cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acara tarihi
Osmanlı yönetiminde Acara
17. yüzyılın ikinci yarısında Acara beyleri İslam'ı benimsedi ancak köylü halk Hristiyan kalmaya devam etti. Hristiyanlık Acara'da 18. yüzyılın ortalarına değin varlığını sürdürdü. Yerli halk Osmanlı akınları yüzünden Gürcistan'ın farklı bölgelerine göç etmek zorunda kaldı. 17-18. yüzyıllarda Acara idari olarak bazen İspir sancağına, bazen de Çıldır, Kars veya Gürcistan Eyaleti'ne dahil edilmiştir. 19. yüzyıla değin Acara'daki Osmanlı yönetimi temsili bir yönetimdi : Halk Osmanlı'ya vergi ödemiyordu, Osmanlı ordusunda sürekli hizmet vermiyor sadece savaş döneminde orduya katılıyordu, eski Gürcü toprak mülkiyeti biçimleri korundu, soylular İslam'ı benimserken, köylü halk hala Hristiyanlık inancını sürdürüyordu.
1737'de Acara Ahıska Paşalığı'na karşı ayaklandı. Paşa Acara'yı harap etti ancak uzun süre ayaklanmayı bastırmayı başaramadı. 18. yüzyılda Acara'da Osmanlı hakimiyeti güçleniyordu. Buna, (Çoruh nehrinden Çoloki'ye kadar olan) Guria'nın güney kesiminin Osmanlı tarafından ele geçirilmesi yardımcı oldu. 1774'te Osmanlıların İmereti kralı I. Solomon'a karşı Çiheri Muharebesi'nde yenilmesiyle cesaretlenen Acara halkı ayaklandı. İsyancılar Ahıska Paşası'nı yendi. 1780'li yıllardan itibaren Yukarı Acara'nın yönetimi yeni atanan Himşiaşvili ailesine geçti. Abdul-beg Himşiaşvili Osmanlı seferlerine katılıyordu. 1784'te Aketi'ye düzenlediği akın sırasında öldü. Yerine 1803 yılında Ahıska Paşası olan oğlu Selim Himşiaşvili Yukarı Acara beyi oldu. Selim paşa Rus İmparatorluğu'nun yardımıyla eski Samthe-Saatabago topraklarında bağımsız bir Müslüman Gürcü prensliği kurmayı hedefliyordu. Bu denemesi sonuçsuz kaldı. Osmanlı 1815'te Selim paşayı yendi ve öldürdü.
Selim'in oğlu Ahmed Paşa Himşiaşvili Rus yetkililerle Acara'nın Rus İmparatorluğu'na katılmasına ilişkin müzakereler yapmayı denedi. Himşiaşvili, paşa ve general unvanı ve Acara'daki hakimiyetinin sürdürülmesi karşılığında Acara'nın Rusya'ya bağlanmasını kabul edeceğini bildirdi. Müzakereler başarısız oldu. Himşiaşvili ile müzakere yapan General Vasiliy Bebutov Ermeni Oblastı'nın başkanı oldu ve yerine Himşiaşvilinin güvenmediği Baron Osten Sacken atandı. Himşiaşvili aktif olarak Osmanlıların yanında yer aldı ve Guria Prensliği'nin Rusya ile bağlantı kurmasını engellemeye çalıştı. Acara, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nda bir savaş arenası haline geldi. 1828 yılında Ahıska'nın Rusya tarafından ele geçirilmesinden sonra Ahmet Paşa Acara'ya sığındı. Şubat 1829'da Himşiaşvili güçlerini topladı ve Ahıska'ya Ruslar üzerine sefer yaptı, ancak Abdi-Beg ona uygun yardımı sağlamadı ve Himşiaşvili Acara'ya geri çekildi. Osten Sacken, Himşiaşvili'ye kendisinin veya oğlunun Rus kampına gelmesi ve bağlılığı kabul etmesi için dört gün verdi. Himşiaşvili bu sözü kabul etmedi ve Osten Sacken 12 Ağustos'ta üç piyade taburu, 2.700 süvari, bir Kazak alayı, üç dağcı ve dört küçük topla Yukarı Acara'ya girdi. Böylece Hulo'ya ulaştı. Osten Sacken burada sert bir direnişle karşılaştı ve 28 Ağustos'ta büyük bir kayıpla geri çekilmek zorunda kaldı.
Gürcistan Başkomutanı General Paskeviç, General Gese'ye Batum'u alması talimatını verdi. Gese yerel beylerle görüşmelere başladı. Yerel beylerin Rusya'ya duydukları sempatiyle savaşa isteksiz olduğunu bilen Osmanlı yetkilileri, Tuzcuoğlu komutasında sekiz bin asker göndererek yerel beyleri Osmanlı'nın artık savaşta olduğuna, tüm Avrupa'nın Osmanlı'yı desteklediğine ve yakında her şeyin değişeceğine ikna etti. 4 Ağustos 1829'da Rus ordusu Batum'a doğru iki yönde hareket etti: biri Albay Patovski önderliğinde Şekvetili'den Kobuleti'ye, diğeri Gese önderliğinde Ozurgeti'den Muhaestate üzerinden. Muhaestate yakınlarında tahkim edilen Osmanlı birlikleri Gese tarafından yenildi. Kobuleti'deki müstahkem Osmanlı birlikleri geri çekildi ve Tsihisdziri'deki mevzilerini terk ettiler. Osmanlı yanlısı Guria prensesi Sopio Gurieli deniz yoluyla Kobuleti'den kaçtı. Elverişli anı kullanamayan Gese, Batum'a saldırmak yerine Kintrişi'de mevzilendi ve yeniden müzakerelere başladı. Bu, Osmanlıların kaleyi yeniden güçlendirmesine izin verdi. 17 Eylül'de Gese, kaleye saldırdı, ancak ordusunun üçte ikisini kaybetti. Bu, Rusların bu savaşta Kafkasya cephesinde gördüğü en büyük yenilgiydi. Gese yeni işgal ettiği toprakları terk etmek zorunda kaldı ancak bu arada Edirne Antlaşması galip geldi.
Bu antlaşmaya göre Acara Osmanlı'da kalmaya devam etti ancak Ahıska ve Ahalkalaki Rusya'ya verildi ve Ahıska Paşalığı yıkıldı. 1832'de Acara'da yeni bir ayaklanma patlak verdi. 1839'da Osmanlı'da merkezileştirici Tanzimat reformları başladı. Bu reform hem beyler hem de halk arasında huzursuzluğa neden oldu. Acara beyleri haklarının kısıtlanmasına karşı çıkarken, köylüler zorunlu askerlik hizmetine karşı çıktılar. 1840'ta Yukarı Acara beyi Kör Hüseyin Bey, Osmanlı'ya karşı ayaklanan Mısır paşası Kavalalı Mehmed Ali Paşa'yla birlik olarak isyan etti. Trabzon ve Erzurum eyaletlerinden gelen birlikler ayaklanmayı bastırdı ve Kör Hüseyin'i İstanbul'a gönderdi. 1843'te kargaşa yeniden başladı. 1844'te Kör Hüseyin Mısır'a kaçtı ve oradan gizlice Acara'ya döndü. Ayaklanma hem iki sancağı hem de 5.000 kadar kişiyi içeriyordu. Ağustos 1844'te Kars ve Trabzon Paşalığı birlikleri aynı anda Acara'ya gitti ve ayaklanma bastırıldı. Acara, Trabzon Eyaleti'ne bağlandı. Osmanlılar yine de Acara'yı kontrol etmeyi başaramadı. 1846'da Kör Hüseyin, Yukarı Acara'ya döndü ve halk yeniden ayaklandı. Trabzon Paşası Acara'yı bastı ve Kör Hüseyin'i tutukladı. İsyancıların arasında 1844 yılında İmam Şamil tarafından Dağıstan'daki Ruslara karşı mücadelesine gönüllü toplamak için gönderdiği Hasan Hasbi de vardı. O, Acara ayaklanmasının bastırılmasından sonra kaçmayı başardı.
