cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beșiktaș Tersanesi
Dış bağlantılar
Beşiktaş Tersanesi
Pike County, Indiana
Pike ilçesi veya Pike County Amerika Birleşik Devletleri'nin Indiana eyaletinde bulunan bir ilçedir. İlçenin nüfusu 2010 yılı itibarıyla 12.845'tir. İlçenin merkezi Petersburg şehridir.
Yankı belleği
Yankı belleği duyusal bellek kayıtlarından biridir; işitsel bilgiyi tutmaya özgü duyusal belleğin (SM, sensory memory) bir bileşenidir. Seslere yönelik duyusal bellek yalnızca insanların algıladıkları yankı belleğinin bir formudur. İçinde gözlerimizin uyarıları tekrar tekrar tarayabildiği görsel bellekten farklı olarak, işitsel uyarı tekrar tekrar taranamaz. Genel olarak, yankı bellekleri görüntüsel belleklerden (visual memory) biraz daha uzun zaman devreleri olarak depolanır. İşitsel uyarılar, işlenebilmeden ve anlaşılabilmeden önce kulak tarafından teker teker alınır/duyulur. Söz gelimi, radyoyu dinlemek bir dergi okumaktan çok daha farklıdır. Bir dergi tekrar tekrar okunabilirken, bir kişi belirli bir zamanda radyoya yalnızca bir seferlik kulak verebilir. Denilebilir ki yankı belleği bir bekleme tankı kavramı gibidir. Çünkü bir ses, takip eden ses duyulana kadar işlenmez (tutulur) ve ancak ondan sonra anlamlandırılabilir. Bu özel duyusal deponun büyük miktarlarda işitsel bilgiyi depolaması çok kısa bir zaman devresinde olabilmektedir (3-4 sn). Bu yankısal ses zihinde yankılanır ve işitsel uyarının verilmesinden sonra çok bir kısa zamanda tekrarlanır (replay). Yankı belleği uyarıyı yalnızca bir dereceye kadar kabaca, primitif yönlerden şifreler, mesela ses perdesi (pitch), bağlantısız beyin bölgelerine yerleşimini belirler.
Genel bakış
George Sperling’in görsel duyusal bellek deposuyla ilgili kısmi raporlama çalışmalarından hemen sonra, araştırmacılar işitsel alanda bunun karşılığını incelemeye başladılar. Yankı belleği terimi, akustik (sessel) bilginin bu kısa ifadesini tanımlamak için 1967'de Ulric Neisser tarafından türetilmiştir. İlk başlarda, benzer kısmi raporlama paradigmalar Sperling tarafından yararlı hale getirilene kadar çalışılmıştır. Bununla birlikte modern nörofizyolojik teknikler yankı belleği deposunun yerleşimi, süresi ve kapasitesiyle ilgili tahminlerin geliştirilmesine olanak sağlamıştır. Araştırmacılar Sperling’in modelini bir anolog gibi kullanarak, kısmi ve tam raporlama deneylerini kullanan işitsel duyusal depolamada onun çalışmasını uygulamaya devam ettiler. Yankı belleğinin 4 saniyeye kadar çıkan bir süresi olduğunu buldular, ve interferans (müdahale) olmadığında 20 saniyeye kadar devam ettiğini gösterdiler. Her nasılsa, bir kez işitme sinyali verildiğinde var olan yankı için farklı müddetler önerilmiştir. Eriksen ve Johnson 10 sn. alabileceğini önerirken Gutmann ve Julesz bunun yaklaşık bir saniye veya daha az devam ettiğini ileri sürmüştür.
İlk çalışmalar
Çalışan bellek için Baddeley’in modeli, görüntüsel (iconic) bellekle ilgili olan görsel-mekansal kopyalamayı (visuo-spatial sketchpad), ve iki yolla işitsel bilgi işleyişine katılan bir sesbilimsel (fonolojik) döngüyü ihtiva eder. Birincisi, görüntüsel bellekten (1000ms. den daha az) fazlaca uzun bir süre olarak, bilgiyi bozulmadan önce 3-4 sn. tutma kapasitesi olan sessel bir depodur. İkincisi bir sesaltı (suvocal) tekrarlama süreci olup, birinin "iç sesini" kullanarak bellek izini taze tutmak içindir. Bununla birlikte, bu model ilk duyusal girdi ve birbirini takip eden bellek süreçleri arasındaki ilişkinin ayrıntılı bir izahını yapmada yetersizdir.
Nelson Cowan tarafından önerilen kısa-dönem bellek modeli, bir sözsel duyusal bellek girdisini ve depolamasını daha ayrıntılı tanımlayarak bu sorunu irdelemeye çalışmaktadır. Bu model, 200-400 ms. lik bir ilk faz girdisi ve bir ikincil faz ihtiva eden ve büyük miktarda doğru bilgiyi belli bir kısa zaman süresinde tutabilen; 10-20s sonra bozulmaya başlayan çalışan belleğin içine entegre olmak için bilgiyi daha uzun bir bellek dönem deposuna aktaran, bir dikkat öncesi duyusal depolama sistemini ileri sürmektedir.
Geriye doğru işitsel tanıma maskelemesi
Geriye doğru işitsel tanıma maskelemesi (ABRM) işitme çalışmalarında en başarılı görevlerdendir. Katılımcılara kısa bir hedef uyarıcıdan bir süre sonra (ISI) ikinci bir uyarıcının  (maske) verilmesini içerir. İşitsel bilginin bellekte kullanılabilir halde bulunma süresi ISI'ın uzunluğu ile ayarlanmıştır. Performans, ISI 250 msn arttırıldığında, hedef bilginin kesinliğinin gösterdiği üzere, yükselmiştir. Maske, uyarıdan elde edilen bilginin miktarını etkilemez, fakat daha ileri işlemler için araya girici olabilir.
Uyumsuzluk olumsuzluğu
Dikkatli odaklamayı gerektirmeden işitsel duyusal belleğin ölçümünü daha objektif, bağımsız görevle yapabilecek kapasitede olan uyumsuzluk negativitesinde (MMN) elektroensefalografi (EEG) kullanılarak beyindeki aktivasyon değişikleri kaydedilir. Bu kayıtlar, uyarıdan 150-200 msn sonra ortaya çıkan beynin aktivitesinin işitsel olaya bağlı potansiyellerinin ögeleridir. Bu uyarı, standart uyaran dizisi arasında, ilgi çekmeyen, sık olmayan, olağandışı bir uyarıdır, dolayısıyla bu olağandışı uyarının bellek izi karşılaştırılabilir.
2019 WWE seçmeleri
Arka plan
Nisan 2019'da WWE, brand'ler arasında Superstar Shake-up uygulayarak Raw ve SmackDown kadrolarında değişiklikler yaptı. Shake-up'ta kısa bir süre sonra WWE Başkanı ve CEO'su Vince McMahon, Wild Card kuralını açıkladı ve her hafta en fazla dört güreşçinin yalnızca bir gece için diğer brand'de görünebileceğini söyledi. İzinsiz görünümlerin cezalandırılacağı söylenmesine rağmen sonraki haftalarda çokl sayıda güreşçi iki brand'de de görünmeye başladı ve hiçbir ceza verilmedi. SmackDownın Ekim ayında FOX kanalına geçmesi ve Rawın USA Network'te kalması nedeniyle WWE, 2019'da bbir seçme daha düzenlemeye karar verdi ve iki brand'in kesin olarak bölüneceğini açıkladı. Seçmelerin 11 Ekim SmackDown ve 14 Ekim Raw bölümler,inde yapılacağı açıklandı. Geleneksel seçmeler formatına dönüş yapılmasıyla beraber seçmelerde FOX ve NBCUniversal'ın karar vermek için görünmesi planlandı. Ayrıca yeni seçmelerle birlikte Wild Card kuralının kaldırılacağı açıklandı.
