cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
XIV. Louis
Taç giymesi
1648-1649 yıllarındaki birinci  isyanlarının ardından 1650 yılında ikincisi başladı. Fronde'nin yenilgiye uğratılmasında Kraliçe Anne önemli rol oynadı. Frondeciler kraliçe ve Mazarin'e karşı Louis'in hakkını savunduklarını iddia ediyorlardı. Ancak, Louis'in yeterli yaşa erişmesi ve taç giymesinin ardından Frondeciler ayaklanma bahanelerini kaybettiler. Dolayısıyla Fronde hareketi zamanla yavaşladı ve 1653 yılında son buldu. Mazarin, o tarihten sonra ölene kadar dış ilişkileri ve finansal politikayı yönetti.
XIV. Louis'nin hükümdarlığında Fransa
Devlet XIV. Louis yönetimi altındaki gerek pratik gerek ideolojik koşullar bakımından, her iki alanda önemli sınırlamalar bulunmamasına rağmen zirveye çıkmıştı. XIV. Louis için kişisel itibarla hanedanın ve ulusun itibarı ayrılmaz bir bütündü. Bu hususta birçok Avrupalı hükümdara örnek olmuştu. Fransız politikacıların görevi fiilen saray memurluğuna, idareciliğe ve yürütücü memurluğa indirgenmişti. Kraliyet meclisleri ve eyaletlerdeki kraliyet görevlileri, idare memurları ve ordu komutanları; soyluları ve yerel dokunulmazlıkları hesaba katmakla birlikte, o zamana kadar Fransa'da söz sahibi olan siyasi güçlerin gerçek anlamdaki bağımsızlığına büyük darbe indirdi. Eyalet meclisleri kraliyet görevlileri tarafından yönetilmeye başlandı. Parlamentoların işlevi adli yetkilerle sınırlandırıldı. "Fransız Kilisesi"nin Roma Kilisesi'nden bağımsız olduğu savunuldu. Kısa süre sonra bu devrim dönemine "Grand Siècle" (Büyük yüzyıl) adı verildi.
Evlilikleri ve çocukları
Louis ve karısı Maria Theresa (İspanya) 1660 yılında başlayan evliliklerinde altı çocuk sahibi oldular. Ancak, yalnız bir çocuk, yaşça en büyük olan Louis, yetişkinliğe erişti. Maria Theresa 1683 yılında öldü. Louis, eşinin ölümü dışında hiçbir zaman kendini üzmediğini belirtmiştir.
Evliliklerinin erken zamanlarındaki duygusal bağlılığa rağmen Louis, eşi Maria Theresa'ya sadık değildi. Resmi ve gayri resmi birçok metresi oldu. Bu ilişkilerinden birçok gayrimeşru çocuğu oldu.
Louis ikinci eşi Françoise d'Aubigné'ye karşı daha sadıktı. Onu, gözde çocuğu Louis Auguste'ün bakıcılığını yaparken tanıdı. İlk başlarda onun katı dindarlığından çekindi, ancak çocuklarına gösterdiği özenden etkilenerek ona ısındı.
Louis'in Madame de Montespan'dan olan çocuklarını meşrulaştırdığı 1673 yılında, Françoise d'Aubigné Saint-Germain'de kraliyet valisi oldu. Valiliği zamanında, Louis ile bir sınır olmaksızın, dengi gibi konuşabilen tek kişiydi. 10 Ekim 1683 ya da Ocak 1684 tarihinde Versay'da gizlice evlendikleri düşünülmektedir.
Dini yaşamı
Louis dindar bir kraldı ve kendini Fransa Katolik Kilisesi'nin başı ve hamisi olarak görürdü. Dini ibadetlerini günlük olarak yerine getirir ve ayinleri düzenli olarak takip ederdi. Oldukça dindar olan ikinci eşinin de etkisiyle, Katolik inancının uygulanmasına daha fazla önem verdi. Bu uygulamalardan biri paskalya öncesi oruç döneminde opera ve komedi oyunlarının yasaklanmasıdır.
Patrick Apataki
Patrick Kifu Apataki (d. 14 Mayıs 1979, Kinşasa), Kongolu eski millî futbolcudur.
Kongo Demokratik Cumhuriyeti millî futbol takımı formasını 12 kez giyen Apataki, 2000 ve 2002 Afrika Uluslar Kupası'nda ülkesi adına mücadele etti.
Argistan ilçesi
Argistan ilçesi (Peştuca: ولسوالی ارغستان), Afganistan'ın Kandehar Vilayeti'ne bağlı olan 16 ilçeden birisidir.
Yönetim merkezi Argistan şehri olan ilçenin 2006 yılı nüfusu 30,500'dür.
Into the Woods (Buffy the Vampire Slayer)
"Into the Woods" (ya da Türkçe adıyla Ormana Doğru), The WB kanalında yayınlanan, Joss Whedon tarafından oluşturulan bir fantastik dizi olan Buffy the Vampire Slayer televizyon dizisinin beşinci sezonunun onuncu bölümü.
Özet
Tüm Scooby Gang, hastanede Joyce’un ameliyatının bitmesini beklemektedir. Her şey yolunda gitmiş, ameliyat başarılı geçmiştir. Dawn, o gece Xander ve Anya ile onların evlerinde kalır. Evde yalnız kalan Buffy ve Riley romantik bir gece geçirir. Ancak Riley gece geç saatte pencereden kaçar! Buffy ise onu takip eder, hem de spike dan gelen bir yardımla sonunda riley in vampirlere kan için para verdiği öğrenilir. ordu riley i tekrar göreve çağırır. buffy nin onu durdurmasını ister ama buffy geç kalır. riley ise bir helikopterle güney afrikaya gider.
Park Jong-woo
Park Jong-Woo (doğum 10 Mart 1989), Güney Koreli futbolcudur. Guangzhou R&F FC'de forma giymektedir.
Afyonkarahisar milletvekilleri listesi
Afyonkarahisar milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1. döneminden beri Afyonkarahisar şehrini temsil eden milletvekilleri ve senatörlerin listesidir.
Daman ilçesi, Afganistan
Daman ilçesi (Peştuca: ولسوالی دامن), Afganistan'ın Kandehar Vilayeti'ne bağlı olan 16 ilçeden birisidir.
Yönetim merkezi Daman şehri olan ilçenin 2006 yılı nüfusu 30,700'dür.
Sheffield Hallam Üniversitesi
Sheffield Hallam Üniversitesi, Sheffield şehrinde İngiltere'nin kuzey bölgesinde Güney Yorkshire'da yer alan bir modern üniversitedir.
Kökeni 1843'te kurulan Sheffield School of Design adı ile kurulan uygulamalı güzel sanatlar enstitüsü olup 20. yüzyılın ilk yarısına kadar Sheffield yöresel idaresi uygulamalı bilimler ve pratik vokasyonel alanlarda yüksek eğitim sağlayan birkaç kolej kurmuş ve bunlar yeni bir statü ile birleştirilerek 1969'dan sonra Sheffield Politeknik ve Sheffield City Politeknik adıyla yükseköğretim kurumu olmuştur. 1992'de çıkarılan yeni bir kanunla İngiltere'de bulunan politekniklere üniversite unvanı verilmiş ve Sheffield'de bulunan diğer üniversiteden (Sheffield Üniversitesi) ayrılmak üzere Sheffield Hallam Üniversitesi adı ile Kraliyet Beratı almıştır.
2008 tarihli verilere göre Sheffield Hallam Üniversitesi'nde öğretim üyesi sayısı 4.027; toplam öğrenci sayısı 30.009 ve lisans-üstü öğrenci sayısı 7.495'tir. Bu öğrenci sayısı ile üniversite Birleşik Krallık üniversiteleri arasında 6. sırayı almaktadır.
