cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grand Prix Pilotları Birliği
Üyelik ve başkanlık
2010'da Michael Schumacher'in pistlere dönüşü ve Pedro de la Rosa'nın Sauber'le yeniden yarışlara katılacağı için başkanlığı bırakması ile GPDA içinde önemli değişimler yaşandı. Nick Heidfeld de la Rosa'ın yerine başkanlığa seçilen isim oldu. İlk etapta bu kez birliğe katılmayı düşünmediğini açıklayan Michael Schumacher ise daha sonra bu kararını değiştirdi. Alman pilotun GPDA direktörlerinden olan Felipe Massa ile görüşmelerinden sonra bu yolu seçtiği belirtilmişti.
GPDA'nın başında halihazırda Rubens Barrichello bulunurken, Felipe Massa ve Sebastian Vettel diğer iki direktördür.
Son tartışmalar
Daha sonra GPDA ve FIA başkanı Max Mosley arasında, İngiltere Grand Prix'te yapılması planlanan görüşme, Mosley tarafından David Coulthard'ın açıklamaları sebebiyle iptal edildi. Mosley Coulthard'ın basına yansıyan sözlerinin görüşmeyi amacından saptırdığını ve sadece kendisini suçladığını belirtti. GPDA ise bunu üzerine yolladığı mektupla, Mosley'i GPDA'nın gelişmiş güvenlik çabalarını sonuçsuz bırakmakla itham etti:
Gelibolu
Gelibolu, Türkiye'nin Avrupa yakasındaki Doğu Trakya'da, kendi adını taşıyan yarımadanın güney kıyısında, Marmara Bölgesi'nin Çanakkale Boğazı'nın Avrupa tarafında, karşı kıyı Lapseki'den uzaklıkta kurulu bir ilçenin adıdır.
Tarihçe
Adı, Yunancada "Güzel Şehir" anlamına gelen Kallipolis'ten gelir. Makedon şehri Kallipolis, MÖ 5. yüzyılda kuruldu. Bir deniz üssü olarak Kallipolis’in zengin bir tarihi vardır.
Günümüzde Fransa, Belçika, İsviçre ve Ren kıyılarını içine alan bölgeyi ele geçirmiş ve Romalılar tarafından bu bölgeye Galya, halkına da Galatlar adı verilmiş.
Galatlar olarak adlandırılan bu savaşçı halk MÖ 281 yıllarında Trakya Krallığı'nın içinde bulunduğu bocalama döneminde Balkanlar'a, Çanakkale ve boğazlar üzerinden Anadolu'ya geçmişler. MÖ 278 yılında Anadolu'da Sakarya ve Kızılırmak havzasını kapsayan bölgeye de "Galatia" adı verilmiş.
1306'da Roger de Flor idaresindeki Almogavarlar'dan oluşan bir Katalan Bölüğü Geliboluya yerleşti ve liderlerinin ölümünden sonra neredeyse tüm vatandaşları katletti. Venedik ve Bizans İmparatorluğu'nun müttefik birlikleri şehri kuşattı ama tahkimatları dağıttıktan sonra 1307'de geri çekildiler.
Bizans İmparatorluğu bölgeyi 1356'ya kadar yönetti.
Osmanlı İmparatorluğunun Gelibolu’yu fethi
1 ve 2 Mart 1354 gecesi, güçlü bir deprem Gelibolu‘yu ve surlarını tahrip edip savunmasını zayıflattı. 1354'teki yıkıcı depreminden bir ay sonra Osmanlılar Gelibolu‘yu kuşatıp fethetti. Gelibolu, böylece Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'daki ilk kalesi oldu. Sultan I. Bayezid (1389–1403) Gelibolu’da hala görülen bir kale ve kule inşa ettirdi
1366'da Bizans lehine gerçekleştirilen Savoyard Haçlı Seferi‘nde Gelibolu Bizans tarafından geri alındı ama Eylül 1376'da Osmanlılar tarafından yeniden kuşatılan Gelibolu’yu Osmanlılar geri aldı. Gelibolu’da yaşayan Yunanlar’ın ise kalıp gündelik hayatlarına devam etmelerine izin verildi.
1416’da Pietro Loredan komutasındaki Venedikliler Türkleri yendi.
Gelibolu’da İslami yazarlar Ahmed Bican (ö. 1466) ve kardeşi Mehmed Bican'ın (ö. 1451) mezarları da bulunmaktadır.
19. yüzyılda Gelibolu (, Edirne Vilayeti içinde Rumlar, Türkler, Ermeniler ve Yahudilerden oluşan yaklaşık otuz bin nüfuslu bir ilçeydi.
Edirne Vilayet Matbaası Müdürü Şevket Dağdeviren'in yazdığı 1892 tarihli salnameye göre;
Gelibolu Sancağı'na bağlı olan, Gelibolu’dan başlayarak İstanbul civarında son bulan bu coğrafyaya eskiden “Trasya” adı verilirdi. Sancak olarak 6457 evde 25889 Müslüman, 13831 evde 64029 Gayrimüslim, toplamda 89918 nüfus vardır. Gelibolu kazası, Eceabat ve Evreşe adlı iki resmi, Bolayır ve Tayfur adlı iki fahri nahiye müdürlüğü ve kaza olarak 3608 evde 13691 Müslüman, 4768 evde 21780 Rum, 188 evde 1032 Bulgar ve 210 evde 1756 Yahudi, toplamda 38259 nüfusa sahiptir. Eski eserlerden, iç limanda onarılan bir havuz ve bir kule, 12 cami, 4 mescit, 2 medrese, 1 Dar-ül kur’a, 1 lise, 7 ilkokul, 1 kütüphane, 6 kilise, 2 havra, 11 tekke, Abdülhamit tarafından genişletilmiş bir Mevlevîhane, 1 muvakkithane, saat kulesi, hükûmet konağı, adliye, belediye, jandarma, askeri karantina daireleri, gazino, gazhane, reji dairesi, 10 fabrika, 1 otel, 4 han, 7 hamam, 19 yel değirmeni, 1 kiremithane ve Hamidiye adında bir asker hastanesi vardır. Gelibolu kasabasında 22 el tezgahı vardır. Bunların 3'ünde yılda 3.000 zira kazmir, diğer 19'unda yılda 112.000 zira yelken bezi dokunur.
Kırım Savaşı (1853–1856)
1854'te Kırım Savaşı sırasında Gelibolu’da İngiliz ve Fransız kuvvetlerinin önemli bir kampı vardı ve Gelibolu limanı batı Akdeniz ile İstanbul arasında bir mola yeriydi.
Mart 1854'te İngiliz ve Fransız mühendisler, yarımadayı olası Rus saldırısına karşı korumak ve Akdeniz yolunun kontrolünü güvenceye almak için 11.5 km boyunda bir savunma hattı inşa etti.
Ulaşım
Trakya'dan yarımadaya yalnızca Keşan'dan ana yolla veya Tekirdağ, Şarköy'den küçük dağ yollarından ve Anadolu'dan Lapseki'den Gelibolu'ya ve Çanakkale'den Eceabat'a vapurla veya 1915 Çanakkale Köprüsü ‘den geçerek ulaşılır.
Gökçeada‘dan (Yunanca: "İmbros") Gelibolu’ya vapurla ulaşılır.
