cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
Önsözde felsefeyi Mantık, Fizik ve Etik olarak üç bölüme ayıran Kant’a göre felsefenin birinci konusu olan mantık biçimseldir ve anlama yetisiyle, aklın biçimiyle ve düşünmenin genel kurallarıyla uğraşır. Belirli nesneler ve bu nesnelerin bağlı olduğu yasalarla ilgili olan içerikli felsefe ise Fizik ve Etik olarak ikiye ayrılır; Fizik doğa yasalarıyla Etik ise özgürlüğün yasalarıyla ilgilenir. Etik de deneysel ve a priori olmak üzere ikiye ayrılır; deneysel kısım Kant’a göre Pratik Antropolojidir, etiğin akılsal kısmı ise Ahlak olarak adlandırılır.
Kant Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi 'nde deneyden, pratik antropolojiden tamamen arındırılmış saf bir ahlak felsefesinin imkânını araştırır. “Yükümlülük nedeni insanın doğal yapısında ya da içinde bulunduğu dünyanın koşullarında değil, a priori olarak doğrudan doğruya saf aklın kavramlarında aranmalıdır .” Ahlakı bu şekilde deneye dayanan bütün verilerden yalıtarak yalnızca a priori ilkeler üzerinden kurma çabası, temellerini deneyin ilkelerinde bulan her türlü buyruğun ancak pratik kural olarak adlandırılması gerektiğini; ahlak yasasının ise, insana akıl sahibi bir varlık olması hasebiyle akıl tarafından dikte edilen a priori ilkeler olduğunu öne sürmek demektir. Kendi sözleriyle ifade edecek olursak, “Ahlak Metafiziğinin işi, olanaklı bir saf istemenin idesini ve ilkelerini araştırmaktır. Elinizdeki Temellendirme, ahlaklılığın en yüksek ilkesinin aranıp bulunmasından ve saptanmasından öte bir şey değildir; kendi başına, kendi amacı bakımından bir bütün oluşturur ve diğer bütün ahlak araştırmalarından ayrılması gereken bir iştir .”
Susuz, Şenkaya
Tarihçe
Bugünkü adıyla eski kayıtlarda yer almayan Susuz köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Susuz-Kışlag (Сусуз-Кишлаг) adıyla kaydettiği köy, Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 tarihli tespite göre köydeki 14 hanede, 46'sı erkek ve 40'ı kadın olmak üzere 86 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı, Beritanlı aşiretine bağlı Kürtlerden oluşuyordu. Susuz köyünün nüfusu 1896 yılında 121 kişiye, 1906 yılında ise 155 kişiye yükselmiştir.
Trakai
Trakai ( Karayca: Troch, okunuşu Troh/Trok ) Litvanya'da bulunan tarihi ve turistik bir şehirdir. Litvanya'nın başkenti Vilnius'un 28 km batısında yer alır. 11.52 km2 alan üzerine kurulu şehrn nüfusu 2007 sayımına göre 5.357 kişidir. Trakai'nin tarihi boyunca şehirde Karaylar, Tatarlar, Litvanyalılar, Ruslar, Yahudiler ve Polonyalılar yaşamıştır.
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
I. Bölüm: Ahlaka ilişkin sıradan akıl bilgisinden felsefi olana geçiş
Kant birinci bölümde her insanın kendi aklıyla bulabileceği ahlak bilgisinin ilkesine ulaşmayı amaçlar. İyi isteme kavramıyla açılan birinci bölüm, yasaya saygıdan dolayı yapılan eylemin zorunluluğu olarak tanımlanan ödev kavramının açıklanmasıyla sona erer.
Susuz, Şenkaya
Tarihçe
Susuz köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetinin Oltu kazasına bağlı Kosor nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında aynı kazanın Kömürlü nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 323 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya kazası kurulunca, Kömürlü nahiyesi ve Susuz köyü bu kazaya bağlandı. 1965 yılında Susuz köyünde 440 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 95 kişi okuma yazma biliyordu.
Trakai
Trakai Tarihi Millî Parkı en önemli turistik alanıdır.
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
İyi isteme (niyet)
Kitabın birinci bölümü Kant’a ait en iyi bilinen ifadelerden biriyle başlar. “Dünyada, dünyanın dışında bile, iyi bir istemeden (ein guter Wille / a good will) başka kayıtsız şartsız iyi sayılabilecek hiçbir şey düşünülemez .” Zira yalnızca iyi bir isteme koşulsuz bir iyi olabilir, insanın zeka, anlama yetisi gibi bütün diğer nitelikleri ve cesaret, kararlılık gibi karakter özellikleri tek başlarına, iyi bir isteme olmaksızın kötü yönde de kullanılabilecek niteliklerdir. İyi isteme ayrıca “etkilerinden ve başardıklarından değil, konan herhangi bir amaca uygunluğundan da değil, yalnızca isteme olarak, kendi başına iyidir ” ve ona her şeyin üstünde bir değer verilmelidir.
Susuz, Şenkaya
Tarihçe
Susuz köyünde bir kale ile bir kilisenin kalıntıları bulunmaktadır. Kale, köyün 4 kilometre kuzeybatısında bir kayanın üzerinde inşa edilmiş olup günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 2 metreyi bulur. Kilise ise köyün 1,5 kilometre güneydoğusunda bulunmaktadır. Yapı insan eliyle yıkılmış ve taşları köydeki evlerde kullanılmıştır. Nitekim bu kiliseye ait sütun ve kesme taşlar, köydeki bir evin duvarlarında tespit edilmiştir.
Coğrafya
Erzurum il merkezine 154 km, Şenkaya ilçe merkezine 33 km uzaklıktadır.
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
İyi isteme (niyet)
Diğer birçok etik anlayışın merkezinde yer alan mutluluk kavramı Kant için koşulsuz bir amaç durumunda değildir. Kant, “doğanın asıl amacı insanın mutluluğu olsaydı bu amacın gerçekleştiricisi olarak insanın aklını görmekle pek isabetsiz bir gerçekleştirici bulmuş olurdu”, der çünkü Kant’a göre diğer hayvanlarda olduğu gibi, yalnızca içgüdü insanı mutlu edecek eylemleri göstermek için yeterlidir. Yetiştirilmiş bir akıl yaşamın ve mutluluğun tadını çıkarmak için ne kadar çok uğraşırsa, insanın hakiki mutluluktan o denli uzaklaşacağına vurgu yapan Kant aklın bizi doğrudan mutluluğa eriştirecek bir yeti olmaktan çok, bilakis onun önüne engel olarak çıkmaya meyilli bir yeti olduğunu söyler. Dolayısıyla, aklın temel amacı kendi başına iyi istemeyi ortaya çıkarmak olmalıdır.
Trakai
<!--
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
Ödev ve Kesin Buyruk
Kant buradan iki önerme daha türetir; “ödevden dolayı yapılan bir eylem, ahlaksal değerini, onunla ulaşılacak amaçta bulmaz, onu yapmaya karar verdirten maksimde (ilkede) bulur ” ve “ödev, yasaya saygıdan dolayı yapılan eylemin zorunluluğudur ”.Dolayısıyla ödevden dolayı yapılan eylem, sonuçlarını hesaba katmayacak, hem eğilimi hem de istemenin her türlü nesnesini dışarıda bırakacak ve Kant’ın kesin buyruk (kategorischer imperativ) dediği yasadan ve bu yasaya saygıdan kaynaklanacaktır. Bu yasa ise “maksimimin aynı zamanda genel bir yasa olmasını isteyebileceğim şekilden başka türlü hiç davranmamalıyım ” şeklinde formüle edilir.
