cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şaban Ali Yaşaroğlu
Şaban Ali Yaşaroğlu (1933, Işıklı, Ardeşen - 18 Temmuz 2019, İstanbul) Türk turizmci ve eğitimcidir. İlkokul mezunu olmasına rağmen İTÜ Vakfı Turizm ve Otelcilik Okulu'nu kurup 20 yıl boyunca ders vermesiyle tanınmaktadır.
Cavit İkbal
Cavit İkbal Ümeyr ya da Javed Iqbal Umayr (1956 – 8 Ekim 2001), yaşları 6 ile 16 arasında değişen 100 genç erkeğin cinsel istismarını ve cinayetini itiraf eden Pakistanlı bir seri katil ve oğlancıydı. İkbal, kurbanlarını boğarak öldürdü, cesetlerini küçük parçalara ayırdı ve kanıtları gizlemek için asit içinde eritti. Yargılandıktan sonra suçlu bulundu ve çocukları öldürdüğü şekilde idam edilmesine karar verildi. Önce boğulması, ardından kurbanların ailelerinin gözü önünde yüz parçaya bölünmesi (her kurban için bir parça) ve son olarak asit içinde eritilmesi istendi. İçişleri Bakanı Moinuddin Haider böyle bir cezaya izin verilmeyeceğini belirtti. İkbal, herhangi bir ceza infaz edilemeden kendini asarak intihar etti.
Erken yaşamı
İkbal, iş insanı bir babanın sekiz çocuğunun altıncısıydı. 1978 yılında henüz öğrenciyken çelik döküm işine başladı. İkbal, erkek çocuklarla birlikte babasının kendisi için satın aldığı bir villada yaşıyordu.
Cinayetler
Aralık 1999'da İkbal polise ve Lahor gazetesi baş haber editörü Khawar Naeem Hashmi'ye, yaşları 6 ile 16 arasında değişen evden kaçmış 100 çocuğa tecavüz edip öldürdüğünü itiraf eden bir mektup gönderdi. Mektupta, çoğunlukla Lahor sokaklarında yaşayan kaçaklar ve yetimler olmak üzere kurbanları boğduğunu, parçalara ayırdığını ve cesetlerini hidroklorik asit fıçıları kullanarak ortadan kaldırdığını iddia etti. Bu kalıntıları daha sonra yerel bir nehre attı.
Polis ve muhabirler İkbal'in evinin duvarlarında ve tabanında kan lekelerinin yanı sıra, kurbanlarını boğduğunu iddia ettiği zinciri ve kurbanlarının çoğunun plastik torbalara konmuş fotoğraflarını buldu. Bu poşetler el yazısı broşürlerle düzgün bir şekilde etiketlenmişti. Kısmen erimiş insan kalıntıları içeren iki asit fıçısı da polisin bulması için açıkta bırakılmıştı. Fıçıların yanında cesetlerin polis bulabilsin diye kasten atılmadığını iddia eden bir not bulundur.
İkbal mektubunda işlediği suçların ardından kendisini Ravi Nehri'nde boğmayı planladığını ancak polisin Pakistan tarihinin en büyük insan avını başlattığını itiraf söyledi. İkbal'in üç odalı evini paylaştığı dört ergen erkek suç ortağı olarak tutuklandı. Birkaç gün içinde, biri polis nezaretinde öldü ve otopside şiddet gördüğü ortaya çıktı. İddiaya göre bir pencereden atlayarak intihar etti.
İkbal'in cinayetlerini işlemesinin nedeni, 1990'larda genç bir kaçak çocuğa karşı işlediği sodomi eylemi nedeniyle onu tutuklayan Lahor polisinin adaletsizliğine duyduğu öfkeydi. Bu suçla ilgili herhangi bir ceza almadı. İddiasına göre annesi ölümcül bir kalp krizi geçirmeden önce "[oğlunun] alçalışını izlemek zorunda kalmıştı". Bu nedenle, ölümünden önce annesinin kendisi için yapmak zorunda kaldığı gibi, 100 anneyi oğulları için ağlatmaya karar verdi.
Yargılanma
İkbal 30 Aralık 1999'da Daily Jang ofisine cinayetleri itiraf ettikten bir ay sonra tutuklandı. Polisin kendisini öldüreceğinden endişe ettiği için gazeteye teslim olduğunu belirtti.
İkbal idama mahkum edildi. Hakim, "Çocuklarını öldürdüğünüz anne ve babanın gözleri önünde boğularak öldürüleceksiniz, bedeniniz 100 parçaya bölünüp, çocukları öldürdüğünüz gibi asitte eritilecek" şeklinde hüküm verdi. İçişleri Bakanı Moinuddin Haider, Pakistan'ın İnsan Hakları Komisyonu'nun bir imzacısı olduğunu ve bu nedenle "bu tür cezalara izin verilemeyeceğini" belirterek cezaya karşı çıktı.
İkbal, infaz gerçekleştirilemeden hücresinde kendini astı, aynı gece yakındaki bir hücrede başka bir "suç ortağı" asıldı.
Arpejyon Sonatı
Arpejyon ve La minör Piyano için Sonat, D. 821, Kasım 1824 tarihinde, Viyana'da Franz Schubert tarafından yazılmıştır. Sonat, arpejyon (esas olarak bir yaylı gitar) için günümüze ulaşmış olan tek önemli kompozisyon olma özelliğindedir. Sonat, Zseliz'deki ikinci kalışından Viyana'ya döndükten yaklaşık bir ay sonrasında, Kasım 1824'te bestelendi. Sonat, başta çello olmak üzere diğer yaylı çalgılara uyarlanmıştır.
Çalışmalar
Eser üç akım (çalışma)dan oluşmaktadır. Tipik olan bir performans yirmi dakikadan biraz fazla sürer.
Tarihi
Parça muhtemelen Schubert'in arkadaşı Vincenz Schuster tarafından tayin edildi. O, bir önceki yıl icat edilmiş bir enstrüman olan arpejyonun virtüözü idi. 1871'de ise sonat, ölümünden sonra yayınlandığında, arpejyon için yenilik hevesi, çalıgının kendisiyle birlikte kısa sürede ortadan kalkmış idi.
Nicolas Hamilton
Nicolas Hamilton (d. 28 Mart 1992, Stevenage), İngiliz yarış pilotu. British Touring Car Championship'te yarışmaktadır. Formula 1 dünya şampiyonu Lewis Hamilton'ın kardeşidir.
Çimon
Çimon, Doğu Karadeniz bölgesine özgü, üstte 5 altta 1 deliği olan, sipsi benzeri bir tahta nefesli çalgıdır. Kalaklı (boynuzlu) ve kalaksız olmak üzere iki çeşidi olan çalgının gövdesinin uzunluğu 17 ila 21 cm arasında değişmektedir. Üzerindeki delikler diğer üflemeli çalgılardan farklı olarak karedir. Ağızlığın boyu 5 ila 6 santimetredir. Ağızlığın üstündeki dilin aşağı yukarı oynamasıyla çimondan ses çıkar. Günümüzde pek kullanılmayan çalgı, Artvin merkez, Yusufeli, Şavşat, Rize merkez, Pazar ve Ardeşen ilçelerinde yaygındı. Çalgı, kamış, gürgen, kayısı veya söğüt ağaçlarından yapılabilir. Daha gür ses veren kalaklı çimonun gövdesine ayrıca sığır boynuzu takılır. Çalgının boynuz bölümünde zigzag motifleri olabileceği gibi, boynuz boncuklarla da süslenebilir. Çalgının tonu fa-sol-la şeklindedir. Tek başına çalınabildiği gibi, koltuk davulu veya diğer ritim sazlarıyla bir arada da çalınabilen çimon, tulum çalgısına başlamadan önce pratik yapmak için de kullanılmaktadır.
