cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pragmatizm
Faydacılığı eleştirenler bu görüşün birkaç problemi olduğunu söylemişlerdir. Bunlardan biri değişik insanların faydalarının karşılaştırılmasının zorluğudur. İlk faydacıların çoğu mutluluğun felisifik hesap (felisific calculus) ile sayısal olarak ölçülüp karşılaştırılabileceğine inanıyorlardı ama pratikte bu hiçbir zaman yapılamadı. Değişik insanların mutluluğunun kıyaslanmasının sadece pratikte değil prensipte de mümkün olmayacağı ileri sürülmüştür. Faydacılığın savunucuları bu problemin iki kötü seçenek arasında karar vermek zorunda kalan herkesin karşılaşabileceği bir problem olduğunu söyleyerek karşılık vermişlerdir. Bir milyar insanın ölmesiyle bir kişinin ölmesinin aynı derecede kötü olduğunu söyleyemiyorsanız bu problemi utilitaryanizmi reddetmek için kullanamazsınız demişlerdir.
Faydacılık sağduyu ile çeliştiği için de eleştirilmiştir. Örneğin kişi kendi çocuğunun hayatı ile iki yabancının hayatını kurtarmak arasında seçim yapmak zorunda kaldığında kendi çocuğunu kurtarmayı seçecektir. Ama faydacılar iki yabancıyı kurtarmanın gelecekte daha fazla potansiyel mutluluğa sebebiyet vereceğinden tersini tercih etmeyi destekleyeceklerdir.
Bu akımın -bir şey uygulanabildiği ölçüde doğrudur- şeklindeki savı ise hiçbir teorik mekanizmanın tartışılmasına izin verilmeden bir şey özden yoksun olduğu halde başarılı bile olsa kabul gördüğünden eleştirilmiştir. Söz gelimi birbirinden farklı seçeneklere sahip bir soru hiçbir bilgi sahibi olmayan kimse tarafından rastgele ama doğru yanıtlandığında faydacılığa göre o şey artık mutlaklık kazanmıştır. Bu kişinin bilgili, eğitimli ya da zeki olması pek de önemli unsurlar değildir. Tersi durumda da çok iyi eğitimli ve yetenek sahibi kişiler toplumda iyi statülere erişemediği durumda onların geri zekalı ya da cahil olarak damgalanmaları bu akım yüzündendir. Kısacası faydacılıkta önemli olan öz değil biçimdir, olayların teorik akışı önemsizdir, mutlak olan daima pratik başarı olarak kabul edilir. Her teori doğru değil ama her pratik doğrudur bu görüşe göre.
Daniel Dennett kararlarımızı yönlendirmek için faydacılığın kullanmasının sınırlarını belirlemek için Three Mile adası kazasını örnek olarak kullanır. Bu nükleer santraldeki kaza iyi bir şey mi yoksa kötü bir şey miydi? Bu kaza birçok kişi tarafından nükleer enerji politikasına yaptığı etkiler yüzünden yararlı olarak görülmekteydi (neticede Çernobil kadar kötü bir kaza değildi). Dennett faydacılık açısından tüm kanıtları tartıp bir karara varmak için hâlâ daha erken (aradan geçen 20 yıla rağmen) olduğunu söylemektedir.
Burada söz edilen sıkıntılardan kurtulmak için faydacılığın değişik çeşitleri ortaya atılmıştır. Faydacılığın geleneksel şekli en fazla fayda getiren hareket en iyi harekettir diyen hareket faydacılığıdır. Buna alternatif ise en iyi hareket en fazla faydayı sağlayacak kuralın emrettiği harekettir diyen kural faydacılığıdır.
Örneğin bir kişi yalan söylerse en fazla faydayı elde edeceği bir durumda olsun; hareket faydacılığına göre en doğru hareket yalan söylemektir ama genel kural olarak doğruyu söylemek o kişiye daha fazla fayda sağlayacağını kabul edersek kural faydacılığı açısından doğruyu söylemek gerekmektedir.
Uluslararası Adana Film Festivali ödülleri
Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali ödülleri, Türkiye'nin Adana şehrinde her yıl düzenlenen Adana Altın Koza Film Festivali kapsamında dağıtılan ödülleri kapsamaktadır. Ödüller, festival yönetimi tarafından seçilen jürinin yarışma filmlerini değerlendirmesi sonrası çeşitli dallarda verilmektedir.
Uluslararası Adana Film Festivali ödülleri ilk defa 1969 yılında, o dönemdeki adıyla 1. Altın Koza Film Festivali kapsamında on iki dalda verilmiştir.
==Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması ödülleri ==
Özel Ödüller
=== Onur Ödülü ve Başarı Ödülü === Yaşam Boyu Onur ve Yaşam Boyu Başarı ödülleri olarak verilmiştir.
Jüri Özel Ödülü
Bu ödül bazen kişilere, bazen filmlere verilmiştir.
Film-Yön En Iyi Yönetmen Ödülü
=== Jüri Özendirme Ödülü ===
Ses Tasarımı Ödülü
Yalnızca 2011 yılında verildi.
Uluslararası Uzun Metraj Film Yarışması ödülleri
2017 ve 2018 yıllarında verildi.
Azerbaycan 19 yaş altı millî futbol takımı
Kıta birinciliklerinde
İlk olarak 1994/95 sezonunda kıta arenasına çıkan takım 7 yıl U-18 gibi, 2001/02 sezonundan sonra ise U-19 gibi yarışlara katıldı. Takım 18 kişi arasında 16 maçta 3 galibiyet ve 13 yenilgi karşılığında top farkında çok geridedir. Tarihinde 17 kez kıta birinciliklerine katılan millî kendisinin 50. yıl dönümünde karşılaşmasını 13 Ekim 2010 yılında Portekiz'de Yunanistan'a karşı oynamıştır. Bu görüş de dahil yapılan 50 karşılaşma da Azerbaycan futbolcuları 10 galibiyet, 7 beraberlik ve 33 kere puansız süreç geçirmişlerdir. Bu karşılaşmalar da Azeriler 40 gol atıp, 117 gol yemişlerdir.
Hayrettin Karaoğuz
Hayrettin Onur Karaoğuz (d. 26 Ağustos 1984, İstanbul), Türk internet ünlüsü, oyuncu, sunucu ve komedyen.
Hayatı
Hayrettin Onur Karaoğuz, 26 Ağustos 1984 yılında Bakırköy, İstanbul'da dünyaya geldi. Eğitim hayatına Ahmet Hamdi Tanpınar İlköğretim Okulu'nda başladı. Daha sonrasında Yahya Kemal Beyatlı Lisesi'ni bitirdi. 2004 yılında Kadir Has Üniversitesi Reklamcılık Bölümünü kazanarak eğitim hayatını sürdürdü. 2017 yılında Gökçe'nin "Artist" isimli şarkısının klibinde yer aldı.
Van İsyanı (1915)
1915 Van İsyanı ya da İkinci Van İsyanı (Ermenice: Վանի Հերոսամարտ), I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu'nun Van Vilayeti sınırları içindeki Ermenilerin çıkardıkları isyandır. Olayların süresi, Van Vilayeti'nin diğer bölgelerinde daha önce başlamış olmalarıyla birlikte, Van merkezine yayıldıkları süreyi esas alarak 19 Nisan-6 Mayıs 1915 arası olarak kabul edilmektedir.
