cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aurelio Iragorri Hormaza
Iragorri, 7 Eylül 2020'de 83 yaşında COVID-19 nedeniyle öldü.
Fes Ayaklanması
1465 Fas isyanı Fez şehrinde Wattasi hanedanı tarafından, Marinid hanedanı mensubu Ebu Muhammed Abdulhak'ın öldürülerek tahttan indirilmesi ile sonuçlanmış bir isyandır. İsyanla birlikte Marinid hanedanı sona ermiş, Wattasid hanedanının devri başlamıştır. Wattasid liderleri, Ebu Muhammed Abdulhak tarafından vezir yapılmış, yahudi bir vezir olan Harun bin Bataş'a ve sultana cihad ilan ederek ikisinin de kafalarının kesilerek ölmesini sağladılar. Ayrıca Fes şehrindeki tüm Yahudiler katledildi. Fes'teki bu karışıklık Portekiz Krallığı'nın yaranına oldu ve fırsattan istifade ederek Fas Sultanlığına bağlı Tanca şehrini ele geçirdiler.
Ebu Muhammed Abdulhak'ın öldürülmesinden sonra bir başka güçlü ailelerden olan İdrisi ailesinden Muhammed bin İmran kendini sultan ilan etti. Wattasi ve İdrisi hanedanlarının güç mücadelesi başlamış oldu ve sonunda, 1472 yılında Wattasi sülalesinden Ebu Abdullah El-Şeyh Muhammed ibn-i Yahya taht mücadelesini kazandı ve Muhammed bin İmran tahttan indirildi.
Renault Modus
Renault Modus,Renault'un 2004 yılında satışa sunduğu MPV modelidir. 2008 Şubat'ında satış rakamlarının artması için yenilendi. Aynı zamanda kendisinden büyük hacimli Renault Grand Modus'te satışa sunuldu. Dönemin diğer Renault modellerinden farklı olarak (Twingo hariç) göstergeleri ön konsolun ortasındaydı. EuroNCAP'ten 5 yıldız almıştır. Yerini Renault Captur almıştır.
NGC 7684
NGC 7684, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Balıklar takımyıldızı yönünde bulunur. S0-a tipi bir merceksi galaksidir. Alman astronom Albert Marth tarafından 1863 yılında 121,92 cm (48 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Ahmed Al-Qadri
Ahmed Al-Qadri (1956 - 3 Eylül 2020) Suriyeli ziraat mühendisi ve politikacıydı. Başbakanlar Wael Nader el-Halqi ve Imad Khamis'in Bakanlar Konseyi veya kabine bünyesinde Şubat 2013'ten Ağustos 2020'ye kadar Tarım ve Tarım Reformu Bakanı olarak görev yaptı.
Ahmed Al- Qadri, 3 Eylül 2020'de Şam'da COVID-19 nedeniyle öldü. Pandemi sırasında COVID-19'dan ölen ilk Suriye hükûmet yetkilisiydi.
Sergey Bazareviç
Sergey Valeryanoviç Bazareviç (d. 16 Mart 1965, Moskova), Rus eski basketbolcu. NBA'de Atlanta Hawks ile 1994-95 sezonunda 10 maça çıkmıştır. Aynı zamanda Yunan vatandaşıdır.
Aşağıkıratlı, Kozluk
Aşağıkıratlı, Batman ilinin Kozluk ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1878 ve 1928 yılı kayıtlarında Kürtçede "baş kilise" anlamına gelen Baştırım aşağı olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Batman il merkezine 47 km, Kozluk ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
İran'daki depremler listesi
İran dünyada sismik olarak çok aktif ülkelerden biridir, pek büyük fay hattı boydan boya geçer ki bu ülkenin en az %90'ını kapsar. Bu yüzden, İran'da sıklıkla yıkıcı depremler yaşanır.
Jeoloji ve tarih
İran platosu, aktif katlanma, kırılma ve volkanik püskürmeleri içeren çok tipteki tektonik aktivitelere konudur. İran pek çok fay hattına sahiptir ki bu da özellikle ülkenin başşehrinde yaşamayı tehlikeli yapar. Bu ayrıca onun uzun tarihinde feleket getiren deprem aktiviteleri ile bilinir. Bu depremler yalnız binlerce kişiyi öldürmedi aynı zamanda tabii kaynakların da israfına yol açtı. 1900 yılından beri İran depremleri nedeniyle en az 126.000 kişi öldü.
Jean-Baptiste Djebbari
Jean-Baptiste Djebbari (d. 26 Şubat 1982, Melun) Fransız bürokrat, bakan.
Ulusal Meclis'te, 2019 yılına kadar LREM grubunun koordinatörü olarak görev yaptığı Sürdürülebilir Kalkınma ve Mekansal Planlama Komitesi'nin bir üyesidir. 2018 yılında, SNCF'nin reformu hakkındaki tasarının raportörlüğünü yaptı. Eylül 2019'da Ulaştırma Devlet Sekreteri olarak atandı.
Jean-Baptiste Djebbari, École nationale de l'aviation civile mezunudur.
Yasak bölge (Falkland Savaşı)
Yasak bölge (İngilizce: Total Exclusion Zone) Falkland Savaşı sırasında 30 Nisan 1982 günü Birleşik Krallık tarafından ilan edilen ve merkezinde Falkland Adaları'nın bulunduğu 200 deniz mili (370 km) çapındaki bir dairenin tanımladığı alandır. Savaş sırasında bu bölgeye giren herhangi bir deniz veya hava aracına önceden uyarılmadan silahlı müdahale edileceği ilan edilmiştir.
Tanımı
12 Nisan 1982 tarihinde İngiltere tarafından ilan edilen yasak bölge, merkezinde Falkland Adalarının yer aldığı 200 deniz mili (370 km) çapında bir bölge tanımlamaktaydı. Bu bölgeye girecek herhangi bir Arjantin savaş veya destek gemisi uyarı verilmeksizin bölgedeki İngiliz nükleer denizaltıları tarafından vurulacaktır.
23 Nisan günü Buenos Aires'deki İsviçre Büyükelçiliği aracılığıyla iletilen mesajda İngiliz Hükûmeti Arjantin Hükûmetini uyarmakta ve ilan edilen bu bölgeye giren ve Güney Atlantik bölgesindeki İngiliz askerî varlığına karşı tehdit unsuru olarak değerlendirilen herhangi bir Arjantin gemi veya uçağının vurulacağını bildiriyordu. Sivil havacılık uçakları bu kapsamda bulunmamaktaydı.
İlan edilen bu yasak bölge, 30 Nisan itibarıyla mutlak yasak bölge (Total Exclusion Zone) ilan edilmiş, bölgeye girecek herhangi bir ülke bandıralı uçak veya gemiye uyarı verilmeksizin ateş açılacağı ilan edilmiştir.
Hukuki zemin
ARA General Belgrano 2 Mayıs 1982 tarihinde yasak bölge dışında vurularak batırıldığında bu saldırının hukuki zemini sorgulanmıştır. Yasak bölgeler genellikle savaşan tarafların dışındaki ülkelerin dışında durmaları için ilan edilir, savaşan tarafların birlikleri açısından zaten savaş durumu geçerli olduğu için bu yasaklamanın bir anlamı bulunmamaktadır. Benzer şekilde batırılan Belgrano'nun kaptanı Hector Bonzo da yaptığı açıklamada savaş halinin bulunduğu ortamda gemisine karşı yapılan saldırının savaş hukukuna uygun olduğunu söylemiştir. Bu görüş Arjantin hükûmeti tarafından 1994 yılında tekrarlansa da Arjantin iç siyasetinde bu konu bir savaş suçu olarak görülmektedir. Dönemin Başbakanı Margaret Thatcher da benzer bir savaş suçu işlediği yönünde iç siyasi arenada suçlanmıştır.
