cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1975 Lice depremi
1975 Lice depremi, 6 Eylül 1975 tarihinde yerel saatle 12:20'de (UTC: 09:20) Diyarbakır'ın Lice ilçesi ve köylerinde oluşan 23 saniye süren şiddetli yer sarsıntısı. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü depremin büyüklüğünü 6,6 Ms olarak açıkladı. 2385 kişi öldü, 8149 bina hasar gördü veya yıkıldı. Bazıları maddi hasarlara sebep olan 3-4 ay süresince artçı sarsıntılar devam etti.
Yüzey dalgası büyüklüğü 6.6 olarak belirlenen deprem sonucunda Diyarbakır merkezde, Lice’de ve çevre köylerde 2.385 kişi yaşamını yitirmiştir. Özellikle köylerdeki yapı malzemesinin kerpiç olması ölü sayısının artmasına sebep oldu. Depremin ardından ulaşım yetersizlikleri nedeniyle kırsal bölgelere yardımların ulaştırılması gecikti. Deprem sonucu Lice, Hani, Hazro, Kulp, Dicle, Silvan, Ergani ve Diyarbakır çevresindeki yapıların 8.159’u ağır, 4.550’si orta ve 7.283’ü hafif hasar gördü ve ölümler meydana geldi. Elazığ, Şanlıurfa, Mardin, Muş, Siirt'te maddi hasar meydana geldi. Dönemin başbakanı Süleyman Demirel ve Cumhuriyet Halk Partisi başkanı Bülent Ecevit afet bölgesini ziyaret etti. Yaklaşık iki ay sonra sonra 21-23 Kasım 1975 tarihleri arasında yardımların yetersiz olduğu gerekçesiyle Lice'den Diyarbakır merkezine 3 gün süren 90 kilometrelik bir yürüyüş gösterisi düzenlendi.
Hamdi Benani
Hamdi Benani (1 Ocak 1943 - 21 Eylül 2020) Cezayirli şarkıcı ve müzisyen.
Benani, 1943'te Annaba'da doğdu. Amcası, sesinin kalitesi ve yorumlama yeteneği nedeniyle onu şarkı söylemeye başlaması için cesaretlendirdi. Birincilik ödülünü 16 yaşında şarkı söyleyerek kazandı.
İlk olarak 1963 yılında, onu şarkı söyleme ve keman alanında kariyer yapmaya iten Ya Bahi El Djamel şarkısıyla ün kazandı. Mahbounati ve Adala Ya Adala parçalarıyla Malouf müzik türüne yeni bir hayat getirdi ve bu da kendisine büyük bir başarı kazandırdı. Bu, Hassen El Annabi, Mohamed Tahar Fergani ve Abdelmoumène Bentobal gibi Malouf şarkı topluluğunun kıdemli üyeleri tarafından fark edilmesine yardımcı oldu.
Benani, beyaz kemanıyla her zaman beyaz bir takım elbise içinde görüldüğü için "l'ange blanc" (Beyaz Melek) olarak adlandırıldı. Metinlerdeki modern enstrümanlar ve yeni temaların yanı sıra atadan kalma temaları kullanarak Malouf türünün modernleşmesine yardımcı oldu.
Hamdi Benani, 21 Eylül 2020 tarihinde Annaba'da 77 yaşında COVID-19 nedeniyle öldü.
Kamyaran
İdari olarak Kamyaran şehristanı'na bağlıdır ve bu şehristanın yönetim merkezidir. Kentin 2010 yılı nüfusu 46.760 kişidir. Şehir, eyaletin güneyinde Senendec ile Kermanşah arasındaki kara yolu üzerinde bulunur.
Ergene İyesi
Ergene İyesi – Türk ve Altay halk inancında maden ocağının koruyucu ruhudur. Urka (Urkay, Urhay) İyesi olarak da bilinir. Tatarlarda Şahta İyesi (Tatarca: Şahta İyäse) adıyla tanınır. Her maden ocağı için farklı bir İye vardır. Bu iye, insan gözüne gözükmez, fakat ıslık çalar, kedi gibi miyavlaması ve bebek ağlaması, köpek uluması gibi sesler çıkarır. Bir hayvana dönüşebilir. Çalışan işçilere yardım eder, mesela maden ocağı çökeceği zaman işçilere “Gidin” diye seslenerek onları kazadan korur, Ayrıca onları cevher damarlarına götürür. Kötü olan veya ona hakaret edenler için ise ölümcüldür. Onları karanlık çukurlara iterler veya tünelin çökmesini sağlarlar. Taş atmak, ıslık çalmak Ergene iyesine hakaret niteliğindedir. Türk işçilerin Ukrayna, Rusya gibi ülkelerde maden işçiliğine gittiklerinde dahi buralarda bu İyeye dua ederek yardım diledikleri anlatılır.
Şahta Ata
Şahta Ata veya Şahta Baba (Tatarca: Şahta Ata, Özbekçe: Shaxta Ota; "Maden Ocağının Babası") tabiri Ergene İyesi'nin eril biçimi için kullanılır. Elinde meşale taşıyan yaşlı bir adam olarak görünür. Bu ad Azerbaycan kültüründeki Şahta Baba (Azerice: Şaxta Baba)'yı anımsatır, fakat Azerilere özgü olan bu karakter Noel Baba (Santa Claus) veya Kış Tanrısı ile özdeştir. Şahta / Şaxta sözcüğü (Rusça: Шахта, Almanca: Schacht) Türk ve Slav dillerinde maden ocağı anlamı taşır.
Doğum öncesi hormonlar ve cinsel yönelim
Doğum öncesi hormonal teori, belli hormonların fetüsün cinsiyet farklılaşmasında rol oynaması gibi kişinin cinsel yönelimine de etki ettiğini söyler. Doğum öncesi hormonlar cinsel yönelimin ana belirleyicisi olabilir ya da genler, biyolojik faktörler, çevresel ve sosyal durumlarla birlikte yardımcı bir faktör olabilir.
Cinsiyete uygun davranışlar
Doğum öncesi hormonal teori, belli hormonların fetüsün cinsiyet farklılaşmasında rol oynaması gibi kişinin cinsel yönelimine de etki ettiğini söyler. Gelişen beyin hücreleriyle etkileşim içinde olan hormonların ve genlerin etkilediği beyin yapısındaki farklılıkların cinsel yönelim dâhil olmak üzere sayısız davranıştaki cinsiyet farklılıklarının temeli olduğuna inanılır. Doğum öncesi hormonlar çocuklardaki cinsiyete uygun davranışları (sex-typed behaviour) etkileyebilir. Bu hipotez memeli hayvanlar üstünde yapılan çok sayıda deneysel çalışma sonucu ortaya atılmıştır. Benzer etkilerin insanlardaki nörodavranışsal gelişiminde görülmesi uzmanlar arasında büyük bir tartışma konusu olmuştur. Son çalışmalar doğum öncesi maruz kalınan androjenin çocuklardaki cinsiyete uygun davranışları etkilediğine dair kanıtlar bulmuştur.
Garcia-Falgueras ve Swaab tarafından yapılan bir endokrinoloji çalışması sonucu cinsel kimlik ve cinsel yönelimi etkileyen ana mekanizmanın gelişen beyin üstündeki testosteronun etkisiyle ilgili olduğu tahmin edilmiştir. Buna ek olarak rahim içinde maruz kalınan hormonların büyük oranda cinsel kimlik ve cinsel yönelim için belirleyici olduğunu öne sürmüştür. Testosteron, östrojen, projesteron gibi cinsiyet hormonlarının ilk olarak cinsel organların, daha sonra beynin cinsel olarak farklılaşmasında rol oynadıklarını söylemişlerdir. Ama hormonların etkisinin cinsel kimlik ve cinsel yönelimde çok önemli olmasına rağmen beynin cinsel olarak farklılaşmasında sadece hormonların rol oynamadığını belirtmişlerdir.
