cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bartosz Białkowski
Notts County
15 Haziran 2012 tarihinde Notts County takımına ile üç yıllık sözleşme imzaladı, Notts County'de ilk maçına 11 Ağustos 2012 tarihinde Bradford City ile berabere sonuçlanan Lig Kupası maçında çıktı.
Pasifik Atabaskları
Pasifik Atabaskları, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya, Oregon ve Washington eyaletlerinde yaşayan, Na-Dene dillerinin Atabask dilleri grubunun 11 dilden oluşan Pasifik Atabask dilleri alt grubundan dilleri konuşan Atabasklardan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Kaliforniya Kızılderilileri kültür gruplarından Kızılderili halkları. Kimileri Washington eyaletindeki Kwalhioqua–Tlatskanai dilini konuşanları Kuzey Atabaskları arasına katarlar.
Lizzie Cyr
Lizzie Cyr, çığır açan bir Kanada davasındaki rolüyle tanınan Kanadalı bir kadındır. Cyr, 1917'de Calgary Polisi tarafından "serserilik" ile suçlanmıştır. "Serserilik" kelimesi o zamanlar fuhuş için bir örtmece olarak kullanılıyordu. John adındaki bir adam, ona bel soğukluğu bulaştırdığını iddia ederek onu ihbar etti.
Cyr daha önce de serserilikle suçlanmıştı, ancak 1917'de, Pro Bono davalarını alan ve savunma için yeni argümanlar bulma kaydına sahip bir avukat olan John McKinley Cameron tarafından savunulmuştu. Bu davada görev alan yargıç, Alberta'daki iki kadın yargıçtan biri olan Alice Jamieson'du.
Jamieson, Cameron'ın Cyr'ı suçlayan kişiyle ilgili sorgulamasını yarıda kesmiş ve burada sık sık bir fahişe müşterisi olarak Cyr'ın kendisine mi yoksa Cyr'a mı bulaştığını bilmediğini belirtmiştir. Cameron, Cyr'ı suçlayan kişinin de Cyr kadar halk sağlığı için bir risk oluşturduğuna dikkat çekmiştir. Jamieson, Cyr'ı savunmasını tamamlamadan önce onu mahkum ettikten sonra, kadınların Kanada yasaları tarafından "şahıslar" olarak tanınmadığı için Jamieson'un sulh yargıcı olarak atanmasının geçersiz olduğunu savunarak Jamieson'un statüsüne itiraz etmiştir.
Bu davanın sonucunda Jamieson, Cyr'ı altı ay ağır çalışmaya mahkûm etti.
Alberta'daki temyiz mahkemeleri Jamieson'u onayladı, ancak 1928'de Kanada Yüksek Mahkemesi, Kanada yasalarına göre Jamieson'un bir "şahıs" olmadığını doğruladı. Beş Kanadalı insan hakları aktivisti, Emily Murphy, Henrietta Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney ve Irene Parlby, kadın haklarının tanınmasını sağlamak için Alberta temyiz mahkemelerinin kararlarına atıfta bulundu. 1928'de Kanada hala tam bağımsız bir ülke olma yolundaydı ve Yüksek Mahkemenin kararları nihai değildi. Birleşik Krallık Danışma Meclisine itiraz edilebilirdi. İngiltere Özel Konseyi, kadınların "kişi" olduğunu doğrulayarak Yüksek Mahkeme'yi bozdu. Bu karar, Kanada Anayasa tarihinde tarihi bir an olarak kabul edilir.
Ekim 2018'de, kadın hakları ve yerli halk hakları aktivisti Naomi Sayers, Cyr'ın Huffington Post'ta Kanada'nın öldürülen ve kayıp birinci ulusun kadınları hakkındaki bir makalesinde bu davaya atıfta bulundu. Sayers, Cyr'ın Metis mirasına karşı önyargının Jamieson'un cezasının sertliğinde rol oynadığını öne sürdü. İngiltere Özel Konseyi'nin kararının beyaz kadınların oy kullanma haklarını oluşturmasına yardımcı olurken, yerli kadınların 1960'a kadar oy kullanamamasındaki ironiye dikkat çekti.
NGC 11
NGC 11, Andromeda takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 205 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal galaksi. Édouard Jean-Marie Stephan tarafından 24 Ekim 1881 tarihinde keşfedilmiştir.
Indiana Jones and the Emperor's Tomb
Oynayış
Oyuncu, oyun boyunca Indiana Jones'i kontrol eder. Oyuncu, Jones'i koşarak duvarlara tırmandırabilir, sarmaşıklardan sallandırabilir, bazı saldırılardan korunabilir, düşmanlarına yumruk atabilir ya da onları yakalayarak aşağıya atabilir.
Müzik
Oyunun müzikleri Clint Bajakian tarafından, John Williams'in "The Raiders March" müziğinden yararlanarak bestelemiştir. 33 dakikalık müzik, Bastyr University Chapel'inde 65'lik orkestra tarafından kaydedilmiştir.
Hacı Gedik Hanı
Hana girişte üst kısımda bulunan kitabede şunlar yazmaktadır:
Müstedâm olsun beni methe lâyık ve seza Her kaçan gördükçe tahsin eylesün kim hubbazâ
Sahip evlâdına rahm-eder rûz-u ceza
İnnemel âmâl-ü binniyat buyurdu Rabbena
Üçyüz dokuzda oldu bu bina inşâ tamam
Her hatâdan hıfz-ede Rabbül enam
''İnnemel âmâl-ü binniyat buyurdu Rabbena. R.1309 (M.1893)''
Kitabenin günümüz Türkçesine çevrilmiş hali:
Beni takdire lâyık ve uygunlukta dâim olsun
Herkes gördükçe beğensin ve sevsin
Sahibine, evlâtlarına Allah ceza gününde merhamet etsin
Allah, insanların içgüdülerine göre işlem sağlanacağını buyurdu
Bu binanın yapılması üç yüz dokuzda tamamlandı
Hatâlardan muhafaza etsin bütün yaratıkların Tanrısı
Adı Mustafa'dır amma Hacı Gedik diye tanınır
Allah, insanların iç güdülerine göre işlem sağlanacağını buyurdu.
Günümüzde bu hanın yola bakan dükkânları halen kullanılmaktadır.Fakat içe bakan dükkân ve odaları kullanılmamaktadır.Han,henüz tadilattan geçmemiş olmasına rağmen ben hala ayaktayım dercesine ihtişamını korumaktadır.
Bulut Gözlemcisinin Rehberi
Bulut Gözlemcisinin Rehberi, Richard Hayes tarafından bulut gözlemciliğinin temellerini, bulut sınıflandırmalarını ve meteoroloji hakkında temel bilgileri basite indirgeyerek anlatmaya çalışan bir kitaptır.
Pınar Kür
Havva Pınar Kür (d. 15 Nisan 1943, Bursa), Türk yazar, çevirmen.
Mikasuki
Mikasuki ya da Miccosukee şu anlamlara gelebilir:
Pınar Kür
İlk yılları ve eğitim yaşamı
Annesi İsmet Kür, Türk dili ve edebiyatı öğretmeni, Azeri olan babası Behram Kür ise Fransızca ve matematik öğretmeniydi. Lise eğitimini Robert Kolej'de tamamladıktan sonra lisans eğitimini Queens College ve Boğaziçi Üniversitesi'nde tamamladı. Ardından Sorbonne Üniversitesi'nde karşılaştırmalı edebiyat alanında doktora yapmıştır.
