cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pepsi Max
Tarihi
En son İngiltere / Avustralya Pepsi Max televizyon reklamlarında "Maksimum lezzet, şekersiz" ve "Endişelenmeyin, şeker yok" etiket satırları yer aldı. Bazıları, genç erkeklere hitap etmek amacıyla (genç kadınları hedef alan diğer diyet kolalı içeceklerin aksine), Motocross Mania gibi ekstrem sporlar ve video oyunları kullanmaktadır. İngiliz reklam kampanyası, Mountain Dew (Birleşik Krallık'ta satılan bir varyantı) olan Amerikan "Do the Dew" reklamlarının "Maks. Canlı yaşam" olarak yeniden adlandırılan rötuşlu versiyonlarını içeriyordu.
Coca-Cola Company'den gelen şekersiz bir kola olan Coca-Cola Zero da benzer şekilde pazarlanmaktadır. İngiltere'de, bazı Coke Zero reklamları Pepsi Max’e hitap etti ve Pepsi’nin “maksimum” kavramının erdemlerinin “sıfır” kavramının erdemlerini açığa çıkaran güçlü bir karşı kampanya başlattı.
Pinger
Pinger (İngilizce: Acoustic harassment device, Akustik taciz cihazı) balıkçılıkta liman yunusugiller gibi küçük balinaları ağlardan uzak tutmak için kullanılan bir akustik sinyal verici.
Balinalar sık sık balık ağlarına takılır ve nefes almak için su yüzüne ulaşamayınca boğulup ölürler. Pinger ile bu önleyebilir. Bu aletlerin olumsuz olarak değerlendirilen tarafı, insanların denizlerde zaten durmadan ürettikleri sinyal seslerin böylece daha da fazlalaşması ve balinaların zamanla bu sinyal sesine alışmalarıdır.
Farklı alet tipleri denenmekte. Balinaların alışmasını önlemek için sürekli sesini değiştiren sinyal veya sırf balinalar yaklaşınca çalışmaya başlayan interaktif sinyal denenmektedir.
Meryem Mirzahani
Meryem Mirzahani (3 Mayıs 1977, Tahran - 15 Temmuz 2017, Stanford), İranlı matematikçi. 2008’den bu yana Stanford Üniversitesi'nde matematik profesörü olarak çalışan Mirzakhani, 2014 yılında “Matematiğin Nobeli” sayılan Fields madalyasını alarak bu ödülü kazanan ilk kadın olmuştur. Çalışmalarında özellikle hiperbolik geometri, ergodik teori, simplektik geometri ve Teichmüller teorisine odaklanmaktadır
Yaşamı
1977 yılında başkent Tahran'da dünyaya geldi.
Đurđevdan
Đurđevdan (Sırpça: Ђурђевдан, Đurđevdan, Telaffuz: Curcevdan, Anlam: Corce'nin Günü), Гергьовден (Gergyovden, Bulgarca) veya Jurjevo (Hırvatça, Boşnakça) Gregoryen takvime göre 6 Mayıs, Jülyen takvimine göre 23 Nisan'da kutlanan, Yorgi'ye ithaf edilmiş, Hristiyanlara özgü bir Balkanlar bayramıdır. Hıdrellez bayramının Hristiyan karşılığıdır. Yorgi, Ortodoks kiliselerindeki en önemli Hristiyan azizlerinden biridir. Bu bayram da baharın gelişini kutlama geleneğiyle özdeşleşmiştir. İnanışa göre Aziz George inancı uğruna ölmüştür. İkonalarda genelde bir atın üzerinde ejderha öldüren bir adam olarak betimlenir.
Ion Luca Caragiale
Ion Luca Caragiale (d. 13 Şubat 1852, Haimanale, Eflak – ö. 9 Temmuz 1912, Berlin), senaryo, kısa öykü, şiir yazarı, tiyatro yöneticisi, siyaset yorumcusu ve gazetecidir. Arkasında önemli bir kültürel miras bırakan Caragiale, Rumen dili ve edebiyatında en önemli yazar ve oyun yazarlarından biri ve aynı zamanda yerel mizahın önde gelen temsilcisi olarak görülmektedir. Mihai Eminescu, Ioan Slavici ve Ion Creanga'nın yanında, her şeye rağmen hayatının ikinci yarısında katıldığı, sözü geçen bir edebiyat topluluğu olan Junimea'nın ana temsilcilerinden biridir.
Meryem Mirzahani
Yaşamı
2014 yılında Güney Kore'nin başkenti Seul'daki Uluslararası Matematikçiler Kongresi tarafından verilen Fields Madalyası'na layık görüldü. Bu ödülü alan ilk kadın bilim insanı oldu. Başarısı İran cumhurbaşkanı Hasan Ruhani tarafından gayriresmî olarak kutlanmıştır.
Ion Luca Caragiale
Hayatı
Prens Ioan Gheorghe'nin dönemi sırasında 1812 yılından sonra Eflak'a (Wallachia) göçeden, Rum Köken'li bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çevrede tanınan dedesi Ştefan Caragiali, Bükreş Adliyesi'nde aşçı olarak çalışmaktaydı. Ion Luca'nın babası, Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'dan olup, Prahova İdari Bölgesi'ne yerleşmiş ve Margineni Manastırı Emini (Yöneticisi) olarak çalışmıştır.
Meryem Mirzahani
Yaşamı
Kuramsal bilgisayar bilimci olan Çek vatandaşı Jan Vondrák ile evlidir ve bir kızı vardır.
Đurđevdan
Jurjevo, Hırvatistan'ın kırsal kesiminde, daha çok da, aynı zamanda Sırp diasporası tarafından her Đurđevdan'ın da kutlandığı Turopolje ve Gornja Stubica'da kutlanır. Jurjevo, Yorgi Günü'nün Katoliklerce kutlanan versiyonudur ve Gregoryen takvime göre 23 Nisan'da başlar. Daha çok Kuzey Hırvatistan'da, Zagreb'te kutlanır. Geleneğe göre bu gün, baharın müjdecisidir. Walpurgis Gecesi'nde ve Kakava'da olduğu gibi şenlik ateşi yakılır. Turopolje'de aynı zamanda bir Slav geleneği görülür; köyün en güzel beş kızı yapraklar içinde Dodola tanrıçaları gibi giyinir ve şenliğin sonuna kadar her gece köy halkına şarkılar söylerler.
Meryem Mirzahani
Yaşamı
15 Temmuz 2017 tarihinde meme kanseri nedeni ile hayatını kaybetti.
Ion Luca Caragiale
Hayatı
Çevrede Luca Caragiali olarak bilinmekte olup, Ploieşti'de avukat ve hakim olarak ünlendi. Yine Rum Kökenli olarak bilinen (bazı tarihçilere göre de Macar asıllı) Braşav'lu bir tacirin kızı Ekaterine Karaboa (veya Alexovici) ile evlendi. Çiftin, Lenci adında bir kızları oldu.
Đurđevdan
Đurđevdan, Güney Kosova'daki Goralılar tarafından da kutlanır. Goralılar, 18. yüzyılda Ortodoks Hristiyanlıktan Müslümanlığa geçen ama Đurđevdan da dahil olmak üzere bazı Ortodoks geleneklerini hâlâ sürdüren bir etnik gruptur. Şenliğin merkezi Globočica köyüdür. Aynı zamanda Karadağ Ortodoks Kilisesi tarafından da kutlanır.
Ion Luca Caragiale
Hayatının İlk Dönemi
Prohova'nın Haimanele kasabasında (güncel adıyla kendi adı verilen komününde) doğup, Ploieşti'de eğitim gördü. Kendisinin de söylediği gibi, okumayı Safanta (Sf./St.) George Rumen Ortodoks Kilisesi'nde öğrendi. Kısa süre sonra, dili kullanmasında üzerinde çok etkisini olduğunu söylediği, Transilvanya'da doğan Bazilie Dragoşescu tarafından Rumen edebiyatı dersleri aldı. Henüz Ion Luca 7 yaşındayken, Moldova Prensi Alexander John Cuza'nın Eflak Prensi olarak seçilmesinden sonra gerçekleştirdiği reformlar, onun ilerki yaşlarındaki politik görüşlerini etkiledi. Yeni hükümdarın 1859 yılında ilkokulunu ziyareti, onlar tarafından büyük heyecanla karşılandı.
