cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çift yarık deneyi
Yol-integrali formülasyonu
Kopenhag yorumu kuantum mekaniğinin Feynman tarafından bulunan yol-integrali formülasyonuna benzerdir. Yol-integrali formülasyonu bir sistem için klasik tek-rota kavramını, tüm olası rotaların toplamı ile değiştirir. Rotalar fonksiyonel integral kullanılarak eklenir. Her rota eşit olasılıkta kabul edilir ve bu yüzden her rotanın aynı miktarda katkısı vardır. Fakat, rota boyunca verilen herhangi bir noktada bu katkının fazı, rota boyunca yapılan faaliyet ile bulunur (bkz. Euler formülü):
Bütün bu katkılar eklenir ve sonucun büyüklüğünün karesi alınır, böylece parçacığın konumu için olasılık dağılımı bulunur:
Bütün olasılık hesaplamalarında olduğu gibi sonuç normalize edilir:
Özetlersek, sonucun olasılık dağılımı, orijin noktasından bitiş noktasına kadarki tüm rotalar üzerinde her rota boyunca faaliyete orantılı olarak hareket eden dalgaların süperpozisyonlarının normunun normalize edilmiş karesidir. Farklı rotalar üzerindeki faaliyetler arasındaki farklar (katkıların bağıl fazları) çift-yarık deneyinde gözlenen girişim desenini oluşturur. Feynman bu formülasyonun matematiksel bir tanım olduğunu, ölçemeyeceğimiz gerçek bir işlemi tanımla girişimi olmadığını vurgulamıştır.
İlişkisel yorum
Kuantum mekaniğinin ilk olarak Carlo Rovelli tarafından yapılan ilişkisel yorumuna göre, çift-yarık deneyindeki gibi gözlemler özellikle gözlemci ile (ölçüm aleti) gözlemlenen (fiziksel olarak ölçülen) arasındaki etkileşimden kaynaklanır, bu obje tarafından gösterilen bir özellik değildir. Elektronu ele alırsak, ilk olarak belli bir yarıkta gözlenir, daha sonra gözlemci-parçacık etkileşimi elektronun konumu hakkında bilgi verir. Bu kısmi olarak ekrandaki son konumunu sınırlar. Eğer belli bir yarıkta değil de ekranda gözlendiyse (foton ile ölçüldüyse) etkileşimin bir parçası olan ‘’hangi rota’’ bilgisi yoktur, bu yüzden elektronun ekrandaki konumu olasılık fonksiyonu ile elde edilir. Bu da ekranda oluşan deseni her elektronun iki yarıktan da geçtiğindeki gibi yapar. Uzay ve mesafe ilgili olduğundan elektronun aynı anda iki yerde bulunabileceği de öne sürülmüştür, çünkü ekrandaki belli noktalarla olan uzaysal ilişkisi iki yarık için de aynıdır.
Alaca, Borçka
Alaca, Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Bugünkü Alaca köyü, Valaşeni dışında, Ohorcini (ოხორჯინი), Şuahevi (შუახევი), Banakna (ბანაკნა) ve Sanatisi (სანათისი) adlı eski köyleri de kapsamaktadır. Bu köyler günümüzde Alaca köyünün birer mahallesidir.
Bugün Alaca köyünü oluşturan Valaşeni, Ohorcini, Şuahevi, Banakna ve Sanatisi, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Klarceti, Gürcü Krallığı'nın prensliklerinden biriydi ve bu prensliğin merkezi Artanuci (Ardanuç) idi. Bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ilk yarısında ele geçirdi. Uzun süre Osmanlı egemenliği altında kalan bölgeye 93 Harbi'nin ardından Ruslar hakim oldu. 1886 yılında Rusların gerçekleştirdiği nüfus sayımında bu yerleşmeler Batum sancağının (okrug) Gonio kazasında (uçastok) yer alıyordu. Valaşeni, Sanatisi, Ohorcini, Şuahevi ve Banakna, bu kazaya bağlı Sanatisi nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) birer köyüydü. Bu nahiye ayrıca Araveti köyünü de kapsıyordu. Sanatisi nahiyesinin nüfusu, tamamı Gürcü olan 548 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus tespiti sırasında Valaşeni'de 80 kişi, Sanatisi'de 123 kişi, Ohorcini'de 87 kişi, Şuahevi'de 106 kişi ve Banakna'da 49 kişi yaşıyordu.
Artvin bölgesi, Birinci Dünya Savaşı'ın sonlarında Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında (15 Şubat-17 Mart 1921) Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü askerleri bölgeden çekildi ve Artvin bölgesi fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Valaşeni, Ohorcini, Şuahevi, Banakna ve Sanatisi köylerini de kapsayan Artvin ile Ardahan bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Bu yer adları Türkçe olmadığı için, 1925 yılında Valaşeni'nin adı Alaca, Ohorcini'nin adı Orhan / Evrehan, Şuahevi'nin adı Gürcüce anlamına uygun biçimde Ortadere, Banakna'nın adı Yangın (sonra Yangınlı) ve Sanatisi'nin adı Gürcüce anlamına uygun biçimde Işıklar (sonra Işıklı) olarak değiştirildi. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Alaca (Valaşeni), Ortadere (Şuahevi), Orhan (Ohorcini), Işıklı (Sanatisi) ve Yangın (Banakna) ayrı köyler olarak geçer. Fakat 1935 genel nüfus sayımında bu yerleşimler arasında sadece Alaca bir köy olarak yer almıştır. Diğer köylerin 1928-1935 arasında Alaca köyünün birer mahallesine dönüştürüldüğü bu kayıttan anlaşılmaktadır. Bu sırada Alaca, Çoruh vilayetinin Borçka kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Alaca köyünün nüfusu 1940 genel nüfus sayımında 513 kişiden oluşuyordu. Köyün 1922 yılında 33 kişiden oluşan nüfusunun 513 kişiye çıkmış olması da diğer köylerin Alaca'ya bağlanmış olduğunu göstermektedir.
Rus idaresi sırasında, 1890'ların başına Klarceti bölgesini dolaşan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze Ohorcini köyünde kilise kalıntıları tespit etmiştir. Ancak günümüzde ku kiliseden iz kalmamıştır. Sanatisi’de varlığı bilinen tek tarihsel yapı, köyün kilisesidir. Bu yapıdan da geriye bir şey kalmamıştır. Sanatisi'de ayrıca yıkık halde tek kemerli taş köprü bulunmaktadır. Sanatisi Köprüsü, 7,5 metre uzunluğa, 2 metre genişliğe ve 8 metre yüksekliğe sahiptir. Bugün Alaca köyü içinde bulunan Banakna’da varlığı bilinen tek tarihsel yapı, Devskeli Deresi üzerindeki tek kemerli taş köprüdür. Ebrika Kilisesi’ne kadar giden taş döşeli eski bir güzergâhta, gözden ırak bir noktada bulunduğu için gümümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır.