Ilene Chaiken
Ilene Chaiken (doğum Haziran 30, 1957) Amerikalı film - dizi yapımcısı, yönetmen ve yazar. Chaiken "The L Word"'' dizisinin yazarı ve prodüktörü olduğu dönemde daha çok tanınmaya başlanmıştır. "The L Word" ile gelen ününün öncesinde, Barb Wire (1996), Dirty Pictures (2000), ve Damaged Care (2002) gibi film ve dizilerin senaryolarına imza atmıştır. Ayrıca, Fresh Prince of Bel Air, Satisfaction (1988) isimli filmlerin de prodüktörlüğünü üstlenmiştir. Yazarlık ve prodüktörlüğün haricinde Creative Artists Agency'de oyuncu koçluğu yapmaktadır.
Chaiken ve partneri LouAnne Brickhouse, Los Angeles'ta birlikte yaşamaktadır. Chaiken, eski partneri, Miggi Hood ile ebeveynliklerini paylaştıkları ikiz kız çocuklarına bakmaktadır.
Gerçek zaman sistemleri
Gerçek zaman sistemleri, yazılım ve donanım sistemlerinin zaman kısıtlamaları altında bir etkiye tepki verebilmesi için tasarlanan sistemlerdir. Hızla ilgili değildir.
Yeni Zelanda pasaportu
Yeni Zelanda pasaportu Uluslararası seyahat amacıyla Yeni Zelanda vatandaşlarına verilir. Yeni Zelanda İçişleri Bakanlığı pasaportları çıkarmaktan sorumludur. İçişleri Bakanlığı 1948'de ilk kez Yeni Zelanda pasaportlarını çıkarmaya başlamıştır. Yeni Zelanda Pasaportuna Māori dili, 2000 yılında Fransızca'nın yerine kullanılmaya başlanmıştır.
Yeni Zelanda nüfusunun yaklaşık % 75'i bir pasaport bulundurma oranına sahiptir ve dolaşımda 1,5 milyon Yeni Zelanda biyometrik pasaport bulunmaktadır.
Yeni Zelanda vatandaşlarının Avrupa Birliği üyesi ülkelere, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika ve Güney Amerika'da birçok ülkeye seyahati için vize alması gerekmez.
Türleri
Tüm yeni düzenlenmiş pasaport ne olursa olsun önceki pasaport (eğer varsa) yayımlandığında olan, Pasaport Değişiklik Yasası 2005 altında verildiği tarihten itibaren beş yıl en fazla geçerliliğe sahip olacak
Yeni Zelanda Pasaportunun metinsel kısımları İngilizce ve Māori dilinde yazılıdır. (Daha önce İngilizce ve Fransızcaydı).
Henley Vize Kısıtlamaları Endeksi 1 Şubat 2020 Raporu'na göre Yeni Zelanda vatandaşları sınır kapısında vize alarak veya vizesiz 183 ülkeye seyahat edebilirler. Bu sayede Yeni Zelanda vatandaşları Dünya'da seyahat özgürlüğü açısından 9. sırada yer almaktadır.
Aconitum lobulatum
Aconitum lobulatum Aconitum cinsine bağlı bir türdür.
Instant film
Instant film, Polaroid tarafından geliştirilen bir fotoğraf filmi türü. Filmin içinde fotoğrafı basmak için gerekli olan kimyasallar bulunmaktadır. Boyutları 24 mm × 36 mm ila 50,8 cm × 61 cm arasında değişiklik göstermektedir. 2012 itibarıyla yalnız iki şirket tarafından üretilmektedir.
Avrupa Farmakopesi
Avrupa Konseyi'ne ait olan Avrupa Farmakopesi (Avr.Farm.) Avrupa'da farmasötik ürünleri hazırlamak üzere kullanılan geniş bir aralıktaki etken madde ve eksipiyanları listeleyen bir farmakopedir. Değişik kimyasal maddeler, antibiyotikler, biyolojik maddeler; insanlar ve hayvanlarda kullanılmak üzere aşılar; immunolojik serum; radyofarmasötik preparatlar; bitkisel ilaçlar; homoeopatik preparatlar ve homeopatik stokları içeren 2000'den fazla spesifik ve genel monografı içerir. Ayrıca dozaj formlarını, Genel monografları, Malzeme ve Kapları içerir; şekil ya da kromatogramlarla beraber 268 metot verilmekte ve 2210 reaktif açıklanmaktadır. Monograflar Avrupa’da kullanılan tüm temel ilaçlar için kalite standartlarını vermektedir.Tüketicilerin eczanelerden ve diğer yasal tedarikçilerden sağlanan ürünlerle ilgili bir garantiye sahip olması için, Avrupa Farmakopesinin 36 üye devletinde satılan tüm ilaçlar bu kalite standartlarına uymalıdır.
Avrupa Farmakopesi, İlaç Kalitesi için Avrupa Başkanlığı (EDQM) tarafından geliştirilmiştir ve Avrupa Konseyi' nin bir parçasıdır. 1964'ten itibaren Avrupa Farmakopesinin Detaylandırılması Konvansiyonu ile oluşturulmaktadır. Farmakope, sıklıkla Avrupa Konseyi’nin kısmi anlaşmalarından biri olarak listelense de, kısmi bir anlaşma değildir. Bir akit sonucu olarak oluşturulması nedeniyle diğerlerinden daha farklı bir yasal temeli bulunmaktadır. Diğerleri Bakanlar Komitesi tarafından uyarlanan bir “resmi karar” ile oluşturulmuştur. Farmakope, EDQM tarafından İngilizce ve Fransızca olarak basılmaktadır, Almanca ve İspanyolca resmi ulusal tercümeleri mevcuttur. (İspanyolca olan sadece online olarak mevcuttur)
Katılımcı ülkeler
Bu ülkelerde ve Avrupa Birliği’nde Avrupa Farmakopesi resmi farmakopedir. İlave ulusal farmakopeler de mevcut olabilir (örneğin Birleşik Krallık ve Almanya’da olduğu gibi). Bu ülkelerin tümü Avrupa Birliği’ne üye devletler değillerdir.
Avrupa Konseyi’ne üye 20 devlet ve üye olmayan devletlerden ve uluslararası organizasyonlardan gözlemciler Avrupa Farmakopesi Komisyonu oturumlarında yer alırlar: Arnavutluk, Cezayir, Avustralya, Belarus, Brezilya, Kanada, Çin, Gürcistan, İsrail, Madagaskar, Malezya, Meksika, Fas, Kazakistan, Rusya, Senegal, Suriye, Tunus, Ukrayna, Amerika Birleşik Devletleri, ve Dünya Sağlık Örgütü.
Konvansiyon, tüm Avrupa ülkelerinde imzaya açıktır. Diğer ülkeler gözlemci statüsü elde edebilirler.
Baskılar
5. baskısından itibaren, Farmakope 2 cilt halinde yayınlanmaktadır. Cilt 1 genel bölümleri ve monografları (örneğin dozaj formalarını, analiz metodlarını, reaktifleri) içerirken, Cilt 2 tüm madde monograflarını içermektedir. Mevcut baskının yürürlükte olduğu dönemde pek çok ilaveler de yayınlanmaktadır. Elektronik versiyonlar da ayrıca (CD-ROM ve online versiyonlar halinde) mevcuttur.
Matematiksel oyun
Bir matematiksel oyun, kuralları, stratejileri ve sonuçları açık matematiksel parametrelerle tanımlanan bir oyun'dur. Genellikle bu tür oyunların tic-tac-toe ve dots and boxes gibi basit kuralları ve eşleştirme prosedürleri vardır. Genel olarak, matematiksel oyunların daha derin hesaplama temelleri içermesi için kavramsal olarak karmaşık olması gerekmez. Örneğin, Mankala kuralları nispeten basit olsa da, oyun kombinatoryal oyun teorisi merceğinden matematiksel kesinlikle analiz edilebilir.
