cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laureus Spor Ruhu Ödülü
Laureus Spor Ruhu Ödülü, "olağanüstü başarıları, yenilgiyi kabul etmeyi reddetmeleri veya oyundan alınan zevke tartışılmaz katkıları sayesinde bireysel sporcuları veya takımları" onurlandırmak adına verilen bir ödüldür. İlk olarak 2005 yılında Laureus Dünya Spor Ödülleri sırasında isteğe bağlı ödüllerden biri olarak verildi. Ödüller, 500.000 genci destekleyen ve 150'den fazla yardım projesinde yer almış küresel bir kuruluş olan Laureus Sport for Good Vakfı tarafından verilmektedir. İlk ödül 25 Mayıs 2000'de Monte Carlo'da, açılış konuşmasını Nelson Mandela'nın yaptığı törenle verildi. Alıcıya, dünyanın çeşitli yerlerinde düzenlenen yıllık ödül töreninde Cartier tarafından yaratılan bir Laureus heykelciği verilir. Laureus Ödülleri töreni her yıl düzenlense de, Sporun Ruhu Ödülü her yıl verilmeyebilir; Laureus Dünya Spor Akademisi tarafından verilebilecek bir dizi isteğe bağlı ödülden biridir. Kuruluşundan bu yana 2009, 2010, 2012, 2013, 2018 ve 2020 yıllarında toplam altı kez ödül verilmemiştir.
2005 yılında Laureus Spor Ruhu Ödülü'nün ilk galibi, 2004 Major League Beyzbol sezonunda 86 yıldır ilk Dünya Serisini kazanan Amerikan beyzbol takımı Boston Red Sox oldu. 2017 senesinden beri, beş takım ve dört kişi ödülü aldı. Bu kişilerden biri olan ve önceki ay hayatını kaybeden Hollandalı eski futbolcu ve teknik direktör Johan Cruyff, 2016 yılında ölümünden sonra onurlandırıldı: ödülü, Berlin'deki törende Hollandalı Ruud Gullit tarafından oğlu Jordi Cruyff'a takdim edildi. 2020'de ödül verilmedi; Laureus Spor Ruhu Ödülü'nün en son alıcısı, 2019'da Amerikalı alp disiplini kayakçısı Lindsey Vonn oldu.
Ballymore Lough
Ballymore Lough; İrlanda'nın Connacht İli, Mayo Kontluğu idari sınırları içerisinde yer alan bir göldür.
Skandal (film, 2006)
Skandal (İngilizce özgün adıyla Notes on a Scandal, 4 dalda Oscar'a aday gösterilmiş, 2006 İngiltere yapımı film. 2003 yılında yayınlanmış olan aynı isimli Zoë Heller romanından uyarlanmıştır. Senaryosunu Patrick Marber yazmış, filmi Richard Eyre yönetmiştir. Filmin müziklerini ise Philip Glass yapmıştır. Film En İyi Kadın Oyuncu (Judi Dench), En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (Cate Blanchett), En İyi Uyarlama Senaryo (Patrick Marber) ve En İyi Film Müziği (Philip Glass) dallarında Oscar'a aday gösterilmiştir.
31 Aralık 2007 tarihi itibarı ile film eleştirmenlrinin yorumlarının yer aldığı Rotten Tomatoes sitesinde film hakkında yapılmış 163 eleştiriden %87'sinde film hakkında olumlu görüş belirtilmiştir. (Fresh: 141 Rotten: 22)
Vücut zırhı
Vücut zırhı ya da basitçe zırh veya cebe, vücudu saldırılara karşı korumak için giyilen koruyucu giysidir. Zırh savaşçılar tarafından giyilebileceği gibi binekleri de koruyabilirdi. Zırhlar bu vazifeyi silahların veya fırlatılan cisimlerin etkisini saptırarak veya emerek yerine getirir.
Zırhların tarihi İlk Çağ uygarlıklarına dayanmaktadır. Bronz Çağı'nda MÖ 2050'den beri zırhların ilk belirtilerine rastlanmaktadır. MÖ 1500'lerde eski uygarlıklar tunçtan ve deriden yapılmış zırhlar giymeye başlanmıştır. MÖ 400'lerde örme zincir zırh ortaya çıkmıştır. Daha sonraları levha zırhlar kullanılmaya başlandı. Ateşli silahların gelişmesiyle geleneksel zırhlar azalarak kayboldu.
Etimoloji
Zırh sözcüğünün kökeni Farsça "savaş giysisi" anlamına gelen زره (zirih) sözcüğüne dayanmaktadır. Farsça sözcük Orta Farsça *zrād sözcüğü ile aynı kökene sahiptir. Bu sözcük Avestacada aynı anlama sahip olan *zrāda- sözcüğü ile eş kökenlidir.
Tarihçesi
Bronz Çağı'nda MÖ 2050 itibarıyla Sümerliler ve Asurlular döneminde zırhın ilk izlerine rastlanmaktadır. MÖ 1500 ile birlikte Mısır, Hitit ve Miken uygarlıklarının savaşçıları tunçtan ve deriden imal edilmiş zırhlar giymekteydiler. MÖ 11. yüzyılda Çinli savaşçılar ve Moğollar 5 ila 7 katmandan oluşan gergedan derileri ve öküz postu giyerlerdi.
Demir Çağı'nın sonlarına doğru demirden üretilen zırhlar kullanılmaya başlanmıştır. Mısır ve Asurlular deri veya ketenin üzerine bronz ve demir gibi metallerin balıksırtı dizilmesiyle yapılan pullu zırhlar kullanmaktaydılar. MÖ 400'lerde ilk defa Kelt soyluları ve daha sonra Romalılar tarafından metal halkaların birbirine geçirilmesiyle oluşturulan örme zincir zırh kullanılmaya başlandı. Örme zırh Avrupa'da 14. yüzyıla kadar Batı Avrupa'da en yaygın zırh türü olarak kullanılmaya devam etti.
Roma'nın düşüşüyle başlayan Karanlık Çağ ve Erken Orta Çağ'dan Şarlman dönemine kadar zırh üretiminde kullanılan yöntemler Antik Roma uygarlığından kalan yöntemlerin ve daha sonra bu bölgeyi istila eden barbar savaşçıların getirdiği teknikler üzerine kuruluydu.
16 ve 17. yüzyıllarda ateşli silahların gelişmesiyle daha kalın ve dolayısıyla ağır zırhlar üretildi. Bu yüzden levha zırh üretimi askerlerin hareketliliği lehine büyük ölçüde terk edildi. Miğferler ve gövde zırhları 17. yüzyılda kullanılmaya devam etse de 18. yüzyılda maliyeti, modern silahlara karşı etkisizliği ve fazla ağırlığı sebebiyle büyük ölçüde tedavülden kalktı.
Kalkan
Kalkanlar savaşlardan önce avlanma sırasında savunma ve gizlenme amacıyla kullanılırdı. Yunan hoplitleri hoplon denilen yuvarlak kalkan taşırlardı. MÖ 4. yüzyılda mızraklı Roma askeri oval bir kalkan taşırdı. Daha sonra kısa kılıç kullanan lejyonerler scutum denilen büyük silindirik kalkanlarla korunurlardı. Karanlık Çağ'da ahşaptan yapılma oval kalkanlar kullanılırdı. 11. yüzyıldan hemen önce oval kalkan uzatılarak alt kısmının sivri bir görünüme sahip olması sağlandı. Böylece süvarilerin sol dizleri saldırılardan korunabilecekti. Bu dönemde kalkan ve miğfer savaşçının bedenini tanınmayacak şekilde örttüğünden düşmanı dosttan ayırabilmek için kalkanlara figürler ve desenler çizildi. 13. yüzyılda ve 14. yüzyılın ilk yarısında üçgen kalkanlar kullanıldı. 1350'lerde koltuklu kargı için yuva bulunduran karemsi kalkanlar ortaya çıktı.
