cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esîr çekim teorisi
Lorentz ve Einstein
Lorentz, Stokes hipotezini terk etmeye zorlanınca,  Fresnel'in modelini başlangıç noktası olarak seçti. 1892 yılında Fresnel'in çekim katsayısını yeniden üretebilirdi, Lorentz'in teorisi esîr çekiminin sonucunu değil ışık dalgasının yayılımını temsil ediyordu. Bu sebeple, Lorentz'in esîri tamamen sabittir. Ancak, bu Fresnel modelinin aynı sorununa yol açar: Michelson–Morley deneyiyle olan çelişki. Bundan ötürü George Francis FitzGerald (1889) ve Lorentz (1892) bütün maddelerin hareket çizgisiyle katıldığı uzunluk küçülmesini  formülüyle açıklar. Ek olarak, Lorenz'in teorisinde Galile dönüşümü yerine Lorentz dönüşümü getirilmiştir.
Ancak, hipotezlerin birikimi sabit esîr kavramının yapay olarak algılanmasını yok etti. Albert Einstein (1905), özel görelilik teorisini geliştirmek ve Lorentz dönüşümlerini tamamlamak için, eylemsiz kaynak çevrelerindeki sabit ışık hızının ve  görelilik ilkesinin tek gerekli varsayım olduğunu fark etti. Bunların hepsi sabit esîr kavramı kullanılmadan yapılmıştır.
Max von Laue (1907) gösterdiği gibi, özel görelilik Fizeau deneyinin sonucunu esîre ihtiyaç duymadan ek-hız önermesiyle tahmin edebilir. Eğer  V Fizeau ekipmanına göre ışık hızıysa ve  U suya göre ışık hızıysa v suyun hızıdır:
ki, eğer v/c küçükse binom açılımı kullanılarak genişletilebilir:
Bu Fresnel denklemiyşe aynıdır.
Özet
Modern fizikte (görelilik teorisi ve  kuantum mekaniği dayalı), esîr  "materyal özü" olarak "hareket hali" rol almaz. "Esîr çekimi"ni sorgulayan sorular artık bilimsel topluluklar tarafından anlamsız olarak nitelendirilmektedir. Lakin  genel görelilikte tahmin edildiği üzere dönen kütlelerin uzayzaman mekriğini saptırması olan çerçeve sürüklenmesi, yakın parçacıkların yörüngesinin devinimine sebep olur. Ama bu etki büyüklük sırasına göre bu yazıda geçen bütün "esîr çekimi"nden daha zayıftır.
Çetin Zeybek
Kulüp takımları kariyeri
1965 yılında, Bandırmaspor'un kurucuları arasında da yer almış, uzun yıllar, Bandırmaspor yönetim kurulunda genel kaptan olarak görev aldı.
Karina Smulders
Karina Smulders (d. Utrecht, 4 Haziran 1980), Hollandalı kadın tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu.
112
112, Jülyen takviminde bir yıldır.
Çetin Zeybek
Millî takım kariyeri
5 kez A Milli formayı giydi ve 1954 FIFA Dünya Kupası finallerine katılan kadroda yer aldı.
2009-10 2. Lig
'''Türkiye Futbol Federasyonu 2. Lig 2008-2009 sezonu''', 2. Lig'in 9. sezonudur. Sezon sonunda Yükselme grubunu ilk iki sırada bitiren Güngören Belediyespor ve Akhisar Belediyespor ile play-off maçları galibi TKİ Tavşanlı Linyitspor 1. Lig'e yükseldi.
Kademe Grupları
Kademe aşamasında 4 grupta toplam 45 takım yer aldı. 11'erli takımdan oluşan gruplarda (1.,2. ve 4.) birinci ve ikinci olan takımlar ile 12 takımdan oluşan 3. grubu ilk üç sırada bitiren toplam 9 takım yükselme grubuna karşılaşmalarına katılmaya hak kazandı. Gruplarda kalan 36 takım ise klasman gruplarını oluşturdu.
Yükselme grubu
Yükselme grubunu ilk iki sırada bitiren Güngören Belediyespor ve Akhisar Belediyespor doğrudan 1. Lig'e yükseldi. Ligi 3.lük ile 6.lık arasında bitiren 4 takım ise 2. Lig klasman gruplarını lider olarak bitiren 4 takımın da katılımıyla yapılan eleme karşılaşmalarına katıldılar.
Klasman grupları
Klasman gruplarını ilk sırada bitiren 4 takım 1. Lig'e çıkan son takımı belirlemek için yapılan eleme karşılaşmalarına gitmeye hak kazandı. Grupları son üç sırada bitiren toplam 12 takım 3. Lig'e düştü.
Play-off
Play-off maçları 25-30 Mayıs 2010 tarihleri arasında Antalya'da oynandı.
Gordon Barajı
Gordon Barajı (Gordon Nehri Barajı), Tazmanya, Avustralya'da Southwest National Park (Güneybatı Ulusal Parkı) bünyesinde bulunan, Gordon Nehri üzerinde kemer baraj türünde yapılmış barajdır. Gövde genişliği 192 m, yüksekliği ise 140 m'dir. Avustralya'daki 5. en yüksek barajdır.
Su, türbinlere 183 m yükseklikten düşerek ulaşmaktadır. 3 adet türbin bulunmaktadır.
Miras (Christopher Paolini romanı)
Miras, Christopher Paolini tarafından yazılan Miras Döngüsü'nün dördüncü kitabı.
Bir üçleme olarak tasarlanan Miras Döngüsü, Brisingr 'ın "Teşekkür" bölümünde bulunan Paolini'nin açıklaması doğrultusunda, dört kitaptan oluştu. Paolini bu durumu şöyle açıkladı: "Karmaşıklığı yüzünden Brisingr beklediğimden çok daha uzun oldu. Hatta o kadar ki seriyi üç kitaptan dört kitaba çıkarmak zorunda kaldım. Bu yüzden Miras Üçlemesi, Miras Döngüsü oldu."
Miras, 8 Kasım 2011'de İngilizce olarak, 19 Temmuz 2012'de de Türkçe olarak yayımlandı.
İsmail Hacıoğlu
İsmail Hacıoğlu (d. 30 Kasım 1985, İstanbul), Türk oyuncu.
Hayatı
İsmail Hacıoğlu, 30 Kasım 1985 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Babası bir dönem Fenerbahçe'de de oynayan eski futbolcu ve teknik direktör Mehmet Hacıoğlu'dur. Oyunculuğa ilkokul 5. sınıftayken piyeste oynayarak başladı ve Müjdat Gezen Sanat Merkezi Tiyatro Bölümünde devam etti. Aynı zamanda iki sezon tiyatro da yaptı. Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümünü kazandı. Ancak ilk sınıftan ayrıldı. Dokuz Ay Son Gün adında bir oyunda rol aldı. 2010 yılında Vildan Atasever ile evlendi. Çift 21 Ocak 2015 tarihinde boşandı. 5 Şubat 2016 tarihinde Duygu Kaya Kumarki ile evlendi. Çiftin Yemin adında bir kızı var. Kumarki ve Hacıoğlu Temmuz 2020'de boşandılar.
İPad Air
iPad Air, Apple Inc tarafından tasarlanan, geliştirilen ve pazarlanan iOS işletim sistemli bir tablet bilgisayar. 22 Ekim 2013 tarihinde tanıtılmış, 1 Kasım 2013 tarihinde satışa sunulmuştur. Uzay Grisi ve Gümüş Rengi renkleri mevcuttur. iPad (4.nesil)-den sonra iPad modeli farklı ad almıştır. 22 Ekim 2014'te iPad Air 2, 2019 yılında iPad Air (3. nesil), 2020 yılında iPad Air (4. nesil) tanıtıltı.
