cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sosyalist gerçekçilik
Özellikler
Devrimci romantizm, ister fabrika ister tarım olsun, sıradan işçiyi hayatını, işini ve dinlenmesini takdire şayan olarak sunarak yükseltti. Amacı, eğitim bilgisi olarak devrim sayesinde yaşam standardının ne kadar iyileştiğini göstermek, Sovyet vatandaşlarına nasıl davranmaları gerektiğini öğretmek ve morallerini yükseltmekti. Nihai amaç, Lenin'in "tamamen yeni bir insan türü" dediği şeyi yaratmaktı: Yeni Sovyet Adamı. Sanat (özellikle posterler ve duvar resimleri), parti değerlerini kitlesel ölçekte aşılamanın bir yoluydu. Stalin, sosyalist gerçekçi sanatçıları "ruh mühendisleri" olarak tanımladı.
Tasvir edilen temalar, işin güzelliğini, kolektifin ve bireyin bütünün iyiliği için başarılarını öne çıkaracaktı. Sanat eseri genellikle kolayca fark edilebilir bir eğitim mesajı içeriyordu.
Ancak sanatçı, hayatı gördüğü gibi resmedemedi çünkü Komünizme kötü yansıyan her şey çıkarılmalıydı. Tamamen iyi ya da tamamen kötü olarak gösterilemeyen insanlar karakter olarak kullanılamazd8. Sanat, sağlık ve mutlulukla dolu olmalıydı; Resimler ise yoğun endüstriyel ve tarımsal sahneleri gösteriyordu; heykeller işçileri, nöbetçileri ve okul çocuklarını tasvir ediyordu.
Yaratıcılık, sosyalist gerçekçiliğin önemli bir parçası değildi. Bu dönemde sanat yaratmada kullanılan stiller, en gerçekçi sonuçları verecek olanlardı. Ressamlar mutlu, kaslı köylüleri ve fabrikalardaki ve kollektif çiftliklerdeki işçileri tasvir ederdi. Sosyalist gerçekçi bir sanatçı için en önemli şey sanatsal bütünlük değil, parti doktrinine bağlılıktı.
Önemli gruplar
Merriam-Webster Sözlüğü, sosyalist gerçekçiliği "gelişmekte olan bir sosyalist devlette toplumsal bilinci geliştirmek için edebiyatın, sanatın ve müziğin didaktik kullanımına çağıran Marksist bir estetik teori" olarak tanımlar.
1917-1924 Rus hükümetinin lideri Lenin, sanatın halk için olduğunu ve halkın kitleleri birleştirirken onu sevmesi ve anlaması gerektiğini öne sürerek bu yeni sanat dalgasının temelini attı. Sanatçılar Naum Gabo ve Antoine Pevsner, 1920'de "Gerçekçi Manifesto" yazarak, sanatçılara ilham perilerinin istediği gibi yaratmaları için serbest dizgin verilmesi gerektiğini öne sürerek, Lenin yönetimindeki sanat çizgilerini tanımlamaya çalıştılar. Ancak Lenin'in sanat için farklı bir amacı vardı. Onun işlevsel olmasını istemek ve Stalin, sanatı ajitasyon olması gerektiği inancı üzerine inşa ediyordu.
"Sosyalist Gerçekçilik" terimi, tam olarak tanımlanmamasına rağmen 1934'te Sovyet Yazarlar kongresinde ilan edildi. Bu, bireysel sanatçıları ve eserlerini devlet kontrolündeki propagandaya dönüştürüyordu bir açıdan.
1953'te Stalin'in ölümünden sonra, yerine Nikita Kruşçev geçti ve daha az acımasız devlet denetimlerine izin verdi ve 1956'da "Kişilik Kültü ve Sonuçları ile ilgili olan Gizli Konuşma" ile Stalin'in sanatsal taleplerini açıkça kınadı. Ve böylece "Kruşçev'in Çözülmesi" olarak bilinen politikada bir tersine dönüş başladı. Sanatçıların kısıtlanmaması ve yaratıcı yetenekleriyle yaşamalarına izin verilmesi gerektiğine inanıyordu. 1964'te Kruşçev kaldırıldı ve yerine Stalin'in fikirlerini yeniden getiren ve Kruşçev'in aldığı sanatsal kararları tersine çeviren Leonid Brejnev geldi.
Ancak 1980'lerin başında Sosyalist Gerçekçi hareket solmaya başladı. Bugüne kadarki sanatçılar, Rus Sosyal Gerçekçi hareketinin Sovyet Sanatının en baskıcı ve dışlanan dönemi olduğunu belirtiyor.
Devrimci Rusya Sanatçıları Derneği (AKhRR)
Devrimci Rusya Sanatçıları Derneği (AKhRR) 1922'de kuruldu ve SSCB'deki en etkili sanatçı gruplarından biriydi. AKhRR, "kahramanca gerçekçilik" kullanarak Rusya'daki çağdaş yaşamı doğru bir şekilde belgelemek için çalıştı. "Kahramanca gerçekçilik" terimi, sosyalist gerçekçilik arketipinin başlangıcıydı. AKhRR, Leon Troçki ve Kızıl Ordu gibi etkili hükümet yetkilileri tarafından desteklendi.
1928'de AKhRR, Sovyet devletlerinin geri kalanını da kapsayacak şekilde Devrim Sanatçıları Derneği (AKhR) olarak yeniden adlandırıldı. Bu noktada grup, duvar resimleri, ortaklaşa yapılan resimler, reklam üretimi ve tekstil tasarımı gibi devletin teşvik ettiği kitlesel sanat formlarına katılmaya başladı. Grup, Stalinist SSCB Sanatçılar Birliği.
M. B. Grekov'un adını taşıyan askeri sanatçıların stüdyosu
Askeri sanatçıların atölyesi 1934'te kurulmuştu.
Sovyet Yazarlar Birliği (USW)
Sovyet Yazarlar Birliği'nin kurulması kısmen Maksim Gorki tarafından, Komünist Parti tarafından övülen "proleter" yazarlar (Fyodor Panfyorov, Boris Pasternak ve Andrei Bely gibi) farklı yöntemlere sahip Sovyet yazarlarını birleştirmek için başlatıldı. Ağustos 1934'te sendika ilk kongresini yaptı ve burada Gorki şunları söyledi: "Yazarlar Birliği, yalnızca kalemin tüm sanatçılarını bedensel olarak birleştirmek amacıyla değil, profesyonel birleşme onların kurumsal güçlerini kavramalarını, çeşitli eğilimlerini, yaratıcı eğilimlerini mümkün olan tüm netlikle tanımlamalarını sağlamak; etkinlik, yol gösterici ilkeler ve ülkenin tüm yaratıcı çalışma enerjilerine rehberlik eden bu birlik içinde tüm amaçları uyumlu bir şekilde birleştirmek için yaratılmıştır."
Havalli
Havalli, Kuveyt'in Havalli ilinde bulunan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 30 Kasım 2007 tarihi itibarı ile 164,212'dir.
Sosyalist gerçekçilik
Sovyet Yazarlar Birliği (USW)
Bu dönemin en ünlü yazarlarından biri Alexander Fadeyev'ydi. Fadeyev, Stalin'in yakın bir kişisel arkadaşıydı ve Stalin'i "dünyanın gördüğü en büyük hümanistlerden biri" olarak nitelendirdi. En ünlü eserleri arasında The Rout ve Genç Muhafız yer alır.==Etki==
Sosyalist gerçekçi sanatın etkisi, devlet destekli tek stil olmaktan çıktıktan on yıllar sonra bile hâlâ görülebiliyor. 1991'de SSCB sona ermeden önce bile hükümet sansür uygulamalarını azaltıyordu. Stalin'in 1953'teki ölümünden sonra, Nikita Kruşçev önceki rejimin aşırı kısıtlama uygulamalarını kınamaya başladı. Bu özgürlük, sanatçıların yeni teknikleri denemeye başlamasına izin verdi, ancak geçiş hemen olmadı. Sanatçıların artık görevden alınan Komünist Parti tarafından kısıtlanmaması, Sovyet yönetiminin nihai düşüşüne kadar değildi. 1990'ların ortalarından sonlarına ve 2000'lerin başına kadar pek çok sosyalist gerçekçi eğilim galip geldi.