"Asılacak Kadın" adlı romanı "müstehcenlik" gerekçesiyle toplatıldı. İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Okulunda İngilizce okutmanı oldu. Şu anda İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde medya ve iletişim sistemleri bölümünde öğretim üyesidir. 2013 yılı mayıs ayında Ankara Öykü Günleri kapsamında onur ödülüne layık görüldü. Pınar Kür Özel Arşivi Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı'ndadır.
Girit Vilayeti
Girit Vilayeti, 1866 yılında Girit Nizamnamesi ile kurulan Osmanlı vilayetidir. 1897'de Yunanistan tarafından işgal edildi. Böylece özerk Girit Devleti kuruldu.
Koçcağız, Tufanbeyli
Koccağız, Adana ilinin Tufanbeyli ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Koccağız; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Stanislav Govoruhin
Stanislav Govoruchin (d. 29 Mart 1936- ö.14 Haziran 2018), Sovyet-Rus film yönetmeni, aktör ve senaristtir. Kariyerine 1960'larda başlamış polisiye-macera türünde yapımlar üretmiştir.
Kendrick Perkins
Kendrick Perkins (d. 10 Kasım 1984 Nederland, Texas), Pivot pozisyonunda görev almış profesyonel Amerikalı eski basketbol oyuncusudur. 2008 yılında eski takımı Boston Celtics ile NBA şampiyonluğu yaşamıştır.
Play-off'lar
}
Kızılderili Tehciri
Kızılderili Tehciri (İngilizce Indian removal), 19. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetiminin politikası olarak, güneyde Mississippi Nehri'nin doğusunda yaşayan Amerika Birleşik Devletleri Kızılderililerinden Çerokiler, Çikasovlar, Çoktavlar, Krikler ve Seminolelerden oluşan Beş Uygar Kabilenin MississippiNehri'nin batısına ve kuzeydeki daha ufak kabilelerin Kızılderili Toprakları'na tehcir ettirilmesidir. Kızılderili Tehcir Yasasının (Indian Removal Act) Amerika Birleşik Devletleri başkanı Andrew Jackson tarafından 26 Mayıs 1830 tarihinde imzalanmasından sonra yürürlüğe konmuştur. Tehcire karşı direniş gösteren kimi kabileler Kızılderili Savaşları denen bir dizi savaşa girmişlerdir.
Güney Tehcirinde, Gözyaşı Yolu denen sürgünde bu "Beş Uygar Kabile" günümüzdeki Oklahoma ve kısmen Kansas eyaletlerine denk gelen Kızılderili Toprakları'na yerleştirilmişlerdir. Bunların bazıları tehcire karşı güçlü bir direniş göstermiştir. Geride yalnızca bir parça kabile kalmıştır: Kuzey Carolina'da Çerokilerin Doğu Bandı, Çoktavların Mississippi Bandı, Florida'da Seminole kabilesi ve Atmore, Alabama'da Krikler.
Kızılgerdan (kitap)
Kızılgerdan (Norveççe özgün adıyla Rødstrupe), Jo Nesbø'nun 2000 yılında yayımlanan polisiye romanı. Türkçe olarak Koridor Yayınları tarafından 2010 yılında basılmıştır. Roman, dedektif ve terfi alarak istihbarat teşkilatında müfettiş olan Harry Hole'un başından geçenleri anlatan bir polisiye kitabıdır.
Trend Haber Ajansı
Trend Haber Ajansı, Azerbaycan merkezli bir haber ajansıdır. Şirket, 1995 yılında özel bir medya kuruluşu olarak kurulmuş olup Kafkaslar, Hazar bölgesi ve Orta Asya'da haber sağlayıcısı olarak hizmet vermektedir. Şirketin merkezi Bakü'de yer almaktadır.
Trend Haber Ajansı, Azerice'nin yanı sıra İngilizce, Rusça, Türkçe ve Farsça haber yapmaktadır. Hizmetler, belirli kitlelere uygun dillerde devam eden olaylara daha fazla odaklanarak ülke ve bölgelerin haberlerini sağlamaktadır.
Analitik raporlar ve makaleler, Güney Kafkasya, İran, Türkiye ve Orta Asya'dan önemli siyasi, ekonomik, enerji gelişmelerini ve finansal makaleleri vurgulamaktadır. Trend'in özel bültenleri, Azerbaycan, İran, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Kazakistan'da siyaset, ticaret, petrol ve gaz, ulaştırma ve lojistik, finans ve bankacılık gibi sektörleri kapsayan alanları kapsamaktadır.
2016-17 Basketbol Süper Ligi
2016-17 Basketbol Süper Ligi, Türkiye'nin en üst düzey profesyonel basketbol ligi olan Basketbol Süper Ligi'nin 51. sezonudur.
2015-16 sezonunda Türkiye Basketbol Liginde gerçekleştirilen müsabakalar sonucunda BEST Balıkesir ve Tofaş 2016-17 sezonunda mücadele etmeye hak kazandı. Sezonu Fenerbahçe şampiyon olarak tamamlayarak 8. şampiyonluğuna ulaşmıştır.
Takımların Avrupa Kupalarındaki Mücadelesi
a) Uşak Sportif sezona Basketbol Şampiyonlar Ligi'nde başlamış, statü gereği FIBA Europe Cup'in Son 16 turundan devam etmiştir.
İstatistikler
{| width=100%
Ribaund
{| width=100%
Blok
{| width=100%
Grade School Confidential
"Grade School Confidential", Simpsonlar'ın sekizinci sezonunun on dokuzuncu bölümüdür. 6 Nisan 1997'de Amerika Birleşik Devletleri'nd Fox kanalında yayımlandı. Bölüm, Rachel Pulido tarafından yazıldı ve Susie Dietter tarafından yönetildi.
Edward Rydz-Śmigły
Edward Rydz-Śmigły (11 Mart 1886, Łapszyn, Galiçya (Orta Avrupa) – 2 Aralık 1941, Varşova), Polonya Mareşali, Polonya Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı, siyasetçi, ressam ve şair.
Eylül 1939 tarihinde Almanların Polonya'yı işgali sırasında, Polonya Silahlı Kuvvetleri'nin Başkomutanı olarak görevlendirildi. Bu saldırıdan sonra 7 Eylül 1939 tarihinde hükûmet Varşova'yı tahliye etti. 11 Eylül'de Polonya'nın başkentinin her ne pahasına olursan olsun savunulmasını emretti. Küçük cephelerde son derece güçlü komutan oldu ama büyük bir çatışma için deneyimli bir stratejist değildi.
2 Aralık 1941 tarihinde Varşova'da öldü.
Helmholtz-Gemeinschaft
Helmholtz Alman Araştırma Merkezleri Topluluğu (German: Helmholtz-Gemeinschaft Deutscher Forschungszentren) Almanya'daki en büyük bilimsel organizasyondur. Kurulşun 15 merkezi vardır ve bunlar bilimsel, teknik, biyolojik ve tıp alanındaki sorunlara çözümler üretmeyi amaçlar. Bu araştırma merkezlerinin toplam 25,700 civarı çalışanı (8,000'i bilim insanı) ve yıllık 2,3 milyar Euro bütçesi bulmaktadır. Topluluğun isim babası Alman psikiyatrist Hermann von Helmholtz'dur.