Garbiñe Muguruza
Garbiñe Muguruza (d. 8 Ekim 1993, Caracas, Venezuela), İspanyol profesyonel tenis oyuncusu. Tenise 3 yaşında başlayan Muguruza, tek kadınlar sıralamasında 6 Haziran 2016 tarihinde 2. sırada yer alarak kariyerinin en yüksek derecesine ulaşmıştır.
2019 WWE seçmeleri
2019 seçmelerinin kuralları
Seçmelerin kuralları 10 Ekim'de WWE'nin web sitesinde yayınlandı. Uygun güreşçilerin listesi aynı gün kaydedildi. Raw, SmackDown, NXT ve 205 Live kadrosundan takımlar dahil 70'ten fazla güreşçi şampiyonlarla beraber seçmelerde yer aldı. Raw'ın Evrensel Şampiyonu Seth Rollins'in yendiği Roman Reigns, 11 Ekim SmackDown programında SmackDown'ın ilk seçimi oldu.
Yankı belleği
Nörolojik temel
İşitsel duyusal belleğin, kulağın karşı tarafındaki beyin yarımküresinde yer alan birincil işitsel kortekste depolandığı bulundu. Bu yankı belleği deposu karıştığı farklı süreçlere bağlı olarak farklı beyin alanlarını kapsamaktadır. İçine aldığı beyin bölgelerinin çoğunluğu yönetici kontrolün yerleştiği ve dikkatin kontrolünden sorumlu olan prefrontal kortekst e yer almaktadır. Sessel (fonolojik) depolama ve tekrarlama sistemi, bu bölgelerde gözlemlenmiş olan beyin faaliyetlerinin yükseldiği sol beyin yarımküresi temelli bellek sistemi gibi görünmektedir. Kapsadığı büyük bölgeler sol arka ventrolateral korteks (VLPFC), sol premotor korteks (PMC) ve sol arka paryetal (yan) kortekstir (PPC). VLPFC bünyesinde yer alan Broca alanı sözel tekrarlama ve seslendirme sürecinden sorumlu esas yerdir. Arka (dorsal) PMC ritmik düzenleme ve tekrarlamada kullanılırken, son olarak PPC boşlukta nesnelerin yerleştirilmesinde rol alır.
Garbiñe Muguruza
Grand slam turnuvasında ilk kez finale çıkışı 2015 Wimbledon'da olmuştur. 2016 Fransa Açık'ta ikinci kez finale çıkmış, Amerikalı rakibi Serena Williams'ı 2-0'lık setlerle yenip kariyerindeki ilk şampiyonluğunu kazanmıştır.
2019 WWE seçmeleri
2019 seçmelerinin kuralları
Seçmelerin kuralları aşağıdaki gibidir:
Evarcha hoyi
Evarcha hoyi, Evarcha cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Yankı belleği
Nörolojik temel
İşitsel duyusal bellekle ilgili olduğuna inanılan MMN yanıtını sergileyen beyindeki kortikal alanlar özgün olarak lokalize edilmemiştir. Bununla birlikte sonuçlar üst temporal girusta (beyin kıvrımı) (STG) ve alt temporal girusta (ITG) göreceli aktivasyonu göstermiştir.
Gelişim
Yankı belleğinden sorumlu olan sinirsel yapıların aktivasyonunda yaşla ilişkili artışın gözlenmesi, işitsel duyu bilgi işleme sürecinde yaşla birlikte yetkinliğin arttığını göstermektedir.
2019 WWE seçmeleri
Seçme havuzu
Seçme havuzu 30'u SmackDown, 41'i Raw programında olmak üzere ikiye bölündü. Güreşçiler sadece listelendikleri program sırasında seçildiler. Seçilmeyen güreşçiler serbest olarak kabul edildi ve istedikleri brand'e gidebilme hakkı elde ettiler.
Yankı belleği
Gelişim
MMN ie ilgili bir çalışmanın bulguları işitsel duyu belleğinin süresinin yaşla birlikte, 2 ila 6 yaşları arasında 500 den 5000 ms. ye anlamlı derecede yükseldiğini göstermektedir. 2 yaşındaki çocuklar ISI'nda 500 ms. ile 5000 ms. arasında bir MMN yanıtı göstermektedir. 3 yaşındaki çocukların 1 saniyeden 2 saniyeye, 4 yaşındakilerin 2 saniyenin üzerine ve 6 yaşındakilerin 3 saniyeden 5 saniyeye çıkan bir MMN yanıtı olmaktadır. Erken yaşlarda oluşan bu gelişimsel ve bilişsel değişiklikler erişkinlik devresinde bir yere kadar artarak genişlerken, nihayetinde yaşlılıkta tekrar azalmaktadır.
2019 WWE seçmeleri
SmackDown (11 Ekim)
2019 seçmelerinin ilk bölümü dört tur yapıldı. Tüm turların sunumunu WWE'nin baş marka memuru Stephanie McMahon yaptı. Raw'ı temsilen Evrensel Şampiyonu Seth Rollins'in SmackDown temsilcisi Roman Reigns'i diskalifiye ile yendikten sonra Reigns, SmackDown'ın ilk seçimi oldu.
Yankı belleği
Gelişim
Araştırmacılar geç konuşan (LT's), Precordial Tutma Sendromu (PCS) ve oral yarıkları olan (damak, dudak..) çocuklar arasında bilgilerin 2000 ms’den önce bozulmasıyla beraber çocuklarda yankı belleğinin süresinin kısaldığını bulmuşlardır. Bununla birlikte yankı belleğindeki bu azalma erişkinlik devresindeki lisan zorlukları için öngörücü değildir.
2019 WWE seçmeleri
SmackDown sonrası ek seçmeler
Sekiz ek seçme turu 13 Ekim'de WWE'nin internet sitesinden duyuruldu. İkinci bölümde seçmelerin parçası olan Apollo Crews dışındaki tüm güreşçiler başlangıçta ilk bölüm için hazırlanmıştı.
Yankı belleği
Gelişim
Bir çalışmada sözcükler hem genç hem erişkin deneklere verildiğinde, genç deneklerin erişkin deneklere, verilen sözcüklerin oranının artmasından dolayı üstün geldiği bulunmuştur.
2019 WWE seçmeleri
Raw (14 Ekim)
2019 seçmelerinin ikinci turu altı tur yapıldı. Tüm turların sunumunu yine WWE'nin baş marka memuru Stephanie McMahon sundu. Raw'ın ilk tercihi olan Raw Kadınlar Şampiyonu Becky Lynch, SmackDown'a seçilen Sasha Banks'in (tıbbî olarak temize çıkmadı) yerine SmackDown temsilcisi Charlotte Flair ile karşılaştı ve maçı kazanan Lynch, şirketin ilk tercih oldu.
Yankı belleği
Gelişim
Duygu yankı belleği kapasitesi yaştan bağımsız gibi gözükmektedir.
2019 WWE seçmeleri
Serbest kalanlar
Aşağıdaki güreşçiler sakatlık, aktif olmama veya seçmelere alınmama vb. gibi durumlardan dolayı serbest durumdadır. Tarihe göre listelenmiştir.
Yankı belleği
Sorunlar
İşitsel belleklerinde eksiklik olan çocuklarda gelişimsel lisan bozuklukları olduğu gösterilmiştir. Bu sorunlar, performansları bellekleriyle ilgili bir sorundan ziyade verilen bir görevi anlama/yorumlama yetersizliklerine bağlı olabileceğinden değerlendirilmesi güçtür.
Başına bir inme geldikten sonra dorsolateral korteks ve temporal-paryetal kortekse bağlı olarak tek taraflı beyin hasarı olan kişiler bir MMN testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Kontrol grubu için MMN genliği, verilen ses tonunun sağ veya sol kulağa doğrultulduğuna bakmaksızın sağ beyin yarımküresinde en geniştir.
