cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yidiş edebiyatı
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Anna Margolin (Rosa Lebensboym'un takma adı) Odessa, Varşova ve son olarak New York'a taşındı. 1920'de şiirler yayınlamaya başladı ve 1929'da Lider'inin (Şiirler) cildini topladı. Temaları ve kafiye kullanımı onu Di Yunge şairleriyle ilişkilendirir, ancak diğer açılardan İçgözlemcilerle daha çok ortak noktası vardır. Margolin'in lirizmi, "İnce gemiler şişmiş yeşil suda boğulur, / suyun soğuk yüreğinde kara gölgeler uyur" diye başlayan kısa şiiri "İnce Gemiler" ile simgelenir. Margolin, şairin psikolojisiyle rezonansa giren doğal bir sahneyi canlandırıyor ve "Hareketsiz olacağım" sonucuna varıyor.
Klasik Yidiş edebiyatının kalbinde, S.Y. Abramovitsh ve Sholem Aleichem. Sholem Aleichem'in monologları, Yidiş kurgusunun konuşma yanılsaması yaratmadaki başarısını özetler. Yine de en popüler monoloğu Tevye, sürekli olarak İbranice ifadelere başvurur. Eğitimli Yidiş okuyucuları da İbranice bildiğinden, İbranice yazıya metinlerarası göndermeler Yidiş edebiyatında ayırt edici bir kaynak olmuştur. Halk ve kutsal metin referanslarının birleşimi, örneğin, Itsik Manger'ın en iyi ayetlerinden bazılarını simgelemektedir.
Hasidik benzetmeler
1815 baskısı, Rabbi Nahman'a değişen uzunluk ve karmaşıklıkta 13 kanonik hikâye atfeder. Örneğin, "Prenses Kaybı"nda bir adam, manevi disiplin yoluyla kayıp prensesi kurtarmaya çalışır. Nahman'a göre, seyahat ederken bu hikayeyi anlattı ve "her kim duyduysa tövbe etti". Kabalistik terimlerle, bu arayış anlatısı Shekhinah'ı (içkin İlahi Varlık) sürgünden kurtarma çabalarını temsil edebilir; Bu sürgün durumu yalnızca kozmolojik temellere sahip olmakla kalmaz, aynı zamanda Kudüs'teki Tapınağın Romalılar tarafından yıkılmasından sonraki Yahudi diasporasıyla da paralellik gösterir. "Mütevazı Kral"da, bilge bir adam gizli bir kralın portresini getirmesi için gönderilir. Bir düzeyde, hikaye, yüzü görülemeyen Tanrı'nın paradoksal arayışına atıfta bulunur. "Sofistike ve Basit Adam", Hasidik hareketin arkasındaki popülist ideolojiyi çok iyi ifade ediyor: Sofistike kendi iyiliği için çok fazla şey öğrenirken, basit adam mütevazı yaşamının tadını çıkarıyor. Sofistikenin şüpheciliği sadece talihsizlik getirir. "Duanın Efendisi", dünyayı duanın hayatın tek gerçek amacı olduğuna ikna etmeye çalışan bir lideri anlatıyor. Karmaşık anlatı, hem kefaretin mistik bir resmini hem de Nahman'ın Hasidik bir lider olarak yaşamının yarı-otobiyografik bir hesabını sunar.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
20. yüzyılda İsrail'deki tartışmasız en önemli Yidiş yazar şair Abraham Sutzkever'di. 1920'lerde Vilna'ya taşındı ve 1930'larda Young Vilna grubuyla bağlantılı Yidiş şiirleri yayınlamaya başladı; İçgözlemci şair A. Leyeles onu cesaretlendirdi. Sutzkever, 1937'de ilk şiir kitabını yayınladığı Varşova'da birkaç yıl yaşadı. 1943'te Vilna gettosundan kaçtı ve deneyimleri hakkında şiirler yazdı - ayrıca Litvanya'nın en güçlü anılarından biri olan Fun Vilner geto (1946; "Vilna Gettosundan"). Nazi soykırımına tepki gösteren bazı şiirleri Di festung (1945; "Kale" veya "Hapishane") ve Lider fun geto'da (1946; Gettodan Şiirler) yer alır. Sutzkever 1947'de Filistin'e taşındıktan sonra, Di goldene keyt (1949–96; "Altın Zincir") dergisinin editörlüğünü yaparak İsrail'de ve tüm dünyada Yidiş edebi kültürünü ilerletti. Şiirleri, İsrail ve Afrika da dahil olmak üzere çok çeşitli konuları araştırdı. Sutzkever'in çalışmalarından seçmeler İngilizce tercümesi A. Sutzkever: Selected Poetry and Prose (1991) olarak yayınlandı. Sutzkever'in Yung-Yisroel ("Genç İsrail") grubundaki diğer Yidiş yazarlar Shlomo Vorsoger, Tzvi Eisenman, Rivka Basman ve Rokhl Fishman'dı.
İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana dünya çapında üne kavuşan tek Yidiş yazar, 1978'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Isaac Bashevis Singer'dır. 1904'te Polonya'da doğdu ve 1935'te New York'a taşındı. Kendisini kardeşi IJ'den ayırmak için Isaac Bashevis (Yitskhak Bashevis) adını verin Şarkıcı. Belki de en iyi romanı, tarihi bir roman olarak başlayan Goray'daki ilk deneysel Der sotn (1935; Goray'daki Şeytan) romanıdır. Bohdan Khmelnytsky'nin 1648'de başlattığı katliamların aurasını yeniden yaratırken, sahte mesih Shabbetai Tzevi'ye atıfta bulunur. (Bohdan Khmelnytsky, Polonyalı toprak sahiplerine karşı bir ayaklanmaya öncülük eden bir Kazak lideriydi; güçleri ayrıca yüzlerce Ukraynalı Yahudi topluluğunu da yok etti.) Bir dybbuk veya bedensiz bir ruh tarafından ele geçirilme vakası etrafında dönen roman, Singer'ın daha sonra iblislere olan hayranlığını tahmin ediyor. "Goray'ın dybbuk'u" hakkında 17. yüzyıldan kalma bir belgenin metni olduğu iddia edilen son bölüm, kasıtlı arkaizmleri nedeniyle stilistik olarak ilginçtir. Singer daha sonra, Mayse Tishevits ("A Tale of Tishevitz," Müh. trans. The Last Demon in The Collected Stories of Isaac Bashevis Singer [1982]) gibi iblisler tarafından konuşulan bir dizi başarılı monolog yazdı. En iyi bilinen eseri Gimpl Tam'dır (1940'ların ortalarında yazılmış, ancak ilk olarak 1953'te yayınlanmıştır; Eng. trans. Gimpel the Fool and Other Stories'de [1957]), Saul Bellow tarafından güçlü bir şekilde çevrilmiş bir kısa öyküdür. Topluluk tarafından kandırılmasına izin veren basit bir adam tarafından birinci şahıs anlatısını kullanmak, shtetl'i mizahi ve nostaljik bir şekilde çağrıştırıyor. Singer'ın hikâyeleri Forverts ve The New Yorker'da düzenli olarak yayınlandı; Holokost'tan önceki Doğu Avrupa yaşamıyla bir bağlantı bulmaya çalışan Amerikalı okuyuculara hitap ettiler.
Haskala
Shloyme Ettinger, Varşova'da haham bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve geleneksel bir Yahudi eğitimi almanın yanı sıra laik eserler okudu. Lemberg'de (şimdi Lviv) tıp okudu ve Berlin Aydınlanmasından etkilendi. Alman oyun yazarı Gotthold Ephraim Lessing'den etkilenen iyi bir Yidiş stilisti, karakterlerini kendi dillerine göre ayırt edebildi. Elijah Bokher Levita ve diğer Eski Yidiş yazarları gibi, Ettinger de açıkça Avrupa modellerini takip etti ve Yidiş edebiyatını bu yönde yönlendirdi.
