cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
II. Abdülhamid
Hakkındaki görüşler
Mesela bu konuda 2.Abdülhamid yanında görüş ortaya koyan yazarlardan biri Necip Fazıl Kısakürek'tir. II.Abdülhamid için Abdülhamid Han adlı tiyatro eseri yazmıştır. 1965 yılında "Ulu Hakan II.Abdülhamid Han" adlı kitap çıkarmıştır. Bu eserde 2.Abdülhamid ülkesi için uğraşan, çalışan göreve gelir gelmez saray harcamalarını düşüren, sultanların yalnız değil ailesiyle yemek yemesini sağlayan, son derece yumuşak karakterli, sabırlı ama çevresi hainlerle dolu, bunlarla mücadele eden başarılar kazanan ama onların kurbanı olan bir karakter olarak gösterilmektedir. Kendisinin elinde Selanik'ten yürüyen hareket ordusunun üzerine kendi Hassa Kuvvetleri ile yürüme imkanı varken kan dökülmesin diye bunu bile yapmamıştır. Kitabın önsözünde ''“...her Büyük Doğu'cu bilir: İkinci Abdülhamid, Türkün özü ve temel varlığı yönünden hakkı belli başlı bir zümrece gasbedilmiş muazzam bir kurtarıcılık hüviyetidir, ve işte bütün dâva, erdirici mesele, Abdülhamîd'den ziyade bu zümreyi, içyüzüyle, membaı ve mansabıyla her türlü metod ve planıyla tanımaktır. Dâva ve mesele, koca bir tarih ve büyük bir insan hakkına yol açmak gayesinden ibarettir; ve bu hakka yol açmaya savaşanların hiç biri zerre miktarı sultancı ve saltanatçı olamaz sözleri ile başlayıp "….Türk tarihi ve sahte inkılaplar bilmecesinin anahtar şahsiyeti, Yahudi ve (jön türk) elinde asliyetsizlık ve köksüzlük hareketinin kurbanı Ulu hakan İkinci Abdülhamid hân, dedesi İkinci Mahmud’un yanında, bir gün bu bilmeceyi çözecek nesilleri beklemektedir. Abdülhamid’i anlamak her şeyi anlamak olacaktır” sözleriyle bitmektedir. Bu kitabın çıkışı akabinde bu defa 2.Abdülhamid aleyhinde yer alan bir başka yazar Falih Rıfkı Atay Ulu adlı bir gazete makalesi ile çıkan kitaba şu sözlerle sert şekilde muhalefet eder: "...Bir padişah ki budalaca kuruntu yüzünden, yirminci yüzyılda; İstanbul’a elektrik sokmaz. Telefon getirtmez. Askere manevra fişeği ile de ateş talimi yaptırmaz. Donanmayı, eğer denize açılırsa, toplarını Yıldız’a çevirip vurabilir diye, ön köprü ile bağlı Haliç’te çürütür. Bir padişah ki okullarda edebiyat dersi okutmaz. Kuru övme dışında tarih dersi verdirmez. Aşk şiirini ve romanını bile yasak eder. Kendi adıdır diye bir sabah uyanıp bütün kısa “a”lı Hamidleri uzun “a”lı Hâmid ’e ve veliahdının adıdır diye bütün Reşad adla­rını Neşet’e değiştirtir. Otuz üç yıl böyle bir padişahın hükmü altında çöküp giden memlekette 1965’te onu “ulu hakan” diye ananları deneme tavşanı gibi kullanılmak üzere akıl hastanesine yollamaz da ne yaparsınız?..."''
Önceleri İttihat ve Terakki Fırkası içinde Abdülhamid'e karşı olan filozof Rıza Tevfik Bölükbaşı "Sultan Abdülhamid Han’ın Ruhaniyetinden İstimdat" ve Süleyman Nazif, sonradan duymuş oldukları pişmanlıklarını şiirleri ile dile getirmişlerdir. Kızıl Sultan (Le Sultan Rouge) iddiası, Albert Vandal adlı bir Fransız yazar tarafından ortaya atılmıştı. Atılış sebebi, Abdülhamid'in Ermeni isyanlarını bastırtmış olmasıdır. Başta İngilizler ve Fransızlar olmak üzere Ruslar tarafından Avrupa kamuoyunda Abdülhamid'in kan dökücü, zalim  bir padişah olduğu yazıldı ve karikatürler çizildi.
Prof. Dr. Emre Kongar Abdülhamid döneminde yakılan kitapları listelediği yazısında, "bu sansürün arkasında 'ideolojik bir toplum mühendisliği' amacıyla, din, siyaset, tarih ve edebiyat kitaplarını da kapsayan biçimde yapılan 'düşünce yasaklamaları' ve 'toplumsal manipülasyon' vardır" ifadelerini kullanmaktadır.
Tarihçi Prof.Dr.İlber Ortaylı II. Abdülhamid'i özellikle sansür konusunda eleştirmektedir. Ortaylı'ya göre Abdülhamit'in en büyük hatalarından biri donanmadaki hataları diğeri ise basına uyguladığı sansürdür. Ortaylı'ya göre "...Zaman zaman kendisinin de şikâyet ettiği bu kurum, Abdülhamid Han’dan sonra idareyi alan genç kuşağın siyasal bilgisizliğinin başlıca nedenlerinden biridir. Çünkü imparatorlukta gayri Türk milletler bir şekilde yazdılar, okudular, dışarıda basılıp gönderilen gazetelerle yetiştiler. Türklerin okuyacağı doğru dürüst hür gazete bile yoktu..." Yine Ortaylı'ya göre:''"... Sansür, dışarıdaki ve içerideki Türk basınına karşı etkili biçimde uygulanıyordu. Doğa bilimleri, felsefe ve filolojide, coğrafyada atılım yapan Osmanlı biliminin, sosyal bilimlerde yerinde saymasında sansürün de payı vardı. İmparatorluğun genç nesli politik anlayış yönünden dünyanın gerisinde kalmıştı. İstanbul’da ortaoyunu hatta Karagöz’e kadar sansür ve hafiyeliğin etkisi vardı. Ama İstanbul dışına çıkıldığında bu tedbirler zayıflıyordu. Selanik’in aydınları İstanbul’dakinden daha çok nefes alıyordu ama İstanbul boğuluyordu..." '' Ortaylı'nın diğer bir eleştirisi de donanmanın geri bırakılması üzerinedir. Balkan Savaşı'nda Yunanlıların Averoff gemisi ile başa çıkılamamasının nedenini Ortaylı II.Abdülhamid'in donanmayı ihmaline bağlamaktadır. Yine 1.Ordu haricinde diğer askeri birlikler ve memurların düzensiz olarak ödenebilen bir sisteme oturtulamayan maaşları, renkli dış politikaya karşın hantal bürokrasi diğer bir eleştiri konusudur. Ancak aynı Ortaylı yine II. Abdülhamid'in eğitim, sağlık alanındaki reformlarını övmekte, tarafları birbirine oynatan başarılı bir diplomat olup Anadolu, İslam dünyasında genelde sevildiğini, savaşlardan bunalan halkı bir sulh dönemine soktuğunu, Düyunu umumiyeyi kendisi kursada çaresizliğinden kurduğunu belirtmektedir. Yine Ortaylı'ya göre II.Abdülhamit, I.Abdülhamit devrinde yaşasa çok daha başka şeyler olabilirdi... O gecikmiş bir Sultan Mahmut Han" şeklinde tanımlamada bulunmaktadır. Aynı Ortaylı başka bir yazısında II. Abdülhamid'in ilginç bir kişilik olup, diplomasiyi sevdiğini, öğrendiğini ve dış dünyada takdir gördüğünü, gençliğinden beri borsa ve bankacılık manevralarını iyi öğrendiğini, "Birinci Cihan Harbi boyunca onun diplomasi bilgisi ve taktiklerini İttihat ve Terakki erkânın dinlemekte fayda gördüğünü" Kadınların cenazesinde "Bizi refah içinde yaşatan padişahım, bizleri bırakıp da nereye gidiyorsun?” şeklinde ağladığını belirtmektedir.
Tarihçi Halil İnalcık onunla ilgili "Abdülhamid fikir ve felsefe bakımından da Batı'yı benimseyen bir nesli ortaya çıkarmıştır." "Son araştırmalar ortaya koymuştur ki, II. Abdülhamid dönemi, siyasette Batı fikirlerine karşı olmakla beraber, kültür ve eğitim alanında büyük atılımların gerçekleştiği bir dönemdir." şeklinde görüş ortaya koymuştur.
Bir diğer tarihçi Manchester Üniversitesi öğretim üyesi Feroze Abdullah Khan Yasamee ise "Muazzam pratik ihtiyat ve gücün temelleri için bir içgüdü ile bir arada tutulan kararlılık ve çekingenliğin, içgörü ve fantezinin çarpıcı bir karışımıydı. Sıklıkla hafife alındı. Siciline bakılırsa, müthiş bir yerli politikacı ve etkili bir diplomattı." şeklinde görüş beyan etmekteydi.
Bununla birlikte onun döneminde Osmanlı Avrupa'nın hasta adamı olarak değerlendirilip karikatürlere konu olmaktaydı.
Doğan Avcıoğlu Abdülhamit'in diplomasi alanında yetenekli olduğunu ve devleti ele aldığında kötü durumda olduğunu bu sebeple her kötü işten kendisinin sorumlu tutulmasının haksız olduğunu belirtmektedir. Ancak bununla birlikte Abdülhamit'e ağır eleştirilerde bulunmaktadır. Ona göre II. Abdülhamid yerli sanayiye gerekli desteği vermemiştir. Osmanlı'da büyük sanayi namına bırakın şirket olarak tek bir Türk sermayeli şirket vardır. Oda emektar Abdülmecid zamanında kurulan Şirket-i Hayriye’dir. Yine ona göre 1 numaralı komprador kendisidir. Onun aktardığına göre ''"...Eski Mabeyn Katiplerinden Ahmet Reşit Bey, bunun o zamanın parasıyla 4 milyon Lirayı bulduğunu yazmaktadır. Bu, Sultan'ın menkul servetidir; asıl servetini gayri menkuller teşkil etmektedir. Abdülhamit, Suriye, Mezopotamya, Arnavutluk vb.'de yüz binlerce hektar araziyi özel mülkiyetine geçirmiştir. Irak'ta petrol bulunan alanları da kendi hesabına kapatmıştır..."Abdülhamit, çevresindeki hırsızlıklardan, rüşvetlerden, imtiyaz satışlarından tamamen haberdardır. Kurduğu mükemmel jurnal sistemi, ona her şeyden haberdar olma olanağını sağlamıştır. Bununla birlikte, Abdülhamit, bir hükümet etme metodu olarak, hırsızlık ve rüşveti müsamaha ile karşılamış ve hatta teşvik etmiştir. Hırsızlık ve rüşvet yoluyla, paşalar ve beyleri kendine bağlayacağına inanmıştır.... Buna “çaldır ve kazan” politikası diyebiliriz. Alman emperyalizmi «Drang Nach Osten» politikasında, Panislamizmi yararlı bir ideolojik silah olarak görmüş ve ondan sonradır ki, Abdülhamit ateşli bir Panislamist kesilmiştir. Bir yandan komprador alafrangalık, öte yandan koyu Müslümanlık. Sömürge, ya da yarı sömürge haline getirilmiş bütün İslam ülkelerinde görülen manzara budur... ''
Yusuf Hikmet Bayur'da Mısır'a çeşitli vesveselerle İngiltere işgal ederken asker göndermediğini belirterek, Mithat Paşayı teslim etti diye Tunus'un işgaline göz yumdu diye onu eleştirmektedir.
Tarihçi Sinan Meydan'da Avcıoğlu'nun ve Bayur'un görüşlerine aynen yer vererek desteklemekte ve ilaveten donanmayı çürüttüğü içinde onu sert şekilde eleştirmektedir.
Notlar
''':A. ''' Mustafa Armağan'ın Abdülhamit'in Kurtlarla Dansı Kitabındaki (s.233) ifadesinin aksine ilk kız mektepleri II. Abdülhamid zamanında kurulmamıştır.
''':B. ''' Gazeteci ve öğretim görevlisi Murat Yetkin ne Teşkilatı Mahsusayı ne de Yıldız Teşkilatı gerçek bir isthbarat teşkilatı olarak değerlendirilemez iddiasındadır. II. Abdülhamid ve İttihat Terakki'yi de düzgün bir istihbarat teşkilatı kuramamakla suçlamaktadır.Zira ona göre"Yıldız İstihbarat Teşkilatı Milli Değil Şahsi, Teşkilatı Mahsusa ise Milli değil İdeolojik bir örgüttür. Gerçek istihbarat Teşkilatını ise Atatürk kurmuştur."
''':C. 'Osman Nuri Topbaş, Abide Şahsiyetleri ve Müesseseleriyle OSMANLI, Erkam Yayınları, 2013 ve diğer bazı eserlerde (Mustafa Müftüoğlu, Her Yönüyle Sultan Abdülhamid, s. 78-82. Bu kitabın 2 cilt halinde tıpkı basımı "Tarihin Hükmü Abdülhamid Kızıl Sultan mı?" Sena Neşriyat (1989), 1.Cilt, s.78-82) şöyle bir iddiada bulunulmaktadır: Sultan Abdülhamid, tahta yeni geçmiş bulunuyordu. Henüz devletin dizginleri tam mânâsıyla elinde değildi. Hükûmete ihtilâlci bir kadro hâkimdi. Sultan, onlara -zannettikleri gibi- İngiltere’nin böyle bir bâ­di­rede bizim yanımızda yer almayacağını ispat için İngiliz büyükelçisi Layart’ı da huzûruna çağırarak hükûmet erkânı ile bir müzâkerede bulundu. Layart, hükûmeti nâmına bu toplantıda İngiltere’nin Rusya’ya karşı olan siyâseti dolayısıyla şâyet bir Türk-Rus harbi çıkarsa, bizim muvaffakıyetimizden memnûn olacaklarını söylemekle birlikte, hiçbir sû­ret­te bizim yanımızda yer almayacaklarını kat’î bir dille ifâde etti. Buna rağmen Mithat Paşa ve avanesi, kolay bir zafer elde edebileceklerini umarak Sultan Abdülhamîd Hân’ı dinlemeyip Rusya’ya harp îlân ettiler/istediler.'' veya Müftüoğlunun değişiyle 18 Ocak 1877 tarihli toplantıda harb istediler. Muradına erdiler... İngiliz elçisinin Osmanlı Rus savaşında kendilerinden destek beklememeleri yönündeki beyanı doğru olsa da, diğer buralarda geçen ve iddia edilen ifadelerin tamamı yanlıştır, akla mantığa bile terstir. Armağan tarafından da şu iddiada bulunulmaktadır: ''"...Nitekim savaşa girilmesini istemediği (işin ilginç tarafı Rus Çarı da girmek istemiyordu, Karadağ’da bir ilçeyi verin, bununla kamuoyunu tatmin edeyim, savaş çıkmasın diye mektup yolladığı) halde savaş darbecilerin zorlamasıyla açılmıştı..." '' Karadağ'a Osmanlı topraklarından bir kısım yerlerin verilmesi yönündeki teklif haricinde, Mustafa Armağan'ın iddiası da kısmen yanlıştır. İlber Ortaylı, ise şunu belirtmektedir: "Aslında Rusya’nın istekleri Paris Kongresi’nin tashihi üzerineydi. Ruslar, Balkanlar’da, Karadağ lehinde istedikleri sınır tashihini bile gittikçe azalttılar. II. Aleksandr, Rusya’nın bir harbe hemen girecek durumda olmadığının farkındaydı fakat Babıâli tarafından hiç taviz verilmedi. 24 Nisan 1877’de Rusya savaş ilan etti..." Neticede birbiriyle kimi yerde çelişen bu iddialarda noksanlıklar bulunmaktadır. Zira; İbrahim Edhem Paşa'nın kim olduğu ve bu konu ile ilgili ayrıca bkz. Erol, Salih; XIX. Yüzyıl Osmanlı Devlet Adamlarından İbrahim Edhem Paşa, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019, https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/330456/yokAcikBilim_10232522.pdf?sequence=-1&isAllowed=y
''':D. ' Gladstone, 1876 yılında Bulgarlar tarafından çıkarılan isyanın bastırılmasındaki olayları kullanarak, bir yandan 1874 yılındaki seçim yenilgisi nedeniyle ayrılmak zorunda kaldığı parti liderliğine tekrar geri dönmüş, diğer yandan din öğretileri gereği Hristiyanları koruma adına İngiltere kamuoyunda Türklere karşı önemli ölçüde kin ve nefret uyandırmıştır.Gladstone, “Bulgarian Horrors and the Question of the East (Bulgar vahşeti ve Doğu Sorunu)” adlı broşürünü 06 Eylül 1876’da yayınlamıştır. Broşür’de Türklerin öncelikle Balkanlardan müteakiben geldikleri yere gönderilmesinden bahsetmektedir. Broşür ilk çıktığında 200.000 adet gibi o döneme göre önemli bir satış yapmıştır. İngiliz kamuoyunun Osmanlı Devletine karşı dönmesinin sonucu kısa vadede kendisini göstermiştir. Şöyle ki 12 Aralık 1876–20 Ocak 1877 tarihlerinde yapılan İstanbul konferansına İngiltere delegesi olarak, kamuoyunda Türk dostu olarak bilinen Bulgar isyanında Osmanlı'nın safını tutan İstanbul Büyükelçisi Sir Henry Elliot’un yerine Türk karşıtı ve Osmanlı devletinin muhafazasını içeren geleneksel politikaya karşı, Hindistan İşleri Bakanı,Robert Marquis Salisbury atanmıştır.''
''':E. '''İlgili makalede Özsavlı İttihat Terakki ve Taşnakların anlaşmasına dair 1909 Adana Olayları sonrası imzalanan işbirliği anlaşmasının orjinal Osmanlıca metnini de sunmuştur.Anlaşma Taşnaksütyun internet sitesinde de vardır. Ermenice ve Osmanlıca kaleme alınan bu antlaşma metninde dikkat çeken en önemli husus iki cemiyetin Osman Devleti’nin bölünmesine karşı oldukları ve bunu önlemek için çaba sarf edecekleriydi. Diğer önemli bir husus da her iki cemiyetin kamuoyunda oluşan “Ermenilerin bağımsızlık istediklerine dair” yalan haberlerin kaldırılması için beraber çalışacağıdır. 3 Ağustos 1909'da imzalanan işbirliği anlaşmasının bazı maddeleri ... 4.Her iki cemiyet vatan-ı müştereki Osmaniyenin tekamül ve terakkiyesini kafil olan vilayetın tevsi-i me’zuniyeti hakkında hem fikir oldukları ilan edilir. 5. Osmanlı İttihat ve Terakki ve Taşnaksutyun cemiyetleri 31 Mart Hadisesi’ni ev Adana kital-i faci’ini şahit-i intibah tutarak nazar-ı dikkat ve ittihakını bâlâda mezkur nekatı esasiyeden ayırmamağa müştereken çalışacaklardır..."
''':F. '''Mekhitar öncesinde de diğer yandan, Papa Sixte Quint (1584-1590) de Osmanlı Ermenilerinin yoğun olduğu bölgelere heyetler göndermiş ve bu heyetlerle birlikte de Fransa himayesi altındaki Katolik misyonerlere Ermenileri kazanmaları yönünde emirler vermiştir. III.Murat Döneminde ele geçirilen İran toprakları içinde Eçmiyazin kilisesinin olduğu yerde olmasında karşın Şah I. Abbas zamanında 1603-1604 yıllarında Erivan’la birlikte Eçmiyazin Kilisesi’nin de olduğu toprakların Osmanlı Devleti’nin elinden çıkarak tekrar İran’a katılması, Şah Abbas’ın Ermeni ileri gelenlerinden birçoğunu İsfahan’a götürmesi ve yine 1604’te yinelenen Türk-Fransız Antlaşması’nda Fransa’ya Katolikler üzerinde resmen himaye hakkı tanınmasıyla Ermeni camiasında çözülme ve diğer mezheplere bilhassa Katolikliğe geçme eğilimini arttırmıştır. Yine Venedik ve Cizvit Papazlarının yoğun olarak Galata bölgesindeki misyonerlik faaliyetleri de Ermenilerin önemli bir kısmının Katolikliğe geçerek Ermeni Ortodoks Patriğinin kontrolünün dışına çıkmasına neden olmuştur. Bunlarda Ermeni toplumunun Fransa vs. Avrupa Devletlerinin zaman içinde Rusya'nın dış etkilerine açık hale gelmesine neden olmuştur.
''':G. ''' Von Goltz ile Abdülhamid arasında çıkan gerginliklerle ilgili Rus Askeri Ajanı  Genelkurmay Albayı Filippov'un 4 Haziran 1884 Tarihli (No. 18) rapor ettiği şu olay örnek verilebilir. Von Goltz Askeri okullara eğitmen olarak atanır ve Almanca,Rusça dersler yanında bütün askeri okul müfredatını da günceller ancak ''"...bir gün ders sırasında Goltz Paşa savunma ve saldırı konularını işlerken okul binasıyla komşu olan Yıldız Köşkü’nden bahsetti. Daha sonra ise öğrencilerle taktik dersine hazırlanırken Genelkurmay’da bulunan İstanbul ve civarına dair bütün eski haritaları topladı ve birkaç günlüğüne okuldan uzaklaştı. Paşanın olmadığı sırada saray güvenliği, derste söylediklerinden de haberdar oldu ve onun plan ve haritaları Ruslara vereceğinden şüphelendi. Bunun üzerine güvenlik güçleri II.Abdülhamit’in emri üzerine onun evine baskın düzenleyip kapalı kutuları kırıp planları ele geçirdi. Goltz Paşa döndüğünde meseleye açıklık getirildi, hükûmet özür diledi, ancak planlar kendisine yine de teslim edilmedi. Birkaç ay daha hizmet ettikten sonra Goltz Paşa, bu tür davranışlardan rahatsız olarak istifa dilekçesini verdi. II. Abdülhamit ve Almanya'nın İstanbul Büyükelçisi araya girerek son anda paşayı istifadan döndürür..." Filipov verdiği raporun devamında Osmanlı'nın bir yandan askeri modernleşme anlamında Almanları yabancıları davet ederken bir yandan nedensiz şekilde zorluk çıkarıp onları engellediği, bunda Sultan'ın giderek artan şüpheciliği yanında Sultan’ın bu durumu saraydaki insanlar tarafından suiistimal edildiğini, bu kişiler yönetimden anlamamalarına rağmen kendi çıkarları doğrultusunda paralı veya kendilerine kâr getirecek siyasi işlere müdahale etmeye çalıştığı, yine reformlara karşıt görüştekilerinde engellemelerde bulunduğu, bir kısım paşaların ise reform taleplerinin hep kağıt üstünde bırakıldığı, Osmanlı maliyesinde sorunlarında bunda etkili olduğu; öte yandan Alman subayların içinde para düşkünü iş yapmaya hevesli olmayan kişilerinde olduğunu belirtmekle raporunda görüşlerini şu şekilde bitirmektedir: "...(Görüşüm) En azından yakın gelecekte Osmanlı Ordusu’nda gözle görülü olumlu değişimlerin olmayacağı yönündedir. Reformlar adı altında alınan önlemlerin ve izlenen siyasetin de Osmanlı Ordusu’nu geliştirme niyetiyle yapılmadığı, Alman subaylarının ise siyasetin elinde bir silah hâline geldiğini söylemek mümkündür. Son dönemde olduğu gibi, Almanya ile Rusya arasındaki ilişkiler geliştikçe bu subay ve görevlilerin etkisinin de gittikçe azalacağı kanaatindeyim..."''
''':Ğ. ''' Soner Yalçın'a göre bireysel hayatında tutumlu biri olmasına karşın, devrinde Yıldız Sarayındaki harcamalar Rus sarayından az olsa da; İngiltere, Avusturya Macaristan İmparatorluklarının harcamalarından epey yüksektir. Yalçın onun döneminde Rusya’nın saray harcamalarının 34 milyon frank, İngiltere’nin 13.5 milyon frank, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun ise 19.5 milyon frank olmakla birlikte Yıldız Sarayı’nın giderinin ise 21 milyon frank olduğunu iddia etmektedir.
''':H. ''' Netice olarak 1914'te I. Dünya Savaşı başında Arabistan genelinde durum manzarası şu hale gelmiştir. 1) İmam Yahya tarafından yönetilen Yemen İmamlığı: Osmanlı yanında I. Dünya Savaşına girecektir. 2) İdrisi tarafından yönetilen Asir Prensliği: İtalyan desteklidir. Osmanlıya karşı savaşa girecektir. 3) Haşimi ailesinden Mekke Şerifi Hüseyin tarafından yönetilen Mekke Emirliği: Osmanlı hakimiyetindedir; ancak emir, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı'ya isyan edip İngiltere yanında savaşa girmiştir. Türkiye'de "Araplar bizi arkadan bıçakladı" sözünün kaynağı burasıdır. 4) Riyad Emiri İbni Suud tarafından yönetilen Necid Emirliği: Osmanlı'yı desteklemeyip sözde tarafsızlığını ilan etmiş, ancak İngiltere yanında yer almıştır. 5) El Sabah ailesinin Kuveyt Şeyhliği: Başından beri İngiliz ailesinin yanındadır. Osmanlı'yı desteklemeyip İngiltere yanında savaşa girmiştir. 6) Reşidiler yani İbni Reşid ve Hail Emiri tarafından yönetilen Cebel Şammar Emirliği: Güç kaybetmesine karşın Osmanlı yanında savaşa girmiştir. 7) Nuri Bey es Şalan’in ve Şef Ruwalla mülkü içinde bulunan Cevf bölgesi ve birçok ücra vaha: Bir Konfederasyondur, kuzey kısmı Osmanlı otoritesi altına girmişti; ancak 1911’de baş yönetici, Vali Sami Paşa tarafından Şam’a davet edilerek 1 yıl hapsedildi. Bu gurur kırıcı davranış  Konfederasyonun Osmanlıdan soğumasına sebep oldu. I. Dünya Savaşında İbni Suud yanında ve onun destekçilerinden olmuştur.1921'de de Suudların eline bölge geçti.  Buna 8. olarak Bahreyn'de yer alan ve İngilizler yanında saf tutacak el Halife ailesi eklenebilir.
''':I. ''' Öte yandan 1.Meşrutiyet'in mimarlarından Midhat Paşa'nın kişilik özelliklerinde de olumsuz pek çok yandan bahsedilmektedir. Yılmaz Öztuna, Hüseyin Avni Paşa gibi kişileri öldürmese bile kendisinin önüne çıkan kişinin düşünmeden azlini sürülmesini sağlamakla kalmayıp içki alemlerinde farkında olmadan Devlet sırlarını açık ettiğini hatta birgün bir içki sofrasında neden III.Napolyon gibi İmparator olmuyorum Ali Osmani olurda Ali Mithadi niye olmasın şeklinde yarı esprik konuşmasının bütün herkesçe, İstanbulca duyulduğunu ve sıklıkla boşboğazlık yaptığını ; yine 2.sadrazamlığı ile ilgili fal baktırıp 16 sene kalacağını öğrendiğini, bu boş boğazlığının II. Abdülhamit'in kulağına gidebileceği kendisine hatırlatıldığında "arkamda koca bir millet var bir şey olmaz" diye bir böbürlenme, bir umursamazlık içinde olduğu belirtilmektedir. Tarihçilerden Yavuz ve Serdar Özgüldür yazdıkları bir makalede bu özellikleri ile Midhat Paşa'nın çok iyi bir idareci olmasına karşın Kanuni Esasi'nin hazırlanması ve kabulündeki çabaları hariç zeki bir politikacı olmaktan ve temkinli basiretli bir devlet adamı niteliği sergilemekten uzak olduğunu belirtmektedir. Yine 1875'de Sultan Abdülaziz'in borçları ödeyemeyeceğine dair Ramazan Kararnamesi öncesinde tarihçi Yılmaz Öztuna'nın iddiasına göre, devletin bu kararını önceden bilen Mithat Paşa ve Damat Mahmut Paşa karar açıklanmazdan evvel ellerindeki borç tahvillerini satarak büyük kazanç sağlamışlardır...İlaveten kendisinin İngiliz etkisinde ve hayranlığında olduğu da çeşitli kaynaklarda belirtilmektedir. Bununla birlikte kendisinin bu iddialara karşın dürüstlüğü ve yolsuzluklarla mücadele etmeye çalışması ve idarecilikteki başarıları da kuşku götürmemektedir. Öte yandan bir iddiaya göre Taif'de II.Abdülhamit tarafından boğdurulan Mithad Paşa'nın boğulmayıp Avrupa'ya kaçtığı dedikoduları üzerine kesik başı kendisine getirilmiş ve gösterilmiş; II. Abdülhamid "Sonunda ondan kurtuldum" demiştir. Ancak Yılmaz Öztürk'ün bu iddiası tam doğrulanamamaktadır. Zira Midhat Paşa'nın öldürülmesi emrinin II.Abdülhamid tarafından verilmediği yönünde bu yönde olaya kendisinin katılımının olmadığı yönünde de önemli iddialar da bulunmaktadır. Bazı tarihçiler İngiltere'nin onu kurtarmak için Arabistan'da bir gemi gönderdiğini bile iddia etmekle birlikte bu yönde de somut bir delil yoktur. Bu sebeple Midhat Paşa'nın ölümü, Taif'te olanlar hala çözülememiş bir muammadır.
''':İ. ''' Mustafa Armağan, Hamidiye alaylarının kurulması ile hedeflenen amaçları özetle hem kendi internet sitesinde hemde Abdülhamid'in Kurtlarla Dansı kitabının 1.cildinde özetle şu şekilde sıralamaktadır: 1. Askerlik yapmayan Kürtlerle kolluk kuvveti eksikliği giderilmesi. 2. Ruslara karşı caydırıcılık sağlanması,sınır bölgelerinin korunması (ki Rus kazak alaylarından esinlenerek bu alaylar kurulmuştur) 3. Kürtlerin ve konar göçerlerin dış güçlerce kullanılmasını engelleme bunun önüne geçme 4. Aşiretlerin yerleşik hayata geçmelerini hızlandırılması 5. Çocukların kurulacak İstanbul’daki Aşiret Mektebi’nde eğitilerek Osmanlı bilinci aşılanarak devlete bağlılığının sağlanması 6. Aşiret kavgalarının önüne geçilmesi 7. İsyanların ve olayların yatıştırılıp asayişin sağlanması ve ardından Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun imarının sağlanması Yazarın bu hedeflenen amaç düşünceleri oldukça mantıklı gözükmekle birlikte bu alayların önemli yararları olmuştur ancak ne yazık ki gerekli disiplinin kontrolün denetimin sağlanamaması sebebiyle kimi olumsuz sonuçlarının Diyarbakır'daki gibi olduğu da kabul edilmelidir.
''':J. ''' II. Abdülhamid'in kendi istibdat rejimi ve I. Meşrutiyet'teki meclisi kapatması ile ilgili bazı uzman, araştırmacı ve II. Abdülhamid savunucuları haklı olduğunu, bu yapılanla ve başkaca hareketlerle kendisinin Osmanlı Devleti'nin ömrünü 30-40 yıl daha uzatmış olduğu ileri sürmektedir. Bu kişilere göre:
"•Düvel-i Muazzama'nın bu meclisin açılmasını demokrasi ve insan hakları için değil, kendi adamları olan milletvekilleri eliyle iç idareye daha rahat karışabilmek için istediği öne sürülmüştür.
•İcrayı baskı altında tutan bir meclis vardı.
''•Azınlık milletvekilleri, her bir grup arkasına bir Avrupa Devletini alarak, üyesi olduğu bağımsız devletler kararı çıkarmak için uğraşmaktaydılar. Girit, Teselya ve Yanya'nın Yunanistan'a bırakılması gerektiğini ifade eden vekiller çıkmıştır."'' Bu görüşü savunanlara destek olarak şu görüşlerde ileri sürülmüştür:
''•Meclisi oluşturanların çoğu gayrimüslimdir. Ancak yüzde kırkı müslümandır (Türktür).''
''•93 Harbi’nde Osmanlı topraklarının üçte biri kaybedilmişti. Bu çapta bir toprak kaybı karşısında meclisteki farklı milliyetlere mensup üyeler paniğe kapılmış, her biri kendi milletinin topraklarını kurtarma telaşına düşmüştü. Birleştirici olacağı ümidiyle kurulan meclis, tam tersine bölücü bir meclis olmuştu. İki seçenek vardı: Ya parçalanmaya seyirci kalmak ama meşrutiyetten taviz vermemek ya da meşrutiyeti askıya almak ama ülkeyi parçalanmaktan kurtarmak. Abdülhamid ikincisini seçti ki, aynı durumda devlet refleksi zaten başkasını yapmasına müsaade etmezdi" ''
''':L. '''31 Mart Olayının çıkışına ve amacına dair tartışmalar halen sürmekle öne sürülen nedenler şunlardır:
''':M. 'Abdülhamid'in tahta çıkışı ile ilgili bir iddia şu yöndedir: "...Sultan Aziz’in ölümünü ve Sultan Murad’ın aklını kaybettiğini gören Şehzade Abdülhamid, bir an önce tahta çıkmak arzusuyla çalışmalara başladı. Eniştesi Fethi Paşazade Mahmud Celaleddin Paşa aracılığıyla, Rumeli’de bulunan Serdar-ı Ekrem Abdülkerim Nadir Paşa’nın İstanbul’daki vekili Serasker Kaymakamı Redif Paşa’yı elde etti. İstanbul’daki askerin en büyük komutanı taraftarı olunca, Mütercim Rüşdi ve Midhat Paşalar da tahta çıkarılmasını görüşmek üzere Abdülhamid’in Kâğıthane’deki köşküne geldiler. Veliaht Şehzade Abdülhamid, Rüşdi Paşa’nın sadarette kalacağını, Midhat Paşa’nın en büyük arzusu olan Kanun-ı Esasi’yi ilan edeceğini vaad ederek onları da tarafına çekti. Hatta “usul-i meşrutiyet ve meşverete dayanmayan bir hükümeti kabul etmem” diyerek pırlantadan kol düğmelerini de Midhat Paşa’ya hediye etti. Bu görüşmede Sultan Murad’ın tahttan indirilmesine karar verildi..." ''
''':O. '''Armağan gibi bazı tarihçiler donanmanın boyasının bile yüksek maliyet gerektirdiğinden bütçe ve mali yönden doğru bir tercih yapıp Osmanlı'nın kara ordusunu tercih ettiği gibi bahislerle II.Abdülhamid'ce donanmanın ihmalini savunmaktadır. Trablusgarb,Yemen gibi 1000 lerce kilometre başkentten uzak yerler ve Girit, Midilli gibi adaların donanmasız doğru düzgün savunulamayacağı, Osmanlı'nın 100lerce hatta o dönemde 1000lerce kmye varan deniz sınırının korunamayacağı gerçeği ve Trablusgarp, Balkan Savaşlarında donanmanın yokluk derecesinde yetersizliğinden İtalyanların rahatça 12 adalara asker çıkarması Yunanlıların Ege Adalarını işgal edebilmesi ve o dönem Osmanlının onda biri ancak eden Yunanistan'ın bir yol bulup yeni gemiler alıp donanmanın masrafını çıkarabilmesi karşısında elbette bu görüşün yanlışlığı savunulabilir. Öte yandan Fatih ve Kanuni, I. İbrahim döneminde, Osmanlı'nın karada başarılarına karşın denize verdiği önem sayesinde Girit, Cezayir, Tunus, Ege Adaları ve Yemen Kıyılarının alınabilmesi, ilaveten o dönemde doğru düzgün deniz sınırı, uzak denizlerde sömürgesi olmayan neredeyse bir kara imparatorluğu olan sınırlı kaynaklara sahip Avusturya Macaristan İmparatorluğu'nun; yine az bir sömürgesi olan Almanya'nın iyi bir kara ordusuna sahip olmasına karşın maliyetlerden kaçınmayarak güçlü bir donanma kurmayı tercih etmesinin (bkz. Avusturya-Macaristan Donanması) yazarın bu görüşünü haksız çıkardığı düşünülebilir. Yine ilk torpil atan denizaltıları sözde kullanan Osmanlı'nın Almanya gibi daha ucuz daha az masraflı bir denizaltı filosu kurabilecekken bundan II. Abdülhamid ve Babıali'nin imtina etmesinin hatalı olup olmadığı hususunun, 2.Abdülhamid'in bu konudaki düşüncelerinin yanlışlığının Osmanlı'ya bu yönden verdiği zararların sorgulanması objektif tarih açısından da elzemdir.
'''Ancak zaman içinde Bulgarlar ile Rumlar arasındaki kiliseler hususunda ayrılıklar çıktığı ve diplomasi de denge politikası takipçisi II. Abdülhamid'in bu sorunu çözerse çıkabilecek sorunları öngörüp sorunu kasten çözmekten uzak durduğu yolundaki iddiaları ise elbette düşünülebilir, doğru kabul edilebilir.'''  İttihat ve Terakki yönetimi, Balkan devletleri özelikle Bulgarlar ile Rumlar arasındaki anlaşmazlıkların en önemlisi olan kiliseler meselesini yani bir şehirde Rum mu yoksa Bulgar Kilisesi olacağı meselesini bir iyi niyetlilikle 3 Temmuz 1910'da çıkardığı "Kiliseler ve Mektepler Kanunu" ile  halletti. Bununla “ihtilaflı kilise, mektep ve mukaddes yerlerde hangi unsurun nüfusu çok ise ona aittir”,eğer bunun dışında tartışmalı yerlerde cemaat, kilise kuracaksa parası ile kilise kurabilir esasını kabul etti. Oysa Fatih İstanbul’u fethettikten sonra İstanbul’daki Rum patriğini Avrupa Türkiye’sindeki bütün reayanın hem ruhani ve hem de cismani reisi olarak atamıştı. Rum kiliseleri diğer kiliselere göre elde ettikleri bu üstünlüğü kendi kültürlerini yayma, kendilerinden olmayanları ezme, eziyet etme şeklinde kullandılar. Böylece ortaya çıkan sürtüşme ile kiliseler ve dolayısıyla bunlara bağlı olan gruplar yıllarca birbirleriyle mücadele etti ve birbirlerini devamlı hasım olarak gördüler. İşte Kiliseler Kanunu bu düşmanlığı sona erdirdi, o zamana kadar birbirleriyle mücadele edenlerin birleşerek Osmanlı Devletine karşı mücadele etmelerine sebep oldu. Böylece Balkan ittifakının gerçekleşmesi, 1.Balkan Harbi'nin çıkması için en büyük problem ortadan kalkmış ve İttihad Terakki Osmanlı tebaasına iyilik yapayım derken hakikaten farkında olmadan Osmanlı'nın kendi iç dinamik ve denge unsurlarına zarar vermiştir.
''':P. ''' Diğer bir ilginç tartışma Mısır üzerine yaşanmaktadır. Bazı internet sitelerinde Mısır'ın, 1882'de değil, (-1882'de Mısır işgal edilirken İngilizlere karşı direniş için bile Filistin deki birlikleri, orduyu donanmayı sevk etmekten çekinen II. Abdülhamid'in her nasılsa direnişiyle?!-) 1914'de Osmanlı elinden çıktığı iddia edilmektedir. Mustafa Armağan gibi bazı araştırmacılar bunu daha da ileriye taşıyıp Mısır ve Sudan'ın Lozan Antlaşmasının 17.maddesi ile İsmet İnönü tarafından İngiltere'ye verildiği gibi bir iddiasındadır. Türk Dış İşleri Bakanlığı'nın kendi web sitesinde ise aynen şu ibare yer almaktadır."1517 yılında Osmanlı İmparatorluğu idaresine geçen Mısır, 1914 yılına kadar resmen İmparatorluğun parçası olarak kalmıştır. Ancak, 1798-1801 yıllarında Fransızların işgal ettiği Mısır, 1882'de de İngiltere tarafından işgal edilerek, bu ülkenin fili himayesine girmiştir. I. Dünya Savaşının başlamasıyla, fiili himaye, resmi statü kazanmıştır.1922 yılında iktidara gelen Kral Fuad Mısır'ın bağımsızlığını ilân etmiştir. Ancak, Mısır'daki İngiliz askerleri 1946 yılına kadar ülkeden çekilmemiş, bu tarihte ise Süveyş Kanalı bölgesini ellerinde bulundurmak koşuluyla, ülkenin diğer kesimlerini terk etmiştir. ''
Bu durumda bağımsızlığını 1922'de ilan eden ülkenin haklarının nasıl olup da 1924'te Türkiye Cumhuriyeti tarafından terk edildiğinin bunu iddia edenlere sorulması gerekir. Olayın aslı şudur. Mısır 1882 yılında -aynen Bosna Hersek'in Avusturya Macaristan'ca işgali durumunda olduğu gibi- fiilen işgal edilmiştir. Aynen Avusturya Macaristan'ın Bosna-Hersek'i işgali, İngiltere'ye Kıbrıs'ın kiralanması olayında olduğu gibi, sonrasında Girit'in fiilen elden çıkmasında olduğu gibi, II. Abdülhamid buraları fiilen elden çıkmasına karşın, fiilen elden çıkmamış gibi buraların işgaline göz yumarken bir kısım Osmanlı hakimiyetini temsil eden sembol öğelerin kamuoyundan tepki almamak için kalmasına İngiltere ve Avusturya-Macaristan'ı razı etmiştir. Gidip yapması gereken açık tepki gösterme yolu yerine soyut yarı diplomatik örtülü cılız tepkiler gösterebilmiştir. Mısır'da 1841 yılındaki Ferman ve imzalanan Londra antlaşmasına bu işgal aykırılık oluşturduğundan bu işgali legalize edebilmek için başlangıçta İngiltere başta Fransa olmak üzere çeşitli devletlerinde Süveyş Kanalı nedeniyle tepkisinden çekinerek bu işgali, geçici bir işgalmiş gibi göstermiştir ve Osmanlı'nın hakimiyet sembollerinin bir süre kullanılmasına ses çıkarmamıştır. II. Abdülhamid'in kamuoyuna karşı öngördüğü Osmanlı'nın Mısır'daki hakimiyetini sembolize eden sembolde İsmailiye Sarayı'nda bulunan komiserliğidir.
Oded Peri Ottoman Symbolism in British-Occupied Egypt (1882-1909) adlı makaleden aynen alınmıştır: ''1841 tarihli sözde 'Miras Fermanı', Mısır'ın özerk statüsünü Osmanlı İmparatorluğu içinde ayrıcalıklı bir vilayet olarak resmileştirdi ve Mehmed Ali'nin ailesi için hükümetin kalıtsal halefiyetini güvence altına aldı. Osmanlı egemenliğinin nasıl sembolize edilmesi gerektiğini de belirlemiştir. Özerkliklerine ve askeri güçlerinin büyüklüğüne getirilen sınırlamaların yanı sıra, Mısır'ın hanedan valileri, orduları ve donanmaları Osmanlı üniformaları giyerek ve Osmanlı bayraklarını teşhir ederek İstanbul'a yıllık haraç ödeyeceklerdi. Ayrıca Mısır'da basılan paralar, padişahın adını taşıyacak ve Osmanlı devleti tarafından basılan paralara tamamen benzeyecekti.' Paradoksal olarak, Osmanlı egemenliğinin bu mütevazı sembolleri dizisi, İngilizlerin Mısır'ı işgalinin ardından önemli ölçüde eklendi. 1885'te, İngilizlerin tahliye şartları üzerinde anlaşmaya varmak için bir İngiliz-Osmanlı çabasının bir parçası olarak, Mısır'a Olağanüstü Komiser (Mısır Fevkalade Komiseri) unvanına sahip bir Osmanlı yetkilisi Ahmet Muhtar Paşa, İngiliz bir meslektaşı ile birlikte Kahire'ye gönderildi. İki yıl sonra tüm bu çaba başarısız oldu, ancak Babıali, Sultan'ın İngiliz işgali altındaki Mısır üzerindeki egemenliğini temsil etmesi için Osmanlı Komiserini sanki Mısır hala kendininmiş gibi Kahire'de tuttu. Burada girişilen anlaşmanın başarısızlıkla sonuçlanmasıyla birlikte, Gazi Ahmed Muhtar Paşa adlı seçkin bir Osmanlı generali olan Komiser, görevinin yasal-diplomatik zeminini kaybetti ve Mısır'da ne resmi bir ehliyetten ne de fiili bir yetkiden yoksun kaldı. Yine de, Mısır'daki varlığının devam etmesi önemli sonuçlar doğurdu. 80 yıl aradan sonra ilk kez İstanbul'dan gönderilen bir Osmanlı yetkilisi, Mısır'daki Osmanlı egemenliğinin temsilcisi olarak hareket ederken, 1841 Fermanı Mehmed Ali ve hanedan varislerinin bu ayrıcalıklı eyalette Sultan'ı temsil etmelerini şart koşuyordu. Bu, başlı başına hem ayrılıkçı Mısır hükümeti hem de İngiliz işgal gücü için meseleleri karmaşıklaştırmaya yetiyordu. Dahası, yeterli yetki belgesi olmasa bile ve belki de tam da bu nedenle Muhtar, Babıali'nin Mısır'ın iç işlerine 1841 Fermanı tarafından garanti edilenden çok daha fazla katılımına gayri resmi konumunda Osmanlı'ya imkan sağlayabilirdi. Ancak Osmanlı açısından en iyi avantaj Mısır'da Osmanlıcılığı teşvik etmek olacaktır. İngilizlerin Mısır'ı işgali, halk ve entelektüel çevrelerde her halükarda Osmanlı yanlısı duyguların yükselmesine yol açtı. Önde gelen bir Osmanlı savaş kahramanının Kahire'de sürekli mevcudiyeti, kesinlikle ters yönde hareket bu tür duyguları besleyecek ve uzun yıllar sonra Mısır'ın Osmanlı İmparatorluğu ile olan bağlarını güçlendirecektir... '' Makalenin devamında ise Peri özetle şunlardan bahsetmektedir:... Ancak Akabe sorunu ve bu sorunda Ahmet Muhtar Paşa'nın üstlendiği rol akabinde Ahmet Muhtar Paşa'nın ayrılması sonrası Mustafa Nuri Paşa bu sembolik göreve devam etse de 1909'da İsmailiye Sarayı Osmanlı komiserliğinin elinden alınmış ve ilgili komiser ülkeden ayrılmaya zorlanmış ve Mısır'daki bu sembolik durum sona ermiştir..."
Mısır'da sembolik ve işlevsiz bir Osmanlı Komiserliği'nin İngilizlerle anlaşma vs. ümitle Osmanlı ve Müslüman kamuoyunu görünüşte etkileme maksatlı bulundurulmasının orayı fiilen Osmanlı toprağı yapmayacağı ve Mısır'ın 1882'de II. Abdülhamid'ce fiilen kaybedildiği gerçeğini ortadan kaldırmayacağı açıktır. Mısır kaybedilmemiş olsa Süveyş kanalı ve 1906 Akabe meselesi zaten olmaz İngiltere-Mısır ve Osmanlı karşı karşıya Taba ve Akabe'de gelmezdi. Mısır, herhalde Osmanlı toprağı olmaktan fiilen çıkmıştır ki bu sorun oluşmuştur. İngiltere'de 1882'den 1914'de kadar çekilmek şöyle dursun hakimiyetini daha da arttırmıştır. Osmanlı'da II. Abdülhamid de, Sultan Reşad da hiçbir şey yapamamıştır. İlaveten I. Dünya Savaşı başlangıcında Mısır hukuken de olsa Osmanlı toprağı gözükmekteydi. Ancak İngilizlerin baskısı ile artık yetkileri iyice sembolik hale gelmiş Mısır Hidivi II. Abbas 18 Aralık 1914'te tahttan çekilmiş, yerine geçen Hüseyin Kamil Paşa, Mısır Sultanlığı'nın kurulduğunu 19 Aralık 1914'te belirtmiş ve Mısır'ın hukuken de ayrılığını ilan etmiş, Mısır'da sembolik Osmanlı toprağı görüntüsü de böylece sona ermiştir. Birinci ve İkinci Kanal harekâtlarının başarısızlıkla sonuçlanması ve I. Dünya Savaşı'nın kaybedilmesi, Mısır'ın 1922'de bağımsızlığını ilan etmesi akabinde de Mısır'ın askerî güçle geri alınamayacağı açık olmakla, Lozan'da usulen bu hükümlerin olması bir anlam ifade etmemekle bu araştırmacıların açıklamaları, tarihi gerçekleri saptırmaktan öteye maalesef gitmemektedir. 1882'de II. Abdülhamid Süveyş Kanalı açısından İngiltere ile karşı karşıya gelebilecek kadar menfaati çatışan Fransa'nın desteğini alarak/almayı akıl ederek, İngilizler harekete geçtiği an harekete geçseydi işte o zaman tarihin akışı belki değişirdi.
''':R. '''Sultan Abdülhamid'in istibdat dönemi hakkındaki tartışmalar için ayrıca bkz.https://www.ilimvemedeniyet.com/ii-abdulhamid-doneminde-guvenlik-ve-otorite-tartismalari.html
''':S. ''' 2.Abdülhamid Çanakkale tahkimatlarının güçlendirilmesi için 1877-1907 (özellikle 1890-1897) arası büyük bir çaba sarf etmiştir. Ertuğrul, Orhaniye, Rumeli ve Anadolu Hamidiye tabyaları onun tarafından inşa ettirilmiştir. Ancak bu, onun bütün tabyaları kendi yaptığı Çanakkale'yi tek başına tahkim ettirdiği anlamına gelmemektedir. Zira Bolayır Yıldız, Bolayır Merkez, Bolayır Ay, Anadolu Mecidiye, Nara, Değirmenburnu, Namazgah, Bozcaada Tabyaları Abdülmecid zamanında yapılmıştır. Ancak 2.Abdülhamid bunları elden geçirtirmiş yenilettirmiştir. Seddülbahir ve Kumkale ise IV. Mehmed ve veziriazam Köprülü Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır. Ancak 2.Abdülhamid zamanında bu kalelerin mimari yapı v.s değiştirilip yeniden yapılmıştır. Kale-i Sultaniye, (Çimenlik Kalesi) ise Fatih Sultan Mehmed zamanında yapılmış olup III. Selim ve son olarak 2. Abdülhamid'ce yenilenmiştir. Bu manada 2. Abdülhamid Çanakkale boğazının güçlendirilmesi yönünde 19.yy başından hatta 17.yy sonundan beri süre gelen politikayı başarıyla devam ettirmiştir. Çanakkale Savaşı'nın elbetteki kazanılmasında yaptırdığı tabyaların da yenilemelerinde büyük, inkâr edilemez, yadsınamaz katkısı olmuştur; ancak bu katkı sadece kendisine maledilemez. Bu yönde IV.Mehmed, III.Selim, veziriazam Köprülü Mehmed Paşa ve özellikle Abdülmecid'in katkıları da yadsınamaz.
İdris Yıldız
İdris Yıldız  (d. 1950, Ordu), Türk siyasetçi
Ticari Faaliyetine 1982 yılında Koksal İnşaat A.Ş.'nin yönetim kurulu başkan vekili olarak başladı. İnşaat ve fındık sektöründe faaliyet gösteren Koksal İnşaat A.Ş. İdris Yıldız’ın başkanvekilliği döneminde vergi rekortmeni ve ihracat rekortmeni oldu.
Turizm sektörüne 1990 yılında Koksal Turizm A.Ş. ile başladı. Basın sektörüne ise 1996 yılında Ordu Yorum Gazetesi ile başladı. Gazete hâlen yayın hayatını sürdürmektedir. İnşaat sektöründe ise şahıs işletmesi ile 2000-2009 yılları arasında inşaat, müteahhitlik ve mühendislik faaliyetlerinde bulundu.
İstanbul Protokolü
İstanbul Protokolü, işkence ve kötü muamele gördüğünü ileri süren kişilerin değerlendirilmesi, işkence iddialarının olduğu olayların araştırılması ve bu bulguların yargıya veya soruşturma yürüten diğer birimlere bildirilmesi amacıyla hazırlandı.
Almuerzothyas
Almuerzothyas Hydryphantidae familyasına bağlı bir cinstir.
Haydaroğlu Mehmet
Bir kadıyı öldürdüğü için 1640’ta dağa çıkan ve daha sonra Eskişehir-İzmir arasında kervanları ve tüccarları soymaya başlayan eşkıya Kara Haydar’ın oğludur. Vezir-i azam Kemankeş Kara Mustafa Paşa zamanında (1638-1644) üzerine asker gönderilen ve Uluborlu’da Veli Baba Tekkesi’ nde öldürülen babasının intikamını almak için eşkıyalığa başladığı rivayet edilir. İntikam duygusunun yanı sıra 1647’de Vezir-i azam olan Hezarpare Ahmed Paşa’dan birkaç defa sancak beyliği talebinde bulunmasına rağmen bu makamı elde edemeyişinin de eşkıyalığa başlamasında etkili olduğu söylenmektedir.
Haydaroğlu Mehmed’in eşkıyalığa başlama tarihi 1647 olarak belirlenmekle birlikte daha önce İran’dan, Arap topraklarından ve İzmir’den Bursa ve İstanbul’a giden kervanları Ankara, Saruhan ve Hamidili arasında yağmalama faaliyetlerinde bulunduğu tahmin edilmektedir. Eskişehir’in kuzeyinde bulunan Söğütdağı’ nı kendisine merkez edinerek zamanının ünlü birçok eşkıyasını yanında topladı. Bunların en önde geleni Katırcıoğlu idi. Bir ara taraftarlarıyla birlikte devlet hizmetine girerek sancak beyi olmak isteyen Haydaroğlu, sadrazama önemli miktarda rüşvet göndermesine rağmen bu görevi elde edemedi. Bunun üzerine eşkıyalık faaliyetlerini artırdı ve Akşehir-Ilgın arasında hac kervanına saldırdı. Bu bölgedeki bütün yolların kontrolünü elinde tuttu. Bölgedeki çiftçileri ve ileri gelenleri kendisine tâbi olmak zorunda bıraktı.
Karaman Beylerbeyi İbşir Mustafa Paşa serasker tayin edildi ve Anadolu Beylerbeyi İbrahim Paşa ile yardımlaşarak Haydaroğlu’nun isyanını bastırmakla görevlendirildi Emrindeki kuvvetlerle Haydaroğlu’na karşı harekete geçen İbşir Mustafa Paşa Söğütdağı’nda kuşatmasına rağmen onu ele geçiremedi (1648). IV. Mehmed devri başlarında Anadolu Beylerbeyi Ahmed Paşa Haydaroğlu üzerine gönderildi. Ahmed Paşa Afyonkarahisar yakınlarında yenildi (1648) ve Katırcıoğlu tarafından öldürüldü. Ahmed Paşa’nın safında yer alan güvensiz sarıca ve sekban bölükleri Haydaroğlu tarafına geçtiler. Haydaroğlu’nun gücü, prestiji hayli arttı ve bu durum merkezdeki yöneticileri endişeye sevketti. Ketenci Ömerpaşazâde Mehmed Paşa Anadolu beylerbeyliğine tayin edildi ve sınırsız yetkilerle donatılarak Haydaroğlu meselesini halletmesi istendi. Haydaroğlu, kendisine bir görev verilmesi şartıyla eşkıyalığı bırakmayı teklif ettiyse de bu teklif hükûmet merkezi tarafından kabul edilmedi. Bunun üzerine Haydaroğlu Afyonkarahisar’ı yağmaladı ve Isparta’ya geçti.
Hamidili sancağı mütesellimi Abaza Hasan Paşa Haydaroğlu’nun kuvvetlerini Isparta yakınlarında ani bir baskınla dağıttı, çıkan çatışmada Haydaroğlu ayağından yaralandı. Yaralı olduğu halde kaçmayı başardıysa da fazla uzaklaşamayarak yakın bir köye sığındı. Bu durumu haber alan Abaza Hasan Paşa köyü kuşatıp Haydaroğlu Mehmed’i teslim aldı. Haydaroğlu daha sonra İstanbul’a getirildi ve 1648’ de Parmakkapı’da idam edildi.
Vendler
Ortaçağ Avrupasın'da Almanca konuşan bölgelerde "Vend" terimi, "Slavlarla" eşanlamlı olarak kullanılmış ve bazen Kutsal Roma İmparatorluğu içinde yaşayan Batı Slavları ile Güney Slavlarına atıfta bulunmak üzere literatürde yer almıştır. İsim Baltık-Fin dillerinde (Fince: Venäjä, Estonca: Vene, Karelce: Veneä) Rusya’yı ifade edecek şekilde hayatta kalmıştır.
Tarihçe
Bir teoriye göre, Cermen halkları ilk önce bu adı antik Baltık Veneti halkı için kullanmışlardır ve göç döneminden sonra yeni komşu halk olan Slavları tanımalamak için bu ismi kullanmaya devam etmişlerdir.
Sekizinci yüzyılın ardından, Frank kralları neredeyse tüm Vend topraklarını mark adı verilen sınır bölgelerine dönüştürmüştü. Bu süreç daha sonra haçlı seferlerine dönüştü. 12. yüzyılda, tüm Vend toprakları Kutsal Roma İmparatorluğu'nun bir parçası olmuştur. 12. ve 14. yüzyıllarda zirveye çıkan Ostsiedlung sırasında, bu topraklara Almanlar tarafından yerleşilmiş ve yeniden düzenlenmiştir.
Alman yerleşiminden sonraki asimilasyon süreci nedeniyle, Oder'in batısındaki birçok Slav, Alman kültürünü ve dilini benimsemiştir. Yerel Slav dillerinin kullanımının giderek azalmasıyla birlikte, Vend terimi de yavaş yavaş ortadan kalkmıştır.
Günümüzde eskiden Vend olarak adlandırılmış ve hala var olan tek grup Doğu Almanya'nın Lusatya bölgesinde yaşayan Sorblardır. Diğer bir Batı Slav dili olan Polapça ise Aşağı Saksonya ve Brandenburg'da 17. veya 18. yüzyılda soyu tükenmiş hale gelmiştir.
Lama (hayvan)
Lama (Lama glama), devegiller (Camelidae) familyasından Güney Amerika’nın dağ ve çayırlarında toplu halde yabani olarak yaşayan Guanako’dan evcilleştirilmiş gevişgetiren bir otobur hayvan türüdür. Yük taşımak için İnka Medeniyeti tarafından eğitilmiştir. Ve devenin yakın akrabası olduğu bilinmektedir.
Savunma sistemi
Her hayvanda olduğu gibi lamaların da bir savunma sistemi vardır. Lamaların savunma sistemi; fazla yaklaşıldığında tükürmeleridir. Tehdit hissettiği anda karşı tarafa tükürerek oradan hızla uzaklaşır. Ayrıca, büyüdükleri çevreden de fazla uzaklaşmazlar.
Üreme
Ağustos ve eylül aylarında çiftleşirler. Gebelik 11 ay sürer. Yeni doğan yavru anne tarafından dört ay emzirilir. Lama 2,5 - 3 yaşlarında üremeye başlar.
Ateizm eleştirisi
Ateizm eleştirisi, ilgili siyasî ve sosyal çıkarımlar da dahil olmak üzere ateizmin kavramlarına, geçerliliğine veya etkisine yönelik eleştirilerdir. Eleştiriler, bilim tarihine, felsefi ve mantıksal eleştirilere, hem doğa hem de sosyal bilimlerdeki bulgulara, etik ve ahlakla ilgili argümanlara, ateizmin birey üzerindeki etkilerine veya ateizmin temelini oluşturan varsayımlara dayanan savları içerir.
1984-85 UEFA Kupa Galipleri Kupası
1980-81 UEFA Kupa Galipleri Kupası UEFA Kupa Galipleri Kupası'nın 21. sezonudur. Bu sezon kupayı finalde İngiltere temsilcisi Everton FC takımı Avusturya temsilcisi SK Rapid Wien takımını 3-1 yenerek müzesine götürmüştür.
İkinci maçlar
Bayern Munich Kazandı 6-2
Botev Plovdiv Kazandı 5-1
Wrexham 4-4 Porto kazandı .
Everton Kazandı 0-1
Fortuna Sittard kzandı 3-0
Wisła Kraków kazandı 7-3
Dynamo Dresden kazandı3-4
Metz kazandı 6-5
Rapid Wien kazandı 5-2
Celtic kazandı 1-3
AE Larissa kazandı 1-3
Dynamo Moscow kazandı 6-2
Hamrun Spartans kazandı 1-3
Bayern Munich kazandı 4-3
Roma kazandı 3-0
Everton kazandı 0-4
Fortuna Sittard kazandı 3-2
Dynamo Dresden kazandı 3-1
Rapid Wien kazandı 4-1 on aggregate.
AE Larissa kazandı 3-1
Dynamo Moscow kazandı 6-0
Bayern Munich kazandı 4-1 on aggregate.
Everton kazandı 5-0
Rapid Wien kazandı 3-5
Dynamo Moscow kazandı 0-1
Second leg
Everton Kazandı1-3
Rapid Wien kazandı 4-2
Pidasa
Pidasa (Antik Yunanca: Πήδασα), Muğla'nın Bodrum ilçesinde bulunan Roma dönemine ait antik yerleşimdir.