cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I. Hacı Giray
I. Hacı Giray (Kırım Tatarcası: Bır Hacı Geray, بیر-حاجى كراى‎‎ veya Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى‎‎‎; 20 Kasım 1397 - Ağustos 1466), Kırım Hanlığı'nın kurucusudur. Hacı Giray, Cengiz Han'ın oğullarından Cuci'nin küçük oğlu Tokay Timur soyundan gelmekteydi.
Şahin Çelik
Şahin Çelik (d. 1959 ), Türk oyuncu.
Ankara Devlet Konservatuvarı yüksek bölümünden mezun oldu. Daha Sonra İstanbul Devlet Tiyatrosu'na tayin oldu. Birçok Tiyatro oyununda oynadı. Tiyatro aktörlüğünün yanı sıra meslek hayatı boyunca Sinema, Televizyon ve Seslendirme çalışmalarıda yaptı. Halen İstanbul Devlet Tiyatrosu kadrolu sanatçısıdır.
I. Hacı Giray
Hayatı
Hacı Giray babasının, Kırım'daki taht mücadelesi sonunda Litvanya'ya göç ettiği ve Kral Vitold'un yanına sığındığı sıralarda dünyaya geldi. Büyüdükten sonra, Litvanya Grandüklüğü ve Şirin kabilesinin yardımıyla Altınordu Devleti'nden bağımsız bir Kırım Hanlığı'nı kurdu. Kırım Hanlığı'nı kurma tarihi kesin olmamakla beraber, bastırdığı paranın 1441 tarihini taşımasından, belirtilen bu tarihten daha önceki yıllarda devleti kurmuş olduğu anlaşılmaktadır.
Hacı Giray da, diğer hanlar gibi üzerinde hak iddia ettiği Altın Orda Devleti tahtını ele geçirmek için, Lehistan Kralı ve Moskova Rus Prensi ile anlaşma yapmaktan çekinmedi. Bu arada, Kefe Cenevizlilerine karşı, Osmanlı Padişahı II. Mehmed ile de anlaştı.
Hacı Giray Kırım Hanları Girey Hanedanı kurucusudur. Kırım Hanlığı simgesi olarak Altın Orda Devleti bayrağı olan "terazi" simgesine benzeyen "Tarak Damga" simgesini ilk kullanan handır. Hanlığı'nın merkezi olarak günümüzde Cufut Kale yakınlarında (ve Bahçesaray yakınlarında) bulunan Salacık köyünü yapmıştır.
Askerî başarıları
Hacı Giray’ın hanlığının ilk yılları, Kırım limanlarını ellerinde tutan Cenevizliler’le mücadele içinde geçti. Önce vasalı olan Mengub Prensi Alexis ile anlaştı. Alexis 1433 yazında Cembalo’yu (Balıklava) aldı; kendisi de Kefe, Kerç ve Akkirman kalelerini hükümranlığı altında sayıp bu liman şehirlerinin gümrük vergilerini alma politikası takip ederek Cenevizliler’e karşı harekete geçti. Cenevizler, bu tehlikeyi atlatmak için Carolo Lomellino kumandasında 6000 kişilik bir orduyu Kırım’a gönderdiler. Carolo, Cembalo’yu geri aldıysa da Hacı Giray’ın üssü Solhat üzerine yürürken uğradığı âni saldırıda 6000 kişilik ordusunun tamamını kaybetti (Temmuz 1434). Bu başarının ardından Hacı Giray Kefe’yi kuşattı; ancak gerekli ateşli silâhlar, top ve cephaneye sahip olmadığından bir süre sonra kuşatmayı kaldırdı. Buna karşılık deniz ticaretinin, kontrolü altındaki Solhat, Kerç ve Akkirman limanlarından kendi gemileriyle yapılması için gayret gösterdi.
Hacı Giray’ın kurmuş olduğu Kırım Hanlığı, Doğu Avrupa ve Karadeniz siyasetinde önemli rol sahibi bir devlet haline geldi. 1465’te Papa II. Paulus, Antakyalı Louis’yi Hacı Giray’a elçi olarak gönderip İmparator III. Frederick idaresinde Osmanlılar’a karşı yapılacak Haçlı seferine onun da katılmasını istedi. Ancak Hacı Giray bunu kabul etmedi. Osmanlı hâkimiyeti döneminde Kırım, Osmanlılar’ın batıya karşı yaptıkları seferlerde önemli bir askerî destek kaynağı olma özelliği kazandı.
Hacı Giray Han türbesi
Kırım Hanlarının geçmişte hüküm sürdüğü Han Saray'ın civarında yer alan Salacık'taki tarihi kabristan alanında Hacı Giray'ın oğlu Nur Devlet Giray Han başta olmak üzere, Kırım hanlarının, Kırım'ın Millî liderleri İsmail Gaspıralı, ile sürgünde öldükten sonra Bahçesaray'a mezarları getirilen Ahmet Özenbaşlı ve Mustafa Edige Kırımal'ın da mezarları bulunmaktadır.
Sovyet yönetimi döneminde tahrip edilen edilen han türbeleri Türkiye tarafından tamir edilmekte olup, Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı tarafından onarılan Hacı Giray Han Türbesi, Devlet Bakanı Faruk Çelik ile TBMM Başkanvekili Meral Akşener'in de katıldığı bir törenle 18 Mayıs 2009 tarihinde ziyarete açıldı.
Akut pulmoner histoplazmozis
Akut pulmoner histoplazmozis (APH) veya diğer adı ile Mağara hastalığı (Cave Disease), Histoplasma capsulatum isimli mantara ait sporların solunma yoluyla alınması sonucunda meydana gelen bir mantar hastalığı (mikozis)'dır.
Etiyoloji ve epidemiyoloji
Hastalık etkeni bir mantar olan H. capsulatum'dur. Hastalık Orta ve Batı Birleşik Devletler, Batı Kanada, Meksika, Orta Amerika, Güney Amerika, Afrika ve Güneydoğu Asya gibi yaygın bir coğrafyada görülmektedir.
Etkenlere sıklıkla vadi nehirlerinin yakınlarında bulunan topraklarda rastlanır. Bu topraklara özellikle kuşlar ve yarasaların dışkılarının bulaşması, etkenlerin yayılması açısından oldukça önemlidir.
Hastalığın meydana gelmesi için kişinin, mantar sporlarını soluması gerekir. Dünya üzerinde her yıl binlerce insan bu hastalığa yakalanmaktadır. Ancak ciddi düzeyde hastalık tablosu nadiren gelişir. Hatta birçok hasta ya herhangi bir belirti göstermez ya da grip, nezle benzeri belirtiler gösterir. Bazı hastalarda tedavi uygulamaksızın iyileşme mümkündür.
Hastalığa ilişkin bazı risk grupları:
Belirtiler
Zayıf düşmüş bir bağışıklık sistemi, beraberinde artan risk faktörlerini ve tekrar eden enfeksiyonları getirir. Birçok hastada görülen başlıca APH belirtileri şunlardır:
Hastalığın ağrı forumda ise belirtiler daha tehlikeli ve yaygındır:
Teşhis
Hastalığın teşhisi için etkenlerin hastadaki varlığının ortaya konması gerekmektedir. Tanı için başlıca şu metotlar kullanılabilir:
Şemsi Baba Dergahı
Şemsi Baba Dergâhı, İzmir'de Yağhaneler semtindedir. Dergahı, Hacı Bektaş Veli halifelerinden, Eğriboz İstefesi göçmenlerinden Feyzullah oğlu Yusuf Şemseddin Baba yaptırmıştır. Dergâhın ilk postnişinidir. Dergâh, kitabesine göre 1865-66 yılında yapılmıştır. Vakfiyesi 1882'de hazırlanmıştır. Bu Bektaşi dergâhı, 15 dönümlük arazi içerisinde iki kattan oluşan bir yapıdır. Tekkedeki mezartaşları on iki dilimli (terkli) "Hüseyni taçlı" olarak Bektaşiliği yansıtırlar. Dergâhın mezarlığında birçok Bektaşi dervişi yatmaktadır.