Sadece okunabilir bellek
Sadece okunabilir bellek (İngilizce: Read-only Memory, ROM). ROM, bilgisayarlarda ve diğer elektronik aletlerde kullanılan bir depolama birimidir. RAM gibi yazılıp silinebilen bir depolama birimi değildir. ROM içeriği sadece üretim anında yazılır. Kullanıcının kendi isteği doğrultusunda programlanamaz.
Tarihçesi
En basit yapılı transistörlü ROM, transistörün kendisi kadar eski bir tarihe sahiptir. Bileşimli mantıksal kapılar, m-bit veri çıktısının isteğe bağlı değerleri üzerine n-bit adres girdisi planı oluşturmak için elle birleştirilebilir. ROM, entegre devrelerin icadıyla Mask ROM'a haline gelmiştir.
Okunma hızı
RAM ve ROM hızlarının kıyası zaman içinde çeşitlilik göstermesine rağmen,2007 itibarıyla büyük RAM çipleri birçok ROM'dan daha hızlı okunmaktadır.Bu nedenle (ve standart erişime izin vermek için) ROM içeriği bazen RAM'e kopyalanır ya da ilk kullanımdan önce geçici olarak saklanır ve daha sonra RAM tarafından okunur.
Dayanıklılık ve veri saklama
Yeniden yazılabilir ROM ancak belli bir yazma sayısına kadar dayanıklıdır çünkü elektronların serbest transistör geçişi üzerindeki elektrik izolasyon katmanının içinden geçmesiyle yazma işi gerçekleşir. Her geçiş izolasyon katmanında belli bir hasara neden olur.İzolasyon katmanında kalıcı bir hasar olmadan önce ROM döngüsünü tamamlar.İlk çıkan EAROMlarda bu sınır 1.000(bin) yazma işlemiyle sınırlıyken modern Flash EEPROMlarda dayanıklılık 1.000.000(bir milyon)'a kadar ulaşmıştır.Yine de bu sınırsız sayıda yazma işlemi anlamına gelmemektedir.Bu dayanıklılık sınırı ve bit başına düşen yüksek değer gösteriyor ki yakın gelecekte flash tabanlı belleklerin manyetik disk sürücüleri tamamen yerinden etmesi pek mümkün değildir.
Karl Nesselrode
Karl Nesselrode veya Karl Robert Nesselrode tam adı ile Karl Robert Reichsgraf von Nesselrode-Ehreshoven (1780-1862), Rus devlet adamı. Alman asıllı bir diplomat baba ile Huguenot soylu ailelerinden gelen bir annenin çocuğuydu. Kırk yıl boyunca dışişleri bakanı olarak Rus politikalarına önderlik etti.
Hayat Hikayesi
Karl Robert 1780'de, kökenleri 14. yüzyıla kadar uzanan soylu bir ailenin içine doğdu. Henüz 8 yaşındayken Rus donanmasına girdi. Diplomat babasının da etkisiyle İmparator Pavel'e sekreter oldu. Ardından Imparator'un oğlu Aleksandr döneminde diplomatik hizmete alındı.
Viyana Kongresi'nde İmparator'un temsilciliğini yaptı ve 1816'da Dışişleri Bakanı oldu. Doğu Sorunu'nda İngiltere'nin görüşünü benimsedi. Kırım Savaşı'nda Rusya'nın bozguna uğraması sebebiyle Paris Antlaşması'nı imzaladıktan sonra istifa etti.
Tünel
Tünel, uluslararası literatürde anlaşma sağlanmış bir tanımı olmamakla birlikte; genel anlamıyla yer altından kazı yapılarak oluşturulan geçitlerdir. Ana kullanım amaçları motorlu taşıt ulaşımı, metro ve demiryolu ulaşımı ve su taşımaktır. Bunların yanı sıra yaya–bisiklet geçişleri, vahşi hayvan geçişleri ya da derivasyon amaçlı daha spesifik amaçlara hizmet eden tünellere de rastlanmaktadır.
Türkiye'nin En Uzun Tüneli: Nefise Akçelik Tüneli
Günümüzde tünel inşaatlarında TBM (Tunnel Boring Machine) adı verilen gelişmiş ekipmanlar da kullanılmaktadır.
Türkiye'nin En Uzun Su İletim Tüneli
Açılışı 29 Nisan 2011 tarihinde yapılarak çalışmalarına başlanan Ankara İçme Suyu Gerede Sistemi su iletim tüneli Türkiye'nin en uzun su iletim tünelidir. TBM ile açılacak tünel toplam 31.580 metredir. Tünelin yapımı 2019'da tamamlanmıştır.
Dünya
Dünyanın en eski su altı tünelinin Türkiye'de Durağan'ın az güneyinde, Kızılırmak altından geçen (şimdi baraj gölü altında) Terelek kaya tüneli olduğu iddia edilmektedir. Tünelin yakınındaki kaya mezarlarını yapan ve belki antik maden ocağını kurup çalıştıran uygarlıklarla bir ilgisi olabileceği ihtimali yüksektir. Amacının savunma olduğu tahmin edilmektedir.
NGC 6752
NGC 6752, Tavus takımyıldızı yönünde bulunan bir küresel yıldız kümesidir. James Dunlop tarafından 28 Temmuz 1826 yılında keşfedilmiş ve kataloğuna Dunlop 295 olarak eklenmiştir.
Lurdigan şehristanı
Lordegan Şehristanı (Farsça: شهرستان لردگان), İran'nde Çaharmahal ve Bahtiyari Eyaleti'nin 7 şehristanından birisidir.
Şehristanın 2006 yılı toplam nüfusu 175.289, yönetim merkezi Lordegan şehridir. Eyaletin nüfus bakımından 2. büyük şehristanıdır.
İdari olarak 4 bahşa ayrılmıştır:
Mark Tewksbury
Marcus Tewksbury (d. 7 Şubat 1968), Kanadalı yüzücü. 1992 Yaz Olimpiyatları'nda 100 m sırtüstünde altın madalya kazanmıştır. Oyuncu aynı yıl sonunda verilen Lou Marsh Kupası ile Lionel Conacher Ödülü'ne de değer görülmüştür.
Chiusa di Pesio
Chiusa di Pesio, İtalya'nın Piyemonte bölgesine bağlı Cuneo ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu 30 Kasım 2017 tarihi itibarıyla 3.644'tür.
Aliquippa
Aliquippa ABD'nin Pensilvanya eyaletine bağlı Beaver ilçesinde bulunan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 sayımına göre 9.438'dir.
Masaaki Nishimori
Masaaki Nishimori (d. 12 Mart 1985), Japon eski futbolcudur. Profesyonel kariyerine 2008 yılında Roasso Kumamoto kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla FC Kagoshima, V-Varen Nagasaki, Renofa Yamaguchi FC kulüplerinde oynadı.
Sofya Garı
Sofya Garı ( Tsentralna gara Sofiya), Bulgaristan'ın başkenti Sofya'da yer alan ana tren istasyonudur. 1 Ağustos 1888 tarihinde açılmış olup ülkedeki en büyük istasyondur. Gar, şehir merkezinden 1 km kuzeyde Sofya Merkez Otogarı'nın yakınlarında yer almaktadır.
2013 yılında garda tadilat çalışmaları başlamış olup 2016 yılında tamamlanmıştır.
Ağcaalan, Vezirköprü
Ağcaalan, Samsun ilinin Vezirköprü ilçesine bağlı bir mahalledir.
Paramunnopsis
Paramunnopsis Munnopsidae familyasına bağlı bir cinstir.
Deliktaş, Bitlis
Deliktaş, Bitlis ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Coğrafya
Köy, Bitlis il merkezine 10 km uzaklıktadır. Bitlis'in güneybatısında ve /numaralı Bitlis-Siirt devlet/uluslararası yoluna 1,7 km.lik bir yolla bağlıdır.