Đurđevdan
Eski Yugoslavya'daki Çingene halkı da, ister Hristiyan ister Müslüman olsun, Đurđevdan'ı Ederlezi adıyla kutlar. Ederlezi, Herdeljez, Erdelezi gibi Balkanlarda görülen bu yazılışlar Türkçe Hıdırellez'den geçmiştir.
Ion Luca Caragiale
Hayatının İlk Dönemi
Sfantii Petru ve Pavel Lisesini bitirdikten sonra daha yüksek öğrenimi takip etmedi. Bir olasılıkla doğrudan ikinci seviyeye kaydedilmişti, çünkü ilk yıllarında okula devam ettiğini gösteren hiçbir kayıt yoktur. Özellikle, sonra Ploieşti Belediye Başkanı olacak Constantin Iennescu'dan tarih dersleri aldı. Genç Caragiale amcasının ayakizlerinden devam ederek, sonrasında devam edeceği Bükreş'deki tiyatro okulunun hocası Costache'den hitabet ve mimik sanatları derslerini aldı. Annesi ve kızkardeşi de bu okulda ona katıldılar. Ayrıca olasıdır ki, Bükreş Milli Tiyatrosu'nda figüran olarak roller aldı. Bu alanda tamzamanlı iş bulamadığından, 18 yaşlarındayken Prahova Idari Birimi Adliyesi'nde (Prahova County Tribunal) kopyacı olarak çalıştı. Hayatı boyunca, bu tiyatrodaki eğitimi hakkında konuşmayacak, herkesten hatta eşinden bile saklayacaktı.
Đurđevdan
Bu şenlik tıpkı Hıdrellez gibi baharın dönüşünü simgeler ve yılın en önemli olaylarından biridir. Geleneklerin temeli, baharı karşılamak için evleri çiçekler ve çiçek açan dallarla süslemektir. İçine çiçekler eklenmiş suyla banyo yapmak, kilise kuyularından çekilmiş suyla el (bazen de evin duvarlarını) yıkamak da yaygın geleneklerdir. Şenlik günü ızgara kuzu yemek çok yaygındır. Şenlik gününde müzik de çok önemlidir. Dans edip şarkılar söylemenin yanında geleneksel üflemeli çalgı grupları da oldukça popülerdir.
Ion Luca Caragiale
Hayatının İlk Dönemi
1862 yılında, Caragiale muhafazakâr ve liberallerin koalisyonu tarafından gerçekleştirilen Cuza'nın düşürülüşüne tanık oldu. Daha sonra, bu hareket için yapılan halkoylamasında kendisinin ve arkadaşlarının, "evet" dediklerini söyleyecekti. 18'inde hevesli bir liberal akım destekçisi olarak, bu akımın cumhuriyetçi fikirlerine sempati ile bakıyordu. 1871'de Liberal Grup tarafından, geleceğin Romanya Kralı olacak Domnitor Carol I'i yerinden etmeyi amaçlayan, kısa sürecek Ploieşti Cumhuriyeti'ni gördü. Hayatının ileri döneminde, hem darbe girişimi, hem de kendisinin ona katılımı konusunda dalga geçecekti.
Đurđevdan
Bijelo dugme grubunun ünlü şarkısının adı da Đurđevdan'dır. 1988 tarihli stüdyo albümleri Ćiribiribela'da yer alan şarkı Goran Bregović'le ün kazanmıştır.
Ion Luca Caragiale
Hayatının İlk Dönemi
O yılın sonlarında, sonraları kendi eseri "Din cametul unui vechi sufleur"'da (Eski Suflörün Kitabından) hatırlatacağı dönem olan, Milli Tiyatro Müdürü Mihail Pascaly onu suflörlük yapak üzere işe almasıyla Bükreş'e geri döndü. Çok samimi ve aynı zamanda rakibi olduğu şair Mihai Eminescu da, aynı şekilde tiyatro müdürü Iorgu Caragiale tarafından işe alınmıştı. Genç Caragiale, tiyatrodaki repertuvara olan aşinalığına ek olarak, Aydınlanma Çağı Felsefecileri'ni okuyarak kendini eğitti. 1870 ve 1872 arasındaki aynı noktada, Teatrul National din Iaşi'da (Yaş Milli Tiyatrosu) da aynı görevle çalışmaktaydı. Bu dönemde ayrıca, çeşitli yayınların hazırlanmasında düzeltmen olarak ve öğretici asistan olarak çalışmaktaydı.
Đurđevdan
Bosna'da herhangi bir dinî bayram, Yugoslavya'nın dağılmasıyla dinî bayramların etnik köken veya ırkları ayıran emareler hâline gelmesine dek, diğer tüm dinlere mensup etnik gruplarla birlikte kutlanmaktaydı. Roma Katolik Noeli, Ortodoks Noeli ve Müslüman bayramları tüm halk tarafından birlikte kutlanan bayramlardı. Đurđevdan da Ortodoks bayramı olması ve genelde Sırplarla ilişkilendirilmesine karşın herkesçe benimsenmiş bir bayramdı.
Ion Luca Caragiale
Edebi Başlangıç
Gimpele'ye yazdıklarının çoğu dönemin çeşitli edebiyatçılarını hedef alan alaycı-küçümseyici (sarkastik) tondaydı. Aynı dergiye ayrıca şiirler de verdi; iki sone ve bir seri nükte. Yeni yükselen şairlerden Alexander Macedonski ile çok uğraştı.
Sonraki yıllarda, yeni kurulan Milli Liberal Parti'nin farklı sözcüleri ile işbirliği yaptı. Mayıs 1877'de hiciv dergisi Claponul'u (Kısır) yarattı. 1877'de Milli Tiyatro için bir seri Fransızca yazılmış oyunu tercüme etti. Fransız Cumhuriyetçi Frederic Dame ile birlikte, hayatı kısa sürecek Natiunea Romana ("Rumen Milleti") dergisini yönetti.
Romania Libera ("Özgür Romanya") gazetesine, Rumen tiyatrosunun bayağılığı ve eser çalmaya başvurulmasının artışı gibi, Rumen tiyatrosu üzerine serilerle katkıda bulundu. Edebiyat tarihçisi Perpessicius'a göre bu seriler " "tiyatro tarihimizin en sağlam eleştirel katkısını oluşturdu".
Timpul (Zaman) and Claponul (Kısır)
1876'dan hemen sonra, hareket Ion Bratianu'nun başkan olması ile Milli Liberal Politika'dan uzaklaşmaya başladı. Diğerlerine göre, yazıişlerinde çalışan Mihai Eminescu, Caragiale ve Transilvanyalı nesir yazıcısı Ioan Slavici'in muhafazakâr Timpul gazetesinde çalışmasını istemiş, ikisi de işe alınmıştı. Bu olay zinciri biraz tartışmalıdır. Bazıları Eminescu'nun onlardan sonra Mart 1876'da değil, Ocak 1878'de gazeteye geldiğini söylerler.
Bucnurd şehristanı
Bucnurd şehristanı (Farsça:  شهرستان بجنورد ), İran'nde Kuzey Horasan Eyaleti'nin 7 şehristanından birisidir.
Ion Luca Caragiale
Timpul (Zaman) and Claponul (Kısır)
Slavici, üçü kah Calea Victoriei'de (Victoria Caddesi) Timpul'un merkezinde, kah Eminescu'nun Strada Sfintilor'daki (Ermişler/Havariler Caddesi) buluşarak, saatlerce Rumen dili grameri üzerine beraber yapmayı planladıkları çalışma üzerine uzun uzun konuştuklarını söylemişti.
Bucnurd şehristanı
İdari olarak 3 bahşa ayrılmıştır:
Ion Luca Caragiale
Timpul (Zaman) and Claponul (Kısır)
Cragiale, Romanya'nın Osmanlı İmparatorluğu'ndan tam olarak bağımsızlığını alabilmesi için, Türkler ve Ruslar arasındaki 93 Harbi olarak bilinen savaşa katılması ile Eminescu'nun Kırmızılar Politik Akım'ı lideri Rosetti ile polemiğe girmesi sıralarında, Timpul'da çalışma konusunda ilgisini azaltmıştı. Slavici'e göre, Eminescu tarafından yarıda bırakılmış katkıları zaman zaman tamamlamıştı. Daha sonra da beklenmedik şekilde dergiden ayrıldı.
