cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dil felsefesi
Gündelik dil felsefesi
Gündelik dilin felsefesi, doğal dilleri (Türkçe, İngilizce vb.) eksik olarak incelememekte, aksine kullanılma amacı için tamamıyla ihtiyaç duyulan bir dil olarak ele almaktadır, yani sosyal çevrede anlaşmanın sağlanması için ihtiyaç duyulmaktadır. Dil felsefesinin görevi, normal dilleri değiştirmek veya normal dillerin yerine geçmek değildir, örneğin; aksine kavramsal veya düzenleyici bağlamların ispat edilmesi şeklinde normal dilleri tanımlamaktır. Diğer bir deyişle bazı temsilcilerin yaptığı gibi normal dilleri açıklamaktır. Olağan dilin felsefesinin kurucusu olarak sonraki dönemlerindeki, yani “Felsefî Araştırmalar”ın yazarı olan Ludwig Wittgenstein kabul edilmektedir. Diğer önemli temsilciler de Gilbert Ryle, John Langshaw Austin ve Peter Strawson’dur. Bu yaklaşım dilbilimsel edimbilimin önemli bir parçası olan söz eylem kuramının gelişimine katkıda bulunmuştur. Çok sayıda filozof da farklı sorunlarda normal dilsel yöntem bilgisinin verimliliğine işaret etmişlerdir. Buna madde ve ruh arasındaki ilişkinin tartışmaları da dâhildir.
Bu tutucu eğilim ve var olan dil kullanımının da alıkonulması bazı eleştirmenlere farklı güdülerden problemli olarak görünmektedir. Örneğin; belirgin kuramsal dillerin kullanımı vurgulanmalıdır. Normal dilsel yaklaşımlar çerçevesinde açıklamalar ve savunmalar dairesel ya da sadece belirli dil sistemi içerisindeki kapsamlarda geçerli olmalıdır. Bazen normatif problemlerde normal dil felsefesinin natüralist safsatalara sebep olduğu iddia edilmektedir. Kısmen de olsa normal dil felsefesi davranışçılığa benzemektedir ve bilimsel açıklama modeline karşı ilkesel olan savlar açıklanmalıdır.
Gönderge
Cümle aynı zamanda göstergeler yardımıyla da ifade edilebilmektedir. Örneğin; “Akşamları ortaya çıkan en parlak yıldız, sabahları ortaya çıkan en parlak yıldızdır.”
Problem henüz çözülememiştir; çünkü ilk ifade diğer ikinci ifade ile aynı göndergeye sahip olmak zorundadır. Eğer göndergesel anlam kuramı gerçek ise bu anlamlar aynıdır. Bu bir sorun değildir; çünkü herhangi bir kişi sabahları ortaya çıkan en parlak yıldızın Venüs olduğunu bilmeksizin akşamları ortaya çıkan en parlak yıldızın da Venüs olduğunu bilebilir. Bu problem nasıl çözülebilir? Temel olarak çözüme iki farklı yaklaşım vardır: Bunlar Gottlob Frege ve Bertrand Russell’in yaklaşımlarıdır. 1)Gottlob Frege işaretlerin ifadeler olarak anlaşılabileceğini önermektedir. Bunlar Frege’nin terminolojisinde anlamı karşılayan kapsam ve anlayışı karşılayan içerim ifadeleridir
2)Russel, işaretlerin asla sözü edilen ifadeler olarak öngörülmemesi gerektiğini savunmaktadır, bunun aksine içerisinde işaretler bulunan cümleler üç kısımdan oluşan cümlelerin bir ortak noktası olarak anlaşılmaktadır. Örneğin; “Akşamları ortaya çıkan en parlak yıldız sabahları ortaya çıkan en parlak yıldızla aynıdır.” cümlesi şu şekilde analiz edilmektedir: Akşamları ortaya çıkan en az bir yıldız vardır ve aynı şekilde akşamları da. Bu yıldız sabahları ortaya çıkan en parlak yıldızdır. Bunun için herhangi bir kişi sabahları ortaya çıkan en parlak yıldızın Venüs olduğunu bilmezken, akşamları ortaya çıkan en parlak yıldızın Venüs olduğunu bildiği açıklanmaktadır.
Peter Strawson bu her iki yaklaşımı da eleştirmektedir. Aynı şekilde, bu problemi niteleyici ve göndergesel kullanım arasında bir fark aracılığıyla çözmeye çalışan Keith Donnellan da eleştirmektedir.
Diğer bir problem de özel isimlerde bulunmaktadır. Özel isimler nasıl analiz edilmektedir? Bunun için de iki yaklaşım bulunmaktadır. İlk yaklaşım Russell ve Frege’nin temsil ettikleri yaklaşım, ikincisi de Saul Kripke ve Hilary Putnam’ın temsil ettikleri yaklaşımlardır.
1)Göstergelerin analizinde farklı yaklaşımları savunan Frege ve Russell özel isimlerin analizinde aynı yaklaşımda uzlaşmışlardır. Frege ve Russell özel isimlerin aslında özel isim olmadığını ve aksine özel isimleri işaretler olarak analiz edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Kripke ise bu yaklaşıma şu eleştiriyi getirmektedir: Eğer böyle olsaydı, yani eğer özel isimler aslında özel isim olmamış olsaydı bir kişinin işaretlerle yazılmış bir kişiliği olması mümkün olamazdı; ancak bu durum sezgilerimizle çelişmektedir. Örneğin; “Sokrates” ismi “Yunanistan’ın en bilge filozofu” olarak yorumlansaydı, bu durumda Sokrates’in Yunanistan’ın en bilge filozofu olması mümkün olamazdı; fakat bu durum bize mümkün gibi görünürdü: Sokrates her zaman Sokrates olarak kalacaktır. Sokrates bir gün Yunanistan’ın en bilge filozofu olmasa bile o her zaman Sokrates olarak kalacaktır.
2)Klipke ise özel isimlerin doğrudan göndergesel ifadeler olarak anlaşılması gerektiğini önermektedir. Bunlar anlamını temel bir vaftizden alan ifadelerdir. Putnam ise bu yaklaşımı doğal çeşitler için isimlere aktarmaktadır. Örneğin; “altın” ve “su” gibi.
Anlam
“Konuşan kişi, bir şeyleri tasvir etmez, bir şeyler yapar.” Bu söz, 1955 yılında bir konferansta John Langshaw Austin tarafından söylenmiştir. Austin’in bu kuramına göre; konuşma ve davranışı, söylenen, yapılan ve gerçekleşen olarak ayırır. Örneğin; “Yarın oraya geliyorum” cümlesi dilsel işlevi olan bir olgudur; gelme eyleminin gerçekleşmesi iletişim işlevi ile ilgili olan bir olgu; sözün ikna edici olması ve amaçlanan hedefe ulaşılması bakımından da söz eyleminin iletişimsel etkisine ilişkin bir olgudur.
İçerik- Kapsam
Bazen söylediğimiz şeyi kastederiz; ama çoğu zaman söylediğimizden başka bir şeyi ya da çok daha fazlasını kastederiz. Örneğin; birisi, “Nereden benzin alabilirim?” sorusuna “Köşede benzin istasyonu var.” cevabını alır. Aslında oradan alınabileceğini söylememiştir, sadece ima etmiştir.
Paul Grice, anlamın bu yönünü kapsam olarak açıklamaya çalışmıştır. “Kapsam” kavramı, yalnızca Grice’in kuramında var olan ve açık bir anlamı olan yapay bir sözcüktür. Grice’in temel düşüncesi, dilsel olguları işbirliği ilkesine dayanan rasyonel eylemler olarak görmektir. Farklı konuşma ilkeleri bu ilkeye bağlıdır.
