cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yanardağ
Yanardağ türleri
Bilim insanları genellikle, püsküren ya da yeni gaz çıkışları veya beklenmedik deprem etkinliği gibi hareketlilikler gösteren yanardağları etkin olarak kabul ederler. Birçok bilim insanı, yazılı tarihte püskürdüğü bilinen yanardağların da etkin olduğunu kabul ederler. Yazılı tarihin bölgeden bölgeye farklılıklar gösterdiğini, örneğin Akdeniz'de 3.000 yıl geriye, ABD'nin Büyük Okyanus kıyısında 300 yıl, Havai'de ise 200 yıl geriye kadar gittiğini göz önünde bulundurmak gerekir.
Uyuyan yanardağlar, şu an (yukarıdaki tanıma göre) etkin olmayan, ama her an hareketlenmesi ya da patlaması muhtemel yanardağlardır.
Sönmüş yanardağlar ise, bilim insanlarının bir daha püskürmelerini olası görmedikleri yanardağlardır. Bir yanardağın gerçekten sönmüş olup olmadığının belirlenmesi zordur. Örneğin, çanakların milyonlarca yıllık ömürleri olduğu bilindiğinden, on binlerce yıl püskürmemiş bir çanağın sönmüş değil uyuyan olarak tanımlanması gerekir. Yellowstone Millî Parkı'nda bulunan Yellowstone Çanağı, en az 2.000.000 yaşındadır ve 70.000 yıldan beri hiç püskürmemiştir, fakat bilim insanları tarafından sönmüş olarak tanımlanmaz. Doğrusu, çanak sık sık depremler yarattığı, etkin bir jeotermal sistemi bulunduğu ve yüzeyi hızlı değiştiği için, birçok bilim insanı tarafından çok etkin bir yanardağ olarak kabul edilir.
Oluşum
Yeryuvarlağının iç kesimlerinin çoğu gibi, magmanın hareketleri ve dinamikleri de fazla iyi anlaşılamamıştır. Ancak bir püskürmenin yanardağın altında bulunan katı bir tabakaya (Dünya'nın kabuğuna) doğru magmanın hareket ederek bir "magma odacığı"nı işgal etmesinin ardından geldiği bilinmektedir. Sonunda, odacıktaki magma yukarı doğru itilir ve gezegenin yüzeyine lav olarak yayılır ya da yükselen magma civardaki yer şekillerinde bulunan suyu ısıtır ve patlamalı buhar çıkışlarına neden olur. Bu çıkışlar ya da magmadan kaçan gazlar, kaya, kül, volkanik cam veya volkanik külün kuvvetli bir şekilde fırlatılmasına yol açar. Püskürmeler daima kuvvetli olmasa da, akıntı veya büyük patlamalar şeklinde olabilirler.
Karada bulunan çoğu yanardağ yok edici plaka marjlarında oluşurlar, yani okyanus kabuğu, daha yoğun olduğu için kıta kabuğunun altına itilir. Hareketli bu plakaların arasındaki sürtünme okyanus kabuğunun erimesine neden olur ve düşen yoğunluk yeni oluşan magmanın yükselmesine yol açar. Magma yükseldikçe kıta kabuğundaki zayıf alanlardan geçer ve bir veya daha çok yanardağ olarak püskürür. Örneğin, St. Helens Yanardağı, okyanus plakası olan Juan de Fuca Plakası ve kıta plakası olan Kuzey Amerika Plakası arasındaki marjdan içeride, karadadır.
Duman olarak düşünülen, su buharı ve çoklukla kükürt buharlarıyla karışmış çok büyük miktarlarda ince tozdur. Ateş gibi görünen ise püsküren maddelerin parlamasıdır. Parlamanın nedeni, yüksek sıcaklıktır ve bu parlama toz ve buhar bulutlarından yansır ve bu yansıma da ateşe benzer.
Bir yanardağın en şüpheli bölümü, genellikle kabaca dairesel olan ve içindeki menfez(ler)den (yarıklardan) gaz, lav ve püskürtü şeklinde magma çıkan krateridir. Bir kraterin boyutları büyük olabilir ve bazen derinliği de çok fazla olabilir. Bu tarzda çok büyük şekillere genellikle kaldera denir. Bazı yanardağlar yalnızca kraterlerden oluşurlar ve dağları neredeyse hiç yoktur, fakat çoğu kez krater, inanılmaz yüksekliklere ulaşabilen dağın tepesindedir. Ana bir kraterle sonlanan yanardağlara genelde konik denir.
Yanardağ konileri genelde daha küçük boyutlarda, arada püskürmelerle havaya fırlatılan (püskürtü) kaya kütlelerinin de bulunduğu seyrek külden oluşmuş yapılardır. Yanardağın kraterinde içinden sürekli buhar çıkışı ve kül ve kaya püskürmesi olan birden fazla koni bulunabilir. Bazı yanardağlarda bu koniler dağın derinliklerindeki yarıklarda yer alabilir.
Püskürmeleri tahmin etmek
Bilim, henüz yanardağ püskürmelerinin tam olarak ne zaman meydana geleceğini tahmin edememektedir; ancak geçmişte püskürme olasılığını tahmin etmekte ilerlemeler kaydedilmiştir.
Volkan bilimciler, püskürmeleri tahmin etmek için aşağıdaki belirtileri kullanırlar:
Sismisite
Yanardağlar uyanırlarken ve püskürmeye hazırlanırlarken her zaman sismik hareket (küçük depremler ve sarsıntılar) gösterirler. Bazı yanardağlar sürekli düşük düzeyde sismik faaliyet gösterirler ama bu faaliyetteki bir artış, patlamaya işaret edebilir. Ortaya çıkan depremlerin türleri, nerede başlayıp bittikleri de önemli sinyallerdir. Volkanik sismisite üç ana biçimde görülür: kısa dönemli depremler, uzun dönemli depremler ve dalgalı sarsıntı.
Kısa dönemli depremler fay depremleri gibidirler. Bunlar, magma yukarı doğru çıkarken gevrek kayanın kırılmasından ortaya çıkarlar. Bu kısa dönemli depremler magmanın yüzeye yakın bir yerde büyüdüğünü işaret eder.
Uzun dönemli depremlerin, bir yanardağın "tesisat sistemindeki" gaz basıncının artışına işaret ettiği düşünülür. Bu depremler, ev tesisatlarında bazen duyulan tangırtıları andırır. Bu salınımlar, yanardağ kubbesinin altındaki magma odacıkları düşünülürse, bir bölmedeki akustik titreşimlere eşdeğerdir.
Dalgalı sarsıntı, yüzey altında sürekli bir magma hareketi olduğu zaman ortaya çıkar.
Sismik örüntüler, karmaşık ve yorumlanması zor olgulardır. Ancak artan faaliyet, özellikle de uzun dönemler baskın olmaya başlayıp dalgalı sarsıntılar olunca korku yaratırlar.
Aralık 2000'de, Meksika'daki Ulusal Felaket Önleme Merkezi'ndeki bilim insanları, Meksika Kenti dışındaki Popocatépetl Yanardağı'nın püskürmesini iki gün öncesinden tahmin ettiler. Tahmin, İsviçreli bir volkan bilimci olan M. Chouet tarafından yapılan ve uzun dönemli salınımların artışı üzerine sürdürülen araştırmalar sonucunda yapıldı. Hükûmet 10 binlerce kişiyi şehirden uzaklaştırdı. 48 saat sonra, yanardağ püskürdü. Bu püskürme, Popocatépetl Yanardağı'nın bin yıl boyunca karşılaşılan en büyük püskürmesiydi.
