cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cem İdiz
Yaşamı
1993 yılında konservatuvardaki görevinden istifa eden İdiz, bağımsız besteci olarak çalışmıştır. Aynı yıl askerliğini Burdur'da yapmıştır. Orkestra ve oda müziği eserlerinin yanı sıra çok sayıda tiyatro ve film müziği besteleyen sanatçının çeşitli araştırma, inceleme yazıları yayımlanmıştır.
Özel hayatı
1983 yılında Nurseli İdiz ile evlenmiştir. 16 yıl süren evliliklerinden Canan Elif adlarında bir kızları vardır.2000 Yılında ise tiyatro, sinema sanatçısı Süreyya Kilimci ile evlenmiştir.
Bilal Şar
Bilal Şar (d. 15 Ocak 1968, İstanbul), eski Türk futbolcudur. Futbolu bıraktıktan sonra teknik direktörlük yapmaktadır.
Kariyeri
Alibeyköyspor'da yetişti ve 23 Aralık 1985'te Yunanistan'a karşı Balkan Gençler Şampiyonası'nda ilk kez genç millî formayı giydi.
1986'da Fenerbahçe'ye transfer oldu ve sarı-lacivertli takımda 1990 yılına kadar forma giydi. Fenerbahçe'de 1988-89 Süper Lig, 1990 Cumhurbaşkanlığı Kupası, 1989 Başbakanlık Kupası ve 1986 Türkiye Spor Yazarları Derneği Kupası sevinçleri yaşadı.
Şar, 1990 yılında Karşıyaka'ya transfer oldu, 1995-96 sezonunda Erzurumspor, 1996-97'de Giresunspor, 1997-98'de Beykoz ve Uşakspor'da oynadı ve aktif sporculuk yaşantısını bu takımda sonlandırdı.
Şar, toplam 4 kez genç millî formayı giydi.
Futbolu bıraktıktan sonra antrenörlüğe başlayan Şar, 2010-11 sezonunda Fenerbahçe'in U-18 takımını çalıştırmıştır. Çeşitli takımları çalıştırdıktan sonra son olarak 2019'da Eyüpspor'u çalıştırmıştır.
Japonya Hava Öz Savunma Kuvvetleri
Hava Öz Savunma Kuvvetleri (航空自衛隊), Kumandanlığının adı: Kōkū Bakuryō Kanbu 航空幕僚監部 / Hava Kurmay Müfettişliği, 1954'te kurulan Japonya'nın de facto Hava Kuvvetleri. Japonya anayasası 9. maddesi gereğince Japonya de jure olarak silahlı kuvvetlere sahip değildir.
Future equipment
Sources:
Dona Flor e Seus Dois Maridos
Dona Flor e Seus Dois Maridos, (Dona Flor ve İki Kocası) Brezilyalı yazar Jorge Amado tarafından yazılan roman.
Yazar romanı 1966 yılında kaleme aldı. Kitap bir düzine karakterle Salvador, Bahia'daki yaşamdan bir panorama sunmaktadır. 1976 yılında sinemaya uyarlanmıştır.
Abdulvahit Karacabey
Abdulvahit Karacabey (d. 11 Nisan 1977, Boğazlıyan, Yozgat), Türk futbolcudur. Son olarak 2010-11 sezonunda 1. Lig'in yeni ekiplerinden Göztepe'de oynadı. Oynadığı takımlarda genellikle memleketi Yozgat'in plaka kodu olan 66 numaralı formayı giymiştir.
Kulüp takımları kariyeri
Futbola Osmaniyespor altyapısında başladı ve 1995 yılında profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak as takım kadrosuna dahil edildi. Osmaniyespor için ilk resmî karşılaşmasına 18 Şubat 1996 tarihinde Ceyhan Belediyespor'la oynanan 3. Lig karşılaşmasında çıktı. Bu karşılaşma sonrası kendine ilk on birde yer edindi. Sezon sonu başka bir 3. Lig ekibi olan Kayseri Erciyesspor'a transfer oldu. Bir sezon burada kaldıktan sonra Kayserispor'a geçti be burada bir sezonu Süper Lig'de olmak üzere toplam 7 sezon forma giydi. 2003-04 sezonunun ara transfer döneminde 1. Lig ekiplerinden İstanbul Büyükşehir Belediyespor'a transfer oldu ve burada üç sezon forma giydi. Ardından Yozgatspor ve Sakaryaspor için oynadı. 2009-10 sezonunda 1. Lig ekiplerinden Konyaspor'a transfer oldu ve burada takımıyla play-off şampiyonluğu yaşayarak Süper Lig'e yükselmeyi başardı fakat buna rağmen sezon sonu serbest bırakıldı.
Bunun üzerine 2010-11 sezonunun başında 2. Lig ekiplerinden Göztepe'ye transfer oldu. Göztepe'yle ilk sezonunda 2. Lig şampiyonluğu yaşayarak 1. Lig'e yükselmeyi başardı. İlerleyen yaşı göz önünde tutularak sezon sonu biten sözleşmesi Göztepe tarafından uzatılmadı. Bunun üzerine serbest kalan Abdulvahit Karacabey 2011-12 sezonunun yaz transfer döneminde kulüp bulamadığı için kulüpsüz kaldı.
Buda
Buddha, Sanskrit dilinde “uyanmak, idrak etmek, bilinçlenmek” anlamına gelen “budh” fiilinin geçmiş zaman kipidir. "Uyanmış, idrak etmiş, bilinçlenmiş” anlamına gelir.
Siddhartha Gautama, tarihte “Buda” sözcüğünü hem kendisi için, hem de ona inanan ve bir yol göstericisi olmadan kendiliğinden “uyanan” herkes için kullanmıştır. Budizm'de “Buda” kavramıyla ifade edilen: kişinin ruhunun saflık, masumiyet ve mükemmelliğinin gücüne, kendiliğinden ulaşması ve böylece daha önce ortaya çıkarmadığı aydınlanmış (mükemmel) bilgeliğe ulaşmak (Prajna), ayrıca şefkat ve merhametten uzak sonsuz yaşamı sınırsızca geliştirmektir.
Buda, kendini dünyevi şeylere artık bağlı olmayacak derecede her şeyden arındırmayı başarmıştır (Nirvana). Böylece Budist inancına göre artık yeniden doğuş döngüsüne bağlı kalmamış olacaktır. Budizm, kişinin kendi beyniyle (aklıyla, zekâsıyla) konuşamayacağı için, ayrı bir varlık olarak “ego” düşüncesini reddetmiştir.
Uyanış; bilinçlenmemiş (uyanmamış), kendini dünyaya kaptırmış insanlardan uzak bir anlayışla, okyanus gibi derin ve anlaşılması zor, dünyevi duygulardan arınmış bir tabiattır (mahiyettir, yaratılıştır, karakterdir.). Bu nedenle, bu deneyimleri sıradan bir dille ya da bilimsel kavramlarla açıklamak mümkün değildir. Bu deneyimlerin (bilgilerin) değerini, kişi kendi yaşamadıkça anlayamaz. Bu Buda deneyimi, aynı Buda gelenekleriyle devam etmeyebilir, Buda’nın ortaya çıktığı mutlu, güzel zamanlardan sonra; Buda’nın olmadığı çok fazla karanlık, kötü dönemler yaşandığı için, hiçbir doktrin son kurtuluş öğretisi anlamına gelmez. Kashyapa, Kanakamuni ve Dipamkara’dan sonraki dönemde Maitreya Buda olacaktır. Özellikle Tantrik Budizm’i (Vajrayana), aşkın Buda’lar olarak, Adibuddhas veya Tathagata olarak adlandırılan birçok Buda’yı içermektedir.
