cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birleşik Krallık'taki Türkler
Tarih
Birleşik Krallık İçişleri Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre Birleşik Krallık'ta yaklaşık 850.000 Türk yaşamaktadır. Bu sayının Londra'da yaşayan kısmı 450.000 kişi civarındadır. Bununla beraber Birleşik Krallık'ta yaşayan 500.000 kişinin yanında 350.000 kişi daha Birleşik Krallık'a göç etmiştir. 2017 yılına ait bu tahminler, nüfus rakamları içinde en yükseğidir. Bu Türklerin çoğunluğu Türkiye'den ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nden, bazıları ise Yunanistan'da yaşayan Batı Trakya Türklerinden göç etmiştir. Bununla beraber bu 350.000 kişiyi de kapsayacak bir biçimde Birleşik Krallık ile Türkiye'nin ilişkileri çok gelişmiş ve çok ilerlemiştir.
Günümüzdeki Birleşik Krallık'taki Türkler ve Birleşik Krallık Türk Günleri
Britanya'da Türklerin çoğu Londra'da yaşamaktadır ve çoğunlukla Enfield, Statford, Westminster, Lewisham, Lambeth, Southwark, güneyde Croydon, Haringey, Islington ve kuzeyde Hackney'de yaşamaktadırlar. Londra kentinden sonra, Birmingham ve Manchester kentlerinde de yaşarlar.
Her yıl 15 Kasım ve 11 Nisan tarihlerinde, Birleşik Krallık'ın Türkiye ve Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşları Kıbrıs Cumhuriyeti'nde kutlanan ve Birleşik Krallık'ın garantörlüğüyle ilişkili iki günü kutlarlar.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ayrıca Londra Bedford Square'de, Birleşik Krallık-Türkiye ilişkilerinin Kıbrıs ayağını geliştirmek için temsili bir bina (büyükelçilik gibi) açılmıştır.
Uyum
Birçok Kıbrıs Türkü ve de Türk göçmenleri ya zor kullanılarak ya da politik veya ekonomik sebeplerden dolayı Birleşik Krallık'a göç etmiştir. Son 50 yılda Türk ve Kıbrıslı Türk iş adamları Birleşik Krallık'a yerleşmişlerdir. Bazı Türk veya Kıbrıs Türkü iş adamları özellikle gıda, kozmetik ve moda sektörlerinde olduğu gibi diğer sektörlerde de kendilerini göstermektedirler. Bu topluluk ayrıca sivil toplum kuruluşlarında da faaldirler.
Türk azınlığının uyumu beraberinde zorlukları da getirmiştir. İlk ve en büyük engel İngilizce dilini öğrenmek olmuştur. Bu konuda sivil toplum kuruluşlarından yardım gelmiştir.
Birleşik Krallık'taki Türkler, iki ülke arasındaki ilişkilere olumlu katkı sağlamaktadırlar. Türklerin sorunları, Almanya ve Fransa'da yaşayanlara göre daha azdır.
Londra'daki Türk azınlığın en büyük yoğunlukta bulunduğu mahalleler. Kaynak: The Guardian
Kaynakça
4.
De Mysteriis Dom Sathanas
De Mysteriis Dom Sathanas, Norveçli black metal grubu Mayhem'in bir albümüdür. Albümün yapımı 1987'de başlasa da vokalist Dead'in (Per Yngve Ohlin) intihar etmesi ve gitarist Euronymous'un (Øystein Aarseth) cinayete kurban gitmesi sebepleriyle albümün yayınlanma tarihi Mayıs 1994'e kadar sarktı. De Mysteriis Dom Sathanas gelmiş geçmiş en etkili black metal albümlerinden biri olarak gösterilmektedir.
Jesse Carmichael
Jesse Carmichael (doğum 2 Nisan 1979, Boulder, Colorado, ABD ) Amerikalı müzisyen, Maroon 5 grubunun bir üyesi.
Carmichael'ın asıl çalgısı keyboard olsa da ilk olarak gitar ile müzik hayatına başladı. Arkadaşları Adam Levine, Ryan Dusick ve Mickey Madden ile Kara's Flowers adlı grubu kurdu.
ASA skoru
ASA skoru ya da ASA sınıflaması, Amerikan Anestezistler Derneği'nin, ameliyat öncesi hastaları fiziki sağlık durumlarına göre değerlendirerek sınıflandırdığı bir sistemdir. 1963 yılında beş kategori olarak kabul edilen sınıflandırmada daha sonra altıncı bir sınıf daha eklendi. Bunlar;
Jesse Carmichael
Burada tüm Kara's Flowers üyeleri ve ek olarak gitarist James Valentine'yle birlikte Maroon 5'ı kurdular.
ASA skoru
Acil cerrahi durumlarında sınıflandırmada "E" harfi eklenir, E1 ve E2 gibi. 5.Sınıf çoğunlukla acil durumları kapsadığından bu sınıf kodlaması genellikle 5E olarak yapılır. Sınıf 6 için bu kodlama yapılmaz. Sınıf Altı sadece "6" olarak kodlanır. Bu şekilde cerrahların elektif vakaları gecikmeden seçme ve değerlendirme fırsatları olur. Şiddetli ağrı, kırık kemikler, üreter taşı veya doğum acil bir durum değildir.
Jesse Carmichael
Jesse Carmichael 9 Mart 2012'de belirsiz bir süre grupla olan çalışmalarına ara vereceğini açıkladı.
Ratatuy
Ratatuy, Provence, Nice menşeli Fransız geleneksel haşlanmış sebze yemeğidir.
Tarihi
Ratatuy, Fransa'da ilk kez XVIII yüzyılda kazan yemeklerine verilmiş ad, genellikle yoksul köylülerin yemeği sayılırdı. Sebze artıkları bir arada kaynatılır ve yenilirdi. XX yüzyılda (1930 yılında) Nice bölgesinde yaz mevsiminde taze sebzelerden hazırlanan yemek ünlendi. Orijinal tarif biber, domates, soğan ve sarımsak içerir. Modern dönemde bunlara patlıcan da dahil edildi.
David Hudson (şarkıcı)
Keith ve Mary Hudson çiftinin üç çocuğunun en küçüğü olarak 11 Ağustos 1980 tarihinde Tulsa'da dünyaya geldi. Hudson, kendisinden büyük iki kız kardeşi ve anne, babası ile Güney Kaliforniya'da bulunan Santa Barbara kentinde yaşamaya devam etti. 2001 yılında müzik piyasasına giren Katy Perry'nin kardeşi olarak da tanınmaya başladı. Kendisi 12 yaşında şarkı sözü yazmaya başladı. Daha sonra Hudson, 2011 yılında YouTube'da ilk şarkısı "A Real Man's Life"ı yayınladı. 2012 Temmuz ayında ikinci şarkısı "To You"yu yayınladı. Bunları birinci EP'si Dirty Face izledi.
Karanlıkta Bir Çığlık (film, 1964)
Karanlıkta Bir Çığlık 1964 yapımı komedi filmi. Blake Edwards tarafından yönetilmiştir. Pembe Panter film serilerinin ikincisidir. Dedektif Jacques Clouseau karakteri bir önceki filmde topladığı beğeniden dolayı bu filmde hikâyenin ana karakteridir. Clouseau'nun becereksiz karakteri değişmez. Ama karakteri canlandıran oyuncu Peter Sellers tarafından karakterin yaratılışına ait abartılmış bir Fransız aksanı karaktere eklenir. Bu daha sonraları karakterin en ayırt edici özelliği olacaktır. Filmde Herbert Lom Komiser Dreyfus' rolü ile onun patronunu oynamaktadır. Ve Burt Kwouk ise onun uzun süredir ev uşağı olan Cato karakterini oynamaktadır. Bu üç karakter tüm film serilerinin değişmez karakterleridir. Bu filmde Elke Sommer ise çekici kadın Maria Gambrelli'yi canlandırmaktadır.
