cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
II. Mehmed
Yenilikleri ve kanunnâmeleri
Bir buçuk yüzyıl sonra, ünlü Osmanlı seyyahı Evliya Çelebi, kırk yılı aşkın sürecek olan ünlü seyahatine İstanbul'dan başladı ve şehri semt semt gezip çeşitli meclislerle kahvehane ve meyhânelere uğrayarak buralar hakkında bilgiler topladı. Bununla birlikte, zaman içinde birçok kişi çeşitli nedenlerle şehirden kaçtı ve şehir birkaç veba salgını yaşadı. 1459 yılında Sultan Mehmed, fetihten sonra sürgün edilen Rumların şehre geri dönmesine izin vererek şehrin kozmopolit yapısını korumayı amaçladı; aynı yıl devlet erkânını yanına çağırarak şehrin herhangi bir yerinde kendilerinin ismiyle anılacak bir bölge seçmelerini ve orada bir cami, bir han, bir hamam ve bir pazar yeri inşa etmelerini istedi. 16. yüzyıl ortalarında Fransız gezgin Pierre Gilles (ö. 1555), İstanbul'daki Rum nüfusun camiye dönüştürülmüş veya terk edilmiş eski Bizans kiliselerinin hiçbirine isim veremediğini yazmıştır.
Eğitim ve kültürel faaliyetleri
Fatih Sultan Mehmed, inşası 1462–1470 yılları arasında süren ve İstanbul'un ve Osmanlı'nın ilk yükseköğretim kurumu olan Sahn–ı Semân Medresesi'ni kurdu. Sahn–ı Semân medreseleri, Fatih Külliyesi içindeki en yüksek düzeyli medreseler idiler. Sahn-ı Semân'da Kur'an, hadis, kelâm, fıkıh, tefsir gibi İslam bilimlerinin yanı sıra fizik, kimya, matematik, astronomi gibi aklî bilimlerde de dersler verilirdi. Sahn–ı Semân medreselerinin eğitim müfredatının hazırlayıcılarından biri, çağın önemli bilim insanı olan Ali Kuşçu'dur. Sultan Mehmed, o dönem Semerkant'ta bulunan Ali Kuşçu'yu İstanbul'a davet etti ve daha sonra onu Sahn-ı Semân Medresesi'ne müderris olarak atadı. Bu medreselerde Ali Kuşçu tarafından düzenlenen bir okutma planının olduğu, hatta bunun bir "kânûnnâme" şeklinde yapıldığı bilinmektedir. Sahn-ı Semân, I. Süleyman tarafından 1551–57'de inşa ettirilen Süleymaniye Medreseleri zamanına kadar nakli ve akli bilimlerde öğrenci yetiştirmekteydi. Kanuni devrinde bu medreseler şer'î ilimler ihtisası yapılan medreseler olmuşlardır.
Bunların yanı sıra Fatih, 1474'te Fatih Camii mihrabının kenarlarına yerleştirttiği, iki dolaba koyulan, 800 cilt ile başlamış bir kütüphane kurdu. Bu kütüphane 1742'de caminin yanına yapılmış müstakil bir binaya, 1956'da da Süleymaniye Kütüphanesi'ne taşınmıştır. Fatih, Rönesans sanatçılarının himayesinin yanı sıra, çağdaş ve klasik edebiyatın ve tarihin hevesli bir bilginiydi. Bu ilgi, o'nun diğer dillerin yanı sıra Farsça, Osmanlı Türkçesi, Arapça, Latince ve Yunanca dillerinde 8000'den fazla el yazması içeren çok dilli ve devasa bir kütüphane inşa etme çalışmasıyla doruğa ulaştı.
Öğrenim hayatı
Ali Kuşçu, Georgios Trapezuntios ve Hocazâde Muslihuddin gibi devrin büyük zekâlarını korumuş olan Fatih, Hristiyan bilim adamları ve sanatkârları sarayına davet etmiş, onlara iltifat ve ikramlarda bulunmuştur. Ayrıca İtalyan ressam Gentile Bellini'ye kendi hususi resmi olmak üzere çeşitli portreler ve heykeller yaptırmıştır. Hristiyanlığı yakından tanımak isteyen Fatih, İstanbul Ortodoks Kilisesi'ne patrik olarak atadığı Gennadios ile Hristiyanlık inancı üzerine bir müzakereye girişmiş ve Gennadios'tan padişaha anlattıklarını yazmasını istemiş, yazılan metne de Gennadios İtikadnâmesi denmiştir. Ancak bu durum Avrupa'da Fatih'in Hristiyanlığa meylettiği şeklinde yorumlandı ve Papa II. Pius, padişahı Hristiyanlığa davet eden bir mektup kaleme aldı. Tarihçi İlber Ortaylı bu konuyla ilgili olarak Fatih'in şüphesiz Müslüman olduğunu, fakat sofu derecesinde aşırı dindar olmadığını belirtmiş ve Fatih'in Hristiyanlığa kaydığı şeklindeki iddialara sert açıklamalar yapmıştır.
Eşleri
II. Mehmed'in bilinen yedi eşi şunlardır:
Çocukları
II. Mehmed'in üç oğlu ve bir kızı vardı.
Justin Rose
Justin Peter Rose (d. 30 Temmuz 1980), Güney Afrika doğumlu İngiliz golfçü.
European Tour ve PGA Tour'da oynamaktadır. 2013 Amerika Açık şampiyonluğuyla büyük turnuvalardaki ilk birinciliğini elde etmiştir.
Rose 2016 Yaz Olimpiyatları'nda altın madalya kazanmıştır.
Danaağzı Tabiat Parkı
Danaağzı Tabiat Parkı ya da 19. yüzyıl haritalarında karşıya çıkan adıyla Büyük Oksina, Türkiye'nin Zonguldak ilindeki Karadeniz Ereğli ilçesine bağlı Tepeören köyü mevkiindeki bir tabiat parkı.
Tarihçe
Köseağzı ve Küçük Oksina olarak da bilinen Çavuşağzı koyları civarında kalan koy, eski haritalarda Büyük Oksina olarak geçmektedir. 9 Nisan 2014'te tabiat parkı ilân edilmiştir. Zonguldak ilindeki dördüncü, Türkiye'deki ise 190. tabiat parkıdır.
Coğrafya
Danaağzı, Türkiye'nin Zonguldak iline bağlı Karadeniz Ereğli ilçesinde bulunan Tepeören köyü civarında, hemen hemen Kozlu ilçe sınırında bulunmaktadır. 57 hektar alan kaplamaktadır.
Flora
Mevkiide akçaağaç, gürgen, kayın, karaçam, meşe, kestane ağaçları bulunmaktadır. Ayrıca funda, orman sarmaşığı, primula vulgaris, koyungözü ve cyclamen coum da mevkiide yetişen bitkilerdendir.
Fauna
Mevkiide rastlanan hayvanlar arasında su samuru, yaban domuzu, sincap, sansar, çakal, tilki, porsuk ve kirpi bulunmaktadır. Bölgedeki kuşlar ise gri balıkçıl, kaya kartalı, ağaçkakan, alakarga, kırlangıç, serçe, çulluk, bıldırcın ve karatavuktur. Ayrıca koyda 20. yüzyılın sonuna kadar akdeniz foklarının da yaşadığı iddia edilmektedir.
Rekreasyon imkânları
Yamaçlar barındıran bölge, mesireye ve çeşitli rekreasyon aktivitelerine uygundur.
MÖ 4. yüzyıl
---Sidenote START---
Ata, Efeler
Ata, Aydın'ın Efeler ilçesine bağlı bir mahalledir.
