cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ordovisiyen
Ordovisyen Dönem, Paleozoik zamanın ikinci alt bölümü olarak Ordovisyen kayaç sistemlerinin oluştuğu jeolojik zaman dilimidir. Günümüzden 485.4 milyon yıl önce başlayıp 443.8 milyon yıl önce sona erdiği kabul edilir. Kambriyende büyük çoğunluğu güney yarıkürede toplanmış olan kıtalar, Ordovisyen’de iki farklı yönde hareket etmişlerdir. En büyük kıta olan Gondvana, güney kutbuna doğru kayarken diğer üç kıta da kuzeye, ekvator bölgesine ilerleyerek birbirlerine yaklaşmışlardır. Dönem boyunca deniz seviyesinin defalarca yükselip alçalmasıyla bu kıtalar sıklıkla denizlerin baskınına uğramışlardır.
Tüm dönem boyunca iklim ılıman ve yağışlıdır, geniş alanlarda sığ denizler bulunmaktadır. Bütün bu koşullar türlerin farklı çevresel koşullara farklı şekillerde uyum sağlamasına olanak vermiştir. Böylece pek çok alt tür ortaya çıkmış ve gelişme olanağı bulmuştur. "Uyumsal Açılım” olarak tanımlanan bu tür çeşitlenmesinin en belirgin olarak yaşandığı dönem Ordovisyen dönemdir. Deniz omurgasızlarında ve tek hücreli ya da plankton türü canlılarda görülen bu büyük çeşitlenme "'Ordovisyen uyumsal açılımı'" olarak bilinir.
Bu dönemde ortaya çıkan yeni grupların başlıcaları Midyeler, yosun hayvancıkları, mercanlarla derisi dikenlilerden denizlaleleri, denizkestaneleri ve denizyıldızlarıdır. Tek hücreli ve plankton türü küçük canlı türlerinin okyanuslara hızla yayılması sonucunda, deniz suyunu süzerek beslenme tarzı da keşfedilmiş oldu. Sığ denizlerde geniş alanları kaplayan resifler ortaya çıkmasında bu türlerin de belirgin etkisi olmuştur.
Kambriyen’de yaygın olmayan dallı bacaklılar, uyumsal açılım sırasında yaygınlaşarak Paleozoik’in geri kalanı boyunca en yaygın gruplardan biri oldu.
En parlak dönemlerini Kambriyen’in sonlarında yaşamış olan üç loblular, Kambriyen yok oluşlarından fazlasıyla etkilenmişti. Ancak Ordovisyen uyumsal açılımında, Kambriyende yok olan canlılardan boşalan yaşama ortamlarına da yerleşerek çeşitlendiler. Ordovisyen’de de oldukça yaygın olan üç loblular Kambriyen'deki atalarından oldukça farklı biçimler kazandı. Pek çoğu diken ve boğum gibi yapılar geliştirirken, bazıları vücut segmentlerini birleştirdi. Farklı ortamlara uyumun sonucu olarak kimisi devasa gözlere sahip olurken, bazıları gözlerini tamamen kaybetti, kimisi çamur eşeleyici yaşam tarzına uygun olarak küreği andıran burunlar geliştirdi.
Ökaryotik yaşamın hem heterotrof hem de ototrof üyeleri karaya ilk kez Ordovisyen’de çıktı. Hayvanların karaya çıktıklarına dair ilk kanıtlar onların bir zamanlar kumsal olan bir bölgede dolaşırken bıraktıkları ayak izlerinin fosilidir.
Ordovisyen’in sonlarına doğru, Gondvana’nın güney kutbuna doğru hareketi, ekvator bölgesinden güney kutbuna yönelen sıcak su akıntılarını engellenmiştir. Güney kutbunu daha ılıman hale getiren bu yüzey akıntıları olmayınca güney kutbunda geniş alanlarda yüzlerce metre kalınlığında buzullar oluşmuştur. Bu buzlanma bir yandan tüm gezegenin iklimini sertleştirirken diğer yandan da önemli miktarda suyu, buz olarak bağlamış ve deniz seviyelerinin düşmesine neden olmuştur.
Yok oluş ilk olarak, planktonlar, derisi dikenliler, üç loblular ve zırhlı balıklar gibi tropikal türleri etkiledi. Ardından mercan ve dallı bacaklılar etkisi altına aldı. Ilıman denizlere uyum sağlamış olan yeşil algler de yok oluştan etkilendi. Bu yok oluşun sonunda dallı bacaklılara ve yosun hayvancıklarına ait türlerin neredeyse yarısı yok olmuştur.
Eudocia (Likya)
Eudocia (Grekçe: Εὐδοκία), Likya'nın antik bir şehri.
William Smith'in Yunan ve Roma Coğrafyası Sözlüğü (1854)'ne göre Hierocles'in Sinekdimos eseri Anadolu'da Eudocia (Grekçe: Εὐδοκία) adında 4, Likya'da ise 1 tane şehirden bahsediyor. Akademisyenlerin Sinekdimos'tan notlarına göre Eudocias veya Eudoxias şeklinde adlandırılan  bir veya birden fazla yer mevcut.
Gams tarafından yapılan daha yakın zamanlı çalışmalar Likya'da Eudocias veya Eudocia adında herhangi bir psikoposluk bölgesinin varlığından söz etmiyor ama Eudocias (Likya'da olmayan )'dan, Likya'nın Telmessos bölgesinden ve  Pamfilya'nın Termessos bölgesinden bahsettiği biliniyor.
Crnogorski fudbalski kup
Crnogorski fudbalski kup (Karadağca: Crnogorski Fudbalski Kup), Karadağ'ın bağımsızlığını kazandığı 2006 yılından itibaren düzenlenen ulusal kupa organizasyonudur. 2019-20 sezonunda Covid-19 Nedeniyle düzenlenmemiştir. Kupayı kazanan takım UEFA Avrupa Konferans Ligi'ne ikinci ön eleme turundan itibaren katılmaya hak kazanır. Kupayı dört kez kazanan FK Rudar Pljevlja takımı kupanın en başarılı takımıdır.
İlicek, Hacıbektaş
Tarihçe
Köyün adı 1928 yılından beri aynıdır.
Coğrafya
Nevşehir iline 55 km, Hacıbektaş ilçesine 10 km uzaklıktadır.
Cenap Aşcı
Hayatı
Cenap Aşcı, 1 Mart 1967'de, Nadire ve Gültekin Aşcı'nın oğlu olarak Aksaray'da doğdu. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünden mezun olmuştur. Amerika Birleşik Devletleri Boston Üniversitesi Yönetim Bilimleri Ana Bilim Dalında yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. 1989 yılında Gümrük Müfettiş Yardımcılığı, 1993 yılında Gümrük Müfettişliği, 2000 yılında da Gümrük Başmüfettişliği, Gümrük Müsteşarlığı Teftiş Kurulu Başkan Yardımcılığı, Gümrükler Genel Müdürlüğünde Daire Başkanlığı, EGO Genel Müdür Yardımcılığı, Bakanlık Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Gümrük Rapor Okuma Komisyonu üyeliği, Gümrükler Genel Müdür Yardımcılığı, Gümrükler Genel Müdürlüğü ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Müsteşarlığı yaptı. Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri öncesi kurulan seçim hükûmetine Gümrük ve Ticaret Bakanı olarak bağımsız olarak atandı. 31 Mart 2016 tarihinden itibaren tarihinden itibaren Türkiye Halk Bankası A.Ş'de Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yapmaktadır. Evli ve 3 çocuk babasıdır.
16 Ekim 2019'da Türk Hava Kurumu Kayyum Heyeti Başkanı olarak atandı.
Cenap Aşcı, 2021 Türkiye orman yangınları sırasında THK uçaklarını etkin kullanmadığı ve düğüne gittiği için basında eleştirilere hedef oldu.