Organizasyonel teori
Fetüslerdeki yumurtalıkların gelişimi androjenlerin varlığına ya da yokluğuna dayanmaktadır. Hamileliğin 6. ve 12. haftaları arasında testosteronun üretimi ve dhydrotestosterona olan dönüşümü erkek fetüsünün penisi, testis torbası ve prostatın gelişimi için önemli faktörlerdir. Kadınlarda bu androjen seviyelerinin olmaması kadın cinsel organının gelişimiyle sonuçlanır. Buna takip olarak beynin cinsel olarak farklılaşması gerçekleşir. Cinsiyet hormonları ergenlikte etkin olacak beyin üstündeki organizasyonel etkilerde rol oynar. Bu iki süreç ayrı gerçekleştiği için genital maskülenleşmenin aşaması illaki beynin maskülenleşmesiyle ilişkili değildir. Cinsiyet farklılıkları en çok hipotalamusta ve amigdalada olmak üzere beynin birçok yapısında bulunmuştur. Hamman ve meslektaşları (2003) amigdalanın insanların cinsel davranışlarındaki rolünü inceleyen bir araştırma yapmıştır. Katılımcılara cinsel içerikli fotolar (heteroseksüel bir çiftin cinsel aktivitede bulunduğu ve karşı cinsin çıplak olduğu fotolar) ve cinsel içerikli olmayan fotolar gösterilmiştir. Hamman ve meslektaşları kadınların görsel cinsel uyarıcıya karşı yüksek seviyede cinsel uyarılma yaşadığını, erkeklerinse amigdala aktivitesinin seviyesinde bir artış olduğunu gözlemlemiştir. Bulgulara dayanarak amigdalanın cinsiyet farklılıklarında önemli bir rol oynadığı öne sürülmüştür. Cinsiyet farklılıkları üzerinde yapılacak ilerideki araştırmalar beynin maskülenleşmesi, feminenleşmesiyle ilgili daha sağlam yanıtlar verebilir.
Organizasyonel teori hakkında yapılan araştırmalar zordur çünkü ahlaki olarak araştırmacılar gelişen fetüsteki hormonları değiştiremez. Bunun yerine doğal olarak oluşan anormalilerin gelişimini inceleyerek sonuçlar alabilirler. Organizasyonel etkilerle ilgili yapılmış en kapsamlı çalışma Congenital Adrenal Hyperplasia’dır. Bu teoriye göre insanlar fizyolojik cinsiyet farklılıklarını fetüste androjenler tarafından alır. CAH hastaları CAH olmayan hastalara göre daha erkeksi özelliklere sahip olmalıdır. Androjen Duyarsızlığı Sendromu (Androgen Insensitivity Syndrome) androjenlerin organizasyonel etkileriyle ilgili başka bir gelişimsel anomalidir. Androjen davranışlara etki ediyorsa AIS kişiler erkeklere göre daha az, kızlara göre ise daha çok erkeksi özelliklere sahip olmalıdır. Androjenlerin cinsiyet kimliğini önemli derecede etkilediğine dair bir kanıt yoktur. Doğum öncesi gelişmede orta derecede androjen seviyelerinin erkek cinsiyet kimliğinin oluşma ihtimalini arttırdığı görünmektedir ama bunun bir garantisi yoktur. Araştırmacılar cinsel yönelim ve beynin farklılaşmasında sadece hormonların değil genlerin de (örneğin SRY ve ZRY genleri) rol oynadığını öne sürer.
Eşcinsel Çekim/Cinsiyet Hoşnutsuzluğunun Prenatal Tiroid Kuramı
Eşcinsel çekim/cinsiyet hoşnutsuzluğu ile ilgili Prenatal tiroid kuramı, İstanbul/Türkiye'deki çocuk psikiyatrisi kliniklerine başvuran gençlerin klinik ve gelişimsel gözlemlerine dayanmaktadır. Tiroid hastalığı olan annelerden doğan, eşcinsel çekim/cinsiyet disforisi gösteren 12 olgunun bildirimi ilk olarak Viyana'da EPA Kongresi'nde yapılmış (2015) ve aynı yıl makale olarak yayınlanmıştır. İki durum arasındaki son derece anlamlı ilişki, Eşcinselliğin Prenatal Tiroid Modeli olarak adlandırılan bağımsız bir modelin önerilmesini sağladı. Teoriyi geliştiren Türk çocuk ve ergen psikiyatristi Osman Sabuncuoğlu'na göre, annedeki tiroid disfonksiyonu çocuklarda cinsiyete özgü gelişimden anormal sapmalara yol açabilir. Hashimoto tiroiditinde görülen otoimmün yıkıcı süreç, tiroid hormonlarının azalması ve doğum öncesi androjen sistemi üzerindeki etkilerin tümü sürece katkıda bulunan mekanizmalar olarak tartışılmıştır. Sonradan kaleme alınan bir teorik makalede, kadından erkeğe transseksüellerde ve eşcinsel kadınlarda daha yüksek oranda polikistik over sendromu (PKOS) olduğunu gösteren önceki araştırma bulguları, PKOS ve otoimmün tiroiditin sıklıkla birlikte görülen hastalıklar olması nedeniyle Prenatal Tiroid Modeli 'nin bir göstergesi olarak ele alındı. Aynı şekilde, tiroid işlev bozukluğu olan annelerden doğan çocuklarda artan otizm spektrum bozukluğu (OSB) oranları ve cinsiyetten hoşnutsuzluk popülasyonlarında OSB bireylerinin yüksek oranda görülmesi, benzer bir ilişkiyi düşündürmektedir. Bu başlıkta anlatılan örüntüyü gösteren ikinci bir küçük çocuk grubu Prag'daki IACAPAP Kongresinde sunuldu.
LGBT topluluklarında daha önce yapılan araştırmalardan elde edilen sonuçlar, tiroid sistemine dikkat edilmesi çağrısında bulunmuştu. Sabuncuoğlu’nun 2015 tarihli makalesinden kısa bir süre sonra Jeffrey Mullen'ın kaleme aldığı bir yorum yazısı, Prenatal Tiroid Modeli 'nin önemini vurgulamış ve bu alandaki gelişmeleri desteklemiştir. Daha sonra birçok yazar Prenatal Tiroid Modeli’ne atıf yaparak tiroid sisteminin cinsellikteki rolünü vurgulamıştır. Bunlar arasında Carosa ve ark. tiroid hormonlarının insan cinsel fonksiyonunu güçlü bir şekilde etkilediğini vurgulamış, tiroid bezinin cinsel organlar ve beyin ile birlikte bir cinsel organ olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna varmışlardır. Üçüncül bir kaynak olarak, endokrinoloji, beyin ve davranış arasındaki etkileşim konusunda yetkin bir kitap da son baskısında tiroid-eşcinsellik önerisi makalesine atıfta bulunmuştur. En önemlisi, erkek eşcinseller üzerinde yapılan tüm insan genomu çapında bir genetik ilişkilendirme çalışması, otoimmün tiroid fonksiyon bozukluğu ile ilgili olan Kromozom 14'te bir bölgede önemli bir farklılık tanımlamıştır. Bu gelişme, açıkça, Prenatal Tiroid Modeli'ne büyük bir destek olmuştur.
Doğum öncesi annesel stres
Hamile farelerin stres seviyelerinin artmasının anne karnındaki fetüsün gelişimini etkilediğine dair kanıtlar bulunmaktadır. Ellis & Cole-Harding (2001) annesel stresteki birtakım olaylar zincirinin beyindeki cinsiyet farklılığını etkilediğini, stresin annenin adrenal salgı bezlerinin kan sistemine yüksek seviyede stres hormonu göndermesine neden olduğu, bunların önemli bir bölümünün plazental duvarı aştığı ve fetüsün en çok testosteron hormonu olmak üzere cinsiyet hormonlarını sürekli olarak almasını engellediğini gözlemlemiştir. Annesel stresle ilgili araştırmaların küçük sayıda örnekler içermesi ve araştırmalarda hamilelikteki stres seviyesini doğru ölçmenin zorluğu yüzünden genellenebilirliği düşüktür.
