cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zühtü Müridoğlu
Hayatı
İstanbul'da doğdu. Kasımpaşa Cezayirli Gazi Osman Paşa Camisi başimamı Hafız Mehmet Efendinin oğlu Zühtü, evlerinin tavan arasında bulduğu boyaları kullanmayı öğrenmesine katkı sağlayan Mithat Özar'ın önerisi ile 1924 yılında girdiği Sanayi-i Nefise Mektebi (şimdiki Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi) heykel bölümünde 1928 yılında mezun oldu. 1927-28 öğretim döneminde yurt dışı sınavını kazanır ve Fransa'ya gönderilir. Giderken önceden aldığı adresi izleyerek ilk olarak daha önceden Parise gelen Arkadaşı Hadi Bara'yı bulur. Onun varlığı ve tavsiyelerini dinler. Paris'te özel okul bir olan Collarossi Akademisi'nde, yapıtlarını sevip beğendiği sanatçı Marcel Gimond atölyesine yazılıp çalışmaya başladı.1932 yılı Ocak ayı başında yurda döner. 1932 yılı Nisan ayında Samsun Lisesi'nde resim öğretmenliğine atanır, o yılın Eylül ayında Gülhane Parkı girişindeki Alay Köşkünde ilk sergisini açar (arkadaşları ve hocalarından oluşan bir grup sergisi). İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde, Müzeler Genel Müdürlüğü bünyesinde İstanbul Heykel ve Mulaj Atölyesi Şefliği görevinde bulundu. Müzeden ayrılarak bir süre Ankara Üniversitesi Gazi Eğitim Enstitüsünde öğretmenlik yaptı. Daha sonra Akademi'ye atanarak orada öğretim üyesi oldu. 1950'den sonra ilk soyut heykellerini yapmaya başladı. 1969'da profesör oldu. 1974'te de emekliye ayrıldı. Ali Hadi Bara ile 1941-43 arasında Beşiktaş'taki Barbaros Anıtı'nı, Zonguldak'taki atlı Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü heykelini o yaptı. 1953 yılında Anıtkabir'in büyük merdiveninin batı yanındaki kabartmaları, 1965 yılında Büyükada, Muş Atatürk anıtlarını, daha sonra Sivas Atatürk anıtı ve İstanbul Eyüpsultan'da Atatürk heykellerini de yapmıştır. Yurt içinden ve dışından çok sayıda ödül almıştır. 1979'da Simavi Ödülü'nü aldı. Çok sayıda sergi açmıştır. Birçok yapıtı İstanbul Resim ve Heykel Müzesi'nde sergilenmektedir.
Michael Bloss
Bloss, 2019 Avrupa seçimlerinden bu yana Avrupa Parlamentosu Üyesi'dir. O zamandan beri Sanayi, Araştırma ve Enerji Komitesi'nde görev yapıyor. Komite görevlerine ek olarak, Parlamentonun ABD ile ilişkiler heyetinin bir parçasıdır.
Alexandre Alexeieff
Alexandre Alexeieff (1901-1982) Rusya'da doğan ve çocukluğunu İstanbul'da geçiren yönetmen. Paris'te bale gösterileri için dekor ve giysi yaptıktan, kitap resimledikten sonra Fernand Leger ile Berthold Bartosch'un da etkisiyle canlandırma alanında deneysel çalışmalara yöneldi. Daha sonra evleneceği öğrencisi Amerikalı Claire Parker ile birlikte 1932 yılında gerçekleştirdiği écran d'epingles ("iğneli perde") tekniğine sinemaya büyük bir yenilik getirdi. Bir metre tabanında, 80 cm yüksekliğindeki bir düzleme açılmış binlerce deliğe yerleştirilen, boyları birkaç santimetreyi aşmayan değişik uzunluktaki çelik iğnelerin üstüne, iki yandan ışık vurulunca, beyaz yüzeyde gölgeler, görüntüler, perspektif oyunları oluşuyor, iğnelerin konumu değiştirildikçe, oluşan biçimler de değişiyordu. Alexeieff'in on sekiz ay çalışarak bu yöntemle çektiği Une nuit sur le Mont Chauve (1932) Mussorgski'nin müziğini konu edindi.
Taş Köprü (Tartu)
Taş Köprü (Estonca: Kivisild) Estonya, Tartu'da bir köprüydü.
Köprü 1941'de İkinci Dünya Savaşı sırasında yıkıldı. Bugün Kaarsild, köprünün olduğu yerde duruyor.
Köprüyü orijinal görkemiyle restore etme planları bulunmaktadır.
1775 yangınından sonra Livonia Genel Valisi George Browne'un girişimi ve İmparatoriçe Catherine II'nin finansmanıyla köprünün yapılmasına karar verildi. Klasisist köprü, Livonian eyaletinin bir ustası olan J. Carl Siegfrieden'in tasarımına göre ve 1779-1784 yılları arasında bir inşaat ustası olan Johann Zaklowsky'nin yönetimi altında inşa edildi. İnşaat sırasında, Emajõgi Nehri'nin kuzey kolu dolduruldu ve Holm Adası, Emajõgi Nehri'nin kuzey kıyısına katıldı. Doğudaki köprü 1941 yılında yıkılmıştır. 9 Temmuz sabahı, Sovyet birlikleri geri çekildi, hayatta kalan batı kemeri, 1944'te geri çekilen Alman birlikleri tarafından yok edildi.
Tanım
Köprünün orta kısmı ahşaptan yapılmıştı ve Emajõgi Nehri üzerinde nakliyeye izin vermek için kaldırılabiliyordu. İki kapı kemerli taş köprü 5.6 m genişliğinde, kapı kemerlerinde 4 m idi ve inşası yaklaşık 3.000 Granit blok aldı. Köprü kemerlerinin kemerleri, demir kıskaçlara bağlandı ve daha fazla dayanıklılık sağlamak için kenetleme deliklerine kalay döküldü. Daha ince işleme gerektiren panel ve korniş taşları St. Petersburg'dan geldi. Taşların yapımında yaklaşık 9.000 kireç ağacı, Amsterdam'dan 10 varil çimento, 3.900 ağaç demir ve 350 ton kalay, iskele için binlerce kütük kullanıldı. Taş köprü 16 Eylül 1784'te trafiğe açıldı.
Tamamlanan Kivisild, Great Market topluluğunu mimari olarak tamamladı. Belediye binasının yan tarafında bulunan köprünün duvarında Latince ve Almanca metinlerin yer aldığı iki taş levha vardı: "SISTE HIC IMPETUS FLUMEN CATHARINA II IUBET CUIUS MUNIFICENTIA HAEC
Latin harfli plaket 1941 lansmanında oldukça sağlam kaldı, ancak gelecekteki kaderine dair bir kayıt yok.
Restorasyon
Kivisilla'yı restore etmek için, 2006 yılında, Ants Veetõusme önderliğinde Tartu Kivisilla Restorasyon Derneği tarafından yönetilen Kivisilla Vakfı kuruldu. Vakfın amacı, Tartu'nun eski bir simgesi olan Kivisild'i en geç 2005 yılına kadar restore etmekti; üzerine inşa edilen Kaarsild'in yıkılması veya taşınması gerekiyordu.
Ancak, köprüyü restore etmenin maliyeti, halkın ve devletin ona bağış yapma isteğinden birkaç kat daha yüksek çıktı. 2002 yılında aktif bağış toplama kampanyasının askıya alınmasına karar verildi. Toplanan para karşılığında 2004 yılında Kaarsilla'nın sonunda Belediye Binası tarafında açılan heykeltıraş Tiiu Kirsipuu'dan Taş Köprü'nün bronz[ bir modeli sipariş edildi.
