cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ulûm
Ulûm (günümüz Türkçesiyle İlimler), 1869-1870 arasında Ali Suavi tarafından Fransa'da yayımlanan Türkçe siyasi gazete.
Londra'da çıkardığı “Muhbir” adlı gazetenin yayımı 3 Kasım 1868’de sonlandıktan sonra Ali Suavi, Fransa'ya geçmiş; Paris'te "Ulum (İlimler)" adını verdiği gazeteyi kendi olanaklarıyla yayımlamaya başlamıştır. Ali Suavi, bu gazetede Türkçülük akımına öncülük etti. Arapça ve Farsça gramer kurallarının kullanılmasına karşı çıkarken, Osmanlıca’nın siyasi bir tabir olduğunu ileri sürdü ve Türkçe yerine kullanılmasının doğru olmadığını savundu.
“Kamusu'l-Ulum ve'l-Maarif” (Bilim ve Eğitim Sözlüğü) adlı ansiklopedi, gazetenin eki olarak verildi. 1870 yılında çıkartılmaya başlanan ancak tamamlanamayan 80 sayfalık bu eser, ilk Türkçe ansiklopedi girişimi kabul edilir.
Ali Suavi, Fransa-Prusya Savaşı esnasında Paris kuşatılınca 31 Ağustos 1870'te çıkan 25. sayıdan sonra gazeteyi kapamak zorunda kaldı. Ancak Lyon'a giderek gazetenin yayınını "Muvakkaten Ulûm Müşterilerine" adı ile 11 sayı daha sürdürdü.
Tatanka (kitap)
Tatanka, Türk öğretmen ve siyasetçi Muharrem İnce'nin şiir kitabıdır. 2005 yılında Umut Matbaacılık tarafından piyasaya sürülmüştür. Adını, içerisindeki "Tatanka" şiirinden almaktadır.
İnce; kitabın gelirini, doğup büyüdüğü Elmalık Köyü'nde bulunan Salim Delen İlköğretim Okulu'na bağışlamış ve bu gelir ile okulda Fen Bilgisi Laboratuvarı yaptırılmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yayımlanan Şair Milletvekilleri adlı kitapta, İnce'nin üç şiiri yer almıştır.
Su balonu
Su balonu; genellikle lateks kauçuktan yapılmış, suyla doldurulmuş bir oyuncak balon'dur. Su balonları, su balonu dövüşleriyle serinlemek için bir yaz eğlencesinde kullanılır. Su balonları ayrıca Hindistan, Nepal ve diğer birçok ülkede Holi ve Karnaval kutlamaları da dahil olmak üzere kutlamalar için popülerdir.
Tatanka (kitap)
2018 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde; kitapta yer alan bazı şiirler, Recep Tayyip Erdoğan ve Erdoğan'a yakın medya kuruluşları tarafından erotik olarak yorumlanmış ve seçim propaganda sürecinde Muharrem İnce aleyhine kullanılmaya çalışılmıştır.
Su balonu
Su balonları, 40 ve 100 mm veya 1+1⁄2 ve 4 inç boyutlarında yaygındır, ancak daha büyük boyutları da mevcuttur. Tipik olarak su balonları miktar olarak satılır ve genellikle ambalajda bir doldurma ağzı bulunur. Gaz balonları (hava veya helyum türleri) su balonları olarak kullanılabilir, ancak balon duvar kalınlıkları farklı olduğu için tipik olarak tercih edilmez.
Zekai Gümüşdiş
Zekai Gümüşdiş (10 Ekim 1926; Bornova, İzmir - 29 Kasım 2020; Bursa), Türk bürokrat.
1950 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin İdari Bilimler Bölümünden mezun olmuştur. Kaymakamlık stajını İzmir’de yapmıştır. Sırasıyla Karşıyaka Bucak Müdürlüğü, Bergama ve Ödemiş Kaymakam vekillikleri, Baykan, Çan, Ayvalık Kaymakamlıkları, Bandırma Belediye Başkanlığı, Çubuk kaymakamlığı, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler 1.daire başkanlığı, Genel Müdür Muavinliği ve vekilliği görevlerinde bulunmuştur. Tokat, Aydın ve Bursa Valiliği görevlerinde bulunduktan sonra kendi isteği ile emekliye ayrılmıştır. Evli ve 1 çocuk babasıdır.
Drassyllus puebla
Drassyllus puebla, Drassyllus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Nesli kritik tehlikedeki türler
Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin (IUCN) güncellediği listeye göre 2022 yılında; 3714 hayvan, 4976 bitki ve 28 mantar türü olmak üzere toplamda 8718 türün nesli kritik tehlikededir.
Lilya Bucurova
Lilya Rustemovna Budzhurova ( Kırım Tatarcası; Lilâ Rustem qızı Bucurova, Lilya Rustem kızı Budzhurova; d. 1 Kasım 1958, Angren) Kırım Tatarı şairi ve gazetecisidir. Ukrayna Gazeteci Onur payesi (2005), İsmail Gasprinsky Ödülü (1992) ve Vasily Stus Ödülü (2001) sahibidir.
Biyografi
1 Kasım 1958'de Özbekistan'ın Angren kentinde doğdu. 1979 yılında Taşkent Bölge Devlet Pedagoji Enstitüsü Filoloji bölümünden mezun oldu. 1989'da "Satın Alınmamış Bilet", ardından da "Geri Döndüğümüzde" adlı şiir seçkilerini yayınladı. 1991'de Kırım'a döndü. 1991'den 1997'ye kadar Kırım Tatar gazetesi Avdet'in baş editörü olarak çalıştı. Kendi ifadesine göre Mustafa Kırımlıoğlu'nu eleştirdiği için buradan kovuldu.
Terauchi Masatake
Terauchi Masatake (5 Şubat 1852-3 Kasım 1919), Japon asker ve devlet adamı. Masatake, Japon İmparatorluk Kara Kuvvetleri mareşali olup 1910-1916 yılları arasında Kore'nin ilk genel valisi ve 1916-1918 yılları arasında Japonya'nın dokuzuncu başbakanı olarak görev yapmıştır.
Sant'Agata di Esaro
, İtalya'nın Calabria bölgesine bağlı Cosenza ilinde bulunan bir komündür.
Andrea Stella (satranç oyuncusu)
Andrea Stella, (d. 14 Ağustos 1993, Cremona, İtalya) İtalyan satranç büyükustasıdır.
La Garde, Var
La Garde Fransa'nın Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgesine bağlı Var ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu 2006 yılı itibarıyla 26,005'tir.
Tatar Hükûmeti
23. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hükûmeti veya Tatar Hükûmeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Ulusal Birlik Partisi Genel Başkanı Ersin Tatar'ın başbakanlığında; Halkın Partisi ile 22 Mayıs 2019 tarihinde kurulan hükûmettir. Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı'nın 2018 erken genel seçimlerinin ardından oluşan dörtlü koalisyonun istifasının ardından görevlendirdiği Ersin Tatar tarafından oluşturulmuştur.
Oluşumu
Demokrat Parti Genel Başkanı ve Maliye Bakanı Serdar Denktaş'ın bakanlık görevinden istifası ve Halkın Partisinin hükûmetten çekilme kararı almasının ardından Tufan Erhürman hükûmetin istifasını Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı'ya sundu. Yeni hükûmeti oluşturma görevini alan Ersin Tatar ise Halkın Partisi Genel Başkanı Kudret Özersay ile imzaladığı koalisyon protokolüne müteakiben yeni kabineyi onaylanmak üzere 22 Mayıs'ta Cumhurbaşkanı'na sundu. Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı aynı gün yeni hükûmeti göreve atadığını Cumhuriyet Meclisine bildirdi.
