cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beytü'l-Hikme
Orijinal katkılar
Ebu Yusuf Yakub bin İshak el-Kindi de Bilgelik Evi'nde çalışan bir başka önemli tarihi şahsiyetti. Kriptanaliz okudu ama aynı zamanda harika bir matematikçiydi. Al-Kindi, Aristoteles'in felsefesini Arap halkına tanıtan ilk kişi olmasıyla ünlüdür. Aristoteles'in felsefesini İslam ilahiyatıyla birleştirerek filozofların ve ilahiyatçıların 400 yıldan fazla tartışmaları için entelektüel bir platform yarattı. Aristoteles konusunda uzman bir arkadaşı, 776 civarında Basra'da doğan ama hayatının çoğunu Bağdat'ta geçiren Doğu Afrika kökenli Ebu Osman el Cahit'ti. El-Memun, el-Cahit'i çocukları için kişisel öğretmen olarak istihdam etti, ancak el-Cehit "patlak gözlü/şaşı" olduğu için onu kovmak zorunda kaldı. El-Cahit, biyolojiyle derinden ilgilenen birkaç Müslüman alimden biriydi. Aristoteles'in Hayvan Tarihi (History of Animals) adlı eserine benzer şekilde, hayvanların çevrelerine nasıl uyum sağladıklarını tartışan Hayvanlar Kitabı'nı (Book of Animals) yazdı. El-Cahit kitabında, köpekler, tilkiler ve kurtlar gibi hayvanların ortak bir atadan gelmiş olması gerektiğini, çünkü dört bacak, kürk, kuyruk vb. benzer özellikleri paylaştıklarını tartıştı.
Ömer Subhi
Ömer Subhi, Türk edebiyat tarihçisidir. Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reis Vekili Müşir Edhem Paşa'nın oğludur. Ömer Suphi kurmay olarak tahsilini tamamlayarak kaymakamlığa kadar terfi etmiştir. 1894'te İstanbul'da vefat ederek Fatih'e defnedilir. Bursalı Mehmed Tahir'in Osmanlı Müellifleri adlı eserinde Ömer Subhi'nin genç yaşta öldüğünü söyler.
Beytü'l-Hikme
Orijinal katkılar
Mūsā ibn Shākir, bir astrolog ve Halife Harun el-Reşid'in oğlu el-Memun'un bir arkadaşıydı. Toplu olarak Beni Musa (Musa'nın Oğulları) olarak bilinen oğulları da kapsamlı matematik ve astroloji bilgileriyle katkıda bulundular. Babaları öldüğünde, El-Memun onların koruyucusu oldu. 813 ile 833 yılları arasında üç kardeş, bilim, mühendislik ve himaye alanlarındaki çalışmalarında başarılı oldular. Ebu Cafer, Muhammed bin Musa bin Şakir (803 - Şubat 873'ten önce), Ebu el‐Kasım, Aḥmed bin Musa bin Şakir (d. 9. yüzyıl) ve El-Hasan bin Musa bin Şakir (d. 9. yüzyıl), yaklaşık yüz cihazı ve bunların nasıl kullanılacağını anlatan Dahiyane Cihazlar Kitabı (Book of Ingenious Devices) adlı eserleriyle geniş olarak tanındılar. Bunlar arasında, programlanabilir bir makinenin en eski örneği olan "Kendi Başına Çalan Enstrüman (The Instrument that Plays by Itself)" da vardı  ve ayrıca Düzlem ve Küresel Şekillerin Ölçümü Kitabı (Book on Measurement of Plane and Spherical Figures) vardı. Muhammed Musa ve kardeşleri Ahmed ve Hasan, Bilgelik Evi araştırmasına ek olarak, Bağdat'ın Abbasi Halifesi El-Memun yönetimindeki astronomik gözlemevlerine de katkıda bulundular. Büyük potansiyel gösteren kardeşler, Bağdat'taki Bilgelik Evi'nin kütüphane ve çeviri merkezine kaydoldu. Dile çabucak hakim olduktan sonra eski Yunancayı Arapçaya çevirmeye başladılar ve çeviri için Bizans İmparatorluğu'ndan el yazmaları elde etmek için büyük meblağlar ödediler. Ayrıca astronomi ve fiziğe birçok orijinal katkı yaptılar. Muhammed Musa, tarihte fizik kanunlarının evrenselliğine işaret eden ilk kişi olabilir. 10. yüzyılda, İbn-i Heysem (Alhazen), bugün hala takdir edilen başarıları başta olmak üzere optikte birkaç fiziksel deney yaptı.
Tıpta Huneyn, oftalmoloji üzerine önemli bir makale yazdı. Diğer bilim adamları da çiçek hastalığı, enfeksiyonlar ve ameliyat hakkında yazdı. Bu eserlerin daha sonra Avrupa Rönesansı sırasında standart tıp ders kitapları olacağını da akılda tutmak gerekir.
El-Memun'un liderliği altında bilim, ilk kez geniş akademisyen gruplarını içeren geniş kapsamlı araştırma projelerini gördü. Batlamyus'un gözlemlerini kontrol etmek ve doğrulamak için halife, Bağdat'taki ilk astronomik gözlemevinin inşa edilmesini emretti (aşağıdaki Gözlemevleri bölümüne bakınız). Batlamyus tarafından sağlanan veriler, son derece yetenekli bir coğrafyacı, matematikçi ve gök bilimci grubu tarafından titizlikle kontrol edildi ve revize edildi. El-Memun ayrıca Dünya'nın çevresi ile ilgili araştırmalar düzenledi ve zamanın en ayrıntılı dünya haritalarından biri ile sonuçlanacak bir coğrafi proje başlattı. Bazıları bu çabaları devlet tarafından finanse edilen büyük araştırma projelerinin ilk örnekleri olarak görmektedir.
Gözlemevleri
İslam dünyasında ilk astronomik gözlemevinin kurulması, 828'de Bağdat'ta halife el-Memun tarafından emredildi. İnşaat, Bilgelik Evi'nden bilim adamları tarafından yönetildi: kıdemli astronom Yahya bin Ebu Mansur El-Müneccim ve genç Sind bin Ali. Rasathane, Şemmasiye'de bulunuyordu ve adı Maumtahan Gözlemevi idi. Güneş, Ay ve gezegenlerin ilk gözlem turunun ardından, Şam yakınlarındaki Kasiyun Dağı'nda ikinci bir gözlemevi inşa edildi. Bu çabanın sonuçları, "Doğrulanmış Tablolar (The Verified Tables)" olarak tercüme edilen ez-Zîcü'l-Mümtehan (al-Zij al-Mümtahan) adlı bir çalışmada derlendi.
Anlaşmazlık
Yale Üniversitesi Arap kültürü uzmanı Dimitri Gutas, Bilgelik Evi'nin varlığını, biçimini ve işlevini olduğu gibi tartışıyor. 1998 tarihli kitabında "Bilgelik Evi"nin Khizanat al-Hikma'dan bir çeviri hatası olduğunu ve bunun sadece bir depo anlamına geldiğini ileri sürdüğünü ve Abbasi Dönemi'nde Bilgelik Evi'nden Beytü'l-Hikme adıyla söz eden çok az kaynak bulunduğunu belirtmektedir. Gutas, tutarlı adlandırma kuralları, fiziksel bir yıkım ya da doğrulayıcı metinler olmadan, "Bilgelik Evi" ifadesinin, çeviri işinde uzmanlaşan fiziksel bir akademiden çok Bağdat'taki daha büyük Akademik topluluk için bir metafor olabileceğini iddia ediyor. Bu teori, Bağdat'ın Yuvarlak şehrinin yıkılması ve hem akademik metinler hem de şiirdeki çelişkili kaynaklar nedeniyle tartışmalıdır. Abbasi Halifelerinin sanat ve bilimler üzerindeki himayesine bakıldığında, Bağdat'ta geniş bir kütüphane olduğu ve Bağdat merkezli akademisyenler tarafından üretilen eserlerin hacmine bakılırsa, bilginlerin bu tür metinlere erişebilecekleri muhtemeldir.
