cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tebeler kır yerleşimi
Tarih
13 Ocak 2005 yılı No 10 RZ adlı Altay Cumhuriyeti belediye sınırları düzenlemesine göre Tebeler Kır yerleşimi belediyesi oluşturulmuştur. 2007 yılında Tebeler köyü ve Tebeler kır yerleşimi adı değiştirilmiş ve yerine Töbeler köyü ve Töbeler kır yerleşimi olmuştur.
Nüfus
Nüfus azalma eğiliminde görülmektedir. Son nüfus durumuna göre 966 kişidir (2015 yılı).
2010 yılında nüfus 1058 kişi, 2002 yılında 1379 kişidir. 1994 yılındaki etnik nüfus sayımında Töbeler (Tebeler) kır yerleşiminde 1484 Kazak, 39 Telengit ve 6 Rus vardı.
Etnik yapı
Kazak Türkleri bulunur. Kazak köyüdür. Çok az Telengit Türkleri vardır.
Din
Yöre müslüman Altay Coğrafyasına dahil edilmektedir. İslam Dini ve ardından Gök Tanrı inancı (Şamanizm) yörede yaygındır.
So Happy I Could Die
"So Happy I Could Die", Amerikalı şarkıcı Lady Gaga'nın ikinci büyük çalışması ve üçüncü EP'si The Fame Monster'dan bir şarkı. Gaga, RedOne ve Space Cowboy tarafından yazılan şarkının yapımcılığını RedOne yapmıştır. Gaga'nın "Alkol Canavarı Korkusu"ndan etkilenen şarkı, insanların "etki" altındayken gittikleri "mutlu yer" hakkındadır. Şarkının sözlerinde alkolizmle ilgili genel düşüncelerin yanında cinsel temalara da değinilmiştir.
Europop etkileri taşıyan elektropop türünde bir şarkıdır. "So Happy I Could Die" genelde olumlu tepkiler aldı, bazı eleştirmenler şarkının cinsel yanını beğendi. Birleşik Krallık, İsveç ve Macaristan'da listelere giren şarkı, The Monster Ball Tour'da da söylendi.
Arka plan
Lady Gaga şarkının yazımında RedOne ve Space Cowboy ile çalışırken yapımcılığı RedOne üstlenmiştir. Şarkı, sosyal bir içici olan Gaga'nın kendi tarifiyle "Alkol Canavarı" korkusunu şarkı sözlerinde özellikle nakarat kısmında temsil ediyor: "Happy in the club with a bottle of red wine, stars in our eyes and we're having a good time." MTV'ye verdiği bir röportajda Gaga şarkının alkolün öforik etkileri -sözde "mutlu yer"- hakkında olduğunu söyledi ve korkusunun iki şarkı arasında bölündüğünü açıkladı. "Alkol korkum. Uyuşturucu korkum... bağımlılık korkum. [...] Fakat alkol neşeli çünkü insanı çok mutlu bir yere götürüyor ve kısa süreliğine de olsa sorunlarınızı unutturup sizi mutlu ediyor, sonra mideniz bozuluyor... Ve bu benim tüketim ve kötüye kullanımla olan ilişkim."
"So Happy I Could Die" europop unsurları içeren bir elektropop parçasıdır. Şarkıya Auto-Tune ile yankı efekti verilmiştir. Şarkının nakarat kısmı melodik yapısı ile Natasha Bedingfield'ın "Pocketful of Sunshine" şarkısıyla benzerlikler taşıyor. BBC'den Paul Lester "So Happy I Could Die"ın Gaga'nın şarkılarında sıkça rastlanan LGBT temasının yansıtıcısı olduğunu belirtti. Slant Magazine muhabiri Sal Cinquemani ise şarkının Gaga'nın "öğretici" uygulaması olan "diğerleriyle her türlü samimiyet"i reddedişinin bir iması olduğunu iddia etti ve "'So Happy I Could Die' bir aşk şarkısı fakat Gaga'nın sevgisinin hedefi kendisi -kendisine bakıyor, kendisiyle içiyor, kendisiyle dans ediyor, kendine dokunuyor." dedi.
Sony/ATV Music Publishing tarafından Musicnotes.com'da yayımlanan nota kağıdına göre şarkı üç dörtlük ölçü ile yazılmıştır ve dakikada 100 tempo içeren La minör ile bestelenmiştir. Gaga'nın sesi tonal olarak La3 ile La4 aralığındadır ve şarkı Fa majör–Sol majör–Mi minör–La minör akor dizisini takip etmektedir.
Başarılar
The Independent yazarı Simon Price şarkıyı "pop hatası" olarak değerlendirdi ve "her zaman bu parıltılı gözlerin arkasında olan ilginç şeyler var" diye yazdı. NME'den Ben Patashnik şarkının müstehcenliğini alkışladı ve "'So Happy I Could Die' soğuk ritimlerle kalabalık bir odada yalnız olma hissini harika bir şekilde hatırlatıyor. Gaga kontrolü elinde tutmanın tek yolu olarak mastürbasyona sığınıyor." dedi. "So Happy I Could Die" Rolling Stone tarafından Gaga'nın en iyi 27. şarkısı olarak ilan edildi ve "Gaga kulüpte eğlenme, içme ve biseksüelliğe meraklı olma zevkleriyle övünüyor." dendi. Under the Radar yazarı Nick Hyman "So Happy I Could Die"ın ilham vermeyen bir şarkı olduğunu belirtti. PopMatters'tan Evan Sawdey ise Gaga'nın vokalini bugüne kadarki en kötü vokali olarak buldu ve "Kasıtlı olarak özgün tarzını yaratmaya çalışan biri için hüsran. Şarkıların kaderini belirleyen şarkı seçimi sırasında kalite kontrol uygulanmamış olması hayal kırıklığı." dedi.
Albüm çıktıktan sonra "So Happy I Could Die" az da olsa bir başarı yakaladı. En yüksek sıraya Macaristan'da onuncu olarak ulaştı. Ayrıca İsveç'te elli üçüncü, Birleşik Krallık'ta ise seksen dördüncü oldu.
Canlı performanslar
"So Happy I Could Die" The Monster Ball Tour şarkı listesinin bir parçasıydı. Turnenin değiştirilmemiş versiyonunda Gaga şarkıyı "Teeth" ile birlikte siyah deri bir korse giyerek söyledi. Turnenin yenilenen kısmında Gaga, şarkıyı kendi kendine hareket edebilen ve "Yaşayan Elbise" olarak adlandırılan beyaz bir kostüm giyerek söyledi.
Yapım görevlileri
Yapım görevlileri The Fame Monster albüm kitapçığından alınmıştır.
Ali Yalçın
Ali Yalçın aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Obruk (anlam ayrımı)
Obruk, aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Suat Ergünek
A. Suat Ergünek, (d. 1924 Bursa) - (ö. 20 Temmuz 2001, İzmir), Türk bürokrat
Bursa Erkek Lisesi’ni bitirdikten sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne girmiş, bu okuldan 1947 yılında mezun olmuştur. Kaymakamlık Kursundan sonra 1950-1951 yıllarında Ergani Kaymakamlığı yapmıştır. 1953-1956 yılları arasında Kula Kaymakamlığı yaptıktan sonra meslekten ayrılmış ve Türkiye Şeker Fabrikaları Müfettişliği ve Şeker Şirketi İstanbul Bölge Ticaret Müdür Muavinliği yapmıştır. 1961 yılında Torbalı Kaymakamlığı ile mesleğe dönmüş ve 1971 yılına kadar Kulu, Sivrice, Reşadiye, Kiraz ve Düzce Kaymakamlıklarında bulunmuştur. 1971-1972 yıllarında Bolu, 1972-1975 yıllarında ise Kütahya valilikleri yapmıştır. 1975 yılında Merkez Valiliğine (İzmir) atanmış ve 1982 yılında kendi isteği ile emekliye ayrılmıştır. Başta Cumhuriyet olmak üzere birçok gazetede yayınlanmış makaleleri vardır. Türk İdareciler Derneği İzmir Şubesi'nin kurucu üyesidir. Evli ve bir çocuk babasıdır.
