cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aybeg
Mısır Sultanlığı
1253 yukarı ve orta Mısır'da "Hisnaldin Talab" adli bir kişi devlete karşı ciddi bir halk ayaklanması başlattı. Bu ayaklanma Mısır Bahri Memlûklular ordusu ile komutanı Memlûklu Emir Fariseddin Aktay tarafından bastırıldı. Bu Memlûklu Emir Fariseddin Aktay'ın siyasi gücünü güçlendirdi. 1254'te Emir Fariseddin Aktay Eyyubiler Hama Emiri Mansur'un kız kardeşi ile evlilik yapmak ve yeni karısı ile Kahire kalesinde ikamet etmek için Sultan Aybeg'den izin istedi. Bahri Memlûklularının lideri olan Emir Fariseddin Aktay'ın ve ona bağlı olan Memlûkluların devlet içinde devlet olup Aybeg yönetimin tehdit edebileceğinden korkmaya başladı. Sultan Aybeg Emir Aktay'ın kendini meşru Eyyubiler Sultanı olarak ilan edeceğinden şüphelendi. Sultan Aybeg, Emir Kutuz ve diğer danışmanı olan Memlûklular ile birlikte bir komplo hazırladı. Sultan Aybeg Emir Fariseddin Aktay'ı Kahire kalesinde sultanlık sarayına davet edildi. Orada Aybeg'in Memlûkluları tarafından öldürüldü ve kesik kellesi kale duvarlarından aşağı atıldı. Aktay'ın kliğinde bulunan Bahri Memlûklu emirler, bunlar arasında sonradan Sultan olacak olan Baybars Bundukdari ve Kalavun, geceleyin Suriye'de Karak ve Şam'a bazıları da Anadolu Selçuklu Devleti arazilerine kaçtılar. Sultan Aybeg Bahri Memlûklularının sahibi oldukları gayrimenkulleri talan ettirdi ve 1252'den beri Aktay'ın kendi mülküymüş gibi idare ettiği İskenderiye şehrinin kontrolünü kendi eline geçirdi. Bu Bahri Memlûklular kliğine dahil olup da kaçamayan Memluklular hapse konuldular veya idam edildiler. Sultan Aybeg Bahri Memlûklular kliğinin gücünü kestikten sonra göstermelik olarak kendisi ile güya ortak sultan olan Eyyubiler hanedanında Eşref Musa'yi sultanlıktan hal etti ve onu kırsal Mısır'da bulunan eskiden dedesinin olan ve o zaman teyzelerinin olan aile evine gönderdi. Böylece Mısır'da 4 yıl önce efektif olarak sona eren Eyyubiler hanedanı bu şekilde gerçekte de sona erdi.
Sultan Aybeg Memlûklu Devleti'nin ve Mısır'ın tek hükümdarı oldu. O zaman Mısır ve Eyyubiler geleneksel idaresine göre Suriye'ye dahil olan güney Filistin ve güney Suriye de idaresi altında bulunmaktaydı. Ama Suriye'de bulunan Eyyubiler Sultanı Nasır Yusuf ile arasındaki savaş durumu kalkmamıştı. İki devlet arasında yapılan müzakereler sonunda Nasır Yusuf'un Suriye Eyyubiler devletinin Mısır'da Memlûklu Devleti meşru devlet olarak tanıması şartı ile geleneksel olarak Suriye'ye bağlı olması gereken arazileri Sultan Aybeg yine Suriye devleti idaresine terk etti. Suriye Eyyubileri ile Aybeg'in bu anlaşma yapmasının bir nedenin İran'da kurulun Moğol İlhanlılar devletinin Doğu Akdeniz ve hatta Mısır'a gayet büyük tehlike yarattığının anlaşılması idi.
1255'te yukarı Mısır'da İzzeddin Aybeg El-Afram adlı bir Memlûklu yeni bir ayaklanma çıkarttı. Şam'da bulunan Eyyubiler Suriye Sultanı Nasır Yusuf elindeki ordu ile güneyinde bulunan Memlûk Devleti'nin sınırlarına yürüdü. Bu sefer yanında Mısır'dan Sultan Aybeg'dan kaçmış olan Bahri Memlûklular, özellikle Emir Baybars ve Emir Kalavun, bulunmaktaydı.
Öldürülmesi
Sultan Aybeg'ın karısı Şecer-üd-Dürr ile arası açılmıştı. 1257'de Sultan Aybeg bir polo oyunundan sonra sarayının sultanlık dairesinde hamamda yıkanmakta iken karısı Şecer-üd-Dürr tarafından öldürüldüğü belgelenmiştir. Bu öldürülme için tarihçiler çeşitli değişik nedenler vermişlerdir.
Bazı tarihçilere göre Sultan Aybeg Şecer-üd-Dürr ile evlenmeden başka kadınlarla evli olup çocukları bulunmakta idi. Şecer-üd-Dürr'den hiç çocuğu olmadığı ve yine de genç ve güzel cariyelere gözü olduğu için karısının kıskançlık hislerini kabartmıştı. 60 yaşında olan Sultan Aybeg'ın yeni bir genç ve güzel cariye ile yakınlık kurup Şecer-üd-Dürr'ü tamamen bir tarafa bırakmasının, onu Sultanlık makamına kadar yükseltmiş olan karısının kıskançlıkla onun nankör olduğunu kendini inandırması nedeni ile öldürmesine neden olmuştur. Diğer tarihçilere göre Sultan Aybeg Suriye'den gelen Bahri Memlûklular tehlikesine karşı ülkesini korumak için kendisi ile birlikte onların tehdidine karşı gelebilecek bir müttefik aramakta iken Musul Atabeki Bedreddin Lulu'nun genç kızı ile evlenip onunla akrabalık dolayısı ile bir ittifak kuracağını düşünmüştü. Ama bu genç kızla evlenmek istemesi Şecer-üd-Dürr'un onu öldürmeye kadar erişebilecek büyük kıskançlığına neden olmuştu. Tarihçi El-Makrizi'ye göre Sultan Aybeg 7 yıl sultanlık yaptıktan ve 60 yaşına vardığında ondan bıkan Şecer-üd Dürr Eyyubiler Suriye Sultanı ile Sultan Aybeg'ın öldürülmesi için bir komplo yapılması için bağlantı kurmuştu. Bu bağlantı ve komplo haberinin Bedreddin Lulu tarafından Sultan Aybeg'e iletildiği de bildirilmektedir. Sultan Aybeg bu bağlantı ve planları öğrenip Şecer-üd-Dürr'ü elemine etmeye karar vermişti. Ama Şecer-üd-Dürr onun bu karşı planını öğrenip Sultan Aybeg'den daha önce davranıp onu hamamda öldürmüştür.
Hamamda öldürüldüğü zaman Sultan Aybeg 7 yıl Mısır'ı sultan olarak idare etmişti ve 60 yaşında bulunmaktaydı. Şecer-üd-Dürr'den daha önce evlendiği eşlerinden çocukları, bunlar arasında Nasreddin Han ve Mansur Ali adlarında oğulları, bulunmaktaydı.
Sultan Aybeg'in kliğine mensup "Muiziye Memlûkluları" ve "Salihiye Memlûkluları" başında bulunan Emir Kutuz onun yerine Sultan Aybeg'ın 11 yasındaki oğlu olan Mansur Ali'yi "El Melik El-Masur Nur" taht ismiyle tahta çıkarttı. Ama gerçek iktidar gücü ona Atabek olarak atanan Seyfeddin Kutuz'un elindeydi. Aybeg'e komployu yapan eşi Şecer-üd-Dürr komplodan 3 gün sonra Seyfeddin Kutuz'un tavsiyesi ve gayretleri ile tutuklandı; sorgulandı ve öldürüldü.