Edebi hareketler ve kişilikler
Yirminci yüzyılın ilk on yıllarında Amerika Birleşik Devletleri'nde gelişen Yidiş edebiyat sahnesinde, kadın yazarlar edebiyat eleştirmenleri tarafından ender görülen bir fenomen olarak görülüyordu, aynı zamanda gazete ve dergi editörleri, özellikle sosyalist ve anarşist basının editörleri., modernitenin bir özelliği olarak ve dolaşımı artırma umuduyla kadın çalışmalarını yayınlamaya hevesliydi; bununla birlikte Avrom Reyzen de dahil olmak üzere önde gelen birkaç erkek yazar ve editör, kadın yazarların ortaya çıkan Amerikan Yidiş edebiyatına yapacakları özel bir katkı olduğu görüşünü dile getirdi. Yente Serdatzky ve Fradl Shtok gibi kadın yazarlar, çalışmaları için sınırlı bir tanınırlık buldular, ancak nihayetinde erkek edebi akranlarına ayak uyduramadılar ve yazarlık kariyerlerinde bir çıkmaza girdiler. İlk başta şiiriyle tanınan Shtok, özellikle sone yazan ilk Yidiş şairleri arasında yer aldığı için, erotik arzular da dahil olmak üzere öznelliği birleştirme biçiminde yenilikçi olan kısa öykü koleksiyonu (Gezammelte ertseylungen, 1919) için hayal kırıklığı yaratan eleştiriler aldı., kadın karakterlerden. I.L. Peretz, Varşova'daki bir nesil Yidiş yazara ilham verdi. 1888'e kadar Polonya'nın Zamość şehrinde yaşadı ve İbranice şiir yazdı; daha sonra, 1870'lerin ortalarında bir yıl kaldığı Varşova'ya taşındı ve Sholem Aleichem tarafından düzenlenen yıllık bir antoloji olan Di yudishe folksbibliotek'te ("Yahudi Halk Kütüphanesi") Yidiş şiir ve kurguları yayınlamaya başladı. Peretz'in ilk yayınlanan Yidiş eseri - adını otobiyografik olarak etkilenen kahramanından almıştır - şiirsel balad "Monish" (1888) idi ve bunu birkaç kısa öykü izledi. 1890'da Peretz'in arkadaşı ve yazar arkadaşı Jacob (Yankev) Dinezon, Peretz'in üç öyküsünün editörlüğünü yaptı ve bunları Bakante bilder ("Tanıdık Sahneler") adlı önemli bir ince ciltte yayınladı. Bu iç gözlem çalışmaları, bu teknik diğer Avrupa literatürlerinde geniş çapta araştırılmadan önce, iç monologun kapsamlı kullanımı açısından dikkate değerdir. Der meshugener batlen ("Çılgın Talmudist"), istikrarsız kimliği ve yasadışı arzuları üzerine düşünen bir yeshiva çocuğunun aklına giriyor. Der mesulekh ("Elçi") bir kar fırtınasında bir miktar para taşıyan yaşlı bir adamı takip eder ve donarak ölürken daha mutlu sahneler hayal eder. Önceki Yidiş kurgularındaki diğer hiçbir şeyin aksine, bu hikâyeler yeni bir yön sağladı. Peretz, ağırlıklı olarak Lehçe okuduğu Avrupa edebiyatındaki güncel eğilimlerle temas halindeydi ve modernizmi Yidiş'e getirdi.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Di Yunge'nin önde gelen isimlerinden biri, 1905'te Amerika Birleşik Devletleri'ne göç eden ve kunduracı olan Mani Leib'dir (soyadı Brahinsky'dir). Aleksandr Puşkin ve Mikhail Lermontov gibi Rus yazarlardan etkilenmiş; Londra'da Amerika'ya giderken İbrani yazar Y. H. (Yosef Haim) Brenner. Leib, yalnızlık, terk edilmişlik ve umutsuzluk temalarına odaklanarak (Zalman Reyzn'e göre) "büyük şehirdeki kayıp ruhun" şairi oldu ve modern Yidiş şiiri üzerindeki etkisi çok büyüktü. Çocuklar için manzum hikâyeler de yazmıştır. En iyi bilinen şiirlerinden biri olan "Shtiler, Shtiler" (1914; "Sus, Sus"), "nüanslı ve yetersiz bir şiir için bir inanç, modern Yahudi yaşamının durumu üzerine bir tür alegorik yansıma ve bir oyundur. (Amerikalı edebiyat ve toplum eleştirmeni Irving Howe'a göre) tüm Yahudi deneyimi boyunca devam eden mesihsel beklenti üzerine.
İçgözlemciler, Di Yunge'nin estetiğini sürdürdüler ve yoğunlaştırdılar. En önemli İçgözlemci şairler A. Leyeles (Aaron Glanz'ın takma adı), Jacob Glatstein (Yankev Glatshteyn) ve Y.L. (Yehuda Leyb) Veznedar. Modernizmdeki mevcut eğilimlerden etkilenerek, Di Yunge'nin daha geleneksel ölçü ve kafiyesini reddettiler. In zikh (1920) antolojilerinde yayınlanan ilk manifestolarında Leyeles, Glatstein ve N.B. Minkoff ayrıca, daha kapsamlı öznel ifade lehine daha önceki ruh hali şiirinden vazgeçti. Zihnin "labirentini" ve deneyimin "kaleydoskopunu" araştırdıklarında, kendilerini Yahudi yaşamıyla ilgili temalarla sınırlamadılar. Ancak 1930'ların sonlarında, yükselen Yahudi karşıtlığının gölgesinde, Glatstein ve Teller, Yahudiler ve siyasi olaylar hakkında daha fazla yazmaya başladılar.
"Çete"nin bir başka üyesi Markish, olağanüstü epik şiirler yazdı. 1922 pogrom şiiri "Di kupe" ("Höyük" veya "Yığın"), "Volin"deki (1919) pastoral, tarih dışı doğa şiiriyle keskin bir tezat oluşturur. Daha sonraki çalışmaları, kısmen Markish'in kendisini Sovyet rejimine adapte etmesi nedeniyle daha az çalışıldı. İlk şiirlerindeki Ekspresyonizm, yerini taklitçi, sınıf bilinçli temsillere bırakır. Markish, 1952'deki Stalinist tasfiyeler sırasında öldürülen birçok Yidiş yazar arasındaydı.
David Pinski, 1892'de Varşova'ya taşındı ve işçi hareketine katıldı. 1894'te Yidiş dilinde öyküler yayınlamaya başladı ve ortaya çıkan sosyalist hareketi desteklemek için denemeler yazdı. Yesurim (1899; Eziyet) ve Ayzik Sheftel (1899) gibi işçilerle ilgili oyunlar da yazdı. 1900'den sonraki kariyerinde aşk ve ulusal Yahudi kimliği gibi diğer temalara yöneldi. Yankl der shmid (1906; Demirci Yankel) oyunu Yidiş tiyatro repertuvarında önemli hale geldi ve bazı oyunları İngilizce ve Almanca'ya çevrilerek Batı Avrupa'da sahnelendi. 1899'da New York'a taşındı, Yidiş Sanat Tiyatrosu için dramalar yazdı ve sosyalist Yidiş gazetelerinde Amerika'daki Yahudi yaşamının ikilemleri hakkında kurgular yayınladı.
