cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yalıtkan (elektrik)
Elektriksel yalıtkan, elektrik yükünün serbestçe akamadığı maddelerdir. Bu yüzden elektrik alanının etkisi altında kaldıklarında, elektrik akımını iletmeleri zordur. Mükemmel yalıtkanlar bulunmamaktadır. Ancak, cam kâğıt ve polietilen tabanlı vesaire gibi yüksek özdirence sahip bazı maddeler çok iyi elektrik yalıtkanlarıdır. Daha düşük özdirençleri olan maddeler hala elektrik kablolarında kullanılmak için yeterlidir. Kauçuk benzeri polimerler ve birçok plastik bu gruba dâhildir. Bu tür malzemeler düşükten orta dereceli gerilimleri güvenli bir şekilde yalıtılmasına hizmet eder.
Yalıtkanlar, elektrik malzemelerinde elektriksel iletkenleri desteklemek ve akım geçişine izin vermeden ayırmak için kullanılır. Yalıtkan maddeler, elektrik kablolarını ya da diğer malzemeleri sarmak yani yalıtım amacıyla kullanılır. Elektrik direkleri ve iletim kulelerinde dağıtım ve iletim hatlarını bağlamak için kullanılır. Direklere ve kulelere elektrik akımını iletmeden tellerin ağırlığı bu şekilde desteklenir.
Katılarda iletken fiziği
Elektriksel yalıtım, elektrik iletkenliğinin yokluğudur. Elektronik bant kuramına(bir fizik dalı) göre, bir yük ancak elektronların rahat hareket edebileceği durumlarda akar. Bu elektronların enerji kazanmalarına ve bundan dolayı da metal gibi iletkenlerde hareket etmelerini sağlar. Eğer bu durum sağlanmıyorsa, malzememiz bir yalıtkandır. Çoğu yalıtkan büyük bant aralığına sahiptir. Bunun sebebi, yüksek enerjili elektronlarını içeren “değerlik” bandının dolu olmasıdır ve bu bant ile sonraki bant arasındaki genişliği, yüksek enerji açığı ayırır. Her zaman, bu elektronu uyaracak bir yeterli gerilim vardır(delinme gerilimi). Bu gerilim aşıldığında, maddenin yalıtımı sona erer ve yük akışı başlar. Bununla birlikte, genellikle, fiziksel ve kimyasal değişiklikler malzemenin yalıtım özelliklerini etkiler. Eğer, maddenin başka bir yük eksikliği varsa, bu maddelerde eksik elektron iletimi olur. Örneğin, bir sıvı ya da gaz iyonları içeren maddeler elektrik akımı akışı sağlayabilir. Elektrolit ve plazma iyon içerir. Yani, elektron akışı olsun ya da olmasın, iletken gibi davranırlar.
Delinme
Yalıtkanlar, yeterince yüksek gerilime maruz kaldığında, elektriksel delinme görüntüsü yaşanacaktır. Bir yalıtkan üzerindeki elektrik alanı, o maddenin içinde herhangi bir yerde eşik delinme alanını aşarsa, o madde bir anda iletkene dönüşür. Madde üstündeki elektrik alanı, serbest yük taşıyıcılarını(her zaman düşük yoğunlaşmaya mevcut elektronlar ve iyonlar) ivmelendirecek kadar kuvvetli ise elektriksel delinmeyi meydana getirir. Bu serbest elektronlar ve iyonlar sırasıyla ivmelendirilip diğer atomlara çarptırılarak, zincir tepkimesi oluşturulur ve daha çok yük taşıyıcıları oluşturulur. Yalıtkan, aniden hareketli yük taşıyıcılarıyla dolar ve direnci düşük bir düzeye düşer. Katılarda, delinme voltajı ve bant aralığı enerjisi birbirleriyle orantılıdır. Yüksek enerji iletkeninin çevresindeki hava yıkıcı bir artan akım içinde olmadan delinme ve iyonize olabilir; buna “korona boşaltımı” denir. Ancak, hava delinme olayı uzatılırsa, hava ile başka bir iletken arasında iletken bir yol oluşur ve havada elektrik arkı oluşturarak yüksek bir akım akışı olur. Bazı yalıtkanların durumlarında, iletim yüksek sıcaklıklarda gerçekleşebilir çünkü o zaman değerlik elektronları için gerekli enerji sağlanır ve iletim bandı içine alınır.
Je (harf)
ﮊ harfi Arapça'da bulunmaz.İslamiyet'in İranlılar tarafından kabulünden sonra Arapça'da bulunmayan diğer harfler olan ﭗ, ﭺ ve گ harfleri ile beraber İranî dillerin Arap alfabesi ile ifadesi için oluşturulmuştur.Önceleri Farsça'da kullanılan bu harf daha sonra Osmanlı Türkçesi'inde Farsça kökenli kelimeleri ifade etmek için kullanılmıştır. ﮊ harfi aynı zamanda Osmanlı alfabesi'nin de 14. harfiydi.
Yalıtkan (elektrik)
Kullanımları
Yalıtkanların esnek kaplaması genellikle elektrik kabloları ve tellerine uygulanır; buna yalıtkan tel denir. Hava bir yalıtkan olduğu için, ilke olarak olması gerektiği gibi başka bir maddenin gücünü tutar. Yüksek gerilim hatlarında, katıların( örneğin plastik) kullanımı kullanışsız olduğundan dolayı, genellikle sadece hava kullanılır. Ancak bu tellerin birbirine dokunması durumunda kısa devreler ve yangınlar oluşabilir. Son olarak, 60V’dan yüksek gerilime sahip teller, insanlarda elektrik çarpmasına neden olabilir. Yalıtım kaplamalar, tüm bu sorunları önlemeye yardımcı olur. Yalıtkan bir kablo ya da tel gerilim derecesine ve azami iletken sıcaklığı derecesine sahiptir. Eğer çevredeki bir başka sisteme bağlıysa, akım taşıma kapasitesi var olmayabilir. Elektronik sistemlerde, baskılı devre kartları, sentetik plastik ve fiberglastan yapılır. İletken olmayan kartları, iletken olan bakır folyo katmanları destekler. Elektronik aletlerde, küçük, narin ve aktif bileşenler iletken olmayan sentetik plastik, fenollü plastik, pişmiş cam ya da seramik kaplamalar içinde gömülüdür. Transistor ve IC gibi mikro elektronik bileşenleri, katkılardan dolayı silikon malzemesi gerçekte iletkendir, ama ısı ve oksijen uygulanmasıyla kolayca yalıtkan haline dönebilir. Oksitlenmiş silikon, kuvarstır. Örneğin silikon dioksit, camın başlıca bileşenidir. Transformatörler ve kondansatörler içeren yüksek voltaj sistemlerinde, sıvı yalıtkan yağ, elektrik yaylarını önlemek için yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Yağ havanın aksine, elektrik delinmesi olmadan anlamlı bir gerilimi desteklemelidir.
Je (harf)
ژاله = Jale (ژ başta)
Yalıtkan (elektrik)
Telgraf ve güç iletimi yalıtkanları
Yüksek gerilim elektrik iletimi için kullanılan iletkenler çıplaktır. Çevredeki hava ile yalıtımı sağlanır. Düşük gerilimli dağıtımını sağlamak için ise bazı yalıtkanlar kullanılabilir ama genellikle çıplaklardır. İletim kuleleri tarafından desteklenen noktalarda yalıtım kullanılır. Kablolar binalara ya da transformatör ve devre kesiciler gibi elektrikli aletlere bağlıysa, kabloları yalıtkan ile kaplamak gerekir.