Yeryüzü şeklinin bozulması
Yanardağın şişmesi, yüzeye yakın bir yerde magma biriktiğini gösterir. Etkin bir yanardağı gözlemleyen bilim insanları genellikle dağın eteklerindeki eğimi ölçer ve şişmedeki değişim oranını gözlerler. Artan bir şişme oranı, özellikle de kükürtdioksit çıkışlarında ve dalgalı sarsıntılarda bir artış varsa, kısa bir süre içinde gerçekleşebilecek bir püskürme ya da patlamayı işaret eder.
Estonya
Estonya ya da resmi adıyla Estonya Cumhuriyeti, Kuzey Avrupa'da bulunan bir Baltık devletidir. Kuzeyinde Finlandiya Körfezi ve Finlandiya, güneyinde Letonya, batısında Baltık Denizi ve İsveç, doğusunda Peipus Gölü ve Rusya bulunmaktadır. Başkenti ve en büyük şehri Tallinn'dir. Estonya toprakları anakara ve Baltık Denizi’ndeki 2.222 adadan oluşur. Nemli karasal iklim görülür. Ülke nüfusunun büyük çoğunluğunu bir Fin halkı olan Estonlar oluşturmaktadır. Ülkenin resmî dili, Finceden sonra dünyanın en çok konuşulan ikinci Baltık-Fin dili olan Estoncadır. Yapılan araştırmalara göre Estonya, Avrupa'nın; komşusu Finlandiya'dan sonra en temiz ikinci ülkesi, yaşam kalitesi en yüksek dokuzuncu ülkesi, en güvenli beşinci ülkesidir.
Soğukoluk, Çine
Soğukoluk, Aydın'ın Çine ilçesine bağlı bir mahalle.
Estonya
Estonya topraklarındaki ilk insan yerleşimleri en az MÖ 6500’e dayanır. Alman, Danimarka, İsveç ve Rus egemenliği altında kaldıktan sonra ülke Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru bir millî uyanış yaşamış ve 24 Şubat 1918’de Ruslardan bağımsızlığını kazanmıştır. İkinci Dünya Savaşı sırasında, 1940 yılında Estonya Sovyetler Birliği tarafından işgal edilmiş, bundan bir yıl sonra Nazi Almanyası’nın işgaline uğramış, 1944 yılında yine Sovyetler Birliği tarafından işgal edilmiştir. Yaklaşık 50 yıl boyunca kanundışı olarak Sovyet işgali altında kalmıştır. Estonya tam bağımsızlığını 20 Ağustos 1991 yılında kazanmıştır. Bağımsızlığın ilan edilmesinden bu yana Estonya üniter parlamenter cumhuriyet yapısını korumaktadır. Nüfusu olan Estonya, Avrupa Birliği’nin, Euro Bölgesi’nin, NATO’nun, OECD’nin ve Schengen Bölgesi’nin en az nüfuslu ülkelerinden biridir. Tam bağımsızlığını elde ettikten sonra bir teknoloji devrimi gerçekleştirerek dijital dönüşümün dünyada en etkili uygulandığı ve devlet hizmetlerinin %99'unun e-Devlet aracılığıyla verildiği Estonya, teknolojik yatırımlar için gözde bir ülke konumuna gelmiştir. NATO'nun Siber Savunma Komutanlığı, Estonya'nın başkenti Tallinn'de faaliyetlerini sürdürmektedir.
Tarihi
Estonya’nın bilinen en eski yerleşim yeri Pärnu Nehri kıyısındaki Pulli yerleşim yeridir. 11,000 yıl öncesinde insanların yaşamış olduğu düşünülmektedir.
Tunç Çağı Estonya’da MÖ 1800’lü yıllarda başlamıştır ve bu dönemde yüksek tepelerin üzerinde korunaklı yerleşim yerleri inşa edilmiştir. Avcılık-balıkçılık-toplayıcılığa dayalı yaşamdan tarım toplumuna geçiş MÖ 1000 yılı civarında başlamış, MÖ 500 civarında, Demir Çağı’na gelindiğinde tarım toplumu tam olarak kendini gerçekleştirmiştir. Demir Çağı’nın ortalarında savaşa dayalı bir yaşam biçimi ortaya çıkmıştır. Birçok İskandinav destanı Estonyalılarla karşılaşmadan söz eder. Bunlar arasındaki en önemli olay Estonyalıların İsveç kralı İngvar’ı öldürmesidir. 1030 yılında I. Yaroslav Estonyalıları mağlup etmiştir. 11. yüzyılda Estonyalılar çevre adalara ve İsveç’e deniz seferleri düzenlemişlerdir.
Estonya’nın pagan dini uygulamalarına dair çok az şey bilinmektedir. Ruhsal ayinlerin şamanlar tarafından yönetildiği, kutsal koruluklarda, özellikle meşe ağaçlarının bulunduğu yerlerde ibadet ettikleri bilinmektedir.
Estonya 1227'de Almanların Kılıç Kardeşliği ve Danimarkalılar tarafından fethedilmesiyle Hristiyanlaştırılmıştır. Estonya; tarihin değişik dönemlerinde Danimarka, İsveç, Polonya ve Rusya egemenliği altına girmiştir.
1700 yılında Büyük Kuzey Savaşı başlamış ve on yıl içinde Estonya’nın tamamı Rus İmparatorluğu tarafından fethedilmiştir. 19. yüzyılda aktif bir milliyetçilik akımı baş göstermiş, önce kültürel boyutlara ulaşmış, daha sonra Estonya millî kimliğinin oluşturulmasına kadar varmıştır.
Rusya’da 1917 yılında gerçekleşen Ekim Devrimi’yle Bolşeviklerin yönetimi ele geçirmesinden ve Alman ordularının Rus ordularına karşı zaferler kazanmasından sonra Rus Kızıl Ordu geri çekildi ve Alman birlikleri Estonya’ya ilerledi. Bu sırada, 23 Şubat 1918’de Estonya bağımsızlığını ilan etti. Alman birlikleri Estonya’yı ele geçirdi. Brest Litovsk Barış Antlaşması imzalandı. Almanlar 1918 yılının Kasım ayına kadar Estonya’da kaldıktan sonra tamamen geri çekildi. Böylece Bolşevik birlikleri Estonya’ya ilerledi. Bu da 14 ay sürecek olan Estonya Bağımsızlık Savaşı’nın başlamasına neden oldu.
Sovyet Rusya’ya karşı Estonya Bağımsızlık Savaşı’nın kazanılmasından sonra 2 Şubat 1920’de Tartu Barış Anlaşması imzalandı.
Estonya bu tarihten itibaren bağımsızlığını yaklaşık yirmi yıl elinde tuttuktan sonra İkinci Dünya Savaşı patlak verdi. Estonya 6 Ağustos 1940 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından ilhak edilmiş, bundan yaklaşık bir yıl sonra Alman orduları Estonya’yı ele geçirmiş, 22 toplama kampı kurmuş, Estonyalı Yahudileri, Çingeneleri ve Sovyet savaş mahkûmlarını toplu kıyımdan geçirmiştir (bkz: Estonya'da Holokost). Almanların ve Sovyetlerin çekişmeleri sırasında Estonya nüfusunun %25’inin hayatını kaybettiği düşünülmektedir. İkinci Dünya Savaşı sırasında 90,000 civarında Estonyalı ölmüştür.
31 Ağustos 1994'te Rus askerlerinin ülkeden çekilmesi ile Estonya Batı Avrupa ve diğer bölgelerdeki ülkelerle ilişkilerini bağımsız olarak yönetme hakkını almıştır.
Ülke, 29 Mart 2004 tarihinde NATO'ya, 1 Mayıs 2004 tarihinde ise Avrupa Birliği'ne katılmıştır.
