cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stres yönetimi
Modeller
Etkili bir stres yönetimi programı geliştirmek için öncelikle kişinin stresini kontrol etmesi için merkezi olan faktörleri ve bu faktörleri etkin bir şekilde hedef alan müdahale yöntemlerini belirlemek gerekir. "insanlar, dış çevreleri ile arasındaki etkileşime odaklanır" diyen Lazarus ve Folkman'ın stres modeline göre(Transaksiyonel Model olarak bilinir) eğer kişi stres etkenlerini bir tehdit olarak değil, olumlu ve hatta zorlayıcı olarak algılıyorsa, stresin bir stres kaynağı olmayabileceğini iddia etmektedir. Ayrıca, kişi yeterli başa çıkma becerilerine sahipse o zaman stres, ve etkenleri nedeniyle aslında stresin bir sonucu olmayabilir veya gelişmeyebilir. Model, insanlara streslerini yönetmeleri ve stres etkenleriyle başa çıkmaları öğretilebileceğini öne sürüyor.
Verimlilik
Stres yönetiminin fizyolojik ve psikolojik faydaları vardır.
İlaç dışı müdahalelerin denenerek olumlu sonuçlar gözlemlenir:
Akut stres
Akut stres, dünya çapında insanlar arasında en yaygın stres şeklidir.
Akut stres, yakın geleceğin baskılarıyla ya da çok yakın geçmişle ilgilenir. Akut stres genellikle olumsuz bir deneyim olarak yorumlansa da, potansiyel olarak tehlikeli tehditlere karşı koruyucu etkileri nedeniyle aslında yararlı ve hatta kişinin iyiliği için gerekli olabilir. Bir araba kazasını önlemek için sürüş sırasında frenlere basmak, faydalı bir akut stres anı olarak kabul edilir. Koşma veya başka herhangi bir egzersiz şekli de akut stres etkeni olarak kabul edilir. Bir hızlı trene binmek gibi adrenalin duyguları veya canlandırıcı deneyimler, akut bir strestir. Akut stres kısa süreli bir strestir ve sonuç olarak uzun süreli stresin neden olduğu hasarı oluşturmak için yeterli zamana sahip değildir.
Kronik stres
Kronik stres, akut stresten farklıdır. Uzun bir süre boyunca devam ederse çok ciddi bir sağlık riski haline gelebilecek insanlar üzerinde yıpratıcı bir etkiye sahiptir.
Kronik stres, hafıza kaybına yol açabilir, mekansal tanımaya zarar verebilir ve daha az yeme dürtüsü üretebilir. Kronik stresin ek semptomları şunları içerir: ağrılar, uykusuzluk veya diğer uyku bozuklukları, sosyal davranışlarda değişiklikler, düşük enerji, duygusal geri çekilme veya duygusal tepkilerdeki diğer değişiklikler ve odaklanmamış düşünme. Kronik stres ayrıca hipertansiyon, kalp hastalığı, diyabet, obezite ve artrit gibi diğer tıbbi durumlarla da ilişkilendirilmiştir.
Şiddeti kişiden kişiye değişir ve cinsiyet farkı da altta yatan bir faktör olabilir. Kadınlar, aynı uyumsuz değişiklikleri göstermeden erkeklere göre daha uzun süre stres yaşayabilirler. Erkekler daha kısa stres süreleriyle kadınlardan daha iyi başa çıkabilir, ancak erkekler belirli bir eşiğe ulaştığında, zihinsel sorunlar geliştirme riskleri büyük ölçüde yükselir.
İş yeri
toplumda, işyerinde, aile içinde, ekonomik durum vb. çoğu insan bulunduğu yeri kabul etmek istemeyebilir. Bunun yerine, başka bir yerde, genellikle daha yüksek bir konumda olmayı diler. Bu stresi yönetmek, iş performansının yanı sıra iş arkadaşları ve işverenlerle olan ilişkileri sürdürmek için hayati hale gelir. Bazı çalışanlar için çalışma ortamını değiştirmek iş stresini azaltabilir. Çevreyi çalışanlar arasında daha az rekabetçi hale getirmek stresi önemli ölçüde azaltabilir.
Yerkes-Dodson yasasına göre, stres insan işleyişine faydalıdır, ancak yalnızca bir noktaya kadar. Çok düşük düzeyde stres yaşayan insanlar kendilerini yetersiz uyarılmış ve pasif hissedebilirler; aşırı yüksek düzeyde stres yaşayan insanlar bunalmış, endişeli ve sinirli hissedeceklerdir. Bu nedenle, ortalama bir stres seviyesi oluşturmak nihai hedef olmalıdır.
Bireyin karşılaştığı örgütsel stres düzeyleri, yalnızca iş özellikleri veya çevre gibi dış faktörlere değil, aynı zamanda kişilik, mizaç ve bireysel başa çıkma ve düşünme stilleri gibi içsel faktörlere de bağlıdır. Her iki yönün de iyi yönetilmesi stresle başa çıkma açısından mühimidir.
Ayrıca iş yerindeki stres sadece çalışanlarla sınırlı değildir. Girişimciler de strese girer. Bu stres, ekip yönetiminden, işletme yönetiminden veya hükümetin olumsuz politikasından dolayı gelişebilir.
Fikri Faik Güngören
Fikri Faik Güngören (d. 1884, Elazığ) - (ö. 22 Ekim 1956), Türk siyaset adamı.
Stres yönetimi
Stres yönetimi programları
Günümüzde birçok işletme, işyerinde veya evde strese uyum sağlamakta zorlanan çalışanlar için stres yönetimi programları kullanmaya başlamıştır. Bazı şirketler, çalışanlarına boyama günlükleri ve stres giderici aletler gibi işyerindeki strese uyum sağlayan özel ekipmanlar sağlamayı amaçlar. Birçok insan stresi evden çalışma ortamlarına yaymıştır. Günümüzde işletmelerin çalışanlarının stres seviyelerini azaltmaya çalıştıkları birkaç yol vardır. Bunun bir yolu bireysel müdahaledir. Bu, bireydeki stres faktörlerini izleyerek başlar. Strese neyin sebebiyet verdiğini gözlemledikten sonra, o stres etkenini etkisiz kılmak ve onları herhangi bir şekilde hafifletmenin yollarını bulmak amaçlanır. Bireysel müdahalede sosyal destek geliştirmek hayati önem taşır, başa çıkmaya yardımcı olmak için başkalarıyla birlikte olmanın stresten kaçınmanın çok etkili bir yolu olduğu kanıtlanmıştır. Stres faktörlerinden tamamen kaçınmak, stresten kurtulmanın mümkün olan en iyi yoludur, ancak bunu işyerinde yapmak çok zordur. Davranış kalıplarını değiştirmek, iş yerinde ortaya çıkan stresin bir kısmını da azaltmaya yardımcı olabilir.
Mehmet Öntürk
Mehmet Öntürk (d. 18 Mart 1970, Kırıkhan, Hatay), Türk siyasetçi.
Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İngilizce İktisat Bölümü mezunudur. Öntürk Gübre, Tarım Ürünleri Limited Şirketi; Set Tohumculuk AŞ ve Önder Petrol Limited Şirketi Yönetim Kurulu Başkanlıkları ve Üyelikleri, Antakya Ticaret Borsası Başkan Yardımcılığı yapmıştır. TBMM XXIV., XXV.ve XXVI. Dönem Hatay milletvekilidir. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Fikri Faik Güngören
Askerî Rüştiye, Mülki ye İdadisi, Darülfünun Edebiyat Şubesi mezunudur. Davutpaşa İdadisi Edebiyat Öğretmenliği, İstanbul Merkez Memurluğu (Emniyet Amiri), Van, Halep, Hüdavendigâr (Bursa), Aydın Polis Müdürlüğü, Malatya Mutasarrıf Vekilliği, Kemaliye Kaymakamlığı, TBMM I. Dönem Genç Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Trick'r Treat
Trick'r Treat, 2007 ABD-Kanada yapımı korku filmidir. Film İngilizcedir ve yaklaşık 79 dakikadır.