1851'de Acara yeni kurulan Lazistan Sancağı'na bağlandı. Sancağın mutasarrıfı Batum'da bulunuyordu. Sancaktaki Acara iki kazadan oluşuyordu, bunlar Yukarı Acara ve Kvemo (Aşağı) Acara kazalarıydı. Acara'nın nüfusu Müslüman oldu ancak Türkleşmedi ve Gürcü dilini, Gürcü soyadlarını ve Gürcü kimliğini korudu. Bu, Mesheti'den farklı olarak Acara'da İslam'ın daha sonraları ve yüzeysel olarak yayıldığı gerçeğiyle açıklanmaktadır. 19. yüzyılın ikinci yarısında, Acara nüfusunun çoğunluğu zaten Müslümandı. Kırım Savaşı sırasında Acara beyleri Osmanlı tarafında savaştı. Bu nedenle, 1854'te Rus ceza müfrezesi Acara'nın sınır köylerine baskın düzenledi. 1855'te Acara nüfusu başka bir zorunlu askerlik nedeniyle yeniden ayaklandı ve bunu 1856 ve 1859'daki Osmanlı baskıları izledi. 1865'te Yukarı ve Aşağı Acara kazalarının nüfusu 15.480 idi. 1871-1873'te Yukarı ve Aşağı Acara'da 69 caminin faaliyet gösterdiği 60 köy vardı. Dimitri Bakradze 1874'te yerel halkın korunmuş bir Hristiyanlık hafızasına sahip olduğunu, Hristiyan bayramlarını hatırladığını ve örneğin Paskalya için yumurta boyama gibi bazı gelenekleri sürdürdüğünü belirtti. Kilise sadece Shalta köyünde korunmuş ve Hulo kilisesi Himşiaşvililer tarafından tahrip edilmiştir. Bakradze'ye göre, Acaralılar kendilerine Gurcebi diyorlardı. 1875 yılında Acara halkı vergiler yüzünden yeniden ayaklandı. Üç ay sonra, Osmanlı hükûmeti vergileri artırmayı reddetti.
93 Harbi sırasında Batum Derviş Paşa komutasındaki 25.000 kişilik güçlü Osmanlı ordusunun yanı sıra Karadeniz kıyısında seyir eden Osmanlı savaş gemileri ile savunulmuştu. Ruslar General Oklobjio komutasındaki 15.000 kişilik Kobuleti birliğini gönderdiler ancak Oklobjio çatışma boyunca çok az bir başarı gösterebildi. O, 14 Nisan 1877'de Osmanlıları Muhaestate tepelerinden çıkardı ve 15 Kasım'a kadar oraya mevzilendi. Oklobjio'nun yaptığı tek ilerleme girişimi 11-12 Haziran'da Tsihisdziri ve Sameba tepelerindeki çarpışmalarda Osmanlılar tarafından önlendi. Kasım ayında Kars'ın ele geçirilmesi ve General Komarov'un Ardahan birliğinin Batum'a ilerleyişi ile birlikte Derviş Paşa'nın birliklerinin Batum'a çekilişi Oklobjio'ya yeniden harekete geçme fırsatı verdi ancak 18 Haziran 1878'de Tsihisdziri'ye yapılan saldırısı başarızlıkla sonuçlandı. Daha sonra bunu Rusların Batum'a karşı operasyonlarını bitiren ateşkes antlaşması izledi.
Rus yönetiminde Acara
Osmanlılar 3 Mart 1878'de Acara'yı (Osmanlı yönetimindeki ismiyle Acaristan) Rus İmparatorluğu'na terk etti. 27 Ocak 1879'da İstanbul'da Osmanlı ve Rusya arasında Rusya'ya bağlanan bölgedeki halkın sınır dışına seyahat etmesine izin veren bir antlaşma imzalandı. Resmi sürgün tarihi 3 Şubat 1879'dan 3 Şubat 1882'ye belirlendi. İslam'a karşı Rus baskısı nedeniyle binlerce Müslüman Muhaciroba denen göç dalgası ile Osmanlı topraklarına göç etti. 1878'den 1880'lere kadar göç edenlerin sayısı 22 ile 25 bin arasında değişiyordu. Osmanlılar tarafından finanse edilen Acaralıların katıldığı "İntikamcılar" adlı bir direniş organizasyonu Rus memur ve subaylarına saldırılar düzenlendi. Ancak aynı zamanda diğer Gürcülerle birleştikleri için Rus yönetiminden memnun olan Acaralılar da bulunmaktaydı.
1878 Berlin Kongresi'nde bölgenin başkenti Batum porto franco ya da serbest liman ilan edildi. 1880'lerin sonlarına doğru şehir önemli bir liman ve endüstri kenti haline geldi. 20. yüzyılın başında Batum, en eski boru hatlarından biri (Bakü-Batum boru hattı) ve bir demiryolu ile Bakü'nün petrol yataklarına bağlanmış ve dünyanın en önemli limanlarından biri haline gelmiştir. 22 Haziran 1892'de büyük bir tanker gemisi olan "Markus" Batum'dan Tayland'ın başkenti Bangkok'a doğru yola çıktı ve Süveyş Kanalı'nı geçen ilk petrol tankeri oldu.
Bölge (Rus egemenliğinde Batum Oblastı olarak anılır), 1905-1907 Rus Devrimi sırasında çok sayıda grev ve kanlı baskıya tanık oldu.
Birinci Dünya Savaşı sırasında, Acaralı muhacirler (Türkiye'ye göç edenler) Türk ordusu içinde bir tümen oluşturdular. 18 Aralık 1917'de ateşkesi takiben Rus kuvvetlerinin tahliyesi üzerine 14 Nisan 1918'de Osmanlı 37. Kafkas Tümeni Batum'a girdi.
1915 yılında, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı devam eden savaş sırasında, Rus yönetimi, Batum bölgesinden Rusya tebaası Müslümanları Rusya'nın iç bölgelerine sürgün etme sürecini başlattı bu durum Gürcü aydınları tarafından protesto edildi. Kısa süre sonra, Rus Duması'ndaki Gürcü milletvekilleri, sınır dışı edilen Müslümanların Türk değil, “Müslüman dinlerine rağmen Gürcü ve dolayısıyla sadık Rus” olan Acaralılar olduğunu açıkladılar. Protestolarının bir sonucu olarak, Büyük Dük Georgi Mihayloviç detaylı raporunda oradaki Acaralıların Rus rejimine karşı olmadıkları sonucuyla sona eren bir soruşturmaya başkanlık etti. Kazakları ve Ermenileri Acaralıların sadakatsizlik iddialarından sorumlu tuttu ve onları yerel Müslümanlarla ortaya çıkan şiddetli çatışmaları kışkırtmakla suçladı. Sonunda, Büyük Dük Nikolay Nikolaevich, Acaralı liderlerle görüşmeye ikna edildi ve hatta sadakatlerinden dolayı onları ödüllendirdi. Acaralıların Rus İmparatorluğuna ihaneti iddiası soruşturması 1917 Rus Devrimi sonrasında 26 Ocak 1918'de kapatıldı.
