cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Drop the World
"Drop the World", Amerikalı rapçi Lil Wayne'nin Rebirth adlı albümünde yer alan bir şarkıdır. Eminem'in eşlik ettiği şarkı, albümün üçüncü single'ı olarak yayınlandı.
Mikrokini
Mikrokini, mayo ve bikini çeşitleri'nden biridir. Hem kadınlar hem de erkekler için tasarımlar mevcuttur. Genellikle sadece cinsel organları kaplayacak kadar kumaş kullanır. Herhangi bir ek kayış, yalnızca giysiyi kullanıcının vücuduna bağlı tutmak içindir. Mikrokini'nin bazı varyasyonları, kumaşı cinsel organlar üzerinde yerinde tutmak için yapışkan veya tel kullanır. Bu tasarımlar, giysiyi yerinde tutmak için herhangi bir ek yan kayış gerektirmez. Bu tasarımlar, giysiyi yerinde tutmak için herhangi bir ek yan kayış gerektirmez. Mikrokini'nin en radikal varyasyonlarında basitçe ince kayışlar bulunur.
Disotonomi
Disotonomi veya otonom disfonksiyon, otonom sinir sisteminin (ANS) düzgün çalışmadığı bir durumdur. Bu, kalbin, mesanenin, bağırsakların, ter bezlerinin, göz bebeklerinin ve kan damarlarının işleyişini etkileyebilir. Disotonominin pek çok nedeni vardır ve bunların hepsi nöropatik olarak sınıflandırılamaz. Parkinson hastalığı, çoklu sistem atrofisi, Lewy cisimcikli demans, Ehlers-Danlos sendromları, otoimmün otonomik ganglionopati ve otonomik nöropati, HIV / AIDS, gibi bir dizi koşul disotonomiye sahip olabilir.
Emenler, Kiraz
Emenler, İzmir'in Kiraz ilçesine bağlı bir mahalledir.
CanAz TV
CanAz TV, Türkiye merkezli Azerice yayın yapan bir televizyon ağıdır. Ocak 2010 tarihinde yayına başlamış olup Türkiye'deki Azeri diasporası tarafından kurulmuştur ve tüm Azeri diasporasının kanalı olarak yayın yapmaktadır.
Muntenya
Muntenya (Rumence telaffuz: [ munteni.a ], aynı zamanda İngilizce'de Büyük Eflak prensliği (The Great Principality of Wallachia) olarak da bilinir.) batısında Tuna nehri, güney ve doğusunda Karpat Dağları (Transilvanya Alpleri) ve Boğdan (her ikisi de kuzey) ve Olt Nehri arasında yer almaktadır. Eflak ve Boğdan arasındaki geleneksel sınırları Milcov ve Siret nehirlerinin arasına kuruldu.
Coğrafya
Muntenya 10 ilden oluşur: Komşu 3 ilçeyle kesişir: Romanya'nın başkenti Bükreş, Muntenya'da yer almaktadır. Diğer önemli şehirleri :
Sodyum borhidrür
Sodyum borhidrür, olarak da bilinen sodyum tetrahidridoborat ve sodyum tetrahidroborat, NaBH4 formülüne sahip olan inorganik bir bileşiktir. Genellikle beyaz toz halinde olarak bulunur, kimya dalında hem laboratuvar hem de teknik ölçekde çok yönlü bir indirgeme ajanı olarak kullanılır. Odundan hamur hazırlamada test edilmiştir ancak ticari maliyeti çok yüksek çıkmıştır. Bileşik olarak alkolde ve bazı eterlerde çözünür. Suyla ise baz yoksunluğunda reaksiyona girer.
Bileşik 1940'larda H. I. Schlesinger tarafından, başında bulunduğu ekiple beraber metal borhidrürler kapsamında savaş zamanı uygulamaları deneyleriyle keşfedilmiştir. 1953'te bu çalışmasını açıklayıp yayınlamıştır.
Sentezi
Schlesinger metoduyla sodyum borhidrür üretimini sodium hidrürün trimetilborat ile 250–270 °C'de reaksiyona girmesiyle oluşur.
Bayer prosesi ile de susuz boraks, sodyum metali ve kuartz, 3 atm hidrojen basıncı altında, 500 °C'de karıştırıcılı otoklavla 2 ile 4 saat arasında ısıtılır. Reaksiyon ürününün amonyak ile ekstraksiyonundan ve amonyağın evaporasyonundan sonra yüksek bir verimle NaBH4 elde edilir. Yan ürün olarak da sodyum metasilikat oluşur.
Kullanım Alanları
Sülfür dioksit ile beraber kullanılarak sodyum hidrosülfit üretiminde kullanılır. Sodyum hidrosülfit boya sektöründe ağaç hamurunu ağartma ajanı olarak kullanılmaktadır.
Sodyum borhidrürler aldehit ve ketonlarla indirgenerek alkolleri verir. Bu reaksiyon çeşitli antibiyotikleri içerikleri üretmede kullanılır. Çeşitli steroidlerin ve vitamin A'nın sentezinin bir aşamasında da sodyum borhidrür kullanılmaktadır.
Sodyum bor hidrür ayrıca altın nanoparçacık üretiminde indirgeme ajanı olarak kullanılır.
En önemli kullanım alanı ise yapısında hidrojen bulundurmasından dolayı hidrojen depolayıcı olarak kullanılmasıdır. Uygun basınç ve sıcaklık aralığında nanoyapıda hidrojen depolanabilir ve bunun saklanması kolayca sağlanabilir.
Cerovac mağaraları
Cerovac mağaraları,, Hırvatistan'daki en büyük mağara kompleksidir. Velebit Tabiat Parkı'nın güney kesiminde, Velebit tepesi Crnopac'ın (1403 m) kuzeydoğu yamacında, Gračac'ın dört kilometre güneybatısında yer alır.
Açıklama
Mağaralar 1924 yılında Ličke demiryolunun inşası sırasında demiryolunun yapımcısı Nikola Turkalj tarafından keşfedildi. Adını, yakınlarında bulunduğu Cerovac tren istasyonunun aldı. Mağaralar, Hırvatistan'daki en büyük mağara ayı buluntularından birine ev sahipliği yapmaktadır ve mağarada fosil insan kemikleri ve bir bronz balta bulunmuştur. Bulunan insan kemiği yaklaşık 20.000 yıl önce orada yaşayan Üst Pleistosen'den bir "mağara ayısı avcısı"na aittir. Mağaraların uzunluğu 3.800 metre, tüm sistem 4.000 metredir. Üst mağara 1.295 m, aşağı kısım 2.779 m uzunluğundadır. Mağaraların arasında çok daha küçük bir orta mağara bulunmaktadır. Mağaralarda ortalama sıcaklık 5 ila 8°C'dir. Mağara süslemeleri ve karstik fenomenler (dikit ve sarkıtlar) bakımından zengindirler. Mağara ayılarının ve tarih öncesi çanak çömleklerin bulunduğu önemli bir paleontolojik alandır (İlirya - Kelt kültürü). Jeomorfolojik bir tabiat anıtı olarak 1961'de "özel jeomorfolojik koruma alanı" olarak koruma altına alındı.
Atena (Marvel Comics)
Athena, Marvel Comics tarafından yayınlanan çizgi romanlarda görünen kurgusal bir tanrıdır. Aynı adı taşıyan Yunan Tanrıçasına dayanmaktadır.Athena ilk olarak The Mighty Thor #164'te (Mayıs 1969) göründü ve yazar Stan Lee ve sanatçı Jack Kirby tarafından Yunan mitolojisinden uyarlandı.Eternal eşiti Thena ile arasında bir rekabet sürmektedir.Thor:Aşk ve Gök Gürültüsü filminde aktris Carmen Foon tarafından canlandırılmıştır.