Fon
Helmholtz Association'n yıllık bütçesi 2 milyar Euro'dan fazladır ve bunun %70'i halk fonları, geri kalanı da çeşitli yardımlardan oluşur. Halk fonlarının %90'ı federal hükûmet ve eyalet hükûmetlerinden sağlanır.
Şar, Tufanbeyli
Şar, Adana ilinin Tufanbeyli ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Şar; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Çamlık Parkı
Çamlık Parkı, Denizli'de Çamlaraltı mahallesinde bulunan halka açık ormanlık park. 2007 yılında Beltaş Denizli Büyükşehir Belediyesi tarafından işletilmeye başlamıştır. Parkın içinde hayvanat bahçesi, spor alanları ve ateşli piknik alanları gibi alanlar vardır. Günlük ortalama 20.000 kişi ziyarete gelir. Orman Bölge Müdürlüğü parkın içinde yer alır. Parkın ilerisinde Seyir Kalesi (Seyir Tepesi) yer alır. Bu tepeden bütün şehir görülebilir.
Hafıza güçlendirme
Hafıza güçlendirme (İngilizce: Memory consolidation) ilk ediniminden sonra bazı bilgilerin hafızaya yerleşmesi için sürdürülen sürecin bütünüdür. Hafızanın sağlamlaşması, iki temel kategori bazında gerçekleşir. Bunlardan birincisi sinaptik sağlamlaştırma olarak da bilinen uzun süreli hafıza kaydıdır ve öğrenmeden sonraki ilk birkaç saat içinde gerçekleşir. İkincisi ise hipokampus bağımlı bilgilerin 1 haftadan yıllara dek uzayan belirli bir süreç içerisinde hipokampustan bağımsız hale geldiği sistemsel güçlendirmedir.
Uzak Doğu Rusyası
Uzak Doğu Rusyası ya da Rusya'nın Uzak Doğusu (Rusça Дальний Восток России Dal'nıy Vostok Rossii), Rusya'da Sibirya'nın doğusundaki Uzak Doğu parçası. Büyük ölçüde Uzak Doğu Federal Bölgesi'nden oluşur ve batıdaki Sibirya Federal Bölgesi'nin doğusundan Pasifik Okyanusu kıyılarına kadarki Rusya topraklarıdır. Bölgede Rusça dışında 27 kadar yerli dil de konuşulur.
Hipervijilans
Hipervijilans, amacı tehditleri tespit etmek olan abartılı davranış yoğunluğu eşliğinde duyusal hassasiyetin geliştirilmiş halidir. Ayrıca hypervigilance artan kaygı durumu ile birlikte bitkinliğe de neden olabilir. Diğer belirtiler şunlardır: anormal derecede artmış uyarılma, uyaranlara karşı yüksek duyarlılık ve çevredeki tehditleri sürekli tarama… Hypervigilancede tehdit ya da travmayı hatırlatan herhangi bir şey, koku, yerler, insanlar, sesler ve davranışlar için çevre sürekli taranır. Birey tehlikenin yakınında olmamak için yüksek alarmdadır. Hypervigilance çeşitli obsesif davranış kalıplarının yanı sıra sosyal ilişkiler ve sosyal etkileşimde zorluklar üretir.
Hipervigilance posttravmatik stres bozukluğunun ve çeşitli tiplerdeki endişe bozukluklarının belirtisi olabilir. Bu paranoyadan farklıdır. Paranoyak durum veya şizofreni gibi durumlar ile yüzeysel benzerlikleri var gibi görünse de karakteristik farklılıklar vardır.
Kişinin inandırıcılığı ve çevresinin farkında olarak kalması bakımından hipervigilance, disforik uyarılabilirlikten farklılaşmaktadır. Disforik uyarılmada, travma sonrası stres bozuluğu mağduru olan kişi, gerçeklikten tamamen kopabilir ve travmatik durumu aynen tekrar deneyimleyebilir. Eğer çoklu travmalar var ise, bu kişi hypervigilance olabilir ya da travmanın etkisi ile örtüşen yoğun sanrılı şiddetli anksiyete ataklarını indüke eden durumlardan muzdarip olabilirler: bir silahlı çatışmada sakinliği korumak için başkası gibi görünmeye çalışan bir kişiyi hatırlayın.
Hipervigilance’den muzdarip olan insanlar çevresindeki muhtemel tehditleri incelemekle meşgul olduklarında ailesi ve arkadaşlarıyla bağlantılarını kaybedebilirler. Yüksek ve beklenmedik seslere aşırı tepki verirler, çok kalabalık ve gürültülü ortamlarda tedirgin olurlar. Onlar için uyumak veya uykuda kalmak genellikle zordur.
Atmaca (füze)
Atmaca, Roketsan tarafından geliştirilmekte olan azami olarak 220–280 km menzilli gemisavar ve/veya seyir füzesi.
İlk defa IDEF 2019 fuarında sergilenen füzenin Türk Deniz Kuvvetlerinde kullanılan Harpoon füzelerinin yerini alması planlanmaktadır. 2009 yılında başlayan proje, Kasım 2018'deki ilk başarılı testinden sonra Savunma Sanayii Başkanlığı ile Roketsan arasından yapılan anlaşmayla seri üretim aşamasına gelmiştir. Sistemin önce MİLGEM sınıfı deniz araçlarına daha sonra da tüm yüzen unsurlara entegre edilmesi planlanmaktadır. Aynı zamanda sistemin karadan-karaya versiyonunun kara araçlarına entegre edilip kıyı savunma birliklerinde kullanılması da öngörülen çalışmalardan biridir. Füze, deniz hedefleri dışında denizden-karaya hedefler için de kullanılabilecektir.
Füzede Fransız yapımı TR40 Turbojet motoru kullanılmaktadır. Ancak Kale ARGE yapımı millî Kale KTJ-3200 motorunun entegrasyonu ve tedariki için IDEF 2021'de sözleşme imzalanmıştır.
Barbaros Kıyı Savunma Sistemi Atmaca füzesinin kullanıldığı kıyı savunma sistemidir.
Varyantlar
Ağustos 2021'de Roketsan sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla Atmaca'nın kara varyantını tanıtmış oldu. Böylelikle Atmaca karadan-karaya hedefleri vurma özelliği kazandı.
Atmaca Gemisavar Füzesi
Su üstü harbinde harekât ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geliştirilmiş; hücumbot, firkateyn ve korvetlerde kullanılabilen, yüksek hassasiyetli gemisavar füzesidir.
Kaynaklar: Roketsan:, defenceturk.net: , savunmasanayist.com , millisavunma.com
Atmaca Karadan Karaya Seyir Füzesi
Taktik tekerlekli kara aracı üzerinden fırlatılabilen, stratejik kara hedeflerine karşı kullanılması planlanan, karıştırmaya karşı dayanıklı, uzun menzilli seyir füzesidir.