Miğfer
Miğfer başı, yüzü ve bazen de boynu korumak için giyilirdi. Asurlular ve Persler deri ve demirden miğferler yapardı. Daha sonra Yunanlar Bronz miğferler üretti.
Kuzey ve batı Avrupa'da bronz veya demirle takviyeli tolgalar (skullcap) kullanılırdı. 1200'lerde tolganın üstüne giyilen ve helm denilen, tepesi düz, silindirik miğferler ortaya çıktı. Aynı dönemde tolga, boynu ve yüzü korumak için eklentilerle birlikte bazinete evrildi.
16 ve 17. yüzyıllarda geniş siperlikli, hafif, açık miğferler tercih edilirdi. 18 ve 19. yüzyıllarda ateşli silahların yaygınlaşmasıyla miğfer kullanımı büyük ölçüde yok oldu.
Gövde zırhı
İlk gövde zırhları göğüs ve sırt parçalarından oluşan kalın derilerden üretilirdi ve boynu korumak için buna bir yakalık (gorget) eklenirdi. Helenistik dönemde bronzdan yapılma gövde zırhları, Roma dönemindeyse deri ve demirden gövde zırhları, sonralarıysa kurşunları saptırabilen çelik gövde zırhları kullanılmıştır.
Uzuvlar
Askerler ellerini korumak için elçek denilen zırh eldivenleri giyerdi. Kola giyilen zırhlara kolçak denirdi. Baldırları koruyan zırh parçalarının adı dizçek, bacakların üst kısmını koruyanların ise butluktur. Bu zırhlar deri kemerlerle kola ya da bacağa bağlanırdı.
Bronz
Klasik Antik Çağ'da bronzdan yapılmış gövde zırhları ağır piyade ve süvariler tarafından kullanılmaktaydı. Bronzdan yapılmış dizçekler de kullanılan zırhlar arasındaydı. Antik Yunanlar pek çok boğa derisi katmanından oluşan ve bronzla güçlendirilmiş kalkanlar kullanırdı. Geç Helladik Dönem'de Yunan savaşçılar deriden yapılmış ve yaban domuzu dişi, fildişi ve bronzla güçlendirmiş miğferler takarlardı. Bunun yanı sıra tamamen bronzdan yapılmış miğferler de vardı. Bu dönemde kol ve bilekleri koruyan zırhların kullanımı pek yaygın olmasa da yapılan araştırmalarda bronzdan yapılmış ön kol zırhlarına rastlanmıştır.
Örme zırh
Örme zırh demirden yapılan ilk zırh türüydü. İlk olarak MÖ 3. yüzyılda Helenistik dönemde ortaya çıktı ancak örme zırhın daha eskiye dayandığına ve Kelt kökenli olduğuna dair bulgular vardır. Daha sonraları Roma döneminde lorica hamata denilen zincir gömlekler yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Örme zırhın üretiminde demirden halkaların birbirine geçirilmesiyle koruyucu bir kumaş elde edilirdi. Bronzdan yapılan halkalar yeterince dayanıklı olduğu için kullanışlı değildi. Örme zırhın avantajı kesici saldırılara karşı dayanıklı ve aynı zamanda elastiki olmasıydı. Ancak bu zırh türü delici silahlara ve ezici vuruşlara karşı zayıftı. Halkaların cildi tahriş etmesini önlemek ve şok darbelerinin emilmesini sağlamak için aketon olarak bilinen takviyeli içlikler giyilirdi. Haçlı Seferleri sırasında havanın sıcak olmasından metal halkalar çok ısınırdı. Bunu önlemek için kolsuz cübbeler (surcoat) giyilirdi. Bu cübbelerin kalkanlar gibi armalarla süslenirdi.
İngiltere'nin Normanlar tarafından fethi sırasında ağır silahlı atlı askerlerin, mesela şövalyeler, zırhları hauberk denilen zincir gömlek, helm denilen miğfer ve kalkandan oluşuyordu. Hauberk savaşçının dizine kadar inerdi. Baş ile boynu örten ve coif-de-mailles denilen bir zincir peçelikten ve dirseklere kadar inen yenlerden oluşurdu. Chausses denilen tozluklar bacakları korurdu.
Levha zırh
Bronzdan imal edilen ilk zırhlar levha zırh sayılabilecek olsa da Roma döneminde levha zırh lorica segmentata ile geniş çapta üretilmeye başlandı.
Bir uzunyaydan 3-4 kat daha güçlü olan kundaklı yayı kalkanlar ve örme zırh durdurmakta etkisizken levha zırhlar fazla zarar almadan kundaklı yay oklarını saptırabilmekteydi. Bundan ötürü Orta Çağ Avrupası'nda levha zırhlar yaygınlaşmaya başladı.
İlk başta örme zırhın üzerine giyilen surcoat yatay sıralar halinde yerleştirilmiş ufak çelik levhalarla güçlendirildi. 15. yüzyılın ilk yarısında Milano'daki zırh ustaları gövde zırhını da içeren tam levha zırh takımları üretmeyi başardı. İlk gövde zırhları, göğüs ve sırt levhaları olarak iki kısımdan oluşurdu. Bunlar, hareket kabiliyetinin artması için, birbirine kayışlarla bağlanırdı.
15. yüzyılda Almanya'da üretilen zırh unsurları keskin kenarlar ile ince uzun ve şık bir görünüme sahipti. Bu yüzden bu zırh türü "Gotik" zırh olarak adlandırılmıştır. 1500'lerden sonra zırhlardaki bütün şekiller Rönesans'ın etkisiyle daha yuvarlak bir görünüme büründü. Bu dönemde İmparator I. Maximilian ardından "Maximilian" zırhı olarak adlandırılan yivli levha zırhlar ortaya çıktı. Bu, bir yandan göz alıcı bir görünüme sahipken diğer yandan zırhın hem korumasını arttırdı hem de ağırlığını azaltırdı. Yivli levha zırhın dalgalı yapısı levhayı güçlendirirken onun daha ince üretilmesini sağlamıştır.
Pullu zırh
Pullu zırhlarda altın, demir, keten, bakır, bronz vb. pullar aşağıya bakacak şekilde, üst üste çakışır ve genellikle dokuma kumaş veya deriden oluşan sürekli astar üzerine yerleştirilir. Bu zırh tipinin ilk defa Mısırlılar ve Asurlular tarafından kullanıldığı tespit edilmiştir. Daha sonra sırayla İskitler, Sarmatlar tarafından ve Orta Asya bozkırları ile Çin arasındaki bölgede kullanılmıştır. Roma döneminde yarı sabit pullu zırhlar kullanılmıştır. Bunlarda pullardan yapılan bütün yapı metal bağlarla birbirine bağlanır, astar veya bağlama için tekstil ürünleri veya ipler kullanılmazdı. Bu zırh Romalılar tarafından lorica squamata olarak bilinirdi ve pulların esnek olmayışından ve bu yüzden askerlerin hareket kabiliyetlerini kısıtlamasından 2. yüzyılın ortaları itibarıyla kullanımı azalmıştır.
Lamelli zırh
Pullu zırhın aksine lamelli zırhlar yukarı doğru, üst üste çakışır ve bunların genellikle ipsi malzemelerden oluşan aralıklı astarı vardır.
Lamelli zırhın Geç Antikite'de Orta Asya'dan Avrupa'ya gelmiş olduğu düşünülse de 1967'de H. Robinson Russel lamelli zırhın ilk bulgularının Batı'da bulduğunu gözlemledi ve lamelli zırhın Geç Antikite'de Uzak Doğu'ya ulaşmasıyla birlikte bu gözlemi çürütecek bir araştırma ortaya konmadı. Ancak lamelli ve pullu gibi parçalı zırhların birden fazla bölgeden birbirinden bağımsız olarak icat edilmiş olması da mümkündür.