Pedro Passos Coelho
Pedro Manuel Mamede Passos Coelho (d. 24 Temmuz 1964; Coimbra, Portekiz), Portekizli siyasetçi ve iş adamıdır.
Gençlik yılları
Çocukluğunu babasının doktor olması sebebiyle eski bir Portekiz sömürgesi olan Angola'da geçirdi. Angola'nın bağımsızlığını kazanmasının ardından Kuzey Portekiz'deki Vila Real kasabasına geri döndü.
Batı Hint Adaları
Etimoloji
Tarihsel Batı Hint Adaları tanımında yer alan Hindistan ifadesi, Kristof Kolomb'un aslında Hindistan'a (yani Doğu Asya'ya) batı deniz yolunu bulmak istemesinden ve düzenlediği dört ayrı seferde de yeni bir kıta bulduğunun farkına varmamasından kaynaklanmaktadır. Bu adlandırma yanıltıcı olabilmektedir. Batı Hindistan tabiri Hindistan'ın batısı olarak kullanılsa da bu kullanım buraya uymamaktadır. Bu isimlendirme Hindistan'ın batı deniz yolu takip edilerek bulunduğu algısıyla verilmiştir. Bu süreçte Hindistan hep doğu deniz yolu takip edilerek bulunmuş, bunun da Hindistan'a ulaşmanın yeni yolu olarak düşünülmüştü.
Pedro Passos Coelho
Kariyeri
Evli olan Coelho'nun 3 çocuğu vardır.
Batı Hint Adaları
Etimoloji
Batı Hint Adaları'nın Britanya tarafından sömürgeleştirilen kısmı Britanya Batı Hint Adaları olarak adlandırılmıştır.
Batı Hint Adaları
Batı Hint Adaları'nı oluşturan bölgeler şu şekildedir:
Enver Duran
Enver Duran (d. 19 Haziran 1945, Bursa) Türk tıp profesörü, Kalp-Damar Cerrahisi uzmanıdır ve 2004-2012 yılları arasında iki dönem Edirne’de Trakya Üniversitesi Rektörlük yapmıştır. 2015-2016 öğretim yılında İstanbul Arel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdür Vekilliğine getirilmiştir ve 2016 yılında üniversitenin yeni açılan sağlık bilimleri enstitüsünün kurucu müdürü olmuştur.
Yaşamı
Bursa’da büyümüş olan E. Duran 1951–1956 yılları arasında Bursa Reşit Paşa İlkokulu’nda, 1956–1960 yılları arasında Bursa Osmangazi Ortaokulu’nda, 1960-63 yıllarında Bursa Erkek Lisesi’nde eğitim gördükten sonra 1963 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne girdi ve 1969 yılında mezun oldu. Ardından Ankara Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde Intern Doktor olarak görev yaptıktan sonra, 1971–1973 yıllarında İzmir’de İaşeli Revir’de Baştabip, 1973–1977 yılları arasında Ankara Gülhane Askeri Tıp Akademisi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalında asistan olarak çalıştı. Genel Cerrahi uzmanlık eğitimini tamamlayarak 1977–1980 yıllarında Gülhane Askeri Tıp Akademisi Tıp Fakültesi Göğüs ve Kalp-Damar Cerrahisi Uzmanı oldu ve aynı Anabilim Dalında yardımcı doçent oldu. 16 Nisan 1985'te Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp-Damar Cerrahisi Doçentlik Başarı Belgesini aldı ve doçentliğe atandı. 1985–1990 yılları arasında Gülhane Askeri Tıp Akademisi Tıp Fakültesi Kalp-Damar Cerrahisi alanında öğretim üyesi olarak çalışmış ve Mayıs 1990’da aynı Fakültede Profesörlük Başarı Belgesini alarak, profesör olarak atandı.
1990-1998 yıllarında Gülhane Askeri Tıp Akademisi Tıp Fakültesi Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Kalp-Damar Cerrahisi Klinik Direktörlüğü, 1998-2004 yılları arasında da Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Kalp-Damar Cerrahisi Anabilim Dalı Başkanlığı yaptı. Profesör Doktor Enver Duran 2015 yılının sonbahar döneminden bu yana İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü başkanvekilliği yapmaktadır. Profesör Doktor Enver Duran 2015 yılının sonbahar döneminden beri İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde başkanvekilliği yapmaktadır.
2004 yılında Trakya Üniversitesi Rektörlüğü’ne atanan Prof. Dr. Enver Duran 28 Temmuz 2006 tarihinde Edirne’de gerçekleştirilen 55. Üniversitelerarası Kurul Toplantısı’nın ardından Üniversitelerarası Kurul Başkanı oldu.
18 Ağustos 2006 tarihinde Namık Kemal Üniversitesi Rektörlüğü’ne tedviren atanan Rektör Prof. Dr. Enver Duran, bu görevini 17 Mayıs 2007 tarihinde yeni rektör atanıncaya kadar yürüttü. 11 Haziran 2007 tarihinde Kırklareli Üniversitesi Rektörlüğüne tedviren atandı ve bu görevini 2008 yılında tamamlamıştır. 2008 yılındaki rektörlük seçimlerinde yeniden atanan Prof. Dr. Enver Duran 2012 yılına kadar Trakya Üniversitesi Rektörlüğü görevini sürdürmüştütr.
Yün
Yün bazı memelilerden (özellikle koyun, keçi, deve, lama, ada tavşanı) elde edilen hayvansal kıl kökenli doğal bir elyaf türü. Sıcak tuttuğu için battaniye ve kışlık giysilerin üretiminde kullanılır. Yün elyafı koyundan genellikle canlı hayvanlardan kırkılmak suretiyle olmak üzere değişik yöntemlerle elde edilir. Bu tür yüne kırkım yünü denir. Bu yünün ticari değeri diğer yöntemlerle elde edilenlerinkinden yüksektir. Kasaplık hayvanların kesildikten sonra derilerinin işlenmesi ile elde edilen yüne ise tabak yünü veya kasapbaşı yünü denir. Herhangi bir nedenle ölmüş hayvanın postundan elde edilen yün ise post yapağısı adını alır. Tabak yünü veya post yapağısı (yapak) deriden yolunarak alınmışsa kıl köklerini de içerdiğinden kırkım yününe göre daha düşük kalitelidir.
Canlı hayvandan kırkım işi genellikle el makası veya bu iş için geliştirilmiş motorlu aletlerle yapılır. Yün elyafı genellikle dağıtılmadan bir bütün olarak kırkılır ve toplanır. Buna yörelere göre (tulup, gömlek, dulup veya tulum gibi) adlar verilir.
Yün tipleri
Hayvandan alınan tulupun omuz bölgelerinde en ince, but bölgesinde ise en kaba lifler vardır. Çeşitli koyun ırklarından farklı tipte yün elde edilir. Bu yün tipleri genel olarak 5 sınıfa ayrılır:
Glaucium corniculatum
Kırmızı boynuzlu gelincik (Glaucim corniculatum), genellikle stepler, tarlalar ve çorak arazilerde yaşatan bir veya iki yıllık otsu bir bitki türü. Boyu 40 cm'ye kadar uzayan bitkinin çiçek açma dönemi Haziran-Temmuz aylarıdır. Çiçekleri kırmızı olur.