Bucnurd şehristanı
Şehristanın 2006 yılı toplam nüfusu 322.309, yönetim merkezi Bucnurd şehridir.
Ion Luca Caragiale
Junimea'ya Kabulü
Bir olasılıkla Eminescu tarafından, Iaşi'da yerleşik etkili edebiyat topluluğu ve Milli Liberal Politika karşıtı bir merkez konumundaki Junimea ile tanıştı. İlk olarak, Romanya Kralı Domnitor Carol I'in aile doktoru Dr.Kremnitz'in evindeki bir ziyaret sırasında Junimea'nın kurucusu eleştirmen ve politikacı Titu Maiorescu ile tanıştı. Daha sonra Eminescu'nun sevgilisi olacak, doktorun karısı ve Maiorescu'nun yengesi Mite Kremnitz de yazardı. Birkaç toplantı sırasında, Maiorescu Caragiale'den bir seri özdeyiş (aforizma, vecize) albümü hazırlamasını istedi. Onun özlü sözleri, doğasında düşündürücü ve bazıları ise hem insanlardan kaçışın kanıtsal seçimlerine ve hem de bir derecede kadın düşmanlığına sahipti.
1878'de Caragiale ve Maiorescu, Caragiale'nin ünlü oyunu O Noapte Furtunoasa'sının (Fırtınalı Bir Gece) ilk taslağını okuduğu, Junimea'nın 15'inci yılı kutlamalarına katılmak üzere Iaşi'a gittiler. Petite bourgeoisie'nin (küçük burjuvazi) liberal değerler ile yüzeysel kültürün geçmişi üzerine yapılan demegojinin karışımını tiye alan bu çalışma, derhal konservatif grup çoğunluğunun bamteline dokundu. Topluluğun Bükreş'e açılımı ve sanatın koruycusu oluşuyla karakter bulan derginin resepsiyonu, Ikinci Dönem Junimea Aktiviteleri'nin odak dakikaları hâline gelmiştir. Bu aşamaya işaret eden diğer yazarlar, Creanga, Slavici, Vasile Alecsandri ve Vasile Conta idi. Caragiale ile birlikte, edebiyat üzerine Junimea'nın direkt etkisinin öndegelen temsilcileri olacaklardı. Değişen derecelerde, Maiorescu'nun eleştirisi olan Junimalist Tez'in ana unsuru "temelsiz formlar"a iltifatta bulundular. Junimea'nın, sadece Rumen üst sınıfının yararlandığı ve ancak diğerlerini yükselen yanlış değerlere mahkûm ettiğini savunduğu bu fikirin kendisi, modernleşmenin olumsuzluğuna dikkat çekiyordu.
Ion Luca Caragiale, Junimea’nın sözcüsü, topluluğun önemi düşmeye başladığı 1885 yılından sonra bile katkıda bulunmaya devam ettiği Convorbiri Literare (Edebi Sohbetler) ile birlikte de anılıyordu. Orası onun bütün büyük komedilerini ilk defa halka sunduğu yerdi. Ancak, Junimea’yı Romanya’nın üçüncü politik gücü olarak pekiştirmeyi amaçlayan Petre. P. Carp Hareketi’ne katılmadı ve ilerki yıllar boyunca bir sağlam bağımsız olarak kaldı. Caragiale buna rağmen Junimist Dergi Constitutionalul ile anıldı.
1879’un başlarında, O Noapte Furtunoasa (Bir Fırtınalı Gece), ilk defa Milli Tiyatro’da sahneye konmuştu. Caragiale ve onun karakterlerini canlandırmaya devam edecek olan komedyen Mihai Mateescu’yu ilk defa bir araya getiren bu sahnelenişti. Bu oyun iyi bir çıkıştı ve adının posterlere basılmasına karşı çıkmış olsa da ona büyük bir alkış getirdi. İkinci sahnelenişte, hükûmetçe Tiyatrolar Yöneticiliği’ne atanan Milliyetçi Liberal Ion Ghica tarafından hikâyesinin kesildiğini anladığında hakarete uğradığını hissetmişti. Resmi bir açıklama istediğinde, O Noapte Furtunoasa, sezonun programından çıkarılmıştı. Sonraki yıllarda, bağımsız tiyatro grupları (kumpanyalar) oyunu aynen veya çalıntı versionlarını kendi yararlarına sahnelediler. 1883'te yeniden Milli Tiyatro Repertuvarı’na dahil edildi ve Craiova ve Iaşi gibi şehirlerdeki devlet tiyatroları da kendi programlarına dahil etmek için çaba sarf ettiler.
Firuzkuh
Firuzkuh (Farsça: فیروزکوه; Mazandarani: Pirezcow), İran'ın Tahran Eyaleti'nde şehir.
Nüfus ve Ekonomi
1996 yılında Mazenderan Eyaleti'nden ayrılan şehrin 2006 yılı nüfusu 15.807'dşr. Halk yerel bir lehçe olan Mazendarani dilini konuşur ve Şii mezhebine mensuptur. Şehir ve çevresinin geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Özellikle patates ve bal üretimi yapılır.
Ion Luca Caragiale
Junimea'ya Kabulü
Sonrasında Caragiale, oyuncusu ve yöneticisi, ana işbirlikçisi Constantin I. Nottara’nın olduğu Milli Tiyatro’da kendi oyunlarını yönetme konusuna da el attı. Beraberce, Mihail Pascaly’nın tercih ettiği teknigi sonlandırıp, yerine oyunculukta daha doğal ve çalışılmış perspektifle empatik hitabeti koyarak itibarlar kazandılar.
Firuzkuh
Konum ve İdari yapı
Şehir, bağlı olduğu eyaletin ve başkent Tahran'ın kuzeydoğusunda yer alır. Tahran'ı doğu eyaletlerine ve ülkenin 2. büyük kenti Meşhed'e bağlayan otoyolu üzerindedir. Kuzeyinde Elbruz Dağları bulunur. İdari olarak Firuzkuh şehristanı'nda bulunur ve buranın yönetim merkezidir.
Ion Luca Caragiale
Genel Müfettiş
1880’de, sokak kavgasını duyarak, devrimin yakında olduğuna inanan kültürsüz “Kızıl” emekli ve saf karısı üzerine yazdığı “Conu Leonida fata cu reactiunea” adlı oyununun basımını yaptı. Bu oyun ayrıca tiyatro dünyasında basımı yapılan, kendi ünlü kitabı “Amintiri din copilarie” (Çocukluk Anıları) adlı kitabının çıkışı ile aynı zamana rastlayan ilk anısıydı.
Firuzkuh
İklim ve Turizm
Elbruz eteklerinde kurulu şehrin serin ve rüzgarlı bir havası vardır. Şehir çevresinde turistik değeri olan ilginç mağaralar ve doğal güzellikler bulunur. Ayrıca şehirde, eski bir yerleşim olması nedeniyle tarihi değeri olan yapılar da bulunur. Bunlar arasında Tange Vashi, Bornic Mağarası, Rodafşan Mağarası, Gardane Gadok ve Varse Haran, Zerrindeşt, Darreh Deh, ve Kaveh Deh yerleşimlerindeki doğal güzellikler turistik değeri olan yerlerdir.
Firuzkuh, tarihi ve kürtürel zenginlik açısından Tahran Eyaleti'nde önemli yeri olan bir şehirdir. Darreh Deh köyü bu açıdan önemli bir bölgedir. Timur döneminde, İspanyol gezgin Ruy Gonzáles de Clavijo bu bölge yakınlarında oldukça güzel ve korunaklı bir kalenin varlığından sözeder. Her ne kadar Mazendaran sınırları içinde kalsa da Firuzkuh'un kuzeyinde ve çok yakınında bulunan Veresk Köprüsü önemli tarihi eserlerdendir.
