cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bobo bebeği deneyi
Sentez
Bu deneyler ampirik olarak Bandura'nın sosyal öğrenme kuramı ile ilgilidir. Bu sosyal bilim kuramı insanların gözlemleyerek, taklit ederek ve biçimlendirerek öğrendiklerini; dahası, insanların davranışçılıkta genellikle görüldüğü gibi sadece ödüllendirildiklerinde veya cezalandırıldıklarında değil, diğer insanların davranışlarına netice olarak ödül veya ceza almalarını gözlemleyerek de öğrendiklerini öne sürer (gözlemsel öğrenme). Bu deneyler önemlidir; çünkü gözlemsel öğrenme ile ilgili çok daha fazla çalışmanın yolunu açmıştır. Ayrıca veriler, örneğin, çocukların şiddet içeren medyayı izlemekten nasıl etkilenebileceği gibi gerçekçi ve yeni hipotezler sundu.
Doğal yanlılığa ilişkin iddialar
, ilk Bandura deneylerinin yanlı veya geçerliliklerini zayıflatacak biçimde kusurlu olduğunu belirtti. Bu araştırmacıların fark ettiği sorunlar şunlardı:
Motivasyona ilişkin iddialar
Bazı akademisyenler, Bobo Bebeği çalışmalarının saldırganlık çalışmaları olmadığını, çocukların videoların talimat olduğu inancının, onları yetişkinleri taklit etmeye motive ettiğini ileri sürüyorlar. Başka bir deyişle, çocukları motive eden şey gerçek saldırganlık yerine, yetişkinleri memnun etme veya yetişkin olma isteği olabilir. Üstelik aynı akademisyenler, bobo bebeklerinin vurulmak için tasarlandığını belirterek, çalışmanın dış geçerliğini eleştirmektedir.
Etiğe ilişkin iddialar
İlk çalışmaların etiğe uygunluğu konusunda birtakım itirazlar edilmiştir. Üniversite düzeyinde bir genel psikolojiye giriş metninde, Bandura'nın çalışması etiğe uygun olmayan ve ahlaki açıdan yanlış olarak ifade edilmiştir; çünkü denekler saldırgan bir biçimde yanıt vermek için manipüle edilmiştir. Ayrıca belirtilmiştir ki, bu deneyde uygulanan yöntemlerin uzun vadeli etkileri şaşırtıcı olmayan bir biçimde barizdir; çünkü deneklerin kışkırtılması ve oyuncaklarla oynamalarına izin verilmemesi rahatsızlık ve memnuniyetsizlik yaratmıştır. Bu nedenle, denekler saldırgan olmaları için eğitilmişlerdir.
Çeşitli iddialar
, 8 yaşından küçük çocukların frontal lobunun az gelişmiş olduğunu bunun da onların gerçekliği hayalden ayıramamasına katkıda bulunduğunu belirtmiştir; örneğin, 12 yaşına kadar olan çocuklar dolaplarında ya da yatakların altında  canavarların  yaşadıklarına inanabilirler. Üstelik bazen rüyaları da gerçeklikten ayıramazlar.
Ayrıca biyolojik kuramcılar, sosyal öğrenme kuramının DNA'nın bireysel ve özgün olduğunu, beynin gelişimini ve öğrenme farklılıklarını göz ardı ederek, bireylerin biyolojik durumunu görmezden geldiklerini savunuyorlar.
Katarina Ivanović
Katarina Ivanović (1811-1882), Avusturya İmparatorluğu'ndan (sonrasında Avusturya-Macaristan İmparatorluğunda Macaristan) bir Sırp ressamdır. Modern sanat tarihinin ilk Sırp kadın ressamı olarak kabul edilmektedir.
Biyografi
Ivanović, Avusturya İmparatorluğu'ndaki Veszprém'de orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve Székesfehérvár'da büyüdü. Budapeşte'de eğitim gördükten sonra 1846'dan 1847'ye kadar Belgrad'da çalıştı. Daha sonraki yıllarda, Paris ve Zagreb başta olmak üzere farklı yerlerde yaşamı geçirdi. Ivanović 1882'de memleketine geri döndü ve 1882'de Székesfehérvár'da öldü.
Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ndeki eğitimi sırasında Münih, Paris ve İtalya'ya gitti. Sırp resmine tür sanatı ve natürmort olarak yeni temalar getirdi. Biçimsel olarak Biedermeier ve Romantizm fikirleri arasındaydı. Tarihi kompozisyonları resmetmeye çalışmakla beraber bir portre ressamı olarak en büyük başarılarını elde etti. Kendi portreleri özel çalışmaları olarak yerini aldı. İlk eğitimli Sırp ressam olarak bilinir. 1876'da Sırp Bilim ve Sanata Akademisi'nin ilk kadın üyesi ve Belgrad'daki Ulusal Müzesi'nin kurucularından biri oldu.
Olga Nuray Olcay
Olga Nuray Olcay (ö. 1983, İstanbul), Macar asıllı Türk balerin, bale öğretmeni, koreograf.
Guy Dardenne
Guy Dardenne (d. 19 Ekim 1954, Beauraing), orta saha pozisyonunda görev almış eski Belçikalı millî futbolcudur.
Thomas Bruce, 7. Elgin Kontu
'''Thomas Bruce, 7. Elgin Kontu ve 11. Kincardine Kontu''', (d. 20 Temmuz 1766 - ö. 14 Kasım 1841), Britanyalı soylu, asker ve diplomat. Atina'daki Parthenon'da bulunan mermer heykellerin (Elgin Mermerleri olarak bilinirler) tartışmalı biçimde satın alınmasıyla bilinir.
Guy Dardenne
Kariyeri boyunca Standard de Liège, R. A. A. Louviéroise, Lokeren, Molenbeek ve Club Brugge için oynadı. Belçika millî futbol takımı ile 11 maçta forma giydi ve UEFA Euro 1980'e katıldı.
Thomas Bruce, 7. Elgin Kontu
Hayatı
1791'de, hasta olan Sir Robert Keith yerine Avusturya'ya geçici orta-elçi olarak, 1792'de de orta-elçi olarak Brüksel'e atandı. Avusturya Hollandası Fransa tarafından ele geçirilene kadar bu görevde kaldı. Bir süre Britanya'da kaldıktan sonra 1795'te Prusya'ya orta-elçi olarak gönderildi.
Guy Dardenne
Kulüp
Standart Liège
Thomas Bruce, 7. Elgin Kontu
Hayatı
1798'de Britanya'nın Osmanlı İmparatorluğu'ndaki elçisi olarak atandı. İstanbul'daki görevine başlamadan kısa süre önce, 11 Mart 1799'da Mary Nisbet ile evlendi. 6 Kasım 1799'da İstanbul'a geldi ve 1803 yılına kadar elçilik görevini sürdürdü. Thomas Bruce, Fransa ile Osmanlı İmparatorluğu arasında yaşanan ihtilaflı dönemde Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Britanya nüfuzunun artırılmasındaki zor görevi sırasında önemli bir beceri ve çaba sarfetti.
Guy Dardenne
Uluslararası
Belçika
Thomas Bruce, 7. Elgin Kontu
Hayatı
Thomas Bruce, bireysel olarak Osmanlı topraklarındaki eski eserlere aşırı ilgi göstermekteydi. Bu bağlamda 1801’de onun kontrolünde Atina’da Parthenon’da 300-400 işçinin çalıştığı kazılar gerçekleştirildi. Thomas Bruce ve Mimar Thomas Harison, bireysel bir teşebbüs olarak Parthenon’un bir levhasını (metop) Britanya’ya götürmek üzere Osmanlı hükûmetinden izin aldılar. Fakat kendilerine tanınan iznin dışında başka eserleri de Londra’ya götürdüler.
Olga Nuray Olcay
İstanbul Konservatuvarı Bale bölümünün kurucularındandır. İstanbul'da ülkenin ilk özel bale dershanelerinden birini kurmuş ve çok sayıda öğrenci yetiştirmiştir.