Edebi hareketler ve kişilikler
Bazı erkek yazarlar da belirli bir edebi grupla ilişki kurmadılar ya da diğer yaratıcı etiklere geçmeden önce kısa bir süre için böyle yaptılar. Bunlar arasında, İbrani Kutsal Kitabı'ndaki ve diğer Yahudi hikâyelerini akıllıca yeniden kurgulayan, erişilebilir ve eğlenceli ama derinden entelektüel olan Itzik Manger vardı. Bu kategorideki diğer yazarlar Joseph Opatoshu, IB Singer, IJ Singer ve Aaron Zeitlin'dir. Peretz'in politik olarak radikal dönemi 1893'ten 1899'a kadar uzanıyordu. Bu süre zarfında modası geçmiş inançları eleştiren hikâyeler yazdı. Dos shtrayml (1893; Kürk Şapka), Hasidik hahamların otoritesine sert bir saldırıdır. Bontshe shvayg (1894; "Sessiz Bontshe"), basit bir adama duyulan sempatiyi, talihsizliği ve baskıyı pasif olarak kabul etmesini teşvik eden dini geleneklerin eleştirisiyle birleştirir. Mekubolim (İbranice 1891 ve Yidişçe 1894; "Kabalistler"), zorlu yaşam koşullarıyla birleşen mistik coşkunun feci sonuçlara yol açabileceğini gösteriyor.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Celia Dropkin, 1912'de Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmeden önce Varşova ve Kiev'de yaşadı. Şiir yazmaya Rusça başladı. Hem Di Yunge hem de Introspectivists ile ilişkilendirildi ve eleştirmen Kathryn Hellerstein'ın sözleriyle "cinsellik, aşk ve ölüm şiirleri çağdaşlarını şok etti ve baştan çıkardı". Dropkin önde gelen birçok dergide şiirler ve öyküler yayınladı ve In heysn vint (1935; Sıcak Rüzgarda) adlı bir şiir kitabı yazdı.
Edebi hareketler ve kişilikler
Sholem Aleichem, Sholem Rabinovitsh'in mahlasıydı. Tüm Yidiş yazarlarının en popüleri olan Sholem Aleichem, Abramovitsh'in bıraktığı yerden modern Yidiş edebiyatının davasını üstlendi. Öncülüğünün merkezi rolünü kabul eden Sholem Aleichem, Abramovitsh'i Yidiş edebiyatının büyükbabası olarak adlandırdı. Arkadaş çevrelerinde tarihçi Shimon Dubnov ve İbrani şair H.N. (Haim Nahman) Bialik'in de bulunduğu Odessa'da sık sık bir araya geldiler. Hem Sholem Aleichem hem de Abramovitsh, 1905 pogromları tarafından derinden sarsıldı ve ikisi de Rusya'dan göç etti. Abramovitsh iki yıl sonra geri döndü, ancak Sholem Aleichem, oraya seyahat etmesine rağmen, Rusya'ya hiçbir zaman kalıcı olarak yerleşmedi.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Kadia Molodowsky, Beyaz Rusya'dan Odessa'ya ve ardından ilk şiirini yayınladığı Kiev'e taşındı ve David Bergelson ve çevresinden etkilendi. 1922'den 1935'e kadar Varşova'da yaşadı ve Kheshvndike nekht (1927; Heşvan Geceleri) ve Dzshike gas (1933; Dzshike Caddesi) adlı önemli şiir koleksiyonlarını yayınladı. İlk kitabında "Kadın Şiirleri" adlı dizi, bir kadın olarak şiir yazmanın olanak ve anlamını yansıtıyor. 1935'te Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Der melekh David aleyn iz geblibn (1946; Sadece Kral Davut Kaldı) adlı kitabı, "Es kumen nit mer keyn briv" (1945) şiirinde olduğu gibi, Nazi soykırımının yol açtığı yıkımın yasını tutuyor. ; "Artık Mektup Gelmiyor").
Polonya, yenilikçi çalışmalarıyla tanınan Łódź'daki Yung-yidish'in (1919; "Genç Yidiş") ve Varşova'daki Khaliastre'nin (1922; "Çete") eviydi. Ayrıca Varşova'da, Albatros (1922; "Albatros") ve Literarishe bleter (1924–38; "Edebi Sayfalar") Peretz Markish ve I.J. Şarkıcı.
1888-89'da Sholem Aleichem, Kiev'deki Di yudishe folksbibliotek ("Yahudi Halk Kütüphanesi") için yüksek standartlar oluşturarak Yidiş yazısını canlandırdı. İflas ettikten sonra, I.L. Peretz, Varşova'daki Di yudishe bibliotek (1891–95; "Yahudi Kütüphanesi") ile aynı şeyi yaptı. Aynı dönemde, 1888'den 1895'e kadar Mordechai Spektor, Varşova'da Der hoyzfraynd'ın ("The Home Companion") editörlüğünü yaptı. Bu yıllıklar, 19. yüzyılın sonlarının en iyi, en ciddi Yidiş yazısını temsil ediyordu. Varşova'daki diğer iki etkili yayın, editörlüğünü David Pinski'nin yaptığı, Peretz'in editörlüğünü yaptığı Literatur un lebn antolojisi (1894; "Edebiyat ve Yaşam") ve ara sıra çıkan Yontev bletlekh (1894–96; "Tatil Kağıtları") idi. Yüzyılın başında, haftalık Der yud (1899–1902; "Yahudi") daha sonraki Yidiş yazılarının yolunu göstermesi açısından daha da önemliydi.
Murgul Vadisi
Tarihçe
Rus idaresi sırasında, 1892 yılında Murgul Vadisi'nin gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, Murgul Vadisi'nin çok zengin bitki örtüsünden söz etmiştir. Murgul Vadisi'nin insan eli değmemiş ormanlarının nar, incir, kestane, ceviz, şimşir ağaçlarıyla dolu olduğunu yazmıştır. Bu sırada 26 köy tespit emiş ve bu köylerden Osmanlı ülkesine göç eden hane sayılarını vermiştir. Çiçinadze ayrıca Murgul bölgesinin maden yataklarıyla açısından zengin olduğunu yazmıştır. Çiçinadze’nin verdiği bilgiye göre, bu vadiden antik çağ kaynaklarında da söz edilmektedir. Bu çağda Gürcüler ve Yunanlar buradaki madenleri (demir, bakır, pirinç) birlikte işliyorlardı. Murgul vadisi Osmanlı döneminde de doğal kaynaklar ve tarımsal ürünler açısında Klarceti bölgesinin en zengin ve verimli yerlerden biriydi. Bu bölgede zeytin, portakal ve taflan yetişiyor, bağcılık yapılıyordu.
Yidiş edebiyatı
Yidiş edebiyatı, modernleşmeden esinlenerek 1864'ten 1939'a kadar olan dönemde doruğa ulaştı ve ardından Holokost tarafından ciddi şekilde azaldı. Avrupa'da İbranice dualara, yorumlara ve kutsal yazılara öncelik veren bir gelenekten doğdu. Aşkenaz Yahudilerinin yerel ifadesi olarak, Yidiş edebiyatı genellikle yüksek eğitimlilerden ziyade sıradan okuyuculara yönelikti. Çok az kadın İbranice öğrendiği için okuryazarlıkları Yidiş dilindeydi ve Yidiş edebiyatının bazı biçimlerinin birincil izleyicisi oldular.
Murgul Vadisi
Tarihçe
Artvin livasında 1922 tarihinde yapılan nüfus tespitinde, bu vadiyi kapsayan Murgul nahiyesi sınırları içinde 28 köy bulunuyordu. Nahiyenin nüfusu 1.506 kişiden oluşuyordu ve bu köylerin nüfusunun tamamı Gürcü olarak kaydedilmişti. 1922 yılında nüfusu yüz kişiyi geçen sadece iki köy bulunuyordu. Bu tespitler, Rus idaresi sırasında Osmanlı ülkesine gerçekleşen göçün ardından Murgul Vadisi'nin büyük ölçüde boşalmış olduğu göstermektedir. Bu tarihten sonra bazı köyler, birer mahalle olarak başka köylere bağlanmıştır. Murgul vadisinin birkaç köyü de bugün Murgul ilçesinde değil, Borçka ilçesi sınırları içindedir. Nitekim 1940 genel nüfus sayımında Murgul Vadisi'ndeki yerleşimlerin sadece sekizi köy statüsüne sahipti. Bu köylerden Damar, Başköy, Erenköy, Küre, Özmal ve Petek, bu tarihte Çoruh vilayetine bağlı Borçka kazasının Murgul nahiyesine, Ambarlı ve Sülüklü köyleri de bu kazanın merkez nahiyesine bağlıydı.