Date boyu
Date boyu ( Ii-shi), bir Japon samuray boyu idi. Boy, erken Kamakura döneminde Isa Tomomune tarafından kurulmuştur.
Por
Por, hücre biyolojisinde hücre zarının üzerindeki protein, glikoprotein ve glikolipidden (glikokaliks) oluşan, hücreye madde giriş çıkışını denetleyen gözeneklerdir. Bu yüzden porlara "gateway" denilebilir. Porlar sadece Eukaryonlarda görünür ve bunun en büyük sebebi Eukaryonlarda "Transcription" ile "Translation" olaylarının zaman ve mekan olarak birbirlerinden farklı vuku bulmasıdır. Por kompleksi tahmini 30 proteinden oluşmaktadır ve omurgalılarda 125 MDalton büyüklüğündedir. Küçük moleküller (<5 nm) "pasif" bir şekilde pordan geçebilirken büyük moleküllerin geçişi enerji (ATP) kullanılarak mümkün olmaktadır.
Burmalı Minare Camii
Bugünkü Bakırcılar Çarşısı arkasında yer alır. Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında veziri Ferruh Bey tarafından 1237-1247 yılları arasında yaptırıldığı ileri sürülmekte ise de yapılış tarihi kesin olarak bilinmemektedir. İlk yapılışından sonra 1590'da deprem ile 1602'de yangın sonunda harap olmuş olan caminin minaresi 1730 yılında yaşanmış yangında yok oldu ve yeniden tamir ettirildiği ve bu yapılan minare bu kez camii yapısına uygun güçlü taşla yapıldı.Minarenin etrafını dolanan oyukların oluşturduğu bu camiye Burmalı Minare Cami denmiştir. Bina Selçuklular'ın ilerlemiş kubbe cami tipini göstermesi bakımından önem taşır. Cephesi, diğer Anadolu Selçuklu eserleri gibi geometrik motifler ve mukarnas dolgularla tezyin edilmiştir.Cami,girişinin iki yanında bulunan minare ve türbe dışında oldukça düzenli dikdörtgen şekle sahiptir.Caminin içi, kumtaşından örülmüş kalın ve sağlam duvarların batı ve Doğu cephelerindeki dört, güney cephesindeki üç pencere ile aydınlatılmaktadır.Camiye minare ile türbe arasında dışa doğru uzanan geniş bir miş içinde yer alan kemerli kapıdan girilmektedir.İç mekan, mihrap ekseninin her iki yanına yerleştirilmiş üçer sütun ile üç nefe bölünmüştür.Orta sıradaki bu dokuz bölümden üçü kubbelerle örtülüdür.İki yanda kıble duvarına yakın olanlar eğimli olup, geri kalan kısımlar beşik tonozlarla örtülmüştür.
Giriş cephesinin sol köşesinde, bitişik olarak yapılmış olan piramit çatılı kümbette bina emini Ferruh Bey ve oğlu Yusuf Bey yatmaktadır. Kümbet kare kaide üzerinde sekizgen planda olup, kesme taştandır. Beden duvarları üzerinde iki sıra halinde kirpi saçağı müteakip piramit çatı gelmektedir. Yapının üst katı son zamanlara kadar kütüphane olarak kullanılmış, alt kısımda hâlen Amasya Müzesi'nde bulunan mumyalar muhafaza edilmiştir. Şehzade Cumudar'ın mumyası da burada bulunduğu için halk arasında kümbete Cumudar Türbesi de denmektedir.
Vytautas
Vytautas (Litvanca: ,, ; 15. yüzyıldan itibaren "Görkemli, Muhteşem" unvanlarıyla anılmıştır; d. 1350 - 27 Ekim, 1430) Orta Çağ Litvanyası'nın en ünlü hükümdârlarından biri. Vytautas;(1392–1430) döneminde, Litvanya ve Rutenya'yı kapsayan Litvanya Büyük Dükalığı'nı yönetmiştir. Ayrıca Hrodna (1370–1382) ve Lutsk (1387–1389) prensliği yapmıştır. Hussites Krallığı döneminde ön plana çıkmıştır.
Çağdaş Litvanya'da Vytautas, önemli bir ulusal kahramanlık figürü olarak; 19. yüzyıldaki ulus geri dönüşünün zihinsel önderi olmuştur. Vytautas bugün de Litvanya'da en çok kullanılan erkek adlarındandır. Vytautas'ın 500. ölüm yıl dönümünde bir anma etkinliği olarak; ülkedeki bir üniversiteye Vytautas Magnus Üniversitesi adı verilmiştir. Dünya savaşları yıllarında; Litvanya'da birçok Vytautas anıtı yapılmıştır.
1377–1384
Vytautas'ın babası Kestutis ve amcası Algirdas'tı. Vytautas'ın tahta geçmesi kardeşler için bir güç mücadelesi yoktu. Algirdas Büyük Litvanya Dükü'ydü. Kestutis ise ülkeyi Töton Şövalyeleri'ne karşı korumakla sorumluydu. Ancak, 1377'de Algirdas öldü. Yerine erkek kardeşi Jogaila geçti ve Büyük Dük oldu. Bu olaydan sonra Vytautas'ın babası ve amcası arasındaki uyumlu ilişkiler bozuldu ve bir iktidar mücadelesi başladı. 1380'de, Jogaila; Töton Şövalyeleri'yle gizli bir antlaşma olan Dovydiškes Antlaşması'nı Kestutis olmaksızın imzaladı. Kestutis bu olayı daha sonra keşfetti, Vilnius'u ele geçirdi, Jogaila'yı hapsetti ve kendisini Büyük Litvanya Dükü ilan etti. Ancak, Jogaila kaçmayı başardı ve Kestutis ile Vytautas'a karşı bir ordu oluşturdu. Ancak iki taraf hiçbir zaman bir savaş için karşı karşıya gelmedi. Kestutis, Jogaila ile görüşmeye hazır olduğunu söyledi, ama Vytautas tutuklandı ve Kreva Kalesi'ne sürüldü. Bir hafta sonra, Kestutis ölü bulundu. Bu ölümün doğal bir ölüm mü yoksa bir suikast mı olduğu hala tarihçiler arasında tartışmalıdır. 1382'de, Vytautas Kreva'dan kaçtı. Bu kaçısın ardından, Vytautas Töton Şövalyeleri'yle bağlantı kurdu. Aynı zaman diliminde Jogaila, Töton Tarikatı ile müzakere halindeydi. Dubysa Antlaşması'yla varılan anlaşma ile, Jogoila tarikata ulusunu Hristiyanlık dinine davet edeceği konusunda söz verdi, böylece tarikatla birliktelik sağlandı ve Tötonlara Samogitya ile Dubisa Irmağı'nın bazı bölgelerinde yer verildi. Ancak, anlaşmaya asla uyulmadı. 1383 yazında, Jogaila ve tarikat yeniden savaşa başladı. Vytautas Katolik töreniyle vaftiz oldu ve Hristiyan oldu. Adını Wigand (Litvanca: Vygandas) olarak değiştirdi. Jogoila'ya karşı birçok baskına katıldı. Ocak 1384'te, Vytautas Samogitya'yı Töton Tarikatı'na terk etmeyi kabul etti, Büyük Litvanya Dükü sıfatıyla Nevezis Irmağı'na kadar çekildi. Ancak, aynı yılın temmuz ayında, Jogoila Tötonlarla anlaşınca bölgeden tamamen çekilmeye karar verdi. Daha sonra ise üç önemli Töton kalesini yakmak için bu kalelerin üzerine yürüdü.