Ermenistan'daki Kürtler
Ermenistan Kürtleri (Kürtçe: Kurdên Ermenistanê), büyük kısmı I. Dünya Savaşı esnasında Kars'tan Ermenistan'a göçen Kürtlerden oluşur. Kürt nüfusunun ezici çoğunluğu Yezidi dinine mensup olmakla beraber kalan kısmı Şii Kürtlerden oluşur.
Van İsyanı (1915)
İsyan öncesinde Van'daki durum
1862 Osmanlı nüfus sayımına göre Van Vilayeti'ndeki toplam nüfus 418.700 iken; bu nüfusun 209.100'ü Müslüman, 209.600'ü Hristiyandı. 1890 Osmanlı nüfus sayımı ise vilayetteki toplam nüfusu 430.000 olarak gösterirken, Ermenilerin nüfusunu 79.998 olarak vermektedir. Bu sayıma göre Ermeniler; Van şehrinin %35'ini, Erciş'in %64'ünü, Çatak'ın %37'sini, Başkale'nin %18'ini, Bahçesaray'ın %48'ünü oluşturmaktaydı. Diğer taraftan 1885 yılı sonlarında, Van'da yaşayan Ermeniler tarafından Armenakan partisi kuruldu. Bu parti, bölgedeki Ermenilerin Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanmasını amaçlamaktaydı. 1887'de, Cenevre'deki Marksist Ermeniler tarafından kurulan Hınçak partisinin amacı, Anadolu'daki Ermenilerin siyasi ve millî bağımsızlığını sağlamaktı. Bu parti adını, 1890 yılında İhtilâlci Hınçak Partisi olarak değiştirdi. 1890 yazında, Tiflis'te kurulan Taşnaksutyun partisinin 1892'de açıklanan programına göre; isyan çıkararak, ihtilâlci çeteler kurarak, halkı silahlandırarak, hükûmet yetkilileri ve kurumları ile muhbir ve hainlere karşı hareketler düzenleyerek bölgedeki Ermenilere bağımsızlığını kazandırma, partinin esas ilkeleriydi.
Ermenistan'daki Kürtler
1937 yılında, Stalinist baskı döneminde Kürtler de Büyük Temizliğin kurbanı oldu. Ancak Yezidi Kürtlere dokunulmayarak sadece Müslüman Kürtler Kazakistan'a, zorunlu göçe tabi tutuldu. Kürtlerin diğer bir kısmı ise 1990'lı yıllarda Sovyetler Birliği'nin dağılması ardından oluşan ekonomik sorunlar ve Ermenistan-Azerbaycan savaşı nedeniyle çoğunlukla Avrupa ve Rusya'ya yerleşmişlerdir. Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti 1918-1920 yılları arasında, Kürtlere siyasi haklar tanıdı: Kürt temsilcileri milletvekili seçildi. Bazı Kürtler Ermeni ordusunda subay oldu ve gönüllü Kürt birlikleri kuruldu.
Van İsyanı (1915)
İsyan öncesinde Van'daki durum
1894-1895'te çıkan Sason İsyanı ile yaşanan olaylar, uluslararası platforma taşındı. Kurulan milletlerarası Tahkikat Komisyonu, 20 Temmuz 1895'te yayınladığı raporunda Sason olaylarında Ermenilerin masum olmadığını açıkladı. 1895 yılında, özellikle Hınçak komitesi üyelerinin kışkırtmaları sonucu İstanbul, Divriği, Trabzon, Eğin, Develi, Akhisar, Erzincan, Gümüşhane, Bitlis, Bayburt, Urfa, Erzurum, Diyarbekir, Siverek, Malatya, Harput, Arapkir, Sivas, Merzifon, Maraş, Muş, Kayseri, Yozgat ve Zeytun'da birtakım olaylar çıktı. Bu olaylarda Türklerin yanı sıra, ayaklanmalara katılmayan Ermenilere karşı da cinayetler işlendi ve kundaklama faaliyetlerinde bulunuldu. Yaşananların sonrasında Trabzon, Van, İstanbul, Sason, Harput, Adana ve Zeytun'da art arda isyanlar çıktı. Bu isyanlara karşı 1894-1896 yılları arasında yapılan müdahalelerde, isyancıların yanında sivil halk da katledildi.
Ermenistan'daki Kürtler
Ermenistan'da Sovyet dönemi boyunca, çok sayıda okul ve radyo açıldı. Büyük Sovyet Ansiklopedisine göre, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Kürt edebiyatının merkezi oldu. 1925 yılına gelindiğinde elliden fazla Kürt okulu açılmıştı.
Van İsyanı (1915)
İsyan öncesinde Van'daki durum
I. Dünya Savaşı öncesinde Van Vilayeti'ndeki etnik dağılım tartışmalı bir konudur ve değişik kaynaklara göre farklılık göstermektedir. Genel olarak 1914 yılında Ermeniler Van Gölü kıyılarında yoğunlaşmıştı. Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı yerler Van (Havasor Gedikbulak ve Arçak olmak üzere üç alt birimde oluşuyordu), Artiş, Şatak, Başkale ve Bahçesaray idi. Ermeni Patrikliğinin 1912 sayılarına göre ise Van'da 110.897 Ermeni bulunurken, 1914 Osmanlı nüfus sayımı Ermeni nüfusunu 67.797 ve Müslümanların nüfusunu ise 179.422 olarak vermektedir. 1914 Osmanlı sayımına göre vilayetteki en yüksek Ermeni nüfus oranı %42 ile Van'dayken; hiçbir Ermeni'nin olmadığı Şemdinan, bu alanda en düşük orana sahip yerleşim birimiydi.
Ermenistan'daki Kürtler
29 Eylül 2012,de Armavir bölgesinde Yezidiler için ibadethane açıldı. Burası Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi dışında kurulan ilk Yezidi ibadethanesi özelliğini taşımaktadır.
Nüfus
1926-2011 yılları arasındaki Yezidi ve Şii Kürtlerin toplam nüfusu:
Van İsyanı (1915)
İsyan öncesinde Kafkasya Cephesi
1 Kasım 1914 günü Ruslar, düzenledikleri taarruzla Osmanlı topraklarına girdiler. Erzurum-Sarıkamış ekseninde Osmanlı İmparatorluğu'nun 25 kilometre içlerine ilerleyen Ruslar, kasım ayının sonunda durakladılar. Osmanlı kuvvetlerinde 9.000 ölü, 3.000 tutsak ve 2.800 asker kaçağı olmak üzere yaklaşık 14.800 kayıp vardı. Osmanlı 3. ordusunun yükünü azaltmak için Rusların kuvvetlerini ana saldırı yönünden uzaklaştırmak üzere 3. Piyade Alayı bulunduğu Trakya mevkinden Çoruh'a taşınmış ve başına Alman komutan Strange getirilmişti. Ardahan Harekâtı'nın ilk amacı Rusları Batum kıyıları üzerinde tutmaktı. Bu birim Acaralılardan da yardım aldı. Daha sonra Enver Paşa Sarıkamış Savaşı'nı desteklemek için bu gücün planını değiştirecekti. 22 Aralık tarihinde 3. Ordu Rusların elindeki Kars'a yönelme emrini aldı. Bu emir Sarıkamış Harekâtı'nın başlangıcı oldu. 3. Ordunun ilerlemesi karşısında Rusya'nın Kafkasya Valisi İllarion İvanoviç Vorontsov Daşkov, Rusların Kafkasya Ordusunu geri çekmeyi planladı. Ancak General Nikolay Yudeniç, Vali Vorontsov'un çekilme emrini dinlemedi ve Sarıkamış'ı savunmak için kaldı. Enver Paşa 3. Orduyu kendi komutası altına aldı ve Rus birliklerine karşı saldırıya geçti. 6 Ocak'ta 3. Ordu karargahı ateş altında kaldı. Hafız Hakkı Paşa geri çekilme emri verdi. 7 Ocak'ta 3. Ordunun ayakta kalan güçleri Erzurum yolunda geriye dönmeye başladılar. Enver Paşa yenilgiden sonra komutanlığı bırakarak İstanbul'a döndü.
