cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Delik iddiası
Einstein'in Çözümü
1915 yılında, Einstein delik iddiasının, uzay zamanının doğası hakkında bir varsayımda bulunduğunu fark etti: uzay-zamanda uzay-zaman koordinatıyla tanımlanan bir noktanın yerçekimsel alan değeri hakkında konuşmanın mantıklı olduğu (sadece koordinat dönüşümlerine kadar). Daha açık olmak gerekirse, yerçekimsel alanın fiziksel özellikleri hakkında konuşmanın mantıklı olduğunu belirtir. Örneğin, bir uzay-zaman noktasında düz veya kavisli olması (Bu yerçekimsel alanın koordinatlardan bağımsız olan bir özelliğidir). Bu varsayım göz önüne alındığında, genel değişmezlik belirlenimcilik ile uyumlu hale gelmiştir. Bütün parçacıkların yörüngeleri yeniden hesaplandıktan sonra, aktif difeomorfizm ile birbirinden geometrik olarak farklı görünen iki yerçekim alanının etkileşimi her aktif difeomorfizm altında aynı değeri alan yerçekim alanına göre açık bir şekilde fiziksel konumlarını tanımlar. [4] (Eğer iki metrik arasındaki ilişki sadece koordinat dönüşümüyle alakalı ise parçacıkların dünya çizgileri aktarılmaz; bunun sebebi her iki metriğin aynı uzay - zaman geometrisi göstermesi ve dünya çizgilerinin geometrik olarak maksimum uygun zaman göre bir yörünge ortaya çıkarmasıdır - sadece aktif difeomorfizm ile geometri ve yörüngeler değiştirilebilir). Bu fizik yasalarında ölçüm değişmezliği prensibinin oluşturduğu ilk açık ifadedir.
Einstein'in inanışına göre delik iddiasıyla verilebilecek en anlamlı konum ve zaman tanımı maddenin kendisiyle yapılabilir. Birinin noktaya verdiği anlamın belirsiz olmasından ötürü, uzay-zamanda tek bir nokta kendi içinde bir anlam ifade etmez. Uzay-zaman noktalarının fiziksel önemi ancak maddenin uzay-zaman boyunca ilerlemesiyle elde edilebilir. Kendi sözleriyle:
"Bütün yaptığımız uzay-zaman doğrulamaları değişmez ve kararlı bir şekilde uzay- zamanda gerçekleşen tesadüflerle alakalıdır. Eğer, örneğin, olaylar sadece materyal noktalarının hareketini içerseydi, iki veya daha fazla noktanın buluşmasından başka bir şey gözlenemezdi."
Kendisi bunu genel izafiyetin en derin anlayışı olarak kabul etmiştir. Muhabirler tarafından teorisini özetlemesi istenildiğinde:
"Benden önceki araştırmacılar, eğer evrendeki bütün madde ortadan kaldırılırsa sadece uzay ve zamanın kalacağına inandı. Teorimin kanıtladığı üzere uzay ve zaman maddeyle beraber yok olur."
Genel olarak aktif difeomorfizm altında değişmez olan, dolayısıyla ölçüme değişmezlik katan, aktif difeomorfizm altında madde ve yerçekimsel alanın beraber sürüklenmesinden ötürü, aynı konumda yer alan maddenin ve yerçekimsel alanın değerleri arasındaki rastlantıdır. Rastlantılardan çıkarılabilecek düşüncelerden biri maddenin yerçekimsel alana göre konumlanmasıdır. Carlo Rovelli 'ye göre: "Uzay-zamanda alan yoktur: alanlar üstünde alanlar vardır." [2] Bu söylem aslında "Sahne kaybolur ve oyunculardan birisi haline dönüşür" demektir; Uzay - zaman, fiziğin etkisi altındaki bir kap olarak düşünülürse herhangi bir fiziksel anlamı olmadığı görülür ve yerçekimsel etkileşim dünyayı oluşturan alanlardan sadece bir tanesi olarak sunulur.
Einstein yarattığı çözüm için "en uç beklentilerimin ötesinde" açıklamasını yapmıştır."
Kuantum yerçekimi’nin altyapıdan bağımsızlığıyla ilgili birkaç teorinin çıkarımı
Döngüsel kuantum yerçekimi, klasik yerçekiminin temel prensiplerini kuantum mekaniğinin temel özelliklerini minimumda tutarak yeni hipotezler üretmeye ihtiyaç duymadan birleştirmeye yönelik bir yaklaşım çabasıdır. Döngüsel kuantum gravitesiyle ilgilenen insanlar altyapıya olan bağımsızlığı yerçekimini sayısallaştırma yolunda önemli bir ilke olarak görürler - eğer geometriyi (=yerçekimi) gerçek anlamda sayısallaştırıyorsak, kuantum teorisi tarafından korunması gereken klasik bir simetridir. Hemen ortaya çıkan sonuç ise, küçük ve büyük mesafelerde, ölçüm eşitliğine sahip olan bir metrik fonksiyonun diğerinin ilkine ilişkili olarak aktif difeomorfizm koşulları altında yerini alabileceğinden dolayı, LQG nin mor ötesi ışınlar bakımından sonlu olduğudur. Fakat, daha net bir argüman sunulabilir. [5] Geleneksel olarak LQG nin sonlu olduğunun bütün madde biçimlerindeki doğrudan kanıtı Thiemann tarafından sağlanmıştır. [6] Fakat, bir referans sisteminin (spin foam, Feynman'ın yol integralini elde etmek amacıyla kullanılan yaklaşımlardan birisinde iki boyutlu yüzlerin toplanması gerektiğini savunan topolojik bir yapı) konuya dahil edilmesinden ötürü döngüsel kuantum yerçekiminin altyapıdan bağımsızlığının ortadan kalktığı belirtilmektedir.
