cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Göreli Doppler etkisi
Hızlandırılmış hareket
Enine Doppler etkisi, kaynak ve alıcı eşit ve zıt hızlara sahip bir referans çerçevesinden analiz edilebilir. Böyle bir çerçevede Lorentz faktörler oranı her zaman 1 olduğu ve tüm Doppler kaymaları kökenli klasik olduğu görülmektedir. Genel olarak, gözlemlenen bir frekans kayması değişmez, ancak zaman genişlemesi ve Doppler etkisi göreceli katkıları çerçevesine bağlıdır.
V. Paulus
Papa V. Paulus (İtalyanca: Paulo V; İngilizce ve Fransızca: Paul V), asıl adı Camillo Borghese ( 17 Eylül 1552 Roma, Papalık Devletleri, (günümüzde İtalya)–  28 Ocak 1621 Roma, Papalık Devletleri),  16 Mayıs 1605 – 28 Ocak 1621 döneminde papa.
Hayatı
15 Eylül 1552'de Sienna şehrinden Roma'ya göçmüş ve orada yerleşmiş olan soylu Borghese sülalesinin bir mensubu olarak doğdu. Camillo Borghese yüksek eğitim için İtalya'nın o zaman çok prestijli yüksek eğitim kurumları olan Perugia Üniversitesi ve Padova Üniversitesi'nde hukuk eğitimi yaptı. Papalık hukuk alanında çok yetenekli olduğu için Papalık devletinin yüksek idarecilik hiyerarşisi içinde hukukçu olarak kariyerde ilerledi. 1596'da Papa VIII. Clemens tarafından Sant'Eusibio Kardinalı olarak atandı ve Roma Şehir Papazı yapıldı. Bu görevde iken sekreteri Niccolò Alamanni oldu. Bundan sonra cemaatle yakından ilişkisi olmayan isimsel papazlık unvanları taşıdı: 1597-15099 döneminde Jesi Piskoposu; 1602-1605 döneminde San Crisogno Kardinalı; 1599-1602 döneminde Santi Giovanni e Paolo Kardinalı unvanlarını taşıdı. Bu dönemlerde İtalyan Katolik Kilisesi ve İtalyan Cumhuriyetleri arasında çıkan çeşitli anlaşmazlıklara hiç karışmadan tarafsız bir tutum aldı.
1605'te Papa XI. Leo öldüğünde kurulan papa seçimi Kardinaller Konsil'inde bulunan hizipler birbirleiyle mücadeleye girdikleri zaman Borghese'nin tarafsızlığı ve dinsel doktrin işlerinde de bir diplomat gibi esnek değil de gayet katı hukukçu olarak tutumu onun papa seçilmesine büyük destek oldu.
Papalığının ilk önemli karar Trent Ekümenik Konsil'in aldığı karara uyarak Kilise hiyerarşisi içinde taşrada kilise unvanı taşıyanların hemen Roma'dan ayrılarak kendilerine verilmiş olan mevkilerin bulunduğu yöreye gitmelerini emretmek oldu.
V. Paul'ün papa olarak çok sıkı hiç değişmez doktriner tutumu 17. yüzyıl başında Katolik Kilisesi'nin hiç tolerans sağlamayan görüşüne örnek olarak tarihlere geçen Katolik Kilisesi ile bir bilim insanı olan Galileo Galilei arasındaki çatışmalarda açıkça görülmektedir. Papa V. Paul kilise doktrini olarak kainat sısteminin dünya merkezi olarak dönmesi doktrinine karşı olan Kopernik tarafından ortaya atılan güneş merkezli sistemin savunucusu olan Galileo'ya Papa V. Paul bir kardinalı vasıtası ile bu fikirlerden vazgeçmesini tavsiye etmis bu güneş merkezli teorilerin savunmasını yasakladığını bildirmiştir. 1606'da Papa V, Paul Galileo ile şahsen bir konuşma yapmış ve ihtarlarını yenilemiştir. Bundan sonra 1616'da Papa V. Paul ve Katolik Kilisesi Galileo'nun açıkladığı Kopernik teorilerini Engezisyon Mahkemesi kararı ile yasaklamıştır. Bu teoriler ile bulguları açıklayan ve yeni gözümleme neticelerini sunan  makaleler ve kitaplara da sansür koymuştur. Bundan sonra Galileo yıllarca yeni teoriler hakkında susmuştur.
Dış işlerinde ise İtalyan devletleri, özellikle Venedik Cumhuriyeti ile devlet Katolik kilise ilişkileri ve yetkileri konularındaki anlaşmazlık yeniden ortaya çıkmıştır. Papa V. Paulüs katı bir hukukçu olarak Katolik Kilisesi'nin kayıtsız şartsız üstünlüğü doktrininin savunucu rolünü almıştır. Venedik Cumhuriyeti Senatosu 1605'te kilise yetkilerinin gayrimenkul araziler üzerindeki haklarını daraltan ve ayrıca kilise inşaat ve yeniden yapımlarında Venedik Devleti'in fikir bildirme ve bunları yaptırım uygulayarak kabul ettirme hakkı olduğuna dair iki kanun cikartmaya hazirlanmakta iken  Papa bunlara itiraz etmiştir. Fakat bu karşılıklı düşmanca durum devam etmekte iken iki Katolik Kilisesi papazının ahlaksızlık, kışileri zehirleme ve kişileri öldürme suçlarından Venedik hükûmeti tarafından zindana atılıp yargılanmaları ve suçlu oldukları yargısının verilmesine doğrudan doğruya Papa protesto edip bu Katolik Papazları bir sivil devletin suçlayıp yargılayamiayacağını bildirmiştir. Bundan dolayı Nisan 1606'da Papa Venedik hükûmetini aforoz etmiş ve Venedik şehri ve cumhuriyet devleti ile yapılan her türlü hukuki işlemlerin kilise yönünden geçersizliğini ilan etmiştir. Venedik Cumhuriyeti'nin hukuki durumunu savunan kilise hukuk uzmanı papaz Paolo Sarpi Venrdik Devleti'ne bunun hukuen yanlış olduuğunu ve kabul edilmemesi gerektiğini; Papa'nın Venedik Devleti işlerine karşımaya hiçbir dinsel hakkı olmadığını ve bu türlü sorunlarda Venedik Devleti ile Tanrı arasında bir Katolik kilisesi olamayacağı fikirlerini savunup tavsiye etti. Venedik Devleti, Papa'nın hakları olduğunu kabul eden tüm Katolik papazların Venedik Devleti sınırlarından dışarı çıkmalarını emrettr. Cizvitler, Theatinler ve Capucinler tarikatlarıan dahil olan papazlar Papanın iddialarını kabul etmeyip kilise ayinlerini yine idare ettiler. Venedik'te kiliselerinde "Mass" ayinleri devam etti ve bu devletinin geleneksel resmi en büyük "Corpuş Cristi" ayını yine eskisi gibi büyük bir ihtişam ile yapıldı. Mart 1607'de Fransa ve İspanya'nin aracılığı ile Papalık ile Venedik Cumhuriyeti arasındaki ihtilaf, Venedik Cumhuriyeti'nin iddialarına daha uyar bir şekilde çözüldü. Venedik hükûmetine aforoz ve yasaklar kaldırıldı.