Kelime anlamıyla Buda
Buda ya da Buddha, Sanskrit dilinde “uyanmak, idrak etmek, bilinçlenmek” anlamına gelen “budh” fiilinin geçmiş zaman kipi olup, Orta Hint dillerinden türetilmiş ve “uyanmış, idrak etmiş, bilinçlenmiş” anlamına gelmektedir. Aynı zamanda “aydınlanmış” anlamı da vardır. “Uyanmış, aydınlanmış” kişi, karanlık gecelere doğan güneş gibi, yanlışlarla, hatalarla dolu karanlığı bilgi ışığıyla aydınlatır.
Yalın haliyle “Buda” sözcüğünün, Sanskrit dilinde Buddhas, “Orta Hint Pali” dilinde “Buddho” şeklinde olması nedeniyle, bazı araştırmacılar bu sözcüğü Buddha, Buddho olarak da kullanmaktadır. Batı Bilimleri, Hintçe sözcükleri yerel sözlük yazarları ve dil bilgisi uzmanlarını örnek alarak yalın haliyle değil de, bu sözcüğün kök halini kullanır; ayrıca bu sözcüğün hemen hemen tüm yazılış şeklini kabul etmektedir.
Sanskrit dili, birçok Avrupa dili gibi Hint-Avrupa dil ailesindendir. Bu dil, kök sözcük biçiminde (örneğin Sanskrit dilinde sözcük kökü “budh” ve Hint-Avrupa dilinde kökü “bheudh” anlamı uyanmak, dikkat etmek, ikaz etmek) Avrupa dillerinde yeniden keşfedilmektedir. Almancada “Gebot” sözcüğü ve “Buddha” sözcüğü gibi birbiriyle bağlı örnekler bu dilbilimsel akrabalığa örnek verilebilir.
Üç tür Buda
Üç çeşit Buda vardır:
Samyaksambuda
“Tam uyanmış” denilen “Samyaksambuda”; mükemmel kurtuluş öğretisine yol gösteren, dünyevi kavramlardan uzaklaşmış, kendini yeniden keşfeden, kendisiyle özleşen, dünyayı öğreten, çeşitli yetenekleriyle ve deneyimleriyle birçok insana kurtuluş yolunu gösteren kişidir.
Samyaksambudalar tüm bilgileri ve mükemmelliğin gücünü daha önce duyulmamış şeylerin gerçekliğinde bulan insanlardır. Bu kişilere “Mükemmel Aydınlanmış” denir. Bütün bu Budalar, her defasında kendilerinde yeni şeyler keşfettiler. Yaşamın acılarını ifade eden ve Budizm'in temelini oluşturan “Dört Yüce Gerçek” öğretisindeki acıları ve bu acıları sona erdiren kurtuluş yolu olarak kabul edilen “Sekiz Aşamalı Asil Yol” öğretisini dünyaya yaydılar.
Samyaksambuda, tam uyanmış kişi olabilmenin yolu Bodhisattva (gerçek aydınlanma) yoludur. Çünkü Bodhisattva; tüm canlıların Budalığa ulaşmasına yardımcı olmak için kendini adayan kişidir.
Sravakabuda
“Dinleyerek” (bir dinleyici olarak) uyanmış olan veya “Arhat” olarak da anılan Sravakabuddha, Sammasambuddha’nın öğrencisi olarak kazandığı deneyimlerle kurtuluş yolunu bulan veya duyarak öğrendiklerini tamamen uygulayan kişidir. Sravakabuddha aydınlanmaya ulaştıran öğretileri, diğer insanlara öğretebilecek ve onlara da kurtuluş yolunu gösterebilecek durumdadır. “Her kim kibir, eğlence ve körelen duygularla yaşamaktansa, düzgün bir hayatı arzu ediyorsa, o insan mükemmel Azizdir (Arahan’dır).
Koh Tonsay
Koh Tonsay, başkent Phnom Penh şehrinin 170 km güney batısında bulunan Kep Kasabası'nın 4,5 km güneyinde bulunan bir adadır. Rabbit Island (Tavşan Adası) olarak da bilinir.
2 km kare alana sahip olan turistik adada elektrik yoktur.
NGC 1487
NGC 1487 Irmak takımyıldızı yönünde bulunan bir sarmal gökada. James Dunlop tarafından 29 Ekim 1826 tarihinde keşfedilmiştir. 1989 yılında Kılıçbalığı Grubu'na dahil edilmiştir.
Love in This Club
"Love in This Club", Amerikalı şarkıcı Usher tarafından seslendirilen 2008 MTV Video Müzik Ödülleri'nde adaylığı bulunan bir şarkı. Usher'ın Here I Stand albümünün ilk teklisi olarak yayımlanmıştır. Polow da Don'un yapımcısı olduğu parçada, Young Jeezy vokalleri de bulunmaktadır.
Amerika Birleşik Devletleri'nde dijital tekli olarak 26 Şubat 2008 tarihinde yayımlanmıştır ve Billboard Hot 100 listesinde bir numaraya ulaşmıştır.
Kevar şehristanı
Kavar şehristanı (Farsça: شهرستان کوار), İran'ın Fars Eyaleti'ne bağlı olan 29 şehristandan birisidir.
Çernyahovsk
Şehir II. Dünya Savaşı'ndan sonra 1946 yılında Nazi Almanyası'ndan SSCB himayesine girmiştir.
Kevar şehristanı
2006 yılı toplam nüfusu 72.423, yönetim merkezi Kavar şehridir. Şehristan Şubat 2011'de Şiraz şehristanı'ndan ayrılmıştır.
İdari olarak 2 bahşa ayrılır:
Mane, tekel, fares
Duvardaki yazı (kimi zaman da "duvardaki elyazısı") talihsizlik ya da bela öngörüsü ima eden bir deyimdir. Daniel Kitabı'nda geçen, Babil İmparatorluğu'nun bölünüşünü haber veren doğaüstü yazıdan kaynaklanmakla birlikte günlük ve edebi dilde geniş kullanım alanı bulmuştur.
Daniel Kitabı'nda
BAP dan (5:1-3)'e göre Babil Kralı Belşazzar bir ziyafette sarhoşken selefi Nebukadnezar tarafından Kudüs'teki Yahudi Tapınağı'ndan çıkarılan kutsal altın ve gümüş kaseleri alır. Bu kutsal nesneleri kullanarak kral ve maiyeti "altının, gümüşün, tunçun, demirin, tahtanın ve taşın tanrıları"na şükreder. Birden vücutsuz bir insan eli belirir ve parmaklarıyla sarayın duvarına מנא ,מנא, תקל, ופרסין (Mene, Mene, Tekel u Pharsin) sözlerini yazar. Bunlar Aramca ölçü ve para birimi adları olarak bilinir: MENE; para birimi, TEKEL; şekelin bir söylenişi, FERES; yarım, parça.
Hiçbir kraliyet büyücüsü ya da danışmanı alameti yorumlayamaz. Kral, Kudüs'ten alınıp Nebukadrezzar'ın yüksek memuriyetine verilmiş, sürgün Yahudilerden biri olan Daniel'e yollar. Daniel'in bu sözlerden anladığı ölçü adlarının edilgen fiil çekimlerine uyduğudur. Daniel mükafat tekliflerini reddederek metni(25-28 ayetler) okumadan önce kralı kibri ve münafıklığında budalalık etmemesi yolunda uyarır.
''Ve çizilen yazı şudur: MENE, MENE, TEKEL UFARSİN. Manası da şudur: MENE; Tanrı senin krallığını saydı ve onu sona erdirdi. TEKEL; terazide tartıldın ve eksik bulundun. FERES; ülken bölündü Medlere ve Farslara verildi''.
FARSİN, Fars(Pers) kelimesinde bir sözcük oyunudur.
''Kildani kralı Belşazzar o gece öldürüldü. Ve Med Darâ(Darius) altmış iki yaşlarında olarak krallığı aldı. (BAP dan (5:3-31))''
Bu tarihsel olarak Perslerin Babil İmparatorluğu'nu yıkışının yansımasıdır.
