cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ehliman Emiraslanov
Bilimsel eserleri
1. A.T.Amiraslanov, N.N.Trapeznikov, L.A.Ereminoy. Complex treatment of osteosarcoma patients- In: 2nd International Workshop on the design and application of tumor prosthesis for bone and joint reconstruction. Vienna, 1983. 2. A.T.Amiraslanov, N.N.Trapeznikov, L.A.Ereminoy и др. Management of ostoegenic sarcoma patients/- "Seminar in Surgical Oncology", v.2, 1986, № 1, 17 p. 3. A.T.Amiraslanov, N.N.Trapeznikov, L.A.Ereminoy и др. Limb saving surgery combined with chemotherapy and radiotherapy in the treatment of osteogenic sarcoma.- In: "Limb salvage in smusculoskeletal oncology", New York, 1987, 5 p. 4. A.T.Amiraslanov. The experience of the salvage operations in patients with tumors of the shoulder girdle.- In: "Proceedings of th International Symposium of Leimb salvage", Saint-Malo, France, 1987. 5. A.T.Amiraslanov. Results of Combination Treatment of Osteogenic Sarcoma patients.- In: New Developments for limb salvage in musculoskeletal tumors. Ed.By T.Yamamuro, Springer-Verlag, Tokyo, 1989., 8 p. 6. A.T.Amiraslanov. Complications after knee joint endoprothetics and the ways of their prevention and treatment.- "6th International Symposium on lymb salvage", September 8–11, 2p. Montreal-Quebec, Canada, 1991. 7. A.T.Amiraslanov. II B Osteosarcoma Clinical Orthopedics and Related Research USA, Philadelphia, PA 19105, 1991, 2 p. 8. A.T.Amiraslanov.Bone Tumor Management.- London; Butterworths 1187. 9. A.T.Amiraslanov, M.D.Aliyev, S.D.Sherbakov, E.E.İbragimov. Perspective of rotation plastic operation in treatment of osteogen sarcoma in children.- 8 th Interational Symposium on limb salvage, Florence, may 10 th-12 th, 1 p., 1996. 10. A.T.Amiraslanov, N.F.Mistakopoulo, G.G.Knirov, F.N.Mistakopoulo. Cachexia in Patients with Esophagus and Stomach cancer (diaqnosis? Clinical picture and treatment), - Ankara, 1999, 297 p. 11. A.T.Amiraslanov, A.A.Amiraslanov, E.E.Ibragimov, N.V.Kasumov. Optimization of treatment of patients with osteogenous sarcomas. 18th Annual Meeting and 6th Simposium of EMSOS Nurse Group, May 25–27, 2005, Stazione Hocrittima, Trieste, Italy,p.122. 12. Amiraslanov A.T., Amiraslanov A.A., Ibragimov E.E., Tagiyev Sh.D. Orqan-preserving treatment and outcome of primary bone tumors. The 23th Annual Meeting of the EMSOS, May 18–20, 2011, Ghent, Belgium
Nazi Almanyası'nın Litvanya'yı işgali
Litvanya'nın Nazi Almanyası tarafından işgali, 22 Haziran 1941'de Nazilerin Sovyetler Birliği'ni işgalinden, 28 Ocak 1945'te Memel Savaşı'nın sonuna kadar sürdü. İlk başta Almanlar, Alman gelişinden önce Litvanya'yı işgal eden baskıcı Sovyet rejiminden kurtarıcılar olarak karşılandı. Bağımsızlığı yeniden kurma veya bir miktar özerklik kazanma umuduyla Litvanyalılar Geçici Hükümetlerini örgütlediler. Bir süre sonra ise Litvanyalıların Almanlara karşı tutumları pasif direnişe dönüştü.
Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı
Ağustos 1939'da Sovyetler Birliği ve Nazi Almanyası, Orta ve Doğu Avrupa'yı nüfuz alanlarına bölerek Nazi-Sovyet Saldırganlık Paktı'nı ve Gizli Ek Protokolünü imzaladı. Litvanya başlangıçta, Nazi ticaretine ekonomik bağımlılığı nedeniyle Nazi alanına tahsis edildi. Nazi Almanyası'nın Litvanya'ya verdiği ültimatom|Mart 1939]] Klaipėda Bölgesi ile ilgili ültimatomdan sonra Almanya, Litvanya ihracatının% 75'ini ve ithalatının% 86'sını oluşturdu. Etkisini sağlamlaştırmak için Nazi Almanyası Polonya'ya karşı Nazi-Litvanya askeri ittifakını önerdi ve Vilnius Bölgesini geri vereceğine söz verdi, ancak Litvanya sıkı tarafsızlık politikasına bağlı kaldı. Almanya Eylül 1939'da Polonya'yı işgal ettiğinde, Wehrmacht, Sovyet etki alanında bulunan Lublin Voyvodalığı ve doğu Varşova Voyvodalığı'nın kontrolünü ele geçirdi. Bu kaybı için Sovyetler Birliği'ni telafi etmek için her iki devlet gizli bir ek anlaşma olan Almanya Sovyet Sınırı ve Dostluk Antlaşması yaptılar, bu Litvanya'yı Sovyet nüfuzu altına almayı sağlayacaktı. Daha sonra bu anlaşma Sovyetler Birliği'nin Litvanya'yı işgal etmek etkin gerekçe olarak görev yaptı. Ardından Litvanya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kurulmasının temelini oluşturdu.
Sovyet işgali
Nazi-Sovyet Sınır ve Dostluk Antlaşması'ndan hemen sonra Sovyetler Litvanyalılara Sovyet-Litvanya Karşılıklı Yardım Anlaşmasını imzalamaları için baskı yaptı. Bu antlaşmaya göre, Litvanya'daki beş Sovyet askeri üssü (toplam 20.000 asker) karşılığında Vilnius Bölgesi'ndeki (Litvanya'nın tarihi başkenti Vilnius dahil topraklar. Litvanya'nın Sovyetler Birliği'nden aldığı bölgeler, Polonya ve Litvanya'nın 1920 Polonya-Litvanya Savaşı zamanından beri Polonya ile Litvanya arasında tartışılan ve Sovyetler Birliği tarafından Eylül 1939'da Polonya'nın Sovyet işgali sonrasında işgal edilen İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin eski bölgeleriydi. Sovyet-Litvanya Antlaşması, New York Times tarafından "sanal bağımsızlık kurbanı" olarak tanımlandı. Benzer paktlar Letonya, Estonya ve Finlandiya'ya da önerildi. Finlandiya, böyle bir antlaşmayı reddeden tek devletti ve bu da Kış Savaşı'nı ateşledi. Bu savaş Litvanya'nın işgalini erteledi: Sovyetler Litvanya'nın içişlerine karışamadı ve Rus askerleri üslerinde problemlere sebebiyet veremedi. Kış Savaşı Mart ayında sona erdiğinde ve Nazi Almanyası Fransa Muharebesi'nde hızla ilerlerken, Sovyetler Litvanya karşıtı söylemini artırdı ve Litvanyalıları Sovyet askerlerini üslerinden kaçırmakla suçladı. Litvanya'nın meseleleri müzakere etme ve çözme çabalarına rağmen, Sovyetler Birliği 14 Haziran 1940'ta bir ültimatom yayınladı. Litvanyalılar ültimatomu kabul ettiler ve Sovyet ordusu 15 Haziran'a kadar büyük şehirlerin kontrolünü ele geçirdi. Ertesi gün Letonya ve Estonya'ya aynı ültimatomlar verildi. İşgali meşrulaştırmak için Sovyetler Halk Seimas'ı seçtiler ve daha sonra Litvanya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kurulmasını ilan ettiler. Bu, Sovyet propagandasının Litvanya'nın gönüllü olarak Sovyetler Birliği'ne katıldığını iddia etmesi ile devam etti.