2014 yılında, şirket hala Ticaret Siciline kayıtlıydı, ancak faaliyetinin tek işareti, restorasyon yararına Hansapank'a bağış yapılmasını isteyen modelle aynı anda Kaarsilla'ya kurulan bir metal bilgi panosundaydı. Yıllardır basın, Kivisilla'nın restorasyonu veya bağışların kaderi hakkında haber yapmamıştı, ancak bugünün Tartu sakinleri arasında Kaarsilla, Tartu'nun yeni bir sembolü haline geldi.
2015 Riigikogu seçimlerinin ardından yerel politikacılar Kivisilla'nın restorasyonunu bir kez daha kamuoyu önünde tartıştı, röportajlar ve toplantılar düzenledi. Tartu'da EKRE'de bir numaralı aday olan İmre Mürk, Kivisilla'nın restorasyonunun sadece 3-4 milyon avroya mal olacağı ve Avrupa Birliği'nin bu parayı sağlaması gereken ana destekçi oldu. Rein Kilk] ve Toomas Savi de köprünün restorasyonunu desteklemek için konuştular. Tartu Belediye Başkanı Urmas Klaas İnisiyatif konusunda daha şüpheciydi: "Elbette güzel bir girişim, ancak bu durumda inşaatı finanse eden zengin II. Catherine'in nerede olduğu da gösterilmelidir." 2015 baharında, Kivisilla'nın restorasyonu için toplanan paranın bakiyesi Tartu Kültür Başkenti'ne yatırıldı, toplam 26.300 avro ve 74 sent. Klaas ayrıca Kivisilla'nın restorasyonunun, Kivisild'in Kaarsild'den daha düşük olması nedeniyle Emajõgi Nehri üzerindeki mevcut nakliye trafiğine son vereceğini vurguladı.
Merkezkaç kuvveti
Newton mekaniğinde merkezkaç kuvveti, dönen bir referans çerçevesinde bakıldığında tüm nesneler üzerinde etkili gibi görünen bir eylemsizlik kuvvetidir ("hayali" veya "sözde" kuvvet olarak da adlandırılır).
Newton’a göre duran bir cisme etki eden kuvvet o cismin ivme kazanmasına neden olur. Yine Newton’a göre hareket halindeki bir cisim, üzerine bir kuvvet etki etmediği sürece hareketine devam edecektir. Dairesel hareket sistemlerinde, yani dönen sistemler için, başlangıçta duran bir cisim (yatayda dönen bir levha ya da bir atlıkarınca ve üzerinde hareketsiz bir cisim) harekete başladığında dışa doğru kayma eğilimi gösterecektir. Yani cisim merkezden dışa doğru bir ivme kazanacaktır. Newton’a göre bu cisme, ivmenin yönünde (dışa doğru) bir kuvvet etki ediyor olması gerekir. İşte gerçekte olmayan bu kuvvete merkezkaç kuvveti denir. Bu durum sisteme içeriden bakıldığı zaman gerçekleşir. Eğer sistem dışardan incelenirse durumun farklı olduğu görülür. Otobanların keskin virajlardaki eğimi, araçların kontrolünü kaybetmesini azaltmak içindir. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan NASCAR yarışlarında virajların eğimli olmasının nedeni merkezkaç kuvvetinin etkisini azaltmaktır. Böylece pilotlar, hem virajı rahat ve hızlı bir şekilde alır hem de korkunç kazaların önüne geçilmiş olur.
Fmk =m.V2/r eşitliğinden bulunur. Ayrıca bu eşitlikteki V, çizgisel hız, açısal hız ile yarıçapın çarpımı olarak da ifade edilebilir. (V=W.r)
Bu eşitlikten merkezkaç kuvveti, F=m.w.w.r olarak da yazılabilir. Merkezkaç kuvveti merkezden uzaklaştıkça artar.
Rauf Tunçay
Rauf Tunçay (1922, Kadıköy, 25 Eylül 1989, Yalova), Türk tarihçi ve yazar.
Hayatı ve kariyeri
Rauf Tunçay, 1922 yılında İstanbul Kadıköy’de doğmuştur. Çengelköy Havuzbaşı İlkokulu’ndan 1934 yılında mezun olmuş; orta öğrenimine Üsküdar 1. Ortaokulu'nda başlamış, 2. Sınıfta (1936 yılında) Haydarpaşa Lisesi'ne geciş yaparak devam etmiş, liseyi de orada okuyarak 1941’te lisenin Edebiyat C şubesinden mezun olmuştur.
Daha sonra İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümünden 1948 yılında mezun olmuştur. Bitirme ödevi olarak 'Evliya Çelebi Seyahatnamesi 5. Cildi'nin Endeksi'ni hazırlamıştır. Osmanlı Arşiv Dairesi’nde memur olarak görev yapmaya 1949 yılında başlamıştır. Türkiye Başbakanlık Arşivleri'nde de 28 yıl çeşitli müdürlük görevlerinde bulunmuştur.
Süheyl Ünver 'Raufnâme' isimli defteri Amerika'da Rauf Tunçay'a hitaben yazmıştır.
1978 yılında Nihal Hanım ile evlendi. 25 Eylül 1989 tarihinde 67 yaşında ölmüştür. Mezarı, Kandilli Mezarlığı'ndadır.
Sergiler
Rauf Tunçay ürettiği sanat çalışmaları ile Ünver'in himayesinde hazırlanan Saray'daki kişisel sergisi ve Süheyl Ünver’in düzenlediği diğer sergiler olmak üzere birçok sergiye katılmıştır.
Rauf Tunçay'ın Arşivi
Çoğunluğu görsel materyal, eskizler, çizimler, karalamalar; belge ve hatıra niteliğinde fotoğraflar, kendisi tarafından seçilmiş ve muhafaza edilmiş gazete kupürleri, alıntılar, poster ve dergi sayfaları, kitaplar, basılı bazı dokümanlar, sanat çalışmaları ayrıca mektuplar, geziler, konferans ve katıldığı etkinlikler sırasında tuttuğu el yazısı notlar ve daktilo yazıları gibi belgelerden oluşmaktadır.
Lipe Veloso
Lipe Veloso (d. 7 Nisan 1997), Brezilyalı futbolcudur.
Pop müzik
Pop müzik, 1950’lerin ortalarında ABD ve İngiltere’de ortaya çıkmış bir popüler müzik türüdür. “Popüler müzik” ile “pop müzik” terimleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılmasına rağmen, “popüler müzik” terimi popüler olan tüm müzikleri tanımlar ve pop müzik dışındaki türleri de kapsar. 1960’ların sonlarına dek “pop” ve rock” terimleri de sıklıkla birbirinin yerine kullanılıyordu, ancak zaman içinde bu türler birbirinden ayrılmıştır.
Pop müziğin temel özellikleri, enstrümantal kısmın sadeliği, ritim, vokal vurgusudur. Pop müzikteki ana ve pratik olarak tek beste biçimi şarkıdır. Şarkılar mısra ve nakarat şemasına göre inşa edilmiştir. Bir pop şarkısı basit, okunması kolay melodiler gerektirir. Pop müziğin ana enstrümanı insan sesidir. Eşliğe ikincil bir rol verilir. Eşlik eden pop müzisyenleri solo çalmazlar ve çoğu zaman ne şarkı yazarı ne de grup lideridirler. Ritmik yapı pop müzikte önemli bir rol oynar: birçok pop şarkısı dans etmek için yazılır ve net, değişmeyen bir ritmi vardır.
Pop şarkılarındaki metinler, kural olarak kişisel deneyimlere, duygulara ayrılmıştır: aşk, üzüntü, neşe. Şarkıların görsel sunumu da büyük önem taşıyor. Pop müzikler bir konser gösterisi ve video klipler şeklinde tanıtılır.
