cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahmet Akgündüz
Tenkitler
Akgündüz hakkında Hollandanın etkin gazetelerinden Volkskrant'a konuşan bilim insanları, Akgündüz'ün çalışmalarında yüzlerce paragraflık bilgiyi kaynak göstermeden, kendisi yazmış gibi kullandığını iddia etmişlerdir. Hollanda Eğitim Bakanı Jet Büssemaker tarafından ayrıca, Akgündüz'ün, "pılısını pırtısını toplayıp gitmesini" istenmiştir ve bakan, Akgündüz'ün kovulması için ısrarcı olacağını açıklamıştır. Adalet ve Kalkınma partisine desteğiyle bilinen Akgündüz, AKP'de yolsuzluk yapanları kendisinin de bildiğini'  ancak bunların Erdoğan'ı kirletmediğini ve Tayyip Bey'in hükûmetlerinin milletin malının sadece yüzde 20'sini yediğini' öne sürmüştür.
Güney Kafkas dilleri
Güney Kafkas dilleri, Kafkas dillerine bağlı ve Kafkas Dağları'nın güneyinde konuşulan Gürcüce, Megrelce, Lazca ve Svancadan oluşan dil ailesidir. Dünya çapında yaklaşık 5.2 milyon konuşanı vardır. Diğer hiçbir dil ailesi ile ilişkisi tespit edilemeyen Güney Kafkas dilleri, dünyanın birincil dil ailelerinden biridir. Güney Kafkas dillerinde yazılmış en eski edebi kaynak, Asomtavruli harfleriyle yazılmış Eski Gürcüce Bir el Qutt yazıtlarıdır. MS 430 yılına tarihlenen yazıt, Beytüllahim yakınlarındaki bir Gürcü manastırında bulunmuştur. Gürcücenin yanı sıra, yazı dili gelişmemiş olan diğer Güney Kafkas dilleri de Gürcü alfabesiyle yazılır. Bunun yanında Türkiye ve Avrupa'daki Lazlar için Latin alfabesinden geliştirilmiş Laz alfabesi kullanılır.
Soyağacı
Bu diller arasındaki bağlantı ilk kez 1773'te Johann Anton Güldenstädt'ın Kafkas dilleri sınıflandırmasında rapor edilmiş, daha sonra Georg Rosen, Marie-Félicité Brosset ve Franz Bopp gibi dilbilimciler tarafından kanıtlanmıştır.
Ahmet Akgündüz
Soykırım ve ölüm fetvası
Ahmet Akgündüz Akit TV’de, muhalif kesimlerin Kur’an’a göre ölüm cezası alması gerektiğini, 15 Temmuz darbe girişiminden sorumlu tutulanların öldürülebileceğini söylemesi üzerine, Hollanda Eğitim Bakanı İngrid van Engelshoven tarafından soykırım ifadelerine ilişkin soruşturma başlatılıp, Akgündüzün rektörlük yaptığı kurumun akreditasyonunun geri çekileceği belirtilmiştir. Akgündüz'ün ölüm fetvasının Hollanda basınına düşmesinden sonra Bakan Engelshoven tarafından ifadelerin korkunç olduğu, özel bir komite tarafından inceleceği ve Akgündüz’ün ifadelerini Hollanda standartlarına ve değerlerine aykırı olduğu tespiti yapılmıştır.
Güney Kafkas dilleri
Soyağacı
Georgi Klimov, Glottokronolojik analiz sonuçlarına göre Proto Güney Kafkasya dilinin MÖ 19. yüzyılda Svanca ve Proto-Karto-Zan olarak ayrıldığını, Proto-Karto-Zan dilinin ise MÖ 8. yüzyılda Zan dili ve Gürcüce olarak ayrıldığını iddia etmektedir.
Kartveli dilleri arasındaki benzerlikler
Laz - Megrel - Svan ve Gürcü dilleri arasındaki benzerlik kaçınılmaz düzeyde yakındır. Bu benzerlik ve yakınlık ortak sözcük dağarcığı karşılıklı anlaşmayı sağlamaya yetmemektedir. Yalnızca Zan dili'nin ya da Kolhis dilinin birbirinden ayrılmış iki lehçesi olarak kabul edilen Lazca ve Megrelce hâriç. Lazca ve Megrelce karşılıklı anlaşılır dillerdir.
Kerim Dündar
Kerim Dündar (d. 1966, Kayseri) Türk tiyatro oyuncusu, yönetmen, öğretmendir.
Güney Kafkas dilleri
Kartveli dilleri arasındaki benzerlikler
Tablo üzerinden Kartveli dillerinin benzerliklerini karşılaştırırsak:
Sosyal ve kültürel statü
Gürcüce, Gürcistan'ın resmi dili (nüfusun %90'ı tarafından konuşulmaktadır) ve Gürcistan'da yazım ve ticarette kullanılan ana dildir. Kendine özgün, ayırt edici bir alfabe ile yazılır. Günümüze ulaşan en eski Gürcüce edebi metin MS 5. yüzyıla tarihlenmektedir. Eski Gürcü alfabesi Yunan alfabesinden türetilmiş gibi görünüyor. Ancak bu sadece bir varsayımdır ve eski Gürcü alfabesinin Yunan alfabesinden türetildiğine dair hiçbir kanıt yoktur.
Ahmet Akgündüz
Soykırım ve ölüm fetvası
== Eserleri ==
Kerim Dündar
1986 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sahne Sanatları Bölümü, Oyunculuk Anasanat Dalını kazandı. 1992 yılında aynı bölümden mezun oldu ve Erzurum Atatürk Üniversitesi Sahne Dekorları ve Kostümü Bölümü, Oyunculuk Anasanat Dalına Araştırma Görevlisi olarak atandı. 1995 yılında “Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosunda İbiş Tipi ve Model Oyunlarda İncelenmesi” adlı çalışmasıyla Yüksek Lisans eğitimini tamamladı. 1996 yılında aynı bölümde Doktora eğitimine başladı. 1998 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölümü Oyunculuk Anasanat Dalı'na Uzman kadrosuyla atandı. Halen Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları bölümünde oyunculuk dersleri vermektedir. 1999 - 2002 yılları arasında Salihli Belediyesi Şehir Tiyatrosu Genel Sanat Yönetmenliği yaptı ve çeşitli oyunlar sahneledi. Üniversitedeki görevi dışında Devlet Tiyatrosu, Özel tiyatrolar ve çeşitli TV dizilerinde oyuncu olarak görev aldı. 1994 yılında Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tiyatro Bölümü bünyesindeyken katıldığı Tunus'ta düzenlenen "Amel Belarbi" Tiyatro festivalinde sahnelediği “Geçmişten Günümüze Türk Tiyatrosu” adlı çalışmasıyla "En iyi yönetmen" ödülü aldı.
Yönettiği tiyatro oyunlarından bazıları:
Güney Kafkas dilleri
Sosyal ve kültürel statü
Megrelce, 1864'ten beri, özellikle Megrellerin kültürel özerkliğe sahip olduğu 1930'dan 1938'e kadar olan dönemde ve 1989'dan sonra Gürcü alfabesi ile yazılmıştır.
Lazca, esas olarak 1927 ve 1937 yılları arasında ve günümüzde de Türkiye'de Latin alfabesinden geliştirilen Laz alfabesi kullanılarak yazılmıştır. Ancak Lazca, dili konuşanların ana akım Türk toplumuyla entegre olmasıyla birlikte kaybolmaya başlamış ve günümüzde tehlike altında olan diller arasında yer almaktadır.
Mendilimde Kan Sesleri
Mendilimde Kan Sesleri şair Edip Cansever'in  “Sonrası Kalır” (1974) kitabında yer alan bir şiirdir.