Düşmesi
6 Ekim 2020'de, cumhurbaşkanlığı seçimi öncesindeki haftada, Başbakan Ersin Tatar'ın Halkın Partisi kanadıyla görüşmeden Türkiye'de Recep Tayyip Erdoğan'la birlikte Maraş'ın sahil şeridinin açılacağını açıklaması üzerine, Halkın Partisi hükûmetten çekilme kararı aldı. Bu karardan sonra hükûmetin düştüğü bildirildi.
Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Kudret Özersay, ilk açıklamasında açılım kararından Tatar'ı araması üzerine "birkaç saat önce" haberi olduğunu, bunun koalisyonun tek bir kanadının attığı bir adım olduğunu, Maraş'ın açılması projesinin hayata geçmesi için Bakanlar Kurulu kararı gerekip bunun yalnızca bir açıklama olduğunu söyledi. Bunun ardından toplanan Halkın Partisinin Parti Meclisi, Maraş'ın "seçim malzemesi" edilmiş olması ve "Kudret Özersay'ın devre dışı bırakılmış olması" nedeniyle hükûmetten çekilme kararı aldı, Parti Başkanı Yenal Senin, kararın müsebbibi olarak Ersin Tatar'ı gösterdi. Hükûmetten çekilme kararının ardından Özersay, "Cumhurbaşkanı adayları, nasıl devletin kurumunu yok sayar? Nasıl bir koalisyon ortağının iradesi yok sayılır? Kıbrıs Türk halkının iradesi nasıl yok sayılır?" açıklamasında bulundu. Tatar ise yaptığı açıklamada çekilme kararını doğru bulmadığını, Maraş kararını kesinleştirdiğinde Özersay'ı arayıp ilettiğini ve devre dışı bırakma iddiasının gerçeği yansıtmadığını ifade etti.
Mahmut Yılbaş
Mahmut Yılbaş (d. 1941; Tarsus, Mersin, Türkiye), Türk bürokrat ve siyasetçi. 2006'da kurulan ve kurucuları arasında yer aldığı Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisi'nin başkanlığını yapmaktadır.
Ivan Cankar
Ivan Cankar (10 Mayıs 1876-11 Aralık 1918) Sloven yazar, oyun yazarı, denemeci, şair ve politik aktivist. Oton Župančič, Dragotin Kette ve Josip Murn ile birlikte Sloven edebiyatında modernizmin başlatıcısı olarak kabul edilir. Slovencenin en büyük yazarı olarak kabul edilir ve bazen Franz Kafka ve James Joyce ile karşılaştırılır.
Mahmut Yılbaş
1965 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Mali Şube bölümünü bitirmiştir. Maliye Bakanlığı Vergiler Temyiz Komisyonu Raportörlüğü, Ağın, Of, İmranlı Kaymakamlıkları, Mülkiye Müfettişliği, Mülkiye Teftiş Kurulu Başkan Yardımcılığı ve Başkanvekilliği, Van Valiliği, XX.Dönem Van Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Ivan Cankar
Hayatı
Ivan Cankar, Ljubljana yakınlarındaki Vrhnika'nın Carniolan kasabasında doğdu. Ivan'ın doğumundan kısa bir süre sonra Bosna'ya göç eden fakir bir zanaatkârın çocuklarından biriydi. Annesi Neža Cankar (evlilik öncesi soyadı Pivk) tarafından büyütüldü ve Ivan annesiyle yakın ama kararsız bir ilişki kurdu. Fedakâr ve itaatkâr bastırıcı bir anne figürü daha sonra Cankar'ın düzyazısının en bilinen özelliklerinden biri haline gelecekti. Memleketinde gramer okulunu bitirdikten sonra Ljubljana'daki teknik lisede (Realka) okudu.
Bu dönemde edebiyatla ilgilenmeye başladı ve çoğunlukla şiir yazdı. Bu şiirlerinde France Prešeren, Heinrich Heine, Simon Jenko ve Simon Gregorčič gibi romantik ve post-romantik şairlerin etkisi altında kaldı. 1893'te, stili ve ideallerinin gelişimi üzerinde büyük etkisi olan Anton Aškerc'in destansı şiirini keşfetti. Aškerc'in etkisi altında, Cankar duygusal post-romantik şiiri reddetti ve edebi gerçekçiliği ve ulusal liberalizmi benimsedi.
1896'da Viyana Üniversitesi'nde mühendislik eğitimi gördü, daha sonra Slav filolojisine geçti. Viyana'da kısa süre sonra bohem bir yaşam tarzına öncülük etmeye başladı. Çağdaş Avrupa edebiyatının, özellikle çöküşün, sembolizmin ve natüralizmin etkisine girdi. Viyana'da genç bir Sloven yazar ve entelektüel yaşamı olan Fran Govekar ile pozitivizm ve natüralizmi tanımaya başladı. 1897-1899 yılları arasında, Cankar'ın temel fikirleri aslında pozitivistti. 1897 ilkbaharında Vrhnika'ya geri döndü. Aynı yılın sonbaharında annesinin ölümünden sonra Pula'ya taşındı ve 1898'de, 1909'a kadar yaşadığı Viyana'ya geri döndü.
Viyana'da ikinci kez kaldığı süre boyunca Cankar'ın dünya görüşünde derin bir değişim oldu. 1900 yılında Sloven feminist yazar Zofka Kveder'a yazdığı ünlü mektubunda pozitivizm ve natüralizmi reddetti. Spiritualizmi, sembolizmi ve idealizmi benimsedi ve daha sonra halka açık bir şekilde Fran Govekar ile ayrıldı. Aynı dönemde Slovenya liberalizmini oldukça eleştirdi ve yavaş yavaş sosyalizme yöneldi. Radikal sosyal aktivizmi Hristiyan bir zeminde savunan Sloven Roma Katolik rahibi ve düşünür Janez Evangelist Krek'den çok etkilendi. Slovenya Toprakları ve İstirya'da faaliyet gösteren bir Avusturya-Marksist parti olan Yugoslav Sosyal Demokrat Partisi'ne katıldı. 1907’de Avusturya Parlamentosu’na yapılan ilk genel seçimlerde Carniola'daki Zagorje-Litija'nın büyük ölçüde işçi sınıfı seçim bölgesinde parti adayı olarak görev yaptı fakat Sloven Halk Partisi adayı seçimi kazandı. 1909'da Viyana'yı terk etti ve kardeşi Karlo'nun bir rahip olarak çalıştığı Bosna-Hersek'teki Saraybosna'ya taşındı. Aynı yıl Ljubljana'nın Rožnik bölgesine yerleşti. Yugoslav Sosyal Demokrat Partisi'nin aktif bir üyesi olmasına rağmen partinin Yugoslav ulus oluşturma hakkındaki görüşünü reddetti. Öte yandan Cankar, Slovenya'nın ulusal ve dilsel bireyselliklerini güçlü bir şekilde savundu. Mihajlo Rostohar ile birlikte Güney Slav siyasi çerçevesi içinde Sloven bireyselliklerinin en etkin savunucusu oldu. 1907'deki seçim yenilgisinden sonra, Cankar politik ve estetik görüşlerini ve fikirlerini açıklayan çok sayıda makale yayınlamaya başladı. 1909'da Carniola'ya dönüşünden sonra konferanslar vererek Slovenya Toprakları boyunca seyahat etmeye başladı. 1914’te I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesinden sonra Ljubljana Şatosu’na, Sırp yanlısı tutumlarından ötürü hapse atıldı ancak kısa süre sonra serbest bırakıldı. 1917'de Avusturya-Macaristan Ordusu'nda görevlendirildi ancak kötü sağlık nedeniyle terhis edildi. Rožnik'den Ljubljana merkezine taşındı. Aralık 1918'de zatürreden öldü.
Sekreter (film, 1985)
Sekreter, 1985 yapımı Türk filmidir.