Nasıl ki pertürbatif genel izafiyet altyapıdan açıkça olmasa da bağımsız değil ise, Pertürbatif sicim kuramı (pertürbatif olmayan birkaç formülasyona ek olarak), sonsuzluktaki sınır koşullarına bağlı olmasından ötürü, altyapıdan bağımsız değildir. Fakat, sicim kuramının bazı kısımlarında, en önemlisi AdS/CFT’de, açıkça altyapıdan bağımsız olarak formülleştirmeler yapılmıştır. Sicim kuramının genel olarak, her ne kadar birçok kullanışlı formülleştirme tersini gösterse de, altyapıdan bağımsız olduğu belirtilmektedir. [7] Karşıt bir görüş için Smolin'e göz atınız. [8]
Kaynakça
1. See pages 65–66 of Rovelli's book Quantum Gravity https://en.wikipedia.org/wiki/Hole_argument (Rovelli'nin Kuantum Yerçekimi kitabında sayfa 65 - 66 ya göz atınız)
2.	See Rovelli's book on Quantum Gravity (Rovelli'nin Kuantum Yerçekimi ile ilgili kitabına göz atınız)
3.	See page 68 of Rovelli's book Quantum Gravity (Rovelli'nin Kuantum Yerçekimi kitabında sayfa 68 e göz atınız)
4.	See diagram on page 69 of Rovelli's book, Quantum Gravity. (Rovelli'nin Kuantum Yerçekimi kitabında sayfa 69 daki şemaya göz atınız)
5.	See page 21 of Lee Smolin, Recent Developments in Non-Perturbative Quantum Gravity, hep-th/9202022 (http://uk.arxiv.org/pdf/hep-th/9202022)  (Pertürbatif olmayan Kuantum Yerçekimindeki Güncel Gelişmeler)
6.	Thomas Thiemann, Modern Canonical Quantum General Relativity, Cambridge University Press (Modern Geleneksel Kuantum Genel İzafiyet)
•	Albert Einstein, H. A. Lorentz, H. Weyl, and H. Minkowski, The Principle of Relativity (1916). (İzafiyet Prensibi)
•	Carlo Rovelli, Quantum Gravity (Kuantum yerçekimi), Published by Cambridge University Press Year=2004 ID=ISBN 0-521-83733-2. A preliminary version can be downloaded for free at http://www.cpt.univ- mrs.fr/~rovelli/book.pdf. •	Norton, John, The Hole Argument (Delik İddiası), (http://plato.stanford.edu/ archives/spr2004/entries/spacetime-holearg), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2004 Edition), Edward N. Zalta (ed.) •	d'Inverno, Ray (1992). Introducing Einstein's Relativity. (Einstein'in İzafiyetine Giriş) Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-859686-3. See section 13.6. •	Physics Meets Philosophy at the Planck Scale (Planck düzeyinde fiziğin felsefe ile buluşması) (Cambridge University Press). •	Joy Christian (http://www.perimeterinstitute.ca/index.php? option=com_content &task=view&id=30&Itemid=72&e=Long%20Term%20Visitors&cat_id=453&cat_table=3&e=Joy%20Christian%20&f=3&name=Joy%20Christian%20&resident_id=4625), Why the Quantum Must Yield to Gravity (Kuantum neden yerçekimine boyun eğmeli), e-print available as gr-qc/9810078 (http://arxiv.org/abs/gr-qc/9810078). Appears in ''Physics Meets Philosophy at the Planck Scale (Cambridge University Press). •	Carlo Rovelli and Marcus Gaul, Loop Quantum Gravity and the Meaning of Diffeomorphism Invariance), (Döngüsel Kuantum Yerçekimi ve Difeomorfizmin Anlamı), e-print gr-qc/9910079 (http://arxiv.org/abs/gr-qc/9910079)‘den erişilebilir.
•	Robert Rynasiewicz: The lessons of the hole argument (Delik iddiasının dersleri), Brit.J.Phil.Sci. vol. 45, no. 2 (1994), s. 407–437.
•	Alan Macdonald, Einstein's hole argument (Einstein'in delik iddiası) (https://archive.is/20130223160058/http://link.aip.org/link/?AJPIAS/69/223/1) American Journal of Physics (Feb 2001) Vol 69, Issue 2, s. 223–225.
Dış Bağlantılar
•	Norton, John D., "The Hole Argument") (Delik İddiası), (http://plato.stanford.edu/ entries/spacetime-holearg/), The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.). •	Stachel, John "The Hole Argument and Some Physical and Philosophical Implications" (Delik iddiası ve Bazı Fiziksel ve Felsefi Öneriler) (http://www.livingreviews.org/lrr-2014-1 ), Living Rev. Relativity 17, (2014), 1.
Telegraf (gazete)
Telegraf (Bulgarca: Телеграф) Bulgaristan'da yayınlanan Sofya merkezli günlük gazete.
2005 yılında çıkarılmaya başlanan Telegraf'ın ülke çapında sirkülasyonu 110.000 kopyadır. Ucuz fiyatı ve kısa makaleleri ile ilgi gören Telegraf'ın internet sitesinde her gün gazetenin ilk sayfası yayınlanmaktadır.
Volkswagen up!
Volkswagen up! Volkswagen'in 2011'de piyasaya sürülecek yeni modeli olan up!, yeni model Chico piyasaya sürülene dek markanın en küçük modeli olacak. Mercedes-Benz ve Swatch ortaklığından Smart ForTwo'ya ve Toyota'nın yeni modeli IQ'ya rakip olacak olan up!, 8000 €'dan başlayacak fiyatlarıyla gerçek bir halk otomobili olacak. Modelin space up! adında daha büyük bir karoser seçeneği daha olacak.
NGC 3854
NGC 3854, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir tekrarlanmış NGC cismidir. Gökyüzünde Kuzeytacı takımyıldızı yönünde bulunur. SBb tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Amerikan astronom Francis Leavenworth tarafından 1885-6 yılında 66,04 cm (26 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Joseph Kastein
Josef (daha sonra Joseph) Kastein, gerçek adı Julius Katzenstein (6 Ekim 1890, Bremen - 13 Haziran 1946, Hayfa), Almanya doğumlu yazar ve hukukçu.
Eine Geschichte der Juden Bir Yahudinin Aşkı nı yazdı, 1931 de Berlin'de Rowohlt tarafından yayınlandı (İngilizce, İbranice ve Almancaya çevrildi).
Bülent Ertuğrul
Kulüp kariyeri
Denizlispor altyapısında futbol yaşamına başladı ve 1998 senesinde profesoyneliğe geçiş mukavelesi imzalayarak a takıma yükseldi. Burada ilk resmî müsabakasını 9 Eylül 1998 tarihinde Marmaris Belediye Gençlikspor'a karşı oynanan Türkiye Kupası karşılaşmasında görev alarak oynadı. Ardından bir sezon burada oynadıktan sonra birer sezonluğuna sırasıyla Nazillispor ve Hatayspor'a kiralandı. Buraya uyum sorunu yaşamaksızın takımın düzenli oyuncusu olmayı başardı. İki sezon aradan sonra Denizlispor'a geri dönüşünde takımda yer edindi ve iki sezon burada düzenli olarak forma giydi. 2003-04 fazla forma şansi bulamadı ve sezonun ikinci devresinde Manisaspor'a kiralandı. Sezonu sonu takıma geri döndü ve dört sezon düzenli oynadıktan sonra 2008-09 sezonun başında takımdan ayrılarak Eskişehirspor'a transfer oldu. 31 Mayıs 2011 tarihine kadar Eskişehirspor ile sözleşmesi bulunmaktadır. Bülent, 2012-13 sezonu yaz transfer döneminde Elazığspor ile anlaşma imzalamıştır. Ertesi sezon Denizlispor'a dönmüştür.
2017 Dünya Su Sporları Şampiyonası'nda yüzme - Kadınlar 50 metre kurbağalama
2017 Dünya Şampiyonası'nda kadınlar 50 metre kurbağalama yarışması 29 ve 30 Temmuz 2017'de gerçekleştirildi.
Rekorlar
Yarışmadan önce mevcut dünya ve şampiyona rekorları aşağıdaki gibiydi.
Bu yarışmada aşağıdaki yeni rekorlar kırıldı.
Final
Final 30 Temmuz'da saat 17:32'de gerçekleştirildi.
Mahrem
Mahrem, İslâm'da evlenilmesi haram olan (nikâh düşmeyen) kişi. Mahrem sözcüğü Arapça haram (yasaklanmış) kökünden gelir. Mahrem olmayan kimselere (evlenilebilen kimselere) nâmahrem denir. Nâmahrem sözcüğü Türkçede yabancı, el anlamında da kullanılır.
İslâm'da mahremiyet durumu ikiye ayrılır: sürekli mahremlik ve geçici mahremlik. Mahrem kavramı gündelik kullanımda daha çok birinci grubu kastetmek için kullanılır. Kadınların mahremlerin yanında örtünmeleri ile ilgili -başlarını ve kollarını açabilmek gibi- çeşitli kolaylıklar mevcuttur.
Sürekli mahremiyet
Evlenilmesine hiçbir zaman müsaade edilmeyen kimseler şunlardır:
Geçici mahremiyet
Geçici mahrem olan kimseler ile mahremliklerine neden olan durum ortadan kalktığında evlenilebilir. Bu kimseler şunlardır:
Haberin Olsun
Bengü'nün Anlatacaklarım Var albümünün ilk single çalışmasıdır.