Güzel Sanatlar Müzesi (Budapeşte)
Güzel Sanatlar Müzesi (Macarca: Szépművészeti Múzeum), Budapeşte'de, Kahramanlar Meydanı'nın kuzeyinde bulunan bir sanat müzesi. 1900-1906 yılları arasında, mimar Albert Schickedanz ve Fülöp Herzog’un planları esasında inşa edilen müze binası Eklektik-neoklasik tarzdadır. Müze her yıl yarım milyondan fazla ziyaretçi ağırlamaktadır.
2006 yılında, kuruluşunun 100. yılını kutlayan müze, 2015-2018 yılları arasında kapsamlı bir restorasyon geçirmiş ve 31 Ekim 2018'de yeniden halka açılmıştır.
Koleksiyonlar
Müze koleksiyonu 6 bölümden oluşuyor: Mısır sanat koleksiyonu, Klasik antikçağ koleksiyonu, Ustalar koleksiyonu, Eski heykel koleksiyonu, Baskı ve çizim koleksiyonu, 1800 sonrası sanat koleksiyonu.
1934 yılında Macar Ulusal Müzesi ve Etnoğrafya Müzesi'ndeki eserlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Macar Ulusal Müzesi'nin resmî görevlisi Eduard Mahler tarafından oluşturulan bu çok çeşitli koleksiyonda yaklaşık 4000 numune yer alıyor. Boyalı mumya lahitleri koleksiyonun en önemli parçalarındandır.
Müzenin bir başka kalıcı koleksiyonudur. Toplam 5000 parçadan oluşan koleksiyonda, Etrüsk, Roma, Yunan ve Greko-Romen sanatının örnekleri yer alıyor. Macaristan'da, Antikçağ dönemini yansıtan tek koleksiyon olma özelliğini taşımaktadır.
13. ve 18. yüzyıl arası Avrupa resim sanatını yansıtmaktadır. Çekirdeği 700 resimden oluşan koleksiyonda, 3000'den fazla eser bulunuyor. İtalyan, Hollanda, Alman, Flaman, Fransız, İngiliz ve İspanyol sanatının sergilendiği bu koleksiyonda, El Greco, Titian, Raffaello, Goya, Diego Velázquez, Rembrandt ve Pieter Brueghel gibi ressamların eserleri yer almaktadır.
19. ve 20. yüzyıl sanatını kapsıyor. Koleksiyonda Édouard Manet, Paul Gauguin, Gustave Courbet ve Claude Monet gibi ressamların eserlerinin yanı sıra Auguste Rodin'in yaptığı heykeller de bulunmaktadır.
Gettysburg Konuşması
Gettysburg Konuşması Amerika Birleşik Devletleri başkanı Abraham Lincoln tarafından yapılan ve Amerika Birleşik Devletleri tarihinin en ünlü konuşmalarından biridir. Amerikan İç Savaşı sırasında, Konfederasyon güçlerinin Birlik Güçleri tarafından Gettysburg Muharebesi'nde yenilmesinden dört buçuk ay sonra 19 Kasım 1863 Perşembe günü Gettysburg, Pensilvanya'da Gettysburg Ulusal Mezarlığının kurulması nedeniyle yapılan törende verilmiş bir söylevdir.
2004 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Andorra
Andorra, Türkiye'nin kenti İstanbul'da düzenlenen 2004 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmıştır. Andorra'yı Eurovision'da temsil eden şarkının belirlenmesi için Moldova yayıncısı Ràdio i Televisió d'Andorra (RTVA) ve Katalan yayıncı TV3 tarafından ulusal final düzenlemiştir. Yarışmayı "Jugarem a estimar-nos" şarkısıyla Marta Roure kazanmıştır.
12 Punts
Final
Eurovision'da
12 Mayıs 2004 tarihinde yarı finalde yarışan Andorra, İsrail'den sonra ve Portekiz'den önce 6. sırada sahneye çıkmıştır. Yarı finalde 18. olarak finale yükselememiştir.
Cuma, Efeler
Cuma, Aydın'ın Efeler ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tulipa gesneriana
Tulipa gesneriana, botanikçi Martin Vahl tarafından 1813 yılında tanımlanarak literatüre girmiştir.
Yaprak uçlarının cımbız gibi olması nedeni ile bu şekilde tanımlanan ve halen Avrupa'da yetiştirilmekte olan tek türdür. 1730 yılından itibaren yavaş yavaş yok olmaya başlamış ve nitekim de yok olmuştur. 19. yüzyılda ortadan kaybolan bu tür 150 yıl sonra İstanbul Üniversitesi botanikçileri ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 2 milyon dolar ayırdığı bütçeyle melezleme ve seleksiyon yöntemleriyle yeniden elde edilmeye çalışılmaktadır.
9K330 Tor
9K330 Tor (, "yumru"; NATO rapor adı: SA-15 Gauntlet), bir Sovyet taşınabilir uçaksavar sistemidır. Araç, seyir füzeleri, akıllı bombalar, uçaklar, helikopterler, insansız hava araçları ve kısa menzilli balistik tehditlere karşı geliştirilmiştir.
Tor, aynı zamanda, AGM-86 ALCM gibi hassas güdümlü silahları gece ve gündüz kötü hava koşullarında vurmak için tasarlanmış dünyanın ilk hava savunma sistemidir.
New York Şehri Eğitim Dairesi
New York Şehri Eğitim Dairesi (NYCDOE), New York'un devlet okullarından sorumlu kurumdur. Daireye bağlı New York Şehri Şehir Okul Bölgesi (City School District of the City of New York), Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en büyük okul sistemidir ve 1,1 milyondan fazla öğrenciye sahiptir.
New York Şehri Şehir Okul Bölgesi, New York şehrinin tamamından sorumlu olup bununla birlikte Bronx'un küçük bir bölümünden Pelham Public Schools sorumludur.
Noktacılık
Noktacılık veya puantilizm, 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında Fransız yeni izlenimci ressamlar tarafından yaygın olarak kullanılmış bir resim tekniğidir.
Bu teknikle yapılan resimlerde, çok sayıda ufak temel renk noktası, birbiriyle karıştırılmadan bir araya getirilerek izleyicinin gözünde çeşitli ara renklerin illüzyonu oluşturulur. Puantilizm, insan gözünün, birbirine yakın duran ufak renk noktalarını birleşik görmesi esasına dayanır. Bu tekniği başarıyla kullanabilmek, renk teorisi konusunda iyi bir eğitim gerektirir. Puantilizm kelimesi ilk olarak 1880'lerde bu teknikle alay eden sanat eleştirmenleri tarafından kullanılmış olsa da, bugün küçümseme anlamı içermez.
Puantilizm tekniğini başarıyla kullanan ressamlar arasında Georges Seurat, Paul Signac, Camille Pissarro ve Henri-Edmond Cross sayılabilir.
Günümüzün televizyon ve bilgisayar ekranlarının çalışma prensibi de aslında puantilisttir, çünkü bu cihazlarda çok sayıda küçük kırmızı, yeşil ve mavi nokta bir araya getirilerek geniş bir renk paleti yaratılır.
Yoel Kitabı
İçerik
Süperskripsiyonun'da kehanetin Petuel oğlu Yoel'e atfedilmesinden sonra kitap belli başlı bölümlere ayrılıp ele alınabilir.
Tarihsel içerik
Kitapta, herhangi bir kişi veya olaydan açıkça bahsedilmediği için kitabın tam olarak ne zaman yazıldığı bilinmemektedir. Uzmanların, kitabın ne zaman yazıldığıyla ilgili farklı görüşleri bulunmaktadır:
Bu görüşlerin elde edilebilmesi için kitapta ima edilen daha geniş dünyada olanlar, diğer peygamberlerle olan benzerlikler ve lisan detayları irdelenmiştir. Öte yandan, Jean Calvin gibi diğer yorumcular, kitabın yazılış zamanına önem vermemektedir.