Matematiksel oyunlar, matematiksel bulmacalardan keskin bir şekilde farklıdır, çünkü matematiksel bulmacaları tamamlamak için özel matematiksel uzmanlık gerekirken, matematiksel oyunlar oynamak için derin bir matematik bilgisi gerekmez. Genellikle, matematiksel oyunların aritmetik özü, istatistiksel veya matematiksel yönleri fark etmek üzere eğitilmemiş oyuncular tarafından kolayca görülemez.
Bazı matematiksel oyunlar, eğlence matematiği alanında büyük ilgi görmektedir.
Bir oyunun temel matematiğini incelerken, aritmetik teorisi, genellikle oyunun kendisini aktif olarak oynamaktan veya gözlemlemekten daha faydalıdır. Bir oyunu sayısal olarak analiz etmek için, denklemler veya ilgili formüller verebildikleri ölçüde oyunun kurallarını incelemek özellikle yararlıdır. Bu, sıklıkla kazanma stratejilerini belirlemek veya oyunun çözümü olup olmadığını ayırt etmek için yapılır.
Kazuki Kozuka
Kazuki Kozuka (d. 2 Ağustos 1994), Japon futbolcudur. Profesyonel kariyerine 2013 yılında Albirex Niigata kulübünde başladı. Daha sonra Renofa Yamaguchi FC kulübüne transfer oldu.
Celia Barquín
Celia Barquín Arozamena (d. 6 Temmuz 1996 – ö. 17 Eylül 2018), İspanyol kadın golf sporcusudur.
Kariyeri
Temmuz 2018'de Avrupa Bayanlar Amatör Golf Şampiyonası'nı kazanmıştır. Slovakya'daki düzenlenen Golf Resort Turnuvası'nı Alman kadın golfçü Esther Henseleit'in önünde bir vuruşla tamamlamıştır. Sporcu Amerika Birleşik Devletleri'nde Iowa Eyalet Üniversitesi'nde (ISU) öğrencisiydi. 2014'ten itibaren ölümüne kadar üniversitenin Iowa Eyaleti Cyclones kadın golf takımının üyesiydi. 2014 yılında ülkesi İspanya'yı Gençlik Olimpiyatları'nda temsil etti.
Cinayet olayı ve ölümü
Puente San Miguel, Reocín, Cantabria'da 6 Temmuz 1996'da doğan İspanyol kadın golfçü Celia Barquín 17 Eylül 2018'de, Ames kenti Iowa'daki bir golf sahasında 22 yaşında ölü olarak bulunmuştur. Polis, bıçakla öldürüldüğünü açıklamış olay sonrası cinayet suçlamasıyla nedeniyle bir erkek şahıs tutuklanmıştır.
Douglas Costa
Douglas Costa de Souza (d. 14 Eylül 1990, Sapucaia do Sul), sağ kanat mevkiinde oynayan Brezilyalı futbolcudur. MLS takımlarından Los Angeles Galaxy'de forma giymektedir.
Kulüp kariyeri
Costa, profesyonel kariyerine Grêmio'da başladı, daha sonra Ocak 2010'da Shakhtar Donetsk'in Costa için Grêmio'ya 6 milyon € teklifini kulüp kabul etti ve 2010'da Shakhtar Donetsk forması giymeye başladı. Transfer olduğu sezon Shakhtar Donetsk ile Premyer-Liha'yı Kubok Ukraniy ve Superkubok Ukrayini'yi kazandı. Son olarak Douglas Costa, 2015'te 30 milyon € bonservis ücreti ile Bayern Münih'e transfer oldu. 2017-2018 sezonunda Juventus kulübüne kiralandı. 2018-2019 sezonunda Juventus kulübü Douglas Costanın bonvervisini alıp transfer etti. Douglas Costa 2020-2021 transfer sezonunun sonunda eski kulübü Bayern Münih’e kiralandı.
Millî takım kariyeri
Costa, Kasım 2014'te ilk kez Brezilya millî takımına antrenör Dunga tarafından çağrıldı.
Böcek
Böcekler (Latince insectum) eklem bacaklılar (Arthropoda) şubesinin sınıfı ve tür ve takson bakımından en kalabalık hayvan sınıfıdır. 1.000.000'dan fazla olan tür sayılarıyla Dünya'daki en fazla türe sahip canlılardır. Dünya'nın hemen hemen her yerinde bulunur ve bazen çok yoğun popülasyonlarda görülebilirler. Her yıl birkaç bin böcek türü tanımlanmaktadır. Toplam tür sayısının 2.000.000 (eski tahminler) ila 30.000.000 (daha güncel tahminler) kadar olduğu tahmin edilmektedir. Tür, cins, familya gibi taksonomik kategoriler bakımından 6-10.000.000 sayıya ulaşırlar ve Dünya'daki hayvanların %90 kadarını oluştururlar.
Türce en zengin böcek familyası cepkenli böcekgiller (Staphylinidae) familyasıdır. 2010 verilerine göre 56.768 türle canlılar arasında en çok tür barındıran familyadır. İkinci büyük böcek grubu hortumlu böcekgiller (Curculionidae) familyasıdır.
İnsanlar tarafından evcilleştirilen bal arısı ve ipek böceği gibi türleri bulunduğu gibi, bazı türleri de Dünya'nın muhtelif yerlerinde, özellikle de Meksika'da doğrudan besin olarak kullanılırlar.
Terminoloji
Böcek adının Türkçede Insecta üyeleri için yoğun olarak kullanılması türlerinin çokluğu yüzündendir. Türkçenin tarihi gelişimi içinde böcek adı, Insecta dışındaki eklem bacaklıları da kapsayacak kadar geniştir. Bu kullanımı halk dilinde hâlâ görmemiz mümkündür. Insecta dışındaki eklem bacaklıları hatta diğer omurgasızları terim dışı olarak "böcek" adıyla anmak o kadar da yanlış sayılmamalı. Bu, adlandırmalarda kendini belli eder: kabuklulardan tespih böceği, örümceğimsilerden uyuz böceği, karından bacaklılardan sümüklü böcek gibi.
Takımın Latince bilim adı Insecta kelimesi Yunanca: ἔντομον [éntomon] "parçalar halinde doğramak" kelimesinin 1600'lü yıllarda Latinceye insectum biçimindeki çevrilmesinden gelir. Yunanca kelime bugün 'böcek bilimi' ya da 'böcek bilim' de denilen entomoloji adında kalmıştır.
Genel tanımlama
Kural olarak karasal hayvanlar olmakla beraber, derin denizlerin dibi dışında tüm biyotoplara uyum yapmış birçok türe sahiptir. Kutuplardan okyanuslara kadar hemen her ekosistemde ayakta kalmayı başarabilmiş  canlılardır. Canlılar aleminin belki de en kalabalık sınıfıdır. Bu sınıfta 32 takım yer almaktadır.
Dış iskelet bulunur. Büyüme esnasında dış iskeletin neden olduğu kısıtlama, deri değişimi ile telafi edilir. Vücutlarında sadece çizgili kas bulunur, bu yüzden çok hızlı hareket ederler. Solunum trake sistemiyledir. Açık dolaşım sistemi görülür. Vücutta dolaşan solunum sıvısı "hemolenf" adını alır ve çoğunlukla renksiz, bazen de soluk yeşil-sarı renktedir. Vücutları bez bakımından zengindir. Çekici veya itici koku, mum, zehir, ipek, yağ, tükürük, antikoagülan madde gibi birçok maddeyi salgılamak üzere özelleşmiş çok sayıda bez taşırlar. Duyu organları ve sinir sistemleri iyi gelişmiştir. Birçok grupta, özel görevleri olan duyu organlarına rastlanır (yeri geldikçe açıklanacaktır). Avlanmak veya avcılarından korunmak için son derece başarılı uyumlar kazanmışlardır. Renklenmeleri büyük çeşitlilik gösterir. Bazılarında ışık çıkarma özelliği görülür.