Hayvan zırh takımı
MÖ 4 ve 5. yüzyıllardan beri atların kafasını boynunu ve göğsünü koruyacak zırhlar kullanılmıştır. Persler, Grekler, Araplar, Türkler ve Memlükler gibi pek çok millet atlarına zırh giydirmiştir. Bizanslar tarafından kullanılan katafrakt adındaki süvariler atlarının alınlarını ve göğüslerini demir zırhlarla kaplarlardı ki katafrakt sözcüğünün kendisi Yunanca "zırh" anlamına gelmektedir. Orta Çağ şövalyeleri de atlarını levha zırhlarla korurdular. At zırhı; alın zırhı, göğüs zırhı, sağrı zırhı, karınlık, boyunluk gibi parçalardan oluşurdu.
Koruyucu işlevsellik
Ateşli silahlar dışında zırhlar dört çeşit saldırıya karşı korur: keskin darbeler, kör darbeler, kesişler, saplamalar. Zırhlar bu tür saldırılardan gelen gelen etkileri saptırma veya emme özelliğine sahiptir.
Asya kökenli ölü diller listesi
11. yüzyıl sonrasında ölü dillere katılan dillere ait tarihler yanlarında belirtilmiştir.
Çavuşlu Köprüsü (Artvin)
Çavuşlu Köprüsü, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesindeki bir kemer köprüdür. Günümüzde eski köprünün yanına araba geçişleri yeni bir köprü inşa edilmiştir. 11 metre uzunluğundaki köprünün yüksekliği 8.5 metredir. Köprünün sağ ayağı kayaya dikilmiştir. Subaşı ve Çavuşlu derelerinin kesişim noktasına 20 metre uzaklıktadır.
Osmanlı Türkleri
Osmanlı Türkleri, Geç Orta Çağ'da kurulan Osmanlı İmparatorluğu'nun (c. 1299/1302–1922) kurucu ve sosyopolitik olarak en baskın unsuru olan Türkî etnik gruptur.
Bu Türkler yoğun biçimde Anadolu ve Balkan coğrafyasında yaşamıştır. Temelde Oğuzların çeşitli boylarına mensup olmuşlardır. Bu terim ise aslında ilk aşamada Anadolu’nun kuzeybatısında kurulan Osmanoğulları Beyliği’nin (veya Osmanlı Beyliği) kurucusu Osman Gazi’nin etrafında toplanan Türkleri belirtmektedir, ancak devlet sınırlarını genişlettikçe diğer Türk boylarını da kapsamına almıştır. Böylelikle de beylik sınırlarının genişlemesi, devlet ve imparatorluk süreçlerinin yaşanmasıyla Osmanlı Türkleri tabiri, Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan Türklerin tamamını kapsar hâle gelmiştir. 1922 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılışı sonrasında da imparatorluğun doğal devamı olan Türkiye Cumhuriyeti’nde yaşayan Türkler, Osmanlı Türklerinin devamı olarak Türkiye Türkleri şeklinde adlandırılmaya başlanmışlardır.
Osmanlı Devleti'ni kuran Osman Gazi ise tam boyu tartışmalı olsa da Oğuzların Bozok kolundan Kayı boyuna mensuptur. Böylelikle de Osmanlılar daha ilk baştan kurucu unsur olarak Türk etnisitesindendir. Bugünkü Türkiye Türklerinin atalarıdırlar. Aynı zamanda, günümüzde eski Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasında yaşayan Türkler için (daha dar kapsamıyla Anadolu, Balkanlar ve Kıbrıs’taki Türkler) de kullanılmaktadır.
Şerefname adlı tarihte şunlar yazılıdır:
Serpil Yeşilyurt cinayeti
Serpil Yeşilyurt cinayeti, 3 Ekim 1998 tarihinde annesi Hanım Yeşilyurt ile birlikte kaçırıldıktan sonra tecavüz edilip doksan yerinden bıçaklanan Serpil Yeşilyurt'un öldürülmesidir. Yaşları 15 ile 17 arasında değişen dört tinerci tarafından işlenen cinayette tecavüze uğrayan anne Yeşilyurt ise ağır yaralı olarak kurtulmuştur. Cinayetin işleniş şekli ve dava süreci uzun süre Türk kamuoyunu meşgul etmiştir.
Osmanlı Türkleri
Kuruluş
1258 yılında Söğüt’te doğmuş, 1 Ağustos 1326 tarihinde Bursa’da vefat etmiş olan Osman Gazi, Osmanlı Beyliği ve Osmanlı Hanedanı'nın kurucusu ve beyliğin ilk padişahıdır.
Serpil Yeşilyurt cinayeti
Olay
Bir akrabasının kına gecesine gitmek için dışarı çıkan anne-kız, bir süre sonra yanlarına gelen otomobil tarafından durdurulmuş ve araçtan inen dört kişi tarafından kaçırılmıştır. Araç hareket ettikten sonra da bağırıp yardım istemeye devam eden Serpil Yeşilyurt'un başına bira şişesiyle vurulup bayıltılması üzerine saldırganlara tepki gösteren Hanım Yeşilyurt, Çekmeköy ormanına çekilen araçtan indirilmiştir. Burada tecavüze uğrayan kadın, boğazı kesilerek ormana terk edilmiştir. Ormanın daha ıssız bir bölgesinde Serpil Yeşilyurt'a sırayla tecavüz eden tinercilerin her biri daha sonra kadını bıçaklamaya başlamıştır. Göğüs uçlarını kesme, gözleri oyma gibi işkencelere de maruz kalan Serpil Yeşilyurt orada yaşamını yitirmiştir.
Osmanlı Türkleri
Kuruluş
1299 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’nin uçbeyi olmaktan çıkıp bağımsızlığını ilan etmiştir. Moğol istilalarından kaçan Müslümanların, beyliğine sığınması ile siyasi ve askerî gücü artmıştır. Çöküş döneminde bulunan Doğu Roma İmparatorluğu'ndaki karışıklıkların da etkisiyle kısa sürede Anadolu ve Doğu Roma'nın hâkimi durumuna gelmiştir. Öldüğü zaman beylik, Eskişehir ile Bursa arasındaki topraklarda hüküm sürüyor, Doğu Roma İmparatorluğu'na ait İznik ve Bursa'yı abluka altında tutmaktaydı.
Serpil Yeşilyurt cinayeti
Olay
Kaçırıldıktan birkaç saat sonra Hanım Yeşilyurt bulunarak hastaneye kaldırılmıştır. Olayın üzerinden dört gün geçtikten sonra gelen bir ihbar üzerine olayın faillerinden üçü yakalanmış ve faiilerden 15 yaşındaki Savaş Tüblek, polisleri Serpil Yeşilyurt'u bıraktıkları yere götürmüştür. Yeşilyurt'un parçalanmış hâldeki cesedi ambulansa konularak morga kaldırıldıktan sonra olayda yer alan sanıklardan 17 yaşındaki İsmail Çolak da yakalanmıştır.
Osmanlı Türkleri
Devlet
Osmanlı Türklerinin yaşamış oldukları ülke olan Osmanlı İmparatorluğu, 1299-1922 yılları arasında varlığını sürdürmüş Türk devletidir. Toprakları Doğu Avrupa, Balkanlar, Güneybatı Asya ve Kuzey Afrika'yı kapsamıştır. 16. yüzyılda dünyanın en güçlü imparatorluğu hâlini almıştır.
Serpil Yeşilyurt cinayeti
Yargılama
İstanbul 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi (İstanbul 10'uncu Ağır Ceza Mahkemesi), "bir suçu saklamak için adam öldürmek, adam öldürmeye tam teşebbüs, zorla adam kaçırmak, alıkoymak, kızlık bozmak, zorla ırza geçmek ve gece silahlı gasp" suçlarından Serdar Kaçmaz'ı 78 yıl 8 ay, İsmail Ayvacıoğlu ve Savaş Tüblek'i 75 yıl 8 ay ve İsmail Çolak'ı ise 61 yıl 8 aya mahkûm etmiştir.
