cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi
Uluslararası ticaret
Amerika'nın en büyük on ticaret ortağı Çin, Kanada, Meksika, Japonya, Almanya, Güney Kore, İngiltere, Fransa, Hindistan ve Tayvan'dır. Çin ile mal ticareti açığı 2016'da 347 milyar dolar iken, 2017 yılında 30 milyar dolar ya da %8 artarak 376 milyar dolara yükselmiştir. 2017'de ABD, Meksika ile 71 milyar dolar ve Kanada ile 17 milyar dolar mal ticareti açığına sahipti.
Mali durum
ABD hanehalkı net değeri ve kâr amacı gütmeyen net değer, 2018'in ilk çeyreğinde ilk kez 100 trilyon doları aştı; 2012'nin 4. çeyreğinden bu yana rekor kırmaktadır. ABD federal hükûmeti için "ulusal borç" Mayıs 2018'de 21.1 trilyon – sadece GSYİH'nın %100 üzerinde – dolardı. "Halk tarafında tutulan borç" adı verilen ulusal borcun bir alt kümesini kullanarak hesaplanan ABD borcu, 2017 yılında GSYİH'nın yaklaşık %77'si idi. Bu önlemle, ABD 2017'de dünya ülkeleri arasında 43. sırada yer aldı. Halk tarafında tutulan borç, Büyük Durgunluk ve sonrasında meydana gelen neticeler sonucunda önemli ölçüde yükseliş kaydetti. 2028 yılına kadar federal borcunun GSYİH'nın %100'üne doğru, artmaya devam etmesi bekleniyor.
ABD kamu borcu 1980'de 909 milyar dolardı, bu miktar Amerika'nın gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) %33'üne eşit bir miktardı; 1990'a kadar bu rakam üçe katlanarak 3,2 trilyon dolardan fazlaya ya da GSYİH'nın %56'sına ulaştı. 2001 yılında ulusal borç 5.7 trilyon dolar oldu; bununla birlikte, borç-GSYİH oranı 1990 seviyelerinde kalmıştır. Borç seviyeleri sonraki on yılda hızla artmış ve 28 Ocak 2010'da ABD borç tavanı 14.3 trilyon dolara ulaştırılmıştır. Beyaz Saray, hükûmetin borcuna hizmet verme sekmesinin 2019'da yılda 700 milyar doları aşacağını ve 2009'daki 202 milyar doların çok üzerinde olacağını tahmin ediyor.
ABD Hazine istatistikleri, 2006 yılı sonunda, ABD vatandaşı olmayanlar ve kurumların halk tarafında bulunan federal borcun %44'ünü elinde tuttuğunu göstermektedir. 2014 itibarıyla, Hazine tahvillerinde 1.26 trilyon doları elinde tutan Çin, ABD kamu borcunun en büyük dış finansörüdür.
2014 itibarıyla Amerika Birleşik Devletleri'nin genel mali durumu, Amerika Birleşik Devletleri'nin yıllık gayri safi yurt içi hasılasının 15.7 katından fazlasını temsil eden, hânehalkı, işletmeler ve hükûmetler tarafından sahip olunan 269.6 trilyon dolarlık varlıkları içermektedir. Aynı dönemde borçlar, yıllık gayri safi yurt içi hasılanın yaklaşık 8.5 katı olan 145.8 trilyon dolara ulaşmıştır.
1940'ların sonlarında ve 1970'lerin başında, ABD ve İngiltere, borç yükünü olumsuz reel faiz oranlarından yararlanarak on yılda GSYİH'nın yaklaşık %30 ila %40 oranında azalttı, ancak hükûmet borç oranlarının bu kadar düşük kalmaya devam edeceğinin garantisi yoktu. Ocak 2012'de, Menkul Kıymetler Endüstrisi ve Finansal Piyasalar Birliği'nin ABD Hazine Borçlanma Danışma Komitesi oybirliğiyle, hükûmet borcunun negatif mutlak faiz oranlarıyla daha da azaltılmasına izin verildi.
Para birimi ve merkez bankası
ABD doları, Amerika Birleşik Devletleri'nin para birimidir. Amerikan doları uluslararası işlemlerde en çok kullanılan para birimidir. Birçok ülke bunu resmî para birimi olarak kullanmakta ve diğer birçok ülkede fiilî olarak para birimidir.
Federal hükûmet, düşük enflasyonu, yüksek ekonomik büyümeyi ve düşük işsizliği sürdürmek için hem para politikasını (faiz oranlarındaki değişiklikler gibi mekanizmalar yoluyla para arzının kontrolü) hem de maliye politikasını (vergiler ve harcamalar) kullanmaya çalışır. Federal Rezerv olarak bilinen özel bir merkez bankası, 1913 yılında istikrârlı bir para birimi ve para politikası sağlamak için kuruldu. ABD doları, dünyadaki daha istikrarlı para birimlerinden biri olarak kabul edildi ve birçok ülke ABD doları rezervleriyle kendi para birimini destekliyor.
ABD doları, bu rolde kademeli olarak ona meydan okunmasına rağmen, dünyanın birincil rezerv para birimi olma konumunu korumuştur. Dünyanın dört bir yanında döviz rezervlerinin neredeyse üçte ikisi ABD doları cinsinden, bir sonraki en popüler para birimi olan %25 civarındaki Euro'ya kıyasla, tutulmaktadır. Yükselen ABD ulusal borcu ve niceliksel hafifletme, bazılarının ABD dolarının dünya rezerv para birimi olarak statüsünü kaybedeceği tahmininde bulunmasına yol açtı; ancak, bu tahminler meyve vermemiştir.
Yasa ve hükûmet
Amerika Birleşik Devletleri 2012 yılında İş Yapma Kolaylığı Endeksinde 4.sırada, yine 2012 yılında Fraser Enstitüsü tarafından Dünya Ekonomik Özgürlük Endeksinde 18. sırada ve 2012 yılında Wall Street Journal ve Miras Vakfı tarafından Ekonomik Özgürlük Endeksinde 10. sırada, 2014 Küresel Etkinleştirme Ticaret Raporunda 15. sırada ve Küresel Rekabetçilik Raporunda da 3. sırada yer almakaydı.
The Wall Street Journal ve Miras Vakfı tarafından yayınlanan 2014 Ekonomik Özgürlük Endeksine göre, ABD ekonomik açıdan en özgür 10 ülkeden ayrıştı. ABD istikrârlı bir yedi yıllık ekonomik özgürlük düşüşü yaşamış ve bunu yaşayan tek ülke olmuştur. Endeks, her ülkenin serbest girişime olan bağlılığını 0 ile 100 arasındaki bir ölçekte ölçer. Ekonomik özgürlüğü kaybeden ve düşük endeks puanı alan ülkeler ekonomik durgunluk, yüksek işsizlik oranları ve azalan sosyal koşullar riski altındadırlar. 2014 Ekonomik Özgürlük Endeksi Amerika Birleşik Devletleri'ne 75.5 puan verdi ve onu dünyanın on ikinci en özgür ekonomisi olarak listeledi. İki sıra düşmüş ve puanı 2013'ten yarım puan daha düşüktü.
Yönetmelik
ABD federal hükûmeti özel teşebbüsü çeşitli şekillerde düzenler. Yönetmelik iki genel bölüme ayrılır.
