cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İspanyol İmparatorluğu
Yeni Dünyanın fethi
İmparatorluğun dış siyaset açılımlarından en hızlı gelişen Atlantik’de bulunan yeni dünya olacaktır. Osmanlı İmparatorluğu tarafından önü kesilen Uzak Doğunun zenginliklerine ulaşabilmek için yeni ticaret yolları aramak amacıyla girişilen seferlerde İspanyollar ve Portekizliler coğrafi keşiflerde bulunacaklardır. Kendi reconquistalarını İspanya’dan önce tamamlayan Portekizliler Afrika kıtasının etrafını dolaşacak ve Osmanlılar, Cenevizliler ve Venedikliler tarafından kapatılan ticari yollardan bağımsız şekilde Uzak Doğuya ulaşan ticaret yollarını açacaklardır. Bu sayede Portekiz İmparatorluğunun temeli atılacaktır. Kastilya ise Emevileri ülkeden tamamen attıktan sonra ise Kristof Kolomb’u destekleyecek ve Uzak Doğuya çıkacak alternatif bir yol bulup Japonya, Çin gibi ülkelerle Portekizlere muhtaç kalmaksızın ticareti geliştirmeyi deneyeceklerdir. Seferinin sonunda Kolomb, nereye geldiğini bilmeksizin Amerika kıtasını keşfedecek ve kıtanın İspanyollar için fethini başlatacaktır. Keşfedilen yeni topraklar Katolik krallar için ele geçirilecektir. Buna Portekiz itiraz edecektir. Sonunda Papa VI. Alexander, Tordesillas Antlaşmasıyla yeni dünyayı Yeşil Burun Adaları’den 370 lig uzaklıkta olacak şekilde hayali bir çizgiyle ikiye ayıracak ve iki imparatorluk arasında pay edecektir. Bu şekilde İspanya, Portekiz hakimiyetindeki bugünkü Brezilya’nın olduğu yer hariç yeni kıtanın büyük kısmının hakimi olacaktır. Papalık kurumunun bu ilahi kararı İspanyol yayılmacılığının resmî dayanağı olmuştur. Hispanyola adasının ele geçirilmesini takiben koloniciler kıtanın içlerine doğru ilerlemeye başlarlar. Daha fethedilecek çok geniş araziler olduğu yolunda alınan bilgiler doğrultusunda yayılma hız kazanacak ve yeni fetihler yapılacaktır. Juan Ponce de León, Porto Riko’yu; Diego Velázquez Kübayı; Alonso de Ojeda Venezuela’yı; Diego de Nicuesa Nikaragua ve Kosta Rika’yı; Vasco Núñez de Balboa Panama’yı ve Pasifik Okyanusu kıyılarını keşfedecektir. Yıllar sonra II. Felipe iktidarında imparatorluk yeni zenginlik kaynaklarıyla beraber güçlenecek ve Avrupa’daki egemenliğini sağlamlaştıracak ancak amerika’dan akan değerli madenler yüzünden enflasyon yaşanacak ve İspanyol sanayi durma noktasına gelecektir. Güçlü ekonomilerde olduğu gibi İspanyol ekonomisi de hammadde olarak dışa bağımlı durumda kalır, daha yoksul ülkelerin başta elle yaptıkları basit üretim sonraları atölyeler sayesinde gelişecek ve sanayi devrimi ile Fransa, İngiltere gibi ülkeler öne geçecektir. Değerli madenlerin aşırı bol bulunması durumu Salamanca Üniversitesi'nde tartışmalara yol açacak ve diğer Avrupa ülkelerinin daha gündeminde olmayan ekonomik sorunlar tartışılacaktır. Diğer taraftan yapılan savaşların aşırı giderleri artmakta ve başarısızlık durumunda heba olmaktaydı. II. Felipe’den sonra başa gelen I. Carlos kendisini Avrupa siyasetinin orta yerinde düşmanlar arasında bulacak ve sürekli savaşlarla ekonomisi zayıflayacaktır. Artık Ceneviz, Almanya gibi ülkelerin bankerlerinden borçlar alınmakta, bunlara karşı monarşinin eli zayıflamaktadır. Aynı duruma Hollanda ve İngiltere koloni imparatorlukları da daha sonra düşeceklerdir.
Altın yüzyıl 1521-1643
Bu dönem özellikle sanat ve bilimdeki ilerlemelerle beraber “Altın Yüzyıl” olarak adlandırılmaktadır. 16. yüzyıl boyunca İspanya, Amerika kıtasından gelen akılalmaz altın ve gümüş kaynaklarına sahip olacaktır. II. Felipe zamanında imparatorluk için “üzerinde güneş batmayan” benzetmesi yapılmaktadır. Yönetimini sağlamak mümkün olmayan imparatorluğun merkezi Madrid’deki II. Felipe’nin sarayıdır. Katolik kralların evliliği ve sarayda yapılan yabancı ülke hanedanlarıyla evlilikler sonucunda yeğen I. Carlos Kastilya tahtını, İspanya yarımadasını, Amerika’daki fetihlerini, Aragon tahtını, İtalya’yı, Avusturya’daki Habsburg topraklarını, Bohemya ve Silezya’yı miras olarak devralacaktır. Bu şekilde imparatorluk; miras kalan, ilhak edilen ve fethedilen topraklardan oluşacaktır. Kastilya krallığının zenginlikleri Habsburg hanedanınca harcanacak, Amerika’da kurulan yeni yerleşim yerleri, Avrupa’daki savaşlar ve fethedilen toprakların korunması, Katolik Kilisesinin ve hanedanların müsrif harcamaları bütün zenginlikleri tüketecektir. Önce Ceneviz daha sonra da Alman bankerlerine borçlanan krallık sonunda iflas edecektir. Krallığın bu dönemdeki amacı birden fazladır:
I.Carlos büyüyen imparatorluğunun yatırıma ihtiyaç olan her yerine yardım yaptığını gören ancak ilk olarak kendilerinin desteklenmesini isteyen Kastilya halkı, Avrupa’daki anlamsız savaşlara katılmak istemediği için kendisini dışlanmış hissedecek ve baş kaldıracaktır. Ayaklanma bastırılacak ve İspanya ve Almanya kralı I.Carlos (V.Charles) Avrupa’daki en güçlü adam olacaktır. Onun dönemindeki imparatorluk sadece Napolyon zamanıyla karşılaştırılabilecek büyüklüktedir. İmparator, Protestanlığı denetim altına almaya çalışsa da Luther önderliğindeki dini isyan hareketi büyüyecektir. Bu dönemde Roma’nın yağmalanması gerçekleşecek ve Papa, Carlos’a karşı Cognac Ligine katılacaktır. Carlos’un Flaman olması ve ana dilinin Fransızca olmasına rağmen gönüllü şekilde İspanyol dilini öğrenip kültürünü benimser. Hatta Fransız elçisine karşı elçinin şaşkın bakışları altında İspanyolca hitap edecek ve Hristiyanlık için en uygun dilin ana dili olan İspanyolca olduğunu söyleyecektir.
Pavia Savaşı (1525)
Pavia Savaşında I. Carlos’un zafer kazanması İtalyanları olduğu kadar Almanları da şaşırtacaktır, kendinden beklenmedik oranda güç kullanarak savaştan muzaffer ayrılacaktır. İzleyen yıllarda Papalık ile I. Carlos arasında imzalanan Barcelona antlaşmasında (1529), Carlos Katolikliğin koruyucusu ilan ediliyor ve isyancı Floransa’nın ayaklanmasının bastırılması karşılığında Lombardiya ona veriliyordu. 1528 yılında büyük amiral Andrea Doria, Fransızları yenip Cenevizlilerin bağımsızlığını sağlamak için Carlos ile ittifak yapar. İttifakın ilk meyveleri ise Ceneviz bankalarından Carlos’a açılan ilk kredilerde kendisini gösterecektir ve uzun süreli bir ekonomik ilişkinin başlangıcı olacaktır.
