cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fenerbahçe (erkek voleybol takımı)
Erkek takımının 1976'da tekrar kurulması ve Türkiye Ligi'ne yükselme mücadelesi
1978-79'da 3. Lig şampiyonluğunu son maçta Otomarsan'a yenilerek kaybeden sarı-lacivertliler 1980-81 sezonunda da Arçelik'in ardından ikinci oldu. Ali Şen'in 1981 yılında Fenerbahçe başkanlığına geçmesi ve amatör branşlarda atılım yapmasıyla 1981-82 sezonunda yeni bir hamle yapıldı ve o sezon şampiyon olan takım 2. Lige geçti. 1982-83'te şampiyonluğu Bakırköyspor'a kaptıran sarı-lacivertliler, 1983-84'te 20 maçta 20 galibiyet ve 60/0 gibi az görülebilecek bir set averajıyla 1. Lige yükseldi ve 1984-85'te de bu kümenin şampiyonluğunu kazandı. Eşref‚ Keskin Saygın‚ Cem Kartal‚ Osman‚ Tunç Tuncel‚ Levent‚ Tamer‚ Zeki ve Alaaddin'den oluşan kadro 31 Mayıs-2 Haziran 1985'te İzmit'te yapılan Federasyon Kupası terfi maçları sonunda ikinci oldu ve 1985-86 Deplasmanlı Voleybol ligine katılma hakkını kazandı.
Fenerbahçe ilk kez Türkiye Ligi'nde
Fenerbahçe Kulübü‚ 15 yıl aradan sonra‚ Sönmez Filament‚ Güney Sanayi‚ Ziraat Bankası‚ Oyak Renault‚ Arçelik‚ Sosyal Sigortalar Kurumu‚ Fenerbahçe‚ Galatasaray‚ Eczacıbaşı‚ S.I.Sanayi‚ Makospor‚ Beşiktaş‚ Silahlı Kuvvetler‚ Petrol Ofis‚ A.E.G. Eti Kandra ve Kolej olarak‚ 16 takımdan oluşan ve 12. bitirdiği 1985-86 ligine girmeyi başardı.
Fenerbahçe Voleybol takımı‚ şube kaptanı yine Yavuz Bayraktar yönetiminde ve eski millî voleybolcularından İsmail Vuran antrenörlüğünde Serdar Çağan‚ Yusuf Hakim‚ Nuray Uyar‚ At Arıcan‚ Hakkı Filibeli‚ Atilla Saylan‚ Tunç Tuncel‚ Hakan Özkan‚ Ahmet Tarkan‚ Bülent Gürcan‚ Sami Özeren ve Macar Peter Nagi kadrosu ile 1987-88 sezonundaki deplasmanlı ligde de yer aldı.
Orta sıralar için mücadele
İlk kez 1988-89 sezonunda ilk sıralar için mücadele vermeye başlayan Fenerbahçe Play-off Çeyrek Final Grubu'nun son maçında Ziraat Bankası'na sürpriz bir şekilde 3-0 yenilerek ilk dörde girme şansını kaybetti. 1989-90 sezonunda Dünya Baltacıoğlu ve Kenan Bengü gibi iki millî takım oyuncusunu transfer eden ve sezonu beşinci tamamlayan Fenerbahçe, 1990-91 yılında daha iddialı bir kadroyla mücadele verdi ve ligi dördüncü olarak tamamladı. Sönmez Filament ile oynadığı Devlet Bakanlığı Kupası'nı ise 3-2 kaybetti. Bir sezon sonra (basketbol takımının da şampiyonluğuyla) çıtayı yükseltmesi beklenen voleybol takımı transferde kayıplara uğradı ve 1991-92 sezonunda ise kâbus gibi bir yıl geçirerek ancak play-out müsabakaları sonucunda son takım olarak ligde kaldı.
1992-2000 yılları arasında Fenerbahçe kendine orta sıralarda yer buldu. 1992-93'te başarılı bir performansla şampiyonluğu kovalayan dört takımın hemen ardından ligi beşinci bitiren sarı-lacivertliler yabancısız oynadıkları play-off'u sekizinci sırada tamamladılar. 1993-94 sezonunda ise altıncılık kazanıldı. 1995-98 arasında beşincilik ve onunculuk arası sonuçlar alan sarı-kanaryalar 1998-99 sezonunu ise play-off'ta çeyrek finalde Netaş'a yenilerek kapattı. 1999-2000 sezonunda altıncı oldu, çeyrek finalde Galatasaray'a 3-1'lik seri ile elendiyse de Türkiye Kupası'nda üçüncü oldu ve Birinci Lig'e çıktıktan beri ilk resmi kupasını kazandı.
2000-01 sezonunda ise yedinci olarak play-off'a kaldı. Marmara Koleji'ni geçtikten sonra bir önceki sezon gibi Galatasaray'a elendi. Türkiye Kupası'na da çeyrek finalde veda etti. 2001-02 sezonundan itibaren sadece Türk sporculardan kurulu kadroyla mücadele etti ve onuncu olarak play-off'a kalamadı. 2002-03 sezonunda da zaman zaman zor anlar yaşayan takım ligi onuncu bitirdi, play-off'ta Arkas St. Joseph'i geçtiyse de çeyrek finalde Erdemirspor'a elendi.
Başarılar ve ilk şampiyonluk
2003-04 sezonunda ise Fenerbahçe'nin çıkışı başladı. Ligde ilk dört sırada yer alarak final grubuna kalan takım, Adana ayağında ilk iki maçı kazanarak şampiyonluğa ortak oldu. 14-16 Nisan 2004'te Gaziantep'te düzenlenen ikinci ayak ömaçlarının ilk müsabakasında normal sezonu lider bitiren Halkbank'a 3-0 yenilerek iddiasını kaybettiyse de, Ziraat Bankası'nı yenerek ikincilik iddiasını güçlendirdi. 16 Nisan 2004 tarhinde şampiyon olan Erdemirspor'a 3-2 yenilse de 9 puanla şampiyonun beş puan gerisinde Türkiye ikinciliğine ulaştı. Tarihinde ilk kez Türkiye ikinciliğine ulaşan ve keza ilk kez Avrupa Kupalarına katılmaya hak kazanan sarı-lacivertli takım şu şekildedir: Barış Özdemir (kaptan), Gökhan Öner, Burak Hascan, Gürsel Yeşiltaş, Hasan Körfez, Uğur Ülkü, Rıdvan Üregil, Erhan Dünge, Gökhan Öztürk, Dariusz Stanicki, Milan Vasiç, Andre Franca (sezon içinde gönderildi), Nikos Samaras.
2004-05 sezonunda ligi altıncı sırada tamamlayarak final grubuna girme hakkını kaybederken, Avrupa Erkekler Top Teams Kupası'nda çeyrek final oynama başarısına erişti. Tarihinde ilk kez Avrupa Kupalarında çeyrek final oynayan takımın kadrosu ise şu şekildedir: Barış Özdemir (kaptan), Hakan Fertelli, Nuri Şahin, Burak Hascan, Rıdvan Üregil, Santiago Darraido, Camilo Sato, Juan Pablo Porello, Erhan Dünge, Berat Kısal, Kerem Eryılmaz, Uğur.
2005-06 sezonu Fenerbahçe için şanssız geçti. Ligi şampiyon bitiren Arkasspor'u üç maçta da yenen Fenerbahçe İstanbul Büyükşehir Belediyespor'a karşı aldığı 3-1'lik yenilgi ile büyük darbe yedi ve 0,5 puan farkıyla ikinci oldu. Bu maçı 3-2 bile kaybetmesi halinde Fenerbahçe tarihinde ilk kez Türkiye şampiyonluğuna ulaşacaktı.
Fenerbahçe, kıl payı kaçırdığı şampiyonluğa 100. yılını kutladığı 2006-07 sezonunda ulaşmayı hedefledi. İddialı transferlerle lige giren Fenerbahçe klasman maçlarını ikinci, daha sonra final grubunu yine ikinci tamamladı, 13-15 Nisan 2007'de Eskişehir ve 20-22 Nisan 2007 tarihlerinde Adana'da düzenlenen Play-off müsabakalarında 6 maçta sadece Halkbank'ı 2 kez yenebildi ve ligi Arkasspor ve İstanbul Büyükşehir Belediyespor'un ardından 8 puanla üçüncü olarak tamamladı.
2007-08 sezonunda Fenerbahçe tarihindeki ilk Türkiye şampiyonluğuna ulaştı. Teknik direktörlüğünü Georgy Demeter'in yaptığı ve Hakan Fertelli, Arslan Ekşi, Ali Peçen, Barış Hamaz, Burak Hascan, Emre Batur, Murat Arslan, Kadir Arslan, Furkan Yalçınkaya, Resul Tekeli, Berat Kısal, Ayberk Sevinç, Deha Bozkan, Vladimir Grbiç, Tomislav Cosković ile Ernardo Gomez'den oluşan kadro önce Türkiye Kupası'nda finalde karşılaştığı Arkasspor'u safdışı bırakarak şampiyon oldu. 26 Mart 2008'de Caferağa Spor Salonu'nda oynanan ilk maçı 3-1 alan kadro, 1 Nisan 2008'de İzmir'de oynanan rövanş maçını da bu kez 3-0 kazanarak tarihinde ilk kez bu kupaya ulaştı.
Takım form grafiğini giderek yükelttiği bu dönemde ligin son maçlarında Arkasspor, Galatasaray, Meram Belediyespor, Sosyal Güvenlik Kurumu ve Halkbank'ı yenerek ligi lider bitirme ve play-off'larda saha avantajını eline geçirme fırsatını da yakaladıysa da 5 Nisan 2008'de Tokat Belediyesi Plevnespor'a sürpriz bir şekilde 3-1 yenilerek ikincilikte kaldı. Play-off çeyrek finalinde de eşleştiği bu rakibini 3-0 ve 3-1'lik galibiyetlerle geçen sarı-lacivertliler karşılarında Türkiye Kupası finalinde safdışı bıraktıkları son iki sezonun lig şampiyonu Arkasspor'u buldular. 22 Nisan'da İstanbul'daki ilk maçı 3-2 kaybeden takım saha avantajını yitirdiyse de, İzmir'de adeta şahlandı ve iki maçı da 3-1 aldı. İstanbul'daki 29 Nisan tarihli maçta rakibini 3-0 ile uğurlayan Fenerbahçe finale çıktı. 3 Mayıs 2008'de Ankara'da Selim Sırrı Tarcan Spor Salonu'nda Halkbank'ı 3-1 yenen sarı-lacivertliler, İstanbul'daki iki maçı da 3-2 ve 3-1 kazanarak tarihinde ilk kez şampiyon oldu. 8 Mayıs 2008'deki tarihi maç sonucunda Arslan Ekşi "en iyi pasör", Gomez "en iyi smaçör" ve Grbiç "en değerli oyuncu" ve "Payidar Demir" özel ödülünü aldı.
2009'da kıl payı kaçan şampiyonluk 2010'da telafi ediliyor
2008-09 sezonu Fenerbahçe için şanssız geçti. Ligin ilk yarısını 11 maçta 6 galibiyet ve 25/19'luk averajla orta sıralarda bitiren takım, normal sezonu da 22 maçta 13 galibiyetle 38 puan toplayarak ve 50/39 averajla beşinci bitirdi. Play-off çeyrek finalinde Halkbank'ı 2-0, yarı finalde de Arkasspor'u da 3-2'lik seriyle eledi. Finalde ise, İstanbul Büyükşehir Belediyespor'a karşı 3-0'lık galibiyetle seride 1-0 öne geçmesine rağmen, ikinci maçta Arslan Ekşi'nin final serisinde bir daha oynayamayacak şekilde sakatlanmasıyla dar kadrosunun dezavantajını hissetti ve 3 maç arka arkaya 3-0 kaybederek ligi ikinci sırada tamamladı.
2009-10 sezonuna Selanik'te yapılan Balkan Kupası dörtlü finallerinde ev sahibi Aris takımını 27 Eylül 2009 tarihinde oynanan finalde 3-2 mağlup ederek Balkan şampiyonluğuyla başladı. Ligde ise normal sezonu 22 maçta 18 galibiyetle 56 puan toplayarak 61/22'lik set averajıyla birinci bitiren sarı-lacivertli takım play-off'ta çeyrek finalde Maliye Millî Piyango'yu 2-0, yarı finalde de Arkasspor'u da 3-1'lik seriyle eledi. 12-17 Nisan 2010 tarihlerinde yapılan final serisinde Ziraat Bankası'nı 3-2, 3-2 ve 3-1'lik sonuçlarla 3-0 ile geçti ve tarihinde ikinci kez Türkiye şampiyonluğuna ulaştı. Şampiyon kadro şu oyunculardan kuruluydu: Emre Batur, Erden Çevikel, Tomislav Coşkoviç, Lukas Divis, Arslan Ekşi, Gabriel Gardner, Özkan Hayırlı, Cengiz Kartaltepe, Serkan Kılıç, Cem Kurtar, Yasin Sancak, Burak Yavuz.
Üçüncü şampiyonluk ve Süper Kupa
2010-11 sezonu Fenerbahçe için sıkıntılı başlayan, ancak mutlu biten bir sezon oldu. Kiğılı'nın sponsorluğuyla mevsime iddialı transferlerle giren sarı-lacivertli takım, ilk 5 maçı namağlup bitirmesine rağmen daha sonra önemli rakipleriyle yaptığı karşılaşmaların çoğunu kaybetti; Avrupa Kupaları'nda da beklenen başarılara ulaşılamadı. 15. haftada Halkbank'a karşı alınan 3-1'lik yenilgi sonucunda, 1 Şubat 2011 tarihinde antrenör György Demeter ile mevcut sözleşme feshedildi, Daniel Jorge Castellani Demeter'den boşalan göreve getirildi. Yenilgiler devam etmesine rağmen, oynanan oyun ve Türkiye Kupası'nda final oynanması takımın play-off'taki performansına yönelik umutları artırdı. 22 maçta 14 galibiyetle 40 puan toplayan ve 49/36'lık averaj yakalayan takım normal sezonu beşinci tamamladı. Ancak daha önceki sezonlarda olduğu gibi play-offlarda adeta vites yükselten takım çeyrek finalde İstanbul Büyükşehir Belediyespor'u 2-0 ile geçti. Yarı finalde normal sezonu lider kapayan Ziraat Bankası'ı 2-1 ile safışı bıraktı. Finalde ise Fenerbahçe'ye karşı 3-2'lik galibiyetle Türkiye Kupası'nı kazanmış olan Arkas'ı 19-24 Nisan 2011 tarihlerinde oynanan seride 3-1, 3-1 ve 3-0'lık galibiyetlerle 3-0 yenen sarı-lacivertliler tarihlerindeki üçüncü Türkiye şampiyonluğuna ulaştılar. Bu başarıyı kazanan takım şu oyunculardan kuruludur: Arslan Ekşi, Tomislav Coşkoviç, Cengizhan Kartaltepe, Emre Batur, Burak Yavuz, Ramazan Serkan Kılıç, Erden Çevikel, Uğur Güneş, Leonel Marshall, Kemal Kayhan, İvan Milijkoviç, Ersin Durgut, Andrija Geriç, Soner Mezgitçi, İzzet Ünver, Caner İsmet Söylemez.