Şarkı hakkında bilgi
Şarkı'nın sözü Zeki Güner'e müziği ise Zeki Güner ve Mustafa Ceceli'ye aittir.
Video klip
Klibin yönetmenliğini Nihat Odabaşı üstlendi.
It Ain't Safe No More
It Ain't Safe No More, Amerikalı rapçi Busta Rhymes'ın altıncı stüdyo albümüdür. 26 Kasım 2002'de Flipmode Records ve J Records etiketiyle yayınlandı. Albüm, Amerikan Billboard 200 listesinde 43 numaraya yükseldi. 6 Ocak 2003 itibarıyla 500 bin barajını aşan albüm, altın plak kazandı.
Roger Milla
Albert Roger Milla (d. 20 Mayıs 1952), forvet mevkiinde oynayan Kamerunlu eski futbolcudur. Afrika futbolundan uluslararası üne kavuşmuş ilk futbolculardandır. İlk sıra dışı bir gol sevinci yaşayarak tarihe geçmiştir.
Kariyerinin büyük bölümünü Fransa takımlarında geçirmiştir. Kamerun millî futbol takımı formasını ilk kez 1978 yılında giymiştir. İlk olarak 1982 FIFA Dünya Kupası'nda Dünya Kupası'nda oynama fırsatı bulmuştur. Ancak Kamerun 3 maçında da berabere kalmasına rağmen gruptan çıkamamıştır. İki yıl sonra 1984'te Los Angeles'ta Olimpiyat Oyunları'nda millî formayı giymiştir. 1999 yılında futbolu bıraktı.
Roger Milla, Kamerun millî takımı ile üç kez FIFA Dünya Kupası kadrosunda yer almıştır. İtalya'da düzenlenen 1990 FIFA Dünya Kupası'nda 38 yaşında olmasına rağmen gösterdiği performans ile kupanın en önemli oyuncularından biri olmuş ve Kamerun'un büyük bir sürpriz yaparak çeyrek finale kadar çıkmasında önemli rol oynamıştır. Kupa öncesi futbolu bırakmasına rağmen Kamerun Devlet Başkanı Paul Biya'nın ricası ile turnuvaya katılmıştır. İlk maçlarda sonradan girerek sonucu değiştirmesi ile dikkati çekimiştir. 4 gol attığı bu kupada çeyrek finale çıkmaları o döneme kadar hiçbir Afrika ülkesinin başaramadığı bir derece oldu.
4 sene sonra 1994 FIFA Dünya Kupası için bir kez daha millî takım kadrosuna alındığında 42 yaşına gelmişti. Kamerun bir önceki turnuvaya göre başarısız bir derece alıp gruptan çıkamamasına rağmen, Rusya'ya gol atarak, Dünya Kupalarında en yaşlı gol atan futbolcu olmuştur.
Milla, millî takım kariyerinde 1994'e kadar 102 maç yapmış ve 37 gol atmıştır.
Roger Milla, 2004 yılında FIFA'nın 100. yıl kutlamaları için Pelé tarafından seçilen, yaşayan en başarılı 125 futbolcusu seçimi, FIFA 100'e girmiştir. 2006 yılında Afrika Futbol Konfederasyonu tarafından "Son 50 Yılın En İyi 200 Afrikalı Futbolcusu" arasında gösterildi.
Şerefiye Sarnıcı
Şerefiye Sarnıcı veya Theodosius Sarnıcı ( Kisterna Theodosiou) İstanbul'un Fatih ilçesinde, Tarihi Yarımada’da bulunan pek çok Bizans Dönemi sarnıcından biridir. Divan Yolu Caddesi, Piyer Loti Caddesi, Boyacı Ahmet Sokak ve Dostluk Yurdu Sokak’ın sınırlandırdığı yapı adasının güneyinde yer alır.
Bizans Döneminde Konstantinopolis’in tarihsel topografyası göz önünde bulundurulduğunda yapı, Antik Mese yolunun güneyinde, Konstantin Forumu'nun güneydoğusunda, Binbirdirek Sarnıcı'nın batısında bulunmaktadır. Mese üzerindeki isale hattından faydalanabilecek sarnıçlar arasındadır.
Yapı ilk olarak 1893’de Forscheimer ve Strzygowski tarafından belgelenmiştir. 2013 yılında Kerim Altuğ tarafından doktora tezi kapsamında incelenmiştir.
Tarih
İstanbul su kaynakları açısından elverişsiz bir yarımada üzerindedir. Roma Döneminden beri inşa edilen isale hatlarıyla su ihtiyacı şehir dışından sağlanmaktadır. Dışarıdan getirilen su kent içinde sarnıçlarda depolanmıştır. II. Theodosius Döneminde (408-450) kent surları batıya doğru genişletilmiş, surların inşası 413 yılında tamamlanmıştır. Antik dönem yazılı kaynaklarında 406-459 yılları arasında kentte beş sarnıç inşa edildiği bilinmektedir. Kentin su depolama kapasitesindeki bu büyük gelişme nüfus artışı ve kente yapılan barbar saldırılarıyla ilişkilendirilmektedir.
Şerefiye Sarnıcı veya Theodosius Sarnıcı inşa tekniğine göre 5. yüzyılın 2. çeyreğine tarihlendirilmektedir. Buradan yola çıkarak yapının II. Theodosius Döneminde yaptırıldığı ve bu nedenle "Theodosius Sarnıcı" adının kullanıldığı düşünülmektedir. Notitia Urbis’te 425 yılından önce inşa edilmiş Theodosius Sarnıcı’ndan bahsedilmektedir. İki sarnıç birbiriyle karıştırılmamalıdır. Crow, Bardill ve Bayliss, Notitia’da bahsedilen sarnıcın Konstantin Forumu’nun kuzeydoğusunda, Bab-ı Ali Caddesinde bulunan Cağaloğlu Sarnıcı ya da yine civarda olduğu bilinen Philoksenos Sarnıcı ile ilişkilendirilebileceğini belirtmektdir.
Yapıda kullanılan Korint üsluplu sütun başlıkları da 5. yüzyıla tarihlendirilmiştir. Daha geç dönem sarnıçlarında, örneğin I. Justinianus Döneminde inşa edilen Yerebatan Sarnıcı'nda, sütun başlıklarının devşirme malzeme olarak kullanıldığı görülmektedir. 5. yüzyılda ise yeni malzeme kolaylıkla sağlanabilmekte, nadiren devşirme malzeme kullanılmaktadır. Yapının çağdaşı Binbirdirek Sarnıcı’nda kullanılan 224 adet başlığın tamamı bu sarnıç için üretilmiştir. Aynı durumun Şerefiye Sarnıcı için de geçerli olduğu düşünülmektedir. Sarnıç, "Şerefiye" ismini Osmanlı döneminde bulunduğu mahalleden almıştır. Yapının üzerine 19. yüzyıl sonu ya da 20. yüzyıl başlarında Arif Paşa Konağı inşa edilmiştir. Konak, 1912’den itibaren Şehremaneti Binası, 1930-1984 yılları arasında İstanbul Belediye Hizmet Binası, sonrasında Eminönü Belediye Binası olarak kullanılmıştır. 2010 yılında belediye binasına ait ek yapıların yıkımı gerçekleştirilmiş ve Şerefiye Sarnıcı görünür hale gelmiştir. Sarnıçta 2004 yılında restorasyon çalışmaları başlatılmıştır. 2013-2018 yılları arasında ise Cafer Bozkurt Mimarlık tarafından küçük çaplı bir kentsel tasarım projesi olarak “Giriş Yapısı ve Çevre Düzenlemesi” projelendirilip uygulanmıştır. Şerefiye Sarnıcı 2018 yılından itibaren müze olarak hizmet vermektedir.