Malzemeler
Yüksek gerilimli güç iletiminde kullanılan yalıtkanlar genellikle cam, porselen, çeşitli polimer malzemelerden yapılır. Porselen yalıtkanlar kil, kuvars, alüminyum oksit ya da feldspat ile yapılır. Ve su dökmek için pürüzsüz bir sır ile kaplıdır. Alüminyum oksit bakımından zengin olan porselenden yapılmış yalıtkanlar, yüksek mekanik gücü bir ölçüt olduğunda kullanılır. Porselenin 4-10 kV / mm 'lik bir yalıtım gücü vardır. Camın daha yüksek bir yalıtım gücü vardır ancak, istenen kalınlıkta, şekilde ve iç gerginlikte olması güç olduğundan, yalıtım için kullanılması zordur. Bazı yalıtkan üreticileri 1960’ların sonlarında cam yalıtkanların üretimini durdurup seramik malzemelere geçiş yaptılar. Son zamanlarda, bazı elektrikli araçların yalıtımında, çeşitli polimer malzemelerin kullanımına başlandı. Çeşitli polimerler masrafsız, hafif ve mükemmel su itici yeteneği vardır. Bu birleştirme, kirlenmiş alanlarda kullanımında idealdir. Yine de bu malzemelerin cam ve porselen kadar uzun süreli ömürleri yoktur.
Je (harf)
مژگان = Müjgan (ژ ortada)
Yalıtkan (elektrik)
Tasarım
Yalıtkanın aşırı gerilim nedeniyle elektriksel delinme olayı iki farklı şekilde oluşabilir: •	Yalıtkan bir malzemenin iletimi sırasında elektriksel delinme olayında oluşan, elektrik yayı. Elektrik yayının ısısı genellikle yalıtkana onarılamayacak bir hasar verir. Delinme gerilimi, bir yalıtkanda elektrik yayına sebep olan gerilimdir. •	Bir kıvılcım yayı, yalıtkanın dış yüzeyi ve çevresindeki havada gerçekleşir. Yalıtkanlar genellikle bu olaydan zarar görmeyecek şekilde tasarlanmıştır. Kıvılcım gerilimi, parlak bir yaya neden olan gerilimdir.
Çoğu yüksek gerilim yalıtkanları, delinme geriliminden daha düşük bir kıvılcım gerilimi ile tasarlanmış, böylece delinme öncesinde zarar görmesini önlemek için, önce parlaması istenir. Bir yüksek gerilim yalıtkanının yüzeyinde kir, kirlilik, tuz ve özellikle su, kaçak akımları ve atlamaları neden olan iletken bir yol oluşturabilirsiniz. Yalıtkan ıslak olduğunda kıvılcım gerilimi %50’nin altına düşebilir. Dışarıdaki yüksek gerilim yalıtkanları, uzunluğu en fazla olacak şekilde yani kaçak akımları en aza indirecek şekilde tasarlanmıştır. Bunu gerçekleştirmek için yoğun disk serileri ve oluk serilerinden oluşan yalıtkanlar kullanılır. Genellikle, bir ya da daha fazla yarık içerir. En düşük, dağılma mesafesi 20–25 mm/kV’dir. Ancak yüksek kirlilik ve havasında deniz tuzu bulunan alanlarda bu mesafenin artırılması gerekir.
Yalıtkan Türleri
Yaygın olarak kullanılan yalıtkan türleri: •	İğne tipi yalıtkan- Adından anlaşılacağı üzere, bir iğne üzerine, kutupta çapraz kolun montelenmesiyle oluşur. Yalıtkanın üst ucunda bir oluk bulunmaktadır. İletken bu oluktan geçmektedir ve yalıtkana iletkenle aynı malzemeden yapılmış ama tavlanmış bir telle bağlanır. İğne tipi yalıtkanlar 33 kV gerilime kadar olan, iletim ve elektrik gücünün dağıtımı için kullanılır. 33 kV çalışma geriliminin ötesinde, iğne tipi yalıtkanlar, ekonomik bakımdan zararlı olmaya başlar. •	Askı yalıtkanı -33 kV daha yüksek gerilimler için, şekilde gösterildiği gibi askı tipi yalıtkan kullanmak daha olağan bir uygulamadır. Birçok porselen, bir dize şeklinde metale seri bağlanarak oluşur. İletken dizenin bir ucunda askıda kalırken, dizenin diğer ucu kulenin çapraz kollarına sabitlenmiştir. Kullanılan disk birimlerinin sayısı gerilime bağlıdır. •	Gergin yalıtkanlar- •	Zincirli yalıtkan- eskiden, zincirli yalıtkanları gerginlik yalıtkanları olarak kullanmışlardı. Ancak bu günlerde, sık sık alçak gerilim dağıtım hatları için kullanılır. Bu tür yalıtkanlar yatay pozisyonlarda ve yatay konumda kullanılabilir. Ayrıca, doğrudan bir cıvata ile veya çapraz kolla direğe tespit edilebilir. •	Hat mesnet yalıtkanları- •	İstasyon mesnet yalıtkanları- •	Şalter-
Başlık ve pim yalıtkanları
Yüksek gerilim iletim hatlarında genellikle modüler başlık ve pim yalıtkanlarından tasarımlar kullanılır. Teller, metal çatal pim ya da top ve soket bağlantıları ile birbirine bağlanarak, özdeş disk şeklindeki yalıtkanlarla bir 'sicim' gibi asılmıştır. Yalıtkanların yapımında temel birimlerin farklı numaralar kullanılmıştır bu da farklı delinim gerilimlerine göre dizilmesine yol açmıştır. Bu olay tasarımın avantajıdır. Ayrıca dize kesintilerinde yalıtkan birimlerinden biri kırılırsa, bütün dizeden ayrı olarak değiştirilebilir. Her bir ünite, zıt taraflarına bir metal başlık ve pim ile bir seramik ya da cam diskin çimentolamasıyla inşa edilmiştir. Arızalı birimleri belirgin hale getirmek için, cam üniteleri B Sınıfı inşaatı ile tasarlanmıştır. B sınıfı camdan, bir delinim geriliminin yerine bir kıvılcım yayı oluşur. Cam ısıtıldığında hasar alan yer görülür hale gelir. Bununla birlikte, ünitenin tamamı değişmeden, yani yalıtkan dize yerinde kalarak tamirat yapılır.
Tarihi
Yalıtkanların kullanımını gerektiren ilk elektrik sistemleri telgraf hatlarıydı; ahşap direklerin tellerle doğrudan temasında, tellere zarar verdiği belirlenmiştir. Havanın nemli olduğu zamanlarda bu hasar oldukça artar. Büyük miktarlarda kullanılan ilk cam yalıtkanlarda açılmamış iğne deliği vardı. Bu cam parçalar, dikey olarak kutup ve çapraz yukarıya doğru uzanan, konik bir ahşap pim üzerine konumlandırıldı. İlk seramik yalıtkanlar üretmek için kurulan şirketler Birleşik Krallıktaydı. Bu günlerde pim tipi yalıtkanların hala delikli iğne uçları var. Askı tipi yalıtkanların bulunuşu, yüksek gerilimli enerji naklini mümkün kıldı. Pim tipi yalıtkanları yaklaşık 60.000 volt gerilimin üzerinde yetersizdi. Telefon, telgraf ve elektrik yalıtkanları, büyük bir çeşitlilikte yapılmıştır; bazı insanlar hem tarihsel ilgi için hem de tasarım ve yüzey kalitesi için onları toplamıştır. Ulusal Yalıtım Derneği (NIA), şu anda en büyük yalıtkan toplayan topluluktur.