Coğrafya
Alaca köyü, Artvin il merkezine 41 km, Borçka ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
Adana Katliamı
Adana Katliamı (Kilikya Katliamı) veya eski Türkçe ile Adana İğtişaşı (Ermenice: Ադանայի կոտորած), olarak da adlandırılan, 1909 Nisanında Osmanlı İmparatorluğu'nun Adana vilayeti'nde meydana gelen karşılıklı silahlı etnik çatışmalar sonucu Adana bölgesindeki Müslüman nüfus tarafından, Ermeni mahalle ve köylerinde uygulandığı iddia olunan Ermeni karşıtı pogrom. Olaylarda 15.000 ile 30.000 arasında Ermeni'nin öldürüldüğü rapor edilmektedir. Osmanlı ve Türk kaynakları ile bunun aksi yönde iki tarafın karşılıklı çatışmaları neticesinde her iki taraftan ölenlerin olduğunu belirtmektedir. Bu olaylar üzerine hükûmet derhal Rumeli'den Adana'ya asker sevketmiş, bunların gelmesi üzerine olaylar yeniden alevlenmiş, ama bu defa isyan çabuk bastırılmıştır. Cemal Paşa Adana Vakası'nda 17.000 Ermeni ve 1850 Müslüman öldüğünü, eğer şehrin nüfus oranı Ermenilerin lehine olsaydı, bu sayıların tersine tecelli etmiş olacağını belirtmiştir. Yeni Tasvir-i Efkâr Gazetesi de ölenlerin sayısını şöyle vermiştir; Müslümanlardan 1186 kişi, gayri Müslimlerden ise 5243 kişi olarak kaydetmiştir. Ayrıca İsmail Hami ölü sayısını 1850 Türk, 1700 Ermeni olarak tespit etmiştir. Öte yandan Patrikhane kendi yaptırdığı araştırma ile 21.300 ölü rakamı çıkarmıştır. Edirne mebusu Babikyan Efendi, meclise takdim etmek üzere bir rapor hazırlamıştı. Pek kısa bir zaman sonra öldüğü için mecliste görüşülemeyen bu raporda ölü sayısını 21.001 olarak gösteriyordu. Cemal Paşa'nın verdiği rakam mahkemelerin bitmesinden sonraya ait olduğu cihetle, olay sırasında kaçıp da, sonra geriye gelenler olabileceği düşünülürse ölen Ermenilerin 21.000'den ziyade 17.000'e yakın olduğu kabul edilebilir.
Adlandırma
Yaşanan olayların farklı taraflarca farklı isimlerle anılır ;
Bu tanımlamaların yanında olaylar bazı kaynaklarda "Adana İsyanı" veya "Adana Ayaklanması" şeklinde de geçer.
Arka plan
Nüfus: Çukurova ya da antik ve Orta Çağ ismiyle Kilikya, Ermenistan devletinden önceki son uzun süreli Ermeni devleti olan Kilikya Ermeni Krallığı'nın kurulduğu coğrafi bir bölgedir. Önce Memlüklerin ve daha sonra da Osmanlı yönetimine altına giren bölge bu dönemlerde önemli bir Ermeni nüfusuna ev sahipliği yapmıştır. Bu bölge 1894-96 çatışmalarında zarar görmemiştir. Ermeni milisleri ve Hamidiye Alayları arasında özellikle Güneydoğu ve Doğu Anadolu'da gerçekleşen çatışmalardan korunan Ermeni nüfus, Adana ve çevresinde bu olaylarında sonrasına tarihlenen resmi Osmanlı 1914 Nüfus sayımında hala belirgin şekilde 52650 kişi (Müslüman nüfus: 341.903) ile bölgede varlığını korumaktadır. Bu Ermenilerin bölgenin önemli bir azınlığı olduğu göstermektedir.
31 Mart Vakası: Meşrutiyet yönetimde iktidarda olan İttihat ve Terakki partisi ile şeriat yanlısı diğer gruplar arasında 12-13 Nisan gecesi çıkan isyan, 13 Nisan'da(Hicri Takvime göre 31 Mart) Hareket ordusu tarafından bastırılmıştır. Olaylar bu dönemde ülkedeki siyasi çalkantıyı ortaya koymaktadır. Adana Olayları ise hemen 1 gün sonra 14 Nisan 1909'da patlak vermiştir. Bölgedeki İngiliz Elçisi olaylardan önce kentte taraflar arasında yaşanan etnik gerilimi politik nedenlere bağlıyor ve şu şekilde rapor ediyor ;
Ermenilerin Silahlanması: Meşrutiyet öncesinde gayrimüslimlerin silah taşıması yasaktı. Bu yasak kalkınca Çukurova Ermenileri özellikle kilise destekli şekilde silahlanmaya başlamışlardır. Mısır'a kaçan Ermeni piskopos Muşeg'in silahlanma ve öldürme temalı sözleri önlemlidir;
Türklere yönelik provokasyonlar: Adana'nın yerel gazetelerinden İtidal, olaylarda Türkleri kışkırtan yazılara yer vermiştir. Gazetenin sahibi İhsan Fikri Bey kurulan mahkemede yargılanmıştır.
Mahkeme ve yargılanma
Şahitlerden birisi Hagop Terziyan‎ idi. Yaşananları incelemek için, İstanbul'dan iki heyet gönderildi. Biri Adana'da diğeri Osmaniye'de olmak üzere iki savaş mahkemesi (Divan-ı Harb-i Örfi) kuruldu. Heyetlerden biri Mersin Mutasarrıfı Esad Bey başkanlığında Şura-yı Devlet üyesi Faik Bey ile Cinayet Mahkemesi üyesi Artin Mosmorciyan Efendi’den; diğeri ise Meclis-i Mebûsan üyeleri Yusuf Kemal (Tengirşenk) başkanlığında Babikyan Efendi, Arif Bey ve Musdikyan Efendi’den oluşuyordu.
Özet olarak görüşler
Ermeni tezi: Olayları daha önce Çukurova ve ülkenin doğusunda yaşanan etnik çatışmalar ile 1915'teki 24 Nisan Tutuklamaları ve 27 Mayıs'ta çıkarılan Tehcir Kanunu'da bir bütün olarak görür. Yaşananları İttihat ve Terakki yönetimince planlanan bir Ermeni halkına karşı yapılan bir soykırım (Ermeni Soykırımı) olarak değerlendirir.
Kültür
Kibaroğullarının Ağıtı (Müftü'ye ağıt, Müftü'nün Ağıtı) isimli Adana yöresine ait ağıt, 1909 Adana Olayları sonrası gerçekleşen idamlardan Bahçe Müftüsü için oluşturulmuştur. Ağıtın dönemi konusunda kaynaklar başka zamanlar ya da farklı idam yerlerine işaret etseler de, Prof.Dr Ali Osman ÖZTÜRK yaptığı araştırma sonucu Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Kumandanı Cemal Paşa'nın anılarından şu bölüme ulaşır;
Müftünün idamı konusuna Ahmet KOCAMAN şu şekilde ışık tutuyor;
Ağıt, olaylara karışan provokatif bir müftünün idamının yani devlet tarafından cezalandırıldığının kültürel belgesidir.
Haçin Ağıtı, şimdiki adı Saimbeyli olan ilçenin Ermenice kökenli adı Haçin'dir. Çoğunluğunun Ermeni olduğu ilçede, Türk azınlık yaşamaktadır. Hikâye olayları Türklerin gözünden anlatır.
Adanayi Voghb (Adana Ağıtı), Simpad Pürad tarafından bestelenen, Ermeni ağıtı. Ermeni kayıpları için bestelenmiştir. Ağıttan bir bölüm;
Kasap Misak Ağıdı, Kapadokya kökenli Yunan müzisyen Theodoros Demircioğlu tarafından 1960 öncesinde plağa okunan bir ağıttır. Ağıt, Misak adlı Ermeni bir kasabın 1909 Adana Olayları sonrasında idam edilişini anlatır. Eserde Karamanlıca lehçe özellikleri görülür. Ağıttan bir bölüm;
Tarsus'un Kırmızı Kilimleri (The Red Rugs of Tarsus), Tarsus Amerikan Lisesinde, o dönemdeki adıyla Aziz Paul Enstitüsünde görevli bayan öğretmen Hellen Davenport Gibbons'ın anılarını içeren kitap.
Kürdistan Devrim Partisi
Kürdistan Devrim Partisi (: PŞK), Türkiye'de faaliyet gösteren ayrılıkçı yasa dışı bir siyasi partidir. Partinin amacı Marksist-Leninist ilkelere dayalı bağımsız bir Kürt devleti kurmaktır.