Trakai
Names
The name of the town was first recorded in 1337 chronicles in German as Tracken (later also used spelling Traken) and is derived from the Lithuanian word trakai (singular: trakas meaning a glade). Since the time of the Polish–Lithuanian Commonwealth, the city was known as Troki in Polish. Its other alternate names include Trok (Yiddish), Troky, and Traki.
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
Ödev ve Kesin Buyruk
Kesin buyruğun ya da evrensel yasanın daha iyi anlaşılması için Knut Hamsun’un Açlık romanından bir örnek getirilebilir. İçinde bulunduğum kötü durum; açlığım ve kalacak yerimin olmayışı beni birinden geri ödeyemeyeceğim halde borç para istemeye itebilir. Borç alırsam ödeyebilecek bir durumda olmadığımın farkındayımdır, en azından koşullar bunu göstermektedir. Ancak bu para kısa süreliğine de olsa durumumu düzeltecektir. Peki kendim için iyi olduğunu düşündüğüm bir sonuç yaratacak olan bu eylemimin evrensel bir yasa olmasını isteyebilir miyim? Kant bu kadar gerilimli bir örnek vermese de, bu tür bir eylemin ilkesinin evrensel bir yasa olamayacağını öne sürer, zira böylece herkesin yalan söylemenin gerekli olduğunu düşündüğü durumlarda yalan söyleyebileceğini bir yasa olarak belirlemiş olurum ki bu bir çelişkidir.
Addicted to You (Shakira şarkısı)
"Addicted to You", Kolombiyalı şarkıcı Shakira'nın dokuzuncu stüdyo albümü Sale el Sol'dan (2010) bir şarkı. 13 Mart 2012'de, albümün beşinci ve son single'ı olarak Epic Records tarafından yayımlandı. Shakira, El Cata, Luis Fernando Ochoa ve John Hill tarafından yazılıp bestelenen şarkı, albümünün merengue etkisindeki çalışmalarından biridir. Ayrıca reggaeton izleri barındırır, sözlerinde ise Shakira sevgilisine olan delicesine aşkını açıklar. Şarkının adı İngilizce olmasına rağmen büyük çoğunluğu İspanyolca sözlerden oluşur.
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
II. Bölüm: Yaygın ahlak felsefesinden ahlak metafiziğine geçiş
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi 'nin ikinci bölümü Kant'ın yaygın ahlaksal dünya bilgeliği adını verdiği genelgeçer düşüncelerin eleştirisiyle başlar ve buyruk kavramının incelenmesiyle devam eder. Buradaki temel soru eylemi zorunlu kılan ilkenin ne olduğu sorusudur.
Addicted to You (Shakira şarkısı)
Yayımlandıktan sonra "Addicted to You", eleştirmenlerden genellikle olumlu eleştiriler topladı ve uptempo vuruşları övüldü. Şarkı, Meksika'daki Monitor Latino listesinde bir numaraya oturdu ve Meksika Fonograf Üreticileri Derneği (AMPROFON) tarafından platin sertifika ile ödüllendirildi. Ayrıca Fransa, İspanya ve Polonya listelerinde de üst sıralara çıktı. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Latin müzik listelerine giriş yaptı; Billboard Hot Latin Songs ve Latin Pop Airplay listelerinde dokuz numaraya, Tropical Songs listesinde üç numaraya kadar ilerledi.
Trakai
Geography
Trakai Historical National Park was founded on April 23, 1991 to preserve Trakai as a centre of Lithuanian statehood as well as the park's authentic nature. It is the only historical national park not only in Lithuania but also throughout Europe. The territory of the park covers 82 km2, 34 km2 of which are covered by forests, and 130 km2 are covered by lakes.
Addicted to You (Shakira şarkısı)
Arka plan ve kompozisyon
"Addicted to You", Dominikli rapçi ve kayıt prodüktörü Edward Bello, Amerikalı kayıt prodüktörü John Hill, Luis Fernando Ochoa ve Shakira tarafından şarkıcının dokuzuncu stüdyo albümü Sale el Sol için oluşturuldu. Shakira, bu albümü için ilk kez El Cata sahne adıyla bilinin Bello ile iş birliğine gitti ve çalışmalar başladıktan sonra şarkıcı merengue müzik deneme arzusunu dile getirdi: "Ben merengue dinleyerek büyüdüm— hayatımın büyük bir parçası oldu ve bu eksikti." Merengue, Dominik Cumhuriyeti kökenli bir müzik ve dans türüdür. Amerikalı rapçi Pitbull tarafından Bello'ya yönlendirildikten sonra Shakira, Dominik Cumhuriyeti'ni gezdi ve onun Santo Domingo'daki "minik" stüdyosunda kayıtlar başladı. 14 Mart 2012'de Shakira'nın resmî web sitesi, "Addicted to You"nun Sale el Sol albümünün beşinci ve son single'ı olacağını duyurdu. Single, dijital müzik dağıtım platformlarından Amazon.com ve iTunes'da Epic Records aracılığıyla bir gün önceden yayımlandı.
Trakai
Geography
Aukštadvaris Regional Park was founded in 1992 to preserve the valuable landscapes of Verknė and Strėva upper reaches. The area of the park is 153.50 km2, most of which is covered by forests. There are 72 lakes here, the biggest of which is Vilkokšnis.
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
Hipotetik Buyruk ve Katagorik Buyruk
Doğada her şey yasalara göre etkide bulunur, yalnızca akıl sahibi varlıkların yasaların tasarımına yani ilkelere göre eylemde bulunma yetisi ya da istemesi vardır. Yani yalnızca akıl sahibi varlıkların eylemlerini yönetme, iyiye yönelme yetisi bulunmaktadır. İnsanlar sırf akılsal yaratıklar olsaydı onların istemesi her zaman iyi bir isteme olurdu. Ama duygularımız, irademiz olduğu için iyi isteme kendini yapmalısın şeklinde bir zorlama, bir buyruk olarak ortaya koyar.
Addicted to You (Shakira şarkısı)
Arka plan ve kompozisyon
Shakira'ya göre Sale el Sol'un üç "yön"ü vardır, bunlardan biri albümün "Latin, tropikal" yüzüdür. "Addicted to You", diğer parçalardan "Loca ve "Rabiosa" ile birlikte bu müzikal yüzün birincil örneğidir. Merengue'ye ek olarak "Addicted to You", reggaeton müziği ile "70'lerdeki nakaratlar ve Copacabana sesleri"nin izlerini barındırır. İngilizce bir ada sahip olmasına rağmen, "Addicted to You" sözü yalnızca nakaratta geçer ve şarkının geri kalan kısmı tamamen İspanyolca sözlerden oluşur. Sözler, Shakira'nın sevgilisine olan delicesine aşkının detaylarıyla ilgilidir.
