cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julia Agrippina
Geç dönem yazınında Agrippina
Genç Agrippina'nın kurgusal hikâyeleri Handel'in operası Agrippina kaynaklıdır. Genç Agrippina karakteri birçok tv dizisi ve filmde farlı aktris tarafından canlandırılmıştır; 1956 tarihli Nero'nun Metresi adlı filmde Gloria Swanson, BBC TV serisi Ben, Claudius da (Agrippinilla adıyla) Barbara Young, 1985 tarihli epik mini seri Anno Domini adlı film de Ava Gardner, 2003 tarihli Masterpiece Tiyatrosu yapımı Boudica adlı temsilde Frances Barber ve 2004 yapımı mini TV serisi Imperium: Nero adlı filmde Laura Morante.
Antik
Oldukça fazla sayıda antik Roma kaynağı Genç Agrippina hakkında eleştirisel bir bakış açısına sahiptir çünkü muhafazakâr Roma idealerinde Romalı kadının geleneksel rolünün dışına çıkmıştır. Tacitus: eleştirisel bakış, kusurlu taraflarına dikkat çeker ve politikadaki etkisi ve dişiliğini kullanması hakkında oldukça güçlü bir muhalefeti vardır. Antik kaynaklar içinde belki de en kapsamlı olanıdır. Diğerleri Suetonius ve Cassius Dio'dur.
Akustik dalga denklemi
Fizikte akustik dalga denklemi, akustik dalgaların bir ortamda yayılımını düzenler. Denklemin biçimi ikinci dereceden kısmi diferansiyel denklemdir. Denklem, akustik basınç p ve parçacık hızı u nun gelişimini, konum r ve zaman t türünden fonksiyon olarak ifade eder. Denklemin basitleştirilmiş bir formu akustik dalgaları sadece bir boyutlu uzayda, daha genel formu ise dalgaları üç boyutta tanımlar.
Denklem
Sesin madde içerisindeki davranışını tek boyutta tanımlayan dalga denklemi aşağıdaki şekilde ifade edilir,
p akustik basıncı(ortam basıncından değişimi), c ise ses hızını gösteriyor.
Çözüm
Hızın c sabit olduğu düşünüldüğünde, frekansa bağlı olmadan(dağılım olmayan durumda) en genel çözüm;
f ve g iki kere türevlenebilen fonksiyonlardır. İki hareket eden dalganın üst üste binmesi olarak görülebilir, (f) pozitif x-ekseninde, (g) ise negatif x-ekseninde c hızıyla hareket eder. Tek bir yönde hareket eden bir sinüs dalgası ise f veya g den birinin sinüsoid ve diğerinin sıfır olması ile elde edilir.
\omega dalganın açısal frekansını, k ise dalga sayısını verir.
Elde etme
Adiabatik(ısı almayan) işlemde, basınç P yoğunluğun \rho bir fonksiyonudur ve şu şekilde lineerize edilebilir;
C herhangi bir katsayı. Basınç ve yoğunluğu ortalama ve toplam bileşenlerine ayırırsak:
Akışkanlar için adiabatik hacim modülü;
Şu sonucu verir:
Lineerize edilmiş hal denklemi buna dönüşür:
P akustik basınç (P − P0).
Denklem lineerize edilmeli ve değişkenler yine ortalama ve değişen bileşenlerine ayrılmalıdır.
Tekrar düzenleyerek ve ortam yoğunluğunun zamana veya konuma bağlı değişmediğine, aynı zamanda hız ile yoğunluğun çarpımının çok küçük bir sayı olduğuna dikkat ederek şunu yazabiliriz:
Euler’ın Kuvvet yasası(momentum korunumu) gereken sonunsur. Tek boyutta denklem:
D/Dt ileten, kayda değer veya gerekli türevdir, sabit bir noktadan ziyade ortamla beraber hareket eden bir noktadaki türevdir. Değişkenleri lineerize edersek:
Süreklilik denkleminin zamana göre, kuvvet denkleminin ise konuma göre türevlerini alırsak:
İlk denklemi \rho_0 ile çarpar, birbirlerinden çıkarır ve hal denkleminin lineerize edilmiş formunu yerine koyarsak:
Son hali şu olur:
yayılma hızıdır
Denklem
Feynman üç boyutta sesin ortamdaki dalga denklemini şöyle elde etmiştir:
Silindirik koordinatlarda
Burada iken Hankel fonksiyonlarına asimptotik yaklaşımlar şöyle verilir;
Lale (anlam ayrımı)
Lale, bir süs bitkisidir. Ayrıca şu anlamlara gelebilir;
Karpuzlu Çayı
Karpuzlu Çayı: Karpuzlu ilçesi sınırları içinden geçerek Büyük Menderes nehrine kavuşan bir akarsu.
18. Türkiye Hükûmeti
18. Türkiye Hükûmeti veya Günaltay Hükûmeti, 16 Ocak 1949 - 22 Mayıs 1950 tarihleri arasında görev yaptı.
Arka plan
Bir önceki başbakan CHP'li Hasan Saka 14 Eylül 1949'da istifa etti. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, partisinin genel sekreteri Hilmi Uran'ın önerisiyle Şemsettin Günaltay'ı yeni başbakan olarak atadı. Günaltay bir din, felsefe ve tarih bilginiydi. Laikliğin savunucusu olarak bilinen bir partinin başbakanının bir din bilgini olması beklenmedik bir durumdu.
Sonrası
Günaltay, partisinin 14 Mayıs 1950'de yapılan genel seçimleri kaybetmesinin ardından istifa etti. Bir sonraki hükümet Demokrat Parti'den Adnan Menderes tarafından kuruldu.
Müsned hadis
Müsned hadis (veya Muttasıl hadis), İslam peygamberi Muhammed’e ulaşıncaya kadar yer alan tüm râvilerin belirtildiği hadis türüne verilen isimdir. Kısacası rivâyet zincirinde herhangi bir atlama yoktur.
Bu hadisler râvilerinin durumuna göre mütevâtir veya âhâd olabilir. Bununla birlikte, diğer mezheplerden farklı olarak, Hanefi Mezhebi'ne göre mütevâtir, âhâd veya meşhûr olabilir; diğer mezhepler meşhûr hadislere âhâd hadislerin altında yer verdiği için (âhâd hadislerin bir alt-bölümü) bu tip bir ayrıma gitmezler.
Kısaca mütevâtir, yalan olması mümkün olmayacak şekilde farklı topluluklarca aynı şekilde ortaya konulan hadise verilen isimken, âhâd bir topluluğun bir râviden veyahut bir râvinin bir topluluk ya da bir diğer râviden naklettiği hadislere verilen isimdir. İtikâd, ibâdet ve muâmelâtta hüccet olan mütevâtir sünnet, mutlaklık arz eder. Mütevâtir sünnetle açıklanmış bir hususa namaz rekatları örnek olarak verilebilir. Âhâd hadisler ise katî (kesin) değil, zannî bilgi ifade ettikleri için ancak ibâdet ve muâmelâtta kullanılabilir. İslam hukukuna göre bu (yani âhâd) hadisleri inkâr eden kişi, örneğin, tekfir edilmez (yani dinden çıkmış sayılmaz) yalnızca bid’atçı olduğu (ehl-i bi'dattan olduğu) kabul edilir. Meşhûr hadisler ise, Hanefilerde mütevâtir ve âhâdla birlikte sayılan, üçüncü gruptur; bununla birlikte daha önce de belirtildiği gibi diğer mezhepler meşhûr hadisleri âhâd hadisler altına almakta ve bu şekilde incelemektedir. Meşhûr hadis peygamberden sadece bir veya iki kişinin rivâyet ettiği fakat özellikle hicrî 2. ve 3. yüzyıllarda ünlenmiş ve genel kabul görmüş hadislere verilen isimdir. Zan mertebesinde bulunsalar da ‘meşhûr’ oluşları sebebiyle ayrı bir yerleri vardır ve örneğin meşhûr hadisleri inkâr eden kişi fâsık sayılır.
