cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Pilger
Pilger, Vietnam Savaşı'ndaki muhabirlik döneminden itibaren, emperyalist doğrultuda olduğunu savunduğu Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık dış politikasının sert bir eleştirmenidir. Ayrıca ana-akım medyanın uygulamaları da takipçisi olduğu bir çalışma konusudur.
Hayatı
Pilger Sidney'in bir banliyösü olan Bondi'de doğmuş ve büyümüştür. Baba tarafından Alman, bir Fransızca öğretmeni olan annesi tarafından İrlandalı kökenlere sahiptir. Lisede bir öğrenci gazetesi çıkartmış, ardından dört yıllık gazetecilik öğrenimi görmüştür.
Gazeteciliği
Mesleğine Sydney Sun gazetesinde başlayan Pilger daha sonra muhabir olarak The Daily Telegraph (Australia) gazetesine geçmiştir. Daha sonra ülkesinden ayrılmış, bir yıl kadar İtalya'da serbest muhabirlik yaptıktan sonra 1962'de Londra'ya taşınmış, Reuters haber ajansının Orta Doğu masasında çalışmaya başlamıştır. 1963'te Daily Mirror gazetesine geçen Pilger sırasıyla muhabir, makale yazarı ve sonunda Dış Haberler Şefi unvanları edinmiştir. Gazetedeki yirmi yılı boyunca özellikle toplumsal konularda en tanınan yazarı durumuna gelmiş; Vietnam, Kamboçya, Mısır, Hindistan, Bangladeş ve Biafra Cumhuriyeti gibi sıcak bölgelerde savaş muhabirliği yapmış; Birleşik Krallık'ta 1984-1985 büyük madenci grevlerini yerinde haber yapmış; 1967 ve 1979'da yılın gazetecisi ödülünü iki kez almıştır. Robert Maxwell'in 1984'te Mirrorı satın almasından on sekiz ay sonra, 31 Aralık 1985'te Pilger'ın işine son verilmiştir.
Televizyonculuğu
Pilger'in televizyon kariyeri 1969'da Granada Television için çektiği ve 1970-1971'de yayınlanan World in Action belgeselleriyle başlamış, elliden fazla filmle sürmüştür. Bu süreçte Vietnam: Still America's War (1974), Do You Remember Vietnam? (1978) ve Vietnam: The Last Battle (1995) gibi ABD'nin Vietnam'daki savaşına eleştirel yaklaşan yapımlara imza atmış ve BBC'nin Midweek dizisi için 1972-73'te röportajlar çekmiş; Associated Television (ATV) ve ITV gibi yayıncılar için hazırladığı belgesellerle Çekoslovakya, Kamboçya, Avustralya yerli halkları, Doğu Timor, Filistin, Diego Garcia, Latin Amerika, ABD'de Bush ve Obama BK'da Blair yönetiminin dünya politikaları gibi çok geniş bir alanda eleştirel belgeseller çekmiştir.
Ödüller
Ayrıca, 1966'dan itibaren haberci olarak aldığı diğer ödüller için resmî sitesindeki John Pilger özgeçmişi sayfasına bakınız.
Yayınları
Kitaplar
Oyunlar
Amblyomma transversale
Amblyomma transversale, Amblyomma cinsine bağlı bir hayvan türüdür.
Halkların Demokratik Partisi
Halkların Demokratik Partisi, 15 Ekim 2012 tarihinde kurulan ve Türkiye'de faaliyet gösteren siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması "HDP" şeklindedir. Simgesi gövde bölümü iki adet elden oluşan ağaç tasviridir. TBMM'de 2 milletvekili ile temsil edilmektedir. Eş genel başkanları Mithat Sancar ve Pervin Buldan'dır.
Halkların Demokratik Kongresi'nin parlamentoda bir siyasi partiyle temsil edilmek üzere verdiği kararla Yavuz Önen ve Fatma Gök tarafından kuruldu. 27 Ekim 2013'te yapılan 1. Olağanüstü Genel Kurulda Eş Genel Başkanlıklar'a İstanbul Milletvekili Sebahat Tuncel ve Mersin Milletvekili Ertuğrul Kürkçü getirildi. 22 Haziran 2014'te toplanan 2. Olağanüstü Genel Kurul'da Van Milletvekili Figen Yüksekdağ ve Hakkâri Milletvekili Selahattin Demirtaş HDP Eş Genel Başkanlıklarını devraldılar. 3 Şubat 2017'de toplanan 3. Olağanüstü Genel Kurul'da Figen Yüksekdağ'ın mahkûmiyeti dolayısıyla siyasi haklardan yoksun bırakılması üzerine Serpil Kemalbay Pekgözegü Selahattin Demirtaş'la Eş Genel Başkanlığı paylaştı.
Halkların Demokratik Partisi, Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri sonrasında kurulan 63. Türkiye Hükûmeti'nde iki bakanlıkla temsil edildi, Kocaeli Milletvekili Ali Haydar Konca Avrupa Birliği Bakanı ve İzmir Milletvekili Müslüm Doğan ise Kalkınma Bakanı olarak görev yaptı. Bu bakanlar 23 Eylül 2015 günü bakanlıktan istifa etti. Parti, son genel seçimler olan 2018 Türkiye genel seçimlerinde %11,7 oy alarak 67 milletvekiliyle Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yer aldı.
Halkların Demokratik Partisi'nin merkezi komitesi, il ve ilçe başkanları ve eski liderlerinin çoğu tutukludur. Aynı zamanda bu zamana kadar Halkların Demokratik Partisi ile bağlantılı 15 bin kişi gözaltına alınmış, 6 bini tutuklanmıştır. Gene aynı rapora göre, Temmuz 2015’ten bu yana 89 il eş başkanı, 193 ilçe eş başkanı tutuklanmıştır. Aynı zamanda Halkların Demokratik Partisi'nin 1 Kasım seçimlerinde meclise giren 59 milletvekilinin 9'u tutuklu, 31'i gözaltına alınıp serbest bırakıldı. 9 kişinin vekilliği süreç içerisinde düşürüldü.
Halkların Demokratik Kongresi
Halkların Demokratik Partisi; Barış ve Demokrasi Partisi, Devrimci Sosyalist İşçi Partisi, Emek Partisi, Ezilenlerin Sosyalist Partisi, Sosyalist Demokrasi Partisi, Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi, Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi gibi solcu partilerin yanı sıra bazı aşırı sol gruplar, feminist hareket, LGBT dernekleri, sendikalar ile Alevi, Ermeni ve Pomakları temsil eden etnik girişimlerin dahil olduğu Halkların Demokratik Kongresi (HDK) oluşumunun partileşme kararı almasıyla ortaya çıktı. HDK, 2011 Türkiye genel seçimlerine %10 seçim barajını geçebilmek için 'Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku' adı altında 61 bağımsız milletvekilini destekleyerek dahil oldu ve bu vekillerden otuz altısı meclise girdi. Ancak Hatip Dicle'nin milletvekilliğinin Yüksek Seçim Kurulu tarafından düşürülmesiyle bu sayı otuz beşe indi.
HDP'nin kurucu eş başkanlarından Fatma Gök, HDK'yı vatandaşlar için bir umut zemini olarak tanımladı ve misyonunun genel anlamda Türkiye'deki siyasete müdahil olmak olduğunu söyledi. HDK, meclis ve koalisyonlar hâlinde çalışarak kendi siyasi hedeflerini gerçekleştirmek ve siyasette örgütlü bir güç olarak yer almak için HDP'yi kurdu.
