cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çıtak
Anadolu'da
Bir başka rivayette kadınlarının beyaz baş örtüsü giymesi sebebi ile "çiti ak" dendiği, bunun zamanla "çıtak" kelimesine dönüştüğü de söylenmektedir. Kızılcahamam'ın Çıtak adında bir köyü vardır. Berçin Çatak köyünün ve Çatak Dağı'nın adlarındaki "Çatak" da zamanla değişime uğrayan Çıtak isminden gelmektedir. Çıtaklar'ın bir Balkan halkı olan Çitaklar ile hiçbir alakaları yoktur.
Zlatko Juričević
Zlatko Juričević (28 Temmuz 1958 - 24 Kasım 2018), eski Yugoslav kaleci. Yugoslavya ve Türkiye'de forma giymiştir.
7 (anlam ayrımı)
7 (yedi), aşağıdaki anlamlara gelebilir.
Zlatko Juričević
Kariyeri
Juričević, 2. Lig takımı olan FK Rudar Prijedor kulübünde futbol kariyerine başladı. Sonrasında gösterdiği performansla Čelik Zenica'ya transfer oldu. 1980'lerin ikinci yarısından sonra Türkiye'ye gelip Karşıyaka ile sözleşme imzalayan Juričević, burada geçirdiği 5 sezonun ardından futbol kariyerine nokta koydu. Bugünlerde Hırvatistan'ın Brač adlı adasında yaşamını sürdürmektedir.
Güvenköy, İkizdere
Güvenköy, Rize ilinin İkizdere ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
1876 yılı kayıtlarında köyün adı Cimil Zir olup 1913 yılında Yetimhoca olarak geçmektedir. Köy, daha sonra "Güvenköy" adını almıştır.
Coğrafya
Rize iline 75 km, İkizdere ilçesine 28 km uzaklıktadır.
Apistogramma geisleri
Apistogramma geisleri, Apistogramma cinsine bağlı bir balık türüdür.
Santa Maria dos Olivais
Santa Maria dos Olivais adını taşıyan Portekiz'de yerleşim birimleri:
Ayrıca bakınız: Santa Maria
Apistogramma flabellicauda
Apistogramma flabellicauda Çiklitgiller (Cichlidae) familyasından olup Güney Amerika'da yaşayan bir balık türüdür. Tehdit altında bulunmayan tür, nadiren akvaryumlarda yetiştirilir.
Yaşam alanı
Orinoco nehri havzasında yaşar.
Yonçe Hristovski
Jonče Hristovski, (d. 1931, Manastır ö. 15 Nisan 2000, Üsküp) Makedon şarkıcı, söz yazarı ve besteci. Yaşam ve aşk temalı şarkılarını otantik Makedon halk ses ve ritmine göre söylerdi. Makedonculuk ruhu ile özdeşleştirilmiştir.
Tanec isimli grupta da koreograf olarak Kalajđisko Oro isimli horanın da dahil olduğu çeşitli horaların gösterimine vesile oldu; 1974'te TV Skopje'de Raspeani Gradovi isimli programın yapımcılığını üstlendi.
Kişisel hayatı
Evlendi ve iki kız çocuğu oldu. Karısını 1963 Üsküp depreminde kaybetti, bu hazin olayın ardından merhum karısına "Živote moj" şarkısını besteledi ve ona adadı.
Ölümünün ardından, gerek memleketi Üsküp gerekse Almanya'da onun adına açılmış sanat atölyeleri kuruldu.
Apistogramma gephyra
Apistogramma gephyra, Apistogramma cinsine bağlı bir balık türüdür.
Jay Rock
Johnny Reed McKinzie, Jr. (d. 31 Mart 1986), Amerikalı hip hop sanatçısı. Los Angeles, Kaliforniya kökenli olan Jay Rock Top Dawg ve Interscope şirketleriyle sözleşmelidir. Batı Yakası rapçileri Kendrick Lamar, Schoolboy Q ve Ab-Soul ile birlikte Black Hippy grubunun bir üyesidir. Follow Me Home adını taşıyan ilk stüdyo albümünü Temmuz 2011'de Strange Music etiketiyle yayınladı.
2008–2011: Strange Music'e geçiş ve Follow Me Home
İlk single'ı "All My Life"ı 2008 yılı sonunda yayınladı. Şarkıya Lil Wayne ve will.i.am eşlik ediyordu. 2010'da XXL dergisinin kapağına çıktı ve MTV'nin "atılım yapan MC'ler" listesinde yer aldı. O yıl Temmuz'da From the Hood to the Cover of XXL adlı mixtape'i yayınladı. Yine o yıl 50 Cent ile birlikte The Invitation turnesine çıktı. Omarion'un single'ı "Hoodie"ye eşlik etti. Flo Rida'nın Only One Flo (Part 1) albümünde yer alacaktı, ancak eşlik ettiği şarkı albüme konulmadı.
Jay Rock, Warner Bros.'dan ayrılması sonrasında 2010 sonbaharında Strange Music şirketiyle çok-albümlük bir sözleşme yaptı. Daha sonra Tech N9ne, E-40, Glasses Malone, Kutt Calhoun ve Kendrick Lamar ile birlikte The Independent Grind turnesine çıktı. Aralık 2010'da Black Friday adlı bir mixtape çıkardı. İlk stüdyo albümü Follow Me Home, 2011 yazında Strange Music etiketiyle piyasaya çıktı.
2012-günümüz: Büyük şirket ile anlaşma
MTV'nin haberine göre Mart 2012'de, Jay Rock'ın da bağlı bulunduğu Top Dawg Entertainment şirketi Interscope Records ve Aftermath Entertainment ile ortaklık anlaşması imzaladı. Yeni anlaşmaya göre, Kendrick Lamar'ın projeleri Top Dawg, Aftermath ve Interscope etiketiyle, diğer Black Hippy üyelerinin projeleri ise Top Dawg ve Interscope etiketiyle yayınlanacak.
Anderson
Anderson, aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Yerleşim yerleri
<!--
Multiple places
-->
São João Baptista (Tomar)
São João Baptista Portekiz'de Tomar belediyesine bağlı olan, 13,05 km2 yüzölçümüne sahip, 6.103 nüfuslu (2001) bir bucaktır (Portekizce: freguesia).
Zirvede Ölüm
Zirvede Ölüm (Özgün adıyla The Eiger Sanction), Clint Eastwood'un yönetmenliği ve başrolü üstlendiği 1975 yapımı ABD aksiyon ve gerilim filmi. Trevanian'ın aynı ada sahip romanından uyarlanılmıştır. Film bir klasik sanat profesörü ve dağcının eski bir arkadaşının intikamını almak için emekli olmak ve profesyonel bir suikastçı olmak zorunda kaldığını anlatmaktadır.
São João Baptista
São João Baptista adını taşıyan Portekiz'de yerleşim birimleri:
Tzikanistirion
Tzykanisterion Sasani İmparatorluğu'ndan Bizans İmparatorluğu'na uyarlanmış bir çeşit polo oyunu olan tzykanion (τζυκάνιον, Farsça tshu-qan) isimli oyunun oynandığı stadyumu verilen addır.
İoannis Kinnamos'a göre, tzykanion, uçlarına file takılmış uzun çubuklar kullanan atlı iki takımın elma büyüklüğünde deri bir topu karşı takımın kalesine atmaya çalışması üzerine kurulu bir oyundur. (Kinnamos, 263.17–264.11).