Pers-Yunan savaşları
Yunan – Pers Savaşları, (sıklıkla Pers Savaşları olarak da geçer), Ahameniş İmparatorluğu (Pers İmparatorluğu) ile Yunan kent devletleri arasında MÖ 499 ile MÖ 449 arasında gerçekleşen bir dizi muharebedir. Politik olarak bölünmüş Antik Yunanistan'la, dönemin en güçlü imparatorluğu olan Pers İmparatorluğu arasındaki çatışmalar, esasen Büyük Kiros'un, MÖ 547 yılında İyonya'yı istila etmesiyle başlamıştı. Gerçekte Grek dünyası açısından Pers İmparatorluğu ile aradaki düşmanlık, İmparatorluk'un Büyük İskender'in seferi sonunda dağılmasına kadar iki yüzyıldan fazla bir süre devam etmiştir. Bu düşmanlık, Pers ordularının Yunanistan'a karşı MÖ 490'da ve MÖ 480-479 yıllarındaki iki saldırısıyla sıcak çatışmaya dönüşmüştü.
Grek bakış açısından tüm bu çekişmeler "Med olayı" olarak tanımlanmıştır. Yunanlar, Pers İmparatorluğu'nu oldukça iyi tanıyor ve bir Pers hanedanı tarafından yönetildiğini biliyor olmalarına karşın, ilk tanıdıkları adla, Medler olarak tanımlamaya devam ediyorlardı.
Aristagoras, Pers desteğiyle Milet'e tiran olduktan sonra MÖ 499'da, yine Pers desteğini alarak Nakşa adasına karşı bir istila hareketine girişmiştir. Ancak Aristagoras'ın bu seferi bir hezimetle sonuçlanmış ve Pers Sarayı tarafından azledilmekle karşı karşıya kalmıştır. Bunun üzerine, Pers Sarayı karşısında kendi durumunu tehlikede görerek Anadolu'da Pers karşıtı bir başkaldırıyı desteklemeye yönelmiştir. Bu durum İyon Ayaklanması'nı başlattı. Ayaklanma, MÖ 493 yılına kadar, Önasya'ya kademeli olarak yayılarak sürmüştür. Atina ve Eretria'nın askeri desteğini sağlayan Aristagoras, bu destek kuvvetlerinin yardımıyla MÖ 498 yılında, Pers bölgesel başkenti durumundaki Sard'ı ele geçirip yaktı. Pers Kralı I. Darius Atina ve Eretria'dan bu isyana destek oldukları için intikam yemini etmiştir. İsyan, MÖ 497-495 yılları boyunca her iki taraf için de bir açmaz halinde devam etmiştir. Pers kuvvetleri MÖ 494 yılında yeniden toparlanıp isyanın Milet'deki merkez üssüne hücum ettiler. Lade Deniz Muharebesi'nde İyon donanması kesin bir yenilgiye uğradı. Ardından Milet kuşatıldı, ele geçirildi ve halkı sürüldü. Bu yenilgi İyon İsyanı'nın çözülmesine yol açtı ve son direnme güçleri de bir sonraki yıl ezildi.
Yeni ayaklanmalardan ve Yunanistan'ın yeniden bu ayaklanmaları desteklemesinden kaçınmayı amaçlayan I. Darius, Yunanistan'ı istila etmek ve Atina ile Eretria'yı Sard yıkımından dolayı cezalandırmak için bir sefere karar vermiştir. Yunanistan'a yönelen ilk Pers istilası MÖ 492 yılında başlatıldı. Pers orduları komutanı General Mardonius, Trakya'yı ve Makedonya'da bir kısım bölgeyi ele geçirdikten sonra, bir dizi terslik nedeniyle seferine planlanandan önce son vermek zorunda kalmıştır. Karşılaşılan ilk terslik donanmasının Aynoroz Dağı kıyılarında bir fırtınaya yakalanmasıydı. General Trakya'da bir savaşı yönetirken meydana gelen bu yıkımda, Herodot'a göre Pers donanması 300 gemi ve 20 bin adam kaybetmiştir. General Marsonius'un Donanmasız kalması, kuvvetlerini Anadolu'ya çekmek zorunda bırakıyordu. Generalin Trakya'da yaralanması üzerine görevden alındı ve ordunun komutası Artaphernes'e, donanma ise Datis'e verildi. İki yıl sonra MÖ 490'da toplanan güçlü bir ordu ve donanma, Ege Denizi üzerinden seferi yeniden başlattılar. Bu Pers seferi, önce Nakşa'yı kuşatılıp yakılıp yıkılmaktan sonra Kiklad Adaları'nın diğer kent devletlerini Pers hakimiyeti altına aldı. Daha sonra batıya yönelen Donanma, Eretria'yı düşürmüştür. Yunanistan anakarasında karaya çıkan Pers ordusu Maraton Muharebesi'nde Atina kuvvetleri tarafından kesin bir yenilgiye uğratıldı. Bu yenilgi seferi başarısızlığa uğratmıştır.
Bu yenilgiden sonra I. Darius Yunanistan'ın istilası için yeni bir plan hazırlıklarına girişti. Fakat MÖ 486 yılında ölmesi üzerine bu istila oğlu ve ardılı I. Serhas'a kalmıştır. I. Serhas Antik Dünya'nın gördüğü en büyük orduyla Sard'dan hareket etti. Askerlerini ve malzemeyi Çanakkale Boğazı'ndan karşıya geçirmek için Abidos'tan Sestos'a uzanan iki yüzer köprü kurdurttu. Bu kesimde Çanakkale Boğazı yaklaşık olarak 1,3 km.dir. Ancak ordu henüz karşıya geçmeden çıkan bir fırtınayla köprüler tahrip olmuştur. Gayelana gelen Serhas köprülerin inşasından sorumlu adamlarının kellerini vurdurmuştur. İkinci köprü dönemin savaş gemileri olan Pentekontera ve triremelerle oluşturuldu. Atina ve Sparta'nın başı çektiği Grek ittifakına karşı Termopylae Muharebesi'ni kazanan Pers ordusu, ilerleyerek Yunan anakarasının büyük bir bölümünü istila etmiştir. Bu sırada Grek İttifakı Donanması, Pers Donanması ile giriştiği Artemision Deniz Muharebesi ardından geri çekildi. Ancak Grek Donanması'nı bütünüyle imha etmeye yönelen Pers Donanması Salamis Deniz Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğradı. Bir sonraki yıl toplanan Grek kuvvetleri saldırıya geçerek Platea Muharebesi'nde Pers ordusunu yenilgiye uğrattılar. Deniz yenilgisinin üstüne gelen karadaki bu yenilgi Pers İmparatorluğu'nun Yunanistan Seferi'nin de sonunu getirmiş oldu.