Başka kanıtlar ilk 3 aylık dönemin en önemli faktör olduğunu gösterse de bazı araştırmalar doğum öncesi stresin bebeğin önemli derecede eşcinsel ya da biseksüel yönelim geliştirme ihtimalini arttırdığını desteklemektedir. Araştırmalar hamilelik sırasında nikotin ya da alkol tüketiminin erkek cinsel yönelimini etkilemediğini göstermektedir. Kadınlarda annesel stresle cinsel yönelim arasında bir ilişki bulunamamıştır. Ama annesel stresle beraber sigara içilmesi sadece sigara içilmesine göre kız bebeklerin eşcinsel yönelim geliştirme ihtimalini daha fazla arttırmaktadır. Endokrinoloji çalışmaları amfetaminlerin tiroid bezi hormonlarının kız bebeğin eşcinsel yönelim geliştirme ihtimalini arttırdığını bulmuştur ama bu annesel stresle birlikte incelenmemiştir.
Erkek eşcinselliği & yüksek maskülenlik
Cinsel yönelimle rahimde belirlenen özellikler arasında bir ilişki olduğuna dair kanıtlar vardır. Williams ve meslektaşları (2000) doğum öncesi hormonlar tarafından belirlenen 2D;4D parmak oranını (işaret parmağın yüzük parmağa oranı) incelemişler, lezbiyen ve heteroseksüel kadınlar arasında farklılıklar bulmuşlardır ama gay ve heteroseksüel erkekler arasında farklılık bulamamışlardır. 1998’de McFadden tarafından yapılan başka bir çalışmada beynin doğum öncesi hormonlar tarafından belirlenen işitsel sistemleri incelenmiş, farklı cinsel yönelimlerdeki kişilerde farklı fiziksel özellikler bulunmuştur. Swaab ve Hofmann suprakiazmatik çekirdeğin (SCN) eşcinsel erkeklerde heteroseksüel erkeklere göre daha büyük olduğunu bulmuştur. Suprakiazmatik çekirdek aynı zamanda erkeklerde kadınlara göre de daha büyük olmasıyla bilinmektedir. Swaab ve Hofmann’ın hipotalamusla ilgili çalışmalarında (1990;2007) suprakiazmatik çekirdeğin seviyesinin eşcinsel erkeklerde kontrol grubununkine göre 1,7 kat daha büyük ve 2,1 kat daha fazla hücre içerdiğini bulmuştur. Ayrıca gay erkeklerin ortalama olarak heteroseksüel erkeklerden daha yüksek testosteron seviyesine sahip oldukları, daha büyük ve kalın penislere sahip oldukları rapor edilmiştir.
Doğum sırası efekti
Gay erkeklerin ortalama olarak daha fazla büyük erkek kardeşe sahip olma fenomuna doğum sırası efekti (fraternal birth order effect) denir. Fazla sayıda büyük erkek kardeşe sahip olan erkeklerin fetüste daha fazla androjene maruz kaldıkları öne sürülmüştür. Doğum sırası efektinin kadınlarda görüldüğüne dair bir kanıt yoktur. Doğum sırası efekti teorisi birkaç erkek hamileliğinden sonra anne bağışıklık sisteminin erkek bebeğe bir reaksiyon geliştirdiğini söyler. Boagert hipotezinde “Bağışıklık sisteminin amacı erkek fetüsünün beyin hücrelerinin (ön hipotalamus da dâhil) yüzeyindeki erkeğe özgü moleküller olabilir. Antierkek antikorlar bu moleküllere bağlanabilir ve onların normal cinsel farklılıklardaki rolüne engel olabilir. Bu da erkek bebeğin kızlara değil erkeklere ilgi duymasına neden olabilir.” demiştir. Garcia-Falgueras and Swaab “Doğum sırası efekti annenin erkeklerdeki Y kromozomu üretimine bağışıksal reaksiyon vermesiyle açıklanabilir. Annenin bu bağışıklık reaksiyonu vermesi her erkek hamileliğinde artıyor olabilir.” demiştir.
Anne her erkek çocuk doğurduğunda erkek bebeğin eşcinsel olma ihtimalinin bir önceki erkeğinkinin yüzde 33-48’i kadar arttığı tahmin edilmektedir ama bu oran popülasyondaki erkek eşcinselliğin sadece küçük bir bölümünü açıklamaktadır. Bu yüzden bu hipotez eşcinsel erkeklerin çoğunluğu için geçerli değildir.
Doğum sırası efektiyle beraber el yanlılık doğum öncesi hormonların cinsel yönelime olan etkisinin başka bir kanıtıdır çünkü el yanlılık erken sinirsel gelişimin bir işareti olarak düşünülmektedir. El yanlılıkla diğer bağlantılı şeyler (örneğin beyinsel yanlılık, doğum öncesi hormonal profil, uzaysal yetenek) de cinsel yönelimle bağlantılıdır. Doğum sırası efekti sadece sağ yanlı erkeklerde gözlenmiştir, sol yanlı erkeklere bir etkisi olduğu tespit edilememiştir.
Kadın eşcinselliği
Kadınların cinsel yönelimini inceleyen çoğu deneysel ve teorik araştırma lezbiyen kadınların maskülen, heteroseksüel kadınların feminen olduğu fikrinden hareket eder. Bu fikir eşcinselliği cinsel ilgi ve cinsel kişiliği tersine çeviren biyolojik anormalliklerin sonucu olarak gören araştırmacaların “tersine çevrilme” teorisinin izinden gitmektedir. El yanlılıkla ilgili yapılan çalışmalarda heteroseksüel kadınlara göre lezbiyen kadınlarda sağ yanlı olmama durumunun daha yüksek oranda görülmesi doğum öncesi maskülenleşme ve cinsel yönelim arasında bir bağlantı olduğunu göstermektedir çünkü sağ yanlı olmama durumu erkeklerde kadınlara göre de daha yüksek oranda görülmektedir. En az 6 farklı laboratuvarda toplanan datalarda lezbiyen kadınların heteroseksüel kadınlara göre daha maskülenleşmiş 2D;4D parmak oranına sahip olduğunun gözlenmeside bu bağlantı tezini desteklemektedir. Bu efekt henüz heteroseksüel ve eşcinsel erkeklerde gözlenmemiştir. Ama bu parmak oranlarının doğum öncesi androjenlerle bağlantılı olduğu tartışmalıdır. Başka doğum öncesi faktörlerde bunda rol oynayabilir. Bazı araştırmalar bu hipotezi desteklerken diğerleri desteklememiştir.
Geçmişte düşük yapmayı engellemek için kullanılan bir ilaç olan beyaz billur tozunun (diethylstilbestrol (DES)) kadınların cinsel yönelimiyle olan ilişkisi incelenmiştir. Anne karnındayken DES'e maruz kalmış kadınlar kontrol grubundaki kadınlara göre daha yüksek oranda (%17’ye %0) eşcinsel birliktelik yaşadıklarını rapor etmiştir. Ama DES kadınların büyük çoğunluğu tümüyle heteroseksüel yönelime sahip olduğu rapor edilmiştir.
Congenital adrenal hyperplasia (fetüs gelişirken yüksek androjen seviyelerinde oluşan otozomal resesif bir hastalık) hastalarının kontrol grubundaki kadınlara göre daha maskülenleşmiş cinsiyet rollerine ve daha yüksek oranda eşcinsel yönelime sahip olduğu gözlenmiştir. Bu duruma bu hastalığa sahip kızlar maskülenleşmiş bir cinsel organla doğdukları için aileleri onları daha erkeksi yetiştirmiş ve bu da cinsel yönelimini etkilemiştir diye açıklama getirilebilmektedir. Ama kızların cinsel organlarının maskülenleşme seviyeleriyle cinsel yönelimleri arasında bir korelasyon olmadığı gözlenmiştir. Bu yüzden ailesel etkinin değil doğum öncesi hormonların önemli faktör olduğu öne sürülmüştür.