Yorum tarihi
Tanah ve Eski Ahit geleneğinin uzantısı olarak Masoretik metinde Yoel kitabı Hoşea ile Amos kitapları arasında ikinci kitap olarak yer alırken, Yunanca tercüme Septuagint'te, Mika ve Ovadya kitapları arasında dördüncü kitap olarak yer alır. Yoel'in İbranice metninde, metnin aktarılmasından doğan küçük yazıtsal hatalar mevcuttur, fakat bazı noktalara Spetugaint, Suryanice ve Vulgate versiyonlarında eklemelerle bu düzeltilmeye çalışılmıştır. Kitapta bulunan çekirge salgını kavramı, bazı antik Yahudilik görüşüne göre İsrail'in düşmanlarından bahseden alegorik bir yaklaşımdır. Bu alegorik görüş birçok kilise papazı tarafından benimsendi. Calvin, 1. konunun kelimesi kelimesine doğru, 2. konunun ise algorik olduğunu savunur; bu görüş modern uzmanlarca da kabul görmektedir.
Kitabın tamamının Yoel'e ait olduğu iddiasına 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında karşı çıkılıp, kitabın üç kademede yazıldığı teorisi ortaya atıldı. 1:1-2:27 arası Yoel tarafından zamanın sorunları bahsedilerek yazılmıştır; 2:28-3:21 ise bir önceki bölümün devamı olarak apokaliptik bir bakış açısıyla başkası tarafından kaleme alınmıştır; üçüncü aşamada ise bu iki bölümde düzenlemeler yapılarak birleştirilmiştir. Kitabın ilk bölümünde "Tanrı'nın günleri" diye bahsedilen yerler ikinci bölümü yazan kişiye atfedilir. Hangi bölümün hangi yazara atfedileceği bugün dahi uzmanlar arasında tartışma konusudur.
20. yüzyılın ortalarında, bazı uzmanlar kitabın birliğini savunup, peygamber zamanında olanların yazıldığı bölümle kıyamet ile ilgili yazılan kısımların aynı kişi, yani Yoel tarafından yazılıp derlendiğini savunmuştur. 3:4-8'in aslına uygunluğu sorunlar yaratmasına rağmen bazı uzmanlarca hala savunulmaktadır.
Ahitsel alıntılar ve imalar
Yoel ile diğer Eski Ahit peygamberlerinin lisanı arasında birçok paralellik bulunmaktadır. Bu durum, Yoel'in diğer peygamberlerin edebiyatından veya diğer peygamberlerin Yoel'in edebiyatından etkilendiği anlamına gelebilmektedir.
Aşağıdaki tabloda Yoel kitabında bulunan pasajların Eski ve Yeni Ahit'teki diğer bazı pasajlarla olan benzerlikleri sıralanmıştır.
Alekber Memmedov
Alakbar Mammadov (d. 9 Mayıs 1930), forvet pozisyonunda görev yapan SSCB'li futbolcudur. Profesyonel kariyerine 1948 yılında Neftçi PFK kulübünde başladı. Daha sonra FK Dinamo Moskva kulübünde oynadı.
AC Milan'a karşı Giuseppe Meazza Stadyumu'nda dört gol atan tek oyuncuydu.
Hafız Mehmet
Hafız Mehmed Bey (1874, Sürmene - 13 Temmuz 1926, İzmir), TBMM 1. Dönem'de Trabzon mebusluğu yapmış ve II. İcra Vekilleri Heyeti'nde 8 Şubat 1921-19 Mayıs 1921 tarihleri arasında vekaleten (Celalettin Arif Bey'in yerine) Adliye Vekilliği yapmış siyaset adamıdır. Öncesinde Meclis-i Mebûsan II. ve III. Dönem Trabzon mebusluğunu da yürütmüştür. Sürmene eşrafından, Memiş Ağa'nın torunu ve Hacı Yakubzâde Ahmed Ağa'nın oğludur.
İzmir Suikastı
İzmir Suikastı olayı ile ilgili olarak İzmir'de kurulan İstiklâl Mahkemesi tarafından 13 Temmuz 1926'da idam edilen 13 kişiden biridir. Cezası ertesi gün İzmir Hükûmet Konağı önünde infaz edilmiştir. Ancak, muhtemelen sağlığındaki hizmetlerinden ötürü ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası-İzmir Suikastı olayı döneminin karışık bir dönem olmasıyla, sonradan kızı Meliha Engin'e 5269 ve 5814 sayılı Kanunlar gereğince vatani hizmet tertibinden aylık bağlanmıştır.
Teşkilat-ı Mahsusa ilişkileri
Teşkilat-ı Mahsusa ile bağlantılı olarak ismi sıklıkla anılır.
Ermeni sorunu
Ermeni soykırımı olayları hakkında;
sözlerini söylediği iddia edilmektedir ve kaynak olarak 27 Nisan 1919 Takvîm-i Vekâyi No 3540 gösterilmektedir.
Takvîm-i Vekâyi'nin 27 Nisan 1919 sayısı bölgesel tayinler ve maaş hususu ile alakalıdır ve Ermeni kelimesi dahi geçmemektedir.
Bu konuda üretilmiş olan kaynaklar sağlam bir delile dayanmamaktadır ve dahası 3540 No'lu baskı 27 Nisan 1919'da değil 5 Mayıs 1919'a çıkmıştır.
Böyle bir ifadede bulunduğuna dair şüpheler vardır.
İdeal Erkek (film)
İdeal Erkek orijinal adıyla : The Ladies Man 2000 ABD yapımı Reginald Hudlin'in yönettiği senaryosunu Tim Meadows'un ayzdığı komedi tarzında filmdir.
Amerikan kolej ligi beyzbol takımlarından U.S. Cellular Field oyuncularının Şikago'da yaşadığı komik olayların anlatıldığı bir hikâye konu alınmıştır.
Filmin oyuncusu ve senaristi olan Tim Maedows tarafından film bittikten bir yıl sonra 2001'de Saturday Night Love şovunda komedi gösterisi olarak da sahnelenmiştir..
Peter Ball
Peter Wilfred Ball CGA (d. 14 Şubat 1932 - ö. 21 Haziran 2019), İngiliz Anglikan piskopos ve cinsel istismar hükümlüsü.
Belarus Güzel Sanatlar Millî Müzesi
Belarus Güzel Sanatlar Millî Müzesi (Beyaz Rusça Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь, Rusça Национальный художественный музей Республики Беларусь) Belarus'un en büyük müzesidir. Başkent Minsk'te bulunan müzede 25000'in üstünde heykel, çizim ve tablo bulunmaktadır. Bunlar 11 ila 20. yüzyıl dönemine aittir ve Avrupa ve Asya ülkelerinden kaynaklanmaktadır.
Peter Ball
Kariyeri
İngiltere Kilisesi'ne bağlı olarak vazife aldı. 1960 yılında "Görkemli Yükseliş Topluluğu" adında bir manastır topluluğu kurdu. 1977'den 1992'ye kadar Lewes, Doğu Sussex, İngiltere'in suffragan piskoposu ve 1992'den 1993'e kadar Gloucester Başpiskoposu olarak görev aldı. Cinsel istismar suçundan hüküm giyince görevinden istifa etti.
Belarus Güzel Sanatlar Millî Müzesi
Müze, Sovyet idaresi altındayken 24 Ocak 1939'da oluşturulmuştur. Minsk'in büyük tahribat gördüğü II. Dünya Savaşı sırasında müze de ciddi hasar görmüştür. Savaş sonrasında hızla onarılmış, yıllar boyunca koleksiyonunu zenginleştirmiş ve şubelerini açmıştır. Günümüzde Batı Avrupa'nın en zengin müzelerinden biri haline gelmiştir.
Müze özellikle 13. ila 19. yüzyıl dönemi Rus ve Beyaz Rus ustalarının ve tabloları bakımından zengindir. Ayrıca çok sayıda Slav el yazması ve 20. yüzyıl Rus yapımı eşyalara sahiptir. Ülkenin çeşitli yerlerine yayılmış şubeleri vardır, Polonya Şatosundan küçük Rus Kilisesi'ne kadar, ülkenin tarih ve kültürünün çeşitli yönleri izlenebilir.