Thank Me Later
Thank Me Later, Kanadalı sanatçı Drake'in ilk stüdyo albümü. 15 Haziran 2010'da Aspire Music Group, Young Money Entertainment, Cash Money Records ve Universal Motown Records etiketiyle yayınlandı. Kayıtları 2009 ve 2010 yıllarında gerçekleşen albümün önemli bölümünün prodüktörlüğünü Noah "40" Shebib ve Boi-1da üstlendi. Albümde Drake'e Timbaland, Swizz Beatz, Nicki Minaj, Lil Wayne, The-Dream ve Kanye West gibi isimler eşlik etti.
Albüm müzik eleştirmenlerinden olumlu yorumlar aldı. Drake'in özel hayatından izler taşıyan kişisel sözleri övgüler alırken, müzik tarzı Kanye West ve Kid Cudi'nin çalışmalarına benzetildi. Albüm yayınlandığı hafta 447 binlik satış adediyle Amerikan Billboard 200 listesine bir numaradan girdi ve Kanada'da platin plak kazandı. Albümden çıkan dört single Amerikan Billboard Hot 100 listesinde hit oldu. "Find Your Love" listede beş numaraya yükselmeyi başardı. Thank Me Later, Ağustos 2015 itibarıyla Amerika Birleşik Devletleri'nde 1 milyon 800 binlik satış adedine ulaştı ve platin plak kazandı.
Dodona
Dodona (Yunanca: Δωδώνη Dodoni), Yunanistan'ın Kuzey Batı'daki Epir bölgesindeki Yanya iline bağlı antik bir kenttir. Tarihin Heredot kayıtlarına göre bilinen en eski kahini Dione'ya ithaf edilmiştir. Aynı tanrıça değişik bölgelerde Ra olarak da bilinir. Yunan Mitolojisi'nde ise Zeus olarak yer almıştır.
Hikâye yapısı
Serim bölümünde tüm karakterler ve bu karakterlerin içlerinde bulunduğu durum anlatır. Bu sırada bir de sorun anlatılabilir, bu ilerideki olaylar için bir arka plan hazırlar. Düğüm bölümünde öyküyü harekete geçiren tetikleyici bir olay meydana gelir. Bu olaydan sonra öyküde gelişmeler ve karakterlerin yaşantısında değişiklikler olur. Çözüm bölümünde ise düğüm bölümünde ortaya konulan olaylar bir sona ulaşır. Tüm karakterler bu çözümle yüzleşir ve öykünün tüm öğeleri bir araya gelir. Böylece öykü sona ermiş olur.
Paul Lambert
Paul Christopher Lambert (d. 7 Ağustos 1969, Glasgow), İskoç eski futbolcu, teknik direktör.
Kulüp kariyeri
Profesyonel futbolculuk kariyerine 1985 yılında, St. Mirren'da başladı. 1986-87 sezonunda Scottish Cup şampiyonluğu yaşayarak kariyerindeki ilk kupayı kazandı. Sekiz yıl boyunca giydiği St. Mirren formasıyla 227 lig maçında göre alırken, 14 gol kaydetti. 1993 eylülünde, 250.000 sterlin ve Jimmy Gardner karşılığında Motherwell'e transfer oldu.
Buradaki ilk sezonu olan 1993-94 sezonunda Motherwell, ligi üçüncü sırada tamamladı. Ertesi sezon teknik direktör Tommy McLean'in ayrılıp, yerine Alex McLeish'in gelmesiyle ligde ikinci olan takım; 1933-34 sezonunda bu yana en iyi derecesini elde etti. Bu ikincilikle 1994-95 UEFA Kupası'nda mücadele etmeye hak kazanan ekip, ön eleme turunda Faroe Adaları takımlarından Havnar Bóltfelag'ı elese de birinci turda karşılaştığı Almanya takımı Borussia Dortmund'a elendi.
1996 yılında, Bundesliga'da mücadele eden ve Ottmar Hitzfeld'in teknik direktörlüğündeki Borussia Dortmund'a transfer oldu. Burada defansif orta saha olarak görev alan Lambert, 1996-97 sezonunda UEFA Şampiyonlar Ligi şampiyonluğu yaşadı. Bu sayede Lambert, hem bu seviyedeki Avrupa kupasını yabancı bir kulüpte oynarken kazanan ilk Britanyalı hem de Şampiyonlar Ligi'nin kurulduğu 1992 yılından beri bu kupayı kazanan ilk Britanyalı futbolcu oldu. Alman ekibinde geçirdiği yaklaşık bir buçuk sezonda 44 lig maçına çıkan Lambert, ligdeki tek golünü Werder Bremen'e karşı kaydetti.
1997'nin kasım ayında ülkesi İskoçya'nın takımlarından Celtic ile anlaştı. İlk sezonunda lig ve İskoçya Kupası şampiyonlukları yaşadı. 2005 yılına kadarki süreçte ise toplamda dört lig, ikişer İskoçya Kupası ve Scottish League Cup şampiyonlukları yaşayan Lambert, 2002 yılında İskoç Futbol Yazarları Derneği Yılın Futbolcusu ödülünün sahibi oldu. Takımının Porto'ya 3-2 kaybettiği 2003 UEFA Kupası Finali'ne Celtic kaptanı olarak çıktı. 2005-06 sezonunu Livingston'da geçirmesinin ardından futbolculuk kariyerini sonlandırdı.
Millî takım kariyeri
İskoçya forması altındaki ilk maçına 21 Mayıs 1995'te, Kirin Kupası kapsamında ev sahibi Japonya karşısında çıktı. 24 Mayıs'taki Ekvador maçında da ikinci kez millî takım formasını giymişti.
1998 FIFA Dünya Kupası elemelerinde düzenli olarak görev almaya başladı. Elemeler sonucunda 1998 FIFA Dünya Kupası'na katılmayı başaran İskoçya'nın 23 kişilik kadrosunda da kendisine yer bulan Lambert, gruptaki maçların tamamında forma giydi. Ancak İskoçya, sadece Norveç beraberliği sonrası aldığı bir puanla grubunda sonuncu olarak turnuvaya veda etti. 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası, 2002 FIFA Dünya Kupası ve 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerinde mücadele etti. Ancak tüm bu elemelerde başarısız olan İskoçya, bu üç turnuvaya da katılma şansını elde edemedi. 7 Haziran 2002'de, Faroe Adaları ile oynanan ve 2-2 sona eren maçta, millî takımdaki tek golünü atan Lambert, 2003 yılına kadar toplamda 40 kez A millî takım formasını giydi.
Teknik direktörlük kariyeri
Futbolculuk kariyerini sürdürdüğü esnada antrenörlük lisansı alan Lambert, 1 Haziran 2005'te Livingston teknik direktörü Norrie McWhirter'ın yerine takımın teknik direktörlüğüne getirildi. Ancak 2006'nın şubat ayında, takımın başında olduğu sürede iki galibiyet elde etmesini üzerine görevine son verildi. 30 Haziran 2006'da Wycombe Wanderers'ın başına geçti. Takımı, 2006-07 sezonunda EFL Cup'ta çeyrek finale kadar taşımayı başardı. 20 Mayıs 2008'de, EFL League One'a yükselen dördüncü takımı belirlemek amacıyla oynanan play-off'larda takımının Stockport County'e elenmesi üzerine görevinden ayrıldı.
