cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leş Birliği
Arka plan
15. yüzyıla gelindiğinde Osmanlı'nın Balkanlardaki ilerleyişinin karşısında yerel Hristiyan soylular haricinde elle tutulur bir direnç bulunmuyordu. Bu soyluların da çoğu Osmanlı ilerleyişini görmezden gelerek kendi aralarında savaşıyordu. Öyleki I. Bayezid'in ölümünün ardından gelen Fetret Devri boyunca bu soylulardan herhangi birinin Osmanlı mülküne saldırması bir tarafa dursun Mehmed Çelebi'nin kardeşine karşı gerçekleştirdiği ve iç savaşa son verecek muharebede Bulgar, Sırp ve Macar kuvvetleri Mehmed Çelebi'nin yanında saf tuttu. Fetret Devri sona erdikten sonra Çelebi Mehmed, Arnavut topraklarına çeşitli seferler düzenleyip 1415'te Thopialardan Akçahisar'ı, 1417'de Muzakalardan Berat'ı ve III. Balşa'nın dul karısından Avlonya ve Kanina'yı, 1418'de ise Zenevisilerden Ergiri'yi aldı. Batıdan gelen Venedik ve doğudan gelen Osmanlı baskısı ile Arnavut prenslikleri bocaladı ve güçten düştü.
Kasım 1443'te İskender Bey, Türklere karşı isyan bayrağını çekerek Akçahisar'ı fethetti.
Kuruluş
Leş Birliği 2 Mart 1444'te tarafından kuruldu.
Kuruluş toplantısı esnasında Venedik'ten gelen temsilciler de mevcuttu. Askeri ittifaka dahil olan lordlar, birliğe asker ve para yardımı yapacakları üzerine ant içtiler. Birliğin kurulmasının ardından liderleri İskender Bey kendini "Arnavutların Birliğinin Şefi" ilan etti." Böylelikle İskender Bey, birliğin lideri ve 8,000 kişilik askeri birliğinin başkomutanı oldu. Birliğin lideri İskender Bey olsa da birliğin üye soylularının mülklerindeki iç işlerine karışma hakkı olmadığı gibi soylular ve İskender arasındaki ilişki Primus inter pares (Eşitler arasında birinci) ilkesine dayalıydı.  Marin Barleti, birlikten generalis concilium veya universum concilium ("genel konsey" veya "tüm konsey") olarak behsetmiş olsa da daha sonraları tarihçiler birliğe "Leş Birliği" ismini vermiştir.
Birlik Venedik Cumhuriyeti himayesinde kurulup örgütlendi. Daha sonra ise Aragon Kralı V. Alfonso'nın himayesine dahil oldu ve İskender Bey Kaptan General unvanı ile birliğin başına atandı.
Tarihi
Birliğinin kurulmasının ardından Leş Birliği kuvvetleri gerek siyasi bütünlüğün sağlanması gerekse İskender'in olağanüstü askeri yetenekleri dolayısıyla Torvioll (1444), Mokra (1445), Otonete (1446), Oranik (1448), Polog (1453), Akçahisar (1450), Albulena (1457), Ohri (1464), Mokra (1462) ve birçok başka muharebede Türkleri yenilgiye uğratıp sadece Kocacık'ta (1448) yenilmişlerdir.
İskender'in Osmanlılara karşı kazandığı ilk büyük savaş olan Torvioll Muharebesi'nin haberleri Hristiyan dünyada Türklere karşı alınmış bir zafer olması dolayısıyla hızla yayıldı. İki yıl sonra birleşik Arnavut güçleri Türkleri tekrar yenilgiye uğrattı. 14 Mayıs 1450'de Osmanlılar, bir sene sürüp başarısızlıkla sonuçlanan Alacahisar Kuşatması'nı başlattı. 1451'e gelindiğinde İskender Bey, Napoli Krallığı ile müttefiklik kursa da Arnavutlar burdan herhangi bir yardım alamadı. 1452'de ise Türkler Mokra ve Meçadi'de tekrar yenilgiye uğratıldı. Konstantinapolis'in düşünün ardından Arnavutlar; Napoli, Venedik ve Papa'dan finansal yardımlar almaya başladı. İskender, 1462'ye kadar Osmanlıların üzerlerine yolladığı her orduyu zorlanmadan püskürtmeyi başardı. İskender, Osmanlı'yı ne kadar yenilgiye uğratsa da ertesi yıl Fatih üzerine hiç zorlanmadan yeni bir ordu yolluydu. Sadece 1460-63 arasında ateşkesler ile savaş duraksadı. 1462'ye gelindiğinde ise İskender, Osmanlı'nın elindeki önemli bir kent olan Ohri'yi ele geçirdi.
Türkler 1466'de 2. defa Alacahisar'ı kuşatsa da yine başarılı olamadı ancak bu sefer İşkomi vadisinin güneyine Elbasan'ı kurup seferlerini bu kale üzerinden düzenlemeye başladı. Ardından gelen 1467'deki 3. Alacahisar Kuşatması yine başarısızlıkla sonuçlandı.
1468'de İskender Bey, aktif durumdaki 10,000 kişilik birliği ile Türklere direnmeye çalışıyordu. Aynı zamanda Macaristan ve Napoli'den aldığı mail destekler de finansal açıdan dar boğaza girilmesini engelliyordu. Ancak 1468'de İskender Bey ölünce Leş Birliği dağıldı. Birlik dağılsa da Venediklilerle dostane ilişkileri olan kuzeydeki Arnavutlar, Türklere karşı savaşmaya devam etti. 1479'da İşkodra'nın Osmanlı'nın eline geçmesi ile Arnavut direnişi sona erdi ve tüm Arnavut mülkü Türk toprağı oldu.
Ayrıca 1447-48 arasında bir savaş meydana geldi. Savaş kısa sürüp İskender Bey ve Nicholas Dukagjini tarafından imzalanan barış antlaşması ile Arnavutlar Dagnum'da dahil topraklarını ellerinde tutarken Venedikliler yıllık 1,400 duka haraç ödemeyi ve bazı Arnavut prensliklerine ticari ayrıcalıklar vermeyi kabul etti.
İskender Bey'in komutanları
1443-68 arasında 25 yıl boyunca İskender Bey yaklaşık 10,000 askeri ile kendisinden her açıdan daha güçlü olan Osmanlı'ya karşı koyabilmişti. Ordusu kendileri de Osmanlı tehdidi ile yüzleşince daha önceden düşmanları olan Macaristan, Napoli ve Venedik tarafından desteklendi. İskender Bey'in 1468'deki ölümünün ardından Arnavut direnişi son buldu.
Mirası
Leş Birliği'nin temelleri aslında bir Arnavut devletine dayanıyordu. Birliğin kuruluşu ile Arnavutluk ilk defa bir Arnavut liderin komutasında birleşmiş oldu. Bazı tarihçiler bu birliği bağımsız bir Arnavut devleti olarak atfeder. Bazıları ise bu birliğin sadece askeri bir birlik olduğunu, siyasi bir bütünlük teşkil etmeyip bir devlet olmadığını savunur.[4] Ancak öyle ya da böyle Leş Birliği, Arrnavutları bir çatı altında toplamıştır.
Aşkın Kesişme Noktası
Aşkın Kesişme Noktası, yönetmenliğini ve senaristliğini Bilge Olgaç'ın yaptığı 1990 yapımı Türk filmidir.