Drassyllus pumiloides
Drassyllus pumiloides, Drassyllus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Niaux Mağarası
Niaux Mağarası (Fransızca: Grotte de Niaux) Fransa'nın güneybatısındaki Niaux komününde, Cap de la Lesse de Bialac tepesindeki Sabart Mağarası ve Lombrives Mağarası'nı içeren daha geniş bir jeolojik sistemin parçası olarak Ariège département'ta yer almaktadır.
Niaux mağarasının sistemi karmaşıktır ve toplam uzunluğu 14 km'den (8,70 mi) fazla olan yer altı geçitleri ve odacıklarına sahiptir. Paleo-insan varlığının belgelenmiş bir geçmişine sahip bir arkeolojik alan olan Niaux, 17.000 ila 11.000 yıl öncesine ait klasik Magdalen dönemine özgü siyah çerçeveli bir tarzda yapılmış, dikkatlice çizilmiş ve canlı duvar resimlerinden oluşan çok sayıda farklı alan ve galeri içerir.
Coğrafya
Vicdessos vadisindeki Ariège'de, İnek Mağarası'nın Magdalenian habitatına bakan ve Tarascon-sur-Ariège havzasının yakınında yer almaktadır.
Tarihi
Mağara, içinde bulunan birçok yazıttan da anlaşılacağı üzere, 17. yüzyıldan itibaren düzenli olarak ziyaret edilmiştir.
Tarihçi ve hidrolog, güney Fransa'daki mağara araştırmalarıyla tanınan, Félix Garrigou 1869'da bölgeyi ziyaret etti. Yerin gerçek kimliği hakkında belgelenmiş bir şüpheye (günlüğündeki notlara) atfedilen ilk kişidir.
Ancak Komutan Molard ve oğulları Salon Noir galerisini keşfedip mağaranın planını yayınladıktan sonra Niaux, 1869'da uzmanların dikkatini çekti. Bir yıl sonra Henri Breuil ve Emile Cartailhac tarafından araştırıldı ve tam anlamıyla kabul gördü. 1925'te J. Mandeman siyah resimlerin olduğu başka bir galeri buldu ve ona Cartailhac Galerisi adını verdi.1971'de Jean Clottes ve Robert Simonnet tarafından büyük bir bilimsel inceleme yapıldı ve 1980 ve 1981'de bilim adamlarından oluşan bir ekip mağaradaki tüm resimlerin bir envanterini çıkardı.
Alan
Tarascon havzasındaki Vicdessos komününde dik bir vadide yer alan Niaux Mağarası, istisnai tarih öncesi resimlerin hala halk tarafından görülebildiği birkaç mağara sisteminden biridir.
Axel Rombaldoni
Axel Rombaldoni, (d. 23 Mart 1992, Pesaro, İtalya) İtalyan satranç büyükustasıdır.
Buffalo Bill
Buffalo Bill (26 Şubat 1846, Le Claire, Scott County, Iowa - 10 Ocak 1917 Denver), gerçek adı William Frederick Cody olan Amerikalı kovboy, bizon avcısı, şovmen ve asker. Amerika Yerlilerine karşı yürü­tülen savaşlardaki kılavuzluğu ile ün kazanmıştı.
Amerika Birleşik Devletleri'nin Iowa kentinde doğdu. 15 yaşındayken Pony Express denen atlı posta servisinde çalışmaya başladı. Pony Express, Missouri'nin Saint Joseph kentinden California'nın Sacramento kentine uzanan 3.140 ki­lometrelik yol boyunca çalışan bir posta dağıtım servisiydi. Her sürücü, at değiştirerek günde 120 km yol alıyordu. 1861'de Ameri­kan İç Savaşı çıkınca Cody, Pony Express'teki işinden ayrıldı; iz sürücü ve kılavuz olarak Kuzey ordusuna katıldı.
Cody'ye Buffalo Bill adı, Kansas-Pasifik Demiryolu yapımında çalışanlara bir tür ya­ban sığırı olan bizon eti sağlamayı üstlendiği 1867'de verildi. 18 ay içinde tek başına 4.000'den çok bizon öldürdüğü söylenir. 1883'te Yerlilerin ve sığır çobanlarının katı­lımıyla ilk Vahşi Batı Gösterisi'ni düzenledi. Bu ilginç ve heyecan verici gösteri Amerika Birleşik Devletleri'nin yanı sıra Avrupa'da da büyük ilgi uyandırdı. Buffalo Bill'in yaşamı ve serüvenleri ile ilgili birçok kitap yazıldı. Ayrıca pek çok filme konu oldu.
The Gross Clinic
The Gross Clinic  19. yüzyıl Amerikalı ressam Thomas Eakins'in en önemli yağlı boya eseri olarak tanımlanmaktadır. Eakins dönemin ünlü cerrahı ve aynı zamanda anatomi dersleri aldığı Dr. Samuel Gross'u ameliyat gerçekleştirirken konu edinen eserini 1875 yılında tamamlanmıştır. Eser Jefferson Medical College tarafından 1878 yılında 200$'a satın alınmıştır. Üniversite kurulu 2006 yılında 68 milyon dolara eseri Washington'da bulunan ulusal sanat galerisi ve Crystal Bridges Museum'a satma kararı almış fakat Pennsylvania Academy of the Fine Arts ve Philadelphia Museum of Art'ın girişimi sonucu 3600'den fazla gönüllünün bağışlarıyla 2007 yılında eserin Philadelphia'da kalması sağlanmıştır.
Eserde Dr. Samuel Gross Jefferson Medical College'deki bir ameliyat amfitiyatrosunda 5 hekimle birlikte genç bir hastaya müdahale ederken resm edilmiştir.
Üç Büyükler
Üç Büyükler, Türkiye'nin en köklü üç spor kulübü olan Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray'ı nitelemekte kullanılan terim. Takımların üçü de İstanbul'da kurulmuştur. Üç büyük takım birbiriyle ezeli rekabet içerisindedir ve futbolda genellikle lig şampiyonluğunun favorileridir.
Süper Lig'deki 65 sezondan 56'sının şampiyonu bu üç takımdan birisidir. Galatasaray, 23 şampiyonlukla Türkiye'nin en çok şampiyon olan takımıdır. Fenerbahçe 19 şampiyonluk, Beşiktaş 16 şampiyonluk yaşamıştır. Bu üç takımdan başka sadece üç takım şampiyonluk yaşamıştır. Trabzonspor, 7 şampiyonluk ile Üç Büyükler'den sonra en başarılı kulüp olarak yer alır. Birer şampiyonluğu bulunan takımlardan Bursaspor, bu sevinci 2009-10; İstanbul Başakşehir ise 2019-20 sezonunda yaşamıştır. 1959'dan bu yana üçlünün hiçbiri alt kümeye düşmemiştir. Fenerbahçe'nin ligde yer aldığı en düşük sıralama 10.'luk iken, Beşiktaş'ın 11, Galatasaray'ın 13. sıradır.
Türkiye'de düzenlenen resmî futbol organizasyonlarında Galatasaray 83 kupa ile en çok kupa kazanan takımdır. Fenerbahçe 71, Beşiktaş 65 kupa kazanmıştır. Sadece günümüzde düzenlenen futbol organizasyonlarında Galatasaray 59 kupa kazanırken Beşiktaş ve Fenerbahçe 35'er kupa kazanmıştır.
Üç büyüklerin aralarında oynadıkları derbilerde Fenerbahçe daha başarılıdır. Sarı lacivertliler, Anadolu Ajansı verilerine göre derbilerde en çok galibiyet alan, en çok gol atan, en az gol yiyen, en az mağlubiyet alan, en çok puan toplayan, en iyi averaja sahip takım konumunundadır.
Süper Lig'in kurulduğu 1959 yılından günümüze kadar ebedi tabloda Fenerbahçe 1. sıradadır. İç sahada oynadıkları karşılaşmalarda da Fenerbahçe rakiplerine üstünlük kurmuştur. Deplasmanda oynanan karşılaşmalarda Galatasaray öndedir. Ebedi tabloda en çok galibiyet alan, en çok gol atan, en az mağlup olan, en iyi averaja sahip ve en çok puan toplayan takım Fenerbahçe'dir. Üç büyükler içerisinde en az gol yiyen takım ise Beşiktaş'tır. Süper Lig'de en çok lider olan takım ise Galatasaray'dır.