Peter Ball
Ölümü
İngiliz piskopos ve cinsel istismar hükümlüsü Peter Ball geçirdiği bir hastalık sonrası 21 Haziran 2019'da 87 yaşında ölmüştür.
Abdülkadir Ateş
Abdülkadir Ateş (1944, Gaziantep), Türk siyasetçi.
Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunudur. ABD Pittsburgh Üniversitesi Ekonomi ve Kalkınma Planlaması Yönetiminde master ve doktorasını yaptı. Hacettepe Üniversitesi İşletme Bölümü kurucusu ve öğretim üyesi, ABD Pitsburgh Üniversitesi Ekonomik Kalkınma Planlaması profesörüdür. 18., 19. ve 22. dönem CHP Gaziantep milletvekilidir. İngilizce biliyor. DYP ve SHP koalisyonunda Turizm Bakanı oldu. AKPM ve BAB Asamblesi Türk Delegasyonu Üyesiydi. Evli ve bir çocuğu var. İsrail ve Güney Afrika Cumhuriyeti ülkelerini ziyaret eden ilk Türk bakanıdır.
Deneycilik
Deneycilik akılcılığın karşıtıdır. Akılcılığa karşıt olarak deneycilik, yalnızca duyum ve deneyimle temellenen bilgileri bilgi olarak kabul etmektedir. Bu tanıma göre, insan bilgisinin tek kaynağı deneyim ya da duyumdur. Bilginin kaynağında aklı gören rasyonalizm geleneğine karşıt olarak deneycilik her tür bilginin sonradan deneyimle, duyumlarla elde edildiğini ileri süren bir felsefi temele sahiptir.
İlk Çağ felsefesinde deneycilik
İlk Çağ felsefesinde temel felsefi problemler özelikle evrenin başlangıcı ve oluşumu, varlığın sebebi ve varoluşun anlamı, bilginin kaynağı ve anlamı gibi meselelerdir. Buna bağlı olarak deneycilik daha o zamanlardan bir epistemolojik tutum olarak belirir ve bilgiyi aklın yasalarına göre değil nesnelerin görünüşlerine göre belirleme yaklaşımı olarak şekillenir. Sofistlerde, Septiklerde, Stoacılarda belirli ölçülerde deneyciliğin izlerini bulmak mümkün olmakla birlikte, esas olarak iki önemli filozof bu gelenek içinde belirgin bir yere sahip olarak görünmektedir. Duyum, deneyim ve dolayısıyla ampirik bilgiyi merkeze alan felsefi yaklaşımın izleri bu iki filozoftan itibaren belirginleşmektedir.
Demokritos
Atomculuk olarak bilinen ilk çağ felsefe akımının öncüsü Demokritos'tur. Maddeci doğa bilimi anlayışının kökleri Demokritos'a dayanır, aynı zamanda nedensel-zorunlu evren anlayışı ve bu anlayış ekseninde temellenen felsefi-bilimsel düşünce de köklerini Demokritos'ta bulur. Her şeyin özü nedir sorusuna verdiği cevap "atom" olmuştur; bölünemeyen, nesnelerin son dayanak noktası, özü olarak atom. Her şey atomlar ve atomların hareketliliğinden ibarettir. Demokritos bu fikirlerinin felsefi çerçevesini, sonradan giderek sistematikleşerek deneycilik olarak adlandırılan akıma uygun bir nitelikte ortaya koymuştur. Bu bakımdan birçok önemli felsefe tarihçisi Demokritos'u aynı zamanda deneycilik akımının öncü isimlerinden saymaktadır.
17-18. yüzyılda deneycilik
İlk Çağ felsefesinde deneycilik, izlenimcilik ve duyumculuk akımlarının öncüsü sayılabilecek yaklaşımlar ortaya konulmakla birlikte, asıl olarak deneyciliğin sistematik bir felsefe olarak ortaya konulması Yeni Çağ olarak adlandırılan dönem ile birlikte meydana gelmiştir. Bu evrede deneycilik ilk çağ felsefesindeki duyumculuktan belirli ölçülerde ayrılarak sistematik bir yönelime girer. İngiliz deneyciliği olarak bilinen ünlü empirizm akımı yalnızca empirizmin en önemli akımı olmakla kalmaz, felsefe tarihi içinde de belirleyici bir öneme sahiptir, özellikle bilgi sorunsalı açısından kendi açmazlarıyla birlikte derinlikli çalışmalar ortaya koymuşlardır. Locke, Berkeley, Hume, Hobbes ve Bacon İngiliz deneyciliğinin tartışmasız isimleridir ve kendilerinden sonraki felsefenin yönünü etkilemişlerdir.
John Locke
John Locke İngiliz felsefesinin ve deneycilik felsefe akımının yeni çağda yeniden doğmasını ve gelişmesini sağlayan filozoftur. Deneyciliğin kendi başına ve sistematik bir felsefe olarak ortaya çıkmasında Locke öncü isimdir. Locke'un etkisi özellikle 18. yüzyıl boyunca belirgindir. Hem insan düşüncesinin özgürlüğünü savunması hem de insan bilgisi ve eylemliliğini deneye dayandırması bakımından Locke, aydınlanmacı felsefeyi de önemli ölçüde etkilemiş düşünürlerden biridir. Bilgi düzeyinde Locke'a göre, doğuştan gelen ya da deneyimden önce var olan herhangi bir bilgi ya da önsel ilke (apriori) söz konusu değildir. Aksine bütün bilgiler, düşünce ve kavramlar deneyden ileri gelmektedir, çünkü zihinde herhangi bir duyumla bağlantılı olmayan hiçbir düşünce mevcut değildir. Daha önceden mevcut olduğu varsayılan kavram ve ilkeler ise, başka insanların kendi deneylerinden çıkarıp doğru ve geçerli saymış olmalarından ileri gelmektedir. John Locke İnsan Anlığı Üzerine Deneme adlı kitabında felsefesini açıklar. Genel anlamda insan unsurunu konu edinmekle birlikte, özel olarak bilgi sorunsalı üzerinde durmaktadır burada. İnsan zihninin dünyaya geldiğinde bir tabula rasa olduğunu teorik bir önerme olarak ileri sürer Locke. Böylece bilgi ve bilginin dayandırıldığı bütün kavramların deneyle kazanıldığı tezi öne sürülür. Zihnimiz, deney ve gözlemlerin sonucu ortaya çıkan izlenimlerle zaman içinde dolar. Locke deney alanını iki bölüme ayırır; dış algılar (sensation) ve iç algılar (reflexion). Bütün bilgi ve düşünceler bu ikili deneyden gelmektedirler.
David Hume
David Hume, emprizmin sistematikleştirilmesinde ve kuramsal gücünü felsefi bir akım olarak doruk noktasına taşınmasında daha da belirgin bir isim olarak ortaya çıkar. 17. yüzyılın doğa bilimi anlayışında geçerli olan nedensellik ilkesini Hume felsefî bir konumda yeniden değerlendirir; "her sonucun bir nedeni olduğu ve her etkinin bir sebebi bulunduğu" fikriyle öne sürülen bu düşünce, David Hume sonradan çağrışımcılık olarak bilinecek olan akımın öncüsü olarak tesciller. Öyle ki aklın ve mantığı ilkeleri ve temel kategorileri bile, sonuçta izlenimlere dayanır. Hume nedensellik ilkesinin böyle olduğu belirtir. Bu bakımdan empirizm Hume'da doruk noktasına ulaşmıştır. İnsan Doğası Üzerine Bir Deneme kitabında Hume, tıpkı önceki Locke gibi, insan kavramlarının ve fikirlerinin kaynağının ne olduğu sorusuyla ilgilenir. Her iki filozof da empirist olmasına rağmen Hume, bazı noktalarda Locke'dan ayrılır. İç ve dış algı ayrımını reddeden Hume, bu iki alanı birleştirmeye yönelir, insanın bilgi alanının bu şekilde bölümlenemeyeceğini ileri sürer. Hume'un ortaya koyduğu ayrımlar daha başkadır; izlenimleri ve kavramları ayırır. İzlenimler duyu organlarının algıladıklarından ileri gelir; kavramlar ya da düşünceler ise artık canlılığını yitirmiş olan izlenimlerin tasavvurlarından meydana gelir. Zihnin temel görevi, duyularla elde edilen verilerin üzerinde işlem yapmak, izlenimleri bilgiye dönüştürmektir. Bütün fikirlerin temeli bu izlenimlere dayanır çünkü. En soyut idealardan bir olan Tanrı ideası bile, insanların deneyimlerindeki izlenimlerinden meydana gelmiştir.
