cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selmân-ı Fârisî
Yaşamı
Oğlu Abdullah’tan torunu olan Abdurrahman dedesinin müslüman oluş hikayesini rivayet etmiştir. Mecusi ateşkedesinde kutsal ateşin sönmemesini sağlamakla görevli iken yeni bir din arayışına giren Selmân ailesinin şiddetli muhalefetine rağmen Hristiyanlığı benimsedi ve önce Dımaşk’a kaçtı, ardından Musul, Nusaybin ve Ammûriye’ye (Amorion) gitti. Ammûriye’de kendisinden Hristiyanlık hakkında bilgi aldığı bir papaz, ölüm döşeğinde iken kendisine pek yakında Arap yarımadasında son peygamberin geleceğini haber verdi. Bir Arap tüccarıyla tanışan Selmân, kendisini çölden geçirmesi karşılığında sahip olduğu hayvanları ona verip kervanına katıldı. Ancak kervan Vâdilkurâ’ya ulaştığında tüccar Selmân’ı bir Yahudi’ye köle olarak sattı. Ardından bu Yahudi onu Medine’de yaşayan Benî Kurayza’ya mensup bir başka Yahudi’ye (Osman b. Eşhel) sattı. Selmân, Medine’yi görünce Ammûriyeli rahibin tarif ettiği şehre geldiğini anladı. Daha sonraki günlerde Muhammed'in Medine’ye doğru yola çıktığını ve Kubâ’ya geldiğini duyunca hemen oraya gitti ve rahipten öğrendiği peygamberlik alametlerinin kendisinde bulunduğunu görünce Müslüman oldu. Azat edilmesine kadar meydana gelen Bedir ve Uhud savaşlarına katılamadı. Hendek Muharebesi’nden önce Muhammed Peygamber’in tavsiyesi üzerine efendisiyle anlaşıp muhtemelen İslâmî dönemin ilk mükâtebe sözleşmesini yaptı. Muhammed Peygamber’in yardımıyla Selmân’ın azat edilmesi sağlandı.
Selmân-ı Fârisî, asıl ününü Hendek Savaşı'nda Mekkeli putperestlerin Medine şehrini kuşatması öncesinde Muhammed'e, "hendek kazılması" yönünde belirttiği fikir sayesinde savaşın Müslümanlar lehine sonuçlanması ile kazandı. Selmân’ın Taif’in fethi sırasında mancınık ve debbabe kullanılmasını tavsiye ettiği ve bunların yapımını bizzat gerçekleştirdiği belirtilmektedir. Irak bölgesindeki fetihler başlayıncaya kadar Medine’de yaşadı. Ömer bin Hattab’ın halifeliği zamanında İsfahan’a döndü. Kadisiye Muharebesi’ne, Medâin, Celûlâ ve Belencer fetihlerine katıldı. Ömer bin Hattab’ın emriyle Kufe şehrinin kuruluşu aşamasında ve daha sonra önemli katkıları oldu ve halife onu Medain’e vali tayin etti. Osman bin Affan’ın hilâfetinin sonlarına kadar valilik görevine devam eden Selmân’ın bu sırada vefat ettiği belirtilmektedir. Buna göre Medâin’de 656 yılı sonu veya 656 yılı başlarında vefat ettiği düşünülmektedir. Onun bu tarihten önce veya daha sonra vefat ettiği de söylenmektedir. Selmân’ın IV. Murad tarafından yeniden yaptırılan türbesi Bağdat yakınlarında onun kabri etrafında oluştuğu belirtilen, bugün Selmânıpâk diye bilinen kasabadadır.
İslâm'daki yeri
Selmân, İslam Peygamberi Muhammed Peygamber’in saçlarını tıraş etmesi sebebiyle berberlerin piri sayılmıştır. Selmân’ın Rumca ve İbranice öğrendiği, Farsların, Romalıların, Yahudi ve Hristiyanların kutsal kitaplarını okuduğu rivayet edilmektedir. Bu sebeple onun hakkında “sâhibü’l-kitâbeyn” (Kur’an’ı ve Kitâb-ı Mukaddes’i iyi bilen) veya “önceki ve sonrakilerin ilmini öğrenmiş bitmez tükenmez bir umman” ifadeleri kullanılmıştır. Selmân’ın Fatiha Suresini Farsça’ya tercüme ettiği ve İslam Peygamberi Muhammed Peygamber’in bunu menetmediği kaydedilmektedir. Selmân, Peygamber’den hadis nakletmiş olup, onun rivayet ettiği hadisler Kütüb-i Sitte’de bulunmaktadır.
Peygamberin Ehli Beyt'inden saydığı Salmân-ı Fârisî, İslâm'a etmiş olduğu hizmetler, Ali ile olan yoldaşlığı ve Muhammed'in ölümünden sonra Ali'nin safında yer alması gibi nedenlerle bütün Şiî inançları yani Alevîlik ve Caferîlik İslâm inancında da yeri büyüktür. Alevîler, onu hem Yedilerden biri, hem de Kırklar Meclisi'nin pek azının kimliği bilinen erenlerinden biri sayarlar. Caferîlerce ve Alevîlerce önde gelen Ali yandaşlarından Erkân-ı Erbaa'dan (Dört direk) biri sayılır.
Dönemin Anadolu'sunda Ankara'ya egemen olan Âhiler onu pîrleri kabul ederler. Salmân-ı Fârisî diğer Ehli Beyt önderleri ile birlikte Yedi Ulu Ozan'ın deyişlerinde anlatılır ve övülür.
1592-1593 Malta veba salgını
1592-1593 Malta veba salgını dönem Hospitalier Şövalyeleri Malta adasında yönetimde iken meydana gelen veba salgınıdır. İkinci veba salgını sırasında Haziran 1592 ile Eylül 1593 arasında üç dalga halinde meydana geldi ve nüfusun yaklaşık %11'ini oluşturan yaklaşık 3000 ölümle sonuçlandı. Hastalık, İskenderiye'den gemileri ele geçiren Toskana kadırgaları tarafından Malta'ya getirildi. 1593'te tarikat, salgınla mücadele için Sicilya'dan yardım istedi ve alınan önlemler vebanın kontrol altına alınmasında etkili oldu.
Arka plan
Salgın sırasında Malta, Hospitalier Şövalyeleri tarafından yönetiliyordu. Bazı kaynaklar vebanın Malta'da yaklaşık 1575'te ortaya çıktığını ortaya koysa da Tarikat'ın gelmesinden önce Malta'da salgın olduğuna dair kayıtlar vardır. Salgınlar 1427-1428 ve 1523'te meydana geldi ve ikincisi Birgu kasabasıyla sınırlıydı.
Epidemi
1592'de başlayan veba salgını, Osmanlı yönetimindeki Mısır'da İskenderiye'den dolaylı olarak Malta'ya geldi. Toskana Büyük Dükalığı veya Aziz Stephen Nişanı'nın dört kadırgası, İskenderiye'den iki gemi ele geçirmiş ve yüklerini ve yaklaşık 150 Türk esirini yanlarında Malta'ya götürmüştü. Malta'ya giderken, gemilerde bir veba salgını başladı ve 20 mürettebat öldü. Kadırgalar 7 Mayıs 1592'de Malta'ya ulaştı.
Veba, Malta'da çeşitli dalgalar halinde yayıldı ve ilki Haziran 1592'de başladı. Salgın ortaya çıktığında, başlangıçta zührevi bir hastalık olduğu sanılıyordu. Salgın Eylül ayına kadar yatıştı, ancak Kasım ayında ikinci bir dalga başladı. Bu, Ocak 1593'te yatışmıştı ve salgının bittiğine inanılıyordu. Üçüncü ve son dalga Mart 1593'te başladı ve bu en şiddetlisiydi ve adanın tamamına hızla yayıldı. Salgın nihayet Eylül 1593'te sona erdi.