Maximianus Tahtı
Maximianus Tahtı (Maximian), Ravenna Başpiskoposu Maximianus için yapılmış tahttır (katedra adıyla bilinen piskoposluk tahtı) ve şu anda Ravenna Başpiskopos Müzesi'nde sergilenmektedir. Tahtın Bizans İmparatorluğu'nda Yunanistan'ın doğusunda oyulduğu ve Ravenna'ya gönderildiği genel olarak kabul edilir, ancak Konstantinopolis'te mi yoksa İskenderiye'de mi yapıldığına dair uzun süredir bilimsel tartışmalar vardır.
Aníbal Torres
Ayrıca, Temmuz 2021'den Şubat 2022'ye kadar Pedro Castillo hükûmeti altında Adalet ve İnsan Hakları Bakanı olarak görev yaptı.
3 Ağustos 2022 tarihinde özel sebepleri gerekçe göstererek istifasını sunan Torres'in istifası devlet başkanı Castillo tarafından reddedildi. 24 Kasım 2022'de Torres tekrar istifa etti. Bu sefer istifasını kabul eden Castillo, Torres'in ardılı olarak kabinede Kültür Bakanı olarak yer alan Betssy Chávez'i atadı.
Königsberg'in Yedi Köprüsü
Königsberg'in yedi köprüsü; graf teorisinin temelini oluşturan ve XVIII. yüzyılda Königsberg köprülerinden ilhamlanılarak ortaya atılan ünlü bir matematik problemidir.
Problemin kökeni
Königsberg kentinde Eski ve Yeni Pregel nehirleri birleşerek Pregel (Pregolya) nehrini oluşturmaktadır. Bu nehirler, şehri dört bölüme ayırmaktadır ve nehir üzerinde bu bölgeleri birleştiren yedi köprü bulunmaktadır. Merak edilen ise şudur: Bütün köprülerden bir ve yalnız bir defa geçmek koşulu ile bir yürüyüş yapılabilir mi?
Bu soru, 1736'da İsviçreli matematikçi Leonhard Euler tarafından cevaplandırılmıştır.
Euler'in çözümü
Aşağıdaki şekilde kara parçaları harflerle, köprüler ise sayılarla işaretlenmiştir. Önce çözümü biraz daha kolaylaştırmak ve şekli gereksiz bileşenlerden arındırmak amacıyla kara parçalarının noktalar, köprülerin ise bu noktaları birleştiren çizgiler olarak gösterildiği ikinci bir şekil yani graf (çizge) çizilir. Graflar graf elemanı, noktalar düğüm, düğüme bağlı olan elemanların sayısı ise düğüm derecesi olarak adladırılmak üzere soru, grafın herhangi bir düğümünden başlayarak yedi elemanının her birini bir ve yalnız bir kere kullanarak dolaşma problemine dönüşmüş olur.
1736'da Euler'in incelemeleri böyle bir gezintinin mümkün olmadığını kanıtlamış ve bu tür dolaşmayı mümkün kılacak grafların şu özelliklere sahip olmaları gerektiğini göstermiştir: Birleşik bir grafın bütün elemanlarını bir ve yalnız bir defa kullanarak dolaşmak için o grafın tek dereceli düğümlerinin sayısı eğer varsa iki olmalıdır. Tek dereceli düğümler dolaşmanın başlangıç ve bitiş düğümleridir. Grafta böyle düğümler yoksa dolaşmaya herhangi bir düğümden başlanabilir.
Çözümün temelinde yatan düşünce şudur: Bir düğüm, başlangıç ya da bitiş düğümü değilse o düğüme gelen kişinin turu tamamlayabilmek için oradan ayrılması gerekecektir. Dolayısıyla bu tip düğümler çift dereceleri olmalıdır. Oysa tek dereceli bir düğüme, örneğin D düğümüne ikinci kez gelen bir kişi çıkış yolu bulamayacaktır. Dolayısıyla bu düğüm ya gezintinin bitiş düğümü olmalıdır ya da başlangıç düğümü olarak seçilmelidir ki ikinci gelişte çıkış yolu bulunabilsin. Buna göre tek dereceli düğüm sayısı ikiden fazlaysa gezinti tamamlanamayacaktır.
Problemin değişik biçimleri
Problemin, klasik ifadesinden farklı olarak her düğümün değişik renk veya isimlerle adlandırıldığı ve yeni köprülerin eklendiği çeşitleri de mevcuttur.İngilizce wikipedia
Prensler ve Piskopos
Mavi Prens köprülerden istenen şekilde yürünemeyeceğini anlar ve gizlice sekizinci köprüyü yapmayı planlar. Köprüyü öyle bir yere yapmalıdır ki akşamüstü kendi şatosundan yürüyüşe başlamalı ve gezintisini handa tamamlayarak zaferini kutlamalıdır. Ancak Kırmızı Prens gezintiyi tamamlayamamalıdır. Mavi Prens sekizinci köprüyü nereye inşa etmelidir?
Mavi Prens'in sekizinci köprüyü inşa etmesi Kırmızı Prens'i çok kızdırır. Handa tamamlayabileceği bir yürüyüşü olanaklı ve Mavi Prens'in yürüyüşünü imkânsız hale getirecek dokuzuncu köprüyü inşa etmek ister. Kırmızı Prens dokuzuncu köprüyü nereye inşa etmelidir?
Piskopos ise bu köprü kurma yarışını endişeyle izlemektedir. Bu durum hem şehrin görüntüsünü bozmaktadır hem de han da sonlanan yürüyüşler sarhoşluğu artırmaktadır. Tüm gezintilerin başladığı yerde bitmesi için onuncu bir köprü yaptırmalıdır. Onuncu köprü nereye inşa edilmelidir?
Çözüm
Öncelikle şekil düğümleri renkli (han → turuncu, kilise → beyaz) olan bir grafa indirgenir.
İlk soruda amaç orijinal çözümde de belirtildiği gibi tek dereceli düğümlerin sayının iki olmasını sağlamaktır. Tek dereceli düğümlerden biri başlangıç diğeri ise bitiş düğümü olacağına göre Mavi Prens'in sekizinci köprüyü kırmızı şato ile kilisenin arasına yapması gerekir. Böylece mavi ve turuncu düğümler tek dereceli kalarak başlangıç ve bitiş düğümleri olurlar.
Matematik tarihindeki önemi
Leonhard Euler’in bu araştırmaları matematikte tamamıyla yeni bir dal olan graf teorisinin ilk teoremi ve topolojinin keşfinin habercisi olmuştur. Çözümün ardından Euler, "Solutio problematis ad geometriam situs pertinentis" isimli makaleyi yayımlamıştır.
Çözümün kullanım alanları
Ayrıt rotalama problemleri, pek çok araştırmacının üzerinde çalıştığı bir rota en iyilemesi problemidir. Bu problemin, gerçek hayatta mektup dağıtımı, yol bakımı, kar temizleme, çöp toplama, devriye araçları ve yol tuzlama konularında pek çok uygulaması vardır. Gerek hükûmetler gerekse de işletmeler her yıl bu işlemler için önemli harcamalar yapmaktadırlar. Fakat planlamanın etkin olarak yapılamaması durumunda önemli miktarlarda kaynak israfı söz konusudur.