Yaşamı
rMacaristan’da sanatçı bir ailenin kızı olarak doğdu. Babası piyanist, annesi opera sanatçısıdır. 1929 yılında Devlet Müzik Akademisi'nin Şan Bölümü ile Devlet Tiyatro Bale Akademisi'nin Artistik Bale ve Bale Bölümlerini bitirdi. Konservatuvarda başbalerin Emilly Nirschy’nin öğrencisi oldu. Dört yıl Budapeşte Konsertuvarı'nda çalıştı.
1940'lı yıllarda Türkiye'ye geldi, İstanbul ve Ankara radyolarında şan resitalleri verdi. İstanbul Devlet Opera ve Balesi'ne dansçı olarak girdi. Mühendis Kamil Olcay ile evlenerek Türk vatandaşı oldu.
1953 yılında açılan İstanbul Belediye Konservatuvarı Bale Bölümü'nün yöneticisi oldu; tüm yaşamını öğrenci yetiştirmeye adadı. 1976 yılında emekli oldu. İstanbul'da dokuz yıl süreli bir bale dershanesi kurdu, bu dershaneye bağlı mankenlik ve zerafet kursları verdi. Bir trafik kazası sonucu 1983 yılında İstanbul'da öldü.
Jægervatnet
; Norveç'in Troms og Finnmark idari bölgesi sınırları içerisinde bir göldür.
Anadolu Birlik Holding
Anadolu Birlik Holding Gıda, Tarım ve Hayvancılık, Enerji, Kimya, Eğitim ve Ar-Ge, Satış alanında faaliyet gösteren holding.
Anadolu Birlik Holding, Türkiye üzerindeki faaliyetlerine Konya Şeker;
Patrick Manning
Patrick Augustus Mervyn Manning (17 Ağustos 1946 - 2 Temmuz 2016 ), Trinidad ve Tobagolu siyasetçidir. Manning, Karayipler'de Küçük Antiller'in bir parçası konumunda olan ve coğrafi açıdan Orta Amerika'ya dahil edilen Trinidad ve Tobago'da 17 Aralık 1991 - 9 Kasım 1995 ile 24 Aralık 2001 - 26 Mayıs 2010 tarihleri arasında olmak üzere iki farklı dönem başbakanlık makamında bulunmuştur.
Fjørvatnet
; Norveç'in Troms og Finnmark ile Rusya'nın Murmansk Oblastı idari bölgesi sınırları içerisinde bir göldür.
İnsani Gelişme Endeksi'ne göre Lesotho illeri listesi
Bu listede Lesotho illeri 2017 İnsani Gelişme Endeksi'ne göre sıralanmıştır.
2007 Dünya Tekvando Şampiyonası
2007 Dünya Tekvando Şampiyonası, 18-22 Mayıs 2007 tarihleri ​​arasında 18.kez Çin'in Pekin şehrindeki Changping Spor Salonu'nda düzenlendi.
Basdeo Panday
Basdeo Panday (d. 25 Mayıs 1933), Trinidad ve Tobagolu siyasetçi. Panday, Karayipler'de Küçük Antiller'in bir parçası konumunda olan ve coğrafi açıdan Orta Amerika'ya dahil edilen Trinidad ve Tobago'da 9 Kasım 1995 ile 24 Aralık 2001 tarihleri arasında başbakanlık makamında bulunmuştur.
Gavorrano
Gavorrano, İtalya'nın Toskana bölgesine bağlı Grosseto ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu 31 Ağustos 2017 tarihi itibarıyla 8.596'dır.
George Buchanan
George Buchanan (25 Kasım 1854 – 20 Aralık 1924), İngiliz diplomat. Birleşik Krallık adına Hollanda Krallığı, Lüksemburg ve Bulgaristan Krallığı nezdindeki Olağanüstü ve Tam Yetkili Elçilik görevlerinden sonra Rus İmparatorluğu'na gönderilen son büyükelçi olmuş, ardından İtalya Krallığı nezdinde büyüleçilik görevinde bulunmuştur.
Diplomatik kariyeri
Henüz 22 yaşındayken Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı hizmetinde çalışmaya başladı. Tokyo, Viyana ve Bern'de 2. Sekreter, 1899 yılından itibaren de Roma'da sekreter olarak görev yaptı. 1901 yılında Berlin'e 1. sekreter olarak atandı.
1903 ve 1908 yılları arasında Bulgaristan Krallığı, 1908 ve 1910 yılları arasında da Hollanda Krallığı Olağanüstü ve Tam Yetkili Elçisi olarak görev yaptı. Hollanda elçiliği süresince, aynı zamanda Lüksemburg Büyük Dükalığı nezdinde de Olağanüstü ve Tam Yetkili Elçisi görevini üstlenmişti.
1910 yılında en önemli büyükelçiliklerden biri olan Rus İmparatorluğu'nun başkenti Sankt-Peterburg'a Birleşik Krallık Büyükelçisi olarak görevlendirildi. 1917 Ekim Devrimi'ne kadar 7 yıl sürdürdüğü bu görevinde çalkantılı bir döneme tanık olmasının yanında Birleşik Krallık'ın Rus İmparatorluğu nezdindeki son büyükelçisi olarak görev yapmış oldu.
Buchanan'ın Rusya büyükelçisi görevine başladığı dönem, Birleşik Krallık'ın Almanya tehdidine karşı Fransa-Rusya ittifakıyla daha fazla yakınlaşılması gerektiğininn öne çıktığı günlere rastlıyordu. Nitekim Buchanan da hemen ilk yılındaki raporunda Rusya'yla daha yakınlaşılmaması halinde sorunların büyüyüp ilişkilerin bozulacağını savunuyor, hızla güçlenmekte olan Rusya'nın dostluğunun mutlaka elde tutulması gerektiğini belirtiyordu.
Fakat büyükelçilik döneminde, gelişmelere göre farklı yaklaşımları da oluyordu.
George Buchanan, Londra'ya gönderdiği 28 Aralık 1912 tarihli telgrafında Rusya'nın kimsenin sırtını yaslayamayacağı kaypak bir söğüt dalı olduğunun ortaya çıkacağını ve güvenmemek gerektiğini yazarken, I Dünya Savaşı'nın başlamasından birkaç ay önce 18 Mart 1914 günü Londra'ya gönderdiği bir raporda Almanya'nın Rusya karşısında sahip olduğu avantajları kaybedeceğini, Almanya'nın çok yüksek askerî harcamalarını sürdürmeyi göze almadıkça Avrupa'daki hegemonyasının günlerinin sayılı olduğunu bildiriyordu.
14 Kasım 1914 tarihinde Buchanan'ın Rusya'ya verdiği notada, Rusya'nn güçlerini fazla bölmeyip, öncelikle Almanya'nın yenilgiye uğratılmasına öncelik vermesi telkin ediliyor, Rusya'nın Almanya cephesindeki mücadelesinin Osmanlı üzerinden ödüllendirileceği, İstanbul ve Boğazlar konusunun Rusya lehine çözümleneceği vadediliyordu. Ayrıca 6 Mart 1915 tarihli notasında Boğazlar bölgesinden herhangi bir bölgenin Yunanistan'a verilmesinin asla söz konusu olmayacağı da taahhüt edilmiştir.
Arnavut Arap alfabesi
Elifba veya alındığı yazı sistemine göre Arnavut Arap Alfabesi (kendi yazisiyla الفبا), 14 yy.'dan 1914'lere kadar kullanılan, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Arnavut dili yazımının ana sistemiydi. Arafbaja Arnavut adlı son versiyon Arnavut Ulusal Rönesans önderi, bilgin lideri Recep Voka tarafından icat edildi (1847-1917).