Super Collider (albüm)
Super Collider Amerikan heavy metal grubu Megadeth'in 5 Haziran 2013 tarihinde piyasaya çıkan on dördüncü stüdyo albümüdür. Albüm San Marcos, Kaliforniya'da bulunan gruba ait stüdyo olan Vic's Garage'da Johnny K tarafından kaydedildi. Albüm, grubun Roadrunner Records ile anlaşmasının bitmesi nedeniyle, Universal bünyesinde bulunan, Dave Mustaine'nin kendi şirketi Tradecraft etiketiyle piyasaya sürülmüştür.
Kerem (opera)
Kerem, Ahmet Adnan Saygun tarafından bestelenmiş "grand opera" janrında üç perdelik (ve 8 sahnelik) bir operadır. Liberetto, Selahattin Batu tarafından yazılmıştır.
Eser, bir halk edebiyatı ürünü olan Kerem ile Aslı hikâyesini tasavvuf felsefesine dayandırarak işler. Eserde dünyevi aşktan çok Kerem’in ilahi aşkı arayı ön plana çıkartılır; bu nedenle adı “Kerem ile Aslı” değil de “Kerem”’dir. Türk sanat tarihinde “opera tekniğinin uygulandığı ilk büyük yapıt” olarak yerini almıştır. Genellikle kaynaklarda bestecinin Özsoy adlı sahne eseri ilk Türk operası olarak anılsa da müzikal devinimi baştan sona koruyan  bir eser olması bakımından Kerem, ilk ulusal opera niteliğini taşır ve bestecinin kendisi tarafından da böyle değerlendirilir.
Hazırlanma ve sahnelenme
İlk defa 2 Nisan 1948’da Ankara’daki opera binasının açılışında henüz bitmemiş olan Kerem Operası’ndan birinci perdesi temsil edilmiştir. . Bu temsilde "Aslı” rolünü Ayhan Anlar, “Kerem” rolünü Aydın Gün canlandırdı. Bestesi aralıklarla beş yıl süren eser, üç perdelik haliyle 22 Aralık 1953’te Ankara’da sahnelendi.
İstanbul Devlet Opera ve Balesi tarafından 1990’da festival için sahnelendi. Eser 56 yıl sonra iki perdelik olarak düzenlenerek  11 Nisan 2009’da Ankara’da tekrar sahnelendi.
1.Sahne
''Sahne ağaçlıklıdır. Tepe üstünde bir mesire vardır. Sağ ön planda bir havuz, arkasında merdivenler ve geri planda tepeler.''
Kızlar korosu içlerinde en güzeli olan Vezir kızı Aslı hakkında türkü söylemektedirler. Aslı Han bir çevre işlemekteydi. Kızlar onu halaya kaldırırlar. Halay biterken avcı sesleri duyulur. Kızlar kaçışırlar. Genç avcılardan biri suya doğru ilerler. Çevresini unutan Asli geri donup bir ağaç arkasına saklanır. Genç suya eğilince güzel kızın suda aksini görür; ona aşık olur. Kız ve genç karşılıklı bir düetle birbirlerini tanıtırlar ve sevgilerini açıklarlar. Genç avcı Hanoğlu Kerem olduğunu açıklar ve Aslı bunu duyunca irkilir. Asli kızlarla beraber mesire yerini terk eder.
2. Sahne
Sarayda bir oda.
3. Sahne
Birinci sahnenin aynısı.
Kerem Aslı'yı bulmak için ülkesinden ayrılmaktadır. Kerem’in arkadaşları onu bundan vazgeçirmeye çalışırlar. Kerem annesine veda eder ve elinde bir sazla gurbete çıkar. Hanım Sultan buna çok üzülür.
1. Sahne
''Gece. Dağ başında. Çeşme önünde bir yalak, yanında bir söğüt.''
Kerem Aslı'yı rüyasında görür ama rüyasında ona erişemez.
2. Sahne
Eski bir medrese odası.
Bir derviş ihtiyar Kerem'e bir bardak şarap sunar ve bu ask şarabını içerse Aslı'ya kavuşacağını söyler. Kerem buna inanmaz ve İhtiyar’ın eline vurur.
3. Sahne
'' Gece. Bir mezarlık''
1. Sahne
Bir başka diyar hükümdarının bahçesi
Bir başka diyarda halk hükümdar sarayının çimenli bahçesinde eğlenmektedir. 2. Hükümdar gelir onları selamlar. Halka bir bulmaca sorar ve çözebilenin her muradının olacağını bildirir. Saz aşıkları bulmacayı çözemezler. Pejmürde kıyafetli Kerem sahneye girer; türküsünü söyler ve hükümdarın bulmacasını çözmüştür. Hükümdar kendisinden ne dilediğini sorar. Kerem ona Aslı'nın çevresini verir ve hükümdardan dileği Aslı'dır. Hükümdarın yanındaki misafir gelip Kerem’e sarılır; Misafirin Aslı’nın babası Vezir olduğu görülür. Bu sırada ihtiyar, elinde aşk kadehiyle gelir; Kerem kadehi alıp içer ve nihayet aşkına kavuşur.
2. Sahne
Boşluklara uzanan Vuslat Yolu
Huzur ve Ask korosu önce yalnız olarak, sonra Kerem ve Aslı'nın sesleriyle aşk şarkıları söylerler.
Villasenoria
Villasenoria Asteraceae familyasına bağlı bir cinstir.
Écran d'epingles
İğneli perde Rus Alexandre Alexeieff ve Amerikalı Claire Parker'ın birlikte 1932 yılında gerçekleştirdiği sinema tekniği. Bu teknikte bir metre tabanında, 80 cm yüksekliğindeki bir düzleme açılmış binlerce deliğe yerleştirilen, boyları birkaç santimetreyi aşmayan değişik uzunluktaki çelik iğnelerin üstüne, iki yandan ışık vurulunca, beyaz yüzeyde gölgeler, görüntüler, perspektif oyunları oluşuyor, iğnelerin konumu değiştirildikçe, oluşan biçimler de değişiyordu.
Créteil
Créteil, Fransa'nın Île-de-France bölgesinde, Val-de-Marne departmanında yer alıp bu departmanının valilik merkezi olan bir şehirdir. Kent Paris'in etrafında bulunan Paris kentsel yığışımı içinde ve yönetimsel olarak "Paris merkezinin güney-doğusunda bir varoş yerleşkesidir. 2016'da bu kentsel yiğışımin yerel idare yönetimi birimi olarak Grand Paris Büyük Şehri (Metropole du Grand Paris) kurumu kurulmuştur. Creteil 2016'da Fransa deparmanlarının alt yerel yönetim birimi olarak kurulan (ilçe karşılığı olan) 334 arrondissement'dan biridir ve  "Creteil Arrondismanı" olarak isimlendirilmiştir. "Cretail Arrondismanı" altında alt yerel yönetim birimi olarak "Cretail-1"  ve "Cretail-2" adı verilen 2 tane kanton vardır.
Kent Katolik Kilisesi hiyerarşi merkezi olarak 1996'dan itibaren piskoposluk bölgesi merkezliği ve 2014'ten itibaren "akademi" merkezliği yapmaktadır. Son 2014 nüfus sayımına göre, şehrin komün sınırları içindeki toplam nüfusu 91,042 kişidir. Bu nüfus ile kent Ile-de-France bolgesinde sekizinci buyuk komun olmakta ve departman olarak Vitry-sur-Seine kentinden sonra Fransa'da nüfusça ikinci buyuk departman olmaktadır.