Havalli
Havalli büyük banliyö olup Kuveyt'teki çoğu bilgisayar ile ilgili ürünler için önemli ticaret merkezidir. Şehir, Birinci Körfez Savaşı öncesinde çok sayıda Filistinliye ev sahipliği yapmış olup savaş sırasında ve sonrasında ayrılmıştır.
Sosyalist gerçekçilik
Sovyet Yazarlar Birliği (USW)
1990'larda birçok Rus sanatçı sosyalist gerçekçiliğin özelliklerini ironik bir şekilde kullandı. Bu, sadece birkaç on yıl önce var olandan tamamen farklıydı. Sanatçılar sosyalist gerçekçi kalıptan çıktıktan sonra, önemli bir güç kaymas | arşivengelli = evet}} oldu. Sanatçılar, Sovyet ideallerine göre var olamayacak konulara yer vermeye başladılar. Artık görünüşler üzerindeki güç hükümetin elinden alındığından, sanatçılar 20. yüzyılın başlarından beri var olmayan bir otorite düzeyine ulaştılar. SSCB'nin yıkılmasından hemen sonraki on yılda, sanatçılar sosyalist gerçekçiliği ve Sovyet mirasını travmatik bir olay olarak temsil ettiler. Sonraki on yılda benzersiz bir kopukluk duygusu oluştu.
Havalli
Havalli, aynı zamanda futbol takımı Qadsia SC ile Muhammed El-Hamad Stadyumu'na ev sahipliği yapmaktadır.
Sosyalist gerçekçilik
Sovyet Yazarlar Birliği (USW)
Batı kültürleri genellikle sosyalist gerçekçiliğe olumlu bakmazlar. Demokratik ülkeler bu baskı döneminde üretilen sanatı bir yalan olarak görüyorlar. Marksist olmayan sanat tarihçileri, komünizmi sanatsal ifadeyi boğan ve dolayısıyla kültürün ilerlemesini geciktiren bir Totalitarizm biçimi olarak görme eğilimindedirler. Son yıllarda, 20. yüzyıl Rus gerçekçi resimlerini korumaya adanmış üç katlı bir müze olan Rus Gerçekçi Sanat Enstitüsü'nün (IRRA) eklenmesiyle Moskova'daki hareket yeniden canlandırıldı.
Salvaterra de Miño
Salvaterra de Miño, İspanya'nın güneybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 8.375 kişidir.
Basınçsız tren
Basınçsız tren ya da basıncı alınmış tüp aksamlı tren, yüksek hızlı tren taşımacılığının hızını daha da artırma amacıyla tasarlanan bir ulaşım sistemidir. Evrensel literatürde "vactrain" kısaltmasıyla da bilinmektedir. Maglev olarak bilinen yuvar içi hava akımının yok edilip manyetizmadan yararlanılan asılı manyetik hatlar, basınçsızlaştırımış tüp yahut tünellerde kullanılması düşünülen bir konsepttir. Basınçsız trenlerde hava direnci yok edildiği içi için bu sistem, saatte 6.400 ila 8.000 km'ye kadar hız yapılabilmesini kuramsal olarak mümkün kılacaktır. Bu, aracın deniz seviyesindeki bir manyetik ağda ses hızından 6-7 kat daha fazla bir hıza ulaşabileceğini göstermektedir. Basınçsız trenler, kendi ivmelerini sağlayabilmek için yer çekimi etkisini kullanabilmektedir. Eğer bu trenler, kuramsal olarak tasarlanan ivmelere ulaşabilirlerse, bu basınçsız tren sistemlerinin şu anki en hızlı toplu ulaşım araçları olan uçakları geçerek, Pekin ve New York arasındaki bir seyahati 2 saatten daha kısa bir süreye indirebileceği anlamına gelmektedir.
Tüm bunlara rağmen, tünel ve diğer teknolojilerde muazzam bir gelişme sağlanamadığı müddetçe, basınçsız tren teknolojisi çok pahalı ve müracaat etmesi zor bir yol olarak kalacaktır.
2010'da Çin'in Güneybatı Jiaotong Üniversitesindeki araştırmacılar tarafından, saatte 1.000 km hıza ulaşabilecek bir basınçsız tren inşa edilmekte olduğuna dair birkaç makale yayımlanmıştır. Ancak bu çalışmalar yakından incelendiğinde, bu çalışmaların vactrain (basıncı alınmış tüp aksamlı tren) kavramına değinmediğini bununla birlikte Oster, Zhang ve Wang'ın çalışmalarını temel aldıkları görülmüştür. Basınçsız tren sistemi, yuvar hareket aksamına sahip olma yönüyle; ABD'de yaşama geçirilen Hyperloop (hız yuvarı)'na benzemekle birlikte, basınç kullanım teknikleri açısından hız yuvarı, basınçsız trenlerden ayrılmaktadır.
Tarih
Bu sistem, 1914'te Rus profesör Boris Weinberg tarafından "Sürtünmeden Hareket (hava basıncı yok edilmiş elektrik ağı [yolu])" adlı kitapta ileri sürülmüştür. Weinberg, iddia ettiği bu sistemin dünyadaki ilk örneğini 1909'da Tomsk Politeknik Üniversitesindeki ekibiyle birlikte inşa etmiştir.
Daha sonra, 1962'nin Nisan ayında Mack Reynolds yazdığı makalesinde sisteme "Mercenary" (paragöz) adını vererek, sistemi havası boşaltılmış tüplü ulaşım sistemi olarak tanımladı. 1970'li yıllarda, Amerikan Araştırma ve Geliştirme Kurumu desteğiyle Robert M. Salter sistemin önde gelen savunucu hâline gelmiştir. Salter bu sistem hakkında birçok ayrıntılı mühendiklik alanına ait çalışma yayımlamıştır.
Sanxenxo
Sanxenxo, İspanya'nın güneybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 16.598 kişidir.
Yerlileşme eğilimi (edebiyat)
Yerlileşme eğilimi, divan edebiyatında ortaya çıkmış bir edebi akımdır.
Türki-i Basit (Basit Türkçe) adı verilen bu akımın temsilcileri XVI. yüzyıl ozanlarından Tatavlalı Mahremi ile Edirneli Nazmi’dir. Nazmi’nin Basit Türkçe şiirleri 45.000 beyti aşan divanına serpiştirilmiştir. Fuad Köprülü, Nazmi’nin bu yoldaki şiirlerini seçip divan biçiminde yeniden düzenleyerek "Divan-ı Türki-i Basit" adıyla yayımlamıştır (1928). 285 manzumeyle 56 müfretten oluşan yapıttaki şiirlerin sanatsal değer taşıdığını söylemek güçtür.