Antenlerin yalıtımı
Genellikle yayın radyo anten direği bir radyatör olarak inşa edilmiştir. Yani tüm direk yapısı topraklama ile yalıtılmış olmalıdır. Sabun taşı montajları kullanılır. Sadece 400 kV gerilime ulaşan topraklanmış direk anteni değil ayrıca, direk yapısının dinamik kuvvetlerinin ağırlığını taşımak zorundadır. Anten direklerinde yay boynuzları ve yıldırım tutucular gereklidir çünkü antenlere yıldırım çarptığı sık sık görülmektedir. Destekleyici çelik halatlar genellikle gergin yalıtkanlar eklendikten sonraki olan dönemde takılır. Genellikle, çelik kabloları bükmek için kullanılan çeşitli yalıtkanlar vardır. Bu yalıtkanlar genellikle silindirik veya yumurta şeklinde olan seramiklerdir. Bu yapının seramik olmasının avantajı ise daha büyük kuvvetlere dayanıklı olmasıdır. Bu izolatörler da aşırı gerilim koruyucu donanım ile donatılmış olmalıdır. Çelik halat boyutları için, halatların statik yükünün dikkate alınması gerekir. Statik yük, yüksek direklerde, verici tarafından neden olan gerilimden daha yüksek olabilir. Bu durumlarda çelik halatlar çapa ile toprağa tutturulmalıdır.
Elektrikli cihazların yalıtımı
En önemli yalıtım malzemesi havadır. Çeşitli katı, sıvı ve gazlar yalıtkanlarda elektrikli cihazlarda kullanılır. Küçük trafolar, jeneratörler, elektrik motorları ve tel bobinlerindeki yalıtım, polimer cila filminin dört katı kadar ince bir katmandan oluşur. Filmle yalıtılmış mıknatıs tel, mevcut alanın içinde dönüşlerin sayısını elde etmek için üreticilere izin verir. Kalın iletkenler için kullanılan sargılar, ek fiberglas yalıtım bandıyla paketlenmiştir. Sargılar ayrıca, elektriksel koronayı önlemek ve manyetizma kaynaklı tel titreşimini azaltmak için yalıtkan verniklerle kaplanır. Büyük güçlü trafo sargıları hala çoğunlukla kâğıt, ahşap, vernik ve mineralli yağ ile yalıtılmıştır. Bu malzemeler 100 yıldan fazla kullanılmasına rağmen hala ekonomik ve performans için yeterlidir. Alevin yayılmasını ve malzeme genelinde akımın akışını önlemek için, donanımın içindeki lastik kablolar ve devre kesiciler, cam takviyeli plastik yalıtkan malzemesi ile yalıtılabilir. 1970'lere kadar yapılmış eski cihazında, sıkıştırılmış taş pamuğundan yapılmış panolar bulunabilir. Bu güç frekanslarında yeterli bir yalıtkan iken, onarımı ve taşıması sırasında tehlikeli lifleri açığa çıkarabilir. Keçeli taş pamuğu ile yalıtılmış tel 1920'lerden beri yüksek sıcaklıklı ve engebeli uygulamalarda kullanılır. Bu tür teller ticari adı "Deltabeston" olarak General Electric tarafından satıldı. Elektrik telleri polietilen, PVC, kauçuk benzeri polimerler, yağ yedirilmiş kâğıt, Teflon, silikon, ya da tadil edilmiş etilen tetrafloroetilen (ETFE) ile yalıtılabilir. PVC gibi esnek yalıtım malzemeler devreyi yalıtmak ve 'canlı' tel (600 volt veya daha az gerilime sahip) ile insan temasını önlemek için kullanılır.
Je (harf)
واژه =  Vaje (ژ sonda)
Krallar Kralı
Krallar Kralı, başrollerinde Yılmaz Güney ve Gülsüm Kamu'nun oynadığı yönetmenliğini ise Bilge Olgaç'ın yaptığı 1965 yapımı Türk filmidir.
Fare kuşları
Fare kuşları ya da Coliidae, Coliiformes takımında sınıflandırılan bir kuş familyasıdır.
Bakeneko
Bakeneko ("değişmiş kedi"), ismine göre bir yōkaiye dönüşen bir kedi olan Japon yōkai veya doğaüstü yaratık türüdür. Çoğu kez başka bir kedi benzeri bir yōkai olan nekomata ile karıştırılır ve ikisi arasındaki ayrım çoğunlukla belirsiz olabilmektedir.
İvano-Frankivsk Uluslararası Havalimanı
Ivano-Frankivsk Uluslararası Havalimanı  Ukrayna'nın Ivano-Frankivsk şehrinde bulunan havalimanı.
NGC 399
NGC 399, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Balıklar takımyıldızı yönünde bulunur. SBa tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom Lawrence Parsons tarafından 1874 yılında 182,88 cm (72 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
2009 Formula 1 sezonu
2009 Formula Bir Sezonu, 63. FIA Formula Bir Dünya Şampiyonası sezonu. Şampiyonya 10 takım katılacaktır.
Bu sezon takvimde 17 yarış bulunmaktadır ve 29 Mart 2009 tarihinde Avustralya GP'si ile başlayıp, 1 Kasım 2009 tarihinde takvime ilk defa girmiş olan ve Yas Marina Circuit adındaki yeni pistinde koşulacak Abu Dabi Grand Prix'i ile sonlanacaktır. 2008 yılında takvimde bulunan Kanada GP'si FIA tarafından takvimden çıkarılmış, Fransa GP'si ise kendi isteğiyle takvimden çıkmıştır.
Küresel mali krizden dolayı maliyetlerin kısılması ve pist üzerindeki geçişlerin arttırılması için FIA tarafından bir takım değişiklikler gerçekleştirilmiştir.
Takımlar
2009 yılı için yarışlara katılacak takımlar:
Formula Bir 2009 Yarış takvimi
† Gece Yarışı
‡ Yeni Pist
Türkiye'de yarış saatleri, yaz saati uygulaması süresinde GMT saatine 3 saat eklenmiş şeklindedir.
Sürücüler
† Sürücü yarışı tamamlayamadı ancak %90'ını geçtiği için sıralamaya dahil oldu. * Buçuklu puanlar Malezya Grand Prix'inde yarışın %75'i tamamlanmadan bitmesinden dolayı kazanılmıştır.
Üreticiler
† Sürücü yarışı tamamlayamadı ancak %90'ını geçtiği için sıralamaya dahil oldu.
Allan Holdsworth
Allan Holdsworth (d. 6 Ağustos 1946 – ö.15 Nisan 2017),İngiliz gitarist, caz fusion-rock müzisyeni ve besteci. Caz fusion müziği ile rock müziği harmanladığı tarzdaki başarılı eserleriyle tanınıyordu.
2009 Formula 1 sezonu
Üreticiler
* Buçuklu puanlar Malezya Grand Prix'inde yarışın %75'i tamamlanmadan bitmesinden dolayı kazanılmıştır.
Allan Holdsworth
Kariyeri
Holdsworth, akor ilerlemelerinde ve solo (müzik) eserleri ile müzik bilgisi ile tanındı. Benzersiz legato solo tekniği, ilk olarak saksofon çalma arzusundan geldi. Ayrıca, 1980'lerde çalıştığı SynthAxe adlı gitar sentezleyicisinin erken bir formuyla çalışmaya başlamıştı.
Etkileri
Bazı ünlü müziyenler kendisiyle ilgili şu benzetme ve ifadelerde bulunmuştur; Robben Ford "Ben Allan Holdsworth'ün gitarın John Coltrane'si olduğunu düşünüyorum" Frank Zappa ise bir zamanlar onu "gezegenin gitarı en iyi çalan en ilginç adamlarından birisi" olarak adlandırmıştır. Ben kimsenin bu kadar başarılı müzik yapabileceğini sanmıyorum Allan Holdsworth gitarı yaşatan bir müzisyendir diye ifade etmiştir.
