cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jüpiter'in manyetosferi
Dahili manyetik alan
Dipol manyetik alan, Jüpiter'in dönme ekseninden yaklaşık olarak 10° eğimlidir; bu eğim Dünya'nınkine (11,3°) benzer. Jüpiter'in ekvatoral alan kuvveti yaklaşık olarak 417,0 μT (4,170 G) olup, bu da yaklaşık olarak 2,83🇪🇸 T·m3 dipol manyetik momente karşılık gelir. Bu, Jüpiter'in manyetik alanının Dünya'nınkine göre yaklaşık olarak 20 kat daha güçlü olduğu ve manyetik momentinin ~20.000 kat daha büyük olduğu anlamına gelir. Jüpiter'in manyetik alanı, atmosferinin altındaki bölgenin hızıyla aynı hızda döner ve 9 saat 55 dakikalık bir dönme süresine sahiptir. İlk ölçümlerin 1970'lerin ortalarında Pioneer uzay aracı tarafından alınmasından 2019 yılına kadar, kuvvetinde veya yapısında hiçbir değişiklik gözlenmemişti. Juno uzay aracından alınan gözlemlerin analizi, Pioneer dönemi boyunca gözlemlenen gezegenin manyetik alanında küçük, fakat ölçülebilir bir değişiklik olduğunu göstermektedir. Özellikle, ekvatora yakın "Büyük Mavi Leke" olarak bilinen, güçlü olmayan bir dipol alana sahiptir. Bu, hemen hemen Dünya'nın Güney Atlantik Anomalisi'ne benzer. Bu bölge büyük seküler (uzun vadeli, periyodik olmayan) değişim belirtileri göstermektedir.
Boyutu ve şekli
Dünya’daki gibi, yoğun ve soğuk solar plazmayı daha az yoğunlukta ve daha sıcak olanından ayıran sınıra magnetopause adı verilir. Magnetopause’dan gezegenin zeminine uzaklık güneşin dik ışıklarla geldiği bir noktada 45 ile 100R arasındadır. Magnetopause’nin pozisyonu ise solar aktiviteye bağlı olan solar rüzgarların baskısına göre değişiklik göstermektedir. Magnetopause’nin ön yüzünde (gezegenin yüzeyine yaklaşık olarak 80-100R arası bir mesafede), manyetosferle solar rüzgarın çarpışmasından ortaya çıkan canlı-hareketli gibi görünen bir karmaşa olarak adlandırılan bow shoch (yay demeti) yatmaktadır. Yay demetiyle manyetopause arasındaki bölgeye ise magnetoshealth (manyetikçalı) adı verilir.
Gezegenin tersi istikametinde de solar rüzgar Jüpiter’in manyetik alan çizgilerini bazen Satürn’ün yörüngesinin bile ötesine kadar uzanan uzun ve iz bırakan bir şekilde dağıtarak magnetotail’i (manyetik kuyruk) oluşturur. Jüpiter'in manyetik kuyruğu da Dünya’nınkine benzemektedir. Bu kuyruk iki dilimden oluşmaktadır (resimdeki mavi noktalar): Jupiter’e doğru yönelen güney dilimde bulunan manyetik alan ve ondan uzaklaşan kuzey dilimde bulunan manyetik alan. Dilimler, kuyruk akışkan örtüsü adı verilen ince bir katmanla birbirinden ayrılırlar. Dünya’nınki gibi Jovian kuyruğu solar plazmanın manyetosferim iç bölgelerine girebildiği bir kanal görevini üstlenir. Burasi da ısınır ve Jüpiter’e 10R kadar yakınlıktaki radyasyon kemerlerini oluşturur.
Jüpiter’in manyetosferi üç kısıma ayrılmaktadır: iç, orta ve dış manyetosfer. İç manyetosfer gezegene 10R uzaklıkta bir mesafede bulunmaktadır. İçindeki manyetik alan yaklaşık olarak çiftucay olarak kalmaktadır, çünkü manyetosferik ekvatoral plasma örtüsü içindeki ani akışların duruma katkısı küçük kalmaktadır. Orta (10 – 40R arası) ve dış (40R’den fazla) manyetosferlerde manyetik alan çiftucay şeklinde değildir ve plazma örtüsüyle olan ilişkisinden dolayı ciddi şekilde dağılmış haldedir.
Io'nun Rolü
Jüpiter’in manyetosferinin şekli her ne kadar genel hatlarıyla Dünya’nınkine benzese de, gezegene yaklaştıkça yapısı oldukça farklı bir hal alır. Jüpiter’in volkanik olarak aktif ayı Io kendi çapında güçlü bir plazma kaynağıdır ve her saniye Jüpiter’in manyetosferini 1.000 kg kadar fazla oranda materyalle doldurmaktadır. Io yüzeyindeki güçlü volkanik patlamalar, sülfür ve oksijen iyonları üreten (S+, O+, S2+ and O2+ ) solar ultraviyole radyasyon tarafından iyonize edilen ve atomlarına ayrılan yüksek oranlarda sülfür dioksit salınımı yapar. Bu iyonlar uydunun atmosferinden kaçarlar ve Io plazma simitini/yumrusunu oluştururlar: Jüpiter’i çevreleyen Io’nun yörüngesinde konuşlanmış kalın ve soğuk yumru sarmalı. Simitin içindeki plazma sıcaklığı radyasyon kemerlerindekinden “10 keV (100 million K)” çok daha düşüktür “10–100 eV (100,000–1,000,000 K)”. Yumru içindeki plazma Jüpiter’le aynı yönde dönmeye zorlanark her ikisinin de aynı rotasyon periyodlarına sahip olması anlamına gelmektedir. Esasında Io yumrusu Jovian manyetosferinin dinamiklerini değiştirmektedir. Birkaç aşamanın sonunda plazma yavaş yavaş Jüpiter’den uzağa doğru akmaya başlar. Plazma gezegenden uzaklaştıkça içerisinde oluşan dairesel akımlar aynı yönde dönmeye ayak uydurarak hızını aşamalı bir şekilde arttırırlar. Bu dairesel akımlar ayrıca rotanın aksi yönünde dönmekle sonuçlanan manyetik alandaki azimutal yapıların da kaynağını oluşturur. Plazmanın parçacık sayısı bakımından yoğunluğu Io yumrusuna doğru 35R’lik bir uzaklık arasında 2,000 cm−3 den yaklaşık 0.2 cm−3’e kadar düşmektedir. Manyetosferin ortalarına doğru, Jüpiter’den yaklaşık olarak 20R’den fazla bir mesafede, aynı yönde dönme yavaş yavaş kırılır ve plazma gezegenden daha yavaş dönmeye başlar. En sonunda 40R’den fazla uzaklıklarda (dış manyetosferde) bu plazma manyetik alandan tamamıyla uzaklaşır ve manyetosferden manyetik kuyruk aracılığıyla ayrılır. Soğuk, yoğun plazma dışarıya doğru hareket ederken, yerine sıcak, daha az yoğunlukta (sıcaklığı 200 milyon K ya da daha fazla) gelir. Bu plazma, dışyalıtık halde Jüpiter’e yaklaştıkça ısınır ve Jüpiter’in iç manyetosferindeki radyasyon kemerlerini oluştururlar.