George Buchanan
Diplomatik kariyeri
12 Mayıs 1916 tarihindeki Moskova Duma toplantısında, Buchanan'a Moskova şehri onursal vatandaşlık ödülü verildi.
Arnavut Arap alfabesi
Özellikle Beyte şiirlerinde kullanıldıktan sonra, Arnavutça'nın Arap alfabesi 1861'de, Molla Davut Şükrü Efendi tarafından Kostantiniyye'de basıldı. 1909 ve 1910'da İttihat ve Terakki yönetimi Arap harflerine dayalı bir Arnavut alfabesini benimsetmeye çalıştı. 1911'de Ergiri (Gjirokastër) ve Görice'de (Korçë) Latin alfabesi lehine gösteriler yapılınca, Elbasan'da İslam uleması Latin alfabesi kullanmanın şer'an küfür olduğuna dair fetva verdi. Ancak İttihat ve Terakki'ye yakın kalemlerden Hüseyin Cahit Bey'in (Yalçın) Latin alfabesi lehine ısrarlı yayınları üzerine aynı yıl İstanbul hükûmeti Latin alfabesine yönelik itirazlarından vazgeçti. 28 Kasım 1912'de Arnavutluk'un bağımsızlığını ilan ederek başa geçen Avlonyalı İsmail Kemal Bey, Başkim alfabesinin savunucularından idi. Buna karşılık 1914'te askeri bir ayaklanma ile başa geçen Esat Paşa Toptani, yeniden Türk-Arap alfabesini canlandırmaya çalıştı. Günümüzde Arnavutça'nın yazımı için kullanılan alfabe Başkim kökenlidir.
George Buchanan
Diplomatik kariyeri
Rusya'daki büyükelçilik görevi resmen sonlanmış olsa da, Buchanan'ın Sankt-Peterburg'dan ayrılması hastalığı nedeniyle ancak 26 Aralık 1917 tarihinde olur, çünkü Bolşevikler tarafından tutuklanır. Rusya'ya dönüşünde Sovyet Dışişleri Halk Komiseri görevini alacak olan Georgiy Çiçerin de, savaş karşıtı faaliyetleri nedeniyle 1917'de Londra'daki Brixton Hapishanesi'nde birkaç aydır tutuklu bulunmaktadır. George Buchanan, Çiçerin ile esir değişimi yapılarak serbest bırakılmıştır.
7 Ocak 1918 tarihinde Londra'ya döndükten sonra Bolşevik Hükûmeti ile diplomatik ilişkilerin mutlaka kurulması gerektiği görüşünü iletir. Devam eden aylarda ise Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesinin başlıca destekçilerinden biri olur ve Beyaz Ordu'nun desteklenmesi gerektiğini savunur.
1919 yılında bu kez İtalya Krallığı Büyükelçisi olarak atandı ve 2 yıla yakın bu görevi yürüttü. İtalya büyükelçiliği döneminde de İtalya Krallığı'nın Ankara Hükûmeti ile aşama aşama yakınlaşıp barışa giden yolu gözlemlemiş, Roma'daki İttihatçılarla da görüşmeler yapmış ve öğrendiklerini Londra'ya raporlamıştır. Eşi terminal kansere yakalandıktan sonra Nisan 1921'de ailece Londra'ya döndüler, ancak eşi bir süre sonra hayatını kaybetti.
Ailesi
25 Şubat 1885 tarihinde, yine soylu bir aileden gelen Allen Bathurst'ün kızı Lady Georgiana Meriel Bathurst (1863–1922) ile evlenmiştir.
Kızı Meriel Buchanan (1886-1959), başlıcaları Recollections of Imperial Russia (1923) ve Ambassador's Daughter (1958) olmak üzere birçok kitap ve makale yayınlayan bir yazar olmuştur.
Eseri
Ölümünden bir yıl önce 1923 yılında otobiyografik Rusya Görevim ve Diğer Diplomatik Anılar kitabını yayınlatmıştır.
Kaynakça
‎
Jimmy Armfield
James Christopher Armfield, CBE, DL (21 Eylül 1935 - 22 Ocak 2018), Eski İngiliz futbolcu ve menajerdir. BBC Radyo 5'te futbol yorumcusu olarak çalışmıştır.
Armfield, İngiliz Premier Ligi'nde kariyerinin tamamında Blackpool futbol takımında sağ arka kanatta oynadı. 1954 ve 1971 yılları arasında çıktığı 627 maçta altı gol attı ve on yıl boyunca takımının kaptanlığını yaptı. Ayrıca 1959 ve 1966 arasında İngiltere millî futbol takımında 43 kez forma giymiş 15 karşılaşmada takımı galip gelmiştir.
Eski İngiliz futbolcu ve menajer Jimmy Armfield 22 Ocak 2018'de Blackpool, Lancashire'da 82 yaşında, hodgkin dışı lenfomadan ölmüştür.
Cristina Neagu
Cristina Georgiana Neagu (d. 26 Ağustos 1988), CSM București ve Romanya millî takımında oynayan bir Rumen profesyonel hentbolcudur.
Genellikle dünyanın en iyi oyuncusu olarak kabul edilir ve ayrıca birçok kişi tarafından tüm zamanların en iyisi olarak değerlendirilir. Neagu, tarihte dört IHF Dünya Yılın Oyuncusu ödülünü kazanan tek kadın hentbol oyuncusudur (2010, 2015, 2016 ve 2018'de). Ayrıca 2017 ve 2018 yıllarında EHF Yılın Oyuncusu ödülünü kazandı ve dört kez (2015-18) All-EHF Şampiyonlar Ligi All-Star takımına seçildi.
Neagu'ya 2017 yılında Bükreş şehrinde Cetățean de onoare ("Fahri Vatandaş") ödülü verildi.
Erken hayatı
Cristina Neagu, Vasilica ve Constantin Neagu'nin kızıdır. 26 Ağustos 1988'de Romanya'nın Bükreş şehrinde doğmuştur ve üç kardeşin en küçüğüdür. Neagu'nun ortaokul koçu Maria Covaci, 12 yaşındayken onu hentbolla tanıştırdı.
Yaralanma
2010-11 sezonunda sağ omuz kıkırdağı hasar gördü. 10 Ekim 2012'de Neagu, Amerika Birleşik Devletleri'nde uzun süreli tedavi gördü ve Romanya Kadınlar Hentbol Ligi'nde yaralanmasından 605 gün sonra (yaklaşık 1 yıl ve 7 ay) oyuna geri döndü.
Ocak 2013'teki bir antrenman sırasında tekrar ciddi şekilde yaralandı. Neagu, çapraz bağların incinmesi sebebiyle sol dizinden ameliyat oldu ve altı ay boyunca oynayamadı.
Dönüşü ve sonraki kariyeri
21 Aralık 2014'te 2014 Avrupa Şampiyonası'nın en iyi sol bek ödülüne layık görüldü. Ayrıca turnuvada en iyi golcülerin arasında yer aldı ve ikinci oldu. 2013-14 sezonundan sonra, IHF Yılın Dünya Oyuncusu Ödülü'ne tekrar aday gösterildi, ancak bu kez %25,8 oyla Eduarda Amorim'e kaybederek dünyanın en iyi ikinci oyuncusu seçildi.
Neagu, 2015'te ilk Şampiyonlar Ligi kupasını kazandı ve Andrea Penezić ile birlikte golcüler listesine girdi. Ayrıca ligin en iyi sol beki seçildi.
Danimarka'daki 2015 Dünya Şampiyonası'nda MVP oyuncusu seçildi ve 63 gol attı. Şampiyonada gol kralı oldu.
Neagu, 2018 Avrupa Şampiyonası'nda Macaristan'a karşı oynarken ön çapraz bağlarını yırttı ve sağ dizinden ameliyat olmak zorunda kaldı.
Kişisel hayatı
Neagu büyük bir futbol taraftarı ve bir yerel takım olan Steaua București'nin büyük bir destekçisidir.