Önemli kişiler
Bilgelik Evi ile ilgili önemli kişilerin bir listesi aşağıda yer almaktadır.
Diğer Bilgelik Evleri
Bağdat'ın Beytül-Hikmeti ile karıştırılmaması gereken diğer bazı yerlere Bilgelik Evi de denmiştir:
Özet
Beytü'l-Hikme (, anlamı: Hikmetler evi), Abbasiler tarafından, 800'lü yılların başında, Bağdat şehrinde kurulan kütüphane ve çeviri merkezinden oluşan bir bilim merkezidir.
Abbasi halifesi Harun Reşid ve yerine geçen oğlu Memun tarafından kurulan bu merkezde, özellikle Yunanca, Hintçe, Farsça ve Latince eserlerin çevirileri yapılmıştır ki bu, zamanın İslam dünyasında aydınlanmanın ilk adımı olarak görülmektedir. Sasani devleti zamanında kurulan Gundişapur Akademisi örnek alınarak kurulan bu merkezde çevirisi yapılan yazarlar arasında Pisagor, Platon, Aristo, Hipokrat, Öklid, Galen, Sokrat, Sushruta, Charaka, Aryabhata ve Brahmagupta gibi ünlü düşünür ve bilim insanları vardır. Fakat bu yazarların eserleri sadece çeviri safhasında kalmamış, bu eserlere ve yazarlarının düşünceleri de bu merkezde derinlemesine incelenmiştir. Zamanla büyüyen ve gelişen merkez, Bağdat'ın da büyümesine ve sadece İslam diyarlarında değil eski dünyanın tamamında tanınan bir merkez olmasını sağlamıştır.
Beytü'l-Hikme'in büyümesinde ve popüler olmasında Abbasi halifelerinin etkisi tartışılmazdır. Zamanın halifeleri burada çalışan bilim insanlarına yüksek maaşlar bağlamışlar, hatta anlatılan o ki çevirdikleri her kitabın ağırlığınca altınla ödüllendirmişlerdir.
Burada yetişen ünlü bilim insanlarından bazıları Hârizmî, Beni Musa Kardeşler ve Kindî'dir. Ayrıca Hristiyan kökenli Müslüman bilimciler Huneyn İbn İshak ve Sabit Bin Kurra da çeviri alanında adlarını duyurmuşlardır. Gundişapur Okulu'ndaki Süryaniler, Hintler, daha sonra Harranlılar ve Nebatiler de çeviride rol oynayan bilim insanlarındandı. Bu merkezi ziyaret eden tarihçi İbn Nedim burada çalışan 47 çevirmen-yazar olduğunu tarihinde yazmıştır.
Zaman içinde gelen bazı halifeler özellikle felsefi eserlerin çevirilerinin İslami düşünce üzerinde zararlı etkileri olduğu zannıyla bu türdeki eserlerin çevrilmesini kısıtlasa da merkez uzun yıllar verimli bir şekilde çalıştı. Öyle ki çeviri hareketinin son zamanlarında Arapça dünyada bilim dili haline gelmiş, buradaki kütüphane de dünyanın en büyük kütüphanesi unvanına sahip olmuştur.
Potasyum sülfat
Potasyum sülfat, formülü K2SO4 olan, yanmaz, suda çözünebilen beyaz kristal yapıda bir potasyum tuzudur. Genellikle potasyum ve kükürt kaynağı olarak gübrelerde kullanılır.
Tarihi
Potasyum sülfat (K2SO4) 14. yüzyılın başlarından beri bilinmekteydi ve Johann Rudolf Glauber, Robert Boyle ve Tachenius tarafından araştırılmaktaydı. 17. yüzyılda, asit tuzu ile alkali tuzu kombinasyonundan oluştuğu için arcanuni veya sal duplicatum olarak adlandırılıyordu.
Doğal kaynakları
Potasyum sülfatın mineral formu, arkanit, nispeten nadir bulunan bir mineraldir. Potasyum sülfatın doğal kaynakları Stassfurt tuzuunda bolca bulunan minerallerdir. Bu mineraller potasyum sülfat ve magnezyum, kalsiyum ve sodyum sülfatların kaynağıdır.
Bu mineraller:
Kainit gibi bazı minerallerden potasyum sülfat kolayca ayrılabilir çünkü içerdiği diğer tuzlar suda daha az çözünür.
Kieserit, MgSO4·2H2O, potasyum sülfat elde etmek için potasyum klorür çözeltisi ile karıştırılabilir.
Üretimi
Potasyum sülfatın üretim şekli sodyum sülfat üretimindekine benzerdir.
Potasyum sülfat, Nicolas Leblanc yöntemine göre potasyum klorürle sülfürik asit tepkimesinden elde edilebilir. Potasyum sülfat aşağıdaki reaksiyona göre üretilir.
Hargreaves(en) yöntemi potasyum sülfat üretimi için başlangıç materyali olarak kükürt dioksit, oksijen, su ve potasyum klorür kullanır. Hidroklorik asit buharlaşır. Kükürtün yanmasından SO2 üretilir.
Özellikleri
Susuz kristalleri çift 6-yüzlü piramit şeklindedir, fakat buna rağmen rombik olarak sınıflandırılır. Şeffaftır, acı, tuzlu bir tadı vardır. Bu tuz, suda çözünebilir ancak Potasyum hidroksit (yoğunluk 1,35) çözeltileri ve saf etanolde çözünmez. 1067 °C'de erir.
Potasyum hidrojen sülfat
Potasyum hidrojen sülfat veya bisülfat, KHSO4, K2SO4 ve eşit mol sülfürik asit ile kolayca üretilebilir. 197 °C'de eriyen rombik piramit yapı oluşturur.
2015 yapımı Türk filmleri
Bu liste, 2015 yılında vizyona girmiş kayda değer Türk yapımı sinema filmlerini listelemektedir.
Parken Sport & Entertainment
Parken Sport & Entertainment A/S (ya da kısaca PS&E), Kopenhag Borsası'nda işlem gören Danimarkalı bir şirkettir.
Bes
Bes (veya BES) aşağıdaki anlamlara gelebilir:
NGC 4170
NGC 4170, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir yıldızdır. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. Alman astronom Heinrich d'Arrest tarafından 1864 yılında 27,94 cm (11 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Mercedes-Benz W100
Mercedes-Benz W100, Mercedes-Benz tarafından 1963-1981 yılları arasında üretilen bir üst sınıf otomobil modelidir. Araç, 300 serisi Mercedes-Benz W112'nin üstünde yer almakta olup rakipleri Rolls-Royce ve Bentley'nin bazı modelleri, Cadillac Fleetwood 75, Lincoln Continental Lehmann-Peterson ve Chrysler Imperial Crown Ghia idi. Toplam 2,667 adet üretilmiştir.
Robert Poujade
Robert Poujade (6 Mayıs 1928; Moulins, Allier - 8 Nisan 2020, Paris), Fransız siyasetçi.
Eğitimi ve mesleki kariyeri
École normale supérieure'de edebiyat alanında eğitim yapmış ve lisede edebiyat öğretmenliği yapmıştır.
Siyasi kariyeri
1963 yılında kısa bir süre Yapı Bakanı Jacques Maziol'un teknik danışmanı olmuş, 1964-1967 yıllarında Ekonomik ve Sosyal Konsey üyeliği görevini üstlenmiş, 1965-1973 yıllarında ise Burgonya bölgesel ekonomik kalkınma komisyonu üyeliği görevinde bulunmuştur.
