cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malatya
Spor
2004 yılında UEFA Kupası'nda mücadele eden takım İsviçre'nin FC Basel takımını deplasmanda 2-1 mağlup etmiş, deplasman golü kuralıyla elenmiştir. 2005-2006 sezonu sonunda 1. Lig'den düşerek o zamanlar iki kategoriye ayrılmış olan 2. Lig A Kategorisi'nde mücadele etmeye başlayan kulüp, 2008-2009 sezonunda 2. Lig A Kategorisi'ni 18. sırada bitirerek 2. Lig B Kategorisi'ne düştü. Borçları nedeniyle transfer yapamayan ve elindeki oyuncuları zamanla kaybeden kulüp, 2009-2010 sezonu sonunda 2. Lig B Kategorisi'nden 3. Lig'e düştü. 2010-2011 sezonunda da, 3. Lig'de mücadele edip 1. Grubu sonuncu sırada bitirerek Bölgesel Amatör Lig'e düştü. Bölgesel Amatör Lig'de -9 puanla 4. Grubu sonuncu sırada bitirerek Malatya 1. Amatör Ligi'ne düştü. 2012-2013 sezonu öncesinde Malatya Belediyespor adını Yeni Malatyaspor olarak değiştirerek profesyonel liglerde Malatyaspor adını kullanmaya başladı renkleri sarı siyah ve kırmızıdır.UEFA ve TFF kurumlarının kriterleri ve kararıyla Malatyaspor değil Yeni Malatyaspor olarak devam etti. Şuanki Yeni Malatya Stadyumu ve Nurettin Soykan Tesisleri Yeni Malatyaspor tarafından geçici alınmış ve Malatyaspor'a aittir. 2018-2019 Sezonunda, Yeni Malatyaspor, süper ligi 5.sırada tamamlayarak, UEFA Avrupa Ligi'ne katılma hakkı elde etmiştir. Şuan da 3. Ligde Yeşilyurt Belediyespor ve  Bölgesel Amatör Lig|BAL'da Arapgirspor takımları vardır. Malatya BŞB SK nın Voleybol 1. ve 2. liglerindeki 2 takımı ve hentbol 2.ligdeki takımı küme düşmüştür. Voleybol bölgesel liginde 2 takımı yer almıştır.
Türkiye Kupası|Ziraat Türkiye Kupası'nda Yeni Malatyaspor, yarı finalde Galatasaray' a elenerek kupa 3.sü olmuştur.
Önemli spor tesisleri: Yeni Malatya Stadyumu (27.044), Malatya Spor Salonu (3.200), Atatürk Spor Salonu (1.500) ve Atletizm Pisti'dir.
Merkezi Yönetim
Büyükşehir illerinde Merkezi yönetim Vali, İl Müdürleri ve İl Danışma Kurulundan oluşur.
Malatya, bir büyükşehir'dir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır.
Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi’ne devretmiş ve kaldırılmıştır.
Malatya Büyükşehir Belediyesi Başkanı Selahattin GÜRKAN ise 2019 yılı yerel seçimler sonucuna göre göreve başlamıştır.
Vali ve Kaymakamlara ait bilgiler Malatya'nın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.
Yerel yönetim
Büyükşehir Belediyelerinde Yerel yönetim, Büyükşehir Belediye Başkanı, Büyükşehir Belediye Meclisi ve Büyükşehir Belediye Encümeni'nden oluşur.
Yerel yönetimi temsil eden Büyükşehir Belediye Başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.
Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi’ne devretmiş ve kaldırılmıştır.
Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı, 1958-Malatya doğumlu Selahattin Gürkan (AK PARTİ), 31 Mart 2019 seçimlerinde %68,47 oy oranıyla seçilmiştir
İlçe belediyeleri, 2019 Türkiye yerel seçimlerine göre, üç değişik parti ve bir bağımsız tarafından yönetilmektedir. Bu ilçelerden 8'i AK PARTİ, 3'ü CHP ve 1'i MHP'li belediye başkanıdır.
Malatya Büyükşehir Belediye Meclisi üye sayısı 50’dir (Büyükşehir Belediye Başkanı, 13 ilçe belediye başkanı ve 36 üye) Bunların 34’ü AK PARTİ, 11'i CHP, 3’ü, MHP, 1'i BBP ve 1'i bağımsızdır.
Eğitim
Ülkenin önemli üniversitelerinden olan İnönü Üniversitesi ve Malatya Turgut Özal Üniversitesi başta olmak üzere birçok ilk ve ortaokul mevcut olup Fatih projesiyle birçok okula akıllı tahta ve öğrencilere verilen tablet bilgisayarlarla desteklenen eğitim modernizasyonu tüm ülkede olduğu gibi Malatya eğitimine projenin ilk yılından büyük katkı sağlamıştır. Ayrıca 91.000 Dev Öğrenci Projesi ile daha da iyi eğitim verilmeye başlanan Malatya'da il halkının ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde okul vardır. Halkın eğitim düzeyi iyi derecededir.
Şehir içi ulaşım
Malatya'da şehir içi ulaşım halk otobüsleri, dolmuşlar ve trambüsler ile yapılmaktadır. Trambüs; Malatya çevreyolu üzerinde MAŞTİ - İnönü Üniversitesi üzerinde kurulmuş olan elektrik ile çalışan 36 km uzunluğunda 55 adet istasyon bulunan bu istasyonlardan, 11 tanesi turnikeli 44 tanesi normal biniş istasyonu olan Maşti (Yeşilyurt belediyesinden) başlayarak Yeni Devlet Hastanesi, Köy Garajı, Emeksiz, Battalgazi Kavşağı, Tandoğan, Araştırma Hastanesi ve İnönü Üniversitesine kadar devam eden seyir hattı ile Türkiye'de ilk kez Malatya'ya kurulan toplu taşıma sistemidir.
Get Fired Up
Get Fired Up, Amerikalı müzik grubu Murk (o zamanki adıyla Funky Green Dogs) tarafından yayımlanan ilk stüdyo albümü. 1996'da Twisted Records tarafından yayımlandı.
Malatya
Karayolu
Malatya'da karayolu ulaşımı TCK tarafından yapılan şehirler arası devlet yollarından sağlanmaktadır. Bu yollardan en önemlisi Kayseri'den gelen ve Elâzığ'a giden D 300 karayoludur. Bunun dışında Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki konumundan dolayı üç bölgeye komşu kavşak noktasındadır. Bu nedenle her yöne açılan yolları vardır. Ayrıca uluslararası havalimanıyla Almanya'nın Frankfurt ve diğer Avrupa şehirlerine ulaşım sağlanmaktadır. Her gün İstanbul, Ankara ve İzmir'e uçuş bulunmakla beraber yaz sezonlarında Antalya uçuşları mevcuttur.
Bu yollar:
Havayolu
Malatya'da havayolu ulaşımı Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından Malatya Akçadağ da bulunan Erhaç Havalimanı ile sağlanmaktadır.
Demiryolu
Malatya'da demiryolu ulaşımı TCDD tarafından yapılan demiryolları ile sağlanmaktadır. Dört ilçede TCDD garı bulunmaktadır.
Bu ilçeler:
Ayrıca demiryolu güzergahları:
Malatya - Elazığ demiryolu hattında bulunan Fırat demiryolu köprüsü Türkiye'nin en uzun köprüsü olmakla beraber önemi büyüktür.
Kardeş şehirler
Kaynak:
Vedat Nedim Tör
Vedat Nedim Tör, (1897 - 8 Nisan 1985), Türk siyasetçi, yazar ve gazeteci.