Yenilgi Pers askeri yönetiminin düzenini bozmuştu. Bundan yararlanan Grek İttifakı Donanması MÖ 27 Ağustos 479'da Mykale Muharebesi'nde Pers Donanması'ndan geriye kalanları da imha etmiştir. Daha sonra fakat yine aynı yıl içinde Sestos kuşatılmış ve buradaki Pers garnizonu imha edilmiştir. Bir yıl sonra Byzantion'daki Pers garnizonu da aynı akıbete uğradı. Böylece Pers Ordusu bütünüyle püskürtülmüş, Ege Denizi'ndeki ve Yunanistan'daki Pers tehdidi ortadan kaldırılmıştı. Spartalı General Pausanias'ın Byzantium'u kuşatması sırasındaki uygulamaları Yunanistan'da Sparta açısından olumsuz sonuçlar doğurdu. Pausanias'ın bazı Pers savaş esirlerini serbest bırakması tepki çekti. General, bu askerlerin kaçtığını iddia ettiyse de daha sonra I. Darius'a bir mektup göndererek Yunanistan'ın işgalinde yardımcı olmayı önerdi. Bunun karşılığında kızıyla evlenmek istiyordu. Bu gelişmeler Sparta'nın müttefiki olan kent devletlerinin Atina safına geçmelerine neden olmuştur. Atina önderliğinde gelişen bu ittifak daha sonra Attik Delos Birliği olarak bilinecektir. Attik Delos Birliği izleyen 30 yıl boyunca Pers gücüne karşı, Avrupa topraklarındaki kalan Pers kuvvetlerinin de püskürtülmesiyle başlayan seferlere devam etti. MÖ 466 yılında kazanılan Eurymedon Muharebesi'yle Attik Delos Birliği, hem bir zafer daha kazandı, hem de İyonya kent devletleri üzerindeki Pers hakimiyeti sona erdirildi. Ancak Birliğin de karıştığı MÖ 460-454 yıllarındaki Mısır'daki ayaklanma, çok ağır bir yenilgi oldu ve Pers hakimiyetine karşı sürdürülen askerî harekâtların durdurulmasına yol açtı. Kıbrıs'a MÖ 451 yılında gönderilen bir filonun küçük bir kısmı adaya ulaşabildi. Filonun geri çekilmesiyle Grek – Pers Savaşları sona ermiş oldu. Atina ile Pers sarayı arasında bir barış antlaşması imzalandı. Bazı tarihi kaynaklarda iki güç arasındaki düşmanlığın sonunu ifade ettiği kabul edilen bu barış Kallias Barışı olarak bilinmektedir. Barış, tüm Ege kıyılarındaki kent devleri üzerinde kurulmuş olan satraplıklara son verdiği gibi Ege'yi Pers gemilerine kapatmıştır. Diğer yandan Atina da Mısır, Kıbrıs ve Libya'daki Pers etki alanlarını kabul etmektedir.
Tarihi kaynaklar
Grek – Pers Savaşları üzerine birinci el kaynakların hemen hemen tümü Grek kaynaklarıdır. Pers tarihçilerin çalışmalarından hiçbiri günümüze ulaşmadı. Bunun sonucu olarak gerek Grek- Pers Savaşları, gerekse de Persler konusundaki bilgilerimizin az çok "taraflı" olduğunu kabul etmek gerekecektir. Belli bir tarihe kadar ana kaynak Grek tarihçi Herodot'tur. "Tarihin babası" olarak bilinen Herodot, MÖ 484'te Pers hakimiyetindeki Karya'daki Halikarnassos kentinde dünyaya gelmiştir. Herodot'un MÖ 440-430 yıllarında yazdığı "Enquiries" (Histories), Grek – Pers Savaşlarını da konu edinmiş olup günümüzde geçerli bir kaynak olarak görülür. Herodot'un tarzı tümüyle öyküleştirme tarzıydı ve en azından batı toplumları açısından tanınan bir tarih anlatımı olarak görülmektedir. Herodot'un, olayları tanrıların istek ve kaprislerine, kişilerin iddialarına dayanmadan diğer yandan olayların tarihsel değerlerini nispeten objektif vermesi, bir tarihçi için aranan bir nitelik dizisi olarak kabul edilmektedir. Herodot'tan sonraki, Tukididis gibi bazı tarihçiler, her ne kadar onun tarzını izlemişlerse de eleştirmekten geri kalmamışlardır. Bununla birlikte Tukididis kendi tarih çalışmasını, Herodot'un bıraktığı yerden, Sestos Kuşatması'ndan başlatmayı seçmiştir. Muhtemelen, Herodot'un çalışmasının düzeltilmeye ya da yeniden yazılmaya gerek duymayacak kadar doğru olduğunu düşünmüştü. Örneğin Plutarkhos da Herodot'u bir denemesinde yeterince Yunan yanlısı olmamakla suçlayarak eleştirmiş, "barbarperver" olarak tanımlamıştır. Rönesans Avrupa'sında çok okunmaya devam ediyor olsa da Herodot hakkında olumsuz bir yargı sürmüştü. Ancak 19. yüzyıla gelindiğinde, bir kısım arkeolojik bulgularla defalarca desteklenince Herodot'un değeri kabul edilir olmuştur. Günümüz yaygın görüşü, Herodot'un çalışmasının son derece değerli bir tarih kaydı olduğu yönündedir. Bununla birlikte, özellikle birliklerdeki mevcutlar ve tarihler konusunda verdiği ayrıntıların yer yer kuşkuyla karşılanması da söz konusu olmaktadır. Öte yandan halen birçok tarihçi, Herodot'un anlatımının Pers karşıtı bir eğilimde olduğuna ve olayların, dramatik bir etki yaratmak amacıyla abartılmış ya da süslenmiş olduğu kanısındadır.
Ne yazık ki Yunanistan'daki İkinci Pers İstilası sonları ile Peloponez Savaşı arasındaki dönemle ilgili olarak Grek askeri tarihi konusunda günümüze kadar ulaşabilen pek az kaynak bulunmaktadır. Antik tarihçiler tarafından kimi zaman "pentekontaetia" olarak adlandırılan bu dönem, Yunanistan'da görece bir barış ve refah dönemiydi. Döneme ilişkin en zengin kaynak, aynı zamanda döneme en yakın kaynak, Tukididis'in "Peloponez Savaşı Tarihi" adını verdiği çalışmasıdır. Tukididis'in bu çalışması, günümüz tarihçileri tarafından da en güvenilir birinci el kaynak olarak kabul edilmektedir. Tukididis, Pelopones Savaşı'nı anlatırken, tarih vermeden ve kısa olarak Yunan-Pers Savaşları hakkında da bilgi vermiştir. Fakat muhtemelen böyle tercih ettiği için esas olarak Atina gücünün artışını anlatır. Bununla birlikte Tukididis'in çalışması, dönemle ilgili genel hatların belirlenmesinde kullanılabilir. Ayrıca arkeolojik kayıtlar ve diğer antik yazarların konuya ilişkin verdiği bilgilerle ayrıntılara inilecek şekilde genişletilebilir.
Tüm dönem hakkında daha geniş ayrıntıyı Plutarkhos'un Themistokles, Aristides ve Kimon'un biyografileri üzerine yaptığı çalışmalarında bulabilmekteyiz. Plutarkhos dönemin tarihi üzerine söz konusu olaylardan yaklaşık 600 yıl sonra yazmıştır. Bu bağlamda ikinci derecede bir kaynak sayılması gerekir. Fakat sık sık verdiği isimler, yazdıklarının bir dereceye kadar doğrulanmasına olanak vermektedir Bu biyografi çalışmalarında, artık hayatta olmayan bazı antik tarihçilerden alıntı yapmıştır. Öyle ki, Herodot ve Tukididis tarafından çalışmalarında ihmal edilmiş ayrıntıları vermektedir. Dönem hakkında çağımıza ulaşan bir diğer önemli çalışma MÖ 90-30 yıllarında yaşamış olan Diodorus'un "Tarih Kitaplığı" adını verdiği çalışmasıdır. Bu çalışmasını, geniş bir tarih çalışması olan Ephorus'a dayandırmaktadır. Diodorus da ikincil bir kaynaktır. Fakat çoğu kez modern tarihçiler tarafından, tarzı ve yanlışları nedeniyle ciddiye alınmaz. Yine de başka kaynaklarda bulunmayan birçok ayrıntıya yer vermiştir.
