cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sacheen Littlefeather
2022 yılında Oscar Akademisi 50 yıl önce sahnede yaşanan olaylarla ilgili Littlefeather'dan özür dilediğini açıkladı. Littlefeather, 2 Ekim 2022'de Novato, Kaliforniya'da kanser nedeniyle 75 yaşında ölmüştür.
Uzbanlar, Daday
Uzbanlar, Kastamonu ilinin Daday ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Kastamonu il merkezine 37 km, Daday ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.
Heroes (Conchita Wurst şarkısı)
"Heroes", Avusturyalı şarkıcı Conchita Wurst'un dördüncü şarkısı. Şarkı 8 Kasım 2014 tarihinde çıkmıştır. Conhita Wurst'un resmî Facebook sayfasında 18 ve 20 Ekim tarihlerinde yeni single'ı hakkında bilgi vermiştir. Aynı ayda Yeni Single'ın adının Heroes olacağını söylemiştir. Şarkı aynı zamanda Conchita Wurst'un ilk albümünde de yer alacaktır.
Ateşböceği (dizi)
Ateşböceği, Mia Yapım imzalı, 29 Haziran 2017 tarihinde Star TV'de yayımlanmaya başlayan, yönetmenliğini Barış Yöş'ün üstlendiği, başrollerini Seçkin Özdemir ve Nilay Deniz'in paylaştığı, aşk ve romantik komedi türündeki Türk televizyon dizisidir. Dizi, 25 Ekim 2017 tarihinde yayımlanan 17. bölümü ile final yaparak sona erdi.
Kuki
Kuki ( Kuki-shi), Japonya'nın Saitama prefektörlüğünde bulunan bir şehirdir. Şehir, 1 Ekim 1971 tarihinde kurulmuştur. Yüzölçümü 82.40 km² olan şehrin nüfusu 1 Ekim 2014 tarihi itibarı ile 152,333'tür.
Peter Carey
Peter Carey, (7 Mayıs 1943 doğumlu), Oscar and Lucinda adlı romanıyla 1988 ve True History of the Kelly Gang adlı romanıyla 2001 Man Booker Ödülü'nü kazanan Avustralyalı yazar.
Ali Günay (1952 doğumlu siyasetçi)
Ali Günay (d. 1952 Antakya), Türk siyasetçi.
İstanbul Ortaköy İlköğretmen Okulu ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Öğretmenlik, Serbest Avukatlık, Hatay Barosu Genel Sekreterliği, TBMM XX. ve XXI. Dönem Hatay Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Keremcem
Kerem Cem Dürük ya da sahne adıyla Keremcem (d. 28 Aralık 1977, Muğla), Türk şarkıcı, şarkı yazarı ve oyuncu.
Kariyeri
Gerçekte 28 Aralık 1977, resmî kayda göre ise 5 Ocak 1978 tarihinde Milas’ta doğdu. İlköğrenimini Milas Sakarya İlkokulunda gördü. Aslen Muğlalıdır. İzmir Özel Fatih Kolejindeki ortaöğreniminden sonra Muğla Turgutreis Lisesinden 1995 senesinde mezun oldu. Ege Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünden 2003’te mezun oldu. Gitar çalmaya lise yıllarında başladı, sözü ve müziği kendisine ait ilk bestesi olan ve ilk albümünde de yer alan “Elimde Değil” şarkısını 1996’da Ankara'da yaptı.
2001-2005 arası
Daha sonra üniversite yıllarında tanıştığı arkadaşı Yunus Adak’la beste çalışmalarına devam etti. 2001’de Yonca Evcimik’in teşvikiyle İstanbul’a geldi. Yine onun vasıtasıyla 2004’te Aykut Gürel’le çalışmaya başladı. 2004’te ilk albümü Eylül, İrem Records etiketiyle piyasaya çıktı. “Nerelere Gideyim”, “Pardesü”, “Ağlayalım Beraber” ve “Aşk Oyunu” gibi sevilen şarkılarını içeren bu albüm ona POPSAV ve Altın Kelebek'ten “En İyi Çıkış Yapan Erkek Sanatçı” ödüllerini getirdi.
Aynı sene TRT’de yayınlanan TV filmi “Kerem ile Aslı”nın “Kerem”i oldu. 2005 senesinde onu daha büyük kitlelere tanıtan Aşk Oyunu dizisinde Sarp adlı karakteri canlandırdı. Aynı sene Seden Gürel’le düet albümleri Maia'yı çıkarttılar. Sezen Aksu ve Özdemir Erdoğan’ın sevilen şarkısı "Küçük Bir Aşk Masalı"nı yeniden yorumladılar.
2006-günümüz
2006’da Haldun Dormen yönetimindeki “Broadway’den İstanbul’a” isimli müzikal projede “Notre Damme de Paris”, “Grease”, “Hisseli Harikalar” ve “Lüküs Hayat” müzikallerinden şarkılar söyledi. Aynı sene 2. solo albümü “Aşk Bitti”yi çıkardı. “Aşk Bitti”, “Aman Aman”, “Kalenin Fethi” bu albümde en sevilen şarkılar oldu. Müzikalde seslendirdiği “Birlikte” isimli şarkısı da bu albümde yer aldı.
Hacılar, Gerede
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Bolu il merkezine 65 km, Gerede ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır.
Keremcem
2006-günümüz
2007’de “İki Yabancı” adlı TV dizisinin “Dr. Cem”i oldu. 2008’de Romanya’dan “İmba” grubuyla “Ateşler İçinde" isminde bir single albüm çıkardı. Aynı sene “Elif” isimli TV dizisinin “Ahmet”i oldu.
“High School Musical 3” sinema filminde ve soundtrack albümünde de yer alan “Senle Olmak İsterim” isimli şarkıyı seslendirdi.
2009'da 3. solo albüm “Dokun”u yine İrem Records etiketiyle Aykut Gürel prodüktörlüğünde çıkardı. Daha albüm çıkmadan “Kita”yla birlikte seslendirdikleri ve müzik kanallarında uzun süre 1 numarada kalan “Hayallerin Peşinde” isimli video klip, 3D animasyon bir karakterle gerçek görüntünün beraber kullanılması açısından Türkiye’de bir ilk oldu. Albümün ikinci klibi “Sana Ferrari Gerekti” isimli şarkıya çekildi. İstanbul, Anadolu, Almanya, Kıbrıs ve Azerbaycan’da 170’in üzerinde konser verdi.
2009 senesinin Ağustos ayı ortalarında askere gitti. Vatani görevini 323. Kısa Dönem olarak 2010 yılının Ocak ayında tamamladı. Keremcem, gitmeden önce son albümü “Dokun”da yer alan dört ayrı şarkıya klip çekti. “İmtihan” adını taşıyan ve uzun süre listelerdeki yerini koruyan ilk klibin ardından “Son Bir Kez / Ağustos Böcekleri” ile bir kez daha ekranlarda sevenleriyle buluştu. “Yutkunamıyorum”, Keremcem askerden döndükten sonra ekranlarla buluştu.
2011 yılında “Hayata” albümünü yayımladı.
Keremcem, 2014 yılında oyuncu Seda Güven ile Paris'te evlendi. 2015 yılında Seda Güven'den boşandı.
Surp Takavor Kilisesi
Surp Takavor Kilisesi, Türkiye'de İstanbul iline bağlı Kadıköy ilçesinde bulunan Ermeni kilisesi. 1722 yılında Surp Asdvadzadzin adıyla var olduğu bilinen kilise daha sonra yeniden inşa edilerek 1814'te açılmıştır. 1840 depreminden sonra onarılan kilise daha sonra yanmış ve 1855'te kâgir olarak yeniden inşa edilmiştir. 1858'de açılan kilise Surp Takavor olarak adlandırılmıştır. 2006 yılında yeniden onarılan kilise İstanbul Ermeni Patriği II. Mesrob tarafından ibadete açılmış, 2007 yılında ise çan kulesi yeniden inşa edilmiştir. Kilise son onarımını 2011 yılında görmüştür.