Athena, Zeus ve Metis'in kızıdır, Zeus'un Metis'i, babası gibi onun yerine geçecek bir erkek çocuktan kaçınmak umuduyla yemesinden sonra babasının alnından tam olarak ortaya çıkmıştır. Olimpos panteonunda bilgelik, savaş ve kahramanca çaba tanrıçasının yerini aldı. Gri baykuş arkadaşının adı Pallas, bu da kendi ismine gönderme yapıyor.
İlk görünüşünde Athena, Pluto'nun Dünya'ya müdahale etmesini yasakladığında Zeus'un yanında yer aldı. Daha sonra Pluto'nun Zeus ile daha sonra çatışmasını gözlemledi. Athena daha sonra Zeus'a, Ebedilere karşı çıkmak için Olimpos'tan yardım talep eden Odin ile bir toplantıya eşlik etti. Sonuç olarak, Ebedi memleketi Olympia'ya yapılan saldırıya katıldı ve Ebediler arasındaki muadili Thena ile savaştı, ona karşı büyük bir nefret duyduğunu gösterdi.
Athena daha sonra Zeus onu Avengers'ın Olympus'un düşmanları olduğuna ikna ettiğinde Thor ile savaştı. Savaş, Thor'un onu Hephaestus'un atölyesindeki bir erimiş metal havuzundan kurtarmasıyla sona erdi ve Thor'un düşmanı olmadığını anladı. Athena, Hephaestus ve Venüs, yaralı Herkül'ü iyileştirmek için İntikamcılarla birlikte gitti, ancak Zeus başucundaydı ve hepsini yıldırımla patlattı. Zeus daha sonra Athena ve tüm Olimposluların Dünya'ya müdahale etmesini yasakladı.
Modern zamanlarda, Athena, Aegis'in insanüstü güçlerini Aegis göğüs zırhı hediyesinden kazanmasından sorumludur.
Athena daha sonra Pluto ile savaştı ve daha sonra diğer Olimpos tanrılarıyla Ares'in vahşetine duydukları hoşnutsuzluğu tartışmak için bir araya geldi. Olympus, Mikaboshi'nin şeytanları tarafından işgal edildiğinde, Athena Olympus için savaştı ve savaş alanı stratejisi için Ares'e baktı. Athena, Mikaboshi'nin güçlerine karşı savaşta Olimposlulara katıldı ve doğunun iyiliksever tanrılarının yardımıyla galip geldi.
Daha sonra İnanılmaz Herkül'de göründü, Vermont'taki malikanesinde Herkül ve Amadeus Cho'ya barınak teklif etti ve Herkül'ü hem Ares hem de Amadeus'un iyi ya da kötü olma potansiyeli hakkında uyardı. Herkül ve Amadeus nihayetinde mülküne ulaştıktan sonra, onları Gizli İstila tehdidi konusunda uyarır ve onları, tehdidi tartışmak için Dreaming Celestial'ın gölgesinde Dünya'nın çeşitli panteonlarının bir toplantısını toplamak için San Francisco'ya götürür. " God Squad "'ın zaferinin ve Mikaboshi'nin Skrull'u ele geçirmesinin ardındanköle tanrılar, Athena korku havuzundan izlerken gösterilir ve bunun planladığından daha iyi bir sonuç olduğunu söyler. Mikaboshi, Olymposlular'dan intikam almaya yemin ettiğinde hiçbir alarm ya da şok ifade etmiyor. Böylece Athena'nın bir Skrull olmadığı doğrulanır.
Geçmişte, Amadeus Cho'nun doğuşunu ve Hulk Dünya Savaşı'ndaki olayları tahmin etmek için öngörüsünü kullandığı gösterilmiş, hala genç Herkül'ün iyilik için bir güç haline geleceğini, Amadeus'un her zaman onun şampiyonu olacağını tahmin etmişti. modern zamanlar ve kendisinin ve onun ve Herkül'ün yardımcısı için iyi bir güç olma konusundaki son seçimi olur. Böylece onu yardımcısı olarak kabul etti.
Plüton Sistemi
Tablo
Plüton'un kısa gelen ayların en uzun yörünge dönemi burada listelenir. Hidrostatik dengeye ulaşmış aylar eflatun vurgulanmıştır. Plüton, ağırlık merkezi onun içinde olmadığı için eklenmiştir.
Ter bezi
Sudoriferous veya sudoriparous bezleri ( ter ) olarak da bilinen ter bezleri cildin ter üreten küçük tübüler yapılarıdır. Ter bezleri, bir kanal yoluyla epitel yüzeyinde maddeler üreten ve salgılayan bezler olan bir tür ekzokrin bezdir. Yapıları, işlevleri, salgı ürünleri, atılım mekanizmaları, anatomik dağılımları ve türler arasındaki dağılımları bakımından farklılık gösteren iki ana tip ter bezi vardır:
ASALA
ASALA ( tamlamasının kısaltmasıdır; Hayastani Azatagrut'yan Hay Gaghtni Banak) veya tam adı ile Ermenistan'ın Kurtuluşu için Ermeni Gizli Ordusu, 1975 ve 1994 yılları arasında, Türkiye dahil 16 farklı ülkede Türk ve diğer sivil, mülki ve diplomatik hedeflere karşı bombalı ve silahlı eylemlerde  bulunmuş solcu  ve aşırı milliyetçi silahlı örgüttür.
Dünyanın çeşitli yerlerinde gerçekleştirilmiş toplamda 50'den fazla bombalı saldırının sorumluluğunu üstlenen örgüt kimi kaynaklarda 'terör örgütü'  olarak nitelendirilmektedir. 1980-1990 yıllarında ABD'nin terör örgütü listesinde de yer almaktaydı. 1985 yılından sonra aktif olmayan ASALA, ABD'nin 2001'de hazırladığı "Yabancı Terörist Örgütler (Foreign Terrorist Organisations)" listesine ve "Ülkeye Girişi Yasak Olan Teröristler (US Terrorist Exclusion List)" listesine, Birleşik Krallık'ın "Yasadışı Gruplar (UK Proscribed Group)" listesine, Avustralya'nın, Kanada'nın, Avrupa Birliği'nin ve Rusya'nın "Tanımlanmış Gruplar (Specified Groups)" listelerine dahildir.
Tarihi
1975 yılında Lübnan İç Savaşı esnasında, Beyrut şehrinde, sempatizan Filistin Halk Kurtuluş Cephesi'nin yardımı ile Agop Agopyan tarafından kurulmuştur. Agopyan'a göre, örgütün temel amaçları Ermeni ilkesininin dünya kamuoyuna tanıtılması ve yurtdışı Ermeni toplumunda milliyetçi duygunun yükseltilmesi olmuştur. ASALA bağımsız bir Ermenistan kurmak, Ermeni Kırımı'nın Türkiye Cumhuriyeti tarafından soykırım olarak kabul edilmesini ve tazminat ödenmesini sağlamak ve Büyük Ermenistan için çalışmıştır. ASALA militanları bir dönem Yunanistan ve Suriye İstihbarat servislerinin her türlü eğitim, öğrenim ve lojistik destek kolaylıklarından yararlanmışlardır.
Saldırıları
1970'li ve 1980'li yıllarda, genelde Türk hedeflere karşı saldıran ASALA, aynı zamanda değişik nedenlerle Madrid'de Trans World Airlines ve Los Angeles'ta Air Canada ofislerini de bombaladı.
Asala'nın eylemlerinde 1979 yılından itibaren artış gözlenmeye başlandı. Eylemciler, 21 ülkenin 38 kentinde, 39'u silahlı, 70'i bombalı, biri de işgal şeklinde olmak üzere toplam 110 silahlı saldırı gerçekleştirdi. Bu saldırılarda Türkiye'nin 42 diplomatı ile 4 yabancı uyruklu kişi hayatını kaybederken, 15 Türk ve 66 yabancı uyruklu kişi de yaralandı.
