cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fatih Süleyman Denizolgun
Fatih Süleyman Denizolgun (d. 11 Mart 1987; Üsküdar, İstanbul) Türk siyasetçi ve mühendis.
Yaşamı
Üsküdar'da 1987 yılında doğmuştur. Üniversite Lisans Eğitimini İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümünde tamamlamıştır. Lisans eğitimini bitirdikten sonra yine aynı üniversitenin Hidrolik ve Su Kaynakları Bölümünden Yüksek Lisans Eğitimini tamamlamıştır.
2013 yılında Türkiye'de yapımına başlanan Kuzey Marmara Otoyolu Projesi (KMO ) ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü projelerinde koordinasyon sorumlusu olarak çalışmıştır.
İş hayatında birçok inşaat, gayrimenkul ve yatırım alanında faaliyetler yapmış aynı zamanda aile şirketlerinde sorumluluklar almıştır.
2008 yılından itibaren AK Parti teşkilatlarında ve çeşitli Sivil Toplum Kuruluşlarında görevler yapmıştır.
Fatih Süleyman Denizolgun AK Parti 27.Dönem Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisine girmiştir.
İçişleri Komisyonu ve Küresel İklim Değişikliği Araştırma Komisyonlarında görev yapmaktadır.
Süleymancılar cemaatinin kurucusu Süleyman Hilmi Tunahan'ın torunu, Arif Ahmet Denizolgun'un yeğeni, Mehmet Beyazıt Denizolgun'un oğludur.
Deplasmanlı Amatör Lig
Deplasmanlı Amatör Lig (kısaca DAL), 1990-1994 yıllarında Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü ve TFF tarafından ortaklaşa düzenlenen Türkiye'nin 4. seviye futbol ligidir. Amatör bazda ise en üst düzey ligdir.
Kuruluş
1980'lerin sonlarında Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, kendi bünyesinde faaliyet gösteren amatör futbolun yaygınlaştırılması ve geliştirilmesi amacıyla TFF ile ortak bir çalışma yaptı: böylece Deplasmanlı Amatör Lig (DAL) uygulamaya konuldu. 1988-1989 sezonundaki Türkiye Amatör Futbol Şampiyonası 2. ve 3.turunda denenen çift devreli lig usulü şeklinde oynanıp ve 3. Lige çıkacak 4 takımı belirleyecek uygulama ile bu ligin denemesi yapıldı. TFF ,1989-1990 sezonunu sonunda bu sezona mahsus olmak üzere 3. Lig'den küme düşmeyi kaldırdı ve küme düşen takımları lige tekrar aldı. 1989-1990 sezonunda illerinde şampiyonluk alarak Türkiye Amatör Futbol Şampiyonası'na katılan ve 3. Lig'e terfi etmeyi amaçlayan fakat bu hedeflerine ulaşamayan 168 takımdan kriterlere uyan takımların hemen hemen tamamı yeni kurulan Deplasmanlı Amatör Lige alındı. Lige girmek için başvuru yapan 50’ye yakın takımın müracaatlarının tamamına yakını ise kabul edilmezken bu takımlara 3. Lig yolunun kapatılması lige alınmayan takımlarca büyük bir tepki ile karşılandı.
Pär Sundström
Pär Sundström (8 Haziran 1981 Falun doğumlu) İsveçli bir basçı ve Sabaton'un son kalan kurucularından birisidir (Diğeri de baş şarkıcı Joakim Brodén'dir). Ayrıca grubun menajerliğini ve söz yazarlığını yapmaktadır.
Deplasmanlı Amatör Lig
Sezonlar
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü’ne bağlı Amatör Futbol Kurulu ve TFF’nin ortaklaşa düzenlediği lig 19-20 Ekim 1990 tarihinde 18 grupta toplam 169 takımın katılımıyla başladı. Lig 2 tur üzerinden yapıldı. Çift devreli lig usulüne göre oynanan 1.tur sonunda 1.grupta Trabzon Kurtuluş, 2.grupta Erzurum Yol, 3.grupta Van DSİ, 4.grupta Çarşamba Şeker, 5.grupta Adana Köy Hizmetleri, 6.grupta Diyarbakır DSİ, 7.grupta Kayseri Belediye, 8.grupta Konya Yol, 9.grupta Ankara Gazi Tıp, 10.grupta Yeni Bornova, 11.grupta Kestel, 12.grupta Ankara Köy Hizmetleri, 13.grupta Didim, 14.grupta Manisa Köy Hizmetleri, 15.grupta Sefaköy, 16.grupta İSKİ, 17.grupta Küçükpazar, 18.grupta Kozluspor gruplarını şampiyon olarak tamamlayarak 2.tura yükseldi. 12.grupta ligi aynı puan ve averajla tamamlayan Ankara Köy Hizmetleri ve Ankara DSİ takımlarının şampiyonluğunu kura atışının belirlendi. Gruplardaki takım sayısına göre son 3 veya 4’te kalan toplam 65 takım ise doğrudan illerinde bulunan mahalli liglere düştü.
2.tura yükselen 18 takımın 4 farklı gruba ayrılarak oynadığı çift devreli lig sonunda gruplarını şampiyon olarak tamamlayan İSKİ (İstanbul Büyükşehir Belediyespor), Ankara Köy Hizmetleri, Konya Yol ve Van DSİ takımları 3. Lige yükselmeyi başardı. Ayrıca Sarıkamışspor, Pazarspor, Vezirköprüspor, Kırıkhanspor, Antalya Ormanspor, Samsun Kadıköy, Silifkespor ve Ardeşenspor gibi takımların hükûmetin isteği ile 3. Lig'e alındı. Bu durum, 1990-1991 sezonunda Deplasmanlı Amatör Lig’de yer alan diğer takımlarca büyük tepkiyle karşılandı. Kaldı ki Deplasmanlı Amatör Lig 5.grupta oynayan Silifkespor ligde son 4 sırada kaldığı için Mersin 1. Amatör kümeye düşmesi gerekirken 3. Lig'e alınması tepkileri daha da arttırdı.
Pär Sundström
Yaşamı
Sabaton profesyonel bir grup olmadan önce Sundström 5 yıl boyunca büyük bir şirkette menajer olarak çalıştı. Yönetim ofisini Falun'da bulunmasının yanı sıra grubun stüdyosu da Falun'da bulunuyor.
Sundström'un çocuğu yoktur ve bir kız kardeşi vardır. Başlıca müzikal etkileri Twisted Sister, özellikle Dee Snider, ayrıca Johann Sebastian Bach ve Skid Row'dur. Iron Maiden, Scorpions, Guns N 'Roses, Raubtier, Skid Row ve Sabaton'dan favori grupları olarak bahsediyor. Sabaton'un ilk yıllarında, Sundström eğitimli bir piroteknik olduğundan Sabaton canlı gösterileri için piroteknik kurdu.
Aster fuscescens
Aster fuscescens Aster cinsine bağlı bir bitki türüdür.
Kuzucu, Mezitli
Kuzucu, Mersin ilinin Mezitli ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Kuzucu; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
GTL
Gazdan sıvıya (GTL), doğal gazı veya diğer gaz halindeki hidrokarbonları benzin veya dizel yakıt gibi daha uzun zincirli hidrokarbonlara dönüştürmek için bir rafineri işlemidir. Metan bakımından zengin gazlar sıvı sentetik yakıtlara dönüştürülür. Metanın metanole doğrudan kısmi yanması ve karbon monoksit ve hidrojeni hidrokarbonlara dönüştüren Fischer-Tropsch benzeri işlemler olmak üzere iki genel strateji mevcuttur. Fischer-Tropsch benzeri işlemeler, hidrojen-karbon monoksit karışımlarını sıvılara dönüştürmek için çeşitli yöntemler takip etmektedir. Doğrudan kısmi yanma, doğada kanıtlanmıştır ancak ticari olarak henüz tekrarlanmamıştır. Kısmi yanmaya dayalı teknolojiler, esas olarak doğal gazın ucuz olduğu bölgelerde ticarileştirilmiştir.