Bazı çabalar, doğrudan veya dolaylı olarak fiyatları kontrol etmeye çalışır. Geleneksel olarak, hükûmet, elektrik hizmetleri gibi devlet tarafından düzenlenmiş tekeller yaratmaya çalışırken, fiyatların normal kârlarını sağlayacak düzeyde olmasına izin vermiştir. Zaman zaman, hükûmet ekonomik denetimi diğer sanayi türlerine de genişletmiştir. Büyük Buhran'ı takip eden yıllarda, hızla değişen arz ve talebe tepki olarak çılgınca dalgalanma eğilimi gösteren tarımsal malların fiyatlarını dengelemek için karmaşık bir sistem tasarladı. Bazı diğer endüstriler —kamyon taşımacılığı ve daha sonra havayolları— düzenleyici yakalama adı verilen bir süreç olan zararlı fiyat indirimi olarak nitelendirdikleri şeyleri sınırlandırmak için kendilerini düzenlemeyi başarıyla aradılar.
Ekonomik düzenlemenin bir başka biçimi olan Tekelcilik Karşıtı Yasası, doğrudan düzenlemenin gereksiz olması için piyasa güçlerini güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Hükûmet —ve bazen özel partiler— rekabeti haksız yere sınırlayacak uygulamaları veya birleşmeleri yasaklamak için tekelcilik karşıtı yasasını kullandılar.
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bankacılık düzenlemesi, çoğu ülkenin yalnızca bir banka düzenleyicisine sahip olduğu diğer G10 ülkelerine kıyasla oldukça parçalanmış durumdadır. ABD'de bankacılık, hem federal hem de eyalet düzeyinde düzenlenmektedir. ABD ayrıca dünyanın en iyi düzenlenmiş bankacılık ortamlarından birine sahiptir; bununla birlikte, düzenlemelerin çoğu sağlamlık ile ilgili değildir, bunun yerine gizlilik, ifşa, dolandırıcılık önleme, kara para aklama, terörle mücadele, tefecilik karşıtı borç verme ve daha düşük gelirli kesimlere borç vermenin teşvik edilmesine odaklanmıştır.
Düzenlemeyle ilgili Amerikan tutumları, 20. yüzyılın son otuz yılı boyunca önemli ölçüde değişmiştir. 1970'lerden başlayarak, politika yapıcılar giderek artan bir şekilde ekonomik düzenlemelerin şirketleri, havayolu şirketleri ve kamyon taşımacılığı gibi alanlardaki tüketiciler pahasına koruduğuna ikna oldular. Aynı zamanda, teknolojik değişiklikler, bir zamanlar doğal tekeller olarak kabul edilen telekomünikasyon gibi bazı işkollarında yeni rakipler yarattı. Her iki gelişme de düzenlemeleri kolaylaştıran bir dizi yasaya yol açmıştı.
Amerika'nın en etkili iki siyasi partisinin liderleri genellikle 1970'ler, 1980'ler ve 1990'larda ekonomik deregülasyonu tercih ederken, sosyal hedeflere ulaşmak için tasarlanan düzenlemelerle ilgili daha az anlaşma bulunmaktaydı. Sosyal düzenlemeler, Bunalım ve II. Dünya Savaşı'nı takip eden yıllarda ve yine 1960'larda ve 1970'lerde artan bir önem kazanmıştı. 1980'lerde hükûmet, bu düzenlemenin serbest girişime müdahale ettiği, iş yapma maliyetlerini arttırdığı ve böylece enflasyona katkıda bulunduğu fikrine dayanarak emek, tüketici ve çevre kurallarını gevşetmiştir. Bu tür değişikliklere yanıt karışıktır; birçok Amerikalı, belirli olaylar veya eğilimler hakkındaki endişeleri dile getirmeye devam etti ve hükûmeti çevre koruması da dâhil olmak üzere bazı alanlarda yeni düzenlemeler yapmaya teşvik etti.
Yasama kanallarının tepkisiz kaldığı durumlarda, bazı vatandaşlar sosyal sorunları daha çabuk ele almak için mahkemelere başvurmuşlardır. Örneğin, 1990'larda, bireyler ve sonunda hükûmetin kendisi, sigara içmenin sağlık riskleri konusunda tütün şirketlerine davalar açtı. 1998 Tütün Ana Uzlaşma Sözleşmesi, ülkelere sigara ile ilgili hastalıkların tedavisi için tıbbi maliyetleri karşılamak üzere uzun vadeli ödemeler sağlamıştır.
2000 ve 2008 yılları arasında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ekonomik düzenlemeler, 1970'lerin başından bu yana en hızlı genişlemeyi görmüştür. Ekonomik düzenleme için bir vekil olan Federal Kayıt Defterindeki yeni sayfa sayısı, 2001'de 64.438 yeni sayfadan 2007'de 78.090 yeni sayfaya yükseldi. Yılda 100 milyon dolardan fazla maliyeti olan düzenlemeler olarak tanımlanan ekonomik açıdan önemli düzenlemeler %70 oranında artmıştır. Düzenlemelere yapılan harcamalar %62 artarak 26.4 milyar dolardan 42.7 milyar dolara yükselmiştir.
Vergilendirme
Amerika Birleşik Devletleri'nde vergilendirme, en az dört farklı hükûmet seviyesine ve birçok vergilendirme yöntemine ödeme yapılmasını içerebilecek karmaşık bir sistemdir. Vergiler federal hükûmet ve eyalet hükûmetleri tarafından ve genellikle ilçeleri, belediyeleri, bucakları, okul bölgelerini ve yangın, kamu hizmeti ve taşıma bölgeler gibi diğer özel amaçlı bölgeleri içerebilen yerel yönetimler tarafından alınır.
Federal bir servet vergisi, Amerika Birleşik Devletleri Anayasası tarafından yasaklanmış olsa da, makbuzlar nüfuslarına göre eyaletlere dağıtılmadıkça, eyalet ve yerel yönetim emlak vergisi emlak üzerinde varlık vergisi tutarıdır ve sermaye kazançları, enflasyona göre düzeltilmiş kârlar yerine nominal olarak vergilendirildiği için, sermaye kazancı vergi tutarlarının enflasyon oranına ilişkin bir servet vergisine eşittir.
ABD'deki vergilendirme, özellikle federal düzeyde, genellikle ilericidir ve gelişmiş dünyadaki en ilericiler arasında yer almaktadır. Vergilerin az ya da çok ilerici olması gerekip gerekmediği konusunda tartışmalar bulunmaktadır.
Giderler
Amerika Birleşik Devletleri'nin kamu kesimi harcamaları GSYİH'nın yaklaşık %38'ini oluşturmaktadır (federal %21 civarında, geri kalanı eyalet ve yerel düzeyde). Her hükûmet seviyesi birçok doğrudan hizmet sunmaktadır. Örneğin, federal hükûmet, ulusal savunmadan, genellikle yeni ürünlerin geliştirilmesine yol açan uzay araştırması yapan ve işçilerin işyeri becerilerini geliştirmelerine ve iş bulmalarına (yüksek öğrenim dahil) yardımcı olmak için tasarlanmış çok sayıda program yürütmekten sorumludur. Hükûmet harcamalarının yerel ve bölgesel ekonomiler üzerinde ve ekonomik faaliyetin genel hızı üzerinde önemli bir etkisi vardır.
Bu arada eyalet hükûmetleri çoğu karayolunun yapımından ve bakımından sorumludur. Eyalet, ilçe veya kent yönetimleri, devlet okullarının finansmanı ve işletilmesinde öncü rol oynamaktadır. Yerel yönetimler öncelikle polis ve itfaiye teşkilâtlanmasından sorumludur. 2016 yılı itibarıyla, ABD eyalet ve yerel yönetimleri 3 trilyon dolar borçludur ve fonlanmamış borçlarda 5 trilyon dolar daha bulunmaktadır.