Filmin orijinal hikâyesinde Clouseau karakteri bulunmuyordu. Blake Edwards ve gelecekte Şeytan filminin yapımcısı olacak William Peter Blatty senaryo üzerinde çalışmaya başladı. Hikâyenin Clouseau karakteri için iyi bir araç olacağına karar verdiler. Ve senaryoyu bu önermenin üzerine tekrar yazdılar. Film ilk Clouseau filmi Pembe Panter'den sadece birkaç ay sonra yayınlandı.
İnuit halkları
İnuit halkları, Arktik bölgede, Alaska, Kanada ve Grönland'da yaşayan Eskimoların ayrıldığı iki ana koldan biri. Diğer kol Yupik halklarıdır.
Kültürel (ve siyasi) açıdan üç ana gruba ayrılırlar:
Adlandırma
Yerel folklorda Eskimo sözcüğünün "çiğ et yiyen kişi" anlamına geldiğine inanıldığı için bu kelimenin kendilerini tanımlamak amacıyla kullanılmasını hakaret kabul ederler. Bununla birlikte Eskimo sözcüğü diğer dillerde hakaret ya da küçümseme anlamı taşımaz ve antropoloji ve arkeolojide yaygın olarak kullanılır. İnuit ve İnuk sözcükleri Kanada'da resmî olarak Eskimo yerine kullanılmaktadır.
İnuit kelimesi İnuk kelimesinin çoğuludur. İnuk kelimesi İnuitçe'de "kişi" anlamına gelir. İnuitçe lisanının yaklaşık olarak 60.000 kullanıcısı vardır.
Nüfus
Alaska Yerli Dil Merkezine göre Eskimo-Aleut halklarının nüfusu ve anadillerini konuşabilen kişi sayısı:
Tarih
Asya ile Amerika birbirine bağlı kara parçaları iken, son Buzul Çağı'nın bitimine doğru (günümüzden yaklaşık 12000 yıl önce), Sibirya'dan Alaska'ya geçen avcıların torunlarıdır. Bununla birlikte bazı iddialara göre de MÖ 3000 yıllarında Bering Boğazı üzerinden Amerika'ya geçmişlerdir.
Günümüzde Alaska, Kanada ve Grönland'da yaşayan İnuit halklarının ataları MS 1000 yıl önce Thule kültürünü oluşturmuşlardı.
Sosyal yaşam
Ataları çeşitli bölgelere yerleştikleri için farklı kültür özellikleri geliştirmişlerdir; ama bu çok çeşitli toplulukların günümüzde de yaşayan ortak özellikleri vardır. İnuitler, günümüzde çoğunlukla Grönland'ın, Kanada'nın, ABD'nin ve Rusya'nın yasal sınırlarının iki yanında yaşamaktadırlar. Alaska'da çamur sıvalı dikdörtgen evlerde, Grönland'da taş, toprak ve balina kemiğinden yapılmış kubbeli evlerde, Kanada'da ise iglo denilen buzdan yapılmış kubbeli evlerde yaşarlar. Bununla birlikte modern evlerde yaşayan İnuitler de vardır. Kara ulaşımını köpeklerin çektiği kızaklarla, deniz ulaşımını "kayak" adı verilen kayıklarla ve kadınların kullandığı "umiak" adlı ağaç ve deriden yapılmış botlarla sağlarlar. Ancak günümüzde motorlu taşıtlar, motorlu kızaklar, ateşli silahlar ve modern kamp aletlerini de kullanmaktadırlar.
İnuitlerin yaşadıkları geniş tundra bölgesi, yılda sekiz - dokuz ay süren dondurucu kuzey kışından ötürü tarıma elverişli olmayan topraklarla kaplıdır. Bu yüzden Eskimo ekonomisi avcılık ve balıkçılığa (özellikle balina avcılığı) dayanmaktadır. Temel yiyecekleri balık,ren geyiği ve sığındır.
Avcılık ve toplayıcılık
Eskimolarda av erkeklerce ya da kadınlarla birlikte yapılır ve avlanan büyük avlar erkeklerce yüzülür ve parçalanır. Fakat avın aile ve akrabalar ile ihtiyacı olan yabancılar arasında paylaşımı yalnızca kadınlarca yapılır.
Din
Eskimoların çoğu Şaman ya da Hristiyan inançlarına sahiptirler. Hristiyan Eskimolar "Grönland Evanjelik Lutherci Kilisesi ile Moravian ve Anglikan kiliselerine mensupturlar.
Dövme
Kolsuz bacaksız insan biçimli üzeri dövme desenli fildişi oyma bebeklerin Arktik'teki tarihi 3.500 yıl öncesine uzanıyor. Bering Boğazı ve Grönland'da dövmeli mumyalara rastlanmıştır. 3.500 yıl öncesi Sivullirmiut (ya da Tunnit, Dorset) kültürüne ait yüz maskesinde dövme izleri görülmektedir.
Dövme bütün Eskimo halklarında yaygın bir gelenek olup daha çok kadınlarda görülür. Eskimolardaki ilk dövme kaydını 1576 yılında Kanada'da Sir Martin Frobisher (1535 ya da 1539 - 1594) daha sonra kendi adıyla anılacak olan koyda Eskimolardan yapmıştır.
Kronoberg (il)
Yönetim
İlin bir yönetim kurulu bulunmaktadır. Bu kurul, İsveç yönetimine bağlı olup, yöresel anlamda sağlık, eğitim, güvenlik ve ulaşım gibi konularda yöre ihtiyaçlarını karşılamaktadır. İl, vali tarafından yönetilmektedir. İlin şu anki valisi, önceki vali Lars-Åke Lagrell'den görevi üstlenen Kristina Alser'dir.
Alt belediyeler
Kentte Uppvidinge dışındaki tüm alt belediyelerin merkezleri, kendi adlarıyla aynı olup, Uppvidinge belediyesinin merkezi Åseda adlı bir kasabadır.
2015 Dünya Atletizm Şampiyonası - Erkekler 100 metre
2015 Dünya Atletizm Şampiyonası erkekler 100 metre yarışları 22 ve 23 Ağustos tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.
Rekorlar
Mücadele öncesi rekorlar aşağıdaki gibiydi.
Katılım kriteri
Şampiyonaya katılmak için geçilmesi gereken baraj dereceleri aşağıdaki gibiydi.
Ön eleme turu
Her seride ilk 3 (Q) ve bunlar dışındaki en hızlı 3 kişi (q) bir üst tura yükselir.<
Seriler
Her seride ilk 3 (Q) ve bunlar dışındaki en hızlı 3 kişi (q) bir üst tura yükselir.
Rüzgâr: Seri 1: -0,1 m/s, Seri 2: -1,4 m/s, Seri 3: -0,3 m/s, Seri 4: +0,5 m/s, Seri 5: +0,3 m/s, Seri 6: +2,1 m/s, Seri 7: -0,2 m/s
Yarı finaller
Her seride ilk 2 (Q) ve bunlar dışındaki en hızlı 2 kişi (q) bir üst tura yükselir.