Sınırlama önlemleri
1592'de, 1575'te Valletta'ya nakledilmeden önce Sacra Infermeria'yı barındıran bir kadırga köleleri hastanesi olan Birgu'nun Infermeria delle Schiavi'si bir izolasyon hastanesine dönüştürüldü. 1593 başlarında salgın azalmaya başlayınca hastaları özel bir eve nakledildi ve geçici hastane Şubat ayında kapatıldı.
Mart ayında salgın daha şiddetli hale geldikten sonra Büyük Üstat Hugues Loubenx de Verdalle, bulaşıcı hastalıklar konusunda deneyimli bir doktor olan Pietro Parisi'yi Trapani'den gönderen Sicilya Valisi'nden yardım istedi. Parisi'nin 15 Mayıs'ta gelmesi üzerine, Sağlık Komiserleri ve Maltalı doktor Gregorio Mamo ile birlikte salgınla mücadele kontrolünü ele aldı. Marsamxett Limanı'ndaki adada Isolotto (daha sonra Manoel Adası olarak anılacak) olarak bilinen geçici bir izolasyon hastanesi kuruldu. 900 şüpheli ve doğrulanmış vaka oraya gönderildi ve birbirlerinden ayrı tutuldu. Nüfusun geri kalanına kendi evlerinde kendilerini tecrit etmeleri söylendi ve aileden sadece bir kişinin günlük ayak işleri için dışarı çıkmasına izin verildi. Bu önlemler, kırbaçlama ve ölüm gibi ağır cezalarla uygulandı.
Hiram Abas
Mustafa Hiram Abas (Bay Pipo olarak da bilinir.), 1932'de İstanbul'da doğdu ve 26 Eylül 1990'da Kadıköy, İstanbul'da vefat etti. Türk istihbaratçıydı.
Ailesi
Anne tarafından dedesi, Osman Hamdi Bey'in yeğeni olan eski müzeler umum müdürü Mübarek Galip Eldem ve anneannesi Munise Eldem'dir. Mehmet Eymür 2013'te katıldığı bir programda Hiram Abas'a Hiram adını, dedesinin mason olmasından dolayı verdiğini söylemiştir. Babası kaptanlık mesleğiyle uğraşan Hilmi Abas, annesi ise 27 Ocak 1981'de vefat eden Fatma Roksan Abas'tır. Çocuklarının ismi Cengiz ve Cenan'dır. 4 dayısının ismi ise Galip, Memduh, Hüsrev ve İskender Eldem'dir.
İlk yılları
1932'de İstanbul'da doğdu. Hiram Abas gençlik yıllarında boks ile ilgilenmiş ve ufak çapta şampiyonluklar kazanmıştır. 1957 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni bitirdi. Müfettişlik görevinden sonra yedek subay olan ve Millî İstihbarat Teşkilatı'nda çalışmaya başlayan ve 12 Mart döneminde MİT'te etkin görevlerde bulunan Abas, 1978'de Namık Kemal Ersun'un tasfiyesiyle ilişkili olarak kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.
Kariyeri
1983'te ikinci kez MİT'e dönen Abas, 1988'de yayımlanan MİT raporu olayında sorumlu görülerek, raporu kaleme alan Mehmet Eymür'le pasif göreve alınmak istenince ikinci kez teşkilattan kendi isteğiyle ayrıldı. Korkut Eken ile abi kardeş, eski MİT müsteşarı ve korgeneral Mehmet Fuat Doğu ile baba-oğul ilişkisi içinde olduğu çeşitli kitaplarda belirtilmiştir.
Ölümü
Turgut Özal'ın MİT'i sivilleştirme projesinin başında olmasından ötürü öldürüldüğü şeklinde iddialar vardır. Amerikan silah firmalarının Türkiye temsilciliğini yapan bir şirkette çalışırken, 26 Eylül 1990 sabahı işine gitmek için yola çıktığında uğradığı suikastta yaşamını yitirdi. Evinin yakınlarında, belediye işçisi gibi giyinmiş kişilerin açtığı çapraz ateşin ortasında kalan Abas, olay yerinde öldü. Cinayeti Devrimci Sol üstlense de, Hiram Abas'ın cinayet faili halen bulunamamıştır.
Pholcus moca
Pholcus moca, Pholcus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
2016 Ballon d'Or
2016 Ballon d'Or, 2016 yılında dünyanın en iyi performans gösteren futbolcusuna verilen bir ödüldür.
Eylül 2016'da France Football, FIFA Ballon d'Or ödülü için FIFA ile olan ortaklıklarının sona erdiğini ve 2016 baskısını 61. ödül olarak değerlendirerek Ballon d'Or ödülünü yeniden canlandıracaklarını duyurdu.
France Football, 24 Ekim 2016'da iki saatlik aralıklarla altı duyuruda 30 oyuncudan oluşan bir kısa liste yayınlayacaklarını duyurdu.12 Aralık 2016'da Cristiano Ronaldo,ikinci olan Lionel Messi ve üçüncü olan Antoine Griezmann'ın 429 puan önünde rekor bir farkla ödülü kazandı.
FIFA Ballon d'Or ödülünün verileceği gün 173 seçmen oy kullandı. Hepsi önceki yıllara göre bir değişiklikle gazeteciydi ve her seçmen farklı bir ülkedendi. Her seçmen sırasıyla 5 puan, 3 puan ve 1 puan alan üç oyuncuya oy verdi.
Ronaldo, mümkün olan maksimum 865 puan üzerinden 745 puan aldı.Avrupa tarihinin en çok ödül alan oyuncusu olan Ronaldo'nun dördüncü Ballon d'Or'uydu.
Sıralamalar
Kaynaklar:
Bırgaz
Bırgaz veya Burgaz, güneydoğu Bulgaristan'da nehir. Arda nehrine dökülür. Çevresinde birçok Türk köyü bulunmaktadır.
Çetin Yılmaz
Şu anlamlara gelebilir:
Hiram Abas
Popüler kültürdeki yeri
Kurtlar Vadisi'ndeki eski karakterlerden Aslan Akbey'in (Aslan Amca-Dizideki gerçek adı: Abbas Ustaoğlu) Hiram Abas'ı temsil ettiği ileri sürülmektedir. Dizide Pala karakteri Aslan Akbey'i, gerçekte tıpkı Hiram Abas'ın suikaste uğradığı şekilde öldürmüştür.
Soner Yalçın, Hiram Abas'ın da içinde bulunduğu veya dolaylı olarak ilişkili olduğu gerçek olaylardan yola çıkarak 1999 yılında Bay Pipo adlı bir araştırma kitabı yazmıştır.
Sagar Adası
Sagar Adası Hindistan'da Batı Bengal eyaletinin batısında kalan ada. Ganj deltasının batı ucu ile Hugli Irmağı'nın ağız kısmında yer alır, anakaradan ırmağa ait kollardan biriyle ayrılır. Hindular adayı kutsal kabul etmektedir. Aynı zamanda yaygınca bilinen hac merkezlerindendir ve her yıl üç gün süren arınma törenleri yapılır.
Çernyahov kültürü
Çernyahov kültürü yahut Sântana de Mureș kültürü, MS 2 ila 5. yüzyıllar arasında günümüz Ukrayna, Romanya, Moldova ve Belarus'un bir kısmı olmak üzere, Karadeniz'in batı ve kuzeyinde bulunan bu Doğu Avrupa ülkelerinin topraklarına tekabül eden yerlerde tespit edilmiş bir arkeolojik kültürdür. Kalıntıların Sarmatlar, Slavlar, Gotlar ve Daçyalılar gibi halkların kültürel karışımı sonucu ortaya çıktığı tahmin edilmektedir.
