cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bad Romance
Kompozisyon
MTV'den Gil Kauffman'e göre "Bad Romance", Gaga'nın önceki şarkılarından "Poker Face"e büyük benzerlikler göstermektedir. Slant Magazine'den Sal Cinquemani'ye göre ise şarkı boyunca 1980'lerin etkileri fark edilebilmektedir. About.com yazarlarından Bill Lamb'e göre şarkı, moda gösterileri ve defileler için oldukça uygundur. The Independent'ten Simon Price ise şarkının nakaratındaki ve "I want your ugly, I want your disease" sözlerinin geçtiği ilk kısımdaki yoğun Boney M esintilerine dikkat çekmiştir.
Şarkı sözleri genel olarak kötü bir ilişki içinde keşfedilen farklı beklentilere değinse de, bir bölümünden sonra "Walk, walk fashion baby, Work it move that bitch crazy." sözleriyle konu genel olarak modaya kayar. Gaga, şarkıdaki şu bölümle Alfred Hitchcock filmlerine değindiğini vurguladı: "I want your psycho, your vertigo stick, Want you in my rear window, Baby when you're sick." Daha sonra şu yorumu ekledi: "Gerçekten söylemeye çalıştığım şey, senin kimseyle paylaşmak istemediğin en derin, en karanlık, en hastalıklı yanlarını istiyorum, çünkü seni o kadar çok seviyorum."
Eleştiriler
"Bad Romance", müzik eleştirmenlerinden karışık geri dönüşler aldı. 2011 yılında yayımlandığı yazıda Rolling Stone, şarkıyı Gaga'nın diskografisindeki en iyi şarkı olarak ilan etti. Bill Lamb, The Fame Monster'ın en iyi şarkılarından biri olarak göstermesinin yanı sıra, Gaga'nın vokalinin en üst düzeyde olduğunu iddia etti. MTV'den Gil Kaufman, "Şarkının minimal ritimleri genel olarak yavaş yavaş kaynıyor [...] daha sonra mutlu edici bir şekilde artışa geçiyor, sonra da Erasure-ımtrak kalp atışlarıyla nakarata süs veriyor." yorumunu yaptı. The Guardian'dan Kitty Empire, "Bad Romance" tarzı şarkılarla, Gaga'nın Madonna'yla daha çok karşılaştırılabilir hale geldiğini belirtti.
Rolling Stone dergisinden Jon Dolan, Gaga'nın yükselen popüleritesine atıfta bulunarak, "Bad Romance"in, şarkıcının adını "Töton ilahileri" arasına yazdırdığını söyledi. Aynı dergi için yazan Daniel Kreps, şarkının internete ilk sızan demosu hakkında yorum yaparken, "Poker Face"e çok benzediğini, ancak diğer şarkılarıyla benzerlik göstermediğini belirtti. The Wall Street Journal gazetesinden Christopher John Farley, şarkıdaki akılda kalıcı ezgileri [hookları] överken, MusicOMH sitesinden Michael Hubbard, nakaratın Gaga'nın o zamana kadar yaptığı en iyi nakarat olduğunu belirtti. Pitchfork Media, 2009 yılının en iyi yüz şarkısını sıraladığı bir listede, şarkıyı "yapım bakımından destansı" olarak niteleyerek otuz dokuzuncu sıraya koydu. Benzer bir şekilde, USA Today'den Edna Gundersen'da şarkıyı "yırtıcı bir kulüp hiti" olarak tanımladı ve "pis bel altı içeriklerle" örüldüğünü ekledi. Boston Halk Sağlığı Komisyonu, 2009 sonunda hazırladığı "Sağlıksız İlişki İçerikli En İyi 10 Şarkı" listesinde "Bad Romance"i onuncu sıraya koydu.
Los Angeles Times'dan Mikale Wood, "Euro-soul" tarzındaki çıkış single'ının "turbo şarjlı" olduğunu yazarken, BBC eleştirmenlerinden Paul Lester sözleri "ucuz" olarak niteledi. Billboard dergi için yazan Monica Herrera, "Bad Romance"in, Gaga'nın önceki şarkıları gibi akılda kalıcı olmadığını, ancak yoğun olarak "yaramaz" cinsel cazibe içerdiğini söyledi. L Magazine'den Jon Blistein, şarkının organizasyonu hakkında yazdı. Ayrıca Rolling Stone, hazırladığı "2009'un En İyi 25 Şarkısı" listesinde "Bad Romance"e dokuzuncu sırada yer verdi. 13 Şubat 2011'de şarkı, En İyi Kadın Pop Vokal Performansı kategorisinde Grammy Ödülü kazandı.
Liste performansı
Amerika Birleşik Devletleri'nde "Bad Romance", 14 Kasım 2009 tarihli Billboard Hot 100 listesine dokuzuncu sıradan giriş yaparak Gaga'nın o zamana kadar bu listeye en yüksek sıradan giriş yapan şarkısı oldu. Yayımlandığı ilk haftasında 142.000 üzerinde kopya sattı. İki hafta sonrasında iki numaraya kadar yükseldi ve bu sıradan yukarıya çıkamadı. Bu sıradaki yerini Jay-Z ile Alicia Keys'in seslendirdiği "Empire State of Mind" ve Kesha'nın seslendirdiği "Tik Tok" şarkılarına kaptırsa da, ardışık olmayan yedi hafta boyunca ikinci sırada yer almaya devam etti. "Just Dance" ve "Poker Face" şarkılarından sonra, Gaga'nın Hot 100'daki en başarılı üçüncü single'ı oldu. Bir haftada 209,000 dijital kopya satışıyla, o haftanın dijital satışlarının %49'luk kısmını oluşturdu ve Hot Digital Songs listesinde bir numaraya yükseldi. Dört milyonun üzerinde single satışı sayesinde Amerika Kayıt Endüstrisi Birliği (RIAA) tarafından dört kez platin sertifika ile ödüllendirildi. Nielsen Soundscan verilerine göre, Ağustos 2013 itibarıyla Amerika'da 5,401,000 üzerinde dijital satış gerçekleştirdi ve bu durum Gaga'yı, dijital ortamda üç single'ı birden—diğer ikisi "Just Dance" ve "Poker Face"—beş milyon satış sınırını geçen ikinci şarkıcı yaptı. RIAA, sertifika verirken video akışını da esas almaya başladıktan sonra, satış ve akış rakamlarının toplamı on milyon oldu ve şarkı, elmas sertifika almaya hak kazandı. "Bad Romance", Pop Songs listesine otuz sekizinci sırasından listeye giriş yaptı ve bir numaraya kadar yükseldi, böylelikle Gaga'nın bu listede art arda bir numarada yer alan beşinci şarkısı oldu. Şarkı, ayrıca Hot Dance Club Songs listesinin de bir numarasına yükseldi. Nielsen Yayın Veri Sistemleri'ne göre, 130 radyoda 10,859 kez dinletilen "Bad Romance", Pop Songs listesinin on yedi senelik geçmişinde en çok dinlenen şarkı olma unvanını elde etti. Ancak bu rekor kısa bir süre sonra Kesha tarafından "Tik Tok" şarkısıyla kırıldı.