9 Ekim 2008'de, Football League One takımlarından Colchester United'ın teknik direktörlüğüne getirildi. 2008-09 sezonunu orta sıralarda tamamlayan takım, 18 Ağustos 2009'da oynanan 2009-10 sezonunun ilk maçında Norwich City karşısında 7-1'lik gib galibiyet aldı. Bu maçın ardından görevine son verilen Bryan Gunn yerine Norwich City'nin yeni teknik direktörü oldu. Sezonu şampiyon olarak tamamlayan takım, bir sonraki sezonda EFL Championship'te mücadele etmeye hak kazandı. 1 Haziran 2010'da, kulübüyle olan sözleşmesini uzattı. 2010-11 sezonunda ligi ikinci sırada tamamlayan Norwich City, Premier League'e yükseldi. Sezonun bitimiyle birlikte Lambert'ın kulübüyle olan sözleşmesi tekrar uzatıldı.
2012 yılında, kulübün sembol isimlerinin yer aldığı Norwich City Hall of Fame üyesi oldu. Öte yandan takım, Premier League'in 2011-12 sezonunu 12. sırada tamamladı. Ligin sonlanmasının ardından, 31 Mayıs 2012'de sunduğu istifası, kulüp yönetimi tarafından reddedildi. 2 Haziran 2012'de, yaklaşık iki hafta önce görevinden ayrılan Alex McLeish'in yerine Aston Villa teknik direktörlüğüne getirildi. 11 Şubat 2015'te kulüp tarafından görevine son verildiği duyuruldu.
Suavi Süalp
Suavi Süalp (23 Nisan 1926, İstanbul - 14 Nisan 1981, İstanbul), Türk karikatürist, senarist, mizahçı.
Hayatı
İstanbul, Üsküdar'da doğdu. Babası Kurtuluş Savaşı gazilerinden Arif Hikmet Bey'dir. Haydarpaşa Lisesi'nden sonra İDGSA afiş bölümüne devam etti. 1948'de Akademiyi terk edip askere gittikten sonra sünnetlerde saz takımlarında kanun çalmak, Babıali'de grafikerlik, Karagözcülük gibi pek çok işte çalıştı. İlk yazıları 1954'te TEF dergisinde çıktı. 1959'da kendisinin yazıp çizdiği 'Çapkın Hırsız' çizgi roman dergisini çıkardı. Dolmuş, Gölge, Karakedi, Taş, Pardon, Akbaba dergilerinde çalıştı.
1972 yılında Türk mizahında bir dönüm noktası olan Salata dergisini çıkardı. Daha sonra Gırgır, Çarşaf ve Atmaca dergilerinde çalıştı.
Non scholae, sed vitae discimus
Non scholae, sed vitae discimus, "okul için değil, yaşam için öğreniriz" anlamına gelen Latince bir deyiştir.
Suavi Süalp
Hayatı
1968'de Üç Maymun Kabare tiyatrosuna Aç koynunu ben geldim oyununu yazdı. Daha sonra Nejat Uygur, Gazanfer Özcan ve Muammer Karaca kabare tiyatrolarına 20'den fazla oyun yazdı.
Non scholae, sed vitae discimus
Pek çok okulun mottosu olmuştur:
Suavi Süalp
Hayatı
Süalp pek çok Türk filminin senaryosunu yazmıştır. 1960'larda aile komedileriyle başladığı senaryoları 70'li yıllarda seks komedilerine dönüşmüştür.
Non scholae, sed vitae discimus
Adelaide High School, Archbishop Molloy High School, Carroll College (Montana), the Convent of the Visitation, Hathaway Brown School, Hermann-Böse-Gymnasium, State University - Higher School of Economics, Hugo Treffner Gymnasium, İstanbul Bilgi Üniversitesi, Mount Hermon School Darjeeling, Oslo katedralskole, Plymouth High School for Girls, Queen's College, Taunton, Sir Winston Churchill High School, Southland Boys' High School, Spence School, the University of Nueva Caceres ve West Elgin Secondary School.
Suavi Süalp
Hayatı
Süalp'in Zavallı Behçet, Meşhur Rezaletler ve Gene İyi Dayandık isimli üç kitabı vardır.
Türkiye'de absürt mizahın öncüsüdür. 14 Nisan 1981'de geçirdiği bir kalp krizi sonucu vefat etmiş, Zincirlikuyu Mezarlığına defnedilmiştir.
Tiyatro oyunları
. Suavi Süalp'in yazdığı, sahnelenmiş tiyatro oyunları şunlardır:
AGU
AGU, Mazhar-Fuat-Özkan'nün 11 yıl aradan sonra çıkarttığı 9. stüdyo albümü. Albümün ismi, Mazhar Alanson, Fuat Güner ve Özkan Uğur'un soyadlarının baş harflerinden oluşmaktadır. Albümün çıkış parçası "Sarı Laleler" oldu. Albümün ikinci klibi ise "Vurgun Yedim"e çekildi. "Ne Bileyim Ben", daha önce Mazhar Alanson'un solo çalışması olarak Her Şey Çok Güzel Olacak filminde, "Olduramadım" da Özkan Uğur'un solo çalışması olarak G.O.R.A. filminde kullanılmıştı. Şarkı sözlerinin beş tanesi Mazhar Alanson tarafından yazılan albümdeki diğer şarkılar farklı söz yazarları tarafından kaleme alınmıştır. Bu nedenle bu albüm MFÖ diskografisinde farklı bir yerde durmaktadır. Müziklerde ise grubun üç elemanının da imzası vardır.
Ayvacık, Hamur
Ayvacık, Ağrı ilinin Hamur ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci kökenli Xilikan olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Ağrı il merkezine 46 km, Hamur ilçe merkezine 34 km uzaklıktadır. Köyün, Musabey isimli 1 mezrası bulunmaktadır.
Mir uzay üssü seferleri listesi
Bu bir kronolojik listenin asıl seferleri için Mir, bir Sovyet/Rus uzay istasyonu içinde alçak yörünge gelen 1986-2001. Tüm asıl Mir ekipleri (o ... ikamet eden, uzun vadeli istasyonu) adı "Mir EO-n", nerede n ise sırayla artan her sefer. Ziyaret seferler, yapılan kısa süreli ziyaretler için istasyonu sırasında geçişler arasında seferler Asıl adı "Mir EP-n" ve dışlanan bu liste ( listenin insan spaceflights için Mir ayrıntılar için). Mir komutan listelenen italik. "Süre" anlamına gelir mürettebat ve her zaman karşılık "Uçuş" ya da "Uçuş".
Yüz Yıl Savaşı
Yüz Yıl Savaşı (Yüz Yıl Savaşları), İngiltere Kralı III. Edward'ın Fransa tahtında hak iddia etmesiyle 1337'de başlayan ve ancak 116 yıl sonra 1453'te sona eren savaşlar dizisidir.
Genel olarak 1337'de başlayıp 1453'te bittiği kabul edilen Yüz Yıl Savaşları, görünürde feodalite ve hanedan savaşıydı. Feodal nitelikteydi, çünkü İngiltere Kralı aynı zamanda Akitanya dükü olduğundan, Akitanya'daki uyrukları dükle bir sorunları olduğunda onun süzerenine, yani Fransa Kralına başvurabiliyorlardı. Hanedan çatışmalarının temelinde ise, Fransız baronlarının, Fransa Kralı IV. Charles'ın ölümünden sonra yerine İngiltere Kralı III. Edward'ı değil, VI. Philippe'i seçmeleri yatıyordu. Toprakları Fransa'nın olan ama ekonomisinin temeli İngiliz yününe dayanan Arquitani ve Flandr'daki olaylar, 1294'ten itibaren iki ülke arasındaki gerginliği sonunda iyice arttırdı. İngiltere Kralı ilan edilen III. Edward, annesi Isabelle de France'ı sürgüne gönderdi ve annesinin sevgilisi Mortimer'ı idam ettirdi (1330). Fransa Kralı IV. Philippe'in anne tarafından dedesi olması gerçeğine dayanarak Fransa tahtı üzerinde hak iddia etti; böylece Yüz Yıl Savaşları patlak verdi.