Tasarım
iPad Air, iPad Mini'ye benzer ince bir tasarıma sahiptir. Dış görünümü yeni nesil iOS cihazlara göre uyarlanmıştır. Kasa materyali alüminyumdur. Önceki neslinden %28 daha hafif, %20 daha ince ve %24 daha küçük bir hacme sahiptir. Önceki nesillerden farklı olarak şarj soketinin iki tarafında da hoparlör vardır. Ekran boyutu önceki nesiller gibi 9.7 inçtir. Tabletin ön yüzünde çizilmeye ve kırılmaya karşı dayanıklı IGZO ekran ve 1.2 MP 720p kamera, arka yüzünde ise 5 MP 1080p HD kamera bulunmaktadır. Tabletin arkasında donuk bir renk kullanılırken ön yüzü bütünüyle camdan oluşmaktadır. Ayrıca Apple, iPad için Smart Cover ve Smart Case adı verilen iki farklı kılıf üretmektedir.
7,5 mm inceliğinde olan iPad Air, %17 cam, %70 dokunma sensörü, %20 retina ekran, %25 pil ve %23 yekpare gövdeden oluşmaktadır.
116
116 (CXVI) salı günü başlayan bir artık yıldır.
Yirce Yaylası
Kaynak suları oldukça soğuktur ve temizdir. Yirce Yaylası'nda Botanik bitkiler bulunmaktadır. Belirli zamanlarda Yörükler hayvancılık amacı ile Göçebe olarak uğramaktadır.
Tarih
Yayla civarında "Gavur Kalesi" olarak bilinen yıkıntı duvarlar bulunmaktadır. Bizans dönemine ait olduğu söylenegelmektedir.
Savaş Taner
Savaş Taner ya da kimlik adıyla Savaş Kırguş (27 Ağustos 1952 - 4 Mayıs 2006, İstanbul), Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, seslendirme sanatçısı.
Hayatı
Sanat yaşamına tiyatro ile başlayan Savaş Taner, çeşitli topluluklarda görev yaptı. Tiyatronun dışında, 1987 yılında kamera karşısına geçerek, sinema filmlerinde de rol alan sanatçı, genç yaşta öldü. Taner, aynı zamanda seslendirme çalışmaları yapmaktaydı. Soyadını Nejat Uygur'un verdiği öne sürülmektedir. Kalp yetmezliği nedeni ile ölmüştür.
Küçük Kara Balık
Küçük Kara Balık, Azeri asıllı İranlı yazar Samed Behrengi'nin bir yapıtıdır. Masal türündedir.
Kitapları dünyanın birçok diline çevrilen, İran şahlık rejiminin muhalif yazarı Samed Behrengi'nin en ünlü iki kitabından biri olan Küçük Kara Balık, 12 Eylül Darbesi sürecinde Türkiye'de yasaklandığı gibi, halen İran'da da yasaklı kitaplar listesinde bulunmaktadır. Çocuklar için yazılan bir masal kitabı olmanın ötesinde, adalet, eşitlik, dogmayı sorgulama, direnebilme kavramları vurgulayan bir başyapıt sayılan eser; Türkiye'de Adana Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü tarafından M.Şekip Taşpınar yönetiminde 2008-2009 sezonunda sahnelenmiştir.
Behrengi, bu kitapla dünyanın birçok yerinde tanındı ve sevildi, diğer önemli eseri olan Bir Şeftali Bin Şeftali de Küçük Kara Balık kadar tutulmuştur. Yedi yaş üstü masal kitabı olarak önerilen yapıt, Bratislava ve Bologna Dünya Çocuk Kitapları Fuarları'nda ödüller almış, farklı çevirmenler tarafından Türkçeleştirilmiş olup Türkiye'de ilk basımı 1975 yılında olmuştur. Küçük Kara Balık, Mehmet Sönmez'in çizimleriyle nitelikli bir anlam kazanmış olup her yaştan okuyucuları tarafından "Dünyanın en devrimci balığı" olarak yorumlanmaktadır.
Konu
Denizin en derin sularında yaşayan yaşlı bir balığın, 12.000 çocuğu ve torununa anlattığı öyküde, bir ırmakta yaşayan küçük kara balığın, çevresindeki bütün baskılara, tutucu düşünce yapısına karşı, denize, özgürlüğe ulaşma çabası, karşılaştığı zorluklara karşı direnerek yaşamı pahasına amacına ulaşmasını ve geride kalıp onu engellemeye çalışan bütün balıklara yol gösterici olması anlatılmaktadır.
Ahmed eş-Şerif es-Senusi
Ahmed eş-Şerif es-Senusi (1873, el-Cegbub - 10 Mart 1933, Mekke), Afrika'da sömürgeci İngiliz, Fransız ve İtalyan güçlerine karşı direnen dinsel hareket Senusiye tarikatının 1902–1933 yılları arasındaki lideridir. Senusiyenin kurucusu Sidi Muhammed bin Ali es-Senusi'nin torunudur.
Trablusgarp Savaşı esnasında İtalya'nın Osmanlı Devleti'ne bağlı olan Libya topraklarını işgale başlaması üzerine bölgeye gelen Ahmed eş-Şerif, Enver Bey komutasındaki Osmanlı subayları ile birlikte İtalyanlara karşı direnişi örgütledi.
Janet Seidel
Janet Seidel (d. 28 Mayıs 1955 ; ö. 8 Ağustos 2017),Avustralyalı kadın şarkıcı, piyanist ve eğitimcidir. Cummins, Güney Avustralya'da doğdu.
Kardeşi basçı, müzisyen David Seidel ile beraber çıkardığı albümleri ARİA Müzik Ödülleri gibi ödüllere aday olmuştur. 2006 yılında çıkardığı Moon of Manakoora adlı albümü Avustralya'nın En İyi Caz Vokal Albümü seçilerek Avustralya Bell Caz Müziği Ödülleri'nden birini kazanmıştır.
Sidney Kız Lisesinde müzik öğretmenliği görevide yürüten Avustralyalı şarkıcı, piyanist ve eğitimci Janet Seidel 8 Ağustos 2017'de yumurtalık kanseri sonucu Sidney, Yeni Güney Galler'de 62.yaşında öldü.
Kalender Çelebi İsyanı
Kalender Çelebi İsyanı ya da Kalender Şah İsyanı, 1527'de Kalender Çelebi liderliğinde başlayan ayaklanmadır. Kalender Çelebi İsyanı 1527 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Anadolu'da çıkan dini içerikli büyük bir isyandır.
İsyanın lideri, Bektaşî tarikâtının tekke şeyhliğini yapan Kalender Çelebi'dir. Hacı Bektaş-ı Veli soyundan olup “Kadıncık Ana’dan doğma Habib Efendi’nin torunu” olduğu rivayet edilir. Yine rivayete göre babası İskender, Hacı Bektaş-ı Veli’den sonra gelen büyük Bektaşi şeyhi Balım Sultan’ın oğludur. Anadolu’da Safeviler’in desteğiyle çıkarılan isyanların en önemlilerinden birinin liderliğini üstlenen Kalender’in Hacı Bektaş ocağı şeyhi olması dışında hayatı hakkında bilgi mevcut değildir.