Ion Luca Caragiale
Genel Müfettiş
Caragiale, Maiorescu eşliğinde Avusturya-Macaristan’a gitti. Viyana’da, Burgheater’ca misafir edilen William Sheakespeare’nin Bir Yazgecesi Rüyası oyununun sahnelenişine katıldılar. Dönüşünden sonra hemen hemen işsizdi. 1881’de Timpul’daki konumundan ayrıldı. Bununla beraber o sonbahar, Ion Brationu’nun Milli Liberal Kabinesi’nde yer alan Milli Eğitim Bakanı V.A.Urechia, Moldova tarafındaki Suceava ve Neamt Yönetim Bölgeleri için Genel Müfettiş olarak atadı.
Haripur (ilçe)
Haripur (Urduca: ہری پور, İngilizce: Haripur), Pakistan'ın Hayber-Pahtunhva eyaletinin ilçesi. İlçenin merkezi Haripur'dur.
Ion Luca Caragiale
Genel Müfettiş
Ion Luca Caragiale, yeni evinin Iaşi’a yakın olmasından yararlanarak, Junimea’nın aktivitelerine düzenli katılabiliyordu. Bu aktivitelerde, derginin en önemli temsilcileri Iacob Negruzzi, Vasile Pogor ve Pentru Th.Missir ile iyi arkadaş oldu. Negruzzi ile, Nicolae Gane’nin kısa öyküsü “Hatmanul Baltag”ı opera olarak sahneye koydular.
Eminescu’nun da ilişki yaşamış olduğu Veronica Micle ile yakınlaştı. Kısa bir zaman, Caragiale ve Veronica (şairle zaman zaman görüşmeye devam etmesine rağmen) aşk macerası yaşadılar. Bu Eminescu ve Caragiale arasındaki arkadaşlığın soğumasına neden oldu. Eski arkadaşının Caragiale ile ilişki yaşaması onu kıskandırmıştı. Aynı zamanda Micle de, Eminescu’nun Mite Kremnitz ile bir ilişki yaşamasına gücenmişti.
Bir yıl sonra, Caragiale Valahya’ya (Eflak/bugünkü Romanya’nın aşağı yarısı) geri dönerek, Argeş ve Valcea’da Genel Müfettiş oldu. Sonunda, 1884'teki konumunu tamamen kaybetmiş, kendini iflasın eşiğinde bulmuş ve böylece düşük düzeydeki kâtiplik konumuna razı olmuştu. Olasılıkla, melodraması “O soacra” (Kaynana) bu dönemde yazılmış ve basılmıştır. Hatasının farkında olan Caragiale, çalışmanın gençliğinden kaldığını belirterek, 1876’da onu silmiştir. Yazımdaki birkaç detay, itibarına gölge düşürmüştür.
Bu geçen olaylar nedeniyle, Pogor gibi Junimea Üyeleri ile arası açılmıştı. Bu olaylar arasında, Caragiale’nin, genç Eminescu ile dalga geçtiğini öğrenmesi ile şok geçirdiği yaşlı şair, Vasile Alecsandri ile fikir ayrılığına düşmesi de vardı. Bu nedenle Alecsandri’yi, Mart 1884'teki topluluğun gerçekleştirdiği toplantıda, herkesin önünde eleştirmeye karar verdi. Maiorescu’nun kendi tuttuğu notlara gore, Caragiale, Alecsandri’ye karşı saldırgan ve kabaydı.
Caragiale’nun zengin akrabası, annesi Ecaterina’nın kuzeni ve dul Catinca Momulo Cardini (daha çok Catinca Momuloaia olarak bilinir) 1885’de ölmesi ile, büyük bir miras kalması olasılığı doğdu. Momuloaia’nın diğer akrabaları ile davalık oldu ve bu dava 1900’ün başlarına kadar sürdü.
İlk Büyük Başarısı
Bundan aylar sonra, yeni komedisi O Scrisoare Pierduta (Bir Kayıp Mektup) ilk defa halka sunuldu. Bu politik mekanizma, taşradaki bozulma, önemsiz hırslar ve anlamsız demagoji arasındaki çelişkilerin resmedilmesi, halk arasında bir ani çıkış gerçekleştirdi. Rumen edebiyatında kendi türündeki en iyi bilinenlerden biri olarak, muhtemelen Caragiale’nin kariyerinde yüksek bir nokta oldu. Maiorescu bu başarıdan mutlu olmuştu ve bunun sahnelenişiyle Milli Liberal söylemine “gülmeye başlayan” Rumen toplumunda olgunluğun işareti ve olduğuna inanmıştı.
Ion Luca Caragiale, Bükreş Belediye’sinde çalışan Maria Constantinescu adındaki bekar ve genç bir kadınla romantik bir aşk yaşamaktaydı. Maria’nın 1885’de Mateiu adında bir oğlu olmuş, Caragiale de onu oğlu olarak tanımıştı.
Aynı yıl boyunca, varoşların değerleri ve beklenmeyen gönül işlerinin daha hafif bir hicvi olan “D-ale Carnavalului” (Sayın Karnaval Bey), halk tarafından yuhalanmış ve sorgulanmıştı. Eleştirmenler, samimi zina tasvirinin cezalandırılmamasına rağmen oyunu ahlaksız saymışlardı. Maiorescu tartışmada arkadaşının yanında yer alarak, Milli Liberal Kültürel Değerleri sert bir şekilde eleştiren “Comediile domnului Caragiale” (Sayın Caragiale’nin Komedileri) başlıklı ve 1889’da Caragiale’nin toplu oyunlarının önyazısı olacak bir yazı yayınladı. Arthur Schopenhauer’in fikirlerinden etkilenen bu eleştiride, Caragiale’nin insan ruhunu yükselmede başarısız olmadığını, çünkü kesinlikle didaktisizm ve egoizm’in üzerine çıktığını savunmuştu. Oyunun vatansever oladığı suçlamalarını, Maiorescu şöyle yanıtlamıştı;
Bu makale, halkla oyun yazarlarının arasını bulan önemli bir unsure rolü oynamış ancak, aynı zamanda Maiorescu ile Maiorescu’nun kendisi ile çeliştiğini söyleyen felsefeci Constantin Dobrogeanu-Gherea arasında bir polemiğe yol açmıştı. Dobrogeanu-Gherea, Caragiale’nin tarafını savunduysa da, “D-ale carnavalului”nin onun en zayıf oyunu olduğu kanısını taşımıştı.
Tiyatro Alanındaki Liderliği ve Evliliği
Ekonomik problemleri süren Caragiale, önceleri Milliyetçi Liberallerle fikir ayrılığına düşmesine rağmen, Partı’nin gazetesine yazılarıyla katkıda bulunmayı kabul etti ve böylece tarihçi ve politikacı Alexandru Dimitrie Xenopol tarafından çıkarılan “Vointa Notionala” isimli dergi ile ilişkilenmiş oldu. “Luca” mahlası altında, iki tiyatro gazetesine katkılarda bulundu. Paralelinde, Bükreş’de özel Sfantul Gheorghe Lisesi’nde dersler verdi. Kariyerinin bu dönemi. Maiorescu’nun Junimist Muhafazakârlar’dan oluşan Teodor Rosetti Kabinesi’nde Eğitim Bakanlığı’na yükselmesiyle, 1888’de bitti. Caragiale, Milli Tiyatro’nun da yöneticisi olma anlamına gelen, tiyatroların başına getirilmesini talep etti. Maiorescu başlangıçta karşı çıksa da, Caragiale sonunda bu konumu elde etti. Son karar Romanya Kraliçesi Elisabeth’in Maiorescu’ya bunu düşünmesini söylemesine yoruldu veya başka bir söylentiye göre Junimist Petre P. Carp’ın etkisili desteği ile atanmıştı.
1889’da, İtalyan Mimar Gaetano Burelly’nin kızı Alexandrina ile evlendi. Ion Luca Caragiale’nin sosyal sınıfını yükselten, Bükreş Seçkinleri’nin bir üyesiydi. Biri “Luky” diye bilinecek 1893'te Luka ve ikincisi “Tuşchi” diye bilinecek ve Logadi ile evlenecek Ecaterina adında iki çocukları oldu. Birkaç yıl sonra, Caragialeler Mateiu’yu kendi evlerine getirdiler ve Ion Luca onu Anghel Demetrescu’nun Sfantul Gheorghe Koleji’ne kaydettirdi.