Fakat Papa bundan hoşlanmamiıştı. 1607'de Papa V. Paulus Venedik Cumhuriyeti danışmanı olan keşiş Paolo Sarpi'yi Roma'ya davet etti. Sarpi Papa'nin kendine inanç ve garanti vermediği nedeni ile bu daveti kabul etmedi. Modern tarihçilerin inceledikleri papalık belgelerine göre Papa, bunu n üzerine Sarpi'yi öldürtmek için suikastçılar kiraladı. Bunlar kiralık katiller Eylül ve Ekim aylarında Venedik'te Sarpi'ye kama ile hücum edip ikinci seferde ona 15 kama darbesi indirip onu öldürmeye çalışmışlardı. Ama Sarpi bu darbelerden sonra yine yaşayıp iyileşmişti. Papanın suikastçı katilleri ise Paplık devletine sığınmışlardı. )
Kasım 1616'da Roma'ya Japonya'dan Hasekura Tsünenağa adli bir samurai bir elçilik mektuibu ile geldi. Bu elçi Japonya'da Date Masamüne adlı bir bölgesel liderden ticaret anlaşması yapılması ve Hristiyan misyonerlerin Japonya'ya gönderilmesi isteklerini belirtmekte idi. Papa Japonya'ya Katolik papaz misyoner göndermeyi kabul etti ve ticaret için İspanya Kralı'nın imtiyazlı olduğunu bildirdi. Papa V. Paul 28 Ocak 1621'de Vatikan Quirinal Papalık Sarayı'nda bir kalp krizinden öldü.
Naftali (Beni İsrail)
Tekvin'e göre Naftali (, Anlam:Çabam, Mücadelem), Yakup'un altıncı ve cariyesi Bila'nın ikinci oğludur; Naftali kabilesinin  kurucusudur. Bazı görüşe göre Naftali kabilesi orijinal İsrailoğulları'ndan olmayıp sonradan katılmıştır ve bu sebeple bir "cariye"den doğmuştur.
İsim
Tora'da anlatıldığı üzere Naftali, ismini Rahel ve Lea'nın Yakup'un sevgisini kazanmak için verdiği mücadeleden alır. Kısır olduğunu düşünen Rahel cariyesi Bila'yı Yakup'a verip ondan çocuk endimesini sağladı.
Tora'da kaynaklar
Targumlarda Naftali'nin hızlı koşan biri olduğu belirtilip Yakup'un kutsaması'nda kızıl geyiğe benzetilir.
Naftali'nin ailesi
Naftali'nin dört oğlu vardı: Yahseel, Guni, Yeser ve Şillem. Eşi (veya eşlerinin) ismi verilmemiştir. Ailesiyle birlikte Mısır'a taşındı ve nesiller sonra Mısır'dan çıkışa kadar soyu orada devam etti. 137 yaşında ölen Naftali Mısır'da gömüldü.
Erkut Şentürk
Mehmet Erkut Şentürk (d. 6 Mayıs 1994, Bakırköy) Sol açık mevkiinde forma giyen Türk futbolcudur.
Beşiktaş JK
Şentürk, 2006'da Beşiktaş kulübünde futbol oynamaya başladı. 2007'de amatör lisansını aldı. Beşiktaş Minik ve Yıldız takımlarında bir başka yıldız adayı Muhammed Demirci ile oynadı ve takımının başarılı sonuçlar almasını sağladı.
2009'un Mart ayında Beşiktaş teknik direktörü Mustafa Denizli tarafından A takıma çağrıldı. Sol kanatta oynayan ve bir dönem Aston Villa'nın transfer listesinde olduğu söylenen Erkut, Beşiktaş takımıyla birlikte şampiyonluk kutlamalarında da yer aldı. Spor basını tarafından "Kartal'ın Beckham"ı adı verildi.Ayrıca Beckham'a benzerliği ile dikkat çekti.
2009-10 sezonunda Beşiktaş A2'de 1 maçta forma giyse de sezonu Beşiktaş'ın 16 yaş altı takımında sürdürdü.
13 Mart 2010'da 2 senelik profesyonel sözleşme imzaladı.
2011-12 sezonunda U-18'e yükselen futbolcu, sezonu A2 takımında bitirdi. Sonraki sezon da A2'deki başarılı performansını sürdürdü. Beşiktaş A takımında forma şansı bulamadı.
Eskişehirspor
Beşiktaş'la olan sözleşmesi bitince bir başka Süper Lig ekibi olan Eskişehirspor ile anlaştı. Sezonu Eskişehir A2 takımında geçiren futbolcu, 17 Kasım 2012'de Fenerbahçe ile oynanan Süper Lig maçında ilk kez kadroya girdi. 28 Ocak 2013'te Orduspor ile oynanan maçta ise 90. dakikada Necati Ateş'in yerine oyuna girerek, ilk profesyonel maçına çıkmış oldu.
Millî takım
8 Nisan 2009'da Bulgaristan maçında ilk kez 15 yaş altı millî takım formasını giydi. Sırasıyla U-15, U-16, U-17 ve U-18 takımlarında oynadı. 2010 yılında U-17 takımı ile birlikte Nike Turnuvası'nı kazandılar.
Toby Alderweireld
Tobias "Toby" Albertine Maurits Alderweireld (d. 2 Mart 1989; Anvers, Belçika), Belçikalı millî futbolcudur. Royal Antwerp kulübünün formasını giymektedir.
Sandy Hook İlkokulu saldırısı
Sandy Hook İlkokulu saldırısı, 14 Aralık 2012'de Newtown, Connecticut'ta meydana gelen ve 20 yaşındaki Adam Lanza'nın 20 çocuk ile 6 yetişkin görevliyi vurduğu saldırı. Okula gelmeden önce Lanza, Newtown'daki evinde annesini vurarak öldürdü. Olay yerine insanların gelmesiyle başına ateş ederek intihar etti.
Olay, ABD tarihinde bir okulda yaşanan en ölümlü katliam ve 2007 Virginia Tech katliamından sonra tek kişi tarafından gerçekleştirilen en ölümlü ikinci katliam oldu.
Oğulcuk, Boğazlıyan
Oğulcuk, Yozgat ilinin Boğazlıyan ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1907'den beri aynı adı taşımaktadır.
Gustave Kervern
Gustave Kervern (d. 27 Aralık 1962), Mauritius doğumlu Fransız oyuncu, senarist ve yönetmen. Başrolünü Catherine Deneuve ile paylaştığı 2014 yapımı In the Courtyard adlı filmle sivrildi.
Pieter Mbemba
Pieter Mbemba (d. 23 Temmuz 1988, Kinşasa, Zaire), Atlético Clube de Portugal'ın Kongolu futbolcusu.
Kariyeri
Mbemba, Sivasspor'a 2009-2010 futbol dönemi yazında Hollanda takımı FC Eindhoven'den dört yıllığına transfer edilmiştir. Daha önce de Belçika takımları KVSK United ve KV Mechelen'de mücadele etmiştir. Pieter Mbemba, savunma bölgesinde oynamaktadır. 3 Temmuz 2009 tarihinde Süper Lig takımlarından Sivasspor ile 4 yıllık sözleşme imzaladı. Bucaspor'a kiralık olarak gönderildi.
2010-2011 sezonunda Bulgar takımı PFC Akademik Sofia'ya satıldı.
Nurabad
Nurabad (Farsça: نورآباد, Nūrābād ), İran'ın Fars Eyaleti'nde şehir.
İdari olarak Mamasani şehristanı'nın yönetim merkezi olan kentin 2006 yılı nüfusu 51.668'dir. Kent, İran'ın iç bölgelerini Fars Körfezi'ne (Buşehr kentine) bağlayan yol üzerinde önemli bir merkezdir. Konum olarak Yasuc ile Buşehr arasındaki otoyol üzerindedir.
Yamaguchi
Yamaguchi ( Yamaguchi-shi), Japonya'nın Yamaguchi prefektörlüğünün merkezi ve ikinci en büyük şehridir. Yüzölçümü 1023,31 km² olan şehrin nüfusu 1 Şubat 2010 tarihi itibarıyla 198.971'dir.
Yamaguchi şehri 10 Nisan 1929 yılında kurulmuştur. Şehre Ube'de bulunan Yamaguchi Ube Havalimanı hizmet vermektedir.
Çin Endüstri ve Ticaret Bankası
Çin Endüstri ve Ticaret Bankası, (İngilizce: Industrial and Commercial Bank of China Ltd., kısaca ICBC;, kısaca 工行 Gōngháng), toplam varlıklar ve piyasa değerine göre dünyanın en büyük bankası. Çin'deki dört devlet bankasından biridir. 1 Ocak 1984'te kurulmuştur.