Kalıntıları bakımından Baltık Denizi'nde bulunan Wielbark kültürüne büyük benzerlik gösteren Çernyahov kültürü, kuzeyden güneye göç eden Gotlar ile ilişkilendirilmektedir.
Asparuh
Asparuh ya da Isperih (Bulgarca: Аспарух), bilinen en büyük Bulgar hükümdarı. Bir Türk boyu olan Hazarların ittirmesiyle batıya göç ederek Tuna havzasında Birinci Bulgar İmparatorluğu'nu kurmuştur.
Asparuh liderliğindeki Ön Bulgarlar ise Dinyeper ve Dinyester nehirlerini geçerek bugünkü güney Besarabya'ya, Bizans İmparatorluğu'na komşu olacak şekilde yerleşmişlrdir. Onların yerleştiği bölge Bizans kaynaklarında "Onglos" ya da "Onklos" olarak geçmektedir.
Asparuh'un Onglos bölgesine kesin geliş tarihi bilinmemekle birlikte Bizans İmparatorluğu'nun doğuda Araplara karşı, Avrupa'da dini ve diplomatik mücadele verdiği yıllar olan 650-670 tarihleri arasında gerçekleştiği tahmin ediliyor. Asparuh ile gelen bu Bulgarlar, Birinci Bulgar Devleti'ni kuran ve ilmi araştırmalarda Proto Bulgarlar ya da Bulgar Türkleri olarak adlandırılan Türklerdi. Asparuh Tuna Nehri'nın daha kuzeyinde olan Dinyeper ve Dinyester nehirlerini geçerek ve Onglos bölgesini ele geçirerek Tuna ile diğer iki nehir arasındaki alana yerleşti. Ön taraftan bataklık oluşu, diğer yönlerden de nehirlerden oluşan taçla sarılmış olması düşmana karşı büyük bir güvenlik sağlamaktaydı. 670 yılında bu Ön Bulgarlar, Bizans'ın kuzey komşusu olma konumuyla Bizans'ı tehdit eden bir güç konumuna gelmiştir. Tuna Deltası'nın güneyini geçmeyi başaran Asparuh komutasındaki Ön Bulgarların burada karşılaştıkları Slav zümreleriyle birleşmesi neticesinde doğmuştur. Başlangıçta Bizans'la dostane ve barışçıl ilişkiler kuran Asparuh önderliğindeki Ön Bulgarlar, gerek Hazarlardan kaçmak gerek yeni yerleşim alanları bulmak amacıyla Tuna Deltası'nın kuzeyindeki topraklardan hareketle Dobruca’nın güneyindeki Bizans topraklarına saldırılarda bulunmaya başlamışlardır. Bizans imparatoru IV. Konstantinos İstanbul'u kuşatan Araplar'la uğraştığı için yeni komşularına karşı koyacak güçte değildi. Ancak Arapların kuşatmayı kaldırmasıyla Ön Bulgarlara karşı sefer hazırlıklarına giriştir. Konstantinos, 680 yılında büyük bir deniz ve kara kuvvetiyle Ön Bulgarları topraklarından çıkartmak üzere Tuna'nın ağzına ve Onglos denilen bölge üzerine yürüdü. Ön Bulgarların bataklıklar arasında gizlenerek açıkça savaşmaktan kaçınması, Konstantinos'in başarı elde etmesini engelledi.
NGC 6983
NGC 6983, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Masa takımyıldızı yönünde bulunur. Sab tipi bir sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1836 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
II. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın hava filoları
Luftwaffe "Luftflotten" (Hava Filoları) ve 1939 ile 1945 arasındaki konumları.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başkanları listesi
Bu madde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başkanlarının listesini içerir.
Başkan, cumhurbaşkanı kararıyla atanır.
Başkanın (Guvernör) yüksek öğrenim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olması şarttır.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası başkanlarının ortalama görev süresi 3,9 yıldır. En uzun görevde kalan Kemal Zaim Sunel, 1938-1949 yılları arasında 11 yıl görev yapmıştır. En kısa süreli görev yapan Merkez Bankası başkanı ise sadece 4 ay görev yapan Memduh Aytür. Görev yapan 19 başkanın 11 tanesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, 2 tanesi ODTÜ, 2 tanesi Boğaziçi, 1 tanesi Marmara Üniversitesi, 1 tanesi de Marsilya Darülfünun mezunudur. Mühendislik kökenli olan Nihat Bülent Gültekin ve Erdem Başçı hariç, diğer başkanlar ekonomi, finans ve bankacılık alanında eğitim almışlardır. Lisans eğitimi mühendislik üzerine olan Gültekin ve Başçı ise finans ve ekonomi üzerine yüksek lisans ve doktoralarını tamamlamışlardır.
9 Haziran 2023 tarihinde Cumhurbaşkanı kararıyla atanan Hafize Gaye Erkan, en genç ve ilk kadın başkan olmuştur.
Sofalı Çeşme (Karagümrük)
Sofalı Çeşme, İstanbul ili Fatih ilçesi Karagümrük mahallesinde bulunan Osmanlı dönemi çeşmedir. Yakup Kethüda Çeşmesi olarak da bilinir. Sarmaşık ve Niyazi Mısri sokakların kesişip, bu noktanın Sofalı Çeşme Caddesi ile de birleştiği mevkidedir. Kesme taştan yapılmış olup klasik üsluptadır. Kitabesi olmadığından kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Çeşmenin karşısında Keçeci Piri Camii bulunur.
Günümüzde harap vaziyette ve suyu akmamaktadır. Ayna taşı yerindedir. Teknesi tamamen tahrip olmuştur.
Celal Kargılı
Celal Kargılı (d. 1935, Tarsus, Mersin - ö. 18 Eylül 1976), Türk siyasetçidir.
Lise mezunudur. Çiftçilik, Tarsus Yeni Söz Gazetesi sahipliği, Çukurova Bölge Planlama Teşkilatı Turizm Uzmanlığı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğrenci Birliği Başkanlığı ve Kamu Kurul Üyeliği, Ankara Üniversitesi Kamu Kurul Üyeliği, Yazarlık, TBMM 3.(XIV) Dönem İçel (Mersin) Milletvekilliği yapmıştır.
Ayrıca 12 Mart muhtıra metni mecliste okunduğu zaman alkışlayan tek kişi olmuştur. [2]
Kaynakça
2. https://www.youtube.com/watch?v=UcCKCx5G0dM&t=22301s
Pholcus mixiaoqii
Pholcus mixiaoqii, Pholcus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Halim Bayram
Halim Bayram, Türk iş insanı ve siyasetçi.
1946-1954 yılları arasında Çankırı Belediye Başkanlığı yapmıştır. 1946-1950 yılları arasında CHP'den aday olarak belediye başkanlığı yapmıştır. Başkanlığı döneminde esnaf ve iş yeri yanlısı bir tutum izlemiş, büyük şehir oteli inşa ettirmiş, şehre tatlı su ve elektrik getirmiş, yeni dükkânlar ve garajlar yaptırmıştır. Bayram aynı zamanda Çankırı'da bir alçı fabrikası kurmuş ve yönetmiştir, ,. 1950 yılında CHP'den istifa etmiştir. 1950 Seçimlerinde Demokrat Parti aday çıkarmayınca Millet Partisi'nden aday olmuş ve 1954'teki istifasına kadar belediye başkanlığı görevini sürdürmüştür.