Otomatik hedef tanıma
Otomatik hedef tanıma (Automatic target recognition; ATR), bir algoritmanın veya cihazın, sensörlerden elde edilen verilere dayanarak hedefleri veya diğer nesneleri tanıma yeteneğidir.
Hedef tanıma ilk olarak, radar tarafından aydınlatılan hedefi sınıflandırmak için bu sesi deşifre edecek eğitimli bir operatörün, alınan sinyalin sesli bir temsili kullanılarak yapıldı. Bu eğitimli operatörler başarılı olurken, sınıflandırmada daha fazla doğruluk ve hız sağlayan otomatik yöntemler geliştirildi ve geliştirilmeye devam edilmektedir. ATR, kara ve hava araçları gibi insan yapımı nesnelerin yanı sıra hayvanlar, insanlar ve bitkisel dağınıklık gibi biyolojik hedefleri tanımlamak için de kullanılmaktadır. Bu, bir savaş alanındaki bir nesneyi tanımaktan, Doppler hava radarındaki büyük kuş sürülerinin neden olduğu parazitleri filtrelemeye kadar her şey için faydalı olabilmektedir.
Olası askeri uygulamalar, IFF transponder gibi basit bir tanımlama sistemini içermektedir. Ayrıca insansız hava araçları ve seyir füzeleri gibi diğer uygulamalarda kullanılmaktadır. ATR'nin yerel uygulamalar için de kullanılmasına giderek daha fazla önem verilmiştir. Sınır güvenliği, metro hattındaki nesneleri veya insanları tanımlamak için güvenlik sistemleri, otomatikleştirilmiş araçlar ve diğerleri için ATR'nin kullanılmasına yönelik araştırmalar yapılmıştır.
Tarihçe
Hedef tanıma, temel bant sinyalinin operatöre çalınmasıyla yıllarca yapılmıştır. Bu sinyali dinleyen eğitimli radar operatörleri, aydınlatılan hedef hakkında, aracın türü, hedefin boyutu gibi çeşitli bilgileri tanımlayabilir ve potansiyel olarak biyolojik hedefleri bile ayırt edebilmektedir. Ancak, bu yaklaşımın birçok sınırlaması vardır. Operatör, her bir hedefin nasıl ses çıkaracağı konusunda eğitilmelidir. Eğer hedef yüksek hızda hareket ediyorsa artık duyulamayabilir ve bu durum hata olasılığını yükseltir. Bununla birlikte, sinyali sesli olarak temsil etme fikri, hedeflerin otomatik olarak sınıflandırılması için bir temel sağlamıştır. Geliştirilen çeşitli sınıflandırma şemaları, konuşma tanıma gibi diğer ses uygulamalarında kullanılan temel bant sinyalinin özelliklerini kullanmaktadır.
Mikro-Doppler Etkisi
Radar, iletilen sinyalin bu sinyal tarafından aydınlatılan hedeften geri dönmesinin ne kadar sürdüğünü hesaplayarak bir nesnenin uzaklığını belirler. Bu nesne sabit olmadığında, Doppler etkisi olarak bilinen frekansta bir kaymaya neden olur. Tüm nesnenin öteleme hareketine ek olarak, nesnenin titreşmesi veya dönmesi, frekansta ek bir kaymaya neden olabilir. Bu olduğunda, Doppler kaydırılmış sinyal modüle edilir. Sinyalin modülasyonuna neden olan bu ek Doppler etkisi, mikro-Doppler etkisi olarak bilinir. Bu modülasyon, ATR için algoritmaların geliştirilmesine izin verecek belirli bir desene veya imzaya sahip olabilir. Mikro-Doppler etkisi, hedefin hareketine bağlı olarak zamanla değişecek ayrıca zaman ve frekans değişen bir sinyale neden olacaktır.
Zaman-frekans analizi
Fourier dönüşümü zamanla değişen bileşeni hesaba katamadığı için bu sinyalin Fourier dönüşümü analizi yeterli değildir. Frekans ve zamanın bir fonksiyonunu elde etmenin en basit yöntemi, kısa zamanlı Fourier dönüşümünü (short-time Fourier transform; STFT) kullanmaktır. Ancak, Gabor dönüşümü veya Wigner dağıtım fonksiyonu gibi daha sağlam yöntemler, frekans ve zaman alanının eşzamanlı bir temsilini sağlamak için kullanılabilir. Ancak tüm bu yöntemlerde, frekans çözünürlüğü ile zaman çözünürlüğü arasında bir değiş tokuş olacaktır.
Tespit etme
Bulunan spektral bilgi çıkarıldıktan sonra, sistemin tanımlayacağı hedefler hakkında bilgi içeren mevcut bir veri tabanı ile karşılaştırılabilir ve aydınlatılan hedefin ne olduğuna karar verilebilir. Bu, alınan sinyalin modellenmesi ve ardından kütüphanedeki hangi hedefin alınan sinyal kullanılarak oluşturulan modele en uygun olduğuna karar vermek için maksimum olabilirlik (maximum likelihood; ML), çoğunluk oylaması (majority voting; MV) veya maksimum a posteriori (maximum a posteriori MAP) gibi istatistiksel bir tahmin yöntemi kullanılarak yapılır.
Özniteliklerin çıkarılması
Sesten ilham alan bu katsayılara dayalı olarak hedefleri tanımlayacak otomatik hedef tanıma sistemleri oluşturmak için konuşma tanımada kullanılan ses özellikleri ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bu katsayılar şunları içermektedir:
Bu katsayıları elde etmek için temel bant sinyali işlenir, ardından veritabanındaki hangi hedefin elde edilen katsayılara en çok benzediğine karar vermek için istatistiksel bir süreç kullanılır. Hangi özelliklerin ve hangi karar şemasının kullanılacağının seçimi sisteme ve uygulamaya bağlıdır.
Bir hedefi sınıflandırmak için kullanılan özellikler, konuşmadan ilham alan katsayılarla sınırlı değildir. ATR'yi gerçekleştirmek için çok çeşitli özellikler ve algılama algoritmaları kullanılabilir.
Algılama algoritmaları
Hedeflerin tespitinin otomatik hale getirilmesi için bir eğitim veri tabanının oluşturulması gerekmektedir. Bu genellikle hedef bilindiğinde toplanan deneysel veriler kullanılarak yapılır ve daha sonra ATR algoritması tarafından kullanılmak üzere saklanmaktadır. Akış şemasında bir algılama algoritması örneği gösterilmektedir. Bu yöntem, M veri bloklarını kullanır, her birinden istenen özellikleri (yani LPC katsayıları, MFCC) çıkarır ve ardından bunları bir Gauss karışım modeli (Gaussian mixture model ; GMM) kullanarak modeller. Toplanan veriler kullanılarak bir model elde edildikten sonra eğitim veri tabanında yer alan her bir hedef için koşullu olasılık oluşturulur. Bu örnekte, M veri bloğu vardır. Bu, veri tabanındaki her hedef için M olasılık koleksiyonu ile sonuçlanır. Bu olasılıklar, hedefin maksimum olabilirlik kararını kullanarak ne olduğunu belirlemek için kullanılır. Bu yöntemin araç tiplerini (örneğin tekerlekli ve paletli araçlar) ayırt edebildiği ve hatta başarı olasılığı yüksek olan üç kişiye kadar kaç kişinin bulunduğuna karar verebildiği gösterilmiştir.