Rüzgâr: Seri 1: -0,4 m/s, Seri 2: +0,9 m/s, Seri 3: -0,4 m/s
Final
Rüzgâr: -0,5 m/s
Tekkale, Yusufeli
Tekkale, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.
Matías Almeyda
Profesyonel kariyerine 1991 yılında River Plate kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Sevilla, Lazio, Parma, Internazionale, Brescia, Quilmes, Lyn, Fénix ve River Plate kulüplerinde oynadı.
Tekkale, Yusufeli
Tarihçe
Tekkale köyünün eski adı Dört Kilisa veya Dört Kilise'dir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Dört Kilisa" (درث كلیسا) olarak geçer.
Dört Kilise adı, köyün 5 kilometre uzağındaki Gürcü manastırı ve kilisesi Othta Eklesia'dan (Dört Kilise) gelir. Nitekim Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, Dört Kilise adının Gürcüce "Othta Eklesia"nın Türkçeye çevrilmesiyle ortaya çıktığını, Göle'de de aynı adı taşıyan bir köyün bulunduğunu yazmıştır.
Dörtkilise köyünün yer aldığı Tao, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu köyü 1549 tarihli Gürcistan seferiyle Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresince Livane sancağına bağlanan köydeki 10. yüzyıldan kalma Othta Eklesia adlı Gürcü manastırı, buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. Nitekim 1917 yılında da Dört Kilise köyünün nüfusu Müslüman olmuş Gürcülerden oluşuyordu. Köyün bütün sakinleri Gürcüce konuşuyordu.
Dört Kilise köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Dört Kilisa" (درث كلیسا) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 602 kişiden oluşuyordu. "İltibasa yol açtığı" gerekçesiyle Dört Kilise adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tekkale olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Tekkale köyünün nüfusu 929 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 191 kişi okuma yazma biliyordu.
Dört Kilise veya Tekkale köyü, Kasım 2022'de Yusufeli Barajı'nın su tutmaya başlamasıyla tarihsel mekânından yeni yerleşim yerine taşınmıştır.
Coğrafya
Tekkale; Artvin il merkezine 112 km, Yusufeli ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
The Robots of Death
The Robots of Death, Büyük Britanya bilimkurgu dizisi Doctor Who'nun klasik serisinin on dördüncü sezonunun beşinci öyküsü. Dört bölümden oluşan öykünün ilk bölümü 29 Ocak'ta, son bölümü 19 Şubat 1977 tarihinde yayınlanmıştır.
Konu
Bir gemi tembel ya da paragöz insan personeli tarafından komuta edilmektedir. Gemideki insanlar birer birer öldürülmeye başlayana kadar herkes mutludur.
Kasım (Karamanoğulları beyi)
Kasım Bey, (-1483) 1469-1483 yılları arasında Karamanoğulları Beyi. II. Bayezid zamanında Karamanoğlu Beyliği'nin başındaydı. Osmanlılarla çeşitli anlaşmalar yaptı. 1483'te ölümü üzerine yerine Turgutoğlu Mahmud Bey geçtiyse de 4 yıl sonra Karamanoğlu toprakları Osmanlı egemenliği altına girdi.
Friends Arena
Friends Arena (Sweedbank Arena olarak da bilinir), İsveç'in başkenti Stockholm'de 27 Ekim 2012'de açılılışı yapılan, açılıp kapatılabilir çatıya sahip stadyumdur. Arena İsveç'teki en büyük arena ve en büyük yapılardan biridir. Büyük bir gösteri ile açılışı gerçekleşen arenanın ilk konukları Tommy Körberg, Danny Saucedo, Loreen, Agnes gibi isimler olmuştur.
Özellikler
Arenanın bulunduğu alanda arena için 10.000 çalışan, konferans ve sergi merkezleri için oteller, restoranlar, alışveriş merkezleri, park yeri gibi yerlerin çalışmalarına başlanmıştır. Arena için inşa edilen alışveriş merkezi Mall of Scandinavia, İskandinavya'nın şimdiye kadar yapılmış en büyük alışveriş merkezidir. Arena için yapılan çalışmaların maliyeti 4 milyar İsveç kronu olarak hesaplanıyor.
Arenanın İsveç'teki birçok futbol maçına ve konsere ev sahipliği yapmıştır.
Esenkent, Ümraniye
Esenkent, İstanbul'un Ümraniye ilçesinde mahalle.
Chondrichthyes
Chondrichthyes, Chondrichthyes üstsınıfına bağlı bir hayvan sınıfıdır.
İnsan dişi
İnsan dişi, besinleri yutmaya ve sindirmeye hazırlık aşamasında keserek ve ezerek besinlerin mekanik olarak yıkımında görev yapar. İnsanlarda, her birinin belirli bir işlevinin olduğu kesici diş, köpek dişi, küçük azı dişi ve azı dişi olmak üzere dört tip diş vardır. Kesici dişler besini keser, köpek dişleri besini koparır ve küçük azı ve azı dişleri besini ezer. Dişlerin kökleri maksilla (üst çene) ya da mandibula (alt çene) içerisine yerleşmiş ve diş eti ile kaplanmıştır. Dişler yoğunluğu ve sertliği farklı çeşitli dokulardan yapılmıştır.
Dişler, memelilerin en özgün (ve kalıcı) özellikleri arasındadır. İnsanlar, tıpkı diğer memeliler gibi, difiyodont tur, yani iki takım diş sürerler. İlk takım ("bebek", "süt", "birincil", ya da "geçici" takım da denir) genellikle altı aylıkken görünmeye başlar, ancak bazı bebekler natal diş diye bilinen bir veya birden fazla diş ile doğar. Altı aylıkken normal diş sürmesi, diş çıkarma olarak da bilinir ve acılı olabilir.
Anatomi
Diş anatomisi diş yapısı ile ilgilenen anatomi nin bir alanıdır. Dişin gelişimi, görünümü ve sınıflandırması çalışma alanı içerisine girmekte olup dişlerin kapanışı veya dişler arası temas girmez. Diş anatomisi, dişlerin isimlendirilmesi ve yapıları ile ilgilendiğinden aynı zamanda sınıflandırıcı (taksonomik) bir bilimdir. Bu bilgiler, tedavi sırasında dişleri ve yapılarını kolayca tanımalarına imkân sağladığından diş hekimleri için pratik bir amaca hizmet eder.
Mine-sement sınırı (MSS) ya da dişin "boynu" üzerinde yer alan dişin anatomik tac ı, mine ile kaplı bir bölgedir. Tacın büyük bir kısmı, içerisinde pulpa odası barındıran dentin ile kaplıdır. Diş sürmeden önce taç, kemiğin içerisindedir. Diş sürdükten sonra taç neredeyse tamamen görünürdür. Anatomik kök, MSS'nin altında bulunur ve sement ile kaplıdır. Taçta olduğu gibi dentin, pulpa kanalları barındıran kökün büyük bir kısmının yapısına katılır. Bir dişin birden fazla ya da yalnızca bir tane kökü (tek-kanallı diş) olabilir. Köpek dişleri ve maksiller birinci küçük azı dişleri dışındaki küçük azı dişlerinin genellikle bir kökü vardır. Maksiller birinci küçük azı dişleri ve mandibular azı dişlerinin iki kökü vardır. Maksiller azı dişlerinin genellikle üç kökü vardır. Fazladan köklere süpernümerer kökler denir.
