cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yavuz (muharebe kruvazörü)
1915
25 Nisan'da Rus donanması, müttefiklerin Gelibolu çıkarması ile aynı günde İstanbul Boğazı'nın girişindeki tabyaları bombaladı. İki gün sonra Yavuz, müttefik askerlerini bombalamak için Turgut Reis drednot-öncesi zırhlısı ile birlikte Çanakkale Boğazı'na doğru yola çıktı. Şafakta HMS Queen Elizabeth tarafından salınan bir gözetleme balonu iki gemiyi bombardıman pozisyonu alırken tespit etti. Queen Elizabeth tarafından atılan ilk 15 cm'lik mermi Yavuz'un çok yakınına düşünce Yavuz ateş pozisyonundan çıkıp denize inen uçurumların yakınına yol aldı, bu sayede İngiliz gemisinin toplarının ateş alınından çıktı. 30 Nisan'da Yavuz bir kez daha ateş açmak için pozisyon aldı ancak bu kez de Çanakkale'deki Türk karargahını bombalamak içi pozisyon alan ön dretnot zırhlı HMS Lord Nelson tarafından görüldü. İngiliz gemisi Yavuz görüş alanından çıkana dek beş isabetsiz atış yapabildi.
1 Mayıs günü Rus donanmasının İstanbul Boğazı girişindeki tabyaları bir kez daha bombalaması üzerine Yavuz, Beykoz koyuna doğru yola çıktı. 7 Mayıs civarı Yavuz bir kez daha Karadeniz'e açılarak Sivastopol'e dek Rus gemilerini aradı ancak bulamadı. Ana toplarında az cephane kalması sebebiyle Sivastopol'ü bombalamadı. 10 Mayıs sabahı dönüş yolundayken gemi gözcüleri iki Rus ön-dretnotu olan Tri Sviatitelia ve Pantelimon gemilerini gördüler. Yavuz iki gemiyle çatışmaya girdi. Çatışmanın ilk 10 dakikasında Yavuz ciddi bir hasara yol açmayan iki isabet alınca Amiral Souchon çatışmayı keserek Rus hafif gemilerinin takibinde İstanbul'a yöneldi. Mayıs ayının ilerleyen günlerinde geminin 15 cm'lik toplarından ikisi kıyıda kullanılmak üzere gemiden söküldü. Kıç güvertedeki dört adet 8.8 cm'lik top da aynı zamanda gemiden söküldü, 1915 sonlarında bu silahlar yerine dört adet 8.8 cm'lik uçaksavar topu monte edilecekti.
18 Temmuz'da Midilli bir kez daha mayına çarparak 600 ton su aldı. Hasarlı gemi Zonguldak'tan İstanbul'a kömür taşıyan konvoylara eskortluk edemeyecekti. Bu durum üzerine Yavuz eskortluk görevine getirildi. 10 Ağustos'ta Yavuz, Hamidiye ve üç torpido botu eşliğinde yol alan beş kömür gemisinde oluşan konvoyu koruma görevine çıktı. Yolculuk esnasında Rus denizaltısı Tyulen konvoya saldırarak kömür gemilerinde birini batırdı. Ertesi gün Tyulen ve başka bir denizaltı Yavuz'a saldırmayı denedi ancak atış pozisyonu almayı başaramadılar.
5 Eylül'de Rus destroyerleri Bystry ve Pronzitelni, Hamidiye ve iki torpido bot eşliğinde bir Türk konvoyuna saldırdılar. Hamidiye'nin 15 cm'lik topları çatışma sırasında görev dışı kalınca Yavuz çatışmaya gönderildi ancak çok geç kalmıştı. Yavuz vardığında Türk kargo gemileri, Ruslar tarafından ele geçirilmemeleri amacıyla karaya oturtulmuştu.
21 Eylül'de Yavuz, Türk kömür gemilerine saldıran üç Rus destroyerini uzaklaştırmak için bir kez daha İstanbul'dan demir aldı. Konvoy eskortluğu görevleri, 14 Kasım'da Rus denizaltısı Morzh İstanbul Boğazı'nın hemen girişinde Yavuz'a iki torpido ateşleyip neredeyse vurduğunda sona erdi. Amiral Souchon Yavuz'un karşı karşıya olduğu riskin çok fazla olması sebebiyle konvoy sistemini askıya aldı. Bunun yerine sadece Zonguldak'tan İstanbul'a bir gecede varabilecek kadar hızlı olan gemilerin yola çıkmasına izin verildi. Zonguldak'tan yola çıkan gemiler İstanbul Boğazı girişinde pusudaki denizaltılara karşı savunma sağlayacak olan torpido botlar ile buluşacaklardı. Yaz sonunda iki yeni Rus dretnotu İmperatritsa Mariya ve İmperatritsa Yekaterina Velikaya gemilerinin tamamlanması, Yavuz'un faaliyetini daha da zorlaştırdı.
1916-17
Amiral Souchon, 8 Ocak'ta Yavuz'u Zonguldak'tan gelen boş bir taşıma gemisini bölgedeki Rus destroyerlerinden koruması için bölgeye gönderdi ancak Ruslar Yavuz varmadan önce gemiyi batırdılar. Dönüş yolculuğunda Yavuz, Imperatritsa Ekaterina ile karşılaştı. İki gemi 18.500 metre mesafeden başlayarak topçu düellosuna giriştiler. Yavuz güneybatıya yöneldi ve çatışmanın ilk dört dakikasında ana toplarından beş salvo ateşledi. İki gemi de rakibini vurmayı başaramadı ancak yakınına düşen mermilerin şarapnelleri Yavuz'a isabet etti. Normalde Imperatritsa Ekaterina'dan çok daha hızlı olmasına rağmen Türk muharebe kruvazörünün teknesi bakımsızlıktan midye bağlamıştı ve pervane şaftları kötü durumdaydı. Yavuz, bu yüzden 23.5 knot (43.5 km/sa; 27.0 mph) hıza ulaşabilen güçlü Rus gemisinden kaçmakta zorlandı.
Ruslar, Kafkasya'daki çatışmalarda ciddi miktarda osmanlı toprağı ele geçirmişlerdi. Rus ordusunun daha fazla ilerlemesini engelleme amacıyla Yavuz, cepheye asker taşımakla görevlendirildi. 429 subay ve asker, bir dağ topçu bataryası, makineli tüfek ve havacılık birlikleri, 1000 tüfek ve 300 sandık cephane Yavuz tarafından 4 Şubat'ta Trabzon'a taşındı. 4 Mart'ta Rus donanması makineli tüfek ve atlarıyla beraber 2.100 asker gücünde bir birliği Pazar limanının iki yanına indirdiler. Türk birlikleri baskına uğramış, ilçeyi boşaltmak zorunda kalmışlardı. Bir diğer çıkarma da Trabzon'un 5 mil doğusundaki Kavata koyunda gerçekleşti. Haziran sonlarında Türkler karşı saldırıya geçerek Rus cephesini 35 kilometre (20 mil) kadar yardılar. Yavuz ve Midilli Türk saldırılarını desteklemek için birçok kıyı operasyonunda bulundular. 4 Temmuz'da Yavuz Tuapse limanını bombalayarak bir buharlı gemi ve bir motorlu uskuna batırdı. Türk gemileri, iki Rus dretnotu Sivastopol'den ayrılıp onlara saldırmadan geri dönebilmek için kuzeye yöneldiler. Gemiler İstanbul'a dönünce, Yavuz eylül ayına dek sürecek olan pervane şaftı bakımına alındı.
Osmanlı'nın içinde bulunduğu kömür kıtlığı gittikçe kötüleşince, Amiral Souchon Yavuz ve Midilli'nin faaliyetlerine 1917 boyunca ara verme kararı aldı. Eylül ayında Koramiral Rebeur-Paschwitz Amiral Souchon'un yerine gemilerin komutasını aldı. Bolşevik devriminin ardından Rusya ve Osmanlı İmparatorluğu arasında Aralık 1917'de ateşkes ilan edilmesi ve Mart 1918'de Brest-Litovsk Barış Antlaşması'nın imzalanması sonucunda Anadolu'dan tekrar kömür sevkiyatı başladı.