Çağatay Akyol
Çağatay Akyol (d. 1969, Balıkesir), ilk Türk erkek arpist. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nda arp grup şefliği ve Anadolu Üniversitesi'nde akademisyenlik yapıyor.
Çağatay Akyol keman sanatçısı olma amacıyla 1980 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı sınavlarına girdi ancak Doç. Kaysu Doğansoy Akyol'un solak olması sebebiyle kendisine arp çalmayı teklif etti. Teklifi kabul eden Akyol arp çalışmalarına Kaysu Doğansoy ile başlamış oldu. 1989'da Ankara Devlet Konservatuvarı'ndan mezun olan Akyol 1991'de Alman Akademisyenler Bursu (D.A.A.D) ile çalışmalarına Berlin'de Marianna Schmidt Krickeberg ve Regina Hervig ile devam etti. 1993'te Berlin Devlet Müzik Yüksek Okulu'ndan mezun oldu. 1996 yılına kadar Mahler Gençlik Senfoni Orkestrası üyesi olarak çok sayıda konserde yer aldı. Nejat Başeğmezler Arp Konçertosunu, Orhan Şallıel Solo Arp ve Keman için Parçayı ve Mahir Cetiz Instant Dream for Solo Harpı (Solo Arp için Anlık Rüya) Akyol'a yazmıştır.
Çaldığı festivaller
Almanya, İtalya, Fransa ve Tacikistan'da resitaller verdi.
Lacey Von Erich
Lacey Dawn Adkisson (d. 17 Temmuz 1986; Dallas, Teksas) Amerikalı eski profesyonel güreşçi.
Başarıları
Total Nonstop Action Wrestling Windy City Pro Wrestling
UEFA Süper Kupası
UEFA Süper Kupası (Özgün adı: UEFA Super Cup), UEFA Avrupa Ligi ile UEFA Şampiyonlar Ligi şampiyonu arasında oynanan ve tek maçla sahibini bulan kupa. Yerel liglerin başlangıcından hemen önce ağustos ayında oynanır.
Tarihi
UEFA Süper Kupası fikri ilk olarak 1972 yılında Hollanda'nın De Telegraaf gazetesi muhabirlerinden olan Anton Witkamp tarafından ortaya atılmıştır. Bu fikri yansıttığı zamanlar tam da Hollanda kulüp futbolunun özellikle de Ajax'ın altın yıllarını yaşadığı zamanlardı. Witkamp'ın asıl amacı Avrupa'nın en iyi futbol takımını belirleyecek yeni bir şeyler bulmaktı. Witkamp'ın fikri o zamanki adlarıyla Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası ve UEFA Kupa Galipleri Kupası şampiyonlarının karşılasması olarak hayata geçecekti ki, UEFA başkanının izin vermemesi yüzünden gerçekleşemedi. Bunun nedeni de Kupa Galipleri Kupasını o sezon kazanan Rangers'ın taraftarlarının olumsuz hareketleri yüzünden Avrupa kupalarından bir yıl boyunca men edilmesiydi.
UEFA desteklememesine rağmen kupa maçı De Telegraaf gazetesinin finansal desteğiyle iki maç üzerinden oynandı ve ilk Avrupa Süper Kupası'nı kazanan takım Ajax oldu. Daha sonra bu kupa UEFA tarafından desteklenmeye başladı.
UEFA Süper Kupası şampiyonları
Milan, Barcelona ve Real Madrid, kupayı beş kez kazanarak bu alanda liderdirler. Milan ise 1989 ve 1990 yıllarında kupayı üst üste iki kere kazanarak bu alanda tek takım olmuştur. Son şampiyon ise 2023 UEFA Süper Kupası maçında Sevilla'yı normal süresi 1-1 biten maçın penaltılarında 5-4 mağlup eden Manchester City'dir.
Kupa
Kupanın orijinali UEFA tarafından saklanır. Kazanan kulübe ise birebir kopyası verilir. Bunun yanında kazanan takım oyuncularına altın madalya, ikinci olan takımın oyuncularına ise gümüş madalya verilir.
UEFA Süper Kupası ödülü birçok kere değişmiştir. 1973 ve 1974 yıllarında Ajax'a verilen kupa oldukça büyük boyutlardaydı. Daha sonrasında kupa UEFA'nın logosunun bulunduğu altın bir plaket ile değiştirilmiştir. En son tasarlanan kupa ise 5 kg ağırlığı ve 42.5 cm büyüklüğü Avrupa turnuvalarının en küçük ve hafif kupası olmuştur. (UEFA Şampiyonlar Ligi kupası 8 kg, UEFA Avrupa Ligi kupası ise 15 kg ağırlığındadır.) En son hazırlanan ve kullanılmakta olan kupa ise 12,2 kg ağırlığında ve 58 cm boyundadır.
Art arda üç kez veya toplamda beş kez kupayı kazanan takım kupanın orijinalini alma hakkına sahip olur. Bugüne kadar Milan, Barcelona ve Real Madrid bu başarıyı gösterebilmiştir.
Kurallar
UEFA Süper Kupası kuralları diğer UEFA organizasyonları kuralları ile aynıdır. Kupa maçı tek karşılaşma olarak, tarafsız bir sahada oynanır. Maçlar, standart kırk beşer dakikalık iki yarı halinde 90 dakika oynanır, eğer maç berabere biterse on beşer dakikalık iki uzatma devresi oynanır. Eğer 30 dakika uzatma süresi de beraberlik ile biterse penaltı atışlarına geçilir ve şampiyon bu şekilde belirlenir.
Takımlar maç kadrolarında 11 as, 7 yedek olmak üzere 18 futbolcu bulundurabilirler. Maç içerisinde 3 kez futbolcu değiştirme haklarına sahiptirler.
Her iki takım da ev sahibi formalarını giyme hakkına sahiptir. Ancak iki takımın formaları birbirlerine benziyorsa UEFA Avrupa Ligi şampiyonu deplasman formasını giyer. Eğer maç kötü hava koşulları gibi nedenlerden dolayı ertelenmek zorunda kalırsa etmen ortadan kalktığı gün maç oynanır.
Sponsorluk
Carlsberg, 2006 yılından bu yana UEFA Süper Kupası'nın ana sponsorudur. Sponsorluğun bir parçası olarak da maç sonunda Carlsberg Maçın Adamı Ödülü verilmektedir. Diğer sponsorlar ise Vodafone ve Canon Europe 'dur.
Belli bir süre sonra UEFA Şampiyonlar Ligi'nin resmi sponsorları da UEFA Süper Kupa'ya dahil olmuştur.
2010'da ise Konami, Pro Evolution Soccer adına kupaya sponsor olmuştur. Bu bağlamda video oyunu için UEFA Süper Kupası markasının da kullanım hakkını ellerinde tutmaktadırlar.
2019'dan itibaren ise, Electronic Arts şirketi, EA SPORTS FIFA adına kupaya sponsor olmuştur. Bu bağlamda video oyunu için UEFA Süper Kupası markasının da kullanım hakkını ellerinde tutmaktadırlar.
Para ödülü
Kupayı kazanan takıma 1.6 milyon €, kaybeden takıma ise 1.3 milyon € ödeme yapılır.
Kolomb öncesi sanat
Kolomb öncesi sanat; Kuzey Amerika, Meksika, Orta Amerika, Karayipler ve Güney Amerika'da 15. yüzyılda Avrupa'dan kolonici fetihçiler gelmeden önceki zaman dönemindeki sanat olarak kabul edilebilir. Kolomb öncesi sanat MÖ 1800'den M.S. 1500'lere kadar Amerikalarda gelişip meyve verdiği kabul edilebilir.