Konular divan şiirinin konularıdır, ölçü olarak da aruz kullanılıştır. Ama gerek sözcük dağarcığı, gerekse ad ve eylem bildiren sözcüklerin çekimleri bakımından bu şiirlerin değeri yadsınamayacağı gibi Arap-Fars etkisindeki divan şiirine bir tepki olduğu da gözden uzak tutulamaz. Ayrıca Türkçeye yöneliş, Nazmi’yi, halk şiirlerinde çokça görülen cinas örneklerine itmekle kalmamış, benzetmelerde yaşadığı çevreden, yaşamdan yararlanmasına da yol açmıştır. Yine de,
"Yargılanmak umusun komayalım gel Nazmi
Ki çalap kullarını suç ile yindek karamaz"
benzeri, yabancı sözcükler kullanmadan, salt Türkçe şiirler yazılabileceğini de kanıtlamayı amaçlayan bu eğilim yaygınlık kazanamaz. Bunun nedeni, yalnız anılan ozanların güçsüzlüğünde değil, yetiştikleri çevrede, içinde bulundukları yazın ortamında, divan şiirinin dünyasından kopamayışlarında da aranmalıdır.
XVIII. yüzyılın sonunda Nedim’le belirginlik kazanan yerlileşme eğilimi ise öze ilişkindir. Nedim’in divan şiirine yenilik getirdiğini söyleyenler, kalıpları kırdığını, bilinen mazmunlarla yetinmediğini, yaşamı yansıttığını, yalın, akıcı bir söyleyişi olduğunu; şiirlerinde neşe ve alayın, ten zevkinin dile getirildiğini söylerler. Ama ondan önceki divan şiirine bakıldığında, bu sayılanların hiç de yeni olmadığı görülür. Dahası Nedim’deki neşeyi ve alaycılığı Baki’de bile bulabiliriz. Hele Rumelili ozanlarda yerlilik, neredeyse genellenebilecek bir özelliktir. Kısacası Nedim’i gelenekten koparmak olası değildir. Ama onun şiirini, divan geleneği içine oturttuktan sonra "kendi içinde ele alacak olursak, onda kendisinden önce gelenlerden, hatta çağdaşlarından ayrılan, realite ile hepsinden başka ve çok daha sıcak bir şekilde kaynaşmış bir tarafın da bulunduğu görülür" (Ahmet Hamdi Tanpınar). Başka bir söyleyişle Nedim, dış dünyadan aldıklarını duyduğu gibi verir. İzlenimlerini ve gözlemlerini soyutlaştırarak bir süs biçiminde kullanmaz. Minyatürle resim arasındaki ayrım neyse, kendinden öncekilerle Nedim arasındaki ayrım da odur. Yeni mazmunları, yeni benzetme ve buluşları bir yana, divan yazınının ölü sevgilisini canlandırır. Onunla kendisi arasında öyle bir ilişki kurar ki, dünya dışı varlığın kıpırdadığı, soluk aldığı görülür. Asıl yeni olan da budur. Nesnelerle, genel anlamda dünyayla kurulan bağ, yaşama karşı takınılan tutum onu yeni yapar. Nedim’in şarkı biçimini yeniden canlandırması, bu biçimin en güzel örneklerini vermesi de bu tutuma bağlanmalıdır. Yansıttığı dünya ne ölçüde gerçekse, gerçekliğe yaklaşırsa; duyguları ne ölçüde içten ve yürekten geliyorsa, dili de o ölçüde gerçeğe yaklaşır. İstanbul Türkçesi’nin en güzel örnekleri sayılabilecek,
"Sen böyle soğuk yerde niçin yatar uyursun
Billahi döğer dur hele dayen seni görsün
Dahı küçüceksin yalınız yatma üşürsün
Serd oldu heva çıkma koyundan kuzucağım"
benzeri yüzlerce dize buna örnek gösterilebilir. Ayrıca divanında rastlanan heceyle yazılmış bir türkü, tek örnek olsa da, kimi denemelere giriştiğini göstermesi açısından ilginçtir.
Ama Nedim’in açtığı bu çığır da yaygınlık kazanamaz. Geleneğin dışına çıkamaz çünkü. Ardında onu hazırlayan ya da dayanabileceği yeni bir düşünce devinimi, kültürel bir birikim yoktur. Lale döneminin (1718-1730) ozanıdır ve dönemin Patrona Ayaklanmasıyla kapanması onun da sonu olur. Bir başka büyük ozanın, Şeyh Galip’in (1757-1799) Nedim öncesi şiirle bağlantı kurması ve Sebk-i Hindi’den etkilenmesi, onun şiirinin yanlış yorumlanmasına, salt uçarı özüyle ve dış görünüşüyle alınmasına yol açar.
Silleda
Silleda, İspanya'nın güneybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 9.097 kişidir.
Derya Alabora
Derya Harupçu ya da bilinen adıyla Derya Alabora (19 Ağustos 1959, İstanbul), Türk oyuncudur. Özellikle Masumiyet filmi, farklı tiyatro gruplarıyla yaptığı tiyatro çalışmaları ve Şaşıfelek Çıkmazı dizisiyle tanınır.
Yaşam öyküsü
Opera sanatçısı Nazım Harupçu ile ilkokul öğretmeni Türkan Harupçu'nun tek çocuğu olarak İstanbul'da dünyaya geldi. "Alabora" soyadını "ikinci annem" diye adlandırdığı teyzesinin soyadından almıştır.
Tiyatro
Mezuniyetinin ardından bir yıl Bursa Devlet Tiyatrosu'nda çalıştı. Devlet Tiyatroları'ndan istifa ettikten sonra ise çeşitli özel tiyatro gruplarının oyunlarında yer aldı. Bir süre Ali Poyrazoğlu ile çalıştıktan sonra Özdemir Çiftçioğlu ile birlikte Tiyatro Grup'u kurdu. 5. Sokak Tiyatrosu, DOT ve garajistanbul'un oyunlarında oynadı.
Oynadığı oyunlardan bazıları, Jean Genet'nin eseri Balkon (Tiyatro Stüdyosu, 1998), Özen Yula'nın yazdığı Ay Tedirginliği, DOT'un ilk oyunu olan ve Bryony Lavery'nin yazdığı Donmuş (Frozen), 2007 İstanbul Tiyatro Festivali'nde sahnelenen deneysel oyun Oyunu Bozun ve Sevim Burak'ın Yanık Saraylar kitabındaki öykülerden Naz Erayda'nın uyarladığı bir oyun olan Ya Seni Rüyasında Bir Daha Hiç Görmezse'dir.
Sinema
İlk sinema filmi, Nisan Akman'ın yönettiği 1987 yapımı Bir Kırık Bebek'tir. Bu filmin sonrasında, neredeyse her filminde farklı bir yönetmenle çalıştı. İki filminde birden oynadığı yönetmenler, Tomris Giritlioğlu (80. Adım ve Salkım Hanımın Taneleri) ve Yeşim Ustaoğlu'dur (İz ve Pandora'nın Kutusu).
Derya Alabora'nın sinemada en çok ödül aldığı ve en çok bilinen rolü, Zeki Demirkubuz'un Türk sinemasının en iyi filmlerinden biri sayılan ikinci filmi Masumiyet'teki fahişe Uğur'dur. Oyuncu bu rolüyle, Antalya Altın Portakal Film Festivali, Adana Altın Koza Film Festivali ve SİYAD En İyi Kadın Oyuncu ödüllerinin de aralarında bulunduğu pek çok ödül almıştır. Bu filmdeki rol arkadaşları, yine aynı filmdeki performanslarıyla çeşitli ödüller almış olan Haluk Bilginer ve ilk sinema filminde oynamış olan Güven Kıraç'tır.
Uzun metrajlı filmlerinin yanı sıra, Şaşıfelek Çıkmazı dizisinde de birlikte çalıştığı yönetmen Çağan Irmak'ın Bana Old and Wise'ı Çal adlı kısa filminde, Erkan Can'la başrolleri paylaştı.