Üç büyükler, 1950'li yılların ortalarından sonra avrupa da mücadele etmeye başlamışlardır. Galatasaray, 2000 yılında kazandığı UEFA Kupası ve UEFA Süper Kupası ile Türkiye'ye Avrupa'dan kupa getirmiş ilk ve tek takımdır. Aynı zamanda Galatasaray, Avrupa'da en çok maça çıkan, en çok galibiyet alan, en çok gol atan ve en çok puan alan takım olarak ezeli rakiplerine üstünlük kurmuştur.
Futbolcular
Üç kulüpte de oynayan futbolcular.
Teknik direktörler
Üç kulübü de çalıştıran teknik direktörler.
Resmî kupalar
''Resmî futbol yönetim organları tarafından düzenlenen müsabakalarda kazandığı kupalara göre hazırlanmıştır. Hazırlık ve Özel Organizasyonlar dahil değildir. ''
''* Gazi Büstü (1928) / Atatürk Kupası (1963-1964) adında 2 tane daha Atatürk kupası düzenlenmiştir. Gazi Büstü Tayyare Cemiyetine gelir sağlamak amacı ile düzenlemiştir. 1963-1964 sezonunda düzenlenen Atatürk kupası ise Cumhuriyet Halk Partisi 40. yılı dolayısıyla düzenlenen özel turnuvalar olduğu için tabloda yer verilmemiştiir.''
Sadece günümüzde oynanan organizasyonlar
''* Türkiye 1.Liginin başladığı tarih TFF tarafından 1959 yılı olarak kabul edilmesine karşın, TFF Tahkim Kurulunun 09.05.2002 tarih, 2002/52E ve 2002/68K sayılı kararı tahtında Beşiktaş Kulübünün 1956-1957 ve 1957-1958 sezonlarında Türkiye Ligi şampiyonu olduğuna ve bu şampiyonlukların TFF Yıldız Kriterine dahil edileceğine karar verilmesi sebebi ile toplam şampiyonluk sayısı, toplam lig sezonu sayısından 2 fazladır. ''
Derbiler
Toplam Derbi durumu
Sadece Süper Lig'de oynanan derbiler göz önüne alınarak hazırlanırsa;
Toplam Derbi Durumu
Süper Lig 3 Büyükler tüm zamanların puan durumu (1959-2023)
''Not: İstatistiksel bilgi amaçlı bu listede galibiyet için 3 puan verilmiştir. Gerçekte ise 1986-87 sezonundan önce galibiyete 2 puan uygulaması vardır.''
Ana Madde: Süper Lig tüm zamanların puan durumu
Sıralama Tarihi
• Toplam: Fenerbahçe ve Galatasaray 25 kez, Beşiktaş 15 kez rakiplerinden üst sırada ligi bitirdi.
Avrupa Durumu
Ana Madde: Türk takımlarının Avrupa kupaları tarihi
''Not= Maç listelerine sadece UEFA'nın düzenlendiği organizasyonlar dahildir. 1961-1971 yılları arasında Türkiye ligini ikinci sırada bitiren takımların katıldığı Balkan kupası maçları dahil değildir. UEFA Kupası düzenlenmeden önce (1971-den önce) Ülkelerin anlaşmasıyla Balkan Kupası, Mitropa Kupası,Fuar Şehirleri Kupası gibi bölgesel Avrupa kupaları oynanmaktadır. Bahsi geçen dönemde Fenerbahçe 4, Beşiktaş 2, Galatasaray 1, Altay, Gençlerbirliği 1 Eskişehirspor 1 kez katılmıştır.1971 den sonra Balkan kupası ve Mitropa Kupası önemini yitirmiş, ikinci lig takımları tarafından 90'ların başına kadar devam etmiştir. ''
UEFA Kulüp Sıralaması
UEFA 5 yıllık kulüp sıralamasının hesaplanmasını gösterir.
Galatasaray'ın Avrupa Başarıları
Ana Madde: Galatasaray'ın Avrupa kupaları tarihi Şampiyon Kulüpler Kupası ve UEFA Şampiyonlar Ligi
UEFA Kupası
UEFA Süper Kupası
UEFA Kupa Galipleri Kupası
Fenerbahçe'nin Avrupa Başarıları
Ana Madde: Fenerbahçe'nin Avrupa kupaları tarihi Şampiyon Kulüpler Kupası ve UEFA Şampiyonlar Ligi
UEFA Kupa Galipleri Kupası
Beşiktaş'ın Avrupa Başarıları
Ana Madde: Beşiktaş'ın Avrupa kupaları tarihi *: Rakiplerin maça çıkmadığı 1957-58 sezonundaki Olympiakos ve 1986-87 sezonundaki APOEL eşleşmeleri dahil değildir.
Şampiyon Kulüpler Kupası ve UEFA Şampiyonlar Ligi
UEFA Kupası
UEFA Kupa Galipleri Kupası
Takımların çıkardığı gol kralları
''Gol Krallığı Türkiye'de 1929 yılından itibaren hesaplanmaya başlanmıştır. Bu süreçte İstanbul ligi, Millî Küme, Süper lig ve Türkiye kupasında gol krallığı uygulanmıştır. ''
Africa World Airlines
Africa World Airlines, merkezi Akra'da ve ana merkezi Akra'daki Kotoka Uluslararası Havaalanı'nda bulunan bir Ganalı havayolu şirketidir.
Tarihi
Africa World Airlines, 2010 yılında kurulmuş ve 2012 yılında uçuşlara başlamıştır.
AWA, Ekim 2017'de IATA'nın tam üyesi oldu.
AWA, sınırların kapalı olduğu dönemde yurtdışında mahsur kalan Ganalıları ülkelerine geri göndermek için insani yardım uçuşları düzenledi. Havayolu, Eylül 2020'den itibaren uluslararası uçuşların aşamalı olarak yeniden başladığını duyurdu.
Mevcut filo
Africa World Airlines filosu aşağıdaki uçaklardan oluşmaktadır (Eylül 2020 itibarıyla):
Destinasyonlar
Africa World Airlines, Haziran 2020 itibarıyla aşağıdaki planlanmış hizmetleri gerçekleştirdi.
Aidan Turner
Aidan Turner (d. 19 Haziran 1983, Dublin), İrlandalı oyuncudur. En çok bilinen rolleri Hobbit serisindeki Kili ve Being Human'daki John Mitchell karakterleridir.
Drassyllus pseudovinealis
Drassyllus pseudovinealis, Drassyllus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
VTB
VTB Bank, Rusya merkezli bir bankadır. Banka, 1990 yılında kurulmuş olup Rusya'nın önde gelen bankalarından biridir. Bankanın merkezi Moskova'da yer almaktadır.
VTB, 2012 Forbes listesine göre VTB Rusya'nın AB yaptırımları arasında yer alan bankası ve büyüklüğü açısından dünyanın 255. büyük halka açık şirketidir. Rusya hükûmeti, bankanın %60.9'una sahiptir.
2016 Avrupa Kadınlar Boks Şampiyonası
Katılımcı ülkeler
28 ülkeden 129 boksör katıldı :
Keri Hulme
Keri Ann Ruhi Hulme ya da "Kai Tainui" (d. 9 Mart 1947 – ö. 27 Aralık 2021), Yeni Zelandalı romancı, şair ve kısa öykü yazarı.