İnsanların genellikle 20 süt (birincil, "bebek" ya da "geçici") ve 32 kalıcı (yetişkin) dişleri vardır. Dişler, kesici dişler, köpek dişleri, küçük azı dişleri ve azı dişleri olarak sınıflandırılırlar. Kesici dişler öncelikle çiğ havuç veya elma veya soyulmuş ama kesilmemiş muz gibi besinlerden parçalar ısırmada kullanılır. Azı dişler ise ısırılıp ağız içerisinde lokma boyutuna getirildikten sonra besinleri öğütmekte kullanılır.
Çoğu dişin onu diğerlerinden farklı kılan özellikleri vardır. Her bir dişi ayrı ayrı belirtmek için kullanılan numaralandırma sistemleri vardır. En yaygın kullanılan sistemler, FDI Dünya Diş Hekimleri Birliği numaralandırması, üniversal numaralandırma sistemi ve Palmer numaralandırma yöntemi. FDI sistem dünya çapında, üniversal ise Birleşik Devletler'de geniş çapta kullanılır.
Süt dişleri
Toplamda 20 tane olan süt (birincil) dişleri, on adet maksillada (üst çene) ve on adet mandibulada (alt çene) bulunur. Süt dişleri için diş formülü şöyle gösterilir: <span style="display:block; line-height:1em; padding:0 0.1em;" title="upper dentition: Incisors.Canines.Premolars.Molars">2.1.0.2 <span style="display:block; line-height:1em; padding:0 0.1em; border-top:1px solid;" title="lower dentition: Incisors.Canines.Premolars.Molars">2.1.0.2.
Süt dişi takımında, iki tip kesici diş - orta ve yan kesiciler, iki tip azı dişi - birinci ve ikinci azı dişleri bulunur. Tüm süt dişleri genellikle daha sonradan yerini kalıcı dişlere bırakır.
Kalıcı (sürekli) dişler
Toplamda 32 tane olan kalıcı dişler, 16 adet maksillada ve 16 adet mandibulada bulunur. Diş formülü şöyledir: <span style="display:block; line-height:1em; padding:0 0.1em;" title="upper dentition: Incisors.Canines.Premolars.Molars">2.1.2.3 <span style="display:block; line-height:1em; padding:0 0.1em; border-top:1px solid;" title="lower dentition: Incisors.Canines.Premolars.Molars">2.1.2.3.
Maksiller dişler; maksiller orta kesici diş, maksiller yan kesici diş, maksiller köpek dişi, maksiller birinci küçük azı dişi, maksiller ikinci küçük azı dişi, maksiller birinci azı dişi, maksiller ikinci azı dişi, maksiller üçüncü azı dişidir. Mandibular dişler; mandibular orta kesici diş, mandibular yan kesici diş, mandibular köpek dişi, mandibular birinci küçük azı dişi, mandibular ikinci küçük azı dişi, mandibular birinci azı dişi, mandibular ikinci azı dişi, mandibular üçüncü azı dişidir. Üçüncü azı dişleri çoğunlukla "yirmi yaş dişi" olarak anılır ve ağza hiç sürmeyebilir ya da hiç oluşmayabilir. Eğer herhangi bir fazladan diş oluşursa, örneğin, dördüncü beşinci azı dişleri gibi ki çok nadirdir, bunlara süpernümere dişler (hiperdonti) adı verilir. Her zamankinden az sayıda diş gelişmesine ise hipodonti adı verilir.
Mine
Mine, vücuttaki en sert ve en yüksek derecede mineralize maddedir. Dişi meydana getiren dört büyük dokudan - dentin, sement ve pulpa - biridir. Genellikle görünürdür ve altında yatan dentin ile desteklenir. Minenin %96'sı mineralden ve geri kalanı su ve organik maddelerden meydana gelir. Minenin normal rengi ışığa göre sarı ile grimsi beyaz arasında değişebilir. Dişlerin kenarlarında - buralarda minenin altında dentin bulunmaz - renk bazen mavi tonlarında olabilir. Mine yarı-saydam olduğundan, dentinin rengi ve minenin altında bulunan herhangi restoratif diş malzemesi dişin görünüşünü son derece etkiler. Minenin kalınlığı dişin yüzeyine göre değişebilir ve tüberkül tepelerinde en kalındır, 2.5mm'ye kadar çıkabilir, ve sınırında en incedir, burası klinikte MSS olarak görülür. Minenin yıpranma oranı, atrisyon (aşınma) denir, normal şartlar altında yılda 8 mikrometredir.
Minenin temel minerali kristal yapıda kalsiyum fosfat olan hidroksiapatit tir. Minedeki yüksek miktarlardaki mineraller yalnızca gücünü açıklamakla kalmayıp kırılganlığını da açıklar. Daha az mineralize ve daha az kırılgan olan dentin, mineyi tazmin eder ve bir dayanak olarak gereklidir. Dentin ve kemiğin aksine, mine kollojen içermez. Mine gelişim inde önemli proteinler arasında ameloblastin, amelojenin, enamelin ve tuftelinler bulunur. Diğer işlevlerinin yanında çerçeve desteği vererek mine gelişimine katkıda bulundukları da düşünülmektedir.
Dentin
Dentin, mine ya da sement ile pulpa odası arasındaki maddedir. Pulpanın odontoblastları tarafından salgılanırlar. Dentinin oluşumu dentinogenez olarak bilinir. Gözenekli, sarı-renkli olan bu maddenin ağırlığının %70'i inorganik maddeler, %20'si organik maddeler ve %10'u sudur. Mineden daha yumuşak olduğundan, daha hızlı çürür ve uygun şekilde tedavi edilmezse birçok çürüğün sorumlusu olur ama dentin her şeye rağmen koruyucu katman olarak görevini yapar ve dişin tacına destek olur.
Dentin kollojen proteinlerden oluşan organik matriksten meydana gelen mineralize bağ doku dur. Dentin, pulpa çürüğünü dentin içerisinden dış semente veya mine sınırına yayan, dentin tübülleri denilen, mikroskopik kanallara sahiptir. Bu tübüllerin çapı, pulpa civarında 2.5 μm, orta kısımda 1.2 μm, ve mine-dentin sınırında 900 nm şeklinde değişebilir. Tübüllerin incecik yan-dalları olsa da, birbirleri ile kesişmezler. Uzunlukları dişin yarıçapına bağlıdır. Dentin tübüllerinin üç boyutlu konfigürasyonları genetik olarak belirlenir.
Sement
Sement, dişin kökünü kaplayan özelleşmiş kemik benzeri bir maddedir. Yaklaşık olarak %45 inorganik maddelerden (çoğu hidroksiapatit), %33 organik maddelerden (çoğu kollojen) ve %22 sudan oluşur. Sement, kökün içerisinde sementoblastlar tarafından salgılanır ve kök ucunda en kalındır. Rengi sarımsıdır ve dentin ve mineden daha yumuşaktır. Sementin başlıca görevi sabitlik için dişe tutunan periodontal ligamentlere bir araç olarak hizmet etmektir. Mine-sement sınırında, sement hücresel bileşenlerin olmaması sebebiyle hücresizdir (aselüler) ve bu hücresiz tip kökün ⅔'ünü kaplar. Sementin daha geçirgen bir şekli olan hücreli (selüler) sement ise kök ucunun ⅓'ünü kaplar.
Pulpa
Pulpa, içi yumuşak bağ doku ile dolu dişin merkezi bölmesidir. Bu doku kök ucundaki delikten dişe giren kan damalarını ve sinirleri barındırır. Dentin ve pulpa arasındaki sınır boyunca dentin oluşumunu başlatan odontoblastlar bulunur. Pulpadaki diğer hücreler; fibroblastlar, preodontoblastlar, makrofajlar ve T lenfositleri dir. Pulpaya çoğunlukla dişin "siniri" denir.