Yusuf Şemsettin Baba, 1795'te Mora'da doğmuştur. Müderris Feyzullah Efendi'nin oğludur. Askerde tabur kâtipliğine kadar yükselir. Ayrıldıktan sonra İzmir'e yerleşir. Rüsumat memurluğu yapar. Karadutlu Dergâhı'nın postnişini olur. 1884'te ölmüştür. Dergâhına gömülür. Babalık icazetini ve halifeliği Mehmet Ali Hilmi Dedebaba'dan almıştır. Öldükten sonra posta önerisi üzerine torunu Fuat Bey Baba (öl. 1928) getirilir. Ondan sonra da dergâhın postnişinliğine jandarma subaylarından Kazım Baba atanır.
Şemsi Baba Dergâhı, İzmir’de Yağhaneler semtindedir. Dergahı; Hacı Bektaş Veli halifelerinden, Eğriboz İstefesi göçmenlerinden Feyzullah oğlu Yusuf Şemseddin Baba yaptırmıştır. Dergâhın ilk postnişinidir. Dergâh, kitabesine göre 1865 - 66 yılında yapılmıştır. Vakfiyesi 1882’de hazırlanmıştır. Bu Bektaşi dergâhı 15 dönümlük arazi içerisinde iki kattan oluşan bir yapıdır. Tekkedeki mezartaşları on iki dilimli (terkli) “Hüseyni taclı” olarak Bektaşiliği yansıtırlar. Dergâhın mezarlığında birçok Bektaşi dervişi yatmaktadır.
Yusuf Şemsettin Baba, 1795'te Mora’da doğmuştur. Müderris Feyzullah Efendi’nin oğludur. Askerde tabur kâtipliğine kadar yükselir. Ayrıldıktan sonra İzmir’e yerleşir. Rüsumat memurluğu yapar. Karadutlu Dergâhı’nın postnişini olur. 1884'te ölmüştür. Dergâhına gömülür. Babalık icazetini ve halifeliği Mehmet Ali Hilmi Dedebaba’dan almıştır. Öldükten sonra posta önerisi üzerine torunu Fuat Bey Baba (öl. 1928) getirilir. Ondan sonra da dergâhın postnişinliğine jandarma subaylarından Kazım Baba atanır.
N.W.O.
N.W.O., endüstriyel metal grubu Ministry'nin bir şarkısıdır. Grubun beşinci albümü Psalm 69'da bulunan şarkı, 1992 yılında tekli olarak yayımlanmakla beraber grubun en büyük hit'i olmuş, Modern Rock listelerinde 11. sıraya kadar yükselmiştir. Şarkı, 1993 yılında 35. Grammy Ödülleri'nde En İyi Metal Performansı Ödülü adayı olmuştur.
Şarkının müzik klibi, Just One Fix ile birlikte "Beavis and Butt-head"'in bir bölümünde bulunmaktadır.
Şarkı, Ralph Bakshi'nin Cool World adlı filminin soundtrack'İnde bulunmaktadır.
Şarkıdaki "It's alright! It's alright!" sözü Dennis Hopper'a aittir ve Apocalypse Now adlı filmden numunelenmiştir.
Şarkı ayrıca Need for Speed: The Run adlı oyunda da bulunmaktadır.
Meme
Meme (Latince: mamma), bir primatın gövdesinin üst ventral bölgesinde yer alan iki çıkıntıdan biridir. Her ne kadar erkekler de meme uçlarına sahip olsalar da, memeler kadınlarda daha belirgindir ve fonksiyonları daha fazladır. Yapısal olarak areola, areolar bezi, Cooper ligamentleri, Spence kuyruğu, meme bezi, süt kanalı, terminal uç tomurcuk, meme alveolleri, meme yarığı, meme başı, göğüs boşluğundan oluşur. Kadınlarda, memeler pektoralis majör kaslarının üzerinde bulunur ve genellikle ikinci kaburga seviyesinden insan göğüs kafesinin önündeki altıncı kaburga seviyesine kadar uzanır.
Meme primat gövdesinin üst karın bölgesinde yer alan iki çıkıntıdan biridir. Hem dişiler hem de erkekler aynı embriyolojik dokulardan memeleri geliştirir. Ergenlik dönemi'nde östrojenler, büyüme hormonu ile birlikte dişi insanlarda ve diğer primatlarda çok daha az oranda meme gelişimine neden olur. Diğer primat dişilerde meme gelişimi genellikle sadece hamilelikle gerçekleşir. Hem dişiler hem de erkekler aynı embriyolojik dokulardan memeleri geliştirir. Normalde erkekler daha düşük östrojen seviyeleri ve daha yüksek androjen seviyeleri, yani testosteron üretirler. Erkek emzirme meydana geldiğinde, hipofiz bezi bozukluğunun bir belirtisi olarak kabul edilir.
Deri altı doku yağı, meme ucunda birleşen bir kanal ağını kaplar ve sarar, bu dokular memeye boyutunu ve şeklini verir. Kanalların uçlarında, hormonal sinyallere yanıt olarak sütün üretildiği ve depolandığı lobüller veya alveol kümeleri bulunur.
Kadın memeleri, bebeklerin beslenmesini sağlamadaki başlıca işlevlerinin yanı sıra sosyal ve cinsel özelliklere de sahiptir. Memeler, antik ve modern heykel, sanat ve fotoğrafçılıkta yer almıştır. Bir kadının vücudu ve cinsel cazibe algısında belirgin bir şekilde yer alabilirler. Meme fetişizmi yaygın fetiş türüdür. Bazı kültürler memeleri cinsellikle ilişkilendirir ve çıplak memeleri toplum içinde edepsiz veya uygunsuz olarak görme eğilimindedir. memeler, özellikle meme uçları erojen bölgedir.
İnsan memesinin morfolojik yapısı ergenliğe kadar erkek ve kadınlarda aynıdır.Tüylü kızlar için (meme gelişim aşaması), büyüme hormonu ile birlikte dişi cinsiyet hormonları (temelde östrojenler) memelerin filizlenmesini, büyümesini ve gelişmesini sağlar. Bu süre zarfında, meme bezlerinin büyüklüğü ve hacmi büyür. İkincil cinsiyet özellikleri (memeler, kasık kılları, vb.) gibi gelişim aşamaları beş aşamalı Tanner ölçeğinde gösterilmektedir.
İnsanlar, cinsel olgunluktan sonra memeleri kalıcı olarak büyüyen tek memelidir. Bu evrimsel değişimin nedeni bilinmemektedir, birkaç olası açıklama ileri sürülmüştür.
Endojen steroid hormon öncüsü dehidroepiandrosteronun sentezlenmesine yönelik işlemlere bir bağlantı önerilmiştir. Vücudun kalça ve meme gibi yağdan zengin bölgelerinde gerçekleşir. Bunlar insan beyninin gelişimine katkıda bulundu ve beyin boyutunun artmasında rol oynadı. Diğer meme oluşumu hipotezleri daha sonra ana itici güç olarak devralmış olabilir.