Trakai
Geography
Trakai is a town built on water. The town is surrounded by the lakes of Luka (Bernardinai), Totoriškės, Galvė, Akmena, Gilušis. There are a number of architectural, cultural and historical monuments in Trakai. The history museum in the castle was established in 1962. Festivals and concerts take place in the island castle in summer.
Addicted to You (Shakira şarkısı)
Eleştiriler
"Addicted to You" için yapılan eleştiriler çoğunlukla olumluydu. The Stanford Daily'den Jennifer Schaffer, şarkının dinleyicilerin "yatışmasını" önleyeceğini belirtti ve "kalça sallayan dans vuruşlarına acele geri dönüş" olduğunu yazdı. The Boston Globe 'dan Michelle Morgante, şarkıyı Shakira'nın "yeni merengue-rock karışımı, yalın korna riffleri üzerine karşı konulmaz bir oluktaki tahrik edici vuruşlar" kullandığı çalışmalarına örnek olarak verdi. Ancak Terra USA'den Carlos Macias, olumsuz bir görüş belirtti ve eleştirisinde "itici melodideki ucuz klavyeler bizlere düğünlerde ve quinceañeras törenlerinde çalınan müzikleri anımsatıyor sözlerini kullandı. 2013 yılında Latina, "Addicted to You"yu "En İyi 13 Spanglish Şarkı" listesine ekledi ve "İspanyolca konuşmayanlar bu parçayı dinledikten sonra dili kavrayamıyorsa, o zaman sizler için kötü hissediyorum evlat." yorumunu yaptı. 2013'te gerçekleştirilen 28. Uluslararası Dans Müzik Ödülleri'nda "Addicted to You", "En İyi Latin Dans Parçası" kategorisinde aday gösterildi. Ayrıca 2013 Billboard Latin Müzik Ödülleri'nde ise Yılın Latin Pop Şarkısı kategorisinde adaylık kazandı. El Cata, şarkının bestesi için ASCAP Latin ödüllerinde Pop kategorisinde ödül kazandı.
Trakai
Beginnings
The first settlements in this area appeared as early as the first millennium A.D. The town, as well as its surroundings, started developing in the 13th century in the place of Senieji Trakai (Old Trakai). According to a legend after a successful hunting party, Grand Duke Gediminas discovered a beautiful lake-surrounded place not far from Kernavė, then capital of the Grand Duchy of Lithuania, and decided to build a castle in the location. That is how the Old Trakai Castle was built in Senieji Trakai. The name of Trakai was first mentioned in Teutonic Knights chronicles in 1337. This year is considered to be the official date of town's foundation. When Grand Duke Gediminas finally settled in Vilnius, Senieji Trakai was inherited by his son the Duke Kęstutis. Duchy of Trakai developed and the town entered its best decades.
Addicted to You (Shakira şarkısı)
Eleştiriler
Ticari olarak "Addicted to You", Meksika'da belirli bir başarı elde etti. Ülkedeki Monitor Latino listesinde bir numaraya yükseldi ve Meksika Fonogram ve Videogram Yapımcıları Odası (AMPROFON) tarafından 60,000 kopya satması sayesinde platin sertifika ile ödüllendirildi. Ek olarak Polonya Radyo Listesi'nde de bir numara oldu. Fransa ve İspanya listelerinde sırasıyla 15 ve 14 numaralarda zirve yaptı. "Addicted to You", Latin müzik listelerinin yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri'ndeki listelere de giriş yaptı. ABD Billboard Hot Latin Songs listesinde dokuzuncu sıraya kadar ilerledi ve listede 20 hafta geçirdi. Latin Pop Airplay ve Tropical Songs listelerinin her ikisinde de üç numaraya kadar ilerledi; ilkinde 26 hafta ikincisinde 13 hafta geçirdi. Şarkı, 2011 BMI Latin Ödülleri'nde ödül kazanan bir şarkı olarak kabul edildi.
Trakai
Golden age
The town was in the center of a conflict between Grand Duke Jogaila (later to become King of Poland) with his uncle Kęstutis. In 1382 Jogaila's and Kęstutis armies met near Trakai, but Jogaila tricked Kęstutis and imprisoned him in Kreva. A few weeks later Kęstutis dies in captivity and Jogaila transferred the castles to his brother Skirgaila, who became a governor of Lithuania Proper. However, his rule was briefly interrupted when in 1383 joint forces of Kęstutis's son Vytautas and the Teutonic Knights captured the town. In 1392 Vytautas and Jogaila signed Astrava Treaty ending their quarrel. Vytautas became the Grand Duke of Lithuania while Jogaila technically remained his superior. Vytautas also regained his father's lands, including Trakai. Despite his official capital being Vilnius, Vytautas spent more time in Trakai. In early 15th century he replaced the older, wooden fortress with a stone-built castle. Some design elements were borrowed from the castles of the Teutonic Knights as Vytautas spent some time with the Teutons forming an alliance against Jogaila in earlier years.
Trakai became a political and an administrative centre of the Duchy, sometimes named a de facto capital of Lithuania. Construction of the brick castles was finished and a Catholic church was built. In 1409 the town was granted with Magdeburg Rights; it one of the first towns in Lithuania to get city rights. The village started rapidly developing into a town. In 1413 it became a seat of the Trakai Voivodeship and a notable center of administration and commerce.
Decline and reconstruction
After the Grand Duchy of Lithuania joined the Kingdom of Poland into Polish–Lithuanian Commonwealth in 1569, the castles remained a royal property, but the town's importance gradually declined, with the nearby Vilnius and the political center of the Commonwealth in Kraków being far more important. Nevertheless, it continued to be the seat of local Sejmik. In Polish sources the town name was started to be referred to as Troki. In 1477, the castle on the lake was a meeting place of king Casimir IV of Poland with Venetian envoys. After that the castle became a luxurious prison for political prisoners. Sigismund I the Old imprisoned the members of Goštautai family, believed to be conspiring with Michał Gliński. Also Helena, widow of Alexander of Poland was kept there in order to prevent her escape to Muscovy. The castle was refurbished by king Sigismund I the Old, who set up his summer residence there; however, after his death in 1548 the castle gradually fell into disrepair.
During the wars between Russia and Poland between 1654 and 1667, the town was plundered and burnt. In the aftermath of the war with Muscovy in 1655, both castles were demolished and the town's prosperity ended. The castle ruins remained a historical landmark. During the Great Northern War (1700–1721) Trakai was plundered again, as famine and plague swept the country.
After the Partitions of Poland in 1795, the area was annexed by the Russian Empire. After World War I, the area was captured by the restored Republic of Poland. In 1929, the Polish authorities ordered reconstruction and restoration of the Trakai Island Castle. The works in the Upper castle were almost complete in 1939, when the Polish Defensive War started and the area was soon annexed by the Soviet Union, then by Nazi Germany during Operation Barbarossa. During the war, more than 5,000 Jews from the Trakai region were murdered by the Nazis. In 1944, during Operation Tempest, the town was liberated by joint forces of the underground Polish Home Army and Soviet partisans. After World War II it was again annexed by the Soviet Union and made part of the Lithuanian SSR in the Soviet Union; subsequently many of the city's and area's ethnic Polish inhabitants left for the recovered Territories of the People's Republic of Poland.