Kurucu ilkeler
HDK, siyasi parti oluşumu için İçişleri Bakanlığına 15 Ekim 2012'de resmen başvurdu. Partinin eş başkanlarından Yavuz Önen, yeni oluşumun HDK'nin bir alternatifi olmaktan ziyade kongreyi besleyecek siyasi kanadı olacağını belirtti.
HDP, emek sömürüsünü ortadan kaldırmayı, Türkiye'de barışı sağlamayı ve özgürlüklerin kazanılmasını sağlamayı benimseyerek kurulduğunu belirtti. Ayrıca buna ek olarak mevcut kapitalist sisteme solcu muhalif hareketi birleştirerek köklü bir değişim getirmeyi hedeflediğini amaçladı. Gök, HDK ile benzer amaçlara sahip olan ancak kongreye katılmayan tüm oluşumlarla da seçim süreçlerinde birlikte hareket etmekten memnun olacaklarını iddia etti. Ancak Önen, HDP'nin zaten aynı amaçlara sahip müttefik partilerin birleşiminden oluştuğunu ve koalisyonlar yerine tüm bileşenleriyle birlikte tek başına seçimlerde yer alacağını söyledi.
HDK üyesi olan Kürt milliyetçisi Barış ve Demokrasi Partisi'nin HDP'nin de bir parçası olması, yeni parti oluşumunun genel anlamda bir Kürt partisi olarak gösterileceği konusunda endişelere yol açtı. Ancak Önen, HDP'nin hedefinin Türk siyasetine farklı görüş açılarından bakan bir akım yaratmak ve alternatif bir anlayışla yeni bir örgütlenme modeli ortaya koymak olduğunu söyledi. Bu süreçte kendilerinin de yeni şeyler öğreneceklerini ve Kürt siyasi hareketinin bir devinim yaşayacağını ekledi. Ekim 2013'te Barış ve Demokrasi Partisi'nin öne çıkan milletvekillerinden Ertuğrul Kürkçü, Sebahat Tuncel ve Sırrı Süreyya Önder partiden ayrılarak HDP'ye katıldı. Bu milletvekilleriyle birlikte Emek Partisi eski başkanı ve bağımsız milletvekili Levent Tüzel de HDP'ye katıldı.
Bu isimlere karşın Altan Tan ve Adem Geveri gibi muhafazakar ve İslamcı görüşleri savunan insanlar da partide yer almaktadır.
Emek Partisi'nin ayrılığı
Halkların Demokratik Kongresi'nin bir üyesi olan Emek Partisi (EMEP), 2012'de HDP'nin kuruluş sürecinde de bir bileşen olarak yer aldı ancak 17 Haziran 2014'te bir açıklama yayımlayarak HDP'den ayrıldığını duyurdu. EMEP bunun sebebinin HDP'nin "BDP'nin ideolojik ve siyasi hedeflerine bağlı olarak toplumun radikal demokrasi temelinde dönüşümü için politika yapan bir kitle partisi olarak kendisini yeniden örgütleme" sürecine girmesi olduğunu ve radikal demokrasi hedefi açısından ortaklaşamayacağını açıkladı. Bununla birlikte HDP'nin "belirli bir ideolojik yaklaşıma sahip bir kitle partisi" olmasını onaylamadığını, aksine çeşitli yapıların ortak bileşen partisi olarak kalması gerektiğini belirtti. Bunun yanı sıra EMEP, HDK'nin bir üyesi olmaya devam etti. Ayrıca 2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde HDP'nin adayı Selahattin Demirtaş'ı destekledi ve Haziran 2015 genel seçimlerine katılmadı.
Seçimler
2014 Cumhurbaşkanlığı Seçimleri'nde partinin adayı olan Genel Başkan Selahattin Demirtaş 3,958,048 oy alarak %9.76 oy oranına ulaşmıştır.
HDP Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri'ne parti olarak katılmaya karar verdi ve Demirtaş bu kararı şöyle açıkladı: "HDP, 2015 seçimlerine parti olarak girecek. Bu tartışmalar geride kaldı. Bizim açımızdan kesinleşti, seçime parti olarak gideceğiz. Bağımsız adaylarla seçime gitmek haksızlık olurdu. Şu anda bile HDP'nin yüzde 9,5 oyu var. Türkiye, HDP'yi yeni yeni tanımaya başlayacak. Köşk seçimi öncesi 2015 seçimine parti olarak girmeye karar vermiştik."
Ülkede uygulanan %10 seçim barajı nedeniyle HDP'nin parti olarak seçime katılması çeşitli tartışmalara konu oldu.
Halkların Demokratik Partisi 2015 genel seçimlerinde %13,12 oy alarak 80 milletvekiliyle TBMM'ye girdi.
Partinin Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri sonrasında kurulan 63. Türkiye Hükûmeti'nde milletvekili sayısına göre üç bakanlıkla temsil edileceği duyuruldu. Levent Tüzel kendisine yapılan bakanlık teklifini parti kararına rağmen kabul etmedi, partiden başka bir isme bakanlık teklifi götürülmediği için HDP seçim hükûmetinde iki bakanlıkla temsil edilmiş, Kocaeli Milletvekili Ali Haydar Konca Avrupa Birliği Bakanı, İzmir Milletvekili Müslüm Doğan ise Kalkınma Bakanı olarak görev yapmıştır. Bu bakanlar 23 Eylül 2015 günü bakanlıktan istifa etmişlerdir.
Seçmen yapısı
KONDA adlı araştırma şirketine göre 2013'ten beri HDP'ye oy veren seçmen kitlesi ağırlıklı olarak etnik kimliğini Kürt olarak nitelendirmektedir. Buna karşın HDP kendini Kürt olarak tanımlamayanların da giderek desteklemeye başladığı bir parti haline gelmektedir. Bu durum 2015 seçimlerinde HDP’nin Türklerden %9, Kürt ve Zaza olmayan diğer etnik gruplardan da %4 oy almasıyla pik yapmıştır. HDP'ye Türk oyu 2016 ve 2017'de %1 ile %2'lik seviyede düşüş yaşamıştır. Etnik kimliğini Zaza olarak tanımlayan kişiler HDP seçmenin %4'ünü oluşturmaktadır.
Din açısından HDP seçmenleri Türkiye demografisine paralellik göstermektedir. Bu nedenden ötürü parti dini açıdan "Türkiye’nin mikrokozmu" olarak nitelendirilmiştir. Seçmenlerin ortalama olarak %90'ı Sünni (Şafi veya Hanefi), %5 ile %6'si Alevi, geri kalan kesimleri ise "diğer" kategorisine mensuptur. HDP seçmenlerinin Türkiye'nin genel ahalisinden dini açıdan en büyük farkı, "diğer" kategorisinin özellikle son senelerde %6'ya ulaşmasıyla Türkiye ortalamasına kıyasla yaklaşık 2 katına çıkmasıdır. Seçmenlerin yarısı kendini dindar olarak nitelendirenlermiş olup, bu oran Türkiye ortalamasından daha düşüktür. Kendini inançsız olarak nitelendiren kişilerin oranı 2017'de %11'e ulaşmıştır. Bu, Türkiye ortalaması olan %3'ün çok üzerindedir.