Osmanlı Türkleri
Dil
13. ile 20. yüzyıllar arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun yayıldığı topraklarda kullanılmış olan tarihî Türk yazı dilidir. Alfabe olarak Arap alfabesinin Farsça ve Türkçe için uyarlanmış bir biçimi kullanılmıştır.
Serpil Yeşilyurt cinayeti
Yeniden yargılamalar
1 Haziran 2005'te yürürlüğe girmesi üzerine yeni TCK'den yararlanmak isteyen dört mahkûm mahkemeye başvurmuş ve İstanbul 10'uncu Ağır Ceza Mahkemesi, hükümlülerin yattıkları süreyi dikkate alarak, "Yeni TCK'deki lehe olan maddelerin uygulanması hâlinde ileride mağduriyetlerine mahal verilmemesi için infazın durdurulmasına karar verilmiştir." diyerek dört kişiyi de tahliye etmiştir. Kamuoyunda Rahşan Affı olarak da bilinen Şartlı Salıverme Yasası’ndan da yararlanan dört sanık, 7-9 yıl hapis sonrası serbest kalmıştır.
2018 Azerbaycan Grand Prix
2018 Azerbaycan Grand Prix, 29 Nisan 2018 tarihinde Azerbaycan'nın Bakü kentinde gerçekleşen 2018 sezonu Formula 1 yarışı. Baku City Circuit'te 51 tur üzerinden gerçekleştirilen yarış Azerbaycan'da gerçekleştirilen üçüncü yarıştır.
Osmanlı Türkleri
Dil
XVII. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun dünyada birçok alandaki üstünlüğü ve yaygınlığına bağlı olarak Osmanlı Türkçesi de İmparatorluk sınırlarını aşan bir yaygınlığa sahip olmuştur. İncil’in dili olan Latince başta Fransa olmak üzere Avrupa’da XVII. yüzyıl ortalarına kadar eğitim dili olarak varlığını korudu. Fransa’da anadilde eğitim ancak XVII. yüzyıl sonunda yapılabilmiştir ve yine söz konusu ülkede, Almanca ve İngilizce gibi yabancı dillerin öğrenim ve öğretimi ancak XIX. yüzyılda yaygın olarak gerçekleşebilmiştir. O nedenle Fransa’nın 1670’lerde Türkçenin yabancı dil olarak öğrenim ve öğretimine duyduğu ilgi, yabancı dil eğitimi tarihçileri açısından da dikkate alınması gereken bir durumdur. Fransa için XVII. ve XVIII. yüzyıllar, yoğun olarak Osmanlı medeniyeti ve kültürüne ilgi duyduğu yüzyıllar olarak tarihe geçmiştir. Bu eğilimin kaçınılmaz sonucu ise Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış el yazmalarının Fransızcaya çevrilmesidir.
Leandro Freire de Araújo
Leandro Freire de Araújo (d. 21 Ağustos 1989), Brezilyalı futbolcudur. Primeira Liga ekiplerinden CD Nacional'de oynamaktadır.
Oksana Çusovitina
Oksana Aleksandrovna Çusovitina (d. 19 Haziran 1975) Dünya ve Olimpiyat şampiyonu jimnastikçi. Yedi olimpiyatta yarışmış tek kadın jimnastikçi. Üç farklı ülke için yarışmıştır.
Elit bir jimnastikçi olan Çusovitina kariyeri çeyrek yüzyılı aşmaktadır. 1988 yılında Sovyetler Birliği'nde gençler seviyesinde altın madalyaya ulaştıktan bir yıl sonra, 1989 yılında uluslararası seviyede yarışmaya yılında başlamıştır. 1992'den 2016'ya kadarki tüm olimpiyatlarda yarışmıştır. Bu yıllarda Sovyetler Birliği (Birleşik takım 1992), Özbekistan (1996, 2000, 2004 ve 2016) ve Almanya (2008 ve 2012) için yarışmıştır. Üç farklı ülke için yarışmış iki kadın jimnastikçiden biridir.
Çusovitina, ayrıca 10 kez Dünya Şampiyonasında, üç kez Asya Oyunlarında ve üç kez de İyi Niyet Oyunlarında yarışmıştır. Çusovitina jimnastikte atlama dalında dokuz tane bireysel dünya şampiyonluğu madalyasına sahiptir ve bu rakam tek bir dal için rekordur.
2018 Azerbaycan Grand Prix
Yarışı Mercedes'in pilotu Lewis Hamilton kazanırken bu zafer Hamilton'un Azerbaycan'daki ilk zaferi olmuştur. Ferrari'nin Fin pilotu Kimi Räikkönen yarışı ikinci bitirirken Force India-Mercedes'ten Meksikalı Sergio Pérez podyumun üçüncü basamağında yer aldı.
Liperi
29 Temmuz 2010 tarihinde Liperi'de bulunan Joensuu Havalimanı'nda 37.2 °C ile Finlandiya'daki en yüksek hava sıcaklığı kaydedilmiştir.
Serpil Yeşilyurt cinayeti
Yeniden yargılamalar
Tahliye edildikten yedi ay sonra Savaş Tüblek adam yaralamak suçundan tekrar cezaevine gönderilmiştir. Yeni cezadan gelen hapis cezasının yanı sıra aftan yararlanarak yatmadığı süre de cezasına eklenmiştir.
Haziran 2010'da çıkan 6008 No.lu yasa nedeniyle sanıkların dosyası Yargıtay tarafından Üsküdar Çocuk Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir. Olaydan on dört yıl sonra bu kez çocuk mahkemesinde yapılan yargılamada Savaş Tüblek'e 15, İsmail Ayvacıoğlu'na 16, İsmail Çolak'a 17 ve Serdar Kaçmaz'a ise "Serpil Yeşilyurt’u kaçırıp zorla ırzına geçmek ve delilleri saklamak için canavarca hisle öldürmek" suçundan 19 yıl hapis cezası verilmiştir.
Türkiye florasındaki melilotus taksonları listesi
Fabaceae, Melilotus
Melilotus L.
Nicole Fontaine
Nicole Fontaine (d. 16 Ocak 1942, Grainville-Ymauville (Seine-Maritime)- ö. 17 Mayıs 2018) Fransız siyasetçi, Avrupa Parlamentosu'nun eski başkanı.
Avukat olan Nicole Fontaine, 1984 yılında Alain Savary'nin özel okullara dair hazırladığı kanunun başarız olmasında etkili olan Katolik Eğitimin önce genel sekreter yardımcısı ardından da temsilcisi olarak tanınmıştır. UDF ve CDS'de siyaset yaptı, 2002'den itibaren UMP üyesidir.
1984-2002 yıllarında Avrupa Parlamentosu milletvekilliği yapmış, 1999-2002 yıllarında Parlamento başkanlığı görevinde bulunmuştur ayrıca 2004-2009 yıllarında da yine Avrupa Parlamentosu'nda görev almıştır. Ulusal Liyakat Nişanı ve Légion d'Honneur Nişanı sahibidir.
2002-2004 yıllarında Sanayi Bakanlığı yapmıştır. 17 Mayıs 2018'de 76 yaşında Paris'te ölmüştür.
Görevleri
Avrupa Parlamentosu
Hükûmet
Lough Beltra
; İrlanda'nın Connacht İli, Mayo Kontluğu idari sınırları içerisinde yer alan bir göldür.
Viski
Viski, arpa, buğday, çavdar veya mısırdan damıtılarak yapılan ve meşe fıçılarda dinlendirilerek olgunlaştırılan bir tür alkollü içecektir. İsmi İrlanda ve İskoçya lehçelerinde "yaşam suyu" anlamına gelen "uisge beatha"dan gelmektedir. Viski yapmak için mısır, arpa, çavdar ve hatta karabuğday gibi çeşitli tahıllar kullanılır.
