cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DECO*27
Özellikleri
Yine 2011'de Mai, HIRO, Alex ile LOVE LASTS FOREVER adlı bir grup kurmuştur. Aralık ayında, ilk şarkıları 'Aibariinin müzik klibini Youtube'a yüklemiştir. 2012 yılının Kasım ayında Eddy'nin gitarist olarak katılmasıyla, 5 kişilik bir grup olarak çalışmalarına daha enerjik bir şekilde devam etmişlerdir. 2013 yılında Kōshōkyōfushō (yükseklik korkusu) adlı şarkılarının müzik klibini Youtube ve Niconico gibi video barındırma sitelerine yüklemiştir. Aynı yıl Mayıs ayında ilk albümleri HASHTAG LADY çıkmıştır.
Niconico'ya ilk defa video koymasından 5 yıl sonra, 2013 yılında "DECO*27 olarak yapmak istediğim her şeyi yaptım" düşüncesi ile aktivitelerini sonlandırmayı düşünmüştür ancak aynı yıl Haziran ayında Barselona'da gerçekleşen müzik festivali 'Sónar 2013' ve Hatsune Miku'nun Yokohama'daki konserinde kendi şarkılarının dinleyicilerde bıraktığı etki onu etkilemiş ve fikir değiştirmesini sağlamıştır. Nicocico'ya tekrar VOCALOID kullanarak yaptığı şarkıları yüklemeye başlamıştır. İlk olarak Sayonara (Elveda) teması çevresinde kurguladığı 'Besuto Arubamu' (best of albümü), daha sonra Kore kara mo yoroshiku (Bundan sonra da beraberiz) temasına çevirmiş, albümü ise Aralık ayında 'DECO*27 VOCALOID COLLECTION 2008〜2012' adıyla çıkmıştır.
Mycoplasma lagogenitalium
Mycoplasma lagogenitalium, Mycoplasmataceae ailesinin üyesi olan bir bakteri türüdür.
Orta Anadolu Kürtleri
Orta Anadolu Kürtleri (Kürtçe: Kurdên Anatolya Navîn) Anadolunun iç kesimlerine yerleşmiş ve orayı yurt edinmiş olan Kürtlerdir. İç Anadolu Kürtleri olarak da bilinmektedir. Ancak İç Anadolu Bölgesinin dışında kalan komşu bölgelerde yaşayanların ayrı tutulmaması gerektiğini ve o yüzden İç Anadolu Kürtleri teriminin uygunsuz olduğunu savunanlar da vardır. Ayrıca Tuz Gölü Kürtleri adı ile de anılmaktadır. Mustafa Kemal (Atatürk) ise 16/17 Ocak 1923 tarihlerinde Ahmet Emin (Yalman) ile yapılan söyleyişinde "Konya çöllerindeki Kürtler" olarak ifade etti.
Ayrıca aşağıda belirtilenler dışında da birçok Kürt köyü, Kürt bölgesi, Kürt Aşireti Orta Anadolu'da mevcuttur.
Tarihçe
Kaynaklarda çeşitli tartışmalar olmak ile birlikte maddi gerçekler ile desteklenen tezler Osmanlı aşiret kaynaklarında bu bölgeye yerleşen aşiretlerin tasniflendirilmiş olmasına dayanmaktadır. Kaynaklarda Aşireti Canbeğlü olarak geçen Cihanbeyli Kürtleri Türkmen Ekradı (Kürtleşmiş Türkmen) geçer. Bu aşiretlerin kökeni 10 ile 11 yy arasında Halep kuzeyinde ikamet eden daha sonra diğer Türkmen boyları gibi Eskişehir Ankara dolaylarına göç ve iskan edilen Beğdili Boyuna dayanmaktadır. Beğdili Boyu ilerleyen süreçte özellikle Yavuz Sultan Selim Döneminde bölgedeki Türkmen boylarında Aleviliği kırmak ve etkinliği azaltmak için Göç Ettirilen Diğer aşiretler tarafından Sünnileştirilmiş yarı yerleşik düzen ile birlikte Kürtçe hakim dil olmuştur. Diğer aşiretler “Mikailli, Şeyhbizinli, Modanlı, Atmanlı, Hemanlı, Sehanlı (Şehanlı/Şihanlı/Şeyhganlı), Zeyveli ve Geygel farklı dönemlerde Doğu Anadolu ve Güney Azerbaycandan iskan edilen Ekrad ve Etrak aşiretleridir. Bu aşiretlerin menşei Doğu Anadolu ve Güney Azerbaycan'a dayanmaktadır.
Aşiretler
Cihanbeyli-Haymana sahasında XIX. yüzyılın ortalarındaki bu topluluğun esas meşgalesi hayvan beslemek olup, bulundukları mahallerde altı ayda bir kere yayladan kışlaya ve kışladan yaylaya olacak şekilde gidip gelmekteydiler. Bölgede bulunan yerleşikler ile sık sık çatışırlar, Aşiret asabiyeti gösterirlerdi. Özellikle Ulus Aşiret yapısı ile ender bir kimliği olan Canbeğü (Beğdili) Aşireti Osmanlı’nın kuruluşundan beri her iki tarafın birbirlerinden istifade edegeldikleri bir “vaziyeti karşılıklı idare etme” anlayışı neredeyse gelenekselleştirmiş durumdaydı. Cihanbeyli-Haymana sahasındaki bahsi geçen sekiz aşiret arasında Cihanbeyli Aşireti ve bu aşiretin lideri olan Alişan Bey, devlet kayıtlarına daha sıklıkla girdiğine göre, o etkin, sözü dinlenir, elinden iş gelir bir kimse olmalıydı ve daha 1830’da Cihanbeyli Aşireti’nin reisi, “mir-i aşiret” idi. Alişan Bey’in dirayetli bir şahsiyet olmasına işaret eden kayıtlar mevcuttur. Konya Sancağı sınırlarında kalan ve Konya Bozkırı’ndan Kulu nihayetine kadar olan sahada meskûn bulunan Esbkeşan (Atçekenler) Taifesi ile Bozuluş Türkmeni’nden 150 kadar hane (yaklaşık 150 x 5 = 750 kişi) bağlı bulundukları teşekküllerden kopup Cihanbeyli Aşireti’ne katılarak iskân olmuşlardı. Yer değiştiren bu ahalinin eski yurtları olan kaza, köy ve cemaatlerine dönmeleri, 1827 ve 1828’de iki farklı emir ile devlet tarafından talep edilmişse de hem Alişan Bey hem de Cihanbeyli ahalisinin tazyiki ile karşılaşılmıştı. Alişan Bey’in devlete gönderdiği cevapta, “zikr olunan hanelerden canı isteyenler asıl vatanlarına gitsin ve istemeyenlere cebretmek âdetimiz değildir” yollu serkeşçe mukabelede bulunması, onun bir lider profilini temsil ettiğine esaslı bir delildir. Tanzimat ile birlikte merkezileşmeye yüzünü dönen imparatorlukta, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanmış boyun aristokrasisi tutunamamıştır. Aşiret Malatya Bölgesine sürgün edilmiş ancak bu bölgede bulunan Kürt aşiretlerinden Drejan Aşiretini, Malatya Ermeni ve Alevilerini baskı altına alarak Malatya, Sivas, Urfa arasında aşiret güçlenince imparatorluk için tehlike olduğu düşüncesi ile Suriye’nin Rakka vilayetine sürgün edilmiştir. Aşiret mensupları bugün Konya, Malatya ve Rakka’da yaşamakta ve köklerinin Konya'nın Cihanbeyli bölgesinden geldiğini bilmektedir.
Diller
Genel olarak anadilleri Kürtçe (Kurmanci) olup ve Kurmanci konuşan diğer gruplar, Şeyhbızın (Şêxbizinî) aşireti mensuplarının yaşadığı Haymana'da konuşulan dili anlamakta güçlük çekmektedir. Bazı yerleşim yerlerinde yeni neslin artık Kürtçe'yi hiç konuşmadığı aktarılmaktadır.