ICBC Türkiye
Çinli bankacılık grubu ICBC'nin (Industrial and Commercial Bank of China) 22 Mayıs 2015 tarihinde Tekstilbank'a ait hisselerin %75.5'lik kısmını 668.810.011,63 TL'ye satın almasının ardından 23 Kasım 2015 tarihinde bankanın ismi ICBC Turkey Bank A.Ş. olarak değişmiştir.
İlhan Selçuk
İlhan Selçuk (11 Mart 1925, Aydın - 21 Haziran 2010, İstanbul), Türk gazeteci ve yazar.
Düzenli gazetecilik kariyerine 1961'de Akşamda başladı; aynı yıl Tanin ' e oradan Vatana geçti; ertesi yıl Nadir Nadi'nin çağrısı üzerine Cumhuriyet gazetesinde yazmaya başladı. 1991 yılından ölümüne kadar Cumhuriyet ' in başyazarlığını yaptı.
İlhan Selçuk, 12 Mart Muhtırası'ndan sonra "9 Mart Cuntası" içerisinde yer almak savıyla tutuklandı ve Ziverbey Köşkü'nde işkence gördü.
21 Mart 2008 tarihinde saat sabah 04:30 sıralarında Ergenekon operasyonu kapsamında gözaltına alındı ve iki gün sorgulandıktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı. 21 Haziran 2010 tarihinde ölen yazar, Hacıbektaş ilçesindeki "Yıldızlar Mezarlığı"na defnedildi.
Yaşamı
Babası Mehmet Kasım Selçuk, annesi Hikmet Selçuk'tur. Asker olan babasının görevi sebebiyle çocukluğunda Türkiye'nin birçok değişik yerinde bulundu. Karikatürist Turhan Selçuk'un ve Mengü Ertel'in eşi Ülfet Ertel'in kardeşidir. En büyük abileri Orhan ise, Harp Okulunda okurken ölmüştür. İlhan Selçuk, 1950'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Bir süre serbest avukat olarak çalıştıktan sonra, önce yayıncılığa sonra da gazeteciliğe yöneldi. Kardeşi Turhan Selçuk'la birlikte 41 Buçuk (1952) ve Dolmuş (1956), Aziz Nesin ve Turhan Selçuk'la birlikte Karikatür (1958) adlı mizah dergilerini çıkardı. Karikatür dergisi, sonradan Semih Balcıoğlu'nun Taş adlı mizah dergisiyle birleşerek Taş-Karikatür adını aldı. İlk yazıları 1952 yılında 41 Buçuk dergisinde çıkan Selçuk, 1961'den itibaren gazeteciliğe başlayarak Yeni İstanbul, Akşam, Tanin ve Vatan gazetelerinde fıkra yazarlığı yaptı. 1963'te girdiği Cumhuriyet'teki "Pencere" adlı köşesindeki yazılarını ölümüne kadar sürdürdü.
12 Mart Dönemi
İlhan Selçuk 12 Mart Muhtırası'ndan sonra, 9 Mart 1971 darbe teşebbüsüne katılan Millî Demokratik Devrimcilerden olduğu gerekçesiyle gözaltına alındı. 12 Mart 1971 muhtırasına giden süreçte Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Devrim gazetesi etrafında toplanan ve içlerinde 27 Mayıs Darbesini yapan Millî Birlik Komitesi'nin gerçek lideri Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun da bulunduğu öne sürülen "Millî Demokratik Devrimciler", o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek ulusçu-devrimci yöntem olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı.Devrim gazetesinin Genel Yayın Yönetmeni Hasan Cemal, çok sonraları anılarını anlattığı Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim adlı kitabında o zamanki maksatlarının "ulusalcı" subayları ikna ederek onlarla birlikte 1917'de Rusya'da yapılmış olan Ekim Devrimi gibi askeri darbeye benzeyen bir "Millî Demokratik Devrim" yapmak olduğunu yazdı. 1971’de Oktay Kurtböke ile beraber sıkıyönetim mahkemesinde yargılandı.
Selçuk, 12 Mart döneminde "Ziverbey Köşkü"nde yaşadığı sorgulama günleri üzerine açıklamalar yapmayı düşünmediğini belirtse de 1987 yılında burada yaşadıklarından yola çıkarak "Köşk"ün adını taşıyan bir kitap yazdı. Kitapla birlikte Ziverbey Köşkü’nün işkence iddiaları ilk defa anlatılmış oldu. Selçuk, Köşk’teki işkence iddiasını ifadesinin içine akrostiş yöntemiyle gizlice yerleştirmişti, yazdığı her cümlenin sondan ikinci kelimesinin baş harfi yukarıdan aşağı sıralandığında "işkence altındayım" cümlesi çıkıyordu.
Yazar, Ziverbey Köşkündeki "ilişki ağı" konusundaki bir soruyu şöyle yanıtlamıştır:
"Erenköy Köşkü Cevdet Sunay-Memduh Tağmaç-Faik Türün cuntasının işkence merkeziydi. 12 Mart yapısı içinde özel bir yeri vardı. Çünkü 1. Ordu'nun bulunduğu İstanbul bölgesinde Faik Türün, kendi yetkilerini kullanarak özel operasyonlar yaptırabiliyordu. Basın da İstanbul'da olduğuna göre, burada yaşandı birçok şey. İnsanlar tutuklanmaya, gözaltına alınmaya, kovuşturulmaya başlandı, davalar birbirini izledi. Bu karmaşa içinde aydınlık olan şudur: 12 Mart döneminde Erenköy'de, Ziverbey'de Zihni Paşa Köşkü diye anılan (ya da Ziverbey Köşkü) yerde Faik Türün ve (1991 yılında bir Dev-Sol militanı tarafından öldürülecek olan) Memduh Ünlütürk buyruğunda bir işkence merkezi kurulmuştur. Bu işkence merkezinde de birçok aydın tezgâhtan geçirilmiştir."
Selçuk, kitapta yaşadığı işkenceyi şöyle anlatıyordu:
''“Gözlerim bağlı olduğundan hiçbir şey görmüyordum. Birileri beni yere yatırmışlar, çoraplarımı çıkarmışlardı. Ayak bileklerime bir alet geçirilmişti. Bir manivelanın ya da vidanın sıkıştırıldığını duyumsuyordum. Öyle bir an geldi ki, bacaklarımı kıpırdatamaz oldum. Bir yağ mı sıvı mı sürüyorlardı tabanlarıma sonra sopa inip kalkmaya başladı. Kendimi acıya katlanabilir sanırdım (...) ancak falakanın verdiği acı hiçbir acıyla kıyaslanamaz (...) Taa kemiklerine işleyen bir acı duyuyor insan. Başlangıçta bağırmamak için kendimi tutuyor, dişlerimi sıkıyordum. Ama sonra kendimi bıraktım; çünkü ne kadar çabalarsan çabala sesine gem vuramıyorsun. Önce hırıltı başlıyor, ardından feryada dönüşüyor, hayvanlaşıyorsun. Olayın bir de ruhsal yanı var ki, bedensel acının üstüne biniyor. Kendini aşağılanmış olarak görüyorsun..."''
Sonraki yıllar
1991 yılında, Nadir Nadi'nin ölümünden sonra Cumhuriyet'in yayın politikası nedeniyle başlayan tartışmalar sonucunda bir grup yazar ve çalışanla beraber gazeteden ayrıldı. Ancak Nisan 1992'de yeni bir yayın kurulu oluşturulmasıyla gazeteye döndü ve ölümüne kadar sürdüreceği başyazarlık görevine başladı.
Türkiye İnsan Hakları Kurumu Vakfı (TİHAK) kurucu üyesidir. 1997 Sertel Demokrasi Ödülü'ne layık görülmüştür.