Gelişim
Diş gelişimi, dişin embriyonik hücrelerden oluşup büyüdüğü ve ağız içerisine sürdüğü karmaşık bir süreçtir. Birçok farklı türün dişleri olsa da, gelişimleri büyük oranda insanınkiyle aynıdır. İnsan dişinin sağlıklı ağız ortamında olması için, mine, dentin, sement ve periodonsiyumun, hepsinin birden uygun doğum öncesi gelişim aşamalarında gelişmesi gerekir. Süt dişleri altı ve sekiz hafta arası embriyo gelişiminde ve kalıcı dişler yirminci haftada şekil almaya başlar. Eğer dişler yaklaşık olarak bu zamanlarda gelişmeye başlamamışsa, hiç gelişmeyecektir.
Hatırı sayılır miktarda araştırma diş gelişimini başlatan işlemleri belirlemeye odaklanmıştır. Birinci faringeal arkın dokuları içerisindeki bir faktörün diş gelişiminde gerekli olduğu geniş kitlelerce kabul görmüştür.
Diş gelişimi çoğunlukla şu aşamalara bölünmüştür; tomurcuk, takke, çan ve son olarak olgunlaşma. Diş gelişimini aşamalara ayırma bir süreç içerisindeki değişimleri kategorilendirme çabasıdır; sıklıkla hangi aşamanın hangi gelişen dişe atanması gerektiği zordur. Bu saptama, aynı gelişen dişin farklı histolojik kesitlerinin görünüşü değiştiğinden ve böylece farklı aşamalarda gibi gözükebileceğinden daha da karmaşıklaşır.
Tomurcuk diş (bazen diş germi de denir) sonunda bir dişi oluşturacak olacak hücrelerin toplanmasıdır. Üç kısımda organize olur: mine organı, diş papillası ve diş folikülü. Mine organı dış mine epitel hücreleri, iç mine epitel hücreleri, yıldızsı retikulum, stratum intermedium dan oluşur. Bu hücreler mine ve redükte mine epiteli üreten ameloblast ları meydana getirir. Servikal kıvrım hücrelerinin daha derin dokulara doğru gelişimi dişin kökünün şeklini veren Hertwig Epitel Kök Kılıfı nı oluşturur. Diş papillası, dentin-yapan hücreler olan odontoblastlara gelişecek hücreleri barındırır. Ek olarak, diş papillası ile iç mine epitel hücreleri arasındaki sınır, dişin tacının şeklini belirler. Diş folikülü üç önemli hücre yi meydana getirir; sementoblast, osteoblast ve fibroblast. Sementoblastlar dişin sementini oluşturur. Osteoblastlar dişin kökleri etrafındaki alveol kemiğini şekillendirir. Fibroblastlar sement boyunca alveol kemiği ile dişi birbirine bağlayan periodontal ligamentleri geliştirir.
Sürme
İnsanlarda diş sürmesi, diş gelişim aşamalarından olup dişlerin ağza girip görünür hale gelme sürecidir. Şimdiki araştırmalar periodontal ligamentlerin diş sürmesinde önemli bir rol aldığını gösteriyor. Süt dişleri altı aylıkken sürmeye başlayıp iki yaşına kadar devam eder. Bu dişler kişi altı yaşına gelene kadar ağızda bulunan tek dişlerdir. Altı yaşında, ilk kalıcı diş sürer. Bu aşama, kişinin ağzında hem süt dişleri hem kalıcı dişleri bulunduğundan, karma aşama olarak bilinir. Karma aşama en son süt dişi dökülene ve kalan kalıcı dişlerin hepsi ağza sürene kadar devam eder.
Diş sürmesinin nedeni hakkında birçok teori vardır. Bir teoriye göre, dişin gelişen kökü dişi ağza iter. Bir diğeri olan yastıklı hamak teorisine, kökün etrafında bir ligament gösterdiği düşünülen mikroskobik incelemeler sonucu ulaşılmıştır. Sonradan lamın hazırlanma sürecindeki bir hatadan dolayı böyle göründüğü keşfedilmiştir. Şu anda genel kabul gören düşünce, bu süreç için ana itici kuvvetin peridontal ligamentler tarafından sağlandığıdır.
Süt dişlerinin dökülmeye başlamasının, okula hazır olmanın fiziksel ve psikolojik ölçütü olduğuna ilişkin sıkı bağlantılar bulunmuştur.
Destek yapılar
Periodonsiyum, dişin, çevresindeki dokulara tutunmasına yardım eden ve dokunma ve basınç duyuları almasını sağlayan dişin destek dokusudur. Sement, periodontal ligamentler, alveol kemiği ve dişetinden oluşur. Bunlardan dişin bir bölümü olan yalnızca sementtir. Periodontal ligamentler sementi alveol kemiğine bağlar. Alveol kemiği, destek sağlamak ve çoğunlukla alveolus ya da "soket" denilen yapıyı oluşturmak üzere dişlerin kökünü çepeçevre sarar. Kemiğin üzerini, kolayca ağızda görülebilen, diş eti ya da gingiva örter.
Periodontal ligamentler
Periodontal ligament, dişin sementini alveol kemiğine bağlayan özelleşmiş bağ dokudur. Bu doku kemiğin içerisinde yer alan dişin kökünü sarar. Her bir ligament 0.15 - 0.38 mm kalınlığındadır ancak bu kalınlık zamanla azalır. Periodontal ligamentlerin fonksiyonları arasında dişin kemiğe tutturulması, diş için desteklik, diş hareketi sırasında kemiğin yapımı ve yıkımı, duyu ve sürme yer alır. Periodontal ligamentlerin hücrelerinde osteoblastlar, osteoklastlar, fibroblastlar, makrofajlar, sementoblastlar ve Malassez epitel hücre artıkları bulunur. Çoğunlukla Tip I ve III kollojen içermekte olup, bu fiberler demetler halinde gruplanmış ve konumlarına göre isim almıştır. Fiber demetleri alveolar kret, horizontal, oblik, periapikal, interradikular fiberler olarak isimlendirilir. Sinir kaynağı genellikle dişin apikalinde yer alan kemikten girer ve dişin etrafında sinir ağı örerek diş eti kretine kadar ilerler. Dişin üzerine bir basınç uygulandığında, çiğnemek veya ısırmak gibi, diş, soketi içerisinde hafiften hareket eder ve periodontal ligamentleri gerer. Sonrasında sinir fiberleri bu bilgiyi merkezi sinir sistemine yorumlaması için gönderebilirler.
Alveol kemiği
Alveol kemiği dişin etrafında alveolus oluşturan çene kemiğidir. İnsan vücudundaki diğer herhangi bir kemik gibi, alveol kemiği de tüm yaşam boyunca değişime uğrar. Osteoblastlar kemik yapar, osteoklastlar yıkar, özellikle de dişin üzerine bir kuvvet uygulanıyorsa. Ortodontide dişlerin hareketi bu durumda olduğu gibi sağlanmaya çalışılır, kemiğin, dişin üzerine gelmesinden dolayı sıkıştırıcı kuvvet altında kalan bölgesinde osteoklast seviyesi yükselir ve kemik yıkımı ile sonuçlanır. Kemiğin, dişin uzaklaşmasından dolayı dişe bağlı periodontal ligamentlerin gerginliğinin algılandığı bölgelerinde osteoblast sayısı artar ve kemik yapımı ile sonuçlanır.