Siyasi yapısı
Estonya parlamenter yapıya sahip temsilî demokrasinin uygulandığı bir cumhuriyettir. Çok partili siyasi sistemin bulunduğu ülkede hükûmetin başında başbakan bulunur. Estonya’da politik kültür kendini koruyarak, değişmeden devam eder. Siyasi güç uzun süreden beri siyasette olan birkaç parti arasında paylaşılır. Bu durum diğer Kuzeybatı Avrupa ülkeleri için de benzer niteliktedir.
Parlamento ve Hükümet
Estonya'da yasama yetkisine Estonya Parlamentosu sahiptir. Parlamento üyeleri 4 yıllık süre için seçilir. Estonya, temsili demokrasinin uygulandığı parlamenter bir cumhuriyettir. Estonya siyasi sistemi 1992 yılında tasarlanan anayasal metine uygun olarak işler. Estonya Parlamentosu’nda 101 milletvekili bulunur. Milletvekilleri hükûmeti devletin yönetiminde esas olarak etkiler. Parlamento aynı zamanda devlet bütçesini, vergileri, devletin gelir ve giderlerini belirleyen mekanizmadır.
Parlamento Cumhurbaşkanı da dâhil olmak üzere devletin üst kademe memurlarını seçer ve atamalarını yapar. Buna ilaveten Cumhurbaşkanından gelen teklifle Ulusal Mahkeme başkanının, Estonya Merkez Bankası’nın yönetim kurulu başkanının, Savunma Birlikleri Genelkurmay Başkanı’nın da atamalarını gerçekleştirir. Parlamento üyelerinin hükûmete soru önergesi sunma hakları vardır.
Estonya hükûmeti cumhurbaşkanının aday gösterdiği, parlamentonun onayladığı başbakan tarafından kurulur. Hükûmet başbakan dâhil on iki bakandan oluşur.
Estonya’da çok gelişmiş bir e-devlet ve e-hükûmet sistemi vardır. Seçimlerde internet oylaması sistemi kullanılmaktadır. İlk internet oylaması Estonya’da 2005 yılındaki yerel seçimlerde gerçekleştirilmiştir.
Bölgeleri
Bu bölgeler, eyalet değil de, ayrı yönetim birimleri olarak değerlendirilmelidirler.
Estonca’da Maakond adı verilen bölgeler ülkenin en büyük idari alt birimleridir. Her bölge idaresinin başında bir bölge valisi bulunur. Bölge valileri Estonya Hükûmeti tarafından beş yıllık bir süre için atanır.
Coğrafya
Estonya Baltık Denizi'nın doğu kıyılarında, rakımı 50 metre olan bir alandadır. Çoğunluğu kireç taşı ile kaplı ülkenin %50'si ormanlardan oluşur. En yaygın ağaç türleri çam, ladin ve huş ağaçlarıdır. Estonya doğal kaynaklardan yoksun olan bir ülkedir. Estonya çoğunluğu çok küçük olan 1.400 göle sahiptir. Bunlardan en büyüğü 3.555 km² olan Peipus Gölü'dür. Denize, çoğunlukla bataklık olan, 3.794 kilometre kıyısı vardır. Ülkede 1.500'e yakın ada vardır ve bunlardan Saaremaa ve Hiiumaa en büyük olanlarıdır. Ülkede çok sayıda nehir de vardır. Bu nehirlerin en uzunları Võhandu (162 km), Pärnu (144 km) ve Põltsamaa (135 km) nehirleridir.
En yüksek noktası, ülkenin güneydoğu bölgesinde bulunan 318 metre yüksekliğindeki Suur Munamägi tepesidir.
Ülkenin en çok karla kaplı olan kesimi güneydoğusudur. Kar yağışı genellikle Aralık ortalarından Mart sonlarına kadar sürebilir. Estonya ılıman iklim alanının kuzey kısmında kalır ve deniz iklimi ile karasal iklim arasında bir iklime sahiptir. Mevsimlerin uzunlukları neredeyse birbirlerine eşittir.
İklim
Estonya, ılıman iklim kuşağının kuzey kesiminde ve deniz ve kara iklimi arasındaki geçiş bölgesinde yer almaktadır. İklim, ülkenin doğu kesimlerinde daha karasal, batı kesimlerinde, özellikle adalarda daha fazla denizcidir. Estonya'da neredeyse eşit uzunlukta dört mevsim vardır. Ortalama sıcaklıklar adalarda 17,8 °C (64,0 °F) ile en sıcak ay olan Temmuz ayında iç kesimlerde 18,4 °C (65.1 °F) ve adalarda -1,4 °C (29,5 °F) ile -5,3 ° arasında değişir. C (22,5 °F) iç kesimlerde, en soğuk ay olan Şubat'ta. Estonya'da yıllık ortalama sıcaklık 6,4 °C'dir (43,5 °F). Ülke yıl içinde ortalama 1829,6 saat güneş ışığı alır. Güneşlenme süresi kıyı bölgelerinde en yüksek, iç kesimlerde ise en düşüktür.
Askeri
Estonya Savunma Kuvvetleri kara kuvvetleri, deniz kuvvetleri ve hava kuvvetlerinden oluşmaktadır. Mevcut ulusal askerlik hizmeti, 18 ila 28 yaş arasındaki sağlıklı erkekler için zorunludur ve askerler, eğitimlerine ve Savunma Kuvvetleri tarafından sağlanan pozisyona bağlı olarak 8 veya 11 aylık görev turlarına hizmet eder. Estonya Savunma Kuvvetleri'nin barış zamanı büyüklüğü yaklaşık 6.000 kişidir ve bunların yarısı askere alınmıştır. Savunma Kuvvetlerinin planlanan savaş zamanı büyüklüğü, 21.000 yüksek hazırlık rezervinde personel dahil olmak üzere 60.000 personeldir. 2015'ten beri Estonya savunma bütçesi GSYİH'nın %2'sini aşarak NATO savunma harcamaları yükümlülüğünü yerine getiriyor.
Estonya Savunma Birliği, Savunma Bakanlığı'nın yönetiminde gönüllü bir ulusal savunma örgütüdür. Askeri esaslara göre teşkilatlanmıştır, kendi askeri teçhizatına sahiptir ve üyelerine gerilla taktikleri de dahil olmak üzere çeşitli farklı askeri eğitimler vermektedir. Savunma Birliği'nin 16.000 üyesi var ve bağlı kuruluşlarında ek 10.000 gönüllü var.
Estonya, birkaç üçlü Baltık savunma işbirliği girişiminde Letonya ve Litvanya ile işbirliği yapmaktadır. Baltık Hava Gözetleme Ağı'nın (BALTNET) bir parçası olarak, üç ülke Baltık hava sahası kontrol merkezini yönetiyor, Baltık Taburu (BALTBAT) NATO Mukabele Gücü'ne katıldı ve ortak bir askeri eğitim kurumu Baltık Savunma Koleji Tartu'da bulunuyor.
Estonya 2004'te NATO'ya katıldı. NATO Kooperatif Siber Savunma Mükemmeliyet Merkezi 2008'de Tallinn'de kuruldu. Rusya-Ukrayna Savaşına yanıt olarak, 2017'den beri NATO Gelişmiş İleri Varlık tabur savaş grubu Tapa Ordu Üssü'nde bulunuyor. Ayrıca NATO Baltık Hava Polisliği konuşlandırmasının bir parçası 2014'ten beri Ämari Hava Üssü'nde bulunuyor. Avrupa Birliği'nde Estonya, Nordic Battlegroup ve Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliğine katılıyor.
1995'ten beri Estonya, Afganistan, Irak, Lübnan, Kosova ve Mali dahil olmak üzere çok sayıda uluslararası güvenlik ve barışı koruma misyonuna katılmıştır. Afganistan'daki Estonya konuşlandırmasının en yüksek gücü 2009'da 289 askerdi. Afganistan ve Irak'taki görevlerde 11 Estonya askeri öldürüldü.