1918
20 Ocak 1918'de Yavuz ve Midilli Koramiral Rebeur-Paschwitz komutasında Çanakkale Boğazı'ndan çıktılar. Rebeur-Paschwitz'un amacı Filistin cehpesindeki İtilaf Devletleri gemilerini kendi üzerine çekerek Türk askerlerini rahatlatmaktı. Boğaz çıkışında Yavuz, İmroz (Gökçeada) Deniz Muharebesi olarak adlandırılan çatışmada, Gökçeada'da demirli duran ve kendilerini koruması gereken ön-dretnotlar tarafından korunmayan iki İngiliz savaş gemisi HMS Raglan ve HMS M28'i gafil avlayarak batırdı. Rebeur-Paschwitz daha sonra Mondros Limanı'na saldırmaya karar verdi, orada İngiliz ön-dretnotu HMS Agamemnon Türk gemilerine saldırmak için istim alarak hazırlık yapıyordu. Yolculuk sırasında Midilli birçok mayına çarparak battı, Yavuz da üç mayına çarpmıştı. İngiliz destroyerleri HMS Lizard ve HMS Tigress'in takibi altında Çanakkale'ye doğru çekilen Yavuz, Çanakkale Boğazı girişinde Nağra Burnu dolaylarında bilinçli olarak karaya oturtuldu. İngilizler karaya oturmuş olan Yavuz'a Kraliyet Donanması Hava Kuvvetleri'nin 2. filosunun bombardıman uçaklarıyla saldırı düzenlediler ve iki isabet sağladılar ancak uçakların attığı hafif bombalar gemiye ciddi bir hasar veremedi. Monitör tipi savaş gemisi HMS M17 24 Ocak gecesi Yavuz'a topçu ateşi açtı ancak yalnızca on mermi attıktan sonra Türk sahil bataryalarının ateşinden kaçmak zorunda kaldı. HMS M17den sonra HMS E14 denizaltısı gemiyi batırması için görevlendirildi ancak geç kalmıştı; eski Alman ön dretnotu Turgut Reis Yavuzu kurtararak İstanbul'a kadar çekti. Yavuz ciddi bir hasar almıştı, bir kez daha gemi teknesini onarmak için geçici sandık barajlar kuruldu, tamiratlar 7 Ağustos-19 Ekim arası sürdü.
Yavuz, Brest-Litovsk Antlaşması imzalandıktan sonra 30 Mart 1918'de Osmanlı mütareke komisyonu üyelerini taşıyan gemilere Odessa'ya kadar eskortluk yaptı. İstanbul'a dönüşünün ardından mayıs ayında tekrar denize açılarak Sivastopol'e vardı, burada teknesi temizlendi ve tamir edildi. Yavuz ve birçok destroyer 28 Haziran'da kalan Sovyet savaş gemilerini enterne etmek üzere Novorossiysk'e doğru yola çıktı ancak Türk gemileri vardıklarında Sovyet gemileri mürettebatları tarafından batırılmışlardı. Destroyerler bölgede kaldı, Yavuz ise Sivastopol'e döndü. 14 Temmuz'da gemi kuru havuza alını ve savaşın sonuna dek orada kaldı. Sivastopol'deyken teknenin altındaki midyeler temizlendi. Yavuz daha sonra İstanbul'a döndü, burada mayın hasarının tamiri için beton sandık barajlar kurularak 7 Ağustos-19 Ekim arası mayından hasar gören üç kısımdan biri tamir edildi.
2 Kasım'da Alman donanması geminin mülkiyetini resmi olarak Türk hükûmetine devretti. Sevr Antlaşması şartları gereği Yavuz'un savaş tazminatı olarak İngiliz Kraliyet Donanması'na teslim edilmesi gerekliydi. Ancak Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki Türk Kurtuluş Savaşı dolayısıyla Sevr Anlaşması uygulanamadı. Türklerin Kurtuluş Savaşı'ndaki zaferi üzerine 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'nda ise yeni Türkiye Cumhuriyeti, Yavuz da dahil olmak üzere Osmanlı İmparatorluğu'nun donanmasının büyük bir kısmını elde tutmayı başardı.
I. Dünya Savaşı sonrası ve Cumhuriyet dönemi
Türkiye tarafından 1920'ler boyunca ortaya konan birçok denizcilik politikası arasında tek tutarlı nokta, Yavuz'un onarılarak yeni cumhuriyetin donanmasının bayrak gemisi olmasıydı. Gemi 1926 yılına dek İzmit'te terk edilmiş bir durumda kaldı; sadece iki kazanı çalışır durumdaydı, hareket edemiyordu ve 1918 yılında çarptığı iki mayından kalan hasar hala tamir edilmemişti. Açık denizde batma riski çok fazla oluğu için Yavuz'u tamiratlar için başka bir ülkeye göndermek mümkün değildi, bu sebeple yeterli bütçe ayrıldıktan sonra Almanya'dan 26.000 tonluk bir yüzer havuz satın alındı. Aralık 1926'da Fransız şirketi Atelier et Chantiers de St. Nazaire-Penhöet ile geminin Gölcük Donanma Tersanesi'nde tam bir onarım ve yenilemeye girmesi konusunda anlaşmaya varıldı. Tamiratlar 1927 yılında başladı ancak tamiratlar esnasında yüzer havuzun birçok bölümü çöktü. Yavuz bu çökmeden hafif hasar gördü, yüzer havuzun tamiratı geminin onarım sürecinin uzamasına sebep oldu. Denizcilik Bakanı İhsan Eryavuz yüzer havuzun alımında yolsuzluk yapılmasına ilişkin soruşturma sonucunda görevden alındı ve milletvekilliği düşürüldü. Yolsuzluk iddiaları sonucunda gecikmeler arttı ve sonunda Denizcilik Bakanlığı lağvedildi. Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak, yolsuzluk soruşturmasının ardından tüm donanma inşa programlarını yavaşlattı. Yavuz'un tamirinin devamı, Eylül 1928'de Yunan Donanması'nın Ege Denizi'nde yaptığı büyük çaplı tatbikatın ardından Türk hükûmetinin Yunan deniz üstünlüğüne karşı önlem alma kararını vermesinden sonra önem kazandı. Türk hükûmeti ayrıca İtalyan tersanelerine dört destroyer ve iki denizaltı siparişi verdi. Bunun üzerine Yunan hükûmeti, Türklere 10 yıl boyunca deniz kuvvetlerinin sınırlandırılmasına ilişkin Washington Denizcilik Antlaşması benzeri bir anlaşma yapma teklifi sundu. Teklife göre Yavuz tekrar hizmete alınmayacak, Yunanlar ise iki yeni kruvazör inşa etme hakkına sahip olacaktı. Türk Hükûmeti, Yavuz'u Sovyet Donanması'nın Karadeniz'deki gücünü dengelemek için kullanmayı hedeflediğini açıklayarak teklifi reddetti. Bu cevap üzerine Yunan hükûmeti iki destroyer siparişi verdi.