Dolaylı Anlatım (Metafor)
Bir sözcük gerçek anlamının dışında mecaz anlamıyla kullanılırsa orada metafordan söz edilir. Aristoteles’e göre gerçek anlamıyla ifade edilen şey ile mecaz olarak kullanılan şey arasında bir benzerlik ilişkisi vardır. Örneğin; konuşma dilinde kullanılan “Sen benim güneşimsin!” cümlesi metaforik bir kullanımdır. Burada sözü edilen kişi gerçekten güneş olduğu için değil, belli açılardan güneşle benzerliği olduğu için metaforik bir kullanım söz konusudur.
Donald Davidson’a göre, metaforik bir anlamdan söz etmek yanıltıcıdır. Kelimelerin gerçek anlamları vardır ve metaforik olarak kullanılabilirler. Jean Searle, Paul Grice’in yaklaşımına dayanarak bu kullanımı “kapsam” olarak açıklar: “Sen benim güneşimsin” diyerek karşısındaki kişinin belli açılardan güneş gibi olduğunu ifade eder.
İletişim
İnsanların anadillerini çok hızlı bir şekilde edinebilmelerini nasıl açıklayabiliriz? Bu konuda ilk defa Noam Chomsky ve Jean Piaget tarafından ele alınmış olan iki görüş vardır:
1.Doğuştancılığın temsilcisi olan Noam Chomsky, insanların evrensel dilbilgisine sahip olduğu fikrinden yola çıkar. Chomsky gibi nativist/doğuş eksenli bakan Jerry Fodor ve Steven Pinker insanların doğuştan sözdizimsel bilgilerinin olduğunu söyler. Bu bilgilerin algılanması çocukların dil edinimi ile açıklanabilir.
2.Doğuştancılığın klâsik tarafı, ilk defa Piaget’in kuramında hazırlanan bilişselciliktir. Bilişsel kuram, dil ediniminin insanların mantıklı düşünme yeteneği ile açıklanabileceğini ve evrensel dilbilgisine başvurulamayacağını savunurlar. Son yıllarda klâsik bilişselcilik insanların etkileşimlerine dayanan etkileşimselcilik ile tamamlamıştır. Bu anlamda antropolog Michael Tomasello'nun görüşü de önemlidir. Tomasello, iletişim kurabilen insanların genel bilişsel yeteneğe sahip olduklarını söyler.
Lost: Missing Pieces
Lost: Missing Pieces, televizyon dizisi Lost ' un üçüncü ve dördüncü sezonları arasında yayınlanan bir ve dört dakika arası uzunluğa sahip on üç video klibe verilen genel addır. Görüntüler çoğunlukla Kasım 2007'den Ocak 2008'e kadar Verizon Wireless kullanıcıları tarafından kullanılabiliyordu ve bir hafta sonra da American Broadcasting Company'nin websitesine yüklenip ücretsiz bir şekilde izlenebiliyordu. Webisode olarak da bahsedilen mobisodeler Honolulu, Hawaii'de çekildi ve televizyon dizisindeki aynı ekip ve oyuncu kadrosuyla yapıldı.
Proje Kasım 2005'te Lost Video Diaries adıyla anons edildi. Ancak prodüksiyon sözleşmenin getirdiği kısıtlamalar nedeniyle ertelendi. Lost'un yazar-yapımcıları önceleri mobisodeleri Lost evreninde görünmeyen iki karaktere odaklanacak bağımsız bir hikâye olarak düşünmüşlerdi. Bu karakterler Screen Actors Guild'ın parçası olmayan aktörler tarafından oynanacaktı. Bununla birlikte sendika böyle bir projeyi desteklemeyi reddetti. Aylar süren başarısız görüşmelerden sonra ABC diziyi rafa kaldırdı. Haziran 2007'de bu kez Lost: Missing Pieces isimlendirilen mobisodeler yeniden gündeme geldi. Birbirleriyle ilgisi olmayan on üç kısa videodan oluşan mobisodelerde Lost'un düzenli oyuncu kadrosu rol alacaktı. On iki sahne yeni çekildi, diğeri ise daha önce televizyon dizisinden silinen sahnelerden biriydi. Lost: Missing Pieces medyada düşük düzeyde ilgi gördü ve çeşitli eleştiriler aldı. Dizi ayrıca 2008'de bir dalda Emmy Ödülü'ne aday oldu.
Bölümlerden birinde Jack'in 1. sezon ilk bölümün başlangıç sahnesindeki kazanın hemen ardından ormanda uyanış sahnesi ve Vincent yanından geçerken gözüküyor. Ardındansa sahnenin başına yani Jack'in babası Christian Shephard'ın Vincent'ın başını okşayıp ''Hadi oğlumu uyandır. Yapacak çok işi var'' deyip Vincent'ı yanına yollarken görüyoruz.
Bir başka Missing Pieces bölümündeyse Juliet'le Ben'i, Walt'taki gariplikler üzerine konuşurken görüyoruz. Juliet Ben'e Walt'un etkisiyle ölen kuşları gösteriyor. Bu sahnede yaşanan olayların benzeri Walt üveybabası ve annesiyle yaşarken okuduğu kitaptaki papağan resmindeki kuşun cama yapışıp ölmesinde de benzerlik taşıyordu.
Dış bağlantılar
Lost
Sivil toplum
Sivil toplum, toplumun "üçüncü ayağı" olarak anlaşılabilir ve hükümet ve iş dünyasından ayrı olarak aile ve özel alanı da içerir. Diğer yazarlar tarafından, sivil toplum, 1) vatandaşların çıkarlarını ve iradesini ilerleten sivil toplum kuruluşları ve kurumlarının toplamı veya 2) hükümetten bağımsız olan toplumdaki bireyler ve kuruluşlar anlamında kullanılır.
Bazı durumlarda, sivil toplum terimi "özgür konuşma, bağımsız bir yargı sistemi vb. gibi demokratik bir toplumu oluşturan unsurlar" anlamında daha genel bir anlamda kullanılır. Özellikle Doğu ve Orta Avrupa düşünürleri arasındaki tartışmalarda, sivil toplum aynı zamanda normatif bir kavram olarak vatandaşlık değerlerini ifade etmektedir.
Terim
"Sivil toplum" terimi, Aristoteles'in "Politika" adlı eserinde geçen koinōnía politikḗ (Yunanca: κοινωνία πολιτική) ifadesine dayanmaktadır. Bu ifade, Yunan şehir-devleti (polis) ile uyumlu olan bir 'siyasi toplum'u ifade etmektedir. İnsan bireylerinin ortak hayatta kalma amacıyla kurdukları bir grup olarak tanımlanmaktadır. Bu şekilde tanımlanan sivil toplumun telos veya amacı, eudaimonia (Yunanca: τὸ εὖ ζῆν, tò eu zēn) olarak adlandırılan insanın gelişimi veya ortak refahıydı. İnsanın 'siyasi (sosyal) bir varlık' (Yunanca: ζῷον πολιτικόν zōon politikón) olarak tanımlandığı için. Bu kavram, Cicero gibi Romalı yazarlar tarafından kullanılmıştır ve antik cumhuriyet (res publica) fikrine atıfta bulunmuştur. İlerleyen dönemde, Aristoteles'in Politika eserinin Latincede Leonardo Bruni tarafından yapılan bir çevirisiyle (societas civilis olarak çevrilen) Batı siyasi söylemine tekrar girmiştir. Monarşik özerklik ile kamu hukuku arasındaki ayrımın ortaya çıkmasıyla, terim daha sonra prensin kullanmış olduğu güçlerden ayrı olarak toprak sahibi bir feodal elitin kurumsal sınıflarını (Ständestaat) ifade etmek için kullanılmıştır. Bu kavram, devlet teorisinde uzun bir geçmişe sahiptir ve özellikle son zamanlarda Doğu Avrupa'da Václav Havel gibi muhalifler tarafından yeniden canlandırılmıştır. 1990'larda, komünist Doğu Avrupa'daki baskıcı bütüncül devlet egemenliğine maruz kalan sivil toplum kuruluşları alanını ifade etmek için kullanılmıştır. Sivil toplumun siyasi muhalefeti ifade ettiği ilk postmodern kullanım, Aleksander Smolar'ın 1978-79 yıllarındaki yazılarından gelmektedir.