Kent II. Dünya Savaşı sonuna kadar genellikle kırsal olan bir kent karakterinde bir yerleşke idi. 1955'te mimar "Charles-Gustave Stoskopf" tarafından tasarımlanan büyük apartmanlardan oluşan "Mont-Mesny" semti kurulması ile karakteri birden değişti ve modern bir şehir karakterini aldı. Daha sonra bu tür yapılaşma yeni apartmanlardan oluşan diğer benzer semtlerin kurulması ile devam etti ve şehir hızla gelişti. 1965'te, kent yapılan bir yerel yönetim reform ile yeni kurulan Val-de-Marne departmanının merkez şehri oldu. Bundan sonra hızlı yapılaşma "Yeni Creteil (Nouveau Créteil) adı verilen bir plan-programla devam etti, Bu planin en onemli sonucu kentte çok sayıda kamu sektörü yapıları (Creteil departman ve komün yönetim binaları, Henri-Mondor Hastanesi ve Creteil Adalet Sarayı) bina edilmesi oldu.
Şehir gayet belirgin doğasal çevre güzelliği arz etmektedir. Özellikle Marne Nehri kenarında bulunan 42 hektar alanı olan "Creteil Gŏlü" şehrin doğal çevre güzelliğine büyük bir katkı yapmaktadır.
1970 yılında yapılan reformlarla kurulan üniversitelerden olan XII. Paris Üniversitesi Val-de-Marne 21. yüzyılda her yıl ortalama 30,000 öğrenciye yüksek öğretim sağlamaktadır.
Coğrafik konum
Créteil kenti Paris'in etrafında bilunan kentsel yığışmanın içerisinde Paris merkezinin güney doğusundadır ve Val-de-Marne deparmanını tam ortasındadır. Kentin merkezi ile Paris şehrinin merkezi sayılan Notrdam Katedrallı atrasında harita üzerinde çizilen güneydoğu yönlü bir doğrunun 11 km uzunluğu olacağı hesaplanmıştır.
Şehir Seine Nehri ve bir kolu olan Marne Nehri'nin getirdiği ve bu akarsular tarafından erozyona uğramış aliviyonlu bir düzlük arazi üzerinde kurulmuştur. Marne Nehri kentin hemen yanından geçmektedir ve bu kentin yanında yaptığı bir kavisten sonra Seine Nehrine katilmaktadır. Şehrin yanında Marne Nehri'nin yanında eski taş ocaklarından taş çıkartmak için kazılmış derince çukurlarin sularla dolması ile ortaya çıkmış olan Creteil Gölü adlı 42 hektarlık bir gölcük bulunmaktadır.
Creteil şehrine komşu olan belediyeler Maisons-Alfort, Saint-Maur-des-Fossés, Bonneuil-sür-Marne, Limeil-Brévannes, Valenton, Choisy-le-Roi ve Alfortville adlarını taşımaktadır.
İklim
Creteil şehri ve etrafında iklim nispeten az değişkenlik göstermektedir. Isi yıl boyunca nispeten  mülayimdir. En soğuk ay Ocak olup yapılmış gözlemlere göre ortalama 4.7 °C olmaktadir ve en sıcak ay Ağustos olup gözlemlere göre ortalama ısı 20 °C olmaktadır. Yağışlar tüm yıl boyunca iyice dağılmıştır ve yeterli yağış görülmektedir. Coğrafyacıların iklim sınıflandırmasına göre Creteil'de Atlantik sahilleri deniz iklimi hakimdir ve "Koppen İklim Sınıflandırılması" ıskalası "Cfb" olarak verilmektedir.
Kardeş şehirler
Créteil kentinin, aşağıdaki şehirlerle kardeş şehir bağları vardır:
Anton Putsila
Anton Putsila (d. 10 Haziran 1987), Beyaz Rus futbolcudur. Vışeyşaya Liha ekiplerinden Dinamo Minsk'te oynamaktadır.
Ankara-İzmir Otoyolu
Ankara-İzmir Otoyolu, Türkiye'nin başkenti ve ikinci büyük kenti Ankara ile üçüncü büyük kenti İzmir'i birbirine bağlayacak olan ve 2023 yılında tamamlanması hedeflenen bir otoyol projesidir. Ankara'nın Etimesgut ilçesindeki 'den başlayıp Manisa'nın Turgutlu ilçesindeki 'te son bulacak olan otoyolun uzunluğu 501 km olacaktır.
Ersan Doğu
Ersan Doğu (d. 20 Nisan 1972), forvet pozisyonunda görev yapmış Türk-Alman futbolcudur.
Profesyonel kariyerine 1995 yılında SV Werder Bremen kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla Galatasaray, FC Oberneuland, VfB Oldenburg, FC Oberneuland ve Bremer SV kulüplerinde oynadı.
Vinicia
Vinicia Asteraceae familyasına bağlı bir cinstir.
Amyotrofik lateral skleroz
Amyotrofik lateral skleroz (ALS), aynı zamanda motor nöron hastalığı olarak da anılan, merkezî sinir sisteminde, omurilik ve beyin sapı adı verilen bölgede motor sinir hücrelerinin (motor nöronlar) kaybından ileri gelen bir hastalıktır. Bu hücrelerin kaybı kaslarda güçsüzlük ve erimeye (atrofi) yol açar. Ayrıca erken ya da geç hareketin birinci nöronu da hastalanır. Zihinsel fonksiyonlar ve bellek ise bozulmaz.
Karaçay Sürgünü
Martı Harekâtı kod adlı Karaçayların sınır dışı edilmesi, Sovyet hükümeti tarafından Kuzey Kafkasya'nın tüm Karaçay nüfusunun Kasım 1943'te Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında başta Kazak ve Kırgızistan SSC'si olmak üzere Orta Asya'ya zorla gönderilmesiydi.Sınır dışı etme kararı, Sovyet Başbakanı Joseph Stalin'in onayından sonra NKVD şefi Lavrentiy Beria tarafından emredildi.Kafkasya'da 70.000'e yakın Karaçay Türk'ü anavatanlarından tehcir edildi.Suç, 1930'lar ve 1950'ler arasında Rus olmayan Sovyet etnik azınlıkların birkaç milyon üyesini etkileyen bir Sovyet zorunlu yerleşim programının ve nüfus transferinin bir parçasıydı.
Amyotrofik lateral skleroz
Kaslardaki zayıflık ellerde ya da bacaklarda, ağız-yutak bölgesinde ya da dilde başlayabilir ve sürekli ilerleyerek yayılır. Bu yayılma "bulber" alandaki kasları da tutabileceği için konuşma ve yutma güçlüğüne neden olabilir. İleri evrelerinde solunum yetersizliğine de yol açabilir. Genellikle erişkin yaşlarda (40-50) ve erkeklerde, kadınlara göre biraz daha sık görülür. Görülme sıklığı (prevalansı) 100.000 de 1-1,5 civarındadır. Daha genç ve daha ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir ve genellikle zayıf insanlarda görüldüğü dikkat çekmektedir.
Karaçay Sürgünü
Resmi olarak sınır dışı edilme, Karaçayların işgalci Alman güçleriyle işbirliği yapmalarına bir cevaptı. Aslen sadece İkinci Dünya Savaşı sırasında isyancı haydutların aile üyeleriyle sınırlı olan sınır dışı, daha sonra tüm Karaçay etnik grubunu kapsayacak şekilde genişletildi. Sınır Dışı edilme, 13.000 ila 19.000 arasında ölüme yol açmış ve sınır dışı edilen nüfus için %19'luk bir ölüm oranına neden olmuştur. Karaçaylar, Stalin'in daha sonra diğer beş grubu kapsayan tam iskan politikasının hedef aldığı ilk Kuzey Kafkasya etnik grubuydu.