Şairin şiir anlayışını en iyi şekilde yansıtan ve en çok sevilen şiirlerinden biridir. Memleketin içinde bulunduğu durum karşısında hüzünlenen ve bu hüznünü toplumdan bir insanla -Ahmet Abi'yle- paylaşan şehirli bir bireyin ağzından yazılmıştır. Şairin bireyi değil toplumu ele aldığı bir şiirdir.Şiir beş birimden oluşur. Dramatik bir şiirdir. Birinci bölümde anlatıcı Ahmet Abi’ye seslenir, hem ondan hem çocuklardan geç kaldığı şeyler için özür diler. Ahmet Abi’ye seslense de aslında kendisi ile konuşmakta olan anlatıcı, ikinci birimde yaşanan olaylar karşısında bir şey yapamamanın verdiği üzüntüyü duyar. “İnsan yaşadığı yere benzer” diyen anlatıcı, sonraki mısralarda “İnsan neye benzer?” sorusunu sorar ve cevaplar verir. Ahmet Abi’nin de Türkiye’nin coğrafyası gibi mutsuz ve hüzünlü olduğuna dikkat çeker. Üçüncü birimde Türk halkının hikâyesinden Ahmet Abi’nin hikâyesine geçilir. Anlatıcı, Ahmet Abi’nin geçmişteki hali ile şimdiki halini kıyaslar. Eskiden dediği zaman diliminde Ahmet Abi ile yaptıklarını anlatır. Dördüncü birimde Ahmet Abi’ye umutlu olmasını öğütler ve memleketi tasvir etmeye devam eder. Beşinci ve son birim anlatıcının hüznünü ve mutsuzluğunu ifade eden mısralardan oluşur.
Şiirde simgesel bir anlatım vardır. Ahmet Abi bütün bir Türk toplumunu; çocuklar ülkeyi kurtarma idealini gerçekleştirecek Türk çocukları, Ahmet Abi’nin sevgilisi olduğu hayal edilen kadın ise o çocukları yetiştirecek kadınları simgeler. Şair, istasyonları ve pazarları anlatarak memleketteki karışıklık ve huzursuzluğu ifade eder.
Sade ve açık bir dille yazılmıştır; bu özelliği ile şairin diğer şiirlerinden ayrılır. Konuşma diliyle yazılmış olduğu ve baştan sonra bir monolog olduğu için tekrarlara sık başvurulur. Hüzün duygusu yaratan kelimelerin birkaç kez tekrar edilerek ahenk sağlar. Anlatıcı kimi zaman cevabını beklemeksizin Ahmet Abi’ye sorular sorar.
Rock Werchter
Rock Werchter. Belçika'nın Werchter kasabasında yapılan müzik festivali. 1974 yılından beri yapılan festival, yıllar içinde değişimlere uğramış olsa da, 2003 yılından beri 4 günlük bir festival olarak yapılmaktadır.
2007
Tarihler: 28 Haziran - 1 Temmuz Çıkan gruplar:
Ana sahne: Billy Talent, Zornik, My Chemical Romance, Marilyn Manson, Björk, Muse
Piramit sahnesi: Milow, Air Traffic, Air, Rufus Wainwright, Beastie Boys, Dr. Lektroluv
2. gün:
Piramit sahnesi: Jason Mraz, Oi Va Voi, Joan As Policewoman, Sioen, Lily Allen, Admiral Freebee, Satellite Party, Gabriel Rios
Ana sahne: Heideroosjes, Razorlight, Amy Winehouse, Snow Patrol, The Killers, Peter Gabriel, Keane, The Chemical Brothers
Piramit sahnesi: The Bravery, The Hold Steady, Blonde Redhead, Klaxons, Goose, Arno, The Good, the Bad and the Queen, LCD Soundsystem
4. gün:
Ana sahne: !!!, Mastodon, The Kooks, Interpol, Incubus, Metallica, Faithless
Piramit sahnesi: Stijn, Cold War Kids, Maxïmo Park, John Legend, Frank Black, Damien Rice, The Australian Pink Floyd Show, Tori Amos
2008
2008 yılı bilgileri henüz kesinleşmemiştir.
Açıklanmış gruplar: Radiohead
2012
Tarihler: 28 Haziran - 1 Temmuz Çıkan gruplar:
1. gün:
Amon Tobin, Blink-182, Bombay Bicycle Club, Cypress Hill, Elbow, Garbage, Justice, Kraantje Pappie, Metric, Netsky, Rise Against, Selah Sue, Skream, Skrillex, The All-American Rejects, The Cure, The Kooks, The Maccabees, Within Temptation
2. gün:
AZARI & III, Bat for Lashes, Beirut, Birdy Nam Nam, DJ Fresh, Deadmau5, dEUS, Eastern Conference Champions, Gossip, Jack White, Katy B, Katzenjammer, Kreayshawn, Lana Del Rey, Mastodon, Miles Kane, Pearl Jam, Perfume Genius, School is Cool, The Temper Trap, Wiz Khalifa, X
3. gün:
't Hof van Commerce, Agnes Obel, Alabama Shakes, Ben Howard, Black Box Revelation, Chase & Status, Editors, Incubus, James Vincent McMorrow, Kasabian, M83, Michael Kiwanuka, Mumford and Sons, My Morning Jacket, Nneka, Noah and the Whale, Paul Kalkbrenner, Regina Spektor, Simple Minds, The xx, Wolfmother
4. gün:
Anna Calvi, Die Antwoord, Dropkick Murphys, Ed Sheeran, Florence + The Machine, Isbells, James Morisson, Kitty, Daisy and Lewis, Knife Party, M. Ward, Mac Miller, Milow, Noel Gallagher's High Flying Birds, Other Lives, Red Hot Chili Peppers, Snow Patrol, Steve Aoki, The Hickey Underworld, The Vaccines
Hüdai Aksu
Kariyeri
Kısa zamanda müziğe olan yeteneği sayesinde öğretmenlerinin dikkatini çeken Aksu ud çalışmaları sırasında Ankara Radyosu fasıl hocalarından ünlü müzisyen İbrahim Tuğberk’ten dersler aldı.
1965 yılında Körler Okulundan mezun olduktan sonra İstanbul’a geldi ve derneğin müzik ekiplerinde çalışmaya başladı.
1966 yılında Körler Okulu’nda tanıştığı ses sanatçısı Elfida Hanım’la evlendi. Bu evlilikten üç çocukları oldu. Dernek bünyesindeki müzik çalışmalarının yanı sıra Boğaziçi’nin gece hayatını oluşturan ünlü eğlence mekanlarında sanat icra eden Aksu kısa zamanda tanındı ve geniş bir hayran kitlesi edindi. Ünlü sanatçı Zeki Müren ve pek çok sanatçı Aksu’nun ud icrası ve sesine olan hayranlıklarını zaman zaman ifade etmişlerdir.
1973 yılında ilk kasetini çıkaran Aksu’nun toplam 41 albümü bulunuyor. Çoğunun gelirinden doğru-dürüst yararlanamadığı bu albümler sayesinde yurt içinde ve özellikle yurt dışında yaşayan gurbetçiler arasında önemli bir ün kazandı.
70'li ve 80’li yıllarda bugünkü tanıtım araçlarının yeteri kadar gelişmemiş olması yüzünden kitlelere ulaşma konusunda yine de sıkıntılar yaşayan Aksu’nun ulaşmış olduğu tanınmışlık düzeyi ne yazık ki sergilediği sanatına denk düşer düzeyde olamadı. Aksu’nun da tanınma konusunda özel bir çaba içinde olmaması, onu kitlelere tanıtma önerisiyle yaklaşanlara kuşkuyla bakması gibi etmenlerin bu duruma yol açtığı söylenebilir.