Barış Pirhasan'ın 2007 yapımı filmi Adem'in Trenleri (2007) filminde, Adem'in annesi Şükran'ı canlandıran oyuncu, 2008 yılında ise, Pandora'nın Kutusu filminde yer aldı.
Ayrıca Türk-Alman ortak yapımı “Die Fremde” (Ayrılık) filmiyle Hollywood'da dikkatleri üzerine çekmiştir.
Alabora, 2014 yılında Deliha filminde rol almıştır.
Alabora, 2018 yılında devam filmi olan Deliha 2'de rol almıştır.
TV
Televizyondaki en bilinen rolü, TRT'de yayınlanmış olan Şaşıfelek Çıkmazı dizisindeki Aysel'dir. Bu dizide, Zuhal Gencer'le başrolleri paylaştı. Uzun süre Mahinur Ergun'un yazıp yönettiği, 2001'de çekilen yeni bölümlerinde ise yönetmenliği Çağan Irmak'ın devraldığı dizi, aynı zamanda oyuncunun en uzun süre devam etmiş olan TV dizisidir.
Diğer televizyon dizilerinden en bilinenleri, her ikisi de Kanal D'de yayınlanmış olan Aşk Meydan Savaşı ve Aşk Her Yaşta'dır.
2015 yılında Show TV'nin romantik komedi dizisi Acil Aşk Aranıyor'da Türkan karakterini canlandırmıştır.
Kişisel yaşamı
1983'ten bu yana Uğur Yücel'le evli olan Alabora'nın 1985 doğumlu Can isminde bir oğlu vardır. Derya Alabora'nın kuzeni oyuncu Mustafa Alabora, onun oğlu ise oyuncu Memet Ali Alabora'dır.
1982 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Anasanat Dalından mezun oldu. Aynı bölümde öğretim görevlisi olarak çalışmakta ve Digital Film Academy İstanbul'da ders vermektedir.
İnsan hakları ve özellikle düşünce özgürlüğü konusunda oldukça duyarlı olan oyuncu, bu konularla ilgili kimi eylem ve etkinliklere destek verir.
Dış bağlantılar
! colspan="3" style="background: #DAA520;" | Antalya Altın Portakal Film Festivali
Akçaabat Tütünspor (erkek hentbol takımı)
Tütünspor Erkek Hentbol Takımı, Tütünspor'un 2011 yılında kurulan ve Türkiye Erkekler Hentbol Süper Ligi'nde mücadele eden hentbol takımıdır.
Tarihçe
Köklü bir spor geleneği olan Akçaabat'ta giderek genişleyen birikimi karşılamak amacıyla 2 Şubat 1957 tarihinde sarı-yeşil renkli ve Tütünspor adıyla yeni bir spor kulübü kuruldu. İlk yılarda Sebat Gençlik Kulübünün altyapı kurulu işlevini yürüten Tütünspor, yıldan yıla güçlenerek bağımsız bir kimlik kazandı. 1970'li yıllarda amatör bazda dönem dönem oldukça başarılı bir çizgi tutturdu. Salon sporlarına Akçaabat kimliğini de katarak yeniden ivme kazandıran hentbol erkekler takımı, 2014-2015 sezonunda Türkiye Erkekler Hentbol Süper Ligi'nde mücadele etme hakkını kazanmıştır.
Soutomaior
Soutomaior, İspanya'nın güneybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 5.956 kişidir.
Poa trivialis
Poa trivialis ıslak topraklarda yaygın olan bir bitki türüdür.
Özellikleri
Latince adı: Poa trivialis L. çayır çimeni bazıları tek yıllık, bazıları ise çok yıllıktır. Meadow-grass nemli ve hetta ıslak topraklarda yaygındır. Ayrıca Meadow-grass Poaceae (buğdaygiller) dendir.
Biyoloji
Bu bitkiler haziran ayında tozlaşır.Bu bitkiler çiçek başına 200 ila 1700 tohum üretebilirler yani bu bitkilerden bir tanesi ortalama 29.000 tohum üretebilir.
1993'te Türkiye
1993'teki Türkiye olayları.
Tomiño
Tomiño, İspanya'nın güneybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 11.932 kişidir.
Tui (kent)
Tui, İspanya'nın kuzeybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 16.680 kişidir.
Joseph Morgan
Joseph Morgan (d. Joseph Martin; 16 Mayıs 1981) İngiliz oyuncu ve yönetmendir. 2011'de, The Vampire Diaries isimli The CW kanalında yayınlanan TV dizisinde Niklaus "Klaus" Mikaelson karakterini canlandırmaya başlamıştır. Daha sonra The Vampire Diaries'in yan dizisi olan, The Originals adlı dizide yine Klaus karakteri ile başrol olarak oynamıştır.
Kariyer Öncesi
Morgan, 1981'de Londra, İngiltere, Birleşik Krallık'ta dünyaya geldi. 11 yıl boyunca Swansea'de yaşadı ve Morriston Comprehensive School‘a devam etti. Daha sonra Central School of Speech and Drama‘da oyunculuk dersleri almak amacıyla Londra'ya geri döndü.
Kariyer
Joseph Morgan, oyunculuk kariyerine 2003'te yer aldığı Eroica ve Henry VIII isimli iki TV filmi ve başrolünde Russell Crowe'un oynadığı Dünyanın Uzak Ucu isimli filmle başlamıştır. Dikkatleri üzerine çekmeyi başardığı ilk işi ise İngiltere'de Sky1, Amerika Birleşik Devletleri'nde BBC America kanalında yayınlanan Hex isimli TV dizisinde canlandırdığı Troy karakteri olmuştur.
Morgan'ın asıl büyük çıkışını yaptığı iş ise 2009 yılında The CW kanalında yayınlanmaya başlanan ve kendisinin 2011'de Klaus (Lord Niklaus) karakteriyle dahil olduğu The Vampire Diaries isimli TV dizisidir. Ayrıca post-production aşamasında olan Rishi Opel'in yönettiği The Grind isimli filmde Paul karakterini ve çekim aşamasında olan Luke Massey'in yönettiği 500 Miles North isimli filmde James Hogg karakterini (başrol) canlandırmıştır.
Joseph Morgan, oyunculuğunun dışında, With These Hands isimli bir kısa filmin senaryosunu yazmış, yapımcılığını yapmış ve yönetmiştir. Vampir günlükleriyle, ismini tüm dünyaya duyuran Morgan herkesi kendine hayran bırakmaktadır. Positive Woman isimli, Esvatini merkezli bir kadın hakları derneğine de destek vermektedir.
Ali Arif Ersen
Ali Arif Ersen (1958, İstanbul - 22 Ocak 2022), Türk ressam ve fotoğraf sanatçısı.
Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin resim ve gravür atölyelerinden mezun oldu. Resim ve fotoğraf çalışmaları, yurt içinde ve yurt dışında gerek bireysel gerek toplu sergilerde yer aldı. Ersen'in resim ve fotoğraf tekniklerinin karışımdan oluşan biçem anlayışı ABD'deki, Arjantindeki ve Kuba'daki çalışmalarının örneklerini kapsayan fotoğraf albümünde yayımlanmıştır; "Tres Americas". Tomris Uyar'ın "güzel yazı defteri" adlı uzun öyküsünün özel resimleri de sanatçı tarafından hazırlanmıştır. Tres Americas sergisini Sarajevo sergisi takip etmiştir. Millî Reasürans Sanat Galerisi'nde 2006 yılında gerçekleşen bu sergiden sonra 2007 yılında yine aynı galeride 'Masallar'' serisi sergilendi. ''Sanatçının fotoğrafları 2011 yılından bu yana Cumhuriyet Gazetesi'nde Mine Kırıkkanat'ın köşesinde yayınlanmaya devam ediyor. 2014 Ocak ayından itibaren İTÜ Radyosu'nda arkadaşı Turgut Uyar ile Kış Bahçesi isimli caz programını yapıyor.