Amerika'da durum
Amerika kıtasının kolonileştirilmesi dur durak bilmeden hızla ilerlemektedir. 1530’lu yıllarda Santa Fe de Bogotá kenti kurulacak, onu 1536 yılında Buenos Aires izleyecektir. 1540'lı yıllar Amazon ormanlarının Francisco de Orellana tarafından araştırılmasına sahne olacaktır. 1541 ‘de Peru’nun derinliklerine ilerlenecek ve Kolombiya’nın derinlikleri fethedilecektir. Salamanca Üniversitesi ve diğer üniversiteler yerel halkla ilgili İspanya’nın lehine yasalar çıkartılmasını önerirler. Bunun üzerine 1512 yılına ait Burgos yasaları 1542’de yenilenir. Bu yasaların pratikte uygulanması çok zor olacak olmasına rağmen diğer Avrupa ülkeleri de benzer yasalar çıkartacaktır. 1543 yılında Fransız kralı I. François Osmanlı Sultanı Kanuni Sultan Süleyman ile müttefik olarak, İspanyol kontrolündeki Niza şehrini almak için saldırır. İngiliz kralı VIII. Henry ise savaştaki iki tarafı da beğenmemesine rağmen bu işgale karşı İspanyolların yanında yer alır. İspanyollar savaşta yenilseler de imparator Fransa’ya kendi şartlarını kabul ettirecektir. Avusturyalılar ise Doğu Avrupa’da Osmanlılara karşı savaşmaya devam etmektedir. Carlos, Protestanlara karşı İspanyol-Hollanda ordusuyla Almanya’ya girecek ve Protestan prenslerine karşı imparatorluk otoritesini tekrar tesis etmeye çalışacaktır. 1547 yılındaki Mühlberg Savaşında Protestanları yenecektir. Protestanlarla 1555 yılında imzalanan Augsburg Antlaşmasında Almanya tekrar imparatorluğun hakimiyetine girecektir. Kutsal Roma İmparatorluğu gücünün doruğundadır. Akdeniz ise Türklerle İspanyollar arasında savaş alanına dönmüştür. Türkler Barbaros gibi korsanları da saflarına çekmiştir. Carlos Osmanlılara kimi taktiklerle saldırmakta; askeri üslerine baskınlar düzenlemekte ve liman şehirlerine bizzat kendisi seferler düzenlemekteydi.
San Quintin’den İnebahtı’ya (1556-1571)
İmparator Carlos tüm topraklarını yasal varisi olan oğlu II. Felipe ile kardeşi Fernando arasında pay eder. Fernando’nun payına Habsburg İmparatorluğu düşer. Felipe’ye ise imparatorluğun çıkış yeri Kastilya düşer. Ancak Kastilya kendi başına tüm imparatorluğa yetecek güçte değildir. Kral Felipe’nin Maria Tudor ile evlenmesinden sonra İngiltere ile İspanya müttefik olacaktır. 1547 yılında Fransa tahtına çıkan II. Henri saldırgan bir dış siyaset güdecektir. Felipe ise Fransız birliklerini 1558 yılında San Quintin’de yenecek. 1559 yılında yapılan anlaşmada Fransa, İspanya’nın İtalya’daki fetihlerini tanımaktadır. Fransa kralının ani ölümü üzerine ülke iç savaşa doğru kayacak, ülkedeki Katolikler ile Protestanlar arasında çıkan savaşa İspanya Katolikler lehine müdahale edecektir. Fransa tehlikesini atlatan İspanya 1643 yılına kadar imparatorluğunu genişletecektir. 1557 yılındaki borçlanma ve bütçenin Cenevizli bankerlerin denetimine açılmasıyla beraber ekonomik kriz iyice su yüzüne çıkmış olur. Bu sırada deniz aşırı sömürgelerde fetihler devam etmektedir. 1565 yılında Florida yerleşime açıklacak kurulan San Agustin kenti önemli bir üs olacaktır. Asya kıtasında ise 27 Nisan 1565 günü Filipinlere girilecek ve 1572 yılında bugünkü Manila şehri kurulacaktır. Fransa’ya karşı kazanılan zaferden ve Fransa’nın dini iç savaşların ortasına düşmesinden sonra Felipe güçlüdür. Artık Akdeniz’de kendisine düşmanlıklar yapan Osmanlılardadır sıra.
İnebahtı (1571)
Kanuni Sultan Süleyman’ın ölmesi ve yerine kapasitesi sınırlı II. Selim’in geçmesi Felipe’yi yüreklendirecek ve savaş ilanına itecektir. 1571 yılında İspanya, Venedik ve Papalık tarafından oluşturulan Kutsal İttifak, Osmanlılara savaş açar. Bir araya getirilen donanma Türk donanmasına İnebahtı’nda ağır bir yenilgi tattırır. Bu yenilgiyle Türklerin Akdenizdeki etkileri azalacak ve Avrupa’daki ilerleyişleri duraklayacaktır. Zafer sayesinde Avrupa ülkeleri nezdinde İspanya’nın saygınlığı artacaktır.
Krallık zor durumda (1571-1598)
Madrid’deki sevinç uzun ömürlü olmaz. 1566’da Kalvinistler Hollanda’da ayaklanma çıkartacaklar, kral ise Alba Dükünü olaylara müdahale etmesi için gönderecektir. 1568 yılında Sessiz William (I. William Oranj Prensi), Alba dükünü ülkeden atmaya çalışır ancak başarısız olur. Bu şekilde başlayan bir dizi savaşa Seksen Yıl Savaşları denir. Savaş sonunda Hollanda bağımsızlığına kavuşacaktır. Savaş İspanya için sonu gelmeyen bir hal alacaktır. 1576 yılında Hollanda’da düzeni sağlayabilmek için bulundurulan 80.000 kişilik ordunun masrafları özellikle mali krizdeki imparatorluk için sorun olur. Amerika kıtası açıklarındaki korsanlığın artması da buna etkendir. Felipe askerlerine belirli bir süre ödeme yapılamayacağını duyurunca, askerler başkaldıracak, şehirler yağmalanacak hatta bazı askerler Hollanda isyanına katılacaktır. Ordunun pasivize edilerek yatıştırılması 3 yıl sürer. Felipe 1580 yılında ölünce ardında varis bırakmadığı için tahtın talibi çoktur. Yeni kral ise İsabel’in oğlu olacaktır. Portekiz’de durumu denetim altına almak isteyen yeni kral Alba Dükünü Portekiz’e gönderir ve durumu kontrol altına alır. Yeni kral elinde büyüyen bir imparatorluk vardır. Ancak İspanya hala borçlarını ödemektedir. 1584 yılında isyancı lider William Orange Katolikler tarafından öldürülür. Bu olay Katoliklere yarayacakken beklenenin tam tersi olacaktır. 1586 yılında İngiltere kraliçesi I. Elizabeth, Protestanlara yardım yollayacak, ünlü korsan Sir Francis Drake Amerika kıtasında İspanyollara göz açtırmayacaktır. Ayrıca Cadiz limanına da saldıracaktır. 1588 yılında II. Felipe, İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth İngilteresi'ne saldırmak için İspanyol Armadası'nı adaya yollar. İngiliz donanmasının inatçı direnişi, kuvvetli fırtınalar ve donanma arasındaki koordinasyonsuzluk ve lojistik hataları yüzünden İspanyol donanması hezimete uğrayacaktır. Buna rağmen 1589 yılında Drake komutasındaki İngiliz karşı saldırısı da başarısız olacaktır. İspanyol Armadası'nın hezimetinden sonra bile denizlerde İspanyol donanmasının hakimiyeti sürmektedir. 1639 yılında Hollanda’ya yenilen İspanyol Donanması bu tarihten sonra çöküşe geçmiştir. İspanya, Fransız Kralı II. Henri'nin ölümünden sonra Fransa’da çıkan iç savaşa dahil olacaktır. Fransa tahtına geçen III. Henri Paris önlerinde savaşta ölecek, ondan sonra tahta geçen IV. Henri Katoliklere karşı savaşlarda başarı kazanacaktır. İspanyol ordusu hem Fransa’da hem Hollanda’da savaşmak zorunda kalacak ve bölünecektir. İki cephede birden savaşa ülke ekonomisi dayanamayacak ve Vervins Barış Antlaşması imzalanacaktır.