Sovyet baskısı
İşgal başladıktan kısa bir süre sonra Sovyetleşme politikaları uygulandı. 1 Temmuz'da tüm siyasi, kültürel ve dini organizasyonlar kapatıldı, sadece Litvanya Komünist Partisi ve gençlik kolunun var olmasına izin verildi. Tüm bankalar (1.000 liranın üzerindeki tüm hesaplar dahil), daha büyük gayrimenkul, 20'den fazla çalışanı ve 150.000 liradan fazla brüt makbuzu olan özel girişimler kamulaştırıldı. Yönetim ve operasyonlardaki bu aksama, üretimde keskin bir düşüş yarattı. Rus askerleri ve yetkilileri takdir ettikleri ruble harcamaya istekliydi ve büyük mal kıtlığına neden oldular. Küçük köylüleri büyük toprak sahiplerine karşı çevirmek için Litvanya'da kolektifleştirme yapılmadı. Tüm arazi millileştirildi, çiftlikler ve fazladan arazi (yaklaşık  ) küçük çiftçilere dağıtıldı. Nihai kolektivizasyona hazırlık olarak, çiftlik üretiminin% 30 ila% 50'si arasında yeni vergiler çıkarıldı. Litvanyalı litalar gerçek değerinin 3-4 katı yapay olarak amortismana tabi tutuldu ve Mart 1941'e kadar geri çekildi. Halk Parlamentosu seçimlerinden önce Sovyetler en önde gelen 2.000 siyasi eylemciyi tutukladı. Bu tutuklamalar Sovyet karşıtı gruplar yaratma girişimlerini felç etti. Tahmini 12.000 kişi " halkın düşmanı " olarak hapsedildi. Çiftçiler fahiş yeni vergileri karşılayamadığında, daha büyük çiftçilerin yaklaşık 1.100'ü yargılanıyordu. 14-18 Haziran 1941'de, Nazi istilasından bir haftadan kısa bir süre önce, yaklaşık 17.000 Litvanya Sibirya'ya sürüldü ve burada pek çoğu insanlık dışı yaşam koşulları nedeniyle hayatını kaybetti (bkz. Haziran sürgünleri). Pek çok siyasi tutuklu geri çekilen Kızıl Ordu tarafından katledildi. Bu baskılar Nazilere destek talebinde kilit rol oynamıştır.
Nazi işgali ve Litvanya isyanı
22 Haziran 1941'de Litvanya SSC bölgesi iki ileri Nazi ordusu grubu tarafından işgal edildi: Batı ve kuzey Litvanya'yı ele geçiren Kuzey Ordusu Grubu ve Vilnius Bölgesi'nin çoğunu ele geçiren Ordu Grubu Merkezi idi. İlk saldırılar Luftwaffe tarafından Litvanya şehirlerine karşı gerçekleştirildi ve yaklaşık 4.000 sivilin canını aldı. Rus uçaklarının çoğu yok edildi. Naziler hızla ilerledi, sadece Sovyetlerin ara sıra direnişi ve onları kurtarıcılar olarak gören ve Nazilerin bağımsızlıklarını veya en azından özerkliklerini yeniden kuracaklarını umdukları Litvanyalıların yardımlarıyla karşılaştı.
Litvanyalılar Sovyet karşıtı ve Bağımsızlık yanlısı bir isyanda silahlandılar. İnsan grupları kendiliğinden örgütlendi ve potansiyel Sovyet sabotajından koruyan stratejik nesnelerin (demiryolları, köprüler, iletişim ekipmanı, gıda ve ekipman depoları) kontrolünü ele geçirdi. Kaunas, Litvanya Aktivist Cephesi (LAF) isyancıları tarafından alındı. LAF lideri Kazys Škirpa, en az Mart 1941'den beri ayaklanmaya hazırlanıyordu. Aktivistler Litvanya'nın bağımsızlığını ilan ettiler ve 23 Haziran'da Litvanya Geçici Hükümeti'ni kurdular. Vilnius, Kızıl Litvanya'dan ayrılan bağımsız Litvanya Ordusunun eski askerleri olan 29. Litvanya Bölgesel Kolordu askerleri tarafından alındı. Diğer şehirlerde ve kırlarda daha küçük, daha az organize gruplar ortaya çıktı.
Raseiniai Muharebesi 23 Haziran'da başladı, Sovyetler tanklarla güçlendirilmiş bir karşı saldırı düzenlemeye çalıştı, ancak 27. Kolordu tarafından ağır bir şekilde mağlup edildi. Ayaklanmanın yaklaşık 16.000 –30.000 kişiyi içerdiği ve yaklaşık 600 Litvanyalı ve 5.000 Sovyet eylemcinin hayatını kaybettiği ettiği tahmin ediliyor. 24 Haziran'da Naziler, Kaunas ve Vilnius'a savaşmadan girdi. Bir hafta içinde Naziler 3.362 kayıp yaşadı, ancak tüm ülkeyi kontrol altına aldı.
yönetim
Savaşın ilk günlerinde, esas olarak bölgenin güvenliği ile ilgilenen Nazi askeri yönetimi, Litvanya'nın kendi idari kurumlarını kurma girişimlerini tolere etti ve bir dizi sivil sorunu Litvanyalılara bıraktı. Kaunas Geçici Hükûmeti, Litvanya'nın ilan edilen bağımsızlığını tesis etmeye ve bir yıllık Sovyet rejiminin zarar görmesini geri almaya çalıştı. Varlığının altı haftasında, Hükûmet yaklaşık 100 yasa ve kararname yayınladı, ancak büyük ölçüde uygulanmadılar. Politikaları hem anti-Sovyet hem de antisemitik olarak tanımlanabilir. Hükûmet, taburun kısa süre sonra Einsatzkommando 3 ve Rollkommando Hamann tarafından, Litvanya Yahudilerinin toplu idamları için istihdam edilmesine rağmen, Tautinio Darbo Apsaugos Batalionas (TDA) olarak bilinen gönüllü güçler örgütledi. O zamanlar meşhur Algirdas Klimaitis önderliğindeki çete birimleri şehir ve eteklerinde yükseldi.
Naziler Litvanya hükûmetini tanımadı ve Temmuz sonunda kendi genel yönetimini oluşturdu - dört Generalbezirk'e bölünen Reichskommissariat Ostland. Adrian von Renteln Generalbezirk Litauen'in komutanı oldu ve tüm hükûmet işlevlerini devraldı. Geçici Hükûmet 5 Ağustos'ta istifa etti; bazı bakanları yerel özyönetimden sorumlu Genel Danışman oldu. Nazilerin yerel yönetime personel gücü yetmedi; bu nedenle, yerel ofislerin çoğuna Litvanyalılar başkanlık ediyordu. Politika kararları üst düzey Naziler tarafından alınacak ve aslında düşük rütbeli Litvanyalılar tarafından uygulanacaktı. Genel Danışmanlar çoğunlukla Almanların popüler olmayan kararlar için suçladığı bir Süper noter kurumuydu. Danışmanlardan üçü aylar içinde istifa etti, diğer dördü birkaç Nazi politikasını protesto ettiklerinde Stutthof toplama kampına sürüldü. Genel olarak, yerel özyönetim Litvanya'da oldukça gelişmiştir ve bir Waffen-SS biriminin yükseltilmesi veya Nazi Almanyası'nda zorla çalıştırılması için erkeklerin sağlanması da dahil olmak üzere birçok Nazi girişiminin sabote edilmesine veya engellenmesine yardımcı olmuştur.
Holokost
Holokost'tan önce, Litvanya yaklaşık 210.000 veya 250.000 Yahudiye ev sahipliği yapıyordu ve Vilna Gaon döneminden önce bile Yahudi teolojisi, felsefesi ve öğreniminin en büyük merkezlerinden biriydi. Litvanya'daki Holokost üç aşamaya ayrılıyordu: toplu infazlar (Haziran-Aralık 1941), getto dönemi (1942 - Mart 1943) ve nihai tasfiye (Nisan 1943 - Temmuz 1944).