Sivil toplum ve demokrasi
Sivil toplum ile demokratik siyasi toplum arasındaki ilişkiler üzerine yapılan literatür, İskoç Aydınlanması felsefesinde, Adam Ferguson'un "Sivil Toplum'un Tarihine Dair Bir Deneme" adlı eseri ve G.W.F. Hegel'in çalışmalarında köken almaktadır. Bu kavramlar, Alexis de Tocqueville, Karl Marx ve Ferdinand Tönnies tarafından uyarlanmıştır. 20. yüzyılda, Gabriel Almond ve Sidney Verba gibi araştırmacılar tarafından önemli ölçüde geliştirilmiştir. Bu araştırmacılar, demokratik bir düzen içinde siyasi kültürün önemli bir rol oynadığını belirlemişlerdir.
Daha yakın zamanda, Robert D. Putnam, sivil toplumda siyasi olmayan örgütlerin bile demokrasi için hayati olduğunu savunmuştur, çünkü toplum içinde sosyal sermaye, güven ve ortak değerler oluştururlar. Sosyal sermaye, sosyal ağlar ve bu ağlarla ilişkili karşılıklılık normları olarak tanımlanan sosyal sermaye, toplumların kolektif eylem ikilemlerini çözmede yardımcı olabilir; yoğun sosyal ağlara sahip bireyler, toplumun diğer üyelerine inandırıcı bir şekilde bağlı kalma ve sosyal sermayelerini kamu malları oluşturmak için kullanma eğilimindedir. Bunun dönüşünde, güçlü sivil toplumları olan ülkelerin demokrasi açısından daha başarılı olma olasılığı daha yüksektir. Bazı bilim insanları, Putnam'ın iddiasını temel alarak, demokratik geçiş sürecindeki başarılı demokratik geçişleri tetikleyen şeyin, günlük ilişkilere dayanan siyasi olmayan sivil toplum kuruluşlarının katılımı olduğunu iddia etmişlerdir. Gianfranco Poggi de bu konuda aynı şekilde bir argüman ortaya koymaktadır ve cumhuriyetçi toplumun devam etmesi için kişiler arası güvenin gerekliliğini belirtmektedir.
Ancak, bazıları sivil toplum ile güçlü demokrasi arasındaki bağlantıyı sorgulamıştır. Thomas Carothers'un belirttiği gibi, sivil toplumlar her zaman değerli sebeplerle oluşmaz ve demokratik değerleri her zaman desteklemez. Örneğin, Sheri Berman, sivil toplum kuruluşlarının aslında insanları demokrasiye karşı harekete geçirmek için kullanılabileceğini savundu. Bu, Almanya'da Weimar Cumhuriyeti'nin çöküşünde açıkça görüldü. Weimar Cumhuriyeti'nin ekonomik bunalımın yıkıcı etkileriyle ve iç çekişmelerle başa çıkamaması, birçok Alman sivil toplumunun oluşmasına yol açtı. Bu grupların belirleyici ve tartışmalı ölümcül bir kusuru, Almanlar arasındaki toplumsal çatışmaları ve farklılıkları pekiştirmeleriydi. Alman toplumunun bireysel sosyal gruplara ayrılması, ulusalcı ideallere son derece savunmasız hale gelmelerine yol açtı. Bu hoşnutsuzluk gruplarına Nazi'ler sızdı ve sonunda parti ve propaganda için temel ve dayanak oluşturdular. Sonuç olarak, Nazi Partisi 1932 seçimlerinden sonra Alman Reichstag'daki en büyük parti haline gelerek siyasi önemsizlikten çıktı. Putnam'un iddiasının aksine, bu durumda yoğun bir sivil toplum ağı demokrasiye zarar vermiştir. Nazi Partisi, Almanya'nın toplumsal organizasyonunu sömürerek sonuçta ülkenin ilk cumhuriyetinin çökmesine yol açmıştır.
Kurumsallaşmış demokrasilerde bile, özel çıkar gruplarının yaygınlaşması -ki bu güçlü bir sivil toplumu işaret eder- temsilci kurumların işleyişini engelleyebilir ve politika sonuçlarını zenginlere, güçlülere veya iyi organize olanlara lehine çarpıtabilir. Ayrıca, Kenneth Newton tarafından toplanan anket verilerine dayanarak, sosyal ve siyasi güven arasında örtüşme olmadığına dair çok az kanıt bulunmaktadır, bu da sivil toplumun gücü ile demokrasi arasındaki ilişkiyi geçersiz kılar. Gerçekten de, Larry Diamond'ın iddia ettiği gibi, sivil toplumun demokrasiye sağlayabileceği çok yönlü yolları anlamak için, sivil toplumun demokrasi için oluşturduğu gerilimleri ve çelişkileri de anlamak gereklidir.
Tocqueville, Amerika Birleşik Devletleri'nde, sivil toplumları temsil eden derneklerin oluşma eğiliminin, ülkenin demokratik bir yönetim olarak başarısını desteklediğini belirtmektedir. Putnam, ABD'deki sivil toplumların gücünün tarihsel olarak daha fazla sosyal güven ve vatandaşlar için daha fazla sosyal sermaye getirdiğini savunuyor. Diğerleri, sivil toplum kuruluşlarına bağımlılığın vatandaşları ABD hükümetinin etkinliğini sorgulamaya yönlendirebileceğini ve toplumu bölecek şekilde istikrarsızlık yaratabileceğini belirtmektedir.
Yuval Levin, modern Amerika'da sivil toplum kuruluşlarının ABD hükümeti ile vatandaşlar arasında bir geçit olarak kabul edildiğini yazmaktadır. Bazıları, sivil toplum kuruluşlarının bireysel özgürlükleri koruyarak ABD hükümetinin gücünü denetlediğini, diğerleri ise rolünü devletin çabalarını desteklemek ve sosyal sorunları teşvik etmekle birlikte demokratik olmayan iktidar birikimini sınırlamak olarak gördüklerini belirtmektedir. David Rieff gibi diğer bazı kişiler ise ABD hükümetinin, sivil toplum kuruluşları gibi STK'lar tarafından yürütülen sosyal sorunlar üzerinde çalışmak için daha fazla mali donanıma sahip olduğunu ve bu nedenle STK'ların göreceli güç eksikliği nedeniyle yetersiz kaldığını belirtmektedir. Harvard profesörü Theda Skocpol'un araştırmaları, sivil toplum kuruluşlarının Amerika'ya daha fazla demokrasi getirdiğini göstermektedir. Ancak büyük sendikalar ve kuruluşlardan daha küçük politik konulara odaklanan hareketlere geçiş, geniş çaplı katılımı teşvik etme konusunda daha az etkili olmaktadır. Galston ve Levine, bu yeni sivil toplum kuruluşlarının siyasi sürece katılma olasılıklarının daha düşük olduğunu ve daha çok sosyal aktivizm getirdiğini belirtmektedir.
Siyasi katılım
Sivil toplum örgütlerinin politik katılımı önemli ölçüde artırdığına dair önemli miktarda veri bulunmaktadır. Dr. Robert Putnam, İtalya'da 1900'lerin ortalarında sivil toplum üzerine bir araştırma yaptı ve sivil toplum örgütleriyle ilgilenenlerin, bu örgütlere dahil olmayanlara göre daha fazla "siyasi anlayış, sosyal güven, siyasi katılım ve 'öznel vatandaşlık yeterliliği'" sergilediğini gözlemledi. Benzer şekilde, Dr. Sheri Berman, NSDAP (Nazi Partisi) sivil toplum örgütünün Almanya'da orta sınıf arasında güçlü bir sivil toplum ağı oluşturarak siyasi katılım için harekete geçtiğini bulmuştur. Bu çabalardaki güçlü etki, NSDAP'nin 1900'lerin ortasında ülkedeki en etkili siyasi güç haline gelmesiyle kanıtlanmaktadır. Bu örnek çalışmalar, sosyal ağların siyasi katılım ve vatandaşlık faaliyetlerini kolaylaştırmada önemli bir rol oynadığını gösteren kanıtlar sağlar.