Oyun, Bizans soyluları arasında çok popülerdi. İmparator I. Basileios bu oyunda öne çıkmıştır, I. İoannis  oyunda aldığı öldürücü bir yara sonucu ölmüştür. Büyük Saray tzykanisterion tesisene sahipti, ilk olarak İmparator II. Theodosius tarafından sarayın güneydoğu bölgesine yaptırılmıştır. Burası I. Basileios tarafından yıkılmış ve buraya Nea Ekklisia kilisesi yaptırılmış, yenisi daha büyük olarak ve kiliseye iki galeriyle bağlanacak şekilde daha doğuya inşa ettirilmiştir. Konstantinopolis, Trabzon dışında Sparta, Efes ve Atina gibi şehirlerde de kuvvetli şehir soyluluğunun göstergesi tzykanisterion tesisleri mevcuttu.
Terkîb-i bend
Terkîb-i Bend aşağıdaki anlamlara gelebilir:
7 (sayı)
7, 6 ile 8 arasındaki tam ve asal sayıdır.
Bilimde 7
7, azotun element numarasıdır.
Nichole Sakura
Nichole Sakura (d. Nichole O'Connor; 15 Aralık 1989, Santa Clara County, Kaliforniya), Amerikalı oyuncu ve modeldir.
Apistogramma gibbiceps
Apistogramma gibbiceps, Apistogramma cinsine bağlı bir balık türüdür.
8 (sayı)
8, 7'den sonraki ve 9'dan önceki çift tam sayıdır.
RS-449
RS-449 (EIA-449 veya TIA-449 olarak da bilinen), uç veri cihazları ve veri haberleşme cihazları arasındaki işlevselliğin ve mekanik karakteristiğin arayüzünü tanımlar.
Genel bakış
RS-449 ile kullanılmak için tasarlanan elektriksel sinyalleme standartları 2 MBit/s veri iletim hızlarına sahip en:RS-422 ve en:RS-423. RS-422 dengeli sinyaller için tasarlanmışken RS-423 dengesiz sinyaller için tasarlanmıştır. Standart olarak birincil ve ikincil veri devreleri için DC-37 ve DE-9 belirlemiştir.
EIA-449-1 Ocak 1986 da yürürlükten kaldırıldı.
İoannis Kinnamos
Joannes Kinnamos ya da John Cinnamus ( ya da Κίναμος ya da Σίνναμος; fl. 12.yüzyıl), Bizanslı tarihçi.
I. Manuil'in İmparatorluk sekreteriydi (Yunanca "grammatikos," Çoğunlukla ordu yönetimi ile bağlantılı bir pozisyondur). Onun Avrupa ve Küçük Asya seferlerine eşlik etmiştir. Kinnamos, I. Andronikos'tan uzun yaşamış ve 1185 yılında ölmüştür.
Kinnamos, tarih kitabı yazmıştır. Bu kitap 1118-1176 yılları arasını kapsar. Böylece Anna Komnini'nin Aleksiad adlı eserinin kaldığı yerden devam eder ve II. İoannis dönemi ile I. Manuel'in Türkiye Selçukluları'na karşı düzenlediği ve Miryokefalon Muharebesi ile sonuçlanan başarısız sefere kadar olan dönemini kapsar. Anlattığı son on yılı muhtemelen kendisi tanıklık etmiştir.
Burhaniye, Zara
Tarihçe
Köyün eski adı Yahūdā'dır. Yahūdā ismi, Karacaoğlan'ın şiirlerinde de bahsi geçen ve köyde gömülü olan Ya Hu Dede/Yahü Dede'den gelmektedir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde, Yahūdā adıyla o dönemki Sivas kazasına bağlı bir mezra olarak görülmektedir. 1878 yılında köy olmuştur.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan sonra Zara kazasının Şerefiye bucağına bağlı görülen yerleşim; 1935 ve 1940 yılı nüfus sayımlarında günümüzdeki Burhaniye adıyla, 1945 ve 1950 yılı nüfus sayımlarında "Burhaniye (Yahuda)" adıyla kaydedilmiştir. İlerleyen yıllardaki nüfus sayımlarından itibaren de sadece Burhaniye olarak adlandırılmıştır. Yerleşim 1950 yılından sonra bağlı olduğu Şerefiye bucağından ayrılarak 1955 yılı nüfus sayımından itibaren Zara'nın merkez bucağına bağlı bir köy olmuştur.
Coğrafya
Köy, Sivas il merkezine 89 km, Zara ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır.
1932 Yaz Olimpiyatları'nda halter - Erkekler 67,5 kg
Erkekler Hafif siklet oyunu, 1932 Yaz Olimpiyatları'nda halter programının bir parçasıydı. Bu klas en hafif ikinci yarışmaydı ve haltercilerin en fazla 67,5 kilogram olmalarına izin verildi. Yarışma 1932 yılı 30 Temmuz Cumartesi günü yapıldı.
Dört ulustan altı halterci yarıştı.
Rekorlars
Bu Dünya ve Olimpiyat rekorları (kilogram) 1932 Yaz Olimpiytlarından öncesine aittir.
René Duverger pres'de 97,5 kg ile ve toplamda 325 kg ile yeni Olimpiyat rekoru kırdı.
Sonuçlar
Bütün rakamlar kilogramdır.
İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi
Kuruluşu
İslam İşbirliği Örgütü'nün 1976'daki yedinci Dışişleri Bakanları Konferansı'nda Türkiye tarafından böyle bir merkezin kurulması teklif edilmiş, 1978'de dokuzuncu Dışişleri Bakanları Konferansı'nda alınan kararla kurulması kararlaştırılmıştır. Faaliyetlerine 1980'de başlamıştır.
Hedefleri
IRCICA, görevini İslâm kültür ve medeniyetiyle ilgili konularda şu şekilde özetler :
Direktörleri
Bugüne kadar dört direktörü olmuştur
Samson Mbingui
Samson Mbingui (d. 9 şubat 1992), Raja takımında orta saha pozisyonunda görev yapan Gabonlu millî futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 2011 yılında Mangasport kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla MC Alger, MC El Eulma, NA Hussein Dey ve Raja kulüplerinde oynadı.
Michel Rolle
Yaşamı
Rolle Ambert, Basse-Auvergne'de doğdu. Bir esnafın oğlu olan Rolle, yalnızca ilköğretim eğitimi aldı. Erken evlendi ve genç bir adam olarak, noterler ve avukatlar için çalışan bir katibin aldığı yetersiz maaşla ailesini geçindirmek için mücadele etti. Mali sorunlarına ve asgari eğitimine rağmen Rolle, cebir ve Diophantine analizi (sayı teorisinin bir dalı) üzerine kendi başına çalıştı. 1675'te Ambert'ten Paris'e taşındı.
Rolle'nin talihi, 1682'de Diophantine analizinde zor, çözülmemiş bir problemin zarif bir çözümünü yayınladığında çarpıcı bir şekilde değişti. Başarısının halk tarafından tanınması, Bakan Louvois'in himayesinde ilköğretim matematik öğretmeni olarak bir işe ve sonunda Savaş Bakanlığı'nda kısa süreli bir idari göreve doğru yolunu açtı. 1685'te Académie des Sciences'a çok düşük bir pozisyonda katıldı ve 1699'a kadar düzenli maaş almadı. Rolle, Akademi'de maaşlı bir pozisyon olan pensionnaire géometreye terfi etti. Bu, seçkin bir görevdi çünkü Akademi'nin 70 üyesinden sadece 20'sine ödeme yapılıyordu. Jacques Ozanam'ın problemlerinden birini çözdükten sonra Jean-Baptiste Colbert tarafından zaten emekli maaşı verilmişti. 1719'da apopleksiden ölene kadar orada kaldı.