Başlangıcı
Şah unvanı bulunan Kalender Çelebi Maraş ve civar bölgesinin Alevi kanaat önderidir. Anadolu’da artan mali sıkıntılar yanında yeni düzenlemelerden memnun olmayan ve yoğun Safevi propagandasından etkilenen Türkmen gruplarının destek verdiği Kalender’in isyanı 1526 Mohaç seferi sırasında patlak verdi. Kalender’in isyanı sırasında Çiçekli, Akça Koyunlu, Masadlı, Bozoklu gibi büyük Türkmen aşiretleri onun yanında yer almıştı. Ayrıca daha önce çıkan Baba Zünnun isyanında dağıtılan gruplar da ona katılmıştı. Hareket daha sonraki dönemlerde Osmanlı ile arası açık olan Sünni Dulkadirli beylerinin de katılımıyla güneydoğuya yayılmıştır. İlerleyen dönemde tımarları elinden alınmış sipahilerin ve onlara bağlı askerlerin de katılımıyla Orta Anadolu'ya yayılmıştır. Kısa zamanda büyük bir ayaklanmaya dönüşmüştür. İsyanın vurucu gücü haline gelen tecrübeli sipahiler Kalender'e bağlılıklarını bildirmiş, isyanın yayılmasında önemli rol oynamışlardır. Kaynaklara göre Kalender'in etrafında 30.000 kişi toplanmıştı. İsyanın başlaması ve yayılması haberi Kanuni Sultan Süleyman'a sefer dönüşü Petervaradin'de ulaştı. Anadolu Beylerbeyi Behram Paşa ile Karaman Beylerbeyi Mahmud Paşa isyanı bastırmakla görevlendirildi. Bu kuvvetler yetişmeden önce Sivas Beylerbeyi Yakup Paşa Kalender'e mağlup oldu. Ardından Diyarbekir Beylerbeyi Deli Hüsrev Paşa ile Pasin Ovası'nda yapılan çarpışmada geri çekilmek zorunda kalan Kalender, Anadolu Beylerbeyi Behram Paşa'yı Karaçayır'da yenilgiye uğrattı. Behram Paşa, kendisine katılan Karaman ve Halep beylerbeyleriyle birlikte 8 Haziran 1527'de Tokat civarında Cincife’de tekrar onunla savaşa tutuştu. Çok çetin geçen savaşta Behram Paşa yine mağlup oldu. Savaşta; Karaman beylerbeyi, Alâiye, Amasya, Birecik beyleriyle Karaman ve Anadolu timar defterdarları hayatlarını kaybettiler.
İsyanın Bastırılması
İsyanın büyümesi ve büyük zararlara yol açması Kanuni'yi harekete geçirmiştir. İsyanı bastırmakla görevlendirilen Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa, bu yenilgi haberleri üzerine emrindeki 3000 yeniçeri ve 2000 sipahi ile Elbistan’a kadar ilerledi. Osmanlı kuvvetlerinin yoğun baskısı karşısında tutunamayacağını anlayan Kalender İran'a gitmeye niyetlendi, sonra da Bağdat’a yöneldi.
İbrahim Paşa, tedbir olarak Kalender'e mağlup olan askerleri ordugahına sokmadığı gibi timarları ellerinden alınmış Dulkadırlı sipahileri ve Türkmen ileri gelenlerini davet ederek eski haklarının geri verileceğini bildirdi. Bunun üzerine Kalender’in safındaki sipahi grupları ve Türkmen beyleri İbrahim Paşa'nın yanına geldiler. Paşa boy beylerine hil‘at giydirip onlara bağışlarda bulundu. Buna bağlı olarak topraklarından sürgün edilen Türkmen aşiretler yurtlarına geri dönecek, vergi borçları affolunacaktı, kellesi vurulan Şehsuvaroğlu Ali Bey ve oğullarının özrü olarak bölgenin yönetiminin yeniden Dulkadirli beylerine verilecekti. Sipahilere ise tımarları ve dirlikleri geri verilecek, askere geri dönmelerine izin verilecek, önceki hataları affolunacaktır. İbrahim Paşa'nın bu hamlesi ve teklifleri çok işe yaradı. Sipahiler ve Türkmen aşiretleri teker teker desteklerini çekmeye başladılar. Kalender'in 3-4 bin kişilik kuvvetinin kaldığı anlaşılınca İbrahim Paşa yanında bulunan çaşnigirlerden Bilal Mehmed ve Divâne Pervâne'yi 500 kişilik bir kuvvetle isyancılara doğru gönderdi. 22 Haziran 1527 tarihinde Başsaz yaylağında asilere yetişen kuvvetler asileri mağlup ederek kalanları kılıçtan geçirdikleri gibi reisleri Kalender Çelebi ve Dulkadiroğulları'ndan Divâne Dündar'ın başını da kesmişlerdir.
Sonuçları
Kalender Şah Çelebi İsyanı Anadolu da Alevilik-Bektaşilik üzerine kurulu çıkan son büyük isyandır. Bu isyandan sonra bir daha büyük bir ayaklanma çıkmayacak, çıkan bazı büyük Celali İsyanları (Kalenderoğlu, Karayazıcı isyanları gibi) da Alevi nitelikli olsa da temeli dini amaçlara dayanmayacaktı.
Kalender Şah'ın öldürülmesi üzerine Bektaşi tarikatının Anadolu'daki faaliyetlerine son verilmiş ve tarikattaki çok sayıda dedebaba öldürülmüştür. Bu ayaklanmayla birlikte Hacı Bektaş postu 35 yıl postnişinsiz kalmış, 1551 yılında Dedebaba unvanıyla Sersem Ali Dedebaba Hacı Bektaş postuna oturmuştur. Bu tarihten sonra Dedebabalar Hacı Bektaş postunun sahipleri olmuştur. Bektaşilik; Babagan ve Dedegan koluyla ikiye ayrılıp yıllarca karşılıklı olarak hak iddiasında bulunmuşlardır
Bu isyanın etkileri devam ederken Sivas'ta Pir Sultan Abdal çeşitli nedenlerden ötürü 72 müridiyle birlikte başkaldırmış, bu olay Sivas Valisi Hızır Paşa tarafından bastırılmış, halk ozanı Pir Sultan asılmıştır.
Anadolu'da Sünni-Alevi Türkmen ittifakı yaşanmış fakat bu ittifak erken bozulmuştur. Bu bölgede Şafii Kürt beyleri büyük güç kazanmıştır. Şeyhülislam Ebu Suud Efendi'nin Kızılbaş katli vaciptir fetvası çıkmıştır. Bölgede Türkmen yönetimi uygulanmamış, Dulkadirli Türkmenler kandırılmıştır.
Dağınık sipahiler orduya geri alınınca orduda düzen bozulmuş, Tımar sistemi büyük oranda yıpranmış ve ilerleyen dönemlerde de sorun arz etmeye devam etmiştir.
NGC 3722
NGC 3722, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Kuzeytacı takımyıldızı yönünde bulunur. E1 tipi bir eliptik galaksidir. Amerikan astronom Francis Leavenworth tarafından 1885-6 yılında 66,04 cm (26 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Ken Roberts (rugby oyuncusu)
Kenneth "Ken" Roberts (d. ?- ö. 8 Ağustos 2017), İngiliz profesyonel rugby oyuncusudur. 1950, 1960 ve 1970'li yıllarda rugby oynamış, İngiltere ulusal rugby Ligi takımlarından War of the Roses'ta profesyonel olmuştur. Daha sonra Swinton Lions, Halifax R. L. F. C., Bradford Bulls, Rochdale Hornets ve Salford Red Devils kulüplerinde sporu icra etmiştir.
Atherton, Lancashire'da doğan doğum tarihi bilinmeyen İngiliz eski rugby oyuncusu Ken Roberts 8 Ağustos 2017'de ölmüştür.
Bay Önder (opera)
Bay Önder, 1934 yılında Necil Kazım Akses tarafından Atatürk’ün isteği üzerine bestelenmiş tek perdelik opera. Liberettosu Münir Hayri Egeli’ye aittir. İlk Türk opera eserlerinden birisidir.
Konusu, Türk destanlarından esinlenen eserde üç rol vardır: Bay Önder, Eşi İzgen ve Ozan. Eseri 1932 yılında Münir Hayri Egeli tiyatro oyunu Bayönder olarak kaleme almış, Atatürk’ün isteği üzerine opera olarak bestelenmiştir.
Bay Önder Operası’nın ilk temsili -Taş Bebek Operası ile birlikte- Atatürk'ün Ankara'ya gelişinin 15. yıl dönümünde 27 Aralık 1934 gecesi Ankara Halkevi'nde gerçekleşti.