1967 Fransa genel seçimlerinde ilk kez milletvekili seçilmiştir. 1971-1974 yılları arasında Jacques Chaban-Delmas Hükümeti ile Pierre Messmer'in kurduğu ilk iki hükûmette çevre bakanlığı görevini üstlenmiştir.
Fransa'nın ilk çevre bakanı olmuştur. Çevre bakanlığı döneminde ilk görevlerinden birisi gürültü kirliliği, hava kirliliği ile mücadele ve Su Ajanslarının yetkilerinin genişletilmesi olmuştur.
1978'de Bibliothèque nationale de France'ın yönetim kurulu başkanı olmuştur. 1983'te Fransa Belediye Başkanları Derneği başkanlığını üstlenmiştir.
1974'te Milli Eğitim başmüfettişi olarak atanmıştır.
Bazı defalar sol gaullistler içinde sınıflandırılmıştır. 8 Nisan 2020'de Paris'te ölmüştür.
Dedepınarı
Dedepınarı aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Susan Bogert Warner
Susan Bogert Warner (11 Temmuz, 1819 - 17 Mart, 1885) 19. yüzyılın popüler Amerikalı yazarı. "Elizabeth Wetherell" takma adıyla 30 kitap yazdı.
New York'da zengin bir ailenin çocuğu olarak doğdu ve özel bir eğitim aldı. İlk kitabı duygusal ve ahlaki olan The Wide, Wide World (1851). Bu kitapla bir Amerikalı yazarın ilk defa bir milyon kopya sattığına inanılmaktadır.
The Hills of the Shatemuc (1856) romanı yayımlandığı ilk günde 10,000 kopya sattı. İncil temalı çocuk kitapları da yazmıştır. Ayrıca kız kardeşi Anna ile de popüler bir çocuk ilahisi olan "Jesus Loves Me This I Know" eserini yazdı.
Susan Warner, Highland Falls, New York'ta öldü ve West Point Mezarlığı'na gömüldü.
Karapınar (anlam ayrımı)
Karapınar ismi şu anlama gelebilir:
Million Dollar Bill
"Million Dollar Bill", Amerikalı R&B şarkıcısı Whitney Houston tarafından altıncı stüdyo albümü I Look to You için kaydedilen bir şarkıdır. Şarkı, albümün ilk teklisi olarak 18 Ağustos 2009'da Arista Records tarafından Amerika Birleşik Devletleri'nde ve 24 Ağustos 2009'da RCA Records etiketiyle Birleşik Krallık'ta yayınlandı.
Şarkının sözleri Grammy ödüllü şarkıcı Alicia Keys tarafından yazıldı. Houston, Keys'i Clive Davis'in partilerinden birinde sahnede izledikten sonra onunla çalışmaya karar verdi. Şarkının yapımcılığını ise hip hop yapımcısı Swizz Beatz üstlendi ve şarkıda bir old school R&B ritmi kullandı.
Özalan, Niksar
Özalan, Tokat ilinin Niksar ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1928 kayıtlarında Olukalan olarak geçmektedir. 30 Aralık 1993 tarihinde Olukalan ve Özveren köylerinin birleştirilmesiyle "Özalan" adı altında belediye statüsü alarak beldeye dönüşen köyün belediye statüsü, nüfusunun 2000 kişinin altına düşmesi üzerine 2013 yılında sona erdi.
Coğrafya
Köy, Tokat il merkezine 91 km, Niksar ilçe merkezine 37 km, Kumru ilçe merkezine 40 km, Korgan ilçe merkezine 35 km, Aybastı ilçe merkezine 30 km ve Başçiftlik ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
Carlos Correia
Carlos Correia (d. 6 Kasım 1933 - ö. 14 Ağustos 2021), Gine-Bissaulu siyasetçi. Correia, Afrika ülkesi Gine-Bissau'da 17 Eylül 2015 ile 27 Mayıs 2016 tarihleri arasında başbakanlık makamında bulunmuştur. Correia daha önce de 27 Aralık 1991-26 Ekim 1994, 6 Haziran 1997-3 Aralık 1998 ve 5 Ağustos 2008-25 Aralık 2008 tarihleri arasında olmak üzere üç kez daha aynı makamda bulunmuştur.
Siyasi kariyeri
Correia Bissau'da doğdu ve bir ziraat mühendisi olarak Doğu Almanya'da eğitim gördü. Gine-Bissau bağımsızlık savaşı sırasında, Gine Kurtuluş ve Cape Verde Afrika Partisi (PAIGC) üyesi oldu. Bu parti 1999 yılına kadar ülkeyi yönetti. 1970'lerde Francisco Mendes yönetiminde Maliye Bakanı oldu. 1980'lerde, PAIGC Politbüro üyesi ve devlet konseyi tarım ve balıkçılıktan sorumlu oldu.
Haziran 2003 yılında zimmet suçlamasından beraat etti. 2003 yılının Şubat ayında, Correia ve PAIGC'nin diğer dört üyesi, 1986 yılında başarısız bir darbe sonrasında tutuklandı, ama dört gün sonra serbest bırakıldı. Correia son olarak 17 Eylül 2015 tarihinde üstlendiği başbakanlık görevini 27 Mayıs 2016 tarihinde ardılı Baciro Djá'ya devrederek görevden ayrılmıştır.
Marie-George Buffet
Marie-George Buffet (d. 7 Mayıs 1949 Sceaux (Hauts-de-Seine) Fransız komünist siyasetçi.
1969 yılından itibaren Fransız Komünist Partisi'nin üyesidir. 1977-1983 yılları arasında Châtenay-Malabry Belediye başkan yardımcısı, 1998-2002 yıllarında ve 2004 yılında 1 ay kadar Île-de-France Bölgesel konseyi üyeliği görevlerini yürütmüş, 2001 yılından günümüze değin de Blanc-Mesnil Belediyesi üyeliğini sürdürmektedir. İlk kez 1997 yılında Seine-Saint-Denis'ten milletvekili seçilmiş ve bu görevini Lionel Jospin Hükümeti'nde Gençlik ve Spor Bakanlığı (1997-2002) görevine getirildiği için 1 ay içinde bırakmıştır. 2002 yılından itibaren yeniden aynı seçim çevresinden milletvekili seçilmiştir. 2001-2010 yılları arasında Komünist Parti'nin Ulusal Sekreterliğini (2003 yılından itibaren en üst düzey makam olmuştur) yürütmüştür.
Görevleri
Meclis
Hükûmet
Parti Yönetimi
Ilıkaynak, Olur
Ilıkaynak, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Ilıkaynak köyünün eski adı Argunisi veya Eregunisi'dir. Murgul ilçesindeki Ereguna köyünün adını çağrıştıran Argunisi / Eregunisi (არგუნისი / ერეგუნისი), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ergunsi / Eregunsi (اركونسی) olarak geçer.
Argunisi, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Argunisi köyünde 38 hanede 101 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 202 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Argunisi, 1877-1878 savaşının ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Oltu sancağının Tausker kazasının köylerinden biriydi. 1886 nüfus sayımında Arkunis (Аркунисъ) olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu, 112'si erkek ve 121'i kadın olmak üzere, 40 hanede yaşayan 233 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Arkunis köyünün nüfusu 1896 yılında 302 kişi, 1906 yılında 355 kişiye yükselmiştir.
Okami, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ergunsi / Eregunsi (اركونسی) olarak geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Olur nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Arkonis" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 376 kişiden oluşuyordu. Argunisi veya Arkonis "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ilıkaynak olarak değiştirilmiştir. Ilıkaynak köyünün nüfusu 1965 yılında 447 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 183 kişi okuma yazma biliyordu.