Viski, sek olarak, sulu, buzlu ya da başka içecekler (sıcak kahve dahil) karıştırılarak içilebilir.
En yaygın viski türleri malt viski, tek malt viski, harman malt viski, tahıl viskisi, karabuğday viskisi, mısır viskisi, çavdar viskisi, çavdar maltı viskisi, buğday viskisi, harman viski, bond viski, fıçı viskisi, small batch viski, straight viski'dir. Dünya genelinde birçok ülkede üretimi olmakla birlikte genel olarak İskoç (Scotch), İrlanda (Irish) ve Amerikan/Burbon (American/Bourbon) viskisi olarak 3’e ayrılır. Ayrıca Japon ve Hint viskileri de Dünya genelinde popülerlik kazanmaya başlamıştır.
Viski bu 3 ülke dışında Kanada, Japonya, Hindistan, Galler, Avustralya, İngiltere, Finlandiya, Fransa, Güney Afrika, Yeni Zelanda ve Almanya'da da üretilmektedir.
Geleneksel olarak İskoçya'da viski "whisky" şeklinde, İrlanda ve Birleşik Devletler'de ise "whiskey" şeklinde yazılır. Aralarında bir anlam farkı yoktur.
Viski yapımında kullanılan tahıllar, İrlanda, İskoçya, Kanada ve ABD arpa ve buğdayları, Kanada ve ABD çavdarı ile ABD mısırından oluşmaktadır. İrlanda'da hâlen malt ve malt olmayan arpaların birlikte kullanıldığı tür viskiler üretilmektedir. Çavdar viskisi, Tennessee viskisi ve Burbon ABD'de kavrulmuş meşe fıçılarda dinlendirilerek üretilir. Viski, rengini fıçıların karakteristik özelliklerinden ve fıçılarda bekleme süresinden alabileceği gibi, bazı üreticiler viskiye karamel gibi renklendiriciler ekleyerek de viskinin rengini değiştirebilir. Renk, tek başına viskinin kalitesini göstermez.
Aeneas Coffey 1831’de “sürekli damıtım imbiği” adlı aleti icat etmiştir. Coffey imbiğinin bulunuşundan önce, viski yüzyıllar boyunca hep aynı şekilde üretildi. Maltlanmış arpanın birası bakır imbiklerde ağır ağır damıtılıyordu. Bu viski hem pahalıya çıkıyor, hem üretim fazla arttırılamıyordu, hem de ağır bir tada sahip oluyordu. Coffey imbiği sayesinde ise her türlü tahılın birasından, hızlı ve ucuz viski damıtılabildi.
Viski, çok geniş coğrafi üretim alanı, çok çeşitli tipleri, çok çeşitli varyasyonları olan ve yüzlerce damıtımevi ve marka tarafından üretilip pazarlanan bir üründür.
Tarihi
Mezopotamya'daki Babilliler tarafından damıtılmış parfümler ve aromatikler ile MÖ 2. bin yılda damıtma uygulaması yapılmış olabilir ancak bu kanıtların belirsiz ve tartışmalı yorumlarına tabidir.
En erken kimyasal damıtmalar MS 1.yüzyılda İskenderiye'deki Yunanlar tarafından yapıldı fakat bunlar alkol damıtmaları değildi. Ortaçağ Arapları İskenderiyeli Yunanların damıtma tekniğini benimsedi ve arapça yazılı kayıtlar 9.yüzyılda başladı ama bunlar da alkol damıtmaları değildi. Damıtıcı teknoloji, Orta Çağ Araplarından Orta Çağ Latinlerine geçti ve en eski Latince kayıtları 12. yüzyılın başlarında kaydedildi.
Alkolün damıtılmasına ilişkin en eski kayıtlar, alkolün şaraptan damıtıldığı 13. yüzyılda İtalya'dadır. Tekniğin erken bir açıklaması Ramon Llull (1232-1315) tarafından yapılmıştır. Kullanımı Orta Çağ manastırlarında büyük ölçüde kolik ve çiçek hastalığının tedavisi gibi tıbbi amaçlarla yayıldı.
Damıtma sanatı, en geç 15. yüzyıla kadar İskoçya ve İrlanda'ya yayıldı ve Avrupa'daki yaygın "hayat suyu" damıtımı öncelikle tıbbi amaçlar için kullanıldı. Tıbbi damıtma uygulaması, zamanın profesyonel tıp pratisyenleri berber cerrahlar loncası aracılığıyla manastır ortamından seküler ortama geçti. İrlanda'da viskinin en eski kullanılışı XVII. yüzyıl Clonmacnoise Yıllıkları'ndan gelir; Bu, 1405'te bir şefin ölümünü Noel'de "fazladan hayat suyu almaya" atfeder. İskoçya'da viski üretiminin ilk kanıtı maltın yaklaşık 500 şişe yapmaya yetecek kadar "kralın emriyle Friar John Cor'a" hayat suyu (aqua vitae) yapmak için gönderildiği 1494 tarihli Exchequer Rolls'a girişten geliyor.
Tarihi kayıtlarda viski adına ilk kez 1494 yılında rastlanmıştır. John Corr adlı bir papaz, defterine cenaze giderleri olarak viski yapılmak üzere 508 kg arpa yazmıştır.
İskoçya Kralı IV. James'in (1488-1513) İskoç viskisini çok sevdiği ve 1506'da Dundee kasabasının o sırada üretimde tekeli elinde tutan berber cerrahlar loncasından büyük miktarda viski satın aldığı bildirildi. 1536 ve 1541 arasında İngiltere Kralı VIII. Henry manastırları dağıtarak keşişlerini halkın arasına yolladı. Yeni bağımsız keşişlerin kendileri için para kazanmanın bir yolunu bulması gerektiğinden, viski üretimi manastır ortamından kişisel evlere ve çiftliklere taşındı.
Damıtma süreci henüz emekleme aşamasındaydı; viskinin kendisinin yaşlanmasına izin verilmiyordu ve sonuç olarak tadı bugünün versiyonlarına göre çok çiğ ve sertti. Rönesans dönemi viskisi de çok sertti ve seyreltilmemişti. Zamanla viski çok daha yumuşak bir içeceğe dönüştü.
1608'den kalma İrlanda viskisini damıtma lisansına sahip olan Kuzey İrlanda'daki Old Bushmills İçki Fabrikası, dünyadaki en eski lisanslı viski damıtma tesisidir.
1725 tarihli İngiliz Malt Vergisinden sonra, İskoçya'daki damıtma tesislerinin çoğu ya kapatıldı ya da yeraltına taşınmaya zorlandı. İskoç viskisi, hükûmetin katliamcılarından veya vergi memurlarından kaçınmak için sunakların altına, tabutlara ve uygun herhangi bir yere saklandı. Evde çalışan İskoç damıtıcılar; karanlık dumanı saklayacağı için geceleri çalışmaya başladılar. Bu nedenle viski kaçak içki olarak tanındı. Bir noktada, İskoçya'nın viski üretiminin yarısından fazlasının yasa dışı olduğu tahmin ediliyor.
İskoç viskisi on dokuzuncu yüzyılda Hindistan'a tanıtıldı. Hindistan'daki ilk içki fabrikası Edward Dyer tarafından 1820'lerin sonlarında Kasauli'de inşa edildi. Orada bol miktarda taze kaynak suyu olduğu için operasyon kısa süre sonra yakınlardaki Solan'a (Britanya'nın yaz başkenti Shimla'ya yakın) kaydırıldı.
1823'te Birleşik Krallık, damıtmayı yasallaştıran (bir ücret karşılığında) Özel Tüketim Yasasını kabul etti ve İskoçya'da kaçak içki üretiminin büyük ölçekli üretimine pratikte bir son verdi.