Köprülerin günümüzdeki durumu
Probleme konu olan yedi köprünün ikisi II. Dünya Savaşı sırasındaki bombardımanlarla yok edildi. Daha sonra iki tanesi Ruslar tarafından yıkıldı ve yerine modern bir otoyol inşa edildi. Geriye kalan üç köprü ise hala ayakta durmakta. Bunlardan biri Almanlar tarafından 1935 yılında tekrar inşa edildi. Sadece geri kalan ikisi Euler zamanından bu yana ayakta kalmayı başardı. Sonuç olarak günümüz modern Königsberg'inde beş köprü bulunmakta.
Nanokristaller ile ayarlanabilir beyaz ışık üretimi
Nanokristaller ile ayarlanabilir beyaz ışık üretimi, dünyada ilk kez, Bilkent Üniversitesi, 'Fizik' ve 'Elektrik-Elektronik Mühendisliği' bölümleri öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Hilmi Volkan Demir ile araştırma grubu tarafından gerçekleştirdi.
Genel Özellikleri
Günümüz ampulleri ısıyı ışığa dönüştürürken, nanoteknoloji ile üretilen nanokristalli ledlerse elektrik enerjisini direkt ışığa çevirdiğinden; yüzde 90 oranında bir enerji tasarrufu sağlanıyor. Yine ampul ile ledlerin ömürlerini kıyaslamak gerekirse; günlük 12 saat tüketim sonunda 23 yıl ömür biçilen ledlerin üstünlüğü göze çarpıyor. Bu nedenlerden ötürü, Nanokristal katkılı beyaz ışık kaynaklarının, geleceğin iç mekan ve otomotiv aydınlatma sistemleri için temel oluşturacağı ön görülüyor. Ayrıca küresel ısınma sorununa da alternatif çözüm getirebileceği belirtiliyor. Buluşun tasarımı, modellemesi, fabrikasyonu, deneysel karakterizasyonu ve kuramsal analizi de dahil olmak üzere tüm basamakları Bilkent Üniversitesi'nde gerçekleştirildi.
Başarıları
Nanotechnology dergisinin 14 Şubat 2007 baskısında kapak konusu oldu.
Dış bağlantılar
Hilmi Volkan Demir'in kişisel web sayfası
Keten (cins)
Keten (Latince Linum), ketengiller familyasından Haziran-Ağustos ayları arasında ipek gibi, mavimsi veya sarı renkli çiçekler açan bir bitki cinsi.
Keten cinsinin en yaygın olarak bilinen türü kültürü yapılan keten (Linum usitatissimum) türüdür.
Azaplı, Kadirli
Azaplı, Osmaniye ilinin Kadirli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy; Osmaniye il merkezine 53 km, Kadirli ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
Pirsultanlı, Düziçi
Pirsultanlı, Osmaniye ilinin Düziçi ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Osmaniye il merkezine 55 km, Düziçi ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır.
Okyanus akıntısı
Okyanus akıntısı, dalga kırılması, rüzgâr, Coriolis etkisi, gelgitler, sıcaklık ve tuzluluk farklılıkları gibi ortalama akışa etki eden kuvvetlerin yönlendirdiği deniz suyu hareketidir. Derinlik konturları, kıyı şeridi konfigürasyonları ve diğer akımlarla olan etkileşimler bir akımın yönünü ve gücünü etkilemektedir. Bu nedenle, okyanus akıntıları öncelikle yatay su hareketleridir.
Ağaçköy, Bayramiç
Ağaçköy, Çanakkale ilinin Bayramiç ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Çanakkale il merkezine 71 km, Bayramiç ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
Tauberbischofsheim Altar Panosu
Tauberbischofsheim Altar Panosu, Alman Rönesans ressamı Matthias Grünewald'ın muhtemelen 1523 ile 1525 yılları arasında tamamlanan geç bir eseridir. Resim 1900'den beri Staatliche Kunsthalle Karlsruhe koleksiyonunda bulunmaktadır.
Batı sanatı tarihinde işkence görmüş İsa'lar arasında en güçlü etkilerden birini bu resim yaratır. Kırbaçla lime lime edilmiş ve yaralanmış, beline kirli bir paçavra sarılmış bedeni haçta asılı durmakta, başı ileri doğru düşmüş, gözleri kapalı ve son nefesini verdikten sonra ağzı açık durmaktadır. Delinmiş ellerinin parmakları kasılarak yukarı kalkmış ve çarpıtılmış ayaklarındaki yaralardan kan akmıştır.
Uzay mekiği harici yakıt tankı
Uzay mekiği harici tankı, uzay mekiği fırlatma aracının bir parçasıydı. Bu bölümde sıvı hidrojen ve sıvı oksijen yükseltgenleri bulunurdu. Aracın kalkış ve yükselme sırasında bu tank yörünge aracındaki üç uzay mekiği ana motoru için gerekli olan yakıtı ve yükseltgenlerini belli bir basınç altında sağlardı. Uzay mekiği harici tankı ana motorların devre dışı kalmasından 10 saniye sonra mekikten ayrılarak düşmeye başlar ve Dünya atmosferine yeniden girerdi. Katı roket iticilerinden farklı olarak harici tanklar tekrar tekrar kullanılamazlardı. Harici tank Hint Okyanusu’ na(veya Pasifik Okyanusu’ na düşmesi) düştükten sonra yeniden kullanılabilecek duruma getirilemediğinden dolayı ve transfer alanının dışına düşmesinden dolayı kurtarılamıyordu.
Genel Bakış
Harici tank uzay mekiğinin en büyük ve yüklendiğinde ise en ağır bileşeniydi. Bu tank 3 ana bileşenden oluşmaktaydı: Harici tank, mekiğin fırlatma sırasındaki belkemiğidir. Harici tank, uzay mekiği katıroket iticileri ve yörünge aracının bir arada kalmasını sağlamak için yapısal destek sağlar. Harici tank her iki uzay mekiği katı roket iticisine ileri bir bağlanma noktasından (iç tank boyunca kirişler kullanılarak) ve bir arka kiriş noktasından bağlanır.nHarici tank, yukarıdan 1 ve aşağıdan 2 destek bağlantı noktalarından yörünge aracına bağlanırdı. Alt bağlantı bölgesinde sıvı, gaz, elektrik sinyalleri taşıyan, harici tank ve yörünge aracı arasında elektriksel gücü  boru hatları bulunurdu. Yörünge aracı ve iki katı roket iticisi arasındaki elektriksel sinyal ve kontroller bu boru hatları ile sağlanırdı. Harici tankların her zaman atılmasına rağmen onları yörüngede tekrar kullanmak mümkündü. Yapılan planlar arasında bu tankı uzay istasyonuna bağlayarak fazladan yaşam alanı veya araştırma alanı oluşturulabilirdi. Dahası bu harici tankı gezegenlerarası görevlerde (örneğin Mars görevi) roket yakıtı tankı olarak yörünge fabrikalarında kullanılması planlanmaktaydı. Harici tank için düşünülen başka bir plan ise büyük yükleri taşıyan bir taşıyıcıdır. Planlanan bir diğer fikir ise 7 metrelik bir teleskobun ilk merceğinin bu tankla taşınmasıdır. Başka bir plan ise bu tankın arka kargo taşıyıcısı olarak kullanılmasıdır.
