cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antik Kartaca
Üçüncü Sicilya Savaşı
MÖ 315'te Siraküza tiranı olan Agathocles Messena (modern Messina) şehrini eline geçirdi. MÖ 311'de ise son yapılmış barış antlaşması şartlarına aykırı olarak Kartacalıların Sicilya'da ellerinde tuttukları arazileri işgal etti ve Kartaca kolonisi olan Akragas (modern Agrigentum) şehrini kuşatma altına aldı. Kartacalıların karşı hücumu için komutanlığı (Hanno'nun torunu olan) Hamilkar aldı. Hamilkar ve Kartacalılar MÖ 311'de Agathocles'i Himera Nehri Muharebesi'nde mağlup ettiler. Agothocles Siraküza surları arkasına çekildi ve Hamilkar ve Kartacalılar Sicilya adasının geri kalan kısmını kontrolleri altına aldılar. Aynı yıl Hamilkar üç yıl sürecek olan Siraküza Kuşatması'na başladı.
Sonunda Agathocles Siraküza şehri üzerindeki Kartaca kuşatmasını kaldırmak için kurnazca bir strateji planladı. 14.000 kişilik bir antik Yunan Siraküza ordusunu gizlice gemilere dolurarak Kuzey Afrika anakarası üzerinde Tunus sahillerine çıkartma yaptı. Böylece o zamana kadar deniz aşırı olan savaşları Kartaca şehrinin kapı eşiğine getirmmış oldu. Kartaca bu tehdidi karşılamak için Sicilya'da bulunan ve Siraküza kuşatması yapmakta olan orduya ve generali Hamilkar'a kuşatmayı bırakıp derhal gemilerle Kartaca'ya dönmeleri için emir gönderdiler. Hamilkar ve Hana komutasındaki Kartacalılar ordusu Agathocles Siraküza şehri ordusu ile MÖ 310'da Tunus'ta Kartaca yakınlarında Beyaz Tunus Muharebesi (MÖ 310)'ne giriştiler. Bu muharebeyi Kartacalılaar kaybettiler. Agathocles Siraküza ordusu ile Kartaca'ya yürüdü ama şehrin gayet korunaklı surları nedeniyle bir kuşatmada başarılı olamayacağını hemen anladı. Sonra Agathocles ve Siraküza ordusu Tunus'un mümbit alanları olan Kuzey Tunus'u işgal ettiler.
Pirus ile Savaş
MÖ 280 ile MÖ 275 döneminde Antik Epir Helenistik Devleti'nin kralı olan Pirus batı Akdeniz'de iki önemli askeri kampanya açıp bunlara komuta etti. Bu askeri kampanyalardan birisi Güney İtalya'da bir büyük siyasi iktidar sahibi devlet olma emarelerini açıkça gösteren Roma Cumhuriyeti'ne karşı idi. Diğeri ise Sicilya'da benzer emareleri gösteren Kartaca Devleti'ne karşı idi.
Pirus ilk kampanyasına başlarbaşlamaz Tarentum (modern İtalya'da Puglia bölgesinde Taranto) şehrine Cineaus komutasında 3,000 piyadeden oluşan bir öncü muhafız birliği gönderdi. Pirus ise ana ordusunu ile Yunanistan yarımadasının ortasından doğuya yürüyerek Teselyalılar ve Atinalılar ordusu ile muharebelere geçti. Bu muharebelerde savaşın başında kazandığı erken başarılardan sonra Pirus Adriyatik Denizi'ni geçerek İtalya yarımadasında Tarentum'da gidip oradaki öncü muhafızları ile birleşti.
Pirus İtalya'da askeri kampanyaya devam etmekte iken Sicilya adasında bulunan "Agrigentum (modern Agrigento)", Siraküza ve "Leontini (modern Lentini)" şehirleri tarafından gönderilen elçilerle görüştü. Bu şehirler Kartacalıların bu adanın tümü üzerindeki ve bu adada önemli olan bu şehirler üzerinde olan ağır hegemonyasından şikayetçiydiler. Sicilya adasında bu şehirleri kuran, bu şehirlerde yerleşen ve bu şehirleri idare edenler antik Yunanistan'dan gelmiş göçmenlerdi. Bunun için Kuzey Afrika'da yerleşik Fenikleler asıllı Kartacalılardan bağımsız olmak istemekteydiler ve bunu sağlanmak için Pirus'ten askeri yardım istemekteydiler.
Pirus bu şehirlerinin isteklerini kabul etti. Sicilya'da bulunan bu antik Yunan kolonilerini takviye etmek için 20,000 piyade ve 3,000 süvariden oluşan bir orduyu Sicilya'ya gönderdi. Bu gücü 20 tane savaş fili ve 200 kadar gemilik bir deniz filosu ile destekledi. Başlangıçta giriştiği bu askeri kampanaya başarılı oldu. Kartacalılar orduları adada geri çekilmek zorunda kaldılar. Pirus ordusu çok korunaklı bir kalesi olan Erice şehrini ellerine geçirdi. Fakat diğer bir önemli Kartaca kale-şehri olan Lillybaeum direndi ve Pirus güçlerinin eline geçmedi.
Kartacalılar bu kayıplardan sonra barış istediler. Fakat Pirus barışın yapılması için Kartaca'nın Sicilya üzerinde bulunan her türlü haklarından ve Sicilya'ya müdaheleden tümüyle vazgeçtiğini açıkça kabul edip belirtmesini müzakereler için ön şart olarak koydu. Plutrach Pirus'un bu çok sert ön şartları koymasının nedenini Pirus'un bunları Kartaca'nın kabul etmemesini istediğine ve bunlar kabul edilmezse Kuzey Afrika'da Kartaca şehrine bir askeri sefer açmak istemesine; hatta bu sefer için ön planların bitirilip Pirus filosunun bir istila için hazırlanmakta olmasına atfetmektedir.
Pirus'un Kartaca'yı istila için yapmaya başladığı hazırlıkları gayet sert bir şekilde organize edip sürdürmesi ve bu hazırlık için Sicilya şehirlerinden istediği ağır mal ve para desteği Sicilya'daki antik Yunan şehirleri içinde büyük hoşnutsuz yarattı. Bu hazırlıklar için istinilenleri Sicilya Yunan şehirlerinin karşılayamayacağını ifade eden iki Sicilya şehri hükümdarını Pirus idam ettirdi. Buna neden olarak da bu hükümdarların kendisine karşı bir komplo hazırladıklarını iddia etti. Fakat zaten hoşnutsuz olan Sicilyalı Yunanlar için bu hükümdar idamları bardağı taşıran son damla oldu. Sicilyalı Yunanlar arasında Epirus'ten gelen ordu ve Epirus Kralı Pirus aleyhinde gayet büyük bir nefret doğdu ve bu nefret Epiruslülerin Sicilyalı Yunanlarla her türlü ilişkisinde kendini açıkça belli etti. Bu kadar büyük bir düşmanlık atamosferi içinde ordusunun ve kendinin yaşamalarının bile güç olduğunu anlayan Pirus destek ordusunu Sicilya'dan çekti ve Güney İtalya'da ortaya çıkan olaylarla meşgul olmaya başladı.