Yün
Fiziksel yapısı
Yün elyafı kıl kesesinin dibine gömülmüş köklerinden büyüyen,
Glaucium corniculatum
Adını 10 cm boyundaki boynuza benzeyen meyvesinden alır. Kırmızı boynuzlu gelincik, çiçek dilinde hayal gücünün ve rüyanın sembolü olarak bilinir.
Yün
Epiderm
Epiderm veya kütikül tabaka elyafın en dış yüzeyidir. Balık pulları ve damdaki kiremitlere benzer görünüştedir. Bu tırtıklı görünüm mikroskop altında kolayca incelenebilir ve yün elyafın tanınmasında karakteristiktir. Bu pulların serbest uçları dışa doğru çıkıntılar yapar. Bu pullu epiderm elyafın esas kısmının korunmasına yardım eder ve ona bir miktar sertlik verir.
Korteks
Korteks, yün elyafın ana parçasıdır. Uzun kat kat iplik şeklinde hücrelerden ibarettir. Yünün esnekliği ve dayanıklılığı ile boyanma özelliğini elyaftaki bu korteks bölgesi tayin eder. İnce yünlerde korteks üniform olarak gelişmemiştir. Öyle ki elyafın bir yüzeyinde korteks hücrelerindeki bu az gelişme yüzünden bir bükülme olur. Hücrelerdeki bu düzensiz yapıdan dolayı yün; eğirme kalitesinde önemli bir etmen olan kıvrımlı yapıya sahip olur. 1 cm'deki kıvrım sayısı yünün yarıçapı ile orantılı olarak değişir. İnce yünlerde cm'de 10, orta kalınlıktaki yünlerde 4-8, kaba yünlerde ise 1-2 kıvrım bulunur.
Medüla
Medüla, elyaf boyunca uzanan ve farklı şekillerdeki medüla hücreleri ile gevşek olarak doldurulmuş bulunan dar bir kanaldır. İnce elyafta bu bir tek kanal halinde, kaba yünlerde ise birbirine paralel şekilde birkaç kanal halindedir. Gevşek şekilde bulunan hücrelerin arasında likidin geçebileceği kanallar vardır. Yün boyandığı zaman, pullar su geçirmediğinden boya çözeltisi ancak pulların elyafla birleştiği yerlerden nüfuz eder ve medüla içerisine girer. Bu da boyanmış yünün uzunlamasına görünümünün enine kesitinden farklı olmasına sebep olur.
Kimyasal yapısı
Deri içerisinde teşekkül eden kıl kökünün yanında yağ ve ter bezleri bulunur. Ter bezleri deri yüzeyine salgı yapar. Yağ bezleri ise kıl köküne yağ salgılar. Bu yüzden yün ve kıl değişik miktarlarda ter tuzları ve yağ içerir. Bunun yanında hayvanın yaşadığı ortamdan ileri gelen ot, toprak, dışkı artıkları vb. kirler de vardır. Bu bakımdan işlenmemiş yün elyafın (yapağının) yapısındaki maddeler % olarak şöyle sıralanabilir:
Bu kirler yüzünden yıkandığı zaman yapak ağırlığında bir azalma görülür. Kaba elyaf ağırlığının üçte birini, ince elyaf ise yarısından fazlasını kaybeder. Yapağının yıkanmasından sonra ağırlığının azalmasına teknikte çekim adı verilir. Genellikle kaba elyaf yerine düşük çekimli yün, ince elyaf yerine ise yüksek çekimli yün denilir.
Keratin
Keratin, yün proteinidir. Proteinler amino asidlerin peptid bağları ile birleşmesi sonucu oluşmuş polimer bileşiklerdir. Keratinin yapısına giren amino asidler; alanin, arginin, serin, sistin, glutamik asid ve leucindir. Kaba formülünün kimyasal bileşimi ise; Bir protein olan keratinin yapısında üç tür bağ vardır. Bunlardan biri peptid bağlarıdır. Diğerleri ise tuz ve sistin bağlarıdır.
Özet olarak yün proteini olan keratin elyaf boyunca hemen hemen paralel bir şekilde uzanan ve aminoasidlerin kondenzasyonu ile oluşmuş polipeptid zincirleri ile bu ana zincir arasında uzanan yan zincirler ve yine bu yan zincirlerdeki amino ve karboksil gruplarının nötralleşmesi ile meydana gelmiş tuz bağları ve ayrıca sistin bağlarından ibarettir. Yün keratini, kovalent ve iyonik bağların bir arada bulunduğu karmaşık bir polipeptid şebekesi olarak da düşünülebilir. Yapısındaki bu üç farklı bağ ve dolayısıyla yapı şekli, yünün fiziksel ve kimyasal özelliklerine etki eder.
Kir
Doğal haldeki yün elyafı önemli ölçüde dıştan gelen kirleri içerir. Bu kirler yün yağının yapışkan olması nedeniyle yün üzerinde tutulur ve bunlar ancak yıkama ve karbonize etme işlemleri ile giderilebilir.
Yün yağı
Yün yağı sarımsı beyaz renkte, vaksa benzeyen ve organik çözücülerde çözünen bir maddedir. Zor sabunlaşması yüzünden pamuk vaksına ve diğer vaksalara benzer. Alkollü KOH ile uzun zaman ısıtılmakla bile güç sabunlaşır. Yün yağı, yapağının yıkanması sırasında yıkama banyosuna emülsiyon oluşturarak geçer. Yıkama banyosundan yeniden kazanılan yağın pazarlama değeri yüksektir. Yıkama banyosundan ilk ayrıldığında kirli sarı renkte ve hayvan kokusunda olan yağ, temizlendikten sonra kokusuz, açık sarı renkte E.N. 38-44 oC olan bir madde haline geçer. Bu şekilde temizlenmiş olan yün yağı yaklaşık %20 su ile karışık halde lanolin adı altında kozmetiklerin yapımında kullanılır.
Anorganik maddeler
Yünde doğal olarak bulunan anorganik maddeler %1,5'u geçmez. Bileşimleri hayvanın yetiştiği yere ve yetişme koşullarına göre değişir. Genellikle sodyum, potasyum, kalsiyum tuzları ve kükürt bileşikleri içerir.
Fiziksel özellikleri
Yün elyafı sahip olduğu özellikler ve bunun yanında üretiminin tüketiminden az olması nedeniyle ticari açıdan pahalı bir elyaf türüdür. İnceliği, yumuşaklığı, eğrilme yeteneği ve esnekliği sebebiyle çok aranan bir tekstil hammaddesidir. En sıcak tutan elyaftır.
Yaylanma yeteneği
Bir tutam elyafın sıkıştırıldıktan sonra basıncın düşürülmesi ile eski şeklini almasına yaylanma yeteneği denir. Halı, döşemelik ve yatak yapılacak yün elyafta bu özellik aranır. Yumuşak yünlerde bu yetenek azdır. Sert ve karışık lifler bu amaç için en uygunudur.
Keçeleşme özelliği
Yün ve diğer kıl kökenli hayvansal elyafın gösterdiği bu özellik bitkisel ve kimyasal liflerde görülmez. Yün elyafın üstündeki pullar; sıcaklık, basınç ve alkali veya asid çözeltilerinin etkisi ile mekaniksel hareketler sonucu dışa doğru kıvrılır. Sıcaklık ve nem yün liflerini şişirir. Korteks tabakasında epiderm tabakasına nazaran bir çekme görülür. Bütün bunlar elyaf yüzeyini kapayan pulların açılmasına ve geriye doğru kıvrılmasına sebep olur. Örtü hücreleri birbirlerine kenetlenir ve lifler birbiri üzerine dolanır, düğümlenir. Bu olaya yünün keçeleşmesi denir. Keçeleşme özelliği daha çok ince yünlerde kendini gösterir. Battaniye, serj kumaşları, fötr şapkalar yünlü kumaşların keçeleştirilmesi ile yapılır.