MMN, temporal-paryetal hasarlı sayrılara yönelik olarak işitsel uyarılar beynin lezyon tarafının karşı tarafındaki kulağa doğrultulduğunda geniş ölçüde azalmıştır. Bu bulgu, kulağın beyindeki temsilinin karşı taraftaki işitsel kortekste olduğu ve işitsel duyusal belleğin burada depolandığı teorisine bağlanır. Azalmış bir işitsel bellek deposuyla birlikte olan inme mağdurları üzerindeki ileri araştırmalarla günlük müzik veya sesli kitap dinlemenin yankı belleğinde düzelmeye yol açtığı gösterilmiştir. Bu durum, beyin hasarından sonra nöral rehabilitasyonda müziğin olumlu bir etkisinin olduğunu göstermektedir.
Reprise
"Reprise" (ya da Türkçe adıyla Kurtarma), The WB kanalında yayınlanan, Joss Whedon tarafından oluşturulan bir fantastik dizi olan Buffy the Vampire Slayer televizyon dizisinin yan dizisi Angel'ın ikinci sezonunun on beşinci bölümü.
Özet
"Büyük Ortaklar", Wolfram & Hart'ı ziyarete gelirler. Angel tek başına Darla'nın peşine düşer ve planının ne olduğunu çözmeye çalışır, onda ayrılmış olan geri kalan ekip ise küçük bir kıza yardımcı olur.
Kış Aslanı
Kış Aslanı, İngiltere Kralı II. Henry'nin kraliyet ailesi, karısı Eleanor of Aquitaine, çocukları ve misafirleri arasındaki siyasi ve kişisel kargaşayı konu alan, 1183 Noelinde geçen 1968 İngiliz-Amerikan tarihi drama filmidir. Film James Goldman'ın aynı adlı 1966 Broadway oyununa dayanıyor.
Film, James Goldman tarafından yazıldı, Anthony Harvey tarafından yönetildi ve yapımcılığını Joseph E. Levine, Jane C. Nusbaum ve Goldman'ın kendi oyunu The Lion in Winter'dan uyarladığı Martin Poll yaptı. Filmin başrollerinde Peter O'Toole, Katharine Hepburn, John Castle, Anthony Hopkins (büyük bir rolle ilk filminde), Jane Merrow, Timothy Dalton (ilk filminde) ve Nigel Terry yer alıyor.
Film ticari bir başarıydı ve Hepburn için En İyi Kadın Oyuncu olmak üzere üç Akademi Ödülü kazandı. Film Hepburn'e 3. Akademi ödülünü kazandı ve bunu yapan ilk aktris oldu.
Notlar
Filmin ana müziği Tarkan filmlerinde çoğu kez kullanıldı.
1976 Avrupa Güreş Şampiyonası
1976 Avrupa Güreş Şampiyonası, 16-21 Nisan günleri arasında, Sovyetler Birliği'nin Leningrad şehrinde düzenlenen Avrupa Güreş Şampiyonası etkinliğidir. Takım sıralaması baz alındığında erkekler Grekoromen'de ve serbestte Sovyetler Birliği ilk sırada yer aldı. Bireysel anlamda ise 9 altın, 6 gümüş ve 4 bronz madalyayla Sovyetler Birliği birinci sırada yer alırken onu 3 altın, 4 gümüş ve 2 bronz madalya kazanan Bulgaristan ile ikişer altın ve bronz ile 3 gümüş madalyalı Macaristan izledi.
Ocean's Üçlemesi
Ocean's Üçlemesi serisi, 2001-2007 arası Steven Soderbergh tarafından yönetilen ve yapımcılığını Jerry Weintraub'ın yaptığı Warner Bros. suç filmi serisidir.
Filmlerden ilki Ocean's Eleven (2001) 1960'ta çekilen aynı adlı filmden uyarlamadır ve ticari başarısı olduğu için diğer iki film Ocean's Twelve (2004) ve Ocean's Thirteen (2007) yayımlanmıştır.
Ocean's Eleven
Ocean's Eleven adlı filmde baş hırsız Danny Ocean hapisten yeni çıkar ve büyük bir kumarhane soygunu yaparak eski karısını geri kazanmaya çalışır, bunun için de yanına yeni elemanlar almaya başlar.
Ocean's Twelve
Ocean's Twelve adlı ikinci filmde Ocean'ın takımı Avrupa'ya gider ve burada bir soygun gerçekleştirmek için plan yaparlar.
Ocean's Thirteen
Ocean's Thirteen adlı serinin üçüncü ve son filminde on birli grup, yeni açılan kumarhanenin açılış gecesinde mekanın sahibini (Al Pacino) soyma planı yaparlar.
Ocean's Eight
Yan filmin ismi ardından Ocean's Eight olarak açıklandı, Ocean's Ocho olarak da biliniyor. Ağustos 2016'da Anne Hathaway, Rihanna ve Awkwafina kadroya katıldıklarını doğruladı.
Arnavutlar
Arnavutlar veya Arnavudlar (Arnavutça: Shqiptarët), bugün Adriyatik kıyısı ile Balkanlar’ın diğer bölgelerinde yaşayan halk.
Kökenleri
Arnavutlar Avrupa’nın en eski otokton halkı olan antik İlliryalıların ve Pelasgların torunlarıdır. Arnavutların dedeleri olan İlliryalılar denizci bir milletti ve kendilerine özgü seri gemileriyle Akdeniz ve Karadeniz’de denizaşırı ticari faaliyetler yapıyorlardı. Günümüzde genetik olarak Arnavutlara en yakın ırkın İtalyanlar olduğu düşünülür. İtalya'nın güneyinde, özellikle Kalabriya ve Sicilya’da her ailede Arnavutlarla akrabalık mevcuttur. 8. yüzyıldan sonra Slavlar ile de karışım yaşamışlardır. Atina kenti de esasen Arnavutların yaşadığı bir şehirdi ancak I. Dünya Savaşı'ndan sonra Rumlar çoğunluğu sağladılar.
Arnavut kelimesi
Doğu ve Batı dillerinde de Arnavut kelimesi genellikle “Alban” ve bunun türevleri şeklinde geçer. Arnavutluk Cumhuriyeti’ndeki Arnavutlar “Arnavut” kelimesini bilmezler, kendilerine “Shqiptar” (Şkiptar okunur) derler. Arnavut kelimesinin Arnavutların yoğun yaşadığı ülkelerin dillerine göre kullanımı şöyledir: Arnavutluk: Shqiptar; Kosova: Shqiptar; Kuzey Makedonya: Albanac/Şiptar/Shqiptar; Sırbistan: Albanac/Şiptar; Bosna-Hersek: Albanac/Şiptar; Karadağ: Albanac/Şiptar/Shqiptar; Hırvatistan: Albanac/Şiptar; Yunanistan: Arvanit/Arvanides; Türkiye: Ernovut, Arnavut; İtalya: Arberesh. Shqiptar  kelimesi kartalın oğlu anlamına gelir ve Arnavutlar yaşadıkları bölgeye  shqiperia  yani kartal yuvası derler.
Arnavut dili
Arnavut dili Arnavutçadır ve Hint-Avrupa dil ailesinden Avrupa koluna mensuptur. Arnavutçanın köken olarak antik Pelasg dilinden geldiği, Antik (Eski) Yunancanın günümüz Rumcasına değil Arnavutçaya daha yakın olduğu, Latincenin Arnavutçadan türediği, Etrüskçenin Arnavutçanın Toska aksanı ile ilgili olduğu yönündeki hipotez, teori ve görüşler dilbilimciler arasında yaygındır.
Arnavutça Toska şivesi ve Gega şivesi olmak üzere iki büyük şiveye ayrılır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Osmanlı Türkçesi kanalıyla Türkçeden pek çok kelime Arnavutçaya yerleşmiştir. Ancak Arnavutluk’ta Enver Hoca döneminde öz Arnavutça politikası doğrultusunda söz konusu yabancı kelimelerin bir bölümü Arnavutçadan çıkarılmıştır.