ASALA'nin Türkiye içindeki ilk eylemi 1982'nin 7 Ağustos tarihinde Ankara Esenboğa Havalimanı'nda gerçekleştirdiği bombalı saldırı olmuştur. Saldırı sonucunda 9 kişi hayatını kaybetmiş, 72 kişi yaralanmıştır.
ASALA'ya mal edilen saldırılar farklı kaynaklarda değişiklikler arz etmektedir. Amerikan hükûmet kaynaklarına göre 1968'den itibaren ASALA, 84 olayda 299 kişiyi yaralamış 46 kişiyi öldürmüştür.
Paris'te Türk Hava Yollarını bombalayan örgüt üyelerine 30 ay ceza verilmiştir. 1983 Temmuz'unda örgüt tarafından gerçekleştirilen Orly Havaalanı katliamında 8 kişi ölmüş 52 kişi yaralanmıştır.
ASALA, kendi milliyetçi hedeflerinin yanı sıra benzer eğilimleri olan İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA), PKK/Kongra-Gel/KADEK, ve Kızıl İtalyan Tugayları (Italian Red Brigades) gibi diğer uluslararası silahlı örgütler ile işbirliği yapmıştır.
Örgüt; saldırılarının hepsini sivil hedeflere karşı gerçekleştirmiştir. 1985 yılından sonra ise ASALA tarafından kayda değer bir eylem gerçekleştirilmemiştir.
Örgütün hedef seçimi
Hedeflerin dağılım yüzdeleri şu şekildedir:
Dağılışı
1983 Paris Orly Havaalanı saldırısından sonra örgüt birçok ufak gruba bölünmüştür. Zamanla örgüt içi çekişmeler ve anlaşmazlıklar ortaya çıkmış, kurucularından Agopyan 1988 yılında öldürülmüş. Ermeni halkından da yeterli destek görememiş ve 1994 yılında eylemlerini sonlandırmıştır.
Notobasis
Notobasis Asteraceae familyasına bağlı bir cinstir.
Muhammed Ali Şah
Muhammed Ali Şah Kaçar (21 Haziran 1872 – 5 Nisan 1925) 1907-1909 yılları arasında İran şahı olarak hüküm sürdü.
Kaçar hanedanından Muzaffereddin Şah'ın oğluydu. Azerbaycan valisiyken babasının ölümü üzerine tahta çıktı. Önce meşrutiyet ve reform karşıtı görüşlerini paylaşan Eminü's-Sultan'ı, onun öldürülmesi üzerine de liberal görüşlü Nasırülmülk'ü baş vezirliğe getirdi. Kamuoyunun baskısı sonucunda, Ulusal Danışma Meclisi'nin daha önce kabul ettiği anayasayı onaylamak zorunda kaldı. Bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve sınırlarını güvence altına alma karşılığında İran'ın kuzey ve orta kesimini Rusların, güneydoğu kesimini de İngilizlerin denetimine bırakan antlaşmalar yaptı. Haziran 1908'de meclisi kapatarak binasını top ateşine tutturdu. Çok sayıda milletvekilinin ölümüne yol açan bu olayın ardından Azerbaycan ve öbür eyaletlerde ayaklanma başladı. Kısa sürede iç savaşa dönüşen bu ayaklanmayı bastıramayınca, tahtını bırakarak Rusya'ya sığınmak zorunda kaldı. Yerine çocuk yaştaki oğlu Ahmet Şah geçti. Muhammed Şah 1911'de tahtı ele geçirmek için Rusların yardımıyla İran'a girdiyse de başarılı olamayarak tekrar Rusya'ya döndü. Rusya'nın ardından 1920'de İstanbul'a gelen Şah daha sonra San Remo - İtalya'ya geçti. 5 Nisan 1925'te San Remo'da hayatını kaybetti. Mezarı İmam Hüseyin Türbesi'nde Irak'ın Kerbela şehrinde bulunmaktadır.
Taksonomik seviye
Biyolojik sınıflandırma sisteminde taksonomik seviye (rütbe, kategori, grup, düzey, sıra) takson adı verilen bir grup canlının taksonomik hiyerarşi için göreceli olarak bulundukları sıradır. Taksonomik seviyeye örnek olarak tür, cins, familya, takım, sınıf, şube, âlem ve üst âlem verilebilir.
Bir taksonomik seviyenin altında daha az genel kategoriler yani daha belirli yaşam formları sıralanırken üstünde ise daha genel kategoriler yani ortak atadan aldıkları fenotipik özelliklerle birbirleriyle bağlantılı organizma grupları sıralanır. Herhangi bir türün taksonomik seviyesi ve cinsinin tanımlanması temeldir, yani belirli bir organizmayı tanılamak için bu iki taksonomik seviyeden başka bir taksonomik seviyeye gerek yoktur.
Belirli bir tür ele alınırsa örneğin kızıl tilki, Vulpes vulpes: bir üst taksonomik seviye Vulpes cinsi tüm "gerçek" tilkileri kapsar. En yakın akrabaları bir üst taksonomik seviye olan Canidae (Köpekgiller) familyasında yer alan köpekler, kurtlar, çakallar ve tüm tilkilerdir. Bir üst taksonomik seviye Caniformia (ayılar, foklar, sansarlar, kokarcalar, rakunlar ve yukarıda belirtilenlerin hepsi) köpeğimsileri ve Feliformia (kediler, misk kedileri, çakallar, kuyruksürenler) kedimsileri içeren Carnivora (Etçiller) takımıdır. Etçiller kıllı, sıcak kanlı ve yavrularını emziren Memeliler sınıfının bir grubudur. Memeliler de omurgası olan diğer hayvanlar ile birlikte Chordata (Omurgalılar) şubesinde yer alır. Omurgalı hayvanlar da diğer hayvanlarla birlikte Animalia yani hayvanlar âlemini oluşturur. En son olarak da bunların üstünde hücre çekirdeğine sahip tüm diğer organizmalarla birlikte Eukarya üst âleminde birlikte gruplandırılırlar.
Uluslararası Zoolojik Adlandırma Kodu seviyeyi şöyle tanımlar: "Sınıflandırma amacı ile bir taksonun taksonomik hiyerarşi içince aldığı düzey. (örn. üst familya ile alt familya arasında sıralanan tüm familyalar sınıflandırma amacıyla aynı seviyededir)."
Ana seviyeler
Carl Linnaeus, Systema Naturae gibi eserlerinde yalnızca âlem, sınıf, takım, cins, tür ve türün altında bir seviye olmak üzere sınırlı bir seviyelendirme kullanmıştır. Günümüzde bilimsel adlandırma adlandırma kodları ile düzenlenmektedir. Yedi ana taksonomik seviye vardır: âlem, şube, sınıf, takım, familya, cins ve tür. Bunlara ek olarak Carl Woese tarafından önerilen üst âlem ana seviye olarak günümüzde yaygın olarak kullanılmaktaysa da hiçbir adlandırma kodunda geçmemektedir ve Moore tarafından 1974'te önerilen dominium ile eş anlamlıdır.
Bir takson genellikle resmî adı verildiğinde seviyesi de belirlenir. Temel seviyeler tür ve cinstir. Bir organizmaya tür adı verildiğinde bir cinse bağlanır ve cins adı tür adının bir parçasıdır.
Tür adına aynı zamanda ikili adlandırma da denmektedir. Örneğin insan türünün zoolojik adı Homo sapienstir. Genel olarak tür ve cins adları italik olarak ya da altı çizili olarak kullanılır. Bu durumda Homo cins adıdır ve büyük harfle başlar; sapiens türü belirtir ve büyük harfle başlamaz.