Bazı gruplarda koloni hâlinde sosyal yaşam örnekleri görülür. Yaşam ve beslenme şekillerine göre, ağız parçaları, anten ve bacak yapıları farklılık gösterir.
Morfoloji ve fizyoloji
[[Dosya:Insect anatomy diagram.svg|küçükresim|300px| Böcek anatomisi ♀
A – Baş (Caput)
B – Göğüs (Thorax)
C – Karın (Abdomen)
1. Duyarga (Antennae)
2. Yan Nokta gözler (Ocelli)
3. Dorsal Nokta gözler (Ocelli)
4. Birleşik gözler (Oculi Compositi)
5. Beyin (Cerebral Ganglia)
6. Ön Göğüs (Prothorax)
7. Sırt kan damarı (Arteria)
8. Trake (Trachea)
9. (Mesothorax)
10. (Metathorax)
11. Üst kanat
12. Alt kanat
13. Mide
14. Kalp
15. Yumurtalık
16. Göden (Rectum)
17. Anüs
18. Vajina
19. (Abdominal Ganglia)
20. Malpighi tüpleri
21. Tarsomer
22. (Pretarsus)
23. Ayak (Tarsus)
24. Baldır (Tibia)
25. Uyluk (Femur)
Gambiya Kolonisi ve Protektorası
Gambiya Kolonisi ve Protektorası, Afrika kıtasının batısında Büyük Britanya'nın 1821 ile 1965 yılları arasında idari olarak yönetiminde bulundurduğu koloni ve himaye bölgesi. Bölge günümüzde Gambiya devletini oluşturmaktadır.
Böcek
Morfoloji ve fizyoloji
26. Uyluk bileziği (Trochanter)
Sır Olasıca
"Sır Olasıca", Türk halk müziği sanatçısı Güler Duman'ın teklisi. 26 Nisan 2021 tarihinde Özdemir Müzik tarafından single olarak yayımlandı. Single'da iki parça yer almaktadır. "Sır Olasıca" adlı parçanın sözleri Gülizar Ergin'e müziği Güler Duman'a aittir. İkinci parça söz ve bestesi Âşık Reyhani'ye ait olan "Çevirdi Beni" adlı parçadır.
Arka plan
Single'da iki parça yer almıştır. Single'a adını veren "Sır Olasıca" adlı parçanın sözleri Gülizar Ergin yazmıştır. Bestesini ise Güler Duman yapmıştır. İkinci parça sözü ve bestesi Âşık Reyhani'ye ait olan "Çevirdi Beni" adlı parçadır. Güler Duman bir televizyon programında bu esere altı yıl çalıştığını söylemiştir. Single'da yer alan parçalara video klip çekilmezken, single'ın kapağında "Vefasız" adlı parçasının video klibinden alınan görüntü kullanılmıştır.
Böcek
Morfoloji ve fizyoloji
27. Kursak
Gambiya Kolonisi ve Protektorası
1815-1816 yılları arasında bölgede varlıklarını hissettirmeye başlayan Britanyalılar, ilk olarak James Adası ve Bathurst'ta yerleşim sağlamışlar ve zaman içerisinde bölge üzerinde hakimiyet sağlamışlardır.
Bölgenin Bathurst ve çevresinde yer alan kısımlar koloni bölgesi olarak sınıflandırılmış, 1894 yılından itibaren Gambiya Nehri civarı ile iç kısımlarda kalan kırsal alanlar himaye bölgesi olarak konumlandırılmıştır.
Böcek
Morfoloji ve fizyoloji
28. (Thoracic Ganglion)
Gambiya Kolonisi ve Protektorası
Belli dönemlerde Sierra Leone Kolonisi ve Protektorası'na bağlanan bölge, 1888 yılından itibaren tek başına bir koloni bölgesi olarak değerlendirilmiş ve daimi bir vali atanmıştır.
Bölge konumu gereği Fransa hakimiyetinde bulunan Fransız Senegali ile tamamen çevrili olduğu için sınır çizgileri zaman zaman Fransız ve İngiliz yetkililer arasında anlaşmazlıklara neden olmaktaydı. Ayrıca Britanya hükûmeti bu bölgeyi başta Nijer Nehri'nin üst kısımlarında kalan bölgelere karşılık birçok kez başka bölgeler ile takas yapabilmek adına Fransa hükûmetine teklif etmiştir.
Böcek
Morfoloji ve fizyoloji
29. Kalça (Coxa)
Gambiya Kolonisi ve Protektorası
1889 yılında her iki ülkenin de sınır konusunda anlaşmış ve sınırların nehrin kuzey ve güney kıyılarından altı mil açığından başlaması konusunda fikir birliğine varmıştır.
Böcek
Morfoloji ve fizyoloji
30. Tükürük bezi
31. (Subesophageal Ganglion)
Gambiya Kolonisi ve Protektorası
Bölge 1965 yılında Gambiya adı ile başbakan Dawda Jawara önderliğinde İngiliz Milletler Topluluğu üyesi olarak bağımsızlığını elde etmiştir.
Böcek
Morfoloji ve fizyoloji
32. Ağız parçaları ]]
Vücut örtüsü
Vücut örtüsü (integument): Embriyonik olarak iki tabakaya ayrılır. Üstte ektoderm kökenli epidermis ve kaide zarı; altta peritondan meydana gelmiş, hücreli ince bağdoku yapısında ve kasların üzerine yığılmış olarak duran kutis bulunur. Vücut örtüsü dıştan içe doğru şu katmanlara ayrılır:
Baş bölgesi
Baş (caput): Embriyonik olarak kaç segmentten yapıldığı tartışmalıdır. Başta bulunan segmentlerin her biri ayrı bir üye taşımadığından, ayrıca segmental gangliyonlardan bazıları da birbiriyle kaynaştığından dolayı, köken olarak segment sayısı kesin olarak söylenemiyor. 5 (en fazla 6) segmentten oluştuğu varsayılmaktadır:
1. preantennar: Embriyonik evrede görülür.
2. antennar: Duyargalar bu segmentteki gangliyona bağlıdır.
3. intercalar; 4. mandibular; 5. maksillar: Baştaki iç organları içine alan sert bir kapsül şeklinde birbiriyle kaynaşmıştır. Bağlantı yerlerine stur denir. Sturlar arasındaki alanlar alın (frons), tepe (vertex) ve yanaktır (genae).
6. labial
Duyargalar (antennae): Kamçı şeklinde bulunan duyargalar içtençenelilerdeki gibi gerçek segmentli değildir. 3 bölümden oluşur. Kaide (scapus), ara bileziği (pedicellus) ve kamçı (flagellum). Böceklere özgü duyu organı olan Johnston organı, pedicellus bölümünde bulunur.
Gözler: Optik sistemlerine göre 2 çeşit göz tanımlanır:
Renk görme: Böcekler 300-650 nm lik dalga boylarındaki ışınları algılarlar. Örnek olarak, Bal arısı (Apis mellifera) bu bant aralığında sarı, mavi-yeşil, mavi ve morötesi ışınları algılamalarına karşın, kelebeklerin aksine, kırmızıyı algılayamazlar. Ancak kırmızı çiçeklere, bu çiçekler mor ışınları yansıttığı zaman giderler. Güneş ışınlarındaki morötesi ışınları absorbe eden beyaz çiçekleri, morötesi ışının komplementeri olan mavimsi-yeşil; vişneçürüğü çiçekleri ise mavi olarak görürler. Bazı böceklerin (örn. Carausius morosus ve bazı kın kantlılar) renk görme yeteneği yoktur.