1970'li yılların istikrarsız ortamında icra etmekte olduğu sanatına rağmen geleceğin belirsiz olduğunu gören Aksu bir yandan öğrendiklerini yeni nesillere aktarabilmek, diğer yandan da kendisi ve çocuklarının geleceğini güvenceye alabilmek için körler okullarında çalışmak istemesi üzerine 1977 yılında Ankara Körler Okulu’nda müzik öğreticisi olarak göreve başladı. Bir yıl sonra İstanbul Körler Okulu’na tayin edilen Aksu o zamanlar İstinye’de bulunan İstanbul Körler Okulu’nda iki yıl ud öğreticiliği yaptı.
Daha sonra öğretmenlikten ayrılan Aksu 21 yıl süreyle kesintisiz olarak Kumkapı’daki bir eğlence mekanında akşam programları icra etti. Son yıllarda yaşadığı çeşitli sağlık sorunları yüzünden işi bırakan Aksu müzik çalışmalarını farklı yerlerde ve aralıklarla sürdürdü. 4000’den fazla Türk Sanat Müziği eserini notasıyla bilen ve bunları hakkıyla icra edebilen ender müzik adamları arasındadır. Yöresel türkü ve şarkıları bile icra edebilme yeteneği yüzünden onu “tombala torbası” şeklinde niteleyenler bile oldu. İstenip de çalamadığı hemen hemen hiçbir eserin bulunmadığı söylenir.
Gösterdiği yüksek iş disiplini sayesinde aynı yerde 21 yıl gibi uzun bir süreyle kesintisiz çalışan çok az sayıdaki müzisyenlerden birisidir. Saatlerce bir eserden öbürüne geçebilen Aksu böyle uzun bir programı yalnızca 10 ya da 15 dakikalık kısa bir ara vererek sonuna kadar aynı tempoyla götürme yeteneğini gösterebilmiş, yaptığı işe saygısı yüzünden kar-kış demeden, koşullar ne olursa olsun işini aksatmadan sürdürmüş bir kimsedir. Her zaman sanatına güvenmiş ve koşullar ne olursa olsun ekmeğini taştan çıkarırcasına bir yaşam mücadelesi yürütmüş, hiçbir zorluğa boyun eğmemiş, başkalarının karşısında küçülmemiş, hakkını almak için her yolu denemiş örnek bir kişi ve iyi bir aile babası olarak tanınır. Arkadaşları arasında sevilen, körlüğü hiçbir şekilde mazeret olarak görmeyen ve diğerleri tarafından gösterilmesine şiddetle karşı çıkan bir yapıya sahiptir. Son yıllarda yaşadığı sağlık sorunları artmış ve 10 Şubat 2009 cumartesi günü kalp yetmezliğinden aramızdan ayrılmıştır.
Knut Reiersrud
Müzik kariyeri
Knut Reiersrud ayrıca mızıka, mandolin, ud ve saz çalmaktadır. Norveç filmlerine de müzik yapan Knut, beraber çalışmış olduğu Iver Klieve ile birlikte Kış Olimpiyat Oyunları'nın giriş seremonisinde yer almıştır. Bugge Wesseltoft, Vidar Busk, Buddy Guy, Junior Wells, Bendik Hofseth, Ciwan Haco ve Ferhat Tunç gibi isimlerle çalışmaları olan Knut Reiersrud, kendi adını taşıdığı müzik bandına sahiptir.
Tugay Toksöz
Hayatı
Tugay Toksöz, 17 Mart 1937 tarihinde İstanbul‘da ailesinin tek çocuğu olarak doğmuştur. Asıl adı Seyyid Togay’dır. Aslen Karslıdır. Annesinin adı Melahat’dır. Sultan Ahmet Ticari İlimler Akademisinde okuduğu yüksek öğrenimini 3. sınıfta bıraktı. Bir süre tercümanlık yaptı. Devlet Demir Yolları’nda memur iken 1964 yılında mahalle arkadaşı Tunç Okan ile beraber SES mecmuasının düzenlediği yarışmaya katılır. Yarışma sonunda Tunç Okan birinci olurken Tugay Toksöz ikinci oldu. 1965 yılında senaryosunu Sadık Şendil‘in yazdığı, yönetmenliğini Ertem Eğilmez‘in yaptığı ve başrollerinde Kartal Tibet, Selda Alkor, Reha Yurdakul, Adnan Şenses, Münir Özkul, Hüseyin Baradan, Ali Şen (oyuncu), Danyal Topatan‘ın oynadığı “Senede Bir Gün” adlı film ile sinema oyunculuğuna başladı. 1965 yılında Vahi Öz, Sadri Alışık, Esen Püsküllü, Mualla Sürer, Erol Büyükburç‘un oynadığı “Horoz Nuri” adlı film ile ikinci filminde oynadı. 1969 yılında senaristi ve yönetmeni Orhan Elmas olan “Dişi Eşkıya” filminde başrolde olarak Hülya Darcan, Danyal Topatan, Kazım Kartal ile beraber oynadı. 1969 yılında senaristi Duygu Sağıroğlu, Memduh Ün, Orhan Elmas olan ve yönetmenliğini Orhan Elmas‘ın yaptığı “Boş Beşik” filminde Fatma Girik ile başrolde oynadı. Genellikle Boş Beşik gibi köy filmlerinin değişmez oyuncusu oldu. Sinemada parlamaya başladığı dönemde askere gitmesi, kariyerinde kırılma noktası oldu. Erotik filmlerde; Ali Poyrazoğlu, Hadi Çaman, Ünsal Emre, Yalçın Gülhan ve Bülent Kayabaş gibi aktörlerle oynadı. 1979’da ard arda 32 filmde oynayarak, en çok film çeviren aktör oldu. Oynadığı filmler genel olarak ikiye ayrılabilir. Oyunculuğunun ilk yıllarında efe temalı filmlerle kah yunanlılara kök söktürmüş, kah yörük tiplemesi ile devlete başkaldıran bir türkmen beyi rolünü güzel çıkartmıştır. Alkole yönelmesi ve ilerleyen yıllarla birlikte alkolik duruma gelmesi onu 2. – 3. sınıf şirketlerin derme çatma filmlerinde oynamaya götürdü. Tugay Toksöz, 60’lı yılların sonuna doğru evlendi. Bir kızı oldu. Evliliği pek uzun sürmedi, boşandı. Alkolden bir türlü vazgeçemeyen Tugay Toksöz, Gaziantep’te “Karanlığın İçinde” filminin setinde attan düşerek bacağını kırdı. Düzgün tedavi olamayan aktör; İstanbul’da bir otel odasında bakımsızlıktan 25 Haziran 1988 tarihinde 51 yaşında öldü ve Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.
Adil ticaret
Adil ticaret, gelişmekte olan ülkelerdeki üreticilere yardım etmeyi ve sürdürülebilirliği teşvik etmeyi amaçlayan pazar odaklı organize bir sosyal harekettir. Hareket, sosyal ve çevresel standartlarının yanı sıra üreticilere daha yüksek ödeme yapılmasını savunur. Özellikle, gelişmekte olan ülkelerden gelişmiş ülkelere yapılan ihracatlarda bilhassa el işleri, kahve, kakao, şeker, çay, muz, bal, pamuk, şarap, taze meyve, çikolata ve çiçek gibi ürünler üzerine yoğunlaşmıştır.
Adil ticaretin stratejik amacı güçsüz kalmış üretici ve işçilerle çalışarak, onların ekonomik açıdan kendi kendilerine yeterli hale gelmelerine yardımcı olmaktır. Aynı zamanda uluslararası ticarette daha büyük bir rol oynamalarını hedeflediği gibi kendi organizasyonları içinde de daha fazla pay sahibi olmalarını sağlamayı amaçlar. Adil Ticaret savunucuları arasında, Christian Aid, SERRV International, Oxfam, Amnesty International, Catholic Relief Services ve Caritas International gibi bir grup uluslararası kalkınma destek, sosyal, dini ve çevre örgütleri vardır.