Yaşamı
Hulme, 9 Mart 1947'de Christchurch, Yeni Zelanda'da doğdu. Maori ve İngiliz kökenli bir aileye mensuptu. Aranui Yüksek Okulu'nun ardından gittiği Canterbury Üniversitesi'nden mezun oldu. Eserlerinde "Kai Tainui" takma adını kullandı. Kaleme aldığı 1985 çıkışlı The Bone People' ("Kemik İnsanlar") adlı romanıyla Booker Ödülü'nü kazandı. Bu ödülü kazanan ilk Yeni Zelandalı oldu.
Ölümü
Hulme, 27 Aralık 2021'de Waimate, Yeni Zelanda'daki aile evinde 74 yaşında vefat etti.
Pekin-Guangzhou demiryolu
Beijing–Guangzhou demiryolu veya Jingguang demiryolu, ana demiryolu kuzeydeki Beijing ile güneydeki Guangzhou'yu birbirine bağlar. Bu çift hatlı elektrikli hattın toplam uzunluğu ve kuzey, orta ve güney Çin boyunca beş eyaleti kapsar. Hat, her bir eyaletin başkentinden geçer: Shijiazhuang (Hebei), Zhengzhou (Henan), Wuhan (Hubei), Çangşa (Hunan) ve Guangzhou (Guangdong). Hattın iki garı, Pekin Batı Garı ve Guangzhou Garı'dır.
Güzergâhındaki çok sayıda büyük ve orta ölçekli şehir nedeniyle bu demiryolu, 2020 aralığı itibariyle Çin'deki en önemli geleneksel demiryolu hattı olarak bilinir.
Tarihçe
Jingguang demiryolu aslen iki bağımsız şirketti: kuzeyde Beijing'den Hankou'ya Pekin-Hankou demiryolu ve güneyde Wuchang'dan Guangzhou'ya Guangdong-Hankou demiryolu. Hankou ve Wuchang, 1927'de şimdiki Wuhan şehrinin bir parçası haline gelen Yangtze Nehri'nin iki yakasındaki şehirlerdi.
uzunluğundaki Pekin-Hankou demiryolu (Jinghan demiryolu) 1897 ve 1906 yılları arasında inşa edildi. İmtiyaz başlangıçta Fransız yatırımcılar tarafından desteklenen bir Belçikalı şirkete verildi. Güzergâhı Çin kontrolüne sokmaya yönelik güçlü bir istek, demiryolunu geri almak için gereken finansmanı güvence altına almak için Bank of Communications'ın kurulmasına yol açtı. 1909'da demiryolunun başarılı bir şekilde geri alınması, Cumhuriyet'in başlarında güçlü bir siyasi güç haline gelen Communications Clique'nin prestijini artırdı.
Guangdong–Hakou demiryolu (Yuehan demiryolu) inşaatı 1900'de başladı ve yavaş ilerledi. İmtiyaz başlangıçta American China Development Company'ne verildi ancak Belçikalılar imtiyaz kontrol hissesi satın aldıklarında diplomatik bir kriz çıktı. İmtiyaz, Fransız-Belçika çıkarlarının tüm Beijing-Guangdong rotasını kontrol etmesini önlemek için 1904'te iptal edildi. Guangzhou–Sanshui şube hattı 1904'de tamamlandı. Daha sonra Çangşa–Zhuzhou bölümü 1911'de tamamlandı, ardından 1916'da Guangzhou–Shaoguan bölümü ve 1918'de de Wuchang-Çangşa bölümü tamamlandı. Zhuzhou ve Shaoguan arasındaki son bölümdeki çalışmalar 1929'da başladı ancak 1936'ya kadar tamamlanmadı.
7 Şubat 1923'te Pekin-Vuhan Demiryolu İşçileri derneğinin işçileri, işçi haklarının iyileştirilmesi ve savaş ağalarının baskısını protesto etmek için büyük bir grev başlattı. Shi Yang ve Lin Xiangqian tarafından düzenlenen grev, Çin Komünist Partisi tarafından işçi seferberliğinin erken bir örneğiydi.
Başlıca istasyonlar
Kuzeyden güneye:
Hizmet
Halen, Beijing-Kowloon "Jingjiu" aktarmalı tren bu hat üzerinde çalışmaktadır. 2003'ten önce bu trene Beijing'de sınır kontrolleri kurulmadan önce, Kowloon'a giden kompartımanları steril hale getirerek ara durakları yalnızca Guangzhou Doğu Garı'nda bağlanan ayrı vagonlarda iç hat yolcuları için kullanılabilir hale getiren yol üzerindeki duraklarda binildi.
Paralel hatlar
1996 yılında tamamlanan Beijing-Kowloon demiryolu, Beijing'i İnci Nehri Deltası ile bağlayan başka bir "geleneksel" demiryoludur. Çoğunlukla beijing-Guangzhou demiryolunun doğusundaki bir koridorda çalışır.
Beijing–Guangzhou hızlı treni orijinal demiryoluyla aynı büyük şehirlerden geçer, yerleşim alanlarından kaçınan ve daha büyük eğri yarıçapı daha yüksek hızlara ve biraz daha kısa toplam uzunluğa imkan verir. Hat üzerindeki çoğu şehirde, yüksek hızlı trenler, orijinal hattın hizmet verdiği eski istasyonlardan çok farklı, amaca yönelik olarak inşa edilmiş istasyonlarda durur. Yüksek hızlı demiryolunun Wuhan–Guangzhou bölümü 2009'da, Beijing-Wuhan bölümü 2012'de açıldı.
Beijing-Guangzhou yüksek hızlı demiryolunun ardışık bölümleri faaliyete geçtiğinde, demiryolu yetkilileri yolcu trafiğinin çoğunu asıl demiryolundan yeni yüksek hızlı hatta kaydırdı. Bu, asıl rota üzerinden taşınan yük hacminin miktarını da artırdı. Örneğin ön tahminlere göre Beijing-Guangzhou yüksek hızlı demiryolunun tamamı açıldıktan sonra, Beijing–Guangzhou demiryolunun kuzey yarısının (iki ana yük istasyonu yani Pekin'in Fengtai Batı Tren İstasyonu ve Wuhan Kuzey Tren İstasyonu arasındaki) yıllık yük kapasitesi 20 milyon ton artacaktır.
Kazalar
29 Haziran 2009'da Chenzhou istasyonunda iki yolcu treni çarpıştı, üç kişi öldü ve 63 kişi yaralandı.
Hisaiçi Terauçi
Hisaichi Terauchi ( Terauchi Hisaichi; 8 Ağustos 1879 - 12 Haziran 1946), II. Dünya Savaşı sırasında Japon İmparatorluk Kara Kuvvetleri mareşali. Japonya'nın eski başbakanlarından Terauchi Masatake'nin oğludur. Pasifik Savaşı'nda ordunun Güneydoğu Asya'ya yönelmesini emrini vermiştir.
2023 Avrupa Oyunları'nda atıcılık
2023 Avrupa Oyunları'nda atıcılık mücadeleleri, 22 Haziran-2 Temmuz 2023 tarihleri arasında Polonya'nın Kraków kentinde düzenlenmiştir. On iki bireysel (Paris Olimpiyatları programında olduğu gibi), on iki takım ve altı karma takım olmak üzere otuz etkinlik planlanmıştır.
Drassyllus prosaphes
Drassyllus prosaphes, Drassyllus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Horasanlı II. Tahir
'''Horasanlı II. Tahir ya da bilinen adıyla Tahir bin 'Abd-Allah' (ölüm: 862'') 845'den 862 yılına kadar Horasan Tahirîler'in valisiydi.
Babası Abd-Allah, Oğuzlar'ın tutmak için kuzey bozkırlarına gönderildi. Babası öldükten sonra valiliğe o geçti. 862 yılında öldü ve ölmeden önceki vasiyeti ise oğlu Muhammed'i vali olarak onu başarılı olacağını söyledi ve bu halife tarafından onurlandırıldı.