Çeşitleri
Yıllar boyunca NASA, harici tankın bütünsel verimliliğini arttırmak için ağırlığını azaltmaya çalışmıştır. Yaklaşık her yarım kilogramlık bir ağırlık azaltmasında harici tankın yakıt yük taşıma kapasitesi yaklaşık olarak yarım kilogram artmış oluyordu.
Standart Ağırlık Tankı
Harici tankın orijinali gayri resmi olarak standart ağırlık tankı olarak biliniyordu. Harici tank, yüksek güçlü alüminyum-bakır alaşımından oluşan bir havacılık uygulaması olan 2219’ dan imal edilmişti. İlk iki tank (STS1 ve STS2) fırlatma için rampada bekletilirken ultraviole ışınlarından korunmaları için boyanmışlardır. Lockheed Martin(aynı dönemde Martin Marietta) STS-3 tankıyla birlikte boya işlemini ortadan kaldırarak tankın ağırlığını 272 kilogram kadar azaltmayı başarmıştır. Bunun yerine tankı yalın olarak pas renkli spreyli olarak bırakmıştır. Bunu yapması hiçbir soruna yol açmamıştır.
Hafif Ağırlıklı Tank
STS-6 görevinin başlamasıyla hafif ağırlıklı tank tanıtılmış oldu. Bu tank uzay mekiği uçuşlarının büyük bir kısmında kullanıldı. En son olarak faciayla sonuçlanan Columbia Uzay Mekiği (STS-107)’nde kullanıldı. Her tankın ağırlığı farklılık gösterse de her biri ortalama olarak 30. 000 kilogram ağırlığındaydı. Standart ağırlık tankının ağırlığının hafifletilmesi kirişlerin tanktan atılmasıyla başarılmıştır. Bu kirişler hidrojen tankının boylama yapısal destekleriydi. Bunun yerine hidrojen tankında halka kirişler kullanıldı ve yapısında büyük değişiklikler gerçekleştirildi. Ayrıca tankın dış çevresi farklı olarak öğütülerek önemli ölçüde incelmesi sağlandı. Harici tankın arka katı roket itici bağlantıları daha güçlü, nispeten hafif ve daha ucuz olan titanyum alaşımıyla değiştirilerek ağırlığı azaltılmış oldu.
Süper Hafif Ağırlıklı Tank
Süper hafif ağırlıklı tank ilk uçuşunu STS-91 ile 1998 yılında gerçekleştirdi ve bundan sonra gerçekleştirilen görevlerde kullanılmaya başlandı. STS-99 ve STS-107’ de kullanılmamıştır. Süper hafif ağırlıklı tankın tasarımı, hafif ağırlıklı tankın tasarımıyla temel olarak aynıydı. İkisinin tek farkı hafif ağırlıklı tankın büyük bir bölümünde alüminyum-lityum alaşımı(Al 2195) kullanılıyordu. Bu sayede kullanılan alaşımın hafif ağırlıklı tankın ağırlığını yaklaşık olarak 3.175 kilogram azaltmıştı. Süper hafif ağırlıklı tankın tanıtılmasından sonra bütün harici tanklar bu konfigürasyonda yapılmaya başlanmasına rağmen sadece 1 adet hafif ağırlıklı tank tekrar kullanılmak istenilebilmesi üzere bir sonraki uzay mekiği devrimine kadar depoda bekletildi. Süper hafif ağırlık tankı, uzay mekiğinin uluslararası uzay istasyonuna ulaşması için gerekli olan performansa %50 ek bir artış sağlamaktaydı. Tankın ağırlığının hafifletilmesi ile yörünge aracının daha fazla yükü uluslararası uzay istasyonunun yüksek eğimli yörüngesine taşıması sağlanacaktı.
Müteahhit
Harici tankın müteahhiti, New Orleans Louisiana’ da bulunan LockheedMartin(önceki Martin Marietta) şirketidir. Harici tank, New Orleans’ ta bulunan Michoud Montaj Tesisleri’ nde üretildi ve mavna ile Kennedy Uzay Merkezi’ ne taşındı.
Bileşenler
Harici tank 3 ana yapıdan oluşmaktadır. Bunlar bir sıvı oksijen(LOX) tankı, bir içtank ve bir de sıvı hidrojen tankından oluşmaktadır. Bütün tankların yüzeyleri tankın desteklenmesi ve sabit yapıları için gerektiği gibi alüminyum alaşımından yapılmıştı. İçtank alüminyum yapısı, kirişlerin sabit yapıda kalmasını sağlıyordu. Her 3 yapıda da 2195 ve 2090 ana alüminyum alaşımları kullanılmıştır. Al 2195, alüminyum-lityum alaşımı olup Lockheed Martin ve Reynolds şirketleri tarafından kriyojeniklerin(soğuk maddeler) depolanması için tasarlandı. Al 2090 ticari amaçlı olarak Alüminyum-lityum alaşımı olarak bulunur.
Sıvı Oksijen Tankı
Sıvı oksijen(LOX) tankı, harici tankın en üstünde yer alırdı ve bir mermi şekline sahipti. Mermi şekline sahip olması sayesinde aerodinamik direnci ve aerotermodinamik ısınmayı azaltması hedefleniyordu. Mermi burunlu bölüm düz ayrılabilir bir levha ve bir burun konisi ile kaplanmıştı. Burun konisi, ayrılabilir bir koniksel düzenek ve elektriksel sistem bileşenlerinden oluşmaktaydı. Bu koniksel düzenek itiş için aerodinamik bir kaplama sağlıyordu. Konik burnun uç noktasındaki bileşenler alüminyum paratoneri olarak işlev görmekteydi. Sıvı oksijen (LOX) tankının hacmi 250 kPa’da 559. 1 m³‘ idi ve −297 °F (−182.8 °C) sıcaklığa sahipti.
Tank, 430 milimetre genişliğinde bir besleme hattına sayesinde sıvı oksijenin içtank boyunca dolaşımını sağlardı ve daha sonra harici tankın dışından alt-sağ el harici tank/yörünge aracı bağlantı kopma bölgesine taşırdı. 430 milimetrelik besleme hattı genişliği, sıvı oksijenin saniyede yaklaşık olarak 1264 kilogram akmasını sağlardı. Uzay mekiği harici tankının %104’lük bir verimlilikle çalışması veya saniyede 1. 1099 m³’lük maksimum akışa imkân sağlıyordu.
Aerodinamik yükler hariç bütün yükler falanj bağlantı arayüzü ile birlikte içtanka tutturulan sıvı oksijen tankına aktarılmıştı. Sıvı oksijen tankı aynı zamanda bir sıvı taşma yönlendiricisi ve sıvı taşmasını azaltmak için bir burgaç yönlendiricisi bulunurdu. Burgaç yönlendiricisi tüm sıvı oksijen besleme yolu boyunca monte edilmişti. Böylece sıvı sarmalından kaynaklanan etrafa saçılma azaltılacak ve gazların ulaştırılan sıvı oksijen tankında hapsedilmesi önlenecekti.
İçTank
İçtank, harici tankın sıvı oksijen ile sıvı hidrojen tanklarını birbirine bağlayan yapısal bağlantısıdır. İçtankın ana görevleri itme için gerekli yakıtları katı roket iticileri ve tanklara ulaştırmak ve dağıtmaktı.
İçtank yapısından ayrı olarak iki katı roket itici bağlantı yerleri birbirinden 180° mesafede bulunurlardı. İçtank yapısı boyunca kiriş tutturularak bağlantı yerlerine yerleştirilirdi. Katı roket iticileri ateşlendiği zaman bu kirişler yüksek stres yükü nedeniyle bükülürler. Daha sonra bu yükler diğer donanıma aktarılırdı.