Şarkı, Avustralya Single Listesi'ne 16, Yeni Zelanda Single Listesi'ne 33 numaradan giriş yaptı. İkinci haftasında Avustralya'da üç numaraya sıçradı. Yedinci haftasında ise Avustralya'da iki, Yeni Zelanda'da üç numaraya yükseldi ve ilkinde bu sıranın üstüne çıkamadı. 280,000 üzerinde kopya satması üzerine Avustralya Kayıt Endüstrisi Birliği (ARIA) tarafından dört kez platin sertifika ile ödüllendirildi. "Bad Romance", 29 Ekim 2009 tarihli İrlanda Single Listesi'ne yirminci sıradan girdi ve yedi hafta sonra bir numara oturdu. Kanada'da yayımlanan Canadian Hot 100 listesine 58 numaradan giriş yaptı, ikinci haftasında bir numaraya yükselerek Gaga'nın bu listede bir numarada yer alan üçüncü şarkısı oldu. Zirvede bir hafta kaldıktan sonra yerini Kesha'nın "Tik Tok" şarkısına kaptırsa da, bu şarkının iki hafta bir numarada kalmasından sonra tekrar bir numaraya yerleşti. "Bad Romance", Kanada'da 280,000 kopya satması sayesinde Kanada Kayıt Endüstrisi Birliği (CRIA) tarafından yedi kez platin sertifika ile ödüllendirildi.
Birleşik Krallık'ta yayımlandıktan sonra "Bad Romance", ülkenin single listesine 14 numaradan giriş yaptı. Aralık 2009'da bir numaraya yükselerek Gaga'nın bu ülkede bir numaraya yükselen üçüncü şarkısı oldu. Bu durum, kendisini Birleşik Krallık'ta bir yıl içinde üç şarkısı birden bir numaraya yükselen ilk kadın yaptı. İki hafta sonra, 2010 yılının ilk haftasında tekrar bir numaraya yükselen "Bad Romance", Gaga'ya 21. yüzyılda Birleşik Krallık'ta iki ardışık olmayan hafta bir numaraya yükselen ikinci kadın unvanını da kazandırdı. 400,000 kopya satması sayesinde Britanya Fonogram Endüstrisi (BPI) tarafından altın sertifika ile ödüllendirildi. Ağustos 2013'te Gaga'nın üçüncü stüdyo albümü ARTPOP'ın ilk single'ı "Applause"un yayımlanmasıyla birlikte "Bad Romance"in Birleşik Krallık'taki satışlarında artış gözlemlendi ve satışlar bir milyon sınırını geçti. Böylece Gaga, ülkede birden fazla single'ı bir milyon satışı geçen on altıncı sanatçı oldu. İsveç'te "Bad Romance", üç numradan listeye girdi ve iki hafta sonra zirveye yükseldi. Avrupa ülkelerinden Avusturya, Belçika (Flanders ve Valonya), Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya (2009 sonlarından 2011 başlarına kadar ilk 50 içinde 65 hafta boyunca kaldı), Hollanda, İsviçre ve Norveç ulusal listelerine giriş yaptı. Avrupa Hot 100 Single listesine kırkıncı sıradan dahil oldu ve 23 Ocak 2010'da bir numaraya yükselerek bu sırada iki hafta kaldı. Uluslararası Fonogram Endüstrisi Federasyonu'na göre "Bad Romance", dünya çapında 9,7 milyon kopya satışı gerçekleştirerek en çok satan single'lar arasında adını yazdırdı.
Gelişim
Rolling Stone dergisine verdiği bir röportajda Gaga, "Bad Romance" video klibinin Francis Lawrence tarafından yönetildiğini açıkladı ve klibin son halinden etkilendiğini belirtti. Konuyla ilgili olarak "[Lawrence'ın] yeteneğinin, benim yapabileceğimden çok daha fazla olduğunu biliyordum." yorumunu yaptı. Klibin sanat yönetmenliğini Gaga'nın imaj tasarım ekibi Haus of Gaga üstlendi, ve 10 Kasım 2009'da son sürüm gösterilmeye başlandı. Gaga, Lawrence ile yaptığı bu iş birliği hakkında şu yorumu yaptı: Bir pop videosunun yapılışı hakkında derin bilgisi olan birini istiyordum, çünkü yönetmenlerle çalışırken yaşadığım en büyük sorun, benim yönetmen olmam, benim işlemleri ve moda tarzını yazmam ve konuyu belirleyenin yine ben olması. Sanatçının herhangi bir katkısını terk edecek yönetmen bulmak çok zor. [...] Ama Francis ve ben beraber çalıştık. [...] Her şey iş birliğine dayalıydı. O gerçek bir pop yönetmeni ve film yapımcısı. Ben Efsaneyim filmini yaptı ve ben büyük bir Will Smith hayranıyım. Bu yüzden ona verdiğim her tuhaf ve psikopat fikri doğru işleyip yansıtacağını biliyordum. [...] Ancak bunun izleyenlere hitap etmesi ve onlarla ilgili de olması gerekir.
Gaga, video klip için bir adet jilet görünümlü gözlük tasarladı—bu tasvirin sert bir kadın imajı ortaya koyduğuna inanmaktadır—ve bu durumu "Bazı zorlu piliçleri ve bazı kız arkadaşlarımı tasarlamak istedim. [...] Ağızlarının içlerinde jilet taşıyordu bunlar. [...] Bu sert kadın imajı, göstermek istediğim şeylerden biriydi. Bunun anlamı şuydu: 'Bu benim kalkanım, bu benim silahım, bu benim şöhret ruhum, bu benim canavarım.'" sözleriyle açıkladı. Ayrıca videoda "eğlence sektöründe insan ticaretinin nasıl yapıldığının mecazi bir yolla" anlatıldığını söyledi. Klipteki beyaz kauçuk elbise, Arkadaşım Canavar filmindeki kurt kostümünden esinlenilerek üretildi. Ayrıca Gaga, tasarımcı Alexander McQueen'in 30 inç (300 mm) uzunluğundaki topuklu ayakkabılarını ve ünlü "Uzaylı" ayakkabısını da giydi.
Özet
Videonun ana teması, Gaga'yı uyuşturucu kullanıp Rus Mafyası'na satan süpermodeller üzerinde şekillenir. Mekân, floresan beyaz bir hamamdır. Video, Gaga'nın beyaz bir tahtta, altından yapılma kıyafetleri ve jiletli gözlükleriyle oturduğu sahneyle başlar. Gaga burada insanlarla ve bir çift Dalmaçyalı köpekle çevrilidir. Daha sonra elindeki elektronik cihazdan elini çeken Gaga, bu hamlesiyle şarkıyı başlatır. Bu sırada ışıklandırma görüntüleri yatay bir düzlemde takip edilir. Bu sıralarda "Bath Haus of GaGa" yazısı görüntülenir. Beyaz ve metalik görünümlü tabutlardan, gözleri kapalı parlak beyaz kıyafetli kadınlar çıkar. En ortada, üzerinde "Mons†er" yazılı tabuttan da Gaga çıkar ve bu grup dans etmeye başlar. Bu süreçte, aralıklarla siyah kıyafet, şapka ve güneş gözlükleriyle aynaya bakarak şarkı söyleyen Gaga da gösterilir.
Şarkının nakaratı başladığında, iki kadın Gaga'yı küvetten çıkararak onun üstünü yırtıp ona zorla bir şişe vodka içirirler. İkinci geçiş bölümü başladığında Gaga, elmas işlemeli kıyafeti ve tacıyla, satılacağı erkeklerin önünde kışkırtıcı biçimde dans eder. Ayrıca Gaga, Slovenyalı model Jurij Bradač'ın oynadığı müşteri adamın bacağına oturur. Bundan sonra bu müşteri, en yüksek teklifi vererek Gaga'yı satın alır. Nakaratın üçüncü kez başladığı süreçte, Gaga yapma bir kutup ayısı ceketi giyerek, yatakta oturup soyunan adama doğru yürürken görünür. Bu sırada kırmızı kıyafetli ve daha farklı makyajlı Gaga ve arkasındaki kadınların dans ettiği sahneler görüntülenir. Videonun sonunda, Gaga, bir iskeletin yanında sigara içerken görüntülenir. Yatağın üzerindeki her şey yanmış ve küllerle kaplanmıştır. Gaga'nınsa, göğsündeki parlak ışık saçan piroteknik sütyeni görünür.