Kaynaklar: Roketsan resmî sosyal medya hesabı:, savunmasanayist.com
Eski Aziz Petrus Bazilikası
Eski Aziz Petrus Bazilikası, 4. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar günümüzde Aziz Petrus Bazilikası olarak bilinen Vatikan'daki yapının yerinde bulunan, erken hristiyanlık dönemi kilisesidir. İnşasına I. Konstantin döneminde başlanan kilise bazilika planlıdır ve 5 adet nefe sahiptir. Kilise Aziz Petrus'un mezarı olabileceği düşünülen bir mezarın üzerine inşa edilmiştir. 7. yüzyılda I. Gregorius, Aziz Petrus'un anısı üzerinde efkaristiya ayinini kutlamak adına apsisin üzerini bir doldurma ile örtmüştür. Ancak havarinin mezarını ziyaret etmeye vesile olan yuvarlak planlı bir yapıyı da apsisin altına inşa ettirmiştir. Burada bir aedikula içerisine yerleştirilen Petrus'un kemikleri bulunmaktadır. Dikkati çeken bir diğer husus, henüz Hristiyan mimarisinde yeni ortaya çıkan transeptin (bazilika planını dikey biçimde keserek, kilise alanını haç işareti biçiminde vurgulayan çapraz nef) de Petrus'un mezarı ile keşişmesidir.
Suva Planina
Suva Planina Güneydoğu Sırbistan'da yer alan bir dağdır. Kuzeyde Bela Palanka'ya doğru uzanan bir sırt ile kuzeybatıdaki Niška Banja ve güneydoğudaki Babušnica kasabaları arasında konumlanmıştır. Eski adı Kunovica'dır.
Nisan 2019'da dağın bulunduğu bölgede Neandertal kalıntıları keşfedilmiştir.
Coğrafya
Dağın en yüksek noktası 1.810 metre yükseklikte yer alan Trem'dir. İkinci en yüksek nokta ise 1.714 metre yükseklikteki Golemo Stražište ve dağın güneydoğu tarafında 1.683 metre yükseklikte yer alan Litica'dır.
"Kuru dağ" anlamına gelen dağın adı, tüm dağda sadece birkaç pınarın bulunmasından gelmektedir. Bu pınarların en büyükleri Bojanine Vode ile dağın Bela Palanka tarafındaki Rakoš Česma 'dır.
Yaban hayatı
Divna Gorica sıradağları vahşi at türleriyle tanınır. Bu atlar dağın 1.600 metre yukarısındaki noktalarda da dolaşırlar.
Tarihçe
"Sırp Atapuercası" lakaplı Pešturina mağarası, dağın kuzey yamaçlarında yer almaktadır. 2006'dan beri mağara arkeolojik olarak araştırılmakta ve bu arayış sürecinde ve Orta ve Üst Paleolitik dönemlere ait eserler keşfedilmektedir. Neandertal Musteryen kültürüne ait olduğu düşünülen ve GÖ 102.000+ 5.000 ila GÖ 39.000 BP+ 3.000 arasında tarihlenen eserler Pešturina'yı günümüze kadar gelen en eski Neandertal yerleşim yerlerinden biri yapıyor. Nisan 2019'da Neandertal kalıntılarının keşfedildiği duyuruldu ve bu kalıntıların Sırbistan'daki ilk keşfi oldu.
Singidunum'u (günümüzdeki Belgrad) ve Konstantinopolis'i (günümüzdeki İstanbul) birbirine bağlayan Roma askerî yolu Via Militaris 'in izleri dağdan hâlâ görülebilmektedir.
Turizm
Dağın yamaçları kayak yapmak için elverişlidir. Şubat ayının son hafta sonları, Balkanlar'ın her yerinden 600'ün üzerinde dağcıyı bir araya getiren Zimski uspon na Trem ("Trem'de kış tırmanışı") adında bir dağcılık etkinliği düzenlenir. Bu etkinlik zamanda bölgedeki en büyük kış dağcılığı etkinliğidir. 1997'de başlayan etkinlik şu anda Niş merkezli Železničar dağcılık kulübünün organizasyonu altındadır.
Koruma
2010 yılı itibarıyla Suva Planina, özel bir doğa koruma alanı olma sürecinden geçmektedir.
Kitle
Türk Dil Kurumu sözlüğünde kitle, bir yerde toplanmış, bir araya gelmiş insan topluluğu, kütle olarak tanımlanıyor. İkinci bir anlamı ise, belirli işleviyle özellik gösteren büyük insan kalabalığı.
Klasik siyaset düşünürleri ortaya koyduğu siyasal kuramları temel alarak, siyasal varlığın ortaya çıkışını; insan, doğası, gücü ve ilişkilerinin düzenlenişine bağlı olarak açıklamaya odaklanmışlardır. Bu bakımdan, bugün sorun haline getirilen kitle kavramı, bu kuramlarda tali bir meseledir. Kitle söyleminin gelişmesi, kapitalist üretim ilişkilerinin toplumsal hayatın geleneksel kontrol mekanizmalarını çözmesi ile yakından ilgilidir. Meta ilişkilerinin toplumsal hayatın geleneksel kontrol mekanizmalarını çözmesi ile bağlarından kurtulan insan yığınları, tarih sahnesinde daha etkili bir güç olarak yer almaya başlamıştır. Özellikle Fransız Devrimi sonrası literatürde, kitlelerin bu devrimdeki rolleri ile de doğrudan ilişkili olarak, kitlelerin ortaya çıkış koşulları, çeşitleri, etkisinde kaldıkları faktörler ve yönetilebilirlikleri meselesi üzerinde duran bir literatür oluşmaya başlar.
Kitle söyleminin gelişmesi, siyasal öznenin kavranışındaki iki önemli dönüşümle de nedensellik bağı içerisindedir. İlk olarak, akılcı ve bilinçli bir varlık olarak görülen bireyin, kitle içerisinde akıl dışı ve kolayca yönlendirebilen bir karakter kazandığı söylemi gelişmeye başladı. Bireyin bu özelliği her ne kadar modern siyaset düşünürlerince de fark edilmişse de vurgulanan yan, hiçbir zaman bu olmamıştır. Vurgunun buraya kaymasıyla kolektif siyasi özne tahayyülü de etkilenir. Kitlelerin form ve büyüklük açısından bazı farkları olsa da, her kitle türünde işlevsel açıdan ortak birkaç özellikten söz etmek mümkündür; bireylerin kitleyle olan bağı organiktir ve bireyler kendi işlevlerini kitlenin bütünselliğiyle tutarlı bir şekilde yerine getirir.
Kitle söyleminin genel siyasal tahayyül üzerindeki etkilerini ortaya koyabilmek amacıyla, ilk olarak skalanın bir ucunda duran ve kitle söylemini iktidar mantığı açısından yapılandıran Gustave Le Bon’un kitle kuramına, daha sonra çeşitliliğin diğer ucunda yer alan ve kitle söylemini, özgürlükle arasındaki bağ üzerinde temellendiren Elias Canetti'ye değinmek yerinde olacaktır.
Kitle Söylemini İktidar Mantığı Açısından Yapılandıran Düşünür: Le Bon
Gustave Le Bon’un kitle kuramı, insanın tek başınayken büründüğü karakterin, sergilediği davranış şeklinin kitle içerisindeyken değiştiği düşüncesi üzerinde şekillenir. Buna göre, kitlenin varoluşu tek tek onu oluşturan bireylerin varoluşundan farklı ve bağımsızdır. Bu durum da, kitlenin kendisini oluşturan bireylerden farklı bir karaktere sahip olmasına neden olur. Diğer bir ifadeyle kitle, tek tek bireylerin özelliklerinin aritmetik toplamından farklı bir bütünlük imgesidir. Bireyler ise, kitle içerisinde kendi karakterlerinden ayrılarak bütünlüğün gerektirdiği kurallara uygun davranışlar sergilemeye başlarlar.
