cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koyukonlar
Avcılık ve toplayıcılık
Diğer Atabasklar gibi Koyukonlar da avcı ve toplayıcı halklardandır. Ana besin (baabe) kaynağını sığın geyiği (Yukarı deneeje, Aşağı ve Merkezî Koyukonca deneege) oluşturur. Alaska'daki sığın alt türü (Alces alces gigas) Alaska sığını ya da Alaska geyiği adını alır ve omuz yüksekliği 2,1 m ve ortalama ağırlığı erkeklerde 634,5 kg ve dişilerde 478 kg olup dünyada yaşayan en büyük geyik türüdür. Koyukonlarda sığın terimlendirmesi oldukça geniştir. Genel olarak sığın için deneege, dineega adı kullanılır. Büyük yaşlı erkek sığınlara k’eyeedze’, k’iyeega, küçük erkek sığınlara dedaayee, ondan daha küçük olan dişi sığınlara ise deyozee denir. Yavrusuz dişi sığınlara meggoy edenee, yanında yavusu olan dişilere biditseega hoolaanee, hâlâ annesiyle kalan yaşı yetmemiş yavrularına detseege, ditseega, yaşını doldurup annesini terk eden yavruya ise k’ik’onee daadla adı verilir. Sığının boynuzlarına bida’, gözlerine binogha’, kürek kemiğine baggokina’, tendonuna tlaah, yağına bakk’oh, derisine bilit, izine bekk’e adını verirler. Koyukonlara göre sığın ruhu ayı ve kurt ruhuna göre daha zayıftır. Diğer geyik türlerinin aksine sığın yalnızcıl bir hayvandır ve sürü oluşturmaz. Sonbaharda eylül ve ekim aylarındaki çiftleşme döneminde çok nadiren bir araya gelip geçici ufak grup oluşturabilirler. Oldukça geniş arazide tek ve hareketli yaşadıkları için avlanması zordur. Sert geçen kış mevsiminde çok zayıflayan sığınların eti bu dönemde pek rağbet görmez. Fakat ilkbahar ile yaz aylarında şişmanlar ve etleri bu dönemde oldukça beğenilir. Sığınlar söğüt (ts’etl) ve huş (kk’eeyh) ağaçlarıyla beslenir. Sığın avlamak için geyiğin mevsimine göre nerede bulunbileceğini geleneksel yöntemlere göre kestirmek gerekir. Sonbahardaki çiftleşme döneminde daha çok nehir vadilerindeki söğüt çalılıklarında görülürler. Çiftleşme dönemindeki erkek sığınlar sıska olduğu ve kötü koktuğu için eti yerlilerce pek makbul sayılmaz. Yerde bıraktıkları ayak izleri (bekk’e) ya da deri dökümünde boynuzlarındaki kadife deriyi ağaç dalları sürterken bıraktıkları parça ve izler sığın avı için öncelikle gözlenen belirtilerdir. Koyukuk-Orta Yukon (KMY Koyukuk-Middle Yukon) bölgesindeki en büyük av hayvanı sığındır ve buradaki hanelerinin % 92 si sığın kullanır.
Asırlarca sığın geyiğine bağlı yaşayan Koyukonlar, sığının yenmeyen kısımlarını yaşamlarını kolaylaştırmak için kullanırlar. Her türlü kullanımı olan ipler ve iplikler sığının tendonundan yapılır. Sığın tendonu dikiş ipliği olarak kullanıldığı gibi, tuzak ve kapan yapımında da kullanılır. Boynuzları balık ağı kurşunu, biz delgisi, kaşık ve bıçak sapları ile daha birçok çeşit eşya yapımında kullanılır. Sığının kalbi saran zarı büyük bir ustalıkla soyulup kurutulur ve saklama torbası olarak kullanılır. Sığının besin dışı esas kullanımı giyim kuşamda görülür. Geleneksel Koyukon Atabask giyimindeki mont, pantolon, bot, mokasen, şapka ve eldivenler sığın derisinden (leł) yapılır. Deriden kesilerek elde edilen dar şeritler, kar ayakkabısı ve kızak yapımında bağlama ipi ve kayışı olarak kullanılır.
Sığın kadar yaygın olmasa da rengeyiği (bedzeyh) de avlanan iri hayvanlardandır: erkek rengeyiği (bedzeyh kuh), dişi rengeyiği (beggoy k’eelaanee) ve yavru rengeyiği (daatsughe). Eti kurutulurak (nelaan ggunh) tüketilir ve ayrıca toynakları (k’ekkaalghule’), tendonu (tl’aah), kırkbayırı (k’edee’one’), iç yağı (k’ekonh hukk’uh), karın yağı (k’ekooye) kullanılır. Derisi ise parka ya da mukluk yapımınfa kullanılır.
kunduz (Kuzey Amerika kunduzu, Castor canadensis) (noyʼe; küçük erkek kunduz: Yukarı chʼenohusdloone, Merkezî kʼenohʉsdloone, Aşağı kʼenohʉsloon), kürkü için avlanır ve bu kürk geçmişte Avrupalı tüccarlarca en çok aranan maldı. Mühimmat, şeker, çay ve kahve gibi Beyaz tüccarların yeni ürünlerine bağımlılığın artması, tüccarla Atabasklar arasında borç-kredi döngüsünü hızlandırmış ve daha fazla kunduz yakalanmasını gerektirmiş, bu da yöredeki hayvan popülasyonları üzerindeki baskıyı artırmıştır. Tuzaklama yöntemiyle yakalanan kunduzların nüfusu azalıp 1910 yılında tükenmeye yüz tutunca 1910-1923 yılları arasında avına yasak getirilmiştir.
Köpekler (Yukarı łeech, Merkezî ve Aşağı łeek) Alaska Atabaskları için at gibi yardımcı olan hayvandır. Geleneksel Atabask yaşamında köpeklerin sığın ve rengeyiğini kovalayıp istenen yöne sürmek, kızak ve tobagan çekmek, et ve deri gibi yükleri taşımak gibi birçok yararı görülür. Rengeyiği derisinden yapılan ve köpeklerin sırtına bağlanıp yüklenen çantalara köpek çantası (Merkezî łeek haał leł) denir ve içine taze ya da kurutulmuş et konarak kamp ya da köye taşıtılır. Bu köpek çantalarına Alaska'da Guçin, Koyukon, Tanana ve Denağinalarda, Kanada'da ise Han, Tuçon ve diğer Batı Kanada Atabasklarında rastlanır. Köpek çantaları sert olduğu için daha çok rengeyiğinin bacak derisinden yapılır ve dış yüzeyine kürk geçirilerek dikilir. Biçimi köpeğin anatomisine uygun olarak uzun ovaldir. Çantanın bağlama kayışları sığın derisinden yapılır. En irileri 25-50 pound yük taşıyabilirler. Köpek kızakları esas olarak Eskimoların en eski ve yaygın ulaşım ve taşıma aracıdır. 19. yüzyılda İç Alaska'ya gelen Avrupalı kürk tüccarlarının gözlemlerine göre köpek kızağı yalnızca Eskimolara komşu olan Koyukon, Değinak ve Holikaçuk gibi Atabask halkları kullanıyordu. Bunlar köpek kızaklarını Yupik ve Eskimo komşularından öğrenmişlerdir. Zira Guçin, Tanana, Ahtna ve diğer Atabasklar köpek kızağını kullanmaz, kızak ve tobaganlarını kendi elleriyle çekerler, köpekleri daha çok sırtında yük taşıyacak hayvan olarak kullanırlardı. Koyukonlar çekim köpeklerinin sırtına köpek koşumu (łeendenaalyoye) geçirilerek kızak, tobagon, hatta kano çekilir. Tek bir köpek kış boyu 250-300 kurutulmuş som balığı yiyebilir.