Birinci Pön Savaşı
Birinci Pön Savaşı, Kartaca ile Roma Cumhuriyeti arasında MÖ 264 - MÖ 241 yılları arasında gerçekleşmiş olan bir seri muharebelerdir. Bu muharebeler, iki devlet arasında yaşanan üç büyük savaştan ilkidir. Bu iki güç Birinci Pon Savasi'nda 23 yıl boyunca Batı Akdeniz'de deniz üstünlüğü, karada Sicilya Adası'nın kontrolü ve bu ada etrafindaki civar sularınin kontrolü için mücadele ettiler. Kendi esas hakimiyet alanları olan Romalilar için İtalya Yarımadası ve Kartacalılar icin Kuzey Afrika gibi daha buyuk ölçekteki bölgeler icin bu savaştaki mücadele, Akdeniz ticareti açısından stratejik önemdeydi. Savaş başladığında, bugünkü Tunus sınırlarında yer alan Kartaca, Batı Akdeniz'de hakim güç durumundaydı ve Sicilya'nın bir kısmını idare etmekte idi; savaş bitiminde bu üstünlüğü ve Sicilya adasinin kaybetmişti. .
Roma Cumhuriyeti, İtalya Yarımadası'ndaki rakip güçleri yenilgiye uğratmış ve bölgedeki tek güç haline gelmişti. Cisalpina Galya (Po Ovası) dışında İtalya yarımadası tümüyle Roma kontrolü altına girmişti. İtalya yarımadası güneyindem, Antik Yunan şehir devletlerinin bulunduğu Magna Graecia, Romalılrala Pirus Savasi sonucunda Roma otoritesine boyun eğmişti. Bu hakimiyet, zor kullanılarak yapılmış olması dolayısıyla bir husumetin üzerinde yükselmekteydi. Kartaca, Batı Akdeniz'de hakim deniz gücüydü. Bir Fenike kolonisi olarak Kartaca, yavaş yavaş Kuzey Afrika sahillerine ve iç bölgelerinde hegemonyasını genişletmişti ve Balear Adaları'nda, Sardinya'da, Korsika'da, İspanya'nin güneyinde ve Sicilya Adası'nin güney yarısında koloniler oluşturmuştu. Kartaca Ordusu, Kartaca vatandaşlarından değil çoğunlukla Hispania, Numidya ve Afrika'nın diğer yakın bölgelerinden gelmekte olan paralı askerlerden oluşmaktaydı.
Savaş başlamadan önceki iki yüzyıl boyunca Kartaca ile Roma Cumhuriyeti arasında, nüfuz bölgelerinin bölüşümüne hizmet eden antlaşmalar yapmaktaydı. Bu anlaşmalar, Sicilya'da Romalı tacirlere de Kartacalı tacirler kadar serbest hareket olanağı sağlamaktaydı. Epiruslu Pirus'a karşı Roma Cumhuriyeti ve Kartaca arasında ittifak yapmışlardı. Ama iki güç arasındaki rekabet gelişmisti ve savaşı tetikleyen Sicilya üzerinde Kartaca ve Roma arasındaki egemenlik çatışması oldu.
MÖ 288'de Siraküza Tirani Agathocles öldüğünde onun para ile tuttuğu bir grup İtalyan asıllı paralı asker İtalya'ya dönmemis; Siocilya'da  işsiz olarak kalmışlardı. Kendilkerine Mamertinler ("Mars (mitoloji) Mars'ın çocukları") adını verip Sicilya'nın kuzeydoğusundaki Messina Boğazı üzerindeki Messana kentini ele geçirdiler ve etraftaki kırsal alanları yağmaya başladılar. Hemen bu sırada oy hakkı olmayan vatandaş statüsündeki Romalı askerlerden oluşan bir Roma birliği de ayaklanıp Messena karsisinda bulunan, İtalya anakarasındaki  Rhegium (modern Reggio Calabria) kentini ellerine geçirdiler. MO 270'te Roma Cumhuriyeti bu ayaklanmayı bastırıp Rhegium'u tekrar Romalı hakimiyetine aldı ve ayaklanmacıları şiddetle cezalandırdı.
Mamertinler, yörel güç olan bağımsız Yunan şehir devleti olan Siraküza şehri ile çatışmaya girdiler. MÖ 265'te Epiruslu Pirus'un bir eski generali olan ve Siraküza'ya yeni tiran olan II. Hiero Mamertinler'i Longanus Nehri üzerindeki Mylae mevkiinde mağlup etti. Mamertinler iki büyük kliğe bölündüler. Bir klik Kartacalılarla müttefik olup Messana şehrini onlara tabi olmasını istemekteydi. Diğer bir klik ise Roma'dan askeri destek isteme taraftarı idi. İlk destek Kartaca'dan geldi Mamertinler Messana'da bir Kartaca garnizonunun bulundurulmasına razı edildiler ve bir askeri destek göndermeyi kabul etiler. Roma'da Senato'da Mamertinlere nasıl destek sağlayacakları hakkında görüşmeler başladı. Fakat Kartacalılar Siraküza'nın da pozitif yanıtını almak için tiran II. Hiero ile konuşmalara başladılar. Bu Miramertinleri korkuttu ve Roma'ya acil yardım istemek için yeni bir elçilik heyeti gönderdiler. Bu heyete Kartacalıları Messena'dan atmak için Roma'dan askeri yardım istemek hedefiyle gönderilmişti.
Roma Senatosu, Roma'nın bir isyancı parali askerler grubu ile müttefik olmaktan hiç hoşlanmamakla beraber, Mamertinlere askeri destek sağlamak için "Appıus Claudius Caudex" komutasında iki Lejyondan olusan Romali lejyoner birliğini Messana'yı ellerine geçirmek hedefi ile Sicilya'ya gönderme kararı aldı.
Adaya ilk ulaşan batı sahillerindeki Lilybaeum’a çıkan Hanno komutası altindaki Kartaca ordusu oldu. Buradan güney sahili boyunca ilerleyen Kartacalılar Romalıların Messana'yı elline geçirmesinden çok kuşkulanan, Messena'yi tekrar almak icin Kartacalılar Siraküza tiranı II. Hiero ile anlaştılar. Buradan kuzeye ilerleyen Kartaca Ordusu Messana şehrini kuşattılar.