Ekonomi
Bir Avrupa Birliği üyesi olarak Estonya, dünyanın en büyük ekonomik bölgelerinden biri üzerinde yer almaktadır. 1999 yılı, 1998 Rusya Ekonomik Krizi etkisiyle, 1991'de bağımsızlığını ilan ettiğinden beri Estonya'nın geçirdiği en ağır ekonomik kriz dönemidir. Estonya Kasım 1999'da Dünya Ticaret Örgütüne üye olmuştur ve bu dönemde Avrupa Birliği ile müzakerelere başlamıştır.
Estonya 2002 yılında Avrupa Birliği ile yaptığı müzakereleri tamamlamış ve birliğe üye olmuştur. Bu dönemde Estonya, birliğin genişleme sürecinde, yeni üye ülkeler arasında ekonomisi zamanında Kıbrıs Cumhuriyeti'nden sonra en güçlü olan ülke olarak belirlenmiştir.
Estonya ekonomisi hızla gelişen, birçok Finlandiya menşeli firmanın yatırım yaptığı bir yapıdadır. Estonya ekonomisi özellikle Bilişim Teknolojisi alanında güçlüdür. Kişi başına düşen gayri safi millî hasılası ile Baltık Ülkeleri arasında en yüksek olanıdır.
yılı itibarıyla millî geliri dolaylarındadır. 1996'da hayata geçen projesinin de etkisiyle ekonomisi bilgi teknolojisine dayalı olarak büyümektedir. Elektronik, makine ve ileri teknolojiye dayalı üretim öne çıkmış durumda. İsveç ve Finlandiya'daki uluslararası kuruluşlar üretimlerinin büyük kısmını Estonya'da gerçekleştirmektedirler. Millî gelirin oluşumunda yabancı sermayenin payı üçte birdir. İhracatın yarısına yakını yabancı sermayeli firmalar tarafından yapılmaktadır.
Estonya'nın çok güçlü bir bilişim teknoloji alt yapısı bulunmaktadır. Dijital devlet alanında Avrupa'da öncü ülke olan Estonya; 1996 yılında ilk elektronik bankacılık, 2000'de ilk elektronik vergi beyan sistemi, 2002'de elektronik kimlik ve dijital imza, 2008'de e-sağlık gibi sistemleri hayata geçirmiştir.
İnternet tarihinin devrimsel ürünleri olan Skype ve Estonyalı geliştiriciler tarafından geliştirilmiştir.
Estonya'nın dijital yatırımları ve yatkınlığının da sonucu olarak bugün, , ve  gibi küresel olarak tanınan şirketleri mevcut. 2022 Ocak itibarıyla 7'si unicorn olmak üzere 1,291 girişim Estonya ekonomisine katkı sağlıyor.
Estonya tükettiği elektriğin yaklaşık %75’ini kendisi üretmektedir. 2011 yılında elektriğin %85’i bitümlü şist kullanılarak üretilmiştir. Odun, torf ve biokütle gibi alternatif enerji kaynakları birincil enerji üretiminin yaklaşık %9’luk bir kısmını oluşturmaktadır. 2009’da yenilenebilir rüzgâr enerjisi tüketilen elektriğin %6’sını sağlamıştır. Estonya ihtiyaç duyduğu petrol ürünlerini Batı Avrupa’dan ve Rusya’dan ithal etmektedir. Bitümlü şist enerjisi, telekomünikasyon, tekstil, kimyasal ürünler, bankacılık, hizmet sektörü, gıda ve balık sektörü, kereste, gemi inşaatı, elektronik ürünler ve ulaşım Estonya ekonomisinin anahtar ögeleridir.
Ulaştırma
Tallinn Limanı, hem kargo hem de yolcu trafiğini dikkate alarak Baltık Denizi'nin en büyük liman işletmelerinden biridir. 2018 yılında işletme Tallinn Menkul Kıymetler Borsası'na kote oldu. Estonya'da bir devlete ait şirketin halka arzı yaklaşık 20 yıldır ilk kez Estonya'da gerçekleşti. Aynı zamanda, katılan perakende yatırımcı sayısında Nasdaq Tallinn'deki en büyük 2. halka arz oldu. Estonya Cumhuriyeti en büyük hissedar olmaya devam ediyor ve şirketin %67'sine sahip.
AS Eesti Raudtee'nin sahibi olduğu Estonya'da, St. Petersburg'a 209,6 km (130.2 mil) uzunluğunda ana bağlantı olan Tallinn-Narva demiryolu gibi birçok önemli demiryolu bağlantısı vardır. Estonya'daki en önemli karayolları ise Narva Otoyolu (E20), Tartu Otoyolu (E263) ve Pärnu Otoyolu'nu (E67) içerir.
Tallinn'deki Lennart Meri Tallinn Havalimanı, Estonya'nın en büyük havalimanıdır ve ulusal havayolu Nordica (hava yolu) için bir merkez ve AirBaltic ve LOT Polish Airlines için ikincil merkez olarak hizmet vermektedir. Havalimanını kullanan toplam yolcu sayısı 1998'den bu yana yıllık ortalama %14,2 arttı. 16 Kasım 2012'de Tallinn Havalimanı, tarihinde ilk kez iki milyon yolcu sınırına ulaştı.
Kaynaklar
Estonya genel olarak kaynak açısından fakir olmasına rağmen, arazi hala çok çeşitli daha küçük kaynaklar sunmaktadır. Ülke, arazinin %48'ini kaplayan ormanların yanı sıra büyük {{petrollü şeyl]] ve Kireç taşı yataklarına sahiptir. Petrol şeyli ve kireçtaşına ek olarak, Estonya ayrıca şu anda çıkarılmamış veya kapsamlı bir şekilde çıkarılmamış büyük fosforit, uraninit ve granit rezervlerine sahiptir.
2008'den bu yana kamuoyu tartışmaları, Estonya'nın Narva Elektrik Santrallerindeki eski ünitelerin 2016 yılına kadar yeniden inşa edilmemeleri halinde kapatıldıktan sonra enerji üretimini güvence altına almak için bir nükleer santral kurması gerekip gerekmediğini tartışıyor.
Endüstri ve çevre
Gıda, inşaat ve elektronik endüstrileri şu anda Estonya endüstrisinin en önemli dalları arasındadır. 2007 yılında, inşaat sektöründe 80.000'den fazla kişi istihdam edildi, bu da tüm ülkenin işgücünün yaklaşık %12'sini oluşturuyordu. Bir diğer önemli sanayi sektörü, ağırlıklı olarak Ida-Viru ilçesinde ve Tallinn çevresinde bulunan makine ve kimya endüstrisidir.
Estonya, Nisan 2010'da elektrik piyasasının %35'ini serbestleştirdi ; elektrik piyasasının tamamı 2013 yılına kadar serbestleştirilecekti.
Litvanya, Polonya ve Letonya ile birlikte ülke, Ignalina nükleer santralinin yerine Litvanya'da Visaginas nükleer santralinin inşasına katılmayı düşündü. Ancak, projenin yavaş ilerlemesi ve nükleer sektörle ilgili sorunlar (Fukuşima I Nükleer Santrali kazaları ve Olkiluoto santralinin kötü örneği gibi) nedeniyle, Eesti Energia ana odağını kaya petrolü üretimine kaydırdı.
Estonya, kısmen 1990'ların ortalarında gerçekleştirilen Tiigrihüpe projesi sayesinde güçlü bir bilgi teknolojisi sektörüne sahip ve Estonya e-Devlet açısından Avrupa'nın en "kablolu" ve gelişmiş ülkesi olarak anılıyor. 2014 e-ikamet programı, bu hizmetleri Estonya'da yerleşik olmayanlara sunmaya başladı.