Din
Arnavutlar (Orta Çağ'daki isimleriyle "Arbërór"lar) Roma İmparatorluğu'nun 4. yüzyılda Hristiyanlaşması ile birlikte Hıristiyanlığı kabul ettiler. İlirya ve Epiros bölgeleri en eski ahalisi olan Arnavutların toprakları, 5. yüzyıldaki kavimler göçleri nedeniyle Roma'nın yıkılması ve Doğu-Batı Roma olarak bölünüşü sonucunda Güney Slavlarının (Yugoslavlar) eline geçti. 1054 yılında Doğu ve Batı Kiliseleri (Ortodoks ve Katolik) bölünüşünden sonra Doğu Roma'ya (Bizans'a) bağlı olan Arbanonlar/Arvanitler çoğunlukla Ortodoks (Tosk-Güney Arnavutluk-Epir), azınlıkla Katolik (Gega-Kuzey Arnavutluk) idiler. 6. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar Kosova ve Karadağ'da Sırplarla yan yana yaşamaktan Slavlaşma ve Ortodokslaşma ileri düzeydeydi. Ancak Arnavutlar Sırp hegemonyasına karşı ve İtalya ile olan bağları ve yakınlıkları sebebiyle Arnavutluk Katolik Kilisesi'ne bağlılığı tercih ediyorlardı.
15. yüzyıldaki Osmanlı fetihleri sonucu binlerce Arnavut İtalya'ya kaçmak zorunda kaldı, geri kalanlar başlangıçta görüntü olarak da olsa 500 yıllık Osmanlı hâkimiyeti neticesinde Müslümanlaşıp Doğu hâkimiyetine girdiler.
Sosyalist Enver Hoca yönetiminden önce hemen hemen çoğunluğu Müslüman olan Arnavutluk'ta rejimden sonra Hristiyanlığa geçişler olmuştur. Arnavutluk'ta 1912'de kuruluşundan itibaren dinî tasnif yapılmamaktadır.
Kosova, Kuzey Makedonya ve Türkiye'deki Arnavutların tamamına yakını Müslümandır. Hristiyanlar azınlıktadır. Arnavutluk'ta kendini bir dine ait görmeyen veya birden fazla dine ait hissedenler nüfusun çoğunluğunu oluşturur.
Arnavut kültürü
14. ve 15. yüzyıllarda coğrafi yakınlıkları sebebiyle İtalya'daki Rönesans'a çok yaklaşan Arnavutlar, mukavemet göstermelerine rağmen 16. yüzyılda Osmanlı hakimiyetine girdiler ve Doğu tarzı ataerkil ve tutucu bir yaşama geçmek zorunda kaldılar. Arnavut kültüründe kıdem ve saygı esastır. Bu nedenle yaşlılara büyük bir saygı vardır. Sülaledeki ya da ailedeki en yaşlı insan reis olarak kabul edilir ve sözlerinden dışarı çıkılmaz. Doğum, evlenme gibi önemli günlerde yapılan törenlerde sıkı bir disiplin dikkat çeker.
Avrupa
Avrupa’da 8 milyondan fazla Arnavut bulunmaktadır. Arnavutların Avrupa’da bulunduğu ülkeler Arnavutluk, Kosova, Karadağ, Kuzey Makedonya, Yunanistan, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Slovenya, Romanya, Birleşik Krallık, Almanya, İsviçre, İsveç, Avusturya ve Fransa'dır.
Türkiye
Türkiye'de net olarak kaç Arnavut olduğu konusunda kesin bilgi yoktur, nüfus müdürlüklerinde etnik kimlik kaydı yapılmadığından dolayı, gayri resmi olarak bu sayının 1.000000 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ancak, bu göreceli rakam içinde kimliğini koruyanların sayısı düşüktür, çünkü özellikle devletler ulus devlet statüsü yönetime girdiklerinde doğal olarak kendi ülkesinde yaşayan her ırkı ve toplumu kendindenmiş gibi göstermektedirler. Arnavutların çeşitli tarihlerde Türkiye’ye büyük göçleri olmuştur. Bunlar ilk olarak Fatih Sultan Mehmet döneminde Müslümanlığı kabul edenlerin özellikle de başkent İstanbul'a gelerek gerek askeri gerekse ticari sebeplerden dolayıdır. Akabinde diğer büyük göç dalgası Balkanlar’daki karışıklıklar zamanında olmuştur. 1877-78 yılında meydana gelen Osmanlı-Rus Savaşı’nda ya da daha önceden göçler olduğu bildirilmekteyse de buna dair herhangi bir tarihî kaynak bulunmamaktadır. Bilinen en büyük göçün 1912 yılı dolaylarında Balkan Savaşları’ndan sonra olduğu tarihî kaynaklarda belirtilmektedir. Osmanlı İmparatorluğu’nun bu savaşta yenilmesinden sonra Sırpların kontrolüne geçen Kosova’dan büyük bir Arnavut göçü yaşanmıştır. Ancak, bu göç içinde Arnavut nüfusun yanında, Kosovalı Türklerde bulunmaktadır. Daha sonraki ikinci büyük göç 1924 yılında Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi kapsamında Türkiye'ye Güney Epir'den ve Ege Makedonyası'ndan gönderilen Arnavutlardan oluşmaktadır, bu Arnavutlar özellikle Ege bölgesine göç etmişlerdir. Buna örnek olarak İzmir şehrini verebiliriz. Balkanlar’daki karışıklıklar ve Yugoslavya’nın özellikle Müslüman topluluklara uyguladığı baskılar devam ettiği için II. Dünya Savaşı öncesi ve sonrası Yugoslavya'dan (bugünkü Kosova ve Kuzey Makedonya) göçler devam etmiştir. 1945'ten günümüze kadar hâlâ artan ve azalan oranlarda göçler yaşanmaktadır.
Mısır
Mısır’da Kavalalı Mehmet Ali Paşanın iktidarı döneminden kalma Arnavutlar da vardır.
Arnavutların göçlerinin sebepleri
İlk büyük göç Osmanlı’nın Balkanlar’a hâkim olmasıyla Hristiyan Arnavutların İtalya’daki adıyla Arbereşlerin İtalya’ya ve Ukrayna’ya yapılan göçleridir. Bu göçlerin sebebi Müslüman bir devletin hâkimiyeti altında yaşamak istememelerinden kaynaklanmaktadır Daha sonraki göçlerin esas sebebi Balkan Savaşları’nda Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’dan çekilmesi ve Müslüman toplulukların savunmasız kalmasıyla Sırpların, Bulgarların, Yunanların daha fazla toprak kazanmak için Arnavutların tarihî sınırları içinde kabul ettikleri yoğun yaşadıkları yerler olan Kosova, Makedonya, Karadağ ve Çamlık (Yanya merkezli Çamerya) bölgelerini ele geçirmeleri ve buralarda yaşayan halkın zor kullanarak şiddet, zulümle ve baskıyla yerlerinden zorla göç ettirilmeleri sonucunda olmuştur. Özellikle Balkan Harbi’nden sonra Arnavutların yoğun yaşadığı yer olan Toplica şehrinde Sırplar tarafından büyük bir katliam yapılarak tamamı Arnavut olan bir şehir etnik temizlik yapılarak bugün bir tek Arnavut yaşamamaktadır. Daha sonraki ikinci büyük soykırım 1945'te Yunanlar tarafından Çamlık (Çamerya)'da uygulanmıştır.
Tarihin yakın dönemlerinde de Bosna-Hersek ve Kosova'da tekrar bu soykırım hareketlerinin gerek Arnavutlara gerekse diğer Müslüman topluluklara uygulanmıştır. Ayrıca son olarak 1945 yılında Yugoslavya devletinin Makedonya'da Arnavutların nüfusunun Makedonlardan fazla olmasının engellemek için bilinçli bir göç politikası oluşturmuştur.