Eleştiriler
Entertainment Weekly dergisinden Tim Stack, videodaki dans koreografilerinden bir kısmını, Michael Jackson'ın "Thriller"ı ile karşılaştırdı. Bu durum için Stack, şunları söyledi: "Gaga'nın daha soyunuk göründüğü yakın çekim görüntülerinden daha sevimli bir Gaga hatırlamıyorum." E! dergisinden Jennifer Cady de videodan etkilendiğini belirterek şu yorumu yaptı: "Bu müzik videosu, Gaga'nın pop müzik dünyasına getirdiği her şeye teşekkür etmemizi sağlıyor. Gaga'yı izlemek keyifli, süssüz ve basit. [...] Gaga gibi birinin bunu yapmasına ihtiyacımız vardı. Asıl görüşlerini ve özenini ürüne yansıtan, böylelikle ürünü canlı hissettiren biri." Rolling Stone dergisinden Daniel Kreps, videodaki sahnelerin, Stanley Kubrick'in işlerinden bir yansıma olduğunu öne sürdü. Buna ek olarak videonun, Gaga'nın en çılgın işi olduğunu belirtti. MTV'den Jocelyn Vena, videonun sembolik olduğuna inandığını belirterek, şu yoruma yer verdi: "Eski Gaga gitti, işte yepyeni bir Gaga: sınırları zorlamaktan zevk alan ve cinsel günahları keşfetmeye meyilli." Vena ayrıca videonun, Gaga'nın dehasına bir vasiyetname olduğunu öne sürdü ve şunları ekledi: "Yeni bir sanatçı olarak, videodaki sanatsal görünümü değiştirerek kendi sanatsal akışını değiştirdi." The Wall Street Journal, Gaga'yı 1980'lerdeki Madonna ve Michael Jackson'la karşılaştırarak; günümüzde gösterişi, modayı, koreografiyi hep bir arada anlayan sayılı pop şarkıcısından biri olarak gösterdi. About.com'dan Bill Lamb, "şarkı gibi video da tüm duyularınıza hitap ediyor ve bir süre sonra müzikal ve görsel bir güç içinde boğulduğunuzu hissediyorsunuz." şeklinde bir yorum yaptı. 3 Ağustos 2010'da video 2010 MTV Video Müzik Ödülleri kapsamında on dalda aday gösterildi: En İyi Sinematografi, En İyi Düzenleme, En İyi Sanat Yönetmenliği, En İyi Özel Efektler, En İyi Koreografi, En İyi Yönetmenlik, En İyi Dans Videosu, En İyi Pop Videosu, En İyi Kadın Videosu ve Yılın Videosu. Bu sayıyla beraber şarkı, Peter Gabriel'in "Sledgehammer" şarkısıyla beraber, tek bir şarkı için en çok dalda MTV VMA adayı gösterilen şarkı oldu.
Estela (Póvoa de Varzim)
Estela Portekiz'de Póvoa de Varzim belediyesine bağlı olan, 11,73 km² yüzölçümüne sahip, 2.596 nüfuslu (2001) bir bucaktır (Portekizce: freguesia).
Bad Romance
Canlı performanslar
Şarkının bir kısmı 3 Ekim 2009'da Saturday Night Live'da seslendirildi. Gaga, Nasir Mazhar ve "Haus of Gaga" grubu tarafından tasarlanmış olan "The Orbit" adlı karmaşık bir kostüm giydi. Bu kostüm Gaga tarafından "moda tesisatı" adıyla nitelendirildi. Bunun yanında Gossip Girl dizisinin The Last Days of Disco Stick bölümünde şarkı Gaga tarafından seslendirildi. Gossip Girl'de yapımcı olan Stephanie Savage, şarkıya diziye özel birkaç söz yerleştirildiğini belirtti.
"Bad Romance", bunun yanında 2009 Amerikan Müzik Ödülleri'nde, yine albümden bir diğer şarkı olan "Speechless" ile birlikte seslendirildi. The Jay Leno Show'da Gaga siyah güneş gözlükleriyle ve siyah ceketiyle beraber seslendirdi. Bu gösteride Gaga'nın arka plan dansçıları S&M esinli başlıklar giydi. Yine iki şarkı, The Ellen DeGeneres Show kapsamında 25 Kasım 2009'da canlı olarak seslendirildi. Gaga ayrıca şarkıyı İngiliz The X Factor programında 6 Aralık 2009'da seslendirdi. "Bad Romance", Gaga'nın The Monster Ball Tour kapsamında seslendirilen son şarkı olarak belirlendi.
Yapım görevlileri
Yapım görevlileri, The Fame Monster albüm kitapçığından alınmıştır.
SEAT Ronda
Aracın Fiat Ritmo'ya benzerliğinden dolayı Fiat tarafından açılan davada 1983'te Paris Hakemlik Kurulu Ronda'nın sadece markası değiştirilmiş bir Ritmo olarak değerlendirilemeyeceğine kanaat getirerek davayı SEAT lehine sonlandırdı. Ronda ile Ritmo arasındaki en görünür dış tasarım farkları Ronda'da bulunan dikdörtgen farlar, farklı stop lambaları ve panelleri ile değiştirilmiş kapı kollarıydı.
Mühendislik etiği
Mühendislik etiği, mühendislerin mühendislik uygulamaları için geçerli olan ve mesleğe, topluma, işe, işverene, meslektaşlarına karşı uymaları gereken etik davranışlar bütünüdür. Bilimsel bir disiplin olarak bilim felsefesi, mühendislik felsefesi ve teknoloji etiği gibi konularla yakından ilgilidir. Mühendislik etiğinin tek bir uygulaması ve standardı yoktur, dallara göre değişen anlamı ve uygulaması vardır. Özellikle teknik tasarımlar başta olmak üzere birçok uygulamada toplumun mühendislere bağımlı olması, mühendislerin ahlaki olarak güvenilir davranmalarını gerekli kılar. Eğer işlerini bilim ve kurallara uygun olarak ve en önemlisi de etik kurallara uygun olarak yapmazlarsa onlarca, yüzlerce hatta binlerce kişinin bundan etkilenmesine hatta ölümle sonuçlanacak kazalara neden olabileceklerini bilerek uygulamalarını yapmaları sadece çalıştıkları şirketlerin değil aynı zamanda da kendilerinin de sorumluluğudur.
Mühendisler mesleki görevlerini yerine getiriken aşağıdaki temel konuları dikkate almalıdırlar:
Sosyo-teknik sistemdeki konumlarından dolayı mühendislerin teknik demokrasinin vatandaşı olması, toplumun diğer üyelerinden daha fazla beklenmektedir. Ayrıca, mühendisler, şirketleri içindeki yükümlülükleri ile ilgili olarak, teknik şartnamelerin iletilmesinden oluşan rolün yanı sıra, üstlerine veya müşterilerine alternatifler önerebilir ki bazı durumlarda buna zorunludurlar. Sorumludur çünkü önerilerini dikkate alarak seçimleri yapacaklar onlara güvenmektedirler.
Mühendislerin ahlaki yükümlülükleri, en azından teknik tasarım eylemleri gibi bazı şeyler için toplumun tamamının mühendislere bağımlı olmasından kaynaklanır. Mühendislerin büyük bir sorumluluğu vardır, çünkü işlerini teknik yeterlilik ve etik taahhüdüyle yapmazlarsa, sadece bir kişi zarar görmez veya ölmez (bir doktor işini yapmamasının aksine), onlarca, yüzlerce, hatta binlerce kişi etkilenebilir.