[[Dosya:Evolution insect mouthparts coloured derivate.png|küçükresim|250px| Ağız parçaları. A: çiğneyici, B: yalayıcı-emici, C: emici, D: sokucu-emici.
Konumuna göre:
İşlev bakımından:
Boyun (cervix): Başa derimsi bir zarla yapışmıştır. Başla göğüs arasında sınırları belirsiz zarımsı bölgedir. Boynun ön kısmı başın son segmentine, arka kısmı ise göğsün ilk segmentine aittir.
Göğüs bölgesi
Göğüs (thorax): Baş ile karın arasında bulunur. Yapıları birbirinden farklı olan üç segmentten oluşur: 1. prothorax; 2. mesothorax; 3. metathorax. Son iki segmente birlikte pterothorax denir ve kanatlar buraya bağlanır. Yönlerine göre 1. sternum (göğsün karın tarafı); 2. pleurum/pleura (göğsün yan tarafları); 3. tergum/tergi (göğsün sırt kısmı) adlarını alır. Bacaklar (arthropodium): Her göğüs segmentinde bir çift olmak üzere toplam 3 çift bacak bulunur. Köken olarak, vücut yan duvarlarının segmentsiz uzantılarından meydana gelmiştir. Daha doğrusu halkalı solucanların (Annelida) parapodiumlarından türemiş, yere daha iyi dayanabilmek için zamanla karın tarafına doğru kaymışlardır (< A. Demirsoy, Yaşamın Temel Kuralları, sa:46). Bacak segmentleri birbirlerine ya esnek bir zarla ya da birbirine uyabilen bir eklem oluşumuyla bağlanırlar. Bacağın vücuda bağlandığı yere kalça (coxa) denir. Daha sonra sırasıyla uyluk bileziği (trochanter), uyluk (femur), baldır (tibia) ve ayak (tarsus) kısımları gelir. En uçta çift tırnaktan oluşan pençe (ungues) yer alır. Tırnaklar arasında, çoğunluk derimsi yapıda, bazen sırt tarafı kitinleşmiş arolium denen bir balon vardır. Dinlenme sırasında simetrik olarak ön bacaklar öne, orta ve arka bacaklar geriye uzanacak şekilde durur. Böcekler bacak-ayak uçlarında yürürler. Bitler ise pençeye dayanarak yürürler.
Bacak tipleri:
Solunum sistemi
Böceklerde temel solunum biçimi trake sistemidir. Altı bacaklılar (Hexapoda) ile çok bacaklılar (Myriapoda) alt şubeleri trakeliler (Tracheata) adı altında bir üst grupta toplanırlar. Çünkü her iki grupta da integümentin içeriye çökmesiyle trake sistemi oluşmuştur. Böceklerde trake sistemi her organa ulaşacak şekilde dallara ayrılmıştır. Dolaşım sisteminin solunuma katkısı pek azdır.
Özellikle iyi uçan böceklerin trake sisteminde ilave gelişmeler (trake kollarında çoğalma ve dallanma) görülür. En çok görülen şekli ana trake kollarının genişlemesiyle meydana gelen trake keseleri ya da hava keseleri denen oluşumdur. bu kesecikler, mayıs böceğinde (Melolontha) olduğu gibi, fazla sayıda fakat küçük olabilir. Diğer taraftan bal arısında (Apis mellifera) olduğu gibi birçok küçük hava kesesinin kaynaşmasıyla az sayıda fakat büyük yapıda hava keseleri ortaya çıkar. Hava keselerinin hepsi havanın depo edilmesi için kullanılır. Keselerden çıkan ince dallar ve borular dokulara kadar uzanır. Ayrıca bu keseler miksosölü sıkıştırmak suretiyle dolaşımı hızlandırır ve dokulara besin ulaşımının daha etkin olmasını sağlar. Trake duvarlarından kan sıvısına sızan oksijen kısmen erimiş durumda bu sıvıda taşınabilir.
Sindirim organları
küçükresim|250px|sağ| Stilize edilmiş Malpighi tüpü ([[çekirge tipi)
göden (Rectum)
sağ Malpighi tüpü (Malpighian tubule) ]] Ön bağırsak: Başta bulunan ağız açıklığı ile başlar. Ektodermal stomodeumdan meydana gelmiştir. Epiteli ektoderm epiteli gibi kutikula (intima) içerir.
Orta bağırsak (mesenteron): Endodermden meydana geldiği için ön bağırsakta olduğu gibi kitinle astarlanmamıştır. Genellikle önde göğüs içine kadar uzanmaz.
Son bağırsak: Ön bağırsak gibi ektodermal kökenli olduğundan kitinle astarlanmıştır. Kuvvetli yapıda iç tarafta boyuna kaslar, dış tarafta da halka kaslar bulunur.
Sindirim ve Beslenme
Böcekler öncelikli olarak bitki yiyicisidirler. Bununla birlikte canlı hayvanlarla beslenenlerden tek tür besine özelleşmiş (örn. balmumu güvesi) beslenenlere kadar her çeşit beslenme tarzına rastlanır. Kural olarak etle beslenenlerde bağırsak en kısa, bitkiyle beslenenlerde uzun ve dışkı yiyicilerde ise en uzundur.
Besinleri genel olarak üç ana grupta toplanır: Protein, karbonhidrat ve yağ. Bu besinleri parçalamak için enzimler (amilaz, maltaz, invertaz, laktaz, proteaz, karbohidraz, peptidaz, lipaz, selülaz) salgılanır. Bazı yırtıcı (Adephaga, Planipennia) ve leşçil (Panorpa) böceklerde dış sindirim görülür. Sindirim, çoğunlukla orta bağırsakta olur, fakat termitlerde arka bağırsaktadır. Ön bağırsakta emilme (daha çok hamam böceklerinde yağ emilir) pek azdır. Orta bağırsak emilmenin esas merkezidir.
Boşaltım sistemi
Böceklerde boşaltım sistemi Malpighi tüpleri denen özel yapılardan oluşur. Dışkının şekli bazı türlerde (odun güvelerinde ve odun yiyen diğer bazı böceklerde) karakteristik olup tanıma anahtarlarında kullanılırlar.
Sinir sistemi
Böceklerin sinir sistemi, boyuna ve enine bağlantılarla birbiriyle ilişkide olan, çok defa çift gangliyonlardan oluşmuş bir merkezi sinir sitemi ile, bu merkezlerden çıkarak tepkime organlarına uzanan periferik sinirlerden ve çeşitli şekillerdeki duyu organlarından meydana gelmiştir.