Rocroi yolu (1626-1643)
Olivares zamanının ilerisinde ve öngörüşlü bir kişiydi. İspanya’nın kendisi için barışa ve reforma ihtiyacının olduğunu söylemekteydi. İspanyol ordusunun Hollanda’daki savaşı yolunda gider gibi gözükse de durum yanıltıcıdır. Hollanda donanması yenilenmiş ve İspanyollara zarar verdirmektedir. Ayrıca Filipinler gibi İspanyol kolonilerine Hollanda saldırıları başlamış, ilerleme de kaydedilmiştir. 1627 yılı Kastilya ekonomisinin çöküş yılıdır. İspanyollar paralarının değerini devalüasyonla indirmiş, bu sayede savaşın masraflarının karşılanabileceği sanılsa da önceden Avusturya’da olduğu gibi enflasyon artmıştır. 1631 yılına kadar ekonomik kriz yüzünden ticaret trampa usulüne göre sürecek, hükûmet ise kolonilerden vergi toplamakta yetersiz kalacaktır. Almanya’da bulunan İspanyol orduları ödenmeyen maaşlarını kendileri tahsil yoluna gidecektir. Hollanda ise geliştirdiği donanmasıyla İspanyol İmparatorluğunu ayakta tutan biricik yaşam kaynağı olan değerli maden ticaretine engel olmaya başlamaktaydı. 1628 yılında Hollandalı Amiral Piet Hein komutasındaki donanma İspanya’ya Amerika kıtasından gümüş getiren tüm konvoyu ele geçirecek ve İspanya’yı büyük bir servetten mahrum bırakacaktır. 1630 yılında ise Otuz Yıl Savaşı şiddetlenecek, İsveç kralı II. Gustav Almanya’yı işgal edecektir. İlerlediği bölgelerdeki Protestanlardan destek alan İsveç kralı beklenmedik şekilde ölecek ve ordusu ise 1634 yılında Nördlingen Savaşında yenilince ülkedeki Katoliklerin durumu rahatlayacaktır. İspanyol imparatoru durumu güçlüyken bir barış antlaşması imzalamak ister, en güçlü hasımları olan Branderburg ve Saksonya kabul eder ancak Fransa ve özellikle Kardinal Richelieu sorun çıkartmaktadır. Kardinal Hollanda’nın ve Protestanların en büyük destekleyicilerindendir ve Habsburgların gücünü Avrupa kıtasında azaltmak istemektedir. Kardinal, yeni imzalanan Praga Barışının Fransa’nın çıkarlarına uymadığını ilan edecek ve Kutsal Roma Cermen İmparatorluğuna ve İspanya’ya savaş açacaktır. Deneyimli İspanyol ordusu ilk başlarda başarı kazanacaktır, ordunun amacı kardinali yerinden etmektir. 1636 yılında İspanyol ordusu Paris yakınlarına kadar ilerlese de ekonominin zarar görmesinden çekinen komutanlar daha fazla ilerlemeyeceklerdir. Fırsat kaçıran İspanyollara karşı yeniden toparlanan Fransız Ordusu düşmanları sınıra püskürtecektir. Dover Deniz Savaşında ise İspanyol donanması Hollanda donanmasınca yenilecektir. Böylece İspanya’nın Hollanda’yı ortadan kaldırma amacının başarıya ulaşmayacağı belli olacaktır. 1643 yılında Fransız ordusuna karşı küçük çaplı bir muharebede yenilen İspanyol ordusunun aldığı yenilgi büyütülecek ve yeniden iki cephede savaş durumuyla karşı karşıya kalınacaktır. Savaşın askeri değeri olmasa da propaganda değeri olmuş, Kardinal Mazarin’in zafer kazanması efsaneleştirilmiştir. Sembolik olarak Rocroi Savaşı İspanya’nın kıta Avrupasındaki siyasi ve askeri etkisinin sonunu işaret eder, Otuz Yıl Savaşları ise Fransa’nın lehine sonuçlanacaktır.
Hakimiyetteki son yıllar
İç isyanlar, Otuz Yıl Savaşlarının kaybedilmesi ve Fransa ile uzun yıllar süren (1640-1665) savaş yüzünden imparatorluk sürekli kan kaybetmekte, kolonilerde toprak kayıpları ve isyanlar yaşanmaktadır. 1640'ta Portekiz’in ayrılık savaşı ve Katalonya isyanı, 1641 yılındaki Endülüs ayaklanması, Navarra, Napoli ve Sicilya’da huzursuzluklar ardı ardına gelişir. Portekiz ise Juan de Braganza önderliğindeki ayaklanmada kendi bağımsızlığını istemektedir. Birden çok cephede saldırıya uğrayan İspanya bu saldırılara cevap veremez. Portekiz ile barış imzalanır. IV. Juan olarak Portekiz tahtına geçen yeni kral öldüğünde İspanya tekrar Portekiz’e saldıracak ancak 1663 yılındaki Ameixial ve 1665 yılındaki Montes Claros Savaşlarında yenilince Portekiz’in bağımsızlığını 1668 yılında tanımak zorunda kalacaktır. 1648 yılında ise İspanya o tarihe kadar Birleşik Eyaletler olarak anılan Hollanda’nın bağımsızlığını Westfalya Barış Antlaşmasıyla tanıyacaktır. Bu geriye çekilişleri Karayiplerde kaybedilen topraklar izleyecek; Tobago, Çuraçao gibi adalar da elden çıkacaktır. Napoli’nin ayaklanması 1648, Katalonya’nın isyanı 1652 yılında bastırılacak, Fransa Ordusu ise 1656 yılında son İspanyol zaferinde Valenciennes’de mağlup olacaktır. Ancak kalıcı sonuç olan savaş 1658 yılında Dunkirk’de olacak ve İngiliz Ordusunun desteklemesi ile Fransızlar İspanyolları yeneceklerdir. İmzalanan Pireneler Antlaşmasına göre Fransa ve Hollanda’ya toprak verilmiştir. İspanya’nın içinde bulunduğu kriz, sosyal hayatı da olumsuz etkileyecektir. Denizaşırı topraklar sürekli İngiliz ve Fransız saldırıları altındaydı, ayrıca Portekiz’in ayrılması İspanya’yı zayıflatmış, komşusu Fransa ise büyük bir tehlike olarak beklemektedir.