Türkiye'de Cumhuriyet döneminin tanınmış kültür ve sanat adamıdır. Yapı Kredi Bankası'nın sanat müşavirliğini yaptığı 25 yıl boyunca düzenlediği büyük çaplı yarışmalar, folklor alanında başlattığı araştırma ve derleme çalışmalar, yetişkinlere ve çocuklara hitap eden yayınları ile kültür alanında önemli hizmetler verdi, cumhuriyet değerlerinin topluma mal olması için çalıştı. Tiyatro oyunu ve roman gibi kurmaca eserler de kaleme aldı.
Hayatı
1897 yılında İstanbul'da doğdu. Babası yazar ve bürokrat Ahmet Nedim Servet Tör, annesi Behice Hanım'dır. 1916 yılında Galatasaray Lisesini bitirdi. Ticaret Nezareti'nin açtığı sınavı kazanarak Berlin Yüksek Ticaret Okulu'nda (Berlin Humboldt Üniversitesi) yükseköğrenim görmek üzere Almanya'ya gitti. İktisat alanında doktorasını "Türkiye Nasıl Bir Emperyalizm Konusu Oldu?" başlıklı çalışması ile tamamladı.
Berlin'deki öğrenciliği sırasında Alice Hanım’la evlendi ve bu evliliğinden Engin ve Manuella olmak üzere iki çocuğu oldu. Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkasının (TİÇSF) Almanya’daki yönetici ve kurucuları içerisinde yer aldı. Partinin Berlin’deki temsilciliğini 1922 yılına kadar devam ettirdi. 5 Kasım- 5 Aralık 1922’de Moskova’da yapılan Komintern’in IV. Kongresine İstanbul Komünist Grubu Temsilcisi olarak Berlin’den giderek katıldı.
1923 yılında Türkiye'ye döndü. Türkiye Komünist Partisi’nde yer aldı ve partiye yakın bir gazete olan “Aydınlık” Gazetesinde yazılar yazdı. Mayıs 1926'da Viyana'daki Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası  Konferansı'nda partinin genel başkanlığını üstlendi. 1927 yılında partiden ayrılarak partinin bütün gizli dokümanlarını polise teslim etti. 1927 Tevkifatı sırasında TİÇSF aleyhine şahitlik yapan Tör, aynı davada yargılanıp beraat etti. İzlediği tutumdan dolayı partinin kurucusu Şefik Hüsnü tarafından dönek ilan edildi.
1932 yılında kurulan Kadro dergisinin kurucuları arasında yer aldı ve bu dergide yazılar yayımladı.
1934 yılında derginin kapanmasından sonra 1938 yılına kadar bazı devlet kurumlarında çalıştı. Matbuat Umum Müdürlüğü (1933-1937), Turizm Müdürlüğü (1938), Ankara Radyosu Müdürlüğü (1938-1943), Ankara Elektrik Şirketi gibi çeşitli kurumlarda yönetici olarak çalıştı. Cumhuriyet ve Vatan gazetelerinde yazılar yazdı. 1933'te Matbuat Umum Müdürlüğü sırasında çıkardığı La Turquie Kémaliste dergisi, yeni Türkiye'nin dünyaya tanıtımında önemli rol üstlendi.
İstanbul Radyosu Haziran 1943'te Vedat Nedim Tör yönetiminde deneme yayınına başladı. Beyoğlu Postanesi üzerinde kurulan geçici stüdyoda çalışmalarını sürdüren İstanbul Radyosu, Batı Müziği ve Ankara Radyosu'ndan telefon aracılığıyla iletilen ajans haberlerini yayınladı.
1944 yılından sonra 25 yıl boyunca Yapı Kredi Bankasında  kültür ve sanat danışmanı olarak görev yaptı. Aile, Doğan Kardeş, Sanat Dünyası adlı dergileri çıkarttı. Türkiye fotoğraf arşivini kurdu. Bankanın para ve altın koleksiyonunun kurulmasına öncülük etti. 1970 yılında sonra Akbank'ta kültür ve sanat danışmanı olarak görev yaptı. 1974 yılında yeniden Yapı ve Kredi Bankası’na geçti. 1977 yılında emekli oldu.
Toplumun hem bireyin yaşadığı çelişkilere yer veren tiyatro eserleri yazdı, oyunlarının birçoğu sahnelendi. Tiyatro türü üzerine yazdığı yazılarla da tiyatro sanatına katkı verdi. Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren yaşamına dair önemli anılarını Yıllar Böyle Geçti (1976) adlı kitapta anlattı. Tek romanı Resim Öğretmeni 'nde (1943) ise bir resim öğretmeninin atandığı kasabada yaşadığı olayları, kasabalıların eğitimi için mücadelesini konu edindi.
1985 yılında İstanbul'da öldü.
Vedat Nedim Tör Müzesi
Yapı Kredi bünyesinde 1992 yılında İstanbul'da Vedat Nedim Tör adını taşıyan özel müze kurulmuştur. Müzede 1950'lere dayanan etnografik ve nümizmatik koleksiyonları ve 55 bin parçalık bir madeni para koleksiyonu bulunur.
Lipoliz
Lipoliz, organizmada yağların tahrip olması. Organizmada depo edilmiş olan yağlar, gerektikçe çeşitli enzimlerin etkisiyle eriyerek kana karışır. Bütün dokular bu yağları parçalayarak değersiz hale getirebilir. Fakat, değersiz hale getirmede başlıca rolü karaciğerin oynadığı sanılmaktadır. Yağların değersiz hale getirilmesi karmaşık bir olaydır. Bunun mekanizmasını açıklamaya çalışan birçok teori vardır. Bu mekanizmanın yağların ikiye parçalanmasıyla başladığı düşünülebilir.
NGC 1880
NGC 1880, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir salma bulutsusudur. Gökyüzünde Kılıçbalığı takımyıldızı yönünde bulunur. İskoç astronom James Dunlop tarafından 1826 yılında 22,86 cm (9 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Emirhan, Baskil
Emirhan, Elazığ ilinin Baskil ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Elazığ il merkezine 65 km, Baskil ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
Change (Hotel FM şarkısı)
"Change", (Türkçe: Değişim) Hotel FM tarafından seslendirilen şarkı. 2011 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Romanya'yı temsil etmiştir.
Fatma Ekenoğlu
Fatma Ekenoğlu (d. 1956, Baf), Kıbrıs Türkü politikacı ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi eski başkanıdır.
1956 yılında, Baf’ın Altıncık Köyü’nde doğan Ekenoğlu, 1983 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun oldu. İhtisasını 1988 senesinde aynı fakültenin İç Hastalıkları bölümünde yapan Ekenoğlu, 1994'e kadar kendi muayenehanesinde, o tarihten sonrasında ise Cengiz Topel Hastanesi'nde çalıştı.
1993 yılında politikaya atılmaya karar veren Fatma Ekenoğlu, 1993 erken genel seçimlerinde CTP Lefkoşa bölgesinin son sırasından aday oldu ama meclise giremedi. 6 Aralık 1998 genel seçimlerine yine Cumhuriyetçi Türk Partisi’nden bu kez yeni açılan Güzelyurt bölgesinden seçime girdi ve milletvekili seçilmeyi başardı. Başarısını 14 Aralık 2003 genel seçimlerinde de tekrarlayan Ekenoğlu, 14 Ocak 2004 tarihinden 6 Mayıs 2009 tarihine kadar Cumhuriyet Meclisi Başkanı olarak görev yaptı.
