Yupik_maskeleri
Atabask maskeleri
Değinakça konuşan Alaska Atabaskları geçmişte komşuları Yupik Eskimoları tarafından Ingqiliq («Kızılderili») olarak adlandırılmış ve bu ad İngilizce kaynaklarda Ingalik biçiminde yıllarca kullanılmıştır. Günümüzde 250 kişilik nüfusa sahip olan Değinaklar (İngalikler) Yupik Eskimo kültüründen en çok etkilenen Atabask halkıdır. Yupiklerin coğrafyasının hemen üzerinde Yukon Nehrinin aşağılarında yaşayan Değinaklar Yupikler ile diğer Atabasklar arasından kültürel kilit noktadadır. Atabasklar içinde maskeli dans geleneği yalnızca Değinaklarda görülür. Alaska'da Yupik ve İnyupiklerde görülen ve kışlık yeraltı erkek evi olarak kullanılan Eskimo köy odası (trałtth’et) yapılanması Değinaklarda da görülür. Yarı yarıya yere gömülü olan bu kışlık toplanma evlerinin bir girişi, bir duman çıkışı, bir de deriden yapılma penceresi (yolq’at) olurdu. Geçmişte Anvik'te aralık ayında birkaç gün süren maskeli dans festivalleri düzenlenir ve bu festivaller/bayramlar (vav) İngilizcede kashim (önceleri: kashime) olarak da bilinen Eskimo köy odalarında (trałtth’et) yapılırdı. Anvik'te çalışmış olan okul öğretmeni Margaret C. Graves 1913 yılında bir maskeli dans gözlemini kaydetmiştir. Değinak erkekleri rüyalarında görünen insanları, hayvanları ve ruhları maskelere nakşederler. Maskeler (giyema) tipik olarak kış öncesi hazırlanır. Değinakçada giyema adı hem maske hem de maske töreni, hatta maskeli dans (giq’i) için de kullanılır. Yupiklerdeki Qevgiq (Messenger Feast) bayramına benzer biçimde Değinaklarda da k’idz ntr’ił’in («little flash of light») adı verilen Messenger Feast bayramı düzenlenir. Bayram yapılacağı zaman bir köyden başka bir köye küçük maskeler taşıyan haberciler tarafından haber verilerek davet edilir. Maskeli yapılır ve bu bayramda takılan maskelere giyema k’idz ntr’ił’in adı verilir. Maskelere dokunmak isteyen çocuklara «tehlikelidir» (vixinjit iy) ya da «sakın dokunmayın» (inagh iy) biçiminde uyarı yapılır. Törenlerden önce şamanlar güç ve hayat vermek için maskeleri patlatır (blew). Törenden sonra en az bir yıl Eskimo köy odasında kalan maskelerle bir dansçını dans etmesi gerekir. Kullanılmadığı zaman maskeler kapı girişinde muhafaza edilir. Müze koleksiyonlarında Atabask maskelerinin çok az örneği bulunur. Presbiteryen misyoneri Sheldon Jackson (1834-1909) tarafından Değinakların köyü Anvik'ten 1893 yılında toplanan maskeler, önce Sitka'da Sheldon Jackson College kampüsünde yer alan sonra da Alaska Department of Education & Early Development dairesine bağlanan Sheldon Jackson Museum içinde sergilenmektedir. Frederica de Laguna tarafından 1936 yılında Anvik köyünden topladığı maskelerde ‘Berry Woman” ve “Dog Salmon Woman” adlı maskeler Sheldon Jackson'ın koleksiyonundaki maskelerden bazılarıyla benzerlik taşır : söğüt dalından üç kat yapılan çemberde takı olarak martının kanat tüyü; yua olarak beyaz suratlı ve kırmızı elmacık yanaklı, saçları ortadan ikiye ayrılıp yanlara taranmş, göz çevresi siyah gözlük izi ve çenesinde dövmesi olan "insan" figürü bulunur; arkasında maskeyi başa takmada kullanılan deri şerit ve buna bağlı insan saçından iplik bulunur. Smithsonian Enstitüsü'ndeki National Museum of the American Indian müzesinde de Değinak maskeleri bulunur: kuzgun suratlı, Yupik maskeleri gibi çemberli, kırmızı yanaklı, çenesi dövmeli, dudağı labretli kadın suratlı ve göğü sembolize eden yıldızlı plak maske , kargayı andıran ve gözlüklü insan yua motifli Messenger Feast maskesi (“Te-yequ / water shadow” etiketli) ya da giyema k’idz («smal mask») , Jump Dance sırasında kullanılan Jumping Mask , küçük yuvarlak ağızlı, uzun sarkık küpeli ve gözlüklü Wild Man figürlü maske Mask Dance ile Stick Dance (ya da Animals’ Ceremony) denen dans ve törenlerde giyilir. İngalik (=Değinak) plak maskeleri (plaque mask) merkezde surat, şekil, tüyler, çevreleyen oluklar ve boyalı şeritler bakımından Bering Denizi maskeleri (=Yupik) gibi olsa da renk, saç, kulak tüyleri, kulak süsleri, yanak noktaları (elmacık), şekil ve olukların yerleştirilmesi tamamen İngalik tarzıdır.