Tahtta Habsburgların sonu (1665-1700)
IV. Felipe’nin ölümünden sonra oğlu II. Carlos sadece 2 yaşındadır, onun yerine annesi Avusturyalı Mariana hüküm sürecektir. Carlos’un saltanatı iki kısımda değerlendirilebilir. 1665-1679 arası ekonomik kriz ve sarayı yönetme kavgalarıyla geçer. İkinci kısım 1680 yılında başlar ve Medinacelli Dükünün iktidarıyla devam eder. Sevilla’da çıkan veba salgını 1647-1652 yılları arasında şehir nüfusunun %25’ini öldürecektir. Sevilla ve dahası Endülüs ekonomisi bu kadar büyük bir yıkımdan sonra tekrar ayağa kalkamayacaktır. Salgın hastalıkta 500 binden fazla insanını kaybeden İspanya o zamanki nüfusu olan 10 milyon vatandaşının %5’ini kaybetmiştir. 17. yüzyıl boyunca İspanya’da vebadan 1.25 milyon insanın öldüğü tahmin edilmektedir. Tahttaki genç kral II. Carlos, İspanyol Hollandasına saldıran Fransa XIV. Louis’yi durduracak durumda değildir. 1667-68 yıllarında İspanya hem prestij hem de Lille ve Charleroi kentlerini kaybedecektir. 1672-78 Fransa-Hollanda Savaşı sırasında ise İspanya eski düşmanı Hollandalıların tarafında savaşmanın bedeli olarak toprak kaybedecektir. 1688-1697 yılları arasındaki Dokuz Yıl Savaşında ise Louis yeniden Hollanda’yı işgal edecek, Lüksemburg Dükünün komutasındaki Fransız ordusu 1690’da Fleurus’da İspanyolları yenecektir. İspanyol saflarında savaşan III. William Orange da yenilecektir. Savaşın sonunda İspanya’nın Hollanda’daki toprakları Fransızlar tarafından işgal edilecektir, bu şehirler arasında Gent ve Lüksemburg da vardır. Savaş aslında İspanyol ordusunun ve yönetiminin ne kadar çağdışı ve zayıf olduğunu göstermiştir, buna rağmen tahttaki basiretsiz Habsburg hanedanı durumu düzeltmek için bir girişimde bulunmayacaktır. 17. yüzyılın sonları İspanya’nın tamamen çürümesine şahit olacaktır. Yeni ekonomi politikası paranın değerini düşürmüş ve ekonomiyi rayında tutmuştur. 1685 yılında iktidara gelen Oropesa Kontu ise saray harcamalarını denetlemiş ve yeni iflaslara önlem almıştır. Bu yıllar Fransa ile sürekli savaş içerisinde geçecek ve Avrupa’da baş döndürücü değişiklikler yaşanırlen İspanya duraklama dönemine girecektir. İngiltere’de 1688 Devrimi ve Fransa’da Güneş İmparatoru dönemi sırasında İspanya çökmeye devam eder. Monarşi ve etrafındaki bürokrasi gelişmeleri değerlendirmekten uzak içe kapanır. Başa geçen kralların başarısız ve yetersiz olması da durumu ağırlaştıracaktır.
18. yüzyıl zenginliği
Tüm olumsuzluklara rağmen Amerika ve Asya’daki muazzam kolonileri sayesinde İspanya dünya siyasetinde önemli bir güç olmaya devam ediyordu. Özellikle 18.yüzyıl bu anlamda imparatorluğun zenginleştiği bir dönem olur. Cartagena’daki işgalci İngiliz donanmasına karşı alınan zafer 19. yüzyıla kadar İspanya’nın Amerika’da varlığını sürdürmesini sağlayacaktır. Bu zafer 1741 yılında yaşanmış ve Burbonların gelişen denizciliğe verdiği önemin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır.Yedi Yıl Savaşıyla zayıflayan deniz ticareti tekrar canlanacak ve Amerika ile ticaretin tek elden yürütülmesi İspanyol üretim sanayisinin de kalkınmasını ve gelişmesini sağlayacaktır. En belirgin gelişen sanayi Barcelona’daki tekstil sanayisidir. Zamanının önde gelen merkezlerinden Lancashire, İngiltere ile karşılaştırılmaz seviyede de olsa İspanya için önemi tartışılmaz düzeydedir. Yerel bu gibi kıpırdanmalar haricinde esas gelişmeler Amerika kıtasındaki liman şehirlerinde ve özellikle şeker üretimi yapan Küba’da yaşanır. Ayrıca değerli madenlerin çıkartılması da yeniden hız kazanmıştır. Bütün bu gelişmelere rağmen İspanya kırsalında durum iç açıcı değildir. Halkın çoğunluğunu oluşturan köylüler oldukça geri ve ilkel koşullarda, eski geleneklerin baskısı altında yaşamaktadırlar. Toprağın verimini artırma çabaları ise topraksız ve sefil koşullarda çalışan köylülerce benimsenmemektedir. Bu açıdan bakıldığında ekonomik olarak İspanya hala geri bir ülke konumundadır. Merkantil ticaretin gerektirdiği ve Amerika kıtasındaki pazarların beklediği işlenmiş ürünlerin sağlanamasından dolayı kolonilerle hep bir çekişme hali bulunmakta, ticaret hep tek taraflı kalmaktadır. Askeri açıdan bakıldığında Napoli ve Sicilya’nın 1734 yılında geri alınması, 1742’de İngilizlerin yenilmesi önemli gelişmelerdir. Ayrıca Amerikan Bağımsızlık Savaşı (1775-83) sırasında İspanyollar İngilizlerin elindeki Bahama Adalarını ele geçirecektir. Özellikle Amazon vadisindeki durum ise karmaşıktır. Portekiz denetimindeki alan için Guarani Savaşı 1756 yılında çıkacaktır. İspanyol İmparatorluğu hala eski görkemli günlerinde olmasa da karanlık bir dönemden çıkmış, artık diğer Avrupa ülkelerinin merhametinde değildir. Ekonomisi de kontrol altındadır ancak zaman aleyhine akmaktadır. Malaspina’nın önerisi daha verimli bir yönetim şekli önermektedir: Önerilen yönetim imparatorluk yerine dağa dağınık bir yapıya sahip konfederasyondur. Bu şekilde hem yönetim daha kolay olacak hem de siyasi gerilimler törpülenecektir. Öneri kolonileri kaybetmekten korkan monarşi tarafından reddedilecektir. Ancak tüm İspanyol kolonileri yaklaşan Fransız Devrimi ve Napolyon Savaşlarıyla bir anda elden çıkacaktır.
Dünya imparatorluğunun batışı (1800-1899)
19. yüzılda İspanya’nın kaybedeceği ilk toprak uçsuz bucaksız Louisiana topraklarıydı. Bu topraklar Kanada’ya kadar uzanmaktaydı ve 1763 yılında Fransa’dan devralınmıştı. Fransızlar Napolyon Bonaparte liderliğinde bu toprakları 1800 yılındaki San Ildefonso Antlaşmasıyla geri alacak ve 1803 yılında Birleşik Devletlere satacaklardı. Trafalgar Deniz Savaşında ise Fransız donanmasının safında İngilizlere yenilecek olan İspanyol donanması artık denizaşırı kolonileri koruyamayacak düzeye düşecektir. Napolyon ordularının İspanya’yı 1808 yılında işgal etmesiyle çıkan savaş sırasında İspanya’nın kolonilerle bağı tamamen kesilecektir. Louisiana’nın el değiştirmesiyle beraber artık ABD ile İspanya sınır komşusu olacak ve sürekli sınır anlaşmazlıkları yaşanacaktır. Florida’da yaşanan ayaklanma sayesinde burası da ABD egemenliğine geçecektir. 1808 yılında Fransa tarafından işgale uğrayan İspanya, gerilla savaşı vererek uzun ve kanlı bir ayaklanmayla Fransızları ülkeden atacak, izleyen yıllarda yaşanan iktidar boşluğunda iç savaş yaşanacaktır. Cumhuriyet yanlıları monarşi yanlılarıyla savaşacaktır. Bu yıllarda İspanya tüm kolonilerini kaybedecek sadece Küba, Portoriko ve Asya’da izole olan Filipinler, Guam Adaları ile Afrika’da İspanyol Sahrası, İspanyol Ginesi ve Fas’ın bazı kısımları İspanyol denetiminde kalacaktır. Latin Amerika’daki bağımsızlık savaşları ise bölgenin İngilizler tarafından işgaline karşı yerel halkın verdiği kavganın bağımsızlık savaşına evrilmesiyle başlayacak ve başarıya ulaşacaktır. Amerikan Bağımsızlık Savaşından dersler çıkartan Latin Amerika halkları uzun savaşlardan sonra birer birer bağımsız olacaktır: Paraguay (1811), Uruguay (1815), Arjantin (1816), Şili (1818) ve Peru (1821) San Martin ve Bolivar gibi komutanlar sayesinde bağımsız olacaktır. Bu ülkeleri Venezuela, Kolombiya, Ekvador ve Bolivya izleyecektir. Meksika ise 1821 yılında bağımsızlığın ilan edecektir. Santo Domingo da bağımsızlığını ilan edecek ve Bolivar’ın Büyük Kolombiya Cumhuriyetine katılmak istese de kölelerin kurduğu cumhuriyet olan Haiti tarafından ele geçirilecektir. Amerika kıtasında İspanya’nın elinde sadece Küba ve Portoriko kalacaktır.İspanya’da ise Napolyon savaşlarından sonra ülke egemenliğin kimde olduğunun bilinmediği bir geçiş döneminden geçmektedir. 1870'lerdeki XII. Alfonso yönetimi sayesinde merkezi iktidarda bir toparlanma yaşansa da kralın erken ölümü durumu yine içinden çıkılmaz hale getirecektir. Kolonilerdeki milliyetçi ayaklanmalar 1898 yılındaki İspanya-ABD Savaşının çıkmasında etken olacak ve yayılmaya başlayan ABD egemenliğinin hedefi Küba olacaktır. Küba’nın ABD’ye bağımlı şekilde bağımsızlığını ilan etmesinden sonra İspanya 20 milyon dolar karşılığında Portoriko, Filipinler ve Guam’ı ABD’ye devredecektir. Filipinlerdeki askeri üs 1899 yılında boşaltıldığında bölgedeki 400 yıllık İspanyol egemenliği de sona erecektir. Pasifik Okyanusunda kalan son ufak adalarını da Almanya’ya satan İspanya’nın sadece Kuzey Afrika’da kolonileri kalacaktır.