Konusu
Eserin konusu şöyledir :
Bir kehanet sonucu, Bay Önder'in eşi İzgen fırtınalı bir günde ölecektir. Bir gün, istenmeyen fırtına kopar. İzgen, ölürken göğsünde sakladığı, altın tası Bayönder'e verir. Bayönder, bu tastan bâde içer ve milletine yararlı hizmetler verir. Ölümü yaklaşınca milletinin ulularını toplar ve büyük bir şölen yapar. Şölende bütün malını mülkünü ululara dağıtır. Altın tası da engine fırlatır. Altın tas, onun ülküsüdür. Türk milleti ne zaman bunalırsa, enginden bir yudum içtiğinde, altın tastan bâde içmiş gibi güç bulacaktır.
Temas hipotezi
Gruplararası temas kuramı
Gruplararası temas, sosyal psikolojinin gruplararası ilişkileri iyileştirmek adına sunduğu en etkin stratejilerinden biridir Gordon Allport (1954)’un öne sürdüğü Temas Hipotezi sonrasında bu kuramın geliştirildiği bilinmektedir Temas hipotezi, dış-grup üyeleriyle kurulan olumlu temasın tüm dış-grup üyelerine genelleneceği ve böylece dış-gruba yönelik önyargının azalacağı varsayımı üzerine kurulmuştur. Allport gruplar arası temasın, gruplar arası önyargıyı etkili bir şekilde azaltması için gerekli en uygun koşulları öne sürmüştür. Eğer iki grup eşit statüde yer alıyorsa, ortak hedeflere sahiplerse, aralarında işbirliği bulunuyorsa, gruplar arası işbirliği otorite tarafından (gelenek, kanun vb.) destek görüyorsa ve grup üyeleri birbiriyle kişisel, gayri resmi ilişkiler kuruyorsa temasın önyargıyı azaltmada etkin rolü olduğunu vurgulamıştır
Allport'un temas hipotezi
Allport’un öne sürdüğü Temas Hipotezi’ne kadar gruplararası ilişkileri geliştirmeye yönelik çok sayıda çalışma yapılmış olmasına rağmen yine de bilim camiası tarafından en büyük ilgiyi bu hipotez toplamıştır. Allport gruplararası temasın ancak belli bazı koşullarda etkili olabileceğini öne sürmüştür. Gruplar arası önyargının etkili bir şekilde azaltılması için gerekli en uygun koşullar şunlardır:
Temas Hipotezinden Gruplararası Temas Kuramı’na Doğru
60 yıldan beri Temas Hipotezi’nin geçerliliğini araştıran çok sayıda ampirik çalışma yapılmıştır. Hipotezin kapsamı genişletilmiş, çeşitli sosyal gruplara olan geçerliliği araştırılmış, çeşitli ölçüm araçları geliştirilmiş, hem deneysel hem de saha çalışmaları yapılmış, süreç içerisinde gelişiminin incelendiği boylamsal çalışmalar yürütülmüş ve böylece kavramın karmaşık dinamik yapısının anlaşılmasına önemli katkılar sunulmuştur Başlangıçta sadece ‘hipotez’ olarak sürülen bu önemli kavram sonrasında Gruplararası Temas Kuramı olarak anılmaya başlamıştır
Gruplararası Temasa İlişkin Temel Bulgular
Gruplararası temasın önyargının azaltılmasında etkili bir yöntem olduğunu gösteren en önemli çalışma Pettigrew ve Tropp (2006) tarafından gerçekleştirilmiştir. Meta-analiz niteliği taşıyan bu çalışmada 1940-2000 yılları arası yayınlanan 515 çalışmanın (38 farklı kültürden 250.000’den fazla katılımcıyla gerçekleştirilen) bulguları analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, araştırmaların %94’ünün gruplararası temasın önyargıyı azalttığını göstermektedir. Ayrıca Temas Hipotezi’nde de öne sürüldüğü üzere gruplar arası temas sadece özgül koşullarda önyargıyı azaltmakla kalmamakta, aksine olumlu tutumlar diğer dış-gruplara da genellenmektedir. Ancak bu kapsamlı çalışma Allport’un ‘olmazsa olmaz’ diye tanımladığı koşullar olmaksızın da önyargının azalabileceğini göstermektedir. Örneğin; dış-grup hakkında bilgi edinilmesi, gruplararası temasa ilişkin kaygının azaltılması ve dış-grup üyeleriyle empati kurulmasının temas-önyargı ilişkisinde rol oynayan diğer önemli aracı değişkenler olduğu görülmüştür.
Önyargının Önlenmesinde Duyuşsal ve Bilişsel Bileşenlerin Etkisi
Gruplararası temasın üzerine yapılan çalışmaların bulguları önyargının önlenmesinde bilişsel ve duyuşsal boyutlarının farklılaşan etkilerinin olduğunu göstermektedir. Empati ve kaygı duyuşsal bileşenler olarak ele alınırken bilgi edinmek ise bilişsel bileşen olarak değerlendirilmektedir. Literatürden elde edilen bulgular önyargının azaltılmasında duyuşsal bileşenlerin bilişsel bileşenlere kıyasla daha etkili olduğunu göstermektedir. Diğer bir deyişle, gruplararası temas sürecinde dış-grup üyelerine duygusal olarak bağlanma, dış-grubun tüm üyelerine genellenebilecek şekilde olumlu duyguları da beraberinde getirmektedir. Bireyler böylece dış-grup ile daha tutarlı ilişkiler geliştirebilmektedirler. Pettigrew ve Tropp (2008)'un yapmış olduğu meta analiz çalışması sonuçları da bu ayrımı destekler niteliktedir. Gruplararası kaygının azaltılması gruplararası ilişkileri iyileştirmede en güçlü yordayıcı iken; bu değişkeni dış-grup ile empati kurma ve sonrasında dış-grup hakkında bilgilenme takip etmektedir.
Temasın azınlık ve çoğunluk gruplar üzerindeki etkisi
Tropp ve Pettigrew (2005)’in meta analizi çalışmasının bulguları incelendiğinde; Allport’un öne sürdüğü eşit statü, işbirliği ve kurumsal destek gibi koşulların azınlık ve çoğunluk gruplar için aynı düzeyde olumlu sonuçlar üretmediği görülmektedir. Çoğunluk grubunda olanlar için temasın önyargıyı azaltmadaki rolünün daha güçlü olduğu göze çarpmaktadır. Farklılaşan etkilerin nedenleri çeşitlilik gösterebilir. Örneğin gizlenebilen marjinalleşmiş kimliklere sahip olan kişiler (örn., eşcinseller) grup üyeliklerini gizlemeyi tercih edebilirler. Önyargının hedefi haline gelmemek için dış-grup üyeleriyle temas kurmaktan kaçınabilirler. Ancak tüm dezavantajlı gruplar da temastan aynı düzeyde 'fayda sağlamamaktadır'. Gruplararası temas sürecinden gay ve lezbiyenler yüksek düzey; etnik gruplar orta düzeyde fayda sağlarken; zihinsel sağlığı yerinde olmayanlar ya da yaşlılar ile kurulan temasın olumlu tutumların gelişmesine katkısı oldukça az bulunmaktadır. Özetle, toplumsal yaşantı içerisinde hangi avantajlı ya da dezavantajlı konumda olunduğuna göre temasın gruplararası tutumları iyileştirmeye yönelik katkısının da değiştiği ileri sürülmektedir.