Etimoloji
Yöreye göre çimboni, cibon, cimbon, çibun ve zimbon adlarıyla da bilinmektedir.
Moufida Tlatli
Moufida Tlatli (Arapça: مفيدة التلاتلي ; d. 4 Ağustos 1947 – ö. 7 Şubat 2021), Tunuslu film yönetmen, editör ve siyasetçi.
Yaşamı
Tlatlii, Sidi Bu Said, Fransız Tunusu'nda doğdu. 1970 yılında adım attığı yönetmenlik kariyerini 2021 yılındaki ölümüne kadar sürdürdü. İlk Arap kökenli kadın yönetmen olarak The Silences of the Palace (Sarayın Sessizlikleri) adlı uzun metrajlı filmi çekti. 2011 yılında Tunus Kültür Bakanı olarak görev aldı.
Ölümü
Tlatli, 7 Şubat 20212'de Tunis, Tunus'ta COVID-19 ile enfekte olarak 73 yaşında öldü.
Seyit Osman Sevimli
Seyit Osman Sevimli (d. 21 Şubat 1952, Karaman), Türk mühendis, siyasetçi ve TBMM 19. dönem Refah Partisi Karaman milletvekilidir.
Yaşamı
21 Şubat 1952‘de Karaman‘ın Eğilmez Köyü‘nde doğdu. Karaman İstiklal İlkokulu‘ndan mezun olup, Konya İmam Hatip Okulu‘na başlamıştır. Ancak 1969 yılında tasdikname ile Karaman Endüstri Meslek Lisesi‘ne geçmiş ve 1972 yılında lise öğrenimini tamamlamıştır. Ankara Devlet Mühendislik ve Mimarlık Yüksekokulu Makine Mühendisi mezunudur. Karaman‘ın ilk milletvekillerindendir.
İberya–Ermenistan Savaşı
İberya ve Ermenistan krallıkları arasındaki savaş (MS 51), esas olarak Tacitus'un Yıllıkları'ndan aktarılmaktadır.
Savaş, Kafkasya'da Roma ve Part imparatorlukları arasında hassas bir güç dengesi olması sebebiyle gerçekleşti. Roma Claudius tarafından, Parthia I. Vologases tarafından yönetilmekteydi. İki İberyalı kardeş ise Kafkas krallıklarında, I. Parsman (İberya), Mitridate (Ermenistan) hüküm sürmekteydi. Her ikisi de, MS 35'te Mitridates'i Ermeni tahtına oturtan Roma desteğine bağımlıydı. Ancak, 15 yıl sonra, kardeşler arasındaki güven bozuldu. Tacitus, Parsman'ın oğlu Rhadamistus'un entrikalarını bundan sorumlu tutmaktadır.
Rhadamistus tarafından gerçekleşecek bir darbeden korkan babası, onu amcasına savaş açmaya ve Ermeni tahtını kendisi için talep etmeye ikna etti. İberyalılar büyük bir orduyla Ermenistan'ı ele geçirdi ve Mitridatesi'i Roma Valisi Caelius Pollio ve Roma Yüzbaşısı Casperius komutasındaki Romalılar tarafından korunan Gorneas (Garni) kalesinde kuşattılar. Rhadamistus, kaleyi saldırı veya kuşatma yoluyla almayı başaramadı. Rhadamistus'tan gelen rüşvetten etkilenen Pollio, Mitridates'e ihanet etti ve onu garnizonu teslim etmek ile tehdit etti. Bu tehdit altında Mitridates, Rhadamistus ile barış yapmak için kaleyi terk etti. Rhadamistus daha sonra Mithridates ve oğullarını verdiği güven sözüne rağmen idam etti ve Ermenistan Kralı oldu. Bu olaydan Romalı Tacitus, "Rhadamistus, nefret edildiği ve kötü şöhretle bilindiği sürece, yasadışı kazançlarını elinde tutabilir; çünkü bu, onun şan ile başarılı olmasından Roma'nın daha çok çıkarınaydı" şeklinde bahsetmektedir.
Ancak bölgesel dengenin bu şekilde bozulmasıyla karşı karşıya kalan ve Ermenistan ile İberya'nın Rhadamistus'un elinde tek bir güçlü krallık olarak birleşeceğinden korkan I. Tiridates, MS 53'te Part desteğiyle Ermenistan'a girdi. 2 yıllık savaşın ardından Ermeni soyluları ayaklandı ve Rhadamistus'un yerine Arşaklı prens Tiridates'i başa getirdiler. Bu Roma için kabul edilemezdi ve 58-63 Roma-Part Savaşı'nı başlattı.
Reza Goodary
Reza Goodary (Farsça: رضا گودری) doğmak Mohammadreza Goodary (Farsça: محمدرضا گودری); d. 14 Aralık 1988, Tahran) İranlı bir karma dövüş sanatçısıdır. Karate, Muay Thai, Brezilya Jiujitsusu uzmanlaşmıştır ve 299 profesyonel karate dövüşü kaydı vardır.
Çocukluğu Ve Eğitimi
Goodary Tahran'da doğdu ve çocukluğunu Narmakarea bölgesinde geçirdi. 1995 yılında 7 yaşındayken judoya başladı. Ardından geleneksel Çin karma dövüş sanatlarını öğrendi. Pratik bir dövüş yöntemlerine olan ilgisinden dolayı, bunlardan daha çok karateye odaklandı.
İran
Goodary, Hamid Soltani gözetiminde çalışmalarına devam etti. İran yasalarının gerektirdiği gibi, Goodary zorunlu askerlik hizmetini tamamladı.
Tayland
Tam temaslı karatede 20 İran ulusal şampiyonluğu kazandıktan sonra Goodary, diğer dövüş sanatlarıyla da ilgilenmeye başladı. Koçu Şubat 2016'da Almanya'ya göç ettiğinde Tayland'a taşınmaya karar verdi.
Amerika Birleşik Devletleri
27 Ağustos 2021'de çalışmalarına Amerika Birleşik Devletlerinde devam etmeye karar verdiğini duyurdu.
Karma Dövüş Sanatı
Şu anda, Tayland Venum Eğitim Kampı'nda Mehdi Zatout'un gözetiminde karma dövüş sanatları eğitimi alıyor. Goodary, karma dövüş sanatlarındaki ilk maçına 30 Nisan 2022'de Fairtex Fight: Battle of Dragons'da Jean Carlos Pereira'ya karşı çıktı. Ayrı bir kararla kaybetti.
Muay Thai
Goodary, 2016 yılında Sakmongkol Sithchuchok'un gözetiminde Muay Thai eğitimi aldı. Goodary, 2018 ve 2020 yılları arasında Tayland'da sekiz profesyonel Muay Thai dövüşüne katıldı. 22 Nisan 2018'de UFC dövüşçüsü Phil Hawes ile Max Muay Thai yarışmasında karşılaştı.
Brezilya Jiujitsusu
2019 yılında Fairtex Gym'de Celso Rolim Junior gözetiminde Brezilya jiu-jitsu uygulamaya başladı. De'Alonzio Jackson'ın elinden mavi kuşak Brezilya jiu-jitsu'sunu almayı başardı. Siam Cup BJJ & COPA de Bangkokbadges için dövüştü. Ayrıca 2019 ve 2020'de Brezilya jiu-jitsu alanında 4 Uluslararası turnuvaya katıldı,bu turnuvalarda 20 maça çıktı ve girdiği 16 dövüşten 6 altın, 1 gümüş ve 3 bronz madalya kazandı.
Boks
18 Aralık 2021'de Goodary, BKFC Tayland 1 (The Game Changer) etkinliğinde aldığı kararla (bölünme) Sirimongkol Singmanasak'a yenildi. Bu karara, beşinci rauntta hakemin büyük bir hatası eşlik etti, bu da maçın sonucunu değiştirdi ve sonunda hakemi özür dilemeye zorladı.