İlhan Selçuk, 21 Mart 2008 günü saat sabah 04:30'da Ergenekon soruşturması kapsamında gözaltına alındı. Selçuk'la birlikte gözaltına alınanlar arasında İşçi Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek, eski İstanbul Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemal Alemdaroğlu, Ulusal Kanal Genel Yayın Yönetmeni Ferit İlsever, Aydınlık Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Serhan Bolluk ve gazeteci Adnan Akfırat da bulunmaktaydı. İlhan Selçuk, 22 Mart'ı 23 Mart 2008'e bağlayan gece, saat 01:30'da serbest bırakılmıştır.
21 Haziran 2010 günü çoklu organ yetmezliği nedeniyle İstanbul'da öldü. Vasiyeti üzerine Nevşehir'in Hacıbektaş İlçesi'nde ağabeyi Turhan Selçuk’un yanı başında toprağa verildi.
Vertigo (anlam ayrımı)
Vertigo, bir tür baş dönmesidir. Vertigo sözcüğüyle ayrıca şunlardan biri kastedilmiş olabilir:
Fikret Koca
Fikret Koca (, 25 Ağustos 1935, Ağdaş - 5 Mayıs 2021, Ağdaş, Azerbaycan), Azeri şairdir.
Faruk Peker
Faruk Peker (d. 1 Ocak 1956, İstanbul), Türk manken, senarist ve sinema sanatçısı.
Fikret Koca
Ölümü
Koca, 5 Mayıs 2021'de doğum yeri Ağdaş, Azerbaycan'da 85 yaşında öldü.
Faruk Peker
İlk kez 1977'de Yılmaz Duru'nun Kükreyen Aslan adlı sinema filmi için kamera karşısına geçti. Kariyerine 1980'li yıllarda, aralarında başrollerini Müjde Ar, Ahu Tuğba ve Banu Alkan'la paylaştığı projeler de bulunmak üzere, çok sayıda sinema filmiyle devam etti. 90'lı yıllardan itibaren çalışmalarını dizi projeleriyle sürdüren sanatçı, Zehirli Çiçek, Berivan ve Yeniden Çalıkuşu'nu da içeren birçok TV dizisinde rol aldı.
T.C. eski başbakanlarından Recep Peker'in torunu, 16 Temmuz 2010 tarihinde ölen Sydney Başkonsolosu Recep Peker'in ise kardeşidir.
Gözüpek, Diyadin
Gözüpek, Ağrı ilinin Diyadin ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci kökenli Köran Komu olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Ağrı il merkezine 67 km, Diyadin ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
Mervdeşt
Mervdeşt (Farsça: مرودشت, Marvdasht ), İran'ın Fars Eyaleti'nde şehir.
Kendi adını taşıyan Mervdeşt şehristanı'nın yönetim merkezi olan kentin 2006 yılı nüfusu 123.858'dir. Mervdeşt, Şiraz'ı Yezd ve İsfahan'a bağlayan otoyol üzerindedir. Eyalet merkezi olan Şiraz'ın 45 km. kuzeydoğusunda bulunur.
Şehrin geçmişi eskiye dayanmaz. 1935 yılında burada kurulan bir şeker fabrikası bir cazibe merkezi olmuş ve Mervdeşt kenti oluşmuştur.
Ivan Aguéli
John Gustaf Agelii veya bilinen adıyla Ivan Aguéli, (24 Mayıs 1869 - 1 Ekim 1917) Arapça Sheikh 'Abd al-Hadi Aqhili (Arapça: شيخ عبد الهادی عقیلی‎) olarak bilinen İsveç doğumlu müslüman ressam ve yazar. Sanatçı, Arap filozof Muhyiddin İbn Arabi'nin bir hayranıydı. İsveç'in Sala kentinde doğup büyüyen Aguéli, kentin kültürel simgelerinden biridir.
Hayatı
Ivan Aguéli, John Gustaf Agelii adıyla 1869 yılında küçük bir İsveç kenti olan Sala'da dünyaya geldi. Babası veteriner Johan Gabriel Agelii idi. O zamanlar Gümüş kent olarak adlandırılan Sala, gümüş madenleriyle dünya çapında ünlüydü. 1879-1889 yılları arasında Gotland ve Stokholm'de eğitim gören Aguéli, bu yıllarda dini mistisizme büyük bir ilgi duymaya başladı. 1889/1890 döneminde ismini, John isminin Slavca karşılığı olan Ivan ile değiştiren sanatçı, Rus yazarlar İvan Sergeyeviç Turgenyev ve Fyodor Mihayloviç Dostoyevski hayranıydı.
1890 yılında Aguéli, Paris'e gitti. Burada da Agelii şeklinde olan soyadının Fransızca okunuşu olan Aguéli ' yi soyadı olarak seçti. Ressam Émile Bernard'dan dersler alan Aguéli, aynı yıl Londra'ya uğradı ve burada Rus anarşizm kuramcısı yazar Peter Alekseyeviç Kropotkin ile tanıştı. Sonrasında da İsveç'e geri döndü. Burada Anders Zorn ve Richard Bergh'den dersler aldı.
Sanatçı, 1892 yılında Kur'an'ın İsveççe çevirisini yaptı. 1894 yılında 30 kişinin tutuklandığı anarşist karşıtı Procès des trente davasıyla yargılandı. 1895 yılında tahliye edilen Aguéli, Mısır'a gitti. Burada bir yıl kalan sanatçı, Paris'e geri döndü ve adına Abd al-Hadi (Rehberin kulu) olarak ekleme yaptı. 1899 yılında bugünkü Sri Lanka'da yer alan Kolombo'yu ziyaret eden sanatçı, parasal güçlükler yüzünden 1900'de Fransa'ya dönmesi için baskıya maruz kaldı.
Aguéli, bir tasavvuf yazarı olmasıyla bilindi ve Enrico Insabato (1878-1963) ile beraber Mısır'da yayımlanan Il Convito (1904-1913) (Arapça: An-Nadi) adlı dergiyi kurup dergide yazar olarak çalıştı. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı casusu olduğu ileri sürüldü ve İspanya'ya geçti. İsveç hükûmetine defalarca yardım ve para mektubu yazan Aguéli, hiçbirine yanıt alamadı ve 1 Ekim 1917 tarihinde trajik bir şekilde Barselona kentinin yakınlarında yer alan Hospitalet de Llobregat adlı kasabada tren kazasında yaşamını yitirdi.
Kendisinin hayatını konu alan, Torbjörn Safve tarafından yazılmış İvan Agueli: Özgürlüğün Romanı adlı eser Mayıs 2010'da İz Yayıncılık tarafından Türkçe olarak neşredilmiştir.
Hervé Mariton
Hervé Mariton (d. 5 Kasım 1958, Cezayir) Fransız sağ siyasetçi, eski bakan.
Eğitim Kariyeri ve Mesleği
École Polytechnique'i bitirip mühendis olmuş, Paris-Dauphine Üniversitesi'nde (Paris 9) İşletme alanında yüksek lisans yapmış, Paris Siyasal Bilgiler Enstitüsü'nü bitirmiştir. Maden mühendisi olarak çalışmış ve şeflik yapmıştır. İyi derecede Rusça bilmektedir.
Siyasi Kariyeri
UDF'e katılarak siyasete başlamış, UDF-Doğrudan Katılanlar'ın (UDF-AD) genel delegesi olmuş, ardından Cumhuriyetçi Parti ve daha sonra Liberal Demokrasi'nin yönetiminde yer almış, UDF genel başkanlığı için François Bayrou'nun karşısında aday olmuş ancak %10 oy alabilmiştir.
Yerel Yönetimler
Siyasetteki ilk görevleri yerel yönetimlerde olmuştur: 1983 yılında, 24 yaşında, Chevreuse belediye meclis üyesi, 1986 yılında, 27 yaşında, Rhône-Alpes bölgesel konsey üyesi seçilmiştir. 1989-1995 yıllarında Valence belediye meclis üyesi olmuş ve 1995 yılı itibarıyla de Crest belediye başkanıdır.