Amyotrofik lateral skleroz
ALS hastalığına yakalanmış birçok ünlü kişi bulunmaktadır. Amerikan beyzbol oyuncusu Lou Gehrig, İngiliz aktör David Niven, Leeds United ve İngiltere Futbol Federasyonları menajerleri Don Revie ve Dieter Dengler, metal müzik gitaristi Jason Becker, Amerikan caz müzik basçısı Charles Mingus, matematikçi Fokko du Cloux, İngiliz fizikçi Stephen Hawking, Çinli lider Mao Zedong, Türk futbolcular Sedat Balkanlı, İlyas Tüfekçi ve İsmail Gökçek, Amerikan siyasetçi Jacob Javits bu hastalığa yakalanmış ünlü kişilerden bazılarıdır.
Karaçay Sürgünü
1956'da Nikita Kruşçev'in yeni Sovyet Başbakanı olması ve Stalinizasyon sürecini üstlenmesinden sonra rehabilite edildiler. 1957'de Karaçaylar özel yerleşim yerlerinden serbest bırakıldı ve Karaçay-Çerkes Özerk Bölgesi olarak resmileştirilen kendi bölgelerine dönmelerine izin verildi. 1959 Yılına gelindiğinde Sovyet Karaçaylarının yaklaşık% 85'i Karaçay-Çerkesya'da ikamet ediyordu. Daha sonra, 1989'da Sovyet hükûmeti sınır dışı edilmenin bir suç olduğunu ilan etti. Manus Midlarsky gibi bazı çağdaş bilim adamları Çeçenleri, İnguşları, Kalmukları ve Karaçayları Stalin'in soykırım iddiasıyla öne sürülen etnik gruplar olarak gösteriyorlar.
Amyotrofik lateral skleroz
Etimoloji
Amyotrofik (a-myo-trophic) kelimesi, Yunanca bir kelimedir. "A" harfi yok veya olumsuz anlamında olup "myo"da kaslar ile ilgili bir anlamda kullanılmış ve bu sesler, beslemek anlamına gelen "trophic" ile birleşip amyotrophic yani amyotrofik sözcüğünü oluşturmuştur. Lateral sözcüğü de omurilik'te bulunan ve kasların hareketini kontrol eden hücrelerin bulunduğu bölgeyi belirtmek için kullanılmıştır. Bu bölgenin zamanla bozulması sonucu skleroz denilen kasların sertleşmesi şeklinde görülen vakalar oluşur.
Karaçay Sürgünü
Arka plan
Karaçaylar, Kuzey Kafkasya'da yaşayan bir Türk Müslüman etnik gruptur. 2002 yılında Walter Comins-Richmond Soykırım Araştırmaları Dergisi Karaçaylar hakkında şunları yazdı "Bir Türk dilli olarak - Kafkas ve İranlı konuşmacılarla çevrili Karaçayların kökenleri çok fazla bilimsel ilgi gördü. Ancak bugüne kadar kesin olarak belirlenmiş olan tek şey, Karaçaylar ve Balkarların Kafkas halklarının en eskileri arasında olduğudur. Muhtemelen, 1200'lerde Moğol istilaları ve ardından ertesi yüzyıl Timur tarafından fethedilen bir zamanlar daha büyük bir Türk grubunun parçası oldukları düşünülmektedir. Sonuç olarak, toprakları ve sayıları büyük ölçüde azaldı, ancak 1400 yılına kadar farklı etnokültürel birimler olarak ortaya çıktılar." Rusya'nın Kafkasya'yı fethinden sonra, 1828'de Rus İmparatorluğu'nun egemenliğine girdiler, ancak Çarlık yönetimine karşı ayaklandılar. 1917'deki Rus iç savaşı sırasında Karaçaylar kısa bir bağımsızlık dönemine sahipti, ancak bu, Sovyetler Birliği'nin bir parçası olduğunda tersine döndü. 1929-30 ayaklanmasında Sovyet güçleri tarafından yaklaşık 3.000 Karaçay ve Balkar vuruldu.
Amyotrofik lateral skleroz
Epidemiyoloji
ALS dünya çapında en sık görülen nöromüsküler, yani hem kas hem de sinir ile ilgili olan, dünya çapında her ırktan birçok insanı etkilemiş, en önemli hastalıklardan biridir. Her yıl dünyada, ortalama olarak her yüz bin kişide 1 veya 2 adet ALS vakasına rastlanır. Türkiye'deki sıklığı; 2006'da yapılmış bir çalışmaya göre yüzbinde 7.3'tür. Hastalık genellikle 40-60 yaşları arasında insanlarda görülse de daha genç veya yaşlı olan kişilerde de bu hastalığın görüldüğü olmuştur. Hastalıktan erkekler, kadınlara göre biraz daha fazla etkilenirler. ALS, ailesel ve seyrek olmak üzere ikiye ayrılır.
Karaçay Sürgünü
Arka plan
1920'lerde Josef Stalin, Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin yeni Genel Sekreteri oldu. Amerikalı bir akademisyen ve tarihçi olan Ben Kiernan, Stalin'in dönemini "Sovyet ve hatta Rus tarihinin en kanlı dönemi" olarak tanımladı.
Amyotrofik lateral skleroz
Epidemiyoloji
ALS'nin yüzbin kişide yalnız 1 veya 2 kişide görülen bir hastalık olmasına karşın bazı yerlerde hastalığın görülme oranı daha yüksektir. Batı Pasifikte bulunan üç bölgede hastalığa son birkaç yıl içerisinde ortalamalardan daha fazla rastlanmıştır. Guam'da en büyük bölge olan Chamorro'ların yaşadığı bölgede, Lytico-Bodig adı verilen vakaya geçmişte çok rastlanmıştır. Oranlar yüz bin kişide 143 vaka düzeyindedir. Lytico-Bodig hastalığı ALS, parkinson ve demans hastalığının birleşimidir. ALS görülme oranları Japonya'nın Kii Yarımadasında ve Batı Papua Yeni Gine'de artar.
Bunlardan başka, bu hastalığın görüldüğü yerlere örnek olarak da bazı küçük gruplar gösterilebilir. Bazı resmi raporlara göre; San Francisco 49 ers'de oynayan üç Amerikan futbolcusu, güney İngiltere'de futbol oynayan üç arkadaş, Fransa'dan bazı evli çiftler ALS'ye yakalanmıştır. Çok sayıda uzmana göre hastalığın nedeni, genetik faktörler ile çevre faktörlerinin kombinasyonu olarak gösterilmektedir. Bununla birlikte bu neden tam olarak kanıtlanamamışken, hastalık riskinin yaşın artmasıyla artması hipotezi de henüz kanıtlanamamıştır.
Nedenler ve risk faktörleri
Bilim insanları ALS'nin kesin olarak nedenini bulamamakla birlikte bu hastalığa ait çok çeşitli çevresel risk faktörleri gösterilebilir. Bu hastalığın birden fazla risk faktörüne sahip olduğuna inanılır. Araştırmacılar, bağışıklık sisteminde anormalliğe yol açan, DNA'nın yapısını ve enzim sisteminin işleyişini bozan, nörotoksik özellik gösteren bir virüsten şüphelenmektedir. Ailesel ALS'de genetik bir özelliğin neden olduğu tahmin edilse de, ALS'nin diğer türü olan seyrek ALS'de genetik bir nedene rastlanmamıştır.