Mühendislik
Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre mühendis olan kişiye verilen isimdir. Yine TDK'ya göre mühendis, insanların her türlü ihtiyacını karşılamaya dayalı yol, köprü, bina gibi bayındırlık; tarım, beslenme gibi gıda; fizik, kimya, biyoloji, elektrik, elektronik gibi fen; uçak, otomobil, motor, iş makineleri gibi teknik ve sosyal alanlarda uzmanlaşmış, belli bir eğitim görmüş kimsedir. Ancak Sözlük tanımının dışına çıkmak ve uygulamaya yönelik bir tanım yaparsak; mühendisler, teknik problemlere ekonomik çözümler geliştirmek için bilim ve matematik prensiplerini uygularlar. Çalışmaları, bilimsel keşifler ile toplumsal ve tüketici ihtiyaçlarını karşılayan ticari uygulamalar arasındaki bağlantıdır.
Etik
"Etik" kelimesi, kendisi "karakter, adet olan hayat tarzı" anlamına gelen êthos (ἦθος) kök kelimesinden gelen "kişinin karakteriyle ilgili" anlamına gelen Eski Yunanca ēthikós (ἠθικός) kelimesinden türetilmiştir. Bu kelime ethica olarak Latince'ye, éthique olarak Fransızca'ya aktarılmış oradan da Türkçe 'ye girmiştir. Sözlük anlamı olarak töre bilimi ya da ahlâk ile iligi olan anlamlarına gelmektedir. Etik, basit tanımıyla, ahlâki ilkeler sistemidir. İnsanların karar verme ve yaşamlarını yönlendirmelerini etkiler. Etik, birey ve toplum için neyin iyi olduğu ile ilgilenir ve ahlaki felsefe olarak da tanımlanır.
Bunlarla birlikte bir insanın eylemlerinin etik temelde sorgulanabilmesi için o kişinin: Gerekmektedir.
Sorumluluk
TDK’ya göre kişinin kendi davranışlarını veya kendi yetki alanına giren herhangi bir olayın sonuçlarını üstlenmesi, sorum, mesuliyet. Sorumluluk bireyde doğal olarak gelişir ancak bu durum daha sonra içinde bulunulan topluluğa karşı duyulan sumluluk biçiminde kolektif olarak gelişir.
Mesleki anlamda sorumluluk, belirli bir görevin istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesi olarak adlandırılabilir. En genel anlamda iki tür sorumluluk vadır: üstlere hesap vermeyi de içeren sorumlu olma durumu ve işi yapmayı üstlenmek anlamındaki sorumluluk alma kavramlarıdır.
19. yüzyıl ve getirdikleri
Mühendislik kavramı ve uygulaması 19. yüzyılda ayrı bir meslek olarak yükseldikçe, mühendisler kendilerini sıradan işçilerden ayrı olarak bağımsız profesyonel pratisyenler veya büyük işletmelerin özel teknik çalışanları olarak gördüler ve çalıştıkları ya da tasarladıkları projeleri bu açıdan değerlendirmeye başladılar. O zamana kadar çalışanlarının üzerinde mutlak hakimiyete sahip olan işverenler için bu durum hakimiyetlerinin sorgulanması durumunu meydana getirdi.
Mühendislerin bu şekilde bilinçlenmesiyle birlikte öncelikli olarak Amerika Birleşik Devleteri'nde Amerikan İnşaat Mühendisleri Topluluğu (ASCE)(1851), Amerikan Elektrik Mühendisleri Topluluğu (AIEE) (1884), Amerikan Makina Mühendisleri Topluluğu (ASME) (1880), Amerikan Maden Mühendileri Enstitüsü (AIME) (1871) gibi değişik Mühendis grupları bir araya gelerek kendi meslek örgütlerini kurmaya başladılar.
20. yüzyıl ve dönüm noktası
19. yüzyıl sona erdiğinde ve 20. yüzyıl başladığında, Ashtabula Nehri Demiryolu Felaketi (1876), Tay Köprüsü Felaketi (1879) ve Quebec Köprüsü çöküşü (1907) gibi bazı korkunç köprü kazaları da dahil olmak üzere bir dizi önemli yapısal kazalar oldu. Bu yaşanan olaylara bir tepki olarak, dört kurucu mühendislik topluluğundan üçü resmi etik kuralları geliştirdi. AIEE 1912'de, ASCE ve ASME de 1914'te bunları uygulamaya soktu.
I. Dünya Savaşı sıralarında mühendislik mesleğinin önde gelenleri kendi mesleklerinin hukukçulara ve doktorlara tanınan toplumsal statüye sahip olmadığını düşünmeye başladılar. Bunun üzerine tüm mühendislik meslek odaları temelde mühendislik mesleğinin toplum önündeki statüsünü geliştirmek amacıyla kendi alanlarındaki kuralları oluşturmaya başladılar.
Bu tür kazaların, profesyonel uygulamaların gerekliliği konusunda toplumda uyanan gerekliliklerden dolayı, bir süre sonra, ABD'de mühendislik projelerini yürütmek ve uygulamak için mühendislik lisansı gibi belgelerin istenmesi hareketi başladı. Bu belgeler bir takım eğitim, tecrübe ve sınav başarısını da kapsamaktaydı. 1947 yılına gelindiğinde ABD'deki tüm eyaletlerde lisans yasaları uygulamaya konulmuştu. 1932'de kurulan Mesleki Gelişim için Mühendisler Konseyi ECPD, mühendislik okullarını akredite etmeye başladı. Bu konsey 1980 yılında Mühendislik ve Teknoloji Ekreditelendirme Kurulu (ABET) olarak isim değiştirdi.
Türkiye'deki örgütlenmeler
Türkiye'de, 1908‘de İstanbul‘da çok sayıda kurulan sivil örgütlerden biri de Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyetidir. Cemiyet 1912 yılında etkinliklerini askıya almış ve 1919‘da yeniden çalışmalarına başlamış ve varlığını 1922 yılına kadar sürdürmüştür. Türkiye'de Cumhuriyetin ilanından sonra ilk örgütlenmeler ise Mayıs 1926 yılında ve merkezleri Ankara‘da bulunan Türk Mühendisler Birliği ve Türk Yüksek Mühendisler Birliği'nin kurulmasıyla gerçekleşmiştir. Bu birliklerin amaçları daha çok mesleki sorunları gündeme almak, tartışmak ve iyileştirmek iken etik boyutu daha o dönemlerde öne çıkmamıştı.
Bu öncü örgütlere daha sonra çeşitli tarihlerde uzmanlık alanlarında örgütler eklenmiştir. 1954 yılında Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'nin kurulmasıyla birlikte ilk genel kurulda Elektrik Mühendisleri Odası, Gemi Mühendisleri Odası, Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, İnşaat Mühendisleri Odası, Kimya Mühendisleri Odası, Maden Mühendisleri Odası, Makine Mühendisleri Odası, Mimarlar Odası, Orman Mühendisleri Odası, Ziraat Mühendisleri Odası kurulması kararlaştırılmıştır.
Güncel gelişmeler
Dünya çapındaki birçok mühendislik meslek örgütü, üyelerinin etik kurallara uyması için açıklamalar, deklerasyonlar ve hatta yazılı kararlar uygulamaktadırlar. Ancak bunların gerçek anlamda ilk yazılı kurallar olarak ele alınması ASCE tarafından 1914'te Etik Kurallar (Code of Ethics) başlığında yandaki gibi listelendi.