Daha dağınık ayrıntılar bir coğrafyacı olan Pausanias'ın "Yunanistan'ın Tasviri" adlı çalışmasında bulunabilmektedir. Diğer yandan MS 10. Yüzyılda yazılmış bir Bizans ansiklopedisi olan Suda, yine bazı ayrıntılar vermektedir. Daha sınırlı kaynaklar olarak Pompeius Trogus'un, Cornelius Nepos'un ve Ctesilas'ın çalışmaları bulunmaktadır. Fakat bu çalışmalar söz konusu döneme ilişkin olarak pek güvenilir sayılmazlar.
Yakın geçmiş
Klasik Dönemde çok sayıda Grek yurttaşının, Miken Uygarlığı'nın çöküşünü izleyen Akdeniz Karanlık Çağı başlarında Yunanistan'dan kaçarak Önasya'ya göç ettiği ve orada yerleştiği kabul edilmektedir. Günümüz tarihçileri böylesi bir göçün gerçekleştiğini kabul ediyorlar. Bununla birlikte Yunanistan'dan Batı Anadolu'ya olan göçlerinin bu kadar yalın bir açıklaması olmadığı görüşünde olanlar da vardır. MÖ 2. binyılın sonlarında başladığı kabul edilen bu göç dalgası daha sonraki yüzyıllarda Anadolu'nun Ege ve Karadeniz kıyılarında pek çok yerleşme (koloni) kurulmasına yol açmıştır. Bu yerleşimciler, üç kabile grubudur, Aioller, Dorlar ve İyonlar. İyonlar Lidya ve Karya sahil kesimi civarına yerleşerek bölgede 12 İyonya kent devleti kurdular. Bu kentler, Karya'da Milet, Myus, Priene, Lidya'da Efes, Colophon, Lebedos, Teos, Klazomenai, Phokaia ve Erythrae, ve Ege Adaları'ndaki kent devletleri olan Sisam ile Sakız Adalarındadır. Örneğin Teos (günümüzde Seferihisar) Boeotia'dan gelen yerleşimciler tarafından kurulmuştu. İyon kentleri bağımsız kent devletleri olmalarına karşın ortak kültürel miraslarının bir uzantısı olarak sembolik bir ortak tapınak ve dini toplanma mekanları vardı; Panionion. Panionion hakkkında MÖ 6. yüzyıl öncesine ait çok az bulgu vardır. Muhtemelen daha sonraki tarihlerde geliştirilmişti. Bu sayede diğer kent devletlerini, hatta diğer İyon kabilelerini dahil etmedikleri bir kültürel birlik oluşmuştur.
İyon kentleri Lidyalılar'ın Batı Anadolu'yu istila ettiği tarihlere kadar bağımsız birer kent devleti olarak varlıklarını sürdürdüler. Lidya Kralı II. Alyattes MÖ 5. Yüzyıl sonlarında Milet'le karşı babasından miras kalan savaşı sürdürdü ve bu on iki yıl süren savaşın sonucunda Milet'le Lidya arasında bir ittifak antlaşması yapıldı. Bu antlaşmaya göre Milet içişlerinde özerkliğini korumuştu ama dış ilişkilerini Lidya takip edecekti. Ayrıca bu tarihlerde Lidya, Med İmparatorluğu ile savaş halindeydi ve Milet, Lidya ordusunu desteklemek üzere bir askeri birlik gönderdi. Savaşın sonunda Lidya ile Med İmparatorluğu arasında bir barış sağlandı ve ana hattıyla Kızılırmak iki hükümdarlık arasındaki sınır olarak kabul edildi. II. Alyattes'in oğlu ünlü kral Krezüs, MÖ 560'ta tahta geçti. Kısa hükümdarlık süresinde Önasya'daki diğer Grek kent devletlerini de hakimiyeti altına aldı.
Bundan kısa süre sonra bir Pers prensi olan Büyük Kiros MÖ 553 yılında Med Kralı Astyages'e karşı bir isyan başlattı. Kiros, Astyages'in torunlarından biriydi ve Med aristokrasisinden bazı unsurlarca destekleniyordu. Kiros'un isyanının devamında, MÖ 550 yılında kazandığı zafer, Med İmparatorluğu topraklarında bir süreç içinde Akamenid İmparatorluğu'nu kurmasının yolunu açmıştır. Diğer yanda doğudaki bu imparatorluğun içine düştüğü kargaşalığı izlemekte olan Lidya Kralı Krezüs, bu durumun kendi krallığını genişletmek için bir fırsat sağladığını görmüştü. Ancak harekete geçmeden önce bunun olumlu sonuçlar doğurup doğurmayacağı konusunda Delfi Tapınağının kehanetine başvurdu. Kahinler, farklı anlamlara çekilebilecek bir karşılık verdiler. Tarihte ünlü olan bu karşılık, "Krezüs Kızılırmak'ı geçerse büyük bir imparatorluk yıkılacak" şeklindedir. Aslında iki imparatorluktan biri yıkılacaktı. Kahinler, her kehanette ya da her ileriyi görme iddiasında olduğu gibi, her durumda haklı çıkmayı garantileyecek bir şey söylemişlerdi. Krezüs, kahinlerin vermiş oldukları cesaretle saldırıya geçti ve İmparatorluğu yıkıma uğradı.
Lidya'yla savaş hali sürerken Kiros İyon kentlerine ulaklar göndererek Lidya hakimiyetine karşı ayaklanmalarını istedi. Ancak İyon kentleri bunu reddettiler. Kiros, Lidya'nın istilasını tamamladıktan sonra İyon kent devletleri, Lidya'yla olan bağımlılık ilişkilerinin aynı şekilde Pers İmparatorluğu'nca da tanınmasını istediler. Fakat Kiros, İyon kentlerinin ayaklanarak kendisini desteklemedikleri için bu isteği kabul etmeyeceğini bildirmiştir. Bu geri çevirme açık bir savaş habercisiydi. İyon kentleri bu durumda kentlerini savunma hazırlıklarına girişmek durumunda kaldılar ve bu çerçevede Panionion'da toplantı düzenlediler. Kiros ise bir Med generali olan Mazares'i Anadolu'ya göndermiştir. Mazares, Priene'yi ele geçirdi, tüm Menderes Ovası'nı ezip geçti, Magnesia'yı yağmaladı. Ancak bu sırada hastalanıp öldü. Yerine bir Med generali olan Harpagos gönderildi. Harpagos, birçoğunun duvarları önüne toprak yığarak çok sayıda kenti ele geçirdi. General Harpagus'un ilk saldırısı Phokaia (günümüzde Foça) üzerine olmuştur. Ardından Teos'a (günümüzde Seferihisar) üzerine ilerleyen Pers kuvvetleri tarafından Önasya'daki Milet dışındaki diğer kentler de istila edildi. Milet daha önce Kiros'la anlaşmıştı ve bu anlaşmaya bağlı kalmıştı. Adalardaki kent devletleri de, Batı Anadolu'da olanları haber alarak çatışmaya girmeden Pers hakimiyetine boyun eğdiler.