Kültürde meme
Meme tarihte doğurganlığın sembolü olmuştur. Tarih öncesi dönemlerde yapılmış olan kadın figürleri ve heykellerde memeler vurgulanmıştır. Hatta çocuk yapma ve annelikle özdeşleşen tarihsel öneme sahip tanrılar bilinmektedir. Memeler çocukların beslenmesinde çok önemli role sahip olmakta ve aynı zamanda da ikincil cinsel karakterleri temsil etmektedir. Çoğu kültürde memeler gizlenecek şekilde bir giyim tarzı benimsenirken bazı kültürlerde ise tamamen açıkta bırakılmaktadır. Bu karakteristiklerinden dolayı tüm toplumlarda farklı bakış açısına sahiptir. Ancak memeler gerek genetik gerekse diğer nedenlerden dolayı kabul edilen normal büyüklüğe ulaşamamakta ya da normal sınırların üzerinde olmaktadır. Bu durum kişileri hem psikolojik hem de sosyal olarak baskı altında tutabilmekte, kişilerin kendilerine güveni azalmakta ve ikili ilişkilerde olumsuzluklara neden olabilmektedir.
Bruna Ferraz
Bruna Ferraz (5 Eylül 1981, Porto Alegre, Rio Grande do Sul) Brezilyalı pornografik film oyuncusu ve model. 2007'de bir internet sitesinde kendi çektiği seks videolarını yayınladı ve pornografik film teklifleri aldı.
Çılgın Garsonlar
Çılgın Garsonlar (İngilizce: Waiting...), 2005 yapımı Amerikalı bağımsız filmi. Ryan Reynolds, Justin Long ve Anna Faris'in başrollerini paylaştığı filmin senaryo yazarlığını ve yönetmenliğini Rob McKittrick üstlenmiştir.
Konusu
Çeşitli karakterlere odaklanan ve her çalışanın duygu durumunu dile getiren film, "Shenanigan Restaurant" çalışanlarının aralarındaki ilişkileri, yaşadıkları kargaşaları, diyalogları ve komik anları anlatır. Bir kolejden mezun olmasının üzerinden dört yıl geçen Dean, Shenanigan Restoranı'ndaki işini, eski okul arkadaşı Chett'in yüksek lisansla elektrik mühendisi olarak iyi bir kariyer yaptığını öğrenmesine kadar sorgulamamıştır. Bundan sonra kafa karışıkıklarına ve bir karmaşaya doğru sürüklenir. Deam'in arkadaşı Monty de aynı durumdadır. Buna rağmen Monty, içinde bulunduğu vaziyeti çok da önemsememektedir.
Güney Afrika'daki Türkler
Güney Afrika'daki Türkler, Güney Afrika Cumhuriyeti'nde yaşayan Türklerdir. Güney Afrika'da yaklaşık 3.500 Türk yaşamaktadır.
Osmanlı dönemi
Türkler, Güney Afrika'ya ilk olarak 19. yüzyılda yerleşmişlerdir. 1889 yılında Osmanlı İmparatorluğu, Durban ve Johannesburg'a fahri konsolos göndermiştir. Nisan 1914'te Mehmet Remzi Bey, Johannesburg Osmanlı İmparatorluğu başkonsolosu olarak atanmış; 1916'da ölmüş ve Johannesburg'da gömülmüştür.
Türkiye dönemi
1980'li yılların sonunda Türkiye ve Güney Afrika Cumhuriyeti bazı iş anlaşmaları imzalamıştır. 1980'li ve 1990'lı yıllar arasında Türk iş adamları tekstil, 2008 yılında enerji konularında Güney Afrika'ya yatırım yapmışlardır.
Dutlu, Şavşat
Dutlu, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Dutlu köyünün eski adı Svirevani'dir. Gürcüce bir yer adı olan Svirevani'nin (სვირევანი), "çavdarlı" anlamına gelen Svilevani'den (სვილევანი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. Svirevani adı Türkçeye Svirevan / Surevan olarak girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ve Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli Osmanlıca kaynakta Surevan / Svirevan (سورەوان) olarak geçer.
Svirevani, tarihsel Gürcistan'ın güneybatısını oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Svirevani Kilisesi ve Svirevani Daranı da bu dönemden kalmış olmalıdır.
Svirevani köyü 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Çıldır Eyaleti'ne bağlı İmerhevi sancağının köylerinden biriydi. Vergi belirleme ve askere alma amacıyla Osmanlı idaresince sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte Svirevani köyünde 47 hanede 143 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 286 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu sayımda köy Mirliva Hüseyin Bey ile Mirliva Osman Bey'in hisslerine bölünmüştü. Bu iki hisse adına köyde birer muhtar bulunuyordu.
Svirevani köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Surevan (Суреванъ) olarak kaydettiği Svirevani, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Daba nahiyesinin atı köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 228'i erkek ve 225'i kadın olmak üzere, 72 hanede 453 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Bu sırada köy “Gudalizelar” (Gudalidze), “Davitidzelar” (Davitidze), "Cuvarishev" (Cvarishevi), "Parnuh" (Parnuhi) ve "Çakvelta" mahallelerini kapsıyordu.
Surevan köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Surevan Türkiye'ye bırakıldı.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus göre Surevan, Şavşat kazasının İmerhevi nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu, 333'ü kadın ve 343'ü erkek olmak üzere, 98 hanede yaşayan 679 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Svirevai veya Surevan Türkçe olmadığı için köyün adı 1925’te Dutlu olarak değiştirildi. Dutlu, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının Meydancık (İmerhevi) nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 871 kişiden oluşuyordu. Dutlu köyü bu nahiyenin idari merkeziydi. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 1.065 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 415 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihten Meydancık nahiyesinin idari merkezi Dutlu değil, Meydancık köyüydü.
Bugünkü Dutlu köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Bir köy kilisesi olan Svirevani Kilisesi, köyün doğusunda kayalık bir tepede yer alır. Tek nefli bir kilise olan bu yapıdan günümüze sadece yıkıntıları kalmıştır. İkinci kilise de bir köy kilisesidir ve bugünkü Dutlu köyü sınırları içinde kalan Parnuhi köyüne aittir. Dutlu köyünün kuzeybatı kısmında, küçük bir tepede bulunan kilise tamamen yıkılmıştır. Kilisenin duvar resimleriyle bezenmiş olduğu yıkıntılardaki izlerinden anlaşılmaktadır. Niko Mari’nin verdiği bilgiye göre Surevani Kilisesi evlerden uzak, İmerhevi tarafından bakılınca kayalık bir tepede yer alıyordu. Kilisenin olduğu yerden İmerhevi çok aşağıda bir yerde görünüyordu. Kilise doğu yönünde değil, bulunduğu tepenin konumundan dolayı kuzeydoğu yönünde yerleştirilmişti. Kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzun bir yapı olan kilise dikdörtgen plana sahipti ve uzun kenarı yaklaşık 10 metre, kısa kenarı ise 6 metreydi. O tarihte de yıkık durumda olan kilisenin daha çok kuzey duvarı zarar görmüştü. Kilisenin çatı örtüsü de yıkıktı. Buna rağmen Niko Mari o gezisi sırasında İmerhevi tipi kiliseler arasında en iyi durumda olan kilisenin Surevani Kilisesi olduğunu yazar.
Coğrafya
Dutlu köyü, Artvin il merkezine 94 km, Şavşat ilçe merkezine ise 29 km uzaklıktadır.
Yazgünü, Kiğı
Yazgünü, Bingöl ilinin Kiğı ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1901 ve 1928 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Xups olarak geçmektedir. Köyün üstünde yaklaşık 2000 rakımda bulunan Kedahayyats S. Asdvadzadzin ('Nehre-bakan Meryem') Manastırı en erken 1367 tarihli bir kayıtta anılır. Harabesi nispeten sağlamdır. 20. yüzyılın başlarında Ermeni bir köyü olan yerleşim, 1915'te Ermeni Kırımı sırasında tamamen boşaltılmıştır.