CNN Tabanlı Hedef Tanıma
Evrişimli sinir ağı (Convolutional neural network; CNN) tabanlı hedef tanıma, geleneksel yöntemlerden daha iyi performans gösterebilir. Sentetik görüntülerle eğitimden sonra gerçek sahnelerin kızılötesi görüntülerinde hedeflerin (yani muharebe tanklarının) tanınmasında yararlı olduğu kanıtlanmıştır. Çünkü bu hedeflerin gerçek görüntüleri çok azdır. Eğitim setinin sınırlaması nedeniyle, gerçek sahneler test setini tanımak söz konusu olduğunda, sentetik görüntülerin ne kadar gerçekçi olduğu çok önemlidir.
Genel CNN ağ yapısı, çıktı olarak 7 evrişim katmanı, 3 maksimum havuzlama (pooling) katmanı ve bir softmax katmanı içerir. Maksimum havuzlama katmanları, ikinci, dördüncü ve beşinci evrişim katmanından sonra yer alır. Çıktıdan önce bir global ortalama havuzlama da uygulanır. Tüm evrişim katmanları, Leaky ReLU doğrusal olmayan etkinleştirme işlevini kullanır.
Spione
Spione [ˈʃpi̯oːnə] (İngilizce adı: Spies, Amerika Birleşik Devletleri'nde bu isimle yayınlandı) Fritz Lang tarafından yönetilen ve aynı zamanda bir roman yazarı olan karısı Thea von Harbou ile birlikte yazdığı 1928 Almanya yapımı sessiz casusluk gerilim filmi. Harbou, aynı isimle bir roman da yazdı ve filmden bir yıl sonra yayınlandı. Film, Lang'in sondan bir önceki sessiz filmiydi ve kendi yapım şirketi için bir ilkti. Lang'ın Dr. Mabuse: The Gambler (1922) ve The Testament of Dr. Mabuse (1933) gibi Mabuse filmlerinde olduğu gibi, Rudolf Klein-Rogge dünyaya hükmetmeyi hedefleyen bir suçluyu oynadı.
Spione, 2003 ve 2004 yıllarında Friedrich Wilhelm Murnau Vakfı tarafından orijinal uzunluğundan daha kısa bir şekilde restore edildi. Hiçbir orijinal negatif günümüze ulaşmamıştır ancak yüksek kaliteli bir nitrat kopyası Prag'daki Ulusal Film Arşivi'nde bulunmaktadır.
Hikaye
Haghi çiftin aşık olacağını tahmin etmemektedir. 326'ya ihanet etmek istemeyen Sonja, öğleden sonrayı ve akşamı birlikte geçirdikten sonra sessizce uzaklaşır. Onu sevgilisiyle karıştırdığı Jellusič'e kadar takip eder (aslında ona para ödüyor). Haghi, Sonja'nın 326'ya olan hislerinden şüphelenir ve ona karşı hareket etmeyi reddedince, Haghi onu gizli karargahındaki bir odaya hapseder.
Haghi, Tokyo'ya ulaşmadan, ifşa olmadıkça "Doğu'da savaşı" önleyecek gizli bir Japon-İngiliz barış anlaşmasını çalmaya çalışır. Bir afyon bağımlısı olan Leydi Leslane'e kocasının müzakereler hakkında bildiklerine ihanet etmesi için şantaj yapar. Anlaşmanın korunmasından sorumlu Japon güvenlik şefi Akira Matsumoto'nun yolları 326 ile kesişir. 326, Sonja'yı aradığında, evini bomboş bulur; Matsumoto onu bir barda kederlş halde bulur ve kadını casus olarak tutuklayacağını söyler.
Matsumoto, Tokyo'ya teslim etmeleri için üç kuryeye mühürlü bir paket verir; antlaşmanın bir nüshasının içlerinden birinin içinde olduğunu onlara bildirir. Haghi üç paketi de alır ve yalnızca gazeteleri bulur, ancak elinde bir kart daha vardır. Matsumoto, bir yağmur fırtınası sırasında bir kapı eşiğinde büzülürken bulduğu genç bir kadın olan Kitty'ye acır ve onu içeri alır. Anlaşmayla Japonya'ya gitmeye hazırlanırken, onunla birkaç saat geçirmesi için ona yalvarır. Güzelliğinden etkilenerek pes eder, ancak daha sonra uyandığında, anlaşmayla birlikte gitmiştir; rezil, o ritüel intihar eder.
326, Jellusič'i kendi ülkesinde takip eder, ancak çok geç kalmıştır: Haghi ona çoktan ihanet etmiştir ve üstleri tarafından karşı karşıya kalınca Jellusič kendini vurur. 326, Jellusič'e ödeme yapmak için kullanılan banknotların seri numaralarını telgrafla gönderir ve Jason, bunu takip etmesi için Nemo adında bir sirk palyaçosu olarak çalışan 719 numaralı ajana verir. Çalınan anlaşmanın peşinde ülke dışına bir tren yolculuğunda, 326, Haghi tarafından kurulan bir tuzakta neredeyse ölür. Uyurken arabası bir tünele bırakılır. Başka bir tren ona çarpmadan hemen önce uyanır. Haghi'nin 326'ya zarar vermeyeceğine dair verdiği sözle anlaşmayı ülke dışına kaçıran kişi olarak kandırılan Sonja, kazayı öğrenir, olay yerine koşar ve aşkıyla yeniden bir araya gelir.
326, Haghi'nin bankasının kuşatılması emrini verir, ardından Sonja'yı güvenilir şoförü Franz ile birlikte gönderir, bu sırada o ve adamları Haghi'yi arar. Haghi, Sonja ve Franz'ı yakalar ve 326'ya bir ültimatom gönderir: 15 dakika içinde binayı boşaltın yoksa Sonja ölecek. Defiant, 326, etkisiz hale getiren gaz serbest bırakıldıktan sonra bile aramaya devam eder. Franz kendini kurtarır ve 326 onları bulana kadar Haghi'nin suikastçılarını uzak tutar. Haghi'nin adamları yakalanır, ancak Haghi’den hiçbir iz yoktur. Bir katip o sırada araya girerek 326 ve Jason'a, izlemesi için kendisine verilen seri numaralarının banknotlarla uyuşmadığını söyler. Böylelikle ikisi 719'un Haghi olduğunu anlar. Nemo/719/Haghi, palyaçoluk yapmak için sahneye çıktığında, etrafının silahlı ajanlar tarafından sarıldığını görür ve kendini başından vurur. Seyirci, tüm bunların onun oyununun bir parçası olduğuna inanarak alkışlar.
Gizli Müsavat
Gizli Müsavat, 1920–1926 yıllarında Azerbaycan'ın Sovyet Rusya tarafından işgaline ve ülkenin SSCB'ye dahil edilmesine karşı savaşan örgüt. Müsavat partisinin kuruluşundan ve iktidara gelmesinden sonraki üçüncü tarihi aşaması.
