cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kıl dönmesi
Korunma
Tıraş olurken, duş almaktan kaçınmak ve tıraştan önce cildi hazırlamak için birkaç önlem alınabilir. Tıraş olurken, uygun miktarda kayganlaştırıcı (tıraş kremi, jeli veya sabun şeklinde) uygulamak, kılların cilt yüzeyinin altına itilmesini önlemek için önemlidir. Buna ek olarak, tıraş bıçağıyla çok fazla güç uygulanması, çevredeki dermisten daha kısa kesilen kıllara katkıda bulunabilir. Tıraş yerine en düşük ayarda (1,0 veya 0,5 mm) bir sakal düzeltici kullanmak etkili bir alternatiftir.
Alternatif olarak, kıl dönmesi, örneğin lazer epilasyon veya elektroliz yoluyla epilasyon gibi yöntemlerle kılların kalıcı olarak alınmasıyla önlenebilir.
Epilasyondan önce ve sonra yeterince eksfoliasyon yapılmaması tüylerin batık hale gelmesine neden olur. Günlük eksfoliasyon fazla deri birikimini önleyerek tüylerin deri üzerinde düzgün bir şekilde uzamasını sağlar. Önleyici araçlar arasında kimyasal eksfoliasyon: kahve peelingi, sıvılar, kremler veya fiziksel eksfoliasyon: eldivenler, lif kabağı veya yumuşak ve sert kıllara sahip batık tüy önleyici fırça yer alır.
Tedavi
Kıl dönmesi için birçok farklı tedavi mevcuttur:
Renato Cajá
Renato Cajá (d. 15 Eylül 1984, Paraíba), Brezilyalı eski futbolcudur.
Kıl dönmesi
Tedavi
Diğer tedaviler arasında kıl dönmesinin üzerine ılık bir bez koymak, farklı bir yönde tıraş olmak, yüz fırçaları, süngerler, havlular, merhemler veya asit içeren kremlerle eksfoliasyon yapmak ve ibuprofen veya diğer nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar yer alır.
Renato Cajá
İlk yılları
Renato 1984 yılında yetiştirdiği futbolcularla ünlü Brezilya'da doğdu. Futbola ise Mogi Mirim EC takımının altyapısında 2000 yılında başladı. 2001'de ise América-MG takımının altyapısına kiralandı. 2002-2004 yılları arasında ise U-20 takımında oynadı. 2003'te Mogi Mirim takımında profesyonel sözleşme imzaladı. 2 sene burada oynayan oyun kurucu, 2006 yılında ise Ferroviária-SP takımına transfer oldu. Bu takımda 28 maça çıkan oyuncu 4 gol attı ancak yaptığı asistler ve koşularla dikkat çekti. 2007 yılında ise Gremio takımının pilot takımı olan yeşil-beyazlı ekip Juventude'a transfer oldu. Burada yalnızca yarım sezon geçiren maestro, 35 maça çıktı ve 5 gol attı. Sezonun bitmesiylede Ponte Preta ile sözleşme imzaladı. Bu takımda 1 sezon kalan oyuncu toplam 39 maça çıkarken 15 tane de gol atarak kariyerinin en verimli sezonunu yaşadı. Bu performansının ardından ise Dûrî el-Muhtarifin es-Suudî ekiplerinden Al-Ittihad'a transfer oldu. Dûrî el-Muhtarifin es-Suudî'nde ise 25 maça çıkan oyuncu 3 gol attı ve 5 asist yaptı. Aynı sezon ise uyum sağlayamadığı için ülkesi takımlarından Grêmio'ya transfer oldu ancak kadroda düşünülmedi ve sadece 3 maça çıkabildi. 2010-11 sezonu içinse Botafogo'ya satıldı. Bu takımda 45 maça çıkan oyuncu 8 tanede gol attı.
Guangzhou
8 Mart 2011'de Congguo Cuçio Şiehui Çaoci Liensai ekibi Guangzhou Evergrande tarafından bu kulüp ile 4 yıllık sözleşme imzalandığı açıklandı. Ayrıca oyuncunun conserves bedeli için US$2.25 milyon bedel ödeneceği de belirtildi. 9 Nisan'da ilk maçına Nanchang Hengyuan karşısında 1-1 biten maçta çıktı.17 Nisan'da Guangzhou Evergrande'nin Beiçing Guoan ile kendi evinde lig'de oynayan oyuncu, menajer Lee Jang-Soo tarafından oyundan alınmasına çok sinirlendi ve dire olarak soyunma odasının yolunu tuttu. Bu davranışından dolayı ise kulüp yönetimi tarafından 3 maç oynamama ve rezerv takıma gitme cezası aldı. Takım oyuncularından Cléo'nun sakatlığından sonra ise oynama şansı buldu. Ancak Renato takımın sistemine adapte olamadı. 2 Temmuz'da Arjantinli oyun kurucu Darío Conca'nun Guangzhou Evergrande takımına rekor bir bonservis olan $10 milyon bedel ile kadroya katılmasının ardından Renato Cajá yabancı sınırı nedeniyle kadro dışı kaldı. 15 Temmuz'da ise eski kulübü Ponte Preta takımına 600,000 dolar bedel ile 1 yıllığına kiralandı. Bu takımda bir sezonda 16 maça çıkan oyuncu 5 gol attı.
Haziran 2012'de, Renato Cajá J1 League ekibi Kashima Antlers'ya 6 aylığına kiralandı. Kashima Antlers also had an option to make the move permanent in the end of the 2012 league season with a fee of US$2 million. Renato Cajá ilk maçına 2012 J. League Cup çeyrek finali ilk ayağında çıktı. Cerezo Osaka ile 25 Temmuz'da oynanan bu maçta oyuncu Dutra'nın yerine ikinci yarıda dahil oldu. J League'de ise ilk maçına 3 gün sonra çıktı ve takımı Sanfrecce Hiroshima ile 2-2 berabere kaldı. 1 Ağustos'ta Renato Cajá, Kashima için ilk golünü attı. 30 Aralık'a kadar bu takımda kalan oyuncu, 14 maça çıktı ve biri serbestvuruş olmak üzere iki gol attı.
Renato Cajá 15 Mart 2013'te ise ülkesinin takımlarından Vitória ile kiralık sözleşme imzaladı. Renato sezonu 32 maçta 2 gol ile bitirdi.
Bursaspor
2013-14 devre arası gelmeden takımın oyun kurucusu Pablo Martin Batalla'nın takımından ayrılmasının ardından adı Samuel Holmen başta olmak üzere birçok oyun kurucu ile geçen Bursaspor, 13 Ocak 2014 tarihinde resmi sitesinden Caja ile satın alma opsiyonu Bursaspor'da olma küzere kiralık olarak anlaşıldığını açıkladı. Aynı günün akşamı Bursa'ya gelen oyuncu; "Çok mutluyum. Elimden gelenin en iyisini yapmak istiyorum. Hedef ve beklentilerim büyük. Yönetimin bana olan güvenini hissediyorum. Bunun karşılığını vermek çalışacağım. Fernandao ile defalarca oynadım. Çok iyi bir oyuncu. 5 ay kendimi kanıtlamak için yeterli bir süre ama benim hedefim çok daha üzere Bursaspor'da kalabilmek. Her takımda şampiyonluklar yaşadım. Bunlara bir yenisini de Bursaspor'da yaşamak istiyorum." ifadelerinde bulundu.
Tanaina
Tanaina şu anlamlara gelebilir (Tanana ile karıştırmamak gerekir):
Yeşilyurt, Çaycuma
Yeşilyurt, Zonguldak ilinin Çaycuma ilçesine bağlı bir köydür.