Bering Denizi
Bering denizi ekosistem kaynaklarını "Donut Hole" de uluslararası sularda olduğu kadar ABD ve Rusya'nın yetki nüfusunu da ihtiva eder. Birbirini etkileyen akımlar arasında Buz denizi ve hava, dinç, kuvvetli, enerjik ve üretici ekosistem yaratır.
Tarih
Geçen Buzul Çağı sürecinde deniz seviyesinin insan ve hayvanların yürüyerek Asya'dan Kuzey Amerika kıtasına yürüyerek geçebilecek kadar düşük olduğu düşünülür (şimdiki Bering Boğazı'ndan). Bu genelde Bering kara köprüsü olarak olarak referans edilir. Ve bazı bilim adamlarınca Amerika kıtasına ilk insan girişi olduğuna inanılır.
Bering Denizi'nde "Kula Plate" (eski Okyanus levhası) nin küçük bir kısmı vardır. Kula Plate Triassik dönemde eski bir tektonik levhadır. Alaska'nın altında kalan bir parçayı anlatmak için kullanılır.
Bering Denizi bölgeleri
Bering Denizi 16 deniz altı kanyonu içerir. Zhenchung dünyanın en geniş deniz altı kanyonudur.
Eko sistem
Aleutin havzasındaki soğuk sudan besleyici kaynama yukarı kabarır ve resif suları ile karışır. Devamlı olarak fitoplankton üretimini temin etmek için.
Buzulun mevsimsel erimesi daha az tuzlu suyun ortasına ve diğer resif bölgesine akımına sebep olur. Verimlilik buzula bağlı olarak tehlike altındadır. Çünkü Küresel Isınma Bering Denizi'nde buzul azalmasına sebep olmaktadır.
Bazı kanıtlar Bering Denizi ekosisteminde halihazırda büyük değişmeler olduğunu ortaya koymaktadır.
Biyolojik çeşitlilik
Bering Denizi dünyanın en vahşi yaşamına evdir. Bu deniz çok tehlikeye düşmüş balina türlerini besler. Bunlar, yay kafalı balina, mavi balina, yüzgeç balina, kuzey balinası, kambur balina, ispermeçet balinası olup dünyada en nadir olanlardır. En kuzeyde Doğru balina. Diğer memelileri de içerir. Mors, deniz aslanı, fok, katil balina, beyaz balina ve Kutup ayısı.
Bering Denizi dünya deniz kuşları için çok önemlidir. Bering Deniz Bölgesi, 30 tür deniz kuşu,yaklaşık 20 milyon kendine özgü yavrulama içerir.
Deniz kuşu türleri: Tufted puffin (Pelikan cinsi deniz kuşu), Kısa kuyruklu Albatroslar, Spectacled eider (geniş deniz ördeği) ve kırmızı bacaklı kitiwake (martı türü deniz kuşu)ler. Bunların çoğu bu alanda tektir.
Obie Ödülleri
Obie Ödülleri ya da Off-Broadway Tiyatro Ödülleri, The Village Voice gazetesi tarafından New York'taki Off-Broadway tiyatro oyuncularına verilen ödüldür. Ana akım Broadway yapımlarına verilen Tony Ödülleri'nin bir benzeri olan Obie Ödülleri, Off-Broadway ve Off-Off-Broadway yapımı oyunları kapsar.
Obie Ödülleri, The Village Voice gazetesinin yayıncısı olan Edwin (Ed) Fancher tarafından başlatıldı. Fancher aynı zamanda projenin yöneticisi ve ödüllerin ticari tarafının yöneticisiydi. Ödülleri ilk olarak 1956'da, tiyatro eleştirmeni Jerry Talmer'ın başkanlığındaki bir kurul tarafından verildi. İlk başta ödül sadece Off-Broadway yapımlarını kapsarken, 1964'te Off-Off-Broadway yapımları da ödül kapsamında değerlendirilmeye başladı.
Ödüller, en iyi oyunculuk, en iyi reji, en iyi yapım, en iyi tasarım, en iyi uyarlama, devamlı başarı ve yaşam boyu başarı alanlarında verilir. Her kategoride her yıl ödül verilmeyebilir. Ayrıca seçilmiş tiyatro topluluklarına, The Village Voice gazetesinin eski tiyatro editörü Ross Wetzsteon adına mali destek de verilir.
Diğer Off-Broadway ödülleri ise Lucille Lortel Ödülleri, Drama Desk Ödülleri, Drama League Award ve Outer Critics Circle Ödülleri'dir.
Ayrıca bakınız
Obie Ödülü kazananlar
KVK
KVK Teknoloji Ürünleri ve Ticaret A.Ş., Açılımı (Mehmet Emin Karamehmet, Murat Vargı, Osman Kavala'nın soyadlarının baş harfleriyle oluşmuş Türkiye merkezli bir cep telefonu distribütörüdür.
KVK 1993 yılında Çukurova Holding ve MV Holding ortaklığında kurulmuş, şu anda MV holding yönetiminde devam etmektedir. 1994 yılından bu yana mobil iletişim ürünleri satış ve satış sonrası hizmet sektöründe faaliyet gösteren KVK, Türkiye’nin en güçlü distribütörüdür. Samsung, Apple, Huawei,General Mobile, LG, Sony, Vestel, Casper, Reeder, Alcatel, Zte, Fluo, HP, Asus gibi güçlü markalarla işbirliği yapan KVK, 25 yılda 30 milyona yakın cep telefonu, milyonlarca adet SIM kart ve milyarlarca dakikalık kontör kartı ve operatör ürünleri satışı gerçekleştirmiştir. Ana iş kolu cep telefonu distribütörlüğü olan, kullanıcılara operatör ürünleri ve satış sonrası hizmet de sunan KVK Türkiye’de 1500 noktada yer almaktadır. 1997 yılında Satış Sonrası Hizmetler alanında da faaliyet göstermeye başlamıştır. Satış Sonrası Hizmetler, Haziran 2007 itibarıyla KVK Teknik Servis Hizmetleri ve Tic. A.Ş. adı altında ayrı bir şirket olarak kurulmuştur. Genel Müdürlüğü Kartal’da bulunmaktadır ve halen Türkiye genelinde 13 adet Teknik Servis Müdürlüğü ile hizmet vermektedir. KVK Teknoloji Ürünleri Ticaret A.Ş.’ ye bağlı Türkiye genelinde 7 Bölge Satış Müdürlüğü bulunmaktadır.
Parseğ Şahbaz
Parseğ Şahbaz, Osmanlı Ermenisi avukat, gazeteci ve köşe yazarı. Sadece 31 yaşında olduğunda rağmen 1915 Ermeni Kırımı'nda öldürülmüştür.
Temmuz 1883 tarihinde Kostantiniyye çevresinde olan Sarıyer'in Boyacıköy adlı Ermeni köyünde dünyaya geldi. Bir Ermeni yazar, sosyal hizmet uzmanı ve toplum aktivisti olan Zaruhi Şahbaz Bahri'nin kardeşiydi. İlk eğitimini Kostantiniyye'nin içinde olan Mayr Varjaran, Getronagan ve Mıhitaryan okullarda gördükten sonra Venedik'e (bugünkü İtalya) yerleşti ve orada eğitimini San Lazzaro degli Armeni kolejinde devam etti. İtalya'da Ermeni Devrimci Federasyonu'nda (Taşnagsütün) üye oldu. Kostantiniyye'ye geri döndü ve Tsağig gazetesini çıkardı. 1903'te İstanbul Ermeni Patriği Mağakya Ormanyan'ın suikast amacı'ndan dolayı bütün Taşnaksütüncüler suçlandı ve Parseğ Şahbaz Mısır İskenderiye'ye yerleşti. Oradaki Azad Hosk, Grag, Mdrag ve Haçün Batı Ermenice gazeteler için yazar oldu.