Coğrafya
Erzurum iline 165 km, Olur ilçesine 7 km uzaklıktadır.
Ürüng Ağar Toyon
Ürüng Ağar Toyon - Türk, Altay ve Yakut mitolojilerinde Canlılar Tanrısı. Yeryüzündeki tüm sürecin işleyişinden, insanlardan ve diğer canlılardan sorumludur. "Ürüng Ar Toyon" şeklinde de söylenir. "Ağar Han" olarak da bahsedilir.
Etimoloji
(Ağ/Ak) kökünden türemiştir. Ağmak, akmak, beyazlamak, ışımak, yükselmek, yukarı çıkmak veya aşağı inmek, yaratmak gibi anlamlar taşır. Ağma kuyruklıyıldız, göktaşı anlamına gelir. Ürüng sözcüğü, beyaz anlamına gelir ve sonundaki -ng ise aslında "n" sesinin genizden çıkan bir türü olup (Osm. Kaf-ı Nuni) bazı kaynaklarda "ñ" (Osm. ڭ) ile gösterilir (Ürüñ).
Tekvando
Tekvandoda tecrübe ve ustalığı belirtmek üzere, diğer pek çok uzak doğu kökenli savaş sanatında olduğu gibi elbisenin üzerine bağlanan kuşaklar kullanılır. Bu kuşaklar sırayla, beyaz, beyaz-sarı, sarı, sarı-yeşil, yeşil, yeşil-mavi, mavi, mavi-kırmızı, kırmızı, kırmızı-siyah ve siyah renklerdedir. Siyah kuşak en üst seviyedir. Fakat siyah kuşağın da dereceleri bulunmaktadır. Bunlara "Dan" adı verilir ve 1'den 9'a kadardır. Yaşı 15'ten küçük olan sporcular Dan seviyesine ulaştıkları takdirde "Poom Dan" olarak adlandırılırlar.
"Kyurogi", "Poomsae" ve "Kyokpa" olmak üzerek üç alt kategorisi bulunmaktadır. Fakat dünya federasyonunun düzenlediği organizasyonlarda sadece Kyurogi ve Poomsae kategorilerine yer verilmiştir. Bu iki kategorinin kıyafetleri birbirinden farklıdır.
Karatay
Karatay şu anlamlara gelebilir:
İstanbul'daki meydanlar listesi
İstanbul'daki meydanlar listesi, İstanbul'daki şehir meydanlarının listesini oluşturmaktadır.
Avrupa Yakası
Avrupa Yakası'ndaki meydanlar,
Anadolu Yakası
Anadolu Yakası'ndaki meydanlar,
Anatoly Khazanov
Anatoly Michailovich Khazanov (d. 13 Aralık 1937), Antrolopoji üzerine çalışmalarıyla bilinen tarihçi.
Akademik çalışmaları
Khazanov; Rusya, ABD ve İsrail'de çeşitli üniversitelerde öğretim üyeliği yaptı. Sovyetler Birliği sonrası ve Orta ve İç Asya ile ilgili olarak; tarihi antropoloji, pastoral göçebelik, kültürel değişim, küreselleşme, etnisite ve milliyetçilik, toplumsal hafıza, Dünya dinlerinin antropolojisi gibi konularla ilgilenmektedir.
Flavio Roma
Flavio Roma (d. 21 Haziran 1974, Roma), eski İtalyan millî kaleci. 2014 yılında futbolu AS Monaco FC'de bırakmıştır.
Kulüp kariyeri
1993 yılında SS Lazio'da profesyonel olan Roma, 1999 yılına kadar tam 5 takımda kiralık oynadı. Lazio'da ise hiç forma giyme şansı bulamadı. 1999 yılında Piacenza Calcio'ya transfer oldu. 2001 yılında ise Fransız takım AS Monaco FC'ya transfer oldu. 2004 yılında UEFA Şampiyonlar Ligi'nde final yaşadı. 2009 yılında ülkesine döndü ve Milan ile 1 yıllık sözleşme imzaladı. Milan'da 3. kaleci konumuna geldi. 17 Mayıs 2011'de Milan ile 1 yıl daha sözleşmesini uzattı. .2012 Yılında AS Monaco FC'ya geri dönmüştür. 2014 yılında futbolu bıraktığını ilân etmiştir.
Millî takım kariyeri
Roma, İtalya forması altındaki ilk maçına 30 Mart 2005'te 0-0 biten maçta İzlanda karşısında çıktı. Roma, millî takım formasını 3 kez giydi.
Olgun, Olur
Olgun, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir mahalledir.Mahallenin yerleşim alanı plato konumundadır. Ekilebilir arazisi 4500 dekardır. Genellikle hububat tarımı yapılır.Yonca ve korunga ekimi ön plandadır. Arazisi komşu köylere nazaran daha geniştir. Buğday, arpa, yonca ve korunga ekilmektedir. 500 Büyükbaş, 400 küçükbaş hayvan mevcuttur. Köy içme suyu şebekelidir. Halk geçimini tarım ve hayvancılıktan sağlamaktadır. Yaylası mevcut olup bu yayla aynı zamanda mesire yeri olarak kullanılmaktadır.Yaylanın ismi imekli yaylası olarak geçmektedir. Okul eğitim- öğretime kapalı olup öğrenciler İlçe merkezimize taşınmaktadır. Mahallede sağlık evi 2007 yılından bu yana bir personelle birlikte Olgun,Bozdoğan,Sarıbaşak,Eğlek,Ilıkaynak,Uzunharman,Yaylabaşı,Ekinlik köylerine hizmet vermektedir.yolu stabilizedir.
Coğrafya
Erzurum iline 182 km, Olur ilçesine 6 km uzaklıktadır.
NGC 4172
NGC 4172, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunur. S? tipi bir sarmal galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1789 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Kekikli, Olur
Kekikli, Erzurum ilinin Olur ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Kekikli köyünün eski adı Salaçur'dur. Nitekim 1886 Rus nüfus tespitinde de Salaçur (Салачуръ) olarak geçer. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Salaçuri (სალაჩური) olarak geçer. Salaçur ayrıca bir dere ile vadinin de adıdır.
Salaçuri, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kilise bu dönemden kalmış olabilir.
Salaçuri, 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Tavusker nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 59 haneden oluşuyordu. Bu tarihte 47 hane Hristiyan olarak kalmış, 12 hane ise Müslüman olmuştu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında ise köyde 53 hanede 155 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Salaçuri'nin toplam nüfusunun yaklaşık 310 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Salaçuri, 1877-1878 savaşının ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Oltu sancağının Tausker kazasının köylerinden biriydi. 1886 nüfus sayımında Salaçur (Салачуръ) olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu, 155'i erkek ve 129'u kadın olmak üzere, 39 hanede yaşayan 284 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Niakom köyünün nüfusu 1896 yılında 458 kişi, 1906 yılında 531 kişi olarak tespit edilmiştir.
Kekikli köyünde bir kule ile bir kilisenin kalıntıları bulunmaktadır. Köylülerin verdiği bilgiye göre kilise insan eliyle yıkılmış, taşları köyün merkezindeki cami ile evlerin inşasında kullanılmıştır
Daryl Impey
Daryl Impey (d. 12 Haziran 1984, Johannesburg), UCI WorldTeam adına yarışan Güney Afrikalı yol bisikleti yarışçısıdır. 2008-2009 yılları arasında Büyük Britanya adına yarışan takımının üyesiydi. Impey, 2012-2020 yılları arasında takımında yarışmıştır. Theo Bos tarafından bariyerlere doğru itildiği tartışmalı kazaya rağmen, 2009 Cumhurbaşkanlığı Türkiye Bisiklet Turu'nu kazanmıştır. Impey, 2019 Fransa Bisiklet Turu'nda bir etap kazanmıştır.