Romalı Konsül "Appius Claudius Caudex" komutasında adaya iki lejyonla gelen konsül kendi donanması olmamasına rağmen adaya çıktığı bölgeden Messana şehrine askerlerini sokmayı başardiı ve bu Romalı birliği Mamertinler elindeki Messana'ya çıkıp bu şehrin bir kısmını kontrolü altına aldı. Romalıların Messana'yı eline geçirmesinden çok kuşkulanan, Messena'yi tekrar almak için Kartacalılar Siraküza tiranı II. Hiero ile anlaştılar. Kartacalılar bu aşamada Romalılara saldırmadılar ve şehre girmelerine engel olmadılar. Buna neden Roma ile henüz bir sıcak çatışmanın olmayabileceğini düşünmeleri idi. İki taraf arasında görüşmeler yapmaktaydı. Romalı general Siraküza tiranı II. Heiro’yu geri çekilmeye iknaya çalışmaktaydı.
Fakat iki taraflı görüşmeler devam etmekte iken Romalı general Claudius şehrin dışında bir ordugahta bulunan Kartacalılar ve müttefikleri Siraküzalılar ordularına saldırı kararı aldı. Böylece Messena Muharebesi başlamış oldu. Romalılar İlk önce II. Hiero’nun Siraküza birliklerine saldırdılar. Roma süvarisinin saldırısı geri püskürtüldü. Ama Romalı lejyoner ağır piyadeleri Siraküzalı süvariler, paralı askerler ve hoplitleri mağlup etti. Bu yenilgi haberini alan Siraküza tiranı II. Hiero ordusu ile geri çekildi. Bu sefer Romalılar ordusu Kartaca ordusu karşında kaldı. Roma ordusu Kartacalılara da saldırdı. Bu saldırı geri püskürtüldü ise de Kartacalılar ordusu büyük zayiat verdi. Kartaca ordusu komutanı Hanno, Siraküza tiranı II. Hiero’nun askeri desteği olmadan Messana’yı alıp orada tutunamıyacağının anladı. Komutan Hanno şehirden geri çekilerek kuşatmayı kaldırdı. Romalı komutan Cladius "Messena Muharebesi"nde kesin bir zafer kazanamadı.
Bu muhraebeden sonra Romalılar adanın güney kıyılara indiler. Siraküza'nın batısında bulunan Kartaca kalesi olan Echetla’ya saldırıp ellerine geçirmeye çalıştılar ama bu başarısız kaldı. Romalılar önceden ordularının nispeten küçük olması ve donanmalarının bulunmaması nedeni ile Siraküza'ya saldırmadılar. Romalı general Claudius'un konsüllük dönemi bittiği için Roma'ya geri döndü ama Messana’da sağlam bir Romalı garnizonu bıraktı.
Böylece iki Akdeniz ülkesi, Kartaca ve Roma, arasındaki siyasal çatışma Sicilya adasının kontrolü sorununu savaşla çözümlemek için yapılan tam bir askeri savaşa dönüştü.
Siraküza Tiranı II. Hiero Romalılar ile görüşmelere girişip onlarla barış yaptı. Siraküza Romalılar müttefiki oldu. Siraküza Sicilya'daki Roma ordularının iaşe ve erzak ihtiyacının Sicilya kaynaklarından sağlanmasını ve Siraküza'nin bu Romalılar ordusu için tedarik üssü olmayi kabul etti. Böylece Sicilya'daki Roma ordusunun Sicilya seferinin en zayıf halkasi olan deniz üzerinden tedarikle desteklenmesi ve bu tedarik yolunun devamlı Kartaca deniz gücü tehdidi altinda bulunması sorunu çözüme bağlanmış oldu.
Bu sırada Kartacalılar Afrika'da paralı askerlerden oluşan büyük bir ordu kurdular ve bu orduyu denizden Sicilya'ya nakledip Romalılara karşı karadan karşı koymaya başladılar. Kronik-tarihçi "Philinus Agrigentumlu"ya göre bu ordu 50.000 piyade, 6.000 süvari ve 6 filden oluşmaktaydı. Tarihçi Polybius'a göre bu ordunun bir kısmı İberliler ve Ligürlardan oluşmaktaydı.
Kartaca kara ordusu çok iyi korunaklı savunma kalelerine yerleşip Romalılara karşı koyma stratejisi uygulamakta idi. Bu korunaklı kalelerin başında Argigentum gelmekte idi. MÖ 261'de dört Romalı lejyonundan oluşan bir Roma ordusu Argigentum kalesi ve şehrini kuşattı. Kartacalılar direndiler. Kartaca, General Hano komutasında yeni bir Kartaca destek ordusu gönderip Roma tedarik üssü Erbessus'u ele geçirip talan etti ve Argigentum şehrini kuşatan Roma ordusunu dışarıdan ikinci bir çember olarak kuşatmaya aldılar. Roma lejyonları bir meydan muharebesi yapmaya mecbur kaldılar. MÖ 262'de Hano komutasındaki Kartaca destek ordusu ile Romalılar arasında yapılan Agrigentum Muharebesi'ni Kartacalılar kaybetti. Destek ordusunun yenilmesi ile kalede direnen Kartaca ordusunun morali bozuldu ve bu ordu Romalılardan gizli olarak kaleyi terk edip kaçmayı başardılar. Kale Romalılar eline geçti; talana uğradı ve kalede kalan halkı Romalılar köle yapıp esir pazarlarında sattılar.
MÖ 255'te Konsül "Marcus Atilius Regulus" ve Konsül "Lucius Manlisu Vulso" komutasında bir Romalılar kara ordusu Kartaca'yı karadan yenik düşürmek amacı ile Kuzey Afrika sahilinde Kartaca yakınlarına bir çıkartma yaptı. Kartacalılar hemen direnişe geçtiler. Romalılar ordusu Kartaca'nın güneydoğusunda 65 km uzakta bulunan Apsis'i kuşatmaya aldı. Aspis Kuşatması'nın sonunda bu kale Romalılar eline geçti. Romalılar sonra Adys üzerine yürüdüler. Geçtikleri arazileri yakıp yağmaladılar ve 20,000 köle ve büyük sayılı sığır sürükleri topladılar. Fakat "Lucius Manlisu Vulso" komutasında bir Romalı birliği, ganimetler ve donanma ile Roma'ya çağrıldı ve bunlar nakliye gemileri ile Kuzey Afrika'dan ayrıldı.
Marcus Atilius Regulus komutasında geride kalan 15.000 piyade ve 3.000 süvari ordusu ile Kuzey Afrika'da kalıp Adys'e ulaştı. Kartaca, Sicilya'da bulunan Hamilcar'ın 5 bin piyade ve 500 süvariden oluşan kuvvetlerini Kuzey Afrika'dan geri çağırmıştı. Bostar ve Hasdrubal komutasındaki Afrika ordusu ise paralı askerlerden oluşup hafif piyade, milis, süvari ve savaş filleri şeklinde tertiplenmişti. Kartacalılar, Adys'e hakim bir tepe üzerinde mevzi almışlardı. Adys Muharebesi Romalıların karanlıktan yararlanarak tepeyi kuşatması ile başladı. Şafak vakti Romalılar iki yandan tepedeki Kartaca kuvvetlerine saldırdılar. Kartacalılar bir süre durumlarını korudular ve hatta bir Roma lejyonunu püskürtmeyi de başardılar. Ama tecrübesiz Kartaca ordusu sonuçta yenilgiye uğradı ama geri çekilmeyi başardı. Roma kuvvetleri bir süre Kartacalıları izlediler, sonra geri dönerek Kartaca kampını yağmaladılar. Roma ordusu, önlerinde direnen hiç Kartaca gücü olmadan, Kartaca üzerine ilerledi ve Tunus'ta durdu.