Mimari
Yapı, çok sıra destekli kapalı sarnıç örneğidir. Yaklaşık 24x40 m boyutlarında, dikdörtgen planlıdır. Kısa kenarda 4 uzun kenarda 8 sıra olmak üzere toplam 32 adet sütun bulunmaktadır. Sütunlar arası mesafe ortalama 3.90 m’dir. Sütunların yüksekliği 5.10 m, çapı 80 cm’dir. Yapıya güney cephesinden taş bir merdivenle inilir. Sarnıcın içindeki suyun bozulmasını önlemek için, havalandırma amaçlı ve fazla suyun tahliye edilmesini sağlamak için için beden duvarlarının üst kısmında, kemer seviyesinde eşit aralıklarla yerleştirilmiş 16 adet pencere açıklığı görülmektedir. Üst örtü, ortalarında birer delik bulunan yelken tonozdur. Üst örtünün ağırlığı kemerler ile sütunlara aktarılmaktadır. Tavan yüksekliği yaklaşık 11 m'dir.
Kullanılan sütun başlıklarının tümü aynı karakterde, Korint üslubundadır ve 5. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Prokonnessos mermerinden işlenen Korint başlıkların üzerlerinde impost başlıklar yer alır. Korint başlıkların yüksekliği 88 cm, impost başlık yüksekliği 90 cm’dir.
Yaklaşık 2,5 m kalınlığındaki beden duvarlarında tuğla ve horasan harç işçiliği görülür. Kullanılan tuğlalar 35x35 cm boyutlarında, 4 cm kalınlığındadır. Derz kalınlığı 6 cm’dir. Duvarların iç yüzeyi sütun başlıklarının hizasına kadar su geçirmez sıva ile kaplanmıştır. Sıva, diğer sarnıçlarda da görüldüğü gibi köşelerde su basıncına dayanması için kavisli olarak uygulanmıştır. Sıvalı kısmın yüksekliği 7.65 m’dir.
Spot fiyat
Spot fiyat, bir ekonomi terimi. Bir finansal değeri olan meta, menkul kıymet, dövizin vb. varlıkların anlık alım satımının piyasa fiyatı üzerinden gerçekleştiği piyasa ortamıdır. Spot piyasada alış satış işlemleri, işlem tarihinde gerçekleşen fiyattan sonra maksimum iki iş günü içinde gerçekleşir. Vadeli sözleşme veya gelecek işlemeler sözleşmeleri gibi sözleşmelerde bulunan ve fiyatın bugüne ait olduğu; fakat ödeme ve teslimin daha sonra olacağı vadeli fiyatla zıttır. Menkul kıymetler için daha çok eş anlamlı olan piyasa fiyatı terimi kullanılmaktadır. Spot piyasa, nakit piyasa olarak da adlandırılmaktadır.
Sabri Tığlı
Sabri Tığlı (d. 1926, Abana, Kastamonu) - (ö. 4 Haziran 2013, İstanbul), Türk siyasetçidir.
İlkokul mezunudur. Makine Teknisyenliği, Tekstil İşçileri Sendikası Genel Başkanvekilliği, Teksif Federasyonu Kuruculuğu ve Genel Sekreterliği, Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu Kurucu Üyeliği ve Genel Yönetim Kurulu Üyeliği, Türkiye Millî Gençlik Teşkilatı Kurucu Üyeliği ve Genel Yönetim Kurulu Üyeliği, Abana’yı Kalkındırma ve Turizm Derneği Genel Başkanlığı, TBMM 4.(XV) ve 5.(XVI) Dönem Kastamonu Milletvekilliği, Sağlık ve Sosyal İşler Komisyonu Başkanlığı yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
4 Haziran 2013 İstanbul'da öldü. Ertesi gün ikindi namazını müteakiben Ataköy Camiinde kılınan cenaze namazından sonra Abana ilçesine götürülerek 6 Haziran günü aile kabristanlığına defnedilmiştir.
Toprak Kararnamesi
Toprak Kararnamesi, Bolşevik lider Lenin tarafından yazılan ve Ekim Devrimi ile iktidarın alınmasından sonra 26 Ekim 1917 günü 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi tarafından onaylanan kararname. Kararname 28 Ekim 1917 tarihli ve 209 numaralı İzvestiya gazetesinde yayınlanmıştır. Karara göre toprakta özel mülkiyet kaldırılıyor ve büyük topraklar topraksız ve yoksul köylülük arasında dağıtılıyordu. Bu kapsamda asillerin, büyük toprak sahiplerinin, manastırların ve kilislerin elindeki tüm topraklara el konur. Bu karar, VtsIK tarafından alınan 19 Şubat 1918 tarihli kararla geliştirilecek ve sonrasında 1924 Sovyet Anayasasında yer alacaktır.
Önemi
Toprak Kararnamesi ağırlıklı olarak sanayi kentleri ve şehir merkezlerindeki işçiler ve cephedeki askerlerin çoğunluğu arasında örgütlü Bolşeviklerin kırda da desteklenmesine yol açmıştır. Özellikle Şubat Devriminden bu yana yoksul köylülük tarafından dile getirilen toprak talebi Çarlık rejiminin devrilmesiyle Büyük toprakların ve malikânelerin işgal edilmesi gibi eylemlerle dile getirilmiştir. Kırda büyük desteğe sahip SR’ların etkisi bu kararname ile kırılacak ve Bolşevikler kırda desteklenecektir.
Etkisi
Barış ve Toprak Kararnameleriyle iktidarlarının ilk ve önemli açılımlarını yapan Bolşevikler kendilerine karşı silaha başvuran muhalefetin saldırısı sonucu kendilerini iç savaş içinde bulurlar. Özellikle şehirleri ve yeni kurulan Kızılordu’yu besleyebilmek için uygulamaya konulan savaş komünizmi uygulamaları kapsamındaki buğday zoralımları kırda büyük tepki toplayacaktır. Tambov Ayaklanması başta olmak üzere çok sayıda köylü ayaklanması yaşanacaktır. Bu uygulamalar iç savaşın sona ermeye başladığı dönemde yapılan 10. Kongre’de alınan kararlarla kaldırılacak ve NEP uygulamalarına geçilecektir.
IF Performance Hall
IF Performance Hall, Çankaya, Ankara'da bulunan bir konser ve eğlence mekanı olarak 2004'te kurulmuştur. Barındırdığı birçok konser ve eğlence etkinlikleri ile Ankara'nın en çok tanınan mekanlarından biri haline gelmiştir. Radyo programı Modern Sabahlar'ın sunucusu Fahir Öğünç, bir dönem mekanın sahipliğini üstlenmiştir. Mekan 2015 itibarıyla, Gönül Adamları grubu'na bağlı olarak hizmet vermektedir.
Ankara'da kurulan mekanın İstanbul'da da iki şubesi bulunmaktadır. Bu şubelerden Ataşehir'deki Temmuz 2016'da, Beşiktaş'taki de Ocak 2017'de açılmıştır. İstanbul şubeleri dışıında 2018 kışı'nda Zürih, İsviçre'de, aynı yılın sonbaharında da Eskişehir şubesini açmıştır.
Pertevniyal
Pertevniyal aşağıdaki anlamlara gelebilir:
All the Best Cowboys Have Daddy Issues
Lost dizisi 1. sezonunun 11. bölümüdür. 8 Aralık 2004'te yayınlanan bölümün yazarı Javier Grillo-Marxuach, yönetmeni Stephen Williams'dır. Jack merkezli bir bölümdür.