Türkiye'de yapılan çalışmalardan örnekler
Türkiye’de de Gruplararası Temas Kuramı aracılığıyla gruplararası ilişkilerde temasın rolüne ilişkin açıklamalar getiren çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalar genellikle Kürt-Türk kökenli gruplar ile yapılmaktadır. Türkiye tarihi sürecinde Kürtler ekonomik, politik ve diğer nedenlerle Türklerin çoğunlukla yaşadıkları bölgelere göç etmişlerdir.Böylece iç-göç ile birlikte farklı etnik gruplar arasındaki sosyal temas da kaçınılmaz olmuştur. Örneğin; Güler (2013) Türk ve Kürt gruplarının birbiriyle olan temasları arttıkça iki grup arasındaki sosyal mesafenin azaldığını bulmuştur. Ancak temas-mesafe ilişkisinde gruplararası kaygı ve gruplararası yanlılık değişkenlerinin önemli etkisinin olduğu gözlenmiştir. Türk kökenli grupta gruplararası temas arttıkça algılanan kaygı ve yanlılığın azaldığı ve dolayısıyla sosyal mesafenin de azaldığı görülürken; Kürt kökenli grupta ise kaygı ve yanlılık faktörlerinin önemli etkisi olmasına rağmen gruplararası temas ve sosyal mesafe arasında doğrudan ilişkiler de mevcuttur. Diğer bir deyişle sadece Kürtlerin Türkler ile olan temasının varlığı bile iki grup arasındaki sosyal mesafenin daha düşük algılanmasına yetmektedir. Bu bulgulardan yola çıkarak toplumsal yapı içerisinde baskın ya da baskın olmayan grup içerisinde yer almanın temas-mesafe ilişkisinde farklılaşmaların ortaya çıkmasına neden olduğunu öne sürmek mümkündür. Statüko içerisinde alt ya da üst grupta olmaya bağlı olarak sosyal temasın niteliğinin farklı algılandığına dair bulgular da bu düşünceyi destekler niteliktedir. Türkiye’de Kürt-Türk kökenli gruplar arasında algılanan sosyal temasın sıklığında farklılaşmalar görülmez iken; Kürtler Türklere kıyasla sosyal temasın niteliğini daha düşük düzeyde değerlendirmişlerdir. Gruplararası temasın olumlu çıktıları sadece etnik gruplar arasında görülmemektedir. Türkiye’de üniversite öğrencileriyle yapılan çalışmada, eşcinsel arkadaşları olan ve eşcinsel bireylerle sosyal etkileşimi olan heteroseksüel bireylerin eşcinselliğe yönelik tutumlarının daha olumlu düzeyde olduğu bulunmuştur. Böylece heteronormatif değerlere sahip toplumlarda bile LGBT bireylerle kurulan kişilerarası ilişkilerin cinsel yönelime dayalı ayrımcılık ve önyargıları engelleyebileceği görülmektedir.
Grand Theft Auto: Chinatown Wars
Grand Theft Auto: Chinatown Wars, Nintendo DS, PlayStation Portable, iOS ve Android platformları için Rockstar Leeds ve Rockstar North tarafından geliştirilmiş Grand Theft Auto serisinin 13. oyunudur. Oyunun Nintendo DS sürümünde PDA, GPS, radyo, harita üzerinde kişiye erişim kontrolü dokunmatik ekran aracılığıyla sağlanmıştır. Islık komutuyla taksi çağırma DS mikrofon tarafından desteklenmektedir. PSP versiyonunda ise güncellenmiş grafikler mevcuttur. Serinin ilk oyunları ile benzer bir "klasik" (kuş bakışı) görünüm sunuyor. Mini oyunlar (örneğin dövme hazırlanması, araca düz kontak yaptırma. QTE gibi) dokunmatik ekran işlevselliğine adapte edilmiştir. PSP versiyonunda Nintendo DS sürümünde bulunmayan ilave görev ve radyo istasyonları bulunur. Ancak PSP'de çoklu oyuncu en fazla 2 oyuncuya kadar desteklenmiştir. Oyunun iOS versiyonunda dokunmatik ekranda kontroller, iPod kütüphane kullanan özel bir radyo istasyonu ve mini oyunlar gibi kapasitif dokunmatik ekran ile iyi çalışması için adapte edilmiş özellikler içerir. IOS versiyonu da, Nintendo DS ve Sony PSP'ye göre daha fazla müzik ve radyo istasyonu içerir. Hareket eden bir aracı çalmak önceki GTA oyunları ile benzer olup, park halindeki araçları için farklı bir sistem kullanılmaktadır. Bazı araçlar düz kontağa ihtiyaç duyarken, bazıları tornavida ve birkaç alet ile kolayca çalınabiliyor. Daha yeni, daha pahalı arabalar için ise oyuncunun, bilgisayar ile immobilizer "hack" kullanması gerekiyor. Araçtan ateş etmek ise yine mümkündür. Oyuncunun Nintendo Wi-Fi bağlantısı üzerinden kullanılabildiği bazı özellikler şunlardır; ticaret öğeleri, favori GPS istatistikleri ve benzeri şeyleri diğer oyuncular ile paylaşabilme. Ayrıca Social Club sayesinde, yeni görev yüklemek de mümkündür.
Tiberius
Tiberius Caesar Augustus, doğumda; Tiberius Claudius Nero, (16 Kasım MÖ 42 – 16 Mart 37), Augustus'un 14 yılında ölümünün ardından Roma İmparatorluğu tahtına çıkan ikinci Roma İmparatoru. Tiberius Claudius Nero ve Livia Drusilla'nın oğlu olan Tiberius doğuştan Claudius ailesinin mensubuydu. Annesi, babasından boşanarak MÖ 39 yılında Augustus ile yeniden evlenmiştir. Tiberius, sonradan Augustus'un kızı ve üvey kız kardeşi Yaşlı Julia ile evlenmiş ve ardından Augustus tarafından evlat edinilerek Julius ailesi mensubu olmuştur. Tiberius'un ardından gelen imparatorlar bu iki aile arasındaki karışımı gelecek 40 yıl boyunca devam ettirmişler, tarihçiler de bu hanedanı Julio-Claudian hanedanı olarak adlandırmışlardır.
Tiberius, Pannonia, İllirya, Rhaetia ve Germania'daki seferleriyle kuzeydeki sınırların temelllerini atmış, Antik Roma'nın en büyük generallerinden birisiydi. Ancak, imparator olmayı hiçbir zaman gerçekten istememiş karanlık, münzevi ve kasvetli bir yönetici olarak hatırlanmış; Yaşlı Pliny tarafından tristissimus hominum yani "insanoğlunun en kasvetlisi" olarak adlandırılmıştır. Tiberius’un oğlu Julius Caesar Drusus'un 23 yılında ölmesinin ardından, saltanatının kalitesi azalmış ve terörle sona ermiştir. 26 yılında Tiberius kendi kendine Roma'dan gönüllü sürgüne gitmiş ve yönetim erkini geniş ölçüde ahlaksız Praetorian Prefect'leri Lucius Aelius Sejanus ve Quintus Naevius Sutorius Macro'nun ellerine bırakmıştır. Tiberius’un ölümünden sonra evlatlık oğlu Caligula tahta çıkmıştır.
Geçmişi
Tiberius Claudius Germanicus Augustus Nero, 16 Kasım MÖ 42'de Tiberius Nero ve Livia Drusilla'nın oğlu olarak Roma'da doğdu. MÖ 39'da annesi babasından boşandı ve kısa bir süre sonra Tiberius Nero'nun oğluna hamile olduğu halde Gaius Julius Caesar Octavianus'la evlendi. Bu olaydan kısa bir süre sonra MÖ 38 yılında kardeşi Nero Claudius Drusus doğdu. Tiberius'un erken dönem hayatı hakkında çok az bilgi vardır. Halk önüne ilk kez MÖ 32 yılında henüz dokuz yaşındayken çıkmış, biyolojik babasına bir methiye sunmuştur. MÖ 29'da, üvey babaları Octavian'ın Antonius ve Kleopatra'yı yendiği Actium savaşı onuruna düzenlenen zafer alayında kardeşiyle birlikte zafer arabasında yer almıştır. MÖ 26 yılında Augustus ölümcül bir biçimde hastalanınca imparatorluğun yeniden bir kaos içine düşme tehlikesi baş gösterdi. Tarihçiler genellikle bu dönemde Augustus'un varisinin kim olacağı sorusunun birden ortaya çıktığı, ölümü halinde kendi pozisyonu için varis olarak Agrippa ve Marcellus'u işaret etmiş olsa bile, ardılının kim olacağı belirsizliğinin Augustus'un en büyük sorunu haline geldiği konusunda hemfikirdirler.