Ölümü
Jazz fusion başta olmak üzere pek çok alanda yenilikçi işler yapan ve özellikle legato tekniği ile sayısız gitariste ilham veren İngiliz gitarist Allan Holdsworth, 15 Nisan 2017'de Vista, Kaliforniya'da 70 yaşında hayatını kaybetti.
Stranger in This Town
Stranger in This Town, Bon Jovi grubunun gitaristi Richie Sambora'nın 1991 yılında yayınlanan blues/rock tarzındaki ilk solo albümüdür.
Eleştirmenlerden çok olumlu tepkiler alan ve Blues etkilerinin oldukça fazla hissedildiği albümde davul ve klavyede Richie Sambora'nın Bon Jovi'den grup arkadaşları olan Tico Torres ve David Bryan yer almıştır.Mr. Bluesman şarkısında ise Eric Clapton solo gitar görevini üstlenmiştir.
Sambora albümdeki "Ballad of Youth", "One Light Burning" ve "The Answer" adlı şarkıları eski grubu Shark Frenzy deki arkadaşları ile beraber yazdı. Albümdeki bir diğer şarkı olan "Rosie" ise aslen New Jersey albümü öncesi bir Bon Jovi şarkısı olarak yazılmıştı ve Jon Bon Jovi'nin seslendirdiği versiyonuyla kaydedilmişti.New Jersey albümü ilk başta double albüm olarak düşünülmüş ve 30 küsur şarkı kaydedilmişti.Ama plak şirketi maliyetin çok olacağını ve insanların yüksek fiyatlı bir double albüme rağbet etmeyeceğini söyleyerek double albüme karşı çıktı.Bunun üzerine bazı şarkılar albümden çıkarıldı ve tek cd lik bir albüm yapıldı.Çıkarılan şarkılardan biri de "Rosie" idi.Bu şarkının yeri Sambora için çok özel olduğu için kendi solo albümünde kullandı.Jon Bon Jovi'nin seslendirdiği ilk demo bugün bazı bootleglerde yer almaktadır.
Kadro
Palmaro, Eric Persing - Klavye,Programlama Previte, Dean Fasano - Geri Vokal
Mikoplazma pnömonisi
Mikoplazma pnömonisi, Mycoplasma pneumoniae türü bakteriler tarafından oluşturulan atipik bakteriyel pnömoni şeklidir.
Atipik pnömoninin en sık şeklidir. Genelde gençlerde görülür ve hafif şekilde geçirilir. Üst solunum yolu enfeksiyonları ile birlikte görülebilir. Beraberinde mirinjit (kulak zarı enflamasyonu) ve kulak ağrısı da görülebilir.
Serolojik tanıda soğuk aglütininler pozitif bulunabilir.
Tedavide; Tetrasiklin, Eritromisin, Kinolonlar, Azitromisin gibi antibiyotikler kullanılır. Penisilin gibi hücre duvarı sentezini bozarak etki gösteren antibiyotikler, etken bakterinin hücre duvarı olmadığı için etkili değildir.
Dağardı, Tosya
Dağardı, Kastamonu ilinin Tosya ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Göbene olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Kastamonu il merkezine 87 km, Tosya ilçe merkezine 22 km uzaklıktadır.
Parite (fizik)
Fizikte dönüşümçarpanı (İngilizce: parity), eksenlerden birinin işaretinin değiştirilmesi durumunda elde edilen sonuçla ilk girdi arasındaki bağıntıyı gösteren çarpandır. 3-boyutta, eksenlerin üçünün işaretinin birden değiştirilmesi ile dönüşümçarpanı elde edilir. Dönüşümçarpanı matematiksel olarak şöyle gösterilebilir:
Inugami
Inugami ("köpek tanrısı veya ruhu"), batı Japonya'da yaygın olarak bilinen bir köpeğin ruhuyla ilgili manevi bir varlıktır. Son yıllara kadar çoğunlukla doğu Ōita ve Shimane prefektörlükleri ile Kōchi prefektörlüğünün bir kısmında görülmüş ve ayrıca tilkilerin (kitsune) bulunamadığı Shikoku'nun ana üssü olduğu ileri sürülmekteydi.
Ksi
Ksi (Ξ ξ) (Yunanca: Ξι, Ksi) Yunan alfabesinin ondördüncü harfidir. Fenike alfabesi'nin samekh harfinden gelmektedir. Ksi harfi tek bir sesin değil /k/ ve /s/ seslerinin birleşimini temsil eder. Türkçede bu harfi temsil eden tek bir harf yoktur, fakat yazı dilinde bazen kullanılan X (x [iks]) ile aynı görevdedir.
Örnekler
ταξί (taksi) = taksi
ξαδέλφια (ksadélfia) = kuzenler
Μεξικό (Meksiko) = Meksika
ξύλο (ksýlo) = tahta
εξάνιο (eksánio) = hekzan
Şekip Engineri
Hüseyin Şekip Engineri (d. 1902, İstanbul) - (ö. 12 Ocak 1979), Türk siyasetçidir.
New York Menkul Kıymetler Borsası
New York Menkul Kıymetler Borsası (New York Stock Exchange (NYSE)), ABD, New York City, Aşağı Manhattan, 11 Wall Street'te bulunan menkul kıymet borsasıdır. Kasım 2010'da Dünyanın en büyük borsalarının Market capları $13.39 trilyon değeri bulan hisseye sahiptir. 2008 yılında ortalama $153 milyar günlük işlem hacmine ulaşmaktadır.
Şekip Engineri
Lise mezunudur.İstanbul Amerikan Koleji İngilizce ve Matematik Öğretmenliği, İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi İngilizce Öğretmenliği, Siyasal Bilgiler İngilizce Öğretmenliği, Ankara Matbuat Umûm Müdürlügü Müşavirliği, Boğazlar Konferansı Matbuat Ataşeliği, Matbuat Umûm Müdürlüğünde Dış Matbuat Umûm Müdürlüğü, Beden Terbiyesi Umûm Müdürlüğü, Atletizm teknik Müsavere Heyeti Üyeliği, TBMM VII. Dönem Burdur Milletvekilliği yapmıştır. Takdirname sahibidir. Evli ve bir çocuk babasıdır.
New York Menkul Kıymetler Borsası
Tarihçesi (1901-1950)
NYSE 1903’te Wall Street Numara 11’deki binaya taşınmıştır. Binanın girişi bir yan cadde olan 18 Broad Street tarafındaydı. Bu bina New York Borsası’nın günümüze kadar olan yeridir.
Wall Street 1907 yılında ağır bir banka krizi geçirmiştir. 14 Mart 1907’de finansal dönüşümün güvencesi olarak büyük bir kısmı kullanılan Union Pacific Railroad demir yolu şirketinin hisseleri elli puan düşerken Dow Jones Endeksi yüzde 8,29 değer kaybetmiştir. 21 Kasım 1907’de Ulusal Ticaret Bankası (National Bank of Commerce) o zamanlar New York’un üçüncü en büyük bankası olan Knickerbocker Trust Şirketi’nin dönüşümünü kurtarmayı reddetmiştir. Bundan bir gün sonra Knickerbocker Trust şirketi üzerine yoğun bir şekilde yığılma Wall Street’te genel bir paniğe neden olmuştur. Bankalar verdikleri kredileri geri istemişlerdir, borsadaki hisse kurları kâr getirmiştir. Diğer bankacılarla görüşüp likidite desteği hazırlayan işletmeci ve bankacı John Pierpont Morgan bir yatıştırma sağlamıştır. Ancak Dow Jones Endeksi 1907 yılının sonunda sene başına göre yüzde 37,73 daha düşük oranda kota etmiştir. 1907’deki ekonomik kriz süresince kredi sağlamadaki sorunlar 23 Aralık 1913’te Birleşik Devletler Rezerv Bankası’nın kurulmasına zemin hazırlamıştır.