Kırsal alanlardan Kartaca vatandaşları ve diğerler Numibyalılar Kartaca şehrine sığınmışlardı. Kartaca'da büyük bir yiyecek ve iaşe sıkıntısı çekilmeye başlandı ve olasılıkla bir salgın hastalık yayıldı. Fakat 2 lejyondan oluşan Romalılar ordusu asker sayısı yetersizliği nedeni ile Kartaca'ya hucum yapamadılar. Açılan barış müzakerelerinde Regulus Kartaca'nın Sicilya, Korsika ve Sardinya'yı bırakmasını; Kartaca donanmasını tasfiye etmesini ve büyük bir savaş tazminatı ödenmesini talep etti. Kartaca bu gayet sert koşulları kabul etmedi.
Bu sonuçsuz müzakereler bitince Kartaca Spartalı Xanthippus'u Kartaca paralı asker komutanı olarak kiraladı ve komutan yanında tecrübeli paralı asker olan Yunan askerleri de getirdi. Tunus'a erişmiş Roma lejyonlarıyla açık bir alanda çatışmaya girmeyi seçti. Yapılmaya başlayan Tunus veya Bagrades Muharebesi için Kartaca bu açık alanda süvari ve savaş fillerinin etkin şekilde kullanılmasını sağladı. İlk saldırı Kartaca savaş filleri tarafından başlatıldı ve bu Roma piyadelerinin ilerlemelerini önledi. Kartaca süvarisi kanatlarda sayıca zayıf olan Roma süvarisini hemen yendi ve merkezdeki piyadesine geriden her iki kanattan saldırdı. Roma piyadelerinin düzeni bozuldu ve kaçmaya başladılar. Kaçmamış olan Romalı birlikler imha edildi. Tunus Muharebesi'nden ancak 2 bin Romalı asker kaçmayı başarabildi. Filoya ulaşanlar Romalılara ise denizde karşılaşılan birkaç fırtına ile buyuk zayiat verdiler. Romalı komutan Rugulus da esir düşenler arasındaydı ve bazı tarihçiler bu esir Romali komutanın işkenceden sonra idam edildiğini bildirirler. Böylece Roma Cumhuriyeti'nin Kartaca'yı Kuzey Afrika'da yenme girişimi son buldu.
Bundan sonra Birinci Pön Savaşı hep Romalıların bu yeni taktiği kullanarak Kartacalılara karşı kazandıkları deniz muharebeleri şeklinde gelişti. MÖ 260'ta "corvus" aleti ve bordalama stratejisini ilk defa ve gayet iyi uygulayan "Gaius Duilius" komutasındaki Roma donanması, "Hanibal Gusco" komutasındaki üstün sayılı gemileri olan Kartaca donanmasına karşı Mylea Adası kuzeyinde yaptığı Mylea Deniz Muharebesi'ni kazandı. MÖ 256'da gayet büyük sayıda (yaklaşık 380) gemilik "Marcus Atilius Regulus" ve "Lucius Manlius Vulso Longus" komutasındaki Romalı donanması ile benzer büyük sayıda (yaklaşık 360 gemilik) "Hamilcar" ve "Hanno" komutasındaki Kartaca donanması arasında yapılan Eknomos Burnu Deniz Muharebesi'ni de Romalılar kazandılar.
Bu iki güç 23 yıl boyunca Batı Akdeniz hakimiyeti ve öncelikle Sicilya Adası'nın ve civar suların kontrolü için denizde mücadele ettiler. Bu çatışmaların çoğunu Romalılar donanması kazandı. Romalılar donanması istisna olarak sadece Afrika kıyılarında Tunus Deniz Muharebesi'nde Kartacalılara yenik düştü.
MÖ 248'de bu savaşta yedi yıl süren sakin bir dönem başladı. Bu dönemde Sicilya'da yapılan kara çatışmaları ufak çaplı kaldı ve hiçbir önemli bir deniz muharebesi yapılmadı. MÖ 244'te bu sükuneti fırsat bulan Kartaca Senatosu, ileri gelen zengin üyeleri Büyük Hanno'nin teklif ettiği gibi, Kartaca devlet harcamalarını düşürmek hedefi ile Kartaca donanmasının önemli bir kısmın tasfiye ettiler. Buna karşılık MÖ 243'te Roma Cumhuriyeti yeniden büyük bir donanma kurdu. MÖ 241'de bu sakin dönem sona erdi. Roma Cumhuriyeti yeni donanması ile Romalı Lejyonları yeniden Sicilya'ya getirdiler. Bu yeni ordu ile Drepana Kusatması'nı başlattılar. Ayni yıl Mart başında Roma Cumhuriyeti ile Kartaca donanmaları arasından yapılan Aegates Adaları Deniz Muharebesi kesin sonuçlu bir muharebe olarak Roma zaferiyle sonuçlandı. Bu Birinci Pön Savaşı'nın sonunu tayin etti.
Kartaca donanmasına karşı kararlı bir deniz muharebesi kazanan Romalı general Catalus bundan sonra Sicilya'da Kartacalı general Hamilcar Barca ve ordusu tarafından savunulan Lilybeaum, Erya ve Drepena'ya karşı kara harekâtına başladı. Kartaca Senatosu yeni bir donanma için yeni gemilerin yapılması ve mürettebatın kiralanması için gerekli mali kaynakların sağlanmasından çekinmekte idi. Donanma desteği olmadan Hamilcar Barca Sicilya'da tecrit edilmiş kalmıştı.
Kartaca Senatosu Hamilcar Barca'yı Romalılarla bir barış antlaşması müzakerelerine girmeye tayin etti ve ona barış antlaşmasını imzalamaya yetki verdi. Hamilcar Barca Kartaca ordusu komutasını yardımcısı Gesco'ya bırakarak bu müzakerelere girişti. Bu müzakereler sonunda Hamilcar Barca Kartaca'ya Roma Cumhuriyeti tarafından dikte ettirdigi Kartaca aleyhindeki sert koşulları kabul etmek zorunda kaldı. Romalılarla Lutatius Antlaşması imzalandı. Böylece MÖ 264 - MÖ 241 yılları arasında devam eden Birinci Pön Savaşı sona erdi. Bu antlaşma ile Kartacalılar Sicilya'da bulunan tüm kolonilerini terk etmek zorunda kaldılar. Ayrıca Kartaca Roma'ya çok yüksek değerde bir savaş tazminatı ödedi. Bu savaş her iki tarafa da büyük zayiat verdirmişti. Ama Kartaca'nın deniz üstünlüğünü kaybedip deniz ticaretinin kısıtlanması dolayısıyla bu savaş Kartaca için büyük bir stratejik mağlubiyet de olmuştu.