Holokost'un kademeli olarak tanıtıldığı Nazi işgali altındaki diğer ülkelerden farklı olarak (önce Yahudi sivil haklarını sınırlandırarak, Yahudileri gettolarda topladı ve ancak daha sonra onları ölüm kamplarında idam etti), Litvanya'daki infazlar savaşın ilk günlerinde başladı. Einsatzkommando A, kendi kendini temizlemeyi teşvik etmek için Wehrmacht istilasından bir gün sonra Litvanya'ya girdi. Nazi belgelerine göre, 25-26 Haziran 1941'de "yaklaşık 1.500 Yahudi Litvanya partizanları tarafından elendi. Birçok Yahudi sinagogu ateşe verildi; sonraki gecelerde 2.300 kişi daha öldürüldü. " Cinayetler, Yahudileri toplamak ve onları “korumak” için gettolara koymak adına bir gerekçe sağladı; Aralık 1941'de Kaunas'ta 15.000 kişi kaldı, 22.000 kişi idam edildi. İnfazlar üç ana grupta gerçekleştirildi: Kaunas'ta (Dokuzuncu Kale), Vilnius'ta (Ponary katliamı) ve kırsal alanda (Rollkommando Hamann). Litvanya'da, 1 Aralık 1941'e kadar 120.000'den fazla Litvanyalı Yahudi öldürüldü. Litvanyalı Yahudilerin % 80'inin 1942'den önce öldürüldüğü tahmin ediliyor, Polis Taburları gibi birimlere Litvanyalıların aktif katılımı ile öldürüldükleri tahmin ediliyor.
Hayatta kalan 43.000 Yahudi Vilnius, Kaunas, Šiauliai ve Švenčionys Ghettosun'da yoğunlaştı ve Nazi askeri endüstrisinin yararına çalışmaya zorlandı. 21 Haziran 1943'te Heinrich Himmler tüm gettoları tasfiye etme ve kalan Yahudileri toplama kamplarına aktarma emri verdi. Vilnius Gettosu tasfiye edilirken, Kaunas ve Šiauliai toplama kamplarına dönüştürüldü ve Temmuz 1944'e kadar aktif kaldı. Kalan Yahudiler kamplara gönderildi; Stutthof, Dachau, Auschwitz. Bu kamplardan sadece 2.000-3.000 Litvanya Yahudisi kurtarıldı. Savaş başlamadan önce Rusya'nın içine çekilerek ya da gettolardan kaçarak ve Yahudi partizanlarına katılarak hayatta kaldılar.
Litvanya'daki Yahudilerin% 95-97'ye kadar olan soykırım oranı, Avrupa'nın en yükseklerinden biriydi. Bunun başlıca sebebi, dikkate değer birkaç istisna dışında, Nazi yetkililerle Litvanyalılar'ın yaygın işbirliğiydi. Yahudiler, önceki Sovyet rejimi için geniş çapta suçlandı (bkz. Yahudi Bolşevizmi) ve Sovyet birliklerini ağırlamaktan hoşlanmadılar. Hedeflenen Nazi propagandası, Sovyet karşıtı düşünceyi sömürdü ve zaten var olan geleneksel anti-Semitizmi artırdı.
İşbirliği
Litvanyalılar Nazilere aktif olarak yardım eden birkaç birim oluşturdular:
Nazi Einsatzkommando ile birlikte çalışan Litvanya polis taburlarının 10'u toplu katliamlara karıştı, 78.000 kişiyi idam ettikleri düşünülüyordu.
Direnç
Litvanya'daki Nazi karşıtı direnişin çoğunluğu Polonya partizanlarından ve Sovyet partizanlarından geldi. Her ikisi de Nazilerin 1941'i işgalinden hemen sonra Nazi güçlerine karşı sabotaj ve gerilla operasyonlarına başladı. Litvanya'daki en önemli Polonya direniş örgütü, işgal altındaki Polonya'nın başka yerlerinde olduğu gibi İç Ordulardı (Armia Krajowa). Wilno (Vilnius) bölgesinin Polonya komutanı Aleksander Krzyżanowski idi.
Litvanya'daki Sovyet partizanlarının faaliyetleri kısmen Antanas Sniečkus başkanlığındaki Litvanya Partizan Hareketi Komutanlığı ve kısmen SSCB Partizan Hareketi Merkez Komutanlığı tarafından koordine edildi.
Litvanya'daki Yahudi partizanlar da Nazi işgaline karşı savaştılar. Eylül 1943'te Abba Kovner liderliğindeki Birleşik Partizan Örgütü, Vilna Gettosu'nda bir ayaklanma başlatmaya çalıştı ve daha sonra Nazi işgaline karşı sabotaj ve gerilla operasyonlarıyla uğraştı. Temmuz 1944'te, Tempest Harekâtı'nın bir parçası olarak, Polonya İç Ordusu, Ostra Brama Operasyonunu o şehri yeniden ele geçirmek için başlattı.
Litvanya toplumundan kaynaklanan Nazilere yönelik ciddi bir şiddet direnci yoktu. 1943'te, birkaç yeraltı siyasi grubu Litvanya'nın Kurtuluşu Yüksek Komitesi (Vyriausias Lietuvos išlaisvinimo komitetas veya VLIK) altında birleşti. Çoğunlukla göçmenler ve sürgünler arasında Litvanya dışında aktif hale geldi ve Batı ülkelerinde temas kurabildi ve Litvanya'daki direniş operasyonları için destek alabildi (bkz. Cengel Operasyonu). Sürgünde Litvanya'yı temsil eden gruplardan biri olarak yurtdışında uzun yıllar devam edecekti.
1943'te Naziler, diğer birçok ülkede olduğu gibi yerel nüfustan bir Waffen-SS bölümü oluşturmaya çalıştı, ancak direniş grupları arasındaki yaygın koordinasyon nedeniyle seferberlik boykot edildi. Litvanya Bölgesel Savunma Gücü (Lietuvos vietinė rinktinė) sonunda 1944'te Litvanya komutası altında kuruldu, ancak Naziler tarafından sadece birkaç ay sonra komutasına tabi olmayı reddettikleri için dağıtıldı. Özellikle Litvanyalılar ile Polonyalılar arasındaki ilişkiler zayıftı. Vilnius Bölgesi üzerindeki savaş öncesi gerilimler, Polonyalılar ve Litvanyalılar arasında düşük seviyeli bir iç savaşla sonuçlandı. Nazi destekli Litvanya birimleri, başta Litvanya Gizli Polisi, bölgede aktifti ve Nazilere Polonya nüfusunu baskılamalarında yardım etti. 1943 sonbaharında Armia Krajowa, Litvanya birimlerine karşı misilleme operasyonlarına başladı ve 1944'ün ilk yarısında yüzlerce Litvanya polisini ve diğer işbirlikçilerini öldürdü. Çatışma, Haziran 1944'te Glitiškės (Glinciszki) ve Dubingiai (Dubinki) köylerinde Polonya ve Litvanya sivillerinin katledilmesiyle sonuçlandı.
Sovyetler Birliği'nin yeniden işgali, 1944
Sovyetler Birliği kapsamında Litvanya yeniden işgal 1944 yılında Baltık Ofansif, bozguna Nazi kuvvetleri ve "özgürleştirmek Sovyet Baltık halkları" a iki misli askeri-politik operasyon Yaz 1944 yılından itibaren.