Parti kongreleri
Parti, çeşitli şehirlerde birçok kongre toplamış, bunun dışında iki olağanüstü kongre ile başkanlarını belirlemiştir.
1. Olağanüstü Kongre, 2013
Partinin 1. olağanüstü kongresi 27 Ekim 2013'te Ankara'da Ahmet Taner Kışlalı Spor Salonu'nda 'Bu daha başlangıç' sloganıyla düzenlendi. Kongrede hapisteki PKK lideri Abdullah Öcalan'ın müzakerenin önemini vurgulayan bir mesajı okundu: "HDP, ortak demokrasi mücadelemizde önemli bir tarihsel sapağa işaret etmektedir. 71 devrimciliği devlete isyan devrimciliğidir. 40 yıllık isyandan sonra artık devletle müzakere önemlidir. Zira devrimci mücadeleler ancak nitelikli bir müzakere süreciyle kalıcı bir insanlık kazanımına dönüşebilir." Parti Meclisi için 80 kişilik tek liste sunuldu, eş genel başkanlık için İstanbul Milletvekili Sebahat Tuncel ve Mersin Milletvekili Ertuğrul Kürkçü dışında aday gösterilmedi.
2. Olağanüstü Kongre, 2014
HDP'nin 2. Kongresi 22 Haziran 2014'te Ankara Ahmet Taner Kışlalı Spor Salonu'nda gerçekleştirildi. Tek listenin olduğu seçimde Figen Yüksekdağ ile Selahattin Demirtaş eş başkanlık için aday gösterildi. Kongreye sendika, baro ve STK temsilcileri katıldı. Güney Kürdistan Parlamento Başkan Yardımcısı Cafer İbrahim, Güney Kürdistan Hükûmet Temsilcisi Kemal Kerküki, Rojava Halk Meclisi Eş Başkanı Abdulselam Ahmet, Partiya Neteweyî Kurdistan Temsilcisi Xidir Bilbas, Rusya Sovyetler Birliği Komünist Parti Genel Sekreteri Sergey Skvortsov, İsveç Sosyal Demokrat Partisi'nden Yılmaz Kerimo'nun da aralarında olduğu çok sayıda uluslararası davetli de kongrede yer aldı. Ertuğrul Kürkçü yaptığı konuşmada "Bu hayalin peşine düşmek cesaret isterdi. HDP bundan 4 yıl önce, umuda yelken açan bir avuç insanın zihninde doğdu." dedi.
Parti tüzüğü
Parti kendisini parti tüzüğünde şu şekilde tanımlamıştır: "Parti, tüm ezilenlerin ve sömürülenlerin; dışlanan ve yok sayılan bütün halkların ve inanç topluluklarının, kadınların, işçilerin, emekçilerin, köylülerin, gençlerin, işsizlerin, emeklilerin, engellilerin, LGBT bireylerin, göçmenlerin, yaşam alanları tahrip edilenlerin; aydın, yazar, sanatçı ve bilim insanları ile bütün bu kesimlerle birlikte mücadele yürüten güçlerin her türden baskı, sömürü ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve insan onuruna yaraşır bir yaşam kurmak üzere bir araya geldiği, demokratik halk iktidarını hedefleyen bir siyasi partidir." Yeni yaşam çağrısında partinin ilkeleri anlatılmıştır.
PKK ile bağlantı iddiaları
HDP milletvekillerinin ve parti yetkililerinin bazı demeçleri, görüşmeleri ve faaliyetleri ile birlikte yargı kararları; Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği'nin de aralarında olduğu çeşitli ülke ve uluslararası organizasyon tarafından terör örgütü olarak tanınan PKK'nin HDP ile ilişkilendirilmesine ve partinin PKK'nin siyasi kanadı olduğu şeklinde birçok eleştiri ve suçlamaya gerekçe oluşturmuştur. HDP ise bu suçlamaları reddederek, silahsız çözüm isteyen siyasi bir hareket olduklarını ve PKK ile hiçbir organik bağları olmadığını savunmaktadır.
13 Kasım 2012'de HDP eş başkanı Selahattin Demirtaş, Mardin'in Kızıltepe ilçesinde yaptığı bir açıklamada: "Alana gelmeden önce bir müdahale olmuş, demişler ki: 'Abdullah Öcalan posterini asamazsınız.' Onu diyenlere açıkça sesleniyoruz; Kürtlerin katili Kenan Evren'in heykelini dikebiliyorlar da, bir halk önderinin posterini mi açamaz? Siz ne diyorsunuz be! Biz bu meydana Başkan Apo'nun heykelini dikeceğiz heykelini." ifadelerine yer verdi.
26 Temmuz 2015'te HDP Hakkâri Milletvekili Abdullah Zeydan, Hakkâri'nin Yüksekova ilçesinde Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından PKK'nin Kuzey Irak'taki kamplarının savaş uçakları ile bombalanmasının protesto edildiği bir eylemde yaptığı açıklamada; "PKK, Türkiye'yi ve Orta Doğu’yu güller bahçesine çevirmek için ortaya çıkmış barış ve halk hareketidir. Eğer PKK Türkiye’yi güller bahçesine çevirmek istemeseydi, PKK’nin öyle bir gücü var ki, sizi tükürüğüyle boğar" ifadelerini kullandı.
Halkların Demokratik Partisi siyasetçilerinin, Türk güvenlik güçleri ile PKK arasında 2015 yılının Haziran ayından beri devam eden çatışmalarda öldürülen PKK üyelerinin cenaze törenlerine katılması ve taziye ziyaretlerinde bulunması birçok eleştirilere ve tartışmalara neden oldu. 2015-16 Sur çatışmaları sırasında PKK’nin Sur sorumlusu ’Çiyager’ kod adlı Cihat Türkan'ın Batman’da düzenlenen cenaze törenine HDP Batman Milletvekili Mehmet Ali Aslan ve Siirt Milletvekili Besime Konca da katıldı. Van Milletvekili Tuğba Hezer Öztürk, Tunceli'nin Nazımiye ilçesinde 27 Ağustos 2015'te bir çatışma sırasında öldürülen PKK militanı "Destan Rüstem" kod adlı Sıdıka Yıldız'ın Van'ın Başkale ilçesindeki cenaze törenine katıldı. Hezer ayrıca PKK'ya yakın olduğu iddia edilen TAK'ın üstlendiği ve 29 kişinin hayatını kaybettiği Ankara'daki canlı bomba saldırısı sonrası, saldırıyı düzenleyen Abdulbaki Sömer'in evine taziye ziyaretinde bulundu.
HDP Şırnak Milletvekili Faysal Sarıyıldız'ın, PKK'ye verilmek üzere Suriye'den Şanlıurfa'nın Ceylanpınar ilçesine getirilen ağır silahları teslim alacak kuryeye yardım ettiği iddia edildi. 2 Mayıs 2016'da, Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasası Komisyonunda görüşülen yasama dokunulmazlığı görüşmeleri sırasında Adalet ve Kalkınma Partisi ve HDP'li milletvekilleri arasında kavga çıktı. HDP milletvekilleri komisyonu terkederken Abdullah Öcalan lehine sloganlar atarak Gerilla Marşı'nı söylediler.