Skype, ilk olarak Kazaa'yı geliştiren Estonya merkezli geliştiriciler Ahti Heinla, Priit Kasesalu ve Jaan Tallinn tarafından yazılmıştır. Estonya kökenli diğer önemli girişimler arasında Bolt, GrabCAD, Fortumo ve Wise (eski adıyla TransferWise) yer alıyor. Estonya'nın dünyadaki kişi başına en yüksek startup oranına sahip olduğu bildirildi. Ocak 2022 itibarıyla, Estonya'dan yedi tanesi tek boynuzlu at olan 1.291 girişim var ve bu, 1.000 Estonyalı başına yaklaşık 1 girişime eşit.
Nüfus
Ülkenin resmî dili Fince'yle akraba bir dil olan Estonca'dır. Rusça ülke içinde ağırlıklı olarak konuşulan dillerden biridir. Etnik Ruslar ülkenin kuzeydoğusundaki Ida-Viru bölgesinde yoğunlaşmaktadır.
Günümüzde Estonya etnik olarak çok unsurlu görünse de aslında bu çok unsurlu olma durumuna ülkenin sadece nüfusu yoğun olan iki bölgesinde rastlanmaktadır. Estonya’daki on beş bölgeden on üçünde nüfusun %80’ini Estonlar oluşturmaktadır. Bu bölgeler arasında en homojen olanı Eston nüfus oranının %98.4 olduğu Hiiumaa bölgesidir. Başkent Tallinn’in de yer aldığı Harju bölgesinde Estonların oranı %60, Ida-Viru bölgesinde ise Estonların oranı %20’dir.
Etnik yapısı
2012 yılında yapılan sayıma göre Estonya'nın etnik yapısı:
Kentleşme
Tallinn ülkenin başkenti ve en büyük şehridir. Estonya’nın kuzey kıyısında Finlandiya Körfezi boyunca uzanır. Ülkede 33 şehir ile köy ve kasaba olmak üzere birçok yerleşim yeri bulunmaktadır. Estonya nüfusunun %70’i şehirlerde yaşamaktadır.
Din
Estonya Töton Şövalyeleri tarafından 13. yüzyılda Hristiyanlaştırılmıştır. Reform sırasında Protestanlık yayılmış ve Estonya’daki ilk Luteryen Kilisesi 1686 yılında resmî olarak açılmıştır. İkinci Dünya Savaşı’ndan önce Estonya’nın %80’i Protestan’dı. Günümüzde ise Estonyalıların birçoğu dini bütün olmadıklarını söylemektedir çünkü din 19. yüzyıldaki feodal Alman egemenliğiyle ilişkilendirilmektedir. Dentsu Communication Institute şirketinin yaptığı araştırmaya göre Estonya dünya üzerinde oran olarak en yüksek ateist nüfusa sahiptir. Halkın %75.7'sinin herhangi bir dini inancı yoktur. Eurobarometer'in 2005 yılında yaptığı araştırmaya göre de Estonların sadece %16'sı Tanrı'nın varlığına inanmaktadır. Bu oranla birlikte Avrupa Birliği içinde de en yüksek ateizm oranına sahip ülke konumundadır.
Estonya anayasası dini özgürlüğü, kilisenin ve devlet yönetiminin ayrı tutulmasını ve kişisel inancın mahremiyetini garanti altına almaktadır.
Yukarıkayı, Tosya
Yukarıkayı, Kastamonu ilinin Tosya ilçesine bağlı bir köydür.
Estonya
Din
Estonya'da en yaygın din diğer İskandinav Ülkeleri'nde olduğu gibi Hristiyanlık dininin Lütercilik mezhebidir.
Yukarıkayı, Tosya
Tarihçe
Köy, 1927 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Kastamonu il merkezine 97 km, Tosya ilçe merkezine 28 km uzaklıktadır. Geçmiş Dağları'ndan gelen bir akarsuyun vadisinin dik yamaçları üzerinde yer alır. Bulunduğu bölgede 4-5 kilometrelik bir boğaz mevcuttur.
Şalcılar, Aydıntepe
Şalcılar, Bayburt ilinin Aydıntepe ilçesine bağlı bir köydür.
Estonya
Din
Ülkede yaşayan Rus azınlıklar genel olarak Hristiyanlığın Doğu Ortodoksluk mezhebindendir.
Şalcılar, Aydıntepe
Tarihçe
Köyün eski adı Hapuşki'dir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Hapuşki adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılı tahririne göre köyde sadece erkek nüfus kaydedilmiş olup yerleşimde 33 Hristiyan ve 2 Müslüman olmak üzere toplam 35 nefer (erkek) yaşamaktadır. Bu tarihte köye bağlı Köşepınar adlı birde mezraa bulunmaktadır. 1642 yılı avarız defterinde Hapuşke adıyla yer alan yerleşimde, 3 Müslüman ve 3 Hristiyan olmak üzere toplam 6 hane ile 2 askeri görevli bulunmaktadır. 1902 yılına ait Ermenice bir kaynakta Xapuşgi olarak bahsedildiği belirtilmektedir.
Estonya
Din
Ülkede Yahudi cemaati ile az sayıda da olsa Tatar ve Azeri kökenli azınlıklardan kaynaklanan Müslüman bir nüfus da mevcuttur.
Eston geleneklerinde, hâlen, eski paganizmden kalma etkiler vardır. Bugün, Estonya'da bulunan dini inançları yüzde ve sayı yönünden belirtecek olursak: Ülkede az sayıda Protestan ve Pagan da mevcuttur.
Şalcılar, Aydıntepe
Tarihçe
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasıyla da Hapuşki olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Şalcılar olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.
Coğrafya
Köy, Bayburt il merkezine 27 km, Aydıntepe ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
Kars'ta 1939 Türkiye genel seçimleri
1939 Türkiye genel seçimleri Kars İli sonuçları;
Estonya
Din
Ülkedeki Müslümanların topluca ibadet edebildiği tek cami havaalanının yakınında bulunan Turath Islamic cultural center içerisindeki mescittir.
Richmond FC (İngiltere)
Richmond Football Club, Richmond, Londra merkezli İngiliz ragbi birliği kulübü. National League 1'da mücadele etmektedir.
Estonya
Dil
Estonya'nın resmî dili olan Estonca, Ural Altay Dil Ailesi'nin Ural koluna bağlı Fin-Ugor dilleri grubuna bağlıdır. Bu yüzden Finlandiya Körfezi’nin diğer tarafında konuşulan Fince’ye çok yakın bir bağa sahiptir. Avrupa’da Hint Avrupa Dil Ailesi'ne bağlı olmayan birkaç dilden biridir. Bazı kelimelerin ödünç alınmasından dolayı birbirleriyle örtüşüyor olmasına rağmen Estonca ve Fince dilleri köken bakımından, coğrafi olarak en yakın komşularıyla akraba değildir. İsveççe, Litvanca ve Rusça dillerinin hepsi Hint Avrupa Dil Ailesi'ne bağlıdır.
Rusça, hâlen kırk ve yetmiş yaşları arasındaki Estonlar arasında en fazla konuşulan ikinci dildir. Çünkü Rusça, Sovyet Estonyası’nın 1944’ten 1991’e kadar resmî olmayan diliydi. Sovyet döneminde Rusça zorunlu olarak öğretilmekteydi. 1998’de Sovyetler Birliği’nden gelen (Genellikle Rusya) birinci ve ikinci kuşak göçmen sanayi işçileri Estonca konuşmuyordu. Ancak, 2010 yılına gelindiğinde etnik olarak Estonyalı olmayanların arasında Estonca konuşanların oranı %64,1’e kadar yükseldi.