Son Yılları
1909 yılının başında, Caragiale Universul'a katkılarına ara verdi.
Berlin'deki evinde bir seyahat dönüşü beklenmedik şekilde öldü. Ölüm nedeni, kalp krizi olarak belirtildi. Oğlu'nun söylediğine göre o gece geç saatlerde ona hareketli geldiğini düşündüğü William Shakespeare'nin Macbeth'ini okuyordu. Caragiale'nin naaşı yük treni ile Bükreş'e taşındı. Fakat yoldaki karışıklık dolayısı ile, bir gün geç ulaştı. Bükreş'deki Bellu Mezarlığı'nda 22 Kasım 1912 tarihinde toprağa verildi. Ömürlük rakibi Alexander Macedonski, onun ölümü ile sarsıldı ve Adevarul gazetesine yazdığı mektupta onun mizahını Amerikalı Mark Twain'e tercih ettiğini, birbirlerine saldırılarının ve dalga geçişlerinin nedeninin, birbirlerini çok sevdikleri olduğunu iletti.
Sıra ev
Sıra ev, bir sıra halinde birden fazla evden oluşan bir yapı grubudur. Sıra evler ilk olarak 16. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkmış olup günümüzde başta Avrupa ve Latin Amerika olmak üzere dünya çapında yaygındır.
Steinheim
Steinheim Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde bulunan bir kasabadır. Kasabanın nüfusu 31 Aralık 2016 tarihi itibarıyla 12,877'dir.
Haripur
Haripur ile şu maddeler kastedilmiş olabilir:
Manga (çizgi roman)
Tarihçe
Japonya din ve kültür anlamında büyük ölçüde Çin'den etkilenmiştir. Özellikle 6. ve 7. yüzyıllarda yeni ve güçlü bir din olarak Budizm'in Japonya'da benimsenmesiyle birlikte, Budist tapınaklarının yapımını ve duvar resimlemelerini de beraberinde getirmiştir. Nara şehri bölgesinde bulunan Toshodoiji ve Horyuiji tapınaklarının duvarlarına ve tavanın arkasına İnsanları ve hayvanları konu alan çok çeşitli karikatürler yapılmıştır.
Çin ("manhua") ve Güney Kore ("manhwa") gibi Japonya'ya komşu ülkelerin yanı sıra, 1990'lardan itibaren ABD, İtalya ve Fransa dahil tüm dünyada çizgi roman kültürünü önemli ölçüde etkilemiştir.
Günümüzde durum
Günümüzde, Japon çizgi romanlarının en bilinen şekli öykülü çizgi romanlardır. İlk defa çizgi roman dergilerinde seri halde yayınlanmış daha sonra da tankobon denen kitap hâline getirilmişlerdir. Hepsinin tamamı binlerce sayfa uzunluğuna erişmektedir.
Ürdün
Ürdün (Arapça: الأردن, el-Ürdün) ya da resmî adıyla Ürdün Hâşimi Krallığı (Arapça: el-Memleketü’l-Ürdüniyyetü’l-Hâşimiyye), Orta Doğu'da bulunan bir Arap ülkesidir. Asya, Afrika ve Avrupa'nın kesişiminde bulunan ülke, Levant bölgesine dahildir ve Şeria Nehri'nin doğu yakasında yer alır. Kuzeyinde Suriye, kuzeydoğusunda Irak, güneyinde ve doğusunda Suudi Arabistan, batısında İsrail ve Batı Şeria ile Lut Gölü yer almaktadır. Ülkenin güneybatıda bulunan 26 km kıyısı Akabe Körfezi yoluyla Kızıldeniz'e açılmaktadır. Akabe Körfezi Ürdün'ü Mısır'dan ayırır. Ürdün yarı kurak bir ülke olup yüz ölçümü 89 bin km², nüfusu yaklaşık 10 milyondur. Bu da Ürdün'ü 11. en kalabalık Arap ülkesi yapmaktadır. Halkının %95'i Sünni Müslüman olan Ürdün'ün resmî dini İslam'dır, ayrıca Hristiyan azınlık da bulunur. Başkenti ve en büyük şehri Amman'dır.
Günümüzde Ürdün'ün bulunduğu topraklarda insan yaşamı Eski Taş Çağı'nda başladı. Tunç Çağı'nın sonunda bölgede üç krallık ortaya çıktı: Ammonlular, Moavlılar ve Edomlular. İlerleyen dönemlerde Asur İmparatorluğu, Babil İmparatorluğu, Nabatî Krallığı, Ahameniş İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu, Râşîdîn Halifeliği, Emevîler, Abbasîler ve Osmanlı İmparatorluğu Ürdün'e hükmetti. I. Dünya Savaşı sırasında 1916'da Osmanlılara karşı gerçekleşen Arap Ayaklanması'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu Britanya va Fransa tarafından parçalandı. Mavera-i Ürdün (Transürdün) Emirliği 1921'de Britanya himayesi altında Haşimoğulları'ndan I. Abdullah tarafından kuruldu. 1946'da Mavera-i Ürdün Hâşimi Krallığı adıyla bağımsız olan ülke, 1948 Arap-İsrail Savaşı'nda Batı Şeria'yı ele geçirmesinin ardından 1949'da Ürdün Hâşimi Krallığı adını aldı. Batı Şeria'yı 1967'de kaybeden Ürdün, 1988'de bölge üzerindeki hak taleplerinden vazgeçti ve 1994'de İsrail ile barış antlaşması imzalayan ikinci Arap devleti oldu.
Ürdün meşrutiyetle yönetilen bir ülkedir, ancak kralın yürütme ve yasama üzerinde geniş yetkileri bulunmaktadır. Ülke birçokları tarafından karmaşa içindeki Orta Doğu'da bir "istikrar vahası" olarak anılmıştır. 2010'daki Arap Baharı'nın ardından gelen şiddet dalgasından neredeyse hiç etkilenmemiştir. Ürdün 1948'den bu yana çatışma içerisinde bulunan komşu ülkelerden mülteci kabul etmiştir. 2015 sayımına göre ülkede 2,1 milyon Filistinli ve 1,4 milyon Suriyeli mülteci bulunmaktadır.
Ürdün yüksek bir İnsani Gelişme Endeksi'ne sahiptir ve 102. sıradadır. Üst-orta gelirli bir ekonomi olarak değerlendirilmektedir. Turizm ve sağlık sektörleri gelişmiştir. Doğal kaynakların kıtlığı, mülteci akını ve bölgesel çalkantılar Ürdün ekonomisinin önündeki engellerdir. Ülke Arap Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı'nın kurucu üyesidir.
Tarih
Ürdün İslamiyet yayılınca Arap-İslam Devleti'nin sınırları altındaydı. Bir dönem sonra; önce Memluk, sonra Osmanlı egemenliğine giren Ürdün, I. Dünya Savaşı sonunda Türk egemenliğinden çıktı. 1921 yılında İngiliz mandası olarak Mavera-i Ürdün Emirliği adını aldı ve başına da Şerif Hüseyin'in oğlu I. Abdullah geçti.
Ürdün, II. Dünya Savaşı'nın ardından bağımsız bir krallık oldu.
Antik Çağda Ürdün
2012 yılındaki arkeolojik araştırmalar sonunda, tarihteki ilk amfitiyatronun Ürdün'ün Faynan Vadisi'nde MÖ 9600 yılı civarında yapıldığı ortaya çıkmıştır. Kömünal binaların bulunduğu bir köy de bulunmuştur. Tarımdan önce yerleşik hayata geçildiğinin ispatı, Neolitik Devrim kavramının yerleşik hayata geçme nedeninin tarım olduğu varsayımının sorgulanmasına da yol açmıştır.