Yongmudo
2016 ve 2019 yıllarında uluslararası Yongmudo turnuvalarında gümüş madalya kazandı.
Arsiyan Yaylası
Arsiyan Yaylası, Artvin ilinin Şavşat ilçesinde yer alan bir yayladır. Kuzeyi ve batısı Gürcistan sınırı, güneyi Ilıcaköy, güneydoğusu Pınarlı köyü ve doğusu Kolköy ile çevrilidir. Yaylanın rakımı 2.600 ila 3.500 metre arasında değişmektedir. Yaylada 20 göl ve 12 yüzen ada yer almaktadır. Burada Şavşat’ın Cevizli, Yaşar, Saylıca ve Kayadibi köylerine ait yaylalar bulunur.
Kam Air
Kam Air, Kabil Uluslararası Havalimanı merkezli bir Afgan havayolu şirketidir. 2003 yılında kurulan Kam Air, 10 uçağa ve 1.200'den fazla çalışana sahip olup, Afganistan genelinde tarifeli iç hat yolcu hizmetleri ve Orta Asya, Güney Asya ve Orta Doğu'daki varış noktalarına uluslararası hizmetler işletmektedir.
Tarihi
Şirket 2003 yılında kurulmuş ve tarifeli iç ve dış hat uçuşlarına başlamıştır. Kam Air, Kasım 2010'da Avrupa Birliği hava sahası işletme yasağı listesine alınmıştır. Bu nedenle Avrupa'ya giriş yasağına tabidir.
Kam Air'in ilk uçuşu Kasım 2003'te Boeing B727-200 ile Kabil'den Herat ve Mezar-ı Şerif'e gerçekleştirildi, ilk uluslararası uçuş ise Mayıs 2004'te Kabil ve Dubai arasında açıldı.
Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin çöküşü nedeniyle ülkedeki tüm sivil hizmetler 15 Ağustos 2021'de askıya alındı. Ancak, 5 Eylül 2021'de iç hat uçuşları yeniden başladı. Dış hat uçuşları da daha sonra yeniden başladı.
The Adventure of the Blue Carbuncle
The Adventure of the Blue Carbuncle, Sir Arthur Conan Doyle tarafından yazılan bir Sherlock Holmes macerasıdır, ilk kez 1892 yılı Ocak ayında The Strand Magazine'de yayınlanmıştır.
Yokosuka R2Y
Yokosuka R2Y Keiun (Japonca: 景雲 - Türkçe: Sirüs Bulutu), II. Dünya Savaşı'nın sonlarında Japonya'da üretilmiş bir prototip keşif uçağıydı.
The Adventure of the Blue Carbuncle
Konusu
Londra, Noel yortusuna hazırlanırken gazeteler paha biçilemez bir mavi yakutun çalındığını yazar. Morcar Kontesinin otel odasından çalınan mücevher hırsızlığıyla ilgili olarak odada tesisat işleri yapmış olan eski mahkum John Horner gözaltına alınır. Horner masum olduğunu iddia etse de olay yerinde bulunması ve eski sabıkası emniyet güçleri için yeterli olur.
Yokosuka R2Y
Tasarımı ve Geliştirilmesi
Hayal kırıklığı yaratan performans tahminleri nedeniyle R1Y tasarımının iptal edilmesinden sonra Japon İmparatorluk Donanması için görevlendirilen R2Y, tek bir pervaneyi hareketlendiren birleştirilmiş (coupled) motorlara ve üç tekerli iniş takımına sahipti.
The Adventure of the Blue Carbuncle
Konusu
Watson, Baker Caddesi 221B adresinde oturan Sherlock Holmes'ü ziyaret eder. Holmes, bölgede kapıcı olarak görev yapmakta olan Peterson tarafından getirilmiş olan bir şapkayı incelemektedir. Şapka ve Noel için hazırlanmış olan bir kaz, Peterson tarafından arka sokaklarda çıkan bir arbede sonrasında bulunmuştur. Peterson bulduğu eşyayı sahibine iade edebilmek için konuyu Holmes'e açmıştır. Kazın ayağında ilişik olan kartta yazan Henry Baker adı tek bildikleridir. Olayı önemsemeyen Holmes, Peterson'dan kazı eve götürmesini ve afiyetle yemelerini salık verir ancak az sonra geri dönen Peterson kazın kursağından paha biçilmez bir mücevher çıktığını söyleyip, değerli taşı elleriyle Holmes'e verince olayların seyri değişecektir.
Yokosuka R2Y
Tasarımı ve Geliştirilmesi
Nisan 1945'te tamamlanan prototip, ilk uçuşunu 8 Mayıs'ta yaptı ve aşırı ısınma sorunları gösterdi. Japonların dayandığı Almanlar tarafından yapılan iki DB 601 motorunun birleştirildiği ve Heinkel He 177'de kullanılan Daimler-Benz DB 606 tasarımının da kronik olarak aşırı ısınma sorunlarından ve hatta yangınlardan muzdarip olması dikkat çekicidir. Bu uçuş yapan prototip yalnızca birkaç gün sonra bir ABD hava saldırısında imha edildi ve böylece geliştirilme aşaması sonlanmış oldu. R2Y2, Kugisho tarafından tasarlanan R2Y1'in jet motorlu bir versiyonuydu. Keiun veya Keiun-Kai (Türkçe: "Güzel Bulut") olarak bilinen uçak, Japon İmparatorluğu'nun ana adalarının savunmasında kullanılabilecek yüksek hızlı bir jet-bombardıman uçağı/saldırı uçağı olacaktı. Jet Keiun-Kai'nin motorları, her bir kanadın altında birer tane olacak şekilde, bölmelere monte edilmiş iki adet Mitsubishi Ne-330 turbojet motoru olacaktı. Daha sonraki versiyonlar (V2 ve V3), gövdenin içine merkezi olarak monte edilmiş motorlara sahip olacaktı.
The Adventure of the Blue Carbuncle
Yayınlanması
Macera ilk kez İngiltere'de 1892 yıı Ocak ayında The Strand Magazine'de yayınlanır. Yayınlanan maceraya ünlü çizer Sidney Paget sekiz adet çizim yapmıştır. Blue Carbuncle, The Adventures of Sherlock Holmes adlı öykü serisinin içinde Ekim 1892'de basılmıştır.
Kam Air
Tarihi
25 Ocak 2013'te ABD, havayolunun Tacikistan'a sivil uçuşlarda afyon kaçakçılığı yaptığına dair bir ABD ordusu soruşturmasına atıfta bulunarak Kam Air'i kara listeye aldı; bu iddia havayolu ve Afgan hükûmeti tarafından reddedildi. Yasak bir ay sonra askıya alındı.
The Adventure of the Blue Carbuncle
Adaptasyonu
Macera, ITV Granada şirketi tarafından çekilen Sherlock Holmes dizisi kapsamında televizyona başarıyla adapte edilmiştir. Başrolde Jeremy Brett'in yer aldığı macera 1984 yılında yayınlanmıştır.
Kam Air
Tarihi
22 Şubat 2021'de Kam Air, Afganistan'ın ilk tamamı kadınlardan oluşan mürettebat uçuşunu gerçekleştirdi. Havayolunun ilk kadın Afgan pilotu 22 yaşındaki Mohadese Mirzaee, Kabil'deki Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı'ndan Herat'a Boeing 737-500'ün pilotluğunu yaparken Ukrayna'dan Kaptan Veronica Borysova'ya katıldı. Etkinlik küresel manşetlere taşındı ve ilk olarak uçuşu organize eden Josh Cahill tarafından ele alındı ve daha sonra BBC, Deutsche Welle ve Business Insider'da yer aldı. Uçuş 90 dakika sürdü.