Uyanış (albüm)
Uyanış, Kıbrıslı-Türk pop müzik sanatçısı Işın Karaca'nın 29 Mayıs 2009'da yayınlanan dördüncü stüdyo albümü. Albüm önceki albümlere göre daha farklı bir sound'a sahip; bu albümde pop tarzının yanı sıra R&B tarzında şarkılarda yer alıyor. Karaca ayrıca, bu albümde besteci olarak yoğunluklu olarak yer alıyor.
Albümün ilk tanıtım şarkısı olan "Uyanış" 24 Nisan 2009 tarihinde radyolara gönderilmiştir. İlk klibin de bu şarkıya çekilmesi planlanmış ancak, albüm yaza ertelenince ilk video için hareketli bir şarkı olan "Bilmece" şarkısı seçilmiştir. Bilmece'nin klibi 29 Mayıs 2009'da web sitesinde ve müzik kanallarında yayınlanmaya başlamış, Albümün ikinci klibi olarak ise Uyanış şarkısı seçilmiştir.
Albüm geçmişi
Albümün adı önceleri "Aşkın Uyanışı" olarak belirlenmişti. Daha sonra albümün adı sadeleştirilerek "Uyanış" oldu. Bu albüm, Işın Karaca'nın içinde "aşk" kelimesi geçmeyen ilk albümüdür. Albümün 2008 yılının 7 Martında yayınlanacağı duyurulmuştu. Önce 2008 yılı sonbaharına, sonra 2009 yılının başına ertelenen albüm, son olarak 7 Mart 2009 tarihine ertelendi. Kayıtları tamamlanan albüm, Işın Karaca'nın içinde kayıtların bulunduğu laptop'unun çalınmasıyla bir kez daha ertelenmiş oldu. Albüm 29 Mayıs 2009 tarihinde yayınlandı.
František Šafránek
František Šafránek (d. 2 Ocak 1931, Prag - 27 Haziran 1987), Çek eski millî futbolcudur. Defans mevkiinde görev alan futbolcu, 1954 ve 1958 FIFA Dünya Kupası'nda forma giymiştir. 1960 Avrupa Uluslar Kupası'nda üçüncülük elde eden Çekoslovakya millî futbol takımının bir parçası olmuştur.
Uyanış (albüm)
Albüm geçmişi
Işın Karaca bu albümde Sibel Alaş, Erdem Yörük, Ege Çubukçu ve Funky C ile çalıştı. Daha önceden Mirkelam, Dolapdere Big Gang ve Hüsnü Şenlendirici ile çalışacağı açıklanmıştı. 2 tane şarkıyı senfoni orkestrası eşliğinde söyleyecekti, bir tane de Hüsnü Şenlendirici ile düet yer alacak ve şarkılardan birini etnik müzik tarzıyla tanınan Dolapdere Big Gang grubu tarafından aranje edecek ve Mirkelam bu albüm için Karaca'ya bir şarkı verecekti. Ancak albümde bu çalışmalar yer almadı.
Albümde 8 şarkıda Işın Karaca'nın, 7 şarkıda Zeki Güner'in imzası bulunuyor. Sibel Alaş ise 2 şarkıda sözleriyle yer alıyor. Müziklerde ise Işın Karaca ve Erdem Yörük ağırlıklı olarak yer alıyor. Albümün düzenlemeleri Erdem Yörük, Genco Arı ve Erol Temizel gibi ünlü aranjörler tarafından yapıldı. 2 şarkının düzenlemesi Hakan Yeşilkaya'ya, 1 şarkının düzenlemesi ise Erim Ardal'a ait.
Şükran Ay
Şükran Ay (25 Şubat 1931, İstanbul - 23 Kasım 2011, İstanbul), Türk şarkıcıdır.
Yaşamı
Şükran Ay 25 Şubat 1931'de İstanbul Üsküdar'lı bir ailenin kızı olarak Üsküdar’da doğdu; sesi de bu yıllarda keşfedildi. İlk müzik derslerini Necati Başara’dan alan Şükran Ay, Eminönü Halkevleri'nde Sâdi Yâver Ataman’ın kurduğu kadroya katılıp radyo sınavlarına girdi ve kazandı. Bu arada Üsküdar Musiki Cemiyeti'ne devam etti. Sanat yaşamına Kazablanka Gazinosu, Maksim Gazinosu, Çakıl Gazinosu gibi mekanlarda Zeki Müren, Müzeyyen Senar gibi sanatçılarla birlikte sahne alarak başladı. Türk sanat müziğinde klasik olmuş İntizar, Sevemedim Karagözlüm adlı eserlere kattığı farklı yorumla beğeni kazandı.
Ölümü
6 yıldır pankreas kanseri nedeniyle tedavi gördüğü İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde 23 Kasım 2011 tarihinde 80 yaşında yaşamını yitirdi. Cenazesi ertesi gün Fatih Camii'nde öğle namazından sonra düzenlenen devlet töreninin ardından Topkapı Mezarlığı'ndaki aile kabristanlığında defnedildi. Türk Sanat Müziğinin 1970'li yıllardaki divalarından olan Şükran Ay, aynı zamanda usta gazeteci Savaş Ay'ın ve Işıl Ay'ın annesidir.
Hazar Denizi
Hazar Denizi (eski adı (Latince): Caspium Mare veya Hyrcanium Mare veya Kazakça - Каспий теңізі (Kaspi teñızı) Rusça - Каспийское море (Kaspiyskoye Morye). Azerice - Xəzər dənizi. Farsça - دریای خزر (derya-yi hazar)) dünyanın en büyük gölü veya eksiksiz bir deniz olarak sınıflandırılan dünyanın en büyük iç su kütlesidir. Adını Hazar Kağanlığı'ndan almıştır. Güneydoğu Avrupa ve güneybatı Asya'dadır ve dünyanın en büyük tuzlu su gölüdür. Hem deniz, hem de göl özelliklerini taşımaktadır. Petrol yataklarınca zengindir. Tektonik göllere örnektir. Endoreik bir havza olarak, Avrupa ile Asya arasında, Kafkasya'nın doğusunda, Orta Asya'nın geniş bozkırlarının batısında ve Batı Asya'daki İran platosunun kuzeyinde yer almaktadır. Denizin yüzey alanı 371.000 km2 (143.200 mil kare) (Kara Boğaz Göl lagünü hariç) ve hacmi 78.200 km3'tür (18.800 cu mi). Tuzluluk oranı yaklaşık %1,2 (12 g/l) olup, bu oran çoğu deniz suyunun tuzluluğunun yaklaşık üçte biri kadardır. Kuzeydoğuda Kazakistan, kuzeybatıda Rusya, batıda Azerbaycan, güneyde İran ve güneydoğuda Türkmenistan ile sınırlanmıştır. Hazar Denizi çok çeşitli canlı türlerine ev sahipliği yapmaktadır ve en çok havyar ve petrol endüstrileriyle tanınmaktadır. Petrol endüstrisinden kaynaklanan kirlilik ve Hazar Denizi'ne akan nehirler üzerine inşa edilmiş barajlar, denizde yaşayan organizmaları olumsuz etkilemiştir.