Eylül 2016'da, parti eş genel başkanı Selahattin Demirtaş Almanya merkezli Süddeutsche Zeitung gazetesine verdiği demeçte; "Biz PKK’yi terör örgütü olarak tanımlamıyoruz. Ancak, sivilleri hedef alan eylemlerini terör olarak nitelendiriyoruz. Bunu protesto etmekten de geri kalmıyoruz." ifadelerini kullandı.
Tutuklamalar
Halkların Demokratik Partisi eş başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ dahil çok sayıda HDP'li milletvekili, siyasetçi ve yönetici; Türk Ceza Kanunu'nun " silahlı terör örgütüne üye olmak", "terör örgütü propagandası yapmak", "suçu ve suçluyu övmek", "halkı kin ve düşmanlığa tahrik", "terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlemek" ve "devletin birliğini ve bütünlüğünü bozmaya teşebbüs" ve "terör örgütüne eleman temin etmek" suçlamaları sebebiyle Türkiye mahkemeleri tarafından tutuklanmasına ya da hapis cezasına çarptırılmasına karar verildi.
4 Kasım 2016 tarihinde HDP Eş Genel Başkanları ve Genel Başkan Yardımcısı Alp Altınörs ile birlikte milletvekilleri Nursel Aydoğan, Sırrı Süreyya Önder, Selma Irmak, Ziya Pir, Ferhat Encü, Gürser Yıldırım, İdris Baluken, Leyla Birlik ve İmam Taşçıer gözaltına alındı. Sırrı Süreyya Önder, Ziya Pir ve İmam Taşçıer adli kontrol şartıyla serbest bırakılırken, HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ ile HDP Grup Başkanvekili İdris Baluken, milletvekilleri Abdullah Zeydan, Ferhat Encü, Leyla Birlik, Gülser Yıldırım ve Nursel Aydoğan tutuklandı. Tutuklu milletvekillerinden Gülser Yıldırım 15 Kasım 2017 tarihinde Mardin 3. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen duruşmada tutuklu bulunduğu dosyadan tahliye edilmiştir.
2019 kayyum atamaları
Ağustos 2019'da 2019 yerel seçimlerinden zaferle çıkan Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Adnan Selçuk Mızraklı, Mardin Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Türk ve Van Büyükşehir Belediye Başkanı Bedia Özgökçe Ertan'ın İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alındı ve yerlerine kayyum atandı. Belediye başkanlarının görevden alınmasının ardından pek çok bölgede basın açıklamaları ve protesto gösterileri düzenlendi. Adana'da, Ankara'da, pek çok ilde kayyum karşıtı açıklamalar yapıldı ve düzenlenen gösterilerde zaman zaman polis ile çatışmalar yaşandı. Yaşanan olaylarda milletvekilleri ve protestocular yaralandı.
Kapatılma davası
14 Şubat 2018'de Vatan Partisi, HDP'nin kapatılması için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na başvuruda bulundu. Genel başkan yardımcısı Nusret Senem, 11 Şubat 2018'de gerçekleştirilen olağan kongrede eş genel başkan Serpil Kemalbay ile Sırrı Süreyya Önder ve Pervin Buldan'ın Afrin Harekâtını eleştiren, PKK-PYD'yi öven açıklamalar yaptığını ve kongrede Abdullah Öcalan'ın posterlerinin yer aldığını anımsattı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nı görevini yapmaya davet etti. Türkiye İçişleri Bakanı Süleyman Soylu Haziran 2018'de yaptığı bir açıklamada, "..HDP diye bir siyasi parti yok zaten, PKK diye bir anlayış var. HDP bu anlayışın sahadaki maske giymiş uygulamasıdır bu kadar basit. Bunu herkes biliyor. Bunu kendileri de biliyor." ifadelerini kullandı.
16 Şubat 2021'de MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, partisinin grup toplantısında "HDP’yle hesaplaşmadan 'PKK’yı bitirdik, yok ettik, mahvettik.' diyemeyiz. Bu itibarla HDP’nin kapatılması elzemdir, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı inanıyorum ki gereğini yapacaktır." sözlerini kullanarak HDP'nin kapatılması gerektiğini söyledi. Yaklaşık iki hafta sonra ise 2 Mart tarihinde AKP Grup Başkanvekili olan Cahit Özkan, "Yargı yolunu açmak için dokunulmazlıkları kaldıracağız. HDP hem siyasi hem de hukuken kapanacaktır. Milletin vicdanında kapatılacaktır." sözlerini kullandı.
17 Mart 2021 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Bekir Şahin, HDP'nin kapatılması istemiyle Anayasa Mahkemesi'nde dava açtı. Mahkeme'ye gönderilen iddianamede "HDP üyelerinin beyan ve eylemleriyle devletin milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı, ortadan kaldırmayı amaçladıkları" belirtildi.
HDP, delil olarak gösterilen soruşturma ve fezlekelere itiraz etmiş, dokunulmazlığı kaldırılan ve 2 Eylül’de yakalandıktan sonra tutuklanarak cezaevine konulan Diyarbakır Milletvekili Semra Güzel hakkındaki yargılamanın devam ettiğini belirterek davanın reddini talep etmişti.
HDP, iki CD halinde dava dosyasına giren 281 adet Kürtçe ses kaydının çözümü için de ek süre istemişti. HDP, mahkeme üyesi İrfan Fidan için de ‘reddi hakim’ talebinde bulunmuştu. Anayasa Mahkemesi, HDP’nin talebini reddetti ve dosyaya giren ek deliller için de savunma hazırlaması için partiye süre verdi.
AYM, HDP ‘ye açılan kapatma davasında “işlemlerin seçim sonrasına bırakılması” talebini 27 Ocak 2023 tarihinde karara bağladı. Yüksek Mahkeme, HDP’nin “işlemlerin seçim sonrasına bırakılması” talebini reddetti.
AYM, tedbire ilişkin savunmanın yapılması için 15 gün ek süre verilmesine, 14 Mart 2023 Salı günü partinin esasa ilişkin savunmasını yapması kararını da aldı.
Aponomma sphenodonti
Amblyomma sphenodonti, Amblyomma cinsine bağlı bir kene türüdür.
Konakçıları
Sphenodon punctataus üzerinde asalaktır.
Yayılımı
Yeni Zelanda'da, Stephen Adası'nda ve Cook Boğazı'ndaki diğer ufak adalarda endemiktir.
Aponomma tachyglossi
Aponomma tachyglossi ya da ?Amblyomma tachyglossi, yaz kenesigiller (Ixodidae) familyasının kene türüdür.
Eschborn
Eschborn, Almanya'nın Hesse eyaletinde Darmstadt iline bağlı bir kasabadır. Aralık 2010 itibarıyla, 20,800'den fazla insan yaşamaktadır. Deutsche Bank, Eurohypo gibi önemli bankaların merkezleri veya ofisleri burada bulunmaktadır. Siemens, Deutsche Telekom gibi şirketlerin bazı bölümleri de burada yer almaktadır.
Aponomma tachyglossi
Sistematik durumu karışıktır. Kimileri eskiden olduğu gibi Aponomma cinsinde sınıflandırırken, kimileri de Amblyomma cinsinde ele alırlar.
Konakçıları
Bütün evreleri, Tachyglossus aculeatus türünden ekidnelerde asalaktır.
Yayılımı
Avustralya'da (Queensland) endemiktir.
Abserd
Abserd (Farsça: آبسرد), İran'ın Tahran Eyaleti'nde şehir.