1908 Jön Türk devriminden sonra Osmanlı İmparatorluğa geri dündü. Sonra ise ilk önce Bulgaristan ve sonra Mısır'a gitti ve 1912 yılında evlendi. Fransa'nın Paris kentindeki hukuk fakültesinde okumak için gitti.
24 Nisan 1915'te Parseğ Şahbaz 2234 arkadaş ile beraber Kostantiniyye'deki evinde tutuklandı ve ilk önce Çankırı'ya, sonra ise Ankara vilayeti'ndeki Ayaş'a sürdürüldü. Kırımda sağ kalan Yervant Odyan sadece bir kat altında oturmuştu. Neden tutuklandığından haberi yoktu, son defa Antep'den mesaj gönderdi. Mamuretülaziz Mezre'deki hapis katliamının sekiz gün sonra Parseğ Şahbaz'da hapise atıldı ve bir hafta süre için yemeksiz bırakıldı. Dövüldü ve sonunda Teşkilât-ı Mahsusa ve Jandarma tarafından Harput'ta işkence çektirilerek öldürüldü. Cesedi bulunmadı, mezarı büyük ihtimal ile yok.
Thurgood Marshall
Thurgood Marshall (2 Temmuz 1908- 24 Ocak 1993), ABD Yüksek Mahkemesi'nin ilk siyah üyesi. Brown-Topeka Eğitim Kurulu Davası'nda (1954) avukat olarak ABD Yüksek Mahkemesi önünde yaptığı başarılı savunma sonucunda devlet okullarında ırk ayrımcılığının anayasaya aykırı olduğu kabul edilmiştir.
Brandon
Ön ad
İngilizce konuşulan ülkelerde daha çok erkeklere konan bir ön addır. Brendon isminden türemiştir.
Thurgood Marshall
1930'da Lincoln Üniversitesi'nden (Pensilvanya), 1933'te de sınıf birincisi olarak Howard Üniversitesi Hukuk Okulu'ndan (Washington) mezun oldu. 1936'da Siyahları Geliştirme Ulusal Derneği'nde (NAACP) çalışmaya başladı. 1940'ta derneğin hukuk bürosunun başına geçti. Yüksek Mahkeme önünde savunduğu 32 davadan 29'unu kazandı. Bunlar arasında Brown Davası; Yüksek Mahkeme'nin bir Güney eyâletinde siyah seçmenlerin önseçimlerde oy kullanmasının engellenmesini anayasaya aykırı bulduğu Smith-Allwright Davası (1944); konut edinmede ırka göre kısıtlayıcı hükümler'in uygulanmasının anayasaya aykırı bulunduğu Shelley-Kraemer Davası (1948); Sweat-Painter Davası (1950) ve eyâlet üniversitelerinde siyah meslek sahiplerine ve lisansütü öğrencilerine ayrı ama eşit olanaklar sağlanmasının karara bağlandığı McLaurin-Oklahoma State Regents Davası (1950) sayılabilir.
Başkan John F. Kennedy Eylül 1961'de Marshall'ı İkinci Bölge (New York, Connecticut ve Vermont) için ABD Temyiz Mahkemesi'ne aday gösterdi. Ama Güneyli senatörlerin karşı çıkması yüzünden atanması birkaç aylık bir gecikmeden sonra onaylandı. Başkan Lyndon B. Johnson Temmuz 1965'te Marshall'ı ABD Başsavcılığına, Haziran 1967'de de Yüksek Mahkeme üyeliğine atadı. Görevi süresince ödünsüz bir liberal olarak davranan Marshall, eyâletlerin ve federal hükûmetlerin ülkedeki azınlıklara eşit ve adil davranması gerektiği yönündeki görüşlerini korudu. 1991'de görevinden ayrıldı.
Herame şehristanı
Harameh şehristanı (Farsça: شهرستان خرامه), İran'ın Fars Eyaleti'ne bağlı olan 29 şehristandan birisidir.
2006 yılı toplam nüfusu 57.372, yönetim merkezi Harameh şehridir. Şehristan Şubat 2011'de Şiraz şehristanı'ndan ayrılmıştır.
Ozanköy, Çamoluk
Ozanköy, Giresun ilinin Çamoluk ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1916 yılı kayıtlarında Avzan ya da Ozan olarak geçmektedir. Daha önceleri Giresun ili Alucra ilçesine bağlı olan köy, 1990 yılında, yeni kurulan Giresun ili Çamoluk ilçesine bağlanmıştır.
Coğrafya
Köy, Giresun il merkezine 202 km, Çamoluk ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır. Köy, Çamoluk'un batısında olup Kelkit Çayı vadisindeki köy yoluyla, doğrudan İlçe merkezine bağlıdır.
Bardaklı, İmranlı
Bardaklı, Sivas ilinin İmranlı ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyle ilgili bazı yazılı bilgiler 1642 tarihli Avârız defterlerinde yer almaktadır. Bu tarihte Erzurum Eyaleti'nin Kuruçay kazasının merkez nahiyesine bağlı "Haramlı" adıyla bir köy olarak bahsedilen yerleşimde, avârıza konu 13 Müslüman hane yaşamaktaydı. Köyün adı, 1916 yılı kayıtlarında Harami olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Sivas il merkezine 123 km, İmranlı ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.
NGC 1493
NGC 1493 Irmak takımyıldızı yönünde bulunan bir çubuklu sarmal gökada. James Dunlop tarafından 2 Eylül 1826 tarihinde keşfedilmiştir. 1989 yılında Kılıçbalığı Grubu'na dahil edilmiştir.
Hürrembid merkezî bahşı
Hürrembid merkezî bahşı (Farsça: بخش مرکزی شهرستان خرم‌بید‎ ‎), İran'ın Fars Eyaleti'nde bulunan Hürrembid şehristanı'nın 2 bahşından birisidir.
Bahşın 2006 yılı nüfusu 26.996 kişi ve 6.669 hanedir.
Bahş içindeki önemli şehirler: Safaşehr
Albersdorf
Albersdorf Almanya'nın kuzeyinde Schleswig-Holstein eyaletinde, Dithmarschen iline bağlı bölge. 17,12 km² yüzölçümüne sahiptir. Nüfusu, 31 Mart 2010 itibarıyla 3.435 olarak tespit edilmiştir. Belediye Başkanlığı Peter Mucke tarafından yürütülmektedir.
THK-5
THK-5, Türkiye'de 1945 yılında hava ambulansı olarak geliştirilmiştir. İçinde hastalar için iki sedye ve bir sağlık görevlisi taşıyabilecek yer bulunur. Uçağın üretiminde içinde altı kişilik yardımcı ulaştırma sürümü belirlenmişti. Uçağın bir üst modeli olan THK-5A'dan üç prototip yapıldı. Sadece tek bir örnek satıldı. Uçağın satıldığı ülke Danimarka idi. Ama uçağın sadece prototipleri üretilebildi.
Euphrasian Bazilikası
Euphrasian Bazilikası (Hırvatça: Eufrazijeva bazilika) veya Meryem'in Göğe Yükselişi Katedral Bazilikası, Hırvatistan'ın Poreč şehrinde yer alan bir bir bazilikadır. Bazilika'nın dışında bir kutsal oda, bir vaftizhane ve yakınlardaki başpiskopos sarayının çan kulesi de dahil olmak üzere piskoposluk kompleksi, Akdeniz bölgesinde erken Bizans mimarisine mükemmel bir örnektir.
Euphrasian Bazilikası, çoğunlukla orijinal şeklini korudu ancak kazalar, yangınlar ve depremler birkaç ayrıntıyı değiştirdi. Aynı sitede inşa edilen üçüncü kilise olduğundan, önceki binaların, örneğin 5. yüzyıldan önceki bazilikanın büyük zemin mozaikleri görülememektedir. Olağanüstü değerinden dolayı, 1997 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir. Bazilika ayrıca Poreč-Pula'daki Roma Katolik Piskoposluğunun Katedralidir.
