cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağaçsakal
Entler yürüyebilen ve konuşabilen ağaçlardır. Üçlemenin ikinci filminde ve ikinci kitabında Entlerle sık sık karşılaşılmaktadır. Tüm entlerin lideridir ve yaşamının başlangıcı Orta Dünya'nın ilk çağlarına kadar dayanır. Ağaçları korumakla ve bekçiliğini yapmakla görevlidir. Oldukça güçlü bir enttir ve tüm entler onun sözüne güvenir. Gandalf'ın emri ile Pippin ve Merry'yi korumakla görevlendirildi. Pippin'in ve Merry'nin Fangorn dışından maceralarıyla birlikte getirdiği haberlerin de etkisiyle önceden beynini meşgul eden "Saruman'ı durdurma" düşüncesini hayata geçirmek için Isengard'a saldırı yapmıştır. Saldırıda Pippin ve Merry'yi korumuştur ve Isengard'taki tüm orkları diğer entlerin de yardımıyla temizlemiştir. Isengard'taki barajı yıkarak tüm Isengard'ı sular altında bırakmış ve kapı nöbetçileri olarak savaşta cesurca savaşan Merry ve Pippin'i koymuştur. Gandalf, Miğfer Dibi Savaşı'nı kazandıktan sonra Isengard'ı görmeye geldiğinde onları Ağaçsakal karşılamıştır. Gandalf orada Saruman ile yüzleşmiş ve Saruman'ın asasını parçalamıştır. O sayede palantiri ele geçirmiştir. Ağaçsakal, Saruman'ın da etkisiz kalmasıyla oranın yönetimini ele geçirmiştir.
Faina Ranevskaya
Faina Georgievna Ranevskaya (Rusça; Фаина Георгиевна Раневская), (doğum adı; Faina Girschevna Feldman), d.  -  ö. 19 Temmuz 1984), hem trajedi hem de komedi oyunlarında en büyük Sovyet aktrislerinden biri olarak kabul edilmektedir. Aforizmalarıyla da ünlüydü.
Anton Chekhov, Aleksandr Ostrovsky, Maxim Gorky, Ivan Krylov, Fyodor Dostoevsky, Leo Tolstoy ve diğer yazarların oyunlarında rol aldı. Ne yazık ki, tiyatro performansları hakkındaki değerlendirmeler çoğunlukla fotoğraflardan gelmektedir. Çünkü sadece Vina Delmar'ın Make Way for Tomorrow, Aleksandr Ostrovsky'nin Truth is Good, but Happiness is Better ve  John Patrick'in The Curious Savage 'ı olmak üzere yalnızca üç final performansı filme alındı. Faina Ranevskaya, Pyshka (Boule de Suif), The Man in a Shell, Mechta (Dream), Vesna (Springtime), Cinderella, Elephant ve String ve daha birçok filmdeki performansıyla geniş bir izleyici kitlesi tarafından sinema oyuncusu olarak da tanınmaktadır.
Biyografi
Taganrog şehrinde zengin bir Yahudi ailede doğdu. Babası Girsch Haimovich Feldman, bir kuru mürekkep fabrikasına, birkaç binaya, bir dükkâna ve "Saint Nicolas" vapuruna sahipti. Taganrog sinagogunun başıydı ve yaşlılar için bir Yahudi akıl hastanesinin kurucusuydu. Faina'nın annesi Milka Rafailovna (kızlık soyadı Zagobaylova), edebiyat ve sanata ilgiliydi. Bu nedenle ve Çehov'a olan tutkusuyla Faina sanat, şiir, müzik ve tiyatro sevgisini aldı. Kendisinin iki erkek kardeşi ve Bella adında bir ablası vardı.
Faina Feldman, Mariinskaya Kız Spor Salonunda ilkokul eğitimini aldı. Ancak ardından düzenli olarak evde de eğitim aldı. Müzik, şan, yabancı dil dersleri aldı. Faina okumayı severdi. Tiyatro tutkusu 14 yaşında başladı. Moskova Sanat Tiyatrosu'ndaki Çehov'un Vişne Bahçesi 'ni izlemesi onun üzerinde büyük etki yarattı. Daha sonra resmi soyadı olan "Ranevskaya" takma adı da bu tiyatro ziyaretinden geldi.
Feldman ailesi 1917'de göç etti, ancak Faina kalmaya karar verdi ve oyunculuk kariyerine Kerç, Rostov on Don'da yer alan "Birinci Sovyet Tiyatrosu" mobil tiyatrosunda başladı ve Bakü, Arkhangelsk, Smolensk ve Kırım'daki bazı şehirlerde oynadı.
1931'de Ranevskaya Oda Tiyatrosu'nda rol aldı.
Mikhail Romm'un yönettiği Pyshka (ABD'de Boule de Suif olarak bilinir) filmiyle sinema oyuncusu olarak ilk çıkışını 1934'te yaptı. Guy de Maupassant'ın Madame Loiseau olarak oynadığı Boule de Suif romanına dayanan sessiz siyah beyaz bir filmdi. Film sessiz olmasına rağmen, Ranevskaya Maupassant'ın orijinal romanından Madame Loiseau'nun birkaç sözünü Fransızca öğrendi. 1930'larda Sovyetler Birliği'ni ziyaret eden Fransız yazar Romain Rolland filmi çok beğendi ve filmdeki en sevdiği oyuncu Faina Ranevskaya oldu.
İsteği üzerine, Pyshka (Boule de Suif) Fransız sinemalarında da gösterildi ve gişede başarı elde etti. Ranevskaya, Rus Ordusu Merkez Akademik Tiyatrosu (1935-1939), Drama Tiyatrosu, şimdi Mayakovski Tiyatrosu (1943-1949), Moskova Puşkin Drama Tiyatrosu (1955-1963) ve son olarak Mossovet Tiyatrosu (1949-1955, 1963-1983) ile çalıştı.
Aktris, 1949'da sahnede olağanüstü yaratıcı başarıları için ve 1951'de Vladimir Legoshin ve Alexandre Feinzimmer'ın yönettiği U nih est' Rodina (nların Anavatanlarına Sahipler) filmindeki çalışmaları nedeniyle Stalin Ödülü'ne layık görüldü. 1961'de Faina Ranevskaya, SSCB Halk Sanatçısı unvanını aldı.
Oyuncu 1984 yılında Moskova'da öldü ve Donskoe Mezarlığı'na gömüldü. Ranevskaya'ya adanmış bir anma levhası 29 Ağustos 1986'da Taganrog kentindeki doğum evine yerleştirildi.
1992'de İngiliz "Kim Kimdir" ansiklopedisi Ranevskaya'yı 20. yüzyılın dünyanın En İyi On Aktörü arasında seçti. Bu, aktrisin hiçbir zaman bir filmde önemli bir rol oynamamış olmasına rağmen olan bir seçimdi. Çünkü tüm rolleri yardımcı rollerdi. Bir gazete makalesinde, Sovyet film endüstrisi eleştirmöenlerinden biri Faina Ranevskaya'nın "tipik Sami" yüz özellikleri nedeniyle baş rollerde olamadığını iddia etti.
16 Mayıs 2008'de, Uluslararası Ranevskaya Tiyatro Festivali "Büyük Bölge" etkinliği çerçevesinde Taganrog'da aktrisin Ulitsa Frunze 10 numaradaki doğduğu evinin önünde bir Ranevskaya Anıtı açıldı.
2017 yılında Faina Ranevskaya'nın Taganrog'daki doğduğu evinin müze olarak kapılarını yeniden açacağı açıklandı.