Sinir sisteminin yapı taşları olan sinir hücresi (nöron) farklı bölümlerden oluşur. Hücre gövdesi (perikaryon), omurgalı hayvanların nöronlarından farklı olarak, birçok glia hücresinden meydana gelmiş birkaç tabakalı bir kılıfla örtülmüştür. Omurgalı hayvanlar için çok karakteristik olan Nissl tanecikleri (İng. Nissl body) böceklerde pek az ya da tipik olmayan durumlarda belirgindir ve bunların perikaryon içerisindeki dağılımı da aşağı yukarı tekdüzedir. Endoplazmik retikulum, Golgi aygıtı, yaşlılık pigmentleri ve serbest ribozomlar, yalnız perikaryonda bulunmasına karşın, granüller ve mitokondriler düzenli olarak hücre uzantılarının içerisine de göç ederler. Sinir uzantıları, akson ve dendritlerden oluşur. Akson ve dendritler her iki yönde de iletim yeteneğine sahiptir. Bu iki yönlü iletimi engeleyip tek yönlü iletilmesini sağlayan yapıya sinaps denir. Merkezi sinir sisteminin sinir düğümleri gangliyonlardır. Sinir sisteminin dağılımı (tipografisi) gangliyonlar tarafından olur. Gangliyonlar üç ana gruba ayrılır: 1. Yutak (ya da özofagus) üstü gangliyon (cerebral ganglion), üç bölümden oluşur: protocerebrum, deutocerebrum, tritocerebrum. 2. Yutak (ya da özofagus) üstü gangliyon, mandibular, maksillar ve labiyal gangliyon biçiminde üçe ayrılır. 3. Vücut gangliyon zinciri, göğüs gangliyonları ve abdominal gangliyonlar diye ikiye ayrılır.
Sinir sistemi çoğu kez endokrin sistemiyle birlik oluşturur
Endokrin sistemi
Çok hücrelilerin hepsinde hormon sistemi filogenetik olarak sinir sisteminden gelişmiştir. Bu yüzden bütün hormonal olayların denetim mekanizması yüksek organizasyonlu hayvanlarda sinir merkezlerindedir. Böceklerde bu denetim mekanizması nörosekretorik hücrelerdir.
Nörosekretorik hücreler: Böceklerde hormon sisteminin en üst düzenleyici merkezidirler. Ektoderm hücrelerinin yeteneğini saklayan nöronlar salgı meydana getirirler. Salgı, granüller ya da sıvı halinde oluşur, hücre gövdesinde ve aksonlarda biriktirilir ve sinir uyarımıyla en azında aksonlar aracılığıya iletilir ve salgılanır. Daha sonra tekrar meydana getirilir. Bu böyle döngü olarak devam eder. Sinir salgıları her zaman hemolenfe verildiği için hormon olarak kabul edilir ve nörohormon adını alırlar. Hormon ya da salgı, hücre gövdesinden, tepki yapacağı organa, bir aksonla gönderilir ve orada hemolenfe verilir.
Nörohemal organlar: Uzun zamandan beri corpora cardiaca 'nın böceklerin tek nörohemal organı olduğu kabul ediliyordu. Bu organ, birçok böcekte aortun açık ön kısmında bulunur; ya birbirinden ayrı çift hâlindedir ya mediyan kısımda kaynaşarak tek bir vücut olmuştur ya da hiposerebral gangliyon ile kaynaşmıştır. Diğer bir nörohemal organ Rhodnius prolixus adlı böceğin abdomen sinirinde tespit edilmiştir. Son zamanlarda yapılan birçok araştırmada yeni nörohemal organlar bulunmuştur.
Böceklerde nörohormonlarla işlevleri düzenlenmeyen birçok hormon bezi (endokrin bezi) bulunur: protoraks bezleri, ventral (ya da sevikal) bezler, perikardiyal bez.
Böcek hormonları içinde en dikkate değer olarak, larva evresini geçirmesinde etkili olan gençlik hormonu (juvenil hormon) ile deri değiştirmesini sağlayan deri değiştirme hormonu (metamorfoz hormonu, ekdizon hormonu) sayılabilir.
Üreme
Eş bulma ve kur: Dişi, erkek tarafından aktif olarak aranır. Bu aramada en etkin faktör feromonlardır. Sesle bulma, çekirge ve ağustos böceklerinde yaygındır. Kur, birçok böcekte duyargalarla dokunmayla yapılır. Pul kanatlılarda ve günlük sineklerde özel kur dansı vardır.
Çiftleşme: Kural olarak, penisin dişi organına sokulmasıyla meydana gelir. Hemiptera'da olduğu gibi sperma ya doğrudan doğruya reseptakuluım içerisine boşaltılır ya da birçoğunda olduğu gibi vajina veya bursa kopulatriks içerisine boşaltılır ve spermalar daha sonra kendileri reseptakulum içerisine girerler. Birçoğunda spermalar spermatofor içerisinde iletilir. Spermatofor, erkeğin yardımcı bezleri tarafından salgılanan sert bir kabukla örtülü, içerisinde spermaların bulunduğu bir kese ya da pakettir. Bu paket ya penis tarafından bursa kopulatriks içerisine itilir (kelebeklerde ve bazı kın kanatlılarda) ya da dişinin eşey açıklığına yapıştırılır (çekirgelerin birçoğunda). Kız böceklerinde erkeklerin ikinci abdomen segmentinde yardımcı kavuşma organları oluşmuştur. Çiftleşmede her iki eşeyde de görülen yardımcı çiftleşme organları birbirine sıkıca uyacak şekildedir. Bu organlarda meydana gelecek bir değişiklik, çiftleşmeyi başarısız kılar. Bu sebeple böceklerde tür tanımlanmasında en çok bakılan ve taksonomik özellik açısından en çok güvenilen organlar bu yardımcı çiftleşme organlarıdır. Çiftleşmenin yeri, zamanı ve süresi değişkenlik gösterir.
Yumurtlama: Böceklerin bir kısmının yavrularını canlı olarak doğurdukları (vivipar), bir kısmının larva (larvipar) ya da pup (pupipar) halinde çıkardıkları bir yana bırakılırsa, çoğu tek tek ya da paket halinde (kokon) yumurta döker.
Gelişim
Yumurtadan çıkış: Koryonun parçalanmasında en sık görüleni yarılma çizgisi boyunca kabuktaki incelmedir. Patlama çizgisinin oluşmadığı durumlarda larva, yumurta dişi (oviruptor) denen kuvvetlice sklerotize olmuş çıkıntılar yardımıyla dışarı çıkar.
Yumurtadan ya ergine benzeyen (hemimetabol) nimf ya da hiç benzemeyen (holometabol) larva bir yavru çıkar. Çoğunlukla her ikisine de yani nimf'e de larva denir. Yumurtadan çıkan larva postembriyonik olarak gelişmeye devam eder. Büyüme, deri değiştirme ile olur. Son deri değiştirildikten sonra tamamen gelişmiş ergin (imago) meydana gelir. Gelişme evrelerine göre larva, pronimf, nimf, prepup, pup diye çeşitlere ayrılırlar. Deri değiştirme erginlikte de sürebilir (Apterygota ve Ephemeroptera).
Yarı başkalaşım (hemimetabol başkalaşım): Larva evresi ergine benzer. Gerçek pup evresi yoktur.
Tam başkalaşım (holometabol başkalaşım): Larva evresi ergine hiç benzemez. Gerçek pup evresi vardır. Larva tipleri:
Pup (krizalit, koza): Larva evresi ile ergin evre arasında hareketsiz ve besin alınmayan evredir.
Başkalaşım sonrası gelişme:
Olgunlaşma: Ergin evresi kısa olan ve bu evrede çoğunlukla beslenmeyen Ephemeroptera, Plecoptera, bazı Homoptera ile Lepidoptera türlerinde eşey bezleri, puptayken işleve hazır hâle gelmektedir ve kısa olan ömürlerini cinsel olgunlukla geçirmezler. Bir başka deyişle erginliğe ilk adımlarını attıklarında, cinsel açından olgunlaşmışlardır. Diğer böceklerde ise erginlik sonrası eşey bezlerinin bir olgunluk süreci vardır.