Yidiş edebiyatı
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Peretz Hirshbein, Eynzame veltn (ilk olarak İbranice, 1905; Yidiş, 1906; "Solitary Worlds") gibi kısa avangard oyunlarda ve daha geleneksel dramalarda şansını denedi. Tkies kaf (1908; Yemin) adlı eseri, aşağıda tartışılan S. Ansky'nin Der dibek'ini öngörmüştür. Hirshbein'in taşralı Yahudi yaşamıyla ilgili ilk natüralist oyunu Di puste kretshme'ydi (1913; "Issız Han"). Kırsal kesimdeki Yahudilerle ilgili birçok çalışması arasında en kalıcı başarısı, bir yeshiva çocuğunun Talmud eğitimini bırakıp daha sağlıklı, taşralı bir yaşama dönme kararını dramatize eden Grine felder (1916; Yeşil Tarlalar) idi.
Murgul Vadisi
Yerleşim yeri adları
Murgul Vadisi'ndeki yerleşim yerlerinin adlarının neredeyse tamamı Gürcücedir. Bu yer adları, 16. yüzyılda Osmanlı Türkçesine Gürcüceden girmiştir. 93 Harbi'nin ardından Rusça yazılışta ise, Gürcüce veya Türkçe yazılış biçimleri temel alınmıştır. Bu yer adları, Türkçe veya Türkçeleşmiş olanları hariç, 1925 yılında değiştirilmiştir.
Yidiş edebiyatı
Edebi hareketler ve kişilikler
1930'ların radikal dönüşü sırasında, ABD Komünist Partisi çevresinde kümelenen bir grup yazar "Di Linke" ("Sol Kanat") olarak bilinmeye başladı. Bu grup Moishe Nadir, Malka Lee'yi içeriyordu. Kanada'da benzer bir grup, Yudica tarafından örneklendirilen Proletarya yazarlar okulu olarak biliniyordu. Sovyetler Birliği'nde Yidiş edebiyatı, David Bergelson, Der Nister, Peretz Markish ve Moyshe Kulbak gibi büyüklerle dramatik bir gelişme yaşadı. Bu yazarların birçoğu, Itzik Fefer ve Leib Kvitko da dahil olmak üzere "Katledilen Şairler Gecesi" (12-13 Ağustos 1952) olarak bilinen bir Stalinist tasfiye sırasında öldürüldü. Bergelson, modernist romandaki çalışmaları biçimin en ilginç örneklerinden biri olabilecek pek çok kişi tarafından değeri bilinmeyen bir deha olarak kabul edilir. Zulümden kaçan önemli Sovyet yazarları arasında Moyshe Altman, Eli Schechtman, Shira Gorshman ve diğerleri sayılabilir. Tüm bu yazarlar yazılarında benzer temalar izledikleri ve benzer Yahudi aydın gruplarına katıldıkları için, belirli yazarlara neden zulmedilmediğini açıklamak için hiçbir kafiye veya sebep yok gibi görünüyor. Sholem Aleichem, kısa kurguda en büyük başarı ölçüsünü elde etti. Abramovitsh'in hiciv eğiliminin yerini aldı ve gerçekçilik, mizah ve sosyal yorumun incelikli bir kombinasyonunu geliştirdi. 1894'te, yazarın alametifarikası olan "gözyaşlarıyla kahkahalar"ı en iyi ifade eden Mandıracı Tevye'nin bir dizi monologunu yazmaya başladı. Bir dizi trajedi yaşarken, Tevye mizah anlayışını ve ilahi takdire olan inancını korur. Tevye'nin ailesi, kızlarından her birinin ayrılmasıyla ataerkil otoritenin düşüşünü özetler. Hayntike kinder (1899; "Bugünün Çocukları") en büyük kızının kendisine önerilen bir eşleşmeyi reddetmesini anlatıyor. Hodel (1904), bir sonraki kızının Sibirya'ya sürgün edilen bir sosyal devrimciyle ilişkiye girdiğini gösteriyor. Chava'daki (1906) üçüncü kız, Yahudi olmayan biriyle kaçtığında nihai ihlali temsil eder. Bu hikâyeler, Tevye'yi birçok olumsuzluğa İbranice alıntılarla yanıt veren modası geçmiş bir Yahudi olarak tasvir ediyor. Tevye, dramatik ve sinematik versiyonlarında iyi bilinir hale geldi. 1919'un Yidiş dilindeki sahne prodüksiyonu, Maurice Schwartz'ın yönetmen ve başrolde olduğu mükemmel Yidiş filmi Tevye'yi (1939) öngördü. (Schwartz, New York'ta Yidiş Sanat Tiyatrosu'nu kurdu ve hem oyuncu hem de yönetmen olarak etkili oldu.) Sırasıyla 1964 ve 1971'de Broadway sahnesi ve Hollywood film endüstrisi, Sholem Aleichem'in hikâyesini Fiddler on the Roof müzikaline başarıyla uyarladı.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Polonya ve Sovyetler Birliği'ndeki Yazarlar
Hasidik hikayeler
18. yüzyılda popüler Hasidik mistisizminin yükselişi, belirli bir tür edebi eserin ortaya çıkmasına neden oldu. Bilimsel düşüncesinin (en) yanı sıra liderliğine hürmet eden menkıbe hikâyeleri de vardı. Bu, hikâye anlatıcılığına Rabinik Yahudilikte bir ibadet biçimi olarak yeni bir merkeziyet kazandırdı ve hareketin cazibesini yaydı. Bu anekdotsal veya mucizevi hikâyeler, tzaddik, İlahi Her Şeyde Varoluş ve sıradan halkın gizli değeri hakkında yeni Hasidik doktrinleri kişileştirdi. Dov Ber of Mezeritch (en)'e yaptığı ziyaretle ilgili olarak, "Maggid'in ayakkabı bağlarını nasıl bağladığını görmeye gittim". Hasidizm'in kurucusu Baal Shem Tov (en)'un bir hikâyesi bunu temsil eder: En ilginç erken Yidiş uyarlamalarından biri, Saul ve David'in İbrani Kutsal Kitabı'ndaki hikâyelerini yeniden anlatan Shmuel-bukh (1544; "Samuel Kitabı"). İçerik, Samuel'in İbrani Kutsal Kitabı kitaplarından ve diğer İbranice kaynaklardan elde edilse de, biçim açıkça Alman modellerinden etkilenmiştir. Nibelungenlied'dekine benzer "Hildebrand kıtası" kullanılarak, her satır bir durakla bölünmüş altı stres içerir; dört satırlık kıtalar aabb kafiye düzenini takip eder. Çağdaş Alman masalları gibi, bu kitap da kahramanca eylemleri ve savaşları betimlemesiyle popülerdi; Yahudi kültürel üretiminin çevresinden izole edilmediğinin açık bir göstergesidir. En eski basılı baskı 1544'e kadar uzansa da, Shmuel-bukh 14. yüzyılda sözlü olarak yapılmış olabilir. David, büyük nitelikler sergileyen ve erotik ayartmalara maruz kalan güçlü bir şövalye olarak tasvir edilir. Bazı Orta Çağ gizem oyunları gibi, Shmuel-bukh da Tanrı ve insanlar arasında dikkate değer bir diyalog içerir. Davut, İbrahim'in dindarlığına öykünmeyi umar, ancak Tanrı ona, "Sevgili İbrahim, onunla kıyaslayamazsın" der. Shmuel-bukh'a göre, David'in İbrahim'in olduğu gibi test edilme arzusu, Bathsheba'nın güzelliği tarafından mahvolmasına yol açar. Eyüp kitabında ve İshak'ın bağlanmasının bazı midraşik yeniden anlatımlarında olduğu gibi, Şeytan testte bir rol oynar.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Di Yunge'nin diğer şairleri gibi, Zishe Landau da politikleştirilmiş şiirden bireysel deneyime döndü. Ancak mısraları genellikle birinci tekil şahıstaki duyguları ve psikolojik durumları araştırırken, Landau "Meydlshe gezangen" ("Kız Şarkıları") ve "Don Kişot" gibi şiirsel kişilikleri kullandı. Estetikçiliği genellikle paradokslara ve çelişkilere atıfta bulunur.