Yahya Kâhya, Beyoğlu
Yahya Kâhya, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda bulunan Beyoğlu ilçesine bağlı 45 mahalleden biridir. İdari sınırlarına bakıldığında kuzeyinde Sururi; güneyinde Çatmamescit; doğusunda Kamerhatun; batısında Camiikebir; kuzeybatısında ise Küçükpiyale mahalleleri bulunmaktadır.
Başköy, Çıldır
Tarihçe
Başköy, bu yerleşimin bilinen en eski adıdır. Rus idaresinin gerçekleştirdiği 1886 tarihli nüfus sayımında Baş-Köv (Баш-Кёв) olarak geçer. Tao-Klarceti bölgesinde Başköy adı, geç Osmanlı döneminde ortaya çıkmış, yaygın olarak coğrafi açıdan yukarıda bulunan yerleşmelere verilmiştir.
Başköy, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Cavaheti'de yer alıyodur. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi Gürcülerden ele geçirmiştir. Başköy, komşusu köyler 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde komşu köyler Çıldır livasının yer almasına karşın, bu defterde geçmemektedir. Bu durum, Başköy'ün daha sonra ortaya çıktığı görüşünü desteklemektedir.
Nitekim Osmanlı Devleti, Doksanüç Harbi'nin ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ardahan bölgesini Rusya'ya bırakmasından sonra Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Başköy adına rastlanmaktadır. Baş-Köv (Баш-Кёв) biçiminde yazılmış olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Köyün nüfusu, "Karapapak" olarak kaydedilmiş 61 kişiden oluşuyordu.
Başköy, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Başköy Türkiye'ye bırakıldı.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 68 km, Çıldır ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.
Çekiç kemiği
Çekiç (Latince: malleus), orta kulakta yer alan, kulak zarına temas eden ve örs kemikçiğine bağlı çekiç şeklinde küçük bir kulak kemiğidir. Latincesi malleus olan kemik, bu dilde de çekiç manasına gelmektedir. Ses titreşimlerini kulak zarından incus'a (örse) iletir.
Yapı
Malleus orta kulakta bulunan bir kemiktir. Üç kemikçikden ilkidir ve timpanik zara bağlanır. "Malleus kafası" kısmı, büyük ve çıkıntılı bir bölümdür ve örs kemiğine buradan bağlanır. Kafa kısmını "malleus boynu" takip eder ve kemik, timpanik membrana bağlanan "malleus sapı" kısmında son bulur.
Fonksiyon
Malleus, orta kulakta yer alan timpanik membrandan (kulak zarı) iç kulağa ses ileten orta kulaktaki üç kemikten biridir. Malleus timpanik membrandan titreşimler alır ve bunu incusa iletir.
İngiliz bayrağı teoremi
Öklid geometrisinde, İngiliz bayrağı teoremi, ABCD dikdörtgeni içinde bir P noktası seçilirse, P'den dikdörtgenin iki karşıt köşesine olan Öklid mesafelerinin karelerinin toplamının, diğer iki karşıt köşenin toplamına eşit olduğunu söyler. Denklem olarak aşağıdaki şekilde gösterilir:
Teorem ayrıca dikdörtgenin dışındaki noktalar için ve daha genel olarak Öklid uzayındaki bir noktadan uzaya gömülü bir dikdörtgenin köşelerine kadar olan mesafeler için de geçerlidir. Daha genel olarak, bir P noktasından paralelkenarın iki karşıt köşesine kadar olan uzaklıkların karelerinin toplamı karşılaştırılırsa, iki toplam genel olarak eşit olmayacak, ancak iki toplamın farkı P noktasının seçimine değil yalnızca paralelkenarın şekline bağlı olacaktır.
Teorem, Pisagor teoreminin bir genellemesi olarak da düşünülebilir. P noktasını dikdörtgenin dört köşesinden herhangi birine yerleştirmek, dikdörtgenin köşegeninin karesini, Pisagor teoremi olan dikdörtgenin genişliğinin ve uzunluğunun karelerinin toplamına eşit olarak verir.
Teoremin ispatı
Şekilde gösterildiği gibi, AB, BC, CD ve AD kenarlarıyla sırasıyla W, X, Y ve Z noktalarında birleşen dik çizgileri P noktasından dikdörtgenin kenarlarına çizin; bu dört nokta W, X, Y ve Z, bir ortodiyagonal dörtgen köşelerini oluşturur. Pisagor teoremini dik üçgenine uygulayarak ve WP = AZ olduğunu göz önünde bulundurarak,
bulunur ve benzer bir argüman ile P'den diğer üç köşeye olan mesafelerin uzunluklarının kareleri şu şekilde hesaplanabilir:
Bu nedenle:
İsimlendirme
Bu teorem ismini, P'den dikdörtgenin köşelerine doğru olan doğru parçaları çizildiğinde, ispatta kullanılan dikey çizgilerle birlikte, tamamlanan şeklin bir şekilde Birleşik Krallık Bayrağına benzemesinden alır.
Rafael Molina Morillo
Dr. Rafael Molina Morillo (d. 30 Mart 1930 – ö. 2 Nisan 2017) ,Dominik Cumhuriyet'li avukat, gazeteci, diplomat ve gazete editörü. Ahora! magazin dergisini yaratmış hazırladığı çalışmalar El Nacional (Santo Domingo) gazetesi ve Ahora! Dergisi'nde yayınlamıştır. Ayrıca Listín Diario gazetesi ve Dominik Cumhuriyeti'nde ücretsiz bir gazete olan El Dia'nın editörlüğünü yapmıştır.
Molina Morillo, 2006-07 yılları arasında Inter-American Press Association'ın başkanıydı. Washington Post'dan Diana Daniels ile beraber çalışan Molina Morillo 2 Nisan 2017'de 87 yaşında ölmüştür. .
Ürkütlü, Suruç
Ürkütlü, Şanlıurfa ilinin Suruç ilçesine bağlı bir mahalledir.
Dry Tortugas Ulusal Parkı
Dry Tortugas Ulusal Parkı Amerika Birleşik Devletleri Florida eyaletinde, "Florida Keys Takım Adaları" arasında bulunan 11 kumsallık adadan oluşan ve Key West şehri yakınlarında bulunup, 261,83 km² yüzölçümünü kapsayan, ABD Ulusal Park Hizmeti tarafından idare edilen bir millî park'dır.
Kandiye Krallığı
Kandiye Krallığı ya da Kandiye Dükalığı, 1205-1212'deki Venedik fethinden, 1645-1669'deki Girit'in Osmanlılar tarafından fethine kadarki döneminde, Venedik Cumhuriyeti'nin denizaşırı kolonisi olarak Girit adasının resmi adıdır. Ada, o zamanlardan modern çağın başlarına kadar başkenti Kandiye veya Chandax ile aynı isimle anılırdı. Modern Yunan tarih yazımında dönem, Venetokrasi (, Venetokratia ya da Ενετοκρατία, Enetokratia) olarak bilinir.
Tarihsel arka plan
Girit adası, Dördüncü Haçlı Seferi'nin imparatorluğu dağıttığı ve topraklarını haçlı liderleri arasında paylaştırdığı 1204 yılına kadar Bizans İmparatorluğu'nun bir parçasıydı (bkz. Frankokrasi). Girit başlangıçta Bonifacio del Monferrato'ya tahsis edilmişti, ancak ada üzerindeki kontrolünü sağlayamayınca haklarını Venedik'e sattı. Venedik birlikleri adayı ilk olarak 1205'te işgal etti, ancak özellikle Venedik'in rakibi Ceneviz'in muhalefetine karşı güvence altına alınması 1212'ye kadar sürdü. Bundan sonra, yeni koloni şekillendi: Ada, Venedik şehrinin kendi bölümlerinden sonra adlandırılan altı vilayete (sestieri) bölünürken, başkent Kandiye doğrudan Commune Veneciarum'a tabi tutuldu. Yine Venedik kontrolü altındaki Tinos ve Kythira adaları krallığın yetki alanına girdi. 14. yüzyılın başlarında, bu bölümün yerini, dört modern vilayetle neredeyse aynı olan dört vilayet aldı.