Urfa Kontluğu
Kuruluşu
Birinci Haçlı seferi sırasında Anadolu'yu baştan başa geçen Haçlı orduları 1097 Ekim'inde Tarantolu Boemondo'nun kumandası altında Antakya'yı kuşattılar. Kuşatma devam ederken Urfa'nın Ermeni hakimi "Toros" Baudouin'i şehrine davet ederek Selçuklu Hanedanına karşı onunla işbirliğine gitti (Şubat 1098). Toros yardımı karşılığı Baudouin'i kendine veliaht tayin etti. Fakat Baudouin Toros'la olan antlaşmasına uymadı ve onu öldürterek Urfa Kontluğu'nu kurdu (10 Mart 1098).
Urfa Kontluğu'nun kurulmasından hemen sonra 3 Haziran 1098'de Antakya Boemondo tarafından ele geçirilmiş ve Antakya Prensliği kurulmuştur.
Yıkılışı
1143 yılında, II. İoannis ve Foulques'un ölmeleri II. Joselin'i Urfa'yı savunmaya yardım edecek güçlü müttefiklerden mahrum bıraktı. 1144 Sonbaharında Artuklu Beyi Kara Aslan ile ittifak kurdu ve onların Zengi hanedanının kurucusu Musul Atabegi I. İmâdüddin Zengî ile olan mücadelelerine yardım etmek için büyükçe bir orduyla kuzeye yürüdü. Başkenti zayıf bir savunma ile bıraktı, Zengî ordusunu oraya yönlendirdi ve Urfa'yı ele geçirdi. Bu zafer Haçlılara karşı Müslümanların ilk büyük başarısı olarak kabul edilir. Joselin, Fırat'ın batısında kontluğundan elinde kalan Tilbaşar Kalesi'ne sığındı.
1146 yılında Yarenkeş isimli Frank kökenli hadım bir köle tarafından Zengî öldürüldükten sonra, Joselin Ekim 1146'da Urfa'yı geri aldı. Haçlı devletlerinden hiçbir yardım alamadığı için, Joselin'in seferi Zengî'nin oğlu Nûreddin Mahmud Zengî tarafından püskürtüldü ve Kasım'da şehir tekrar kaybedildi. İkinci Haçlı Seferi, Urfa'nın kaybedilmesine cevap olarak toplandı, ancak odağı Şam'a kaydı.
NGC 3830
NGC 3830, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir tekrarlanmış NGC cismidir. Gökyüzünde Aslan takımyıldızı yönünde bulunur. E2 tipi bir eliptik galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1832 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Alsas-Loren Sovyet Cumhuriyeti
Alsas-Loren Sovyet Cumhuriyeti, 1918-1919 Alman Devrimi sırasında, daha önce Fransa-Prusya Savaşı sırasında Almanya'nın eline geçen Alsas-Loren'de 10 Kasım 1918 tarihinde ilan edilen, ancak aynı ay içinde yıkılan Marksist devlettir.
I. Dünya Savaşı sırasında Rusya'da Ekim Devrimi gerçekleşti. Bu devrimden etkilenen Almanya'da ise ilk ayaklanma Kiel'deki denizcilerdi. Bundan sonra 1918-1919 Alman Devrimi başladı. Bu devrimin etkileri Alsas-Loren'de de hissedildi.
8 Kasım gününde burada Almanya'nın diğer bölgelerde meydana gelen işçi hareketleri yayınlandı. Bunun üzerine bu hareketlerden etkilenen binlerce işçi, köylü ve aydın Strazburg'da bulunan Kleber meydanında yürüdü. Bu sırada eylemciler tren istasyonunda ordu tarafından saldırıya uğradı. Bu saldırı sonucunda 1 eylemci öldürüldü. Ancak bu saldırı eylemcileri korkutmadı ve Strazburg'da konsey kurularak kentin kontrolü ele geçirildi.
Strazburg'da meydana gelen devrim hareketi bütün Alsas-Loren'e sardı. Haguenau, Mulhouse, Sélestat, Colmar, Metz ve diğer şehirlerde Sovyet Hükûmeti kuruldu. kurulan Sovyet Hükûmetleri'nde af ve basın özgürlüğü ilan edildi. İşçiler daha yüksek ücret talebiyle greve gitti. Artık bütün Alsas-Loren'de katedraller de dahil olmak üzere birçok yerde kızıl bayrak dalgalanıyordu.
Bütün bunlar işçi devrimin başarıya ulaşacağı inancına sahip olunmuştu. Ancak aynı İkinci Enternasyonal'de hizipçilik yapan Sosyal Demokratlar burada da aynısını yaptı. Sosyal Demokrat Parti'nin Strazburg lideri Jacques Peirotes, Fransızları buraya davet etti. Bununla birlikte Henri Gouraud komutasındaki Fransız birlikleri 22 Kasım 1918 tarihinde Strazburg banliyölerine girdi, grev zorla sonlandırıldı ve direnenler tutuklandı. Böylece devlet yıkılmış oldu.
NATO Daimi Mayın Karşıtı Tedbir Grubu 1
NATO Daimi Mayın Karşıtı Tedbir Grubu 1, NATO'nun mayın karşıtı tedbir hızlı müdahale güçlerinden biri.
Bugünün Saraylısı (anlam ayrımı)
Bugünün Saraylısı, Refik Halid Karay romanı
Hüsnü Açıksöz
Hüseyin Hüsnü Açıksöz (d. 1896, Kırcaali) - (ö. 27 Ağustos 1939), Türk siyasetçidir.
Kastamonu Sultânîsi mezunudur. Açıksöz Gazetesi sahipliği, Darü’l-Hilâfe Medresesi, İmam Hatip Okulu ve Erkek Sanat Enstitüsü Türkçe Öğretmenliği, Dogrusöz Gazetesi sahipliği ve Yazarlığı, Yazarlık, Kastamonu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Kurucu Üyeliği, Kastamonu Umûmî Meclis Azalığı ve 2. Reisliği, TBMM VI. Dönem Kastamonu Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve üç çocuk babasıdır.
Tutiname
Tûtî-nâme, doğu edebiyatının hikâye türündeki en önemli eserlerinden birisidir. Sanskritçe aslı Sukasaptati'dir (Çakasaptati).
Bir papağanın ağzından birçok farklı yapıda çeşitli hikâyeler yer alır kitapta. Özellikle kadın-erkek ilişkilerini konu alan hikâyeler barındıran eserde, birçok hikâye birer nasihat niteliği de taşımaktadır. Birçok edebi otoriteye göre Doğu edebiyatının hikâye alanındaki en önemli eserlerdendir.
Konusu
Delidivane olduğu Mahışeker ile genç yaşta evlenen Said, babasının isteği üzerine tüccar olmuş genç bir adamdır. İyi kalpli Said bir gün pazarda gördüğü çok zeki bir kuş olan tûtîyi satın alır. Tûtî nasihatleriyle kısa zamanda Said'in işlerinin açılmasına olanak sağlar ve tüccarın maddi durumu iyileşir. Tek başına sıkılmasın diye bu erkek tutiye eş olarak bir dişi tuti satın alır.
Yine tutinin öğütleri nedeniyle deniz ticaretine atılmaya karar verir, sefere çıkmadan önce karısına herhangi bir iş yapacağı zaman mutlaka tutiye danışmasını öğütler. Bir zaman sonra, kocasının yokluğunda, Mahışeker bir genç adama aşık olur. Mahışeker gece âşık olduğu adamın yanına gitmeye karar verse de tutiye danışmak ister. Kendisini daha iyi anlar diye dişi tutiye derdini, arzunu açar fakat dişi tuti onu ağır bir dille kınar ve sinirlenen Mahışeker dişi tutiyi yere atıp öldürür. Sinirli ve üzgün olduğu için sevdiğine gitmekten de o gecelik vazgeçer. Ertesi gece yine aynı arzu ile sevgilisine gitmek isteyince erkek tutiye danışmak ister. Tuti onu anlıyor ve haklı görüyor gibi davranıp onu oylamak için çeşitli öğütler veren hikâyeler anlatır. Mahışeker her gece aşkına gitmeye karar verse de tutiye danışmadan edemez ve tuti her gece ona öyle heyecanlı ve sürükleyici hikâyeler anlatır ki Mahışeker tüm gece boyunca hikâye dinler, evden çıkıp aşkına gidemez. Uzun bir süre böyle devam eder ve Mahışeker bir kez olsun âşık olduğu adama gidemeden Said seferden döner. Tuti olan biteni uygun bir dille Said'e anlatır, yumuşak kalpli Said karısını affeder ve tutiyi de mükafat olarak özgürlüğüne kavuşturur.