Borsa Birinci Dünya Savaşı nedeniyle 1914 yılında dört buçuk ay kapalı kalmıştır. New York Menkul Kıymetler Borsası 12 Aralık 1914’te yeniden açıldığında endeks 74,56 puanla kapanmıştı ve aynı yılın 30 Temmuzunda 71,42'lik kapama durumu yüzde 4,4 civarındaydı. 12 Aralık 1914 günü, yüzde 24,39 değerle tarihin yüzde hesabıyla en büyük gerilemesinin yaşandığı gün olarak tanımlanmıştır. Gerçekte, endeksin bileşimindeki bir değişiklik söz konusu olmuştur, gerçekçi bir gerileme değil. Wall Street Journal 4 Ekim 1916'da ilk defa 20 hisseli bir Dow Jones Endeksi yayımlamıştır. Bu, 12 Aralık 1914'e kadar 54,62 puanın kapanış durumu üzerine hesaplanmıştır ve o gün on iki hisse değerli endeks için yaklaşık yüzde 26,7 değerle kapanış durumunun altında seyretmiştir.
16 Eylül 1920’de gerçekleşen bir bombalı saldırıda binanın dışında 38 kişi yaşamını yitirmiş ve 400’den fazla kişi yaralanmıştır.
1 Kasım 1928'de Dow Jones Endeksi’nde hisse değerleri yüzde 30 yükselmiş ve bundan böyle hesaplama, hisse dağılımını göz önünde bulunduran belli bir bölen üzerinden gerçekleştirilmiştir. Endeks oranı 20 hisse değerinden oluşan önceki endeksle uyum içinde bulunuyordu. Dolayısıyla ikisinin uyumunu sağlama gereksinimi yoktu.
Dünyaya etkileri ve sonuçları bakımından en zengin borsa çalkalanması, 24 Kasım 1929’da görülmüştür. Bu gün Kara Perşembe (Black Thursday) olarak bilinmektedir. Bu gün zaman farkından dolayı Avrupa’da Kara Cuma olarak bilinmektedir. Daha önceden yıllar boyunca hızlı bir şekilde yükselen Dow Jones Endeksi’nin belirgin şekilde gerilemesi önceki haftalarda kaydedildikten sonra o gün yatırımcılar arasında panik meydana gelmiştir. Borsa kurları güçlü bir şekilde çökmüş ve borsanın kapanmasından sonra birçok yatırımcı borçlanmıştır. Borsanın bu çalkantısı dünya ekonomik krizinin (1929 Dünya Ekonomik Bunalımı) ortaya çıkmasının sebebi olarak kabul edilmiştir. Kaba bir tabirle, her şey bir günde yerle bir olmuştu ve eğilim piyasası 8 Temmuz 1932'de dip noktasına ulaşmıştır. Bu günde Dow Jones Endeksi yüzde 89,19 değerle 3 Eylül 1929'da eriştiği en yüksek durumunun altında seyretmiştir. Bu olaylar nedeniyle 6 Temmuz 1934’te Birleşik Devletler Güvenlik ve Borsa Komisyonu (United States Securities and Exchange Commission - SEC), yani borsa denetleme kurulu faaliyete sokulmuştur.
Dow Jones Endeksi yüzde 15,34 yükseliş gösterdiğinde NYSE 15 Mart 1933'te en iyi ticaret gününü yaşamıştır. Bu arada o günün 3 Mart 1933 gününden beri ilk ticaret günü olduğunun altını çizmekte fayda vardır. Franklin D. Roosevelt’in Birleşik Devletler 32. Cumhurbaşkanı olarak göreve gelmesiyle verilen birçok bankanın tatil günleri (Ulusal Bankacılık Tatilleri) ticaretin durdurulmasının sebebiydi.
New York Menkul Kıymetler Borsası tarihinin en dip noktasını, o dönemden bir önceki başkanın (1930–1935) ve sayısız müşterisinin parasını dolandıran, borsanın yönetim kurulu üyesi Richard Whitney'in (1919–1938) yargılanması ve tutuklanmasıyla yaşamıştır. Yıllardır görevini kötüye kullandığı bir yığın olay kamuoyunun gözleri önüne serildiğinde şirketi Richard Whitney&Co. 10 Mart 1938'de batmıştır. İflasını açıkladığında yaklaşık 6,5 milyar Amerikan Doları borcu bulunuyordu. Yabancı araçların kötüye kullanımından dolayı hakkında dava açıldı, suçlu bulundu ve üç yıl dört ayını cezaevinde cezasını çekerek geçirmek zorunda kaldığı beş ila on yıl arasında hapis cezasına çarptırılmıştır.
1951 ve 2000 yılları arası
31 Aralık 1965 tarihinde New York Borsası’nda listelenen, bütün işletmeleri bünyesinde barındıran NYSE bileşiği devreye konulmuştur.
Youth İnternational Party’nin (Yippies) kurucularından biri olan siyaset ve sosyal aktivist Abbie Hoffman 24 Ağustos 1967’de kapitalizm ve benzeri eğilimleri protesto etmek için bir grubu New York Borsası binasına yönlendirmiştir. Ellerindeki Amerikan Doları banknotlarını, yukarıdaki galeriden aşağıda işlemleri yürüten borsa tüccarlarının üstlerine fırlatmışlardır. Tüccarlar mümkün olduğu kadar banknot yakalamak için çaba sarf etmişlerdir. Hoffman'ın protestosu komisyoncuların kendi görüşlerine göre sürekli yaptığı şeyi mecazi bir şekilde ortaya vurmuştur. Bunun üzerine NYSE gelecekte bu tür protestoları önlemek için bariyerler kurmuştur.
1987 olayının tekrarından kaçınmak için SEC Borsa Denetleme Kurulu tarafından 350 puandaki kurların geri çekilmesinden sonra NYSE'yi yarım saatliğine ve kurlar 550 puanın üzerine çıktığında bir saatliğine kapatmaya karar verilmiştir. Alışılagelmişin dışında bir gelgeçlik durumunda ticaretin ara verilmesine yönelik düzenleme “Rule 80B” (Trading Halts due to extraordinary Market Volatility) 19 Kasım 1988 tarihinde yürürlüğe geçmiştir. 27 Kasım 1997 tarihinde borsadaki ticaret, kurların 554,26 puan civarından geriye düşmesi sonrasında tarihinde ilk defa durdurulmuştur. Nisan 1988'de "Rule 80B'nin" değiştirilmiş bir biçimi yürürlüğe konulmuştur.
28 Ağustos 2000 tarihinden bu yana NYSE’deki hisseler desimal sayılar üzerinden değer görmektedir. O tarihe kadar bir hissenin bedelinin kesirlerle hesaplanması olağan bir şeydi.
2001’den bu yana
New York'ta gerçekleştirilen terör saldırılarından sonra bütün finans bölgesi tahliye edildiği için borsa 11 ve 14 Eylül 2001 tarihleri arasında 4 işlem günü kapatılmıştır. Bu terör saldırıları nedeniyle Manhattan’daki hemen hemen bütün işletmeler, tüccarlar ve bankalar çalışanlarını ya da iş arkadaşlarını kaybetmişlerdir. Borsanın 17 Eylül 2001 tarihinde yeniden açılmasından sonra kurlar yüzde 7,13 civarında kalmıştır.