Karakter (Sam)
Filmde Sam isimli bir karakter vardır. Sam'in kafasında siyah düğmeli bir çuval vardır. Turuncu giysileri vardır. Sam, kısa boyludur ve hiç konuşmaz. Çuvalın arkasında gerçek yüzü vardır. Yüzü de turuncudur ve hiç insana benzemiyordur. Silah olarak içinde bıçak saklı gofretini kullanır. Genelde elinde turuncu bir cadılar bayramı lolipopu vardır. Sam'in özel güçleri de vardır.
Başlangıç
Emma ve Henry kasabadaki bir Cadılar Bayramı geçit töreninden yeni dönerler. Ön bahçelerini sayısız “korkuluk hayaleti” ve sahte vücut parçalarıyla süslerler. Bahçe kapısının yanına, Emma döndüğünde söndürmek istediği bir ateş yerleştirirler. Henry, geleneğe aykırı olduğu için bunu yapmamasının daha iyi olduğunu söyler; bunu yaparak birinin sinirini uyandırabileceğini söyler. Buna sinirlenecek kişi Sam'dir. Emma sözlerini ciddiye almaz ve sonunda feneri patlatır. Henry eve girip onu yatak odasında beklerken Emma bahçedeki süsleri kaldırmak ister. Ancak bahçede kimliği belirsiz bir saldırganın saldırısına uğradığı ve öldürüldüğü için gelmez. Ancak daha sonra uyuyakalmış Henry, Emma'yı aramak için dışarı çıkar. Kafasını bir korkuluk hayaletinin örtüsünün altında bulur, kolu ve bacağı bahçede süs olarak asılıdır. Emma'nın ağzında büyük bir lolipop vardır.
Okul otobüsü katliamı
Beş çocuk, Macy, Schrader, Sara, Chip ve Savant Sendromlu bir kız olan Rhonda, ortadaki eeki bir taş ocağına giderler. Macy onlara 30 yıl önce orada olduğu söylenen "Cadılar Bayramı Okul Otobüsü Katliamı" hikayesini anlatır. Okul otobüsü her gün zihinsel engelli ve bu nedenle ebeveynleri tarafından reddedilen 8 kişilik bir grup çocuğu taşımıştır. Otobüste sessiz kalmaları için hepsi koltuklarına zincirlenir. Bir gün, Cadılar Bayramı'nda otobüs şoförü, ailesinin isteği üzerine evine gitmek yerine oradaki yaşamına son vermek için taş ocağına gider. Biri kendini kurtarmayı başardığında tüm çocukların zincirlerini bir kez daha kontrol eder ve eve gitmek için otobüsü uçurumdan aşağı sürer. Otobüs şoförü kazadan sağ kurtulan tek kişi olur. Macy ve arkadaşları, ölen çocuklar için gölün kıyısına kurmak üzere 8 adet fener toplarlar. İki gruba ayrılarak taş ocağına asansörle inerler. Macy, Schrader, Sara ve Chip, aşağıda Rhonda'ya paniğe neden olan kötü bir şaka yapar. Tepkisinden şaşkına dönen Schrader vazgeçer. Buna çok sinirlenen Macy, hala yanan fenerlerin sonuncusunu okul otobüsünün göründüğü suya atar. O anda Macy, Sara ve Chip, okul otobüsünde ölen çocukların seslerini aniden duyar ve onlarla konuşur. Panik içinde Schrader'ı ararlar ve ölen çocukların kendilerine doğru geldiğini görünce kaçmak isterler. Ancak, Rhonda güvenliğe giden tek asansördedir ve kilitli kalır. Üst kata kendisi çıkar ve diğerlerini kaderlerine bırakır. Üst kata çıkarken, çocukların yenildiği açıkça duyulur. Rhonda taş ocağından çıkarken Sam'i görür, onu kısaca not ettikten sonra yoluna devam eder.
Parti
22 yaşında ve bakire olan Laurie, kız kardeşi Danielle ve arkadaşları Maria ve Janet ile bir partiye katılmak için şehre gelirler. Danielle'in randevusu olarak mağaza katibini seçtiği kostümleri seçmeye başlarlar. Daha sonra Laurie, kız kardeşinden kendisi için bir adam bulduğuna dair bir telefon alana kadar diğerlerinden ayrılır. Laurie gruba doğru yol alır ve bir ormandan geçmek zorunda kalır, burada aniden bir vampir tarafından saldırıya uğrar. Vampirin vücudu bir ağaçtan Laurie'nin grup partisinin ortasına düştüğünde bir şok anı var, kısa bir süre sonra Laurie'nin kendisi ortaya çıkıyor. Yeni bir kurban arayan Müdür Wilkins olduğu ortaya çıkan sahte vampirin maskesini çıkarırlar. Partideki kızlar birdenbire hurmalarını yemek için kurt adama dönüşmeye başlarlar. Laurie için bu "ilk sefer"di. Sam, partinin ortasında yerde oturmuş kurt adamların avlarını yemesini izlerken görülebilir.
Sam ile buluşma
(bu sahne "Müdür" ile aynı zamanda geçer) Bay Kreeg, Cadılar Bayramı'ndan nefret eden huysuz bir adamdır. Köpeği Spike ile yalnız yaşar. Cadılar Bayramı'ndan hoşlanmadığını ifade etmek için herkes gibi çocuklara şeker dağıtmaz, gözleri parlayan bir maske taktığı ve onlara doğru koştuğu köpeğinin yardımıyla onları korkutur. Kreeg evinde garip sesler duyar ve kaynağı bulmaya çalışırken Sam ona saldırır. Birbirleriyle kavga ederler, bu sırada Sam'in kostümünün bir parçası olan kafasındaki çuvalı çeker. Sam'in kafası balkabağı ve kafatası arasında bir haçtır. Panik içinde, Kreeg pencereye koşar ve komşusu Müdür Wilkins'e yardım için yalvarır. Yine Sam tarafından saldırıya uğrar, ancak Kreeg (görünüşe göre) onu tüfeğiyle vurmayı başarır. Kreeg, Sam ona tekrar saldırdığında 911'i arar. Sam bir şeker alınca Kreeg'in evinden ayrılır. Bu arada evin şöminesinde fotoğraflar yanar, biri "okul otobüsü katliamından" okul sınıfını ve otobüs şoförünü gösterir. Kreeg'in kendisi çocukları öldürmekle görevlendirilen otobüs şoförüdür.
Dış bağlantılar
IMDb'de Trick'r Treat
Shi Jian
Shi Jian (ö. MS 350), Çin'de Beş Hu On Altı Krallık döneminde Hiung-nu önderliğindeki Sonraki Chao'nun altıncı imparatorudur. Saltanatı MS 349'dan MS 350 yılında ölümüne kadar sürmüştür.
En İyi İngiliz Grup Brit Ödülü
En İyi İngiliz Grup Brit Ödülü, Birleşik Krallık'taki plak şirketlerini ve sanatçıları temsil eden İngiliz Fonografik Endüstri (BPI) tarafından verilen bir ödül. Ödül İngiliz ve uluslararası müziğin her yıl ödüllendirildiği Brit Ödülleri'nde sunulmaktadır. Kazananlar ve adaylar; müzik şirketleri, yayıncılar, yöneticiler, ajanslar, önceki kazananlar ve önceden adaylık alan binden fazla üyesi olan Brit Ödülleri oylama akademisi tarafından belirlenir.