Konusu
Hurley mağaralardakilere Ethan'ın uçak manifestosunda olmadığını açıklar. Jack, Ethan'ın nerede olduğunu sorar ve Michael ormana gittiğini söyler. Charlie'nin nerede olduğunu sorduğunda ise Locke, Claire'in arkasından gittiğini söyler. Jack ve Locke onları aramak için ormana gittiklerinde üç ayakizi bulurlar ve Claire ile Charlie'nin götürüldüğünü anlarlar. Jack seslenerek onları aramaya başlar fakat Locke onu sessiz olması konusunda uyarır.
Locke geri dönüp bir av ekibi kurmalarını önerir fakat Jack tek başına gitmeye karar verir.
Geriye dönüş sahnelerinde Jack bir kadını ameliyat etmektedir. Bütün çabalarına rağmen kadının kalp atışları durmuştur, Jack umutsuzca CPR uygulamaya başlar. Aslında ameliyatı yapması beklenen fakat sarhoş olduğu için başarısız olan babası Dr. Christian Shephard ona ölüm anını bildirmesini söyler.
Adada Jack, Kate, Locke ve Boone arkadaşlarını bulmak için yola koyulurlar. Ayak izlerini takip ederken Charlie'nin parmak bandajlarından birini bulurlar. İzler ikiye ayrılır, Jack ve Kate Charlie'nin izini sürer, Locke ve Boone ise diğer izi sürerler.
Geriye dönüş sahnelerinde babası Jack'ten ölümün kaza sonucu olduğuna dair bir belgeyi imzalamasını istemektedir. Fakat Jack babasının ameliyattan önce alkollü olduğunu bilmektedir. Babası ayrıca bu olayın yönetimce öğrenilmesinin kariyerinin ve hayatının sonu olacağını da söylemektedir. Babasının ikna çabaları sonunda Jack formu imzalar.
Adada yağmur yağmaya başlar, Jack ve Kate dağılırlar. Jack tökezler ve Claire'in çığlığını duyar, o sırada Ethan'la karşılaşır. İki adam mücadele ederler ve Ethan Jack'i döverek eğer takip etmeye devam ederlerse tutsaklardan birini öldüreceğini söyleyerek Jack'i uyarır.
Geriye dönüş sahnelerinde Christian Jack'in bakışları altında sahte ifadesini kurula teslim eder. Kurul ölen kadının hamile olduğunu açıklar ve Christian bunu önceden bildiğini beyan eder. Bunu duyan Jack dehşete kapılarak kurula gerçeği açıklar, babasının ameliyat sırasında alkollü olduğunu ve yaptığı hataların ölümle sonuçlandığını anlatır. Bu olay, Christian'ın doktorluk kariyerinin sonu olur.
Adada Kate Jack'in yardımına koşar ve ikili Ethan'ın izlerini takip etmeye devam ederler, Charlie'yi boynundan ağaca asılmış olarak bulurlar. Onu aşağı indirler ve Jack hışımla CPR uygulamaya başlar, Kate bunun boşuna bir çaba olduğunu söylemekte ve Jack'e durması için yalvarmaktadır fakat Jack durmaz. Bir süre sonra ise Charlie hayata döner.
Gece olduğunda Jack, Kate ve Charlie mağaralara dönerler, Charlie Ethan'ın asıl istediği kişinin Claire olduğunu açıklar. Bu sırada Boone ve Locke hala yağmurda ormanda bir yerlerde aramaya devam etmektedirler. Yere gömülü bir metal keşfederler. Metal derinlere iniyor gibi görünmektedir ve onun ne olduğunu bulmak için üzerindeki çamurları temizlemeye başlarlar.
Sınıflandırıcı eşleşme
Sınıflandırıcı eşleşme veya sınıflandırıcı çiftleşme, insan veya hayvanlarda eşleşirken eşlerin rastgele değil de birbirine uygun seçilmesi durumunu anlatan terim. Sınıflandırıcı eşleşmede eşeyli üreyen bir organizma, eşleşmek için ya belirli bir şekilde kendisine benzeyen bireyleri (pozitif sınıflandırıcı eşleşme) seçer ya da bunun tam tersi olarak kendisine benzemeyen bireyleri (negatif sınıflandırıcı eşleşme) tercih eder. Farklı şekilde gerçekleşen bu iki sınıflandırıcı eşleşme türü, evrimde varyasyon aralığını (genetik varyantların çeşitliliğini) artırıcı ya da azaltıcı bir etkiye sahip olur. Pozitif sınıflandırıcı eşleşme, bu nedenle dallanan bir doğal seçilim ile, negatif sınıflandırıcı eşleşme ise dengelenmiş bir doğal seçilim ile sonuçlanır. Sınıflandırıcı eşleşme, diğerlerinin yanı sıra dini inanç, fiziksel özellikler, yaş, sosyoekonomik mevki, zeka düzeyi, siyasi ideoloji gibi özellikler de dahi olmak üzere tüm bir boyut üzerinde gerçekleşir.
Kütleçekimi hızı
Yerçekimi hızı, yerçekiminin klasik teorilerinde yerçekimi hızı, yerçekimsel alanın yayılmasıyla değişen hız olarak tanımlanmıştır. Yerçekimi hızı, enerji dağılımındaki ve maddenin momentumundaki değişimin belli bir uzaklıkta, ürettiği yerçekimsel alanda sonradan ortaya çıkan bir değişiklikle sonuçlandığı hızdır. Fiziksel olarak daha doğru bir yaklaşımla, "yerçekimi hızı" yerçekimsel dalganın hızını kasteder.
Sınıflandırıcı eşleşme
Bitkilerde sınıflandırıcı eşleşme genellikle seçici dölleme durumlarında görülür.
Kütleçekimi hızı
Giriş
İzafiyetin genel teorisindeki yerçekimsel dalgaların hızı, ışığın boşluktaki hızına, c, eşittir. Özel izafiyette, c sabiti sadece ışıkla ilgili değildir; bu sabit doğadaki her etkileşim için mümkün olan en yüksek hızdır. Resmi olarak, c bir birimlik alanda bir birimlik zamanı değiştirmenin dönüşüm faktörüdür. Bu ise, ışık hızının ne gözlemcinin hızına ne de ışık ve/veya yerçekimi kaynağına bağlı olduğu anlamına gelmektedir. Bu nedenle, ışık hızı aynı zamanda yerçekimsel dalgaların ve diğer kütlesiz parçacıkların hızıdır. Bu parçacıklara örnek olarak glüon (güçlü kuvvetin taşıyıcısı), ışığı oluşturan fotonlar ve yerçekiminin ilgili alan parçacıklarını oluşturan teorik gravitonlar verilebilir (ancak bir graviton teorisi, kuantum çekimi teorisini gerektirir.).
Sınıflandırıcı eşleşme
Genel özellikleri
Sınıflandırıcı eşleşmenin simpatrik türleşmeyi açıklamada yardımcı olacağı düşünülmüştür. Bazı popülasyonlar için farklı fenotiplerin bir araya gelip gelmemesinin en ideal veya en optimal olduğu iki farklı kaynak bulunur. Bazı durumlarda bu iki farklı fenotip arasında kalan orta değer özellikler daha az tercih edilirler. Eğer bir organizma, kendisi gibi aynı kaynakları kullanmak için optimize edilmiş ve eşleşebileceği başka bireyleri tanırsa bu orta özellikler daha sonra tercih edilebilir. Eğer bu tanımayı mümkün kılan mutasyonlar görülüyorsa, seçilim de bu yönde olacaktır.