Prensesin Uykusu
Prensesin Uykusu, Çağan Irmak'ın yönettiği 2010 yapımı sinema filmidir. Çağan Irmak'ın, Redd grubunun 2006 yılında çıkan Kirli Suyunda Parıltılar albümünde yer alan "Prensesin Uykusuyum"  şarkısından ilham alarak senaryosunu yazdığı filmin yapımcılığını Most Production ve İmaj üstlenmiştir. Film müzikleri de filme ismini veren şarkının yaratıcısı Redd tarafından hazırlanmıştır, soundtrack albüm Prensesin Uykusu 14 Ekim 2010'da yayınlanmıştır. Bu albümün filmle aynı adı taşıyan "Prensesin Uykusuyum" şarkısına Çağan Irmak tarafından 11 Eylül 2010'da klip çekilmiştir.
Nisan 2010'da çekimleri başlayan film ağırlıklı olarak Halkalı ve Yeşilköy'de gerçekleşmiştir, 5 Kasım 2010 tarihinde Londra Türk Film Festvali'nde ilk kez gösterilen film, Türkiye'deki galasını 11 Kasım 2010 tarihinde Maslak TİM Show Center’da Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı'nın ev sahipliğinde gerçekleşmiştir. Film 19 Kasım 2010'da vizyona girdi. Filmin gişe hasılatının büyük bir kısmı Türkiye Eğitim Gönüllleri Vakfı'na bağışlanacaktır. Film ilk üç günde 39.871 kişi tarafından izlenmiştir. Filmin DVD'si Şubat 2011'de Tiglon ve İmaj etiketi ile yayımlanmıştır.
Konusu
Bir kütüphanede memur olarak çalışan Aziz, kendi küçük dünyasında sakin ve huzurlu bir hayat sürdürmektedir. Bir gün mahalleye yeni açılan kuaförün sahibi Seçil ve 10 yaşındaki kızı Gizem, Aziz’in oturduğu apartmana taşınır. Aziz’in yeni komşularıyla renklenen hayatı, küçük kızın daldığı uzun uykuyla gölgelenir. Gizem’in daldığı uykunun tetiklediği bambaşka olaylarla, sıradan görünen ama aslında rengarenk karakterlere sahip bu insanlar birlik olup, kaderi değiştirmeye çalışırlar.
Koji Seki
Koji Seki (d. 26 Haziran 1972), Japon eski futbolcudur.
Saylak, Kırıkhan
Tarihçe
Mahalle, 1918 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Floresiobates
Floresiobates Ptilomerinae altfamilyasına bağlı bir cinstir.
Oleśnica
Oleśnica Polonya'nın Aşağı Silezya Voyvodalığında bulunan bir kasabadır. Kasabanın nüfusu 2019 yılı itibarıyla 37,142'dir.
Mycoplasma leonicaptivi
Mycoplasma leonicaptivi, Mycoplasmataceae ailesinin üyesi olan bir bakteri türüdür.
Heterobates
Heterobates Ptilomerinae altfamilyasına bağlı bir cinstir.
Andika şehristanı
Andika şehristanı (Farsça:  شهرستان اندیکا), İran'nde Huzistan Eyaleti'nin 23 şehristanından birisidir.
Şehristanın yönetim merkezi Kale-ye Havace şehridir.
Kayabaşı, Türkeli
Kayabaşı, Sinop ilinin Türkeli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1487 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Sinop il merkezine 93 km, Türkeli ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
Francesco Lodi
Francesco Lodi (d. 23 Mart 1984), Catania takımında orta saha pozisyonunda görev yapan İtalyan futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 2000 yılında Empoli kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Vicenza, Frosinone, Udinese, Frosinone, Catania, Genoa, Catania, Parma, Udinese ve Catania kulüplerinde oynadı.
António Coimbra da Mota Stadyumu
Estádio António Coimbra da Mota Portekiz'in Estoril belediyesinde çok amaçlı olarak inşa edilen bir stadyum
Stadyumda çoğunlukla futbol müsabakaları yapılmaktadır. Portekiz'in GD Estoril-Praia takımının maçlarını yaptığı stadyum 8.000 seyirci kapasitelidir.
Deli Dumrul
Deli Dumrul (veya bazı halk hikâyelerinde Dumrul Han, Dumrul Bey) - Türk ve Altay mitolojisinde söylencesel metafizik varlıktır. Dunrul veya Tungrul da denir.
Özellikleri
En yetkin biçimini Korkut Ata öykülerinde bulmuştur. Yolkesicilik yaptığından dolayı Tanrıyı kızdırır ve canını almaya gelen Aldacı (İslam sonrası Azrail) ile karşılaşır ve canını vermek istemez. Diğer başka halk anlatılarında da farklı serüvenlerde görünür. Ancak hepsinde de, pervasız, hoyrat, korkusuz bir kişilik olarak yer alır.
Deli Dumrul'un susuz derenin üzerine kurduğu köprüden "geçenden beş akçe, geçmeyenden on akçe" alması Türk halk kültüründe bir deyim haline dönüşmüş durumdadır. Bu ifadeye bazen şu şekilde de rastlanır: "Geçenden otuz, geçmeyenden döverek kırk akçe" ...
Etimoloji
(Dum/Tum) kökünden türemiştir. Okun sivri ucu demektir. Başı dumanlı anlamına da gelir.
Hollanda lop tavşanı
Hollanda lop tavşanı, düşük kulaklı evcil tavşan türüdür. Hollanda'da 1960 yılında "Netherland Dwarf" (Hollanda cüce tavşanı) ile "French lops" (Fransa lop tavşanı) tavşanları melezlenerek meydana gelmiştir. Kulakları düşüktür ve yanaklara kadar uzanır. Beyaz, kahve-beyaz, siyah-beyaz, kül rengi ve sarı renklerde olabilir. Bacakları kısadır, ağırlıkları 850 gr ile 1200 gr arasında olabilir. Yaşam süreleri 12 - 14 yıl arasındadır.
Gebelik süresi 30 - 35 gündür. Bir seferde 3 - 6 adet arası yavrusu olabilir.
Hollanda Lop Tavşanı Özellikleri
Hollanda Lop tavşanları küçük ırka sahip yani bodur tavşanlardır. Kulak yapıları uzun ve düşük bir yapıdadır ve çene altına sarkar. Yani dik kulaklı değillerdir. Melez bir tür olduğu için tüy yapıları uzun veya kısa olabilir. Bacakları kısa ve kalındır. Tek tip bir post yapısına sahip değildir farklı renklerde ve desenlerde olabilir.
Obrenoviç Hanedanı
Obrenoviç Hanedanı (Sırpça: Обрeновић Obrenović), Sırbistan’ı 1815’ten 1842’ye ve yine 1858’den 1903’e kadar yöneten Sırp hanedan. 1815'te Sırbistan Prensliği'nin oluşmasına yol açan Osmanlı İmparatorluğu'na karşı gerçekleşen İkinci Sırp Ayaklanması'nda ataları Miloş Obrenoviç'in liderliği ile iktidara geldiler. Obrenoviç Hanedanı geleneksel olarak Avusturya-Macaristan ile ittifak yaptı ve Rus destekli Karacorceviç Hanedanı'na karşı çıktı.
Ailenin egemenliği, kraliyet sarayını işgal eden ve varissiz olarak ölen Kral Aleksandar Obrenoviç'i öldüren, genellikle Kara El olarak bilinen askeri suikastçiler tarafından gerçekleştirilen bir darbeyle sona erdi. Sırbistan Ulusal Meclisi Peter Karacorceviç’i Sırbistan’ın kralı olmaya davet etti. Yugoslavya'nın dağılmasından sonra Miloş Obrenoviç'in üvey kardeşi Yakov Obrenoviç'in soyundan gelenler kendilerini Obrenoviç Hanedanı'nın halefleri ilan ettiler ve Sırbistan'ın feshedilmiş tahtında hakları olduğunu iddia ettiler.
