cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roy Keane
2002 FIFA Dünya Kupası
2002 FIFA Dünya Kupası'nda İrlanda'nın kaptanlığını yapan Roy Keane, ilk antrenmana geç gelmesi üzerine takım koçunun söylediği sözler üzerine kadrodan çıkmak istedi. Sonuçta da 2002 FIFA Dünya Kupası'na hazırlanırken kadrodan çıkarıldı. Takıma dönmesi için yetkililer seferber oldu ancak, takımın teknik direktörü Mick McCarthy bunu kabul etmeyince, İrlanda'nın efsane ismi Roy Keane uçakla evine döndü. Turnuvada gruptan çıkmayı başaran İrlanda da ikinci turda İspanya'ya elendi ve evine döndü. Keane'nin takımda olmaması ülkeyi ikiye böldü. Çünkü Keane'li İrlanda Dünya Kupası öncesi grup elemelerine yenilgisiz gelmişti.
El Güveyriye
El Güveyriye, Katar'ın eski belediyesi ve El Haur belediyesinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin kuzeybatısında yer almaktadır. Şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 4,834'tür.
Ferhat Nuri Yıldırım
Ferhat Nuri Yıldırım, (1923, Arhavi, Artvin - 23 Temmuz 1979), Türk siyasetçi.
Sanat Okulu mezunudur. İnşaat Müteahhitliği, Ankara Belediye Meclis Üyeliği ve Ticaret Odası Başkanlığı, Ankara Çocuk Esirgeme Kurumu İdare Heyeti Üyeliği, Türkiye Tesisat ve İnşaat Müteahhitliği İdare Heyeti Üyeliği, Artvin Yüksek Tahsil Talebeleri Cemiyeti Başkanlığı, İthalatçılık, TBMM 1.(XII) ve 3.(XIV) Dönem Ankara Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve bir çocuk babasıdır.
Eurovision Şarkı Yarışması'nda Macaristan
Macaristan, yarışmaya 1994 yılından beri 14 defa katılmış ve 1994 (Friderika Bayer tarafından seslendirilen "Kinek mondjam el vétkeimet?" ile) olmak üzere sadece bir kez dördüncü olabilmiştir. Ülkenin en kötü derecesi ise Csézy'in seslendirmiş olduğu "Candlelight" ile 2008 yarışmasının yarı finalinde aldığı sonunculuktur.
Başarıları
Macaristan günümüze dek yarışmayı sadece bir kez ikinci olabilmiştir. İrlanda'nın başkenti Dublin'de yapılan 1994 Eurovision Şarkı Yarışması'na Friderika Bayer'in seslendirdiği "Kinek mondjam el vétkeimet?" adlı şarkıyla ülkesine ilk defa katıldığı yarışmada dördüncülük getirmiştir.
Diğer katılımları
İlk gerçek katılımını 1994 yılında Friderika Bayer ile yarışmaya katılan Macaristan, oylamanın başlarında en başta olarak gitse de yarışma sonunda 4. olmuştur. Bu sonuç ülkenin en iyi sonucudur. 1995 yılında Macaristan başarılı olamadı ve sadece üç puan aldı ve Almanya’ya 2 puan fark atarak sonunculuktan kurtulmuştur ve 22. olmuştur. Macaristan 1996 yılında Gjon Delhusa ile katılmış fakat ön elemeleri geçemeyerek Büyük final'de yarışma hakkını elde edemedi. Macaristan 1998 yılından sonra yarışmaya ara vermiştir. 2005 yılında tekrar yarışmaya 7 yıl aradan sonra NOX grubunun seslendirmiş olduğu "Forogj, világ!" adlı şarkı ile katılmış yarıfinalde 167 puanla Beşinci olup finalde 97 puanla Onikinci olmuştur. Macaristan 2006 yılındaki yarışmaya katılmayacağını açıklamıştır. 2007 yılında yarışmaya tekrar dönmüş Magdi Rúzsa'nın seslendirmiş olduğu "Unsubstantial Blues" adlı şarkısı ile yarıfinallerde 224 puanla İkinci olup Finalde ise 128 puanla Dokuzuncu olmuştur.