Kartaca için kendi esas hakimiyet alanları olan Kuzey Afrika'dan daha küçük ölçekteki bu bölge için yapilan bu mücadele, gerçekte Akdeniz ticareti açısından stratejik önemdeydi. Savaş başladığı zaman deniz ticaretine bağımlı olan ve deniz üstünlüğü bulunan Kartaca, Birinci Pön Savaşı'ndaki bu deniz muharebeleri ve çatışmalarından sonra denizde üstünlüğünü kaybetti. Bu da Kartaca'nın Akdeniz'de denizaşırı ticaretine ve devletin ekonomisine büyük bir köstek vuruldu.
Paralı Askerler Savaşı
<!-- he Mercenary War (240 BC – 238 BC), also called the Libyan War and the Truceless War by Polybius, was an uprising of mercenary armies formerly employed by Carthage, backed by Libyan settlements revolting against Carthaginian control.
The war began as a dispute over the payment of money owed the mercenaries between the mercenary armies who fought the First Punic War on Carthage's behalf, and a destitute Carthage, which had lost most of its wealth due to the indemnities imposed by Rome as part of the peace treaty. The dispute grew until the mercenaries seized Tunis by force of arms, and directly threatened Carthage, which then capitulated to the mercenaries' demands. The conflict would have ended there, had not two of the mercenary commanders, Spendius and Mathos, persuaded the Libyan conscripts in the army to accept their leadership, and then convinced them that Carthage would exact vengeance for their part in the revolt once the foreign mercenaries were paid and sent home. They also persuaded the combined mercenary armies to revolt against Carthage, and various Libyan towns and cities to back the revolt. What had been a hotly contested "labour dispute" exploded into a full-scale revolt.
Heavily outmatched in terms of troops, money, and supplies, an unprepared Carthage fared poorly in the initial engagements of the war, especially under the generalship of Hanno the Great. Hamilcar Barca, general from the campaigns in Sicily, was given supreme command, and eventually defeated the rebels in 237 BC.
Shortly after the First Punic War, Carthage faced a major mercenary revolt which changed the internal political landscape of Carthage (bringing the Barcid family to prominence), and affected Carthage's international standing, as Rome used the events of the war to base a claim by which it seized Sardinia ve Corsica. -->
İkinci Pön Savaşı
<!--- The Second Punic War lasted from 218 to 202 BC and involved combatants in the western and eastern Mediterranean, with the participation of the Berbers on Carthage's side. The war is marked by Hannibal's surprising overland journey and his costly crossing of the Alps, followed by his reinforcement by Gaulish allies and crushing victories over Roman armies in the battle of the Trebia and the giant ambush at Trasimene. Against his skill on the battlefield the Romans deployed the Fabian strategy. But because of the increasing unpopularity of this approach, the Romans resorted to a further major field battle. The result was the crushing Roman defeat at Cannae.
In consequence many Roman allies went over to Carthage, prolonging the war in Italy for over a decade, during which more Roman armies were destroyed on the battlefield. Despite these setbacks, the Roman forces were more capable in siegecraft than the Carthaginians and recaptured all the major cities that had joined the enemy, as well as defeating a Carthaginian attempt to reinforce Hannibal at the battle of the Metaurus. In the meantime in Iberia, which served as the main source of manpower for the Carthaginian army, a second Roman expedition under Publius Cornelius Scipio Africanus Major took New Carthage by assault and ended Carthaginian rule over Iberia in the battle of Ilipa. The final showdown was the battle of Zama in Africa between Scipio Africanus and Hannibal, resulting in the latter's defeat and the imposition of harsh peace conditions on Carthage, which ceased to be a major power and became a Roman client-state. -->
Dil
Kartacalılar Fenikece dilinin bir lehçesi olan Pönce dilini konuşmaktaydılar. Bu dil Sami dil ailesinin Kuzeybatı grubuna ait Kenan dilleri alt grubundan olup Kartacalıların asıllarının göç edip gelmiş olduğu doğu Akdeniz kıyılarındaki Fenike'de (modern Lübnan'da) o zaman yaşayanlar tarafından konuşulan Fenikece'den gelişmiştir.
Ekonomi
<!-- Carthaginian commerce extended by sea throughout the Mediterranean and perhaps into the Atlantic as far as the Canary Islands, and by land across the Sahara desert. According to Aristotle, the Carthaginians and others had treaties of commerce to regulate their exports and imports.
The empire of Carthage depended heavily on its trade with Tartessos and with other cities of the Iberian peninsula, from which it obtained vast quantities of silver, lead, copper and – even more importantly – tin ore, which was essential for the manufacture of bronze objects by the civilizations of antiquity. Carthaginian trade-relations with the Iberians, and the naval might that enforced Carthage's monopoly on this trade and that with tin-rich Britain, made it the sole significant broker of tin and maker of bronze in its day. Maintaining this monopoly was one of the major sources of power and prosperity for Carthage; Carthaginian merchants strove to keep the location of the tin mines secret. In addition to its role as the sole significant distributor of tin, Carthage's central location in the Mediterranean and control of the waters between Sicily and Tunisia allowed it to control the eastern peoples' supply of tin. Carthage was also the Mediterranean's largest producer of silver, mined in Iberia and on the North African coast; after the tin monopoly, this was one of its most profitable trades. One mine in Iberia provided Hannibal with 300 Roman pounds (3.75 talents) of silver a day.
Carthage's economy began as an extension of that of its parent city, Tyre. Its massive merchant fleet traversed the trade routes mapped out by Tyre, and Carthage inherited from Tyre the trade in the extremely valuable dye Tyrian purple. No evidence of purple dye manufacture has been found at Carthage, but mounds of shells of the murex marine snails from which it derived have been found in excavations of the Punic town which archaeologists call Kerkouane, at Dar Essafi on Cap Bon. Similar mounds of murex have also been found at Djerba on the Gulf of Gabes in Tunisia. Strabo mentions the purple dye-works of Djerba as well as those of the ancient city of Zouchis. The purple dye became one of the most highly valued commodities in the ancient Mediterranean, being worth fifteen to twenty times its weight in gold. In Roman society, where adult males wore the toga as a national garment, the use of the toga praetexta, decorated with a stripe of Tyrian purple about two to three inches in width along its border, was reserved for magistrates and high priests. Broad purple stripes (latus clavus) were reserved for the togas of the senatorial class, while the equestrian class had the right to wear narrow stripes (angustus clavus).