NYSE 2003’te o zamana kadar en büyük rakibi olan NASDAQ ile bir iş ortaklığı başlatmıştır. İş hacmi her gün ortalama 45 milyon dolar civarında seyretmekteydi.
NYSE 2005 yılının Nisan ayında merkezi Chicago’da olan elektronik ticaret platformunu, Archipelago Exchange (ArcaEx), devraldığını açıklamış ve bunun hemen sonrasında borsayı elektronik ortama taşımıştır. ArcaEx 2002 yılında ticari işleme başlamıştır ve 2005 yılında 1882’de San Francisco Stock and Bond Exchange olarak kurulan bir borsa olarak Pacific Exchange (PCX) borsasını satın almıştır. Satış 7 Mart 2006 tarihinde gerçekleştirilmiştir ve Archipelago Exchange, NYSE Arca olarak isim değiştirmiştir.
8 Mart 2006 tarihinde NYSE 214 yıl sonra borsaya girmiştir.
NYSE Group ve Euronext birleşip NYSE Euronext olduktan sonra dünya tarihindeki ilk Atlantik ötesi borsa 4 Nisan 2007 tarihinde ortaya çıkmıştır. Bu yeni işletmenin 30 milyon Amerikan Doları civarında bir piyasa sermayesi bulunmaktaydı. 1 Aralık 2007’de Duncan Niederauer NYSE Euronext’in genel müdürü olmuştur. 1 Ocak 2004 tarihinden beri NYSE’nin yönetim kurulu başkanı olan John Thain aynı gün Merrill Lynch şirketindeki görevini üstlenmiştir. Bir Alman-Amerikalı olan Niederauer ve Thain ilk olarak, sonraları Birleşik Devletler Ekonomi Bakanı olan Hank Paulson’nun Yönetim Kurulu Başkanı olduğu Goldman Sachs şirketinde çalışmışlardır.
Uluslararası ekonomik kriz sırasında Dow Jones Endeksi 9 Kasım 2007 (14.164.53 puan) ile 9 Mart 2009 (6.547.05 puan) arasında yüzde 53 düşüş göstermiştir. Dow Jones Endeksi 13 Kasım 2008 tarihinde yüzde 11,08'lik bir artışla 21 Eylül 1932'den beri en büyük yüzdelik günlük karını elde etmiştir. Bundan iki gün sonra, yani 15 Kasım 2008'de endeks yüzde 7,87'lik düşüşle en büyük yüzdelik günlük zararını görmüştür.
NYSE Endeksleri
NYSE U.S 100 Endeksi:
NYSE'de kote edilen toplam piyasa değerleri en büyük olan 100 şirketten oluşur. Şirketlerin toplam piyasa değerleri 5.7 trilyon $ ve Amerika'daki tüm şirketlerin piyasa değerlerinin 31.12.2003 tarihinde %46'sını oluşturmaktadır. NYSE'deki tüm şirketlerin piyasa değerlerinin de %40'ını oluşturmaktadır.
NYSE International 100 Endeksi:
NYSE'nin toplam piyasa değeri en yüksek ve Amerikan olmayan 100 şirketten oluşmuştur. Bu endeks, Uluslararası Piyasaları takip etmek ve yatırımcı araştırmaları yönlendirmek amaçlı tasarlanmıştır.
NYSE TMT Endeksi:
Teknoloji, Medya ve İletişim sektöründeki en büyük 100 şirketten oluşmaktadır.
NYSE World Leaders Endeksi:
NGC 400
NGC 400, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir yıldızdır. Gökyüzünde Balıklar takımyıldızı yönünde bulunur. İrlandalı astronom Robert Ball tarafından 1866 yılında 182,88 cm (72 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
New York Menkul Kıymetler Borsası
NYSE Endeksleri
NYSE US100 ve NYSE Uluslararası 100 endeksinin bir kombinasyonudur. En büyük 200 şirketin performansını yansıtır.
Yama-uba
Yama-uba, Japon folklorunde bir yōkaidir. Yuki-onnadan tamamen farklıdır.
New York Menkul Kıymetler Borsası
NYSE Endeksleri
NYSE Composite Endeksi, 1966 yılında genel olarak NYSE'deki tüm hisse senetlerinin performanslarının ölçülmesi için oluşturulmuştur. NYSE Composite Endeksi 2044 Amerikan ve Amerikan olmayan hisselerden oluşmaktadır.
Robinson Crusoe (anlam ayrımı)
Robinson Crusoe, Daniel Defoe'nin bir romanı (1719).
New York Menkul Kıymetler Borsası
NYSE Endeksleri
NYSE Sector Endeksleri:
Yeni sektör endeksleri NYSE Energy Endeksi, NYE ID olarak, NYSE Financial Endeksi NYK. ID ve NYSE Healthcare Endeksi NYP.ID olarak sembollendirilmiştir. Tüm bu üç sektör endeksleri, NYSE Composite endeksinin alt kümeleridir. NYSE sektör endeksleri Dow Jones Global Sınıflandırma sistemine uygun olarak sınıflandırılmıştır.
Tüketici fiyat endeksinde olduğu gibi NYSE endeksleri Laspeyres endeksidir. Laspeyres endeksi her dönemdeki sabit ağırlıklandırılmış fiyat değişimlerini ölçer. NYSE endeksleri, endeksteki her şirket için son fiyatlar kullanılarak NYSE açık olduğu sürece hesaplanmaktadır. Önceki günün kapanış değerini takiben NYSE'nin açılışından sonra endeks değerleri güncellenmektedir. Bu işlem endeksteki herhangi bir bileşini hakkında ilk fiyatın gelmesiyle başlamaktadır.
Guillermo Soto Rosa Stadyumu
Estadio Guillermo Soto Rosa, Venezuela'nın Mérida şehrinde bulunan bir stadyumdur. 2005'te Estadio Metropolitano de Mérida Stadyumu açılana kadar Estudiantes de Mérida Fútbol Club ev sahibi maçlarını bu stadyumda oynamaktaydı. Şu anda Universidad de Los Andes FC futbol takımının maçlarına ev sahipliği yapmaktadır. Stadyum 14,000 kapasitelidir.
Golgotha (anlam ayrımı)
Golgotha şu anlamlara gelebilir:
Endositoz
Endositoz, hücrelerin zarlarından geçemeyecek büyüklükteki maddelerin içeri alınma şekli. Enerji gerektiren bir alınımdır. Bakteri ve mantar hücrelerinde hücre duvarı endositozu engeller. Monomerler, hücre zarından geçebilir. Ancak polimer maddeler hücre zarından geçemeyecek kadar büyüktür. Bu maddeleri içeri alırken hücre endositoz yapar. Polimer maddelere örnek olarak nişasta, glikojen ve protein verilebilir. Temelde endositoz iki ana başlıktan oluşur. Bunlar fagositoz ve pinositozdur.
Fagositoz
Hücre zarından geçemeyecek kadar büyük katı maddelerin, hücre zarı tarafından yalancı ayak oluşturulduktan sonra organik maddeyi sararak hücrenin içine alınmasıdır. Fagositozda ATP harcanır. Fagositoz yapabilen canlılara örnek olarak amip, öglena ve insan akyuvar hücreleri verilebilir. Hücre çeperine sahip canlılar fagositoz yapamazlar. Bir hücrenin fagositoz yapma sıralaması şu şekildedir:
Pinositoz
Hücre zarından geçemeyecek kadar büyük olan sıvı maddelerin içeri alınma şeklidir. Tıpkı fagositozda olduğu gibi canlı bu alımı yaparken enerji harcar. Fagositozun aksine hücre çeperine sahip canlılar da pinositoz yapabilir.