Geminin tamiratı sırasında geminin mayınlardan gördüğü hasar tamir edildi, deplasmanı 23.100 tona yükseltildi ve teknesi elden geçirildi. Uzunluğu yarım metre azalan geminin genişliği 10 cm kadar arttı. Modernizasyon kapsamında Yavuz'un buhar kazanları yenilendi ve ana topları için Fransa'dan alınan ateş kontrol sistemi kuruldu. Kazamatlarda yer alan iki 15 cm'lik top kaldırıldı. Jutland Muharebesi'nin ardından diğer devletler gemilerinin cephaneliklerini koruyan zırhları kalınlaştırma yoluna gittiler ancak tamirat sırasında Yavuz'un cephaneliğini koruyan 5 cm'lik (2 inç) zırh koruması arttırılmadı. Yavuz 1930 yılında Türk Donanması'na tekrar katılarak donanmanın bayrak gemisi oldu. Onarım ve modernizasyonların ardından yapılan testlerde hız denemesinde beklenenden başarılı oldu, silah ve atış kontrol testleri de son derece başarılıydı. Yavuz'la beraber savaş grubunu oluşturacak dört destroyer de 1931 ve 1932 yıllarında hizmete alındılar; ancak bu destroyerlerin performansı tasarım özelliklerine hiçbir zaman ulaşamadı. Yavuz'un tekrar hizmete girmesi planları üzerine Sovyet Donanması Parizhskaya Kommuna zırhlısı ve Profintern hafif kruvazörünü 1929 sonlarında Baltık Denizi'nden Karadeniz'e transfer ederek Türk donanması ile eşitlik sağlamaya çalıştı.
Geminin adı 1930 yılında resmi olarak Yavuz Sultan Selimden Yavuz Selime, 1936'da ise Yavuz'a çevrildi. Yavuz, 1933'te Türkiye Başbakanı İsmet İnönü'yü Varna'dan İstanbul'a taşıdı. Sonraki yıl Türkiye'yi ziyarete gelen İran Şahı'nı Trabzon'dan Samsun'a götürdü. 1938 yılında kısa bir yenilemeden geçen Yavuz, Kasım 1938'e Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşını İstanbul'dan İzmit'e taşıdı. 1937 yılında Yavuz ve donanmanın diğer gemileri İngiliz Donanma Ataşesi tarafından kısmen zayıf hava savunma silahları sebebiyle "modası geçmiş" olarak değerlendirildi. 1938'de Türk hükûmeti donanmasını genişletme planlarına başladı. Bu planlara göre deniz filosu iki adet 10.000 tonluk kruvazör ve on iki destroyerden oluşacak, Yavuz ise 1945'te ikinci kruvazörün hizmete girmesine dek donanmada kalacaktı. Donanma ayrıca 1950-1960 yılları arasında 23.000 tonluk bir gemi daha inşa etmeyi planlıyordu. Hükûmetin planları yaklaşan II. Dünya Savaşı sebebiyle tüm tersanelerin kendi ülkeleri için savaş gemisi üretmeye öncelik vermesinden dolayı uygulanamadı.
Yavuz II. Dünya Savaşı boyunca hizmette kaldı. Kasım 1939'da Yavuz ve Parizhskaya Kommuna Karadeniz'deki en büyük iki gemiydi. Life dergisinin bir haberine göre Yavuz, Sovyet gemisinin bakımsız durumu sebebiyle Karadeniz'de üstün olan gemiydi. 1941 yılında geminin uçaksavar bataryaları güçlendirilerek dört 88 mm, on 40 mm ve dört 20 mm uçaksavar topu eklendi. Daha sonra bu rakamlar yirmi iki 40 mm ve yirmi dört 20 mm topa yükseltildi.
Nisan 1946'da Amerikan zırhlısı USS Missouri, hafif kruvazör USS Providence ve destroyer USS Power, Türk büyükelçisi Münir Ertegün'ün naaşını İstanbul'a getirdiler. Yavuz, gemileri İstanbul Boğazı girişinde karşıladı. Burada Yavuz ve Missouri ondokuzar pare top atışı ile birbirlerini selamladılar. 1948'den sonra gemi Gölcük veya İzmit dolaylarında kaldı.
Yavuz, 20 Aralık 1950'de aktif görevden alındı, 1952 yılında Türkiye'in NATO'ya üye olmasıyla B70 borda numarasını aldı ve 14 Kasım 1954'te donanma envanterinden düşüldü. Türk hükûmeti 1963 yılında Alman hükûmetine Yavuz'u satın almaları için teklifte bulundu, fakat teklif reddedildi. Türk hükûmeti gemiyi 1971'de sökülmek üzere M.K.E. Seyman'a sattı. 7 Haziran 1973'te söküm alanına çekilen Yavuz, Şubat 1976'da tam olarak sökülmüştü. Söküldüğü zaman, tüm dünya donanmalarında kalan tek drednottu.
Yavuz sökülmeden önce dört pervanesinden biri, 150 mm'lik toplarından biri ve muharebe yedek idare bölümü Beşiktaş'taki İstanbul Deniz Müzesi'ne getirilmiş, pervanelerinden ikisi ve 150 cm'lik toplarına ait iki namlu Gölcük Deniz Üssü'ne konulmuş, direklerinden biri ise Heybeliada'daki Deniz Lisesi Komutanlığı'na dikilmiştir.
Babürlüler
Babürlüler veya Babür İmparatorluğu (Farsça: گوركانى Gurakānī ; bilindik adlandırma Farsça: امپراتوری مغولی هند Empīrāturī-ye Moġolī-ye Hind 'Hint, Moğol İmparatorluğu', Urduca: مغلیہ سلطنت Moghly-e Soltanat 'Moğol Sultanlığı', Çağatayca: کورگن Küregen), günümüzdeki Hindistan ve çevresi üzerinde kurulmuş ve hüküm sürmüş Türk-Moğol  kökenli devlet. Çağatay Türkü bir şef ve Timurlu Hanedanı'ndan olan Babür Şah tarafından 1526 yılında kurulan ve 17. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başında imparatorluğun gücünün zirvesinde olduğu dönemde, Hindistan'ın büyük bölümüne hakim olan imparatorluğun nüfusunun o tarihlerde 3,2 milyon kilometre karelik bir bölge üzerinde 110 milyon ila 150 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Babür İmparatorluğu'nun hakimiyet alanı, en geniş olduğu dönemde bugünkü Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve Afganistan'ı kapsamaktaydı.
1739 yılında Nadir Şah güçleri tarafından Karnal Savaşı'nda mağlup edilen Babür İmparatorluğu, 18. yüzyılın ortalarından itibaren idari ve ekonomik olarak zayıflamaya başladı. Son imparator Bahadır Şah II'ın sadece şehir üzerinde otoritesi vardı. 1858 yılında bir isyan üzerine bölgeye müdahale eden İngiliz'lerce Babür İmparatorluğu'na son verilerek Hindistan, Büyük Britanya İmparatorluğu'na bağlanılmıştır.
Babür İmparatorluğu'nun kökeni
Babür imparatorluğu uluslararası literatürde Farsça Moğol anlamına gelen Mughal olarak yer alsa da imparatorluğun kurucusu Babür Şah'ın anne tarafından atası olan Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han'ın oğlu Çağatay'ın kurduğu Çağatay Hanlığı İslamiyet'i kabul etmiş ve Türkleşmiştir. Babür Şah'ın baba tarafından atası olan ve soyu bir Türk-Moğol boyu olan Barlaslar'a dayanan Timur da Müslümandır ve Türk'tür. Anadili Çağatay Türkçesi olan ancak Fars kültüründen yoğun olarak etkilenmiş olan hanedanın üzerindeki bu etki, Hindistan'da bu kültürün önemli derecede gelişmesine neden olmuştur. Babür Şah'tan sonra Türk kültürü ve Türk dilinin yavaş yavaş etkisi azalmış ve yerini Farsça, daha sonra da Urduca almıştır. Günümüzde, Özbekistan, Kırgızistan, Afganistan ve Hindistan'da da mirasına sahip çıkılan Babür İmparatorluğu, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Forsu'na birer yıldızla işlenen tarihteki 16 Türk devletinden biridir.
Siyasi tarih
Zahireddin Muhammed Babür Babası Fergana hükümdarı Ömer Şeyh Mirza'nın ölümünden sonra amcası ile yaptığı taht mücadelesini kaybetmiş ve emri altındaki beylerle birlikte 1504' te Kabil'e gitmiştir. Devletin başkentini de burası yapmıştır. 1519 yılında Pencap bölgesini ele geçirmiş, 1524 yılında Delhi Sultanı'nı yenilgiye uğratarak Lahor'a girmiştir. Delhi'den sonra Agra'yı da alan Babür Şah burayı başkent yapmış ve Babür İmparatorluğu'nu kurmuştur.
