Arnavutluk_sığınakları
Hoca Rejiminin ardından
Sığınaklaştırma programı, Hoca'nın 1985'teki ölümünden kısa bir süre sonra durduruldu ve Arnavutluk'un kasabaları ve kırsal kesimi çok sayıda savunma sığınağı ile noktalandı. Sığınaklar hala Arnavut manzarasına hakimler. Bir BBC muhabiri, 1998'de Tiran ile şehrin havaalanı arasındaki yolda her yerde nasıl yer aldıklarını, "her yamaçtan aşağıya bakıp, her yerde görülmelerini" anlattı. Sağlamlıkları onlardan kurtulmayı zorlaştırdı. Bazıları, özellikle şehirlerde kaldırıldı, ancak kırsal kesimde çoğu sığınak terk edildi. Bazıları hayvan barınağı veya depo olarak yeniden kullanılmıştır; diğerleri, onları kaldırmanın maliyeti nedeniyle sahipsiz kalmak için terk edildi. Komünist rejimin aşırı gizliliği, Arnavutluk'un komünizm sonrası hükümetlerinin sığınakların nasıl kullanıldığına, hatta kaçının inşa edildiğine dair bilgi eksikliği anlamına geliyordu. 2004'te Arnavut yetkililer, Tiran'dan sadece uzakta yer alan korunmasız bir sığınakta 16 ton hardal gazı ve diğer kimyasal silahların unutulmuş bir stokunu keşfetti. ABD hükümeti Arnavutluk'a silahları yok etmesi için 20 milyon dolar verdi. Diğer yerlerde, terk edilmiş sığınaklar ölümcül bir tehlike haline gelmiştir. Sadece 2008'de, en az beş tatilci, denize dökülen sığınakların etrafında su akımlarının yarattığı girdaplara yakalandıklarından dolayı boğuldu. Arnavut ordusu, kıyı şeridi boyunca sığınak temizleme programları gerçekleştirdi ve bunları değiştirilmiş Type 59 tanklarıyla montelenmiş olan yerlerden çıkardı. Sığınaklar Hoca'nın yönetimi sırasında hiçbir zaman gerçek bir çatışmada kullanılmasa da, bazıları 1990'larda ortaya çıkan çatışmalarda kullanım buldu. Arnavutluk İç Savaşı sırasında, güney Arnavutluk'taki Sarandë kasaba halkının, hükûmet birlikleri ve isyancılar arasında çatışmalar karşısında şehir çevresindeki sığınaklarda görev aldıkları bildirildi. 1999'da Kosova Savaşı'nın başlamasından sonra, Arnavutluk'taki sınır köyleri, Kosova'nın yakınlarındaki Sırp topçu bataryaları tarafından defalarca bombalandı ve yerel halk, bombardıman evlerine sığınmak için sığınakları kullandı. Kosovalı Arnavut mülteciler yardım kuruluşları onları çadır kamplarına taşıyabilene kadar sığınakları geçici barınaklar olarak kullandılar, Arnavutluk'ta konuşlanan NATO birlikleri Kukës'teki üslerini güçlendirmek için düzinelerce sığınak yerleştirdi. Kosova Kurtuluş Ordusu da sığınakları Kosova Savaşı sırasında savunma pozisyonları olarak kullandı, bu riskleri olmasa da; Arnavutluk'un Kosova sınırındaki en az bir seferde sığınaklar yanlışlıkla NATO uçakları tarafından bombalandı. 1990'da Komünist rejimin çöküşünden sonra ciddi bir konut kıtlığı, bazı Arnavutların terk edilmiş sığınaklarda evler kurmasına neden oldu, ancak akan su ve sanitasyon eksikliği, yerleşik sığınakların etrafındaki alanın yakında kirlenmiş ve sağlıksız hale geldiği anlamına geliyordu. Birkaç sığınak daha yaratıcı kullanımlar bulmuştur. Kıyı kenti Durrës'te sahil kenarındaki bir sığınak Restaurant Bunkeri'ye, ve Gjirokastër'deki başka bir sığınak bir kafeye dönüştürüldü. Sığınaklar ile ne yapılacağı konusunda çeşitli öneriler var: fikirler arasında, pizza fırınları, güneş ısıtıcıları, arı kovanları, mantar çiftlikleri, sürücü sinemaları için projeksiyon odaları, plaj kulübeleri, çiçek yetiştiricileri, gençlik yurtları ve kiosklar var. Bazı Arnavutlar sığınakları daha romantik amaçlar için kullanmaya başladılar. Yakın zamana kadar arabaların yetersiz olduğu bir ülkede, sevgililerin seks yapması için popüler yerlerdi; Seyahat yazarı Tony Wheeler'ın dediği gibi, "Arnavutluk bekaretini bir Hoca sığınağında kaybetti, Amerikan bekaretinin bir zamanlar arabaların arka koltuklarında kaybedildiği gibi." Kasım 2014'te Tiran yakınlarında Hoca için inşa edilen "beş yıldızlı" bir nükleer barınak, bir turistik cazibe ve sanat sergisi olarak açıldı. Büyük sığınakta 2. Dünya Savaşı ve komünist dönemden sergileri olan bir müze var. Arnavutluk sığınakları ülke için bir tür sembol haline geldi. Sığınaklar şeklinde kalem tutucular ve kül tablaları ülkenin en popüler turistik hediyelik eşyalarından biridir. Böyle bir sığınak hediyelik eşya hattı, alıcılara bir mesajla tanıtıldı: "Sığınakların ülkesine selamlar. Büyük bir tane satın almaya gücünüz yetmediğini varsaydık."