Coğrafya
Köy, Zonguldak il merkezine 58 km, Çaycuma ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail
İsrail, Eurovision Şarkı Yarışması'na ilk kez 1973 yılında, Raşut Ha-Şidur isimli kamusal yayın kuruluşunun Avrupa Yayın Birliği'nin aktif bir üyesi olmasının ardından katılmıştır. Ancak, 2018 yılından beri İsrail'in katılımı İsrail Kamu Yayın Kuruluşu (İKYK) tarafından sağlanmaktadır. İsrail, Avrupa kıtasında hiç toprağı bulunmamasına rağmen yarışmaya katılan ilk ülkedir. İsrail'i 1980 yılında Fas, 1981 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti, 2006 yılında Ermenistan ve 2015 yılında Avustralya izlemiştir.
İsrail yarışmaya 1973 yılından beri kırk dört defa katılmış ve 1978 (İzhar Kohen & the Alphabeta tarafından seslendirilen "A-Ba-Ni-Bi" ile), 1979 (Gali Atari & Milk and Honey tarafından seslendirilen "Hallelujah" ile), 1998 (Dana International tarafından seslendirilen "Diva" ile) ve 2018 (Netta Barzilay tarafından seslendirilen "Toy" ile) yıllarında olmak üzere dört kez galip olmuştur ancak yarışmaya yalnızca 1979, 1999 ve 2019 yıllarında olmak üzere üç kez ev sahipliği yapmıştır. Ülkenin en kötü sonucu ise Teapacks'in seslendirdiği "Push the Button" isimli şarkı ile 2007 yarışmasının yarı finalinde aldığı yirmi dördüncülüktür. İsrail, yarışmada hiç sonuncu olmamıştır.
1980, 1984, 1996 ve 1997 yıllarında olmak üzere dört defa yarışmadan uzak kalmıştır.
Zaferler
İsrail, günümüze dek yarışmayı dört defa kazanmıştır. 1978 yılında Paris'te gerçekleştirilen yarışmada İzhar Kohen ve Alphabeta, "A-Ba-Ni-Bi" isimli yüksek tempolu şarkı ile ülkeye ilk birinciliğini kazandırmıştır. Bunu izleyen 1979 yılında İsrail, Gali Atari ve Milk and Honey grubunun seslendirdiği "Hallelujah" isimli şarkıyla ev sahipliği yaptığı Kudüs'teki yarışmayı da kazandı. Ülke, ikinci galibiyetinden ancak on dokuz yıl sonra 1998 yılında, Birmingham'da, Dana International tarafından seslendirilen "Diva" isimli şarkı ile yarışmayı üçüncü kez kazandı. İsrail, dördüncü galibiyetini 2018 yılında, Lizbon'da, Netta Barzilay tarafından seslendirilen "Toy" isimli şarkı ile aldı.
Diğer performanslar
Yarışmaya katıldığı ilk yılda İsrail'in temsilci ve şarkısı, Raşut Ha-Şidur (IBA) tarafından gerçekleştirilen bir iç seçim ile belirlendi. Ülkeyi temsil eden ilk şarkı İlanit tarafından seslendirilen "Ey Şam" idi ve Lüksemburg'da gerçekleştirilen 1973 yarışmasını dördüncü sırada tamamladı. İkinci katılım ile birlikte temsilci ve şarkı kanal dışında, İbrani Şarkı ve Koro Festivali isimli bir yarışma ile belirlenmeye başlanmış idi ve 1977 yılında IBA'nın ulusal finalin galibi yerine İlanit'i yeniden temsilci olarak ataması çeşitli eleştirilere sebep oldu. 1974-1976, 1978-1980 yıllarında ülkenin temsilcisi bu program ile belirlendi ancak 1981 yılında IBA seçimleri kendisinin gerçekleştireceğini bildirerek, Kdam Eurovision isimli seçim etkinliğine başladı. 1990, 1998, 1999, 2000, 2002-2004, 2006-2007, 2010, 2012 ve 2014 yılları dışında, 1981 yılından günümüze dek ülkenin temsilci ve şarkıları bu seçim etkinliği ile belirlendi.
1978 ve 1979 yarışmalarını art arda kazan İsrail'in kamusal yayın kuruluşu IBA, yarışmaya ikinci kez ev sahipliği yapmak için gereken bütçeyi sağlayamasa da yarışmaya katılımını onayladı ve İbrani Şarkı ve Koro Festivali'ni "Pizmon Hozer" isimli şarkı ile kazanan Ha'akhim ve ha'akhayot grubunun ülkeyi temsil edeceğini açıkladı. Ancak, organizasyonunu Hollanda'nın üstlendiği yarışma finali (19 Nisan 1979), ülkede resmi tatil olarak kabul edilen Pesah'ın son gününde gerçekleştirildiğinden, İsrail yarışmadan çekilmek zorunda kaldı. Böylece İsrail, birinci olduktan bir sonraki yıl çekilen ilk ve tek ülke oldu.
Arka arkaya kazandığı galibiyetleri izleyen sonraki yıllarda İsrail, oldukça karışık sonuçlar almaya başladı. Avi Toledano (1982) ve Ofra Haza (1983), yarışmaya geri dönüşün ardından oldukça iyi temeller attılar ancak seksenli yılların sonlarına doğru ülkeyi temsil eden şarkıların oryantal tarzı ve dans stilinin popülaritesi giderek azaldı ve 1986 yarışmasında Moti Giladi & Sarai Tzuriel tarafından seslendirilen "Yavo Yom" isimli şarkı on dokuzuncu oldu. Bu, İsrail'in o zamana dek aldığı en kötü sonuçtu.
1987 yılında Lazy Bums'ın seslendirdiği "Şir Habatlanim" isimli şarkı ile sekizinci oldu. Şarkının satirik sözleri nedeniyle ülkenin kültür bakanı Yitzhak Navon ulusal kanalı, şarkının yarışmada sahne olması durumunda istifa etmek ile tehdit etti ancak bunu hiç yapmadı.
1990 yılında, ülkenin en popüler kadın şarkıcılarından biri olan Rita tarafından seslendirilen balad dereceye giremedi ancak 1991 yılında Duo Datz tarafından seslendirilen "Kan" isimli şarkı üçüncü oldu. Bu, ülkenin 1983 yılından beri aldığı en iyi sonuç idi. 1999 yılında, ülkenin ev sahibi olduğu Kudüs'te Eden, ülkeye ikinci beşinciliğini kazandırdı.
2000 yılında Batı Asya'da dostluk mesajları içeren "Sameyah" isimli şarkı ile İsrail'i temsil eden PingPong, yarışmayı yedi puan ile yirmi ikinci sırada tamamladı; sahne performanslarının sonunda Suriye bayrakları sallamaları İsrail'de karışık tepkilere sebep oldu. 2004 yarışmasında David D'Or, "Leha'amin" isimli şarkısı ile yarı finalde on birinci oldu ve İsrail, 1996 yarışmasından beri ilk defa büyük finale çıkamadı. 2005 yılında Şiri Meymon beşinci oldu ve böylece İsrail, 1999 yılından beri ilk defa ilk beşe girdi. İlk ona girdiği için ülke, 2006 yarışmasının finalinde doğrudan yarıştı. 2007 yılında ülkeyi Helsinki'de, "Push the Button" isimli şarkı ile temsil eden Teapacks, yarı finalde yirmi dördüncü oldu. Bu, İsrail'in günümüze dek aldığı en kötü sonuç idi. 2008 yılında, Belgrad'da ülkeyi temsil eden Boaz, yarı finali geçerek finalde dokuzuncu oldu. 2009 yarışmasında ülkeyi yarışma tarihinde ilk defa bir İsrailli Arap, Mira Avad, İsrailli Yahudi şarkıcı Noa ile birlikte temsil etti. Barış ve dostluk mesajları içeren şarkıları "There Must Be Another Way", yarı finali geçerek on altıncı oldu.