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki refah sistemi, 1930'larda, Büyük Buhran sırasında, Yeni Anlaşmanın yürürlüğe girmesi ile başladı. Refah sistemi daha sonra Medicare, Medicaid, Yaşlı Amerikalılar Yasası ve federal eğitim finansmanı dâhil Büyük Toplum mevzuatı ile 1960'larda genişletildi. Resmî hükûmet tahminlerine göre, Medicare önümüzdeki 75 yıl boyunca 37 trilyon dolarlık bir borçla ve Sosyal Güvenlik aynı zaman dilimi boyunca 13 trilyon dolarlık bir borçla karşı karşıya kalacaktır.
Genel olarak, federal, eyalet ve yerel harcamalar 1998 yılında ABD gayri safi yurt içi hasılasının neredeyse %28'ini oluşturmuştur.
Federal bütçe ve borç
2017 mali yılı boyunca, federal hükûmet bütçeden veya nakit bazında 3.98 trilyon dolar harcamış, bu 128 milyar dolar ya da 3,3 trilyon dolarlık 2016 mali yılı harcamalarına kıyasla %3,85 artış kaydetmişti. 2017 mali yılı harcamalarının başlıca kategorileri şunlardı: Medicare ve Medicaid ($1,077 milyar veya %27 oranında harcama), Sosyal Güvenlik ($939 milyar veya %24 oranında harcama), federal departmanları ve kurumları çalıştırmak için kullanılan savunma dışı isteğe bağlı harcamalar ($610 milyar veya %15 oranında harcama), Savunma Bakanlığı harcamaları ($590 milyar veya %15 oranında harcama) ve faiz giderleri ($263 milyar veya %7 oranında harcama).
2015 mali yılı boyunca federal hükûmet, 2016 mali yılına kıyasla 48 milyar dolar veya %1,5 artışla yaklaşık 3,32 trilyon dolar vergi geliri elde etti. Birincil fatura kategorileri bireysel gelir vergileri ($1,587 milyar veya toplam makbuzların %48'i), Sosyal Güvenlik/Sosyal Sigorta vergileri ($1,162 milyar veya %35) ve kurumlar vergilerini ($297 milyar veya %9) içeriyordu. Diğer gelir türleri, tüketim vergisi, emlak ve hediye vergilerini içermektedir. 2017 mali yılı gelirleri gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) %17,3'ü iken, 2016 mali yılında %17,7 olmuştur. Vergi gelirleri, 1980-2017 döneminde ortalama olarak GSYİH'nın yaklaşık %17,4'ünü oluşturmuştur.
Federal bütçe açığı (yani gelirlerden daha yüksek giderler) 2016 yılında 585 milyar dolara karşılık, 80 milyar dolar veya %14 artışla, 2017 yılında 665 milyar dolara ulaşmıştır. Bütçe açığı 2017'de GSYİH'nın %3,5'i iken, bu 2016'daki %3,2'lik GSYİH oranına karşılık geliyordu. Vergi Kesintileri ve İş Kanunu ve diğer harcama faturaları nedeniyle bütçe açığının 2018 mali yılında 804 milyar dolara yükseleceği tahmin edilmektedir. Yaşlanan bir ülke ve sağlık enflasyonu, uzun vadede açıkların ve borçların diğer yön vericileridir.
Ulusal borcun bir ölçüsü olan halk tarafında tutulan borç, 2017 yılında yaklaşık 14,7 trilyon dolar veya GSYİH'nın %77'si idi ve 207 ülke arasında kendine 43. sırada yer buldu. GSYİH'nın yüzdesi olarak bu borç, kabaca birçok Batı Avrupa ülkesininkine eşdeğerdir.
İş kültürü
ABD ekonomisinin merkezi bir özelliği, özel sektörün ABD ekonomisinin ürettiklerinin yönünü ve ölçeğini belirlemede ekonomik kararların çoğunu almasına izin vererek özel sektöre tanınan ekonomik özgürlüktür. Bu, nispeten düşük seviyelerde düzenleme ve hükûmet katılımı ile genel olarak mülkiyet haklarını koruyan ve sözleşmeleri uygulayan bir mahkeme sistemi ile güçlendirilmiştir. Günümüzde, Amerika Birleşik Devletleri 29.6 milyon küçük işletmeye, dünya milyonerlerinin %30'una, dünya milyarderlerinin %40'ına ve dünyanın en büyük 500 şirketinden 139'una ev sahipliği yapmaktadır.
Bağımsız bir ulus olarak tarih sahnesine çıkmasından itibaren, Amerika Birleşik Devletleri bilim ve yeniliği teşvik etmiştir. 20. yüzyılın başlarında, ABD sanayisi ve akademisi arasındaki gayriresmî işbirliği yoluyla yapılan araştırmalar hızla büyümüş ve 1930'ların sonlarında İngiltere'de gerçekleşenlerin boyutunu aşmıştır (ABD araştırmalarının kalitesi henüz İngiliz ve Alman araştırmalarıyla eşit olmasa da).
Amerika Birleşik Devletleri mineral kaynaklar ve verimli çiftlik toprağı bakımından zengindir ve ılımlı bir iklime sahip olduğu için de şanslı durumdadır. Ayrıca hem Atlantik hem de Büyük Okyanus kıyısında ve Meksika Körfezi'nde geniş sahil şeridine sahiptir. Nehirler kıtanın içinden akar ve Büyük Göller —ABD-Kanada sınırındaki beş büyük, iç göl— ek ulaşım erişimi sağlamaktadır. Bu kapsamlı su yolları, ülkenin ekonomik büyümesini yıllar içinde şekillendirmeye ve Amerika'nın 50 ayrı eyaletini tek bir ekonomik birimde bir araya getirmeye yardımcı olmuştur.
İşçi sayısı ve daha da önemlisi, üretkenlikleri ABD ekonomisinin sağlığını belirlemeye yardımcı olur. ABD'de tüketici harcamaları 1960 yılında GSYİH'nın yaklaşık %62'sine yükselmiş ve 1981 yılına kadar bu seviyelerde kalmıştır ve 2013 yılında %71'e yükselmiştir. Tarih boyunca, Amerika Birleşik Devletleri, neredeyse sürekli ekonomik genişlemenin hem nedeni hem de etkisi olan bir olgu olan işgücünde istikrârlı bir büyüme yaşadı. I. Dünya Savaşı'ndan kısa bir süre sonra, çoğu işçi Avrupa'dan gelen göçmen, onların soyundan gelenler ya da çoğunlukla Afrika'dan alınan köleler olan Afrikalı Amerikalılar ya da onların soyundan gelenler idi.
Demografik değişim
20. yüzyılın sonlarından itibaren, birçok Latin Amerikalı göç etmiş, bunu ulus kaynaklı göç kotalarının kaldırılmasından sonra çok sayıda Asyalı takip etmiştir. Yüksek ücret vaadi, Amerika Birleşik Devletleri'ne dünyanın dört bir yanından kayıt dışı ekonomide iş arayan milyonlarca yasadışı göçmeni çekmektedir. Sadece 1990'larda 13 milyondan fazla kişi resmen ABD'ye giriş yapmıştır.