Demografik kayıplar
Litvanya, II. Dünya Savaşı ve savaş sonrası ilk on yıl boyunca önemli kayıplara uğradı. Tarihçiler nüfus kayıplarını ve değişikliklerini ölçmeye çalıştı, ancak görevleri kesin ve güvenilir verilerin eksikliği nedeniyle tahminden öteye gidemedi. Litvanya'da, 1928 nüfus sayımı arasında, Litvanya'nın 2.028.971 sakinine, ve Litvanya'nın 2.711.400 sakinine sahip olduğu 1959 Sovyet nüfus sayımına kadar herhangi bir nüfus sayımı yoktu. Çeşitli yazarlar, farklı tahminler sağlarken, genellikle 1940 ve 1953 arasındaki nüfus kayıplarının bir milyondan fazla insan veya savaş öncesi nüfusun üçte biri olduğu konusunda hemfikirdirler. Bu sayının en büyük üç bileşeni vardı: Soykırım kurbanları, Sovyet baskılarının kurbanları ve mülteciler veya ülkelerine geri gönderilenler.
2000 Avrupa Futbol Şampiyonası elemeleri - 6. Grup
Bu madde '''2000 Avrupa Futbol Şampiyonası elemeleri 6. Grup''' eşleşmelerini ve sıralamalarını göstermektedir.
Cumhuriyet, Pamukova
Cumhuriyet, Sakarya ilinin Pamukova ilçesine bağlı bir mahalledir.
Köprülü Abdullah Paşa
Köprülü Abdullah Paşa (1684 - 1735), 18. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı generali. 1723–27, 1730-32 ve 1732-36 Osmanlı-İran Savaşlarında komutanlık ve başkomutanlık (seraskerlik) yaptı. Arnavutluk kökenli ünlü bir Köprülü ailesindendi. Köprülü ailesiden altı Osmanlı sadrazamı çıkmıştır. 1702'de nişancı olarak görev yaptıktan sonra Paşa rütbesine yükseldi. 1716'da hızlıca gelişen ve ticari merkezi olan İzmir'in ilk Paşası oldu.
İslam
İslam (, romanize: ), İslamiyet veya Müslümanlık, tek Tanrı inancına dayalı en yaygın İbrahimî dinlerden birisidir. Allah'ın resulü ve son peygamber olduğuna inanılan Muhammed tarafından 610 yılında, Arabistan'ın Mekke şehrinde kurulmuş ve yayılmıştır. Takipçilerine, "iman etmiş" veya "inanan" anlamlarına gelen mümin veya "Allah'a teslimiyet gösteren" anlamına gelen Müslüman denir. Günümüzde İslam, 2 milyarı aşkın takipçi sayısıyla yeryüzünün Hristiyanlıktan sonraki en kalabalık dinidir.
İslam inancına göre İslam'ın kutsal kitabı olan Kur'an'ı oluşturan ayetler ve sureler, Cebrâil adlı melek aracılığıyla, ilki 610 yılında olmak üzere sözlü olarak Muhammed'e vahyedilmiştir. İslam'ın temelinde, "tek ilah olarak Allah'a, O'nun eşi ve benzerinin olmadığına inanmak" anlamına gelen tevhit inancı yatmaktadır. İslam'ın ana kaynağı olan Kur'an'ın dışında Muhammed'in hayatı, davranış tarzı (sünnet) ve sözleri (hadis) de çoğu Müslüman için bağlayıcı bir öneme sahiptir.
Müslümanlar, İslam'ın Âdem, İbrahim, Musa ve İsa gibi peygamberler aracılığıyla daha önce de birçok kez vahyedilmiş olan eksiksiz ve evrensel bir din olduğuna inanırlar. Müslümanlar, dili Arapça olan Kur'an'ı Allah'ın değiştirilmemiş son vahyi olarak kabul ederler. Diğer İbrahimî dinlerde olduğu gibi, İslam'da da doğruların cennette ödüllendirileceği ve haksızların cehennemde cezalandırılacağı inancı vardır. Namaz, oruç ve maddi duruma göre zekat ve hac, İslam dininin başlıca ibadetleri arasında yer alır. İslam, Tanrı'nın (Allah) bir ve tek olduğunu, her şeye gücünün yettiğini, merhametli olduğunu, doğmayıp doğurmadığını ve eşi ile benzerinin olmadığını öğretir. Mekke, Medine ve Kudüs şehirleri, İslam'ın en kutsal mekanlarına ev sahipliği yapmaktadır.
İslam dini, yaklaşık 610 yılında Mekke'de ortaya çıktı. Muhammed, İslam dinini yaymasının yanı sıra, siyasi ve askeri bir yapılanmaya da gitti ve Medine'de İslam Devleti'ni kurdu. Daha sonraları hâlifeler ve hanedanlarca yönetilen bu devlet, zaman içerisinde bir imparatorluğa dönüştü ve bu devletin bölünmesiyle birlikte dünyanın ayrı bölgelerinde yeni ve farklı Müslüman devletler ortaya çıktı. 8. yüzyıla gelindiğinde İslam inancı, batıda İber Yarımadası'ndan doğuda İndus Nehri'ne kadar uzanıyordu. Daha sonraları İslam'ın Altın Çağı, yani 8. yüzyıl ortalarında başlayan ve 13. yüzyıl sonlarına kadar devam eden, Müslüman dünyasının çoğunun bilimsel, ekonomik ve kültürel yönden zirvede olduğu tarihsel dönem yaşandı. 16. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar İslam dünyasının liderliğini Osmanlı İmparatorluğu üstlendi. I. Dünya Savaşı'ndan sonra İslam ülkeleri sömürgeleştirildi, II. Dünya Savaşı'ndan sonra da bağımsızlıklarını kazandılar. İslam, Orta Çağ'daki Haçlı Seferleri'nden ve Batı'nın sömürgeci egemenliğinden sonra hem ideolojik hem de siyasal olarak Hristiyan dünyasıyla çatışmaya girdi. Yakın zamanda yaşanan bazı gerilimler, bazı köktendinci Müslümanların cihadı köktenci bir biçimde yorumlayıp inançlarını çatışmayla savunmayı dini bir görev saymasına yol açtı ve bunun sonucunda İslamofobi adı verilen kavram dünyaya yayıldı.
Siyasî ve teolojik kavramlarla birbirinden ayrılan Sünnilik ve Şiilik, İslam mezheplerinin başlıcalarıdır. Fakat İslam toplumlarında, kelâm ve fıkıh konuları ile ilgili olarak çok sayıda mezhep bulunur. Günümüzde geleneksel mezheplerin dışında modernist, Kur'ancı veya tarihselci olarak adlandırılan çeşitli görüşler ve yaklaşımlar da mevcuttur.
Dünya nüfusunun yaklaşık %25'ini (yani dörtte birini) kapsayan İslam dini, en büyük dinlerden biri olarak varlığını sürdürüyor. Müslümanların %80-90'ı Sünni, %10-20'si de Şii'dir. Yaklaşık 50 ülkenin nüfusunun çoğunluğu Müslümandır. Müslümanların çoğunluk nüfusta bulunduğu ülkelerin bir kısmı dine dayalı şeriat yönetimlerini benimsemekte, bir kısmı şeriatı belirli alanlarda uygulamakta, bir kısmı şeriatı esas almayıp İslam'ı sadece resmî devlet dini kabul etmekte, geriye kalan diğer ülkeler ise şeriatı devre dışı bırakan laik sistemlerle yönetilmektedir. Endonezya, en büyük Müslüman nüfusa sahip ülkedir; Müslümanların yaklaşık %13'ü (231 milyon) orada yaşamaktadır. Onu sırayla Pakistan, Hindistan ve Bangladeş izlemektedir. Hindistan, sayısal açıdan dünyanın en büyük Müslüman azınlık nüfusunun (195 milyon) yaşadığı ülkedir. Genel olarak Müslümanların yarısından fazlası Asya'da, %25'i Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da yaşar; ama dünyanın neredeyse her ülkesinde Müslüman topluluklar vardır.