Afrika’daki topraklar (1875-1975)
1481 yılında Papalığın dünyayı Portekiz ile İspanya arasında pay etmesiyle beraber Kanarya Adaları Portekiz egemenliğinde kalır. İspanyol hakimiyetinde ise Melilla, Villa Cisneros, Mazalqivir, Gomera, Oran, Cezayir, Bugia, Trablus, Tunus ve Ceuta şehirleri vardır. 1778 yılında Portekiz ile yapılan El Pardo antlaşmasına göre Nijer deltasını alan İspanya bunun karşılığında Latin Amerika’da bazı topraklarını Portekiz’e devreder. 19. yüzyılda ise Tetuan Savaşından sonra Fas, Sıdi İfni’yi İspanya’ya bırakacaktır. 1884 Berlin Konferansında da bu durum değişmez. Gine’nin durumu belirsizdir. 1911 yılında Fas Fransızlarla İspanyollar arasında pay edilir. Abdülkerim önderliğindeki Berberiler ayaklanacak ve İspanyolları 1921 yılındaki Annual Savaşında hezimete uğratacaklardır. İsyan sırasında ordunun yaşadığı dağınıklık ve hezimet ülkenin de içinde bulunduğu durumu resmetmiştir adeta. 1923 yılında Tanca, uluslararası açık şehir ilan edilecek ve Fransa, İspanya, İngiltere ve daha sonradan katılan İtalya tarafından denetlenecektir. Afrikadaki İspanyol ordu komutanlarından Francisco Franco’nun seçilmiş hükûmete karşı başlattığı ayaklanma İspanya İç Savaşına yola açacak, Franco önderliğindeki Falanjistler özellikle Hitler Almanyası ve Mussolini İtalyasının desteğiyle zafer kazanacak ancak 1936-39 yılları arasında ülke mahvolacaktır. 2.Dünya Savaşı sırasında Vichy Fransasına bağlı birlikler Tanca'da yenilgiye uğratılacaktır. İspanya, Afrika’daki sömürgelerinde ekonomik altyapı oluşturacak yatırımları bölgeye yapmayacak, ancak sınırlı şekilde bölgeyle ilgilenecektir. Bioko adasında Nijeryalı işçilerin çalıştığı kakao çiftlikleri kurulacaktır. 1956 yılında Fas bağımsızlığını ilan edince İspanya, Fas’daki topraklarından çekilecek ancak Sidi İfni’yi vermeyecektir. Fas sultanı V.Muhammed ise İspanyol Sahrasına saldıracak ve ele geçirecektir. Bugünkü Ekvator Ginesi olan ülke toprakları ise İspanyol Ginesi topraklarıdır. Buradaki bağımsızlık yanlılarının ve Birleşmiş milletlerin baskıları sonucu 1968 yılında ülkenin bağımsızlığını vermeye razı olacaktır. Yine aynı yıl İspanya Sidi İfni’yi Fas’a verecektir. İspanyol Sahrasının durumu ise hala belirsizdir. Kanarya Adalarındaki ve Kuzey Afrika’daki İspanyol şehirleri ise ülkenin ve Avrupa Birliğinin birer parçası sayılmakta ancak farklı vergi yapılarına sahip olarak yönetilmektedir. Fas hala Ceuta, Melilla üzerinde hak iddia etmektedir. Ayrıca Fas birliklerinin 11 Temmuz 2002 gecesi işgal ederek ilhak etmeye çalıştıkları Perejil Adası ise İspanyol donanması tarafından silah kullanılmadan geri alınmıştır.
İmparatorluğun mirası
İmparatorluğun varlığının kimi alanlarda etkisi kalıcı olmuştur. Amerika kıtasına İspanyolca dili ve Katoliklik yerleşmiştir. Amerika kıtasındaki insan topluluklarının birbirleriyle karışmasının da etkileri günümüze kadar gelmektedir. Latin Amerika halklarının kökleri hem yerel halklara, hem Avrupalılara hem de Afrikalılara dayanmakta, kültürel bir bileşim oluşturmaktadır. Bu duruma belki istisna olarak çok sayıda Avrupalı göçmenin bulunduğu Arjantin ve Uruguay dahil edilmeyebilir. İspanyol İmparatorluğu, Portekiz ile beraber dünyadaki ilk küresel ekonomik ticaretin önünü açmıştır. Okyanus ötesi deniz ticareti başlatılmış, İspanyol dükası dünyanın ilk küresel para birimi olmuştur. Küresel ticaretin ilk etkisi ise kıtalar arasındaki gıda alışverişinde olmuş, okyanusun her iki tarafındaki halklar yeni gıdalarla tanışmışlardır: Amerika için yeni olan ürünler; buğday, arpa, soğan, elma, karpuz, inek, koyun, domuz, at ve eşek olurken Avrupa ise; mısır, çikolata, patates, kırmızı biber, pul biber, domates, yerfıstığı, tütün ve hindiyle tanışmıştır. Ayrıca halklar arası bu kaynaşmanın etkileri müzikten sanata spordan hukuka kadar birçok alanda ve birçok ülkede görülebilir.
Avrupa kıtası
İspanya’nın Avrupa kıtasındaki İspanya harici topraklarının büyük kısmı 1710 yılındaki Utrecht Barışıyla elinden alınacaktır.
İspanyollar
Bu grup Avrupa’dan gelenleri kapsamaktaydı. Amerika’da doğanlar ve doğmayanlar ayrılmaktaydı.İspanyollar hiçbir kolonide çoğunluğu oluşturmamakta sadece yönetim merkezlerinde yoğunlaşmaktaydılar. Amerika’ya göçün artmasıyla buradaki yöneticilerin sıkıntıları da artmaya başladı.
Yerliler
İspanyol keşiflerinin demografik etkisi çarpıcıdır. 16. yüzyıl başlarında 80 milyon olan Amerika kıtasındaki yerli halklarının nüfusu sadece bir yıl içinde 12 milyona düşecektir. Bunun temel sebebi kaşiflerin kıtaya getirdiği hastalıklar, fetih savaşları, zorla göç ettirmeler ve zorunlu çalışma politikasıdır. Yerel halkların hakları konusu dönemin ünlü üniversitesi Slamanca’da tartışılacaktır. I. İsabel’in hükümranlığı döneminde tüm yerlilerin Kastilya hanedanına bağlı olduğunu ilan eden açıklaması onları kölelikten azad etmiş, köleler özellikle Afrikalılardan olacaktır. ancak bu ayrım sadece yasalarda ve kâğıt üzerindeydi, pratikte bir anlamı olmadı. Ayrıca conquistadorların bir açmazı da sürekli madenlerde çalıştırılacak işçiler bulmaya çalışırken yerlileri Hristiyanlaştırmaya çalışan rahiplerle yaşanıyordu. Hristiyanlığın yayılması, köle ve yerel işçilerin çalışmasını engelleyen bir şeydi. Bu durumu zorlaştıran bir etken de özellikle Katoliklik karşıtı cizvit papazlarının Portekiz idaresindeki bölgelerdeki yoğun faaliyetiydi. İspanyollar daha sonra kıtadan cizvitleri atıncaya kadar sorun olarak sürmüştür.