Sanatcinin dikkate deger hayati Selin Senkoken'in yonetmenligini yaptigi ve ismini Memet Baydur'un tiyatro oyunundan alan 'Yangin Yerinde orkideler-2020' adli belgesel ile film haline getirilmistir.
Zencefil evi
Zencefil evi (İngilizce: Gingerbread house) gevrek zencefilli kek veya zencefilli kurabiyenin bir türüdür. Genel malzeme gibi haşlanmış bir hamur kullanılır; bu hamur kil gibidir, yenilebilir heykelcikler veya diğer dekorasyonlar oluşturmak için kalıplanabilir. Çeşitli şekerleme ve krema ile kaplı olan bu evler, çoğu zaman anne-babanın yardımıyla çocuklar tarafından yaptırılan popüler Noel süslemeleridir.
Modern Zamanlar
Modern zamanlarda zencefilli ev geleneği Avrupa'daki belli yerlerde devam etmiştir. Almanya'da Noel pazarları hala Noel'den önce zencefilli bisküviler satıyor (Lebkuchenhaus veya Pfefferkuchenhaus). Zencefilli evler yapmak birçok ailenin Noel kutlamasının bir yoludur. Geleneksel olarak Noel'den önce, eritilmiş şekerle bir araya getirilmiş pişmiş zencefilli hamur parçalarını kullanarak inşa edilirler. Kiremit çölleri veya şekerlemelerden de oluşabilir. Ek olarak çikolata, fındık, reçel ve başka ilavelerle süsleme yapılabilir.
Zencefilli bir evin gerçek bir ev olması gerekmez, ancak en yaygın olanı da budur. Diğer türlerden kale, küçük bir kabine ya da bir kilise, bir sanat müzesi,bir spor stadyumuna kadar, veya arabalar, Zencefil Adam, farklı oyuncaklar gibi diğer öğeler olabilir.
Gloria Pritchett
Gloria Pritchett, Modern Family dizisindeki Jay Pritchett adlı karakterin eşidir. Gloria Pritchett daha önceden evlenmiş ve bu evliliğinden Manny adında bir oğlu olmuştur. Genç ve güzel olan bu kadın Kolombiyalıdır. Eşinin ondan yaşça büyük olması akıllarda soru işareti yaratsa da Gloria saf karakteriyle bu soruları silmiştir. Bu karaktere değişik Kolombiyalı aksanıyla Sofia Vergara hayat vermektedir.
Pont Saint-Bénézet
Pont d'Avignon olarak da bilinen Pont Saint-Bénézet, güney Fransa'daki Avignon kentindeki ünlü Orta Çağ köprüsüdür.
Rhône Nehri'nin üzerinde Villeneuve-lès-Avignon ile Avignon arasında uzanan bir köprü 1177 ve 1185 yılları arasında inşa edilmiştir. Bu ilk köprü kırk yıl sonra VIII. Louis'in Albigeois Haçlı seferi sırasında imha edilmiştir. Köprü 22 taş kemer ile yeniden inşa edilmiştir. Rhône suları altında kemerler çöktüğü için bakım yapmak çok pahalıydı. Sonunda 17. yüzyılın ortasında köprü terk edildi. Rhône kıyısındaki ayakta kalan dört kemerin, Avignon Papalığı döneminde Papa Clement VI tarafından yaklaşık 1345 yılında inşa edildiği düşünülüyor. Saint Nicholas Şapeli, köprünün ikinci iskelesinde yer almaktadır. Şapel, 12. yüzyılın ikinci yarısında inşa edildi, ancak o zamandan beri büyük ölçüde değiştirildi.
1995 yılında, Pont Saint-Bénézet, Avignon'un tarihi merkezi ile birlikte UNESCO Dünya Mirası olarak listelenmiştir.
Ahatlar, Araç
Ahatlar, Kastamonu ilinin Araç ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Ahadlar olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Kastamonu il merkezine 80 km, Araç ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır.
Gen tedavisi
Gen tedavisi, kalıtsal hastalıkların iyileştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen yöntemlere denir.
Henüz çok yeni bir araştırma alanı olan gen tedavisiyle, hatalı genlerin işlevlerinin yeniden düzenlenmesi ya da gen aktarımı yoluyla bu genler sağlıklı olanlarıyla değiştirilmesi planlanmaktadır.
Bitlis İsyanı (1915)
Bitlis Ermeni İsyanı (18 Nisan 1915), I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devletinin Bitlis ilindeki Ermeni vatandaşlarının çıkardıkları isyan. Olaylar Bitlis dahilinde Ocak 1915'te başlasa da merkezdeki çatışmalar göz önüne alınırsa 18 Nisan 1915 kabul edilmektedir.
Geçmişi
Birinci Dünya Savaşı için Seferberliğin ilanından sonra Taşnak komitesi bu bölgede tanınmış elemanı o zaman Van Mebusu olan Arşak Vramyan (Vahan Papasyan)'ı getirmişti.
Çatışmalar
Osmanlı devletinin seferberlik ilanına Osmanlı vatandaşı olan Ermenilerin bazıları uysada pek çoğu bu çağrıya uymamıştır. Osmanşı Korsu, Akhis, Beygeri, Arşin, Tasu gibi büyükçe köylerine istekte bulunmuş ama cevap alamamışdır. Ocak 1915'te Bitlis'in Hizar kazasının Sekür Köyü Ermenileri askerlik yüzünden sorun çıkmıştır. Osmanlı devleti asker kaçağı arayan jandarma müfrezesi bu bölgede çatışmaya girmiştir.
Ermeni milisler özellikle Bitlis'i Van'a bağlayan bölgedeki Gevaş yolunu ulaşıma keserler. Ayrıca bu bölgeden geçen önemli haberleşme hattı kesintiler yüzünden kullanılmaz hale gelir. 20 Şubat 1915'te Bitlis Ermeni köylerinde Osmanlı güçleriyle çatışma devam ederken merkeze bulunan Viyris köyünde çarpışmalar çıktı.
1980 Yaz Olimpiyatları'nda basketbol
Sovyetler Birliği'nin başkenti Moskova'da 10.su düzenlenen yaz olimpiyatları'nda basketbol dalında Yugoslavya, erkekler de şampiyon oldu. Ev sahibi Sovyetler Birliği ise bayanlarda son altın madalyasına ulaşmış oldu.
Final maçları
Bronz Madalya
Altın Madalya
Anglo American Platinum
Anglo American Platinum Limited (JSE: AMS ), dünyanın en büyük platin madeni üreticisidir. Yıllık küresel üretimin yaklaşık %38'ini karşılamaktadır. Güney Afrika merkezli şirket, daha önce Anglo American Platinum Corporation Limited olarak adlandırılırdı.
Şirketin operasyonlarının çoğunluğu Johannesburg'un kuzeybatısı ve kuzeydoğusunda, özellikle krom, vanadyum, titanlı manyetit ve platin grubu metaller dahil bir dizi mineral ürün içeren Bushveld kompleksi bölgesinde gerçekleşmektedir.
Şirket, Ekim 2012'de Rustenburg madeninde grev yapan 12.000 Güney Afrikalı madenciyi işten çıkardı.