Kabil'in düşmesinin ardından hükûmetin çökmesine tepki olarak Kam Air, kargaşa sırasında zarar görmemesi için bazı uçaklarını İran'a uçurdu.
Hedefleri
Eylül 2019 itibarıyla Kam Air, 8 ülkede 7 iç hat ve 9 dış hat olmak üzere toplam 16 noktaya uçtu. Havayolunun Herat, Zaranj, Kandahar, Trinkot, Mazar-e-sharif ve Faizabad'a uçan geniş bir iç ağı vardı. Uluslararası olarak Kam Air, İstanbul, Ankara, Riyad, Cidde, Kuveyt, Taşkent, Duşanbe, İslamabad ve Yeni Delhi'ye uçtu.
Kod paylaşımı anlaşmaları
Kam Air'in aşağıdaki havayolları ile ortak uçuşları vardır:
Mevcut filo
15 Ağustos 2021'de Kam Air, Kabil'in düşmesinin ardından güvenlik endişeleri ve bunun sonucunda şehrin havaalanını çevreleyen kaos nedeniyle geçici depolama için İran'a belirsiz sayıda uçağı gönderdi.
Plesiomorfi ve simplesiomorfi
Filogenetikte plesiomorfi (“yakın biçim”) atasal karakter durumudur. Simplesiomorfi, klad içinde öncekiler de dahil olmak üzere, iki ya da daha fazla takson tarafından paylaşılan plesiomorfidir. Psödoplesiomorfi ise ne bir plesiomorfi ne de bir apomorfi olarak tanımlanamayan karakterlerdir.
Simplesiomorfi terimi 1950 yılında Alman entomolog Willi Hennig tarafından icat edildi.
Sınırları
Plesiomorfi ve simplesiomorfi, türemiş karakter ve paylaşılan türemiş karakter olan apomorfi ve sinapomorfiye karşılık gelir. Tüm bu terimler, tanımları itibarıyla bir görecelidir ve bir karakter bir bağlamda plesiomorfi olarak değerlendirilebilirken başka bir bağlamda apomorfi olarak görülebilir.
Bunu gösterebilmek için örnek olarak kemikli balıklar ile kıkırdaklı balıklarda soluma için kullanılan solungaçlar gösterilebilir. Bu özelliği her iki grup balık da paylaşır çünkü ortak atalarında da bulunan bir özelliktir. Ancak derileri ve akciğerleri ile soluyan kemikli balıklar yaşayan omurgalılara evrimleşmişlerdir ve karada yaşayan omurgalılara, köpekbalıkları ile kıkırdaklı balıklardan daha yakın akrabalardır.
Diğer bir örnek sürüngenler ve kuşlar için termoregülasyon olarak verilebilir. Sürüngenler ektotermik yani soğukkanlı, kuşlar ise endotermik yani sıcakkanlı canlılardır. Bu durum kuşlar ve sürüngenler için plesiomorfik bir özelliktir. Soğukkanlı olmak kertenkeleler, kaplumbağalar ve timsahlar için simplesiomorfik bir karakterdir ancak kuşlar içine alınmadan bir klad oluşturmazlar çünkü timsahlar kuşlara, kertenkeleler ve kamplumbağalara olduklarından daha yakın akrabadır.
2001 Avrupa Güreş Şampiyonası
2001 Avrupa Güreş Şampiyonası, Grekoromen stilde Türkiye'nin İstanbul kentinde 11 – 12 Mayıs 2001 tarihlerinde; Erkekler ve Kadınlar serbest yarışmaları da Macaristan'ın Budapeşte kentinde 19 - 22 Nisan 2001 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.
Squaloliparis
Squaloliparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Nectoliparis
Nectoliparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Osteodiscus
Osteodiscus Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Lipariscus
Lipariscus Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Odontoliparis
Odontoliparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Notoliparis
Notoliparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Lopholiparis
Lopholiparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Paraliparis
Paraliparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
Bizim Semtin Çocukları
Bizim Semtin Çocukları, Hakan Gürtop'un yönettiği 2020 yapımı komedi ve dram filmi
Praematoliparis
Praematoliparis Liparidae familyasına bağlı bir cinstir.
İsveç edebiyatı
İsveç edebiyatı, İsveççe'de veya İsveçli yazarlar tarafından yazılmış edebiyatı ifade eder.
İsveç'ten gelen ilk edebi metin, MS 800 dolaylarında Viking Çağı'nda oyulmuş Rök runik taşıdır. MS 1100 civarında arazinin Hristiyanlığa dönüştürülmesiyle İsveç, manastır yazarlarının Latince kullanmayı tercih ettiği [[Orta Çağ]]'a girdi. Bu nedenle, Eski İsveççe'de o döneme ait sadece birkaç metin var. İsveç edebiyatı, ancak İsveç dili 16. yüzyılda standardize edildiğinde gelişti; bu, büyük ölçüde İncil'in 1541'de İsveççe'ye tam olarak çevrilmesi nedeniyle bir standardizasyon. Bu çeviri sözde Gustav Vasa İncili'dir. Zengin Eski İzlanda edebiyatıyla yakından ilgili bir literatür neredeyse kesinlikle var olmasına rağmen, hiçbir İsveç el yazması 14. yüzyıldan önceye ait değildir. En eski korunmuş literatür çoğunlukla Latincedir ve kiliseden etkilenir, en iyi örneği sağlayan Aziz Bridget Vahiyleri. İsveç dilindeki ilk belgeler, Kral Magnus Eriksson'un ulusal Landslag'ında (c. 1350) doruğa ulaşan yasal kodlardı.
Gelişmiş eğitim ve laikleşmenin getirdiği özgürlükle, 17. yüzyılda birçok önemli yazar İsveç dilini daha da geliştirdi. Bazı önemli isimler arasında İsveççe klasik şiir yazan ilk kişi olan Georg Stiernhielm (17. yüzyıl); Johan Henric Kellgren (18. yüzyıl), akıcı İsveççe nesir yazan ilk kişi; burlesk baladların ilk yazarı Carl Michael Bellman (18. yüzyılın sonları); ve August Strindberg (19. yüzyılın sonları), dünya çapında ün kazanan sosyo-gerçekçi bir yazar ve oyun yazarı. İsveç'te 1880'de başlayan dönem gerçekçilik güçlü bir şekilde odaklanması gerekir. Baladlar ve romanslar Orta Çağ'da yerel dile çevrildi ve uyarlandı, ancak kararsız siyasi iklim kültürel gelişmeyi engelledi. Gustav I Vasa siyasi istikrar getirdi, ancak Reform sırasında edebiyat çoğunlukla dini ve didaktikti ve dönemin en dikkate değer yayınları İsveççe Kutsal Yazılar, önce Yeni Ahit (1526) ve ardından tüm İncil (1541) idi. 17. yüzyılda İsveç'in Avrupa gücü olarak yeni statüsü ile şiirinde klasik formları benimseyen Georg Stiernhielm liderliğindeki edebiyatına yeni bir güven yansıdı. Olof Rudbeck, İsveç'in Batı uygarlığının beşiği olduğunu "kanıtlayan" İsveç Gotik ideolojisinin özünü oluşturan Atland (1679-1702) adlı eserinde Latince değil İsveççeyi seçti.