Kütleçekimi hızı
Durgun alanlar
Yerçekimsel ya da elektromagnetik alandaki fiziksel değişikliklerin hızı, sadece saf gözlemci etkilerinden kaynaklanan durgun alan davranışlarındaki değişikliklerle karıştırılmamalıdır. Göreceli düşünüşlerden kaynaklanan bir durgun alanın yönündeki değişiklikler, uzak bir yükün hareketini gözlemleyen gözlemci ile uzaktaki yüke göre hareket etmeye karar veren bir gözlemci için aynıdır. Bu nedenle, gözlemcinin durgun yük ile bağlantılı sabit hareketi ve bunun genişletilmiş durgun alanı (yerçekimsel ya da elektrik alan), alanın değişiminde bir etkiye sahip değildir. Durgun alanlar için, örneğin elektrik yük ile bağlanmış elektrostatik alan ya da büyük bir cisme bağlanmış bir yerçekimi alanı, alan sonsuza doğru genişler ve dağılmaz. Gözlemcinin hareketi böyle bir alanın yönünün değişmesine neden olmaz; ve simetrik düşüncelerle, yükün sabit bir ivmeyle hareket ediyor görünmesi için gözlemcinin bakış açısını değiştirmek de alanının yönünün değişmesine neden olmaz, böyle bir değişim ancak yüke bütün uzaklıklarda olan noktaların yönünün değişmesini gerektirir. Bunun sonucu, durgun alanların (elektrik ya da yerçekimsel), yükten uzakta ve gözlemciye belirli bir mesafede hareket ederken herhangi bir sinyalden kaynaklanacak olan bir gecikme olmadan, her zaman bağlı oldukları gövdenin gerçek pozisyonunu direkt işaret etmeleridir. Yüklü göcdeler ve onların gözlemcileri hareket ettirilseler (bakış çerçevesini değiştirmek gibi basit bir şekilde) de ya da ettirilmeseler de yukarıda bahsedilen durum doğruluğunu koruyacaktır. Bu gerçek bazen böyle durgun alanların hızı konusunda ( bazen alanlardaki değişiklikler gözlemcinin ya da gözlemin hareketinin tek yapay olgusu olduğunda son derece hızlı değişir gibi görünür.) karışıklığa neden olur.
Sınıflandırıcı eşleşme
İnsanlar
Örneğin insanlarda, ailevî bir hastalığa yakalanmış kişilerin, gelecek nesillerinin veya yakın akrabalarının bu hastalığı taşıma riskini ortaya koymak ve bu kişileri olası sonuçlara karşı bilgilendirmek için uzman kişilerden alınan tıbbi genetik danışmalar, bu kişilerin eş seçiminde ve evleneceği kişilerde negatif sınıflandırıcı eşleşme stratejisi oluşturmalarına neden olabilir.
Kütleçekimi hızı
Durgun alanlar
Böyle durumlarda, aslında hiçbir şeyin son derece hızlı değişmediği, alanın gözlemcisinin bakış açısı korunmalıdır. Örneğin, bir gözlemci çoktan ışık yılları boyunca genişlemiş bir durgun alana bağlı hareket etmeye başlarsa, bütün alan kaynağı doğrultusunda, bir anda  gözlemcinin hızında hareket etmeye başlamış gibi görünür. Ancak uzaktaki alanına göre, alanın kaynağındaki aşikar davranıştaki değişim, onun ışıktan daha hızlı olduğuna dair hiçbir dağılım  temsil etmez.
Sınıflandırıcı eşleşme
İnsanlar
Asperger sendromuna sahip bilgisayar bilimcileri arasındaki sınıflandırıcı eşleşme, örneğin Silikon Vadisi'nde çocuk otizm spektrum bozukluklarının yükselmesine neden olabilir. İnsanlarda görülen homogami ise aynı kültürden, aynı sosyaekonomik sınıf veya etnik kökenden insanların birbirlerini tercih ettiği bir olgu olup sınıflandırıcı eşleşmeye dayalı evliliklere dair başka bir örnektir.
Kütleçekimi hızı
Newton uyumlu yerçekimi
Isaac Newton’un bir formülasyonu olan yerçekimi kuvveti, kütlesi olan her parçacığın aralarındaki mesafe ne olursa olsun kütle ile diğer her parçacığa anında cevap vermesini gerektirir. Modern terimlerle, Newton uyumlu yerçekimi Poisson denklemleriyle açıklanabilir. Poisson denklemlerinde, bir sistemin kütle dağılımı değiştiğinde, onun yerçekimsel alanı hemen uyarlanır. Bu sebepten dolayı, teori yerçekiminin hızını sonsuz büyüklükte olarak varsayar. Bu varsayım, gözlemsel tutarlılığa bağlı bütün fenomenleri göz önüne almak konusunda o zaman için oldukça yeterlidir. 19. yüzyıla kadar bu anlık eylem Newton yerçekimi modeli ile ilişkilendirilemeyen astronomik gözlemlerde bir anormallik tespit edilemedi. Ancak 19. yüzyılda 1859'da Fransız astronom Urbain Le Verrier Merkür'ün eliptik yörüngesinin Newton’un teorisinde tahmin edilenden çok daha farklı bir ivmede devindiğini belirlemiştir.
Sınıflandırıcı eşleşme
Kaya balığı
Mercanlarda yaşayan kaya balıklarında pozitif sınıflandırıcı eşleşmenin oğul bir türün türleşmesine yol açtığı düşünülmektedir. Bu tür, güney Papua Yeni Gine'deki Bootless Körfezi çevresindeki okyanusta, nadir mercanlarda yaşar ve diğer ebeveyn tür tarafından red edilir. Bu şekilde oğul tür, ebeveyn türle iç içe yaşamasına ve aralarında herhangi bir coğrafi yalıtım bulunmamasına rağmen üreysel olarak ebeveyn türden izole hale gelmiştir.
Türleşmenin erken dönemlerinde evrilen kaya balıklarının, eşleşmek için aynı bölgedeki nadir mercanlıklarda yumurtalarını bırakan diğer balıkları tercih ettiği bir sınıflandırıcı eşleşme ile ilişkilidir.
Kütleçekimi hızı
Laplace
Modern bir açıdan bakıldığında, Laplace’ın analizi doğru değildir. Lorentz’in genel statik alan görüşü hakkında bir şey bilmeden, Laplace, Dünya gibi güneş etrafında hareket eden bir obje düşünmüş ve Dünyaya doğru uygulanan çekim kuvvetinin Güneşin anlık pozisyonuna doğru olmadığını, ama Güneşin göreceli hızının geciktirecek pozisyona doğru olduğunu söylemiştir. (Bu retardasyon aslında Güneş’in optik pozisyonundan kaynaklanmakta olup, yıllık güneş sapması olarak adlandırılır.) Eğer güneşi orijin noktasına hareketsiz olarak kabul edersek, Dünyanın da etrafında R yarıçaplı bir yörüngede v hızında döndüğünü düşünüp, yerçekimsel etkinin de c hızına sahip olduğunun kabul edersek, dünya Güneş’in doğru pozisyonuna doğru kendi optiksel pozisyonundan vR/c değeri olan yerçekimi hareket süresi ile güneşe doğru hareket eder. Yerçekiminin itmesi (eğer ışık gibi bir dalga gibi davranırsa) her zaman dünyanın hızı doğrultusunda yer değiştirecektir, böylece dünya her zaman güneşin optikal pozisyonu tarafından kendi pozisyonundan daha fazla itilecektir. Bu durum da Dünya’nın yörüngesinin spiral şeklinde dışa doğru olmasına neden olmaktadır. Dünyayı yörüngede tutan kuvvet ile karşılaştırıldığında dışa doğru spiralik olan bu kuvvet v/c tarafından bir miktar bastırılmış olacaktır. Dünyanın yörüngesinin kararlı olduğu görüldüğünden Laplace’ın c sinin çok büyük olması gerekmektedir. Şu an bilindiği gibi, sabit hızlı gözlemciler tarafından bakıldığında, anlık uzaklıklarda çizgisel hareket limiti sonsuz olarak kabul edilebilir. Yörüngelerin hızları (hız yönünün) yavaş yavaş değiştiği yerlerde neredeyse sonsuzdur.