Yerel bazda edinilen ya da yerli halkların asırlar içinde edinip kuşaktan kuşağa geçirdiği geleneksel ekolojik bilgi (TEK traditional ecological knowledge) doğayla iç içe yaşayan halklarda görülür. Doğayla iç içe yarı göçebe yaşamak doğayı anlamak demektir ve soğuk, fırtına, kar gibi insanı ve çevreyi etkileyen hava durumunun habercisi olabilecek işaretleri doğada bulmak ve iyi yorumlamak gerekir. Koyukonlar doğayı anlama becerilerini asırlar içinde geliştirmiştir. Örnek vermek gerekirse, Perisoreus canadensis türünden alakarga tüylerini kabartıp duruyorsa soğuk havaların habercisidir ve bunu bütün Koyukonlar bilir.
Geleneksel Koyukon lunisolar takviminde 16 ay bulunur.
<div style="clear: both; width: 70%; padding: 1; text-align: left; border: none; margin: auto" class="NavFrame"> Koyukonca ay adları
Sombalığı balıkçılığı Hogatza ve Kanuti (Kkʼoonootne) nehirleri bölgesindeki Koyukon kabileleri için önemli besin ve geçim kaynağıdır. Fakat, Koyukuk nehrinin yukarı kollarındaki kabileler için Coregonus, Prosopium, Thymallus arcticus ve Esox balıklarıyla birlikte ikincil geçim kaynağıdır.
Yaz (saanh) mevsimi nehirlerin buzdan kurtuldukları zamandır. Bu mevsimde Koyukonlar 50 ya da daha fazla çekirdek aileden oluşan ve regional band (ya da dialekt grubu) olarak adlandırılan coğrafi ve sosyal gruplar hâlinde toplanıp işgücünü paylaşırlar. Haziran (Menenh Hʉdenyaaghee) başlarında aileler (genellikle bir ya da iki genişletilmiş aileden oluşur) ilkbahar kampından yaz balık kamplarına (doh: ggaałdoh, noolaaghedoh, saanlaaghedoh) taşınırlar. Burada Bering Denizinden gelip nehir yukarılarına yumurtlamak için giren Pasifik som balıklarını (Oncorhynchus tshawytscha: ggaał; Oncorhynchus keta: Yukarı ve Merkezî noolaaghe, Aşağı noolaay; Oncorhynchus kisutch: Yukarı ve Merkezî saanlaaghe, Aşağı saanlaaye) tutarlar. Tutulan balıklar (łookkʼe) kesilip temizlendikten sonra kurutulup kendileri ve köpekleri için kışın tüketilmek üzere depolanırlar. Som balıkları kısa sürede muazzam sayıda gelirler ve tutma, kesme, kurutma ve depolama faaliyetleri için çok sayıda işgücüne ihtiyaç duyulur. Geleneksel balık tuzakları huş ağacından yapılır. Yaz ortasında ya da orta yazda (saneets) balık kurutma sırıkları kurutulmak üzere yanlamasına kesik atılan balıklarla dolu olur. Yaz sonuna (ağustos ayında) son yaz/ilk güz (sann tl’ oghots’en’) denir. Ağustos (Menenh Nok’et’on’dedaaghee) ayında ördek ve diğer göçmen sukuşlarının güneye göç hareketi başlar. Erkekler göç eden bu kuşları avlamak için kısa av gezilerine çıkarlar. Bu mevsim aynı zamanda ağustos ortalarında sığın avlama zamanıdır ve erkekler çiftleşmek için bir araya gelen sığınları avlamak için «etrafa bakmaya gidiyorum» (avlanmak fiili tabu olduğu için doğrudan kullanılmaz, mecazen başka fiiller kullanılır) diyerek ayrılırlar.
Sonbahar (huyts’en’) mevsimi kışa yaklaşım zamanıdır. Sonbahar başları Ağustos sonundan Eylül (Nołdlaaghe Noghe’) ortalarına kadarki dönem ilk güz (Too k’eelaanh te) olarak adlandırılır ve bu mevsimde sular henüz buz tutmamış olur. İlk güz işleri arasında kışlık yakacak için odun kesip toplamak ve avcılık ile tuzakçılık araç ve gereçleri tamir edilip hazırlanır. Kadınlar (sołt’aanh) yaz balık kampında kalıp çevredeki ufak avlara tuzaklama yaparken, erkekler (denaa) kampı terkedip ilk sığın avına çıkarlar, sonra da rengeyiği ile ayı avı başlar. Sığınlar özellikle eti ve derisi en değerli avlarıdır ve avlamak için günlerce gezerler. Sonbaharda bütün yaz beslendiği için yağlı olan Coregoninae alt familyasından whitefish (Coregonus, Prosopium) ile Thymallus arcticus balıklar avlanır. Ekim (Benenhdedeteeyee) başından ortalarına kadar nehirler donmaya başlar ve ekim sonunda da ilk kar yağar. Bu zamanda inlerine kış uykusu için çekilen ayılar avlanır.
Kış (hʉyh) mevsiminde yedi ay boyunca nehirler buz tutar. Kışın ilk yarısı olan ilk kış aylarına ts’eyeets’en hʉyh kk’aatl’ot («from the canoe (travel) to the solstice») adı verilir. Kasım (Sooge Zo’ʉ’) ayında hava çok soğuk olur ve yerler derin karlarla kaplanır. Bu ayda kürk hayvanları tuzaklama yöntemiyle yakalanır. 20. yüzyıl başlarında rengeyiği de avlanırdı. Sığın geyiklerinden önce rengeyikleri (Yukarı bedzesh, Merkezî bedzeyh, Aşağı medzeyh) bölgedeki birincil toynaklı hayvan idi. Sığından önce ayrıca kar ayakkabılı tavşan (Lepus americanus, Yukarı gguh, Merkezî ve Aşağı ggʉh), kar kekliği (Lagopus, Yukarı daaggoo, notlʼebaa, Merkezî delbegge, Aşağı kkʼoyoldaal) ve Falcipennis canadensis kışın çok sayıda bulunan protein kaynakları idi. Kış mevsimi tatil aylarıdır ve bu mevsimde insanlar köylerinde toplanırlar. Orta kış (hʉyh yneets) mevsimi kış gündönümüyle (hʉyh kk’aatl’ot) başlar. Aralık (Be’ooz Kkelyee) ayındaki kış gündönümünde Hristiyanlık öncesi potlaç törenleri düzenlenirken Hristiyanlıktan sonra Noel ve Yeni yıl kutlamalarına dönüşmüştür. Son kış (yoo-an yaats’ena) mevsiminde Ocak (Benenh Neełkk’aayedelaayee) ve Şubat (Telel Zo’ʉ’) ayları -50 °F fahrenhayt derecede soğuk olur. Bu aylarda boz kurt (Canis lupus pambasileus ile Canis lupus tundrarum, Yukarı tookkone, Merkezî teekkone, tookkone, Aşağı nekʼeghun), Kutup porsuğu (Gulo gulo luscus, Yukarı ve Merkezî nełtseeł, Aşağı neełtseeł), Kanada vaşağı (Lynx canadensis), Amerika vizonu (Neovison vison ingens), kızıl tilki (Vulpes vulpes alascensis), Amerika sansarı (Martes americana, kendisi: kʼetsegheye, derisi: kʼetsegheł) tuzaklanarak avlanır. Kıştan İlkbahar başına kadar su samuru (Yukarı ve Merkezî bezeye, belaazone, Aşağı mezeye) ile Kuzey Amerika kunduzu (Castor canadensis, noyʼe) tuzaklanarak avlanır. Bu son kış mevsimi açlığın görüldüğü zamanlardır. Son kış ile ilk bahar aylarında geyik bol olunca dişi sığınlar azalan yiyecek stoğunu doldurmak için avlanırlar. Buz altında avlanan Alaska karabalığı (Dallia pectoralis, oonyeeyh) açlığın görüldüğü bu mevsimde hayati öneme sahiptir.