1914 kuralları, ASCE için yüksek etik standartların önemini iletmede önemli bir adım olsa da, yayınlanan ilk kurallar bütününün, bir inşaat mühendisinin, halkın refahını koruma yükümlülüğünü bir düzenlemeyle değil de kişisel onur kavramıyla uygulamaya bıraktığını izlemek ilginçtir. Bu ilk kuralların kanunları, sadece, bir mühendisin diğer mühendislerle ve müşterilerle etkileşimi ile ilgilidir ve bir mühendisin halka karşı görev ve sorumluluklarından bahsetmez. ASCE, 1976'ya kadar mühendisin temel etik görevinin "halkın güvenliğini, sağlığını ve refahını en üst düzeyde tutmak" olduğunu belirten açık bir ifadeyi kabul etmeyecekti.
Mühendis yetiştiren okullar, müfredatlarında mühendislik etiği dersi vermeye başladı ve mezunlarını etik anlamda bağlayacak çeşitli yeminleri diploma teslimlerinde uygulamaya başladılar. Bunlara Kanada'daki Iron Ring, ABD'deki Order of the Engineer, Türkiye'deki İTÜ Mühendislik Yemini örnek olarak verilebilir.
Türkiye'de, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği 2003 yılında düzenlediği Mühendislik ve Mimarlık Kurulayında, TMMOB Mesleki Davranış İlkelerini, mühendislerin ve mimarların mesleki uygulamalarında göz önünde bulundurmaları gereken değerleri ve almaları gereken kararlarına kılavuzluk etmesi için hazırlanmış ve kabul etmiştir.
ABD'de, ASCE Code of Ethics'i en son Ekim 2020'de güncelledi.
Meslek etiği
Profesyonel anlamdaki belirli bir meslek grubunun, meslek üyelerine yapmalarını zorunlu kılan, uygulayıcılarını belli kurallarla davranmaya zorlayan ve kişisel eğilimlerini sınırlayan, mesleki çekişmeyi düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan mesleki ilkeler bütünüdür.
Mesleki etik kuralların amacı, kapsamına giren personelin ve birimlerin performansı, hareket ve davranışları ile ilgili merkeze ve birime özgü standartları belirlemektir. Bu kurallar görevlerini yerine getirirken iç denetim biriminin bütün mensuplarından beklenen davranış standardını açıklığa kavuşturmayı hedeflemektedir. Bu kurallar, denetim standartlarına uyması gereken bütün personeli ve birimleri kapsamaktadır.
Mesleki davranış kuralları, evrensel etik ilkeler çerçevesinde özel olarak bir mesleğin uygulama alanındaki hizmetlerle sınırlı olarak düzenlenmiş yazılı dizgelerdir. Kaynağı evrensel etik değerlere dayalı olması nedeniyle, mesleki etik kodların en önemli özelliğinden biri, dünyanın neresinde olursa olsun, aynı meslekte çalışan bireylerin bu davranış kurallarına uygun davranmalarının gerekli olmasıdır.
Dürüstlük ilkesi
Etik davranış, karşılıklı tüm ilişkilerde dürüst olmayı gerektirir. İlişkilere en çok zarar veren davranış, korku ve güvensizlik nedeniyle yalan söylemektir. Profesyoneller, hem altlarına hem de üstlerine güven vermek için dürüst olmak durumundadır. İş hayatı içinde doğru davranış biçimi dürüst, adaletli, tarafsız olmayı gerektirir.
Yasalara uygunluk ilkesi
İş hayatında yapılan tüm üretimlerde işveren, çalışan ve müşteri ilişkisi yasalara uygun olmalıdır. İş hayatını düzenleyen hem yerel hem de uluslararası yasalar ve krurumlar mevcuttur. Örnek olarak Uluslararası Standartlar Ögütü'nü (ISO)verebiliriz. Yasalara aykırı iş tallimatlarının yerine getirilmemesi konusunda yöneticelerden en alttaki çalışana kadar tüm çalışanların işbirliği yapması etik davranış için vazgeçilmezdir.
Şamgar
Hakimler Kitabı'nda geçen adıyla Şamgar Ben Anat (İbranice: שַׁמְגַּר, sham'-gar,‎ "Kılıç?" ) Ehud'un ardından Beni İsrail üzerine hakim olmuştur. Kitap'ta kendisine dair bilgi oldukça kısıtlı olmakla birlikte Beni İsrail'in en zor ve tehlikeli günlerinde öküz üvendiresiyle altı yüz Filistli'yi öldürerek kavmini savunduğu bildirilmektedir.
Mühendislik etiği
Yetkinlik ilkesi
Bir işi yapabilmek için ilgili iş kolunda eğitim, bilgi ve tecrübeye sahip olmak gereklidir. Kişi bununla yetinmemeli uyguladığı meslek alanındaki güncel gelişmeleri de takip ederek kendini sürekli geliştirmelidir. Buna örnek olarak Yaşam boyu öğrenme verilebilir. Bir iş hakkında ne kadar yetkin olunursa ise o işle ilgili olarak sorumluluk ve inisiyatif alma davranışı da güçlenir.
Güvenilirlik ilkesi
Yapılan işin güvenli olması ve güvenilirliğinin sürekli olarak ölçülmesi de etik davranışın temellerindendir. İşi yaparken o meslek dalının kurallarına ve bilime göre hareket etmek güvenilirliğin temelidir. Meslek alındaki bilimsel gelişmeler ve yeni yöntemler sürekli olarak takip edilmeli ve uygun bir şekilde uygulamaya alınmalıdır.
Bağlılık ilkesi
Kişinin yaptığı işi önemsemesi ve en iyi şekilde yapması da etik davranış için gereklidir. Kişinin sadece kendisinin değil yanında çalışan diğer meslektaşların da bu şekilde davranabilmesi için onlara yol göstermek ve yardımcı olması gereklidir. Ayrıca bu şekilde bir davranış yapılan iş ile iligli verimliliğin artmasını da sağlar.
Etik ilkelerine aykırı davranışlar
Bir mühendis ister bilim için ister özel bir iş olsun yer aldığı her çalışmada etik ilkelere uymalıdır ve aşağıda verilen aykırı davranışları yapmaktan kaçınmalıdır.
ettirmek.
Mühendislik etiği ilkeleri
Mühendislik etiği ilkeleri, mühendisin topluma, müşterilere, işverenlere, meslektaşlarına, iş arkadaşlarına, çevreye, doğaya ve meslek konusundaki düşüncelerine ilişkin belirli önceliklerini ve sorumluluklarını tanımlar. Mühendisler meslekleri ile ilgili olay ve davranışları değerlendirirken, kişisel değer yargılarına dayanmak yerine, yukarıda sözü edilen Etik Kurallar(ASCE) ya da Mesleki Davranış İlkeleri (TMMOB) ile belirlenen ve sıralanan kurallara uygun olarak hareket etmesi uygun olur.
Topluma karşı sorumluluklar
Mühendisler, mesleki bilgi, beceri ve deneyimlerini, toplumun ortak çıkarları; evrensel insani kazanımların ve kültürel mirasın korunması ve insan refahının gelişimi için kullanmalıdırlar. İş yerlerinde işçi sağlığını korumak ve iş güvenliğini korumak için gerekli önlemleri almalılar ve ilgili yasalara bağlı olarak hareket etmelidirler. İşverenleri, müşterileri ve melektaşları da dahil molmak üzere topluma karşı adil, dürüst ve iyi niyetli olmalıdırlar.