Ödül ilk olarak 1977'de takdim edildi ve The Beatles tarafından kazanıldı. İkinci Brit Ödülleri dağıtıldığında ödülü, The Police grubu aldı ve ödül 1982'den beri her yıl bir gruba verildi. Tek istisna 1992 yılında, KLF ve Simply Red gruplarının arasında eşitlik olması sonucu her iki grubun da ödülü almasıyla oluşmuştur. Ödülün şu anki sahibi Foals grubudur.
Audhumbla
__İÇİNDEKİLERZORUNLU__ __DİZİN__ __YENİBAŞLIKBAĞLANTISI__
Ulley
Ulley, İngiltere'nin South Yorkshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Tramadol
Tramadol, orta ila orta şiddetli ağrıyı tedavi etmek için kullanılan bir opioid ağrı kesici ilaçtır. Hızlı salımlı bir formülasyonda ağızdan alındığında, ağrının hafiflemesi genellikle bir saat içinde başlar. Enjeksiyon yoluyla da kullanılabilir. Parasetamol (asetaminofen) ile kombinasyon halinde veya ULTRACET (37.5 mg tramadol hidroklorür / 325 mg asetaminofen tabletleri) gibi daha uzun etkili formülasyonlar olarak satılabilir.
Opioidlerde tipik olduğu gibi, yaygın yan etkiler kabızlık, kaşıntı ve mide bulantısını içerir. Ciddi yan etkiler halüsinasyonlar, nöbetler, serotonin sendromu riskinde artış, uyanıklığın azalması ve bağımlılığı içerebilir. Böbrek veya karaciğer sorunları olanlarda doz değişikliği önerilebilir. İntihar riski taşıyanlarda veya hamilelerde önerilmez. Emziren kadınlarda önerilmemekle birlikte, tek doz alanlar genellikle emzirmeyi bırakmamalıdır. Tramadol, karaciğerde, μ-opioid reseptörüne daha güçlü bir afiniteye sahip bir opioid olan O-desmetiltramadol'e (desmetramadol) dönüştürülür. Tramadol ayrıca bir serotonin-norepinefrin geri alım inhibitörüdür (SNRI).
Elvīra Ozoliņa
Elvīra Anatoļjevna Ozoliņa (, d. 8 Ekim 1939), Leton-Sovyet cirit atıcı. 1960 Yaz Olimpiyatları'nda kaydettiği 55,98 metrelik derecesiyle Olimpiyat rekoru kırarak altın madalya kazanmıştı; bu başarısı üzerine Kızıl Bayrak İşçi Nişanı'na layık görüldü. 1960'ta önce 57,92 ve ardından 59,55 m, 1963'te ise 59,78 m atan sporcu, bu dereceleriyle üç yıllık dönemde üç kez dünya rekoru kırdı. 1964'te Sovyetler Birliği Şampiyonası'nda 61,38 m atan Ozoliņa, tarihte 60 metreyi geçen ilk kadın sporcu olmuştu ancak bu derece IAAF tarafından onaylanmadığı için dünya rekoru olarak kayda geçmedi. 1964 Yaz Olimpiyatları'na favori olarak giden sporcu, finalde son dört hakkında faul yaparak mücadeleyi beşinci bitirebilmişti. Ozoliņa 1959, 1961-62, 1964, 1966 ve 1973'te ülke şampiyonluğu yaşadı.
Kişisel hayatı
Ozoliņa 1969'da, 1968 Yaz Olimpiyatları'nın cirit atma şampiyonu olan Jānis Lūsis ile evlendi. Çiftin oğulları Voldemārs Lūsis de 2000 ve 2004 Yaz Olimpiyatları'nda cirit atmada mücadele etti.
Osmanlı Mısır valileri listesi
Osmanlı Mısır valileri listesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1517'den 1805'e kadar Mısır valilerini içeren listedir. Çeşitli zamanlarda Beylerbeyi, genel vali veya daha genel olarak vali gibi farklı ama eşanlamlı unvanlarla biliniyordu. Ayrıca, Osmanlı padişahları, valilerinin pozisyonlarını hızla art arda değiştirerek, karmaşık ve uzun görevli listelerine yol açtı (Bu, 1623'te, yerel Osmanlı askerlerinin, yalnızca bir yıl sonra Çeşteci Ali Paşa ile değiştirildikten sonra Kara Mustafa Paşa'yıvali olarak tutmak için başarılı bir şekilde isyan ettikleri siyasi krizin ana nedeniydi.).
Valiler, Kahire Kalesi'nde, bir kadı ve defterdardan oluşan divanları (hükümet konseyi) ile birlikte hüküm sürdüler. "Beylerbeyi" unvanı, Osmanlı padişahı tarafından göreve özel olarak atanan düzenli valilere atıfta bulunurken, "kaymakam" unvanı, Osmanlı Mısır bağlamında kullanıldığında, bir önceki valinin ayrılışı ile bir sonrakinin gelişi arasında vilayeti yöneten bir vali vekili anlamına gelir. Hemen tüm valilerin yerine bir kaymakam gelmesine rağmen, bu listede yalnızca en önemlileri yer almaktadır.
Aşağıda, 1517'den (Osmanlı'nın Mısır'ı fethi) 1805'de Mehmed Ali hanedanının başlangıcı arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun Mısır Eyaleti'nin Osmanlı valilerinin bir listesi bulunmaktadır. 1805'ten sonra Mısır valileri bu listeye dahil edilmemiştir, çünkü hala sözde ve resmi olarak eyaletin Osmanlı valileri olmalarına rağmen, merkezi Osmanlı hükümeti tarafından tanınmayan ve bu rolü kalıtsal olarak aktaran "Hidiv" monarşik unvanını üstlenmişlerdir. Vali vekilleri (kaymakamlar) numaralandırmaya dahil edilmemiştir.
Silsiletu’z Zeheb Hadisi
Silsiletu’z Zeheb Hadisi ; şiilerin sekizinci imamı olan Ali er-Rızâ tarafından nakl edilmiş kudsi hadis. Şii inancına göre, şii imamlar bu hadisi atalarından ve sonra İslam peygamberi olan Muhammed tarafından nakl etmişler. Genel olarak bu hadis tevhit ve şartları hakkındadır. Ali er-Rızâ, bu hadisi, Merv’e doğru giderken Nişabur’da beyan etti.
Hadisin Metni
اللَّه جَلَّ جَلَالُهُ یقُولُ لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ حِصْنِی‏ فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی قَالَ (فَلَمَّا مَرَّتِ الرَّاحِلَةُ نَادَانَا) بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا
Allah-u Teâlâ şöyle buyurmaktadır: "La İlahe İllallah" benim kalemdir; o halde kim kaleme girerse, azabımdan güvende olur.” (Ali er-Rızâ’ın merkebi hareket ettiği sırada, Ali er-Rızâ yüksek bir sesle şöyle dedi) “Bu kaleye girmenin şartları vardır ve ben de o şartlardan biriyim.”
Hadisin adı
Bu hadis, İslam peygamberi olan Muhammed'e kadar uzanan ravilerin hepsinin şiilerin masum imamlardan olması ve nihayetinde de Allah’a ulaşması sebebiyle “Altın Silsile” anlamına gelen “Silsiletu’z Zeheb” hadisi olarak meşhur olmuştur.
Genelde hadis ilminde tamamı güvenilir râvilerden meydana gelen isnad için “silsiletü’z-zeheb” (altın zincir), “esahhu’l-esânîd”, “ecellü’l-esânîd” (isnadların en üstünü), “ecvedü’l-esânîd” (isnadların en güzeli), “esbetü’l-esânîd” (isnadların en sağlamı), “akve’l-esânîd” (isnadların en güçlüsü), “ercahu’l-esânîd” (isnadların en çok tercih edileni), “ahfezü’l-esânîd” (isnadların en sahihi), “ahsenü’l-esânîd” (isnadların en güzeli) tabirler ifade edilmektedir.