Sheffield Hallam Üniversitesi halen dört büyük fakülteye ayrılmıştır: "ACES: Güzel Sanatlar, Bilgisayar, Mühendislik ve Fen Bilimleri Fakültesi", "D&S: Gelişme ve Toplum Fakültesi", "HWB: Sağlık ve Esenlik Fakültesi" ve "O&M: Organizasyon ve İşletmecilik Fakültesi". Bu fakülteler 650 değişik lisans, lisans üstü ve uygulamalı profesyonel kurslar sağlamaktadırlar. Üniversite içinde 30 sayıda araştırma merkezi bulunmaktadır.
Üniversite yerleşkeleri Sheffield şehri içinde yaygın bulunmakta iken, alınan stratejik kararlarla şu anda sadece iki kampüs içinde bulunmaktadır. Çok yakınlarda, kurumun köken kuruluşlarını (Öğrenci Cemiyeti, Güzel Sanatlar Okulu vb.) kapsayan bir kampüs olan Psalter Lane kampüsü kapatılmıştır. Üniversite böylece şehir merkezinde demiryolu istasyonunun yakınında bulunan "Şehir Kampüsü" ile Sheffield'ın güney-batı varoşlarında bulunan "Collegiate Crescent Kampüsü"'nde yerleşkelenmiştir. İngiltere'de kaliteli günlük ve hafta sonu gazeteleri tarafından Mayıs 2008'de hazırlanıp yayınlanan üniversite sıralamaları listelerine göre Sheffield Hallam Üniversitesi 120 Birleşik Krallık üniversitesi arasında Guardian'a göre 78., ''The Times'a göre 76. ve ''The Sunday Times ' a göre 68. sırayı almıştır. Ancak bu sıralama listelerini kriterleri değişiktir ve genellikle seçilip kullanılan kriterler tartışmaya açık bulunmaktadır.
Sheffield Hallam Üniversitesi içerisinde 740 dan fazla lisans ve yüksek lisans program seçeneği bulunur. Bu programlar genellikle iş dünyasının uzmanları ile yapılan ortak çalışmalar doğrultusunda hazırlanır. Bu sebeple mezunların ilk 6 ay içerisinde işe girme oranı %88'lere ulaşmıştır. Sheffield Hallam Üniversitesi'nin psikoloji, mühendislik, bilgisayar, dizayn ve işletme bölümleri en popüler bölümler arasında yer alır.
Lokomotiv Stadyumu (Moskova)
Lokomotif Stadı Rusya'nın Moskova kentinde bulunan bir futbol stadyumudur. Lokomotiv Moskva takımının evidir ve aynı zamanda Rusya'nın 2010 FIFA Dünya Kupası Elemeleri'nde maçlarını oynayacağı stad olmuştur. Yapımı 2002'de tamamlanan stad 28.800 kişiliktir. Stadın inşası Rusya Ulaştırma Bakanlığı'na 30 milyon dolara mal olmuştur. Boyutları 104'e 68 (104x68m) metredir.
Diğerleri (Lost)
Diğerleri ya da Onlar, Lost adlı Amerikan televizyon dizisinde, adada yaşayan kurgusal karakterlerdir. Sayid Jarrah'a göre yaklaşık 50 kişiler. Diğerleri ismi ilk olarak Danielle Rousseau tarafından Sayid'e bebeğinin kaçırılma hikâyesini anlatırken ortaya çıktı.
815 kazazedeleri tarafından düşman olarak görülmelerine rağmen, Diğerleri'nin lideri olan Ben Linus, kendilerini "iyi insanlar" olarak tanımlamaktadır. Ben, emirleri Jacob'tan almaktadır ayrıca Diğerleri'nden sadece Richard Alpert Jacob ile konuşmuştur.
Diğerleri, ağzı sıkı ve gizemli kişilerdir. Kazazedeleri kaçırmaları, öldürmeleri, korkutmaları gibi nedenlerden dolayı kazazedeler ve Diğerleri arasında uzun bir süre çatışma başlar. Fakat Kahana ekibinin adaya girmeye çalışmalarından dolayı Diğerleri ve kazazedeler birlikte kendilerini savunmaya başlarlar. Ben'in Orkide istasyonu tarafından adadan uzaklaştırılması ile John Locke, Diğerlerinin lideri olur.
"Zekiler, aynı zamanda vahşiler. Her an, her yerde olabilirler. […] Bir tabanca, bir kurşunla onları durdurabileceğimizi düşündüysen… tekrar düşün."
- Ana Lucia Cortez, Abandoned
Lost
Arğandab ilçesi
Argandab ilçesi (Peştuca: ولسوالی ارغنداب), Afganistan'ın Kandehar Vilayeti'ne bağlı olan 16 ilçeden birisidir.
Yönetim merkezi Argandab şehri olan ilçenin 2006 yılı nüfusu 54,900'dür.
Talibanla savaş
İlçede bulunan Argandab Vadisi, ülkenin ikinci büyük şehri Kandehar'ın güvenliği açısından kritik öneme sahip bir geçiş bölgesidir. Bu vadinin dolayısıyla ilçenin kontrolü Kandehar'ın kontrolü anlamına gelir. Bu yüzden 1979'da Ruslar, Argandab'ı ele geçirmek için çok mücadele etmişler ve ağır kayıplar vermişler fakat buranın kontrolünü ele geçirememişlerdir.
2001 yılından sonra ise Taliban, manevi merkezleri olan Kandehar'ı tekrar ele geçirmek için 2008'de bu bölgede büyük saldırılara girişti. Bu tarihte Taliban en etkili saldırısını 500 kişilik kuvvetiyle ilçenin 10 köyünü ele geçirip, 3 köprüyü imha ederek yapmıştır.
16 Kasım 2009 tarihinde, Taliban gerillaları bir polis karakoluna baskın düzenledi. Saldırıda sekiz subay öldü, üç kişi yaralandı. Karakoldaki üç polis memuru kayboldu. Kandahar Valiliği sözcüsü bu memurların Talibanla iş birliği içinde olduğunu bildirdi.
9 Haziran 2010'da, Arghandab ilçesi'nin Nagahan köyünde bir düğünde düzenlenen intihar saldırısında en az 40 kişi öldü, 77 kişi yaralandı. Bu saldırı, ülkedeki 2010 yılının en büyük Taliban saldırılarından birisi olmuştur.
Rhizobia
Rhizobia (Yunanca rhiza = kök ve bios = yaşam) baklagillerin (Fabaceae) kök nodüllerinin içine yerleştikten sonra azotu fikse eden (diazotrofi) bakterilerdir. Rhizobia bağımsız olarak azot fiksasyonu yapamaz ve bir bitki konakçısına ihtiyacı vardır. Morfolojik olarak genelde gram negatif, hareketli, spor üretmeyen, basil yapısındadırlar.
Zsolt Kalmár
Zsolt Kalmár (d. 9 Haziran 1995), Dunajská Streda ve Macaristan millî takımında orta saha olarak görev yapan Macar futbolcudur.
Győri ETO
Kalmár profesyonel kariyerine Győri ETO takımında başladı. 23 lig maçında oynadı ve 2012-13 Nemzeti Bajnokság I'i kazanan kadroda yer aldı.
RB Leipzig
28 Temmuz 2014 tarihinde RB Leipzig ile beş yıllık bir sözleşme imzaladı. 2. Bundesliga'daki ilk maçına 1-0 yendikleri Erzgebirge Aue karşısında çıktı.
Millî takım kariyerine
Kalmár A millî takımdaki ilk maçına 22 Mayıs 2014 tarihinde Danimarka karşısında ikinci yarıda oyuna dahil olarak çıktı. Rusya ile yaptıkları hazırlık maçında ilk kez ilk 11'de yer aldı.