İlk saldırıyı başlatan İngiliz orduları Crécy'de Fransızları yendi (1346) ve Calais'yi ele geçirdi. Poitiers'de bir zafer daha kazanan (1356) İngilizler, Fransa Kralı II. Jean'ı esir aldılar. Çaresiz kalan Fransızlar 1360'taki Brétigny Antlaşması'yla çok büyük toprak kaybetti. V. Charles döneminde, Krallık Orduları Komutanı Bertrand du Guesclin'in önerisiyle benimsedikleri yeni stratejiye göre, İngilizlerle çarpışmaktan kaçınarak ve sırayla kuşatma harekâtı yürüterek, kaybettikleri toprakların hemen hepsini 1374'ten önce geri aldılar. Prensle arasındaki mücadeleyi fırsat bilen İngiltere Kralı V. Henry yeniden Fransa üzerine yürüdü ve Agincourt Muharebesi'ni (1415) kazanarak Normandiya'yı aldı. Fransa Kralı VI. Charles'ın imzalamak zorunda kaldığı Troyes Antlaşması'na (1420) göre, Fransa tahtının varisi İngiltere Kralı V. Henry'nin oğlu VI. Henry olacaktı. Lorraine'li genç bir kızın, Jeanne d'Arc'ın inancı ve coşkusuyla yeni bir güç kazanan Fransız Orduları Orléans'ı kurtardılar ve Reims'de veliaht VII. Charles'a taç giydirdiler. Jeanne d'Arc'ın İngilizler tarafından diri diri yakılmasından (1431) sonra Fransa Kralı, İngiltere'nin müttefiki Bourgogne ile Arras Antlaşması'nı (1435) imzaladı, Orduda reform yaptı ve güçlü bir topçu sınıfı kurdu. Bu sayede Fransızlar sırasıyla Paris'i (1436), Normandiya'yı (1450) ve Arquitania'yı (1453) geri aldılar. Böylece, herhangi bir anlaşma imzalanmadan savaş fiilen sona erdi.
Geçmiş
Çatışmanın geçmişi 400 yıl öncesinde 911'de başlar. Carolingionlu Charles The Simple -(18 Eylül 879-7 Ekim 929) Simple (basit) diye adlandırılıyordu)-; Carolingion Hanedanlığı'nın bir üyesiydi. Fransa'yı (batı Fransa) Kral olarak (883-922/923'e kadar yönetti), Viking Rollo'nun (Vikingler'in ilk Kralı 860-932) Krallığının Normandiya kısmına yerleşmesine izin verdi. 1066'da Normanlar savaşta William'ın komutası altındaydılar. Ve İngiltere'yi zapt ettiler. Anglo-Saxon liderlerini Hasting savaşında yenerek yeni bir Anglo-Norman güç yapısını kurdular. Gelecekteki Viking Rollo ile başlayan olaylara dikkat çekmek önemlidir. Daha sonra İngiltere Kralı olsalar bile Norman liderler Fransa Kralı'nın vasalı idi.
İngiltere'de anarşi olarak bilinen birbirini takip eden bir savaş ve huzursuzluk döneminde (1135-1154) Anglo-Norman Hanedanlığını Angevin Kralları başarı ile yönetiyordu. Gücün en yükseğindeki Angevinler Normandy ve İngiltere'nin yanı sıra Maine, Anjou, Touraine, Gaskonya, Saintogne ve Akitanya'yı kontrol ediyordu. Bu toprak kalabalığı bazen Angavin İmparatorluğu olarak biliniyordu. İngiltere Kralı hala Fransa Kralının vasalı idi. O zamanki Fransa Kralından başka doğrudan doğruya pek çok Fransa toprağını yönetiyordu. Bu durum sürekli çatışma sebebi idi. Fransa bu durumu bir dereceye kadar savaşla çözdü: Normandy'nin zaptı (1214), Saintogne savaşı (1242) ve sonuncusu Saint-Sardos savaşı (1324).
Bu suretle kıtadaki nüfusu azalan İngiltere'ye Gaskonya'nın küçük bir bölgesi kaldı. Ve Norman sarayının mücevherleri tamamiyle kayboldu.
Pek çok İngiliz aristokrat büyük babalarının ve büyük büyük babalarının zengin kıtada 14. yüzyılın başına kadar kontrole sahip olduğunu hala hatırlıyordu. Ve onlar burayı atalarının yurdu olarak kabul ediyorlardı. Bu sebep toprakların mülkiyetini tekrar elde etmek için onları motive ediyordu.
Hanedanlık kargaşası: 1314-1328
Kendine özgü olaylar savaşın Fransa'da yer almasına sebep oluyordu. Direct Capetian Krallığı Orta çağın en uzun devam yaşayan hanedanlığı idi. Sülale bozulmadan devam ediyor ve krallar bu sürekliliği başarıyordu. 1314'te Direct Capetian kralı IV. Philippe (1268-29 Kasım 1314) üç erkek mirasçı X. Louis, V. Philippe ve IV. Charles bırakarak öldü. En yaşlı oğul ve mirasçı, X. Louis 1316'da öldü. Arkasında kendisinden sonra doğan biricik oğlu I. Jean, ki doğumdan sonra aynı yıl içinde öldü. Ve bir kız evlat Joan, ki onun babasının kim olduğu şüpheliydi.
Savaşın arifesinde: 1328-1337
V. Philippe'in tahta çıkmasından sonra bile İngilizler Gaskonya'yı hala kontrol etmekteydi. Gaskonya çok faydalı olan tuz ve şarap üretiyordu. O zaman zeamet (tımar) dan ayrı idi. İngiliz toprağında olmasına rağmen Fransız tacını tutuyordu. Onun mülkiyeti iki Kral arasında bir savaş sebebi idi. Fransa Kralı VI. Philippe, İngiltere Kralı Edward'ın topraklarını tanımasını bağımsızlığın şartı olarak talep ediyordu. Edward ise babasının kaybettiği toprakları geri almak istiyordu. 1329'daki uzlaşma her iki tarafı da memnun etmedi. Fakat Yurtta çeşitli problemlerle yüz yüze gelen Edward, Philippe'i Fransa kralı olarak kabul ediyor ve kendisinin Fransa tacındaki hakkından vazgeçiyordu. Gerçekte İngilizler Gaskonya'yı tutuyordu. 1333'te III. Edward, II. David of Scotland (II. David, 5 Mart 1324-22 Şubat 1371, İskoç Kralı) ile savaşa gitti. Fransa Auld Alliance --(İskoçya-Fransa birliği, bu birlik özellikle İngiltere'ye karşı kurulmuştu ve İlk defa böyle bir anlaşma 23 Ekim 1295'te Paris'te imzalandı)-- birleşmesi altında idi. Ve İskoç Bağımsızlığı'nın İkinci Savaşı (Second War of Scottish Independence) başladı. Fransa Kralı Philippe, dikkatini kuzey tarafa yoğunlaştırdığında, Gaskonya'yı tekrar elde etme fırsatı gördü. Savaş çok çabuk bir şekilde İngiltere tarafı için başarı ile sonuçlandı. David, Fransa'ya kaçmaya zorlandı. Kral Edward ve Edward Balliol (1282-1364 kısa süreli İskoç Kralı) tarafından Temmuz'da Halidon Tepesi Savaşı'nda (Battle of Halidon Hill) yenilmesinden sonra, 1336'da V. Philippe, David'i İskoç tahtına tekrar getirmek ve aynı zamanda Gaskonya'yı da ele geçirmek için plan yapıyordu.