İstilanın izleyen yıllarında İyon pasif direnişi, bu başlangıçtaki yılgınlığı geride bırakarak inatçı bir pasif karşı koyma göstermiştir. II. Kiros, İmparatorluğun diğer bölgelerinde Musevi din adamları gibi, "seçkin" grupları, hakimiyetini güçlendirmek amacıyla desteklemiş, kollamıştı. Söz konusu dönemde Anadolu'daki Grek kent devletlerinde benzer bir seçkin zümre yoktu. Her ne kadar aristokrat bir toprak sahipliği varsa da bu sınıf kendi içinde birlik halinde değil, hatta kaçınılmaz olarak birbirine rakip durumdaydı. Bu yüzden Persler İyon kent devletlerinde Pers yanlısı bir kralın yönetime gelmesini, kendilerini İyonya'nın iç çatışmalarına sürüklese de desteklemek durumunda kalmışlardır. Bu krallar yerel halk arasında hep "tiran" olarak adlandırılmıştır. Pers İmparatorluğu yönünden ortaya çıkabilecek bir risk, bazı tiranların kendi yönetimlerini olabildiğince bağımsız kılma girişimleri olabilecekti ve bunların bir şekilde değiştirilmesi zorunluydu. Tiranlar da ayrıca zorlu bir işin üstesinden gelmeliydiler, vatandaşlarının Pers düşmanlığını yumuşatmalı, mümkünse gidermeliydiler. Geçmişte de Grek kent devletleri zaman zaman tiranlar tarafından yönetilmişti ancak, bu yönetimler sonuçta çökmüştür. Söz konusu tiranların güce ve liderlik yeteneğine gereksinimleri vardı ve zaten bu nitelikleri taşıyorlardı. Oysa Pers Sarayı tarafından atanan krallarda her zaman bu yeteneklerin olması beklenemez. Pers askeri kuvvetlerinin desteğini sağlayan kralların halk desteğine ihtiyaçları yoktu. Bu nedenle diledikleri gibi hükümdarlık etmekteydiler. Dolayısıyla Grek – Pers Savaşları'nın hemen öncesinde İyon nüfus zaten yönetimden hoşnutsuzdu. Bu bağlamda muhtemelen bir ayaklanmanın subjektif koşulları hazırdı.
Çatışmanın kaynakları
Med İmparatorluğu'nu MÖ 550 yılında yıkarak bağımsızlıklarını kazanan Persler hızla bir imparatorluk haline geldiler. Kısa sürede Lidya Krallığı'nı yıkarak batıda sınırlarını Ege kıyılarına uzattılar. Ardından kuzeyde Hazar Denizi kıyılarına, doğuda Hindistan'a kadar genişlediler. Çok kısa süre sonra Babil İmparatorluğu'nu yıkarak tüm Levant'ı, MÖ 525 yılında da Mısır topraklarını kontrolleri altına aldılar. Neredeyse çeyrek asır içinde, "dünyada bilinen bütün yerleşik yaşamın hakimiyeti" ellerine geçmiştir. Geriye, bu anlamda Trakya ve Yunanistan ile halen bağımsızlığını koruyan bazı Ege Adaları kalmıştır. Bu merkezler üzerinde hakimiyet kuruduğunda çağın tüm dünya ticareti Pers hakimiyeti altına alınacaktır. Nitekim I. Darius, MÖ 500'lerin sonlarında İskit topraklarının ciddi bir bölümünü istila ettikten sonra ordusunu Trakya'ya çevirmişti. Muhtemelen İmparatorluk'un batı sınırlarında bir şeylerin eksikliğini hissetmişti. Bu büyük ölçüde ticaretle ilişkili eksikliklerdi. Bu eksikliği gidermek için ordu İstanbul Boğazı'nı geçerek Trakya topraklarında ilerlerken donanma da Tuna Nehri girişine yelken açmıştır. Sonunda bu bölgeleri de kontrolü altına almıştır.
Batı Anadolu kıyılarındaki Grek kolonileşmesi, MÖ 8. yüzyıldan itibaren Ege ve Akdeniz deniz ticaretinde Grek ve Fenike kent devletleri arasındaki rekabeti doruk noktasına taşımıştır. Bu çekişmenin sonucunda deniz ticaretindeki Grek rekabet üstünlüğü, Ege Denizi'ni Fenike ticaretine engellemiştir. Pers İmparatorluğu Doğu Akdeniz kıyılarını ele geçirdiğinde Grek – Fenike ticati rekabetini de devralmış oldu. Kuşkusuz Pers Sarayı açısından deniz ticareti çok önemli bir gelir kaynağıdır. Dolayısıyla İmparatorluk, Akdeniz ve Ege deniz ticaretine hakim olmayı hedefleyecektir. Tüm bunlar bir araya geldiğinde hem kara hakimiyeti, hem de deniz hakimiyeti amacı, yani tüm dünya ticaretini ele geçirme amacı, Pers İmparatorluğu'nun yayılma stratejisinde ana hedefi Yunanistan anakarası yapmaktadır. Serhas'ın Pers ileri gelenleriyle sefer öncesinde yaptığı toplantıda söyledikleri de aynı yöndedir, "Pers topraklarıyla cennetin gökyüzünün sınırlarını aynı yapmış olacağız." Ancak istila girişiminde belirleyici neden, deniz ticaretindeki rekabettir.
Pers hakimiyeti Anadolu kıyılarındaki Grek kent devletleri için ağır bir yük olmuştur. Örneğin Teos, Pers hakimiyetine kadar giderek zenginleşen bir kentti. Deniz ticaretinin kontrolünün Perslere kaymasının yanında, Pers hakimiyeti altındaki tüm bölgelerde uygulanan haraç ve istendiğinde asker, malzeme sağlamak gibi askeri yükümlülükler vardır. Yıllık olarak ödenecek haraç tutarı her ulus için ayrı ayır belirlenmiştir. Ödeme, gümüş üzerinden yapılır ve belirlenmiş olan tutarı Babil talentidir. Babil talenti Attik talentten 1 / 6 oranında fazladır, yani 30,3 kg.dır. Örneğin İyonya, Karya, Likya ve Pamfilya için yıllık haraç 400 talenttir. Bu yaklaşık olarak 12,12 ton gümüştür. Lidya ve Kilikya 500 talent, (15,15 ton) Mısır ise 700 talent (21,21 ton) yıllık haraç ödemekle yükümlüdür. Bu ödemeler kuşkusuz ki söz konusun toplumların geçim durumunu ciddi biçimde etkileyecektir. Sonuç olarak Pers hakimiyeti Anadolu kıyılarındaki ve Ege Adaları'ndaki kentlerin ekonomilerinde ciddi bir daralmaya neden olurken Yunanistan'daki kent devletlerinde de, deniz ve kara ticaretinin Pers kontrolüne geçmesine de bağlı olarak, fakat daha sınırlı ölçüde olmak üzere aynı yönde etkiler yaratmıştı.
Kara savaşları
Grek – Pers Savaşları'nda her iki taraf da esas olarak mızraklı piyade birlikleri ve hafif okçu sınıfına dayanan kuvvetler kullandılar. Grek kuvvetleri esas olarak ağır piyade kullanırken Pers ordusunda hafif piyade birlikleri ağırlıktaydı.
Pers kuvvetleri
Pers ordusu, İmparatorluğun geniş topraklarından ve farklı toplumlardan gelen, unsurlardan oluşmaktaydı. Yine de, Herodot'a göre ordunun genelinde, en azından silahlarda ve savaş tarzında bir tek tiplilik ve uyumluluk vardır. Bunların bir kısmı İmparatoluk tebaasından askeri yükümlüklere bağlı olarak toplanan askerlerdir. Bir kısmı ise müttefik krallıklardan gelen birlikler ve kiralanan paralı askerlerdir. Bu birlikler, iyi eğitimli, Pers - Med piyade ve süvari teşkilleriyle desteklenirdi. Bunlar, İmparatorluk'un düzenli birlikleridir. Bu unsurlar kendi donanım ve silahlarıyla orduya katılır, kendi tarzlarında savaşırlardı. Profesyonel askerlerden oluşan düzenli birlikler, Ölümsüzler gibi, tek tip donanıma sahiptiler. Göçebe topluluklardan ok, yay, mızrak gibi hafif silahlı askerler, muharebeye girmeyen işçi taburları, eşler, cariyeler ve köleler, Pers askeri garnizonlarında ve kamplarında hep görülen kalabalıkları oluştururlar.