Dördüncü Şampiyonluk, Süper Kupa ve Türkiye Kupası
2010-11 sezonunu şampiyon tamamlayan Fenerbahçe, aynı sezonun Türkiye Kupası galibi Arkas'la 8 Ekim 2011 tarihinde Süper Kupa maçında karşı karşıya geldi. Maçı 3-0 (25-17, 25-20, 25-22) kazanan sarı-lacivertliler tarihinde ilk kez Süper Kupa şampiyonu oldu. Ayrıca Grundig ile 1+1 olmak üzere isim ve ana sponsorluk anlaşması yapıldı. 2018-19 sezonu 7 hafta sonunda 2 galibiyet 5 mağlubiyet alan takımın 2015 yılından beri baş antrenörlüğünü yapan Veljko Basić ile yollar ayrıldı. 29 Kasım 2018 tarihinde baş antrenörlük görevine Polonyalı Mariusz Sordyl getirildi. 2018-19 sezonunda Malatya'da AXA Sigorta sponsorluğunda oynanan Kupa Voley final maçında Galatasaray'ı 3-2 yenen Fenerbahçe 4. kez kupanın sahibi oldu. 2019-2020 Sezonunda Axa Sigorta Efeler Ligi Etabını 1. sırada tamamlandı. Play-Off etabı pandemi nedeniyle iptal edildi. 2019-2020 sezonu şampiyonsuz olarak tescil edilirken, Fenerbahçe HDI Sigorta ligin birincisi olarak kabul edildi.
Diğer altyapı takımları
Fenerbahçe altyapı takımlarının Türkiye şampiyonalarında aldığı dereceler aşağıdadır:
Dış bağlantılar
Medya
World Heavyweight Championship (WWE)
World Heavyweight Championship (Dünya Ağırsiklet Şampiyonluğu), WWE'nin eski bir profesyonel güreş şampiyonluk kemeridir. 2002-2013 yılları arasında WWE Championship (WWE Şampiyonluğu) ile birlikte dünya ağırsiklet şampiyonluğu klasmanındaki iki kemerden biriydi.
Kemer, ilk olarak 1986'da tanıtılan tarihi Büyük Altın Kemer tarafından temsil edilen 6 unvandan birisiydi. 15 Aralık 2013 tarihinde, WWE Şampiyonluğu'nun o zamanki sahibi Randy Orton'ın kemeri kazanmasından sonra WWE Şampiyonluğu ile birleşmiştir ve kemer emekli edilmiştir.
Göbeklitepe
Göbeklitepe veya Göbekli Tepe, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Şanlıurfa ilinin 18 km kuzeydoğusunda, Haliliye ilçesine bağlı Örencik köyü yakınlarında yer alan Neolitik bir arkeolojik sit alanıdır. MÖ 9600–9500 civarına tarihlenen Göbeklitepe, dünyanın şu ana kadar bilinen en eski tarihî yapısıdır. Bazı popüler kaynaklarda "tarihin sıfır noktası" nitelendirmesiyle de anılmaktadır. Yapıt, dünyanın bilinen en eski megalitleri olan taş sütunlarla, bir dizi büyük dairesel yapıdan oluşmaktadır. Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'a ait olduğu düşünülen bu yapıda T biçimindeki 10-12 dikilitaş yuvarlak planda dizilmiş, araları ise taş duvarlarla örülmüştür. Yapının merkezinde daha yüksek boyda olan iki dikilitaş, karşılıklı olarak yerleştirilmiştir. Bu dikilitaşların çoğu üzerinde insan, eller ve kollar, çeşitli hayvan ve soyut semboller, kabartılarak veya oyularak betimlenmiştir. Bölgede yapılan kazılarda çıkartılan bazı heykel ve taşlar, günümüzde Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.
Söz konusu motifler, yer yer bir süsleme olmayacak kadar yoğun olarak kullanılmıştır. Bu kompozisyonun bir öykü, bir anlatım veya bir mesaj ifade ettiği düşünülmektedir. Hayvan motiflerinde boğa, yaban domuzu, tilki, yılan, yaban ördeği ve akbaba en sık görülen motiflerdir. Bir yerleşim yeri değil, kült merkezi olarak tanımlanmaktadır. Buradaki kült yapıların tarım ve hayvancılığa yakın olan son avcı grupları tarafından inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda bölgenin en erken kullanımının Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'a, yani günümüzden en az 11.600 yıl öncesine dayandığı ileri sürülmektedir.
Söz konusu dikilitaşlar, stilize insan heykelleri olarak yorumlanmaktadır. Özellikle D yapılı merkez dikilitaşlarının gövdesinde bulunan insan el ve kol motifleri, bu konudaki her türlü şüpheyi yok etmektedir. Bundan ötürü "dikilitaş" kavramı, işlev belirtmeyen yardımcı bir kavram olarak kullanılmaktadır. Esasen bu "dikilitaş"lar, insan vücudunu üç boyutlu olarak betimleyen stilize tarzda yontulardır.
Bununla birlikte, Göbeklitepe'deki en eski faaliyetlerin tarihlendirme olanağı şimdilik yoktur; fakat bu anıtsal yapılara bakıldığında Paleolitik Çağ'a kadar uzanan, birkaç binyıl daha eskiye, epipaleolitike kadar giden bir geçmişi olduğu düşünülmektedir. Göbeklitepe'nin bir kült merkezi olarak kullanımının MÖ 8000 tarihine kadar devam ettiği ve bu tarihten sonra terk edildiği, başka veya benzer amaçlarla kullanılmadığı anlaşılmaktadır.
Bütün bunlar ve kazılarda ortaya çıkarılan anıtsal mimari, Göbeklitepe'yi eşsiz ve özel bir yapı kılmaktadır. Bu bağlamda, UNESCO tarafından 2011 yılında Dünya Mirası geçici listesine alındı ve 2018'de kalıcı listeye girdi.
Konum ve çevre
Tepede ziyaret edilen bir yatır bulunması dolayısıyla yerel olarak "Göbekli Tepe Ziyareti" olarak bilinen yükselti, yaklaşık 1 km uzunluğundaki bir kireç taşı plato üzerinde, 300x300 metrelik bir alanı kaplayan 15 metre yükseklikte bir tepedir. Platoda kült yapıların yanı sıra, taş ocakları ve işlikleri de bulunmaktadır.
Buluntuların ortaya çıkarıldığı alan; batısında sarp kenarlı bir sel yatağı bulunan, kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanan, aralarında hafif çökmeler bulunan, çapı 150 metre kadar olan kırmızı toprak yükselti grubudur. En yüksek iki tepecikteki mezarlar ortaya çıkarılmıştır. Tepe üzerinden kuzey ve doğuya bakıldığında Toros Dağları ve Karaca Dağ etekleri, batıya bakıldığında Şanlıurfa platosu ile Fırat ovasını ayıran dağ silsilesi, güneye bakıldığında ise Suriye sınırına kadar Harran Ovası görülmektedir. Bu konumuyla Göbeklitepe'nin çok geniş bir bölgeyi görebildiği gibi, kendisi de çok geniş bir bölgeden görülebilmektedir. Bir kült yapıları inşa etmek için buranın seçilmesinde bu özelliğin etkisinin olması muhtemeldir. Diğer taraftan böylesi anıtsal yapılar için çok kaliteli taş kaynağına ihtiyaç duyulduğu açıktır. Gerçekten Göbeklitepe'de kullanılan kireç taşı, her yerde bulunmayan oldukça sert bir taştır. Bugün bile bölgedeki en kaliteli kireç taşı olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla Göbeklitepe Platosu'nun seçilme sebeplerinden biri de bu olsa gerektir.
Urfa bölgesindeki Yeni Mahalle, Karahan, Sefer Tepe ve Hamzan Tepe gibi merkezlerde T biçiminde sütunların yüzeyde bulunduğu, Nevali Çori höyüğündeki kazılarda da benzer mimari ögelerin ortaya çıkarıldığı, dolayısıyla Göbeklitepe'nin bu merkezlerle ilişkili olabileceği de ileri sürülmektedir. Söz konusu merkezlerde saptanan sütunların Göbeklitepe'de ortaya çıkarılanlardan daha küçük (1,5-2 metre) olduğuna da dikkat çekilmektedir.