Müsavat Partisi’nin üyeleri Azerbaycan’ın Sovyet (Bolşevik) Rusyası tarafından işgal edilmesinin hemen ardından ülkenin bağımsızlığının elde edilmesi uğruna mücadeleye başlamışlardır. Yeni gerçekler ortaya çıkar çıkmaz Müsavat örgütü de değişim göstererek, çeşitli faaliyet programları uygulamak zorunda kalmıştır. Bu değişimin sonucu olarak Parti 28 Şubat, 1920 senesinden sonra zamanla yeni bir mahiyyet arz ederek siyaset meydanına çıkmıştır. Ayrıca, o dönemde Parti’nin önceki yönetimi ülkeyi terk etmiş, söz konusu yönetimde bulunanlardan bir kısmı da Bolşeviklerle (Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin İkinci Kongresi’nde görüş ayrılığı sonucu yaşanan ayrışmadaki taraflardan Lenin yanlısı grup) anlaşma içine girmişlerdir. Bu nedenle Müsavat Partisi gençler tarafından yeniden düzenlenmiş ve Parti dâhilinde solculuk eğilimleri artmıştır. Böylece, istiladan sonra Müsavat Partisi’nin faaliyetlerini Türk milliyetçisi solcu bir parti olarak gizli bir şekilde sürdürdüğünü görüyoruz. Gizli Müsavat Partisi Azerbaycan’da Bolşeviklerle mücadele eden son derece düzenli ve önemli bir siyasi kurum olduğundan işgalin ilk günlerinden itibaren Sovyet sisteminin represyon uygulaması bilhassa onu hedef almıştır. Söz konusu gizli siyasi kurumun faaliyetini geniş ve sistemli bir şekilde ortaya koyan yegâne kaynak, Sovyetler sisteminin özel hizmet kurumu olan Azerbaycan Devlet Siyasi İdaresi’nin (bundan sonra ADSİ harfleriyle işaretlenecektir) soruşturmacıları tarafından hazırlanarak yedi ciltten oluşan ve “Dadaş Hasanov ve diğerlerinin soruşturma dosyası No 500518” başlığıyla Azerbaycan Cumhuriyeti Güvenlik Hizmetinin arşivinde bulunan dosyadır. Bu araştırmada tarihî olayların anlatımında bilhassa bu belge temel alınmıştır. Fakat bununla beraber başka kaynak ve araştırmalara da başvuru kaynaklarımız arasında yer verilmiştir.
İlk gizli örgütün faaliyyeti
İşgali müteakip Bolşevikler Azerbaycan’nın bütün siyasi partileri karşısında yeni hükümeti tanıma talebi koydu. Nihayetinde sözkonusu siyasi partilerin pek çoğu faaliyetlerini durdurup Azerbaycan Komunist Partisi üyeliğini kabul ettiler.
Büyük nüfuz sahibi olan Müsavat Partisi’ne gelince, bu partide, Kızıl Ordu ülkeyi istila eder etmez iç çekişmeler yaşanmaya başlandı ve sonuçta partinin sol kesimi üstünlük elde etti. Gizli Merkezî Komite (bundan sonra MK harfleriyle işaretlenecektir) üyesi Memmed Sadıg Guliyev’e göre, Müsavat Partisi’nin sol fraksiyonu “bürokrasiye ve parti içine sızmış burjuvazi unsurlara karşı mücadele edeceklerini açıkladılar”. Solcu Müsavat’ın teşebbüs grubuna 25 kişi üye oldu. Bunlar arasında Abdül Vahhab Memmedzade (Yurtsever), Memmed Sadıg Guliyev, Rasim Gasımov ve Seyid Zerger gibi üyelerin isimleri soruşturma dosyasında belirtilmektedir. Söz konusu mücadelenin manevî lideri ise 1918 senesinde Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan Milli Komitesi’nin eski başkanı Memmed Emin Resulzade idi.
29 Nisan 1920 senesinde Müsavat Partisi’nin olağanüstü kongresi yapıldı. Kongrede, birkaç üye partinin dağıtılması ve Bolşeviklerin yanında yer alması çağrısında bulundu. Fakat söz konusu teklif partinin pek çok üyesi tarafından kabul görmedi. Ancak çoğunluk bu girişimi reddetti ve Azerbaycan’ın bağımsızlığının yeniden sağlanması ve işgalcilerin ülkeden sürülmesi konusunda ısrar etti. Bu talepler doğrultusunda Bakü Devlet Ünversitesi öğrencileri daha fazla etkinliklerde bulundular.
Kongrede yukadıra isimleri geçen üyeler dâhil, Müsavat Partisi’nin yeni MK’sı de seçildi. Partideki bazı üyelerin Bolşevikler için açık faaliyette bulunma yönündeki talepleri partinin mezkûr üyeleri tarafından kabul görmedi ve reddedildi. İstilaya karşı gizli bir dayanışma ve karşı koymanın oluşturulması yönündeki eylem 1920–1922 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Müsavat Partisi üyelerinin inancı dünyanın karmaşık olduğu bir dönemde işgalin uzun sürmeyeceği yönündeydi. Bu nedenle onlara göre sadece parti yapılanması değil, aynı zamanda askerî yapılanmanın da oluşturulması gerekmektedir. Bu bağlamdaki çalışmalar iki eksende yürütülmüştür. Bunlardan birisi, Azerbaycan’ın bağımsızlığına kavuşması gerektiği yönündeki tebliğ, diğeriyse istilacı güçlere karşı silahlı isyanın organize edilmesiydi.
Gizli örgütün yönetici kesiminin ilk gizli toplantısı, mücadele harekâtının en aktif üyelerinden birisi olan Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin terapötik hastanesinin doktoru Dadaş Hasanzade’nin evinde gerçekleştirildi. On yıllar sonra parti lideri M. E. Resulzade onu bu sözlerle hatırladı:
Gizli Örgütün Yapısı
İlk gizli Müsavat’ın 1923 yılında ADSİ tarafından faaliyetinin durdurulduğu döneme kadar 1921 senesinde parti üyelerince kabul görmüş yönetim yapısı şöyleydi: Bakü ve ilçelerde faaliyet gösteren yerel kuruluşlar. Bakü’de üçlü tarafından yönetilen dört bölgesel örgüt vardı. Ayrıca Salyan ve Lenkeran’da yerel örgütler vardı. Ancak en güçlü organizasyon Gence’de kuruldu. Dağıstan ve Türkistan’da Müsavat merkezleri kurulması planlandı, ancak bu niyetler objektif nedenlerle gerçekleştirilmedi.
Askeri Örgütün Yapısı ve Amaçları
Gizli Müsavat’ın faaliyetlerinde 1923 senesine kadar Dadaş Hasanzade’nin başkanlığını yürüttüğü askerî örgütün kendine özgü yeri ve rolü olmuştur. Gerçek şu ki, bağımsızlık mücahitleri bilhassa silahlı isyan yoluyla işgali sonlandırmayı amaçlıyordu. 1923’ün başlarında MK’ye tabi olan askerî örgüt Memmed Sadig Guliyev, Ahmed Hacınski, İbrahim Ahundzade, Ali Hüseyn Dadaşev ve İsfendiyar Vekilov tarafından yönetilmekteydi. Bu beşlinin toplantıları A. H. Dadaşov’un evinde düzenleniyordu. Ayrıca Bakü Komitesi (BK) dâhilinde de askerî örgüt faaliyet göstermeye başlamıştı. Söz konusu örgütün başkanlığını Nurulla Gulubeyov (tebliğ ve teşvik işleri), İbrahim Ahundzade (örgüt işleri), Nurulla Rzabeyov (donatım), Mövsüm İbrahimov (iletişim), İbrahim Atakişiyev (askerî gruplarla iş) gibi kişiler yürütüyordu. Örgütün faaliyetine aynı zamanda Mövsüm Beydemirov ve Nesrulla Rzabeyli de etkin bir şekilde katkı sağlıyordu. Ayrıca, Bakü Komitesi’nin askerî örgütünün kurulmasında Dadaş Hasanzade ve Ahmed Hacınski’nin de önemli derecede katkıları olmuştur. Örgüt yöneticilerinin toplantıları da temelde Dadaş Hasanzade’nin evinde gerçekleştirilmekteydi. O, aynı zamanda askerî tebligat için etkin olanlardan üç kişilik bir grup hâlinde bölgelere göndermekteydi.
Askerî örgüt dahilindeki şubeler şöyleydi:
Askerî örgütün yöneticileri Bakü’yü belli sektörlere ayırarak her bir sektörde örgütün temsilciliklerini kurmuşlardı. İsyan başlar başlamaz örgütü belli sektörlerde temsil eden söz konusu yan örgütlerin halkı seferber etmeleri gerekirdi.