Walter Buller
Sir Walter Lawry Buller (9 Ekim 1838 - 19 Temmuz 1906), Yeni Zelanda ornitolojisinde baskın bir figür olan Yeni Zelandalı bir avukat ve doğa bilimcidir. İlk olarak 1873 yılında yayımlanan A History of the Birds of New Zealand (Yeni Zelanda Kuşlarının Tarihi) adlı kitabı, 1888 yılında genişletilmiş bir versiyon olarak yayımlanmış ve bir Yeni Zelanda klasiği haline gelmiştir.
Hayatı
Buller, Hokianga'daki Pakanae'de bulunan Wesleyan misyonu Newark'ta, Tonga halkının metodizme geçmesine yardımcı olmuş Kernevek bir misyoner olan Rev. James Buller'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Auckland'daki Wesley Koleji'nde eğitim gördü. 1854 yılında ailesiyle birlikte Wellington'a taşındı ve burada doğa bilimci William John Swainson ile arkadaş oldu. 1859 yılında Güney Eyaletleri Yerli Komiseri oldu. 1871'de İngiltere'ye gitti ve Inner Temple'da baroya çağrıldı. Üç yıl sonra Wellington'a döndü ve avukatlık yapmaya başladı.
1862 yılında Whangarei'de Charlotte Mair ile evlendi. Dört çocukları oldu.
Buller, John Gerrard Keulemans ve Henrik Grönvold'un çizimleriyle A History of the Birds of New Zealand (1872-1873, 2. baskı 1887-1888) adlı kitabın yazarıydı. 1882'de daha ucuz ve popüler bir alternatif olarak Manual of the Birds of New Zealand 'ı (Yeni Zelanda Kuşları El Kitabı) hazırladı. 1905 yılında, Yeni Zelanda Kuşları Tarihi 'ne iki ciltlik bir ek yayımlayarak çalışmayı güncelleştirdi.
Buller, 1875 yılında Aziz Michael ve Aziz George'un En Seçkin Nişanı'nın Refakatçisi olarak atandı. Kasım 1886'da Şövalye Komutanlığına terfi etti. Buller, Paris'teki Dünya Fuarı'nda Yeni Zelanda Mahkemesi'nde bilimsel serginin kurulmasına yardımcı oldu ve Kasım 1889'da Fransa Cumhurbaşkanı tarafından Onur Lejyonu Subayı ile ödüllendirildi.
Liberal olarak Parlamentoya girmek için birkaç başarısız girişimde bulundu. Manawatu'daki 1876 ve Foxton'daki 1881 genel seçimlerine katıldı ve altı aday arasında dördüncü oldu. 1891'de Te Aroha seçim bölgesinde yapılan ara seçimlerde Liberal Parti'nin resmi adayı William Fraser tarafından yenilgiye uğratıldı.
İngiltere'ye göç etti ve Temmuz 1906'da Hampshire'daki Fleet'te öldü.
Wellingtonlu oyun yazarı Nick Blake, Buller'in hayatını konu alan Dr Buller's Birds (Dr Buller'in Kuşları) adlı bir oyun yazdı ve ilk gösterimi 2006 Yeni Zelanda Uluslararası Sanat Festivali'nde yapıldı.
Eponimler
Walter Buller'ın adını taşıyan türler arasında Thalassarche bulleri (Buller albatrosu) ve Puffinus bulleri (Buller yelkovan kuşu) bulunmaktadır.
Kill (komut)
Kill, Unix ve Linux tabanlı işletim sistemlerinde çalışmakta olan programları kapatmak için kullanılan komuttur. Hedef programa kendini kapatması yönünde sinyal gönderir.
Lustadvatnet
; Norveç'in Trøndelag idari bölgesi sınırları içerisinde bir göldür.
Samsun tarihi
Samsun tarihi, tarih öncesi dönemde Eski Taş Çağı'na kadar uzanır ve buradaki ilk yerleşik topluluğun izlerine günümüzden yaklaşık 7 bin yıl önce rastlanmıştır.
Yerleşim geçmişi MÖ 60.000 yılına dek uzanan Samsun'a yerleşen ilk topluluk MÖ 5000-3500 arasında buraya gelen Kaşkalardır. Kaşkaların ardından Hitit dönemini yaşayan şehir MÖ 1182 ile MÖ 546 yılları arasında sürekli el değiştirmiş ve bu yıldan itibaren Pers hâkimiyetine girmiştir. Perslerin ardından Makedonya, Pontus, Roma, Bizans egemenliği gören Samsun bunların ardından bir Ceneviz kolonisi hâline gelmiştir. Bu dönemde Dânişmendliler Beyliği tarafından kuşatılan Samsun alınamamış ve şehrin hemen yanına "Müslüman Samsun" adıyla yeni bir şehir kurulmuştur. I. Mehmed dönemine dek iki Samsun şehri de varlığını sürdürmüş, bu dönemde her iki şehir de Osmanlı Devleti topraklarına katılarak birleştirilmiştir. 1422-1428 yılları arasında Osmanlı hâkimiyetinden çıkan Samsun tekrar Osmanlı toprağı olmuş ve 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin ilânına dek bu durumunu sürdürmüştür. Türkiye'nin kurulmasına dek uzanan ve 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan sürecin başlangıç durağı olması nedeniyle özel bir konumu bulunan Samsun "19 Mayıs Kenti" olarak anılmakta ve 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı'na ev sahipliği yapmaktadır.
Tarih öncesi dönem
Samsun'daki yerleşim geçmişi Eski Taş Çağı'na dek uzanmaktadır. Tekkeköy Mağaralarında keşfedilen ve MÖ 60.000 ile MÖ 15.000 yılları arasına tarihlendirilen katman, şimdiye dek Karadeniz Bölgesi'nde keşfedilen en eski yerleşimdir. Aynı zamanda Türkiye'deki en eski üçüncü, dünyada ise sekizinci yerleşim olduğu tahmin edilmektedir. Mağara yerleşiminde yaşayan bu insanlar topluluk bilinci gelişmemiş ve henüz üretici pozisyonuna geçmemişlerdi.
Karanlık çağların ardından MÖ 5000-3000 yılları arasında Anadolu'ya gelen ve Hattilerin bir kolu olduğu düşünülen Kaşkalar, MÖ 3500'lü yıllarda Mert Irmağı kenarında, günümüzde Dündartepe Höyüğü'nün bulunduğu yerde bir site oluşturmuşlardır. 15 m yüksekliğinde, 200 m genişliğinde ve uzunluğunda olan höyüğün kazıları sırasında en eski yerleşimin Bakır Çağı'na ait olduğu saptanmıştır. Tekkeköy Irmağı kenarında keşfedilen bir yerleşim yerindeki kazılar ise bu yerleşimin Geç Bakır Çağı ile Tunç Çağı özelliklerini taşıdığını, yerleşimde yaşayanların avcılık-toplayıcılık ile geçinip Taş Çağı aletlerini kullandığını göstermiştir ve yerleşimde herhangi bir yapıya rastlanmamıştır. Dündartepe Höyüğü ve Tekkeköy yerleşiminin yanı sıra kent çevresinde yer alan Kale Doruğu Höyüğü ve İkiztepe Höyüğü kazılarında bu yerleşimlerin köy tipinde olduğu ve küçük topluluklar tarafından kurulduğu belirlenmiştir. Ahşap evlerde oturan bu halkların avcılık, hayvancılık ve balıkçılık yaparak geçindiği; kumaş ve deri işleyebildiği; bakırdan alet, silah ve takı yapabildikleri saptanmıştır. Ayrıca yerleşim yerinin dışında keşfedilen mezarlıklarda yapılan incelemeler ölülerin kullandıkları eşyalarla birlikte gömüldüğünü ortaya çıkarmıştır. İkiztepe mezarlarında yapılan incelemeler burada yaşayan halkın Kuzey Karadeniz, Romanya, Bulgaristan ve Kafkasya kıyılarında bulunan halklarla ırkdaş olduğunu kanıtlamıştır.