Evli ve iki çocuk annesidir.
Miletli Anaksimenes
Anaksimenes (MÖ 585, Milet, Karya - MÖ 525), doğa filozofu ve geleneksel olarak Batı dünyasının ilk filozofları kabul edilen Miletos'lu üç düşünürün sonuncusudur. Helenistik döneme ulaşabilen yazılarından günümüze kalanlar, yalnızca sonraki yazarların kendi çalışmalarına aldıkları bazı bölümlerdir. Bu nedenle Anaksimenes'in düşüncelerine ilişkin yorumlar çoğunlukla birbirleriyle çelişir.
Düşünceleri İlkçağda çok etkili olmuştur. Onun düşüncelerinin izlerini, kendisinden sonraki pek çok düşünürde görüyoruz. Bu düşüncelerin geniş bir alana yayılmasında, Miletos'un İranlılarca alınması ve tahrip edilmesi sonucu öğrencilerinin her yöne dağılmaları etkili olmuştur. Anaksimenes, aynı Anaksimandros gibi bir fizikçi, bir doğa bilimcisidir. Onun da öncelikle doğa olaylarıyla ilgilendiğini görüyoruz. O da doğa olaylarını, bir doğa bilimcisi gibi açıklamak istemiştir. Bunun için, onun açıklamalarında da dini yorumlara rastlanmaz. Eserini, ölçülü ve yansız bir anlatımla yazmıştır.
Hayatı
Mevcut bilgilere göre MÖ 600. yüzyıl da yaşamış ve MÖ 525 yılında ölmüştür. Pratiğe yönelik işlek bir zekaya ve engin bir düşünceye sahip yetenekli bir gözlemcidir. Milesian okulunun en genç bireyidir ve Anaksimandros'un öğrencisi olmuştur. Ondan farklı olarak o da Thales gibi ilkeyi tekrar görünür bir tözde aramıştır.
Anaksimenes'in kendisinden sonrakilere ulaşan yapıtı, fizikçilerin geleneğine uygun olarak: ‘Doğa Üzerine’ adını taşır. Aristo'nun aktardığı bilgilere göre, Anaksimenes'in düşünceleri daha çok Thales'e yakındır. Bu durum, Anaksimandros'a göre bir gerileme sayılabilir. Anaksimenes'in asıl ilgi alanı görünür evrendir. Eserini iyon lehçesiyle gereksiz süslemelerden kaçınarak basit bir dille yazmıştır.
Ana madde ‘hava’
Thales'in ‘su’ ana maddesinin yerini, Anaksimenes'te ‘hava’ alır. Böylece Anaksimandros'un aksine, ana maddeyi sınırlandırır, yani belirli bir madde ile bir tutar. Ama Anaksimenes'in her biri maddenin farklı biçimlerine özgü yoğunlukların karşılığı olan farklı nem yoğunlaşması derecelerinin varlığına inandığı açıktır. Aer ‘en eşit biçimde’ dağıldığında, atmosferin bildiğimiz ve göze görünmez havasını oluşturur. Ama yoğunlaşma sonucunda önce buğu ya da bulut, sonra su, en sonunda da taş, toprak gibi katı maddelere dönüşür, gözle görülebilir hale gelir.
Anaksimenes'in, Thales'teki su yerine neden havayı koyduğunu anlamak güç değildir. İlk öğenin Thales'in ana madde olarak ‘su’ yu alması, suyun yaşam açısından taşıdığı önemden kaynaklanır. Aynı şeyler ve hatta daha da çoğu, ‘hava’ için de söylenebilir. Öncelikle havanın kapladığı alan sudan daha geniştir. Havanın fırtınaları suyunkinden daha şiddetlidir. Son olarak, yaşayan varlıklar için hava sudan çok daha önemli ve gereklidir. Anaksimenes doğanın oluşumuyla ilgili çok daha somut, çok daha açık olan düşünceler üretmiştir. Ona göre her şey havadan oluşur. Hava hem gevşeyen ve hem de sıkışabilen bir şeydir. Hava gevşeyince yukarıya doğru yükselen ateş olur. Hava sıkışınca önce buhar ve duman olur. Bu duman ve buhar bulutları daha çok sıkışınca yağmur olur, su olur. Suyun sıkışması sonunda önce çamur, sonra toprak, en sonra da taş olur. O halde ateş-su-toprak, öz olarak hava ve onun gevşeyip sıkışmasının dereceleridir. Bu nedenle sıcaklık ve kuruluk seyrekliği ifade ederken soğukluk ve ıslaklık yoğunlaşmış maddeyle ilişkilidir.
Tanrısal Güç ve Ruh Kavramı
Ana madde olarak düşündüğü ‘hava’yı Tanrı gücüyle dolu olarak düşünür. İnsan nefesini, bedeni dolduran havayı insana can veren ilkeyle,insan ruhu (psyche) ile bir tutmuştur. Ruh kavramı ile ilk kez Anaksimenes'te karşılaşıyoruz. "Tüm canlıların ruhu vardır" diyen Anaksimenes, doğada canlı-cansız ayırımını da ilk kez yapan düşünürdür.
Aer’in sonsuz bir hareket içinde olduğuna ilişkin varsayımı, onun aynı zamanda aer’in canlı olduğunu düşündüğünü de gösterir. Sonsuza değin canlılığını koruduğu için aer, tanrısallığın tüm niteliklerini barındırır ve öteki tanrıların nedeni olduğu gibi, her türlü maddenin de nedenidir. Aynı hareket aer’in bir fiziksel konumundan bir başkasına geçişini de açıklar. İçinde ilk madde ile ilk gücün birleşerek üst düzeyde bir sentez oluşturduğu ilkeyi hava diye koyan öğretisiyle Anaksimenes geç Stoa felsefesine kadar uzanan bir öğretinin, her şeye hükmeden pneuma öğretisinin kurucusu olmuştur.
Bilimsel Düşünceleri
Zaman zaman ay ışığında görülen gökkuşaklarından söz etmiş, suyu yaran bir küreğin çıkardığı yakamozları tanımlamıştır. Düşüncesi mitolojiden bilime geçişin tipik özelliklerini taşır. Gökkuşağını bir tanrıça olarak değil de güneş ışınlarının yoğunlaşmış hava üzerindeki etkisi biçiminde ele alması, düşüncesinin ussal yanının kanıtıdır. Ancak evrenin bir yarımküre olduğu yolundaki inancından da anlaşılacağı gibi,kendinden önceki mitolojik ya da mistik eğilimlerden gene de bütünüyle arınabilmiş değildir. Bu nedenle Anaksimenes'in kalıcı katkısı kozmolojisinde değil, evrenin yapısında yoğunlaşmanın ve seyrelmenin de bir yeri olduğu görüşünde yatar. Bu görüşü ve maddeler arasındaki açıkça görülebilir niteliksel farklılıkları yalın nicelik farklılıklarına indirgemesi, bilimsel düşüncenin gelişiminde çok etkili olmuştur.