2008'de Adil Ticaret sertifikalı satışlar dünya çapında yaklaşık 4.08 milyon doları bulmuş ve bir önceki yıla göre %22 artış göstermiştir. Bu oranlar dünya ticaretinde tüm ticari mallar arasında ufak bir bölümü oluştururken, bazı ürünler için, kendi ürün grupları içerisinde %20-50 arasında değişmektedir.
Viktor Ambartsumyan
Victor Ambartsumian (18 Eylül 1908 - 12 Ağustos 1996), Sovyet-Ermeni bilim insanı ve teorik astrofiziğin kurucularından birisiydi. Fiziğin yıldızlar ve bulutsular, yıldızsı astronomisi, yıldızsı sistemi dinamiği ve yıldızlar ve galaksilerin kozmogonisi gibi pek çok alanda çalıştı, matematiksel fiziğe de katkıda bulundu. Hambardzumyan, 1961’den 1964’e kadar Uluslararası Astronomik Birlik’in başkanıydı, iki kere uluslararası Bilimsel Birlik Konseyi başkanı seçildi (1966-1972), USSR Bilimler Akademisi ve Kraliyet Topluluğu’nun  da yabancı bir üyesi, ABD Ulusal Akademi ve Kızılderili Akademi Bilimleri’nin de bir üyesiydi. Birçok ödülü arasında; Stalin Ödülü(1946,1950), Sosyalist İşçi Kahramanı(1968,1978), Rus Federasyonu Devlet Ödülü, Kraliyet Astronomi Topluluğu Altın Madalyası, Pasifik Astronomi Topluluğu Altın Bruce Madalyası  , Ermeni Ulusal Kahramanı gibi ödüller yer almakta. Hambardzumyan Gözlemevi’nin de kurucusuydu.
Biyografi
Hambardzumyan 1908’de Tbilisi’de Ermeni bir aileye doğdu. Babası Hamazasp Asaturovich Hambardzumyan bir filolog ve Homeros’un İlyada’sını Ermeniceye çeviren bir yazardı. 1924 yılında Victor Leningard Devlet Pedegojik Enstitüsü Fiziko-Matematik Bölümü’ne, daha sonra da Leningard Devlet Üniversitesi’ne girdi. 1926 yılında, daha öğrenciyken ilk bilimsel makalesini yayımladı ve bu makaleyi “Sun Jets”e adadı. Hambardzumyan lisansüstü eğitimine 1928-1931 yılları arasında Pulkovo Gözlemevinde Profesör Aristarkh Belopolsky’nin yanında devam etti.
Adı fizik alanında ilk defa 1929 yılında Dmitry Ivanenko ile birlikte yayımladıkları, atomik çekirdeğin protonlardan ve elektronlardan oluşamayacağını gösteren bir makale ile duyuldu. Bu üç yıl sonra Sir James Chadwick nötronları ve onların atomik çekirdeği oluşturduğunu keşfettiği zaman doğrulanmış oldu.
1930 yılında Vera Feodorovna Klochihina (Lisva, Solikamsk uyezd, Perm doğumlu) ile evlendi. Leningrad Üniversitesi’ne üç yıllık üyeliğinden sonra 1934 yılında Hambardzumyan astrofizik alanında başkanlık yaptı. Hambardzumyan 1939-1941 yılları arasında Leningrad Üniversitesi Gözlemevi yöneticisiydi. 1940 yılında Komünist Partisi’ne katıldı. Savaş nedeniyle Leningrad Devlet Üniversitesi’nde rektörün yerine vekalet eder konuma geldi. 1941 yılında üniversitenin bilimsel laboratuvarları, Yelabuga şehrine tahliye edildi. Hambardzumyan burada geçirdiği dört sene boyunca mülteci laboratuvarlarının yönetiminde kaldı. 1939 yılında Hambardzumyan SSCB Bilimler Akademisi’nin muhabir adayı olarak seçildi. 1953 yılında Akademi’nin tam akademisyeni haline geldi. Savaşın en ağır geçen dönemi olan 1943 yılında Ermeni Bilimsel Akademi’si kuruldu. Losif Orbeli başkan, Hambardzumyan da yardımcı başkan olarak atandılar.
1947 yılında Hambardzumyan Ermeni SSR Akademi’sinin başkanı olarak seçildi, sonrasında da aynı pozisyona 1993 yılına kadar tekrar seçildi. 1993 yılında Ermeni Ulusal Akademisi’nin Onursal Başkanı oldu.
1946 yılında Byurakan Astrofiziksel Gözlemevi kuruldu. Hambardzumyan buranın ilk yöneticisi seçildi ve 1988 yılına kadar bu görevde kaldı. Hambardzumyan Uluslararası Astronomi Birliğinin 1961-1964 yılları arasında başkanlığını yaptı. 1966-1972 yılları arasında Uluslararası Bilimsel Birlikler Konseyi’nin de iki kez başkanı seçildi. Fizik alanında Nobel Ödülü sahibi olan Subrahmanyan Chandrasekhar, Hambardzumyan’ın 80. yaş gününü kutlarken şunları yazdı,
Hambardzumyan 1996’nın Ağustos ayında Byurakan’da hayatına veda etti ve Büyük Teleskop Kulesi’nin yanına gömüldü.
Yıldız kabukları ve gaz bulutsu fiziği
1932 yılında Kraliyet Astronomi Topluluğu’nun “Aylık Bildiriler”inde V. A. Hambardzumyan tarafından yayımlanan “Gezegenimsi bulutsu ışınımsal denge noktasında” adlı makale bügünlerde gaz bulutsunun modern teorisinin köşe taşı olarak kabul edilmektedir. Bu konu bir dizi araştırma makalesinde Hambardzumyan tarafından daha da geliştirildi. Bu makalelerden birinde Hambardzumyan ilk defa novalar tarafından saçılan gaz kabuklarının kütlelerini hesaplamayı başardı. Hambardzumyan tarafından geliştirilen ayrıntılı yöntemler hareket etmekte olan yıldızların gaz kabukları araştırmasında kullanıldı. Kütle hesaplamaları yıldızsıların evriminde çok büyük sorunlar olduğunu kanıtladı. Bu çalışmalar özellikle bir yıldızın yaşamında olacak değişiklikleri ifade eden belirtilerin tanımlanmasını sağladı. Ambartsumian yıldız kabukları ve gaz bulutsu teorisine temel oluşturdu ve birçok tayfın özelliklerini açıkladı.
Yıldızsı sistemlerinin dinamiği ve statik mekaniği
1936 yılında Hambardzumyan İngiliz bilim insanı Arthur Eddington tarafından sunulan matematiksel problem olan yıldızların uzaydaki hızlarının dağılımının dairesel hızlarının dağılımına göre belirlenmesine zarif bir çözüm buldu. Bu çözüm Arthur Eddington’un bizzat tavsiyesi ile “Aylık Bildiriler”de yayımlandı. Yıllar sonra aynı matematiksel problem tıbbi bilgisayar teşhisi yapılırken de ortaya çıktı. Sonunda 1979’da bu matematik problemine tıbbi alanda “Bilgisayar destekli tomografinin gelişmesi” Nobel Ödülü verildi. Hambardzumyan tarafından yapılan yıldızsı sistemleri statiği ve dinamik araştırması statik mekanik ve yıldızsı sistemlerinin temellerini atmış oldu. 1995 yılında Hambardzumyan’ın bu konudaki katkısı nedeniyle kendisi Rusya Federasyonu Ulusal ödülüne tekrar layık görüldü.
1935-1937 yılları arasında Hambardzumyan İngiliz bilim insanı James Jeans ile Samanyolu’nun(bizim galaksimiz) yaşının kaç olduğuna dair bir tartışmaya girdi ve Samanyolu’nun Jeans tarafından verilen tahminden ve daha önceden bilim insanları tarafından kabul edilenden en az 1000 kat daha genç olduğunu kanıtladı.