İngiliz işgali
12 Ocak 1919'da İngiliz kuvvetleri, Türk birliklerinin yerini almak üzere Batum'a çıktı. Başkanlığını Rus kadet P. Maslov'un yaptığı Batum Bölgesi Konseyi, Acara'yı 21 Aralık 1918'den 28 Nisan 1919 tarihine kadar geçici bir otorite olarak yönetmek için kuruldu. Memed Abaşidze ve Haydar Abaşidze liderliğindeki Müslüman Gürcistan'ın Kurtuluş Komitesi, Gürcistan sınırları içinde dini esaslara göre özerklik kurulmasından defalarca söz etmişti. Bunun için 13 Eylül 1919'da Batum'da bir prototip parlamento olan Meclis toplandı. Abaşidze taraftarları Gürcistan ile birliği güçlü bir şekilde savunsa da Gürcistan yanlısı Acaralılar arasında bile özerkliğe yönelik eğilim güçlüydü. Seday Milet (Türkçe: "Milletin Sesi") olarak bilinen daha az sayıdaki başka bir grup ise Türkiye yanlısı ve pan-Türkist fikirleri yaydı.
15 Ağustos 1919'da İngiliz birliklerinin Kafkasya'dan çekilmesi başladı. Batum'daki tümen karargahı Batum askeri valisi James Cooke-Collis'e yönetimi devrederek İstanbul'a gitti. 4 Mart 1920'de Cooke-Collis Batum'daki Müttefik Kuvvetler komutanı olarak atandı. Bu kuvvet 14 Temmuz 1920'de Batum'dan çekildi.
Demokratik Gürcistan Cumhuriyetinde Acara
İngiliz yönetimi 20 Temmuz 1920'de bölgeyi Gürcistan'a bıraktı. Bolşevikler ve Rus ajanları bir dizi sabotaj ve terör eylemi düzenledi. Demokratik Gürcistan yönetimi, Acara'nın özerkliği fikrini kabul etti fakat bu ancak Sovyet yönetimi altında gerçekleşti.
Sovyetlerin Gürcistan'ı işgali sırasında 11 Mart 1921'de Türk kuvvetleri Batum'u işgal etti ve 18 Mart 1921'de General Giorgi Mazniaşvili komutasındaki Gürcü birlikleri tarafından sınır dışı edilinceye kadar şehri elinde tuttu. Ertesi gün Batum'da Sovyet yönetimi ilan edildi. Türkiye, 16 Mart 1921 tarihli Sovyet-Türkiye Kars Antlaşması ile bölgeyi Gürcistan SSC'nin bir parçası olarak tanıdı.
Sovyet yönetiminde Acara
Ana madde: Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Sovyet hükûmeti 16 Temmuz 1921'de Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni ilan etti. Türkiye, Acara'nın karışık nüfusu içindeki Müslümanların hatırına özerklik verilmesi şartıyla bölgeyi Bolşeviklere bıraktı. Ayrıca Moskova'nın, Karadeniz'deki önemli bir liman kenti olan Batum'un kontrolünü Gürcistan'a vermekten kaçınmak ve Türkiye'de yaşayan etnik Gürcü Müslümanlar arasındaki Komünist eğilimleri desteklemek istediği düşünülüyor. Josef Stalin döneminde, Hristiyanlık gibi İslam da baskı altındaydı.
Nisan 1929'da dağlık Acara'nın Müslüman köylüleri, zorunlu kolektivizasyona ve dini baskıya karşı silahlandılar. Sovyet birlikleri tarafından isyan hızla bastırıldı. Binlerce Acaralı cumhuriyetten sürgün edildi.
Aslan Abaşidze yönetiminde
Gürcistan'ın ilk parlamento ve başbakanlık seçimlerinin ardından Aslan Abaşidze, 15 Mart 1991'de Başbakan Zviad Gamsahurdia tarafından bölgenin özerk statüsünün iptal edilmesine yardımcı olacağı düşünülerek Acara Yüksek Konseyi'nin başkanı olarak atandı. Ancak Gamsahurdia, Acara'nın özerkliğini kaldırmayı önerdiğinde Abaşidze, Acaralıları, özellikle de bölgedeki Müslümanları protesto için ayağa kalkmaya çağırdı. Merkezi yetkililerle gerginlikler başladı. 22 Nisan 1991'de Abaşidze yanlısı protestocular, birkaç yetkilinin derhal istifasını talep ederek Batum'un merkezindeki idari binaları bastı. Protestolar, Abaşidze tarafından bölgede kendi güç üssünü kurmak için etkili bir şekilde kullanıldı. Halihazırda Tiflis'te ciddi iç sorunlarla karşı karşıya olan Gamsahurdia, Acara olaylarına karışmamayı tercih etti. Kargaşada, Abaşidze'nin eski Yüksek Sovyet başkan yardımcısı ve Acara'daki Gamsahurdia'nın en üst sıradaki destekçisi Nodar İmnadze son derece tartışmalı koşullarda öldürüldü. Batum yönetimine göre, İmnadze, Abaşidze'nin ofisinde elinde silahla ateş etmeye çalışırken korumalar tarafından vuruldu. Tiflis kontrolündeki medya ise basitçe nedeni belirtilmemiş ölüm ilanları bastı. Ancak, İmnadze'nin ofisteki tartışma sırasında Abaşidze tarafından öldürüldüğüne dair birçok iddia ortaya atıldı.
Abaşidze'nin özerk sıkı yönetimi altındaki Acara, Gürcistan İç Savaşı sırasında göreceli siyasi istikrar ve ekonomik refah yaşadı. Ancak, Acaralıların çoğunluğu çok sayıda yabancı yatırıma ve sayısız finansal projeye rağmen yoksul kaldı. 24 Ekim 1997'de Acara, Avrupa Bölgeleri Meclisi'nin (AER) tam üyesi oldu.
Merkezi ve bölgesel yönetimler arasındaki ilişkiler gergindi. Acara liderliği genellikle merkezi bütçeye vergi ödemeyi reddetti. Abaşidze gümrük, Batum limanı ve diğer stratejik konumların kontrolünü ele geçirdi. Kendi yarı resmi silahlı birimlerini kurdu ve Gürcistan Savunma Bakanlığı'nın Batum merkezli 25. Tugayı üzerinde tam kontrole sahipti.
Gürcistan'ın eski cumhurbaşkanı Eduard Şevardnadze, 1992-2003 döneminde Abaşidze ile uzlaşma girişiminde bulunmak için bölgeyi birkaç kez ziyaret etti. Acara'nın daha büyük bir özerk statü elde ettiği, Abaşidze'nin Gürcistan cumhurbaşkanlığına aday olmamayı kabul ettiği ve Şevardnadze'nin Abaşidze'nin Acara'da iktidarı korumasına izin verdiği bir tür uzlaşmaya vardılar. Abaşidze'nin partisi, Gürcistan Demokratik Canlanma Birliği, 1995 parlamento seçimlerinde Şevardnadze'nin iktidardaki Gürcistan Yurttaşlar Birliği partisiyle işbirliği yaptı, ancak seçimlerden sonra Şevardnadze'den ayrıldı.
Abaşidze'nin Uyanış Partisi'nin Gürcistan parlamentosunda otuz üyesi vardı ve Tiflis'teki merkezi hükûmete ılımlı bir muhalefet olarak görülüyordu. 2003'teki hileli seçimlerden ve ardından Gürcistan'daki "Gül Devrimi"nden sonra Abaşidze, Kasım 2003'te Şevardnadze'nin devrilmesini "şiddetli bir darbe" olarak nitelendirdi.