Birbirine bitişik katı roket itici bağlantı donanımları büyük halkasal yapıdadır. Daha sonra yükler donanımdan büyük halkasal yapılara aktarılır. Daha sonra bu büyük halkasal yapılar açısal yükleri içtank yüzeyine taşır. İçtank yüzeyinin itme paneli olarak adlandırılan iki paneli, açısal katı roket itici itiş yüklerini sıvı oksijen ve sıvı hidrojen tanklarına ve yakın içtank yüzey panallerine dağıtır. Bu yakın paneller 6 adet sert kiriş panellerden oluşmaktadır.
İçtankın başka bir görevi de görev ekipmanlarının bulunduğu bölgeyi korumaktır.
Sıvı Hidrojen Tankı
Sıvı hidrojen tankı, harici tankın alt bölümünde bulunmaktadır. Bu tank 4 adet silindirik varil bölümlerinden oluşmaktadır. Hidrojen tankının bir üst bir de alt kubbe olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Varil bölümleri 5 büyük halkasal yapılarla bir araya getirilmiştir. Bu halka yapılar yükleri ulaştırıp dağıtımını yapmaktadır. Üst kubbeden varil yapısına, içtank yapısı boyunca etki eden tüm yükleri aktarır ve ayrıca sıvı hidrojen tankını içtanka bağlayan bir falanjdır. Büyük alt halkası, yörünge aracının uyarılmış yüklerini alt yörünge aracı destek kirişlerinden ve uyarılmış katı roket itici yüklerini alt katı roket itici destek kirişlerinden alırdı. Geriye kalan 3 halka yapı yörüngenin itici yüklerini ve sıvı oksijen besleme hattı destek yüklerini dağıtır. Yapılardaki yükler daha sonra varil yüzey panelleri boyunca dağıtılır. Sıvı hidrojen tankının hacmi 29.3 psi basınçta 1,514.6 m³ ve −252. 8 °C (−423 °F) sıcaklığındadır.
Üst ve alt kubbeler aynı tarzda eliptik şekle sahiptirler. Üst kubbenin montaj donanımı, sıvı hidrojen valf deliği, sıvı hidrojen basınç tesisat hattı ve elektriksel besleme tesisatı ile birleşiktir. Alt kubbede sıvı hidrojen besleme hattı ekranına ulaşabilmek ve sıvı hidrojen besleme hattını desteklemek için bir mekanizma kontrol deliği bulunur.
Sıvı hidrojen tankında türbülanstan dolayı oluşabilecek sıçramaları azaltmak ve sıvı hidrojen tankına aktarılan gazların sıkışmasını önlemek için girdap bölmesi bulunur. Bu bölme alt kubbedeki sıvı hidrojen tankının sıvı akış borusunun çıkış ağzında yer almaktadır. Bu çıkış yolu sıvı hidrojeni 430 mm lik bir hat boyunca sol alt göbeğe aktarır. Sıvı hidrojen besleme hattı akış hızı saniyede uzay mekiği ana motorları ile birlikte %104 oranıyla 211 kilogramdır veya saniyede 2.988 m³’tür.
Termal Koruma Sistemi
Harici tank termal koruma sistemi, püskürtülen izolasyon sistemi, önceden oluşmuş olan köpük kalıntıları ve önceden eriyip kalıplaşan kalıntılardan oluşmaktadır. Ayrıca bu sistemde fenolik ısı yalıtkanları kullanılarak hava sıvılaşması engellenmektedir. Sıvı hidrojen tankı bağlantıları için ısı izolasyonları, açıkta kalan metallerin hava sıvılaşmasına maruz kalmasını engellemek ve sıvı hidrojene ısı akışını önlemek için gereklidir. Isınan sıvı oksijen bazı termal gereksinimlere yol açarken sıvı oksijen tankının üst alüminyum bölgeleri hava ısınmasından önlenmesi gerekmektedir. Bu sırada alt bölgelerdeki izolasyonlar sıvılaşan havanın içtankta birikmesini önlemektedir. Oksijen tankının orta silindir ve itici gaz hatlarının derin bölgelerde nemden kaynaklı oluşabilecek don birikmelerine direnmesi gerekecek. Fakat yörünge aracı serbest buzul kırılmalarından dolayı hasar görmeyecektir. Termal koruma sisteminin ağırlığı yaklaşık olarak 2,188 kg’dır.
Harici tank ısı koruma sisteminin gelişimi sorunsal bir süreçtir. Köpük uygulamasındaki aksilikler sık görülmeye başlamıştı. Bunlar güvenlik unsurları yerine değişimler olarak ele alındı. NASA, köpük bölümlerin uçuş sırasında sökülmesini önlerken çok zorluk çekmiştir. Yaşanmış olan bu sorunlar:
1995 yılında kloroflorokarbon-11 (CFC-11) büyük alanlardan geri alınmaya başlandı. Makinedeki püskürtülmüş köpükler, Çevre Koruma Ajansı tarafından 610 numaralı maddesi uyarınca Açık Hava Anlaşması gereğince kullanımını yasaklamıştır. Bunun yerine hidrokloroflorokarbon olarak bilinen HCFC-141b’ nın genel kullanımı ve uzay mekik programında da kullanılması için onay verilmiştir. Detaylı bölümler tek tek el ile püskürtme yapılana kadar arta kalan bölümlerde CFC-11 kullanımına devam edilecekti. Bu bölgelerde sorunlu destek ve Çıkıntılı Hava Yükü rampalarının yanı sıra birkaç kiriş ve arayüz bulunmaktaydı. Destek rampasındaki tank bölümü için uygulanan köpük işlemi 1993 yılından beri hiç değişmemiştir. Yeni köpük olarak bilinen HCFC-141b ilk olarak 1996 yılında STS-79’ un harici tankının (ET-82) alt kubbesinde kullanıldı. HCFC-141b’ nin kullanım alanı harici tanka kadar genişletildi. Ve ayrıca tankın büyük bölümünde de uçuşunu 1997 yılında STS-86 ile gerçekleştiren harici tank (ET-88) ile birlikte kullanılmaya başlandı.
STS-107’ nin 16 Ocak 2003’ teki kalkışı sırasında tankın destek rampalarından birinden bir parça köpük izolasyonu kopmuştu. Bu kopan parça saatte birkaç mil hızla Columbia Uzay Mekiği’ nin ön kanat kenarına çarptı. Bu çarpmanın etkisiyle sol kanadın karbon-karbon paneli ile güçlendirilmiş ön kenarına büyük zarar vermişti. Yaklaşık olarak basketbol topu büyüklüğünde bir parça birkaç gün sonra atmosfere giriş sırasında aşırı ısınmış gazın kanadın muazzam yapısından içeriye girmesine sebep olmuştu. Bunun sonucunda Columbia Uzay Mekiği’ nin yok olmasına ve tüm mürettebatının ise ölümüne sebep olmuştur. Raporlara göre harici yakıt tankı (ET-93), BX-250 ile inşa edilmişti ve kapanış köpüğünde HCFC-141b yerine CFC-11 kullanılmıştı. 2005 yılında, STS-144’ teli köpük dökülmesi problemi tamamiyle çözülememişti. Tankın üzerine monte edilen fazladan kameralar, bir parça köpüğün Çıkıntılı Hava Yükü (PAL) rampasından ayrıldığını kaydetti. Bu Çıkıntılı Hava Yükü (PAL) rampalar, havanın düzensizce tankın kablo kanallarının ve yükseliş sırasında basınç hatlarının altında akmasını önlemek için yapılmıştı. Çıkıntılı Hava Yükü (PAL) rampalar, manuel spreyli köpük katmanlardan oluşmaktaydı ve bunlar enkaz yığınına daha çok benzemeye başlamıştı. Bu parça yörünge aracıyla hiçbir etkileşim içine girmemişti.