2008 Eurovision Şarkı Yarışması'ndan hemen sonra Macaristan Rusya'nın başkenti Moskova'da yapılmış olan 2009 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılımını onaylamıştır. o yıl yarışmaya Zoli Ádok'ın seslendirmiş olduğu "Dance with Me" adlı şarkı ile katılmış fakat yarıfinalde 16 puanla Onbeşinci olarak Büyük Final'e ikinci kez çıkamamıştır.
22 Ekim 2009'da Macaristan ülkedeki Finansal Krizi gerekçe göstererek Norveç'in başkenti Oslo'da yapılmış olan 2010 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmamıştır.
27 Aralık 2010'da Macaristan'ın devlet kanalı olan MTV, Almanya'nın kenti olan Düsseldorf'ta yapılmış olan 2011 Eurovision Şarkı Yarışması'na Kati Wolf'un seslendirmiş olduğu "What About My Dreams?" adlı şarkı ile katılmış Yarıfinalde 72 puanla Yedinci olarak finale çıkmış finalde ise 53 puanla Yirmiikinci olmuştur. 22 Mayıs 2011'de Macaristan Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de yapılmış olan 2012 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılımını onaylamıştır. Compact Disco'nun seslendirmiş olduğu "Sound Of Our Hearts" adlı şarkı ile katılmış yarıfinalde 52 puanla Onuncu olarak finale çıkmış finalde ise 19 puanla Yirmidördüncü olmuştur.
Macaristan, İsveç'in kenti Malmö'de yapılan 2013 Eurovision Şarkı Yarışması'na ByeAlex'in seslendirmiş olduğu "Kedvesem" adlı şarkısı ile katılmış, yarıfinalde 66 puanla Sekizinci olarak finale çıkmış, Finalde ise 84 puanla Onuncu olmuştur. Macaristan, 2014 yılında András Kállay-Saunders'in seslendirdiği "Running" adlı şarkıyla katılmış, yarı final'de 127 puan toplayarak üçüncü olmuş, final'de ise 143 puan alarak beşinci olmuştur. bu sonuç Macaristan'ın 1994 yılından sonraki en iyi sonuçtur.
Macaristan, komşusu Avusturya'da yapılacak 2015 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılımını onaylamıştır.
Yarışmacılar
Renklerin anlamları
Marcel Bezençon Ödülleri
Besteci ödülü
NGC 2365
NGC 2365, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde İkizler takımyıldızı yönünde bulunur. SBa tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Alman astronom Albert Marth tarafından 1864 yılında 121,92 cm (48 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
41. Senfoni (Mozart)
Do-Majör Senfoni No.41 (K:551), Wolfgang Amadeus Mozart tarafından 10 Ağustos 1788 tarihinde bestelenen sanatçının son ve aynı zamanda en uzun senfonisidir.
Takma adı Jüpiter Senfonisidir. Bu isim Mozart tarafından değil, piyano için bir düzenleme yapan emprezaryo Johann Peter Salomon tarafından verilmiştir.
Enstrümanlar
Senfoni; bir flüt, iki obua, iki fagot, iki trompet, Do ve Sol timpani, iki korno ve yaylı çalgılar için bestelenmiştir.
Hazırlanma ve prömiyer
"41. Senfoni" Mozart'ın 1788 yazında birbiri arkasına çok çabuklukla bestelediği son üç senfoniden sonuncusudur. Mozart "Mi-Bemol 39. Senfoni"'nin bestelenmesini 26 Haziran'da; "Sol-Minör 40. Senfoni"'yi ise 25 Temmuz'da tamamlamıştı; 41. Senfoni'yi ise 10 Ağustos'ta bitirmişti. Bu aynı dönemde Mozart "Mi Piyano Triosu"; "Piyano Sonata No.16, Sonata Facile" ve bir keman sotnatino parçalarını da bestelemekteydi.