Doğaya, çevreye ve sürdürülebilirlik kavramına karşı sorumluluklar
Mühendislerin çevre koruma konusundaki sosyal sorumluluğu farklı etik çerçevelerden ele alınabilir. Antroposentrik (insanmerkezli) bir çerçeveden, çevrenin korunmasının sonuçta insan yaşamı için kendini korumak anlamına geldiğini anlayabiliriz. Alternatif olarak, biyosantrik (canlıların tümü) açıdan bakıldığında, gezegendeki tüm organizmaların doğal yaşam hakkını da anlayabiliriz. Çevre ve ekolojinin, insan varoluşunu korumanın ötesinde ayrı bir değeri olduğu düşünülebilir. Mühendisler, bilgilerini sürdürülebilir bir gelecek için mühendislik çözümleri oluşturmak amacıyla toplumun yararına kullanmalıdır. Mühendisler, doğal kaynakların ve enerjinin tasarrufuna özel bir önem vermelidir.
İşverene ve müşteriye karşı sorumluluklar
Mühendisler, işveren ya da müşterileri ile teknik konulardaki mesleki alışverişlerinde her zaman güvenilir bir uygulayıcı olmalıdır ve işveren ya da müşterinin çıkarı için toplumun refahını ve sağlığını tehlikeye atmaksızın mesleki bilgi ve becerilerini uygun ve düzgün bir şekilde kullanmalıdır. Mühendisler, yaptıkları işin sonuçlarının müşteri ya da işveren lehine ancak toplumun refahı ve sağlığının aleyhine olacak şekilde hareket etmelerini sağlayacak doğrudan ya da dolaylı olarak hediye, para ya da hizmet kabul etmemelidir ve başkalarına da teklif etmemelidir. Özellikle ve genellikle müşteriler, hizmetin uzmanlığını veya titizliğini değerlendiremedikleri durumlarda, önemli hizmetler için genellikle yabancılara ve işi teslim ettikleri mühendislere güvenmek durumunda kalırlar. Bu ise mühendisleri için etik değerlere uygun davranmayı zorunlu kılar.
Çalıştıkları işle ya da projeyle ilgili ticari sırları 3. şahıslar ile paylaşmamalıdırlar. Mühendis, işverenleri veya müşterilerinin (veya eski işverenlerinin veya müşterilerinin) çalışmaları veya bilgisi ile ilgili gizli bilgileri, anlaşmaları olmadan açıklamamaya dikkat etmelidir. Bir mühendis ayrıca bu bilgileri kendi yararına olan başka bir amaçla kullanmaktan kaçınmalıdır. Burada mühendisin dikkat etmesi gereken iki önemli istisna vardır: Gizli bilgilerin saklanması halkı riske atacaksa veya bu bilgiler bir mahkeme tarafından isteniyorsa bu gizlilik hükmü uygulanmamalıdır.
Mesleğe ve meslektaşa karşı sorumluluklar
Mühendisler, yalnızca yeterli oldukları alanlarda hizmet vermelidirler. Hizmetlerini etkileyebilecek diğer uzmanlık alanlarındaki yetklililerin görüşlerine başvurmalıdırlar. Mesleki yetki, görev ve sorumluluklarını sadece zorunlu durumlarda ve ehli olan meslektaşlarına devretmelidirler. Mesleki etkinliklerini hiçbir şekilde mesleğin saygınlığına zarar vermeyecek şekilde sürdürmelidirler.
Mühendisler, diğer mühendislerin mesleki itibarına, beklentilerine, uygulamalarına veya istihdamlarına doğrudan veya dolaylı olarak kötü niyetli veya yanlış bir şekilde zarar vermemeye özen göstermelidir. Başkalarının etik dışı veya yasadışı uygulamadan suçlu olduğuna inanan mühendisler, bu bilgileri uygun ve yetkili otoriteye bildirmelidir. Özel çalışan mühendisler, aynı müşteri için başka bir mühendisin çalışmasını bu mühendisin bilgisi dışında veya böyle bir mühendisin çalışma ile bağlantısı sona ermedikçe, gözden geçirmemelidir. Devlet, sanayi veya eğitim sektöründeki mühendisler, istihdam görevlerinin gerektirdiği durumlarda diğer mühendislerin çalışmalarını inceleme ve değerlendirme hakkına sahiptir. Satış veya endüstriyel istihdamdaki mühendisler, temsil ettikleri ürünleri diğer tedarikçilerin ürünleri ile mühendislik karşılaştırması yapma hakkına sahiptir.
Kendilerine karşı sorumluluklar
Mühendisler, mesleki bilgilerini güncel tutmalıdırlar ve mesleklerindeki güncel yenilikleri ve çalıştıkları alandaki mevzuat değişikliklerini takip etmelidirler. Meslektaşlarının eleştirilerini dikkate almalıdırlar ve kendilerini eleştirmekten kaçınmamalıdırlar. Çok kültürlü ortamlarda çalışmaya uyum sağlamalıdırlar.
Mühendislik etiği eğitimi
Mühendislik etiğinin lisans düzeyinde öğretilmesinin önemi, öğrencilerin etik sorunların zorlayıcı görevi konusunda farkındalıklarını arttırmaktır. Öğrenciler, etik sorunlara benzersiz doğru bir çözümün ya da belli bir maddi yanıtın nadiren olduğunu bilmeleri önemlidir. Etik veya ahlaki sorunlar genellikle, iki karşıt taraf veya karşıt ilkeler arasındaki çatışmalar olarak temsil edilir, ancak genellikle eşzamanlı olarak mümkün olabilecek veya olmayabilecek birden fazla etik kısıtlamanın olduğu problemler olarak daha iyi anlaşılırlar. Mühendislik etiği eğitimi aşağıdaki dört yöntemle yapılabilir:
Etik sorgulama yapmak
Her mühendislik projesi ayrı özelliklere ve gereksinimlere sahip olsa da, ayrıca her mühendislik dalının kendine has zorlayıcı durumları bulunsa da bir mühendislik çalışması aynı zamanda bir tasarım sürecine benzetilebilir ve uygulamanın etik kurallara uygunluğu aşağıdaki adımlarla sınanabilir:
Taşlıdere Deresi
Taşlıdere, Askoroz Deresi, veya Engindere, Rize ilinin merkez ilçesinde bulunan ve Karadenize akan bir nehirdir. Rize il merkezinin 5 kilometre doğusunda kalmaktadır.
Fiziki özellikleri
Nehrin uzunluğu yaklaşık 34 kilometredir. Nehir, kuzeye doğru akmaktadır. Güneysu Deresi ve Salarha Deresi adında iki kolu vardır. Güneysu Deresi'nin ise Potomya (Gürgen) Deresi, Kamboz (İslahiye) Deresi, Alakoz Deresi ve Setoz (Sel) Deresi adında dört kolu vardır. Akarsuyun su toplama havzası 33.092 ha, havza yıllık ortalama yağışı 2.233 mm'dir. Çevrede en yüksek sıcaklık ortalaması 18°C, ortalama sıcaklık 14,1°C'dir. Erinç sınıflandırmasına göre iklimi çok nemli, bitki örtüsü çok nemli mıntıka ormanlarıdır.
Kullanım
Nehirde sportif olta balıkçılığı yapılabilmektedir. 2018 yılında yapılan bir araştırmaya göre, Taşlıdere fiziksel ve bazı fizikokimyasal faktörler açısından "yüksek kaliteli su" olarak sınıflandırılabilir. Deredeki inorganik azot miktarına göre, Taşlıdere az kirli sayılabilecek bir akarsudur ve alabalık yetiştiriciliği ve içme suyu olarak kullanımı uygundur. Suyun yıllık ortalama sıcaklığı 12.81 °C, ortalama pH değeri ise 7.83'tür.