1530 yılında ölen Babür Şah'tan sonra devletin başına oğlu Hümayun (1530-1556) geçmiştir. Tahtının ilk yıllarında kardeşleri ve akrabaları ile mücadele eden Hümayun bir yandan da Ludi hükümdarı ile mücadelede bulunmuş ve bu mücadelelerden galibiyetle ayrılmıştır. Yetenekli bir hükümdar olmayan Hümayun Şah 1556 yılında ölmüş yerine Ekber Şah (1556-1605) geçmiştir. 5 Kasım 1556'da Babür İmparatorluğu II. Panipat Zaferi'ni kazanarak eski gücüne kavuştu. Tahtta hak iddia eden Hemu, Ekber Şah'ın veziri Bayram Han tarafından yenildi ve Babür Hanedanı'nın fetret devri sona erdi. Ekber Şah döneminde sarayda Hint etkisinin arttığı görülmüştür. Bu dönemde Hintler de devlet ve askerlik işlerinde görev almaya başlamışlardır.
1605'te ölümünden sonra yerine Cihangir (1605-1627) geçmiştir. Bu dönemde önemli başarılar görülmemiş ve Safevîler Kandehar şehrini ele geçirmiştir. Yapılan en önemli iş olarak Lahor ile Agra arasında yapılan yoldur. İngilizler bu dönemde Hindistan ticaretine el atmış ve Surat limanında yer açarak zamanla buradan Hindistan'ı ele geçirecek gelişmeyi sağlamışlardır. Cihangir'in ölümü üzerine yerine oğlu Şah Cihan (1628-1658) geçmiştir. Kardeşleri ile girdiği taht mücadelelerini kazandıktan sonra bir daha bu tip mücadelelerin yaşanmaması amacıyla kendi soyundan gelen bütün erkekleri öldürtmüştür. Şah Cihan döneminde Avrupalılar ile ilişkilerin daha da arttığı görülmektedir.
Aster falcifolius
Aster falcifolius Aster cinsine bağlı bir türdür.
Babürlüler
Siyasi tarih
1658 yılında hastalanan Şah Cihan'ın yerine oğlu Evrengzip (1658-1707) tahta çıkmıştır. Onun zamanında Hindistan ticaretinde Hollandalılar'da rol almaya başlamışlardır. 1707 yılında ölümü ile yine taht kavgaları başlamış ve ülke 1723'te Delhi ve Haydarabad şahlıkları olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Safevi Hükümdarı 1739'da Delhi'yi zaptetmiş ve imparatorluk hazinesinin büyük bölümüne el koymuştur. 1748 yılında Afgan hükümdarı Hindistan'a girmiş ve birçok eyaleti ele geçirmiştir. 1760'ta II. Alemgir Şah'ın yerine Şah Alem geçmiş bu dönemde İngilizlerle 1764 Buksar Savaşı yapılmış ancak yenilgiye uğranınca İngilizler Hindistan'da hüküm sürmeye başlamışlardır. 1766 Allahabad Antlaşması ile İngiliz hakimiyeti daha da artmıştır. 1857 yılında çıkan Sipahi İsyanı'nı da bastıran İngilizler 1858'de son Babür İmparatoru II. Bahadır Şah'ı tahttan indirip çocuklarını da öldürmüş ve Hindistan'daki Timur Hanedanı'na son vererek Hindistan'ı İngiliz İmparatorluğu'na katmışlardır.
Ordu
Babürlü ordusu kendileri gibi kökenleri Orta Asya'nın süvari ordularına dayansa da, temel biçimi ve yapısı 3. Babür Şahı, Ekber Şah tarafından kuruldu. Ordunun alay yapısı yoktu ve askerler doğrudan imparator tarafından askere alınmıyordu. Bunun yerine, soylular veya yerel liderler gibi kişiler, mansab olarak anılan kendi birliklerini toplar ve onları orduya verirdi.
Menşei
Babürler Orta Asya kökenlidir. Pek çok Orta Asya ordusu gibi, Babur'un babür ordusu da at odaklıydı. Subayların rütbeleri ve maaşları, tuttukları atlara dayanıyordu. Babur'un ordusu küçüktü ve Orta Asya'nın Timurlu askeri geleneklerini miras almıştı. Babür Şah'ın bir barut savaş sistemi başlattığını varsaymak yanlış olur, çünkü atlı okçuluk ordusunun hayati bir parçası olmaya devam etti. Ekber orduyu yeniden yapılandırdı ve mansabdari sistemi adı verilen yeni bir sistem getirdi. Bu nedenle Babürlü ordusunun temel yapısı Ekber'in saltanatından başladı.
Teşkilatlanma ve Birlik Türleri
Babür imparatorları küçük bir daimî orduya sahipti. Sadece binlerle numaralandırıldılar. Bunun yerine askerlerin çoğunu mansabdar denilen subaylar sağlıyordu.
Daimi ordu
Babür şahları küçük sürekli orduları sürdürdüler. Şah'ın kendi hane halkı birliklerine Ahadiler deniyordu. Doğrudan Babür şahı tarafından, esas olarak imparatorun kendi akrabaları ve aşiret üyelerinden alındı. Kendi maaş bordroları ve maaş ustaları vardı ve normal atlılardan(süvar) daha iyi maaş alıyorlardı. Bunlar soylu askerlerdi, bazıları normalde sarayda idari görevlerde bulunuyordu. Valaşahiler yani saltanat muhafızları, doğrudan şahın maaşına bağlı olduklarından, birliklerin en güvenilir ve sadık kısmı olarak görülüyordu. Bunlar, tamamen olmasa da, gençliğinden itibaren şaha bağlı olan ve o sadece bir şehzadeyken ona hizmet etmiş ve bu nedenle özel bir şekilde onun şahsi hizmetkarları ve hane halkı birlikleri olarak işaretlenmiş adamlardı. İmparator ayrıca bir piyade tümenine ve kendi topçu tugayına sahipti.
Mansabdarlar
Ekber Şah bu eşsiz sistemi tanıttı. Babür ordusunun alay yapısı yoktu. Bu sistemde, hükûmet için atlı kotasını toplamaktan ve sürdürmekten sorumlu bir askeri subay çalışıyordu. Rütbesi, 10'dan (en düşük) 5000'e kadar sağladığı atlılara dayanıyordu. Bir şehzadenin rütbesi 25000 idi. Buna zat ve süvar sistemi deniyordu.
Bir subay, adamları ve atları 1:2 oranında tutmak zorundaydı. Atların dikkatlice doğrulanması ve markalanması gerekiyordu ve Arap atları tercih edildi. Subay ayrıca ulaşım için at, fil ve karyola kotasının yanı sıra piyadeler ve topçuları da korumak zorundaydı. Askerlere aylık/yıllık ödemeler veya jagir olarak ödeme seçeneği sunuldu, ancak çoğu jagir'i seçti. İmparator ayrıca jagir'i mansabların bakımı için mansabdarlara tahsis etti.
Sınıflar
Babür ordusunun dört kolu vardı: süvariler (Asvaran), piyade (Padegan), topçu (Tophane) ve donanma. Bunlar kendi komutanları olan tümenler değildi, bunun yerine her biri bu tümenlerden bazılarına sahip olan Mansabdarlar arasında ayrı ayrı dağıtılan kollar veya sınıflardı. Bu kuralın istisnası, kendi atanmış komutanı olan uzmanlaşmış bir kolordu olan ve mansabdari birliklerinin bir parçası olmayan topçulardı. Süvariler orduda birincil rolü üstlenirken diğerleri yardımcıydı.