Acara krizi
23 Kasım 2003'te, Şevardnadze'nin devrilmesinin hemen ardından Aslan Abaşidze bölgede olağanüstü hal ilan etti. Yine de Acara, 4 Ocak 2004'teki Miheil Saakaşvili'nin kazandığı Gürcistan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yer aldı. Saakaşvili, Acara liderine Gürcistan anayasasına uymasını ve silahsızlanmaya başlamasını emretti. Mayıs 2004'te Abaşidze, merkezi kuvvetlerin askeri operasyon düzenlemeye hazırlandığını iddia etti. Abaşidze'ye bağlı kuvvetler, bölgeyi Gürcistan'ın geri kalanına bağlayan köprüleri havaya uçurdu. İlan edilen OHAL'i 4 Mayıs'tan itibaren yerel muhalefet gösterilerinin dağıtılması izledi. Bu, aynı günün ilerleyen saatlerinde daha da büyük gösterilere sebep oldu. Tüm Acara'dan on binlerce kişi Abaşidze'nin istifasını talep etmek için Batum'a gitti. 6 Mayıs'ta yerel protestocular Batum'un merkezini kontrol altına aldıklarında ve Gürcü Özel Kuvvetleri bölgeye girip Abaşidze yanlısı grupları silahsızlandırmaya başlayınca Abaşidze'nin tutumu savunulamaz hale geldi. Rusya Dışişleri Bakanı İgor İvanov ile bir gece yarısı görüştükten sonra, Bay Abaşidze istifa ederek Moskova'ya gitti.
Abaşidze Sonrası Dönem
7 Mayıs 2004'te Acara'da doğrudan cumhurbaşkanlığı yönetimi uygulandı ve bölgede yeni yerel seçimler yapılmadan önce Özerk Cumhuriyeti yönetmek için 20 üyeli Geçici Konsey kuruldu. Levan Varşalomidze, Geçici Konsey Başkanı olarak atandı.
20 Haziran'da bölgesel parlamento seçimleri yapıldı. Cumhurbaşkanı Saakaşvilinin desteklediği Muzaffer Acara partisi, yerel yasama organında 30 sandalyeden 28'ini kazandı. Diğer 2 sandalye ise Saakaşvilinin eski müttefikleri Cumhuriyetçi Parti tarafından temsil edildi. Oyların yüzde 15'inden azını alan Cumhuriyetçiler, oylamaya hile karıştığı iddialarını yöneltti. 20 Temmuz'da Acara Yüksek Konseyi, Levan Varşalomidze'yi Özerk Cumhuriyet Hükûmeti Başkanı olarak onayladı.
Merkezi ve yerel yönetimlerin bölgesel politikası, bölgeye yabancı yatırımları çekmeye odaklanmaktadır. Bu amaçla geniş çaplı bir özelleştirme kampanyası başlatıldı.
Rus askeri varlığı bölgedeki bir başka zorluktu. Rusya, 1999 İstanbul AGİT Zirvesi'nde askeri üssünü geri çekme sözü verdi ve devam eden müzakerelerin uzayan sürecinde üs nihayet 2008 yılında geri çekilene kadar Gürcistan ile Rusya arasındaki ilişkiler açısından bir gerilim kaynağıydı.
Ayrıca bakınız
{{{{Avrupa konusu|da=0}}
Karaahmet, Polatlı
Karaahmet, Ankara ilinin Polatlı ilçesine bağlı bir mahalledir.
Yıldız'dan Türküler
Yıldız'dan Türküler, Yıldız Tilbe'nin sekizinci albümüdür ve tamamen türkülerden oluşmaktadır. Albümde toplam 20 türkü yer almaktadır. Bu türkü albümü, yaklaşık iki ayda tamamlanmıştır. 650.000 satmıştır. Albümün dağıtımını ''OZAN VİDEO Film İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş.'' üstlenmiştir. Yapım ise Avrupa Müzik olmuştur. Albüm fotoğraflarında sanatçı Yıldız Tilbe, yöre kıyafetleriyle çekilmiştir. Albüm 2004 yılında piyasaya sürülmüştür. Albümdeki 20 numaralı türkü olan Yarda Nem Kaldının müziği Yıldız Tilbe'ye aittir. Bu albümle sanatçı, 2004 Kral TV Video Müzik Ödülleri'nde En İyi Türk Halk Müziği Kadın Sanatçısı ödülüne layık görülmüştür. Sanatçı, ödülü alırken, kendisinnin bir Türk Halk Müziği sanatçısı olmadığını fakat kendisini bu ödüle layık görenlere teşekkür ettiğini belirtmiştir. Albümde Sunam, Karpuz Getir Yiyeyim, Yar Ali Senden Medet ve son olarak Ay Işığında türkülerine klip çekilmiştir.
Metamorfizma
Metamorfizmanın gerçekleşmesi için kayacın oluştuğu ortamdan farklı ortamın etkisinde kalması gerekir. İki ya da daha fazla mineral reaksiyona girerek kayaç içinde önceden bulunmayan bir mineral oluşturabilir veya aynı türden mineraller bir araya gelerek iri kristaller oluşturabilir.
Metamorfizma derecesinin ilerlemesine göre birimler aşağıdaki kayaçlara dönüşür. Soldan sağa metamorfizma derecesi artmaktadır.
Türkiye florasındaki tiliaceae taksonları listesi
Tiliaceae (Ihlamurgiller)
Tilia L. Ihlamur
Rükneddin Nasuhioğlu
İbrahim Rüknettin Nasuhioğlu (1891, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - 5 Şubat 1973 ) Siyasetçi, hukukçu, bürokrat, eski Türkiye İçişleri Bakanı.
Hayatı
Mülkiye ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Osmanlı Bankası İdare Meclisi Azalığı, Mersin, Samsun, Kocaeli, Edirne ve Aydın valilikleri yapmıştır. 1950 yılında Milletvekili olarak TBMM'ye girmiş ve IX., X. ve XI. Dönem Edirne Milletvekilliği yapmıştır. İçişleri Bakanlığı görevinde bulunmuştur. Evli ve bir çocuk babasıdır.
Umutsuz Ev Kadınları karakterleri listesi
''
Bu, Umutsuz Ev Kadınları'ndaki karakterlerin bir listesidir. Umutsuz Ev Kadınları Med Yapım tarafından Kanal D için yapılan drama, komedi türünde televizyon dizisi. Dizi Desperate Housewives adlı ABD dizisinden uyarlanılmıştır. Dizinin başrollerinde Bennu Yıldırımlar, Songül Öden, Ceyda Düvenci,Özge Özder ve Deniz Uğur oynamaktadır. Dizi 2 Ekim 2011'de yayın hayatına başladı.1.sezonun ardından Handan karakterini canlandıran Melda Arat diziden ayrılmıştır.2. Sezon 11 Ekim 2012'de yayın hayatına geçmiştir. 55. bölümünden itibaren kanal değiştirip FOX'da yayına başladı.FOX'a geçtikten sonra yayın günü haftada 2'ye çıkarılmıştır. Her Cumartesi-Pazar 19.45'te yayınlanmaya başlamıştır. Ayrıca dizinin süresi de kısalmıştır. 90 dakikadan 45 dakikaya düşmüştür. FOX, Mayıs ayında dizinin 3. sezonu için 39 bölümlük bir anlaşma yapmıştır.3.sezonda dizinin yayın tarihi ve saati değişmiştir. Çarşamba-Perşembe akşamları 22:15'te ekranlara gelmektedir. Ayrıca 3.sezonda diziye birçok yeni oyuncu katılmıştır. Evrim Solmaz'ın diziden ayrılmasıyla yerine Deniz Uğur katılmıştır. Ayrıca Erkan Bektaş, Rüzgar Aksoy ve birçok oyuncu diziye yeni sezonda dahil olmuştur. Dizi 130.bölümüne kadar Çarşamba-Perşembe 22:15'te yayınlanıyordu fakat alınan karar üzerine 131.bölümden itibaren yayın günü sadece Perşembe akşamı saati ise 20:30 olarak değiştirildi. Ayrıca 135. bölümde Hakan Eratik, 137. bölümde Didem Taslan kadroya dahil olacaktır.
Sarah Ferguson
Sarah, York Düşesi (aile adı Sarah Margaret Ferguson, lakabı "Fergie"; d. 15 Ekim 1959, Londra), York Dükü Prens Andrew'in boşandığı eşidir. Evliliğinden dolayı kendisine York Düşesi unvanı verilmiştir. Ayrıca küçük mavi bir helikopterden bahseden Budgie çocuk kitaplarının yazarı olarak da ünlenmiştir. Bu hikâye daha sonra bir İngiliz televizyonu için çizgi film dizisine dönüştürülmüştür.