Terörist statüsü
Parti, Türkiye'de aktif 12 terör örgütü listesinde bulunmaktadır.
Hakkâri'de 1991 Türkiye genel seçimleri
20 Ekim 1991 Genel Seçimleri Hakkâri İli sonuçları;
Ölümsüz Aşk (film, 1994)
Ölümsüz Aşk (The Crow), James O'Barr'ın 1990'ların başında epey popüler olan gotik çizgi romanı The Crow'u beyazperdeye taşıma şansı, ileride haklı bir isim yapacak olan Alex Proyas'a da ilk uzun metrajını gerçekleştirme vesilesi olarak geri dönüyor. Filmin başrolündeki (Bruce Lee'nin oğlu) Brandon Lee'nin çekimlerin bitmesine günler kala, yanlışlıkla gerçek mermi doldurulmuş bir silah yüzünden sette ölmesi de, unutulmayacak trajik anlardandır.
Konusu
Müzisyen Eric Draven ve nişanlısı Shelly, düğünlerinin arifesinde Top Dollar isimli berbat tipin başını çektiği serseri çetesi tarafından saldırıya uğrar ve katledilirler. Bir yıl sonra Eric'in mezarını ziyaret eden bir karga, genç adamın intikamcı bir ruh olarak ölümden dönüşünün de simgesi olacaktır. Alınacak intikamlar, verilecek dersler vardır.
UTC-03.30
[[Dosya:Timezones2008G UTC-330.png|küçükresim|upright=2|
]]UTC−03:30, UTC'den (Eşgüdümlü Evrensel Zaman) 3 saat 30 dakika geri zaman dilimi.
Volcano mayın sistemi
M139 Volcano mayın sistemi ABD tarafından geliştirilen yüksek hızlı kara mayını döşeme sistemidir. Bu sistem sayesinde 1 km uzunluğunda bir alan içerisine, 960 adet mayın kara taşıtları ile 43 saniyede veya helikopter yardımıyla 17 saniyede yerleştirilebilir. Sistem GATOR mayınları kullanmakta olup 1993 yılına kadar sadece tankssavar mayını döşeyebilmekteydi. (normalde 1/6 sı anti personel mayınıdır).
Brendi
Brendi, damıtılmış şaraptan üretilen yüksek dereceli (%40 ile %60 alkol yoğunluğuna sahip) alkollü içki. Üzümden yapılan şarabın yanı sıra mayalanmış başka meyvelerden, mesela elma ve kirazdan (örneğin Kirschwasser) da üretilir.
Genellikle yemek sonrası tüketilir. İyi kalite brendilerde rengi ve aromanın bir kısmını sağlayan, içerisinde bekletildikleri meşe fıçılardır. Kısa süre içerisinde satışa sunulmak istenen düşük kaliteli içkilerde renklendirme işlemi karamel kullanılarak yapılabilmektedir.
Etimoloji
Brendi, İngilizce brandy kelimesinden gelir. Fransızca vin brûlé (yanmış şarap) olarak anılan bu damıtılmış içki, Felemenkçe brandewijn adını aldı. İngiltere'ye Felemenkçe etkisiyle brandywine olarak girdi, zamanla sadece brandy olarak anılmaya başlandı.
Çeşitler
Üzümden yapılan Konyak, Armagnac, Pisco, elmadan yapılan Calvados, Kirschwasser, Brandy de Jerez, erikten yapılan Damassine, Slivovitz, çeşitli meyvelerden yapılan Rakiya, Ţuică, üzümün kabuğundan yapılan Marc, Grappa, Chacha, Tsikoudia, Orujo gibi brendiler mevcuttur. Türkiye'de Kanyak, ve Yunanistan'da Metaxa da brendi sınıfında özgün içkilerdir.
Nathalie Cardone
Nathalie Cardone (d.29 Mart 1967, Pau), Fransız sinema oyuncusu ve şarkıcıdır.
Bir dönemin aktif devrimcilerinden de olan Cardone, "Hasta Siempre" adlı şarkıyı yeniden düzenleyerek büyük bir çıkış yapar.
P.M. Dawn
P.M. Dawn 1988 yılında New Jersey'de kurulmuş bir Amerikalı Hristiyan Hip Hop grubudur. 1990'lar boyunca ses getiren albümlerle beliren grup, siyahi Prince Be ve Dr. Giggles adlı üyelerden oluşmaktadır. Grup, ilk albümleri "Of the Heart, Of the Soul and Of the Cross: The Utopian Experience"i 1991'de yayınlamışlardır. Bugüne kadar en çok satan albümleri de bu albüm olmuştur. Albümden çıkan "Set Adrift on Memory Bliss", uluslararası başarı göstererek ABD'de zirveye oturmuştur.
Sonrasında 1992'de "I'd Die Without You" ile 3, "Looking Through Patient Eyes" ile 6 numarayı gören grup, son olarak 1998'de "Dearest Christian, I'm So Very Sorry for Bringing You Here. Love, Dad" adlı albümlerini yayınlamıştır.
Mehmet Fahri Centel
Mustafa Fahri Centel, (ö. 24 Haziran 1983 ), Türk bürokrat.
Monoteizm
Bahailik, Burhancılık, Çendoizm, Dürzîlik, Ekankar, Hinduizm'in Ravideşa ve Vaşnivizm gibi mezhepleri, İbrahimî dinler, Kaodaizm, Rastafaryanizm, Sekanova, Sihizm, Tengricilik, Tenrikyo ve Zerdüştlük monoteist dinler, deizm de tek tanrılı felsefedir. Tek tanrıcılık öncesinde bu düşüncenin unsurları Atenizm, antik Çin dini ve Yahvizm gibi erken dinlerde bulunur.
Mehmet Fahri Centel
1965-1967 yılları arasında Balıkesir, 1967-1970 yılları arasında Amasya, 1970-1971 yılları arasında Uşak ve 1972-1975 yılları arasında Kırklareli valilikleri yapmıştır.
Monoteizm
Tarihçe
İnsanın düşünsel evriminde Tanrı inancı soyut düşüncenin gelişme süreciyle bağlantılanır. İlk tanrılar somut, kendilerinden bereket, korunma gibi belirli amaç ve umutlar beslenen, kişisel tapınmalarla ilgili olduğu iddia edilmektedir.
Tektanrıcılığın 4000 yıl kadar önce eş zamanlı olarak Mısır, Babil ve Hint toplumlarında ortaya çıkmaya başladığı ifade edilmektedir. Çözülebilmiş en eski yazılı belgelere sahip çoktanrıcı putperest bir toplum olan Sumerlerde, çoktanrıcılığın tektanrıcılıktan sonra görüldüğünü yahut başka bir ifadeyle tektanrıcılığın çoktanrıcılıktan daha eski belgeleri bulunduğunu söyleyenler de olmuştur. Orhan Gökdemir'e göre tek tanrılı dinlere gidiş bir dinde sadeleşme ve devrim hareketidir. Bu devrim eski dini anlayışları dümdüz ederek yıkar. Ancak başlangıçta görülen hızlı bir yıkım sonrasında devrim yavaşlar ve eski pagan inançlar yeni kimliklere bürünerek yeniden ortaya çıkarlar. Musevilik, İsevilik ve Müslümanlık kurucuları kadar bu karşılaşmanın da ürünü olan dinlerdir. Tek tanrılı dinlerde eski ilahların bir kısmı melek, cin, şeytan, aziz ve peygamberlere dönüştürülmüşlerdir. Yeniden kurgulanan mitolojik anlatımlarda Sümerlilerin eski tanrılarının tek tanrılı dinlerde Hızır, İlyas gibi peygamberlere ya da azizlere, velilere ve hatta meleklere, cinlere dönüştüğü görülebilmektedir. Allah'ın isimlerinden bir kısmı da Arap ve ortadoğu mitolojilerinde eski ilahlara verilen isimlerle ortak kök isimlerden oluşur.