Süvari
Süvari, Babür ordusunun en üstün koluydu. Hintli Müslümanların Barha kabilesi, geleneksel olarak, her savaşta kalıtsal olarak liderlik etme hakkına sahip oldukları imparatorluk ordusunun öncüsünü oluşturuyordu. Normalde mansabdarlar tarafından askere alınan atlılar yüksek sınıf insanlardı ve piyade ve topçulardan daha iyi maaş alıyorlardı. Kendi atlarından en az ikisine ve iyi teçhizata sahip olmaları gerekiyordu. Normal süvariye süvar denirdi. Normalde kılıç, mızrak, kalkan ve daha nadiren ateşli silah kullanırlardı. Zırhları çelikten veya deriden yapılmıştı ve kabilelerinin geleneksel kıyafetlerini giyiyorlardı. Babür zırhı, ısı nedeniyle Avrupa zırhları kadar ağır değildi, ancak güneyde Hint birliklerinden daha ağırdı. Zırh iki katmandan oluşuyordu; ilki baş, göğüs ve uzuvları sabitlemek için çelik plakalar ve miğferlerden oluşuyor. Bu çelik zırh ağının altına, dizlere kadar inen bir kılıca veya mermiye direnecek kadar kalın, pamuklu veya keten kapitone bir üst giysi giyildi. Alt giysi olarak ipek pantolon ve bele dolanan bir çift kaşmir şal bu kostümü tamamlıyordu. Bir erkeğin gözlerinin biraz ötesi görünene kadar vücudu koruyucu giysilerle örtme alışkanlığı vardı. Kuzey Hindistan ovalarında meydan muharebelerine adapte olan Babürler, ön muharebe odaklıydı ve kılıçlar ve mızraklarla donanmış ağır süvarilerin şok saldırısı taktikleri Babür ordularında popülerdi. kriz zamanlarında, Müslüman Babürler, Utara adı verilen, atlarından inip canlarıyla kaçmak yerine öldürülene kadar yaya olarak savaşan bir tür dövüş gerçekleştirirlerdi. Babür süvarileri, normalde generaller tarafından kullanılan filleri de içeriyordu. İyi süslenmiş ve iyi zırh taşıyorlardı. Ağırlıklı olarak ağır yükleri ve ağır silahları taşımak için nakliye için kullanıldılar. Rajput mansabdar'ın bir kısmı da deve süvari sağladı. Rajasthan gibi çöl bölgelerinden gelen adamlardı.
Hindistan'daki Babür gücünün anahtarı, savaş atlarını kullanması ve ayrıca Orta Asya'dan gelen üstün savaş atlarının tedarikini kontrol etmesiydi. Bu, Panipat Muharebesi, Machhiwara Muharebesi, Dharmatpur Muharebesi'ndeki zaferlerle ve barut yerine öncelikle geleneksel Türk-Moğol atlı okçu taktiklerinin kullanıldığı Peder Monserrate gibi görgü tanıklarının ifadeleriyle doğrulandı. Süvari savaşı lojistik açıdan zor fil savaşının ve kaotik toplu piyade taktiklerinin yerini aldı. Rajput'lar, yaya olarak savaşma geleneklerine rağmen onları süvarilere dönüştürerek işbirliği yaptı. Bu, Marathaların Dekkan Sultanlıklarına hizmetine benziyordu.
Piyade
Piyadeler ya Mansabdarlar tarafından ya da imparatorun kendisi tarafından askere alındı. İmparatorun kendi piyadesine Ahsam adı verildi. Normalde düşük maaş alıyorlardı, donanımları yetersizdi ve ayrıca disiplinden yoksunlardı. Bu grup; bandukçuları, kılıçdarları, kulları ve esnafları içeriyordu. Kılıç, kalkan, mızrak, sopa, tabanca, tüfek, misket tüfeği gibi çok çeşitli silahlar kullandılar. Normalde zırh giymezlerdi.
Bandukçu
Bandukçular piyadedeki tüfekçilerdi. Babür piyadelerinin büyük bölümünü oluşturdular. Yerel olarak askere alınan ve fitilli silahlar, yaylar ve mızraklarla donatılan piyadeler o kadar hor görülüyordu ki, ordu maaş bordrolarında tahtırevancılar, marangozlar, pamuk tarakçıları ile neredeyse bir tutuluyordu. Fitilli tüfekleri atlı okçulardan üç kat daha yavaştı. Kronikler, savaş kayıtlarında onlardan neredeyse hiç bahsetmez.
Şemşirbaz
Ana piyade, şemşirbaz gibi özel birimlerle desteklendi. "kılıçdarlar" veya "gladyatörler" anlamına gelen şemşirbaz, çok yetenekli kılıçdarlardan oluşan seçkin ağır piyade bölükleriydi. Adından da anlaşılacağı gibi, birkaçı saray muhafızı olarak hizmet etmek veya beceri sergileyen sahte savaşlara katılmak için saraya atandı. Ancak on binlercesi, Babür İmparatorluğu çevresindeki mansabdarlar tarafından ordu birliklerine atandı. Şemşirbazlar, duvarlar patlayıcılar veya toplarla aşıldığında direnişle başa çıkmak için serbest bırakılacakları kuşatma savaşında sıklıkla kullanılıyordu. Şemşirbazların çoğu, Sufi tarikatları gibi dini tarikatlardan alındı.
Topçu
Topçu, kendi atanmış komutanı mir-i atış ile uzmanlaşmış bir birlikti. Mir-i atış ofisi, daha sonraki Babürlüler döneminde önem kazandı. İmparatorluk Sarayı Kalesi'nin savunmasından sorumlu olan ve İmparator ile kişisel temas halinde olan mir-i atış komutanı büyük etkiye sahiptir. Babür topçusu ağır toplar, hafif toplar, el bombaları ve roketlerden oluşuyordu. Ağır toplar nakliye için çok pahalı ve ağırdı ve filler tarafından savaş alanına sürüklenmeleri gerekiyordu. Bazen patlayarak mürettebat üyelerini öldürdükleri için savaş alanında kullanılmaları biraz riskliydi. Hafif topçu, savaş alanında en yararlı olanıydı. Ağırlıklı olarak tunçtan yapılmıştır ve atlar tarafından çekilmiştir. Bu aynı zamanda develere monte edilen döner topları da içeriyordu. Savaş alanında çok etkiliydiler. Ancak yavaş yavaş toplar, Avrupa'nın demirden yapılmış toplarına kıyasla çok demode oldukları için önemini yitirdi.
Donanma
Donanma, Babür ordusunun en zayıf ve en fakir koluydu. İmparatorluk savaş gemilerine sahipti, ancak bunlar nispeten küçüktü. Filo ayrıca nakliye gemilerinden oluşuyordu. Donanmanın ana görevi, bazen savaşta kullanılan korsanlığı kontrol etmekti.
Çela
Timurlular ve diğer Moğol kökenli ordular gibi ve diğer İslam devletlerinin aksine, Babür imparatorluğu belirgin bir şekilde köle askerler kullanmıyordu. Köle askerler; gulam , Memlük veya yeniçeri gibi profesyonel elit askerlerden ziyade, esas olarak el işçiliği, uşak ve düşük seviyeli subaylar gibi çok düşük konumlara yerleştirildi . Ancak hadım memurları sadakatlerinden dolayı ödüllendirildi.
Astronomi
Babür gözlemevlerinde kullanılan astronomik aletler ve gözlem teknikleri esas olarak İslami astronomisinden türetilmiştir 17.yüzyılda Babür İmparatorluğu, İslami gözlem araçlarının Hindu hesaplama teknikleriyle birleştirildiği İslami ve Hindu astronomisi arasında bir sentez oluşturdu.
Babür İmparatorluğu'nun çöküşü sırasında, Hindu Kralı 2.Jai Singh Babür Astronomi çalışmalarına devam etti. 18. yüzyılın başlarında, Uluğ Bey'in Semerkant Gözlemevi'ne rakip olmak ve Siddhantas'taki daha önceki Hindu hesaplamalarını ve Zij-i-Sultani'deki İslami gözlemleri geliştirmek için Yantra Mandirs adlı birkaç büyük Gözlemevi inşa etti. Kullandığı araçlar İslami astronomiden etkilenirken, hesaplama teknikleri Hindu astronomisinden türetilmiştir.