"41. Senfoni"'nin Mozart yaşamakta iken herhangi bir konserde icra edilip edilmediği bilinmemektedir. Müzik otoritesi Deutsch'un bildirdiğine göre bu dönemde Mozart Speielgasse'de Philip Otto'nun sahibi olduğu bir yeni gazino için bir seri "Gazino'da Konserler" adlı konserler dizisi organize etmeye çalışmaktaydı. Mozart'ın bu seri konser için arkadaşı olan "Michael Puchburg"'a bir çifte konser bileti gönderdiği belgelenmiştir. Fakat yine Deutsch'un verdiği bilgiye göre bu konserlerin icra edilmiş olması yahut biletlere az talep olması dolayısıyla iptal edilmiş olması hakkında hiçbir belgesel bilgi bulunmamaktadır.
Yapısı
Mozart'ın 41. Senfonisi klasik senfoni formuna uygun olarak şu dört "bölüm"den oluşmaktadır:
1. Allegro vivace, 4/4 2. Andante cantabile, 3/4 Fa-Majör 3. Minuetto e Trio: Allegretto - Trio, 3/4 4. Finale: Molto allegro, 2/2
Su aktivitesi
Su aktivitesi ya da aw substrattaki kısmi buhar basıncının standart durumdaki suyun kısmi basıncına oranıdır. Gıda bilimi alanında, standart durum çoğunlukla aynı sıcaklıktaki suyun kısmi basıncı olarak tanımlanır. Bu özel tanımı kullanarak, saf distile su tam olarak bir su aktivitesine sahiptir.Sıcaklık arttıkça, aw (kristalli tuzlu ya da şekerli bazı ürünler hariç) tipik olarak artar.
Yüksek aw substratlar mikroorganizmalara daha fazla destek eğilimindedirler. Genellikle  bakteriler en az 0.91, ve mantarlar en az 0.7 su aktivitesine gereksinim duyarlar. ayrıca fermantasyon agöz atabilirsiniz.
Uygur Metinleri
Uygurlar döneminden kalma eserler, Türkistan'ın Kara Hoço kenti yakınlarında Turfan'da yapılan kazılarda ortaya çıkmıştır. Bu metinlerde Maniheizm, Budizm, Hristiyanlık ile ilgili çeşitli öyküler, dua metinleri ve çeşitli inançlarla ilgili parçalar vardır. Bu dönemden Altun Yaruk, İki Kardeş Hikâyesi, Çaştani Bey Hikâyesi gibi çok sayıda eser günümüze kadar kalmıştır.
Su aktivitesi
Su yüksek aw değeri olan yerden düşük aw değeri olan yere doğru göç eder. Örneğin, eğer bal (aw ≈ 0.6) nemli havaya maruz kalırsa (aw ≈ 0.7) havadan su çeker. Salam (aw ≈ 0.87) kuru havaya maruz kalırsa (aw ≈ 0.5) kurur.
Ira Losco
Ira Losco (d. 31 Temmuz 1981, Sliema), Maltalı şarkıcıdır.
Su aktivitesi
Formül
lw su aktivitesi katsayısı ve xw sulu fraksiyondaki suyun mol fraksiyonu.
Ira Losco
Tallinn'de yapılan 2002 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Malta'yı "7th Wonder" adlı şarkıyla temsil etmiştir ve 164 puanla ikinci olmuştur. 2016 Eurovision Şarkı Yarışması'nda ülkesini "Walk on Water" adlı şarkıyla temsil ederek 12. olmuştur.
Su aktivitesi
Su aktivitesi için kullanır
Su aktivitesi gıda ürünleri tasarımı ve gıda güvenliği için önemli bir husustur ..