Olayların başlangıcı
Savaşın başlamasıyla Van valisi Hasan Tahsin Bey Erzurum'a atandı ve onun yerine yardımcısı Cevdet Bey getirildi. Cevdet Bey Enver Paşa'nın kızkardeşi ile evliydi. Rafael de Nogales Méndez 3. Ordudaki Alman subayların tavsiyesine uyarak Cevdet Bey'in altındaki Osmanlı Jandarma birimlerinin komutanlığına atandı. Bu bölgede Ermeni liderleri arasında Aram Manukyan Ermeni Devrimci Federasyonu (EDF) nin bölgesel parti lideri, Armenakis Yekaryan Armenakan partisinden, Nikoğayos Poğos Mikaelyan (İşkan) ile EDF üst üyesi ve onun yardımcısı olarak Arşak Vramyan vardı. Arşak Vramyan ayrıca Van'dan Osmanlı Meclisi üyesiydi ve ayrıca Cevdet Bey'in sınıf arkadaşı idi. Van'da Müslüman, Ermeni, Nasturi ve Keldani Cemaati temsilcileri ve ayrıca İttihat ve Terakki Partisi, Taşnaksütyun, Ramgavar, Hınçak, Parti Serakan, Parti Karsakan da örgütlenmişti.
1914'in Temmuz ayında Arşak Vramyan ve yardımcıları Van ilini temsilen Erzurum'da toplanan bir Ermeni Kongresine katıldılar. İttihat ve Terakki Partisi de bu müzakerelere Naci Bey ve Bahattin Şakir olmak üzere iki temsilci ile katıldı. Ermeni kaynaklarına göre Van Ermeni liderleri Aram Manukyan, Arşak Vramyan, Nikoğayos Poğos Mikaelyan (İşkhan) ve Armenak Yekaryan Ermenilere Osmanlı hükûmetine karşı çıkmak değil sadık kalmalarını söylüyorlardı 1914'ün Eylül ayında 3. Ordu yaptığı arama operasyonları sonucu silah, mühimmat ve operasyonel belgeleri ele geçirdi. 20 Ekim'de 4. Rezerv Süvari Alayı devriye sırasında Hasankale'deki Ermeni evlerinde bir zula (silah deposu, tüfek) keşfetti. Bu dönemde çok sayıda Ermeni Muş, Bitlis ve Van'da silahlanmaktaydı. Tarihçi Erikson Osmanlı yetkililerinin bu gizlenmiş bomba ve silahların bulunmasıyla şiddet olaylarına hazırlık yapıldığı sonucuna vardı.
2 Kasım 1914 tarihinde Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş açtı. 5 Kasım'da Ruslar Van'daki 3. Ordunun savunma hattına saldırıya geçtiler. 19 Kasım'da Ruslar Saray ve Van'a doğru büyük bir operasyon başlattı. Kasım ayında Osmanlı Jandarma birimlerinin (yerel güvenlik aygıtı) komutası el değiştirdi. Yerel güvenlik birimlerinin yönetim ve kontrolü daha önce Valilerin altında iken askeri yönetime geçti. Bu değişiklikle Van Valisi tarafından komuta edilen Van Jandarma bölüğü ve yedek süvari tümeni Üçüncü Orduya bağlandı. Van Jandarma bölüğüne Binbaşı Ferit atandı. Ancak, Vali Cevdet küçük bir grup askeri elinde tuttu.
1 Aralık 1914'te Cevdet Bey Ermeni ileri gelenleriyle bir toplantı yaptı.
15 Mart'ta Van Mahmudiye kaymakamı Ermenilerin Mahmudiye'de Müslümanları toplu halde katlederek camileri kendi atları için ahıra çevirdiklerini İstanbul'a bildirmiştir. Ayrıca Van ili Saray kazası Kavlik (Keçikayası), Heretil (Kapıköy), Şezuhane, Yamanyurt, Belecek ve Özalp kazası Perâkal (Boyaldı) köylerindeki katliamlarla ilgili tutanak Ermeni faaliyetleri - Tutanak (Mahmûdî köylerindeki katliamlar - 15 Mart 1915) dökümünde öğrencilere zorla Hristiyanlık kabul ettirilmek istendiği ayrıca Perâkal’de Nezu Hatun'un gördüklerinden etkilenerek delirdiğini yazılmıştır.
25 Mart'ta, Van valisi Cevdet Bey Rusların Van'ı işgalini kolaylaştırmak için Ermeni yerli güçlerin hazırlık içinde bulunduklarını ve bunların örgütlü bir şekilde topluca isyan edeceklerini bildirmiştir.
Van çevrede çatışmalar, 15 Nisan
15 Nisan'da Erciş'te Jandarma Ermenilerin alanda toplanmalarını istedi. Toplanmanın sebebi vergi defterdarlarının jandarma eşliğinde Van kuzeyindeki köylülerin koyunu saymak idi. Vergi tahsildarı vergi değerlerinin hesaplanması ile ilgili Sultan beyanını iletti. Erciş'te Ermenilerle Jandarma arasında çatışmalar başladı. Anlaşmazlık önce köylülerle vergi tahsildarları arasında çıktı. İtilaflar Vergi tahsidarı ve güvenliğini sağlayan Jandarmalardan Banat Jandarma Karakoluna, daha sonra da diğer merkezlere sıçradı. 19 Nisan'da Arnold Toynbee kırsal alandaki çatışmalarda tek bir günde 2.500 erkeğin öldürüldüğünü öne sürmüştür. Osmanlı kayıtları çatışmaları doğrulamakta fakat Jandarmanın bu ayaklanmayı bastırdığını belirtmektedir.
17 Nisan Arşak Vramyan tutuklandı. Nisan başında burada "öğretmenlik" yapan bir Ermeni Şadak ortasında tutuklandı. Şadak Ermenileri bu kişi lehine bir gösteri yürüyüşü yaptılar. Önde gelen Ermeniler Cevdet Bey'den bu sorunun çözülmesi talebiyle Nikoğayos Poğos Mikaelyan (İşkan) liderliğinde şehre gittiler. Nikoğayos Poğos Mikaelyan ve önde gelen Ermenilerin Hirj'de önleri kesilerek öldürüldüler. 17 Nisan'da ERF'nin üç liderinden geriye sadece o sırada Van şehrinde olan Aram Manukyan kaldı.
Rus desteği, 16 Mayıs
Ermenilerin isyanı sonrasında Mayıs ayı içinde Rus birlikleri kenti ele geçirdiler.
Gerileme, Ağustos
Bu dönemde Van çevresinde 250 bin kadar Ermeni toplandı.
Ağustos ayı içinde Osmanlı ordusu Van'ı bir süreliğine ele geçirdi. Rus ve Ermeni kuvvetleri şehri tekrar geri aldılar.
Kayıplar
Van ilindeki Müslümanların % 62’si, Bitlis ilindekilerin % 42’si, Erzurum ilindekilerin % 31’i, Diyarbakır ilindekilerin ise % 26’sı ölmüştür.
Uluslararası tepkiler
I. Dünya savaşı sırasında Van ilinde yaşananlar birçok defa güncel basında yer almış ve çok sayıda diplomatik yazışmaya kaynak olmuştur.