Köprülü Abdullah Paşa
1703 yılından 1724 yılına kadar, Köprülü farklı Sancaklarda vali olarak tayin edilmiş. Bu sacaklar şunlardır: Hanya (1702-1703 - 1705-1706, 1710-1712), Sakız Adası (1705-1706 - 1707 Haziran), Sivas sancakları (Haziran 1707 - 1709), Trabzon Eyaleti (1709-10), Eğriboz Sancağı (1710), Musul Eyaleti (1712–15), Aydın (1715–16), Kudüs Sancağı (1716), Hamid Sancağı (1716), Şam (1717-18), Diyarbekir (1718 - Ocak 1720), Erzurum (1720 - Ağustos 1723), Van (Sancak) 1723 - 1724/25) ve Van Eyaleti (1724/25 - 1726/27).
İslam
Etimoloji
İslam, Arapçada "س ل م‎ (sin, lam, mim)" kökünden oluşup bu kökten türeyen "teslimiyet" anlamına gelmektedir. Sonuç olarak İslam, "teslimiyet" anlamına gelirken, Müslüman da "teslim olan" anlamına gelir. Burada teslim olunan, tek Tanrı olduğu kabul edilen Allah'tır. Sözlükte "kurtuluşa ermek, boyun eğmek, teslim olmak, barış yapmak" anlamlarındaki selm kökünden türemiştir. İbn Kuteybe, kelimeyi "boyun eğmek ve itaat etmek" anlamında açıklar. Sonraki kaynaklarda genellikle bu açıklamalar tekrar edilmiş ve "sulh, selâmet, boyun eğmek, tâbî ve teslim olmak" manaları öne çıkarılmıştır.
Müslüman kelimesi, Arapça müslim kelimesine Farsça çoğul eki takılarak elde edilmiş bir kelimedir. Ancak Türkçede tekil gibi kullanılır ve çoğul için Müslümanlar denir.
Sünnilikte (Ehl-i Sünnet)
Sünnilikte inanç esasları, amentü (İmanın Şartları) olarak adlandırılır. Klasik kelâm mezhepleri, imanın şartlarından birini kabul etmeyen kişiyi kâfir veya mürted olarak sayarlar. Kur'an'dan alınarak özetlenen iman esasları şunlardan oluşur:
Köprülü Abdullah Paşa
Savaştan sonra Köprülü vali olarak hizmet etmeye devam etti: Sidon Eyaleti (1726/27- 1728 Ağustos), Kandiye Muhafızlığı, (Ağustos 1728-Temmuz 1729 Temmuz 1731-Eylül 1732), Mısır Beylerbeyliği (Temmuz 1729 - Temmuz 1731), Bender Muhafızlığı (1732 - 1733 Eylül) ve Karaman Beylerbeyliği (1733 - 1734/35).
Geleneksel Çince karakterler
Geleneksel Çin yazısı, Çin yazısının eski çağlardan beri Çin'de kullanılan bir sürümüdür.
İslam
Sünnilikte (Ehl-i Sünnet)
Allah'a, meleklere, kutsal kitaplara, peygamberlere, kıyamete, ölümden sonra dirilmeye ve ahiret hayatına iman etmek, kaza ve kadere iman etmek
Allah
küçükresim|186x186px|[[Ayasofya'da "Allah" yazan bir madalyon (İstanbul, Türkiye)
Köprülü Abdullah Paşa
Köprülü Abdullah Paşa 1735 yılında (devam etmekte olan 1732-1736 Osmanlı-İran Savaşı sırasında) İran Cephesi Sereskerliğine getirildi. Nadir Şah komutasındaki Safevî ordusunun 1735 ilkbaharındaki Kars Kuşatmasını püskürtmeyi başaran Abdullah Paşa, keza Safevîlerin ablukası altındaki Revan kalesine takviye etmeyi hedeflerken Arpaçay'ı geçtikten sonra Baghverd (Murad Tepe) kasabası civarında Nadir Şah'ın baskınına uğradı. 19 Haziran 1735 tarihindeki Arpaçay Muharebesi'nde Osmanlı ordusu ağır bir yenilgiye uğrarken Köprülü Abdullah Paşa da öldürüldü.
Geleneksel Çince karakterler
Geleneksel Çin yazısı, 1960'lı yıllarda Çin Anakarası'nda Basitleştirilmiş Çin yazısına geçişten sonra resmen kalkmıştır ancak günlük hayat dahil olmak üzere pek çok yerde kullanılmaktadır. Hong Kong, Makao ve Tayvan'da ise geleneksel Çin yazısı hâlen resmî olarak kullanılan yazı sürümüdür.
İslam
Allah
İslam'daki iman esaslarının birincisi ve temeli Allah'a, onun varlığına, yaratıcı olarak ibadet edilmeyi hak eden tek Tanrı olduğuna, onun dışında tapınılan her şeyin batıl olduğuna inanmak, yani tevhiddir. İslam'a göre içerisindeki her şeyle birlikte evrenin yaratıcısı, doğma ve doğurma sıfatlarından münezzeh ve tek Tanrı olan Allah'tır. Onun varlığı ezeli ve ebedidir. Her şeye gücü yeter.
Allah kelimesi, İslam öncesi dönemde çok tanrılı inanca sahip olan Arap toplumunda Tanrı anlamına gelen bir sıfat veya baş Tanrı kabul edilen Hubal için kullanılan bir isimdi. El-Lât, El-Uzzâ ve El-Menât gibi putlar, baş Tanrı olan Hubal'in şefaatçileri ve kızları olarak inanılırdı. İslam ile birlikte, Arap toplumundaki çok tanrılı inanç tek bir Tanrıya indirgenmiş ve ilahların sembolü olan putlar kaldırılmıştır. İslam toplumunda Allah ismi, Tanrı'nın özel adı olarak kullanılmakla birlikte, Allah için kullanılan birçok başka isimler de vardır. Bu isimlerden derlenen 99 tanesi özel bir şekilde ele alınır ve birçoğu Kur'an'da Allah için kullanılan ifadelerden köken alan bu isimlere topluca "güzel isimler" anlamına gelen Esma'ül Hüsna denir.
Öte yandan Allah'ın birliğini ifade eden tevhid öğretisi, İslam'daki en büyük günahın, yani tevhidin ihlali olan bağışlanamaz şirk koşma günahının temelini de oluşturur. Allah'a ortak koşmak, ya birden çok Tanrı'ya inanmaya, ya da Allah'ın tam olarak kusursuz olmadığına ve bir ortağa ihtiyaç duyduğuna inanmaya işaret eder.
İslam, Allah'ın insan idrakının ötesinde olduğunu öğretir. Bu durum, Müslümanların Allah'ı düşünmelerine; kim olduğu, ne olduğu ve nasıl olduğu konularına kafa yormalarına herhangi bir engel teşkil etmez; ama asla Allah'ın niteliklerini ya da işlerini anlama beklentisiyle bunu yapmamalılar. Çünkü İslam'a göre insan aklı ve bilinci sınırlı olduğu için, Allah'ı idrak etmeleri de mümkün değildir.
Kelam, İslam inanç felsefesini oluşturan bilim dalının adıdır. Tanrı benzetmesi hakkında antropomorfik bir dil kullanılıp kullanılamayacağı konusunda Yahudi, Hristiyan ve İslam düşünce tarihinde oldukça yoğun tartışmalar olmuştur. Kutsal kitaplarda Tanrı’yı hem teşbih eden hem de tenzih denilen olumsuzlama örneklerine rastlanmaktadır. Üç İbrahimi dinin de bu konuya yaklaşımını incelediğimizde, hem Kur’an’ın hem de Kitab-ı Mukaddes’in olumsuz nitelemeler yanında olumlu nitelemeleri çok daha fazla kullanıldığı görülecektir; yani vahiyde tenzihten çok teşbih vardır.