Soyu ve gençliği
York Düşesi, binbaşı Ronald İvor Ferguson (1931-2003) ve Susan Mary Wright'ın (1937-1998) kızlarıdır. Ebeveynleri 1956 ile 1974 yılları arasında evliydiler. Sarah'ın Jane Louisa (d. 1957) adında bir kız kardeşi vardır. Babası boşandıktan sonra 1975 yılında Susan Deptford ile evlendi. Babasının bu evliliğinden Sarah'ın üç üvey kardeşi vardır: Andrew (d. 1978), Alice (d. 1980) ve Elizabeth (Eliza) (d. 1985). Babası silahlı kuvvetlerde kariyer yaptı ve III. Charles'ın Polo-takımının menajeri olarak çalıştı. Binbaşı Ferguson 2003 yılında kanserden öldü. Sarah'ın annesi 1972 yılında aileyi terk ederek 1975 yılında evlendiği Polo-oyuncusu Héctor Barrantes ile Arjantin'e yerleşti. 1998 yılında Arjantin'de geçirdiği bir araba kazasında öldü. Babası tarafından düşesin soyu Richmond Dükü I. Charles Lennox ve Monmouth Dükü I. James Scott kolundan İngiltere kralı II. Karl'a dayanmaktadır.
Sarah imtiyazlı bir çocukluk geçirmiştir. Kızkardeşi ile beraber bir yatılı okulda okumuştur. Tutkulu bir binici olarak, turnuvalara katılmıştır. Mezun olduktan sonra bir sekreterlik okuluna devam etmiştir. Bundan sonra bir Halkla İlişkiler acentesinde, sonra bir galeride ve nihayet Londra'da bir yayınevinde çalışmıştır. Yüksek sosyete yaşantısına (Jet Set) girmiş ve 1985 yılında kraliyet ailesi tarafından Windsor Sarayı'nda bir partiye davet edilmiştir. Prens Andrew ile ilişkisi de orada başlamıştır. Fakat daha çocukken, babasının Polo-spor aktivitesinde onlarla olan bağlantısı dolayısıyla, kraliyet ailesiyle teması olmuştur.
Evliliği ve çocukları
Sarah Prens Andrew ile 26 Temmuz 1986'da Westminster Abbey'de evlendi. Evliliğinden dolayı boşanana kadar Yüce Majesteleri, Prenses Andrew, York Düşesi, İnverness Kontesi ve Killyleagh Baronesi unvanlarına sahipti.
Bu evlilikten iki çocukları oldu:
Prens Andrew'den boşandıktan sonraki yaşamı
Boşanmasının ve birkaç özel ilişkinin ardından, kariyerini kendine ait bir Talkshow ile başlamayı denedi; fakat daha en baştan başarı gösteremedi. Birçok Talkshow ve televizyon dizisine katıldı. Bir ikametgâhı da, mesleki ve ticari olarak faal olduğu, ABD'dedir. Kamu yararına yaptığı birçok faaliyetin içinden SOS-Çocuk Köyleri için üstlendiği ABD sözcülüğü en çok göze çarpandır.
Sarah Weight Watchers (bu markada bir zayıflama programı), porselen üreticisi Wedgwood ve daha başka birçok şirket için reklam kampanyalarına katıldı.
Yazar olarak ise birçok şeyin yanı sıra kendi otobiyografisi, diyet rehberleri ve birçok çocuk kitabı yazdı. 2008'de ise Türkiye'deki yetimhanelerin içler acısı durumunu kamu oyuna duyurunca manşetlere çıktı. Türkiye ise bu gizli çekilmiş dokümanların yayınlanmasını ülkeye karşı yapılmış art niyetli bir kampanya olarak değerlendirdi.
Balıkesir'de 2002 Türkiye genel seçimleri
3 Kasım 2002 Genel Seçimleri Balıkesir İli sonuçları;
Derviş Ağa Camii (Erzurum)
Tarihçe
Derviş Ağa Camii, Hacı Derviş İbrahim Ağa tarafından 1717 yılında Erzurum ili merkezinde yaptırılmış, Osmanlı mimarisi özelliklerine sahip tarihi bir camidir.
Konum
Erzurum ili Yakutiye ilçesi Ayazpaşa mahallesindedir.
Arkadi Vyatçanin
Arkadi Arkadyeviç Vyatçanin (d. 4 Nisan 1984) Rus yüzücü. Sırtüstü yüzme kategorisinde mücadele etmektedir.
Karacaahmet, Polatlı
Karacaahmet, Ankara ilinin Polatlı ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Ankara il merkezine 100 km, Polatlı ilçesine 26 km uzaklıktadır.
Yıldız Teknik Üniversitesi Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği
Yıldız Teknik Üniversitesi Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği, 2009 yılında açılan ve ilk mezunlarını 2013'te veren aynı üniversitenin gemi inşaatı ve denizcilik fakültesine bağlı bölüm.
Bölümü kazanıp bitiren öğrenciler gemiye çıkmak için gerekli beş temel "stcw" sertifikası olan Denizde Kişisel Can Kurtarma Teknikleri Belgesi, Temel İlkyardım Belgesi, Yangın Önleme ve Yangınla Mücadele Belgesi, Personel Güvenliği ve Sosyal Sorumluluk Belgesi ve Can Kurtarma Araçlarını Kullanma Yeterliliği Belgesi'ni almış sayılırlar.
Otus ireneae
Otus ireneae Strigidae familyasında sınıflandırılan ve Afrika'da Kenya ve Tanzanya'da düzlük ormanlarda çok kısıtlı bir bölgede yaşayan bir baykuş türüdür. En büyük popülasyonu Cynometra-Manilkara ormanında yaşar. Aynı zamanda Afzelia-Cynometra ormanında da bulunur.
Boyu 17 cm.'e ağırlığı 57 g'a ulaşan bu tür Otus cinsi içindeki en küçük türdür. Böcekçildir ve tüyleri gri ile pas rengi arasında değişir.
2008 Yaz Olimpiyatları'nda güreş - Erkekler serbest 66 kg
Erkekler serbest 66 kg müsabakaları 2008 Yaz Olimpiyatları'nda 19 Ağustos 2008 tarihinde Çin Tarım Üniversitesi Spor Salonu'da yapıldı.
Bu serbest stil güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşmaktadır. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.
Yarışma en son Dünya Güreş Birliği (UWW) ve Organizasyon Kurallarına, UWW Hakemlik Kurallarına ve UWW Dopingle Mücadele Kurallarına uygun olarak gerçekleştirimiştir.
Müsabakalar, ideal sayıda güreşçi, yani 4, 8, 16, 32, 64 vb. ile doğrudan eleme sistemi ile gerçekleşir. Bir kategoride ideal sayıda güreşçi yoksa seçme karşılaşmaları yapılır. Eşleştirme UWW tarafından yapılan kurada belirlenen numara sırasına göre yapılır.
Takvim
Bütün saatler Çin Standard Zaman Dilimi (UTC+08.00) iledir
Radyo İzmir
Radyo İzmir, İzmir'de faaliyet gösteren bir radyo istasyonudur. 2022'de yayın hayatına başlamıştır. Nostalji/pop ve haber yayını yapmaktadır. İzmir ve çevresinden 94.5 MHz frekansından dinlenebilmektedir. Merkezi Bornova'dadır.