Rikudah Potash Polonya'da doğdu ve 1934'te Filistin'e taşındı. Moyled iber Timna (1959; Timna Üzerinden Yeni Ay) adlı cilt de dahil olmak üzere Polonya ve İsrail'de şiirler yayımladı. Hem fantezi anlayışı hem de sanat tarihi bilgisi bu şiir koleksiyonunu zenginleştiriyor. Örneğin, "Dos rod mazoles fun Beys-Alpha" ("Beit Alpha'dan Zodiac Wheel"), Kibbutz Beit Alpha'da keşfedilen mozaik zeminle samimi bir karşılaşmayı anlatıyor.
Eski Yidiş edebiyatı
1616'da Haham Jacob ben Isaac Ashkenazi (en) tarafından haftalık Peraşa üzerine kadınlar için yazılmış bir yorum olan Tseno Ureno (en) (צאנה וראינה), bu güne kadar Yidiş evlerinde her yerde bulunan bir kitap olmaya devam ediyor. Tekhines, çoğunlukla kadınlar için Yidiş duaları, dini edebiyatın bir başka önemli biçimiydi. İbrani litürjisinin aksine, Yidiş tekhinleri, Tanrı'ya hitap eden daha somut, samimi yakarışlar olma eğilimindedir. Bu dua koleksiyonlarının çoğu erkekler tarafından yazılmıştır, ancak iki önemli koleksiyon 18. yüzyılın başında Ukrayna'da yaşayan Sara Bas-Toyvim'e atfedilmiştir. Bir başka seçkin tekhine yazarı, 18. yüzyılda Polonya'nın şu anda Ukrayna'da olan bir bölgesinde yaşayan Sarah Rebekah Rachel Leah Horowitz'di.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Yidiş süreli yayınlar, yıllıklar ve antolojiler
Teleskopun Tarihi
Buluş
Bir teleskopun ilk kaydı 1608'de Hollanda'dan gelir. Middelburg gözlük yapımcısı Hans Lippershey tarafından 2 Ekim 1608'de Hollanda Eyaletleri Genel Müdürlüğü'ne "uzaktaki şeyleri yakınlardaymış gibi görme " aracı için verilen bir patentte yer almaktadır. Birkaç hafta sonra başka bir Hollandalı enstrüman yapımcısı Jacob Metius da bir patent başvurusunda bulundu. Genel Devlet, cihaz bilgisi zaten her yerde mevcut göründüğü için bir patent vermedi ancak Hollanda hükümeti, tasarımının kopyaları için Lippershey'e bir sözleşme verdi.
Yidiş edebiyatı
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Bir diğer önemli oyun yazarı olan Jacob Gordin, Rus ve Batı Avrupa edebiyatında güçlü bir edebi geçmişe sahipti. 1891'de Rusya'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti ve burada 70'ten fazla oyun yazdı, bazıları yayınlandı ve bazıları Rusça, İngilizce ve diğer dillerde başarıyla sahnelendi. Eserlerinin çoğu, Franz Grillparzer, Gotthold Lessing, Victor Hugo, Israel Zangwill ve Maxim Gorky gibi yazarların Avrupa modellerine dayanıyordu. Bir örnek Gordin'in Goethe'nin Faust'undan etkilenen etkileyici, görkemli Got, mentsh, un tayvl (ilk sahne 1900, 1903'te yayınlandı; "Tanrı, İnsan ve Şeytan"). Ayrıca Der yudisher kenig Lear (1892'de sahnelendi, 1907'de yayınlandı; "Yahudi Kral Lear") ve Mirele Efros'un (1898; bazen Di yidishe kenigin Lear, "Yidiş Kraliçesi Lear" olarak anılır) yazarları. Gordin, Goethe ve Shakespeare'i taklit ederken, Yidiş tiyatrosunda daha ciddi bir edebi dönem başlattı ve ağırlıklı olarak abartıya, hafif şarkılara ve komik rutinlere (shtick) dayanan devam eden düşük tiyatro (shundteater) ile rekabet etti.
Ukrayna'da doğan Malka Heifetz Tussman, 1912'de Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Chicago'da yaşadı; Milwaukee, Wisconsin'de; ve Kaliforniya'da. Şiirlerini In zikh başta olmak üzere birçok dergide yayımladı. Tussman'ın erken dönem şiiri, ilk kitabı Lider'de (1949; Şiirler) görüldüğü gibi, sone biçiminde yazılmıştır. Ayrıca triolet (abaaabab kafiye şemasıyla) adı verilen sekiz satırlık şiirsel biçimi de denedi. Daha sonraki şiirlerinde bazen kısa serbest nazım dizeleri kullandı. Mild mayn vild (1958; "Mild My Wild") ve Haynt iz eybik (1977; Now Is Ever") altı önemli şiir kitabıdır. Tussman'ın şiirinden seçmeler, With Teeth in the Earth'te (1992) İngilizce çeviride yer almaktadır.
Beyaz Rusya'da (şimdi Belarus) doğan H. Levick (Leyvick Halpern'in takma adı), siyasi faaliyetler nedeniyle birkaç yıl hapis yattı ve 1913'te Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. New York'ta duvar kağıdı askısı olarak çalışırken, Di Yunge ("Genç") adlı avangard edebiyat grubuyla. Peretz gibi, o da güçlü dramatik şiiri Der goylem'de (1921, ancak 1927'ye kadar Yidiş'te oynanmadı; Golem'de olduğu gibi) folklor ve Yahudi mistisizmine atıfta bulundu. Daha sonra daha iyi bir dünya özlemine odaklanan başka dramatik şiirler yazdı. Genellikle atölyelerde geçen gerçekçi oyunları benzer temaları işledi. Gösterilen ilk oyunu Shmates (1921, 1922'de yayınlandı; "Paçavralar"), Yidiş Sanat Tiyatrosu'nda uzun bir süre oynadı; Shop (1926–27) adlı benzer bir oyun yazdı. Hastalık ve sürgün ana temaları arasındaydı; ayrıca Sodom (1937) ve In di teg fun Iyov (1953; "In the Days of Job") gibi İbrani Kutsal Kitabı oyunları da yazdı.