Alaska Atabaskları
Alaska Atabaskları ya da Alaska Deneleri (, Alaskan Athabascans, Alaskan Athabaskans , Alaskan Athapaskans , Athabascan Indians of Alaska, Athabascan Native Americans of Alaska, Athabascan-speaking peoples of Alaska;  ya da атапаски Аляски ), Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin daha çok içbölgesinde Alaska Interior adı verilen İç Alaska'da birazı da güneyde Pasifik kıyılarında yaşayan ve Na-Dene dillerinin Atabask dilleri grubunun Kuzey Atabask dilleri alt grubundan dilleri konuşan Kuzey Atabasklarından, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik yerlisi Kızılderili halkları. Alaska yerlilerinin beş ana kültür grubundan birini oluştururlar. Dil temelinde 11 ayrı halk olarak, Ahtnalar, Denağinalar, Guçinler, Hanlar, Değinaklar, Holikaçuklar, Koyukonlar, Yukarı Kuskokvimler, Aşağı Tananalar, Tanakroslar ve Yukarı Tananalar biçiminde sınıflandırılır. Toplam nüfusları yaklaşık 6.400 kişidir ve ancak çok ufak bir kısmı anadillerini konuşabilmektedir. En çok nüfusa sahip olanlar Koyukonlar ile Guçinlerdir. Siyasi, idari ve kültürel açıdan ABD'deki diğer Atabasklardan (Güney Atabasklarından Apaçiler ve Navaholar ile Pasifik Atabasklarından Hupalar) ayrılırlar. Kanada'daki aynı alt grupta (Kuzey Atabaskları) yer alan Kanada Atabasklarına dilce ve kültürce daha yakındırlar ve Guçinler ile Hanların büyük bir kısmı ile Yukarı Tananaların ufacık bir kısmı Kanada'nın Alaska'ya yakın yörelerinde de yaşarlar. Kuzey, batı ve güneyden Eskimo halklarına (İnyupikler, Yupikler, Supikler), doğudan ise ırkdaşı olan Kanada Atabasklarıyla komşudurlar. Eskimolara komşu olanlar Eskimo kültüründen kısmen etkilenmişlerdir. Rus Alaskası (1733 – 1867) döneminde Ruslarla karşılaşan Alaska Atabaskları içinde en çok Ruslaşanlar Pasifik kıyısındaki Denağinalardır. Ekonomik rahatlamaya 1971 yılında kabul edilen Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA) ile kavuşmuşlar ve aynı dönemde dil ve kültürlerini serbest kullanma ve eyaletçe korunma haklarını da elde etmişlerdir. Günümüzde Ahtna ve Denağina haricindeki Alaska Atabasklarının siyasi, ekonomik, yasal ve sosyal savunucusu 1962 yılından beri Tanana Chiefs Conference adlı kâr amacı gütmeyen kabile birliğidir. ABD'deki bütün Amerika yerlileri gibi Alaska Atabasklarının da eğitim, sağlık ve idaresinden ABD İçişleri Bakanlığı bünyesinde Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetimine ait Bureau of Indian Affairs dairesi sorumludur.
İç Alaska'da yoğunlaşan avcı ve balıkçı Atabasklar bu iç bölgedeki sayısız nehirler boyunca birkaç ailelik küçük göçebe gruplar hâlinde yaşarlar. Ayak üstü avcılık yaparlar ve avlarının peşinden giderler. Dayanıklılık ve fizik gücü yüksek insanlardır. Avları büyük ölçüde Pasifik som balığı, tavşan, rengeyiği, sığın ve boz ayıdan oluşur; bunlar kapan kurarak ya da doğrudan üzerine giderek sopa, mızrak, ok ve yay ile avlanır. Geçmişte kıtlık dönemleri oldukça yaygındı. Ayak üstü avlandıklarından ayakkabı en önemli eşyalarıdır ve esnek ve hafif kar ayakkabıları huş ağacının kabuğu (huş kabuğu) ile ham deriden yapılır. Atabasklar için en değerli ana malzeme huş ağacının kabuğudur ve bununla ayakkabı dışında kano, kızak, beşik, konut kaplaması ve mutfak gereçleri yaparlar. Giysileri deriden yapılıp doğal boyalarla renklendirilir ve oklu kirpinin dikenleriyle yapılan ve kirpi işi denen teknikle süslenirdi. Bazı Atabask grupları avı dağınık olmayıp bir arada çokça olan yerlerde uzun süreli kışlık ya da yazlık kamplarda yaşardı. En üst grup yapılaşması 30 ilâ 100 çekirdek aileden oluşan regional band, en alt yapılaşma ise 4 çekirdek aileden oluşan local band gruplarıdır. Liderlik avcı ve savaşçılar arasından seçilirdi. Evlilik, ölüm ya da çocuğun ilk başarılı avını kutlamak için potlaç adı verilen konut içi danslı şarkılı törenler yaparlar.
Halklar ve diller
Alaska yerlilerinin beş ana kültür grubundan ya da kültür bölgesinden birini oluştururlar. Alaska Atabaskları dil temelinde 11 ayrı halk olarak ele alınır. Alaska ile Kanada'da konuşulan Kuzey Atabask dilleri içinde dil ve kültürce iki ana grup olarak şöyle sınıflandırılır:
A. Güney Alaska Atabaskları (İng. Southern Alaskan Athabascans) B. Merkezi Alaska–Yukon Atabaskları (İng. Central Alaska–Yukon Athabascans)
Batılılarla ilk temas döneminde tahmini nüfusları 13.000 olan Alaska Atabasklarının 1996 yılındaki nüfusları ise 11.700 kişidir. Bugün ise yaklaşık 6.400 kişidir ve ancak çok az bir kısmı anadillerini konuşabilmektedir. Kuzey Amerika'da Atabaskların toplam sayısı ise 200.000 kişidir ve çoğunluğu (170.000 den fazlası) Navaholar oluşturur.
Nüfus
Alaska Yerli Dil Merkezine göre Alaska Atabasklarının nüfusu ve anadillerini konuşabilen kişi sayısı:
Tarih
Na-Dene dillerini konuşan diğer halklar gibi Atabaskların da Asya'dan Amerika'ya Eskimo-Aleut halklarından önce göç ettikleri sanılıyor. Atabaskların ataları muhtemelen yaklaşık 12.000 yıl önce son buzul çağının sonunda Bering kara köprüsünü kullanarak Sibirya'dan göç etmişlerdir. İç Alaska'daki (Interior Alaska) eski arkeolojik kalıntılar, Alaska Eskimo coğrafyasının sahillerinde olduğu gibi, yaklaşık 10.000 yıl öncesine tarihlenir ve bunlar Sibirya'dakilerle yakından ilgilidir. Nitekim Atabask dillerinin Sibirya'daki Ketçe başta olmak üzere Yenisey dilleri ile akraba olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzman dilcilerce teyid edilmiştir. Kuzey Amerika'da Atabaskların anayurdunun doğu Alaska ya da batı Yukon olduğu düşünülüyor.
Alaska Atabask Kızılderililerinin Avrupalılarla ilk karşılaşması Rus Alaskası (1733 – 1867) döneminde Ruslarla Denağinalar arasında olmuştur. Bugün Denağinacada 75, Ahtnacada 50 kadar Rusça alıntı bulunur ve bunlar her iki halkın Ruslarla yaptığı yoğun kürk ticareti sırasında dillerine geçmiştir. Ruslardan Alaska'nın satın alımı ve sonrası erken ABD döneminde (1867 – 1915) Atabasklar kendilerine yabancı olan Avrupalılara özgü hastalıklardan kırılmışlardır.