Venediklilerin iskanı
Giacomo Tiepolo, Candia merkezli "Girit Dükü" (duca di Candia) unvanıyla yeni eyaletin ilk valisi oldu. Venedik'in Girit üzerindeki kontrolünü güçlendirmek için Tiepolo, metropolden kolonistlerin gönderilmesini önerdi. Venedikli kolonistler toprak alacak ve karşılığında askerlik hizmeti verecekti. Onaylanan öneri ile ilgili tüzük Carta Concessionis adı altında 10 Eylül 1211'de Venedik'te ilan edildi. 1212'de Girit'e yerleşmek üzere Venedik'ten ayrılan ilk kolonizasyon yola çıktı. 1222, 1233 ve 1252'de üç sömürgeci dalgası daha gönderildi ve göç daha sonraki yıllarda da daha düzensiz bir şekilde devam etti. Toplamda, yaklaşık 10.000 Venedikli'nin, Venedik yönetiminin ilk yüzyılında Girit'e taşındığı tahmin edilmektedir.
Borgomanero
Borgomanero İtalya'nın Piyemonte bölgesine bağlı Novara ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu 1 Ocak 2017 tarihi itibarıyla 21,776'dır.
Kandiye Krallığı
Venediklilerin iskanı
1252 kolonizasyon dalgası aynı zamanda uzun süredir terk edilmiş antik Kidonya kentinin bulunduğu yerde Canea'nın (modern Hanya) kurulmasıyla sonuçlandı. Venedikliler Girit'i karlı doğu ticareti için bir merkez olarak kullandılar ve adanın tarımsal ürününü sömürmek için katı bir kapitalist sistem yönettiler. İhraç edilen ürünler öncelikle buğday ve tatlı şarap ve daha az oranda da kereste ve peynirden oluşuyordu.
İsyanlar ve yerli halk
Venedik egemenliğinin ilk iki yüzyılında, yerli Ortodoks Rum nüfusunun Roma Katolik Venediklilere karşı ayaklanmaları sık görüldü ve genellikle İznik İmparatorluğu tarafından desteklendi. 1207 ile 1360'lardaki son büyük ayaklanma olan ve Yunanları ve Venedik coloni, metropolün mali çıkarlarına karşı birleştiren Revolt of St. Titus arasında on dört isyan sayıldı. Bundan sonra, ara sıra meydana gelen isyanlara ve Türk baskınlarına rağmen, ada büyük ölçüde zenginleşti ve Venedik yönetimi, devam eden İtalyan Rönesans'ına bir pencere açtı. Sonuç olarak, Yunan dünyasının başka yerlerinde benzeri olmayan bir sanatsal ve edebi canlanma gerçekleşti: El Greco'nun eserleriyle doruğa çıkan Girit Resim Okulu, İtalyan ve Bizans formlarını birleştirdi ve yerel deyimi kullanan yaygın bir edebiyat ortaya çıktı ve 17. yüzyılın başlarındaki romantikler Erotokritos ve Erofili ile doruğa ulaştı.
Osmanlı tehdidi ve son dönemler
1571'de Kıbrıs'ın Osmanlılar tarafından fethinden sonra Girit, Venedik'in son büyük denizaşırı mülküydü. Cumhuriyet'in görece askeri zayıflığı, adanın zenginliği ve Doğu Akdeniz'in su yollarını kontrol eden stratejik konumu ile birleştiğinde Osmanlı İmparatorluğu'nun dikkatini çekti. Uzun ve yıkıcı Girit Savaşı (1645-1669) sırasında, iki devlet Girit'in mülkiyeti için savaştı: Osmanlılar adanın çoğunu çabucak istila ettiler, ancak Venedik'in deniz üstünlüğü ve Osmanlı'nın başka yerlerdeki dikkat dağıtıcı unsurlarının yardımıyla 1669'a kadar uzayan sürede Kandiye'yı alamadılar. Sadece Suda, Gramvousa ve İspirlonga adalarının üç kalesi Venedik'in elinde kaldı. Mora Savaşı sırasında Kandiya'yı kurtarma girişimleri başarısız oldu ve bu son Venedik ileri karakolları nihayet son Osmanlı-Venedik Savaşı sırasında 1715'te Türkler tarafından alındı.
Aleksandar Đorđević
Aleksandar "Saša" Đorđević (26 Ağustos 1967), eski Sırp profesyonel basketbol oyuncusu ve basketbol koçu. 1.88 m (6'2") boyunda bir oyun kurucu olup Yugoslavya millî basketbol takımında 108 maç oynamıştır. Babası Bratislav Đorđević, Crvena zvezda'nın koçuydu.
1995 yılında Yugoslavya'nın En İyi Atleti olarak Altın Rozet ödülünü alan Đorđević, Yugoslav Olimpiyat Komitesi tarafından Yılın Sporcusu ilan edildi.
Teknik kariyerinde Fenerbahçe Beko ile 2021-22 Basketbol Süper Ligi'nde Anadolu Efes SK'yi 3-1 mağlup ederek takımını şampiyon yaptı.
Bakhti Belaïb
Bakhti Belaïb (22 Ağustos 1953 – 26 Ocak 2017), Cezayirli siyasetçidir. Théniet El Had'de doğdu ve Miliana'daki Lycée Ferroukhi'de eğitim gördü. 1982'de ilk defa atandığı Cezayir Ticaret Bakanlığı görevini iki dönem yapmıştır. Kendisi yaşamını sürdürdüğü Paris, Fransa'da 26 Ocak 2017'de 63 yaşında kanserden ölmüştür.
Halil Özyörük
Hayatı
Kısa bir süre Maliye Nezareti Kupon Kalemi'nde kâtip olarak çalışmış ve 1909 yılında Selanik İli Kesendere İlçesi Cumhuriyet Savcı Yardımcısı olarak ilk meslek hayatına başlamıştır. Sırasıyla; Adana İstinaf Mahkemesi Savcılığı, Bitlis Adliye Müfettiş Yardımcılığı; Van Cinayet Mahkemesi ile Trabzon ve Bitlis Mahkemeleri Başkanlıkları görevlerinde bulunmuştur. İstanbul'un işgali üzerine Devlet memuriyetinden ayrılarak Trabzon'a dönmüş ve burada kısa bir süre avukatlık yapmıştır.
Millî Hükûmet'in çağrısını kabul etmiş ve yeni Adalet Bakanlığı'nda Müfettişlik yapmış, daha sonra da Başmüfettişliğe yükselmiştir. Aynı Kuruluşta Zat İşleri Genel Müdürlüğü ve Teftiş Kurulu Başkanlığı da yaptıktan sonra 5 Eylül 1926 tarihinde Yargıtay Üyeliğine atanmış, 1928 yılında Yargıtay İkinci Başkanlığına getirilmiştir.
Uzun zaman Yargıtay Birinci Ceza Dairesi Başkanı olarak görevini sürdürdükten sonra, 13 Temmuz 1943'te Yargıtay Birinci Başkanlığına atanmıştır. 22 Mayıs 1950 tarihine kadar bu görevi sürdürmüştür. Yargıtay'daki görevi sırasında 1928'de kurulan Yüce Divan'a üye olarak katılmış, 1947 yılında kurulan Yüce Divan’da ise Başkanlık yapmıştır.