Uzunluğu 1210, genişliği 210-436 kilometredir. Okyanuslarla bağlantısı yoktur. Bu yüzden de su seviyesi devamlı olarak değişir. 1930 ile 1957 seneleri arasında denizin seviyesi normalden 26 metre alçaldı. Bunun sonucu olarak kapladığı alan 53.300 km² azalarak 371.000 km²'ye düştü. Su seviyesinin deniz seviyesinden aşağıya düşme sebebi, buharlaşma artarken yağışların da azalmasıydı. Ek olarak, denize dökülen suların %80'ini sağlayan Volga (İdil) Nehri'nin sulama ve endüstriyel kullanım amacıyla başka yönlere kanalize edilmesi önemli bir sebeptir. Su seviyesini normal duruma getirmek için yapılan çalışmalar neticesiz kalmıştır. Kuzey kesimi sığdır. Burada mersinbalığı avcılığı yaygındır. Mersin balıklarından bol miktarda havyar elde edilir. Denizin derin yeri 1025 metre olup, güneydedir. Suyu tuzludur. Sülfat oranı yüksektir. Doğu kıyılarındaki geniş sığ bir bölgede sodyum sülfat yatakları bulunmaktadır. Hazar Denizi kış ayları dışında ana ulaşım güzergahıdır. Kuzeydeki sığ kesim kış ayları boyunca donar. Buradaki önemli limanlar Bakü, Türkmenbaşı ve İdil Nehri deltasında Astrahan’dır. Bunlar arasında demiryolu bağlantısı vardır. İran’a ait kısımda en önemli liman Bender Türkmen’dir.
Geniş ve endoreik Hazar Denizi kuzey-güney yönünde uzanmaktadır ve ana tatlı su kaynağı, Avrupa'nın en uzun nehri olan Volga, sığ kuzey ucundan denize akar. Orta ve güney alanlarında iki derin havza bulunur. Bunlar sıcaklık, tuzluluk ve ekolojide yatay farklılıklara yol açar. Hazar Denizi, kuzeyden güneye yaklaşık 1.200 kilometre (750 mil) boyunca uzanır ve ortalama genişliği 320 km'dir (200 mil). Yaklaşık bir alan kapsar ve yüzeyi deniz seviyesinin yaklaşık  altındadır. Güney kesimindeki deniz yatağı, deniz seviyesinin 1.023 m (3.356 ft) altına kadar iner, bu da Baykal Gölü'nden (-1.180 m (-3.870 ft)) sonra dünyadaki en alçak ikinci doğal depresyondur. Kıyılarının eski sakinleri, muhtemelen tuzluluğu ve büyüklüğü nedeniyle Hazar Denizi'ni bir okyanus olarak algıladılar.
Etimoloji
Strabon "Albanyalıların ülkesine (Kafkasya Albanyası, Arnavutluk ile karıştırılmamalıdır (ikisi de Albanya)), denizinde olduğu gibi, adını Kaspi kabilesinden alan Kaspiyen denen bölge de dahildir; ama Kaspi kabilesi günümüzde ortadan kayboldu." Bununla birlikte, İran'ın Tahran Eyaleti'ndeki bir bölgenin adı olan Hazar Kapıları (İskender Kapıları olarak da bilinir), bu kabilenin muhtemelen denizin güneyine göç ettiklerini göstermektedir. İran'ın Kazvin şehrinin adının kökeni de denizle aynıdır. Denizin geleneksel Arapça adı Baḥr Kazvin'dir (Kazvin Denizi).
Hazar adınının Hindu bilge Rishi Kashyap'tan geldiğine de inanılmaktadır.
Yunanlar ve Persler arasında klasik antik dönemde denize Hyrkania Okyanusu deniyordu. Pers orta çağında, modern İran'da olduğu gibi, adını bölgedeki eski bir Türk göçebe kabilesi olan Hazarlardan alarak Daryā-e Hazar, درياى خزر olarak bilinirdi. İran'da bazen Mazandaran Denizi (Farsça: دریای مازندران) olarak da anılırdı.
Bazı Türk halkları bu gölü Hazar Denizi olarak adlandırırlar. Türkmencede Hazar deňizi, Azerice, Xəzər dənizi ve modern Türkçede Hazar Denizi. Bütün bu dillerde, ikinci kelime basitçe "deniz" anlamına gelirken ilk kelime, 7. ve 10. yüzyıllar arasında Hazar Denizi'nin kuzeyinde büyük bir imparatorluk kurmuş olan tarihi Hazarlara bir atıftır. Diğer bazı Türki etnik gruplar gölü Kaspi Denizi olarak adlandırır. Kazakça, Каспий теңізі, Kaspiy teñizi, Kırgızca: Каспий деңизи (Kaspiy deñizi), Özbekçe: Kaspiy dengizi.
Oluşumu
Hazar Denizi, Karadeniz'in de olduğu gibi, antik Paratetis Denizi'nin kalıntısıdır. Deniz tabanı, bu nedenle, standart bir okyanus tabanı gibi bazalttır ve kıtasal bir granit kütle değildir. Tektonik yükselme ve deniz seviyesindeki alçalma nedeniyle yaklaşık 5.5 milyon yıl önce karayla çevrili hale geldi. Sıcak ve kuru iklim dönemlerinde, karayla çevrili deniz neredeyse kurudu, rüzgar üflemeli tortularla kaplı halit gibi evaporitik çökeller birikti ve serin, ıslak iklim havzayı yeniden kapladığında evaporit çukurlar kapandı (Karşılaştırılabilir evaporit yatakları Akdeniz'in altında yer almaktadır). Kuzeydeki mevcut tatlı su akışı nedeniyle, Hazar Denizi'nin suyu kuzey kısımlarında neredeyse tatlı ve güneye doğru daha acı hale gelmektedir. Su toplama havzasının çok az akış alan İran kıyısındaki su en tuzludur. Günümüz itibarıyla, Hazar'ın ortalama tuzluluk oranı, Dünya okyanuslarının üçte biri oranındadır. Hazar'ın ana gövdesinden gelen su akışı 1980'lerde kapandığında kuruyan ancak o zamandan sonra eski haline gelen Kara Boğaz Göl koyu, genellikle okyanus tuzluluğunu 10 kat aşmaktadır.
Uzunluğu 1210, genişliği 210-436 kilometredir. Açık denizlerle bağlantısı yoktur. Bu yüzden de su seviyesi devamlı olarak değişir. Su seviyesindeki alçalma sonucunda kapladığı alan 53.300 km² azalarak 371.000 km²'ye düştü. En derin yeri 1025 metre olup, güneydedir.
Coğrafi konumu
Hazar Denizi, dünyadaki en büyük iç su kütlesidir ve dünyadaki toplam göl sularının %40'ı ila %44'ünü oluşturur. Hazar'ın kıyı şeritleri Azerbaycan, İran, Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan tarafından paylaşılmaktadır. Hazar, üç farklı fiziksel bölgeye ayrılmıştır: Kuzey, Orta ve Güney Hazar. Kuzey-Orta sınır, Çeçen Adası ve Cape Tiub-Karagan Burnu'ndan geçen Mangışlak Eşiği'dir. Orta-Güney sınırı, Avrasya kıtası ile Zhiloi Adası ve Kuuli Burnu'ndan geçen okyanus kalıntısı arasındaki tektonik kökenli bir eşik olan Abşeron Eşiği'dir. Kara Boğaz Göl Koyu, Türkmenistan'ın bir parçası olan ve Hazar'dan kopan kıstağı nedeniyle zaman zaman başlı başına bir göl olan Hazar'ın tuzlu doğu koyudur.