Sırp Kiril alfabesi
Vuk Stefanović Karadžić tarafından hazırlanmış alfabedir. Sırp Alfabesi'nde her ses için bir harf oluşturulduğundan yazıldığı gibi okunur. Okunduğu gibi yazılır. Sırpça hem Latin hem de Kiril harfleriyle yazılabilir.
Sırp Kiril Alfabesi
А Б В Г Д Ђ Е Ж З И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш а б в г д ђ е ж з и ј к л љ м н њ о п р с т ћ у ф х ц ч џ ш
Sırp Latin Alfabesi
A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z Ž a b c č ć d dž đ e f g h i j k l lj m n nj o p r s š t u v z ž
Bilgisayar Mühendisliği Öğrencileri Kongresi
Bilgisayar Mühendisliği Öğrencileri Kongresi (BİLMÖK) Türkiye'nin en büyük ulusal öğrenci kongresidir. BİLMÖK'ün amacı Bilgisayar Mühendisliği bölümünde okuyan öğrenciler başta olmak üzere akademisyenleri, alanında uzman konuşmacıları ve bilişim sektörü çalışanlarını bir araya getirip geniş bir bilgi havuzunun oluşturulmasıdır. 2005 yılından beri her yıl farklı bir üniversitede yapılmaktadır. Kongre mesleğe ilgili ve üniversitelerinde bu alandaki örgütlenme ve organizasyon konusunda aktif faaliyet gösteren, gelişmeleri yakından takip ederek sadece bir "yazılım işçisi"nden çok, fikir üreten ve çözüm sunan katılımcıların çalışmalarıyla ve geleceğe dair önemli adımların atıldığı, fikir-bilgi paylaşımlarının yapıldığı internet ortamında tartışma forumları ile hayata geçirilir. Bunun yanında, ileride meslektaş olacak gençlerin bir araya gelmelerini sağlayarak sosyal bir altyapı da hazırlar. Bilmök organizasyon yapısı ve çalışmaları bir yönetmelik ile belirlenmiş olup, yürütme kurulunun önerileriyle, ev sahibi üniversitenin organizasyon komitesi tarafından hayata geçirilir. Yürütme kurulu, kongre esnasında resmi katılımcılar tarafından seçilir.
Üsküdar Üniversitesi'nin düzenleyeceği kongre aynı zamanda BİLMÖK'ün 19. yılı olacaktır.
Addra ceylanı
Nijer'in ulusal sembolü olan Addra Ceylanı; Dünya Korunma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan kırmızı listede, nesli kritk tehlikede olarak sınıflandırlmıştır.
Gorak ilçesi
Gorak ilçesi (Peştuca: ولسوالی غورک), Afganistan'ın Kandehar Vilayeti'ne bağlı olan 16 ilçeden birisidir.
Yönetim merkezi Gorak şehri olan ilçenin 2006 yılı nüfusu 8.600'dür.
Kutsal Teslis Katedrali (Addis Ababa)
Kutsal Üçleme Katedrali Amharca dilinde Kidist Selassie olarak bilinir, Etiyopya Ortodoks Tevhîdî Kilisesi'nin Addis Ababa, Etiyopya'da bulunan en yüksek dereceli katedralidir. Etiyopya'nın II. Dünya Savaşı sırasında yaşadığı İtalyan işgalinden kurtuluşunun anısına inşa edilmiştir. Aksum'da bulunan Efendimiz Meryem Kilisesi'nden sonra en önemli ikinci ibadet yeridir.
Son Etiyopya imparatoru I. Haile Selassie, eşi Menen Asfaw ve diğer imparatorluk ailesi mensuplarının kabirleri buradadır.
Göğün göbeği
Göğün göbeği Asya Şamanizm’indeki sembolik bir kavramın adıdır.
“Göğün kalbi”, “göğün merkezi” gibi çeşitli adlar altında çeşitli mitolojilerde de rastlanan bu sembolik kavrama Asya’da özellikle Altay, Yakut, Uygur, Başkurt, Kırgız, Kalmuk, Çukçi, Moğol, Buryat, Samoyet, Koryak, Tibet; Avrupa’da Fin, Lapon, Estonya;Amerika’da Maya ve Afrika’da Dogon ile Bambara tradisyonlarında rastlanır.
Asya Şamanizm’ine; özellikle Altay, Yakut ve Uygur Türkleri’nin geleneksel kültürlerine göre; insanların yaşadığı Yer, ölülerin göçtüğü “yeraltı” (öte-âlem) ve spiritüel anlamdaki Kutsal Gök’ten (Semavi Alem) oluşan üç ortam ya da alem, merkezlerinden geçen bir eksenle birbirlerine bağlanırlar ki bu eksenin cismani alemdeki ucu Yer’in göbeği, Kutsal Gök denilen spiritüel alemdeki ucu ise Göğün göbeği olarak adlandırılır. Göğün göbeği spiritüel bir niteliğe sahip olmakla birlikte, bir yıldız olarak kabul edilir. Bu, Yakutlar’da Demir-Kazık yıldızı, Uygurlar’da ise Altın-Kazık (Altun-Kazuk) yıldızı olarak adlandırılır.
Türk mitolojisinde, Orta Asya Şamanizm’inde Tanrı elçisi, “Göğün Direği ve Göbeği” sayılan bu yıldıza tünemiş bir kartalla simgelenir. "Göğün göbeği"ndeki direğe tünemiş kartal kimi zaman 'çift başlı' tasvir edilir. (Buradaki çift başlılığın anlamı 360 derecelik bir alanı görmesi, yani gözünden hiçbir şeyin kaçmaması ve aynı zamanda her iki alemi algılayabilmesi olarak açıklanır.) Asya şaman davullarındaki resimlerde, kimi zaman bu yıldız, karşılıklı olarak çizilmiş üç çift yayın ortasında tasvir edilir ki, yay ve özellikle iki yay Sirius çiftyıldızının en bilinen sembollerinden biridir. (Örneğin, Çin, Asur-Babil, Antik Mısır ve Antik İran tradisyonlarında Sirius “yay-ok yıldızı” olarak adlandırılmıştır.) Usta bir şamanın uçuş denilen transı sırasında "Göğün göbeği"ne ulaşabilmesi için tüm gök katları’nı aşması gerekmektedir.
2004 Kıtalararası Kupa
2004 Kıtalararası Kupa, 12 Aralık 2004 tarihinde, 2003-04 Şampiyonlar Ligi şampiyonu Portekiz takımı Porto ile 2004 Copa Libertadores şampiyonu Kolombiya ekibi Once Caldas arasında oynanan futbol maçıdır.
Merkezî işlem birimi
Merkezî işlem birimi (Türkçe kısaltması MİB, ya da kısaca CPU), dijital bilgisayarların veri işleyen ve yazılım komutlarını gerçekleştiren bölümüdür. Çalıştırılmakta olan yazılımın içinde bulunan komutları işler. Mikroişlemciler ise tek bir yonga içine yerleştirilmiş bir merkezî işlem birimidir. 1970'lerin ortasından itibaren gelişen mikroişlemciler ve bunların kullanımı, günümüzde MİB teriminin genel olarak mikroişlemciler yerine de kullanılması sonucunu doğurmuştur.
Merkezî işlem birimi aritmetik ve mantıksal işlem yapma yeteneğine sahiptir. Giriş ve çıkış birimleri arasında verilen yazılım ile uygun çalışmayı sağlar. MİB, makine dili denilen düşük seviyeli kodlama sistemi ile çalışır; bu kodlama sistemi bilgisayarın algılayabileceği işlem kodlarından oluşur. Bir mikroişlemcinin algılayabileceği kodların tamamına o işlemcinin komut kümesi denir.