Congenital adrenal hyperplasia ve DES çalışmaları doğum öncesi hormonal teoriyi bir parça desteklemektedir ama sadece eşcinsel kadınların küçük bir bölümünün eşcinselliğini açıklamaktadır.
Yanıkkale
Yanıkkale, Macaristan'ın Györ şehrinde kurulu müstahkem mevkiye Osmanlılar tarafından verilen ad.
Osmanlı Ordusu'nun 1526'da Mohaç Muharebesi sonucunda Macar ordusunu imha etmesiyle Macaristan Krallığı tarih sahnesinden silinmiş, oluşan boşluğu doldurmaya Osmanlı Devleti ve Avusturya aday olmuştu. 1529 yılındaki I. Viyana Kuşatması ve 1532 yılındaki Alman Seferi ile Avusturya topraklarını tahrip eden, ancak bu ülkenin direncini kıramayan Osmanlı Devleti 1533 yılında İstanbul Antlaşması ile Macaristan'ın bölüşülmesini kabul etti. Bu antlaşma sonunda Györ ve çevresi Habsburg İmparatorluğunda kaldı.
Osmanlı Ordusu 1541 yılında Budin'i kesin olarak fethetti ve 1543'te Szekesfehervar (İstolni-Belgrad) ve Estergon'un alınmasıyla da Avusturyalılar, Viyana yolundaki kaleleri berkitme faaliyetlerini hızlandırdı. Tahkim edilen kalelerden en mühimi Macarların "Györ", Avusturyalıların "Raab", Osmanlıların ise "Yanık" diye adlandırdığı kaleydi. Osmanlıların şehre ilk gelişinde Györ komutanı Kristóf Lamberg tarafından Osmanlılara karşı konulmak istenilmişse de başarılamayacağı anlaşılmış ve Györ şehri bu komutanın emriyle tamamen yakılmıştır. Şehre ulaşan Osmanlılar bir ganimet elde edememiş ve şehrin durumundan dolayı "Yanık" ismi vermişlerdir. Şehre yapılan kale de şehrin ismiyle anılarak "Yanıkkale" adını almıştır.
1593-1606 Osmanlı-Avusturya Savaşı'nın ilk yıllarında hücum inisiyatifini elinde bulunduran Osmanlı Ordusu 1594 yılında kaleyi civardaki Csorna, Kapuvár ve Devecser gibi kentlerle birlikte fethederek Osmanlı topraklarına kattıysa da, 1596 yılında kazanılan Haçova Savaşı sonrasındaki elverişli ortamı değerlendiremeyen ve 1595 yılından beri de Rumen prensliklerinin (Eflak, Boğdan ve Erdel) isyanıyla uğraşan Osmanlı yönetimi cephedeki taarruz kabiliyetini yitirdi ve Yanıkkale de Avusturya ordusunun saldırılarına dayanamayarak 1598'de düştü. 1606 yılında imzalanan Zitvatorok Antlaşması ile fiili turum tasdik edildi ve Yanıkkale Avusturya'ya bırakıldı.
Osmanlı Ordusu'nun Yanıkkale çevresindeki son savaşları İkinci Viyana Kuşatması sırasında 1683 yılında oldu. O döneme dek toplanmış olan en geniş Osmanlı Ordusu ilk olarak Viyana yolundaki Yanıkkale'yi kuşatmayı hedefliyordu. Osmanlı Ordusu'nun elindeki Uyvar'ı almak için taarruz eden ancak yenilgiye uğrayarak Komarom'a çekilen Alman Komutan Karls Von Lothringen ise bulunduğu yerden Osmanlı Ordusu'nun Yanıkkale'ye yöneldiğini gözetleyebiliyordu. Alman komutan harekete geçerek emrindeki 12.500 piyade ve 9.500 süvari ile 22 Haziran'da Yanıkkale'ye vardı ve Osmanlı Ordusu'nu karşılamaya hazırlandı. Avusturya ordusu kaleyi müstahkem hale getirdiği gibi, kale çevresinde de Osmanlı Ordusu'nun işine yarayabilecek her şeyi yakıp yıktı.
Osmanlı Ordusu şehrin önüne 1 Temmuz'da ulaştı. Mühendisler önce de Raab Irmağının derinliğini ve debisini hesapladılar, öğleden sonra da kuşatma toplarının yerleştirileceği mevkileri saptadılar. 2 Temmuz günü ise topçu birlikleri savaşı başlattı. Topçu ateşi ile büyük kayıp veren ve kaleyi savunamayacağını anlayan Karls Von Lothringen geri çekildi ve kaleyi kaderine terk etti. Yanıkkale'yi alan Osmanlı Ordusu 9 Temmuz'da Raab Irmağını aşarak Viyana üzerine yürüyüşünü sürdürdü.
Ancak II. Viyana Kuşatması'nın bozgunla sonuçlanması ordunun geri çekilmesine neden oldu. 12 Eylül 1683 tarihindeki Almandağı Muharebesi'nden sonra Kahlenberg'den çekilen Osmanlı Ordusu 14 Eylül'de Yanıkkale'de toplandı, ancak burada da kendini emniyette görmeyerek 22 Eylül'de Budin'e çekildi. Garnizonsuz kalan Yanıkkale Avusturya ordusunca zahmetsizce ele geçirildi.
Laupheim
Laupheim, Almanya'nin Baden-Württemberg eyaletinde yer alan ve Tübingen ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin toplam nüfusu 20.213'tür.
Blazing Saddles
Blazing Saddles, Mel Brooks'un yönettiği 1974 Amerika yapımı western komedi filmidir. Başrollerini Cleavon Little ve Gene Wilder'ın paylaştığı film, Brooks, Andrew Bergman, Richard Pryor, Norman Steinberg ve Alan Uger tarafından yazılmıştı ve Bergman'ın hikâyesine ve taslağına dayanıyordu. Film eleştirmenlerden ve izleyicilerden genel olarak olumlu eleştiriler aldı, üç Akademi Ödülü'ne aday gösterildi ve Amerikan Film Enstitüsü'nün 100 Yıl...100 Komedi listesinde 6. sırada yer aldı.
2006 yılında, Blazing Saddles, Kongre Kütüphanesi tarafından "kültürel, tarihsel veya estetik açıdan önemli" kabul edildi ve Ulusal Film Arşivi'nde korunmak üzere seçildi.
Chávez
Chávez veya Chavez:
Richard Griffiths
Richard Thomas Griffiths (d.31 Temmuz 1947 – ö. 28 Mart 2013) İngiliz sinema, televizyon ve sahne oyuncusu.
İlk Yılları
Richard Thomas Griffiths, Jane Ann (Danimarka, 1899–1976) ve Thomas Griffiths'in (1915–1976) çocuğu olarak dünyaya geldi.
Bir ablası ve iki ağabeyi vardı, hepsi o doğmadan önce bebekken ölmüştü.
Ebeveynleri sağırdı ve bu yüzden işaret dilini öğrendi.
Çocukluğu boyunca birçok kez evden kaçmaya çalıştı.
Stockton & Billingham Koleji'nde tiyatro dersleri almaya başladı, daha sonra ise Manchester tiyatro okulunda eğitimine devam etti.
Ölümü
28 Mart 2013 yılında Coventry Hastanesinde geçirdiği kalp ameliyatından sonraki komplikasyonlar sebebiyle 65 yaşında ölmüştür.
CTOL
Geleneksel kalkış ve inişe alternatif bir işlem de Dikey Kalkış ve İniş olan VTOL'dur.