1950 seçimlerinde Halil İbrahim Demokat Parti'den İzmir milletvekili seçilmiş ve Ali Fuat Cebesoy ile beraber Cumhurbaşkanı adayı olmasına karar verilmiştir. Fakat karar değişince ve Celal Bayar'ın Cumhurbaşkanı olması münasıp görülmüş, Özyörük Adalet Bakanlığına getirilmişir.
IX. Dönem İzmir, X., XI. Dönem Konya Milletvekilliği ile Adalet ve İçişleri Bakanlıkları yapmıştır.
Evli ve üç çocuk babasıydı.
Çocuk felci
Çocuk felci (Poliomyelit), özellikle omurilikteki kasların kasılmasını başlatan sinir hücrelerine zarar veren bir virüsün (Poliovirüs) yol açtığı bulaşıcı enfeksiyondur.
Belirtileri
Genellikle yaz ve sonbahar aylarında küçük yerel salgınlar biçiminde ortaya çıkan çocuk felci, 40 °C'ı bulan yüksek ateş, şiddetli baş ağrıları, bulantılar ve sırt ağrılarıyla başlar. 4-5 gün sonra kasları iki yanlı, ama bakışımsız olarak etkileyen gevşek felç yerleşir, 2-3 hafta sonra, bazı kaslar bütünüyle normale döner, bir bölümüyse hiç düzelmez.
Klinik tanı
Kan, dışkı ve nazofarenksten örnekler alınıp, laboratuvar teknikleri ile incelenmesi ile kesin tanı konulur. Kompleman fiksasyon testi (antijen ve antikorun birleştiğini gösteren test) de bu yöntemlerdendir.
Yayılması
Omuriliğin ön kordonlarının iltihaplanması sonucu felçle neticelenen bir hastalıktır. Tıp dilinde 'poliomyelitis' denir. Bilhassa yaz ve sonbahar aylarında görülür. Nedeni bir çeşit virüstür. Lağım sularının yiyeceklere bulaşması, sineklerin taşıdığı mikroplar, hastalığa yakalanmış kişinin ağız ve burnundan çıkan damlacıklarla bulaşır. çocuk felcine küçükler yakalanabileceği gibi büyükler de yakalanabilir. Hastalık virüs vücuda yerleştikten sonra 7-21 gün içinde ortaya çıkar. Hastada ateş, baş ağrısı, boğaz ağrısı, kusma, yorgunluk, boyunda kasılma ve sırt ağrıları vardır. Hastalığın ilk günlerinde gerekli tedaviye başlanmazsa, özellikle kol ve bacaklarda felç görülür. Hastalığın başlangıcında hastayı diğer kimselerden ayırmak ve yatırmak gerekir. Çocuk felcinden korunmak için "Salk aşısı" veya "Sabin aşısı" yaptırmak gerekir. Bu aşının ilki çocuk 6 aylık olmadan önce, ikincisi ilk aşıdan 2 ay sonra, üçüncüsü, ikinci aşıdan 6 ay sonra yapılır. 5 ve 15 yaşlarında da tekrarlanır. Tedavi için mutlaka doktora başvurmak gerekir.
- Polio salgını olan bölgeye yolculuk yapmak
- Hamilelik
- Çok yaşlı veya bebek olmak
- Virüsü aldıktan sonra bağışıklık sistemimizi bozacak anormal bir stres meydana gelmesi (duygusal veya fiziksel)
Çocuk felci dünya çapında görülen bir hastalıktır. Ancak aşılamaya yeterli özen gösteren ülkelerde nadiren gözlenir. Yaz ve sonbahar aylarında daha sık gözlenir. Kızlarda daha sık gibi görülmekle birlikte felçler erkek çocuklarda daha sık gözlenir. Salgınlar aşılamanın yapılmadığı bölgelerde gözlenir. 1840 ile 1950 li yıllar arasında poliomyelit dünya çapında salgınlara neden olmaktaydı.
Korunma
Polio aşısı, yapıldığı insanların hemen hepsini hastalıktan korumaktadır. Koruma oranı %90 ın üzerindedir.
Aşkenaz Yahudileri
Aşkenaz/Aşkenazi Yahudileri ({{IPAc-en|,|{|S|-|,_|a:|S|k|@|'|n|a:|z|i}} ), ) veya İbranice -im ekinden gelen Aşkenazim,{{adn|{{IPAc-en|,|{|S|-|,_|a:|S|k|@|'|n|a:|z|I|m}} {{yeniden heceleme|ASH|-,_|AHSH|kə|NAH|zim}} {{dil-he-n|אַשְׁכְּנַזִּים|IPA-ai=ˌaʃkəˈnazim}}, {{IPA|-|(ʔ)aʃkenaˈzim}}, veya {{IPA|-|(ʔ)aʃkenaˈzi}} }} Yahudi-Roma savaşlarından sonra galip gelen Roma tarafından, Anadolu ve İberya üzerinden Avrupa'ya sürgün edilen İbrani kökenli Kenanlı Yahudilerdir.
Kısaca Aşkenaziler, Yeni Çağ'la beraber Kutsal Roma İmparatorluğu'na kadar gelen bin yıllık etnik Yahudilerin Orta ve Doğu Avrupa koludur. Aşkenazi Yahudilerinin diaspora dili Yidiştir. Yüzyıllar sonra İbranice, İsrail'de resmî bir dil olarak yeniden canlanana kadar sadece kutsal bir dil olarak kullanıldı. Aşkenaziler, Avrupa'daki zamanları boyunca Avrupa’nın ticaretine, felsefesine, edebiyatına, sanatına, müziğine ve bilimine birçok önemli katkıda bulunmuşlardır.
“Aşkenazi" terimi, Batı Almanya ve Kuzey Fransa'da Orta Çağ'da Ren nehri boyunca yerleşim yerleri kuran Yahudi yerleşimcilerini ifade eder. Orada olduklarında Kudüs, Kutsal Topraklar ve Akdeniz'den gelen gelenekleri yeni ortamlarına da uyarladılar.
Geç Orta Çağ'da dini zulüm, anti-semitizm ve ayrımcılık nedeniyle Aşkenazi nüfusunun çoğunluğu sürekli olarak Doğu Avrupa’ya doğru kaymıştır, Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan, bugünkü Belarus'un bazı bölümlerini içeren Polonya–Litvanya Topluluğu'nun daha sonraki bölgelerine taşınmıştır. Estonya, Letonya, Litvanya, Moldova, Polonya, Rusya, Slovakya ve Ukrayna’da birçok Aşkenazi diaspora kasabaları bulunmuştur. Ancak günümüzde birçok Aşkenazi İsrail’e, ABD’ye, Birleşik Krallığa ve Fransa’ya göçmüştür.
Çekya başbakanı
Çek Cumhuriyeti Hükûmeti'nin başkanı (Çekçe : Předseda vlády České republiky), Türkçede genellikle Çek Cumhuriyeti'nin başbakanı olarak anılır, Çek Cumhuriyeti Hükûmetinin başkanıdır. Başbakan ve kabine (hükûmet bakanlıklarının başı olan en kıdemli bakanlardan oluşur), politikalarından ve eylemlerinden toplu olarak Temsilciler Meclisine karşı sorumludur. Mevcut başbakan, ODS lideri Petr Fiala, 28 Kasım 2021'de cumhurbaşkanı tarafından atandı ve makamdaki 13. kişi olarak görev yapıyor.
Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından atanır ve ilk öncelikleri kabineyi oluşturmak ve diğer bakanları atamaktır. Kabine, Temsilciler Meclisinden güven oyu almalıdır ve başbakan, meclis üyelerinin çoğunluğunun desteğini koruduğu sürece görevde kalır.
Çekya Anayasası, başbakanın hükûmetin faaliyetlerini organize ettiğini ve toplantılarına başkanlık ettiğini belirtir.