2004 Kıtalararası Kupa
Maç Nissan Stadyumunda 60.000 taraftar karşısında, tarafsız sahada oynandı. Normal süresi ve uzatma süreleri 0-0 eşitlikte biten mücadeleyi Portekiz temsilcisi Porto penaltı atışları sonucunda 8-7 kazanarak kupayı müzesine götürdü. Porto takımının oyuncusu Maniche maçın adamı seçildi.
Merkezî işlem birimi
Merkezî işlem birimi aritmetik ve mantıksal işlemleri Aritmetik Mantık Birimi (AMB) aracılığıyla yapar. Bunun dışında virgüllü sayılarla daha rahat hesap yapabilmesi için bir Kayan Nokta işlem birimi (FPU) vardır. Mikroişlemcinin içerisinde bulunan küçük veri saklama alanlarına yazmaç denir.
2004 Kıtalararası Kupa
FIFA, var olan Avrupa ve Güney Amerika kıtalarının şampiyon takımlarına, Kuzey Amerika, Asya, Afrika ve Okyanusya kıtasal şampiyonlarının da dahil olduğu FIFA Kulüpler Dünya Kupası adı altında yeni bir turnuva oluşturdu. Böylece Kıtalararası Kupa 2004 yılındaki bu maçla son bulmuş oldu.
Merkezî işlem birimi
İlk Merkezî İşlem Birim'leri (MİB) daha büyük,bazen türünün tek örneği bilgisayarlar için özel olarak tasarlanmışlardı. Ancak belirli bir uygulama için özel MİB tasarımının masraflı olması bir veya birçok amaç için yapılan kitlesel olarak üretilmiş işlemcilerin gelişmesine yol açtı. Bu standartlaşma eğilimi ayrık transistörlü ana sistemler ve mini bilgisayarlar döneminde başladı ve entegre devrelerin (ED) popülerleşmesiyle giderek hız kazandı. ED, giderek daha karmaşık ve nanometre ile ölçülebilecek MİB'lerin tasarlanmasına ve üretilmesine olanak verdi. MİB'lerin küçülmesi ve standartlaşması, modern hayatta dijital cihazların varlığını ilk bilgisayar örneklerinin sınırlı uygulamalarının çok ötesinde arttırdı.
Tarihçe
İlk işlemciler, belli işlemler için özel üretilen ve büyük olan parçalardı. Daha sonraları ise maliyeti çok yüksek olan bu üretim şeklinin yerini, gelişen teknoloji ile daha ufak olan ve tek işlev yerine çok işleve sahip olan üretimler almıştır. Bu dönemin başlaması, transistörlerin ve mini-bilgisayarların ortaya çıkışına dayanmaktadır. tümleşik devrelerin yayılmasıyla da hız kazanmıştır. Tümleşik devreler, işlemcilerin daha kompleks olarak tasarlanmasına ve bunların çok az yer kaplayacak şekilde (milimetreler cinsinden) üretilmesine olanak sağlamıştır. Bu sayede işlemciler modern hayatta birçok yerde kullanılmaya başlanmıştır (otomobiller, cep telefonları...).
Dijital aygıt olmalarından ötürü, tüm MİB’ler ayrık durumlarla ilgilenirler; bu yüzden durumları ayırt edebilmek için bir çeşit geçiş unsuruna ihtiyaçları vardır. Transistörlerin kabulünden önce, elektriksel röleler ve vakum tüpleri bu amaç için kullanılırlardı. Bunların her ne kadar hız avantajı olsa da, tamamen mekanik dizayn olduklarından değişik sebeplerden dolayı güvenilir değillerdi. Örneğin, doğru akım ardışık mantık devrelerinin rölelerden dışarı kurulması, kontak sekmesi problemiyle baş edebilmek için fazladan donanım gerektiriyordu. Vakum tüpleri kontak sekmesi sorunu yaşamazken, bunlar, tamamıyla çalışır hale gelebilmek için ısınma gerektiriyordu, ve işler durumdan da hep birlikte çıkmaları gerekiyordu. Genelde, tüplerden biri başarısız olduğunda, bozulan parçanın tespit edilmesi için MİB’in teşhis edilmesi gerekmekteydi. Bu yüzden vakum tüplü bilgisayarlar daha hızlı olmasına rağmen röle bazlı bilgisayarlardan daha az güvenilirdi. Tüp bilgisayarlarında (EDVAC) arızalanma 8 saatte bir olurken, röle bilgisayarlarında (Harvard Mark I) daha nadir rastlanıyordu. Sonuç olarak ise tüp bazlı MİB’ler hız avantajının arızalanma sorunundan daha ağır basmasından dolayı daha yaygın hale geldiler. Bu eski senkron MİB çeşitleri, günümüzle kıyaslandığında, oldukça düşük saat frekanslarında çalışmaktaydılar. Kuruldukları geçiş aygıtlarının hızlarıyla kısıtlandıkları için, o zamanlar 100 kHz ile 4 MHz arasında değişen saat sinyal frekans değerleri oldukça yaygındı.
Ayrık transistör
Çeşitli teknolojilerin daha küçük ve daha güvenilir elektronik aygıtlar üretmeye başlamasıyla MİB tasarımlarının kompleks yapıları da artış gösterdi. Bu yoldaki ilk gelişme transistörlerin gelişiyle başladı. 1950’ler ve 1960’lar da MİB’lerın transistörlere geçişi ile vakum tüpü ve elektriksel röle gibi güvensiz ve kırılgan geçiş elementleri artık kullanılmaz hale gelmişti. Bu gelişim sayesinde de, üzerinde ayrık bileşenler bulunan bir veya birden çok baskı devre kartlarına daha kompleks ve daha güvenilir MİB’ler yerleştirildi.
Bu dönemde, oldukça küçük alanlara fazla sayıda transistör yerleştirebilme metodu popülerlik kazandı. Tümleşik devre (IC) sayesinde, büyük sayıda transistörler, yarı iletken tabanlı kalıplar veya çip denilen birimlerin üzerinde üretilebilindi. İlk başlarda, NOR kapıları gibi sadece belli basit dijital devre tipleri tümleşik devreler üzerine minyatürleştirildi. MİB’lerın bu inşa bloğu olan tümleşik devrelere kurulması durumuna “küçük-ölçekli tümleşme” (SSI) denir. SSI tümleşik devreler, Apollo güdüm bilgisayarında (Apollo guidance computer) kullanılanlar gibi, transistör sayısı açısından onun katları biçimindeydi. Mikro elektronik teknolojisi geliştikçe, tümleşik devre üzerindeki transistör sayılarıda artış gösterdi, ve bu sayede bir MİB’i tamamlamak için gereken bağımsız parça sayısını azaltılmış oldu. Orta ve büyük-ölçekli (MSI ve LSI) tümleşik devreler sayesinde, barındırılan transistör sayıları yüzler ve onbinler seviyesine kadar arttı.