Kent, idari olarak Demavend şehristanı'nın Demavend merkezi bahşı'nda bulunur. 2006 yılı resmi nüfusu 9.865'dir. Kent Demavend'in 5 km. güneyinde yer alır.
Şehrin adı Farsça'da 'soğuk su' anlamına gelir.
HNK Hajduk Split
HNK Hajduk Split, Hırvatistan'ın Split şehrinde kurulmuş ve Dinamo Zagreb ile birlikte Hırvat futbolunun tanınan iki futbol kulübünden biridir.
Tarihi
Dalmaçya bölgesinin en önemli şehri olan Split şehrinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Kulüp, 13 Şubat 1911 tarihinde Prag şehrindeki bir barda kurulmuştur. Prag'ın iki takımı Sparta Prag ve Slavia Praha arasında oynanan bir futbol maçını izledikten sonra bir barda toplanan Splitli birkaç genç, bir futbol takımı kurmaya karar verirler ve Osmanlılara karşı mücadele vermiş olan Hırvat haydutları demek olan "Hajduk" adını benimserler.
1970'li yıllarında altın çağını yaşayan kulüp, 1979'dan beri maçlarını Poljud Stadyumu'nda oynamaktadır. Torcida adında ünlü bir taraftar grubuna sahiptir. Taraftarları takımlarına "Beyazlar" anlamında "Bili" diye hitap ederler. "Denizin Efendileri" taraftarlarının kullandığı diğer bir lakaptır.
Ülkesinin en başarılı kulüplerinde olan Hajduk Split, Avrupa Kupaları'nda üç kez en sonu 1995 yılında olmak üzere Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası ve UEFA Şampiyonlar Ligi'nde çeyrek finale kadar çıkmıştır. Ayrıca 1973'te UEFA Kupa Galipleri Kupası'nda ve 1984'te UEFA Kupası'nda yarı finale çıkmıştır.
Hajduk Split ayrıca genç takımdan çıkardığı futbolcularla ünlüdür ve bu kulübün altyapısından çıkan pek çok oyuncu Avrupa'nın önde gelen takımlarında forma giymektedir. Bunlardan bazıları ve oynadığı takımlar: Alen Bokšić (Juventus, Middlesbrough), Robert Jarni (Juventus, Real Madrid), Slaven Bilić (Karlsruhe, Everton), Igor Štimac (West Ham), Milan Rapaić (Fenerbahçe, Perugia, Standard Liège), Igor Tudor (Juventus), Ivica Šurjak (Paris SG), Luka Peruzović (Anderlecht), Aljoša Asanović, Ivan Buljan (Hamburger SV) ve Zlatko Vujović (Bordeaux).
Zeynep Dağı
Zeynep Dağı (d. 20 Aralık 1964; Gölbaşı, Ankara), 23. dönem Ankara milletvekili, akademisyen, yazar.
2000-2002 arasında Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde araştırma görevlisi olarak çalışmış, 2001-2002 arasında George Washington Üniversitesi Institute for European, Russian and Eurasian Studies bölümünde misafir araştırmacı olarak bulunmuş ve 2002-2004 arasında Atılım Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde yardımcı doçent olarak öğretim üyeliği yapmıştır. Atılım Üniversitesi'ndeki görevini 2004 sonrası part-time olarak sürdürmektedir.
3 aylık araştırma dergisi olan Demokrasi Platformu Dergisi'nde editörlük, Bugün gazetesinde köşe yazarlığı ve Aksiyon Dergisi'nde yazarlık yapmıştır. İhsan Dağı'nın eşi ve iki çocuk annesi olan Zeynep Dağı, 23. Dönem Adalet ve Kalkınma Partisi Ankara milletvekili olarak seçilmiştir. Halen 23. Dönem'de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesi Türk Grubu Üyesi ve Avrupa-Akdeniz Parlamenter Asamblesi Türk Grubu Başkanı görevini yürütmektedir. Yayımlanmış 3 kitabı bulunmaktadır. Ayrıca TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi'nde öğretim görevlisidir.
Yeşilköy, Borçka
Yeşilköy, Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Yeşilköy'ün eski adı Manastır'dır. Bu yer adının Gürcüce Monasteri (მონასტერი) adından geldiği kabul edilir. Köyün Monasteri adını burada var olan eski bir manastırdan aldığı sanılır. Nitekim köyde günümüze kalıntıları ulaşmış olan Manastır Kilisesi buradaki manastırın kilisesi olabilir.
Yeşilköy, tarihsel Gürcistan'ın güneydoğu kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden ele geçirdi. 93 Harbi'nin ardında da Ruslar bölgeye hakim oldu. Rusların 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Yeşilköy'ün komşusu olan Örücüler (eski adı Arçueti) yer aldığı halde, Yeşilköy'ün adı geçmektedir. Artvin livasında 1922 yılındaki nüfus tespitinde ve daha sonraki genel nüfus sayımlarında da Yeşilköy bir köy olarak geçmemektedir. 1980 genel nüfus sayımında ise, Yeşilköy Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı Muratlı bucağının bir köyü olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte köyün nüfusu 435 kişiden oluşuyordu. Güreşen köyünün 1975 yılında 2.852 kişiden oluşan nüfusunun 1980 yılında 2.526 kişiye düşmüş olması, Yeşilköy'ün bir mahalleyken bu köyden ayrıldığını göstermektedir.
Yeşilköy'de Manastır Kilisesi olarak adlandırılan kilisenin eski bir manastırın kilisesi olduğu tahmin edilmektedir.
Coğrafya
Yaşilköy, Artvin il merkezine 57 km, Borçka ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır.
Şerefiye, Borçka
Şerefiye, Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Bugün Şerefiye adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Ohordia’dır. Lazca ve Gürcüce Ohordia (ოხორდია) biçiminde yazılan bu yer adı Türkçeye Oğordiye (اوغوردیە) ve Ohordiya olarak girmiştir. 93 Harbi’nde Artvin bölgesini ele geçiren Ruslar da 1886 yılında köyü Ohordia (Охордиа) adıyla kaydetmiştir. Bu sayımdan yaklaşık yedi yıl sonra bölgeyi dolaşan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de köyün adını aynı biçimde, Ohordia (ოხორდია) olarak yazmıştır. Ohordia, Laz-Megrel dilinde "ev" anlamına gelen "ohori" (ოხორი) kelimesinden türemiş bir yer adıdır.
Ohordia, 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon Vilayeti'ne bağlı Lazistan sancağının Gönye nahiyesine bağlı bir köydü. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Ohordia'nın nüfusu, Bakozeni köyüyle birlikte 100 hanede yaşayan 300 kişiden oluşuyordu. Salnamede belirtilmemekle birlikte, bu tarihle Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, bu iki yerleşmenin nüfusunun yaklaşık 600 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Tarımla geçinen bu yerleşmelerde bu tarihte hayvan varlığı olarak 50 koyun, 15 keçi, 7 at, 50 inek ve 2 öküz tespit edilmiştir.