Allah inancı ve diğer inanç sorunları üzerinde kelamcılar ve imamlar tarafından yürütülen tartışmalar sonucunda birçok kelam ekol ve mezheplerinin ortaya çıktığı görülür:
Ruhaniler (Melek, Cin ve Şeytan)
İslam inancında melekler, Allah'ın kendisine ibadet ve emirlerini yerine getirsinler diye nurdan yarattığı üstün, ruhanî varlıklardır. Fatır Suresi'ne göre melekler iki, üç veya dört kanatlı elçilerdir.
Baş melek Cebrail, Allah'tan peygamberlere vahiy getirir; Mikâil, doğa olaylarıyla; İsrafil, Kıyamet ve yeniden diriliş günü Sûr üflemekle; Azrail ise canlıların hayatını sona erdirmekle görevlidir. Bunların dışında, insanların sevap ve günahlarını yazan Kirâmen Kâtibîn, insanları kabirde sorguya çeken Münker ve Nekir ve Allah'ın tahtını taşıyan Hamele-i Arş melekleri de vardır.
Şeytanlar ve İblis değişik ayetlerde geçer. Müslümanlar, Kur'an okumaya başlarken Euzü Besmele çekerek kovulmuş ve lanetli şeytanın şerrinden Allah'a sığınırlar. İnanca göre Allah Adem'i topraktan yarattığında İblis, diğer meleklerin ve cinlerin aksine Adem'e secde etmemiş; onun topraktan ve kendisinin de ateşten yaratıldığını ve dolayısıyla da kendisini daha üstün gördüğünü dile getirdiği için Allah tarafından lanetlenmiş ve kovulmuştur. O günden sonra da İblis, kıyamet gününe değin Adem'in soyundan gelen insanları kötülüğe teşvik edeceğine dair yemin etmiştir. Bu olay, Kur'an'ın belli başlı ayetlerinde de geçmektedir.
Peygamberler
İslam’a göre insanın ve peygamberlerin tarihi, ilk insan ve peygamber sayılan Âdem ile başlar. Son peygamber ise Muhammed'dir. Kökü ise, inancı açıklamaya gönderilen peygamberler silsilesinin ilk peygamberi İbrahim'e dayanır. Musa ve İsa gibi birçok peygamberin de içinde olduğu bir silsiledir bu. Kur'an'da ise peygamberlerin sayısına dair kesinlik addeden bir ifade bulunmaz ve yalnızca 25 peygamber, ismen anılır.
Hadislerde ise peygamberlerin sayılarıyla ilgili çokluk ifade eden rakamlar verilir. Bu sayılar, genellikle 124.000 olarak verilir.
İslam'da peygamberlerin birtakım üstün sıfatlar (zekâ, anlayış, doğruluk, günahsızlık vb.) ile donatıldıklarına, mucizeler göstererek insanları doğruya çağırdıklarına, son peygamber olan Muhammed'in geleceğini ve kıyameti haber verdiklerine inanılır. Bunlardan Adem, ilk peygamber olmasıyla; Nuh, "Tufan" adı verilen olayıyla; İbrahim, tevhid mücadelesi ve Nemrud tarafından ateşe atılması olayıyla; Yusuf, kendi adını taşıyan kıssasıyla; Musa, Davud, İsa ve Muhammed ise getirdikleri şeriat ve kitaplarıyla öne çıkarlar. Musa'ya Tevrat, Davud'a Zebur, İsa'ya İncil ve Muhammed'e Kur'an'ın indirildiğine inanılır.
İslam inanışına göre, Kur'an'da adı geçen veya geçmemiş olmasına rağmen daha önceden gelmiş olup da sayıları tam kesin bilinmeyen peygamberden birine bile inanmayan kişi, tam anlamıyla Müslüman olamaz.
Muhammed
Muhammed bin Abdullah, İslam'a göre son peygamberdir ve kendisine Allah tarafından Kur'an'ın vahyedildiğine inanılır. Resul bir peygamber olarak ortaya koyduğu şeriat, Müslümanlar tarafından uymakla yükümlü olduklarına inanılan son şeriat sayılır. Mekke'de 570 ya da 571 yılında doğmuş, 610 yılında Mekke'ye 5 km uzaklıkta olan Hira Mağarası'nda ilk vahyi almış, Mekkelilerce hakaretlere ve şiddetlere maruz kalmış, bunun için de 622'de Medine'ye göç etmiş, aralıklarla Mekkeli paganlarla savaşmış, 630'da Mekke'yi fethetmiş ve 632'de, Veda Hutbesi'nden sonra Medine'de ölmüştür.
İslam inancında diğer din mensuplarının, önceki peygamberlerin getirdiği dini tahrif etmelerinden dolayı Muhammed'in Allah tarafından aynı mesajın bazı tamamlayıcı değişikliklerle ve mükemmel bir din olarak yeniden gönderildiğine inanılır. Müslümanlar tarafından Muhammed, son peygamber veya ahir zaman peygamberi olarak tanımlanır:
''Muhammed yalnızca bir elçi ve peygamberlerin sonuncusudur. (Ahzâb Suresi: 40)''
Muhammed'in söz ve fiilleri (hadis ve sünnet), Kur'an'ın yanında ikinci derecede kaynak kabul edilir ve İslam hukukunun iki temel kaynağından biri sayılır.
Kaynaklara göre yaklaşık MS 570 civarında Arabistan'ın Mekke şehrinde, o zamanlar ticaret, bilim, sanat ve kültür merkezlerinin çok uzağında olan, dünyanın geri kalmış bir yerinde doğan Muhammed, hayatının ilk yıllarında hem öksüz hem yetim kalınca, amcası Ebu Talib'in koruması ve gözetimi altında büyüdü. 25 yaşında, Mekke'nin zengin ve dul kadınlarından biri olan Hatice isminde birisiyle evlendi. Kırk yaşında, düzenli olarak bazı geceler inzivaya çekildiği Hira Mağarası'nda iken, Cebrail'in kendisine gelerek Allah'ın ilk vahyini ilettiğini duyurdu. Aldığını söylediği vahiylerle birlikte üç yıl sonra, "tevhit" inancını açıkça ilan ederek insanları, İslam inancına göre diğer peygamberlerin de daha önceden öğrettiği şekilde İslam'a davet etmeye başladı. İslami kaynaklar, okuma ve yazmasının olmadığını söylerler.
Başlarda Muhammed kendisine az sayıda destekçi buldu ve kimi Mekkeli kabilelerin ve hatta akrabalarının düşmanlıklarıyla karşı karşıya kaldı. Kendisine ve kendi inancını benimseyenlere yapılan eziyetten kaçmak için ilk önce bazı Müslümanları 615 yılında Habeşistan'a gönderdi, ardından 622'de destekçileriyle birlikte Medine'ye göç etti. Hicret adı verilen bu olay, daha sonradan Hicrî takvim olarak da bilinen İslami takvimin başlangıcı kabul edildi.
Medine'ye geldiğinde Muhammed, Medine Sözleşmesi ile birlikte kabileleri tek bir çatı altında topladı, bir devlet sistemi oluşturdu ve İslam'ı buradan yaymaya devam etti. Mekkeli kabileler ile aralıklarla sekiz yıl süren çatışmaların ardından, büyük bir Müslüman ordusu kurarak 630'da kansız bir şekilde Mekke'nin kontrolünü eline geçirdi. Ayrıca yaşamının son dönemlerinde Habeşistan Krallığı, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu, Mısır, Çin ve Sasani İmparatorluğu başta olmak üzere birçok devletin hükümdarlarına elçiler aracılığıyla İslam'a davet mektupları gönderdi. Muhammed 632'de Medine'de öldüğünde, Arap Yarımadası'nın tamamını fethetmiş ve bölgenin yine neredeyse tamamı İslam'ı benimsemişti.