Nem çekme özelliği
Yün en fazla nem çeken elyaftır. Kendi ağırlığının yarısı kadar nem çekebilir. Bu nedenle ticari bakımdan yünün ihtiva edeceği nem miktarı belirlenmiştir. Bu oran %16-18 arasındadır. Yün üzerine bağlanan su iki türlüdür:
Higroskopik su
Yün üzerinde fiziksel olarak tutulmuştur. Elyaf 100 oC civarında ısıtılacak olursa bu su tamamen buharlaşır. Nemli havada durmakla yeniden bağlanan su higroskopik sudur.
Sarıbuğday, Hamur
Sarıbuğday, Ağrı ilinin Hamur ilçesine bağlı bir köydür.
Yün
Hidrasyon suyu
Bu şekildeki su, kimyasal olarak bağlanmıştır. Yün aşırı ısıtıldığı takdirde bu suyu da kaybeder, fakat bu sırada yün zayıflar, nemli havaya bırakıldığında yeniden su absorplamaz ve eski özelliklerini kazanmaz. Bu yüzden yün kurutulurken çok yüksek sıcaklıklara ısıtılmamaya dikkat edilmelidir. Yün elyafı ıslatıldığında dayanıklılığının bir kısmını kaybeder, ancak gerilme kabiliyetinde artma olur.
Sarıbuğday, Hamur
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci kökenli Aşağı Paşvan olarak geçmektedir.
Yün
Biçimlenme yeteneği
Yün elyafı, sıcaklık ve nem yanında basınç altında tutulursa istenilen şekli alır. Sıcakta ve buharla yapılan bu şekil verme işlemine fikse etme (fiksaj, dekatür) denir. Yünde fikse etme işlemi bir kimyasal reaksiyon sonucudur. Sıcakta su buharı ile yün proteinindeki tuz bağları hidroliz sonucu kopar. Kopan bu tuz bağları dolayısıyla yünün dayanıklılığı azalır, kolayca istenilen şekil verilebilir. Kumaş soğutulduğunda tuz bağları yeniden fakat başka bir şekilde teşekkül eder. Böylece yeni biçim korunmuş olur. Yün eğer 150 oC'de, basınç altında kaynatılacak olursa, bu hidroliz daha ileriye gider. Protein kendisini oluşturan amino asidlere parçalanır.
Sarıbuğday, Hamur
Coğrafya
Köy, Ağrı il merkezine 16 km, Hamur ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
Yün
İncelik
Yün elyafta incelik 's derecesi şeklinde ifade edilir. Aşağıdaki tabloda en düşük 32's en yüksek 80's olan bir sıra yapılmış ve bunların mikron (10−4 cm) olarak kalınlıkları verilmiştir. 's büyüdükçe elyaf incelir.
Aşağıda çeşitli yün tiplerinin inceliklerine göre sıralanması ve sahip oldukları özellikler verilmiştir:
Merinos yünü
Merinos koyunundan elde edilen yün tipidir. 58's kalitesinden 90's kalitesine kadar kalın, orta ve ince kaliteleri vardır. Kıvrımları fazla, keçeleşme özelliği yüksektir. Bu tür yün üretiminde Avustralya, dünya üretiminin %60'ı ile birincidir. Yumuşak tutumlu (tuşeli) elbiselik kumaşlar yapılır.
Orta yün
Orta yün tipleri uzun yünlerle ince yünler arasındadır. Kıvrım azdır. Genellikle 46's ile 60's kalitesi arasındadır. Yerli İngiliz koyun ırklarından elde edilir. Elbise kumaşları ve battaniye yapımında kullanılır.
Uzun yün
Uzun tip yünlerin uzunluğu 18–23 cm arasında ve 44's-50's kalitesindedir. Kaba olanları parlaktır. Palto ve pardesülük kumaşlar, battaniye ve keçe yapımında kullanılır.
Halı yünü
Halı yünleri çeşitli ırklara mensup koyunlardan üretilir. Bu tip koyunların yapağılarında ince, vasat ve uzun lifler yanında köpek (kemp) kıllarına rastlanır. Kemp kılları kalın uçları sivri kısa ve kaba kıllardır. Renkleri parlaktır. Kılın enine kesitinin dörtte üçü medüla bölgesidir. Boyar madde içine nüfuz etmediği için yün elyaf arasında istenmez. Ucuz yünlü kumaşlar, örtü, döşemelik ve battaniyeler ile keçe yapımında kullanılır. Türkiye'de yerli koyun ırklarından halı tipi yün elde edilir. En iyi kalite yün kıvırcık ve dağlıç türlerinden üretilir.
Kimyasal özellikleri
Yün elyafı oluşturan protein zincirlerindeki yan dallarda -COOH ve -NH2 grupları bulunabilir. Bu gruplar moleküle asidik veya bazik özellikler kazandırır. Yün proteini bu bakımdan amfoter bir maddedir. Bu özelliği bilhassa boyanma kolaylığı sağlar. Asidik ve bazik boyar maddelerle tuz teşkil ederek (iyonik bağlar yaparak) boyanır.
Işık etkisi yün elyafı kırılgan ve gevşek hale getirir, boya affinitesini azaltır. Yün, sıcaklıktan da etkilenir. 100-105 oC'de uzun süre tutulduğunda hidrasyon suyunu (kimyasal bağlı su) kaybetmekten dolayı sert, gevşek ve dayanıksız bir hal alır. Daha yüksek sıcaklıklara ısıtıldığında ise bozunmaya başlar ve amonyak, hidrojen sülfür gibi gaz ürünler oluşur. Yanan yünde ise boynuz kokusu karakteristiktir.
Asidlerin yüne etkisi
Seyreltik anorganik asid çözeltileri ile muamele edilen yün bir miktar asid absorplar. Bunun sebebi protein zinciri üzerindeki bazik gruplarla birleşmesidir. Genellikle 100 g yün 80 mL N HCl ile birleşir. Bağlanan bu asid, yünü su ile çalkalamakla bile giderilemez. Derişik asidler ise yün üzerinde bozundurucu etki yapar. Bunlardan nitrat asidi, ksantoprotein oluşumundan dolayı koyu sarı bir renk verir.
Alkalilerin yüne etkisi
Sodyum ve potasyum karbonat, tersiyer sodyum fosfat, amonyak ve sabun gibi zayıf alkalilerin seyreltik çözeltileri yün elyafa etki etmez. Tıpkı asidlerde olduğu gibi protein zincirindeki asidik gruplar tarafından bir miktar alkali de absorbe edilir. Seyreltik sodyum ve potasyum hidroksid çözeltileri ise yünü etkiler. %5'lik sodyum veya potasyum hidroksidle kaynatıldığında tamamiyle çözünür.
Üçüncü ray
Üçüncü ray, bir demiryolu hattının rayları arasında veya yanına yerleştirilen yarı-sürekli bir katı iletken vasıtasıyla raylı taşıtlara elektrik enerjisi sağlayan bir raydır. Genellikle, kendi koridorlarında dış ortamdan tamamen veya neredeyse tamamen ayrılmış hizalamaları olan toplu ulaşım veya metro sisteminde kullanılmaktadır. Üçüncü raylı sistemler daima doğru akım elektriğinden tedarik edilir.
Akraba evliliği
Akraba evliliği (tıp dilinde endogami evliliği - İçten evlenme); genetik hastalıkların epidemiyolojisini etkileyen önemli etmenlerden biridir ve dünya toplumunun en az %20'si tarafından yeğlenmektedir. Doğan çocukların en azından %8,4'ü akraba evliliklerinden doğmaktadır.