Manyetodisk
Dünya’nın manyetik alanı yaklaşık olarak gözyaşı şeklindeyken Jüpiter’inki daha da yayvan, diske benzer bir şekildedir ve ekseninde dönem dönem değişiklikler/kaymalar görünebilir. Disk’e benzer bir şekil almasının temel sebebi aynı yönde dönmeye zorlayan plazmadan kaynaklanan merkez çekim kuvveti ve sıcak plazmanın termal çekim kuvvetidir. Bu iki neden de gezegene uzaklığı 20R ya da daha fazla bir mesafedeki manyetodisk olarak bilinen ve pankeke benzer şekildeki formu oluşturan manyetik alan çizgilerini gerirler. Manyetodisk manyetik ekvator yakınlarında bulunan ince bir örtüye sahiptir. Manyetik alan örtünün üzerinde Jüpiter’den uzağa, örtünün altında ise Jüpiter’e doğru konuşlanmıştır. Io’daki plazma yüklenmesi Jovian manyetosferinin boyutlarını fazlasıyla aşar çünkü manyetodisk solar rüzgarın bakısını dengeleyen ek bir iç baskı yaratır.Io’nun yokluğunda gezegen yüzeyiyle manyetosfer arasındaki fark 42R’den fazla olmazdı; ama, şu anda ortalama olarak 75R civarında. Manyetodisk alanının şekli ekvator plazma örtüsü boyunca akan azimutal halka akımı tarafından şekillendirilir. Bu akımın gezegene ait manyetik alanla etkileşime geçmesi sonucunda Lorents kuvveti, aynı yönde birlikte dönen plazmanın gezegenden uzaklaşmasını engelleyen merkezi kuvveti oluşturur. Ekvatoral akım içerisinde bulunan total halka kuvvetinin 90 ile 160 milyon amper kuvvetinde olduğu tahmin ediliyor.
Birlikte Dönme ve Ani Akımlar
Jüpiter’in manyetosferini yürüten temel sebep gezegenin dönüşüdür. Bu yönden bakıldığında Jüpiter, tek kutuplu jenaratör adı verilen aygıta çok benzerdir. Jüpiter döndükçe iyonosferi de bağlantılı bir şekilde gezegenin kutup noktalarındaki manyetik alanlara kayar. Kutupsal manyetik kuvvet rotasyon yönünde toplandığı için, hareket sonucu ortaya çıkan Lorents kuvveti negatif yüklü elektronları kutuplara iterken pozitif yüklü iyonlar da ekvatora doğru itilir. Bunun sonucu olarak da kutuplar negatif yüklü, ekvatora yakın bölgeler ise pozitif yüklü olur. Jüpiter’in manyetosferi yüksek derecede geçirgen plazmayla dolu olduğu için, manyetosfer boyunca elektriksel döngü yakınlarda oluşur. Direkt akım adı verilen bir akım manyetik alan çizgileri boyunca iyonosferden ekvatoral plazma örtüsüne doğru akar. Bu akım daha sonra ekvatoral plazma örtüsü içerisinde radyal olarak gezegenden uzağa doğru akmaya başlar ve son olarak da gezegenin iyonosferine kutuplarla bağlantılı noktalar boyunca manyetosferin dışından tekrar ulaşır. Manyetik alan çizgileri boyunca akan bu akımlara genellikle alan hizalanması ya da Birkeland akımlar olarak adlandırılır. Dairesel akımlar gezegenin manyetik alanıyla etkileşime girer ve Lorentz kuvvetinin oluşmasına neden olarak manyetosferik plazmayı gezegenin rotasyonuyla aynı yönde hızlandırır.
İyonosferden plazma örtüsüne akan akım özellikle plazma örtüsünün alakalı kısmı gezegenden daha yavaş döndüğünde daha güçlüdür. Yukarıda da bahsedildiği gibi, birlikte dönme Jüpiter’den 20 ile 40R arasında bozulur. Bu alan manyetik alanın oldukça gerildiği manyetodiske karşılık gelmektedir. Manyetodiske akan güçlü direkt akım Jovian manyetik kutuplarından yaklaşık olarak 16 ± 1°’ye kadar uzanan oldukça kısıtlı bir enlem bölgesinde oluşurlar. Bu dar döngüsel bölgeler Jüpiter’in ana auroral ovallarına tekavül etmektedir. (Alttaki resme bakınız) Yaklaşık 50R uzaklıktan dış manyetosferden geri dönen akım, elektriksel dngünün yakınlarından, Jovian iyonosferine giriş yapar. Jovian atmosferindeki dairesel akımın 60 milyon ile 140 milyon amper arasında olduğu tahmin ediliyor.
Birlikte dönmeyle plazmanın hızlanması, Jovian rotasyonundan plazmanın kinetik enerjisine doğru enerji transferine neden olur. Bu manada, Dünya’nın manyetosferi temel anlamıyla solar rüzgarlar sonucunda güçlenirken Jüpiter’in manyetosferi gezegenin dönmesi sonucunda güçlenir.
Değişim Değişkenliği ve Tekrar Bağlanma
Jovian manyetosferinin dinamiklerinin deşifrasyonunda karşılaşılan temel problem, ağır soğuk plazmanın 6 R uzaklığındaki Io yumrusundan 50 R’den daha uzakta bulunan dış manyetosfere olan taşınmasından kaynaklanmaktadır. Bu işlemin kesin mekanizması bilinmemektedir, ama değişim değişkenliğinden kaynaklanan plazma difüzyonu olduğu varsayılmaktadır. İşlem hidrodinamiklerdeki Rayleigh- Taylor değişkenliğine benzerdir. Jovian manyetosferinin bulunduğu durumda, merkezkaç kuvveti yerçekimini oluşturan etkendir; ağır sıvı soğuk ve yoğun iyon plazmasıdır ve hafif sıvı da sıcak, daha az yoğunluktaki dış manyetosfer plazmasıdır. Bu değişkenlik plazmayla dolu manyetik akım tünellerinin iç ve dış manyetosferlerindeki değişime neden olur. Batmayan boş manyetik akım tünelleri iyon plazmasıyla dolu ağır tünelleri Jüpiter’den öteye iterken kendisi gezegene doğru hareket eder. Manyetik akım tünellerinin bu değişimi manyetosferik türbülans formunu oluşturur. Manyetik alan tünellerinin bu oldukça kuramsal değişim teorisi kısmen Galileo uzay aracı tarafından onaylandı. Bu boşluklar dış manyetosferden gelen neredeyse boş manyetik alan tünellerine karşılık gelebilir. Orta manyetosferde Galileo, artan enerji parçacıkları tünellerine ve güçlendirilmiş manyetik alanlara neden olan dış manyetosferdeki sıcak plazmanın manyetodiskle etkileşime girmesiyle oluşan sözde püskürme olaylarını saptadı. Ama, soğuk plazmanın dışa taşınmasını açıklayacak hiçbir mekanizma henüz bilinmiyor.
Soğuk iyon plazmasıyla dolu manyetik tüneller dış manyetosfere ulaştığında, manyetik alanı plazmadan ayıran bir tür tekrar bağlanma işlemine girerler. Sonraki muhtemelen plazmoid şeklinde (büyük plazma damlası) magnetotailin altına atılırken önceki sıcak ve daha az yoğunluktakiplazmayla dulu manyetik tüneller şeklinde im manyetosfere geri döner. Yeniden bağlanma işlemi 2-3 günde bir düzenli olarak oluşan ve Galileo sondası tarafından da gözlemlenen global yeniden yapılanma olaylarına da karşılık gelebilir. Yeniden yapılanma olayları, sık sık birlikte dönmeyi bırakan ve dışa doğru akmaya başlayan plazma hareketindeki ani değişmelerin yanında genellikle hızlı ve kaotik manyetik alan güç ve yön değişimlerini de kapsar. Genellikle şafak sıralarında gözlemlenirler. Açık alan çizgileri boyunca kuyruğun altına akan plazma gezegensel rüzgar olarak adlandırılır.