İşgücü hareketliliği, Amerikan ekonomisinin değişen koşullara uyum sağlama yeteneği için de önemli olmuştur. Göçmenler doğu yakasındaki işgücü piyasalarına akın ettiğinde, pek çok işçi, çoğu zaman istihdam bekleyen tarım alanlarına taşındı. Benzer şekilde, kuzey şehirlerindeki endüstriyel ekonomik fırsatlar 20. yüzyılın ilk yarısında Büyük Göç olarak bilinen güney Amerikalılardan Afroamerikalıları kendine çekmiştir. Amerika Birleşik Devletleri'nde şirket, genellikle karmaşık bir dizi kural ve gelenekle yönetilen bir işletme kuruluşu oluşturan hissedarlar olarak bilinen sahiplerin bir birliği olarak ortaya çıkmıştır. Seri üretim sürecinin getirdiği General Electric gibi şirketler, ABD'yi şekillendirmede etkili olmuştur. Borsa sayesinde, Amerikan bankaları ve yatırımcıları kârlı şirketlerden yatırım yaparak ve sermaye çekerek ekonomilerini büyüttüler. Günümüzde küreselleşme döneminde, Amerikalı yatırımcılar ve şirketler tüm dünyada bir etkiye sahiptir. Amerikan hükûmeti de Amerikan ekonomisinde etkili büyük yatırımcılar arasında yer almaktadır. Hükûmet yatırımları (örneğin Hoover Barajı gibi) ölçekli kamu çalışmaları, askerî-endüstriyel sözleşmeler ve finans işkoluna yönelik olmuştur.
Yaşlanma
Çeşitli çalışmalara göre, ABD nüfusu GSYİH büyümesi, verimlilik, yenilik, eşitsizlik ve ulusal borç konusunda önemli ekonomik etkileri olan yaşlanma tehdidi ile karşı karşıyadır. Ortalama olarak 2000'de 38 yaşında olan bir işçi 2019'da 42 yaşındaydı. 2030 yılına gelindiğinde, 16 yaşın üzerindeki yetişkinlerin yaklaşık %59'u işgücü içinde olacaktır (2015'te %62 idi). Bir çalışma, 2000 yılından bu yana yaşlanmanın yılda %0.25 ile %0.7 arasında üretkenliği azalttığını tahmin etmektedir. GSYİH büyümesi üretkenlik (işçi başına üretim) ve işçi sayısının bir işlevi olduğundan, her iki eğilim de GSYİH büyüme oranını yavaşlatır. Daha yaşlı işçiler, faiz oranlarını düşüren, GSYİH büyüme azalmasının bir kısmını dengeleyen, ancak Federal Rezerv'in faiz oranlarını düşürerek bir durgunluğa hitap etme yeteneğini azaltan daha fazla tasarruf sağlamaktadır. Yaşlanma eğilimini ele alma araçları arasında göç (teorik olarak genç işçileri getiriyor) ve daha fazla çocuk sahibi olmak için teşviklerle arttırılan daha yüksek doğurganlık oranları (örneğin, vergi indirimleri, devlet desteği ve daha cömert ücretli izin) bulunmaktadır.
Kongre Bütçe Ofisi, Mayıs 2019'da zorunlu harcamaların (örneğin, Medicare, Medicaid ve Sosyal Güvenlik) nüfus yaşlandıkça ekonominin büyüklüğüne (GSYİH) göre büyümeye devam edeceğini tahmin etmektedir. 65 yaş ve üstü nüfusun 2019-2029 arasında üçte bir oranında artacağı tahmin edilmektedir. 2019'da zorunlu program harcamaları (gider kalemleri) GSYİH'nın %12.7'siydi ve 2025-2029'da GSYİH'nın ortalama %14.4'ü olacağı tahmin edilmektedir.
Girişimcilik
Amerika Birleşik Devletleri, 19. yüzyılın sonlarından bu yana teknolojik yenilikte ve 20. yüzyılın ortalarından bu yana bilimsel araştırmalarda öncülük yapmaktadır. 1876'da Alexander Graham Bell, telefon için ilk ABD patentine layık görüldü. Thomas Edison'un laboratuvarı, ilk uzun ömürlü ampul olan fonografı ve ilk canlı film kamerasını geliştirdi. Nikola Tesla, radyolarda kullanılan AC endüksiyon motoruna ve yüksek frekanslı güç aktarımına öncülük etmişti. 20. yüzyılın başlarında, Ransom E. Olds ve Henry Ford otomobil şirketleri montaj hattını popülerleştirdi. Wright kardeşler, 1903'te, ilk sürekli ve kontrollü havada ağır bir taşıtla uçuş yaptı.
Girişimciliğin en belirgin biçimi, yeni işletmelerin (başlangıç şirketleri olarak anılacaktır) başlama sürecini ve katılımını ifade eder; ancak, son yıllarda, bu terim, girişimcilik etkinliğinin sosyal ve politik biçimlerini içerecek şekilde genişletilmiştir. Girişimcilik, bir kuruluş veya büyük örgütlenme içindeki etkinlikleri tanımladığında, bu, kurum içi girişimcilik olarak adlandırılır ve büyük kuruluşlar başlangıç şirketi örgütlenmeleri olduğunda kurumsal girişim içerebilir.
Girişimcilik bilgini ve küresel girişimcilik monitörünün yaratıcısı, Paul Reynolds'a göre, "emeklilik yıllarına ulaştıklarında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki tüm çalışan erkeklerin yarısı muhtemelen bir veya daha fazla yıllık serbest meslek dönemine sahiptir; her dört kişiden biri altı veya daha fazla yıl serbest meslek yapmış olabilir. Yeni bir iş yaratılmasına katılmak, ABD çalışanları arasında kariyerleri boyunca yaygın bir faaliyettir." Ve son yıllarda, iş yaratma eylemi, David Audretsch gibi bilim adamları tarafından hem Amerika Birleşik Devletleri hem de Batı Avrupa'da ekonomik büyümenin önemli bir itici gücü olarak belgelenmiştir.
Girişim sermayesi yatırımı
Girişim sermayesi, bir endüstri olarak, hâlâ hakim olan Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkmıştır. Ulusal Girişim Sermayesi Derneği'ne göre, özel sektör işlerinin %11'i girişim sermayesi destekli şirketlerden gelmekte, girişim sermayesi destekli gelir hesapları ABD GSYİH'sının %21'ini oluşturmaktadır.
Girişim sermayesine yapılan toplam ABD yatırımı, 2014 yılında 4.356 anlaşma için 48,3 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Ulusal Girişim Sermayesi Derneği'nin bildirdiğine göre, bu 'dolar cinsinden %61'lik ve önceki yıla göre %4'lük bir artışı gösterdi'. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü, ABD'deki girişim sermayesi yatırımının 2014 yılına kadar durgunluk öncesi seviyelere kadar tamamen iyileştiğini tahmin etmektedir. Ulusal Girişim Sermayesi Derneği, 2014'te yaşam bilimlerindeki girişim sermayesi yatırımının 2008'den bu yana en üst düzeyde olduğunu bildirdi: biyoteknolojide, 470 anlaşmaya 6.0 milyar dolar, yaşam bilimlerinde ise 789 anlaşmaya (biyoteknoloji ve tıbbi cihazlar dâhil) 8.6 milyar dolar yatırım yapıldı. Biyoteknolojiye yapılan yatırımın üçte ikisi (%68) ilk olan/erken evre geliştirme anlaşmaları ve gelişimin genişleme aşamasının geri kalan kısmına (%14), tohum aşamasındaki şirketlere (%11) ve geç evre şirketlerine (%7) gitti. Ancak, genel olarak en fazla sayıda anlaşmaya yatırım yapan alan yazılım endüstrisiydi: 1.799 anlaşma için 19.8 milyar dolarlık bir yatırım. İkincisi, internete özgü şirketler geldi ve 1.005 anlaşma ile 11.9 milyar dolarlık yatırım topladı. Bu şirketlerin çoğu Kaliforniya eyaletinde, tek başına ABD araştırmalarının %28'ine yoğunlaşmaktadır.