Yaşlılık devresi: Erginlerde yaşam süresince sadece dış organlar (pul, kıl vs.) değil, aynı zamanda iç organlar da aşınır. Metabolizmanın etkinliğini kaybetmesinden dolayı atık maddelerin son türevlerinden olan pigmentlerin gittikçe çoğaldığı görülür. Birçok organ buna bağlı olarak işlevlerini büyük ölçüde yitirir. Yaşlanan böceklerde uçuş isteği azalır ve uyarılabilme yeteneği büyük ölçüde düşer. Gangliyon hücrelerinde, sitoplazma dejenerasyonu, kromatin yığılmaları ve hücre bağlantılarında gevşemeler olur. Atık maddeler atılmayıp vücutta birikir. Ölüm, beynin ölmesiyle değil, hücre metabolizmasının durmasıyla ortaya çıkar.
Renklenme
Böceklere esas rengi veren deridir. Oluşumuna göre 2 gruba ayrılır:
Renklenme ve desen oluşumu: Vücut üzerinde, çoğunluk türlere özgü, çeşitli desenler bulunur. bunların şekli genellikle kalıtsal olmasına karşın, büyüklükleri ve koyulukları, çevre koşulları ve iç koşullarla denetlenebilir. kalıtsal renkler hemen her zaman simetrik olarak ortaya çıkar. Modifikasyon renklerde bu simetri bazen görülmeyebilir. Beslenmenin, sıcaklığın, eşey hormonlarının, parazitlerin renk oluşumu üzerindeki etkisi çok fazladır.
Uçma
c dorsoventral kaslar
d longitudinal kaslar ]] Uçabilen tek omurgasız hayvan grubu böceklerdir. Göğsün (thorax) ikinci (mesothorax) ve üçüncü (metathorax) segmentlerinde yer alan pterothorax kaslarının büyük bir kısmı uçma işlevini yüklenmiştir. Epipleural kasın antigonistik etkisiyle keza subalar kasın katkısıyla büyük kanatlar katlanma yerlerinden açılarak uçmaya hazırlık yapılır. Uçma, göğüs kaslarının doğrudan doğruya ya da dolaylı etkisiyle gerçekleştirilir.
Kız böceklerinde (Odonata) iki tip kasın birleşik hareketini görmek olasıdır. Kural olarak ilkel böceklerde ya yatay (Odonata) ya da temel olarak dikey (Ephemeroptera) uçuş söz konusudur. Kanatlar kural olarak yukarıdan aşağıya doğru çırpılır. Kanatların aşağıya doğru çırpılmasında arka kanadın arka kenarı zayıf damarlı olduğu için yukarıya doğru, yukarıya doğru çırpıldığında ise aşağı doğru bükülür. Birinci durumda havaya dayanma yüzeyi büyürken, ikinci durumda dayanma yüzeyi küçülür ve dolayısıyla hayvan, toplam değer bakımından yukarıya doğru iten bir güç kazanır. Böceklerin birçoğunda yatay ve dikey uçma yetenekleri birleştirilerek her yöne uçma niteliği kazanılmıştır. Bu yetenek, kanatları kulaç atar gibi döndürmek için gelişen kaslar aracılığıyla olur. Ayrıca manevra yeteneğini artırmak ve uçuş etkinliğini yükseltmek için kanadın kaidesine yakın anal sahada ve jugumda (bazen vannusda) büyük ölçüde küçülmeler görülür.
Diptera (sinekler) takımı, böcekler içinde en iyi ve en hızlı uçan böceklerdir.
İnsan besini olarak tüketimi
Böcekler büyük bir protein kaynağı olup yağ ve diğer besin öğelerince zengindir. İnsan gıdası olarak 500 kadar böcek türünün yenildiği bilinmektedir. Bunların %40'ı Meksikalılar tarafından tüketilmektedir. Henüz dünyada yaygınlaşmayıp ulusal mutfak tadları olarak kalan, böcek yeme alışkanlığı görülebilen yerlerden bazıları:
Marawi
Marawi Filipinler'in Lanao del Sur ilinin başkenti ve en büyük şehridir. Bu şehir Mindanao adasında yer almaktadır. Şehrin nüfusu 2015 yılı itibarıyla 201,785'tir.
Rodney Bennett
Rodney Bennett (24 Mart 1935 - 3 Ocak 2017), Britanyalı televizyon ve film yönetmeni. Ünlü TV dizisi Doctor Who'nun; The Ark in Space, The Sontaran Experiment, The Masque of Mandragora bölümlerini yönetti (1975-1976).
Yönetmen Rodney Bennet 3 Ocak 2017'de 81 yaşında öldü.
Yeşilöz Yaban Hayatı Geliştirme Sahası
Yeşilöz Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Zonguldak'ın Devrek ilçesinde bulunan önemli bir alandır. Bu saha, av ve yaban hayatı yönetiminde biyoçeşitlilik zenginliğinin korunması ve türlerin nesillerinin tehlikeye atılmaması amacıyla oluşturulmuştur. Ayrıca av kaynaklarından sürdürülebilir şekilde yararlanma da hedeflenmektedir. Yeşilöz Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, 8500 hektarlık geniş bir alana yayılmaktadır. Bu alanın amacı, av turizmi ve yaban hayatı etkinlikleriyle uyumlu bir şekilde, doğal çevrenin korunmasını sağlamaktır. Sahada biyoçeşitlilik zenginliği ve ekosistem sağlığının sürdürülmesi için önlemler alınmaktadır.
Fiorenzuola d'Arda
Fiorenzuola d'Arda (Piacenza lehçesi: Fiurinsöla), kuzeydoğu İtalya'da Emilia-Romagna Bölgesi'ne bağlı Piacenza ilinde bir komün ve kasabadır.
Tarihçe
Kasabaya ait ilk belgesel referans M.S. 4. yüzyıl sonlarında menzil kitaplarında Roma'ya giden bazı yolların üzerinde bulunan bir menzil olarak geçmektedir. 744'te ve sonra bazı önemli Frank Lombard Krallığı belgelerinde de belde adı bulunmaktadır. 923'te belde yakın d'Arda Çayı kıyılarında İtalya kralı Berengar ile Burgundi kralı I. Rudolf Lombard Demir tacını ellerine geçirmek için bir çarpışma yapmışlardır.
Orta çağlarda Roma'ya giden hac yollarının birkaçı üzerinde olup şehirde bu yollardaki hacıları ağırlamak için manastır ve "hacı hanları (ospitale)" bulunmaktaydı. Beldeye hakim olan Pallaviçini ailesi II. Frederick'i bile beldedeki konaklarına davet etmişlerdi. Belde Parma Dükalığı ile Piacenza Dükalığı arasında bir "orta merkez" olup Orta Çağların 1500e kadar önemli İtalyan aileleri (Sçotus, Arcelli, Sforza, Visconti, Scotti, Fulgosio ...) belgelerinde bu beldeden bahis geçmektedir. Kasabada bulunan San Fiorenzo Kilisesi, kasabadaki eski San Bonifacio Kilisesi yerine 1300de yapılmış ve 15. yüzyıl sonlarında tekrar yapılmıştır. Aynı dönemde beldedeki Palazzo Grossii yapılmıştır. 1776'da bir sel beldenin bütün resmi belgelerini tahrip ettiği için 15., 16. ve 17. yy. hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır.