Eserin barındırdığı hikâyeler büyük bir çeşitlilik göstermektedir. Her şeyden önce hikâyelerin çoğu belirli bir nasihat taşır ve ahlaki niteliğe sahiptir. Fabl tarzında hikâyelerinin yanı sıra, günlük olayların konu edildiği herhangi bir olağanüstü öğe taşımayan basit hikâyeler de mevcuttur. Eserin çarpıcı bir noktası da hem müstehcen sayılabilecek hikâyeler hem de İslami motiflere sahip İslami tarzda hikâyeler barındırmasıdır. Bunun en büyük nedeni eserin kökeninin İslami olmamasına rağmen sonradan yapılan tercümelerin Müslümanlar tarafından Müslüman okuyucular için yapılmış olmasıdır. Bu tercümeler ve düzenlemeler esnasında hiç kuşkusuz eserin daha önceden sahip olmadığı ayet, hadis ve İslam kültüründe yer etmiş çeşitli söz ve kıssalar hikâyelere eklenmiş ve sonuç itibarıyla hikâyelerde yoğun bir şekilde kullanılmıştır.
Tercümeleri
Batı'da Tutiname 18.yüzyıl dolaylarında tanınmış ve çeşitli Avrupa dillerine çevrilmiştir.
Türkçe Tercümeleri
16.yüzyılda Tutiname'nin Bayezid Han adına bir Türkçe tercümesinin yapıldığı bilinmektedir; bunu bildiren birçok kaynak mevcuttur. Bu tercümeyi XVI Filibeli Ali Efendi tarafından ve diğer kaynak ise tercümenin XV. Yüzyıl şairlerinden Hamdullah Hamdi tarafından yapıldığı ileri sürülmektedir. Bu döneme ait çeşitli Tutiname yazmaları kalmış olsa da mütercime dair hiçbir bilgi mevcut değildir. Abdulbaki Gölpınarlı Mevlâna Müzesi Yazmalar Kataloğu'nda tanıttığı bir Tutiname yazmasının Kanuni adına Eyyübî tarafından tercüme edilmiş olabileceğini öne söylemiştir. Dönemde birçok başarılı tercüme kaleme almış, Doğu edebiyatına vakıf olduğu bilinen Eyyübî'nin bu tercümeyi de yapmış olması mümkün olmakla beraber, bu konuda herhangi bir delil bulunmadığı için iddia belirsizliğini korumaktadır. 17.yüzyılda Tutiname'nin bir Türkçe tercümesi daha yapılmış ve bu Türkçe tercüme daha sonraları 19.yüzyılda yapılan baskılara kaynaklık teşkil etmiştir. Cahit Öztelli, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Kütüphanesi'nde bulunan bir Tutiname nüshasının çevirisinin 2.Osman'ın emriyle Atâyî tarafından yapıldığını belirtmiştir. 19. yüzyılda basılan nüshaların bir kısmında mütercim olarak Atâyî'nin adı geçmiştir. Ayrıca, Tutinamenin bu nüshasındaki manzumelerden biri 2. Osman döneminin ünlü şairlerinden olan (Nev'i zâde) Atâyî'nin Sohbetü'l-ebkâr mesnevisinin Fezâil-i Aşk bölümünden alınmıştır. Bu manzume 17. yüzyıldaki metnin neredeyse bütün nüshalarında mevcuttur ve Atâyî'nin mahlasını da içermektedir. Bu deliller ışığında Atâyî'nin Tutiname'yi mensur olarak tercüme ettiği kabul görmüştür. Bunun dışında, Tutiname'nin mütercimi olarak farklı kaynaklar farklı isimleri zikretmişse de, bu farklı isimlerin hiçbirinin gerçekten tercüme edip etmediğine dair bir delil mevcut değildir.
Eserin Türkçe nüshalarındaki bölümle nadir olarak mevcuttur. Her ne kadar bazı nüshalarda geceler görülse de, nüshaların çoğunda bölümleme yapılmamıştır. Nüshaların çoğu yaklaşık 50-78 arasında hikâye içermektedir. Ayrıca, Atayi tarafından yapıldığı kabul edilen 17. yüzyıl Türkçe çeviri, Muhammed Kadirî'nin metninden çevrildiği bilinmektedir.
Eserin günümüz Türkçesine çevrilmiş birçok baskısı bulunmaktadır.
1910 FA Cup Finali
1910 FA Cup Finali, FA Cup'ın 1909-10 sezonunun şampiyonunu belirlemek için Newcastle United ile Barnsley takımları arasında oynanan maç. İlk maç 23 Nisan 1910'da, Londra'daki Crystal Palace Ulusal Spor Merkezi'nde oynandı ve 1-1 eşitlikle sonuçlandı. Tekrar maçı ise 28 Nisan 1911'de Goodison Park'ta oynandı ve Newcastle United rakibini 2-0 mağlup ederek kupanın sahibi oldu.
== Final yolu ==
Barnsley
''Ev sahibi takımlar ilk sırada yazılmıştır.
Belarus Futbol Federasyonu
Belarus Futbol Federasyonu (BFF) Belarus'un futbol yönetim organıdır.Vışeyşaya Liha, Belarus millî futbol takımı ve Belarus kadın millî futbol takımı. Merkezi Minsk' tedir.
1910 FA Cup Finali
Barnsley
1. tur: Blackpool 1-1 Barnsley
3. tur: Barnsley 1-0 West Bromwich Albion
4. tur: Barnsley 1-0 Queens Park Rangers
Yarı final: Barnsley 0-0 Everton
Tekrar: Barnsley 3-0 Everton
Newcastle United
''Ev sahibi takımlar ilk sırada yazılmıştır.
1. tur: Stoke City 1-1 Newcastle United
Tekrar: Newcastle United 2-1 Stoke City
2. tur: Newcastle United 4-0 Fulham
3. tur: Newcastle United 3-1 Blackburn Rovers
4. tur: Newcastle United 3-0 Leicester Fosse FC.Leicester Fosse
Yarı final: Newcastle United 2-0 Swindon
Tasavvuf edebiyatı
Genel özellikleri
Anadolu’da 19'uncu yüzyıla değin çeşitli tarikatlarla gelişen bu edebiyat geleneğinin sürmesinde en önemli rolü Alevi-Bektaşi ve Melami-Hamzavi şairler oynadı.
Tasavvuf edebiyatı şairleri, yalın bir dille, hece ölçüsüyle ya da aruzun heceye yakın yalın kalıplarıyla şiirler yazdılar. Tasavvuf şiirinin genel adı, özel bestelerle okunan ve tarikatlara göre değişik isimlerle anılan ilahilerdi. Nazım birimi dörtlüktü. Ama gazel biçimde yazılmış ilahiler de vardır. Bu edebiyatın düzyazı biçimini ise evliya menkıbeleri, efsaneler, masallar, fıkralar ve tarikat büyüklerinin yaşamlarını konu alan yapıtlar oluşturur.