Deniz uçakları pist yerine suyu kullanmaktadır.
İstanbul valileri listesi
Bu maddede İstanbul ilinin valilerinin listesi yer almaktadır.
İnkaya, Vezirköprü
İnkaya, Samsun ilinin Vezirköprü ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Samsun iline 128 km, Vezirköprü ilçesine 13 km uzaklıktadır.
Park Won-jae
Park Won-Jae (d. 28 Mayıs 1984), Güney Koreli futbolcudur.
Beybağı, Kozluk
Beybağı, Batman ilinin Kozluk ilçesine bağlı bir köydür.
Coğrafya
Köy, Batman il merkezine 67 km, Kozluk ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
Zürih Üniversite Hastanesi
Zürih Üniversite Hastanesi (Almanca: Universitätsspital Zürich) İsviçre'nin Zürih kentinde bulunan üniversite hastanesidir. Ayrıca hastane ülkenin en büyük hastanesidir.
Zürih'teki ilk hastanenin kuruluşu, 1204 yılına dek dayanır. Ancak o yıldan günümüze kadar kurulan hastanelerin yeri ve binaları pek çok kez değişmiştir. 2008 yılı itibarıyla Zürih Üniversite Hastanesi 6.100 çalışanıyla yılda 160.000 hastaya ayakta tedavi hizmeti sağlamakta, 30.000 hastayı da yatakta tedavi etmektedir. Hastane bünyesinde 42 klinik bulunmaktadır. Hastanede çalışan bilimadamları ve fizikçiler arasında Ferdinand Sauerbruch, Adriano Aguzzi ve Rolf M. Zinkernage sayılabilir.
Max Rendschmidt
Max Rendschmidt (d. 12 Aralık 1993) Alman kanocu. Rio de Janeiro'daki 2016 Yaz Olimpiyatları'nda ülkesini temsil etti ve K-2 1000 metre ve K-4 1000 m etkinliklerinde iki altın madalya kazandı. Beş kez dünya ve Avrupa şampiyonu olmuştur.
Müçüş
Müçüş (Farsça: موچش), İran'ın Kürdistan Eyaleti'nde şehir.
Eyaletin Kamyaran şehristanı'nın, Alut bahşı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2006 yılı resmi nüfusu 2.950 kişi ve 769 hanedir.
1999 Tour (Robbie Williams)
Man, the Myth, the Tax Bill (aka Born to Be Mild)
(1 Mayıs — 9 Haziran)
Get Your Coat Baby, You've Pulled!
(12 Ekim — 1 Kasım)
Mariner 2
Mariner 2 (Mariner-Venus 1962), Venüs'e giden ve başarılı bir gezegen karşılaşması gerçekleştiren ilk ABD robotik uzay sondasıydı. NASA Mariner programı'ndaki ilk başarılı uzay aracı, Ranger programı'nın Blok I uzay aracının basitleştirilmiş bir versiyonu ve Mariner 1'in tam bir kopyasıydı. Mariner 1 ve 2 uzay aracının görevleri bazen Mariner R görevleri olarak bilinir. Orijinal planlar, sondaların Atlas-Centaur'da fırlatılmasını gerektiriyordu ancak bu araçla ilgili ciddi gelişim sorunları, çok daha küçük olan Agena B ikinci aşamaya geçişi zorunlu kıldı. Bu nedenle Mariner R araçlarının tasarımı büyük ölçüde basitleştirildi. Atlas-Agena B, Sovyet 8K78 güçlendiricisinin yalnızca yarısı kadar kaldırma kapasitesine sahip olduğundan, bu dönemin Sovyet Venera sondalarından çok daha az enstrümantasyon—örneğin, bir TV kamerasından vazgeçilerek— taşındı.
Mariner 2 uzay aracı 27 Ağustos 1962'de Cape Canaveral'dan fırlatıldı ve 14 Aralık 1962'de Venüs'e kadar yakın geçti.
Mariner sondası, güneş panellerinin, alet kollarının ve antenlerin bağlı olduğu 100 cm (39.4 in) çapında altıgen bir veri yolundan oluşuyordu. Mariner uzay aracındaki bilimsel araçlar şunlardı: iki radyometre (spektrum'un mikrodalga ve kızılötesi kısımları için birer tane), bir mikrometeorit sensör, güneş enerjisi plazma sensörü, yüklü parçacık sensörü ve bir manyetometre. Bu aletler, Venüs'ün yüzeyindeki sıcaklık dağılımını ölçmek ve Venüs'ün atmosfer temel ölçümlerini yapmak için tasarlandı.
Birincil görev, Venüs yakınlarındaki uzay aracından iletişim almak ve gezegenin radyometrik sıcaklık ölçümlerini yapmaktı. İkinci bir amaç, gezegenlerarası manyetik alan ve yüklü parçacık ortamını ölçmekti.
Mariner 2, Venüs'e giderken Güneş'ten dışarı doğru akan sabit bir yüklü parçacık akışı olan güneş rüzgarı'nı ölçtü ve 1959'da Luna 1 tarafından yapılan ölçümleri doğruladı. Ayrıca gezegenler arası toz da ölçüldü ve tahmin edilenden daha kıt olduğu ortaya çıktı. Ayrıca Mariner 2, birkaç kısa güneş patlaması ve Güneş Sistemi dışından kozmik ışın'lar dahil olmak üzere Güneş'ten gelen yüksek enerjili yüklü parçacıklar tespit etti. Mariner 2, 14 Aralık 1962'de Venüs'ün yanından geçerken bir çift radyometre ile gezegeni taradı ve Venüs'ün soğuk bulutlara ve aşırı sıcak bir yüzeye sahip olduğunu ortaya çıkardı.
Luan Nehri
Luan Nehri, Çin'in Hebei eyaleti ile İç Moğolistan Özerk Bölgesi arasında bulunan bir nehirdir. Nehir, Hebei'den başlayarak kuzeyde İç Moğolistan'a ve daha sonra yine güneyde Hebei'ye doğru akarak Liaodong Körfezi'ne dökülmektedir.
Laun Nehri'nin ana akımı Shandian Nehri olarak bilinir. Nehrin bu kısmı, eski Moğol başkenti Shangdu'nun yakınında akmaktadır.
Gypsy 83
Gypsy 83, Todd Stephens tarafından yazılıp yönetilen 2001 yapımı bir drama filmidir. Film, New York'ta düzenlenen bir festivale gitmekte olan Gypsy ve Clive adında iki genç Goth'un hikâyesini anlatmaktadır.
Cinayet
Cinayet, bir kimsenin başka bir kimseyi bilerek öldürmesi eylemidir. Çoğu ülkede müebbet hapis ya da idam cezasıyla sonuçlanmaktadır. Hukuken öldürme veya kasten öldürme olarak nitelenir.
Türkiye
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Kişilere Karşı İşlenen Suçlar" başlığının altında 2. kısmında düzenlenmiş suç tipidir.
Eduardo Francisco de Silva Neto
Eduardo Francisco de Silva Neto (d. 2 Şubat 1980), Brezilyalı eski futbolcudur.
Cinayet
Türkiye
Eski TCK’de (765 Sayılı Türk Ceza Kanunu) adam öldürmek cürümleri başlığı altında 448’den 455 nci maddelere kadar toplam 8 maddede öldürme suçları düzenlenmişti. Yeni TCK’de ise hayata karşı suçlar başlığı altında 81’den 85'nci maddelere kadar, toplam 5 madde altında öldürme suçları düzenlenmiştir.
Fineas ve Förb 2. Boyutta
'Fineas ve Förb 2. Boyutta' bir Disney orijinal filmidir. İlk gösterim tarihi 29 Ocak 2012'dir. Filmin yönetmenliğini Dan Povenmire ve Robert F. Hughes üstlenmiştir.
Sirok
Sirok; Macaristan’ın Heves ilinde, Eger ilinin 19,5 km kuzeybatısında yer alan bir köydür. Mátra dağının doğu eteklerinde yer almaktadır.