Birlikler çoğunlukla yay-ok, kısa mızrak, kılıç ya da balta ile silahlanmış olup hasır bir kalkan taşıyorlardı. Askerler deri bir göğüs zırhı kuşanmışlardır. Fakat yüksek sınıftan kişiler daha iyi korumalı olarak metal göğüs zırhı kullanmaktaydılar. Pers ordusu başta kitlesel ok atışıyla düşmanlarını yıpratmak, ardından sonuç alıcı darbeyi indirmek için mızrak ve kılıçlarla göğüs göğüse çatışmaya girmek şeklinde bir savaş tarzı izliyorlardı. Pers piyade oluşumlarının sparabara olarak adlandırılan ilk hattı ok ve yay taşımaz, daha büyük hasır kalkan ve daha uzun (2 metreye yakın) bir mızrak taşırlardı. Pers ordusunun bel kemiğini oluşturan bu oluşum ön hatta bir "kalkan duvarı" oluşturarak diğer birlikleri karşı tarafın ok atışlarından korumaktaydı. Fakat asıl işlevleri, "düşman"la ilk göğüs göğüse çatışmaya girecek olan birlikler olmalarıdır. Pers süvarisi ise çoğunlukla okçu süvariden oluşan hafif süvariydi.
Grek kuvvetleri
Grek kent devletleri arasındaki savaş tarzı, esas olarak okçularla ve sapancılarla desteklenen hoplitlerin falanks düzenine dayanmaktadır. En azından MÖ 650'ye kadar uzanan bir dönem için böyledir. Söz konusu tarih bir Grek seramiğinin tarihlendirilmesine dayanmaktadır. Hoplitler, ağır piyade olarak uygulamada, bu şekilde savaşabilmek için gereken teçhizatı sağlayabilecek olanakları olan orta sınıf halktan oluşurdu. Atinalılar bu sınıfa "zeugites" adını vermiştir. Hoplitlerin silahları bir göğüs zırhı, karnın alt kısmını koruyan geniş bir kemer, dizlikler, tolga, aspis ya da hoplon adı verilen büyük, yuvarlak ve dışbükey bir kalkandan oluşurdu. Hoplitlerin esas silahları ise dori adını verdikleri uzun kargıdır. Bu mızrak, Pers askerlerindeki mızraklardan önemli ölçüde uzundur. Ayrıca "xiphos" adı verilen bir kılıç taşırlardı. Ağır zırh ve uzun bir mızrak, göğüs göğüse mücadelede Greklere önemli bir üstünlük ve uzun menzilli silahlara karşı ciddi bir koruma sağlamaktadır. "Peltast" ve "Psiloi" adı verilen hafif piyade unsurları da Grek kuvvetlerinin bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu oluşumların Grek ordularında önemi ve yeri giderek artmıştır. Örneğin Platea Muharebesi'ne ordunun yarıdan fazlası psiloi unsurlardan oluşuyordu. Zırh, tolga ve güçlü bir kalkan alacak maddi olanakları olmayan yoksul kesimden yetişkin erkekler savaşlara bu şekilde silahlanarak katılabiliyorlardı. Grek – Pers Savaşları'nda Grek ordusunda süvari kullanıldığına ilişkin bir bilgimiz yoktur.
Deniz savaşı
MÖ 5. yüzyılda Akdeniz'de deniz savaşlarında kullanılan en gelişkin savaş gemileri triremelerdir. Uzunlukları 36 - 40 metre, genişlikleri ise 6 metre olan bu gemiler üç sıra kürekçi takımına sahiptir. Uygun rüzgar olduğunda toplam alanı 175 metrekareyi bulan yelken takımıyla hareket edebilirlerdi. Ancak yeterli rüzgar olmadığında kürekçi takımıyla hareket edilmektedir. Ancak muharebelerde, gereken manevraları yapabilmek için mutlaka kürekçi takımına dayanmak zorundadırlar. Bu gemilerde 170'i kürekçi olmak üzere 200 mürettebat istihdam edilmektedir. Denizci olarak kaptanın dışında en önemli eleman dümencidir. Kıçta, iki dümenle gemiye yön verirdi ve usta bir dümencinin savaştaki başarıda önemli payı olurdu. Yunan-Pers Savaşları döneminde Grek triremeleri 10 savaşçı ve 4 okçu bulundurmaktadır. Pers triremelerinde ise 40 savaşçı ve okçu olurdu. Sadece bu unsurlardan otuz kadarı ve gemi kaptanı Persdir, çoğu kez kalanı Saka savaşçılarıdır. Gemiler, kürekçiler ve diğer savaşçılar, bağımlı devletler tarafından sağlanmaktadır. Silahlı adamların Pers ve Saka olması, özellikle Grekçe konuşan mürettebatın muharebede taraf değiştirmesini önlerdi. Grek Donanması'nda ise tüm gemiler, kürekçiler ve savaşçılar Grektir.
O dönemde Akdeniz'de temel deniz muharebesi taktikleri gemilerin pruvasında bulunan ve geminin pruvasından 2 metreden biraz fazla ileri uzanan, üç yanı keskin mahmuzu kullanarak düşman gemisini mahmuzlayarak batırmaktı. Eğer bu mümkün olmazsa trireme düşman gemisine olabildiğince yakın geçiş yapmaya ve bir taraftaki kürekleri kırarak gemiyi manevra yapmaz hale getirmeye çalışırdı. Bir başka manevra da düşman gemisine bordalayarak asker çıkarmaktı. Bu kez düşman gemisi güvertesinde kıyasıya bir çatışma yaşanırdı ki, bu herhangi bir kara çatışmasıyla hemen hemen aynı şartlarda olurdu. Her iki tarafın savaş gemilerinde bu tür olası bir çatışma için asker bulunmaktadır. Grek İttifakı Donanması'nda tam silahlı hoplitler, Pers Donanması'nda ise hafif piyadeler. Bordalamakta amaç, doğal olarak "düşman" gemisini ele geçirmektir. Her iki taraf için de, mürettebat manevrada usta ise mahmuzlamayı, yeterince usta değilse bordalamayı tercih etmek gerekecektir.
MÖ VI. yüzyıl (500'lü yıllar) öncesinde mahmuzlu savaş gemileri olduğuna ilişkin herhangi bir kanıt günümüze ulaşmış değildir. Mahmuzlu savaş gemilerine dair ilk kanıt MÖ VI. yüzyıl ortalarına denk gelen Herodot'un kaydıdır. Mahmuz, düşman gemisinin bordasını parçalayabilmesi için tunç kaplamayla sağlamlaştırılırdı. Bu yüzden geminin en pahalıya mal olan bölümüdür. Mahmuzlu gemiler, her şeyden önce çarpışmanın darbe etkisine dayanacak kadar güçlü inşa edilmeliydiler. Dahası mahmuz için gereken tunç hem oldukça pahalıdır, hem de tek parça halinde dökülen bu kısımn için uzman dökümcülere gerek duyulacaktır. Mahmuzlama, oldukça ustalık gerektiren bir manevradır. Mahmuzlama doğru yönde yapılmalı ve uygun vuruş durumuna kadar olabilecek en yüksek hızda ilerlemelidir. Bu hızın saatte 9-10 deniz mili olduğu hesaplanmaktadır. Bu anda kürekçilere emir verilir ve mahmuzlama hızına düşülür. Bu mahmuzlama hızı iyi belirlenmeli, etkili bir vuruş yapmaya yeterli olduğu gibi darbeden sonra düşman gemisinden kurtulmayı sağlayacak bir hız olmalıdır. Aksi takdirde düşman gemisine takılınıp kalınırdı. Bu durum ise, her iki geminin de aynı kaderi paylaşmasına yol açacaktır. Bu nedenle mahmuzlamanın hemen ardından kürekçilere verilen emirle geriye kürek çekilirdi.