Güçler ve rol
Başbakan, hükûmete komuta ve başkanlık ettiği için devletteki en güçlü makamdır. Cumhurbaşkanı, Çek Cumhuriyeti Hükûmetinin diğer bakanlarını atayan başbakanı atar.
İkamet
Çek Cumhuriyeti başbakanının resmi konutu Kramář Villası'dır. (Çekçe: Kramářova vila). Rezidans, Prag'ın Hradčany semtinde Gogolova 212/1 adresinde yer almaktadır.
Bina 1911-1914 arası inşa edilmiştir. Viyanalı mimar Friedrich Ohmann tarafından tasarlanmıştır.
Aynı cinsiyet aşkı
Aynı cinsiyet aşkı, Afroamerikan aktivist Cleo Manago tarafında 1990'larda Afroamerikan toplumundaki eşcinsel ve biseksüelleri tanımlamak için kullanılmış terimdir.
Fethi Ülkü
Mehmet Fethi Ülkü (1918, Elazığ - 10 Ekim 2001), Türk siyasetçidir.
Aynı cinsiyet aşkı
Bu terim, kendini Avrupa merkezci eşcinsel kimliklerden ayrıştırmak için icat edilmiştir. Yani, homofobi gibi LGBT topluluğunun ana temaları dışında siyah karşıtlığını da kendilerine mesele edinmişlerdir.
Fethi Ülkü
Gazi Eğitim Enstitüsü mezunudur. Arapkir Ortaokulu Fransızca Öğretmen Yardımcılığı, Elazığ Belediyesi Komiserliği, Erzurum ve Elazığ Liseleri Fransızca Öğretmenlikleri, Kültür Derneği, Hava Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu, Muallimler Derneği ve Veremle Savaş Derneği Üyelikleri, Ankara Koleji Fransızca Öğretmenliği, Türkiye Sağır-Dilsiz ve Körler Tesanüd Cemiyeti Başkanlığı, Türkiye Halk Eğitimi ve Sosyal Geliştirme Derneği Başkanlığı, Yazarlık, TBMM X., XI. ve 1.(XII) Dönem Tunceli Milletvekilliği ile Avrupa Konseyi Üyeliği yapmıştır. Evli ve üç çocuk babasıdır.
Aynı cinsiyet aşkı
2004'te yapılan bir araştırmaya göre Siyahi gey örgütlerinde yer almış Afroamerikanların %12'si kendini aynı cinsiyet aşığı kişiler olarak tanımlarken %53'ü gey olarak tanımlıyor. Yakın zamanda yapılan araştırmalar, Afroamerikan gençlerin Avrupa kökenli Amerikan gençlere nazaran kendilerini gey erkek, lezbiyen veya transseksüel gençler olarak tanımlama olasılıklarının daha düşük olduğunu göstermektedir.
Nümismatik
Nümismatik veya meskûkât, sikke veya kâğıt para koleksiyonculuğu ve paraları inceleyen çalışma sahası. Sikkecilik olarak da adlandırılır. Bu alanda uzman kişilere "nümismat" adı verilir. Nümismatik; kaybolmuş uygarlıkların, kentlerin ve yerleşim yerlerinin kesin olarak belirlenmesine katkı sağlar, tarihsel süreç içinde yok olmuş anıt ve yapılara ilişkin kanıtları bizlere anlatır. İmparatorların saltanatlarının başlangıç tarihlerinin, almış oldukları unvanların, imparatorluk dönemleri boyunca yaptıkları işlerin, kazandıkları zaferlerin ya da yenilgilerin kesin biçimde belirlenmesine yardımcı olur. Aynı zamanda nümizmatik Antik Sikke darbında kullanılan madenin türüne göre o toplumun, o dönemdeki ekonomik durumu konusunda ciddi ipuçları sağlamaktadır. Bir arkeoloğun kazı çalışmasında bulabileceği en iyi şeylerden biri Antik Sikkedir. Bulunmuş olan bir Antik Sikke yapılan arkeolojik çalışma katmanı için anında bir tarih sağlayabilir. Ek olarak Antik Sikkeler ticaret, ekonomi, sosyal organizasyon, mitoloji, ideolojiler, şahsiyetler, liderlik, askeri, önemli olayları anlatmaktadır. Antik Sikkelerin hangi devlet döneminde, hangi yıllarda, hangi İmparator adına darb edildiği gibi bulgular tarihsel gerçeklerin ortaya çıkarılmasında önemli rol oynamaktadır.
Etimoloji
Türkçeye Fransızcadan geçen kavram, sikke ve para anlamındaki Yunanca "nomisma" sözcüğünden türemiştir. Arapça kökenli meskûkât sözcüğü ise "sikkeler" anlamına gelir. Nümismatik sözcüğü aynı zamanda "para ile ilgili" anlamında bir sıfattır.
Nümizmatik, incelediği nesnelerin zamanla bozulmaması sayesinde sikke ve madalyalarda kullanılan alaşımları ve bunların ağırlıklarını, paraların yeryüzünde dağılımı ve yayılım alanlarını ortaya koyarak; coğrafyanın, tarihin, dinler ve gelenekler tarihinin, sanat tarihinin ve çeşitli devirlerdeki ticaret sistemlerini inceleyen ekonomi tarihinin başlıca yardımcısı olmuştur.
Tarihçe
Sikke koleksiyonculuğu muhtemelen eski zamanlarda var olmuş olabilir. Caesar Augustus, Saturnalia hediyesi olarak "kralların eski parçalarını ve yabancı para da dahil olmak üzere her türden madeni para" verdi.
Sık sık eski madeni paralarla bağcıların kendisine yaklaşıp hükümdarı satın almasını veya kimliğini belirlemesini istediğini bir mektupta yazan Petrarca, ilk Rönesans koleksiyoncusu olarak kabul edilir. Petrarca, 1355'te İmparator IV. Charles'a Roma sikkelerinden oluşan bir koleksiyon hediye etti.
Para koleksiyonculuğunun başlangıcı Romalılara dek ulaşır. Dünyaca ünlü Sezar, Pompeius ilk para koleksiyoncularındandır.
Madeni paralarla ilgili ilk kitap Guillaume Budé tarafından yazılan De Asse et Partibus (1514) idi. Rönesansın başlangıç döneminde eski madeni paralar Avrupa kraliyet ailesi ve soyluları tarafından toplandı. Madeni para koleksiyoncuları, Kutsal Roma İmparatorluğu İmparatoru Maximilian, Papa Boniface VIII, Fransa Kralı XIV.Louis, I. Ferdinand, Berlin madeni para dolabını başlatan Brandenburg'lu Seçmen II. Joachim ve Fransa Kralı IV. Henry bunlardan birkaçıdır. Nümismatik, en saygın kurucuları nedeniyle "Kralların Hobisi" olarak anılır.
19. yüzyılda profesyonel topluluklar örgütlendi. Kraliyet Nümismatik Derneği 1836'da kuruldu ve hemen Numismatic Chronicle dergisini yayınlamaya başladı. Amerikan Nümismatik Derneği 1858'de kuruldu ve 1866'da American Journal of Numismatics 'i yayınlamaya başladı.
1931'de İngiliz Akademisi, Eski Yunan sikkelerinin koleksiyonlarını yayınlayan Sylloge Nummorum Graecorum'u başlattı. Sylloge of Coins of the British Isles'ın ilk cildi 1958'de yayınlandı.
20. yüzyılda madeni paralar arkeolojik nesneler olarak kabul gördü ve Viyana'daki Sanat Tarihi müzesi'nden Guido Bruck gibi akademisyenler, zamansal bir bağlam sağlamadaki değerlerini ve küratörlerin klasik edebiyatı kullanarak aşınmış madeni paraları tanımlarken karşılaştıkları zorluğu fark ettiler.