1964 senesinde IBM, birkaç seri bilgisayarda kullanılan ve aynı programları değişik hız ve performans değerleriyle yürütebilen System/360 adlı bilgisayar mimarisini tanıttı. O dönemde çoğu elektronik bilgisayar, aynı üreticiden çıkmış olsa bile bir diğeriyle uyumsuzluk sorunu yaşarken bu gelişim oldukça önemli bir yer tutmuştu. Bu gelişimi kolaylaştırmak için, IBM mikro-program (veya mikro-kod) konseptini kullanmaya başladı, ki bu konsept modern MİB’lerın çoğunda hala geniş bir biçimde kullanılmaktadır (Amdahl et al. 1964). System/360 mimarisinin popülerliği, onu birkaç onyıl boyunca anaçatı bilgisayar pazarını ele geçirmesini, ve IBM zSeries gibi benzer modern bilgisayarlarda kullanılır hale getirecek bir efsane olmasını sağladı. Aynı yılda (1964), Digital Equipment Corporation (DEC), bilimsel ve araştırma pazarlarını hedef seçmiş bir başka bilgisayar olan PDP-8’i piyasaya sürdü. Daha sonları ise DEC, SSI tümleşik devrelere kurulmuş olan ancak sonunda LSI bileşenlerin pratikleşmesiyle bunlarla gerçekleştirilmiş ve oldukça popüler olan PDP-11’i piyasaya sunacaktı. SSI ve MSI öncelleriyle sahip olduğu fark ile, PDP-11’in ilk LSI gerçekleştirilmesi, 4 LSI tümleşik devreden oluşan bir MİB’e sahipti (Digital Equipment Corporation 1975).
Transistör bazlı bilgisayarların, öncellerine kıyasla fazla sayıda ve belirgin avantajları vardı. Yüksek güvenilirlik ve az güç tüketiminin yanı sıra, transistörler sayesinde MİB çalışma hızları transistörlerin sahip olduğu düşük geçiş süreleri sayesinde oldukça artış gösterdi. Bu dönemde, yüksek güvenilirlik ve geçiş süresindeki belirgin hız artışı sayesinde, MİB’lerin saat hızlarında MHz'in on katları seviyesine erişildi. Ek olarak, ayrık transistör ve tümleşik devre MİB’leri sık kullanımda iken, SIMD (Tek Komut Çoklu Data) vektör işlemcileri gibi yeni yüksek performans tasarımlar ortaya çıkmaya başladı. Başlarda deneysel tasarım olan bu sistemler, daha sonraları ise Cray Inc. gibi firmalar tarafından üretilmiş, uzmanlaşmış süper bilgisayarların çağına adım atılmasını sağlayacaktı.
Mikroişlemciler
Mikroişlemcilerin 1970'lerde ortaya çıkması, MİB tasarımlarını ve kullanımını oldukça etkiledi. İlk mikroişlemci olan Intel 4004'ün çıkması (1970) ve yine ilk geniş çaplı kullanım sağlayan mikroişlemci olan Intel 8080 (1974) ile bu tip MİB'ler, merkez işlem birimini yürütme metotlarını tamamıyla ele geçirmiş oldu. O zamanki tüm üreticiler, bilgisayar mimarilerini geliştirebilmek için tümleşik devre geliştirme programları yayınladılar. Bunun sonucunda da eski yazılım ve donanımlarıyla geri-uyumlu olan komut set uyumlu mikroişlemciler ürettiler. Günümüzün kişisel bilgisayarlarının başarısıyla birleşince de MİB kelimesi genel olarak mikroişlemciler için de kullanılmaya başlandı.
Önceki nesil MİB’ler ayrık parçalardan ve pek çok küçük tümleşik devrelerin bir veya birden çok devre kartlarında bulunmasıyla gerçekleştiriliyordu. Mikroişlemciler ise, MİB’lerin çok az sayıda (genellikle bir) tümleşik devre üzerinde üretiminden oluşuyordu. MİB’lerin tek kalıp üzerinde üretilmesinin getirdiği bu boyut açısından bu küçülme, parasitik sığalık geçitlerinin azalması gibi fiziksel faktörler sebebiyle daha hızlı geçiş sürelerinin olmasına olanak sağladı. Bu sayede de senkron mikroişlemcilerin 10 MHz civarlarında olan saat hızları GHz seviyelerine taşındı. Ayrıca, olabildiğince ufak transistörlerin tümleşik devrelere yerleştirilmedeki artış, tek bir MİB’de sahip olunan transistör sayısını ve karmaşıklığı da artırdı. Bu geniş gözlem, Moore Kuralı ile tanımlanmıştır ve bu kuralın MİB'deki kompleks yapının zamana bağlı olarak artışının oldukça keskin bir tahminini yapabildiği ispatlanmıştır.
Her ne kadar MİB’in karmaşıklığı, ebatları, tasarımı ve genel şekli fazlasıyla değişmiş olsa da temel yapısının ve fonksiyonunun değişmediği görülmektedir. Günümüzde yaklaşık her MİB von Neumann kayıtlı-program makineleri olarak adlandırılabilir.
Moore Kuralı geçerli olmaya devam ettiğinden, tümleşik devre transistör teknolojilerinin sahip olabileceği limitleri hakkında endişeler ortaya çıkmaya başladı. Olabildiğince minyatürleme sonucu ortaya çıkabilecek elektron göçü ve eşikaltı voltajı durumları önemsenecek boyutlara gelmeye başladı. Bu tip endişeler, araştırmacıları yeni metotlar aramaya (quantum bilgisayarı, paralelliğin kullanımının gelişimi) yöneltti.
MİB İşletimi
Çoğu MİB’nin temel işlemi, aldıkları fiziksel formdan bağımsız olarak, kayıtlı komut serilerisi dediğimiz programları yürütmektir.. Program, bilgisayar belleğinde saklanan seri sayılar ile gösterilir. Genel olarak von Neumann MİB’leri işlemi 4 adımda gerçekleştirirler: Getirme (fetch), kodçözücü (decode), yürütme (execute) ve geri yazma (writeback).
Kod çözme (decode)
MİB'nin bellekten getirdiği komut, MİB'nin ne yapacağını belirlemede kullanılır. İşte bu kodçözme evresinde, komut MİB'deki önem oranına göre parçalara ayrılır. Sayısal kodun değerinin yorumlanması, MİB'nin komut set mimarisi (Instruction Set Architecture) ile tanımlanır. Genelde, komuttaki sayiların bir grubu, işlem kodu, hangi işlevin gerçekleştirmesi gerektiğini gösterir. Geri kalan kısımdaki sayılar komut için gerekli bilgileri sağlarlar (örneğin bir toplam işlemi için gereken işlenen değerler). Bu tip işlenenler sabit bir sayı olarak verilebileceği gibi, bazen de bir değeri gösterecek yer olarak (yazmaç veya bellek adresi) olarak verilebilir. Eski tasarımlarda, MİB'nin komut çözme işinde sahip olduğu kısımlar değiştirilemez donanımsal parçalardı. Ancak MİB'lerin ve ISA’ların gelişmesiyle, kodun çözümünde ve gerekli ayarların yapılmasında MİB'ye yardımcı olan mikroprogramlar kullanılmaya başlandı. Bu mikroprogramlar, MİB'nin kodçözme şeklini üretiminden sonra da değiştirebilmek için, bazı durumlarda tekrar yazılabilir olurlardı.
Yürütme (execute)
Bu evrede, istenen işin gerçekleşebilmesi için MİB'nin birçok kısmı bağlı haldedir. Örneğin, bir toplama işlemi istendiğinde, aritmetik ve mantık birimi (Arithmetic Logic Unit) bir kısım giriş ve çıkışlara bağlı olacaktır. Girişler toplamada kullanılacak sayıları içerirken, çıkışlar ise sonuç değerini tutacaktır. ALU, girişlerde basit aritmetik ve mantık işlemlerini gerçekleştirecek devre yapılarına sahiptir. Eğer toplama işlemi MİB'nin gerçekleştirebileceğinden çok büyük sonuçlar üretiyorsa, bayrak yazmaçlarındaki aritmetik taşma bayrağı kullanılacaktır.