Yanıt olarak, aralarında Tiberius ve kardeşi Drusus'un da bulunduğu birkaç olası varisin seçildiği görülmektedir. Tiberius, MÖ 24'te on yedi yaşındayken Augustus'un yönlendirmesiyle quaestor olarak politikaya girdi ve yasalar tarafından belirlenmiş beş yıllık süreden önce praetor ve konsül olarak seçilme hakkı kazandı. Benzer koşullar Drusus için de oluşturuldu.
Sivil ve askeri kariyeri
Kısa bir süre sonra Tiberius mahkemelerde bir avukat olarak yer almaya başladı ve muhtemelen Yunan hatipliğine merakı bu dönemde başladı. MÖ 20'de, Tiberius Marcus Agrippa ile doğuya gönderildi. Persler; Marcus Licinius Crassus (MÖ 53)(Carrhae savaşında), Decidius Saxa (MÖ 40) ve Marcus Antonius (MÖ 36) komutasındaki Roma lejyonlarının sancaklarını ele geçirmişlerdi. Birkaç yıl süren müzakerelerden sonra, Tiberius Ermenistan'a Roma-Pers sınırında bir tampon devlet kurmak amacıyla büyük bir güçle girdi ve ardından Augustus bir uzlaşma sonucu sancakları geri aldı ve Ermenistan iki devlet arasından tarafsız tampon topraklar olarak kaldı.
Agrippa'nın MÖ 12'de ölümünün ardından hem Tiberius hem de Drusus saygıyla varis ilan edildiler. Augustus’un ricası üzerine Tiberius Vipsania'dan boşanarak Augustus'un kızı ve Agrippa'nın dul eşi Yaşlı Julia ile evlendi. Bu olay Tiberius için bir kırılma noktasıdır; Julia ile mutsuz bir evlilikleri vardı ve tek çocukları henüz bebekken ölmüştü. Anlatıldığına göre Tiberius bir keresinde Vipsania'ya koşmuş ve ağlayarak kendisini affetmesi için yalvarmıştı. Kısa bir süre sonra Tiberius, Augustus ile buluşmuş ve Tiberius ile Vipsania'nın asla bir araya gelmemeleri için gerekenler yapılmıştır. Tiberius, Augustus sayesinde yükselmeye devam etmiş ve önce Agrippa'nın, ardından da MÖ 9 yılında kardeşi Drusus'un ölümünden sonra tahtın varisi olarak tek başına kalmıştır. MÖ 12 yılında oldukça istikrarsız olan ve Augustus siyasetinde önemli yer tutan Pannonia ve Germania'ya askeri görevli olarak atandı. Roma'ya dönüşünün ardından MÖ 7'de ikinci defa konsül, sonra MÖ 6'da tribünik güç ile (tribunicia potestas) ödüllendirildi ve doğuda, evvelce Agrippa'nın sahip olduğu tüm pozisyonları üstlendi. Ne var ki, tüm bu başarı ve terfilere rağmen Tiberius mutlu değildi.
Rodos'ta emeklilik
MÖ 6'da, tam da doğunun komutasını kabul ederek Roma'daki en güçlü ikinci kişi olmanın eşiğindeyken Tiberius ani bir kararla siyaseti bıraktığını ilan ederek Rodos adasına çekildi. Tiberius'un böyle bir karar almasının nedenleri pek açık değildir. Tarihçiler, bunu Augustus'un evlat edindiği torunları Gaius ve Lucius'un da Tiberius ve Drusus'un daha evvel geçtikleri benzer siyasi süreçlerden geçiyor olmaları ile ilişkilendirirler. Böylece Tiberius geçici bir çözüm olacak ve iktidarı sadece Lucius ve Gaius yasal yaşa gelinceye kadar elinde tutacak, sonra da bir kenara atılacaktı. Ayrıca mutsuz bir evlilik yaptığı karısı Julia'nın davranışları da bu kararı üzerinde etkili olmuş olabilir; gerçekten de Tacitus bunu Tiberius'un Rodos'a gitmesinin intima causası yani en temel nedeni olarak tanımlar ve hareketini tam olarak Julia'ya olan nefretine ve Vipsania'ya olan özlemine bağlar. Tiberius kendini iğrendiği, Forum'daki maceralarıyla onu utandıran ve âşık olduğu kadını görmesini yasaklayan bir kadınla evli bulmuştu.
Tiberius'un bu davranışının arkasındaki güdüleri her ne olursa olsun, bu Augustus'un veraset planlarını neredeyse suya düşürdü. Gaius Caesar ve Lucius Caesar henüz onlu yaşlarının başındaydılar ve 57 yaşında olan Augustus'un hemen yerine geçebilecek bir varisi yoktu. Augustus'un ölümünün ardından barışçıl bir iktidar devir tesliminin garantisi olmadığı gibi princeps'in devamı için şart olan Augustus'un ailesinin ve dolayısıyla da ailesinin müttefiklerinin iktidarda kalmalarının bir garantisi de yoktu.
Augustus'un varisi
Tiberius'un ayrılmasıyla veraset tamamen Augustus'un iki genç torunu Lucius ve Gaius Caesar'ın üzerine kaldı. Durum 2|MS 2 yılında Lucius'un ölümüyle daha da tehlikeli bir hal alınca Augustus belki de Livia'nın teşvikiyle Tiberius'un sade bir yurttaş olarak Roma'ya dönmesine izin verdi. 4|MS 4 yılında, Gaius Ermenistan'da öldürülünce Tacitus'un tabiriyle Augustus'un Tiberius'u seçmekten başka şansı kalmamıştı.
Gaius'un MS 4 yılındaki ölümüyle Augustus'un sarayında telaşlı bir hareketlilik başladı. Tiberius, varis ve oğul olarak evlat edinildi. Buna karşılık Tiberius'tan da kardeşi Drusus'un oğlu olan yeğeni Germanicus'u ve Augustus'un yeğeni Küçük Antonia'yı evlat edinmesi talep edildi. Evlatlık edinilmesinin ardından Tiberius hem tribünlük gücü elde etti, hem de muhtemelen Marcus Agrippa'nın bile asla elde edemediği Augustus'un maius imperium yetkisinden pay sahibi oldu. 7|MS 7 yılında Postumus, Augustus tarafından reddedildi ve Planasia adasında tek başına yaşamaya mahkûm edildi. Böylece 13 yılına gelindiğinde Tiberius, üstlendiği güçlerle Augustus'un ikinci adamı olmaktan ziyade amaç ve niyetiyle Augustus'la müşterek imparatordu ve artık herhangi bir hükûmet boşluğu ya da karmaşa yaşamadan saltanatına devam edebilirdi.
118
118 (CXVIII) cuma günü başlayan bir yıldır.
Tiberius
Augustus'un varisi
Augustus, 14 yılında 76 yaşında öldü. Şanına yakışır cenaze töreniyle defnedildi, önceden ayarlandığı gibi tanrılaştırıldı, vasiyeti okundu ve Tiberius tek başına yaşayan mirasçısı olarak onaylandı.