Batı Pasifik'te hastalığın görülme oranlarının artması sonucu, yapılan araştırmalardan sonra nörotoksik bir maddenin hastalığa neden olduğu anlaşıldı. Ardından bu sinirlere zarar veren nörotoksik maddenin Cycas circinalis (Cycadaceae) adlı bir bitkinin tohumlarında bulunduğu anlaşıldı. Bu bitki yalnızca bu bölgede bulunmaktaydı ve 1950 ve 1960'lı yıllarda yiyeceklere katıldığı belirlendi.
İnsanlarda 21. kromozomun bozulması veya hatalı olması sonucu hastalığın ortaya çıktığına inanılmaktadır. Bu gendeki mutasyon otozomal baskın türdendir. Bir ailede bulunan ebeveynlerde kromozomlara bağlı olan ALS varsa onların çocuklarında da bu tür ALS görülme olasılığı çok fazladır. Fakat eğer ailede "seyrek" yani kromozomlara bağlı olmayan türden ALS varsa çocuklarda ALS hastalığının olma olsalığı azdır veya yoktur.
ALS Birliğine göre ordu mensubu veya emekli olmuş kişilerin ALS hastalığına yakalanma oranı diğer insanlardan daha yüksektir. Orduda ALS adlı raporlarında, ordudakilerin neredeyse %60 daha fazla bu hastalığın riski altında olduğu belirtilmiştir.
Belirtiler
ALS'ye dair ilk belirtiler genellikle fark edilmez ya da gözden kaçar, bunun sebebi ya farkedilemeyecek bir kasta meydana gelmesi ya da hastanın ağrı kas sıkışması gibi durumları görmezden gelmesinden kaynaklanır. İlk belirtiler, kaslarda seğirme, titreme, kas zayıflığı sonucunda kolların veya bacakların etkilenmesidir. Bu tür belirtilerin zamanla artması sonucunda ALS hastalığı ortaya çıkar. ALS'nin belirtileri sonucunda vücutta hangi kas etkilenmekteyse o kısım ilk olarak zarar görür. Hastaların % 75'inde ilk belirtiler, kol ve bacak kaslarında görülmüştür. Bu vakaların bazılarında hastalık önce bacaklardan bir tanesini etkilemiş ve hastalar da bunu ilk olarak yürürken veya koşarken sendeledikleri sonucu keşfetmişlerdir.
Bazı vakalarda ise hastalık ilk olarak elleri ve kolları etkilemiştir. Bu tür hastalar da, hastalığı el becerisi gerektiren düğmeye basma, yazı yazma, anahtarlar ile kapı açma gibi basit işleri yapamamaları sonucu fark etmişlerdir. Bu hastalığa yakalanmış hastaların yaklaşık %25 kadarında daha farklı belirtiler görülmüştür. Bunlardan en önemlisi konuşma zorluğu ve net konuşamamadır. Bu tür hastaların konuşmaları anlaşılmayacak derecede karmaşıktır. Ayrıca, burunla ilgili sorunlar ve zamanla konuşma sesinde düşüklük de ilk belirtilerin arasında görülebilir. Çiğneme bozuklukları ve dilin hareketinin zorlaşması da izleyen belirtilerdir. Dilin hareketinin sınırlanması sonucunda nefes borusu tıkanabilir ve bundan başka ilerleyen durumlarda da tam anlamıyla konuşma kaybı görülebilir.
Hastalığın ilk aşamasında kasların etkilenmesinden sonra, ilerleyen aşamalarda hastalığın tüm vücudu etkilediği görülür. Hastaların hareket edememesi, konuşamaması ve sözcükleri telaffuz edememesi (dysarthria), yiyecekleri çiğneyememesi (dysphagia) örnek gösterilebilir. Üst motor nöronlarının hasar görmesi sonucu kaslarda sertleşme (spastisite) ve abartılı refleksler denen hyperrefleksiya durumu görülür. Babinski işareti denen abartı bir refleks de (ayak başparmağının anormal bir biçimde seğirmesi şeklinde olur) üst motor nöronlarının hasar gördüğünü gösterir.
Bir hastaya ALS tanısının konması için, hastalarda üst ve alt sinir hücresi hasarlarının başka durumlardan kaynaklanmadığından emin olunmalıdır.
Hastalığın gelişimi ve yayılım hızı kişiden kişiye değişse bile, sonuç olarak hastalığa yakalanan kişiler ayağa kalkamaz veya yürüyemez, yatağa yatıp kendiliğinden kalkamaz veya ellerini ve kollarını kullanamaz. Çiğneme güçlükleri ve çiğneme yeteneğindeki zayıflama sonucu hastaların normal yemek yiyememesi yemek sırasında hastanın boğulma riskini artırır. Sonucunda da kilo problemleri ortaya çıkar. Hastalık her ne kadar bilince ve anlamaya etki etmese bile, bazı vücut fonksiyonlarının zamanla kaybedilmesi ALS hastalarında sinirlilik ve bunalım gibi ruh hali değişikliklerini de beraberinde getirir. Hastanın ailesinde daha önceden frontotemporal dementia adı verilen durum görülmüşse, hastalarda derin bir kişilik değişimi görülebilir. Fakat bu düşük oranlarda rastlanan bir vakadır. Hastaların büyük bır kısmında sözcük üretimi güçlüğü, dikkat kaybı ve kararsızlık gibi problemler görülür. Bu hastalığın gelişiminin bir kısmı olarak dabilin bozuklukları görülür. Bu problem de, hastanın gece nefes almasında sorunlar yaşamasına bağlanır (nocturnal hypoventilation). Sağlık uzmanları, hastalığın gidişatı hakkında hastalara bilgi verirken; olası tedavi seçeneklerini, hastalığın daha ilerki durumlarında verilecek kararlar açısından önemli olduğundan anlatıp hastalara bilgi vermelidir.
Diyafram kaslarının zayıflaması sonucunda bu bölgedeki hava kapasitesi ve basınç azalır. Bazı durumlarda ilk belirti olarak, kol ve bacak kaslarının zayıflaması gibi belirtiler yerine diyafram kasının zayıfladığı da görülür. Bilevel basınç artırımı adlı yöntem sık sık öncelikle geceleri sonraları gündüz saatlerinde olmak üzere hastanın nefesini desteklemek için kullanılır. Bu yöntemin yetersiz kalmasından önce hastanın tracheostomye ve uzun süreli mekanik solununuma karar vermesi gerekir. Hastaların büyük çoğunluğu bu yolu seçmeyip Palliative care adlı yolu seçerler. ALS hastalarının çoğu da hastalığın kendisinden değil de solunum problemleri (pneumonia) yüzünden ölmektedir.
Teşhis
ALS hastalığının kesin teşhisinin konulması için bir test bulunmasa da, üst ve alt motor nöronlarından tek bir kol veya bacak kasına gelen sinyaller hastalığın tanısında çok belirleyici olmaktadır. ALS'nin ana belirtileri kaslara gelen sinyaller olsa bile doktorlar yine de birçok test yaparlar. Bu testler sonunda, doktor hastaya ait bütün medikal bilgileri elde eder. Bu bilgiler başka hastalıklar için kulanılabilir. Hastanın medikal geçmişinin öğrenilmesinden sonra doktor bu hastalık nedeniyle, hastada oluşan değişiklikleri, örneğin kaslardaki zayıflamaları, reflekslerdeki değişiklikleri öğrenip hastalığın düzeyini ve durumun ne kadar kötü olduğunu anlayabilir.