Zoolojide seviyeler
Uluslararası Zoolojik Adlandırma Kodunda şu taksonomik seviyelerin tanımları bulunmaktadır: üst familya, familya, alt familya, oymak, alt oymak, cins, alt cins, tür ve alt tür.
Uluslararası Zoolojik Adlandırma Kodu adları üç gruba ayırır: "Familya grup adları", "cins grup adları" ve "tür grup adları". Kod bu kategoriler için aşağıdaki taksonomik seviyeleri açık olarak belirtir:
Familya
Cins
Tür
Kodda bulunan kurallar üst familyadan alt türe kadar olan seviyeler için uygulanır. Üst familyanın üzerinde bulunan seviyeler için ise kısmen bu kurallar uygulanır. "Cins grup adları" ile "tür grup adları" arasında başka bir seviye kullanımına resmî olarak izin verilmez. Zoologlar bazen resmî olmayan tür grubu, tür alt grubu, tür kompleksi ve üst tür gibi seviyeleri örneğin Drosophila çok türü olan cinslerde kolaylık olması açısından kullanırlar.
Familya ve daha üst seviyelerde daha aşağı bir seviye için daha aşağı anlamında "infra" öneki kullanılabilir. Örneğin alt takımın altında infra takım ya da alt familyanın altında infra familya gibi.
Örnekler
Aşağıdaki tabloda beş türün sınıflandırması verilmiştir: Genetik laboratuvarlarında sık karşılaşılan sirke sinekleri, insanlar (Homo sapiens), Gregor Mendel tarafından genetiğin keşfinde kullanılan bezelyeler (Pisum sativum), sinek mantarı (Amanita muscaria) ve koli basili (Escherichia coli). Sekiz ana seviye kalın harflerle gösterilmiş, bazı yan seviyelerde belirtilmiştir.
Adların sonekleri
Cins seviyesi üzerindeki taksonlara genellikle tip cins adını temel alan ve standart sonekleri olan bir bilimsel ad verilir. Bu adlandırmalarda kullanılan sonekler âleme ve bazen de şube ya da sınıfa göre değişir. Aşağıdaki tabloda bu sonekler verilmiştir.
Söyleyişleri Uluslararası Fonetik Alfabe kullanılarak verilmiştir.
Volkan Hürsever
Volkan Hürsever; Türk kontrbas sanatçısı.
Hayatı ve kariyeri
1969 yılında İstanbul'da doğdu. 1995'te Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul Devlet Konservatuvarı Kontrbas Bölümünden mezun oldu. Caz müziğe ilgi duymaya başladıktan sonra ilk derslerini Neşet Ruacan'dan aldı. Saksafoncu ve besteci Ricky Ford'un kurduğu İstanbul Jazz Collective'de ve Roy Haynes'in "Birds of a Feather" isimli Avrupa turnesinde çaldı. Bir süre İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde hocalık da yaptı. İlk stüdyo albümü olan Hediye, 2009 yılının Ekim ayında yayımlandı.
Kariyeri boyunca pek çok yerli ve yabancı müzisyenle sahne alan Hürsever'in çalıştığı kişiler arasında Genco Arı, Allan Haris, Nükhet Ruacan, Laverne Buttler, Cem Aksel, Marion Cowings, Kerem Görsev, Billy James, Cengiz Baysal, Kenny Garrett, Volkan Öktem, Nicholas Payton, İlhan Erşahin ve Dave Kikovski gibi sanatçılar bulunmaktadır.
Hediye
Volkan Hürsever bu albümde Burçin Büke (piyano) ve Volkan Öktem (davul) ile birlikte çalıştı. Albüm A.K. Müzik'ten çıktı. Proje, Burçin Büke ve Volkan Hürsever’in yıllara dayanan dostluğunun ve müzik sohbetlerinin devamında Volkan Öktem’in onlara katılmasıyla şekillendi. Hediye'de üç müzisyenin ayrı ayrı besteleri olduğu gibi, ortak bir çalışmaları da yer alıyor. Özgün ve güncel yedi enstrümantal yapıtın yanı sıra gerçek bir caz klasiği olan Autumn Leaves ise Hürsever-Büke-Öktem üçlüsünün kendine has yorumuyla Hediye'ye yılların ardından gelen bir renk katıyor. Üçlü, Hediye ile ilgili iddialı cümleler kurmak yerine sadece ve sadece güzel müzik yapmanın hazzını yaşadıklarını belirtip dinleyicilerin de onların bu mutluluğuna ortak olmasını diliyor.
Karşıyaka (anlam ayrımı)
Karşıyaka, İzmir ili ilçesidir. Bu kelime ayrıca şu anlamlara gelebilir:
Bellona (şirket)
Bellona, 1995 yılında Boydak Holding'in kurmuş olduğu mobilya markasıdır. Kardeş mobilya şirketleri İstikbal ve Mondi'dir. Boydak Holding'in FETÖ ile iltisakı sebebiyle kayyum atanmış ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu şirkete el koymuştur.
Kırgızistan-Tacikistan sınırı
Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki sınır uzunluğundadır ve Özbekistan ile olan gezi noktasından Çin ile olan gezi noktasına kadar uzanır.
Rupen Semerciyan Basketbol Turnuvası
Rupen Semerciyan Basketbol Turnuvası, Türkiye’ye basketbolu getiren ilk isimlerden ve Türk Milli Basketbol Takımının ilk antrenörü olan Rupen Semerciyan adına Ermeni dernekleri tarafından 1989'dan beri düzenlenen basketbol turnuvası. Ermeni gençlerin okul dernekleri çatısı altında bir araya geldiği turnuva Ermeni toplumunun önemli organizasyonlarından biri olarak kabul edilir.
Kırgızistan-Tacikistan sınırı
Tanım
Sınır kuzeyde Fergana Vadisi'nde Özbekistan ile olan gezi noktasında başlar. Sınır, Çorku kasabasında keskin bir Tacik çıkıntısı ile kabaca batıya doğru ilerliyor; neredeyse Kayrakkum Barajı'na ulaşıyor, ancak rezervuar ile sınır arasında ince bir Tacik bölgesi şeridi var. Daha sonra, Türkistan Sıradağları'na ulaştıktan sonra keskin bir şekilde doğuya dönmeden önce, Kayragaç'ın Tacik yerleşim bölgesi yakınında güneye döner. Daha sonra sınır bu aralığı takip eder ve Alay ve Trans-Alay aralıkları doğuya doğru Çin gezi noktasına kadar uzanır.
İç yerleşim yerleri (enklav)
Sınır boyunca iki yerleşim bölgesi vardır (Voruh ve Kayragaç ), her ikisi de Kırgızistan'da Tacik yerleşim bölgesidir.
uluslararası sınır
Sınır, Sovyetler Birliği'nin dağılması ve onu oluşturan cumhuriyetlerin bağımsızlığının ardından 1991'de uluslararası bir sınır haline geldi. Bağımsızlık sonrası dönemde sınır belirleme ve polislik konusunda ve özellikle Özbekistan İslami Hareketi'nin (IMU) 1999/2000'de Tacik topraklarından Kırgızistan'a girmesinden sonra gerilimler vardı. Şu anda sınır sınırlaması devam ediyor.
Tarihi haritalar
20. yüzyılın ortalarından sonlarına kadar Kırgız SSR-Tacik SSR sınırının tarihi İngilizce haritaları:
2016 Kayseri saldırısı
2016 Kayseri saldırısı, 17 Aralık 2016'da yerel saatte 08:45 sıralarında Kayseri'nin Melikgazi ilçesindeki Erciyes Üniversitesi yakınında bombalı araç ile gerçekleştirilen intihar saldırısı.
Saldırılar sonucunda 15 Türk Silahlı Kuvvetleri personeli ve canlı bomba saldırganı öldü, 56 kişi yaralandı.