O dönemde Kızılordu’da gerçekleştirilen propaganda sonucunda Müsavat üyeleri pek çok subayı kendi yanlarına çekebilmişlerdi. Soruşturma dosyasında onlardan bir kısmının – askerî okulun makineli tüfek ekibi şefi İshak Dadaşev’in, mühendis takımının başkan yardımcısı Zekeriyye Vekilov’un, komutan yardımcısı Söyün Paşayev’in, Halk Askerî Deniz Komiserliği karargahının komendant yardımcısı gizir Süleyman Hacıyev’in isimleri zikredilmiştir. Söz konusu isyanı askerî okulun sayıları 80 civarında olan öğrenciler tarafından da destekleneceği beklenmekteydi.
Soruşturma dosyasında 1923 senesinde Müsavat’ın gizli askerî örgüt temsilciliklerinin askerî okulda, havacılık okulunda, Azerbaycan SSR Konvoy Takımında, Gence’de bulunan Azerbaycan divizyonunun 3.cü alayında bulunduğu belirtilmektedir. Gizli askerî örgüt aynı zamanda Halk Askerî Deniz Komiserliği karargahının icracısı Seyid Mir Bağır Rzayev’in aracılığıyla istihbari bilgilere de ulaşılabilmekteydi. Bu askerî örgüt elde ettiği istihbari bilgileri Dadaş Hasanzade’ye ve Ahmed Hacınski’ye iletmekteydi.
Türkiye Temsilcileri İle İrtibat
Gizli Müsavat’ın MK’si 1920–1921 tarihleri arasında Bakü’de bulunan Türkiye konsolosluğu ve bizzat konsolosluk başkanı Memduh Şevket bey ile irtibata geçip, kendisinden yardım bekliyordu. Fakat Türkler Müsavat Partisi üyelerine yalnızca az bir miktarda para ve iletişim desteği sağlayarak yardım etmişlerdir. Soruşturma dosyalarına göre M. E. Rasulzade’nin Finlandiya sınırlarından yurt dışına kaçırılması ve daha sonra onun İstanbul’a gelmesinde Türk istihbaratının da desteği olmuştur. Dadaş Hasanov, Rahim Vakilov ve tanınmış Tatar eğitimci ve filozof Musa Bigiyev, 1922 yılında Müsavat partisinin MK kararıyla bu gizli operasyonu gerçekleştirebildiler.
Ayrıca Mirzabala Memmedzade’nin 1922’de Acara ayaklanması sırasında orada gizli işler yapan Edin isimli bir Türk ile yazışması da büyük ilgi görüyor. Memmedzade, Azerbaycan’ın daha sonra planlanan SSCB’ye katılımı hakkındaki görüşlerini dile getirdi. Ona göre aslında o birlik içindeki cumhuriyetler özgür olmayacak, sadece Bolşevikler Azerbaycan’ı Rusya’ya dahil etmek ve işgali hukuken meşrulaştırmak istiyorlar.
M. Memmedzade’nin belirttiğine göre 2 Aralık tarihinden itibaren Azerbaycan’ın Sovyetler Birliği ülkesi olmasına itiraz olarak Karabağ ve Şamahı’da isyan başlamış, Bakü’nün su kaynağı olan Şollar su hattı patlatılmış, bölgelerde Komünist Partisi’nin aktif üyelerinden bir kısmı öldürülmüş, Bakü’den Rusya’ya petrol yüklü gemileri gönderen “Kafkasya ve Merkür” adlı tersane fabrikası yakılmıştır. Onun belirttiğine göre, Bakü ilçelerinde de durum çok kritik idi. Şöyle ki, maden ocakları yakılmış, Rusya’ya petrol nakli durdurulmuştu. Mektubun sonunda M. Memmedzade Edin’e imkânların çok kısıtlı olduğunu, Türkiye desteği olmaksızın isyancıların yenileceğini söylemiştir. Memmedzade’nin belirtmiş olduğu hususlara yanıt olarak Edin yazdığı cevabi mektubunda kendisini manevî olarak desteklediğini belirterek Türkiye’den Müsavat üyelerine belli ölçüde maddi yardım sağlanacağı taahhütünde bulunmuştur.
Waka Flocka Flame
Juaquin James Malphurs (d. 31 Mayıs 1986), bilinen sahne adıyla Waka Flocka Flame. Amerikalı rapçi. 2009'da 1017 Brick Squad ve Warner Bros. Records ile anlaşma imzaladı. "O Let's Do It", "Hard in da Paint" ve "No Hands" single şarkılarıyla çıkış yapan rapçi "No Hands" ile Billboard Hot 100'de 13 numaraya kadar yükseldi. 2010 yılında ilk stüdyo albümü Flockaveli yayınlandı ve bu albüm Billboard 200'de 6 numarada yer aldı. İkinci stüdyo albümü Triple F Life: Friends, Fans & Family ise 2012 yılında yayınlandı ve burada yer alan "Round of Applause" çıkış parçası olurken, albüm Billboard 200'de 10 numaraya kadar yükseldi.
Gizli Müsavat
“Gürcistan’ın Bağımsızlık Komitesi” İle İşbirliği
İlk gizli Müsavat’ın faaliyetinde Gürcistan bağımsızlık hareketi ile ilişkilerin kurulmasına büyük önem verilmekteydi. Zira gerek Azerbaycan’da, gerekse Gürcistan’da Sovyetler aleyhine mücadele eden örgütlerin amacı bağımsızlığın elde edilmesi idi. Ayrıca, Müsavat üyeleri Gürcülerin aracılığıyla Üçlü İtilafın (Britanya-Rusya Antantı’nın (1907) imzalanmasıdan sonra Fransa, Britanya ve Rusya arasında kurulan ittifaktır) yardım sağlayacağını ümit ediyorlardı. Bolşevik Rus askerî güçlerinin Gürcistan’ı istila etmesi üzerine, ülkenin merkezî partileri kendi aralarındaki çatışmaları bir tarafa bırakıp, yekpare olarak Rusya’ya karşı mücadele etme kararı aldılar. Böyle bir mücadele “Gürcistan’ın Bağımsızlık Komitesi”nin oluşturulmasıyla sonuçlandı. Bu komite “Parite komitesi” olarak da adlandırılmaktaydı.
1921’de M. Mammadzade, Tiflisi üç kez ziyaret etti ve Gürcistan gizli hareketinin liderlerinden Silvester Cibladze ile bir araya geldi. Gürcüler, Azerbaycan’da ve Kafkasya’nın diğer bölgelerinde böyle bir komitenin kurulmasında ısrar etti. Bundan sonra, bu komitelerin tek bir merkezini kurmayı ve Rusya’ya karşı Kafkas ayaklanmasına liderlik etmeyi planladılar. Gürcüler, Azerbaycan ve Kuzey Kafkasya halklarının yardımını umuyorlardı. Ermenilerle anlaşmaya varma girişimleri başarısız oldu.
Görüşmelerin ardından M. Memmedzade Azerbaycan’da benzer bir komite kurmaya çalıştı ve bu amaçla silah arkadaşları aracılığıyla Tiflis ile sürekli temas halindeydi. Başlangıçta, görülecek işler Alovsat Necefov’a havale edilmiş, ancak 1923’te tutuklanmasının ardından geçici olarak Dadaş Hasanzade tarafından değiştirildi. M. Mammadzade, Gürcü kurtuluş hareketine liderlik etmek için sürgünden dönen eski Menşevik (Rusiya Sosyal Demokrat İşçi Partisinin 1903 yılında bölünmesi sonucu ortaya çıkan iki gruptan birisidir) hükümetinin bakanlarından Noah Homeriki ile görüşmeler yapmak üzere onu Tiflis’e gönderdi. O sırada Gürcüler’in Bakü’deki yetkili temsilcisi G. Salukvadze de çalışıyordu ve D. Hasanzade onunla sürekli temas halindeydi. Ali Yusifzade daha sonra Gürcülerle ilgilendi, ancak 1924’te G. Salukvadze ile birlikte tutuklandı ve ardından belirli koşullar altında serbest bırakıldı.