Geri yazma (writeback)
Basitçe yürütme evresindeki sonucu bir bellek üzerine geri yazma evresidir. Çoğu zaman sonuçlar MİB'nin iç yazmaçlarına, daha sonraki komutlarda kullanımı hızlı olabilsin amacıyla, yazılır. Diğer durumlarda ise sonuçlar daha yavaş ancak daha ucuz ve büyük ana belleklere yazılır. Bazı komut tipleri program sayacını direkt sonuç üretmeden sadece işlerler. Bunlara genellikle atlama (jumps) denir ve döngü, durumsal program yürütme ve program fonksiyonları gibi davranırlar. Bazı komutlar ise bayrak yazmaçlarının durum değerlerini değiştirme amaçlı olurlar. Bu bayraklar, işlemlerin sonucunu gösterdiğinden, programın çalışma şeklini etkilemek amaçlı kullanılabilirler. Örneğin, “karşılaştırma” komutunun bir çeşidi, iki değeri kıyaslar ve bayrak yazmaçlarına hangisinin büyük olduğuna dair bir sayı atar. Bu bayrak daha sonra program akışı acısından başka bir komuta atlama amaçlı kullanılabilir.
Yürütme ve geri yazma evresinden sonra, tüm işlemler tekrarlanır. Bir sonraki komut program sayacının önceden artırılması sebebiyle getirme evresiyle başlatılır. Eğer önceden tamamlanan komut bir atlama ise, program sayacı bir sonraki adresi gösterecek şekilde tekrar ayarlanır ve yürütme ona göre yapılır. Burada bahsettiğimiz MİB'lerden daha gelişmiş olanlarında, birden çok komut aynı anda getirilebilir, kodçözme everisine girebilir ve yürütülebilir. Bu kısım genel olarak klasik RISC Boruhattı başlığında incelenen konuları anlatmaktadır, ki birçok elektronik aygıtta (mikrodenetleyici) bu basit MİB kullanılmaktadır.
Kontrol birimi olan MİB, içinde elektrik sinyalini direkt bilgisayar sistemine taşınmasını ve kaydedilmesini sağlayan bir döngü sistemine sahiptir. Kontrol ünitesi program direktiflerin çalıştırmaz, bunun yerine sistemin diğer parçalarını bunu yapması için yönetir. Kontrol ünitesi hem aritmetik/logic ünitesi hem de hafıza ile iletişim kurmalıdır.
Tam Sayı Aralığı
MİB'nin sayıları gösterme şekli bir dizayn tercihidir ve aygıtın çalışma biçimini etkiler. İlk dijital bilgisayarların bazıları, iç yapılarında sayıları göstermek için ondalık sayı sisteminin elektriksel modelini kullanmışlardır. Bunların dışındaki birkaç model ise üçlü sayı sistemini kullanmıştır. Günümüz MİB'lerinın hemen hemen hepsi ise ikili formu kullanmaktadır. Bu formda her basamak iki değerli bir fiziksel niceliği, örneğin yüksek(High) veya düşük(Low) voltaj, gösterir.
Sayıların gösterim şekli, MİB'nin gösterebileceği sayilarin büyüklüğü ve doğruluğu ile ilişkilidir. İkili sayı kullanan bir MİB'de, MİB'nin ilgilendiği sayilardaki tek bir yerin adına bit denmektedir. MİB'nin sayilari göstermek için kullandığı bit sayisina genelde kelime uzunluğu, bit genişliği, veri yolu genişliği veya tamamen tam sayılarla ilgileniliyorsa tam sayi keskinliği denir. Bu sayi (bit sayisi) mimariler arasında farklılık gösterdiği gibi aynı zamanda da aynı MİB'nin farklı bölümlerinde de bu farklılığı gösterir. Örneğin 8-bit bir MİB, 28 veya 256 ayrı sayı aralığıyla ilgilenmektedir. Bu tam sayı büyüklüğü, bir MİB'nin yazılım çalıştırırken kullanılabilecek tam sayı aralığını belirlemede bir donanımsal kısıtlama olarak iş yapmış olur.
Tam sayı aralığı, MİB'nin adres belirlerken bellekte kullanabileceği yer sayısını da doğrudan etkileyebilir. Örneğin, eğer bir MİB bellek adresini gösterirken 32 bit kullanıyorsa, ve her bellek adresi bir sekizli(8 bit) ile gösteriliyorsa, bu durumda MİB'nin erişebileceği maksimum adres değeri 232 sekizlisi veya 4 GiB dir. Bu akış açısı MİB “Adres Uzayı”’na oldukça basit bir bakış açısıdır ve birçok dizayn daha kompleks adres metotlarını (örneğin sayfalama) kullanarak tam sayı aralığının izin verdiğinden daha çok belleğe erişmeyi başarmaktadır.
Daha yüksek seviye aralıklar, ek basamaklarla ilgilenebilmek için daha çok yapıya ihtiyaç duyar ve bu sebeple daha fazla karmaşıklık, ebat, yüksek güç tüketimi ve maliyet durumları oluşur. Bu sebepten günümüzde yüksek aralığa sahip (16, 32, 64 ve 128) MİB'ler mevcutken, 4-bit veya 8-bit mikro denetleyicilerin kullanılması oldukça yaygındır. Daha basit mikro denetleyiciler daha ucuz, daha az güç kullanan ve bu sebeple daha az ısınan yapılardır ve bu özellikler, tasarım esnasında seçilmeleri için oldukça yeterli rol oynarlar. Ancak bazı üst-uç uygulamalarda, ekstra aralığın getirdiği kazanç diğer etkenlerden daha büyük rol oynamaktadır. Her iki durumdan da, düşük ve yüksek bit uzunluklarından, kazanç elde etmek için birçok MİB farklı bölümleri için farklı bit genişlikleriyle tasarlanmaktadır. Örneğin, IBM System/370 MİB'si asıl olarak 32 bit kullanırken, gezer noktası (floating point) içerisinde 128-bit keskinlik kullanarak daha net ve daha geniş gezer nokta sayıları elde etmeyi gerçekleştirmiştir. Bundan sonraki MİB tasarımlarında da, özellikle işlemcinin genel amaçlı kullanımlarda tam sayı ve gezer nokta yeteneği arasındaki denge makul bir seviyedeyken, karışık bit genişliğini kullanılmıştır.
Saat Vuruşu Sıklığı
Çoğu MİB, ve doğal olarak çoğu sıralı mantık aygıtları, senkron yapılardır. Bu yapılar senkron bir sinyalde çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Bu sinyale saat sinyali denir ve genelde bir periyodik kare dalga formunda olur. Elektrik sinyallerinin MİB'nin farklı bölümlerine ulaşabileceği maksimum süreyi hesaplayarak, tasarımcılar bu saat sinyalinin periyodunu uygun olarak seçebilirler.
Kötü durum koşulunda bu periyot, sinyalin ilerleme hızından veya yayılmasından daha uzun olmalıdır. Saat periyodu kötü durum yayılma gecikmesinden yeterince yüksek tutulduğunda, tüm MİB'nin ve veriyi saat sinyalinin iniş/çıkışları civarında ilerletmesini tasarlamak mümkün olacaktır. Bu durum, MİB'yi etkili biçimde sadeleştirme avantajını hem dizayn açısından, hem de bileşen sayısı açısından sağlayacaktır. Ancak bunun yanında da, tüm MİB'nin en yavaş elemanını, diğer bölümler çok daha hızlı çalışabilecekken beklemek zorunda kalması dezavantajını da doğuracaktır. Bu kısıtlama, gelişen MİB paralleliğinin çeşitli metotları ile telafi edilmektedir.