Raporlar STS-114’ ün görev başlangıcıyla eş zamanlı olarak yayımlanarak öneriler sundular. Bu raporlarda harici tankın değişimi sırasında oldukça fazla bakım yapılması ve yükseltmenin Discovery’ nin dönüşü uçuş görevinde köpük kaybına neden olacağı vurgulandı. Fakat 3 uzay mekiği görevi (STS-121, STS-115, STS-116) kabul edilebilir seviyedeki köpük kaybı ile yürütülmüştür.Fakat STS-118’ in üzerinden 10 cm çapında bir parça köpük (veya buz) tankın besleme hattı bağlantı yeri köşesinden ayrılmıştı. Bu kopan parça alt desteklerden birine ve kanadın alt tarafına çarpmıştı. Ve ayrıca iki döşemeye de hasar vermişti. Bu hasar tehlikeli olarak kabul edilmemişti.
Donanım
Harici donanım, yörünge aracı/harici tank destek bağlantıları, merkez donanımı, elektriksel ve güvenlik mesafe sisteminin toplam ağırlığı 4.1 tondu.
Havalandırma ve Tahliye Vanaları
Her bir itici gaz tankının üst en uç bölgesinde havalandırma ve tahliye vanaları bulunmaktadır. Bu çift iş görebilen vana, kalkıştan önce havalandırma için ve uçuş sırasında sıvı hidrojen tankının boş bölümlerinde basıncın 38 psi’a ulaşmasından dolayı veya sıvı oksijen tankındaki basıncın 25 psi’a ulaşması durumlarında yerde bulunan destek ekipmanlarıyla açılabilmektedir.
Sıvı oksijen tankı, en üst bölümünde ayrılmış piroteknik olarak çalışan itiş düşürücü havalandırma valfi bulunmaktadır. Ayrılma bölümünde itiş düşürücü havalandırma valfi açılır. Bu sayede bir itme sağlayarak ayrılma manevrasına ve daha iyi bir kontrol ile harici tankın aerodinamik girişini daha iyi kontrol edilmesine yardımcı olur.
Harici tank dolduğu zaman aşırı hidrojen gazı açılabilen destek kolundan sabit servis yapısına kadar olan büyük genişlikteki merkez bağlantılı borulardan yardımıyla havalandırılır. Bu boruların harici tank ve servis yapısı arasındaki bağlantı yer merkez taşıyıcı levhaları ile yapılmıştır. Sensörler merkezi yer taşıyıcı levhalarına yüklenerek hidrojen seviye ölçümü yapılır. STS-80, STS-119, STS-127 ve STS-133’ ün geri sayımı bağlantılarda meydana gelen hidrojen sızıntısı nedeniyle durduruldu ve birkaç hafta ertelenmesine sebep oldu. Bu sebeple tankların tamamiyle boşaltılması ve boşaltılan hidrojenin helyum gazı üzerinde arıtılması (temizlenmesi gerekiyordu). Bu süreç teknisyenlerin denetlemesi ve problemleri çözmesinden önce yapılarak yaklaşık olarak 20 saat sürüyordu.
Sabit servis yapısında bulunan döner kol a bir kapak yerleştirilerek harici tankın oksijen tankının üst havalandırmasını geri sayım boyunca kapar ve fırlatmadan iki dakika önce geri çekilir. Bu kapak hacri tank içerisinde büyük buz kütleleri oluşturan oksijen buharını emer. Böylece yörünge aracının kalkış esnasında termal savunma sistemi korunmuş olur.
Sensörler
Toplamda sekiz adet itici boşaltma sensörü bulunmaktadır. Bunlardan dört tanesi yakıt ve yükseltgenler içindir. Yakıt boşaltma sensörleri yakıt tankının üst kısmında yer almaktadır. Yükseltgeyici sensörler yörünge aracındaki sıvı oksijen besleme hattının bağlantısının aşağı dağıtım besleme hattı bağlantısıyla kesildiği yere monte edilmiştir. Uzay mekiği ana motorlarının ateşlenmesi sırasında yörünge aracı genel amaçlı bilgisayarları aracın iticilerin kullanımından dolayı olan anlık ağırlığını hemen hesaplamaktadır. Normalde ana motorun kapatılması önceden belirlenmiş hıza bağlı olarak yapılmaktadır. Fakat herhangi iki yakıt veya yükseltgeyici sensörler nemli bir hava hissederse ana motorlar hemen kapatılacaktır. Sıvı oksijen sensörlerinin konumu maksimum miktarda yükseltgenin kullanılmasını sağlamaktadır. Bu sırada motorların yükseltegiycilerin kavite pompalamadan önce kapatılması için yeterli zaman sağlamaktadır. Buna ek olarak 500 kilogram sıvı hidrojen üst ve alt bölümlere yüklenmiş olur. Bu miktardaki sıvı hidrojen için 6-1’ lik bir yükseltgeyici/ana motor karışımı bir oran gereklidir. Boşaltma sensörlerinden devre dışı bırakılma zengin yakıt sağlamaktadır. Yükseltgeyici bol motorların kapatılması yanmalara sebep olur ve ana motor bileşenlerinde keskin aşınmalara sebebiyet vermektedir. Bunlarla beraber aracın inflak etmesine ve mürettebatın ölümüne sebep olabilir.
Yakıt boşaltma sensörlerinin açıklanamamış hatalı okumaları birkaç uzay mekiği fırlatmalarınının ertelenmesine sebep olmuştur. Bunlardan en dikkat çekeni ise STS-122’ dir. 18 Aralık 2007’ de depolama testi, sensörlerden ziyade kablolama hattı bağlayıcısında başarısızlığa sebep olabilecek hatalar belirledi.
Dört basınç sensörü sıvı oksijen tankının en tepesine konumlandırılmıştı ve sıvı hidrojen tankları fire veren basınçları görüntülüyordu. Ayrıca harici tank iki adet elektriksel gövdeye sahipti. Bu bölgede, elektriksel güç yörünge aracından tanka ve iki katı roket iticilerine taşınıyordu.
Harici tankta dış kameralar bulunyordu. Bu kameralar vericilerle birlikte mekiğin destek bağlantılarına monte edilmişlerdi. Bu kameralar uzay mekiği ve harici tankın ayrılmasından sonra bile video kayıtları göndermeye devam edebiliyordu.
Menzil Güvenlik Sistemi
Önceki tanklarda menzil güvenlik sistemi bulundurularak gerektiğinde iticilerin tankta yayılmasını sağlanırdı. Bu sistemde bir güç bataryası kaynağı, bir alıcı, antenler ve teçhizat bulunurdu. STS-79 ile birlikte bu sistem kullanım dışı bırakıldı. Daha sonra STS-88’ den itibaren tamamen tüm uçuşlardan kaldırıldı.