Ermeni Patriği bölgedeki Ermenilerin tecavüze uğradığını Osmanlı hükûmetine iletmiş, Batılı devletler bu iddiaları araştırmak için bir araştırma komisyonu kurulmuşlardır. Sivas, Van, Erzincan ve Erzurum yörelerinde incelemeler yapılmıştır. Komisyon raporunda, Sivas İsyanının ve Van İsyanının hâlâ devam ettiği ve bunlara karşı koyacak ne jandarma ne de bölgede silahlı güçler olduğu belirtilmiştir.
Niles ve Sutherland Raporu
Niles ve Sutherland Raporu ABD Kongresi tarafından 1919 yılında I. Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun doğu illerinde koşulları araştırmak için ve ne tür yardımın gerekli olduğunu değerlendirmek için ve Amerika'nın bölgeye yardımı koordine etmesinde yardımcı olması için yapılmış, Yakın Doğu (East Relief) için Amerikan Komitesi tarafından sağlanacak kaynakları belirlemek amacını gütmektedir. Yüzbaşı Emory H. Niles ABD Ordusu ve Arthur E. Sutherland, Jr tarafından hazırlanmış ve Van kenti ve çevresi için detaylı bilgiler vermektedir. .
Yeniçeri ağası
Yeniçeri ağası, Yeniçeri Ocağı'nın en yüksek rütbeli komutanı.
Yeniçeri ağası, Ocağın kuruluşundan 1451 yılına kadar Ocaktan seçilirken; Fatih Sultan Mehmed döneminde bu tarihten sonra sekbanbaşılardan tayin edilmeye başlanmıştır. 1515’ten itibaren de saraya mensup ve güvenilir miriâlem, mirahur gibi padişaha daha yakın ağaların içinden atanması gelenekleşmiştir.
Ayrıca, yeniçeri ağalarının azil ve tayini 1593'e kadar doğrudan padişah tarafından gerçekleştirilirken, bu tarihten itibaren veziriazamlar tarafından yapılmaya başlanmıştır.
Neticede Yeniçeri Ocağı 18 Haziran 1826 yılında II. Mahmud tarafından ortadan kaldırılmıştır. Bu olaya Vaka-i Hayriye denir.
Bu görevi daha sonra 1826 yılından sonra Seraskerlik, 1908 yılından itibaren ise Harbiye Nezareti makamı üstlenmiştir.
1960-61 Kıbrıs Birinci Ligi
Kıbrıs Birinci Ligi 1960-61, Kıbrıs'ın yirmi üçüncü resmî futbol sezonudur. On üç takımın katıldığı sezonda Omonia şampiyonluğu kazandı.
Aksaray'da 1991 Türkiye genel seçimleri
20 Ekim 1991 Genel Seçimleri Aksaray İli sonuçları;
İdris-i Bitlisî
Tıp, kozmoloji, felsefe, tasavvuf, siyaset, ahlâk ve tarih gibi değişik alanlarda, çoğu Farsça olmak üzere, Arapça ve Türkçe telif, tercüme ve şerh niteliğinde birçok eseri vardır. Bitlisî, asıl ününü Osmanlı sultanı II. Bayezid’in emriyle Farsça kaleme aldığı, Osmanlı tarihi alanındaki Heşt Behişt (Sekiz Cennet) adlı eseri ile elde etmiştir. Bu eserle birlikte Osmanlı tarih yazıcılığında İran ekolünü başlatmış, tarihe edebiyatı sokup süslü yazma geleneğinin ilk temsilcisi olmuştur.
Adı, lakabı ve mahlasları
Adı bazı kaynaklarda İdris-i Bitlisî, bazılarında Mevlânâ İdris, bazılarında da Molla İdris şeklinde geçer. Hakîmüddin ve Kemâleddin unvanlarıyla da anılmaktadır. Farsça, Arapça ve Türkçe yazmış olduğu şiirlerinde kendi adını (İdris) mahlas olarak kullanmıştır.
Etnik kökeni
İdris-i Bitlisî'nin kimi çevrelerde Hakkâri veya Bitlis Kürtlerinden olan Hüsameddin Ali adlı bir ulemanın oğlu olduğu kabul edilir. Bazı çevrelerde ise Türk olduğu ileri sürülür. Akkoyunlular Devleti döneminde yaşamış olan Hüsameddin Ali el-Bitlisî, kendi milliyeti ile ilgili özel bir beyanda bulunmamıştır; ancak İdris-i Bitlisî'nin Selim Şah-nâme adlı eserinde, Osmanlı Devleti'nin bir temsilcisi olarak Kürt beylerini ziyaret ettiğini ve bu beylerle etnik bağlarının olduğunu ifade etmesinden hareketle Bitlisî'nin Kürt asıllı olduğu kabul edilir.
Hayatı
Doğum tarihi hakkında kesin bilgi olmamakla birlikte 1452-1457 yılları arasında dünyaya geldiği kabul edilmektedir.
Eserlerinde kendisinden “İdris b. Şeyh Hüsâmeddin Ali el-Bidlisî”' olarak bahsedilir. Bitlis'in alim ve şeyhlerinden olan babası Hüsameddin Ali, Diyarbakır’da Bayındırlı Uzun Hasan’ın sarayında hizmet vermiş, Devleti’nin merkezi Tebriz’e nakledilince oraya gitmişti; annesi hakkında ise bilgi bulunmamaktadır.
Kimi kaynaklarda “Bitlisî” nisbesinden ötürü Bitlis’te doğduğu öne sürülür; bazılarında ise babasının Akkoyunlu sarayında bulunmuş olmasından dolayı İdris’in Diyarbakır’da doğmuş olabileceği belirtilir. Son araştırmalarda Ragıp Paşa Kütüphanesi’nde bulunan bir zayiçenin sonunda İdris-i Bitlisî’ye ait olduğu belirlenen el yazısıyla yazılmış ifadede doğum tarihinin 21 Safer 861/ 18 Ocak 1457 Salı günü; doğum yerinin ise Tahran’ın hemen güneyinde bulunan Rey’in Sulukân Kasabası olduğu belirtilmiştir.
Çocukluk ve gençliğinin başlangıcında iyi bir eğitim aldığı düşünülür. Kimlerden ve nerelerden ilim tahsil ettiği kaynaklarda belirtilmemiştir. 1469’da Uzun Hasan’ın başkentini Tebriz’e taşımasıyla İdris babasıyla bu şehre taşındı. Uzun Hasan’ın ölümünden sonra Akkyounlu sultanları Yakup Bey, Rüstem ve Elvend Beylerin yanında nişancı ve divan kâtibi olarak çalıştı; bu sırada bazı hükümdar çocuklarına lalalık yaptı.
Safevî Hanedanı’nın Şah İsmail önderliğinde ortaya çıkması ve Akkoyunlu Devleti’ne son vermesinden sonra Safevîlerin takibatına maruz kaldı ve Osmanlı Devleti’ne iltica etti. Osmanlı Sultanı II. Bayezid, kendisini daha önce Akkoyunlu hükümdarı Yakup Bey adına yazdığı tebrik mektubuyla tanıyor ve takdir ediyordu. İdrisî’yi iyi bir şekilde karşıladı ve maaş bağladı. İdrisî, Osmanlı sarayında II. Bayezid için özel kâtiplik ve nişancılık yaptı.