1900'lerde en eski romancılardan biri Hjalmar Söderberg'di. 20. yüzyılın başlarında Selma Lagerlöf (Nobel ödüllü 1909) ve Pär Lagerkvist (Nobel ödüllü 1951) gibi önemli yazarlar üretmeye devam etti. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra ün kazanan tanınmış bir proleter yazar Vilhelm Moberg'di ; 1949 ve 1959 yılları arasında, genellikle İsveç'in en iyi edebi eserlerinden biri olarak kabul edilen dört kitaplık Göçmenler (İsveççe: Utvandrarna) dizisini yazdı. 1960'larda Maj Sjöwall ve Per Wahlöö, uluslararası üne sahip bir dizi polisiye romanı üretmek için işbirliği yaptı. En başarılı polisiye roman yazarı, eserleri 37 dile çevrilmiş olan Henning Mankell'dir. Casus kurgu türünde en başarılı yazar Jan Guillou'dur. Olof von Dalin (1708-1763), Joseph Addison'ın ve Richard Steele'in The Tatler ve The Spectator'ını model alan ve esnek, modern bir düzyazıyla yazılan Den svenska Argus'unda (İsveç Argus, 1732-1734) Aydınlanma fikirlerini yaydı. Çağdaşı Carolus Linnaeus'un seyahat tasvirleri de önemliydi. Voltaire'in İsveç edebiyatı üzerindeki etkisine Jean-Jacques Rousseau'nun etkisi eklendi ve Fru Nordenflycht'in (1718-1763) ve çağdaşlarının şiirlerinde pastoral bir tema var. Sanatın koruyucusu Gustav III'ün saltanatı sırasında şiir gelişti ve J. H. Kellgren (17511795) kraliyet sarayına davet edilen birkaç yazarın en iyisiydi.
Son yıllarda, dedektif romancısı Henning Mankell ve gerilim yazarı Stieg Larsson gibi bir avuç İsveçli yazar uluslararası alanda kendini kabul ettirdi. İsveç dışında da iyi tanınan çocuk kitabı yazarı Astrid Lindgren, Pippi Uzunçorap ve Emil of Maple Hills gibi eserlerin yazarıdır. Bugün oldukça popüler olan Carl Michael Bellman (1740-1795), Fredman'ın Mektupları ve Şarkıları'nda rokoko cazibesi ile barok gerçekçiliği bir araya getirerek şiir ve müzikte 18. yüzyılın sonlarında canlı ama ıssız bir Stockholm'ü çağrıştırıyor. Finlandiya'da edebi bir dil olarak İsveççe'nin güçlü bir geleneği de vardır; 19. yüzyılın başlarındaki ayrılıktan sonra Finlandiya, Finlandiya ulusal destanı Teğmen Stål'ın Masalları 'nı yazan Johan Ludvig Runeberg ve Tove Jansson gibi yazarlar üretti.
Eski İskandinav
Çoğu runik taşının edebi olmaktan çok pratik bir amacı vardı ve bu nedenle esas olarak tarihçilerin ve filologların ilgisini çekiyor. Bazı runik yazıtlar da doğası gereği saçmadır, büyülü veya büyülü amaçlar için kullanılır. En dikkate değer edebi istisna, MS 800 dolaylarında Rök runik taşıdır. Bilinen en uzun yazıtı içerir ve çeşitli aruz biçimlerinde destan ve efsanelerden birkaç farklı pasaj içerir. Bir kısmı aliterasyonlu mısra veya fornyrdislag ile yazılmıştır. Genellikle İsveç edebiyatının başlangıcı olarak kabul edilir. İskandinav veya İskandinav denizci savaşçıları, sömürgecileri ve tüccarları, esas olarak 9. ve 11. yüzyıllar arasında faaliyet gösteriyor. Viking kelimesine vik (körfez), vig (kavga) veya vikjan (yerleşmek) kelimelerinden türetilebilecek birçok yorum yapılmıştır. Vikinglerin Avrupa sahnesine oldukça gösterişli girişlerinin tek bir nedeni de yoktur. İskandinavya'da göreceli bir refah dönemi, Avrupa savunmasının düşük olduğu 814'te Şarlman'nin ölümünden sonraki döneme denk gelen, evde aşırı nüfusa yol açmış olabilir. Pagan İskandinav denizciler, batı ve güneydeki Hristiyan ülkelerdeki zengin, savunmasız kasabaları, kiliseleri ve manastırları karşı konulmaz buldular. İskandinavya'da Viking döneminde (c. 800–1060) hırslı reisler ve güçlü aileler bölgesel ve ulusal olarak üstünlük için mücadele ediyorlardı ve bazı reisler ve onların takipçileri, başka bir adamın yönetimi altında evde kalmaktansa Viking seferlerine çıkmayı seçtiler. Kalıp belirlendikten sonra, bazı Vikingler kazançlı maceralar bulmak ve itibar kazanmak için yola çıktılar. Ticaret seferlerini ödüllendirme olasılığı en az cezbediciydi. Vikingler için su yolları en belirgin ulaşım aracıydı ve üç İskandinav ülkesinden Vikingler, milliyetlerine bakılmaksızın seferlere katılsalar da, kendi ülkelerinin kıyılarını yıkayan denizlere açılma eğilimindeydiler. Böylece İzlanda'yı, Faeroe'ları, Orkney'leri ve Shetland'ları, Man Adası'nı, İrlanda'nın bazı kısımlarını ve İskoç anakarasını, İngiltere'yi, kuzey Fransa'yı ve hatta Grönland ve Kuzey Amerika'yı yerleşen, baskın yapan veya fethedenler büyük ölçüde Norveçliler ve Danimarkalılar oldu. İsveçliler, genel olarak, dikkatlerini doğuya çevirdiler. Arkeolojik kaynaklar, İskandinavya ile Doğu Akdeniz arasında Vistül ve diğer Doğu Avrupa nehirleri yoluyla Roma Demir Çağı (MS 1-400) boyunca zaten önemli bir temasın olduğunu gösteriyor. Yedinci ve sekizinci yüzyıllardan kalma bir İsveç kolonisinin kalıntıları, Letonya'daki Libau yakınlarında bulundu ve İsveç'in Vikinglerden önce güney Baltık ile olan bağlantılarını kanıtladı. Viking döneminin zirvesinde, İsveçli denizcilercum-tüccarlar doğuya ve güneye seyahat ettiler ve Rusya üzerinden Hazar, Karadeniz ve Bizans İmparatorluğu'na kadar ticaret yolları kurdular.
Ortaçağ
İsveç'in Hristiyanlaşması, ülke tarihindeki ana olaylardan biriydi ve doğal olarak edebiyat üzerinde de eşit derecede derin bir etkisi oldu. Gök runesi, eski literatürün nasıl çözüldüğü noktasında bir vakadır. Ramsund oymacılığı ile aynı görüntüyü kullanır, ancak bir Hristiyan haçı eklenmiş ve görüntüler, olayların iç mantığını tamamen bozacak şekilde birleştirilmiştir. Sebebi ne olursa olsun Gök taşı, Hristiyanlığın ortaya çıkışı sırasında pagan kahramanlık mitosunun nasıl yok olmaya doğru gittiğini göstermektedir. Edebiyat artık model sağlamak için yabancı metinlere yöneldi. 1200'e gelindiğinde, Hristiyanlık sağlam bir şekilde kuruldu ve İsveç'te bir Ortaçağ Avrupa kültürü ortaya çıktı. Sadece seçilmiş birkaç kişi yazı dilinde ustalaştı, ancak çok az şey yazıya döküldü. İsveççe yazılmış en eski eserler, ilk olarak 13. yüzyılda yazılan eyalet yasalarıydı. Çoğu eğitim Katolik Kilisesi tarafından sağlandı ve bu nedenle bu döneme ait literatür esas olarak teolojik veya dinsel niteliktedir. Yazılan diğer literatürün çoğunluğu hukuk metinlerinden oluşmaktadır. Bunun bir istisnası, örgülerle yazılmış kafiyeli vakayinamelerdir.