Bosna-Hersek'te İslam
İslam, Bosna-Hersek'teki en yaygın dindir. Osmanlı İmparatorluğu'nun Bosna-Hersek fetihleri sonucu 15. ve 16. yüzyıllarda yerel nüfus İslam ile tanıştı. Müslümanlar, Bosna-Hersek'teki en büyük dini topluluktur (%51), diğer iki büyük grup, hepsi Bosnalı Sırplar olarak tanımlanan Doğu Ortodoks Hristiyanları (%31) ve neredeyse tamamı Bosnalı Hırvatlar olarak tanımlanan Katolikler'dir (%15).
Neredeyse Bosnalı Müslümanların hepsi Boşnak olarak tanımlanıyor; 1993 yılına kadar, Müslüman kültür veya kökenleri olan Boşnaklar (dini uygulamadan bağımsız olarak), Yugoslav makamları tarafından etnik-ulusal anlamda Müslüman olarak tanımlandılar. Bosna-Hersek'teki Boşnak olmayan Müslümanların küçük bir azınlığı Arnavutlar, Romanlar ve Türkleri içermektedir. Bosnalılar Sünni İslam'a geleneksel olarak bağlı olsa da, 2012'de yapılan bir ankette Bosna-Hersek'in Müslümanlarının %54'ü kendilerini sadece Müslüman olarak değerlendirirken, %38'i Sünni Müslüman olduklarını söyledi. Ayrıca, öncelikle Orta Bosna'da bulunan küçük bir Sufi topluluğu var. Bosna-Hersek'teki hemen hemen tüm Müslüman cemaatleri dini örgütleri olarak Bosna Hersek İslam Birliği'ni tanıyorlar.
Bosna-Hersek Anayasası, genellikle ülke genelinde onaylanan din özgürlüğünü garanti ediyor.
Minzy
CL ile düeti şarkısı olan “Please Don’t Go”, 2009 yılının Kasım ayında Gaon Listeleri'nde 6. sıraya yerleşmiştir. 2NE1 ile birlikte çıkarttığı “2NE1” ve “2NE1 2nd Mini Albüm" albümlerinin yanı sıra, bir de “To Anyone” isimli albümü vardır.
Ünlü halk sanatçısı Gong Ok-jin'in torunu olan Minzy, 2009 yılında çıkış yaptığı 2NE1 grubundan 5 Nisan 2016'da ayrılmıştır. Resmi olmasa da Music Works Entertainment ile anlaşma yapılacağı duyurulmuştur
Try This Tour
Try This Tour, Amerikalı şarkıcı Pink'in ikinci konser turnesidir. Sanatçının üçüncü stüdyo albümü Try This için gerçekleştirilen turne, Avrupa ve Avustralya kıtalarını kapsamıştır.
Minzy
Geçmiş
16 Temmuz 2009 tarihinde, Minzy’nin okulu bıraktığı 2NE1 ile birlikte müzik kariyerine yoğunlaşacağı duyuruldu.
Try This Tour
Konser tarihleri
Notlar:
Minzy
2NE1'den ayrılış
5 Nisan 2016 tarihinde YG Ent. tarafından resmi olarak Minzy'in kontratını yenilemeyerek gruptan ayrıldığını belirtmiştir.
Try This Tour
Konser tarihleri
a Bu konser "Frauenfeld Open Air Festival"ın bir parçasıdır.
b Bu konser "Differdange Festival"ın bir parçasıdır.
c Bu konser "Rock Werchter Festival"ın bir parçasıdır.
d Bu konser "Open'er Festival"ın bir parçasıdır.
f Bu konser "T in the Park"ın bir parçasıdır.
g Bu konser "Oxegen"in bir parçasıdır.
h Bu konser "Golden Stag Festival"ın bir parçasıdır.
i Bu konser "Lucca Festival"ın bir parçasıdır.
j Bu konser "Skanderborg Festival"ın bir parçasıdır.
k Bu konser "Alive Festival"ın bir parçasıdır.
l Bu konser "Bonn Summer Open Air Festival"ın bir parçasıdır.
n Bu konserler "V Festival"ın birer parçasıdır.
Rodney Bewes
Rodney Bewes (d. 27 Kasım 1937 –ö. 21 Kasım 2017) ,İngiliz oyuncu ve senaristtir. BBC Kanalı yapımı Tv dizisi Bob Ferris karakterini canlandırdığı The Likely Lads (1964–66) ve onun devamı Whatever Happened to the Likely Lads? (1973–74) ile bilinir.
İngiliz ünlü oyuncu Rodney Bewes, 21 Kasım 2017'de vasküler demans hastalığı nedeniyle 80'ninci doğum gününden bir hafta önce Manchester'da 79 yaşında öldü.
Kazakistan ekonomisi
Kazakistan ekonomisi Orta Asya'nın en büyük ekonomisidir. Büyük petrol rezervleri yanı sıra mineraller ve metallere sahiptir. Aynı zamanda hem canlı hayvan ve tahıl üretimini barındıran geniş bozkır toprakları ile önemli tarımsal potansiyele sahiptir hem de yanı sıra Uluslararası Uzay İstasyonu'na her Uzay aracı fırlatmasında geliştirilen uzay altyapısına sahiptir. Güneydeki dağlar elma ve ceviz için önemli bir yeterliğe sahiptir; her iki tür de vardır ve yabani olarak yetişmektedir. Kazakistan'ın sanayi sektörü bu doğal kaynakların çıkarılması ve işlenmesi ve aynı zamanda inşaat malzemeleri, traktör, tarım makineleri ve bazı askeri öğeler konusunda uzmanlaşmış nispeten büyük bir makine yapı sektörüne sahiptir. SSCB'nin dağılmasından ve Kazakistan'ın geleneksel ağır sanayi ürünlerine olan talebin çöküşü ile 1994 yılında meydana gelen en dik yıllık düşüş, 1991 yılından bu yana ekonomide keskin bir daralmaya yol açmıştır. 1995-97 ekonomik reformlar ve özelleştirmelerle hükûmet programı özel sektöre varlıkların önemli olarak kaymasına neden oldu. Birkaç yıl içinde önemli ölçüde daha büyük petrol ihracatı için Karadeniz artış beklentileri ile batı Kazakistan'ın Tengiz Alanı'nda Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu anlaşmasıyla yeni bir boru hattı inşası Aralık 1996'da imzalanmasıyla sonuçlandı. Kazakistan'ın ekonomisi petrol fiyatları ve Rusya'da Ağustos finansal krizinin çökmeye uğratması nedeniyle GSYİH büyümesinde %2,5 düşüş ile 1998 yılında aşağı döndü. 1999 yılında parlak bir nokta, bir iyi zamanlanmış tenge devalüasyonu ve tampon görevinde tahıl hasatı ile birlikte, durgunluk ekonomiyi dış satıma itti ve uluslararası petrol fiyatlarındaki artış kurtarıcı oldu.
Kişi başına cari GSYİH doksanlı yıllarda %26 küçüldü. 2000'li yıllarda, Kazakistan'ın önde gelen ihracat ürünleri petrol, metal ve tahıl dünya piyasalarında artan fiyatlar yardımıyla, Kazakistan'ın ekonomisini keskin bir şekilde büyüttü. GSYİH 1999 yılında %1,7, 2000 yılında %9,6 büyüdü. 2006 yılında, son derece yüksek GSYİH büyümesi sürdürülebilir olmuş ve %10,6 oranında büyümüştür. Rusya ve Çin'in iş sektörü patlaması yanı sıra Bağımsız Devletler Topluluğu (CIS) komşu ülkeleri bu büyümeyi ileriye itmekte yardımcı olmuştur. Artan ekonomik büyüme de kamu finansmanının bir dönüşüne yol açtı, 1999 yılındaki GSYİH'nın %3,7 nakit açığı hareketi 2000 yılında %0,1 dış fazlaya neden oldu. Ülke düşen petrol fiyatları ve Ukrayna krizinin etkileri nedeniyle tetiklenen 2014 yılında ekonomik büyümede bir yavaşlama yaşadı. Ülkenin para birimi, 2004 yılında %19 oranında ve 2015 yılında %22 oranında devalüe oldu.