II. Bayezid’in Osmanlı hanedanına yakışır büyük bir Farsça tarih yazmasını istemesi üzerine kaleme aldığı Heşt Behişt adlı eserini otuz ayda tamamladı; 1506’da padişaha sundu. Eser, devlet erkanı tarafından boş yere uzatıldığı ve edebi kısımların önceki alimlerin kitap ve risalelerinden çalındığı eleştirisine uğradı. Devlet erkanı ile arası bozulan İdris, kendisine haksızlık yapıldığı, eserinin gerçek karşılığına alamadığı düşüncesine kapıldı ve Hac yolculuğuna çıkarak saraydan uzaklaşmak istedi. Hac yolculuğu iznini ancak 1511’de alabildi. Kahire’ye ulaşınca bir süre burada kaldı. Memluk Sultanı Kansu Gavri ve Mısır uleması ile görüştü. Bazı çalışmalarını Mısır sultanına sundu Şah İsmail’in yöreye hakim olmasından sonra Tebriz’den kaçıp Mısır’a yerleşmiş olan İbrahim Gülşeni’nin hizmetinde bulundu. Memlük Sultanı’nın her yerde kendisine kolaylık gösterilmesi konusunda verdiği ferman ve Sultanın yeğeni ile birlikte Mekke’ye geçti ve oraya yerleşmeye karar verdi.
1512’de II. Bayezid’in ölümü ve oğlu Selim’in Osmanlı tahtına geçmesinden sonra yeni padişahın İstanbul’a dönmesi için kendisine bir ferman ve bir miktar altın gönderdiği İdris-i Bitlisî, Mekke’den ayrıldı. İstanbul’a vardığında, Mekke’de hazırladığı mukaddime ile hâtimeyi eseri Heit Behişt’e ekleyerek Sultan Selim’e sundu; II. Bayezid zamanında devlet erkânı olup da kendisine haksızlık edenleri şikâyet edip adalet istedi.
Yavuz Sultan Selim’in maiyetinde itibarlı bir konuma geldi ve Osmanlı siyasetinde aktif bir rol oynadı. Safevilerin Anadolu’daki faaliyetlerine dikkat çekerek padişahın siyasetini bu bölgelere kaydırmasında etkili oldu. Çaldıran Seferi'ne katıldı. Zaferden sonra öncü birliklerle Tebriz’e gitti, halkı Osmanlı idaresine ısındırmaya çalıştı. Tebriz’de kurulan karakol ve gözlemci kuvvetlerin komutasını da üstlendi.
İsmail taraftarları ile meskun bir bölgede kalmasını tehlikeli bulan I. Selim, kısa süre içinde Tebriz'i terk edip önce Nahçivan yoluyla Karabağ'a, daha sonra ise Batı Anadolu’ ya çekilmek zorunda kaldı. Bu arada Şah İsmail de ordusunu toparlayarak Tebriz'e dönmüş ve ünlü komutanlarından Karahan’ı Diyarbakır valisi tayin etmişti. İdris-i Bitlis’i, Yavuz’un İstanbul’a dönmesinin ardından maiyetindeki yerli gönüllü askerlerle Safevî kuşatması altındaki Diyarbakır’ı kurtarmaya gitti; bu şehrin kuşatmadan kurtarılmasında hizmeti geçti. Padişahın emriyle Fırat-Dicle Seferi başladı. İdris-i Bitlisi de Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da aşiret beyleri ile görüşüp onları Osmanlı Devleti’ne katılmaya ikna için çalıştı. Bölgedeki Kürtlerin önce Akkoyunlular, sonra ise Safeviler ile olumsuz ilişkileri olmuştu; bu nedenle çoğunun desteğini almayı başardı.
Kürt beylerini bir araya getirmeyi başaran İdris-i Bitlisi Farsça yazdığı Selimname eserinde Kürtleri Kızılbaşlar ile savaşa teşvik ettiğini, onların da kılıç zoruna Anadolu'yu Kızılbaşlardan temizlemek için yemin ettiklerini ve bu arada 40 bin Kızılbaşın (Alevinin) öldürüldüğünü yazmıştır.
İdris-i Bitlisî, 1515 yılında I. Selim'in verdiği yetkilere dayanarak Osmanlılar ile işbirliği yapmış olan Kürt beylerini vali olarak atadı ve bu dönemden de sonra onlara, valiliğin babadan oğula geçişi gibi ayrıcalık tanımış oldu.
1516 yılında oluşturulan ve merkezi Diyarbakır olan Arap ve Acem Kazaskerliği görevine getirilmesi ile Bitlisî’nin başarılı çalışmaları Osmanlı'nın en büyük rütbesi olan Kazaskerlik rütbesi ile ödüllendirildi. Bahsedilen kazaskerlik uzun ömürlü olmamış; bir süre sonra lağvedilerek Anadolu kazaskerliğine bağlanmıştır.
Diyarbakır valisi Bıyıklı Mehmed Paşa’nın Mısır seferinde bulunduğu sırada İdris-i Bitlisî vekâleten Diyarbakır yönetimi ile görevlendirildi. Mercidabık Savaşı’ndan sonra Diyarbakır’a dönen Bıyıklı Mehmet Paşa, onun Diyarbakır halkı üzerindeki etkisinden hoşlanmadı veya kendisinin ya da Bitlisî’nin Diyarbakır’dan alınmasını talep etti. Bunun üzerine İdris-i Bitlisî, padişahın Büyük Mısır Seferi'ne danışman olarak çağrıldı. Maveraünnehir hanlarına yazılacak fetihnameleri kaleme aldı. Mısır’ın ilhakından sonra bölgede kalarak Mısır’a Osmanlı yönetiminin şekillenmesinde rol oynadı.
Mısır’a kaldığı sürece İbrahim Gülşeni’nin hizmetinde bulundu. . Farsça yazılmış Hayâtü’l-hayavân (Hayvanların Hatı) adlı eserin tercümesini tamamladı ve halkın Rumeli Kazaskeri Zeyrekzâde’den şikayetlerini içeren bir kaside ile birlikte padişaha sundu. Padişahın onun maddi bir beklenti içinde olduğunu sanarak bin altın bağışlamasına sinirlendi ve altınları vezirler aracılığı ile Sultana iade etti. Bu olaydan sonra İstanbul’a dönecek olan donanmayla saraya çağrılan İdrisî, ömrünün geri kalanında İstanbul’da ilmi çalışmalarla geçirdi ve Kanuni devrinde padişaha şark seferi tavsiylerde bulundu.
Kasım 1520’de İstanbul’da hayatını kaybetti. Mezarı Gümüşsuyu mevkiinde, Kerim Ağa Sokağı ile Gümüşsuyu Caddesi'nin birleştiği yerdedir. İdrisköşkü Caddesi üzerinde bir çeşmesi ile günümüzde mescit olarak kullanılan bir de sıbyan mektebi bulunmaktadır.
Eserleri
Tıp kozmografya, felsefe, tasavvuf, siyaset, ahlâk ve tarih gibi değişik alanlarda, çoğu Farsça olmak üzere Arapça ve Türkçe telif, tercüme ve şerh niteliğinde birçok eseri vardır. Öğretici nitelikte Kaside ve mesnevilerinde Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Senâî, Abdurrahman-ı Câmî ve Şebüsterî’nin etkileri görülür. Asıl ününü nesir tarzında eserler ile yapmıştır.
Charles Floquet
Charles Thomas Floquet (d. 2 Ekim 1828 – ö. 18 Ocak 1896) Fransız siyasetçi.
Erkin Alptekin
Erkin Alptekin, 4 Temmuz 1939 yılında Hitay (Uygurca: خىتاي, Xitay; 契丹, Qìdān)'ın Gansu eyaletinin merkezi Lenju (Lanzhou) şehrinde dünyaya gelmiştir.