Catharina-Amalia (Orange prensesi)
Catharina-Amalia (Catharina-Amalia Beatrix Carmen Victoria van Oranje-Nassau; 7 Aralık 2003) Hollanda, Curaçao, Aruba ve Sint Maarten ülkelerinden oluşan Hollanda Krallığı tahtının varisi.
Prenses Catharina-Amalia, Kral Willem-Alexander ve Kraliçe Máxima'nın en büyük çocuğudur. Babası 30 Nisan 2013'te tahta çıktığında varis olmuştur.
Doğumu
Prenses Catharina-Amalia 7 Aralık 2003 yılında Lahey'de doğdu. Dönemin prensi Willem-Alexander ve Prenses Máxima'nın ilk çocuğudur. Doğumunun haberiyle 101 top atışı yapıldı.
Hayatı ve eğitimi
Prenses'in iki kız kardeşi daha bulunmaktadır; Prenses Alexia ve Prenses Ariane. Ailesiyle birlikte Lahey'de bulunan Kraliyet sarayında yaşıyor. Prenses'in Doğum günleri geleneksel olarak Kloosterkerk kilisesinde kutlanmaktadır.
2007'de Wassenaar'da devlet okuluna başladı. 2013 yılında babannesi Kraliçe Beatrix'in oğlu lehine tahttan çekilmesiyle varis oldu.
Catharina, Felemenkçe, İngilizce ve İspanyolca bilmektedir.
Unvanları
Catharina-Amalia, büyük büyük anneannesi Hollanda Kraliçesi Wilhelminaʼdan sonra van Oranje-Nassau soyadını kullanan ilk kişidir.
İşçi tulumu
SWAT birimleri genellikle tulumları üniforma olarak kullanır.
Catherine O'Leary
Catherine "Cate" O'Leary (evlenmeden önce Donegan; Mart [tel:1827-3 1895 1827-3 1895] Temmuz) Chicago, Illinois’de yaşamış İrlandalı bir göçmen. 1871’deki Büyük Chicago Yangını’nı onun ineğinin başlattığı ile ilgili iddialar nedeniyle meşhur oldu. Catherine Donegan olarak doğdu, o ve kocası Patrick O'Leary'nin üç çocuğu vardı, bunlardan biri James Patrick O'Leary, Chicago'da ünlü bir salon ve kumarhane işletiyordu.
Büyük Şikago Yangını
8 Ekim 1871 akşamı, O'Leary ailesinin 137 DeKoven Caddesi'ndeki ahırını bir yangın çıktı. Şiddetli rüzgar ve kuru hava koşulları nedeniyle, Büyük Şikago Yangını olarak bilinen bu olay, şehrin büyük bir bölümüne yayıldı.
Olayla ilgili resmi rapor basitçe şöyle demektedir: "O rüzgarlı gecede bir bacadan üflenen bir kıvılcımdan mı kaynaklandı, yoksa insan tarafından mı ateşe verildi, belirleyemiyoruz".
Bayan O'Leary, yangın başladığında yatakta olduğunu ve neyin sebep olduğu hakkında hiçbir fikri olmadığını söyledi. Alarmı veren ilk kişi Daniel "Pegleg" Sullivan, ahırın yandığını görünce, Sullivan'ın annesine ait bir inek de dahil olmak üzere hayvanları kurtarmak için koştuğunu söyledi. Daha sonra evlerinde bulunan ve yangından haberi olmayan O'Learys'e haber verdi.
Diğer söylentiler yangını Daniel Sullivan'ın çıkardığında ısrar etti ya da belki de O'Learys'in oğlu ve diğerleriyle ahırda kumar oynadığını iddia eden Louis M. Cohn idi.
Biorbitella
Biorbitella Oscinellinae altfamilyasına bağlı bir cinstir.
Caesarea Maritima Kuşatması (614)
Caesarea Maritima Kuşatması, Bizans İmparatorluğu'nun Palaestina Prima eyaletinin Caesarea Maritima'sının 614 CE yılında Sasani İmparatorluğu tarafından kuşatılması.
Tarih
Pers Şahı II. Hüsrev, Yakın Doğu'da Bizans'ın kontrolü altındaki bölgelerini fethetmek için general Şahrbaraz'ı atadı. Antakya'daki zaferin ardından Şahrbaraz, eyaletin idari başkenti Caesarea Maritima'yı fethetti. O güne kadar büyük iç liman toprakla dolmuş ve işe yaramaz hale gelmişti ancak İmparator I. Anastasius dış limanı yeniden inşa ettirdi ve Caesarea önemli liman kenti olarak kaldı, Pers İmparatorluğu'nun Akdeniz'e çıkışını sağlıyordu. Pers kuşatması ve işgali Caesarea'da sınırlı fiziksel yıkıma neden olsa da, sosyoekonomik etkiler muhtemelen daha önemli idi. Daha sonraki Arap fetihleri ​​de şehri harap etti ve daha sonra şehir bir düşüş dönemine girdi.
Clarence Williams
Clarence Williams (8 Ekim 1893 ya da 6 Ekim 1898 -  6 Kasım 1965)   Amerikalı caz piyanisti, besteci, vokalist ve editör. Sidney Bechet ve Bunk Johnson gibi ünlü isimlerle müzik yapmıştır. Caz sözcüğünü şarkılarında kullanarak literatüre sokan kişinin Williams olduğu söylenir. 1921 yılında Eva Taylor ile evlenmiştir. Oğlu Clay Williams kendisi gibi müzisyendir.
Hakan Ateş
Hakan Ateş (d. 13 Mayıs 1988; Akhisar, Manisa), Türk futbolcudur. 2. Lig ekiplerinden Tokatspor'da oynamaktadır.
Kulüp kariyeri
Futbola Akhisar Belediyespor altyapısında başlayan Hakan, daha sonra 2007 yılında profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak buraya as takıma alındı. Akhisar Belediyespor için ilk resmî karşılaşmasına 18 Mart 2007 tarihinde Bursa Merinosspor'a karşı oynanan 3. Lig karşılaşmasında çıktı. İlerleyen yıllarda ilk onbir'de düzenli olarak forma giymeye başladı. 2009-10 sezonunda takımıyla 2. Lig'i ikinci sırada tamamlayıp 1. Lig'e yükselmeyi başardı.
Paulo Henrique Amorim
Paulo Henrique dos Santos Amorim (22 Şubat 1942 – 10 Temmuz 2019), Brezilyalı blog yazarı ve gazeteci.
Yaşamı ve kariyeri
22 Şubat 1942'de Rio de Janeiro, Brezilya'da doğan Amorim sosyolog ve siyaset bilimci olarak faaliyet gösterdi. Ayrıca basın yayın organları; "Manchete Network", "Grupo Abril", "Jornal do Brasil", "Globo Network", "Bandeirantes Network" ve "TV Cultura" 'da gazetecilik yaptı.
2003'ten itibaren Rede Plakçılık firmasında kariyerini sürdürdü. Online haber siteleri; Zaz, Terra, UOL ve Internet Grubu (iG) 'de blog yazıları yazıp yayınladı. Kendisine ait Web 2.0 tabanlı internet üzerinden yayın yapan "Conversa Afiada" adlı bağımsız haber web portalını işletti.
Ölümü
Brezilyalı gazeteci ve blog yazarı Paolo Henrique Amorim 10 Temmuz 2019'da geçirdiği kalp krizi sonucu Rio de Janeiro, Brezilya'da 77 yaşında ölmüştür.
Larino
Larino (Latince: Larinium), İtalya'nın Molise bölgesine bağlı Campobasso ilinde bulunan alan bir komündür. Komünün nüfusu 31 Ağustos 2017 tarihi itibarıyla 6.685'tir.