Solar Rüzgarı’nın Etkisi
Jovian manyetosferinin dinamikleri her ne kadar genel olarak enerjinin içsel kaynaklarına bağlı olsa da solar rüzgar da muhtemelen yüksek enerjili protan kaynağı olarak önemli bir role sahiptir. Dış manyetosferin yapısı, alacakaranlık-şafaj asimetrisini de içeren solar rüzgarla yönlendirilen manyetosferin özelliklerini de gösteriyor. Özellikle, alacakaranlık durumundaki manyetik alan çizgileriyle şafak zamanındakiler zıt yönde bulunmaktadır. Buna ek olarak, şafak manyetosferi manyetik kuyrukla bağlantılı olarak açık alan çizgileri oluştururken alacakaranlık manyetosferinde alan çizgileri kapalıdır. Bütün bu gözlemler Dünya’da Dungey döngüsü olarak bilinen bir solar rüzgar yeniden bağlanma aşamasının Jovian manyetosferinde de yer alabileceğini gösteriyor.
Solar rüzgarın boyutunun Jüpiter’in manyetosferinin dinamikleri üzerindeki etkisi henüz bilinmiyor; buna rağmen, bu durum yüksek solar aktivitesi sırasında oluyor olabilir. Radyasyon kemerlerinden oluşan senkronik emilimlerin yanı sıra şafak dalgaları, optik ve X-ray ışın yayımı da solar rüzgarın plazma sirkülasyonunu yönlendirmesi ya da manyetosferdeki içsel işlemleri ayarlamasını belirterek hepsinin solar rüzgar basıncıyla olan ilşkilerini göstermektedir.
Şafak/Gün Ağarması
Jüpiter her iki kutbunda da parlak ve sürekli bir gün ağarmasına sahiptir. Geçici ve sadece solar aktivitenin olduğu zamanlarda oluşan dünya’nın şafağının aksine, Jüpiter’inkinin yoğunluğu günden güne değişse de her zaman varlığını sürdürür. Üç türden oluşmaktadırlar: manyetik kutuplardan yaklaşık 16° uzakta bulunan parlak ve dar daireden (eni 1000 km.’den az) oluşan ana oval, Jüpiter’in iyonosferini en büyük aylarına bağlayan manyetik alan çizgilerinin ayak izine karşılık gelen uyduların şafak noktaları, ana ovaller içerisine yerleşen kısa süreli kutup emisyonları. Şajak emisyonları her ne kadar radyo dalgalarından tutun da X-ray ışınlarına kadar neredeyse elektromanyetik spektrumun her bir parçasında tespit edilseler de onlar orta-kızılaltında ve derin ultraviyole spektral bölgelerde en parlaklarıdır.
Ana ovaller Jovian şafağının baskın bir tarafıdır. Onlar sabit yer ve şekillere sahiplerdir; ama, yoğunlukları solar rüzgar basıncı tarafından fazlasıyla modüle edilirler, yani ne kadar güçlü solar rüzgar o kadar zayıf şafak anlamına gelir. Yukarıda da bahsedildiği gibi, ana ovaller,manyetodisk plazma ve Jovian iyonosferi arasında bulunan elektrik düşüşüyle hızlandırılan güçlü elektron akışı tarafından sürdürülmektedir. Bu elektronlar, plazmanın manyetodiskte birlikte dönmesini sağlayan alan içinde hizalanmış akımları taşırlar. Ekvatoral örtüde sadece kısıtlı bir gücü taşıdıkları için potansiyel düşüşler geliştirirler. Çökelen enerjiler yaklaşık olarak 10–100 keV arasında bir güce sahiptir  ve   ultraviyole ışınlarına neden olarak hidrojenin iyonize olması ve moleküler olan Jüpiter’in atmosferinin derinliklerini oluşturur. İyonosfere giren toplam enerji 10 – 100 TW arasındadır. Buna ek olarak, iyonosfere akan akımlar Joule ısıtma sistemi olarak bilinen bir işlem sonucunda da ısınır. 300 TW’ye kadar ısı üretebilen bu ısınma, Jovian şafağındaki güçlü kızılötesi ışınlara ve kısmen de Jüpiter’in termosferinin ısınmasına neden olur.
Noktaların üç tane Galilean ayına karşılık geldiği bulunmuştur: Io, Europa ve Ganymere. Plazmanın birlikte dönmesi aylarla olan komşuluğundan dolayı yavaşladığından bunlar gelişirler. En parlak nokta manyetosferdeki plazmanın ana kaynağı olan Io ayına aittir. İyoniyan şafak noktalarının Jovian’dan İyon iyonosferine akan Alfven akımlarıyla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Yüzeylerinden yükselen su buzlarından kaynaklanan en zayıf plazma kaynaklarına sahip olduklarından dolayı, Europa’nın ve Ganymere’in noktaları çok daha fazla donuktur.
Parlak yay ve noktalar ana ovallerin içerisinde düzensiz bir şekilde bulunurlar. Bu geçici fenomenlerin solar rüzgarla olan etkileşimle bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Bu alandaki manyetik çizgilerin manyetotaile açıldığı düşünülmektedir. Ana ovallerin içinde gözlenen ikincil ovaller ise açık ve kapalı manyetik alan çizgilerinin sınırlarıyla ya da kutup zirveleriyle bağlantılı olabilir. Kutup şafak yayımları Dünya’da gözlemlenenlere benzerdir: her ikisi de manyetik alan solarının gezegeninkiyle olan yeniden bağlantısı sırasında elektronlar muhtemel düşüşler aracılığıyla gezegene doğru hızlandırıldığında görülürler. Her iki ana oval içindeki bölgeler şafaksal X-ray ışınlarını yayarlar. Gün doğumundaki X ışınlarının spektrumu, muhtemelen enerjik S ve O iyonları Jüpiter’in kutup atmosferine çökeldiği zaman görünen yüksek şekilde iyonize haldeki oksijen ve sülfürün spektral çizgilerinden oluşmuşlardır. Bu çküntünün kaynağı hala bilinmemektedir.
Bir Pulsar Olarak Jüpiter
Jüpiter, spektral bölgede birkaç kiloherzden onlarca megaherze kadar bir aralıkta gerilim oluşturan radyo dalgalarının güçlü bir kaynağı rolünü oynamaktadır. Yaklaşık 0.3 MHz’den daha az olan frekanslardan oluşan radyo dalgaları Jovian kilometrik radyasyon ya da KOM olarak adlandırılır. 0.3 ile 3 MHz aralığındaki frekanslar hektometrik radyasyon ya da HOM olarak adlandırılırken 3 ile 40 MHz aralığında yayım yapan frekans dalgaları ise dekametrik radyasyon ya da DAM olarak adlandırılırlar. Sonuncu radyasyon ilk olarak Dünya’dan gözlemlendi ve ortalama on saatlik periyodikliği bu radyasyonun Jüpiter’den geldiğinin ortaya çıkarılmasına yardımcı oldu. Dekametrik yayılımın Io ve Io- Jüpiter akım sistemiyle bağlantılı  kısmı olan en kuvvetli kısmı DAM olarak adlandırılır.
Bu yayılımın büyük bir kısmı, elektronlar kutupları arasında ileri geri sekerken aural bölgeler yakınında gelişen Cylotron Maser Değişkenliği olarak adlandırılan bir mekanizma tarafından üretildiği düşünülmektedir. Radyo dalgalarının üretiminde yer alan elektronlar muhtemelen gezegenin kutuplarından manyetodiske akım taşıyor olanlardır. Jovian radyo dalgası yayımının yoğunluğu zamandan zamana göre değişiklik göstermektedir. Buna rağmen, Jüpiter periyodik olarak diğer bütün maddelerden daha çok parlayan kısa ama güçlü patlamalar yaymaktadır (S patlamaları). Diğer bütün HOM/KOM parçalarını gücü 10 GW civarındayken, DAM bileşeninin yaydığı toplam güc yaklaşık 100 GW’tır. Karşılaştırma yapılırsa, Dünya’nın yaydığı toplam radyo enerjisinin yaklaşık 0.1 GW civarında olduğu görülmektedir.