Araştırmalar akraba evliliğinin 9 binyıl önce başladığını ve Afrika, Avrupa ve Uzak Doğu'ya kıyasla; Türkiye dâhil olmak üzere Fas'tan Pakistan'a kadar uzanan Geniş Orta Doğu'da daha yaygın olduğunu göstermektedir.
Akraba evliliği, zararlı baskın gen ve çekinik gen üst üste gelerek çakışması olasılığını artırdığından genetik hastalıkların görülmesine yol açabilir. Bunların çocuklukta görülmesi için anne ve babanın her ikisinin de en azından bir zararlı çekinik gene sahip olması gerekir. Dolayısıyla akraba evlilikleri; aynı gen yapısına sahip olan ailede, çekinik genlerin birbirleriyle karşılaşma olasılığını artıracaktır.
Genel toplumda doğan her 100 çocuktan 2'sinde herhangi bir nedene bağlı olarak doğuştan bir anomali saptanırken, akraba evlilikleri yapan çiftlerde bu risk yaklaşık iki kat oranında artmaktadır ki; bu oran genetik hastalıklar için oldukça artmış bir risktir.
Akraba evlilikleri aralarında kan bağı olan kişiler arasındaki evliliklerdir. Yakınlık derecesine göre en sakıncalısı, 1. derece kuzen evliliği dediğimiz, teyze, dayı, amca ve hala çocukları arasında yapılan evliliklerdir. Kardeş torunları arasındaki evlilikler ise 2. derece kuzen evlilikleri olup kalıtsal hastalık açısından daha az risklidirler.
Her insan, hiçbir hastalık belirtisi göstermeksizin bu bozuk resesif genleri taşıyabilir ve nesiller boyu sağlıklı çocuklarına kalıtabilir. Hasta bir çocuğu veya yakını olmayan kişilerde taşıyıcılık tayini çoğu kez mümkün değildir. Çocukta resesif kalıtım şekli gösteren bir hastalığın ortaya çıkması için hem annenin, hem babanın kendileri sağlıklı olmalarına karşın, aynı bozuk geni taşımaları gerekir. Genel topluma oranla, kişilerin aynı hastalık için, aynı bozuk geni taşıma olasılığının, ortak atadan gelen akrabalar arasında yüksek olması doğaldır. Bu kişiler bozuk geni taşımalarına rağmen kendileri sağlıklı olacakları için, bu konuda bilgileri yoksa, yakın akrabaları ile evlenmeleri çok masumca bir davranış olarak değerlendirilebilir.
Bu durumu şöyle bir örnekle açıklayabiliriz. 1. derece kuzen evliliği yapmış “sağlıklı” bir çiftin ancak genetik yönden hasta bir çocukları dünyaya geldiğinde bu hastalık için taşıyıcı olduklarını bilebiliriz. Böyle bir durumda bundan sonra doğacak her çocuk için hasta olma riski, kaçıncı çocuk olursa olsun çok yüksektir (%25).
Akraba evliliği sonucu ortaya çıkan kalıtsal hastalıklar genelde metabolizma hastalıklarıdır ve sayıları oldukça fazladır. Anne karnındaki fetusu bu hastalıkların tümü için incelemek bugün dünyanın hiçbir yerinde olası değildir. Ancak ailede tanısı bilinen bir kalıtsal hastalıktan söz ediliyorsa veya çiftin hasta bir çocukları var ise, anne karnındaki bebek bu hastalık açısından incelenebilir.
Akraba evliliklerinin en sık yapıldığı ülkelerden biri olan Türkiye’de yapılan araştırmalarda, %25'lik bir kısmın kendi akrabasıyla, kan bağı olan kişilerle evlendiği görülmektedir. Kalıtsal hastalıkların ortaya çıkmasına neden akraba evlilikleri birçok sorunu beraberinde getirmektedir. Özellikle Akdeniz bölgesinde yaygın olarak görülen ve Akdeniz anemisi olarak bilinen talasemi, akraba evliliği sonucu oluşan en sık hastalıklardan birisidir. Kanser hastalarına uygulanan birçok tedavi yöntemi Akdeniz anemisi hastalığına yakalanan kişilere de uygulanmaktadır. Örneğin ilik nakli sadece kanser hastaları için değil Akdeniz anemisi olan kişiler içinde uygulanmaktadır. Bu da kalıtsal hastalıkların ne denli tehlikeye sahip olduğu hakkında bize bilgi vermektedir.
Akraba evliliği nedeniyle Türkiye’de sık görülen,diğer hastalıklar:
Fenilketonüri Fenilalanin isimli aminoasidin metabolize edilmesini sağlayan enzimin eksikliği sonucu oluşan hastalığın sıklığı 1:4500 ‘ dür. Yaşam boyu tedavi(diyet-takip) gerektiren ve uygun tedavi uygulanmadığı takdirde ağır zeka geriliğine neden olabilen hastalığın tekrarlama riski % 25’ dir. Moleküler genetik çalışmaları tamamlanmış ailelerde doğum öncesi tanı mümkündür.
Kistik fibroz Kalıtsal hastalıklar içinde en sık görülenler arasında olan ve henüz kesin bir tedavisi bulunamayan bu hastalık için riskli gebelerde, DNA testleri ile ailenin mutasyonları saptanmış ise prenatal tanı önerilebilir.
Konjenital adrenal hiperplazi Böbreküstü bezlerinde kortizol ve aldesteron adı verdiğimiz bazı hormonların yapımının etkilendiği bu hastalığın sıklığı 1:14 000'dir. Hastalık, yenidoğan döneminde yaşamı tehdit edebilen ağır sıvı ve tuz kayıpları ile seyredebileceği gibi, daha hafif formlarında dişilerin dış genital organlarında erkek yönünde farklılaşmaya neden olur. Yaşam boyu hormon tedavisi gerektiren bu hastalıkta tedavinin doğum öncesi dönemde başlaması dişilerdeki genital anomalilerin önlenmesi açısından çok önemlidir. Etkilenmiş bir çocuğu olan ailelerde hastalığın tekrarlama riski %25'tir. Moleküler genetik çalışmalar tamamlanmış olan ailelerde doğum öncesi tanı uygulanabilir.
Spinal müsküler atrofi (SMA) Sıklığı 1:10 000 olan bu hastalığın başlıca belirtisi ilerleyici kas güçsüzlüğüdür. Süt çocukluğu döneminde yaşamı tehdit edebilecek kadar ağır olabilen hastalığın nedeni omurilik ön boynuz hücrelerinin ilerleyici kaybıdır. Tüm otozomal resesif hastalıklarda olduğu gibi tekrarlama riski %25 olan hastalığın doğum öncesi tanısı moleküler genetik çalışmaların tamamlanmış olduğu ailelerde mümkündür.
Orak Hücre Anemisi Hastalık, kan yıkımından kaynaklanan ağır anemi ve bozuk alyuvar yapısına bağlı olarak gelişen ufak damar tıkanıklıkları ile seyreder. Tekrarlama riski %25 olan hastalıkta doğum öncesi tanı mümkündür.
Akraba evliliği yapmış olan çiftlere öneriler: 1-Türkiye’de en sık gözüken hastalıklardan biri olan Akdeniz anemisi için eşlerden birinde taşıyıcılık testi yapılmalıdır.
2-Gebelik US ve üçlü test ile izlenmelidir.
3-Yenidoğan döneminde tarama testleri (feniketonuri, galaktozemi, Biotinidaz ve Hipotiroidi için) yapılmalıdır, hatta Tandem MS yöntemiyle genişletilmiş metabolik tarama testi yapılarak 30’dan fazla hastalık da taranabilir.