Daha deneyimli donanmalar, "diekplous" olarak adlandırılan bir manevra uygulamaya başlamışlardı. Bu manevrada düşman hattı, bir kesimde güç yığılarak yarılmaya çalışılır, böylece düşman gemilerine geriden saldırılırdı. Bu arada, düşman gemileri hattındaki boşluklara süzülüp onlara yandan saldırmayı esas almaktadır.
Pers donanası ağırlıklı olarak Fenike, Mısır, Antik Kilikya ve Kıbrıs gemilerinden oluşmaktadır. Pers İmparatorluğu'nun diğer sahil bölgeleri savaşın gidişatı boyunca gemi olarak katkıda bulunacaktır.
İyon Ayaklanması (MÖ 499 – 493)
İyonya Ayaklanması, Önasya'da Pers hakimiyetine karşı askeri bir başkaldırıdır. İsyana, Aiolis, Doris, Kıbrıs, Karya da katılmıştır ve MÖ 499 – 493 yıllarını kapsamıştır. Ayaklanma, Milet tiranları Histiaeus ve Aristatoras'ın baskıcı yönetimlerine ve genel olarak yine Pers Sarayı tarafından atanmış Önasya'daki Grek kent devletleri tiranlarına karşı duyulan hoşnutsuzluktan kaynaklanmıştır.
Milet tiranı Aristagoras, MÖ 499 yılında Ege'deki Nakşa Adası'nı ele geçirmek için Sard Satrabı Artaphernes ile birleşik bir sefer başlatmıştır. Bu sefere çıkmaktaki amacı, Milet'teki durumunu, hem saygınlık, hem de parasal yönden sağlamlaştırmaktı. Bu seferin başarısızlıkla sonuçlanması Aristagoras'ı daha da olumsuz etkilemiştir. Pers Sarayı'nca görevden alınacağını düşünmeye başlamıştır. Azledilmeyi beklemek yerine, tüm Batı Anadolu'ya yayılacak bir ayaklanma başlattı.
Atina ve Eretria birlikleri ile desteklenmiş İyon birlikleri MÖ 498'de harekete geçtiler, Sard'ın aşağı kentini ele geçirip yaktılar. Ancak aşağı kentte yangın çıkması üzerine kuşatmayı kaldırıp geri çekildiler. Geri çekilirken, Sard'a yardım için gönderilen Pers birliklerince izlendiler ve Efes yakınlarında bu birliklerin süvari unsurlarınca savaşa zorlandılar. Efes Muharebesi olarak anılacak bu muharebede Grek birlikleri ağır biçimde hırpalandılar. Sard'a karşı girişilen bu İyon saldırısı, ilk ve son saldırgan girişim olmuştur. Bundan sonra İyon kentleri hep savunmada kalmıştır. Ancak Pers tepkisi şiddetli oldu. Ayaklanan tüm bölgelerin, en ücra köşelerine varıncaya dek kontrol altına almak için MÖ 497 yılında üç koldan saldırıya geçtiler. Fakat Karya'nın da ayaklanması üzerine en büyük kuvvet, yön değiştirerek Karya'ya yönelmiştir. Karya üzerine ilerleyen Pers birlikleri ilk muharebelerde başarılı olup Halikarnassos üzerine ilerlediler. Pedasa'ya ulaşan bu hatta Karya kuvvetleri tarafından tuzağına düşürüldüler. Buradaki Pedasa Muharebesi, Pers ordusunun imha olması, Daurises ve komutanlarının savaş alanında ölmesiyle sonuçlanmıştır. Burada uğranılan ağır yenilgi, MÖ 496 – 495 yıllarında savaşın duraklamasına yol açmıştır.
Kendini toparlayan Pers Sarayı, orduyu ve donanmayı yeniden tertipleyerek MÖ 494 yılında, ayaklanmanın merkez üssü durumundaki Milet'i hedef almıştır. İyon Filosu Milet'i deniz tarafından savunmaya çalıştı, ancak Lade Deniz Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğradı ve muharebe alanından çekilerek Sisam'a sığındı. Milet kuşatıldı, ele geçirildi ve halkı köle edildi. Bir yandan İyon Donanması'nın uğradığı yenildi, diğer yandan Milet'in düşmesi İyon Ayaklanması'nın da sonunu getirmeye yetmiştir. Bu yenilgiler ardından Karya da Pers hakimiyetine boyun eğdi. Pers kuvvetleri MÖ 493 yılını, Anadolu'nun batı sahillerinde halen direnmekte olan kent devletlerini ezmekle geçirdi. Ardından adil ve dürüst olduğu ileri sürülen bir barış antlaşması yürürlüğe konuldu.
İyon Ayaklanması, Grek dünyasıyla Pers İmparatorluğu arasındaki ilk geniş çaplı çatışmadır ve Grek – Pers Savaşı'nın ilk evresini oluşturur. Önasya kesin bir biçimde Pers hakimiyetine girdiyse de I. Darius'un ayaklanmaya destek oldukları için Atina ve Eretria'yı cezalandırmaya kararlıydı. İmparatorluğunun istikrarına karşı süregelen bir tehdit olarak gördüğü Grek dünyasını, tüm Yunanistan'ı istila etmeye karar vermesine nedendir.
Yunanistan'a Birinci Pers Saldırısı (MÖ 492 – 490)
İyonya'nın istilasından sonra Persler bir sonraki hareketlerini planlamaya giriştiler. Bu hareket tarzı, Atina ve Eretria'yı cezalandırmak ve Yunanistan'dan imparatorluklarına gelecek tehdidi ortadan kaldırmak üzerine kurulu olacaktır. Yunanistan'ın istilasını amaçlayan Pers harekâtı iki ana seferden oluşacaktı.
Mardonius Seferi (MÖ 492)
İlk askeri sefer I. Darius'un damadı olan Mardonius tarafından yürütüldü. Mardonius'un görevi Trakya'ya yeniden boyun eğdirmekti. Trakya, MÖ 513'te Pers hakimiyeti altına alınmış, ama İyon Ayaklanması sırasında Pers etkisinden çıkmıştı. Mardonius, Makedonya'yı Pers İmparatorluğu'na bağlı bir ülke haline getirmeyi başarmıştır. Daha önce müttefik fakat bağımsızdı. Ancak seferin devamında Mardonisun donanması Aynoroz Yarımadası koyunda yakalandığı bir fırtınada ağır kayıplara uğradı. Bu nedenle sefer ilerleyemedi. Mardonius daha sonra Trak kabilelerinin kampına düzenlediği bir baskın sırasında yaralandı. Böylece Orduyla birlikte Asya'ya geri döndü.
Ertesi yıl Darius, niyetini açıkça ortaya koyarak tüm Grek kent devletlerine elçiler gönderdi ve onlardan kendi iradesine ve yönetimine boyun eğmelerini istedi. Atina ve Sparta hariç diğerlerinin büyük bölümü boyun eğdiler. Atina ve Sparta ise elçileri infaz ettiler. Bu davranış açıkça savaş ilanıydı. Bunun üzerine Darius, bir sonraki yıl girişilecek bir askerî harekât için hazırlıklara başladı.