Komşuluk
Brooks Sıradağlarının güneyinden Kenai Yarımadasının aşağılarına kadar Alaska içbölgesinde beş ana nehrin (Yukon, Tanana, Susitna, Kuskokwim, Copper) drenaj sahasında yaşayan Alaska Atabask Kızılderilileri kuzeyde Guçin ile Koyukonlara komşu olan İnyupikler, batıda Holikaçuk, Değinak ile Denağinalara komşu olan Yupikler, güneyde Denağina ve Ahtnalara komşu olan Supikler ve Ahtnalara komşu olan Eyaklar tarafından çevrilidir. Ufacık bir alanda komşu olan Kızılderili Eyaklar hariç komşuların tamamı Eskimo halklarıdır. Kanada tarafında ise büyük ölçüde kendi ırkdaşları (Kanada Guçinleri, Kanada Hanları, Kanada Tananaları) ya da diğer Atabasklarla (Kanada Atabaskları) çevrilidir.
Eskimolara komşu olan Atabask bandları onlarla ticari ortaklık kurarlar. Guçin ile Koyukonlar, kuzey komşuları olan İnyupik Eskimolarıyla ticarette bulunur ve onların yıllık panayırlarına katılırlar. Beyazlar Alaska'ya gelmeden önce Atabasklar ile yerli komşuları arasında her zaman ticari ilişki olmuş, bu ilişkiler geldiklerinde Ruslar başta olmak üzere Beyazlarla da sürmüştür.
Coğrafya
İç Alaska (Interior Alaska) taygası çok zor çevre şartlarına sahiptir. Kışın aşırı soğuk (-50 olabiliyor), yazın ise sıcak (1980 lerde aşırı sıcak) olur. Yazın ayrıca sivrisinek sürüleri yoğun görülür ve yaşamı bunaltacak kadar sıkıcı hâle getirir. İrili ufaklı birçok nehir tarafından ağ gibi örülen İç Alaska'da ladin, söğüt ve huş ağaçları ana ağaç formlarıdır.
Küresel ısınma ve buna bağlı iklim değişikliklerinin gelecekte İç Alaska ekosisteminde önemli değişiklikler yapacağı öngörülmektedir ve burada yaşayan Atabask halklarının 6000 yıldan fazladır bu ekosisteme bağlı yaşadıpı biliniyor.
Illuminati (anlam ayrımı)
Illuminati, Latince ve İtalyancada aydınlatılmış (olanlar) anlamına gelir ve bazı gizli toplulukları ifade eder.
Alaska Atabaskları
Sosyal yaşam
Her ne kadar Alaska Atabaskları lengüist ve etnologlar tarafından dil temelinde 11 halka ayrılsa da bunların hiçbiri siyasi birlik oluşturmamıştır. Bu halklar en üst düzeyde geçmişte 30 ilâ 100 çekirdek aileden oluşan ve regional band (ya da dialekt grubu) olarak adlandırılan coğrafi ve sosyal gruplar hâlinde toplanmışlardı ve bu dialekt grupları hiçbir zaman daha büyük bir üst grupta idari (siyasi) olarak toplanmamıştır. İngilizcede yaygın biçimde tribe (kabile) olarak nitelendirilip adlandırılan regional band ların dil temelinde "halk" (people) ya da "kabile" (tribe) adıyla üst grupta bir araya getirilip sınıflandırılması dış kaynaklıdır, yoksa Atabask halklarının hiçbiri "regional band" dışında bir üst kimliği benimsememiştir. Günümüzde ABD hükûmeti federal olarak yalnızca regional band adı verilen üst yapılanmayı "Alaska yerlileri" (Alaskan Natives) adı altında köy köy tanımaktadır. Yaz kampında balık avlama ya da sonbaharda rengeyiği avlama işi regional band denilen en üst Atabask gruplaşmasında bütün grup üyeleriyle birlikte yapılırken, kışın dört kadar çekirdek aileden oluşan ve local band olarak adlandırılan küçük gruplara ayrılırlar. Her local bandın bağlı olduğu regional bandının bölgesinde kendilerine ait bir bölgesi olur ve burada küçük çapta avcılık ve kürk için tuzakçılık yapılır. Kış ortasında potlaç adı verilen törenler için bir araya gelen regional band üyeleri kunduz ve misk sıçanı gibi tuzak avcılığında tekrar local band olarak ayrılır. . Atabasklarda büyük regional band gruplaşmasından ziyade küçük local band gruplaşması daha önemli toplumsal birliktelik olarak görülmektedir. Kişiler aynı regional band içindeki local bandlar arasında seçim yapabilir; bu durumda seçeceği local band içerisinde bir akrabasının olması şarttır. Her regional bandın (ve bir dereceye kadar da her bireyin) kendi yaşam yolları, inanç ve gelenekleri vardı.
Illuminati (anlam ayrımı)
Illuminati ayrıca şu anlamlara gelebilir:
Alaska Atabaskları
Sosyal yaşam
Eskimolar gibi Atabasklarda da geçmişte herhangi bir resmi (formal) kabile örgütü yoktu ve insanlar yarı göçebe aile grupları olarak yaşarlardı. Bu gruplar 20 ilâ 40 kişiden oluşurdu. Konutları genelde yarı göçebe hayata uygun olarak geçici idi. Yarım küre biçimli kışlık evlerin iskeleti huş ağacının kabuğuyla kaplanır ve rengeyiği ya da sığın derisiyle de örtülürdü. Cook Inlet Denağinalarının denize ulaşımı olsa da Atabaskların çoğu Alaska'nın denizden uzak iç bölgesinde yoğunlaşmışlardır.
Yaz ve bahar aylarında avcılık ve toplayıcıkla meşgul olan dağınık halk ancak işlerin durgunlaştığı kış mevsiminde kışlık köylerinde bir araya gelir ve fırsat buldukça da yakınlardaki ufak av hayvanlarını avlarlar. Bu zamanda ayrıca potlaç ve diğer topluluklarla yapılan kutlama ve şenliklere katılırlar.
Aile
Genel olarak local band üyeleri hem anne hem de baba tarafından biribirine bir şekilde bağlıdır. Her iki tarafta da akrabalık olsa da anne tarafının daha önemli bir yeri vardır. Holikaçuk ve Değinaklar hariç bütün Alaska Atabasklarında anasoyluluk görülür ve çocuk, babasının klanına değil annesinin klanına ait olur. Genellikle geleneksel kültürün çekirdeğini bir kadın ve onun erkek kardeşi ile her ikisinin ailesi oluşturur. Böylece erkek kardeş ile kız kardeşinin kocası (enişte/damat) avcılık ortaklığı kurup birlikte avlanırlar. Geleneksel olarak yeni evli kocalar ilk yıl karılarının ailesinde yaşarlar ve kayınlarıyla birlikte ava çıkarlar. Bazen avcılık ortaklığıyla başlayan iki erkek arasındaki arkadaşlık çifte evlilikle sonuçlanır. Klan büyükleri (yaşlıları) evlilik, liderlik ve ticari kararları alırlar.
Ortaklık
Grup oluşumu mevcut kaynakları en verimli kullanma ihtiyacından kaynaklanır. Farklı kaynaklar farklı sayıda insan gücü gerektirdiği için, bir kişi herhangi bir yılda birkaç farklı sosyal gruba dahil olurdu. Örnek olarak, regional band denilen en üst Atabask gruplaşmasında yaz kampında balık avlama ya da sonbaharda rengeyiği avlama işi bütün grup üyeleriyle birlikte yapılır, zira her iki avcılıkta da çok sayıda insana gereksinim duyulur ve av herkese yetecek kadar boldur. .
Ticaret, Atabask erkeklerinin ilke olarak etkinliğidir ve kabilesinden diğer aile gruplardan erkeklerle ticaret ortaklığı kurduğu gibi yabancı kabilenin topraklarından geçerken düşmanca saldırıya uğramamak için de kabile dışı ticaret ortaklığı da yaparlar. Alaska Atabaskları bir asrı aşkın süredir kürk ticaretinin çok etkin bir parçası olmuş ve Altına hücum hareketinde de yeni istihdam oluşmuş ve madencilerin eşyalarıyla tanışmışlardır.