4-Bebek doğduktan sonra gelişimsel yönden değerlendirilmeli ve ikinci bir gebelik için en az 3-4 yıl gibi bir süre beklenmelidir.
Aalborg BK
Aalborg Boldspilklub Danimarka'nın Aalborg kentinde kurulan spor kulübüdür. Kulüp kısaca Aalborg BK veya AaB olarak da bilinir. Tenis, kriket, basketbol, florbol, buz hokeyi, hentbol ve futbol dallarında faaliyet gösteren şubeleri vardır. Tüm takımları Danimarka'nın üst düzey liglerinde mücadele etmektedir. AaB 13 Mayıs 1885'te İngiliz mühendisler tarafından kurulmuştur. İlk spor dalı krikettir.
Futbol
SuperLiga'da mücadele etmektedir. Takımın, üç Süper Lig şampiyonluğu ve iki DBU Pokalen birinciliği bulunmaktadır.
Mimetoidea
Mimetoidea, 2 familya ve 167 tür ile temsil edilen sekiz gözlü örümcek üst familyası.
Familyaları
2 familyadan oluşur:
Türkiye'deki durumu
Türkiye'de yalnızca Mimetidae familyasından 2 cins ve 3 tür bulunur .
Demiryolu sinyalizasyonu
Demiryolu sinyalizasyonu, bir demiryolu hattının yanında, makinistlere ilerideki hattın durumuyla ilgili bilgi vermek amacıyla kurulan mekanik veya elektrikli cihazlardan oluşan sistemdir. Genellikle, makiniste trenin güvenli bir şekilde ilerleyebileceği hızı veya makiniste durmasını bildirebilir.
Kuyu ve Sarkaç
Kuyu ve Sarkaç, Edgar Allan Poe tarafından 1842'de yazılan ve aynı yıl The Gift: A Christmas and New Year's Present for 1843 ' de yayımlanan kısa öykü. Öykü, bir tutukluya İspanyol Engizisyonu tarafından yapılan işkenceleri anlatır ancak yazar öyküde tarihsel gerçeklere bağlı kalmamıştır. Öykünün anlatıcısı, maruz kaldığı işkenceleri birinci tekil şahıs olarak anlatır. Öyküde hislere, örneğin sese verilen ağırlık sebebiyle okuyucuda korku hissi etkili biçimde uyandırılır. Bu durum, Poe'nun genelde doğaüstü unsurlar kullandığı diğer öykülerinden farklıdır. Zamanın korku edebiyatında kullanılan diğer unsurlara da öyküde yer verilmiştir. Öykü defalarca filme uyarlanmıştır.
Özet
Öykü İspanyol Engizisyonu sırasında geçer. Öykünün başında ismi belirsiz bir anlatıcı kötü niyetli yargıçların olduğu bir mahkemede yargılanır. Yazar anlatıcının neden tutuklandığına ya da yargılandığına dair bilgi vermez. Anlatıcının önündeki masada yedi uzun mum yanmaktadır ve mumlar eridikçe adamın kurtulma umutları da azalır. Anlatıcı ölüm cezasına çarptırılır ve kendisini kapkaranlık bir yerde bulur. Önce bir mezara hapsedildiğini düşünür ancak daha sonra bir hücrede olduğunu keşfeder. Odanın büyüklüğü anlamak için duvarlar boyunca yürümeye karar verir. Başladığı noktayı anlayabilmek amacıyla, cüppesinin eteğinden kopardığı bir parçayı duvarın dibine serer. Ancak oda içindeki turunu tamamlayamadan bayılır.
Uyandığında yanı başında duran yemek ve suyu fark eder. Tekrar ayağa kalkar ve odanın boyutunu ölçmeyi tekrar dener. Duvarların uzunluğunun yüz adım olduğunu görür. Odada yürürken yere serdiği kumaş parçasına basıp kayar. Ayağı kaymasaydı, hücrenin ortasında bulunan ve içi su dolu olan bir kuyuya düşeceğini anlar.
Bunun ardından hücrenin duvarları ısıyla kıpkırmızı olur ve içeriye doğru hareket etmeye başlar. Adam hücrenin ortasındaki kuyuya doğru gitmek zorunda kalır. Kuyuya baktığında, başına gelecek hiçbir şeyin o kuyuya düşmek kadar kötü olmayacağını düşünür. Metinde anlatıcının kuyunun dibinde gördüğü şeyden ya da kuyunun derinliğinden korktuğu ima edilir ama korkusunun tam sebebi açıklanmaz. Duvarlar sonunda anlatıcıya duracak alan bırakmaz. Adam kuyunun içine düşecekken insan sesleri duymaya başlar. Duvarlar geri çekilir ve birisi adamı yakalar. Fransız ordusu Toledo'yu ele geçirmiş ve engizisyon sona erdirilmiştir.
Tarihsellik
Poe öyküde tarihi gerçeklerle serbestçe oynar. Öykünün sonundaki kurtarıcılar Napolyon'un generali olan Lasalle tarafından yönetilmektedir. Ancak Lasalle Toledo'nun işgali sırasında değil, İspanyol Engizisyonu'nun en güçlü döneminden yüzyıllar sonra gerçekleşen Yarımada Savaşı'nda görev almıştır. Öyküdeki işkence biçimleri, engizisyonun herhangi bir döneminde uygulanan yöntemlerle paralellik göstermez. Lasalle yönetimindeki Fransız İşgali ise 1808-1813 yılları arasında gerçekleşmiştir.
Poe öykünün başına, "Paris'teki Jakoben Derneği Binası'nın yerine kurulacak pazarın kapısına asılmak üzere yazılmış dörtlük" açıklamasıyla birlikte Latince bir epigraf eklemiştir. Bu dörtlük Poe tarafından yazılmamıştır. Böyle bir yazıtın söz konusu yapıda kullanılmak üzere hazırlandığı 1803'ten önce bildirilmiş ve dörtlük, yazarı belirsiz olarak 1836 yılında Poe'nun da çalışmakta olduğu Southern Literary Messenger ' da yer almıştır. Ancak söz konusu pazar yeri muhtemelen hiç inşa edilmemiştir. Poe'nun eserlerini Fransızcaya çeviren ünlü yazar Charles Baudelaire, eski Jakoben Derneği'nin yerindeki yapıda bu tür bir kapı ve kitabe bulunmadığını söylemiştir.
Analiz
Kuyu ve Sarkaç öyküsü, korkunun anlatıcı üzerindeki etkisini ele alır. Daha ilk cümlede "Fenalaşmıştım - o korkunç acıyla ölecek gibi fenalaşmıştım" sözleriyle anlatıcının zaten ölüm korkusu duymakta olduğu anlatılır ve hemen ardından idam cezasını duyan anlatıcı bayılır. Böyle bir tedirginlik okuyucu için ironiktir, çünkü anlatıcının yargıçların dudakları hakkında "üstüne yazdığım bu kâğıttan daha beyazdılar" sözleri sayesinde adamın hayatta kaldığı zaten anlaşılmaktadır.
Poe'nun çoğu eserinden farklı olarak, öyküyü özellikle korkutucu yapan şey, doğaüstü unsurların var olmamasıdır; öyküde olayların geçtiği yer hayal ürünü değil gerçektir. Poe'nun öyküde duyulara odaklanması gerçeklik hissini artırır: Zindan havasız ve ışıksızdır, anlatıcı açlık ve susuzluk çeker, etrafı fareler tarafından sarılmıştır, içe doğru kapanan duvarlar ısıdan kızarmış metaldendir ve jilet keskinliğindeki sarkaç anlatıcıyı yaralamak üzeredir. Anlatıcı sarkacın keskin ucunun "tıslama" şeklinde çıkardığı sesten bahseder. Özgün metinde (tıslama anlamındaki) "hissed" sözcüğüyle verilen bu sesin yarattığı his, aynı bölümde kullanılan "surcingle", "cessation", "crescent" ve "scimitar" gibi sözlüklerle yapılan aliterasyon yoluyla kuvvetlendirilir.