Eserler dörtlük birimiyle yazılmıştır. Genellikle yarım uyak kullanılır. En büyük şairleri Yunus Emre, Hacı Bektaşi Veli, Pir Sultan Abdal, Abdal Musa, Abdû Furkan gibi önemli şairlerdir. Bu şairler tarihin ve günümüzün en önemli şairleridir. Tasavvuf felsefesine göre kainatın yaratılış sebebi tanrının kendi güzelliğini görmek ve bilinmek istemesidir. Tanrının "ol" emri ile kainat yaratılmıştır. Varlıklar tanrıdan kopma bir parçadır. Dolayısıyla Tanrı "Vahdet-i Vücud" yani tek varlıktır. Dolayısıyla evrendeki varlıklar asıl varlığa dönmek ister. Varlığın kendi varlığını tanrı varlığında yok etmesi tasavvufta en son aşamadır. Dini görüşler ve bunların işlenişi bakımından Arap ve iran edebiyatı ile etkileşim söz konusudur. Fakat bu etkileşimin boyutu divan edebiyatındaki kadar büyük değildir. Dinî-Tasavvufî osmanlı edebiyatı İslâmiyet’in ve Tasavvufun etkisiyle ortaya çıkmıştır. İslâmiyet'in kökleşip yayılmasında büyük etkisi olan tasavvuf, zamanla edebî eserlerde de işlenmiş, din ve tasavvuf, edebiyat aracılığıyla yayılmaya çalışılmıştır. Dinî -Tasavvufî Türk edebiyatına Tekke edebiyatı da denir. Dinî -Tasavvufî Türk edebiyatında asıl olan sanat yapmak değil, dinî-tasavvufi düşünceyi yaymaktır. Tekke şairlerinin çoğu tarikatlarda yetişmiş şeyh ve dervişlerdir. Tekke şiiri, halk şiirinden de divan şiirinden de nazım şekilleri almıştır. Tasavvufçu olmak için nefsi kontrol etme, kendine terbiye etme, acı çekme gibi bazı şartları vardı. Bu özelliklerin dışında kalan; eserlerini aruz ölçüsüyle ve Divan Edebiyatı diliyle, hatta tamamıyla Arapça-Farsça yazan tasavvufçular da vardır. Örneğin Mevlana Anadolu’da yetişen ilk ve en büyük Türk mutasavvıf olduğu halde eserlerini Farsça yazmıştır. Şeyh Galip, Divan tarzında eser verdiği için Tekke Edebiyatı çerçevesinde düşünülmez, Divan Edebiyatı mensubu sayılır.
En belirgin özellikleri şunlardır:
Yüzyıllara göre bu edebiyatın en önemli temsilcileri şunlardır:
Tasavvuf düşüncesi
Allah'ı bilmek nasıl olur ? Kâinatın yaratılışı nasıldır ? Biz neyiz ? Niçin geldik dünyaya ? Yaşamımızın anlamı, var olmanın aslı, gerçek, başlangıç ve son nelerdir ? Bu ve bunun gibi fizik ötesi sorulara cevap vermeye çalışan düşünüş yoluna Tasavvuf Düşüncesi denir. [Vahdet-i Vücut (Varlığın Birliği) Teorisi].
Tek varlık olan Allah kendisini görecek gözler, sevecek gönüller istemiş ve kâinatta bilinmek istemiştir.
Bu tıpkı aynayla kaplı bir odada olmak gibidir. Ayna varlığın çeşitli görüntülerini yansıtır.
O halde, evren ve tüm insanlar Allah'ın bir görüntüsüdür. Öyleyse insanlar arasında renk, inanç, dil, ırk gibi ayrımlar yapmak anlamsızdır.
Bütün görüntülerde "varlık" ve "yokluk" öğeleri bir aradadır. İnsan dünyaya bağlı tutku ve zevklerini yok ederek "varlık" öğesini geliştirir. Bunun yolu da tekkelerden (tarikatlar) geçer. Burada insan sıkı bir eğitimle dünya nimetlerinden vazgeçerse, sonunda özü olan Allah'a kavuşabilir. Bu da gerçek aşktır. İnsanların birbirlerine duyacakları aşk ise mecazdır. Bu, kişiyi Allah'tan uzaklaştırır. "Bir hırka, bir lokma" insana yetmelidir. Tekkelerde bu yolla Allah'a ulaşan insan sonunda "Enel Hak" derecesine varır. Bu kişilere İnsan-ı Kâmil ya da Ermiş denir.
Nazım türleri
Tekke şiirinde görülen ve dinsel içerikli konuları işleyen ilahi, nefes, deme, şathiye gibi ürünler nazım biçimi değil, birer nazım türüdür. Çünkü bunlar da koşma tipi nazım biçimiyle ve hece ölçüsünün genellikle 7, 8 ve 11'li kalıplarıyla söylenir. Söz konusu türlerde dörtlük sayısı genellikle 3 - 7 dir. İlahi, nefes ve demeler, bestelenerek söylenir.
İlahi
Herhangi bir tarikatın izini taşımaksızın Allah'ı öven şiirlere denir. Daima özel bir ezgi ile söylenir. Divan şiirindeki tevhit ve münacaatın halk edebiyatındaki karşılığıdır. En ünlü şairi Yunus Emre'dir. Değişik tarikatlara göre deme, nefes, âyin gibi adlar alır. Şekil olarak Koşma biçimindedir. Yani dörtlüklerden oluşur. Son dörtlükte şairin adı veya mahlası geçer. Genelde 7'li hece ölçüsü kullanılır. Bazı ilahilerde Aruz vezni kullanılmıştır. Aruz vezninin kullanıldığı ilahiler gazel şeklindedir.
Nefes
Bektaşî şairlerinin yazdıkları tasavvufî şiirlerdir. Nefeslerde genellikle tasavvuftaki vahdet-i vücut (varlığı birliği) kavramı anlatılır. Bunun yanı sıra Muhammed ve Ali için övgüler de söylenir. Nefeslerde kalenderane ve alaycı bir üslûp göze çarpar. Pir Sultan Abdal nefesleriyle ünlüdür.
Deme
Alevi-Bektaşi tarikatından tasavvuf şiirlerinin tarikatlarını ve hareketleriyle ilgili temaları işleyen, sorunlarını konu edinen şiirlerine deme adı verilir. Genellikle 8'li hece ölçüsüyle yazılan demeler saz eşliğinde kendine özgü bir makamla söylenir.
Nutuk
Tekke Edebiyatı'nda pirlerin ve mürşitlerin, tarikata yeni giren müridleri bilgilendirmek tarikat derecelerini ve tarikat adabını öğretmek amacıyla söylenen didaktik şiirlerdir. Bektaşilerinin, aşık tarzı halk edebiyatı nazım türü olan nefese verdiği isimdir. Türün en önemli temsilcisi Kaygusuz Abdal’dır.
Devriye
Evrendeki canlı cansız her şey Allah'tan gelmiştir, yine Allah'a dönecektir. Bu felsefeyi yansıtan şiirlere Tekke edebiyatında devriye denilmiştir. Her şeyin Allah'a kavuşma yolculuğunu ve Allah'ın her şeyi kapsayıcılığını öne çıkarır.
Şathiye
Dini ve tasavvufi halk şiirinde genel olarak mizahi manzumelere şathiye adı verilir. Tasavvufi konuları işleyenleri şathiyat-ı sûfiyâne adını alırlar, inançlardan alaylı bir dille söz eder gibi yazılan şiirlerdir. Görünüşte saçma sanılan bu sözlerin, yorumlandığında tasavvufla ilgili türlü kavramlara değindiği anlaşılır. Bu tür şiirlere genellikle Bektaşi şairlerinde rastlanır. Medrese hocalarına göre bu şathiyeler küfür sayılır. Bu türün en tanınmış şairi Kaygusuz Abdal'dır.
Ubikuitin
Ubikuitin, protein yıkımında yıkıma uğrayacak protein dizilerini tutmakla sorumlu olan tanıma elementidir. Bu organik kimyasal madde, yıkıma uğraması için işaretlenen proteine yapışır. Protein yıkımı gerçekleştikten sonra sorumlu ubikuitin geri gönderilir, diğer işe yaramaz proteinleri taşır.