Savaş başlangıcı: 1337-1360
Fransız gemileri Manş Denizi sahil yerleşimini yakıp yıkmaya başlamıştı. 1337 tarihinde Philippe Gaskonya'nın tımarlığını feodal kanunları zikrederek talep etti. Edward, kendi Lordlarının istek ve ihtiyaçlarını dikkate almayarak yeminini bozmuştu. III. Edward kendisinin gerçekte Fransa tacında hak sahibi olduğunu beyan ederek cevap verdi. Ve Azizler Günü'ndeki festivalde Lincoln piskoposu Hanry Burghersh, İngiltere Kralına nispet için Paris'e gitti. Savaş ilan edilmişti.
Savaş başladığında, Fransa nüfusu yaklaşık 17 milyondu, buna karşın İngiltere nüfusu 4 milyondu.
Savaşın ilk yıllarında III. Edward şimdiki Hollanda bölgesinin soyluları ve Flanders (Belçika, Fransa ve Hollanda'nın üst üste kapladığı bölgenin bir parçası) sakinleri ile ittifak yaptı. Fakat iki savaş sonrasında hiçbir başarı elde edilemedi. Birlik 1340 yılında dağıldı. Alman prenslerine yapılan devlet yardımı ödemeleri ve yurt dışında ordu tutmanın maliyeti İngiliz hükûmetini iflasa sürüklüyor ve Edward'ın prestijine ağır bir şekilde zarar veriyordu.
Denizde, Fransa bazı zamanlarda üstünlük elde ediyordu. Ceneviz gemilerinin ve tayfalarının sayesinde İngiliz sahillerinde pek çok kasaba bazen tekrarlı bir şekilde yağma ediliyordu. Bu İngiliz sahilleri boyunca korkuya ve parçalanmaya sebep oluyordu. Savaşın bu sürecinde Fransa'nın İngiltere'yi tamamen istila edeceği korkusu hakimdi. Fransa'nın deniz gücü İngiltere'de ekonomik kırılmaya neden oluyordu. Çünkü, bu durum Flanders'dan yün ve Gaskonya'dan da şarap ticaretini sekteye uğratıyordu. 1340 yılında İngiliz ordusunun Sluys'a karadan inmesini engelleme denemesinde Fransız filosu hemen hemen tamamıyla Sluys Savaşı'nda (Battle of Sluys) tahrip edildi.
Bundan sonra İngiltere, Fransa istilasını önleyerek Manş Denizi'ni savaşın geri kalan kısmında idaresi altına alabilecekti.
İlk barış: 1360-1369
Fransa Kralı II. Jean, oğlu I. Louis'i kendi yerine İngiltere'ye esir olarak gönderdiğinde oğlu 1362'de İngiltere'den kaçtı. II. Jean şövalye gibi kendisini teslim etti ve İngiltere'de tutsak oldu. 1364 yılında onuruyla tutsak olarak öldü. V. Charles (21 Ocak 1338- 16 Eylül 1380) 1364 yılında Fransa Kralı olarak onun yerine tahta geçti.
Brétigny Antlaşması İngiltere Kralı Edward'ın, Fransa tacındaki hak iddialarını tanınmaz yaptı. Ama Edward Aquitaine'de topraklarını büyük bir hızla genişleterek Calais'i zapt etmesini sagladı. Gerçekte, Edward Fransa tacındaki hak iddiasından asla vazgeçmedi. Charles tahta çıkar çıkmaz Edward'ın yeni toprağını tekrar geri aldı. 1369 yılında, sudan sebeple III. Edward Brétigny Antlaşması koşullarını yerine getirmemişti, Charles bir defa daha savaş ilan etti.
VI. Charles altında Fransız zaferleri: 1369-1389
Charles kendi hükümdarlığı döneminde, düzenli olarak İngiliz geri çekilmesini gördü. Battle of Auray (24 Eylül 1364, Fransa'nın Auray kasabası) savaşındaki İngiliz zaferine rağmen Britanya dükleri savaşın sonunda Fransa tahtı ile ara buluculuk yapıyordu. Breton askeri, Bertrand du Guesclin Yüz Yıl Savaşları'nda en başarılı generallerden biri haline geldi.
İkinci barış: 1389-1415
IV. Henry (3 Nisan 1367-20 Mart 1413) Fransa'ya sefer düzenlemeyi planlamış olmasına rağmen kısa Krallık dönemi nedeniyle onu uygulamaya koymaya muktedir olamadı. Aynı zamanda, Fransa Kralı VI. Charles deli olmak üzereydi ve güç için kuzeni Korkusuz Jean ve onun kardeşi Louis of Orléans arasında açık bir çatışma başlamıştı. Louis'in bir cinayete kurban gitmesinden sonra, Armagnac ailesi Jean'a karşı politik gücü ele geçirdi. 1409'a kadar her iki taraf da, sivil savaştaki İngiliz kuvvetlerinin yardımını garanti altına almaya çalışıyordu.
Anlam ve önemi
Yüz Yıl Savaşları, askeri evrim zamanıydı. Silahlar, taktikler, ordu yapısı ve savaşın sosyal anlamındaki bütün değişimleri, savaşın isteklerine bir dereceye kadar cevap vermek, teknolojideki kısmen ilerleme, savaş düşüncesi derslerinde kısmen ilerleme.
Sonuçları:
Silahlar
En meşhur İngiliz silahı English Longbow, ayrıca Welsh Longbow (yaylı ok atan silah) olarak da isimlendirilir. Güçlü bir Orta Çağ silahı idi. Yaklaşık 6 ft 6 inc (2.0 metre) uzunluğundaydı. İngilizler, İskoçlar ve Galler tarafından avcılık ve savaş silahı olarak kullanıldı. Yeni silah olmadığından o zamanda savaş içinde önemli rol oynadı. İngilizler'e pek çok savaşta taktik üstünlükler verdi. Fransızlar esas olarak yaylı tüfeklerine (crossbow) güveniyorlardı. Bu alet Cenovalı paralı askerlerce sık sık kullanılıyordu. Bu silahın sık kullanılmasının nedeni kısa bir eğitim ve az bir ustalık gerektiriyor olmasıydı.
Savaş
Savaşın sonunda, Fransa ve İngiltere vergilerden sabit bir ordu yaratacak kadar paraya sahip oluyordu. Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden beri ilk defa Batı'da ve Merkezi Avrupa'da sabit bir ordu kuruluyordu. Bu ordular Kralları için tamamıyla yeni bir güç formunu temsil ediyorlardı. Onlar Kraliyeti sadece bir istiladan korumuyorlar aynı zamanda iç tehlikeden de koruyor ve toplumu kontrol altında tutuyordu. Bu ulus devletlerin erken merkezileşmesine neden olan gelişmenin büyük bir adımı idi. Aynı zamanda milliyetçiliğin de mihenk taşlarından sayılabilir.
Fransa Tahtındaki hak iddiaları devam ediyor
Yüzyıl Savaşları'nın bitmesinden sonra, İngiltere Fransa tahtındaki hak iddialarını sürdürüyordu. Ta ki 1801 Birlik Kanunu  (Act of Union in 1801)'na kadar. Bu kanunda Fransa Kralı unvanı yeni kraliyet stilinde atlanıyordu.
NGC 4631 Grubu
NGC 4631 Grubu Av Köpekleri ve Berenis'in Saçı takımyıldızlarında bulunan zayıf-tanımlı gökada kümesi. En parlak üyesi, Dünya'dan yan görünen sarmal gökada NGC 4631'dir. .
Ayrıca bakınız
Başak Kümesi - NGC 4631 grubu yakınlarındaki büyük gökada kümesi
HD 100777
HD 100777, Aslan takımyıldızı bölgesinde yaklaşık olarak 172 ışık yılı uzaklıkta bulunan K-tipi turuncu bir anakol yıldızıdır. 2007 yılında Dominique Naef tarafından bir ötegezegen keşfedilmiştir.