2010 yarışmasında, Oslo'da, İsrail'i temsil eden Harel Skaat, yılın en büyük favorilerinden biri idi ve yarı finali geçerek finalde on dördüncü oldu. 2011, 2012, 2013 ve 2014 yıllarında İsrail, tarihinde ilk defa art arda yarı finali geçemedi. 2011 yılında, 1998 yarışmasının galibi Dana International yarı finalde on beşinci; 2012 yılında, İzabo on üçüncü; 2013 yılında, Moran Mazor on dördüncü; 2014 yılında Mey Fayngold on dördüncü oldu. 2015 yılında "Golden Boy" isimli yüksek tempolu şarkı ile ülkeyi temsil eden on altı yaşındaki şarkıcı Nadav Guedj, dört yıl aradan sonra İsrail'i finale çıkardı ve yarışmayı dokuzuncu sırada tamamladı.
Diller
Günümüze dek İsrail, yarışmaya, çoğunlukla İbranice olmak üzere, tamamı ya da bir kısmı (diğer kısımları Fransızca ve İngilizce) ülkenin resmî (Arapça ve İbranice) dillerinde yazılmış şarkılar ile katılmıştır. 2000'lerin başından günümüze dek ülke, yarışmaya çoğunlukla çok dilli şarkılar (2001, 2010 ve 2013 dışında) göndermiştir. İsrail üç galibiyetini de (1978-79, 1998) tamamı İbranice olarak seslendirilmiş şarkılar ile almıştır. 2015 yılında ülke tarihinde ilk defa yarışmaya, sözlerinin tamamı İngilizce olarak yazılmış bir şarkı göndermiştir.
Aktivist hareketler
1998 ve 2011 yıllarında İsrail'i temsil eden Dana International bir transseksüel idi ve 1998 yılında birinci, 2011 yılında ise yarı finalde on beşinci oldu. International, 1998 yılında ülkeye üçüncü birinciliğini getiren "Diva" isimli şarkıda tarihteki güçlü kadınlardan söz ediyor ve 2011 yılında İsrail'i ikinci defa temsil ettiği "Ding Dong" isimli şarkıda ise "korkma, yüreğini izle" diyordu. 1998 yılında İsrail'in galibiyeti yarışmanın gelecek on yılında oldukça büyük bir reforma sebep olmuş ve Eurovision Şarkı Yarışması kısmen bir LGBT platformu haline gelmiştir. Dana International, galibiyetinin ardından müzikal kariyeri ile birlikte bir aktivist olarak da göz önüne gelmiştir.
Antiproton
Antiprotonun varlığı 1955 yılına kadar kanıtlanamadı. Pozitron gibi, antiprotonda doğal madde yapısında bulunamaz; çünkü hemen birbirlerini yok ederler. Bir antiproton oluşturmak için çok büyük enerji gerekir. Örneğin, bir foton çekirdekle çarpışarak bir proton-antiproton çifti yaratabilir.
Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail
Kdam Eurovision
Kdam Eurovision (İbranice: קדם אירוויזיון Kdam Erovizyon, Türkçe: Ön Eurovision) ya da daha çok bilinen ismi ile Kdam (İbranice: קדם Türkçe: Ön), İsrail'in Eurovision Şarkı Yarışması için ön seçim işlemi. 1990, 1998, 1999, 2000, 2002-2004, 2006-2007, 2010, 2012 ve 2014 yılları dışında 1981 yılından beri İsrail'in temsilci ve şarkısı bu program ile belirlenmektedir.
Yarışma günümüze dek pek çok farklı formatta gerçekleştirilmiştir ve en son 2013 yılında kullanılan format, İsveç'in ön seçim etkinliği Melodifestivalen ile aynıdır. Profesyonel bir jüri tarafından gerçekleştirilen elemeler ile üç yarı finalde yarışacak otuz şarkı belirlenir, her yarı finalden en çok puan toplayan ilk üç şarkı doğrudan finale, dördüncü ve beşinci şarkı ise ikinci şans finaline yükselir, böylece finalde yarışacak on şarkı belirlenir. Galip yüzde otuz jüri ve yüzde yetmiş halk oyunun kombine edilmesi sonucunda belirlenir.
İsrail, Eurovision Şarkı Yarışması'nı 1978, 1979 ve 1998 yıllarında olmak üzere üç kez kazanmıştır ancak 1978 ve 1979 galipler İbrani Şarkı ve Koro Festivali isimli etkinlik ile belirlenmiş, 1998 galibi ise IBA tarafından gerçekleştirilen bir iç seçim ile belirlenmiştir, yani, günümüze dek bir Kdam Eurovision galibi Eurovision Şarkı Yarışması'nı kazanamamıştır.
İsrail'in katılımına Arap ülkelerinin tepkileri
1978 yılında Ürdün'ün kamusal yayın kuruluşu JRTV, İsrail'in performansı sırasında yayını keserek çiçek resimleri göstermiştir. İsrail'in yarışmayı kazanacağı belli olduktan sonra JRTV, şovun resmi olarak sonlanmasını beklemeden yayını aniden kesmiştir. Daha sonra Ürdün medyası, İsrail'in yarışmayı kazandığı gerçeğini kabul etmeyi reddetti ve ülkede, galibin Belçika olduğunu açıkladı.
İsrail'in katılımı sebebiyle pek çok Arap ülkesi katılmak istemesine rağmen yarışmaya hiç katılmadı ya da katılıp yarışmadan çekildi. Fas, Lübnan ve Tunus bu duruma birer örnektir. Tunus 1977 yarışmasına katılmak istemiş ancak vazgeçmiş; Lübnan, 2005 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılımını onaylamış ve temsilcisiyle şarkısını seçmiş ancak yarışmanın tamamını -İsrail'in performansını- anayasası sebebiyle yayınlayamayacağını bildirdiğinden Avrupa Yayın Birliği tarafından diskalifiye edilmiş ; Fas ise İsrail'in katılmadığı 1980 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmış ancak İsrail'in dönüşü sebebiyle bir sonraki yılın yarışmasından çekilmiş ve günümüze dek yarışmaya hiç dönmemiştir. Fas, günümüze dek en az bir kez yarışmaya katılan tek Arap ve Afrika ülkesidir.
Yarışmacılar
Renklerin anlamları
Ev sahiplikleri
İsrail, Eurovision Şarkı Yarışması'na 1979, 1999 ve 2019 yıllarında olmak üzere, ülkenin başkenti Kudüs'te bulunan Uluslararası Kongre Merkezi'nde ve ülkenin kültürel ve ticari merkezi olarak kabul edilen Tel Aviv'de bulunan Expo Tel Aviv'de olmak üzere üç defa ev sahipliği yapmıştır. 1979 yarışmasını Daniel Pe'er ve Yardena Arazi; 1999 yarışmasını (yarışma tarihinde ilk defa üç sunucu) Dafna Dekel, Sigal Şahamon ve Yigal Ravid; 2019 yarışmasını Erez Tal, Bar Refaeli, Assi Azar ve Lusi Eyyub sunmuştur.
Marcel Bezençon Ödülleri
Basın Ödülü
Congratulations: Eurovision Şarkı Yarışması'nın 50. Yılı
Renklerin anlamları
Sebastián de Belalcázar
Sebastián de Belalcázar (1479 veya 1480 - 1551), İspanyol conquistador. Nikaragua, Ekvador ve Kolombiya'nın güneybatısını fethetmiş, Ekvador'da Guayaquil, Kolombiya'da Popayán kentlerini kurmuştur.