Jüpiter’in radyo ve parçacık yayımının onu bir şekilde pulsara benzer kılan dönüşüyle/rotasyonuyla oldukça bağlantılı olduğu görülmektedir. Bu periyodik ayarlama muhtemelen, yüksek enlemli manyetik anormalliklerin yanı sıra rotasyonel eğimle bağlantılı olan manyetik döngü eğimi tarafından neden olunan Jovian manyetosferindeki asimetrilerle bağlantılıdır. Jüpiter’in radyo yayımını tetikleyen fizik kuralları, pulsarların radyo yayımında uygulanana benzerdir. Onlar sadece ölçek bakımından değişiklik gösterirler ve Jüpiter küçük bir radyo pulsarı olarak düşünülebilir. Buna ek olarak, Jupiter’in radyo yayımı büyük oranda solar rüzgar basıncına bağlıdır ve bu nedenle de solar aktiviteye de bağlı olur.
Nispeten geniş ölçekli radyasyona ek olarak Jüpiter, gezegenin iç kemerlerinde tutulan bağıl elektronların ivme ışınım yayılımı olan 0.1 ile 15 GHz arasında frekanslara sahip senkronik radyasyon da yaymaktadır. DIM yayımına katkıda bulunan elektronların enerjisi 0.1 ile 100 MeV arasındayken, temel katkı enerjisi 1 ile 20 MeV arasında olan elektronlardan gelir. Bu yayıllım çeşidi, gezegenin manyetik alan ve radyasyon kemer yapısını araştırmak üzere 1960’lı yıllardan beri iyi bir şekilde çözümlendirilip araştırılmıştır. Dış manyetosferde bulunan radyasyon kemerlerindeki parçacıklar, iç manyetosfere taşınırken dışayalıtık bir halde hızlandırılırlar.
Jüpiter’in manyetosferi, Dünya’nın yörüngesine kadar geleen yüksek enerjili elektron ve iyon akıntıları püskürtmektedir. Bu akıntılar radyo dalgalarının yayımı gibi oldukça yüksek oranda ayarlıdır ve gezegenin dönüş periyodlarına göre değişiklikler göstermektedirler. Bu açıdan bakıldığında da Jüpiter bir pulsara benzerlik göstermektedir.
Çember ve aylarla olan etkileşim
Jüpiter’in yoğun manyetosferi 4 tane olan Galilean uydularının yörüngelerinin tamamını ve kendi çember sistemini sarmalar. Manyetik ekvator yakınlarında dönerken bu parçalar, manyetosferden gelen enerji parçacıkları yüzeylerini değiştirirken manyetosfer plazmasının kaynağını ve yüzeyini oluştururlar. Parçacıklar materyalleri yüzeylerden uzağa fışkırtırlar ve radyolizler aracılığıyla kimyasal değişiklikler yaratırlar. Plazmanın gezegenle birlikte dönmesi, gözle görülebilir yarım küresel asimetrilere neden olarak plazmanın tercihen ayların rastgele olan yarım küreleriyle etkileşime girmeleri anlamına gelmektedir. Buna ek olarak, ayların oldukça büyük iç manyetik alanları Jovian manyetik alanına da katkıda bulunurlar.
Jüpiter’e yaklaştıkça gezegenin daireleri ve ufak ayları radyasyon kemerlerinden yüksek enerjili parçaları kendilerine doğru çekerler. Aslında, Jüpiter’in dairelerinin varlığı ilk olarak, gezegene yaklaştıkça yüksek enerjili iyonların sayısındaki ani düşüşü tespit eden Öncü 11(Pioneer 11)’in verileri baz alınarak ortaya atıldı. Gezegensel manyetik alan, solar ultraviyole radyasyonunun etkisi altında elektriksel yüklenme elde eden mikroölçer dalga parçacıklarının da hareketini oldukça etkilemektedir. Bunların davranışları birlikte dönen iyonların hareketlerine benzemektedir. Yörüngesel hareket ile birlikte dönme arasındaki resonant etkileşiminin, oldukça eğimli ve eksantik yörüngeler üzerindeki miniölçer parçacıkları oluşturan Jüpiter’in en içteki ışık dalgasınının oluşumundan sorumlu olduğu düşünülmektedir. Parçacıklar ana halkada oluşurlar; buna rağmen, Jüpiter’e doğru hareket etmeye başladıklarında yörüngeleri, eğimlerini ve eksantriklerini arttıran 1.71Rj’de konuşlanan güçlü 3:2 Lorentz resonansı tarafından modifiye edilir. 1.4Rj’de bulunan bir diğer 2:1 Lorentz resonansı ışık halkasının iç sınırlarını tanımlar.
Bütün Galilean ayları, dönerken sağlam iyonosferleri 1.000 ile 10.000 cm−3  arasında bir elektron yoğunluğuyla  destekleyen, yüzey basıncı 0.01 ile 1 nbar arasında olan ince bir atmosfere sahiptirler. Birlikte dönen soğuk manyetosferik plazma akıntısı Alfven sürgarları olarak bilinen çivi şeklinde yapılar yaratarak kısmen de olsa iyonosferlerinde endüklenen akıntılar tarafından etraflarında dağıtılırlar. Büyük ayların eş-dönüş akıntılarıyla etkileşimleri, yay demeti formunun oluşumunu engelleyen eş-dönüş hızı ses altında olmasına rağmen (74–328 km arasında aolan hız), Venüs gibi manyetize olmamış gezegenlerle solar rüzgarların etkileşimine benzemektedir. Eş dönüş içerisindeki plazmanın basıncı sürekli olarak ayların atmosferinden (özellikle de Io’dan) gazları atar ve bu atomların bazıları iyonize edilir ve eş-dönüşe katılır. Bu işlem iyon torusunu en önde olmak üzere ayların yörüngelerinin yakınlarında bulunan gaz ve plazma torisini yaratır. Bunun etkisiyle de Galilean ayları (özellikle Io) Jüpiter’in iç ve orta manyetosferlerinde temel plazma kaynakları olarak görev alırlar. Bu arada, enerji parçacıkları çoğunlukla Alfven rüzgarları sayesinde bozulmamış olarak kalır ve ayların yüzeyine serbestçe ulaşabilir (Ganymede dışında).
Buzlu Galilean ayları Europa, Ganymede ve Callisto, Jüpiter’in manyetik alanındaki değişikliklere karşı endüklenmiş manyetik kuvvetler yaratırlar. Bu manyetik kuvvetler etraflarında, alan çevresindeki değişikliklere karşı iyileştirici rol oynayan çiftucay manyetik alanlarını yaratırlar. Endüksiyonun, Jüpiter’in büyük buzlu aylarında oluşması muhtemel tuzlu su yüzeylerinin üstlerinde yera aldığı düşünülmektedir. Bu yer altı okyanusları muhtemelen içerisinde yaşamı barındırıyor ve bu nedenle varlıkları 1990’larda uzay aracıyla yapılan en önemli keşiflerden biriydi.