Erken dönem saltanatı
Yeni Princep olarak Tiberius'un pozisyonunun gerçekliği inkâr edilememekle birlikte, iktidar devir tesliminin nasıl bir merasimle gerçekleştirileceğini ne Senato ne de Tiberius'un kendisi biliyordu. Senato, 18 Eylül tarihinde Tiberius'un Princep olarak konumunu görünüşte onaylamak ve tıpkı Augustus için yaptığı gibi konumunun sahip olduğu yetkileri genişletmek için toplandı. Tacitus olup bitenleri ayrıntılı bir şekilde anlatır. Tiberius, halihazırda Princepin idari ve siyasi gücüne sahipti. Tek eksiği Augustus, Pater Patriae gibi unvanlar ve Corona Civica'dı.
Tiberius, ayrıca tıpkı Augustus'un yaptığı gibi, devletine hizmet etmekten başka bir isteği olmayan gönülsüz halk hizmetkarı rolünü üstlenmeye karar verdi. Alçak gönüllülükten ziyade gülünç duruma düştü, devlete hizmet etmek istemekten ziyade de güçlük çıkartan biri gibi göründü. Bir Princep gibi davranamamasının nedeni olarak yaşını gösterdi, bu pozisyonu aslında istemediğini ve devletin sadece bir bölümünü istediğini söyledi. İyice şaşkına dönen Senato devletin hangi bölümünü istediğini sordu. Sonunda bir senatör bağırarak, "Majesteleri, devletin ne kadar daha başsız kalmasına izin vereceksiniz?" diye sordu. Tiberius sonunda insafa geldi ve kendisi için oylanmış olan güçleri kabul etti. Buna rağmen Tacitus ve Suetonius'un anlattıklarına göre, Pater Patriae, İmparator ve Augustus unvanlarını taşımayı reddetmiş ve Princeps'in en belirgin simgesi olan Civic Crown ve meşe dalından çelengi istememiştir.
Germanicus'un yükselişi ve düşüşü
Yeni hükümdar için sorunlar baş göstermekte gecikmedi. Pannonia ve Germania'daki lejyonların Augustus tarafından söz verilen ikramiyeleri henüz ödenmemişti ve kısa bir süre sonra Tiberius'dan bir cevap alınamayacağı netleşince isyan patlak verdi. Germanicus ve Tiberius'un oğlu Drusus, küçük bir kuvvetle isyanı bastırmak ve lejyonları tekrar hizaya getirmek üzere bölgeye gönderildiler. Ancak isyanı bastırmakla kalmak yerine Germanicus isyancıları toplayıp, ele geçirecekleri tüm ganimetleri ikramiyeleri olarak alabileceklerini söyleyerek Ren'in öteki yakasındaki Germen topraklarına bir sefer düzenledi. Germanicus'un birlikleri Ren nehrini geçerek Ren ve Elbe arasındaki toprakları çabucak işgal ettiler. Buna ilaveten Tacitus, Teutoburg ormanı'nın kuşatıldığından ve yıllar önce bir Germen kabilesi tarafından pusuya düşürülen Publius Quinctilius Varus komutasındaki üç Roma lejyonu ve onlara bağlı auxiliary kohort'una ait sancağın geri verilmesinin talep edildiğinden bahseder. Tiberius'un ataleti yüzünden, genç Germanicus Roma'nın düşmanlarını ciddi biçimde püskürtmüş, isyancı bir gücü bastırmış ve kayıp bir Roma sancağıyla Roma'ya dönerek şaşkın Tiberius'la karşılaştırıldığında gerçek bir Augustus ışığına sahip olduğunu göstermişti.
Tiberius'un bu noktadan itibaren siyasetten yorulduğu görülür. 22 yılında, yasama ile ilgili güçlerini oğlu Drusus ile paylaştı, ve Campania'ya yıldan yıla daha da uzayan seyahatler yapmaya başladı. 23 yılında, Drusus esrarengiz bir şekilde öldü ve Tiberius görünüşe göre onun yerine yeni birisini seçmek için pek bir çaba göstermedi. Tiberius, nihayet 26 yılında tamamen emekliye ayrıldı ve Capri adasına çekildi.
Tiberius Capri'de, Sejanus Roma'da
Lucius Aelius Sejanus, Praetorian Prefect olarak göreve getirildiği 15 yılından itibaren neredeyse yirmi yıl boyunca imparatorluk ailesine hizmet etmişti. Princeps giderek daha fazla usanan Tiberius, Augustus'tan kendisine kalan kısıtlı personele, özellikle de Sejanus ve Praetorian'lara daha bağımlı hale gelmeye başladı. 17 ya da 18 yılında, Tiberius şehrin savunmasından sorumlu Praetorian muhafızlar sınıfını düzenleyerek ordugâhlarını şehir duvarlarının dışından şehir içine taşıttırdı, ve Sejanus'a 6000 ile 9000 arası birlik konuşlandırma izni verdi. Drusus'un ölümüyle Sejanus, en azından onu bu olayın ardından ortağım diye çağıran Tiberius'un gözünde terfi etti. Tiberius, şehrin her tarafına Sejanus'un heykellerini diktirdi ve Sejanus, Tiberius'un Roma'dan elini ayağını iyicene çekmesiyle gitgide daha fazla göz önünde olmaya başladı. Nihayet, Tiberius'un 26 yılında tamamen çekilmesiyle Sejanus devletin ve Roma şehrinin sorumlusu haline geldi.
Sejanus pozisyonu itibarıyla tam bir varis değildi; 25 yılında Tiberius'un yeğeni Livilla ile evlenmeyi istemiş, ancak baskılar karşısında ricasını hemen geri çekmişti. Sejanus'un Praetorian'ları imparatorluk haberleşmesini kontrol ediyorlardı, bundan dolayı Tiberius'un Roma'dan ve Roma'nın Tiberius'tan aldıkları bilgilere sahiptiler ve görünüşe göre Livia'nın varlığı onun aleni gücünü bir zaman için kontrol etmişti. Livia'nın 29 yılındaki ölümüyle her şey değişti. Sejanus, hem olası muhalif adayları tasfiye etmek hem de imparatorluk hazinesini (ve kendi hazinesini) zenginleştirmek amacıyla senatörlere ve Roma'nın zengin equestrian'lerine karşı bir dizi mahkeme başlattı. Germanicus'un dul eşi Yaşlı Agrippina'yla iki oğlu Nero ve Drusus tutuklanarak 30 yılında sürgüne gönderildi ve bir süre sonra meydana gelen karışıklık sırasında hepsi öldü.
Sejanus 31 yılında Tiberius'la in absentia (gıyabında) konsüllük görevini üstlendi, ve ciddi olarak güç için oyununa başladı. Tam olarak ne olduğuna karar vermek zordur ancak Sejanus görünüşe göre Julian ailesine kendisini sevdirmeyi denemiş ve böylece en azından evlatlık edinilme yoluyla bu aile ile bir bağ kurmayı deneyerek, kendisi için hükümdarlık ya da en azından kral naipliği mevkii umut etmiştir. Livilla da daha sonra bu plana dahil edilmiş ve böylece birkaç yıllığına Sejanus'un aşkı olduğunu açığa vurmuştur. Anlaşıldığı kadarıyla plan, Tiberius'un Julian'ların desteğiyle devrilmesi ve Principat'in ele geçirilmesi veya kral naibi olarak Tiberius Gemellus ya da belki de Gaius Caligula'ya hizmet edilmesini içeren iki varyasyona sahipti. Yolu üzerinde duranlar vatana ihanet suçundan yargılandılar ve hızlıca ortadan kaldırıldılar.
Bu olaydan sonra Roma'da yargılamalar genişletildi. Oysa Tiberius saltanatının başında harekete geçmek için tereddüt etmişti, ancak şimdi, neredeyse ömrünün sonuna doğru böyle yapmaktan herhangi bir pişmanlık duymuyor gibi görünüyordu. Senatörler sınıfından insanların çoğu öldürüldü. En ağır darbe Julian'larla politik bağı olan ailelere vuruldu. İmparatorluk yöneticileri de dahil Sejanus'la birlikte olan ya da onun planlarıyla bağı olan hemen herkes yargılandı ve idam edildi, mülklerine devlet tarafından el konuldu. Tacitus'ın etkili anlatımıyla,
Aynı sıralarda Capri'de Tiberius'un aslında tam olarak ne yaptığıyla ilgili söylentiler oldukça artmıştı. Suetonius'un sado-mazo ve homoseksüellikle alâkalı cinsel sapıklıklar üzerine yaşanmış hikâyeler hakkındaki kayıtları, büyük ihtimalle abartılı olsa bile, hikâyeler en azından Romalıların Tiberius'u nasıl algıladıkları ve 23 yıllık saltanatının etkileri hakkında genel bir resim çizer.