Mimari geliştirmeler tek başına global senkronize MİB'lerin dezavantajlarını ortadan kaldıramaz. Örneğin, bir saat sinyali, başka elektrik sinyalinin gecikmesine de bağlıdır. Artan kompleks MİB yapılarındaki yüksek saat hızları, saat sinyalini tüm birim boyunca senkron (aynı fazda) tutmayı zorlaştırır. Bu durum birçok modern MİB'nin birden fazla eş saat sinyali kullanmasına yol açmıştır; böylece tek sinyalin gecikmesi, MİB'nin aksamasını engellemiştir. Diğer bir önemli nokta ise, saat hızları arttıkça, MİB'nin ürettiği ısıda aynı şekilde artmaktadır. Sabit biçimde değişen saat, birçok bileşenin de kullanılmaksızın değişmesine yol açmaktadır. Genel olarak, değişen her bir bileşen, sabit bir bileşenden daha çok enerji tüketmektedir. Bu sebeple, saat hızı arttıkça, ısı dağılması artar, bu da MİB'de daha etkili soğutma yollarının kullanılmasını gerektirir.
İstenmeyen bileşen geçişini engellemenin bir yolu, saat geçitleme yöntemidir. Bu yöntemle istenmeyen bileşenlere giden saat sinyali kapatılır. Ancak bunu uygulaması zor olduğundan düşük güç tüketimli tasarımların dışında kullanımı pek söz konusu değldir. Global saat sinyaline sahip olan problemlerin çözümündeki diğer bir yol ise, tüm saat sinyallerinin birden kaldırılmasıdır. Global saat sinyalinin kaldırılması tasarım sürecini oldukça zorlaştırsada, asenkron (veya saatsiz) tasarımlar güç tüketiminde ve ısı dağılımında sahip oldukları büyük avantajları da beraberinde getirmektedirler. Nadir olmakla birlikte, tüm MİB'lerin global saat sinyali içermeden üretildiği de olmuştur. Bunlardan iki önemli örnek vermek gerekirse ARM uyumlu AMULET ve MIPS R3000 uyumlu MiniMIPS’i gösterebiliriz. Bazı MİB tasarımlarında saat sinyalini tamamıyla çıkarmak yerine, asenkronluk belli bölümlere uygulanmıştır, tıpkı asenkron ALU’ların skalar üstü (superscalar) boruhattı uygulamasıyla birleştirilerek bazı aritmetik performans kazançlarının elde edilmesinde olduğu gibi. Her ne kadar asenkron tasarımların, senkronize karşılıklarından daha iyi bir performans verebileceği çok açık olmasa da, baist matemaiksel işlemlerde daha üstün olduğu bir gerçektir. Bu özelliği, mükemmel güç tüketimi ve ısı dağılım özellikleriyle de birleşince, tümleşik bilgisayarlarda kullanılmak için oldukça uygun olduğunu ortaya çıkarmaktadır.
Paralellik
Bir önceki bölümde verilen MİB'nin esas çalışmasının tanımı, bir MİB'nin alabileceği en basit şekli tanımlamaktadır. Olağan olarak skalar altı (subscalar) diye temas edilen bu türden MİB bir seferde bir veya iki parça veri üzerinden verilen komut üzerine çalışmaya başlamakta ve uygulamayı gerçekleştirmektedir.
Bu süreç skalar altı MİB'de işin özünde bulunan bir yetersizliği ortaya çıkarmaktadır. Bir seferde sadece bir komutun uygulanabilmesi mümkün olduğundan, MİB'nin tamamı bir sonraki komutu işlemeye başlamadan önce bu ilk komutun tamamlanmasını beklemek zorundadır. Bunun sonucu, skalar altı MİB uygulamanın tamamlanması için bir saatten fazla çevirimi süren yönergelere “kapalı” kalmaktadır. İkinci bir uygulama biriminin ilave edilmesi bile (aşağıya bakılması), performansı daha fazla iyiye götürmemektedir; birden fazla yönergenin kapalı olmasının yerine, şimdi iki yörünge de kapanmakta ve kullanılmayan transistörlerin sayısı artmaktadır. MİB'nin uygulama kaynaklarının sadece bir seferde verilen komuta göre çalışabilmesinin mümkün olduğu bu tasarım sadece skalar performansı (saat başına bir komut) bir olasılıkla öğretebilir. Bununla birlikte, performans hemen hemen her zaman skalar altıdır (yani çevirim başına bir komuttan daha az).
Skalar ve daha iyi performans gerçekleştirmesi için yapılan girişimler, MİB'nin daha az doğrusal ve daha fazla paralel olarak davranmasına neden olan tasarım metodolojilerinde çeşitlilik ile sonuçlanmıştır. MİB'lerde paralellikten söz edilirken, bu tasarım tekniklerinin sınıflandırılması için genel olarak iki deyim kullanılmaktadır. Komut düzeyinde paralellik (ILP) bir MİB içerisinde komutların yerine getirilme hızını artırmayı araştırmakta (yani kalıp üzerinden uygulama kaynaklarının artırılması) ve program düzeyinde paralellik (TLP) bir MİB'nin aynı anda uygulamaya girişebileceği program sayısının (fiili bireysel programları) arttırmayı amaçlamaktadır. Her bir metodun uygulanma tarzlarından aynı zamanda da bir uygulama için MİB'nin performansını artırmada sağladıkları göreceli etkinlik bakımından da birbirlerinden fark etmektedir.
ILP (Instruction Level Parallelism)
Komut boruhatlaması (Instruction pipelining) ve skalar üstü mimari, artan ölçülerde parallelik gerçekleştirilmesinde kullanılan en basit yöntemlerden biri bir evvelki komutun uygulanması tamamlanmadan önce getirme (fetching) ve kod çözme (decoding) komutunun ilk aşamalarına başlanmasıdır. Bu, komut boruhatlaması diye bilinen bir tekniğin en basit şeklidir ve hemen hemen bütün çağdaş genel amaçlı MİB'lerde kullanılmaktadır. Boruhatlama, uygulama yörüngesinin birbirinden ayrı aşamalara bölünmesiyle, birden çok sayıda komutun belirli bir zamanda uygulanmasına olanak sağlamaktadır. Bu ayırma, uygulama dizisinden dışarı çıkana ve çekilinceye kadar, her bir aşamada verilen bir komutun daha tam duruma getirildiği bir montaj hattıyla karşılaştırılabilir.
Bununla birlikte, boruhatlama, bir evvelki işlemin sonucuna bir sonraki işlemi tamamlamak için gereksinme olduğu bir durumun olasılığını getirmektedir; böyle bir duruma çoğu kez veriye bağımlılık çatışması denmektedir. Bununla başa çıkılması için, bu türden koşullar için varlığını kontrol etmek için ek dikkat gösterilmesi gerekmekte ve bu çatışma meydana geldiği takdirde komut boruhattının bir kısmı gecikmektedir. Doğal olarak, bunu gerçekleştirilmesi ek devre donanımını gerektirmekte ve böylece boruhatlı işlemciler skalar altı işlemcilerden çok daha karmaşık (her ne kadar bu pek önemli değilse de) olmaktadırlar. Boruhatlı işlemciler hemen hemen skalar olabilir ve sadece boruhattı durmasıyla (bir aşamada bir saatten fazla çevrim harcanmasına neden olan komut) engellenebilir.
Performans
Bir işlemcinin performansı ve hızı, o işlemcinin saat vurum sıklığına ve saniye başına komut (IPS) sayısına bağlıdır. Saniye başına komut sayısı arttıkça işlemcinin performansı ve hızı da artar. Ayrıca çok çekirdekli işlemcilerden daha fazla performans elde edilir.