Ulusal Siyaset
Charles Millon'a yakınlığıyla bilinen Hervé Mariton 1994-1998 yılları arasında da Rhône-Alpes bölgesel konsey başkan yardımcısı olmuştur. 1993-1997 yıllarında Drôme milletvekilliği yapmış ancak 1997 seçimlerini kaybetmiştir. 2002 yılında yeniden Drôme milletvekili olmuş ve Halk Hareketi Birliği'nde siyaset yapmaya başlamıştır. Mart 2007'de Dominique de Villepin Hükümeti'nde Denizaşırı İller Bakanı olarak görev almıştır.
Kendini liberal olarak belirten Hervé Mariton, 2006'da François Goulard ile "Réforme et Modernité" kulübünü kurmuştur, yine 2006 yılında en sıkı Dominique de Villepin yandaşı olarak cumhurbaşkanlığı için UMP içinden Nicolas Sarkozy'ye karşı Irak müdahalesi konusunda farklı düşünmesine rağmen Villepin'i desteklemiştir. 2010 yılında Villepin'in kurduğu yeni partiye katılmayı reddetmiş ve 2011 yılında Villepin'in partisi 'Dayanışmacı Cumhuriyet'in soldan etkilendiği için üzüldüğünü belirtmiştir. Kasım 2013'te Réforme et Modernité adındaki kulübünün adını Droit au cœur yapmıştır. Haziran 2014'te UMP genel başkanlığı için aday olduğunu açıklamış ve 2017 Fransa cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olacak kişinin UMP'nin genel başkanı olmaması gerektiğini söylemiştir.
Görevleri
Yerel Yönetimler
Meclis
Diğer
Maurice Patin
Maurice Patin (4 Aralık 1895, Aix-en-Provence - 22 Aralık 1962), Fransız yargıç.
Anna Trinçer
Anna Trincher (Ukraynaca: Анна Трінчер, d. 28 Ağustos 2001) Ukraynalı Pop şarkıcı. Anna, Bulgaristan'ın Sofya kentinde yapılan 2015 Eurovision Çocuk Şarkı Yarışması'nda "Pochny z sebe" (Ukraynaca: Почни з себе, Türkçe: Kendinle başla) adlı şarkı ile Ukrayna'yı temsil etmiş, yarışmada 38 puanla on birinci olmuştur.
Hayatı ve kariyeri
Trincher 28 Ağustos 2001 tarihinde Ukrayna'nın başkenti Kiev'de doğmuştur. Anna 9 yaşındayken şarkı söylemeye başlamış, ve o tarihten bu yana çeşitli müzik yarışmalarına katılmış, bunlar; Holos Dity, Junior New Wave Contest ve 2014 Junior Eurovision Ukrayna ulusal finaline katılmıştır.
The League of Extraordinary Gentlemen
The League of Extraordinary Gentlemen (kısaca LXG), Alan Moore'un yazdığı ve Kevin O'Neill'in çizerliğini yaptığı ünlü cizgi roman serisidir. Amerikan ve İngiliz edebiyatının, özellikle fantastik ve bilimkurgudaki, ünlü kahramanlarını bir araya getirmiştir. Bunlar arasında Dracula'nın eski kurbanı Mina Harker, Görünmez Adam, Dr. Henry Jekyll, Kaptan Nemo, Tom Sawyer, Dorian Gray, Sherlock Holmes'un kardeşi Mycroft Holmes ve Alan Quartermain vardır.Maceraların çoğunda pek çok meşhur klasik bilim kuru ve fantastik eserlerdeki olaylar ve unsurlar(Marslıların dünyayı işgali,Ruritanya'daki Prens Michael komplosu,Dr.Cavor'un Ay seyahati,vb) yer almaktadır.
İşhan, Yusufeli
İşhan, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
İşhan veya İşhani (იშხანი), köyün bilinen en eski adıdır. Bu yer adı, eski Kolhi dilinden gelen Megrelce bir kelime olan "şhani"den (შხანი) değişime uğramış olabilir. Bu kelime "sert toprak" ve başka anlamlara gelir. Bu yer adı Osmanlıca kayıtlarda İşhan (اشخان) olarak geçer.
İşhani, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Öte yandan köyde Gürcü Krallığı döneminde, 9. yüzyılda inşa edilen kiliseler İşhani’nin çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.
İşhani, 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Erzurum Eyaleti içinde Tortum sancağına bağlı İşhan nahiyesinin köylerinden biriydi. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre köyün nüfusu 74'ü Hristiyan, 4'ü Müslüman olmuş 78 haneden oluşuyordu.
Osmanlı Devleti'nin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus sayımında İşhan, Çıldır Eyaleti'nin Tavusker sancağına bağlı bir köydü. Bu tarihte köyde 76 hanede 207 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, İşhan köyünün nüfusunun yaklaşık 414 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından 1878’de imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti Tavusker kazasını Rusya’ya bırakınca İşhan köyü de Tortum kazasına bağlandı.
İşhani köyündeki en önemli tarihsel anıtlardan biri İşhani Manastırı’dır. Manastır yapı topluluğu içinde bir ana kilise, 3 veya 4 küçük kilise yer alır. Bunların dışında köyde başka kiliseler de vardır. Eskiden ayrı bir köy olan ve sonra İşhani’nin mahallesine dönüştürülen Avresi’deki köy kilisesi tamamen yıkılmıştır. Bir köy kilisesi olan Avresi Kilisesi ile İşhani köy merkezi arasında İşhani Kalesi yer alır. Ayrıca İşhani Kilisesi’nin 4,5 km kuzeydoğusunda Suhbeçi Kilisesi bulunmaktadır.
Kasım 2022'de su tutmaya başlayan Yusufeli Barajı'nın baraj gölünün altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.
Coğrafya
Artvin il merkezine 126 km, Yusufeli ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
Aryana (il)
Aryana, (Arapça: ولاية أريانة) Tunus'un kuzeyinde yer alan bir il.
482 km² yüzölçümündeki il nüfusu 436.700 kişidir. İl merkezi Aryana şehridir.
Memeliler
Dünya üzerinde yaklaşık 6500 memeli türü bulunur. Bunların 200 kadarı Avrupa’da görülebilir, Türkiye ise tek başına yaklaşık 170 memeli türü barındırmaktadır. Çift ve karmaşık dolaşım sistemine sahip, sabit vücut sıcaklıklı hayvanlardır. Vücutları genellikle kıllarla örtülüdür. Genç bireyler anne sütü ile beslenirler. Genellikle bacak şeklinde oluşmuş dört üyeleri vardır. Solunumda diyafram kullanırlar. Alt çeneleri bir çift kemikten oluşmuştur; orta kulaktaki kemikler üç parçalı olup kulak zarı ve iç kulakla bağıntılıdır. Hemen hemen hepsinde yedi boyun omuru vardır.
Yavru memeliler, genel olarak belirli bir gelişim evresini tamamlayıncaya kadar annelerinin karnında taşınır. Doğum sırasında yavrunun gelişmişliği memeli türüne göre değişkenlik gösterir. Kör (ve genelde çıplak) doğan ve bazen yıllarca annesi tarafından yetiştirilen memeli türleri olduğu gibi, doğumun ardından kısa süre içinde koşmaya ya da yüzmeye başlayan memeli türleri de vardır. Ancak genel olarak memelilerde, yavruların belirli bir süre anne tarafından bakımı zorunludur. Dişi memeli, yavrusunu bebeğin gelişimi için gerekli bileşenleri içeren zengin içerikli sütü ile besler.
Memelilerin vücut büyüklükleri değişkendir. En küçük memeli, bir böcekçil olan yabanarısı yarasası (Craseonycteris thonglongyai - ortalama 3 cm, 1 gr); en büyük memeli ise mavi balinadır (Balaenoptera musculus - ortalama 35 m, 120 ton). Memeli vücudu, sıcak veya soğuk iklim koşulları ile mücadele için de farklı özelliklere sahiptir. Karasal memeliler için kalın bir kış kürkü, deniz memelileri için deri altında kalın bir yağ tabakası veya yağlanmış bir kürk bu mücadelenin silahlarıdır. Bazı memeliler de kış uykusuna yatarak, bu dönemi enerjiden tasarruf ederek geçirir. Yiyeceğin bol olduğu dönemde vücudunda depoladığı fazladan kalorileri, yiyeceğin kıt olduğu bu dönemde ‘uyku’ durumunda iken yakar. (Sincaplar, ayılar ve porsuklarda olduğu gibi.) Bu durum gerçek bir kış uykusu hâlini de alabilir (yediuyurlar ya da yarasalarda olduğu gibi) yani bu süre içinde canlılar, yaşamsal faaliyetlerini ve vücut sıcaklıklarını minimuma indirirler.