En büyüğü Volga Nehri olan 130'dan fazla nehir Hazar'a akar. Hazar'a akan ikinci büyük nehir olan Ural Nehri kuzeyden ve Kura Nehri batıdan denize akar. Eskiden, Orta Asya'daki Ceyhun (Oxus), Uzboy Nehri, şimdi kurumuş nehir yataklarından Hazar'a akardı, ancak günümüzde bu nehirlerin rotaları değişti. Siri Derya benzer şekilde kuzeyden denize akardı. Hazar üzerinde birkaç küçük ada bulunur; bunlar genel olarak kuzeyde yer alırlar ve kabaca bir toplam arazi alanına sahiptirler. Kuzey Hazar'ın bitişiğinde, deniz seviyesinden aşağıda yer alan bir bölge olan Hazar Depresyonu yer almaktadır. Orta Asya bozkırları kuzeydoğu sahili boyunca uzanırken, Kafkas dağları batı kıyılarında uzanmaktadır. Hem kuzey hem de doğudaki biyomlar soğuk, karasal çöllerle karakterizedir. Tersine, güneybatı ve güneydeki iklim, dağlık alanların ve sıradağların bir birleşimi nedeniyle genellikle ılıktır; Hazar'ın yanı sıra iklimde meydana gelen şiddetli değişiklikler bölgede büyük miktarda biyolojik çeşitliliğe yol açtı.
Hazar denizine akan en büyük nehir Volga Nehri’dir. Ural Nehri, kuzeyden akar ve Kura Nehri batıdan denize akar. Geçmişte Sırderya, Amuderya, Uzboy nehri Hazar denizine dökülürdü, şimdi rotalarını değiştirmiş durumdadırlar. Hazar'da birkaç küçük ada vardır, kuzeyde bulunurlar ve yaklaşık 2.000 km² (770 sq mi) bir toplam arazi alanı vardır. Batısında Kafkas Dağları sıralanır, kuzeydoğusunda sahili boyunca step alanları yer alır. Kuzey ve doğu çöller ile karakterizedir. İklim değişiklikleri Hazar Denizi'nde biyoçeşitliliğe yol açmıştır. Hazar Denizi kıyıları boyunca çok sayıda ada vardır. Denizin derin olduğu bölgelerinde hiçbir ada yoktur. Kuzey Hazar'da, adaların çoğunluğu küçüktür ve ıssızdır, Tüleniy Adası gibi bazılarında yerleşmeler bulunmaktadır. Hazar Denizi boyunca, hepsi kıyılara yakın çok sayıda ada bulunmaktadır; denizin iç bölgelerinde ada bulunmaz. Oğurca Adası en büyük adadır. Ada uzunluğundadır ve ada üzerinde özgürce dolaşan ceylanlar görülebilmektedir. Kuzey Hazar'da, adaların çoğunluğu, bazılarının insan yerleşimlerine sahip olmasına rağmen, adaların çoğu bir Önemli Kuş Alanı (ÖKA) olan Tüleniy Takımadaları gibi küçük ve ıssızdır.
Hidrolojisi
Hazar, hem denizlerle hem de göllerle ortak özelliklere sahiptir. Tatlı su gölü olmamasına rağmen, genellikle dünyanın en büyük gölü olarak listelenir. Kuzey Amerika'nın beş Büyük Gölünün toplamından hacim olarak yaklaşık 3,5 kat daha fazla su içerir. Hazar, bir zamanlar Tethis Okyanusu'nun bir parçasıydı, ancak levha tektoniği nedeniyle yaklaşık 5.5 milyon yıl önce karayla çevrili hale geldi. Volga Nehri (denize akan suların yaklaşık %80'ini oluşturur) ve Ural Nehri Hazar Denizi'ne boşalmaktadır, ancak denizin buharlaşma dışında doğal bir çıkışı yoktur. Dolayısıyla Hazar ekosistemi, dünya okyanuslarının östatik seviyesinden bağımsız, kendi deniz seviyesi geçmişine sahip kapalı bir havzadır.
Hazar'ın seviyesi, yüzyıllar boyunca çoğu kez hızla, birçok kez düşmüş ve yükselmiştir. Bazı Rus tarihçiler, Hazar'ın su seviyesinin Orta Çağ'da yükselmesinin, belki de İtil gibi Hazar kıyı kasabalarının su basmasına neden olan Ceyhun'nın 13. yüzyıldan 16. yüzyıla Hazar'a akışını değiştirmesinden kaynaklanmış olabileceğini ileri sürmektedir. 2004 yılında, su seviyesi deniz seviyesinin altındaydı.
Yüzyıllar boyunca, Hazar Denizi'nin suseviyesi Volga'nın taşıdığı sular ile eşzamanlı olarak değişti ve bu da geniş havzadaki yağış seviyelerine bağlı idi. Yağış, iç kısma ulaşan Kuzey Atlantik çöküntülerinin miktarındaki değişimlerle ilişkilidir ve bunlar da Kuzey Atlantik salınımının döngülerinden etkilenir. Bu nedenle, Hazar Denizi'ndeki su seviyesi, binlerce kilometre kuzeybatıdaki Kuzey Atlantik'teki atmosferik koşullarla ilişkilidir.
Son kısa süreli deniz seviyesi döngüsü, 1929'dan 1977'ye kadar 3 m (10 ft)'lik bir deniz seviyesi düşüşüyle başladı ve ardından 1977'den 1995'e kadar 3 m (10 ft)'lik bir artış görüldü. O zamandan beri daha küçük salınımlar gerçekleşti.
Azerbaycan Bilimler Akademisi tarafından yapılan bir araştırma, iklim değişikliğinin neden olduğu sıcaklık artışı nedeniyle artan buharlaşma nedeniyle deniz seviyesinin yılda altı santimetreden fazla düştüğünü ortaya koymaktadır.
Çevresel bozulma
Avrupa'nın en büyük nehri olan Volga Nehri, Avrupa kara alanının %20'sini boşaltır ve Hazar'ın iç akışının %80'inin kaynağıdır. Daha düşük erişim alanları, çok sayıda düzensiz kimyasal ve biyolojik kirletici salımı ile yoğun bir şekilde etkilenmiştir. BM Çevre Programı, Hazar'ın "petrol çıkarma ve arıtma, açık deniz petrol sahaları, nükleer santrallerden radyoaktif atıklar ve esas olarak Volga Nehri tarafından getirilen büyük hacimlerde arıtılmamış kanalizasyon ve endüstriyel atıklardan kaynaklanan muazzam bir kirlilik yükünden muzdarip olduğu" konusunda uyarılar yapmaktadır.
Hazar Denizi'ndeki fosil yakıt çıkarma ve taşıma faaliyetinin büyüklüğü de çevre için bir risk oluşturmaktadır. Örneğin Bakü açıklarındaki Vulf adası, petrokimya endüstrisinin bir sonucu olarak ekolojik hasara uğradı; bu, bölgedeki deniz kuşu türlerinin sayısını önemli ölçüde azalttı. Deniz altındaki mevcut ve planlanan petrol ve gaz boru hatları, çevreye yönelik potansiyel tehdidi daha da artırmaktadır.
Bitki Örtüsü
1994 ile 1996 yılları arasında Hazar Denizi'nin yükselen su seviyesi, nadir bulunan sucul flora türlerinin habitat sayısını düşürdü. Bu, yeni oluşan kıyı lagünlerinde ve su kütlelerinde genel tohumlama varlığının eksikliğinden kaynaklanmıştır.
Direy
Hazar kaplumbağası (Mauremys caspica), komşu bölgelerde de bulunmasına rağmen, tamamen bir tatlı su türüdür. Zebra midyesi, Hazar Denizi ve Karadeniz havzalarına özgüdür, ancak başka yerlere göç etmiş ve o yerlerde istilacı bir tür haline gelmiştir. Bölge, adını Hazar martısı ve Hazar deniz kırlangıcı da dahil olmak üzere birçok türe vermiştir. Hazar foku (Pusa caspica) denizde yaşayan tek memelidir ve iç sularda yaşayan çok az sayıdaki fok türünden biridir ve Hazar Denizi'ne endemiktir, ancak denizin hidrolojik ortamı nedeniyle tatlı sularda yaşayan diğer türlerden farklıdır. Yüz yıl önce Hazar, bir milyondan fazla foka ev sahipliği yapmaktaydı. Bugün, bu sayının %10'undan daha azı hayatta kaldı.