Rolle'nin uzmanlığı her zaman Diophantine analizi iken, en önemli eseri, 1690'da yayınlanan Traité d'algèbre adlı denklem cebiri üzerine bir kitaptı. Bu kitapta Rolle, gerçek bir sayının "n. kökü"nün gösterimini (\sqrt[n]{x}) başarılı bir şekilde inşa etti ve bugün kendi adını taşıyan teoremin polinom versiyonunu kanıtladı. (Teorem, 1846'da Giusto Bellavitis tarafından Rolle teoremi olarak adlandırılmıştır.)
Rolle, ironik bir şekilde kalkülüsün en vokal erken karşıtlarından biriydi, çünkü Rolle teoremi kalkülüsteki temel kanıtlar için gereklidir. Hatalı sonuçlar verdiğini ve sağlam olmayan bir akıl yürütmeye dayandığını göstermeye çalıştı. Bu konuda o kadar hararetli bir şekilde tartıştı ki, Académie des Sciences birkaç kez müdahale etmek zorunda kaldı.
Ukrayna millî futsal takımı
Ukrayna millî futsal takımı Ukrayna'yı uluslararası turnuvalarda temsil eden futsal millî takımıdır.
Michel Rolle
Yaşamı
Rolle, birkaç başarısı arasında, negatif sayılar için şu anda kabul edilen boyut sırasını ilerletmeye yardımcı oldu. Örneğin Descartes, -2'yi -5'ten küçük olarak gördü. Rolle, 1691'de günümüzde kullanılan mevcut düzeni kabul ederek çağdaşlarının çoğundan önde geldi.
Ukrayna millî futsal takımı
2008 yılı
2008 FIFA Futsal Dünya Kupası Elemeleri'nde Ukrayna, 10. grupta İsrail, Moldova, Bulgaristan takımlarının üzerinde yer alarak Futsal Dünya Kupası'na katılmaya hak kazanmıştı. Ancak 2008 FIFA Futsal Dünya Kupası finallerinde birinci turda C Grubu'nu lider tamamlamış ve Brezilya, İtalya, İran millî takımlarının bulunduğu ikinci tur grubu olan E Grubu'nu 4. sırada tamamlayabilmiş dolayısı ile 2. turda turnuvaya veda etmişti.
Michel Rolle
Çalışmaları
Rolle, sonsuz küçük hesab'ın ilk eleştirmenlerinden biriydi, yanlış olduğunu, sağlam olmayan akıl yürütmeye dayandığını ve ustaca safsataların bir koleksiyonu olduğunu savundu, ancak daha sonra fikrini değiştirdi.
Ukrayna millî futsal takımı
2008 yılı
Bugüne dek 4 Dünya Kupasına katılan takım en önemli başarısını 1996 Futsal Dünya Şampiyonası'nda almış ve turnuvayı 4. tamamlamıştı.
Michel Rolle
Çalışmaları
Rolle en çok diferansiyel hesaptaki Rolle teoremi ile tanınır. Rolle, sonucu 1690'da kullanmıştı ve bunu (zamanın standartlarına göre) 1691'de kanıtladı. Sonsuz küçüklere olan düşmanlığı göz önüne alındığında, sonucun analiz yerine cebir açısından ifade edilmesi uygundur. Teorem ancak 18. yüzyılda diferansiyel hesabın temel bir sonucu olarak yorumlandı. Gerçekten de, hem ortalama değer teoremi'ni hem de Taylor serisi'nin varlığını kanıtlamak gerekir. Teoremin önemi arttıkça, kökeni belirlemeye olan ilgi de arttı ve nihayet 19. yüzyılda "Rolle teoremi" olarak adlandırıldı. Barrow-Green, Rolle'nin 1691 tarihli yayınının birkaç kopyası günümüze ulaşmamış olsaydı, teoremin başka biri için adlandırılmış olabileceğini belirtir.
Ukrayna millî futsal takımı
Baş antrenör
Hennady Lysenchuk - 1994 yılından bugüne kadar.
Ayrıca bakınız
Erkek millî futsal takımları listesi
Michel Rolle
Sonsuz küçük hesabın eleştirisi
George Berkeley'den önce gelen sonsuz küçük hesap eleştirisinde Rolle, Fransız akademisinde sonsuz küçük hesap yöntemlerinin kullanılmasının hatalara yol açtığını iddia eden bir dizi makale sundu. Spesifik olarak, açık bir cebirsel eğri sundu ve sonsuz küçük hesap yöntemleri uygulandığında bazı yerel minimumlarının kaçırıldığını iddia etti. Pierre Varignon, Rolle'un eğriyi yanlış temsil ettiğini ve iddia edilen yerel minimumların aslında dikey teğetli tekil noktalar olduğuna işaret ederek yanıt verdi.
Sarnıç
Sarnıç, içinde su biriktirmek için yer altında yapılan depo olmakla birlikte gemilerde saçtan yapılmış tatlı su deposudur.
Eskiden evlerin bodrum katlarındaki küçük sarnıçlarda, damdan alınan yağmur suyu biriktirilirdi. Daha eski dönemlerde de suyu bir mahalle ya da kent halkı tarafından kullanılmak üzere, çok daha büyük boyutlarda sarnıçlar yapılırdı.
Arkeolojik kazılarda Antik Çağ'da Anadolu'da, dağ kalelerinde, su gereksiniminin sarnıçlarla karşılandığını gösteren buluntulara rastlanmıştır. Bizans döneminde sarnıç yapımına büyük önem verilmiş; sarnıçların en ünlülerinin yer aldığı İstanbul'daki üzeri tümüyle kapalı sarnıçlar bulunduğu gibi, büyük bir havuz görünümünde açık sarnıçlar yapılmıştır. Bu sarnıçlara su kent dışındaki kaynak ve göllerden su kemerleriyle getirilirdi. İstanbul'da günümüze değin kalmış sarnıçların en büyük ve ünlüleri her ikisi de Sultanahmet semtinde bulunan Binbirdirek (Philoksenos) Sarnıcı ve Yerebatan Sarayı sarnıçlarıdır.
Ayrıca Fındıkzade, Çarşamba ve Karagümrük semtlerinde de açık sarnıçlar vardır. Osmanlı döneminde bu açık sarnıçlar bostan olarak kullanıldığı için “çukurbostan” adıyla anılmıştır. Karagümrük'teki açık sarnıç ise bugün futbol sahası olarak kullanılmaktadır.
Modern Sarnıç
Çoğu kez silindirsel bir tonozla örtülü dik bir koşutyüzlü ya da yatay bir silindir biçimindedir. Sarnıçlarda bir su giriş deliği, bir pompalama deliği, bakım çalışmalarını kolaylaştıran bir “insan giriş deliği” ve bir savak bulunur. Kimi sarnıçlar daha küçük ikinci bir sarnıçla ya da bir filtreyle korunur.
Şimşirli, İkizdere
Şimşirli, Rize ilinin İkizdere ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
1800'lü yıllarda kurulan köyün eski adı Komes olup 1913 yılında "Şimşirli" adını alarak köy statüsüne kavuşmuştur. Köyde 1849 yılında inşa edilmiş bir cami bulunmaktadır.