Mercan, Tercan
Mercan, Erzincan ilinin Tercan ilçesine bağlı bir beldedir.
Tarihçe
Bağpınar (Kötür) köyüne bağlı "Tercan İstasyonu" mahallesi iken, 7 Şubat 1948 tarihinde "Mercan" adı verilerek köy statüsüne kavuştu. Mercan, 1961 yılında belde belediyesi oldu.
Coğrafya
Belde, Tercan ilçe merkezine 12 km, Erzincan il merkezine ise 88 km uzaklıktadır.
Muonio
Muonio, Finlandiya'nın Laponya bölgesinde bulunan bir belediyedir. Belediye, Laponya'nın kuzeybatısında Muonio Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 2.039,98 km² olan belediyenin nüfusu 31 Ağustos 2017 tarihi itibarı ile 2.325'tir.
Fetih hadisi
Fetih hadisleri, İstanbul'un fethedileceğine dair İslam Peygamberi Muhammed'in söylediğine inanılan sözlerdir.
Rivayete göre Muhammed peygamber hadislerinde İstanbul'un fethedileceğini bildirmiştir. İbn-i Mes'ud tarafından rivayet edilmiştir. Böyle İran'ın, Bizans'ın fethedileceğini bildirdiği gibi, İstanbul'un fethedileceğini de hadislerinde bildirmiştir. Bu hususta hadis kitaplarında pek çok hadis vardır.
Dramaturji
Dramaturji, dramatik kompozisyon ve dramanın temel elementlerinin sahnede sunumudur. Bazı oyun yazarları (dramatistler) bir drama yaratırlarken yazı ile dramaturjiyi birleştirirler. Diğerleri ise bir eseri sahneye uyarlamak için dramaturg denen uzmanlarla çalışırlar.
Dramaturji ayrıca daha geniş olarak bir hikâye veya bunun gibi elementleri oynanabilecek bir forma şekillendirme olarak tanımlanabilir. Dramaturji esere veya performansa bir yapı verir. Gerçek yazıdan daha çok, bir dramaturgun işi çoğunlukla tasarlama olarak tanımlanabilir.
Dramaturjinin tarihi
Aristoteles dramaya şiirin bir alt bölümü olarak bakar fakat aynı zamanda karakterlerle aksiyonun, konuşmanın, konunun ve hikâyenin arasındaki ilişkinin analizini yapar. İyi konuların örneklerini verir ve oyunların seyirci üzerinde uyandırdığı etkileri inceler. Kurallarının birçoğu "aristotelesçi drama" ile ilgilidir ki burada deus ex machina bir zayıflıktır ve aksiyon yapısal olarak biçimlendirir. Dramanın birçok anahtar konsepti, anagnorisis ve katharsis gibi, Poetica da tartışılmaktadır. Son zamanlarda Aristotelesçi yaklaşım birçok TV ve film yazımında uygulanmıştır ve “temel dramaturji” dersleri genellikle ağırlıklı şekilde Aristoteles’in düşüncelerine dayanmaktadır.
Modern zamanlarda, sonraki drama, özellikle absürdizm ve birçok öncü hareketler Aristotelesçi perspektiften kurtulmayı denemişlerdir. Aristoteles’in öğretileri sıklıkla fazla basitleştirilmiştir fakat Poetica’nın drama teorisi üzerine yazılmış ilk Batı eseri olduğunu söylemek adil olur. Eser aynı zamanda hâlâ birçok sanatçı tarafından kullanışlı bulunan birkaç akademik eserden biridir. Birçok yönetmen ve yazar kendi dramaturjik düşüncelerini yazmışlardır; Bertold Brecht, Grotowski ve David Mamet bunların arasındadır fakat Aristoteles dramayı tamamıyla bir bilim adamının bakış açısından gözlemlemiştir.
Telif hakkı
Dramaturji genel bir yoldan tanımlandığından ve bir dramaturgun işlevi prodüksiyondan (yapım) prodüksiyona değiştiğinden, Amerika’da telif hakkı konuları oldukça belirsiz sınırlara sahiptir.
2006’da, Larsen ve Thompson durumundaki gibi dramaturgun prodüksiyondaki sahipliğinin kapsamına dayalı bir tartışma vardır. Thompson, Jonathan Larson'ın “Rent müzikali”ndeki dramaturgu, eserin ortak yazarı olduğunu iddia etmişti ve ne haklarını ve lisansını tahsis etti ne de onları transfer etti. Mahkemeden “Rent”in iki yazarından biri olarak deklare edilmesini ve yazarlık haklarından doğan %16’lık telif hakkını talep etmiştir. İddiasını, oyun büyük sükse yaptıktan sonra yapsa da, davanın başka bir örneği yoktu, Angels in America'nın telif haklarının %15’i yazarın dramaturguna gitti.
Melankoli
Kara sevda, melankoli ya da mâl-i hülyâ (Yunanca - melankolia, "üzüntü" < Eski Yunanca μέλας (melas), "kara, siyah", + χολή (kholi) kara safra), günümüzde yaygın olarak kişinin az hareketli ve normalden daha heyecansız bir hayat tarzını sürdürdüğü depresyondan kaynaklanan bir duygudurum bozukluğu anlamında kullanılır. Dramin faciayla örtüştüğü sürekliliğin en daimi olan bu hastalık tanrının sesini duyan ruhun dünyayı reddetmesinin bir sonucu olarak çözümü sadece ölümle son bulacak olan zuhurun kimselere fark edilmeyecek ancak aynı içsel deneyimi paylaşan kişilerce anlaşılacak bir doğa üstünün davetine kapılmanin getirdiği vecd halidir
Psikanalizde melankoli
Psikanalitik ekolde melankoli kelimesi ilk olarak Sigmund Freud'un 1917 yılında yayınladığı Yas ve Melankoli (Trauer und Melancholie) makalesinde geçmektedir.
Freud'a göre melankoli durumunun oluşabilmesi için süjenin, sırasıyla aşağıdaki beş aşamadan geçmesi gerekmektedir;
İşleyiş mekanizması
Kişinin, sevgi nesnesini kaybetmesinin ardından yaşadığı yas dönemi normal bir süreç olup, melankoli durumunu yaratan asıl neden; belirli bir süre yaşandıktan sonra bitmesi gereken yas döneminin hiçbir zaman bitmemesidir. Dolayısıyla yas döneminin bitmemesi kaçınılmaz olarak, yeni bir sevgi nesnesi arayışına başlanmasını imkânsız kılacak ve herhangi bir sevgi nesnesine aktarılamayan "libidinal enerji" Ego'da birikecektir. Ego'da gerçekleşen bu içsel birikim en nihayetinde, kaybedilen sevgi nesnesinin Ego tarafından içselleştirilmesi sonucunu doğuracaktır.
Hava kalitesi indeksi
Hava Kalitesi Endeksi (İngilizce: Air Quality Index - AQI), belirli bir yerdeki havanın kalitesinin ifade edilmesi için kullanılan ölçüdür. Hava Kalitesi ölçümlerinde gösterge sayısının yükselmesi artan hava kirliliği yüzdesinin ciddi sağlık sorunlarına neden olacağını belirtir. Hava Kalitesi Endeksi değerleri aşamalara göre sınıflandırılmıştır ve her aşama birer renk ile simgelenir. Renkler ve risk aralıkları ülkeden ülkeye değişebilir.