Kutsal metinler
Müslümanlar, Allah'ın peygamberleri aracılığıyla içinde doğru yolu, iyiliği ve kurtuluşu gösteren ayetler ve sözler bulunduğuna inandıkları dini metinlere inanırlar. Bunlar Adem, Şit, İdris ve İbrahim'in sahifeleri (suhuf) ile Musa, Davud, İsa ve Muhammed’in Tevrat, Zebur, İncil ve Kur’an ismi verilen kutsal kitaplardır.
Kur'an
Kur'an, İslam peygamberi Muhammed'e Allah tarafından melek Cebrail aracılığıyla gönderildiğine inanılan kutsal kitaptır. Müslümanlar, "Hiç şüphe yok ki, bu kitabı biz indirdik, elbette onu yine biz koruyacağız. (Hicr: 9)" ayetine dayanarak Kur'an'ın orijinal olduğuna, değiştirilmediğine inanırlar.
İslam'a göre, Allah'ın son elçisi olarak seçtiği Muhammed'e 22 yılda vahiyle bildirilen Kur'an, Allah'ın son sözünü ve iradesini içerir. İçinde, Allah'ın isteklerini ve emirlerini dünyaya bildiren ayetler vardır. Arapça bir sözcük olan Kur'an, "okumak, ezbere okumak" anlamlarına gelir. Müslümanlara göre Kur'an, Allah'ın insanoğluna göndermiş olduğu harfi harfine sözüdür.
İslam geleneğine göre Muhammed, bir gece Mekke'ye yukarıdan bakan Hira Mağarası'nda tefekküre dalmış iken, Cebrail ona görünüp onu peygamberliğe davet etti ve "Oku!" dedi. Bunu, Kur'an'ın ilk vahyi olan, Alak Suresi'nin ilk beş ayeti izledi. Kur'an'ın tamamı, uzun bir dönem boyunca Muhammed'e indirildi; bu yüzden kademeli olarak başkalarına okuyabildi. Çoğunu Muhammed'in vecit halindeyken aldığı vahiyler, 610'da gelmeye başladı ve 22 yıl sürdü. Başlangıçta Muhammed, bu vahiyleri ezberledi ve sözlü olarak aktardı. Sonrasında takipçileri bunları ezberledi. Fakat sonunda vahiyler, Muhammed'in kendi izni ve kontrolü dahilinde, bazen Muhammed'in katipleri tarafından, bazen de takipçileri tarafından yazıya geçirildi.
İslam öncesi Araplar, ağaçlar, kuyular ve dağlara ilişkin kıssa ve mitolojiler kurgulamış; Safa, Merve, Ebû Kubeys, Arafat, Mina ve Müzdelife'de bulunan kaya ve dağlara ilişkin kültler oluşturmuşlardı. Kur’an, bir kısım çoktanrılı tapınmaları kaldırmasına rağmen, kökleşmiş Arap mukaddesatıyla çatışmamış, aksine büyük oranda bu ritüelleri devam ettirmiştir. Kur'an'da dini emir (farz) ve yasaklar (haram), sosyal düzenlemeler, nasihatler, teşvik ve korkutmalar ile önceki peygamberlerin hikâyeleri içerik olarak önemli yer tutar. İslam inançları ve şeriatın ana kaynağı Kur'an'dır.
Kur'an ayetleri, sure adı verilen bölümleri oluşturur. Kur'an'da toplam 114 sure bulunmaktadır. Kronolojik olarak Kur'an'ın ilk yazılan ayetinin Alak Suresi'nin birinci ayeti olduğuna inanılır; son ayet ise Maide Suresi'nin 3. ayetidir.
''...Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim. Size nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslam'ı seçtim... (Maide: 3)''
Kur'an'ı oluşturan sureler ve ayetler, kronolojik olarak ya da konuya göre değil, genel olarak uzunluğuna göre düzenlenmiştir. Uzun sureler Kur'an'ın başında bulunurken, daha kısa olanlar sona doğru düzenlenmiştir. Bir bütün olarak sureler, çeşitli konuları ele alırlar; ibadetler, siyaset, evlilik, aile yaşamı, muhtaçlara yardım, hijyen, ekonomi konularında yol gösterir. Kur'an'daki bazı sureler, Muhammed'in Mekke'de veya Medine'de bulunma dönemlerine bakılarak Mekke sureleri veya Medine sureleri olarak adlandırılır. Bunun yanı sıra, hem Mekke'de hem Medine'de belirli ayetleri inen sureler de bulunmaktadır. Kur'an'da bazı ayetler çok ritmiktir ve mecazla doludur. Hatta birçoğu yeminlerle başlar.
Kur'an ayetlerinin ne şekilde anlaşılması ve yorumlanması gerektiği ile ilgili mezheplerin değişik görüşleri olmuştur:
Kıyamet ve ahiret
İsrafil, İslam inancına göre dört büyük melekten birisidir ve kıyametin başlangıcı için Sûr adı verilen boruyu üfler. Buna göre İsrafilin ilk üflediğinde kıyamet kopacak, ikinci üfleyişinde ise diriliş ve ahiret yaşamı başlayacaktır.
İslam'a göre kıyametin vaktini istisnasız sadece Allah bilir denir. Ancak aynı zamanda Muhammed bir Ahir zaman peygamberi olarak bilinir ve İslamda Kıyametin her zaman çok yakın olduğuna inanılmıştır.
Dünyanın sonu olan Kıyamet gününe, yeniden dirilişe ve hesaba çekilme zamanı olan ahirete iman etmek, İslam'ın temel inançlarındandır. Ahiret günü, Allah'ın insanları yeniden diriltip bir arada toplayacağı gündür. O gün insanlardan bazıları, nimetleri bol olan Cennet’e ya da elem verici bir azabın olduğu Cehennem'e gireceklerdir. Kur'an'da ahirete iman, çeşitli ayetlerde vurgulanmış, Bakara Suresi'nin 62. ayetinde ise Allah'a inançla birlikte insanların kurtuluşa erecekleri belirtilmiştir:
İslam görüşlerine göre İslam, kendinden önceki İbrahimî dinlerin hükmünü kaldırmış ve hangi dine mensup olunursa olunsun, insanların tümü İslam'a girmekle yükümlüdürler. İslam gelmeden önceki semavî dinlere mensup olanlardan Allah'a ve ahirete inanıp iyi işler yapan insanların, tıpkı İslam'da olduğu gibi kurtuluşa erecekleri belirtilmektedir. İslam bilginleri, Bakara Suresi'nin 62. ayetini de böyle yorumlamışlardır. Zira inanca göre, İslam geldikten sonra dahi İslam'ı kabul etmeyip kendi ölçüleri çerçevesinde Allah'a ve ahirete inananlar kurtuluşa eremezler. İslam'da kurtuluşa ermenin birincil yolu, Allah'a ve onun son elçisi olarak inanılan Muhammed'e iman etmektir. İslam'daki bu birincil iman ve kurtuluş yolu, kelime-i şehadet adı verilen sözde toplanmıştır. Dolayısıyla Kur'an'ın bazı ayetlerinde, ehl-i kitap olarak adlandırılan Yahudilerin ve Hristiyanların İslam'a dönmedikleri sürece kurtuluşa ermeyecekleri söylenir:
Kader
Kadere iman; hayır veya şer olsun, her işin Allah'ın irade, takdir ve yaratmasıyla olduğuna inanma şeklinde tarif edilir. Sünni İslam ilahiyatında, Allah'ın ezelî ve ebedî ilmi ve bilgeliğinin gereği olarak her şeyin onun bilgisi dâhilinde olduğuna ve bu bilgilerin miktar, ölçü anlamında bir deyim olarak Kur'an'da da geçen, “Levh-i Mahfûz”da yazılı kader olduğuna, zamanı geldiğinde de bu bilgilerin tasarımdan fiile çıktığına (kaza) inanılır.