Sonuç olarak, Urfa bölgesinde Göbeklitepe'nin tek inanç merkezi olmayabileceği, birkaç inanç merkezi ve kült yapının daha olabileceği görüşü ortaya atılmaktadır. Fakat bu noktada önemli olan konu, diğer yerleşimlerde daha küçük boyutlu dikilitaşların Göbeklitepe'nin daha geç tabakası ile benzerlik göstermesidir.
Keşfediliş, araştırma ve kazılar
Göbeklitepe, 1963 yılında İstanbul Üniversitesi ve Chicago Üniversitesi'nin yürüttüğü “Güneydoğu Anadolu Tarihöncesi Araştırmaları Projesi” (Prehistoric Research in Southeastern Anatolia) yüzey araştırmalarında tespit edilmiştir. Olağan ve doğal görünmeyen birkaç tepe, insan eliyle yapıldığı kesin olan binlerce kırık çakmak taşı döküntüyle kaplıydı. Yapılan yüzey araştırmaları sırasında höyüğün yüzeyinden toplanan buluntulara dayanılarak buranın Biris Mezarlığı (Epipaleolitik) ve Söğüt Tarlası 1 (Paleolitik ve Epipaleolitik), Söğüt Tarlası 2 (Çanak Çömleksiz Neolitik) gibi bölgenin önemli yerleşimlerinden biri olabileceği sonucuna varılmış ancak başka bir çalışma yapılmamıştır. Bölgeden ilk kez, 1980 yılında yayımlanan Peter Benedict’in "Survey Work in Southeastern Anatolia" adlı makalesinde söz edilmiştir. Ancak yine de üzerinde durulmamıştır. Daha sonra 1994 yılında Heidelberg Üniversitesi’nden Klaus Schmidt tarafından bölgede bir araştırma daha yapılmıştır. Sitenin anıtsal karakteristiği ve buna bağlı olarak arkeolojik değeri ancak o zaman dikkat çekmiştir.
Kazı çalışmaları ise 1995 yılında Şanlıurfa Müzesi başkanlığında ve İstanbul Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden (DAI) Harald Hauptmann bilimsel danışmanlığında yapılan yüzey araştırmasından sonra başlatılmıştır. Hemen ertesinde yine Şanlıurfa Müzesi başkanlığında ve Klaus Schmidt bilimsel danışmanlığında kazılar başlatılmıştır. 2007 yılından itibaren ise kazı çalışmaları Bakanlar Kurulu kararlı kazı statüsüyle ve yine Alman Arkeoloji Enstitüsü'nden Prof. Dr. Klaus Schmidt'in başkanlığında devam ettirilmiştir. Projeye Alman Heidelberg Üniversitesi Tarihöncesi Enstitüsü de katılmıştır. Yıllarca sürdürülen ayrıntılı kazı çalışmaları, Neolitik Devrim'i ve hazırlayan zemini yeniden yazmayı sağlayacak güvenilir bilimsel sonuçlar sağlamıştır.
Tabakalanma
Kazı çalışmalarıyla Göbekli Tepe’de dört tabaka verilmektedir. En üstteki I. Tabaka yüzey dolgusudur. Diğer üç tabaka ise;
Baştan beri kazı çalışmalarına başkanlık eden Klaus Schmidt, ana hatlarıyla, yüzey tabakası dışında II. ve III. Tabakadan söz etmektedir. Schmidt'e göre III. Tabaka, T şeklinde 10-12 dikilitaş ve onları içine alan yuvarlak duvarlar ile bunun merkezinde daha yüksek ve karşılıklı yerleştirilmiş iki dikilitaştan oluşan yapılarla temsil edilen tabakadır ve daha eskidir. II. Tabaka ise bir veya iki daha küçük dikilitaşın yer aldığı -bazılarında dikilitaş yoktur- dörtgen planlı daha küçük ölçekli yapılarla temsil edilir. III: Tabaka'yı Çanak Çömleksiz Neolitik A olarak, II. Tabaka'yı ise Çanak Çömleksiz Neolitik B'nin erken ve orta evresine yerleştirmektedir. Schmidt, III. Tabaka'nın MÖ 10. binyıla, daha yeni tabakanın ise MÖ 9. binyıla tarihlenmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak III. Tabaka'daki henüz ortaya çıkarılmış yapılardan alınan malzemenin radyokarbon tarihlendirmesi, bu yapıların birbirleriyle tam olarak çağdaş olmadığını göstermektedir. En erken tarih D Yapısı'ndan gelmektedir. Bu verilere göre D Yapısı MÖ 10. binyıl ortalarında inşa edilmiş ve aynı binyılın sonlarında terk edilmiştir. C Yapısı'nın dış duvarı, D Yapısı'ndan daha sonraki bir tarihte, A Yapısı ise her ikisinden de sonra yapılmış gibi görünmektedir. Ancak bu değerlendirmeyi tam olarak doğrulamak için daha fazla veri gerektiği de kabul edilmektedir.
Mimari
Göbekli Tepe'de yapılan kazılarda konut olabilecek herhangi bir mimari kalıntıya ulaşılamamıştır. Bunun yerine çok sayıda anıtsal kült yapı ortaya çıkarılmıştır. Yapılarda kullanılan dikilitaşların çevredeki kayalık platolardan tek parça olarak kesilip işlenerek Göbekli Tepe’ye getirildiği ileri sürülmektedir. Bazılarının boyu 7 metreyi bulmaktadır. Jeofizik araştırmaları, bugüne kadar gün yüzüne çıkarılanlar da dahil olmak üzere Göbekli Tepe'deki yapılarda toplam 300'e yakın dikilitaş kullanılmış olduğunu göstermektedir. Bölgede kesilmiş ama işlenmemiş dikilitaşlar bulunmakta olup çevredeki kayalık platolarda, ne amaçla yapıldığı anlaşılamayan bir takım oyuklar ve kazıntılar vardır. Diğer taraftan çoğunluğu platonun batı kesiminde toplanmış olan yuvarlak ve oval çukurların yağmur sularını toplamak için yapılan bir tür sarnıç olduğu düşünülmektedir. Bu çukurlardan yuvarlak olanlar 1,20-3,00 metre arasında derinlik gösterirken oval planlı olanların derinliği 0,50 metredir.
Dikilitaşların arası çoğunlukla yontularak işlenmiş taşlarla duvar olarak örülmüştür. Duvarın iç yanında boydan boya bir taş seti yer alır. Duvarın yapımında yer yer kırılmış dikilitaşların parçaları veya civardan toplanan ve yine işlenen taşlar kullanılmıştır. Taşların arasında 2 cm kalınlıkta balçık harç kullanılmıştır. Dikilitaşların stilize insan heykelleri olduğundan hareketle, bu duvarların insanları bir araya getirdiği söylenebilir. Ancak bu harç ciddi sorunlara sebep olmuştur. Her şeyden önce yağmur suları ve rüzgârın sebep olduğu aşındırma zarar vermiştir. Diğer taraftan çeşitli böcekler için oyuk açılması kolay bir alan oluşturmuştur.
III. Tabaka
En önemli buluntuları veren III. Tabakada, kazıların ilk yılında dört yapı ortaya çıkarılmış ve A, B, C ve D olarak adlandırılmıştır. Daha sonraki kazı çalışmalarında ise E, F ve G olarak adlandırılan üç yapı daha ortaya çıkarılmıştır. Jeomanyetik ölçümler, bu şekilde en az yirmi anıtsal yapının bulunduğunu göstermektedir. Kazılan bu kült yapılarında ortak mimari özellikler saptanmıştır. Yapıların ana gövdesi büyük boyutlu 10-12 dikilitaşın belirli araklılarla dairesel planda dikilmesiyle oluşturulmuştur. Dikilitaşlar, işlenmiş taşlardan örülen bir duvar ve bankla birleştirilmiştir. Bu şekilde iç içe iki duvar örülmüştür ve aralarında bir koridor oluşmuştur. En içteki dairenin merkezinde ise karşılıklı yerleştirilmiş daha büyük boyutlu iki dikilitaş vardır. Bu şekliyle merkezdeki dikili taşlar serbestken çevredekiler kısmen duvar ve bank sırası içine gömülmüş durumdadır.