Terzili, Korgan
Terzili, Ordu ilinin Korgan ilçesine bağlı bir mahalledir. Mahallenin nüfusu 2016 yılı TÜİK adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçlarına göre 509 kişiden oluşmaktadır.
Nümismatik
Tarihçe
Almanya'da II. Dünya Savaşı'ndan sonra, Almanya'da bulunan her madeni parayı kayıt altına almak için Fundmünzen der Antike (Klasik Dönem Madeni Para Buluntuları) projesi başlatıldı. Bu fikir birçok ülkede ardıllar buldu.
Terzili, Korgan
Tarihi
.
Nümismatik
Tarihçe
Amerika Birleşik Devletleri'nde, ABD Darphanesi, 1838'de baş madeni paracı Adam Eckfeldt kişisel koleksiyonunu bağışladığında madeni bir dolap yaptı. William E. Du Bois'nın Pledges of History... (1846) bu dolabı anlatır.
C. Wyllys Betts'in çağdaş madalyalarla resmedilen American colonial history illustrated by contemporary medals (1894) (tr: Amerikan sömürge tarihi), Amerikan tarihi madalyalarının incelenmesi için temel oluşturdu.
Helen Wang'ın "A short history of Chinese numismatics in European languages" (2012-2013), Batılı ülkelerin Çin nümizmatiği anlayışının ana hatlarını verir. Lyce Jankowski'nin Les amis des monnaies 'i, 19. yüzyılda Çin'deki Çin nümizmatiği üzerine derinlemesine bir çalışmadır.
İkinci anlamıyla nümismatik alanı içine giren konular kısaca, madeni ve kâğıt paralar, madalyalar, nişanlar, hatıra madalyonları ve jetonlar gibi ana dallara ayrılır.
Modern nümismatik
Modern nümismatik, 17. yüzyılın ortalarından itibaren, makine darbeli madeni paralar döneminin madeni paralarının incelenmesidir. Çalışmaları, tarihçilerden çok koleksiyonerlerin ihtiyacına hizmet eder ve profesyonel bilim adamlarından çok amatör meraklılar tarafından daha başarılı bir şekilde takip edilir. Modern nümizmatiğin odak noktası, üzerinde çalıştıkları madeni paraların göreli nadirliğini belirlemek için darphane veya diğer kayıtları kullanarak tarihsel bağlamlarda para üretimi ve kullanımının araştırılmasında yatmaktadır. Çeşitler, darphane hataları, progresiv kalıp aşınmasının sonuçları, basım rakamları ve hatta madeni para basımlarının sosyopolitik bağlamı da ilgi çekici konulardır.
Alt alanlar
Exonumia, Jeton ve madalya gibi madeni para benzeri nesnelerin ve yasal para birimi yerine veya anma için kullanılan diğer öğelerin çalışmasıdır. Bu, uzun madeni paralar, kaplı madeni paralar, hatıra madalyonları, etiketler, rozetler, karşı darplı madeni paralar, ahşap jetonlar, kredi kartları ve diğer benzer öğeleri kapsar. Gerçek nümizmatikle ilgilidir (yasal para olan madeni paralarla ilgilidir) ve birçok madeni para koleksiyoncusu aynı zamanda exonumisttir.
Notafili, kağıt para veya banknotların incelenmesidir. İnsanların kağıt parayı kullanımda olduğu zamandan beri biriktirdiğine inanılmaktadır. Ancak insanlar, özellikle Serienscheine (Seri notlar) Notgeld olmak üzere, Almanya'da sistematik olarak kağıt para toplamaya ancak 1920'lerde başladılar. Dönüm noktası 1970'lerde notafilinin koleksiyoncular tarafından ayrı bir alan olarak kurulmasıyla gerçekleşti. Aynı zamanda, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Fransa gibi bazı gelişmiş ülkeler, literatürün ana referans noktalarını temsil eden kendi ulusal kağıt para kataloglarını yayınlamaya başladılar.
Scripofili, hisse senedi ve tahvilller üzerine yapılan çalışma ve koleksiyondur. Hem bazı tarihi belgelerin doğal güzelliği hem de her belgenin ilginç tarihsel bağlamı nedeniyle bir koleksiyon alanıdır. Bazı hisse senetleri gravürleme için mükemmel örneklerdir. Nadiren, varisi bir şirkette hala hisse senedi olarak değeri olan eski bir hisse senedi belgesi bulunabilir.
Araştırma nesnesi
Nümismatiğin en önemli nesnesi sikke’dir. Fakat kâğıt para, sikkeden önceki ödeme araçları ve madalyon, jeton ya da Tesserār’a (işaretler, ör. boyalı işaretler) kadarki dini madalyonlar gibi Sikke benzeri diğer para formundaki değerli nesneler de Nümismatiğin araştırma alanına girer. Sikke benzeri nesnelerin arasında Paranumismatik ya da Exonumia da vardır.
Bugüne kadar, dönemine ait az sayıda yazılı kaynak aktarılmış olan çağlarda Sikke’ler oldukça büyük bir değere sahipti. Çünkü Sikke’ler ekonomi ve kültür tarihine ilişkin çok önemli kronolojik kaynaklar niteliğindeydi. Bu durum özellikle Antik çağda Yunan ve Roma dönemi için, erken çağ, ortaçağ ve antik Akdeniz kültürleri dışında kalan bölgeler (Parthia ve İskitya İmparatorlukları) için geçerlidir. Bu dönemler için sikke buluntuları, hatta kazılar sırasında diğer nesnelerle birlikte bulunan ya da defineler arasında tesadüfen ele geçirilen sikkeler, arkeolojik araştırmayla elde edilen bulguların dönemsel düzenleme için tarihlendirilmesinde kullanılan önemli bir kaynaktır.
Bugüne kadar Sikke kalıntılarının kaynak materyalleri giderek arttığı için, yeni metotlarla çalışan, bölümün en dinamik alanını oluşturan buluntu Sikke’leri inceleyen gerçek bir nümismatik alanı ortaya çıkmıştır. Erken dönemlerde de bulunan sikkeler (tekil bulgu ile kayıp bulgular) dikkate değer bulunmuş ve ayrıca buluntu dökümlerine (envanterlerine) de alınmıştır.
Ortaçağdan bu yana Nümismatik, gitgide artan yazılı kaynaklarla birlikte, hem tarihsel hem de toplumbilimsel yönleri olan para tarihiyle benzerliklere sahiptir. Çok değer kaybeden Sikke para, nümismatiğin temel araştırma noktasıdır.
Sikke
Madenin dökümüyle elde edilmiş yuvarlak “Sikke”, az bulunan değerli bir madenden yapıldığı için diğer takas mallarına oranla daha uzun ömürlü bir değere sahiptir. Tahmini ilk metal paraların buluntularına Akdeniz bölgesi ve çevresinde rastlanmıştır ve buluntular MÖ 2000 tarihine dayanmaktadır. İlk buluntular içerisinde bronzdan yapılan evcil hayvan motifleri de tespit edilmiştir.
Sikkelerin özellikleri
Sikkeler, devlet tarafından onaylanıp üretilen ödeme araçlarıdır. Modern sikkeler üzerinde üç yazıt bulunmaktadır: Ülke (yani Ülke Ortaklığı), değer (nominal ve para birimine göre) ve yıl. Bunun yanında istisnalar da bulunmaktadır: Bazı eski, yabancı, küçük sikke birimleri (örneğin Travancore’da 1949 yılına kadar basılmış tüm Cash-Sikke’ler). İsviçre Rappen’i (İsviçre Franken’inin alt birimi), para birimi içerisinde olmayan nominal bir değer taşımaktadır. 1965–1971 yılları, İngiliz Crown’u basımında oldukça önemli bir tarihtir. Crown’lar hem nominal bir değere sahiptir hem de para biriminin bir öğesidir. II. Elizabeth tasviri bulunan İngiliz Sikke’lerinde ülke belirtilmezken, seleflerinde hükümdarın unvanının bir bölümü olarak verilmiştir. Avro-Sikke’lerinin bir kısmında da ülke bilgisi verilmemiştir.