Bazı yeni Amerikalı işletmeler melek yatırımcılardan (girişim sermayedarları) gelen varlıklarla yatırımlarını artırmaktadır. 2010 yılında sağlık/tıp melek yatrırımları toplam melek yatırımlarının %30'u (2009'da %17'ye karşılık) ile en büyük payını oluşturmuş, bunu yazılım (2007'de %16'ya karşı %19), biyoteknoloji (2009'da %15'e karşı %8), endüstri/enerji (2009'da %8'e karşı %17), perakende (2009'da %5'e karşı %8) ve BT hizmetleri (%5) izlemiştir.
Birleşme ve devralmalar
1985'ten beri ABD'de üç büyük B&D dalgası vardır ("1985'ten beri ABD'de Birleşme ve Devralmalar" grafiğine bakınız). 2017, fırsatların sayısı açısından en etkin yıl olmuş (12,914), 2015'te ise en büyük genel anlaşma değerine (24 milyar ABD doları) ulaşılmıştır.
ABD tarihindeki en büyük birleşme anlaşması, 2000 yılında Time Warner'ın, teklifin 164 milyar ABD dolarının üzerinde olduğu, America Online Inc. tarafından satın alınmasıydı. Çinli yatırımcılar tarafından ABD şirketlerinin satın alınmaları 2000 yılından beri %368 artmıştır. Öte yandan, —Çinli şirketleri satın alan ABD şirketleri— 2007 yılına kadar kısa bir artış eğilimi ile %25 düşüş gösterdi.
Araştırma ve geliştirme
Amerika Birleşik Devletleri, araştırma ve geliştirmeye (Ar-Ge) mutlak terimlerle diğer G7 ülkelerinden daha fazla para yatırıyor: 2012 yılında %17.2 daha fazladır. 2000 yılından bu yana, ABD'de Ar-Ge (GERD) için gayri safi yurt içi harcamaları %31.2 artarak G7 ülkeleri arasında GERD payını %54.0 (2000 yılında %54.2) seviyesinde korumaktadır.
Durgunluğun araştırma harcamalarına etkisi
Genel olarak, ABD'nin Ar-Ge'ye yaptığı yatırım, ekonomik durgunluk sırasında biraz gerilemeden önce yüzyılın ilk yıllarında ekonomiyle birlikte yükselmiş ve büyüme devam ettikçe tekraren yükselmiştir. 2009'daki zirvesinde, GERD 406 milyar ABD doları (GSYİH'nın %2.82'si) olarak gerçekleşmiştir. Durgunluğa rağmen, 2012 yılında hala %2.79 idi ve sadece marjinal olarak 2013'te %2.73'e kayacaktı, geçici verilere göre ve 2014 yılında benzer bir seviyede kalmalıydı.
Federal hükûmet, 2012'de %52.6 ile temel araştırmanın başlıca sermayedarı konumunda, eyalet hükûmetleri, üniversiteler ve diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşlar %26 oranında sermaye sağlamıştır. Öte yandan deneysel gelişme ise, öncelikle sanayi tarafından finanse edilmekte ve 2012 yılında federal hükûmetin %22,1'ine göre %76,4'tür. ABD'nin Ar-Ge'ye yaptığı yatırım yüksek olsa da, Başkan Obama'nın 2016'daki Başkanlığının sonuna kadar GSYİH'nın %3'üne ulaşamadı. Diğer uluslar —özellikle Çin— Ar-Ge yatırımlarını yeni boyutlara taşımakta Amerikan üstünlüğü bu açıdan aşınmaktadır. 2009-2012 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin araştırma harcamalarındaki dünya payı %30,5'ten %28,1'e gerilemiştir. Birçok ülke şimdi GSYİH'nın %4'ünden fazlasını Ar-Ge'ye (İsrail, Japonya ve Güney Kore) ayırmakta, diğerleri ise (Finlandiya ve İsveç) 2020 yılına kadar kendi GERD/GSYİH oranını %4'e çıkarmayı planlamaktadır.
Araştırmaya yönelik ticaret harcamaları
Ticari işletmeler, 2012 yılında ABD Ar-Ge'sinin %59,1'ini oluşturdu ve bu 2000 yılındaki %69,0 oranından aşağıda gerçekleşti. Özel kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve yabancı kuruluşlar, sırasıyla toplam Ar-Ge'nin, %3.3 ve %3.8'lik küçük bir kısmına katkıda bulunurlar. ABD tarihsel olarak iş amaçlı Ar-Ge ve yenilik konusunda önder olmuştur. Bununla birlikte, 2008-2009 ekonomik durgunluğunun kalıcı bir etkisi görülmüştür. Ar-Ge'nin önemli icracıları taahhütlerini büyük ölçüde korurken, ABD'deki durgunluğun acısını esas olarak küçük işletmeler ve başlangıç girişimleri hissediyordu. ABD Nüfus Sayım Bürosu tarafından yayınlanan istatistikler, 2008 yılında ticari ölümlerin sayısının, ticari doğumların sayısını geçmeye başladığını ve eğilimin en azından 2012'ye kadar devam ettiğini gösterdi. 2003'ten 2008'e kadar, iş araştırma harcamaları genellikle yukarı doğru bir seyir izlemişti. 2009 yılında, bu kez bir önceki yıla göre %4, 2010'da yine %1-2 oranında da olsa, eğri tersine döndü. Sağlık hizmetleri gibi yüksek fırsat işkollarındaki şirketler, fosil yakıtlar gibi daha olgun endüstrilerdekilerden daha az kesinti yapmışlardır. Ar-Ge harcamalarındaki en büyük kesintiler tarım üretimindeydi: %-3.5 ortalama Ar-Ge net satış oranı ile karşılaştırıldığında. Öte yandan, kimyasallar ve yardımcı ürünler endüstrisi ve elektronik ekipman endüstrisi, net satış oranlarına %3.8 ve ortalamadan %4.8 daha yüksek Ar-Ge harcaması ortaya koymuştur. Ar-Ge harcamalarının miktarı 2011 yılında artsa da, 2008 harcama seviyesinin altında kalmıştır. 2012 yılına gelindiğinde, işletme tarafından finanse edilen Ar-Ge'nin büyüme oranı iyileşme göstermiştir. Bunun devam edip etmeyeceği, ekonomik toparlanma ve büyüme arayışına, federal araştırma sermayesi seviyelerine ve genel iş ortamına bağlı olacaktır.