Tarihi
Şehir Samnita ve Frentani kabileleri tarafından kurulmuştur. Şehir MÖ 217 yılında Romalıların eline geçmiştir.
Astaş Tersanesi
ASTAŞ & SELTAŞ Tersaneleri 1982 yılında İstanbul'da kurulmuş bir Türk tersanesidir
Larino
Tarihi
Pompey ve Jül Sezar burada yaşamıştır. 395 yılında ise Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesiyle Batı Roma İmparatorluğu'nun eline geçmiştir. 476 yılında şehir Ostrogotlar'ın istilasına uğramıştır. 500'lü yıllarda ise şehir Bizans İmparatorluğu'nun eline geçmiştir. 1000'li yıllarda ise şehir Norman istilasına uğramıştır.
Astaş Tersanesi
1940'lı yıllarda Haliç - Hasköy'de ahşap tekne tamiratı ve yapımı ile başlayan aile işletmesi. Çelik gemilerin inşası ve onarımına 1982 yılında başladı.
Larino
Tarihi
Şehir 1860 yılında İtalya hakimiyetine geçmiştir. II. Dünya Savaşı'nda şehir büyük bir yıkıma uğramış ama şehir yeniden onarılmıştır.
Gulag
Gulag, GULAG veya GULag (/Glavnoye upravleniye ispravitel'no-trudovıh lagerey i koloniy ), Vladimir Lenin'in emriyle kurulan ve 1930'lardan 1950'lerin başına kadar Josef Stalin'in yönetimi sırasında zirveye ulaşan Sovyet zorunlu çalışma kampları ağından sorumlu devlet kurumuydu. Sovyet rejimi karşıtı unsurların (siyasi suçlu) hızla kovuşturulması ve toplumdan soyutlanması için 25 Nisan 1930 tarihinde kurulan bir tür yargı ve infaz sistemidir. Zaman içinde Sovyetler Birliği'nin birçok yerinde çok sayıda çalışma kampını da bünyesinde barındırır olmuştur. Bu kamplarda, 1930'dan 1953'e kadar yaklaşık 1,7 milyon mahkum öldü. Batı dünyası Gulag kavramını ilk kez Aleksandr Soljenitsin'in Gulag Takımadaları kitabıyla tanıdı.
Mecaz kullanımı
Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletindeki yerli Yuki Kızılderililerine yapılan Yuki Soykırımında Yukilerin Tasmanya yerlileri gibi neredeyse avlanılıp hapis benzeri ölümcül kamplara kapatılmaları soykırım araştırmacısı Benjamin Madley tarafından etnik gulag (ethnic gulag) olarak nitelendirilmiştir.
Arun Nehri
Arun Nehri, Nepal'in doğusunda bulunan bir nehirdir. Nehir, Çin'in Tibet Özerk Bölgesi'ndan başlayarak Koshi Nehri'ne dökülmektedir.
Arun, Nepal'den geçen en büyük Transhimalaya nehridir ve aynı zamanda herhangi bir Nepal nehir havzasının en büyük kar ve buzla kaplı alanına sahiptir.
Avrupa Buz Hokeyi Şampiyonası
Avrupa Buz Hokeyi Şampiyonası, Uluslararası Buz Hokeyi Federasyonu tarafından Avrupa ülkelerinin erkek buz hokeyi millî takımlarının katılımıyla, her sene düzenlenen buz hokeyi turnuvası. Bağımsız şampiyonluk turnuvaları, 1910 ve 1927 yılları arasında düzenlenmiş ve Avrupa Şampiyonası madalyası 1991 yılına kadar, Dünya Şampiyonası'na katılan Avrupa takımlarına verilmiştir.
Sonuçlar
Notlar
Avrupa Madalyaları
Notlar
Atlı heykel
Atlı heykel, at üzerinde bir binicinin tasvir edildiği heykel kompozisyonu.
Antik Yunanistan
Atlı heykellerin Batı dünyasındaki en eski örneğine Arkaik Yunanistan döneminde rastlanmaktadır. Atina Akropolisi'nde bulunan ve MÖ 6. yüzyıla tarihlenen Rampin Rider adlı atın üzerinde bir kurosun tasvir edildiği heykel en eski atlı heykel olarak kabul edilmektedir.
En uzun ve en büyük atlı heykeller
José Gervasio Artigas adına Uruguay'ın Minas şehrinde inşa edilen 18 metre boyunda, 9 metre uzunluğunda ve 150,000 kilogram ağırlığında olan heykel 2008 yılına kadar dünyanın en büyük atlı heykeli idi ancak aynı yıl açılan çelik malzemeden inşa edilen 40 metre uzunluğundaki Cengiz Han Atlı Heykeli bu rekoru egale etmiştir. Bronzdan yapılma en büyük aylı heykel ise Juan de Oñate adına 2006'da tamamlanan heykeldir.
Dünyanın en büyük atlı heykeli tamamlandığında 195 metre genişliğinde, 172 metre yüksekliğinde olması planlanan Çılgın At Dağ Anıtı olacaktır.
Sembolizm
Özellikle Anglo-Sakson kültüründe atın duruş pozisyonuna binicisinin ölüm nedenini gösterir bir anlam yüklenmektedir. Buna göre eğer atın ön iki ayağı da havadaysa binici bir çarpışma sırasında, eğer atın ön ayaklarından yalnızca biri havadaysa çarpışmada aldığı yaralanmalar sonucunda, eğer atın tüm ayakları yere basıyorsa doğal yollardan ölmüştür.
Epiphany (Angel bölümü)
"Epiphany" (ya da Türkçe adıyla Görünüş), The WB kanalında yayınlanan, Joss Whedon tarafından oluşturulan bir fantastik dizi olan Buffy the Vampire Slayer televizyon dizisinin yan dizisi Angel'ın ikinci sezonunun on altıncı bölümü.
Özet
Darla ile geçen tutkulu bir gece sonrasında Angel ruhunun hala durduğunu fark eder. Sonunda aklı başına gelince yanından Darla'yı kovar ve ona bir daha onu görürse öldüreceğini söyler. Yaptıklarından dolayı pişman olan Angel eski ekibinin güvenini tekrar kazanmaya karar verir.
Weddell Denizi
Weddell Denizi, Antarktika Kıtası'nın içine sokulan, Güney Okyanusu'nun bir parçasıdır. Kara sınırları, Antarktika Yarımadası ile Kraliçe Maud Toprakları arasındadır. Denizin Fil Adasına kadar olan güney bölümleri kalıcı buzullar ile kaplıdır. Denizin adı ilk kez denize gemisi ile giriş yapan İngiliz denizci James Weddell'dan gelmektedir. Deniz daha sonra ayrıntılı olarak 1900'lü yılların başında İskoç denizci William Speirs Bruce tarafından gezilmiştir.
DVD-A
DVD-Audio formatı, DVD üzerinde yüksek kalitede (High-Fidelity) ses depolanmasını sağlar. 2000 yılında piyasaya çıkmıştır. Şu anda SACD (Super Audio CD) ile rekabet içindedir.
Üç müzik şirketi Universal Music, EMI ve Warner Bros. Records DVD-Audio'yu tek başına, CD/DVD paketleri halinde veya DualDisc (bir yüzü CDDA, bir yüzü DVD-A) olarak piyasaya sürmektedirler.
Özellikler
DVD-Audio da 1 (mono), 2 (stereo), 4 (quad) ve 5.1 (surrond) kanal konfigürasyonları mevcuttur. 5.1 kanal kaydedilmiş bir DVD-A downmix ile 2 kanal olarak da dinlenebilir.
Ses, diske kayıpsız olarak kabul edilen PCM (Pulse Code Modulation) formatında depolanır. Ayrıca DVD-A 24-bit/192 kHz örnekleme yapabilmektedir.