Bazı memeli türleri insanlar tarafından evcilleştirilmiştir ve yabani türleri ortadan kalkmış ya da çok az kalmıştır. (İnek, at, koyun gibi.)
Sistematik
Memelilerin familya seviyesine kadar sınıflandırılması için buraya bakınız: Memelilerin sınıflandırılması
Moleküler DNA incelemeleri sonucunda oluşturulmuş bir kladogram şu şekilde gösterilebilir:
Yedi-Öküz Yaban Hayatı Koruma Sahası
Yedi-Öküz Yaban Hayatı Koruma Sahası, Kırgızistan'da bir yaban hayatı koruma sığınağıdır. 1958 yılında kurulan saha, 30.000 hektar alanı kaplar. Adını Issık-Göl İli'ne bağlı olan Yedi-Öküz ilçesinden almıştır. Ayrıca 2688 m. yüksekte Yedi-Öküz (Kırgızca: Жети-өгүз, Cеti-ögüz) adında tedavi-dinleme yeri vardır. Yedi-Öküz yaban hayatı koruma sahası, IUCN Dünya Korunma Birliği IV kategorisindedir.
Fedosenko ve Blank'ın yaklaşık olarak değerlendirmelerine göre Kırgızistan'da 2005 yılında 10.000-12.000 Pamir ve 5000 Tanrı Dağlarında yabani bir koyun türü olan Argali yaşamaktadır. Kırgız hükûmetinin 2006 yılında, geçmiş değerlerden hareketle tahmin edilmesine dayanarak Aksay, Arpa-Narin, Yedi-Öküz ve Issık-Göl İli içinde yaklaşık 15.900 Argali sayılmıştır. Güney ve güneydoğu Kırgızistan'da, genellikle Marco Polo argali (Ovis ammon polii) ve Tanrı Dağları argalisi (Ovis ammon karelini) gibi türler görülür.
Jane Grey
Lady Jane Grey (d. 1536/1537 – ö. 12 Şubat 1554), VIII. Henry'nin kardeşinin torunu, 10 Temmuz-19 Temmuz 1553 tarihleri arasında 9 gün boyunca İngiltere kraliçesi. Bu yüzden "Dokuz Günlük Kraliçe" olarak da bilinir.
İngiltere prensesi ve Fransa Kraliçesi Mary Tudor'un torunu, Lady Frances Brandon ve Suffolk Dükü Henry Grey'in en büyük kızıdır. VI. Edward'ın kuzenidir ve ölümünden sonra tahta geçmiştir. Babası Suffolk Dükü ve Northumberland Dükü onun tahta çıkmasını sağlamışlardır. Jane 15 Mayıs 1553'de Northumberland Dükü'nün oğlu Guilford Dudley ile evlenmiştir. Bir sonraki veliaht VIII. Henry'nin kızı, Edward'ın kardeşi Prenses Mary olması gerekirken Edward'ın ölümünden birkaç hafta önce Haziran ayında tahtın veliahtı olarak ilan edilmiştir. Ancak Prenses Mary 19 Temmuz'da tahtı ondan geri almıştır. Mary bir Katolik iken, Jane bir Protestan idi. Mary tahta çıktıktan sonra Northumberland Dükü idam edilmiştir ama Mary 15 yaşındaki kuzeni Jane'i idam ettirmemiştir. Yine de kulede tutuklu olarak kalmıştır. Fakat Ocak 1554'te başlayan ve kendisiyle doğrudan bir ilgisi olmayan Protestan isyanı sonrasında idam edilmiştir. Babası Suffolk Dükü ve diğer soylular Jane'ni tekrar tahta çıkarmak için isyana katılmış ancak isyan başarısız olmuştur. Bu ikinci kez tahta çıkma teşebbüsü sonrasında 12 Şubat 1554'te 16 yaşında iken Londra Kulesi'nde idam edilmiştir.
Lady Jane, Catherine Parr'ın cenazesinde yas tutan kişi olarak görev yaptı. Thomas Seymour onu evinde tutmak için sürekli ilgi gösterdi ve 1548 sonunda tutuklanmadan önce yaklaşık iki ay boyunca oraya geri döndü. Seymour'un kardeşi Lord Koruyucu, Somerset'in 1. Dükü Edward Seymour, Thomas'ın genç Kral Edward'la olan popülaritesinden dolayı tehdit edildiğini hissetti. Diğer şeylerin yanı sıra Thomas Seymour, Jane'i kral için bir gelin olarak önermekle suçlandı.
Thomas Seymour'un takip eden saldırısı ve infazı sırasında Jane'in babası büyük ölçüde beladan uzak durduğu için şanslıydı. Kral Konseyi tarafından dördüncü soruşturmasından sonra, kızı Jane'i Koruyucunun en büyük oğlu Lord Hertford için bir gelin olarak önerdi. Bununla birlikte, bunlardan hiçbir şey gelmedi ve Jane, 1553 baharına kadar nişanlanmadı; damat, Northumberland'ın 1. Dükü John Dudley'in küçük oğlu Lord Guildford Dudley idi. 1549 sonlarından itibaren Kral Konseyi Lord Başkanı Duke, o zaman ülkenin en güçlü adamıydı.
Efes
Efes (Hititçe: 𒀀𒉺𒊭 Apaša, Eski Yunanca: Ἔφεσος Ephesos), Anadolu'nun batı kıyısında, bugünkü İzmir ilinin Selçuk ilçesinin üç kilometre güneybatısında yer alan antik bir Luvi şehriydi. Şehir Anadolu'da Yunan sömürgeciliğinin başlamasıyla birlikte İyonya ve daha sonra Roma dönemlerinde de önemini korumuştur. Kuruluşu Cilalı Taş Devri'ne yani MÖ 6000 yıllarına dayanır. MÖ 10. yüzyılda eski Arzava başkentinin yerine Attik ve İyonyalı Yunan kolonistleri tarafından inşa edilmiştir.
Klasik Yunan döneminde İyonya'nın on iki şehrinden biriydi. Şehir, MÖ 129'da Roma Cumhuriyeti ‘nin kontrolüne geçtikten sonra gelişti.
1994'te UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edilen Efes 2015'te ise Dünya Mirası olarak tescil edildi.
2015 yılında UNESCO Dünya Mirası olarak eklendi. 2022 yılındaki kazı çalışmalarında 7. yüzyıla denk gelen Erken Bizans Dönemi'nden kalma dükkânlara ve bir mahalleye ulaşıldı.
Neolitik dönem
Efes'i çevreleyen alan yakındaki Arvalya ve Çukuriçi olarak bilinen yapay höyükler tarafından ortaya çıkarıldığı üzere Neolitik Çağ (yaklaşık MÖ 6000) sırasında zaten iskan edilmişti.
Helenistik dönem
MÖ 1050 yıllarında Yunanistan'dan gelen göçmenlerin de yaşamaya başladığı liman kenti Efes, MÖ 560 yılında Artemis Tapınağı çevresine taşınmıştır. Bugün gezilen Efes ise Büyük İskender'in generallerinden Lisimahos tarafından MÖ 300 yıllarında kurulmuştur. Şehir Roma'dan özerk bir şekilde Apameia Kibotos şehri ile ortak para bastırmıştır. Bu şehirler klasik dönemdeki Küçük Asya'da çok parlak yarı özerk davranmaya başlamışlardı. Lisimahos, kenti Miletli Hippodamos'un bulduğu "Izgara Plan"a göre yeniden kurar. Bu plana göre, kentteki bütün cadde ve sokaklar birbirini dik olarak keser.