Sohum Katliamı
Sohum katliamı, Abhazya'daki savaş sırasında, 27 Eylül 1993'te Sohum kentinin ayrılıkçıların eline geçmesi sırasında ve sonrasında gerçekleşti. Genelde Abhaz ayrılıkçı milis kuvvetleri ile Kuzey Kafkasya ve Rus müttefikleri tarafından Gürcistan'ın Sohum kentinde sivillere karşı işlendi. Ayrılıkçıların yürüttüğü acımasız etnik temizliğin bir parçasıydı.
Tiki Gelana
Erba Tiki Gelana (d. 22 Ekim 1987), maratonda mücadele eden Etiyopyalı uzun mesafe koşucusu. 2:18:58 saatlik kişisel en iyi derecesi aynı zamanda Etiyopya rekoru olan sporcu, 2011 Amsterdam Maratonu ve 2012 Rotterdam Maratonu'nda zafere ulaştı. Gelana 2012 Yaz Olimpiyatlar'nda 2:23:07 ile Olimpiyat rekoru kırarak altın madalya kazandı.
Effingham County, Georgia
Effingham ili veya Effingham County Amerika Birleşik Devletleri'nin Georgia eyaletinde bulunan bir ildir. İlin nüfusu 2020 sayımına göre 64,769'dur. İlin merkezi Springfield şehridir.
Cevdet Öztopal
Cevdet Öztopal (5 Nisan 1942, Aslandere, Fındıklı, Rize - 22 Ağustos 2006) Türk tulum sanatçısı ve halk oyunları öğretmeni. Sert ve kıvrak figürlü Topaloğlu horonunun yaratıcısıdır.
Hayatı
Öztopal 1942 yılında Laz kökenli bir ailenin çocuğu olarak Fındıklı'da doğdu. Abisinin tulumunu çalmaya başladı. 1963'te çay evlerinde kantarcı olarak çalışmaya başladı. 1972-73 yıllarında Artvin Halk Oyunları Derneği'nde, 1974-75 yılarında Arhavi lisesinde tulum sanatçısı olarak görev yaptı. Öztopal'ın eğitmenliğini yaptığı Fındıklı Lisesi halk oyunları takımı bölge ikincisi ve Türkiye üçüncüsü oldu. Yayımlanmamış Fındıklı Lisesi folklor ders notları bulunmaktadır.
Serdaroğlu, Köşk
Serdaroğlu, Aydın ilinin Köşk ilçesine bağlı bir mahalledir.
TNT (Rusya)
TNT ("Sizin Yeni Televizyonunuz"), Rusya merkezli bir televizyon kanalıdır. Kanal, 1 Ocak 1998 tarihinde kurulmuş olup Gazprom Media'nın bir parçasıdır. 2012 yılı itibarı ile 104 milyondan fazla izleyicisi ile Rusya'daki en popüler beş televizyon kanalından biri olarak kabul edilir. Merkezi Moskova'da yer almaktadır.
Hedef kitlesi 14 ila 44 yaş arası izleyiciler olmasına rağmen, temel demografisi 18 ila 30 yaş arasıdır. Kanal eğlenceye, özellikle komedi dizilerine odaklanmaktadır.
Kurupi
Kurupi, 70 milyon yıl önce (Maastrihtiyen) güneydoğu Brezilya'da yaşamış Ceratosaurian teropod dinozor cinsi. Tip türü, kalıntıları 2021 yılında Monte Alto'daki Bauri Grubundan Marília Formasyonunda bulunan Kurupi itaata 'dır.
TNT (Rusya)
TNT'nin ana gelir kaynağı reklamlardır. Kanal, tüm orijinal şovların haklarını saklı tutar ve Comedy Club Production ve Good Story Media olmak üzere Rusya'nın en büyük iki yapım şirketinden ikisinin sahibidir. Ayrıca bir dizi Rus showrunner ile özel sözleşmeleri var.
Kurupi
Açıklama
Kurupi'nin yaklaşık 5 metre uzunluğunda olduğu tahmin ediliyor. Kas eki ve kemik anatomisi dinozorun koşmaya iyi adapte olduğunu gösterir.
Gunnell Lindblom
Gunnel Märtha Ingegärd Lindblom (18 Aralık 1931, Göteborg - 24 Ocak 2021, Brottby, İsveç), İsveçli oyuncu ve film yönetmenidir.
Yaşamı
18 Aralık 1931'de Göteborg, İsveç'te doğdu. 1952'de başladığı oyunculuk kariyerini 2018 yılına kadar sürdürdü. Guldbagge Onur Ödülü sahibiydi.
Ağırlıklı İsveçli yönetmen Ingmar Bergman'ın çektiği yapımlarda görüldü. En çok BBC Televizyonu yapımı başrolde olduğu Miss Julie ve Ingmar Bergman'ın yönettiği Strindberg'in aynı adlı eserinden uyarlanan Mumya rolünde olduğu 1998-2000 yılları arasında yayınlanan The Ghost Sonata ile bilinir.
Ölümü
24 Ocak 2021'de Brottby, İsveç'te 89 yaşında öldü.
High (New Model Army albümü)
High, New Model Army'nin 2007 yılında yayınlamış olduğu 10. stüdyo albümüdür.
Albümdeki parçalar
Albümde yer alan bütün parçalar Justin Sullivan, Nelson, Michael Dean, Dean White and Marshall Gill tarafından yazılmıştır.
Mehmet Fazıl
Mehmet Fazıl (1889, İşkodra - 27 Ocak 1923, İzmir), Türk asker ve pilot.
Babası Aydınlı Kadı Abdurrahman Bey, annesi Saadet Hanımdır. Fransız Okulu'ndan nakil olarak Kuleli Askerî Lisesi’ne geçti. 1907 yılında Harp Okulu'na girdi ve 29 Mart 1910 tarihinde Harp Okulu'ndan teğmen rütbesinde mezun oldu. 25 Temmuz 1912 tarihinde hava sınıfına geçerek, İngiltere'deki Bristol Havacılık Okulu'na eğitime gönderildi. Balkan Savaşları'nın başlaması üzerine eğitimi bitmeden yurda döndü ve Edirne Hava Müfrezesi'ne atandı. Bu savaşta keşif uçuşları yaptı. Balkan Savaşları’ndan sonra İstanbul Numune Tayyare Bölüğüne, 1914 yılında da Yeşilköy Tayyare Mektebi Başöğretmenliğine atandı. Çanakkale Savaşları'na katıldıktan sonra 1915 yılında 4. Ordu'ya bağlı Birüssebi Tayyare Müfrezesi Komutanlığına atandı ve 25 Eylül 1915'te de Birüssebi'den ayrılarak Irak Grubu’na katıldı. Ardından 2. ve 3. Tayyare Bölükleri'nde; Elcezire ve Irak Cepheleri’nde Kutül Amare ve Medine Muharebeleri’ne katılarak üstün yararlılıklar gösterdi. Aynı yıl rütbesi Üsteğmenliğe yükseltildi.
Kasım 1917’de Berlin'deki Mübayaa Komisyonu Tayyare Kısmına, Temmuz 1918'de de Yeşilköy 9. Tayyare Bölüğü'ne atandı ve 25 Ekim 1918 tarihinde İstanbul'a saldıran 5 İngiliz uçağıyla tek başına hava muharebesine girdi ve onları püskürtmeyi başardı, fakat kendisi ağır yaralı durumda, uçağı da hasarlı olarak istasyona indirdi. Bu büyük başarısından dolayı Yüzbaşı rütbesine terfi etti. İki ay kadar hastanede tedavi gördükten sonra Yeşilköy Tayyare İstasyon Komutanlığı'na atandı ve Yeşilköy'den Maltepe'ye nakledilen Tayyare İstasyonu'ndaki uçakların bir kısmının Anadolu'ya kaçırılmasını sağlamak için uğraştı, bunu başaramayınca Maltepe'den kaçarak Anadolu'daki Millî Kuvvetlere katıldı.