John Locke rasyonalistlere karşı bir fikir ortaya koymuştur. Ona göre duyumlarla algılanamayan bir şey bilinemez.
George Berkeley
Berkeley, empirist felsefe akımının önemli isimlerinden olup geliştirdiği felsefi yaklaşımla materyalist yönelimli empirisitlerden farklı olarak tamamen idealist yönelimli bir yaklaşım geliştirdi. Öyle ki, Berkeley sonuç olarak maddi varlığın gerçekte var olmadığı sonucunu öne sürdü. John Locke'u, maddenin kendi başına var olduğunu düşündüğü, bu anlamdada eski soyut felsefelere inandığı gerekçesiyle eleştirdi. Berkeley bu anlamda idealizmin en ünlü temsilcilerinden sayılır; ancak aynı zamanda empirist felsefe içinde de yer almaktadır. İnsan Bilgisinin İlkeleri Üzerine İnceleme adlı kitabında temel felsefi kavramlarını geliştirir. Berkeley'e göre, nesnelerin özü, algılanmış olmalarından ibarettir. Buna göre nesneler düşünceden başka bir şey değildirler. Algılar saf düşüncelerdir ve kendisiyle ilgili edindiğimiz düşünceler dışında madde diye bir şey yoktur. Her şeyin dayanak noktası duyumsal kesinliktir, bilginin değeri duyumsal kesinliğe dayanmasıyla anlam bulur.
John Stuart Mill
John Stuart Mill asıl olarak yararcılık olarak adlandırılan bir düşünür olarak ün yapmış olan İngiliz filozofudur. Mantıkta tümevarımsal yaklaşım geliştirilmesine önemli katkılar sağlamıştır. Deneyci filozofların çizgisinde devam ederek, özellikle Berkeley'le bağlantılı önermeler geliştirmiştir. Mill, Berkeley'den dış dünyanın/maddenin gerçekliği konusunda ayrılır, ona göre duyumların dayanak noktası, maddi gerçekliktir.
Condillac
Fransız filozof Condillac, empirik felsefenin özellikle Sensualizm (duyumculuk) yönünde geliştirilmesini sağlamış ve bu yönde temellendirmiştir. Bilgi teorisi konusunda kapsamlı yapıtlar üretmiş olan Condillac, aydınlanma çağında özellikle İdeolog olarak adlandırılan düşünürleri etkilemiş ve günümüze kadar gelen birçok tartışmanın teorik temellerini atmıştır. Condillac için felsefe kısaca duyumların bilgisi üzerine düşünmek olarak tanımlanır ki, bu aynı zamanda her tür bilginin temelinde duyumlar olduğu tezinin öne sürülmesidir.
Çağrışımcı deneycilik
Kurucuları David Hardey ve Joseph Priestley olan deneyci akım.
Duyumculuk, Pozitivizm, Pragmatizm ve Deneycilik ilişkileri/ayrımları
Empirist felsefe, ince nüanslar ve kavram ayrımları üzerinden ya da öncelikli ilkelerin neler olduğu ve yöntemsel yaklaşım noktasındaki ayrımlardan hareketle farklı kollara ayrılır ve kuramsal konumlanışları itibarıyla birbirlerinden farklılaşırlar. Belirli bir noktada bu farklılıklar farklı felsefe eğilimleri olarak belirlemelerini getirir. Bunun yanında, hepsinin öncelikli ilkesel kavramı farklı olmakla ve farklı bir felsefi konuma yönelmeleri söz konusu olmakla birlikte, rasyonalist geleneğe karşıt olarak, deneye, gözleme, pratik olana, yaşama öncelik verdiğini iddia eden bir epistemolojik temele dayanırlar. Duyumculuk duyu verilerinin bilginin temeli olduğunu, pozitivizm gözlem ve deneyin doğrulanabilirliğin tek kaynağı olduğunu, pragmatizm somut yaşamın ve pratiğin her şeyin ölçüsü olduğunu öne sürdüğünde deneycilik felsefesinin epistemolojik konumundan kalkış yapmaktadırlar.
Viyana Çevresi
Mantıksal empirizm ya da mantıkçı olguculuk olarak bilinen bir felsefi konuma sahip olan Viyana Çevresi, belirli şekillerde deneycilik felsefesinin teorik öncüllerini sürdürür. Özellikle pozitivist anlamda deneyciliği değerlendirmişlerdir. Mantıksal empiristlerde "anlan" kavramı önemli bir yer tutar. Anlamlı önermeler doğrulanabilir, yani gözlem ve deney ile açık seçik bulgulanabilir olan cümlelerdir bulgular Doğrulanabilirlik ilkesini öne sürmüşler ve bunun temeline de deney ve gözlemi koymuşlardır. Bu gruba göre gözlemle doğrulanamayan her şey metafiziktir ve metafizik olan her şey de anlamsızdır.
Viyana çevresi düşünürleri
Viyana Üniversitesi’nden Moritz Schlick etrafında toplanmış düşünürlere ilave olarak, Berlin Üniversitesi'nden Alman düşünürler de bu akımın etrafında toplanmışlardır.
Bertrand Russell
Bertrand Russell, matematiksel mantık alanındaki çalışmalarını felsefe alanına genişleterek bir mantıksal atomculuk öğretisini geliştirmiştir. İngiliz filozofu olarak Russell epistemolojik olarak empirizmi benimser ve deneysel bilgimizin temel olduğunu, bunların betimsel ve tanışıklık yoluyla elde edilmelerine bağlı olarak iki türe ayrıldığını öne sürer. Russell, analitik felsefeyle ve mantıksal empiristlerle ya da mantıksal olgucularla bazı bakımlardan benzer teorik konumlara sahiptir.
Empirizm eleştirileri
Duyuları ve duyumları bilgi problemi açısından yeniden önemli kılmasıyla etkili olan deneycilik felsefesi, duyum ve deneye aşırı ve buna bağlı olarak da yanlış bir yer vermekle eleştirilir. Özellikle aklı tamamen geri plana itmesi ve hatta tamamen önemsiz kılması, deneyciliğe yönelik yoğun eleştirilerin ortaya çıkmasına yol açar. Zihnin boş bir levha olduğu önermesi, sonradan daha çok yanlışlanabilir bir önerme olarak belirmiştir; zihnin, duyumların etkisiyle hareket eden bir makine/araç olmadığı ya da nesnelliği yansıtmaktan ibaret edilgen bir konum olmadığı psikanaliz, antropoloji gibi bilim alanlarından gelen katkılarla da eleştirilebilir olmuştur. Dil-zihin-gerçeklik ilişkisinde empirik önermelerin geçerli olmadığı, bağımsız bir deney ve gözlem alanı bulunmadığı, her tür gözlem ve deneyin, izlenimlerin belirli bakış açılarına göre üretildiği ileri sürülmüştür. Empirizm eleştirilerinin doruk noktası W. V. Quine'in Deneyciliğin İki Dogması adlı kitabıdır. Quine, burada deneyciliğin temel önkabullerine yönelik eleştirilerini yöneltir. Bir yandan, analitik önermeler ile sentetik önermeler arasında yapılan katı ayrım eleştirilir ve apiriori bilgilerin olduğu öne sürülür. İkinci olaraksa, deneyciliğin öne sürdüğü deneyimin koşullarına yönelik bilginin nereden geldiğine ilişkin eleştiri dile getirilir. Ayrıca gözlem sonuçlarının sentezlenmesini sağlayan tümevarım ilkesinin deneyimle nasıl temellendirileceği sorusu da deneyci felsefecilere yöneltilir.