Carthage produced finely embroidered silks, dyed textiles of cotton, linen, and wool, artistic and functional pottery, faience, incense, and perfumes. Its artisans worked expertly with ivory, glassware, and wood, as well as with alabaster, bronze, brass, lead, gold, silver, and precious stones to create a wide array of goods, including mirrors, furniture and cabinetry, beds, bedding, and pillows, jewelry, arms, implements, and household items. It traded in salted Atlantic fish and fish sauce (garum), and brokered the manufactured, agricultural, and natural products of almost every Mediterranean people.
-->
Circumstantial evidence suggests that Carthage developed viticulture and wine production before the 4th century BC, and even exported its wines widely, as indicated by distinctive cigar-shaped Carthaginian amphorae found at archaeological sites around the western Mediterranean, although the contents of these vessels have not been conclusively analysed. Carthage also shipped quantities of raisin wine, the passum of antiquity. Fruits including figs, pears, and pomegranates, as well as nuts, grain, grapes, dates, and olives were grown in the extensive hinterland, while olive oil was processed and exported all over the Mediterranean. Carthage also raised fine horses, the ancestor of today's Barb horses.
Carthage's merchant ships, which surpassed in number even those of the cities of the Levant, visited every major port of the Mediterranean, as well as Britain and the Atlantic coast of Africa. These ships were able to carry over 100 tons of goods.
Carthage also sent caravans into the interior of Africa and Persia. It traded its manufactured and agricultural goods to the coastal and interior peoples of Africa for salt, gold, timber, ivory, ebony, apes, peacocks, skins, and hides. Its merchants invented the practice of sale by auction and used it to trade with the African tribes. In other ports, they tried to establish permanent warehouses or sell their goods in open-air markets. They obtained amber from Scandinavia, and from the Celtiberians, Gauls, and Celts they got amber, tin, silver, and furs. Sardinia and Corsica produced gold and silver for Carthage, and Phoenician settlements on islands such as Malta and the Balearic Islands produced commodities that would be sent back to Carthage for large-scale distribution. The city supplied poorer civilizations with simple products such as pottery, metallic objects, and ornamentations, often displacing the local manufacturing, but brought its best works to wealthier ones such as the Greeks and Etruscans. Carthage traded in almost every commodity wanted by the ancient world, including spices from Arabia, Africa and India, and slaves (the empire of Carthage temporarily held a portion of Europe and sent conquered white warriors into Northern African slavery).
Herodotus wrote an account about 430 BC of Carthaginian trade on the Atlantic coast of Morocco. The Punic explorer and suffete of Carthage called Hanno the Navigator led an expedition to recolonise the Atlantic coast of Morocco that may have ventured as far down the coast of Africa as Senegal and perhaps even beyond. The Greek version of the Periplus of Hanno describes his voyage. Although it is not known just how far his fleet sailed on the African coastline, this short report, dating probably from the 5th or 6th century BC, identifies distinguishing geographic features such as a coastal volcano and an encounter with hairy hominids.
Archaeological finds show evidence of all kinds of exchanges, from the vast quantities of tin needed for a bronze-based metals civilization to all manner of textiles, ceramics and fine metalwork. Before and in between the wars, Carthaginian merchants were in every port in the Mediterranean, trading in harbours with warehouses or from ships beached on the coast.
The Etruscan language is imperfectly deciphered, but bilingual inscriptions found in archaeological excavations at the sites of Etruscan cities indicate the Phoenicians had trading relations with the Etruscans for centuries. The discovery in 1964 at Pyrgi in Italy of a shrine to Astarte, a popular Phoenician deity, containing three gold tablets with inscriptions in Etruscan and Phoenician, gives tangible proof of the Phoenician presence in the Italian peninsula at the end of the 6th century BC, long before the rise of Rome. These inscriptions imply a political and commercial alliance between Carthage and the Etruscan ruler of Caere that would corroborate Aristotle's statement that the Etruscans and Carthaginians were so close as to form almost one people. The Etruscan city-states were, at times, both commercial partners of Carthage and military allies.
Devlet yönetimi
Kartaca'nın devlet yönetim tarzı Kartaca askeri güçlerinin MÖ 483'de Sicilya'da Himera Muharebesi'nde tümüyle hezimete uğratılmasından sonra dramatik olarak değişmiştir. O zamana kadar iktidar gücünü sırf kendilerinin bildiği gibi hiç başka kişi, klik veya gruba en ufak bile taviz vermeden uygulayan Magonid Sülalesi kendine muhalif olan klik ve grupların fikir ve tekliflerine önem verip onların da devlet işlerinde katkı yapmalarına izin vermeye başladı. Böylece Kartaca devlet işlerinde halk temsilcileri ve hatta bazı demokratik kurumları da devlet yönetim sistem içine alınmaya başlandı. Kartaca yine de çok bakımdan bir oligarşik cumhuriyet olmaya devam etti ama idareciler bir noktaya kadar kendilerini halka hesap vermelerinin gerekliğini ve yönetimde bir "kontrol ve denge" uygulanması gereğini anladılar. Kartaca devlet yönetimi eskiye nazaran biraz daha alelade halka mesul olarak işletilmeye başlandı
Bu tarihten sonra Kartaca devletinin başında iki tane her yıl yeniden seçilen ve kalıtsal olmayan Romalı tarihçi Livius tarafından Shofet adı verilen en üst yönetici bulunmaktaydı. Bu isim sadece ünsüz harflerden oluşan Kartaca Fenike alfabesine göre " SPΘM" olarak verilmekte ve İbrani Kutsal Kitabı'nda "Hakimler" anlamına gelmekteydi. Yunanlar ve Romalılar bu ismi "Krallar" olarak tefsir etmekteydiler. Orijinal olarak bu görevler Kartaca'nın ana şehri olan Sur şehrinin Kartaca kolonisini idare etmek için atadığı ana şehir adına kolonide "hüküm verenler" olduğu bazı tarihçilerce kabul edilmektedir. Eğer günümüz kavramlarına göre tefsir edilirse bu iki "Shofet" kısa dönem için "Yönetim Başkanı" olarak isimlendirilebilir.
Yazılı belgelerin bulunduğu tarihsel dönemde "Shofet"ler koloninin en zengin ve en etkili sülaleler mensupları arasından her yılda bir seçildikleri ve devlet yönetiminden ikisinin birlikte eşit olarak mesul oldukları bilinmektedir. Bu devlet yönetimi Kartacalıların asıllarının geldiği Lübnan şehir-devletlerinde plütokratik zenginlerin oligarşinin "Shofet" Hakimlerin idaresini sınırlayıp kontrol ettikleri ve bunun Kartaca'ya da getirildiği kabul edilmektedir, Bu tip bir idare Roma'da yer yıl seçilen iki 'konsül'un idaresine benzediği ve bu tip devlet yönetimi antik Yunan filozof Aristoteles'in Politika adlı eserinde Kartaca'nın devlet yönetiminin temelini tayin eden Kartaca kurumları ve anayasasının ayrıntıları ile incelenmiştir.