Bu bakımdan kitlenin varoluş özeliklerinden en temeli, kitleyi oluşturan bireylerin bilinçli varoluşlarının, kitle içerisinde oldukları sürece ortadan kalkmasıdır. Gustave Le Bon’a göre, bunun üç temel nedeni vardır. Bunlardan ilki, kitlenin insanda mevcut olan içgüdüleri serbest bırakmasıdır. Bireylerin kendi başlarınayken frenledikleri içgüdüleri, kitle içerisine girdiklerinde açığa çıkar. Bunun sebebi, kitlenin sağladığı anonimlik, Bu sayede bireyler, cezalandırılma korkusu olmadan, frenledikleri davranışlarını açığa çıkarma imkanı bulurlar. Bununla birlikte, bireylerin bu şekilde davranması ancak ve ancak kitleyi oluşturan bireylerin tamamının bu şekilde davranmasıyla mümkündür. Zira ancak bu sayede kitle, anonimlik sağlayabilir. Buradan hareketle kitle içerisinde insan davranışlarının değişmesinin bir nedenin de, duygu ve düşüncelerin bulaşıcı olması olduğu söylenebilir. Son olarak, insanlar kitle içerisinde telkine son derece açıktırlar.
Kitle içerisindeyken birey, kendi iradesini bir kenara bırakarak bilinci dışında gelişen kolektif iradeye tabi olur. ‘Bu bağlamda, kitlenin kişilerin birbirinden farklı zihinsel yeteneklerinin toplamı olmadığı, herkeste ortak olarak var olan bir temel üzerinde yükseldiğini vurgulamak önem taşımaktadır.’ Gustave Le Bon için bu ortak temel bilinç dışıdır. Bilinç dışı ise, akılcılığın etkisinin en aza indiği ve ırka özgü güdü ve arzuların zaferini ilan ettiği düzeyi anlatır.
Bilinç dışının egemen olduğu kitlede, bireyler akıllarını bir kenara koyarlar ve duygusal ve ruhsal durumları, atalarımızın vahşi düzeyine kadar geriler. Uygarlığın, temelde insandaki vahşi ve yıkıcı yönlerin bastırılması üzerinde kurulduğunu düşünürsek, kitle, uygarlığın karşıtı konumundadır. Yine kitlenin bireyin bilinçli varoluşunu ortadan kaldırdığını düşünürsek, kitle içerisindeki bireylerin muhakeme yeteneklerinin de gerileyeceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu bakımdan kitle içerisindeki birey, anlamları açıkça belirlenmiş kavramlar ve aklın ilkeleriyle değil; hayaller, kelimeler ve basit formüller üzerine inşa edilen slogan aracılığıyla kolayca yönlendirilebilecek haldedir. Bu bireyler, olguları bütün ve basit olarak kavramaktan hoşlanır ve bu olguların içerdiği zenginliğe ve detaylar arasındaki farklara gözlerini kapatırlar. Diğer bir ifadeyle; ‘kitleler için ara durumlar yoktur.’ Onlar gerçeği ya bütün olarak reddederler, ya da bütün olarak kabul ederler. Başka bir seçenek mümkün değildir.
Ancak kitleleri manipülasyona son derece açık hale getiren en temel özellikleri, telkine açık olmalarıdır. Yine kitlelerin belirli teknolojiler aracılığıyla maniple edilebileceği düşüncesinin temelinde de, kitlenin bu özelliği yatar. Liderler, her düzeyde telkine başvurabilirler ancak, telkinin hedefe ulaşması, liderin bu potansiyele sahip olması ile mümkündür. Gustave Le Bon, liderlerin sahip olduğunu varsaydığı bu potansiyeli, prestij olarak adlandırır. Prestij kavramını da şu şekilde betimler;
''‘Gerçekte prestij, bir birey, eser ya da fikrin zihnimiz üzerinde icra ettiği bir tahakküm tarzıdır. Bu tahakküm, eleştiri yeteneğimizi bütünüyle felç eder ve ruhumuzu hayranlık ve saygıyla doldurur. Açığa çıkartılan bu duygu, tüm diğer duygular gibi anlaşılması oldukça güç olmakla birlikte, hipnotize edilmiş kişinin tabi olduğu büyülenme ile aynı türden bir şeymiş gibi görünmektedir. Prestij, tüm otoritenin esas kaynağını oluşturur. Ne tanrılar, ne krallar, ne de kadınlar o olmadan hüküm sürebilmişlerdir .’''
Gustave Le Bon, prestij ile hipnoz arasında işlevsel bir bağ kurar. Her ne kadar hipnoz kavramını Jean Martin Charcot’un terminolojisinden almış olsa da, Jean Martin Charcot’un hipnozun sadece psikopatolojik özellikler gösteren insanlar üzerinde etkili olacağı fikrine katılmaz. Bu bakımdan Nancy Okulu’na yaklaşır ve hipnozun psikolojik olarak sağlıklı insanlar üzerinde de etkili olabileceği görüşünü benimser. Ona göre, prestij de insanlar üzerinde hipnoz etkisi yaratmaktadır. İnsanların eleştiri yeteneklerini ortadan kaldırarak, onları liderlerinin emrine amade hale getirir. Liderler, kitle üzerinde hipnoz etkisi yaratabilmek için arzularını açık ve kesin doğrular şeklinde iletmeli, istekler sık sık tekrar edilmelidir. İletilen arzuların tutarlı olması gerekmez, bireyler hipnoz halinde ve telkine açık olduğundan, iletilen fikirler herkese bulaşır. Diğer bir ifadeyle, doğrulama, tekrar ve bulaşıcılık sayesinde liderlerin istekleri kitlelere benimsetilebilir.
Liderin prestiji ve gücü arasında doğru orantı vardır. Lider, gücü oranında prestij sahibidir ve kitleyi de gücü oranında maniple edebilir. Ancak bu güç eş zamanlı olarak liderin yumuşak karnıdır. Zira kitle üzerinde hipnoz etkisi yaratan prestij, liderin gücüne bağlı olduğundan, liderin sürekli güçlü olması gerekir. Gücün azalması halinde, liderin prestiji azalacak ve kitlenin lidere duyduğu saygı ortadan kalkacaktır. Bu durumda, lider ile kitle arasındaki bağ kopar ve hatta Le Bon’a göre kimi zaman kitle lideri ortadan kaldırmak isteyebilir. Kitlenin başarısızlık karşısında vereceği tepki de, liderin bir zamanlar sahip olduğu güç ve prestij ile orantılı olacaktır.
Le Bon da kitle içerisinde bireysel farklılıkların ortadan kalkmasından başka, üzerinde durulması gereken bir diğer özellik, Le Bon’un ifadesiyle ‘kalabalıkların zihinsel birliğidir’. Le Bon, bunun bir yasa olduğunu söyler ve iki temel sonucu olduğunu belirtir; kitle içerisinde bireysel nitelik farklarının ortadan kalması ve tüm üyelerin eşit olması, ikincisi ise farklı etmen ve amaçlar için ortaya çıkmış kalabalıkların tümünün aynı zihinsel yapıya sahip olduğunun kabul edilmesidir.