İlk Gizli Örgütün Sonu
Azerbaycan ve Gürcistan’ın Sovyet karşıtı bir birlik kurma girişimlerinin ardından ADSİ Müsavat üyelerine ağır darbeler indirdi. İlk tutuklamalar 1923’te yapıldı, ancak tutuklulardan bazıları karşı devrimci faaliyetlerden kaçınmaları şartıyla serbest bırakıldı. O sırada Mirzabala Mammadzade, bir bildiride sadece Müsavat mensuplarının değil, onlarla hiçbir ilgisi olmayan birçok Azerbaycanlı entelektüelin de zulüm gördüğünü bildirdi. ADSİ memurları, hepsine işkence yaptı ve Müsavat üyesi olduklarını ilan etmeye zorladı, ancak şimdi Bolşeviklerin yanında yer aldılar. Bildiride Mammadzade şiddetli protesto etti ve Müsavat üyelerinin Azerbaycan’ın bağımsızlığı için savaşmaya devam ettiğini ve Bolşeviklere yandaş olma planlarının olmadığını belirtti.
Daha sonra Müsavat’ın MK’si bütünüyle zulüm gördü, Abdul Vahab Mammadzade, Rahim Vakilov, Kerbela Vali Mikayilov ve diğerleri tutuklandı. O sırada Mirzabala Memmedzade gizli örgütün faaliyetini sürdürmeye çalıştı ancak buna karşılık ADSİ yeni toplu tutuklamalar yaptı, “İstiglal” gazetesinin matbaasını buldu ve faaliyetine son verdi. Mammadzade İran’a kaçtı. O sırada Dr. Dadaş Hasanzade’ye, şair Ahmed Cevada ve Rahim Vekilova da göç etmeleri teklif edildi, ancak bunu “Ben yabancı bir ülkeye gittim, sen gittin, o gitti, peki ama bu mutsuz ve talihsiz günleri milletle kim paylaşacak?” deyerek reddettiler. Soruşturmaya göre, ayrılmadan önce M. Memmedzade, Dadaş Hasanzade ve Ahmed Hacinski’ye MK’nin kararıyla Müsavat’ın yeni liderleri olarak atandıklarını ve partinin faaliyetlerine devam etmeleri gerektiğini bildirdi.
Azerbaycan’daki gizli örgütün parçalanması, Kafkasya ayaklanmasının yapılması gibi bir planın gerçekleşmesine engel oldu. ADSİ Musavat’ın faaliyetini felç edebildiği için, tüm yapılarını tahrip etti, birçok aktivistini tutukladı. O sırada Gürcüler de saldırıya uğradı ve Ağustos-Eylül 1924 ayaklanmaları Kızıl Ordu tarafından kolayca bastırıldı. İlk gizli örgütün dağılmasından sonra, serbest bırakılan ve daha sonra Sovyet hükümetine karşı hareket etmemeleri şartıyla serbest bırakılan aktif Müsavat aktivistleri, partinin faaliyetlerini eski haline getirmek için çalışmaya başladılar.
İkinci gizli örgütün faaliyyeti
İkinci gizli örgütün aktivistleri ilk toplantılarını Kasım 1923’te Dadaş Hasanzade’nin evinde yaptılar. Burada Yeni MK’ye D. Hasanzade, A. Hacınski, Ebulfez Babayev, Abdul Abdulzade, Ali Yusifzade seçildi. Ama sonra A. Abdulzade, gelecekteki toplantılara katılmadığı için ihraç edildi, A. Babayev tutuklandı. Bu nedenle, MK’de yalnızca belirtilen üç kişi kalır. Dr. Dadaş Hasanzade (1897–1927) ikinci gizli Müsavat’ın MK başkanı, A. Hacınski partinin sekreteri seçildi. .
Yeni MK, Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden tesis etme mücadelesini sürdüreceğini açıkladı. Ancak Müsavat yandaşları önce Kafkasya genelinde gerçekleştirilmesi planlanan silahlı isyan hazırlıklarından kaçındılar. Bu değişiklik sadece sınırlı yeteneklerinden değil, aynı zamanda genel olarak partinin mücadele yöntemlerinin değişmesinden kaynaklanıyordu. Böylece, 1924 senesi boyunca gizli örgüt, represyonlara maruz kalmış Müsavat üyelerinin ailelerine yardım etmek için para aramakla faaliyet göstermiş. Bununla birlikte, mali kaynaklar çok küçüktü ve neredeyse yok gibiydi. Bu yüzden maddi destek yalnızca örgüt üyelerinden toplanan üyelik ücretleri sayesinde sağlanmaktaydı. Şöyle ki parti üyeleri her ay 220–230 manat (Rusya’nın parası olan rubl’a Azerbaycan’da manat denilirdi) üyelik ücreti ödemesi yapıyorlardı. Görüldüğü üzere Müsavat üyeleri hiçbir maddi çıkar gözetmeyen, vicdanlı insanlar olmuşlar. Hatta kendi kişisel çabalarıyla kazandıkları paraları bağımsızlık mücadelesine yatırmışlar.
1925 yılının başlarından itibaren sözkonusu gizli örgütün faaliyyetinde aktifleşme görülür. O sırada, Dadaş Hasanzade’nin evinde yapılan bir toplantıda, ikinci gizli Müsavat’ın yeni MK kurulu onaylandı. Kurul D. Hasanzade, E. Hacınski, E. Babayev, M. H. Veliyev (Baharlı) ve R. Vekilov gibi üyelerden oluşmaktaydı. Ayrıca BK’nın yeni kurul üyelerinin isimleri de açıklanmıştır. Yeni kurul üyeleri Mir Abdülgeni Mir Gasımov, Gezenfer Sultanov (Pedagoji Enstitüsü öğrencisi), Süleyman İsrafilov (Tıp Enstitüsü öğrencisi), Habib Mammadov (N. Narimanov’un adını taşıyan teknik okulun öğretmeni) olmuştur. O dönemde Müsavat üyeleri kazalarda daha aktif hale geldi. Müsavat Karabağ teşkilatı güçlendirildi ve 1925 yazında Şuşa’da toplantısı yapıldı. Dadaş Hasanzade da bu toplantıya katıldı.
Müsavat’ın MK başkanı Dr. Dadaş Hasanzade, sıkı kontrolden geçirilmiş kişilerle çalışmayı tercih ederek partiye yeni üyelerin kabulünü durdurmuştu. Tabii ki, bu adımı zorunluluktan attı, çünkü hainlerin gizli örgüte girme olasılığı olmuştur. Kazalara gönderdiği talimatlara göre parti üyeleri saflarını temizlemeli; kayıtsız, akidesiz ve hareketsiz insanları örgütten kovmalı; represyon ve sürgünlere uğratılmış silah arkadaşlarının aile efradına yardım etmeli; eğitim çalışması yapmalıydı. Ayrıca Müsavat üyelerine Sovyet hükümeti ile açık çatışmalardan kaçınmaları talimatını verdi, çünkü sonuç olarak birçok masum insan öldürülebilirdi. Provokasyonlara neden olabilecek diğer gruplarla (özellikle Azerbaycan’ın XX yüzyılın başında (1917–1920) Ümmetçi partisi, "İttihat ve Terakki" ile analoji olarak oluşturullan İttihad’cılarla) savaşmanın önemini vurguladı.