Roma dönemi
Hellenistik ve Roma çağlarında en görkemli dönemlerini yaşayan Efes, Roma İmparatoru Augustus zamanında, Asya Eyaleti'nin başkenti olmuş ve nüfusu o dönem (MÖ 1.-2. yüzyıl) 200.000 kişiyi aşmıştır. Bu dönemde her yer mermerden yapılmış anıtsal yapılarla donatılır.
4. yüzyılda limanın dolmasıyla Efes'te ticaret geriler. İmparator Hadrianus, limanı birkaç kez temizletir. Liman kuzeyden gelen Marnas Çayı ve Küçük Menderes nehrinin getirdiği alüvyonlarla dolar. Efes denizden uzaklaşır. 7. yüzyılda Araplar bu kıyılara saldırır. Bizans döneminde tekrar yer değiştiren ve ilk kez kurulduğu Selçuk'taki Ayasuluk Tepesi'ne gelen Efes, 1330 yılında Türkler tarafından alınır. Aydınoğullarının merkezi olan Ayasuluk, 16. yüzyıldan itibaren giderek küçülmeye başlamıştır. Günümüzde ise bölgede Selçuk ilçesi bulunmaktadır.
Efes ören yerinde, Hadrianus Tapınağı girişindeki frizde Efes'in 3 bin yıllık kuruluş efsanesi şu cümlelerle yer alır: ''Atina kralı Kodros'un cesur oğlu Androklos, Ege'nin karşı yakasını keşfetmek ister. Önce, Delfi kentindeki Apollon Tapınağı'nın kahinlerine danışır. Kahinler ona, balık ve domuzun işaret ettiği yerde bir kent kuracağını söyler. Androklos bu sözlerin anlamını düşünürken Ege'nin lacivert sularına yelken açar... Kaystros (Küçük Menderes) Nehri'nin ağzındaki körfeze geldiklerinde karaya çıkmaya karar verirler. Ateş yakarak tuttukları balıkları pişirirlerken çalıların arasından çıkan bir yaban domuzu, balığı kaparak kaçar. İşte kehanet gerçekleşmiştir. Burada bir kent kurmaya karar verirler...''
Doğu ile Batı arasında başlıca kapı durumunda olan Efes önemli bir liman kenti idi. Bu konumu Efes'in çağının en önemli politik ve ticaret merkezi olarak gelişmesini ve Roma Devrinde Asia eyaletinin başkenti olmasını sağlamıştır. Efes, antik çağdaki önemini yalnızca buna borçlu değildir. Anadolu'nun eski anatanrıça (Kybele) geleneğine dayalı Artemis kültürünün en büyük tapınağı da Efes'te yer alır.
MÖ 6. yüzyılda bilim, sanat ve kültürde Milet ile birlikte en ön sırada yer alan Efes, bilge Herakleitos, rüya tabircisi Artemidoros, şair Callinos ve Hipponaks, gramer bilgini Zenodotos, hekim Soranos ve Rufus gibi ünlü kişileri yetiştirmiştir.
Mimari eserler
Efes, tarihi boyunca birçok kez yer değiştirdiğinden kalıntıları yaklaşık 8 kilometrelik geniş bir alana yayılır. Ayasuluk Tepesi, Artemision, Efes ve Selçuk olarak dört ana bölgedeki harabeler yılda ortalama 1,5 milyon turist tarafından ziyaret edilmektedir. Tümüyle mermerden yapılmış ilk kent olan Efes'teki başlıca yapılar ve eserler aşağıda açıklanmıştır:
Artemis Tapınağı
Dünyanın yedi harikasından biri olan Artemis Tapınağı, antik dünyanın mermerden inşa edilmiş ilk tapınağı olup temelleri MÖ 7. yüzyıla kadar gitmektedir. Tanrıça Artemis'e ithafen Lidya kralı Croesus tarafından yaptırılan yapı, Yunan mimar Chersiphron tarafından tasarlanmış ve dönemin en büyük heykeltıraşları Pheidias, Polycleitus, Kresilas ve Phradmon tarafından yapılmış olan bronz heykellerle süslenmişti. Büyüklüğü 130 x 68 metre ve ön cephesi diğer Artemis (Ana Tanrıça) tapınakları gibi batıya dönüktü. Tapınak hem bir pazaryeri, hem de bir dini müessese olarak kullanılıyordu. Artemis Tapınağı MÖ 21 Temmuz 356'da adını ölümsüzleştirmek isteyen Herostratus adlı bir Yunan tarafından yakıldı. Aynı gece Büyük İskender doğmuştur. Büyük İskender Anadolu’yu fethettiğinde Artemis Tapınağı’nın yeniden yapılması için yardım teklif etmiş fakat reddedilmiştir. Tapınaktan günümüze sadece birkaç mermer blok kalmıştır.
Artemis Tapınağı ile ilgili kazı çalışmaları 1863 yılında British Museum'un katkılarıyla arkeolog John Turtle Wood tarafından başlatılmış ve 1869 yılında 6 metre derinlikte, Artemis Tapınağı'nın temellerine ulaşılmıştır.
Celsus Kütüphanesi
Roma dönemi yapılarının en güzellerinden birisi olan yapı hem kütüphane, hem de mezar anıtı görevini üstlenmiştir. 106 yılında Efes valisi olan Celsius ölünce, oğlu kütüphaneyi babasının adına mezar anıtı olarak yaptırmıştır. Celsius'un lahdi kütüphanenin batı duvarı altındadır. Cephesi 1970-1980 yılları arasında restore edilmiştir. Kütüphanede kitap ruloları, duvarlardaki nişlerde saklanıyordu.
Meryem Ana Evi
Bülbüldağı'nda İsa'nın annesi Meryem'in son yıllarını Yuhanna ile birlikte geçirdiğine inanılan kilisedir.Hristiyanlar için hac yeridir ve bazı papalar tarafından da ziyaret edilmiştir. Meryem'in burada ölü mezarının da Bülbüldağı'nda olduğu düşünülmesine karşın Kitab-ı Mukaddes'te anlatıldığı gibi Meryem'in mezarı dönemin selefkosunda bugünün Silifke'sinde olduğu inanılmaktadır.
Yedi Uyurlar (Ashab-ı Kehf)
Bizans döneminde mezar kilisesi haline getirilmiş olan bu yer, Geç Roma imparatorlarından Decius zamanında putperestlerin zulmünden kaçan yedi Hristiyan gencin Panayır Dağı eteklerinde sığındıkları rivayet edilen mağara olduğuna inanılır. Dünya üzerinde ilgili mağaranın kendi sınırları içinde olduğunu iddia eden 33 kent olmasına karşın Hristiyan kaynaklarının çoğuna göre kent hristiyanlarca kutsal sayılan Efes'tir. Türkiye'de Yedi Uyurlar mağarası olarak en çok bilinen ve ziyaret edilen mağara ise dönemin önemli bir merkezi ve St. Paul'ün doğum yeri olan Tarsus'takidir. Eski ismi Arap kaynaklarında Efsus şeklinde geçen Afşin de bilim adamlarından oluşan bir heyete hazırlattığı rapor ve yerel mahkemede açtıkları keşif davası ile iddiasını arttırmıştır. Türkiye'deki diğer Ashab-ı Kehf ise Lice'dedir.
Efes'teki bu mağaranın üstüne bir kilise yapılmış hali 1927-1928 yılları arasındaki bir kazıda ortaya çıkarılmış, kazı sonucunda 5 ve 6. yüzyıla ait olan mezarlar da bulunmuştur. Yedi Uyurlar'a ithaf edilmiş yazıtlar hem mezarlarda hem de kilise duvarlarında bulunmaktadır.