Hitit ve Roma arası dönem
Kent, Kaşkaların ardından I. Murşili tarafından fethedilerek Hitit Krallığı topraklarına katılmıştır. Hitit döneminde özel bir durumu olmayan yerleşim yerinde Enetler adı verilen halkın yaşadığı düşünülmektedir. Bu bilgiyi Hekataios ve Zinodotos'u kaynak göstererek Homeros aktarmakla birlikte yerleşim yerinin Eneti adıyla anıldığını da eklemektedir. Strabon ise Eneti'nin Samsun değil farklı bir yerleşim yeri olduğunu, Samsun'un o dönemde Beyaz Suriyelilerin egemenliğinde bulunduğunu ve iki yerleşim yerinin Kızılırmak'ın farklı taraflarında kurulduğunu belirtmektedir.
Modern tarihçilikte varlıkları tartışmalı olan Amazonların Kuzey Anadolu'da yaşadıkları sanılmaktadır. Antik Çağ'da yaşayan oyun yazarı Eshilos, Amazonların Thermodon kıyısındaki Themiskira köyünde yaşadıklarını; tarihçi Herodot ise İskit topraklarına uzanan maceralarını aktarmaktadır. Hangi dönemde Samsun çevresine yerleştikleri bilinmeyen Amazonlar, Platon ve Sokrates'in aktardıklarına göre zamanla Batı Anadolu'ya doğru yayılmış ve Atina önlerine kadar gelmişlerdir. Herodot'un aktardıklarına göre Atina'dan dönmekte iken Amazon gemilerinin erkek gemicileri Atinalılar tarafından öldürülmüş, gemiciliği bilmeyen Amazonlar kaçarken açık denizde boğulmuş ve ülkeleri de yerli kavimler tarafından işgal edilmiştir. Antik kaynaklarca yalnız kadınlardan oluşan bir topluluk olduğu aktarılan Amazonların aslında Hititler, İskitler ya da Sarmatlar olduğunu öne süren farklı görüşler bulunmaktadır. Kent, MÖ 1182 civarında Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünü takiben Frigler tarafından ele geçirilmiş ve tahrip edilmiştir. Aynı dönemde Kimmerler de Doğu Karadeniz'de yer alan kentleri yakıp yıkmışlardır. Lidya Kralı Gigis Kimmerleri yenilgiye uğratıp bölgeden kovmuşsa da bu dönemde şehir harabe hâline dönüşmüştür. Bunun üzerine eski kentin güneybatısına yeni bir yerleşim kurulmuş, tarıma elverişli zengin toprakları ve artan nüfus baskısı nedeniyle MÖ 7. yüzyılda Foçalıların veya Miletlilerin ilgisini çeken bölge kolonileştirilmiştir. Aralarındaki rekabet nedeniyle Lidya'nın kendisine uyguladığı düşmanca politika sonrası karayolu üzerinden ticaret hacmi azalan Milet ağırlığı denizyoluna vermiş ve özellikle Pontus bölgesinde yoğun çalışma yürüterek bölgede hızlı bir kolonizasyon politikası gütmüştür. Milet, zaman içerisinde bütün Karadeniz kıyılarına yayılan bir koloni ağı kurmuş, Samsun ilk defa bu dönemde ticari yönden örgütlenerek hızla gelişmiş ve Karadeniz kıyısındaki yaklaşık doksan kent henüz emporion seviyesini aşamamışken Samsun ticari merkez hâline gelmiştir. Şehir yaklaşık MÖ 436 yılında muhtemelen Perikles'in Pontus seferi sırasında Athinoklis kumandasındaki ordu tarafından Atinalılarca ele geçirilmiş ve adı Peiraieus yapılmıştır. MÖ 546'da ise Lidya Kralı Kroisos ile Ahameniş İmparatoru II. Kiros arasında geçen savaş sonrası Anadolu'da Grek egemenliğinin kırılması ile birlikte şehir Pers hâkimiyetine girmiştir.
Ahameniş İmparatorluğu'nu yeniden örgütlemeye girişen I. Darius döneminde kent, Kapadokya satraplığının hâkimiyet bölgesi içine alınmış ve tiran unvanı taşıyan askerî valiler tarafından yönetilmeye başlanmıştır. MÖ 331 yılında İskender'in Persleri Gaugamela Muharebesi'nde yenilgiye uğratıp Ahameniş İmparatorluğunu Makedonya topraklarına katmasıyla birlikte Samsun da Makedon hâkimiyetine girmiş, böylece kentte askerî temelli bir yönetim anlayışından tekrar demokratik yönetime dönülmüştür. Bu dönemden itibaren şehir o döneme kadar Anadolu'nun kuzeyindeki en önemli liman şehri olan Sinopi'nin bu üstünlüğünü eline geçirmeye başlamış ve Orta Asya'dan uzanan önemli bir ticaret yolu buraya bağlanır hâle gelmiştir. Orta Asya'dan Fırat'a kadar gelen mallar Mazaka-Sebastea-Komana Pontiki-Laodikea hattını takip ederek şehre ulaşmakta ve buradan denizyoluyla batıya aktarılmaktaydı.
İskender'in ölümüyle birlikte zayıflayan ve parçalanan Makedonya'dan bağımsızlığını ilân eden bölgelerden biri de I. Antiohos liderliğindeki Seleukos İmparatorluğu olmuş, Samsun MÖ 315'te bu devletin idaresi altına altına girmişse de durum uzun sürmemiş, kısa süre sonra Ariobarzanis ya da II. Mithridatis döneminde Pontus Krallığı toprakları içerisine sokulmuştur. Kral olduktan sonra önemli atılımlar yapan ve Kırım'a kadar krallık topraklarını genişleten VI. Mithridatis'in döneminde kraliyet ikâmetgâhı olarak kullanılan Samsun önemli bir gelişme göstermiş, geniş bir imar hareketi başlamış Eupatoria adıyla yeni bir mahalle kurulmuştur. VI. Mithridatis, MÖ 85 yılında Roma Cumhuriyeti'ne saldırmış, beş yıl süren savaş boyunca tanınmış Romalı generallerden Lucius Cornelius Sulla, Lucius Licinius Lucullus ve Gnaeus Pompeius Magnus'a karşı zaferler kazanmıştır. MÖ 63 yılında Lucullus lejyonlarıyla Amisos, Sinopi ve Trebizond'u ele geçirmiş; Pompeius ise VI. Mithridatis'in üzerine yürümüş ve kesin bir zafer kazanmıştır. Lucullus tarafından ele geçirilen şehir bir gün boyunca yağma edilse de bütünüyle yıkılmaktan kurtarılarak kısmen de olsa tamirat görmüş ve Bitinya ve Pontus eyaletine bağlanmıştır.
Roma ve Bizans dönemleri
Babası VI. Mithridatis'e karşı ayaklanarak tahtı ele geçiren II. Farnakis bunun karşılığında "Roma'nın dostu ve müttefiki" sıfatıyla Pontus kralı olarak tanınmış ve krallık Roma'ya bağlı olarak yaşamaya devam etmiştir. Samsun MÖ 48 sonlarına doğru Gnaeus Pompeius Magnus ve Jül Sezar'ın arasındaki çekişmeyi fırsat bilen II. Farnakis tarafından kuşatılmış, Roma'ya sadık kalmak isteyen kent dirense de düşmüş ve halk Pontus ordusunca kılıçtan geçirilmiştir. Bir yıl sonra Zela Muharebesi'nde Sezar komutasındaki Roma ordusu II. Farnakis'in başında bulunduğu Pontus ordusu ile karşı karşıya gelmiş, savaştan zaferle çıkan Sezar ünlü veni, vidi, vici sözünü yazdığı bir mektubu başkent Roma'ya göndermiştir. Samsun ise Roma Cumhuriyeti'ne olan bağlılığından dolayı hür şehir olarak tanımlanmış ve vergiden bağımsız, kendi kendini yöneten bir kent olarak devlete bağlanmıştır. Şehir aynı zamanda bu dönemde önemli bir liman kenti olma özelliği göstermekteydi.