Buğu-Su
Buğu-Su, Ayna grubunun önceki albümlerdeki slow şarkıların bulunduğu enstrümantal albümüdür. 2005 yılında yayımlanmıştır.
Koyukonlar
Avcılık ve toplayıcılık
İlkbahar (hotenh kkokk’a) mevsimi buz tutmuş kar üsütünde seyahat edilen aylardır. İlkbahar başı ya da "ilk bahar" (sonot) karların erimeye başladığı Nisan (Hʉtenh Zo’ʉ’) ayından başlar. Bu zamanda nehrin donmuş olan buzları tabakalar halinde kırılmaya başlar ve su kuşları güneyden göç ederek Mayıs (Benenh Tots’eeyhleyaayee) ayında dönmeye başlarlar. İlkbahar sonu ya da "son bahar" (hullookk’ut) gürüldeyen seslerle kırılan nehir buzları dört ya da beş fit kalınlığında olur ve sık sık sel taşkınları oluşur. Nehir ve göllerdeki buzlar çözülünce Mayıs ayında ilkbahar kampına gidilir ve kampta misk sıçanı (Yukarı ve Merkezî bekenaale, Aşağı kkʼodemaay), kunduz, ördek ve kaz avlanır. Haziran ayında balık kampına çıkılır.
Kadınlarca toplanan yabani böğürtlensi ve üzümsü meyveler içinde Arctostaphylos rubra (Yukarı denesh, Merkezî ve Aşağı deneyh), Vaccinium (Cyanococcus) (Yukarı jeeje, Merkezî ve Aşağı geege), Rubus chamaemorus (Yukarı nekkotl, Merkezî ve Aşağı kkotl) sayılabilir. Sebze (''kʼetsaanʼ') olarak değişik bitkiler kullanılır.
Ulaşım
Kayık (ts’eeyh) ve Kano (Yukarı ve Merkezî beedoye, Aşağı meedoye) Yukon, Koyukuk ve Tanana gibi büyük büyük nehirler ile bunların kollarında kullanılan ulaşım aracıdır. Daha çok huş ağacının kabuğundan imal edilen huş kabuğu kanoları (kk’eeyh beedoye) kullanılır ve kürekle (tʉghʉ’oye) çekilir.
Ticaret
Eskimolarla ticaret: Avrupalı merkantilistler bölgeye gelmeden önceleri, Koyukonlar İnyupik Eskimolarıyla, özellikle de Kobuk Malimutları ile ticaret yapıyorlardı. Bu ticaret 1970 lere (ANCSA yasasına kadar) kadar sürmüştür. Kobuk İnyupikleri ile Koyukonlar arasında anlaşabilmek için ticaret jargonu oluşturulmuş ve halklar arasında evlilikler bile görülmüştür. İnyupik ile Koyukon coğrafyasının komşu olup ortaklaştığı nokta İnyupik topraklarındaki Alatna (İnyupikçe Alaasuq) ile Koyukon topraklarındaki Allakaket (Koyukonca Aalaa Kkaakk’et) köyleridir. Günümüzde Alatna'da daha çok Kobuk ve Selawik Malimiut İnyupikleri ile Nunamiut İnyupikleri yaşarken, komşu Allakaket'te daha çok Koyukon Atabaskları yoğundur. Allakaket bölgesindeki Koyukonlar Kobuk'taki Kuuvaŋmiut İnyupikleriyle ve Anaktuvuk Pass'daki Nunamiut İnyupikleriyle ticaret yaparlar. Güneybatı Koyukon topraklarındaki Nulato eski çağlardan beri Malimiut İnyupikleri ile Koyukonlar arasında işlek bir ticaret merkeziydi.
Kobuk Malimiut İnyupik Eskimoları, Kızılderililere itqiḷiq adını verirler ve Kızılderili ile İnyupik melezine de itqiḷiayaaq derler. İnyupikçede sığın için kullanılan tiniika ~ tiniikaq {tekil} tiniikak {ikil} tiniikat {çoğul} kelimesi sığın avcısı Koyukonların dilinden (dineega) geçmiştir.
Kızılderililerle ticaret: Yukarı Yukon Koyukonları Aşağı Tananalarla, Aşağı Yukon Koyukonları ise Değinaklarla (İngaliklerle) ticaret yaparlardı.
Avrupalılarla ticaret: Merkantilist Avruplıların bölgeye ulaşmasından sonra onlarla en aktif ticaret başlamış oldu. Koyukon "tarihsel dönemi" Avrupalıların 1800 lerde bölgeye ulaşmasıyla başlar. Avrupalı kürk tüccarları 1800 lerin ortalarında İç Alaska'ya gelmeye başlamışlardır. 1900 civarında Koyukuk ve Yukon nehirleri boyunca ticaret karakolu olarak büyük köyler kurulmaya başlanmıştır. Avrupalılarla yıldan yıla artan ticaret ve bu ticarette yerlilerin yeni yiyecek, giyecek, para ve diğer mallarla tanışıp onlara bağımlı olamalarına yol açmıştır. Bu bağımlılık yıldan yıla artmış ve kendi iç dinamikleriyle yaşamı sürdüren Atabasklar dış kaynaklara bağımlı hâle gelmişlerdir. Bölgedeki diğer Atabasklar gibi Koyukonların da lüks yaşamı ilk ticaret karakolunun gelmesiyle başlar ve mühimmat, tütün, şeker, çay ve kahve Beyaz tüccara bağımlılık yaratan ürünlerin başında gelir. Yeni ürünlere bağımlılığın artması, tüccarla Atabasklar arasında borç-kredi döngüsünü hızlandırmış ve daha fazla kürk hayvanı (en önemlisi kunduz) yakalanmasını gerektirmiş, bu da yöredeki hayvan popülasyonları üzerindeki baskıyı artırmıştır.
Kürk ticaretinin düşmesiyle birlikte 1940 larda devlet hizmetlerinin artması, doğal gaz ve petrol çıkarımı “government industrial” denen sanayinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Eski günlerindeki gibi büyük çapta olmasa da kürk ticareti günümüzde hâlâ sürmektedir ve bu iş her yıl biraz daha azalmaktadır.
Şirketleşme
Rus Amerikası döneminde ABD'nin Ruslarla birlikte idare ettiği Alaska'yı 1867 yılında Rus İmparatorluğundan satın almasından bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin (Eskimo ve Kızılderililerin) toprak taleplerini çözmek üzere ABD Kongresinde 18 Aralık 1971 tarihinde başkan Richard Nixon tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve ABD tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA) gereği kurulan Alaska Yerli Bölge Şirketlerinden Doyon, Limited (DOYON) yerli bölge şirketine bağlı 5 köy şirketi Koyukonlara aittir. Köy şirketleri topraklarının yüzey hakkına sahiptir, fakat bölge şirketleri hem köy şirketlerinin hakkına hem de toprakların yeraltı hakkına sahiptir.
Susa Olimpiyat Stadyumu
Susa Olimpiyat Stadyumu, Tunus'un Susa şehrinde yer alan çok amaçlı stadyum. Stadyum şu an Es-Saheli kulübü tarafından futbol amaçlı kullanılmaktadır. 2004 Afrika Uluslar Kupası'nda kullanılmıştır. Stadyum 40.000 kişi kapasitesine sahiptir.