Devlet düzeyinde araştırma harcamaları
Araştırma harcaması düzeyi bir eyaletten diğerine önemli ölçüde değişiklik gösterir. Altı eyalet (New Mexico, Maryland, Massachusetts, Washington, Kaliforniya ve Michigan) 2010 yılında GSYİH'larının %3.9'unu veya daha fazlasını Ar-Ge'ye ayırmış ve birlikte ulusal araştırma harcamalarının %42'sine katkıda bulunmuştur. 2010 yılında, Ar-Ge'nin dörtte birinden fazlası Kaliforniya'da (%28.1) ve devamen Massachusetts (%5.7), New Jersey (%5.6), Washington Eyaleti (%5.5), Michigan (%5.4), Teksas (%5.2), Illinois (%4.8), New York (%3.6) ve Pennsylvania'da (%3.5) yoğunlaşmıştır. Yedi eyalet (Arkansas, Nevada, Oklahoma, Louisiana, Güney Dakota ve Wyoming) GSYİH'larının %0,8'inden azını Ar-Ge'ye ayırmıştır. Kaliforniya, bilgi teknolojisinde önde gelen şirketlere ve girişimlere ev sahipliği yapan Silikon Vadisi adlı bölgeye ev sahipliği yapmaktadır. Bu eyalet ayrıca San Francisco Körfez Bölgesi, Los Angeles ve San Diego'da dinamik biyoteknoloji kümelenmelerine de ev sahipliği yapıyor. Kaliforniya dışındaki ana biyoteknoloji kümelenmeleri Boston/Cambridge, Massachusetts, Maryland, Washington, DC banliyö alanı, New York, Seattle, Philadelphia ve Chicago şehirleridir. Kaliforniya, ülke genelinde bilim ve mühendislikteki tüm işlerin %13.7'sini, diğer herhangi bir eyaletten daha fazla sağlamaktadır. Kaliforniyalıların yaklaşık %5.7'si bu alanlarda istihdam edilmektedir. Bu yüksek pay, akademik mükemmelliğin güçlü bir birleşimini ve Ar-Ge'ye güçlü bir odaklanmayı yansıtmakta: örneğin, prestijli Stanford Üniversitesi ve Kaliforniya Üniversitesi, Silikon Vadisi ile omuzlarını ovalar. Aynı şekilde, Massachusetts eyaleti Boston çevresindeki Route 128 sadece çok sayıda yüksek teknoloji işletme ve kuruluşa ev sahipliği yapmakla kalmaz, aynı zamanda ünlü Harvard Üniversitesi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'ne de ev sahipliği yapar.
New Mexico'nun yüksek araştırma yoğunluğu, Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'na ev sahipliği yaptığı gerçeği ile açıklanabilir. Maryland'in konumu, orada federal olarak finanse edilen araştırma kurumlarının yoğunluğunu yansıtabilir. Washington Eyaleti, Microsoft, Amazon ve Boeing gibi yüksek teknoloji şirketlerinin yüksek iş toplanmasına sahiptir ve çoğu otomobil üreticisinin mühendislik hizmetleri Michigan eyaletinde yer almaktadır.
Çokuluslu şirketlerin araştırma harcamaları
Federal hükûmet ve Amerika Birleşik Devletleri'ni oluşturan 50 eyaletten çoğu, belirli işkollarına ve kuruluşlara, araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) yapmaya teşvik etmek için vergi kredileri sunmaktadır. Kongre genellikle birkaç yılda bir vergi kredisini yeniler. The Wall Street Journal tarafından 2012 yılında yapılan bir ankete göre, şirketler bu kredilerin yenilenmesine güvenemedikleri için Ar-Ge'ye yatırım yapma konusunda karar verirken bu kredileri dikkate almazlar.
2014 yılında dört Amerikalı çokuluslu şirket Ar-Ge harcamaları hacmi bakımından ilk 50'de yer aldı: Microsoft, Intel, Johnson&Johnson ve Google. Bazıları en az on yıldır ilk 20'de yer aldı: Intel, Microsoft, Johnson&Johnson, Pfizer ve IBM. Google, 2013'te ilk kez bu tabloya dâhil edildi. Ar-Ge hacmi ve yoğunluğuna göre küresel ilk 50 şirket, 2014 * Ar-Ge yoğunluğu, Ar-Ge harcamalarının net satışlara bölünmesiyle tanımlanır. ** Hollanda'da kurulmuş olmasına rağmen, Airbus'un ana üretim tesisleri Fransa, Almanya, İspanya ve İngiltere'de bulunmaktadır. Kaynak: UNESCO Bilim Raporu: 2030'a doğru (2015), Tablo 9.3, Hernández ve diğerl. (2014), AB Ar-Ge Puan Tablosu: 2014 AB Endüstriyel Ar-Ge Yatırım Puan Tablosu (İng: EU R&D Scoreboard: the 2014 EU Industrial R&D Investment Scoreboard.) Avrupa Komisyonu: Brüksel, Tablo 2.2.
Yüksek teknolojili ürün ve patent dış satımı
Amerika Birleşik Devletleri, yüksek teknoloji ürünler konusunda dünya liderliğini kaybetmiştir. Hatta bilgisayar ve iletişim ekipmanları şimdi Çin ve diğer gelişmekte olan ekonomilerde toplanmakta, yüksek teknoloji katma değerli bileşenler başka yerlerde üretilmektedir. 2010 yılına kadar ABD net bir ilaç ihracatçısıydı, ancak 2011'den bu yana bu malların net ithalatçısı haline gelmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri sanayi sonrası bir ülkedir. Yüksek teknolojili ürünlerin ithalatı, ihracatını çok aşmaktadır. Bununla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri'nin teknolojik açıdan yetenekli işgücü büyük miktarda patent üretmekte ve yine bu patentlerin lisansından veya satışından yararlanabilmektedir. Araştırmada etkin olan Amerika Birleşik Devletleri'nin bilimsel endüstrileri içinde, ürün ve hizmetlerin %9.1'i fikrî mülkiyet haklarının lisanslanmasıyla ilgilidir.
Fikrî mülkiyet ticareti söz konusu olduğunda, Amerika Birleşik Devletleri rakipsiz kalır. Telif hakkı ve lisanslama gelirleri, 2013 yılında dünyanın en yüksek seviyesi olan 129.2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Japonya, 2013 yılında 31,6 milyar dolar gelirle ABD'nin uzağında ikinci sırada gelmektedir. ABD'nin 2013 yılında fikrî mülkiyet kullanımı için yaptığı ödemeler 39.0 milyar dolara ulaştı ve bu sadece İrlanda tarafından aşıldı (46.4 milyar dolar).
Kayda değer şirketler ve piyasalar
2011 yılında, gelir bakımından ABD merkezli en büyük 20 şirket Walmart, ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips, Fannie Mae, General Electric, Berkshire Hathaway, General Motors, Ford Motor Company, Hewlett-Packard, AT&T, Cargill, McKesson Corporation, Bank of America, Federal Home Loan Mortgage Corporation, Apple Inc., Verizon, JPMorgan Chase ve Cardinal Health oldu.
2013 yılında, piyasa değerine göre dünyanın en büyük on şirketinden sekizi Amerikan'dı: Apple Inc., ExxonMobil, Berkshire Hathaway, Walmart, General Electric, Microsoft, IBM ve Chevron Corporation.
2011 Fortune Global 500'e göre, en büyük on Amerikalı işveren Walmart, U.S. Postal Service, IBM, UPS, McDonald's, Target Corporation, Kroger, The Home Depot, General Electric, and Sears Holdings idi.
Apple, Google, IBM, McDonald's ve Microsoft, Millward Brown tarafından yayınlanan bir dizine göre dünyanın en değerli beş markasıdır.