Sustuysam
Sustuysam, Türk şarkıcı Ayşe Hatun Önal'ın ilk stüdyo albümü. 17 Nisan 2008'de Sony BMG Türkiye ve Epic Records tarafından yayımlandı. Mankenliği bırakarak 2003 sonunda çıkardığı Sonunda adlı EP ile müzik kariyerine adım atan Önal, bu çalışmasının ardından birkaç yılını yeni albümünü hazırlamak için harcadı. Tamamladığı ilk albümü beğenmeyip yayımlamaktan vazgeçince çalışmalara yeniden başladı, daha önceden albüm anlaşması yaptığı Universal Müzik'in iflas etmesi yüzünden bir dönemini de yeni bir plak şirketi aramakla geçirdi. Ayrıca depresyona girdi ve bir mali kriz atlattı. Bu sebeplerden dolayı ilk stüdyo albümünün çıkış süresi uzadıkça uzadı.
Babürlüler
Mimari ve sanat
Babür İmparatorluğunun Hindistan'a en büyük katkısı eşsiz mimarisi olmuştur. Hindistan'daki birçok anıt Babür mimarisinin ince örneklerini temsil etmektedir. Babür mimarisinin en önemli eseri ise Tac Mahal olarak bilinmektedir. Yapımına 1631'de başlanan ve 1652'de tamamlanan, Şah Cihan'ın çok sevdiği eşi Mümtaz Mahal (Ercüment Nur Banu Sultan)'in ölümü üzerine inşa ettirdiği Tac Mahal başta olmak üzere, Hümayun Türbesi, Agra Kalesi, Lahor Kalesi UNESCO Dünya Mirasları listesinde yer alan Babür İmparatorluğu mimarisinin en önemli örnekleridir. Hindistan'ın birçok şehri ile birlikte, Pakistan, Afganistan ve Bangladeş'te Babür mimarisinden örneklere rastlanmaktadır.
Sustuysam
Bir elektro house albümü olan Sustuysam'daki tüm şarkıların sözlerini Ayşe Hatun Önal yazdı ve yarısını tek başına, yarısını Erdem Kınay ile birlikte besteledi. Bazı şarkı sözlerinde toplumsal eleştirilere yer verirken bazılarında kendisiyle dalga geçti. Ege Çubukçu ve Fresh B. sırasıyla "Bomba" ve "Aç Kapıyı" şarkılarında konuk vokal olarak yer aldılar. Albümün adı, Önal'ın şahsına yöneltilen eleştirilere cevap vermeyip susmayı tercih etmesinden dolayı Sustuysam konuldu.
George Boyd
George Boyd (d. 2 Ekim 1985), orta saha pozisyonunda görev yapmış İskoç eski millî futbolcudur.
Sustuysam
Birçok müzik eleştirmeninden olumlu eleştiriler alan albüm, D&R'ın En Çok Dinlenen Albümler listesinde dokuz numaraya kadar ilerledi ve Radyo Boğaziçi Müzik Ödülleri'nden En İyi Elektronik Müzik Albümü ödülünü aldı. Çıkış şarkısı "Kalbe Ben", Billboard Türkiye'nin hazırladığı Türkçe Top 20'de dokuz numaraya kadar ilerledi ve video klibinde Önal'a kafası disko topundan oluşan bir uzaylı eşlik etti. Albüme ikinci klibin çekilmesi konusunda Sony ve Önal fikir ayrılığı yaşandı. Şirket ikinci bir video klibin çekilmesini istese de şarkıcı "içinden hiçbir şey yapmak gelmediğini" söyleyip ortadan kayboldu ve 2014'teki "Çak Bir Selam" single'ına kadar herhangi bir şarkı yayımlamadı.
Babürlüler
Mimari ve sanat
Babür İmparatorluğu'na ait mimari eserlerin en önemli özelliği, hacimce büyük yapılar olmalarıdır. Genel malzeme kullanımı, mermer ve kırmızı kum taşı üzerinedir. Kakmacılık gelişmiş bir süsleme biçimi olmakla beraber kubbe mimarisi de görülmektedir. Alemgir devrinde mimari yönden bir çöküş başlamış olsa da buna rağmen yine de bazı önemli eserler yaptırılmıştır. Bunlar Lahor’daki Padişahî Camisi ve Delhi kalesindeki Motî Mesciti'dir.
George Boyd
Profesyonel kariyerine 2002 yılında Stevenage Borough kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Peterborough United, Nottingham Forest, Hull City, Hull City, Burnley ve Sheffield Wednesday kulüplerinde oynadı.
Babürlüler
Mimari ve sanat
Bir süre, Safevî sarayında sürgün hayatı yaşayan Hümâyun'un ülkesine dönerken yanında Tebrizli sanatçıları da getirmesi nedeniyle Hindistan sanat çevrelerinde minyatüre karşı duyulan ilgi artmıştır. Başlangıçta Tebrizli ustaların kendi tarzlarını aktardıkları minyatürlerde zamanla yerel ustaların da katılımıyla kendine özgü bir üslup gelişmiştir. Babür İmparatorluğu'nda minyatürcülüğün en verimli dönemi Hümâyun'un oğlu Ekber Şah zamanına rastlamaktadır.
Çeşitli yazmaların yanı sıra Bâbür hükümdarları için kaleme alınan şehnâme tarzındaki Bâbürnâme, Ekbernâme adlı eserler resimlendirilmiş, hükümdarların savaşları, avlanmaları, tören ve eğlenceleri gerçekçi bir yaklaşımla tasvir edilmiştir. Cihangir döneminde portrelerin yapımı yaygınlaşmış, Şah Cihan ve Evrengzib devirlerinde ise sadece Racastan, Dekkan gibi eyaletlerde minyatür devam etmiştir.
Sustuysam
Arka plan ve yayımlanma
Ayşe Hatun Önal, mankenlik kariyerinin ardından Aralık 2003'te yayımladığı Sonunda EP'sinde yer alan "Çeksene Elini" şarkısıyla müzik kariyerine adım atmıştı. EP'den sonra ilk stüdyo albümü için hazırlıklara girişen Önal, hazırladığı ilk albümü beğenmeyerek rafa kaldırdı ve yeniden çalışmalara başladı. Ağustos 2005'te çıkan Ege Çubukçu albümü 1 Gün'deki "Hey DJ" şarkısında Çubukçu'ya eşlik etti; aynı ay hazırlıkları süren yeni albümündeki şarkı sözlerini yazdığını duyurdu ve tüm şarkıların elektronik altyapıları olduğunu söyledi. Kasım'da Hürriyet'ten Onur Baştürk, yeni albümü dinleyerek "Dinlediğim dokuz şarkı tek kelimeyle uçurucu. [...] Ayşe Hatun bu kez tam bir albümle, tastamam dans ettirmek için geliyor." diye yazdı ve "Bomba" şarkısının sözlerini paylaştı. Şubat 2006'da şarkıcı, albümünü Nisan'da yayımlayacağından bahsetti. Bu tarihten sonra albümün çıkışı hakkında çeşitli açıklamalar yapılsa da şarkılar bir türlü yayımlanamadı. Mayıs'ta, albümün yaklaşık beş ay önce bittiği ancak iflas eden önceki plak şirketi Universal Müzik yerine yeni bir şirket arandığı ve İstanbul Plak ile görüşmeler yapıldığı öğrenildi. Aralık'ta katıldığı bir tören sonrasında Önal, "Hayal adını verdiğim albümümde sekiz şarkı olacak. Tüm besteler de bana ait. 2007'de herkes benim şarkılarımı dinleyecek." diye bir açıklama yaptı. Ocak 2007'de Sabah, albümün Mart'ta çıkacağını yazsa da albüm bu tarihte de çıkmadı ve Kasım'da Önal, albümle ilgili yeni bir açıklama yaptı: "Aslında bütün şarkılar hazır. Stüdyoda son hazırlıklarımızı yapıyoruz. Aksilik olmazsa yeni yılın ilk aylarında piyasada olacak. Bir önceki albümde olduğu gibi 'Çeksene elini kırıcan mı belimi?' tarzında şarkılarım olacak." Sonraki ay yeni albüm için Sony BMG ile anlaşıldığı duyuruldu.