Charles Floquet
Paris'te hukuk eğitimi aldı. 1871 yılında meclise girdi. 1882 yılında kısa bir süre için Seine Valiliği yaptı. 1885 yılında Henri Brisson'un yerine Meclis Başkanı seçildi. 1888-1889 yılları arasında başbakanlık yaptı.
1889 yılında yapılan seçimler sonrasında oluşan meclis tarafından başkanlık görevine seçildi. Bu görevi 1893 yılına kadar sürdürdü. 1896 yılında öldü.
Erkin Alptekin
Özel hayatı
Erkin Alptekin evli ve bir çocuk babasıdır. Ana dili olan Uygurca'nın haricinde Türkçe, İngilizce ve Almanca bilmektedir. Günümüzde Almanya'da hayatına devam etmektedir.
Esimli, Kemah
Tarihçe
Köyün eski adı Brastik olup Ermenice'de "Derecik" anlamına gelmektedir. Köy daha önce Brastik adında, köyün yaklaşık 1.5 km yukarıdaki yerde bulunmaktayken 1965 ve 1974 yıllarında meydana gelen iki heyelan neticesinde devlet tarafından köy, şimdiki yerine 53 hane yeni ev yapılarak taşımış. Daha önceki yerleşim yeri çok esintili olduğu için kurulan yeni köye de "Esimli" adı konulmuştur.
Coğrafya
Köy, Erzincan iline 26 km, Kemah ilçesine 35 km mesafededir.
Bir Konuşabilse
Bir Konuşabilse (İngilizce özgün adıyla Lost in Translation), Sofia Coppola tarafından yazılıp yönetilen 2003 yılı romantik komedi-drama filmidir. Bob Harris (Bill Murray) Suntory viskisi reklamı için Tokyo'yu ziyaret eden orta yaş krizindeki bir aktördür. Orada bulunduğu süre sırasında Charlotte (Scarlett Johansson) adında üniversiteden yeni mezun olmuş genç bir kadınla arkadaş olur. Filmin ana teması yabancılaşma ve bireylerin yaşadığı sosyal kopukluklardır. Eleştirmenler, filmin ana akım anlatı tekniklerinin dışında olmasına ve alışılagelmedik romantizm anlayışına da dikkat çekmişlerdir.
Coppola, filmi Tokyo'da zaman geçirdiği sırada şehri sevdiğini fark etmesiyle yazmaya başladı. Kendisinin ilk uzun metrajlı filmi olan 1999 yapımı The Virgin Suicides'ın tanıtımını yaparken kaldığı Park Hyatt Tokyo otelinde "romantik bir melankoli" yaşayan iki karakteri ele alan bir senaryo oluşturmaya başladı. Bob Harris rolüne en başından beri sadece Bill Murray'i düşünen Coppola, bir sene boyunca sürekli Murray'i rolü canlandırması için ikna etmeye çalıştı. Bu süreçte Coppola ona amansızca mektuplar ve telefon mesajları yolladı. En sonunda Murray rolü kabul etti fakat herhangi bir sözleşme imzalamadı. Filmin 4 milyon dolarlık bütçesinin dörtte birini başrolünün Tokyo'ya gelip gelmeyeceğini bilmeden harcadı. Çekimler başlamadan bir gün önce Bill Murray, Tokyo'ya geldi ve film yapılmaya başlandı.
Filmin ilk gösterimi 29 Ağustos 2003 tarihinde Telluride Film Festivali'nde yapıldı ve eleştirmenlerden büyük övgüler aldı. Eleştirmenler, Murray ve Johansson'ın performanslarının yanı sıra Coppola'nın yazımı ve yönetmenliğini övdü. Filmde tasvir edilen Japonya'nın Doğu hakkındaki stereotiplerden çıkmaması eleştirilere neden oldu. 76. Akademi Ödülleri'nde Coppola En İyi Orijinal Senaryo ödülünü kazandı ve film aynı zamanda En İyi Film, En İyi Yönetmen (Coppola) ve En İyi Erkek Oyuncu (Murray) dallarında aday gösterildi. Film ayrıca üç Altın Küre ve üç BAFTA kazandı.
Konu
Bob Harris, eski ününü yitirmeye başlamış Amerikan bir film yıldızıdır. Suntory viskisinin reklamlarında oynamak için Tokyo'ya gelen Harris, Park Hyatt Tokyo'da kalmaya başlar. 25 yıllık evliliğinde gerginlikler ve bir orta yaş krizi yaşarken otelde kalan bir başka bir Amerikalı olan Charlotte ile tanışır. Charlotte da ünlü bir fotoğrafçı olan kocası John'a eşlik eden genç bir Yale Üniversitesi mezunudur. Sorguladığı evliliği ve gelecek kaygısından ötürü Harris ile kendisini benzer durumlarda bulur. İkisi de yaşadıkları jet lag ve kültür şokuyla boğuşmaya başlar ve çoğunlukla otelde vakit geçirirler.
O sırada Park Hyatt'ta bir aksiyon filminin tanıtımını yapan Kelly adlı bir Hollywood oyuncusu vardır.Kelly, Charlotte ve John'a rastlar ve onunla daha önce yaptığı fotoğraf seansları hakkında övünür. Bob ve Charlotte otelde sık sık karşılaşırlar ve en sonunda otel barında kendilerini tanıtırlar.
Birkaç karşılaşmadan sonra, John, Tokyo dışında görevdeyken Charlotte, Bob'u bazı yerel arkadaşlarıyla tanıştırmak için şehre davet eder. Şehrin gece hayatını birlikte deneyimledikleri Tokyo'da eğlenceli bir gece geçirirler. İlerleyen günlerde Bob ve Charlotte birlikte daha fazla vakit geçirmeye başlar ve arkadaşlıkları güçlenir. Bir gece, ikisi de uyuyamazken, Charlotte'un kişisel belirsizlikleri ve evliliği hakkında samimi bir sohbeti paylaşırlar.
Bob ve Charlotte barışıp birbirlerini nasıl özleyeceklerini ifade ederek otel barına son bir ziyarette bulunurlar. Ertesi sabah, Bob otelden ayrılırken Charlotte ile samimi ama tatmin etmeyen bir vedada bulunur. Bob taksiye binip havaalanına giderken sokağın birinde Charlotte'u görünce arabayı durdurur ve ona doğru yürür. Sonra ona sarılır ve kulağına bir şeyler fısıldar. İkisi bir öpücük paylaştıktan sonra vedalaşırlar ve Bob ayrılır.
Dali (şehir)
Dali, Çin'in Yunnan eyaletinde bulunan ve Dali Bai Özerk İli'nin merkezi olan şehirdir. Dali, tam anlamıyla tek bir şehir olmayıp, şehir statüsünde bir idari bölümdür ve idari merkezi Xiaguan kasabasıdır. Yüzölçümü 1,468 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 652,045'tir. Dali'nin tarihi şehir merkezi doğal manzara, tarihi ve kültürel mirasın, ve canlı gece hayatı ile bilinen Yunnan bölgesindeki en popüler turistik yerlerinden biridir.
İnci Küpeli Kız (film)
Girl with a Pearl Earring (Türkçe adı ile İnci Küpeli Kız), yönetmeni Peter Webber olan 2003 yapımı film. Tracy Chevalier'in aynı adlı romanından Olivia Hetreed tarafından uyarlanmıştır. Scarlett Johansson, Colin Firth, Tom Wilkinson ve Cillian Murphy filmde rol almıştır. Film Delft, Hollanda'da 1665 yılında geçmektedir. On yedi yaşındaki Griet babasının bir iş kazası sonucu kör kalması nedeniyle ailesini geçindirmek için çalışmak zorunda kalır. Johannes Vermeer adlı bir ressamın evine hizmetçi olarak alınmasını ve sonrasında gelişen olayları konu alır.