STORES dergisinde yayınlanan bir 2012 Deloitte raporu, 2010 mali yılında perakende satış geliri ile dünyanın en büyük 250 perakendecisinin, bu perakendecilerin %32'sinin Amerika Birleşik Devletleri'nde yerleşik olduğunu ve ilk 250 toplam perakende satış gelirinin %41'ini oluşturduğunu belirtti. Amazon dünyanın en büyük çevrimiçi perakendecisidir.
2011 yılında dünyanın en büyük 20 yarı iletken üreticisinin yarısı Amerikan kökenliydi.
Gelire göre Forbes en iyi 10 ABD şirketi
2013 yılında gelirlerine göre ilk 10 ABD şirketi için kaynaklara bakınız: [ ]
Finans
Borsa şirketlerinin menkul kıymetlerinin değeri ile ölçümlenen New York Menkul Kıymetler Borsası, dünyadaki diğer tüm borsalardan üç kat daha büyüktür. Ekim 2008 itibarıyla, NYSE'de işlem gören tüm yerel şirketlerin toplam sermayesi 10,1 trilyon ABD dolarıdır. NASDAQ başka bir Amerikan borsasıdır ve New York Menkul Kıymetler Borsası ve Japonya'nın Tokyo Menkul Kıymetler Borsasından sonra dünyanın üçüncü büyük borsasıdır. Bununla birlikte, NASDAQ'ın ticarî değeri Japonya'nın TSE'sinden daha büyüktür. NASDAQ, ABD'deki en büyük elektronik ekran tabanlı hisse senedi alım satım pazarıdır ve yaklaşık 3.800 şirket ve kuruluş ile diğer borsalardan daha fazla saat başına işlem hacmine sahiptir.
ABD borsasının uluslararası finans alanında oynadığı etkili rol nedeniyle, 2014'ün sonlarında bir New York Üniversitesi çalışması bunu kısa vadede yorumluyor ve makroekonomik temellerden bağımsız olarak risk alma istekliliğini etkileyen şoklar ABD borsalarındaki değişimin çoğunu açıklamaktadır. Uzun vadede, ABD borsası, işçiler ve hissedarlar arasındaki belirli bir üretim seviyesinin ödüllerini yeniden tahsis eden şoklardan derinden etkilenmektedir. Bununla birlikte, verimlilik şokları, ABD borsasındaki tüm cephelerdeki tarihsel borsa dalgalanmalarında küçük bir rol oynamaktadır.
ABD finans endüstrisi, 1947'de toplam tarım dışı işletme kârının sadece %10'unu oluşturmuş, ancak bu 2010 yılına kadar %50'ye yükselmiştir. Aynı dönemde, GSYİH'nın bir oranı olarak finans işkolu geliri %2.5'ten %7.5'e yükselmiş ve finans endüstrisinin tüm kurumsal gelir oranı %10'dan %20'ye çıkmıştır. Diğer tüm işkollarına göre finans alanında çalışılan saat başına ortalama kazanç, 1930'dan bu yana en iyi %1 gelirliler tarafından kazanılan toplam ABD gelirinin payını yakından yansıtmıştır. New York'un finans sektöründeki ortalama maaş 1981 yılındaki 80.000 dolardan 2011 yılında 360,000 dolara yükselirken, ortalama tüm New York maaşları ise 40.000 dolardan 70.000 dolara yükselmiştir. 1988'de, 300 milyon dolardan az mevduatı bulunan yaklaşık 12.500 ABD bankası ve 300 milyon dolardan daha fazla mevduatı olan yaklaşık 900 ABD bankası varken, 2012'de ABD'de 300 milyon dolar altı mevduatı olan sadece 4.200 banka ve 300 milyon dolar üzeri mevduatı olan 1.800'den fazla banka bulunmaktaydı.
Bir 2012 Uluslararası Para Fonu çalışması, ABD finans işkolunun ekonomik büyümeyi yavaşlatacak kadar büyüdüğü sonucunu ortaya koymuştur. New York Üniversitesi Ekonomisti Thomas Philippon, ABD'nin yılda finansal hizmetler için 300 milyar dolar harcadığını ve sektörün %20 oranında küçülmesi gerektiğini tahmin ederek bu bulguları desteklemiştir. Harvard Üniversitesi ve Chicago Üniversitesi ekonomistleri, 2014'te araştırma ve geliştirme çalışanlarının kazandıkları her dolar için GSYİH'ya 5 dolar eklediklerini, ancak finans işkolu çalışanlarının, ödedikleri her dolar için GSYİH'nın 0,60 dolar küçülmesine neden olduğunu hesapladılar. Uluslararası Yerleşimler Bankası tarafından yapılan bir çalışma, finans endüstrisinin ekonomik büyümeyi ve araştırma ve geliştirme temelli endüstrileri engellediğini söyleyerek benzer sonuçlara ulaştı.
Roman, Bulgaristan
Roman, Bulgaristan'ın İvraca ilinde bulunan bir şehir ve belediyedir. Yüzölçümü 301.524 km² olan şehrin nüfusu 2015 yılı itibarı ile 6,590'dır.
Yerleşim birimleri
Roman belediyesine bağlı yerleşim yerleri;
Ahn Young-mi
Ahn Young-mi ( Korece: 안영미, Hanja : 安 英美, 5 Kasım 1983 doğumlu), YG Entertainment altında Güney Koreli bir komedyen. Real Men varyete şovunda eski bir oyuncu. 2018'de komedi kız grubu Celeb Five'a katıldı.
Kastilya Tacı
"Kastilya Kralı" unvanı, 16. ve 17. yüzyıllarda Habsburg yöneticileri tarafından kullanılmaya devam etti. I. Charles, Aragon, Mayorka, Valensiya ve Sicilya Kralı ve Barcelona Kontu, Roussillon ve Cerdagne'nin yanı sıra Kastilya ve Leon Kralıydı, 1516–1556.
18. yüzyılın başlarında Bourbonlu Philip, İspanya Veraset Savaşı'nı kazandı ve düşmanlarının destekçileri olan Aragon Tacı üzerinde birleşme politikaları uyguladı. Bu Aragon Tacı ve Kastilya Tacı'nı İspanya krallığı altında birleştirdi. Nueva Planta kararları Kastilya Tacını resmi olarak ortadan kaldırmasa da, Kastilya ve Aragon birleşmesine hem dönemin çağdaşları hem de tarihçiler tarafından "İspanya" adı verildi.
1978 İspanyol anayasasına göre İspanya'nın şu anki kralı VI. Felipe hala "Kastilya Kralı" unvanını taşıyor.
Mülkiye Marşı
Mülkiye Marşı, Cemal Edhem (Yeşil) Bey tarafından Nisan 1919'da yazılmıştır. Mekteb-i Mülkiye'nin, günümüzde ise Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin marşıdır. Sözlerinden dolayı Vatan Marşı olarak da bilinmektedir.
Marşın Yazılışı
Mülkiye Marşı, Mekteb-i Mülkiye'den 1921 yılında mezun olacak Cemal Edhem (Yeşil) Bey tarafından, Mektebi Mülkiye'nin 1918'de yeniden açılışından 6 ay kadar sonra, Nisan 1919'da kaleme alınmıştır. Mülkiye Marşı'nın güftesini yazan Cemal Edham (Yeşil) daha sonra Başbakanlık Müsteşarı, Türkiye Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri ve 1950'li ve 1960'lı yıllarda farklı ülkelerde büyükelçilik görevleri üstlenmiştir. Vatan başlığıyla kaleme alınan şiir, okulun kuruluşunun 60. yılında Mülkiye Marşı adı verilerek okulun resmi marşı kabul edilmiştir.