Ürdün İsminin Geliş Yeri
Ürdün isminin aslı Ürdün Nehri'nden gelir. Ürdün kelimesinin aslı olan JORDAN, "Jor" kelimesi; Ürdün'deki Kutsal Elmar nehrinden, "Dan" ise; bazı dillerde o bölgedeki yaşayan halka verilen isimdir. Zaman içerisinde "Urdun" ismini almıştır. Araplar ise onu El-Urdun olarak adlandırmışlardır. Komşu bölge Ürdün Nehri'nin orada doğup bitmesi dolayısı ile Filistin ve Ürdün olarak bilinir. Ürdün kelimesinin ise güç ve azamet anlamı vardır ve bu ismin Nuh'un torunlarından biri olduğu söylenir. Kutsal Kitap Sözlüğünde ise; Ürdün kelimesi İbranice olduğu ve manasının, Filistin'in en önemli nehirlerinden olan El-Varid El-Munharid olduğu zikredilir. Yunanca'da Ürdün ismi " يوردانيم (jordanem) وجوردن (Jordan)" olarak adlandırılmış ve manası; "Eğim ya da Derinlik" anlamına gelmektedir. Yunanlar ve Romalılar Ürdün'ü kendi zamanlarında askeri bir vilayet olduğu için "askeri bölge" olarak adlandırmışlardır. Aynı şekilde Arap kumandanları Ürdün'ü, Lübnan'ın güneyinden bir parça, Filistin'in kuzeyinden bir parça ve aynı şekilde Suriye'nin bir parçası olarak gördükleri için burayı "Şam bölgesi ya da Ecnad(ordular) bölgesi" olarak adlandırmışlardır. Kral Abdullah bin Hüseyin Ürdün'ü kurduğu zaman burayı "Ürdün Emirliği" olarak adlandırdı. Daha sonrasında ise, Muhammed'in büyük dedesi Haşim'in soyundan gelen Haşimoğulları Ürdün'de krallık sisteminin bulunduğundan dolayı burayı Ürdün Haşimiye Krallığı olarak adlandırmışlardır.
Çok Eski Dönemde Ürdün
Çok eski asırlarda Ürdün insan bakımından sürekli ıssız bir bölgeydi. Sonrasında ise çeşitli medeniyetlerin etkisinde kaldı. Doğusundaki, batısındaki, güneyindeki ve kuzeyindeki kalabalık yüksek uygarlıklar oraya yerleşti. . Daha sonrasında ise Kenanilerin soydaşları olan Amurrular yerleşti ve Filistin devletini kurdular ve sonra burası Kenani toprakları olarak adlandırıldı. Bu göçmen Arap kabileleri Arap Yarımadası'ndan gelmiş ve Ürdün topraklarına yerleşmişlerdir. Her kabile bir bölgeyi yurt edinmiş ve her biri birbirinden ayrılmıştır. Ancak bu ayrışmaya rağmen aralarındaki ilişkiler dostça kalmıştır. Böylece Ürdün'de ilk düzenli yerleşim Milattan önce yaklaşık 2000 senesinde ortaya çıkmıştır.
Enbad Arapları Dönemi
Enbad Krallığı'nın kurulması milattan öncelerine kadar uzanır ve milattan sonra ilk yüzyılın sonlarına doğru 106 senesine kadar hüküm sürmüştür. Genellikle dağların ve mercanların bulunduğu taş ve kayalık bölgelerde yaşamışlardır. Merkez Petra bölgesi ya da başkent Petra'nın ismi; aşılması zor yüksek dağlar anlamına gelmektedir. Arapçada ise taş veya kayalık anlamına gelmektedir. Araplar ise Petra'yı "yazıt" adı ile adlandırmaktadır. Şu anda Musa vadisinde bulunmaktadır. Enbad Krallığındaki diğer şehirler ya da bölgeler ise; ateş siyahı taşlardan yapılan Hacer (taş) bölgesi ve Nigap bölgesidir. Tarihçiler Enbad Krallığının soyunun nereden geldiği konusunda ihtilafa düşmüşlerdir. Bazı tarihçiler soylarının, İsmail'in en büyük oğlu Nebaioth'tan geldiğini söylemekte, kimi tarihçiler ise soylarının; Milattan önce 6.asırda Filistinden bağımsızlığını kazanıp Petraya yerleşen ve köklerinin Irak tarafından gelen Nubuhaz Nasrlılardan geldiğini söylemektedir. Başka bir görüş ise, köklerinin Yemen'den geldiğini ve Arap Yarımadası'dan olduğunu söylemekte ve Enbadların Yemen'den Arap Yarımadası'na yiyecek ve ziraat yapmak için geldiğini söylemektedir. Bu işte Yemen'de mevcut bulunan sulama kanalları, ziraat yolları ve heykeller gibi birçok yapının neden benzeştiğini açıklamaktadır. Bu yüzden onlar Arap'tır, Aramiler'den değildir. Aramiler yazıtlarında Enbadlıların sosyal yaşantılarından bahsetmiş ve onların; Arap Aristokratlar, özgür vatandaşlar, köle sınıfı ve yabancı sınıfı olarak ayırdıklarını söylerler.
Roma ve Bizanslılar Dönemi
Romalılar Ürdün'ü, Suriyeyi ve Filistin'i miladi 62 senesinde işgal etmişlerdir ve bölge 400 sene boyunca Roma hakimiyeti altında kalmıştır. Enbad devleti, Roman Hükümdar Trajan tarafından Roma İmparatorluğu'na bağlanmıştır. Bu esnada, Helenistik çağda on şehir birleşmiş ve Decapolis'i kurmuştur. Bu konfederasyon kültürel ve iktisadi bir federal yapı idi. Bu konfederasyon; Amman, Ceraş, Ummu Gays, İrbid, Güney Suriye ve Filistin'deki diğer şehirleri barındırıyordu. Bu dönem istikrar ve barış dönemi olarak adlandırılır ve birleşme yapısının kurulmasında önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Ürdün, Bizanslılar döneminde birçok yapı inşa etmiş ve Romalılar döneminde devam etmiştir. Daha sonra bu gelişme devam etmiş ve bölgedeki nüfus artmış ve aynı şekilde Hristiyanlık bölgede bir din olarak kabul edilmiştir. Bu dönemde Kuzey Ürdün'e, Arap kabileleri yerleşti. Bu kabileler, Sasanilere karşı Bizanslıları kendilerine daha yakın bir dost olarak görmüşlerdi. Bu yüzden bu kabileler önce Romalıların daha sonra da Bizanslıların Sasaniler ile olan savaşlarında Sasanilere karşı savaşmışlardır.
Sasaniler, 600 sene ya da başka bir deyişle miladi 1. yüzyılın başlarında İslamın ortaya çıkışına kadar hüküm sürmüştür. İlk kralları " Cüfne Bin Amr" idi. Hükümdarlığı sırasında ülke sınırları Levant kadar büyük bir bölümü kapsamıştır. Başkentleri ise Güneyde "Golan" şehri idi.
Arap İslam Hakimiyeti
Ebu Abbas'ın ilk yaptığı iş, Hilâfet'in merkezini Şam'dan Bağdat'a taşımak olmuştur. Hilâfet'in merkezinin Bağdat'a taşınması ile birlikte, Ürdün bölgesi eski Hilafet merkezi ile mukayese edilebilecek seviyeye gelmiştir. Bunun akabinde, Emevilerin inşa etmiş olduğu saraylarda taşınmıştır. Bu şekilde Ürdün, ticaret kervanlarının ve kutsal topraklara göç etmek isteyen hacılar için bir uğrak merkez haline gelmiştir. 10. ve 11. yüzyılda, Mısır'da hüküm süren Fâtımîler'in nüfusu artmış ve 969 yılında Ürdün'ü ele geçirmişlerdir. Miladi 12. yüzyılın başında,Levant haçlıların sert saldırı girişimlerine maruz kalmış ve Ürdün büyük bir savaşın ortasında kalmıştır. 1. Baldwin, Kudüs'e giden belirli yolları korumak amacı ile Ürdün'de birçok kale yaptırmıştır. Daha sonra 1. Baldwin kendi yönetimi altında Suriye ve Mısır'ın sınırlarını belirlemiştir. Ancak Selahaddin Eyyubi haçlıları, 1187 yılında Ürdün'ün yabancı hükûmetin boyunduruğundan kurtulduğu Hıttin Muharebesinde hezimete uğrattıktan sonra Kudüs'ten çıkarmıştır. Ürdün Eyyubiler ve Memlüklüler zamanında gelişti ve Suriye ve Mısır ile birlik oluşturdu. Bu birlik ile civar yerlerden dikkat çekici büyüklükte toprak fethetti. Mekke ve Medine-i Münevvereye giden hacıları için yol üzerinde hanlar ve kervansaraylar kurdular böylece iletişim ve ticaret yollarını geliştirmiş oldular. Aynı şekilde bu dönem de Ürdün'deki Ürdün Vadisinden şeker üretme yöntemini geliştirdiler. 1401 yılında bölge, Tatar'lıların yeni saldırılarına maruz kaldı. Bu da merkez hükûmetin zayıflamasına ve birçok ölüme neden olan hastalıkların bölgede yayılmasına neden oldu. Bu durum 1516 tarihinde Osmanlıların Memlüklüleri yenip Ürdün'ü Osmanlı İmparatorluğu'nun bir parçası haline getirinceye kadar sürdü.