Karaim community
Karaims (or Karaites) are a small Turkic-speaking religious and ethnic group resettled to Trakai by Grand Duke Vytautas in 1397 and 1398 from Crimea, after one of his successful military campaigns against the Golden Horde. Both Christian and Karaim communities were granted separate self-government in accordance with the Magdeburg rights. Despite ever-increasing Polonisation, Trakai remained a notable center of Karaim cultural and religious life. Some famous scholars were active in Trakai in the 16th and 17th centuries, such as Isaac ben Abraham of Trakai (1533–1594?), Joseph ben Mordecai Malinovski, Zera ben Nathan of Trakai, Salomon ben Aharon of Trakai, Ezra ben Nissan (died in 1666) and Josiah ben Judah (died after 1658). Some of the Karaims became wealthy and noble. The local Karaim community, the backbone of the town's economy, suffered severely during the Khmelnytsky Uprising and the massacres of 1648. By 1680, only 30 Karaim families were left in the town. Their traditions, including not accepting neophytes, prevented the community from regaining its strength. Early in the 18th century war, famine, and plague reduced the Karaims to three families. By 1765 Karaim community increased to 300. Trakai's Karaim kenesa is a rare example of a surviving wooden synagogue with an interior dome.
International relations
//-->
Kardeş şehirler
Trakai'nin kardeş şehirleri:
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi
Hipotetik Buyruk ve Katagorik Buyruk
Kant koşullu (hypothetisch) buyruk ve kesin (kategorisch) buyruk olmak üzere iki farklı buyruk tanımlar; bunların ilki insanın ulaşmak istediği herhangi bir amaca yönelik araçlar olarak olanaklı bir eylemin zorunluluğunu ortaya koyarken, ikincisi bir eylemi başka herhangi bir amaçla ilgi kurmadan, nesnel zorunlu olarak sunan buyruktur. Başka bir deyişle eylem sırf başka bir şey için araç olarak iyi olacaksa buyruk koşullu; kendi başına iyi, dolayısıyla akla uygun olan bir istemenin ilkesi olarak zorunlu ise kesindir. Koşullu buyruklar beceri kuralları/bir soruna yönelik (problematisch) buyruklar ve zeka öğütleri/onaylayıcı (assertorisch) buyruklar olarak ikiye ayrılırlar. Beceri kuralları herhangi bir amaç için gerekli araçları belirlerler. Amacın akılsal ve iyi olması gerekmez, yalnızca belirlenen bir amaca ulaşmak için neyin yapılması gerektiği önem taşır. Örneğin koşullu buyruk basitçe, sınavı geçmem için ders çalışmamın zorunlu olduğunu söyler. Eğer sınavı geçmek gibi bir niyetim yoksa bu buyruk benim için hiçbir anlam ifade etmeyecektir. Kant bunun yanı sıra bütün akıl sahibi varlıklar için koşullu bir buyruk olarak mutluluğu verir. Mutluluğu sağlamanın aracını belirleyecek buyruk onaylayıcı buyruktur, ancak bizi neyin mutlu kılacağına dair soruyu net olarak yanıtlayabilmek imkânsızdır; bu kişiden kişiye değişebilir. Dolayısıyla onaylayıcı buyruklar tam olarak buyurmazlar, zira mutluluğu sağlayacak eylemleri akıl yoluyla değil, deneye dayalı olarak varsayabiliriz.
Evrensel Yasa Formülü
Kesin buyruk ise eylemin içeriğiyle ve ondan çıkacak sonuçla ilgilenmez, eylemin biçimiyle ve onu ortaya çıkaran ilkeyle ilgilidir. Bu buyruk aynı zamanda ahlaklılık (Sittlichkeit) buyruğu olarak da adlandırılabilir. Ahlak buyrukları hiçbir zaman başka bir amaç için araç değildir ve deneyden çıkarılamazlar. Ödev eylemlerimiz için bir anlam taşıyacak ve gerçekten yasa koymayı sağlayan bir kavram olacaksa, bu ödev yalnızca kesin buyruklarla dile getirilebilir, koşullu buyruklarla dile getirilemez. Kant'a göre kesin buyruk bir tanedir; birinci bölümde farklı bir şekilde formüle edilen buyruk bu defa şu şekilde ortaya konur: ancak aynı zamanda genel bir yasa olmasını isteyebileceğin maksime göre eylemde bulun. Kesin buyruk dolayısıyla ahlak yasasıdır ve nesneldir. Bir eylemimin ilkesi bütün akıl sahibi varlıklar için geçerli evrensel bir yasa haline gelebilmelidir.
Kesin buyruğu daha iyi kavrayabilmek için Kant'ın Ahlak Metafiziği 'nde detaylandıracağı ödev ayrımına dayalı olarak tartıştığı dört örneği incelemek yararlı olabilir. Birinci örnek kişinin kötü yaşam koşullarından kurtulmak için intiharı bir yol olarak seçip seçemeyeceğidir. Kant'a göre ben sevgisi, yani belirlenimi yaşamı sürdürmek ve geliştirmek olan doğa kendisinden yola çıkarak kendisini yok edemez, bu açık bir çelişki olacaktır. Ayrıca burada intihar bir amaç olarak görülemez, kötü koşullardan kurtulma amacının bir aracı olarak işlev görür. Dolayısıyla intihar kişinin kendisine karşı en temel ödevini ihlal eder.
İkinci örnek, birinci bölümde başka bir örnek üzerinden açıkladığımız borç alma eylemidir. Burada da yalan söylemekle herkesin yalan söyleyebilmesini, hiç kimsenin sözünü tutmamasını evrensel bir yasa olarak isteyemeyeceğimden, yalan söylemekle başkalarına karşı en temel ödevimi ihlal edeceğimden dolayı, bu tür bir isteme kendi kendisiyle çelişecektir.
Üçüncü örnek kişinin yetilerini geliştirmemeyi tercih edip edemeyeceğidir; Kant akıl sahibi her varlığın kendisinde olan bütün yetileri geliştirmeyi zorunlu olarak isteyeceğini çünkü bu yetilerin her çeşit olanaklı amaçlar için kendisine verildiğini ve yararlı olduğunu öne sürer. Wood'a göre bu örnekte de kişinin kendisine karşı olan ödevlerinden birini ihlal etmesini görürüz.
Son örnek ise başkalarına karşı ödevlerimizden birinin ihlali anlamına gelir. Bu örnek başkalarına yardım etmemek ve kimseden yardım beklememek gibi bir ilkenin doğa yasası olmasını isteyip isteyemeyeceğimi üzerine kuruludur. “Bu bir doğa yasası olsaydı insan türü varlığını sürdürebilir, hatta insanların birbirini kandırdığı bu durumdan çok daha iyi bir durumda olurdu,” diyen Kant'a göre yine de bu isteme kendi kendisiyle çelişirdi, “çünkü birçok durum ortaya çıkabilir ki, kendisi başkalarının sevgisine ve duygudaşlığına gereksinim duyar ve kendi istemesiyle ortaya çıkmış bir doğa yasası yüzünden dilediği kadar yardım umudundan kendini yoksun bırakmış olur .”