Koyukonlar
Şirketleşme
Tanana Chiefs Conference adlı kâr amacı gütmeyen konsorsiyumda temsil edilen Koyukon regional bandları:
Susa Olimpiyat Stadyumu
Stadyum kapılarını 1973 yılında oynanan Es-Saheli-Club Africain maçı ile kapılarını açmıştır. İlk yapıldığında 10.000 kişilik olan stadyum, sonradan 15.000, 1994 yılında 21.000 ve Akdeniz Oyunları için 25.000'e yükseltilmiştir
Koyukonlar
Giysi
Üst giyimi olarak önden ve arkadan V biçimli kuyruğu olan tünik benzeri gömlek/elbise (Yukarı de’aach Merkezî deʼaak) kullanılır ve saçaklı (nedenaadletlekk) yapılır, bazen de denizdişi kabuğu (k’etl’ene’) ile süslenir. Yupiklerin yazlık parkaları olan qaspeq'lerin Koyukon versiyonu olan badzahoolan kapitone kumaştan yapılır ve sivrisineklerden korunmak için şapkalıdır. Rengeyiği derisinden parka (deyoodze de’aak) da kullanılır.
Tekparça ayaklı pantolon (Yukarı kkaatseesh, Merkezî kkaatseeyh) bebek tulumu gibi ayakları da kapatacak biçimde olur. İngilizcede mokasen pantolon (moccasin pant, moccasin trouser denen bu tekparça ayakkabı-pantolon giysisi (Yukarı k’edzo kkaatseesh, Merkezî k’edzo kkaatseeyh) ayaklardan bele kadar örtünmeyi sağlar. Önceleri sade yapılırken Avrupalıların boncuk getirmesiyle birlikte boncuklu (nedenaałt’onee) saçaklı (nedenaadletlekk) olarak da yapılmaya başlanmıştır. Pantolonlarda sağlam olduğu için daha çok rengeyiği derisi kullanılır ve kızılağaç (kk’es) ile kırmızı renge, ya da kızılağaç ile birlikte kabuk da kullanılırsa turuncuya yakın bir renge boyanırdı . Atabask halklarında esas olarak tekparça pantolon-ayakkabı giyimi vardır ve pantolondan ayrı bağımsız ayak giyimi olarak mokasenlerin yaygınlaşması Hudson's Bay Company şirketinin Kanada'daki Atabasklardan (Denesulinece konuşaanlar başta olmak üzere) getirdiği mokasenlerden sonra olmuştur.
İskoç kürk tüccarlarının ya da Rus ortodoksların şapkalarından esinlenerek yapılan kalpak ya da fes görünümlü kalıp şapkalar (İng. tin hat «konserve tenekesi şapka») içine huş kabuğu geçirilerek kalıp verilen kadifeden yapılır ve üzeri de boncuk işiyle süslenir. Bu boncuklu şapkalar (ts’eh nedenaałt’onee) fazla yaygın olmayan taklit şapkalardır.
Mokasenlerin (kkaatsuł) gövdesi rengeyiği, tabanı ise sığın derisinden yapılır ve boncuk işiyle bezenir (Yukarı kkaatsuł nedenaałt’onee). Rengeyiği derisinden mukluk tipte çizme (deyoodze kkaakene) yapılır.
kar ayakkabısı (Yukarı osh, Merkezî ve Aşağı oyh), huş ağacının kabuğundan yapılır.
Sanat
Alaska yerli sanatı içinde değerlendirilen Koyukon sanatında taş, boynuz (bida’), kemik, deri (bilit), tahta, huş kabuğu, tendon (tlaah) ipi, oklu kirpinin oku (dikeni) gibi yerli malzemeler ile Avrupalı tüccarlarca getirilen denizdişi kabuğu (k’etl’ene’) ile boncuk (nedenaałt’onee) gibi yabancı malzemeler kullanılır. Koyukonlar deri olarak daha çok sığın derisi, rengeyiği derisi ile rengeyiği yavrusunun derisini kullanırlar. Buna ek olarak Aşağı Koyukonlar ayrıca sincap derisi ile balık derisini de kullanırlar. Balık derisi kullanımı komşu Eskimolara (Yupikler ve İnyupikler) özgüdür ve Koyukonlara da Eskimolardan geçmiştir.
Geleneksel sanatlar için en önemli araç biz (deghotleye) denen delgi aracıdır. Biz, deri ve huş kabuğunu ya da tahta ve ağacı delip bağlantı ip ve kayışlarıyla bağlamayı sağlar. Kızak ya da kar ayakkabısı yapımında vazgeçilmez araçtır. Sapı kemikten ucu metalden ya da sivri sert bir maddeden yapılır.
Oklu kirpinin (Erethizon dorsatum; Yukarı dekenh ehone, Merkezî dekenh ehone, dekehone, legedze, Aşağı dekenh enotleetl) ok denilen dikenleriyle yapılan kirpi işi (porcupine quillwork) de görülür. Avrupalıların boncuk getirmesiyle birlikte boncuklu (nedenaałt’onee) yapılmaya başlayan ayaklı/mokasenli pantolon (Yukarı kkaatseesh, Merkezî kkaatseeyh), mokasen (kkaatsuł nedenaałt’onee) , çanta (nołketl’e) boncuk işi örneklerdir. Beyaz tüccarlar tarafından getirilen denizdişi kabuğu (k’etl’ene’) ile boncuklarla bezeli bıçak kılfları/kınları (saay leł) ile sapı ters yönde kıvrık çift spiral bıçaklar (neełkk’aa tl’otl’eghe) sanat ürünleri arasında yer alır
Böğürtlensi ve üzümsü ufak meyveleri toplamak için kullanılan çanaklar (Yukarı kk’eesh tl’och, Merkezî kk’eeyh tl’ok) huş ağacının kabuğundan yapılır, su taşıma kabı (''too tl’ok') olarak da kullanılır.
Söğüt kabuklarından balık ağı yaparken rengeyiğinin tendonunu işlemek için eğirmen vazifesi gören alet (tl’aah baahaa nedededlee) kullanılır. İpliği tığ gibi döndürmek için heyaahaa k’endedlee adlı alet kullanılır.
Koyukon Kathleen Carlo-Kendall yontu sanatçısı çağdaş tasarımlarında Yupik maskelerini de kullanır.
Mutfak
Koyukon mutfağının ana yemeklerini sığın eti ve yağı oluşturur. Mermer gibi iç içe geçen sığır etinin aksine sığının eti ve yağı birbirinden ayrı bulunur ve Koyukonlar hem etini hem de yağını tüketirler. Sığın kemikleri kaynatılarak çorba yapılır. Eski zamanlarda kemikleri kıtlık günleri için saklanırdı. Kıtlık, Alaska Atabasklarının geçmişte sık sık karşılaştıkları bir durumdu. Sığının kafası, brisket, kısa kaburgası, kalbi ve dili daha makbuldür. Sığın kelle çorbası potlaç törenlerinin gözdesidir ve sığın kellesinin/kafasının sebze ve makarnayla birlikte pişirilmesiyle yapılır.
Sağlık
Alaska'da ve bütün Alaska yerlilerindeki sağlık sorunları arasında ilk sırayı alkolizm alır. Alaska Yerli Komisyonu (Alaska Native Commission) tarafından 1994 yılında yapılan bir uyarıya göre alkol tüketimi Alaska yerlileri arasında böyle devam ederse kalıcı sosyal, kültürel ve duygusal bozunuma uğrayacağı kaçınılmaz sonuçtur. . Alaska Atabasklarında da bu genel durum gözlenir. Aşırı alkol tüketimi ve buna bağlı gelişen alkolizm, Atabaskların aile ve sosyal düzenlerini yıkıcı etkiye sahiptir. Atabasklara alkolü önce Ruslar, daha sonra da Amerikalı ve Kanadalılar getirmiş ve yaygınlaştırmıştır. Geçmişte Hristiyan Batılıların getirdiği alkol ve buna bağlı gelişen alkolizmden kurtulmak için Alaska Atabasklarının köktendinci Hristiyanlığa (Fundamentalist Christianity) sığınarak alkolizmi yenebileceği savunulmaktadır. Köktendinci Hristiyanlık ile eski Atabask hukuku arasında belirgin bir benzerlik bulunduğu iddia edilir. 20 yy. ortalarında Huslia'da alkolizm ile veremden etkilenmeyen tek bir aile kalmamıştır.