==Kuzey Amerika'da Kolomb öncesi sanat ==
Arkaik dönem
Kuzey Amerika'da MÖ 9000 ile MÖ 800 dönemleri "Arkaik Amerika Dönem" olarak adlandırılır. Bu dönem Güney Amerika'da daha kısa olup MÖ 3000'de başladığı kabul edilmektedir. Bu dönemdeki Paleo-Amerikalı yerliler uygarlığında kalan önemli kalıntılara kayalara veya mağara duvarlarına çizilen veya bazen kazılan kaya resimleri olmaktadır. Bu kaya resimleri, örneğin ABD'de "Büyük Galeri (Utah)", "Pecos Nehri (Teksas)", "Coso Sıradağları (Kaliforniya)", çok realist piktogramlar halinde görülebilir ve özel olarak kaya sanatı adı verilmektedir.
Eskimo-Aleut halkları
Bu bölgeler kuzey kutubu yakınlarında bulunup tarım yapılamadığı için ancak balıkçılık ve kutup hayvanlarının avcılığı ile geçinen İnuit halkları, Yupik halkları ve Eskimolar adı verilmiş olan halklar tarafından çok az yoğun yerleşilmiş arazilerdir. Alaska Yupik halkları'nın çok uzun dönemdir, gayet artistik, maske yapma gelenekleri bulunmaktadır. Bunlar bu halk tarafından dinsel törenlerde kullanılmak üzere yapılmaya başlanmıştır. Kanada'da bulunan İnuit halkları da çok uzun dönemdir sanat objeleri yapmaktadırlar. İnuit sanatlarına 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyılda Kanada hükümeti büyük destek sağlamıştır ve bu dönemde özel olarak güneyde ticari olarak satılmak üzere İnuit sanatı objeleri yapılmıştır.
Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri
Bu bölge Kaliforniya'nın kuzeyi ile Alaska'ya kadar uzanan Pasifik Okyanusu sahil şeridi ve hinderlandından oluşur. Haydalar, Tlingitler, Çimşiyanlar gibi yerli Amerikan kabileleleri sanat objelerinin yapımında cak sembollerle dolu süsler kullanmakta ve çok incelikle detaya inmektedir. Bu kabilelerin ürettiği sanat objeleri çok detaylı yontulmuş ve renklendirilmiş totem direkleri, maskeler ve kanolardır. Bu eserler için kullanılan en önemli malzemeler ahşap olup Batı mazısı veya sekoya ağaçlarından elde edilmişlerdir.
Kuzeydoğu Kızılderilileri
Kuzey-Batı'da Yerli Amerikalılar Mississipi Nehri'nin doğusundan Amerikan Büyük Göller'inin ve Saint Lawrence Nehri'nin bulunduğu bölgelerde yaşamışlardır  ve yaşamaktadırlar. Çok sayıda ve karmaşık şekilde yerleşik kabilelerden oluşmaktadırlar; ama bu kabileler arasında sıkı sosyal ve ticaret ilişkileri bulunmaktadır.
"Höyük Yapanlar (Mound Builders) Kültürü" kabile sınırlarını belirlemek ve ölülerini gömmek için çok sayıda höyükler yapmışlardır ve bu höyüklerin bazılarında bu kültürün sanat eserleri de bulunmuştur.
"Deptford Kültürü" MÖ 2500-M.S. 100 döneminde önemini korumuştur. Bu kültürün geliştirdiği seramikler bölgede en eski sanat eserlerini oluşturmaktadır.
"Adena Kültürü" bu Deptford eski kültürden çok yararlanmış ve o kültürün yerine bölgeye hakim olmuştur. Bu kültür seramikler yanında üzerlerinde zoomorfik kazıntılar bulunan taştan heykeller de hazırlamıştır.
"Hopwell Kültürü" M.S. 200-M.S. 500 yılları arasında gelişmiş ve boncuktan ve metal takı eserleri; değişik kaideler üzerine oturtulmuş heykelleri ve süslenmiş insan kafatası ve kemiklerinden objeleri ile bilinmektedir.
Diğer yerli Amerikan halklar ve özellikle Iroquois kabilesi ürettikleri sedef ve inci süslü "vampum" adı verilen kayışları ile bilinmektedir. Bu süslü kayışlar yerli Amerikan kabile mensupları arasında hemen geçerli bir değiş-tokuş ortamı yani "para" yerine kulanılmakla beraber bu kayışlar üzerinde bulunan süslerin konuları kabile gelenekler ve mitlerinin gelecek nesillere geçmesini sağlamak üzere desenlenmiştir.
Mississipi Kültürü
"Mississipi Kültürü"nün Mississipi Nehri'nin doğu sahillerinde yaklaşık M.S. 9. ve M.S. 17. yüzyılda gelişmiş bulunduğu ve Höyük Yapanlar kültürü adı verilen kültürle yakın bağlantıları olduğu kabul edilmektedir. Bu kültür seramik kili ve yedikleri deniz hayvanları kabuklarını kullanarak çok yetenekli sanatkarlıkla birçok güzel sanat eserleri geride bırakmışlardır. Yerli Amerikalılar maden cevherinden maden üretme teknolojisini bilmemelerine rağmen değiş-tokuş suretiyle elde ettikleri bakır ve altından çok güzel eserler yapmışlardır.
Güneybatı Kızılderilileri
Anasaziler uygarlığı gelişmesinin zirvesine M.S. 1000 ile M.S. 1300 arasında yetişmiş ve ABD'nin güney-batı bölgesinde büyük izler bırakıp birdenbire gizemli şekilde kaybolmuştur. Bu uygarlık mısır ve pamuk yetiştirmek için gelişmiş barajlar ve sulu tarım için barajlara su kanalları ağları kurmuşlardır. Mesa Verde ve Chaco Kanyon adaları verilen iki büyük ve gelişmiş şehirsel yerleşke bırakmıştır. Anasaziler sanatkarları da turkuaz taşları, nadir kuş tüyleri ve tatlısu kabuklu hayvanları sedefi gibi değişik malzemeler kullanarak eserler hazırlamışlardır. M.S. 200'e doğru "Hohokam Kültürü" gelişmiştir ve bu kültürün devamları "Tohono O'ödham", "Pima" ve "Akımel O'ödham" kabileleri olmuştur.
Diğer bir gelişmiş sanat eserleri veren ama sonra birdenbire kaybolan uygarlık da "Mogollon Kültürü" olmuştur. Bu kültürden seramik eşya üzerinde hazırlanmış hikâye anlatan resimler kalmıştır.
Son bin yıl içinde ise kuzey'den şimdiki Kanada'dan göç eden Atabask dilleri konuşan Apaçiler ve Navaholardan oluşan Güney Atabaskları denen halklar Güney-Batı bölgesine yerleşmişler. Bunların en önemlileri, renkli kumdan törensel resimleri ve battaniye ve kilim dokuma sanatları ile ün yapmış olan Navaholar gelmektedir.
Borders Group
Borders Group, Inc., eski bir uluslararası kitap ve müzik perakendecisi. Merkezi Ann Arbor, Michigan, ABD'de bulunmaktaydı. Yaklaşık 19.500 çalışanı vardı. 2011'de tasfiye edildi.
Kolomb öncesi sanat
Güneybatı Kızılderilileri
== Mezoamerika ve Orta Amerika ==
Sanat dönemleri
Tarihçiler Mezoamerika kültürlerini genel olarak şu üç önemli tarihsel dönemlere göre incelemektedirler:
Olmekler
Yaklaşık MÖ 1200-400 döneminde çok gelişmiş bulunan Olmek Uygarlığı bu dönemde baş sırayı almaktadır. Olmek'lerin önemli yüksek sanatları küçük yeşim figürler ve çok büyük çaplı (2 m kadar büyüklükte) devasa insan kafası heykelleridir. Bu büyük devasa kafa heykeller hâlâ da dikilmiş oldukları arazilerde bulunmaktadırlar. Olmekler, sonradan gelecek dönemler Mezoamerika kültürleri için tipik olan, büyük törensel merkezleri yapma ve buralarda sanat eserleri dikip koruma geleneğini ortaya çıkartmışlardır.