Savaş
Atabasklarda komşu bandlar arasındaki ilişki her zaman kolay olmaz. Farklı gruplardan Atabasklar arasında ya da diğer Kızılderililer (özellikle de Tlingitler) ve Eskimolarla yapılan savaşlar Avrupalıların bölgeye geldiği ilk dönemlerde oldukça sık görülürdü. Bu savaşlar ani baskınlar olarak başlar ve pusu yerine oldukça açık, planlı, yumruk yumruğa, göğüs göğüse mücadele olarak sürerdi. Savaşan her iki grup da kayıplarına misilleme olarak intikam baskınları yapar ve bu kan davası hâline gelirdi. Savaşların ana sebepleri arasında daha önceki kayıpların intikamını alma ya da kadın ve mal çalma hırsı görülür. Bir kişinin ailesinden bir birey öldürülürse intikam alma o kişinin göreviydi. Bazen kan davasının sürmemesi için kan bedeli olarak öldüren taraf ölen tarafa mal öder ve kabul edilirdi. Bu kan bedeli düşman yabancı gruplardan ziyade arkadaş ya da akraba arasında görülürdü. Kan davaların çoğu regional band sorunu olarak değil local band ya da aile sorunu olarak görülür ve onlarca çözülür.
Barınak
Yarı göçebe hayata uygun olarak yazlık ve kışlık kamplar için birkaç farklı konut tipi görülür. Toprak üstünde sırık biçimli dallardan yapılan iskeletin huş ağacının kabuğyla örtülüp yosun kesekleriyle yalıtılması yaygın kışlık konut olsa da, Eskimo ve Aleutlardaki gibi kısmen yere gömülü kışlık konutlar da görülebiliyor. Kış sonu ilkbahar başı bütün Alaska yerlileri gibi Atabasklar için de stoklanan besinlerin tükenip azaldığı zamanlardır ve bu dönemde kışlık konutlarını terkederek rengeyiği ve sığın avlamak üzere göç ederler. Erkekler geyik peşine giderken kadınlar da çocuklarla birlikte yanlarına da çadır direkleri ile rengeyiği derilerini alarak tobagan denilen kızaklara binerler ve köpeklerin çekiminde yazlık av sahalarına yönelirler. Bazı Atabasklar yazın av süresince kubbeli çadırlarda kalırlar.
Davul
Davul (plank drum): Kasnağı daha önceden suda bekletilerek esnek hâle getirilen huş ağacı tahtasıdan yapılan çember biçimli kasnağa tüylerinden iyice temizlenip daha önceden suda bekletilmiş ham sığın ya da rengeyiği (veya günümüzde bazen koyun) derisi gerilir ve sinir ipliğiyle bağlanarak yapılır. Örnekleri değişik müzelerde bulunmaktadır.
El davulu (hand drum)
Davul tokmağı (drum beater) P harfi biçiminde kıvrılarak ucu yandan yarım halka olarak bağlanan değnektir.
Dans çıngırağı (dance rattles)
Şamanlarca ruhlarla olan iletişimi sağladığından davul kullanımı Hristiyanlığa geçişte misyonerler tarafından yasaklanmıştır. Bugün ise Amerika yerlileri ile Alaska yerlilerinde oldukça sık görülen alkolizm ve diğer madde bağımlılığına karşı hekimler davulu terapi (DARTNA, Drum-Assisted Recovery Therapy for Native Americans) amaçlı kullanıyorlar.
Dans
Dans: Erkekler önde durarak topukları üzerinde yukarı kalkarak sallanır ve aşağı ve yandan yana kollarını sallar. Kadınlar ise erkeklerin arkasında durarak ellerinde tuttukları patiska parçalarını bileklerine kadar sallar ve davul çalmak için aşağı eğer.
Şarkı
Şarkı: Atabasklar için şarkılardaki anlam şarkı sırasında yapılan bir dizi koreografiden daha önemlidir. Değişik amaçlar için değişik şarkılar söylenir. Onurlandırma şarkıları (honor songs) bir kişiyi, bir klanı ya da genç erkeğin ilk avı gibi bir olayı onurlandırmak için söylenen şarkılardır. Yas şarkıları (mourning songs), ölünün arkasından duyulan üzüntüyü dile getirir. Aşk şarkıları (love songs) insanların ruhunu coşturmak için söylenir. Potlaç şarkıları (potlatch songs) potlaç denen törenlerde hediyeleşme yapılırken söylenir. Besteciye ait olan şarkılar, söylenmesi için besteci tarafından kişi ya da gruba verilir ve her şarkının bestecisi şarkıdan önce açıklanır.
Koyukon yas şarkıları ölüleri onurlandırmak için iş yoğunluğunun azaldığı kış mevsiminde Atabask potlacı adı verilen potlaç törenlerinde söylenir ve bu şarkılarda asla ölen kişinin adı anılmaz ve o kişinin hayatta yaptığı iyilikler ve iyi şeyler dillendirilir. Koyukon şarkıları 3 ana gruba ayrılır: 1) maskeli dans şarkıları (mask dance songs): def benzeri davullar eşliğinde Kızılderili Koyukonlar için anlamsız olan kuzey ve batı komşuları Eskimo İnyupiklerin dilinde (İnyupikçe) tipik kısa kelimelerle söylenir; 2) leğen şarkıları (washtub songs): kabuğu soyulmuş ladin ağacından bir direğin etrafında direğe bağlı hareketli bir patiska (calico) parçasını elleriyle aşağı yuları kaldırarak söylenir; 3) direk dansı şarkıları (stick dance songs): sadece Ölüler Bayramında (Feast for the Dead) uygun bir zamanda söylenir.
Keman müziği (fiddle music): Günümüz Alaska Atabasklarında çağdaş Batı müziği de görülür. Geleneksel Atabask keman müziği (fiddle music) Alaska'da iki coğrafi merkezde gelişim göstermiştir. Biri 160 yıl önce 1847'de Yukon Nehrinin yukarılarında Guçin ve Hanlar arasında gelişen Upriver music, diğeri ondan yaklaşık 50 yıl sonra nehrin aşağılarında Koyukon, Aşağı Tanana ve Değinaklar arasında gelişen Downriver music. Guçin ve Koyukonların keman çalma tarzları birbirinden farklıdır. Guçinlerde keman (fiddle) gözde çalgılardandır ve en tanınan kemancıları arasında Bill Stevens sayılabilir. Guçin kemancılığının başlangıcı Hudson's Bay Company şirketinin ticaret karakolunda çalışan kürk tüccarlarının 1847 yılında Fort Yukon'a keman getirmelerine dayanır. Kanada'dan gelen bu kürk tüccarları Fransız Kanadalıların ve İskoçların ezgilerini de getirmişlerdir. İlki 1983 yılında Fairbanks, Alaska'da yapılan Athabascan Fiddling Festival (ya da Athabascan Old-Time Fiddling Festival) adlı keman fesivalinin 29.su 2011 yılında yapılmıştır. Bu festival Atabaskların en önemli sanat etkinliklerinin başında gelir ve Atabask kemancılar hünerlerini gösterir.
Günümüz Atabasklarda müzik türleri (music genre) olarak ANCSA yasasıyla birlikte 1970 lerden sonra yeniden revaçta olan davul dansı (drum dancing) adlı geleneksel yerli müziği ile, keman müziği (fiddle music), country müziği (country music), soft rock ve kilise gospel müziği (Christian gospel) adlı Batı müzikleri görülür.