Hambardzumyan’ın bir dizi makalesi galaksideki yıldızsılar arası madde araştırmasına adanmıştır. Hambardzumyan, Galaksideki ışık soğrulmasının yıldızsılar arası uzayda bulunan sayısız toz bulutsu veya “soğuran bulutlar”ın varlığından kaynaklandığı gibi yepyeni bir kavram ortaya attı. Yıldızsılar arası soğuran maddenin düzensiz yapısı kavramına dayanarak, astronomiye yeni bir yön katacak olan dalgalanma teorisi geliştirildi.
Hambardzumyan’ın samanyolunun parlaklığındaki dalgalanmaları mükemmel formülasyonu; sonsuz optik derinliğin sınırında, samanyolunun parlaklığındaki dalgalanmaların olasılık dağılımı, gözlemcinin konumundan bağımsızdır, ile sağlanmıştır. Bir kısmı araştırmacı Markarian tarafından yapılmış konu ile ilgli bir dizi araştırmada, şimdi genel kabul görmüş olan yıldızlar arası maddenin bulut formunda olduğu kavramı, ilk kez tanıltılmıştı.
Işığın düzensiz ortamda yayılması teorisi
İkinci Dünya Savaşı yıllarında Hambardzumyan ışığın düzensiz ortamda yayılmasıyla ilgili değişmezlik ilkesine dayanan ve kendi buluşu olan yeni bir teori ortaya attı. Hambardzumyan matematiksel yöntemler kullanarak ışığın yayılmasıyla ilgili doğrusal olmayan birçok problemi çözdü. Hambardzumyan tarafından denklemlendirim edilen değişmezlik ilkesi ve bu ilkenin birçok uyarlaması günümüzde, astrofizik, matematiksel ve teorik fizik, elektronik, coğrafik, atmosferik fizik, ve bilimin pek çok alanında oldukça karmaşık olan problemlerin çözülmesinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bu problemler ve matematiksel araçlar sürekli olarak daha da karmaşık hale gelmekte ancak bunların temelinde hala Hambardzumyan’ın değişmezlik ilkesi yer almakta. R. E. Bellman, R. E. Kalaba ve M. C. Prestrud tarafından yazılan “Imvariant Imbedding. Radiative Transfer in Slabs of Finite Thickness” kitabında “Bu öncü çalışmanın bir sonucu olarak yeni analitik işlemler ortaya çıkarılmış ve sadeleştirilmiş, hesaba dayalı çözümler elde edilmiştir. Bu fikirler daha da geliştirildi ve Chandrasekhar tarafından bir dizi temel makalesi ve 1950’deki kitabı sayesinde genişletilmiş ve genelleştirilmiştir... Birçok zorlu problem bu sayede geliştirildi.” (American Elsevier Publishing Co.,1963, p1.) Hambardzumyan, kendisi, değişmezlik ilkesini her zaman göz önüne aldı ve her zaman kendisinin en başarılı ve sevdiği oluşumu olarak değerlendirdi. 1946 yılında Hambardzumyan ışığın düzensiz ortamda yayılması teorisini bulduğu için ilk Stalins Ödülü’nü aldı.
Yıldızsılar birliği, birliklerin evrimi ve yıldızların evrimi
Hambardzumyan’ın kendi galaksimize ait yıldızsal sistemlere ait gözlen sonuçlarını kullanarak yaptığı teorik analiz, yeni bir tür yıldızsal sistemin bulunmasına sebep olmuştur. Pozitif enerji ile yüklü, genişleyen bu sistemleri, “Benzer Yıldızlar Topluluğu” olarak adlandırmış ve bunların görece genç sistemler olduğunu ispatlamıştır. Bu yaklaşımın, bir galaksi içinde yıldız oluşumu işlemlerinin bugün bile devam ettiğini ve yıldızların gruplar halinde doğduğunu gösterdiği için, yıldız kozmolojisinde devrim niteliğinde olduğu görülmüştür. 1950 yılında Hambardzumyan bu yeni yıldız sistemi yaklaşımı ile ikinci kere Stalin ödülüne layık görülmüştür.
Her şeye rağmen “Benzer yıldızlar topluluğu” kavramı astronomi camiası tarafından hemen kabul görmemiştir. Yıllar sonra Chandrasekhar konu ile ilgili “1950 yılında Yerkes Gözlemevinde Hambardzumyan’ın makalesini değerlendirdiğimde, orada bulunan bilim insanlarının konuya şüpheci yaklaşımlarını hatırlıyorum” demiştir.
Genişlemenin gözlemleri, Hambardzumyan’ın öngördüğü gibi, A. Blaauw for Perseus II, Scorpio-Centaurus, gibi farklı kuruluşlarca da rapor edilmiştir.
Genç yıldızların ve yıldızsıların enerji kaynağı fiziği
Hambardzumyan’ın sürekli emisyon olarak bilinen araştırma sonuçları TAU Taurus tipi genç yıldızların spekturumunda ve durağan olmayan yıldızların uydularında gözlemlenmiştir. Bu araştırmalar, yıldızsı enerji kaynaklarının doğası hakkında önemli sonuçlara varılmasını sağlamıştır. Hambardzumyan, p-tipi yıldız maddesi kavramını ortaya koymuştur. Klasik olarak kabul edilen, yıldızların yayılı maddenin sıkışması ile oluştuğu yönündeki klasik yıldız oluşumu hipotezinin aksine, yeni yaklaşım ön-yıldız olarak tanımlanan büyük kütlelerin varlığını ortaya koymuştur. Ön-yılızların parçalanmasının yıldızların oluşumu ile ilişkili olduğunu göstermiştir.
Hambardzumyan, benzer yıldız sistemlerinin, yıldız oluşumundaki evrendoğumsal rolünü yorumlarken bilinen görüşlerin, ayrışma ve yoğunlaşma kavramlarının, değiştirilmesi gerektiği yönündeki değerlendirmesini ortaya koymuştur, Hambardzumyan’ın bilimsel çalışmalarının ilk yıllarında yaptığı gezegensi bulutların genleşmesi ve bu maddelerin yıldız kümelerini dış katmanlarına, buharlaşma ile yönlendirilmesi,genleşme ve yoğunlaşma dışında geliştiği gibi kendisinin radikal çıkarımlarının temelini oluşturmuştur. Tam tersine, oluşumlar daha yoğun madde halinden oluşmaktadır. Bu durumda çok yoğun madde, bulutsu, yıldız atalarının ve yayılı madde gibi ön-yıldızların varlığını ortaya koymuştur.
Ekstra-galaksi astronomisi
Hambardzumyan araştırmalarının önemli bir kısmını, Samanyolu galaksisininde içinde yer aldığı büyük yıldızsı sistemlerin bulunduğu galaksilerin gelişmesini incelemeye ayırmıştır. Yeni bir kavram olan galaksilerin ve sistemlerinin galaktik çekirdeği (çekirdek, merkezi yoğuşma) oluşumu ve gelişmesi üzerine belirleyici olan makaleler yazdı. Bu görüşten yola çıkarak galaksilerde gözlenen büyük ölçekli durağan olmayan fenomeni çalıştı ve merkezi bir yaklaşım haline gelen galaksi dışı astronomi üzerine yoğunlaştı. Hambardzumyan ve arkadaşlarının bir diğer çalışma alanı, sıkıştırılmış galaksiler olarak adlandırılan, giga galaksilerin çekirdeklerinden yayılan “mavi püskürmeler” oldu. Hambardzumyan’ın 1958 yılında Solvay’da verdiği ilk derste yol gösterici bir nitelik taşıyan konu galaksilerin çekirdeklerinde görülen patlamalar olmuştur. Bu dersin konusunu ve kapsamını Jery Neyman ‘Reminiscences of a Revolutionary Period in Cosmology’ dergisinde yayınladığı makalesinde, Hambardzumyan’ın iddialarının ve destekleyici belgelerinin akademisyenleri, konuyu düşünmeye ve uluslararası gelişmelere yol açtığını ortaya koymuştur. Yazısını, “Bulgular Hambardzumyan’ın hipotezini doğrular nitelikte, Prof. Hambardzumyan’ı gönülden kutlarım” diyerek tamamlamıştır. (Problems of Physics and Evolution of the Universe, Publishing House of the Armenian Academy of Sciences, Yerevan, 1978, pp. 243–250.)