Reform edebiyatı
İsveç Reform edebiyatının 1526-1658 yılları arasında yazıldığı kabul edilir. Ancak bu dönem edebi açıdan pek önemsenmemiştir. Genellikle edebi gelişim açısından bir geri adım olarak kabul edilir. Bunun ana nedeni, Kral Gustav Vasa'nın tüm yayınları kontrol etme ve sansürleme isteğiydi, bunun sonucunda sadece İncil ve diğer birkaç dini eser yayınlandı. Aynı zamanda Katolik manastırları yağmalandı ve Katolik kitapları yakıldı. Kral, yüksek öğrenimi yeniden kurmanın önemli olduğunu düşünmedi, bu yüzden Uppsala Üniversitesi çürümeye bırakıldı. Olof Rudbeck, İsveç'in Batı uygarlığının beşiği olduğunu "kanıtlayan" İsveç Gotik ideolojisinin özünü oluşturan Atland (1679-1702) adlı eserinde Latince değil İsveççeyi seçti. Olof von Dalin (1708-1763), Joseph Addison'ın ve Richard Steele'in The Tatler ve The Spectator'ını model alan ve esnek, modern bir düzyazıyla yazılan Den svenska Argus'unda (İsveç Argus, 1732-1734) Aydınlanma fikirlerini yaydı. Çağdaşı Carolus Linnaeus'un seyahat tasvirleri de önemliydi. Voltaire'in İsveç edebiyatı üzerindeki etkisine Jean-Jacques Rousseau'nun etkisi eklendi ve Fru Nordenflycht'in (1718-1763) ve çağdaşlarının şiirlerinde pastoral bir tema var. Sanatın koruyucusu Gustav III'ün saltanatı sırasında şiir gelişti ve J. H. Kellgren (17511795) kraliyet sarayına davet edilen birkaç yazarın en iyisiydi. Bugün oldukça popüler olan Carl Michael Bellman (1740-1795), Fredman'ın Mektupları ve Şarkıları'nda rokoko cazibesi ile barok gerçekçiliği bir araya getirerek şiir ve müzikte 18. yüzyılın sonlarında canlı ama ıssız bir Stockholm'ü çağrıştırıyor. Bu süre zarfında nispeten az sayıda yazar grubu vardı. Kasabalılar hâlâ çok az etkiye sahipken, Kilise din adamlarının önemi ciddi biçimde azaltılmıştı. 1520'lerin Protestan Reformu, rahiplere önceki siyasi ve ekonomik güçlerinin bir kısmını bıraktı. Yüksek öğrenim isteyen İsveçliler genellikle yurtdışına Rostock veya Wittenberg üniversitelerine gitmek zorunda kaldılar. Hristiyan Reformu literatüründen başka önemli bir ideolojik hareket daha vardı. Bu, İsveç'in eski tarihini yücelten Gothicismus'du. İsveç kültürüne katkılar az olsa da, bu dönem en azından gelecekteki kalkınma için paha biçilmez bir temel sağladı. En önemlisi, Gustav Vasa İncili olarak adlandırılan 1541 tarihli İsveç İncil çevirisi İsveç'e ilk kez tek tip bir dil verdi. İkinci olarak matbaanın devreye girmesi, edebiyatın daha önce ulaşamadığı gruplara yayılmasını sağlamıştır.
Rönesans edebiyatı
İsveç tarihinde 1630 ile 1718 arasındaki dönem İsveç İmparatorluğu olarak bilinir. Kısmen bağımsız bir edebi döneme tekabül eder. İsveç İmparatorluğu dönemi edebiyatı, İsveç edebi geleneğinin başlangıcı olarak kabul edilir. Rönesans edebiyatının 1658-1732 yılları arasında yazıldığı kabul edilir. O 1658 yılında oldu Georg Stiernhielm onun Herculus, ilk yayınlandığı hexametrical İsveç dilinde şiir. İsveç büyük bir güç haline geldiğinde, daha güçlü bir orta sınıf kültürü ortaya çıktı. Reform çağından farklı olarak, eğitim artık yalnızca teoloji gibi dini çalışmaların bir meselesi değildi. Bu dönemde dönemin önde gelen ülkelerinden, yani Almanya, Fransa, Hollanda ve İtalya'dan çok sayıda etki vardı. İsveç'in ilk şairi Georg Stiernhielm olarak tanınan adamın, Hristiyan öğretilerinden çok Antik felsefeye aşina olması semptomatikti. Olof Rudbeck, İsveç'in Batı uygarlığının beşiği olduğunu "kanıtlayan" İsveç Gotik ideolojisinin özünü oluşturan Atland (1679-1702) adlı eserinde Latince değil İsveççeyi seçti. Olof von Dalin (1708-1763), Joseph Addison'ın ve Richard Steele'in The Tatler ve The Spectator'ını model alan ve esnek, modern bir düzyazıyla yazılan Den svenska Argus'unda (İsveç Argus, 1732-1734) Aydınlanma fikirlerini yaydı. Çağdaşı Carolus Linnaeus'un seyahat tasvirleri de önemliydi. Voltaire'in İsveç edebiyatı üzerindeki etkisine Jean-Jacques Rousseau'nun etkisi eklendi ve Fru Nordenflycht'in (1718-1763) ve çağdaşlarının şiirlerinde pastoral bir tema var. Sanatın koruyucusu Gustav III'ün saltanatı sırasında şiir gelişti ve J. H. Kellgren (17511795) kraliyet sarayına davet edilen birkaç yazarın en iyisiydi. Bugün oldukça popüler olan Carl Michael Bellman (1740-1795), Fredman'ın Mektupları ve Şarkıları'nda rokoko cazibesi ile barok gerçekçiliği bir araya getirerek şiir ve müzikte 18. yüzyılın sonlarında canlı ama ıssız bir Stockholm'ü çağrıştırıyor. Gothicismus da güç kazandı. İsveç İmparatorluğu döneminde, amacı İsveç'in doğal bir büyük güç olduğu fikrini teşvik etmek olan edebi bir paradigmaya dönüştü.
18. yüzyıl
18. yüzyıl, edebiyat ve bilimde İsveç Altın Çağı olarak tanımlanmıştır. Bu dönemde İsveç, her zamankinden çok daha yüksek standartta yazarlar ve edebiyat üretti. Büyük Kuzey Savaşı'ndan sonra İsveç Özgürlük Çağı (1712-1772) olarak bilinen siyasi dönem ve 1766'da yazılan ilk İsveç basın özgürlüğü yasasıydı. Bu, seküler edebiyatın nihai atılımı anlamına geliyordu. Doğal olarak, İsveç kültürel yaşamını canlandıran dürtülerin kökenleri Avrupa Aydınlanma Çağı'ndaydı. Başlıca etkiler Almanya, İngiltere ve Fransa'dan geldi ve bunlar İsveç edebiyatına yansıdı. İsveç dili Fransızca kelimelerle zenginleştirildi ve liberalleşme fikirleri İngiliz modeline dayanıyordu.