Amerika'ya 1519'da giden Belalcazar, Pedro Arias Dávila'nın ordusunda subay oldu ve 1524'te Nikaragua'yı fethetti. 1531'de Francisco Pizarro'nun Peru seferine katılara, Piura'daki destek üssünün komutanlığını üstlendi. 1533'te bugünkü adı Ekvador olan toprakların fethine girişti. İnkaların başkanı Ruminahui'yi yenilgiye uğrattıktan sonra, 6 Aralık 1534'te Quito kentini ele geçirdi. 1535'te kurduğu yerleşim bir süre sonra daha elverişli bir yere taşınarak bugünkü Guayaquil kentinin çekirdeğini oluşturdu. Altınla dolu olduğu öne sürülen efsanevi Eldorado kentini bulmak için bir sefere girişen Belalcazar, Kolombiya'nın Popayán bölgesine girdi ve 1537'de Popayán kentini kurarak bölgenin valisi oldu.
Yaşamının son yılları öteki İspanyol yöneticileriyle çatışmalar ve kırgınlıklar içinde geçti. Jorge Robledo adlı bir yöneticiyi öldürmekle suçlandığı bir sırada öldü.
Fetus
Fetus, üçüncü gebelik ayı başından doğuma kadarki devre içinde ana rahmindeki canlıya verilen addır.
İlk sekiz haftanın bitimiyle 9-40. haftalar arasını kapsayan fetal dönem başlar. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir.
Gelora Bung Karno Stadyumu
Gelora Bung Karno Stadyumu Endonezya'nın Cakarta Şehrinde bulunan çok amaçlı bir stadyumdur. 88.306 kişilik kapasitesiyle dünyanın en büyük stadyumları arasına girmeyi başarmıştır. Adını ülkenin ilk devlet başkanı Sukarno'dan almıştır.
NGC 2752
NGC 2752, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Pergel takımyıldızı yönünde bulunur. SBb tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Alman astronom Albert Marth tarafından 1864 yılında 121,92 cm (48 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Chorley (anlam ayrımı)
Chorley şunlar da olabilir:
Gana
Gana ya da resmî adı ile Gana Cumhuriyeti, Afrika kıtasının batısında yer alan bir ülkedir. Ülkenin komşularını Fildişi Sahili, Burkina Faso ve Togo oluştururken, güneyinde Gine Körfezi (Atlas Okyanusu) yer almaktadır. Ülke sınırları içerisinde yer alan zengin maden yataklarının en önemli parçasını oluşturan maden olan altın nedeniyle eski koloni sahibi Birleşik Krallık ülkeye koloni döneminde Altın Sahili ismini vermiştir. Ülkenin en büyük şehri ve başkenti Accra'dır.
İsim
Ülkeye verilen Gana ismi ile Batı Afrika'da kanıtlanabilen ilk büyük imparatorluk olan Gana İmparatorluğu'na atıfta bulunulmuştur. İlk Arap tüccarların 9. yüzyıldaki yazışmalarında söz edilen ve o dönem sadece kuzey Afrikalı tüccarlardan tarafından bu ismi ile anılan imparatorluğa, kendi halkı Wagadu ya da Ta'rikh al-Sudan demekteydi.
Tarihçe
Günümüzde Gana'nın varlığını sürdürdüğü topraklara insanlar ilk olarak 150.000 ila 200.000 yıl önce gelmişlerdir. O dönemki iklimi günümüz iklimi ile aynı olduğundan tarım ve hayvancılık için şartlar elverişli bir konumdaydı. Sangoan kültürüne mensup toplulukların oluşturduğu bu gruplar 25.000 yıl önce başlayan ve 13.000 yıl öncesine kadar süren şiddetli kuraklık ve buna bağlı olarak tarımsal faaliyetlerin sürdürülememesi nedeniyle bölgeyi terk etmişlerdir. Bu tarihten itibaren bölgenin bir daha ne zaman yerleşime sahne olduğundan tam emin olunmamakla birlikte bulunan en eski kalıtınlar 5.800 yıl öncesine ait çanak çömlek kalıntıları olmuştur.
Kolonileşme öncesi dönem
Ülke tarihindeki büyük krallık ve imparatorluklar günümüzde Gana'nın kuzeyinde bulunan bölgelerde kurulmuştur. 15. yüzyılın başlarında Dagombalar Dagomba Krallığı'nı, 16. yüzyılda Mamprusiler, 17. yüzyılda de Gonjalar'da kendi krallıklarını bu bölgelerde ilan etmişlerdir. Tüm bu krallıklar kültürel ve yaşam biçimi açısından günümüzde Burkina Faso'da bulunan Mossi etnik grubundan etkilenmiş, oluşturdukları atlı süvariler ile de güvenliklerini sağlamışlardır. Orta Gana'nın yağmur ormanlarına kadar dayandırdıkları sınırlarını, bölgede başta at yetiştiriciliği olmak üzere hayvancılığı ve tarımı etkileyen çeçe sineği varlığı nedeniyle daha da ileriye taşıyamamışlardır.
Ülkenin güney bölgelerinde ise günümüzde de bu bölgelerde yaşayan Fantiler, Galar, Eveler ve diğer küçük etnik gruplar yaşamaktaydı. 15. yüzyıl ile 16. yüzyıl döneminde bu bölgeden yaşayan bu topluluklar, merkezi bir yönetim oluşturamamış ve devlet yapısı oluşturamamamışlardır. Avrupalıların bu bölgeye sahil kesiminden ilk defa giriş yaptıklarında bu küçük gruplar ile karşılaşmışlardır.
Avrupalılar ile ilk temas
Bölgenin kıyı şeritlerinde yaşayan halk çok erken tarihlerde Avrupalılar ile tanışmışlardır. Özellikle 1471 yılından itibaren gelen ilk Avrupalılar olan Portekizli tüccar ve askerlerin bu bölgeye uğramaları Avrupalılar ile olan münasebetleri üst seviyelere çıkarmıştır. Bu bölgeye gelmelerinde sadece 11 yıl sonra 1482'de yerli kabile reisleri ile anlaşarak sahile üs olarak kullanabilecekleri Elmina Kalesi'ni yapmışlardır. Portekizlilerden sonra bölgeye Danimarka'dan, İsveç'ten, Hollanda'dan, Britanya'dan ve Fransa'dan başta olmak üzere birçok Avrupalı daha gelmiş, yerliler ile anlaşarak kaleler yapmışlar ve zaman içerisinde birbirleriyle mücadele etmişlerdir. Afrika kıtasının hiçbir sahil bölgesinde, Gana'nın bu bölgesinde olduğu kadar sık ve birbirine yakın Avrupalıların oluşturduğu kaleler ve üsler bulunmamaktadır. Bu yakınlık bazı kaleler arasında görüş mesafesi uzaklığında yapılmaktaydı. Bu kaleler Avrupalıların mülkü olarak yapılmamaktaydı, kalelerin yapıldığı alanlar ücreti karşılığı kabile reisi tarafından kiralanmaktaydı. Kaleler o dönem için sömürge düşüncesi ile oluşturulmamış, ticari üs olarak inşa edilmiştir. Avrupalılar ilk yıllarında baharat ve altın madeni ilgisi nedeniyle bu bölgede bulunmuş daha sonraki yıllarda buna özellikle Amerika'ya gönderilme üzerine kurgulanmış köle ticareti de eklenmiştir. Afrikalılar bu ticaret karşılığında silah, mühimmat ve malzeme elde etmekteydi. Avrupalılar ile gerçekleşen bu ilk temaslar daha sonraki yıllarda oluşacak koloni sömürge sisteminden farklı olarak ilerlemekte, Afrikalılar ile Avrupalılar eşit şartlarda ticaret yapmaktaydı. Avrupalılara o dönem verilen kölelerde zengin yerliler tarafından ücreti karşılığı verilmektey ve herhangi bir Avrupalıları zorlamasını ya da baskınını içermemekteydi.