Çoktanrıcılık tezleri
İskoç bilim insanı David Hume, “tarihin ne kadar gerisine gidersek gidelim, insanlığın çoktanrıcılığa o denli dalmış olduğunu görürüz” der. Ona göre, daha yetkin bir dinden ne bir iz ne de bir belirti vardır.
Animizm
Antropoloji'nin kurucusu kabul edilen ve animizmin isim babası olan Edward Burnett Tylor; ruhi varlıklara inanış olarak tanımladığı animizmin, insanlığın ilk dini olduğunu varsayar. Ona göre bu inanış tüm ilkel ırklarda görülür. Comte’un “fetişizm, politeizm ve monoteizm” diye sunduğu sınıflandırmayı o, “animizm A, animizm B ve monoteizm” diye sunar.
Buna göre animizm, bir üst gelişim aşamasına ulaşıncaya kadar kendi içinde beş basamağa ayrılır. Bunlardan ilki, insandaki maddi olmayan yönün (ruh) varlığının keşfi; ikincisi, ruhun ölümden sonra da varlığını devam ettirdiğine olan inanç; üçüncüsü, ruhun rüya ya da trans halinde bedeni geçici olarak terk etme kabiliyetine sahip olduğunun keşfi; dördüncüsü, hayvanların ve hatta cansız varlıkların da ruha sahip olduklarına inanç; beşincisi de hayaletlere olan inançtır.
Totemizm
İskoç etnolog John Ferguson Mc Lennan (1827–1881) ise; dinlerin ilk safhasının totemizm olduğunu iddia etmiştir. Ona göre, ilkel insan hayvanlara, bitkilere ve tabii nesnelere canlılık ve kişilik atfettikten sonra her kabile saygı objesi olarak bunlardan birisini seçmiştir.
Emile Durkheim ise, Robertson Smith’den aldığı dört önemli görüşten hareket etmektedir; İlkel din, kabile kültüdür ve bu kült totemiktir. Totem ve klan birbirinden ayrılmaz. Klanın tanrısı kutsallaşmış toplumun kendisidir. Totemizm en basit ve en ilkel din biçimidir. Bu görüşlerden yola çıkan Durkheim’e göre ilk din totemizmdir.
Charon (uydu)
Charon, 1978 yılında keşfedilen ve kullanılan tanımlamaya göre Plüton'un en büyük doğal uydusu ya da ikili gezegen sisteminin diğer cüce gezegeni olan Neptün ötesi gökcismidir. Plüton'un diğer uyduları Nix ve Hydra'nın 2005 yılında, Kerberos'un 2011 yılında ve Styx'in ise 2012 yılında keşfinden sonra Pluto I olarak da tanımlanmaktadır. Charon dış Güneş Sisteminde daha küçük bir gökcismi olan Chiron ile karıştırılmamalıdır. Charon 22 Haziran 1978 tarihinde gök bilimci James Christy tarafından keşfedilmiştir. Charon'un geçici adı S/1978 P 1 idi. Yunan mitolojisinde Charon ölüleri kayıkla diğer dünyaya götüren kayıkçıdır ve tanrı Hades ile ya da Roma mitolojisindeki adıyla Plüton ile birlikte anılır.
Monoteizm
Totemizm
Dinin kökenini totemciliğe bağlayan bir başka ilim adamı da Sigmund Freud’dur. Dine psikoanalitik bir yöntemle yaklaşan Freud’e göre din, bir yanılsamadan ibarettir ve onu doğuran da sürekliliğini sağlayan da suçluluk duygusudur. Freud, bireyin küçük yaşlarda yaşadığı bazı travmaların, uzun bir uyuklama devresinden (latens devresi) sonra buluğ çağı ve ileriki yaşlarda, tekrar gün yüzüne nevrozlarla çıkmasına benzer bir sendromun soy yaşamında da olabileceğini belirtir. Buna göre mesela, geçmişte yaşanmış cinsel şiddetle de ilgili bir travmatik olay, ileride dini doğurmuş olabilir.
Charon (uydu)
Yörüngesi
Charon ve Plüton 6,387 günde bir birbirlerini yörüngeye sokuyor. İki nesne birbirine kütleçekimsel olarak kilitlenmiş durumdadır. Bu yüzden her biri diğerine aynı yüzünü gösterir. Bu, Ay'ın her zaman aynı yüzü gösterdiği, Dünya'nın ve Ay'ınkiyle aynı kütleçekimsel kilitlenme durumudur. Charon'un keşfi, gök bilimcilerin Plütonya sisteminin kütlesinin doğru bir şekilde hesaplamasını sağladı ve karşılıklı örtülme büyüklüklerini açıkladı. Bununla birlikte, 2005 yılı sonlarında Plüto'nun dış ayları keşfedilene kadar iki cismin bireysel kütleleri gösterilemedi. Dış ayların yörüngelerinde bulunan ayrıntılar, Charon'un Plüton kütlesinin yaklaşık %12'sine sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır.
Monoteizm
Naturalizm
Müller tabii dini (naturalimzi) üç bölüme (Fiziki-Antropolojik-Psikolojik) ayırmış ve monoteizmi her bölümde olan bir safha olarak tanımlamıştır.
Mehmet Fahri Centel
Merkez valisi olarak görev yaparken 28 Şubat 1982 tarihinde kendi isteği ile emekli olmuştur.
Monoteizm
Fetişizm
Sosyolojinin kurucusu kabul edilen Auguste Comte insanın düşünsel evrimde 3 aşama geçirerek tek tanrıcılığa ulaştığını söyler. Ona göre:
1. Basamak’ta, insan, çevresindeki eşyayı canlı, akıllı varlıklar olarak düşünmüştü; putçuluk (fetişizm dönemi),
2. Basamak’ta, insan, çevresindeki olayların görünmez varlıklarca yöneltildiğine inandı; çoktanrıcılık (politeizm),
3. Basamak’ta, insan, bu görünmez varlıkların tek ve büyük bir iradenin yönetimi altında bulunduğu inancına vardı; tektanrıcılık (monoteizm).
Politeizm dönemindeki tanrıların aşama aşama aile, kabile ve şehir ve ulus tanrılarına dönüştüğü düşünülmektedir. Bir sonraki aşama ise tanrılara soyut sıfatlar verilmesi, panteonda yer alan diğer tanrıların isim, sıfat ve eylemlerinin baştanrılarda toplanmasıdır. Bazen de bu tanrılar bir sonraki kültürde baştanrının yardımcılarına, melek, cin, şeytan gibi varlıklara dönüşür. Bu gelişime en açık örneklerden birisini Marduk oluşturur. Sümerlerin 50 kadar tanrısının ismi sonraları Marduk'a verilmiş ve tektanrıcılık yönünde adımlar atılmıştır. Ne var ki Buhtunnasr, Marduk'un tek tanrı olduğu inancını sadece kendi taşımış, ulusuna yaymak gücünü gösterememiştir. Bu tanrının birçok özelliklerinin Yahudi tanrısı Yahova'ya taşındığı, Hammurabi kanunlarının da Yahudi şeriatının temelini oluşturduğu ifade edilmiştir. Samuel Reinach, Orpheus adlı kitabında "Eğer Musevi kanunlarının Musa’ya Tanrı tarafından yazdırıldığı doğruysa, Tanrı, Hammurabi’nin yapıtını aşırmış demektir." ifadesini kullanmıştır.