İlginç gerçekler
Nobel Ödüllü A. M. Kormak (Proc. Of Symposia in Applied Mathematics, Vol 29, p35, 1985) dergisinde yayınlana “Computed Tomography: some history and recent developments” başlıklı yazısında:
Uzayın kuantumlaşması
Hambardzumyan’ın kariyerine başladığı ilk yıllarda (1920’lerin sonu ve 1930’ların başı), Viktor’un bilimsel ilgi alanı çok genişti. Kendisi, çözümü çok vakit alan fizik ve matematik problemleri üzerinde çalışmıştı. Bu çalışmalarından birisi 1929 yılında o dönemde uluslararası kuantum fiziği konferansları ile saygın Krakov Fiziko-Teknik Enstitüsünde yaptığı konuşmadır. Bu konuşmada tamamı ile yeni olan, uzayı kuantumlaştırma yaklaşımını ilk kez ortaya atmıştır. Bu fikir, hatalı olduğu ispatlanmamış olmasına rağmen, o dönemde kabul görmemiştir. Hamberdzumyan, o dönemde, bütünlüğü olan uzayın, parçalar halinde ele alınmasının bir fayda sağlayacağını düşünmeyen, konunun otoriteleri olarak görülen bilim insanlarının görüşlerine uyarak bu konu üzerine çalışmalarına devam etmemiştir.
Ivanenko ve Hambardzumyan temel parçacıkların durağan olmayan kütleler ile etkileşlerimi sırasında bazılarının oluştuğunu veya yok olduğunu ilk defa ortaya koymuşlardır. Durağan olmayan kütleler ile etkileşim sırasında parçacıkların oluşması kavramı fikri kesinlikle yeni ve klasik öngörünün dışında bir yaklaşımdır. Ambarzumian – Ivanenko hipotezi (1930) (büyük kütlelerin oluşması), çağdaş Kuantum alan teorisinin temel çıkış noktası olmuştur.
Atomik çekirdek
Kariyerinin başında Hambardzumyan’ın Dmitrii Ivanenko ile birlikte yazılan bir başka makale (Dokl. AN SSSR, ser. A, No. 6, p. 153 (1930)) atomik çekirdek yapısı üzerine güzel bir makaledir. O zamanki bilgi birikimine göre çekirdek proton ve elektronlardan oluşmakta idi. Ivanenko ve Hambardzumyan elektronların çekirdekte olamıyacağını ve protonların yanı sıra bazı yüksüz parçacıkların olması gerektiğini ortaya koydular. Aslında bu James Chadwick’in bu parçacığı bulmasından iki yıl önce, nötron’un varlığının öngörülmesi anlamı taşımaktadır.
Ters problemler
Hambardzumyan öğrencilik yıllarında kuantum fiziği ile yakından ilgilenmiş ve atomum yapısını enerji seviyelerinin oluşumunu, diferansiyel denklemleri çalışırken, özdeğerlerini Schroedinger denklemini ve özelliklerini inceledi. Diferansiyel denklemlerin özdeğerleri ve ayrık enerji seviyeleri arasındaki benzerliği fark etti. Şu soruyu sordu: “bir grup özdeğeri verilmiş ise, bu değerlerin denklem formlarını bulmak mümkün müdür?” Aslında genç Hambardzumyan, titreyen bir yay siteminin denklemlerini çözmeye çalışan ters Sturm-Liouville problemini dile getiriyor idi. Bu makale 1929 yılında Alman Fizik dergisi Zeitschrift für Physik’de yayınlamış ve yıllarca fark edilmemişti. 2. Dünya Savaşı sonlarına doğru İsviçreli matematikçiler tarafından bulunmuş ve seri çalışmalarının güçlü bir başlangıcını oluşturmuştur. Henüz 20 yaşında olan Hambardzumyan, yazdığı bir makale ile ters problemler konusunu yeni bir çalışma alanı olarak ve bütünü ile yeni bir bilimsel disiplin olarak ortaya koymuştur.
İlginç bir not olarak Hambardzumyan akademik çalışmalarını değerlendirirken “ters problemleri” kariyeri boyunca farklı ve özgün bir yerde tuttuğunu söylemek gereklidir.
Aktif galaktik çekirdek (AGN)
1950’lerin başlarında Prof. Victor Hambardzumyan ilk kez Galaksilerin Çekirdek Aktiviteleri (AGN) konusuna dikkat çekti. 1958 yılında Brüksel’deki fizik alanındaki Solvay Konferansı’ndaki meşhur raporunda Hambardzumyan, galaktik çekirdekte devasa patlamalar yaşandığını ve bunun bir sonucu olarak da büyük miktarda bir kütle kaybı olduğunu belirtti. Buna ek olarak, eğer bunun doğru olduğu kabul edilirse, bu galaktik çekirdekler çok büyük kütlelere ve bilinmeyen bir yapıya sahip olmaları beklenir. Hambardzumyan’ın bir oturumunun arasında Walter Baade ona, “Professor Ambartsumian, siz Sovyetler Birliği’nden geliyorsunuz ve ben de Amerika’dan. Mantıksal olarak konuşursak sizin materyalist, benimse idealist olmam beklenir. Ancak az önce söyledikleriniz saf idealizmden başka bir şey değil! Bu harika! Siz bir çeşit yıldızsı olmayan hiç kimsenin daha önce görmediği objelerden bahsediyorsunuz. Bu gizemli bir şey olmalı.” Galaktik çekirdek aktivitesiyle ilgili bu fikir ilk başta şüphe ile kabul edilmişti ancak yıllar sonra, gözlemlerin baskısı (yıldızsı gök cisimlerinin bulunuşu, galaksilerin radyo dalgası ışıması, çekirdek patlamalarının sonuçları, çekirdek püskürtmeleri, vb.) ile kabul kazandı. AGN konsepti günümüzde yaygın bir şekilde kabul görmektedir. [9] Solvay konferansı’ndan on yıl sonra Prag’daki IAU’nun mutlak oturumunda, tanınmış Amerikalı astronom Alan Sandage “Bugün, hiçbir astronom galaksilerin çekirdeklerinin etrafını saran gizemi veya bunu ilk kez fark eden kişinin Victor Ambartsumian olduğunu inkâr edemez. Victor Hambardzumyan’ın kendisi tarafından belirtildiği gibi aktif galaktik çekirdek kavramı onun bilimsel fikirleri arasında oldukça önemli bir yere sahip. Hambardzumyan tarafından yarım yüzyıl kadar önce sunulan ve ABD Ulusal Bilim Akademi’si tarafından Kopernik ölçeğinde bir devrim niteliği taşıyordu.