Yunanistan, Bulgaristan veya Romanya gibi diğer Balkan devletlerinin aksine, Sırbistan tahtını almak için mevcut bir Avrupa kraliyet ailesinin (çoğunlukla Alman hanedanları) bir üyesini ithal etmedi; Obrenoviç Hanedanı, Karacorceviç Hanedanı rakibi gibi, yerli bir Sırp ailesiydi.
Christina Koch
Christina Hammock Koch (d. 29 Ocak 1979), Amerikalı mühendis ve NASA astronotu.
Uzay bilimli araçları geliştirme ve uzak bilimsel saha mühendisliği alanlarında çalışan bir mühendistir. 2013 yılında NASA astronotu olarak seçilmiştir. 14 Mart 2019'da Soyuz Mekiği ile Uluslararası Uzay İstasyonu'na giderek Keşif 59 seferine katıldı. Keşif 60 ve Keşif 61 seferleri boyunca istasyonda kalan Koch, uzayda toplam 328 gün geçirerek tek seferde uzayda en uzun süre kalan kadın rekorunu kırmış ve 6 Şubat 2020'de dünyaya dönmüştür. Koch, uzayda kaldığı süre boyunca 5 bin 248 kez yörüngede dolanmış ve 223 milyon kilometrelik yolculuk yapmıştır.
Yaşamı
Antarktika'daki görevi sırasında İtfaiye Ekipleri ve Okyanus/Buzul Arama Kurtarma Ekipleri üyesiydi. Güney Kutbu'nda iken güneşi görmeden, aylarca taze gıda olmaksızın aynı kişilerle birlikte aile ve arkadaşlarından uzakta yaşamayı deneyimledi.
2007-2009 arasında Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'nın Uzay Bölümü'nde elektrik mühendisi olarak çalıştı. Juno, Van Allen Probes gibi NASA misyonlarındaki radyasyon parçacıklarını inceleyen araçların geliştirilmesine katkıda bulundu. Ertesi yıl uzak bilimsel saha mühendisliğine dönerek Antarktika'daki Palmer İstasyonu'na gitti ve Grönland'daki Summit İstasyonu'nda kış geçirdi. 2012'de Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA)'nde çalışmaya başladı. Önce kurumun Barrow Alaska'daki Küresel İzleme Bölümü Temel Gözlemevinde Saha Mühendisi, ardından Amerikan Samoası Gözlemevi İstasyon Şefi olarak görev yaptı.
2013 yılında NASA'nın 21. astronot sınıfına seçilen sekiz astronot adayından birisi oldu. İlk uzay uçuşu görevini 2018'de atandı. Keşif 59, 60 ve 61 seferleri boyunca yörüngede kaldı. Şubat 2020'de dünyaya döndü. Uzaydayken bilimsel araştırma, istasyon bakımı ve uzay yürüyüşlerine katılmıştır.
II. Luarsab
Kartli Kralı, '''Bagrationi Hanedanının Kutsal Şehidi II. Luarsab''' (Gürcüce: ლუარსაბ II) (1592 - 21 Haziran (MS), 1 Temmuz 1622), 1606'dan 1615'e kadar Kartli'nin (doğu Gürcistan) kralıydı. İran şahı I. Abbas'ın kollarının arasında ölümü ile Gürcü Ortodoks Kilisesi, onu aziz ilan etti ve öldüğü 1 Temmuz gününde anısına dualar edilir.
Hayatı
Luarsab, babası X. Giorgi'nin 1606'da aniden ölmesinin ardından 14 yaşında Kartli tahtına çıktı. Onun çocukluk döneminde, hükûmet aslında bir kraliyet öğretmeni olan Shadiman Baratashvili tarafından yönetildi. İran Şahı Abbas, Osmanlı ordularını Gürcistan'ın doğusundan uzaklaştırmayı ve bölgedeki Osmanlı hakimiyetini sonlandırmak istemekteydi ve Tiflis'te bir Pers kuvvetini bırakmayı ve Luarsab'ı Kartli'nin kralı olarak ilan etmek istiyordu. Osmanlı Luarsab'ı ve kuvvetlerini ortadan kaldırmaya karar verdi ve Gürcistan'a, 1609'daki Tashiskari Savaşı'nda Gürcü general Giorgi Saakadze tarafından yenilgiye uğratılacak bir ordu gönderdiler. Bu zaferden sonra Tiflis Kalesi'nde kontrolü Luarsab'a yeniden verildi. Ardından 1610'da kız kardeşi Tinatin ile evlendi. 1611'in sonlarında, Luarsab, alt sınıftan bir soylu olan Saakadze'nin kız kardeşi Makrine ile de bir evlilik yaptı. Ancak Shadiman Baratashvili liderliğindeki krallığın önde gelen soyluları, kralı Saakadze'nin kraliyet tacı arayan bir Pers ajanı olduğuna inandırmayı başardı. Luarsab'ı Makrine'den boşanmaya sonunda razı oldu ve Saakadze'yi İran'a sürgün etti. Bu olayların ardından sinirlenen Şah Abbas Gürcülerden daha fazla sadakat ve itaat talep etti ve Kazak Muhammed ve takımını Kartlian topraklarına sorun çıkarmaya teşvik etti. Beklenen bir saldırganlığa karşı koymak için. 1614'ün başlarında, büyük bir Pers ordusu Kartli'ye doğru harekete geçti ve yolundaki birçok yerleşim birimini yok etti. Ardından Pers ordusu Kartli'yi tamamen işgal etti. Luarsab ve Teimuraz, Gürcistan'ın batısındaki İmereti Krallığı'na kaçmak zorunda kaldı. Imereti'li III. George, mültecileri Pers ordusuna teslim etmeyi reddetti. Şah Abbas, tüm ülkeyi yerle bir etmekle tehdit etti ve eğer Luarsab boyun eğerse bir barış yapacağına dair söz verdi. Ekim 1615'te Luarsab, ülkesinin tamamen yok edilmekten kurtarmak için teslim oldu. Ancak İslam'a geçmeyi reddettiği için önce bugünkü Gürgan'a sonra da Şiraz yakınlarında bir yerde hapsedildi. Gürcüler, Rus Çarı I. Mihail aracılığı ile krallarını kurtarmaya çalıştılar. Ancak, müzakereler sonuç vermedi ve 1622'de Luarsab, Şah'ın emriyle İran'ın güneybatısındaki Qal'eh-ye Golāb kalesinde bir yay ipiyle boğulmak sureti ile idam edildi. .
Solanum linnaeanum
Solanum linnaeanum, Solanum cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Altamira Mağarası
Altamira mağarası İspanya'nın kuzey kesiminde Franko-Kantabrik Bölge'de yer alan paleolitik çağlardan kalma mağaradır.
Santander yöresinde, Santillana del Mar yakınında yer alan Altamira mağarası, 1879'da bulunmuştur. Tarihöncesi'nden kalma duvar resimleriyle ünlüdür. Girişe yakın tavanda yer alan canlı renkli büyük hayvan figürleri, daha çok bizon figürleridir. Çizimlerin amacının yapılacak olan bir sonraki avın daha bol ve bereketli geçmesi olduğu düşünülmektedir. Bir çeşit av büyüsüdür. Hayvan resimlerinin çizilmesiyle ruhlarının bu resimlere hapsedildiği ve avın daha kolay geçeceği inancı vardır. Bunların bir çeşit av büyüsü olmasının kanıtı çizilen figürlerin mağaranın ulaşılması zor yerlerinde olmasıdır.
Betimlenen figürlerde o zamanın şartları için avlanması zor ve büyük hayvanlar bulunur. Betimlemelere bakıldığında hayvanlar gayet gerçekçi ve hareketlidir. Bu da çizen kişinin bu hayvanları çok iyi tanıyan ve gözlemleyen kişiler olduğunu gösterir.