Sivil toplum ve ekonomi
Güçlü bir sivil toplum, genellikle ekonomik büyüme için önemli olarak kabul edilir. Bunun nedeni, ekonomik kararlarda önemli bir giriş sağlayabilmesi, özel girişimi ve girişimciliği kolaylaştırabilmesi ve devletin ekonomiyi baskı altına almasını önleyebilmesidir. Örneğin, sendika liderleri ekonomik büyümenin çalışanlara fayda sağlamasını sağlayabilir, dini liderler ekonomik işlerde daha fazla dahil olmayı savunabilir, STK'lar zararlı iş uygulamalarını tespit edebilir ve belgeleyebilir vb.
Özünde, sivil toplum toplumsal sermaye oluşturur. Dünya Bankası, toplumsal sermayeyi "bir toplumun sosyal etkileşimlerinin nitelik ve niceliğini şekillendiren kurumlar, ilişkiler ve normlar" olarak tanımlar. Daha yüksek bir toplumsal sermaye, daha fazla toplumsal bağımlılıkla birlikte gelir ve üretkenliği artırır, ekonomik büyümeyi sağlar. Örneğin, bir çalışma, ABD'deki bölgelerde, daha güçlü toplumsal ağlara sahip olan alanlarda lise terk oranlarının daha düşük olduğunu göstermiştir.
Sivil toplum ve anayasal ekonomi
Anayasa ekonomisi, ekonomi ve anayasacılık alanlarında yer alan, anayasa konuları ile ekonominin işleyişi arasındaki özel ilişkileri tanımlayan ve analiz eden bir ekonomi alanıdır. Bu kavram, Amerikalı ekonomist James M. Buchanan tarafından yeni bir bütçe planlaması ve bu planlamanın sivil topluma şeffaflığı için kullanılmıştır ve bu, hukukun üstünlüğünün uygulanmasında temel öneme sahiptir. Ayrıca, daha önceden yetkilendirilen herhangi bir harcamanın haksız şekilde iptal edilmesi durumunda sivil toplumun kullanabileceği etkili bir yargı sisteminin bulunması, etkili bir sivil toplumun başarısı için temel bir unsurdur.
Uluslararası sivil toplum
Eleştirmenler ve aktivistler günümüzde sivil toplum terimini genellikle küreselleşmeye karşı korunması gereken toplumsal yaşam alanına ve buna karşı direniş kaynaklarına uygulamaktadır, çünkü sivil toplum sınırların ötesinde ve farklı bölgelerde hareket eden bir şekilde algılanmaktadır. Ancak sivil toplum, birçok tanıma göre, küreselleşmeyi destekleyen işletme ve kurumların (özellikle Avrupa ve Kuzey ülkeleriyle bağlantılı bağışçılar) dahil olduğu ve finanse edildiği ve yönlendirildiği bir yapıya sahip olabilir, bu nedenle bu tartışmalı bir kullanımdır. Komünist sistemin çökmesinden sonra küresel ölçekte sivil toplumun hızlı gelişimi, Washington Uzlaşısı ile bağlantılı olan neoliberal stratejilerin bir parçasıydı. Terim kullanımıyla ilgili olarak uluslararası yardım sistemine etkisi ve kavramsal gücü bağlamında çözümlenmemiş konularla ilgili bazı çalışmalar da yayınlanmıştır (örneğin, Tvedt 1998).
Diğer yandan, bazıları küreselleşmeyi klasik liberal değerlerin alanını genişleten bir toplumsal olgu olarak görür ve bu durum siyasal kökenli devlet kurumlarının aleyhine olarak sivil toplumun daha büyük bir rol üstlenmesine yol açmıştır.
Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı (DESA) tarafından geliştirilen Entegre Sivil Toplum Kuruluşları (iCSO) Sistemi, sivil toplum kuruluşları ile DESA arasındaki etkileşimi kolaylaştırır.
Sivil toplum kuruluşları aynı zamanda çevre politikası oluşturma sürecine de dahil olmuştur. Bu gruplar, çevreye verilen zararın giderilmesi konusunda bir ajanda belirleyerek çevre politikalarını etkilerler. Ayrıca, halkı çevresel konularda bilgilendirerek, çevresel değişim talebini artırırlar.
Erich Abraham
Erich Abraham (27 Mart 1895 – 7 Mart 1971) II. Dünya Savaşı sırasında Doğu Cephesindeki LXIII Kolordu 76. Piyade Bölüğü'ne komuta eden Nazi Almanyası'nda Wehrmacht'ında bir generaldi.
Hayatı
1895 yılında Doğu Prusya'da Marienburg'da dünyaya geldi. I. Dünya Savaşı'nın başlamasından sonra askerlik yapmak için gönüllü oldu ve ertesi yıl Yedek Teğmen olarak görevlendirildi. 1920'de onur kırıcı olarak terhis edildi ve polise katıldı. 1935 yılında Binbaşı rütbesinde askerlik görevine döndü, 1936-39'da 105. Piyade Alayı'nda bir piyade taburuna komuta etti ve 1938'de Üstteğmenliğe terfi etti. 1939'da yine bir yıl taburu yöneterek 266. Piyade Alayı'na devredildi. 1940 yılında 230'uncu Piyade Alayı komutanı olarak atandı ve 1941'de Albay'lığa terfi edilerek, 1942 yılına kadar bu alayı yönetmeye devam etti. 230. Piyade Alayı komutasındaki zamanında, Şövalye Demir Haçı madalyasına layık görüldü.
Tiflis
Tiflis (Gürcüce: თბილისი / Tbilisi), Gürcistan'ın başkenti ve en kalabalık ilidir. Tiflis Gürcistan'ın doğusunda, Tiflis Havzasında, Kura Nehri'nin iki yakasında kurulmuştur. Kuzeyinde Saguramo Dağları'nın güney yamacı, doğusunda İgris Zageni Dağı'nın kuzeybatı bölümü ve güneyinde Trialeti Dağları uzanmaktadır. Şehir 502 km²'lik bir alanı kaplar ve 1.152 milyondan fazla nüfusa sahiptir. MS 5. yüzyılda İberya Kralı Vahtang Gorgasali tarafından kurulan şehir, o zamandan beri çeşitli Gürcü krallıklarının ve cumhuriyetlerinin başkenti olarak hizmet etti.
Erich Abraham
Hayatı
17 Şubat 1943'te, Fransa'da yeniden kurulan 76. Piyade Tümeni'ne komuta etmek üzere atandı. 1 Haziran 1943'te Tümgeneralliğe terfi etti. 1 Ocak 1944'te Korgeneralliğe terfi etti. Ağır savaşlar sırasında ve Kızıl Ordu Dinyeper-Karpatlar Taarruzu karşısında çekilme sırasındaki tümene komuta etmeye devam etti ve Temmuz-Ağustos aylarında kısa bir süre için Ekim 1944'e kadar bölüğe komuta etti. Bölük komutanıyken, Meşe Yapraklı Şövalye Haçına layık görüldü. O yıl, LXIII Kolordu komutasına atandı. Mart 1945'te Genel Müfettiş Yardımcısı ilan edildi. Savaşın bitiminde yakalandı ve Ağustos 1947'de serbest bırakıldı. Serbest kaldıktan sonra Batı Almanya'nın Wiesbaden kentinde yaşadı. 1971'de öldü.
Tiflis
Tiflis, Avrupa ile Asya'yı birbirine bağlayan konumu ve tarihi İpek Yolu'na yakınlığı nedeniyle tarih boyunca çeşitli küresel güçler arasında bir çekişme noktası olmuştur. Bu durum Tiflis'in Orta Çağ mimarisi, neoklasik mimari, Beaux Arts, Art Nouveau, Stalinist ve Modern tarzda yapıların bir karışımı olan mimarisine yansır. Kentin jeopolitik konumu, günümüzde enerji ve ticaret projeleri için önemli bir transit noktası olmasını sağlıyor.