Radyo İzmir'in sahibi olan İzmir Başak Efem Radyo Tv Reklamcılık Sanayi ve Ticaret A.Ş., 2018'e dek Başak FM adıyla aynı frekansta yayınlarını sürdürmekteydi. Bu tarihte RTÜK'e çağrı ismini değiştirmek üzere başvuruda bulunan şirket, frekansı Radyo 45'lik'e vermek istemiş; iki Üst Kurul üyesinin Başak FM'in o sırada yayında olmamasından dolayı çağrı isminin değiştirilmesinin usulsüzlük olduğu gerekçesiyle yaptıkları itirazlara rağmen başvuru kabul edilmiştir. 2021'de şirket tekrar RTÜK'e başvuruda bulunmuş ve çağrı ismini "Radyo İzmir Hızlı Haber Doğru Yorum" olarak değiştirmiştir. Radyo İzmir, 27 Haziran 2022 tarihinde yeniden yapılanmış ve yayın hayatına başlamıştır.
Yakovlev Yak-18
Yakovlev Yak-18 (NATO rapor adı: Max), Yakovlev tarafından üretilen Sovyet yapımı bir eğitim uçağıdır. 1946 yılında hizmete girmiştir.
Morris County, New Jersey
Morris ili veya Morris County Amerika Birleşik Devletleri'nin New Jersey eyaletinde bulunan bir ildir. İlin nüfusu 2020 sayımına göre 509,285'dir. İlin merkezi Morristown şehridir.
Ekmekçiler, Siirt
Ekmekçiler, Siirt ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Binivre olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy; Siirt il merkezine 43 km uzaklıktadır.
Pire ısırdı çık yukarı
Pire ısırdı çık yukarı, Kıbrıs'ta oynanan bir çocuk oyunudur. Hem kızlar, hem erkekler bu oyunu oynar. İki çocuk tarafından oynanır. Ellerini üst üste koyan çocuklar, baş ve işaret parmakları ile birbirlerinin üst derilerini hafifçe sıkarlar. Bunu yaptıktan hemen sonra "Pire ısırdı çık yukarı" (veya "yokarı") derler. Bu durumda, eli altta olun çocuk elini üste geçirip aynı hareketi tekrarlar. Oyun bu şekilde, çocuklar sıkılıncaya kadar devam eder.
Ed Beck
Edward Paul Beck (28 Haziran 1936 - 16 Ekim 2019), Amerikalı profesyonel basketbol oyuncusudur.
Kariyeri
Sporcu 28 Haziran 1936'da Kentucky'de doğdu. Amerikan Amerikan NCAA Kolej Basketbolu Ligi'nde aktif basketbol kariyerini sürdürdü. 1958'de Amerikan NCAA Kolej Basketbolu Ligi'nde şampiyon olan "Fiddlin' Five," adıyla bilinen Kentucky Üniversitesi Wildcats Basketbol Takımı'nın kaptanlığını yapmıştır.
Beck kolej baskatbolu kariyerinde toplamda; 459 sayı ortalaması ve takımının katıldığı 783 karşılaşmanın (78'sinde sahada) yer almıştır.
Ölümü
Amerikalı profesyonel basketbol oyuncusu Ed Beck 16 Ekim 2019'da Phoenix, Arizona'da 83 yaşında ölmüştür.
Gitarım ve Silahım
El Mariachi Robert Rodriguez'in düşük bütçe ile çektiği ve Carlos Gallardo'nun El Mariachi rolünde oynadığı 1992 yapımı aksiyon - macera filmidir.
Özet
Gezgin gitarist (El Mariachi) olmak için uğraşan şehirden şehre dolaştığı Meksika'da gittiği bir kasabada hiç beklemedik olaylarla karşılaşır. Hayatını sadece çaldığı barlarda aldığı bahşişlerle geçinen genç mariachi son gittiği kasabada hayatının aşkı ve lanetine kavuşur. Serinin ilk filmi El Mariachi ve diğer iki filmde (Desperado ve Bir Zamanlar Meksika'da (Once Upon a Time in Mexico) hiçbir zaman Mariachi'nin adı söylenmemektedir.
Protein yapısı
Proteinler her organizmada bulunan önemli bir makromolekül sınıfıdır. Proteinler, 20 farklı tip L-α-amino asitten meydana gelen polimerlerdir. Amino asitler birbiriyle reaksiyona girdikten sonra meydana gelen polimerde bu amino asitlerden arta kalan birimlere amino asit kalıntısı denir. 40 kalıntıdan daha kısa olan zincirler için protein yerine genelde peptit terimi kullanılır. Biyolojik fonksiyonlarını yerine getirebilmek için proteinler uzay içinde belli bir biçim alacak şekilde katlanırlar. Bu katlanmayı yönlendiren güçler, protein atomları arasındaki hidrojen bağı, iyonik etkileşimler, van der Waals kuvvetleri ve hidrofobik istiflenme gibi, kovalent olmayan etkleşimlerdir. Proteinlerin işlevlerini moleküler düzeyde anlayabilmek için genelde onları üç boyutlu yapısının çözülmesi gerekir. Protein yapısını çözmek için X-ışını kristalografisi ve NMR spektroskopisi kullanılır, bunlar yapısal biyolojinin başlıca yöntemleri arasında yer alır.
Proteinlerdeki amino asit kalıntı sayısı birkaç on ile birkaç bin arasında değişebilir. Bazı proteinler daha büyük yapıların protein altbirimidirler. Örneğin, binlerce aktin molekülü bir araya gelerek mikrofilamanları meydana getirir.
Bır protein biyolojik işlevini yerine getirirken tersinir bir yapısal değişiklik geçirebilir. Aynı proteinin alternatif yapıları farklı konformasyonlar olarak adlandırılır, bunlar arasındaki geçişlere konformasyon değişikliği denir.
Protein kovalent yapısı ve stereokimyası
Protein amino asitleri bir yoğunlaşma reaksiyonu ile birleşerek bir polipeptit zincir oluştururlar. Canlılarda bu reaksiyon çeviri denen bir süreç ile ribozomlarda gerçekleşir.
Peptit bağı
Peptit bağı düzlemsel olma eğilimlidir, çift bağdaki elektronların yerelliğinin bozulması (delokalizasyonu) nedeniyle. Peptitte C1 ile N arasındaki dihedral omega (ω) açısı açısı esneklik göstermez, değeri hemen her zaman 180 dereceye yakındır. N ve C\alpha arasındaki dihedral fi (φ) açısı ve C\alpha ile C1 arasındaki dihedral psi (ψ) ise belli aralıkta değerlere sahip olabilir. Bu açılar bir proteinin dahili serbestlik derecesidir, proteinin konformasyonunu kontrol ederler. Proteinlerde bulunan belli ikincil yapı elemanlarında bu açıların sahip olabileceği değerler geometrik nedenlerle belli aralıklar içinde sınırlanmışlardır. Psi ve Fi açılarındaki sınırlamalar Ramachandran grafiği ile görülebilir. Birkaç önemli bağ hakkında bilgi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Yan zincir konformasyonları
Yan zincirlerdeki atomlar Yunan harfleri ile, Yunanca alfabetik sırayla adlandırılır: α, β, γ, δ, є, vs. C\alpha omurga üzerinde, amino asidin karbonil grubuna en yakın karbon bağına karşılık gelir. Bu atomlar arasındaki dihedral açılar χ1, χ2, χ3, vs. olarak adlandırılır. Yan zincirinin hareket edebilen ilk atomunun (\gamma ) dihedral açısı (χ1), N-C\alpha-C\beta-X\gamma olarak tanımlanır. Yan zincirler birbiriyle çakışmayacak şekilde düzenlenirler, sp3-sp3 bağları etrafında 60°, 180° ve -60° açılarla dizilme eğilimi gösterirler. Bu pozisyonlara sırasıyla gauche(-), trans ve gauche(+) adları verilir. Yan zincir dihedral açıları eşit bir dağılım göstermezler, çoğu yan zincir tipleri için \chi açıları belli değerler etrafında öbeklenir.