Dişeti
Dişeti (gingiva) çenelerin üzerini örten mukozal dokudur. Diş eti ile ilişkili üç fark tipte epitel vardır; gingival, birleşim (junctional) ve sulkular epitel. Bu üç tip diş ile ağız arasında bulunan epitelyal manşet (ya da epitelyal ataşman) olarak bilinen epitelyal hücre yığını tarafından oluşturulur. Gingival epitel hücreler doğrudan diş ile bağlanmakla ilişkili değildir ve ağızda görülebilir. Birleşim epitel hücreleri, bazal lamina ve hemidesmozomlardan oluşur ve dişe bağlanmayı sağlar. Sulkular epitel hücreler ise dişe dokunan ama bağlanmayan dişeti üzerindeki keratinize-olmayan çok katlı yassı epitel dokudur.
Plak
Plak, dişin üzerinde oluşmuş, çok yüksek miktarlarda çeşitli bakteriler içeren bir biyofilm dir. Düzenli olarak uzaklaştırılmazsa, plak gingivitis gibi periodontal problemlere yol açabilir. Zamanla plak diş eti boyunca mineralize olur ve tartar oluşturur. Biyofilmi oluşturan mikroorganizma lar neredeyse tamamen ağzın çeşitli yerlerinde bulunan bakterilerden (başlıca streptokok ve anaerob bakteriler) meydana gelir. Streptococcus mutans diş çürüklerinden sorumlu en önemli bakteridir.
Ağızdaki bazı bakteriler besin kalıntılarında yaşar özellikle şeker ve nişastada. Oksijen in varlığında minedeki kalsiyum u ve fosfor u çözen laktik asit üretirler. Bu süreç "demineralizasyon" olarak bilinir ve diş tahribatına yol açabilir. Tükürük (ya da salya) kademeli olarak asitleri nötralize eder ve bu genelde 5.5 olarak kabul edilen diş yüzeyindeki kritik pH seviyesinin yükselmesini sağlar. Buna "remineralizasyon" denir ve çözünmüş minerallerin mineye geri dönmesi demektir. Eğer besin alımları arasında yeteri kadar zaman varsa bu etki düşüktür ve dişler kendilerini onarabilir. Ancak tükürük bakteri tarafından üretilen asidi nötralize etmek için plağı delemez.
Çürükler (kaviteler)
Diş çürükleri (kaviteleri), dişlerin yapısına hasar veren bulaşıcı bir hastalıktır. Hastalık, ağrı ya, diş kaybına ve enfeksiyona yol açabilir. Diş çürüklerinin, hastalığın tunç, demir ve orta çağ ile bitmekle kalmayıp neolitik çağ ın öncesinde bile var olduğunu gösteren kanıtlarla birlikte uzun bir geçmişi vardır. Çürüklerin yaygınlaşmasındaki en büyük artış diyet değişimi ile ilişkilidir. Günümüzde, çürükler dünya üzerindeki en yaygın hastalıklardan biridir. Birleşik Devletler'de, diş çürükleri astım dan beş kat daha yaygın olup en yaygın kronik çocukluk hastalığıdır. Diş çürüğü vakalarında büyük bir düşüş tecrübe etmiş ülkeler hastalığın dağılımındaki kendilerine düşen küçük payı almaya devam ederler. Birleşik Devletler'deki ve Avrupa'daki çocuklar arasında, diş çürüğü vakalarının %60-80'ı nüfusun %20'sinde görülüyor.
Diş çürüğü, sükroz, fruktoz ve glikoz gibi mayalanabilir karbonhidratlar ın varlığında büyük hasar veren, belli başlı asit-üreten bakteri tiplerinden kaynaklanır. Ağızda ortaya çıkan asit seviyeleri, dişin düşük pH'lara hassas özel mineral içeriği sebebiyle dişi etkileyebilir. Diş tahribatının boyutuna göre, çeşitli tedaviler dişi uygun biçimde, işlevde ve estetik te restore etmek için kullanılabilir ancak büyük miktarlarda diş yapısını tekrar üretecek bilinen bir yöntem yoktur. Bunun yerine diş sağlığı örgütleri, diş çürüklerinden kaçınmak için düzenli ağız hijyeni ve diyet değişimleri gibi koruyucu ve önleyici tedbirleri savunuyor.
Ağız hijyeni
Dişleri temizlemenin amacı çoğunlukla bakterilerden oluşan plağı uzaklaştırmaktır. Sağlık uzmanları plak ve tartar oluşumunu önlemek için düzenli olarak günde iki kez (sabah ve akşam veya yemeklerden sonra) diş fırçalamayı öneriyor. Diş fırçası dişlerin arasındaki plaklar hariç çoğu plağı temizleyebilir. Sonuç olarak, diş ipi kullanmak ağız hijyenini korumak açısından bir gereklilik olarak görülür. Doğru ve düzenli kullanıldığında diş ipi, periodontal hastalık ların çoğunlukla başladığı ve çürüklere yol açtığı yerler olan dişler ve diş eti sınırındaki plakları temizleyebilir.
Elektronik diş fırçaları popüler, ağız hijyenine yardımcı aletlerdir. El fırçalarında gerekli olan eğitimi almış, iyi motive olmuş, engelsiz bir kullanıcı el fırçaları ile en az en iyi elektronik fırçalar kadar tatmin edici ağız hijyeni standartlarına ulaşabilir ancak eğitimsiz kullanıcılar çok nadiren bir sonuç alabilirler. Tüm elektronik diş fırçaları aynı miktarda etkili değildir ve en iyi tasarımlarda bile en iyi sonucun alınması için doğru kullanılması gerekmektedir, ama: "Elektronik diş fırçaları dişleri fırçalama konusunda iyi olmayan ve sonucunda ağız hijyeni problemleri yaşayan insanlara yardımcı olmayı amaçlar." Elektronik diş fırçalarının en önemli avantajı romatoid artrit hastaları gibi el becerisi zorlukları yaşayan insanlara yardım etme yeteneğine sahip olmasıdır.
Koruyucu tedaviler
Diş çürüklerine karşı çoğunlukla florür terapisi önerilir. Su florlama ve florür ek besinleri diş çürüğü oranlarını düşürür. Florür minedeki hidroksiapatit kristallerine bağlanarak diş çürüklerini önlemeye yardımcı olur. Alınan florür, mineyi demineralizasyona ve böylece çürüklere karşı daha dirençli kılar. Dişlerin yüzeylerini korumak için diş macunu ve gargara gibi topikal florürler önerilir. Birçok diş hekimi düzenli temizliklerin bir bölümünde topikal florür çözelti uygulaması yapar.
Fissür örtücüler, dişlerin yüzeyinde bakteri ve çürük arasında bir bariyer görevi gören ve sıklıkla kullanılan diğer bir koruyucu terapidir. On yıla kadar dayanabilen örtücüler, çocuklarda ve özellikle etkili fırçalama ve ip kullanma zorluğu yaşayan yetişkinlerde en çok azı dişlerin ısırma yüzeylerinde kullanılır. Örtücüler, muayenehanesinde bir diş hekimi tarafından, florür uygulamasına benzer teknik ve maliyet içeren bir yöntemle uygulanır.