1750 civarında konsolide İsveç edebiyatı; Modern [[İsveççe|bu, Geç Modern İsveççe (1750 - yaklaşık 1880) olarak adlandırılan dilsel bir dönemin başlangıcı olarak kabul edilir. Dönemin ilk büyük eserleri Olov von Dalin'in (1708-1763) ve özellikle de Joseph Addison'un The Spectator'ına dayanan haftalık Then Swänska Argus'uydu. Dalin, eşi benzeri görülmemiş bir alaycılık ve ironi zenginliğine sahip bir dil kullanarak İsveç kültürü ve tarihinin bir taslağını verdi. 1730'larda ve 1740'larda Dalin, İsveç edebi gökyüzündeki en parlak yıldız olarak rakipsizdi. O, 17. yüzyılın emek verilmiş şiiriyle karşılaştırıldığında, dili pratik amaçlar için ilk geliştiren ve halk tarafından okunan ve beğenilen ilk yazardır. Olof Rudbeck, İsveç'in Batı uygarlığının beşiği olduğunu "kanıtlayan" İsveç Gotik ideolojisinin özünü oluşturan Atland (1679-1702) adlı eserinde Latince değil İsveççeyi seçti. Olof von Dalin (1708-1763), Joseph Addison'ın ve Richard Steele'in The Tatler ve The Spectator'ını model alan ve esnek, modern bir düzyazıyla yazılan Den svenska Argus'unda (İsveç Argus, 1732-1734) Aydınlanma fikirlerini yaydı. Çağdaşı Carolus Linnaeus'un seyahat tasvirleri de önemliydi. Voltaire'in İsveç edebiyatı üzerindeki etkisine Jean-Jacques Rousseau'nun etkisi eklendi ve Fru Nordenflycht'in (1718-1763) ve çağdaşlarının şiirlerinde pastoral bir tema var. Sanatın koruyucusu Gustav III'ün saltanatı sırasında şiir gelişti ve J. H. Kellgren (17511795) kraliyet sarayına davet edilen birkaç yazarın en iyisiydi. Bugün oldukça popüler olan Carl Michael Bellman (1740-1795), Fredman'ın Mektupları ve Şarkıları'nda rokoko cazibesi ile barok gerçekçiliği bir araya getirerek şiir ve müzikte 18. yüzyılın sonlarında canlı ama ıssız bir Stockholm'ü çağrıştırıyor.
18. yüzyılda Latince, ulusal dil lehine hızla popülerliğini yitirdi. Kitaplarını doğrudan halka yönelik ilk yazarlardan biri dünyaca ünlü botanikçi Carl Linnaeus (1707-1778) idi. Daha sonra önemli isimler şairler Johan Henrik Kellgren (1751-1795) ve Carl Michael Bellman (1740-1795) dahil. 18. yüzyıl aynı zamanda kadın yazarların ilk kez geniş çapta tanınırlık kazandığı yüzyıldı. İsveç'in ilk profesyonel kadın yazarı Sophia Elisabet Brenner (1659-1730), kariyerine 17. yüzyılda başlamış, ancak sonraki yüzyılda da devam etmiştir. Daha sonra, Anna Maria Lenngren'in (1754-1817) sıklıkla hiciv yazılarının kalıcı bir etkiye sahip olduğu kanıtlandı ve bu güne kadar "Några ord to min k. Dotter, i fall jag hade någon" ('Eğer sahip olsaydım sevgili kızım için birkaç söz') – evde kalma ve edebiyat ya da siyasete bulaşmama yönündeki öğütler ciddi mi yoksa hiciv mi?
Erken liberalizm
1835 ve 1879 arasındaki dönem, İsveç tarihinde erken liberal dönem olarak bilinir. Romantiklerin görüşleri pek çok kişi tarafından şişirilmiş ve formalite tarafından aşırı yüklenmiş olarak algılanmaya başlamıştı. İsveç'teki ilk açık sözlü liberal gazete olan Aftonbladet, 1830'da kuruldu. Liberal görüşleri ve mevcut duruma yönelik eleştirileri nedeniyle kısa sürede İsveç'in önde gelen gazetesi haline geldi. Gazete, daha özlü bir dil kullanımı nedeniyle edebiyatı daha gerçekçi bir yöne çevirmede rol oynadı. İngiltere ve Almanya'dan gelen romantik etkiler, 19. yüzyılın başlarında birkaç İsveçli yazarın şiirinde milliyetçilikle birleşti. Erik Gustav Geijer, 1809'da Finlandiya'nın Rusya'ya kaptırılmasından sonra İsveç ruhlarını Viking atalarına bakarak yeniden canlandırmak için kurulan Götiska Förbundet'in (Gotik Cemiyet) arkasındaki önde gelen isimdi. O ve meslektaşları, İskandinavya'nın şanlı geçmişini hatırlatan Eski İskandinav temalarını seçtiler. Esaias Tegnér'in Eski İskandinav destanının romantikleştirilmiş bir versiyonu olan Frithiof's Saga (1825) uluslararası üne kavuştu. P. D. A. Atterbom ve Erik Johan Stagnelius'un sembol ve mistisizm açısından zengin, hoş lirik şiirine yansıyan Platoncu idealist felsefe ve Alman Romantik şiirinde eşit derecede zengin bir ilham kaynağı bulundu. Bazı otoriteler, Carl Jonas Love Almqvist'i (1793-1866) İsveç'te 19. yüzyılın en seçkin dehası olarak görür. 1838'den başlayarak, hem evliliğe hem de dini kurumlara saldıran bir dizi sosyal ve politik olarak radikal hikâye yayınladı. Fikirlerinden bazıları, özellikle 2004'te Alman en çok satanlar listesine ulaşan "Det går an " (1839) adlı eseri olmak üzere, modern okuyucular için hala ilgi çekicidir.
Natüralizm veya realizm
Natüralizm, 1880 ile 1900 arasındaki edebi döneme verilen bir isimdir. Ancak İsveç'te 1880'de başlayan dönem gerçekçilik olarak bilinir. Bunun nedeni kısmen 1880'lerin toplumsal gerçekçiliğe bu kadar güçlü bir şekilde odaklanması ve kısmen de 1890'ların kendi başına bir dönem, "90'ların şairleri" olmasıydı. 19. yüzyılın ortalarında orta sınıfların yükselişi, gündelik hayatı anlatan daha gerçekçi bir yazı stiliyle aynı zamana denk geldi. Anarşist Carl Jonas Love Almqvist, egzotik, mistik eserler üreten ama aynı zamanda kurumu eleştiren bir geçiş figürüydü. En tartışmalı romanı Det går an (1838; Sara Videbeck olarak tercüme edildi), kadınların statüsünü ele aldı ve özgür cinsel ilişkileri savundu. Dikkatlice gözlemlenen eskizleri, romanları ve seyahat kitaplarıyla orta sınıfların gündelik hayatını anlatan ama aynı zamanda haksız erkek egemen topluma karşı bir protesto oluşturan Fredrika Bremer de kendi tarzında devrimciydi.
19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında, İskandinav edebiyatı, dünya edebiyatı üzerindeki ilk ve şimdiye kadarki tek izlenimini yaptı. İsveç'ten asıl isim August Strindberg'di, ancak Ola Hansson, Selma Lagerlöf ve Victoria Benedictsson da daha geniş bir tanıma kavuştu. İsveç'te gerçekçiliğin atılımı 1879'da gerçekleşti. O yıl, August Strindberg (1845–1912) siyasi, akademik, felsefi ve dini dünyalara acımasızca saldıran hicivli bir roman olan Kırmızı Oda 'yı (''Röda Rummet) yayınladı.
August Strindberg, olağanüstü yeteneği ve karmaşık zekasıyla dikkat çeken, dramaları ve düzyazılarıyla dünyaca ünlü bir yazardı. Stockholm'deki ölümüne kadar birkaç kitap ve drama yazmaya devam edecekti. Aynı zamanda başarılı bir ressam ve fotoğrafçıydı.
90'ların şairleri
İsveç 1890'ları, 1880'lerin sosyo-gerçekçi edebiyatına bir tepki olan şiirsel neo-romantizmiyle tanınır. Ortaya çıkan ilk önemli edebi şahsiyet Verner von Heidenstam (1859–1940); edebi ilk çıkışı 1887'de Vallfart och vandringsår (Hac ve Yolculuk Yılları) adlı şiir koleksiyonuyla geldi. Birkaç yıl sonra Gustav Fröding ilk çıkışını yaptı. Fröding, kendi döneminde tartışmalı olsa da, İsveç'in en popüler şairi olduğunu kanıtladı.< Erik Axel Karlfeldt'in şiiri 1931'de Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Romancı Selma Lagerlöf (1858–1940) 1890'ların tartışmasız en parlak yıldızıydı ve etkisi modern zamanlara kadar sürdü. Birkaç dile çevrilmiş olan başlıca eserlerinden ikisi, Nils'in Harika Maceraları (1906–1907) ve Gösta Berlings destanıdır (1891), ancak aynı zamanda çok sayıda saygın kitap daha yazdı. Lagerlöf, 1909'da esas olarak hikâye anlatma yetenekleri nedeniyle Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.