İnsanlık Formülü
Kesin buyruğu üç ayrı formülasyonla dile getiren Kant'ın ilk formülü, yani evrensel doğa yasası formülü, hangi ilkenin evrensel yasa olmaya uygun olduğunu gösteren formel bir test yöntemi olarak görülebilir. Yani, herhangi bir eylemimi belirleyen ilkenin herkesin eylemini belirlemesini isteyip isteyemeyeceğimi sorarak ilkemin ahlaka uygun olup olmadığını test edebilirim.
Ancak kesin buyruğun ikinci formülasyonu kesin buyruğun olanaklılık koşulunu ortaya koymayı amaçlar. Kant'a göre kendi varoluşu mutlak bir değere sahip olan, kendisi amaç olarak bazı yasaların nedeni olabilecek bir şey varsayılırsa olanaklı bir kesin buyruğun nedeni ancak onda bulunabilir. Her akıl sahibi varlık şu veya bu isteme için rastgele kullanılacak sırf bir araç olarak değil kendisi amaç olarak vardır; ve gerek kendine gerekse başka akıl sahibi varlıklara yönelen bütün eylemlerinde hep aynı zamanda amaç olarak görülmelidir. Yani insanın rasyonalitesi, kendinde amaç olmasından kaynaklanan değeri kesin buyruğun imkânını sağlar. Dolayısıyla, Kendinde Amaç Olarak İnsanlık Formülü olarak bilinen formülasyon şu şekilde ortaya konur: “İnsanlığı, kendinde ve başkalarında hiçbir zaman sırf bir araç olarak değil, aynı zamanda hep bir amaç olarak görecek gibi eyle .”
Özerklik Formülü
Üçüncü formülasyon olan Özerklik Formülü ise ahlak yasasının kişiyi otonomisinden, yani kendi yasalarını kendisinin koymasından dolayı bağladığını ortaya koyar. Kant burada heteronomi ve otonomi arasında kendi felsefesi için çok temel bir ayrım geliştirir. İnsanın her zaman birtakım yasalara bağlı olarak düşünüldüğünü ancak hiçbir zaman kendi koyduğu, dolayısıyla birinci formüle göre evrensel olmak durumunda olan yasalara bağlı olduğunun, kendi istemesine uygun eylemde bulunduğunun görülmediğini söyleyen Kant'a göre dışarıdan dayatılan (heteronom) her türlü yasa her zaman belirli bir ilgiyi de beraberinde getirmek zorundadır. Bir ilginin varlığı, kaynağı ne olursa olsun, buyruğun her zaman koşullu olmasını da zorunlu kılar ve o buyruğun ahlak yasası olmasını engeller.
Dolayısıyla insanın ancak kendi istemesinden kaynaklanan eylemlerde bulunması ve kendini genel yasa koyucu olarak görmesi kesin buyruğu yani ahlak yasasını mümkün kılar. Her akıl sahibi varlığın kendini ve herkes bağlayan yasalar ortaya koyması da, ortak yasalar aracılığıyla kurulan sistematik bir birliğin, Kant'ın deyişiyle Amaçlar Krallığı'nın düşünülmesi mümkün hale gelir. Kendini de bağlayan genel yasaların koyucusu olmakla bu krallığın bir üyesi olan her akıl sahibi varlık otonomisiyle, yani kendini başkalarının istemesine bağlı kılmadan yasa koyucu olarak hareket etmesiyle de krallığın başıdır. Kant'ın burada ortaya koyduğu düşünce şu şekilde formüle edilir: bütün maksimler kendi yasa koymalarıyla doğanın bir krallığı olarak olanaklı bir amaçlar krallığıyla uyuşmalıdır. Ya da aynı formülasyon şu şekilde ifade edilebilir: Sırf olanaklı bir amaçlar krallığının genel yasa koyucu bir üyesinin ilkelerine göre eylemde bulun.
III. Ahlak metafiziğinden saf pratik aklın eleştirisine doğru son adım
Bu noktaya dek ahlaklılık kavramı geliştirilmiş ve isteme özerkliğinin ahlaklılığın temelinde olduğu gösterilmiş olmakla birlikte, ahlak yasasının yani kesin buyruğun akıl sahibi varlıklar için zorunlu olup olmadığı ve özgürlüğün akıl tarafından kanıtlanıp kanıtlanamayacağı bu bölümün konusudur.
Özgürlük idesi, insanın iki dünyaya ait bir varlık olarak tanımlanmasına dayanır. İnsan bir yanıyla doğa nedenselliği zincirinin kesintisiz bir biçimde işlediği fenomenal dünyaya, özgür eyleyen bir varlık olması dolayısıyla da numenal dünyaya aittir. Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi 'nde bu dünyalara sırasıyla duyular dünyası ve anlama yetisi dünyası ya da düşünülür dünya adı verilir (70). Kendimizi özgür olarak düşündüğümüzde kendimizi anlama yetisi dünyasına onun üyeleri olarak taşırız ve istemenin özerkliğini sonucuyla yani ahlaklılıkla birlikte kabul ederiz; kendimizi yükümlülük altında düşündüğümüz zaman ise kendimizi duyular dünyasına ve aynı zamanda anlama yetisinin dünyasına ait sayıyoruz. Anlama yetisinin dünyası duyular dünyasının temelini, dolayısıyla yasalarını da içerdiğinden insan kendini aklın yasasına bağlı kabul eder; dolayısıyla anlama yetisi dünyasının yasaları insan için buyruk, bu ilkeye uygun eylemler de ödev olarak görülmelidir.
Özgürlüğü varsaymamız gerekirken aynı zamanda olup biten her şeyin doğa yasalarınca istisnasız belirlenmesinin de zorunlu olmasının görünürde bir çelişki yarattığı üzerinde duran Kant, bu görünürdeki çelişkinin numenal dünya ile fenomenal dünya arasındaki ayrımın görülmemesinden kaynaklandığını, özgürlüğün numenal dünyaya, doğa nedenselliğinin ise fenomenal dünyaya ait olduğunu gösterir. Ancak insan kendisini anlama yetisi dünyasında düşünebilmekle birlikte bu dünyaya dair herhangi bir şey söyleyebilme ya da özgürlüğün nasıl olanaklı olduğunu açıklama kabiliyetinde değildir. Zira ancak yasalara bağlayabileceğimiz, nesnesi herhangi bir olanaklı deneyde verilebilecek şeyleri açıklayabiliriz. Özgürlük ise olanaklı herhangi bir deneyde verilemeyecek bir idedir. O bir istemenin, yani sırf arzulama yetisinden çok farklı bir yetinin (yani kendini bir düşünce varlığı olarak, dolayısıyla doğal içgüdülerden bağımsız, aklın yasalarına göre eylemde bulunmaya belirleme yetisinin) bilincinde olduğuna inanan bir varlıkta, aklın zorunlu bir varsayımı olarak geçerlidir.
İtalyan yeni gerçekçiliği
İtalyan Yeni Gerçekçiliği (İtalyanca: Neorealismo), II. Dünya Savaşı sonrasında İtalya'da ortaya çıkmış bir sinema akımıdır. Bu akım kabaca 1944 ila 1952 yılları arasında etkili oldu. Genelde kabul gören kanıya göre akımı başlatan film Roberto Rossellini'nin 1945'te çektiği Roma, Açık Şehir (Roma, Città Aperta) iken akımın son filmi de Vittorio De Sica'nın 1952 tarihli Umberto D.'sidir. Kimilerine göre Federico Fellini'nin 1954 tarihli filmi Sonsuz Sokaklar (La Strada) da bu akıma dâhil edilir.