Mısırlı IV. Amenotep'in tek tanrısı Aton (MÖ 14. yüzyıl)'dur.
Günümüz tek tanrılı dinlerindeki birçok kavram ve uygulamanın kaynağı Sümer mitolojilerinde görülmektedir; tek tanrılı dinlerdeki kadınların başörtüsü adetinin İnanna için yapılan tapınaklardaki tapınak fahişelerinin takmasından gelmesi; Meryem’e Madonna, yani bizim büyük hanımefendimiz denmesinin kökeninde yine İnanna’ya sesleniş şeklinin olması; İsa’nın 25 Aralık’taki doğumu (bazı Hristiyanlarca kabul edilir); Sümerlilerin eski tanrılarının tek tanrılı dinlerde Hızır, İlyas gibi peygamberlere ya da azizlere, velilere ve hatta meleklere, cinlere dönüşmesi; Sümer’de tarlaya benzetilen kadınların Tevrat’ta ve Kur'an’da da aynı benzetmeyle tanımlanmaları, Sümerliler’in kırmızı rahiplerinin tapınağa gelen insanlara Hristiyanlıktakine benzer şekilde günah çıkarma seansları uygulamaları… vd.
İlkel monoteizm
XIX. yüzyılda, diğer evrimci görüşlerin aksine dinin kökenin bir Yüce Varlık fikrinin olduğunu ileri süren, Andrew Lang’dır (1844–1912) Yazar ve Gazeteci olan Lang'ın bu iddiasını sistemli hale getiren kişi ise Wilhelm Schmidt olmuştur.
İlkel tek tanrıcılık tanımını yaparak teorileştiren Wilhelm Schmidt, yaşadığı dönemde; natüralizm (Max Müller), fetişizm (Charles de Brosses, Auguste Comte, John Lubock), atalar kültü (Herbert Spencer), animizm (Edward B. Tylor), totemizm (W. Robertson Smith, Sigmund Freud, Emile Durkheim), büyücülük (J. G. Frazer, J. H. King) gibi din alanında hakim olan teorileri reddetmiş ve bunların dinin başlangıcını ve en eski dinî tecrübeyi yansıtmadığını savunmuştur. Wilhelm Schmidt tek tanrıcı fikrin çok tanrıcılık öncesinde de mevcut bulunması gerektiğini belirtmiştir. 1912 tarihinde ilk kez yayımladığı "Tanrı Fikrinin Kaynağı" adlı eserinde; 'Yüce ve merhamet sahibi olan' kavramının, kimi ilkel toplumlarda görüldüğünü ve bu tek yüce ekolünün, çok tanrılı sistemlerden önce görülen 'Primitif Monoteizm' olarak tanımlamak gerektiğini iddia etmiştir. Dolayısıyla monoteizmin öncülü olarak iddia edilen, fetişizm veya animizm evrelerinden de önce primitif monoteizm'in olması gerektiğini belirmiştir.
Dini eğilimleri yansıtan görüşler
Günümüz dinlerinin tanrı kavramı üzerine fikirleri; vahiy olmaksızın tanrı fikrine ulaşılamayacağını iddia eden ekollerden, Katolik öğretideki tanrı fikrine akıl ile ulaşılabileceğini iddia eden ekollere kadar değişkenlik göstermektedir. Dolayısıyla dinlerin (ilahiyatçı/vaiz/rahip/papaz/kelamcı ve benzerlerinin) tamamının ortak ve net bir görüşte olduğunu iddia etmek mümkün değildir.
İbrahimî dinler
İbrahimî dinlerin kitaplarında de Tanrı kişileştirilmiş bir yaratıcıdır. Birincil kişi olarak konuşur ve gurur, öfke gibi duygular sergiler, bazen insanların karşısına "insan görüntüsü" ile çıkar. İslam'da Allah Müntakim (intikam alan, intikamcı), Mütekebbir (ulu ve yüce) ve hileleri boşa çıkaran. Sabur (çok sabırlı), celil (çok öfkeli), rahim (çok merhametli), halim (yumuşak huylu) gibi insani duygular ifade eden isimlerle de anılır.
İbrahimî dinlerin tüm taraftarları kendilerini tektanrıcı olarak düşünseler de Yahudilerin arasında bazıları Hristiyanlığı tektanrıcılığın saf bir formu olarak dikkate almazlar, (Kutsal Üçleme/Teslis nedeniyle), onu Shituf olarak sınıflandırırlar.
Hristiyanlık
Hristiyanlık inancına göre Tanrı vardır. Bazı mezheplere göre İsa onun oğlu, bazı mezheplere göre ise hem Tanrı'nın oğlu hem de Tanrı'nın bizzat kendisidir.
İslam
İslam inancına göre Tanrı birdir ve tektir. Bu inanca tevhit inancı denir. Birden çok tanrıya tapınmak İslam'a göre şirk, yani Tanrı'ya ortaklar üretmektir.İslama göre Tanrı tek olmasına rağmen her zaman her yerdedir. Yani mekandan münezzehtir.İslamda Tanrı'nın birçok ismi olmasına karşın en yaygın ismi Allah'tır
André Villas-Boas
Kariyeri
André Villas-Boas kariyerine henüz 16 yaşında iken başlamıştır. İngiliz teknik adam Bobby Robson'ın Porto'nun başında bulunduğu dönemde Robson ile komşu olan Boas'ın o dönem Porto forması giyen Domingos Paciência hakkındaki analizi Robson'ın ilgisini çekmiş ve kendisi Porto'nun gözlemci ekibine alınmıştır. İyi derecede İngilizce bilmesi nedeniyle Sir Robson ile iyi anlaşan Villas-Boas, Robson'ın da yardımcı olmasıyla İskoçya'ya eğitim almaya gitmiş ve 17 yaşındayken UEFA C sertifikası almıştır. İlk teknik direktörlük deneyimini 21 yaşındayken Britanya Virjin Adaları millî futbol takımının başına geçerek yaşamış, 2003'te Porto'da José Mourinho'nun asistanı olarak teknik ekipte yer almıştır. 2003'ten 2009 yılına dek de Porto, Chelsea ve Internazionale takımlarında Mourinho ile birlikte çalışmıştır. Boas bu üç dönemde bir UEFA Kupası, bir UEFA Şampiyonlar Ligi, dört kez de ulusal lig şampiyonlukları yaşamıştır.
Académica
2009-10 sezonu öncesi Boas kendi kariyerinde ilerleme kararı almış ve Portekiz Süper Ligi takımlarından Académica'nın başına Ekim 2009'da istifa eden Rogério Gonçalves'in yerine teknik adam olarak geçmiştir. Villas-Boas'ın gelmesiyle, ligin son sırasında galibiyetsiz durumda olan Académica yükselişe geçerek sezonu lig 10.su olarak, düşme hattının 10 puan üzerinde bitirmiştir. Takım ayrıca Lig Kupası yarı finaline kadar çıkıp, Ejder Stadyumu'nda Porto'ya son dakikalarda Mariano González'den yedikleri gol ile elenerek önemli bir başarı göstermiştir. Académicaya oynattığı futbol ile dikkat çeken Boas'ın adı Carlos Carvalhal'ın yerine Sporting CP ile anılsa da, bu transfer gerçekleşmemiştir.
Porto
Jesualdo Ferreira'nın ayrılmasından sonra adı Porto'yla anılmaya başlayan Boas, 2 Haziran 2010'da Porto ile anlaşmış ve iki gün sonra da bu karar basına açıklanmıştır. Genç teknik adam 7 Ağustos 2010'da Benfica'yı Supertaça Cândido de Oliveira'da 2-0 yenerek, kariyerinin ilk kupasını kazanmıştır.