Kobustan Kaya Sanatı üzerine yapılan arkeolojik çalışmalar, denizde bir zamanlar yunusların ve domuzbalıklarının veya belirli gagalı balina türlerinin; ve bir balina avlama sahnesi, büyük dişsiz balinaların Hazar Denizi'nde en azından Hazar Denizi, okyanus sisteminin bir parçası olmaktan çıkana kadar veya Kuvaterner'e veya son buzul dönemine veya antik çağa kadar olan çok daha yakın dönemlere kadar yaşamış olabileceğini ortaya koymuştur. Küçüktaş Dağı'ndaki kaya sanatının bir yunusa veya gagalı balinaya ait olduğu varsayılsa da, bu çizimlerin, büyüklüğü (430 cm uzunluğunda) nedeniyle ünlü beluga mersin balığına ait olma ihtimali de bulunmaktadır, yine de fosil kayıtları, Macrokentriodon morani (şişe burunlu yunuslar) ve Balaenoptera sibbaldina (mavi balinalar) gibi modern yunusların ve balinaların belirli atalarının muhtemelen şu andaki torunlarından daha büyük olduğunu göstermektedir. Aynı kaya sanatı çizimlerinde görülen, Brunnich'in Guillemot'u (kalın gagalı murreler) gibi auklar da denizde bu türün yaşadığını göstermektedir ve bu petroglifler günümüzdeki Hazar Denizi ile Arktik Okyanusu veya Kuzey Denizi veya Karadeniz arasındaki deniz akışını ortaya koymaktadır. Bu, genetik olarak Hazar/Karadeniz bölgelerinde ortaya çıktığı tespit edilen lagün kabukluları gibi mevcut endemik, okyanus türlerinin varlığıyla desteklenmektedir.
Deniz havzası (nehirler gibi bağlantılı sular dahil) 60'tan fazla cinse ait 160 yerli türe ve alt tür balığa ev sahipliği yapmaktadır. Türlerin ve alt türlerin yaklaşık %62'si ve 4-6 cins (taksonomik işleyişe bağlı olarak) endemiktir. Göl, 73'ü endemik (%63,5) dahil 115 yerli türe ev sahipliği yapmaktadır. Göldeki 50'den fazla cins arasında, 3–4'ü endemiktir: Anatirostrum, Caspiomyzon, Chasar (genellikle Ponticola' da bulunur) ve Hyrcanogobius. Göldeki en çok sayıda aile, gobiler (35 tür ve alttür), cyprinidler (32) ve clupeidlere (22) aittir. İki özellikle zengin cins bulunmaktadır: Alosa 18 endemik tür/alttür ile ve Benthophilus 16 endemik tür. Endemik diğer örnekler arasında Clupeonella, Gobio volgensis'in dört, Rutilus 'ın iki, Sabanejewia, stenodus leucichthys 'ın üç, Salmo 'nun iki, Mesogobius 'un iki ve Neogobius 'un üç türü gösterilebilir. Endemik olmayan yerlilerin çoğu ya Karadeniz havzasıyla ya da yaygın Palearktik türlerle paylaşılır: havuz balığı, Prusya sazanı, sazan, bayağı karagöz, bayağı kasvetli, koca ağız balığı, beyaz karagöz, günkasvetlisi, bayağı çamça, bayağı Roach, kızılkanat, tatlı su kefali, sichel, kadife balığı, Avrupa subalığı, bayağı yayın balığı, kuzey turna balığı, tatlısu gelinciği, Avrupa levreği ve sudak. Hazar Denizi'nde yaklaşık 30 yerli olmayan, egzotik balık türü bildirildi, ancak bu balıkların sadece birkaçı yerleşik hale geldi.
Bitki Örtüsü
Bunlar, Aldrovanda vesiculosa ve yerli Nelumbo caspica gibi Volga Deltası'nın su bitkilerini etkiler. Samurçay Nehri Deltası'nda, Tersiyer döneme kadar uzanan eşsiz liana ormanları da dahil olmak üzere yaklaşık 11 bitki türü bulunur. Bölgeye özgü sürüngenler arasında uyluklu kaplumbağa (Testudo graeca buxtoni) ve Horsfield kaplumbağası bulunur.
İklimi
İklimi bölgelere göre değişiklik göstermektedir. Kuzey bölümünde kara iklimi, orta ve güney bölümünde ise ılıman iklim hakimdir. Yaz aylarında ortalama sıcaklık 24-26 °C arasında değişir. Kış aylarında ise -10 ile +10 °C arasındadır. Ortalama senelik yağış miktarı 200–1700 mm arasındadır.
Karadeniz bağlantısı
Hazar denizinin Karadeniz bağlantısı vardır. Volga-Don Kanalı ile Azak Denizi üzerinden Karadeniz'e bağlanır.
Tarihi
Hazar Denizi'nin tarihi iki bölüme ayrılmıştır: Tethis Okyanusu'nun kapanmasıyla bağlantılı tektonik olaylarla belirlenen bir Miyosen aşaması ve buzullaşma döngülerini ve mevcut Volga Nehri'nin oluşumunu içeren bir Pleistosen aşaması. İlk aşamada, Tethis Okyanusu, Arap Yarımadası'nın Batı Asya ile çarpışmasının ardından Kopet Dağları ve Kafkas Dağları'nı yukarı itti ve Hazar Havzası'nın kesin Güney ve Batı sınırlarını belirleyen modern Karadeniz ve Güney Hazar'dan oluşan Sarmatya Gölü'ne dönüştü. Bu orojenik hareket yıllar boyunca devam ederken, Hazar düzenli olarak Karadeniz'den ayrıldı. Pontus döneminin sonlarında, güney havzasında bir dağ kemeri yükseldi ve denizi Haçmaz ve Lenkeran göllerine (veya erken Balahani) böldü. Güney havzasının daralma dönemi, gölün mevcut alanının üç katından fazlasına genişlediği ve Karadeniz ve Aral Gölü ile bir dizi temasın ilkinin kurulduğu Akçağlıyan döneminde tersine döndü. 'nün gerçirdiği bir durgunluk birinci aşamayı bitirdi.
Yakınlarında erken yerleşimler
Hazar Denizi çevresinde bulunan en eski hominid buluntuları, yaklaşık 1.8 milyon yıl öncesine dayanan Dmanisi'dendir ve bu bölgede Homo erectus veya Homo ergaster'e ait bir dizi iskelet kalıntısı bulunmuştur. Bölgedeki insan yerleşimine dair daha sonra kanıtlar, Kudaro ve Azıh Mağaraları gibi Gürcistan ve Azerbaycan'daki bir dizi mağaradan elde edilmiştir. Batı Elburz'dan Hazar'ın güneyinde Aşağı Paleolitik insan yerleşimine dair kanıtlar elde edilmiştir. Bunlar Ganj Par ve Derbent Mağarası siteleridir.
Gürcistan'daki bir mağara alanında Neandertal kalıntıları da bulundu. İran'da Hazar'ın güneyindeki Mazenderan'daki Behşehr kasabası yakınlarındaki Hotu Mağarası ve bitişiğindeki Kemerbend Mağarası'ndaki keşifler, bölgede 11.000 yıl kadar erken bir zamanda insan yerleşiminin başladığını ortaya koymaktadır. Eski Yunanlar Güney kıyısındaki medeniyete odaklandılar – denize (H)yr(c/k)anian Denizi adını verdiler(, kaynaklar, son kelimenin bugünün Thelessa ' sına ) evrimleştiğini belirtmektedir.
Çin devletinin sınırları
Tang Hanedanı döneminde Hazar Denizi, Çin İmparatorluğu'nun en batı sınırının bir bölümünü oluşturdu.