Zapotekler
Olmekler'in bulunduğu Oaxaca bölgesi ve Alban Dağı'na 6. yüzyılda gelip yerleşen Zapotekler de, Olmek eserleri yanında, genellikle teraslanmış arazide binalar şeklinde, kendilerine has eserler vermişlerdir.
Toltek
Yaklaşık M.S. 800-1000 döneminde Toltekler uygarlığı Tula'da merkezi olan bir uygarlıktır. Bu uygarlığın önemi ve Mezomerika medeniyetine eve sanatına etkisi arkeologlar ve tarihçiler tarafından hâlâ tartışılmaktadır. Bu uygarlığın nasıl ortaya çıktığı ve geliştiği bilinmemektedir ve birçok değişik teoriler ortaya atılmıştır. Bu uygarlığın merkezi olan "Tula, Hidalgo"da bulunan arkeolojik kazılar merkezi bu uygarlığın mimari sanatında ve tastan heykelcilik sanatında üstünlüğüne birçok örnek vermektedir. Bu merkezde çok büyük devasa blok şekilli kendi başlarına dikilmiş yekpare sütunlar gibi heykeller eşsizlerdir. Şehrin piramit tapınağı da bu uygarlığın mimaride üstünlüğünü gösterir. Toltek tipi realistik heykel şekilde seramik kaplar ve küpler de seramik sanatında ileri olduklarını açıkça gösterir.
Mayalar
Bu dönemde Mezoamerika'da önemli uygarlık ve kültürler başında Maya uygarlığı gelmektedir. Kuzey Amerika'da Mississipi Bölgesinden bulunan Choctaw ve Natchez uygarlıkları gibi, Mayalar büyük tarımsal yerleşim bölgeleri halinde kendilerini organize etmişlerdir. Bu bölgelerde büyük piramit şekilde tapınaklar ve tapınak etrafında bulunan şehirler kurmuşlardır. Mayalar, günümüzde deşifre edilip okunabilen, kendilerine özel hiyeroglif yazı icat edip kullanmışlardır. Gökyüzü gözlemlemesi sayesinde ileri astronomi bilgileri bulunmaktaydı. Maya sanatı bu nedenle doğal ve insancıl temalara (yağmur, tarım, toprak verimliliği, doğurganlık vb.]] konulara yönelmişti. Bu temalara ait imajlar çok kere roliyef şeklinde ve yüzeysel şekilde ve süs halinde ifade edilmişlerdir. Taştan büyük piramit şeklindeki tapınaklar önemli mimari eserlerdir. Bu piramit tapınaklar (örneğin kısmen Toltek kısmen Maya yapımı Chicen Itza piramit tapınakları) stilize edilen somut roliyefler ve kazılmış soyut yüzeysel süslerle donatılmıştır. Bunların yanında, Tolmek uygarlığı gibi, büyük heykeller de bulunmaktadır. 1946'da Maya "Bonampak" şehrinde yapılan bir arkeolojik kazıda MÖ 750 yakınlarında bu şehirde çok renkli duvar resimleri de yapıldığını ortaya çıkarmıştır.
Mikstekler
M.S. 10. - 12. yüzyıllarda önemli olan Mezoamerika kültürü devam eden Toltek uygarlığıdır. Ama bu dönemde gelişen bir diğer Mezoamerika uygarlığı Mikstekler olmaktadır. Bu Mikstek-Puebla uygarlığı duvar resimlerini ve yazma olarak geliştirdikleri yuvarlanmış yazılı belgeleri geometrik desenli yüzeysel figürlerle süslemişlerdir.
Teotihuacan şehri uygarlığı
Teotihuacan şehrinin MÖ 100'de yapılmaya başladığı ve M.S. 250 kadar büyüyüp gelişmeye devam ettiği ve ta M.S. 7. ve 8. yüzyıl önemli bir uygarlık ve sanat merkezi olarak kaldığı bilinmektedir. Bu şehir sanat ve uygarlık zirvesine M.S. 500'den itibaren eriştiği ve bu zirvede yüzyıllarca devam ettiği kabul edilir. Bu dönemde "Teotihuacan" şehrinin nüfusunun 200.000'i aştığı ve bu şehrin sadece Kolomb-öncesi Amerikan'nın değil o dönemde dünyanın en büyük şehirleri arasında olduğu bilınmaktedir. Bu şehirle ilişkili uygarlık ve kültür kompleksine "Teotihuacano" veya "Teotihuacan" kültürü adı verilmektedir. Bu şehir günümüzde Meksiko merkezi olan Meksiko'nun 40 km kuzeybatısında bulunmaktadır ve şehir çok geniş 83 km² kalıntılar merkezi 1987'den itibaren UNESCO Dünya Mirasları listesinde bulunmakta ve Mexico'da en çok ziyaret edilen arkeolojik merkez olmaktadır.
Teotihuacan şehrinin hangi halklar tarafında kurulduğu ve devam ettirildiği açıkça bilinmemektedir. Önce kurucuların Toltekler olduğu sanılmaktaydı ama Toltekler'in ortaya çıkışları ve gelişmeleri bu şehir uygarlığının ortaya çıkmasından sonradır. Bazı otoriteler şehrin Texoco Golü givarında bulunan "Cuilcuilco" kültürü tarafından bu arazilerin volkanik hasar görmesinden sonra kurulduğunu iddia etmektedirler. Diğerleri "Totonac" halkını kurucu gösterir. Her ne olursa olsun bu şehir sanat, kültür ve uygarlığı Olmekler'den çok şeyler almıştır. Şehirde çoklu-etnik ahali bulunmaktaydı ve her değişik ahali, (Otomi, Zapotek, Misttek, Maya ve Nahua halkları) için değişik mahalleler bulunmaktaydı. Bu şehir böylece bu kültürlerinden hem etkilenmiş hem de etkilemiştir.
Teotihuacan büyük bir şehir mimarisi şaheseridir ve içinde bulunan yapılar kuşkusuz büyük mimarı şaheserleridir. Şehrin merkezi bulvarı Nuathl dilinden alınma "Miccoatlı (Ölüler Yolu)" olarak anılır. Bu bulvarın iki tarafında çok muhteşem törensel ve dinsel yapılar bulunmaktadır. Bunlar arasında "Güneş Piramidi" ("Cholula Büyük Piramidi"nden sonra Amerikalarda en büyük piramit) ve "Ay Piramidi" çok heybetli binalardır. Bu bulvar yanlarında daha küçük çaplı ama yine muhteşem "Talud-tablero" adı verilen platformlar bulunmaktadır. Sonradan gelen Aztekler bunları anıtsal mezarlara benzetmişler ve bu nedenle bu bulvara "Ölüler Yolu" adı vermişlerdir. Günümüzde bunların, üzerlerinde tapınaklar olan yapılar olduğu kabul edilmektedir. "Ölüler Bulvarı" biraz sonra "İç Kale (Ciudadela)" adı verilen bir mevkiye gelir ve burada "Quetzalcóatl Piramidi (Tüylü yılan Tapınağı)" kalıntısı bulunur.
Şehir ahalisi şehirde bulunan mahallelerde, günümüzde apartman diyebileceğimiz, içinde çok sayıda aile yaşayan yapılarda yaşamaktaydı. Şehir bir sanatkar-sanayi merkezi olup birçok seramikçi, mücevharatçı ve diğer sanatkarlar bulunmaktaydı. Şehirde bulunan çok sayıda "obsidiyen" taşı objeler dolayısıyla bu taş işlem merkezi olduğu kabul edilmektedir. Apartman tipi yapıların çoğu sanatkarlarca seramik ve diğer yiyecek ve tüketici mallarının üretildiği atalyeler ve malların satıldığı dükkanlar ihtiva etmekteydi.