Profesyonel Yidiş tiyatrosunun başlangıcı, genellikle eski bir öğretmen ve gazeteci olan Goldfaden'in Romanya'da bir meyhanede kendi iki perdelik müzikal taslağını sunmak için iki gezgin müzisyenle güçlerini birleştirdiği 1876 yılına tarihlenir. Küçük oyun iyi karşılandı ve Goldfaden, Romanya'nın Iaşi kentinde o sırada yaşamakta olduğu profesyonel bir Yidiş tiyatrosu kurdu. Sonraki on yılda, geniş çapta sahnelenen ve daha sonra yayınlanan oyunlar üretti. Yakında ortaya çıkan rakip gruplar gibi, Goldfaden'in topluluğu da tiyatrolarda ve kafelerde sahne alarak sürekli gezdi; performansları büyük ölçüde şarkı, şakşak ve gösteri unsurlarına dayanıyordu. En popüler oyunları arasında, bazen Di beyde Kuni-Leml (ilk olarak 1880'de sahnelendi, 1887'de yayınlandı; "İki Kuni-Lemls") başlıklı Di tsvey Kuni-Leml, Di kishefmakherin (ilk olarak 1880'de sahnelendi, 1887'de yayınlandı; "Büyücü" olarak adlandırıldı) vardı.) ve Bar Kokhba (ilk olarak 1883'te gerçekleştirildi, 1887'de yayınlandı). 1881'de Çar II. Aleksandr'ın öldürülmesinden sonra, şartlar Yahudiler için daha da zorlaştı ve 1883'te Yidiş tiyatrosu Rusya'dan yasaklandı. Goldfaden, Kuzey Amerika'ya kitlesel göçü takip etti ve 1887'de oyunlarını New York'ta sahnelemeye çalıştı. Hiçbir zaman zengin olamadı. Ancak 1907'de, İkinci Cadde sahnesinin önde gelen aktör-yönetmenlerinden biri olan Boris Thomashefsky'nin yönettiği son oyunu Ben Ami, New York'ta iyi karşılandı.
Klasik Yidiş yazarları
Abramovitsh'in toplumsal yorumunun kapsamı, Rusya'daki Yahudilerin durumunu bozuk bir dırdırlarla karşılaştıran alegorik bir roman olan Di klyatshe'de (1873; The Nag) genişler. Kendisine işkence edenlere karşı savaşmak istemeyen kısrak, reform çabalarına çok az ilgi gösteren pasif Yahudileri temsil ediyor. Alegorinin diğer unsurları, Yahudi azınlığa baskı yapan çarlık rejimini suçluyor. Sonuç olarak, kitap Lehçe bir çeviride yayınlandığında, hızla bastırıldı.
Edebi hareketler ve kişilikler
Yidiş'teki dramatik eserler önce ayrı ayrı büyüdü ve daha sonra diğer Yidiş hareketleriyle iç içe geçti. Ettinger'in örneğini izleyen erken dönem drama, Abraham Goldfaden ve Jacob Michailovitch Gordin tarafından yazılmıştır. Yidiş sahnesinde sunulanların çoğu, Avrupa repertuvarından çevirilerdi ve sonuç olarak, Yidiş'teki en eski orijinal yazıların çoğu, klasik Yidiş yazarlarına olduğu kadar Alman tiyatrosuna da borçludur.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Yidiş yazarlar genellikle çok dillidir; birçoğu diğer dillerde yazdıklarıyla da tanındı. Önemli bir İbrani şairi olan H.N. (Haim Nahman) Bialik de Yidiş dilinde şiirler yazmıştır. S.Y. 1966'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Agnon (Shmuel Yosef Halevi Czaczkes'in takma adı), İbranice'ye dönmeden önce Yidiş'te şiir ve nesir yayınladı. Önemli Holokost romanı La Nuit'in (1958; Gece) yazarı Elie Wiesel, bu eserin daha önceki bir versiyonunu Yidiş dilinde Un di velt hot geshvign (1956; "Ve Dünya Sessiz Kaldı") başlığı altında yayınladı.
1930'larda birkaç şair Yung Vilne ("Genç Vilna") grubunu oluşturdu. Bunlar arasında Chaim Grade ve Abraham Sutzkever vardı (aşağıya bakınız). Grade, Doyres (1945; Kuşaklar) gibi çok saygın şiir ciltleri yayımladı. Dünya Savaşı'ndan sonra Kuzey Amerika'ya göç eden, hayatta kalan doğu Avrupalı yazarlardan biriydi. Grade, 1948'de New York'a gelişinden sonra, birçoğu İngilizce'ye çevrilmiş olan romanları ve felsefi Holokost sonrası öyküsü Mayn krig mit Hersh Rasseyner'i (Hersh Rasseyner ile Tartışmam) da yayınladı. Yidiş Öyküleri Hazinesi'nde İngilizce tercümesi bulunan bu eser, rev. ve güncellenmiş ed. (1990), laik ve dindar bir Yahudi arasındaki uzun bir tartışmayı sunar. İsrail'deki yazarlar
Eski Yidiş edebiyatı
Popüler Alman halk edebiyatı, genellikle Hristiyan referansları ve herhangi bir Yahudi karşıtı yorum hariç tutularak Yidiş'e çevrildi. Örneğin, Dietrich von Bern (en) ve Hildebrand hakkındaki efsaneler Yidiş'te ortaya çıktı. Arthur romansları iyi biliniyordu ve hahamların muhalefetine rağmen, bu hikâyelerin Yidiş versiyonları birkaç akşam boyunca oynanmış olabilir. Gösterilerin kültürel ortamının izleri basılı metinlere gömülüdür, tıpkı ozan duraklayıp "Şimdi bu noktada takılıp kalmalıyız / sen bana içecek iyi şarap verene kadar" dediğinde olduğu gibi.
tüm bu kapsar belles-Lettres yazılmış Yidiş, diline Aşkenaz Yahudileri ile ilgilidir Orta Yüksek Almanca. Kökleri Orta Avrupa'da ve yüzyıllardır Doğu Avrupa'da yer alan Yidiş'in tarihi, edebiyatında belirgindir.
Murgul Vadisi
Murgul Çayı'na katılan derelerin oluşturduğu küçük vadiler, Murgul Vadisi'nin birer parçasıdır. Bunlar Kokolet, Kabarcet ve Başköy vadileridir. Bu küçük vadilerde taşıma usülüyle arıcılık yapılmaktadır.
Teleskopun Tarihi
Ayrıca bakınız
• Teleskop, gözlemevi, ve gözlem teknolojileri kronolojisi
Murgul Vadisi
Murgul Vadisi günümüzde idari açıdan Murgul ilçesi ile Borçka ilçesi arasında bölünmüştür. Vadinin Çoruh Nehri kıyısı Borçka ilçesinde yer alır. Vadideki tek kentsel yerleşme, Murgul ilçesinin merkezi olan Murgul kasabasıdır.
Yidiş edebiyatı
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Modern Yidiş edebiyatının tarihi, Yidiş süreli yayınlarının tarihi ve coğrafi dağılımına göre çizilebilir. Temsili dergilere ilişkin aşağıdaki tartışma, edebi üretimin değişen merkezlerini ortaya koymaktadır.
Hasidik hikayeler
İbranice Tevrat çalışması ve dua için ayrıldığından, farklı ustaların yerel Yidiş hikâyeleri, "Shivchei HaBesht" - "Baal Shem Tov'a Övgü" ile başlayan Yidiş veya İbranice yazıyla derlendi (1814 İbranice derlemesinden 1815 Yidiş çevirisi). 20. yüzyılda Martin Buber, kendi Neo-Hasidik felsefesi (en) aracılığıyla aracılık ettiği hikâyeleri aracılığıyla Hasidizmi laik dünyaya duyurdu. Hasidizm'de vurgu yapılmadan kabul edilen önceki Kabalistik temalar, Doğu Avrupa Yahudi folkloruna reenkarnasyon (en) ve ele (en) geçirme hikâyelerinde girdi ve genellikle daha sonraki laik Yidiş yazarları tarafından uyarlandı. Bu arada, Hasidizm mistisizmi ve daha geniş geleneksel Yahudilik kültürü, Haskala Yidiş edebiyatı tarafından parodi edildi. 18. yüzyıl boyunca, Aydınlanma, Yahudileri modernleşmeye ve asimile olmaya teşvik ederek Batı Avrupa'daki Yahudi yaşamı üzerinde derin bir etki yaptı. Berlin'de filozof Moses Mendelssohn tarafından yönetilen Haskala (Yahudi Aydınlanması), Yahudi geleneklerinin modernizasyonu için savaştı. Mendelssohn'un öğrencileri Batı öğreniminin önemini vurgularken, İbranice'nin edebi kullanımını da savundular. İbranice Ha-meʾasef dergisini (1784–1811; "Edebiyat Koleksiyonu") kurdular ve - II. Joseph'in Hoşgörü Fermanı'nın (1782) yardımıyla - Haskala'yı hızla Galiçya'ya (o zamanlar Avusturya'nın bir parçası) yaydılar.