Eğitim Faaliyetleri
Hambardzumyan, bilimsel çalışmalarını ders verme ve eğitim faaliyetleri birleştirdi. Kendisi, 939 yılında SSCB’de yayınlanan ilk Teorik Astrofizik el kitabının yazarı ve 1952 yılında hazırlanan ve çeşitli dillere çevrilen Teorik Astrofizik dersinin eş-yazarıdır. 1931 yılından itibaren Leningrad Üniversitesinde (LU) dersler vermiştir. 1937 yılında LU’da SSCB’nin ilk astrofizik fakültesini kurmuş ve 1947 yılına kadar başkanlığını yürütmüştür. 1939-1941 yılları arasında LU’nde gözlem evinin yöneticiliğini ve bilim alanında rektör yardımcılığını yürütmüştür. 1941-1943 yılları arasında LU’nin Elabuga kampüsünün yöneticiliğini yapmıştır. Hambardzumyan 1944 Yerevan Üniversitesi’nde Astrofizik Fakültesi’ni kurmuştur. Hamdardzumyan, Leningrad ve Byurakan’da pek çok astronomi biriminin kurulmasına ilham veren bilimsel okullar kurmuştur. Hamdardzumyan, bilimin popülerleşmesi için, astrofiziğin çeşitli problemlerini içeren el kitapları ve makaleler yazarak, yoğun çaba sarf etmiştir.
Bilimi Geliştirme Etkinlikleri
Hambardzumyan Rusya’da ve uluslararası seviyede bilimsel çalışmaları yaygınlaştırmak için yoğun çabalarda bulunmuştur. Byurakan Gözlemevi’nin-SSCB’nin önemli astronomi merkezlerinden biridir-kurucusu ve yöneticisidir. Rus bilim akademisi başkanlığı yapmıştır. 1948-1955 ve 1961-1964 yılları arasında iki kere uluslararası Astronomi Birliği başkanlığını üstlenmiştir, iki kere de Uluslararası Bilim Birlikleri Konseyi Başkanlığına seçilmiştir (1966 ve 1972).
Sosyal ve Politik Faaliyetleri
Hambardzuyan 1940 yılında Sovyet Komünist Partisi üyesi olmuştur. 1947 yılında Sovyet Sosyalist Birliği Ermenistan Yüksek konseyine seçilmiştir ve 1948 yılından 1989 yılına kadar merkez komitenin ve Ermenistan Komünist Partisi üyeliğini sürdürmüştür. Hambardzumyan, bilimin Sovyet Ermenistan Cumhuriyeti’nde yaygınlaştırılmasını, yatırımların ve bilim insanlarının kollanmasının sağlayarak kişisel bir görev olarak yürütmüştür. 1950-1990 yılları arasında Sovyet Yüksek Konseyinde Ermenistan daimi delegesi olarak görev almıştır. Ayrıca 19., 22. ve 25. SSCB Komünist Parti Meclisinde temsilci olmuştur. 1989 yılında SSCB meclisinde Halkların Temsilcisi olarak seçilmiştir.
Ödülleri
Hambardzumyan, 1949 ve 1950 yıllarında iki kere Stalin Ödülü, Sovyet Federasyonu Devlet Ödülü ve M.V.Lomonosov SSCB Bilim Akademisi Altın Madalyasını (1971) almıştır. İki kere Sosyal Emek Kahramanı unvanı için aday gösterilmiştir, ayrıca pek çok başarı ödülü ve madalyası bulunmaktadır. Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Doğu Almanya, Gürcistan, Danimarka, İtalya, Hollanda, ABD, Fransa, İsviçre, New York Bilim Akademisi, Alman Bilim Akademisi (“Leopoldina”), (DRG), Kanada ve İngiltere Kraliyet Astronomi Toplulukları, Amerikan Astronomi topluluğu, Cambridge Felsefe Topluluğu’na uluslararası onursal üyeliklerine’ seçilmiştir. Liège Üniversitesi’nden, Avustralya Ulusal La-Plata Gözlemevi, Paris ve Torin Copernicus Ensititüsü’nden onursal doktora almıştır.
Hambardzumyan Pasifik Astronomi Birliği (1959) ve İngiltere Kraliyet Astronomi Topluluğu (1960) Altın Madalyası, Slovak Bilim Akademisi (1970), Fransız Astronomi Topluluğu Prix Jules Janssen (1956) Alman Bilim Akademisi Helmgolz Madalyası (1971), Çekoslovakya Bilim Akademisi Madalyası (1984) almıştır. Ayrıca 14 Mayıs 1972 yılında, Kırım Gözlemevinde T. M. Smirnova tarafından bulunan küçük bir gezegene 1905 Ambartsumian adı verilmiştir.
Kaynakça
<references group="lower-alpha"/>
Ekinci, Kâhta
Ekinci, Adıyaman ilinin Kâhta ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı, 1919 yılı kayıtlarında Tizenüt olup, Ermenice'de "tızenud" sözcüğü "incirli" anlamına gelmektedir.
Coğrafya
Köy, Adıyaman il merkezine 71 km, Kâhta ilçe merkezine 33 km uzaklıktadır.
NGC 4456
NGC 4456, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Suyılanı takımyıldızı yönünde bulunur. Sbc tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1835 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Berthold Viertel
Berthold Viertel (28 Haziran 1885, Viyana - 24 Eylül 1953, Viyana) Avusturyalı senarist ve yönetmendir.
Ses getiren filmlerinin arasında 1934 yapımı Little Friend ve 1923 yapımı Nora vardır.
Berthold Viertel önce Grete Viertel ile evlenmiş, 1928'de ayrılmıştır. Salka'dan boşandıktan sonra da 1947'de üçüncü kez Elizabeth Newmann ile evlenmiş ve 1953'teki ölümüne kadar onunla yaşamıştır.
SS-Obersturmführer
SS dışında SA (Sturmabteilung) ve NSKK (Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps) gibi NSDAP'a bağlı örgütlerde de kullanılmıştır.
Brunei
Brunei, resmî adıyla Brunei Ülkesi, Barışın Ülkesi veya Bruney Darüsselam (Malayca: Negara Brunei Darussalam, Cavi: نڬارا بروني دارالسلام‎), Güneydoğu Asya'daki Borneo adasında yer alan sultanlık. Ülkenin tek komşusu Malezya'dır. Başkenti Bandar Seri Begavan'dır. İslami monarşi ile yönetilen ülkenin resmî dili Malaycadır. Ülkenin gelir kaynaklarının başında doğal gaz ve petrol vardır. Ülke ekonomisi Sultan'ın ve Shell'in elindedir. Katar'dan sonra GSMH ölçütüne göre dünyanın en zengin ikinci ülkesi olarak kabul edilmektedir.
Brunei Sultanı Hassanal Bolkiah dünyanın en zengin isimleri arasında yer alır.
Coğrafya
Brunei Güneydoğu Asya'da yer alan Borneo adasında konumlanmıştır. Ülkenin toplam yüzölçümü 5.765 km2 olup birbirleriyle kara bağlantısı olmayan 2 adet parçadan oluşur. Nüfusun büyük kısmı batıdaki parçada yaşamaktadır. Güney Çin Denizi'ne 161 km kıyısı bulunan ülkenin tek kara komşusu 381 km'lik sınırı ile Malezya'dır. Brunei yaklaşık 500 km2 karasal suya sahiptir, münhasır ekonomik bölgesinin büyüklüğü ise olmaktadır.
Brunei, Köppen iklim sınıflandırmasına göre tropikal yağmur ormanı iklimine (Af) sahiptir. Ülkenin büyük kısmı ova cinsi tropik yağmur ormanı ekolojik bölgesi içindedir, ancak iç kesimlerde dağ cinsi yağmur ormanları vardır.
Demografi
2014 verilerine göre etnik açıdan ülke nüfusunun %65,7'si Malay, %10,3'ü Çinli, %3,4'ü yerli halk, %20,6'sı ise diğer küçük etnik gruplara mensuptur. Malay terimi ülkede yer alan Brunei, Tutong, Belait, Dusun, Murut, Kedayan ve Bisaya adlı yerli grupları kapsamakta olup Bumiputera olarak adlandırılan bu gruplara devlet tarafından özel ayrıcalıklar tanınmaktadır. Ülkede yabancı göçmen sayısı fazladır.