Sabit hızla hareket eden bir objenin üzerinde çekim kuvveti gecikme olmayan anlık pozisyonu yönündedir. Bu hem yerçekimi hem de elektrik yükü için geçerlidir.
Özel görelilik içeren bir alan denkleminde (Lorentz değişmez denklemi), sabit hızlarla hareket eden iki statik yük arasındaki çekim kuvveti, her zaman yükün anlık pozisyonuna doğru (Güneş’in çekimsel yükü) olup Güneş’in rötar zamanındaki pozisyonuna doğru değildir.
Bir nesne yörüngesinde sabit hızla ancak değişken hız yönü v ile hareket ediyorsa yörünge üzerindeki etki v2/c2 kadardır ve bu etki aynı zaman, enerji ve açısal momentum da bulundurur, bu nedenle yörünge rötara uğramayacaktır.
İlk teoriler
19. yüzyılın sonunda, Wilhelm Eduard Weber, Carl Friedrich Gauss, Bernhard Riemann ve James Clerk Maxwell tarafından Newton’un hareket kanunu ve elektrodinamiğin temel kuralını birleştirmek adına birçok deneme gerçekleşti. Bu teoriler Laplace eleştirisi tarafından kabul edilebilir değildi çünkü sonlu parçacık hızlarına rağmen, gezegenin istikrarını korumak için ek terimler içerirler. Bu model aynı zamanda Merkür’ün perihelion ilerlemesini açıklamak için kullanılsa da kesin veriler elde edilemez. 1890 yılında tek bir istisna olarak Maurice Levy, Weber ve Rİemann’ın kurallarını birleştirerek, ağırlık hızının ışık hızına eşit olduğunu ileri sürerek bir başarıya imza attı ve böylece diğer hipotezler reddedilmiş oldu.
Ancak bu konu hakkındaki bir diğer önemli girişim de Paul Gerber'den geldi. 1898 yılında özdeş geliştirilmiş bir perihelion olan, daha sonra Einstein tarafından da türetilen formülü buldu. Bu formüle göre Gerber ağırlık (yer çekimi) hızını 305 000 km/s olarak hesapladı. Ancak Gerber’ın formülü hatalıydı. Sonuçlar beklediğinden farklıydı, teorideki ana maddeleri doğrular nitelikte değildi ve (Einstein dahil) bu teoritik çaba anlamlı bulunmadı. Ayrıca, güneşin çekim alanında ışık saptırma için öngörülen değer 3/2 faktörü tarafından çok yüksek oldu.
Lorentz
1900 yılında Hendrik Lorentz eter teori ve Maxwell denklemlerinin temelinde vahametini anlatmayı denedi. Le Sage modelinin reddedilmesinden sonra Ottaviano Faabrizio Mossotti ve Johann Karl Friedrich Zöllner gibi zıt yüklü parçacıklar arasında çekim kuvvetinin yüklü parçacıklar arasındaki itme kuvvetinden daha güçlü olduğunu kabul etti. Elde edilen net sonuç tam olarak evrensel çekim olarak bilinen şeyin ne olduğu ve yer çekim hızının ışık hızı olduğu idi. Bu durum çekim yasası sahibi Isaac Newton ve çekimin sonlu hızının yörüngeleri istikrarsız hale getirdiğini gösteren Pierre Sİmon Laplace arasında bir çatışmaya yol açtı. Ancak Lorentz; Laplace’ın eleştirilerinin yersiz olduğunu, Maxwell denklemlerinin yapı gereği yalnızca v2/c2 çalışır durumunda (tabakasında) ortaya çıktığını gösterdi. Ama Lorentz, Merkür’ün perihelion’unun değerinin çok düşük olduğunu hesaplamıştır. Şunları belirtmiştir;
Bu terimlerin özel bir formu, belki de modifiye edilebilir. Bununla birlikte ağırlığın, ışıktan daha büyük bir ivme ile hareket ettiğini belirtmek için ne söylendi ise yeterlidir.
1908 yılında Henri Poincaré Lorentz çekim teorisini incelemiş ve izafiyet ilkesi ile uyumlu olarak sınıflandırılmış, ama (Lorentz gibi) Merkür’ün perhelion’unun yanlış ilerlemesini eleştirmiştir.
Lorentz covariant modelleri
Henri Poincaré, 1904 yılında ağırlık hızının ışık hızından büyük olmasını durumunun, senkronizasyon zaman ve görelilik ilkesi kavramlarına aykırı olacağını düşünerek itirazda bulundu. Şöyle belirtti: İletişim kurarken o ışık sinyalleri yerine, yayılma hızı ışıktan farklı bir sinyal kullansak ne olur? Eğer saatlerimiz optimal yöntem tarafından yeniden düzenlense biz buna yeni sinyallerin sebep olduğunu umar, her iki istasyonda da öteleme hareketinden dolayı, son dakikada yapılan ani değişiklikler gözlemleriz. Düşünürüz ki; eğer bu sinyaller akıl almaz sinyaller ise, Laplace’ın görüşünü benimser isek evrensel çekim, ışıktan milyon kat daha hızlı bir şekilde taşınabilir mi?
Ancak, 1905'te, Poincare, Lorentz dönüşümüne dayandırılırsa çekimsel alanın ışık hızıyla yayılabileceğini hesapladı. Şöyle belirtti:
Laplace, yayılımı anlık bir etki ile mi yoksa ışıktan çok daha hızlı bir yayılım ile mi olduğunu göstermiştir. Ancak, Laplace ceteris sonlu yayılma hipotezini incelediğinde; burada, tam tersine, bu hipotezin diğerleri ile ayrılmaz bir bütün olduğunu ve bunların arasında daha az ya da daha çok bir mükemmel dengeleme yapılabileceğinin mümkün olduğunu gördü. Lorentz’in değişim uygulamaları zaten bize sayısız örnek ile bunu sağlamıştır.
Benzer modelleri de Hermann Minkowski (1907) ve Arnold Sommerfeld (1910) tarafından önerilmiştir. Ancak, bu girişimler hızla Einstein'ın genel izafiyet teorisinin yerini aldı. Whitehead'in kütleçekim teorisi (1922) kırmızı vardiya, ışık eğilme, perihelion kayması ve Shapiro gecikme gibi olayları açıklıyor.
Arka plan
Genel görelilik çekimsel radyasyonun, ışık dalgası gibi bir dalga olarak yayılmasını öngörür: genel göreliliğe göre Newton’un çekimi kanunu gibi yavaş yavaş gelişir ve zayıf çekim alanları üretir.
İki graviton elektriksel etkileşim içerisinde olan iki parçacık; örnek olarak birbirlerine göre sabit hızla hareket eden iki gezegen veya iki yıldız, her biri anlık pozisyonlarına doğru uygulanmış, ışık hızı gecikmesinden bağımsız bir kuvvet hissederler. Çünkü, Lorentz’in değişmezlik adı altında hareket eden bir vücudun statik alanda nasıl davrandığını ve simetrik olarak alandan ne emdiklerini açıklamıştır.