Ubikuitinin protein yıkımındaki işlevleri
Ubikuitin, endoplazmik retikulumda yıkılacak olan proteinden sorumludur. Bu madde, çok küçük hallerde proteini gerekli yere götürdükten sonra ve gerekli işlevler görüldükten sonra hücredeki yıkıma uğraması gereken diğer proteinleri getirmek üzere geri döner. Ubikuitinin işlevi çok önemlidir. Eğerki proteini ubikuitin iyi tutamazsa, işlevi kaybetmiş olan protein, herhangi bir damarda, porda tıkanıklığa neden olabilir. Bu sorunlardan meydana gelen en baştaki hastalıklar alzheimer, parkinson ve huntington hastalıklarıdır. Beyin damarlarının işlevini kaybetmesine neden olan bu zararlı proteinlerin kaçmasının sorumlusu ubikuitindir. Ubikuitinde mutasyon meydana gelirse görevini yerine getirmez ve çok tehlikeli bir hal alabilir.
Kanser ve ubikuitin
Kanser hastalığının en önemli nedeni bir veya daha fazla hücrenin mutasyon geçirip kontrolsüzce çoğalıp tehlikeli hale gelmesidir. Ancak bu olayda da baş sorumlulardan birisi ubikuitindir. Ubikuitin, böyle zararlı dokuları tutup endoplazmik retikuluma götürmez ise o zaman kanser ve daha birçok hastalık ortaya çıkabilir. Ubikuitin eğerki mutasyona uğramışsa veya aşırı derecede protein yıkımı gerçekleşiyorsa artık görevini yerine getiremez. Dolayısıyla hastalıklar kaçınılmaz olur.
Hasan Polat
Hasan Cemal Polat (1919, Trabzon - 29 Ağustos 2010, İstanbul), Türk siyasetçi ve Türkiye Futbol Federasyonu eski başkanı.
1933-1934 öğretim yılında Trabzon Lisesi'nden mezun oldu. Lise yıllarında İdman Ocağı'nda futbol oynadı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni kazanıp Ankara'ya geldiğinde Gençlerbirliği'nde futbol oynamaya başladı. Gençlerbirliği ile 5 kez Ankara Futbol Ligi şampiyonluğu (1939-40, 1940-41, 1945-46, 1949-50, 1950-51) ve 2 kez Türkiye Futbol birinciliği (1941 ve 1946) kazandı. Okuduğu üniversiteyi 1947 yılında bitirse de devlet memuriyetinde çalışırken futbol oynamaya devam etti. Toplamda 17 sezon geçirdiği Gençlerbirliği'nde futbolu bıraktıktan sonra kulüp yöneticilerinden biri oldu. 1964-65 yılları arasında kulübün başkanlığını yaptı. İşçi Sigortaları Teftiş Heyeti Müdürlüğü yaptı. 1954-1957 yılları arasında Türkiye Futbol Federasyonu Başkanlığı görevini yürüttü. Başkanlığı sırasında profesyonel kulüplere genç takım kurma zorunluluğu getirerek genç futbolcuların önünün açılmasına katkı sağladı. 1957 Türkiye genel seçimlerinde Demokrat Parti'den XI. Dönem (1957-1960) Trabzon Milletvekili seçildi. 27 Mayıs Darbesi'nden sonra bir süre hapis yatan Hasan Polat, bir dönem Ankara Hipodrom Müdürlüğü görevini de yürüttü. 1970-1976 yılları arasında ikinci kez TFF başkanlığı yaparak bu görevi en uzun süre yürüten TFF başkanlarından biri oldu. Hasan Cemal Polat, evli ve iki çocuk babasıydı.
Aleksandros Halkokondilis
Aleksandros Halkokondilis (1880, Atina - ölüm tarihi bilinmiyor), Yunan atlet. Atina'da düzenlenen ve modern Olimpiyat Oyunları'nın ilki olma niteliği taşıyan 1896 Yaz Olimpiyatları'ndaki 100 metre yarışlarında mücadele eden Halkokondilis, finaldeki 12.6 saniyelik derecesiyle beşinci oldu. Ertesi gün katıldığı uzun atlama müsabakalarında ise 5.74 metrelik derecesiyle yarışmayı dördüncü sırada tamamladı.
NGC 3831
NGC 3831, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Kuzeytacı takımyıldızı yönünde bulunur. S0-a/P tipi bir merceksi galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1828 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Pelophylax kl. esculentus
Pelophylax kl. esculentus, Ranidae (Gerçek su kurbağaları) familyasına ait bir kurbağa türü. Avrupa'da yaygın olarak bulunan bu tür özellikle Fransa'da kurbağa bacağı olarak besin maddesi olarak tüketilir. Dişileri 5 ila 9, erkekleri 6 ila 11 cm boyundadır.
Pelophylax kl. esculentus, Pelophylax lessonae ve ova kurbağasının kısır olmayan melezidir. Bu nedenle bilimsel adında "kl." (''klepton) kısaltması bulunur.
Melania Trump
Melania Trump (doğum ismiyle Melanija Knavs, cermenizasyonuyla Melania Knauss; 26 Nisan 1970), Amerikalı eski manken, değerli mücevher ve saat tasarımcısı ve 45. Birleşik Devletler başkanı Donald J. Trump'ın eşidir.
Biyografi
45. ABD Başkanı Donald Trump ile evlidir. Yugoslavya'da (şu anda Slovenya) doğmuştur, 2001 yılında ABD'de kalıcı oturma hakkına sahip olmuş, 2006 yılında Amerikan vatandaşlığına geçmiştir. 2016 seçimlerinde eşi Donald Trump'ın başkan seçilmesiyle birlikte First Lady olmuştur. Kendisi 6. ABD First Lady'si Louisa Adams'tan sonra Amerika'nın ikinci göçmen First Lady'si olmuştur.
Cine5
Cine5 , 20 Eylül 1993 tarihinde Erol Aksoy tarafından kurulan bir ulusal televizyon ve sinema kanalıdır. Türkiye'nin ilk ücretli ve şifreli kanalıdır. Yayına geçtiği dönemde, seçkin filmleri üyeleri ile buluşturmuştur. Cine5 sırasıyla; Star TV, Flash TV, TeleOn, Show TV, Kanal 6, HBB, TGRT, atv ve Kanal D'den sonra Türkiye'nin onuncu özel ve ilk şifreli televizyon kanalı olmuştur. 16 Ocak 2006 tarihinde tamamıyla şifresiz yayına başladı.
Tarihçe
Cine5, 20 Eylül 1993 tarihinde test yayınına başlamıştır. 11 Kasım 1993 tarihinde normal yayına başlamış, Erol Aksoy tarafından Show TV'ye kardeş kanal olarak kurulmuştur. Bir dönem futbol maç yayın haklarını da alarak üye sayısını 700.000'e çıkarmıştır. Ayrıca her ay üyelerine Cine5 Dergisini ücretsiz göndererek de bir ilki başlatmıştır. Cine5 2000 yılında, Galatasaray'ın UEFA Kupası müzesine götürdüğü sene tüm maçlarını yayınlamıştır. (Not: Yasal olarak TRT'nin yayınladığı final hariçtir.) O dönemde halkın ihtiyaçları doğrultusunda hareket eden Cine5 halkın büyük beğenisini kazanmıştır. 1997 yılında kardeş kanalları olan Maxi TV, Supersport ve CineSpor kurulmuştur. Kanallar uzun bir süre Türksat uydusu üzerinden üyelerine ulaştıktan sonra; 2000 yılı ile birlikte KabloTV'den de yayına başlamışlardır.
Daha sonra Eylül 2000 yılında Cine+Digital'i hayata geçirmiş ve o dönem yine futbol maç yayın haklarını almıştır. Ayrıca üyelerine dünyanın en çok izlenen 2 tane belgesel kanalını sunmuştur: Travel Channel, AdventureOne
2004 yılında Erol Aksoy'un İktisat Bankası'ndan doğan borçları nedeniyle TMSF el koymuş ve 2006 yılında şifresiz yayına geçmiştir. Eskiden Nagravision şifreleme sistemini kullandı , fakat illegal izlemelerin önüne geçmek için Viaccess şifreleme sistemine geçti.