Anadolu'ya geçtikten sonra Konya Tayyare İstasyonu'ndaki faaliyetlere katıldı ve hazırlanan üç uçakla Uşak'ta kurulan "Kartal Müfrezesi" adlı, Millî Mücadele'nin ilk hava birliğine komuta ederek bizzat hava harekâtını başlattı. Müteakiben, bu müfreze 2. Tayyare Bölüğü adını aldı. 1920-1922 yılları arasında Kartal Müfrezesi, 2. Tayyare Bölüğü ve Batı Cephesi Tayyare Bölüğü'ne komuta etti. Demirci, Birinci İnönü ve İkinci İnönü, Kütahya ve Sakarya Muharebeleri'ne bizzat katılarak büyük yararlılıklar gösterdi. 1922 yılındaki Büyük Taarruz'dan sonra Binbaşı rütbesine terfi etti.
Çanakkale Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nda gösterdiği başarılarından ötürü, Harp, Muharebe Gümüş Liyakat, 5. Rütbeden Kılıçlı Mecidi Madalyası, Gümüş İmtiyaz Madalyası, İstiklal Madalyası ve TBMM'den Takdirname ile ödüllendirildi.
Türk Kurtuluş Savaşı'nın sona ermesinden sonra, İzmir'de toplanan hava birliklerine Grup Komutanı olarak atandı. Aynı zamanda Hava Okulu'nda Uçuş Baş Öğretmenliği yaptı. Bu görevde iken 27 Ocak 1923 tarihinde pilotaj eğitimi için öğrencisi Astsubay Mehmet Emin ile birlikte uçuş sırasında düşerek hayatını kaybetti. Kabri, İzmir Hava Şehitliği'ndedir.
Popüler Kültür
Mehmet Fazıl, 1994 yapımı 6 bölümlük Kurtuluş dizisinde Mehmet Aslantuğ tarafından canlandırıldı.
Drassyllus proclesis
Drassyllus proclesis, Drassyllus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
12 Mart Muhtırası
12 Mart Muhtırası, 12 Mart 1971 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri Komuta Kademesinin; Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Faruk Gürler, Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Celal Eyiceoğlu ve Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Muhsin Batur imzasıyla Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay'a bir muhtıra vererek 32. Türkiye Hükûmetini istifaya zorladığı askerî müdahaledir.
Millî Demokratik Devrim
Türkiye'de 1970'li yıllarda askerî bir müdahale ile sosyalist devrimin gerçekleşmesi gerektiğini savunan düşüncedir. Doğan Avcıoğlu'nun başı çektiği Yön ve Devrim dergileri Millî Demokratik Devrim'in savunucusuydu ve 12 Mart Süreci'nde önemli bir yere sahipti. Doğan Avcıoğlu'nun yazıları ve kitapları ordu içerisindeki bazı genç subaylar tarafından benimseniyordu. Çeşitli cunta planları yapılıyor ve lider olarak Muhsin Batur ve Faruk Gürler görülüyordu. Ancak Faruk Gürler ve Muhsin Batur bu planlara yaklaşmamıştı ve Millî Demokratik Devrim taraftarı sol görüşlü subayları 12 Mart Muhtırası sonrası tasfiye etmişlerdi.
Kanlı Pazar
Kanlı Pazar, 16 Şubat 1969 tarihinde İstanbul Beyazıt Meydanı'nda ABD'nin 6. Filo'sunu protesto etmek için 76 gençlik örgütünün toplandığı sırada meydana gelen olaylardır.
Gösteri için Valilikten izin alınmıştır. Gösteri yapılmadan önceki günlerde Komünizmle Mücadele Derneği uyarılarda bulunarak halkı tepkiye çağırdı. O gün, diğer bir grup da Beyazıt Meydanı'nda taşlı sopalı beklemeye koyuldu. İki grup meydanda karşılaştı. Olaylar sırasında Ali Turgut Aytaç ve Duran Erdoğan adlı gençler bıçaklanarak öldürüldü.
20 Mayıs 1969
1966'da Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in hastalığı yüzünden TBMM tarafından görevinden alınmasından sonra cumhurbaşkanlığına Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay seçildi. Sunay'dan boşalan genelkurmay başkanlığı görevini 16 Mart 1966'da Cemal Tural devraldı. Tural'ın 3 yıllık genelkurmay başkanlığı görevinden sonra 16 Mart 1969'da yerine Memduh Tağmaç getirildi.
Mayıs ayında Meclise 218 imzalı bir anayasa değişikliği teklifi verildi ve siyasi hakların iadesi öngörüldü. 14 Mayıs 1969 tarihinde, uzun yıllardır kavgalı olan iki lider, İsmet İnönü ve Celâl Bayar buluştular ve barıştılar. DP'lilere haklarının iadesini zaten CHP de öngörüyor hatta İnönü bu fikre öncülük ediyordu. Aynı günlerde Ankara'daki genelkurmay karargahındaysa çok farklı hazırlıklar yapılıyor ve ordu, Bayar ve arkadaşlarına siyasi haklarının iade edilmemesi için darbe yapmayı düşünüyordu.
20 Mayıs'ta İnönü, Cumhurbaşkanı Sunay'a bir mektup yazdı. Mektupta,
deniyordu. İnönü, darbe tehdidine karşı duruyordu.
Süleyman Demirel de aynı gün partisinin grup toplantısında bir konuşma yaptı ve, "Asker muhtıra vermedi." dedi, sonra ekledi:
Sonuç olarak birkaç gün sonra anayasa değişikliği teklifi Komisyona geri çekildi, sonra genel seçime gidildi. Süleyman Demirel önderliğinde Adalet Partisi, 1969 Türkiye genel seçimlerinde büyük başarı kazanarak yeniden tek başına iktidar oldu. Bayar ve arkadaşlarının 27 Mayıs Darbesi'yle kaybettikleri siyasi hakları 1970'lerin ortalarına kadar da iade edilmedi.
15-16 Haziran Olayları
1970'te, çalışma yaşamını ve temel sendikalar mevzuatını düzenleyen 274 sayılı İş Yasası ile 275 sayılı Sendikalar Yasası'nda değişiklik yapan tasarı, Adalet Partisi ve Cumhuriyet Halk Partisinin iş birliğiyle önce Millet Meclisi, ardından Senatodan geçirildi. Yapılan değişiklik, işçilerin sendika seçme özgürlüğünü önemli ölçüde kısıtlamakta, sendika değiştirmeyi güçleştirmekteydi. Yasa taslağı 11 Haziran 1970'te Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay'ın onaylamasıyla yürürlüğe girdi.
Kanunlaşan tasarı esas olarak TÜRK-İŞ'ten DİSK'e işçi akışını önlemeyi amaçlamaktaydı. DİSK ve bağlı sendikalar yeni yasaya tepki gösterdiler. Türkiye İşçi Partisi ise söz konusu yasa değişikliklerini Anayasa Mahkemesine götüreceğini açıkladı ve iptal davası açtı.
DİSK'li sendikacıların ve yöneticilerin tepkileri, 15 Haziran 1970 sabahı İstanbul'un belli başlı merkezlerine doğru yürüyüşe geçmeleriyle yeni bir evreye girdi. Gösterilere pek çok fabrikadan 75.000 dolaylarında işçi katıldı. Gösterilen tepki esas olarak DİSK üyesi işçilerden geldiği hâlde yürüyüşlere çok sayıda TÜRK-İŞ işçisi de toplu hâlde katıldı. Olayların birinci günü akşamı Bakanlar Kurulu 60 günlük bir sıkıyönetim ilan etti. DİSK ve bağlı sendikaların yöneticilerinin pek çoğu sıkıyönetim mahkemelerince tutuklandılar ve yargılandılar. Kadıköy'de meydana gelen olaylarda 2 işçi, 1 polis ve 1 esnaf yaşamını yitirdi. 16 Haziran'da Ankara, Adana, Bursa ve İzmir'de de küçük çaplı olaylar yaşandı.