Coğrafya
Köy, Bingöl il merkezine 105 km, Kiğı ilçe merkezine 32 km uzaklıktadır.
Helene Lange
Helene Lange (d. 9 Nisan 1848 - ö. 13 Mayıs 1930), Alman eğitimci ve kadın hakları savunucusu. Alman kadın hareketinin sembol kişiliklerinden biridir. 1919-1921 döneminde Hamburg Parlamentosu üyeliği yapmıştır.
Eğitim ve öğrenim
Kendisini öğretmen olarak yetiştirmiş ve 1871'de öğretmenlik sınavına girmiştir. İlk olarak evlerde özel ders vermiştir. 1876'da Berlin'de Alman Kadın Öğretmenler Semineri ile yönetimini üstlendiği özel bir kız okulunda çalışmıştır.
Faaliyetleri
1887'de kızların eğitimini sivri bir dille savunduğu Die höhere Mädchenschule und ihre Bestimmung'u (Kız Okulları ve Amaçları) bir arzuhâlde ek olarak yayımlamıştır. Bu yazılar “Gelbe Broschüre” (Sarı Broşürler) olarak tanınmıştır. 1890'da Alman Kadın Öğretmenler Derneğini kurmuş ve bu çabaları sayesinde 1896'da Berlin'de ilk kez altı kadın, eğitimlerini tamamlayarak diploma almıştır.
1894 ila 1905 yılları arasında Alman Kadınlar Derneğinin (BDF) ve Alman Kadın Öğretmeler Derneğinin başkanlığını yapmıştır.
Görme bozukluğu olan Lange'ye, arkadaşı Gertrud Bäumer çalışmalarında yardımcı olmuştu. İikili birlikte Handbuch der Frauenbewegung'u (Feminist Eylem için El Kitabı/Kadın Hareketlerinin El Kitabı, 1901-1906) yazmış ve Die Frau (Kadın, 1893-1944) adlı aylık dergiyi çıkarmıştır.
İlerleyen yıllarda kızların ve erkeklerin fırsat ve olanaklar konusunda eşit olduğu birçok okul kurmuşlardır. Rendsburg, Dortmund, Hamburg ve Fürth'de Helene-Lange-Gymnasium'u (Lisesi) açılmıştır.
Felsefesi ve önemi
Helene Lange Berlin'de öğretmenlik yapmıştır. Kadınların eşit eğitim ve meslek haklarına kavuşmalarını savunmuş ve ilk Alman kadın hareketlerinin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilmiştir.
Feminizme bakış açısı farklılıklarla şekillenmiştir. Cinsiyetlerin farklılıklarını vurgulamış ve kadınlar için ayrılmaz bir bütün olan anneliği göstermiştir. Kadınların nüfuzuyla, erkek egemen dünyadaki istenmeyen değişiklikleri düzeltmeyi istemiştir.
Politik hayatı
Lange 1918'de Alman Demokrat Partisinin (DDP) kurucuları arasında yer almıştır. 1919'da Hamburg Parlamentosu'nda başkanlık yapmış fakat yaşı dolayısıyla, 1921 parlamento seçimlerinde adaylığını koyamamıştır.
Hakkı Tarık Us
Hakkı Tarık Us (1889; Gördes, Manisa - 21 Ekim 1956, İstanbul), Türk yazar, siyasetçi, öğretmen, koleksiyoncu.
Helene Lange
Politik hayatı
1928'de Oldenburg şehrinin vatandaş onur ödülünü almıştır.
Hakkı Tarık Us
Halkın hizmetin sunmak amacıyla Türkiye’nin içinde ve dışında çıkan Türkçe gazete ve dergilerin hemen hepsini toplayan Hakkı Tarık’ın oluşturduğu koleksiyon ile Beyazıt'ta “Hakkı Tarık Us Kütüphanesi” kurulmuştur.
Yaşamı
1889 yılında Gördes, Manisa'da dünyaya geldi. Babası Hacı Hasan Hulusi Bey, annesi Sıdıka Hanım’dır. Asıl adı “İsmail Hakkı” idi. Ailesinin üçüncü çocuğudur.
İlk öğrenimini Gördes’te tamamladı. Küçük yaşta çok kitap okuyup biriktirmeye başladı. 1906’da Gördes Belediyesi’nde memurluk yapmaya başladı. Gördes’e kaymakam olarak atanan Şair Eşref ile tanışması ve şiirlerinin onun tarafından beğenilmesi üzerine şiir ve yazıların İstanbul ve İzmir gazetelerine göndermeye başladı
Ağabeyi Mehmet Asım’ın çağrısı üzerine İstanbul’a gidip İstanbul Hukuk Mektebi'nde okudu. Tanin Gazetesi’ndeki yazılarıyla tanınan ağabeyinin yardımı ile Tanin’de çalışmaya başladı. Ağabeyi bazı yazılarında Abdülhak Hamit’in “Tarık” adlı tiyatro eserinden esinlenerek “Tarık” mahlasını kullanmaktaydı. Kardeşinin bu mahlası sevdiğini görmesi üzerine mahlası ona bağışladı, böylece İsmail Hakkı, “Hakkı Tarık” ismini kullanmaya başladı.
1918’de ağabeyinin Ahmet Emin Yalman ile birlikte kurduğu Vakit gazetesinin ortaklarından birisi olan Hakkı Tarık milli mücadele için Ankara’ya silah ve insan kaçırmakta önemli hizmet gören bu gazetede önemli roller üstlendi. Gazetesinde Çerkez Ethem ile ilk röportajı yaptı. Müdafaa-i Milliye Grubu’nun Anadolu ile haberleşmesinde etkin rol aldı. Çalışmaları, istiklal madalyası ile ödüllendirildi.
1919 yılında Türk basın tarihini ilk basın meslek kuruluşu olan “Osmanlı Matbuat Cemiyeti”’nin kongresinde yönetim kuruluna seçildi. Adı o kongrede “Türk Matbuat Cemiyeti”, daha sonra “Matbuat Cemiyeti” ve “Türk Basın Birliği” olarak değiştirilen bu derneğin 1921’deki kongresinde genel sekreter seçildi. Çeşitli dönemlerde "Muallimler Cemiyeti", "Matbuat Cemiyeti" ve "Türk Basın Birliği" başkanlıklarını yürüttü. Türk Ocağı, Çocuk Esirgeme Kurumu, Türk Maarif Cemiyeti, Yeşilay gibi kurumların idare heyetlerinde bulundu.
Adeta bir gazeteci okulu haline gelen Vakit gazetesindeki çalışmasını 1956’da ölümüne değin sürdürdü. Zengin bir gazete arşivi oluşturdu ve başyazarlığı döneminde Ortadoğu ülkelerindeki gazetelerle yazışarak onlara gazete alışverişi teklifinde bulundu. Bu yolla, araştırmacıların hizmetin sunmak üzere kurmak istediği kütüphane için çok zengin bir kaynak yarattı.
1923-1936 yılları arasında dört dönem Giresun milletvekilliği yaptı. Aralık 1949’daki yangından sonra Beyazıt’taki Sahaflar Çarşısı’nın yeniden yapılandırılmasında rol oynadı; Sahaflar Çarşısı Derneği’nin tüzüğüne eklettiği bir madde ile Sahaflar Çarşısı’nda çalışacak esnafın kitap ve kitapla ilgili malzemeden başka bir şey satmasının önüne geçildi.