Gezinti (tablo)
Gezinti, Fransız ressam Claude Monet’nin 1875 tarihli tablosudur. Yürüyüş, Güneş Şemsiyeli Kadın, Madam Monet ve Oğlu gibi adlarla da bilinir.
Bu tabloda ressam, Argenteuil'de yaşadıkları dönemde bir yaz günü eşi Camille'i ve oğlu Jean ile birlikte bir tepecik üzerindeyken resmetmiştir. 100 x 81 cm boyutundaki eser, Monet’nin 1870’lerde yaptığı en büyük çalışmadır.
Tablo, ailenin günlük yaşantısından bir sahne yansıtır. Mavi göğün altında elinde yeşil şemsiyesi, üzerinde beyaz elbisesiyle, bir tepeciğin üzerinde izleyiciyi yukarıdan izleyen figür Madam Monet, biraz geride duran altı-yedi yaşlarındaki şapkalı çocuk ise Jean Monet’dir. Resim, yukarıya doğru güçlü bir perspektif oluşturur.
Nisan 1876’da ikinci İzlenimciler Sergisi’nde sergilenen 18 Monet eserinden birisidir. Eser, Kasım 1876’da Dr. Georges de Bellio tarafından satın alındı. Önce Paris’te George Menier, 1965’te ise Amerikalı Paul Mellon’a satıldı. 1983’te Washington’daki Ulusal Sanat Galerisi’ne bağışlandı.
Tablo, sanatçının ikinci eşinin kızı Suzanne Monet’yi güneş şemsiyesiyle açık havada resmettiği ve her ikisi de Paris'te Orsay Müzesi'nde sergilenen çok daha ünlü benzer iki tabloya kaynaklık etmiştir
Eser, 9 Ekim 2012-6 Ocak 2013 tarihleri arasında İstanbul'da Sakıp Sabancı Müzesi'nde bir geçici sergide sergilenmiştir.
Constance Markievicz
Constance Markievicz ya da Countess Markievicz (Lehçe: Markiewiczasıl, asıl adı Gore-Booth; d. 4 Şubat 1868, Londra - ö. 15 Temmuz 1927, Dublin), Sinn Féin ve Fianna Fáil adlı siyasi partiler bünyesinde faaliyetlerde bulunmuş, İrlandalı devrimci ve yurtsever görüşe sahip süfrajet.
İngiliz Avam Kamarası’na seçilen (Aralık 1918) ilk kadın olan Markievicz, aynı zamanda dünyada devlet bakanı olarak görev yapan ilk kadınlardan biridir (İrlanda Cumhuriyeti Çalışma Bakanlığı, 1919–1922). Bununla birlikte bu makamı, Sinn Féin'in sandık karşıtı politikaları uyarınca reddetmiştir.
Yaşamı
Sosyalist ve süfrajet görüşlere sahip olan Markievicz, aynı zamanda bir İngiliz kontesiydi. Bir dönem James Connolly'nin liderlik ettiği sosyalist İrlanda Yurttaş Ordusu'na katıldı ve 1913 yılında bir lokavt kararına karşı gösteri yapan işçileri polise karşı savundu. 1916'da önderlik ettiği Paskalya Ayaklanması dahil, İrlanda’nın bağımsızlığı için yürütülen birçok mücadelenin içinde yer aldı. Bu ayaklanmada, geri çekilmek zorunda kalmadan önce İngiliz bir tetikçiyi silahla yaralamıştır. Markievicz, ayaklanma sonrasında hücre cezasına çarptırılan yetmiş kişi arasında tek kadındı. Ölüm cezası aldı ancak "kadın olduğu" için affedildi. İddia makamı Markievicz'in “Ben zavallı bir kadınım, bir kadını vuramazsınız” diye yalvardığını ileri sürmüştür; ancak gerçekteki ifadesi, mahkeme tutanaklarında da kaydedildiği gibi, ''“Sizler beni vuracak kadar dürüst olabilseydiniz keşke” şeklindedir.
Ölümü
Constance Markievicz, 15 Temmuz 1927 tarihinde apandisit hastalığının yol açtığı komplikasyonlar sebebiyle 59 yaşında yaşamını yitirmiştir.
Boy kısalığı
Boy kısalığının tanımı
Ortalamanın, yani 2 SD (standart deviasyon) değerinden daha düşük boy değerleri veya boy persantil eğrilerinde boyun 3. persantilin altında olması patolojiktir. Boyları ortalamanın 3 SD veya 1. persantil altında olan çocukların ise boy kısalıklarının patolojik olma olasılığı daha yüksektir. Boyu normal persantiller içinde olduğu halde büyüme hızının düşük olması veya boyun hedef boya göre geri olması da patolojiktir. Boy kısalığı önemlidir çünkü; bu durumun  dışında altta yatan başka bir hastalığın ilk bulgusu olabilir.
Boy kısalığının tanımında dikkat edilecek noktalar
Takvim yaşının doğru hesaplanması, ölçümlerin doğru alınması, ölçümlerin persantil eğrisine işaretlenmesi ve değerlendirilmesi, büyüme hızının yaşa ve ergenlik durumuna göre değerlendirilmesi ve anne-baba boyunun ölçülerek çocuğun boyunun hedef boya uygunluğunun saptanması ve boy kısalığı varsa vücut oranlarının değerlendirilmesi.
Boy kısalığı nedenleri
En sık nedenler konstitüsyonel (yapısal) boy kısalığı ve ailevi boy kısalığıdır. Bu çocukların büyüme hızları normaldir ve hedef boylarına uygun bir boya erişirler. Patolojik nedenlerde ise büyüme hızı düşüktür.
Orantısız boy kısalıklarında en sık neden iskelet displazileridir. İskelet hastalıkları içinde hipokondroplazi sıktır ve oran bozukluğu çok fazla olmadığı için kolay atlanabilir. Anne ve/veya babası kısa olanlarda mutlaka düşünmek gerekir.
Postnatal (doğum sonrası) nedenler içinde malnutrisyon ve kronik hastalıklar önemli yer tutar. Çölyak ve Crohn hastalıklarında da ilk ve tek bozukluk büyümede duraklama olabilir.
Endokrin nedenler içinde büyüme hormonu (BH) eksikliği önemli bir boy kısalığı nedenidir. Konjenital hipotiroidide beyin gelişmesi de etkilendiğinden, boy kısalığı yanı sıra zeka geriliği de olur. Tartı artışı ve büyümede duraklamada Cushing mutlaka akla gelmelidir. Büyümede duraklamanın diğer endokrin nedenleri arasında sonradan edinilmiş bir büyüme hormonu eksikliği(en sık neden kraniofaringioma) veya sonradan edinilmiş hipotiroididir.
Boy kısalığında tanısal yaklaşım
Hastanın öyküsü: Doğum tartısı ve boyu, gestasyon yaşı ve gebelik öyküsü, eğer varsa eski boy ölçümleri, beslenme anamnezi, kronik ilaç kullanımı, psikososyal çevre, kronik hastalık öyküsü, ailenin puberte başlama yaşı, boy kısalığı öyküsü ve sosyo ekonomik durum araştırılır.
Fizik inceleme: İlk çıkış noktası çocuğun ölçülerinin, o toplumun  standart büyüme eğrilerine göre değerlendirilmesidir. Boy, tartı, vücut oranları ve ilk 5 yaşta baş çevresi mutlaka kaydedilir. Tartının boya göre daha düşük olması bir kronik hastalığı ve malnutrisyonu akla getirir. Endokrin nedenlerde tartı boya göre artmış olabilir. Dismorfik bulgular değerlendirilir. Sonradan edinilmiş büyüme duraklamasında kraniofaringeoma tümör tanısı için mutlaka görme ve göz dibi muayenesi yapılmalıdır, şüphe durumunda beyin MR incelemesi de yapılır.