Daha açık ifade etmek gerekirse, ilki kalabalık içerisindeki bireyler arasındaki sosyal ve ekonomik farkların ortadan kalkmasına işaret eder. Kitle içerisinde bireysel üstünlükler ortadan kalkar ve bu sayede herkes ırkın temel biyolojik özelliklerine doğru geri çekilir. İkinci sonuca göre ise sadece belirli bir kitleye mensup olan bireyler birbiriyle eşit değildir, yanı sıra farklı sosyal ve siyasal birlikler de birbiriyle eşittir. Le Bom’un kalabalık kuramının en önemli sonuçlarından birdir: Bu sayede sadece heterojen topluluklar değil, bunlar gelişigüzel bir şekilde bir araya gelmiş sokak topluluklarıdır, yanı sıra ordu, dini ve siyasi birlikler, köylülük ve burjuvazi gibi homojen topluluklar da bir kitle olarak ele alınmalıdır. Bu iki tür topluluk da birbiriyle eşittir ve her biri kitle psikolojisinin ilkelerine tabi olabilir.
Le Bon’un kitle kuramını kendinden öncekilerden ayıran iki temel noktadan biri bu sonuçtur; kitle kavramının parlamento, jüri ve ordu gibi homojen toplulukları da kapsayacak şekilde genişletmiştir. İkinci olarak da, kitlelerin yıkıcı ve adli yanlarının olduğunu saptamakla yetinmemiş, kitlelerin denetlenebilir olduğunu da göstermiştir.
Le Bon’un modern dönemi kalabalıklar çağı olarak adlandırmasının sebebi de budur. Homojen toplulukları da kitle kavramının içine dahil ederek, modern siyasal hayatın işleyişinin kurumsal ve işlevsel çerçevesinin merkezine kitleyi oturtmuştur ve artık kolektif eylem pratikleri kitle psikolojisinin konusu haline gelmiştir. Yine buradan hareketle bu çağda kitlelerin egemenliği ele geçirdiğini belirtir. Bu çağda kalabalıkların kutsal hakları, kralların kutsal haklarının yerini almaya başlamıştır. Böyle bir toplumda, siyasal sorunun çözümünü de kitle psikolojisinde aramak gerekir. ‘Kalabalıklar psikolojisinin bilgisi, giderek güç bir mesele haline gelen kalabalıkları yönetme isteğinde olmayan, sadece onlar tarafından bütünüyle yönetilmek istemeyen devlet adamının elindeki son kaynaktır .’
Le Bon, Bastille Baskınından, Napolyon’un darbesine kadarki süreci kitlelerin psikolojisini betimleyen bir anlatı geliştirmek üzere kullanır. Bu anlatının temel amacı, egemenin nasıl ortaya çıktığına ya da egemenliğin sınırlarının ne olduğuna ilişkin ontolojik meselelere eğilmek değil, politik faaliyetin rutin seyri esnasında ortaya çıkabilecek problemlere çözüm üretmektir. Diğer bir ifadeyle egemenliği gerekçelendirmek, meşrulaştırmak gibi bir amaç gütmemiştir. Bunun yerine egemenliğin öznesi olan halk kalabalıklarının siyasal güç olarak potansiyellerini çerçevelemeyi amaçlamıştır.
Bu amaca yönelik olarak Le Bon’un devlet adamlarına birtakım önerileri olmuştur. Örneğin vergi toplama faaliyetinin tek seferde ve büyük meblağlar halinde toplanması yerine, taksitlendirilerek daha küçük parçalar halinde toplanmasının kitle psikolojisine daha uygun olacağını söyler. Bu yolla daha az tepki çekileceğini savunur.
Özetlemek gerekirse, Le Bon’a göre her toplumun gelişigüzel olarak bir araya gelmiş insanların oluşturduğu kalabalıklar halinde yaşadığı başlangıç dönemi, o toplumun barbarlık çağıdır. Bu barbarlık çağından çıkış ise insanları birleştirecek ortak bir idealle mümkün olabilir. Zaman içerisinde bu idealin oluşmasıyla sanatta, bilimde, siyasette daha ileri giden topluluklarda, yine zamanla kaçınılmaz olarak bu ideal çözülür ve insanlar tekrar kalabalık halini alır. Bu bakımdan Le Bon’a göre kalabalıkların egemenliği, modernliğin çöküşü ve barbarlık aşamasına dönüşün belirtisidir. Fransız Devrimi de bu dönüşün en önemli göstergesidir. Bu bağlamda kitle psikolojisinin Le Bon’cu varyantı geniş yığınların eşitlik taleplerine verilmiş bir tepkidir.
Kitle Kuramını Özgürlükle Bağı Üzerine Kuran Düşünür: Canetti
Kitle söyleminin Le Bon’la birlikte kitlenin özelliklerini benimsemenin ötesine geçmiş ve kitlelerin denetimi meselesine yönelmiştir. Bu yönelimin odağında, batı uygarlığı kazanımlarının tarih sahnesinde daha etkin rol oynamaya başlayan kitlelerce tehdit edildiğine ilişkin endişe yatar. Yine bu yönelim, dolaylı olarak liderlik tartışması yaratır ve Freud da bu bakımdan liderlik sorununa daha geniş yer veren bir kuram ortaya koymuştur. Freud gibi Avusturya’da yaşayan Elias Canetti ise, kitle kuramını özgürlük ve eşitlik ekseni üzerine oturtur. Canetti’nin diğer pek çok düşünürden farkı, kitle kuramını literatürden ve diğer insanların gözlemlerinden hareketle değil, bizzat kendi gözlemlerinden yola çıkarak oluşturmuş olmasıdır. Bu deneyimlerinden iki tanesi Canetti’yi çok etkilemiştir. İlki 1922 yılında, kendisinin de bulunduğu Frankfurt’ta bakan Walther Rathenau'nun (Weimar Cumhuriyeti döneminde Dışişleri Bakanlığı yapan Yahudi politikacı) öldürülmesinin yarattığı toplumsal olaylar, ikincisi ise 15 Temmuz (1927) Devrimi olarak geçen Viyana Ayaklanması'dır.
Canetti, Frankfurt’taki olayda işçi yığınlarına ilişkin izlenimlerini şu şekilde ifade eder; ‘Güçlü bir inancın fışkırdığı topluluğu oluşturan işçilerin davranışlarında tutarlılığı yansıtan bir şey vardı.’ Yerçekimi gücü gibi bir çekimle kitlenin kendisini çektiğini belirten Canetti, kitleye katılmanın kafasında daha önceden de var olan bir soruyu tetiklediğini belirtir; ''‘Kalabalıkta, kitlenin içerisinde sizin başınıza gelen şey, yani bilincin tümüyle değişmesi, hem şiddetli, zorlayıcı hem de anlaşılmaz bir şeydi. Bunun ne olduğunu bilmek istiyordum. Bu soru, sürekli olarak kafamda dolaşıyordu, yaşamımın büyük bir bölümünde de dolaşmaya devam etti .’''