Restorasyonlar
Bir diş hasar aldığında kaybedilen yapının çeşitli tedavilerle geri kazandırılmasına denir. Restorasyonlar birçok malzemeden yapılabilir; cam iyonomer, amalgam, altın, porselen ve kompozit gibi. Dişin içerisindeki küçük restorasyonlara "intrakoronal restorasyonlar" denir. Bu restorasyonlar doğrudan ağız içinde şekillendirilebilir ya da bazı inlay ve onlay restorasyonlarda olduğu gibi kayıp mum tekniği kullanılarak dökülebilir. Dişin daha büyük kısımları kaybedilirse, ilgili dişi restore etmek için yapay taç ya da kaplama gibi "ekstrakoronal restorasyonlar" üretilebilir.
Bir diş kaybedildiğinde yerine protezler, köprüler veya implant lar gelebilir. Protezler genelde en düşük maliyete sahipken implantların maliyetleri yüksektir. Protezler ağzın tüm arkının ya da kısmi birkaç dişin yerini alabilir. Köprüler dişler arasındaki daha küçük boşlukları doldurur ve restorasyonu desteklemek için komşu dişi kullanır. Diş implantları bir ya da birkaç dişin yerine geçmesi için kullanılabilir. En pahalı tedavi seçeneği olsalar da, estetik ve işlevsel özellikleri yüzünden en istenen restorasyondur. Protezlerin işlevlerini geliştirmek için, implantlar destek olarak kullanılabilir.
Anomaliler
Diş anomalileri çevresel veya gelişimsel etkenlerden kaynaklanmasına göre sınıflandırılabilir. Çevresel anomaliler açık bir vaka olarak kendini gösterse de, bazı gelişimsel anomaliler için bilinen bir sebep bulunamayabilir. Çevresel güçler, dişi gelişimi sırasında etkileyebilir, gelişimden sonra dişi tahrip edebilir, gelişim aşamasında dişin rengini bozabilir veya diş sürme sürecini değiştirebilir. Gelişimsel anomaliler en yaygın olarak dişin sayısını, boyutunu, şeklini veya yapısını etkiler.
Diş gelişimi sırasında değişiklik
Diş gelişimi sırasında çevresel faktörlerden kaynaklanan diş anomalilerinin kalıcı etkileri olabilir. Mine ve dentin, ilk kez oluşurken mineralize olduktan sonra, tekrar üretilemeyebilir. Mine hipoplazisi, oluşan mine miktarının yetersiz olması durumudur. Bu dişin üzerinde çukur ya da oluklarla veya büyük miktarda mine kaybı ile sonuçlanır. Minenin yayılmış opasiteleri mine miktarını etkilemez ancak görünüşünü değiştirir. Etkilenmiş mine, dişin geri kalanından farklı bir saydamlığa sahiptir. Minenin sınırlı opasiteleri, saydamlığın azaldığı ve beyaz, krem, sarı veya kahverengi rengin görüldüğü keskin sınırlara sahiptir. Tüm bunlar beslenme ile ilgili etmenler, ekzantem hastalıkları (suçiçeği, konjenital sifiliz) , teşhis ya da tedavi edilmemiş çölyak hastalığı  , hipokalsemi, dental florozis, doğum yaralanması, erken doğum ya da süt dişi travmasından kaynaklanıyor olabilir. Dental florozis aşırı miktarlarda florür tüketmeye bağlı ve benekli, sarı, kahverengi, siyah ya da bazen çukurlu diş olarak kendini gösteren bir durumdur. Birçok vakada, çölyak hastalığı kaynaklı mine kusuru - ki bazen hastalığın diğer semptomları ve işaretleri yoktur ve bu hastalığın tek göstergesi olabilir - olduğunun farkına varılmaz ve yanlışlıkla florozis gibi yanlış sebeplere atfedilebilir. Frengi kaynaklı mine hipoplazisi, Hutchinson triadının yalnızca bir parçası olan Hutchinson dişleri olarak bilinir. Turner hipoplazisi, yanındaki süt dişin daha önceki bir enfeksiyonundan kaynaklanan, kalıcı diş üzerindeki eksik ya da incelmiş mine bölümüdür. Hipoplazi aynı zamanda kemoterapiden de kaynaklanıyor olabilir.
Renk değişimi
Dişlerdeki renk değişimi; bakteri lekeleri, tütün, çay, kahve, bol klorofilli besinler, restoratif malzemeler ve ilaçlardan kaynaklanıyor olabilir. Bakteri lekeleri yeşil, siyah, turuncu gibi çeşitli renklenmelere sebep olabilir. Yeşil lekeler aynı zamanda klorofilli besinlerin ya da aşırı miktarda bakır veya nikel alınmasının sonucudur. Amalgam, yaygın bir diş restorasyon malzemesi, çevresindeki bölgeleri siyah veya gri renge çevirebilir. Uzun süreli klorheksidin, bir gargara, kullanımı diş eti çevresinde ekstrinsik leke oluşumuna sebebiyet verebilir. Bunun bir diş hekimi tarafından temizlenmesi kolaydır. Sistemik rahatsızlıklar da dişte renk değişimine sebep olabilir. Konjenital eritropoetik porfiri, porfirinlerin dişlerde tortulaşmasına sebep olur ve kırmızı-kahverengi renklenme meydana gelir. Mavi renk değişimi alkaptonuria ile ya da nadiren Parkinson hastalığı kaynaklıdır. Erythroblastosis fetalis ve biliyer atrezi, biliverdin tortulaşması sebebiyle dişin yeşil görünmesine sebep olan hastalıklardır. Ayrıca travmalar dişin rengini pembe, sarı veya koyu gri renklerine dönüştürebilir. Pembe ve kırmızı renklenmeler lepromatöz lepra hastaları ile ilişkilidir. Bazı ilaçlar,tetrasiklin anbitiyotikler gibi, dişin yapısına katılabilir ve dişlerde intrinsik lekelere sebep olabilir.
Sürmenin değişmesi
Diş sürmesi bazı çevresel faktörler tarafından değiştirilebilir. Sürme zamanından önce durursa, diş gömülü denilir. Dişin gömülü kalmasının en yaygın sebebi ağızda diş için yer olmamasıdır. Diğer sebepler; tümörler, kistler, travmalar ve kalınlaşmış kemik veya yumuşak doku olabilir. Diş ankilozu, dişin ağza sürdüğü ancak sement veya dentinin alveol kemiği ile kaynaştığı duruma verilen isimdir. Bu, kişinin süt dişinin hiç dökülmeyeceği ve asla kalıcı dişine sahip olamayacağı anlamına gelebilir.
Sürmenin doğal sürecini değiştirme tekniği; yer ayarlama ya da diğer bir deyişle boşluk açma ve/ya kapatma amacıyla dişlerin sürmesini hızlandırmak ya da yavaşlatmak isteyen ortodontistler tarafından kullanılır. Eğer kalıcı dişin kökü toplam uzunluğunun ⅓'üne ulaşmadan süt dişi çekilirse, kalıcı dişin sürüşü gecikecektir. Tersine, eğer kalıcı dişin kökünün ⅔'ünden fazlası tamamlanmışsa, kalıcı dişin sürüşü hızlanacaktır. ⅓ ve ⅔ arasında bir uzunluk tamamlanmışsa, sürüş hızının nasıl olacağı tamamen bilinmemektedir.
Sayı anomalileri
Hiperdonti ile sonuçlanan sistemik bozukluklardan bazıları; Apert sendromu, kleidokraniyal disostoz, Crouzon sendromu, Ehlers-Danlos sendromu, Gardner sendromu ve Sturge-Weber sendromudur. Hipodonti ile sonuçlanan sistemik bozukluklardan bazıları; Crouzon sendromu, Ektodermal displazi, Ehlers-Danlos sendromu ve Gorlin sendromudur.