Gelecekte Kullanımı
1990 yılında öne sürülen bir fikre göre harici tank Ay’ da kullanılabilecek bir yaşam alanı olarak veya uzay aracı terminali olarak kullanılabilirdi. Fakat bu öneriler hayata geçirilemedi.
Uzay mekiklerinin 2011 yılında kullanımdan kaldırılmasıyla NASA, planladığı TakımYıldız Programı’ nı hayata geçirmeyi planlıyordu. Bu planda Apollo’dan türetilmiş bir uzay aracı olan Orion kullanılacaktı. Ayrıca uzay mekiğine benzer iki adet fırlatma aracı kullanılacaktı. Ares-I aracındaki gibi mürettebat taşıyacak bir araç ve Ares-V kargo aracı gibi ağır yükleri taşıyabilecek bir araç olacaktı.
Ares-I ve Ares-V’ in ilk bölümlerinde beş kademeli katı roket iticileri bulunurken yapılan harici tankın Ares-I’ in ikinci kısmı, Ares-V’ in ise ilk kısmı kullanılıyordu. Ares-I ile harici tankın hacmi karşılaştırıldığında ise Ares-I’ in yaklaşık olarak 98.000 litre sıvı oksijen taşıma kapasitesi bulunurken harici tankın sıvı oksijen taşıma kapasitesi ise 550.000 litre’ ydi. Yaklaşık olarak beş katı bir taşıma kapasitesine sahipti.
Ares-V’ in ilk bölümü beş adet RS-68 roket motorlarıyla donatılmış olacaktı (bu roketler Delta IV aracındada kullanılmıştır). Bu roket motorlarının çapı 10 metre’ ydi. Ayrıca Saturn-V’ roketindeki S-IC ve S-II bölümleri kadar da genişti. İç harici tankın aynı yapısında (sıvı oksijen ve hidrojen tanklarını biribirinden içtank yapısıyla ayıracak) oluşturulacaktı fakat sıvı oksijen ve hidrojeni doğrudan dolumu ve boşaltımının uzay mekiğinde sıvı hidrojen için olduğu gibi bir katlanabilir kol ile sıvı oksijen boşaltım yolu boyunca yapılması gerekiyordu (aracın üç iç bölümü tasarımı nedeniyle bir bere gibi işlevsizdi).
Diğer taraftan Ares-I’ in ilk bölümü harici tankta kullanıldığı gibi sadece yalıtım köpüğüyle kaplanacaktı. NASA, 2066’ da tasarımı yeniden gözden geçirerek Ares-V ve uzay mekiği harici tankında planlandığı gibi yük kaybı ve maliyeti düşük tutmak için ikinci bölümün iç yapısını tekrar tasarlayacaklardı. Bunu ise Saturn-V roketinde başarıyla kullanılan S-II ve S-IVB kombinasyonundaki gibi sıvı hidrojen ve oksijen tanklarının iticilerle birlikte ayıracak ortak bir gemi gövdesi kullanılacaktı. Uzay mekiğindeki doldur/boşalt sistemi gibi aynı kombinasyona sahip Ares-V’ ten farklı olarak Ares-I’ in sistemi Saturn IB ve Saturn-V roketlerinde kullanılan geleneksel doldur/boşalt sistemi kullanılacaktı. Fakat hızlı katlanabilir kolları ateşlenme sırasında hızın çok şiddetli artması nedeniyle Ares-I katı roket iticilerinin ateşlenmesi beklenecek.
Normalde Ares-I ve Ares-V’ te çöp sayılan uzay mekiği ana motorları geliştirilerek kullanılması öngörülüyordu. Fakat R&D düşük fiyatını korumak ve Ares-I ve Orion araçlarını 2011’ de NASA yöneticisi Michael D. Griffin’ in planladığı fırlatma programını sürdürmek için NASA, Ares-V için RS-86 motoru ve Ares-I için ise daha üst bir model J-2 motoru kullanacaktı. RS-68 motorlarının kullanılması Ares-I’ in genişliğinin 8.72 metreden 10.06 metreye çıkması ekstra iticilerin yerleştirilmesini gerektirecekti. Bu sırada Ares-I yeniden konfigüre edilerek beşinci katı roket segmenti olan J-2X eklendi. J-2X, uzay mekiği ana motorlarından daha az itme gücüne sahip roket motorları olarak biliniyor. Pazarın olmaması sebebiyle NASA basitleştirilmiş RS-68 güçlü itici motorları kullanarak yaklaşık olarak 38 milyon dolarlık bir tasarruf sağlamış oldu(ateşlenmek için yeniden düzenlendi ve uzay mekiği ana motorları gibi çalışmaya başladı). Bu sırada Ares-I uzay mekiği ana motorları için yüksek maliyetli başlatılabilir hava testleri kaldırıldı(J-2X ve ondan öncekiler havada ve 0 yerçekimli ortama yakın bölgede çalışmaya başlardı).
Uçurulmayan Donanımlar
LWT’ nin eski versiyonu olan ET-94 şu an Michoud Birleştirme Merkezi, New Orleans B103’ de bulunan bir taşıyıcı içinde tutulmaktadır. 2018 yılında Samuel Oschin Hava ve Uzay Merkezi açıldığında ET-94 uzay mekiği Endevaour ile birlikte California Bilim Merkezi’ nde sergilenecek. Diğer üç harici tank üretici durdurana kadar hazırlık aşamasındaydı. ET-139 üretimin en önemli noktasındaydı. Aynı zamanda ET-140 ile ET-141’ de bu konumdaydılar.
Kaynakça
1. "External Tank". NSTS 1988 News Reference Manual. NASA. September 1988. Retrieved 2014-01-19.
2. http://www.astronautix.com/craft/stsation.htm astronautix.com (NASA Report, Utilization of the external tanks of the space transportation system http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19940004970_1994004970.pdf)
3. "The Very Large Space Telescope (VLST)". SOMTC - Advanced Concepts Studies. NASA. Archived from the original on May 12, 2013.
4. D. Portree - Space Shuttle with Aft Cargo Carrier - Beyond Apollo (wired.com)
5. "External Tank". Science.ksc.nasa.gov. Retrieved 2010-11-25.
6."Columbia's White External Fuel Tanks". Space.com.
7.National Aeronautics and Space Administration "NASA Takes Delivery of 100th Space Shuttle External Tank." Press Release 99-193. 16 Aug 1999.
8. http://www.lockheedmartin.com/data/assets/12742.pdf "FACT SHEET SPACE SHUTTLE EXTERNAL TANK" April 2007
9."External Fuel Tank by the Numbers". Lockheed Martin. Archived from the original on July 22, 2007.
10."STS-7". Astronautix.com. Retrieved 2010-11-25.
11.Insulation problems seen before Archived July 15, 2007, at the Wayback Machine.
12.Bridis, Ted. "Foam called a concern on flight before Columbia," Deseret News (Salt Lake City), 22 Mart 2003, s. 1: http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20030322/ai_n11384413
13.Columbia Accident Investigation Board Report, Volume 2, Appendix D, Section 11.3 and figure 11-1, p222, Columbia Accident Investigation Board,
14."The Ground Umbilical Carrier Plate". NASA.
15."NASA eyes faulty gauge wires as source of shuttle problems". AFP. 2007-12-18.