Dadaş Hasanzade Müsavat üyelerinin yalnızca tarafsızları ve bağımsızlık taraftarlarını değil aynı zamanda komünistleri de kendi saflarına çekmeleri gerektiğini düşünüyordu. Bu amaçla aralarında aktif propaganda yapıldı. Soruşturmada Müsavat’ın yanında yer alan Azerbaycan Komünist (bolşevikler) Partisi (bundan sonra AK(b)P harfleriyle işaretlenecektir) üyelerinden Süleyman Hacıyev ve Seyid Pzayev’in isimleri yer aldı. Aynı zamanda, örgüt üyelerine Müsavat üyeliğini gizleyerek AK(b)P (içeriden dağıtmak için) saflarına katılmaları tavsiye edildi. 1925 yılında Ağdam kentinin Müsavat üyelerinden Esed Nesirov ve Mövsüm İbrahimov AK(b)P-ye üye oldular.
Aydınlanma Faaliyetleri
İkinci gizli örgütün çalışmasının ana yönü halkı aydınlatmak, içinde vatanseverlik ruhunu beslemek idi. M. E. Resulzade bu yönü desteklemiş ve halkın zihninde bağımsızlık ve Türk birliği fikirlerini aşılamak için çalışmanın önemli olduğunu düşünmüştür.
Dadaş Hasanzade’ye göre belirlenen hedeflere “eğitimli personel yetiştirilerek ulaşılabilir. Onlar hükümet ve eğitim yapılarına dahil edilmelidirler. Bu tür insanların sayısı arttıkça, yönetim bağımsızlık taraftarlarının eline geçecektir”.
Kasım 1925’te Ahmed Hacınski, eğitim kurumlarında ve aydınlanma çevrelerinde uygulanmak üzere “Gençliğin partiya dışı eğitim talimatı” başlıklı bir çalışma planı hazırladı. Bu plana göre Türk toplumuna sevgi aşılmalı ve Türk milletine ait olmaktan gurur duymalıdır. Gençlerin aynı zamanda işgal ve ruslaştırma politikasına da direnmesi gerekiyor. Talimat, gençlerin yalnızca batıl inançlara karşı çıkması ve halkın dinine ve geleneklerine saygı göstermesi gerektiğini söylüyor. Çocukların eğitim ve öğretiminde, ülkenin Bolşevik Rusya tarafından işgal edildiğini vurgulayarak Azerbaycan, Türkiye ve diğer Türkçe konuşan ülkelerin tarihine dikkat edilmelidir. Edebiyat derslerine özel dikkat gösterilmelidir. Sovyet hükümeti tarafından yasaklanan Orta Asya, Tataristan ve Türk yazarların eserleri incelenmelidir. Coğrafya dersleri, Türkçe konuşulan ülke ve bölgelerin yanı sıra Rusya’nın etkisi altındaki diğer ülkeler hakkında bilgi edinmeye daha fazla zaman ayırmalıdır. Öğretmenler, tüm bu bilgileri Sovyet hükümeti tarafından onaylanan müfredat çerçevesinde oldukça tedbirli bir şekilde gençlere aktarmalıdır.
Gizli Müsavat’ın aydınlanma programı, 1925–1931’de çok sayıda yurtsever toplum ve çevrenin kurulmasına yol açtı. Bu kuruluşlar Azerbaycan’ın aydınlanma kurumlarında faaliyette bulunuyorlardı. Böylelikle örgütün faaliyetleri sonucunda gençler arasında milliyetçi ruh halinin yükseldiği gözlemlendi. Soruşturma dosyalarına göre, “1925 yılında okulların birinde ve Pedagoji Koleji’nde Bolşevik Gençler (Komsomol) teşkilatlarına karşı “Türk Halkı Gençlik Teşkilatı” kurulmuş ve duvarlara milliyetçi ruhu taşıyan afişler yapıştırılmıştır”. Afişlerde, Rus dilinin Azerbaycan’daki hâkim statüsüne ve Türkçe eğitim alma imkanlarının kısıtlanmasına protesto edildi.
Aynı zamanda Sovyet hükümeti tarafından yasaklanan milliyetçi literatür dağıtılmaktaydı. Böylece, Cumhuriyette M. E. Resulzade’nin “Azerbaycan’ın Geçmişi ve Geleceği” ve “Türkçülüğün Temelleri” kitapları, Türkiye’de yayınlanan “Yeni Kafkasya” dergisinin çeşitli sayıları ve broşürleri dağıtılırdı.
Daha sonra gizli örgüt, 1926’da Bakü’de yapılması planlanan Türkoloji konferans hakkında yorum yaptı. Müsavat’ın genellikle bu önlemi desteklediğine, ancak Arap alfabesinin Latin alfabesiyle değiştirilmesine karşı olduğuna karar verildi. Müsavat üyeleri bununla ilgili bir broşürde alfabeyi değiştirme ihtiyacına dikkat çekti, ancak Bolşeviklerin bunu yapması kabul edilemez. Bunu Türk dünyasını bölmek, birleşmesine engel oluşturmak ve kendi siyasi hedeflerini gerçekleştirmek için yapıyorlar. Yeni alfabe sadece Azerbaycan’da değil tüm Türk dünyasında benimsenmeli ve herkes için aynı olmalıdır. Ancak Bolşevikler bunu istemiyor. Bu nedenle, şimdi yeni alfabeye karşı çıkmak ve bu sorunu gelecekte tüm Türk halkları ile birlikte çözmek gerekmektedir.
Mühacirlerle İlişkiler
Soruşturma dosyalarına göre, 1925 sonunda Dadaş Hasanzade’nin evinde Memduh Şevket bey ona Resulzade’nin mektubunu verdi. Bu mektupta Müsavat üyelerine kendisiyle olan bağlarının geçici olarak kesilmesinin nedenlerini sordu ve son zamanlar Azerbaycan’dan haber alınamadığından şikayet etti. Mektupta, uluslararası durumun belirsiz olduğunu, ancak Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden tesis etme umutlarının kırılamayacağını bahsetti.
Bundan sonra, M. E. Resulzade, bir grup provokatörün yabancı güçlerden büyük paralar alarak Azerbaycan–İran sınırında isyan çıkarmak istediğini söyledi. Bu da birçok sivilin ölümüyle bitebilirdi. Dolayısıyla Müsavat üyelerinin bunu önlemek için hemen o bölgeye gitmesi emrini verdi.
Ek olarak, M. E. Resulzade Müsavat üyelerinden Bakü’ye gönderdiği kitapları ve “Yeni Kafkasya” dergisinin çeşitli sayılarını satmalarını ve bedelini kendisine göndermelerini ve gelirleri kendi ve diğer baskı altındaki insanların aileleri arasında dağıtmalarını istedi. Bu, Azerbaycan’ın bağımsızlık savaşçılarının mali açıdan ne kadar fakir olduğunu bir kez daha gösteriyor. Ailesiyle yeniden bir araya gelme fırsatından mahrum kalan M. E. Resulzade, 1929’da sınır kuralları sıkılaştırılıncaya kadar ailesiyle iletişimini sürdürdü ve onlara maddi yardım sağladı. İran’a göç eden M. Memmedzade de Azerbaycan’da Sovyet rejimi tarafından yasaklanan afişleri, “Yeni Kafkasya” dergisinin sayılarını ve Türkiye’den gizli bir örgüt aracılığıyla elde edilen diğer literatürleri de dağıtmaktaydı. Ayrıca, soruşturma dosyasına göre M. E. Resulzade, gizli Müsavat ve Bakü’de faaliyet gösteren Türk temsilcilerinin aracılığıyla gizli askeri bilgilere ulaşıyordu. 1925’te Dadaş Hasanzade Müsavat üyelerine şu talimatları verdi:
İkinci Gizli Örgütün Sonu
Soruşturma dosyalarına göre, o sırada Mir Cafar Bagirovun (gelecekte AK(b)P’nin sekreteri ve lideri) başkanlığında olan ADSİ, Azerbaycan’da Müsavat partisinin iyi organize edilmiş ve yurtdışındakı göçmenlerle bağlantılı bir merkezinin olduğu bilgisini aldı. Böylece, 11 Mart 1926’da, ikinci gizli örgütün liderleri: Dadaş Hasanzade, Ahmed Hacınski ve Ali Yusifzade tutuklandı. Bundan sonra Azerbaycan’ın tüm bölgelerinde Müsavat üyelerine kitlesel baskılar yapıldı.