Coğrafya
Rize iline 60 km, İkizdere ilçesine 8 km uzaklıktadır.
CAVOK
CAVOK (/ˈkæv oʊˈkeɪ/), havacılık meteorolojisinde, bulut tavanı ve görüşün çok iyi olmamakla birlikte memnun edici düzeyde olduğunu belirten bir terim. İngilizce "ceiling and visibility okay" kavramının kısaltmasıdır.
Aşağıdaki şartların "hepsi birden" sağlandığında hava tahmin ve raporlarındaki görüş, RVR, hava durumu ve bulut bölümleri CAVOK terimi ile değiştirilir:
Uçuş emniyeti açısından dikkat edilmesi gereken hususlar
Bazı pilotlar CAVOK ifadesini gördüklerinde gökyüzünün açık olduğu yanılgısına düşerler. CAVOK şartlarında 5000 ft veya MSA üzerinde (hangisi büyükse) gökyüzünün tamamen kapalı olabileceği unutulmamalıdır.
Diğer bir önemli husus, meydan hava tahminlerinde (TAF) yapılan düzeltmelerdir (amendment). Bulut tavanı 1500 ft AAL altına düşmediği sürece TAF'larda düzeltme yapılmaz. Bu nedenle TAF'ta CAVOK olarak görülen bir meydandaki bulut tavanı, gerçekte 1500 ft'e yakın olabilir.
Yusuf Ziya Paşa (1826 doğumlu devlet görevlisi)
Yusuf Ziya Paşa (1826, İstanbul - 30 Kasım 1882, Trabzon), Osmanlı devlet adamı. Maliye ve Maarif Nazırlığı ve Trabzon Valiliği yapmıştır. Darüşşafaka’nın kurucusudur.
Yaşamı
1826 yılında İstanbul'un Fatih ilçesindeki Aksaray semtinde dünyaya geldi. Babası, gümrük memuru Mehmet Akif Efendi’dir. Evde özel öğrenim görerek yetişti. Özellikle matematik ve muhasebe alanında kendini yetiştirdi.
1842 yılında kurulan "Mesarifet Hazinesi" (Askerlik Dairesi Hazine Harcamaları) adlı devlet kuruluşunda aynı yıl memuriyete başladı. 1853-1856 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Batum Ordu Hümayun-u Mümeyizliğinde görevlendirildi. Savaştan sonra çeşitli devlet görevlerinde bulundu. Gazi Ahmet Muhtar Paşa ile irtibata geçerek 1863 yılında "Cemiyet-i Tedrisiyye-i İslamiye" (İslam Okutma Kurumu)'nin kurulması ve Kapalıçarşı'daki çırakların eğitimi için Simkeşhane'de bir okul kurulmasına öncülük etti. Okulda kullanılmak üzere bir cebir kitabı ve hesap risalesi bastırdı; kitap bütün okullarda kullanılarak kuruma bir gelir kaynağı oldu. Bu okulun başarısı üzerine öksüz ve yetim çocukların okutulması için İstanbul'daki ilk parasız yatılı okul olan Darüşşafaka'nın kurulması girişimine de öncülük etti. Okul inşası 1868'de Fatih'te alınan bir arsa üzerinde başladı, 1873'te hizmete girdi.
1867'de Serasker Müsteşarlığı'na, 1868'de Maliye müsteşarlığına atandı. 1873 yılında Şura-yı Devlet üyesi oldu. 1873-1874 arasında Orman Umum Müdürü olarak görev yaptı. 1874 yılında Maliye Nazırı oldu. Ertesi sene Defter-i Hakani (Tapu Kadostro) Nezareti'ne atandıysa da ardından tekrar Maliye Nazırlığına getirildi.
1878’de Trabzon valisi olarak görevlendirildi. Abdülaziz’in tahttan indirilmesi olayına karıştığı için İstanbul’dan uzaklaştırılıp Trabzon’da görevlendirildiği rivayet edilir
30 Kasım 1882 tarihinde Trabzon’da hayatını kaybetti. Darüşşafaka’nın bahçesine gömülmeyi vasiyet etti ama mümkün olmadı. Ziya Paşa’nın ölümünden 83 yıl sonra Darüşşafaka İdare Heyeti, 27 Eylül 1965 günü Ziya Paşa’nın kabriyle mezar taşları, onun vasiyeti yerine getirilmek üzere İstanbul’a getirildi. Naaşı İstanbul'a getirildi, Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. Darüşşafaka’nın kuruluş ve gelişmesinde büyük katkıları olan Yusuf Ziya Paşa’nın maaşını Darüşşefaka'ya devrettiği bilinir.
Apistogramma gossei
Apistogramma gossei, Apistogramma cinsine bağlı bir balık türüdür.
Ginuwine
Elgin Baylor Lumpkin, Jr. (d. 15 Ocak 1970), bilinen adıyla Ginuwine, Amerikalı R&B şarkıcısı ve aktör. 1996 yılından beri Epic Records şirketine bağlı olarak çalışmaktadır.
2000'li yıllarda önemli parçalara imza atan Ginuwine, ilk çıkışını prodüktörlüğünü Timbaland'in üstlendiği "Pony" adlı şarkıyla gerçekleştirmiş olsa da "Differences" single'ı 3 hafta boyunca Amerika listelerinde zirvede kalmış ve Ginuwine bu şarkı sayesinde ünlenmiştir.
Kaşıkçı (kuş)
Kaşıkçılar, adlarını çok uzun, ucu iyice yassılaşmış yayvan gagalarından alırlar. Bu gagalarını kullanarak çamurları karıştırır, küçük balıkları, solucanları ve kabukluları avlarlar. Kaşıkçılar, akrabaları olan leylek, aynak ve balıkçıl gibi uzun boyunlu, uzun bacaklı ve genellikle beyaz renklidirler. Yavaş uçarlar, uçarken de ayaklarını geriye, boyunlarını ileriye doğru uzatırlar. Sığ sularda, sazlı bataklıklarda yavaş yavaş, gagalarının ucu çamura batık şekilde dolaşır, başlarını sağa sola sallayarak avlanırlar.
Koloniler halinde yaşayıp üreyen bu kuşlar, kışı sıcak ülkelerde geçirir. Yuvaları çoğunlukla sık sazlıklarda, bazen ağaçların üzerindedir. Dişi, saz sapları, dal parçaları ve otlardan yapılmış geniş yuvaya kahverengi benekli dört beyaz yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan yavrular bir süre sonra gagalarını anne ve babalarının ağızlarının içine sokup kursaklarındaki yiyeceklerle beslenirler.
Bayağı kaşıkçı (Platalea leucorodia) Afrika'nın güneyinde, Avrupa'da, Asya'nın orta ve güney kesimlerinde yaşar. Yazın başının gerisinde uzun, ucu sarıya çalan, beyaz tüylerden bir sorguç belirir.
Öbür kaşıkçı türlerinden Platalea alba Afrika'da, Platalea regia Avustralya'da ve Yeni Zelanda'da, Pembe kaşıkçı (Ajaia ajaia) Yenidünya'da yaşar.
Taksonomi
Platalea cinsi, 1758'de İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus tarafından 1758'de Systema Naturae'nin onuncu baskısında tanıtıldı. Cinsin adı "kaşıkçı" Latince'dir ve gaganın ayırt edici şekline atıfta bulunarak "geniş" anlamına gelen Antik Yunan platea'dan türetilmiştir. Türün tipi, 1840 yılında George Robert Gray tarafından Avrasya kaşıkçı (Platalea leucorodia) olarak belirlendi.
Geleneksel olarak, aynakları (Threskiornithinae) da içeren Threskiornithidae familyasındaki Plataleinae adlı iki alt aileden birini oluşturdukları düşünülmüştür. 2013'te yapılan bir çalışma da dahil olmak üzere moleküler araştırmalar, bunun yerine, aile içinde, Yeni Dünya aynaklarının başka bir soyundan ayrı, birkaç kozmopolit aynak cinsiyle bir soy oluşturduklarını öne sürdü.
Robert Terry Chesser ve meslektaşları tarafından kaşıkçıların mitokondriyal DNA'sı üzerine 2010 yılında yapılan bir araştırma, pembe ve sarı gagalı kaşıkçıların birbirlerinin en yakın akrabası olduğunu ve ikisinin diğer dört kaşıkçı türünün atalarının ilk soylarından geldiğini buldu. Genetik kanıtların, altı türün de Platalea cinsi içinde sınıflandırılmasının veya alternatif olarak türlerden ikisinin Platibis ve Ajaja olarak adlandırılan monotipik cinslere yerleştirilmesinin eşit derecede geçerli olduğu anlamına geldiğini hissettiler. Bununla birlikte, altı tür morfolojik olarak çok benzer olduğundan, onları bir cins içinde tutmak daha mantıklıydı.
Komut kümesi
Bilgisayar mimarisi, Donanım Sistemi Mimarisi (HSA) ve Buyruk Kümesi Mimarisi (ISA) başlıkları altında iki farklı yaklaşımla tanımlanmaktadır.
Donanım Sistemi Mimarisi donanım aygıtlarının (G/Ç, Bellek, MİB vs.) bağlı olduğu alt sistemi oluştutur. Buyruk Kümesi Mimarisi ise bu elemanlara yön verecek programlar yazılırken kabul edilecek öngörülerdir. Dolayısıyla Buyruk Kümesi Mimarisi (ISA) yazılım ile donanım arasında iş gören bir birimdir.
Merkezî işlem birimine yön verecek program bazı adımlardan oluşur ve her adımda, MİB’ne yapması gereken işlem ve yapacağı işlemin hangi büyüklükler üzerinde olacağı belirtilmektedir. MİB’nin her bir program adımında yapması gereken işlemleri belirtmek amaçlı kullanılan açıklamaya buyruk denilir. Buyruk içinde yapılacak işlemi ve adresleme yöntemini belirten ise komuttur. İşlenen, üzerinde işlem yapılacak büyüklüğü ya da büyüklüğün yerini (bellek gözünü) belirtir.
Yüksek seviye dilleri bilgisayar mimarisinden bağımsızdır. Bu diller derleyici tarafından mimariye bağımlı olan makine diline çevrilir. Bir diğer çevirici (assembler) bu çevrilen makine dili buyruklarını işlenebilir ikili kodlara çevirir. Buyruk Kümesi Mimarisi (BKM) işlemcinin programcı'ya ve derleme yapan kişiye görünen yüzüdür. Yüksek seviye dilleri ise mimarinin detaylarını programcı'dan saklar.
Buyruk yapıları
Bir makine buyruğunun bir işlem kodu ve bir veya daha fazla işlenenden oluştuğunu biliyoruz. Buyruk kümesini kodlamak çok değişik yollarla yapılabilir. Mimariler; buyruk başına içerilen bit sayısından (genellikle 16, 32 ve 64 bit), buyruk başına içerilen işlenen sayısından, buyruk türlerinden ve her birinin işleyebileceği verilerden dolayı birbirlerinden farklılık gösterirler. Daha ayrıntılı olarak mimariler birbirlerinden şu özelliklerden dolayı farklılık gösterirler;
İşlenenler bellek dışında nerede saklanacaklar?
Veriler yığın (Stack) yapısı içinde veya yazmaç içinde saklanabilirler.
Tipik bir buyrukta kaç işlenen isimlendirilecek?, 0, 1, 2, 3 en yaygın işlenen sayılarıdır.
Buyruklar yazmaçtan-yazmaca, yazmaçtan-belleğe ya da bellekleten-belleğe gibi buyruk başına işlenenlerin kombinasyonu şeklinde sınıflandırılabilir.
BKM (Buyruk Kümesi Mimarisi) ne gibi işlemleri destekleyecek? Ayrıca hangi buyruklar belleğe erişecek ve hangileri erişmeyecek?
İşlenenlerin türü ve boyutu ne ve nasıl belirtilecekler? İşlenenler adresler, numaralar ve hatta karakterler olabilirler.
Bütün bunların içerisinde en önemli farklılık MİB içerisinde işlenenleri saklayacak ara hafıza birimleridir. (Bu hafıza elemanları ileride detaylı olarak anlatılacaktır.)
Buyruklar; etiket alanı, işlem kodu alanı, işlenen alanı ve açıklama alanından oluşur. Bunlara Kaynak Program Alanları denir.
İşlem kodu alanında mnemonic (hatırlatıcı) harflerle yazılan yapılacak işin komutları bulunur.
İşlenen alanı işlenene gerek duyan buyrukların veri veya adres tanımladıkları yerdir. İşlenenin başına veya sonuna konulan işaretlerden ne tür bir bilgi olduğu anlaşılır. Aşağıdaki tabloda bu işaretler anlamlarıyla birlikte gösterilmiştir.
Tablo: adres ve veri önünde-sonunda kullanılan işaretler ve anlamları
Buyruk kümeleri için tasarım kararları
Bilgisayar mimarileri tasarım aşamasında oldukları zaman öncelikli olarak buyruk kümesi formatı belirlenmelidir. Bu formatı seçmek genellikle oldukça zordur çünkü buyruk kümesi mimariyle uyuşmalıdır ve mimari, eğer iyi tasarlanmışsa, yıllarca ömrünü sürdürebilmelidir. Tasarım aşamasında yapılan kararlar uzun süreli dallanmalara sahiptir.
Buyruk kümesi mimarisi bazı değişik faktörlere göre ölçülür. Bunlar: (1) bir program için gereken alan; (2) bir buyruğu yürütmek için gereken çözümleme sayısı cinsinden buyruk kümesinin karışıklığı ve buyruk tarafından yürütülen görevlerin, işlerin karışıklığı; (3) buyrukların uzunlukları; (4) toplam buyruk sayısı. Bir buyruk kümesi tasarlanırken göz önünde bulundurulması gerekenler ise;
Küçüğü anlamlı ve büyüğü anlamlı
Mesela 4 baytlık bir tam sayı düşünelim; Bayt 3 Bayt2 Bayt1 Bayt0
Soldan anlamlı bir makinede ise şu şekilde dizilirler; Taban Adresi + 0 = Bayt3 Taban Adresi + 1 = Bayt2 Taban Adresi + 2 = Bayt1 Taban Adresi + 3 = Bayt0
Bayt adreslenebilir bir makinede 32-bit onaltılı 12345678 değerinin 0 adresinde depolandığını varsayalım. Her bir rakam yarım bayt’a ihtiyaç duymaktadır, böylece bir bayt iki rakam tutabilir. Bu onaltılı değer aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi hafızada depolanır (rakamsal hücreler hafızanın güncel içeriğini belirtmektedir).
Şekil: 12345678 onaltılı değerinin küçüğü başta ve büyüğü başta şeklinde depolanması
İki metodunda avantajları ve dezavantajları vardır, fakat birini diğerinden daha iyi olması da gerekmez. Soldan anlamlı (big endian) insanlara alışıldık gelir, bu yüzden özellikle yığınları okuması daha kolaydır. Yüksek seviyedeki baytın önce gelmesi sebebiyle ofset sıfırdaki bayta bakarak her zaman sayının pozitif veya negatif olduğu bulunabilir (sağdan anlamlıda işareti belirlemek için sayının uzunluğu bilinmelidir ve işaret bilgisini içeren bayt bulunmalıdır). Soldan anlamlı makineler tam sayıları ve dizileri aynı şekilde sıralar ve dizi işlemlerinde daha hızlıdır. Çoğu bit eşli grafikler “en anlamlı bit soldaki” ilkesine göre eşlenmiştir. Bu sağdan anlamlı makineler için bir performans kısıtlaması getirir çünkü bir baytdan daha büyük grafik elemanlarıyla çalışırken sürekli baytların sırasını ters çevirmek zorundadır.
Ancak soldan anlamlılığın dezavantajları da vardır. 32 bit tam sayı adresinden 16 bit tam sayı adresine çeviride toplama yapmak için sağdan anlamlı bir makine gereklidir. Yüksek kesinlikte aritmetik işlemler sağdan anlamlılık kullanarak daha kolay ve hızlıdır. Soldan anlamlılığı kullanan çoğu mimarî sözcüklere adreslenemeyen alanlara sözcüklerin yazılmasına izin vermez (örneğin eğer sözcük 2 veya 4 baytsa adres her zaman çift sayı olmak zorundadır). Bu boşluk israfına sebep olur. Sağdan anlamlı mimariler, intel gibi, tek sayılı adreslerin okunup yazılmasına izin verir, bu yüzden bu makineler üzerinde programlama daha kolay olur.
Bilgisayar ağları soldan anlamlıdır. Sağdan anlamlı bilgisayarlar ağ üzerinden tam sayıları geçirecekleri zaman bunları ağ bayt sıralamasına çevirmek zorundadırlar. Aynı şekilde, tam sayıları alacakları zaman ise kendi ifadelerine çevirmek zorundadırlar.
MİB (Merkezî İşlem Birimi) İçerisinde dahili depolama birimleri: yığınlar (stacks) ve yazmaçlar (registers)
Bir kez hafızadaki bayt düzeni belirlendiğinde donanım tasarımcısı CPU’nun veriyi nasıl depolayacağına dair bâzı kararlar vermek zorundadır. Bu, en basit anlamda buyruk kümesi mimarisine karar vermektir. Üç seçenek vardır:
Yığın mimarisinin komutlarını işletmek için bir yığın kullanır ve işlenenler yığının en üstüne aşağıdan yukarı doğru dizilirler. Yığın yapılı makineler iyi bir kod yoğunluğuna ve ifadelerin değerlendirilmesi için sade bir modele sahip olmalarına rağmen, istenilen bir yığına rastgele erişilemez, bu sebepten dolayı yığınlı yapılarda etkili kod oluşturulması zordur. Bir işlenenin tamamı biriktiricinin içinde olan biriktirici mimarileri, makinenin karmaşıklığını en aza indirir ve çok kısa komutlara izin verir. Ancak biriktirici yalnız geçici depolama yaptığından dolayı hafıza trafiği (erişimi) oldukça yüksektir. Genel amaçlı yazmaç kullanan mimariler, günümüzün makine mimarileri içerisinde en çok tercih edilen modelidir. Bu yazmaç kümeleri bellekten çok daha hızlıdır, derleyici tarafından kullanılması çok kolay, çok etkin ve çok verimlidir. Ayrıca son yıllarda donanım fiyatları önemli ölçüde düştü ve böylece en az maliyetle çok sayıda yazmaç eklenebilir oldu. Eğer bellek erişimi hızlı ise, yığın tabanlı tasarım iyi bir seçenek olabilir. Eğer bellek erişimi yavaşsa, yazmaçları kullanmak çok daha iyidir. Bu sebepten dolayı son 15 yılda çıkan pek çok bilgisayar sistemleri genel yazmaç tabanlıdır. Uzun buyruklarda tüm işlenenler yazmaçların sonuçları kullanılarak isimlendirilmelidir, bu sebeple daha uzun getirme, yakalama ve çözme zamanları ve döngüleri oluşur. (Kısa buruklar BKM tasarımcıları için çok önemli bir amaçtır.) Tasarımın BKM seçimi aşamasında tasarımcılar belirli bir ortamda en iyi hangi mimarinin çalışacağına karar vermelidirler ve vazgeçilecek (taviz verilecek) şeyleri dikkatle tetkik etmelidirler. (İyi tasarım fedakârlık gerektirir).
Genel amaçlı mimari, işlenenlerin bulundukları yerlere göre üçe ayrılabilir. Bellek-bellek mimarilerinde bellekte iki ya da üç işlenen birlikte bulunur. Böylece bir yazmaçta herhangi bir işlenene ihtiyaç duyulmadan buyruğun işlem yapmasına izin verilir. Yazmaç-bellek mimarileri en az bir işlenenin yazmaçta, bir işlenenin de bellekte olmasını gerektiren bir yapıya ihtiyaç duyar. Yükle depola mimarileri veri üzerinde herhangi bir işlem yapılmadan önce verinin yazmaçlara gönderilmesini sağlar. Intel ve Motorola yazmaç bellek mimarilerine örnektir; Digital Equipment'in VAX mimarisi bellek-bellek işlemlerine izin verir; MIPS, SPARC, PowerPC ve ALPHA yükle-depola makinelerine örneklerdir. Günümüzde birçok mimarî GPR tabanlıdır. Şimdi GPR mimarilerini ikiye bölen ana buyruk kümesi karakteristiklerini inceleyelim. Bunlar adresleme biçimleri ve işlenenlerin sayıları olarak iki grupta incelenirler.