Ortaya çıkarılan yapılardan C ve D yapılarının çapları 30 metre, B yapısının çapı ise 15 metredir. A yapısı ise oval planlıdır ve çapları yaklaşık olarak 15 ve 10 metredir. Bu dört yapının merkezinde yükseklikleri 4-5 metre olan (D Yapısı'nın merkez dikilitaşları yaklaşık 5,5 metre yüksekliktedir), kabartma bezemeli, kireç taşından yapılma iki dikilitaş vardır. Aynı şekilde üzerinde kabartmalar olan iç ve dış duvardaki dikilitaşlar ise merkezdekilere bakacak şekilde fakat daha küçük boyutlu, yaklaşık 3-4 metre yüksekliğindedir. Merkezlerdeki iki dikilitaş, F yapısı dışındaki diğer yapılarda güneydoğu yönündedir, F yapısında ise yön güneybatıdır.
Bütün bu yapı grubu, Neolitik Çağ içinde bilinçli olarak ve hızla, bir yığınla örtülmüştür. Bu yığın, çoğunluğu yumruktan küçük çapta kireç taşı parçalarıdır. Fakat aralarında çoğu çakmak taşından yapılımış taş aletler, öğütme taşları gibi insan elinden çıktığı açık olan parçalanmış nesneler de vardır. Diğer taraftan çok sayıda kırık hayvan boynuzu ve kemiği bu işlemde kullanılmıştır. Kemiklerin büyük bölümü ceylan ve yabani sığır olarak tanımlanmıştır. Diğer hayvan kemikleri kızıl geyik, onager, yaban domuzudur. Asıl ilginç olanı ise bu dolgu içinde hayvan kemiklerinin yanı sıra insan kemiklerine de rastlanmasıdır. Bunlar da aynı hayvan kemikleri gibi kırılmış küçük parçalar halindedir. Her ne kadar ilk akla gelen yamyamlıksa da, bir ölü gömme uygulaması olma ihtimali daha yakın görünmektedir. İnsan vücudunun ölümden sonra bazı özel işlemlere tabi tutulması, Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'ın Yakın Doğu'sunda birçok kez tespit edilmiş bir gelenektir.
Yapıların hangi amaç ve düşünceyle örtüldükleri hâlen bilinmemektedir. Diğer taraftan buradaki yapılar bu yığma dolgu sayesinde günümüze kadar tahribata uğramadan kalabilmiştir. Bu açıdan günümüz arkeolojisi bu yığma dolguya çok şey borçludur. Ne var ki aynı dolgu, yine arkeoloji açısından iki önemli güçlük çıkarmaktadır. Her şeyden önce yığma dolgunun gevşek malzemesi, kazı çalışmaları sırasında ek zorluklar yaratmıştır. Esas zorluk ise radyokarbon tarihlendirmesi sonuçlarının yanıltıcı olabileceği endişesidir. Çünkü bu dolgu atılırken daha yeni parçaların daha altta, daha eski parçaların daha üstte olması mümkün görünmektedir.
C yapısındaki yaklaşık 10 metre çapında bir çukur, kazıların başlangıcından beri bilinmektedir. Bu yapıdaki kazı çalışmalarında söz konusu çukurun, "merkez dikilitaşların etrafını açmak, daha sonra da bu dikilitaşları parçalamak amacıyla yapılmış olduğu, bu amaca tamamıyla olmasa da dikilitaşları parçalara ayıracak derecede ulaşıldığı" saptanmıştır. Öyle ki çukuru açmak için yapılan güçlü vuruşlarla merkez dikilitaşlardan doğudakinin üst kısmı parçalara ayrılarak etrafa dağıtmıştır. Ancak gövde yerinde kalmıştır. Yine de gövdedeki kabartma boğa figüründe, yakılan büyük bir ateşin etkisiyle yoğun kopuntular olduğu görülmektedir. Alanda bulunan çanak çömlek parçalarına bakılarak bu çukurun Tunç Çağı'yla Demir Çağı arasında bir dönemde açıldığı ileri sürülmektedir.
Kazılarla açığı çıkarılan bu kült yapılarından C, D ve E yapısı dışındakilerin tabanları, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ'a tarihlenen kült yapılarında genellikle görüldüğü gibi terrazzo tekniğiyle yapılmamıştır. Bunların tabanları ana kayanın düz ve pürüzsüz bir şekilde işlenmesiyle elde edilmiştir. Diğer yapılarda taban, terrazzo tekniğiyle, üzeri cilalanan beton sertliğindeki söndürülmüş kireçten yapılmıştır. C yapısındaki merkez dikilitaşlar da ana kayada açılan 50 cm'lik kaide oyuklarına, etrafları küçük taşlar ve balçıkla sıkıştırılarak oturtulmuştur. D Yapısında ise merkez dikilitaşların kaide oyukları 15 cm'dir.
C Yapısı'nın diğerlerinden farklı bir ek yapısı vardır. Güneye bakan giriş kısmında dışarı doğru uzanan bir giriş kısmı görülür. Yuvarlak planlı yapılarda dörtgen planlı giriş kısmı şeklinde tanımlanan dromos görünümündedir.
Ortaya çıkarılan bu tapınaklarda dört tanesinin (A, B, C ve D) en eski olduğu, aşağı yukarı aynı dönemde, günümüzden 12 bin yıl önce inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bu tarihlerden bin yıl kadar sonra benzer kült yapılarının Çayönü, Hallan Çemi ve Nevali Çori’de yapıldığı ileri sürülmektedir. Dolayısıyla Göbekli Tepe, bu yerleşmelerin öncesi görünümündedir.
Bazı dikilitaşlarda, özellikle D Yapısı dikilitaşları üzerindeki insansı kol ve el kabartmaları, bu dikilitaşların insan vücudunu temsil ettiği şeklinde yorumlanmaktadır. Yatay parça başı; dikey parça ise vücudu temsil etmektedir. Esasen bu "dikilitaş"lar, insan vücudunu üç boyutlu olarak betimleyen stilize tarzda yontulardır. Her iki geniş yüzey yanlar, dar yüzeyler ise ön ve arka olarak alınmıştır. D Yapısı merkez dikilitaşlarında (Dikilitaş 18 ve Dikilitaş 31), insanı sembolize ettiklerini gösterir başka kanıtlar vardır. Her iki dikilitaşta kolların altında kemer olduğu açık kabartmalar vardır. Kemer tokaları da işlenmiştir. Ayrıca bu kemerler üzerinde aşağıya doğru tilki postundan bir "peştamal"i temsil eden işlemeler görülmektedir. Ancak bütün dikilitaşlarda insanı stilize ediş tarzında cinsiyeti belirtecek herhangi bir unsur görülmemektedir. Açıktır ki sembolize etmede en düşük düzey yeterli bulunmuştur. D Yapısı merkez dikilitaşları oldukça ayrıntılı görünmekle birlikte buradaki sözü edilen peştamal, cinsiyeti örtmektedir. Bununla birlikte kuş uçuşu yaklaşık 48 km kuzeybatıdaki Nevali Çori kazılarında bulunan kemerli kil figürinlerin hep erkek olmasına dayanılarak bu betimlemelerin de erkek olduğu ileri sürülmektedir.