16. King CB, Butterfield AJ, Hypes WD, Nealy JE, Simonsen LC (1990). "Lunar habitat concept employing the space shuttle external tank". Journal of Spacecraft and Rockets 27 (3): 225–6. PMID 11539123.
17. "SHUTTLE'S THROWAWAY EXTERNAL TANK -- INSTEAD, COLLECTING AND USING THEM IN ORBIT".
18.NASA launch schedule, accessed 2009/09/23
20. "Completed SD HLV assessment highlights low-cost post-shuttle solution". Nasaspaceflight.com. 2010-06-18. Retrieved 2010-11-25.
21."Downstream shuttle planning: CLFs, AMS noted, MAF working on extra ETs". Nasaspaceflight.com. 2009-02-11. Retrieved 2010-11-25.
2018 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail
İsrail, 2018 Eurovision Şarkı Yarışması 'na Doron Medalie ve Stav Beger'in yazdığı "Toy" adlı şarkıyla katılacaktır. Şarkıyı Netta Barzilai seslendirmiştir. İsrailli yayıncı תאגיד השידור הישראל (IPBC) ve özel kanal Keşet tarafından Portekiz'in başkenti Lizbon'da yapılacak 2018 yarışması'nda İsrail'i temsil eden kişiyi HaKokhav HaBa L'Eurovizion yarışması'nda seçmiştir.
İsrail 8 Mayıs 2017 tarihinde yapılan Eurovision Şarkı Yarışması'nın birinci yarı finalinde yer almıştır. birinci yarı finalde "Toy" şarkısı 7. sırada çıkmış ve gecenin sonunda 13 Mayıs 2076 tarihinde yapılan finale çıkmayı başarmıştır. Daha sonradan İsrail'in yarı finalde 18 ülke arasından 283 puanla 1. olarak çıktığı açıklanmıştır. Finalde, İsrail 22. sırada sahneye çıkmış ve yarışmada 529 puanla birinci olmuştur. Bu sonuç İsrail'in 41. Eurovision katılımında gelen zaferidir. Toy şarkısı 66. Eurovision Şarkı Yarışması kazanan şarkısı olmuştur. Ayrıca İsrail'in kazanan 4. şarkısı olmuştur.
Geçmişi
2018 yarışması'ndan önce, İsrail Eurovision Şarkı Yarışması'na Kırk kez katılmış, ilk katılımını 1973 yılında gerçekleştirmiştir. İsrail günümüze dek üç kez kazanmış, Bunlarː 1978 yılında "A-Ba-Ni-Bi" adlı şarkısıyla İzhar Kohen & the Alphabeta, 1979 yılında "Hallelujah" adlı şarkısıyla Gali Atari & Milk and Honey ve 1998 yılında "Diva" adlı şarkısıyla Dana International yarışmayı İsrail adına kazanmıştır. Ülkenin en kötü derecesi 2007 yılında "Push the Button" adlı şarkısıyla Teapacks grubu Yarı finalde 24. olmuştur. Yarı final uygulaması getirilen 2004 yılından bu yana altı kez finale çıkmıştır. 2016 yılında ise Imri Ziv ile katılmış, yarışmada katıldığı yarı finalde 3. olarak finale çıkmayı başarmış, Finalde 23. olmuştur.
İsrailli Ulusal Yayımcısı תאגיד השידור הישראל (IPBC) İsrail'in temsilcisini seçmek için görevlendirilen kanaldır. IPBC kanalı ülke'nin yarışmaya katılımını 3 Ekim 2017 tarihinde onaylamıştır. İsrail geçmişte birçok seçimi yapmıştır. Geçmişte katılımlarını Görevlendirme yöntemiyle veya Ulusal Final yöntemiyle belirlemiştir. Bu yıl da İsrail temsilcisini 2015 yılından beri yaptığı HaKokhav HaBa L'Eurovizion yarışması'nda seçecek.
HaKokhav HaBa L'Eurovizion
İsrail'in 2018 Eurovision Şarkı Yarışması temsilcisinin seçileceği yarışmadır. Tedy Productions ve Keshet Medya Grubu'nun ürettiği uluslararası format Rising Star'ın orijinal hali olan gerçeklik şarkı yarışması HaKokhav HaBa L'Eurovizion ("Eurovision için Bir Sonraki Yıldız") ile seçilecek. HaKokhav HaBa, Eurovision için İsrail şarkıcısını seçmek için 2015'ten beri kullanılmaktadır. Gösterilere Assi Azar ve Rotem Sela tarafından ev sahipliği yapacak olan Asaf Amdursky, Keren Peles, Harel Skaat (2010 İsrail Eurovision katılımcısı) ve Static & Ben-El Tavori'den oluşan jüri paneli yer alacak. Yarışma 29 Ekim 2017'de başlayıp Şubat sonunda/Mart 2018'in başında sona erecek olan yirmi şovdan oluşuyor. Yarışmanın tüm şovları Kanal 2 ve Keshet 12'de, ayrıca mako.co.il üzerinden online olarak yayınlanacak.
Yarışmanın seçme aşamasında, icracılar, ilerlemek için performansları sırasında oyların% 70'ini elde etmekle yükümlüdürler; Yargılama panelinin her üyesi bir oyuncunun skorunu% 10 oranında artırabilir. Yarışmanın kurallarında bir değişiklik yapıldıktan sonra, gösterilerin sunucuları, seçmelere katılan dönemde oyların% 70'ine ulaşamayan beş oyuncuya kaydedebilirler; dolayısıyla seçilen sanatçılar, esnasında puanlarına bakılmaksızın ilerleyecektir seçmelere.
1. Eleme (29 ve 31 Ekim 2017)
İlk eleme, 29 ve 31 Ekim 2017'de iki bölüm halinde yayınlandı. Dokuz yarışmacının yedisi oyların en az% 70'ini elde ettikten sonraki bir sonraki aşamaya geçerken hak kazanmak için yeterli oyu bulamayan bir yarışmacı ev sahipleri tarafından kurtarıldı. .
Yarışmacılar arasında daha önce 2011 ulusal finalinde yer alan ve "Or" şarkısıyla dördüncü sıraya yerleşen Chen Aharoni de yer aldı.
2. Eleme (5 Kasım 2017)
İkinci Eleme, 5 Kasım 2017'de yayınlandı. Sekiz yarışmacıdan altısı, oyların en az% 70'ini elde ettikten sonraki bir sonraki aşamaya geçti.
Yarışmacılar arasında daha önce 2005 ulusal finalinde yer alan ve "Kmo şalom" şarkısıyla yedinci sırada yer alan Rinat Bar da vardı.
3. Eleme (12 Kasım 2017)
Üçüncü Eleme, 12 Kasım 2017'de yayınlandı. Sekiz yarışmacının beşi, oyların en az% 70'ini elde ettikten sonraki bir sonraki aşamaya geçerken, hak kazanmak için yeterli oyu bulamayan bir yarışmacı ev sahipleri tarafından kurtarıldı.
Yarışmacılar arasında, daha önce IMRI'nın arkasındaki destekleyen vokalist olarak 2017 Eurovision Şarkı Yarışması'nda yer alan The Choice adlı grubun baş şarkıcısı Alon Sharr vardı. Noa Bell, Keren Peles'in benimsenen kızıydı, bu nedenle Peles, seçmelere yaptığı sırada oy kullanamadı. Oyunu Ben-El Tavori yapmıştı.