Birçok bildirilmiş IPS değerleri birkaç şubesi bulunan yapay talimat dizilerinde zirve yürütme oranları temsil etmiştir, oysa gerçekçi iş yükleri bazıları diğerlerinden daha uzun çalıştırmak için karıştırılmış talimatları ve uygulamaları içerir. Bellek hiyerarşisi performansı MIPS hesaplamalarında ancak dikkate alınan bir sorun olan işlemci performansını oldukça etkiler. Bu problemlerden ötürü, SPECint gibi çeşitli standartlaşmış testler yaygın olarak kullanılan uygulamalar reel efektif performansını ölçmek girişimi için geliştirilmiştir.
CPU ve RAM Bir bilgisayarın işlem performansı çok çekirdekli işlemci (iki ya da daha çok işlemcinin bir bütünleşmiş devrede birleştirilmesi) kullanılarak arttırılabilir. Çift çekirdekli bir işlemci tek çekirdekli bir işlemcinin neredeyse iki katı kadar güçlü olur. Ancak pratikte güç kazancı kusurlu yazılım algoritmaları ve uygulamaları nedeniyle yüzde elli civarındadır.
Çekirdek Sayısı ile İş Parçacığı Sayısının Karıştırılması
Çekirdek sayısı; tek bir bilgi işlem bileşenindeki (yonga ya da çip) bağımsız merkezî işlem birimi sayısını belirten donanım terimidir. İş parçacığı sayısı ile karıştırılmaktadır. Bazen pazarlamacılar tek çekirdekli iki iş parçacıklı işlemcileri "çift çekirdekli" diye tanıtabilmektedir.
Fenerbahçe (futbol takımı) 1949-50 sezonu
Fenerbahçe (futbol takımı) 1949-50 sezonunda İstanbul Ligi'nde ikinci oldu.
Sarı-lacivertliler İstanbul ikincisi olarak katıldıkları Millî Küme'de ezeli rakipleri Galatasaray'la girdiği amansız yarışı şampiyon olarak tamamladılar. Bu Fenerbahçe'nin ulusal düzeyde kazandığı dokuzuncu şampiyonluk oldu. Lefter Küçükandonyadis ise attığı 14 golle Gol Kralı oldu.
Sarı Kanaryalar, Millî Küme şampiyonu olarak oynamaya hak kazandıkları Başbakanlık Kupası'nda Türkiye Futbol Şampiyonası birincisi Göztepe'yi 2-1 mağlup ederek bu kupayı da üçüncü kez müzesine götürdü.
Millî Küme
İstanbul Futbol Ligi'ni ilk dört, Ankara ve İzmir Futbol Ligi'ni ilk iki sırada tamamlayan takımların katılımıyla, toplam sekiz takım mücadele etti. Fenerbahçe organizasyona İstanbul Ligi ikincisi olarak katıldı.
Puan cetveli
Not: Galibiyete 3, beraberliğe 2, mağlubiyete ise 1 puan verilmiştir.
Osman Nuri Akçokraklı
Osman Nuri Akçokraklı (Osman Nuri Asanoğlu, Osman Asanoviç; Osman Nuri Asanoviç) (d. 1879 ö. 1938) Kırımlı tarihçi, etnograf, paleograf, sanat tarihçisi, coğrafyacı ve yazar.
Hayatı
Bahçesaray'da köylü ailede doğdu. 1899 ve 1901 yılları arasında Sankt-Peterburg Üniversitesi Doğu Dilleri Fakültesi'nde hat dersleri verdi. Öğrencileri arasında ünlü Y. Kraçkovski de bulunuyordu. Bazı Sankt-Peterburg ve Bahçesaray camilerini hat sanatıyla yazılı Kuran ayetleriyle süsledi. 1895 yılına kadar Türkiye'de okudu. Kendini geliştirmek için 1908 yılında Kahire'ye gitti.
Çalışmaları
Klasik Rus edebiyatı örneklerinden bazılarını Kırım Tatarcasına çevirdi. 1908 ve 1910 yılları arasında, Orenburg'da "Şura" dergisi genel yayın yönetmeni oldu. Kırım'da "Tercüman" gazetesinde 1906 yılında ve 1910 ve 1916 yılları arasında çalıştı. Zincirli Medrese'de ders verdi. 1921 yılında Kırım Tatar halkının ünlü aydını Gaspıralı İsmail'in müze evini kurdu. Kırım Devlet Üniversitesi'nde (Kırım Pedagoji Enstitüsü) 1922 yılından itibaren hat, paleografi, Türkçe, Kırım Tatar folkloru ve etnografyası dersleri verdi. 1925 yılı yazında Kırım'ın kuzey bölgelerine düzenlenen etnografya araştırma gezisine katıldı. Bu gezide çok sayıda folklor örneği derlendi, yaklaşık 50 yazma kitap ve belge toplandı. Kırım Tatarlarının soy işaretlerini (damgalar) topladı ve araştırdı. Türkçe ve Arapça Kırım yazıtlarının okunması alanında büyük bir uzmandı. "Çora Batır", "Koplandı Batır", "Edige" gibi tarihi epik destanlar üzerinde araştırmalar yaptı. 1926 yılında Sovyet Türkologlarının I. Bakü Kurultayı'na katıldı. Simferopol'de yaşadı.
Ölümü
1930'lu yılların başlarında ırkçılık suçlamasıyla takip edildi. 1934 yazında Kırım Pedagoji Enstitüsü'ndeki görevine son verildi. Bir süre sonra Bakü'ye taşındı. 1937 yılı Nisanında yakalanarak Simferopol'e götürüldü. Pantürkizm, devrim karşıtlığı ve ajanlıkla suçlandı. Mahkemede susuz olduğunu beyan etti. 17 Nisan 1938 tarihinde SSCB Yüksek Mahkemesi Askeri Encümeni'nce en ağır ceza olan ölüm cezasına çarptırıldı. Aynı gün kurşuna dizildi.
Şübre El-Heyma
Şübre El-Heyma, Mısır'ın Kalyubiye ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, Kahire'nin kuzeyinde yer almaktadır ve Mısır'ın en büyük dördüncü şehri olup Büyük Kahire'nin bir parçasıdır. Şehrin nüfusu 2012 itibarı ile 1,099,354'tür.
Şübre El-Heyma, Kahire metrosunun 2. hattı ile Kahire'ye bağlanmaktadır. Ayrıca şehirde ünlü Assem Elarabi Sarayı bulunmaktadır.
Dünya Doğayı Koruma Vakfı
Dünya Doğayı Koruma Vakfı (World Wide Fund for Nature ya da kısaca WWF), doğanın zarar görmesini durdurmayı ve verilen zararları onarmayı amaçlayan uluslararası bir sivil toplum kuruluşudur. 1961'de World Wildlife Fund (Dünya Doğal Yaşamı Koruma Vakfı) olarak kurulan kuruluş, genişleyen çalışma alanıyla adını şimdiki haline değiştirmiştir. Ancak Kuzey Amerika ülkeleri hala eski halini kullanmaktadır.
WWF, dünya çapında desteklediği 2.000 koruma projesi ve 4.000'e yakın çalışanıyla "dünyanın en büyük çevre kuruluşu" konumundadır. Projelerini 100'ü aşkın ülkede, iklim değişikliği, ormanlar, tatlısular, denizler, türler ve sürdürülebilirlik ana başlıkları altında gerçekleştirmektedir.
WWF'nin temel amacı, dünyanın doğal ortamının bozulmasını durdurmak ve insanın doğayla uyumlu bir şekilde yaşadığı bir gelecek oluşturmaktır.
WWF-Türkiye
1996'da kurulan Doğal Hayatı Koruma Vakfı, 2001 yılında WWF'nin Türkiye ulusal kuruluşu haline gelerek WWF-Türkiye adını benimsemiştir. WWF-Türkiye, WWF'nin amaçlarına oldukça paralel hareket etse de bu amaçları ulusal bir seviyede gerçekleştirir.