2010-11 sezonunda Boaslı Porto ligde 30 maçta 27 galibiyet 3 beraberlik almış ve sezonu namağlup tamamlamıştır. UEFA Avrupa Ligi finalinde ise yine bir Portekiz takımı olan Braga'yı 1 - 0 mağlup ederek kariyerinin ilk Avrupa kupası şampiyonluğunu yaşamıştır. Rakip takımın teknik direktörü ise üzerine analiz yaptığı ilk futbolcu olan Domingos Paciência idi. Ayrıca bu şampiyonluk kendisine " Avrupa kupası şampiyonluğu yaşayan en genç teknik direktör " unvanını da kazandırmıştır. Bunun dışında kırdığı diğer bazı rekorlarsa şunlardır:
Chelsea
3 Mart 2012 tarihindeki lig maçında West Bromwich Albion'a 1-0 yenilerek liderle puan farkının yirmiye çıkmasının ardından kulüpten kovulmuştur.
Gelgit (albüm)
Gelgit, Aylin Aslım'ın ilk stüdyo albümüdür. Elektronik ve deneysel tarzdadır.
Albümdeki Senin Gibi, Zor Günler (Umudum Var) ve 4 Gün 4 Gece parçalarına klip çekilmiştir.
J. K. Simmons
Uzun süre müzik ve tiyatro ile ilgilenen Simmons, 30'lu yaşlarının başına dek sinema ve televizyon dünyasına girmedi. Şöhrete kavuşması ise 40'lı yaşlarının başına gelmeden gerçekleşemedi. Oz dizisinde Vern Schillinger, Law & Order dizisinde Dr. Emil Skoda, The Closer dizisinde William Pope ve Örümcek Adam üçlemesinde J. Jonah Jameson karakterlerini canlandırmıştır. 2014 yapımı Whiplash filminde sergilediği performans sayesinde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Ödülü, En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu SAG Ödülü, BAFTA En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Ödülü, En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Altın Küre Ödülü ve En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Chicago Film Eleştirmenleri Birliği Ödülü'nü kazandı.
The Land of Far-Beyond
The Land of Far-Beyond. Enid Blyton tarafından 1942 yılında yazılmış alegorik bir romandır.
Peter adındakı bir delikanlı, Anna ve Sabır olarak adlandırılan iki kız kardeşiyle beraber, arkalarında kötü işlerinin ağır yüklerini taşıyarak, Karışıklık'ın Şehrinden uzak-ötesinenin Toprak'ında Mutluluk'un Şehrine seyahat ederler.
Onlar, dar yoldan gitmeleri için uyarıldılar fakat, onlara yoldan saptıran ve tehlikeye neden olan dertler ve ayartmalar ile kuşatılırlar.
Sonunda "Peter" ve kız kardeşleri, Mutluluk'un Şehrine ulaştıkları halde, arkadaşları ulaşamaz.
Michelle Krusiec
Michelle Krusiec (Çince: 楊雅慧; Çince okunuşu: Yáng Yǎhuì)(d. 2 Ekim 1974 / Fallon, Nevada, ABD), Amerikalı film oyuncusudur.
Michelle Krusiec, 2 Ekim 1974 tarihinde Fallon, Nevada, ABD'de dünyaya gelmiştir. Tayvanlı teyzesi ve Amerikalı eniştesi tarafından evlat edinilmiş ve ABD'de yetişmiştir. İngilizce ve Çince ana dilleridir. İki erkek kardeşi vardır.
Vaasa
Tarihçe
Fin İç Savaşı sırasında 27 Ocak-3 Mayıs 1918 tarihleri arasında Vaasa ülkenin geçici başkenti olarak görev yapmıştır.
Michelle Krusiec
Krusiec, adını ilk kez Discovery Channel'ın "Travelers" (Gezginler) isimli programı için dünyayı dolaşan altı gezi muhabirinden biri olarak seçilmesinin ardından duyurmuştur. Kurusiec, bu program sayesinde dünyanın çeşitli yerlerindeki 50'den fazla şehri gezmiştir. Barbara Alvarez, Robin Kipp, Pearce Bunting, Patrick Michael, Foster Soloman ve sonradan Lisa Clark'ı da bünyesinde barındıran program Discovery Channel'ın en popüler programlarından biri haline gelmiştir.
Vaasa
Eğitim
Vaasa, Finlandiya'nın önemli bir üniversite kenti olarak bilinmekte olup Vaasa Üniversitesi, Vaasa Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ve Novia Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Aynı zamanda Åbo Akademi ve Hanken Ekonomi Okulu'nun şehirde kampüsleri bulunmaktadır.
Michelle Krusiec
Krusiec, "Star Trek:Deep Space Nine" isimli dizinin "Time's Orphan" adlı bölümünde 18 yaşındaki Molly O'Brien karakterini canlandırmıştır. Kariyerindeki önemli dönüm noktalarından birini Tayvan'da yaşamıştır. Kursiec, ABD'nin NBC kanalında Cumartesi günleri yayınlanan "One World" isimli sitcomda başrollerden birini üstlenmiştir. 2004 yılında Sevgiyi Ararken isimli filmde canlandırdığı Wil Pang karakterindeki performansı 2005 Altın At Film Festivali'nde En iyi Kadın Oyuncu Ödülü'ne aday olmasını sağlamıştır. Krusiec, bu filmde dul annesiyle birlikte yaşayan Çinli-Amerikalı, lezbiyen bir cerrahı canlandırmaktadır. Bul rol aynı zamanda Krusiec'in ilk başrolüdür.
Vaasa
Ulaşım
Şehre Vaasa Demiryolu İstasyonu ile Vaasa Havalimanı hizmet vermektedir.
Michelle Krusiec
"Hollywood Reporter" Michelle Krusiec'i "Yükselen On Yıldız" listesine dahil etmiş ve 2005 yılı için "Sundance Film Festivali'nin Yüzleri" arasında saymıştır.
2006 yılında Asya Mükemmeliyet Ödülleri'ne sunucu ve aday olarak katılmıştır.
Vaasa
Kardeş şehirler
Vaasa'nın aşağıdaki şehirler ile kardeş şehir anlaşması bulunmaktadır:
Moğol Altayları Petroglif Kompleksi
Moğol Altayları Petroglif Kompleksi Batı Moğolistan'daki Bayan-Ölgii Kazak Yarı-Özerk Aymağında yer alan üç arkeolojik alan üzerine kurulmuş bir petroglif ve mezar anıtları grubudur. Altay Dağları üzerinde yer alır. Alan, 2011 yılında UNESCO tarafından bir Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir. Kaya çizimleri en erkeni MÖ 11.000 ila MÖ 6.000 yılları arasında değişen 12.000 yıllık bir süreyi kapsar.
Argun
Argun, aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Hatay'da 1991 Türkiye genel seçimleri
20 Ekim 1991 Genel Seçimleri Hatay İli sonuçları;
Mavi Alay
Kırım Türkleri, Sovyetler Birliği'nin şimdi Ukrayna'ya bağlı olan bölgesi Kırım'da yaşıyorlardı. Stalin tarafından eziyete uğradıklarını iddia eden Kırım Türkleri, Türkiye tarafından Almanya için savaşmaya yönlendirildi. Daha sonra Adolf Hitler'in ordusuna katılan Kırım Türkleri, Almanya'nın savaşı kaybetmesiyle Almanlarla birlikte kaçtı. Önce İtalya‘daki Pazulla bölgesine yerleştirildiler burada Kafkasya'ya benzeyen dağlık alanda yaşamayı ümit ediyorlardı fakat müttefik orduları Akdeniz'de İtalya kıyılarına kadar ilerleyince tekrar Almanların yanına Avusturya‘ya kaçtılar. Ardından Sovyetler Birliği tarafından çağrıldılar. Kaçtıkları yerde 3.000 Kırım Türk'ü Drau Nehri'ne atlayarak intihar etti. Kalanlar vagonlara kapatılarak Türkiye toprakları üzerinden Sovyetler Birliği'ne doğru yola çıktı. Çünkü Avrupa’daki bütün tren yolları ve köprüler savaştan dolayı tahrip olmuştu. Trenlerde Türkiye tarafından kurtarılmayı bekleyen Mavi Alay kurtarılmayınca 2.000 kişi Kızılcık Nehri'ne atlayarak intihar etti. Geriye kalan 2.000 kişi sınırı geçtiklerinde Sovyet askerleri tarafından kurşuna dizildiler.