Richmond FC (İngiltere)
1861'de kurulan Richmond, 1863 yılında kurulan Futbol Birliği tarafından yayınlanan modern futbolun ilk kurallarının uygulandığı ilk maçı gerçekleştiren iki takımdan biriydi. Federasyon üyesi olmayan Richmond'ın 19 Aralık 1863 tarihinde Barnes ile oynadığı maç golsüz beraberlikle sona erdi.
Estonya
Dil
Estonyalıların en fazla öğrendikleri diller arasında İngilizce, Rusça, Fince, Almanca ve İsveççe bulunmaktadır.
Eğitim
Estonya’daki örgün eğitimin tarihi manastır ve katedral okullarının kurulduğu 13. ve 14. yüzyıllara dayanır. Estonya dilindeki ilk okuma kitabı 1575’te yayımlanmıştır. Estonya’nın en eski üniversitesi İsveç Kralı II. Gustaf Adolf tarafından 1632 yılında kurulmuş olan Tartu Üniversitesi’dir.
Günümüzde Estonya’daki eğitim genel eğitim, mesleki eğitim ve hobi eğitimi olmak üzere üçe ayrılmıştır. Eğitim sistemi okul öncesi öğrenim, ilköğrenim, ortaöğrenim ve yükseköğrenim olmak üzere dört kademeden oluşmaktadır. Ülke çapında geniş bir okul ve destekleyici eğitim kurumu ağı kurulmuştur. Estonya eğitim sistemi devlet, belediye, kamusal ve özel eğitim kurumlarından oluşmaktadır. Şu anda Estonya’da 589 okul vardır.
Estonya’da yükseköğrenim üç kademeye ayrılmıştır: lisans eğitimi, lisansüstü eğitimi ve doktora eğitimi. Bazı alanlarda (temel tıbbi bilimler, veterinerlik, eczacılık, diş hekimliği, mimar-mühendislik ve sınıf öğretmenliği programı) lisans ve lisansüstü eğitim birleştirilmiştir. Ayrıca 2002 ve öncesinde bakalorya derecesi alanlar 1 Eylül 2002’deki Bologna Süreci’nin uygulanmasından sonra lisansüstü eğitimi bitirenlerle eşit tutulmuşlardır. Devlet üniversiteleri uygulamalı yüksek eğitim kurumlarına nazaran çok daha özerk konumdadır. Üniversitenin akademik hayatını düzenlemenin yanı sıra üniversiteler yeni müfredat düzenleyebilir, giriş şart ve koşullarını belirleyebilir, bütçeyi, kalkınma planını onaylayabilir, rektör seçebilir ve varlıklarıyla ilgili konularda kısıtlı kararlar alabilir. Estonya’daki devlet üniversiteleri ve özel üniversitelerin sayısı ne çok az ne de çok fazladır. En büyük devlet üniversiteleri Tartu Üniversitesi, Tallinn Teknoloji Üniversitesi, Tallinn Üniversitesi, Estonya Yaşam Bilimleri Üniversitesi, Estonya Sanat Akademisi, Estonya Müzik ve Tiyatro Akademisi; en büyük özel üniversite ise Audentes Uluslararası Üniversitesi’dir.
Estonya halkı, Küba ile birlikte dünyada en yüksek (%99,8 gibi bir) okuma yazma oranına sahiptir.
Kültür
Estonya kültürü ülkenin dili olan Estonca ile temsil edilen yerel mirasın ve İskandinav kültür ögelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Tarihi ve coğrafyasından dolayı Estonya kültürü Alman, Fin, Balt ve Slav kültürlerinden ve bir zamanlar coğrafya üzerinde egemenlik kurmuş olan İsveç, Danimarka ve Rusya kültürlerinden etkiler taşımaktadır. İskandinav ülkelerinin genelgeçer kültürlerinde olduğu gibi Estonya kültüründe de doğa gerçeklikleri ve geleneksel yaşam büyük önem taşımaktadır.
Dünya çapında en çok tanınan Estonyalı besteciler Arvo Pärt, Eduard Tubin ve Veljo Tormis’tir. 2014 yılında Arvo Pärt yaşayan besteciler arasında eserleri en çok icra edilen besteci olmuştur. Estonya 2001 yılında düzenlenen Eurovision Şarkı Yarışması’nda Tanel Padar’ın seslendirdiği Everybody adlı şarkıyla birinci olmuştur.
Estonya edebiyatının temelinde lirik halk şiiri vardır. Estonya edebiyatının en çok bilinen düzyazı eserlerini vermiş yazarı eserleri günümüzde de yaygın bir şekilde okunan Oskar Luts’tur. 20. ve 21. Yüzyılın en popüler yazarları arasında Tõnu Õnnepalu ve Andrus Kivirähk gösterilmektedir.
Estonya’nın mimari tarihi ülkenin kuzey Avrupa’daki çağdaş gelişimini yansıtmaktadır. UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Tallinn’in Orta Çağdan kalma şehir merkezi bahsedilmeye değer, mimari güzelliklerin toplandığı bir alandır. Buna ilaveten ülkenin birçok yerinde Hristiyanlık öncesi zamanlardan kalma, yüksek tepelere kurulu korunaklı kaleler, çok sayıda Orta Çağdan kalma kale ve kilise vardır. Ülkenin kırsal kesimlerinde ise yüzyıllar öncesinden kalma çok sayıda konak varlığını sürdürmektedir.
Spor faaliyetleri de Estonya kültüründe önemli bir yer kaplamaktadır. 1918 yılında bağımsızlığını kazandıktan sonra Estonya ayrı bir ülke olarak ilk kez 1920 Yaz Olimpiyatları’na katılmıştır. Estonya bugüne kadar düzenlenen olimpiyatlarda en çok madalyayı atletizm, halter ve güreş alanlarında kazanmıştır.
Leyla Pehlevi
Leyla Pehlevi (, d. 27 Mart 1970; Tahran – ö. 10 Haziran 2001; Londra), İran şahı Muhammed Rıza Pehlevi'nin Farah Pehlevi'den olan en küçük kızı.
İran Şahı'nın üçüncü eşi Farah'tan dördüncü kızı olan Leyla Pehlevi, 1979 Ayetullah Humeyni devrimi sırasında sürgün edildiklerinde 9 yaşındaydı. New York'ta yaşayan ve ABD'de üniversite bitiren Pehlevi, son bir ayını ziyaret için geldiği Londra'da kaldığı dairesinde aşırı dozda ilaçtan zehirlenerek ölmüştür.
Cenazesi Paris'e getirilerek buradaki Passy Mezarlığı'nda aile kabristanına defnedilmiştir.
Vokatif
Vokatif, Türkçede olmayan ismin hâllerindendir. Kişiye, hayvana ya da eşyaya hitap için bazı dillerde kullanılmaktadır. Vokatif bir ifade hitabın altını çizen bir söz yöneltme şeklini içerir. Mesela "Bilmiyorum, Ahmet" cümlesinde Ahmet vokatif bir ifade olup "Bilmiyorum Ahmet" cümlesindeki Ahmet gibi "bilmek" fiiline bağlı düz tümleç olmayıp tersine kime hitap edildiğini belli eder.
Kotka
Kotka ("kartal"; eskiden Rockensalm), Finlandiya'nın Kymenlaakso bölgesinde bulunan bir şehirdir. Şehir, Finlandiya Körfezi'nin kıyısında Kymijoki'nin ağzında yer almaktadır. Yüzölçümü 277,74 km² olan şehrin nüfusu 31 Ağustos 2017 tarihi itibari ile 53.730'dur. Şehrin merkezi Kotkansaari adasında yer almaktadır.