Söz ve beste
Sustuysam, bir elektro house albümüdür. Tarzı, Önal tarafından "İlk albümde progressive-trance yapmıştık. Şimdi daha minimal house altyapılar, klasik müzikten bir enstrüman, çello... Bir harmanlama oldu." şeklinde anlatılmıştır. On şarkı ve bir remiksten oluşur, tüm sözler Ayşe Hatun Önal tarafından yazılmıştır ve yarısının bestesi Önal tarafından, yarısının bestesi Önal ve Erdem Kınay tarafından yapılmıştır. Bestesinde keman sesleri içeren açılış şarkısı "Kalbe Ben", kişinin kalbi ile beyni arasındaki sıkışmaları anlatır. Ardından albümün son sırasında bir de remiksi bulunan "Yok Yok" gelir, üçüncü şarkı "Aç Kapıyı"da yer alan rap bölümünü Fresh B. seslendirir. Şarkıda geçen "İki parmaklı koca ayaklı bir kızım ben." sözlerinde Önal, kırk numara olan ayaklarıyla dalga geçer. Dördüncü sıradaki Önal ve Kınay ortak bestesi "Bırakma Beni"den sonra, Gerçek Pop editörü Fatih Melek'in "Herhangi bir pop/elektronik şarkısı değil. Ülkede [Türkiye'de] eşi bulunmayacak kadar güzel bir yerli şarkı." diye tanımladığı "Hayalimdeki" gelir. "Kimde gerçek hizmet, kimde yalan söz belli değil / Baktırırlar gördüğüne, inanırsan bu doğru değil / Bağlanırsın kesik kesik, içinden bir anda esip / Doğru yerden aramazsan, doğru yerden bakamazsın." sözlerini içeren altıncı şarkı "Doğru Kanaldan Bağlan" bir dans şarkısıdır. "Bomba"da yer alan rap kısmını Ege Çubukçu söyler ve radyocu Michael Kuyucu'ya göre şarkıdaki sözler "Çeksene Elini"yi andırır. Sırasıyla sekizinci ve dokuzuncu sırada yer alan "İnat" ve "Marslı"da toplumsal eleştiriler vardır. Albümün tek yavaş şarkısı olma özelliği taşıyan onuncu şarkı "Aslında", Ayşe Hatun Önal'a bir övgü niteliğindedir. Sözlerinde, Önal'a bar köşesinde rastlayan bir erkeğin şarkıcıya söyledikleri anlatılır.
Eleştiriler
Sustuysam, müzik eleştirmenlerinden çoğunlukla olumlu geri dönüşler aldı. Bazı eleştirmenler albümün kalitesine dikkat çekerek şarkıcının söz yazımını övdü. Billboard Türkiye'den Atilla Aydoğdu, Önal'ın söz yazımıyla ilgili olarak "Kendisinin de farkına varmamış olduğu doğuştan bir ifade kabiliyeti mevcut." dedi ve albümü Hande Yener'in aynı yıl çıkan elektronik albümü Hipnoz ile kıyaslayarak "Yener'in albümü dinleyenin nefesini tüketirken Önal kendini nefes nefese dinletiyor." yorumunu yaptı. Naim Dilmener de aynı kıyaslamayı yaparak "Sıkıcı ama Hande Yener'inkine göre daha çağdaş bir elektronik sound var." dedi. DJ Suat Ateşdağlı ise "dans ve elektronik müziğinin güzel birleştirildiğine" dikkat çekti. Hürriyet için yazan Savaş Özbey, "Tam bir araba sürme albümü. 'Bırakma Beni' diye bir şarkısı var. Anadolu rock'tan sonra, bu türe Anadolu elektro mu demek lazım bilmiyorum ama ensemden yakalıyor beni." şeklinde bir değerlendirme yaptı. Aynı gazeteden Hikmet Demirkol, albümün Türkiye piyasası için "oldukça cesur bir adım" olduğunu söyledi.
Milliyet yazarı Murat Beşer, şarkı sözlerini "Çeksene Elini"nin sözlerine kıyasla daha sevecen bularak "Sustuysam, 'Çeksene Elini'ye göre kaliteli bir prodüksiyon. Kimileri komik olsa da şarkılar genel olarak dinlenebilir seviyede." dedi. Gerçek Pop editörü Fatih Melek, başarılı olarak nitelendirdiği albüme 5 üzerinden 3.5 notunu vererek "Albüm, yerli müziğin elektronikle gitgide daha içli dışlı olduğu son günlerde dinlenilmesi gereken bir çalışma." diye yazdı. Radyocu Michael Kuyucu, albümün kaliteli olduğunu ancak ticari olmadığını belirterek "Şarkılar için söyleyecek fazla şey yok, çünkü bu müzik türü bir loop üzerine yapılan serbest vokaller gibi tınlıyor ve maalesef tıpkı Hande Yener'de olduğu gibi şarkıların çoğu ruhsuz ve duygu yönü zayıf. Bu yönü ile bu müzik türüne biraz da neoliberal müzikler de diyebiliriz." yorumunu yaptı. Her Yerde Müzik sitesi ise şu şekilde bir eleştiri paylaştı: "Albüm vasatın oldukça üzerinde özenilmiş bir iş gerçekten. Ancak yer yer Ayşe Hatun Önal'ın yorumunda şımarıklığın biraz dozunu kaçırdığı kısımlar da rahatsız etmedi değil. Ayşe Hatun Önal iyi bir yorumcu değil belki ama bence verdiği emekle açığını kapatmış ve bütünlük arz eden, güzel bir çalışma ortaya koymuş."
Tanıtım
Sustuysam'ın tanıtımı kapsamında ilk ve tek video klibi "Kalbe Ben" şarkısına çekildi. Yönetmenliğini Murad Küçük, görüntü yönetmenliğini Danny Miague üstlendi. Klipte tiyatrocu Umut Keskin, kafası disko topundan oluşan bir uzaylı olarak göründü ve bu görünüm insanın kalbini temsil etti. Çekimler sırasında Önal, dünyaya düşen disko topu kafalı uzaylıyla iletişime geçen gelgitli bir kadını canlandırdı ve 12 saat boyunca balçıkta yürüyüp dans etti. Ayrıca şarkı, Billboard Türkiye'nin hazırladığı Türkçe Top 20 listesindeki ilk haftalarında 404. sıradan birden 33. sıraya sıçradı ve ilerleyen haftalarda dokuz numaraya kadar yükseldi.
Sony BMG, albüme ikinci video klibin çekilmesini istese de Ayşe Hatun Önal bunu reddederek ikinci klibi çektirmedi. 2008'den sonra, 2014'te "Çak Bir Selam" single'ına kadar, altı yıl boyunca kendisine ait bir şarkı çıkarmadı. Bunun sebebini, 2014'teki bir röportajında "Albüm beni çok yormuştu. O an bir şey yapmak istemedim. Şarkılar yolunu nasıl olsa bulur diyerek ortadan kayboldum." sözleriyle anlattı.
Şarkı listesi
Aksi belirtilmeyen tüm şarkılar Ayşe Hatun Önal tarafından yazılıp bestelendi.
Yapım görevlileri
Yapım görevlileri, Sustuysam albüm kitapçığından alınmıştır.
Cástaras
Cástaras, İspanya'nın on yedi özerk bölgesinden, ülkenin güneyinde en fazla nüfusu sahip bulunan Endülüs özerk bölgesine bağlı sekiz eyaletten biri olan Granada'ya bağlı 170 belediyeden biridir. Cástaras belediyesinin nüfusu, 2005 yılı nüfus sayımlarına göre 249 kişidir.