Tiflis, şehrin sakinlerinin büyük çoğunlukla Doğu Ortodoks Hristiyan olmasına karşın, çok sayıda farklı kültür, etnik ve dinlerin oluşturduğu mozaik bir kültüre tarih boyunca ve günümüzde de ev sahipliği yapmaktadır. Önemli turistik yerleri arasında Sameba ve Sioni katedralleri, Özgürlük Meydanı, Rustaveli Bulvarı ve Ağmaşenebeli Bulvarı, Narikala, Gürcistan Ulusal Opera Tiyatrosu ve Gürcistan Ulusal Müzesi sayılabilir. Tiflis'teki iklim çoğunlukla yazın 20 ila 32 °C (68 ila 90 °F) ve kışın 7 ila -1 °C (45 ila 30 °F) arasında değişir.
Kuruluş efsanesi
Kentin Gürcüce adı Tbilisi'nin bir efsaneden geldiği kabul edilir. Bu efsaneye göre Tiflis, MÖ 5. yüzyılda ormanlarla kaplı bir yerdir. Bir gün Kral Vahtang Gorgasali ava çıkar. Aralıksız uçan sülünün peşine eğitilmiş atmacasını salar. Aradan zaman geçer, ne atmaca ne de sülün görünürde yoktur. Onları aramaya başlarlar ve kısa zaman sonra ikisini de sıcak suya düşmüş olarak bulurlar. Kral orayı çok beğenir ve bir kent kurmalarını buyurur. Kente, orada bulunan tbili (ılık) sudan dolayı Tbilisi adı verilir.
Kuruluşu
Arkeolojik araştırmalar Tiflis'in MÖ 4. binyılda yerleşme alanı olduğunu gösterir. Ancak yazılı kaynaklara göre Tiflis’e ilk yerleşme 4. yüzyılın ikinci yarısında gerçekleşti ve Kral Varaz-Bakur devrinde bir kale inşa edildi. Aynı yüzyılın sonlarında İranlılar kaleyi ele geçirdiler. 5. yüzyılın ortalarında İberya kralı kaleyi geri aldı. Tiflis’i gerçekten imar eden Kral Vahtang Gorgasali'dir. Ne var ki kral, başkenti Mtsheta’dan Tiflis'e taşıyamadan öldü. Bazı tarihçiler, 5. yüzyılın ikinci yarısında hüküm süren Kral Vahtang Gorgasali'nin, aslında şehrin kuruluşundan ziyade yeniden canlandırılması ve yeniden inşasından sorumlu olduğunu iddia ediyor.
Başkent
Vahtang Gorgasali'nin halefi I. Daçi Ucarmeli döneminde kentin sınırlarını genişleten surların inşaatı tamamlandı ve babasının vasiyetine göre başkenti Mtsheta'dan Tiflis'e taşıdı. Tiflis'in en eski yerleşkesi, eski kükürt kaynağı bölgesinde (Günümüzde Gorgasali Meydanı'na bitişik alan) ortaya çıktı. Güneybatıda Ortaçala Bahçesi çevresi, kuzeybatıda Kura Nehri, güneydoğuda Tabori Dağı'nın etekleri ve kuzeybatıda Samarhahevi Irmağı ile sınırlanmıştı. 4. yüzyılda Tiflis'in ikinci bölgesi Narikala Kalesi ortaya çıktı, daha sonra şehir Kura Nehri'nin yukarısında Eski Tiflis ve Narikala'nın dışında büyüdü. Şehrin elverişli coğrafi konumu gelişmesini kolaylaştırdı. Doğu Kafkasya'ya ve eski Asya'ya giden önemli ticaret yolları buradan geçiyordu. Tiflis giderek Ortadoğu'nun en önemli merkezlerinden biri haline geldi. Komşu devletlerin askeri-stratejik ve ekonomik çıkarları şehre olan ilgiyi artırdı. 6. yüzyılın sonundan itibaren Tiflis için asırlar süren mücadele başladı.
Yabancı hâkimiyeti
Gürcü devletinin ve kültürünün sürdürülebilirliği Gürcistan başkentinin kaderi ile doğrudan ilişkiliydi. Şehir 570-580'de Sasaniler tarafından ele geçirildi. Tiflis Yunan edebiyatında ilk olarak, İberya Krallığı'nın başkenti iken Sasani işgaline karşı yapılan 572 ayaklanmasının anlatıldığı Bizanslı Theophanes'in yazılarında bahsedilmiştir. 627'de Tiflis, Bizans imparatoru Herakleios ve Hazarların birleşik ordusu tarafından kuşatıldı. Şehir ele geçirilemedi. Herakles, Tiflis'ten ayrıldı ve Akdeniz'e doğru yola çıktı. 628'de Hazarlar, Tong Yabgu Kağan komutasında tekrar Tiflis'e geldiler, şehri ele geçirdiler ve vahşice yok ettiler. Şehir, 735-737 yıllarında Arap komutan II. Mervan İbn Muhammed (Sağır Mervan) tarafından kontrol edildi. Bundan böyle Tiflis, yeni kurulan Tiflis Emirliği'nin merkezi oldu. 764 yılında şehir Hazarlar tarafından basıldı. 853 yılında Arap komutan Buğa Türk, halifeliğin merkezi yönetimini güçlendirmek için Tiflis'i işgal etti. 1037 ve 1051 yılları arasında Kral IV. Bagrat defalarca Tiflis'i ele geçirmeye çalıştı ancak ülkedeki istikrarsız siyasi durum nedeniyle bunun imkansız olduğu ortaya çıktı. 1045'te Tiflis yönetimi, ihtiyarlar belediye meclisinin eline geçti. 1068'de Tiflis, Selçuklu Sultanı Alp Arslan tarafından ele geçirildi. 1080'li yıllardan itibaren ise şehir tekrar bir yaşlılar konseyi tarafından yönetildi.
Gürcü Rönesansı
Kral Kurucu Davit, büyük bir muharebenin ardından 1122 yılında Tiflis kentine girerek kesin egemenliği sağladı. Birleşik Gürcü devletinin yönetim merkezini Kutaisi’den Tiflis’e taşıdı ve Tiflis Gürcistan’ın başkenti oldu. Gürcistan’ın altın çağını yaşadığı 12-13. yüzyılda Tiflis büyük gelişme gösterdi ve kentin nüfusu 100.000’e ulaştı. Şehir sadece Gürcistan için değil aynı zamanda dönemin Doğu Ortodoks dünyası için de önemli bir edebiyat ve kültür merkezi haline geldi. Kraliçe Tamar devrinde ünlü şair Şota Rustaveli Tiflis’te çalışmalarını sürdürdü ve büyük bir olasılıkla Kaplan Postlu Şövalye adlı meşhur destanını burada yazdı. Bu dönem Gürcistan'ın Altın Çağı veya Gürcü Rönesansı olarak anılır.
Tiflis’in “Altın Çağı” yaklaşık yüz yıl sürdü. 1236 yılında, Moğol istilasından sonra Gürcistan Moğol egemenliğine girdi. Tiflis, hem siyasi hem de kültürel açıdan sonraki yüzyıl güçlü bir Moğol etkisi altında kaldı. 1320’lerde Moğollar ülkeden çıkarıldı ve Tiflis Gürcü devletinin yeniden başkenti oldu. Ne var ki kent, 1366’da veba salgını nedeniyle yeni bir yıkımla karşı karşıya geldi. 14. yüzyıldan 18. yüzyılın sonlarına değin Tiflis, değişik güçlerin istilasına uğradı. Timurlenk, Cihan Şah, Uzun Hasan kenti yağmaladılar.