Ebru Elver
Ebru Elver (d. 28 Ocak 1980), Türk şarkıcı.
Müzisyen bir ailenin kızı olarak İstanbul Beyoğlu'nda doğdu. Kendisine örnek aldığı iki erkek kardeşi gibi küçük yaşlarda müziğe başladı. Taksim'deki bazı mekanlarda sahne alarak müzik hayatına başladı. Bu sayede ünlü caz müzisyeni Genco Arı ve bas gitarist Elcil Gürel'le tanıştı ve bir solo albüm projesi için bir araya geldi. 2006 yılı içinde albümle ilgili çalışmaları bitti ve projeyi Ercan Saatçi'ye sundu. Bir televizyon programında Rahibe değilim demek istediğini iddia ederken ağzından şu kelimeler döküldü: "Oldu erkek arkadaşım olmaz mı? Bakire değilim."
Müzik piyasasına Ercan Saatçi'nin de albümde bir bestesiyle Paranoyak albümü ile girdi. Albüm, yeni şirketi Rec by Saatchi'nin ilk projesi olarak piyasaya sunuldu.
Asal çarpanlara ayırma
Sayı teorisinde, asal çarpanlara ayırma bir bileşik sayının, çarpıldıklarında yine aynı sayıyı verecek şekilde, bir ve kendisi dışındaki bölenlerine ayrılmasıdır.
Sayılar çok büyük olduğunda, kuantum olmayan hızlı bir algoritma bilinmemektedir. 2009 yılında sonuçlanan bir çalışmada bir grup araştırmacı 232 basamaklı bir sayıyı (RSA-768), yüzlerce makineyi iki yıl boyunca çalıştırarak çarpanlarına ayırmışlardır. Bu problemin varsayılan zorluğu, kriptografi alanında sıkça kullanılan RSA gibi algoritmaların tasarımında çok önemli bir yere sahiptir. Bu problem, eliptik eğriler, cebirsel sayı kuramı ve kuantum hesaplama gibi matematik ve bilgisayar biliminin birçok alanında önem arz etmektedir.
Belli uzunluktaki her sayının çarpanlara ayrılma zorluğu aynı değildir. Çarpanlara ayrılması en zor sayılar (halihazırda bilinen teknikler ışığında) yarıasallar, yani iki asal sayının çarpımı şeklinde yazılabilen sayılardır. Bu sayılardan ikisi de büyük, mesela 2000 bit uzunluğunda ve rastgele, birbirleriyle yakın uzunlukta (fakat çok yakın değil, çünkü böyle sayılar için Fermat'ın çarpanlara ayırma metodu kullanılabilir) olacak şekilde seçildiği takdirde, en hızlı çarpanlara ayırma algoritmaları en hızlı bilgisayarlarda dahi çalışsa pratikte kullanılabilecek bir hızda çözüme ulaşamamaktadır. Çarpanlara ayrılacak sayının asal çarpanlarının bit uzunlukları arttıkça algoritmanın çalışma süresi şiddetli biçimde artmaktadır.
Asallara ayırma
Aritmetiğin temel teoremi gereğince, her pozitif tam sayı asal çarpanlarına tek bir biçimde ayrılır (1 için özel bir duruma gerek yoktur, boş çarpım tanımının olması yeterlidir). Fakat,aritmetiğin temel teoremi bu çarpanların nasıl bulunacağı konusunda bir şey söylemez; sadece var olduklarını söyler.
Genel bir çarpanlara ayırma algoritması verildiğinde, bu algoritmayı tekrar tekrar uygulamak suretiyle herhangi bir tam sayı asal çarpanlarına kadar ayrılabilir. Fakat özel bir amaca yönelik bir çarpanlara ayırma algoritması için bu söz konusu değildir çünkü bu özel algoritma daha ayrıştırmanın sonraki adımlarındaki daha küçük çarpanlara ayırma problemlerinde işe yaramayabilir veya çok yavaş çalışabilir. Mesela deneme bölmesi N = 2 × (2521 − 1) × (2607 − 1) için 10N sayısını hızlı bir biçimde 2 × 5 × N olarak çarpanlara ayırır ama N sayısını hızlı bir biçimde çarpanlarına ayıramaz.
Achim von Arnim
Carl Joachim Friedrich Ludwig Achim von Arnim (26 Ocak 1781 Berlin; 21 Ocak 1831 Jüterbog) Alman şair. Achim von Arnim romantizm akımının önemli temsilcilerindendir.
Asal çarpanlara ayırma
En son gelişmeler
Çarpanlarına ayrılması en zor tam sayılar birbirine yakın uzunluktaki iki büyük asal sayının çarpımı şeklinde olanlar, bir başka deyişle yarıasallardır. Tam da bu yüzden kriptografide bu sayılar kullanılmaktadır. Halihazırda çarpanlarına ayrılmış en büyük yarıasal 232 basamaklı, 768-bitlik bir sayıdır. (12 Aralık 2009) Çeşitli araştırma enstitülerinin ortak çalışmasıyla yapılan bu işlem, iki yıl sürmüş ve tek çekirdekli bir 2.2 GHz AMD Opteron bilgisayarın 2000 yıl çalışmasına denk bir işlem gücüne mal olmuştur. Diğer tüm çarpanlara ayırma rekorları gibi bu rekor da genel sayı cismi eleme (GNFS) algoritmasının son derece optimize bir şekilde yüzlerce makine üzerinde çalıştırılmasıyla tamamlanabilmiştir.
Zorluk ve karmaşıklık
Eğer b bitlik büyük bir sayı yaklaşık aynı uzunlukta iki asal sayının çarpımı ise, yayınlanmış hiçbir algoritma bu sayıyı polinomsal zamanda (yani belli bir k değeri için Yani O(bk) zamanda) çarpanlarına ayıramamaktadır. Tüm pozitif ε değerleri için O((1+ε)b)'den daha hızlı yani üstel-altı zaman algoritmalarsa yayınlamış bulunmaktadır. GNFS algoritmasıyla "b"-bitlik bir yarıasalın çarpanlarına ayrılması için yayınlanmış olan en iyi asimptotik çalışma zamanı,
Çarpanlara ayırma probleminin hangi karmaşıklık sınıfına dahil olduğu incelenirken problemin değişik versiyonlarını ayırt etmek gerekir.
Bunlara karşın ""N" bileşik sayı mıdır?" (veya buna denk olarak ""N" asal sayı mıdır?") karar problemleri "N"'nin çarpanlarını bulmaya nazaran çok daha kolay görünmektedir. Bu karar problemlerinden ilki AKS asallık testi ile N'nin basamak uzunluğu cinsinden polinomsal zamanda çözülebilmektedir. Bununla beraber, çok küçük bir hata payına razı olmak koşuluyla çok hızlı sonuç verebilen çeşitli olasılıksal algoritmalar bulunmaktadır. Asallık testinin kolay oluşu, başlangıcında büyük asal sayılar bulma gerekliliğinden dolayı RSA algoritması için büyük önem arz etmektedir.