Habitat
Habitat ya da yaşam alanı, bir canlının yaşadığı ve geliştiği yer. Bu yer, fiziksel bir bölge, yeryüzünün özel bir parçası, hava, toprak ya da su olabilir. Habitat, bir okyanus ya da bir çayırlık kadar büyük olabileceği gibi, çürümüş bir ağaç da bir böceğin bağırsağı kadar küçük de olabilir. Bununla beraber, her zaman tanımlanabilen ve fiziksel olarak sınırlı bir bölgedir. Birden fazla hayvan ya da bitki özel bir habitatta yaşayabilir. Develerin habitatı çöller, balıklarınki ise denizler ve tatlı su kaynaklarıdır.
Sadri Usuoğlu
Sadri Usuoğlu (23 Ocak 1908, Basra - 15 Mart 1987, İstanbul), Türk futbolcu, basketbolcu, teknik adam ve yönetici.
Kariyeri
Basra'da doğan Usuoğlu öğretim hayatında İstanbul'a geldi ve Robert Koleji'nde okudu. Atletizm, futbol ve basketbolla ilgilendi. Okul hayatının sonunda Beşiktaş'ta futbol oynamaya başladı. 1924'te kaleci olarak girdiği takımda 1930'a kadar kalecilik yaptı. Beşiktaş'ta oynadığı dönemde ten renginden dolayı "Arap Sadri" lakabıyla anılmıştır. Defalarca İstanbul karmalarına seçilse de bir iddiaya göre ten renginden dolayı hiçbir zaman millî takıma seçilmedi. 1930'dan sonra kaleyi takımın bir başka önemli kalecilerinden Mehmet Ali Tanman'a devretti.
1936'da Robert Koleji'nden aşina olduğu için Türkiye'de yeni kurulan millî basketbol takımında yer aldı. 24 Haziran 1936'da Yunanistan millî takımıyla oynanan ilk basketbol maçını 49-12 kazanan kadroda bulundu ve 1936 Berlin Olimpiyatları'na katıldı.
Futbolu bıraktıktan sonra yine Beşiktaş'ta yöneticilik yaptı. 1953-1953 yıllarında Beşiktaş Teknik Direktörü oldu. 1950'lerin sonunda Türk futbolunun profesyonelliği geçiş yönetmeliğini hazırlayan grubun içinde yer aldı.
Šibenik Katedrali
St. James Katedrali (Hırvatça: Katedrala sv. Jakova), Hırvatistan'ın Šibenik kentinde yer alan üç apsisli ve kubbeli (32 m yüksekliğinde) üç nefli bir bazilikadır. Hırvatistan'daki bir Katolik Kilisesi kilisesidir ve Šibenik piskoposluğuna bağlıdır. Ayrıca Rönesans'ın tüm ülkedeki en önemli mimari anıtıdır. 2000 yılında, UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir.
Yortanlı Barajı
Yortanlı Barajı İzmir'in Bergama ilçesi merkezinin 18 km. kuzeydoğusunda Yortanlı Deresi üzerinde yer alır. Yapımı tamamlanmış olmakla birlikte, baraj su toplama alanı içinde yer alan Allianoi antik kalıntılarının kurtarılabilmesi için süren polemikler nedeniyle devreye girmemiştir.
Toprak gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi 2.400.000 m³, akarsu yatağından yüksekliği 53,00 m., normal su kotunda göl hacmi 67,25 hm³, normal su kotunda göl alanı 4,25 km²'dir. Baraj 7.356 hektarlık bir alana sulama hizmeti verecektir.
Tarihçe
1963 yılında Kınık Ovası’nın sulanması amaçlı ilk proje Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından Kuzey Ege Havzası Araştırma Raporu içinde Paşaköy Barajı olarak önerilmiştir. 1970 yılında D.S.İ.'nin yaptırdığı Bakırçay Havzası Master Plan Raporu içinde Yortanlı Barajı ve Çaltıkoru Barajı'nın bugünkü yerlerinde inşa edilmeleri ve Kınık Ovası'nın kanaletli bir şebeke ile sulanması öngörülmüştür. 1981 yılında Bakırçay Kınık Projesi Planlama Raporu başlığı altında tekrar detaylı olarak ele alınmış ve her iki barajın yapımı uygun bulunmuştur. Kesin projeler Yortanlı Barajı için 1985'te, Çaltıkoru Barajı için 1986'da, Kınık Ovası sulaması için ise 1988 yılında, D.S.İ. tarafından hazırlanmıştır. Bakırçay-Kınık Projesi 1986 yılında uygulama programına girmiştir. Yortanlı ve Çaltıkoru Barajı ile Kınık Sol Sahil Sulama inşaatlarına 1993 yılında başlanılmıştır.
Yortanlı Barajı'nın Önemi
Yortanlı barajı 17.107 hektarlık Kınık sulamasının %43’ü olan 7.356 hektar tarım arazisine yılda ortalama 37 milyon m³ sulama suyu verecektir. Yortanlı barajı akarsu tabanından itibaren 53 m yüksekliğinde toprak dolgu tipinde bir barajdır. Yortanlı barajı potansiyeli itibarıyla Bakırçay-Kınık Projesinin anahtar tesisi durumundadır. Yortanlı barajının bir bütün olarak fiziki gerçekleşme oranı %95 dır. Hâlen devam eden baraj inşaatında, ana su tutucu yapı olan baraj gövdesinde toprak dolgu çalışmalarına devam edilmektedir. Çevirme tüneli ve dolusavak inşaatı tamamlanmıştır. Baraj gölü altında kalacak olan Bergama-İvrindi devlet yolunun güzergahında değişiklik yapılmış olup yeni yol inşaatı büyük ölçüde tamamlanmıştır.
Bakırçay-Kınık projesi sulama alanı içinde bulunan 5.600 çiftçi ailesinin sulama ile artan ürün verimi sonucu gelirleri artacaktır. Proje ile ayrıca 6.000 kişiye yeni iş olanağı sağlanacaktır. Kınık ilçesi kırsal nüfusu 2000 nüfus sayımına göre 18.973 kişi olup proje ile yaratılan yeni iş olanakları kırsal nüfusun %32’sine eşdeğerdir.
Bakırçay-Kınık projesinin 17.107 hektarlık sulama alanında yılda 52,5 milyon TL'lik net gelir artışı sağlanacaktır. Yortanlı barajı sulama alanında geçimini tarım yaparak sağlayan ortalama bir çiftçi ailesinin yıllık gelirinde normal gelirine ek olarak 8.600 TL'lik bir artış olacaktır.
Bakırçay-Kınık projesinin gerçekleşmesiyle sulama alanı içinde kalan tarımsal arazilerde pamuk üretiminin 26 bin ton’a, domates üretiminin 450 bin ton’a, hububatın 8 bin ton’a sebze üretiminin 107 bin ton’a ve patates üretiminin 29 bin ton’a ulaşması beklenmektedir.
Allianoi (Paşaılıcası Kurtarma Çalışmaları)
Yortanlı barajının aks yerinde ve göl alanında varlığı bilinen ve bulunması olası eski eserlerin kurtarma kazıları yapılarak belgelenmeleri ve kurtarılmalarını sağlamak üzere, baraj inşaatı ihalesinin hemen sonrasında DSİ, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile bir protokol imzalamıştır. 4 Mayıs 1994 tarihinde imzalanan protokola göre kurtarma kazıları için ilk ödenek derhal sağlanmış ve kazılara 17 Ekim 1994 tarihinde Bergama Müze Müdürlüğünce başlanılmıştır.