1831'de Aeneas Coffey, viskinin daha ucuz ve verimli damıtılmasına izin vererek Coffey imbiği'nin patentini aldı. 1850'de Andrew Usher, geleneksel fıçı viski ile yeni Coffey imbiği'den gelen viskiyi karıştıran harmanlanmış bir viski üretmeye başladı. Pek çok İrlandalı yeni ürünün aslında viski olmadığını iddia etti.
1880'lerde Fransız brendi endüstrisi, üzüm mahsulünün çoğunu mahveden filoksera haşeresi tarafından harap oldu; sonuç olarak viski birçok pazarda birincil likör haline geldi.
Amerika Birleşik Devletleri'nde 1920'den 1933'e kadar süren yasak döneminde, ülkede tüm alkol satışı yasaklandı. Federal hükmet bir doktor tarafından yazılan ve lisanslı eczanelerde satılan viskiye muafiyet getirdi. Bu süre zarfında Walgreens eczane zinciri 20 perakende mağazadan yaklaşık 400 mağazaya çıktı.
1960'lı yıllara kadar dışa kapalı bir ekonomi modeli benimsenen Türkiye'de, dönemin hükûmeti tarafından yerli malı üretimi desteklemek ve bu sayede özellikle alkollü içeceklerin ithalatı vesilesiyle dışarıya döviz çıkmasını önlemek amacıyla yerli bir viski üretimi yapılması kararlaştırılmıştır. Bu bağlamda 1963 yılında TEKEL'in Ankara'daki bira fabrikasının içine viski üretimi yapılmak üzere küçük bir birim eklenmiştir.
Speyside
En fazla damıtımevine sahip bölgedir.50 civarı damıtım evi burada yer alır. Üretilen viskiler hafif, tatlı ve çok zengin tatlar içermesiyle bilinir. Bölgedeki damıtımevleri : Aberlour, Ardmore, Auchroisk, Aultmore, Balmenach, Balvenie, Benriach, Benrinnes, Benromach, Brackla, Braeval, Cardhu, Cragganmore, Craigellachie, Dailuaine, Dufftown, Glen Elgin, Glen Grant, Glen Moray, Glen Spey, Glenallachie, Glendullan, Glenfarclas, Glenfiddich, Glenglassaugh, Glenlivet, Glenrothes, Glentauchers, Inchgower, Kininvie, Knockando, Knockdhu, Linkwood, Longmorn, Macallan, Macduff, Mannochmore, Mortlach, Speyburn, Strathisla, Speyside, Tamdhu, Tamnavulin, Tomintoul, Tormore
Highland
25 civarı damıtımevine ev sahipliği yapar. Kuvvetli, taze ve meyveli tada sahip viskiler üretirler. Bölgedeki damıtımevleri : Aberfeldy, Balblair, Ben Nevis, Blair Athol, Clynelish, Dalmore, Dalwhinnie, Deanston, Edradour, Fettercairn, Glen Garioch, Glen Ord, Glencadam,Glendronach, Glengoyne, Glenmorangie, Glenturret, Loch Lomond, Lochnagar, Oban, Old Pulteney, Teaninich, Tomatin, Tullibardine, Wolfburn
Island
8 damıtımevinin bulunduğu ve Islay bölgesinden sonra fazlasıyla tutkunları olan alt bölge. Yüksek karakterli ve yüksek tuz oranına sahip viskiler üretilir. Bölgedeki damıtımevleri : Abhainn Dearg, Arran, Barra, Blackwood, Highland Park, Isle of Jura, Scapa, Talisker, Tobermory
Islay
(Ayla okunur) 8 damıtımevi olmakla birlikte en ünlü viskilerin üretildiği yerdir. Yüksek karakterli, isli ve hafif tuzlu viskiler üretilir. Okyanus tuz tadına, çimlendirilmiş arpanın kurutulması için yakılan turba'da is tadına neden olur. Bölgedeki damıtımevleri : Ardbeg, Bowmore, Bruichladdich, Bunnahabhain, Caol Ila, Kilchoman, Lagavulin, Laphroaig.
Lowland
3 damıtımevinin olduğu bölge. Hafif, Tatlı ve kuru tada sahip viskiler üretirler. Auchentoshan, Bladnoch ve Glenkinchie hâlen üretim yapan damıtımevleridir.
Campbeltown
3 damıtımevine evsahipliği eden bölge. İsli, odunsu ve kuru tada sahip viskiler üretilir. Glen Scotia, Glengyle ve Springbank bu bölgenin damıtımevleridir.
Ayrıca bu bölgelerde çeşitli sebeplerle kapanmış veya sadece şişeleme (monthballed) yapan birçok eski damıtımevi bulunmaktadır. Bunlar; Ballechin, Banff, Ben Wyvis, Brora, Caperdonich, Dallas Dhu, Finnieston, Glenflagler, Glenugie, Glenury, Hazelburn, Imperial, Kinclaith, Ladyburn, Littlemill, Lochside, Millburn, North Port, Parkmore, Pittyvaich, Port Charlotte, Port Ellen, Rosebank, St. Magdalene.
Damıtımevleri ürettikleri viskiyi single malt viski, harmanlanmış malt viski veya harmanlanmış İskoç viskisi olarak piyasaya sürerler. Kimi damıtımevleri sadece dünyaca ünlü harman viskiler için üretim yapıp, single malt olarak piyasaya viski sürmemektedirler.
İskoç malt, tahıl ve harman viskisi ayırımı
İskoç viskileri 3 ana türden oluşur; Malt viskiler, Tahıl (grain) viskiler ve tahıl viskileri ile malt viskilerin harmanlanmasıyla yapılan “harmanlanmış” (blended) viskiler.
Malt viski, İskoçya’nın değişik yörelerine dağılmış yüzün civarındaki damıtımevinde, %100 arpa maltından daha önce kullanılmış meşe fıçılarda en az 8 sene bekletilerek yapılır ve bu sebeple fiyatları harman viskilere kıyasla daha pahalı olur.
Tahıl (Grain) viskisi buğday, çavdar veya mısırdan üretilen viskiye denir.
Harmanlanmış viskiler ise %51 Malt viski olmak şartıyla çeşitli Malt ve Tahıl viskilerinin karıştırılmasıyla imal edilen viskilerdir.
Malt viski
Malt viskilerin yapılışı neredeyse bir “güzel sanattır" ve her damıtımevinin büyük bir gizlilikle saklamaya çalıştığı bir sırdır. İmalat aşamasında fermantasyon için kullanılan maya her firmanın kendine has mayasıdır ve ne olduğu ya da içeriği firmalar tarafından sır olarak saklanır. Bu maya viskinin lezzetinde önemli bir yer tutar. Malt viskiler buz ve soda katılmadan, istenirse çok az miktarda su katılarak içilir çünkü viskinin meşe fıçılarda geçirdiği uzun yıllar, viskideki ateşi alır. Viskiye sadece içindeki tatları keşfetmek için alkol derecesine bağlı olarak birkaç damla veya çay kaşığı kadar su katılır. Böylece tadı temsil eden kokular en belirgin şekilde ortaya çıkacaktır. Malt viskileri tatmak için en iyi kadeh ise hafif tombul karınlı, ağzı yukarıya doğru daralan tadım kadehleridir. Bu kadehlerde aroma yavaş yavaş yukarıya çıkar ve içeride kalır ve burun tarafından daha iyi algılanır. İyot, yosun ve isli tadlı bir Lagavulin de, lezzeti elma brendisini ve tatlı şarabı çağrıştıran Macallan da birer malt viskidir ve çok değişik lezzetler sunar. Bunu değişik lezzetleri içlerinde bekletildiği ve daha önce başka içki imalatlarında kullanılmış fıçılardan ya da bulundukları yerlerin coğrafyasından da alırlar. Örneğin daha önce Porto şarabı yapılmış bir fıçıda bekletilen viski hâlen fıçının ahşap damarları içerisinde bulunan şarapla buluşur bambaşka bir lezzet kazanır. ya da Island bölgesinin viskileri ada ikliminin ve okyanusun etkisiyle tuzlu ve iyotlu tada sahip olurlar. Malt viskiler bir süredir özellikle Avrupa ülkelerinde yemekten sonra sindirime yardımcı içki olarak konyak yerine de içilmektedir.