Modern edebiyat
August Strindberg'un 1910'larda İsveç'in muhafazakar değeleri hakkında eleştirel makale yayınlamasıyla İsveç'te yeni bir edebi dönem başladı. Sosyal demokrasinin gelişi ve geniş çaplı grevlerle birlikte rüzgarlar sosyal reformlar yönünde esiyordu.
Modern roman
1910'larda edebi ifadenin baskın biçimi artık romandı. İlk romancılardan biri Hjalmar Söderberg (1869-1941) idi. Söderberg, zaman zaman Nietzscheci imalar, hayal kırıklığı ve karamsarlıkla biraz alaycı bir şekilde yazdı. 1901'de Södeberg'in Martin Birck'in Geçliği adlı kitabı edebi niteliklerinin yanı sıra Stockholm hakkında yazılmış en iyi tasviri için eleştirel başarı yakaladı. Bununla birlikte, en saygın eseri henüz gelmedi: Bazıları tarafından tüm İsveç romanlarının en iyi ve en eksiksiz olarak görülen bir intikam ve tutku hikâyesi olan Doktor Glas (1905). Örneğin Margaret Atwood, Doktor Glas için şöyle demiştir: "On dokuzuncu ve yirminci yüzyılın zirvesinde gerçekleşir, ancak romanın o zamandan beri açtığı kapıları açar". Söderberg'in 1912 tarihli Den allvarsamma leken (Ciddi Oyun) adlı romanı da İsveç edebiyatında bir klasik olarak kabul edilir ve halen geniş çapta okunmaktadır. İsveç edebiyatında herhangi edebî değere sahip olan tek aşk romanı olarak adlandırıldı ve en az on dört farklı dile çevrildi. Söderberg'in çağdaşı Bo Bergman'da. Romanın daha da geliştirilmesi, Gustaf Hellström, Sigfrid Siwertz, Elin Wägner ve Hjalmar Bergman gibi yazarlarla ilişkilidir.
Modernizm
Pär Lagerkvist, İsveç'teki ilk modernistlerden biriydi. Dışavurumcu şiiri Ångest (Anguish, 1916) İsveç'te modernist edebiyatı tanıttı. Lagerkvist ayrıca büyük varoluşsal soruları ele alan eserlerde nesir ve oyun yazdı. 1951'de Lagerkvist, Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Bir başka erken modernist, tartışmalı dışavurumcu şiir kitabı Kriser och kransar (Krizler ve Çelenkler) 1926'da çıkan Birger Sjöberg'di. Kaygı dolu şiirler, Sjöberg'in pastoral ve popüler Fridas siperliği (1922) ile daha önceki başarısıyla beklenmedik bir tezat oluşturuyordu. Hem Lagerkvist hem de Sjöberg 1930'ların ve 1940'ların modernist şairleri üzerinde bir etkiye sahipti. Karin Boye modernizm ve psikanalizden etkilenmiştir. Boye, İsveç'te en çok okunan şairlerden biridir ve distopik romanı Kallocain (1940) ile de tanınır.
Proleter edebiyatı
Artur Lundkvist, Harry Martinson, Erik Asklund, Josef Kjellgren ve Gustav Sandgren, 1929'da İsveç edebiyatı üzerinde çok büyük etkiye sahip olacak şiir antolojisi Fem unga'yı (Beş Genç Adam) yayınladılar.
Burjuva edebiyatı
1930'larda burjuva edebiyatı Agnes von Krusenstjerna, Olle Hedberg ve Fritiof Nilsson Piraten tarafından yazılmıştır. Krusenstjernas'ın Von Pahlen serisinde (1930-1935) sınıfının tasviri şiddetli bir tartışmaya yol açtı. Dönemin önemli şairleri Johannes Edfelt, Hjalmar Gullberg ve Nils Ferlin'dir. Son zamanlarda edebiyat sahnesinin ilginç bir özelliği, İsveç polisiye romanlarının popülaritesinin artmasıdır. 1960'larda İsveç polisiye yazarlığı kendi imajını almaya başladı. Ed McBain gibi Amerikan polis usul yazarlarından etkilenen Maj Sjöwall ve Per Wahlöö'nün karı koca ekibi, Martin Beck tarafından yönetilen bir Stockholm polis ekibinin yer aldığı bir dizi roman üretti. Toplamda 10 tane var; kurguları zekice kurgulanmıştır ve gerçek, yanılabilir karakterlerle doludurlar. Gerçekçi ve açıkça politiktirler. 10'u da hem yurtiçinde hem de yurtdışında iyi sattı ve Beck birkaç filmde rol aldı.
1940'lar ve 1950'ler
1940'larda fyrtiotalism olarak bilinen modernist edebiyat, ıstırap ve suçluluk gibi tekrar eden temalarla tipik olarak karamsardı ve eserler giderek deneysel hale geldi. Stig Dagerman ve romancı Lars Ahlin bu dönemin en tanınmış nesir yazarları iken, Erik Lindegren ve Karl Vennberg önde gelen şairlerdir. Stina Aronson, Ulla Isaksson ve şair Elsa Grave gibi çok sayıda beğenilen kadın yazar da 1940'larda ortaya çıktı. 1950'lerin edebiyatı 1940'ların bazı temalarını sürdürdü, ancak Lars Gyllensten, Willy Kyrklund ve Lars Forssell gibi yazarlarla daha ironik ve eğlenceli hale geldi. Dinlerin doğasının varoluşsal sorularına odaklanan önemli bir modernist yazar olan Birgitta Trotzig, 1957'de De utsatta (The Exposed) ile çığır açtı. 1950'lerle ilişkilendirilen şairler, İsveç'te en çok okunan şairlerden biri haline gelen Werner Aspenström ve 1954'te 17 dikter (17 Şiir) ile ilk kez sahneye çıkan son derece etkili Tomas Tranströmer'dir. Sven Delblanc (1931–1992), destansı Hedeby döngüsünde (1970–1976), 1930'larda ve 1940'larda İsveç kırsalındaki yaşamı tasvir ederek, sosyal yapıların ve adetlerin nasıl değiştiğini gösterdi. Onun Samuel döngüsü, sefil derecede fakir bir din adamı olan büyükbabasından, babasının Delblanc'ın doğduğu Kanada'daki başarısız çiftçilik girişimine ve modern İsveç'e kadar kendi ailesinin servetini takip ediyor. Bir akademisyen olan Delblanc, mizahi, hatta şamatalı hikâye anlatımı ve otobiyografik yazılarına ek olarak, ideal devlet üzerine de kafa yordu ve karakterleri bazen ahlaksızlığa yol açan demokratik özgürlük ile diktatörlüğe yol açan katı disiplin arasında sıkışıp kalıyor. Göran Tunström (1937-2000), memleketi Värmland'daki karakterlerin sevecen resmiyle popülerlik kazandı. Carina Burman (1960–), adını 18. yüzyıl şairi JH Kellgren'in yaşını çağrıştıran Jean Hendrich (Rahmetli kardeşim Jean Hendrich, 1993) ile parlak bir pastiş Min salig bror ile yaptı ve ününü geçen yıl geçen tarihi romanlarla pekiştirdi. İsveç ve Cambridge, İngiltere. Sigrid Combüchen (1942–), hem gerçek hem de kurgusal karakterleri betimleyen ve İngiliz Byron Derneği'ni ironik bir şekilde tasvir eden kurgusal biyografisi Byron (1988) ile ön plana çıktı.