Vokatif
Tarihî olarak vokatif hâli Hint-Avrupa hâl sisteminin bir parçası olup Latince, Sanskrit ve klâsik Yunancada vardır. Birçok modern Hint-Avrupa dilinde kaybolmasına karşın bazılarında bugüne kadar kalmıştır. Örnekleri Modern Yunanca, Arnavutça, Baltık dillerinden olan Litvanyaca ve Letonyacada, Slav dillerinden Lehçe, Çekçe, Hırvatça, Sırpça, Ukraynaca, Makedonca, Bulgarca ve modern Kelt dillerinden İskoçça (Kelt) ve İrlandacada bulunmaktadır. Romen dillerinden Rumencede vokatif korunmuş olup bazen kendini göstermektedir; mesela kişisel artikeli kullanan, fakat vokatif hâlden önce düşüren Katalanca ve Portekizcede. Ekstremaduraca ve Falacada sonda gelen bâzı sesliler (İng. post-tonical vowel), isimlerin vokatif hâlinde açığa çıkarlarsa da bu yeni bir gelişme sonunda oluşmuş olup Latincedeki vokatif hâlden gelmemektedir. Hint-Avrupalı olmayan Gürcüce gibi dillerde de görülmektedir.
Bleach
Bleach aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Vokatif
Üç tarihî Hint-Avrupa dili
Mesela "kurt" kelimesini alalım: Simgelenimle ilgili notlar: kesme işâretiyle ayrılmış elemanlar kökü, konu ünlüsünü (İng. theme vocal) asıl soneki gösterir. "Ø" simgesi, başka durumlarda olabilmesine rağmen burada bir sonekin olmadığına işâret eder. Örneğin Latincede yalın hâl lupus ve vokatif hâli lupe iken -i hâli (akuzatif) lupuedir. Proto-Hint-Avrupalı kelimelerin önündeki yıldız işâreti teorik imâreler olup herhangi bir yazılı kaynakta görülmemiştir. ̥ sembolü (altta halka) bir ünsüzün ünlü görevini gördüğünü gösterir; bu örneklerde hemen "l" veya "r"in altında görünmesi gerekirken fonttan dolayı arkasında çıkabilir.
Kotka
Kotka Limanı, Finlandiya ve Rusya'nın dış ticaretinde kullanılan önemli bir limandır.
Vokatif
İngilizce
Modern İngilizcede formel (morfolojik) bir vokatif hâl bulunmamaktadır. İngilizce genelde vokatif ifâdeler için yalın hâli kullanır, fakat cümlenin kalan bölümünden ünlemlerde olduğu gibi virgüllerle ayrılır.
Kotka
Belediyenin resmî dili Fincedir. Ancak 1902 yılına kadar resmî dil İsveççe'ydi. Nüfusun %94.4'ü Fince, %1'i İsveççe ve %4.5'u başka bir dili ana dil olarak konuşmaktadır.
Vokatif
İngilizce
Tarihsel olarak veya şiirsel ya da hitap konuşmalarında vokatif rol, İngilizcede ayrıca isim veya cümle bölümüne "O" ile başlayarak gösterilebilir. Bu şekil sık sık Kitab-ı Mukaddes'in King James sürümünde görülür: mesela "O ye of little faith" (Matta İncili 8:26). İyi bilinen bir başka örnek de Rudyard Kipling'in Just So Stories adlı eserinde görülen O (my) Best Beloved vokatif cümle parçasıdır. Buradaki 'O' klitik şekli olarak görülebilir ve "Oh" ünlemiyle karıştırılmamalıdır (The Chicago Manual of Style, 15. baskı, 5.197 bölümü). Fakat Oxford İngilizce Sözlüğü'nün altını çizdiği üzere "O" ve "Oh" aslında biri öbürünün yerine kullanılırdı. "Oh"nun ünlem olarak ortaya çıkmasıyla "O", modern İngilizcede tercih edilen vokatif biçimdir.
Kotka
Kardeş şehirler
Kotka'nın aşağıdaki şehirler ile kardeş şehir anlaşması bulunmaktadır:
Vokatif
İzlandaca
Vokatif hâl genelde İzlandacada görülmezse de artık kullanılmayan birkaç kelimede Latinceden gelen vokatif deklinasyon bulunmaktadır. Bunlardan biri Jesúnun vokatifi olan Jesúsdur (Ey İsa!).
Mesela:
sonur ("son") ve vinur ("arkadaş/dost") yerli kelimeler ayrıca bazen kısaltılmış şekilleriyle vokatif cümle parçalarında son ve vin olarak görülür. İlâveten vokatif cümle parçalarında sıfatlar daima zayıfça dekline edilir. Oysa bunan dışında özel isimler genelde kuvvetli dekline edilmektedir.
Kürtçe
Kürtçede vokatif kullanılmaktadır. Mesela bir Kürtçe lehçesi olan Kurmancide bu hâl, eril kelimelerin sonuna -o, dişil kelimelerin sonuna -ê harfi getirilerek oluşturulur.
Örnekler:
Bunun dışında vokatif çekim eki kullanmadan ayrı kelimelerle de oluşturulabilir. Bunun için Lo (e) ve Lê (d) kullanılmaktadır.
Genelde Kürtçe kadın adlarının sonları zaten -ê üzerine, erkek adları da -o ile bitmektedir. Örnekler: Aso, Derdo, Gulê, Memo, Nazê, Şemo.
İrlandaca
İrlandacada vokatif hâl İskoççaya benzer. Ana belirliyici vokatif ilgeç a baştaki harfin yumuşamasını sağlar.
Tekil olunca 'broad' ile biten birinci deklinasyon eril isimlerin dışında özel bir şekli yoktur. Mesela 'daraltılarak' damaksal yapılıp böylece tekil vokatifi (ve ayrıca tekil genitifi ve çoğul yalın) oluşturulan damaksal olmayan ünsüzler bu istisnalardandır. Sıfatlar ayrıca inceltilmektedir. Birçok durumda bu, tekilde eril vokatif ifadenin genitif hâle ve dişil vokatifin yalın hâle benzemesi demektir.
İskoçça
İskoççada vokatif hâlle isimlerin ilk harfleri yumuşar. Ayrıca eril isimler mümkünse inceltilir (yani son ünlünün önüne 'i' tamamlayıcı ünsüzü gelir). Bunun dışında a, ismin önüne bir ünlüyle veya bir ünlüyü hemen arkasında bulunduran bir f'le başlamıyorsa eklenir. Eğer f ve ünlü ile başlıyorsa yumuşadığında sessizleşir. Örneğin:
“Hamish” ismi, sadece “Sheumais”'ın İngilizce telaffuzudur ve dolayısıyla aslında bir Galca vokatiftir. Benzer şekilde “Vairi” ismi, “Mhàiri”'in İngilizce telaffuzudur.
Diğerleri
Keltçe vokatif hâli ilgeçi aynı İskoççada ve İrlandaca olduğu gibi "a" ile yaparak ve izleyen kelimeyi ikinci duruma değiştirerek korumaktadır. Man dilinde vokatif hâl, en azından baştaki inceltmele belli edecek kadar vardır. Bu Galcede de böyledir. Bretonca vokatifi kaybetmişe benzemektedir.
Latince
Latincede bir adın vokatif hâli, yalın hâliyle aynıdır. İstisna, yalın hâlde "-us"la biten ikinci-deklinasyon isimler. Bir örnek, Shakespeare'in (genelde "Sen de mi, Brutus?" ile tercüme edilen) meşhur cümlesi "Et tu, Brute?"dir. Burada Brute vokatif hâli temsil ederken Brutus yalın hâlidir.
-iusla biten isimlerin vokatifleri farklı olup -ie ile bitmesi yerine yalnızca -ī ile biterler. Böylece Julius Julī ve filius filī oluvermektedir. Bu kısaltma vurgunun yerini değiştirmediğinden Vergilius vokatifinde vurgu, kısa olmasına rağmen ilk ide olup Vergilīdir. -aius ve -eius ile biten isimlerin vokatifleri, i kökte ünlü harflerle bir arada olmasına rağmen -aī veya -eī ile biter.