(Single) Malt viski
Bir damıtımevinin ürettiği ve şişeleyip sattığı viskiye “Single Malt” viski denir ve Malt viski İskoçya genelinde neredeyse bu şekilde pazarlanır. Fiyatları diğer viskilerle kıyaslandığında yüksektir. Single Malt viskilerin dünya daki en meşhur örnekleri: Macallan, Talisker, Glendfiddich, Glenmoraige, Glenlivent, Laphroaig, Ardbeg'dir
Tahıl viskisi
İskoçya'da tahıl viskisi genel olarak Harmanlanmış viski üretimi için yapılır. Az sayıda damıtımevi viskilerini tahıl viskisi olarak piyasaya sunar. Bunlar Cameronbridge (Single Grain), Girvan, North British (Single Grain), Strathclyde'dir.
Harmanlanmış viskiler
Çeşitli viski üreticilerinin çeşitli viskileri harmanlamasıyla üretilen viskiler harmanlanmış viski denir. Bir viskinin Harmanlanmış İskoç viskisi olabilmesi için en az %51 malt içermesi gerekir. Harmanlanmış viskide harmana katılan en genç viski o viskinin yaşını belirler. Örneğin üzerinde 12 yazan bir harmanlanmış viskide en az 12 yıl dinlendirilmiş viskiler vardır. Dünya pazarında viski denince akla genellikle Harmanlanmış İskoç viskileri gelir. Bu viskiler buz ve sodayla içmenin yanı sıra kokteyl yapımında da kullanır.
Harmanlanmış İskoç viskisi markaları
Bailie Nicol Jarvie, Bell's, Beneagles, Black & White, Black Bottle, Black Dog, Buchanan's, Chivas Regal, Clan MacGregor, Cutty Sark, Dewar's, Dimple, Douglas XO,   Dynamic Woman, The Famous Grouse, Grand Old Parr, Grand Macnish, Grant's, Haig, Hankey Bannister, Highland Axe, Highland Queen blended Scotch Whisky, Hunter's Glen, Jon, Mark, and Robbo's, Johnnie Walker, J&B (Justerini & Brooks), Label 5, Long John, Sandy Mac Old Scotch Whisky, MaQ Scotch, Morriston Gold, Old Inverness, Old Smuggler, Pig's Nose, Pinch, Passport Scotch, Queen Anne, Royal Salute, Sir Edward's, Sheep Dip, Sheep Dip Old Hebridean, Smith Sinclair, Something Special, Stewart's Cream of the Barley, Teacher's Highland Cream, Tè Bheag, Vat 69, William Lawson's, White Horse, Whyte & Mackay
İskoç viski üretimi
Viski imalatı 5 aşamadan oluşur.
Malt hale getirme (Maltin)
Arpa nişasta içerir ve bu nişastanın alkol yapılabilmesi için çözünür şekere dönüştürülmesi gereklidir. Bunu sağlayabilmek için arpa çimlendirilir ve buna malt hale getirme denir. Her üretici firmanın kendi arpa türü tercihleri olmakla birlikte genel anlamda yüksek çözünür şeker verimi olan arpalara ihtiyaç vardır. Arpa sıcak su ile 2-3 gün ıslatılır ve sonra geleneksel yöntem olan düz bir zemine yayılarak bekletilir. Bu esnada ısının sabit tutulabilmesi (soğutabilmek) için sürekli çevrilir. Isının 18 derecede tutulması gereklidir. Günümüzde bu işlem mikser gibi olan çok büyük varillerde yapılmaktadır. Çimlendirme işlemi 6 gün sürer. Arpa çimlenmeye başladığında fırınlanarak (12-15 saat sürer) çimlenme durdurulur. Geleneksel fırınlarda yakıt olarak Turba kömürü (turf) kullanılır ve dumanı malta sinerek bir lezzet yaratır. Meydana gelen malzeme (Malt) değirmende öğütülerek kabuklarından ayıklanır. Buna ezilmiş malt (grist) denir. Grist una benzer bir şeydir. 7 ton arpadan 5.5 ton grist elde edilir.
Ezme, püre hale getirme (Mashing)
Ezilmiş malt (Grist) sıcak suya (63.5 derecede en iyi çözülme olur) koyularak çözülür şekerin çözülme işlemi başlatılır. Kullanılan su lokal temiz bir su olmalıdır. Bu sebeple damıtım evleri genelde bir su kaynağının yanında olurlar. Bu su viskinin tadını içerdiği mineraller, taşlar veya turba kömürleri sebebiyle etkileyebilir. Su ile karıştırılmış ezilmiş malta püre (Mash) denir. Bu püre mikser benzeri büyük kaplara (Mash tun) konur ve bir müddet karıştırılır. Maltın içinde çözülen şeker kabın dibine çöker ve kabın dibinden süzülerek başka bir tanka alınır. Süzülen şekerli mataryele arpa mayası (wort) denir. Bu işlem her seferinde daha sıcak su ile toplam 3 kere yapılır ve en fazla şeker elde edilmeye çalışılır. Bu işlemlerin sonunda kalan malzeme (Tortu, kabuk gibi malzeme) hayvan yemi (pelet) üretiminde kullanılır.
Fermantasyon (Fermentation)
Arpa mayası (wort) tanklara (washbank) konur ve içerisine fermantasyonun başlaması için her firmanın sırrı olan maya katılır. Maya şekerin alkole dönüşmesine neden olur. Bu işlem 2 gün sürer. Başlarda fokurdayan eriyik fermantasyonun (mayalanma) sonunda fokurdamayı keser. Fermantasyon işlemi bitmiş demektir. Bu işlem sonunda bulanık sarı bir sıvı (Wash) elde edilir. Bu sıvı 8.5 derece alkol içeren bira kıvamında bir sıvıdır. Bundan birada yapılır. Bu eriyik damıtılmaya hazırdır.
Damıtma (Distillation)
Damıtma işlemi damıtımhanede (Stillhouse) yapılır. Ön damıtım imbiği (wash still) ve son damıtım imbiği (spirit still) kullanılır. Prensip olarak birbirlerine benzeyen imbiklerdir fakat ön damıtım imbiği daha büyük olur. Bu imbikler malt viski damıtımevlerinde yoğun olarak "pot still" tipi kuğu şeklinde boyna sahip bakır imbiklerdir. Coeffey imbiği özellikle malt viski üreticileri tarafından tercih edilmez. İlk önce işlem ön damıtım imbiğinde (wash still) yapılır. İmbik ısıtılır ve eriyiğin kaynaması sağlanır. 5.5 saat süren damıtma sonunda 35% alkol içeren madde (Low Wine) elde edilir. Geri kalan malzeme artık kullanılmaz. "Low wine" daha sonra son damıtım imbiğinde (spirit still) ilk destilasyon işlemine tabi tutulur ve bu işlem 45 dakika sürer. Sonra ikinci destilasyon yapılır ve 75-80 derece civarında alkol elde edilir. Son damıtım imbiğinde iki kere damıtım yapılmasını İskoç viskisinin özelliğidir. İrlanda viskisinde 3 kere damıtılma yapılır.
Yaşlandırma (Maturation)
Viskiler meşe fıçılara doldurulur ve burada bekletilir. Bu esnada viski sahip olduğu tadların bir kısmını alır. Bu kullanılan fıçıları türleri ve daha önce kullanım şekilleriyle sağlanır. Örneğin daha önce şarap yapımında kullanılmış fıçılar ile farklı tadlar sağlanır.