Çizim tekniklerine bakıldığında konturlar sert bir malzemeyle(taş aletler ya da ucu sivriltilmiş hayvan kemikleri)yapılır. Renklendirme demir oksit, mangan oksit ve kalsiyum karbonat gibi maddelerden elde edilen, kırmızı siyah ve beyaz rengin yaygın olarak kullanılması ile yapılmıştır. Boyama işlemi ise fırça benzeri bir alet ya da içi boşaltılmış kemikler yardımıyla bir ucundan ağız yardımıyla püskürtülerek yapılmıştır. Çeşitli hayvan figürlerinin yanı sıra, duvarlarda siyahla boyanmış, kırmızıyla çizilmiş ya da kazılarak yapılmış birçok figür vardır.
İnsanlık tarihine ışık tutan bu eserlerin günümüze ulaşmasının sebebi ise zamanla toprakla dolan mağarada ışık ve hava gibi yıpratıcı etkisi bulunan doğal etmenlerin ortamdan kesilmesidir.Bu sanat yapıtlarının Solutreyen uygarlığının ilk bölümü ile Magdalenyen uygarlığından kaldıkları sanılmaktadır.
Kaynakça
Lasheras, José Antonio. (Jan-Feb-Mar 2002). "Dossier : “La Altamira del siglo XXI” (El nuevo museo y centro de investigación de Altamira)" (PDF): 22-28. Fundación del Patrimonio Histórico de Castilla y León. ISSN 1578-5513. Visitado em 2 de maio de 2012. ias): Servicio de publicaciones de la Universidad de Cantabria, 1996. Capítulo: Hugo Obermaier en el contexto de la Prehistoria cántabra : una
Afgan Ulusal Polisi
Afgan Ulusal Polisi Afganistan'da birincil ulusal polis gücüydü. Ülke genelinde tek bir kolluk kuvveti olarak hizmet vermekteydi. Afgan polis gücünün 18. yüzyılın başlarında Afgan milletinin kurulmasıyla birlikte oluşturuldu. Bismillah Khan Muhammedi başkanlığındaki Afganistan İçişleri Bakanlığı'nın sorumluluğu altındaydı.
Şubat 2012'de ABD, egemenliğini korumak ve sınırlarını etkin bir şekilde kontrol etmek için Afganistan hükûmetine destek vereceğine söz verdi. 2012'de Danimarka Başbakanı Helle Thorning-Schmidt ile Chicago'da yaptığı görüşmede ABD Başkanı Barack Obama, "Bunun yumuşak ve sürdürülebilir bir geçiş olduğundan emin olmak için sadece Danimarka'ya değil, diğer müttefiklerimize de danışacağız. Afgan hükümetinin kendi egemenliğini desteklemesine ve sınırlarını etkin bir şekilde kontrol etmesine yardım etmeye devam ediyoruz." Nisan 2013'te İçişleri Bakanlığı, uluslararası toplumun desteğiyle ANP'yi güçlendirmek ve profesyonel hale getirmek için bir strateji açıkladı. Bu, ANP'yi Batı standartlarındaki bir polis gücüne daha yakın hale getirmek için tasarlanmış on yıllık bir plandı.
Ancak 2021'de Taliban ülkenin çoğunu ele geçirdi ve Afgan Ulusal Polisi'nin varlığı sona erdi.
İnyupikler
İnyupikler (kendilerince Iñupiaq (tekil) Iñupiak (ikil) Iñupiat (çoğul) ), Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin kuzey (North Slope Borough) ve kuzeybatısında (Northwest Arctic Borough ve Nome Census Area) yaşayan İnuit kolundan bir Eskimo halkıdır. Alaska'daki tek İnuit halkı olduğu için Alaska İnuitleri adı da verilmektedir. Kendilerini iñuk («insan») kelimesi ile -piaq («gerçek») ekinden türettikleri Iñupiaq («gerçek insan») adıyla ifade ederler. Dillerini ise Iñupiatun («gerçek insana benzer») olarak adlandırırlar. Alaska Yerli Dil Merkezine göre Alaska yerlileri içinde 25.000 nüfuslu Yupiklerden sonra 15.700 kişilik nüfuslarıyla ikinci en büyük halktır ve ancak 2.144 kadarı dilini konuşabilmektedir. İngilizce bilmeyen Alaska yerlileri içinde 1993 yılında ilk sırayı %42'lik oranla Yupikler, ikinci sırayı da %20'lik oranla İnyupikler çeker. Şamanist inançlı avcı ve toplayıcıdırlar. Kültürel açıdan deniz sahiline yakın yaşayıp balina, fok, mors gibi deniz memelilerini avlayan Taġiuġmiut («deniz halkı») ile denizden uzak içbölgede rengeyiği avlayan Nunamiut («kara halkı») olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar. Bazen, iki ayrı dil ve halk olarak ele alındığı da olur ve Seward Yarımadasındakiler Qawiaraq adıyla, North Slope ile Northwest Arctic ilçelerindekiler ise Inupiaq adı altında toplanır. İnyupiklerin Kanada'da yaşayan ırkdaşları (Uummarmiut) siyasi ve idari kaygılarla Batı Kanada İnuitleri ile birlikte Inuvialuit adı altında toplanırlar. Eskimolar içinde en uzun boylular Kuzey Alaska'daki İnyupiklerdir ve Kanada İnuitlerinden 10 cm daha uzundurlar. Kobuk İnyupikleri doğu komşuları ve ticari ortakları olan Atabasklardan Koyukon Kızılderilileriyle sınır bölgelerinde evlilik de yapmışlardır. Beyaz Avrupalıların kültürleriyle en geç tanışan Eskimolar 1890 yılından sonra Hristiyanlıkla tanışan Kuzey Alaska İnyupikleridir.
Kanada'da küçültücü (derogatory) bulunarak resmî olarak kullanılmayan "Eskimo" adı, yasal olarak Alaska'da İnyupikler ile Yupik, Çupik ve Supikleri topluca adlandırmada rahatlıkla kullanılmaktadır. Alaska Eskimolarını topluca adlandırmak için bazen İngilizcede Yupik-Inupiaq (ya da Inu-Yupiaq) biçimi de kullanılır.
St. Lawrence adasındaki Sibirya Yupikleri (Yupiget) farklı dil konuşsa da Alaska'da kültürel olarak İnyupiklere en yakın halktır ve her ikisi de aynı kültür grubunda yer alır.
Tarih
Dil verileri ve arkeolojik kalıntılar, Eskimo-Aleut halklarının günümüzden 10.000 yıl önce Bering Boğazı'nın buzlarla kaplanıp kara köprüsü olduğu zamanlarda, iki ayrı etnik grup (Eskimolar ve Aleutlar) olarak Alaska'dan Kamçatka'ya kadar olan bölgede bulunduklarını göstermektedir. Eskimo ve Aleutların denizde avlanma tekniklerinin gelişmesinden önce bölündüklerini gösteren dil verileri arasında ok ve yay için ortak kelimelerin bulunması, bunun yanında deniz avcılığı terimlerinin Eskimo ve Aleutlarda farklı olması gösterilebilir. Eskimo ve Aleutlar deniz avcılığını birbirlerinden bağımsız olarak geliştirmişlerdir.
Alaska'da Rus döneminde (1733 – 1867) Rusların keşfettiği alanlar daha çok deniz kıyılarıyla sınırlı kalmıştır. 1895 yılında Alaska'nın yalnızca deniz kıyıları ile büyük nehirlerin bulunduğu alanları keşfedilip haritalandırılmışken iç karanın büyük kısmı haritalandırılmamıştı.