Kuyu ve Sarkaç, Poe'nun 1838 tarihli hiciv öyküsü Kötü Bir Durum: Zamanın Tırpanı ' nın ciddi bir tekrarı sayılabilir. O öyküde de, benzer bir "tırpan" anlatıcının başını yavaş ve komik biçimde koparır. Öyküdeki bu olay, Kuyu ve Sarkaç ' ta anlatıcının göğsünü yarmak üzere olan bir sarkaç ile yeniden tasarlanmıştır.
Yazılışı ve ilham
Öykü, yazarın "ruh halinin kendisini her türlü zihinsel uğraşıyı bırakmaya" zorladığı bir dönemde yazıldı. 1842'de Poe, Graham ' s Magazine ' den istifa etmişti. Ayrıca eşi Virginia Eliza Clemm Poe ve kendisi hastalıklarla boğuşuyordu. Sağlıksızlık ve yoksulluk, kendi deyimiyle yazarı "neredeyse deliliğe sürüklüyordu".
Poe öyküde, o dönemde Blackwood's Magazine'de yayımlanan korku öykülerinde sıklıkla kullanılan ve kendisinin de Kötü Bir Durum: Zamanın Tırpanı isimli öyküsünde alay ettiği bir korku öyküsü modelini kullanır. Ancak bu öykülerde korku unsurunun kaynağı genelde şans ya da kişisel intikamdır. Poe, kişiye bağlı olmayan kasıtlı işkence kavramının ilhamını kısmen Juan Antonio Llorente'nin ilk defa 1817'de yayımlanan History of the Spanish Inquisition isimli eserinden almış olabilir.
Öyküdeki kuyunun ise, George Sale'in yaptığı bir Kur'an çevirisinden esinlenildiği ileri sürülmüştür. Poe Araf ve İsrafil isimli şiirlerinde de Kuran'dan esinlenmişti. Poe Sale'i tanıyordu, hatta ''Şehrazat'ın 1002. Masalı'' isimli öyküsündeki notlardan birinde ondan bahsetmişti. Sale çevirisinde notlar ve yorumlar da bulunmaktaydı ve bunlardan birinde işkence ve idam yolu olarak "insanların alevlerle dolu bir kuyuya atılması" yer alıyordu. Kuran'ın 85. suresi olan Büruc Suresi'nde müminlere eziyet edenlerin bu sırada "ateş hendeğinin çevresinde oturdukları" söylenir.
Poe'nun ayrıca William Mudford'ın, mekanik bir düzenek sayesinde daralarak içindeki kurbanı ezen bir işkence odası hakkındaki The Iron Shroud başlıklı öyküsünden esinlendiği düşünülür. Poe daralan oda fikrini açık biçimde, 1830'da Blackwood's Magazine ' de yayımlanan bu öyküden almıştır.
Yayımlanma ve tepkiler
Kuyu ve Sarkaç, Carey & Hart tarafından yayımlanan The Gift: A Christmas and New Year's Present for 1843 içinde yer aldı. Daha sonra, Broadway Journal ' ın 17 Mayıs 1845 tarihli sayısında ufak değişikliklerle yeniden yayımlandı.
William Butler Yeats, Poe'yu çoğunlukla eleştiriyordu ve yazarı "avam" buluyordu. Kuyu ve Sarkaç için ise şöyle demişti:
Arslanşah, Şebinkarahisar
Arslanşah, Giresun ilinin Şebinkarahisar ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1522 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Chagas hastalığı
Chagas hastalığı ya da Amerika tripanozomiyazı, Trypanosoma cruzi adlı protozoanın neden olduğu tropikal bir paraziter hastalıktır. Çoğunlukla öpücük böceği (Triyatomine) olarak bilinen böcekler aracılığıyla yayılır. Belirtiler, enfeksiyonun seyri sırasında değişkenlik gösterir. Hastalığın ilk aşamasında tipik olarak herhangi bir belirti görülmez ya da aşağıdaki hafif belirtiler görülür: ateş, lenf düğümlerinde şişme, baş ağrısı ya da ısırık yerine mahsus şişlik. Fertler 8–12 hafta sonra hastalığın kronik aşamasına girer ve hastaların %60-70’inde asla başka belirti görülmez. Hastaların kalan %30-40’lık kısmında, enfeksiyonun ilk defa bulaşmasından 10 ila 30 yıl sonra başka belirtiler gelişir. Bu belirtiler arasında hastaların %20 ila 30’unda görülen ve kalp yetmezliğine yol açan karıncık genişlemesi sayılabilir. Ayrıca, hastaların %10’luk kesiminde megaözefagus ya da megakolon görülebilir.
Hastalık ilk kez 1909'da Brezilyalı hekim Carlos Chagas tarafından tanımlanmış ve adını ondan almıştır. Chagas hastalığı, ihmal edilmiş bir tropikal hastalık olarak sınıflandırılır.
Sebepleri ve teşhis
T. cruzi insanlara ve diğer memelilere genellikle Triyatomine alt ailesine mensup kan emici (hematofaj) "öpücük böcekleri" (Triatoma infestans, Rhodnius prolixus, Triatoma dimidiata ve Panstrongylus megistus) aracılığıyla yayılır. Bu böceklere farklı bölgelerde farklı adlar verilmiştir: Arjantin, Bolivya, Şili ve Paraguay’da vinchuca; Brezilya’da barbeiro; Kolombiya’da pito; Orta Amerika’da chinche ve Venezuela’da chipo. Bu hastalık kan nakli, organ nakli, parazit bulaşmış gıdaları yeme ve anneden fetüse bulaşma yoluyla da geçebilir. Hastalık erken dönemde mikroskop kullanılarak kanda parazitin bulunmasıyla teşhis edilebilir. Kronik hastalık ise kanda T. cruzi antikorunun bulunmasıyla teşhis edilir.
Korunma ve tedavi
Hastalıktan çoğunlukla öpücük böceklerinin ortadan kaldırılması ve ısırmalarından sakınılmasıyla korunulur. Diğer korunma yöntemleri arasında nakillerde kullanılan kanın taramadan geçirilmesi sayılabilir. 2013 yılı itibarıyla henüz bir aşı geliştirilememiştir. Enfeksiyonun erken döneminde tedavide benznidazol ya da nifurtimoks kullanılabilir. Tedaviye erken başlanması durumunda neredeyse kesin tedavi sağlanır, ama Chagas hastalığına yakalanmanın üzerinden geçen zaman ne kadar uzarsa tedavi o kadar etkinliğini yitirir. Bu tedavi kronik hastalıkta uygulandığında son aşama belirtilerini geciktirebilir ya da önleyebilir. Benznidazol ve nifurtimoks, hastaların %40’a varan kısmında cilt rahatsızlığı, beyin toksisitesi ve sindirim sistemi tahrişi gibi geçici yan etkilere yol açar.
Epidemiyoloji
Özellikle Meksika, Orta Amerika ve Güney Amerika‘da 7 ila 8 milyon kişinin Chagas hastalağına yakalanmış olduğu tahmin edilmektedir. 2006 yılı itibarıyla senede yaklaşık 12.500 kişinin ölümüne yol açmaktadır. Hastalığa yakalananların çoğu fakirdir ve çoğu da hastalığın kendilerine bulaştığının farkında değildir. Büyük ölçekli nüfus hareketleri Chagas hastalığının görüldüğü alanları genişletmiş ve Avrupa ülkeleri ile Amerika Birleşik Devletleri de bu alanlara dahil olmuştur. Hastalığın görülme sıklığının 2014 yılına kadar bu alanlarda arttığı gözlenmiştir. Bu hastalık ilk olarak 1909 yılında hastalığa adını veren Carlos Chagas tarafından tanımlanmıştır. 150’den fazla hayvanı etkilemektedir.