Aztekler
Bu dönemin sonunda ortaya çıkan ve Mezoamerika'yı 14. ve 16. yüzyıllarda askeri güçle ele geçiren kendilerine ait bir dine, takvime, alfabeye sahip Aztekler ise çok büyük ve zengin bir imparatorluk kurmuşlardır. Meksika merkezli Aztek kültürü çok dramatik anlamlı Aztek desenleri ihtiva eden sanat eserleri vermiştir. Bunlar arasında öldürülen esirlerinin kafataslarının süslenmiş olarak saklanması ve taştan heykeller başta gelmektedir. Örneğin bir tanrıçaları olan "Tlazolteotl"in çocuk doğurma sırasındaki heykeli Washington'da sergilenen "Woods Koleksiyonu"nun baş ilgi çeken eseridir.
Aztek başkenti olan Tenochtitlan'da bulunan gayet zengin ve büyük "Templo Mayor" tapınağı Meksika'yı fetheden İspanyollar tarafından yağmalanmış ve yıkılmıştır. Ama 182.107 m<süp>2</süp> üzerinde kurulu 54 m yükseklikteki "Cholula de Rivadabıa"daki Aztek yapımı piramit tapınak dünyada en yüksek tapınak olmaktadır.
Çavin kültürü
Güney Amerika'nın kuzey And Dağları yüksek yaylalar bölgesinde, günümüzdeki Peru'da, yaklaşık MÖ 1000 - MÖ 300 döneminde Çavin uygarlığı gelişmiştir. Çavin uygarlığının en önemli sanat katkısı küçük çaplı seramikler olmuştur; bu seramikler çok kere insan şekilli, ama hayvan uzuvlarını da içeren (örneğin kuş gibi ayakları olan; sürüngenler gibi gözleri bulunan; veya vahşi kediler gibi sivri dişleri olan) küçük çaplı heykeller şeklindedir. Çavin sanatında jaguarların temsil edilmesi de çok kere görülen temalardandır. Çavin kültürü aynı zamanda ana dinsel merkezi olan Çavin de Huantar arkeolojik bölgesi çok gözalıcı duvar resimleri ve duvar roliyef yontuları çok iyi bilinmektedir. Bu mevkide bulunan Çavin sanat eserleri arasında "Raimondi taş sutunu", "El Lanzon monoliti" ve "Tello dikili taşı" bulunmaktadır. Bu arkeolojik bölge UNESCO Dünya Mirasları listesine dahil edilmiştir.
Paracas kültürü
Günümüzdeki Peru'nun güney sahillerinde, Çavin kültürü ile aynı tarihsel dönemde Paracas kültürü gelişmiştir. Bu kültürün geride bıraktığı en önemli sanat eserlerinin başında çok özenle hazırlanmış tekstiller gelmektedir. Bu tekstil kumaşlar, ki bazıları yaklaşık 30m boyunda olmaktadır, özellikle Paracas mumyalarını sarmak için hazırlanmıştır. Paracas tekstil sanatının Çavin kültüründen çok etkilendiği açıkça görülmektedir; çünkü her iki kültürün sanat eserleri üzerinde bulunan motifler birbirine çok benzemektedir.
Nazca dönemi
Günümüzdeki Peru'nun güney sahillerinde Paracas Kültürü sonbulurmaz, "Nazca Nehri" vadisinde çok önemli bir sanatsal uygarlığın geliştiği görülmektedir. Nazca dönemi uygarlığı arkeolog ve sanat kritikleri tarafından hazırladıkları seramik eserlerde işledikleri motiflere göre birbirini tarihsel olarak takip eden 8 fazdan oluştuğu kabul edilmiştir. Bu fazlar önce realistik hayvan ve insan motifleri olup giddikçe daha abstre şekiller oluşturmaktadırlar. Bu fazlar için tahmin edilen tarihler: Faz 1'ın yaklaşık MÖ 200 tarihinde başlayıp Faz 8'ın M.S. 8. yüzyılda bittiği kabul edilmektedir. Nazca halkların bu seramikleri bu bölgede en güzel çok renkli seramik oldukları iddia edilmektedir.
Nazca kültürünün diğer bir ürünü de boş çöl arazisine çizilmış çok büyük ölçekli ve özel desenli "Nazca Çizgileri"dir.
Moche kültürü
Günümüzdeki Peru'nun kuzey sahilerinde Moche kültürü yaklaşık M.S. 100-M.S. 800 döneminde gelişerek Chavin kültürünü hemen takip etti. Moche kültürü Kolomb öncesi sanat içinde en iyi sanatkar uygarlık olarak kendisini göstermiştir.
Moche kültürü çok ileri sayılabilecek metal sanat eserleri de bırakmıştır. Örneğin "Sipan Efendisi" mezarında birçok altın ve gümüş takı ve eser bulunmuştur.
Moche kültürünün verdiği çok güçlü mimarî, resim ve roliyef heykel sanat eserleri Moche Nehri vadisinde bulunan "Hbppariuaca de la Luna" ve "Huaca de la Luna" arkeolojik alan kazılarında açıkça ortaya çıkartılmıştır.
Tiwanaku İmparatorluğu
Günümüzdeki Peru And Dağları bölgesinde Moche kültürünün gerileyip çökmesi ile bu bölgede ortaya çıkan Wari Kültürü ile aynı dönemde gelişen diğer büyük uygarlık güneyde başkentleri "Tiwanaku" (günümüzdeki ismi Tiahuanaco) olan Tiwanaku İmparatorluğudur. Tiwanakü kültürü Titicaca Gölü civarında MÖ 400'den itibaren kurulduğu ve yaşadığı bilinmektedir. Ama M.S. 375 ile M.S. 700 döneminde gelişmeleri ile bir imparatorluk kültürel zirvesine erişmiştir. Bu kültür de Wari kültüründeki gibi "Asalı Tanrı" önemli rol aynadığı bilinmektedir.
Günümüzde Bolivya'da Titicaca Golü güneyinde bulunn Tiwanaku adlı başşehri çok önemli bir arkeolojik sit olarak kabul edilmektedir. Bu imparatorlukta günümüzde de Bolivya'da geniş olarak konuşulan Ayamara dili konuşulduğu bilinmekte ve Tiwanaku sözcüğünün Aymara dilinde anlamı "merkezdeki taş"tır. Bu şehir kalıntıları arasında devasa taştan yapılı "Güneş Kapısı" ve üzerinde bulunan "Asalı Tanrı" heykeli ve diğer günes takvimi olduğu sanılan röliyef kazıntıları ise çok tarihsel ve turistik ilgi çekmektedir. Bu antik şehirde bulunan "Akapana" Piramidi de çok ilgi çekicidir. Bazı otoriteler bu piramidin güneşe göre ayarlanmış olup astronomik gözlemler ve ölçümlerin yapılması için kurulduğunu iddia etmektedirler.
Kalınıtlar 2000 yılından beri UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası'dır.
Çimu kültürü
Yaklaşık M.S. 900 yıllarında Huari İmparatorluğu'nun gücünü kaybetmesi ile "Çimor" adlı başkentleri etrafında gelişmiş olan Çimu halkları günümüzdeki Peru'nun kuzey ve merkezi sahillerinde bir imparatorluk kurmaya başladılar.
Çimu kültürünün ortaya çıkmasından önce M.S. 700-M.S. 900 döneminde Sican Kültürü adlı bir uygarlık basit seramik stilleri ile tanınmaya başlamış; bu stil geliştikçe daha da süslü olmaya başlamış ve M.S. 1000'li yıllar başlarında Çimu kültürü seramik sanatları ile çok benzer hale gelmıştır. Çimu Kültürü seramiklerinin bir niteliği bütün seramik eserlerin siyah renkli olmasıydı. Çimu seramikleri iki değişik kullanma usulü için hazırlanmıştı. Günlük ev işlerinde kullanılan seramikler fazla özenti gösterilmeden ve fazla süslü olmadan yapılmaktaydı. Cenaze için kullanılan seramikler ise daha yüksek estetik değerleri ihtiva etmekte, gayet süslü olarak yapılmaktaydı.