Bir hücre şu şekilde pinositoz yapmaktadır:
LORAN
LORAN (LOng RAnge Navigation), gemi ve uçakların konumlarını belirlemeye yardımcı bir navigasyon ve konumlandırma sistemidir.
Bu sistemde yayın grubu ana istasyon ve birkaç yardımcı istasyondan meydana gelir. LORAN C'nin LORAN A'dan farkı ise, yardımcı istasyonların yayımının çok daha geciktirilmiş olarak yapılmasıdır.
LORAN C 90-110 kHz frekanslarına ayrılmıştır. LORAN A'daki tek palsa karşılık bir süre sağlamak için 1000 ms aralıklı 8 pals kullanılır. LORAN C'de 48 ayrı pals tekrarlama frekansı vardır.
Ni (harf)
Ni (Ν ν) (Yunanca: Νι, Ni) Yunan alfabesinin on üçüncü harfidir. Fenike Αlfabesi'nin nun harfinden gelmektedir. Türkçe'deki N sesine karşılık gelir. Küçük harf olan ν Lâtin harfi V ile karıştırılmamalıdır. Yunanca'daki Ν ν hiçbir zaman genizsi söylenmez, dil ucu ön damağa değdirilerek söylenir. Kendisinden sonra taf (Τ, τ) harfi gelmesi durumunda iki harf birlikte Türkçedeki D harfine benzer bir ses verir.
Örnekler
νάρκισσος (narkisos) = Nergis
Νορβηγία (Norvigia) = Norveç
NGC 401
NGC 401, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir yıldızdır. Gökyüzünde Balıklar takımyıldızı yönünde bulunur. İrlandalı astronom Robert Ball tarafından 1866 yılında 182,88 cm (72 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Konyakçı
Konyakçı, başrollerinde Yılmaz Güney ve Neriman Köksal'ın oynadığı yönetmenliğini ise Tunç Başaran'ın yaptığı 1965 yapımı Türk filmidir.
Ertuğrul Bayraktar
Ertuğrul Bayraktar (1951, Samsun), Türk besteci ve sporcu.
Gazi Eğitim Enstitüsünün müzik bölümünde eğitim aldı ve öğrencilik yıllarında Samsunsporun basketbol takımında yer bularak 1970 Anadolu Kupası şampiyonluğu yaşadı. Çalıştığı kişiler arasında Kemal İlerici ve Muammer Sun'dan etkilenmiştir. Eserleri arasında Orkestra ve karma koro için üç türkü, Bağlama ve orkestra için türkü, Ses ve piyano için üç türkü ve Bağlama için çoksesli dokuz türkü bulunmaktadır. Hitit tabletlerini kullanarak Hitit müzik aletlerini yeniden canlandırmayı amaçlayan bir projede müzik aletlerinin çıkardığı seslere dayanarak "Hitit türküleri"ni bestelemiştir. Büyük Sinbad, Son Ocak, Arasta ve Solgun Bir Sarı Gül filmlerinin müzikleri de besteleri arasındadır. 2012 yılı itibarıyla Başkent Üniversitesi Konservatuvarı Müzik Bölümü Başkanlığı görevinde bulunmaktadır.
Kodama
Kodama, Japon folklorunde ağaçta yaşayan ruhlardır. Bu terim, bir kodamanın bulunduğu bir ağacın belirtilmesi için de kullanılmaktadır. Yamabiko olarak bilinen fenomen, dağlardaki ve vadilerdeki sesler gecikmeli bir yankı etkisi yarattığında, bazen bu tür ruhlara atfedilir ve "kodama" olarak da anılabilmektedir.
Şerif Korkut
Şerif Korkut (d. 1895, Burdur) - (ö. 21 Ocak 1957), Türk siyasetçi.
Yojoa Gölü
Yojoa Gölü 285 kilometrekarelik yüzölçümü ile Honduras'ın en büyük gölüdür. Sönmüş bir volkanın oluşturduğu çöküntü ile meydana gelmiştir. 700 metre yüksekte bulunan gölde ortalama su derinliği 15 metre kadardır.
Batıda Santa Bárbara Millî Parkı ile birlikte dil dağlarla çevrili olan gölün doğusunda Cerro Azul Meambar Millî Parkı vardır. Tegucigalpa ve San Pedro Sula arasındaki karayolu üzerinde yer alır. Gölden en çok çevredeki meyve bahçelerini sulamak ve balıkçılık alanında yararlanılır.
İsviçre sistemi turnuvası
İsviçre sistemi turnuvası satranç, Scrabble, squash gibi her oyuncunun birbiriyle karşılaşmasını gerektiren oyunlarda sıkça kullanılan bir turnuva biçimidir. Terimin "İsviçre sistemi" olarak adlandırılmasının nedeni bu tür bir turnuvanın ilk kez 1895 yılında Zürih'te uygulanmış olmasıdır.
Eşlendirme yordamı
İsviçre sisteminin temel ilkesi her oyuncunun kendisine eşit kazanımlı başka bir oyuncuyla eşlendirilmesidir.
İlk tur karşılaşmaları ELO reyting sistemine göre rastgele belirlenir. Oynadığı karşılaşmayı kazanan oyuncu bir puan, beraberlik alan oyuncu yarım puan alırken oynadığı karşılaşmayı kaybeden oyuncu aynı puanda kalır. Her oyuncu bir sonraki turda oynama hakkına sahiptir. Bir oyuncu her turda kendisiyle eşit puana sahip bir oyuncuyla karşılaşır. Eşit puana sahip iki oyuncunun bulunmadığı durumlarda puanları birbirine en yakın oyuncular eşlendirilir. Buna karşın, hiçbir oyuncu başka bir oyuncuyla ikiden fazla karşılaşma yapamaz. Satranç turnuvalarında bir oyuncunun beyaz taşlarla oynadığı oyun sayısının siyah taşlarla oynanan oyun sayısına eşit olması sağlanır. Ayrıca, bir oyuncunun aynı renk taşlarla üst üste üç oyun oynamayacak biçimde eşlendirilmesine özellikle dikkat edilir.
Eşlendirmenin hangi ölçütlere bağlı kalınarak gerçekleştirileceği turnuva düzenleyicisi tarafından belirlenir ve eşlendirme genellikle bilgisayar yardımıyla yapılır. Kuralların sıkı sıkıya uygulandığı turnuvalarda turnuva düzenleyicisinin eşlendirme sürecine herhangi bir etkisi olamaz. Eşlendirme yordamı ile ilgili ayrıntılı düzenlemeler için aşağıdaki bağlantıya bakınız.
Sonuçlar ve eşitlik bozma
Turnuva, önceden duyurulan tur sayısına dek sürer. Son turun ardından oyuncular puana göre sıralanır. Eşitlik halinde eşitlik bozma puanı (bir oyuncunun rakiplerinin topladığı puanlar toplamı) ya da Buchholz satranç reytingine bakılır. Konu ile ilgili ayrıntılı bilgi için İsviçre sistemi turnuvalarında eşitlik bozma maddesine bakılabilir.
Avantajları ve dezavantajları
Birincinin ya da sonuncunun kesin olarak belirlenebilmesi için tur sayısının turnuvaya katılan oyuncu sayısının iki tabanında logaritmasına en azından eşit olması gerekir. Örneğin, üç tur sekiz oyuncunun, dört tur ise on altı oyuncunun sıralanabilmesine olanak tanır. Ne var ki, oyuncu sayısı genellikle daha fazladır ve yeterli tur sayısına ulaşılmadığında yaptığı tüm karşılaşmaları kazanan ve birbiriyle karşılaşmayan iki ya da daha çok oyuncu bulunabilir.