Öğrenci olayları
Siyasi krizler ve işçi sendikaları tarafından gerçekleştirilen eylemlerin yanı sıra hükûmetin üstesinden gelmesi gereken bir başka durum da üniversitelerdeki öğrenci olaylarıydı. Solun bir nevi yükselişe geçtiği yıllardı. Üniversiteliler, hükûmeti politikaları nedeniyle ağır bir şekilde eleştiriyorlar ve "Türkiye’yi Amerikan bağımlılığından kurtaracaklarını" iddia ediyorlardı. Fakat bu durum üniversiteleri bir nevi çatışma merkezi hâline getiriyordu çünkü karşıt görüşlü gruplar pek çok zaman karşı karşıya geliyorlar ve olaylar çıkıyordu. İngiliz Büyükelçiliği de bu duruma dikkat çekmiş ve üniversitelerin içinde bulunduğu bu durumun askerlerin ülkeye müdahalesine zemin hazırladığı yönünde bir değerlendirmede bulunmuştu. Dört Amerikan askerinin kaçırılması da durumun ciddiyetini ortaya koyması açısından belirtilmiştir. Deniz Gezmiş ve arkadaşları tarafından kaçırılan bu dört asker daha sonra serbest bırakılmışlarsa da önceki günlerde askerlerin ve onları kaçıranların bulunması için ODTÜ'ye girmek isteyen güvenlik güçleriyle öğrenciler arasında çıkan çatışma sonucu komando eri Mevlüt Meriç'in öldürülmesi Türk Silahlı Kuvvetlerinde büyük tepki yaratmıştır. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç, "Orta Doğu Teknik Üniversitesinde, Türk askerine, Türk oldukları iddiasında bulunanların ateş etmeleri Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde nefret uyandırmıştır." demiştir. 12 Mart Muhtırası'ndan kısa süre önce meydana gelen bu olay ülke gündemini oldukça meşgul etmiştir.
9 Mart 1971 darbe teşebbüsü
12 Mart 1971 Darbesi'ne giden süreçte Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Devrim gazetesi etrafında toplanan ve içlerinde 27 Mayıs Darbesi'ni yapan Millî Birlik Komitesinin gerçek lideri emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun da bulunduğu "Millî Demokratik Devrimciler", o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek "ulusçu-devrimci yöntem" olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı. Devrim gazetesinin Genel Yayın Yönetmeni Hasan Cemal, çok sonraları anılarını anlattığı Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim adlı kitabında, o zamanki maksatlarının, "ulusalcı subayları ikna ederek onlarla birlikte bir 'Millî Demokratik Devrim' darbesi yapmak" olduğunu yazdı.
9 Mart 1971 tarihinde planlanan darbe, içlerinde Mahir Kaynak ve Mehmet Eymür'ün de bulunduğu Millî İstihbarat Teşkilatı mensuplarının durumu Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç ve 1. Ordu Komutanı Orgeneral Faik Türün'e haber vermesiyle akamete uğratıldı.
Muhtıra
Darbe, 12 Mart 1971 günü saat 13.00'te TRT radyolarından okunan bildiri ile ilan edilmiştir. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Faruk Gürler, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Muhsin Batur ve Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Celal Eyiceoğlu'nun imzasını taşıyan muhtıra şöyleydi: ''1. Parlamento ve Hükûmet süregelen tutum, görüş ve icraatı ile yurdumuzu anarşi, kardeş kavgası, sosyal ve ekonomik huzursuzluklar içine sokmuş, ATATÜRK'ün bize hedef verdiği çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmak ümidini kamuoyunda yitirmiş ve Anayasa'nın öngördüğü reformları tahakkuk ettirememiş olup Türkiye Cumhuriyeti'nin geleceği ağır bir tehlike içine düşürülmüştür.''
2. Türk milletinin ve sinesinden çıkan Silâhlı Kuvvetlerinin bu vahim ortam hakkında duyduğu üzüntü ve ümitsizliği giderecek çarelerin, partiler üstü bir anlayışla Meclislerimizce değerlendirilerek mevcut anarşik durumu giderecek ve Anayasa'nın öngördüğü reformları Atatürkçü bir görüşle ele alacak ve inkılâp kanunlarını uygulayacak kuvvetli ve inandırıcı bir Hükûmetin demokratik kurallar içinde teşkili zarurî görülmektedir.
3. Bu husus sür'atle tahakkuk ettirilemediği takdirde, Türk Silâhlı Kuvvetleri kanunların kendisine vermiş olduğu Türkiye Cumhuriyeti'ni korumak ve kollamak görevini yerine getirerek idareyi doğrudan doğruya üzerine almağa kararlıdır.
Bilgilerinize.
Muhtıra sonrası
Muhtıra metninde geçen "Atatürk'ün bize verdiği hedef" gibi ifadeler nedeniyle Doğu Perinçek, Mihri Belli gibi isimlerin olduğu Millî Demokratik Devrimciler ve Mahir Çayan'ın etkisindeki DEV-GENÇ, TÖS, DİSK ve Hikmet Kıvılcımlı gibi sol görüşlü çevreler tarafından muhtıra sosyalist görüş lehine müdahale edildiği zannıyla ilk günlerinde desteklendi. TİP'in büyük çoğunluğu desteklemese de, milletvekili sıfatıyla Mehmet Ali Aybar da muhtıra sonrası kurulan I. Erim Hükûmetini destekledi.
Reform Hükûmeti
Ordu, 12 Mart 1971'de bir muhtıra verdi. Parlamento feshedilmedi, partiler kapatılmadı, Anayasa askıya alınmadı. Ama koşullar çok değişmişti. Askerler bir teknokrat hükûmeti istiyorlardı. Eğer böyle bir tarafsız başbakan Meclis içinden çıkar da güvenoyu alırsa sorun kalmazdı. Bunun için tarafsız bir milletvekili aranmaya başlandı. CHP Kocaeli milletvekili Nihat Erim ismi üzerinde anlaşıldı. Erim CHP'den istifa etti. 26 Mart 1971'de hükûmeti kurdu. Böylece artık bağımsız başbakan olan Erim, "partilerüstü reform hükûmeti"ni kurdu. Erim, başbakan olduktan sonra CHP genel başkanı İsmet İnönü, Erim hükûmetine destek vereceğini açıklamıştır.
Orduda tasfiye
Muhtırayı veren Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç, orgeneral rütbesindekiler hariç 9 Mart 1971 darbe teşebbüsüne adı karışan başta Tümgeneral Celil Gürkan olmak üzere tüm subayları resen emekliye sevk etti. 1. Ordu Komutanı Orgeneral Faik Türün de bu teşebbüse adı karışan Devrim yazarlarını Ziverbey Köşkü'nde Millî İstihbarat Teşkilatı vasıtasıyla sorguya çekti. Bu sorgularda, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Faruk Gürler ve Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Muhsin Batur'un da 9 Mart hareketine önce destek verdikleri fakat sonra istihbarat bilgileri Genelkurmay Başkanı Tağmaç'a ulaşınca desteklerini geri çektikleri ortaya çıktı.
Balyoz Harekâtı
İsrail Başkonsolosu'nun Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi militanları tarafından kaçırılıp öldürülmesinden sonra İstanbul'da sol görüşlü yasak yayınların toplanması için ilan edilen sokağa çıkma yasağı ve tutuklamalar zinciridir. Sonucunda TİP ve DİSK kapatılmıştır.
14 Ekim 1973 genel seçimleri
14 Ekim 1973 tarihinde gerçekleştirilen genel seçimlerde TBMM 15. dönem milletvekilleri seçilmiştir. Bunun sonucunda 185 milletvekiliyle CHP iktidar, Bülent Ecevit de başbakan olmuştur.
İlgili belgeseller
12 Mart: İhtilalin Pençesinde Demokrasi