Çimu Kültürü metalden, dikkat çekercesine altından ve özellikle gümüşten, çok güzel portre ve süs eşyası üretmişlerdir.
Çimu Kültürü 15. yüzyıl ortalarından sonra çok hızlı bir düşüş göstermiştir. Buna başlıca neden dışsaldır. İnka İmparatorluğu'nun genişlemesi sırasında politik baskılar ve sonra bu imparatorluk tarafından fethedilmesi nedeniyle ile Çimu Kültürü önemini kaybedip büyük İnka İmparatorluğu içinde bir taşra kültürü haline geçmiştir.
İnka İmparatorluğu sanatları
Francisco Pizarro tarafından İspanyol Fetihi sırasında İnka İmparatorluğu Cuzco'daki başkenti ile "Dünya'nın Dört Köşesi Ülkesi" adıyla dünyanın en büyük yüzölçümlü ülkesiydi. Bu muhteşemlik İnka sanatında da yansımaktaydı.
İnkalar altın ve gümüş madenleri işletmekteydiler ve bu madenlere çok büyük değer vermekteydiler. Özellikle altın baş tanrıları olan Güneş Tanrısı İnti ile bağlantılı görülmekteydi. Bu nedenle başkent Cuzco'dea bulunan önemli devlet binaları gerçekten altından damlı binalardır ve şehirdeki binaların çoğu çok sayıda altın ve gümüşten yapılmış heykellerle dolu idi. Sanat eserlerinin çoğu kült objesi veya sus olarak tapınaklar için yapılmaktaydı Bu heykeller genellikle realist değil abstre olarak yapılmışlardı. Bilezik, kolye, küpe (kulaklara takılan diskler) gibi takılar ise imparator ailesinin veya yüksek mevkidekilerin süslenmesi için üretiliyordu. Bu şehri ve imparatorluğu ele geçiren İspanyollar bu eserleri anlayacak kalitede insan değil çapulculardı. Bu nedenle bütün altın ve gümüş yapı elemanları, heykeller, şahsi takılar ve sanat eserleri İspanyollar tarafından yağma edildi ve İspanya'ya metal külçe olarak gönderilmek için eritildi. Böylece İnka uygarlığının en önemli sanat eserleri yok oldu ve elimizde kalan İnka sanat eserleri mimarı eserler, tekstiller ve seramik eserlerdir.
İnka seramikleri özellikle büyük çapta çömlek ve küp sekilde olup üzerleri abstre geometrik desenlerle kaplı idi. İnka kumaş giysileri ve diğer tekstil eşyalar da aynı şekilde abtsre geometrik desenlerde dokunmaktaydı. Örneğin kareli şekillerle dokunan kumaşlar daha çok Aztek soylu eliti tarafından kullanılmakta ve İnka ordusu subayları tarafından giysi olarak giyilmekteydi. Fakat fetihten sonra ve günümüze kadar bu abstre desenli kumaşlar pek ilgi çekmemekteydi ve bu nedenle Aztek desenleri pek devam etmemektedir.
Böylece 20. yüzyıl vasına kadar ve hatta günümüze kadar, sanat kritiklerin ilgidini çeken İnka sanatı mimarı sanatı olmuştur. İnka mimarisi çok büyük taş bloklarından yapılmıştı. Bu bloklar çok ince işçilikle aralarında hiç harç koymadan birbirine çok sıkışıkıya uyacak şekilde yontulmuştu. Bugün bile eski İnka başkenti olan Cüzco'da İnkalar tarafından bu büyük çok iyi birbirine geçecek şekilde yontulmuş ve aralarına hiç harç bulunmadan yapılmış duvarlar birçok modern yapının daha temellerini ve alt duvarlarını oluşturmaktadır. İnka İmparatorluğu sadece 95 yıl hüküm sürmekle beraber İnkalar bu şekilde taş bloklardan yapılma binlerce büyük mikyaşlı kale, tapınak ve saray binası yapmışlardı. Başkent Cuzco'nun hemen kuzey-batısında bir dağ tepesinde bulunan ve arkeologlar tarafından ancak 20. yüzyıl başlarında bulunup açılan Maçhu Picchu şehri ve binaları bugün çok büyük bir turist çekici merkezdir.
2014 NBA Finalleri
2014 NBA Finalleri, 2013-14 sezonunun şampiyonluk serisi ve playoff'ların son eşleşmesidir. Seride Doğu Konferansı şampiyonu Miami Heat ile Batı Konferansı şampiyonu San Antonio Spurs karşı karşıya gelmektedir. Bu eşleşme geçen sezon Miami Heat'ın 7 maçın sonunda kazandığı finallerin tekrar maçıdır. Ayrıca bu maç, 1998 sezonunda Chicago Bulls ile Utah Jazz'in tekrar maçından sonraki ilk tekrar maçıdır.
Spurs, normal sezonu Miami'ye göre daha iyi bitirdiği için seride ev sahibi avantajı ile oynamaktadır. Bu eşleşmede 1984 NBA Finallerinden sonra ilk kez 2-2-1-1-1 yöntemi kullanılmaktadır (1. ve 2. maç kazanan tarafın evinde, 3. ve 4. maç kaybeden tarafın evinde, 5. maç kazananın, 6. maç kaybedenin ve 7. maç kazanın evinde oynanacaktır). 1. maç 5 Haziranda oynanacakken 7. maç (gerekirse) 20 Haziranda oynanacaktır.
1. Maç
Tim Duncan serinin ilk maçında 21 sayı ve 10 ribaund ile Spurs'ü 110–95'lik galibiyete taşıdı. Maçta AT&T Center'ın havalandırma sisteminin bozulması ikinci yarıda sıcaklığın 'a kadar yükselmesine neden oldu. Sıcaklık nedeniyle sakatlanan LeBron James sahada ancak 5 dakika kalabildi. James'in sakatlanması üzerine San Antonio 15-4'lük bir seri yakaladı ve son çeyrekte 36-17'lik skorla Miami'yi saf dışı bıraktı.
Deus otiosus
Deus otiosus, yarattığı Dünya'dan elini çeken ve dünya işlerine karışmayan tanrı. "Boş tanrı", "durağan tanrı" ya da "uzak tanrı" anlamına gelir. Eski Yunan düşünürleri Epikür ve Aristotales'in düşüncelerinde, bazı Afrika dinlerinde, İslam öncesi Türklerde, deist topluluklarda bu inanca rastlanır.
Surp Yergodasan Arakelots Kilisesi
Surp Yergodasan Arakelots Kilisesi, Türkiye'de İstanbul iline bağlı Üsküdar ilçesinde bulunan Ermeni kilisesi. 1846'da inşa edilen kilise 1893'te yenilenmiş, 1962 yılında onarımatabii tutulmuştur. 1985 yılında yeniden onarılan kilise son onarımını 2012 yılında görmüştür.
Varėnė
Varėnė Nehri Skaičionys köyü yakınında başlar. Üst sahası üzerinde su kaynakları vardır. Varėnė Varėnis Gölü ağzına yakın geçer. Varena kenti yakınlarında Merkys Nehri'ne katılır.
Yılların Ardından
Yılların Ardından, Bülent Oran'ın senaryosunu yazdığı, Arşavir Alyanak'ın yönettiği 1964 yapımı Türk filmidir. Film, roman uyarlamasıdır.
Oyuncular
Filmin başrollerdeki oyuncuları Türkân Şoray ve Göksel Arsoy'dur.