Ses Kalitesi
Teknik olarak, 24-bit/48 kHz ile örneklenerek kayıt edilmiş bir DVD-Audio'nun sesi, 16-bit/44.1 kHz ile örneklenmiş bir CD'den daha kaliteli olacaktır. Fakat bu tartışılan bir mevzudur çünkü insanın duyabildiği frekans aralığı 20–20000 Hz dir ve iki formatın da örneklemesi bu sınırın üzerindedir. Bu frekans aralığının üzerindeki ve altındaki seslerin de algılama üzerinde büyük etkisi olduğu söylenmektedir.
Kopya Koruması
DVD-Video'nun CSS (content-scrambling system) koruması çabuk kırıldığı için DVD-Audio da CPPM (Content Protection for Prerecorded Media) denilen özel bir koruma sistemi kullanılmıştır. Bu sistem; IBM, Intel, Matsushita ve Toshiba nın dijital yayın haklarını korumak amacıyla kurduğu 4C Enity (the four company entity) tarafından geliştirilmiştir.
Cabal Online
Cabal Online (Korece: 카발 온라인) üç boyutlu MMORPG tarzı bir oyundur. Geliştiren şirket ESTsoft'tur. Yayınlayanlar ise Avrupa'da ESTGames Kuzey Amerika'da ESTsoft, Asya'da AsiaSoft, Filipinler'de E-Games, Brezilya'da Gamemaxx, Çin'de Moliyo ve Almanya'da Gameforge AG şirketleridir. Konu olarak post apokaliptik, tekno punk bir konu işler.
DVD-A
Kopya Koruması
Her DVD çaların kendine özgü bir anahtarı vardır. CPPM, bu anahtarla cihazı doğrular ve korumayı kaldırır. Böylece DVD-Audio'nun DVD çalar dışında bir cihazla kullanılması engellenmiş olur.
Cabal Online
Tarihçe
Cabal Online, Ekim 2005'te, Güney Kore'de test versiyonu ile yayımlandı Test versiyonunda iken yayını durduruldu ve Temmuz 2006'da Avrupa'da yayına başladı. 1 Şubat 2010'da da Kuzey Amerika'da OGPlanet şirketiyle yayına başladı. Kuzey Amerika'dan sonra Güney Kore ve Orta Asya'da yayını duran Cabal Online, tekrar yayımlandı. Aralık 2009'da yayımcılara Gameforge AG'nin de girmesiyle oyun Almanya'da yayına başladı. Oyunu Kuzey Amerika'da yayınlayan şirket OGPlanet'le anşamayan ESTsoft, 31 Mart 2010 tarihinde Kuzey Amerika lisansını kendi üzerine aldı.
Yarı iletken
Yarı iletken üzerine yapılan mekanik işin etkisiyle iletken özelliği kazanabilen, normal şartlar altında yalıtkan olan maddelerdir.
Normal durumda yalıtkan olan bu maddeler ısı, ışık, manyetik etki veya elektriksel gerilim gibi dış etkiler uygulandığında bir miktar değerlik elektronlarını serbest hale geçirerek iletken duruma gelirler. Uygulanan bu dış etki veya etkiler ortadan kaldırıldığında ise yalıtkan duruma geri dönerler. Bu özellik elektronik alanında yoğun olarak kullanılmalarını sağlamıştır.
Dünya üzre en büyük yarı iletken ve entegre devre üreticileri Intel, Samsung, Huawei, TSMC, SK Hynix, Micron Technology, Qualcomm, Broadcom, Nvidia, Texas Instruments, Infineon Technologies, SK Hynix, Renesas Electronics, MediaTek, NXP Semiconductors, VIA Technologies, STMicroelectronics, Freescale Semiconductor, Kioxia, Analog Devices, ARM Holding, Advanced Micro Devices, GlobalFoundries, ON Semiconductor, United Microelectronics Corporation, IBM, Imagination Technologies, Graphcore, Xilinx, SMIC gibi şirketlerdir.
Yarı İletkenler
Yarı iletkenler belirgin elektriksel özellikleri olan kristal veya amorf katılardır. Tipik direnç materyallerinden yüksek bir direnç göstermelerine rağmen, dirençleri yalıtkanlar kadar yüksek değildir. Metallerin tam tersine; dirençleri, sıcaklık arttıkça azalır. Son olarak; istenirse, iletkenlik özellikleri saflıkları “doping” adı verilen yöntem ile bozularak kolaylıkla değiştirilebilir. Doping yöntemi yarı-iletkenin direncini düşürürken aynı zamanda katkılı yarı-iletkenin farklı düzeyde katkı yapılmış noktaları arasında da yarı iletken birleşme noktaları oluşmasına da olanak sağlar. Elektronlar, iyonlar ve elektron oyukları gibi yük taşıyıcıların bu birleşme noktalarındaki davranışları diyotların, transistörlerin ve diğer tüm modern elektronik parçaların temellerini oluşturur. Yarı iletken cihazlar; akımın bir yönde daha kolay ilerlemesi, değiştirilebilir direnç ve ışığa-sıcaklığa duyarlılık gibi kullanışlı özelliklere sahiptir. Yarı iletken materyallerin elektriksel özellikleri; doping yöntemi kullanılarak, elektrik alan veya ışık uygulanarak değiştirilebildiğinden ötürü yarı iletkenlerden üretilen aletler devrede yükseltici, anahtar veya enerji dönüşüm elemanları olarak kullanılabilir. Yarı iletkenlerin özellikleri ile ilgili modern bilgi birikimi ve yük taşıyıcılarının kristal kafes yapısındaki hareketlerinin açıklanması temelde kuantum fiziğine dayanır. Doping, kristal içindeki yük taşıyıcılarının sayısını etkili bir biçimde artırır. Katkılı bir kristal, eğer çoğunlukla serbest oyuklar içeriyorsa p-tipi kristal olarak adlandırılırken eğer çoğunlukla serbest elektronlar içeriyorsa n-tipi kristal olarak adlandırılır. Elektronik cihazlarda kullanılan yarı iletken malzemeler, p ve n tipi katkı maddelerinin yoğunluğunun dikkatlice kontrol edilebilmesi için kesin koşullar altında doping işlemine tabi tutulurlar. Bir tek yarı iletken kristali birden fazla n veya p tipi alana sahip olabilir ve bu alanlar arasında oluşan p-n bağlantıları yarı iletkenlerin kullanışlı elektronik özelliklerinin oluşmasını sağlar. Birçok bileşik ve saf element de yarı-iletken özellikleri göstermesine karşın silikon, germanyum veya galyumun bileşikleri elektronik cihazlarda en yaygın olarak kullanılanlardır. Periyodik cetvelin yarı-metaller merdiveni de denilen bölgesinde yer alan elementler de genelde yarı iletkenler olarak kullanılırlar. Yarı iletkenlerin birçok özelliği 19. yüzyılın ortalarında ve 20. yüzyılın başlarında keşfedilmiştir. Yarı iletkenlerin ilk pratik uygulaması 1904 yılında geliştirilen ve radyo alıcılarında yaygın olarak kullanılan Cat’s Whisker detektörüdür. Kuantum fiziğindeki gelişmeler sırayla 1947 yılında transistörün ve 1958 yılında da entegre devrelerin geliştirilmesini sağlamıştır. Küresel yarı iletken pazarı uzunca bir süreden beri hareketlidir. Çip üretimi için kullanılacak endüstri tesisleri milyar dolarları bulan yatırımlar gerektirmektedir. Arz ve talepteki periyodik dalgalanmalar, fiyatlarda ve kâr payında önemli oynamalara sebep olmaktadır.
Yarı iletkenler germanyum, silisyum, selenyum gibi elementler olabildiği gibi; bakır oksit, galyum arsenid, indiyum fosfür, kurşun sülfür gibi bileşikler de olabilir.