İsviçre sistemi, turnuva sonuçlarının oyuncuların görece güçleri hakkında fikir vermesini de sağlamaktadır. Böylelikle turnuva sonucunda yalnızca şampiyon belirlenmiş olmaz. Örneğin, bir elemeli turnuvada final oynayan bir oyuncu o turnuvadaki en iyi ikinci oyuncu olmayabilir. Bu oyuncudan daha iyi oynayanlar daha önceki turlarda elenmiş olabilirler.
İsviçre sistemi turnuvaları elemeli turnuvalarda yaşanan final heyecanına her zaman için tanıklık etmez. Bir oyuncu son tura dek oynadığı karşılaşmalar sonucunda diğer oyunculara büyük bir puan farkı yapmış ve bu nedenle son turdaki karşılaşmasını kaybetmiş olsa bile turnuvayı birinci olarak tamamlayacak olabilir. Bu sorunsal, turnuvada dereceye giren oyuncuların tek yönlü olarak eşlendirilmesiyle çözümlenir. Scrabble turnuvalarında turnuvayı açık ara birinci olarak tamamlayan oyuncu kazanç alanı dışındaki en iyi oyuncuyla eşlendirilir. Bu yöntem, 1995 yılındaki Tüm-Yıldızlar turnuvasında ilk kez uygulanmış ve ABD Şampiyonu David Gibson'a atfedilmiştir. Bu oyuncu Scrabble tarihinde en çok para ödülü kazanan oyuncu olmasının yanı sıra turnuvaları son turdan önce birinci olarak bitirmeyi güvence altına almayı başarabiliyordu. Bu nedenle son tura farklı biçimde giren oyuncular dereceye giren oyuncuların etkilenmemesi için daha düşük puanlı oyuncularla eşlendiriliyordu.
İsviçre sistemi turnuvaları çift yönlü lig turnuvalarının aksine makul bir tur sayısında sona erer. Tek karşılaşmalı elemeli turnuvalar, tenis gibi aynı anda çok az karşılaşmanın yapılabilmesine olanak tanıyan sporlarda kullanılır. İsviçre sisteminde tüm oyuncular karşılaşmalarını eşzamanlı olarak yapabilirler.
Hızlandırılmış eşlendirme
Hızlandırılmış eşlendirme (hızlandırılmış İsviçre sistemi) tur sayısının birinciyi belirleyecek sayıda olmadığı büyük turnuvalarda kullanılır. Bu yöntem, yüksek reytingli oyuncuların ilk turlarda daha hızlı eşlendirilmesini sağlar ve turnuvayı tam puanla tamamlayan oyuncu sayısını ciddi ölçüde azaltır.
Yalnızca eşlendirmede kullanılmak üzere oyuncu listesinin üst yarısındaki oyunculara bir puan eklenir. Eşlendirme bu ekli puanlar göz önüne alınarak yapılır. İlk turda en üst çeyrekle ikinci çeyrek, üçüncü çeyrekle dördüncü çeyrek karşılaşır. Birinci ve üçüncü çeyrekteki çoğu oyuncu ilk turda kazanırlar. Bu durumda, ikinci turda ilk sekizlik, ikinci sekizlikle, ikinci çeyrek üçüncü çeyrekle, yedinci sekizlik son sekizlikle oynar. Bu, üst yarıda kazanan ve alt yarıda kaybeden oyuncuların birbirleriyle, üst yarıda kaybeden oyuncuların alt yarıda kazanan oyuncularla oynamasını sağlar (genellikle). İki tur sonunda tam puanlı oyuncu sayısı toplam oyuncu sayısının ¼'ünden ⅛'ine düşer. İkinci turdan sonra olağan eşlendirme yöntemi kullanılır (üst yarı için kullanılan ekli puanlar devre dışı bırakılır).
İsviçre sistemi ve hızlandırılmış eşlendirme arasındaki farkı daha iyi anlayabilmek için sekiz oyuncudan oluşan bir turnuva düzenlendiğini varsayalım. Yüksek reytingli oyuncuların her zaman kazandığını düşünelim.
İsviçre sistemi
1. Tur: 1 numaralı oyuncu 5 numaralı oyuncuyla oynar, 1 numaralı oyuncu kazanır 2 numaralı oyuncu 6 numaralı oyuncuyla oynar, 2 numaralı oyuncu kazanır 3 numaralı oyuncu 7 numaralı oyuncuyla oynar, 3 numaralı oyuncu kazanır 4 numaralı oyuncu 8 numaralı oyuncuyla oynar, 4 numaralı oyuncu kazanır
İkinci tur sonu itibarıyla sıralama: 1 2-0 2 2-0 3 1-1 4 1-1 5 1-1 6 1-1 7 0-2 8 0-2
Hızlandırılmış eşlendirme
1. Tur: 1 numaralı oyuncu 3 numaralı oyuncuyla oynar, 1 numaralı oyuncu kazanır 2 numaralı oyuncu 4 numaralı oyuncuyla oynar, 2 numaralı oyuncu kazanır 5 numaralı oyuncu 7 numaralı oyuncuyla oynar, 5 numaralı oyuncu kazanır 6 numaralı oyuncu 8 numaralı oyuncuyla oynar, 6 numaralı oyuncu kazanır
2. Tur: 1 numaralı oyuncu 2 numaralı oyuncuyla oynar, 1 numaralı oyuncu kazanır 3 numaralı oyuncu 5 numaralı oyuncuyla oynar, 3 numaralı oyuncu kazanır 4 numaralı oyuncu 6 numaralı oyuncuyla oynar, 4 numaralı oyuncu kazanır 7 numaralı oyuncu 8 numaralı oyuncuyla oynar, 7 numaralı oyuncu kazanır
İkinci tur sonu itibarıyla sıralama: 1 2-0 2 1-1 3 1-1 4 1-1 5 1-1 6 1-1 7 1-1 8 0-2
McMahon sistemi
McMahon sistemi turnuvası Avrupa'da yapılan go turnuvalarında sıkça kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde oyuncular turnuvaya farklı düzeylerden başlarlar. Bu nedenle, İsviçre sistemi bu sistemin özel bir durumudur. Bu yöntem, Bell Laboratuvarları çalışanlarından Lee E. McMahon (1931–1989)'a atfedilmiştir.
Monrad sistemi
Bu sistemin Danimarka'da uygulanan biçimi oyuncu listesinin rastgele sıralanması ve eşlendirmenin iki oyuncunun ikiden çok kez karşılaşmamasının sağlanması evrelerinden oluşur. Norveç'te uygulanan biçim ise ilk tur için özel bir eşlendirme mantığına sahiptir ve oyuncuların art arda aynı renk taşlarla oynamamasını güvence altına almayı hedefler.
Scrabble
Bazı Scrabble turnuvalarında "değiştirilmiş İsviçre sistemi", "Portland İsviçre sistemi", "Fontes İsviçre sistemi" ya da "hızlı eşlendirme" olarak adlandırılan yöntem kullanılmaktadır. Bu yönteme göre oyuncular önce dörderli öbeklere ayrılır ve çift turlu karşılıklı oyunlar oynanır. Bunun ardından oyuncular İsviçre sistemine göre eşlendirilir. Ancak, nihai sıralama son tur sonuçlarına bakılarak değil ikinci turdan sonuncu tura dek yapılan turların sonuçlara bakılarak belirlenir. Bu, oyununu bitiren bir oyuncunun bir sonraki turda karşılaşacağı rakibi o turun sonunu beklemesine gerek kalmaksızın öğrenebilmesini sağlar.