Yeşil, marşın sözlerini yazdığı Birinci Dünya Savaşı sonrası koşulları ve o dönemdeki duygularını şu şekilde ifade etmiştir:
Marşın sözleri daha sonra Mekteb-i Mülkiye'de müzik öğretmeni Musa Süreyya Bey tarafından bestelenir. Musa Süreyya Bey'in kardeşi bestekar Nihal Erkutun, Mülkiye Marşı’nın bestelendiği geceyi ise şu şekilde nakletmiştir:
Mülkiye Marşı Sözleri
Başka bir aşk istemez, aşkınla çarpar kalbimiz, Ey Vatan gözyaşların dinsin, yetiştik çünkü biz. Gül ki sen, neş’enle gülsün ay, güneş, toprak, deniz. Ey Vatan gözyaşların dinsin, yetiştik çünkü biz.
Bir güneştin bir zamanlar, aya kadar kaldındı dün, Dün bir ay’dın, sislenen boşlukta yıldızsın bu gün; Benzin uçmuş bak, ne rüya’dır, bu akşam gördügün? Ey Vatan gözyaşların dinsin, yetiştik çünkü biz.
Beklesin Türkoğlu’nun azminde kuvvet bulmayan, Sel durur, yangın söner elbette bir gün Ey Vatan Süslenir, oynar yarın, dün ağlayıp matem tutan Ey Vatan gözyaşların dinsin, yetiştik çünkü biz.
Mülkiye Marşı Hakkında
Mülkiye Marşı hakkında Serdar Şahinkaya tarafından bir monografi de hazırlanmıştır. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin öğretim üyelerinden Prof.Dr. Cem Eroğul ise Mülkiye Marşını söyle tarif etmiştir:
Marş halen Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencilerince ve mezunlarınca bilinmekte, Fakültenin kuruluş tarihi olan 4 Aralık'taki kutlamalarda ve Mayıs ayındaki İnek Bayramı esnasında söylenmektedir.
Gábor Bori
Gábor Bori (d. 16 Ocak 1984), Bicske takımında forma giyen Macar millî futbolcudur. Macaristan'da geleceği çok parlak bir oyuncu olarak görülüyordu.
Kulüp kariyeri
Bori, Macaristan'ın Szombathely şehrinde doğdu. 17 Aralık 2007'de Leicester City menajeri Ian Holloway tarafından kampa çağrıldı ve 8 Ocak 2008'de dört gün önce gelen vatandaşı Zsolt Laczkó ile birlikte sezon sonuna kadar bir kiralama sözleşmesi imzaladı. Leicester'a katılma motivasyonunun bir kısmı, ana kulübüne geri çağrılmadan önce deneme süresi boyunca ona "çok" yardımcı olan Macar kaleci Márton Fülöp idi. 34 numaralı forma verildi, hem kendisi hem de Laczkó kulüpte kalmak için kalıcı anlaşmalar yapmaya hevesliydi. Bori, 12 Ocak'ta Walkers Stadyumu'nda Coventry City karşısında ilk maçına çıktı ve 2-0 galibiyette dört orta ve beş şut kaydetti. Leicester sezon sonunda küme düştüğü için toplam altı lig maçı oynadı; kalıcı bir anlaşma asla gerçekleşmedi.
Millî takım kariyeri
Bori, millî takımdaki ilk çıkışını 18 Aralık 2005'te Miami'deki Florida International University'de Antigua ve Barbuda'yı 3-0 kazandıkları dostluk maçı galibiyetiyle yaptı ve o zamanki teknik direktör Lothar Matthäus'un ilk ve tek galibiyetini kazandı. millî takıma son çağrılması 28 Mart 2007'de Moldova karşısında 2-0 Euro 2008 eleme galibiyetinde yedek oyuncu olarak gerçekleşti. Bu turnuvada sahaya çıkma şansı bulamadı.
Kiev Guberniyası
Kiev Guberniyası ( Kievskaya guberniya; Kıyivska huberniya), Rus İmparatorluğu'nun guberniyalarından biriydi. Guberniya, günümüz Kiev Oblastı'nın batı çevresini kapsamaktaydı. Guberniyanın merkezi Kiev idi.
Allium jubatum
Allium jubatum, Amaryllidaceae ailesine bağlı, sülün soğanı olarak bilinen, bir soğan türüdür. 1918 yılında ilk defa Bulgaristan'da keşfedilmiş olmakla birlikte günümüzde Bulgaristan popülasyonunun yok olduğu düşünülmektedir. Doğallıkla tür, Türkiye endemiği olmaya adaydır.
Kiev Guberniyası
Guberniya, 1796 yılında İmparator I. Pavel'in kararnamesiyle Kiev Genel Valiliği'nin yerine kurulmuştur. 1923 yılında diğer guberniyalar gibi lağvedilerek yerini okruglara ve daha sonra oblastlara bıraktı.
Allium jubatum
Bilimsel Tanımı
Allium jubatum soğanı ovoid, 0.8 ila 1.5 cm çapında ve dış tünik siyah renklidir. Gövde 15 ila 40 cm uzunluğunda ve incedir. Yapraklar 2 ila 3 mm kalınlığında ve gövdeden daha kısadır. Çiçek kurulu küresel ve 1.5 ila 2 cm çapındadır. Çiçek sapı 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Mayıs ve Haziran ayları arasında kayalık alanlarda görülür.
Kiev Guberniyası
İdari bölümler
1897 yılı itibarı ile Kiev Guberniyası, Berdıçiv, Çerkassi, Çigirin, Kanev, Kiev, Lipovets, Radomısl, Skvira, Taraşça, Uman, Vasilkov ve Zvenigorodka olmak üzere 12 uyezde ayrılmaktaydı.
Laos'un bölgeleri
Laos, resmî adı ile Laos Demokratik Halk Cumhuriyeti, 17 bölgeye (khoueng) ve başkent Vientiane'yi (Nakhon Louang Viangchan) kapsayan 1 özel bölgeye (kampheng nakhon) bölünmüştür. 13 Aralık 2013'te yeni bir bölge olan Saisombun kurulmuştur. Bölgeler ilçe (muang) ve köy (ban) gibi yerleşim birimlerine bölünmüştür.
Pirkko Ruohonen-Lerner
2007 yılında Finlandiya Parlamentosu'na seçildi ve 2015 yılına kadar milletvekili olarak görev yaptı. 2011-2014 yılları arasında partinin parlamento grubunun başkanlığını yaptı. Nisan 2015'te Ruohonen-Lerner, Terho Finlandiya Parlamentosu'na seçildiğinde Avrupa Parlamentosu'nda Sampo Terho'nun yerini aldı.
Montana Jordan
Montana Jordan (d. 8 Mart 2003) Amerikalı çocuk oyuncu.
Yaşamı
Teksas eyaletinin Longview şehrinde doğan Jordan, aynı eyaletin Ore City şehrinde büyümüştür.
2015 yılına kadar hiçbir oyunculuk deneyimi bulunmayan Jordan, The Legacy of a Whitetail Deer Hunter filmindeki rolü için seçmelere katılan 10.000 aday arasından seçilmiştir.
Asıl tanınma sebebi ise 2017 yılından bu yana Georgie Cooper karakterini canlandırdığı Young Sheldon adlı dizidir.
Bonaventura Somma
Bonaventura Somma ( Chianciano Terme 30 Temmuz 1893 - Roma 23 Ekim 1960) İtalyan Romantik besteci, orkestra şefi ve orgcuydu.