Jül Sezar'ın suikaste uğramasının ardından kurulan ikinci triumvirlik döneminde Marcus Antonius'un hâkimiyet sahasında kalan ve Pontus Polemoniacus eyaletine bağlanan şehri yöneten Straton adındaki "zalim bir vali"den bahseden kaynaklar bu noktada farklı anlatımlar sunmaktadırlar. Strabon, şehrin 30 yılında Aktium Muharebesi'nde Antonius'un yaşadığı hezimeti takiben Augustus tarafından Straton'un yönetiminden kurtarıldığını belirtmekte, Joseph Hilarius Eckhel ise valinin daha öncesinde 33 yılında Antonius tarafından şehirden kovulduğunu savunmaktadır. William Mitchell Ramsay ise Diadumenianus zamanında basılan bir sikkeden hareketle 31 yılını şehrin Straton'dan kurtarıldığı yıl olarak vermektedir. Warwick William Wroth da yine bir sikkeye dayanarak aynı olayı 35 yılına isnat ettirmektedir. Olayın miladi takvime göre gerçekleştiği yıl farklı kaynaklarca farklı şekillerde değerlendirilmekle birlikte şehirliler bu olayı takvim başlangıcı olarak kabul ederek o yılı 1 olarak tarihlendirmişlerdir.
Augustus tarafından tekrar serbest şehir ve Roma'nın müttefiki olarak ilân edilerek Missos adıyla anılmaya başlanan şehir sonraları Galatya eyaletine bağlanmıştır. 111-113 yılları arasında Samsun valisi olan Plinius'un İmparator Trajan'a yazdığı mektuptan şehrin yerel bir meclis tarafından kendi yasalarıyla yönetildiği öğrenilmektedir. Samsun, 2. yüzyılın sonlarından itibaren hür şehir imtiyazını yavaş yavaş kaybetmeye başlamış olup merkezî yönetime daha bağlı bir yönetim anlayışı gelişmiştir.
Geleneksel anlatıma göre Andreas'ın bizzat ziyaret ettiği şehir henüz 1. yüzyılda Hristiyanlaşmış; 303-305 yıllarında Diocletianus'un imparatorluğu sürerken bu dinin takipçilerine yönelik zulümler diğer yerlerde olduğu gibi Samsun'da da kendini göstermiş, Galerius'un iktidarında da bu durum sürmüştür. Bu durum Roma İmparatorluğu'nun 395'te bölünmesiyle birlikte sona ermiş, doğu topraklarına hükmeden ve resmî din olarak Hristiyanlığı benimseyen Bizans İmparatorluğu'nun hâkimiyet bölgesinde kalan Samsun Hristiyan bir şehir olarak varlığını sürdürmüştür.
İeroklis'in 6. yüzyıla tarihlenen Sinekdimos adlı eserinde Samsun, Pontiki piskoposluğunun Helenopontos eyaletine bağlı bir sahil kasabası olarak tanımlanmaktadır. I. Justinianus dönemiyle birlikte Armeniakon eyaletine bağlanan şehir, Orta Bizans döneminde Paflagonya ile Armeniakon themalarının kuzey sınırını oluşturmaktaydı. Geniş hinterlandı, iç kısımlardan gelen tahıl ürünleri ve bol zeytin hasadı nedeniyle Konstantinopolis ile Kırım arasında bir ara liman görünümünde olan şehir ayrıca Pontos Polimoniakos eyaleti ile yapılan denizyolu ticaretinin üssü olarak önemli liman kenti konumunu korumuştur. VII. Konstantinos'un kaleme aldığı eserde Hersonisos'un Samsun limanından gelen ürünler olmadığı sürece ayakta kalamayacağı aktarılmaktadır.
Bir ara Mutasım'ın emriyle 863 yılında Malatya Emiri Ömer bin Abdullah şehri ele geçirilip yağmalasa da şehir tekrar Bizans hâkimiyetine girmiştir. Amisos, 9. yüzyılın ikinci yarısında, 10. yüzyıl boyunca kommerkion ve ihracat merkezi olarak kalmıştır. Tarihî Grek şehri olan Amisos 11. yüzyılın ikinci yarısında Türklerin Küçük Asya'ya girmesi ile yoğun Ermeni göçü almış, 13. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren anlaşma ile Ceneviz Cumhuriyeti egemenliğine bırakılmıştır. Bu dönemden itibaren kent bir ticaret kolonisi olarak yaşamaya devam etmiştir.
Selçuklu dönemi
Malazgirt Meydan Muharebesi sonrasında Anadolu'ya giriş yapan Türk ailelerinden olan Dânişmendliler Orta Karadeniz'e doğru akınlar yapmaya başlamışlar ve 1150 ya da 1155'te Sivas Emiri Nizâmeddin Yağıbasan komutasında Amisos'u da kuşatarak Dânişmendliler Beyliğine dâhil etmek isteseler de başarısız olmuşlardır. Bunun üzerine Melik Gazi mevcut kentin yanına İsamisos adında yeni bir yerleşim kurmuştur. Müslüman halk arasında eski kente "gâvur Samsun", yeni kente ise "Müslüman Samsun" denmekteydi. Bu iki şehir arasında gelişmiş ticari bağlar bulunduğu bilinmektedir. Samsun Kalesi'ni inşa eden Dânişmendlilerin tahkim ettiği Samsun, 1178 yılında II. Kılıç Arslan tarafından Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katılmıştır.
1204'te Latin İmparatorluğu'nun kurulmasını takiben Konstantinopolis'ten kaçan Bizans soylularından I. Aleksios doğuda Trabzon İmparatorluğu'nu, I. Theodoros ise batıda İznik İmparatorluğu'nu kurmuştu. Kalan yerlerde ise Anadolu Selçuklu Devleti hâkimiyeti devam etmekteydi. Bu dönemde Amisos'ta Sabbas isminde Bizanslı bir vali bulunuyordu ve Ceneviz adına şehri idare ediyordu. I. Aleksios Amisos'u fethetmesi için kardeşi David'i göndermiş, buna karşılık olarak Sabbas İznik İmparatorluğu'na istinad etmiş, Müslümanlar da Anadolu Selçuklu sultanından yardım istemişlerdir.
1228 yılında I. Andronikos Samsun ve Sinop limanlarını yağmalasa da I. Alâeddin Keykubad sefere çıkarak bölgede otoriteyi sağlamıştır. 1230'ların ikinci yarısında patlak veren Babaî Ayaklanması Samsun'da da taraftar bulmasına karşın devlet kısa zaman içerisinde bölgedeki egemenliğini yeniden tesis etmeyi başarmıştır.