Protein yapısının düzeyleri
Protein yapısının dört düzeyi vardır.
İkincil yapı
Proteinlerde ikincil yapı, çok düzenli yerel alt yapılardır. Alfa sarmal ve beta yaprak olarak adlandırılan iki ana ikincil yapı tipi, 1951'de Linus Pauling ve arkadaşları tarafından önerilmiştir. Bu ikincil yapılar, protein omurgasındaki atomlar arasındaki hidrojen bağı örüntüleri ile tanımlanır. Düzenli bir geometriye sahiptir, Ramachandran grafiğinde belli ψ ve φ açıları ile kısıtlanmıştır. Alfa sarmal ve beta yapraklar, peptit omurga üzerindeki hidrojen bağı verici ve alıcılarınının doymasını sağlayan yerel yapılardır. Proteinlerin bazı kısımları yapılıdır ama düzenli değildir. Bu kısımlar rastgele sarım ile karıştırılmamalıdır; rastgele sarım, belli bir sabit üç boyutlu yapıya sahip olmayan, katlanmamış polipeptit zinciridir. Birbirini izleyen birkaç ikincil yapı bir "süperikincil birim" oluşturabilir.
Üçüncül yapı
Üçüncül yapı, tek bir protein molekülünün üç boyutlu yapısıdır. Alfa sarmal ve beta yapraklar kompakt bir yapı oluşturacak şekilde katlanırlar. Bu katlanma hidrofobik etkileşimler (hidrofobik kalıntıların sudan uzaklaştırılması) tarafında yönlendirilir ama yapının stabil olabilmesi için spesifik üçüncül etkileşimlerle (tuz köprüleri, hidrojen bağları, disülfür bağları veya zincirlerin sıkı istiflenmesi gibi) bir protein bölgesinin kısımlarının yerinin sabitlenmesi gerekir.
Dördüncül yapı
Dördüncül yapı birkaç protein veya polipeptit zincirinin (bu bağlamda bunlara protein altbirim denir) bir araya gelmesinden meydana gelen büyük bir toplaşmadır. Dördüncül yapı, üçüncül yapıyı stabilize eden, kovalent olmayan bağlar ve disülfür bağları tarafından stabilize edilir. İki ve daha çok (yani mültipl) polipeptitten oluşan kompleksler mültimer olarak adlandırılır. Daha spesifik olarak, böylesi bir yapı eğer iki altbirimden oluşuyorlarsa dimer, üç altbirimden oluşuyorlarsa trimer ve dört altbirimden oluşuyorlarsa tetramer olarak adlandırılır. Altbirimler genelde birbirlerine simetri işlemleri ile ilişkilidir, örneğin bir dimerde iki katlı bir simetri ekseni vardır. Birbirinin aynı altbirimlerden oluşan mültimerlere değinirken "homo-" öneki kullanılır (örneğin bir homotetramer), farklı altbirimlerden oluşanlar için ise "hetero-" öneki kullanılır (örneğin bir heterotetramer, iki alfa ve iki beta zinciri olan hemoglobinden bahsederken). Çoğu proteinin dördüncül yapısı yoktur ve monomer olarak işlev görür.
Bölgeler, motifler ve katlamalar
Proteinlerden bahsederken sıkça aşağıdaki yapısal birimlere değinilir.
Ökaryotik sistemlerde yüzbinlerce farklı protein ifade edilmesine rağmen, bundan çok daha az sayıda farklı bölge, yapısal motif ve katlama vardır. Bu kısmen evrimin bir sonucudur, çünkü genler ve gen parçaları çiftlenebilir veya genom içinde yer değiştirebilir. Bu demektir ki, örneğin, bir protein bölgesi bir proteinden bir diğerine taşınabilir ve ikinci proteine yeni bir fonksiyon kazandırabilir. Bu tür mekanizmalar nedeniyle, yolaklar ve mekanizmalar farklı proteinlerde yeniden kullanılabilir.
Protein katlanması
Rastgele sarım şeklinde olan bir polipeptit katlanarak kendisine has üç boyutlu yapısını elde eder.
Protein yapı tespiti
Protein Data Bank adlı veritabanındaki protein yapılarının yaklaşık %90'ı X-ışını kritalografisi ile belirlenmiştir. Bu yöntem, (kristalleşmiş) bir proteindeki elektron dağılımının üç boyutlu (3B) yoğunluğunu ölçmeyi sağlar ve dolayısıyla tüm atomların 3B koordinatlarının belli bir çözünürlük ile çıkarımı mümkün olur. Yapısı bilinen proteinlerin yaklaşık %9'u Nükleer Manyetik Rezonans ile elde edilmiştir. Proteinin ikincil yapı bileşimi dairesel dikroizm veya ikili polarizasyon interferometrisi ile belirlenebilir. Kriyo-elektron mikroskopisi de bazı durumlarda protein yapısının yüksek (5 angstromdan düşük) çözünürlükle belirlenmesi için kullanılan bir yöntem olarak gelişmektedir. Bu yöntem özellikle çok büyük protein komplekslerinin (virüs kılıf proteinleri gibi) yapısının anlaşılması için hâlen mevcut olan tek yoldur.
Protein yapısı için berimsel öngörü
Bir protein dizisini üretmek, bir proteinin yapısını çözmekten çok daha kolaydır. Ancak, bir proteinin yapısı onun işlevinin çok daha iyi anlaşılmasına olanak verir, sadece onun dizisini bilmeye kıyasla. Dolayısıyla, bir proteinin dizisinden yola çıkararak onun yapısının hesaplamalı (berimsel) öngörüsü için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Temel ilkelerden (Ab initio) öngörü yöntemleri sadece proteinin dizisini kullanır. İplik geçirme (İng. Threading) ve homoloji modellemesi yöntemleri kullanılarak, evrimsel ilişkili proteinlerin deneysel olarak çözülmüş yapılarına dayanarak bilinmeyen bir proteinin 3B modeli yapılabilir.
Protein yapısı ile ilişkili yazılım
Protein yapısının çeşitli cepheleri hakkında çalışan araştırmacılara yardımcı olan yazılımlar mevcuttur. Bu araştırmalarda gereken en temel işlevsellik, yapı görüntülemesi sağlamaktır. Protein yapısının analizi yapıları hizalayan yazılım ile kolaylaştırılır. Belli bir protein dizisi için yapı bilinmiyorsa, bilinen protein yapılarına dayanarak onun yapısını öngören veya modelleyen yazılımlar kullanılabilir. Ayrıca, model veya öngörü yapıları varsa, onlarda hata kontrolü yapmak için, protein konformasyonel değişimlerini öngörmek, veya substrat bağlanma konumların öngörmek için yazılımlar vardır.
Danezalar
Danezalar ya da eski adlarıyla Biverler (Danezaca ᑕᓀᖚ Dane-ẕaa, ), Kanada'nın Alberta ile Britanya Kolumbiyası eyaletlerinde Peace Nehri yöresinde yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı. Kuzey Atabaskları içindeki Yukon Atabaskları alt grubunda yer alırlar. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Danezalar da yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.
Adlandırma
Daneza (Danezaa, Dane-zaa, Dunneza) adı halkın günümüzde kullanılmaya başlanan yeni adlarıdır ve kendi dillerinde ᑕᓀᖚ Dane-ẕaa «gerçek halk / real people» anlamına gelir.
Tsattine (Dakelce Tsa’tenne) ile bu adın İngilizce çevirisi olan Biver (Beaver «kunduz») adı ise günümüzde yaşadıkları Peace Nehri yöresine Kriler tarafından sürülmeden önceki asıl yerleri olan Beaver Nehri için kullandıkları Tsades ve burada yaşamış olan local bandın Tsa-dunne adına dayanır.