Hadisin Senet ve yorumları
Bu rivayeti şii alimlerin çoğu eserlerinde zikretmişler. Örneğin Şeyh Saduk bu hadisi et-Tevhid, El-emali , Meâni'l Ahbâr ve Uyûnü aḫbâri’r-Rıżâ gibi eserlerinde nakletmiştir. Fetal Nişaburi ise Revzet’ul- Vaizin'de ve İmadüddin Taberi, Beşaret'ul Mustafa adlı eserinde rivayeti, farklı senetlerle getirmişler.
Kimlere göre rivayetin hicri üçüncü yüzyıldan sonra farklı muhaddisler tarafından nakledildiği için mütevatir hadislerden sayılır. Bazı kaynaklara göre Silsiletu’z Zeheb Hadisi, Ali er-Rızâ tarafından nakledildiği zaman yaklaşık yirmi bin kişi onu kaydettiler. Ahmed bin Hanbel, Eba Selt Herevi, Süleyman bin İbrahim Konduzi gibi Sünni alimler de bu rivayeti eserlerinde nakletmişler.
Hadise göre Tevhit'e itikatlı olmak insanı cehennem ateşinden kurtarır. Fakat Ali er-Rızâ kendisini bu kurtarmanın şartı olarak beyan etmiştir. Şii alimlere göre, Ali er-Rızâ'nın maksadı imamet makamına ve şii imamlara itikatlı olmaktır.
Şeyh Saduk et-Tevhid kitabında İshak b. Rahıveyh’in şöyle söylediğini nakletmektedir: Ali er-Rızâ Horasan yolunda Nişabur şehrine geldiğinde, oradan çıkıp Memun'un yanına gideceği sırada, o şehirdeki raviler onun yanına gelerek şöyle arz ettiler: “Ey Allah Resulü'nün oğlu! Bizim şehrimizden ayrılacakken bize bir hadis buyurmayacak mısınız?” Muhaddislerin bu isteği üzerine, Ali er-Rızâ oturmuş olduğu tahtırevandan başını çıkararak şöyle buyurdu:
“Babam Musa b. Cafer’den, o da babası Cafer b. Muhammed'den, o da babası Muhammed b. Ali'den, o da babası Ali b. Hüseyin'den, o da babası Hüseyin b. Ali'den, o da babası Ali b. Ebu Talib'den, o da Allah Resulü’nden şöyle buyurduklarını rivayet etmişlerdir: Cebrail'den Allah-u Teâlâ’nın şöyle buyurduğunu duydum: "«La İlahe İllallah» benim kalemdir. O halde kim kaleme girerse, azabımdan güvende olur." Ali er-Rızâ’nın merkebi hareket ettiği sırada, Ali er-Rızâ yüksek bir sesle şöyle söyledi: “Bu kaleye girmenin şartları vardır ve ben de o şartlardan biriyim.”
MBK Entertainment
MBK Entertainment, CJ E&M Music and Live bünyesinde bulunan eğlence sektörü konusunda çalışan ana şirket.
Maru Entertainment
Core Contents Media'nin yardımcı şirketi.
Višeslav (Hırvatistan dükü)
Višeslav (ö. 802), ilk Hırvatistan Dükalığı düküydü.
Wadworth
Wadworth, İngiltere'nin South Yorkshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Višeslav (Hırvatistan dükü)
Hükümdarlığı
Višeslav, Papa ve Bizans'ın desteğiyle hüküm sürdü. Hükümdarlığı sırasında Hırvatlar, Franklara karşı savaştılar. 799 sonbaharında liderlik ettiği ordusuyla birlikte Karolenj İmparatorluğu'nun işgalci Frank ordusu arasındaki Trsat Kuşatması sırasında, Frank komutanı Friulili Eric öldürüldü. Nihayetinde düklüğü, Pax Nicephori aracılığıyla Franklerin himayesine girmeyi kabul etti.
Višeslav arkasında, Hırvat tarihinin ve halkın Hıristiyanlığa geçişinin önemli bir sembolü olmaya devam eden, günümüze ulaşan bir vaftiz yazıtı (Hırvatça: Višeslavova krstionica) bıraktı. Yazıtı Latincedir.
Camiikebir, Silifke
Camiikebir, Mersin ilinin Silifke ilçesine bağlı bir mahalledir.
Starlet
Starlet, Sean Baker tarafından yönetilen 2012 yapımı bağımsız drama filmidir.
Kuvaterner buzullaşması
Kuvaterner buzullaşması (Pleistosen buzulluğu olarak da bilinir), 2.58 Ma (milyon yıl önce) başlayan ve devam eden Kuvaterner dönemi boyunca değişen bir buzul ve buzullar arası dönem serisi.
Agencia Estatal de Meteorología
Agencia Estatal de Meteorología (AEMET), İspanya'da Çevre Bakanlığına bağlı olarak etkinlik gösteren kurumdur. 1887'de "Instituto Central Meteorológico" adıyla kurulmuş olup devletin meteoroloji konusundaki resmî yayın organıdır. Madrid merkezli bir kuruluştur.
Yılanlı, Varto
Yılanlı, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı, 1916 yılı kayıtlarında İğneli, 1928 yılı kayıtlarında Yılanlı ve Kurmanci kökenli Înalî olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 87 km, Varto ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır.
Haçka Yaylası
Haçka Yaylası, Trabzon ilinin Düzköy ilçesine 20 kilometre uzaklıkta konumlanmış bir yayladır. 4 kilometrekarelik bir alanı kaplayan yayla, en yakın idari birim olan Yerlice mahallesine 4 kilometre uzaklıktadır. Yayla turizm ve hayvancılık amacıyla kullanılmaktadır. Yaylanın rakımı 1.800 metredir.
Pyrus raddeana
Taksonomik notlar
Jurij Nikolaewitch Woronow tarafından 1925 yılında tanımlanmıştır.
Palmetto Bay, Florida
2010 Sayımı
15 Mart 2010 tarihinde yapılan nüfus sayımına göre şehirde 11,487 kişi, 5,176 ev ve 3,207 aile bulunmaktadır. Şehrin nüfus dağılımı ise %79,0 Beyaz, %11,3 Afrikan Amerikan, %0,3 Yerli Amerikan, %5,2 Asyalı, %0,1 Pasifik Adalı, %1,1'i ise diğer gruplardandır.
Pyrus raddeana
Tanımlama
Dikensiz ağaçtır, yüksekliği 5 m'ye kadar çıkar. Yaprak uzunluğu 6.0-8.0 cm'ye kadar ve genişliği 2.0-4.0 cm'dir, dikdörtgen, elips şeklindedir. Yaprak sapı uzunluğu 3.0-4.0 cm ve kabarıktır. Meyve daha küçük, küre şeklinde, meyve sapı meyveden 2 kat daha uzundur.
Dağılımı
Dünya'da yalnızca Azerbaycan'da dağılım yapar.
Habitat ve ekoloji
Kuraklığa dayanıklıdır, daha az toprak talep eder. Nisan ayında çiçek açar ve meyvesi Temmuz-Eylül aylarında olgunlaşır. P. raddеana dağlık yamaçlar veya kuru taşlı yamaçlarında rastlandığını bildirmiştir. Deniz seviyesinden 1800-2000 m yüksekliğinde görülür.