Bu hükümdarlık 400 sene sürdü. Bu süre içerisinde Ürdün'ün batı bölümü ve dağlık bölümü çeşitli İslami dönemlerden kalma kaleler ile doludur. Asırlar boyu ülkenin emin bir mekan olması ve ülkeyi savunmak için birçok kale ve kuleler yapılmıştır. Bunlar arasında, tarihi Bizans İmparatorluğu'na kadar uzanan Ezrak (mavi) kalesi ve sanatsal tarzı ile öne çıkan Rebat Kalesi bulunmaktadır. Bu kalelerin yapılma amacı haçlıların saldırılarından korunmak olmuştur.
Osmanlı Dönemi
Ürdün toprakları, Osmanlı İmparatorluğu'nun hükmü altına 1516 yılında Osmanlıların Memlüklüleri yendiği Mercidabık Muharebesi'nden sonra girmiştir. Böylece Ürdün, bu imparatorluğun 1516 yılından 1918 yılına kadar bir parçası olmuştur. Daha sonra diğer Suriye gibi diğer Arap ülkeleri de kendi istekleri ile Osmanlı Devleti'nin hükmü altına girmiştir. I. Selim bu bölgelerin valiliğini Can Berdi El-Gazali'ye vermiştir, ancak I. Selim'in ölümünden sonra, Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan etmiştir. Bunun üzerine Osmanlılar üzerine ordu göndermiş ancak başarılı olamamışlardır. Daha sonra 1521 yılında teslim olmuş ve idam edilmiştir. Bu şekilde Levant tekrar Osmanlı İmparatorluğu hakimiyetine girmiş ve Bab-ı Ali'ye boyun eğmiştir. Osmanlı İmparatorluğu Levant'ı; Şam, Halep ve Trablus olmak üzere üç vilayete ayırmıştır. Ürdün, Şam eyaletine bağlı idi. Kavalalı Mehmet Ali Paşa 1831 yılında oğlu İbrahim Paşa'yı Şam eyaletindeki birlikleri yönetmek sureti ile Osmanlı Devleti'ne giden yardımları kesip Levant'ı ele geçirmiştir.
Muhammed Ali Paşa eğitime önem vermiş çeşitli vergiler getirip bölgeyi düzene sokmaya çalışmıştır. Ancak, Osmanlı İmparatorluğu'nun Rus İmparatorluğu ve Birleşik Krallık ile iş birliği yapıp 1840 senesinde onu hezimete uğratması sonucu bir tehdit olmaktan çıkmıştır. Ali Paşa Mısır'ın elinden gidebileceği düşüncesi ile ordusunu Levant'tan geri çekmiş ve sadece Sudan ve Mısır'ın yönetimi kendisine bırakılmıştır.
1878 ve 1904 yılları arasında Çerkesler Ürdün'de beş köy kurdular: Amman (1878), Wadi al-Sir (1880), Jerash (1884), Na'ur (1901) ve al-Rusayfa (1904).
Çağdaş Tarihi
I. Dünya Savaşı Temmuz 1914 yılında itilaf ve ittifak devletleri arasında patlak verdi. 1914 yılı Ekim ayında Osmanlı İmparatorluğu Karadeniz'de Rusya limanlarını deniz donanması ile topçu ateşine tutmasıyla Almanya'nın yanında savaşa katıldı. 1914 yılı 2 Ekiminde de Rus İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu'na savaş açtı. 3 gün sonra ise Birleşik Krallık ve Fransa Osmanlı İmparatorluğu'na savaş açtı. Araplar Osmanlılardan kendi devletlerinin bağımsız olmasını ve Arap Emirliklerinde Arapçanın resmî dilleri olmasını istediler. Bu kararlar 1913 Paris Arap Konferansı'nda alınmıştı. Bu arada Arap milliyetçileri Faysal bin Hüseyin vasıtası ile Şam'da Genç Arap Birliğini kurdular. Bu birlik bir devrim yapmaya karar verdi ve bir Arap devleti kurmak için Şam Protokolünü imzaladılar. Bu Arap devletinin sınırları Toros Dağlarından Arap Denizi'ne, Kızıl Denizden Körfeze kadar uzanacaktı ve ülkenin de başında Şerif Hüseyin olacaktı. Ancak Cemal Paşa içerisinde Arap memurlarında bulunduğu Arap milliyetçilerini idam etmesi ile bu gerçekleşmedi. Daha sonra iki taraf arasında görüşmeler başladı ve 1916 yılında McMahon Antlaşması imzalandı. Bu anlaşma sonucu Birleşik Krallık'ın desteklediği bir Arap devleti kurulmasına ve bu devlete para ve silah yardımı yapılmasına buna karşılık Arapların da I. Dünya Savaşında İtilaf Devletleri arasında yer almayıp Osmanlılara karşı savaşmaması üzerinde mutabakata varıldı. Aynı şekilde İngilizler de Arapların kurmuş olduğu bu devleti kurma sözü verdi. 10 Haziran 1916 yılında Arap İsyanı Mekke'den başlamış oldu. Hüseyin bin Ali 5. Mehmet Reşat döneminde Türklere karşı kutsal cihadı başlattı. Osmanlılar ordularını Hicaz'dan Şam'a yöneltti ve Hüseyin bin Ali; Mekke, Taif, Cidde ve sonra da Medine-i Münevvereyi işgal etti.
Güney Ürdün'deki Havidat kabilesi, Ürdün'deki isyanı ilk başlatan kabile olmuştur. Kabilenin lideri Avde Ebu Taye Kuzey Arap orduları kumandanı Emir Faysal ile görüşmüş ve kabilesinin de isyana onların tarafında katıldığını beyan etmiştir. Daha sonra Şam' yönelmiş ancak fazla kalmamıştır. 1918 yılında da kuvvetlerinin Emir Faysal'ın komutasına vermiştir.
Arap-İsrail Savaşları ve Ürdün
Ürdün, 1948 Arap-İsrail Savaşı ve Altı Gün Savaşı'nda doğrudan, diğer Arap-İsrail savaşları'nda ise dolaylı olarak İsrail'e karşı mücadele etmiştir
Turizm ve Medeniyet
Ürdün'ün başkenti olan Amman aslında yedi tepe üzerine kurulmuştur. Ancak şu anda topraklarının genişlemesi ile on yedi tepe üzerinde bulunur. Ammanı farklılıklar şehri olarak tanımlayabiliriz çünkü birçok kültür orada eserler bırakmasının yanı sıra eski ile yeniyi bir arada temaşa eder. Hala gelişimini günden güne devam ettirmektedir. Sınırları genişlemekte ve nüfusu artmaktadır.1921 yılında Emir I .Abdullah Ammanı başkent seçtiğinde sadece seyrek birkaç evden oluşan bir şehir iken günümüzde büyük bir şehir haline gelmiştir.Günümüzde: Amman Kale Dağında bulunan Amman Kalesi, Emevi Kasrı, Bizans Kilisesi tarihi eser olarak bugün hala gezilebilmektedir. Bunun haricinde 5000 kişilik izleme kapasitesine sahip Roma Tiyatrosu da gezilen mekanlar arasındadır. Modern Amman şehir merkezinde halk pazarlarından modern alışveriş merkezlerine kadar birçok kültürel ve eğlendirici mekan bulunmaktadır.