Sikke’nin ön yüzünde (Avers) devletin armasının da görülebildiği hükümdar kafası tasviri bulunmaktadır. Sikke’nin arka yüzünde (Revers) ise değer bilgisi bulunmaktadır. Sikke kenarları taraklı ya da yazılı olabilmektedir. Sikke yüzeyinde çıkıntıya (kenar çubuğu) çok nadir rastlanmaktadır. Nümismatik alanı sikke kenarındaki bir yazıyı Efsane olarak tanımlanmaktadır.
Abu (Sikke)
Sikke tarihinde Yeniçağ’a kadar, benzer şekilde gelişen değer kaybı süreçleri görülmektedir. Para, başlangıçta sikke formunda değerli maddeden yapılarak ortaya çıktığında ve takas değeri bu materyalin değerine uygun olduktan sonra, sikkeler daha küçük ve hafif ya da değerli ve daha az değerli materyal alaşımlarından üretilerek, materyal değeri takas değerinden daha düşük olan sikkeler şeklinde üretildi.
Ortaçağ Sikkeleri
Geç Antik Çağ’dan erken Orta Çağ’a kadar sikkelerin Avrupa’da kullanımı hızlı şekilde gerilemişti. Takas ticareti artmıştı ve büyük para ticaretleri yapılırken genellikle sikke olmayan metaller ile ödeme yöntemi kullanılıyordu. Standart para birimleri, farklı gruplardaki Bizans Solidus’u ve Siliqua’sı oldu. Yeni imparatorluğu, Batı Roma İmparatorluğu’nun yerine kuran Alman hükümdarlar çoğunlukla Bizans imparatorlarının dökme imtiyazını (kalıp şeklini) tanımışlar ve bunların kalıplarını taklit etmişlerdi. Sadece sikkelerin üzerine kendi isimlerini, monogramlarını ya da portrelerini tek tük bastırmışlardı. Büyük Karl 800 yılından önce altın ve gümüş para biriminden tek bir gümüş para birimine geçilen yeni bir sikke sistemi oluşturdu. Sadece Dinar ve Fenik kullanıma yeni girmiştir. Fenik’in farklı türlerinin olması ve sikkelerin gümüş içeriğinin azaltılmasının sonucu olarak, imparatorluk sikke hakkı kutsal Roma imparatorluğunda, dünyevi ve dini anlamda önemli bir nesne olarak oldukça geniş çaplı yayılma gösterdi.
Altın sikkeler Ortaçağ’da çok nadir dökülüyordu. İlk olarak 13. yüzyılda altın basımlar yapıldı. Bu gelişme İtalyan ticaret şehirlerinden başlamıştır. Fransa ve İngiltere’de altın sikkelerin kullanımı yaygınlaşmaya devam etmiş ve sikke parçalarının imparatorluk sikkelerinden fark edilir şekilde daha büyük olduğu gözlemlenmiştir. 13. yüzyılın diğer gelişmelerinden biri de Almanya’da Groschen’ın daha büyük gümüş sikke olarak kullanılmaya başlanmasıdır. Groschen’in sikke resimleri, ilk defa o zamanki bölgenin prensliğinin izlerini de yansıtmaktaydı.
Alman sikke yasasında 1356 yılı önemli bir tarihtir. Bu tarihte imparator bir “altın boğa” ile derebeylerin ve dukalıkların sikke hakkını açık bir şekilde tanımış oldu. Daha önce, imparatorluğa bağlı olmayan Lübeck’e 1340 yılında ilk defa altın Gulden’lerin basımı konusunda taviz verilmişti. Bu tarihten 1871 yılına kadar Almanya’nın sikke tarihi çok yönlü olarak değerlendirmiştir, çünkü çok sayıda devlet kendi paralarını tedavüle çıkarmıştı. Sikkelerin ifade ettikleri konusunda edinilen bilgiler arkeolojik araştırmalarda oldukça fazla kullanılmaktadır. Çünkü kazı sırasında katmanlar, sikkeler yoluyla çok rahat tarihlendirilebilmektedir.
Ortaçağda ortaya çıkan bazı tanımlamalar şu şekildedir:
Ayırıcı Sikkeler (İtibari değeri olmayan sikkeler)
Ayırıcı sikkeler o dönemde madde değeri yasal değerinden daha az olan “kurant sikke”ler olarak adlandırılıyorlardı. “Ayırıcı sikke” kavramı “alıcının ve satıcının satış esnasında Heler ve Pfennig’i bölmesi” (bozuk para) anlamına geliyordu. 1915 yılından beri Almanya’da bugünkü Avro paraları dışında basılan tüm sikkeler “ayırıcı sikkeler”dir.
Tarih
Ayırıcı sikkelerin ilk öncüleri 16. yüzyılın sonlarına doğru, kruvazör gibi hâlâ küçük Kurant sikkelerinin temelinin gözle görülür şekilde imparatorluk Taler’ine gerilediği ve büyük gümüş sikkelerin yasal nominal kuruna artık dikkat edilmediği dönemde ortaya çıkmıştır. Zirvede olduğu 1621- 1623 yılları arasındaki kriz döneminde küçük sikkelerden büyük sikkelere doğru bir kur gerilemesi görülmüştür. İlk olarak, devlet değer azalması görülen bu sikkeleri, kamusal kasalarda talep üzerine “tam” nominal değere dönüştürme görevini üstlendiğinde asıl modern “ayırıcı sikkeler” ortaya çıkmıştır ve 1700 yılına kadar son şekli verilmiştir.
Antik çağ
Antik çağ’da Roma İmparatorluğu’nun birleşmesinden sonra enflasyonla düşüşe geçen ve sonraki yönetimlerde de istikrarlı bir devlet yönetimi sağlanamadığı için kabul görmeyen Roma As’ı gibi öncü modern sikkeler vardı.
MÖ 6. yüzyıldan 20. yüzyılın başına kadar (Hint-) Çin’de, Kore’de ve Japonya’da tedavülde olan bakırdan, pirinçten ya da bronzdan genellikle kare şeklinde delinerek yapılan “Keş sikkeleri”ni ayırt edici sikkeleri olarak da düşünmek mümkündür. Bu sikkeler geçici olarak daha yüksek değerdeki ödemeler için ayrılmış olan Tael külçe sikkelerine paralel bir para birimi olarak da değerlendirilebilir.
19. yüzyıl
Ayırıcı sikkeler yasal ödeme aracı olarak sınırlı sayıda kullanılıyordu. 1871 yılından önce genellikle, en küçük Kurant sikke tutarından daha fazla ayırıcı sikke almaya kimsenin ihtiyacı olmadığını öngören yönerge geçerliydi. Bu şekilde satın alma gücü düşmüş kurların Kurant sikkelere dönüşmesi için bu sikkeler üzerine “ayrıcı sikke” yazısının yanı sıra Kurantmünze’lere ilişkin yasal durum da basılmaktaydı. Resme bkz. “3 Pfenning 120 Thaler”.