Huş ve söğüt ağaçların gövdesinde olan Phellinus igniarius türü kav mantarının külleriyle tütün karıştırılarak enfiye, çiğneme tütünü ile pipoda ( kkun’ tl’ok) içme tütünü yapılır.
Yerli hakları
Hristiyan misyonlarının Koyukonlar üzerine sosyo-kültürel etkileri (bazıları olumlu bazıları olumsuz) göz ardı edilemez. Misyonlar kurulup misyonerler gelince eğitim ve hastane gibi olumlu yönleri Koyukon yaşamını iyi yönde değiştirirken, yerli maneviyatı ve kültürel uygulamalara önyargılı davranıp dini gerekçelerle karşı çıkmaları Koyukon sosyal yaşamına olumsuz etkisi olmuştur. Yerli halklara karşı bu paternal yaklaşım ve onların "uygarlaşmamış" (“un-civilized”) kabul edilmeleri o zamanki 19. yüzyıl dünyasında çok yaygın bir uygulamaydı. Çoğu kez yerlileri Hristiyanlaştırıken yerli kültürünün "ilkel" (“primitive”) olduğu telkin edilmiş ve bunun utanç verici olduğu öğretilmiştir. Bu asimilasyon sonucu yerliler kendi öz kimliklerini hor gören tutum sergilemeye başlamışlardır.
Arazi mülkiyeti Batılı kapitalist düşünceye ters düşecek biçimde sahiplenilmese bile ANCSA yasasından sonra kapitalizmle yoğun biçimde karşılaşıp iç içe kalan yaşlı ve genç nesil Koyukonlar arasında gerilimler yaratabiliyor.
Edirne'de 1999 Türkiye genel seçimleri
18 Nisan 1999 Genel Seçimleri Edirne İli sonuçları;
Kızıllı, Alaca
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Nima Arkani-Hamed
Nima Arkani-Hamed (5 Nisan 1972 doğumlu), yüksek enerji fiziği, sicim teorisi kozmoloji ile ilgilenen bir Amerikan-Kanadalı teorik fizikçi. Arkani-Hamed, Princeton, New Jersey for Advanced Study Institute'de (İleri Çalışmalar Kurumu) görevlidir. Bunun öncesinde Harvard Üniversitesi ve California, Berkeley Üniversitesi'nde profesör oldu.
Arkani-Hamed'in ebeveynlerinin her ikisi de İranlı fizikçidir. Babası, Cafer Arkani-Hamed, Tebriz (İran) yerlisi olup, Tahran Teknoloji Şerif Üniversitesi (İran) de fizik bölümü başkanıydı ve daha sonra Montreal McGill Üniversitesi'nde toprak ve gezegen bilimleri dersleri verdi.
Polonez
Polonez, bir Polonya ulusal dansının ve bu dansın temposunda bestelenmiş parçaların ortak adı.
Başlangıçta bir zafer dansı olan, 17. yüzyılda bir saray dansına, zaman içinde de bir halk dansına dönüşen polonez, üçerli ölçülü ve orta tempolu müziğiyle, keskin bir biçimde birbirine eklemlenen ritimleriyle ayırt edilir. İlk örneklerine, Johann Sebastian Bach, François Couperin, Händel ve Mozart'ın müziğinde rastlanır. 18. yüzyılda ulusçu duyguların anlatım araçlarından biri olarak işlenmiş ve 19. yüzyılda pek çok Polonyalı besteci, sayılamayacak kadar çok polonez yazmışlardır. Bununla birlikte, polonezi ilgi çekici bir taşra müziği olmaktan kurtaran, Frédéric Chopin'in bu türün başyapıtları sayılan 13 örneğidir. Chopin, epik bir biçim verdiği polonezleri, kendisinden önceki Polonyalı bestecilerin yolunu izleyerek, anayurduyla olan bağlarını simgeleştirmek için kullanmıştır.
Bram Moolenaar
Bram Moolenaar (1961, Lisse, Güney Hollanda - 3 Ağustos 2023) bir bilgisayar programcısıdır. Özgür yazılım dünyasının etkin bir üyesidir. Vim metin düzenleyicisinin yazarı ve geliştiricisidir.
Bram Moolenaar, yazdığı Vim uygulamasını özgür olarak dağıtmaktadır. Bunun yanında uygulamaya bağış yapmak isteyenlerin uygulama yerine Uganda'daki ihtiyaç sahibi çocuklara bağış yapmalarını istemektedir.
Görlitz
, Almanya'nın Saksonya eyaleti'ne bağlı şehir. Yüzölçümü 67,22 km²'yi bulan Görlitz'in 31 Aralık 2012 itibarıyla nüfusu 54,114 olarak tespit edilmiştir. Km² başına 810 kişi düşmektedir.
Zeamet
Zeamet, Osmanlı İmparatorluğu toprak düzeninde yıllık geliri 20.000 akçeyle 100.000 akçe arasında olan topraklar ve bu topraklardan alınan vergidir. Eyalet merkezlerinde oturan üst düzey yöneticilere (hazine ve tımar defterdarına, sancaklardaki alay beylerine, kale dizdarlarına, divan kâtiplerine, vs.) verilirdi.
Charles Galton Darwin
Sir Charles Galton Darwin, KBE, MC, FRS (18 Aralık 1887 - 31 Aralık 1962) İngiliz fizikçi. Charles Darwin'in torunudur. II. Dünya Savaşı sırasında Ulusal Fizik Laboratuvarı (NPL) direktörü olarak görev yaptı.
Darwin bilimle ilgilenen bir ailede Cambridge, İngiltere'de doğdu, matematikçi Sir George Howard Darwin oğlu ve Charles Darwin'in torunudur. Annesi Lady Darwin, Philadelphia, Pennsylvania Maud du Puy idi. Ablası sanatçı Gwen Raverat idi, onun küçük kız kardeşi Margaret iktisatçı John Maynard Keynes'in kardeşi Geoffrey Keynes ile evlendi. Kardeşi William Robert Darwin, Londra'da borsacı oldu. Darwin Marlborough College'da eğitim alıp, 1910 yılında, Trinity College, Cambridge'den matematik derecesiyle mezun oldu.
Zonguldak'ta Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri
Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri'nde (resmî adıyla  25. dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçimi) Zonguldak ilinin 5 milletvekili seçilmiştir.Sonuçlar resmî verilerdir. Toplu sonuçlar resmî seçim sonuçlarına göre girilmiş olup, il bazlı sonuçlar YSK'nın SEÇSİS sistem sonuçlarına göre girilmiştir.
Seçimden Önce
2011 Türkiye genel seçimleri'nde 5 milletvekili çıkarabilen Zonguldak ilinin 3 milletvekili Adalet ve Kalkınma Partisi'ne aitken 2 milletvekili Cumhuriyet Halk Partisi'ne aitti.Bu seçime katılım %88,42 oranlarında gerçekleşmişti.
Toplam Sonuçlar
Zonguldak ili seçim çevresinde 16 Parti seçimlere katılacaktır.Bu seçim çevresinde hiçbir bağımsız aday seçimde yer almamıştır.Hak ve Özgürlükler Partisi,Merkez Parti,Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisi ve Yurt Partisi bu seçim çevresinde aday çıkarmamıştır.
Seçilenler
7 Haziran Pazar günü yapılan seçimlerin ardından seçilen 25.Dönem Zonguldak milletvekilleridir.
Slovakya bayrağı
Slovakya bayrağı, Slovakya  devleti tarafından kullanılan resmi ulusal bayraktır.
Bayrak, yatay ve eşit üç şeritten oluşan bir üçrenklidir. Bayrağın üzerinde bulunan sembol, Slovakya armasıdır. Bayraktaki beyaz, mavi ve kırmızı renkler ise Panslavizm renkleri'ni temsil eder.