İsa Bey Camii
1374-75 yılında Aydınoğulları'ndan İsa Bey tarafından Ayasuluk Tepesi'ne Mimar Şamlı Dımışklıoğlu Ali'ye inşa ettirilmiştir. Artemis Tapınağı ile Saint Jean Kilisesi arasında yer almaktadır. Anadolu cami mimarisinin ilk örneklerini sergiliyen camide zengin süslemeler ve çiniler vardır. 19. yüzyılda kervansaray olarak da kullanılmıştır
Diğer yapılar
Hadrian Tapınağı: İmparator Hadrianus adına, anıt tapınak olarak inşa ettirilmiştir. Korinth düzenlidir ve frizlerinde Efes'in kuruluş efsanesi işlenmiştir. 20 milyon TL ve 20 YTL banknotlarının arka yüzünde Celsus Kütüphanesi ile birlikte bu tapınağın resmi kullanılmıştır.
Domitian Tapınağı: Şehirdeki en büyük yapılardan biri olduğu düşünülen İmparator Domitianus adına yapılmış olan tapınak Memmius Anıtı'nın karşısında Pollio Çeşmesi'nin sol çaprazında yer almaktadır. Günümüze yalnızca temelleri ulaşmış olan tapınağın yanlarında sütunların bulundu­ğu belirlenmiştir. Domitianus'un heykelinden kalanlar ise baş ve bir kol kısımlarıdır.
Serapis Tapınağı:: Efes'in en ilginç yapılarından biri olan Serapis Tapınağı, Celsus Kütüphanesi'nin hemen arkasındadır. Hristiyanlık döneminde kiliseye dönüştürülen tapınağın Mısırlılarca yapıldı­ğı düşünülmektedir. Türkiye'deki Serapis Tapınağı olarak Hrsitiyanlık'taki Yedi Kilise arasında olması sebebi ile Bergama'daki diğer tapınak daha çok tanınmaktadır.
Meryem Kilisesi: 431 Konsül Toplantısı'nın yapıldığı yer olan Meryem Kilisesi (Konsül Kilisesi), Meryem adına inşa edilmiş ilk kilisedir. Liman Hamamı'nın kuzeyinde yer almaktadır. Hristiyanlık dinindeki ilk Yedi Kilise arasındadır.
St. Jean Bazilikası: Bizans İmparatoru Büyük Iustinianus tarafından yaptırılan ve o dönemin en büyük yapılarından bir olan 6 kubbeli bazilikanın merkezi kısmında, altta, İsa'nın en sevdiği havarisi St. Jean (Yuhanna)'nın mezarının bulunduğu iddia edilmektedir ancak henüz herhangi bir bulguya rastlanamamıştır. Burada St. Jean adına dikilmiş anıt da bulunmaktadır. Hristiyanlar için çok önemli kabul edilen bu kilise Ayasuluk Kalesi'nde yer almaktadır ve kuzeyinde hazine binası ve vaftizhane vardır.
Oktagon: Kleopatra'nın kız kardeşine ait anıtsal bir mezardır.
Prytaneion (Belediye Sarayı): Prytan kentin belediye başkanı gibi görev yapardı. En büyük görevi kalın sütunları bulunan bu yapının içindeki kentin ölümsüzlüğünü simgeleyen kent ateşinin sönmemesini sağlamaktı. Prytan, Kent Tanrıçası Hestia adına bu görevi üstlenmişti. Salonun çevresinde tanrı ve imparator heykelleri sıralanmıştı. Efes müzesindeki Artemis heykelleri burada bulunmuş ve daha sonra müzeye getirilmiştir. Yanındaki yapılar kentin resmi misafirlerine ayrılmıştı.
Magnesia Kapısı (Üst Kapı) ve Doğu Gymnasiumu: Efes'in iki girişi vardır. Bunlardan biri kentin çevresindeki sur duvarlarının doğu kapısı olan, Meryemana Evi Yolu üzerindeki Magnesia Kapısı'dır. Doğu Gymnasiumu, Panayır Dağı eteğindeki Magnesia Kapısı'nın hemen yanındadır. Gymnasion, Roma Çağı'nın okuludur.
Herakles Kapısı: Roma Çağı sonlarında yaptırılmış olan bu kapı Kuretler Caddesi'ni yaya yolu haline getirmiştir. Ön cephesindeki Kuvvet Tanrısı Herakles kabartmaları dolayısıyla bu ismi almıştır.
Mazeus Mitridatis (Agora Güney) Kapısı: Kütüphaneden önce, İmparator Augustus zamanında inşa edilmiştir. Kapıdan Ticaret Agorası'na (Aşağı Agora) geçilir.
Anıtsal Çeşme: Odeion'un önündeki meydan kentin "Devlet Agorası" (Yukarı Agora)'dır. Tam ortasında Mısır tanrıları tapınağı (İsis) bulunuyordu. MÖ 80 yıllarında Laecanus Bassus tarafından yaptırılan Anıtsal Çeşme, Devlet Agorası'nın güneybatı köşesinde yer alır. Buradan Domitian Meydanı'na ve bu meydan etrafında kümelenmiş bulunan Pollio Çeşmesi, Domitian Tapınağı, Memmius Anıtı ve Herakles Kapısı gibi yapılara ulaşılır.
Traianus Çeşmesi: Cadde üzerindeki iki katlı anıtlardan biridir. Ortada duran İmparator Traianus'un heykelinin ayağı altında görülen küre dünyayı simgeler.
Yamaç Evler: Teraslar üzerine inşa edilmiş olan çok katlı evlerde kentin zenginleri oturuyordu. Peristilli ev tipinin en güzelleri olan bu evler modern evlerin konforunda idi. Duvarlar mermer kaplama ve fresklerle, taban ise mozaiklerle kaplıdır. Evlerin hepsinde kalorifer sistemi ve hamam bulunmaktadır.
Saray Yapısı, Stadyum Caddesi, Stadyum ve Gymnasium: Bizans sarayı ve caddenin bir bölümü restore edilmiştir. At nalı biçimindeki Stadyum, antik devirde sportif oyunların ve yarışmaların yapıldığı yerdir. Geç Roma döneminde gladyatör oyunları da yapılmıştır. Stadyumun yanındaki Vedius Gymnasiumu ise hamam-okul kompleksidir. Vedius Gymnasiumu kentin kuzey ucunda, Bizans dönemi surlarının hemen yanında yer almaktadır.
Tiyatro Gymnasiumu: Hem okul, hem de hamam işlevine sahip büyük yapının avlu kısmı açıktadır. Burada tiyatroya ait mermer parçalar restorasyon amacıyla sıralanmıştır. Agora: 110 x 110 metre boyutlarında ortası açık, çevresi portikler ve dükkânlarla çevrili bir alandır. Agora, kentin ticari ve kültürel merkeziydi. Agora Mermer Cadde'nin başlangıç noktasıdır.
Hamam ve Umumi Tuvalet: Romalıların en önemli sosyal yapılarındandır. Soğuk, ılık ve sıcak kısımlar vardır. Bizans döneminde tamir görmüştür. Ortasında havuz olan umumi tuvalet yapısı, aynı zamanda toplanma yeri olarak da kullanılmıştır.
Liman Caddesi: Büyük Tiyatro'dan, bugün tamamen dolmuş olan Antik Liman'a uzanan, iki yanı sütunlu ve mermer döşeli Liman Caddesi (Arcadiane Caddesi), Efes'in en uzun caddesidir. 600 metre uzunluktaki cadde üzerine kentin Hristiyanlık döneminde anıtlar yapılmıştır. Her birinde havarilerden birinin heykeli olan dört sütunlu Dört Havari Anıtı, caddenin hemen hemen ortasındadır.
Liman Gymnasiumu ve Liman Hamamı: Liman Caddesi'nin sonundaki büyük yapılar grubudur. Bir bölümü kazılmıştır.
Yuhanna Kalesi:: Kale içinde cam ve su sarnıçları vardır. Efes civarındaki en yüksek noktadır. Ayrıca bu kilisenin bulunduğu tepe, Efes Antik Kenti'nin ilk yerleşim bölgesidir.