Saldırı
Saldırıda hafta sonu izinlerini kullanmak için kışlalarından özel halk otobüsüyle ayrılan Kayseri Hava İndime Tugay'ında eğitim alan sivil giyimli askerler hedef alındı. Erciyes Üniversitesi'nin güneyindeki Talas Caddesi üzerinde üniversite yerleşkesinin Talas istikametindeki giriş kapısı yakınlarında kırmızı ışıkta duran otobüsün sol yanına yaklaşan bir aracın infilak etmesi sonucu gerçekleşti.
Kayıplar
Hayatını kaybeden askerlerin isimleri şu şekildedir ;
Failler
Kayseri Valiliği yaptığı açıklamada saldırganın 1990 Van Özalp doğumlu "Çektar Xebat" kod adlı Kasım Yıldırım Çakar olduğunu belirtti.
Yayın yasağı
Saldırılar sonrasında Radyo ve Televizyon Üst Kurumu (RTÜK) tarafından Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığının yazısı ile geçici yayın yasağı getirildi. RTÜK tarafından yapılan yazılı açıklamada "Millî güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hallerde veya kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasının kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda geçici yayın yasağı getirilebileceği öngörülmektedir. Anılan hüküm çerçevesinde 17.12.2016 tarihinde Kayseri’de meydana gelen patlamayla ilgili olarak Başbakanlığın 17.12.2016 tarih ve 4336 sayılı yazısı ile geçici yayın yasağı getirilmiştir" ifadesi kullanıldı. Kayseri 2. Sulh Ceza Hakimliği'nin kararı ile; patlama anı, patlama sonrası olay yeri, kamu görevlilerinin olay yerinde yürüttükleri çalışmalar, varsa patlama sonucu yaralanan veya hayatını kaybeden kişilere ait görüntülere kesinlikle yer verilmemesi kararlaştırıldı.
Favara
Favara İtalya'nın Sicilya bölgesinde yer alan bir komündür. Bu şehir, Agrigento'nun 8 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Şehrin nüfusu 31 Ağustos 2014 tarihi itibarıyla 32.721'dir.
Ulrich Ramé
Ulrich Rame (d. 19 Eylül 1972), Fransız eski futbolcudur. 1997 yılında, Angers takımından Bordeaux'ya transfer edilmiştir. Bordeaux ile 1999'da lig şampiyonluğunu ve 2002'de Coupe de la Ligue'i kazanmıştır. Fransa millî takımında uzun süre Fabien Barthez'in yedeği olarak kalmış, 2002 FIFA Dünya Kupası'ndan sonra kaleyi devralmıştır. 2003 yılında bir Çek Cumhuriyeti maçında yaptığı hatadan dolayı, kaleyi Gregory Coupet'ye kaptırmıştır.
1961 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İtalya
İtalya, Fransa'nın Cannes şehrinde gerçekleştirilen 1961 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılımını onaylamıştır. İtalya'nın şarkısı, ülkenin kamusal yayın kuruluşu Radiotelevisione italiana (RAI) tarafından gerçekleştirilen Sanremo Müzik Festivali doğrultusunda Betty Curtis tarafından seslendirilen "Al di là" olarak belirlenmiştir.
Finlandiya Savaşı
Finlandiya Savaşı, 1808-1809 yılları arasında İsveç ve Rus İmparatorluğu arasında gerçekleşen bir savaştır. Savaşın sonucu olarak Finlandiya İsveç'ten ayrılarak Rus İmparatorluğu'na bağlı özerk bir grandüklük haline geldi. Diğer önemli etkiler ise 1809 İsveç Devrimi'nin patlak vermesi ve buna bağlı olarak İsveç parlamentosunun yeni bir anayasayı kabul etmesi ile 1818'de yeni İsveç kraliyet ailesi olan Bernadotte Hanedanı'nın kurulmasıydı.
Kvarken Zaferi
1809 kışında Barclay de Tolly başlığında, Finlandiya Savaşı sürecinde Rus birlikleri Åland Adaları'ndaki İsveçlileri yendi. Diz derinliğinde kar ve şiddetli don olayında, askerler Kvarken Boğazı'nı geçerek adalara saldırdı. 19 yüzyılda yönetim merkezin idare eden Orenburg Guberniyası memurları Kvаrkеn ili'nin merkezin adını Kvarken Boğazı'nda bir zafer onuruna verdiler.
Ramazan Korkmaz
Ramazan Korkmaz (27 Şubat 1962, Çıldır), Türk edebiyatçı, edebiyat tarihçisi. Ardahan Üniversitesi Kurucu Rektörü, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Mütevelli Heyet Üyesi, Kafkasya Üniversiteler Birliği Başkanı.
Sabahattin Ali hakkındaki ilk akademik çalışmaları yapan kişilerdendir. Yapı Kredi Yayınları'ndan kitap olarak da yayımlanan doktora tezinde yazarın eşiyle röportaj da yapmıştır.
1962 yılında Ardahan'ın Çıldır ilçesi Kayabeyi köyünde doğdu. İlk öğrenimini Ardahan’da, orta öğrenimini Erzurum Yavuz Selim Öğretmen Lisesi’nde (1978) ve yüksek öğrenimini Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde tamamladı (1985). Aynı yıl Fırat Üniversitesi’nde Araştırma Görevliliği sınavlarını kazanarak akademik çalışmalarına başladı. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde Keçeci-zade İzzet Molla ve Mihnet-Keşan Üzerine Bir Araştırma (VI+ 447 s.) adlı çalışmasıyla yüksek lisans (1988); Sabahattin Ali- İnsan/Eser (XII+403 s.) adlı çalışmasıyla da doktora öğrenimini tamamlayan (1991) Korkmaz, 1996 yılında Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı’nda doçent ve 2002 yılında da profesör oldu.
Fırat Üniversitesi kadrosunda olan ve Doğu Akdeniz Üniversitesi (KKTC)’nde ‘konuk öğretim üyesi’ sıfatıyla 4 yıl çalışan Ramazan Korkmaz, Sabahattin Ali/İnsan-Eser, (Yapı Kredi Yayınları İstanbul-1997) adlı çalışmasıyla TİSAV’ın Edebiyat Bilim Ödülü (1997)’nü aldı.
Bişkek Bilimler Akademisi’de (2001) Aytmatov ile ilgili araştırmalar yapmış bulunan ve Bilkent Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ile “Türk Edebiyatı Tarihi Projesi”ni (4 cilt) yazar ve editör olarak tamamlayan Korkmaz’ın; yurt içi ve Amerika Birleşik Devletleri, Ukrayna, Rusya, Azerbaycan, Kırgızistan ve KKTC gibi ülkelerde sunulmuş yurt dışı tebliğleri ve alanıyla ilgili yayınlanmış 60’ın üzerinde bilimsel makalesi mevcuttur. Dekan yardımcılığı, bölüm başkanlığı ve yönetim kurulu üyelikleri gibi idari görevlerde de bulunmuş olan Ramazan Korkmaz, 26 Mayıs tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Mütevelli Heyet Üyeliğine getirilmiştir. Ayrıca, Europe Business Assembly (EBA) tarafından İngiltere’nin Oxford şehrinde 25-27 Ekim 2012 tarihleri arasında yapılan “Oxford Liderler Zirvesi” toplantısında Ardahan Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ramazan Korkmaz’a “Yılın Rektörü” ödülü takdim edilmiştir. Ramazan Korkmaz'ın yabancı dili İngilizcedir. Evli ve üç çocuk babası olan ve Ardahan Üniversitesi Kurucu Rektörü olan Korkmaz, 27 Haziran 2016 tarihinde Fatih Üniversitesi'ne rektör olarak atanmıştır. Şimdi ise T.C. Maltepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi dekanı olarak görev yapmaktadır.
Notoseris
Notoseris Asteraceae familyasına bağlı bir cinstir.