Wales, South Yorkshire
Wales, South Yorkshire, İngiltere'nin South Yorkshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Lee de Forest
Lee de Forest (26 Ağustos 1873 - 30 Haziran 1961), 180'in üzerinde patentin sahibi olan Amerikalı mucit. Radyoyu geliştiren de Forest bu buluşu "Bir Görünmez Gök İmparatorluğu keşfettim. Soyut, ancak granit kadar sağlam." sözleriyle açıklamıştır.
de Forest'ın 1906'da geliştirdiği elektron tüpü 20. yüzyılın ilk yarısında yükselişe geçen elektronik dalını doğurmuştur. Bu teknolojiyle radyo ve televizyon yayınının yanı sıra, birbirine çok uzak yerler arasında telefonla haberleşme olanaklı duruma gelmiştir.
Horomoda Yaylası
Horomoda Yaylası, Trabzon ilinin Tonya ilçesine 12 kilometre uzaklıkta konumlanmış bir yayladır. 35 kilometrekarelik bir alanı kaplayan yayla, Hoşarlı mahallesi sınırları içerisindedir. Yayla hayvancılık amacıyla kullanılmaktadır.
Hwangbo Kwan
Hwangbo Kwan (d. 1 Mart 1965), orta saha pozisyonunda görev yapmış Güney Koreli millî futbolcu ve teknik direktördür.
Profesyonel futbolculuk kariyerine 1988 yılında Yukong Elephants kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Oita Trinity kulüplerinde oynadı.
İstatistikleri
!Toplam||36||10
Jüri Pihl
Jüri Pihl (17 Mart 1954 - 3 Şubat 2019), Eston siyasetçidir.
Kariyeri
Estonya Sosyal Demokrat Partisi üyesi olarak siyaset yapmıştır.
1993-2003 yılları arasında Estonya Ulusal Güvenlik Servisi (Kaitsepolitsei) Başkanı olarak görev yaptı. 5 Nisan 2007-21 Mayıs 2009 tarihleri arasında Başbakan Andrus Ansip'in ikinci kabinesinde Estonya İçişleri Bakanı olarak görev yaptı.
Ölümü
Eston siyasetçi Juri Pihl 3 Şubat 2019'da 64 yaşında ölmüştür.
Southolt
Southolt, İngiltere'nin Suffolk kontluğunda bulunan bir civil parish.
Arie Schans
Arie Schans (d. 12 Aralık 1952), Hollandalı teknik direktördür.
Profesyonel teknik direktörlük kariyerine 2002 yılında Bhutan millî futbol takımında başladı.
Heriberto Lazcano Lazcano
Heriberto Lazcano (25 Aralık 1974 - 7 Ekim 2012), Z-3 ve El Lazca takma adlarıyla yaygın olarak anılan, Meksika uyuşturucu baronu ve Los Zetas uyuşturucu kartelinin lideriydi. En çok aranan Meksika uyuşturucu baronlarından biriydi.
Lazcano 17 yaşında Meksika Ordusu'na katıldı ve daha sonra Meksika Ordusu özel kuvvetleri Grupo Aeromóvil de Fuerzas Especiales'e (GAFE) yükseldi. Meksika Ordusu'ndaki görev süresi boyunca Lazcano'nun İsrail Savunma Kuvvetleri ve Birleşik Devletler Ordusu'ndan askeri eğitim aldığı bildirilir, ancak sekiz yıllık hizmetten sonra 1998'de görevinden ayrıldı. Daha sonra, uyuşturucu baronları Osiel Cárdenas Guillén ve Arturo Guzmán Decena tarafından Körfez Karteli'nin kiralık katillerinden biri olarak çalışmak üzere, diğer 30 asker ile birlikte Los Zetas olarak bilinen paramiliter grup tarafından işe alındı. İşkence yöntemleri nedeniyle, özellikle kurbanlarını bir çiftlikte tuttuğu aslanlara ve kaplanlara besleyerek öldürdüğü için "El Verdugo" ("Cellat") olarak nam saldı.
Lazcano 7 Ekim 2012'de Meksika Donanması ile yapılan bir çatışmada öldü. Ölümünden sonra cesedi silahlı bir çete tarafından cenaze evinden kaçırıldı.
Panama City, Florida
Panama City, ABD'nin Florida eyaletine bağlı Bay ilçesinin merkezi olan şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 sayımına göre 36.484'tür.
Shi Zhi
Shi Zhi (ö. MS 351), Çin'de Beş Hu On Altı Krallık döneminde Hiung-nu önderliğindeki Sonraki Chao'nun yedinci ve son imparatorudur. Saltanatı MS 350'den MS 351 yılında ölümüne kadar sürmüştür.
Sinan Ören (atlet)
Sinan Ören (d. 10 Şubat 1998), Türk millî atlet. Ören, 2020 yılında Ankara’da düzenlenmiş Olimpik Deneme Yarışması’nda 300 metre koşusunda 32.46 saniye ile, Ramil Guliyev’in 2016 yazında İsveç, Karlstad'da 32.61 rekorunu geçerek Türkiye rekoru sahibi olmuştur. Bu süre aynı zamanda 23 yaş altı (U23) Türkiye rekoru olmaktadır.
Biyotik kriz
__STATİKYÖNLENDİRME__
Southwold
Southwold, İngiltere'nin Suffolk kontluğunda bulunan bir civil parish.
Sovyetler Birliği olimpik futbol takımı
Sovyetler Birliği Olimpik Futbol Takımı , Sovyetler Birliği'nin 1959-1990 döneminde Yaz Olimpiyat Oyunları'nda temsil eden millî futbol takımıydı.
Zeyreti Yaylası
Zeyreti Yaylası, Trabzon ilinin Tonya ilçesine 10 kilometre uzaklıkta konumlanmış bir yayladır. 20 kilometrekarelik bir alanı kaplayan yayla, Hoşarlı mahallesi sınırları içerisindedir. Yayla hayvancılık amacıyla kullanılmaktadır.
Nobuaki Yanagida
Nobuaki Yanagida (d. 9 Aralık 1970), Japon eski futbolcudur. Kariyerine 1993 yılında Fujitsu kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Mito Hollyhock kulüplerinde oynadı.
Zera Yaylası
Zera Yaylası, Trabzon ilinin Tonya ilçesine 8 kilometre uzaklıkta konumlanmış bir yayladır. 45 kilometrekarelik bir alanı kaplayan yayla, Karaağaçlı mahallesi sınırları içerisindedir. Yayla hayvancılık amacıyla kullanılmaktadır. Yaylanın rakımı yaklaşık 1.330 metredir.
Dick Van Dyke
Van Dyke, radyo ve televizyonda, gece kulüplerinde ve sahnede şovmen olarak başladı. 1961'de Chita Rivera ile birlikte çalışmaya başlamıştır. Müzikalde En İyi Erkek Oyuncu dalında Tony Ödülü kazandı. Carl Reiner daha sonra onu CBS televizyonunda The Dick Van Dyke Show (1961–1966) programını yaptı. Bye Bye Birdie (1963), Mary Poppins (1964) ve Chitty Chitty Bang Bang (1968) sinema filmlerinde ve komedi-drama The Comic'te (1969) rol almıştır. Columbo (1974) ve The Carol Burnett Show (1977) televizyon programlarında konuk oyuncu olarak yer aldı. The New Dick Van Dyke Show (1971–74), Diagnosis: Murder (1993–2001) ve Murder 101 (2006–) filmlerinde rol aldı. 08). Van Dyke ayrıca Dick Tracy (1990), Curious George (2006), Müzede Bir Gece (2006), Night at the Museum: Secret of the Tomb (2014) ve Mary Poppins Returns (2018) filmlerinde de yer aldı.