Datis Seferi (MÖ 490)
MÖ 490'da Amiral Datis'e ve Satrap Artaphemes'in oğlu General Artaphemes'e, ordu ve donanmadan oluşan bir istila seferi için komutanlık verildi ve Donanma Kilikya'dan yelken açtı. Donanma'nın ilk hedefi Rodos'tu. Amiral Datis, Ada'nın Lindos kentini kuşattı fakat bu kuşatma başarılı olmadı. Bu konuyla ilgili Ada'daki bir Lidya tapınağının vakanüvisinde kayıt tutulmuştur. Bu kez Nakşa Adası'na yelken açıldı. Amaç, Artaphernes'in harekâtını başarısız kılan direnmenin intikamını almaktı. Ada sakinlerinden çoğu dağlara çekildiyse de Pers askerleri tarafından ele geçirilip köle yapıldılar. Pers Ordusu kenti ve tapınağı yakmıştır. Filo, Ege'yi adeta adadan ataya sekerek katederek Eretria yönünde ilerledi. Bu ilerlemede her adadan asker ve rehine alındı.
Donanma Eğriboz'a ve ana hedeflerden ilkine Eretria'ya yöneldi. Eretrialılar Perslerin karaya çıkmasını ya da ilerlemesini engellemek için hiçbir girişimde bulunmadılar. Böylece kentlerinin kuşatılmasına izin verdiler. Altı gün boyunca surların önünde her iki taraf için kayıplara mal olan çatışmalar sürdü. Ancak yedinci gün iki saygın Eretrialı, kente ihanet ederek kapıları açtı. Kent, yerle bir edildi, tapınaklar ve kutsal mekanlar yağmalandı ve yakıldı. Kent halkı da I. Darius'un komutanlarının açıklamalarına göre tümüyle köleleştirildi.
Maraton Muharebesi
Pers Donanması ve Ordusu, Attika Yarımadası sahillerinden güneye inerek Maraton Körfezi'nde, Atina'dan yaklaşık 40 km. mesafede karaya asker çıkarmıştır. Perslerle savaş deneyimi olan Miltiades komutasındaki Atina Ordusu, Maraton Ovası'nın iki yanını da tutmak için yürüyüşe geçmiştir. Ovadaki beş gün savaşsız geçti. Sonra Atina komutanlığı saldırmaya karar verdi. Pers Ordusu'nun sayısal üstünlüğüne karşın, hoplitlerin Pers hafif zıhlı piyadesi karşısında kesin bir üstünlüğü, bu muharebe sırasında açıkça görülmüştür. Pers Ordusu'ndan sağ kalanlar savaş alanını terk ederek gemilere çekildiler. Herodot savaş alanında 6.400 Pers cesedi olduğunu yazmaktadır. Atina'nın kayıpları ise sadece 192 kişidir.
Pers Donanması kısa sürede denize açılırken Atina Ordusu da olabildiğince hızla Atina'ya döndü. Datis'in Atina yakınlarına yapabileceği bir çıkarmayı önlemek için zamanla yarışarak Atina'ya ulaştılar. Fırsatı kaçırdığını gören Artaphemes o senenin seferini sona erdirerek Asya limanlarına geri dönmüştür.
Maraton Muharebesi Grek – Pers Savaşı'nda, Grek kuvvetlerinin Pers Ordusu'nun üstesinden gelebileceğini göstermesi açısından bir dönüm noktası sayılabilir. Dahası, ağır silahlanmış hoplitlerin, akıllıca sevk ve idare edildiğinde daha üstün bir askeri oluşum olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca Maraton Muharebesi, günümüzün maraton yarışına ilham teşkil etmesi yönünden de ünlüdür.
Pers İmparatorluğu
İlk istila girişiminin başarısız olması ardından, Yunanistan'ı tümüyle işgal etme için I. Darius, devasa bir ordu toplamaya girişti. Ancak önce Babil'de iki ayaklanma oldu. Ardından MÖ 486 yılında Mısır tebaası ayaklandı. Bu iki ayaklanma da Grek dünyası için büyük bir şans olarak görülebilir. Bu sayede Pers seferi gecikmiştir ve Atina, MÖ 486 yılında bulunan geniş bir gümüş yatağından, güçlü bir donanma inşa edebilmek için yararlanacak zamanı bulmuştur. Bu durum, Yunanistan seferini belirsiz bir tarihe ertelenmesine neden olmuştur. I. Darius, Mısır üzerine yürümek için hazırlıklarını sürdürürken öldü. Tahta oğlu ve varisi I. Serhas geçmiştir. I. Serhas Mısır ayaklanmasını bastırdıktan sonra hızla, babasının hazırlıkların başlattığı Yunanistan üzerine sefer için çalışmaya başladı. Bu sefer, büyük çaplı bir istila olmasından dolayı ayrıntılı bir planlamayı, büyük miktarda malzeme ve erzağı tedarik etmeyi, büyük sayıda asker toplamayı gerektirecektir. I. Serhas'ın Yunanistan'a giriş planı, Çanakkale Boğazı kıyılarına ulaşarak buradan yüzer köprülerle Gelibolu Yarımadası'na geçmektir. Daha ileriki aşamada Aynoroz Yarımadası'nın kıstağında bir kanal kazmak içinde planlamalar yapılmış, kazı çalışmaları başlatılmıştır. Bu civarda MÖ 492 yılında sahil hattını geçen Mardonius'un donanması yakalandığı fırtınada elden çıkmıştı. Bu plan, çağdaş bir askerî harekât için bile üstesinden gelinmesi güç teknik sorunlar içeren bir plandı. Bu haliyle I. Serhas'ın hırsını ve cesaretini yansıtmaktadır.
Aralarında Argos'un da olduğu birkaç Grek kent devleti Pers İmparatorluğu'yla yakınlaşma eğilimindeydiler. Bu kentler, Pers Ordusu sınırlarına ulaştığında bütünüyle tarafsız kalma sözü verdiler. Teselya'nın Larisa kentinin yönetiminde etkin olan Aleuadae ailesi, Pers istilasını kendi güç alanlarını genişletmek için bir fırsat olarak görmekteydiler. Tebai ise, açıkça Pers yandaşı olmasa da istila kuvvetleri Yunanistan'a girdiğinde destek olmaya yanaşacak gibi görünüyordu.
Pers kuvvetleri
I. Serhas'ın, Yunanistan'ı istila için topladığı kuvvetlerin sayısı, sonu gelmez tartışmalara konu olagelmiştir. Birçok günümüz tarihçisi, Herodot'un verdiği 2,5 milyonluk rakamı ve diğer antik tarihçilerin rakamlarını gerçekçi bulmayarak kabul etmezler. Konu halen tartışılır olmakla birlikte 200 bin rakamı, fazla itiraz görmemektedir ve makul sayılır.
Pers Filosu'nun büyüklüğü de, daha az olmakla birlikte ayrı bir tartışma konusudur. Herodot ve diğer antik yazarlar, 1.207 gemi sayısında aşağı yukarı hemfikirdir. Antik çağdaki donanmaların genel yapısına bakıldığında 1.200 civarında bir rakamın makul kabul edilmesi mümkündür. Günümüz tarihçilerinden bir kısmı, Salamis Deniz Muharebesi'deki sayı bundan doğal olarak daha düşük olmak kaydıyla bu rakamı kabul etmektedir. Bu konudaki diğer çalışmalar, İlyada'da Grek donanması toplam rakamı konusundaki verilere dayanarak karşı çıkmaktadır. Pers İmparatorluğu'nun Ege'de 600 gibi bir rakamdan fazla savaş gemisini toplayamayacağı ileri sürülmektedir.