Yortanlı barajı inşaatının Türkiye yatırım programlarındaki parasal kısıtlamalar nedeniyle ihtiyaç  duyulan  ödenek  miktarını  alamamasına  karşın, DSİ, Anıtlar  ve  Müzeler Genel Müdürlüğünce istenilen kurtarma kazısı ödeneklerini öncelikle ve hiçbir eksiltmeye gitmeksizin tümüyle karşılamıştır. Tarihi eserlere büyük değer veren ve kurtarılmalarını daima ön planda tutan Genel Müdürlüğümüz yaklaşımının bir sonucu olarak, Yortanlı barajı kurtarma kazılarına 1994 ile 2005 yılları arasındaki 12 yıllık dönemde 2007 yılı fiyatlarıyla toplam 3,17 milyon TL ödenek ayrılmış ve DSİ’ce Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğüne aktarılmıştır. Bu miktar Yortanlı barajı inşaatı için devletçe verilen ödeneğin %10'dur. Ayrıca nakdi katkının dışında kazı çalışmaları sırasında ihtiyaç duyulan araç, gereç, makine, su pompası gibi çok çeşitli donanım Devlet Su İşleri tarafından sağlanmıştır. Paşaılıcası arkeolojik kazı alanının kış aylarında olası taşkınlara karşı korunması amacıyla da kazı alanına komşu Yortanlı Deresinde ıslah çalışmaları Devlet Su İşlerince gerçekleştirilmiştir. DSİ tarafından hazırlanan koruma projesi İzmir II Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından uygun görülmüştür. Bilim Kurulunun görüşünün bildirilmesini müteakip barajda su tutulma işlemlerine başlanacaktır.
Mayonez
Mayonez, İspanya ve Fransa kökenli soğuk sos. 18. yüzyılda Fransız yemek kitaplarında 'Mayonez' adı verilen sos görünmeden önce, İspanya ve Fransa'da benzer sosların çeşitli versiyonları vardı. Asıl ününü 1756'da Richelieu Dükünün Menorca'yı işgal etmesinden sonra, dükün aşçısının "aioli bo" isimli yerel sosu Fransa'da orijinal tarifte bulunan sarımsağı çıkararak kullanmaya başlaması ile kazanmıştır. İsminin ise dükün işgal ettiği Mahon limanından geldiğine inanılır.
Çiğ yumurta sarısı ve bitkisel yağ karışımından oluşur. Sürekli çırpılan yumurta sarılarına koyu bir kremaya dönüşünceye değin yavaş yavaş yağ eklenmesiyle elde edilir. Limon suyu, hardal ya da sirke ile tatlandırılan bu bileşim, mayonnaise verte (yeşil sebze püreli), sauce remoulade (ançüez, tuşu ve kaparili), sauce aioli (bol sarmısaklı Provans mayonezi), Bin Adalar (Thousand Island) ve Rus usulü salata sosları gibi çok sayıda mayonez türünün temelini oluşturur. Mayonez terimi, üzerine bu sosun konduğu soğuk yemekler ve salatalar için de kullanılır.
Giuliana Salce
Giuliana Salce (d. 16 Haziran 1955), emekli İtalyan yürüyüşçüsüdür. En iyi başarısını 1985 Dünya Salon Atletizm Şampiyonası'ndan altın madalya alarak elde etmiştir.
Alüminyum
Özellikleri
Alüminyum, yumuşak ve hafif bir metal olup mat gümüşümsü renktedir. Bu renk, havaya maruz kaldığında üzerinde oluşan ince oksit tabakasından ileri gelir. Alüminyum, zehirleyici ve manyetik değildir. Kıvılcım çıkarmaz. Saf alüminyumun çekme dayanımı yaklaşık 49 megapascal (MPa) iken alaşım haline getirildiğinde bu değer 700 MPa'a çıkar. Yoğunluğu, çeliğin veya bakırın yaklaşık üçte biri kadardır. Kolaylıkla dövülebilir, makinede işlenebilir ve dökülebilir. Çok üstün korozyon özelliklerine sahip olması, üzerinde oluşan oksit tabakasının koruyucu olmasındandır. Elektrik iletkenliği %64,94 IACS'dir (saf Al, 2 °C'de). Erime sıcaklığı 660 °C, kaynama sıcaklığı ise 2519 °C'dir.
Doğal oluşum
Ayrıca bkz. Boksit üretimine göre ülkelerin listesi
Dünya
Genel olarak, Dünya kütlece yaklaşık %1.59 alüminyumdur (kütlece yedinci sıradadır). Alüminyum, Evren'in geneline kıyasla Dünya'nın kabuğunda daha büyük oranda vardır çünkü alüminyum kolayca oksitlenir ve kayalara bağlanıp kalır. Dünya'nın kabuğu'nda daha az reaktif metaller çekirdeğe doğru batar. Yerkabuğunda alüminyum en bol bulunan metalik elementtir (kütlece %8.23 ) ve tüm elementler arasında en bol bulunan üçüncü elementtir. (oksijen ve silikondan sonra). Yerkabuğundaki çok sayıda silikat alüminyum içerir. Buna karşılık, Dünya'nın manto kütlesinin sadece %2.38'i alüminyumdur. Alüminyum ayrıca deniz suyunda 2 μg/kg konsantrasyonda bulunur.
Oksijene olan güçlü birleşme eğilimi (ing: affinity) nedeniyle, alüminyum element halinde neredeyse hiç bulunmaz; bunun yerine oksitlerde veya silikatlarda bulunur. Feldspatlar, yerkabuğundaki en yaygın mineral grubu, alüminosilikatlardır. Alüminyum ayrıca beril, kriyolit, garnet, spinel ve turkuaz minerallerinde de bulunur. Al2O3 içindeki krom ve demir gibi safsızlıklar, sırasıyla yakut ve safir gibi değerli taş ürünlerini verir. Doğal alüminyum metali son derece nadirdir ve yalnızca belirli volkanların iç kısımları gibi düşük oksijenli fugasite ortamlarda küçük bir faz olarak bulunabilir. Güney Çin Denizi'nin kuzeydoğusunda kıtasal eğimdeki soğuk sızıntılarda doğal alüminyum bildirilmiştir. Bu tortuların, tetrahidroksoalüminat Al(OH)4−'un bakteriyel redüksiyonundan kaynaklanmış olması mümkündür.
Alüminyum bol bir element olmasına rağmen, tüm alüminyum mineralleri ekonomik olarak uygun metal kaynakları değildir. Hemen hemen tüm metalik alüminyum, cevher boksit (AlOx(OH)3–2x)'dan üretilir. Boksit, tropikal iklim koşullarında düşük demir ve silika anakayasının kötü havadan ayrışma ürünü olarak oluşur. 2017 yılında çoğu boksit Avustralya, Çin, Gine ve Hindistan'da çıkarıldı.
Yerkabuğunda çok nadir bulunduğundan dolayı alüminyum bir zamanlar altından bile daha kıymetli görülmüştür.
Tarihçe
Eski Yunanlar ve Romalılar, alüminyum(æljʊˈmɪniəm)un tuzlarını, boyaların renklerini sabitleştirmede ve kan durdurucu olarak kullanmışlardır. Alum günümüz tıbbında hala kan durdurucu ve damar büzücü olarak kullanılmaktadır.
Friedrich Wöhler'in, alüminyumu, 1827'de, susuz alüminyum klorürü potasyum ile karıştırarak ayrıştıran ilk kişi olduğu bilinse de metal, o tarihten iki sene kadar önce, Danimarkalı bir fizikçi ve kimyacı olan Hans Christian Ørsted tarafından saf olmayan bir formda üretilmiştir. Dolayısıyla almanaklarda ve kimya literatüründe Øersted'in adı alüminyumu bulan kişi olarak geçer. Fransız Henri Saint-Claire Deville, 1846'da, Wöhler'in metodunu, daha pahalı olan potasyum yerine sodyum kullanarak geliştirmiştir.