Eski Yidiş edebiyatı
İbrani Kutsal Kitabı'nın kafiyeli uyarlamaları olmaktan çok uzak olan bu eski Yidiş epik şiirleri, İbrani Kutsal Kitabı ve Midraş'tan malzemeyi Avrupa saray şiiriyle kaynaştırdı, böylece Nibelungen Destanı ve Roland Destanı ile karşılaştırılabilen Aşkenaz ulusal destanı yarattı. Yidiş edebiyatının ilk yazılı kanıtı, 1272-73'te tamamlanan Worms kentinden bir İbranice dua kitabının el yazmasında yazılı kısa bir kafiyedir. Beş büyük İbranice karakterin boşluklarında bir düzine Yidiş kelimesi beliriyor. Bu örnek, Yidiş'i İbranice metne hizmet eden ikincil bir role yerleştirdi ve o zamandan beri Yidiş edebiyatı genellikle İbranice edebiyatına ikincil olarak kabul edildi. 1382'de yazılmış ve Kahire Genizah'ta keşfedilen bir Yidiş el yazması, İbrani Kutsal Kitabı hikâyelerini yeniden anlatan ayetler içeriyor ve varyantları haham yorumlarına dayanıyor. Yazılı Yidiş'in diğer erken örnekleri, çalışma metinlerinde İbranice kelimelerin tefsirleri olarak görülür. Daha da önemlisi, İbrani Kutsal Kitabı kitaplarının ve İbranice duaların Yidiş'e tam çevirileri; örneğin, Mezmurlar'ın bir çevirisi 1490'dan, İbranice "Adir Hu" ("Güçlü O") duasının Yidişçe çevirisinin yayınlanması 1526'ya tarihlendirildi. Bir Yidiş sözlük ve İbrani Kutsal Kitabı'na uygunluk, Bilgin Haham Anshel'e atfedilen, 1534'te Krakov'da yayınlandı.
Hasidik benzetmeler
Bu hikâyeler popüler halk hikâyelerini ve Hasidik hareketin dini öğretilerini bir araya getiriyor. Anlaşılan soyut öğretileri öğrencilerine aktarmanın zorluğundan bıkmış olan Nahman, alegorik anlamları olan anlatılara döndü. Sternharz, hikâyeleri iki dilli İbranice-Yidiş baskısında yayınlayarak, Yidiş'ye Hasidik edebiyatının bir dili olarak yeni bir statü kazandırdı. Bu nedenle yazar I.L. (Isaac Leib) Peretz 1908'de modern Yidiş edebiyatının köklerinin Nahman'ın masallarında yattığını söyledi. Nahman'ın düzinelerce başka hikâyesi, anekdotları ve hatta rüyaları rebbe'nin müritleri tarafından kaydedildi. Özellikle rüya anlatıları, kaygılarını dile getirerek liderin daha kişisel bir yanını ortaya çıkarır. Yidiş dilinde Peretz ve Almanca'da Martin Buber ile başlayan Hasidik hikâyeler sayısız yeniden anlatıma ilham verdi.
Yidiş dilinde ve Yidiş edebiyatından etkilenen çağdaş yazı
Yidiş tiyatrosu
İrlanda edebiyatı
İrlanda edebiyatı, İrlandalı yazarlar tarafından İrlandaca, Latin, İngilizce ve İskoçça dillerinde yazılar eserlerin tümünü içerir. Kaydedilen en eski İrlanda yazıları yedinci yüzyıldan kalmadır ve hem Latince hem de Erken İrlandaca yazan keşişler tarafından yapılmıştır. İrlandalı keşişler, kutsal yazıya ek olarak, hem şiir hem de mitolojik hikayeler kaydettiler. The Táin ve Mad King Sweeny gibi masallar da dahil olmak üzere İrlanda mitolojik yazılarının büyük bir hayatta kalan gövdesi var.
İrlanda Galcesi'nin en eski kanıtı, genellikle MS 4. ve 5. yüzyıllara atfedilen taş veya ahşap kenarlarına oyulmuş bir vuruş ve çentik sistemine dayanan ogham alfabesindeki arkaik mezar yazıtlarından oluşur. Roma alfabesindeki yazılar, Eski İrlandaca'daki 8. yüzyıl tefsirlerinden kalmadır, ancak 7. ve hatta 6. yüzyıl kompozisyonları çok daha sonraki el yazmalarında korunur.
Anglo-İrlanda edebiyat geleneği ilk büyük temsilcilerini Richard Head ve Jonathan Swift'de ardından Laurence Sterne, Oliver Goldsmith ve Richard Brinsley Sheridan'da buldu. Yine on sekizinci yüzyılda yazılmış olan Eibhlín Dubh Ní Chonaill'in İrlandalı dili keskin, " Caoineadh Airt Uí Laoghaire ", yüzyılın İrlanda'da veya Britanya'da yazılmış en büyük şiiri olarak kabul edilir ve kocasının ölümünün yasını tutar. Ui Laoghaire. İrlanda Gal edebiyatında dört farklı dönem tanınır. İlk edebiyat (dilsel olarak Arkaik, Eski ve Erken Orta İrlandaca), profesyonel bir sınıf olan fili (tekil, fili) ve kilise adamları tarafından oluşturuldu. Orta Çağ edebiyatı (dilbilimsel olarak geç Orta ve Klasik Modern İrlandaca) laik ve kalıtsal bardik tarikatların egemenliğindeydi. Geç edebiyatta (17. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar) yazarlık, dilin bölündüğü lehçeleri kullanarak çoğu İrlandalı konuşmacının indirgendiği sınıf olan köylüler arasındaki bireylerin eline geçti. Daha sonraki canlanma günümüze kadar devam etmiştir.
İrlanda mitolojik ve efsanevi destan döngüleri
Finn döngüsü (en)
Orta Çağ: 500–1500
Orta Çağ İrlandalı yazarları ayrıca Latince'de kapsamlı bir edebiyat yarattılar: Bu Hiberno-Latin edebiyatı, Avrupa'nın başka yerlerinde Orta Çağ Latincesinde yaygın olandan daha fazla Yunanca ve İbranice ödünç kelimelerin kullanımı da dahil olmak üzere, öğrenilmiş kelime hazinesi için dikkate değerdi.
İrlanda mitolojik ve efsanevi destan döngüleri
Bu dönemin en yerli düzyazısı, kahraman Finn ve onun savaş grubu (fian) ile ilgiliydi. Finn (en), Oisín, Caílte mac Rónáin (en) ve diğerleri hakkında hikayeler yüzyıllardır insanlar arasında var olmuş olmalı. Olağanüstü eser, Caoilte (en)'nin Gabhra Savaşı'ndan sağ kurtulan ve İrlanda üzerinden Patrick'e eşlik etmek üzere yaşadığı 12. yüzyılda yazılmış Agallamh na Seanórach (en) ("Yaşlı Adamların Sorgusu") idi. Fenian hikayeleri hiçbir zaman Ulster döngüsündekiler kadar dikkatli bir edebi muamele görmedi ve eski biçim kısa süre sonra İrlanda'da profesyonel edebiyatın aksine popüler edebiyatın başlangıcı olarak kabul edilebilecek nesir hikayeleri ve baladlar için terk edildi. Metreler, bardik tekniğin büyük ölçüde basitleştirilmesini temsil ediyordu ve bu literatür insanların eline geçtiğinde temada belirgin bir değişiklik meydana geldi. Diğer nesir
Fili ile popüler olan hikayeler giderek gözden düştü. Bazen, belki de 14. yüzyılda yeniden yazılan çok eski Fergus mac Léti destanında olduğu gibi, halk hikayesi unsurlarıyla birleştirildiler, küçük boylu bir insan olan cüce cinlerin bir hikayesini içerecek şekilde yeniden yazıldılar. Hepsinden önemlisi, Latince ve İngilizce'den bir çeviri seli başladı. Marco Polo, Sir John Mandeville (en), Prester John (en) ve Guy of Warwick (en)'in hikayeleri ile Orta Çağ uyarlamalarındaki klasik ve Arthur hikayeleri İrlanda'da iyi bilinir hale geldi. Yeni tarikatlar birçok manevi ve adanmış eseri tercüme etti ve kilise adamları, felsefi materyali yerel dilde ele alma deneyini, o zamanlar için dikkate değer hale getirdiler. Ayrıca, özellikle dilbilgisi ve metrikler konusunda çok fazla teknik yazı vardı. Kıta öğretimi bu dönemde yerel geleneğin yerini almış görünüyor.