Ohordia, üç yüz yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğine kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusların eline geçti. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımına göre ise Ohordia, Batum sancağına (okrug) bağlı Gonio kazasına (uçastok) bağlıydı. Gonio kazasında Kataphia nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) 13 köyünden biriydi. Tek başına bir köy olarak kaydedilmiş olan Ohordia'da 14 hanede 56 kişi yaşıyor ve bu nüfusun tamamı Lazlardan oluşuyordu. Bu tespit sırasında "Bakozeni" kaydedilmiş bir köy bulunmamaktadır. 1876 yılına göre nüfusun bu kadar almış olması, köylülerin Rus idaresinden Osmanlı ülkesine göç etmiş olmasından kaynaklanmıştır. 19. yüzyılda Lazların yaşadığı Beğlevani, Sucuna ve Ohordia ile Beğlevani vadisindeki köyler göçlerin sonucunda büyük ölçüde boşalmıştır. Nitekim 1890'ların başlarında Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Ohordia’yı Lazistan'nın köyleri arasında saymış, köyde 10 hanenin yaşadığını ve köyün bir kısmının Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır. Boşalmış olan bu köylere daha sonra Rize bölgesinden yeni bir nüfus yerleştirilmiştir. Kocaeli ilinin İzmit ilçesine bağlı Çubuklubala köyüne yerleşen nüfusun bir kısmı Ohordia, Beğlevani ve Maradidi köylerinden göç etmiştir.
Ohordia, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Ohordia köyünü de kapsayan Artvin ile Ardahan bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde Ohordia, ayrı bir köy olarak yer almamıştır. 1957 yılında Güreşen köyünden ayrılıp Şerefiye adıyla köy haline getirilmesi, Ohordia'nın bu tarihten önce Beğlevani (Güreşen) köyünün bir mahallesi olduğunu göstermektedir. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında Şerefiye ve Güreşen ayrı köyler olarak geçer. Bu tarihte Borçka kazasının Maradit bucağına bağlı olan Şerefiye köyünde 571 kişi yaşıyordu. 2018 yılında, 189'u erkek ve 179'u kadın olmak üzere Şerefiye köyünde 368 kişi yaşıyordu. Köyün nüfus Hemşinliler, Lazlar ve Rizelilerden oluşuyordu.
Ohordia'da günümüze ulaşmış olan tarihi eserlerden biri tek kemerli taş köprüdür. Köyün Orta mahallesinde yer alan Ohordia Köprüsü, küçük bir derenin üzerinde, kaba yonu taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Köprünün uzunluğu 9 metre, genişliği 2,4 metre ve yüksekliği 4 metredir.
Coğrafya
Şerefiye köyü, Artvin il merkezine 55 km, Borçka ilçe merkezine 34 km, Kemalpaşa kasabasına 10 km uzaklıktadır. Karadeniz bölgesinin en doğu ucunda Gürcistan sınırında yer alır. Şerefiye köyü Gürcistan'ın Batum kentine 15 km uzaklıktadır. Köyün kuzeydoğusunda Gürcistan, güneyinde Karşıköy, doğusunda Muratlı ve Güneşli köyleri, batısında Güreşen bulunmaktadır.
Il trovatore
Il trovatore Giuseppe Verdi'nin bestelediği, "Antonio García Gutiérrez"' in "El Trovador" adlı tiyatro oyunundan uyarlanan İtalyanca libretto'sunu Leone Emanuele Bardare ve Salvatore Cammaran'ın yazdığı 4 perdelik opera eseri. Prömiyeri 19 Ocak 1853'de Roma'da "Teatro Apollo" sahnelenmiştir ve çok yakın ilgi görüp Ocak 1855'de birçok defa oynanmıştır. Verdi bu operanın Fransızca'sını Le Trouvère olarak revize etmiş ve bu eser 1854/55 sezonunda Paris'te "Théatre des Italiens"'de sahnelenmiştir.
Konu özeti
Mekân: Biscay ve Aragon, İspanya.
Zaman: 15. yüzyıl.
I. Perde : Düello
1. Sahne: Zaragosa, İspanya'da di Luna'nin şatosu olan "Aljaferia Sarayı"'nda bir nöbetçiler odası
Muhafızlar komutanı olan Ferrando emrindeki askerlere Kont Di Luna, Prenses'in nedimelerinden olan Leonara'nın penceresi altında durmadan usanmadan gidip gelmekte iken dikkatle onu dikkatle korumaları emrini verir. Di Luna Leonara'yi sevmektedir ve başarılı rakibi olan trubador Manrico'yu kıskanmaktadır. Nöbetçi muhafızların uykuya dalmalarını önlemek için Ferrando kontun yaptıklarının hikâyesini anlatmaya koyulur (Ferrando: Di due figli vivea padre beato / "Kont Di Luna iki oğul babası olarak mesut bir hayat yaşadı.") Bir zaman bir çingene kadın kontun kendinden hemen küçük erkek kardeşini büyülemiş ve küçük çocuğu zayıf ve hasta bırakmıştı. Bu nedenle yakalanan çingene kadın bir cadılık suçu ile yargılanmış, suçlu bulunmuş ve diri olarak meydan ateşinde yakılmıştı. Çingene kadın ölmeden önce kızı Azuncena'yı kendi intikamını almasını söylemişti. Buna uyan Azucena kontun küçük kardeşini kaçırmıştı. Bir çocuğun yanmış kemikleri bir ateşin külleri arasında bulunmuş olmakla beraber kontun babası küçük oğlunun öldürüldüğüne inanmamıştı ve oğlu Kont Di Luna'yı Azucena'yi arayıp bulmaya görevlendirmişti.
2. Sahne: Prensesin sarayında bahçe
Leonara kendinin de Monrico'ya aşık olduğunu sırdaşı olan İnes'e itiraf eder. (Leonara : (Tacea la notte placida - "The sakin gece sessizliğe bürünmüştü") (Di tale amor - "Kelimelerin çok anlatabileceği bir aşk"). İki kadın sahneden ayrılınca Kont Di Luna rakibi Manrico'nun uzaktan sesini duyar. (Deserto sulla terra - "Bu dünyada terkedilmiş tek kaldım"). Leonara karanlıkta Di Luna'yı sevdiği Manrico sanıp kollarına atılır. Bu sırada Manrico bahçeye girmektedir. Kont Manrico'nun idama mahkûm edilmiş eski bir düşmanı olduğunu anlar. Onu kendiyle kılıçla düello edip çarpışmaya zorlar. Leonara onların arasına girmeye çalışır ama düelloyu durdurmayı başaramaz. (Üçlü: Di geloso amor sprezzato - "Kıskanç sevginin ateşi" ).
II. Perde - Çingene kadın
1. Sahne: Çingenelerin kamp yapma alanı
Manrico, annesi Azucena'nın yatağı önünde oturmaktadır. Çingeneler Ors Korosu'nu söylerler (Koro: Vedi le fosche notturne - "Bak! Bitmez gökte karanlık gece elbiselerini çıkartmakta.") Azucena Kont tarafından meydan ateşinde yaktırılıp idam edilen Çingene kadının kızıdır ve yaşı ilerlemesine rağmen hâlâ annesinin intikamını almak istemektedir. (Arya: Stride la vampa - "Alevler gürleyerek yanmakta!"). Çingeneler kamp yaptıkları alandan ayrılmaya hazırlanırlar.
2. Sahne: Manastırın önünde
III. Perde - Çingene kadının oğlu
1. Sahne: Di Luna'nın çadırı
(Koro: Or co' dadi ma fra poco - "Şimdi zar atıp kumar oynarız") Di Luna'nın askerleri ellerine geçirdikleri Azucena'yı getirirler. Ferrando kadını tanımıştır. Di Luna onun ateşte yakılarak öldürülüp idam edilmesi için adlî hüküm verir.