Canton Sinagogu
Canton Sinagogu, İtalya'nın Venedik kentindeki Yahudi gettosunda bulunan beş sinagogdan biridir. Yakınındaki Büyük Alman Sinagogu'ndan (1528) sadece dört yıl sonra tamamlanmıştır ve Venedik'in en eski ikinci sinagogudur. Venedik'e yeni gelen Provence Yahudilerince ya da zengin bir aile tarafından yaptırıldığı düşünülmektedir. Tarihi boyunca defalarca yeniden tasarlanan kilisenin iç dizaynı, ağırlıklı olarak barok ve rokoko tarzlarındadır.
Sinagog, en son 2016-2017 yıllarında Dünya Anıtlar Fonu tarafından restore edilmiştir ve halkın ziyaretine açıktır.
Adı
Venedik'teki diğer dört sinagog gibi Canton Sinagogu da Yidiş dilinde sinagogun shul olarak adlandırıldığı gibi sinagoga (sinagog) yerine scuola (okul) olarak adlandırılmıştır. Bununla birlikte scuola, Venedik'teki kiliseye bağlı hayır kurumlarına verilen isimdi. Canton Sinagogu da yakınındaki İtalyan Sinagogu gibi yüzyıllar boyunca çeşitli hayır işlerine ev sahipliği yaptı.
Canton kelimesinin kökeni hakkında en çok kabul gören varsayım, sinagogun isminin Ghetto Nuovo meydanının güney köşesinde kaldığı için midraş köşesi anlamına gelen canton del medras'tan geldiğidir. Buna benzer şekilde meydandaki bir diğer köşe ise fırın köşesi anlamına gelen canton del forno olarak adlandırılmıştır. Bir diğer varsayıma göre ise adını sinagogun inşasına katkıda bulunan Canton (ya da Cantoni) ailesinden almıştır. Meydanda eskiden bulunan Scuola Luzzatto, Scuola Coanim ve Scuola Meshullamim sinagoglarının adlarını onları yaptıran ailelerden alması da bu iddiayı desteklemektedir.
Geçmiş
Canton Sinagogu, Ghetto Nuovo'da (29 Mart 1516'da kurulan Venedik Gettosu'nun en eski kısmı) bulunan Büyük Alman Sinagogu ve İtalyan Sinagogu ile beraber üç sinagogdan biridir. Sinagog, 1531-1532 yıllarında kentteki Aşkenazlar tarafından inşa edilmiştir. Bemanın soluna yerleştirilmiş bir taş levhada, 1532'de Şlomo adlı biri tarafından sinagogun inşası için bağışlanan 180 dukalık hediye kaydedilmiştir. Aynı tarih (İbrani takvimine göre 5292), giriş kapısının üstünde de görülebilir.
Canton Sinagogu'nun yakınlardaki bir başka Aşkenaz sinagogu olan Büyük Alman Sinagogu'ndan dört yıl sonra inşa edilmesi, sinagogun kuruluşunun kentteki Aşkenazi cemaati içindeki bir bölünmenin sonucu olabileceği ihtimalini beraberinde getirmektedir. Kanıtlar ise sinagogun Venedik'e yapılan yoğun Yahudi göçü sırasında Provence'dan gelen Yahudilerce inşa edildiğini göstermektedir. Provence'ın Fransa'ya ilhak edilmesinden sonra (1484) Provence Yahudileri, Arles'dan sürüldüler ve bu Yahudilerden birçoğu Venedik'e yerleşti. Sinagogdaki birkaç unsur Canton Sinagogu'nun Provence kökenlerini kanıtlarken bunlardan biri, Fransa Yahudileri tarafından söylenen Leha Dodi ilahisinin Venedik'te söylendiği tek sinagog olmasıdır. Ayrıca, eski Avrupa sinagoglarında nadiren görülen bir aranjman olan ve bima ve Tevrat sandığının kutsal alanın karşı uçlarında birbirine bakmasıyla yaratılan sinagogun "bifokal etkisi", Carpentras ve Cavaillon'unki gibi Provence kökenli sinagog binalarının ortak bir özelliğidir.
Sinagog binası başlangıçta hem dinî hem de sosyal amaçlara ev sahipliği yaptı. Zemin kat, cemaat üyeleri için cenaze hizmetleri sağlayan bir Yahudi kurumu olan Fraterna della Misericordia degli Hebrei Tedeschi'nin tabut deposu olarak kullanıldı, 19. yüzyılda ise bu işlevini Fraterna dei Poveri'ye bıraktı. Sinagogun ikinci katında ise yerel Talmud Tora (Fraterna sive Scuola Talmud Torah di Ghetto Nuovo) adlı Yahudi okulu bulunuyordu.
Canton Sinagogu 1630'ların sonlarında ve 1650'lerde, 1730'larda ve 1770'lerde yapılan tadilatlarla on altıncı, on yedinci ve on sekizinci yüzyıllar boyunca birçok kez yeniden şekillendirildi. Venedik'teki diğer sinagoglarla birlikte, yerel Yahudi cemaatinin dağılmaya zorlandığı Ekim 1917'de sinagogun düzenli olarak kullanımı sona erdi. Bu sırada tüm Yahudi ibadethanelerinin yönetimi ise Templi Israelici Uniti kurumu tarafından devralındı.
Mimari
Sinagogun ana odası, yakındaki Büyük Alman Sinagogu'nun zemin planındaki belirgin uyumsuzluğun aksine, sadece hafif derecede asimetrik olan (12,9 x 7,1 x 12,7 x 6,5 m) dikdörtgen bir plana sahiptir. Sinagog, gettonun ana meydanına bakan dört katlı yerel bir binanın üçüncü katında göze çarpmayan bir yer kaplar ve dışarıdan pek fark edilmez. On altıncı yüzyılın başlarında Venedik'te inşa edilen sinagoglar için görülmesi güç bir dış cephe vazgeçilmez bir özellikti, çünkü o zamanlar Yahudilerin ibadethaneleri, her ne kadar müsamaha tanınsa da hâlâ resmen yasaktı. Sinagog, sinagog mimarisiyle ilgili talmudlara uygun olarak, yakınlardaki Büyük Alman Sinagogu ve İtalyan Sinagogu ile benzer şekilde yüksek bir konumda durmaktadır. Binanın bulunduğu parsel, Venedikli soylu Erizzo ailesine ait olsa da sinagogun yüksek yerleşimi, sinagogu doğrudan Yahudi cemaatinin kontrolüne aldı.