ALS'nin belirtileri tedavi olasılığı daha yüksek olan birçok başka hastalıkla benzer olabilir. Birçok uygun test yapılarak hastalığın niteliği anlaşılabilmektedir.Bu testlerden biri de elektromiyografi (EMG)'dir. Bu yöntem kasların elektriksel aktivitesini kaydeden özel bir tekniktir. EMG'nin kesin sonuçları hastaya tam olarak ALS tanısının konmasında etkili olmaktadır. Bir başka test yöntemi de sinir iletim hızının (NCV) ölçülmesidir. Bu testin sonuçlarındaki anormallikler, ALS olduğu şüphelenilen hastanın, örneğin peripheral neuropathy olduğunu (çevresel sinir sisteminin hasar görmesi durumu) veya miyopati (kas hastalığı) olduğunu ifade edebilir. Doktor manyetik resonans görüntülenmesi yöntemi testini de isteyebilir. Testin amacı, manyetik alanda radyo dalgalarını hastanın beynine ve omuriliğine göndererek bu bölgeler hakkında ayrıntılı görüntüler almaktır. ALS hastalığının tanısını konmasında sıkça rastlanan bu yöntemle, ayrıca hastalığının belirtilerini sağlayan başka sağlık sorunları da aydınlatılabilir. Omurilik tümörü (Multipl skleroz), syringomyelia ve cervical spondylosis bunlara örnek olarak verilebilir.
Hastadaki belirtilere ve bahsedilen testlerdeki bulgulara göre, ilgili doktor diğer hastalıklardan kaynaklanmadığından emin olmak için hastadan bazı üre ve kan analizi gibi rutin laboratuvar testleri de isteyebilir. Bazı durumlarda eğer doktor belirtilerin nedenini ALS değil de, miyopati olduğuna karar kılarsa kas biyopsisi yapılabilir.
HIV virüsü, T-hücresi lösemi virüsü gibi virüslerin ve sifiliz, Lime hastalığı, tick-borne encphalitis gibi hastalıklar da bazı şartlarda ALS'nin belirtileri gibi belirtiler de gösterebilirler. Multiple Skleroz, post-polio sendromu, multifokal motor nöropatisi ve spinal müsküler atrofisi gibi sinirlerle ilgili problemler de belirtilerinden dolayı doktorların teşhis yapmasına neden olabilirler. ALS hastalığını benzeri belirtileri taşıyan bazı hastaların antibiyotiğe yanıt verdiği durumlar da görülmüştür.
ALS'ye benzeyen belirtilere sahip çok çeşitli hastalıkların bulunması ve bu belirtiler sonucu hastaya tahminler sonucu ALS tanısının koyulması nedeniyle, hastalık eğer ilk evrelerinde ise hasta, ikinci kez bir nörolojik tanı isteyebilir.
Mount Sinai School of Medicine adlı tıp okulunda yapılan bir çalışma ile, ALS hastalarında sağlıklı insanlara göre serebral omurilik sıvısında bulunan üç karakteristik proteinin miktarının kayda değer derecede daha düşük olduğu saptanmıştır. Bu çalışma, 2006 yılının Şubat ayında Nöroloji adlı dergide yayınlanmıştır. Bu proteinlerin seviyeleri değerlendirildiğinde, bu değerlerin ALS tanısında %95 oranında kesin sonuç verdiği kanıtlanmıştır. (Bu üç protein: TTR, kristatin C, ve nöroendokrin protein 7B2'nin karboksil terminal parçalarıdır.) Bu proteinler, ALS'nin tanısının doğrulanmasında kullanılan ilk biyolojik yapılardır. Normal metodlarla hastalığın kesin tanısının konması ilk belirtilerin çıkmasından itibaren ortalama olarak 12 ay civarındadır. Bu biomateryallerin keşfedilmesi ile erken teşhis olanağı oluşmakta ve hastalık ilerlemeden hastalara tedavi fırsatı sunmaktadır.
Etiyoloji (Hastalığın sebepleri)
Genleri ile oynanmış deney fareleri ile yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda mutasyon geçirmiş SOD1'in amiyotropik lateral skleroz üzerindeki rolü hakkında birçok teori üretildi. SOD1 barındırmayan farelerin alışılmış bir şekilde ALS geliştirmemesine rağmen; yaşa bağlı kas atropisi (sarkopenya) sergilemişlerdir. Bu da, mutant SOD1'in zehirli özelliklerinin, normal bir fonksiyon kaybetmenin bir sonucu değil de yeni bir özellik kazanmanın bir sonucu olduğunu göstermektedir. Buna ek olarak; her iki ALS türünde de (aileden gelen ALS ve dağınık ALS) ortak bir patolojik bir etki yaratmak üzere bir araya toplandığı bulunmuştur. İlginçtir ki, mutant SOD1 içeren farelerde, bu maddenin toplanmasının sadece hastalıklı dokularda olduğu, ve buna en çok da motor nöronların dejenerasyonu sırasında rastlanmıştır.. .Ayrıca bazı spekülasyonlara göre mutant SOD1'in bir araya toplanması hücrelerin mitokondri, protozom gibi organellere zarar vererek hücresel fonksiyonları bozduğu düşünülmektedir.. Eğer bu gibi bozma olayları kanıtlanırsa, mutant SOD1 'in zehirli olduğu hakkındaki teorilerin güvenilirliği artacaktır. Fakat hatırlanmalıdır ki,SOD1 mutasyonları ALS vakalarının sadece %10 veya biraz daha fazlasına neden olmaktadır. Ayrıca bazı etiyolojik mekanizmlar dağınık görülen ALS türünde bu nedene bağlı olarak farklanabilmektedir. Halen, ALS-SOD1 fareleri bu hastalığın en önemli örneği olarak kabul edilmektedir.
Hastalık üzerine yapılan çalışmalar ayrıca motor nöron dejenerasyonunda glutamat'ın rolünü belirlemeye de yoğunlaşmıştır. Glutamat beyin yer alan nörotransmitter madde adı verilen mesaj taşıma görevi olan kimyasal bir maddedir. Bilim insanlarının araştırması sonucunda sağlıklı insanlar ve ALS hastaları arasında yapılan bazı karşılaştırmalarda; kanın plazmasındaki ve omurilik sıvısında bulunan glutamat seviyelerinin, hastalarda daha fazla olduğu görülmüştür. Laboratuvar çalışmaları, ortamda çok fazla glutamat olmasının ve bunun uzun sürmesinin, sinir hücrelerinin ölmesine neden olduğunu kanıtlamıştır (eksitotoksisite). Günümüzde bilim insanları, fazla glutamatın omurilik sıvısında hangi mekanizmalarla oluşturulduğunu ve bu dengesizliğin ALS'nin gelişimini nasıl etkilediğini anlamaya çalışmaktadır. Astrositlerin nöronlar tarafından sarılı olan ekstrasellüler sıvıdaki glutamatı etkisiz hale getirememesi, glutmata bağlı olan nöro dejenerasyonunun (sinir hücrelerinin bozulması) bir sebebi olarak gösterilmiştir. Riluzole onaylı tek ALS ilacıdır ve glutamat taşınımı olan bölgeleri hedef alır. Bu ilacın hastalığın ana nedeni olmayan glutamat ile ilgili bir şeyleri değiştirmesi hastalara moral kaynağı olmaktadır.
Vücudun bağışıklık sisteminin normal hücrelere saldırması ile autoimmün sisteminin buna yanıt vermesi de motor nöron dejenerasyonun olası bir nedenidir. Bazı bilim insanları, antikorların doğrudan veya doğrudan olmayarak motor nöronların fonksiyonlarını zayıflattığı hakkında bir teori ileri sürmüştür. Buna göre, antikorlar beyin ve kaslar arasındaki sinyal iletimini etkilemektedir. Son bulunan bilgilere göre, hastalığın ileriki seviyelerinde sinir sisteminin bağışıklık hücreleri olan Microglia'ların ön plana çıktığı görülmüştür.