İtalyan Yeni Gerçekçilik Akımı 1930'lu ve 1940'lı yıllardaki Mussolini döneminin Beyaz Telefon Filmleri olarak da adlandırılan pembe salon filmlerine bir tepki olarak doğmuştur. Bu tür filmler savaş sonrasının ekonomik kargaşa ve belirsizlik ortamında ortaya çıkmış olan yoksulluk, işsizlik, umutsuzluk ve ahlaki çöküş gibi temaları işlerler, salon filmlerinin aksine hayal kırıklığına uğramış çalışan insanların gündelik sorunlarına eğilirler.
Akımın ortaya çıkışı
İtalyan Yeni Gerçekçilik Akımının tohumları Cinema dergisinde bir araya gelmiş bir grup sinema eleştirmeni tarafından atılmıştı. Bu eleştirmenler arasında Michelangelo Antonioni, Luchino Visconti, Gianni Puccini, Cesare Zavattini, Giuseppe De Santis ve Pietro Ingrao da vardı. Bu yazarlar politik konularda yazamıyorlardı zira derginin yazı işleri müdürü Benito Mussolini'nin oğlu olan Vittorio Mussolini'den başkası değildi. Onlar da o yıllarda film endüstrisinin başını çeken Beyaz Telefon Filmleri'ni eleştirmeye koyuldular. Bu Yeni Gerçekçiler aslında Fransız Şiirsel Gerçekçiliği'nden etkilenmişlerdi. Hem Antonioni hem de Visconti Jean Renoir ile çalışma fırsatını bulmuşlardı. İtalyan Yeni Gerçekçilik Akımı da kendisinden sonra gelen Fransız Yeni Dalga akımını etkilemiştir.
Akımın özellikleri
Bu tür filmler sıradan insanların gündelik yaşamlarına sempatik bir bakış açısıyla eğilirken hemen kolaycı ahlaki yargılara varmıyorlardı. Soyut fikirlerden çok duygulara vurgu yapılıyordu. Hümanist bakış açısı ön plandaydı. Kameralar stüdyodan dışarıya, sokağa taşındı. Sokaklarda yapılan çekimlerde doğal gün ışığı daha çok kullanıldı. Çekimler sessiz olarak yapılıyor, sesler filme dublajla sonradan ekleniyordu. Bu da yönetmenlere daha fazla esneklik sağlıyordu. Belgesel filmleri andırır bir kadraj tercih edildi ve yine belgesellerde olduğu gibi kameraların zaman zaman elde de taşınarak kullanılması ve serbest kamera hareketleri yönetmenlerin özgürlüğünü artırdı. Yönetmenler profesyonel olmayan oyuncularla doğaçlama oyunculuğu tercih ettiler. Zaten alışılmış şekilde klasik bir dramatik hikâye örgüsü de yoktu. Edebi diyalogların yerine doğaçlama konuşmalar vardı. Kurguda da aşırılığa kaçılmıyor mümkün olduğunca basit doğal bir kurgu tercih ediliyordu. Aynı zamanda bu filmler çok düşük bütçelerle çekiliyorlardı.
Kürdistan Amerikan Üniversitesi
Amerikan Üniversitesi Duhok Kürdistan, Irak'ın kuzeyinde, Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin Duhok kentinde yer alan bir üniversitedir. 2014'te kurulmuştur.
Gazi, Kuzey Horasan
Gazi (Farsça: قاضي‎), İran'ın Kuzey Horasan Eyaleti'nde şehir.
Eyaletin Mane ve Semelgan şehristanı'ndaki, Semelgan bahşı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmi nüfusu 2.370 kişi ve 674 hanedir.
Luceli
Luceli (Farsça: لوجلي‎), İran'ın Kuzey Horasan Eyaleti'nde şehir.
Eyaletin Şirvan şehristanı'ndaki, Serhed bahşı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmi nüfusu 701 kişi ve 174 hanedir.
Momo (roman)
Momo, Michael Ende'nin bir romanı.
Kitap hakkında
Modern zamanların insanlarının yamalı zamanları var, yırtık pırtık ve her geçen gün kaynar suda yıkanmış yün gibi çekiyor, kısalıyor. Çünkü insan kıymetli değil. Kimsenin içinin kimsesi kalmamış gibi. Oysaki bir minicik zamanı ayırıp sadece dinlemek bile bereketi hareketlendirir. Çünkü öyle kodlanmış varlık. Bu böyledir. Momo şimdiki zamanların insanları için pek mühim bir şey yapıyor. Sadece dinliyor. Tüm kalbiyle 'an' içinde dinliyor sadece ve nice iç sıkıcı düğümler çözülüyor böylece.
Herkes ve her şey birbirine çok yabancı. Devasa uçurumlar açılıyor gittikçe. Oysaki bereket var insanın içine harcanan her şeyde. Birilerinin kalbine uzanan o ince yolda yürürken ve içlerine çiçekler doldururken zaman o kadar o kadar çok büyüyebiliyor ki fazlasıyla yetebiliyor her şeylere. Yavaşladıkça çoğalır zaman. Zamanı dikkatli kullanmayı pek tabi öğretmiyor bu kitap. Gri adamlar onlar. Zamanı dikkatli kullanmaları gerektiğini söyleyip, insanın içi için kıymetli tüm zamanlarını çalışma zamanlarına aktarmayı ve böylece zaman kazanmayı(!) telkin eden, ömür öğütücü gri adamlar.
Momo, yaklaşık otuz dile çevrilen, dünyanın pek çok yerinde okunan bir kitap. Yazar kitabın başında, "Momo ya da zaman hırsızlarının ve çalınmış zamanı insanlara geri getiren çocuğun tuhaf öyküsü" diye nitelemiş kitabı. Momo, bakıldığında yaşının sekiz mi, yoksa on iki mi olduğuna kimsenin karar veremediği, kıvırcık saçlı, siyah, iri gözlü küçük bir kız çocuğu. Kitap onun öyküsünü anlatılıyor. Öykü yeri belli olmayan bir hayal ülkesinde ve belirsiz bir zamanda geçiyor. Ama bu öyküde ne prensler, ne büyücüler, ne de periler var. Öyküdeki hiçbir şey günümüz dünyasındakilerden farklı değil. Bizim gibi yaşayan insanlar, bizimkiler gibi kentler anlatılıyor. Öyküyü okurken insan ilişkilerinin nasıl donuklaştığını görünmektedir. Yani insanların sevgi, dostluk ve arkadaşlık gibi değerlerden nasıl yoksun kaldığını. Aslında bunlar hem bizi hem de gelecek zamanların insanlarını bekleyen sorunlar. Üstelik öyle ders verircesine değil, bir masal akıcılığı içinde, etkileyici ve sürükleyici bir üslupla anlatılıyorlar. Momo, altıncı sınıf ve sonrasında okuyan arkadaşlarımızın oldukça keyif alabilecekleri bir kitap ama dünyada olup biten ve doğalmış gibi görünen olaylara hayret etmeyi unutmamış her yaştan okuru da aynı derecede etkileyecek bir kitap.