Norton Sound'dan Kanada sınırına kadar olan Arktik Alaska'daki İnyupikler, Avrupalı kâşiflerle 18. yy sonu ile 19. yy başlarında tanışırlar. Bunlar, 19. yy sonları ve 20. yy başlarında yapılan ve New Bedford'dan yola çıkan 2000'den fazla balina avcılığı seferine diğer Alaska yerlilerinden daha fazla sayıda katılmışlardır. İnyupikler bu seferlerde gemi tayfası olarak yer aldıkları gibi, balinacılara kürk satımında da bulunmuşlar ve onların karaya çıkmalarını daha olanaklı kılan korunaklı ortam sağlamışlardır. Bu yardımların karşılığı olarak New Bedford Balina Avcılığı Milli Tarih Parkı tarafından Barrow'da 1999 yılında halka açılan İnyupik Miras Merkezi kurulmuştur.
Nunamiut İnyupikleriyle Batılıların ilk karşılaşması 1886 kışında ABD Deniz Kuvvetlerinden teğmen George Stoney ve keşif ekibiyle olmuştur.
Kuzeybatı Alaska'da Avrupalılarla ilk karşılaşan Malimiut İnyupikleri 1816 yılında Goodhope Körfezindekiler, en geç karşılaşanlar ise 1860'lar ya da 1870'lerde Orta ve Yukarı Kobuk yörelerinde yaşayanlardır:
<div style="clear: both; width: 100%; padding: 0; text-align: left; border: none; margin: auto" class="NavFrame"> '''Kuzeybatı Alaska'da Avrupalılarla ilk karşılaşma ve 1840 yılındaki tahmini nüfusu '''
Dil ve Eğitim
13.500 kişilik İnyupik nüfusundan ancak 3000 kadarı dilini konuşabilmektedir. İngilizce bilmiyen Alaska yerlileri içinde 1993 yılında ilk sırayı %42'lik oranla Yupikler, ikinci sırayı da %20'lik oranla İnyupikler çeker. 6 - 16 yaş arası bütün İnyupik çocukları yasal olarak sayıları 73 olan federal Bureau of Indian Affairs (BIA) okullarına gitmek zorundadır. Ayrıca, 77 kadar da eyalete bağlı köy okulu bulunur. North Slope Borough ilçesinde okul dönemi Ağustos sonunda başlamakta ve 180 gün sürmektedir. Barrow'da lise sonrası yüksek öğrenim Alaska'da kabile kontrolündeki tek kolej olan Iḷisaġvik College tarafından yapılmaktadır.
İnyupikler dillerinde bulunmayan sesleri (e, o, b, d, f, j, w, x) alfabelerine (atchagat) almamış, dillerine özgü sesler için de yeni harfler (ġ, ł, ł̣, ḷ, ñ, ŋ) eklemişlerdir.
Kaktovik (Qaagtuviġmiut) öğrencilerinin yirmili sistem baz alınarak oluşturduğu Kaktovik İnyupik Rakamları:
Alaska'da Yupiklerde olduğu gibi İnyupiklerde de çift dilli kişi adları (atiq) kullanılmaktadır. Bunlar Beyazlar arasında kullanılan resmî Batılı ad (Taniksiñiq) ile yerliler arasında ve ailede kullanılan İnyupik adıdır (Iñupiaqsiñiq).
Okul bölgeleri ve bağlı olan okullar:
<div style="clear: center; width: 50%; padding: 0; text-align: left; border: none; margin: auto" class="NavFrame"> 1987-1988 döneminde Alaska okul bölgelerinde İnyupik öğrencilerin sayısı :
Diyalekt ve kabileleri
Eskimo kabile adları tipik olarak -miut («halk») ekiyle biter. İnyupikler ve İnyupikçe çoğu zaman bir bütün olarak ele alınmaktadır. Bazen, iki ayrı dil ve halk olarak ele alındığı da olur ve Seward Yarımadasındakiler Qawiaraq adıyla, diğerleri (North Slope ve Northwest Alaska) de Inupiaq adı altında toplanır.
Kültürel açıdan North Slope İnyupikleri iki ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar:
Geçmişte, giyim tarzı, beden süslemesi ve konuştukları şive, kabileler arası ayrımın belirlenmesinde önemli bir ayıraç olarak kabul edilmektedir. Günümüzde bu ayıraç daha çok şivede görülebilmektedir.
Edebiyat
Yazılı edebiyatın ilk örnekleri ise Hristiyanlığı yaymak üzere misyonerlerin İncil ve dua çevirilerinden oluşmaktadır.
Nüfus
<div style="clear: both; width: 45%; padding: 0; text-align: left; border: none; margin: auto" class="NavFrame"> Yirmi yıl önce İnyupiklerin nüfusu {| class="toccolours" style="width: 100%; border-top: none;"
Alaska Yerli Dil Merkezine göre 15.700 kişilik nüfustan 2.144 kadarı anadillerini konuşabiliyor. Alaska'da Yupikler'den sonra en büyük nüfusa sahip Eskimo grubudur.
<div style="clear: both; width: 65%; padding: 0; text-align: left; border: none; margin: auto" class="NavFrame"> Alaska'da 1980 ile 1992 yıllarında Eskimo-Aleut dilli halkların nüfusu ve anadillerini konuşabilenlerin sayısı
Aile
Burch (1975) sınıflandırmasına göre aile tipleri :
Geleneksel olarak İnyupikler babayerli (patrilocal) üç dört kuşak bir arada evli kardeşler ve kuzenlerle bilateral geniş aile biçiminde topluluk oluşturmaktadırlar. Bunlar aynı yerde olabileceği gibi farklı şehir ve köylerde de olabilmektedir. Bu yapılanma yerel aile (local family) olarak da adlandırılmaktadır. Yerel ailenin büyüklüğü ekolojik olarak daha az verimli bölgelerde bir düzineden oluşurken, daha verimli olan bölgelerde 50 veya daha fazla fertten oluşabilmektedir. Deniz memelilerinin göç yolları üzerinde bulunan Point Hope (Tikiġaq) ve Point Barrow (Nuvuk) gibi yörelerde çeşitli akrabalık bağlarıyla bağlı olan birkaç büyük yerel aile ayrı yerlerde veya mahallelerde bulunmaktadırlar. Siyasal açıdan bu yerel aileler özerk nitelik taşımaktadırlar. Aile içinde iyi tanımlanmış bir hiyerarşi vardır. Yaşa ve cinsiyete bağlı bu hiyerarşide büyükler danışmanlık ve günlük karar vericilik görevi üstlenmektedirler.
Aile reisi erkektir ve umialik [tekil] umialit/umialgich [çoğul] ('kayık kaptanı' yani 'balina avını kayıktan yöneten kişi', harfiyen «kayıklı» < umiaq «balina avında da kullanılan büyük kayık» + -lik «-li/-lı» ) olarak adlandırılmaktadır. Balina avını düzenleyen kişi için kullanılan bu kelime İnyupikçede sonradan mecazen «zengin adam» ve «patron» anlamını da kazanmıştır. Umialikler ve eşleri kendi yerel ailelerinin şefleridir. Fakat, umialiklerin "zengin" olabilmesi için yerel ailesinde çok aktif erkek ve kadın avcıların varlığıyla mümkündür. Böyle zengin olan umialiklerin yüksek sosyal pozisyonuyla ancak şamanlar (aŋatkuq) boy ölçüşebilmektedir. Güç ve bilgeliği barındıran bazı umialikler şamanlık da yapmaktadırlar.
Avcılıktan elde edilen her av umialiğe ve onun birincil eşine (nuliaqpak = 'büyük karı' ) teslim edilmektedir. Avın muhafaza ve dağıtımı onlar tarafından yapılmaktadır. Günümüzde, başarılı bir balina avından sonra, maktak (yağlı katmanıyla birlikte balina derisi) dağıtımı, aileler tarafından diğer topluluk üyelerine de dağıtılmaktadır.