Konak
Konak şu anlamlara gelebilir:
Rizhao
Rizhao, Çin'in Shandong eyaletinin güneydoğusunda yer alan il düzeyi bir şehirdir. Batıda Linyi, kuzeyde Weifang,  Qingdao şehriyle komşudur; güneyinde ise Sarı Deniz bulunur. Önemli bir limandır.
Sürdürülebilir kalkınma
Şehirde tüm yeni binalara güneş enerjisi panelleri kurulması zorunluluğu getirilmiştir. Yerel makamlar panellerin doğru bir şekilde kurulması amacıyla inşaatları denetlemektedir.
Yasna
Yasna, Zerdüşt'ün özdeyişlerinden oluşan, inancın temel ilkelerini, ibadet ve bi­çimlerini açıklayan Avesta'nın birinci ve en eski bölümüdür. Toplam 72 bölümden oluşan bu metin, Ahura Maz­da'ya kurban sunulması sırasında okunan ve özellikle Zerdüşt'e ithaf edilen gataları içerir. Tören sırasında okunan dini özdeyişleri, ilahileri ve ana ibadetlerde okunan giriş metinlerini, tapınma ve adakları kapsar. Yasna'da ilk 17 Gatha'nın Avesta dilinin en eski biçimlerinden "Gatik dil" ile yazılmış olmasından dolayı Zerdüşt tarafından bizzat yazıldığı düşünülmektedir. Avesta'nın diğer bölümlerinden farklı olarak vezinli yazılmış olup, ifadelerin özel karmaşık bakımından ayrılmakta, üstü kapalı ifadeler açısından zengin, antik şiirsel  biçim ve karmaşık bir stile sahiptir. Dilin daha gelişmiş bir versiyonu ile yazılan ve liturjik içerik barındıran sonraki bölümlerin ise Zerdüşt'ün ölümü sonrası eklendiği düşünülür. Zerdüşt'ün yazdığı düşünülen bölümlerin muhtemelen sözlü gelenekte kendisini devam ettirerek bugünlere kalabildiğine inanılır.
Neufchâteau, Vosges
Neufchâteau Fransa'nın Grand Est bölgesine bağlı Vosges ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu 1 Ocak 2017 tarihi itibarıyla 6,644'tür.
14. Panzer Kolordusu
14. Panzer Kolordusu (Almanca: XIV. Panzerkorps), II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'nın Wehrmacht'a bağlı olarak faaliyet gösteren panzer kolordusu.
1 Nisan 1938 tarihinde Magdeburg'da '''14. Kolordu''' (XIV. Armeekorps) olarak teşkil edildi. Polonya, Belçika, Fransa Balkan seferlerinde yer aldıktan sonra Barbarossa Harekâtı'na katıldı. 21 Haziran 1942 tarihinde 14. Panzer Kolordusu olarak organize edildi. Stalingrad Muharebesi'ne katıldı ve Kasım 1942'de Stalingrad'da kuşatıldıktan sonra 29 Ocak 1943 tarihinde imha edildi.
Bernard Gauthier
Bernard Gauthier (22 Eylül 1924 – ö.23 Kasım 2018), Uzun mesafe Dağ Yol bisiklet yarışlarında mücadele eden eski Fransız erkek bisiklet sporcusudur. 1947 yılından 1961'e kadar aktif bisiklet yarışı kariyerini çeşitli yarışlarla devam ettirmiştir. Dört tur olarak mücadele ettiği Bordeaux-Paris dağ yolu bisiklet yarışının kazananı olmuştur. .
Bülent Alpkaya
Hayri Bülent Alpkaya (26 Şubat 1940) Türk asker. 19. Türk Deniz Kuvvetleri Komutanı.
1960 yılında Deniz Harp Okulu'ndan Asteğmen rütbesiyle mezun oldu. 1962 yılında Deniz Harp Okulu'nu bitirerek Donanma'ya katıldı. 1972 yılında Deniz Harp Akademisi'nden mezun oldu. Daha sonra kurmay subay olarak TCG Gemlik Seyir Harekât Subaylığı, TCG Gemlik 2. Komutanlığı, Deniz Harp Akademisi Öğretim Üyeliği, TCG Akhisar Gemi Komutanlığı, Londra Deniz Ataşeliği, TCG İstanbul Gemi Komutanlığı, Harp Filosu Kurmay Başkanlığı, Donanma Komutanlığı Harekât Başkanlığı, Deniz Harp Okulu Öğretim Başkanlığı, Güney Deniz Saha Komutanlığı Harekât Başkanlığı, Deniz Harp Akademisi Öğretim Başkanlığı, 2. Muhrip Filotilla Komodorluğu görevlerini yürüttü.
1986 yılında Tuğamiral rütbesine terfi etti. Bu rütbede sırasıyla Napoli'de Navsouth Karargahı'nda Plan Daire Başkanlığı, Deniz Kuvvetleri Plan ve Prensipler Başkanlığı, Akdeniz Bölge Komutanlığı görevlerinde bulundu.
1990 yılında Tümamiral rütbesine terfi etti. Bu rütbede sırasıyla İstanbul Boğaz Komutanlığı, Mayın Filosu Komutanlığı, Harp Filosu Komutanlığı görevlerini yürüttü.
1994 yılında Koramiral rütbesine terfi etti. Bu rütbede sırasıyla Deniz Eğitim Komutanlığı, Genelkurmay Muhabere Elektronik ve Bilgi Sistemleri Başkanlığı ve Güney Deniz Saha Komutanlığı görevlerinde bulundu.
1999 yılında Oramiral rütbesine terfi etti ve Donanma Komutanlığı'na atandı. 2001 yılında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı. 2003 yılında emekli oldu. Evli ve 2 çocuk babasıdır. İngilizce bilmektedir.
1960 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İtalya
İtalya, Birleşik Krallık'ın Londra şehrinde gerçekleştirilen 1960 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılımını onaylamıştır. İtalya'nın şarkısı, ülkenin kamusal yayın kuruluşu Radiotelevisione italiana (RAI) tarafından gerçekleştirilen Sanremo Müzik Festivali doğrultusunda Renato Rascel tarafından seslendirilen "Romantica" olarak belirlenmiştir.
Eurovision'da
İtalya, Almanya'dan sonra, Fransa'dan sonra 12. sırada sahneye çıkmıştır.
Pratt & Whitney R-1340 Wasp
Çok sayıda sabit kanatlı uçak türünün yanı sıra, motor Agusta-Bell AB.102 ve Sikorsky H-19 gibi helikopterlere ve bir K sınıfı keşif balonuna güç sağlamak için kullanıldı.
2016 yılında, American Society of Mechanical Engineers tarafından verilen Historic Engineering Landmark unvanını aldı.
Varyantlar
Not: Radyal için R ve 1340 için 1340 kübik inç değiştirmesine bakınız.
Revizyon
Motorlar hâlâ yenilenebilir ve servis verebilir. Dünyadaki en büyük R-1340 yenileme tesisi Covington Aircraft'ın Okmulgee, Oklahoma'daki Yıldız Motor Bölümü'dür.
Bakır
Bakır, Cu sembollü ve 29 atom sayılı bir kimyasal element'tir. Çok yüksek termal ve elektrik iletkenliği olan yumuşak, dövülebilir ve sünek bir metaldir. Yeni açığa çıkmış saf bakır yüzeyi pembemsi-turuncu renklidir. Bakır, ısı ve elektrik iletkeni olarak yapı malzemeleri'nde, çeşitli metal alaşımların bileşiminde, som gümüş gibi kuyumculuk'ta, kupronikel denizcilik donanımı ve madenî para yapımında ve konstantan yük ölçer'lerde (İngilizce: strain gauge) ve sıcaklık ölçen termokupllarda kullanılır.