Ferhi
Eyaletin Hur ve Biyabanek şehristanı'nın Merkezi bahşı'nda bulunan şehrin 2006 yılı resmî nüfusu 2.715'dir.
Gana
Ashanti Krallığı dönemi
1680 yılında dağınık olarak yaşayan Akan krallıklarını tek çatı altında toplayarak oluşturulan Ashanti Krallığı mevcudiyetini 1896 yılına kadar sürdürmüştür.
Sınırlarının büyük bir bölümünü günümüzde var olan Gana devletinin oluşturduğu krallık, bünyesine kattığı ülkelerin iç işlerine pek müdahalede bulunmaması nedeniyle Ashanti Federasyonu olarak da anılmaktadır. Sömürge sisteminin yoğunlaştığı dönemlere kadar özellikle Hollandalılar ile ticari ilişkilerini sorunsuz ilerleten krallık, altın rezervlerinin yoğun olduğu bölgeye İngilizlerin ilgi duyması ile sorunlar yaşamaya başlamış, Afrikalı yerliler ile Avrupalılar arasındaki güvene dayalı eşit ticaret anlayışı yerini askeri alanda daha güçlü olan Avrupalıların ve özellikle İngilizlerin yerel halk üzerindeki baskıcı bir anlayışına bırakmıştı.
19. yüzyıl içerisinde yaşanan dört farklı Ashanti Savaşları ile Ashanti güçleri ile Birleşik Krallık güçleri karşı karşıya gelmiş, bunların sonuncusu olan ve 1894 ile 1896 yılları arasında olanı neticesinde Ashanti Krallığı'nın varlığına son verilmiş ve bölge Birleşik Krallık'ın himayesi altına alınmıştır. Bu son savaş öncesi Ashanti kralı, tahtını kaybetmemek adına İngiliz himayesi altına girmeyi kabul etmiş, ancak İngilizler ilerleyen dönemlerde altın açısından zengin olan bölgenin Fransız ve Alman sömürge yönetimleri tarafından ilhak edilmesi ihtimaline karşı bu öneriyi reddederek ülkenin varlığına tamamen son vererek toprakların tek hakimi olmuştur. Bu olaydan sonra Ashanti Savaşlarının devamı ve beşincisi olarak Altın Taht Savaşı meydana gelmiş, Ashantililerin kutsal olarak gördükleri ve Ashanti kralının oturduğu altın kaplı tahtın İngilizler tarafından talep edilmesi neticesinde Mart 1900 ile Eylül 1900 yılları arasında yaşanmıştır. Yurtdışına sürgüne gönderilmeyen az sayıda Ashantili söz konusu tahttı, İngilizlere teslim etmeyerek sık ormanlık alana saklamış, bu taht ancak 1920 yılında İngilizler tarafından bulunabilmiştir. Birleşik Krallık 1896 yılından bu yana hakim olduğu toprakları 1 Ocak 1902 tarihinden itibaren Altın Sahili sömürgecilik sisteminin bir parçası olarak tam anlamıyla kendi bünyesine dahil etmiştir.
Kolonileşmeye giden yol 1821-1900
19. yüzyılın başında bölgede ticari faaliyetler münasebetiyle üsleri bulunan üç ülke kalmıştı. Britanyalı, Hollandalı ve Danimarkalı tüccarlar Altın Sahil de sahip oldukları şahsi ticari kaleler ile bağlarını bu bölgeden koparmamışlardı. 1821 yılında Britanya hükûmeti önemli bir adım atarak, var olan Britanya kalelerini esnafın ve yerleşimcilerin vazgeçirme çabalarına rağmen bölgeyi Altın Sahil Kolonisi olarak Londra'da bulunan Koloni Bakanlığı na bağlamıştır. 1874 yılında bölge Kraliyet kolonisi olarak ilan edilmiş, Ashanti Krallığı'na da 1902 itibarıyla varlığına son verilerek iç kesimlerdeki Ashanti bölgesi ile kuzey bölgelerde de hakimiyeti ele almış ve koloni Accra'da bulunan vali tarafından yönetilmiştir. Bölgede bulunan tüm kabile liderleri dolaylı yönetim şekli ile valiye bağlanmış, gerçekte kolonileştirilen kıyı şeridi bölgesinde de 29 kişilik yasama konseyi oluşturulmuş, bu konseye de dokuz Afrikalı seçilmiştir.
II.Dünya Savaşı esnasında birçoğu Güneydoğu Asya'da konuşlandırılmak üzere bu bölgeden 40.000 asker Birleşik Krallık adına savaşa katılmıştır.
Bağımsızlığa giden yol
1946 yılında yapılan yeni bir düzenleme ile yasama konseyine Ashanti bölgesi ile kuzey bölgelerin de temsilci göndermesine karar verilmiş ve böylece yerel temsilcilerin temsil alanında güçlenmesine neden olunmuştur.
1947 yılında Kwame Nkrumah önderliğinde kurulan United Gold Coast Convention Party (UGCC) hareketi, bir yıl sonra yaşanan kargaşa ve çatışmalar neticesinde ön plana çıkmış ve Nkrumah'da dahil olmak üzere üst düzey yöneticileri yaşananlardan sorumlu tutularak tutuklanmıştır. Yaşanan bu olay Gana tarihinde önemli bir dönem noktası teşkil etmektedir.
Bundan sonraki iki yıllık süreçte Nkrumah -ki bu dönemde UGCC'den ayrılarak Convention People’s Party (CPP) partisini kurmuştur- ülke genelinde organize ettiği boykotlar ve grevler ile Birleşik Krallık'tan ülkenin kendi kendisini yönetme hakkını talep etmiştir. Nkrumah yaşanan bu olaylar neticesinde 1950 yılında Britanyalılar tarafından tutuklanmıştır. Buna rağmen CPP yapılan ilk seçimlerde büyük bir başarı elde etmiş, bir yıl sonra yapılan ikinci seçimleri de ezici çoğunluk ile kazanmışlardır. Yaşanan bu gelişmeler neticesinde vali Charles Noble Arden-Clarke Nkrumah'ı serbest bırakarak hükûmete almak durumunda kalmıştır. 1952 yılının Mart ayında yasama meclisi tarafından yapılan gizli oylama neticesinde Nkrumah Altın Sahil Kraliyet Kolonisinin başbakanı seçilmiştir.
Bağımsızlık
6 Mart 1957 tarihinde Britanya Kraliyet kolonisi Altın Sahili ve Britanya Togoland, Gana ismi ile bağımsızlıklarını kazanmışlardır. Bağımsızlık bildirisinden bir yıl önce 1956 yılında II.Dünya Savaşı neticesinde Birleşik Krallık'ın Almanya'dan aldığı Togoland'dın batı kesiminde gerçekleştirilen referandumda, halkın büyük bir kısmı yeni oluşturulacak bu ülke ile birleşmeyi kabul etmiştir.
Bağımsızlığın 6 Mart olarak belirlenmesi bilinçli olarak gerçekleştirilmiştir. Söz konusu tarihte Fanti Federasyonu Britanya Krallığı ile anlaşma yaparak Britanya hakimiyeti altına girmiş, bu hakimiyet 1901 yılında Ashanti Krallığı'nın ve kuzey bölgelerinin ilhakı ile tamamen kolonileşme ile son bulmuştur.
Askeri darbeler
1985 yılında kısa bir süre için Burkina Faso ile Batı Afrika Birliği adı ile birleşime gidilmiş ancak bu uzun süreli bir birliktelik olmamış, 1987 yılında Burkina Faso'da yaşanan ve Thomas Sankara'nın öldürülmesi ile sonuçlanan darbe ile bu birliktelik ansızın sona ermiştir.