İlk Osmanlı Meclisi-i Mebusan’ının tutanaklarını “Meclisi-i Mebusan 1877” (1940, 1954) adlı 2 ciltlik kitapta toplayan Us, Namık Kemal’in “Kanije Muhasarası” ve Nabizade Nazım’ın “Karabibik” kitaplarını sadeleştirerek yeniden yayımladı. Gezi, anı, fıkra türünde eserler verdi.
Gelirinin büyük kısmını kütüphane kurabilmek için kitap, dergi, gazete satın almak için harcadı. Türkiye’nin içinde ve dışında çıkan Türkçe gazete ve dergilerin hemen hepsini topladı. Kendisini kütüphanesi ile ilgili çalışmalara adadı. Koleksiyonunun yer alacağı kütüphane ile ilgili her ayrıntıyı düşünen Hakkı Tarık Us, bunları vasiyetine eklemişti. 21 Ekim 1956’da hayatını kaybetti. 23 Ekim’de Bayezid Camii’nde kılınan namazın ardından Merkezefendi Mezarlığı’na defnedildi.
Hakkı Tarık Us Koleksiyonu
Hakkı Tarık Us’un halkın hizmetine sunmak amacıyla bir araya getirdiği kitap, dergi, gazete, yıllık, almanak ve salnâmelerden oluşan koleksiyonu ölümünden dokuz yıl sonra İstanbul'daki II. Bayezid Külliyesi içindeki Sübyan Okulu’na getirildi. Kütüphane, 2003 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredildi ve Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde hizmete sunuldu. Hakkı Tarık Us Koleksiyonu’nun Osmanlıca süreli yayınları Beyazit Kütüphanesi ve Tokyo Üniversitesi’nin ortak projesi sonucu Mart 2010 itibarıyla dijital ortama aktarılmıştır. Koleksiyonda, süreli yayınlar dışında 20 bin kitap yer alır.
Karnatik Savaşları
Karnatik Savaşları 18. yüzyıl ortalarında Hint altkıtasında yaşanan savaşlar. Savaş esas olarak Fransızlar ve İngilizler arasında Hindistan'ın ticaret limanlarının ele geçirilmesi amacıyla başlamış, Hindistan'daki çeşitli devletlerin ve prensliklerinde müdahil olmasıyla genişlemiştir. Savaşlar esas olarak Haydarabad civarında ve Godavari deltasında gerçekleşmiştir. Savaşların sonucunda İngilizler galip gelmiş ve Fransız Doğu Hindistan Şirketi, Hindistan'daki etkinliğini kaybetmiştir.
Riyad Seyf
Riad Seif (d. 25 Kasım 1946) Suriyeli siyasi muhalif, önde gelen bir iş insanı. 2017-2018 yılları arası Suriye Devrimi Muhalefet Güçleri Koalisyonu başkanıydı. Ulusal Diyalog Forumu'nu kurdu ve yönetti. Seyf, 1994 yılında Suriye Parlamentosu'na bağımsız olarak girdi ve yeniden 1998 yılında seçildi. Birkaç yıldır Şam'da bir Adidas bayiliğine sahiptir.
Karnatik Savaşları
Öncesi
Avrupalılar 16. yüzyıldan itibaren Hindistan'a gelmeye ve bölgede üsler edinmeye başladılar. Britanyalılar ve Fransızlar; Babür İmparatorluğu'nun zayıflamasıyla birlikte bölgedeki etki alanlarını genişletmeye başladılar. İki ülke arasındaki bu rekabet 18. yüzyılda artarak devam etti.
İlhami Çiçek
İlhami Çiçek (d. 1954, Ayyıldız, Oltu, Erzurum - ö. 14 Haziran 1983, Tokat), Türk şair.
Riyad Seyf
Kariyeri
Seif'e göre, sektördeki kariyeri "1963'te gömlek imalat atölyesi" ile başladı. Suriye'de türünün ilk örneği" Adidas Corporation'dan Suriye için bir bayiilik aldıktan sonra 1993 yılında faaliyete başladı.
Karnatik Savaşları
Birinci Karnatik Savaşı
1744'te Britanya İmparatorluğu'nun; Fransa'nın düşmanı olan Avusturya'nın müttefiki olarak Avusturya Veraset Savaşı'na müdahil olması sonucu iki ülke savaşa başladılar. Avrupa'da başlayan bu savaş iki ülkenin Hindistan'da bulunan güçlerine de sıçradı. 1746 ve 1748 yılları arasında 2 yıl süren bu savaşta iki tarafta birbirine üstünlük sağlayamadı. 1748'de yapılan barış anlaşması sonucu savaş öncesindeki statükoya geri dönüldü.
Riyad Seyf
Kariyeri
Haziran 2000'de Suriye lideri Hafız Esad'ın ölümünün ardından, Seyf "Suriye'nin siyasi sistemi nasıl açılacak" konusunu tartışmak için "önde gelen Suriye'li aydınları ve bağımsız sesleri" bir araya getirdi. Ocak 2001'de Seif iktidardaki Baas Partisi ile rekabet etmek için yeni bir siyasi parti kurma niyetini açıkladı. Bu arada ayrıca Hafız el Esad'ın eşi Anisa Makhlouf'un ailesine verilen yeni cep telefonu sistemindeki tekeli sorguladı. Anlaşmayı "" Suriye gibi az gelişmiş bir ülkeye, milyonlarca ve milyonlarca dolara mal olacak büyük bir skandal "olarak nitelendiren Seyf," Parlamentoya karşı yüksek sesle konuştu ve onları soruşturma açmaya zorladı. Seyf, 5 Eylül 2001 tarihinde, yüzlerce kişinin katıldığı Ulusal Diyalog Forumunun önemli bir toplantısından sonra tutuklandı. "Devlete meydan okumak ve yasadışı yollarla anayasayı değiştirmeye çalışmak" ile suçlanarak, mahkûm edildi ve beş yıl cezaevine yattı ve Ocak 2006'da serbest bırakıldı. O tarihten bu yana Seif gazetecilere, kendisinin ve ailesinin Suriye Muhabir tarafından tehdit edildiğini söyledi. Diplomatlar ve diğer yabancılarla konuşmamakta ve işletmelerinin iflas ettirildiğini belirtti.
İlhami Çiçek
Şiiri
"Saygı uyandıran bir ciddiliğe, hayranlık uyandıran bir inceliğe" sahip olan İlhami Çiçek'in en tanınan şiiri sekiz bölümden oluşan Satranç Dersleri'dir. Başlangıçta tek bir şiir olarak düşünülen Satranç Dersleri, Edebiyat Dergisi'nin sayfa düzenini yapan Necip Evlice'nin inisiyatifi ile ikiye bölünerek ayrı ayrı dergiye alınmış, bu sayede diğer altı bölüm de yazılabilmiştir. İlhami Çiçek, Necip Evlice'yi Heybeliada Senatoryumu'nda ziyaret ettiğinde O'na "Satranç Dersleri’nin bu kadar uzun bir şiir olmasını sana borçluyum" demiştir. 1979 yılından itibaren dizi olarak Edebiyat Dergisi'nde yayımlanmış, vefatından kısa bir süre önce diğer şiirleri ile birlikte Satranç Dersleri adı ile kitaplaştırılmış ve Edebiyat Dergisi Yayınları'nın kırkıncı kitabı olarak neşredilmiştir. Eser, aynı zamanda şairin hayatta iken yayımlanmış tek kitabıdır. Şair, kitabı için Düş Gören Atlar, Kâbusa Beyaz Bir Su, Bu Hüznün Mesnevisi ve Satranç Dersleri olmak üzere dört farklı isim belirlemiş ve tercihi yayınevine bırakmıştır.
Karnatik Savaşları
Üçüncü Karnatik Savaşı
Avrupa'da başlayan Yedi Yıl Savaşları ile birlikte iki ülke yeniden karşı karşıya geldi. 1760 yılında yapılan Wandiwash savaşından galibiyetle ayrılan Britanyalılar, Fransızların Hindistan ve Bengal'de bulunan üslerini ele geçirdiler. Savaş 1763'te yapılan Paris Antlaşması ile son buldu.
Riyad Seyf
Kariyeri
Uluslararası Af Örgütü tarafından, hapishaneden çıkarılmasından bu yana, Ağustos 2007'de prostat kanserinin tedavisi için ülkeyi terk etmesine izin vermeyi reddedilmesi de dahil "çeşitli taciz ve kötü muamele gördüğü" belirtildi.
Karnatik Savaşları
Sonucu
Fransızlar anlaşma sonucu anklavlarını geri almış olsalar da, Hindistan'daki etkinliklerini kaybettiler. Fransızların mücadeleden çekilmesi ve Babür İmparatorluğu'nun güçten düşmesi sonucu rakipsiz kalan Doğu Hindistan Kumpanyası, Hindistan'ı sömürgeleştirmeye başladı.
İlhami Çiçek
Şiiri
Üniversitede iken satranç turnuvasında birinci olacak denli iyi bir satranç oyuncusu olan İlhami Çiçek, 'neden satranç?' sorusunu şöyle cevaplıyor: "Satranç oyununu kullanmam rastlantı değil. Geometrik bir tarih âdeta satranç. Yaşama tam denk düşüyor. Yaşam da bir geometridir, evet, ama epeydir yüzü çizik çizik bir ‘satıh’ görünümünde.
Riyad Seyf
Kariyeri
2008 başlarında yeniden tutuklandı ve Şam Deklerasyonu'nda lider olarak yaptığı çalışmaları referans alınarak "hükümeti devirmeye" çalışmaktan tutuklu bulundu. Daha sonra Şam Deklarasyonunun diğer liderleri ile birlikte Adra Cezaevi'ne hapsedildi.
İlhami Çiçek
Şiiri
Bir de oyun sözcüğü... şiirli, katı, acımasız, yoğun çağrışımlı bir sözcük oyun sözcüğü. Sonra oyuncu, çağ’dır. Satranç oyununun kendisi de bir şiirdir. Oynarken bilinçle yenildiğim olur. Karşı taraf şahımı sıkıştırdıkça fevkâlade anlar yaşarım. Bütün bunlardan yararlandım elbet. Çağımdan, tarihe, Öğretiye sürekli göndermelerde bulunarak bir oyun kurmak istedim."
Ahmet Oktay, İlhami Çiçek hakkında konuşan nadir şairlerden biridir ve onu 'İslâmcı Şair' olarak tanımlar. Bununla birlikte Oktay'a göre Çiçek; İslâmcı Şiir'in yükselişinde payı olan 'ama' modernist şiirle bağ kurarak şiir yazan ve şiirlerinde "gizilgüç halinde bir günah ve zina korkusuna ilişkin imgelere rastlanan" bir şairdir. Mehmet H. Doğan ise Çiçek'i 'sağ şiir' kümesine alarak şöyle diyor: "Sağ şiirin, hâlâ İkinci Yeni’nin ilk yıllarındaki “imgeleri yenileme, canlandırma” dönemini yaşayan bir örneği İlhami Çiçek’in şiirleri." Bu konuda en ilginç tespiti ise, C. Hüseyin Düz yapmaktadır: "Sağ, müntehir şair İlhami Çiçek’i; sol, müntehir şair Nilgün Marmara’yı, aynı ideolojik ritüellerle aforoz eder..." Elbette, bu tespitleri haksız çıkaracak, İlhami Çiçek hakkında yakın çevresi dışında dönemin şairleri arasında konuşan ya da yazan yok. Bununla birlikte İlhami Çiçek; Nâzım Hikmet için "Nâzım toprağını, toprağın insanını ilk defa sözle okşayan şairdir bana göre." veya Cahit Zarifoğlu için "Sanatının sevilmesi, saygı duyulması" cümlelerini kurabiliyordu. İbrahim Eryiğit'e göre de durum böyledir ve bu durumu kardeşi Mehmet Latif Çiçek'e "İlhami Çiçek’e şair olarak bir çerçeve çizecek olursak Ahmet Oktay’dan C.Süreya’ya, Ahmet Telli’ye kadar farklı kesimlerce tanınıyor. Fakat ben İlhami Çiçek’in bizim kesimce hem şiirinin hem de şahsiyetinin yeterince tanınmadığı kanaatindeyim. Siz çok yakını olarak neler söylersiniz?" cümlesi ile sorduğunda,Mehmet Latif Çiçek ağabeyinden bir alıntı yapıyor ve "azaldı/halk içinde yüzdeki ben gibiler" mısraı ile cevap veriyordu.
Çiçek'in şiirlerinde işlediği konudan mütevellit satranç taşlarının adları sıklıkla geçer. Bundan maada; hayvan imgelerine, bolca telmihlere ve teşbihlere rastlanılır. Hüzün, yalnızlık, kentleşme korkusu, çağa karşı duran insan gibi konular Çiçek şiirinin diğer payandalarıdır.
Vefatı Hakkında Görüşler
İlhami Çiçek'in vefatı hakkında açıklanmış resmî bir rapor olmaması, O'nun vefatı hakkında süregelen bir tartışmaya neden olmuştur. Görüş bildirenlerden bir kısmı, şiddetli bir epilepsi nöbeti esnasında aklî melekelerini kaybederek pencereden atladığı üzerinde; diğer bir kısmı ise intiharı amaçlayarak pencereden atlamış olduğu görüşünde birleşmektedir.
Bir görgü tanığı: İlhami Çiçek “yakalandığı hastalıktan” ölmedi. İntihar etti. Tokat’taki askerliği sırasında. Ki ben de o tarihte orada askerdim. Cansız bedeni akşam karanlığı çökene kadar da düştüğü yerde, “don” katına bekletildi. Bizim bölük, eğitim sahasından tadat alanına giderken üzeri kahverengi bir battaniye ile örtülmüştü. Sonra da ambulans geldi. Kaldırıldı İlhami Çiçek.
1984 tarihli Türkiye Kültür Sanat Yıllığı: İlhami Çiçek, daha önce yakalandığı sara hastalığına ait bir kriz sonrasında vefât etti.
İsmail Bingöl: Ve, askerliğinin bitmesine çok kısa bir süre kala, geçirdiği şiddetli bir kriz sonrasında vefat eder.
Metin Cengiz: Kemal Bey’e karışıklıkları önlemek amacıyla tedavi için kaldırıldığı bir hastanede mi yoksa, yoksa askerlik yaptığı kışlada mı intihar ettiğini soruyorum. Tokat’ta askerlik yaptığı yıl (1983), 13 Haziran’da kendini pencereden atarak intihar ettiğini söylüyor. Ben ise merdivenden kendini atarak intihar ettiğini duymuştum. İkinci defa kısa bir süre için tutuklandığım Tokat’ta, aynı kışlada. Söyleyen çavuş kulak dolgunluğu ile yanlış anımsıyor olabilir.
Mehmet Can Doğan: Sara nöbetleri, söze sığınış, edebiyata tutunma çabası ve yirmi dokuz yaşında intihar. Yakın çevresi; İlhami Çiçek‘in intiharını bir şanssızlık, “sara hastalığına ait bir kriz”, “karşı konulmaz bir biçimde parlayıveren kader flaşı”, “şiddetli bir krizin sonu” olarak yorumladı. Bu tür yorum ve sunuşlarla eylem, örtülerek bir “kaza”ya dönüştürüldü.
Şiir
- Satranç Dersleri (1983)
Düzenli, Şavşat
Düzenli, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Düzenli köyünün eski adı Soporo'dur. Bu yer adı Gürcüce ve Türkçe kaynaklarda aynı biçimde geçer. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfusu defteri ile Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli kaynakta Soporo (سوپورو) olarak geçer.
Soporo köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde Naplati (ნაფლატი), Kopçouri (კოპჭოური), Gorameti (გორამეთი), Şinduli (წინდული), Napudzari (ნაფუძარი), Harauli (ხარაული) gibi Gürcüce mevki adları bu dönemden kalmış olmalıdır.
Soporo, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Ancak bu defterde ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş, Satlel köyü nüfusuna kayıtlı bir erkeğin Soporo köyünden olduğu belirtilmiştir.
Soporo köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. "Sopor" (СопорЬ) olarak kaydettiği Soporo, Artvin sancağının Şavşat-İmerhevi  kazasında bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus sayımına göre köyde, 115'i erkek ve 113'ü kadın olmak üzere, 34 hanede 228 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada Soporo köyü "Bunbul-ogli" (Bunbulidze), "Orta-megle" (Orta mahalle), "Tuzi-ogli" (Tuzidze) ve "Çartulet" (Çartuleti) mahallelerini kapsıyordu.
Soporo köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Sopro Türkiye'ye bırakıldı.
Soporo köyünün merkezinin 960 metre kuzeybatısında, Deniz seviyesinden 1.910 metrede, Ziyaret Tepe'de varlığı bilinen Soporo Kulesi'nin tarihsel Şavşeti bölgesinin ortak savunması içinde yer aldığı tahmin edilmektedir.
Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 73 km, Şavşat ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
Joseph Ndo
Joseph Cyrille N'Do (d. 28 Nisan 1976), forvet pozisyonunda görev yapmış Kamerunlu futbolcu ve teknik direktördür.
Profesyonel futbolculuk kariyerine 1995 yılında Canon Yaoundé kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Cotonsport Garoua, Neuchâtel Xamax, Strasbourg, Al-Khaleej, Chengdu Wuniu, St Patrick's Athletic, Shelbourne, St Patrick's Athletic, Shamrock Rovers, Bohemians, Sligo Rovers, Limerick ve Achill Rovers FDAC kulüplerinde oynadı.
Köprülü Kanyon Millî Parkı
Köprülü Kanyon Millî Parkı, Antalya'nın Manavgat ilçesinde millî park. Park, Bolasan ile Beşkonak arasında, ortasından Köprü Çayı akan 14 km uzunluğunda, 100 m derinliğinde Köprülü Kanyon çevresinde yer alır. 14 km uzunluğu ile en uzun kanyonumuzdur. Park arazisinde sedir ormanları ve Kapadokya'daki peri bacalarına benzeyen taş oluşumları vardır. Köprü Çayı üzerindeki eski taş köprü günümüzde de kullanılmaktadır.
Millî parkta geyik, dağ keçisi, ayı, tilki, tavşan, porsuk, kurt yaşamaktadır. Coşkun akan Köprü Çayı bol oksijenli olduğundan bol miktarda alabalık bulunur.
Alanda doğal güzelliklerin yanında tarihi unsurlarda yer alır: Selge antik şehir kalıntılarından tiyatro, agora, Artemis ve Zeus tapınakları, sarnıçlar ve su kemerleri. Ayrıca Köprü Çayı üzerinde Oluk, Kocaçay'da Büğrüm köprüleri hâlen sağlam durumdadır. Selge antik kentini Pamphylia' kentlerine bağlayan taş yollar dikkat çekmektedir.
Beşkonak ve Karabük köylerinde ağaç evlerde konaklama imkânı ile günübirlik ziyaretçilerin temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği özel işletmeler bulunmaktadır.
25 Scorpii
25 Scorpii, Akrep takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 690 ışık yılı uzaklıkta bulunan K-tipi turuncu bir parlak dev yıldızdır.
Émile Zola
Émile François Zola (2 Nisan 1840, Paris – 29 Eylül 1902), Fransız yazardır.
Değişik edebi türlerde eserler veren Emile Zola, dünya edebiyatının en ünlü yazarları arasında yer almaktadır. Eserlerinde Fransız toplumunun sorunlarını ayrıntılı şekilde dile getirmiş ve 1880'de edebiyata yeni giren natüralizm akımına öncülük etmiştir. Özellikle romanları ile tanınır. En ünlü romanları, "Nana", "Germinal" ve "Meyhane''" adlı kitaplarıdır.
Yazar, Dreyfus tartışmasında aldığı tavırla 19. yüzyılın son ve yirminci yüzyılın ilk çeyreğindeki uluslararası edebiyat gündemine oturmuştur. Fransız ordusunda haksız yere casuslukla suçlanıp askeri mahkemede yargılanan Yahudi asıllı yüzbaşı Dreyfus’u 1897'deki davada hükûmetin bütün baskılarına rağmen savunan Zola, Fransa devlet başkanına hitaben "İtham Ediyorum" makalesini yayınladıktan sonra baskılardan dolayı Fransa'yı terkedip bir süre Londra'da yaşamak zorunda kaldı. Çabaları sonucunda Dreyfus Davası'nın yeniden görülüp adaletin yerini bulması sonucu yurduna döndü. Ulusal kahraman haline gelen Émile Zola, 1902 sonbaharında, kaldığı otelin yatak odasında duman zehirlenmesinden öldü.
Gençliği
2 Nisan 1840 tarihinde Paris'te yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Venedik göçmeni mühendis François Zola, annesi Fransız Émilie Aubert idi. Babasının bir kanal ve baraj inşa ettiği Aix-en-Provence'ta büyüdü. Babasını küçük yaşta kaybetti. Collège Bourbon adlı okulda yatılı olarak okudu.
Edebiyata olan ilgisi okul çağındayken drama, şiir ve tiyatroya olan ilgisi ile başladı. Dumas, Eugène Sue, Paul Feval gibi birçok popüler yazarın ulaşabildiği bütün kitaplarını okudu. Okul yıllarında Paul Cezanne ve onun yakın arkadaşı Jean Baptistin Baille ile tanıştı. Bu üçlü Victor Hugo'nun eserlerini tanıdıktan sonra onun kişiliğinden çok etkilenerek bir yıl kadar onu kendilerine üstat edindi. Musset'i tanımalarının ardından onu ağabeyleri olarak gördüler ve yeni üstatları Musset oldu. Zola bu yıllarda Cezanne ve Baille'ye atfederek birkaç şiir kaleme almış; Haçlılar hakkında bir roman yazmış, kız arkadaşını en yakın arkadaşının kollarında bulan bir genci anlatan Rodopho adlı şiiri  yazmıştır. Çiçek gibi açan iki sevgiliyi anlatan La Provenceyi 1859'da yayınladı; ardından işçi sınıfı kızlarını anlatan gerçekçi bir hikâye olan Les Grisettes de Provenceyi yazdı; 1860'ta "Perretteyi tamamladı.