Ulster İskoçlarında Edebiyat (1): 18. yüzyılda
Bu dokumacı şairler, kültürel ve edebi modelleri için İskoçya'ya baktılar, ancak basit taklitçiler değillerdi. Aynı edebi geleneğin mirasçılarıydılar ve aynı şiirsel ve imla uygulamalarını takip ettiler; İskoçya ve Ulster'dan gelen geleneksel İskoç yazılarını ayırt etmek her zaman hemen mümkün değildir. Kafiye dokumacıları arasında James Campbell (1758-1818), James Orr (1770-1816), Thomas Beggs (1749-1847) vardı.
Orta Çağ: 500–1500
Kadın aristokratlar kendi başlarına patronlar olabilse de, kadınlar büyük ölçüde resmi literatürden dışlandı. Bir örnek, bilginler tarafından misafirperverliği için övülen 15. yüzyıldan kalma soylu kadın Mairgréag Ní Cearbhaill'dir. Bu düzeyde belirli sayıda kadın okuryazardı ve bazıları dánta grádha olarak bilinen resmi olmayan bir saray aşk şiiri külliyatına katkıda bulunuyordu. Düzyazı Orta Çağda masallar biçiminde yetiştirilmeye devam etmiştir. 12. yüzyıldaki Norman istilası, İrlanda geleneğini etkileyen yeni bir hikayeler bütünü getirdi ve zamanla İngilizce'den çeviriler yapıldı. Erken İrlanda destanı, genellikle diyalog biçiminde, genellikle anlatı olmayan şiirsel pasajlar içeren düzyazı bir anlatıydı. Bu ve erken Sanskritçede bulunan destan türü arasındaki benzerlik, geleneğin Hint-Avrupa zamanlarına kadar uzandığını gösteriyor. En eski destanlar muhtemelen ilk olarak 7. ve 8. yüzyıllarda sözlü bir gelenekten yazılmıştır. 9. ve 10. yüzyıllardaki İskandinav istilaları edebi çalışmaları bozduğu için bunlar kusurlu bir şekilde korunmuştur. 11. yüzyıla kadar hayat, eserlerin manastırlarda toplanması için yeterince yerleşik hale gelmedi ve o zaman bile toplamanın gelişigüzel olduğu görülüyor. 12. yüzyılın başlarında yazılan büyük kodeks Lebor na hUidre (en) (Dun İneğinin Kitabı), destan materyalinin yıllar sonra yazılan Leinster Kitabı'nda bulunandan daha eski tedavilerini gösterdi. Materyal, kesinlikle tarihsel kaynaklardan çok az kanıt bulunan ya da hiç kanıt bulunmayan ilkel bir toplum resmini -arabalarla savaşmak, kelleleri ganimet olarak almak, Druidlerin konumu, tabuların gücü- korumuştur.
İrlandalı şairler ayrıca Dindsenchas'ı ("yerlerin söz konusu yerlerle ilişkili olaylar ve karakterlerle ilgili yer adlarının ve geleneklerin kökenlerini anlatan onomastik metinler sınıfı oluşturdular. İlgili efsanelerin çoğu, efsanevi ve efsanevi figürlerin eylemleriyle ilgili olduğundan, dindsenchas, İrlanda mitolojisinin incelenmesi için önemli bir kaynaktır. En önemli döngü, adını Ulster'a veren Ulaid halkıydı. Conchobar mac Nessa (en) (Ulaid kralı), Cú Chulainn (bir erkek savaşçı), Medb (Connaught'un kraliçesi) ve ölüme mahkûm aşıklar Noisi ve Deirdre, erken İrlanda edebiyatında öne çıkan isimlerdi ve Ulaid destanlarından öğeler içeriyordu. bir İrlanda destanına en yakın yaklaşımın inşa edildiğine dair - Táin Bó Cuailnge (en) (Cooley'in Sığır Baskını). İlk olarak 7. veya 8. yüzyılda bir araya getirildiğinde, esas olarak özlü canlılığıyla dikkat çekicidir. En güzel bölüm, Ulster'den sürgün edilen Fergus'un Cú Chulainn'in gençliğinin yaptıklarını hatırladığı bölümdür. Ancak Táin'in değeri genellikle üzerinde sürekli çalışıldığı için İrlanda stilinin yozlaşmasının bir kaydını sağlamasında yatar. Táin, 7. yüzyılda Fili'ye Fergus hayaleti tarafından ifşa edilmesi ve Noisi ve Deirdre trajedisi de dahil olmak üzere bir dizi yardımcı hikayeyi kendi etrafında topladı.
Ulster İskoçlarında Edebiyat (1): 18. yüzyılda
İrlandaca konuşulan bölgelerin (Gaeltacht (en)lar) zengin kelime hazinesi ve deyimsel ifadeler ile folklor ve halk hikayelerinin zenginliği yavaş yavaş kabul edildi. Douglas Hyde gibi folklor koleksiyoncuları, dilde bir miktar gurur duymayı başardılar. Dirilişçiler İrlandalılara ülkenin eğitim sisteminde mütevazı bir yer sağlamayı bile başardılar.
anması
İronik olarak, 19. yüzyıldaki canlanmaya öncülük eden İrlandalı azınlıktan ziyade İngilizce konuşan antikacılar ve küçük eğitimli sınıftan milliyetçiler oldu ve bu da Romantik hareketin Kelt konularına olan ilgisi tarafından teşvik edildi.
19. yüzyılın sonunda ve 20. yüzyıl boyunca İrlanda edebiyatı, özellikle Oscar Wilde, Bram Stoker, James Joyce, WB Yeats, Samuel Beckett, Elizabeth Bowen, CS Lewis, Kate O'Brien'ın eserleri olmak üzere benzeri görülmemiş bir küresel başarılı eserler dizisi gördü. 'Brien ve George Bernard Shaw, çoğu İrlanda'yı İngiltere, İspanya, Fransa ve İsviçre gibi diğer Avrupa ülkelerinde yaşamak için terk etti. Bu arada, Ulster'deki İskoç yerleşimcilerin torunları, özellikle güçlü bir kafiye şiir geleneğine sahip olan Ulster-Scots yazma geleneğini oluşturdular. İrlanda Gal edebiyatında dört farklı dönem tanınır. İlk edebiyat (dilsel olarak Arkaik, Eski ve Erken Orta İrlandaca), profesyonel bir sınıf olan fili (tekil, fili) ve kilise adamları tarafından oluşturuldu. Orta Çağ edebiyatı (dilbilimsel olarak geç Orta ve Klasik Modern İrlandaca) laik ve kalıtsal bardik tarikatların egemenliğindeydi. Geç edebiyatta (17. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar) yazarlık, dilin bölündüğü lehçeleri kullanarak çoğu İrlandalı konuşmacının indirgendiği sınıf olan köylüler arasındaki bireylerin eline geçti. Daha sonraki canlanma günümüze kadar devam etmiştir.