Kartli-Kaheti'nin başkenti
Gürcistan Krallığı'nın 1490'da ayrı krallıklara bölünmesinden sonra Tiflis, yalnızca Kartli Krallığı'nın siyasi ve idari merkezi haline geldi. 1510'larda Tiflis (ve Kartli ve Kaheti krallıkları) Safevi İran'a bağlı vasal devletler haline getirildi. 1522'de Tiflis'de ilk defa büyük bir Safevi kuvveti garnizon kurdu. Şah İsmail'in (taht 1501-1524) ölümünün ardından, Kartli kralı X. Davit İranlıları kovdu. Bu dönemde Tiflis'in birçok bölgesi tamir ve yeniden inşa edildi. Şah I. Tahmasp'ın (1524-1576) dört seferi, Kartli ve Kaheti'nin yeniden işgal edilmesiyle sonuçlandı ve 1551'den itibaren bir Safevi kuvveti Tiflis'te kalıcı olarak konuşlandırıldı. 1555 Amasya Antlaşması ile ve daha kesin olarak 1614'ten 1747'ye kadar kısa aralarla, Tiflis İran yönetimi altında önemli bir şehirdi ve şahın vali unvanı verdiği Kartli'nin İran'a bağlı vasal krallarının bir makamı olarak işlev gördü. II. Teimuraz ve II. Erekle'nin sonraki saltanatı altında Tiflis, yabancı yönetimden arınmış canlı bir siyasi ve kültürel merkez haline geldi. II. Erekle Kartli-Kaheti Krallığı'nı kurdu. Ancak sürekli işgal tehdidinden endişelenen Gürcistan yöneticileri, 1783 Georgiyevsk Antlaşması'nda Rus koruması istedi. Bu anlaşmaya rağmen, şehir 1795'te İran'ın bölge üzerindeki hegemonyasını yeniden kurmaya çalışan Kaçar hükümdarı Ağa Muhammed Han tarafından işgal edildi ve harap edildi.
Rusya egemenliği
1801'de Kartli-Kaheti Krallığı'nın Rus İmparatorluğu'na ilhak edilmesinden sonra, Tiflis, Kafkas Ordusu Başkomutanının görev yaptığı yeni kurulan Gürcistan Guberniyası'nın merkezi oldu. Tiflis, 1845'ten beri Rus Veliaht Prensi'nin Kafkasya'daki ikametgâhı olmuştur. Şehrin alanı önemli ölçüde büyüdü. Merkez semtleri planlandı, Avrupa tipi bina sayısı arttı. Şehrin ekonomik ve kültürel hayatı hızla gelişti. Sanayi sermayesi yavaş yavaş yerli üretimi zayıflattı. 1841'den beri Gürcistan-İmeretya Guberniyası'nın idari merkezi ve 1846'dan beri Tiflis Guberniyası'nın idari merkezi olmuştur. Serfliğin kaldırılması (1866), Tiflis-Poti (1872), Tiflis-Batum ve Tiflis-Bakü (1883) demiryollarının inşası kentin ekonomik refahına yeni bir ivme kazandırdı. Fabrikaların ve ticaret atölyelerinin sayısı arttı, işçi sayısı önemli ölçüde arttı. 1819'da ilk periyodik yayın Tiflis'te yayınlanmaya başladı - "Gürcü Gazetesi", 1828'den itibaren - "Tiflis Ajansları" (Gürcüce ve Rusça dillerinde). 1850'de Gürcü tiyatrosu restore edildi.
Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti
1917 Rus Devrimi'nden sonra şehir, 1918 baharında başkenti Tiflis olan Transkafkasya Geçici Hükûmeti'nin merkeziydi ve daha sonra yine başkenti Tiflis olan ve üç Güney Kafkasya ülkesi Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan'ın oluşturduğu bir federasyon, Transkafkasya Federasyonu, kuruldu. Burada, Kafkasya Veliaht Prensi'nin sarayında, üç Güney Kafkasya ülkesinin - Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan'ın - 26-28 Mayıs 1918'de bağımsızlığı ilan edildi. O zamandan beri Tiflis, 25 Şubat 1921'e kadar Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin başkenti oldu. 1918 ve 1919'da Alman ve İngiliz askeri himayesi burada dönüşümlü olarak yer aldı.
Ulusal bir hükûmet altında, Tiflis, 1918'de Tiflis Devlet Üniversitesi'nin kuruluşundan bu yana ilk Kafkas üniversitesine sahip şehir oldu bu İmparatorluk Rusyası'nın yönetimi sırasında uzun süredir gerçekleşmeyen bir rüyaydı. 25 Şubat 1921'de Bolşevik Kızıl Ordu'nun 11. birliği, yakın çevresinde şiddetli çatışmalardan sonra Tiflis'i işgal etti ve Sovyet yönetimini ilan etti.
Sovyet dönemi
25 Şubat 1921’de Kızıl Ordu kenti işgal etti ve ardından kent, Transkafkasya Sovyet Federe Sovyet Cumhuriyeti’nin başkenti ilan edildi. 1936’da Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin başkenti oldu ve bu devir 1991 yılına kadar sürdü. Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Sovyet yönetimi sırasında Tiflis'in nüfusu önemli ölçüde arttı, şehir daha sanayileşti ve aynı zamanda Sovyetler Birliği'nin önemli bir siyasi, sosyal ve kültürel merkezi haline geldi. 1980'de şehir, SSCB'deki ilk devlet onaylı rock festivaline ev sahipliği yaptı. Hem Sovyet vatandaşları hem de yabancı ziyaretçiler için önemli bir turizm merkezi olan Tiflis'in "Eski Kenti" (orijinal şehir surları içindeki mahalleler) 1970'lerde ve 1980'lerde yeniden inşa edildi.
1956, 1978 ve 1989 yıllarında Moskova yönetimine karşı Tiflis’te geniş çaplı gösteriler düzenlendi. 1956 ve 1989 gösterileri Moskova yönetimince kanlı biçimde bastırıldı.
Bağımsızlık sonrası
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Tiflis, önemli bir istikrarsızlık ve kargaşa dönemi yaşadı. Aralık 1991 ve Ocak 1992'deki kısa iç savaş sırasında şehir merkezinin önemli bir kısmı yıkıldı ve hasar gördü. Birkaç yıl boyunca şehir, çeşitli mafya klanları ve yasadışı girişimciler arasında bir çatışma yeriydi. Eduard Şevardnadze'nin (1993-2003) yönetimi sırasında suç ve yolsuzluk, toplumun neredeyse tüm katmanlarını ve faaliyet alanlarını kapsıyordu. İşsizlikteki keskin artış nedeniyle şehir nüfusunun büyük bir kısmı kendisini aşırı yoksulluğun eşiğinde buldu. Hayat o kadar çekilmez hale geldi ki, Kasım 2003'te nüfusun büyük bir kısmı protesto için sokaklara döküldü. Şimdi Gül Devrimi olarak bilinen huzursuzluk dalgası, parlamento seçimlerinin ardından oylama sonuçlarına hile karıştırılması nedeniyle doruğa ulaştı ve sonunda Şevardnadze hükûmetinin devrilmesiyle sona erdi. 2003'ten bu yana şehirde göreceli istikrar ve ekonomik büyüme gözlemlendi, suç azaldı ancak yoksulluk ve istihdam sorunu hala akut.
Yönetim
Tiflis, Tiflis Şehir Meclisi (Sakrebulo) ve Tiflis Belediye Binası (Meria) tarafından yönetilmektedir. Şehir Meclisi ve belediye başkanı dört yılda bir doğrudan seçimlerle seçilir. Tiflis Belediye Başkanı Kaha Kaladze ve Tiflis Şehir Meclisi Başkanı Giorgi Alibegaşvili'dir.
Şehrin yapısı
İdari olarak, şehir, sınırlı bir yönetim alanı üzerinde yargı yetkisine sahip kendi merkezi ve yerel yönetim birimlerine sahip olan rayonlara (bölgeler) bölünmüştür. Bu alt bölüm, Sovyetler Birliği'nin idari bölümlerini takiben 1930'larda Sovyet yönetimi zamanında oluşturuldu. Gürcistan bağımsızlığını yeniden kazandığından beri, rayon sistemi değiştirildi ve yeniden düzenlendi. En son revizyona göre, Tiflis bölgeleri şunları içeriyor:
Rayonların çoğu, şehrin tarihi mahallelerinden sonra adlandırılmıştır. Tiflis vatandaşları, daha küçük tarihi mahallelerden oluşan gayri resmi bir sistemi yaygın olarak kabul ediyor. Bununla birlikte, bu tür mahalleler, bir tür hiyerarşi oluştmakla beraber birkaç tanedir, çünkü çoğu, kendine özgü topoğrafik sınırlarını kaybetmiştir. Şehrin doğal ilk alt bölümü, Kura'nın sağ ve sol kıyısıdır.