Kabalcı yayınları tarafından basılan kitap, 2017 yılında Pegasus yayınları tarafından tekrar basılmıştır.
Alain Poher
Alain Émile Louis Marie Poher (17 Nisan 1909 – 9 Aralık 1996), Merkez eğilimli Fransız siyasetçi. Val-de-Marne ilini temsilen 1946-1995 yılları arasında senatörlük görevinde bulundu. 3 Ekim 1968 ile 1 Ekim 1992 yılları arasında Senato Başkanlığı görevini yürüttü. 1969 ve 1974 yıllarında iki kez vekaleten cumhurbaşkanlığını üstlendi. 1969 Cumhurbaşkanlığı Seçimleri'nde aday olmasına rağmen ikinci turda Pompidou'ya karşı kaybetmiştir.
Şenpınar, Şenkaya
Şenpınar, Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı bir mahalledir.
Alain Poher
Hayatı ve politik yaşamı
Poher, De Gaulle'ün istifası nedeniyle 1969'da 2 ay süreyle cumhurbaşkanlığı yapmış bu dönemde seçimlerin güvenli bir şekilde yapılmasını temel amaç olarak gütmüştür. Yine 5 yıl sonra bu defa eski rakibi Pompidou'nun ölümü dolayısıyla bir süre daha cumhurbaşkanlığı vazifesini üstlenmiş ve geçiş dönemini başarıyla tamamlamıştır. Alain Poher merkez eğilimli bir siyasetçi olarak birçok defa senatörlerin takdiriyle Senato Başkanı seçilmiş ve bu görevi 1992'ye kadar sürdürmüştür.
Şenpınar, Şenkaya
Tarihçe
Zakim köyü, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bugünkü köyün sınırları içinde tespit edilmiş olan iki megalit yapı kalıntısı da buranın çok eski zamanlardan bu yana yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Zakim köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresince Zakim (Закимъ) olarak kaydedilmiş olan köy Oltu sancağının Oltu kazasına bağlıydı. 1886 nüfus sayımında köydeki 28 hanede, 88'i erkek ve 75'i kadın olmak üzere 163 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Türkm olarak kaydedilmiştir. Zakim köyünün nüfusu 1896 yılında 229 kişiye, 1906 yılında ise 395 kişiye yükselmiştir.
Zakim köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Zakim (زاكیم) adıyla Kars vilayetinin Sarıkamış ilçesinin Bardiz nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyde 355 kişi yaşıyordu. 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, Bardiz nahiyesi ve Zakim köyü bu ilçeye bağlandı. Zalim köyü, 1950 nüfus sayımında "Zakim", 1955 nüfus sayımında ise "Zakim (Şenpınar)" adıyla kaydedilmiştir. Bu iki tarih arasında köyünün adının değiştirilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Şenpınar köyünde 1965 yılında 459 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 170 kişi okuma yazma biliyordu.
Coğrafya
Şenpınar köyü Erzurum il merkezine 164 km, Şenkaya ilçe merkezine 45 km uzaklıktadır.
Sayokan
Sayokan, kökleri Orta Asya'ya dayanan bir Türk savaş sanatıdır. Kurucusu Nihat Yiğit tarafından resmî bir branş olarak dünyaya tanıtılmaktadır. Sayokan Dünya Federasyonu, 7 Aralık 2005 tarihinde Türkiye'de kuruldu.
Adlandırması
Sayokan, kurucusu Nihat Yiğit tarafından “Savaşçının Yolu ve Kanı" cümlesindeki sözcüklerin baş hecelerini alarak kısaltıldı. Yiğit'in ifadesi ile, “savaşçı” Mete Han’dan Atatürk’e kadar gerek bedensel, gerekse ruhsal, zihinsel yetenek ve erdemliliğe sahip devlet adamlarını, komutanları, kahramanları, “yol” ise bu insanların yetenek ve erdemliliğe giden yolunu, “kan” ise yine bu insanlarla olan bağı ifade etmektedir. Tabiatı ile uzak doğu savaş sanatlarına bu alanda alternatif olarak sunulmaktadır.
Sayokan hocalarına "aybar", dövüşün yapıldığı alana "cenk" deniyor.
Teknik ve eğitim yapısı
Her bir hilal ayak hareketi, Alparslan'ın Malazgirt Savaşı'nda kullandığı hilal stratejisini ifade eder. Rakip, hilalin içine hapsedilir ve teknik uygulamaya geçilir. Sayokan vuruşlu-yere serme sistemine sahiptir. Kahramanlık oyunlarındaki cenkler, bu kural anlayışı ile icra edilir. Ayrıca Sayokan'ın öğreti ve teknik anlayışı zıtlıkların birliği kuramı üzerine kurulmuştur. Bu anlayış teknik alanda kişiyi sağ ve sol yeteneklerini aynı seviyede geliştirir.
Öğreti boyutunda ise kainatın bu anlayış ile yaratıldığı ve yaşamında eksi ve artı değerleri dengelemesi öğretilir. Bu anlayışın tekniksel alanda uygulanışı başka savaş sanatlarında yoktur. Tüm temel tekniklerde uzuvlar araçtır, destekleyici, ivme kuvvetini artırıcı unsur gövdedir. Örneğin, yumruk tekniğinde kol ve el araçtır. Yumruğu destekleyen, itici güç ve ivme kazandıran gövdedeki başka kas gruplarıdır. Bu anlamda sayokanın teknik hareket analizi ile diğer savaş sanatlarının teknik analizleri arasında çok ciddi farklılıklar vardır. Tekniklerde orak, kanca, tırpan, kalkan gibi tanımlamaların olması sadece isimlendirmeden ibaret değildir.
Ok yumruk - Orak yumruk - Kanca yumruk - Döner dirsek - Sağ ve sol sancak - Gökkuşağı - Kalkan - Burgu - Kılıç el - Sarmala at - Ters sarmala at - Osmanlı eli - Düz ok - Düz orak - Düz Osmanlı eli.
Alt, orta ve üst tırpan - Omca - art bönge - Art orak bönge - ön bönge - yan bönge - Bagış bönge - Ters bagış bönge - Kımaça bönge.
Moğolların Vietnam seferleri
Moğolların Vietnam seferleri (Vietnamca: Chiến tranh Nguyên Mông-Đại Việt), Yuan Hanedanı'nın imparatoru Kubilay Han tarafından günümüzdeki Vietnam topraklarındaki Dai Viet'de hüküm süren Trần Hanedanına ve günümüzdeki Kamboçya topraklarındaki Champa Krallığına karşı düzenlenmiş olan askeri seferleri anlatır. 1257-1258, 1284-1285 ve 1287-1288 yıllarındaki askeri seferlerde Moğollar yenilmiş ve bölgeden atılmıştır. Ancak askeri işgal altında olmamalarına rağmen Dai Viet ve Champa, Yuan Hanedanına bağlılıklarını bildirmişlerdir.