Geleneksel olarak, erkek çocuğun sesi değişmeye başladığında kısa pantolonlarına bir stil verilmekte ve ağzın her iki köşesine de labret takılmaktadır. Bu, evliliğe hazır genç bir erkek görüntüsüdür. Kız çocukları ise ilk adet kanamasını yaptığında bir ay ya da daha fazla izolasyona tabi tutularak bir yere yerleştirilmektedir. Göğüslerin belirginleşmesiyle birlikte kıyafetleri de çocuklarınkinden farklılaşmakta ve alt dudaktan çeneye uzanan beş altı ince çizgi halinde dövme yapılmaktadır. Kuzenler arası evlilik gelenek olsa da günümüzde dış evlilik şehirleşme ve modernleşmenin görüldüğü yerlerde tercih edilebilmektedir.
İnyupiklerde geleneksel aile içi işbölümünde erkeğe avcılık ve koruyuculuk, kadına ise bitki ve meyve toplayıcılık, balık avlayıcılık, çocuk bakıcılık, temizlik ve yemek hazırlayıcılık düşmektedir. İnyupikçede avlanmak (aŋuniaq-) anlamına gelen fiil erkek (aŋun) anlamına gelen kelimeden türetilmiştir.
Geçmişte kabileler arası yapılan savaşlarda erkek savaşçılar kemik plakalarla yapılmış zırh giyerler ve ok ve mızrakla savaşırlardı. Nadiren münferit intikam alma olayları dışında kan davası pek görülmez. Zaten bu kavram İnyupikçede bulunmaz.
Ortaklık
İnyupiklerde saldırganlık ve düşmanlıklar, kazanıma göre mevsimseldir ve en verimli aylar olan ilkbahar sonu ile sonbaharda dostça olan ilişkiler, verimsiz aylar olan sonbahar sonundan öteki yılın ilkbaharına kadar uzanan kış döneminde kuşkulu ve düşmanca ilişkiye dönebilmektedir. Ailelerin nüfusça çokluğu onların diğer hasım ailelerden korunması için bir gereklilik olarak görülmektedir. Topraklarındaki yabancılara karşı aileler ve kabileler çok sert tepki gösterebilmektedirler. Hatta bu tepkiler, ölümcül bir dayak ile sonuçlanabilmektedirler.
Akrabalık içi ortaklık
Köyler genelde akrabalardan oluşur ve aralarında kurulan ortaklıklar çok sık görülür. Bu ortaklık evlilik ortaklığı olabildiği gibi karşılıklı yardımlaşma olarak da kendini gösterir. Avcılık daha çok oğullar ve damatlarca yapılırken, balıkçılık ve bitki ile meyve toplayıcılık kız ve gelinlerce sürdürülür. Çok eşlilik (nuliaqpak ya da nuliaqqaaq «ilk karı», nuliatqiun «ikinci karı» ) de görülür.
Akrabalık dışı ortaklık
Akrabalık dışı kurulan ortaklıklar yaşamın gereği olduğu kadar İnyupik toplumunun sosyalleşmesindeki en büyük unsurlardan da biridir. Güçlü olmayan az nüfuslu ailelerce intikam ve düşmanlıklardan kaçınmak için ya da avlanmanın çok zor olduğu kuzeyin soğuk ikliminde hayatta kalma stratejisi olarak görülür ve birkaç çeşidi vardır:
Ev
İnyupik evleri bölgeye ve mevsime göre değişkenlik gösterir. Kışlık barınaklar kısmen toprağa gömülü olup yanları ve çatısı yosunlu toprak kesekleriyle kaplanmış evlerdir ve ivrulik (Nunamiut ve diğerleri), iglupiaq, maptiġaq (Kobuk) gibi adlarla bilinirler ve bu yosunla yapılan yalıtıma aumaqun adı verilir.
İçbölgedeki Brooks Sıradağlarında rengeyiklerinin göç yolunda bulunan ve geyiğin dışkılarıyla kaplandığı için Anaqtuuvak (< anaq «dışkı» ) denilen geçit bölgesinde yaşayan rengeyiği avcısı Nunamiut kabilesinden İnyupiklerde iki ana barınak tipi görülür. Yıl boyu kalınan ve rengeyiği derileriyle kaplanan çadır tipli itchalik rengeyiği sürülerinin gelmediği ya da az olduğu kıtlık dönemlerinde kullanılan ve avın peşinden gitmeyi sağlayacak kadar taşınması kolay ev tipidir. Diğer konut tipi ise daha çok avın bol olduğu zamanlarda haftalarca hatta aylarca kalmak üzere yapılan ve yanları ile üstü yosunlu toprak kesekleriyle kaplanan ivrulik (harfiyen «yosunlu» < ivruq «yosun» ya da «yosunlu toprak keseği» + -lik «-li/lı» ) adı verilen barınaktır. Bu yosunlu kesek evlerin tek kapılı ve uzun olanına sivutmuktaaq ya da sivutmuktaq, dik çatılı olanlarına ise niuvaala adı verilir. İskeleti söğüt ağacından yapılan deri çadırlara qaluuġviḷik adı verilir. Nunamiutlar bu iki temel konut tipi dışında da ihtiyaca göre geçici barınaklar da kullanır. Yumuşak taze kardan yaptıkları evlere saggutyaq adını verirler.
Köy odası
Eskimo köy odası (İnyupikçe qargi (tekil) qargik (ikil) qargich ya da qargit (çoğul); Küçük Diomede şivesinde qaġsriq; King Adası şivesinde qagzriq (tekil) qagzrit (çoğul); Yupikçe qasgi ya da qasgiq (sg) qasgit (pl); İngilizce community house, traditional community house, communal men's house, men’s community house, men's house, ceremonial house, council house, dance house, communal gathering place): Alaska'da İnyupikler ile Yupiklerde görülen geleneksel yapı ve yapılanmadır.
Yalnızca erkeklerce kullanılan evlerdir. Ters çevrilmiş korunaklı bir kayık altı da "qargi" olarak kullanılsa da, genelde yarı yarıya toprağa gömülü tek odalı geniş ve büyük evdir. Üstü toprakla örtülü olan qarginin girişi mağara hissini vermektedir
Genelde akrabalardan kurulu köylerde, nüfusun büyüklüğüne göre bir ya da birkaç qargi bulunabilir. Yalnızca yetişkin erkeklerin ve erkek çocukların alındığı qargiler, İnyupik ve Yupik toplumunun sosyalleşmesinde en önemli yapılanmadır. Burada geçmişin bilgi birikimi ve geleneği yetişkinlerce değişik yöntemlerle çocuk ve gençlere aktarılmaktadır. Erkek erkeğe belden aşağı bilgiler de dahil her türlü bilgi ve deneyimin topluluğa aktarılması direkt bilgilendirici konuşmayla olabileceği gibi meddah tarzı hikâye anlatımına da yer verilmektedir. Yakında olmuş olaylardan tutun geçmişte olan her türlü olayın yeri geldiğinde anlatıldığı ortamlardır.
Qargi, erkekler arasında oynanan güreş, ağırlık kaldırma, zıplama, minyatür ok ve yay yarışması, kickball gibi değişik oyunların da mekânıdır. Kadınlar, eş ve çocuklarına yiyecek getirmek için ancak qargiye uğrarlar. Fakat dans yapılacağı zaman kız ve kadınların da qargiye girip dansa katılmalarına ses çıkarılmaz.
Qargiye kapanma genelde sonbaharda kışa doğru başlamakta ve kışın ortalarında eğlence en doruğuna ulaşmaktadır. 1890 lı yıllarda Hristiyan misyonerler Kuzey Alaska'ya geldiğinde her köyde qargi bulunmaktaydı. Misyonerlik faaliyetleri için qargiler bulunmaz bir fırsattı. Günümüzde qargi yapılanması şehirleşmenin ve modernleşmenin görüldüğü yerlerde diğer geleneklerle birlikte terk edilmektedir. Olanlarda da zamanın şartlarına uygun değişimler gözlenmektedir. Çocukarın, çetin Eskimo coğrafyasında sağ kalmalarını sağlayacak her türlü bilgi ve deneyimi öğrendikleri qargiler kimi zaman okullara rakip olarak görülmektedir. Uzman eğitimciler Batı tarzı okullarla qargilerin rakip olamayacağını ve birbirlerini tamamlayıcı olduğunu dile getirmektedirler.