Tarih
Yerleşimin adı ilk defa 1302 yılındaki kaynaklarda geçmiştir. Kale, 1388 yılında Tari László ailesinin malı olmuştur. 1426 yılında köy olan yerleşim, 1454 yılında küçük bir pazar kasabası olmuştur. Kale, 1475 yılında Országh ailesinin mülkiyetine geçti. Osmanlı kuvvetlerinin 1552 yılında Eğri' yi kuşatmasından sonra önemi arttı ve tahkim edildi. 1596 yılında Eğri kalesinin fethinden sonra yerleşim ve kalesi Osmanlı kuvvetlerince fethedildi. 1687 yılında Habsburglar tarafında ele geçirildi. Osmanlı'nın Macaristan' dan ayrılmasından sonra önemini kaybetti. II. Ferenc Rákóczi önderliğindeki Macar bağımsızlık hareketinde kullanılmaması amacıyla 1713 yılında tahrip edildi.
NGC 7709
NGC 7709, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Kartal takımyıldızı yönünde bulunur. SB0 tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Amerikan astronom Lewis A. Swift tarafından 1886 yılında 40,64 cm (16 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Bayrak Partisi (Türkiye)
Bayrak Partisi (kısaca BP), Türkiye'de faaliyet gösteren bir siyasi partiydi. 29 Temmuz 1983'te, Yaşar Yurtöven'in başkanlığında kuruldu. Kurucu listesinde Haşim Tuğ, Veysel Erdem, Erhan Açıcı, Efkar Vergül, Mehmet Ali Aytaç ve Zeki Nalçacı yer almaktaydı. Yalnızca, 28 Eylül 1986'da 11 seçim bölgesinde gerçekleştirilen milletvekili ara seçimlerine katılan parti, seçimlerde kullanılan oyların %0,36'sına tekabül eden 9.058 oy aldı. 25 Temmuz 1992 tarihinde Islahatçı Demokrasi Partisi'ne katıldı.
Faselis
Faselis ya da Phaselis, Likya'da bulunan antik bir Yunan ve Roma şehri. Günümüz Kemer ilçesi yakınlarındadır. Faselis, tarihî özelliklerinin yanında plajlarıyla bir deniz turizmi alanı işlevi görmektedir. Olimpos Beydağları Millî Parkı içinde çam ve sedir ormanları arasında yer alan antik Faselis Antik kenti, Kemer'in 17 km batısındadır. Antalya - Kumluca kara yolu üzerinden ulaşılır. Ayrıca Faselis'e yakın alanda Beldibi Mağarası ve Olimpos Antik Kenti gibi farklı tarihî alanlar da bulunmaktadır.
Yerleşim
Kent MÖ 7. yüzyılda Rodos'lular tarafından kurulmuştur. Uzun yıllar Likya'nın doğu kıyısının en önemli liman özelliğini korumuştur. Faselis'in dört limanı vardır. Bunlar; Kuzey Limanı, Savaş Limanı veya Korunmuş Liman ve Güneş Limanı'dır. Kentin ortasında 20-24 metre genişliğinde bir cadde vardır. Bu caddenin güney ucunda Hadrian Su Yolu Kapısı bulunur. Caddenin iki yanında gezinti yolları ve dükkânlar vardır. Bunların da yakınında Hamamlar, Agora ve Tiyatro gibi kamu yapıları bulunur. Bu yapıların tarihinin MÖ 1. ve 2. yüzyıla kadar uzandığı düşünülmektedir. Kent merkezi ile 70 m yükseklikteki plato üzerine kurulmuş olan yerleşim yeri arasında su kanalları vardır.
Tarihçe
Antik kent kuruluşu hakkındaki en net bilgiler M.Ö. 690'nı işaret etmektedir. Rodoslular tarafından koloni kenti olarak kurulan şehir coğrafi konumu ile önemli bir liman kenti olduğunu göstermektedir. Biri yarımadanın kuzeyinde diğeri kuzeydoğuda üçüncüsü ise güneybatı kıyısında yer alan üç limana sahiptir. Limanları, agoraları ve şehir sikkeleri üzerindeki gemi betimlemeleri Faselis’in ticari liman hüviyetini vurgulamaktadır.
Anti kent Phaselis bazen Likya bazen Pamfilya bölgesi şehri olarak gösterilir. Gerçekte her iki bölgenin sınırları arasında yer almaktadır. Şehirde sırasıyla MÖ 5'nci yüzyılda Pers, 4'üncü yüzyılda Kayra Satrabı Mausolos ve komşu şehir Lmyra’nın Kralı Perikles’in egemenlikleri görülür. Antik şehrin tarihteki en önemli zamanı olan MÖ 333 yılında Büyük İskender'i altın taçla karşılamaları şehir tarihinin en renkli sayfalarından biridir. İskender’den sonra birçok kere el değiştiren Faselis, MÖ 167’de Likya Birliği'ne üye olup birlik sikkeleri basmıştır. Bir süre komşu kent Olimpos ile korsanların talanlarına maruz kalmasının ardından MÖ 43'te Roma egemenliğine giren antik yerleşim, antik şehirde yeniden yapılanma ve en az 300 yıl sürecek refahın başlangıcı olmuştur.
Örenler
Günümüze ulaşan en anıtsal yapı ise su kemerleridir. Şehrin ihtiyacı olan su kuzeydeki tepede yer alan kaynaktan getirilmekteydi. Biri tiyatro karşısında, diğer ikisi güney limana giden ana caddenin sağında olmak üzere üç agora bulunmaktadır. Tiyatronun karşısındaki agoranın içinde bugün Bizans Dönemi'ne ait küçük bir bazilikanın kalıntıları yer alır. Şehrin diğer iki önemli kalıntısı ise şehir meydanındaki biri küçük diğeri büyük iki hamam kalıntısıdır. Özellikle küçük hamam kalıntıları Roma hamamının ısıtma sistemi hakkında bilgiler verir. Tarihçiler şehrin baş tanrıçasının savaşın ve bilgeliğin tanrıçası Athena olduğunu yazarlar. Henüz bulunmamış Athena Tapınağı ve diğer önemli yapıların bugün ormanla kaplı akropol tepesinde yer aldığı düşünülmektedir.
Limanlar
Phaselis Antik Şehrinde 2 liman bulunmaktadır. Günümüzde liman olarak değil daha çok serinlemek için denize giren ziyaretçilerin tercih ettiği plaj olarak kullanılmaktadır. Güney Limanı, antik şehrin güney batısında bulunur ve oldukça büyük bir alan kaplar. Hatta Güney Limanı boyunca yürüyüşe çıktığınızda liman duvarlarının kalıntılarını yer yer görebilirsiniz.
Kuzey Limanı ise Antik şehrin kuzey doğusunda bulunur. Güney limanına oranla daha küçük olan Kuzey Limanı denize girmek için daha az tercih edilmektedir. Antik dönemde Likyalılar ve Rodoslular tarafından deniz ticaretinde kullanılan bu iki liman sayesinde ekonomik olarak oldukça iyi bir konumda yer almışlardır.
Sunbury, Pensilvanya
Sunbury, Amerika Birleşik Devletleri'nin Pensilvanya eyaletinde yer alan ve Northumberland ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 26 Kasım 2009 tarihinde toplam nüfusu 9.835'tir.
2010 Sayımı
15 Mart 2010 tarihinde yapılan bir nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 30.978 kişi, 14.977 ev ve 9.478 aileden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehirdeki nüfus dağılımının ise de %64,0 Beyaz, %33,0 Afrikan Amerikan, %0,1 Yerli Amerikan, %1,2 Asyalı, %0,6'sının ise de diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Liaoyuan
Liaoyuan, Çin'in Jilin eyaletinde bulunan bir il düzeyi şehirdir. Şehir, kuzeyde Siping, kuzeydoğuda Jilin ve güneydoğuda Tonghua il düzeyi şehirleri ile güneybatıda Liaoning eyaleti ile komşudur. Yüzölçümü 14,356 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 3,385,156'dır.
