Sovyetler_Birliği'nde_Kürtler
Sovyetler Birliği dönemi
Kürtler, statü açısından kendi tarihlerinde benzerine rastlanılmayan şekilde ulusal ve kültürel haklar elde etti; resmî olarak ilk defa Sovyetlerde bir ulus olarak kabul edildi, 1920'li yıllarda dilleri Kürtçe resmen tanındı ve öğrenilmesi için devlet nezdinde girişimlerde bulunuldu. Bu kapsamda 1921'de Gürcistan'da Kürtçe okullar açıldı, Ermenistan'da ilköğrenim okullarının 1. ve 2. sınıflarında ana dilde eğitim görülmesi kararınca Kürtçe basılan "Şems" adlı kitapla eğitime başladı. Aynı yıl Yezîdî Kürtleri Kongresi yapıldı. 1925'te ise Ermenistan ve Azerbaycan bölgelerinde 55 okul açıldı. Kafkas ülkelerinde Sovyet yönetimlerinin kurulmasını takiben Sovyet yetkilileri ulusların kendi kaderini tayin hakkı çerçevesinde şekillenen ulus politikasına göre ulusal sınırları belirlemeye başladı. 21 Temmuz 1923'teki resmî kararla Azerbaycan Kürtlerine, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Dağlık Karabağ Özerk Oblastı arasında o dönem "Abdalyar" adıyla anılan Laçın merkezli bölge verildi. 19. yüzyılın ikinci yarısında yazılan kitaplarda ve masallarında "Kürtlerin yaşadığı alan", "Kürt bölgesi" ve "Kürdistan" adıyla geçen bu bölge Bolşeviklerce ilk defa 1921 yılında resmî olarak Kürdistan adıyla kullanılmıştır. Azerbaycan Komünist Partisi'nin Birinci Sekreteri Sergey Kirov'un önerisi ve Vladimir Lenin'in onayıyla Temmuz 1923'te Kürdistan Uyezdi (Kızıl Kürdistan veya Kürdistana Sor) adıyla anılan bölge kuruldu. İsmail Beşikçi, bu yapının Kafkasya'daki halklar arasında kırılgan dengelerin bulunduğu bir ortamda doğduğunu ve Kürtlerle kurulacak ittifak sayesinde Ermenilerin bölgedeki hâkimiyet alanını azaltmak isteyen Azeri yöneticilerin Kürtlere otonom bir yerel yönetim verilmesi fikrini desteklemesi nedeniyle Kürdistan Uyezdi'nin kurulduğunu belirtir. Bu kararda Dağlık Karabağ'ın özerk yönetim şeklinde Azerbaycan SSC'ye verilmesinin ardından meydana gelebilecek bir gerilimi önlemek amacıyla adına Ermenistan SSC sınırında Kürtlerden oluşan bir "tampon bölge" yaratmanın ve bunun iki halk arasındaki tarihsel anlaşmazlığın aşılmasına hizmet edebileceği temennisinin etkili olduğuna dair yorumlar da mevcuttur. 1926 nüfus sayımına göre bölge nüfusunun %72'si Kürt'tü ve sayıları 41,193 idi. Bu dönemde göçebe konumdaki Kürtler için çok sayıda yeni köy inşa edildi. 8 Nisan 1929'de gerçekleşen 6. Azerbaycan Tüm Sovyetler Kongresi sonucu ile diğer bölgelerle birlikte idari birimlere dair alınan kararlarla birlikte Kürdistan Uyezdi'nin varlığına son verildi, ancak 1930'da Kürdistan Okrugu olarak yeniden canlandırıldı. Hejarê Şamil Kürdistan Uyezdi'nin iptal edilmesinin sebepleri arasında dönemin Azerbaycan yönetimindeki milliyetçi politikaların ve Türkiye hükûmetinin "Kürdistan" adıyla bir bölge kurulmasına karşı giriştiği politikalar olduğunu belirtti. Erivan'da çalışan Rus diplomat E. Neymark'ın Rusya SFSC Dışişleri Halk Komiserliği'ne gönderdiği 5 Eylül 1935 tarihli raporda; Erivan'da yayın yapan Riya Teze gazetesinin ve bölgede Türkçe olarak Kızıl Kürdistan ile birlikte iki ayrı gazetenin yayınlanmasının Türkiye yönetiminde tehdit olarak algılandığını bildirildi ve "Türkiye'nin dikkatini Kürtlerin otonomi sahibi olduğu Laçın ve Kelbecer bölgeleri üzerine topladığı" ifade edildi.