En eski mahallelerin isimleri Orta Çağ'ın başlarına kadar uzanır ve bazen büyük bir dilsel ilgi uyandırırlar. İnşa edilmiş en yeni yapılar, esas olarak konut pazarlama adlarını taşır.
Devrim öncesi Tiflis'te, Gürcü mahallesi şehrin güneydoğu kısmıyla sınırlıydı; Karl Baedeker, şehrin düzenini kısaca şöyle anlatıyor:
Coğrafya
Tiflis, Güney Kafkasya'da 41 ° 43' kuzey enlemleri ve 44 ° 47' doğu boylamları arasında yer almaktadır. Şehir, Doğu Gürcistan'da, Kura Nehri'nin (yerel olarak Mtkvari olarak bilinir) her iki kıyısında kurulmuştur. Şehrin yüksekliği deniz seviyesinden 380-770 metre (1.250-2.530 ft) arasında değişmektedir ve üç tarafı dağlarla çevrilidir. Tiflis'in kuzeyinde Saguramo Dağları'nın güney yamacı, doğusunda İgris Zageni Dağı'nın kuzeybatı bölümü ve güneyinde Trialeti Dağları uzanmaktadır.
Kentin kuzeyinde, sulama kanallarıyla beslenen büyük bir rezervuar (genellikle Tiflis Denizi olarak bilinir) bulunmaktadır.
İklim
Tiflis, önemli karasal ve yarı kurak etkilere sahip nemli bir subtropikal iklime (Köppen iklim sınıflandırması: Cfa) sahiptir. Şehir sıcak, nemli yazlar ve orta derecede soğuk kışlar yaşar. Gürcistan'ın diğer bölgeleri gibi, Tiflis de yıl boyunca belirgin bir kurak dönem olmaksızın önemli miktarda yağış almaktadır. Kentin iklimi hem doğudan (Orta Asya/Sibirya) gelen kuru hava kütlelerinden hem de batıdan (Atlantik/Karadeniz) gelen okyanus hava kütlelerinden etkilenir. Şehrin çoğu tarafı sıradağlarla çevrili olduğundan, büyük su kütlelerine (Karadeniz ve Hazar Denizine) yakınlığı ve Büyük Kafkas Dağlarının (daha kuzeyden) Rusya'dan gelen soğuk hava kütlelerinin girişini engellemesi sebebiyle, Tiflis, aynı enlemlerde benzer bir iklime sahip diğer şehirlere kıyasla nispeten ılıman bir mikro iklime sahiptir.
Tiflis'te yıllık ortalama sıcaklık 13.3 °C'dir (55.9 °F). Ocak, ortalama 2,3 °C (36.1 °F) sıcaklıkla en soğuk aydır. Temmuz, ortalama 24,9 °C (76,8 °F) sıcaklıkla en sıcak aydır. Gündüz yüksek sıcaklıkları, tipik bir yıl boyunca ortalama 22 günde 32 °C'ye (90 °F) ulaşır veya bunu aşar. Kaydedilen mutlak minimum sıcaklık, Ocak 1883'te −24,4 °C (−11,9 °F) ve mutlak maksimum, 17 Temmuz 1882'de 42,0 °C (107.6 °F)'dir. Ortalama yıllık yağış 495,5 mm'dir (19,5 inç). Mayıs en yağışlı aydır (ortalama 77,6 mm (3,1 inç) yağış), Ocak ise en kurak aydır (ortalama 18,9 mm (0,7 inç) yağış). Kar yılda ortalama 15-25 gün düşer. Çevredeki dağlar genellikle, özellikle İlkbahar ve Sonbahar aylarında, şehrin içinde ve çevresinde bulutları hapseder ve bu da havanın uzun süreli yağışlı ve/veya bulutlu olmasına neden olur. Yıl boyunca Tiflis'in çoğu bölgesinde kuzeybatı rüzgarları hakimdir. Güneydoğu rüzgarları da yaygındır.
Nüfus
Çok kültürlü bir şehir olan Tiflis, 100'den fazla etnik gruba ev sahipliği yapmaktadır. Nüfusun yaklaşık % 89'u etnik Gürcülerden oluşur ve Ermeniler, Ruslar ve Azeriler gibi diğer etnik grupların da önemli nüfusları vardır. Yukarıda belirtilen gruplarla birlikte Tiflis, Osetler, Abhazlar, Ukraynalılar, Yunanlar, Almanlar, Yahudiler, Estonyalılar, Kürtler, Asuriler ve Yezidiler ve diğerleri dahil olmak üzere diğer etnik gruplara ev sahipliği yapmaktadır.
Din
Tiflis sakinlerinin %95'inden fazlası Hristiyanlığın bir formunu uyguluyor (en baskın olanı Gürcü Ortodoks Kilisesi'dir). Gürcü Ortodoks Kilisesi ile tam bir bütünlük içinde olan Rus Ortodoks Kilisesi ve Ermeni Apostolik Kilisesi de önemli takipçilere sahiptir. Nüfusun azınlık kesimi (yaklaşık %1,5) İslam'ı (çoğunlukla Şii İslam'ı) uygularken, Tiflis nüfusunun yaklaşık %0,1'i Yahudiliği uyguluyor. Ayrıca bir Roma Katolik kilisesi ve Yezidi Sultan Ezid Tapınağı da var.
Sporlar
Tiflis'te 19. yüzyılın başlarına kadar binicilik (özellikle polo), güreş, boks ve atıcılık gibi sporlar en popüler şehir sporlarıydı. Rus İmparatorluğu döneminde, Tiflis'e daha fazla Batı sporu ve aktivitesi (bilardo, eskrim) geldi.
Sovyet döneminde, Avrupa'da ve bir dereceye kadar ABD'de yaygın olan sporun artan popülaritesi kentde de yayıldı. Aynı zamanda Tiflis'in profesyonel sporlar için gerekli spor altyapısı gelişti. 1978 yılına gelindiğinde şehirde, diğerlerinin yanı sıra dört kapalı ve altı açık olimpik havuz, 185 basketbol sahası ve salonu, 192 voleybol tesisi, 82 hentbol sahası, 19 tenis kortu, 31 futbol sahası, 5 stadyum ve diğerleri dahil olmak üzere yaklaşık 250 büyük ve küçük spor tesisi vardı. Tiflis'teki en büyük stadyum Dinamo Arena (55.000 koltuk) ve ikinci en büyük stadyum ise Miheil Meshi Stadyumu'dur (24.680 koltuk). Genellikle yüksek katılımlı basketbol maçlarına ve tenis turnuvalarına ev sahipliği yapan Tiflis Spor Sarayı, yaklaşık 11.000 kişi kapasitelidir.
Vere Basketbol Salonu, 2.500 koltuk kapasiteli daha küçük bir kapalı spor salonudur.
Futbol Tiflis'te en popüler spordur, daha sonra en popüler sporlar olarak ragbi ve basketbol gelmektedir.
Ayrıca popüler sporlar arasında güreş, tenis, yüzme ve su topu sayılabilir. Birkaç profesyonel futbol ve ragbi takımının yanı sıra güreş kulüpleri de bulunmaktadır. NBA oyuncuları Zaza Paçulia ve Nikoloz Tskitişvili, Tiflis yerlileridir. Profesyonel sporların dışında, şehirde çok sayıda üniversiteler arası ve amatör spor takımları ve kulüpleri bulunmaktadır.