Laboratuvar: Kemik olgunlaşmasının değerlendirilmesi çok önemlidir, bunu için kemik yaşı değerlendirilir. Sol el ve el bileği grafisi çekilerek değerlendirilir ve kemik yaşı olarak ifade edilir. Bir çocuğun kemik yaşı, büyümesinin ne kadar tamamlandığını ve bundan sonra ne kadar büyüyeceğini gösterir. Boy kısalığında istenecek ilk tetkikler kronik hastalık araştırmasına yönelik olarak tam kan sayımı, tam idrar tahlili, eritrosit sedimentasyon hızı, sodyum, potasyum, üre, kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, albumin, karaciğer fonksiyon testleri, kan pH, dışkı tetkiki, tüberkülin testi (ve gerekirse akciğer grafisi) ve tiroid hormonları sayılabilir. Bazı merkezlerde bu rutin taramalara çölyak hastalığı açısından antigliadin veya antiendomisium antikorları da eklenir. Vücut oran bozukluğu durumunda iskelet grafileri çekilir. Boyu kısa her kız çocuğunda başka neden yoksa Turner sendromunu dışlamak için kromozom incelemesi istenir. Sonradan bir duraklama varsa, kraniyofaringeoma gibi bir beyin tümörünü düşünüp görüntüleme yöntemlerine başvurulur.
Büyüme hormonu eksikliği düşünülüyorsa bazal BH düzeyi bakmanın bir yararı yoktur. IGF-I özellikle BH eksikliğinde tarama testi olarak kullanılabilir.
Boy kısaltma ameliyatı
Boy kısaltma ameliyatı yeni ve nadir bir ameliyat olsa da uzuv eşitsizliği durumunda ya da kozmetik sebeplerle de yapılabilmektedir. Bu ameliyatı yapan sayılı yer olmasının yanı sıra üst bacaktan en fazla 5-6cm arasında bir kısalma yaşanabilir. Ameliyat ile femur kemiğinden 5-6cm'e kadar bir parça kesilip çıkartılır ve kemikleriniz özel çivilerle sabitlenir. Süreç içerisinde de kemikleriniz kaynar ve çiviler çıkartılarak eski sağlığına kavuşursunuz.
Karkamış (antik kent)
Karkamış, geçmişi Erken Bakır Çağına dek uzanan ve günümüzde Türkiye ile Suriye topraklarında yer alan antik kent. Hitit ve Asur İmparatorluğu dönemlerinde önemli bir şehir olan Karkamış, Roma döneminden sonra önemini kaybetmeye başlamıştır.
En eski yazılı bilgilerine ancak Aplahanda'nın krallığı döneminde rastlanılan Karkamış'ın bu dönemlerde vasal bir krallık olduğu ve halkının ticaret yaptığı saptanmıştır. Aplahanda'nın oğlu Yahdul-Lim'in ölümünün ardından gelen üç yüzyıllık dönem hakkında bir bilginin bulunmadığı antik kent sırasıyla Mitanni, Mısır, Hitit, Asur, Yeni Babil, Ahameniş, Makedon, Seleukos ve Roma hakimiyeti altına girmiştir. En parlak dönemini Geç Hititler döneminde yaşayan Karkamış Orta Çağdan sonra tamamen terk edilmiştir.
Rakımı 370 metre olan örenyerin Türkiye topraklarında kalan kısmının tescil tarihi 28 Ağustos 1986'dır. 1699 yılında keşfedilen antik kent 1910'larda Britanya Müzesi tarafından birçok kez kazılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanının ardından askerî yasak bölge haline getirilen Karkamış'ın tekrar kazılması ancak 2011 yılında mümkün olmuştur. Son kazı çalışması ise 2012 yılında yapılmıştır. Suriye tarafında yer alan dışkentte ise 2006 ve 2010 yıllarında bir dizi kazı gerçekleştirilmiştir. Günümüzde Suriye İç Savaşı nedeniyle Suriye kısmında arkeolojik çalışma yapılmamaktadır.
Babilliler ile Mısırlılar arasında geçen Karkamış Muharebesi'nin yaşandığı bölgeden Kitâb-ı Mukaddes'te de bahsedilmektedir.
Etimoloji
Milattan önceki dönemlerdeki orijinal adının Cerabis olduğu düşünülen şehrin Helenistik ve Roma dönemlerindeki adı olan Europos'un da bu addan türediği farz edilmektedir.
Kentin kaynaklarla saptanmış en eski ismi Kargamiş'tır. Hititler döneminde kullanılan bu isme rastlanılan en eski yazılı eser Suriye'nin Ebla kentinde bulunan çivi yazılı tabletlerdir. Bu adın kökeniyle ilgili çeşitli görüşler vardır. Bunlardan biri ismin o dönemde Suriye'de ünlü bir tanrı olan Kemoş'tan türediği ve "Kemoş'un limanı" manasına geldiğidir ve bilim çevreleri tarafından da bu görüş kabul edilmektedir. Bir diğer iddia ise ismin Gılgamış'tan türediği üzerinedir.
Şehir günümüzde Türkiye'de Karkamış, Suriye'de ise Cerablus şeklinde adlandırılmaktadır.
Konumu
Eski Dünya'nın en verimli tarım arazilerinden biri olan Mezopotamya'da yer alan Karkamış, Fırat'ın akış yönüne göre hemen sol kıyısında kurulmuştur. Mısır ile Anadolu arasındaki geçiş yolu üzerinde kurulu olan kent aynı zamanda antik ticaret yollarına da yakındır. Bereketli Hilal içerisinde yer alan Karkamış, Anadolu platosunun sona erip Suriye düzlüklerinin başladığı doğu-batı hattı üzerinde uzanan coğrafî bir sınırdır.
Günümüzde Türkiye ile hukuki olarak Suriye, fiili olarak ise Özgür Suriye Ordusu tarafından paylaşılmakta olan kent Türkiye'nin Gaziantep il merkezine 60 kilometre, Suriye'nin Halep il merkezine ise 100 kilometre uzaklıktadır. 90 hektarlık bir yayılma alanı olan kentin 55 hektarlık bölümünü oluşturan kale, içkent ve dışkentinin bir bölümü Türkiye sınırlarında bulunmaktadır. Suriye sınırlarında kalan 35 hektarlık alan ise dışkentin bir kısmından oluşmaktadır.
Tarihçe
Kalede ve dışkentte yapılan kazı çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan çanak-çömlek parçaları üzerinde yapılan karbon testleri bölgenin en az 3350 yıllık bir yerleşim geçmişinin olduğunu ortaya koysa da 2015 yılındaki çalışmalar ile içkalenin MÖ 6000'den itibaren yerleşim gördüğünü ortaya çıkmıştır. Buna rağmen Karkamış hakkındaki en eski detaylı bilgilere ancak MÖ 17. yüzyılın sonlarında rastlanılmaktadır. Alalah, Ebla ve Mari kraliyet tabletlerinde verilen bilgilere göre Karkamış bu yüzyılın sonlarında Mari'ye bağlı bir devlet konumundaydı. Fakat aynı tabletlerde bahsedilen Karkamış Kralı Aplahanda'nın, Asur Kralı I. Şamşi-Ahad ve Babil Kralı Hammurabi ile birlikte anılması kentin politik gücünün artmaya başladığını göstermektedir. Yine aynı tabletlerde kent halkının kereste ticareti yaptığı, Ugarit ve Mitanni kentleri ile ticaret anlaşmalarının olduğu yazmaktadır.