Birinci ve ikinci deklinasyon sıfatlar, yalın hâl -usla biterse eril tekilleri ayrıca farklı vokatif şekiller alarak -e ile biter. -ius ile biten sıfatların vokatifleri -ie ile bittiğinden mesela eximiusun vokatifi eximie olmaktadır.
-eus ile biten isimler ve sıfatlar yukarıdaki kurallara uymaz. Meusun vokatifi kuralsız olup mī iken deusun belirgin bir vokatifi bulunmayıp deus olarak kalmaktadır. "Tanrım!", Latincede böylece mī deus!tur. Buna rağmen Jerome'nun Vulgate'i tutarlı biçimde (ve klâsik kurallardan ayrılarak) deus meusu vokatif olarak kullanmaktadır.
Rumence
Rumence'de vokatif hâl Latince'den kalmıştır. Morfolojik olarak özel sonlamalar kullanılarak oluşturulurken ara sıra başka morfofonemik değişikliklere sebep olur:
Resmî konuşmada çoğu zaman vokatif yalın hâl/-i hâli (akuzatif) kendi şekli olsa bile yalnızca taklîd eder. Bunun böyle olması, vokatifin genelde aşırı doğrudan görülmesi ve böylece kaba gelmesindendir.
Venedikçe
Venedikçede vokatif hâl, hâl sonlarını kaybeden çoğu Romen dili gibi herhangi bir sonla belirlenmez. Fakat dişil özel isimlerinde belirteçin yokluğuyla hâlâ görülmektedir. Buna yüklemlerde de ismin diğer hâllerinde dişil isimlerden önce gelen Ła / L'  kişisel artikeli örnek gösterilebilir. Böylece vokatif hâl, hiçbirinin özel bir sonu ya da edatı olmamasına rağmen hem yalın, hem de -i hâli (akuzatif) hâllerinden ayırt edilebilir. Bunun aksine eril ve diğer isimler, yalnızca ses uyumuna ve ses kesmelerine (İng. voice breaks) dayanmaktadır.
(Cinsiyete uygun) artikelin kişinin isminden önce kullanımının yaygın olduğu konuşma dili Almancasında artikel, bir kişi çağrıldığında Venedikçede olduğu gibi ihmal edilir.
Bulgarca
Diğer Slav dillerinden farklı olarak, Bulgarca isim deklinasyonunu tamamen kaybetmiş, fakat vokatif hâli muhafaza etmiştir.
Geleneksel erkek isimlerin genelde bir vokatif hâli vardır:
Daha yeni ve yabancı isimlerin vokatif biçimi olabilirse de kullanılmamaktadır (sadece Ричард (Richard) yerine Ричарде, kulağa garip ve komik gelmektedir).
господин министре (Bay Bakan) biçimindeki vokatif cümle parçasındaki gibi ifâdeler, neredeyse tamamen ve bilhassa resmî yazılarda karşılığı olan yaygın şekillere yerini bırakmıştır.
Özel isimlerin genelde daha az kullanılmasına rağmen vokatif şekilleri vardır. Aşağıda sıkça vokatifle kullanılan özel isimler sıralanmıştır:
Vokatif hâl şekilleri ayrıca normalde dişil isimlerde mevcuttur:
-е ile biten biçimler kaba kabul edilir ve normalde bu biçimlerden kaçınılır. İstisnâlar, vokatifi daima kullanılan dişil akrabalık kavramlarıdır: баба - бабо (büyükanne), мама - мамо (ana), леля - лельо (hala/teyze), сестра - сестро (kız kardeş).
Çekçe
Çekçede vokatif (5. pád) yalın hâlin eril ve dişil isimlerinin tekilinde farklıdır.
Gayrıresmî konuşmada, eril soyadının erkeklere hitapta genelde yalın hâlde olur. Mesela pane Nováku! yerine pane Novák!. (Dişil soyadları sıfat olup yalın vokatif hâlleri aynıdır). Hocalar sıkça öğrencilerine yalın hâldeki soyadlarıyla hitap ederler. Fakat bu hitap şekli kaba olarak görülebilir. Resmî ve yazılı biçimlerde uygun vokatifi kullanmak şiddetle tavsiye edilir.
Lehçe
Lehçe'de vokatif (wołacz) şu şekilde oluşturulur: Dişil isimler, genelde -o almaktadır. Ancak -sia, -cia, -nia ve -dzia ile bitenler hâriç. Bunlar -u ile biter. -ść ile bitenler de -i ekini alır. Eril isimler generally -de hâlinin karmaşık kalıbına uyar. Bóg → Boże ("tanrı"), ojciec → ojcze ("baba") ve chłopiec → chłopcze ("oğlan") gibi birkaç kelime hâriç. Cinsiyetsiz isimler ve all çoğul isimler yalın hâldekinin aynısıdır. Birkaç örnek:
Resmiyet dışı konuşmada yalın hâl, gitgide artarak vokatif yerine kullanılmaktadır. Ters bir görüngü ayrıca görülmektedir – gayrıresmî in informal görüşmelerde, vokatif biçim bazen yalın hâlin yerini alır. Örneğin "Józio przyszedł" (Joe geldi) yerine "Józiu przyszedł". Bunun yanı sıra vokatif şu durumlarda yaygındır: Vokatif ayrıca Kocham Cię Krzysiu! ("Seni seviyorum, Chris!") veya Tęsknię za Tobą, moja Żono. ("Seni özledim, karım.") gibi şefkatli veya bir şeyi sevdiren bağlamlarda sıkça kullanılır.
Litvanca
Litvancada bütün isimlerin neredeyse her zaman yalın hâlden farklı olan vokatif hâli bulunmaktadır. İstisnalar bazı dişil isimlerin çoğullarıdır. Fakat günlük konuşmada vokatif hâli yalın hâlle değiştiremek yaygın olarak yapılan bir yanlıştır. Küçük ismin aldığı biçim deklinasyona ve bazen adın cinsine bağlıdır:
-as "vyras" (m) – "vyre" (erkek, koca)
-is "brolis" (m) – "broli" (ağabey/erkek kardeş)
İstisnalar: -ėjas ile biten "vėjas" – "vėjau" (rüzgâr) ve "siuvėjas" – "siuvėjau" (dikişçi) gibi isimler.
Bu deklinasyona âit isimlervokatif hâldede -ai ile biterler: "Jonas" – "Jonai". Küçültme şekilleri normalde bitimsiz olarak kullanılırlarsa da ("broliuk") (little ağabey/erkek kardeş) tam şekli de geçerlidir ("broliukai").
-a "galva" (f) – "galva" (baş)
-ia "vyšnia" (f) – "vyšnia" (kiraz)
-i "marti" (f) – "marčia/marti" (gelin)
Rasa, Rūta gibi dişil isimler vokatif hâlde aynı şekilde telaffuz edilirlerse de vurgu değişimine uğramaktadırlar. Yalın hâlde son hecenin, vokatif hâlde sondan ikincinin vurgulanması gerekmektedir: Ilona (yalın) – Ilona (vokatif).
-ė "katė" (f) – "kate" (kedi)
Bu deklinasyonda (hem özel, hem de cins) bâzı isimler ayrıca farklı olarak vurgulanır: "aikštė" – "aikšte" (kare). Küçültme şekillerinin sonu genelde ihmâl edilir: "sesutė" – "sesut" (küçük kız kardeş).
-us "sūnus" (m) – "sūnau" (oğul)
-is "dantis" (m), "avis" (f) – "dantie" (diş), "avie" (koyun)
-uo "vanduo" (m), "sesuo" (f) – "vandenie" (su), "seserie" (kız kardeş)
-ė "duktė" (f) – "dukterie" (kız evlât)