pertinentes) gibi kataloglardan yararlanılmaya çalışılmış olmasına rağmen bu katalogların baskıları 1900’lü yıllarda yapıldığından fotokopi almamıza izin verilmemiş ve bu kataloglar süremizin kısıtlı olması ve taranacak kaynağın çok olması sebebiyle göz ardı edilmiştir. Karşılaştığımız diğer bir sıkıntı da Mysia bölgesinde bulunan kentlere ait kayıtlardır. Eskiçağ dünyasının önde gelen kentlerinden olan Kyzikos ile alakalı oldukça fazla kayıt olmasına rağmen Hiera Germe gibi kentler sadece isim olarak zikredilmiş ve bu, bölgeye ait bilgilerin eksik kalmasına neden olmuştur. Kaynaklarda zikredilmemiş fakat daha geç dönemlerde kilise listelerine dahil edilmiş ya da epigrafik ve nümismatik kaynaklardan varlıkları tespit edilmiş kentler kapsam dışı bırakılmıştır. Pergamon ve Kyzikos hakkında çok sayıda kayıt olmasına rağmen bu kayıtların pek çoğu kentleri sadece isim olarak zikretmekten öteye gitmemiştir. Bu gibi kayıtlar çalışmamıza alınmamıştır. Genel olarak siyasi tarih kentler ile birlikte verilmiş ve MÖ I. yüzyıla kadar getirilmiştir. Bunun nedeni MÖ 133 yılında bölgenin bir vasiyetle Roma’ya bırakılıp Mysia, Lydia, Ionia ve Phrygia bölgelerinin Asia Eyaleti adı altında birleştirilmiş olmasıdır. Tutulan kayıtların Mysia’ya özel olmayıp genel olarak tüm Batı Anadolu’yu ifade eder biçimde verilmesiyle coğrafya karışması meydana gelmiştir. Biz de olabildiğince bu karışıklıktan uzak durmaya çalıştık. Pergamon Krallarının Roma ile girdiği siyasi ilişkiler eğer doğrudan Mysia bölgesiyle alakalı değilse birinci kısımdaki altıncı bölümde dipnot olarak verilmiş, çeviri olarak alınmamıştır. MÖ VIII. yüzyıl ile MS IV. yüzyıllar arasındaki kaynaklar çeviri olarak verilmiştir. Stephanos Byzantinos, Prokopios ve Photios gibi geç dönem yazarları sadece dipnot olarak kullanılmıştır. Bölge coğrafyasının ve kentlerinin belirlenmesinde antik kaynaklardan Strabon’un Geographika’sı, araştırma eserlerden Veli Sevin’in Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası ve A.H.M. Jones’un The Cities of The Estern Roman Provinces adlı eserleri referans olarak alınmıştır. Her konuda başvuru kaynağımız Oxford University Press tarafından yayınlanan The Oxford Classical Dictionary olmuştur. Çevirisini yaptığımız metinler İngilizcelerinden tercüme edilmiştir.