1389–1392
1385'te Vytautas Polonya ile Kreva Birliği'ne katıldı ve 1386'da yeniden Katolik töreniyle vaftiz oldu. Aleksandır ismini almayı kabul etti. Bu antlaşmanın ardından Jogaila ile Polonya kraliçesi Jadwiga evlendi ve Jogaila Polonya kralı oldu. Bunun üzerine Vytautas'ın kardeşi Skirgaila Büyük Litvanya Dük vekili oldu. Ancak, Skirgaila halk ve saray çevresinde sözü geçer biri değildi ve Vytautas'a yeniden dük olma şansı doğdu. 1389'da Vytautas Vilnius kentinin üzerine yürüdü ama başarılı olamadı. Bunun üzerine Vytautas, 1390'da ikinci kez Töton Şövalyeleri'nden yardım istedi. 1384'te yaptığı anlaşmayla verdiği sözü tutması ve Samogitya'yı Töton Tarikatı bırakması; Tötonlardan yardım istemesini doğuran faktördü. Vytautas'ın orduları bu tarihlerde Litvanya topraklarındaydı.
Bu durumun ileriye etkisi büyük oldu, Vytautas'ın tek kız kardeşi olan Sofya, Rus Çarı I. Vasili ile 1391'de evlendi. Polonya seçkinleri yeni kralları Jogaila'nın yönetiminden memnun değildi. Çünkü Jogaila, Polonya'dan çok; zamanının büyük bir kısmını Litvanya Büyük Dükalığı'nın işleriyle uğraşarak geçiriyordu. 1392'de, Wladyslaw II Jagiello'nun elçisi Masovya, Skirgaila'nın yerine Vytautas'a hükümdarlık vekilliği önerdi. Vytautas bunu kabul ederek Töton kalelerine saldırarak, Vilnius'a geri döndü. Jagiello ve Vytautas Astrava Anlaşması'nı imzaladı. Trakai Kalesi de dahil olmak üzere Kestutis'in topraklarından daha fazlası Vytautas'a bırakıldı.
Reformlar
Vytautas döneminde ekonomik olarak ülke gelişti ve ülke birçok reformla tanıştı. Onun döneminde ülkenin merkez otoritesi yavaş yavaş sağlamlaşmaya başladı, yerel prenslikleri bir çatı altında topladı ve bu bölgelerin yönetilmesi için sadık valiler atadı. Valiler ülkedeki soylulardan seçildi. Onun hükümdarlığının döneminde, Radziwill ve Goštautai gibi aileler güç kazandı..
Gluon
Gluonlar (İngilizce glue=tutkal, bağlayıcı tutucu anlamı olan) kuarklar arasındaki güçlü etkileşimi sağlayan temel parçacıklardır. Bu etkileşim fotonların elektromanyetik etkileşmedeki rolüne benzer bir şekilde iki yüklü parçacık arasında momentum değişimini sağladığı düşüncesi ile benzerlik kurularak anlaşılabilir.
Teknik olarak düşünüldüğünde, gluonlar vektör ayar bozonudurlar ve güçlü etkileşimde aracılık ederler. Elektromanyetik etkileşmede fotonun rolünden farklı olarak gluonlar renkyükü de taşırlar ve sadece aracılık etmekle de kalmazlar aynı zamanda güçlü etkileşime de katılırlar. Bu katılım da güçlü etkileşimi düşünerek hesap yapmayı elektromanyetik etkileşimin hesaplarına kıyasla oldukça zor bir hale sokar.
Özellikler
Gluon bir vektör bozondur ve foton gibi spini 1'dir. Kütleli spin-1 parçacıkların 3 tane kutuplaşma durumları olmasına karşın, gluon gibi kütlesiz vektör bozonları iki tane kutuplaşma durumuna sahiptir. Bunun sebebi ayar değişmezliğinin enine kutuplaşmayı gerektirmesidir. Bu kural kütlesiz parçacıkların ışık hızında hareket etmesi ile ilgilidir ve ışık hızında hareket eden parçacıklar için kutuplaşma ancak hareket yönüne dik yani enine olabilir. Kuantum alanlar kuramında vektör bozonlarda ayar değişmezliğinin kırılmayışı vektör bozonların kütlesiz olması koşulunu getirir. (Yapılan deneyler gluonun kütlesinin birkaç MeV/c2 den daha az oması gerektiğini gösteriyor.) Uzay koordinatları eksi değerleri ile değiştirildiğinde (parite) gluonların eksi denklik işlemcisi sayısına sahip oldukları ortaya çıkar.
Gluonların Numaralandırılması
Bu durumun sezgisel olarak kavranması zordur. Kuarklar üç farklı renkyükü taşırlar ve antikuarklar 3 farklı antirenkyükü taşırlar. Kuarkların bu özelliklerinden farklı olarak gluonlar hem renkyükünü hem de antirenkyükünü birlikte taşırlar. Bu birlikte taşıma durumunun daha iyi anlaşılabilmesi için renkyükünün matametiksel analizinin çalışılması gereklidir.
Renkyükü ve süperpozisyon
Kuantum mekaniğinde parçacıkların durumları süperpozisyon ilkesine göre toplanabilir. Süperpozisyon ilkesine göre durumların toplanması parçacığın farklı yerlerde ve enerjilerde olması durumunun olasılıksal bir şekilde toplanması olarak ifade edilebilir. Bu ilkeye göre yazılan parçacığın durum fonksiyonları üzerinden hesaplama yapılabilir ve olasılıksal olarak değişik sonuçlar elde edilebilir. Bu durum bir gluonun ayrı renkyükü durumlarına karşılık gelen aşağıdaki örnekle gösterilebilir.
Bu örnek gluonun kırmızı-antimavi ve mavi-antikırmızı durumunu ifade etmektedir. Bu ifadede ki karekök iki toplam olasılığın bir olması için yerleştirilmiştir. Eğer bu ifadeyle belirtilen gluonun durumu ölçümlenirse 50% olasılıkla kırmızı-antimavi, 50% olasılıkla da mavi-antikırmızı durumu ölçümlenecektir.
Renkyükünün tekil durumu
Güçlü etkileşime tabi olan parçacıkların kararlı olmaları için renkyüküne sahip olmamaları gerektiği düşünülmektedir. Fakat bu durum aslında renkyükünün tekil durumudur. Bunun benzeri bir olay spinin tekil durumudur. Spinin tekil durumu düşünülerek renkyükünün tekil durumu daha iyi anlaşılabilir.
Renkyüksüz durumları diğer renkyüksüz durumlarla etkileşebilir ama renkyüklü durumlarla etkileşemez. Bunun yanı sıra uzun mesafeli gluon etkileşimleri bulunmamaktadır. Uzun mesafeli gluon etkileşimlerinin bulunmaması da renkyükünün tekil durumunun gluonlarda olmamasıyla sonuçlanır. Renkyükü düşünüldüğünde bu tekil durumun olması gerektiği hesaplamalardan çıkan bir sonuçtur ama uzun mesafeli gluon etkileşimlerinin bulunmaması gluonların tekil durumunun gözlemlenememesi olarak nitelendirilmiştir ve renkyükünün tekil durumu gluon için yasak durum olarak nitelendirilir.
Renkyükünün tekil durumu:
Bu gösterimle belirtilen durum ölçümlendiğinde her biri 1/3 olasılığa sahip olmak üzere kırmızı-antikırmızı, mavi-antimavi veya yeşil-antiyeşil durumları gözlemlenebilir.
Gluonda renkyükünün sekizil durumu
Gluon düşünüldüğünde renkyükünün hesaplamalardan elde edilen tekil durum dışında sekiz farklı durumu daha bulunur. Bu sekiz durumun değişik ifadeleri bulunmaktadır. Bunların en yaygın kullanılanlarından biri:
Bu gösterim Gell-Mann dizeyine denktir. Her bir gösterim değişik bir etkileşimi tanımlamaktadır. Bu gösterimin önemli özelliklerinden biri her bir durumun tekil durumda dahil olmak üzere diğer sekiz durumdan doğrusal olarak bağımsız olmasıdır. Başka bir deyişle bu dokuz durumdan herhangi biri diğerlerinin toplamı veya çıkarımı ile elde edilemez.