Anadolu beylikleri dönemi
Bir hafta sürdükten sonra 3 Temmuz 1243'te sonlanan Kösedağ Muharebesi sonucunda Moğol İmparatorluğu'na bağlı bir devlet hâline gelen Anadolu Selçuklu Devleti II. İzzeddin Keykâvus, IV. Kılıç Arslan ve II. Alâeddin Keykubad'ın üçlü yönetimiyle yönetilmeye başlamıştır. Samsun II. Alâeddin Keykubad'ın yönetim bölgesi içerisinde yer almış, onun ölümünden sonra ise bölge IV. Kılıç Arslan'a kalmıştır. 1260 yılında Trabzon İmparatorluğu tarafından işgal edilen kent kısa süre içerisinde tekrar Türklerin hâkimiyetine girmiş, 1296'da Pervâneoğulları Beyi Mühezzebüddin Mesud tarafından yağma edilmiştir. Bu dönemde Samsun, Canik mıntıkasının idaresi için Moğollarca görevlendirilen Mücîrüddin Emîrşah'a bağlı olan Nizâmüddîn Yahyâ ve yine ona bağlı olan Rükneddin Rahad tarafından idare edilmekteydi. Rükneddin Rahad denizyolu ile Muînüddin Mesud'u zapt ettiği yerlerden çıkarmak istediyse de başarısız olmuş, aynı sıralarda Muînüddin Mesud Cenevizliler tarafından kaçırılmış, bunun üzerine Nizâmüddîn Yahyâ Samsun'a geçerek gümüş akçeleri tağşiş ile rüşvetler dağıtarak kötü bir idare göstermiştir. 900 bin akçelik fidye karşılığında serbest bırakılan Muînüddin Mesud'un Samsun'u tehdit etmesi ve kendisine bağlı olan Nizâmüddîn Yahyâ'nın kötü yönetimi üzerine bizzat Mücîrüddin Emîrşah şehre gelmiştir. Muînüddin Mesud, Mücîrüddin Emîrşah'ın bu hamlesi üzerine Emîrşah'ın kızı ile evlenerek damadı olmuştur. Moğolların en önemli limanlarından biri hâline gelen Samsun'da bu gelişmeler olurken eski şehir Amisos hâlâ Cenevizlilerin kontrolündeydi ve iki şehir arasındaki ticari bağlar sürmekteydi. Amisoslular karayolunda Samsunluların yardımıyla kervanlarını yola koymakta, denizyolunda ise kendi gemileriyle ticaret yapmakta ve Samsunlulara güvenli ticaret olanağı sağlamaktaydılar. 14. yüzyılın ortalarında Eretna Beyliği'ne geçen Samsun Alâeddin Eretna'nın ölümünden sonra başta Kubadoğulları Emirliği olmak üzere Canik beylikleri arasında sık sık el değiştirmiştir. 1395 yılında Candaroğulları Beyliği'nin elinde bulunan Samsun kısa bir süreliğine Kadı Burhâneddin Devleti tarafından ele geçirilmiş, Kadı Burhâneddin'in ölümünün ardından 1398 yılında I. Bayezid Samsun'u Osmanlı topraklarına katmış ve Bulgar çarının oğlu İskender'i vali tayin etmiştir. Hristiyanların bulunduğu eski Samsun'a ise Ceneviz ile barış içerisinde bulunulması nedeniyle dokunulmamıştır.
1402'de I. Bayezid'in Ankara Muharebesi'nde Timur'a yenilmesi sonrası Fetret Devri'ne giren Osmanlı Devleti'nin zayıflığından yararlanan Kubadoğulları tekrar Samsun'da hâkimiyet kurmuşlardır. Timur'un atamasıyla Amasya çevresinde emirliğini ilân eden Mehmed Çelebi'yi tanımayan Kubadoğlu Ali Bey, Tâceddinoğulları Beyliği üzerine yürüyerek Niksar'ı kuşatmıştır. Mehmed Çelebi ise Amasya'dan gelerek ani bir hareketle Kubadoğlu Ali Bey'i bozguna uğratmış ve Taşanoğlu Ahmed Bey'i Samsun valisi olarak atamıştır. 1414 yılına kadar Osmanlı himâyesindeki Taşanoğulları Beyliği tarafından yönetilen Samsun, Kubadoğlu Ali Bey'in oğlu Kubadoğlu Cüneyd Bey tarafından kuşatılmış ve ele geçirilmiştir. Kubadoğlu Cüneyd Bey daha sonra Osmanlı padişahından af dilemiş, bunun üzerine vali olarak makamında bırakılmıştır. Kastamonu Emiri Celâleddin Bayezid'in oğlu Candaroğulları Beyi Hızır Bey, Kubadoğlu Cüneyd Bey'i öldürterek Samsun'u işgal etmiş, daha önce çelebi sanıyla anılan fakat padişah olunca I. Mehmed adıyla tahta oturan Osmanlı padişahı bölgenin tamamen devlete bağlanması için Biçeroğlu Hamza Bey'i görevlendirmiştir. Amisos'a saldıran Biçeroğlu Hamza Bey, şehirde çıkan yangına rağmen tüm imkânlarıyla şehri savunan Cenevizlilere karşı muvaffak olarak Amisos'u ele geçirmiştir. Amasya Valisi Murad Çelebi ise Hızır Bey'in elinde bulunan Samsun'a yönelmiş, Hızır Bey kenti rızaen Osmanlılara teslim etmiştir. Böylece iki Samsun da Osmanlı hâkimiyeti altına girmiştir. Samsun Tâcü't-Tevârihe göre 1419, Âşıkpaşazâde'nin Tevârîh-i Âl-i Osmanına ve Oruç Bey'in Tevârîh-i Âl-i Osman'ına göre ise 1416 yılında Canik adıyla Rum eyaletine bağlı bir sancak olarak Osmanlı topraklarına katılmıştır.
1421'de tahta çıkan II. Murad'ın ilk yıllarındaki saltanat kavgası dönemini fırsat bilen Türkmenler Tokat, Amasya, Artova ve Sinop'a saldırmışlar; Kubadoğlu Cüneyd Bey'in oğlu Canik Emiri Hüseyin Bey de karışıklıktan faydalanıp 1422'de Samsun'u ele geçirmiştir. Yörgüç Paşa tarafından görüşme maksadıyla Amasya'ya çağrılan Türkmen liderlerin kılıçtan geçirilmesi üzerine Hüseyin Bey bizzat Amasya'ya giderek teslim olmuştur. 1428'de Canik beylerinin elinden alınan Samsun, Yörgüç Paşa'nın oğlu Hızır Bey'in yönetimine verilmiştir.
Osmanlı dönemi
Osmanlı egemenliğinde geçen 15., 16. ve 17. yüzyıllarda önemsiz bir iskele kentine dönüşen Samsun, bu dönemlerde çevre bataklıklarda imâl edilen kendir ve halatlar ile savaşlarda orduya erzak yardımı yapması dışında unutulmuş bir kent görünümündeydi. Bu nedenle de birçok kez eşkıya saldırılarına maruz kalmıştır. Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım Hanlığı Osmanlı İmparatorluğu'nun elinden çıkınca Karadeniz'deki Osmanlı hâkimiyeti son bulduğundan şehrin ticareti de iyice gerilemiştir. Şehir bu dönemde Rum eyaletine bağlı iken buradan ayrılıp Trabzon eyaletine bağlanmıştır. Osmanlı devrindeki en zor zamanlarını 17. yüzyılda yaşayan şehir, III. Mehmed'in saltanatı sırasında Kazakların saldırısına uğramış, büyük zarar görmüştür. Zamanla halkın kenti terk etmesiyle Samsun nüfusu 1642 ve 1643 yıllarında köy düzeyine kadar inmiştir.
1774 yılında Canik muhassıllığına atanan Canikli Ali Paşa'nın ailesi 1808 yılına dek bölgeye hâkim olmuştur. III. Selim'in son dönemlerinde muhassıl olarak atanan Hazinedar Süleyman Ağa'nın ailesi ise 19. yüzyıl ortalarına kadar Canik ve dolayısıyla Samsun'da söz sahibi olmuşlardır. Bu dönemden sonra ise Samsun'a aralarında Ziya Paşa'nın da bulunduğu mutasarrıflar atanmaya başlamıştır.
19. yüzyıl ortalarından itibaren Samsun, tütün ekiminin yaygınlaşması ve buharlı gemi ticaretinin Karadeniz'de de başlaması ile tekrar gelişmeye başlamıştır. Şehrin ticari ve ekonomik potansiyeline bağlı olarak nüfusu da günbegün artmıştır. Trabzon ve Ege kıyılarından Türklerin, İç Anadolu'daki Rumlar ile Ermenilerin ve Avrupalı tüccarların şehre yerleşmeye başlaması, Kafkasya göçmenlerinin Samsun'a yerleştirilmeleri gibi etmenler nüfus gelişiminde etkili olmuştur. Karadeniz kıyısının önemli transit limanlarından biri konumuna gelen Samsun zengin bir ticaret kenti görünümüne girmiş, 1869 yılında çıkan büyük yangın ile şehrin neredeyse tamamı yansa da Fransız bir mimara yaptırılan planlama neticesinde planlı bir şekilde yeniden imar edilmiştir. 1893 yılında tamamlanan nüfus sayımına göre 67.624 olan şehir nüfusunun %49.4'ünü Müslümanlar, %48.6'sını Rumlar, kalan %2'yi ise Ermeni, Bulgar ve Yahudiler oluşturmaktaydı.