Amerikalı Charles Martin Hall 1886'da, alüminyumun elektrolitik bir işlemle eldesine ilişkin bir patent başvurusunda (patent no: 400655) bulunmuş, aynı yıl, Hall'un bu buluşundan tamamen habersiz olmak üzere Fransız Paul Héroult da aynı tekniği Avrupa'da geliştirmiştir. Bu nedenle iki bilim adamının adı verilen Hall-Heroult işlemi, günümüzde alüminyumun cevherinden eldesinde bütün dünyada kullanılan temel yöntemdir.
ABD'deki Washington anıtının zirvesinin yapımında alüminyum kullanılması kararlaştırılmış ve o tarihte alüminyumun yaklaşık 30 gramının maliyeti bu projede çalışan bir işçinin yevmiyesinin iki katına eşdeğer olmuştur.
Adolf Hitler'in yönetime gelişinden hemen sonraki yıllarda Almanya, alüminyum üretiminde dünya lideri olmuştur. Ancak 1942'de, ABD'de yeni hidroelektrik santral projelerinin (örneğin, Grand Coulee Barajı) devreye alınması, ABD'ye Nazi Almanya'sının baş edemeyeceği bir üstünlük vermiştir. Bu üstünlük, dört yıl içinde 60 bin savaş uçağı yapmaya yetecek kadar alüminyum üretimi şeklinde ortaya çıkmıştır.
Üretim ve arıtma
Ayrıca bkz. Birincil alüminyum üretimine göre ülkelerin listesi
Alüminyumun ticari üretim tarihi 100 yıldan biraz fazladır.
Alüminyum ilk keşfedildiği yıllarda cevherinden ayrıştırılması çok zor olan bir metal idi. Alüminyum arıtılması en zor metallerden biridir. Bunun nedeni çok hızlı oksitlenmesi, oluşan bu oksit tabakasının çok kararlı oluşu ve demirdeki pasın aksine yüzeyden sıyrılmayışıdır.
Alüminyum üretimi çok enerji tüketir ve bu yüzden üreticiler izabe tesislerini elektriğin hem bol hem de ucuz olduğu yerlere yerleştirir. 2019 itibarıyla dünyanın en büyük alüminyum izabecileri, Çin, Hindistan, Rusya, Kanada ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde bulunurken, Çin, %55 dünya alüminyum payı ile açık ara en büyük alüminyum üreticisidir.
Uluslararası Kaynak Paneli'nin Toplumdaki Metal Stokları raporu'na göre (ingilizce:Metal Stocks in Society report), toplumda (yani arabalarda, binalarda, elektronikte vb.) kullanılan küresel kişi başına alüminyum stoğu 'dır: Bunun çoğu, (sadece )'nı kullanan daha az gelişmiş ülkeler yerine (kişi başına ) kullanım ile) daha gelişmiş ülkelerdedir.
Alüminyum oksidin ergime sıcaklığı yaklaşık 2000 °C olduğundan dolayı ekonomik olmaktan uzaktır.
Alüminyum üretimi, boksit kayanın yerden çıkarılmasıyla başlar. Boksit, Bayer işlemi kullanılarak işlenir ve alümina'ya dönüştürülür, daha sonra Hall–Héroult işlemi kullanılarak işlenir ve nihai alüminyum metali elde edilir.
Bayer işlemi
Bkz. Boksit üretimine göre ülkelerin listesi
Bu yöntemde alüminyum oksit, ergimiş kriyolit içinde çözündürülür ve daha sonra saf metale indirgenir. İndirgenme hücrelerinin çalışma sıcaklığı 950-980 °C civarındadır.
Kriyolit, Grönland adasında bulunan doğal bir mineraldir fakat alüminyum üretimi için sentetik olarak yapılır. Kriyolit, alüminyum ve sodyumun florürlerinin bir karışımı olup, formülü Na3AlF6 şeklindedir.
Alüminyum oksit (beyaz toz), yaklaşık %30-40 demir içerdiği için kırmızı renkli olan boksitin arıtılmasıyla üretilir.
Boksit, Bayer işlemi ile alüminaya dönüştürülür. Boksit, homojen bir bileşim içinde karıştırılır ve sonra öğütülür. Elde edilen bulamaç sıcak sodyum hidroksit çözeltisi ile karıştırılır; daha sonra karışım atmosfer basıncının üstündeki basınçta sindirici bir kapta işlenir, alüminyum hidroksit boksitte çözülürken safsızlıkları nispeten çözünmez bileşiklere dönüştürür:
Bu reaksiyondan sonraki bulamaç, atmosfer kaynama noktasının üzerinde bir sıcaklıktadır. Basınç azaldıkça buhar çıkarılarak soğutulur. Boksit kalıntısı çözeltiden ayrılır ve atılır. Katısız çözelti, küçük alüminyum hidroksit kristalleri ile tohumlanır; bu, [Al(OH)4]− iyonlarının alüminyum hidroksite ayrışmasına neden olur. Alüminyumun yaklaşık yarısı çöktükten sonra karışım sınıflandırıcılara gönderilir. Küçük alüminyum hidroksit kristalleri, tohumlama ajanları olarak hizmet etmek üzere toplanır; kaba parçacıklar ısıtılarak alüminaya dönüştürülür; fazla çözelti buharlaştırma yoluyla çıkarılır, (gerekirse) saflaştırılır ve geri dönüştürülür.
Wöhler işleminin yerini alan elektroliz yönteminde her iki elektrot da karbondan yapılır. Cevher bir kez ergimiş hale geldikten sonra iyonlar serbestçe dolaşmaya başlar. Negatif elektrotta (katot) gerçekleşen reaksiyon:
olup alüminyum iyonunun elektron alarak indirgendiğini gösterir. Alüminyum metali daha sonra hücrenin tabanına sıvı halde çöker ve buradan sifonlanarak dışarı alınır.
Öte yandan, pozitif elektrotta (anot) oksijen gazı oluşur:
Anot karbonu bu oksijen ile oksitlenerek tükenir ve dolayısıyla düzenli aralıklarla yenilenmesi gerekir:
Katotlar elektroliz işlemi sırasında, anotların tersine tükenmezler çünkü katotta oksijen çıkışı olmaz. Katodun karbonu, hücre içinde sıvı alüminyum ile örtülmüş olduğu için korunmalıdır. Öte yandan katotlar, elektrokimyasal işlemler gereği erozyona uğrarlar. Elektrolizde uygulanan akıma bağlı olarak, hücrelerin 5-10 yılda bir tümüyle yenilenmesi gerekir.
Hall-Héroult işlemiyle alüminyum elektrolizi çok elektrik enerjisi tüketse de alternatif yöntemler gerek ekonomik gerekse ekolojik olarak uygulanabilirlikten uzaktır. Dünya genelinde, ortalama spesifik enerji tüketimi, kg Al başına yaklaşık 15±0.5 kilowatt saat'tir (52-56 MJ/kg). Modern tesislerde bu rakam yaklaşık 12.8 kW·h/kg (46.1 MJ/kg) civarındadır. İndirgeme hattının taşıdığı elektrik akımı, eski teknolojilerde 100-200 kA iken bu değer, modern tesislerde 350 kA'e kadar çıkmış olup 500 kA'lik hücrelerde deneme çalışmaları yapıldığı bilinmektedir.
Hall–Héroult işlemi
Ayrıca bakınız: Alüminyum oksit üreten ülkelerin listesi
Alümina'nın alüminyum metale dönüştürülmesi Hall–Héroult işlemiyle sağlanır. Bu enerji yoğun süreçte, kriyolit (Na3AlF6) ile kalsiyum florür ('de erimiş karışımdaki alümina çözeltisi metalik alüminyum üretmek için elektroliz edilir. Sıvı alüminyum metal çözeltinin dibine çöker ve akıtılır ve daha sonraki işlemler için genellikle alüminyum kütükler (ingilizce: billet) adı verilen büyük bloklara dökülür.