D. Hasanov'dan sonra gizli örgütün başında, Temmuz 1926’da tutuklanan Babayev bulunuyordu. Bundan sonra başkanlardan yalnızca M. H. Baharlı ve R. Vekilov özgür bırakılmış ve çok ciddi represyonlara rağmen kendi faaliyetlerini sürdürerek BK’nın yeni üyelerini oluşturabilmiştir. Onlar arasında Mir Abdül Geni Mir Gasımov, Gezenfer Sultanov, Süleyman İsrafilov ve Hebib Memmedov gibi üyeler bulunmaktaydı. Bu nedenle gizli örgütün aktivistleri Azerbaycan’da Müsavat’ın tamamen ortadan kaldırılmasına imkan vermek istemediler. Ancak kısa süre sonra onlar da tutuklandılar. Gizli örgütü dağıtma operasyonu Ekim 1926’ya kadar sürdü ve toplam 34 kişi tutuklandı. Onlar 1923’te dağılan ilk gizli örgütü ve askeri şubesini restore etmekte, casusluk yapmakta, istihbaratı yabancı ülkelere aktarmakta, AK (b) P'yi ve devlet yapılarını içeriden sökmeye çalışmakta ve Azerbaycan'da iktidarı ele geçirmeye çalışmakta suçlandılar.
ADSİ üyelerinin 28 Şubat 1927 tarihli mahkeme kararıyla Dadaş Hasanzade, Mövsüm İbrahimov, Cavad Ahundov ve Mir Bağır Seyid Pzayev ölüm cezasına, gizli örgütün diğer üyeleriyse altı ve on yıl arası sürgün edilme cezasına çarptırıldı. Onlar Moskova’nın “Butırka” adlı siyasi cezaevine gönderildiler, sürgünde olanların pek çoğu öldü. Kararname 6 Nisan 1927 yılında yürürlüğe girmiştir.
İkinci gizli örgütün dağılmasından sonra Müsavat’ın yeni ve güçlü bir örgütlenme merkezinin oluşturulması mümkün olmadı. Bununla birlikte, bireysel merkezleri uzun yıllar faaliyet gösterdi ve üyeleri SSCB istihbaratı ve özel kurumları tarafından bastırıldı.
Sonuç
Azerbaycan’ın Sovyet Rusyası tarafından işgaline karşı protestolar ve kitlesel ayaklanmalar dalgası birbiriyle ilgisiz gerçekleştirilmiş ve hiçbir merkezden kontrol edilmemişdi. Ülkede kalan ve göç etmeyen Müsavat üyelerinin oluşturduğu gizli örgüt, aslında böyle bir merkezin rolünü oynadı.
İkinci gizli Müsavat örgütünün Azerbaycan halkının aydınlanmasında benzersiz rolü olmuştur. Faaliyetlerinin bir sonucu olarak, Cumhuriyetin farklı yerlerinde aydınlanma ve yurtsever çevreler kuruldu. Orada Azerbaycan gençliği milli ruhla eğitildi ve aydınlar yaratıcı potansiyellerini gösterebildiler. Bu çevrelerde ulusal öz farkındalık süreci devam ediyordu. Bu süreçler o kadar derinleşti ki, 1930’ların sonundaki en şiddetli baskılar bile onları ortadan kaldıramadı ve Stalin sonrası Azerbaycan hükümetinin politikasına ve entelektüellerin faaliyetlerine yansıdı.
30 Ağustos 1991’de tüm bu süreçler mantıklı bir sonuca ulaştı ve Azerbaycan SSC Yüksek Sovyeti “Azerbaycan’ın bağımsızlığının yeniden tesis edilmesi” üzerine bir deklarasyon kabul etti. Böylece bağımsızlık için savaşan ve canlarını feda eden savaşçıların hedefleri gerçekleştirildi: Yeni bağımsızlığını kazanan Azerbaycan Cumhuriyeti sınavları geçerek güçlü ve gelişmiş bir devlet haline geldi.
Anno 1800
Anno 1800, Blue Byte tarafından geliştirilen ve Ubisoft tarafından yayınlanan ve 16 Nisan 2019'da Kuzey Amerika'da piyasaya sürülen bir şehir kurma gerçek zamanlı strateji video oyunudur. Anno serisinin yedinci oyunudur ve 19. yüzyılda Sanayi Devrimi sırasında geçen son iki oyun olan Anno 2070 ve Anno 2205'in ardından tarihi bir ortamın kullanımına geri döner. Önceki taksitin ardından oyun, serinin geleneksel şehir kurma ve okyanus savaşı mekaniğine geri dönüyor, ancak turizm, tasarım ve sanayileşme etkilerinin ada sakinleri üzerindeki etkileri gibi oyunun yeni yönlerini sunuyor.
Genel bakış
Oyunda ayrıca bir hikâye kampanyası, bir sanal alan modu ve çok oyunculu mod bulunuyor. Anno 2205 gibi, oyun da çok oturumlu bir oynanışa sahip, ancak selefinin aksine, savaş ve şehir kurma oturumları birbirinden ayrılmamış. Anno 1800, klasik bir şehir kurma oyununa rastgele oluşturulmuş haritalara ve ticaret yollarına, oyuncuyla aynı harita üzerine inşa edilen yapay zeka (AI) rakiplerine ve bir orduya entegre oluyor.
Anno 1800'ün çekicilik derecesi, sanayileşmenin nüfus üzerindeki etkisiyle boğuşuyor. Her fabrika ile şehrin çekicilik derecesi düşer ve gelişmekte olan bir sanayi bölgesi çevresindeki alanın derecesi de etkilenir. Turistler şehrin gelirine katkıda bulunurlar ve doğal topraklara, yerel şenliklere ve çeşitli dekoratif süslemelere akın ederler, ancak kirlilik, yerel huzursuzluk ve gürültülü veya kokulu endüstriden hoşlanmazlar.
Anno 1800'ün taslak modu, seriye yeni eklenenlerden biridir. Oyuncuya, gerçekten onları inşa etmek için değerli kaynakları hemen harcamadan, kontrast planlı binalar ile şehirlerini planlamalarına izin vererek yardımcı olur. Bir oyuncunun kaynakları yetersizse, plan binası daha sonra inşa edilmek üzere şehir haritasına yerleştirilebilir. Planlama yapıldıktan ve gerekli kaynaklar toplandıktan sonra, her bir plan yapısı tek bir tıklama ile inşa edilebilir.
DLC
Ücretli indirilebilir içerik (DLC) için Anno 1800 sezon 1 geçişi, üç DLC paketi Sunken Treasure, Botanica ve The Passage'ı içerir. Botanica şehirleri daha fazla turist çekmek için güzelleştirilebilirken, The Passage, oyuncunun Kuzey Kutup Dairesi yolunda Kuzeybatı Geçidi'nde yelken açmasına izin veriyor. 2020'de 2. sezon, üç DLC paketi daha içeriyor. Güç Makamı, oyuncunun bir saray çevresindeki yerleşimleri hangi politikaların etkileyeceğini seçmesine izin verir. Bright Harvest DLC'si, traktörler ve iş gücü azaltımı getirecek. Land of Lions'da oyuncunun bir çölü keşfetmesi, sosyal sınıfta gezinmesi ve su kıtlığını gidermek için bir sulama sistemi kurması gerekecek.