Yine de en çok görülen motifler insan değil, yabani hayvan motifleridir. Motiflerde kullanılan yabani hayvanlar çok geniş bir çeşitlilik göstermekte ve dönemin, bölgenin faunasıyla örtüşmektedir. Kedigiller, boğa, yaban domuzu, tilki, turna, ördek, akbaba, sırtlan, ceylan, yabani eşek, yılan, örümcek ve akrep bunlardan bazılarıdır. A Yapısı'nda dikilitaşlar üzerindeki kabartmalarda yılan ağırlıklı olarak yer almaktadır. Bu yapıdaki betimlemelerde yer alan 17 hayvan türü içinde en çok kullanılanıdır. Sıklıkla ağ gibi birbirine girmiş yılanlar görülür. B Yapısı'nda ise tilki kabartmaları, özellikle merkezdeki iki dikilitaşın ön yüzünde yer alan iki tilki dikkat çekicidir. C Yapısı ise yaban domuzlarına ağırlık verilen yapıdır. Sadece dikilitaşlardaki kabartmalarda değil, taştan oyulmuş heykellerde de bu durum vardır. Ortaya çıkarılan yaban domuzu heykellerinin çoğunluğu bu yapıdan çıkarılmıştır. Ancak bu yapının dikilitaşlarında hiç yılan motifi kullanılmamıştır. Sadece tek bir yılan kabartması, güney kesimde yatay taş levhalardan birinin üzerinde yer almaktadır. D Yapısı'nda ise yaban domuzları, yabani öküzler, ceylanlar, yaban eşekleri, turnalar, leylekler, ibis, ördek ve bir kedigil gibi geniş bir figür çeşitliliği olmakla birlikte yılan ve tilki ağırlıktadır.
Kazı başkanı Klaus Schmidt, kabartma veya heykel olarak karşımıza çıkan bu hayvanların, insanların günlük hayatlarında önemli bir rol oynamış olmalarının gerekmediğini, yapılma amacının mitolojik bir ifadeye dayandığını ileri sürmektedir. Diğer taraftan dikkat çeken bir konu da bütün bu hayvan motifleri içinde memeli hayvanların hepsinin erkek olarak betimlenmiş olmasıdır. Gerek insan, gerek hayvan motiflerinde dişi, neredeyse hiç görülmez. Bugüne kadar ortaya çıkan motiflerin sadece bir tane istisnası vardır. Aslanlı sütun olarak tanımlanan dikilitaşların arasında yer alan bir taş levhada çıplak bir kadın betimlenmiştir.
Dikilitaşlar üzerindeki kabartmalara oldukça ilginç bir örnek de XXV numaralı dikilitaş üzerindeki kompozisyondur. Kabartmalardan biri cepheden betimlenmiş stilize bir insan kabartmasıdır. Taşlaşmış bir görüntü verdiği ifade edilen figürün baş kısmı, kafatasına benzer bir yüz ifadesi olarak işlenmiştir. Dikilitaşın parçaları bir araya getirildiğinde insan motifine 25 cm mesafede 10 cm'lik küçük bir hayvan figürü yer almaktadır. Köpekgillerden olduğu anlaşılan hayvanın dört bacağı, yukarı kalkmış ve gövdeye doğru kıvrılmış kuyruğu görülmektedir.
Küçük buluntular
Kazı çalışmaları sırasında ortaya çıkarılan, mimari dışındaki küçük buluntuların çok büyük bir bölümünü burada çalışanların kullandığı taş aletler oluşturmaktadır. Bunların hemen hemen hepsi çakmak taşından yapılma aletlerdir. Obsidiyen taş aletler istisnaidir. Bu aletlerde kullanılan obsidiyenin kaynağı çoğunlukla Bingöl A, B ve Göllüdağ (Kapadokya) olarak görülmektedir. Bu aletlerde kullanılan taşların 500 km mesafedeki Kapadokya'dan, 250 km uzaklıktaki Van Gölü'nden, yine 500 km uzaklıktaki Kuzeydoğu Anadolu'dan olması apayrı bir bilmeceyi oluşturmaktadır. Taş aletler dışında kireç taşından ve bazalttan oyulma malzeme de ele geçmiştir. Bunlar çoğunlukla taş kaplar, taştan yapılma boncuklar, küçük figürinler, öğütme taşları ve havanelleridir. Diğer küçük buluntulardan yassı baltalar nefritden ve amphiolitden, takılar ise serpentinden yapılmıştır.
Taş aletler dışında birçok heykel çıkarılmıştır. Bunların bir kısmı kireç taşından yapılmış olağan boyutlardaki insan başlarıdır. Kırıklar, bunların esas heykellerden koptuğunu düşündürmektedir. Heykeller dışında dikkati çeken bir buluntu, 2011 kazılarında ortaya çıkarılan bir "totem" benzeri eserdir. Boyu 1,87 metre, genişliği 38 cm. olan, kireçtaşından oyulmuş totem üzerinde bileşik kompozisyon ve figürler yer almaktadır.
Diğer buluntular
Çıkarılan toprağın incelenmesinde yabani buğday türü Einkorn taneleri bulunmuştur. Tahılın evcilleştirilmiş türlerine ilişkin bir bulguya henüz rastlanmamıştır. Tespit edilen diğer bitki kalıntıları ise sadece badem ve yerfıstığının yabani türleridir. Hayvan kemiklerine ait buluntular ise birçok farklı hayvan türüne aittir. İçlerinde en çok rastlananlar ceylan, yabanıl sığır, toy kuşu gibi Dicle havzası faunasıdır. Bu çeşitliliğe rağmen evcil türlere ilişkin bir bulgu yoktur.
İnsan kafatası kemiği buluntuları
İnsan kemikleri fragmente olmuş halde bulunmuştur. 2017 yılında yapılan çalışmalar bu kemiklerin çoğunun kafatası parçalarına ait olduğunu ortaya çıkarmıştır. İnsan kafatası kemik parçaları üzerinde yapılan morfolojik çalışmalar bu kemik parçalarında üç farklı bireye ait kemikleri ayırabilmiştir. Bu üç farklı bireyden birisinin kadın olma ihtimali vardır. Diğer iki kafatasının cinsiyeti ise tanımlanamamıştır. Kafatasları 20-50 yaş arasındaki bireylere aittir. Tafonomik çalışmalar ise bu kafatası kemikleri üzerinde sıyırma, kesme, delik açma ve boyama olmak üzere dört farklı işlem yapıldığını göstermiştir. İnsan kafatasına ait bu kemik parçaları kafatası modeline uygun şekilde bir araya getirilince, yukarıdan iple asılabilir şekilde izler taşıdığı ortaya çıkarılmıştır.
Değerlendirmeler ve yorumlar
Elde edilen sonuçları, sembolizm üzerine genel kabul gören görüşlerin de değişmesine sebep olmuştur. Arkeolojinin bu konudaki geleneksel görüşü, ancak tarım devriminin (bkz. Neolitik Devrim) topluluklara bol ve güvenli besin kaynağı ve zaman sağladığını, bu sayede anıtsal bir mimari ve zengin bir sembolik anlatım geliştirebildikleri yönündeydi. Ne var ki Göbekli Tepe'yi yapanların tarımcı topluluklar olmadığı anlaşılmaktadır. Bilim dünyası avcı-toplayıcı grupların küçük birimler olduğunu, her gün besin sağlamak için uğraşmak zorunda kaldıklarını ve sadece o günü kurtarabildiklerini kabul etmekteydi. Bu gibi kült yapılarını inşa etmek ve bu merkezleri amaçları yönünde kullanmak, muhakkak kalabalık bir grup insanı avcılıktan ve toplayıcılıktan bir süre için de olsa çekmeyi gerektirmektedir. Kazı başkanı Klaus Schmidt ve ekibi, tonlarca ağırlıktaki dikilitaşları kayalardan kesip çıkarmak, işlemek, yarım kilometreye yakın bir mesafeyi kat ederek Göbekli Tepe'ye getirmek ve yapıları inşa etmek için en az 500 kişinin çalışmış olması gerektiğini düşünüyorlar. Her şeyden önce bu insanların beslenmesi gerekmektedir. Bu durum göz önünde bulundurularak bu insanların ihtiyacı olan besin maddelerini sağlama gereğinin, tarımı keşfetme yönünde bu toplulukları zorladığı ileri sürülmektedir. Gerçekten de III. Tabaka yapılarının daha sonra örtülmesinde kullanılan dolgu yığını içinde büyük sayılara ulaşan miktarda hayvan kemikleri bulunmaktadır. Bulunan hayvan kemiği parçalarının sayısı 100 bini geçmektedir. Bu durum Göbekli Tepe'de çok fazla et tüketildiğini göstermektedir. Bu et tüketimi, çalışanların ihtiyacını karşılamanın yanı sıra, burada düzenlenen ritüellerde yapılan şölenlerde, çevreden gelen insanların ihtiyacını karşılamış olabilir, hatta kurban törenlerinde kullanıldığı da düşünülebilir. Bu durum şüphesiz insanları daha geniş besin kaynakları aramaya itmiştir. Bütün bunlar arkeolog Ian Hodder'in, sosyokültürel değişmelerin tarımdan önce gerçekleştiği tezinde ifade bulmaktadır. Bu bağlamda, Göbekli Tepe buluntularının ışığında Neolitik Devrim'in çekirdek bölgesinin Levant olmaktan çok Toroslar'ın güney etekleri olabileceği sorgulanır olmuştur.