Canetti’yi etkileyen ikinci büyük olay, işçilerin öldürülmesine hiçbir ceza verilmemesi üzerine, tepkilerini ortaya koymak üzere işçilerin adliye sarayını basması ve bu olay neticesinde de 90 kişinin öldürülmesidir. Canetti’nin bu olaya ilişkin tecrübeleri, kitle psikolojisine ilişkin de çok önemli ipuçları vermektedir;
''Olayların üzerinden elli üç yıl geçti, gene de o günkü heyecanı hala kemiklerimde duyuyorum. Benim de katılımımla gerçekleşen, bir devrime en yakın şeydi o. O günden beri Bastille’nin alınmasına ilgili tek bir sözcük okumak zorunda olmadığımı kesin olarak biliyordum. Kitlenin bir parçası olmuştum, tam anlamıyla içinde erimiştim, kitlenin yaptıklarına en küçük bir direnç duymuyordum içimde. Öyle bir ruh hali içinde olmama karşın, gözlerimin önünde cereyan eden bütün sahneleri tek tek ve somut olarak kavradığıma şaşırıyordum''.
Canetti’nin bizzat kendisinin de tecrübe ettiği bu olaylardaki gözlemlerinden yola çıkarak oluşturduğu kitle kuramına göre, kitle oluşmak ve eyleme geçmek için bir lidere ihtiyaç duymaz. Lider, kitleyi kuran değil istismar eden bir faktördür. Özgürlükçü bir kitle kuramının temel meselesi ise, kitlenin liderden nasıl kurtulacağı sorusu olacaktır. Bu soruya cevap vermek için kitlenin zamanda ve mekanda yayılımını, var ve yok olduğu durumları incelemek gerekecektir.
Kitle, zamanda ve mekanda kapsayıcı olarak var olmasına rağmen, modern bir fenomen olarak algılanması yanılsamadır. Modern zamanlarda nüfusun artması ve artan kentleşme sebebiyle kitleler daha sık ve daha çok oluşmaya başlamıştır. Bu artış karşısında ne insanlar kitleyi görmezden gelmeye devam edebilmiş ne de liderler kitlelerin oluşmasını engelleyebilmiştir. Modern zamanlarda kitle oluşmamış, yadsınmasının koşulları ortadan kalkmıştır. Tarihin bütün dönemlerinde kitle formasyonları var olmuş, ancak özel algı ve siyasi kurgu bunun görünür olmasının önüne geçmiştir.
Kitle, dokunulma korkusunun ortadan kalmasıyla oluşur. Canetti’ye göre, insanı bilinmeyenin dokunuşundan daha fazla korkutan bir şey yoktur. Etraflarında yarattıkları bütün mesafelerin nedeni de bu dokunulma korkusudur. Bu korku, kalabalık içine karıştıkları zamanlarda da onları terk etmez. Sokakta, lokantada, trende veya otobüste, insanlar, birbirlerinin yanı başında durup onları gözlemlese de gerçek bir temastan kaçınmaya devam ederler.
İnsanın bu dokunulma korkusundan kurtulduğu tek yer, kitledir. Bireyin ''‘kendisine yaslananın kim olduğunu artık fark etmemesi için bu kitle fiziksel bakımdan da yoğun ve sıkışık olmalıdır. İnsan kendini kitleye bırakır bırakmaz, artık kitlenin dokunuşundan korkmaz olur. İdeal durumda, kitle içinde herkes eşittir; kitle içinde cinsiyet dahil hiçbir ayrımın önemi yoktur. Kitlenin içinde kendisini iten her kimse, o da kendisi gibi biridir. Onu, kendisini duyumsuyormuş gibi duyumsar. Birden bire her şey tek ve aynı bedende oluyormuş gibi olur. Belki de kitlenin yoğunlaşmaya çalışmasının nedenlerinin biri budur: Kitle her bireyi dokunulma korkusundan, mümkün olduğu kadar bütünüyle kurtarmak ister. İnsanlar birbirlerine ne kadar kuvvetli yaslanırlarsa, birbirlerinden korkmadıklarından o kadar emin olurlar. Dokunulma korkusunun bu karşıtına dönüşü kitlelerin doğasında vardır. Rahatlama hissi yoğunluğun en çok olduğu yerde en çarpıcıdır .’''
İşte deşarj anı, kitlenin içerisindeki herkesin mesafeleri ortadan kaldırarak kendini diğerleriyle eşitlediği andır. ''‘Arada neredeyse hiçbir uzamın kalmadığı o yoğunluk içinde, vücut vücuda abanır, her bir insan diğerine kendisine olduğu kadar yakındır; sınırsız bir rahatlama hissi ortaya çıkar. İşte insanlar, hiç kimsenin diğerinden daha üstün ya da daha iyi olmadığı bu mutlu an uğruna bir kitle oluştururlar.’''
Lahor Mühendislik ve Teknoloji Üniversitesi
Lahor Mühendislik ve Teknoloji Üniversitesi, Pakistan'ın Lahor şehrinde yer alan üniversitedir.
NGC 14
NGC 14, Pegasus takımyıldızı bölgesinde yaklaşık olarak uzaklıkta bulunan bir macellansı düzensiz gökadadır. William Herschel tarafından 18 Eylül 1786 tarihinde keşfedildi. Halton Arp tarafından görüntülenmiş ve Arp 235 olarak "Füzyon görünümüne sahip gökadalar" kategorisi altında Tuhaf Gökadalar Atlası'na dahil edilmiştir. NGC 14'ün parlaklık sınıfı V-VI'dır ve geniş bir HI çizgisine sahiptir.
Kitle
Kitle Kuramını Özgürlükle Bağı Üzerine Kuran Düşünür: Canetti
Canetti, kapalı/açık, ritmik/durgun, yavaş/hızlı, görünür/görünmez, çifte/tekil gibi değişik ölçütlere göre kitleleri sınıflandırır. Fakat bunu yaparken olası tüm kitle türlerini kapsayacak bir sınıflandırma yapma amacı da iddiası da yoktur. Aksine Canetti, kendinden önceki kuramcılardan farklı olarak kitlelerin çok çeşitli varoluşa sahip olduklarını göstermek ister. Bu tarz kategorileri çoğaltarak, kitlelerin görmezden gelinmesini zorlaştırmak ve onlara özgü betimlemeler sayesinde tutum ve davranışlarını anlaşır kılmak amacındadır.
Canetti’yi önceki kitle kuramcılarından ayıran bir diğer özellik, kitlenin temel biriminin birey değil ‘kitle kristalleri’ olduğuna ilişkin tespitidir. Kitle kristalleri, kitlelere girdi sağlayan, sabit, dayanıklı, küçük ve katı topluluklardır. Boyutları büyümez ve tarih içerisinde süreklilik arz ederler. Yanı sıra, kural olarak kitlelere bireysel katılım mümkün değildir, ancak bir kitle kristali vasıtasıyla kitleye dahil olunabilir. Bu yüzden kitlenin indirgenebileceği bir tekillik hali yoktur, ki zaten bu hal yukarıda değinildiği üzere, dokunulma korkusunun dışa vurulmasıdır ve bu korkunun ortadan kalkması ise kitlenin en temel özelliğidir.
Kitle kristalleri ve kitlelerin kökeni, değişmeden kalan sürülerdir. Sürünün etrafı boşlukla çevrili olduğundan ve ona katılacak kimse olmadığından sürüler büyümezler. Bu sebeple sürünün sınırlı sayıdaki üyelerinin her biri son derece kıymetlidir. Sürü, kitlenin dört temel özelliğinden biri olan eşitlik ve bir yöne sahip olma niteliklerine sahiptir.