18. yüzyılda gelişen ve Bizans İmparatorluğu'nun hâkim olduğu sahalarda hâkimiyet sağlanarak bir Helen imparatorluğunun kurulmasını öngören Megali İdea ülküsü İkinci Meşrutiyet sonrasında siyasi boyut kazanmış, Birinci Balkan Savaşı sırasında gelişmiş, 1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla da eyleme dönüşmüştür. Megali İdea'nın somutlaştırılması yolunda yerel çeteler vasıtasıyla mücadeleye Samsun'da ilk defa Amasya Metropoliti Germanos Karavangelis'in 1908'de örgütlediği Rum çetelerinin faaliyetleriyle birlikte rastlanmaktadır. Bu çeteler küçük gruplar hâlinde Türk köylerine baskın düzenleme ve yol kesme metotlarını kullanmaktaydı. Rumlar Megali İdea yolunda yalnızca silahlı mücadeleye girmemiş, ekonomik alanda da çalışmalarını sürdürmüşlerdir. Ekonomik açıdan şehrin güçlü tarafı olan Rumlar, dönemin Samsun Şehremini Papasoğlu Yorgaki Efendi'nin de desteğiyle çeşitli yollarla Türklerin elindeki tütün tarlalarına el koymuş, satın almış ya da tefecilik yoluyla ele geçirmişlerdir. O dönem Samsun Şehremaneti meclisinin yönetim kurulu yedi Rum, bir Türk; Samsun Ticaret Odasının yönetim kurulu dört Rum, üç Ermeni, bir Türk; Samsun Ziraat Meclisinin yönetim kurulu ise altı Rum ve iki Türk'ten oluşmaktaydı.
20. yüzyılda Avrupa'daki kutuplaşmalar sonunda İttifak Devletleri içerisinde yer alan Osmanlı İmparatorluğu 14 Kasım 1914'te İtilaf Devletlerine karşı savaş girmiştir. 28 Mayıs ve 10 Haziran 1915'te İtilaf Devletleri safında bulunan Rus İmparatorluğu Karadeniz kıyısındaki diğer Osmanlı liman kentleriyle birlikte Samsun'u da bombalamış, bu olay kenti zor duruma sokmuştur. En büyük zararı ise Rüsûmat Dairesi yaşamış, rüsûmata ait bir bina, bir gümrük ambarı, bir kulübe ile gazhane deposu tamamıyla tahrip olmuştur. Ayrıca çok sayıda filika, çapar, motor gibi ulaşım aracının yanı sıra çeşitli cinste gemiler ile Şimendifer İskelesi, Gümrük İskelesi, Gazhane İskelesi tahrip edilmiş; Kılıçdede Mahallesi, Gazhane, Kumcağız civarları zarar görmüştür. Temmuz ayında daha kapsamlı bir saldırıda bulunan Ruslar belediyeye ait iskeleler, Hançerli, Rum, Ermeni mahalleleri, buğday pazarı ve limandaki yük gemilerini hedef almıştır. Birçok iskele ve depo da bombalamadan nasiplerini almışlardır. 1916 yılında tekrar saldıran Ruslar bu sefer Samsun Limanı'nı hedef almış, 25 Mayıs 1917 yılında Romanya Krallığı'na ait uçaklar kent üzerinde denetim uçuşları yapmışlardır. Rus bombardımanlarıyla geçen yıllarda Rum çetelerinin faaliyeti azalsa da tamamen durmamıştır.
Millî Mücadele sırasında
I. Dünya Savaşı'ndan yenilgiyle çıkan Osmanlı İmparatorluğu'nun imzaladığı Mondros Mütarekesi ülkenin her yanını işgale açık hâle getirmiştir. Mütarekeyi takip eden süreçte Osmanlı hükûmeti toplumsal huzuru ve toprak bütünlüğünü yeniden sağlama siyasetini yürütmek isterken Karadenizli Rumlar ise katliam ile karşı karşıya olduklarını iddia edip toprak talep ediyorlardı. Rumların bu siyasi çalışmaları Batı dünyasında etkili olmuş ve Anadolu'daki Rum ve Ermenilerin yardıma muhtaç olduğu algısını yaratmış; Yunanistan Krallığı, Karadeniz'deki asayiş sorununu gerekçe göstererek bölgenin işgal edilmesini talep etmiştir. Bunun üzerine Karadeniz kıyılarında asayişten sorumlu olan Britanya İmparatorluğu üç, Fransız Cumhuriyeti bir savaş gemisi göndererek mutasarrıftan bilgi almışlardır.
I. Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında da Türk köylerine saldırılarda bulunan Rumlar, Megali İdea ülküsünü gerçekleştirmek adına Millî Mücadele sürerken de bu saldırılarına devam etmişlerdir. Kent çıkışları silahlı çeteler tarafından tutuluyor, kent yakınlarından yaylım ateşleri açılıyor, Hamdi Paşa Çiftliği'nin yanındaki Rum mezarlığından her gece silahlar atılıyor; buna karşın Türkler ise "gâvur azması" olarak adlandırdıkları bu saldırılardan korunmak için silahla nöbet tutuyorlardı. 1918'in Nisan ayında Germanos Karavengelis, çete liderlerini toplayarak her birine çeşitli sorumluluk bölgeleri vermiş ve çeteler daha sistemli olarak faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Yol kesmek, köy basmak, fidye toplamak, postaları soymak gibi çeşitli yöntemlerle çalışan çeteler ayrıca kazığa oturtma, kasatura ile karın yarma gibi işkence biçimlerini de kullanmaktaydı.
9 Mart 1919 tarihinde 15. Tümen Kumandanı Mustafa Asım Bey ve Samsun Mutasarrıfı İbrahim Ethem Bey'in şehirde sıkıyönetim ilân etmesiyle 200 kişilik Britanya askerî müfrezesi tarafından Mondros Mütarekesi şartları gerekçe gösterilerek şehir işgal edilmiştir. Rumlar tarafından sevinçle karşılanan işgal kuvvetleri İlyasköy'deki sekiz kışlaya yerleşmiş, daha sonra gelen 150 kişilik Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu kuvvetlerinin bir kısmı kışlaya bir kısmı ise Samsun Sultânîsi binasına yerleşmiştir. Rum çetelerinin baskınları ve işgal kuvvetlerinin kışlaları doldurması dolayısıyla 15. Tümen'e bağlı erlerden bir kısmı kaçmış, çoğu ise terhis edildiğinden dolayı Samsun'daki tümenin mevcudu dörtte üç oranında azalmıştır. 1 Şubat 1920'de halk Samsun Şehremaneti önünde toplanarak işgalleri protesto etmekte iken aynı sırada kara birliklerine ek olarak Amerikan savaş gemilerinin Samsun Limanı'na yanaşmasını kutlayan Rumlar şehremanet binasını işgal etmiş, olaylar büyümüştür.
30 Nisan 1919'da 9. Ordu müfettişliğine atanan Ferîk-i Sânî Mustafa Kemal, 19 Mayıs günü Samsun'a ulaşmıştır. Görevinin gereklerini yerine getirmeye koyulan Mustafa Kemal bazı incelemelerde bulunmuş; bu incelemeler sonucunda Rum çetelerinin Müslüman halka saldırdığı, yerel yöneticilerinse dış devletlerin de duruma karışmasıyla bu olaylara müdahale edemediği kanısına varmıştır. Bunun üzerine Canik mutasarrıfını görevden alarak yenisini atamış ve bölgede oluşan karışıklıklara yabancı askerlere aldırmaksızın doğrudan müdahale etmesini emretmiştir.