Boyut anomalileri
Tek dişte mikrodontinin, üstçene yan kesicide olma ihtimali en fazladır. Sonraki mikrodonti olma ihtimali en fazla olan diş üçüncü azı dişidir. Tüm dişlerde makrodontinin, hipofizer gigantizm'de görülür. Aynı zamanda konjenital hemihipertrofi vakalarında yüzün bir tarafında makrodonti vardır.
Dudak damak yarığı ve diş anomalileri ile ilişkisi
Dudak damak yarığı (DDY) hastalarında birçok diş anomalisi görülür. Her iki dentisyon da etkilenmekle birlikte anomaliler genellikle yalnızca etkilenmiş tarafta görülür. Eksik, süpernümerer ve renklenmiş dişlerin yanı sıra mine displazisi, renk değişimleri ve kök gelişiminde gecikmeler yaygındır. Dudak damak yarığı olan çocuklarda alveolar yarık bölgesindeki yan kesici diş en yüksek diş gelişim bozukluğu gösterme prevalansına sahiptir. Fonksiyon ve estetik bakımından düşünüldüğünde bu durum tedavi planlaması yapılırken göz önünde bulundurulmalıdır. Doğru bir koordinasyon ile başarılı koruyucu tedaviler sonucunda invaziv yöntemlerden kaçınılabilir.
DDY popülasyonlarında belirli diş anomalilerinin prevalansını hesaplamak için birçok araştırma yapılmış olsa da çok farklı sonuçlar elde edilmiştir.
Brazilyalı erkek yarık hastalarında diş anomalilerini hesaplamak üzere yapılan çalışmalarda erkeklerde kadınlara göre daha fazla DDY, agenezis ve süpernümere kök insidansı görülmüştür. Tam DDY olgularında en sık sol maksiller yan kesici dişin eksik olduğu bulunmuştur. Süpernümerer dişler genelde yarığın distaline yerleşmiştir. Ürdünlü bireylerde yapılan çalışmalarda, DDY hastalarında diş anomalisi prevalansının sağlıklı bireylere göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Hastaların %66.7'sinde eksik diş gözlenirken bundan en çok maksiller yan kesici dişler etkilenmiştir. Hastaların %16.7'sinde süpernümerer dişler, %37'sinde mikrodonti, %70.5'inde taurodontizm, %30.8'inde transpoze yahut ektopik diş, %19.2'sinde dilaserasyon, %30.8'inde hipoplazi bulunmuştur. Mikrodonti, dilaserasyon ve hipoplazi insidansı unilateral DDY hastalarına kıyasla bilateral DDY hastalarında daha yüksek olduğu görülmüş olup bu anomalilerden hiçbiri eşeysel dimorfizm göstermemiştir.
Böylece dudak damak yarığı hastalarında çeşitli diş anomalileri görüldüğü açıktır. Diş sorunlarının önüne geçmek veya doğru bir biçimde tedavisini yapmak için hastayı klinik ve radyografik olarak değerlendirmek şarttır. Ayrıca dudak damak yarığı hastalarının IOTN (ortodontik tedavi ihtiyaç indeksi) skoru 5 olup ortodontik tedavi için uygundurlar. Başarılı bir tedavi planı hazırlamak için bir ortodontist ile temasa geçmek hayati önem taşımaktadır.
Taşlıca
Taşlıca (Sırpça: Pljevlja / Пљевља; Boşnakça: Pljevlja) Karadağ’ın kuzeyinde bir şehir. Karadağ’ın kuzeybatı köşesinde, Bosna-Hersek ve Sırbistan devletlerinin sınırlarının olduğu bölgede yer alır. Koordinatları 43°36′ Kuzey ve 19°36′ Doğu şeklindedir.
Tarih
Osmanlı Devleti zamanında, 19. yüzyıl sonlarından Osmanlı egemenliğinin ortadan kalktığı 1912 yılına dek Kosova Vilayeti’ne bağlı bir kaza olmuştur. Bu dönemde Yeni Pazar Sancağı’nın içindedir (1865). Bu sancak Taşlıca ile beraber, Yeni Pazar, Seniçe, Kolaşin, Yeni Varoş ve Akova kazalarından oluşmaktaydı.
1880 yılında Taşlıca Sancağı kurulmuş olup Taşlıca ve Prepol kazalarından oluşmaktaydı ve Priboy nahiyesinde Avusturya-Macaristan garnizonları bulunmaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu'nun 1912-1913 Birinci Balkan Savaşı'nda yenilmesinin ardından sancak 1913 yılında Londra Antlaşması ile Sırbistan ve Karadağ arasında paylaşıldı.
When I Think of You
Tekli, 1995 yılında iki sınırlı sürüm CD'si halinde Birleşik Krallık'ta yeniden satışa sunuldu. Bu CD'lerden birinde Deep Dish ve Heller & Farley tarafından yapılan remiks çalışmaları; öbüründe David Morales tarafından yapılan remiks çalışmaları yer almaktadır. Aynı yılda, bu remiks çalışmalarından bir kısmı da "Runaway" adlı bir başka Jackson şarkısının tekli CD'lerinde yer aldı. Şarkı bunun dışında tüm Janet Jackson turlarında sanatçı tarafından seslendirildi.
Liste başarıları
Şarkı, Jackson'ın Amerikan müzik listesinde bir numaraya yükselen ilk şarkısıdır. Bu başarıyı elde ettiğinde Jackson, bu listede bir numaraya yükselen solo şarkısı bulunan ikinci Jackson kardeş oldu. Şarkı ayrıca ABD'deki R&B listesinde üç, ABD'deki dans listesinde de bir numaraya yükseldi. 1986 yılının sonuna gelindiğinde şarkı, o yılın otuz ikinci en başarılı şarkısı oldu. Aynı şekilde ABD'deki R&B yıl sonu listesinde yılın kırk yedinci ve yıl sonu dans listelerinde yirmi ikinci surada yer aldı.
Müzik videosu
Şarkı için çekilen müzik videosunda Jackson bir mahallede gezinmektedir. Sanatçının gezdiği her noktada hep aynı adam, farklı kostümlerle gelerek kısa sözler söyleyip yok olur. Klibin yönetmeni, daha sonra Jackson ile benzer tarzdaki "Alright" videosunda çalışacak olan Julien Temple'dır. Klip, ayrıca Temple'ın 1986 yılında gösterime soktuğu ve David Bowie ile Sade Adu'nun oynadığı Absolute Beginners filmindeki giriş bölümüyle çok benzeşir. Klipteki ortam akıcı olmasına rağmen kimi yerlerde kesimlerdeki hatalar gözlenebilmektedir. Bunlardan biri Jackson'ın klübe girip fotoğrafçıya poz vermesinden önce arkada yer alan insanlar ile, sonrasında arkada yer alan insanlar farklı konumlardadır.
iTunes'tan 1 Şubat 2007 tarihinden itibaren indirilebilen videonun tarzı Jackson'ın 2008 şarkısı olan "Rock with U" klibinde de kullanıldı.
Verimlilik
Verimlilik şu anlamlara gelebilir:
Come Back to Me
Come Back to Me, Amerikalı R&B şarkıcısı Janet Jackson'ın 1989 çıkışlı Rhythm Nation 1814 albümünden çıkan beşinci teklidir. Şarkıda oldukça ağır ve ruhlu ritimler göze çarpmaktadır. Şarkının videosu Paris'te geçer.