1992 ve sonrası
Daha önceki yıllarda darbelerde başrol oynayan ve 1979'da gerçekleştirdiği başarısız darbe girişimi sonrası 1981'deki darbede ülkede iktidarı ele alan Jerry Rawlings demokratikleşme adına adımlar atmış, demokratik bir yeni anayasa çalışması başlatmış, bağımsız seçimlerin önünü açmış ve çok partili sisteme geçişi onaylamıştır. Basın ve fikir özgürlüğü önündeki engelleri kaldıran Rawlings, herkesin yasa önünde eşit olduğunu kabul eden ve BM'nin onayladığı insan hakları maddelerini onaylamıştır. 1981'de elde ettiği makamı 2001 yılına kadar sürdüren Rawlings, 2001 yılında gerçekleştirilen seçimlere yeni anayasa gereği katılamadığı için John Agyekum Kufuor kazanmış ve iktidara gelmiştir. 2004 seçimlerini de kazanan Kufuor, 2008 seçimlerine yasa gereği üçüncü bir başkanlık dönemi için katılamayınca John Atta Mills çoğunluğu elde edene aday çıkmayınca gerçekleştirilen iki turlu seçimde Gana'nın yeni devlet başkanı olmuştur. 2012 yılına kadar bu görevini sürdüren Mills'in Temmuz 2012'de beklenmedik bir şekilde hayatını kaybetmesi neticesinde başkan yardımcılarından John Dramani Mahama bu göreve atanmış, Aralık 2012'de gerçekleştirilen ara seçimler ile de makama resmen seçilmiştir.
Acarköy, Hınıs
Acarköy, Erzurum ilinin Hınıs ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.
Gana
21. yüzyıl
2000 genel seçimlerini kazanan Yeni Vatansever Parti'den John Kufuor, 7 Ocak 2001'de Gana cumhurbaşkanı olarak yemin edip görevine başladı. 2004 seçimlerinde yeniden cumhurbaşkanlığına seçildi. Gana cumhurbaşkanı olarak iki dönem (dönem sınırı) görev yaptı. Böylece dördüncü cumhuriyet döneminde, il kez iktidar meşru olarak seçilmiş devlet başkanı ve hükûmet başkanından diğerine devredildi.
Acarköy, Hınıs
Tarihçe
Mahallenin eski adı, 1554 yılı kayıtlarında Türkçede "şeyhdede" anlamına gelen Şeyhpir olarak geçmektedir. 1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Hınıs Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.
Gana
21. yüzyıl
İktidar partisi adayı Nana Akufo-Addo, 2008 genel seçimlerinin ardından Ulusal Demokratik Kongre'den John Atta Mills tarafından çok yakın olarak seçimde yenildi. Mills eceliyle öldü ve yerine 24 Temmuz 2012'de Başkan Yardımcısı John Mahama geçti. 2012 genel seçimleri sonrasında Mahama başkan oldu ve demokrasi de istikrarlıydı. 2016 genel seçimleri sonucunda Nana Akufo-Addo 7 Ocak 2017'de başkan oldu. Sıkı çekişmeli 2020'deki seçimi sonrasında yeniden seçildi.
11 Haziran 2021'de Gana, ormansızlaşmayla mücadele etmek için ülkenin yağmur ormanlarını korumaya yönelik yoğun bir çabayla 5 milyon ağaç dikmek amacıyla Yeşil Gana Günü'nü başlattı.
Coğrafya
Gana genel olarak alçak bir coğrafyaya sahip olmakta olup, sadece belli yerlerde 900 m'ye çıkan yükseltiler görülebilmektedir. Ülke topraklarının neredeyse yarısı 150 m altında bir yükseltide yer almaktadır. Ülkenin toplamda var olan 2.094 km'lik sınırın 549 km'si Burkina Faso, 668 km'si Fildişi Sahili ve 877 km'si Togo ile oluşurken, ülkenin ayrıca 539 km sahil şeridi bulunmaktadır. Coğrafi açıdan sahil şeridi bölgesi, yağmur ormanları bölgesi ve savan bölgesi olarak üç bölüme ayrılan ülkede yüzey yapısı bakımından da beş doğal alana ayrılmaktadır. Bu alanlar alçak ovalar, Aschanti yüksek arazileri, Akwapim-Togo Sıradağı, Volta Havzası ve yüksek ovalardır. Ülkenin sahil kesiminde var olan ve geniş kumsallara ve Mangrov alanlarına sahip alçak ovalar, batıya doğru ilerledikçe yerini deniz seviyesinden 450 m yükseltiye kadar çıkan Aschanti yüksek arazilerine bırakmaktadır. Yüksek arazilerin doğu bölgesinde başlayan Volta Havzası sahip olduğu 87.000 km² alan ile ülke içerisindeki en büyük doğal alanı oluşturmaktadır. Ülkenin kuzey bölgelerinde yer alan yüksek ovalar ile de Gana içerisindeki doğal alanlar sona ermektedir. Ülkenin güney bölgesinde başkent Accra'dan başlayarak Togo'ya kadar uzanan Akwapim-Togo Sıradağları üzerinde ülkenin en yüksek noktaları yer almakta olup dağ tepelerinde ve yamaçlarında sık yağmur ormanları bulunmaktadır.
Gana topraklarının üçte ikisi yani %66'sına tekabül eden 158.000 km² bir alan Volta Nehri kaynağından beslenmektedir. Nehrin alt kısımlarında yapay olarak dünya üzerindeki yüzeysel olarak en büyük su birikintisi ile Akosombo Barajı oluşturulmuştur. Ülke genelinde ayrıca Aschanti bölgesinde kaynağı çıkan ve Atlas Okyanusu'na dökülen birçok nehir bulunmaktadır.
İklim
Gana tropikal iklime sahip bir ülke olup mevsimsel geçişler yaşamamaktadır. Ülkede mevsimlerden ziyade yağışlı ve kurak günler görülmektedir. Gece ve gündüz sürelerinin neredeyse eşit olduğu Gana'da iklim güneyde daha nemli, yağışlı ve buna bağlı olarak yağmur ormanların sık görüldüğü, kuzeyde ise daha kurak ve yağışsız bölümlerde tropik yağmur ormanları ile kuru çöller arasındaki geçiş bölgesinde yer alan geniş çayırlar yer almaktadır. Ülkenin kuzeydoğu bölgesinden esen Harmattan rüzgarları, Kasım ile Şubat ayları arasında yaşanan kurak dönemin yaşanmasına neden olmaktadır. Yağışların bol olduğu yağmur dönemlerine Batı Afrika Monsun sistemi neden olmaktadır. Ülke genelinde en çok yağışların gerçekleştiği en dış güneybatı bölgesindeki sahil kesiminde yıllık ortalama 2.000 mm üzerinde yağış gerçekleşmektedir. Bu oran kuzey bölgelerde 1.000 mm civarında seyrederken, batı kıyı bölgelerde ve özellikle Aksim şehrinde 2.200 mm'ye varan yıllık yağış ortalamaları görülmektedir. Başkent Accra'da bu oran 800 mm dolaylarındadır. Güneybatı bölgelerinin nemli ve ıslak olması her daim yeşil yağmur ormanların varlığına sebep olmakta ve bu alanda tropikal ormanlara geçiş görülmektedir.
Dağlar
Togo ve Benin'de yer alan Atakora Sıradağı'nın dağlık ve tepelik eteklerinden oluşan Akwapim-Togo Sıradağı Accra'dan başlayarak Togo sınırı boyunca ilerleyerek sınırı geçerek Togo'da devam etmektedir. Bu bölgelerde çok sık olarak şelalere rastlanmaktadır. Volkanik bir geçmişe sahip dağların tepelerinde ve yamaçlarında sık yağmur ormanları bulunmaktadır.