Film, Scarlett Johansson'a En İyi Aktris dalında BAFTA ve Altın Küre adaylığı getirmiştir.
Dereköy, Bozkır
Dereköy, Konya ilinin Bozkır ilçesine bağlı bir mahalledir.
Dereköy, daha önceden Bozkır ilçesine bağlı bir kasaba iken 2012'de çıkan Büyükşehir Yasası ile mahalleye dönüştü.
Coğrafya
Konya il merkezine 130 km, Bozkır ilçesine 7 km uzaklıktadır.
Amasya'da 1991 Türkiye genel seçimleri
20 Ekim 1991 Genel Seçimleri Amasya İli sonuçları;
Leonid Potapov (tarihçi)
Leonid Potapov (Rusça: Леони́д Па́влович Пота́пов; 6 Temmuz 1905 - 9 Ekim 2000), Rus etnograf, Türkolog. Tarih bilimi doktoru, profesör. Altaylar, Şorlar, Hakaslar, Tıvalar ve Güney Sibirya'nın öteki toplumlarının tarih ve kültürleri üzerine çalışan bilim kişisi. Birçok ödülün sahibi.
Bibliyografik çalışmaları
1924
1928
1929
1930
1933
1934
1935
1936
1937
1939
1940
1942
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1965
1966
1969
1970
1971
1972
1974
1975
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1985
1986
1988
1991
1995 Leonid Pavlovič Potapovs Materialien zur Kulturgeschichte der Usbeken aus den Jahren 1928-1930 : mit begleitenden Worten des Sammlers. von Jacob Taube. Turcologica, Bd. 25
2001
Aydın'ın belediyeleri listesi
Bu liste Aydın'daki 2014 yerel seçimleri sonrasında belirlenen belediyelerin listesidir.
Belediyeler ve başkanları
Liste önce büyükşehir sonra ilçe belediyelerinin alfabetik olarak sıralanmasından oluşmuştur. 6360 sayılı yasa sonucunda büyükşehirlerdeki beldeler mahalleye dönüştürüldüğü ve il büyükşehir statüsüne sahip olduğu için listede belde belediyeleri ve başkanları yer almamıştır.
Yaratılış Kitabı
Yaratılış Kitabı (בְּרֵאשִׁית), Tanah'ın ve Hristiyan Eski Ahit'inin ilk kitabıdır. Yahudilik ve Hristiyanlık geleneklerinde her şeyin başlangıcını; insanlığın erken tarihini, İsrailoğullarının atalarını ve Yahudi milletinin asıllarını açıklayan bir kitap olarak görülür.
Yahudilikte
Yahudiler, Hristiyanların dediği "İbranice Kutsal Kitap" ifadesinin aksine bu kitaba Tanah derler. Tanah üç birleşimden oluşmaktadır: Bunlardan ilk olanının, yani Tora'nın ilk kitabı olan Yaratılış Kitabı, aynı zamanda Tanah'ın da ilk kitabıdır. Kitabın adı olan "Bereşit" ifadesi, kitabın ilk sözüdür: "Başlangıçta Tanrı gökleri ve yeri yarattı."
Hristiyanlıkta
Hristiyanlar Kutsal Kitap'ın İbranice kısmına Eski Ahit ya da İbranice Kutsal Yazılar derler. M.Ö. 2. yüzyılda yapılmış Yunanca çevirisinde (Septuagint) Torah'a Pentatök (Yunanca: Πεντάτευχος [Pentáteuchos]; „Beşkitap“) denilir. Bu kavram penta (beş) ve teuchos (cilt, tomar) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur. Hristiyanlar genellikle ona Musa'nın Beş Kitabı derler.
İslamiyette
İslamiyette Torah'a ya da Musa'nın beş kitabına (Pentatök) Tevrat denilir. Kur'ân'da Tevrat kitabının Musa'ya verildiğini doğrudan doğruya söyleyen bir ayet bulunmadığı halde bu, şu iki ayet karşılaştırılınca anlaşılıyor:
Musa, Kuran'a göre Allah'tan sadece bir kitap aldığına göre, Tevrat kastedilmelidir. Fahruddin Razi Bakara Sûresi'ndeki ayet (87) hakkında şunu açıklar:
Geçmiştekinin aksine günümüz Müslümanlarının çoğunluğu Tevrat'ı (ve bununla Başlangıç kitabını da) kutsal kabul eder ancak özgün metninin zamanla tahrif edildiğine (değiştirildiğine) inanırlar.
Yazar
Daha önce şüphecilerin, Musa'nın günlerinde yazının hala bilinmediği yönündeki itirazı şimdi genellikle reddediliyor. P. J. Wiseman, The Origin of Genesis adlı kitabında, arkeolojik araştırmaların şu sonucu yeterince kanıtladığını belirtir: "İnsanlık tarihinin geriye izleyebildiğimiz sürece, insan yazabilir." Bilginler, yazının Musa'nın zamanından çok önce (M.Ö. 2. binyılda) bilindiği konusunda hemfikirdirler. Çıkış 17:14'teki gibi ifadeler, “Hatırlanması için bunu kitaba yaz”, Musa'nın günlerinde yazmanın yaygın bir uygulama olduğunu açıkça ortaya koyar.
M.S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apion’a Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. O şöyle yazar: “Birbiriyle çelişen binlerce kitabı kendi kitabımız olarak kabul etmiyoruz. Resmen kabul ettiğimiz kitaplar yalnızca yirmi iki tanedir ve tüm devirlerin kaydını içerir. Bunlardan beşi Musa’nın kitabıdır; bu kitaplarda Tanrı’nın kanunları ve insanın doğuşundan bu kanunları bildiren kişinin ölümüne dek yaşanan tarihsel olaylar yer alır."
Malumatın kaynağı
Ancak Musa bunu ve bilgilerin geri kalanını sözlü gelenek yoluyla almış olabilir. Başlangıç kitabına göre insanlar o dönemde çok uzun yaşadıkları için, bu bilgilerin Adem'den Musa'ya iletilmesi için bağlantı halkaları olarak sadece beş kişinin olması gerekirdi: Metuşelah, Sam, İshak, Levi ve Amram. Başlangıç kitabının son kısmındaki olayları Musa'nın dedesinin babası ve Yusuf’un üvey kardeşi olan Levi yaşadı. Dolayısıyla Yusuf’la ilgili ayrıntılar aile içinde iyi biliniyor olmalıydı. Üstelik Levi, Musa’nın babası Amram’ın döneminde belki hâlâ hayattaydı. (Çıkış 6:16, 18, 20; Sayılar 26:59).
Diğer bir olasılık da Musa'nın Başlangıç kitabında yer alan bilgilerin çoğunu mevcut kayıtlar veya belgeler aracılığıyla elde etmiş olmasıdır. Hollandalı bilgin Campegius Vitringa daha 18. yüzyılda bu görüşü benimsemiştir. O, Başlangıç kitabında on kez (King James Versiyonuna göre) “... soyunu anlatan kayıt budur” ve bir defa “... soyun kitabı budur” ifadelerini fark etti (Başlangıç 2:4; 5:1; 6:9; 10:1; 11:10, 27; 25:12, 19; 36:1, 9; 37:2).