İç mimari
Girift bir şekilde dekore edilmiş Tevrat sandığı, Çıkış Kitabı'nda belirtilen Ahit Sandığı gibi tamamen yaldızlıdır. Sandığın üzerindeki yaldızlar, on yedinci yüzyılın sonlarında Venedik'teki dekoratif anlayışı yansıtmaktadır. Sandık, tipik olarak eski sinagoglarda görüldüğü gibi, Kudüs'e bakan güney duvarında derin bir oyukta yer almaktadır. Oyuğun dışa doğru yaptığı çıkıntı, dışarıdan görülebilir. Venedik ev mimarisinin karakteristiği olan ve bir zamanlar şehirdeki binalarda yaygın olarak görülen bu özelliğe liagò veya diagò denir ve muhtemelen İslam mimarisi kökenlidir. Sandığın üzerinde mavi, sarı, kırmızı ve yeşil vurgulu küçük bir vitray pencere odaya ek ışık sağlar. Sandık üç parçalı bir yapıya sahiptir. Sandığın merkezî bölümü, parşömen rulosu hâlindeki Tevrat için bir niş barındırır, barok bir kırık alınlıkla örtülür ve iki kare sütun ve iki kanelürlü Korint sütunu ile çevrilidir. İki yan bölüm ise şatafatlı ve kavisli sırtlı, daha küçük kırık alınlıklarla taçlandırılmış ve her iki tarafta eğik ve dikey yivli Korint sütunlarıyla çevrelenmiş parnaslar için koltuklara sahiptir. Dolaba giden mermer basamaklarda, "Yeşua Moşe'nin keçi gibi katledilen kardeşinin anısına armağanı. Doğduğu gün onun için zor bir gündü. 44. doğum gününde kanı Tanrı'ya kurban olarak sunulabilir. Menahem Baldosa'nın oğlu Mordekay, 1672." şeklinde İbranice yazıt bulunmaktadır. Yazıtta bahsedilen tarih, sandığın inşa tarihini yaklaşık olarak göstermektedir. Parnas koltuklarının üstünde, iki şabat duasından metinler içeren iki ahşap panel mevcuttur. Odanın diğer ucunda, 1780 dolaylarında yapıldığı tahmin edilen bir bima mevcuttur. Beş ahşap basamakla ulaşılan ve rokoko tarzında dekore edilmiş çok köşeli minber, Kudüs Tapınağı'nın verandasındaki iki sütunu anımsatan, birbirine geçen dört orijinal sütun tarafından desteklenen yarı eliptik bir kemerle örtülmüştür. Bu dört sütun, 1980'lerde restorasyondan geçmiştir. Minber, 1730 civarında inşa edilmiş kubbe şeklindeki bir ışıklık ile yukarıdan aydınlatılan yarı altıgen bir niş içinde yer almaktadır. Minberi çevreleyen ahşap koltuklar, orijinal olarak cemaatin önde gelenleri için ayrılmaktaydı. Sinagogun bu bölümünün on sekizinci yüzyılda yeniden aranjmanı, aynı dönemde, 1731 dolaylarında Palazzo Ducale'nin cephesinin yenilenmesi üzerinde çalışan Venedikli Hristiyan mimar Bartolomeo Scalfurotto tarafından yapılmıştır.
Odanın uzun duvarlarına karşı, sinagogun içinin altın kaplamasıyla birlikte 1789'da dekorasyonu tamamlanmış ceviz ağacından iki peyke yer alır. Tüm duvarlar beş yatay bölüme ayrılmıştır. Beş sayısı sinagog boyunca iki uzun duvardaki açıklıklar ve bimaya giden basamaklarda da dâhil olmak üzere Yahudilik'teki önemini vurgulamak amacıyla sürekli tekrarlanır.
Dört duvardan ikisinde Eriha, Kızıldeniz'in Geçilişi, Kurban Sunağı, kudret helvası, Şeria Nehri kıyısındaki Ahit Sandığı, Kârûn ve Musa'nın kayadan su fışkırtması gibi Çıkış Kitabı'ndaki ayetler, sekiz ahşap panelde tasvir edilmişlerdir. Zamklı boyayla boyanmış sekiz madalyonu öne çıkaran özelliği, sinagoglarda yaygın olmayan peyzaj tasvirleridir. Sinagogdaki bu tasvirlerin Orta Avrupa etkisinin bir göstergesi olduğu düşünülmektedir. Madalyonlar ayrıca on altıncı yüzyılın sonlarında Kraków'da basılan Yahudi kitaplarının ön yüzlerinde sergilenen oval kartuşları andırır.
Harrington, Delaware
Harrington ABD'nin Delaware eyaletine bağlı Kent ilçesinde bulunan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 sayımına göre 3.562'dir.
Cengiz Koçal
Cengiz Koçal (1938 - 13 Haziran 2013, Bursa), Türk siyasetçi ve eski Yalova belediye başkanıdır. Kendisi gibi iki dönem Yalova Belediye Başkanlığı yapmış Yakup Bilgin Koçal'ın amcası, Çalışma ve Sosyal Güvenlik eski Bakanı Yaşar Okuyan'ın dayısıdır.
Siyasi Hayatı
Siyasi hayatına 9 Aralık 1973 yerel seçimlerinde Yalova'dan bağımsız belediye başkan adayı olarak başlayan Koçal, %15 oranında oy aldı. Anavatan Partisi'nden aday olduğu 25 Mart 1984 yerel seçimlerinde %35'lik oy oranıyla Yalova belediye başkanı seçildi. 1987 yılında ANAP'tan Sosyaldemokrat Halkçı Parti'ye geçti. 26 Mart 1989 yerel seçimlerinde SHP'den %32'lik oy oranıyla ikinci kez Yalova belediye başkanı seçildi. 27 Mart 1994 yerel seçimlerinde ise aldığı %15,5 oy oranıyla 3. sırada yer aldı. Yakup Bilgin Koçal'ın kazandığı 18 Nisan 1999 yerel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi adayı olan Koçal, %11 oy oranıyla 5. sırada yer aldı. 28 Mart 2004 yerel seçimlerinde ise Sosyaldemokrat Halk Partisi adayı olarak %2 oy aldı.
Ölümü
13 Haziran 2013'te akciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybeden Koçal'ın cenazesi, 14 Haziran 2013'te Yalova Şehir Mezarlığındaki aile kabristanına defnedildi.
MÖ 6. yüzyıl
---Sidenote START---
'''MÖ 6. yüzyıl''' MÖ 590 yıllarında başlar ve MÖ 500 yıllarında sona erer.
Kristin Halvorsen
Kristin Halvorsen 2 Eylül 1960 günü Horten, Vestfold'da doğan Norveçli sosyalist politikacı. 1997-2012 yılları arasında Sosyalist Sol Parti'nin başkanlığını yürütmüştür. İkinci Stoltenberg Kabinesi'nin 2005-2009 yıllarında Maliye Bakanı olmuş daha sonra Eğitim ve Bilim Bakanı olarak görev yapmıştır. 5 Ocak 2007 günü İsrail'in Filistinlilere saldırısını protesto etmek için Norveçlileri İsrail ürünlerini boykota çağırarak ve Danimarka'da yayınlanan Muhammed'e hakaret içeren karikatürleri protesto etmek için Norveç'te düzenlenen yürüyüşe katılarak Müslümanların sevgisini kazanmıştır.
Taşlıca, Artvin
Taşlıca, Artvin ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür. Eski adı Hatila'dır.
Tarihçe
Taşlıca köyünün eski adı Hatila'dır. Hatila adının Gürcücede ikon anlamına gelen “hati” (ხატი) kelimesiyle ilişkili olabileceği ileri sürülmüştür. Gürcistan’ın Aşağı Kartli ve Mtiuleti bölgelerinde “Hatiköyü” (ხატისსოფელი / Hatissopeli) adını taşıyan köyler vardır. Hatila köyündeki kale ve kilise kalıntıları köyün eski bir yerleşme olduğunun bir göstergesidir.