Grup kuramı ayrıntıları
Teknik olarak kuantum renkdinamiği SU(3) ayar simetrisine sahip bir ayar kuramıdır. Kuarklar renkyükü ayar grubunun, SU(3), temel gösterimleri (üçül) ile tanımlanırlar ve spinörlerle gösterilirler. Gluonlar bitişik gösterime (sekizil) ait olan vektör alanlarla gösterilirler. Genel bir ayar grubu için kuvvet taşıyıcı parçacıkların sayısı bitişik gösterimin boyutuna eşittir. N boyutlu SU(N) grubu için bitişik gösterimin boyutu dir.
Grup kuramında gluon için renkyüksüz tekil durumun bulunmaması kuantum renkdinamiğinin U(3) grubu ile değil de SU(3) grubu ile tanımlanması ile açıklanır. Kuantum renkdinamiği için SU(3) grubunun seçilmesinin nedeni deneysel olarak uzun mesafeli gluon etkileşimlerinin gözlemlenmemesidir.
Renkhapsi (Confinement)
Gluonlar renkyükü taşıdıkları için güçlü etkileşime katılırlar. Gluon-gluon arasındaki etkileşimler renkyükü alanlarının sicim benzeri akı tüpü (flux tube) olarak adlandırılan yapıları zorunlu kılarlar. Bu yapı uzaklığa bağlı olmayan sabit bir kuvvetin etkileşen parçacıklar arasında gözlemlenmesi ile sonuçlanır. Bu kuvvet de kuarkların güçlü etkileşime bağımlı hadron denilen bileşik parçacıkların içinde hapis olmasına neden olur. Bu güçlü etkileşimi yaklaşık olarak metre uzaklığında kısıtlar. Bu uzaklık da ortalama bir atom çekirdeği kadardır. Belirli bir uzaklıktan sonra iki kuarkın arasındaki akı tüpünün enerjisi doğrusal olarak artar. Bu doğrusal olarak artış da belirli bir uzaklıktan sonra enerjinin ulaştığı değerin büyüklüğü o enerjinin uzaklığa bağlı olarak doğrusal şekilde artmaya devam etmesindense o enerjiden bir kuark antikuark çıkma durumunu daha çok seçilebilir kılar. Gluonlar da bu yapıdan dolayı hadronların içinde hapis olarak bulunurlar.
Renkhapsinin başka bir sonucu da gluonların hadronlar arasındaki nükleer kuvvette rol almamasıdır. Nükleer etkileşme için kuvvet taşıyıcıları mezon olarak isimlendirilen parçacıklardır.
Kuantum renk dinamiğine göre sadece bir gluon yalnız olarak hareket edememesine rağmen sadece gluonlardan oluşan ve gluontopu olarak isimlendirilen parçacıklar kuramsal olarak mümkündür. Bunun dışında bazı varsayımlara göre başka egzotik hadronlarda gluonlar parçacığı oluşturan bileşenlerden biri olabilir. Kuantum renkdinamiğinin boşluğunun ötesinde çok yüksek enerjilerde kuark-gluon plazması oluşur ve bu plazmada hadronlar bulunmaz, sadece kuarklar ve gluonlar serbest parçacık olarak bulunurlar.
Deneysel gözlemler
Gluonların ilk deneysel gözlemle elde edilen delili 1979'da PETRA isimli elektron-pozitron çarpıştırıcısında gözlemlenen üç-jet olayıdır. Fakat bunun hemen öncesinde üç-gluon bozulmasına uygun sonuçlar Hamburg'daki DESY isimli parçacık hızlandırıcısının DORIS olarak adlandırılan kısmında PLUTO deneyinde elde edilmiştir. DESY'deki deneylerden gluonların spininin 1 olduğu sonucu çıkmıştır.
Deneysel olarak renkhapsi serbest kuark araştırmalarının başarısızlığı ile doğrulanmış kabul edilmektedir. Serbest gluon şimdiye kadar hiç gözlemlenmemiştir ama Fermilab'da üst kuarkın tek başına üretimi deneysel olarak istatistiksel verilere göre mümkün olmuştur.
Diğer taraftan egzotik hadronlar, kuark-gluon plazması ve gluontopu gibi kuramsal parçacıklar gözlemlenmemiştir.
Şehrekürd şehristanı
Şehrekürd şehristanı (Farsça: شهرستان شهرکرد), İran'nde Çaharmahal ve Bahtiyari Eyaleti'nin 7 şehristanından birisidir.
Adı Farsça'da 'Shahr-e Kord' olarak geçer. Adı Şehrikürd (Kürtler şehri) olmasına rağmen, bu şehrin ahalisi Kürt değiller ve genelde Farsça, Kaşkay Türkçesi ve Bahtiyarice konuşulur. 1935'te Shahr-e Kord olarak değiştirilir ve Farsça'da Kürtler'in şehri anlamına gelir. Sanayi tesisleri ise daha çok yönetim merkezi Şehrekürd ve çevresinde yoğunlaşmıştır. Ayrıca şehirde 'Şehrekürd Üniversitesi' bulunmaktadır.
Şehristanın 2006 yılı toplam nüfusu 362.381, yönetim merkezi Şehrekürd kentidir.
Yönetim yapısı
İdari olarak 4 bahşa ayrılmıştır:
Arkosolium
Arkosolium ya da Arkosol (Latince kökenli arcus „kemer“, solium „mezar“) Katakomb yahut kaya içine oyulmuş, üzeri bir kemer ile kapanan bir nişin zemininde yer alan mezar.
Arkosolium erken dönem hristiyanları tarafından MS 3. ve 4. yüzyılda özellikle katakomblarda sıkça kullanılan bir mezar çeşididir.
Ölü Bataklıklar
Ölü Bataklıklar, Mordor'un kuzeybatısında, Kara Kapı'nın açıklıklarında bulunan bölgedir. Tamamiyle bataklıktır.
Ölü Bataklıklar, "Son İttifak" güçlerinin çarpıştığı bölgedir. Bu bölgede Mordor ve Elf-İnsan orduları çarpışmıştır ve iyiler galip gelmiştir. Ancak verilen onca kayıp, burayı bir mezarlığa çevirmiştir. Kimsesiz geçen yılların ardından bölge bataklığa dönüşmüştür. Bu nedenle buraya Ölü Bataklıklar adı verilmiştir.
Karadeniz Bölgesi
Karadeniz Bölgesi, ismini Karadeniz'den alan, Sakarya Ovası'nın doğusundan Gürcistan sınırına kadar uzanan Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden biridir. Gürcistan, Doğu Anadolu Bölgesi, İç Anadolu Bölgesi, Marmara Bölgesi ve adını aldığı deniz ile komşudur. Türkiye'deki bölgeler arasında büyüklük bakımından üçüncü sırada yer almaktadır, ayrıca doğu batı genişliği ve yerel saat farkı en fazla olan bölgedir. Karadeniz Bölgesi’nin en büyük ve gelişmiş şehirleri sırasıyla 1.371.274 nüfusuyla Samsun, ardından Trabzon ve Ordu'dur.
Orta Karadeniz;Batı ve Doğu Karadeniz bölümünden daha düz olduğu için burada nüfus dağınık olarak serpilmiştir. Batı ve özellikle Doğu Karadeniz bölümünde ise engebe ve yükselti fazla olduğundan dolayı nüfus toplu olarak dağılmıştır.
Batı Karadeniz Bölümü
Batı Karadeniz Bölümü, Karadeniz Bölgesi'nin üç bölümünden, en batıda olanıdır. Kızılırmak deltasının batı kenarından başlayıp Adapazarı ve Bilecik'in doğusuna kadar uzanır. Bölüm genel olarak dağlıktır.