Yenikent, Karatay
Yenikent Köyü, Karakaya Barajı'nın yapımı dolayısıyla Malatya'ya bağlı 11 köyden taşınarak Konya'nın Karatay ilçesine bağlı Obruk yaylası mevkiinde bugünkü bulundukları alana yerleştirilmiş, Malatya halkının yoğunluğunu teşkil ettiği bir köydür. Köy 1985-1986 yıllarında kurulmuş yaklaşık 20 yıllık bir geçmişe sahiptir. Yenikent Köyü'nün konumu: Kuzeyinde Altınekin ilçesi, güneydoğusunda Karapınar ilçesi, batısında Konya ve doğusunda Aksaray ili bulunmaktadır. Ayrıca ; yakın çevresinde irili ufaklı yaylalar ve ova köyleri bulunmaktadır. Konya ilinden köye ulaşmak için Karatay köy otogarından kalkan köy dolmuşuna binilmelidir. Köye Konya-Aksaray karayolunun 60.km'sinden sağa dönülüp yaklaşık 30 km daha yol alınarak varılabilir. Yenikent Köyü'nün nüfusu 2012 yılında yapılan nüfus sayımında 688 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu toplam nüfusun ise 356'sı erkek, 332'i ise kadındır. Köydeki genç nüfus oranı yaşlı nüfus oranından fazladır. Köyde 142 hane mevcuttur.
Cine5
Tarihçe
9 Mayıs 2006 tarihinde Erol Aksoy, borçlarını taksitlendirerek TMSF'ye ödeyeceğine dair taahhüt vererek kanalı ve kardeş kanallarını geri almıştır. Aralık 2006 ortaları ile birlikte yenilenme sürecine girerek yeniden bir sinema kanalı olmuştur. Ayrıca gündüzleri çizgi film kuşağı, Türk filmleri kuşağı göstermekle birlikte, akşamları da yabancı dizilere yer vermiştir.
Yenikent, Karatay
İklim ve bitki örtüsü ise; Köyde ve çevresinde karasal iklim görülmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. Bitki örtüsü ise bozkırdır. Ovada ağaç ve yeşillik alan çok az olmasına köyün halkı bu konuda oldukça duyarlıdır. Köy halkı geldiği ilk günden bu yana ağaçlandırma konusuna oldukça önem vermiştir. Köy halkı yeşillik ve ağaca verdiği önem konusunda takdiri hak etmiştir.
Cine5
Tarihçe
20 Eylül 2008 tarihinde TMSF, Erol Aksoy'un taahhüt verdiği zaman diliminde borçlarını ödemediği gerekçesiyle Cine5'e ve kardeş kanallarına tekrar el koymuştur.
Yenikent, Karatay
Köy ve çevresinin doğal güzellikleri; Köyün çevresinde irili ufaklı krater ve çöküntü gölleri mevcuttur. Köye en yakın göl, köyün 5 km doğusunda bulunur. Derinliğinin 30 m olduğu söylenmektedir. Göllerde irili ufaklı balıklar mevcuttur. Ayrıca göller değişik aylarda farklı kuş türlerine ve diğer hayvanlara ev sahipliği yapmaktadır. Köyün çevresinde bir diğer doğal güzellikte oluşan çöküntülerdir. Bunların derinliği 50 m, çapı 400–500 m' ye ulaşmaktadır. Göl ve çöküntülerin daha fazla tanıtılması ve turizme köyün tanıtımında büyük katkı sağlayacaktır. Köy ve çevresinde akarsu ve dere gibi su kaynakları mevcut değildir.
Cine5
Tarihçe
Cine5'in logosu 1 Haziran 2009 tarihinde yenilenerek daha küçük, parlak ve koyu bir hâle getirilmiştir. Ayrıca yıllardır aynı olan jeneriklerde de bazı küçük değişiklikler yapılmıştır. Cine5 Ana Haber'i hafta içi Aslıgül Atasagun, hafta sonu Türkan Varol, gece haberlerini ise Yusuf Baykal Bozkurt sunmaktaydı.
TMSF, Cine5'in satışını sonuçlandırdı. 4 Şubat 2011 Cuma günü yapılan ihale sonucunda Cine5, Al Jazeera Türk Yayıncılık Hizmetlerine devredildi.
Kanalın eski sahibi Erol Aksoy'un Danıştay 13. Dairesine açtığı dava sonucunda Danıştay aldığı kararla şirketin rayiç değerinin altında bir bedelle satıldığı gerekçesiyle 9 Aralık 2014 tarihinde Al Jazeera Türk Yayıncılık Hizmetlerine yapılan satışı iptal etti. Danıştay'ın kararı TMSF tarafından "Danıştay’ın iptal kararının uygulanması hâlinde bu şirketin kazanılmış haklarının zarar göreceği, şirketler nezdinde ‘kamuya güven’ ilkesinin sarsılacağı ve bundan sonraki ihalelere katılımı azaltıcı etkisinin olacağı" belirtilerek uygulanmadı.
Uzun süredir yayınlarına programlarının tekrar bölümleri ile devam eden kanal için 23 Aralık 2015 tarihinde kanalın yetkilileri tarafından tasfiye açıklaması yapılmıştır. Cine5, 30 Aralık 2015 tarihinde saat 16:00'da "Kendine İyi Bak" programı yayında iken ekranlara anlık bir colorbar sinyali gelmesiyle ve ardından uydu sinyalinin tamamen kesilmesiyle yayın hayatına son vermiştir. Kanalın binası hâlen Gürel İş Merkezi'nde (Mecidiyeköy) yer almaktadır.
Ana Haber sunucuları
Cine5 Ana Haber'i sırasıyla hafta içleri;
hafta sonları;
Yazları;
Hasan Basri Aktaş
Hasan Basri Aktaş (d. 1920, İncirköy/İstanbul) - (ö. 13 Mayıs 1977), Türk siyasetçidir.
İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunudur. Türkiye İş Bankası İstanbul Şubesi Memurluğu, Başbakanlık Özel Kalem Müdürlüğü, Demokrat Parti'nin ilk umumi katipliği, Türkiye Büyük Millet Meclisi X. ve XI. Dönem Kastamonu Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
1956- 1960 yılları arasındaki milletvekilliği sırasında, 4 yıl Dışişleri Sözcülüğüne seçildi. Yine 4 devre üst üste  TBMM’ni  temsilen Avrupa Konseyi toplantılarında Delege olarak görev yaptı. 1956’dan, Zürih ve Londra Antlaşmalarının akit edildiği 1959 Şubat ayına kadar geçen süre zarfında, Kıbrıs Adası İhtilafındaki Türkiye’nin görüşünün, Avrupa Konseyi ve Meclisi’nde  savunulması ile görevlendirildi. 1959-1960 döneminde  Avrupa Konseyi Siyasi Komisyonu Sözcülüğüne seçilen ilk Türk delegesi oldu. 1960 yılında Konsey Başkan Vekilliğine adaylığını koyduğunda en fazla oyu alarak Birinci Reis Vekilliğine seçildi. 1960 darbesi yapıldığı sırada bu görevle Strasburg’da bulunmakta iken  yurda döndü. Yassıada Mahkemelerinde yargılanarak Kayseri Cezaevi’ne gönderildi. 1963 yılında Demokrat Parti mensuplarına uygulanan af ile Cezaevi'nden çıktı. Vefatına kadar serbest müşavirlik yaptı. Adalet ve Zafer Gazetelerinde makaleleri yayınlandı.
Amiga CDTV
Amiga CDTVya da Commodore CDTV Commodore Dinamik Toplam Vision bir multimedya platformu. Commodore International tarafından 1991 yılının Mart ayında sunuldu.