İşlenen sayıları ve buyruk uzunluğu
Çoğu zaman, gerçek hayatta uzlaşma, kolay görülebilen ve kod çözümü daha kolay olan bit kalıplarını sağlayan iki-üç buyruk uzunluğunu kullanmayı gerektirir. Buyruk uzunluğunu makinedeki sözcük uzunluğuyla karşılaştırmamak lazım. Eğer buyruk uzunluğu sözcük uzunluğuna eşitse, buyruklar ana bellekte saklandıklarında mükemmel bir şekilde hizalanırlar. Buyruklar, adreslemeden dolayı daima hizalanmalıdır. Bundan dolayı, bir sözcüğün iki katı, üç katı, yarısı ya da çeyreği büyüklüğündeki buyruklar boşa alan israf edebilir. Değişken uzunluktaki buyruklar aynı boyutta olmadıklarından hizalanmaları gerekir, bu da yine alan israfına yol açar. En yaygın buyruk biçimleri sıfır, bir, iki ya da üç işlenene sahip olanlardır. Mantık ve aritmetik işlemleri genellikle iki işlenene sahiptir, ancak eğer biriktirici (accumulator) varsa işlemler yalnızca bir işlenenle yürütülebilir. Bu yaklaşımı üç işlenene genişletirsek son hedef üçüncü işlenen olacaktır. Ayrıca yığın yapısı kullanılarak sıfır işlenenli buyruklar oluşturulabilir. Aşağıdakiler en genel buyruk biçimleridir;
Mesela MIPS mimarisinde aşağıdaki buyruk biçimleri kullanılır;
Bütün mimariler buyruk başına işlenen sayısında izin verilen bir sınıra sahiptir. Sıfır, bir, iki ve üç işlenenli buyrukların çok yaygın olduğunu söylemiştik. Bir, iki ve üç işlenenli buyrukları anlamak kolaydır, ancak tamamıyla sıfır işlenenli buyruklar üzerine yapılmış bir buyruk kümesi mimarisi bir hayli karmaşıktır. Toplama gibi, mantık olarak bir ya da iki işlenene ihtiyaç duyan işlemlerin yapılabilmesi için işleneni olmayan makine buyrukları yığın kullanmaya ihtiyaç duyarlar. Yığın tabanlı mimarî genel amaçlı yazmaçları kullanmak yerine işlenenleri yığının en üstünde saklar ve en üstteki ögeye merkezî işlem biriminin ulaşmasını sağlar. (Makine mimarilerindeki en önemli veri yapılarından biri yığındır. Yığın yapısı karmaşık hesaplamalar sırasında ara değerleri verimli bir şekilde saklar, yordam çağrıldığı anda parametrelerin geçişini verimli bir şekilde sağlar, bununla birlikte yerel blok yapısının korunmasını da sağlar, değişkenlerin ve altyordamların kapsamlarını belirler.) Yığın tabanlı mimarilerde, birçok buyruk yalnızca işlem kodlarından oluşur. Bununla birlikte sadece bir işleneni olan özel buyruklar da vardır (yığına eleman ekleyen veya yığından eleman çıkaran tipi buyruklar). Yığın mimarileri, her biri bir işlenene sahip olan push ve pop buyruklarına ihtiyaç duyarlar. Push X buyruğu, X bellek konumundaki veri değerini yığının üstüne yerleştirir. Pop X buyruğu, yığının en üstteki ögesini siler ve X bellek konumuna yazar. Belleğe erişme izni sadece bâzı buyruklara verilir; diğer bütün buyruklar yürütme esnasında herhangi bir işlenen için yığını kullanmak zorundadır. İki işlenene ihtiyaç duyulan işlemlerde, yığının en üstteki iki elemanı kullanılır. Mesela bir ADD komutu çalıştırırsak, MİB yığının en üstteki iki elemanını alır, ikisini de yığından atar ve yığının en üstüne toplama işleminin sonucunu yerleştirir. Çıkarma işlemi gibi değişmeli olmayan işlemlerde, en üstteki öge bir altındaki ögeden çıkarılır, ikisi de yığından atılır ve yığının en üstüne çıkarma işleminin sonucu yerleştirilir. Bu yığın organizasyonu uzun aritmetik ifadeler için çok etkili ve verimlidir (RPN). Diğer bir adı Postfix gösterimi olan bu gösterime göre işleç işlenenlerden sonra yer alır (infix gösteriminde işleç işlenenlerin arasında yer alır, prefix gösteriminde ise işleç işlenenlerden önce gelir.)
Örnek olarak; X + Y infix gösterimidir + X Y prefix gösterimidir X Y + postfix gösterimidir.
Bütün aritmetik ifadelerin bu gösterimleri kullanarak yazılması mümkündür. Fakat, bir yazmaç yığını ile birleştirilmiş postfix gösterimi, aritmetik ifadelerin hesaplanmasında en etkili yoldur. Aslında bâzı elektronik hesap makineleri kullanıcıdan ögeleri postfix gösteriminde girmesini ister. Bu hesap makinelerinde biraz alıştırma yapıldığında, iç içe dizilmiş birçok parantez içeren uzun ifadeleri, terimlerin nasıl gruplandığını bile düşünmeden, daha hızlı bir şekilde hesaplamak mümkündür.
(X + Y) x (W - Z) + 2
XY + WZ - x2+
Dikkat edilecek olursa, RPN’de öncelikleri korumak amacıyla kullanılan parantezlere ihtiyaç duyulmaz.
Sıfır, bir, iki ve üç işlenen kavramlarıyla ilgili bir örnek verelim. Her bir kavramı kullanarak, bir aritmetik hesap yapan basit bir program yazalım.
Aşağıdaki ifadeyi hesaplayalım;
Mult R1, X, Y Mult R2, W, U Add Z, R2, R1
Eğer iki adresli buyruklar kullanılıyorsa, bir adres genellikle bir yazmacı ifade eder (iki adresli buyruklar iki işlenenin de bellek adresi olmasına pek izin vermez). Diğer işlenen, bir yazmaç ya da bir bellek adresi olabilir. İki adresli buyruklar kullanırsak kodumuz aşağıdaki gibi olur;
Load R1, X Mult R1, Y Load R2, W Mult R2, U Add R1, R2 Store Z, R1 İlk işlenenin hedef mi yoksa kaynak mı olduğunu bilmek önemlidir, burada hedef olduğunu öngörüyoruz. (Bu noktada, Intel çevirici dili ile Motorola çevirici dili arasında geçiş yapmak zorunda kalan programcıların kafası karışabilir. Çünkü Intel çeviricisi ilk işleneni hedef alır, Motorola çeviricisi ise ilk işleneni kaynak alır.) Tek adresli buyruklar kullanıldığında, bir yazmaç (genellikle biriktirici) buyruğun sonucu için hedef olarak gösterilir. Z’nin hesaplanmasındaki kod aşağıdaki gibi olur;
Load X Mult Y Store Temp Load W Mult U Add Temp Store Z
Buyruk başına izin verilen işlenen sayısı azaldı, fakat kodu çalıştırmak için gerekli olan buyruk sayısı arttı. Bu durum, mimarî tasarımında tipik bir boşluk ya da zamandan taviz verme örneğidir. Daha kısa buyruklar oluşur, fakat programlar uzar. Sıfır adresli buyruklara sahip olan yığın tabanlı bir makinede bu programın ne yaptığını araştıralım şimdi de. Yığın tabanlı mimariler Add, Subt, Mult veya Divide komutları için işlenen kullanmazlar. Bir yığına ve bu yığında pop ve push işlemlerine ihtiyaç duyulur. Yığına erişim gerçekleştiren işlemler, işlenenin yığına eklendiğini ya da yığından çıkarıldığını belirten bir adres alanına sahip olmalıdırlar (diğer bütün işlemler sıfır adreslidir). Push komutu işleneni yığının en üstüne iter. Pop komutu yığının en üstündeki elemanı yakalar ve işlenene yerleştirir. Bu mimari, Z’yi hesaplayacak olan programın çok uzun olmasına sebep olur. Aritmetik işlemlerin yığının en tepesindeki iki işleneni kullandığını, onları yığından çıkardığını ve daha sonra işlemin sonucunu yığının en tepesine eklediğini öngörelim, kodumuz aşağıdaki gibi oluşur;
Push X Push Y Mult Push W Push U Mult Add Store Z Buyruğun uzunluğu, işlem kodunun uzunluğundan ve izin verilen işlenen sayısından etkilendiğni yukarıda vurguladık. Eğer işlem kodunun uzunluğu sabit ise, çözme işlemi çok daha kolay olur. Fakat geriye dönük uyumluluk ve esneklik sağlayabilmek için, işlem kodunun uzunluğu değişken olabilir. Değişken uzunluktaki işlem kodlarında, değişken uzunluktaki buyruklarda görülen problemlere benzer sorunlar söz konusu olabilir. Birçok tasarımcı işlem kodlarını genişletme konusunda uzlaşmaya varmıştır.