Orman ürünleri ve ormancılık önemli gelir kaynağıdır. Bolu ve Düzce çevresinde çok sayıda kereste fabrikası bulunmaktadır. Zonguldak çevresi maden çıkarımı, Ereğli-Karabük çevresi maden işletmeleri ile Türkiye ekonomisine önemli katkıda bulunur. Batı Karadeniz'in en önemli katkısı ise maden çıkarma ve işleme alanındadır. Bölgenin önemli şehirlerinden birisi olan Karabük de giderek gelişimini sürdürmektedir.
Özellikle son yıllarda Batı Karadeniz bölgesinin en önemli gelir kaynaklarından biri turizmdir. Bölgedeki Amasra, Kastamonu, Safranbolu, Ereğli, Eskipazar ve Bolu gibi turistik merkezler yerli ve yabancı turistlere alternatif turizm hizmetleri sunarak ekonomiye önemli katkı sağlamaktadır. Eskipazar'da Hadrinapolis antik kenti bulunmaktadır. Yağış miktarı 1500-1600 milimetre arasındadır.
Orta Karadeniz Bölümü
Yer şekilleri Doğu ve Batı Karadeniz'e oranla daha sadedir. Dağların yükseltisi azalmış ve dağlar içeriye çekilmiş durumdadır. Bunun sonucunda tarım alanları ve ulaşım çok gelişmiştir. Orta Karadeniz, Doğu Karadeniz'e nazaran en az yağış alan, kıyı ile iç kesim arasında farklılığın en az olduğu bölümdür. Yine de yağış boldur ve yağışlar her mevsime dengeli olarak dağıldığından kurak mevsim yoktur. Türkiye ekonomisine katkısı daha çok tarım alanındadır. Yağış miktarı 1000 milimetreye kadar çıkmaktadır. Dağları kıyıya paralel uzanır. Başlıca dağları Canik Dağları, Akdağ ve Kocadağ'dır.
Bu bölümde tarım alanları daha çoktur. Yeşilırmak, Kızılırmak ve Kelkit Çayı'nın aşağı kesimleri buradadır. Kızılırmağın denize döküldüğü kesimde Bafra, Yeşilırmağın denize döküldüğü kesimde Çarşamba delta ovalarını oluşturmuşlardır. Ayrıca iç kesimlerde Suluova, Niksar, Erbaa,Zile ve Merzifon ovaları yer alır. Bu bölümde yağışlar doğu bölümüne göre daha azdır. Çünkü buradaki dağlar, doğudakiler kadar yüksek değildir. Denize etkisi iç kesimlere kadar sokulabilmektedir. Bu durum, kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim farklılıklarının belirgin olmamasına neden olmuştur.
Doğu Karadeniz Bölümü
Doğu Karadeniz Bölümü, Karadeniz Bölgesi'nin en dağlık, en fazla yağış alan, bulutlanmanın ve nem oranının en fazla olduğu bölümdür.
Rize, Artvin, Trabzon, Giresun, Ordu, Gümüşhane ve Bayburt önemli yerleşim merkezidir. Türkiye'de yaylacılık merkezi olan alpin çayırlıkların en güzel örnekleri Doğu Karadeniz Bölümü'nde, özellikle Rize çevresinde görülür. Ayder, Anzer, Çağırankaya yaylaları bunlara örnektir. Yıllık yağış oranı 2500 milimetreye kadar ulaşır.
Bölgede eski adı "Şerah" olan bir krater gölü Uzungöl bulunur. Uzungöl yaklaşık 1000 metre uzunluğu, 500 metre eni ve ortalama 15 metre derinliğe sahip bir dağ gölüdür. Ormanlar arasında yer alan gölde alabalık yetiştirilir. Of'a olan uzaklığı yaklaşık 38 kilometredir ve Of'dan dolmuşlar bulunmaktadır. Yolun büyük kısmı asfalttır.
Kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve bitki örtüsü birbirinden tamamen farklıdır. Kıyı şeridinde tipik Karadeniz iklimi hüküm sürer. İç kesimlerde ise rakım ile doğru orantılı olarak nemli karasal iklim ve hatta mikro ölçekte tundra iklimi görülmekte, hava sıcaklığı -40 derecelere kadar düşebilmektedir.
Doğu Karadeniz Bölümü'nde işletilen en önemli yer altı zenginliği, Artvin yakınlarındaki Murgul'da bulunan bakır madenidir. Türkiye'de üretilen bakırın büyük bir kısmı bu bölümdeki yataklardan elde edilir. Çıkarılan bakır cevheri Murgul ve Samsun'daki fabrikalarda işlenir.
Trabzon'daki Atatürk Köşkü, Giresun Kalesi, Doğu Karadeniz'deki tek ada olan mitolojik Giresun Adası (Aretias), Kümbet Yaylası ve Bektaş Yaylası, Maçka'daki Sümela Manastırı, Ordu Çambaşı Yaylası ve Boztepe ve her yıl düzenlenen yayla şenlikleri bölümün önemli turizm değerleridir.
Doğu Karadeniz bölümü yaylaları ile dünyaya ismini duyurmuş bir destinasyonda yer alır. Bu bölgede Ayder yaylası, Pokut yaylası, Sal yaylası, Sis Dağı yaylası, Borçka Karagöl yaylası, Anzer yaylası, Kiraz yaylası, Kafkasör yaylası ve Perşembe yaylası her yıl yüz binlerce yerli ve yabancı turiste ev sahipliği yapar. Doğu Karadeniz'in yaylaları yüksek rakımı ve tertemiz havası ile Türkiye'nin en dikkat çekici yerlerindendir.
Akarsu ve gölleri
Kaynağını Mescid Dağı'nın batı yüzünden alır. Önce batı doğrultusunda akıp Bayburt ve İspir’den geçtikten sonra bir yay çizerek, Yusufeli'nin Yokuşlu köyü önünde Artvin il sınırlarına girer. Yusufeli, Artvin ve Borçka’nın içerisinden geçtikten sonra Borçka’nın Muratlı kasabasından geçerek burada il ve ülke sınırlarını terk eder ve Batum’da Karadeniz’e dökülür. Toplam uzunluğu 376 km'dir. Doğu Karadeniz bölgesindeki en önemli akarsulardan biri de Kelkit Çayıdır. Uzunluğu 320 km olan Kelkit Çayı, Sivas'ın Karadeniz bölgesindeki Akıncılar, Suşehri, Gölova, Koyulhisar ilçeleri ile, Giresun'un Şebinkarahisar, Alucra ve Çamoluk ilçelerinden geçerek Orta Karadeniz bölgesine ulaşarak vadiler aracılığı ile Karadeniz'e dökülür.
Karadeniz Bölgesi sınırları içinde birçok doğal ve yapay göl vardır. Başlıca doğal göller Yeniçağa, Efteni ve Abant gölleridir.
Karagöl, Şavşat ilçe merkezinin 48 km kuzeyinde yer almaktadır. Sahara Yaylası ise ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
Başlıca yapay göller Sarıyar, Çamlıdere ve Gökçekaya baraj gölleri ile Tortum, Sera, Yedigöller ve Zinav gölleridir. Giresun’un Dereli ilçesinde bulunan Mavi Göl masmavi rengiyle görenleri kendisine hayran bırakır. Ordu'nun Ulubey ilçesi Ohtamış köyünde bulunan Ohtamış Şelalesi 30 metre yüksekliğiyle Karadeniz'in en büyük şelalesidir. Bunlar dışında Karadeniz Bölgesi'nde fındık, çay, kivi gibi besinler çok üretilir. Bu da ülke ekonomisine katkıda bulunmaktadır. Fındık, sahil şeridi boyunca yetiştirilir. Yağ oranı ve besin değerleri açısından dünyanın en kaliteli fındığı Giresun ilinde yetiştirilir.
Türkiye'nin kuzeyinde, Sakarya’nın doğusundan Gürcistan’a kadar Karadeniz’e paralel olarak bir şerit gibi uzanır.