Melankoli
Batı Avrupa'da melankoliye artan rağbet
17. asrın başlarında İngiltere'de, edebiyatta ve günlük yaşamda melankoliye yönelik bir ilgi yükseldi. Batı Avrupa halklarında din alanında yaşanan Reform'un İngilizlerde yol açtığı neye inanacakları yönündeki belirsizlikler ve günah, lanet, dinsel kurtuluş mefhumlarına artan ilgi melankoliye olan ilgiyi de artırdı.
Hava kalitesi indeksi
Hava kalitesi endeksine örnek
Amerika Birleşik Devletleri ölçütlerine göre;
Melankoli
Batı Avrupa'da melankoliye artan rağbet
Elizabeth sonrası dönem melankolisinin müzikteki en önemli ismi, slogan haline getirdiği "Semper Dowland, semper dolens" (Daima Dowland, daima matem) sözüyle John Dowland'dır. O devrin insanları tarafından "huzursuz tip" olarak adlandırılan melankolik adam tiplemesinin meşhur bir örneği Shakespeare'in Hamlet'indeki Melankoli Dane karakteridir. Hüzün edebiyatında eserler veren diğer bazı yazarlar ise şunlardır: Hydriotaphia, Urn Burialın yazarı Thomas Browne, Holy Living and Holy Dyingın yazarı Jeremy Taylor. Her iki eserde de ölüm konusu üzerinde çok durulur.
Melankoli ismiyle anılmasa da benzer konulara eğilen Sturm und Drang (yaklaşık Türkçesi, "Fırtına ve Bunalım") akımı da o devirde Almanya'da etkili olan hüzün kültü olarak tarihteki yerini aldı. Goethe'nin Genç Werther'in Acıları eseri de bunun örneklerindendir.
Dinamik sistem
Bu sayfa dinamik sistemlere dair genel bakış açılarını içerir ayrıntılı bilgi içindinamik Sistem(tanım) veya çalışmak amaçlı dinamik sistemler teorisine bakabilirsiniz.
Dinamik sistem geometrik uzay katmanındaki bir noktanın zamana bağlı durumunu tarif eder.Sarkaçlı bir saatin sarkacının salınımını,bir borudan geçen suyun hareketini ve her ilkbaharda bir göldeki balık sayısını(n değişimini/miktarını) anlatan matematiksel modeller buna bir örnektir.
Dinamik bir sistemin herhangi bir zaman aralığında/anında,reel sayılar ile (vektör ile) gösterilen bir konumu vardır,bu konum uzayda(çokkatlı uzayda) uygun bir noktayla gösterilebilir.Sistemin durumunda meydana gelen ufak değişikliklere onu temsil eden rakamların değişikliği eşlik eder.Dinamik sistemlerdeki gelişim kanunu,dinamik bir sistemin şu anki durumunun gelecekteki geçireceği değişimleri açıklayan bir (şu anki durumun fonksiyonu)fonksiyonudur.Bu prensip rastgele sonuçlar üretmez,diğer bir deyişle sistemin şu anki durumunu takip edecek sadece tek bir gelecek durum vardır.
Genel Bakış
Dinamik sistem orijinini klasik mekanik(Newton mekaniğinden)alır.Diğer doğa bilimleri ve mühendislik disiplinleri gibi,bir sistemin sadece kısa bir zaman sonraki durumunu bildiren gelişim kuralının,sistemle, kapalı bir ilişkisi vardır (bkz kapalı fonksiyon(bu ilişki diferansiyel denklem,yineleme ilişkisini açıklayandifference denklem ya da zaman -ölçek kalkulüsü-bkz time-scale calculus- gibi bağlamlardan herhangi biri olabilir).Sistemin gelecekteki tüm zamanlar boyunca durumunu gösterebilmek için bu hesaplama sürecinin,ölçülebilen her en düşük zaman aralığı için,tekrarlanması gerekir.Bu tekrarlama prosedürü sistemi analiz etmek/çözmek ya da integral hesabını(integral hesabında birim ölçütler toplanır özetle,ayrıntılı bilgi içinintegral) yapmak olarak da adlandırılabilir.Eğer sistem bu hesaplamalarla çözülebiliyorsa,verilen herhangi bir durum-zaman için bu sistemin gelecekteki durumları hesaplanabilir ve zaman boyunca sistemin durumunu simgeleyen bu noktalar orbit(yörünge,bir fonksiyonun grafiğinin noktalarla çizilmesi gibi) meydana getirir.
Bilgisayarların kullanımından önce,bu yörüngeyi bulmak oldukça kompleks matematiksel işlemler gerektiriyordu ve sadece sınırlı sayıda dinamik sistem için çözüm üretilebiliyordu.Sayısal yöntemleri kullanabilen elektronik hesaplama makineleri dinamik sistemlerin yörüngelerini belirleme hesaplamalarını basitleştirdi.
Basit dinamik sistemler için,yörüngesini bilmek yeterliydi ancak pek çok dinamik sistem sadece yörüngesiyle analiz edilemeyecek kadar komplekstir.Yörüngelerin bilinmesinin yetersiz kalmasının sebepleri:
Tarihçe
Pek çok kişi dinamik sistemlerin kurucusu olarak Henri Poincaré'yi görür. Poincaré, "New Methods of Celestial Mechanics"(gök mekaniğinde yeni yöntemler) (1892–1899) ve "Lectures on Celestial Mechanics"(gök mekaniği üstüne dersler) (1905–1910) isimli iki adet monografi yayınladı.Bu kitaplarda üçlü sistemler(hareketleri) üstündeki çalışmalarının sonucunda elde ettiği yöntemleri hatasız bir şekilde uyguladı ve çözümleri üstünde daha detaylı çalışmalar yaptı(frekansları,yörüngelerin denklikleri,asimptotları vb).Bu kağıtlardaki çalışmalara göre(Poincare'in yineleme teorisini de içeriyorlardı)herhangi bir sistem yeterli bir zaman geçtikten sonra,yeterli ancak ölçülebilir zaman,ölçümün başladığı o ilk pozisyonuna çok yakın bir yere dönüyordu.
Aleksandr Lyapunov pek çok,önemli,yaklaşım yöntemleri geliştirdi.1899 yılında geliştirdiği bu yöntemleri,adi diferansiyel denklem kümelerinin kararlığının hesaplanmasını mümkün kılıyordu.Dinamik sistemler için modern kararlılık teorisini üretmiştir.
1913 yılında, George David Birkhoff'un Poincaré'nin "son geometrik teorisini,üçlü sistemdeki özel bir durum için,kanıtlaması ismini dünyaya tanıttı.1927 yılında,şimdi ergodik teorem olarak bilinen ve ortaya atmış olduğu en uzun ömürlü çalışması olan  Dynamical Systems i yayınladı.Ergodik hipotezden edilmiş fiziksel sezinin ve matematiksel hesaplamayla kombine olması,en azından prensipte,istatistiksel mekaniğin temel sorununun çözümünü oluşturuyordu.Ergodik teori aynı zamanda dinamikten esinlenmeler de içerir.
1964 yılında Oleksandr Mykolaiovych Sharkovsky,kesintili(bkz discrete dynamical system)dinamik sistemlerin periyotları üstünde çalışması sonucu Sharkovsky teorisini geliştirmiştir.Teoremin çıkarımlarından birine göre,sayı doğrusundaki, kesintili bir dinamik sistem eğer üç adet periyot noktası barındırıyorsa diğer her periyotlarda da periyodik nokta bulundurmak zorundadır.