Yarı iletken devre elemanları şu şekildedir:
Değişken İletkenlik
Yarı iletkenler değerlik elektronları dolu olduğu için yeni elektronların girişini engeller ve akımın gerektirdiği elektron akışını sağlayamazlar. Bu nedenle doğal halleriyle iletkenlikleri kötüdür. Yarı iletkenlerin iletkenler gibi davranmalarını sağlamak için doping veya gating gibi birkaç yöntem geliştirilmiştir. Bu modifikasyonlar ile iki sonuca ulaşılmıştır: n-tipi ve p-tipi. Bunlar sırayla elektron fazlalığına ve eksikliği anlamına gelmektedir. Dengelenmemiş bir elektron sayısı da materyal boyunca ilerleyen bir elektrik akımına sebebiyet vermektedir.
Heterojen Birleşme Noktaları
Heterojen birleşme noktaları farklı katkı yapılmış iki bölge birbirine katıldığında oluşur. Örneğin, bir karışım p-katkılı ve n-katkılı germanyum içerebilir. Bu; elektronların ve oyukların farklı katkılanmış bölgeler arasında değişmesi ile sonuçlanır. n-katkılı germanyum elektron fazlalığına, p-katkılı germanyum da oyuk fazlalığına sahip olacaktır. Alışveriş, rekombinasyonun gerçekleşmesiyle dengenin sağlandığı ana kadar devam eder. Rekombinasyon elektronların n-tipi bölgeden p-tipi bölgeye göç ederken zıt yönde hareket eden oyuklar ile karşılaşması sonucu iyonlar oluşmasıdır. Oluşan bu iyonlar, elektrik alan oluşmasına sebep olur.
Uyarılmış Elektronlar
Yarı iletken malzemenin üzerindeki bir potansiyel farkı maddenin ısı dengesinin bozulmasına ve bir termal eşitsizlik durumu ortaya çıkmasına sebep olacaktır. Bu; elektronların ve oyukların, iki kutuplu difüzyon ismi verilen bir etkileşim sayesinde sisteme dahil olmasını sağlar. Yarı iletken maddenin sahip olduğu ısı dengesi bozulduğunda da oyukların ve elektronların sayıları değişir. Isı dengesi, sıcaklık değişimi veya sistemdeki oyuk-elektron sayısını değiştirebilen fotonlar yüzünden bozulabilir. Elektron ve oyukların oluşmasına ve yok olmasına sebep olan bu işlem yük oluşumu ve rekombinasyonu olarak adlandırılır.
Işın Yayımlanması
Yalnızca bazı yarı iletkenlerde, uyarılmış elektronlar ısı üretmek yerine ışın yayımlayarak da serbest hale dönebilirler. Bu tip yarı iletkenler “LED” ve “floresan kuantum noktacıkları” üretiminde kullanılırlar.
Termal Enerji Dönüşümü
Yarı iletkenler yüksek termoelektrik güç faktörlerine sahip olduklarından dolayı termoelektrik üreteç yapımı için elverişlidirler. Aynı zamanda yüksek termoelektrik performans katsayısına sahip oldukları için termoelektrik soğutucu yapımında da kullanılırlar.
Maddeler
Çok fazla sayıda element ve bileşik yarı iletkenlik özelliklerine sahiptir. Bunlar: En yaygın yarı iletkenler kristal katılardır fakat bunun yanı sıra amorf veya sıvı yarı iletkenler de bilinmektedir. Selenyum ve tellürün farklı oranları, hidrojenli amorf silikon ve arsenik karışımları bunlardan birkaçıdır. Bahsedilen bileşiklerin ara seviye iletkenlik, sıcaklıkla birlikte hızlı iletkenlik değişimi ve nadir olarak negatif dirence sahip olma gibi özellikleri, bilinen diğer yarı iletkenler ile ortaktır. Bu tarz düzensiz malzemeler, silikonun sahip olduğu gibi sıradan kristal yarı iletken yapısından yoksundurlar. Safsızlığa veya radyasyon hasarına karşı nispeten daha duyarsız oldukları için genellikle yüksek elektronik kalite veya hassasiyet gerektirmeyen ince film yapılarında kullanılırlar.
Yarı İletken Malzemelerin Üretimi
Yarı iletkenler entegre devrelerin en önemli yapıtaşları olduğu için bugünkü teknolojik aletlerin neredeyse tamamı yarı iletkenlerden faydalanıyor. Entegre devre içeren cihazlara; dizüstü bilgisayarlar, tarayıcılar, cep telefonları gibi yaygın örnekler verilebilir. Entegreler için yarı iletkenler seri üretimle üretilir. İdeal bir yarı iletken üretebilmek için kimyasal saflık öncelikli şarttır. Kullanılan malzemelerin boyutları da düşünüldüğünde, en ufak bir kusur dahi materyalin nasıl davrandığına oldukça yıkıcı bir etki yapabilir. Kristal yapısındaki kusurlar (çizgisel, düzlemsel kusurlar ve ikiz kristaller) malzemenin yarı iletkenlik özelliklerine etki edebileceğinden dolayı yüksek düzeyde bir kristal mükemmeliyet de önemlidir. Kristal kusurları, yarı iletken malzemenin kusurlarının temel sebeplerindendir. Kristalin büyüdükçe aranan kusursuzluğa ulaşmak da o zorlaşır. Günümüzde seri üretim tekniklerinde ise ince diskler halinde dilimlenmiş 100-300 nm çaplı silindir külçeleri kullanılır. Entegrelerde kullanılacak yarı iletkenlerin üretimi için mevcut yarı iletken üretim işlemlerinin karması olan bir yöntem kullanılır. Bu yöntemlerden ilki termal oksidasyon yöntemidir. Termal oksidasyon yöntemi ile silikonun yüzeyinde bir silikon dioksit tabakası oluşturulur ve alınan ürün “Gate Insulator” veya “Field Oxide” olarak kullanılır. Sıra, “Photomask” ve “Photolithography” olarak adlandırılan ve devrenin şeklinin malzeme üzerinde oluşturulmasını sağlayan işlemler gelir. Materyalin üzerinde şeklin oluşmasını sağlayan ışığa duyarlı maddenin yüzeyine ultraviyole ışık kullanılarak devrenin çizimi yansıtılır ve ışığa duyarlı maddede kimyasal değişimler olduktan sonra sonuç alınır. Sıradaki işlem aşındırma. Bir önceki basamakta silikonun ışığa duyarlı malzeme ile kaplanmamış olan yüzeyi bu aşamada asit kullanılarak kazınabilir. Günümüzde ağırlıklı olarak plazma ile kazıma yöntemi tercih edilir. Plazma kazıma yönteminde düşük basınç altında aşındırıcı bir plazma gazı kullanılır. Freon veya kloroflorokarbonlar kullanılan aşındırıcı plazma gazlarına örnek olarak verilebilir. Katot ve anot arasında oluşturulan yüksek frekanslı radyo voltajı gazın ortamda plazma haline geçmesini sağlar. Silikon ince disk (wafer) katot üzerinde yer alır ve plazma haline geçen gazdan saçılan pozitif yüklü iyonlar diske çarparlar. Sonuç olarak silikon madde an-izotrofik olarak aşındırılmış olur. Son aşama difüzyon olarak adlandırılır ve yarı iletken malzemeye arzu edilen özelliklerin kazandırıldığı aşama bu aşamadır. Difüzyon aynı zamanda “doping” olarak da bilinir. Bu basamakta, p-n birleşme noktalarının oluşmalarını sağlayan saf olmayan atomlar eklenir. Bu saf olmayan atomları silikon ince disklerle bütünleştirmek için işlem 1100 C sıcaklığında bir ortamda gerçekleştirilir. Bu basamak da tamamlanıp yarı iletken oda sıcaklığına geri döndüğünde üretim süreci tamamlanmış olur. Artık yarı iletken malzeme entegre devredeki yerini almaya hazırdır.