“Soy” ifadesi daha iyi "tarih" veya "köken" olarak tercüme edilen İbranice tōle·dhṓth kelimesinin karşılığıdır. Örnek olarak “gök ve yerin soyları” tabiri pek uygun değilken, “gök ve yerin tarihi” tabiri daha akla yatkındır. Bunun için Almanca Elberfeld çevirisi, Crampon'un Fransızca çevirisi, Bover-Cantera'nın İspanyolca çevirisi ve Yeni Dünya çevirisinde “tarih” ifadesi kullanılır. İnsanların bugün doğru tarih yazımına ilgi duymaları gibi, onlar en başından beri kesinlikle öyleydi.
Bu nedenle Vitringa ve diğerleri, tōle·dhṓth terimini Musa'nın sahip olduğu ve Başlangıç kitabında kaydettiği zaten mevcut bir tarihsel belge olarak anladılar. Bu "tarihler"le doğrudan bağlantılı olarak adları verilen kişilerin (Adem, Nuh, Nuh'un oğulları, Sam, Terah, İsmail, İshak, Esav ve Yakup) bu yazılı kayıtların ya yazarları ya da asıl sahipleri olduğunu varsayıyorlar. Elbette bu, Musa'nın bu belgelere nasıl sahip olduğu sorusunu geride bırakıyor. “... tarihini anlatan kayıt budur” ifadesinin, uzun, kapsamlı tarihsel kaydın çeşitli bölümlerini uygun şekilde sınırlandıran yalnızca bir giriş olması mümkündür. Matta, sevindirici haberinin girişinde benzer bir ifade kullandı (Matta 1:1). Bu nedenle, Musa'nın kaydettiği bilgiyi aldığı doğrudan kaynak konusunda nihai bir sonuca varılamaz. Belki de bunu sadece bahsedilen yollardan biriyle değil, üçüyle bilgisini aldı.
İbranice Kutsal Kitap'ın tanıklığı
Musa İsraillilerle birlikte Mısır'dan çıktıktan sonra Sina çölünde bulunduğu zaman Başlangıç kitabını kaleme aldı.
İsrail'in Mısır'dan çıkış tarihini tespit etmek için, Pers kralı Büyük Kyros'un Babil’i fethettiği zamanda başlayarak geriye hesaplanması gerekir. Bu olay, hem İbranice Kutsal Yazılarda hem de dünyevi tarihte iyi bilinen bir olaydır ve tarihi tartışılmaz. Tarihçiler, Koreş’in komutasındaki Med ve Pers kuvvetlerinin Babil şehrini ele geçirmesi M.Ö. 539 yılında olduğunu kabul ederler.
Bu olay Daniel 5:30’da kayıtlıdır. Çeşitli eski tarihçiler (Diodoros, Africanus, Eusebios, Batlamyus ve Babil tabletleri) Kyros’un Babil’i M.Ö. 539’da ele geçirdiği konusunda hemfikirdir. Nabonidus Kroniği şehrin düşüşünün yılını belirtmediği halde ay ve gününü bildirir. Böylece Babil’in düşüşü Jülyen takvime göre M.Ö. 11 Ekim 539’a veya Gregoryen takvime göre M.Ö. 5 Ekim 539’a tarihlenir.
Kyros'un, saltanatının ilk yılında, yani M.Ö. 537’nin ilkbaharından önce çıkardığı bir fermanla Yahudiler Babil'deki esaretten serbest bırakıldılar. Ezra 3:1’de, İsrailoğullarının yedinci ay olan tişri’de (Eylül-Ekim) Yeruşalim’e dönmüş olduğu kayıtlıdır. O halde, Yahudilerin Yeruşalim’de tekrar oturmaya başladıkları tarih M.Ö. 537’nin sonbaharıdır.
Bu tarih önceden bildirilen bir dönemin sonuna işaret eder. M.Ö. 537, Vaat Edilmiş Toprakların ‘viraneye döneceği yetmiş yıllık’ dönemin sonuydu. (Yeremya [Yirmeyahu] 25:11, 12; 29:10). Bu sözleri çok iyi bilen Daniel, ‘yetmiş yıllık’ dönemin sonu yaklaşırken Tanrı’ya yönelip yardım diledi (Daniel 9:1-3). “Yetmiş yıl” M.Ö. 537 sonbaharında sona erdiğine göre, M.Ö. 607 sonbaharında başlamış olmalıdır.
Birinci ve İkinci Krallar (Melachim) kitaplarında İsrail ve Yahuda krallarının saltanat süreleri kayıtlıdır. Bu sürelerin toplanması birleşik İsrail krallığın ikiye bölündüğü zamandan beri Yeruşalim'in yıkılışına kadar 390 yıl geçtiğini gösterir. M.Ö. 607’den geri sayarsak, 390 yıllık dönemin M.Ö. 997’de başladığını görürüz. O yıl Yeroboam, Süleyman’ın ölümünden sonra, Davut'un krallığıyla bağlarını koparıp Tanrı'nın „yolundan ayırdı ve onları büyük bir günaha sürükledi” (2. Krallar [Melachim] 17:21).
Süleyman’ın 40 yıl süren saltanatı M.Ö. 997’nin ilkbaharında bitti. Bunun için ilk saltanat yılı M.Ö. 1037’nin ilkbaharında başlamış olmalıdır (1. Krallar [Melachim] 11:42). 1. Krallar [Melachim] 6:1 ayeti, Süleyman’ın, saltanatının dördüncü yılının ikinci ayında Tanrı'nın tapınağını Yeruşalim’de inşa etmeye başladığını söyler. Bu, mabedin yapımının başladığı güne kadar Süleyman’ın resmen kral olmasının üzerinden üç tam yıl ve bir ay geçtiği anlamına gelir. Dolayısıyla, Süleyman M.Ö. 1034 yılında (Nisan-Mayıs) tapınağı inşa etmeye başladı. Bununla birlikte, aynı ayet (1. Krallar [Melachim] 6:1), mabedin yapımının ‘İsrailoğullarının Mısır diyarından çıkışının dört yüz sekseninci yılında’ başladığını da söylüyor. Bu ayette geçen “dört yüz sekseninci” sayısı yine bir sıra sayısıdır ve bununla 479 tam yıl kastedilir. Böylece, M.Ö. 1034 yılından 479 yıl geri hesaplayarak İsrailoğullarının Mısır’dan çıkış yılı olarak M.Ö. 1513’ü buluruz. Musa Mısır'dan çıktıktan sonra çöldeyken Başlangıç kitabını yazmaya başladı.
İbranice Kutsal Kitabın krolojosine göre Musa Başlangıç kitabını M.Ö. 1513’te Sina Çölü’nde yazıp tamamladı.
Dinbilimcilerin görüşleri
Birçok araştırmanlar Başlangıç kitabının yazılış zamanına gelince değişik hipotezler kurdular. En çok kabul gören teori belgesel hipotezdir. Ayrıca, Tevrat'ın yazılması ve Tevrat anlatılarının Sümer efsaneleriyle benzer imgeler ve hikâyeler içermesi konusunda Muazzez İlmiye Çığ'ın görüşleri şöyledir: "İsrail bilginleri Babil kitaplıklarından aktarmışlar. M.Ö. 5. yüzyılda da Babil kralı Nebukadnezar Filistin'i alınca oradaki Yahudilerin en bilginlerini alıp Babil'e götürüyor. Onlar orada boş durmuyorlar, Sümer bilginlerinin aktardıkları bilgilerden yararlanıyorlar. Bilginler Babil'den döndükten sonra Tevrat yazılmaya başlanıyor."