2015 yılında, Dünya Ekonomik Forumu 144 ülke arasında derlemiş olduğu Küresel Rekabetçilik Sıralamasında Kazakistan'ın 50. Sırada olduğunu açıklamıştır. Sıralamada pazar büyüklüğü, GSYİH, vergi oranları, altyapı gelişimi, gibi birden çok makroekonomik ve finansal etmenler göz önünde bulundurulur. 2012 yılında, Dünya Ekonomik Forumu bir listede ülkede iş yapmada en büyük sorun olarak yolsuzluğu, Dünya Bankası ise Angola, Bolivya, Kenya, Libya ve Pakistan ile eşit bir yolsuzlukta bir sıcak nokta olarak Kazakistan'ı listede gösterdi.
Kazakistan, Cornell Üniversitesi ve INSEAD Fransa ile birlikte Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO - World Intellectual Property Organization) tarafından yayınlanan 2015 Küresel İnovasyon Endeksi'nde (GII) Orta ve Güney Asya bölgesel sıralamadasında 2. konumda teminatlı bulundu.
Kazakistan, 2015 Bloomberg Yenilik Endeksinde en yenilikçi ekonomiler arasında ilk 50'de yer almaktadır.
Makro-ekonomik eğilim
Washington, DC merkezli Miras Vakfı tarafından yayınlanan 2014 Ekonomik Özgürlük Endeksi'nde, Kazakistan herhangi bir ülke tarafından kaydedilen 20 en iyi gelişmeler arasında olarak yazarlar tarafından not edildi ve son 17 yıldır 22'nin üzerinde puan kazanmıştır. Kazakistan, Asya-Pasifik bölgesinde 42 ülke arasında 11'inci sırada yer almaktadır ve toplam puanı dünya ve bölge ortalamalarının üzerindedir.
Bu grafik Kazak tengesinin milyonlarca figürleri ile Uluslararası Para Fonu tarafından tahminli piyasa fiyatları ve Kazakistan'ın gayri safi yurt içi hasıla eğilimlerini gösterir.
Satın alma gücü paritesi karşılaştırmaları için, ABD Doları sadece 59.95 Tenge olarak değiştirilir. Ortalama ücretler 2009 yılında adam-saat başına 6,93 $'dan oluşuyordu.
Kazakistan da iyi bir para politikasını başarmıştır. 2001 yılında başlıca zorluk enflasyonu kıvılcım olmadan güçlü döviz girişlerini yönetmek oldu. Enflasyon aslında, 2000 yılında kayıtlı olarak %9,8 oranında kontrol altında kaldı ve 2001 yılında %10'un altında olması muhtemel görünmekteydi. Çünkü güçlü ekonomik gidişat ve finansal sağlığı dolayısıyla Kazakistan, planlanandan 7 yıl önce 2000 yılında 400 milyon $ ödeyerek IMF'ye olan borcunun tamamı ödeyen ilk eski Sovyet cumhuriyeti oldu. Toplam dış borç tutarı, yaklaşık 12.5 milyar dolar, hükûmet tarafından bunun 4 milyarı borç olarak kapatıldı. Bu iyi yönetilebilir seviyeler içinde, GSYİH'nın %6,9 düzeyindedir.
Vergilendirmede önceki yenileştirmelerin sonuçları ile ve finans sektöründe birleşik ekonomik büyümede toparlanma, 2000 yılında GSYİH'nın %4,2'si gibi hafif bir fazlaya ve 1998 bütçe açığı seviyesinden önemli ölçüde geliştirilmiş kamu finansmanına yol açtı. Hükûmet vergi gelirleri ile 2000 yılında GSYİH'nın %20,6'sı, 1999 yılında GSYİH'nın %16,4 kadar büyüdü. 2000 yılında, Kazakistan bu kazanımları pekiştirmek amacıyla yeni bir vergi kodu kabul etti. Güçlü finansal pozisyonu ile hükûmet %16'dan %2,2'ye katma değer vergisini (KDV) azaltmak ve Temmuz 2001 itibarıyla sosyal (bordro) vergileri azaltmak için onay verdi. Kazakistan'ın güçlü bütçe pozisyonu ve güçlü ihracat kazancı ile 2001 yılında Moody's, S&P ve Fitch'den kredi derecelendirme yükseltmeleri elde etti.
Ocak-Mart döneminde Kazakistan Cumhuriyeti İstatistik Kurumuna göre üretimde 3,881.6 milyar tenge ve %7,1 oranında bir artış gerçekleşti.
Veri
Aşağıdaki tablo 1980-2017 yılları arasındaki temel ekonomik verileri göstermektedir. %5'in altındaki enflasyon yeşil renktedir.
Ekonomik büyüme ve GSYİH
Kazakistan'ın GSYİH'sı Ocak-Eylül 2014 döneminde reel olarak %4,1 oranında büyüdü.
Kazakistan'ın reel GSYİH büyümesinin 2014 yılında %4,3'e ulaşacağı tahmin edilmektedir, 2014 yılında Kazakistan'da ekonominin temel itici gücü, tüketici sektörü; Kazakistan'da tüketim ağırlıklı perakende kredi ile arttırılır.
Kazakistan Cumhuriyeti İstatistik Kurumu'na göre 2014 yılının ilk çeyreğinde Kazakistan'ın GSYİH büyümesi %3,8 idi.
Kazakistan Hükûmeti, 1 Mayıs 2014 tarihinde IBRD, IFC, MIGA ile Ortaklık Çerçevesi Anlaşması imzaladı; bu anlaşma uyarınca Dünya Bankası, ekonominin çeşitlendirilmesi için, Kazakistan'a 2.5 milyar dolar tahsis edecektir ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlayacaktır.
Petrol ve Gaz
Petrol ve gaz önde gelen ekonomik sektördür. 2000 yılında Kazakistan, petrol üretimi 352.52.000 metrik ton (günde 700.000 varil) ve 1999 yılında %17,4 artışla 30.025.000 tonun üzerinde bir üretimde bulundu. 1999 yılında 20.813.000 ton ile %38,8 oranında, 2000 yılında 28,883,000 ton petrol ihraç etti. 2001 yılında petrol üretimi 40.100.000 ton (günde 800.000 varil) hükûmetin tahminlerini karşılamak için hedef üzerine kabaca %20 artmıştır. 2000 yılında, 1999 yılındaki 8.2 km³'e karşılık gelen doğal gaz üretimi 11.5 km³'e ulaştı.
Kazakistan orta vadede dünya çapında bir petrol ihracatçısı olma potansiyeline sahiptir. Kazakistan'da dönüm noktası olan yabancı yatırımlardan, Tengizchevroil ortak girişimi, Rusya'dan %5'le LukArco, ChevronTexaco tarafından %50, ExxonMobil tarafından %25, Kazakistan KazMunayGaz ise %20 pay sahibidir. Karaçağanak doğal gaz ve gaz kondensat alanı BG, Agip, ChevronTexaco ve Lukoil tarafından geliştirilmektedir. Agip liderliğindeki Açıkdeniz Kazakistan Konsorsiyumu Hazar'ın içinde potansiyel olarak büyük Kashagan petrol sahasını keşfetti. Kazakistan'ın ekonomik geleceği petrol ve gaz geliştirme ile bağlantılıdır. GSYİH artışı petrol fiyatlarındaki artış yanı sıra yeni mevduat geliştirmeleri yeteneğine bağlı olacaktır.