Araştırmacılar ALS'nin nedenlerini araştırırken zehirli ve bazı zararlı çevresel faktörleri de araştırmışlardır. Diğer araştırmalar da travmanın ve beslenme eksikliklerinin olası etkilerini incelemiştir. Fakat,hala bu faktörlerin ALS'nin nedeni olabileceğine dair yeterli kanıt yoktur.
Tedavisi
ALS için henüz bir tedavi bulunamamıştır. Fakat Amerika Gıda ve İlaç Yönetim kuruluşu (FDA) hastalık için geliştirilen ilk ilaç olan Riluzole 'ü (Rilutek) onaylamıştır. Riluzole'ün glutamat seviyesini azaltarak motor nöronlarının gördüğü hasarı azalttığına inanılmaktadır. Bu ilacı ALS hastalarının ömrünü birkaç ay kadar uzattığı görülmüştür. Hatta bazı durumlarda daha uzun süreli faydaları da olmuştur. İlacın ayrıca hastaların solunum sistemi için gerekli olan desteği alma süresini geciktirdiğine de rastlanmıştır. Riluzole, motor nöronlarının aldığı hasarı geri döndürmez. Aynı zamanda yan etki olarak ilacı karaciğerde hasar ve bazı değişik etkiler gözlenmiştir. Fakat yine de, yeni bulunan ilaçların bir gün ALS'nin gelişimini çok daha yavaşlatacağı öngörülmektedir.
ALS için geliştirilen diğer tedavi yöntemleri de, hastaların daha iyi bir hayat sürmesini ve hastalığın semptomlarını hafifletmeyi amaç edinmiştir. Destekleyici olan diğer yöntemlerden en etkilisi, doktorun, eczacının, fizyoterapistin, beslenme uzmanının ve hemşirelerin hasta için beraber çalıştığı yöntemdir. Hasta bakıcı ve hastanın birlikte çalışarak bir takım oluşturması sonucu bu takım hastanın daha rahat bir hayat sürdürebilmesi için bazı bireysel planlar tasarlayabilir, oluşturulan bu medikal ve fiziksel tedavi yöntemleri bazı özel aygıtlar ile uygulanabilir. Örneğin,hasta özel bir alet yardımı ile hareketli duruma getirilir ve olabildiğince hastanın rahat olması sağlanır.
Fizyoterapinin uygulanması ve tedaviyi destekleyici teknolojinin yardımı ile hastanın özgürlüğü artırılabilir ve ayrıca hastalığın seyri sırasında hastanın güvenliği sağlanabilinmektedir. Yürüme, yüzme, antrenman bisikleti gibi hafif aerobik egzersizleri ile hastalıktan etkilenmemiş olan kaslar ve hastanın kalp sağlığı güçlendirilebilir, aynı zamanda hastanın yorgunluk ve depresyonla olan mücadelesi desteklenebilir. Esneme ve hareket alıştırmaları ile de hastanın kaslarının sönmesinin önüne geçilebilir ve spastisitenin verdiği acı azaltılabilir. Fizyoterapistler bu nitelikte hastaları zorlamayan egzersizlerin faydalı olduğunu belirtmekte ve önermektedir. Bazı terapistler de, destek ayakları, yürütücü, tekerlekli sandalye gibi aletler önermiştir. Bunun nedeni de hastaların hareketli kalmalarını sağlamaktır.
Konuşmada zorluk çeken ALS hastaları da konuşma üzerine uzman olan bazı uzmanlardan yardım alabilir. Hastalar bu profesyonel kişiler yardımı ile daha yüksek sesli ve net konuşma tekniklerini öğrenebilirler. Uzmanlar bazı durumlarda konuşma kolaylığı açısından teknolojik aygıtlar da önerebilirler. Örneğin; ses artırıcı, harf tahtaları, evet - hayır aygıtları bunlara örnek olarak verilebilir. Bu tür cihazlar hastalar uzun süreli konuşamadıklarında, bazı sesleri çıkaramadıklarında yardımcı olmaktadır. Bu cihazların kontrolü, parmak, kafa, göz oynatma gibi küçük fiziksel hareketler ile sağlanmaktadır.
Hastalar, konuşma ve beslenme uzmanlarından yemek öğünlerini planlamaları hakkında bilgiler almaktadır. Örneğin, gün içinde yenilen yiyecekler ve kalorileri, yiyeceklerin çiğnenmesi, sıvı gıda alımı konuları hastalar için oldukça önemlidir. Hastalar boğulmayı engelle adına, fazla tükürüğü atma amacı ile bazı emme cihazları kullanmaya başlayabilir. Doktorlar, hasta eğer artık dışarıdan aldığı besinler ile yeteri kadar beslenemiyorsa, direkt olarak hastanın midesine bir besleme tüpü sokabilir. Bu beslenme tüpünü kullanılması boğulma ve zatürre riskini artırır. Bu olaylar da akciğerlere sıvı kaçması ile sonuçlanabilir. Tüp hastada acıya neden olmaz ve hastaların yine de dışarıdan beslenmelerine engel olmaz.
Solunuma yardımcı olan kasların zayıflaması görüldüğünde, gece kullanılan solunum desteği aparatı kullanılarak, hastanın uyku sırasında soluk alış - verişine yardımcı olunabilir. Bu tür cihazlar hastanın akciğerlerini yapay olarak dışarıdaki hava ile doldurur. Cihaza hava sağlayan bu dış kaynaklar, hastanın yüzüne ve başına entegre edilir. Hastanın akciğerleri oksijen ve karbondioksit seviyelerini dengeleyemez duruma geldiğinde bu tür cihazlar sürekli kullanılabilir.
Hastalar son çare olarak akciğerlerin görevini tam olarak yapan yapay solunum cihazlarını kullanabilir. Bu yöntemin etkili olması için burun veya ağızdan soluk borusuna giden bir tüp kullanılmalıdır. Uzun süreli kullanın için de trakeotomi adında bir operasyon ile plastik solunum tüpü boyundan sokularak hastanın soluk borusuna yerleştirilir. Hasta ve yakınları bu yöntemlerden birini seçmeden önce bazı faktörleri göz önünde bulunarak, iyi düşünüp karar vermelidir. Solunum cihazları birbirinden farklıdır. Bu cihazlar hastanın yaşamının kalitesine etki ettiği gibi fiyatları da buna bağlı olarak değişmektedir. Bir hastanın solunum desteği alması, solunum sorunlarını çözüp, yaşam süresini artırsa bile ALS'nin ilerlemesine bir etkide bulunmaz. Hastalar, solunum desteği sistemini almadan önce uzun süre hareketsizlikten dolayı hayatlarında olacak değişiklikler konusunda iyi bir şekilde bilgilendirilmelidir. Bazı durumlarda solunum desteği alan hastaların konuşabildiği görülmüştür.
Sosyal çalışıcılar ve hemşireler, özellikle hastalık son aşamada iken, hastalara ve ailelerine tıbbi ve manevi olarak yardım etmektedir. Sosyal çalışmacılar özellikle vasiyet hazırlama, finansal yardım bulma, konularında yardımcı olmaktadır. Ev hemşireleri de sadece medikal anlamda yardım etmezler. Aynı zamanda hasta yakınlarına, hastayı beslemeyi, uygun bir şekilde hareket ettirmeyi, hastanın solunum cihazlarını takıp çıkarmayı öğreterek hastaya bakanlara yardım eder. Bu tür hemşireler sık sık hastanın evde tedavisi konusunda hasta ile ilgili uzman doktora danışırlar. Hastanın evdeki tedavisinin uygun olup olmadığından sık sık emin olunur. Ayrıca, evde hastaya yardımcı olan bu grup, hastaya ve yakınlarına hastanın hayatının sonlanması durumu hakkında da bilgi verir.