Arkeologlarca üzerinde durulan diğer bir konu da bu yapıların inşa edilmesinin gerektirdiği son derece karmaşık organizasyonun avcı-toplayıcı topluluklarca nasıl sağlanabildiği konusudur. Alman Arkeoloji Enstitüsü'nden Harald Hauptmann, bu organizasyona "dini" liderlerin önderlik ettiğini ileri sürmektedir. Bu durumda "seçkin" bir tabakalaşmanın bu toplumlarda ortaya çıkmış olduğunu kabul etmek gerekmektedir. Klaus Schmidt de Göbekli Tepe'yi inşa eden toplulukların tabakalı bir toplum olduğunu ifade etmektedir. Halbuki bilim dünyasında Göbekli Tepe'ye kadar hakim olan bakış açısı, karmaşık dini uygulamaların ve organizasyonun ancak tarımın hakim geçim tarzı olduğu topluluklarda ortaya çıktığı yönündeydi. Ancak Göbekli Tepe bu yaklaşımı sorgulanmak zorunda bırakmaktadır. Gerçekten de bu denli anıtsal yapıları ortaya çıkaracak işgücünü, çevredeki avcı-toplayıcı gruplardan alarak çalıştırmak, ancak köklü bir inanç geçmişine dayanacaktır.
Diğer taraftan özellikle hayvan kabartmalarında ister istemez dikkat çeken bir ustalık vardır. Farklı bir ifadeyle sanat denebilecek bir üsluplaşma görülmektedir. "Uzman bir sanatçının elinden çıkmış, o üslubu bilen birilerinin yaptığı" eserler olarak görülmektedir. Dolayısıyla bu sanat üslubunun uzun bir geçmişinin olması gerektiği ortadadır.
Diğer taraftan Göbekli Tepe'de bulunan bu sembollerin benzerleri, fakat daha küçük ölçekli olarak, Kuzey Irak ve Suriye'ye kadar yayılan bir bölgede yürütülen arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Bu verilere dayanılarak Göbekli Tepe'nin Neolitik Dönem'de kültürel etkileşim açısından bir merkez olduğu ileri sürülmektedir.
Düzenleme ve koruma
Göbekli Tepe, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun koruması altındadır. Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nün 27.09.2005 tarihli ve 422 numaralı kararıyla I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilmiştir.
Yiğittaşı, Pasinler
Yiğittaşı, Erzurum ilinin Pasinler ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Erzurum iline 20 km, Pasinler ilçesine 14 km uzaklıktadır.
Konversiyon
Konversiyon, (Fr. conversion, İng. conversion) bilinçdışına itilen libido yüklü psişik içeriklerin bedensel belirtilere dönüşümüne psikanaliz verilen isimdir. Libidonun başlangıçtaki içgüdüsel amaçlara yönelmesi, biliçdışına atılmış istekler, konversiyon belirtileriyle kendilerine simgesel yoldan dışavurum sağlarlar.
Mustafa Pekin
Mustafa Pekin, (1925-1982) Türk bilim insanı ve eski Galatasaray başkanı.
Cameron Mitchell
Dokuzuncu sezonun ilk bölümlerinde, Mitchell'in emri altında bulunan önceki SG-1 üyelerini birleştirme mücadelesi gösteriliyor. Yarbay Samantha Carter, Dr. Daniel Jackson, Jaffa Teal'c ve yabancı hırsız Vala Mal Doran yardımıyla Mitchell, dizi boyunca Samanyolu'undaki Ori tehdidini durdurmak için çalışır. Mitchell, deneyimli bir savaş pilotudur ve sık sık yakın dövüşlerde yer alır.
Karakter bilgisi
Yarbay Cameron Mitchell, Frank ve Wendy Mitchell'in oğludur, uzun süredir Auburn, Kansas'ta yaşamaktadır. Mitchell ara sıra büyük annesinin Ori inancıyla çelişen ve kıyaslanan büyük kutsal kitabından bahseder. Mitchell'in büyük babası 1930'ların sonunda Mısır'dan Birleşik Devletler'e Alfa Geçidi'ni taşıyan geminin kaptanıydı.
İki bölümde bölümde Mitchell'in geçmişi anlatıldı. "Collateral Damage"'da anlatıldığı gibi, Mitchell'in babası ABD Hava Kuvvetleri için bir test pilotu oldu ve Mitchell çocuk iken bir kazada her iki bacağını da kaybetti. Cameron Mitchell bir USAF Yüzbaşı'sıyken, Orta Doğu'daki bir çölde F-16 pilotuydu ve yanlışlıkla düşman olmayan masum mültecilerin bulunduğu bir arabayı bombaladı.
Yukarıçakmak, Pasinler
Yukarıçakmak, Erzurum ilinin Pasinler ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Erzurum iline 48 km, Pasinler ilçesine 11 km uzaklıktadır.
Marc Jacobs
Marc Jacobs (d. 9 Nisan 1963), Amerikalı modacı.
Jacobs ilk defa 1997'de Fransız moda evi Louis Vuitton'da sanat direktörlüğü yaparken tanındı. Marc Jacobs ve Marc by Marc Jacobs markalarının baş tasarımcısı olan Amerikalı modacı, Time dergisinin her yıl dünyanın en etkili 100 ismini listelediği Time 100 listesinde, 2010 yılında yer almıştı.
Walter Harriman
Astsubay Kıdemli Başçavuş Walter Harriman, Kanada-Amerikan televizyon dizisi Yıldız Geçidi SG-1'de kurgusal bir karakterdir, birinci Körfez Savaşı sırasında navigasyon ve otomatik uçuş kontrol işlemlerindeki başarısından sonra Yıldız Geçidi Komutanlığı'na katıldı. General Hammond, onu mükemmel teknik yeteneği olan ve Yıldız Geçidi'ni aşırı baskı altında kullanabilecek soğukkanlı birisi olarak işe aldı. O, yükleme, bomba gezintisi bakım ve onarımı, silah denetiminin yanı sıra, otomatik uçuş kontrol sistemleri konusunda uzmanlaşmıştır. Ayrıca test ve hassas ölçüm cihazları korumada, radyo ve seyir donanımları konusunda uzmandır.
Dünya yapımı yıldız gemileri listesi (Yıldız Geçidi)
Adlandırılmış gemiler
İlk olarak Yıldız Geçidi Atlantis 1. Sezon 20. Bölümde Görünür. Atlantis'i Wraith'lerden kurtarmak için hizmet eder..3. Sezona geçildiğinde USS Odyssey ve USS Apollo USS Dadalus ile birlikte Asgard teknolojisine geçerler.