Ülkenin en yüksek noktasını 885 m ile Togo sınırında bulunan Liati Wote köyü yakınındaki Afadjato Dağı oluştururken, en yüksek ikinci dağı ise yine Togo sınırına yakın bir konumda bulunan ve 876 m'lik bir yükseltiye sahip olan Dzebobo Dağı oluşturmaktadır. Her iki dağda Akwapim-Togo Sıradağlarının bir parçası olurken, sıradağlara ismini veren Akwapim Dağı ise ülke içerisindeki en yüksek dördüncü dağ konumundadır.
Akarsu ve göller
Volta baraj gölü kapladığı 8.502 km² bir alan ile ülkenin merkezinde yer almaktadır. Siyah Volta, Beyaz Volta, Afram, Daka ve Oti nehirlerinden beslenen baraj, oluşturulan Akosombo barajı ile meydana getirilmiştir.
Ülkede bir milyonluk bir geçmişe sahip olduğu tahmin edilen ve bir meteorun düşmesi sonucu oluştuğu düşünülen ve herhangi bir su kaynağının giriş ya da çıkış yapmadığı Bosumtvi Gölü Ashanti bölgesinin merkez şehri Kumasi'nin 32 km uzağında bulunmakta ve ülkenin önemli turistik merkezlerinden biri olmasının yanı sıra dini açıdan da halk arasında önemli bir konuma sahiptir.
Ülkede ayrıca Pra, Bia, Ankobra ve Tano nehri gibi Atlas Okyanusu'na dökülen daha küçük nehirlerde bulunmaktadır.
Bitki örtüsü ve yaban hayat
Ülke genelinde çok sayıda bitki ve hayvan çeşidi bulunmaktadır. Özellikle tropikal yağmur ormanları biyo çeşitliliğe neden olmaktadır. Ancak son yıllarda tahrip edilen yağmur ormanları 20. yüzyılda 85.000 km² bir alanı kaplayan bir konumda bulunurken, bu oran bu yüzyıl içerisinde yarıdan da fazla azalarak 40.000 km² 'ye kadar düşmüştür. Ülke genelinde yıllık olarak %1,7 düzeyinde orman kaybı yaşanmaktadır.
Her daim yeşil bir renge sahip olan yağmur ormanları 50 m yüksekliğe, 3 m kalınlığa varabilen ve 300 yılı bulabilen ağaçlar ile kaplı bir konumdadır. Meliaceae, Azobé, Sapeli (Entandrophragma cylindricum), Khaya ağaçları bu bölümlerde büyük çoğunluğu oluştururken ayrıca incir, epifit, salepgiller, cola ve Hevea brasiliensis ağacı ve bitkileri de yoğun olarak bulunmaktadır. Bunların haricinde ülkede 1.200'den fazla palmiye ağacı çeşidi gözlenmektedir.
Özellikle orman alanlarının yok edildiği arazilerde de ananas, muz, plantein, avokado, papaya, Psidium guajava, portakal, narenciye, Vanilla planifolia, hibiscus, ateş ağacı ve küpe çiçeği gibi meyve ve çiçek bitkileri ekilmektedir.
Savan bölgelerinde ise genellikle tek başına bulunan Baobab ağaçları gözlemlenmekte olup, sahil kesimlerinde Mangrov ormanları ile birlikte çok sayıda palmiye ağaçları görülmektedir.
Ülkedeki yaban hayat ise çok fazla çeşitlilik arz etmektedir. Ülke sınırları içerisinde papağan, boynuzgaga, kartal, ağaçkakan, beçtavuğu ve güvercin gibi tropikal kuş çeşitlerinin yanı sıra çok sayıda göçmen kuş sürüleri de bu topraklarda gözlemlenebilmektedir. Nehir kıyılarında ve sulak alanlarda da birçok su kuşu çeşitleri bulunmaktadır.
Gana'da birçok memeli hayvan yaşamını sürdürmektedir. Aslan, leopar, fil, misk kedisi, bizon, su aygırı, düğmeli domuz ve birçok antilop çeşidi özellikle savan bölgesinde görülmektedir. Ayrıca şempanze, birçok makak çeşidi ve babun gibi maymun türleri de sıklıkla gözlemlenebilmektedir.
Sürüngenlerden gekogiller, kertenkele, iguana, varan ve timsah yabah hayatta yer alırken, böcek ailesinden sığır sineği, çeçe sineği, anofel görülmektedir. Ülkede ayrıca çok sık olarak termitlerin oluşturduğu termit tepelerine rastlanmaktadır.
Gana'nın Atlas Okyanusu kıyıları dünyanın en zengin deniz canlısı türlerinin bulunduğu noktalardan birini oluşturmaktadır.
Nüfus
Gana, çok uluslu bir devlet yapısına sahiptir. Ülkede birçok etnik grup yer almaktadır. Bu etnik grupların toplulukları birkaç yüz bin ile birkaç milyon arasında değişmektedir. Önceki yıllara oranla farklı etnik gruplar arasında yaşanan evliliklerde artış gözlenmekte, bu evlilikler etnik gruplar arasındaki farklılıkları belirsizleştirmektedir. Bundan dolayı etnik gruplarının ülke içerisindeki toplam nüfusunu belirlemek zorlaşmakta, birçok farklı kaynakta farklı veriler elde edilebilmektedir.
Ülke içerisindeki çoğunluğu oluşturan en önemli etnik grup %47 ile Akanlar'dır. Bunun haricinde Dagombalar, Eveler, Galar ve Gurmalar diğer etnik grupları oluşturmaktadır. Gana'da var olan topluluğun %14,5 gibi bir oranını 100'ün üzerinde farklı etnik grup paylaşmaktadır. nüfusun Ülkede var olan %1.5 diğer toplulukları ise Avrupalılar ile birlikte Çinliler ve Lübnanlılar oluşturmaktadır.
Gana orta genç bir nüfusa sahip olup, 2020 tahmini verilerine göre %56,08'i 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin diğer Afrika ülkelerindeki ortalamaya göre yüksek bir oran ile %4,44'ü 65 yaş ve üzerindedir.
0-14 yaş: %37.44 (erkek 5,524,932/kadın 5,460,943) 15-24 yaş: %18.64 (erkek 2,717,481/kadın 2,752,601) 25-54 yaş: %34.27 (erkek 4,875,985/kadın 5,177,959) 55-64 yaş: %5.21 (erkek 743,757/kadın 784,517) 65 yaş ve üzeri: %4.44 (erkek 598,387/kadın 703,686)
Westend (müzik grubu)
Westend, Avusturyalı müzik grubu. Grup, ülkesini 1983 Eurovision Şarkı Yarışması'nda "Hurricane" adlı şarkı ile temsil etmiştir. Grup üyeleri Gary Lux, Hans Christian Wagner, Bernhard Rabitsch, Peter Vieweger ve Patricia Tandien'den oluşmaktadır. Yarışmada 53 puanla 9. olmuştur.
Gana
Nüfus
Şehirde yaşayanların oranı 2022 verilerine göre %58,6 olan ülkede, nüfusun yıllık artış oranı 2022 tahmini verilerine göre %2,23 düzeyindedir.
Dil
Ülkede var olan 79 farklı dil ile dil çeşitliliği yüksek düzeydedir. Ülkenin resmî dili İngilizce'dir. Ülkede resmî dilin haricinde en çok konuşulan yerel dil Akan dilidir. Nüfusun %80'i bu dili konuşup anlayabilmektedir. Gana'da birçok çocuk okul çağına gelene kadar birden fazla dil öğrenebilmektedir. Bu dillere okul çağında resmî dil olan İngilizce ve/veya en çok konuşulan yerel dil olan Akan eklenmektedir. Gana'da günümüzde pek çok dil konuşan nüfusun büyükşehirlere göç, etnik gruplar arasında yapılan evlilik sonucu birçok dilin birbiri ile karışması gibi nedenlerle azalması ile birlikte yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır.