Aplahanda'nın oğlu Yahdul-Lim'in yaklaşık MÖ 1745 yılındaki ölümünden sonraki üç yüz yıllık dönemde Karkamış'ın tarihine ilişkin bir bilgi yoktur. Bu kesinti dönemi On Sekizinci Hanedan Firavunu II. Thutmose'nin Karkamış'ı fethetmesi ile sonlanmaktadır. II. Thutmose, Mitannilerin elindeki Karkamış'ı Mısır hakimiyeti altına almış, kente bunu kutlamak için bir stel diktirmiştir. Antik kent, MÖ 14. yüzyılda dinî reformlarla meşgul olan Akhenaton firavunluğundaki Mısır'ın elinden çıkarak I. Şuppiluliuma tarafından Hitit topraklarına katılmıştır. I. Şuppiluliuma bölgedeki diğer Hitit kentlerini Karkamış'a bağlayarak Hititlere bağlı bir krallık kurmuş ve kral olarak oğlu Piyassili'yi görevlendirmiştir. I. Şuppiluliuma'nın oğlu ve torunları beş kuşak boyunca bu krallıkta hüküm sürmüş, bölgede Hitit hakimiyetini sağlamışlardır.
I. Şuppiliuma'nın MÖ 1322'deki ölümüyle birlikte Hitit otoritesi sarsılmış ve Piyassili'nin yönetimindeki Karkamış'ın da aralarında bulunduğu bağlı krallıklar isyan etmiştir. Fakat II. Murşili isyan eden krallıklar üzerine yürümüş ve tekrar Hitit birliğini sağlamıştır. Karkamış bu tarihten sonra Hitit İmparatorluğu'nun çöküşüne dek Hititlere bağlı bir krallık olarak kalmıştır. Karkamış özellikle Geç Tunç Çağında Hitit İmparatorluğu'nun en önemli merkezlerinden biri haline gelmiş, MÖ 11. yüzyılda ise gücünün doruğuna ulaşmıştır. Hitit İmparatorluğu'nun Deniz Kavimlerinin saldırısı altında kalarak yıkılmasının ardından dahi önemini yitirmeyen ve bu kavimlerin saldırılarını püskürten kent Geç Hitit şehir devletlerinin en güçlüsü haline gelmiştir. Her ne kadar III. Ramses'in yazdırdığı Medinet Habu'daki yazıtlarda Karkamış'ın denizci kavimlerin saldırılarıyla yıkıldığı yazsa da bu bilgi doğru değildir. Hitit kültürünün etkisi altında kaldığı süre boyunca Karkamış'ta ana ilah Hurri kökenli bir tanrıça olan Kubaba olmuştur. "Karkamış Kraliçesi" olarak bilinen Kubaba'nın kültü diğer şehirlere de yayılmış ve Kubaba farklı kültürler tarafından da sahiplenilmiştir. Özellikle Frigler tarafından sahiplenildikten sonra adı Kibele olarak değişmiş ve çok daha geniş bir alanda yayılım göstermiştir.
Karkamış, MÖ 9. yüzyılda eski gücünü kaybetmiş, Asur kralları II. Aşurnasirpal ve III. Şalmanezer tarafından haraca bağlanmıştır. MÖ 717'de ise son kralları Pisiri dönemi sürerken II. Sargon tarafından fethedilmiş, yakılıp yıkılmış ve halkı köle yapılarak Asur şehirlerine nakledilmiştir. Böylece bağımsızlığını kaybederek bir Asur kenti haline gelmiştir.
MÖ 604'te Yeni Babil İmparatoru II. Nebukadnezar ile Firavun II. Neko'nun orduları Karkamış'ta karşı karşıya gelmiştir. II. Neko, Yeni Babil İmparatorluğu'nun ticaret yolları üzerindeki egemenliğini kırmak ve bu yolları ele geçirmek için Babil üzerine yürümüşse de II. Nebukadnezar tarafından hezimete uğratılmış ve bölgeden atılmıştır. Bu savaş Karkamış Savaşı olarak adlandırılmaktadır.
Yeni Babil İmparatorluğu'ndan sonra Ahameniş İmparatorluğu hakimiyeti altına giren kent İssos Savaşı sonucu İskender tarafından fethedilmiştir. Makedonya parçalandıktan sonra Seleukos İmparatorluğu'nun sınırlarında kalan Karkamış daha sonraları ise Roma'nın Suriye eyaletine bağlı bir kent halini almıştır. Karkamış, Helenistik ve Roma dönemlerinde de jeostratejik önemini korumuştur. İçkentte yer alan Roma usulü Sütunlu Cadde, Karkamış'ın bölgedeki önemli Roma kentlerinden biri olduğunu göstermektedir. Roma döneminden sonra nüfusu azalan ve hızla önemini yitiren Karkamış'ın Orta Çağ boyunca yalnızca içkentinde yerleşim olduğu tespit edilmiştir. Orta Çağdan sonra ise tamamen terk edilmiştir.
1699 yılında keşfedilmesiyle tekrar gün ışığına çıkan kent İngilizler ve Fransızlar tarafından kazılmıştır. 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin ilan edilmesinin ardından büyük kısmı Türkiye topraklarında kalan Karkamış askerî yasak bölge ilan edilmiş ve Suriye ile olan sınır kısmı 1956 yılında mayınlanmıştır. 2009 yılına dek yasak bölge olarak kalmaya devam eden ve hiçbir kazı çalışmasının gerçekleşmediği kentteki mayınlar 2011 yılında temizlenmiştir.
Karkamış'ın Suriye topraklarında yer alan kısmı ise Küresel Miraslar Fonu tarafından kültürel miras olarak belirlenmiş fakat bölgedeki kentleşme ve tarım alanlarının antik kente doğru genişlemesi nedeniyle "risk altında" olarak sınıflandırılmıştır.
Kazı çalışmaları
Antik kentin kalıntıları ilk kez 1699 yılında bir İngiliz şirketinin Halep temsilcisi olan Henry Maundrell tarafından fark edilmiştir. 1876 yılında Britanya Müzesi tarafından görevlendirilen Asurolog George Smith kalıntıların Kitab-ı Mukaddes'te bahsedilen Karkamış'a ait olduğunu saptamıştır.
İlk kazı sırasında çıkarılan arkeolojik bulgular çalışmaların devamının gelmesini sağlamış, David George Hogarth ve Reginald Campbell Thompson kentteki ikinci kazı çalışmasını 1908 yılında başlatmıştır. 1911 yılında ise Hogarth çalışmaları tekrar başlatmış, 1914'tek süren araştırmaya daha sonra Thomas Edward Lawrence da dahil olmuştur. Daha sonra ise British Museum bölgeyi araştırma adına geniş bir proje hazırlamış ve kazılar Lawrence ile Leonard Woolley'e devredilmiştir. Bu yapılan kazıların sonuçları British Museum'un yayımladığı " Carchemish " adlı üç ciltlik eserle arkeoloji dünyasına duyurulmuştur.
1920 yılında Millî Mücadele sürmekte iken bir Fransız karakolu haline getirilen kente tekrar kazı yapmaya gelen Woolley, Karkamış ve yakınlarında çatışma yapılmasını yasaklamıştır. Savaş sonrasında içkentinin tamamı ve dışkentinin bir kısmı Türkiye topraklarında kalan Karkamış askerî yasak bölge ilan edildiği ve mayınlandığı için Türkiye'deki kısmında bir daha kazı yapılamamıştır. 2011 yılının eylül ayında ise mayınların temizlenmesi ile birlikte kentte tekrar arkeolojik kazılar başlamıştır. İstanbul Üniversitesi, Bologna Üniversitesi ve Gaziantep Üniversitesi'nin projesi olan Türk-İtalyan ortak kazıları Nicolò Marchetti başkanlığında hâlen yürütülmektedir.
Ağustos ve Kasım 2012 arasında devam eden kazıların ikinci periyodu sırasında MÖ 900 yılına tarihlenen Katuva Sarayı başta olmak üzere yeni sanat eserleri ve arkeolojik bulgular tespit edilmiştir.