Resmi yükseltmeleri
CDTV birçok mevcut Amiga çevre birimleri ile uyumlu idi. Ayrıca, resmi CDTV çevre birimleri ve yükseltmeler dahil:
Makedonya adlandırma sorunu
[[Dosya:Macedonia.svg|küçükresim|Makedonya'nın bölümleri
]]
Makedonya adlandırma sorunu, Yunanistan ile o zamanki adı Makedonya olan Kuzey Makedonya arasında, bu adın kullanımından kaynaklanan bir sorundur. Yugoslavya'nın dağılmasının ardından Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti'nin Makedonya adıyla bağımsızlığını ilan etmesiyle ad sorunu tekrar gündeme gelmiştir. 1991'den 2018 yılındaki Prespa Anlaşmasına dek ikili ve uluslararası ilişkilerde devam eden bir sorun olmuştur. Milyonlarca etnik Yunan kendisini Makedon olarak nitelendirdiği için Yunanistan, komşu Makedonya Cumhuriyeti'nin en büyük etnik grubuna "Makedon" denmesine karşı çıkmakta ve ülke için "Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti" ifadesini kullanmaktaydı. Yunanistan ayrıca Makedonya Cumhuriyeti'ni Vergina Güneşi, Büyük İskender gibi Yunan kültürüne ait değerlere el koymakla suçlamıştır. Makedon ve Yunan hükûmetleri, 12 Haziran 2018'de ülkenin adının "Kuzey Makedonya" olarak değiştirilmesi konusunda anlaşmaya vardı ve ad değişikliği 12 Şubat 2019'da yürürlüğe girdi.
Oscar Wilde
Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde (16 Ekim 1854, Dublin - 30 Kasım 1900, Paris), İrlandalı oyun yazarı, romancı, kısa öykücü ve şair.
İğneli üslubu ile geç Victoria dönemi Büyük Britanya'sının en başarılı ve ünlü yazarları arasına girdi. Bir dava sonucu fiili livata ve ahlaksızlıktan suçlu bulununca büyük bir düşüş yaşadı ve doğduğu ortamla tam bir zıtlık içinde Paris'te fakir bir otel odasında öldü.
Doğumu ve gençliği
Oscar Wilde İrlanda'nın tanınmış göz cerrahlarından olan Sir William Wilde ve başarılı bir yazar, genç İrlandalı devrimcilere örnek bir şair olan Jane Francesca Wilde'ın ikinci çocuğu olarak Dublin'de doğdu. Babası 1864’te tıp bilimine hizmetleri nedeniyle şövalye unvanı almıştı.
Haziran 1855'te aile lüks bir bölgeye taşındı. Wilde’ın kardeşi Isola burada doğdu. Jane Wilde burada cumartesi akşamları Sheridan le Fanu, Samuel Lever, George Petrie, Isaac Butt ve Samuel Ferguson gibi isimleri davet ettiği partiler düzenlerdi. Wilde 9 yaşına kadar evde eğitim gördükten sonra Portora Kraliyet Okulu’na kaydoldu. Yazları aileyle geçiren Wilde kardeşler George Moore’la oyunlar oynardı.
Portora’dan mezun olduktan sonra Dublin’deki Trinity Kolejinde 1871'den 1874'e kadar eğitim gördü. Sıra dışı bir öğrenciydi, Trinity öğrencileri için en büyük ödül olan Berkeley altın madalyasını ve aynı zamanda Oxford Üniversitesi Magdalen Koleji’nden bir burs kazandı. Burada 1874'ten 1878’e kadar eğitimine devam etti ve en önemli ilkelerinden biri hayatı sanata yaklaştırmak olan estetik akımının bir parçası oldu. Magdalen’deyken 1878 Newdigate Ödülü’nü Ravenna şiiriyle kazandı. Bu şiiri Encaenia’da okuyup kaybetmiş, fakat ödülü daha sonra Tarihsel Eleştirinin Yükselişi makalesiyle almıştı.
Evliliği ve ailesi
Oxford'dan mezun olduktan sonra Wilde, Florence Balcomb ile tanışacağı yer olan memleketi Dublin’e gitti. Fakat Florence, yazar Bram Stoker ile nişanlanınca Oscar, ona İrlanda’yı terk edeceğini yazdı. 1878’de İrlanda’dan ayrıldı ve buraya küçük ziyaretler gerçekleştirmek için, sadece iki kez döndü. Sonraki altı yılını Paris, Londra ve ABD’de geçirdi.
Londra’da kraliçenin danışmanlarından olan Horace Lloyd’un kızı Constance Lloyd ile tanıştı. Wilde ve Lloyd 29 Mayıs 1884'te Paddington, Londra’da evlendiler. Constance’ın 250 sterlinlik maaşı ikisinin de lüks bir yaşam sürmesini sağlıyordu. Çiftin bu evlilikten iki çocukları oldu: Cyril (1885) ve Vyvyan (1886). Babalarının yankı yaratan davasından sonra Constance ve çocuklar Holland soyadını aldılar. Constance 1898’de geçirdiği belkemiği ameliyatından sonra öldü. Cyril ise I. Dünya Savaşı’nda Fransa'da savaşırken öldü. Vyvyan uzun süre çevirmenlik ve yazarlık yaptı. Anılarını 1954’te yayımladı. Vyvyan’ın oğlu Merlin dedesi hakkında araştırmalar yaptı. Wilde’ın yeğeni Dolly, yazar Natalie Clifford Barney ile yaşadığı lezbiyen ilişkiyle tanınmaktadır.
Estetizmi ve felsefesi
Söylentilere göre bu hareketi ona River Cherwell’de bir boğma girişimine ve odasının dağıtılmasına yol açtı, fakat estetizm fikri halk arasında daha tanıdık ve olağan bir hale geldi. Springfield Republican gibi bazı yayınlar, Wilde’ın Boston gezisi sırasındaki estetizm ile ilgili konuşmalarından sonra onun anlayışının, güzelliğe ve estetiğe övgüden çok şöhret amacıyla yapılan bir hareket olduğuna karar verdi. Ayrıca Wilde’ın giyim tarzı da Higginson gibi eleştirmenlerin odak noktası haline geldi. Higginson, Unmanly Manhood gazetesine yazdığı mektupta Wilde’ın dişiliğinin erkek ve kadınların davranışlarını etkileyeceğinden ve şiirinin erkekleri dişil züppeliğe yaklaştıracağından endişe duyduğunu belirtti. Ek olarak Wilde’ın edebiyatı, eşcinselliği ve kişisel imajını inceleyerek onun hayat tarzını ve eserlerini ahlaksız bulduğunu açıkladı.
Wilde, John Ruskin ve Walter Pater’dan derin anlamda etkilenmişti. Bu iki edebiyatçı sanatın hayattaki yeri üzerine makaleler yayımlamışlardı. Wilde daha sonra ironik bir biçimde Pater’in depresif duyguları hakkında yorum yapacaktı: Pater’in ölüm haberi üzerine "O daha önce yaşamış mıydı ki?” demişti. Pater’in üslubuyla Dorian Gray’in Portresi’nde “Bütün sanatlar aslında kullanışsızdır." demişti. Bu yorum edebi anlamda okunmalıydı çünkü filozof Victor Cousin tarafından oluşturulan "Sanat sanat içindir." ideolojisini içinde barındırıyordu. 1879’da Wilde, Londra’da estetizm dersleri vermeye başladı.
William Morris ve Dante Gabriel Rosetti’nin okulunun tanıttığı estetizm, İngiliz mimarisinde büyük yer edinmişti. İngiltere’nin önde gelen estetik sanatçısı Wilde zamanının en göze çarpan simalarından biri oldu. Yine de zaman zaman paradoksları ve esprili sözleri nedeniyle garipsendiği de oluyordu.