Hırka, Merzifon
Hırka, Amasya ilinin Merzifon ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Xırka olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Amasya il merkezine 48 km, Merzifon ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
Polarizör
'Polarizör tanımlanmamış ya da karışık polarizasyona sahip elektromanyetik dalgalardan oluşan bir ışın demetini iyi-tanımlanmış bir polarizasyona sokan bir alettir. Genel polarizör tipleri doğrusal polarizörler ve dairesel polarizörlerdir. Polarizörler birçok optik teknikle ve aletle, polarize filtreler ise fotoğrafçılık uygulamalarında ve sıvı kristal ekran teknolojisinde kullanılmaktadır.
Doğrusal polarizörler
Doğrusal polarizörler iki genel kategoriye ayrılabilir: istenmeyen polarizasyon durumu cihaz tarafından emilen emici polarizörler ve polarize olmayan ışın demetini iki zıt polarizasyon durumuna ayıran ışın demeti-ayırıcı polarizörler.
Işın-dağıtıcı polarizörler
Işın-dağıtıcı polarizörler gelen ışını doğrusal polarizasyonları farklı iki ayrı ışına ayırır. İdeal bir polarize eden ışın-dağıtıcı için bu iki ışın tamamen polarize olmuş birbirine dik polarizasyonlar olabilir. Ancak, birçok yaygın ışın-dağıtıcı polarizörlerin iki çıkış ışınlarından sadece biri tamamen polarizedir. Diğeri polarizasyon durumlarının bir karışımı halindedir. Emici polarizörlerin aksine, ışın dağıtıcı polarizörler reddedilen polarizasyon durumunun enerjisini emme ve yaymak gereksimi duymazlar ve böylece, laser ışığı gibi yüksek yoğunluktaki ışınlar için daha uygun hale gelirler. Her iki polarizasyon bileşeninin analiz edilmesi ya da birlikte kullanılması gereken durumlarda gerçek polarize ışın-dağıtıcılar da ayrıca kullanışlıdır.
Yansımayla polarizasyon
Işık iki transparan materyal arasındaki arayüzden belli bir açıda yansırsa, geliş düzlemindeki ve buna dik polarize olan ışıkların yansıma katsayıları farklıdır. Düzlem üzerindeki polarize ışık p-polarize, buna dik olan ise s-polarize olarak adlandırılır. Brewster açısı olarak bilinen özel bir açıda yüzeyden hiç p-polarize ışık yansımaz, yani, bütün yansıyan ışık elektrik alanı geliş düzlemine dik olan s-polarize olmalıdır. Basit bir doğrusal polarizör bir cam yığınını Brewster açısında eğerek yapılabilir. Bir kısım S-polarize ışık her bir plakanın her bir yüzeyinden yansıtılır. Havadaki görünür ışık ve tipik cam için Brewster açısı yaklaşık 57°dir ve ışın içinde bulunan yaklaşık %16'lık s-polarize ışık hem havadan cama hem de camdan havaya geçişlerde yansır. Işının bu şekilde ortalama bir polarizasyonu bile birçok tabaka gerektirir. 10 levhalık bir yığın için (20 yansıma), s-polarize ışığın yaklaşık %3ü (= (1-0.16)20) geçmektedir. Yansıyan ışın, tamamen polarize halde olmasına rağmen, yayılmaktadır ve pek kullanışlı olmayabilir. Daha kullanışlı bir polarize ışın levha yığınını gelen ışına daha dik bir açıya yerleştirerek elde edilebilir. Buna karşın, Brewster açısından daha büyük geliş açıları kullanmak iletilen ışının daha yüksek dereceden polarizasyonuna neden olur. 80°den daha dik geliş açıları için iletilen ışın, yoğunluğu çok az olmasına rağmen dört levha kadar az bir sayıyla %100e ulaşabilir.
Çift kırınımlı polarizörler
Ayrıca bakınız
Notlar ve referanslar
Kaynaklar Polarizör
Canal du Midi
Canal du Midi (Oksitanca: Canal de las Doas Mars, iki denizin kanalı anlamında) Güney Fransa'da (Fransızca: le Midi) 241 km uzunluğundaki bir kanaldır. Başlangıçta Canal royal en Languedoc (Languedoc Kraliyet Kanalı) olan adı 1789'da Fransız devrimciler tarafından Canal du Midi olarak yeniden adlandırıldı. Kanal 17. yüzyılın en büyük inşaat işlerinden biri olarak kabul edilir.
1996 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir.
Eva Gonzalès
Eva Gonzalès (d. 19 Nisan 1849 - ö. 6 Mayıs 1883), Fransız İzlenimci ressam.
Ali Münif Yeğenağa
Ali Münif Yeğenağa (d. 1874, Adana - 4 Ocak 1951, Adana), Türk devlet ve siyaset adamı.
Eva Gonzalès
Hayatı
1885 yılında Salons de La Vie Moderne'de 88 eserinden oluşan bir retrospektif sergisi düzenlendi.
Achterwehr
Achterwehr Almanya'nın kuzeyinde Schleswig-Holstein eyaletinde, Rendsburg-Eckernförde iline bağlı belediye. 15,65 km² yüzölçümüne sahiptir. Nüfusu, 31 Aralık 2015 itibarıyla yaklaşık 966 olarak tespit edilmiştir. Kilometrekare başına yaklaşık 62 kişilik bir nüfus yoğunluğuna sahiptir. Belediye Başkanlığı Anne Katrin Kittmann tarafından yürütülmektedir.
Zvonimir Soldo
Zvonimir Soldo (d. 2 Kasım 1967, Zagreb), Hırvat teknik direktör ve eski millî futbolcudur.
Kulüp kariyeri
Futbola NK Inter Zaprešić kulübünde başlayan Soldo, ülkesinde sırasıyla Dinamo Zagreb, NK Zadar ve NK Inter Zaprešić'te oynadı. Daha sonra forma giydiği Croatia Zagreb'le 1995-96 sezonunda lig ve kupa şampiyonluğu yaşadıktan sonra VfB Stuttgart'a transfer oldu. İlk Bundesliga maçına 17 Ağustos 1996'da Schalke 04 ile oynanan maçta çıktı. Stuttgart'ın formasını 10 sezon boyunca giyen Soldo, bu süreçte kırmızı beyazlı takımla sadece bir kez DFB-Pokal şampiyonluğu yaşadı.
Millî takım kariyeri
Millî takımının formasını ilk kez 20 Nisan 1994 tarihinde Slovakya ile oynanan dostluk maçında giyen Soldo, ilk millî golünü 1998 FIFA Dünya Kupası elemelerinde Slovenya'ya attı. Ülkesinin 1996 Avrupa Futbol Şampiyonası kadrosunda yer alan Hırvat futbolcu, turnuvada üç maça çıkabildi. Hırvatistan'ın üçüncü olduğu 1998 Dünya Kupası'nda ise beş maça çıktı. Millî takımıyla son olarak 2002 FIFA Dünya Kupası'nda boy gösterdi ve turnuvadan sonra millî takım kariyerini noktaladı.
Teknik direktörlük kariyeri
Soldo, futbolu bıraktıktan bir yıl sonra profesyonel olarak futbola başladığı kulüp olan Dinamo Zagreb'de genç takım antrenörü olarak teknik direktörlüğe başladı. 14 Ocak 2008'de Branko Ivanković'in kulüp başkanı Zdravko Mamić'le görüş farklılıkları yaşayıp istifasının ardından Dinamo Zagreb'in teknik direktörlüğüne getirildi. Sezon sonunda kulüp, en yakın rakibine ligde 28 puan fark atarak şampiyon olurken, Hrvatski nogometni kup da dokuzuncu kez Dinamo'nun müzesine götürüldü.