Ürdün'ün en güneyinde Ürdün'ün denizle olan tek bağlantısı Akabe bulunur. Akabe Kızıl Deniz'in Kuzey tarafına düşer ve suyu bol ve saftır.Akabe Körfezinde hava yıl boyunca mükemmeldir. Hatta kış ayında bile hava sıcaklığı en fazla 20 derceye kadar düşer. Kış aylarında ortalama sıcaklığı 22,5 iken bu rakam yaz aylarında 26 dereceye yükselir. Bu özellikler de Akabeyi dünyada turizmde ve dalış sporlarında dünyadaki ender mekanlardan biri haline getirir. Aynı şekilde Akabe güzel kumlu sahilleri ile de meşhurdur. Turizm Ürdün'ün en önemli geçim kaynaklarından biridir. Değişik ülkelerden Ürdün'e 2009 yılında yaklaşık 3.5 milyon turist ve bunlardan elde edilen gelir ise 3.5 milyon dolar civarındadır. Ürdün'ün turist çeken tarihi mekanlarının başında meşhur Petra gelir. Petra UNESCO 1985 yılında yayınladığı raporda dünyanın 7 harikasından bir tanesi olarak gösterilmiştir. Petranın yanı sıra Ürdün Nehri, Nebo Dağı, orta çağdan kalma birçok mescid ve kilise ve ve Vadi Ram gibi birçok tarihi eser turistlerin ziyaret ettikleri başlıca mekanlar arasındadır.
Coğrafya
Orta Doğu, Suudi Arabistan'ın kuzeybatısında bir ülke olan Ürdünün coğrafi konumu: 31 00 Kuzey enlemi, 36 00 Doğu boylamıdır. Yüzölçümü: 92,300 km², Sınır komşuları: Irak 181 km, İsrail 238 km, Suudi Arabistan 728 km, Suriye 375 km, Batı Şeria 97 km'dir. İklimi: Kuru çöl iklimi. Batı kısımlarda Kasım - Nisan ayları arasında yağmur mevsimi yaşanır. Doğal kaynakları: Fosfat, potas olup petrol yönünden zengin değildir.
Araziler
Ürdün arazisinin çoğu, genel anlamı ile, çöl topraklarından oluşur. Doğusunda yüksek araziler, Batısında ise; Ürdün Nehrinin güneyi ve kuzeyinde Büyük Rift Vadisi yer alır. Ürdün arazisi; Alçak Rift Vadisi, Yüksek dağlık gölgesi ve çöl platosu olmak üzere üç kısımdan oluşur.
Ürdün Vadisi Bölgesi
Ürdün'ün bu alçak bölgesi Yermuk Nehrinden Akabe Körfezine kadar olmak üzere 370 km²'den oluşur. Ürdün Nehri bu alçak bölgenin bir bölümünden geçer ve Ölü Deniz'e dökülür.
Nüfus Yoğunluğu
Ürdün istatistik kurumuna göre Ürdün'ün 2011'de nüfusu 6,249,000'dir. Bu sayı 2009 yılında yaklaşık 6,300,000 idi. 2004 yılı rakamlarına göre Ürdün'de hane sayısı 946.000 hane başına düşen insan sayısı ise 5,6 oranındaydı.
Dil
Ürdün'ün resmî dili okullarda da okutulan Arapçadır. Ürdünlü öğrencilerin çoğu Ürdün lehçeleri ile konuşurken bu lehçeler İngilizce, Fransızca ve Türkçe gibi dillerden etkilenmiştir.
İngilizce resmî statüde olmasa da ülke de en çok konuşulan ikinci dildir ve tekstil, iletişim, bankacılık, eğitim gibi alanlarda en çok konuşulan dildir.
İklim
Ürdün'de iklim çeşitliliği bulunmaktadır. Zira, Ürdün Vadisinde kurak tropikal iklim, yüksek dağlık bölgelere sıcak iklim hakim olurken ülkenin diğer bölgelerindeki dağlık bölgelere ılıman hava hakim olabilir.
Din
Ürdün'de resmî din İslam'dır ve halkın yaklaşık %95'i Müslümandır. Müslümanların da çoğunu Sünniler oluşturur. Ürdün, vatandaşlarını din seçmede özgür kılmıştır ancak azınlık grupların haklarının gözetilmesi konusunda eksik kalmıştır. Müslümanlar, diğer dinlerden olan özellikle de misyoner insanları İslam'a davet etmek için çaba göstermektedirler.
Lagatum şirketinin araştırmasına göre, Ürdünlülerin %46,2'si düzenli olarak din hizmetlerine katılmaktalar.
Ürdün, yerli Hristiyan azınlığa sahiptir. Hristiyanlar 1950 yılında nüfusun %30'unu oluşturmaktalardı.
Diğer din azınlıklarından olan Bahailik ve Dürzîlik de Ürdün'de bulunmaktadır. Dürzîler genellikle Ezrag şehrinin Güneyinde toplanmışlardır. Ürdün Vadisinde bulunan Adassiyeh köyü ise Bahailerin genellikle toplandıkları yerdir.
Siyasetçileri ve Hükûmet
Ürdün Haşimiyye Krallığı oluşum olarak bir monarşi rejimine sahiptir. Monarşi hükûmeti ise bir kral ile yönetilir bu kral aynı zamanda ülkenin askerinin komutanıdır. Kral; başbakan, bakanlar kurulu ya da kabinede otoritesini gösterir.
Kabine, senato olarak da bilinen Ürdün Parlamentosunun demokratik olarak seçilmesinden sorumludur. Şubat 1999 yılında kral 2. Abdullah babası Hüseyin'in vasiyeti üzerine ölümünden sonra yerine gelmiştir. Abdullah iktidara gelmesinden hemen sonra İsrail ve Amerika ile barış anlaşması imzalamıştır. Abdullah, iktidarının ilk senesinde, ülkesinin gündemini iktisadi olarak gelişmeye yöneltmiştir.
Ürdün çok partili sisteme sahiptir. Siyasi partiler 40 sandalyeden daha fazla sayıda üyeye sahip iken geri kalan üyeler bağımsız adaylardan oluşur.
Son parlamenter seçimleri 23 Ocak 2013 yılında gerçekleşti. Hileli seçim geçmişi yüzünden hükûmet eleştirildi. Aralarında ana muhalefet partisi Ürdün Müslüman Kardeşlerinde bulunduğu bazı muhalif gruplar, seçimi protesto etti ve seçime katılmadı.
Eğitim
Ürdün'de 2010 sayımlarına göre okuma yazma oranı %92,6 idi. Ürdün eğitim sistemi iki yıllık okul öncesi eğitim, on yıllık zorunlu eğitim, iki yıllık lise eğitimi daha sonra da üniversite eğitimden oluşmaktadır. Ürdün, devlet harcamalarının %20,5'ini eğitim alanında yapması ile Türkiye ve Suriye'den önce gelmektedir. Bu oran Türkiye'de %2,5, Suriye'de ise 3.86 oranındadır. Orta okula kayıt oranı %63'ten %97'ye yükselmiş ve liseye kayıt oranı ise %79'dan %85'e yükselmiştir.
Ürdün'de bir milyon kişiden iki bin kişisi araştırmacıdır. Bu oran gelişmiş ülkelerde ise bir milyon kişide beş bin kişidir. 2011 Global büyüme oranına göre, Ürdün, Orta Doğu'da Katar ve Birleşik Arap Emirliklerinden sonra 3. sıradadır.
Krallık 10 devlet ve 16 özel üniversiteye sahiptir. Buna ek olarak 14'ü devlet 24'ü özel olmak üzere 28 koleje sahiptir. Ürdün'de her sene 200.000'den fazla öğrenci üniversiteye kayıt olmaktadır. Bu 200.000 sayısına ilaveten bazı öğrencilerde Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ta üniversiteye kaydolmaktadır. Ürdün'de; Alman-Ürdün Üniversitesi, Colombia Üniversitesi, NYIT, DePaul Üniversitesi ve Madaba Amerikan Üniversitesi gibi birçok uluslararası üniversite vardır. Aynı zamanda Ürdün'e George Washington Üniversitesi de bir tıp üniversitesi şeklinde açılması planlanmaktadır.
Webometrics Dünya Üniversiteleri sıralamasına göre; Ürdün Üniversitesi 1507. sırada ve Yarmouk Üniversitesi 2165. sırada bulunmaktadır.