Hareket halindeki bir vücut, ‘’hareketsiz beden’’ den sızan bir statik alanda herhangi bir sapma görmediği gibi, Lorentz değişmezliği, önce hareket eden vücudun referans olarak şu an hareket eden vücudun alan çizgilerinin aradaki mesafeyi arttırıcı ya da azaltıcı bir etkisi olmadığını söyler. Hareket eden yüklü vücutlar (statik yerçekimi alanı yayan organlar dahil), statik alan çizgileri aradaki uzaklığa bağlı olarak eğrilme ya da herhangi bir bükülme göstermedikleri gibi, ışık hızında da geciktirme göstermezler, bu da hareket eden vücutları saygı duymamızı gerektirecek şekilde açıklar.
Başka bir deyişle, gravito elektrik alanları, statik ve sürekli olarak tanımlansa da yayılma göstermezler. Eğer statik alanı ivmelendiren bir kaynak düşünürsek, kaynağın vaktiyle sabit hız çerçevesinde, kaynağın mesafe alanı, yüklü vücut sabit hızla hareket etmeye devam ettiği sürece güncellenmeye devam edecektir. Bu etki, ivmelenmeyen hareket yapan yüklerin mesafeli alanlarının, sabit hızlı hareketleri yüzünden anlık olarak güncellenmiş olarak görünmesine, mesafeli pozisyonlarda görüldüğü gibi bu çerçevede sabit hızla hareket eden objenin ve kaynağın nerede hareket ettiğine bağlı olarak görünmesine neden olur. Bununla birlikte daha önce de ele alındığı gibi bu etki, hareket etmeyen istirahat halindeki vücutların referans çerçevesi olarak alınması sonucu değişerek, her an geçerliliğini kaybedebilir.
Çekimsel alanın statik ve sürekli, gravito olarak adlandırılan elektrik bileşenleri gravito manyetik bileşenler değildir. (çekimsel radrasyon); bkz: Petrov sınıflandırması. Gravito elektrik alan statik bir alandır ve bu nedenle süperluminal yani nicelik (ayrık) bilgileri iletemez, örneğin; iyi açıklanmış anlamlar taşıyan impulslar, iyi sıralanmış bir impuls serisi teşkil edemez, oluşturamazlar. (Bu yerçekimi ve elektromanyetizma için aynıdır.)
Zayıf hızlandırılmış gözlemci için genel görelilik alan sapma yönü
Ana makale: Liénard–Wiechert potential
Genel görelilikte, kütlesel çekimin sonlu hızı, ilk olarak Newton tarafından dile getirilen yerçekimi sapmasında bir takım problemlere yol açmaz, çünkü statik alan etkisinde herhangi bir sapmaya yer yoktur. Çünkü dünyanın ivmelenmesi Güneşe göre daha küçüktür. (anlatılmak istenen, iyi bir yaklaşım için değişmeyen hızlar ile doğrusal çizgiler üzerinde hareket için iki kütle düşünülmelidir) yörüngeye ait sonuçlar, belirli bir uzaklıkta ani etkiler ile düşünülürse Newton çekimi ile aynı olan genel görelilik ile hesaplanabilir, çünkü bu hesaplar sabit hızlı göreceli hareket ve sapmaya uğramayan kuvveti içeren statik alan davranışı ile modellenmiştir. Hesaplamalar çok karmaşık olarak düşünülmesine rağmen, herhangi biri genel görelilikte statik alanın herhangi bir sapma problemine maruz kalmadığını, ivmeleyen gözlemci ile gösterebilir. (ya da Dünya’da olduğu gibi zayıf ivmelendirmiş gözlemci ile). Buna benzer olarak, Lienard- Wiechert hareket eden yük potansiyel teorisindeki "statik" terimi herhangi bir sapma veya pozisyonel rotasyona uğramaz. Lienard-Wiechert potansiyelinde ivmelenme ve elektromanyetik emilim terimlerinin yerini tutan tek tanım olarak zaman engeli pozisyonun ortaya çıkaran şeyin yönü olduğu görülür.
Şu da bir gerçektir ki, ışık hızından ve çekimsel etkileşimden başka etkileşim üreten kendinden tutarlı bir yerçekimi teorisi üzerine tartışmak hiç kolay değildir ve tartışmayı oldukça güçleştirmektedir.
Olası deneysel ölçümler
Yerçekiminin hızı (daha doğrusu çekimsel dalgaların hızı) iki atarcalar PSR 1913+16 (Yukarıda belirtilen Hulse- Taylor ikili sistemi) ve PSR B1534+12 ın orbital çürüme oranlarının gözlenmesi ile hesaplanabilir. Bu ikili atarcaların orbitleri yerçekimsel radyasyon yüzünden enerji kaybederek çürümekte, bozunuma uğramaktadır. Bu enerji kaybının oranı ("yerçekimsel sönümleme") ölçülebilir ve ölçülen değerleri karşılaştırma teorisi yerçekimi hızının, ışık hızının %1'ine eşit olduğunu gösterir, çünkü oran yerçekimi hızına bağlıdır. Ancak, PPN biçimciliğine göre, teoritik sonuçlar ile deneysel sonuçları karşılaştırarak yerçekimi hızını ölçmek yalnızca bir toeriye bağlı; genel görerilikten başka bir teorinin kullanılması yerçekimsel damping'in varoluşu, hızın sonsuz olamayacağını kanıtlamasına rağmen farklı bir hız gösterecektir.
Clifford M. Will ve Steve Carlip'in de aralarında bulunduğu birçok fizikçi, ölçümlerinin yanlış olduğunu öne sürerek, onların bu öngörülerini, iddialarını eleştirdi. Ancak bu ölçüm yapılan geçiş öncesinde, Hideki Asada isimli bir Astrofizik dergi yazarı ışık hızı yerine yerçekimi hızının kullanılabildiği dolaylı bir deney önesürmüştü ve bu duruma yazısında yer verdi. Kopeikin ve Fomalont içine düştükleri duruma şiddetle itiraz ederek dik bir duruş gösterdiler ve AAS bilimsel organizasyon komitesi ve basın mensupları önünde bir basın toplantısı düzenleyerek, komite tarafından Jovain deneyi ile deney sonuçlarının emsal teşkil etmediğini, kendilerine özgü olduğunu savundular.
Kopeikin ve Fomalont daha sonraki duyurularında, uzay zaman kavramını iki sıradan, önemsiz koni şeklinde kabul ettiklerini bunlardan birinin yerçekimi diğerinin de ışık için kullandıklarını bunun için de bir metrik biçimciliği kullandıklarını duyurdular, ancak yazarlar bu iddianın teorik olarak değersiz, gülünç olduğunu iddia ettiler. Yerçekimi hızını zor yönde olumsuz olarak etkilendiği ve yerçekimsel geciktirici potansiyelin özel matematiksel teknikler gerektirdiği genel görelilikte, üst üste binmiş iki önemsiz koni Kopeikin tarafından halledildi kabul edilse de Asada ve diğer eleştiri yöneltenler tarafından uygun şekilde görülmedi.
Bu tartışmadaki hiçbir katılımcının genel görelilik’in yanlış olduğunu iddia etmediklerini anlamak önemlidir. Aksine bu tartışma, Kopeikin ve Fomalont'un tartışmanın ana beklentilerinin başka bir analizini sağlayıp sağlamadıklarını konu alır. Yerçekimsel hızın tanımının, onun yüksek tutarlılıklı astromerik ölçümünün ve diğer tekniklerin kapsamlı bir değerlendirmesi olarak ‘Güneş Sisteminde Göreceli Gökyüzü Mekaniği’ adlı kitap kullanılabilir.