Van Dyke beş Primetime Emmy, bir Tony ve bir Grammy Ödülü sahibidir. 1995'te Television Hall of Fame'e girmiştir. 2013'te Screen Actors Guild'in en yüksek onuru olan SAG Yaşam Başarı Ödülü'nü aldı. 7021 Hollywood Bulvarı'ndaki Hollywood Walk of Fame'de bir yıldızı var ve aynı zamanda Disney Legend olarak da tanındı.2021'de Van Dyke, Kennedy Center Honors ile onurlandırıldı.
Çamlıca, Silifke
Çamlıca, Mersin ilinin Silifke ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Çamlıca; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
The Eric Andre Show
Eric Andre Show, 20 Mayıs 2012'de yayınlanmaya başlayan ve sunuculuğu Eric Andre tarafından yapılan bir Amerikan gerçeküstü skeç komedi televizyon dizisidir.
Vücuttaki sıvı kompartmanları
İnsan vücudu ve vücuttaki tüm sıvılar bile kavramsal olarak tam olarak anatomik kompartmanlar olmamalarına rağmen vücuttaki suyun, çözünmüş maddelerin ve asılı kalmış elementlerin nasıl kümelendiği anlamında gerçek bir dağılımı temsil eden çeşitli sıvı kompartmanlarına (bölüm) bölünebilir. Vücuttaki iki ana sıvı kompartmanı intraselüler (hücre içi) ve ekstraselüler (hücre dışı) kompartmandır. İntraselüler kompartman, organizmanın hücreleri arasındaki boşluktur; ekstraselüler kompartmandan hücre zarlarıyla ayrılır.
Yaklaşık olarak toplam vücut suyunun üçte ikisi hücrelerde, genellikle sitozolde, tutulur ve geri kalan sıvı ekstrasellüler kompartmanlarda bulunur. Ekstraselüler sıvılar; interstisyel kompartmandaki (doku hücrelerinin etrafını sarar ve hücreleri içinde besin ve diğer kimyasallar bulunan bir çözeltide tutar) interstisyel sıvı, intravasküler (damar içi) kompartmandaki (kan damarlarının ve lenf damarlarının içi) kan plazması ve lenf, oküler ve beyin-omurilik sıvısı gibi transselüler kompartmandaki az miktarda transsellüler sıvı olmak üzere üçe ayrılabilir. İnterstitial ve intravasküler kompartmanlar, kolaylıkla sıvı ve çözünmüş madde değişimi yapar ancak üçüncü ekstraselüler, transselüler, kompartman; diğer iki kompartmandan ayrı olarak kabul edilir ve onlarla dinamik bir denge içinde değildir.
İntraselüler kompartman
İntraselüler sıvı, sitozol olarak da bilinir, hücrelerin içindeki tüm sıvıdır. Bu sıvı, organellerin tutulduğu matristir. Sitozol ve organeller, birlikte sitoplazmayı oluşturur. Hücre zarları dış bariyerdir. İntraselüler kompartman, insanlarda ortalama 28 litre civarı sıvı içerir ve normal koşullarda osmotik dengede kalır. İntrasellüler kompartman, orta miktarda magnezyum ve sülfat iyonları içerir.
Ekstraselüler kompartman
İnterstisyel (doku), intravasküler (damar içi) ve transselüler (boşluk) bölümleri (kompartman); ekstraselüler (hücre dışı) bölümü oluşturur. Ekstraselüler bölüm, vücuttaki toplam suyun üçte birini oluşturur.
İntravasküler kompartman
Memelilerdeki temel intravasküler sıvı; süspansiyon (kan hücreleri), koloid (globülinler) ve çözücü (glukoz ve iyonlar) unsurlar içeren bir kompleks karışım olan kandır. Kan, hem intraselüler bölümü (kan hücrelerinin içindeki sıvı) hem ekstraselüler bölümü (kan plazması) ifade eder. Ortalama bir erkekteki (70 kilogram) ortalama plazma hacmi yaklaşık olarak 3.5 litredir. İntravasküler kısmın hacmi, kısmen hidrostatik basınç gradyanları ve böbreklerde gerçekleşen geri emilim tarafından düzenlenir.
İnterstisyel kompartman
İnterstisyel bölüm (doku boşluğu da denir), doku hücrelerini çevreler. Bu bölüm, lenfi içeren interstisyel sıvı ile doludur. İnterstitial sıvı; hücre bariyeri boyunca iyonların, proteinlerin ve besinlerin hareketine izin veren hazır mikroçevreyi sağlar. Bu sıvı sabit değildir, kan kıllalları tarafından sürekli yenilenir ve lenfatik kılcallar tarafından tekrar toplanır. Ortalama bir erkek insan (70 kilogram) vücudunda interstisyel boşlukta yaklaşık 10.5 litre sıvı bulunur.
Transselüler kompartman
Ekstraselüler üçüncü bölüm, transsellüler bölüm, vücutta normalde büyük miktarlarda sıvı birikmeyen veya içine belirgin miktarda sıvı toplanması fizyolojik olarak işlevsiz olan boşluklardan oluşur. Transelüler boşluklara göz, merkezi sinir sistemi, peritoneal ve plevral boşluklar ve eklem kapsülleri örnek olarak gösterilebilir. Normalde bu tür boşluklarda transsellüler sıvı denilen bir sıvı az miktarda bulunur. Örneğin; göz sıvısı, vitröz sıvı, beyin-omurilik sıvısı, seröz zarlar tarafından üretilen seröz sıvısı ve sinoviyal zarlar tarafından üretilen sinoviyal sıvının hepsi transselüler sıvılardır. Bu sıvıların hepsi çok önemlidir ancak bu sıvıların hiçbirisi fazla miktarda bulunmaz. Mesela, tüm merkezi sinir sisteminde bir anda sadece 150 mililitre civarı beyin-omurilik sıvısı bulunur. Bahsedilen tüm bu sıvılar, saf madde olarak kan plazmasıyla çalışan aktif hücresel işlemler aracılığıyla üretilir ve bu sıvılar, işlevlerine ait belirli değişiklikler dışında az çok kan plazmasına benzer. Örneğin beyin-omurilik sıvısı, merkezi sinir sistemindeki çeşitli hücreler, en çok ependimel hücreler, tarafından kan plazmasından üretilir.
Sıvı geçişi
Sıvı geçişleri, sıvı bölümleri arasında vücut sıvıları hareket edince gerçekleşir. Bu geçiş, fizyolojik olarak hidrostatik basınç gradyanları ve osmotik basınç gradyanlarının birleşmesiyle gerçekleşir. Su, hidrostatik ve ozmotik basınç gradyanları birbirlerini dengeleyene kadar yarı geçirgen bir zar boyunca bir boşluktan sonrakine pasif olarak hareket eder. Çok sayıda tıbbi durum, sıvı geçişlerine neden olabilir. Sıvı, intravasküler bölümün (kan damarları) dışına gittiğinde beyin, kalp ve böbrek gibi hayati organları tehlikeye sokacak kadar düşük seviyelere düşebilir; hücrelerin dışına gittiğinde intrasellüler dehidratasyondan dolayı hücresel işlemler yavaşlayabilir veya durabilir; interstisyel boşluğa aşırı sıvı dolduğunda ödem gelişir; ve beyin hücrelerine sıvı geçişi intrakraniyal (kafa içi) basıncın artmasına neden olabilir. Sıvı geçişleri, sıvı değişimleri veya diüretikler ile dengelenebilir.