1805'te Napoleon Bonapart şahsen bu beldeden geçtiği bilinmektedir. Viyana Kongresi ile tahta gelen Düşes Avusturyalı Maria-Luigia kasabade bazı imar projeleri, bunlara arasında d'Arda üzerinde bir köprü, tamamlatmıştır. 1830 devrimleri içinde Avusturyalı işgalcilere karşı kurulan "Parmalılar Kolu" hareketlerine bu kasabadan destek verilmiştir. Belde belediyesi 1848'de kurulmuştur. 19. yy ikinci yarısında İtalya'nın birleştirilmesi hareketleri devam etekteyden kasaba da gelişmeye başlamıştır ve Verdi Tiyatror; bir modern mezbaha; yeni mezarlık; Belediye Konağı; birkaç yeni devlet okulları; Castellana'ya yeni karayolu sosesi ve demiryolu hattının açılması bu yüzyılın başarılarındandır. Aynı zamanda beldede işçi hareketleri (kooperatifler, sendikacılık vb), önem kazanmıştır. 1892de beldede kurulan küçük petrol rafinerisi İtalya'daki ilk rafineri olmuştur. Ayrıca beldede tarım mallarını işleyen besin sanayi ve makine aletler sanayi imalatı kurulmuştur.
Coğrafi konum
Bu beldenin isminin "Florentia" kısmı "zengin" anlamında ve "d'Arda" kısmı Apenin Dağları'ndan çıkıp kasabanın konumlandığı vadiden geçen "Arda Çayı"'ndan elde edilmiştir. Beldenin bulunduğu mevkinin İtalya'da bulunan en eski yerleşim noktalarından biri olduğu kabul edilmektedir.
Nüfus gelişmesi
Fiorenzuola d'Arda kasabasının nüfusu (31.7.2010 tahminlerine göre) 14.947 kişi ve nüfus yoğunluğu 239,43 kişi/km² olur. Kasabanın nüfusunun 19. ve 20. yüzyıllarda gelişmesi şu gösterimde incelenebilir:
Kişi
Komşu komünler
Fiorenzuola d'Arda beldesinin su beldelerle sınırları bulunmaktadır: Alseno, Besenzone, Cadeo, Carpaneto Piacentino, Castell'Arquato, Cortemaggiore
Hrisopolis Muharebesi
Hrisopolis Muharebesi, Hrisopolis (bugünkü Üsküdar)'ın Kalkedon (bugünkü Kadıköy) yakınlarında, iki Roma İmparatoru I. Konstantin ve Licinius arasında 18 Eylül 324'te çıkmıştır. Savaş bu iki imparatorun son karşılaşmasıydı. Licinius, donanması Hellespont Muharebesi'nda yenilmesinden sonra, güçlerini Byzantium şehrinden çekip boğazın karşısına, Anadolu yakasındaki Kalkedon'a götürdü. Konstantin takibe geçerek sonraki muharebeyi kazandı. Bu galebeden sonra tek imparator olarak kalan Konstantin 292 yılında imparator Diocletianus tarafından uygulanmaya başlayan iki "augustus" ve bunların seçtikleri iki "ceasar" şeklinde imparatorluk idaresi olan Tetrarşi dönemini sona erdirmiş oldu.
Geçmiş
Hellespont Muharebesi'nde Licinius'un donanması büyük bir yenilgiye uğramıştı. Licinius'un amirali olan Abantus, fark edilir derecede daha küçük donanmaya sahip Konstantin'in oğlu caesar Crispus tarafından büyük bir yenilgiye uğratılmıştı. Bu deniz muharebesindeki zaferinin ardından Konstantin Anadolu yakasına geçti. Konstantin ordusu ile Boğazı geçişini Boğaz kıyılarında yeniden yaptırmış olduğu hafif taşıt gemiler filosu ile başardı. Buna baş neden Licinius tarafının ordusunun büyük bir kısmının, Licinius tarafından yeni olarak ortak imparator olarak atanmış, Martinian komutasında Çanakkale Boğazı'nın Marmara Denizi ağzında (Avrupa yakasında bulunan Gelibolu karşısında) Asya yakasında bulunan Lampasacus (modern Lapseki) civarında konuşlanıp buralara yakın olan Marmara Denizi güney sahillerini savunması idi.
Deniz kuvvetlerinin yok edilmesinden sonra, Licinius, Byzantium'da bulunan garnizonu tahliye etti ve burada bulunan askeri birliklerini ordusunun önemli kısmının bulunduğu Asya yakasındaki Kalkedon'a nakletti. Bu Kalkedon konuşlu ana ordu Adrianopolis Muharebesi (324) sonucunda büyük zayiat vermiş ve epeyce gücünü ve moralinin kaybetmişti. Licinius bu ana orduyu takviye etmek ve bu ana orduya ekstra destek sağlamak için Martinian'ın komutasındaki Lampasacus (Lapseki)'de bulunan diğer önemli ordusunun ve Aliquaca (veya Alica) komutasındaki bulunan Vizigotlar'dan oluşan atlı yardımcı askeri güçlerin Marmara Denizi güneyinde harekât yaparak Kalkedon'a getirilmesi emrini verdi. Licinius ile Konstantin arasında 18 Eylül'da yapılan Hristoplis Muharebesi'ne bu takviye ve destek güçlerin Licinius'a erişip erişmediği; ve muharebeye katılıp katılmadıkları hakkında elimizde belge bulunmamaktadır; ama bu ordunun Kalkedon'a Hristopolis Muharebesi'ne yetişememiş olduğu çok muhtemeldir. .
Muharebe
Konstantin'in ordusu İstanbul boğazı'nın geçip Asya kıyısında "Kutsal Burun" olarak bilinen mevkide karaya çıktı. Buradan ordu güneye, Kalkedon'a karşı, harekâta geçti. Licinius ordusunu Kalkedon'dan birkaç mil kuzeye Hristopolis'e doğru yönlendirdi. Konstantin'in ordusu, Licinius'un ordusundan daha önce Hrisopolis'e dolaylarına ulaştı. Konstantin, inandığı Hristiyan tanrısının rehberliğini bulmak amacıyla çadırına çekildikten sonra, Konstantin inisiyatifi ele alarak hemen saldırı yapmaya karar verdi.
Bu muharebenin değişik dinsel inançlara bağlı iki taraf altında olduğu; muharebeyi kazanan tarafın dinsel inançlarını tüm imparatorluğa empoze etmeye gayret edeceği bu savaştaki orduların kullandığı sembolü olan flama-bayraklardan anlaşılmakta idi. Konstantin Hristiyan inançlı idi ve ordusu savaş için Hristiyanlık sembolü olan "sarısalkım ağacı ve buna dolanan yılan" bulunan flama-bayrak kullanmakta idi. Licinius'un ordusu antik Roma'nın fark edilir yüzü olan putperest tanrılar için savaşmakta ve bu tanrılar imajları dolu flama-bayraklar altında savaşmakta idi. Licinius esas ordusunu daha önceki muharebede zayıfladığını ve Marmara kıyılarını koruyan takviye ve destek ordularının Kalkedon'a daha yetişmediğini görmekte idi. Buna uygun strateji ve taktik olarak tüm cepheden genel saldırı yapılmamasını emretti. Bu stratejik karar Hristiyan olan birincil kaynaklar ve sonra yine Hristiyan olan Avrupalı ikincil kaynak tarihçileri tarafından dinsel ve batıl inançlara göre yorumlanmıştır. Bu yorumcular ellerinde hiçbir yazılı belge ve sözlü hikâye kanıt olmadan, Licinius'un Konstantin'in ordusunun altında yürüdüğü Hristiyanlık sembolleri olan "Sarışalkım Ağaçlı ve Yılanlı" flama-bayrakları görünce onun sahsi batıl inançlarına dayanarak korkuya kapıldığını ve bunun için ordusuna taarruz etmeme emri verdiğini iddia etmektedirler.