Plauen
Plauen, Almanya'nın Saksonya eyaletine bağlı Vogtlandkreis ilçesinin başkenti olan şehirdir. Şehrin nüfusu 31 Aralık 2021 tarihi itibarıyla 63.372'dir.
1924 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri
1924 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri, 4 Kasım 1924 tarihinde, Eski Cumhuriyetçi Başkan Yardımcısı, Mevcut Cumhuriyetçi Başkan Calvin Coolidge, Demokrat aday Batı Virginia Senatörü, Diplomat John W. Davis ve İlerici aday, Robert M. La Follette arasında gerçekleşti.
Seçimleri Mevcut Cumhuriyetçi Başkan Calvin Coolidge kazandı.
Braunau am Inn
Tarih
Şehirden ilk defa 810 yılı civarında bahsedilmiş ve 1260 yılında yasalaşmıştır. Avusturya'nın en eski şehirlerinden biridir. Bir kale kenti olan Braunau am Inn, Tuz ticareti ve Inn Nehri sayesinde gemi trafiği ile ilgili önemli bir ticaret yolu kavşağı haline gelmiştir. 1120 yılında Braunau şehri Prounaw namına ilk olarak bir belgede anıldı. 1816'dan beri, Braunau am Inn Yukarı Avusturya eyaletine aittir. Braunau am Inn 1889'da doğan Adolf Hitler'in doğum yeri olarak da tanınmıştır. O ve ailesi Braunau'dan ayrıldı ve 1892 yılında Passau'ya taşınmıştır. 1989 yılında, belediye başkanı Gerhard Skiba'nın inisiyatifi ele alması ile Hitler'in doğduğu binanın önüne II. Dünya Savaşı kurbanları anısına bir anıt taş yerleştirildi. Taş Mauthausen toplama kampından granitten yapılmıştır.
Diğer bilgiler
1938 yılında, Braunau am Inn'de o zamanlar Avusturya'nın en büyük alüminyum tesislerinden biri vardı.
1948 yılında, Braunau'nun 11.744 nüfusu vardı.
Braunau, elektronik, metal, ahşap ve cam gibi bir dizi sektörler vardır. Kasaba da Avusturya'nın en büyük alüminyum eserleri bulunmaktadır.
İki başarılı sezonun ardından, yerel futbol takımı SV Braunau, aniden 2000 yılında iflasa gitmeden önce Avusturya 1.Ligi çıkmıştı. Daha sonra takım FC Braunau olarak kurulmuştur.
2009 yılında
(37 koltuk)
Jean-François Millet
Jean-François Millet (d. 4 Ekim 1814, ö. 20 Ocak 1875) Fransız ressam ve Fransa taşrasında doğan Barbizon ekolünün kurucularından. Millet, köylü sınıfına dair tablolarıyla bilinir ve eserleri realizm akımının bir parçası olarak sınıflandırılır.
Gençliği
Millet, Normandiya'daki Gréville-Hague'da bulunan Gruchy kasabasının çiftçilerinden olan Jean-Louis-Nicolas ve Aimée-Henriette-Adélaïde Henry Millet çiftinin ilk çocuğu olarak doğdu. Kasabadaki iki papazın yönlendirmesiyle Latin ve güncel yazarlar hakkında eğitim aldı. Sonrasında 1833'te Paul Dumouchel isimli bir portre ressamının yanında eğitim görmek üzere Cherbourg'a gönderildi. 1835'te Cherbourg'da, Baron Gros'un öğrencilerinden Lucien-Théophile Langlois'nın yanında tam zamanlı eğitim almaya başladı. Langlois ve diğerlerinin sağladığı bir burs sayesinde Millet 1837'de Paris'e taşındı ve École des Beaux-Arts'da Paul Delaroche'un öğrencisi oldu. 1839'da bursu bitti ve Paris Salonu'na gönderdiği ilk eser reddedildi.
Paris
Ressamın salona kabul edilen ilk tablosu, 1840 yılında salona dahil edilen bir portreydi. Millet bunun sonucunda portre ressamlığı kariyerine başlamak üzere Cherbourg'a döndü. Ancak sonraki sene Pauline-Virginie Ono ile evlenerek Paris'e taşındı. 1843 Salonu'na kabul edilmeyişinin ve Pauline'in tüberkülozdan ölümünün ardından Millet bir kez daha Cherbourg'a döndü. Ressam 1845'te, daha sonra 1853'te resmî törenle evleneceği Catherine Lemaire ile birlikte Le Havre'a taşındı. Çiftin dokuz çocuğu oldu ve Millet'in hayatının geri kalanı boyunca birlikte kaldılar. Ressam Paris'e yeniden taşınmadan önce, Le Havre'da birkaç ay boyunca portreler ve küçük janr resimleri çizdi.
Paris'te 1840'ların ortalarında Millet, kendisi gibi Barbizon ekolü ile ilişkilendirilecek olan Constant Troyon, Narcisse Diaz, Charles Jacque ve Théodore Rousseau gibi ressamlarla; ressamın köylü resimlerini etkileyecek derecede figüratif ustalığa sahip olan Honoré Daumier ile ve daha sonra ressamın biyografisini de yazacak olan devlet bürokratı Alfred Sensier ile arkadaş oldu. Millet'nin Salon'daki ilk başarısı 1847'de sergilenen Ağaçtan İndirilen Oedipus tablosuyla geldi ve 1848 yılında ise bir tablosu devlet tarafından satın alındı.
Millet'nin o dönemdeki en iddialı eseri olan Yahudilerin Babil ' deki Tutsaklığı tablosu 1848'de Salon'da sergilendi ve gerek sanat eleştirmenleri gerekse toplum tarafından küçük görüldü. Sergilenmesinin hemen ardından ortadan kaybolan tablonun Millet tarafından ortadan kaldırıldığı düşünülüyordu. Boston Güzel Sanatlar Müzesi'nden bilimadamlarının tablodaki küçük değişikleri araştırmak için Genç Çoban Kız tablosunu 1984'te X ışını ile incelemeleri sonucunda tablonun Tutsaklık tablosu üzerine çizildiği ortaya çıktı. Fransa-Prusya Savaşı sırasında malzemelerin zor bulunması sebebiyle Millet'nin bu tablonun tuvalini yeniden kullandığı düşünülmektedir.
NGC 3298
NGC 3298, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunur. E-S0 tipi bir merceksi, eliptik galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1789 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Geçitağzı, İspir
Geçitağzı, Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
Mahallenin eski adı, 1854 yılı kayıtlarında Godraşen ya da Kodraşen olup, Gürcücede "godraşeni" sözcüğü "sepetçiköy" anlamına gelmektedir. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de İspir Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.
Osmanlı kaynaklarında yerleşimden Pertekrek sancağına bağlı "Kudreşen" adıyla bir köy bahsedilmiştir. 1555 tahrir'inde yerleşimde 30 hane kayıt edilirken, 1574 yılı tahririn de ise köyde 103 hanenin bulunduğu belirtilmiştir.
Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 207 km, İspir ilçe merkezine 61 km uzaklıktadır. Mahalle, İspir'in kuzeydoğusunda olup, numaralı Bayburt-Artvin (İspir-Yusufeli) devlet yoluna, 6,5 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Göçköy, İspir
Göçköy, Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Tarihçe
Mahallenin eski adı 1919 yılı kayıtlarında Keç olarak geçmektedir. Mahalle 1928 yılından beri bugünkü adını taşımaktadır.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de İspir Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.
Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 173 km, İspir ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır. Mahalle, İspir'in kuzeydoğusunda olup, numaralı Bayburt-Artvin (İspir-Yusufeli) devlet yoluna, 6 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Paul Davies
Paul Charles William Davies, AM (22 Nisan 1946 doğumlu) bir İngiliz fizikçi, yazar ve yayıncı. Arizona State Üniversitesi'nde profesör olarak BEYOND (Fen Eğitiminde Temel Kavramlar Merkezi) Direktörü. Kaliforniya'daki Chapman Üniversitesi Kuantum Araştırmaları Enstitüsü'nde görevlidir. Cambridge, University College London, Newcastle upon Tyne Üniversitesi, Adelaide Üniversitesi ve Macquarie Üniversitesi'nde daha önceleri akademik toplantılar gerçekleştirmiştir. Araştırma alanları kozmoloji, kuantum alan teorisi ve astrobiyoloji gibi alanlardır. Mars'a tek yönlü bir yolculuğun uygulanabilir bir seçenek olabileceğini önermiştir.
Davies Finchley'de, Londra'da yetişmiş ve Woodhouse Road Woodhouse Grammar School'da eğitim almıştır. Daha sonra 1967 yılında 1. sınıf BSc kazandı ve UCL'de Fizik okudu.
1970 yılında University College London'da Michael J. Seaton Sigurd Zienau gözetiminde doktorasını tamamladı. Daha sonra Cambridge Üniversitesi'nde Fred Hoyle yanında doktora sonrası araştırma gerçekleştirdi.
Stark Hanesi
Kışyarı'nın Stark Hanesi, Westeros'un Büyük Haneleri'nden biridir ve Kuzey'in birincil soylu hanesidir: pek çok küçük hane kendilerine bağlılık yemini etmiştir. Eskiden, Kış Kralları olarak hüküm sürerlerdi; Targaryen Fethi'nden beri Kuzey'in Muhafızları olmuşlardır. Yerleşkeleri, Kışyarı, dayanıklılığıyla ünlü eski bir kaledir. Armaları beyaz zemin üzerinde yürüyen gri ulukurttur ve mottoları "Kış Geliyor"dur, sadece birkaç hanede olduğu gibi övünmekten uzak, uyarı içeren bir mottodur. Aile üyelerinin fiziksel yapıları ince, uzun yüz, siyah saç ve gri gözdür. Serideki baş karakter açılarının çoğu bu hanenin üyeleridir.
Tarih
Starklar, Sur ile beraber binlerce yıl önce Kışyarı’yı inşa etmiş, Kahramanlar Çağı’nın efsanevi figürlerinden Mimar Bran’in soyundan gelmiş eski bir hanedandır. Soyları İlk İnsanlar’a dayanır ve hala geleneklerini korurlar ve ormanın Eski Tanrılar’ına inanırlar. Starklar, büyük olasılıkla Mimar Bran ile başlayan Kış Kralları unvanını Kahramanlar Çağı’ndan binlerce yıl boyunca sürdürmüştür. Bran Sur’u inşa etmiştir ve o zamandan beri Starklar, binlerce yıldır Sur’a adam gönderen Gece Gözcüleri’yle arkadaş olmuştur. Gece’nin Kralı, Gece Gözcüleri’nin 13. Lord Kumandanı’nın, pek çok olasılığa rağmen bir Stark olduğu söylenmiştir. Ayrıca Starklar pek çok yabanıl saldırısını geri püskürtmüştür, örneğin sancaktarları Umber’leri; Gendel ve Gorne kardeşler, Ozan Bael gibi Sur’un Ötesindeki Krallara karşı korumuştur.
Binlerce yıl boyunca, Starklar Kuzeydeki Kral unvanının tek adayı değillerdi, başlıca muhalifleri Dehşet Kalesi’nin Bolton Hanesi 1,000 yıl önce kendilerine bağlılık yemini etmiş fakat sonra deri yüzme teknikleriyle son buldurmuşlardır. Bu sırada Kral Jon Stark, Beyaz Bıçak’tan korsanları sürmüştür ve Kurt’un İni’ni inşa etmiştir.Böylece Beyaz Liman bu kale ve çevresinde büyüyüp, gelişmiş ve Kuzey'in en önemli şehirlerinden biri haline dönüşmüştür.Beyaz Liman inşa edildiğinden bu yana genellikle Kuzey Kralının oğulları veya torunlarına verilmiştir.Bu gelenek, Beyaz Liman'ın Menzilden sürgün edilen Manderly ailesine verilmesiyle son bulmuştur. Kral Jon’un oğlu Rickard Bataklık Kralı’nı yenmiştir ve kızını, Reed Hanesi’nin lordluğu altındaki Boğaz’dan Kışyarı diyarına götürerek evlenmiştir. Karstarklar, hüküm süren kralın kardeşi Karlon Stark, Bolton’ların isyanını ezmeye yardım ederken kurulmuştur ve hizmetinde bir kaleyi kabul etmiştir. Nihayetinde, Mormont’lar, Kral Rodrik Stark demiradamlarla olan mücadele maçını kazanarak Ayı Adası’nı almıştır. Stark’lar, Üç Kızkardeşler için Vadi’nin Arryn’leri ile savaşmış, sonunda adaların yönetiminden vazgeçmiştir.
Karstark’lardan ayrı olarak, Kışyarı’nın Starklarının muhtemel olarak Beyaz Liman’da, Barrowton’da ve Kuzey’de herhangi bir yerde uzaktan akrabaları olabilir.
Kuzey’in son Stark Kralı, Fetih Savaşı’nın sonunda Fatih Aegon’ı kabul eden Torrhen’di. O zamandan beri Starklar, Yedi Krallık’ın kralları için Kuzey’i Kuzey’in Muhafızları olarak yönetmektedir.
231AL Civarı, Stark Hanesi zor bir intikalle yüzleşmiştir. Kışyarı’nın pek çok lordu, hanenin lordu olarak Beron Stark’ı bırakıp isyancı Skagosi, yabanıl kralı Raymun Kızılsakal’a karşı Kuzey’deki savaşlarda savaşarak ölmüşlerdir. Dagon Greyjoy ve demiradamlarıyla savaşırken aldığı yaraların kendisini yavaşça öldürmesiyle, karısı ve diğer dört Stark dulları onu başarıya ulaştıracak mücadeleye girişmişlerdir. O dönemde yaklaşık on Stark çocuğuyla potansiyel varisler vardı.