Üçüncü boşluk
Üçüncü boşluk, ekstrasellüler ve ekstravasküler (damar dışı) bir boşluğa anormal sıvı birikimidir. Bu terim, tıpta genellikle yanıklar veya ödem gibi interstitial boşluklara doğru gerçekleşen sıvı kaybını ifade etmede kullanılır ancak assit (karında su toplanması) veya plevral efüzyonlar gibi bir vücut boşluğuna sıvı geçişini de ifade edebilir. Ağır yanıklara gelince, sıvılar yanık sitesinde (mesela interstisyel sıvının dışında duran sıvı, buharlaşmaya müsait) birikebilir ve sıvıların tükenmesine neden olabilir. Pankreatit ve ileus (bağırsak tıkanıklılığı) durumlarında sıvılar peritoneal boşluğa sızabilir; bu da intraselüler, interstisyel veya vasküler sıvıların tükenmesine neden olabilir.
Büyük cerrahi bölgelerine uzun, zorlu ameliyatlar yapılan hastalara üçüncü boşluk sıvıları dolabilir ve yüksek miktarda intravenöz (damar içi) sıvı ve kan değişimi yapılmasına rağmen bu hastaların damarlarında sıvı kalmayabilir.
Üçüncü boşluk durumları; peritonit, piyometrit ve plevral efüzyonları içerebilir. Hidrosefali ve glokom, teorik olarak üçüncü boşluk formlarıdır ancak kan hacminde veya genel vücut hacimlerinde ciddi değişiklere neden olmadıkları için genellikle üçüncü boşluk olarak ifade edilmezler.
Yok oluş
Yok oluş (kitlesel yok oluş veya biyotik kriz olarak da bilinir) Dünya'daki biyolojik çeşitlilikte yaygın ve hızlı bir azalmadır. Böyle bir olay, çok hücreli organizmaların çeşitliliği ve bolluğunda keskin bir değişiklik ile tanımlanır. Yok olma oranı türleşme hızıyla doğru orantılı bir şekilde ortaya çıkar.
Waverley, South Yorkshire
Waverley, South Yorkshire, İngiltere'nin South Yorkshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Spexhall
Spexhall, İngiltere'nin Suffolk kontluğunda bulunan bir civil parish.
2008 Yaz Olimpiyatları'nda atletizm - Kadınlar 3000 metre su engelli
2008 Yaz Olimpiyatları'ndaki atletizm etkinlikleri kapsamındaki kadınlar 3000 metre su engelli müsabakaları 15 ve 17 Ağustos'ta, Pekin'deki Ulusal Stadyum'da gerçekleştirildi. Müsabakalarda 30 ülkeden 50 atlet mücadele etti.
Akkıranı Yaylası
Akkıranı Yaylası, Trabzon ilinin Tonya ilçesine 8 kilometre uzaklıkta konumlanmış bir yayladır. 10 kilometrekarelik bir alanı kaplayan yayla, Hoşarlı mahallesi sınırları içerisindedir. Yayla hayvancılık amacıyla kullanılmaktadır.
2008 Yaz Olimpiyatları'nda atletizm - Kadınlar 3000 metre su engelli
16 Ağustos'ta seriler, 18 Ağustos'ta ise final turu düzenlendi. Rus Gulnara Samitova-Galkina, 8:58.81 saniyelik derecesiyle dünya rekoru kırarak altın madalyanın sahibi oldu. Kenyalı Eunice Jepkorir 9:07.41 saniyelik derecesiyle gümüş, Rus Tatyana Petrova ise 9:12.33 saniyelik derecesiyle bronz madalya kazandı.
Seriler
Her bir seriyi ilk dört sırada tamamlayan (Q) ve sonrasındaki en iyi üç dereceyi elde eden (q) sporcular final aşamasına yükseldi.
İlaç stomatiti
İlaç stomatitleri (drug induced stomatitis; drug induced oral mucositis), günümüzde kullanımı giderek artan ilaçlar ve bitkisel kökenli destek maddelerinin yan etkileri sonucu ağız mukozasında beliren klinik tablolardır; “oral mukozit” tanımlaması da kullanılmaktadır. İlaçların içerdiği maddeler, tüm organizmada (özellikle deride ve ağız boşluğunda) istenmeyen önemli reaksiyonlara neden olabilmektedir (adverse drug reactions). İstatistiksel veriler, hastane acil servislerine getirilen hastaların ortalama %3'ünde bu tür reaksiyonlara bağlı yakınmaları olduğunu göstermektedir. Yan etkisi olmayan ilaç yoktur, ancak bazı insanlar bazı ilaçlara karşı daha duyarlıdır. İlaç stomatitlerinin çok büyük bir bölümü, kullanılan ilacın kesilmesi ya da dozajının yenilenmesini gerektirir.
Sistemik tepkiler
Sistemik tepkilerin 2 nedeni vardır;
Bağışıklık sisteminden kökenli alerjik tepkiler
Bağışıklık sisteminin verdiği tepkiler (alerji) doza bağlı değildir; ilaçların antijenik etkileri aşırı duyarlılık mekanizmalarını tetikler. Bu mekanizmada, IgE-antikorlarının mast hücrelerine yapışması ya da ilaçlara karşı önceden oluşmuş antikorların devreye girmesi etkindir.
Stomatite neden olan çok sayıda ilaç bulunmaktadır. Dolaşıma giren sistemik etkili ilaçların neden oldukları stomatitlere "stomatitis medicamentosa" adı verilmektedir. "Stomatitis venenata" olarak adlandırılan olgular ise, bazı ilaçların (aspirin, barbitüratlar, lidocaine, sülfonamidler, vd) ağız mukozasına temas ettikleri yerde oluşan lokal tepkilere bağlıdır; geç aşırı duyarlılık reaksiyonuyla açıklanırlar, ilaçla ilk karşılaşmada herhangi bir lezyon oluşmaz, ikinci ve sonraki karşılaşmalarda hiperemik ya da erozyonlu lezyonlar meydana gelir.
Erken aşırı duyarlılık niteliğindeki tepkilerin sonucunda yerel (ürtiker) ya da sistemik (anafilaksi) belirtiler saptanır. Anafilaktik tepkilere ağız çalkalama sıvılarındaki kimyasal maddeler (chlorhexidine) ve diş hekiminin ya da KBB uzmanının kullandığı lastik eldivenler yol açabilir. Kontakt stomatite kıyasla daha yaygın bir tepki görülür (anafilaksi); dil, dudak, yanak, dişetlerinde ödem (angioödem) oluşur, yaygın ödemlerde larinks obstrüksiyonuna bağlı asfiksi gelişebilir.
Deri lezyonları genellikle ürtiker, veziküllü ya da hiperemik deri döküntüleri, erozyonlar ve ülserler biçimindedir. Sistemik tepkilerin geliştiği olgularda dudaklar, boyun ve yüz derisinde güçlü bir ödem vardır (angioödem), üst solunum yollarının etkilendiği hastalarda ölüme neden olabilen solunum güçlüğü (asfiksi) belirebilir. Bazı ilaçların antijenik yapılarına karşı oluşan antikorların etkisiyle T-lenfosit kökenli sitotoksik reaksiyonlar görülürken, bir bölümünde immun komplekslerin oluşmasına bağlı organ etkilenmeleri olabilir.
İlaçların kimyasal yapısının neden olduğu tepkiler
Doza bağlı olan tepkilerdir. Yüksek dozlarda alınan bazı ilaçların içeriğindeki kimyasalların toksik etkisiyle meydana gelen zararlar saptanır. Kanser kemoterapisi ilaçları, hidrojen peroksid, lityum, potasyum klorür ve tetrasiklinler bunların başlıcalarıdır. Sistemik etkiler için en somut örnek, kanser tedavisinde kullanılan maddelerin normal hücrelerin üzerinde zehir etkisi gösterebilmesidir. Başka bir örnek ise, sinir sistemini baskılayan ilaçların aşırı dozda ve özellikle alkolle birlikte alınması sonucu solunum durmasıyla ölüme neden olabilecek düzeyde toksik etki göstermesidir.