İç manyetik kuvvete sahip olan Ganymede ile Jovian manyetosferinin etkileşimi onu manyetize olmamış ayların etkileşiminden ayırmaktadır. Ganymede’nin iç manyetik alanı, Jüpiter’in manyetosferinde ufak bir manyetosfer yaratarak ortalama 2 Ganymede çapında bir çapla Jüpiter’in manyetosferinin içerisine bir oyuk açar. Ganymede’nin manyetik alanı, eş-döner plazma akıntısını kendi manyetosferine göre çevirir. Ayriyetten, bu alan, enerji parçacıklarına kapalı olan alan çizgilerinde bulunan ayın ekvatoral bölgelerini de korur.
Değişmiş parçacıklar Galilean aylarının yüzey özellikleri üzerinde de önemli bir etkiye sahiptir. Io’dan türeyen plazma, Europa ve Ganymede’nun yarım kürelerinin uzandığı yerlerde genellikle bulunan sülfür ve sodyum iyonlarını gezegenden ötelere taşır. Buna rağmen, Callistio’da bilinmeyen sebeplerden dolayı sülfür önde bulunan yarım kürede toplanmıştır. Plazma, ayrıca ayların yarım kürelerindeki (Callistio hariç) kararmadan da sorumlu tutulabilir. Daha çok isotopik halde bulunan akışla beraber enerjik elektron ve iyonlar, atomları ve molekülleri dışarı savurarak ve suyun ve diğer kimyasal bileşiklerin radyoliz olmasına neden olarak buz yüzeyine akın ederler. Bu enerji dolu parçacıklar suyu oksijen ve hidrojenlerine ayırarak buzlu aylarda ince bir oksijen katmanı oluştururlar (hidrojen çabucak kaçtığı için). Galilean aylarının yüzeylerinde radyolojik olarak üretilen bileşenler ayrıca ozon ve hidrojen peroksidi de içerirler. Eğer organik maddeler ve karbonatlar da varlığını göstermiş olsaydı, karbon dioksit, metanol ve karbonik asit de üretilebilirdi. Sülfürün varlığında ise muhtemel ürünler arasında sülfür dioksit, hidrojen disülfür ve sülfürik asit de bulunabilirdi. Oksijen ve ozon gibi radyolizler tarafından üretilen oksidanlar su altında saklanıyor olabilir ve yaşam için muhtemel bir enerji kaynağı olarak jeolojik zaman aralıkları içerisinde okyanusların altına taşınabilirdi.
Keşfi
1973 yılına kadar manyetik kuvvetin 2 faktör altında toplandığı düşünülüyordu; ama, eğiminin 10 derece olduğu doğru bir şekilde tahmin edilmişti. Jüpiter’in DAM’inin değişim içerisinde olduğu gerçeği 1964 yılında keşfedildi ve Jüpiter’in dönüş periyodlarının tam olarak tahmin edilmesini sağladı. Jovian manyetik alanının tam olarak keşfi Aralık 1973'te, Öncü 10 (Pioneer 10) uzay aracının gezegenin yakınında uçuşu sırasında oldu.
1970 Sonrası Keşifler
2009’a kadar toplamda sekiz uzay aracı Jüpiter’in etrafında uçtu ve hepsi de Jovian manyetosferi hakkında sahip olunan bilgiye katkıda bulundu. Jüpiter’e ulaşan ilk insansız roket, Aralık 1973'te gezegenin merkezine 2.9 R uzaklıktan geçen Pioneer 10 uzay aracıydı. Onun ikizi Pioneer 11 ise bir yıl sonra oldukça eğimli bir yörüngede seyahat ederek ve gezegene 1.6 R kadar yaklaşarak Jüpiter’e olan ziyaretini gerçekleştirdi. Pioneer, iç manyetik alanda en iyi frekanslar sağladı. Jüpiter’deki radyasyon oranı uzay aracının tasarımcılarının beklediğinden 10 kat daha fazla çıktığı için uzay aracının hayatta kalamayacağına dair korkular yaşatsa da; buna rağmen, uzay aracının büyük bir kısmı geçiş sırasında Jüpiter’in manyetosferinde o sırada oluşan zayıflığın sayesinde sağlam kalarak sadece birkaç ufak hasarla ayakta kalmayı başarmıştır. Buna rağmen, radyasyonun etkisiyle yanlış komutlar alan araç, Io ayının birçok resmini kaybetmiştir. Bir sonraki olan ve teknolojik olarak da daha avantajlı bulunan Voyager uzay aracının yoğun radyasyon oranıyla başa çıkabilmesi için tekrar dizayn edilmesi gerekmiştir. Voyager 1 ve 2 Jüpiter’e 1979 – 1980 yıllarında ulaşmışlar ve neredeyse ekvatoral düzlem üzerinde uçuşlar yapmışlardır. Gezegenin merkezine 5R uzaklıktan geçen Voyager 1 ilk olarak Io plazma torusuyla karşılaşmıştır. Voyager 2 10 R uzaklıktan geçmiş ve Ekvatoral düzlemdeki akım örtüsünü keşfetmiştir. Jüpiter’e ulaşan bir sonraki uzay aracı ise 1922 yılında varış yapıp gezegenin kutupsal manyetosferini inceleyen Ulysses’tir.
1955 yılından 2003 yılına kadar Jüpiter’in yörüngesinde kalan Galileo uzay aracı ise Ekvatoral düzleme 100 R uzaklıkta bulunan Jüpiter’in manyetik alanı hakkında kapsamlı bir bilgi vermiştir. Araştırılan bölgeler içerisinde manyetik kuyruk, manyetosferdeki şafak ve tan oluşum sektörleri de bulunuyordu. Her ne kadar Galileo Jüpiter’deki sert radyasyon şartlarına başarılı bir şakilde dayanabilse de yine de birkaç teknik problemle karşılaşıldı. Bunun yanında, uzay aracının jiroskopu artan birçok hata gösterdi. Birkaç kez uzay aracının dönen ve dönmeyen parçaları arasında elektriksel kıvılcımlar çıkarak aracın güvenli moda geçmesine neden oldu. Bunun sonucunda da 16., 18. ve 33. Yörüngelere ait bütün bilgiler kaybedildi. Radyasyon ayrıca Galileo’nun ultra-sabir kuvars osilatöründe evre değişim ve kaymalarına neden oldu. 2000 yılında Cassini uzay aracı Jüpiter’in etrafında uçarken, Galileo’yla bağlantılı bir şekilde verilerin toplanmasını sağladı. Jüpiter’i en son ziyaret eden uzay aracı ise 2500R kadar uzunlukta bir alanda seyahat ederek Jovian manyetotailinde eşi benzeri olmaya bir araştırma yürüten New Horizons’tur. Jüpiter’in manyetosferinin örtüsü, Dünya’nın manyetik alanıyla karşılaştırıldığında daha zayıf kalmaktadır. Gelecekte yapılacak olan görevler (örneğin Juno), Jovian manyetosferinin dinamiklerini anlama konusunda önemli gelişmeler sağlayacaktır.
2003 yılında NASA, dış polar sistemde yapılabilir olan gelecekteki keşifleri göz önüne alarak “Human Outer Planets Exploration”(HOPE) (İnsan Dış Gezegen Keşifleri) adında bir araştırma yürütmüştür. Jüpiter’e olan uzaklığından kaynaklanan düşük radyasyon seviyesi ve jeolojik olarak insan yaşamına olan uygunluğundan dolayı Callisto’nun yüzeyinde bir yer inşa etmenin muhtemel olup olmadığı tartışılmıştır. Callisto, Jüpiter’in Galilean uyduları arasından insan keşfine elverişli olan tek uydudur. Io, Europa ve Ganymere’deki iyonize haldeki radyasyonun seviyesi insan hayatı için elverişsizdir ve yeterli koruyucu önlemler de henüz icat edilmemiştir.