Kargiler, yarı yarıya toprağa gömülü olduğundan Arktik bölgedeki en önemli ve belirgin arkeolojik kalıntıları oluştururlar. Tarihöncesi dönemlerden kalma kalıntıları bulunmaktadır. Geçmişte King Adasında Aguliit, Nutaat ve Qaluilat adlarını taşıyan üç köy odası (qagzrit) bulunurdu.
Davul
Davul: İnyupiklerde yuvarlak qilaun/qiḷaun ya da sauyaq ile dört köşeli kalukaq olmak üzere iki tip tutamaklı def benzeri davul kullanılır.
Davulun köşeli olanı (kalukaq) yalnızca İnyupiklerde görülür ve Kivgiq bayramında kullanılır. Kalukaq, Tiŋmiaqpak denilen efsanevi dev kartalın dişisinin (Kartal Ana/Eagle Mother) kalbi olduğuna inanılan tahtadan geniş kutu biçiminde köşeli davuldur. Davulun üst kısmındaki zikzak desenler kartalın tüyünü temsil eder. Barrow'daki davullar daha büyük (36 inç) olurken Wainwright'takiler daha küçük (18 inç = 46 cm) olurlar.
Davulun yuvarlak olanı (qilaun/qiḷaun ya da sauyaq) bütün Eskimolarda görülür. Davul için kullanılan kelime (qilaun ya da qiḷaun) etimolojik olarak "şamanın gücü" anlamına gelen kelimeden (qila ya da qiḷa) köken alır. Davul tutamağı kemik, boynuz ya da fildişinden yapılır. Davul tokmağı (kasraun ya da mipkuq) ağaçtan kuru dal parçası olabileceği gibi balina çubuğu ya da rengeyiğinin ön bacağından (tuttuq) da yapılabilir. King Adasında davul için sauyaq davulcu (ve şarkıcı) için sauyatit kelimesi kullanılır. Eskimo davulunun (qilaun/qiḷaun ya da sauyaq) ana malzemesi sahile vuran kuru odunlardır. Bu odunlar ateşte ya da ateşin dumanında eğrilerek yuvarlak ya da oval biçimli kasnak yapılır. Kasnağa morsun midesinden kaplama yapıldıktan sonra gergi için balina karaciğeri ya da rengeyiğinin kazınmış derisi serilir. Bazı şarkılar için önce davulun kasnağına hafifçe vurularak giriş yapılır ve artan ritme bağlı olarak deri gergiye vurulur.
Şamanlarca ruhlarla olan iletişimi sağladığından davul kullanımı 20 yüzyılın başlarında Hristiyanlığa geçişte misyonerler tarafından yasaklanmıştır. Bugün ise Amerika yerlileri ile Alaska yerlilerinde oldukça sık görülen alkolizm ve diğer madde bağımlılığına karşı hekimler davulu terapi (DARTNA, Drum-Assisted Recovery Therapy for Native Americans) amaçlı kullanıyorlar.
Dans
Dans: Eskimo dansı (aularuq, aġġiun), Batılıların yaptığı danstan (kanaakkiutuq) oldukça farklı, seslerin genelde kısa ünlemlerden oluştuğu, bazen de şarkıların (aġġiñ atuun ya da aŋayyun) bulunduğu, çalgı olarak def benzeri davullarla ritim verilen, nispeten ağır hareketli ve bazen de şamanistik bir törendir. Bir sıra hâlinde davulcular (qiḷausiraqti ya da kasrautitaqti) kıyıda dizilir ön alanda da dansçılar (tekil aġġiri, çoğul aġġirit) dans eder. Danslar qargi denen Eskimo köy odasında kışın yapılmaktadır. King Adasında erkekler kadın kıyafeti giyip kadın gibi dans (tuġumiq) ederken, kadınlar da erkek kıyafeti giyip erkek gibi dans (pualaq) eder ve bu karşıt cinse bürünüp yapılan dans competition dance adı verilir. King Adasında Kurt Dansı yapılırken aqłitiik adı verilen dans eldivenleri kullanılır. Dans elbisesi olarak erkek ve kadınlarda atıkluk denen ve günümüzde pamuklu patiskadan (İng. calico; King Adası İnyupikçesinde: uġiłqaaq ya da uġałqaaq) yapılan ince gömlekler, eldiven (King Adası İnyupikçesinde: agzraak) ve kamik denen deri çizmeler kullanır. İnyupik şarkılı danslarında her zaman önce performans olarak dans sergilenir sonra şarkıya geçilir.
Kuzey ve Kuzeybatı Alaska'daki İnyupik Eskimo danslarının Güney ve Güneybatı Alaska'daki Yupik Eskimo danslarından farkı vardır ve en belirgin olanları şöyledir: davulun çevresine üstten değil aşağıdan vurulur; erkek dansçılar yerde az diz çökerler ve daha çok ayakta dururlar; Yupik kadınlarında dansta görgü gereği bir halkayla parmaklara geçirilen yelpaze biçimli parmak maskeleri (Yupikçe tegumiak) oldukça yaygınken, İnyupiklerde bu uygulama çok az görülür; dans Yupiklerin hayatında yoğun ve önemli tören ögesi iken, İnyupiklerde bu daha az yoğundur.
Şamanlarca yapılan paatuqtuq dansı diğerlerinden farklıdır ve şaman bu dansta kurt maskesi ve eldiveni kullanır. Şaman daha sonra duvardaki bir delikten geçerek atlar.
Şarkı
Şarkı (tekil atuun, çoğul atuutit): Her türlü büyülü ya da sosyal şarkıları ifade etmek için atuun terimi kullanılır. Müzik aletlerinin gelişmemiş ve kısıtlı olmasına rağmen Eskimo şarkıları oldukça gelişmiştir. Büyü içermeyen şarkılar anonimdir ve bireylerce sahiplenmeyip toplumun ortak kullanımındadır. Büyülü şarkıların genel olarak av ve havayı kontrol etkisi olanları toplumun ortak malıyken, şamanlara özgü olan ve kendileriyle ruhlar arasındaki bağlantıyı sağlayan şarkılar toplumun ortak malı değildir, zira şamanlar genelde tek çalışırlar ve diğer şamanlarla rekabet hâlindedirler. Şamanların söylediği büyülü şarkıya atuatuułłuk, atuułłuk, atuutluk adları verilir. Aşk şarkılarına ninautit denir. Şarkılar kısa olup iki kez tekrar edilir.
Günümüzde Barrow'da 45 yaş altındaki İnyupiklerin tamamı İngilizce tek dilli olup İnyupikçe konuşamazlar, 45 yaş ile 70 yaş arasındakiler İngilizceyi İnyupikçeden daha fazla kullanır ya da İngilizce tekdilli iken 70 yaş üstündekiler İngilizceden daha fazla İnyupikçe konuşurlar. Dansların ve şarkıların popüler olması İnyupik dilinin kullanımını da özendirmektedir. Bu da tehlike altındaki diller için umut verici bir gelişmedir.
Kuzeybatı Alaska (Malimiut ve Qawiaraq) İnyupik şarkıları dört ana kategoride toplanır: qitkutim atuutua (oyun şarkıları/game songs), unipkaaq atuutilik (kikâyelerdeki şarkılar/songs-within-stories), uamipiaq (dans şarkıları/dance songs) ve angaiyutikun atuutit (bayram dans şarkıları/special ceremonial dance songs).
Şenlikler
Piuraaġiaqta ( < piuraaq «oyuncak», İngilizce Spring Festival, Spring Carnival): Kuzeydeki Barrow yöresinde balina avında kulanılan kayıkların (umiaq) denizde rahat ilerliyebilmesi için deniz buzunun kırıldığı zamanda, genelde nisan ortalarında (15-17 nisan) maklak yarışları, iglu yapımı, kızaklı köpek yarışı, kar motosikleti yarışları, kaz çağırma yarışması, lagün buzu üstünde golf, sanat gösterileri ve diğer açık hava aktiviteleriyle kutlanan bayramdır.