Arka plan
1250 yılına gelindiğinde Moğol İmparatorluğu Doğu Avrupa, Kuzey Çin, Orta Asya, Mançurya, Anadolu, Tibet ve İran bölgelerini kontrol etmektedir. Denetim altına alınan Kore'de Moğol egemenliğine karşı muhalefet büyüse de ayaklanmalar bastırılacaktır. Möngke döneminde Song Hanedanına karşı seferlerin yanı sıra Dali Krallığına karşı saldırmak için de Prens Kubilay görevlendirilir. Burada hakimiyet kuran Kubilay güneye elçiler göndererek Song topraklarına saldırılmasını ister. Ancak Vietnam bölgesinde hakim durumda olan Tran Hanedanı Moğol elçilerini hapseder. Bunun üzerine Moğol komutan Uriyankhadai ve oğlu Aju, Dai Viet topraklarını 3 bin Moğol ve 10 bin Yi askeriyle istila eder.
Thăng Long saldırısı
1257 yılında Sübedey'in oğlu Uriyankhadai Dai Viet topraklarını işgal eder, karşısına çıkan Vietnam birliklerini yenerek başkent Thăng Long (bugünkü Hanoi) talan edilir. Moğol komutan elçilerinin uğradığı akıbet yüzünden şehirdeki sivilleri idam ettirir. Bölgedeki Moğol Ordusu zamanla iklimsel hastalıklar, yoğun sıcak ve gerilla savaşı yüzünden oldukça güç kaybeder. Uriyankhadai, Tran Hanedanının Moğol egemenliğini kabul ettiğini açıklamasından sonra geri çekilir. Kral Trần Thái Tông ülkeden hızla geri çekilen Moğollara vergi verir. Bölgede barış 1280'li yıllara kadar sürecektir.
Kubilay Han tahta geçtiğinde iki devlet arasındaki ilişkiler iyi düzeydedir. Tran Hanedanı her üç yılda bir bağlılığını bildirmekte, Moğollar da bölgede vergi toplayacak bir yetkili olan darughachi ile hakimiyetlerini gösteriyorlardı. 1266 yılına gelindiğinde ise iki devlet arasında bir gerilim yaşanır. Tran Hanedanı artık daha zayıf bağlı bir bağımlılık ilişkisi talep ederek yetkilinin geri çekilmesi yönünde bir resmî yazı yazar. Bu dönemde iç savaş durumunda olan Moğollar, konuyla ilgilenemez ve barış antlaşması imzalanır.
1278-79 yıllarına gelindiğinde Moğol Orduları bir kez daha Dai Viet sınırlarına dayanır. Tran Hanedanının yeni hükümdarı Trần Nhân Tông Kubilay Han tarafından ısrarla Moğol Sarayına çağrılmasına rağmen gitmez, yerine amcası prens Trần Di Ai'yi yollar. Ancak Di Ai Moğollar tarafından Dai Viet tahtına çıkartılmak için Moğol Ordusuyla gelecek ve yoğun çatışmalar yaşanacaktır. Buna rağmen Di Ai başarısız olur ve yenilerek geri çekilir.
Çampa
Çampa Krallığını boyunduruk altına almak için Moğollar Guangdong valisi ve Celayir kabilesinden Sogetu komutasında bir orduyla bölgeye gelir. Çampa kralı Moğol boyunduruğunu kabul etse de halk bu emri reddederek direnişe geçer. 1282 yılında bölgeye saldıran Sogetu Çampa başkenti Vijaya'yı ele geçirir. Yaşlı kral V. Indravarman düşmana yakalanmadan kaçmayı başarır. Oğlu ile birlikte Moğollara uzun süre zayiat verdirecek gerilla savaşını başlatır. Çin'den uzak bir bölgede destekten yoksun kalan Sogetu destek istese de taleplerine karşılık alamaz. 1284 yılında Moğol Sarayına geri döner. Kubilay Sogetu'nun daha büyük birliklerle planladığı istila planını beğenir ve oğlu Toghan komutasındaki Sogetu'yu yeniden Çampa'ya gönderir.
1284-88
Champa Krallığını ele geçirmek isteyen Kubilay'ın oğlu Toghan Tran Hanedanına başvurarak Buraya geçiş sağlanmasını ister. Bu şekilde hem kuzeyden hem de güneyden bölgeye girerek Champa Ordularını sıkıştırabilecektir. Tran Hanedanındaki kral Nhân Tông isteğe olumlu baksa da önde gelen komutanlardan General Trần Hưng Đạo teklifi reddererek 15 bin askeriyle Moğollara karşı direnişe geçer. Toghan Trần Hưng Đạo'nun birliklerini yenilgiye uğratarak başkent Thang Long'u 1285 yılı Haziran ayında işgal eder. Benzer Moğol istilaları karşısında yeterince bilgi sahibi olan Tran Hanedanı derhal başkenti terk ederek güneye çekilir. Geri çekiliş sırasında Moğollara erzak ve ikaml şansı bırakmamak için yakıp yıkma taktiği kullanılır. Bu sırada Champa'da bulunan Sogetu komutasındaki Moğol Ordusu da Dai Viet topraklarına girerek Vietnamlıları arkadan sıkıştırmaya çalışır.Champa birlikleri ile sürekli çatışma halinde olan Sogetu hareket halindeyken pusuya düşürülecek, kendi öldürülecek ordusu da dağıtılacaktır. Güneye harekâtı boyunca General Quang Khải'nin yoğun direnişiyle karşılaşan Toghan geri çekilmek zorunda kalır. Kıpçak komutan Sidor tarafından sağlanan gemi desteği sayesinde büyük bir hezimete uğramadan geri çekilir. Moğol Ordularının hem iklim hem de hastalıklar sebebiyle zayıfladığını gören Trần Hưng Đạo Moğol süvarilerinin etkisiz olacağı bir alanda savaşmak için ileri harekâta geçer. Tonkin Körfezine dökülen Kızıl Nehir kıyılarında verilen muharebede yenilen Moğollar Çin topraklarına kadar geri çekilmek zorunda kalır.
Ertesi yıl Kubilay Han, Vietnam'dan kaçarak Yuan Hanedanına sığınan Trần Ích Tắc'ı tahta çıkartmak için planlar yapsa da yeni bir sefer düzenlenemez. Üçüncü Moğol seferi yine Trần Hưng Đạo tarafından püskürtülecektir. 1287 yılında Toghan komutasında bölgeye gelen 70 bin Moğol ve 21 bin Yunnan askeri bu kez farklı bir taktik izler. Önce büyük bir lojistik üs meydana getirilecek, daha sonra eş zamanlı olarak kara ve deniz saldırısı yapılacaktır. Trần Hưng Đạo geri çekilerek Moğollara fethedecek bir şey bırakmaz. Toghan ise 500 gemiden oluşan lojistik desteği beklemektedir. Vietnamlılar daha önce Çinlilere karşı kullanılan bir taktiğe başvurarak Bach Dang Nehrinin sığ yerlerine geçişi engelleyecek engeller çaktırır. Az sayıdaki Vietnam kayıkları filoyu gelgit sonucu yüksekliği azalmakta olan bölgeye çekerek pusuya çekilir. Bach Dang Muharebesi olarak bilinen saldırı sonucu hareketsiz kalan gemilerin çoğu yakılacak, Moğolların büyük bir kısmı da esir edilecektir. Çok sayıda önde gelen Moğol komutan geri çekilme sırasında öldürülecek veya esir edilecektir.