Genç teknik adam kupa finalinin rövanş maçından hemen sonra ani bir kararla istifa ettiğini açıkladı. Bir ay sonra ise Christoph Daum'un yerine iki yıllığına 1. FC Köln'ün başına getirildi. Soldo'lu Köln, 2009-10 sezonunun ilk beş haftasında galibiyet alamazken 19 Eylül 2009'da 2-0 kazanılan Stuttgart maçından sonra çıkışa geçti. O sezon Keçiler ligi 38 puanla 13. sırada tamamladı. 2010-11 sezonu başında ise Köln bir türlü alt sıralardan kurtulamayınca Soldo'nun görevine ligin 9. haftasındaki Hannover 96'ya karşı alınan mağlubiyet sonrasında son verildi.
Latin Kupası
Latin Kupası, Latin kökenli ülkeler olan, , ve  kulüpleri arasında düzenlenen bir futbol turnuvasıydı. 1949'da bu ülkelerin federasyonları kupayı düzenlemeye başlamışlardır. Turnuva masraflarda göz önüne alınarak her yıl bir ülkede düzenlenmiştir. Turnuva takımların fikstür altında ezilmemesi adına iki yarı final, final ve üçüncülük maçlarından oluşturulmuştur.
1949 yılında başlayan turnuva, katılımcı ülkelerin lig şampiyonları arasında oynanmıştır. Turnuva, 1955 yılında Şampiyon Kulüpler Kupası'nın başlaması ile fazlalık haline gelmiş, bu nedenle 1957 yılında sonlanmıştır. Real Madrid turnuvada iki kez finale çıkmış ve ikisini de kazanmıştır. 1957 yılında ise hem bu kupada hem de Şampiyon Kulüpler Kupası'nda şampiyonluğa ulaşmıştır. Latin Kupası, II. Dünya Savaşı'nın sonu ve Şampiyon Kulüpler Kupası'nın düzenlenmeye başlaması arasındaki yıllarda Mitropa Kupası ile birlikte Avrupa'nın en önemli futbol turnuvasıydı.
Valga, Pontevedra
Valga, İspanya'nın güneybatısında bulunan Galiçya özerk bölgesinin Pontevedra eyaletine bağlı bulunan belediyesi. 2005 yılı sayımına göre nüfusu; 6.108 kişidir.
Büyükusta (satranç)
Büyükusta, çok güçlü satranç oyuncularına FIDE tarafından verilen bir unvandır. "Dünya Şampiyonu" unvanı bir yana bırakılırsa büyükusta, bir satranç oyuncusunun erişebileceği en yüksek onurdur.
Unvan, kazanıldığı andan itibaren yaşam boyu geçerlidir. Terminolojide GM (“Grand Master”) kısaltması ile birlikte kullanılan büyükusta unvanına eski kaynaklarda “Uluslararası Büyükusta” (IGM) olarak da rastlanmaktadır.
GM, IM ve FM unvanları erkekler ve kadınların her ikisi için geçerlidir. Nona Gaprindashvili'nin 1978'de kazandığı GM normu daha sonra birkaç kadın oyuncu tarafından da izlenmiştir. 2000 yılından bu yana en iyi 10 kadın satranççı GM unvanına sahip oyunculardır. FIDE Ustası ve Uluslararası Usta arasında Kadın Büyükusta (WGM) unvanı da yer alır. Bu unvan, adı itibarıyla çeşitli tartışmalara konu olmuştur. FIDE, satranç problemlerini hazırlayan ve çözen kişilere de büyükusta unvanı vermektedir.
Uluslararası Satranç Federasyonu ise oyuncuları Uluslararası Satranç Büyükustası (ICCGM) unvanıyla onurlandırmaktadır.
Tarihçe
Büyükusta terimine ilk kez 1838 tarihli Bell's Life adlı gazetede rastlanmıştır. Ancak Arpad Elo "büyükusta" sözcüğünün İngilizceye 1914 yılından sonra girdiğini savunmaktadır.
İlk turnuvalardaki kullanımı
"Büyükusta" (Almancada Großmeister) terimi 1907 yılında yapılan Ostend turnuvasında kullanılmıştır. Turnuva, şampiyona ve ustalar turnuvası olmak üzere iki öbeğe ayrılmıştı. Şampiyona, daha önce uluslararası bir turnuvada birincilik kazanan oyunculara yönelikti. Turnuvayı Carl Schlechter, Dawid Janowski, Frank Marshall, Amos Burn ve Mikhail Chigorin'in önünde birincilikle tamamlayan Siegbert Tarrasch bu oyuncularla birlikte büyükusta olarak anılmaktaydı.
1912 yılında yapılan ve Akiba Rubinstein'ın kazandığı San Sebastián turnuvası büyükustaların katıldığı bir etkinlikti. Rubinstein, turnuvayı 12½ puanla tamamlarken ikinciliği on ikişer puan toplayan Aron Nimzowitsch ve Rudolf Spielmann aldı.
"Büyükusta" unvanı resmi olarak 1914 Sankt-Peterburg Satranç Turnuvası'nın sponsorlarından Rus Çarı II. Nikolay tarafından ortaya atıldı. Çar, bu unvanı finale kalan şu oyunculara vermiştir: Emanuel Lasker, José Raúl Capablanca, Alexander Alekhine, Siegbert Tarrasch ve Frank Marshall (sırasıyla Dünya Şampiyonu, gelecekte Dünya Şampiyonu olacak iki oyuncu ve Dünya Şampiyonluğu'nu Lasker'a kaptıran iki oyuncu). Satranç tarihçisi Edward Winter bu olguyu Robert Lewis Taylor'ın 15 Haziran 1940 tarihli bir makalesine ve Marshall'ın yaşamöyküsünün anlatıldığı Satrançla Geçen 50 Yılım (1942) adlı kitaba dayandırmaktadır.
1950 öncesinde Sovyetler'deki kullanımı
"Büyükusta" terimi 1950 yılı öncesinde bazı satranç oyuncuları için de kullanılmıştır. FIDE (FIDE ya da Dünya Satranç Federasyonu) 1924 yılında Paris'te kurulmuştu ancak bu kurum, büyükusta unvanının hangi ölçütlere göre verilmesi gerektiğini henüz saptamamıştı.
Sovyetler Birliği Satranç Federasyonu 1927 yılında aldığı bir kararla ülkedeki tüm oyunculara Sovyetler Birliği Büyükustası unvanını verdi. Bunun nedeni, bu oyuncuların ülke dışındaki turnuvalara katılamıyor olmalarıydı. Bu unvan, 1929 Sovyet Şampiyonası'nı kazanan Boris Verlinsky'ye verildi ve 1931 yılında uygulamadan kaldırıldı. Unvan 1935 yılında yeniden kullanılmaya başlandı ve SSCB'nin ilk "resmi" büyükustası olan Mikhail Botvinnik'e verildi. Buna karşın, Verlinsky unvanını geri alamadı.
Günümüzdeki kullanımı (1950'den bugüne)
II. Dünya Savaşı'nın ardından yeniden yapılanan FIDE, uluslararası unvanların hangi ölçütler uyarınca verileceğine ilişkin düzenlemeler yapma kararı aldı. Buna göre unvanlar FIDE Genel Kurulu ve Liyakat Çalıştayı tarafından belirlenecekti. FIDE, büyükusta unvanını ilk kez 1950 yılında 27 oyuncuya verdi. Bu oyuncular şunlardı:
1950 öncesi dünya çapındaki oyuncuların da göz önüne alınmasıyla büyükusta unvanı 1914 yılından bugüne sürekli bir yol izlemiştir. 1914-1950 yılları arasında yaşamlarını yitiren oyuncular (Carl Schlechter, Richard Réti ve Aron Nimzowitsch) bu tanımlamanın dışındadır.