İşlem Kodlarını Genişletme
Şekil: 16-bit buyruk biçimi için iki olasılık
Aşağıdaki buyrukları şifrelemek istediğimizi varsayalım;
Bu buyruk kümesini 16 bitle şifreleyebilir miyiz? İşlem kodlarını genişletme işlemini kullandığımız sürece cevap “evet” olur. Şifreleme aşağıdaki gibi yapılır; Genişleyen işlem kodu yapısı, çözme işlemini daha karmaşık hale getirir. Basit şekilde bir bit kalıbına bakıp hangi buyruk olduğuna karar vermek yerine, buyruğu aşağıda belirtildiği gibi çözmemiz gerekir; if (leftmost four bits!= 1111) (Execute appropriate three-address instruction) else if (leftmost seven bits!= 1111 111) (Execute appropriate two-address instruction) else if (leftmost twelve bits!= 1111 1111 1111) (Execute appropriate one-address instruction) else (Execute appropriate zero-address instruction) Her adımda, daha fazla bite bakmamız gerektiğini bildiren yedek bir kod bulunur. Bu durum, donanım tasarımcılarının sürekli karşılaştıkları taviz vermelerin (trade-off) diğer bir örneğidir. Burada biz işlem kodu alanını işlenen alanıyla yer değiştirmiş oluyoruz.
Veri aktarım buyrukları
Veri hareket buyrukları en sık kullanılan buyruk türlerinden birisidir. Veri bellekten yazmaçlara, yazmaçlardan yazmaçlara ve yazmaçlardan belleğe taşınabilir, birçok makine kaynak ve hedefe bağlı olarak farklı buyruklar sağlar. Mesela bir MOVE komutu her zaman iki yazmaçlı işlenene ihtiyaç duyabilir, oysa MOVE komutu bir yazmaç ve bir bellek işlenine izin verir. RISC gibi bâzı mimariler, işletimi hızlandırmak için belleğe veya bellekten veri taşıyan buyrukları sınırlandırır. Birçok makine, farklı boyutlardaki veriyi işlemek için değişik load, store ve move komutlarına sahiptir. Mesela bayt işlemek için bir LOADB komutu, sözcük işlemek için de bir LOADW komutunun kullanılması gibi. Bellekten belleğe doğrudan veri aktarım komutu yoktur. Bu durumda MİB gibi aracı elemana ihtiyaç duyulur. Veri önce bellekten biriktiriciye alınır, daha sonra da diğer bellek alanlarına aktarılır. Veri aktarım işlemleri kendi arasında üç alt gruba ayrılırlar: Aktarım bellekle yazmaç arasında, yazmaçtan yazmaca ve yığına veri atıp geri alma şeklinde yapılabilir.
Bellek-yazmaç aktarımı
Komutların sonunda bulunan harfler belirli kaydedicileri hedefler. Mesela A kaydedicisini, X indis kaydedicisini ve Y indis kaydedicisini hedefleyebilir. Verinin alındığı bellek konumları, buyruğun işlenen kısmında belirtilir. Bu adresler, indisli, mutlak ve veri tanımlı olabilirken, bayraklardan Z ve N bayrakları etkilenirler.
Mesela belleğin bir konumundaki veri alınarak başka bir konumuna atılma işlemi için basit bir program yapılırsa;
LDA $0200; A «— [0200] STA $2025	; [2025] «— A
Burada [0200] adres konumundaki veri (verinin değerinin ne olduğu önemli değil) biriktiriciye alınarak tekrar başka bir yere, [2025] adres konumuna gönderilmektedir. [2025] adresinde bulunan daha önceki veri yeni değer aktarılırken silinir, fakat [0200] adresindeki veri aynen kalır.
Yazmaçtan yazmaca aktarım
Bu komutlar bellekte bir baytlık yer kaplarlar. Komut yanında işlenene gerek duyulmaz. Kaydediciden kaydediciye veri aktarım komutları; TAX, TAY, TXA, TYA, TSX ve TXS'dir. Burada komutun ortasındaki harf daima kaynak kaydedicisini, sondaki harf ise hedef kaydedicisini gösteririr. TXS'nin dışında diğer komutlar N ve Z bayraklarını etkiler. Programcılar TXS komutunu program başlangıcında yığın işaretçisini(SP) hazırlamada kullanılırlar. SP yığındaki bir sonra kullanılabilecek bellek konumunu gösterir.
LDX #$FF;Yığının dibini gösterecek veriyi hazırla TXS 	;ve yığın işaretçisine aktar.
Veri aktarımları
Veri, biriktiriciden yığına, yığından biriktiriciye ve durum (P) bilgileri yığına, yığından tekrar duruma aktarılır. Yığına atılan bir veri, yığın işaretçisinin değerini bir azaltır, yığından geri çekilen bir veriyle de yığın işaretçisi tekrar bir artar.
Yığın kullanımı iki sebeple gerçekleştirilir:
Mesela 6502 mimarisinde, PHA komutu, yığın işaretçisinin gösterdiği ilk yığın konumuna biriktiricinin içeriğini atarken, yığın işaretçisi bir sonraki boş konumu göstermek için değerini bir azaltır. Bu işlemi bir programla gösterelim; 0200 LDA#$A5; A=A5H
0202 PHA; A'yı yığına at
0203 LDA#$67; A=67H
0205 	 PHA; A'yı yığına at
Aritmetik işlem komutları
Aritmetik işlemler tam sayıları ve kayan nokta sayılarını kullanan komutlara sahiptir. Buyruk kümelerinde çeşitli veri boyutları olduğundan farklı aritmetik komutlar bulunur. Veri aktarım komutlarıyla, değişik adresleme biçimlerinde yazmaç ve bellek erişiminin çeşitli kombinasyonlarını sağlamaya yarayan farklı komutlar olabilir.
Toplama işlemi
Sekiz adresleme biçimini kullanabilen ADC ve ADD komutları, işlenenin değerini, elde ile birlikle biriktiricideki sayıyla toplayarak yine sonucu biriktiriciye atar. Bu işlemin sembolik gösterimi şu şekildedir: (Farklı Mimarî türleri değişik komutlar ile iş görürler. ADC ve ADD sadece örnek olarak verilmiştir.)
[A] «— [A] + [M] + C	Buradaki [M], ADC ve ADD komutlarının işlenen kısımlarında bulunan veriyi veya bellekle bulunan bir veriyi göstermektedir. Toplama işlemi, durum bayrağındaki D'nin durumuna göre ikili sayı kodunda ya da BCD kodunda olabilir. Veriler toplama ve çıkarma işlemlerinde işaretli veya işaretsiz şekilde birlikte kullanılabilir. Programcının ne tür bir veri kullandığını bilmesi gerekir.
ADD komutu işlenirken bir önceki işlemden kalan elde varsa bu bi sonraki eldeye katılarak toplama işlemine sokulur. Toplama işlemine bir örnek verilirse:
CLC; C=0
LDA#$25; [A]=25H
ADC$40; [A] «— [A] + [0040] +C
Yukarıdaki programda ilk satırda CLC bir önceki programdan kalan ve şu anki programa etki edebilecek eldelerden kurtulmak için C bayrağını temizlenir. Daha sonra A'ya 25H verisi yüklenir. Bir altındaki adımda A'daki veri [0040] no' lu bellek konumundaki veri ve elde toplanarak sonuç yine A'ya yazılıyor.