2. Sahne: Şatoda bir oda
Leonara ve Manrico hayatlarını birleştirmeye karar verirler (Manrico: Ah si, ben mio coll'essere / "Evet sevgilim senin olmak için"). Tam birbiriyle evlilik yeminlerini vermekte iken, Manrica'nın yoldaşı gelir ve Azucena'nın meydan ateşinde yakılıp idam edileceği haberini getirir. Manrico hemen ona yardım etmek için ayrılır. (Stretta: Di quella pira l'orrendo foco- "O ateşin korkunç alevleri") Leonora ise bayılıp yere yığılır.
IV. Perde - Ceza
1. Sahne: Şatonun zindanı önünde
Di Luna tarafından yakalanıp tutuklanmış olan Manrico'yu Leonara kurtarmaya çalışmaktadır. (Leonara: D'amor sull'ali rosee - "Aşkın gülden kanatları üzerinde"). (, Leonoro, Koro: Miserere - "Allahım, sen kurtar"). Leonara Manrico'yu af etmesi için Di Luna'ya yalvarır; sevgilisinin yerine kendini tutuklamasını tercih ettiğini söyler. Kont'a eğer Manrico'yu affederse kendisinin olacağına söz verir. Fakat Di Luna'nın kendi vücuduna sahip olmasından önce ölmek için gizlice yüzüğü içinde sakladığı zehiri içer. (Leonara, Di Luna ikili: Mira, d'acerbe lagrime - "Bak, acı gözyaşları döktüğümü gör")
2. Sahne: Zindanda
Manrico ve Azucena zindanda idam için tutukludurlar. Manrico düşünceleri dağlarda olan mesut günlerine gitmiş olan Azucena'yı avutmaya çalışır. (Manrico ve Azucena ikili: Ai nostri monti ritorneremo - "Tekrar dağlarımıza döneceğiz"). Sonunda çingene kadın uykuya dalar. Leonara Manrico'yu ziyarete gelir. Ona serbest bırakıldığını ve zindandan hemen ayrılıp gitmesini söyler. Fakat Manciro Leonora'nın kendiyle gelemeyeceğini öğrenince zindandan ayrılmayı kabul etmez. Leonara'nın kendine ihanet ettiğini sanır. Fakat sonunda onun Manrico'ya ihanet etmemek için Leonara'nın zehir aldığını anlar. Leonara zehirlenmiş olarak sancılarla Manrico'nun kolları arasında ölmekte iken bir başka kişiyle evlenmek yerine ölümü tercih ettiğini açıklar. (Dörtlü: Prima che d'altri vivere - "Baskasının olarak yaşayacağıma"). Kont zindana gelince Leonara'yı rakibinin kolları arasında ölmüş bulur. Manrico'nun hemen idam edilmesini emreder. Azucena kalmıştır ve Di Luna ona idam edilmiş Manrico'nun cesedini gösterir. Azucena bir zafer haykırışı ile ölmüş annesine bağırır (Azucena: Egli era tuo fratello! - "O senin kardeşindi. Anne senin intikamını aldım!" ). Bunun anlamına eren Kont ise büyük bir üzüntüye düşer. (Di Luna:E vivo ancor! - "Ama benim hayata devam etmem gerek!").
Seçilmiş ses kayıtları
Not: "Kat:" ses kayıt şirketinin verdiği katalog numarası; "ASIN" amazon.com ürün referans numarası.
Küme
Küme, matematiksel anlamda tanımsız bir kavramdır. Bu kavram "nesneler topluluğu veya yığını" olarak yorumlanmaktadır. Bu tanımdaki "nesne" soyut ya da somut bir şeydir. Fakat her ne olursa olsun iyi tanımlanmış olan bir şeyi, bir eşyayı ifade etmektedir. Örneğin, "Tüm canlılar topluluğu", "Dilimiz alfabesindeki harflerin topluluğu", "Masamın üzerindeki tüm kâğıtlar" tümcelerindeki nesnelerin anlaşılabilir, belirgin oldukları, kısaca iyi tanımlı oldukları açıkça ifade edilmektedir. Dolayısıyla bu tümcelerin her biri bir kümeyi tarif etmektedir. O halde, matematikte "İyi tanımlı nesnelerin topluluğuna küme denir." biçiminde bir tanımlama yapılmaktadır.
Tanımda geçen nesne sözcüğü aslında yeterince açıklık ifade eden bir sözcük değildir. Ama sezgisel olarak, kümeyi oluşturan nesnelerin iyice tanımlı olduklarını; yani belirgin, başka nesnelerden ayırt edilebilir şeyler olduklarını düşünüyoruz demektir. Bir bakıma, bir kümeyi oluşturan nesnelerin tek tek neler olduklarını düşünmekten çok, bir arada düşünebilir olmaları önemsenir.
Bir kümeyi oluşturan nesnelere o kümenin ögeleri veya elemanları adı verilir. Güneş, evrendeki yıldızlar kümesinin bir ögesidir. Bir kümenin ögesi olan nesne o kümenin içinde veya kümeye aittir. Küme tanımına göre bir öge ya kümenin içinde ya da içinde değildir.
Küme Kavramının Kökeni
Küme kavramının matematiğe Georg Cantor (1845-1918) ile girdiği kabul edilir. Georg Cantor kümeyi iyi tanımlanmış ve birbirinden farklı nesneler topluluğu olarak tanımlamaktadır. İyi tanımlanmış ile kastedilen, herkes tarafından aynı şekilde anlaşılan bir tanımdır.
Cantor'dan öncede, adına küme denilmese bile matematikçiler bu kavramı yer yer örtülü bir şekilde kullanırdı. Cantor, kümeler kuramının temellerine ilişkin kapsamlı soruları ortaya koydu. Bu gelişmeler, matematiğe ve özellikle formalist akıma 20. yüzyılın ilk yarısında katkı verdi.
Almanca küme kelimesi "Menge", Bernard Bolzano tarafından Paradoxes of the Infinite adlı çalışmasında ortaya atıldı.
Küme teorisinin kurucularından Georg Cantor, transfinit küme teorisi üzerine yazdığı Beiträge zur Begründung der transfiniten Mengenlehre adlı çalışmasının başında şu tanımı verdi: "Bir küme, algı veya düşüncemizin belirli, ayırt edilebilir nesnelerinin bir araya toplanmasıdır — ve bu nesnelere kümenin elemanları denir."
Bertrand Russell, küme ve sınıf arasındaki ayrımı (bir küme bir sınıftır, ancak tüm kümelerin sınıfı gibi bazı sınıflar küme değildir; bkz. Russell paradoksu) tanıttı: "Matematikçiler bir manifold, aggregate, Menge, ensemble veya benzeri bir isimle uğraştıklarında, özellikle ilgili terimlerin sayısı sonlu olduğunda, ilgili nesneyi (ki aslında bir sınıftır) terimlerinin numaralandırılmasıyla tanımlanmış olarak kabul etmek ve bu durumda bir tek terimden oluşabileceği göz önünde bulundurulur, bu durumda o tek terim sınıftır."