Temel tanımlar
Dinamik bir sistem çokkatlı bir uzay(lineer uzanan,M diye adlandırılan, gelişim/evrilen fonksiyonlar Φt kümesini içeren uzay) katmanındaki noktanın tekrar o katmana(t  geçen zamanı ifade ederken,t ∈ T)dönüşünü gösteren bir harita olarak düşünülebilir.Fonksiyonlardaki lineerlik kavramı,kullanılan uygulamalara ve çokkatlıların tiplerine göre değişiklik gösterir .T kümeleri için birden fazla  seçim olanağı olabilir. T gerçek sayılar kümesi olarak alındığında, dinamik sistem akışkan olarak nitelenebilir (bkz flow); eğer T sadece pozitif gerçek sayılar kümesi olarak alındığında,dinamik sistem yarı akışkan olarak nitelenir.T tam sayı kümesi olarak alındığında kaskat(cascade,şelale,ardışık kelimelerine karşılık gelri) ya da bir plan,sadece pozitif tam sayılar olarak alınırsa yarı kaskat olarak nitelendirilebilir.
Örnekler
Φt ile gösterilen gelişim fonksiyonu genelde hareket için yazılmış diferansiyel denklemin bir çözümüdür;
Bu denklem,faz uzayında, x0 (herhangi bir ilk konum demektir)dan başlayıp x(t) yi izleyen yörüngenin zamanının türevini verir (üstünde noktayla gösterilmiş,türev).v(x) ile gösterilen vektör alanı,Min bu alanın her noktasında(faz uzayının her noktasında) dinamik sistem için hız vektörünü oluşturduğu lineer bir fonksiyondur(Tabii ki,bu hız vektörleri M faz uzayında/uzay katmanındaki herhangi bir vektör değil herhangi bir x noktası için TxM  ile gösterilen eğim uzayında bulunan vektörlerdir-eğim uzayından kasıt,eğimi oluşturan ögelerin meydana getirdiği uzaydır-).Verilen Φt lineer fonksiyonundan otonom bir vektör alanı türetilebilir.
v(x) için ne yüksek dereceli türevlere ne de zaman parametresini kullanmaya gerek vardır çünkü bu çokluklar sistemleri çok boyutlu uzayda açıkladığımız zaman ortadan kalkarlar.Adi diferansiyel denklemlerin dışında kalan diğer diferansiyel denklem türleri de gelişim kuralını ifade etmek için kullanılabilir:
denklemi kompleks karışıklıklardan dolayı ifade edilmesi güçleşen mekanik bir sistemin farklı bir gösterimine örnektir.
Φt gelişim fonksiyonunu anlatmak için genelde adi diferansiyel denklemler kullanılır,bu durumda M,sonlu olan, çok katlı uzay boyutunu gösterir.Dinamik sistemlerdeki pek çok kavram,sonsuz katmanlı uzaylara dek genişletilebilir-örn,Banach uzayları-ayrıntılı bilgi için bkz banach sapaces-tabi bu durumda kısmi diferansiyel denklemler kullanılır.Yirminci yüzyılın sonlarında dinamik sistemlere kısmi diferansiyel kullanarak yaklaşmak oldukça yaygın bir kullanım olmuştu.
Lineer dinamik sistemler
Lineer dinamik sistemler basit fonksiyonlar ya da sınıflandırılmış yörüngeler kullanılarak rahatlıkla ifade edilebilen dinamik sistemler sınıfıdır.N boyutlu Öklid uzayındaki uzay katmanları(nın herhangi biri) N tane vektör ile gösterilebilir.Lineer sistemler üsttünde çalışmak mümkündür çünkü,çakışma prensibine uyarlar;eğer u(t) ve w(t) vektör alanı için olan diferansiyel denklemi sağlarlarsa(ilk konumu sağlamaları şart değildir) bunların toplamı da sağlar u(t) + w(t).
Akışlar
Bir akış için(sıvının akışı) Φ(x) vektör alanı,uzay katmanındaki bir konum için, afin fonksiyonudur, bu denklemde A matris,b sayıların oluşturduğu vektör,x ise konum vektörüne karşılık gelir.Bu sistem çakışma prensibi(lineerlik) kullanılarak çözülebilir. b ≠ 0 with A = 0 olması durumunda bu denklem b yönündeki bir doğru denklemidir.
b sıfır ve A ≠ 0 iken,orijin akıştaki bir denge noktasıdır ve eğer x0 = 0 ise yörünge sabit kalır.Bundan farklı ilk konumlar için bu hareket denklemi;matrisin,x0 ilk konumu için, üslü fonksiyonu kullanılarak  oluşturulabilir.
b = 0 iken,Anın eigen değerleri uzay katmanının yapısını belirler.Anın eigen değerleri ve eigen vektörleri kullanılarak ilk konumun denge noktasına doğru yaklaşacağı ya da uzaklaşacağını hesaplamak mümkündür.
A ≠ 0 olduğu durumlarda iki farklı ilk konum arasındaki mesafe üssel olarak değişir,ya üssel olarak yaklaşır ya da üssel olarak uzaklaşırlar.Lineer sistemler,yaklaşma durumlarında,ilk konumlara oldukça hassas bir şekilde bağlıdırlar(ufak değişiklikler bile sonuçları değiştirir).Lineer olmayan sistemlerde bu(gerekli ancak yine de yeterli gelmeyen) kaotik teori için de gerekli şartlardandır.
Haritalar
Kesintili-zaman, afin dinamik sistemleri matris diferansiyel denklemi ile gösterilir (ayrıntılı bilgi için bkz;matrix difference equation): A bir matrisi,b ise bir vektörü gösteriyor.Devamlı olan durumlarda,koordinatların dğişimi x → x + (1 − A)–1b denklemdeki b yi ortadan kaldırır.Yeni koordinat sisteminde,orijin haritada belli bir noktadadır ve lineer sistemin çözümleri;Anx0 ile gösterilir. haritanın çözümleri artık eğrilerle değil,uzay katmanlarından atlayan noktalarla gösterilir.Yörüngeler(haritanın üstündeki noktalar toplamının oluşturduğu),eğriler veya lifler şeklinde düzenlenir.
Kesintili dinamik sistemlere daha çok örnek için bkz(List of chaotic maps,).
Yerel dinamikler
Dinamik sistemlerin niteliksel özellikleri koordinatlarda lineer değişimler olsa bile değişmez(bu açıklama bazen nitelik kavramının tanımı olarak görülür):vektör alanındaki yalnız bir nokta(v(x) = 0 olduğu nokta)lineer değişimler sonucu yine tek bir nokta olarak kalacaktır;periyodik yörünge,uzay katmanındaki bir döngü/düğümdür ve bu uzay katmanındaki lineer dönüşümler sonucu yine aynı döngü olarak kalacaktır.Dinamik sistemlerde uzay katmanındaki tek noktalar ve döngüsel yörüngelerin yakınları yeterince iyi anlaşılabilmektedir.Dinamik sistemler üstündeki kapsamlı çalışmalar gösteriyor ki;koordinatlardaki değişimi(değişimler spesifik olarak bilinmese de hesaplanabilir olduğu zaman) kullanarak dinamik sistemlerin analizleri çok daha kolay oluyor.
Düzenleme,idealleştirme
Uzay katmanının küçük parçacıklarının akışı çok basit formlara indirgenebilir.Eğer y v(y) ≠ 0 denkliğini sağlayan bir noktaysa,o halde ynin çevresindeki vektör alanının birbirine paralel ve aynı büyüklükte geçen vektörler olmasını sağlayacak bir koordinat değişikliği yapılabilir (bu değişiklik vardır).Bu düzenleme teoremi olarak bilinir.
periyodik yörüngelerin komşulukları
Genel olarak,periyodik bir yörüngenin çevresi için düzenleme teoremi kullanılamaz.Poincaré periyodik yörüngenin yakınlarının üstünde hesaplama yapılabilmesi için bir dönüşüm formülü geliştirdi .γ yörüngesinde bir  x0 noktası seçin ve uzay katmanındaki o noktaya yakın noktaların v ye dik olduğunu görün(x0 iken). Bu noktalara,S(γ, x0) Pontcare kesiti(ayrıntılı bilgi için bkz,Poincaré section) denir.Şimdi akış bir haritayı gösteriyor,Poincaré haritasını F : S → S,Sden başlayıp Se dönen noktalar için.Her noktanın dönmesi için farklı farklı zamanlar geçecektir ancak geçen zamanlar ilk konumdan başlayana yakın olacaktır (x0).