Amaca özel
Amaca özel bir çarpanlara ayırma algoritmasının çalışma zamanı, çarpanlara ayrılmaya çalışan sayının veya bilinmeyen çarpanlarından birinin özelliklerine bağlıdır: büyüklük, özel form, vs. Tam olarak çalışma süresinin ne olduğuysa algoritmadan algoritmaya değişir.
Amaca özel algoritmaların önemli bir alt sınıfı "1. Kategori" olarak adlandırılan algoritmalardır ki bunların çalışma süreleri en küçük asal çarpanın büyüklüğüne bağlıdır. Formu bilinmeyen bir tam sayı verildiğinde küçük çarpanları ayıklamak için genellikle bu algoritmalar genel algoritmalardan önce çalıştırılır.
Genel amaçlı
Aynı zamanda 2. kategori veya kaşifi Maurice Kraitchik'e atfen Kraitchik ailesi algoritmalar olarak da bilinen genel çarpanlara ayırma algoritmalarının çalışma süreleri sadece çarpanlarına ayrılacak olan sayının büyüklüğüne bağlıdır. RSA sayılarını çarpanlarına ayırmak için bu algoritmalar kullanılır. Genel çarpanlara ayırma algoritmalarının çoğu kareler çakışması metoduna dayalıdır.
Sezgisel çalışma süresi
Sayılar teorisinde beklenen çalışma süresi sezgisel olarak, O ve L notasyonu ile ifade edilecek olursa, olan birçok çarpanlara ayırma algoritması vardır. Bu algoritmalara bazı örnekler eliptik eğri metodu ve ikinci dereceden elek metodudur. Bu şekilde bir diğer algoritma da Schnorr tarafından önerilen sınıf grup ilişkileri metodudur. Bu durum Seysen ve Lenstra tarafından genelleştirilmiş Riemann hipotezi (GRH) ışığında ispatlanmıştır.
Kesin çalışma süresi
Schnorr-Seysen-Lenstra olasılıksal algoritmasının beklenen çalışma süresinin olduğu, Lenstra ve Pomerance tarafından GRH varsayımı yerine çarpanlar kullanılmak suretiyle kesin bir şekilde ispatlanmıştır. Algoritma, GΔ ile gösterilen diskriminant Δ'nın pozitif ikili ikinci dereceden fom sınıf grubunu kullanır. GΔ (a, b, c) gibi aralarında asal tam sayı üçlülerinin kümesidir.
Schnorr-Seysen-Lenstra algoritması
Algoritmanın girdisi, belirli sabit bir değerden büyük, pozitif ve tek bir "n" tam sayısıdır. Bu çarpanlara ayırma algoritmasında, diskriminant Δ, "d" bir pozitif çarpan olmak kaydıyla, Δ= -dn şeklinde "n"'nin bir tam katı olarak seçilir. Algoritma, GΔ'da bir "d" değeri için yeterli düzgün formlarının olduğunu umar. Lenstra ve Pomerance söz konusu "d"'nin seçiminin belirli küçük bir kümeyle sınırlanarak düzgünlüğün garanti edilebileceğini göstermişlerdir.
PΔ ile Kronecker sembolü olan tüm q asal sayılarının kümesini gösterelim. "q" PΔ'da olmak üzere GΔ'nın bir üreteç ve asal form fq kümelerini oluşturmak kaydıyla, üreteçler ve fq arasında bir bağıntı dizisi üretilir. "q"'nun büyüklüğü bir c_0 değeri için ile sınırlandırılabilir. Kullanılacak olan bağıntı, GΔ'nın tarafsız elemanına eşit olan üsler çarpımı arasındaki bir bağıntıdır. Bu bağıntılar,, aslında GΔ'nın kertesi 2'yi bölen bir elemanı olan, GΔ'nın çokanlamlı bir formunu inşa etmek için kullanılacaktır. Δ'nın ilişkin çarpanlara ayrımını hesaplayarak ve bir EBOB alarak, bu çokanlamlı form "n"'nin tam bir asal çarpanlara ayrımlanmasını verir. Bu algoritmanın ana basamakları şunlardır:
Çarpanlarına ayrılacak sayı "n" olsun.
Herhangi bir pozitif tam sayıyı çarpanlarına ayıran bir algoritma elde edebilmek için bu algoritmaya deneme bölmesi, Jacobi toplamı testi gibi birkaç basamak daha eklemek gerekmektedir.
Beklenen çalışma süresi
Verildiği şekliyle algoritma rassal seçimler yapması dolayısıyla olasılıksal bir algoritmadır. Beklenen çalışma süresi en çok 'dir.
Ambarlı, Borçka
Ambarlı, Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Dampala, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Klarceti, Gürcü Krallığı'nın prensliklerinden biriydi ve bu prensliğin merkezi Artanuci (Ardanuç) idi. Bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden ele geçirdi.
Dampala, Osmanlı döneminde Çıldır Eyaleti'nin içinde bulunuyordu. 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon Vilayeti'nin sancaklarından biri olan Lazistan'a bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 11 hane ve 26 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu dönemde Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyde yaşayan kişi sayısının yaklaşık 52 kişi olduğu ortaya çıkar. Bu nüfus "Müslim" adıyla kaydedilmiştir. Bu "Müslim" nüfusun Müslüman Gürcülerden oluştuğu, Rusların on yıl sonra gerçekleştirdiği nüfus tespitinden anlaşılmaktadır. Tarımla geçinen Dampala köyünde salnamede hayvan varlığı olarak 20 öküz, 10 inek, 1 at, 5 keçi ve 40 koyun tespit edilmiştir.
Dampala köyü, 93 Harbi'nin ardından Rus hakimiyetine girdi. 1886 yılı nüfus tespitinde köy, Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına (uçastok) bağlıydı. Kartla nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) dokuz köyünden biriydi. Bu tarihte köyde 57 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Dampala'da bugün de kullanılan Nağvarevi (ნაღვარევი), Tsitlobi (წითლობი), Velikana (ველიყანა), Saliurebi (სალიურები), Gverduli (გვერდული), Kalo (კალო) gibi yer adları da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir. Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, Rus idaresi sırasında, 1890'ların başında Dampala'da 18 hanenin yaşadığını yazmıştır.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespiti sırasında Dampala Borçka kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyüydü. Bu tarihte köyde, tamamı Gürcü olarak kaydedilmiş olan 24 kişi yaşıyordu. Önceki nüfus tespitleriyle kıyaslandığında Dampala'nın nüfusunun iyice azaldığı görülmektedir. Bu durum Rus idaresi sırasında köy halkının önemli bir kısmının Osmanlı ülkesine göç etmesiyle açıklanabilir. Dampala veya Danpal Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Anbarlı (sonra Ambarlı) olarak değiştirilmiştir. Daha sonra köye dışarıdan bir nüfus yerleştilmiş olmalı ki Ambarlı'da yaşayan kişi sayısı 1935 yılında 335 kişiye ulaşmıştır.
Ambarlı köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı Dampala Kilisesi'dir. Köyün merkez mahallesinde yer alan kilise, bugün bir köylünün bahçesindedir. Kiliseden geriye yapının güneybatı duvarının küçük bir parçası (3 × 1,5 m) kalmıştır. Dampala Kilisesi'nin kireç harcı kullanılarak yeşilimsi kaba taşlarla inşa edilmiş olduğu duvar kalıntısından anlaşılmaktadır.
Coğrafya
Dampala köyü, karayoluyla Artvin il merkezine 38 km, Borçka ilçe merkezine 6 km uzaklıktaydı. Baraj yapımından sonra köyün yolu değişmiş ve bu mesafe iyice artmıştır.