Canetti, sürünün kitleyle olan ilişkisini benzerlikleri ve farklılıklarını ortaya koyarak açıklamaya çalışır. Ona göre kabile, klan gibi sosyolojik kavramlar, stratejik bir şeyi temsil ederler. Oysa sürü, bir yerleşim birimidir ve dışa vurulması da somuttur. Sürü, kitlenin en eski ve en kısıtlı biçimidir ve modern anlamdaki kitle bilinmeden önce de var olagelmiştir. Bu sebeple kitlelerin davranışlarının kökenleri sürüde saklıdır. Sürü, çok basit bir şekilde kavranabilecek biçimlerde ortaya çıkmıştır ve bugün hala sürüden türemiş oluşumlar mevcuttur. Buna göre şunu söylemek yanlış olmaz: Canetti, sürü kavramını ilkellik ile eşitleyen ilerlemeci bakış açısını paylaşmaz ve sürünün çok çeşitli, tarihsel bakımdan dayanıklı, her insana tanıdık gelecek bir kitle kristali olduğunu düşünür.
Canetti’ye göre dört temel sürü biçimi vardır ve bu temelde sürülerin işlevlerine dayanılarak yapılmış bir sınıflandırmadır. Bunlar av sürüsü, savaş sürüsü, yas sürüsü ve artış sürüsü. Bütün sürü tipleri dinamiktir ve birbirlerine dönüşebilirler. Örneğin, ölüm yüzünden meydana gelen yas sürüsü, daha sonra ölünün öcünü almak amacıyla savaş sürüsüne, eğer başarılı olursa düşmanlarının sayısını azaltan ve kendi sayısını arttıran bir artış sürüsüne dönüşecektir. Bu örnekte yas sürüsü, daha sonra savaş sürüsüne dönüşecek, savaş sürüsü ise artış sürüsüne dönüşecek bir kitle kristali olmuştur. Sürülerin bu değişkenliği tüm toplumsal olguların anlaşılması için ipuçları taşır.
Peki kitleleri bir arada tutan nedir? Canetti, bu bağı emirle ilişkilendirir. Ona göre, liderle kitle arasında sevgiye dayanan değil, yaralayıcı bir bağ vardır. Lider emri veren konumundadır ve her emir, içerdiği arzunun yerine getirilmemesi hali için bir yaptırım tehdidi içerir. Bu yaptırımların en tepesinde de ölüm cezası vardır. Bu sebeple her emir, ölüm cezasından pay alarak hükmünü icra eder ve bu durumda emri alanı yaralar. Diğer bir ifadeyle emrin içeriği, yaptırımdan bağımsız olarak emre maruz kalanda bir sızı yaratır. Bu sızı, emre uymakla ortadan kalkmaz ve her emirle birlikte sızı birikir ve kişiler için muazzam bir yük oluşturur.
Bu yükü en çok askerler arasında görülür, emre uyarak ve sonucunda terfi ederek kendileri daha üst emir konumuna ulaşarak bu durumdan kurtulmaya çalışırlar. Ancak her alanda olduğu gibi burada da emre uymak sızıyı ortadan kaldırmaz, aksine arttırır. Emir sistemiyle kurulan açık disipline, sızıların birikimiyle oluşan gizli bir disiplin eşlik eder.
Canetti’ye göre, yapay kitleleri bir arada tutan şey, lider ile izleyicisi arasında emir üzerinden kurulan yaralayıcı ilişkidir. Bu bakımdan mesele, liderin gücünün nasıl zayıflatılacağı değil, kitlelerin emre maruz kalmak dolayısıyla oluşan sızıdan nasıl kurtulacağını göstermektir. Bu, ancak emre karşı çıkmakla olabilir ve bunun da birkaç yöntemi vardır.
Bunlardan ilki, şizofreni varoluşlardır. Şizofren bazen emri anlamadığı için bazense bile bile emredilenin tersini yapmak için emre karşı çıkar. Bunun dışında bir de şizofren katıldığı hayali kitlelerden aldığı güçle emre karşı çıkabilir. Ancak bütün bu hallerde, şizofren aslında tek başına olduğundan, şizofreni karşı çıkışlar naiftir.
Gerçekten etkili kaçış, ikinci bir yöntem olan karşıtına dönme kitleleriyle mümkündür. Karşıtına dönme, ancak birden fazla tabakanın var olduğu bir toplumda olabilir. Zira kitlenin maddi olarak yön değiştirmesi, bu şartla mümkün olabilecektir. Halkın imtiyazlı sınıflara, işçilerin burjuvaziye, askerlerin subaylara karşı dönmesi; bu biçim bir dönmeye örnektir. Bu süreç emir alanlardaki sızıyı kaldıracak, siyaset biliminde devrim olarak adlandırılacak bir hesap sorma sürecinin başlangıcıdır. Bu bakımdan Fransız Devrimi, Ekim Devrimi, Paris Komünü bunun tarihsel örnekleridir.
Esasında kitleye katılma, sızıdan kurtulmanın en emin ve geçerli yoludur. Bireylerin kitle dışındayken birbirleriyle aralarındaki mesafenin yükü, biraz da emrin yarattığı sızıların birikiminin sonucudur. Bireyler, kitleye dahil olarak deşarj olurlar, bu sayede mesafelerin yükünden kurtulurlar. Yanı sıra, kitle içerisinde herkes birbirine eşit olduğundan kimse emir veren konumunda değildir. Bu vasıtayla yaratılan özgürlük hissi, kitle var oldukça yaşanabilecektir ve bu sebeple kitle bileşenleri kitlenin devamlılığı için ellerinden geleni yaparlar. Öte yandan, iktidarlar da aynı sebeple kitleyi hedef alırlar. Hayatta kalanlar, kitleye dahil olan bireyleri tekrar iktidarın çerçevesi içerisine alabilmek için kitleyi çözmeye çalışırlar.
Bir liderin hayatta kalabilmesinin tek yolu, kendi taraftarları da dahil herkesi iktidarın çerçevesi içerisinde tutmaktır. Ancak bu sayede bireyler, onun için tehdit algısı olmaktan çıkar. Ancak bu tehdit algısı sebebiyle paranoyak ve hayatta kalan arasında önemli geçişler yaşanabilir. Hatta en ideal yönetici tipi, paranoya başladıkça ortaya çıkar. Bu bakımdan Canetti, kitleye ilişkin kendinden önceki kuramcıların, kitlelerin delilik ve gerileme durumunu temsil ettiği görüşünü paylaşmaz. Ona göre aksine, patolojik olan kitlesel varoluş değil, hayatta kalan olarak liderin varoluş tarzıdır.
Hayatta kalan olarak liderin varoluş tarzının patolojik olarak nitelendirilmesinin bir sebebi, Canetti’ye göre hayatta kalmanın hayatı korumaktan başka bir şeyi ifade etmesidir. Buna göre, insanın avını ele geçirme yöntemleri oldukça kurnazcadır ve saldırı silahları savunma silahlarına kıyasla son derece gelişmiştir. Bu bakımdan kişi kendisini korumak ister, ancak yanı sıra bundan ayrılamayacak başka şeyleri de ister; başkaları ölürken hayatta kalmak için öldürmek ister; o ölürken başkaları sağ kalmasın diye hayatta kalmak ister.