İstanbul Finans Merkezi
İstanbul Finans Merkezi (İFM) projesinin inşaat temelleri 2014 yılında atılmış olup, 21.05.2020 tarihinde %100 Türkiye Varlık Fonu hissedarlığında, TVF İFM A.Ş kurulmuştur.
İstanbul Finans Merkezi yerli ve yabancı finansal şirketlere, küresel standartlarda bir ekosisteme ve tüm dünya pazarlarına kolay erişim sunan, Türkiye'nin en stratejik projelerinden biridir.
İstanbul’u dünyanın önemli finans merkezleri ile rekabet edebilir konuma yükseltmeyi amaçlayan İstanbul Finans Merkezi, nitelikli ve çok boyutlu bir finansal hizmetler ekosistemi yaratmayı hedeflemektedir.
Finansal piyasalarda ürün çeşitliliği, derinliğine katkı sağlanması ve uluslararası piyasalara entegrasyonunun artırılması, teknolojik gelişmeler doğrultusunda finansal piyasalarda ortaya çıkan yeniliklere uyum sağlanması, katılım finansı sektörünün geliştirilmesi ve uluslararası piyasalara entegrasyonunun artırılması, uluslararası kredi kuruluşu veya finansal kurum ve kuruluşlar ile diğer gerçek ve tüzel kişiler ve adi ortaklıkların bölge ülkelerdeki faaliyetlerini yurt içinde yönetmelerine yönelik faaliyetler yürütülecektir.
İFM bünyesinde bankalar, sermaye piyasa kuruluşları, katılım finansı şirketleri, finansal yatırım ve portföy yönetim şirketleri ile sigorta şirketleri gibi geniş yelpazedeki finansal kurum ve kuruluşlar tek bir konumda birleşecekler.
Bu çerçevede İFM’de başta bankacılık, sigortacılık, yeşil finans, finansal teknolojiler ve katılım finansı gibi stratejik alt sektörlerin yanı sıra uluslararası finansal hizmetler sektörü içerisinde faaliyet gösteren şirketler ile bu şirketleri destekleyecek danışmanlık, bilgi işlem, telekomünikasyon ve finansal teknoloji şirketleri eşliğinde çok boyutlu bir ekosistem ortaya çıkacaktır.
Projeye Dair Genel Bilgiler
İstanbul Finans Merkezi; 1,4 milyon m2 ofis alanları, 100 bin m2 alışveriş merkezi, 2.100 kişilik konferans ve gösteri merkezi, 30 bin m2 5 yıldızlı oteli, 26 bin araç kapasiteli otoparkı ve akıllı şehir modeli ile iş dünyasının tüm ihtiyaçlarını karşılamaktadır.
Günlük yaklaşık 100 bin çalışanı ve ziyaretçileri sağlıklı, konforlu, çevreye ve sosyal hayata değer katan bir ortamda ağırlamayı hedefleyen İstanbul Finans Merkezi’ni dünyadaki diğer finans merkezlerinden ayrıştıran temel noktaların başında pandemi koşullarında tasarlanmış ve inşa edilmiş olması gelmektedir. İstanbul Finans Merkezi, gelecekteki benzer krizlere hazırlıklı olmak, iş  ortaklarını ve çalışanlarını desteklemek adına özel tasarlanmış olup, tüm ofisler açılabilir pencereler ve  UV filtreli havalandırma sistemleri ile donatılmıştır.
Sürdürülebilirlik yaklaşımıyla hayata geçirilen İstanbul Finans Merkezi, çevreye ve sosyal etki alanına saygılı bir projedir. LEED Altın Sertifikası alma hedefiyle yola çıkan projede benzer amaçla Türkiye’nin ilk Eser Sözleşmesine Dayalı Yeşil Kira Sertifikasının ihracı 2021 Aralık ayında başarıyla tamamlanmıştır. Yatırımcılardan yoğun ilgi gören 600 milyon TL değerindeki ihraçtan sağlanan fon, projedeki çevre dostu yeşil binalarda kullanılmaktadır.
Ofis: İstanbul Finans Merkezi’nde, son teknoloji ile donatılmış ve ustalıkla tasarlanmış 21 ofis binası bulunmaktadır. A sınıf binalarda tüm yönetim sistemlerini tek bir çatı altında toplayarak dünya standartlarının üzerinde ve akıllı şehir modeli ile hayata geçirilen proje; çağdaş ofisler, ortak çalışma alanları, 5 yıldızlı toplantı odaları ve dünyaca ünlü lüks restoranların yer aldığı üst düzey alışveriş merkezi ile yurt içi ve yurt dışından tüm çalışanların ihtiyaçlarını karşılamaya hizmet etmektedir.
Akademi: İFM’de finans sektörü çalışanlarının uluslararası standartlar ve sektör talepleri doğrultusunda mevcut becerilerini geliştirebilecekleri ve ilgili sertifika ve dereceleri alabilecekleri dünya standartlarında bir eğitim merkezi de yer alacaktır.
Konferans ve Gösteri Merkezi: 10.300 m2 büyüklüğünde ve 2.100 kişi kapasiteli İFM - Konferans Merkezi, şehrin en heyecan verici etkinliklerine ev sahipliği yapacaktır. Konferans Merkezinde finans alanında yüksek profilli konuşmacılar ağırlanacak ve dünyaca ünlü kongre, konferans ve seminerler düzenlenecektir. Bu merkez aynı zamanda konserlerin yanı sıra kültürel ve sanatsal etkinlikler için de kullanılacaktır.
Kanun
İstanbul Finans Merkezi Kanunu ile %100 TVF iştiraki olan TVF İFM A.Ş yirmi yıl süreyle, İFM bölgesinde tüm altyapı ve üstyapının işletilmesi, yönetilmesi, bağımsız bölümlerin ve alanların kiralanması ile her türlü yönetim faaliyetinin gerçekleştirilmesi amacıyla yetkilendirilmiş bulunmaktadır.
Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti'nin finansal rekabet gücünün uluslararası alanda artırılması, finansal piyasalar ile ürün ve hizmetlerin gelişmesine ve derinleşmesine katkıda bulunulması, uluslararası finans ve sermaye piyasalarına entegrasyonun güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu sayede İFM'nin önde gelen küresel finans merkezlerinden biri olmasının sağlanması hedeflenmektedir.
Kanun kapsamında, katılımcıların faaliyetlerine ilişkin izin, ruhsat, lisans ve benzeri onay başvuruları ile bunların çalışanlarına ve bu çalışanların bakmakla yükümlü olduğu kişilere ilişkin izin ve onay gibi başvuruların yapılabilmesi amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birimlerinin görev alacağı tek durak büro oluşturulacaktır.
Tek durak büroda; T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı temsilcileri ile bu bakanlıklarca gerekli görülmesi halinde bunların bağlı, ilgili, ilişkili kuruluşları veya bu bakanlıkların denetiminde olan kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri ve ilgili ilçe belediyesi temsilcileri yer alacaktır.
İFM'de gerçekleştirilecek iş ve işlemlerin tek elden takibini yapmak ve tek durak büroda yer alan kamu kurum ve kuruluşları arasındaki koordinasyonu sağlamak amacıyla tek durak büro, Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi tarafından sevk ve idare edilecektir.