Estetizm, genel olarak Gilbert ve Sullivan’ın operası Patience (1881)’ta karikatürize edilmişti. Patience, New York’ta büyük başarı sağlamışken; Estetizm, Amerika’nın kalan kısımları için hala anlamsız bir isimdi. Bu nedenle Richard D’Oyly Carte, Wilde’ı Amerika’da yapılacak bir konferanslar serisine davet etti. D’Oyly Carte bu gezinin Patience’ın başarısını daha da artıracağına inanıyordu. Bu gezi Wilde’ın 3 Ocak 1882’de SS Arizona gemisiyle Amerika’ya varmasıyla başladı. Bu olaya ait bir kanıt olmamasına rağmen, Wilde'ın bir gümrük memuruna "Deham dışında beyan edecek hiçbir şeyim yok." dediği rivayet edilir.
Amerika ve Kanada’ya yaptığı tur sırasında Wilde birçok kasaba eleştirmeni tarafından ayıplandı. The Wasp Wilde, estetizmi küçümseyen bir karikatüre gazetesinde yer verdi.
İngiltere’ye döndükten sonra Wilde, Pall Mall Gazette’de 1887’den 1889’a kadar köşe yazarlığı yaptı. Daha sonra Woman’s World dergisinin editörü oldu.
Siyasi fikirleri
Wilde hayatının büyük bir bölümü boyunca sosyalizmi destekledi. Ayrıca özgürlükçü yanını da Sonnet to Liberty şiiriyle gösterdi. Wilde ayrıca bir pasifistti. Ve "Özgürlük kanlı elleriyle geldiğinde onunla el sıkışmak zor olacak." demişti. Politika hakkındaki ana yazısı "Sosyalizmin Etkisindeki İnsan Ruhu" dışında Daily Chronicles’a hapishane reformunu destekleyen yazılar yazmıştı.
Lady Florence Dixie’nin 1890’da yazdığı Gloriana ya da 1900 Devrimi adlı romanda Hector l'Estrange kılığındaki Gloriana’nın Avam Kamarası'na seçilmesiyle kadınlar oy hakkı kazanıyordu. Dixie’nin l’Estrange karakterini yaratırken Wilde’ı temel aldığı açıktır.
Cinselliği
Wilde çoğu yerde biseksüel olarak nitelendirilmesine rağmen kendini Yunan kültüründen gelen bir erkek aşkı geleneğine bağlıyor ve Sokratik olduğunu iddia ediyordu. Şu kişilerle birliktelik yaşamıştı (kronolojik sıraya göre): Frank Miles, Constance Lloyd (karısı), Robert Baldwin ve Lord Alfred Douglas. Wilde ayrıca birçok jigoloyla da beraber olmuştu.
Tarihçiler genellikle Wilde’ın homoseksüelliğinin farkına 17 yaşındaki Robert Ross’a âşık olduktan sonra vardığını söylerler. Neil McKenna’nın The Secret Life of Oscar Wilde adlı biyografisinde Wilde’ın homoseksüelliğinin farkına 16 yaşındayken başka bir genç erkeği öptüğünde fark ettiği yazar. McKenna’ya göre Wilde 1874’te Oxford’a vardıktan sonra cinsel eğilimini keşfetti ve daha çok esmer ve sıska erkeklerden hoşlandığını öğrendi. 70'lerin sonlarına doğru Wilde eşcinsel aşkı konusunda kendisiyle aynı düşüncelere sahip bir arkadaş grubuna sahipti ve bu sıralarda Walt Whitman’la tanıştı. Bir arkadaşına Whitman’ın cinsel yönelimini açık edecek biçimde "Walt’ın öpücüğü hâlâ dudaklarımda" dediği bilinir. Wilde, 1884'te Constance Lloyd ile evlendi.
Wilde, Ross’la ilk tanıştığında kendi cinselliği konusunda hâlâ tam olarak bilgili değildi. Ross, Wilde’la tanışmadan önce de ona hayrandı ve Victoria döneminin katı ahlak anlayışına karşı ilgisizdi. Sonraları Ross, Lord Douglas’a Wilde’ın ilk erkeğinin kendisi olduğunu söyleyerek aralarında büyük bir kıskançlık başlattı. Wilde kısa zamanda içinde genç erkeklerin bulunduğu bir hayata atıldı. Ona göre ilişki panterlerle ziyafet çekmek gibiydi ve tehlike zevkin yarısıydı. Hemcins aşkı ilk kez Bay W.H.'nin Portresi adlı yapıtında işledi.
1891 yazında Lord Douglas onu şair Lionel Johnson’la tanıştırdı. Aralarında büyük bir dostluk başladı. Bu ilişkinin cinsel bir içeriği olmadığını, sadece entelektüel seviyede olduğunu daha sonraları Lord Douglas söyleyecekti.
Davası, hapis hayatı ve Reading Zindanı'na transferi
Bir süre sonra Wilde’ın Lord Douglas ve Alfred Taylor’la ilişkileri basında yer etmeye başladı. Aktör Charles Brookfield’in de yardımıyla polisler Wilde’ın Londra suçlularıyla olan ilişkisini açığa çıkardı ve Wilde dava edildi.
Dava halkın büyük ilgisiyle 3 Nisan 1895’te başladı ve aynı şekilde 25 Mayıs’ta Wilde’ın büyük ahlaksızlık suçu nedeniyle iki yıl kürek hapsine çarptırılmasıyla bitti.
İlk başta Pentonville’de ve sonra Wandsworth’te yatan Wilde en sonunda Reading Zindanı'na transfer edildi.
Bundan sonra mahkûm C.3.3. olarak bilinen Wilde’a ilk başta kalem kâğıt bile verilmemişti; fakat daha sonra bu ihtiyacı karşılandı. Hapis günlerinde Douglas’a 50.000 kelimelik bir mektup yazdıysa da gönderme şansı bulamadı. Ölümünden sonra mektup Ross tarafından kısaltılarak De Profundis adıyla basıldı. 1962’de tam haliyle Oscar Wilde’ın Mektupları adı altında yayımlandı.
Salıverilmesi ve ölümü
Hapis hayatı Wilde’a hiç yaramamıştı ve hayatının kalan üç yılını beş parasız bir halde geçirdi. Yine de hızlı bir biçimde eski zevklerine döndü. Reading Zindanı Baladı bu yıllarda yayımlandı. Son yıllarını geçirdiği Hotel d’Alsace'ta, daha önce hiç yapmadığı kadar cüretkar şeyler yaptığı söylenir. Wilde, 30 Kasım 1900'de menenjitten öldü. Ölmeden hemen önce rahip Cuthbert tarafından Katolikliğe tekrar kabul edildi. Ölürken otel sahibi ve papaz yanındayken ünlü "Ya duvar kağıdı gider, ya ben." sözünü söylemiştir. Vefatının ardından Cimetiere de Bagneur mezarlığına gömüldüyse de, daha sonra yine Paris’teki ünlü Pere Lachaise’e taşındı ve Sir Jacob Epstein tarafından tasarlanan ve üzerinde erkek melekler olan mezartaşının altına gömüldü. Mezarı bugün bile hayranlarının öpücük izleriyle kaplıdır.
Mektupları
Kitapları
Yaşamak İçin Öldür (film, 1973)
Yaşamak İçin Öldür, (Orijinal isim: Live and Let Die) Bond rolünde emekli olan Sean Connery'nin yerine Roger Moore'un geçtiği 1973 yapımı bir James Bond filmdir.
New York'ta uluslararası bir uyuşturucu kaçakçılığı olayını araştıran bazı İngiliz ajanları esrarengiz şekilde öldürülür. Bütün cinayetler, Harlem'li bir suç lordu olan Mr.Big ve bir diplomat olan Katanga'yla bağlantılı gözükmektedir.
Olayı araştırması için James Bond New York'a gönderilir. Daha şehre geldiği anda Mr. Big'in adamları tarafından öldürülmeye çalışılan Bond, bu saldırıdan kurtulur ve kendisini öldürtmek isteyen Mr. Big'i araştırırken milyarlarca dolarlık dev bir uyuşturucu operasyonunun merkezinde olduğunu anlar.