Busquístar, Juviles, Lobras, Albondón, Torvizcón ve Almegíjar ile komşudur.
Castilléjar
Castilléjar, İspanya'nın on yedi özerk bölgesinden, ülkenin güneyinde en fazla nüfusu sahip bulunan Endülüs otonom bölgesine bağlı sekiz eyaletten biri olan Granada'ya bağlı 170 belediyeden biridir. Castilléjar belediyesinin nüfusu, 2005 yılı nüfus sayımlarına göre 1608 kişidir.
NGC 5868
NGC 5868, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir tekrarlanmış NGC cismidir. Gökyüzünde Yelken takımyıldızı yönünde bulunur. E-S0 tipi bir merceksi, eliptik galaksidir. Alman astronom Heinrich d'Arrest tarafından 1862 yılında 27,94 cm (11 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Elvas
Elvas, Portekiz'in Alentejo bölgesine bağlı Alto Alentejo alt bölgesinin belediyelerinden biridir.
Adana ASK
Adana Atlı Spor Kulübü, Adana'da bulunan at biniciliği alanında faaliyet gösteren kulüp.
Kuruluş
1985 yılında Suphan Tekin, Nusret Balkaroğlu ve Behçet Homurlu tarafından başlatılan çalışmaların ardından 5 Kasım 1991 tarihinde Adana'da kurulmuştur. Dönemin siyasileri ve üyelerin yardımlarıyla tesislerin inşaatına başlanmıştır.
Sırasıyla başkanlar
Binicilik
Türkiye Binicilik Federasyonu'na bağlı olan Adana Atlı Spor Kulübü'nün milli binicisi yoktur. 20x60 m boyutlarına sahip bir kapalı manej, 40x80 m boyutlarında bir açık manej, 30x30 m boyutlarında bir ısınma sahası, 3 adet 44 boxluk ahır, 6 adet padok mevcuttur. Klübün aktif yarış koşan ve lisanslı sporcu sayısı 13 tür
Çağlayan, Alaşehir
Çağlayan, Manisa ilinin Alaşehir ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Manisa il merkezine 100 km, Alaşehir ilçesine 8 km uzaklıktadır.
Nashville Predators
Nashville Predators, NHL'de Merkez Grubu'nda yer alan Nashville, Tennessee takımıdır. 1998 yılında kurulmuştur.
Castril
Castril, İspanya'nın on yedi özerk bölgesinden, ülkenin güneyinde en fazla nüfusu sahip bulunan Endülüs otonom bölgesine bağlı sekiz eyaletten biri olan Granada'ya bağlı 170 belediyeden biridir. Castril belediyesinin nüfusu, 2005 yılı nüfus sayımlarına göre 2561 kişidir.
PUKÖ
PUKÖ (planla-uygula-kontrol et-önlem al), adım adım plan yaparak sonuca ulaşmakta kullanılan sistematik bir yaklaşımdır.
Nightwing
Nightwing, DC Comics evreninde birden fazla karakter tarafından üstlenilen bir süper kahraman kimliğidir. En bilinen Nightwing, bu kimliğe bürünmeden önce Batman'in yardımcısı ve ortağı olan ilk Robin, Dick Grayson'dır. Nightwing Batman'in dışında Superman evreninde de adı geçen bir kahramandır.
John Mallard
Prof. John Mallard, Aberdeen Üniversitesi'nde 1992 yılına dek Fizik Bölümü başkanlığı yapmış bilim insanı. MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) makinesini James Hutchinson ve Dr. Bill Edelstein'le birlikte geliştirip test etmiştir. MRG'nin yaygın olarak kullanılmasını sağlamıştır. 2004 yılında Tıp, Fizik ve Mühendislik Enstitüsü, kurulan bir derse onun ismini vermiştir.
Nightwing
Dick Grayson'ın bu kimliği benimsemesinde etkili olan asıl neden kendisine yakın görerek örnek aldığı, Superman'in kendi gezegeninde bir süper kahraman olan gerçek Nigtwing'dir. Superman evrenindeki Clark Kent'in evlatlığı Chris Kent ile yeğeni Power Girl de Nightwing ismini kullanan kahramanlar arasındadır
Batman evreninde Dick Grayson, Nightwing olduktan sonra yerini sonradan Robin ismini devam ettirecek Jason Todd'a bırakır. Dick Grayson, Nightwing olarak kendisi ayrı bir kahraman olsa da Batman'e yardım etmeyi sürdürür. Öyle ki Bruce Wayne'nin bir dönem yokluğunda kendisi Batman kimliğine bürünür.
Genc gadının kişisi
Genç Kadının Erkeği (Azerice: Gənc Qadının Kişisi), 1988 Azerbaycan yapımı traji-komedi filmidir.
Filminde dikkat çekilmek istenen konu insanın yaşına bakmayarak ne zaman isterse o zaman yapmak istediği şeyi yapabileceğidir. Yaşlı beyler de o sınıftan, özellikle eğer genç ve güzel bir kıza rastlarlarsa. Aynı erkek de mutlaka genç, güçlü ve cezbedici olmak isteyecektir.
Filmin kahramanları arasında baş gösteren münakaşalar bu düşünce üzerine kurulmuştur. Bu film çağdaş bir hikâye olarak adlandırılabilir. Burada sihirli motifler de var, hayatın gerçekliği de.
TCG Batıray (S-349)
TCG Batıray (S-349), Ay sınıfı bir denizaltıdır. TCG Batıray; Almanya, Kiel'deki Howaldtswerke-Deutsche Werft (HDW) Tersaneleri’nde inşa edilmiştir. Tip 209/1200 olarak üretilmiştir. İlk kaynağı 1 Haziran 1975'te, denize inişi 24 Ekim 1977'de gerçekleşmiştir. 20 Temmuz 1978'de Türk Donanması'na katılmıştır. Satıhta 11 kts, dalıştan 22 kts hızına ulaşabilmektedir. 9 subay, 25 astsubay, 2 uzman erbaş, 3 erbaş/er görev yapabilmektedir. 61,2 x 6,2 x 5,5 m. boyutlarındadır. 2011'de aktif hizmetine devam etmektedir.
"Batıray" adının kökeni
Atatürk, zamanın başbakanı Celâl Bayar'a 17 Ocak 1938 tarihli açıklama notunda şöyle diyordu:
"Yeni dört denizaltı gemimiz için bildirdiğimiz isimler şunlardır: Saldıray, Batıray, Atılay, Yıldıray. Bunların manalarını izaha bile hacet olmadığı kanaatındayım. Manaları; Türkçe olan bu kelimelerin kendisindedir."
Bu doğrultuda ilk "TCG Batıray" denizaltısına bu isim verilmiş; aynı isimdeki ikinci denizaltı olan TCG Batıray (S-349)'un adı da Atatürk'ün bu isteğinden köken almıştır.
NGC 5869
NGC 5869, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir merceksi galaksidir. Gökyüzünde Başak takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak uzaklıkta bulunur. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1786 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Cenes de la Vega
Cenes de la Vega, İspanya'nın on yedi özerk bölgesinden, ülkenin güneyinde en fazla nüfusu sahip bulunan Endülüs özerk bölgesine bağlı sekiz eyaletten biri olan Granada'ya bağlı 170 belediyeden biridir. Cenes de la Vega belediyesinin nüfusu, 2005 yılı nüfus sayımlarına göre 6.372 kişidir.
Granada, Pinos Genil, Monachil ve Huétor Vega ile komşudur.
Kavalık, Hilvan
Tarihçe
Kavalık; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Lyon County, Minnesota
Lyon ili veya Lyon County Amerika Birleşik Devletleri'nin Minnesota eyaletinde bulunan bir ildir. İlin nüfusu 2020 sayımına göre 25,269'dur. İlin merkezi Marshall şehridir.