Son Geçmiş
Lord Rickard Stark ve üstadı, Walys Çiçek, Nehirova’lı Catelyn Tully ile Rickard’ın varisi Brandon arasında nişanla ittifak anlaşması talep etti. Catelyn’in babasının vesareti altındaki bir çocuk olan Petry Baelish, Catelyn’i seviyordu ve Brandon’a onun için bir düelloyla meydan okudu. Brandon düelloyu kazandı ama Catelyn’in ricasıyla onu öldürmedi. Bu sırada Lyanna, kendisine deli gibi aşık Lord Robert Baratheon ile nişanlıydı. Ancak Lyanna’nın Robert için duyduğu sevgi ateşli değildi ve kendisine kur yaptığının tamamen farkındaydı. Prens Rhaegar Targaryen, Harrenhal Turnuvası’ndaki galibiyetinden sonra, karısı Dorne prensesi Elia’yı yok sayarak Lyanna’yı Aşk ve Güzellik’in Kraliçesi olarak nitelendirdi. Lyanna’nın Rhaegar ile olan asıl ilişkisi halen net değildir, ama bu olaydan kısa bir süre sonra Lyanna, Rhaegar’ın bölüğünden kaybolmuştur ve Robert ile kardeşi Brandon Stark, Lyanna’nın isteği dışında alındığına inanmıştır. Brandon haberi aldığında Catelyn Tully ile evlenmek için Nehirova yolundaydı. O ve dört yoldaşı, Lyanna’yı geri döndürmek için Kral Toprakları’na at sürdü ama hem o hem de Lord Rickard, Deli Kral’ın emriyle infaz edildi. Lord Jon Arryn, verasetinde olan Eddard Stark ve Robert Baratheon’ı teslim etmeyi reddetti ve savaş uzamaya devam etti. Savaşın gidişatında, Eddard ittifakın bir parçası olarak ölmüş ağabeyinin nişanlısı Catelyn Tully ile nişanlanarak onurlandırdı ve hanesine getirdi. Savaşta birincil komutanlardan biriydi ama Lannister Hanesi’nin hain yardımını kabul eden Robert ile fikir ayrılığına düşüp tartıştı. Kral Toprakları Yağmalaması’ndan sonra, Eddard ve altı yoldaşı Rhaegar’ın Neşe Kulesi adını verdiği kulede olan Lyanna’yı kurtarmaya gitti. Orada bekleyen ve Eddard ve Howland Reed dışında hepsini öldüren üç Kral Muhafızı şövalyeleri ile dövüştüler. Eddard, Lyanna’yı “kan yatağı”nda ölürken ve mavi güllerle çevirili soluk bir buketi tutarken buldu. Lyanna, hayatının geri kalanı boyunca Eddard’ın aklından çıkaramadığı ve içeriğinin kimsenin bilmediği bir söz vermeye zorladı. Öldüğü zaman on altı yaşındaydı ve babası ile ağabeyinin yanında Stark ailesinin Kışyarı’daki mahzenine gömüldü. Ned ve Robert paylaştıkları kederleriyle uzlaştılar ama Ned, Robert Cersei Lannister ile evlendiğinden ve kendi derebeyliğine bağlı olan askerlerin katledilmesinden sonra bile kardeşi Jaime’yi Kral Muhafızı atadığından beri sarayı hor görmüştür. Ned, savaştan sonra öz oğlu Robb ile kutsanmıştır ama piç oğlu olarak tanıttığı küçük Jon Kar’ı yanında getirmiştir. Altı yıl önce, Ned Balon Greyjoy’un kardeşini ezdiği isyanda ona yardım etmiştir ve Theon Greyjoy’u Kışyarı’ya verasetindeki çocuk olarak almıştır. Lord Rickard’ın en genç oğlu Benjen, Gece Gözcüleri’ne katılmış ve İlk Korucu olmuştur. Eddard, Kral Toprakları’nda Lannister musallatı politika ve entrika dolu saraydan uzakta Robert’ın ismiyle Kuzey’i yönetti.
Buz ve Ateşin Şarkısı
Starklar, Beş Kralın Savaşı sırasında Nehir Adaları’ndan Lannister’ları sürmek için Tully Hanesi’yle güçlerini birleştirdi; ancak bu süreçte Bolton’lara karşı Kuzey’in hakimiyetini kaybettiler ve aile üyelerinin bazısı öldürüldü, bazısı ise gizlenerek kaçtı.
Taht Oyunları
Kral Robert, son anda kendilerini büyüten üvey babaları Jon Arryn’in ölümünden sonra boş kalan Kral Eli unvanını Eddard Stark’a önermek için Kışyarı’yı ziyaret eder. Ned’in karısı Catelyn’in kız kardeşi ve Jon’un dul eşi olan Lysa Arryn’den Lannister’ların Lord Arryn’in ansız ölümünün arkasında olduğunu iddia eden bir mektup gelir. Catelyn’in zorlamasıyla, Ned gönülsüzce Elliği ve kızları Sansa ile Prens Joffrey’nin nişanını kabul eder. Kraliyet eğlencesinin devam ettiği sırada, Ned’in ikinci oğlu Bran, Kraliçe Cersei’nin ikiz kardeşi Sör Jaime ile seviştiğini görür; Sör Jaime onu ölmesi umuduyla kuleden aşağı atar ama sadece sakat ve komada kalır. Ned, Catelyn ve oğulları Kışyarı’da kalırken kızlarıyla Kral Toprakları’na at sürer. Bu sırada Jon Kar, Gece Gözcüleri’ne katılmak için amcası Benjen ile kuzeye at sürmektedir. Catelyn, ev sahibesi olarak görevlerinin farkındayken Bran için avutulamaz bir endişe içindedir ama bu endişesi Bran’in hayatı için girişime girilmesiyle gerçeğe dönüşmüş ve sadece ulu kurdu tarafından kurtarılmıştır. Bran komada yatarken, Üç Gözlü Karga hayallerini görmeye başlar.
Kavgam
Hakkında
Kavgam, aslen iki ciltten oluşmaktadır. Hitler bu eserin ilk cildini Kasım 1923'teki Birahane Darbesi'nin ardından, 9 ay Landsberg Cezaevi'nde hapis yattığı dönemde, dostu Rudolf Hess aracılığıyla yazmıştır (1924). İlk cilt 18 Temmuz 1925 tarihinde basılmıştır. Hitler kitabın ikinci cildini hapisten çıktıktan sonra, 1926 yılında kaleme almıştır.
Stark Hanesi
Kralların Çarpışması
Üç Dişli Mızrak dolaylarında Kuzeyli adamların komutasındaki Lord Roose Bolton ayrılırken, Lannister sancaktarlarına karşı bir dizi zafer kazanan Kral Robb Batı Toprakları’nda çılgın ve başarılı bir akın başlatır. İttifak kazanma girişimiyle, Renly Baratheon’a ve Balon Greyjoy’a elçiler yollar. (Ayrı ayrı olarak annesi Catelyn’i ve babasının vasisi Theon Greyjoy’u gönderir) Catelyn, Renly kızıl rahibe Melisandre tarafından katledilmeden önce diplomatik ilerleme kaydeder ama Theon, Kuzey’e saldırıda bulunan babasına katılır. Arya kuzeye Yoren ve Gece Gözcüleri için yeni askerleriyle yolculuk eder (Kral Robert’ın piç oğlu Gendry dahil), ama grupları Batılı adamlar tarafından pusuya düşürülür ve esir alını. Harrenhal’da, sayısız vahşete tanık olur ama işkencelerinin pek çoğunun ölümüyle (suikastçı Jaqen H’ghar sayesinde) ve Kuzeyli tutsak grubunun serbest kalmasıyla güçlü olmaya devam eder. Kale Roose Bolton tarafından alınırken, kılık değiştirmiş Arya, babasının kötü niyetli sancaktarına güvenmeyerek kendini uşak olarak ve kaleden kaçar. Bu sırada Kral Joffrey ile nişanlı Sansa, Kızıl Kale’de göz altında tutulur. Joffrey’in kendisine kötü davranmasıyla acı çeker ama Sandor Clegane ve Dontos Hollard ile ilişkileri bunu seyrekleştir. Kışyarı’da, Üstat Luwin ve Sör Rodrik Cassel, Bolton Piçi Ramsay Kar’ın vahşetleri ve Hornwood mirası gibi konularla ilgilenirken Bran itibari hükümden zevk alır. Reed çocuklarının rehberliğiyle, Bran yeşilgörenler ve derideğiştirenler için hediyesini biler. Theon Kışyarı’yı ele geçirir, ama hain Ramsay Kar tarafından sürülür. Bran ve Rickon’ın ölü olduğu düşünülür ama oradan kaçmışlar ve Kuzeyli sığınaklara doğru kaçmışlardır. Ramsay demir doğanların katliamından sorumlu tutulur. Benjen’in Sur’un ötesindeki kayıplığı devam eder. Jon Kar Çığlık Geçidi’ndeki keşif görevinde Qhorin Yarımel’e katılır. Bu sırada Ygritte adında yabanıl bir kadını emir üzerine infaz etmeyi reddeder. Lord Kumandan Mormont’un geri dönüşüyle, Kemikler Lordu’nun önderliğinde bir yabanıl grubuyla karşılaşır. Kar, Qhorin’den aldığı emirle, casus olarak yabanıllara katılır ve ciddiyetini kanıtlaması için Yarımel’i öldürmeye zorlanır. Kemik Lordu’yla beraber Ygritte, Kar için kefil olur.