Elektroliz hücresinin anotları, florür korozyonuna karşı en dirençli malzeme olan karbondan yapılmıştır veya işlem sırasında pişirilir ya da önceden fırınlanır. Söderberg anotları olarak da adlandırılan birincisi güç açısından daha az verimlidir ve pişirmede açığa çıkan dumanların toplanması maliyetlidir, bu nedenle katotları önceden pişirmek için güç, enerji ve işçilikten tasarruf edilmesine rağmen, önceden pişirilmiş anotlarla değiştirilmelerinin nedeni budur. Anotlar için karbon tercihen saf olmalıdır, böylece ne alüminyum ne de elektrolit kül ile kirlenmez. Karbonun korozyona karşı direncine rağmen, üretilen her bir kilogram alüminyum için hala 0.4–0.5 kg oranında tüketilir.
Katotlar antrasit'den yapılmıştır, çok saf olmaları gereksizdir çünkü safsızlıkların süzülmesi çok yavaştır. Katot, üretilen her kilogram alüminyum için 0.02-0.04 kg oranında tüketilir. Bir hücre genellikle katodun arızalanmasının ardından 2-6 yıl sonra sonlandırılır.
Hall-Heroult işlemi, saflığı %99'un üzerinde olan alüminyum üretir. Hoopes işlemi ile daha fazla saflaştırma yapılabilir. Bu işlem, erimiş alüminyumun sodyum, baryum ve alüminyum florür elektroliti ile elektrolizini içerir. Elde edilen alüminyumun saflığı %99.99'dur.
Elektrik gücü, izabe tesisinin konumuna bağlı olarak, alüminyum üretim maliyetinin yaklaşık %20 ila %40'ını temsil eder. Alüminyum üretimi, Amerika Birleşik Devletleri'nde üretilen elektriğin kabaca %5'ini tüketir. Bu nedenle, Hall-Héroult sürecine alternatifler araştırıldı ancak hiçbirinin ekonomik olarak uygulanabilir olmadığı ortaya çıktı.
Alüminyum üretim maliyetinin %20-40'ını, tesisin bulunduğu yere göre değişmek üzere, elektrik enerjisi oluşturmaktadır. Bu nedenle alüminyum üreticisi işletmeler, Güney Afrika, Yeni Zelanda'nın Güney Adası, Avustralya, Çin, Orta Doğu, Rusya, İzlanda, Kanada'da Québec gibi elektrik enerjisinin bol ve ucuz olduğu bölgelere yakın olmak eğilimindedirler.
Çin 2004 itibarıyla, alüminyum üretiminde dünya lideridir.
Geri dönüşüm
Geri kazanım işlemi 1900'lü yılların başlarından beri uygulanmakta olup yeni değildir. Metalin geri dönüşüm yoluyla geri kazanılması, alüminyum endüstrisinin önemli bir görevi haline geldi. Geri dönüşüm, 1960'ların sonlarına kadar, alüminyum içecek kutuları kullanımının artmasıyla kamuoyunun bilinçlendirilmesine kadar önemsiz bir faaliyetti. Diğer geri döndürülen alüminyum kaynakları arasında otomobil parçaları, pencere ve kapılar, cihazlar ve konteynerler sayılabilir.
Alüminyumun hurdalardan geri kazanımı, günümüz alüminyum endüstrisinin önemli bir bileşeni haline gelmiştir.
Geri kazanım, girdi malzemesinin %15'ine kadar önemli bir kısmını cüruf, (kül benzeri oksit) olarak kaybolmasına rağmen, cevherden alüminyum üretmek için kullanılan enerjinin yalnızca %5'ini gerektiren hurdanın eritilmesini kapsar. Bir alüminyum yığın eritici, %1'in altında bildirilen değerlerle çok daha az cüruf üretir.
Birincil alüminyum üretiminden ve ikincil geri dönüşüm işlemlerinden kaynaklanan beyaz cüruf, endüstriyel olarak çıkarılmış olabilecek yararlı miktarlarda alüminyum içerir. İşlem, son derece karmaşık atık malzeme ile birlikte alüminyum kütükler üretir. Bu israfın yönetimi zordur. Su ile reaksiyona girerek hava ile temas ettiğinde kendiliğinden tutuşan bir gaz karışımı (diğerlerinin yanı sıra hidrojen, asetilen ve amonyak dahil) açığa çıkarır; nemli hava ile temas çok miktarda amonyak gazının salınmasına neden olur. Bu zorluklara rağmen, atık asfalt ve beton'da dolgu maddesi olarak kullanılır.
Güvenlik önlemleri
Alüminyumun canlı hücreler üzerinde yararlı bir işleve sahip olduğu gözlemlenmemiştir. Bazı kişilerde, alüminyumun herhangi bir formundan kaynaklanabilen temas dermatiti (deri iltihabı), stiptik (kan durdurucu) veya ter önleyici ürünler kullanımıyla birlikte ortaya çıkan kaşıntılı kızarıklık, alüminyum tencerelerde pişen yemeklerin yenmesiyle ortaya çıkan sindirim bozuklukları ve besinlerin emiliminin durması, ve Rolaids, Amphojel, ve Maalox gibi antasit (asit giderici) ilaçların kullanımıyla ortaya çıkan kusma gibi zehirlenme belirtileri şeklinde alerjik reaksiyonlar yaratabilir. Diğer kişilerde alüminyum, ağır metaller kadar zehirli olmasa da ve alüminyumdan yapılmış mutfak gereçleri kullanımının (yüksek korozyon direnci ve iyi ısı iletkenliği nedeniyle tercih edilir), genelde alüminyum zehirlenmesine yol açtığı kanıtlanmamış olsa da, yüksek dozlarda alındığında zehirlenme belirtileri gösterebilir. Alüminyum bileşikleri içeren antasitlerin aşırı dozda tüketimi ve alüminyum içeren ter önleyicilerin aşırı miktarda kullanımı zehirlenme nedeni olabilir. Alüminyumun Alzheimer hastalığına yol açtığı iddia edilmişse de bu araştırmanın tam tersine, Alzeimer hastalığının neden olduğu tahribatın, vücutta alüminyum birikimine yol açtığı şeklinde çürütülmüştür. Özetle, eğer alüminyum zehirlenmesi varsa bunun oldukça spesifik bir mekanizma ile gerçekleşmesi gerekir. Zira insanın yaşamı boyunca, toprakta doğal kil mineralinin içindeki alüminyum ile olan teması zaten yeterince yüksektir.
Alüminyumun, onun hızla korozyona uğramasına neden olan bazı kimyasallarla temas etmesinden kaçınmak gerekir. Örneğin, bir parça alüminyumun yüzeyine damlatılan çok küçük bir miktar cıva, koruyucu alüminyum oksit tabakasını kolayca deler ve birkaç saat içinde devasa yapı kirişleri bile önemli derecede zayıflayabilir. Bu nedenle, pek çok havayolu şirketi, uçakların yapısal iskeletinde alüminyum önemli bir yer tuttuğu için cıvalı termometrelere izin vermemektedir.
Kullanım alanları
Alüminyum kolay soğuyup ısıyı emen bir metal olması nedeniyle soğutma sanayinde geniş bir yer bulur. Bakırdan daha ucuz olması ve daha çok bulunması, işlenmesinin kolay olması ve yumuşak olması nedeniyle birçok sektörde kullanılan bir metaldir.
Alüminyum genel manada soğutucu yapımında, spot ışıklarda, mutfak gereçleri yapımında, hafiflik esas olan araçların yapımında (uçak, bisiklet, otomobil motorları, motosikletler vb.) kullanılır. Bunun yanında sanayide önemli bir madde olan alüminyum, kapı pencere ve bina cephesi kaplamalarında kullanılmakla beraber günlük hayatta her zaman karşımıza çıkan bir metaldir.