Kader, Kur'an'da imanın bir unsuru ve parçası olarak geçmez. Bununla birlikte, Cibril Hadisi'nin bazı sürümlerinde, Muhammed imanı tanımlarken kader de geçmektedir. Kadere iman, Sünni İslam âlimleri tarafından imanın şartlarından birisi olarak görülür iken, Şiilikte iman esaslarından değildir.
Mutezile ve Kaderiyye mezhepleri, katı kaderci Cebriyye mezhebinin tam karşısında yer almış ve kaderi reddetmişlerdir. Sünni mezhepleri ise kadere inanmayı esas almakla birlikte, kelamcı gelenek, bu inanışı insanın iradesi ile dengelemeye çalışan açıklamalara yer vermişlerdir.
Şiilikte (Şîa)
Şiilik, Muhammed'in ölümünden sonra devlet idaresinin Ali'ye ve onun soyundan gelenlere ait olduğuna inanan mezheptir.Şiilikte inanç esasları, usul-i din olarak adlandırılır ve genellikle beş unsur ile tanımlanır:
Bunların dışında şart olarak sıralanmasa da, Şiilerde meleklere ve kutsal kitaplara inanılır.
İbadetler (kulluk, tapınma)
Klasik anlayış İslamın ibadet ve giyim gibi şekli unsurlarını ön plana çıkarmakla birlikte, bu unsurları kısmen veya tamamen reddeden batıni toplululuklar da sosyolojik olarak İslam toplumu içerisinde var olagelen gruplardandır.
Sünnilikte
İslam'da, inanan insanların Allah'a ibadet etme ile ilgili birtakım dini yükümlülüklerin bulunduğuna inanılır. Bununla beraber bu yükümlülükler, mezhepten mezhebe değişir. Namaz, oruç, hac ve kurban kesme gibi bazı ibadetler, İslam öncesi Araplarda veya diğer toplumlarda da bulunmaktaydı. İslamiyet bu tapınmaların çoğunu korumuş, bazılarını yeniden düzenlemiş, bazılarını ise kaldırmıştır.
Sünni İslam anlayışına yol gösteren bir hadise göre, İslam'ın beş şartı bulunur ve inananlar için bunları yerine getirmek farzdır, yani zorunludur. Bu yükümlülükleri terkedenler, İslam'da büyük günah işlemiş olurlar ve bazı durumlarda cezalandırılırlar. Örneğin, Sünni İslam'ın dört fıkhi mezhebine göre de namaz ibadetini terk eden Müslümanlar cezalandırılırlar. Bu yükümlülüklerin buluğ (ergenlik) çağı veya reşit olma ile başladığına inanılır.
Abdullah bin Ömer'in rivayet ettiği 'Cibril Hadisi'nde melek Cebrail, sahabelerden birinin kılığına bürünerek Peygamber ve arkadaşlarını ziyaret eder ve Peygamber'e çeşitli sorular sorar:
""Bir gün Rasûlullah'ın yanında bulunduğumuz sırada aniden yanımıza, elbisesi bembeyaz, saçı simsiyah bir zat çıkageldi. Üzerinde yolculuk eseri görülmüyor, bizden de kendisini kimse tanımıyordu. Doğru Peygamber'in yanına oturdu ve dizlerini onun dizlerine dayadı. Ellerini de uyluklarının üzerine koydu ve "Ya Muhammed! Bana İslam'ın ne olduğunu söyle!" dedi. Rasûlullah, "İslam, Allah'tan başka ilâh olmadığına, Muhammed'in de Allah'ın resulü olduğuna şehadet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman ve gücün yeterse Beyt'i hac etmendir." diye buyurdu. O zat, "Doğru söyledin." dedi. Babam da (Ömer bin Hattab) dedi ki: "Biz buna hayret ettik. Zira hem soruyor, hem de tasdik ediyordu.""
Namaz, oruç, hac, zekât gibi ibadetlerin zamanları ve miktarları, İslam mezheplerinde bazı farklılıklar gösterir. Kişi, yaptığı her ibadetle sevap kazanırken, farz olmasına rağmen yapmadığı ibadetlerle günaha girer.
Bu değerlendirmelerin pratik uygulamada karşılıkları da bulunabilir. Buna göre İslam'da namaz, oruç veya zekat gibi ibadetlerin terki durumunda uygulanacak şer’i ceza işlemleri ve kişinin cezaen öldürülmesi sonrasında, bu kişilerin cenazelerine yapılacak işlemleri de şekillenir. Şöyle ki bu kişiler, mürted kabul edildiklerinde cenaze namazları kılınmaz, Müslüman mezarlığına gömülemez, miras bıraktıkları devlet hazinesine kalırlar. Fıkıhçılar ve İslam alimleri, İslam'ın beş şartını kabul etmesine rağmen, maddi imkanlar sebebiyle zekat veremeyen ve hac görevini yerine getiremeyen Müslümanların günahkar olmadıklarını söylemektedir.
Hanefilere göre İslam'ın uygulanmasına dair ihmal veya ret içeren eylemlerde, kişinin kanatılıncaya kadar dövülmesi veya ölünceye kadar hapsedilmesini de içeren tazir cezaları ile cezalandırılması gerekir. Ayrıca öldüklerinde cenazelerine Müslüman cenazesi muamelesi yapılır.
Şafii ve Maliki mezheplerine göre ise namazı terk etmek, ceza miktarı ve şekli Kur'an ve sünnetle belirlenen suçlardandır ve terk eden, “had” uygulanarak öldürülür. Ancak cenazelerine Müslüman cenazesi muamelesi yapılır, miras bıraktıysa mirasçılarına paylaştırılır.
Kelime-i şehadet
İslam'ın ilk şartı, Tanrı olarak sadece Allah'ın varlığına ve Muhammed'in de onun elçisi olduğuna tanıklık (şahitlik) etmek anlamına gelen kelime-i şehadeti dile getirmektir.
Namaz
Namaz (Arapça: صلاة, Salah), İslam'ın her inanana farz kıldığı bir ibadettir. İslam'ın en önemli, en temel ve olmazsa olmaz ibadeti olarak kabul edilir. Kur'an'da günün belli vakitlerinde, abdestle birlikte duaya (salat) kalkılması ifadesi bulunur. Kur'an’a göre namaz, Allah'ı anarak teslimiyetin gösterildiği bir arınma biçimi ve İbrahim Peygamber'e öğretilen bir ibadet şeklidir.
Farz, fıkıh dilinde Kur'an'ın açık olan ve yoruma dayanmayan emirlerine denir. Günlük 5 vakit namazın farz olduğu inancı, Kur'an ayetlerinin yorumu ve hadislere dayanan Sünni İslam toplumlarınca benimsenen bir uygulamadır. Buna göre İslam dünyasının çoğunluğunu oluşturan Sünniler, günde sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı olmak üzere 5 vakit namaz kılarlar.
Sünni mezhebine göre günlük 5 vakit namaz, Miraç olayında bizzat Allah tarafından Muhammed'e ve onun ümmetine emredilmiştir. Dolayısıyla bu gruptaki Müslümanlar, 5 vakit namazın Cebrail aracılığıyla değil de bizzat Allah'ın kendisi tarafından bildirildiğine inandıkları için namaza çok önem verirler.
Şiiler ve Kur'ancılar ise (hadislerin dini referans olmasını reddeden grup), günde 3 vakit namaz kılarlar. Ancak bu üç vakit namazın hangileri olduğu konusu da çok açık değildir. Örneğin bu üç vakitte bir anlayışına göre öğle-ikindi, akşam-yatsı ve sabah olarak; bir başka uygulamada ise akşam, yatsı ve sabah olarak rastlamak olasıdır. Prof. Dr. Süleyman Ateş'e göre Kur'an'da geçen namazlar sabah, akşam ve gece namazından (teheccüd) ibarettir. Alevilikte ise namaz reddedilmemekle birlikte, herhangi bir şart (vakit, şekil, kıble, vb.) belirtilmemiştir.