Tarhsel Klarceti bölgesinde yer alan Hatila, 1080’de Tao-Klarceti’nin diğer yerleşmeleri gibi Büyük Selçuklular tarafından fethedildi. Hatila’nın da içinde yer aldığı bölge 16. yüzyılda Osmanlıların eline geçti ve yöre Çıldır Eyaleti içinde yer aldı. Köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusya İmparatorluğu'nun sınırları içinde kaldı. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Tavhatila, Depanidze, İmedidze, Milasi, Muhnara ve Nakrevai mahallelerinden oluşan Hatila’da 110 hanede 917 kişi yaşıyordu. 1907 tarihli kayıtlara göre ise köyün nüfusu 184 kişiye düşmüştü. Bu düşüş 93 Harbi’ni izleyen yıllarda köyde yaşayan Müslüman Gürcülerin büyük çoğunluğunun Türkiye’nin batısına göç ettiğini göstermektedir. Nitekim Hatila’dan göç eden Gürcüler Sakarya iline bağlı Hendek ilçesinde yerleştikleri Gündoğan köyüne eskiden Yukarı Hatila, İkramiye köyüne Aşağı Hatila adını vermişlerdir. Öte yanda Sakarya ilinde Akyazı ilçesine bağlı Reşadiye köyünde, Bursa’da Kestel ilçesine bağlı Orhaniye köyünde yaşayan Gürcüler Hatila’dan göç etmişlerdir. 1910 yılında Artvin Okrugu'nun Arvtin kazasına (uçastok) bağlı olan Hatila, Rus askeri karargâhının merkezlerinden biriydi.
Bağışıklık
Biyolojide bağışıklık (immunite) çok hücreli organizmaların zararlı mikroorganizmalara direnme yeteneğidir. Bağışıklık hem özel hem de özel olmayan bileşenleri içerir. Özel olmayan bileşenler antijenik yapılarına bakılmaksızın çok çeşitli patojenlerin engelleri veya yok edicileri olarak işlev görür. Bağışıklık sisteminin diğer bileşenleri karşılaşılan her yeni hastalığa uyum sağlar ve patojene özgü bağışıklık oluşturabilir.
Taşlıca, Artvin
Tarihçe
Hatila 1918-1921 arasında bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921'de, Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında köy yeniden Türkiye'ye katıldı. 1925’te Hatila’nın adı Taşlıca olarak değiştirildi. 1926 tarihli nüfus tahririne göre Hatila’da 27 hanede 148 kişi yaşıyordu Hatila’da 27 hanede 148 kişi yaşıyordu.
Hatila köyünde önemli tarihsel kalıntılar vardır. Köydeki dört kiliseden üçü köy kilisesi, biri de kale kilisesidir. Köyün merkezinin 2 km güneyinde bulunan köy kilisesi tamamen yıkılmıştır. Tamamen yıkılmış olan bir başka kilise ise, köyün merkezinin 4 km güneyinde, Thevnarti mahallesinde yer alır. Bir başka köy kilisesi Köyün merkezinin 5 km güneyinde yer alır ve bu kiliseden geriye yıkıntılar kalmıştır. Köyün merkezinin 2,4 km güneybatısında bulunan ve Hatila Kalesi olarak da adlandırılan İtlieti Kalesi'nin önemli kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Kalenin içinde bir de kilise vardır ve bu kilise de büyük ölçüde yıkılmıştır.
Bağışıklık
Doğuştan ve adaptif
Bağışıklık sistemi 'nin iki bileşeni vardır: doğuştan gelen ve adaptif bağışıklık. Doğuştan gelen bağışıklık tüm metazoanlarda,, adaptif bağışıklık ise yalnızca omurgalılarda oluşur.
Taşlıca, Artvin
Coğrafya
Köy, Artvin il merkezine 20 km uzaklıktadır. Köyde 2002 yılında tabiat anıtı olarak tescillenen 150 küsur yaşındaki Melodere Doğu Ladini bulunmaktadır. 30 metre uzunluğundaki ağacın çapı 0,76 metre, çevre genişliği ise 2,4 metredir. Ağaç 1.000 metrekarelik alanı kaplamaktadır.
Bağışıklık
Doğuştan ve adaptif
Doğuştan gelen sistem, iki tür doğal bağışıklık tepkisini uyarmak için bazı yabancı moleküllerin tanınmasına dayanır: iltihap tepkileri ve fagositoz. Diğer yandan adaptif sistem "kendiliğin" varlığında özel "kendisinden olmayan" maddeleri ayırt etmek için programlanmış daha gelişmiş lenfatik hücrelerden oluşur. Yabancı maddelere verilen tepki kelime anlamı "ateşe vermek" anlamına gelen iltihap olarak tanımlanır. Kendinden olan maddelere tepki vermeme bağışıklık olarak tanımlanır - "muaf tutmak" anlamına gelir. Bağışıklık sisteminin bu iki bileşeni "sağlığın" kendiliğinden olanı immünolojik olarak korunduğu ve yabancı olanın inflamatuar ve immünolojik olarak ortadan kaldırıldığı fiziksel bir durum olarak görülebildiği dinamik bir biyolojik ortam yaratır. "Hastalık" yabancı olan ortadan kaldırılamadığında veya öz olanın korunamadığında ortaya çıkabilir.
Aktif ve pasif olmak üzere iki tip bağışıklık vardır.
Wells, Nevada
Wells, ABD'nin Nevada eyaletinin kuzeydoğusundaki Elko County'de bulunan küçük bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 Nüfus Sayımı'na göre 1.292 kişidir. Şehir, Elko'nun 80 km doğusunda, Interstate 80 ve U.S. Route 93 yollarının kesişme noktasında yer alır.
1869 yılında Central Pacific Railroad tarafından kurulan şehir, ilk kurulduğunda yolcu trenlerinin mola yeri olarak kullanılıyordu ve adı Humboldt Nehri'nin yakınlarında kurulduğu için Humboldt Wells olarak anılıyordu. 19. yüzyılın sonlarında şehirde çıkan yangın sırasında telgrafla "Wells yanıyor!" şeklinde yardım istenildikten sonra şehrin adı tekrar kurulduktan sonra kısaca Wells olarak kaldı.
Engilekin
Engilekin, Sinop ilinin Boyabat ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1487 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Sinop il merkezine 97 km, Boyabat ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
Kayseri Kalesi
Kayseri Kalesi Kayseri'de bulunan Türkiye'nin turistik kalelerinden biridir.
Tarihçe
Kayseri tarihin her döneminde önemini korumuş, coğrafi ve stratejik konumu itibarıyla büyük akınlara ve işgallere maruz kalmış bir şehirdir. Kayseri'nin bu özelliklerinden dolayı çeşitli kavimler ve devletler buranın müdafaası için birçok tedbir almışlardır. Bu tedbirlerden en önemlisi bugün şehir merkezinde bulunan Kayseri Kalesi' dir. Şehir içinde Kayseri surları ve kalesi geniş bir alana sahiptir. Kayseri surları hakkında ilk bilgi Roma İmparatoru III. Gordian zamanına (MS 238-244) ait olan sikkelerde bulunmaktadır. Bu bilgilerden surların bu tarihte inşa edilmiştir bunun olduğu için anlaşılmaktadır. İkinci bilgi ise, VI. yüzyılın ilk yarısına aittir. Bizanslı tarihçi Procopius, Kayseri' nin kuruluşunda yapılmış olan surun, birbirinden uzak tepeleri, bahçeleri ve meraları çevirdiğini ve şehrin evlerinin buraları doldurmadığını Bizans İmparatoru I. Justinianus' ın (MS 527-565) şehri koruyabilmek için eskiye nazaran daha dar yaptırdığını yani esas suru daralttığını belirmektedir. Bu iki belge ve kayda göre Kayseri surları ilk olarak III. yüzyıl ortalarında inşa edilmiş VI. yüzyıl ortalarında daraltılmış ve tamir edilmiştir. Surların bugün kalan bölümlerinin hangilerinin Roma, hangilerinin Bizans' a ait olduğu konusunda kesin bir kayıt bulunmamaktadır. Kale günümüze kadar varlığını koruyan sonradan yapılan ekleriyle, tarihçilerin orta çağ diye adlandırdıkları bir devrin mimarisidir. XIV. yüzyılda inşa edilmiştir. Şehir merkezinde iç kale ve onu çevreleyen surların meydana getirdiği dış kale olmak üzere iki kale bulunmaktadır.