Melezler
Kıtanın keşfinden ve işgalinden sonra İspanyol kolonilerinde daha önce Fransız ve İngiliz kolonilerinde bulunmayan bir melez yönetici sınıf belirir. Melezler farklı ırkların birleşmesinden olabilmekteydi. İlk başlarda sayıları az olsa da sonradan her kolonide çoğunluğu ele geçireceklerdir.
NGC 1108
NGC 1108, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Tay takımyıldızı yönünde bulunur. E-S0 tipi bir merceksi, eliptik galaksidir. Amerikan astronom Lewis A. Swift tarafından 1886 yılında 40,64 cm (16 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Akut böbrek yetmezliği
Akut böbrek yetmezliği (ARF) böbreğin hasar göremesi sonucu meydana gelen böbrek fonsiyonlarının aniden kaybı olayıdır. Bu durumda normalde böbreklerin çıkardığı azotlu (üre ve kreatinin) ve azotsuz atıklar vücutta tutulur. İşlev bozukluğunun ağırlığı ve süresine bağlı olarak bu birikinti, metabolik asidoz (kanın asitleşmesi) ve hiperkalemi (potasyum seviyesinde yükselme)gibi metabolik bozulmalarla birlikte vücudun sıvı dengesini değiştirir ve diğer organ sistemlerini de etkiler.
Modern tıptaki gelişmelerden önce akut böbrek yetmezliği üremik zehirlenme olarak nitelendiriliyordu. Üremi kanın üre ile kirlenmesini ifade eder. 1847 yılından başlamak üzere bu terim idrar çıkışındaki azalma için kullanıldı. Bu durum şimdilerde olügri olarak bilinir.
Akut tübüler nekroz (ATN) sebebiyle meydana gelen akut böbrek yetmezliği 1940'larda Birleşik Krallıklar'da Britanya Savaşı esnasında çarpışma sonucu böbrek tubüllerinde nekroz gelişen kurbanlardan sonra tanımlandı. Kore ve Vietnam Savaşları esnasında daha iyi acil müdahaleler ve sıvıların intravenöz enfüzyonu sayesinde ARF vakalarının sayısında düşüş oldu.
Belirtiler
Bazen belirti veya semptomlara neden olmaz ve başka bir nedenle yapılan testler ile tespit edilir.
Kaynakça
NCHI.NLM.GOV
Yavuz Eraydın
Yavuz Eraydın (d. 12 Nisan 1976, Bursa, Türkiye) Türk eski futbolcudur.
Kulüp kariyeri
Yavuz Eraydın, profesyonel futbol hayatına 2005 yılında Sivasspor'da başladı. Burada Petkoviç'in yedeği olarak kalecilik yapan oyuncu 2006-2009 yılları arasında Bursaspor forması giymiş ve 2009-2010 yılının ara transfer döneminde Kayseri Erciyesspor'a transfer olmuştur. Kayseri Erciyesspor ile ilk resmi maçına 16 Ocak 2010 tarihinde Çanakkale Dardanelspor karşısında çıkmıştır.
2011-12 sezonunun başında Elazığspor'a transfer oldu. 2012-13 sezonunun başında TKİ Tavşanlı Linyitspor'a transfer oldu.
Alfa-laktalbumin
Alfa-laktalbumin yenidoğan bir bebeğin fizyolojik ve besinsel gereksinimlerine uygun dengeli amino asit dağılımı ile büyüyen bebekler için ideal, bir protein kaynağıdır. Alfa-laktalbumin'in bileşiminde yer alan triptofan, yenidoğanda beyin gelişimi gerekli seratonin ve melatoninin öncüsüdür.
İnköy, Gevaş
İnköy, Van ilinin Gevaş ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Mahallenin halk arasında hâlen kullanılan eski adı İnê'dir.
Coğrafya
Van il merkezine 88 km, Gevaş ilçesine 48 km uzaklıktadır.
Yeditepe (dergi)
Yeditepe Dergisi, 1950-1984 yılları arasında İstanbul'da yayınlanmış bir edebiyat dergisidir. Hüsamettin Bozok yönetiminde çıkarılan dergi genç sanatçılara destek olması, İkinci Yeni hareketine sayfalarını açması, Yeditepe Şiir Armağanı'nı dağıtması ile kültür hayatına katkıda bulunmuş bir yayın organıdır.
İlk sayısı 1 Nisan 1950'de yayımlandı. Dört sayfalık küçük bir sanat gazetesi olarak yayın hayatına başladı. 1951'den sonra 8 sayfalık, 1 Nisan 1959’dan itibaren dergi boyutunda 16 sayfa olarak yayımlandı. Dergi, başlangıçta on beş günlük, sonra aylık olarak yayımlandı. 1974'te yayımına ara verildi. Aralık 1979'da yeniden yayımlanmaya başladı ve Haziran 1984'e kadar yayım hayatı devam etti.
İçeriğinde son günlerin sanat olayları, yurtdışında Türkiye’yi temsil eden sanatçıların çalışmaları, tiyatro oyunu tanıtımları ve değerlendirmeleri, kitap inceleme ve eleştirileri ile hikâye ve şiirler yer alır. Modern Türk edebiyatının Fazıl Hüsnü Dağlarca, İlhan Berk, Bedri Rahmi, Sait Faik, Cemal Süreya, Attilâ İlhan, Edip Cansever, Oktay Akbal, Samim Kocagöz gibi yazarlarının eserleri yayımlanmıştır.
SummerSlam (2011)
SummerSlam (2011), WWE tarafından düzenlenen profesyonel güreş izle ve öde etkinliği. SummerSlam programının 24. etkinliği olmakla birlikte, 14 Ağustos 2011 tarihinde, Los Angeles, Kaliforniya'daki Staples Center'da yapıldı. Bu programın 296,000 kopyası satılırken, geçen yıldaki etkinliğin satılan kopyası ise 350,000 taneydi. Bu etkinliğin ana maçı; John Cena ile CM Punk arasında geçen WWE Championship kemeri maçıydı ve iki güreşçi de iki WWE kemerinin sahibiydi. Bu yüzden kazananın iki kemere de sahip olacağı ve kemerin "Undisputed" olarak birleştirileceği maçtı. Punk, Cena'ya Go To Sleep hareketini yapıp tuşa giderken Cena'nın ayağı iplerde idi ve özel hakem Triple H bunu görmeyerek tuşu verdi. Bunun sonucunda Punk, kemerin yeni sahibi oldu. Fakat; maçtan sonra, Kevin Nash'in saldırısına uğradı ve Money in the Bank çantasının sahibi Alberto Del Rio, sözleşme hakkını kullandı ve maçı kazanıp Punk'tan kemeri almayı başardı. Triple H ise, Punk'ın kemeri kaybetmesini engellemeyi başaramadı.
Symbian (anlam ayrımı)
Symbian, ortak bir işletim sistemi kurmak üzere yola çıkmış olan bir şirkettir.
Symbian şu anlamlara da gelebilir:
1951 yapımı Türk filmleri
1951 yılı içinde toplam 36 adet film çekimi yapılmıştır.
Ümit Çırak
Ümit Çırak (d. 1969, İzmir) Türk, tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu. Özelikle Süper Baba dizisinde oynadığı Nihat'ın çırağı rolüyle tanınır.