Ayırıcı sikkeler sınıfına sadece bronz, bakır ya da farklı metallerden yazılmış sikkeler girmemekte; aynı zamanda 1871 yılından önce Almanya’da kullanımda olan gümüşten yapılmış Pfenning, Kruvazör ve Groş sikkeleri gibi çok sayıda gümüş sikkeler de dâhildi. Bir ayrıcı sikkenin gümüş içeriği %50’nin altında ise milyar sikkesi olma durumu söz konusudur. Ağırlıkta olan bakır kısmı fark edilir şekilde kırmızı renkte parıldadığı için gümüş ayırıcı sikkeler, sikke kurumundan teslim alınmadan önce, gümüş nitrat şarap tortusu çözeltisi içinde “beyaz” renk alana kadar kaynatılır. Ardından kısa bir kullanım süresinden sonra yüzeydeki zayıf saf gümüş katman kullanımından kısa bir süre sonra parlayana kadar tam değerli bir Kurant sikkesi gibi görünür.
Doğal para ya da para yerine geçen eşyalar
Doğal para ya da para yerine geçen eşyalar eskiden çok yaygındı ve tüm kültürlerde ve tüm çağlarda bulunabiliyordu. Değerli, faydalı ya da güzel şeyler vardı. Örneğin; Mikronezya’daki taş para (Steingeld), Yeni Gine’deki ve Güney Pasifik’teki yüzük ve ziynet parası, Afrika’daki İstiridye Para, Kuzey Amerika’daki Giyim Para ve tüm bölgelerdeki Metal Para. Bunlara ek olarak sığırlar, develer, keçiler, postlar, kamalar, kürekler, takı yüzükleri, özel taşlar, tuz ve daha birçok şey sayılabilir. Eşya paralardan biri de midyelerdir; özellikle 20. yüzyılın ortasında Afrika’da, Güney Asya’da ve Güney Adalarında yaygın olarak kullanılan Kauri midyeleridir. Çin’in 1950 yılındaki istilasına kadar Tibet’te arpa ya da buğday ile ödemeler yapılmıştır. Bu tür malların gitgide yayıldığı, ama artık kullanım eşyası olarak bunlara ihtiyaç duyulmadığı anlaşıldığında bu eşyaların küçük ve daha az değere sahip taklitleri ödeme aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Böylece bıçak para, kürek para ve benzeri ödeme araçları türemiştir.
İlk sahte paralar kemik, külte ya da yededen taklidi yapılmış midyelerdir ve bu midyeler MÖ 2000 yıllarında Çin’in ilk ödeme aracı olarak kullanılmıştır.
Bunlar, para öncesi dönemin ödeme türleridir. Ödenebilirlik, saklanabilirlik ve kolay taşınabilirlik özellikleri, önceleri değerlerinin muhafaza edilmesine göre materyallerin seçiminde, önemli bir role sahipti.
Bu ihtiyaca uygun olarak, değer bakımından oldukça kalıcı ve kolay saklanabilir bronz ya da gümüşten çubuklar ve teller örnek verilebilir.
Sikkelerin Delinmesi
Bir sikkenin delinmesi için çok farklı sebepler olabilir. Delikler, sikkenin bir kolyede süs ya da muska/nazarlık olarak kullanılabilmesi için çoğunlukla sonradan yapılmaktadır. Kazanç sağlamak amacıyla belli başlı metaller, özellikle değerli madenler sikkelerin içeriğinden alınmak istendiğinde sonradan bu tür delme işlemleri yapılmıştır. Bu örneği geçerli/yürürlükteki sikkelerde ya da tedavül değeri metalin değerinin altında kalan sikkelerde görebiliriz. Koleksiyonculuk alanında sikkeler bu delme işlemi sebebiyle oldukça fazla değer kaybına uğramakta, hatta tamamen değersiz bir nesne haline gelmektedir.
Delme işlemi ayrıca sahte para üretimini tamamen önlemek amacıyla da yapılmaktadır. Norveç, Danimarka ve Çin gibi belli başlı ülkelerde çeşitli türlerdeki küçük demir paralar (küçük sikkeler) kendilerinden daha yüksek değerdeki sikkelerin kolayca ayırt edilebilmesi amacıyla orta kısımlarından delinmektedir. Avustralya’da ve Karaib Adaları’nda gümüş sikkelerin iç kısımları karartılmış ve sikkeler bu şekilde kullanıma sunulmuştur.
Sikke Metalleri
Onlarca yıldır gümüş kaplamalı sikkeler ortaya çıkarılmaktadır. Nikel özünden kaplama olarak kullanılan bakır nikeli ("Otomat sikkeler” adıyla manyetik çekirdekli sikkeler) ya da bakır kaplamalı çelikten yapılmış 1 ve 2 Pfennig demir parayı buna örnek verebiliriz. Ayrıca günümüzde farklı renklerdeki alaşımlardan yapılan “Yüzük” ve “Hap” şeklindeki daire birleşimlerini da görmek mümkündür. Örneğin 1 ve 2 Euro demir paralar.
Tedavül değerleri, içerik değerleriyle (Metal Değeri) belirlenen sikkeler Kurant sikkesi olarak adlandırılır. Bu sikkeler (çoğunlukla 1915 yılından önce) altın oranı %50’den fazla olan sikkelerdir. Ayrıştırıcı özelliğe sahip sikke dediğimiz sikke türleri ise basım değerleri metal değerlerine eşit olmayan sikkelerdir. Bu tür sikkeler sıklıkla erken dönemde Billon alaşımından ya da bakırdan yapılırdı. Günümüzde kullanılan tüm demir paraların metal değeri genellikle nominal değerinin altındadır. Bu nedenle bunlar ayrıştırıcı özellikli sikkelerdir. Bu sikkeler, değerleri devlet tarafından güvenceye alınmış, günümüzde kullanılan demir paralar ve madalyalardır. Ayrıca bkz. Yatırım sikkeleri (külçe sikkeler).
Lydia
İlk sikkeler Lidya krallığı döneminde MÖ 650 ve 600 yılları arasında ödeme aracı olarak ortaya çıkmıştır (bkz: Krösus). Bunun yanında elektrondan (doğal olarak oluşan altın-gümüş alaşımı) şekilsiz parçaların ilk hallerinin resmedildiği de görülmüştür.
Sikke’ler üzerine resim yapımı MÖ 600’lü yıllarda başlamıştır. Ardından bu sikkeleri farklı boyutlarda ve değerlerde altın sikkelerin yapımı takip etmiştir.
Yunanistan
İlk gümüş Sikke'ler MÖ 550'li yıllarda Anadolu’da ve Yunan adası Aiginia’da şekillendirilir. MÖ 400'lü yıllara kadar Sikke Yunanistan’da takas aracı olarak kullanılmaya başlanır. Ayrıca tek bir Sikke usulü mevcut değildir, aksine her bir bölgede ayrı Sikke çeşitleri hâkimdir. Zamanla 17 gram ağırlığındaki, Attika bölgesinde geçerli olan Sikke’ler (Obolos: Yunan parası Drahmi'nin 1/6'sı, gümüş meteliktir) yoğun olarak kullanılmaya başlanmıştır. Hükümdarların Sikke’ler üzerinde ilk olarak tasviri Büyük İskender’le beraber Yunan anakarasında ve Diadochoi (on iki selefler) krallıklarında ortaya çıkar. Gümüş önemli bir hammadde olarak kalır, daha küçük Sikke’ler için zamanla bakır kullanılmaya başlanır.
Çin
Antik dönemde Çin’de Kauri parası, bilinen ilk ödeme aracı olmuştur. Shang-Hükümdarlığında da basit bronz parçalarının kullanımı yaygınlaşmış ve geç Zhou-Hükümdarlığında da (MÖ 500) ilk kez bıçak ve kürek şeklindeki sikkelerin kullanımına başlanmıştır. İlk imparator Qin Shi Huangdi, MÖ 221 yılında imparatorluğun birleşmesinin ardından iki yüz yıl kullanılan yuvarlak delik sikkelerden ortak bir bakır para birimini standartlaştırmıştır.