Son yılları
Sejanus'la olan ilişkisi ve saltanatının sonlarına doğru yapılan vatana ihanet duruşmaları Tiberius'un imajını kalıcı biçimde bozdu ve itibarını sarstı. Sejanus'un idamının ardından, Tiberius'un Roma'dan geri çekilmesi tamamlanmıştı ve imparatorluğun idaresi, bir Princeps'in liderliğinden ziyade temelleri Augustus tarafından atılmış olan bürokratik yapı tarafından sürdürülüyordu. Yavaş yavaş paranoyak bir hâl aldı, ve zamanının çoğunu oğlunun ölümü üzerine düşüncelere dalarak geçirmeye başladı. Bu sırada, Suetonius kısa süreli bir Pers istilasından, Daçya kabilelerinin akınlarından ve Ren nehrini geçen birkaç Germen kabilesinden bahseder.
Yerini alacak varisin güvenliği ya da varisin kim olacağı konusunda hiçbir şey yapmamıştı; Julian hanedanı ve destekçileri kendi oğulları ve yakınları öldüğünden, oldukça kızgın bir haldeydiler. Görünüşe göre hem Germanicus'un hayatta kalan tek oğlu Gaius "Caligula" hem de kendi torunu Tiberius Gemellus için belirsiz bir onay vardı ancak hiçbir şey kesin değildi ve hayatının sonuna doğru gönülsüzce bir teşebbüs olarak Gaius, onursal quaestor yapılmıştı.
Tiberius, 16 Mart 37 tarihinde Misenum'da 77 yaşında öldü. Tacitus, ölüm haberinin duyulması üzerine kalabalıkların çok sevindiğini, düzeldiği yolundaki haberlerin ardından kısa bir sessizlik olsa da Caligula ve Macro'nun onu boğdukları haberi üzerine yeniden sevindiklerini aktarır. Bu durum başka tarihçiler tarafından kaydedilmemiştir ve bu sebeple büyük olasılıkla uydurmadır ancak yine de ölümü üzerine senato sınıfının neler hissettiğinin bir göstergesi olarak alınabilir. Vasiyetinde Tiberius yetkilerini ortak olarak Caligula ve Tiberius Gemellus arasında paylaştırmıştı, ; Princeps olunca Caligula'nın ilk icraatı Tiberius'un vasiyetini geçersiz hale getirmek ve Gemellus'u idam ettirmek olmuştur.
Tiberius’un düşüşü, gücün suistimali değil onu kullanmayı reddetmesidir. Çekingen doğası, özellikle Augustus'un açıklığıyla karşılaştırıldığında onu hemen sevilmeyen bir figür haline getirmiştir. Senato elli yıldan beri Principate'in direktifleri doğrultusunda çalışıyordu ve Senatörlerin çoğu mevcut konumlarını dalkavuklukla elde etmiş ve daha etkili pozisyonları elde etme umutlarını İmparatorluk makamının inayetine bağlamışlardı. Tiberius'un bazı yönetimsel erklerini Senato ile paylaşma denemesi başarısız olmuştu çünkü senato artık imparatordan bağımsız olarak imparatorluğu nasıl yöneteceğini bilmiyordu. Tiberius, görünüşe göre kendisi için biçilen rolü oynamayı reddetmiş, saltanatı ve itibarı kötüye gitmişti. Hükûmetin İmparatorlukla ilgili bölümlerinin yönetimsel gücü bu dönemde arttırılmıştı ancak bunun ne kadarının Tiberius'un eylemi ne kadarının danışmanları olan azatlı kölelerin fikri olduğunu kestirmek zordur. Son olarak, Tiberius belki de gücün eksik kullanılması sonucu nasıl suistimal edilebileceğinin bir örneği olarak gösterilebilir.
Tarih yazım
Tiberius eğer 23 yılından önce ölmüş olsaydı, örnek bir yönetici olarak selamlanabilirdi. Her ne kadar Romalı tarihçilerin ezici çoğunluğu tarafından kötü bir yönetici olarak karakterize edilmiş olsa da, Tiberius'un ölümü esnasında imparatorluk hazinesinde neredeyse 3 milyar sesterces vardı. Fetihler için masraflı seferler düzenlemek yerine, imparatorluğu güçlendirmek ve genişletmek için ilave üsler kurmuş, askeri tehlikelerle mücadele etmek için diplomasiyi kullanmış ve genellikle cephe tiranlarının birbirleriyle rekabetleri sonucu ortaya çıkan ufak anlaşmazlıklara karışmaktan sakınmıştır. Sonuç, daha güçlü ve birleşmiş bir imparatorluk olmuştur. Metinleri günümüze kadar ulaşan kaynaklardan sadece dördünün Tiberius'un saltanatı hakkındaki tasviri hatırı sayılır ayrıntılara sahiptir: Tacitus, Suetonius, Cassius Dio ve Velleius Paterculus. Yaşlı Pliny, Strabo ve Yaşlı Seneca'ya ait tanıklıklar parça parça olarak günümüze ulaşmışlardır. Tiberius'un kendisi de Suetonius tarafından "kısa ve kabataslak" olarak tanımlanan ve kaybolan bir otobiyografi yazmıştır.
Publius Cornelius Tacitus
Bu dönem hakkında en detaylı bilgi, ilk altı kitabı tamamen Tiberius'un saltanatını anlatan Yıllıklar adlı eserin sahibi Tacitus tarafından verilir. Tacitus, Nero döneminde 56 yılında doğmuş olan equestrian sınıftan bir Romalıydı. Metinlerinin içeriği, geniş ölçüde acta senatus (Senato oturumlarına ait tutanaklar) ve acta diurna populi Romani 'den (hükûmetin icraatları ve saray ile başkent hakkındaki haberlerin bir koleksiyonu) oluşmakla birlikte, Tiberius'un kendi konuşmaları ve çağdaşı diğer tarihçiler Cluvius Rufus, Fabius Rusticus ve Yaşlı Pliny'ye ait hikâyeler (hemen hepsi günümüze ulaşamadan kaybolmuştur) de mevcuttur. Tacitus'un öyküleri hem politik hem de psikolojik güdülenme üzerinde durur. İlk altı kitapta Tiberius çoğunlukla olumsuz olarak karakterize edilir ve Drusus'un 23 yılındaki ölümünün yavaş yavaş kötüleşmesi açısından net bir kırılma noktası olduğu kabul edilir. Julio-Claudian'ların saltanatı Tacitus tarafından genellikle adaletsiz ve 'suçlu' olarak tasvir edilmiştir. Hatta saltanatının başlangıcında Tiberius'a atfedilen erdemlerin aslında ikiyüzlülük olduğu görüşündedir. Tekrar tekrar dile getirilen diğer ana konular ise Senato ve İmparator arasındaki güç dengesi, politik yozlaşma ve Roma'daki yönetici sınıflar arasında gittikçe artan despotluktur. Bu nedenle Tiberius hakkındaki anlatılarının büyük bir bölümü vatana ihanet duruşmalarına ve Augustus dönemi yasalarından maiestas ın yeniden etkinleştirilmesinin ardından gelen cezalandırmalara vakfedilmiştir. Sonunda Tacitus'un Tiberius hakkındaki düşünceleri en iyi altıncı kitabın sonuç kısmında tasvir edilir: