cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Altın Post
Bu şartları, Aietes'in dışında kimsenin yerine getirmesi mümkün değildir. Bundan dolayı Kral, İason’un öleceğinden emindir. Kralın kızı Medea’nın yardımı olmasa, Yunanların liderinin, Aietes'in şartlarını yerine getiremeyeceği açıktır. Kralın kızı, ilk görüşte İason’a âşık olmuş ve ona yardım etmeye karar vermiştir. Medea bir büyücüdür İason'a, Prometheus'un kanlarından biten Colchicum bitkisinden büyülü bir merhem hazırlar. Bu merhemi süren bedene silah işlemez gün boyunca ne yaralanır ne ölür. Ejderhanın dişlerini toprağa ektikten sonra topraktan çıkacak adamların aralarına bir taş attığında kendi aralarında kavgaya tutuşup birbirlerini öldüreceklerini de İason'a Medea söyler. Onun yardımıyla İason kralın şartlarını yerine getirir ve Aietes’ten Altın Post'u ister. Kral, Yunanlara kimin yardım ettiğini hemen anlar ve Altın Post'u vermeyeceğini açıklar. Bunun üzerine İason, postu çalmaya karar verir. Ne var ki Medea’nın yardımı olmadan bunu gerçekleştirmesi olanaksızdır. Kralın kızı, postu bekleyen korkunç ejderhayı uyutur ve Yunanlar Altın Post'u ele geçirmeyi başarırlar. Hızla gemilerine binerler ve ülkeleri Yunanistan’a doğru kaçarlar. Medea da İason’la birlikte gider. Aietes, postun çalındığı ve kızının kaçtığını öğrenir öğrenmez, hemen ordusunu toplar ve Yunanların peşine salar, ama askerler Altın Post'u geri almayı başaramazlar. İason ve Medeia Altın Postla birlikte İolkos'a dönerler.
Füg
Füg, müzikte iki ya da daha fazla ses için bir kontrpuantal bir besteleme tekniğidir. Başlangıçta sunulan bir konu (bir müzikal tema) farklı aralıklarda tekrarlanır ve bu durum eser boyunca sıklıkla devam eder.
Etimoloji
İngilizce fugue kelimesi 16. yüzyılda ortaya çıkmıştır ve Fransızca fugue ve İtalyanca fuga kelimelerinden türemiştir. Fuga kelimesi ayrıca Latincedeki fugere ("kaçmak") ve fugare ("takip") kelimeleriyle de bağlantılıdır. Kelimenin sıfat hali fugal’dır ve fughetta ("küçük füg") ve fugato (füg olmayan bir eser içindeki füg stilindeki pasaj) şeklindeki varyasyonları da vardır.
Biçim
Bir füg genellikle sergi, gelişme ve fügün eksen perdesindeki konu (tema) ya dönüş yaptığı final bölümü olmak üzere üç kısımdan oluşur. Bazı fügler serginin yinelemesini içerir. Orta Çağ’da bu terim çoğunlukla kanonik stili belirtmek için kullanılırdı. Rönesansta ise imitasyona dayanan çalışmalar için kullanılmıştır. 17. yüzyıldan itibaren füg terimi imitasyona dayanan kontrpuanın en gelişmiş şeklini belirtmek için kullanılmaya başlamıştır.
Çoğu fügler kısa bir konu (tema) ile açılır, daha sonra bu tema art arda her seste (birinci ses temayı sunduktan sonra, bir ikinci ses farklı bir aralıkta temayı tekrarlar ve diğer sesler de aynı şeyi yaparlar) duyulur ve bütün seslerde tema sunulduktan sonra sergi tamamlanmış olur. Bu kısmı sıklıkla bir bağlayıcı pasaj ya da önceki kısımdaki materyalden geliştirilmiş bir epizot takip eder. Daha sonraki girişlerde konu ilgili perdelerde duyulur. Epizotlar (eğer uygulanabilirse) ve girişler sıklıkla temanın son girişine kadar birbirlerini takip etmeye devam ederler. Bu noktada müzik açılış perdesine veya eksenine geri döner. Bu noktadan sonra “koda” denilen kapanış bölümü takip eder. Bu anlamda bir füg sabit bir yapıdan ziyade bir besteleme stilidir.
Bu form 18. yüzyılda imitasyona dayanan riçerkarlar, kapriçyolar, kanzonalar ve fanteziler gibi daha erken kontrpuantal türlerden gelişmiştir. Ünlü füg bestecisi Johann Sebastian Bach (1685–1750), Johann Jakob Froberger (1616–1667), Johann Pachelbel (1653–1706), Girolamo Frescobaldi (1583–1643), Dieterich Buxtehude (c. 1637–1707) ve diğer bestecilerden sonra kendi stilini biçimlendirmiştir. Barok dönemin sonunda sofistike stillerin gözden düşmesiyle, fügün önemi azalarak yerini sonat formuna bırakmış ve senfonik orkestra baskın bir tür olarak yükselişe geçmiştir. Yine de besteciler farklı amaçlarla fügü incelemeye ve fügler yazmaya devam etmiş ve bu tür Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) ve Ludwig van Beethoven (1770–1827) gibi klasik dönem bestecilerin yanı sıra Dmitri Shostakovich (1906–1975) gibi modern dönem bestecilerin yapıtlarında görülmeye devam etmiştir.
Johann Sebastian Bach'ın "Toccata and Fugue in D minor" (Re minor Toccata ve Füg)'un füg kısmını inceleyelim. La notasında tema giriş yapar, ardından tema bir incedeki Re notasına transpoze edilir ve devam eder, bunun yanında Fa'dan başlayan cevap devreye girer. Temanın Re notasındaki tekrarından sonra bir epizot ile tema bölünür. Bach'ın fügleri, füg kurallarına harfiyen uymaktadır.
Müzikal Krokisi
Bir füg sergi ile başlar ve daha önceden belirlenmiş kurallara göre yazılır, mantıksal perde yapısını izlemeye devam etmesine rağmen sonraki kısımlarda besteci daha fazla özgürlüğe sahip olur. Konunun yeni girişleri füg boyunca kendini göstermeye devam eder. Aynı anda eşlik kısmı tekrarlanır. Çeşitli girişler epizotlar halinde ayrılıp ayrılmaya da bilir.
Aşağıdaki tablo tipik bir füg yapısını göstermektedir ve yapının yaratılma sürecinin açıklaması da dahildir.
Karşıkonu
Fügde, konudan ayrı ve konunun her girişinde ona eşlik etmek üzere, çevrimsel bir kontrapunto biçiminde yazılmış bölüm. Divertimentolarda da karşıkonuya yer verilebilir.
Sergi
Bir füg, konunun sadece eksen akoru içindeki seslerinden biriyle sergiye başlar. Serginin sunumundan sonra ikinci ses girer ve konuya genellikle yakın bir aralığa (genellikle çeken ya da altçeken) transpoze edilmiş bir diğer konuyla karşılık verir ve buna cevap ismi verilir. Müziği düzgün bir şekilde ilerletmek için aynı zamanda hafif bir değişiklik yapılması gerekebilir. Cevap konunun ilk ifadenin aynı aralıklarıyla yeni bir perdeye tam bir kopyası olduğu zaman bu gerçek cevap olarak sınıflandırılır, eğer aralıklar perdeyi devam ettirmek için değişikliğe uğramışsa da buna tonal cevap adı verilir.
Bir tonal cevap genellikle konu bir önde gelen çeken notasında başladığı zaman ya da önde gelen çeken notası konunun başlangıcına çok yakın olduğu yerde gerekli olur. Müziğin perde algısına zarar vermeyi önlemek için, bu nota bir üst beşinci aralığın süper ekseni yerine eksenin bir dördüncü üst aralığına transpoze edilir. Altçeken içindeki cevaplar da aynı sebeple kullanılır. Cevabın sunulması esnasında, önceden duyulmuş konu yeni materyaller ile devam eder. Eğer bu yeni materyal konunun sonraki sunumlarında tekrar kullanılırsa buna karşıkonu ismi verilir; eğer bu eşlik materyali sadece bir kez duyulursa kısaca özgür kontrpuan olarak adlandırılır.
Karşıkonu ters çevrilebilir kontrpuan içinde oktav veya on beşinci aralıkta yazılır. Füg konusu ve cevabına eşlik eden özgür kontrpuan ve devamlı karşıkonuların kullanımı arasında ayrım yapılır, çünkü bir karşı konunun bir seferden daha fazla bir şekilde duyulabilmesi için, konunun altında ve üstünde doğru bir şekilde tınlaması ve bu yüzden ters çevrilebilir veya çift kontrpuan içinde oluşması gerekir. Tonal müzik içerisinde ters çevrilebilir kontrpuan çizgileri kesin kurallara göre yazılmalıdır çünkü belirli bir yönelimde kabul edilebilir birkaç aralıksal kombinasyon artık ters çevirebilir değildir. Örneğin sol notası yukarıda üstündeki do notası daha aşağıda duyulursa bir beşli aralığı oluşur uyumlu olarak kabul edilen bu form tamamıyla kabul edilebilir. Aralık ters çevrildiği zaman (Do notası yukarı sol notası aşağı) bu tonal kontrpuan uygulamasında uyumsuz bir yapı olarak kabul edilen dörtlü aralık formunu oluşturur ve eğer kullanılacaksa bu durum özel bir işlem, hazırlık ya da çözüm gerektirir. Karşıkonu cevapla aynı anda duyulursa, cevabın perdesine transpoze edilir. Her ses daha sonra kendi konusu veya cevabıyla karşılık verir ya da daha sonraki karşıkonular veya özgür kontrpuan duyulabilir.
Bir tonal cevap kullanıldığı zaman, cevaplarla (C) konuların (K) sırayla birbirini takip etmesi sergi için alışılmış bir durumdur. Aslında bazı füglerde bu sıralama genellikle çeşitlidir. Örnek olarak J.S. Bach’ın Eşit Düzenli Klavye, Kitap 1’deki BWV 846 bir numaralı Do Major füg’deki KCCK aranjesi verilebilir. Bir küçük kodetta konu ve cevabın çeşitli sunumlarına bağlı olarak duyulabilir. Bu durum müziğin düzgün bir şekilde ilerlemesini sağlar. Tıpkı serginin diğer kısımları gibi kodetta da fügün geri kalan kısmında duyulabilir.
İlk cevap konunun ilk sunumundan az sonra ortaya çıkmalıdır, bu sebeple ilk kodetta çoğunlukla oldukça kısa olur ya da gerekli görülmez. Yukarıdaki örnek bu duruma işaret eder: Konu bir çeyrek notada biter. Fa anahtarı ikinci ölçüdeki üçüncü vuruş si bemol notası yukarıdaki sol notasına cevap olarak çözülür. Sonraki kodettalar büyük ölçüde daha uzun olabilir ve sıklıkla konu/cevap ve karşıkonu içerisinde şimdiye kadar duyulmuş materyalin (a) gelişimine hizmet ederler ve muhtemelen ikinci karşıkonu içerisinde sunulmuş fikirler duyulur veya özgür kontrpuanı bir (b) gecikme izler, bu yüzden konu/cevap ve karşıkonu olarak konunun diğer sese yeniden girişinin etkisini arttırmış olur.
Sergi genellikle bütün sesler konu ve cevaplarda sunulduktan sonra sonuçlanır. Bazı füglerde sergi ya konunun veya cevabın ekstra bir girişi ya da temanın ekstra bir sunumuyla sonuçlanır. Bundan başka bazı füglerde seslerden birinin girişi sonraya kadar saklanabilir. Bu duruma org füglerindeki pedallar örnek verilebilir. (Örnek olarak J. S. Bach'ın BWV 547 org için Do majör fügü).
Epizot
Baştaki sergiyi izleyen konunun sonraki girişleri ya direkt olarak (mesela Eşit Düzenli Klavye’deki bir numaralı BWV 846 Do majör fügde olduğu gibi) ya da epizotlar halinde ayrılır. Epizotik materyal her zaman başka bir tona modülasyon şeklinde olur ve daha önce sergide duyulmuş elementlerden uyarlanır. Her epizotun asıl görevi konunun yeni girişini farklı bir tona aktarmak olup, ayrıca sergi kısmından ve orta girişlerden alınan materyalin katı formundan sıyrılmayı sağlama görevi de görebilir. André Gedalge'a göre fügün epizot kısmı genellikle konunun fragmanlar halindeki bir seri taklitlerinden uyarlanır.
Gelişme
Konu girişi ve cevap materyali olmadığı durumlarda, besteci konuyu değişime uğratarak bir konu geliştirebilir. Bu duruma epizot ya da bu terim bazen eş anlamlı olarak orta girişlerle bir çifte füg içindeki (örnek yukarıda) tamamen yeni konuların sergisini tanımlamak için kullanılsa da ters çevirme ismi verilir. Bir füg girişlerinin içindeki herhangi bir konu ters çevirme, permütasyon (bütün bir konunun tersten duyulması şeklinde gerçekleşen ve daha az sıklıkla görülen form) azalma (bir kesin değişken tarafından konunun ritmik değerlerinin azaltılması) ve arttırma (bir kesin değişken tarafından konunun ritmik değerlerinin çoğaltılması) veya bu kombinasyonların herhangi biri kullanılarak değiştirilebilir.
Örnek ve Analiz
J. S. Bach'ın Eşit Düzenli Klavye kitap 1’deki Füg no. 2 in Do minor, BWV 847’deki 7–12 ölçü arasından alınmış küçük bir parça yukarıda anlatılan çoğu karakteristik uygulamaları göstermektedir. Füg klavye için üç sesli ve düzenli karşı konularla yazılmıştır. Bu parça serginin son girişiyle açılmaktadır. Konu bas partisinde duyulur, konunun karakteristik ritmiyle sonuçlanan orta ses ikinci karşı konunun bir ikinci versiyonunu duyururken ilk karşı konu soprano da duyulur ve bu daima ikinci karşı konunun ilk versiyonu ile birlikte kullanılır. Bu epizotun ardından bir dörtlü aralık içindeki eşlikli bir kanondan oluşan bir melodiyle birlikte eksenden ilişkili bir majör tona modülasyon yapılır. İkinci sistem içindeki ikinci ölçünün ilk vuruşuna, ilk ölçünün vuruşunun son çeyrek notasından ve ilk orta girişten Mi bemol majöre geçiş yarı mükemmel bir kadans ile gerçekleşir. Burada Bach tonun değişimine uyum sağlayabilmek için karşı-konu 2'yi değişime uğratır.
Sahte girişler
Fügün herhangi bir noktasında konunun "sahte girişleri" olabilir ancak bu konunun başlangıcını içerse de tamamlanmış halini içermez. Sahte girişler konunun başının kısaltılmış şeklidir ve konunun gerçek girişine hazırlık görevi görür ve gerçek konunun etkisini arttırır.
Karşı-Sergi
Karşı-sergi bir ikinci sergidir. Aslında sadece iki giriş vardır ve girişler ters sırada gerçekleşir. Bir füg içindeki karşı sergi bir epizot ile karşı sergiden ayrılır bu orijinal sergideki aynı perdede gerçekleşir.
Sıkışma (Stretto)
Müzikte, İtalyanca terim olan stretto [ˈstretto] (çoğul: stretti) iki farklı anlama sahiptir:
1. Bir fügde, stretto (Almanca: Engführung) konunun birbiri ardına taklididir, böylece yanıt konu tamamlanmadan önce girer.
2. Fugal olmayan kompozisyonlarda, bir stretto (bazen stretta olarak hecelenir), genellikle bir arya veya bölümün sonunda, daha hızlı tempoda bir pasajdır. Örnekler arasında Beethoven'in Beşinci Senfonisinin son bölümünün bitiş kısmı; Chopin'nin 3 numaralı Ballad'nın 227. ölçüsü; Mi minör 4 numaralı Prelude'ün 16, 17 ve 18. ölçüleri; ve opus 10, 12 numaralı "Devrimci" Etüdünün 25'inci ölçüsü gösterilebilir.
Fügde stretto
Stretto terimi, İtalyanca stringere'nin geçmiş zaman fiilinden gelir ve "dar", "sıkı" veya "yakın" anlamlarını taşır. . Bu durum özellikle son bölümde, fügde konunun birbiri ardına gelen ifadeleri için geçerlidir. Strettoda konu tek bir sesle sunulur ve ardından bir veya daha fazla seste taklit edilir, taklit konu bitmeden önce başlar. Bu nedenle konu, kontrapuntal bir şekilde üst üste bindirilir. Stretto tipik olarak füg'ün bir doruğa ulaşarak sonuçlanacağının işaretlerinin görüldüğü, konunun iki veya daha fazla olan farklı ifadelerinin sınırlı bir süre içerisinde birbiri üstüne yığıldığı yer olan fügün sonuna yakın bir yerde kullanılır.
Örneğin, J.S. Bach'ın Eşit Düzenli Klavye 1. kitaptan (BWV 846) Do-majör füg, biri diğerine altı vuruşluk uzaklıkta olan iki konunun birbiri ardına gelen ifadeleriyle başlar: Müzikal sunum ilerledikçe, girişler arasındaki boşluk iki vuruşa kadar kapanır: Son ölçülerde, girişler daha da yakın, üstteki iki ses sadece bir vuruş süresince takip ediyor: Do-majör fügün tamamı buradan duyulabilir:
Diğer durumlarda, stretto, Mi majör, BWV 878'de 9 numaralı Füg'de olduğu gibi kontrapuntal beceriyi göstermeye hizmet eder, burada Bach, konunun kendisine eşlik eden bir karşı konuyla geleneksel bir sergiyi (karşı konunun eşlik ettiği konu) takip eder, strettoyu ise, kendisine eşlik eden karşı konu takip eder.
Bazen karşı sergiler veya orta girişler sıkışma (Stretto) içinde gerçekleşir. Bu durum konu/cevabın girişi tamamlanmadan önce bir ses konu/cevap ile karşılık verdiğinde gerçekleşir. Bu genellikle müziğin yoğunluğunu arttırmak için kullanılır. Konunun sadece bir girişi strettonun tamamlanmasında duyulmalıdır. Aslında konu/cevap bir strettonun tamamlanması sırasında bütün seslerde duyulabilir ve buna stretto maestrale veya grand stretto adı verilir. Strettolar permütasyon, azalma ve arttırma esnasında da gerçekleşebilir. Bir fügün açılış sergisi stretto formunda da gerçekleştiği zaman buna close fugue veya stretto fugue ismi verilir (Örnek olarak Bach’ın Si Minör Missa’sındaki the Gratias agimus tibi ve Dona nobis pacem koroları verilebilir).
Son Girişler ve Koda
Bir fügün kapanış kısmı sıklıkla bir veya iki karşı sergiler, eksen içinde muhtemelen bir sıkışma, bazen de eksen ve çeken pedal notası üzerinde bir sıkışma içerebilir. Konunun son girişini izleyen herhangi bir materyal son koda olarak bilinir ve genellikle kadans şeklinde olur.
Basit füg
Sadece tek bir konuya sahip füg olup ters çevrilmiş kontrpuandan yararlanmaz.
Turahan Bey
Hayatı
Babası Yıldırım Bayezid zamanında 1392'de Üsküp'ü eline geçirip, bey olan Paşa Yiğit Bey'dir. Ailenin kökeni Manisa'dır. Kardeşi İshak Bey de tanınmış bir akıncı beyiydi ve 1415-1439 yılları arasında Üsküp valiliği yaptı. Gayet iyi tanınmış akıncı beyi olan yeğeni ve İshak Bey'in oğlu İshakoğlu İsa Bey de Bosna fatihi; ilk Osmanlı Bosna Sancakbeyi ve Saraybosna şehrinin kurucusudur. Soyu Turahanlılar olarak bilinmektedir. Doğum yeri ve tarihi ve çocukluğu ile gençliği hakkında hiçbir bilgi bulunmamaktadır.
Osmanlı belgelerinde ilk olarak ismi Vidin beyi olarak 1413'de görev alması ile geçmektedir. 1422'de Bizanslı bir vali idaresinde Teselya'da bulunan "İzzeddin" (modern Lamia, Yunanistan) kalesine yaptığı akından dolayı ismi geçmektedir.
Füg
Karşı füg
Karşı füg ilk cevap konu ters çevrilmiş durumdayken sunulan fügdür ve ters çevrilmiş konu ağırlıklı olarak fügün tamamı boyunca sunulmaya devam eder. Bach’ın Füg Sanatı isimli eserindeki Contrapunctus V ve Contrapunctus VII karşı füge örnek gösterilebilir.
Turahan Bey
Hayatı
I. Mehmed'in ölümünden hemen sonra Bizans İmparatoru II. Manuil, Limni'de gözaltında tutulan Mustafa Çelebi'yi Osmanlı tahtına çıkmış olan yeğeni II. Murad'a karşı Osmanlı tahtına hak etmesi için serbest bıraktığında Mustafa Çelebi'ye destek veren Rumeli beylerinin arasında Turahan Bey de bulunmaktaydı. Fakat Mustafa Çelebi'nin Sadrazam Amasyalı Beyazıd Paşa'yi esir alıp idam ettirip Edirne'de tahta çıktıktan sonra Anadolu'ya geçip ve Bursa'yı kuşatmaya başlamasından hoşnutsuz olan Rumeli asıllı akıncı beyleri arasında oldu ve bu suretle Sultan II. Murad tarafına geçti. Mustafa Çelebi İsyanı, Anadolu'da Mustafa'nın yenilmesi; Rumeli'ye kaçması ve yakalanıp Edirne Kalesi burcundan asılması ile 1422 yılında son buldu. 1423 başında Teselya Sancakbeyi olarak tekrar Rumeli'de görevlendirildi.
Füg
Permütasyon füg
Permütasyon füg fügün elementleri ile katı bir kanonun birleşmesi ile oluşan kompozisyon tipini (ya da tekniğini) tanımlar. Her ses konuyla art arda bir şekilde giriş yapar, her giriş eksen ve çeken arasında birbirini izler ve her ses ilk konuyu sunduktan sonra iki veya daha fazla temayla (veya karşı konularla) devam eder. Bu doğru bir ters çevrilmiş kontrpuan oluşturmalıdır (diğer bir deyişle konu ve karşı konular kabul edilemeyen uyuşumsuz sesler yaratmadan hem altta hem de üstte bütün diğer temalarla çalınabilmelidir). Her ses bu şablonu örnek alır ve bütün konu/temalar aynı düzende sunulur (ve bütün temalar sunulduğu zaman materyal kendini tekrarlar, bazen bir esten sonra olur). Her zaman çok küçük yapısal olmayan/tematik materyal vardır. Permütasyon füg boyunca, oldukça sıra dışı olmasına rağmen temaların her mümkün tek ses kombinasyonu (veya permütasyon) duyulmuş olur. Bu limit doğrudan orantılılığın sonucu oluşur: Bir füg içindeki daha fazla ses, daha büyük miktarda muhtemel permütasyonlardır. Sonuç olarak besteciler en müzikal permütasyonlarının ve oraya yönlendiren süreçlerin editoryal karar çalışmasını yaparlar. Bach’ın BWV182 numaralı Himmelskönig, sei willkommen isimli kantatının açılış korosu permütasyon füge bir örnek olarak gösterilebilir.
Turahan Bey
Hayatı
Mora Yarımadası'nda bulunan Bizans'a bağlı Mora Despotluğu'na karşı ilk akınlarını Mayıs-Haziran 1423'de yaptı. Mora Despotu II. Theodoros Paleologos daha yetişkin değilken ona naiplik yapan imparator II. Manuil, Osmanlı akınlarını durdurmak için dar Korint Körfezi'nde bulunan Heksamilion Suru (Altı Mil Suru)'nu 40 gün suren bir inşaat faaliyeti ile tamir ve tahkim ettirmişti. Ama ilk ve 1431'de yaptığı akınlarında Turahan Bey bu surları geçip Mora içlerine hücum etmeyi başardı.
Füg
Permütasyon füg
Permütasyon fügler ne bağlayıcı epizotlar ne de ilgili perdelerdeki temaların anlatımını içermedikleri için geleneksel füglerden ayrılırlar. Örneğin Bach’ın BWV 582 numaralı Do minor Passacaglia ve Füg’ü permütasyon sergileri arasında epizotlar içermesine rağmen tamamıyla permütasyon füg değildir. Ters çevrilebilir kontrpuan permütasyon fügler için esastır ancak basit füglerde bulunmazlar.
Turahan Bey
Hayatı
1443'de Macar kralı I. Ulászló'nun komutası altındaki Haçlı ordusuna karşı uygulanacak strateji padişahın huzurunda görüşülürken, Turahan Bey'in ihtiyata ve düşmanı yormaya dayalı teklifine karşı, Evrenosoğlu İsa Bey'in savunma savaşı teklifi kabul edildi. Bunun üzerine, Osmanlı ordusu, Morova, İzladi ve Yalvaç muharebelerinde mağlup oldu. Kış münasebetiyle çekilmekte olan düşmanı takiple görevlendirilen Kasım Paşa'nın maiyetinde bulunan Turahan Bey'in yinelediği ikazlara karşılık, Kasım Paşa'nın tedbirsiz hareket ederek bir mağlubiyete daha sebep olmasıyla, Kasım Paşa padişaha bu halin Turahan Bey'in kendisine yardım etmemesinden ileri geldiğini beyan etti. Bunun üzerine II. Murad tarafından Lofça'da Bedeviçardak Kalesi burcuna hapsedildi.
Füg
Fügetta
Fügle aynı karakteristik özelliklere sahip küçük füg. Kontrpuantal yazım çoğunlukla çok katı olmaz ve daha az biçimseldir. Beethoven'nın Op. 120 "Diabelli Varyasyonları"’ndaki 24. Varyasyon buna örnek gösterilebilir.
Turahan Bey
Hayatı
Fakat Varna Muharebesi öncesinde akıncıların padişaha ricasıyla affedildi. Savaş alanında gösterdiği başarılardan sonra da 1444'te kendisine tekrar Teselya Sancağı ve Mora Akıncı Beyliği verildi. Bu tarihte Mora Despotu olan Konstantin Paleologos Heksamilion Suru'nu yeniden tamir ettirmişti. 1444 yazında Mora'ya düzenlediği akında bu surları tekrar zorlanmadan geçti. II. Murad, Mora hakkında Turahan Bey'den bilgiler aldıktan sonra 1446 yılında bizzat gelerek Korint Körfezi'ni zapt etti ve buradaki Heksamilion Surları da yıktırarak, Turahan Bey'e Mora içerilerine akınlar yapma ve despotları vergiye bağlama yolunu açtı. II. Murad'ın bu surlara saldırması sırasında ilk defa kale kuşatması için barutlu büyük top kullanımı gerçekleşti ve bu askeri tarihte yeni devri açtı.
Füg
Orta Çağlar ve Rönesans
Fuga teriminin kullanımı Ortaçağa kadar uzanır ancak bu terim bugün fügden farklı olarak kabul edilen kanon gibi her çeşit imitasyona dayanan kontrpuan türünü de tanımlamak için kullanılıyordu. 16. yüzyıldan önce füg aslen bir tarzdı. 16. yüzyıla kadar füg tarzı yazım tekniği bugünkü enstrümantal ve vokal eserlerde görüldüğü şekilde anlaşılamamıştır. Füg tarzı yazım tekniği fantazilerde, riçerkarlarda ve kanzona gibi türlerde bulunabiliyordu.
Turahan Bey
Hayatı
Bu surlar yeniden Mora despotları tarafından yeniden tamir ettirildi. II. Mehmed'in İstanbul kuşatmasından önce, 1452 yılı sonbaharında, Oğulları Ahmed ve Ömer ile birlikte, Bizans imparatoru olan IX. Konstantinos'un kardeşleri olan Mora despotları Tomas ve Dimitrios'un Bizans'a yardım etmelerini engellemek için Mora'ya akınlar düzenleyerek onlara göz açtırmamak suretiyle önemli bir rol üstlenmiştir. Turahan Bey yine Korint Korfezi'ndeki Heksamilion surlarına saldırarak kısa sürede geçti ve Korint'ten itibaren neredeyse Mora'nın tamamında akınlarda bulundu. Mora despotları, Heksamilion'da kurduğu savunma hattının kırılması üzerine direnişte bulunamadılar. Bütün kış devam eden bu akınların birinde oğlu Ahmed Bey "Dervenaki" adli bir mevkide bir pusuya düşürülerek esir edildi. Despotluğun başkenti olan Sparta yakınlarında Mystras'ya Dimitrios'un yanına götürülüp orada tutuklandı.
Füg
Orta Çağlar ve Rönesans
Teorik bir terim olarak “füg” 1330 yılında Jacobus of Liege’un Füg hakkında yazdığı Speculum musicae isimli eserinde kullanılmıştır. Füg aynı müzikal materyalin farklı bir notada tekrarlandığı imitasyon tekniğinden ortaya çıkmıştır. Gioseffo Zarlino isimli Rönesans dönemi teorisyeni, bestecisi ve yazarı iki çeşit imitasyona dayalı kontrpuantal tür olan füg ve kanon (Zarlino kanonu imitasyon olarak adlandırmıştır) arasındaki ayrımı yapan ilk kişilerden biridir. Başlarda doğaçlamaya destek olması için uygulanıyordu ancak 1550’li yıllardan itibaren bir kompozisyon tekniği olarak kabul edilmiştir. Rönesans dönemi bestecisi Giovanni Pierluigi da Palestrina (1525?–1594) modal kontrpuan ve imitasyonlar kullanarak missalar bestelemiş füg stili yazım şekli motetlerinin yazım şeklinin temelini oluşturmuştur. Palestrina’nın imitasyona dayalı motetleri metnin içindeki her ifadenin, ayrı ayrı sunulup işleyen farklı konusu olması sebebiyle füglerden farklılık gösterir. Oysaki bir füg bütün bir eser boyunca aynı konu ve konularla işlenmeye devam eder.
Turahan Bey
Hayatı
İstanbul'un 29 Mayıs 1453 tarihinde fethedilmesi Mora'da Bizans'a bağlı olarak hüküm suren Mora Despotluğu'nda büyük etkiler yaptı. Mora despotları yıllık tazminat vermek suretiyle Osmanlı Devleti tâbi ve Teselya Sancakbeyi Turahan Bey'e bağlı olmaya devam ettiler. Mora despotları olarak hüküm suren iki kardeş Dimitrios ve Tomas, birbirleri ile hiç geçinememekte ve devamlı birbirleriyle çatışma halindeydiler. Mora'da yaşayan halk da bu despotların devlet idaresinden gayet hoşnutsuzlardı. 1453 güzünde önce Mora'ya göç etmiş olan "Arvait" adı verilen Arnavut asıllı göçmenler arasında despotların idaresine karşı bir isyan başladı. Sonra Mora yerlisi Rumlar da bu isyana katıldılar ve isyan yayılıp daha ciddi bir durum aldı. Mora Despotluğu yıllık tazminat verip Osmanlı Devleti'ne tâbi bir devlet statüsünde olduğu için despotlar bu halk isyanını bastırmak için Osmanlı Devleti'nden yardım istediler. Turahan Bey bunun üzerine oğlu Ömer Bey'i yanına verdiği eyalet askeri ile birlikte Aralık 1453'de Mora'ya gönderdi. Ömer Bey önce bazı başarılar kazanmakla beraber isyanı bastıramadı. Fakat Mystras'da tutuklu olan kardeşi Ahmed Bey'i kurtardı ve Teselya'ya geri döndü.
Füg
Barok Dönem
Barok döneminde füg yazımı bestecilik uzmanlığının bir göstergesi olarak bestenin esas öğesi haline gelmiştir. Bu dönemde fügler çeşitli müzikal formlarla birleştirilirdi. Jan Pieterszoon Sweelinck, Girolamo Frescobaldi, Johann Jakob Froberger ve Dieterich Buxtehude gibi bestecilerin hepsi fügler yazmışlardır. George Frideric Handel’de birçok oratoryosunda füglerden yararlanmıştır. Zamanın klavye için yazılan süitlerinde füg şeklinde yazılmış gigue bölümü olurdu. Domenico Scarlatti 500’den fazla çembalo süitinde sadece birkaç füg kullanmıştır. Fransız uvertürü ağır bir giriş kısmından sonra hızlı füg stilinde bir kesit içerir. Bir sonata da chiesa ikinci bölümü Arcangelo Corelli ve diğer besteciler tarafından genellikle füg stilinde bestelenirdi.
Turahan Bey
Hayatı
Bundan sonra iki Mora despotu kendi aralarındaki çatışmayı önleyemedikleri gibi çıkan isyan da devam etmekte idi. Ekim 1454'te Teselya Sancakbeyi Turahan Bey bu sefer bizzat eyalet ordusu ile Mora'ya girdi. Mora'da birkaç önemli kaleyi ve şehri eline geçirip talan ettikten sonra isyanın liderleri teslim olmasıyla isyan sona erdi. Turahan Bey iki Mora despotuna aralarındaki çatışmalara bir çözüm bulmayı ve bundan sonra daha adaletli olarak hüküm sürmelerini öğütledikten sonra ordusu ile Mora'dan çekildi.
Füg
Barok Dönem
Barok dönemi ayrıca müzik teorisinin öneminin artışına tanıklık etmiştir. Barok dönemi boyunca yazılmış bazı fügler, öğrencilere kontrpuantal tekniği öğretmek amacıyla yazılmışlardır. Johann Joseph Fux (1660–1741) tarafından 1725 yılında yayınlanmış Gradus Ad Parnassum ("Parnassus’un basamakları") bu konudaki en etkili yazılı eserdir. Bu çalışma kontrpuan türlerinin bilimsel terimlerini ortaya koyar ve füg yazımının öğrenilebilmesi için bir dizi egzersiz içerir. Fux’un çalışması çoğunlukla Palestrina’nın modal fügleri üzerinde yapılan alıştırmadan uyarlanmıştır. Mozart bu kitabı çalışmış ve bu eser 19. yüzyıl boyunca da önemini korumuştur. Haydn’da kontrpuanı bu kitaptan çalışmış ve biçimsel yapının temeli olarak düşünmüştür.
Turahan Bey
Hayatı
Fakat Mora despotları olan iki Paleologos kardeş arasında anlaşmazlık sürmeye devam etti ve daha ciddi seviyelere yükseldi. İki despot kardeş ayrı ayrı olarak bu sefer Mora'da kolonileri bulunan Venedik Cumhuriyeti'ne ve diğer denizci İtalyan cumhuriyetlerine elçiler göndererek onlardan Osmanlı Devleti'ne karşı yardım istediler. Bu haber İstanbul'da duyulduğunda II. Mehmed duruma bizzat müdahale etmek için Mayıs 1458'de Mora'ya bir askeri sefer düzenledi. Despot Dimitrios esir alındı ve tutuklandı. Kardeşi Tomas Venediklilere kaçtı. 1459 yazı sonuna kadar Mora Yarimadası'ndaki şehir ve kasabaların hepsi Osmanlı ordusuna teslim oldu. Mora'nın kuzeybatı bölgeleri Osmanlı Devleti'ne ilhak edildi ve Turahan Bey'in oğlu Ömer Bey bu bölgenin valisi olarak görevlendirildi. 1460 yılında Mora'nın hepsi, Venedik Cumhuriyeti elinde bulunan bazı sahil kaleleri hariç, Osmanlı Devleti'ne ilhak edildi.
Füg
Barok Dönem
J.S. Bach’ın etkisi oğlu C.P.E. Bach and teorist Friedrich Wilhelm Marpurg (1718–1795)’ de etki etmiş ve Marpug Abhandlung von der Fuge ("fügün bilimsel incelemesi", 1753) isimli eserini çoğunlukla Bach’ın eserlerin temel alarak yazmıştır.
Klasik Dönem
Klasik dönem boyunca füg artık bir müzik kompozisyonunda temel yapı taşı ve hatta doğal bir biçim olarak görülmemiştir. Yine de Haydn ve Mozart kariyerlerinin çeşitli dönemlerinde füg yazım stilini yeniden keşfetmiş ve eserlerinde kullanmışlardır.
Turahan Bey
Hayatı
Ekim 1455'te Teselya sancakbeyliği görevinden alınarak başkent Edirne'ye geri çağrıldı. Olum tarihi kati olarak bilinmemektedir. Muhtemelen Ağustos 1456'da Edirne'de öldüğü tahmin edilmektedir. Mezarı Uzunköprü yakınlarında Kırk Kavak'tadır. Fakat Edirne'de de yaptırdığı bir türbe vardır.
Füg
Klasik Dönem
Haydn klasik dönemde füg stili besteciliğin lideri olmuştur. Haydn’nın en ünlü fügleri üç adet füg şeklinde final içeren Sun quartets (op. 20, 1772) isimli eserinde bulunur. Haydn daha sonra bunu sadece bir kere op. 50 no. 4 (1787) numaralı kuvartetinde tekrar etmiştir. Haydn’nın bazı erken dönem kontrpuan kullanımı (No. 3, No. 13, ve No. 40) numaralı senfonilerinde de bulunmaktadır. Haydn’nın Baryton trioları ve senfonilerindeki erken dönem fügleri Haydn’nın zamanında dikkatle incelediği Joseph Fux’un Gradus ad Parnassum (1725) isimli bilimsel incelemesinin etkisini gösterir. Haydn’nın ikinci füg yazım dönemi 1791–1793, 1794–1795 yılları sırasında gerçekleştirdiği Londra yolculukları sırasında dinleme fırsatı bulduğu Handel’in oratoryoları sonrasında gerçekleşmiştir. Haydn Handel’in tekniklerini incelemiş ve Handel stili füg yazım stilini Yaratılış ve Mevsimler isimli oratoryolarında ve No. 88, No. 95, No. 101 numaralı senfonileri de dahil birkaç son dönem senfonisinde kullanmıştır.
Mozart henüz gençken Bologna’da Padre Martini ile kontrpuan çalışmıştır. Aslında Mozart’ın füg yazımındaki asıl etki 1782 yılında Viyana’da Baron Gottfried van Swieten yanında bulunduğu sırada gerçekleşmiştir. Van Swieten Berlin’deki diplomatik görevi sırasında Bach ve Handel’in birçok el yazısını olabildiğince toplayabilme fırsatı bulmuş ve Mozart’ı bu çalışmaları incelemesi için davet ederek onu bu eserleri diğer enstrüman kombinasyonlarına uyarlaması için cesaretlendirmiştir. Bu eserlerden açıkça etkilenen Mozart, Bach’ın Eşit Düzenli Klavye’sinden füglerin yaylı trio için bir dizi uyarlamalarını yaparak onların kendi yazdığı prelüdlerle sunumlarını yapmıştır. Mozart o zamanlar Barok stilini taklit ederek bir dizi kendi fügünü bestelemiştir. Bu fügler K. 405 (1782) numaralı yaylı kuvartet için yazılmış fügleri ve iki piyano için K. 426 numaralı (1783) Do Minor fügü de içerirler. Mozart daha sonra Sihirli Flüt operasında ve 41. Senfonisinin final kısmında füg yazım stilini kullanmıştır. .
Turahan Bey
Eserleri
Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda ve özellikle Teselya ve merkezi Yunanistan'da Türklerin yerleşmesinde önemli rol oynamıştır. Akınları sonrasında Teselya sancağı verilince Anadolu'dan 5000 kadar Türkmen, Yörük ve Konyalı Türk göçmenin getirilmesini ve 12 tane yeni kurulan Türk köyüne yerleştirilmesini sağladı. Eski bir harabelik olan modern adı Tyrnavos ve bu şehrin 17 km güneybatısında Teselya merkezi olan Yenişehr-i Fener (günümüzde Larisa) kurulup gelişmesine büyük katkıda bulunmuştur.
Füg
Klasik Dönem
Requiem’in tamamlanmış kısımları da ayrıca birkaç füg içerir (en dikkat çekici olanlar Kyrie ve Domine Jesu bölümünde üç füg. Ayrıca Mozart Amen kısmı için bir füg taslağı bırakmıştır. Bazı kişiler bunun Sequentia kısmının bitimi için yazıldığını düşünmüştür). Ludwig van Beethoven’da çocukluk yıllarındaki piyano eğitiminin önemli bir kısmını oluşturan Eşit Düzenli Klavye çalma çalışmaları sebebiyle füg yazım stiline aşinaydı. Viyana’daki erken dönem kariyerinde, Beethoven bu füglerde gösterdiği performansla oldukça dikkat çekmiştir. Beethoven’ın erken dönem piyano sonatlarında füg kesitler vardır. Ayrıca Eroica Senfonisi’nin (1805) ikinci ve dördüncü bölümlerde füg yazım stili görülür. Beethoven fügleri sonatlarına dahil ederek epizotun amacını ve kompozisyon tekniğini sonraki dönemin bestecileri için yeniden şekillendirmiştir. Yine de Beethoven’nın eserlerinde fügler son dönem eserlerine kadar gerçek anlamda esas nokta olmamıştır. Beethoven’nın Hammerklavier Sonat’ının final kısmı bir füg içerir. Bu eser aşırı teknik zorluğu ve uzunluğu sebebiyle 19. yüzyılın geç dönemlerine kadar fazla yorumlanmamıştır. Ayrıca Op. 102 No. 2 numaralı Çello Sonatının son bölümü ve La majör Op.101 ve La bemol majör Op.110 numaralı piyano sonatlarının son bölümleri de bir füg içerir. Rosen’e (1971, p. 503) göre “110 numaranın final kısmında Beethoven füg yazımının en geleneksel unsurlarının önemini tekrar tasarlamıştır”. Füg stili pasajlar ayrıca Missa Solemnis ve Dokuzuncu Senfoni’nin üçüncü bölüm hariç tüm bölümlerinde bulunur. Bir büyük uyuşumsuz (disonant) füg Op. 130 numaralı(1825) yaylı kuvartetinde bulunur. Bu füg daha sonra Op. 133, the Große Fuge ("Great Fugue") ismiyle yayınlanmıştır. Aslında Beethoven'nın Op. 131 numaralı Do diyez minör yaylı kuvartetindeki açılış kısmındaki füg birçok kişi için Beethoven’nın en büyük başarılarından biri olarak kabul edilir. Joseph Kerman (1966, p. 330) bu fügü “bütün füglerin en akıcısı” olarak tarif etmiştir. Sullivan (1927, p. 235) “Beethoven’nın yazdığı en insanüstü müzik parçası” olarak tarif etmiştir. Philip Radcliffe (1965, p. 149) ise “Bir biçimsel ana hattın açık tanımı bu fügün olağanüstü etkisinin fikrini az da olsa verebiliyor” şeklinde tanımlamıştır.
Turahan Bey
Eserleri
Teselya sancakbeyiliğinde camiler, medreseler, okullar, hanlar, kervansaraylar, hamamlar ve köprüler yaptırdı.
Ocak 1455 tarihli bir vakfiye belgesi tespit edilmiştir. Malkara'da mescit, medrese ve zaviye vakfetmiş ve vakfına oğlu Ömer Bey'i mütevelli atamıştır. Diğer oğulları vakfiyede şahitler arasında bulunmaktadırlar.
Füg
Romantik Dönem
Romantik dönemin başlangıcında füg yazımı özellikle Barok dönemin normları ve stiline bağlı hale gelmiştir. Felix Mendelssohn Bach’ın müziğinden esinlenerek birçok füg yazmıştır. Franz Liszt’in Si minor piyano sonatı (1853) çalan kişinin keskin virtüözitesini gerektiren güçlü bir füg içerir. Verdi Falstaff operasının bitimine enteresan bir füg örneği eklemiştir. Bruckner ve Mahler ayrıca senfonilerine fügler eklemişlerdir. Buna örnek olarak Mahler’in 5. Senfonisi’inin final kısmı gösterilebilir.
Turahan Bey
Oğulları ve sülalesi
Babinger, Turahan Bey sülalesinin soy ağacını şöyle vermektedir:
Füg
20. Yüzyıl
20. Yüzyıl bestecileri fügü önemli pozisyonuna tekrar geri getirmişler, ful enstrümantal eserlerdeki kullanımının, giriş ve gelişme kısımlarındaki öneminin, füg stili kompozisyonun gelişimsel kapasitesinin farkına varmışlardır. Ravel'in Le Tombeau de Couperin (1917) isimli piyano suitindeki bir fügü Roy Howat (200, p. 88) “Jazz’ın kıvılcımının bir inceliği” olarak tanımlamıştır. Pierre Boulez (1986, p. 346-7) Bartók'un Music for Strings, Percussion and Celesta (1936)’sının açılışındaki ağır bir fügü "Bartok’un incelikli stilinin kesinlikle en karakteristik ve en iyi örneği… muhtemelen Bartok’un bütün eserlerinin en ebedi olanı, füg maksimum yoğunluğun bir noktasına bir yelpaze gibi açılıp daha sonra kapanıyor ve açılışın gizemli atmosferine geri dönüyor" sözleriyle övmüştür.
Turahan Bey
Oğulları ve sülalesi
Mehmed Bey adındaki oğlu da beylerdendir; II. Bayezid zamanında ölmüştür.
Füg
20. Yüzyıl
Igor Stravinsky ayrıca Symphony of Psalms ve Dumbarton Oaks Konçerto gibi birçok eserinde kullanmıştır. Stravinsky Bach’ın kompozisyon tekniklerini tanımış ve Symphony of Psalms (1930)’ın ikinci bölümünde Barok dönemi füglerine çok benzeyen bir füg kullanmıştır. Bu kısım iki farklı konulu bir çifte füg kullanır, birincisi Do ile ikincisi ise Mi bemol ile başlar. Stretto bölümler ve konu girişleri bölüm boyunca sıklıkla duyulur.
Turahan Bey
Oğulları ve sülalesi
Turahanlı Ömer Bey'in oğullarından İdris Mahvi Bey bilgili şair kimliği ile değerli bir insandı. Abdurrahman Hatifi'nin nazmettiği Husrev ve Şirin ve Leyla ile Mecnun'u Farsça'dan gayet başarılı bir şekilde Türkçeye çevirmiştir.
Füg
20. Yüzyıl
Olivier Messiaen, Vingt regards sur l'enfant-Jésus (1944) isimli solo piyano için 20 süitten oluşan derlemesindeki "Par Lui tout a été fait" ("By Him were all things made") isimli altıncı parçası hakkında şunları yazmıştır:
Turahan Bey
Oğulları ve sülalesi
Turahanlı Ömer Bey'in diğer oğlu Turahan Bey 1554'te akıncı komutanı olarak İran seferinde bulunmuştur.
Füg
20. Yüzyıl
Bu yaratılışın bütün şeylerini temsil ediyor: Uzay, zaman, yıldızlar, gezegenler-ve Tanrının yüz ifadesini (daha çok tassavurunu) arkasındaki ateşleri ve kaynamayı. Bunun hakkında konuşmak bile imkânsız. Bunları tanımlamaya teşebbüs etmeyeceğim. Onun yerine füg formunun arkasına sığınacağım. Bach’ın Füg Sanatı ve Beethoven'nın Opus 106 numaralı (Hammerklavier sonata) fügünün akademik fügle bir ilgisi yoktur. Bu büyük örnekler gibi, eğitsel olmayan bir fügdür.
György Ligeti Requiem’nin ikinci bölümü ve her bölümü (S,M,A,T,B) şeklinde bir kanon oluşturan 4 sesli alt bölümlere ayrılmış Kyrie için beş kısımlı füg yazmıştır. Fügdeki melodik materyal tamamıyla kromatik, sıçrayan aralıkların üzerine binen melizmatik sesler ve poliritmin kullanılması (birden fazla ritmik yapının aynı anda kullanılması), armonik ve ritmik her şeyi bulanıklaştırarak, işitme bütünlüğü oluşturuyor. Böylece fügün bir form ya da doku olup olmadığı konusunda sonraki kısmın teorik/estetik sorusunu vurguluyor.
Turahan Bey
Oğulları ve sülalesi
Kendinin devam eden sülalesi Turahanoğulları Teselya'da büyük toprak sahipleri olarak hayatlarına devem etmişlerdir. Teselya'da 19. yüzyıl sonlarına kadar Turahanoğulları sülalesinin büyük toprak sahipliği devam etmiştir.
Füg
20. Yüzyıl
Benjamin Britten The Young Person's Guide to the Orchestra (1946) isimli eserinin son kısmında füg kullanmıştır. Henry Purcell’ın temasından yapılan alıntı eserin sonunu bir koral füge dönüştürür.
Kanadalı piyanist ve müzik düşünürü Glenn Gould So You Want to Write a Fugue? Isimli kendi müzikal formunu açıklayan bir metin üzerine tam ölçek bir füg bestelemiştir.
Müzikal form veya doku?
Fügün müzikal formdan ziyade (bu anlayışa göre sonat formu müzikal formdur) bir besteleme tekniği olduğu konusunda yaygın bir bakış açısı vardır.
Avusturyalı müzikolog Erwin Ratz fügün biçimsel düzeni sadece tema ve epizotların dizilişlerinden oluşmadığını ayrıca armonik bir yapısı olduğunu savunmuştur. Özellikle epizotlar daha çok uzak tonlarda dolaşırken sergi ve koda eksen perdesine gitme eğilimi gösterir. Ratz aslında bunun füg formunun temelini oluşturan esas (arketip) olduğunu ve bağımsız füglerin bundan sapma gösterebileceği vurgulamıştır. Bu nedenle daha sıklıkla fügün gelişme kısmında ilgili tonlara gidilir ve fügün bütün yapısı sadece armonik yapı tarafından sınırlanmaz. Örneğin füg toniğe en yakın perdelerden biri olan çeken perdesine bile gitmeyebilir. Bach’ın Eşit Düzenli Klavye’nin birinci kitabındaki Si bemol majör füg ana tonun ilgili minörüne, supertonik (tonikten sonraki ikinci nota) ve altçeken perdesine gider. Bu durum sonat formu gibi sonraki formlarda farklıdır. Sonat formu açık bir şekilde gidilen perdeleri tayin eder (tipik olarak bir ABA formunda eksen ve çeken perdeleri). Çoğu modern füg geleneksel tonal armonik yapıdan sapma gösterip seri (aralık yönelimli) kurallar (örnek olarak György Ligeti'nin Requiem'inden Kyrie/Christe, Witold Lutosławski'nin eserleri) veya pankromatik ya da daha yoğun armonik spektrum kullanılır.
Algılamalar ve estetik bakış açıları
Füg en karmaşık kontrpuantal formdur. Ratz’ın sözlerine göre“ füg tekniği önemli bir şekilde müzikal fikirlerin şekillenmesini üzerine yüklenmektedir ve sadece Bach ve Beethoven gibi müzik dehalarına böylesine uygulanması zor bir forma hayat nefesi verebilme ve en büyük düşünceleri taşıyabilme yeteneği verilmiştir.
Bach’ın füglerinin en büyük kontrpuantal çalışmalar olarak kabul edilmesinin yanı sıra, Peter Kivy “kontrpuanın kendisi öteden beri, müzisyenleri yoğun ve ciddi düşüncesiyle beraber olmuştur” şeklinde açıklama yapmış ve “ görünüşe göre onların bunu yapması için bazı mantıklı gerekçeler mevcut” şeklinde yorumda bulunmuştur.
Bu bestecilerin gösterdikleri çabayla bu sınırlamaların onlar için özgürlük yaratması fikriyle ilgilidir. Kivy ayrıca füg yazmanın doğaçlamanın temeli olduğuna ve Rönesans dönemi boyunca bir doğaçlama sanatı olarak icra edildiğini işaret etmiştir. Nicola Vicentino’nun 1555 yılındaki yazısına göre: Besteci ilk imitasyona dayalı girişlerini tamamladıktan sonra, temaya eşlik olarak görev yapan pasajı alır ve bunu yeni imitasyona dayalı işlemin temeli haline getirir ve böylece “ besteci bestelemek için daima durmak ve düşünüp taşınmak zorunda kalmayacağı yeni materyale sahip olur”. Bu formül füg stili doğaçlamanın temel kuralı olup klavyedeki doğaçlama tekniğinin daha kapsamlı bir şekilde ele alan sonraki 16. yüzyıl tartışmalarını önceden haber verir.
Fransız Guyanası'ndaki şehirler listesi
Fransız Guyanası'ndaki şehirlerin listesidir.
Sobreiró de Baixo
Sobreiró de Baixo, Portekiz'in Vinhais belediyesine bağlı olan, 18,68 km2 yüzölçümüne sahip, 307 nüfuslu (2011) bir bucaktır (Portekizce: freguesia).
2019 Avrupa Güreş Şampiyonası - Erkekler serbest 65 kg
Erkekler serbest 65 kg, 2019 Avrupa Güreş Şampiyonası'nda yer alan bir yarışmadır ve 8 Nisan ve 9 Nisan'da Romanya'nın Bükreş şehrinde düzenlenmiştir.
Edmond Halley
Edmond Halley (bazen Edmund olarak da geçer) (d. 8 Kasım 1656 - ö. 14 Ocak 1742), İngiliz gökbilimci, jeofizikçi, matematikçi, meteorolog, fizikçi ve mucit.
Biyografi ve kariyer
1676 yılında, bitirme sınavlarına girmeden Oxford Üniversitesi'ni bıraktı. Güney yarıküre yıldızlarını incelemek amacı ile güney Atlas Okyanusu adalarından St. Helena'ya gitti. Kasım 1678'de İngiltere'ye geri döndü. Ertesi yıl, 341 güney yıldızının ayrıntılarını içeren Catalogus Stellarum Australium adlı eseri yayımladı. Yıldız haritasına yaptığı bu katkılar onun Tycho Brahe ile karşılaştırılacak kadar ünlenmesine yol açtı. Oxford'dan diplomasını aldı ve Kraliyet Cemiyeti üyeliğine (Fellow of the Royal Society) seçildi.
1686'da seyahatinin ikinci bölümünü yayımladı. Bu bölümde Alize Rüzgârları ve muson yağmurlarını konu alan bir makale ve harita yer alıyordu. Burada Güneş ısısının Dünya atmosferinin hareketlerindeki etkisini gösterdi. Aynı zamanda barometrik basınç ile deniz seviyesinden yükseklik arasında bir ilişki olduğunu da gösterdi. Haritaları, yeni gelişmekte olan, bilgiyi görselleştirme tekniklerine önemli katkı sağladı.