İdari bölümler
Liaoyuan şehri iki semt ile iki ilçeye ayrılmaktadır.
İsviçre'nin coğrafi merkezi
İsviçre'nin coğrafi merkezinin koordinatları 46°48′4″N 8°13′36″E, İsviçre Ölçü Sistemine göre 660158/183641 koordinatlarına sahiptir. Bu yer Älggi-Alplerinde Obwalden kantonunda Sachseln yerleşim birimindedir. İsviçre'nin merkezi 1988 yılında İsviçre Federal Topoloji Dairesi tarafından berlirlenmiştir.
Vladimir Demihov
Vladimir Petrovich Demikhov (18 Temmuz 1916 - 22 Kasım 1998) Sovyet bilim insanı ve transplantasyon öncüsü. 1930'larda ve 1950'lerde yaptığı çeşitli organ transplantasyonlarıyla, özellikle de köpek başı transplantasyonu ile tanınmıştır.
Çalışmaları
Bir köpek yavrusunun başını, ön ayaklarıyla birlikte yetişkin bir köpeğe naklederek çift başlı köpek elde etmiş ve köpekler bir aydan az yaşamışlardır. Nakledilen köpek yavru olduğu için yetişkin ev sahibi köpeğin kalbi iki başa da yeterli kanı pompalayabilmekteydi. Her iki baş da ayrı ayrı süt içebilmekte, hatta birbirlerinin kulaklarını ısırabilmekteydi. O günün şartlarında yeni bir organı bedenin hemen kabul etmediği ve bağışıklık sisteminin yeni organı vücut kabul edene kadar geçici olarak zayıflatıldığının bilinmediği düşünüldüğünde yapılan operasyonun tarihi bir öneme sahip olduğu daha iyi anlaşılmaktadır. Köpekler daha sonra tıp tarihine Frankeştayn'ın Köpekleri olarak geçmiştir.
Dr. Demihov çalışmalarına bir köpeğe yapay kan pompalayıcısı takarak başlamıştır. Ardından bir köpeğin göğsüne ikinci bir kalp takarak devam etmiştir. İkinci kalp için akciğerin bir bölümünü çıkarmıştır. İkinci kalp ritmini koruyarak orijinal kalpten bağımsız atmaya devam etmiştir. Sürekli denemelerin ardından iki kalpli köpekler iki buçuk ay yaşayabilmeye başlamıştır. Bazen orijinal kalp çalışmayı kesiyordu ve sonradan nakledilmiş kalp durana kadar vücudu idare ediyordu.
Türk kültürü
Türk kültürü kökeni Orta Asya'nın kültürel birikimine dayanan bir kültürdür. Selçuklu döneminden itibaren Doğu Akdeniz ve İslam kültürleri ile etkileşim halinde olup Modern Türkiye'ye kadar gelişti.
Anadolu Selçuklu
Anadolu Selçuklu Kervansaray, Cami ve Saray mimarisinin yanında Çini, bezeme ve kabartma figür usullerini de geliştirmiştir. Kervansaray ve sarayların yapımında en çok kullanılan malzeme taştır. Taş; dini, sivil ve ticari eserlerde sıkça kullanılmıştır. Özellikle taş bezeme sanatı 13. yüzyıl Konya ve Sivas şehirlerinde sıklıkla kullanıldı ve gelişti. Çini sanatı saray ve dini mimaride en çok kullanılan usullerden biridir. Gelişen bu sanat daha sonraki dönemde Osmanlı mimarîsinde yer bulacaktır. Bozkır stili hayvan figürleri özellikle çift başlı kartal ve kaplan olmak üzere cami kabartmalarında kullanılmıştır.
Erken Dönem Osmanlı Mimarisi
Erken dönem mimarisinin ilk kayda değer yapıları İznik ve Bursa şehirlerinde inşa edilmiştir. Bursa'daki Orhan Gazi Camii Osmanlı dini mimarisinin ilk önemli yapısıdır. Anadolu Selçuklu mimarisindeki tonoz usulü yerine kubbeler kullanılmıştır. Bunun yanında hisarlar, hanlar, hamamlar, medreseler ve zaviyelerde inşa edilmiştir. Kervansaraylardan ziyade ticaret konaklama hizmetlerini karşılayacak iki katlı hanlar tercih edilmiştir.
Klasik Dönem Osmanlı Mimarisi
XV. yüzyılın ortalarında belirginleşen klasik dönem mimarisinde sivil mimaride ahşap, dini ve ticari mimaride ise taş tercih edilmiştir. İstanbul'un Fethinden sonra Roma ve Rönesans mimarisi önem kazanmıştır. Buna rağmen Osmanlı'da belli bir ortak mimari stil görülmemiştir. Mimar Sinan dönemin önemli mimarlarındandır. Sedefkar Mehmet Ağa, Mimar Davud Ağa ve Dalgıç Ahmed Paşa dönemin önemli mimarları olarak kabul edilir. Dönemin ünlü mimarlarının çoğu Mimar Sinan'ın öğrencileridir.
Batılılaşma Dönemi
18. yüzyılın başında III. Ahmet ile başlayan Batılılaşmaya yönelme dönemin mimari anlayışına da etkide bulunmuştur. Lale Devrindeki mimari değişim sadece saray ve zengin konaklarına yansıdı. Mahalle ölçeğindeki değişim ancak 19. yüzyılda gerçekleşebildi.
Modern Türkiye
1927-1939 yıllarındaki mimari anlayış eleştirilmiş ve ikinci ulusal mimarlık akımı hakim olmuştur. II. Dünya Savaşının getirdiği ekonomik kriz sebebiyle 1939 yılından itibaren Türkiye’deki mimari faaliyetler 1950'deki liberalizm dönemine kadar durağan kalmıştır. 1950 sonlarına kadar uluslararası mimari üslup kullanılmıştır ve betonarme tasarımlar artmıştır. 1960'lı yıllarda OECD ve Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ilişkilerin geliştirilmesi mimari kültürüne de yansımıştır. Bu dönemde yüksek yapılar, holding binaları ve bürolar artış göstermektedir. Kırsal göçün etkisiyle şehirlerde kontrolsüz büyüme yaşanmış ve bu durum kentleşmede konut sorunu meydana getirmiştir.
Sinema
Osmanlı'da ilk film gösterimi 1896'da Bertrand adlı iki Fransız'ın sarayda yaptığı yayınlar ile başlamış; aynı yılda İstanbul ve Beyoğlu'nda da halka film gösterilmiştir. Gösterilen filmler genel olarak güldürü türündedir. Halkın rağbet etmesi üzerine Sigmund Weinberg 1908'de Pathé Sineması'nı açtı. Daha sonradan Beyoğlu'nda Palas Sineması ve Majik Sineması açıldı. 1914'de ise Kemal Seden ve Ali Seden kendi salonlarını açtılar. Aynı yıl Murat ve Cevat beyler tarafından "Milli Sinema" kuruldu. İzmir'de açılan ilk sinemalar ise Asri Sinema, Ankara Sineması, Lale Sineması, Milli Sinema ve Elhamra Sineması olmuştur. Bir Türk'ün çektiği ilk film ise "Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı" adlı belgesel filmdir. I. Dünya Savaşı sıralarında Enver Paşa Almanya seyahatinden sonra "Ordu Film Dairesi"ni kurmuştur. İlk konulu Türk filmleri Leblebici Horhor Ağa ve Himmet Ağa'nın İzdivacı olmasına rağmen bunlar yarım kalmış veyahut sonradan tamamlanmıştır. Tamamlanan eserler ise 1917'de Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti tarafından çekilen Pençe ve Casus adlı filmlerdir. Cumhuriyet dönemi sinemasında ise taşralı halkı eğitmek için sinemanın propaganda gücünden yararlanılmıştır. Ateşten Gömlek filmi Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında çevrilmiş en iyi öykülü film olarak kabul görmüştür. 1950'li yıllarda film üretimi artmış ve Türk sinemasının "altın çağı" olarak kabul edilen 1960-1975'li dönemin temelini hazırlamıştır. 1971-1980 arasındaki siyasi ve ekonomik olaylar sinema kültürünü de etkilemiştir. 1990'lı yıllar sinema sektörü için bir kriz dönemi olmuş ve bu dönemde film üretimi oldukça azalmıştır. 2000'li yıllarda köklü değişimler olmuş, filmlere ayrılan bütçeyle birlikte seyirci sayısı da artmıştır. Dram türünde Nuri Bilge Ceylan, Zeki Demirkubuz filmleri dünya çapında bilinmektedir.