1987 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümüne girdi, 1991 yılında Müjdat Gezen Sanat Merkezi Tiyatro bölümüne girdi ve 1993 yılında Oğuz Aral'ın pandomim asistanlığına başlamıştır.
Aynı yıl MSM'de Savaş Dinçel'in yönettiği bir oyunla ilk profesyonel sahne deneyimini yaşayan Çırak, 1995 yılında mezun oldu. Daha sonra Hadi Çaman Yeditepe Oyuncuları, Nedim Saban'ın Tiyatrokare ve Ferdi Merter'in Çığır Sahne'sinde rol almış, ilk oyununun ardından Süper Baba dizisinde oynamış ve 18 Mayıs 2001 ile 24 Haziran 2002 tarihlerinde TRT 1'de yayınlanan Yeditepe İstanbul dizisinde de Tevfik rolünü üstlenmiş ve uzun süre tiyatro ile sinema ve televizyon dizilerini beraber yürütmüştür.
1997 yılından 2002 yılına kadar Müjdat Gezen Sanat Merkezi pandomim öğretmenliği de yapan sanatçı, 2005 yılında bir filmde yönetmenlik üstlenmiş, reklam filmlerinde de oynamış, 2006 yılında Ekol Drama Sanat Evi Kamera Önü Oyunculuğu Eğitmenliğine başlamıştır. 2007 yılında kurduğu Çağdaş Sinema Oyunculuk Atölyesi'nde Ali Düşenkalkar, Ahmet Cemal, Alin Taşçıyan ve Senem Oluz ile birlikte sinema oyunculuğu üzerine eğitim vermiştir. Müjdat Gezen Sanat Merkezinde tanıştığı Evrim Akın ile 6 ay süren kısa evlilik yapmıştır.
2009 Yılında yeni yapılanması ile (3 M.O. T.A )Ümit Çırak Modern Oyunculuk Teknikleri Atölyesi'ni kurmuştur. Halen sinema, tiyatro ve dizi oyunculuğuna devam etmektedir.
NGC 1109
NGC 1109, Yeni Genel Katalog'da yer alan yoğun (compact) bir galaksidir. Gökyüzünde Sunak takımyıldızı yönünde bulunur. Alman astronom Albert Marth tarafından 1863 yılında 121,92 cm (48 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Alp kelebeği
İpin ortasında sabit ve güvenilir bir halka oluşturan bir düğüm çeşididir.
Bağlanışı
Birçok pratik bağlama yöntemi vardır.
Görünce en kolay hatırlanan (yandaki şekle bakınız):
Elde en kolay bağlanan:
Yedi değişik bağlama yöntemi videosu
Gelmeyen Bahar
Gelmeyen Bahar, 2013 yapımı Türk filmi. Gelmeyen Bahar filmi Emrah Erdoğan'ının ilk yönetmenlik deneyimidir. Film, 8 Mart 2013 tarihinde vizyona girdi.
Konusu
Kendi küçük dünyalarına sıkışan insanların, her gün gazete haberlerinde rastladığımız öyküsüdür Gelmeyen Bahar. Bir fabrikada işçi olarak çalışan, 18 yaşına daha yeni girmiş Bahar’ın geleceğiyle ilgili bambaşka hayalleri varken, ailesi onun kaderini çoktan belirlemiştir. Suskun bir anne, evinde bulamadığı mutluluğu başka yerlerde arayan emekli bir baba ve işsiz bir ağabeyin arasında sıkışıp kalan Bahar, kurtuluşu çok iyi bilmediği bir dünyada aramaktadır. Amcası ise, kendi oğluna eş yapmak için, Bahar’ın kanunen reşit olmasını beklemektedir. Başına gelen üzücü bir olay sonrasında evden kaçmak zorunda kalan Bahar için hüküm çoktan verilmiştir bile.
Ailenin namusunu temizlemek ise, evin oğlu Mirza’ya düşmüştür. Mirza ise işsizlik ile mutsuz giden evliliğinin kıskacında her geçen gün biraz daha sıkışırken, eşi Songül’ün kendisinden habersiz bir şeyler çevirdiğini hisseder. Ancak bu küçük, sıkıntılı dünyada hiçbir şey göründüğü gibi değildir...
Michael Halliday
Michael Alexander Kirkwood Halliday (sıklıkla M.A.K. Halliday) (13 Nisan 1925 - 15 Nisan 2018), İngiliz dilbilimci. Systemic functional grammar (sistemik işlevsel dil bilgisi) yaklaşımıyla uluslararası etkide bir dil bilgisi modeli ortaya koymuştur.
Bold Pilot
Bold Pilot (d. 21 Nisan 1993 - ö. 30 Nisan 2015), Özdemir Atman'ın yetiştiricisi olduğu Atman Ekürisi'ne ait İngiliz orijinli, Türk yarış atıdır. İlk yarışına Veliefendi'de, 28 Mayıs 1995 tarihinde 900 m çim pistte çıkan Bold Pilot Şartlı-1 olarak Asuvan koşusu olarak düzenlenen bu yarışı Halis Karataş idaresinde birinci olarak tamamladı. Daha sonraki yarış kariyerinde iki yaşlılık döneminde 1200 çim pistte 1995 yılı Kısa Vade - 8 Burhan Karamehmet Koşusu, 1400 çim pistte Uluslararası Kraliçe II. Elizabeth Koşusu, Türk yarış camiası tarafından iki yaşlı İngiliz taylarının en önemli yarışı olarak kabul edilen 1600 çim pistte Grup - 1 Çaldıran Koşusu'nu kazandı. Üç Yaşlılık Döneminde Türkiye yarışçılık camiasının en önemli yarışı olarak kabul edilen 3 yaşlı İngiliz atlarının katıldığı GR - 1 Gazi Koşusu Şampiyonu oldu. Yarış kariyerinde 2 adet Başbakanlık Koşusu şampiyonluğu bulunmaktadır. Yarış kariyeri boyunca katıldığı toplam 30 yarışın sadece 1 tanesinde ilk dört atın dışında kalmıştır. Bold Pilot 30 Nisan 2015 tarihinde yaşlılıktan kaynaklı olarak hayata veda etmiştir. Bold Pilot yarıştığı dönemde insanlara  umudun her zaman var olduğunu  göstermiş, gerilerden gelerek kazandığı yarışlar ile bu sözün sembolü olmuştur. Kazandığı bir yarış sonrasında yetiştiricisi Özdemir Atman'a '' Bold Pilot’ı satar mısınız? sorusu sorulmuş olup; Özdemir Atman'ın  Merkez Bankası'nı verseniz vermem '' demesi, birçok insana önemli bir mesaj olarak tarihte yerini almıştır. Bold Pilot ölmeden önce veda ettiği yarış pistlerine gösteri amaçlı döndüğünde seyircilerin gösterdiği sevgi gösterisi izleyenlere duygulu anlar yaşatmıştır.
Michael Halliday
Halliday (1975) erken çocukluk dönemiyle ilgili yedi dil işlevi tanımlar. Bu dil işlevlerinin dördü, çocukların fiziksel, duygusal ve sosyal ihtiyaçlarına yardımcı olur. Bu işlevler, araçsal (instrumental), düzenleyici (regulatory), etkileşimsel (interactional) ve kişisel (personal) işlevlerdir. Diğer üçü ise, deneyimsel (heuristic), imgesel (imaginative) ve anlatımsal işlevlerdir.
Kayalar, Gevaş
Kayalar, Van ilinin Gevaş ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Van il merkezine 61 km, Gevaş ilçesine 21 km uzaklıktadır.
Tarhankozlusu, Çorum
Tarhankozlusu, Çorum ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1925 yılı kayıtlarında Kozlu olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Çorum il merkezine 29 km uzaklıktadır.