Periyodik yörünge ile Poincare kesitinin kesiştiği nokta Poincare haritasında belirli bir noktaya karşılık gelir (F).Doğrusal yer değiştirme sonucu bu noktanın x = 0 a denk geleceği var sayılabilir.Haritanın Taylor serileri ile gösterilişi;F(x) = J • x + O(x2), yani koordinatlardaki bir değişikliğin,h,sadece Fnin lineer kısmının basitleşmesine neden olacağı tahmin edilebilir;
Bu birleşim denklemi olarak bilinir.Bu denklemin geçerli olduğu koşulların bulunması,dinamik sistemler üstündeki araştırmalarda en önemli önceliklerden biri olmuştur.Poincaré ilk olarak tüm fonksiyonların analiz edilebilir olduğunu varsayarak yaklaşmış ve rezonans olmama koşulunu keşfetmiştir.Eğerλ1, ..., λν sayıları J nin eigen değerleriyse,ve eigen değerlerinden biri lineer olarak(iki veya daha fazlasının)kombine edilmiş haliyse bu sayılar birbirinin rezonansı olmalıdır.λi – ∑ terimleri (diğer eigen değerlerinin katları)h fonksiyonunda payda da yer alırsa,rezonans olmama koşulu aynı zamanda küçük bölen problemi olarak da bilinir.
Birleşim/girişim Sonuçları
Birleşim denkleminin sonuçları olabilmesi,Jnin eigen değerlerine ve hnin derecesinin bir olmasına bağlıdır (lineer olması için).Jnin herhangi özel bir simetriye sahip olmasına gerek olmadığından,Jnin eigen değerleri karmaşık sayılar olabilir.jnin eigen değerleri birim çember üzerinde olmadığında,F üstündeki sabit x0 noktaları sabit hiperbolik noktalar olarak adlandırılır ve eigen değerleri çember üzerinde olmasının yanı sıra karmaşık sayılar olurlarsa eliptik  olarak adlandırılır.
Hiperbolik olduğu durumda, Hartman–Grobman teoremi lineer haritadaki sabit J • x noktasının komşuluğunun devamlı olduğu fonksiyonu verecek olan şartları ortaya koyar.Hiperbolik durum aynı zamanda yapısal kararlılığa da sahiptir.Vektör alanındaki küçük değişiklikler Poincare haritasında sadece küçük değişiklikler yaratacak ve bu küçük değişiklikler Jnin eigen değerlerinde ufak değişiklikleri meydana getirecek(karmaşık sayılar düzleminde) ki bu yeni eigen değerlerinin görünümü yine hiperbolik bir şekle sahip olacak.
Kolmogorov–Arnold–Moser (KAM) teoremi eliptik noktanın komşuluğunun davranışını açıklar.
Bifurkasyon(çatallanma) teorisi
Gelişim haritası(ya da ondan türetilen vektör alanı) Φt μ gibi bir parametreye bağlı olduğu zaman uzay katmanının yapısı da bu parametreye bağlı olur.Belli bir μ0 değerine ulaşmadan,bu parametredeki değişimler uzay katmanında bir değişiklik yaratmazlar.O nokta aşıldıktan sonra uzay katmanı ölçülebilir bir şekilde değişir (değişim gözlemlenecek bir şekilde) ve dinamik sistemde bir çatallanma meydana gelir.
Bifurkasyon teorisi,uzay katmanının yapısı(özellikle sabit noktalar(bakzfized point,periyodik yörüngeler ya da sabit yumrular(bkztorus için)ve μ parametresi için davranışını/değişimini inceler.Çatallanma noktasında,yapı kararlılığını değiştirebilir,yeni yapılar oluşturmak üzere bölünebilir ya da diğer yapılarla birleşebilir.Taylor serileriyle yaklaşımları kullanarak ve koordinat değişikliği nedeniyle eksik kalan(yok olan) parametreleri anlayarak dinamik sistemlerdeki çatallanmaları sınıflandırmak mümkün olabilir.
Bazı çatallanmalar uzay katmanında oldukça karışık yapıların meydana çıkmasına sebep olurlar.Öreğin;Ruelle–Takens senaryosu periyodik bir çatallanmanın bit yumruya,yumrunun da oldukça karmaşık bir çekiciye dönmesini anlatır (ayrıntılı bilgi için bkzstrange attractor,Ruelle–Takens scenario).Başka bir örnekle,Feigenbaum'un periyod çiftleşmesi sabit bir periyodik yörüngenin çifter periyodik çatallanmalara ayrıldıını anlatır (ayrıntılı bilgi çin bkz,period-doubling bifurcation).
Ergodik sistemler
Pek çok dinamik sistemde,hacmin(v boyutlu bir hacim) uzay katmanından bağımsız olacağı bir koordinat ekseni seçmek mümkündür.Bu Newton'un kanunlarına dayandırılarak üretilmiş sistemlerde mümkündür(kooridantlar konum ve momentum olacak şekilde bir koordinatlar ekseni,ve hacmin birimi(konum) × (momentum) birimleri cinsinden belirtildikçe).Akışta A kümesinden bir alt küme Φt(A) fonksiyonuyla işleme sokulur ve uzay katmanından bağımsızlı şu denklikle gösterilir;
Hamilton mekaniğinde koordinatlar bilindikçe genel(çalışmalar için elverişli)bir momentum değeri,hacimden(akış sırasında hacmin korunan sistemler için) bulunabilir.Hacmin Liouville hesaplaması ile bulunabilir (ayrıntılı bilgi için bkz,Liouville measure).
Bir Hamilton sisteminde,her çeşit kozum-momentum değerini bulmak(ilk şartlar bilindiği takdirde) mümkün değildir.Çünkü enerji korunumu sadece ilk şartlardaki enerji miktarı ile eşit olan durumlar için uygulanabilirdir. Ω adlı enerji kabuğundaki enerji miktarıyla aynı olan enerjiler o uzay katmanının alt kümeleridirler.Enerji katmanının hacmi Liouville hesabıyla bulunur ve gelişim şartları altında korunurdur.
Akışlarda hacimleri korunan sistemlerde,Poincaré,Poincaré yineleme teorisini ortaya koydu.Bu teoreme göre;bir uzay katmanının sonlu bir Liouville hacmine sahip olduğunu ve Fnin  hacim korunumlu bir uzay katmanı haritası ve Anın da uzay katmanının alt kümesi olduğunu var sayın.O halde (neredeyse)her bir A noktası tekrar A noktasına sonsuz sıklıkta  döner.Poincaré'nin yineleme teorisi Zermelo tarafından Boltzmann'nın çarpışan atomların oluşturduğu dinamik sisteminden entropinin arttığı yönündeki çıkarımına itiraz etmek için kullanıldı.
Boltzmann'ın çalışmasına yöneltilen sorulardan biri,ortalama zaman ve ortalama uzayın arasındaki eşitlik olma ihtimaliyle ilgiliydi(ergodik hipotez olarak adlandırdığı).Hipoteze göre zamanın uzunluğu(vektörel)nun A bölgesinde katettiği miktar; vol(A)/vol(Ω) idi.