Sonraki yılları
İlk romanı "La Confession de Claude" (Claude’un İtirafı) 1865'te basıldı. Bu roman, mezun olduktan sonra şair olmak hayaliyle Paris'e gelen, tavan arasında sefalet içinde yaşarken tanıştığı fahişeye âşık olan, aşkıyla kadını ‘kurtaracağını’ sanan ancak hayal kırıklığına uğrayan taşralı bir gencin arkadaşlarına yazdığı mektuplardan oluşmaktadır ve büyük ölçüde otobiyografiktir. Zola, 1867'de yayımladığı Thérèse Raquin adlı romanla birlikte başarıyı yakaladı. Eserin 1868 tarihli ikinci baskısına yazdığı meşhur ön sözde "naturalist" sıfatını ilk kez kullandı. Ardından yirmi ciltlik "‘Rougon-Macquart’lar: İkinci İmparatorluk Devrinde Bir Ailenin Doğal ve Toplumsal Tarihi’" serisini yazmaya başladı. En tanınmış eserleri olan "Nana", "Germinal" ve "Meyhane"'yi de kapsayan bu seride yer alan romanlarında 1851 Devlet Darbesiyle başlayıp 1870'teki Sedan bozgununa kadar süren İkinci İmparatorluk Dönemi Fransız toplumunun bir tablosunu yansıtmaya çalıştı. Sevgilisi Gabrielle-Alexandrine Mele ile 1870 yılında evlendi. Çiftin çocuğu olmadı. 1888'de Jeanne Rozerot ile ilişki yaşamaya başlayan Zola'nın bu ilişkiden iki çocuğu dünyaya geldi.
1860'lar ve 1870'ler boyunca gazete ve dergilerindeki yazılarında Cézanne ve Manet ile Claude Monet, Edgar Degas, Pierre-Auguste Renoir gibi empresyonist ressamların sanatını savundu. Ressamların çeşitli stüdyo ve kafelerde sanat tartışmalarının yapıldığı düzenli toplantılarına katıldı. 1886 yılında yayımlanan Eser (L'Ouvre) isimli romanı başta çocukluk arkadaşı Cézanne olmak üzere ressam dostlarıyla arasının açılmasına neden oldu. Romanda, Paris Salonu'na üçbinden fazla eserin jüri tarafından kabul edilmeyişi üzerine 1863'te yaşanan skandalı, yaratıcı potansiyelini gerçekleştiremeyen ve bu nedenle de kendini asan bir ressamı konu almaktaydı. Edebiyata yeni giren bir akım olan natüralizm akımına mensup bir grup Fransa'da 1880'de Zola'nın öncülüğünde oluştu. Aynı edebiyat görüşüne ortak olan yazarlar Zola'nın evinde toplanarak 1870 yılındaki Fransa-Prusya Savaşı'nı konu alan öykülerden oluşan Medan Geceleri isimli bir derleme çıkardılar. Savaş karşıtı altı öykü içeren bu derleme, edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırdı.
Emile Zola'nın Rougon Macquart serisinin beşinci romanı "Toprak" (La Terre) 1887'de yayımlandı. Fransa-Prusya Savaşı'ndan hemen sonra tarım işçisi bir ailenin dağılışını anlatan roman tartışmalara yol açtı. Zola'nın modern toplumun görünmeyen nahoş yüzünü ortaya koyma çabası bu romanda zirvesine ulaşmıştı. 1888'de yayımlanan İngilizce çevirisi, yayıncısının müstehcenlikten tutuklanmasına neden oldu. Natüralist grubun bazı önemli üyeleri Zola'nın aşırı gittiğini düşünerek ondan ayrıldılar.
Fransız hükûmeti ile ordusunun Fransız-Alman Savaşı sırasındaki politika ve eylemlerini eleştiren 1892 tarihli romanı Çöküş (La Debâcle) adlı romanı hem Fransızların hem de Almanların yoğun tepkileriyle karşılaştı. Savaştaki yenilgi ile küçük düşmüş olan Fransız ordusunun başlıca düşmanlarından biri Fransız yaşamındaki "Yahudi etkisi" idi. Ordudaki bu Yahudi-düşmanı anlayış, Avrupa tarihinde Dreyfus olayı olarak bilinen olayın yaşanmasına neden oldu. Fransa'yı ikiye bölen Dreyfus davası, Zola'nın Gerçek Yürüyor (La Verite en marche) adlı belgesel yapıtının temelini oluşturdu.
Dreyfus Olayı
Yahudi asıllı bir Fransız subayı olan Yüzbaşı Dreyfus, el yazısı Alman elçiliğine gönderilen bir mektuptaki el yazısına benzediği için 1894 yılında Almanlar lehine casusluk yapmakla haksız yere suçlanmış ve kapalı oturumlarla sürdürülen hızlı bir yargılama sonunda ömür boyu hapse mahkûm edilmişti. Mektuptaki el yazısının Dreyfus'a değil, Easterhazy adında bir binbaşıya ait olduğu İstihbarat Müdürü Yarbay Picquart tarafından iki yıl sonra ortaya çıkarılınca Dreyfus'un davası 1896'a yeniden gündeme geldi. Genelkurmay, Easterhazy hakkında dava açmak zorunda kaldı. Açılan davada Easterhazy'nin iki günde beraat etti.
Zola, yazdıklarını yayımlayacak gazete bulamaz olunca savaşımını broşürlerle sürdürdü. "Gençliğe Mektup", "Fransa'ya Mektup" başlıklı broşürleri yayımladı. Görülen davada casus Esterhazy'nin aklanması yetmezmiş gibi onun suç kanıtlarını bulan Picquart'ın cezalandırılması üzerine Zola, Dreyfus davası hakkındaki en ünlü makalesini yazdı: "Cumhurbaşkanı Felix Faure'a Açık Mektup" Mektup, L' Aurore gazetesinde "Suçluyorum." (J'Accuse) başlığıyla yayımlandı. "Ordunun şerefi", "vatan sevgisi" gibi sürekli sömürülen kavramları ele alan, okuyanları şiirselliğiyle de etkileyen bu mektup Fransa'da bir aydın hareketi doğurdu. İmza kampanyaları, aydın bildirileri peş peşe geldi.
Ancak Fransızların çoğu Zola'yla aynı fikirde değildi. Bakanlar Kurulu, Zola hakkında suç duyurusunda bulundu; Zola'nın 17 Şubat 1898'de başlayan yargılanma süreci boyunca "Kahrolsun Zola", "Yahudilere ölüm", "Hainlere ölüm" sloganlarıyla gösteriler düzenlendi. Şiddet önce taşraya, sonra da sömürgelere sıçradı; birçok kentte ırkçı gösteriler yapıldı; Dreyfusçu aydınlara ve Yahudilere saldırıldı. Zola'nın cezası kesinleşince, yazar dostlarının oldubittisiyle, hiç hazırlıksız İngiltere'ye kaçırıldı. Dilini hiç bilmediği İngiltere'de bir yıl geçirdi. Bu arada dava ile ilgili yeni gelişmeler oldu. Esterhazy, kendisiyle çete arasında mektuplar taşıyan kuzeni tarafından ihbar edilip tutuklandı. İtiraflar peş peşe geldi. Anatole France, Jean Jaures, R. W.Rousseau gibi saygın kişilerin sürdürdükleri kampanya sayesinde, Dreyfus'un yeniden yargılanmasına karar verildi. Zola, bu olumlu gelişmeler sonucu ülkesine döndü. 9 Eylül 1899'da yapılan duruşmada Dreyfus yeniden suçlu bulundu. Artan toplumsal huzursuzluk karşısında Cumhurbaşkanı Dreyfus'u affetti; bunu bir genel af izledi. Zola, bu affı masum bir insanın yeniden mahkûm edilmesi olarak gördü.