Bakır, doğada doğrudan kullanılabilir metalik formda (doğal metal) oluşabilen birkaç metalden biridir. Bakır çok erkenden, M.Ö. 8000'den itibaren birkaç bölgede insanlığın kullanımına yol açtı. Binlerce yıl sonra yaklaşık M.Ö. 5,000'lerde sülfür cevherlerinden ergitme yapılan ilk metaldi; takriben M.Ö. 4.000'lerde kalıpta şekle dökülen ilk metaldi; ve yaklaşık M.Ö. 3,500'lerde bronz yapmak için başka bir metal, kalay ile bilerek alaşımlanana ilk metaldi.
Roma dönemi'nde, bakır esas olarak metalin adının kökeni olan Kıbrıs'ta çıkarılmış, "aes сyprium"dan (Kıbrıs metali), daha sonra сuprum (Latince) olarak değiştirilmiştir. Coper (Eski ingilizce) ve copper bundan türetilmiştir daha sonraki yazım ilk olarak 1530 civarında kullanılmıştır.
Yaygın olarak karşılaşılan bileşikler azurit, malakit ve turkuaz gibi minerallere sıklıkla mavi veya yeşil renkleri veren ve tarihte pigment olarak kullanılan bakır(II) tuzlarıdır.
Binalarda, genellikle çatı kaplamada kullanılan bakır, yeşil bakır pası (ingilizce:verdigris) veya patina oluşturmak üzere oksitlenir. Bakır bazen dekoratif sanatta hem temel metal formunda hem de bileşiklerde pigment olarak kullanılır. Bakır bileşikleri bakteriostatik etken madde'ler, mantar öldürücüler ve ahşap koruyucular olarak kullanılır.
Bakır, solunum enzim kompleksi sitokrom c oksidaz temel bileşeni olduğundan, eser diyet minerali olarak tüm canlı organizmaları için gereklidir. Yumuşakçalar ve kabuklularda bakır, kan pigmenti hemosiyanin bileşenidir, balıklarda ve diğer omurgalı'larda bunun yerini demir-kompleksli hemoglobin alır. İnsanlarda bakır esas olarak karaciğer, kas ve kemikte bulunur. Yetişkin vücudu, vücut ağırlığının kilogramı başına 1.4 ile 2.1 mg arasında bakır içerir.
Bakır, 1B geçiş grubunda yer alan kimyasal element. Bakır, dünyanın hemen hemen tüm bölgelerinde bulunması nedeniyle geniş ölçüde üretiminin yapılabilmesi, elektriği diğer bütün metaller içinde gümüşten sonra en iyi ileten metal olması ve endüstriyel önemi yüksek olan pirinç, bronz gibi alaşımlar yapması gibi nedenlerden ötürü geniş bir kullanım alanına sahiptir. Simyacılar tarafından element Venüs simgesi ile gösterilmiştir.
Etimoloji
Türkçede yer alan bakır kelimesi ise Eski Türkçe bakır sözcüğünden evrilmiştir ve tarihte geçtiği en eski kaynak olan ve 8. yüzyıla tarihlenen Yenisey Yazıtları'nda, "bakırı buŋsız erti" (bakırı sınırsız idi) şeklinde geçmektedir.
Roma İmparatorluğu döneminde devletin temel bakır üretimi Kıbrıs'tan sağlandığı için bu metale aes сyprium (Kıbrıs'ın metali) adı verilmiş, elementin çoğu dildeki ismi de bu kelimeden türemiştir. Bakır kelimesi İngilizcede copper, Almancada Kupfer, Fransızcada cuivre ve Latincede cuprum şekli ile bulunur. Bir başka görüşe ise metal adını Kıbrıs'tan değil, Kıbrıs adını metalden almıştır.
Kullanım alanları
Termik (kömür, fuel-oil, motorin, doğalgaz, jeotermal), hidrolik ve nükleer gibi çeşitli enerjilerden yararlanılarak üretilen elektrik enerjisi, genelde uzun mesafelere iletilir; şehir ve köy gibi yerleşim bölgelerine, sanayi tesislerine dağıtılır ve buralarda tüketilir. Çıplak iletkenler, baralar, yalıtılmış hava hattı ve yeraltı güç kabloları ve ek malzemeleri elektrik enerjisi iletim ve dağıtımının başlıca elemanlarıdır. Yakın zamana kadar, elektrik enerji iletim ve dağıtımında, bakır, uygun özellikleri nedeni ile bu alandaki ana iletken malzemesi olmuştu. Bakır, yüksek elektrik geçirgenliği, işlenebilme ve mekaniksel özellikleri iyi olan bir metaldir. Gümüşten sonra en iyi iletken metal bakırdır.
Bakır, inşaatlarda beton, kiriş ve yüzeylerin güçlendirilmesinde kullanılır. Bakır,dünyada çok bulunan bir madde olduğu için takı yapımında da kullanılır.
Rezervler ve fiyatlar
Bakır en az 10,000 yıldır kullanılmaktadır ancak şimdiye kadar çıkarılan ve ergitme yapılan tüm bakırın %95'inden fazlası 1900'den beri ve yarısından fazlası da son 24 yılda çıkarıldı. Pek çok doğal kaynakta olduğu gibi, Dünya'daki toplam bakır miktarı çok büyük ve yerkabuğunun en üst kilometresinde yaklaşık 1014 tonla bakırın mevcut çıkarma hızıyla yaklaşık 5 milyon yıl değerindedir. Ancak, bu rezervlerin yalnızca çok küçük bir kısmı günümüz fiyatları ve teknolojileri ile ekonomik olarak uygulanabilir durumdadır. Madencilik için mevcut bakır rezervlerinin tahminleri, büyüme oranı gibi temel varsayımlara bağlı olarak 25 ila 60 yıl arasında değişir.
Bakırın fiyatı tarihsel olarak istikrarsız oldu, ve fiyatı Haziran 1999'da 60 yılın en düşük seviyesi olan 0.60 ABD$/lb (1.32 ABD$/kg) seviyesinden Mayıs 2006'da pound başına 3.75$'a (8.27$/kg) yükseldi. Şubat 2007'de 2.40$/lb (5.29$/kg)'a düştü ardından Nisan 2007'de 3.50$/lb (7.71$/kg)'a yeniden yükseldi. 2009 yılının Şubat ayında, zayıflayan küresel talep ve emtia fiyatlarında bir önceki yılın en yüksek seviyelerinden bu yana yaşanan keskin düşüş, bakır fiyatlarını 1.51$/lb (3.32$/kg) seviyesinde bıraktı.. Eylül 2010 ile Şubat 2011 arasında, bakırın fiyatı metrik ton başına 5,000 Sterlin'den metrik ton başına 6,250 Sterlin'e yükseldi.