Yerleşimleri
Günümüzde Danezaların yaklaşık yarısı dördü Britanya Kolumbiyası'nda ikisi Alberta'da toplam altı rezervde yaşamaktadır.
Alberta'da: Sweeney Creek yöresiyle Boyer River (Rocky Lane) ve Child Lake (Eleske) Kızılderili rezervleri.
Komşuluk
Danezaların komşuları arasında kuzeyde Sahtular (Tsattine), doğuda Denetalar ile sonradan Danezaların yerini işgal eden Kriler, batıda Sekaniler ve güneyde Tsutinalar bulunur.
Tarih
Alexander Mackenzie 1793 yılında Daneza topraklarına ulaşmış ve 1794 yılında da bugünkü Fort St. John kasabasının yakınlarında North West Company tarafından ticaret karakolu kurulmuştur. Günümüzdeki Daneza sözlü tarihi bu döneme ait kürk ticareti anılarını hâlâ canlı tutar.
1900 yılında Fort St. John Danezaları Treaty No 8 anlaşmasını imzalayarak avcılık ve tuzakçılıkla sağladıkları geçimlerini resmileştirdiler.
Güneydeki Tsutinaların (Tsattine) 1700 lerde Danezalardan kopup güneye göç ettikleri sanılıyor. Bu konuda yazılı tarih bulunmamasına rağmen, Tsutina sözlü tarihi bunu desteklemektedir.
Tören ve şenlikler
Geçmişte 25-30 kişilik bandları hâlinde avlanan Danezalar büyük gruplar hâlinde yaz törenleri için bir araya gelir, şarkı söyler, dans eder, el oyunları oynar ve erkek takımları arasında tahmin yarışmaları düzenlerlerdi.
Animizm ve şamanizm
Danezalar rüya yoluyla elde edilebilen doğaüstü avcılık gücüne inanırlardı. Rüyalar yoluyla bu gücü elde edenlere nááchę («dreamers») adı verilir. Daha sonra bu "dreamer"ler Hristiyanlığın gelişiyle "peygamber" olarak da görülmeye başlanmıştır.
Hristiyanlık
Hristiyanlıkla tanışmaları 1858 yılında Roma Katolik Kilisesi misyoneri Henri Faraud ile olmuştur. Fakat günümüzde Evanjelik Protestan Hristiyan olup eski yerel inançlarla harmanlanmıştır.
Avcılık ve toplayıcılık
Diğer Atabask halkları gibi Danezalar da avcı ve toplayıcı göçebelerdi. Geçmişte 25-30 kişilik avlanma bandları hâlinde yapılanma gösterirlerdi. Ana avları arasında sığın, rengeyiği ve Amerika bizonu gelir. Fakat, Beyazların gelip tüfekleri tanıtmasından sonra 25 yıl içerisinde büyük avlarda azalma olmuş ve 1900 yılında bizonun bölgedeki soyu tükenmiştir. Bizonu Peace River yakınlardaki kırlık ovalarda, sığını bataklık ve ormanlarda, rengeyiğini dağlarda avladıkları gibi ayı da avlanan diğer büyük avlardandı. Avcılık nááchę («dreamers») adı verilen şamanlar tarafından avcıları avın olacağı yere yönlendirerek yapılırdı.
Günümüzdeki gruplar
Treaty 8 Tribal Association North Peace Tribal Council (NPTC)' Western Cree Tribal Council
Zesopeli
Zesopeli (Gürcüce: ზესოფელი), Gürcistan'ın Acara bölgesinde bulunan bir köydür. Mesheti Sıradağları'nın güney yamacında, Açaristskali nehrinin sağ kıyısında konumlanmıştır. Keda kentine uzaklığı 7 kilometre olan köyün rakımı 480 metredir. 2014 nüfus sayımına göre köyün nüfusu 205 kişidir.
Tarihçe
Zesopeli, Acara'nın en eski köylerinden biridir. Zesopeli, Sultan II. Selim'in dönemine (1566-1574) ait Defter-i Mufassal-i Liva-i Acara-i Ulya adlı Osmanlı mufassal defterinde geçer. 1560'larda Osmanlılar Gürcistan'ın güney ve güneybatısındaki bir dizi bölge ile birlikte Zesopeli'nin de yer aldığı Açaristskali Vadisini ele geçirdiler. Bu bölge Osmanlı İmparatorluğu'nun Acara Sancağı'na bağlıydı. Osmanlı mufassal defterine göre bu sancak Yukarı ve Aşağı Acara ayrılıyordu. ayrılmıştı. Zedesopeli köyünde (bugünkü Zesopeli) 11 hanenin yaşıyor ve on bir hanenin tamamının Beridze soyadını taşıyordu.
Zesopeli köyü Tedo Sahokia, Dimitri Bakradze ve Zakaria Çiçinadze tarafından incelenmiştir. 19. yüzyılın başlarında köy nüfusunun 40 haneden oluştuğu ve nüfusun çoğunluğunu Beridze'lerin oluşturduğu rapor edilmiştir.
İuri Siharulidze "Güneybatı Gürcistan Toponimleri" adlı kitabında Zesopeli kelimesini yüksek bir yer anlamına gelen üst dünya ile özdeşleştirmektedir. Siharulidze, köy ile Aşağı Acara'daki diğer köyler arasındaki farka da dikkat çekmektedir. Köyde bölgededeki diğer köylerden farklı olarak "Zedaşeni" adlı kilise şarabının ezildiği "Nasakzrisi" ve "Zedaşeni" isimli yerler vardır.
Tarihi anıtlar
Köyün tepesinde 12. yüzyıla tarihlenen bir kale bulunmaktadır. Kraliçe Tamar döneminde yapıldığı kesin olan kaleye "Tamar Kalesi" veya "Beridze Kalesi" denmektedir. Kale, köyün tepesindeki kayalık bir tepenin üzerine inşa edilmiştir. Ana yola 6-7 kilometre uzaklıktadır.
Kale oldukça büyüktür. Dört tarafı da kayalarla çevrili olan kale Açaristskali havzasını tamamen kontrol eder. İnanışa göre bu kale, Açaristskali havzasını koruyan en önemli yapıydı. Yapısı arkeolojik olarak incelenen kalenin kamusal önemi arkeologlar tarafından vurgulanmaktadır. İnanışı göre, kale kontrol noktası olarak kullanılıyordu. Düşman yaklaştığında ateş yakılarak müttefikler bilgilendiriliyordu. Zesopeli'deki kale, Acara'daki Hihani, Vakicvari, Dandalo ve Tsivasula kaleleriyle birlikte Acara'yı koruyan kalelerdi. Kalenin tepesinde Türkler bölgeyi ele geçirmeden önce bir kilise vardı. Acara'daki Türk hakimiyeti sırasında sık sık kalede insanlar gizlice vaftiz edilmiştir.
Kalenin tek girişi batı taraftadır. Girişi güneyde olan 14 metrelik bir yapı korunmuştur. Giriş 0.95 m genişliğinde ve 1.15 m yüksekliğindedir. Giriş aralığı 1.05 metredir. Sınır kayasının boyutları 3.10х0.18 cm'dir.
Kale, kireç harcı üzerine inşa edilmiş yassı taşlardan yapılmıştır. Kalenin yapımında kullanılan taşlar yakın çevreden çıkarılmıştır. Kalenin yapımında Sasvintria, Tsivtskaro, Tsumpia'daki su kaynakları kullanılmıştır.
1575 - 1756 yıllarında Samtshe Atabeyi IV. Kvarkvare'nin annesi Dedisimedi'nin bu kaleye hapsedilmiştir.
Zesopeli köyünde "Cornelius mezarları" olarak bilinen coğrafi şekiller bulunmaktadır. Tarihçiler, "Cornelius mezarları"nın Orta Çağ öncesinde gerçekleşen doğal afetler sonucu oluştuğuna inanmaktadır.