Resmî din olan İslam, özellikle de Sünni Şafii İslam %80'i aşkın inanan oranıyla ülkedeki baskın dindir. Budizm ve Hristiyanlık her biri için yaklaşık %7 olmak üzere ülkedeki diğer büyük dinlerdir. Yerli dinler gibi diğer dinlere inananlar veya dinsiz kişiler toplumun %5'ini oluşturmaktadır. Ülkenin resmî dili Standart Malayca olmasına rağmen halk tarafından Standart Malaycadan farklı olan Brunei Malaycası konuşulmaktadır. Çinli azınlıklar çeşitli Çin dilleri konuşmaktadır. İngilizce çoğunluk tarafından bilinmekte olup ülkede kullanılan başlıca iş dilidir.
NGC 5189
NGC 5189 (Gum 47, IC 4274), Sinek takımyıldızı yönünde bulunan bir gezegenimsi bulutsu. James Dunlop tarafından 1 Temmuz 1826 tarihinde keşfedilmiştir.
teleskopla bakıldığında S benzeri şekliyle çubuklu sarmal galaksileri andırır ve bu yüzden Sarmal Gezegenimsi Bulutsu olarak da adlandırılır. NGC 5189'un Dünya'dan yaklaşık olarak 3.000 ışık yılı uzaklıkta olduğu tahmin edilmektedir. Yengeç Bulutsusu'nu hatırlatan ipliksi karmaşık yapısıyla tuhaf bir görünümü vardır.
Gözlem bilgileri
NGC 5189, iyi bir teleskopla güney yarımküreden gözlenebilir. Erboğa'nın 1 3/4˚ güneydoğusunda, Güneyhaçı'nın en parlak yıldızı olan Alfa Crucis'in 6 1/4˚ güney-güneydoğusunda yer alır. 10 kadir parlaklığına rağmen gökyüzünde 2.5’ uzanır ve bu yüzden daha küçük bir teleskopla bakıldığında beklendiği gibi karanlık görünür.
Beta Lyrae değişeni
Işık eğrisi
EB türü ışık eğrileri, bileşenlerinden en az biri ileri düzeyde elipsoid şekil bozulmasına uğramış çift sistemler tarafından üretilmektedir. Bileşenlerinden birinin kritik Roche şişimini doldurmuş olduğuna dair güçlü deliller gösterirler. EB türü değişenler arasında da çok farklı evrim durumunda yıldızlar bulunabilmektedir:
EB olarak sınıflandırılmış bazı sistemler aslında tutulma göstermemektedir. Göstermekte oldukları ışık değişiminin tamamı ileri düzeydeki basıklaşmaya sahip bileşenlerin modülasyon etkisinden kaynaklanmaktadır. Daha şiddetli şekil bozulmasına sahip yıldızın, bileşine bakan yarımküresinde daha fazla kenar kararması etkisi göstermesinden oluşan iki minimumun derinlikleri farklı olmaktadır.
Keşif ve gözlemler
Keşfedilen ilk EB türü sistem, grubun prototipi olan β Lyrae'dir. Algol'ü keşfeden John Goodricke bir yıl sonra 1784'te β Lyr'in ışık değişimi gösterdiğini bulmuştur. Gösterdiği ışık değişimi Algol'den daha karmaşık ve ilginçti. Parlak olan bileşeni Roche şişimini doldurmuş ve karşı bileşenine büyük oranda madde aktarmaktadır. Bu yoğun madde transferi, karşı bileşen çevresinde hem optik hem de geometrik olarak kalın bir yığılma diski oluşturmaktadır. Bu koşullar altında madde alan bileşen, yığılma diski tarafından tamamen sarılmakta ve yıldız görünmez olmaktadır. Madde aktarımının bu derece şiddetli olması, yörünge döneminin göreli olarak büyük bir hızla artmasına neden olmaktadır. Goodricke'in 1784 yılındaki keşfinden bu yana, yörünge dönemi 12.8925 gün değerinden 12.93845 gün değerine %35 gibi bir artış göstermiştir (yaklaşık 210 yılda).
β Lyrae yıldızlarına örnekler
EB türü ışık eğrisine sahip çift sistemlerden seçilmiş örnekler:
NGC 4457
NGC 4457, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir ara merceksi galaksidir. Gökyüzünde Başak takımyıldızı yönünde bulunur. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1784 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Palu
Palu (, Balu), Elazığ'ın bir ilçesidir.
1 belde, 36 köy ve 10 mahalle bulunmaktadır. Beyhan Beldesi’nde 4 mahalle mevcuttur. 2020 yılı sonu itibarıyla toplam nüfusu 18.754, merkez nüfus ise 9.509’dur. Güneyde Arıcak ve Alacakaya, kuzeyde Kovancılar ilçesi ile komşudur.
Tarihçe
Tarihi milattan önceki yıllara dayanır. Bölgede bilinen en eski kavimler Hurriler, Hititler ve Urartulardır. Özellikle Tuşba (bugünkü Van) şehri olan Uratula'nde Urartu Kralı Menaus'a ait taş kitabe vardır. Bu kitabeden Palu'ya Sebitaruas, Harput çevresine de Surani adı verildiği öğrenilmektedir.
Sophene Krallığı'nın başkentliğini yapmıştır. Sophene Krallığından MÖ 300 yıllarda yazılmış olan ve hâlen İran'ın kuzeyinde bulunan Darius Kitabelerinde bahsedilmektedir. Darius, Elazığ ve Tunceli bölgesinde ikamet eden halka Zazana olarak hitap etmiştir. Sophene Krallığı'ndan kalma en önemli eser Palu'nun Örencik Köyü yakınlarındaki Şemşat Kalesi'dir.
Urartular'dan sonra bölgeye hakim olan Soa ait Arsanosta şehrinin kalıntıları ilçenin Örencik köyü yakınlarında bulunmuştur. Palu, daha sonra sırasıyla Roma, Bizans, Arap ve tekrar Bizans egemenlikleri altında kalmıştır.
Coğrafya
Kasaba ve köylerinin %70'i dağlık ve engebeli arazide kurulmuş olup, dağınık bir yerleşim şekli arz etmektedir.
İlçe arazisi Murat Nehri civarındaki düzlükler ile güneydeki Doğu Toros silsilesini oluşturan Akdağlar'dan meydana gelir. İlçe toprakları 410 kilometrelik bir alana sahip olup bu yüzölçümün %70'i dağlık, % 24 dalgalı, %10 ova ve % 3.1 yayladır. Dalgalı ve dağınık arazi ilçe topraklarının %86,9 gibi bir oranın oluşturmaktadır. Doğu Toros silsilesi içinde bulunan Akdağlar en yüksek noktası 2500 metre rakımlıdır.
Murat nehri ilçe topraklarının içinden geçmekte olup, vadisi genellikle dik ve sarptır. Palu karasal iklim bölgesinde olup yıllık sıcaklık ortalaması 13 C° dolaylarındadır. Yağışlar genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında görülür.
Yıllık yağış miktarı 430 m³'tür. Keban Barajı'nın yapılmasından sonra Palu ve çevresinde iklim hissedilir derecede yumuşamıştır. İlçe, orman örtüsü bakımından zengin olmayıp sınırları içerisinde 615 hektar bozuk baltalık orman bulunmaktadır.
Tarım
İlçe arazilerinin büyük çoğunluğunun dağlık olması ilçede toprağa bağlı tarımcılık yapılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu sebeple de hem tarım ve hem de hayvancılık çok küçük işletmeler bazında yapılabilmektedir. Ancak sulanabilir arazisi olan bazı köylerinde şekerpancarı gibi endüstriyel bitkiler ve sebzeler yetiştirilebilmektedir.