Ülkede son yıllarda Fransızcada önem kazanmaktadır. Hükûmet tarafından atılan adımlar ile Fransızcanın özellikle eğitim alanında yaygınlaştırılma çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Ülke ayrıca 2006 yılında bu yana Frankofon birliği ortak üyesi konumundadır.
Sağlık
Ülke genelinde sağlık sistemi iki şekilde ilerletilmektedir. Gana devletinin uluslararası yardım kuruluşlarından elde ettiği sağlık hizmetlerinin yanı sıra ülke içerisinde geleneksel yerel yöntemler ile sağlık hizmeti verilmektedir. Son yıllarda yapılan yatırımlar ve iyileştirilen sağlık hizmetleri ile doğumda yaşanan bebek ölümlerinde azalma yaşanmış, anne adaylarının daha sağlık beslenmesine yönelik adımlar atılmış ve nüfusun %80'ini karşılayacak şekilde aşılama işlemleri gerçekleştirilmiştir. 1980'li yılların sonlarına kadar kayda değer adımların atılmadığı sağlık sisteminde 1992 ve 2002 yılları arasında bütçeden ayrılan %7'lik bir pay ve uluslararası kuruluşların yardımları ile olumlu mesafeler kaydedilmiştir.
Eğitim
Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1957 yılından bu yana Gana'da altı yaşından itibaren çocukların dokuz yıl okula gitme zorunluluğu bulunmaktadır. İlk dönemlerde koloni sahibi Birleşik Krallık'ın eğitim sisteminin uygulanmaya çalışıldığı ülkede, sistem değişikliği ilk olarak 1986 yılında Jerry Rawlings iktidarında gerçekleştirilmiştir. Bağımsızlığın ilk yıllarda yaklaşık olarak sadece 450.000 çocuğa ilkokula gitme imkânı sağlanırken, bu oran günümüzde hemen hemen her köyün de sisteme dahil edilmesi ile ciddi oranda artış göstermiştir. Öğrenciler altı yıllık ilkokul öğreniminden sonra 3 yıl Junior Secondary School olarak adlandırılan ve zorunlu eğitimin son bölümünü oluşturan okulu ziyaret etmektedirler. Zorunlu eğitim bitiminde dileyen öğrenciler Senior Secondary School 'a giderek öğrenim hayatlarına devam edebilmektedir.
Ülke genelinde 15 yaşın üzerinde okuma yazma bilenlerin oranı 2010 tahmini verilerine göre %71,5 düzeyindedir. Bu oran sadece erkeklerde %78,3 seviyesinde bulunurken kadınlarda %65,3 ile daha düşük bir orandadır.
İdari yapılanma
Gana, her birinin yönetiminde bir Bölge Valisinin bulunduğu on bölgeden oluşmaktadır. Bu bölgeler şu şekildedir:
Her bir bölge kendi içerisinde de districts olarak adlandırılan ilçe yapısına sahip bölümlere ayrılmaktadır. 1985 yılında 110 olarak ilçe ile gerçekleştirilen yapılanma son olarak 2007 yılında yeni ilçelerin oluşturulması ile günümüzde bu sayı 161 ilçeye kadar çıkarılmıştır. Bu ilçelerin yanı sıra 49 belediye (muncipals) ve 6 büyükşehir (metropolitans) ile birlikte toplam 216 idari yapı Gana'nın bölgelerine bağlı bir konumdadır.
Şehir
Ülkenin en büyük şehri aynı zamanda başkent konumunda olan Accra'dır.Gana'nın en büyük nüfusa sahip şehirleri şu şekilde sıralanmaktadır:
Siyaset
Gana 6 Mart 1957 yılında Afrika kıtasının ilk ülkesi olarak bağımsızlığının Birleşik Krallık'tan elde etmiştir. Bağımsızlık sonrası demokratik yönetimin yanı sıra askerî darbeler ile de iktidar elde edilmiştir. Ülkede dördüncü cumhuriyet döneminin başladığı 7 Ocak 1993 tarihinden bu yana sağlam bir siyasi zemin mevcuttur. İngiliz Milletler Topluluğu üyesi olan Gana başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Gana 230 sandalyeli bir parlamentoya sahiptir.
Hem parlamento hem de devlet başkanı halk tarafından dört yıllık bir süre için seçilmektedir. Devlet başkanı dört yıllık göreve ikinci defa seçilebilme hakkına sahip olup, günümüzde bu görevi John Dramani Mahama'dan 2017 yılında yapılan seçimle devralan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo yürütmektedir.
Anahtar sektörler
Gana, endüstriyel mineraller, hidrokarbonlar ve değerli metallere sahip ortalama doğal kaynak açısından zengin bir ülkedir.
Karma ekonomi hibridizasyonu ve gelişmekte olan bir pazar ile ortaya çıkan belirlenmiş bir dijital ekonomidir. "Gana Vizyonu 2020" olarak bilinen bir ekonomik plan hedefi vardır. Bu plan, Gana'yı 2020 ile 2029 arasında gelişmiş bir ülke ve 2030 ile 2039 arasında yeni sanayileşmiş bir ülke haline gelen ilk Afrika ülkesi olarak öngörmektedir. Buna, 24 kişilik bir grup üyesi ve yeni sanayileşmiş bir ülke olan Sahra Altı Afrika ülkesi Güney Afrika dahil değildir.
Gana'da 2008 verilerine göre Gayrısafî millî hâsıla verileri 14,679 milyar Euro düzeyinde olup, bu veriler ile Dünya Bankası sıralamasına göre 104. sırada yer almaktadır.
Ülkenin bağımsızlığını elde etmesinden kısa süre sonra başlayan ve 20. yüzyılın son dönemlerini kapsayan siyasi istikrarsızlık ve askerî darbeler ülke ekonomisinin gelişmesine engel teşkil etmiş, demokratikleşme adımlarının atılması ile 2001 yılında sonra stabil bir konuma gelmiştir. Ülkede başta altın olmak üzere birçok değerli maden yatakları bulunmasına rağmen, Gana dünya üzerindeki en fakir ülkelerden biri konumundadır.
Maden
1850'li yıllarda Kaliforniya sahillerinde altının bulunmasına kadar, Gana en önemli altın üretici ülkelerden biri konumundaydı. Bölgede bulunan altın nedeniyle koloni döneminde Altın Sahil olarak adlandırılan Gana'da ihracatın %32'sini altın madeni oluşturmaktadır. Altın haricinde petrol, elmas, kireç taşı, mangan ve boksit diğer önemli ve ihracatı yapılan madenleri ve yer altı zenginliklerini oluşturmaktadır.
Devlet bütçesi
Gana'nın 2009 verilerine göre bütçe gideri 6,124 milyar Dolar olarak saptanmış, buna karşılık ülke gelirleri 4,547 milyar Dolar düzeyinde kalmış, bununla birlikte %10,7 ile GSMYİH'de bir büçte açığı oluşmuştur.
Turizm
Özellikle son yıllarda turizm Gana için büyük önem kazanmış bir durumdadır. Yaşanan olumlu gelişmeler neticesinde Gana hükûmeti 1996 yılında Integrated National Tourism Development Plan adı ile 15 yıllık turizm kalkınma planı yayınlamıştır. Bu plan doğrultusunda Gana'yı ziyaret eden turist sayısını kademeli olarak 2020 yılına kadar bir milyona çıkartılması hedeflenmekteydi. Ülke genelinde sahil şeritleri, doğal yaşam alanları, vahşi hayvanların bulunduğu bölgeler, zamanında Avrupalıların sahil kesiminde oluşturduğu kaleler ve üsler turistik alanları oluşturur.
2011'de 1.087.000 turist Gana'yı ziyaret etti. Gelen turistler arasında Güney Amerikalılar, Asyalılar, Avrupalılar ve Kuzey Amerikalılar vardı.