Bayındırlık, kamu imarı, vergi toplanması, devlet hazinesinin yönetimi gibi kamu yönetiminde özel bilgi isteyen alanlarda Kartaca'da daha düşük kademeli uzman memurlar ve özel komiserler bulunmakta idi. .
Kartaca'da aristokratik sülaleler Romalıların "Kartaca Senatosu" ve Yunanların "İhtiyarlar Meclisi" adı ile andıkları, bir "Yüksek Konsey"de temsil edilmekteydiler. Kartaca senatosu en varlıklı ailelerin reisleri arasından seçilen 300 kişiden oluşan bir kuruldu. Otuz kişilik bir iç kurul üyeliği ömür boyu olmakla birlikte diğer üyeler belirli aralıklarla seçim yoluyla yenilenirlerdi. Bu konseyin geniş alanlarda yönetim güçleri bulunmaktaydı.
"Yüzdört Tribünü" adli "Kartaca Meclisi" ise belirli bir varlık düzeyinin üstündeki tüm özgür Kartaca vatandaşlarından oluşmaktaydı. Esasen seçilen kralların onaylanması dışında fazla bir yasama ve yönetme yetkileri yoktu. "Yüzdört Tribünü" adli "Kartaca Meclisi" bir hukuk ve adalet kuruluşu, yani bir çeşit anayasa mahkemesi olduğu ve aynı zamanda bu kuruluşa ait hukukçuların generalleri kontrol için kurulan yüce mahkemenin üyeleri olduğu da Aristoteles kitabında belirtilmektedir. Aristoteles bu kurumu Antik Yunan Sparta şehir devletine bulunan "Eforlar"a benzetmektedir. Bu kuruluşa dahil hakimler bazen generalleri ve diğer yüksek memurları yargılayıp cezalandırma (hatta çarmıha gerdirip idam ettirme) yetkileri bulunmakta idi. Bu "Yüzdörtler Tribünü" üyelerinden seçilmiş ("pentarciler" adı verilen) özel yönetim komiserler komisyonları devlet yönetiminin çeşitli kısımlarının kontrolü ve Kartaca'nın devlet yönetimi Kartaca askeri güçlerinin MO 483'de Sicilya'da Himera Muharebesi ile tümüyle hezimete uğramasından sonra dramatik olarak değişmiştir.
Himera Muharebesi'nde hezimete kadar iktidar gücünü sırf kendilerinin bildiği gibi hiç başka kişi, klik veya gruba en ufak bile taviz vermeden uygulayan Kartacalı "Magonid Sülalesi" asıllı politik yöneticiler kendilerine muhalif olan klik ve grupların fikir ve tekliflerinin önem verip onların da devlet işlerinde katkı yapmalarına izin vermeye başlamışlardır. Böylece Kartaca devlet işlerinde halk temsilcileri ve hatta bazı demokratik kurumları da devlet yönetimi sistemi içine alınmıştır. Kartaca yine de çok bakımdan bir oligarşik cumhuriyet olmaya devam etmiştir Ama idareciler bir noktaya kadar kendilerini halka hesap vermeleri gerekliğini ve yönetimde bir "kontrol ve denge" uygulanması gereğini anlamışlardır. Kartaca devlet yönetimi bir nebze kamuya mesul olarak işletilmeye başlamıştır.
Genel olarak şehir devletinin yönetimi ve yönetim memurları şehir oligarşisinin kontrolü altında idi. Fakat Kartaca devlet yönetimi içinde nüve halinde bulunan demokratik unsurlar (özellikle Himera Muharebesi hezimetinden sonra) önem kazanmıştır. Kartaca'da yasama meclisi üyeleri seçimle gelmekte idi. Çalışanların sendikal birlikleri, tüm kapsamlı kasaba toplantıları ve kasaba yerel idare meclisleri birer "Halk Meclisi" şeklinde idiler. Eğer iki "Sophet" ve "Yüksek Konsey" oy birliği ile karara varmazlarsa Kartaca halk konseylerini verdikleri oylara karar verici olamktaydı. Kartaca'nın bu şekilde demokratik kaidelere göre oylama yapması, Kartaca politika kurumlarına benzer kurumları olan Sparta ve Girit Yunan şehir-devletlerinde eşleri bulunmamaktaydi.
Ünlü Yunan tarihçi Polybius yazdığı Kartaca-Roma Pön Savaşları ile ilgilendiği tarih kitabı bölümünde Kartaca alelade halkının devlete yönetiminde alelade Romalı halktan daha fazla siyasi gücü olduğunu bildirmekte, ama daima soylular tarafını tutan tarihçi Polybius bunu Kartaca politika sisteminin bir hatası ve çöküntü sebebi olarak görmektedir.
Diğer tarihçiler aleade halkın bu demokratik davranışının Kartaca'da önem kazanan "Barcid" sülalesinin şehir yönetiminde iktidar kazanmasına atfetmektedirler. Birinci Pön Savaşı başlangıcı ile İkinci Pön Savaşının sonu arasındaki dönemde "Barcid" sülalesi mensupları Kartaca politik hayatına egemen olmuşlardı. Bu sülale kliğine Kartaca'nın tüm askeri güçlerinin kontrolü ve Afrika dışında bulunan tüm Kartaca kolonilerinin de idaresi de verilmişti.
Antik çağlarda ünlü İskenderiye Kütüphanesi'nin ünlü kütüphane müdürü olan Eratosthenes Karacalıların ve Romalıların antik Yunanlar tarafından "barbar" olarak anılmaması gerektiğini savunmuştur. Bu savunmanın baş önerisi bu iki şehir devletınde birer yazılı anayasa bulunması idi ve yazılı anayasaları bulunan bir devletin "barbar" olmasının imkânsız olduğu kabul edilmişti.
Kara Ordusu
Kara ordusunun da ağırlığı ticari paralı askerlerden oluşmaktaydı. Başlarda antik çağın hemen her kara ordusundaki gibi Kartaca kara ordusu da hafif piyadeler, hafif süvari birlikleri ile hafif ve hızlı savaş arabalarından oluşmaktaydı.
Böylece yeniden düzenlenen Kartaca kara ordusunun piyade unsurları, falanks düzeninde çarpışan hopliteslerden oluşturulmuştu. Savaş arabalarının yerine daha sonraları Pers ordularından öğrendikleri filleri kullanmışlardı.
Donanma
Kartaca'nın ekonomik gücünün deniz yoluyla yapılan ticarete dayanması onları, bu deniz yollarının güvenliğini sağlayacak güçlü ve dinamik bir donanma geliştirmeye zorlamıştır. Parçalar halinde neredeyse tüm Akdeniz'e yayılmış olan donanma, özellikle kıvrak korsan gemileriyle baş edebilecek tarzda imal edilmiş olup yelken ve gerektiğinde küreklerle idare ediliyordu ve seçkin bir mürettebatı barındırıyordu.