John Mensah
John Mensah (d. 29 Kasım 1982, Obuasi) Ganalı millî futbolcudur. Ligue 1 takımlarından Lyon'un oyuncusu olmasına rağmen 2009-10 ve 2010-11 sezonlarında Sunderland takımında kiralık olarak forma giymektedir. Mensah Gana millî takımının mevcut kaptanıdır. Defansın ortasında ve sağ bekte görev yapabilmektedir.
Kariyeri
Futbola MBC Accra ve Bologna takımlarının alt yapılarında eğitim alarak başlamıştır. 2000-2001 sezonunda Bellinzona takımı ile ilk profesyonel sözleşmesini imzalamıştır. Hızı nedeniyle birçok takımın gözlemcisi tarafından takip edilen Mensah 2001 yılında Premier League ekiplerinden Chelsea'ye transfer olmuştur. Bu takımda 24 kez forma giyip 3 gol atmıştır.
Mensah sırasıyla Chievo, Modena, Cremonese, Rennes takımlarında oynadı. 2008 yılında Fransa'nın en güçlü takımlarından Lyon'a transfer olmuştur. Lyon takımında 12 kez forma şansı bulmuştur.
Son iki sezondur kiralık olarak İngiltere Premier Lig takımlarından Sunderland formasını giymektedir.
Millî takım kariyeri
2001 yılından bu yana Gana millî takımının formasını giymektedir. Bugüne dek 75 kez Millî formayı giymiş ve 1 gol atma başarısı göstermiştir. Şu an millî takımın kaptanlığını sürdürmektedir.
Dennis Wise
Dennis Wise (16 Aralık 1966), orta saha pozisyonunda görev yapan İngiliz eski millî futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 1985 yılında Wimbledon kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Grebbestads IF, Chelsea, Leicester City, Millwall, Southampton ve Coventry City kulüplerinde oynadı.
Culcita
Culcita Oreasteridae familyasına bağlı bir cinstir.
Bonamia
Bonamia Convolvulaceae familyasına bağlı bir cinstir.
Sahib
Sahib (Farsça: صاحب‎), İran'ın Kürdistan Eyaleti'nde şehir.
Eyaletin Saggız şehristanı'ndaki, Ziviye bahşı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmi nüfusu 1.489 kişi ve 344 hanedir.
NGC 6773
NGC 6773, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir yıldızdır. Gökyüzünde Kartal takımyıldızı yönünde bulunur. *Grp tipi bir yıldız grubudur. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1830 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Yalıngöze, İliç
Yalıngöze, Erzincan ilinin İliç ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1522 ve 1916 yılı kayıtlarında Kinana olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Erzincan il merkezine 147 km, İliç ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır.
Metin Tekin
Metin Tekin (d. 8 Mayıs 1964, İzmit), Kanat forvet mevkiinde forma giymiş ve Sarı Fırtına lakaplı Beşiktaş'ın sembol isimlerinden olan millî eski futbolcu ve teknik direktör. Metin Tekin, forvet bölgesinde de oynamasına rağmen çoğunlukla kanatlarda görev almıştır. Hızının yanı sıra gücü, tekniği ve kafa golleri ile de Beşiktaş'a hizmetini sürdürmüştür. Beşiktaş'ta 14 kupa kazanarak en çok kupa kazanan isimlerinden biri oldu. 2003'te 100 yılın en iyi futbolcularından seçilerek altın 11'e girmiştir. Birçok dergiye ve belgesellere konu olan Metin Tekin, hâlen NTV'de yayınlanan "N Futbol" programında futbol yorumcusu olarak görev yapmaktadır.
Kocaelispor
Futbola avukat babasının desteği ile Kocaelispor altyapısında başladı. Fuleli deparları, sürati ve çalımlarıyla kısa sürede sivrilen Metin, kısa sürede ilgi çekti ve PAF Ligi'nin yıldız oyuncusu durumuna geldi. Henüz Kocaelispor'un A takımında oynayamadan Beşiktaş'a transfer oldu.
Beşiktaş
18 yaşında iken, 1982-83 sezonunda Beşiktaş'taki ilk sezonunda forma şansı buldu ve 11 numaralı formasıyla kısa sürede takımın sembol isimlerinden biri durumuna geldi. Burada o dönemde siyah beyazlı takımın önemli bir gençleştirme operasyonuna başlaması da önemli rol oynadı. Beşiktaş forması altındaki henüz 18 yaşındayken ilk golünü 2 Ocak 1982 tarihinde BJK İnönü Stadyumu'nda oynanan ve Beşiktaş'ın 2-1 kazandığı Adana Demirspor maçında attı. 1982-83 Sezonun devre arasında düzenlenen Donanma Kupası'nda Galatasaray'a karşı teknik direktör Đorđe Milić tarafından‚ Metin Tekin'e ilk onbirde şans verir. O dönem futbol severler tarafından tanınmayan bir oyuncu olan Metin 2-2 biten maçın 2 golünü de atmayı başarır.
Sakaryaspor ile oynanan Türkiye Kupası maçında Turhan Sofuoğlu ile çıktığı hava topunda başına aldığı darbe nedeniyle beyin sarsıntısı geçirdi. Hastaneye kaldırıldıktan sonra "öldü" söylentilerinin yayılması hayranlarını bir hayli üzdü. Yaklaşık 6 ay yeşil sahalardan uzak kaldı.
1989-1990 sezonunun son derbi maçında Fenerbahçe'ye attığı şık golle Beşiktaş'ı 2-1 öne geçirdi. Kaleci Schmacher'in ikinci yarıya çıkmamasına ve soyunma odasında Müjdat Yetkiner ile kavga etmesine sebep olduğu iddia edildi. İkinci yarıda kaleye geçen Nurettin Yıldız'a da bir kafa golü attı.
1993-94 sezonunda Kösice filelerine gönderdiği 2 gol ve PSV'ye deplasmanda attığı golle takımının uzun süre sonra Avrupa'da tur atlamasında önemli rol oynadı. Avrupa Kupaları’nda toplam 6 gole imza attı.
1982 yılından 1997'ye Beşiktaş'ta 340 lig maçı oynadı ve 77 gol attı. Feyyaz ve Ali'ye göre daha çok sağ açık oyuncusu olarak oynadığı için diğer iki takım arkadaşı kadar gol atamasa da, pek çok kritik gole imza attı. Bu dönem zarfında 5 Lig Şampiyonluğu yaşadı.
Taraftarlar tarafından oldukça sevilen yakışıklı oyuncu, Beşiktaş oynadığı dönemde takım arkadaşları Ali Gültiken ve Feyyaz Uçar'la çok başarılı bir ileri üçlü oluşturmuş, seyirciler tarafından MAF lakabı takılmış ve Metin-Ali-Feyyaz olarak isimlerine pek çok özel tezahürat hazırlanmıştır.
Pek çok başarı yaşayacağı teknik direktör Gordon Milne kadro dışı bırakınca, tekrar takıma alınması için açlık grevi dahi başlatıldı.
Tahsil hayatı ve yaşam tarzıyla genç futbolculara ve futbolcu adaylarına örnek oldu. Efendiliğiyle her zaman takdir topladı. Beşiktaş ile Eskişehirspor arasında oynanan bir maçta rakibine sert girince sarı kart gördü. İstemeden faul yaptığı her halinden belli olan Metin Tekin, hakemden özür diledi.
Vanspor
Beşiktaş’tan hiç ayrılmak istemeyen Sarı Fırtına, Van'da yaptığı askerlik sebebiyle 1997 yılında Vanspor’da yarım sezon kiralık olarak oynadıktan sonra siyah-beyazlı formayla jübilesini yaptı.