Animizm ve şamanizm
Animizm geçmişte bütün Atabask halkları için ortak inanç sistemidir. Bu inanç sisteminde bütün canlılar ve bazı cansız nesnelerin ruhu olduğuna inanılır. Hayvanları insanlara çeken o hayvanın ruhudur ve ruhların hoşnut edilmesi ayakta kalmak içindir.
Kötü ruhlar arasında Giyeg ile Nahani sayılabilir. Giyeg insanları hasta eder ve şamanın görevi Giyeg'in dikkatini dağıtarak hastayı kurtarmaktır. Nahani ise orman adamıdır ve ormanda kaybolan kişilere zarar verir.
Opel Corsa
Opel Corsa, GM'nin Avrupa'daki markası Opel tarafından tasarlanan, geliştirilen ve pazarlanan B segmenti otomobildir. İlk olarak 1982'de Corsa A satışa sunulmuştur. 1993'te Corsa B satışa sunulup 1996'da hafif bir makyaj görmüştür. 2001'de Corsa C satışa sunulmuş, 2004 yılında makyajlanmıştır. 2007'de Corsa D satışa sunulmuştur ve 2011 yılında makyaj görmüştür. Daha güçlü motor seçenekleriyle birlikte Opel Astra ve Opel Insignia tarzı güncellenmiş ön tasarıma kavuşmuştur. 2011 model makyajlı Corsa, 1.2 70 HP, 1.4 100 HP, 1.3 95 HP CDTI (Common-rail Direct Turbo Injection) motor seçeneklerinin yanında 5 ileri Easytronic şanzıman opsiyonu ile 2014 yılına kadar satış bandında kalmıştır.
Alaska Atabaskları
Animizm ve şamanizm
İnsan ruhu Yega olarak adlandırılır ve Yegalara öbür dünya için kılavuzluk etmek gerekir. Atabasklara göre insanlar ve hayvanlar biribirine çok benzerdir ve hayvanlar yegalarla iletişim kurarlar. Bir hayvana kötü muamele yapılırsa o hayvanın ruhu kötülüğü yapana kötülük yapar. Hayvan ruhları ile yaşayan insanlar arasındaki iletişimi her zaman şamanlar sağlar. Atabask kültüründe yaygın biçimde insanlarla hayvanlar arasında bağlantı kurulur. Rengeyiği, kurt ve ayıdan sonra en popüler hayvan kuzgundur. Törenler temizlenmek ve korunmak için gereklidir. Bu iş için şamanın gücü (enerjisi) kullanılır. Ölen bir kişinin ruhunu (yega) sorunsuz biçimde göndermek için potlaç törenleri yapılır ve burada yiyecek ve içecek ile birlikte dans ve şarkılar yega'ya sunulur.
Şamanlardan bazen çekinilir, zira onlar iyilik yanında ruhları ya da kukla insanları musallat ederek kötülük de yaparlar.
Opel Corsa
2014 yılında iç ve dış tasarımında belirgin değişiklikler yapılmış ve 8 Temmuz 2014'te Paris Otomobil Fuarı'nda tanıtılmıştır. Yenilenen Corsa, güncel Opel modellerine göre güncellenmiş, yeni güvenlik ekipmanları ve teknolojilerle donatılmıştır. 2019 Yılı sonunda ise PSA platformunda geliştirilmiş Opel Corsa F tanıtılmıştır.
Alaska Atabaskları
Animizm ve şamanizm
Alaska Atabaskları arasında üç şamanın adı en büyük şamanlar olarak sivrilir. Bunlar, Nulato Koyukonlarından erkek Otsioza, Koyukuk Koyukonlarından kadın Noidola'an ile Kokrines-Tanana Mission grubundan erkek Kedzaludla adlı şamanlardır. Hristiyanlığın yayılmasıyla birlikte şamanların güvenilirliği kaybedilmiştir. Yine de şamanizm Atabask kültürünün önemli bir parçasıdır ve Hristiyanlığa rağmen canlandırmaya çalışanlar çıkmaktadır.
Opel Corsa
Güvenlik
Opel Corsa, 1997 yılında 2 yıldız, 2000 yılında 3 yıldız, 2002 yılında 4 yıldız, 2006 yılında eski değerlendirme kriterlerine göre 5 yıldız ve 2014 yılında yeni değerlendirme kriterlerine göre 4 yıldız almıştır. %79 yetişkin, %77 çocuk, %71 yaya ve %56 güvenlik yardımcısı 2014 yılı makyajlı Corsa'nın yüzde oranlarıdır. Trafik İşaret Tespit Sistemi, Kör Nokta Uyarı Sistemi, Takip Mesafesi Göstergesi, Yokuş Kalkış Destek Sistemi, Ön Çarpışma İkazı ve Uzun Far Asistanı başlıca güvenlik sistemlerindendir.
Alaska Atabaskları
Animizm ve şamanizm
Kuzgun (Corvus corax) Rengeyiği, kurt ve ayıdan sonra en popüler hayvan kuzgundur. Değinakçada kuzgunun gerçek adı Ça’ioxwûn ya da Tça’oxwûn [ç is surd th in thin] olsa da Değinak (İngalik) efsanelerinde kuzgundan bahsedilirken Tŏqgĭtsi’ («deden / your grandfather») adı kullanılır.
Hristiyanlık
Alaska içlerinde yaşayan Atabaskların Batılılarla derin temasları daha çok Hristiyan misyonerlerle olmuştur. Roma Katolik Kilisesi misyonerleri Yukon Nehri yöresini, Rus Ortodoks Kilisesi misyonerleri daha çok Denağinalar ve Değinakların yöresini, Anglikan Kilisesi misyonerleri ise Yukarı Yukon ve Tanana Nehirleri civarını mesken edinmişlerdir ve bugün adı geçen yörelerde yaşayan Atabasklar ilgili misyonerlerinin mezhebini benimsemiştir.
Alaska Atabask Kızılderililerinin Avrupalılarla ilk karşılaşması Rus Alaskası döneminde Ruslarla olmuştur. 1800 lerde Ruslar Cook Inlet'e kadar Denağina topraklarına geldiler ve yerlilerle kürk ticareti yapmaya başladılar. Denağinalardan aldıkları kürklerin karşılığı olarak Ruslar yeni mallar getirdiği gibi Ortodoksluk olan dinlerini de getirip yaydılar. Bir asırdan fazla bir zaman önce Ruslar Denağina topraklarındaki ilk kiliselerini Eklutna köyünde inşa ettiler. 1963 yılınde restorasyonu yapılan kilise bugün dahi ayakta durmakta ve ziyaretçi çekmektedir. Denağinaların çoğu Ruslar gibi Ortodoks Hristiyandırlar.
1800 lerde Avrupalı beyazlarca tanışan Alaska Atabaskları, önce kürk tüccarlarıyla, sonra da Yukon ve Koyukuk nehirlerinin kıyılarına kurulmuş olan ticaret postalarına lojistik destek vermek için gelen buharlı gemiler ve gemilerle birlikte gelen yeni insanlarla karşılaşmış, en sonra da tüccarların açtığı izlerden Hristiyan misyonerler yerlilerin "ilkel" ("primitives" ) ruhlarını kurtarmak için gelmişlerdir. Rus Alaskası döneminde Ruslarca Ortodoks Hristiyan yapılan Koyukonların çoğu ABD hükûmetinin Alaska'yı 1867 yılında Ruslarlardan satın almasından sonra Katolik ya da Protestan mezhebine geçmişlerdir. 1900 yılına gelindiğinde neredeyse bütün Alaska Atabaskları uygulamada tamamen olmasa da ismen Hristiyan olmuşlardı. Hristiyan misyonerlerce misyon okullarında çoğu kez yalnızca dini eğitim verilmiş ve öğrenciler İngilizce konuşmaya zorlanmıştır.