Her ne kadar Kartaca donanması dillere destan bir donanmaysa da, Roma ve müttefiklerinin (başta Yunan kent devletleri ve Yunan kolonileri) oluşturduğu bileşik donanma karşısında girişilen çatışmalarda başarılı olamamıştır.
Çocuk kurban edilmesi sorunu
<!-- Carthage under the Phoenicians was accused by its adversaries of child sacrifice. Plutarch (20:14,4–6) alleges the practice, as do Tertullian (Apolog.9:2–3), Orosius, Philo ve Diodorus Siculus. However, Herodotos ve Polybius do not. Skeptics contend that if Carthage's critics were aware of such a practice, however limited, they would have been horrified by it and exaggerated its extent due to their polemical treatment of the Carthaginians. The Hebrew Bible also mentions child sacrifice practiced by the Canaanites, ancestors of the Carthaginians. The Greek and Roman critics, according to Charles Picard, objected not to the killing of children but to the religious nature of it. As in both ancient Greece and Rome, inconvenient children were commonly killed by exposure to the elements.
Modern archaeology in formerly Punic areas has discovered a number of large cemeteries for children and infants, representing a civic and religious institution for worship and sacrifice called the Tophet by archaeologists. These cemeteries may have been used as graves for stillborn infants or children who died very early. Modern archeological excavations have been interpreted by some archeologists as confirming Plutarch's reports of Carthaginian child sacrifice. An estimated 20,000 urns were deposited between 400 BC and 200 BC, in the tophet discovered in the Salammbô neighbourhood of present-day Carthage with the practice continuing until the early years of the Christian period. The urns contained the charred bones of newborns and in some cases the bones of fetuses and two-year-olds. There is a clear correlation between the frequency of cremation and the well-being of the city. In bad times (war, poor harvests) cremations became more frequent, but it is not known why. One explanation for this correlation is the claim that the Carthaginians prayed for divine intervention (via child sacrifice); however, bad times would naturally lead to increased child mortality, and consequently, more child burials (via cremation).
Accounts of child sacrifice in Carthage report that beginning at the founding of Carthage in about 814 BC, mothers and fathers buried their children who had been sacrificed to Ba'al Hammon and Tanit in the tophet. The practice was apparently distasteful even to Carthaginians, and they began to buy children for the purpose of sacrifice or even to raise servant children instead of offering up their own. However, Carthage's priests demanded the youth in times of crisis or calamity like war, drought or famine. Special ceremonies during extreme crisis saw up to 200 children of the most affluent and powerful families slain and tossed into the burning pyre.
Skeptics maintain that the bodies of children found in Carthaginian and Phoenician cemeteries were merely the cremated remains of children who died naturally. Sergio Ribichini has argued that the tophet was "a child necropolis designed to receive the remains of infants who had died prematurely of sickness or other natural causes, and who for this reason were "offered" to specific deities and buried in a place different from the one reserved for the ordinary dead". The few Carthaginian texts which have survived make absolutely no mention of child sacrifice, though most of them pertain to matters entirely unrelated to religion, such as the practice of agriculture.
Sapienza Deniz Muharebesi (1499)
Sapienza Deniz Muharebesi, Zonchio Deniz Muharebesi, Birinci İnebahtı Deniz Muharebesi ya da Burak Reis Adası Deniz Savaşı olarak da bilinmektedir. Bu deniz savaşı 1499 yılında dört ayrı günde (12 Ağustos, 20 Ağustos, 22 Ağustos ve 25 Ağustos) Sultan II. Bayezid saltanat yıllarında Kaptan-ı Derya Küçük Davut Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile Kaptan-General Antonio Grimani komutasındaki Venedik arasında yapılan bir deniz savaşıdır. Osmanlı donanmasının büyük bir taktik ve stratejik zaferi ile sona eren bir deniz savaşıdır. Tarihte ilk defa gemilerde top kullanılan ilk savaştır.
Tarafların güçleri
Osmanlı donanması 67si kadırga (ki bunların çoğu hem yelkenli hem de kürekli 'göke/ göge/kuka' tipte idi) ve 20 adet Haliçte yeni geliştirilen üç direkli yelkenli kalyon olmak üzere irili ufaklı 260 parça gemiden oluşmuştu. Kemal Reis ve Burak Reis kendi gökeleri ile bu donanmaya katılmışlardı. Bu donanma 63 bin bindirilmiş deniz piyadesi (azap?) de ihtiva etmekte idi. Venedik donanması ise 170 parça gemiden oluşuyordu.
Gelişmesi
Sapienza Deniz Savaşı 4 ayrı günde (12, 20, 22 ve 25 Ağustos'ta) iki donanmanin gemilerinin karşılıklı yakın savaşa girmeleri şeklinde gelişti. Venedik kaynaklarına göre (Malipiero, Gravius) her ayrı günde yapılan karşılıklı savaşta Venedik gemileri büyük cesaretle Osmanlı gemilerine saldırmışlar ve gemiler arası yekyek yakın savaşa geçmişlerdi. Bu yakın gemi savaşlarında bazı Venedikli kaptanlar büyük kahramanlık göstermişlerdi. Malipiero, gönüllü olarak savaşa iştirak eden Korfu adası valisi Andrea Loredan'ı, gemisiyle Türk donanma hattına tek başına hücuma geçen ve iki saat boyunca devamlı savaş yapıp ortalığı karmakarışık eden Vicenzo Polani'yi ve Alvise Mercello'yu örnek kahraman kaptanlar olarak isimlendirmektedir. Malipiero'ya göre Marcello "'bütün Türk gemilerini esir alabilecek secadet göstermisti. Ama İsa aşkından yoksun olanlar, memleketini sevmeyenler, cesaretleri olmayanlar, disiplinsizler ve şöhretsizler dolayısıyla Venedik donanmasının eline geçen fırsatlar tekrar tekrar yitirilmişti.'"
Osmanlı donanmasının teknik üstünlüklerinden ve donanma personellinin kabiliyetliğinden Venedik kaynakları hiç bahis etmemektedirler. Özellikle Venedik gemilerinden örnek alınarak geliştirilen manevra ve ateş kabiliyetleri yüksek 'göke/göge/kuka' tipi kadırgaların bu savaşta uzun menzilli topları ile çok etkin oldukları bilinmektedir. Haliç tersanelerinde Sultan II. Bayezid zamanında geliştirilen üç direkli yelkenli olan yeni kalyon tipteki gemiler de bu savaşta kendilerini göstermişlerdir. En nihayette bütün Akdenizde ün kazanmış olan kendi gökeleri ile bu savaşa iştirak eden Kemal Reis ve Burak Reis'in savaş tecrübeli girişimleri bu arada sayılması gerekir.