Millî takım kariyeri
Türk millî takımının 2-1 yenildiği Kuzey İrlanda maçında ilk defa A Millî formayı giydi. Toplam 37 kez A Millî olurken, A millî takım forması altında 2 gol kaydetti. 12 Kez U-18, 4 kez Ümit Milli ve 37 kez de A Milli olmak üzere toplam 45 kez Türkiye millî futbol takımı forması giyen Metin Tekin, bu maçlarda 2 gole de imzasını atmıştır.
Teknik direktörlük kariyeri
Futbolu bıraktıktan sonra spor yazarlığı yapan Metin Tekin, daha sonra teknik direktörlüğe başlamıştır. Önce Erdoğan Arıca'nın yardımcısı olarak sırasıyla 1999-00 Samsunspor, 2000-01 Gaziantepspor, 2001-02 Malatyaspor ve aynı sezon Gençlerbirliği'de görev aldıktan sonra 2002-03 Çanakkale Dardanelspor ve 2003-04 Altay'da teknik direktörlük yapmıştır. 2005 yılında Fatih Terim yardımcısı olarak A Milli Takım Antrenörü olarak Türkiye millî futbol takımında göreve başlamıştır. 2009 yılında Fatih Terim'istifası sonrası görevini bırakmıştır.
26 Ekim 2011 tarihinde, Türkiye Futbol Federasyonu Yönetim Kurulu tarafından, Genç millî takımlar Direktörlüğü'ne getirdi. Futbol Federasyonu'nun kurumsal yapısının yeniden ele alınması çerçevesinde, Futbol millî takımları ile ilgili bir yeniden yapılandırma çalışması kapsamında Türk Millî Futbol Takımlarının tüm yaş kategorilerini Genç millî takımlar Direktörlüğü adı altında Metin Tekin'e bağlandı. . Genç millî takımlar'ın başına gelir gelmez, görevin çok geniş mesai gerektirmesi ve özel hayatına uygun olmamasından dolayı istifa etti. Spor Yorumculuğu ve Yazarlığı
Genç millî takımlar Direktörlüğü görevinden istifa ettikten sonra Spor Yorumcusu ve Köşe Yazarı olarak Türk Spor Medyasında rol almaya başladı. 2016 yılının Ağustos ayına kadar NTVSpor ekranlarında 90+, Futbol Aktüel, Not Defteri adlı programlarında Rıdvan Dilmen, Mehmet Demirkol, Ercan Taner, Fuat Akdağ, Nebil Evren, Güntekin Onay, Önder Özen gibi isimlerle birlikte Türk Futbolunu yorumladı.
Şu anda Sabah Gazetesi'nde Türk Futboluna yönelik köşe yazıları yazmaktadır.
Özel hayatı
Fotospor gazetesinin yaptığı ankette 'en yakışıklı futbolcu' seçildi. 27 Aralık 1993 tarihinde Şevval Sam'la evlendi. Ünlü şarkıcı Leman Sam'ın kızı olan oyuncu ve ses sanatçısı Şevval Sam ile 1993-1999 yılları arasında evli kaldı. 1997'de Şevval Sam'la evliliğinden Tarık Emir adında bir oğlu oldu. İkinci evliliğini Doğa Tekin ile yapan Tekin'in 2012 yılında Rüzgar adında bir oğlu olmuştur.
Oyun stili
Metin Tekin'in en belirleyici özelliği sürati idi. Topu rakibin yanından geçirir, hızı ile geride bırakırdı. Depar da iken sallanan saçları ve büyük adımları ile "Fuleli Depar" terimi ondan geçmiştir futbol sahalarına. Sarı fırtına lakabı onun hızını ve oyun içindeki etkisini çok rahat anlatmaya yeterlidir. Metin-Ali-Feyyaz üçlüsünün oluşmasında ki etkisi yaptığı değerli asistler ve attığı kritik goller. Çoğunlukla orta yapmak için sıfıra (çizgiye) inerdi.
Pholcus bidentatus
Pholcus bidentatus, Pholcus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Deli
Deli sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:
Randy Orton
Randal Keith "Randy" Orton ya da daha çok tanınan ismiyle Randy Orton, (d. 1 Nisan 1980, Knoxville), WWE'nin Amerikalı profesyonel güreşçisi
WWE Şampiyonluğunu ve World Heavyweight Şampiyonluğunu aynı anda elinde bulundurmuştur. Dünya Ağır Siklet Şampiyonluğu'nu kazanan en genç ve en son güreşçi, 2009 ve 2017 Royal Rumble galibi ve 2013 Money in The Bank galibidir.
Profesyonel Güreş Kariyeri
Orton, WWE'de ilk çıkışını 2002 yılında Smackdown'da Hardcore Holly'i yenerek yaptı. Daha sonra Orton RAW'a draft olmuştur ve RAW'daki ilk maçında Stevie Richards'ı yendikten sonrasında sakatlanmıştır. Dönüşünde Orton; Triple H, Ric Flair ve Batista'dan oluşan Evolution takımına katılmış ve Rob Van Dam'i yenerek Intercontinental kemerini aldı.
2004-2005
Orton kendini "Legend Killer ''(Efsane Katili)" olarak tanımlamaya başladı ve Backlash 2004 'te çok kanlı geçen bir maçta Mick Foley'i yenerek WWE Intercontinental Championship kemerini korudu. Orton kemeri 7 ay sonra Vengeance 2004'te Edge'e kaybetti ancak kemeri 7 ay tutarak bir başarı kazanmış oldu. Orton, SummerSlam 2004'te World Heavyweight Championship kemerini WrestleMania XX'de takım arkadaşı Triple H'den alan Chris Benoit'yı yenip en genç World Heavyweight Championship kemerini kazanan isim oldu. Kemeri kazanışından 1 gün sonra Evolution Randy Orton'ı yenerek onu gruptan çıkardı, 1 ay sonra Triple H kemeri geri aldı. Orton Evolution ile bir feud yaşadıktan sonra SmackDown'da bulunan The Undertaker'ın Wrestlemania serisine göz dikti. 2 isimde birbirlerine akıl oyunları oynadı ancak WrestleMania 21'de bir maç sonrası Undertaker galip geldi. Bu Feud Randy Orton'ın SmackDown'a geçişi sonrası devam etti ve No Mercy 2005 şovunda Bob Orton ile Randy Orton Handicap maçında Undertaker'ı yendi. Survivor Series 2005 şovuna kadar ortada gözükmeyen Undertaker, Orton'ın bir maçı kazanışı sonrası yeniden gözüktü ve son bir maç ayarlandı. Bu maç Armageddon 2005 şovunda Hell in A Cell maçı oldu ve Undertaker'ın galibiyetiyle sonlandı. ''
2006-2007
Randy Orton 2006 yılına Wrestlemania 22 şovuna World Heavyweight Championship'i alma hedefiyle girdi ve Royal Rumble 2006 maçında sonuncu olarak ringe geldi. Maçın son anlarında Triple H, Randy Orton ve Rey Mysterio ringde kaldı, Rey iki ismi eleyerek maçı kazandı. Daha sonrasında Randy Orton, Rey'den kemer hakkı için maç isteyip Rey'in arkadaşı Eddie Guerrero için kötü sözler söyleyerek Rey'i kızdırıp ikna etti. No Way Out şovunda yapılan maçta Randy Orton kazandı ancak SmackDown GM'i Teddy Long'un eklemesiyle maça Rey Mysterio girdi ve WrestleMania'da World Heavyweight Title için olan üçlü maçta Rey Mysterio, Randy Orton'ı tuş etti. Orton bu sıralarda efsanelerle olan çekişmelerine devam ederek Hulk Hogan'la bir maç yapmak istedi ve Hogan ona iyi davranan Orton'ın teklifini kabul etti. Orton Saturday Night's Main Event şovunda Hogan'a arabasının üstünde bitirici hareketi olan RKO'yu yaptı ve gelişen olaylar sonunda SummerSlam'deki maçı Hogan kazandı. 2006 sonlarında Orton, Edge ile Rated-RKO takımını kurup efsanevi D-Generation-X takımını bitirmeyi hedefledi. 2007 başlarında Triple H'in sakatlanmasıyla yavaşça bitirilen bu feud Orton ile Edge'in ayrılmasıyla sona erdi. Judgment Day 2007 şovunda Shawn Michaels'ı sakat hâliyle döven Orton yükseltilmeye başladı ve SummerSlam 2007'de John Cena'nın WWE Championship kemeri için maça çıktı, 20 dakikayı geçen maçı John Cena kazandı. No Mercy 2007 öncesi John Cena, Mr. Kennedy ile olan maçında sakatlandı ve maç sonunda Randy Orton'dan spiker masasına RKO geldi. No Mercy şovundan önce Vince McMahon Cena'nın sakatlandığını açıkladı ve kemeri Orton'a verdi. Aynı gece Orton kemeri Triple H ile yaptığı maçta kaptırdı ama aynı gece iki buçuk saat sonra kemeri Triple H'den geri aldı.