Ergodik hipotezin istatistiksel mekaniğin gelişimi için temel taş olmadığı ve ergodik benzeri diğer serilerin ilişkili fiziksel sistemlerin genel görünüşünü(çıkarım yapılabilecek görünüş)kısıtladığı ortaya atıldı.Koopman ergodik sistemlere fonksiyonel analiz kullanarak yaklaştı.a uzay katmanındaki her bir sayıyla(örneğin;ani basınç veya ortalama yükseklik) ilişkilendirilmiş olan bir fonksiyon olsun.Gözlemlenebilir değerleri başka bir zaman,gelişim fonksiyonu φt,kullanarak ölçülebilir.Bu da bizi transfer operatörüne getirir ;Ut
Lineer operatör(U)ün dağılımının özellikleri üzerinde çalışarak Φt 'ın ergodik özelliklerini sınıflamak mümkündür.Koopman yaklaşımını kullanarak(akışın gözlemlenebilir bir fonksiyonu olduğu durumlar için),sonlu boyutlu lineer olmayan bir katman için geçerli bir problemde, Φt fonksiyonu Uyu içeren sonlu-boyutlu bir harita ile ifade edilebilir.
Liouville hesabı,sadece enerji kabuğu(Ω)nun ortalama hesaplamları kullanıldığında geçerlidir (ayrıntılı bilgi için bkz,equilibrium statistical mechanics).Bir yönerge boyunca olan zamanın ortalamasının uzayın ortalamasının(vektörel) eşdeğer oluşu Boltzmann faktörüyle ölçülür(bkz, Boltzmann factor exp(−βH)).Bu fikir Sinai,Bowen ve Ruelle(SRB hesabı) gibi bilim insanları tarafından daha büyük sistem sınıfları için(korunmayan sistemlerde dahil) genellenmiştir.SRB hesabı kaotik sistemler için  Boltzmann hesabı yerine kullanılmıştır.
Lineer olamayan dinamik sistemler ve kaos
Basit lineer olmayan denklemler ve hatta parçalı lineer sistemler bazen öngörülmemiş davranışlar sergileyebilir,rastgele davranır gibi,temelde tanımlı fonksiyonlar olsalar bile.Bu rast gele gibi görünen davranış kaos olarak adlandırılır.Anosov kaotik sistemler olarak adlandırılan bu sistemlere benzer davranışlar sergileyen dinamik sistemler tanımlamıştır (yüksek kesinliklerle,ayrıntılı bilgi için bkz,Hyperbolic systems).Hiperbolik sistemlerde eğim uzaylarının esas yörüngeye dik olduğu sistemler iki kısma ayrılabilir;yörüngeye yakınsak noktalar içerenler(kararlı çokkatlılar) ve yörüngeye ıraksak noktalar içeren(karasız çokkatlılar)ler.
Matematiğin bu dalı dinamik sistemlerin uzun dönem davranışlarını araştırır.Yani sadece spesifik bir kısmına odaklanmak o dinamik sistem için genel çözümler üretmemize yardımcı olmaz(bu yüzden bu dal böyle soruları sormak yerine) ancak sistem uzun bir dönem sonra kararlılık kazanacaksa bu dinginlik konumları hangi zamana denk gelir ya da uzun dönem davranışı sergileyen bu sistem kendisinin ilk şartlarından bağımsız mı hareket eder(gibi sorularla uğraşır)?
Geometrik tanım
Dinamik sistem bir değişkenler grubudur, \mathcal{M} birçok katlıyı gösterir (Banach veya Öklid uzayındaki), \mathcal{T} ise zamanın tanım kümesidir (pozitif gerçek sayılar tam sayılar vb ile gösterilebilir) ve f ise t → ft ile veya  ft gösterilen gelişim kuralı( iken)ve çokkatlının diferansiyelidir (ayrıntılı bilgi için bkz,diffeomorphism).Yani f zamana bağlı \mathcal{T}nin kendi katlarına bağlı değişiminin haritasıdır.Başka bir deyişle,f(t) bir diferansiyellenebilir morfizmadır (\mathcal{T} nin tanımlı olduğu her zaman,tdeğeri çin).
Teorik tanımın hesaplanması
τ haritası somut bir zamana bağlı gelişimsel dinamik sistemdir.Bundan dolayı,kesintili dinamik sistemler için bu fonksiyon tekrarlanır (nlerşn tam sayı olduğu değerler için).Devamlı dinamik sistemler için bu τ haritası sonlu zamanla geişen bir gelişim fonksiyonu olarak düşünülebilir ve daha karmaşık sistemler kurulabilir.
Çok boyutlu genelleme
Dinamik sistemler tek bir bağımsız değişken üstüne kuruludur(genelde bu değişken zamandır).Daha genel sistem sınıfları çoklu bağımsız değişkenler üstüne kuruludur ve bu yüzden çok boyutlu sistemler olarak adlandırılırlar.Bu tip sistemler matematiksel modelleme için kullanışlıdır, örneğin, görüntü işleme.
İleri düzey okulamar için
Works providing a broad coverage:
Özgün üslupları olan giriş kitapları:
Ders kitapları:
Popüler kaynaklar:
Dış bağlantılar
Çevrimiçi kitaplar ve ders notları:
araştırma grupları:
Simulation software based on Dynamical Systems approach:
Halkbank
Türkiye Halk Bankası A.Ş., kısaca Halkbank, Halk Bankası ve Halk Sandıkları Kanunu kapsamında küçük ve orta büyüklükteki esnaf ve sanayiciye kolay ve ucuz kredi vermek amacıyla kurulan ve 23 Mayıs 1938'de faaliyete geçen bir kamu bankasıdır. ₺128.480 milyon aktif büyüklüğü ile dünyanın en büyük 159. bankasıdır.
2005 Katılım Antlaşması
2005 Katılım Antlaşması, Avrupa Birliği üyesi ülkeler ve 2005 yılında henüz birliğe katılmamış olan Romanya ve Bulgaristan arasında imzalanmış olan katılım antlaşmasıdır. Lüksemburg'da imzalanan antlaşma, 1 Ocak 2007 tarihinde bu ülkeler birliğe girdiğinde yürürlüğe girmiştir. Antlaşma Bulgaristan ile Romanya'nın birliğe katılması ile ilgili düzenlemelerde bulunmuş ve birliğin daha önce yapmış olduğu birtakım antlaşmaların şartlarını iyileştirmiştir.
Halkbank
24 Şubat 2017 tarihinde yayımlanan kararname ile devlete ait %51,11 hissenin Türkiye Varlık Fonu'na devredilmesi kararlaştırılmıştır.
Kuruluşu
Türkiye Halk Bankası’nın kurulmasının temelinde Mustafa Kemal Atatürk'ün “Küçük esnafa ve büyük sanayi erbabına muhtaç oldukları kredileri kolayca ucuza verecek bir teşekkül vücuda getirmek ve kredinin normal şartlar altında ucuzlatılmasına çalışmak da çok lazımdır.” ile “Siz sanatkârların ufak dükkânları yerine muhteşem fabrikalar yapıldığını gördüğüm gün, mutluluğum en yüksek derecesini bulacaktır.” şeklindeki sözleri yer almaktadır.
Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı
Sermaye Piyasası Kurulu'nun Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına ilişkin düzenlemelerinde yazılı amaç ve konularla iştigal etmek ve esas olarak gayrimenkullere, gayrimenkul projelerine, gayrimenkule dayalı haklara ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yapmak üzere 2010 yılında Halkbank bünyesinde kurulmuş şirkettir.