1682'de Mary Tooke ile evlendi ve Islington'a yerleşti. Zamanının büyük kısmını ay gözlemleri ile geçirmesine rağmen yer çekimi ile de ilgilendi. Kepler'in gezegensel hareket yasaları'nın kanıtlanması kafasını kurcalayan bir problem idi. Ağustos 1684'te Cambridge Üniversitesi'nde Isaac Newton ile bunu tartışmak üzere buluştu. Newton problemi çözmüş, ama çözümü yayımlamamıştı. Halley onu yayımlamaya ikna etti. Newton Philosophiae Naturalis Principia Mathematicayı (1687) yazdı ve Halley'in parası ile yayımladı. Yaptığı birçok katkının yanında Newton'u Principiayı yazmaya ikna etmesi ve masraflarını ödeyerek yayımlanmasını sağlaması, birçokları tarafından bilime yaptığı en büyük katkı sayılmaktadır.
Kahve
Kahve, kökboyasıgiller (Rubiaceae) familyasının Coffea cinsinde yer alan bir ağaç ve bu ağacın meyve çekirdeklerinin kavrulup öğütülmesi ile elde edilen tozun su ya da süt ile karıştırılmasıyla yapılan içecektir.
Edmond Halley
Biyografi ve kariyer
1693'te nüfus kayıtlarının düzenliliğiyle tanınan Alman-Polonya kenti Breslau'nun (Wroclaw) ölüm yaşı kayıtlarını analiz ettiği bir makale yayımladı. Bu makale, İngiliz hükûmetine hayat sigortası fiyatlarını alıcının yaşına bağlı olarak ayarlama imkânı verdi. Halley'nin çalışmaları aktüeryanın gelişimine büyük katkıda bulundu. John Graunt'ın daha ilkel çalışmalarından sonra gelen Breslau hayat tablosu, demografi tarihinde önemli bir olay olarak değerlendirilmektedir.
Kahve
Niteliği
Kahve bitkisinin kökeninin Afrika'ya dayandığı, içecek olarak kullanımının ise ilk kez Güney Arabistan'da gerçekleştirildiği düşünülmektedir. Kahve kültürünün gelişimi Arap dünyasında gerçekleştiğinden, günümüzde tüm dünyada yaygınlık kazanmış olan bu kültürün başlangıcına inmek için genellikle Arap edebiyatına müracaat edilmektedir.
Edmond Halley
Biyografi ve kariyer
1690'da uzun süre su altında kalabilen ve sualtı araştırmaları için penceresi bulunan bir araç olan dalma çanının planlarını tamamladı. Halley'in dalma çanında hava, yüzeyden gönderilen ağırlık bağlanmış varillerle sağlanıyordu.
Kahve
Niteliği
17. yüzyılda Venedikli tüccarlar yolu ile Avrupa'ya taşınan kahve, kısa zamanda kıtaya yayılmıştır. Amerika, Asya ve Afrika kıtalarında gerçekleştirilmiş Avrupa koloniciliği sonucunda dünyanın çeşitli yerlerinde kahve plantasyonları kurulmuş, kahve dünyada geniş çapta tüketilen bir içecek halini almıştır. Kahvenin günümüzde Brezilya, Vietnam ve Kolombiya başta olmak üzere tropikal iklimli ve yükseltili bölgelerde ağırlıklı olarak tarımı yapılmaktadır.
Edmond Halley
Biyografi ve kariyer
1698'de Dünya manyetizmasını kapsamlı olarak incelemek amacı ile HMS Paramore adlı geminin komutasına getirildi. Bu görevi, Atlas Okyanusu'nda iki sene süren ve 52° kuzey ilâ 52° güney enlemlerine uzanan bir yolculukla tamamladı. Sonuçlar Pusula Sapmasının Genel Haritası (General Chart of the Variation of the Compass) (1701) adlı kitapta yayımlandı. Bu, türünün ilk haritası ve isogonlar (ya da halley çizgileri) içeren ilk haritaydı.
Kahve
Niteliği
Kahve bir içecek olarak toz haline getirilmiş kahve tanelerinin demlenmesi ile oluşturulur, ancak filtreleme, öğütme boyutu, demleme süresi, su sıcaklığı ve miktarı gibi değişik faktörler farklı içeceklere yol açabilir. Günümüzde bir çeşit filtrelenmiş kahve olan Espresso ve türevleri başta olmak üzere dünyada pek çok kahve çeşidi tüketilmektedir. Kahve içerdiği kafein maddesinin uyarıcı niteliği yüzünden dikkat artırıcı ve uyanık tutucu özelliğe sahiptir.
Etimoloji
Kahve sözcüğü, Türkçeye Arapçadaki kahve (قهوة) sözcüğünden geçmiştir. Öte yandan bu tabirin Arapçada ilk kez hangi tarihte kullanıldığı bilinmezliğini korumaktadır. Arapçadaki bu sözcüğün etimolojisi şüphelidir. Büyük olasılıkla bu kelime Arapçada "iştahı kesildi" anlamındaki kahiye fiilinden türetilmiştir. Bu mana, kahve sözcüğünün Arapçada ilk kez içenlerin iştahını kesen bir tür şarapla ilişkilendirilmesiyle alakalıdır. Arapçadaki bu kök, "dumansı" ve "mat" gibi anlamlara sahip olan İbranice k-h-h (כהה) köküyle de kökteştir. Ayrıca kahve kelimesinin etimolojisi, Etiyopya'daki Kaffa (ከፋ) bölgesi ile ilişkilendirilmektedir.
Edmond Halley
Biyografi ve kariyer
Kasım 1703'te Oxford Üniversitesi'nde geometri profesörlüğüne getirildi ve 1710'da fahrî hukuk doktoru unvanı aldı. 1705'te tarihsel astronomi yöntemlerine dayanarak 1456, 1531 ve 1607'de görülen kuyruklu yıldızların farklı değil, tek bir kuyruklu yıldız olduğunu ve bu yıldızın 1758'de geri döneceğini öne sürdüğü Synopsis Astronomia Cometicae'yi yayımladı. Kuyruklu yıldız hesaplanan tarihte geri döndüğünde Halley Kuyruklu Yıldızı olarak anılmaya başlandı.
Kahve
Kahvenin ilk kullanımına dair efsaneler
Kahvenin ilk kullanımına dair çok çeşitli efsaneler bulunmaktadır. Bunlardan en meşhuru, Kaldi yahut Halid adındaki Etiyopyalı bir keçi çobanı hakkındadır. Bu efsane, batı edebiyatlarında fazlaca ilgi gördüğü için son derece popülerdir. Söz konusu hikâye miladi 800 yılına kadar uzanmaktadır. Rivayet edildiğine göre, Kaldi yahut Halid adındaki bu keçi çobanı, meçhul bir bitkinin meyvelerini tüketen keçilerinde bir takım uyarıcı tesirlerin meydana geldiğini ve keçilerin son derece enerjik olduğunu fark etmiştir. Kendisi de bu meyveleri denediğinde, aynı durumu yaşamıştır. Durumu bölgesindeki bir din adamına bildirmiş ve söz konusu meçhul meyveler hususundaki birkaç denemeden sonra bugünkü kahve içeceği keşfedilmiştir.
Etiyopyalı bir Arap olan Şeyh Şazili 14. yüzyıl sonlarında yaşamış olması muhtemel bir Sufi Şeyhi’dir. Kahveyi ilk içtiği rivayet edilen kişilerden biridir. Gece ibadetinde dinç ve uyanık kalabilmek için özellikle geceleri kahve içtiği, ve kahveyi ilk kullanan sufilerden biri olduğu belirtilmiştir.
Edmond Halley
Biyografi ve kariyer
1720'de John Flamsteed'in varisi olarak ölümüne kadar sürdüreceği Kraliyet Astronomu görevine getirildi. Londra'nın güneydoğusunda bulunan Lee'deki St. Margaret's Kilisesi'nde defnedildi.