Yüzölçümü
Gerçek alanı olan 122.121 km² ile Türkiye topraklarının %18’ini kaplar. Bölge doğu ve batı doğrultusunda 1400 km, kuzey ve güney doğrultusunda 100–200 km ile bir şeride benzer.
Eş asıllı
Dilbilimde, eş asıllı sözcükler, farklı dillerde olup aynı etimolojik kaynaktan gelen sözcüklerdir. Eş asıllı kelimeler çoğunlukla aynı ortak ana dilden devralınmıştır ancak bazen başka bir dilden ödünç alınmış da olabilir. Örneğin İngilizce dish(tabak) ve desk(çalışma masası) kelimeleri ve Almanca Tisch(masa) kelimesi eş asıllıdır, çünkü hepsi Latince discus(daire) kelimesinden gelir. Bu ilişkinin sebebi hepsinin düz yüzeye sahip olmasıdır. Eş asıllı kelimeler benzer, farklı ya da zıt anlamlı olacak şekilde evrimleşebilse de bazı nadir durumlar haricinde hep benzer sesler ve harfler içerirler. Bazı sözcükler yakın söylenişe sahip olsa da aynı kökten gelmez; bunlar yalancı eş asıllı tabir edilir. Bunun yanı sıra, eş asıllı oldukları halde anlamları farklı olan kelimelere yalancı eşdeğer denir.
Karadeniz Bölgesi
Millî parklar
Bölgedeki millî parklar; Kastamonu ve Bartın sınırları içinde kalan Küre Dağları Millî Parkı, Trabzon ilindeki Altındere Millî Parkı, Kastamonu ili ile Çankırı ili sınırları içerisinde yer alan Ilgaz Dağı Millî Parkı, Bolu ilinin Zonguldak iline komşu olduğu kesimde kurulan Yedigöller Millî Parkı ve büyük bir bölümü Rize ili Çamlıhemşin ilçesi, küçük bir bölümü de Artvin ili Yusufeli ilçesi sınırları içinde kalan Kaçkar Dağları Millî Parkı'dır. 51.500 hektarlık bir alanı kaplayan Kaçkar Dağları, 1994 yılında millî park ilan edilmiştir. Türkiye'deki 33 Millî Park alanından birisi olan Hatila Vadisi Millî Parkı sahası, merkez ilçe sınırları içerisindedir, Hatila Vadisi'ndeki Hatila Deresi ve birçok yan derelerini içerir. Karagöl Sahara Millî Parkı, Türkiye'deki 33 Millî Park alanından birisidir ve Artvin'in Şavşat ilçesi sınırları içerisinde yer almakta olup iki ayrı sahadan oluşur: Bunlar Karagöl ve Sahara Yaylası'dır.
İklimi ve bitki örtüsü
Kıyıda yıl boyu yağışlı ve ılıman Karadeniz iklimi görülür. Bu iklimin oluşmasının sebebi; Karadeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin kıyıya paralel uzanan Kuzey Anadolu dağ yamaçlarına bol yağış bırakmasıdır. Türkiye'nin en yağışlı bölgesi olan Karadeniz'de yağışlar bir mevsimde yoğunlaşmamış, yıl geneline yayılmıştır. Karadeniz Bölgesi'nde yaz kuraklığı ve orman yangınları yaşanmaz. Nemlilik ve bulutlanmanın fazla olması nedeniyle yıllık ve günlük sıcaklık farkları en az bu bölgededir. Dağlar kıyıya paralel uzandığından, dağların gerisinde kalan iç kesimleri deniz etkisi altına alamamış ve iklim karasallaşmıştır ve kuraklaşmıştır. İç kesimlerde, rakım ile doğru orantılı olarak karasal iklim (Dsb), nemli karasal iklim (Dfb) ve mikro ölçekte tundra (ET) iklimi görülmektedir. Bununla birlikte Orta Karadeniz bölümünde yükseltinin az olması, Kızılırmak ve Yeşilırmak Vadileri'nin varlığı, bu bölümde denizel etkinin vadi tabanlarından iç kesimleri sokulmasına sebep olur. Bölgenin doğal bitki örtüsü, kıyılarda nemlilik ve yağışın fazla olması sebebi ile geniş yapraklı gür ormanlardan oluşur. Türkiye ormanlarının %25'ini barındırır ve sahip olduğu ormanlar bakımından Türkiye'nin en çok orman olan bölgesidir.
Ulaşım
Eskiden deniz yolundan başka ulaşım olanağı olmayan Karadeniz Bölgesi, günümüzde ulaşım olanağı açısından gelişmiş bir düzeydedir. Birçok iskelesi de bulunan bölgenin başlıca limanları Zonguldak, Samsun ve Trabzon kentlerindedir. Zonguldak ve Samsun limanları birer demiryolu hattıyla Anadolu'nun iç kesimlerine bağlanır. Karadeniz kıyı yolu, bölgenin kıyı kesiminde yer alan birçok kenti birbirine bağlar. Bu yolun en doğusunda yer alan Sarp sınır kapısı, Türkiye ile Gürcistan arasındadır. Amasya, Trabzon, Ordu-Giresun, Tokat, Samsun, Zonguldak, Sinop, Rize-Artvin ve Kastamonu'da havaalanları vardır.
İller
İl merkezleri temel alındığında, Karadeniz Bölgesi sınırları içinde yer alan 18 ili şunlardır:
Paropsurus
Paropsurus Munnopsidae familyasına bağlı bir cinstir.
Daishiro Miyazaki
Daishiro Miyazaki (d. 21 Nisan 1983), Japon eski futbolcudur. Profesyonel kariyerine 2006 yılında Roasso Kumamoto kulübünde başladı.
Tamiller
Tamilce, klasik bir edebiyata kavuşan ilk Hint dili olmuştur. Tamiller tarihte müzik, heykeltıraşlık ve mimari alanında önemli eserler vermişlerdir.
Josefina Echánove
Josefina Echánove (29 Eylül 1927, New York - 29 Aralık 2020, Meksiko), Meksikalı aktris, model ve gazeteci.
Yaşamı
Echánove 29 Eylül 1927'de New York'ta doğdu. 1945'te model olarak başladığı kariyerini 1975 ile 2010 yılları arasında oyuncu olarak devam ettirdi. Yer aldığı prodüksiyonlar ile iki defa Ariel Ödülü'ne aday gösterildi. Echánove'nin yer aldığı bazı prodüksiyonlar arasında; El hombre de los hongos (1976), Amityville 3-D (1983), Gringo Viejo (1989), Cabeza de Vaca (1991) ve Perdita Durango (1997) sayılabilir. Oyuncu ayrıca bazı bilinen TV pembe dizilerinde yer almıştır.
Ölümü
Echánove 29 Aralık 2020'de Meksiko, Meksika'da 93 yaşında ölmüştür.
RAM
Rastgele erişimli hafıza veya rastgele erişimli bellek (İng., RAM) mikroişlemcili sistemlerde kullanılan ve genellikle çalışma verilerini ve makine kodunu depolamak için kullanılan herhangi bir sırada okunabilen ve değiştirilebilen bir tür geçici veri deposudur. Buna karşın diğer hafıza aygıtları (manyetik kasetler, diskler) saklama ortamındaki verilere önceden belirlenen bir sırada ulaşabilmektedir, çünkü mekanik tasarımları ancak buna izin vermektedir.