Küçük Şeylerin Tanrısı
Küçük Şeylerin Tanrısı (Orijinal adı: The God of Small Things), Hint yazar Arundhati Roy'un 1997’de yayımlanan romanı. Yazara Man Booker 2007 Ödülü’nü kazandırmıştır.
Konusu
Zengin Hindu ailenin kızıyla toplumun en alt kesiminden bir işçinin yasak aşkını konu edinen roman, Güney Hindistan'ın tarihini bir kız çocuğunun gözünden anlatır. Romandaki olaylar, genç kadının eski eşinden olma bir kız bir erkek çift yurmurta ikizleri Rahel ve Estha’nın çevresinde gelişir ve kızın gözünden anlatılır.
Kehriz
Kehriz veya kariz (Az.: kəhriz; Uy.: كارىز, kariz, кариз; Ar.: قناة, qanāt; Fa.: كاريز, kārēz), kurak bölgelerde, sularını toplamak için oluşturulur ve bazı durumlarda su yatırır ve ekseni yüzeye çıkarır. Eski Çağlardan itibaren var olan, ilk Urartu madencilerin işbirliği ile ve sonra Akamanış krallarının katkısı ile, yer altı tünel kazım yöntemleri geliştirilmiş, neredeyse mükemmel bir kehriz uygulayım bilimi oluşmuştur.
Yağmur suları, karadan denizlere % 10'u yüzeyden ve % 90'ı yer altından ulaşır. Su taşıyan bu yeraltı katmanlara, sutaşır (yeraltı suyunu taşıyan geçirimli katman) denir ve iki türde olabilir. Birincisine, Yer yüzeyinde su geçirmeyen katmanlara “sınırlı“ denir. İkincisine de, Sutaşır denir, bu tür genellikle, binlerce km2 alanda, yüzlerce metre derinliğindedir, çok eski oluşum ve şimdiki iklim koşulları altında tekrar doldurulamayan, ancak kehriz uygulama bilgisi ile dışarı ulaşır.
Kehriz yapım nedenleri
Yüksek alanlarda oluşan uygarlıklarda kehriz uygulama bilgimi gelişiminin ve çoğalmasının nedenlerinden birincisi, büyük akarsuların eksikliği ve ikincisi yerleşim yerleri yakınlarında yağışı bol olan dağ veya sıradağların olmamasıdır. Buzul çağı'nın bitiminde sonra oluşan, kurak iklim kuşağı, büyük denizlere uzak, yamaç yağmurlarından yoksun, nemli havanın ulaşamadığı alanlardır. Son derece yüksek buharlaşma oranı olan kurak iklimde kısmen sorumludur ve bundan dolayı yüzey tatlı su kaynakları çabuk kurumaktadır. Dağlarda yeraltı su düzeyi yüksek olduğundan, daha fazla derinliklere kaybolmadan önce suyun yolunu kesmek gerekir. İşte burada kehriz düzenleri en doğru seçenektir.
Tasarım
İlk önce, yer altı su damarlarına ulaşana dek deneme kuyuları kazılarak düzenli ve yeterli su akışının belirlenmesi gerekir. Bu işlem başarılı olursa, yüzeyde gelecekte kehriz güzergâhı tasarlanır ve ilk önce yeraltı su yüzeyine kadar ulaşan ana kuyu (gamaneh) kazımı ile esas iş başlar.
Lex lata
Lex lata, diğer adıyla de lege lata yürürlükte olan hukuku ifade eden Latince deyimdir. Türkçe karşılığı pozitif hukuktur.
Kehriz
Yapım
Geleneksel kehrizler muqannī adı verilen yetenekli işçi topluluğu tarafından el işçiliği ile kazılmıştır. Bu meslek tarihsel olarak iyi ücretli ve genellikle babadan oğula teslim edilmiştir. Günümüz İran'da da, kehriz inşaatçılarına "moqannī" ve kuyu kazanlara "čāh-kan" veya "čāh-ḵū", kuyudan toprak çekmeye yarayan çıkrığa'da "čarḵ-e čāh" denilir. Bunlar yarı göçebe, gizli kalıtsal bilgi iletimi olan (babadan oğula geçen) akraba insanlardır.
Üyükören, Daday
Üyükören, Kastamonu ilinin Daday ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Üyükviran olarak geçmektedir.
Kehriz
Yapım
Bir kehriz düzeni, yer altında açılan yolun süzülme bölümü, yer altında açılan yolun su iletim bölümü, 20 ile 35 metre aralıkla kazılmış dikey kuyular, açık su yolu, küçük su toplama göleti ve sulama alanından oluşur. Sızma ve buharlaşmadan dolayı su yitimini önlemek için su yolunun çoğunluğu yer altındadır. Bir kehriz, pompa ihtiyacını ortadan kaldırarak tamamen yerçekimi gücü ile beslenir. Dünyanın pek çok kurak bölgelerinde eski kehrizler hala kullanılmaktadır ve yeni kehrizler yapım aşamasındadır. İran'ın yüksek düzlüklerinde, bugün (qanat denilen) en büyük yoğun yer altı su yolları bulunur. Bazen kehrizler, yer altı sularını yüzeye çıkarmak için mevsimlik akarsulara koşut olarak kazılır, kurak dönemlerde ve yağmurlu dönemlerde çamurlu nehir sularından süzülmüş temiz su sağlayacaktır.
Üyükören, Daday
Coğrafya
Köy, Kastamonu il merkezine 54 km, Daday ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.
Nohut (anlam ayrımı)
Nohut kelimesi aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Kehriz
Yapım
Yeni bulunmuş 10. yüzyılda Farslı bir bilim adamı Mohammed Karaci (Abū Bakr ibn Muḥammad ibn al Ḥusayn al-Karajī (veya al-Karkhī) tarafından yazılan İnbat al-miyah al-khafiya adlı kitap'ta qanat yapımı üzerine bir bölüm vardır. Onun yazdığı kehriz uygulama bilgisi, on bir yüzyıl sonra temelde bu bugünkü uygulama ile aynıdır.
Afganistan
Yüzlerce yıldır kullanılmakta olan kariz yapılar, özellikle Kandahar, Uruzgan, Nimruz ve Helmand gibi güney Afganistan illerinde bulunmaktadır. Hatta, Farah vilayetinde, Baḏāl Kāṟēz, Kārēze Ḩakim, Šāh Nawāz Kārēz, Ḏe Wazīṟ Kāṟēz ve Moḩammaḏ Sa‘iḏ Kāṟēz adlarında yerleşim yerleri bulunur.
Doğu Türkistan
Günümüzden 2500 yıl kadar önce Uygur Türkleri Doğu Türkistan'ın Turfan bölgesinde 'kariz' denen yer altı su kanalları yapmıştır. Bu yer altı su kanalarının sayısı 1.000 altında ve toplam uzunluğu 5000 km'yi bulmaktadır. Bu karizlerin bir kısmı günümüzde de kullanılabilmektedir. Yatay yer altı kanalı olan karizler ile binlerce yıldır çöl ortasında oluşturulan tarım alanları sızıntı ve buharlaşma olmadan yer çekimi gücü ile çalışan bir sistemle sulanmıştır. Dursun Özden, tarihsel ve bilimsel bilginin eksik olduğu karızlar konusunda yazdığı Uygur Karızlarına Yolculuk ve ((Turfan Karız Cenneti)) adlı kitapları ve ((Uygur Karızları)) belgeseli bulunmaktadır.
Ermenistan
Kehrizler, Ermenistan'da İran ile sınır Syunik güney eyaletindeki Şvanidzor köyünde korunmuştur. Kehrizler, Ermenice kahrezes olarak adlandırılır. Şvanidzor köyünde 5 kehriz vardır. Dördü XII-XIV, hatta daha köy kurulmadan önce inşa edilmiştir. Beşinci kehriz 2005 yılında inşa edilmiştir. I. II. ve V. kehrizler içme suyu içindir. Kehriz III. ve IV. oldukça kötü durumdadır. Yaz aylarında, özellikle Temmuz ve Ağustos'ta su miktarı çok azalır, bu da su sisteminde endişe veren bir durum yaratmaktadır. Yine de, kehrizler toplum için sulama ve içme suyu ana kaynağıdır.