Fıçılar (Cask ya da Barrel)
Viski sadece meşe fıçılarda yaşlandırılır ve bu fıçılar daha önceleri başka tip içkilerin imalinde de kullanılmış olabilir. Örneğin daha önce burbon, viski, şarap, sherry (tatlı ispanyol şarabı), madeira (Madeira adasına özgü şarap), port (porto şarabı), rom, calvados (elmadan yapılan Fransız Brendi’si) vs yapılmış fıçılar viski imalatında kullanılabilirler. Bu fıçıların hâlen damarlarında bulunan bu içkiler viskiye değişik lezzetler katar.
Viski fıçılarda bekletilirken her yıl içindeki alkol %1.5-2 civarında buharlaşır. Bu buharlaşan kısma "Meleklerin Payı" (angel's share) denir. Bu oran sıcak iklime sahip ülkelerde daha çoktur. Yaşlanmış viskileri bu denli pahalı yapan en nemli unsurlardan biri Meleklerin Payıdır.
İrlanda Viskileri
İrlanda'da viskiye "Whisky" denmez. İrlandalılar, Amerikalılar gibi "Whiskey" sözcüğünü kullanırlar. İki kelimenin arasında anlamsal bir fark yoktur.
İskoç viskilerindeki torf (turba) ve is kokusunu sevmeyenler İrlanda viskilerini tercih ederler. İrlanda viskileri genelde sek ya da seyrek olarak çok az su katılarak içilir.
İrlanda viskileri, İskoç viskileri gibi 3 türde üretilir. Single malt viski, tahıl viskisi ve harmanlanmış viski. Üretim aşamaları İskoç viskisiyle büyük benzerlik gösterir. En temel farklılıklar arpanın çimlendikten sonra sac üzerinde kurutulması ve 3 kere damıtılmasıdır. Sac üzerinde kurutulduğu için İrlanda viskisinde İskoç viskilerindeki is kokusu olmaz ayrıca 3 kere damıtılması İrlanda viskisini daha yumuşak içimli yapar.
Viski üretiminde İrlanda'yı İskoçya'dan ayıran bir diğer özellik de İrlanda'da "Single pot still whiskey" denilen bir viskinin üretilmesidir. Bu viski çimlendirilmeden mayalanan arpa ile, çimlendirip mayalanmayan arpanın karışımıyla yapılır.
Jameson, Bushmills, Kilbeggan ve Tullamore dünyaca tanınmış İrlanda viskileridir.
(Single) Malt viski markaları
Brogan's Legacy Irish Single Malt, A Drop of the Irish, Bushmills Single Malt, Cadenhead's Peated Single Malt, Clonmel Single Malt, Clontarf, Connemara, Erin Go Bragh, Inish Beg Turk Single Malt, Knappogue Castle, Locke's Single Malt, Merry's Single Malt, Michael Collins Single Malt, Preston Millennium Malt, Shanahans, Shannon Grain Single Malt, Slaney Malt, Suir Peated Malt, The Irishman Single Malt, The Wild Geese Single Malt Irish Whiskey, Tullamore Dew Single Malt, Tyrconnell
(Single) Pot still viski markaları
Old Comber, Daly's of Tullamore, Dungourney 1964, Dunville's VR, Dunville's Three Crowns, Green Spot, Jameson 15 Year Old Pot Still, Midleton, Redbreast, Willie Napier 1945
(Single) Tahıl viskisi markaları
Greenore, Teeling
Harmanlanmış viski markaları
Avoca, Ballygeary, Brennans, Bushmills, Cassidy's, Clontarf 1014, Coleraine, Concannon, Crested Ten, Dunphys, Erin's Isle, Feckin Irish Whiskey, Finian's Five Provinces, Golden Irish, Grace, Hewitts, Inishowen, Jameson Irish Whiskey, John L. Sullivan Irish Whiskey, Kilbeggan, Locke's, Michael Collins Blend, Midleton Very Rare, Millars, Murphy's, Old Kilkenny, O'Briens, O'Neills, Old Dublin, Paddy, Powers Gold Label, Red Breast Blend, Slane Castle, Strangford Gold, Tullamore Dew, Writers Tears
Amerikan Viskileri
Amerikan viskileri, her yönüyle İskoç Viskilerinden çok farklı viskiler. Üretimlerinde arpa maltı yerine mısır, çavdar, buğday ve maltlanmamış arpa kullanılıyor. Yıllandırılma ise içleri yakılmış beyaz meşe fıçılarda yapılıyor. Yasalara göre bu fıçılar sadece bir kez kullanılabiliyor. Amerikan viskilerinin en önemli kategorisi ise Bourbon viskiler.
Bourbon Viskiler
Bourbon viskiler içleri yakılmış beyaz meşe fıçılarda iki yıl bekletildikten sonra şişeleniyor. Kendine özgü vanilya kokusu ve tadını, bu içi yakılmış fıçılar veriyor Bourbon’a. Yine bundan dolayı Bourbon’ların rengi İskoç viskilerinden daha koyu ve kırmızımtrak oluyor. Bir viskiye Bourbon denilebilmesi için damıtıma giren viskinin en az yüzde 51 oranında mısırdan yapılmış olması gerekiyor.
Tennessee Viskileri
Aslında Tennessee viskileri de Bourbon viskiler olarak tanınırlar. Aradaki tek fark bu viskilerin damıtıldıktan sonra fıçılara konulmadan kömürden süzülmesidir. Jack Daniel’s bu tür viski üretmektedir.
Kanada viskileri
Kanada, dünyanın dördüncü büyük viski üreticisidir. Kanada’da ilk lisanslı damıtımevi 1769’da rom üretimi için kurulmuş, zamanla viski üretimine de geçmiştir. 1920-1933 yılları arasında Amerika’da yasaklanan içki üretimi Kanada viski endüstrisini canlandırmış ve hızla büyümesini sağlamıştır. Kanada viskileri sek içilmekten çok sodayla ya da kokteyllerde tercih ediliyorlar. Bol buzla içilen yaz viskisi imajına sahip Kanada viskileri hakkıyla damıtılmış kendine özgü bir tadı olan saf çavdar viskileridir. Kanada viskilerinden dünyaca ünlüsü Canadian Club’dır.
Türk viskileri
Türkiye'de viski üretmek amacıyla ilk fabrika 1963 yılında, TEKEL bünyesinde kurulmuştur. Atatürk Orman Çiftliği arazisi üzerinde yer alan Ankara Bira Fabrikası'nın bir bölümü viski üretimine ayrılmış, burada yaklaşık 50 yıl boyunca Ankara Viskisi adı altında ülkenin ilk ve tek yerli viskisi yapılıp piyasaya sürülmüştür. Önce yerli bir şirket olan Mey İçki'ye, sonrasında ise dünyanın en büyük alkollü içki üreticisi Diageo'ya satılan Ankara Viskisi'nin üretimine 2011 yılında son verilmiştir. Türkiye'de Tekel 1963 yılında Ankara viskisi markasıyla viski üretimine başlamıştır. Yıllık 200.000 litre üretilen bu viski çok uzun yıllar Tekel tarafından piyasaya sürülmüştür. 5 yıl bekletilerek olgunlaştırılan bu viskinin üretim ve pazarlaması Tekel'nin Mey içki'ye özelleştirilmesi sonrası Mey içki tarafından durdurulmuştur.
Türk Boğazları
Türk Boğazları terimi iki dar boğazı, bir tarafta Marmara Denizi ile Ege Denizi'ni ve diğer taraftan da Karadeniz'i bağlamayı ifade eder.
Bu boğazlar, geleneksel olarak Avrupa ve Asya kıtaları arasında sınır olarak kabul edilirler. Türkiye'nin kuzey batısında yer alırlar.
Marvin Hagler
Marvelous Marvin Hagler (doğum adı: Marvin Nathaniel Hagler; d. 23 Mayıs 1954, Newark, New Jersey – ö. 13 Mart 2021, New Hampshire, ABD.), Amerikalı eski profesyonel boksör ve film oyuncusu.