Tiflis'in şehir futbol kulübü Dinamo Tbilisi, Avrupa UEFA Kupa Galipleri Kupası'nı kazandığı ve Avrupa'nın en doğudaki takımı kabul edildiği 1980-1981 sezonundan bu yana büyük bir Avrupa şampiyonluğu kazanamadı. Basketbol kulübü Dinamo Tbilisi, 1962'de EuroLeague'i kazandı ancak daha sonraki dönemlerde bu başarı tekrar edilemedi.
Tiflis, Çek Cumhuriyeti (Prag), Almanya (Berlin, Köln) ve İtalya (Milan) ile birlikte 2022 Avrupa Basketbol Şampiyonası için birkaç Grup Aşaması maçına ev sahipliği yapacak.
Medya
Tiflis'teki radyo istasyonları arasında 5 Hatlı Radyo (93.8 FM), Avrupa + Tiflis (99.6 FM) ve Gürcü Patrik Radyosu (105.4 FM) bulunmaktadır.
Badagalar
Badagalar, Güney Hindistan'da yaşayan bir halkın adıdır. Batı Tamil Nadu'da (Madras), Nilgiri dağlarında yaşayan 4 temel halk topluluğu içinde en kalabalığını oluşturan Badagaların nüfusu 100.000'ün üstündedir. Yakınında yaşadıkları Karnataka eyaletinde kullanıların Kannada diline çok benzeyen bir Dravid lehçesi konuşurlar. "Kuzeyli" anlamına gelen adları, yüzyıllarca önce, daha güçlü halklar tarafından dağlardan püskürtüldüklerini düşündürmektedir.
Badagalar Hindistan'daki geniş kast sistemine benzeyen, 6 sınıfa bölünmüştür. En yüksek 2 sınıf geleneksel tarım ve meyve yetiştiricilerinden, öbür dört sınıf, çeşitli zanaatçılardan oluşur
Tiflis
Mimari
Şehirdeki mimari, yerel (Gürcü), Bizans, Neoklasik, Art Nouveau, Beaux-Arts, Ortadoğu ve Sovyet modern tarzlarının bir karışımıdır. 1795'te şehrin gördüğü yıkımdan çok az bina kurtuldu, bu nedenle Tiflis'teki çoğu tarihi bina Rus İmparatorluk döneminde (1801-1917) inşa edildi. Şehrin en eski kısımları (Narikala, Abanotubani, Avlabari) büyük ölçüde Orta Çağ sokak planlarına göre yeniden inşa edildi ve hatta bazı eski evler çok daha eski temeller üzerine yeniden inşa edildi. Rus yetkililer tarafından Avrupa tarzı bir plana göre geliştirilen Tiflis şehir merkezi bölgeleri (Sololaki, Rustaveli Bulvarı, Vera, vb.) Batılı bir görünüme sahiptir ve o sırada Avrupa'da popüler olan stillerin bir karışımı vardır: Güzel Sanatlar, Oryantalist ve çeşitli dönem canlanma stilleri.
Tiflis, 1890'ların ortalarından Rus yönetiminin sonuna kadar gelişen Art Nouveau binaları ve detayları (Sololaki ve Çuğureti'de yaygın olan) bolluğu ile dikkat çekiyor. Art Nouveau, deneysel modern mimariyi tanıtan komünist otoriteler tarafından burjuva olarak ilan edildi. Gürcistan'daki daha muhafazakar ve tarihsel olarak etkilenen Stalinist mimari, şimdi Biltmore Hotel Tbilisi'yi barındıran 1938 Marx-Engels-Lenin Enstitüsü binası ("İmeli") tarafından temsil edilmeye devam ediyor.
Tiflis'in İkinci Dünya Savaşı sonrası mimarisi, Sovyetler Birliği'nde boyunca bulunan orta yüzyıl modernizminin markasına benziyor. Dünya Savaşı'ndan sonra bir konut krizine tepki olarak şehir çarpıcı bir şekilde genişledi. Seri üretim teknolojisindeki ilerlemelerle inşa edilen tüm mahalleler (Saburtalo, Diğomi) birkaç on yıl içinde şehrin eteklerinde ortaya çıktı. Gürcü mimarlar, Tiflis'in 1975 Karayolları Bakanlığı ve 1984 Düğün Sarayı da dahil olmak üzere Sovyetler Birliği'nin en ilginç mimari başarılarından bazılarını üretti. Sovyetler Birliği'nin çöküşünden bu yana, kentsel peyzaj büyük ölçüde düzensiz inşaat ile karakterizedir. Yeni kuleler eski kamusal alanları işgal ediyor ve aşırı kalabalık apartmanlar bir gecede dikiliyor. 2004 yılından bu yana, şehir yönetimi, kontrolsüz inşaat projelerini engellemek için girişimlerde bulundu. Yakında Tiflis'te üç gökdelen kompleksi olacak. Eksen Kuleleri, Rediks Çavçavadze 64 ve şu anda yapım aşamasında olan yeni Acara Otel/İş Kompleksi, Kafkasya'daki en yüksek binalar/gökdelenler olacak.
Tiyatro, dans ve müzik
Kentte Tiflis Devlet Konservatuvarı, Tiflis Opera ve Bale Tiyatrosu, Şota Rustaveli Devlet Akademik Tiyatrosu, Marcanişvili Devlet Akademik Tiyatrosu, Rezo Gabriadze Kukla Tiyatrosu ve Kraliyet Bölge Tiyatrosu gibi önemli tiyatro ve müzik kurumları bulunmaktadır.
Sanat müzeleri ve galeriler
Gürcistan Ulusal Müzesi, Gürcistan Sanat Müzesi de dahil olmak üzere birçok önemli müzeyi bir araya getiriyor. Modern Sanat Müzesi 2012 yılında kuruldu. İki bağımsız çağdaş sanat organizasyonu, Kunsthalle Tbilisi ve Open Space of Experimental Art 2018'de kurulmuştur.
Turizm
Gürcistan'ın uluslararası bir turizm lokasyonu olarak artan popülaritesi, Tiflis'i küresel seyahat haritasına yerleştirdi. 2019 yılında 9 milyondan fazla uluslararası ziyaretçiye ev sahipliği yapan başkent, konaklama sektöründe büyük yatırımlar gördü. Enfes şehir manzaraları, Art Deco, Rus, Doğu ve Sovyet mimarisi, ulusal müzeler ve galeriler, kültürel cazibe merkezleri, festivaller, tarihi yerler ve olağanüstü, geleneksel Gürcü mutfağının yanı sıra çok çeşitli uluslararası yemekler sunan restoranları ile bölgenin önde gelen turizm merkezidir. Şehir, karmaşık tarihi nedeniyle, kültürlerin kaynaştığı bir pota, çeşitli cazibe merkezlerine sahip kültürel mozaik yapılı bir metropol olarak tanınmaktadır.
Başlıca görülecek yerler
Tiflis, önemli simge yapılara ve gezi noktalarına sahiptir. Gürcistan Parlamento ve hükûmet (Devlet Şansölyesi) binaları, Gürcistan Yüksek Mahkemesi, Sameba Katedrali, Vorontsov Sarayı (bugün Çocuk Sarayı olarak da bilinir), Gürcistan Parlamentosu Ulusal Halk Kütüphanesi, Gürcistan Ulusal Bankası, Tiflis Sirki, Barış Köprüsü ve birçok devlet müzesi Tiflis'te bulunmaktadır. Sovyet döneminde Tiflis, müze sayısı açısından Sovyetler Birliği'ndeki ilk dört şehir arasında sürekli olarak yer aldı.
Şehrin tarihi simge yapılarından en dikkate değer olanları arasında Narikala kalesi (4. - 17. yüzyıl), Ançishati Bazilikası (6. yüzyıl, 16. yüzyılda yeniden inşa edilmiştir), Tiflis Sioni Katedrali (8. yüzyıl, daha sonra yeniden inşa edilmiştir) ve Metehi Kilisesi, Açık Hava Etnografya Müzesi, Kükürt Banyosu ve Tiflis Eski Kenti yer almaktadır.