Sezgisel kümeler kuramı
Bir kümenin en önemli özelliği, elemanlara sahip olabilmesidir; bu elemanlar aynı zamanda üyeler olarak da adlandırılır. İki küme, aynı elemanlara sahip olduklarında eşittir. Daha kesin bir ifadeyle, A ve B kümeleri, A 'nın her elemanı B 'nin bir elemanıysa ve B 'nin her elemanı da A 'nın bir elemanıysa eşittir; bu özellik kümelerin genişletilebilirliği olarak adlandırılır.
Basit bir küme kavramı matematikte son derece faydalı olmuştur, ancak setlerin nasıl oluşturulabileceği konusunda herhangi bir kısıtlama olmadığında paradokslar ortaya çıkar:
Sezgisel kümeler kuramı, bir kümenin iyi tanımlanmış farklı elemanların bir koleksiyonu olarak tanımlar, ancak "iyi tanımlanmış" teriminin belirsizliği nedeniyle sorunlar ortaya çıkar.
Aksiyomatik küme kuramı
Sezgisel küme teorisinin orijinal formülasyonundan bu yana, bu paradoksları çözmek için yapılan çabalarda, setlerin(küme) özellikleri aksiyomlarla tanımlanmıştır. Aksiyomatik küme teorisi, bir küme kavramını ilkel bir kavram olarak ele alır. Aksiyomların amacı, birinci dereceden mantığı kullanarak setlerle ilgili belirli matematiksel önermelerin (ifadelerin) doğruluğunu veya yanlışlığını çıkarmak için temel bir çerçeve sağlamaktır. Ancak, Gödel'in eksiklik teoremlerine göre, birinci dereceden mantığı kullanarak herhangi bir aksiyomatik küme teorisinin paradoks içermeyen olduğunu kanıtlamak mümkün değildir.
Kümeler nasıl tanımlanır ve küme gösterimi
Matematik metinlerinde, kümeler genellikle A, B, C gibi büyük harflerle italik olarak gösterilir. Bir küme, özellikle elemanları da set olan durumlarda, bir koleksiyon veya aile olarak da adlandırılabilir.
Sıralı gösterim
Sıralı veya numaralı gösterim, bir kümenin elemanlarını süslü parantezler arasında virgülle ayrılarak listelemek suretiyle bir küme tanımlar:
Bir kümede, önemli olan her elemanın içinde olup olmadığıdır, bu nedenle sıralı gösterimde elemanların sıralaması önemsizdir (buna karşılık, bir dizide, demette veya bir kümenin permütasyonunda, terimlerin sıralaması önemlidir). Örneğin, ve aynı kümeyi temsil eder.
Çok sayıda elemana sahip olan setler, özellikle örtük bir desene uyanlar, üyelerin listesi '...' işareti kullanılarak kısaltılabilir. Örneğin, ilk bin pozitif tamsayı kümesi, sıralı gösterimde aşağıdaki gibi belirtilebilir:
Sonsuz kümelerin sıralı gösterimi
Sonsuz bir set(küme), sonsuz bir eleman listesine sahip olan bir kümedir. Sonsuz bir seti sıralı gösterimde tanımlamak için, listeyin sonuna veya her iki ucuna da noktalama işareti konur ve bu şekilde liste sonsuz bir şekilde devam ettiği ifade edilir. Örneğin, pozitif olmayan tamsayıların kümesi aşağıdaki gibi sıralı gösterimde tanımlanabilir:
ve tüm tamsayıların kümesi ise:
Anlamsal tanım
Bir küme tanımlamanın başka bir yolu, elemanların neler olduğunu belirlemek için bir kural kullanmaktır:
Bu tür bir tanım, bir anlamsal açıklama olarak adlandırılır.
Küme oluşturucu(set-builder) gösterimi
Set-builder gösterimi, elemanlar üzerindeki bir koşula dayalı olarak daha büyük bir kümeden bir seçimi belirtir. Örneğin, F kümesi aşağıdaki gibi tanımlanabilir:
Bir F kümesi, şu şekilde tanımlanabilir:
Bu gösterimde, dikey çizgi "|" "şunu ki" anlamına gelir ve tanım, "F, n'nin 0 ile 19 (dahil) arasında bir tamsayı olduğu tüm n sayılarının kümesidir" şeklinde yorumlanabilir. Bazı yazarlar dikey çizgi yerine iki nokta üst üste ":" kullanır.
Elemanı olma
Eğer B bir küme ve x B 'nin bir elemanı ise, bu kısaltma şeklinde x ∈ B olarak yazılır ve aynı zamanda "x B 'ye aittir" veya "x B 'de bulunur" şeklinde okunabilir. "y B 'nin bir elemanı değildir" ifadesi y ∉ B şeklinde yazılır ve aynı zamanda "y B 'de değil" şeklinde okunabilir.
4 ∈ A ve 12 ∈ F; 20 ∉ F ve yeşil∉ B.
Boş Küme
Hiçbir elemanı olmayan kümeye boş küme (veya null kümesi) denir ve hiçbir elemana sahip olmayan tek kümedir. Boş küme
∅
, \emptyset,
ϕ
, \{ \} veya ϕ sembolleri ile gösterilir.
Birim(singleton) kümeler
Bir birim kümesi, tam olarak bir elemana sahip olan bir kümedir. Bu tür bir küme {x} şeklinde yazılabilir, burada x elemandır. {x} kümesi ve x elemanı farklı anlamlara gelir; Halmos, bir şapka içeren bir kutunun şapkayla aynı olmadığı benzetmesini çizer.
Alt kümeler
Eğer kümenin A her elemanı aynı zamanda B kümesinde yer alıyorsa, A kümesi B 'nin bir alt kümesi veya B içinde yer alan bir küme olarak tanımlanır. Bu durumu ifade etmek için A ⊆ B veya B ⊇ A şeklinde yazılır. İkinci gösterim B A 'yı içerir şeklinde okunabilir. ⊆ tarafından sağlanan kümeler arası ilişkiye dahil etme veya içermeyi denir. İki küme birbirlerini içerdiklerinde eşittirler: A ⊆ B ve B ⊆ A, A = B ile eşdeğerdir.
Eğer A, B'nin bir alt kümesi ise ancak A, B 'ye eşit değilse, A B 'nin bir gerçek alt kümesi olarak adlandırılır. Bu durum A ⊊ B şeklinde yazılabilir. Benzer şekilde, B ⊋ A B'nin bir gerçek üst kümesi anlamına gelir, yani B A 'yı içerir ve A 'ya eşit değildir.
Üçüncü çift ⊂ ve ⊃ operatörleri farklı yazarlar tarafından farklı şekillerde kullanılır: bazı yazarlar A ⊂ B ve B ⊃ A ifadesini A'nın B'nin herhangi bir alt kümesini temsil etmek için kullanırken, diğerleri A'nın yalnızca gerçek bir alt kümesi olduğu durumlar için A ⊂ B ve B ⊃ A kullanır.
Boş küme, her kümenin bir alt kümesidir ve her küme kendisinin bir alt kümesidir:
Euler ve Venn diyagramları
Bir Euler diyagramı, bir küme koleksiyonunun grafiksel bir temsilidir; her bir küme, içindeki elemanlarıyla birlikte bir döngü tarafından çevrili bir düzlem bölgesi olarak gösterilir. Eğer A, B'nin bir alt kümesi ise, A 'yı temsil eden bölge, B 'yi temsil eden bölgenin tamamen içinde yer alır. İki kümenin ortak elemanı yoksa, bölgeler birbirleriyle örtüşmez.