1953 düzenlemeleri
Yürürlükteki düzenlemeler uyarınca verilen unvanlar politik kaygılara konu olmuştu. Sovyetler Birliği'nden Almanya'ya göç etmiş olan Efim Bogoljubov, Alekhine'a karşı Dünya Şampiyonası karşılaşmalarında bulunmasına karşın yetkin oyuncular arasında sayılmıyordu. Bogoljubov bu unvanı 1951 yılında yapılan ve on üçe karşı sekiz oyla kabul edilen oylama sonucunda kazandı. Yugoslavya bu başvuruyu desteklerken diğer komünist ülkeler karşı tarafta yer aldılar. FIDE 1953 yılında aldığı bir kararla eski düzenlemeleri kaldırdığını duyurdu ancak bu tarihten önce büyükusta unvanını hak etmiş ancak alamamış oyuncuların onurlandırılmasını onayladı. Yeni düzenlemeler aşağıda sayılan ölçütlere uygun her oyuncunun FIDE Uluslararası Büyükusta unvanını kazanmasını sağladı.
1957 düzenlemeleri
FIDE'nin 1953 düzenlemelerini yürürlüğe koymasının hemen ardından bu düzenlemelerin gelişigüzel oldukları gözlenmiştir. 1957 yılında Viyana'da toplanan FIDE Genel Kurulu FAV sistemi denilen düzenlemeleri onayladı. Bu sistem, Uluslararası Hakem Giovanni Ferrantes (İtalya), Alexander (Conel Hugh O'Donel Alexander) ve Giancarlo Dal Verme (İtalya)'e atfedilmiştir. 1957 düzenlemeleri aşağıda sayılan ölçütlere uygun her oyuncunun FIDE Uluslararası Usta unvanını almasını sağlamıştır. Bu düzenlemeler Liyakat Çalıştayı tarafından uygun görülen oyuncuların FIDE Genel Kurulu tarafından onurlandırılmalarına da izin veriyordu. Liyakat Çalıştayı'nın bir oyuncuyu bu unvana aday olarak gösterebilmesi için oyuncunun katıldığı turnuvalardaki büyükusta sayısı da göz önüne alınıyordu.
1965 düzenlemeleri
1957 düzenlemelerinin çok gevşek olduğuna ilişkin kaygılar artmaktaydı. GM Milan Vidmar 1961'de yapılan FIDE Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada yürürlükteki düzenlemelerin uluslararası unvanları hak etmeyen birçok oyuncuyu onurlandırdığını söyledi. 1964 yılında Tel Aviv'de toplanan kurul, düzenlemeleri gözden geçirmek amacıyla bir alt çalıştay oluşturulmasına karar verdi. Çalıştay, unvanların verildiği ölçütlere ciddi eleştiriler getirdi ve Liyakat Çalıştayı'nın oluşumunu düzenleyen kurallarda bazı değişiklikler önerdi. Aralarında GM Miguel Najdorf'ün de bulunduğu birçok delege bu öneriye destek verdi. FIDE, 1965 yılında Wiesbaden'da yapılan genel kurulda uluslararası unvanların kazanılmasına ilişkin kuralları sıkılaştırdı. Buna göre Uluslararası Büyükusta unvanı aşağıdaki kurallar uyarınca dağıtılacaktı.
2b koşulunun sağlanabilmesi için oyuncu ya 1a ulamındaki turnuvalarda GM normu kazanmalı, ya üç yıllık bir zaman dilimi içinde 1b ulamındaki turnuvalarda iki norm kazanmalı, ya da aynı süre içinde 2a ve 1b ulamlı turnuvalarda norm kazanmalıdır.
Turnuva ulamları aşağıdaki gibidir. FIDE unvanlarının yaşam boyu geçerli olması nedeniyle turnuvadan beş yıl önceye değin GM ya da IM unvanı bulunmayan oyuncular bu hesaplamaya katılmazlar.
Ayrıca 10 ila 12 oyuncudan oluşan turnuvalarda bir ülke için yarışan oyuncu sayısı toplam oyuncu sayısının yarısından bir fazlasını geçemez. Bu sayı, daha büyük turnuvalar için toplam oyuncu sayısının yarısından iki fazladır.
Bugünkü kurallar
Büyükusta unvanını kazanmak için gereken koşullar oldukça karmaşıktır. Bir oyuncunun bu unvanı kazanabilmesi için en az 2500 ELO puanına sahip olması gerekir. Uluslararası Usta unvanını kazanmak için gerekli ELO puanı 2400'dür. Ayrıca, FIDE'nin bir oyuncuyu bu unvanlardan birine layık görmesi için halihazırda büyükustaların katıldığı turnuvalarda birkaç norm kazanılması gerekmektedir. Bir oyuncunun uluslararası unvanlara aday olabilmesi için izleyebileceği farklı yollar da mevcuttur. Bunlar, Dünya Kadınlar Satranç Şampiyonası, Dünya Gençler Satranç Şampiyonası ya da Dünya Büyükler Satranç Şampiyonası'nda birincilik kazanmaktır. Halihazırda yürürlükte olan düzenlemeler için FIDE El Kitabı'na göz atılabilir.
Unvan sayısındaki artış
Büyükusta unvanının bugün için bile güvenilirliğini yitirmemesinin temel nedeni diğer unvan sahibi oyunculara göre çok güçlü bir oyuncu kitlesini temsil etmesidir. Bir satranç ustası tüm oyuncular içinde en üst %2'lik dilimde yer alırken bu rakam, büyükustalar için %0.02'dir.
Ne var ki, bugünkü büyükustaların birçoğu eski büyükustaların kendi dönemlerinde yarattığı baskınlığa erişememişlerdir. Lasker, Capablanca ve Alekhine zamanın dünya şampiyonlarıydı. Tarrasch ve Marshall ise Dünya Şampiyonluğu karşılaşmalarında oynayabilecek kadar güçlüydüler (Lasker'a karşı kaybetmelerine karşın).
Büyükusta unvanının hak ettiği değeri yeniden kazanmasını sağlamak amacıyla birçok öneri dile getirilmiştir. Bunlardan biri, unvanın Dünya Şampiyonluğu'nu kariyeri boyunca kovalayan ya da bu unvana gerçekten sahip olan oyuncular dışındaki hiçbir oyuncunun bu unvanı alamamasının sağlanmasıdır. Nigel Short, Dünya Şampiyonluğu'ndan çok uzak olan oyuncuların da sahip olduğu büyükusta unvanının tümüyle kaldırılmasını savunmaktadır. Short şöyle konuşmaktadır: "Aptal unvanlardan vazgeçin."
"Büyük-büyükustalar"
Unvan sayısındaki artış bugünkü büyükustaların görece güçleri arasındaki farkın çok büyümesine neden olmuştur. En güçlü oyuncuları daha güçsüz büyükustalardan ayırt etmek amacıyla "büyük-büyükusta" terimi ortaya atılmıştır. Bu terim, resmi olmadığı gibi genelgeçer bir tanıma da sahip değildir.
Büyük-büyükusta olarak değerlendirilmesi olası oyuncuların listesi için 2700 ve üzerinde ELO reytingine sahip oyuncular listesine bakılabilir.
Ayrıca bakınız
Satranç büyükustaları listesi
Kurban Berdiyev
Kurban Berdiyev ( (Kurban Bekiyevich Berdyyev), ; d. 25 Ağustos 1952, Aşkabat), Türkmen futbolcu ve FK Rostov teknik direktör. Aynı zamanda yanından ayırmadığı tesbihinden ötürü "tespihli hoca" olarak da anılan Berdiyev, hâlen başında bulunduğu Rubin Kazan'da başkan yardımcılığı görevini de yerine getirmektedir.