Nalukataq ya da Qagruġniq-Nalukataġniq (< naluk- 'to throw it underhand; to toss it up' + kataq, İngilizce Blanket Toss Celebration ya da Whaling Celebrations: ) İlkbahar (Barrow) ya da sonbaharda (Nuiqsut) başarılı bir balina avı sonrası yapılan bayramdır. Avı gerçekleştiren umialik ve ailesi tarafından organize edilmektedir. En karakteristik eğlencesi bir deriyi trambolin gibi kullanarak insanları yukarı doğru fırlatmaktır. Şenliklerde taze tüketilen balina eti ile maktak (yağlı deri altı katmanıyla birlikte balina derisi), quaq (dondurulmuş et), mikigaq (fermente balina ya da fok etli deri) ikram edilmektedir. Yiyecek ziyafetiyle başlayan şenlikler günün ilerleyen saatlerinde ise trampolin gösterisiyle devam etmekte, ikindi ya da akşam vakti de geceye kadar dansla sürdürülmektedir. Eğer balina avı hüsranla sonuçlanırsa bayram yapılmamaktadır. Bugün açık havada yapılan şenlikler, eskiden qargi içinde olur ve öldürülen balinanın ruhunun yatışması için şamanlarca ritüel yapılırdı. Bir asır önce Point Hope (Tikiġaq) yöresinde altı qargi bulunur ve bayram birkaç gün sürerdi. Nalukataq trambolin zıplatması Dünya Eskimo-Kızılderili Olimpiyatlarında (World Eskimo-Indian Olympics) yer alır.
Hristiyan ve Beyaz bayramları, Şükran Günü (Quyyavik), Noel (Kraisimaġvik), Yılbaşı (Ukiutchiaq), Cadılar Bayramı (Puuqtaluk ya da Puuqtałuk), Paskalya ve Bağımsızlık Günü günümüzde İnyupikler arasında da kutlanmaktadır.
Oyunlar
İnyupikler diğer Eskimo halkları gibi boş vakitlerinde eğlenmek için değişik oyunlar (qilamitaq) oynar (qitik). Yetişkinler tarafından oynanan sportif fizik gücüyle yapılan oyunlar (qitigniq ) içinde topla oynananlar (aqsraaq) en çok ilgi çekenlerdir:
Şamanizm
Şamanizm bütün Eskimo halklarının Hristiyanlık öncesi geleneksel dinidir ve etkileri günümüzde az da olsa görülmektedir. Şamanist İnyupiklerde Siḷam iñua (okunuşu: silyam inyua, anlamı: spirit governor of the atmosphere ) Tanrı kavramıyla örtüşebilecek tek kelimedir. Siḷam iñua harfiyen «göğün/havanın insanı» demektir ve siḷa «gök/hava» kelimesinin relative hâli siḷam ile iñuk «insan» kelimesinin absolutive hâli olan iñua kelimelerinden kurulmuştur. Bu kelime Kanada İnuitlerindeki Sillap inua, Hillap inua, Yupiklerdeki Ellam yua, Çupiklerdeki Ellam cua ve Supiklerdeki Llam sua terimleriyle etimolojik olarak aynıdır. Yupiklerde olduğu gibi İnyupiklerde de kuzgun (Corvus corax principalis, İnyupikçe tulugaq) dünyayı ve insanı yaratan olarak bilinir. King Adasında kuzgunlar asla öldürülmez ve saygı gördüğü gibi kuzgun taklidi maskeler de danslarda kullanılır.
Şaman (tekil Aŋatkuq, ikil Aŋatkuk, çoğul Aŋatkut; Batı Kanada İnuitlerinde Angatkuq; Doğu Kanada İnuitlerinde Angakkuq ᐊᖓᑦᑯᖅ): Ruhlara dönüşme ya da onları kontrol etme yeteneği olduğuna inanılan erkek ya da kadın ruh liderleridir. Hastadaki büyüyü defeden şamanlara iḷisiiḷaq adı verilir. Şamanlara, aile ruhlarını (tuunġaqtaq) kullandıkları için tuunġaqtalik («tuunġaqtaq'lı») adı da verilir. Ruhlarla irtibat kuran medyumlara «şamanımsı» anlamına aŋatkuġnaq adı verilir. Erkek şamanlar olduğu gibi kadın şamanlar da bulunabilir. Kötü niyetli şaman ya da ruhlarca hastalıklar oluştuğuna inanılır. Kara büyü yaparak kişileri öldürebilir. Şamanizm, daha çok şamanların gücüne (qila ya da qiḷa) göre ilerler ve büyü aktivitesine (aŋatkuułiq) göre de gelişir. Şamanlar, elleriyle vücuttaki zararlı ruhu çıkarırken, vücudun yeniden iyileşmesi için, hastanın vücudunun içini görmek için, hastanın kayıp ruhunu bulmak için hep güç harcar. Bu gücü trans hâline geçerek doğaüstü güçlerden transfer eder. Hayvan ruhlarından da yardım alır. Şamanlar aynı anda iki ayrı yerde (bilocation) olabilir, kayıp kişilerin ya da eşyanın yerini bulabilir ve rüyada gelecek olaylara dair bilgi alabilir. Şamanlar iki insan arasında sevgi ya da aşk büyüsü yapabilir. Şamanlar tabu olan (agliġnaqtuq "tabudur, yasaktır") şeyleri ya da avcılık faaliyetlerini denetler ve ihlâl edip toplumsal yapıyı bozanları tespit eder ve gereğini yaparlar. Şamanlar genelde tek çalışırlar ve diğer şamanlarla rekabet hâlindedirler. Yardımcı ya da çırak kullanan şamanlar azdır ve bazen karı koca birlikte şamanlık yaparlar. Şamanlar hem doktor gibi şifa dağııtıcı hem de korkulup sakınılan kimselerdi. Şamanlar büyülü şarkı (atuatuułłuk, atuułłuk, atuutluk) söylerler.
Ruhlar ve hayaletler özellikle Kuzey Alaska'da yaşamın önemli bir parçasıdır; çünkü kişi sağ iken kendi evinde sürdürdüğü yaşamını ölünce aile mezarlığında da sürdürür. Ölen kişinin ruhu iḷitqusiq olarak adlandırılır. Ruhlar Eskimo şamanizminde insan (iñuk) olarak tasvir edilir. Ruhlar ve hayaletler tanıdıkları kişilere benzer ve rüyalarda tehlikeyi bildirir. Şamanizm inancına göre Cehennem kaybolmuş ruhların yer altında toplandığı yerdir. İnyupikçede Cehennem için bu inanç doğrultusunda adlandırma yapılmıştır: Tammaġvik (< tammaq- 'kaybolmak' + -vik 'yer yapım eki')
Kutup ışıklarından (kiuġuya [tekil], kiuġuyat [çoğul], kiguġuya, kiguġayak «spirits who gnaw with their teeth» < kigun «diş») genelde korkulur. Ölen bir Eskimonun ruhu dans eden ışıkların arasında devam eden bir Eskimo futbolu oyununa katılır; oyun alanı Kutup ışıkları, topu ise mors kafasındandır. Kaybedildiği zaman topun yerine açıktaki Eskimolardan birinin kafasınn kullanıldığına inanılır. Bundan korunmak için çocuklar ışığa köpek dışkısı fırlatırlar ya da ışıklar göründüğünde çocuklara eve gitmeleri söylenir, aksi takdirde futbol topu (aqsraaq ya da aġraq) olarak kullanmak üzere başlarını koparacağına inanılır. Yetişkinler de baş ve boyun ağrısı getirecek diye korkarlar. Bu ağrılara maruz kalması istenmeyen kişinin arkasından bıçak sallamak gerekir. Işıkların zararından korunmak için şarkı (kigugiyataun) da söylenir.