Avcılık ve toplayıcılık
Alaska Atabaskları yarı göçebe avcı ve toplayıcı halklardan olup geçimlerini yaban hayvanları ile balıkları avlayarak ve yaban bitkilerini toplayarak sürdürürler ve ana besinlerini büyük ölçüde rengeyiği, sığın ve som balığı oluşturur. Avladıkları yaban hayvanları arasında rengeyiği (Rangifer tarandus granti), sığın (Alces alces gigas), Amerika bizonu (Bison bison athabascae), Dall yaban koyunu (Ovis dalli), Kayalık Dağlar keçisi (Oreamnos americanus), boz ayı (Ursus arctos horribilis), Amerika kara ayısı (Ursus americanus), boz kurt (Canis lupus pambasileus ile Canis lupus tundrarum) kızıl tilki (Vulpes vulpes alascensis), Kutup tilkisi (Vulpes lagopus), Kanada vaşağı (Lynx canadensis), Kutup porsuğu (Gulo gulo luscus), Amerika sansarı (Martes americana), kakım (Mustela erminea), gelincik (Mustela nivalis), Amerika vizonu (Mustela vison), Kuzey Amerika su samuru (Lontra canadensis), kunduz (Castor canadensis), misk sıçanı (Ondatra zibethicus), oklu kirpi (Erethizon dorsatum myops), Amerika kızıl sincabı (Tamiasciurus hudsonicus), Arktika gelengisi (Spermophilus parryii), Alaska marmotu (Marmota broweri), Amerika tavşanı (Lepus americanus) gibi kara memelileri ile değişik kuş (özellikle de ördek ve kaz gibi su kuşları) ve balık (daha çok Pasifik sombalığı) türleri gelir.
Alaska içbölge Atabaskları yarı göçebe olduklarından son derece hareketli insanlardır. Zira avcılık ve toplayıcılık kaynakları oldukça geniş bir alana yayılmış olduğundan bu kaynakları elde edebilmek için bir bölgeden diğer bir bölgeye geçici göç etmeleri gerekiyordu. Yaz ve sonbahar başlarında balık kamplarına, sonbahar sonlarında rengeyiği avcılığına, ilkbaharda ise sığın avcılığına yönelirler. Alaska tarihi boyunca kürk ticaretinde etkinliği olan halklardır.
Alaska Atabask coğrafyasının çeşitlilik göstermesi farklı grupların farklı besinlere yoğu olarak yönelmesini sağlamıştır. Güneyde Pasifik okyanusuna açılan Cook Inlet yöresinde Denağinalar bol kaynaklı deniz memelilerini avlarken, eskiden İngalik adıyla anılan Değinaklar ve Aşağı Koyukon halkları Bering Denizinden nehirlere geçip içbölgenin yukarılarına yumurta dökmek için gelen som balıklarını avlayıp kurutmak için yılın büyük bir kısmını burada geçirirler. Değinakların diğer gruplara göre çok ve daha özel balıkçılık aletleri vardır. Kuzeyde Brooks Sıradağları eteklerindeki Chandalar Nehri civarındaki Guçinler zamanlarının çoğunu rengeyiği ve Dall yaban koyunu gibi iri avlayarak geçirirler.
Rengeyiklerin eti besin, derisi giysi ve sinirleri de dikiş ipliği olarak kullanılır. Boynuzları ise araç gereç yapımında idealdir. Geçmişte birkaç aileden oluşan ufak gruplar hâlinde toplanarak sonbahardaki göç mevsiminde geyiklerin güzergâhı boyunca tahta çitlerle çevrili tuzak ağılı (corral) yaparlardı. Rengeyiklerini kadınlar ve çocuklar hep birlikte sürerek ağılın daracık açıklığından ağıla girip tuzağa düşmesinı sağlar, erkekler de oklarla geyikleri avlarlardı. Etlerin bir kısmı depolanırdı. Bu depoların bazıları yeraltına yapılır ve ayı ve Kutup porsuğu gibi yırtıcı hayvanların çalmaması için üzerleri çim kesekleri ya da taşlarla örtülürdü. Av çok başarılı olursa aileler kışın donmaması için evlerine yakın yaptıkları depoların üzerini yosun kesekleriyle yalıtır sonra da üzerini huş kabuğu ile kaplardı. Aileler bahara kadar kışlık konutlarında kalırdı. Yazın üremek için denizden ırmaklara büyük sürüler hâlinde geçen Pasifik som balığı türleri de avlanır ve bu balıklar temizlenip dumanda tütsülendikten sonra kışın tüketmek için saklanırdı. Kaynaklar yetersiz olduğunda bazen kış bitiminde ilkbaharda gıda sıkıntısı yaşanırdı. Rengeyikleri bazen değişik sebeplerle nüfus azalması yaşar ve geleneksel göç yollarını değiştirir. Geyikler avlanmaz ve balık avı da yetersiz olursa tavşan, kuş ya da som dışı diğer balıklara (Coregonus, Prosopium, Thymallus arcticus vb.) yönelirler. Fakat her zaman bu yeterli gelmeyebilir ve kıtlık da görülebilirdi.
Merkezi Alaska–Yukon Atabaskları Yukon Nehri drenajında huş ağacı kabuğundan yapılan kanolarla sudaki sığın geyiklerini avlarlar.
Amerika bizonunun günümüzde neredeyse tehdit altındaki türler (NT) kategorisinde olan kuzey Alaska'daki orman bizonu (Bison bison athabascae) ile Güney Alaska'daki ova bizonu (Bison bison bison) adlı iki alt türü (ya da ekotipi) de geçmişte Alaska'da yaşarken soyları yakın dönemde 1900 lerde tükenmiştir. Orman ya da dağ bizonu (Bison bison athabascae) alt türü Alaska ve Kanada'daki Kuzey Atabask topraklarında geçmişte asırlar önce oldukça yaygın avlık en iri kara memelisiydi. Bizon kemiklerine İç Alaska ve Kanada'daki arkeolojik sitlerde rastlanmıştır. Atabasklar bizonu kar ayakkabılarıyla köpeklerin yardımıyla mızrak ok ve yay ile avlarlardı. Eti kışın kullanmak üzere kurutulur, derisi de giyecek yapımında kullanlırdı. Ova bizonu ya da bayağı bizon (Bison bison bison) alt türünün soyu Alaska'da tükendikten sonra 1928 yılında Alaska Av Komisyonu (Alaska Game Commission) tarafından günümüzde Delta Junction denen bölgeye dışarıdan getirilmiş, sonra da buradan daha güneyde yer alan Farewell ile Chitina yörelerine nakledilmiştir. Günümüzde Alaska'nın güneyinde ova bizonunun 4 sürüsü vardır ve toplam sayısı 900 baştır
İngilizcede Indian potato («Kızılderili patatesi») ya da wild potato («yabani patates») ve wild carrot («yabani havuç») adları verilen Hedysarum alpinum (Aşağı Tananaca troth, Ahtnaca tsaas) adlı bitkinin kökleri bütün Alaska Atabasklarınca yenir.