Türk Müziğinin Orta Asya Kökenleri
Eski Altay kültürlerinden doğan Türk müzik aletleri ve sanatı 9 ve 10. yüzyıl Uygur Kağanlığı döneminde gelişme göstermiştir. Telli çalgı olarak Dombra, Tobşur, Kopuz; vurmalı çalgı olarak Davul; yaylı çalgı olarak Kıyak ve Iklık; üflemeli çalgı olarak da Kuray ve Kaval kullanılmıştır. Bunlardan Davul'a dini ritüellerde ve savaşlarda; Kıyak ve Kopuza ozanların destan anlatımlarında ihtiyaç duyulmuştur. Telli çalgıların tel malzemesi at kılı veya koyun bağırsağından yapılır. Tellerin renklerin ak veya kara oluşu dini bir sembolü ifade etmektedir. Eski Türk müzik kültürü özellikle Çin ile etkileşim halinde olmuştur. Hunlardan elde edilen Sancak ve Davul Çinlilerce ganimet sayılmış ve Çin askeri geleneğine davul girmiştir. Davul özellikle Göktürklerde bir hakimiyet belgesi haline gelmiştir.
Anadolu Türk Halk Müziği
Anadolu'da Türk kültürünün yayılmasından itibaren gelişme gösteren ve halk tabakasında yaygın olan geleneksel müzik türüdür. Koşma, Destan, Varsağı, Mani, Semai, Kalenderî gibi şiir türleri ozan ve aşıklar tarafından Saz ve Bağlamayla icra edilmiştir. Geleneksel üsluplara uyan şiirler Türk ezgisiyle icra edildiği zaman türkü (Türki/ Türk'e ait) adını alır. 17. yüzyılda yaşamış olan Karacaoğlan ve Köroğlu ise Türk halk müziği için bir sembol haline gelmiştir.
Türk Sanat Müziği ve Osmanlı İmparatorluğu
15-16. yüzyıllarda dönemin usta müzisyenlerinin başkent İstanbul'a getirilmesi saray müziğine katkı sağlamış ve gelişmesine yol açmıştır. Tekkelerde önemli bir konumda olan "Dedeler" müzik sanatına oldukça ilgi göstermiştir. Bu ilginin sonucunda müzik kuramları üzerinde çalışmalar geliştirilmiştir ve çalışmalar kısa sürede Tekke Müzisyenleri arasında yaygınlaşmıştır. Tüm bu olaylar karşısında yeni bir bakış açısının doğması; ilk Türkçe Nazariyat Kitapları ve müzik konusu ile ilgili çalışmaların artmasına sebep olmuştur. 15. yüzyıl'da Yusuf Kırşehri’nin Edvar veya Musiki Risalesi isimli eseri yeni bir ekol yaratmıştır. Bu dönemde telli çalgı olarak Santur, Kanun, Ud, Tambur, Lavta ve Keman; vurmalı çalgı olarak Zil, Def ve Kudüm; yaylı çalgı olarak Kemençe, Kabak Kemane ve Rebab; üflemeli çalgı olarak da Ney kullanılmıştır. Osmanlı Klasik ve Halk Musikîsinde çoğu telli/sapı çalgıların kökeni olan Kopuz’un kullanımı 18. yüzyıla kadar devam edebilmiş, 10 ila 16. yüzyıl arası çok revaçta olan Ud çalgısının yerini 19. yüzyıl sonunda yeniden almak üzere 17. yüzyıldan itibaren Tambur’a bırakmış, Santur ise 20. yüzyılda Klasik Musikî'ye girmiştir. Çalgıların kökeni Orta Asya, İtalya, Orta Doğu ve İran'a dayanır. 16-17. yüzyıllarda Türk Musikî'si oldukça gelişme göstermiştir. Kutb-ı nâyî Osman Dede, Buhûrîzâde Mustafa Itrî ve Köçek Derviş Mustafa Dede önemli isimler bu devirde yaşamıştır. III. Selim dönemindeki saray çaplı musiki kültürü dönemin kapanmasıyla geleneksel müzik önemini kaybetmeye başlamıştır.
Romantik Dönem
Hacı Arif Bey ile keder ve karamsarlık teması yaygın olmakla birlikte batılılaşma hareketleri de yoğunluk göstermiştir. Bu ekolü bazı müzikbilimciler uygunsuz bulmuştur. Romantik dönemin seçkin bestecileri Hacı Arif Bey (1831-1884) Şevki Bey (1860-1891), Nikoğos Ağa (1836-1885), Tanburi Ali Efendi (1836-1902), Giriftzen Asım Bey (1851-1929) ve Ahmet Rasim Bey (1864-1932)'dir.
Reform Dönemi
20. yüzyılda Hüseyin Sadettin Arel ile başlayan bu dönemin başlıca özelliği Türk Musikîsi'ndeki hataların düzeltilmesi ve topyekûn batılılaşma yerine düzenli şekilde çağdaşlaşmaktır. Çağdaşlaşmanın ön planda olduğu bu dönemde Hüseyin Sadettin Arel'in öğrencileri İstanbul Türk Mûsikîsi Konservatuarı'nı kurmuştur.
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
İslamiyet öncesi döneme ait ilk kayda değer metinler Orhun ve Yenisey Yazıtlarıdır. Türk Runiki ile taş kitabelere kazınan bu metinlere genel olarak siyasi olaylar kaydedilmiştir. Bu dönemde yaygın olan şiir türleri genel olarak sözlü ürünler olan Savlar, Sagular ve Koşuklar oluşur. Yazılı edebiyat kültürü 8-9. yüzyıl Uygur Kağanlığı döneminde oldukça yaygınlaşmıştır ve masallar, dini öğretiler ve Hece Ölçüsünün bulunduğu ilk yazılı eserler ve şairler bu dönemde ortaya çıkmıştır. Arpın Çor Tigin bilinen ilk Türk şair olarak kabul edilmektedir. Bu dönemde Kül Tarkan, Singku Seli Tutung, Asıg Tutung, Kalım Keyşi ve [http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/cucu#:~:text=Ad%C4%B1%20bilinen%20ilk%20T%C3%BCrk%20%C5%9Fairlerindendir,Bu%20%C5%9Fairin%20eserlerine%20de%20rastlanmam%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r. Çuçu] gibi şairler çıksa da bir kısmının kendi şiirleri bulunamamıştır. Fal kitabı olup Türk Runiki kullanılan Irk Bitig ilk Türkçe kitap niteliğindedir. Ardından Budist öğretileri konu alan Altun Yaruk, Sekiz Yükmek, Kalyanamkara ve Papamkara adlı eserler gelmektedir. Yaratılış Destanı, Türeyiş Destanı, Göç Destanı, Bozkurt miti (Aşina, Suoguo ) ve Uygurca Oğuz Kağan Destanı bu dönemde yazılmıştır. Destanlarda genel olarak kurt, geyik, ışık, demircilik, ağaç, ok-yay ve dağ motifleri kullanılmıştır.