RAM çeşitleri
Yazılabilir RAM'in modern çeşitleri, bilgileri genellikle ya disket içinde (SRAM [statik RAM] gibi) ya da bir kondansatör içinde (DRAM [dinamik RAM], EPROM, EEPROM, usb gibi)depo eder. Bazı çeşitleri, rastgele hataları ortaya çıkarmak ve doğrulamak için eşlik biti veya hata düzeltme kodları kullanır. RAM'in salt okunur tipi olan ROM, RAM yerine kalıcı-devre dışı seçilmiş transistör sağlamak için metal kalıp kullanır. SIMM ve DIMM hafıza modülleri özel husustur. Disk ve manyetik bantlar gibi bilgisayar depolama diğer formları, kalıcı depolama olarak kullanılmıştır. Birçok yeni ürünün yerine verileri korumak için flaş hafıza itimat değilken PDA ya da küçük müzik çalarlar gibi kullanmak içinde. çok sağlam bilgisayarlar ve netbook gibi bazı kişisel bilgisayarlar, aynı zamanda flash sürücüler ile manyetik disklerin yerini almıştır. flash hafıza ile sadece NOR tipi ve doğrudan kod çalıştırılmasına, gerçek rastgele erişim yeteneğine sahip ve bu nedenle sık sık ROM yerine kullanılır; daha düşük maliyetle NAND tipi yaygın hafıza kartları ve solid-state (katı hal) sürücüler (SSD) toplu depolama için kullanılır.
DRAM
Ekonomik nedenlerden dolayı, kişisel bilgisayarlarda, iş istasyonlarında, kontrol edilmeyen oyun konsollarında (Playstation, Xbox gibi) geniş hafızalar dinamik RAM'lerden oluşur. Bilgisayarın diğer kısımları zula hafıza (ön hafıza) ve diğer disklerdeki veri tamponları statik RAM kullanır.
Dinamik rastgele erişimli hafıza (DRAM) tümleşik devrelerin plastik ambalaja metal iğnecikler ile bağlanıp, sinyaller ile kontrol edilecek biçimde üretilir. Dinamik denmesinin nedeni enerjiyi saklamak için saniyede yüz defaya yakın içinde bulunan kondansatörlerin yüklenmesi gerekir. Günümüzde bu DRAM'ler kolay kullanım için rahat takılacak modüllerden oluşur.
SRAM
Her hücre için altı adete varan transistör kullanılır. Bu tip RAM'lerde bilgiler yüklendikten sonra sabit kalır. Sürekli enerji tazelemesi gerekmemektedir. SRAM (statik RAM), DRAM'den daha hızlı ve daha güvenilirdir ama onun kadar yaygın değildir. SRAM'lerin üretim maliyetlerinin DRAM'lerinkine oranla çok daha yüksektir.
DDR SDRAM
Günümüzde en yaygın RAM biçimi DDR4’tür. DDR4, DDR SDRAM (Double Data Rate Synchronous Dynamic Random-Access Memory) teknolojisinin dördüncü neslidir. DDR SDRAM terimindeki DDR (Double Data Rate), verilerin her bir saat döngüsü başına bir kez yerine iki kez aktarıldığı anlamına gelir. SDR ile her bir saat döngüsünde yalnızca tek bir transfer yapılabildiği için DDR ile bellek bant genişliği iki katına çıkmıştır.
ECC
Bilindiği gibi bilgisayardaki bilgiler 1 ve 0’lardan oluşmaktadır. Bu değerler bazen ortam hataları, elektronik parazitler veya kötü bağlantılar gibi sebeplerden değişebilmektedir. Mesela 1 değeri 0’a dönüşebilir. Bu durum karşısında hatayı düzeltmek için ECC parite biti kullanılır.
Veri sınıflandırma sistemi
Günümüzde kullandığımız pek çok bireysel bilgisayarda kolayca yükseltilebilir olan RAM'ler kulanılır. Bunlara DRAM modülleri veya hafıza modülleri denilebilir. Bu modüllerin boyutu birkaç adet sakıza eşdeğerdir. Zarar gördüklerinde veya kapasiteleri yetersiz geldiğinde kolayca yenileriyle değiştirilebilir. Ayrıca RAM'in az miktardaki kısmı (genellikle SRAM) işlemci, sabit diskler, disk sürücüleri gibi birçok sistem bileşeniyle tümleşik olarak kullanılır.
Geçici sanal hafıza oluşturma
Yoğun uygulama periyotları devam ederken RAM'in yetersiz kaldığı durumlarda birçok CPU yapısı ve işletim sistemleri bir tür sanal hafıza yaratma işlemi yürütür.Bu işlemde sabit disk üzerindeki geçici bir alan kullanılır. Temelde sabit disk RAM'den oldukça yavaş olduğundan bu mekanizmanın aşırı kullanımı sistem performansını yavaşlattığından tercih edilmemektedir.
Genel özellikler
RAM, "Random Access Memory" (Rastgele Erişimli Bellek) kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. RAM bilgilerin geçici olarak depolandığı bir hafıza türüdür. Bilgisayarlar genellikle o an üzerinde çalıştıkları programlar ve işlemlerle ilgili bilgileri RAM denen bu hafıza parçasında tutarlar. RAM ve sabit sürücü temel olarak aynı bilgileri saklarlar, ancak işlemcinin RAM'deki bilgilere erişme ve onları işleme hızı, sabit sürücüdeki bilgilere erişme ve onları işleme hızından çok daha büyüktür.
Bilgisayarlar işlem yaparken program kodları ve veri tutmak için RAM kullanırlar. RAM'in karakterini tanımlayan özelliği bütün hafıza noktaları neredeyse aynı hızda erişilebilir olmasıdır. Diğer teknolojilerin çoğu belirli bir bit veya byte okuduklarından gecikmelere sebebiyet verir. Birçok RAM türü uçucudur. Bunun anlamı disk ve kaset gibi hafıza depolama aygıtlarından farklı olarak bilgisayar kapatıldığında içerdiği veriyi kaybetmesidir.
Yeni nesil RAM'ler, bir bitlik veriyi dinamik RAM'lerdeki gibi kapasitörde akım olarak ya da statik RAM'lerdeki gibi bir flip-flop'ta durum olarak saklar.
Yazılımlar RAM'leri ayırarak bir kısmının daha hızlı sabit disk gibi çalışmasını sağlayabilir. Buna ‘RAM Disk’ denir. Kullanılan hafıza kaydedilmemiş ise, RAM disk bilgisayar kapandığında veriyi kaybeder. Ama kaydedilmemiş hafıza ayrı bir güç kaynağına sahip ise -pil gibi- veriyi kaybetmez
Tarihçe
İlk zamanlar yaygın yazılabilir RAM, 1949-1952 yılları arasında geliştirildi. Manyetik çekirdek hafıza olarak birçok bilgisayarda kullanıldı.Daha sonra 1960'ların sonu ve 1970'lerin başında statik ve dinamik entegre devreler geliştirildi.
İlk ana hafıza sistemleri, bugünkü RAM gibi, vakum tüplerinden oluşturulmuştur, ama sıklıkla başarısız olmuşlardır. Çekirdek hafıza, küçük ferrit elektromanyetik çekirdeklere tellerle bağlanan, eşit ulaşım zamanlamasına pek sahip değildi. Çekirdek terimi bazı programcılar tarafından RAM'lerin bilgisayarın ana hafızası anlamında kullanılmaktadır. Tüp ve çekirdek hafızanın temel konsepti günümüz RAM'lerindeki tümleşik devrelerde kullanılır. Alternatif birincil depolama mekanizmaları genellikle tek biçimli olmayan hafıza erişim gecikmelerini içerir. Gecikme satır hafızası bitleri tutmak için cıva dolu tüplerde ses dalga dürtü serisi kullanılmıştır. Tambur hafıza günümüz sabit diskleri gibi sürekli yuvarlak manyetik bantlarda veriyi saklamıştır.
Makara (olta)
Makara, balık tutma aracı olan misinanın sarılarak balık tutma esnasında misinanın toplanması ya da gevşetilmesi işlemini gerçekleştiren araca verilen addır. Makara mekanizması bu anlamda esas olarak sarma ve misina uzunluğunu ayarlama ve dolayısıyla dengesini sağlama gibi işlevler görmektedir. Makara mekanizması, misinanın ileri uzatılması ve oltanın atılması işlevlerini gören çubuk ya da kamış ile bir bütündür. Özellikle amatör balıkçılıkta kullanılmaktadır.