2009
2009 yılına Stephanie McMahon ile tartışarak giren Randy Orton WWE'nin sahibi Vince McMahon'a döndüğü hafta Punt hareketini vurarak yeni ve büyük bir feud başlatmış oldu. Bu sıralarda olan Royal Rumble 2009'u kazanan Orton ana kemer hakkının Stephanie tarafından alınması tehlikesiyle karşılaştı fakat böyle bir şey olmadı ve Steph'e RKO vurmasıyla Triple H bu hikâyeye karıştı. Wrestlemania XXV şovunda Triple H ile WWE Championship maçı yapan Randy Orton maçı kaybetmiş ancak Backlash 2009'da Batista'nın dönüşü sonrası yapılan bir 6-Man Tag Team maçını kazanarak kemeri kazanmıştır. Extreme Rules 2009 şovuna kadar kemeri koruyan Orton o gece Batista'ya kaybetti ancak ondan sonraki gece Batista sakatlıkları nedeniyle kemeri bırakmak zorunda kaldı ve 15 Haziran tarihinde olan 3 saatlik özel bir RAW şovunda John Cena, Big Show ve Triple H ile dörtlü bir maçta karşılaşan Orton kemeri 4. kez kazandı. Night Of Champions 2009 ve SummerSlam 2009 da Ted DiBiase'nin kardeşi Brett DiBiase sayesinde koruyan Orton, Breaking Point 2009 şovunda bu kemer için Cena ile yeniden maç yaparak kemeri Cena'ya kaybetti. Hell In A Cell şovuna geldiğimizde bir rövanş maçı yapıldı ve Orton kemeri yeniden aldı. 5 Ekim'de yapılan RAW şovunda RAW vs. SmackDown! temalı bir şov olan Bragging Rights için son bir rövanş maçı ayarlandı, Randy Orton yapacağı bu maçta eğer yenilirse bir daha Cena ile kemer maçı yapamayacak ancak kazanırsa John Cena'yı RAW'dan yollayacaktı ancak maçı kazanamadı ve kemerini kaybetti. Sonrasında maça karışan Kofi Kingston'a saldırdı ve onunla bir çekişmeye girmeye başladı. 4 isimle beraber Survivor Series 2009'da Kofi ve takımına karşı yaptığı maçta yenildi. Slammy Awards 2009'da Yılın Superstar'ını belirlemek için yapılan 4'lü turnuvaya katıldı. İlk turda Undertaker'ı yendi. Finaldeki rakibi ise Cm Punk'ı yenen John Cena idi. Bu maçı John Cena kazandı. 2010 başlarında RAW'da bir günlük konuk olan Mike Tyson, Royal Rumble'da Sheamus'un rakibini belirlemek için John Cena, Kofi Kingston ve Randy Orton arasında bir 1#Contender Match ayarladı. Bu maçı Legacy'nin olaya müdahale etmesi sonucu Randy Orton kazandı.
2010
Royal Rumble'da ise olaya sadece Cody Rhodes'in karışması sonucu hakem diskalifiye kararı verdi. Randy Orton bu duruma sinirlenince Rhodes'i ring içinde dövmeye başladı. Ted DiBiase de gelince takımda olaylar yaşandı. Randy Rumble'da da kemeri alamayınca Elimination Chamber WWE Championship maçı için olan 5 Contender maçının içinde Shawn Michaels vs Randy Orton maçı ayarlandı. Bu maçı Randy Orton kazandı ve Elimination Chamber'e gitmeye hak hazandı. Fakat Elimination Chamber'de de ilk elenen o oldu ve yine kemeri alamadı. 2010'un sonlarına doğru Night Of Champions 2010'da Sheamus'un kemerinin ortada olduğu bir maçta Wade Barrett, Sheamus, Edge, John Cena, Randy Orton, Chris Jericho arasında Six-Pack Challenge WWE Championship maçı ayarlandı. Orton başta Jericho'yu olmak üzere bütün rakiplerini eledi ve yeni WWE Şampiyonu oldu. RAW vs SmackDown! temalı bir şov olan Bragging Rights'da Orton'un WWE şampiyonluk maçında rakibini belirlemek için bir Battle Royal maçı düzenlendi. Bu maçı Wade Barrett kazandı ve Bragging Rights'da Randy Orton vs Wade Barrett maçı ayarlandı. Bu maçı Randy Orton diskalifiye ile kaybetti fakat diskalifiye ile kemer el değiştirmediğinden dolayı kemeri elinde kaldı. Survivor Series 2010 için bir eleme maçı olmayınca Wade Barrett bu maça gitmeye hak kazandı ve Survivor Series 2010 için John Cena'nın özel hakem olduğu Randy Orton vs Wade Barrett maçı düzenlendi. Maçı Randy Orton kazandı ve Cena bir süreliğine WWE'den kovuldu. Raw'da Wade Barrett ile tekrar rövanş maçına çıkmaya hazırlanan Orton ringe gelirken Nexus'un saldırısına uğradı ve böylece Barrett, Randy'nin maça sakat çıkmasını sağlamış oldu. Hakem baygınken John Cena seyircilerin arasından çıkarak Wade Barrett'a saldırdı. Ardından Randy'den bir RKO yiyen Barrett maçı kaybetti. Tam o anda Mr. Money in the Bank The Miz'in müziği duyuldu. Cash-in yapacaktı ve Randy Orton'un sakatlığını avantaja çevirmek istiyordu. Randy Orton sakat haliyle o gün ikinci maçına çıktı ve tarihte zor durumdayken Cash-in yediğinde maçı kendi lehine çeviren ilk güreşçi oldu ama RKO yapacak iken The Miz hareketi Skull-Crushing Finale'e çevirdi ve Randy Orton kemerini kaybetti. TLC'de The Miz ile Tables maçına çıkan Orton, bu maçı da The Miz'in hileleriyle kaybetti.
2011
Royal Rumble'da tekrar The Miz ile kemer maçına çıkan Orton, RKO'yu yaptı ve tam tuşa gidecekken Nexus'un yeni lideri CM Punk maça karıştı ve Orton'a GTS yaptı. Miz'i, Randy'nin üzerine sürükleyerek tuş ettirdi ve böylece Randy yine kaybetmiş oldu. Aynı gece Randy bu sefer 40-Man Royal Rumble'da şansını denedi ancak son ikide Alberto Del Rio tarafından elendi.