Kadın trajedisi
Kadın trajedisi terimi 17'nci yüzyılın sonlarında ve 18'nci yüzyılın başlarında masum ve erdemli kadının acılarına odaklanan trajik oyunlar modasını temsil eder. Akılda kalıcı kadın trajedileri arasında Thomas Otway'in Tho Orphan (1680), John Banks'in Virtue Betrayed, or, Anna Bullen (1682), Thomas Southerne'in The Fatal Marriage (1694), Nicholas Rowe'un The Fair Penitent (1703) ve Lady Jane Grey (1715) oyunları gösterilebilir. Bu yazarlar arasında Rowe "kadın trajedisi" terimini 1714 yılında ilk kullanan yazardır.
1660 yılında İngiliz dramasının, tiyatroların tekrar açılmasıyla, yeniden doğduğu zamanda, baskın olan trajedi tarzı erkek egemenliğindeki güçlü, iktidar sahibi, fatih, saldırgan kahramanları ve onların zafer peşinde koşuşturmalarını konu alan heroik dramaydı. 1670'lerde ve 1680'lerde heroik tarzdan konunun aşk ve evcil mesleler olduğu duygusal tarza kademeli bir geçiş başladı. Elizabeth Barry'nin, Otway'in The Orphan oyunundaki Monimia rolüyle izleyici ağlattığı olağandışı başarısından sonra kadın tajedisi duygusal trajedinin baskın bir formu haline geldi ve neredeyse yarım yüzyıl boyunca popüler kaldı.
Trajedide kadınlara olan bu yeni odaklanma, yaşlı aristokratik ideoloji ve onun geleneksel erkeksi ideallerine karşı doğan politik bir uyanışa bağlanabilir.
Emmanuel Mudiay
Emmanuel Mudiay (d. 5 Mart 1996), NBA ekiplerinden Utah Jazz forması giyen Kongolu profesyonel basketbolcudur. 1.96 metre boyunda, 91 kilogram ağırlığındadır. Oyun kurucu pozisyonunda görev yapmaktadır. Lise basketbolunu Grace Preparatory Academy ve Prime Prep Academy okullarında oynamıştır. Lise yıllarında medyanın ilgisini oldukça çekmiştir. 24 Ağustos 2013'te üniversite basketbolu için SMU Mustangs ile anlaşmış fakat daha sonra kararından vazgeçerek Çin'in Guangdong Southern Tigers takımına katılmıştır. Burada geçirdiği bir sezonun ardından 2015 NBA Seçmeleri'nde Denver Nuggets tarafından 7. sırada seçilmiştir.
Çocukluğu ve gençliği
Mudiay, 5 Mart 1996'da Jean-Paul Mudiay ve Therese Kabeya çiftinin çocukları olarak Kinşasa, Zaire'de doğmuştur. Daha yürümeye yeni başlamışken babasını kaybetmiş ve ailesi İkinci Kongo Savaşı sırasında oldukça sıkıntılı günler geçirmiştir. Annesi, ailesinin ihtiyaçlarını karşılamak için kahve ve sebze yetiştirmeye çalışırken bölgedeki istikrarsızlık yüzünden yeterli verime ulaşamamıştır. 2001'de Kabeya ve oğulları, sığınma talebiyle ABD'ye kaçmışlardır.
Mudiay, ABD'ye geldikten sonra öncelikle Fransızca konuşmasına rağmen kardeşi "Amerikalılar gibi yaşıyoruz" demiştir. Ortaokulda basketbola başlayan Mudiay, yetenekli bir oyun kurucuya dönüşmüştür.
Lise kariyeri
Lisedeki ilk yılında Arlington, Teksas'taki Grace Preparatory Academy takımında kendisine Marfan sendromu teşhisi konulan pivot Isaiah Austin ile birlikte oynamıştır. TAPPS Class 4A Final maçında 16 sayı atmış ve takımının iki kez şampiyon olan Westburn Christian School takımını 42-37'lik skorla mağlup etmesine yardımcı olmuştur.
Tuva Cumhuriyeti
Tuva Cumhuriyeti veya Tıva Cumhuriyeti (, Tıva Respublika;, Respublika Tıva); Rusya Federasyonu’nda Güney Sibirya'da özerk bir Türk cumhuriyetidir. Tuva cumhuriyeti, adını, Türk halklarından biri olan Tuvalardan alır. Tıva Cumhuriyeti olarak da Türkiye Türkçesinde kullanımı vardır. Yüzölçümü 170.500 km²'dir. Nüfusu 313.612 kişidir. Konumu ise kuzeyinde Rusya Federasyonuna bağlı Krasnoyarsk Kray'ı, kuzeybatısında Hakas Özerk Cumhuriyeti, batısında Altay Özerk Cumhuriyeti, güneyinde Moğolistan, doğusunda Buryatya çevrelemiştir. Çevresindeki ülkelere göre Türk nüfusunun en yoğun olduğu Güney Sibirya ülkesidir.
Emmanuel Mudiay
Lise kariyeri
Mudiay, daha sonra lisedeki son senelerinde koçluğunu yapan Ray Forsett ile birlikte Dallas, Teksas'taki Prime Prep Academy takımına transfer olmuştur. 2015 NBA Seçmeleri'nin ilk sırasında seçileceği lanse edilmeye başlanmıştır.
24 Ağustos 2013'te üniversite basketbolu için SMU Mustangs ile anlaşmıştır.
Tuva Cumhuriyeti
Genel bilgiler
Başkent Kızıl ve Moskova arası 4668 km'dir. Büyük şehirleri ve sanayi merkezleri: Kızıl, Ak-Dovurak (Ak-toprak), Şagonar, Çeder'dir. Yer altı kaynakları, altın, demir, asbest, kömür ve başka hammaddeler. Büyük kaplıcaları ve çamur kaplıcaları mevcuttur. Tahıl bitkileri ve yem bitkileri vardır. İnek, merinos koyun ve keçi ile birlikte gücünden faydalanmak için at yetiştirilir. Ülke coğrafyasının çoğunluğu ormanlar, dağlar ve bozkırlardan meydana gelir. Ülkenin esas halkı olan Tuva Türkleri, Geniş Türk Dili'nin bir dalı olan Tuva Türkçesi ile söyleşirler.
Emmanuel Mudiay
Çin (2014-2015)
22 Temmuz 2014'te Mudiay, $1.2 milyon karşılığında Chinese Basketball Association ekiplerinden Guangdong Southern Tigers ile bir yıllık sözleşme imzalamıştır. 5 Aralık 2014'te Mudiay'in sakatlığı sonucu Guangdong, Will Bynum'a imza attırmıştır. 10 normal sezon maçı ve iki playoff maçında 18 sayı, 6.3 ribaund, 5.9 asist ve 1.6 top çalma ortalamaları tutturmuştur.
Tuva Cumhuriyeti
Tuva adı
Tuva kelimesi günümüzde Tuva'da Tıva şeklinde yazılmakta ve söylenmektedir. Eski devirlerde de Tuva, Toba, Tuba gibi adların Türk dilinin Küçük ünlü uyumundan dolayı halk ağzında Tıva olması gerekmektedir. Zaten günümüz Tuva Türkleri kendilerine bu ses uyumundan dolayı Tıva derler. Orijinal şeklinin Toba olduğu düşünülmektedir. Toba, toplum anlamına geldiği sanılır. Yenisey akarsuyunun eski adının Toba olduğu ve Toba akarsuyu çevresindeki Türk yerleşimcilere Toba dendiği söylentisi bulunmaktadır.
Emmanuel Mudiay
Denver Nuggets (2015-günümüz)
25 Haziran 2015'teki NBA Seçmeleri'nde Denver Nuggets tarafından 7. sırada seçilmiştir. Las Vegas'taki 2015 NBA Yaz Ligi'nde oynamak üzerine Nuggets kadrosuna katılmış ve gösterdiği performansla NBA Yaz Ligi İkinci Takımına seçilmiştir. 31 Temmuz'da Nuggets ile çaylak sözleşmesi imzalamıştır.
NBA'deki ilk maçına 28 Ekim'de Houston Rockets karşısında çıkmış; 17 sayı ve 9 asist ile mücadele etmiştir. Nuggets, karşılaşmayı 105-85 kazanmıştır.