NGC 3520
NGC 3520, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Kuzeytacı takımyıldızı yönünde bulunur. E1/P tipi bir eliptik galaksidir. Amerikan astronom Francis Leavenworth tarafından 1885-6 yılında 66,04 cm (26 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Altay Cengizer
Ahmet Altay Cengizer (d. 22 Ekim 1954, İstanbul) Türk büyükelçi.
Eğitimi
TED Ankara Koleji ve Boğaziçi Üniversitesi mezunudur. Uluslararası Tarih alanında Londra Ekonomi Okulu'ten yüksek lisans derecesine, Columbia Üniversitesi'nden Önleyici Diplomasi ve Kriz Yönetimi alanında diplomaya sahiptir. 2007-2009 yıllarında Harvard Üniversitesi Weatherhead Center for International Affairs üyeliğinde bulunmuş, Birinci Dünya Savaşı ve öncesi dönemde uluslararası siyasi ortam ile diplomasi tarihi üzerine çalışmalarını sürdürmüştür.
Mesleki Kariyeri
Dışişleri Bakanlığı'ndaki kariyerine 1979 yılında başlamıştır. Çeşitli görevlerde bulunduktan sonra 1994 yılında Cumhurbaşkanlığı Dışişleri Başdanışman Yardımcısı olarak görev yapmıştır. 1996-1998 yıllarında ise Şikago Başkonsolosu olarak görev yapmış, 2000-2005 yılları arasında Türkiye'nin BM nezdinde Daimi Temsilci Yardımcılığı görevinde bulunmuş, 2005-2006 yıllarında Duşanbe Büyükelçiliği görevini yürütmüş, 2006 yılında Dışişleri Bakanlığı müşaviri unvanıyla Abdullah Gül'ün özel danışmanı olmuştur. 2007 yılında Siyaset Planlama Genel Müdürü olarak atanmış, 2009-2013 yıllarında Türkiye'nin Dublin Büyükelçisi olmuştur. 2013 yılında Yurt Dışı Tanıtım ve Kültürel İlişkiler Genel Müdürü olarak görev yapmış, 2014'te tekrar Siyaset Planlama Genel Müdürü olarak atanmıştır. 1 Kasım 2016 tarihi itibarıyla UNESCO Daimi Temsilcisidir. 22 Ekim 2019 tarihli UNESCO Yürütme Kurulu tavsiyesi ile 12 Kasım 2019 tarihinde, 2019-2021 dönemi için, UNESCO 40. Genel Konferans başkanı seçilmiş ve yaş haddinden emekli olmasına karşın bu görevi sürdürebilmesi amacıyla büyükelçi unvanı verilerek Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı olarak atanmış ve ayrıca UNESCO nezdine Türkiye Daimi Temsilciliği Özel Temsilcisi olmuştur.
Özel Yaşamı
Şarkıcı Gökhan Özen'in ablası ile evli olup üç kız çocuk sahibidir.
Two Prudential Plaza
Two Prudential Plaza, 1990 yılında Chicago'da inşa edilmiş bir gökdelendir. 995 feet (303 m) yüksekliğiyle, Chicago'nun beşinci, Amerika Birleşik Devletleri'nin onbirinci en yüksek binasıdır. Loebl, Schlossman & Hackl firması tarafından, ve de Stephen T. Wright'ın dizaynıyla inşa edilmiş Two Prudential Plaza bugüne kadar sekiz ödülle onurlandırılmıştır. Kendine has mimarisi binaya orijinalite kazandırmış ve başka binalarla karıştırılamamasına neden olmuştur.
Two Prudential Plaza, kardeş binası One Prudential Plaza ile birlikte, Mayıs 2006'da $470.000.000'a Bentley Forbes Firması'na satılmıştır.
Lance Reddick
Lance Reddick (7 Haziran 1962 - 17 Mart 2023) Amerikalı tiyatro, film ve televizyon oyuncusu. The Wire dizisindeki Cedric Daniels ve Fringe dizisindeki Philip Broyles karakterleri ile ünlenmiştir. Oz dizisinde Dedektif Johnny Basil'i, Lost dizisinin dördüncü ve beşinci sezonlarında ve Law & Order dizisinin iki bölümünde rol almıştır. 2003 yılında çekilen Jay-Z/Beyoncé "'03 Bonnie & Clyde" klibinde şef polis memurunu oynamıştır.
Oz'da Dedektif Johnny Basil'i, Lost'ta Matthew Abaddon'u, John Wick serisinden Charon'u ve Godzilla vs. Kong'da Guillermin'i canlandırması ile tanınır. Video oyunlarında ise Quantum Break'te Martin Hatch'i, Horizon Zero Dawn ve Horizon Forbidden West'te Sylens'ı, Destiny ve Destiny 2 serisinde ise Commander Zavala'yı seslendirmiştir. Şu an Amazon Primeda yayınlanan Bosch dizisinde Başkan Yardımcısı Irvin Irving'i oynamaktadır.
Gençlik yılları
Lance Reddick, Dorothy Gee ve Solomon Reddick çiftinin oğlu olarak Baltimore, Maryland'de dünyaya gelmiştir. Önce Baltimore Friends School'a gitti. Ardından, Peabody Hazırlık Enstitüsü'nde müzik ve Walden Okulu'nda müzik teorisi ve kompozisyon öğreten bir yaz programı okudu. Rochester Üniversitesi'ndeki Eastman Müzik Okulu'na katıldıktan sonra, 1980'lerde Boston, Massachusetts'e taşındı ve 1991'de Yale Üniveristesi Drama Okulu'na kaydoldu.
Kariyeri
Reddick, HBO'nun dizisi The Wire'da, Bubbles ve Bunk Moreland rolleri için seçmelere katıldı ancak o rollere başkaları seçilince Cedric Daniels olarak rol aldı. 2008'de ABC'nin hit dizisi Lost'a katıldı ve burada Charles Widmore'un bir çalışanı olan Matthew Abaddon'u birden fazla bölümde oynadı. Lost yapımcıları Damon Lindelof ve Carlton Cuse, Bay Eko rolü için Reddick ile ilgilendiklerini, ancak The Wire'ın çekimleri nedeniyle Reddick'in müsait olmadığını ve bunun yerine Adewale Akinnuoye-Agbaje'ye başvurduklarını söylediler.
Reddick, 2007'de ilk albümü Contemplations & Remembrances'ı yayınladı ve 2008'in başlarında, Oz'dan diğer aktör Kirk Acevedo'nun da düzenli olarak rol aldığı Fringe dizisi pilot bölümü için anahtar bir rol oynadı. Reddick, paranormal olayları araştıran bir FBI departmanının başkanı olan Phillip Broyles'ı canlandırdı. Reddick, oynadığı sabit karakterini "gerçek bir şerefsiz, ama aynı zamanda iyi adamlardan biri" olarak nitelendirdi. Lost gibi, Fringe de J. J. Abrams tarafından oluşturuldu ve üretildi. Reddick'in 2008-2009 televizyon sezonunda hem Lost hem de Fringe'de görünüp görünemeyeceği konusunda bazı şüpheler vardı. Ancak Abrams, Reddick'in Fringe'inde düzenli bir dizi olduğu için, gerektiğinde Reddick olmadan Lost bölümlerini yapacağını belirtti. Reddick, 2013 yapımı gerilim filmi White House Down'da yer aldı. Reddick, YouTubeda yayınlanan web dizisi DR0NE'de rol aldı aynı zamanda dizide ortak yapımcı olarak da çalıştı.
Reddick 2014'te çıkan aksiyon gerilim filmi John Wick'te Charon olarak yer aldı, bu rolü iki devam filminde de canlandırdı. Temmuz 2021'de Reddick'in John Wick: Chapter 4'teki rolünü tekrar oynayacağı doğrulandı. 2014'te çıkan video oyunu Destiny'de Commander Zavala karakterini seslendirdi.