İran
Yazılı kayıtlar küçük şüphe bıraksa da eski İran (Fars) kehriz'in doğum yeridir. MÖ 7. yüzyılda, Asur Kralı II. Sargon İran'a bir sefer sırasında, burada bir yer altı su dağılım düzeni bulunduğunu bildirmiştir. Yirminci yüzyılın ortalarında, İran'da yaklaşık 50.000 kehrizlerin kullanımda olduğu tahmin edilir. Bilinen en büyük ve en eskisi 2700 yıl sonra dahi, hala yaklaşık 40.000 kişiye içme ve tarımsal su sağlayan İran'nın Gonabad şehrindedir. Başlıca kuyu derinliği 360 metre'den fazla ve uzunluğu 45 kilometredir. Tebriz, Zencan, Yezd, Horasan ve Kirman gibi bilinen bölgelerde geniş bir kehriz düzenleri vardır. Kopet Dağları eteklerinde yer alan vahalara, su, yeraltı tünelleri (kārīz) ile gelmektedir.
Geleneksel Fars mimarisinde, bir kehriz küçük qanat'dır. İran'da iyi bilinen qanāt (yeraltı su kanalları) ile birlikte, kuyular (čāh)'da, İran yeraltı kaynaklarının seferberliği için büyük bir önem taşır.
Irak
2009 yılında UNESCO adına Oklahoma Eyalet Üniversitesi Coğrafya Bölümü tarafından Irak'ın Kürdistan bölgesinde, kehriz sistemleri incelenmiş, yapılan araştırmalara göre, 683 kehriz sistemleri bulunmuş, bunlardan 2004 yılında 380'i ve 2009 yılında ise sadece 116'sı etkindir. Kehrizlerin düşüş nedenleri 2004 yılı öncesine kadar "terk etme ve ilgisizlik", "kuyulardan aşırı su çekilmesi" ve 2005'ten beri, kuraklıktır. Su kıtlığı, geçimleri kehriz sistemlerine bağımlı 100.000 üzerinde insanın, 2005 yılından bu yana evlerini terk etmek zorunda kaldığı söylenir. Araştırmalara göre, tek bir kehriz, yaklaşık 9.000 bireyler için yeterli su ve 200 hektar üzerinde tarım arazisini sulama yeteneğine sahip olduğu söylenir. Kehrizleri eski haline döndürmek için, UNESCO ve Irak hükûmeti 2010 yılında başlayacak olan bir kehriz, Yenilenmek için Toplum Girişimi tasarlamışlardır. Kehrizlerin çoğunluğu Süleymaniye Valiliğinde (% 84), çok az sayıda da Erbil Valiliğinde (% 13), özellikle geniş ova çevresinde ve Erbil kentinde bulunmaktadır.
Kazakistan
Bilimsel araştırmalar sonucu Türkistan vahalarında bugüne kadar Sauran, Türkistan, Çernak, Babaikorgan ve Karaşik gibi beş orta çağ yerleşim yerlerinde kehriz bulduğunu bildirilmiştir. 16. yüzyılda yaşamış Tacik yazar Makhmud Zainaddin Vasifi, "İnanılmaz Olaylar" adlı kitabında, Orta Asya'nın vaha şehri Sauran (günümüz güney Kazakistan'da)'da, iki kehriz (kâriz) sıralarının mümkün kıldığı bir čahārbāḡ ("dörtgen bahçeler", yolları veya su yolları bakışımlı dört bölüme bölünmüş, bir dörtköşe bahçe), onun bu güzelliğini "ne karada ne de denizde" hiç görmediğini yazmıştır. Vasifi tarafından belirtilen "Büyük Sauran kehrizi"'nin kaynağı, Sauran’ın 7 km. kuzeyindeki Orta Çağ Mirtobe kalesi'nin çevresinde bulunur. Bu kehrizler 200 Hint köle tarafından inşa edilmiştir. Bunların arasında en büyüğü olan Sauran'daki bir fersah (7,5 km) uzunlukta, yer altı su yolu 200 gyaz  (1 gyaz = 0,6 m) ve taban su seviyesi ise 50 gyazderinliktedir.
Suriye
Suriye'de de çok sayıda kehriz bulunmuştur. Çok yaygın yeraltı su pompaları düzenleri, taban su seviyesini ve kehriz düzenlerinde suyu düşürmüştür. Kehrizler kurumuş ve ülke çapında terk edilmiştir.
Türkiye
Anadolu'da MÖ 9. ve 6. yüzyılların sahibi Urartu'ların kalıtı olan kehrizler, Osmanlı döneminde bile Van şehrine hem içme suyu sağlamış, hem de bahçe ve tarla sulamasına kullanılmıştır. Anadolu'da bilinen kariz yapılara Gaziantep, Şanlıurfa, Van ve İskilip kentlerinde rastlanılmıştır ve bunlarda günümüzde hala kullanılmaktadırlar. Anadolu Selçuklu Devleti'nden Cumhuriyet Dönemi'ne kadar kehrizlerin bakım ve onarım işleri vakıflar eliyle yürütülmüştür. 1926 yılı 10 Mayıs tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 831 sayılı "Sular Kanunu" ile bütün su vakıfları mal varlıkları ile birlikte yerel belediyelere geçmiştir. Anadolu'da yer altı su yolları için karız, kariz, kares, kehriz, keerüz, kevrüz, kevriz, keriz, teşme gibi değişik yöresel isimler kullanılır.
Ürdün
Roma İmparatorluğu altında kuzey Ürdün'de 94 km uzun Gadara su kemeri, en uzun aralıksız şimdiye kadar yapılmış kehriz arasındadır. Radyokarbon tarihçesi, orta bölümü MS 130 ile 210 arasında yapıldığını göstermiştir. Toplam uzunluğu mevcut olan bilgi üzere 170 km'den fazla, bunlardan üç yeraltı bölümleri, 1,11 ve 94 km. uzunluğundadır. Kireç taşı, havadaki karbondioksit gazının etkisi altındadır ve suya dayanıklı değil ve su geçirgendir. Tünelin su geçirmez sıvanması gerekir ve sıvanın su geçirmemesi için harçın içine, genellikle yanardağ çökelti taşı (tüf) tozu veya puzolan eklenmiştir.
Birleşik Arap Emirlikleri
Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Al-Ayn (Arapça: العين‎, al-ʿayn) vahasında bulunan hurma-koruları ve bahçeler hala geleneksel falaj (qanat) düzenleri ile sulanmaktadır.
Umman
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü'ne göre, yerel dilde Aflaj (çoğul) ve Falaj (tekil) denilen, 3,000 yakın kehriz düzenlerinin günümüz Umman'da kullanılmaktadır. Umman'nın eski başkenti Nizva çevresinde günümüzde dahi kullanılan bir falaj düzeni yapılmıştır. Temmuz 2006'da, bu sulama sistemini temsil eden beş örnekleri, bir Dünya Miras Alanı olarak kaydedilmiştir. Umman Aflaj Sulama sistemleri, Dünya Miras Listesinde, Kültürel v ölçütleri içinde yer almaktadır.
Notlar
7- ^Anatolion Water Civilization^ "Anatolion Karezes" (Ozden, Dursun) İstanbul, Turkey (İngilizce)
Kestanepazarı Camii
Kestanepazarı Camii (Kızıl İbrâhim Camii veya Ahmed Ağa Camii), İzmir'in Konak ilçesinde bulunan (Hicri) 1078, (Miladi) 1667-68 yılında inşası tamamlanmış cami.