Yöntemler
Cevherlerdeki bakır konsantrasyonu ortalama sadece %0.6'dır ve çoğu ticari cevher sülfit, özellikle kalkopirit (CuFeS2), bornit (Cu5FeS4) ve daha az oranda kovellit (CuS) ve kalkosittir (Cu2S). Tersine, polimetalik nodüllerdeki ortalama bakır konsantrasyonu %1.3'te tahmin edilir. Bu nodüllerde bulunan diğer metallerin yanı sıra bakırı çıkarma yöntemleri arasında sülfürik liç (İngilizce:sulphuric leaching), ergitme ve Cuprion işleminin uygulaması vardır. Kara cevherlerinde bulunan mineraller için, ezilmiş cevherlerden köpük flotasyon veya biyoliç ile %10-15 bakır seviyesine kadar konsantre edilirler. Bu malzemenin izabe içinde silika ile ısıtılması, demirin çoğunu cüruf olarak uzaklaştırır. İşlem, demir sülfürleri oksitlere dönüştürmenin daha kolay olmasından yararlanır, bu da daha sonra silika ile reaksiyona girerek ısıtılmış kütlenin üzerinde yüzen silikat cürufu oluşturur. Sonuçta Cu2S'den oluşan "bakır mat", tüm sülfürleri oksitlere dönüştürmek için kavrulmuş olur: Bakır oksit, ısıtıldığında "kabarcıklı" bakıra dönüştürülür: Sudbury mat işlemi, sülfürün sadece yarısını okside dönüştürdü ve daha sonra bu oksidi, sülfürün geri kalanını oksit olarak çıkarmak için kullandı. Daha sonra elektrolitik olarak rafine edildi ve içerdiği platin ve altın için anot çamuru kullanıldı. Bu adım, bakır oksitlerin bakır metale nispeten kolay indirgenmesini kullanır. Doğal gaz, kalan oksijenin çoğunu çıkarmak için kabarcık boyunca üflenir ve saf bakır üretmek için elde edilen malzeme üzerinde elektro arıtma gerçekleştirilir:
Bir elektrolit ile temas halinde bulunan elektrotlara dışarıdan bir elektromotor kuvvet uygulayarak kimyasal bir reaksiyonun gerçekleştirilmesi şeklinde tanımlanan elektroliz elektrokimyasal olayın tersidir. Burada elektrik enerjisi yardımıyla kimyasal reaksiyonlar gerçekleştirilir. Elektroliz hücreleri bir elektrolit ile temas halinde bulunan iki veya daha fazla elektrottan oluşur ve elektrotlar bir doğru akım kaynağına bağlıdır. Bağlantı anotun pozitif katotun negatif yükleneceği şekildedir. Yani elektrot dışında elektronlar anottan katota elektrolit içinde ise katottan anota doğru akarlar. Devreye akım verildiğinde çözeltideki negatif yükler pozitif kutup olan anota, pozitif yükler ise negatif kutup olan katoda yönelirler. Elektroliz işleminde meydana gelen olaylar anodik ve katodik tepkimeler olup bunlar anotta yükseltgenme (oksidasyon), katotta ise indirgenme (redüksiyon) şeklindedir. Genel olarak üç çeşit elektroliz vardır. Bunlar rafinasyon, indirgenme ve ergimiş tuz elektrolizidir. Rafinasyon elektrolizi çözünebilir anotlarla yapılan elektroliz işlemine en güzel örnektir. Rafinasyon elektrolizinde anot ve katot aynı metalden oluştukları için parçalanma voltajı teorik olarak sıfırdır. Uygulanan hücre voltajı bu nedenle sadece elektrolitin direncinin biraz üstünde olmalıdır. Rafinasyon elektrolizini tarif edecek toplam bir reaksiyon anlamsızdır.
Anotta oluşan bir kısım bakır iyonları disproporsiyonlaşır. Burada oluşan bakır toz halinde anot yüzeyinde ve yüzeyden ayrılarak banyonun dibinde anot çamurunda birikir. Pb, Sn, Sb ve Bi anodik olarak çözünürler fakat elektrolit içinde oluşturdukları bileşikler nedeniyle şlam şeklinde yüzerler ve mekanik olarak katot kirliliği yaratabilirlerse de genelde çökerler ve anot çamuru içinde birikirler. Anodik olarak çözümlendirilemeyen Au, Ag, ve Pt gibi elementler anodun yenilmesine paralel olarak anottan ayrılıp banyo dibine inerler ve burada anot çamuru içinde birikirler. Ortalama olarak Au, Ag, Se, Te ve Pb %98 oranında, Sb %60 civarında anot çamuruna geçer. Anot bileşimindeki nikelin %5’i çözünmez ve bakır-nikel karışık kristali halinde anot çamuruna geçer. Aynı şekilde 3 Cu2O·4NiO·Sb2O5'de büyük oranda çözünmeden anot çamuruna gider. Üçüncü grup metaller de bakırla karışık kristal halinde bulunurlar ve anodik çözünme potansiyeli bakıra yakındır. Ancak bu metaller çözünseler bile daha sonra sementasyon sonucu anot çamuruna giderler. Örneğin, gümüş:
Dördüncü grupta yer alan metallerden Se ve Te’ün Cu2S ve Cu2Te halinde anot bakırında bulunduğu ve çözünmeden direkt anot çamuruna geçtiği kabul edilir. Kalay ise bakırla intermetalik bileşik olmasına rağmen tamamen çözünür, ancak CuSO4’lı çözeltilerde çözünürlüğü çok az olduğundan aşağıdaki tepkime uyarınca hidroliz olarak anot çamuruna geçer:
Kurşun direkt olarak çözünmeyen PbSO4 oluşturarak anot yüzeyinde kalır. Anot bakırı fazla miktarda kurşun içerirse oluşan PbSO4 yüzeyi tamamen kaplayarak anodun pasifleşmesine neden olur.
Rafinasyon ve indirgenme elektrolizleri arasındaki temel fark anot tepkimeleridir. Rafinasyon elektrolizinde anot olarak kullanılan malzeme oksitlenip çözeltiye geçerken, indirgenme elektrolizinde çözünmeyen anotlar kullanılır. Çözünmeyen anotların indirgenme elektrolizindeki görevi iletkenliği sağlamaktır ve yüzeyinde oksijen çıkışı meydana gelir.
Oksitli bakır cevherlerin doğrudan, diğerlerinin bir ön işlemden sonra veya bakteriler yardımıyla çözümlendirilmesi sonucu değişen derisimlerde elde edilen sülfatlı çözeltilerden bakırın kazanılmasında uygulanan yöntemlerden bir tanesi de indirgenme elektrolizidir. indirgenme elektrolizinde katot ve anot reaksiyonu ise şu şekildedir:
İndirgenme elektrolizinde satılabilir kalitede katodik bakır üretimi elektrolitteki bakır derişimi litresinde 15 g civarına ininceye kadar mümkündür. 15 g'dan 8 g'a kadar olan derişimlerde yine satılabilir fakat toz veya sünger halde bakır üretilebilmektedir. Bu satılabilirlik sünger bakırın anot fırınında işleneceği açısından geçerlidir.
Bir elektroliz olayında elektrolizin hangi şartlarda nasıl gerçekleşeceği, hangi tip anot ve katotlara nasıl tepki vereceği, uygun sıcaklık, akım şiddeti ve gerilim değerlerinin neler olacağı bazı parametrelere bağlıdır. Bu parametrelerden bir tanesi polarizasyondur. Elektrolizi gerçekleştirmek için gerekli olan potansiyel teorik olandan daha yüksek olmak zorundadır. Teorik değer ile pratikte uygulanan değer arsındaki fark fazla voltaj adını alır. Elektrolizde katotta indirgenmeyi gerçekleştirmek için bu fazla voltaj değerlerini aşmak gerekir ve sisteme verilmesi gereken fazla voltajların tümü polarizasyon adını alır.
Anot ve katot polarizasyon toplamına parçalanma voltajı da denir. Diğer bir deyişle elektrolizin gerçekleşmesi için sisteme verilmesi gereken en düşük potansiyel değeridir.
Bu değer en az indirgenecek iyonun EMK değerine eşittir.
Termodinamik hücre potansiyelinin uygulanması ile bir elektroliz işleminin gerçekleşmeyeceği sisteme bazı fazla voltajların da verilmesi gerektiği yukarıdaki açıklamalarda belirtilmiştir. Bu fazla voltajlara ilaveten devredeki dirençleri aşabilecek ilave voltaja da ihtiyaç vardır. Bu dirençlerin başında anot -katot arasındaki elektrolitin direnci gelir. Elektrolitin direnci R, akım I olarak alınırsa Ohm kanunu gereğince uygulanacak potansiyel I*R büyüklüğündedir. Elektroliz esnasında ulaşılması gereken hücre voltajı, tüm fazla voltajlar, parçalanma voltajı ve dirençten kaynaklanan potansiyel düşüşlerin toplamına eşittir.