Ginseng gibi çoğu Çin geleneklerine ve florasına ait olan bazı bitkisel ürünlerin içerdikleri kimyasal maddelerin yüksek dozda alınmasının yangısal tepkilere neden olduğu bilinmektedir.
Yerel tepkiler
Kimyasal maddenin temas ettiği mukoza yüzeylerindeki lezyonların en önemli nedeni ağız çalkalama sıvılarındaki kimyasal maddeler (chlorhexidine), amalgam dolgular ve diş hekiminin ya da KBB uzmanının kullandığı lastik eldivenlerdir. Yerel tepkilerin büyük bölümü "kontakt stomatit" ya da "alerjik stomatit" olarak adlandırılır.
Ağız boşluğu bulguları
Ülserli lezyonlara neden olan ilaçlar
Veziküllü/Büllü lezyonlara neden olan ilaçlar
Vezikül ve Bül
Epidermisin ve aynı zamanda skuamöz epitelle döşeli mukozaların seröz yangısında içleri seröz sıvı ile dolu keseler meydana gelir. Bu keseler büyüklüklerine göre 2 tipe ayrılırlar;
Ağız mukozasında oluşan veziküller ve büller kısa ömürlüdür; ilacın alınmasıyla birlikte ortaya çıkar ve dakikalar içinde açılarak erozyon/ülser niteliği kazanırlar. Ülserli lezyonlara deri döküntüleri de eşlik edebilir. Ağız mukozasındaki ülserler, sınırları hiperemik ve üzerlerinde fibrin örtüsü bulunan basit lezyonlardır. Bağ dokusunda genellikle perivasküler lenfosit ve eozinofil polimorf infiltrasyonu vardır. İlacın alınmasıyla akut olarak belirmeleri ve ilacın kesilmesiyle silinmeleri klinik tanıda önemli bulgulardır.
Veziküllü ve büllü lezyonlar klinik, mikroskopik ve immunopatolojik açıdan çok sayıda başka hastalıkları (idiopatik liken planus, erythema multiforme, pemfigoid, pemfigus ve lupus erythematosus, vb) taklit eder. Vezikül ve bül oluşumu, bu hastalıkların deride görülen önemli belirtileridir. Bazı olgularda, ince bir keratin tabakasının hemen altında ya da lamina propria’da mikroabseler gelişebilir. Ağızda oluşan veziküller ve büller kısa sürede ülserleştiği için deri bulgularıyla birlikte değerlendirilmeleri gerekir. Ağız lezyonlarına genellikle yanak ve alveol mukozası ile dil kenarlarında rastlanır.
Likenoid reaksiyonlar
Non-steroid antinflamatuvar ilaçlar (NSAID), asetil kolin esteraz (ACE) inhibitörleri, beta blokerler, metildopa, lityum, allopurinol, klorpropamid, tiazidler gibi ilaçların neden olduğu, klinik nitelikleriyle lichen planus'u anımsatan lezyonlardır. Genellikle papüller ve ağsı çizgilenmeler gösteren hiperkeratoz alanları içeren lezyonların bir bölümünde düzensiz erozyonlara rastlanabilir. İlacın kesilmesiyle birlikte giderek silinirler.
Erythema multiforme
Etyolojisinde bazı ilaçlar (sülfonamid, sülfonilüre, barbitüratlar, allopurinol, karmabazepin, östrojen, tetrasiklin, rifampisin, verapamil, fenitoin, iyodlu ağız çalkalama sıvıları, klindamisin) ve infeksiyon hastalıkları (herpes virüs, mycoplasma, M.tuberculosis) saptanır. Kanser, aşı uygulamaları, radyoterapi ve otoimmun hastalıklar sürecinde gelişen olgulara rastlanabilir. Bir bölümünün nedeni bulunamaz (idiopatik).
Hastaların çoğunluğunu gençler oluşturur. Bahar aylarında yineleyen ataklar yapabilir. Başlangıcı gripal infeksiyonu anımsatır, 5-10 gün içinde deride ve mukozalarda sistemik döküntüler belirir. Hafif ateş ve lenfadenopati olabilir. Klinikte minör ve majör olmak üzere 2 tipte görülür. Minör tip olgular genellikle infeksiyon hastalıklarını izler; deri döküntülerinin yanı sıra yalnızca bir mukoza etkilenmesi saptanır. Yineleyen erythema multiforme hastalarında, herpes simplex virüsünün önemli etkisi vardır. Majör tip erythema multiforme, çoğunlukla ilaçların tetiklemesiyle ortaya çıkar; etkilenen mukoza sayısı birden fazladır, gidişi görece hızlıdır. Bu nitelikleriyle Stevens-Johnson sendromunu anımsatır (Stevens-Johnson sendromunda deri lezyonları çok yaygındır, prognoz kötüdür; bazı araştırmacılar, Stevens-Johnson sendromunu, erythema multiforme’nin 3. tipi olarak nitelendirir).
Minör ve majör tipinde görülen başlıca lezyon deri döküntüleridir. Deri döküntüleri birbirlerinden farklı nitelikler içerir (multiform); genellikle sınırları kırmızı (eritemli) veziküller, büller ya da papüller saptanır [hedef (target) lezyon]. Hastaların bir bölümünde mukoza lezyonları ağrılıdır. Mukozalardaki ilk lezyonlar kırmızı döküntülerden (eritemli maküller) oluşur, bir süre sonra veziküller ve büller ortaya çıkar. Veziküller ve büller kısa sürede açılarak erozyonlara dönüşür. Dudak lezyonları üzerinde yara kabuğu oluşur. Ağız mukozasının her yerinde görülen erozyonlara yapışık dişetinde görece az rastlanır.
Pemfigoide benzeyen lezyonlar
Bazı ilaçlar “lineer IgA dermatozu” olarak nitelenen otoimmun bir tabloya neden olabilir. Ampicillin, captopril, cyclosporin, interferon, lityum karbonat gibi ilaçların neden olduğu vezikülobüllöz hastalık tablosunda ağız mukozası lezyonları da saptanır. Vezikül oluşumu, erozyonlar, deskuamatif gingivitis bazı olgularda deri lezyonlarından daha önce beliren ağız mukozası bulgularıdır. İmmunofloresan incelemelerinde, bazal membran boyunca lineer IgA (immunoglobulin A) birikmesi vardır; lamina propria’da nötrofil polimorf kümeleri (mikroabseler) görülür.
Pemfigusa benzeyen lezyonlar
Pemfigus bir deri hastalığıdır. Bazı ilaçlar, bu hastalığı taklit eden, genellikle pemphigus foliaceus'u ve pemphigus vulgaris 'i bir anımsatan lezyonlar gelişir. Bazı ilaçlar pemfiguslu hastadaki bulguları arttırır, hastalığın gidişini hızlandırır ya da SLE ve myasthenia gravis'li hastalarda pemfigus oluşmasını tetikler. Olguların bir bölümünde, ilk lezyonlar deriden önce ağız mukozasında belirir. Thiol içeren ilaçlar (penicillamine, captopril, enalapril, vd) biyokimyasal etkileriyle spinal hücrelerin bağlantılarını bozar ve akantolize (hücre bağlantılarının kopması) yol açar; bu mekanizmanın etkin olduğu hastalarda otoantikor yapımı yoktur. Thiol içermeyen ilaçlar (bazı antibiyotikler, pyrazolone grubu ilaçlar, propanolol, levodopa, eroin, progesteron, carbamazepine, fenobarbital, vd) otoimmun mekanizmayı tetikler; hastalarda desmozomların yapısındaki en önemli komponent olan desmoglein 3 'e karşı otoantikorlar saptanır.