Kar ayakkabısı
Kar ayakkabısı, kar üzerinde batmadan rahat yürüyebilmek için dıştan ayakkabı altına kenetlenen ayak giyeceği. Ağırlığı kar yüzeyine yayıp batmamak için ayakkabı boyutundan daha geniş ve delikli olarak tasarlanır. Geleneksel kar ayakkabıları daha çok söğüt, melez ve huş ağacı gibi ağaçların dal ve kabuklarından dar deri kayışlarla örülerek yapılırken, modern tasarımlarda hafif metal, plastik ve sentetik kumaş kullanılabilmektedir. Esnek ve hafif olan kar ayakkabıları rahat manevra yapabilmek için ön ucu yukarı kalkık olarak dizayn edilir. Arktik ve Subarktik bölgeler başta olmak üzere yıllık kar yağışı yoğun olarak görülen yerlerde daha yaygın kullanılır. Tarihöncesinde tekerleğin icadından daha önce bulunduğu düşünülüyor. Etnografik olarak kar ayakkabılarını en yoğun biçimde kullanan yerli halklar, Kuzey Amerika'da Eskimolar ile Kızılderililer, Doğu Sibirya'da ise Çukçiler, Koryaklar ve İtelmenler gibi Çukçi-Kamçatka halklarıdır. Günümüzde geleneksel örme kar ayakkabılarını en yoğun biçimde kullanan yerli halklar Alaska yerlileri ile Kanada Kızılderilileridir. Sportif faaliyet olarak kar ayakkabılı yürüyüş (snowshoeing) Arktik Kış Oyunlarına 1974 yılından beri dahil edilmektedir.
Su aktivitesi
Gıda ürünleri tasarımı
Gıda üreticileri gıdaların raf ömrünü hesaplayabilmek için su aktivitesini kullanırlar. Bir ürün belirli bir su aktivitesi altında tutulduğu takdirde, küf üremesi baskılanır ve bu raf ömrünü uzatır.
Kar ayakkabısı
Adlandırma
Dünya dillerinde iki temel adlandırma yaygındır. Bunlardan en yaygını İngilizceden çevrilen «Kar Ayakkabısı», diğeri ise Fransızcadan çevrilen «Kar Raketi» adlandırmasıdır.
Su aktivitesi
Gıda ürünleri tasarımı
Su aktivitesi değeri farklı ürünlerden yapılan bir gıda ürününde nem göçünü sınırlandırmada yardımcı olabilir. Daha yüksek su aktivitesine sahip üzüm ve daha düşük su aktivitesine sahip kepek ekmeği bir arada paketlenirse üzümdeki nemin bir kısmı kepek ekmeğine göç eder ve üzüm kururken kepek ekmeği de nemli bir hal alır. Gıda tasarımcıları, ne kadar nem göçünün ürünlerini etkileyeceğini tahmin edebilmek için su aktivitesini kullanırlar.
Kar ayakkabısı
Tarih
Gelişimi tarihöncesine uzanır. Kar ayakkabılarının MÖ 3.500 yılındaki tekerleğin bulunuşundan daha önce bulunduğu düşünülüyor. Norveç'te MÖ 6.000 yılına tarihlenen kayaya çizilmiş kayak resmi de bunu destekliyor.
Su aktivitesi
Gıda güvenliği
Su aktivitesi HACCP programlarında kritik kontrol noktaları gibi birçok durumda kullanılır. Gıda ürünleri örnekleri aralıklı olarak gıda üretim yerlerinden alınır ve su aktivite değerleri ölçülür, gıda güvenliği ve gıda kalitesi açısından bu değerler belirlenen aralıkta olmalılardır. ölçümler asgari dakika içinde yapılır ve önemli gıda üretim tesislerinde düzenli olarak yapılmalıdır.
Kar ayakkabısı
Tarih
Bir hipoteze göre kar ayakkabılarının ana merkezi olarak bugünkü Baykal Gölü civarındaki o zamanın Orta Asya halkları gösterilmektedir. Orta Asya'dan Arktika (Avrasya ve Amerika) bölgesine dağıldığı sanılıyor. MÖ. 30.000 den 5.000 lere kadar Buz Devrinde (Ice age) Bering kara köprüsünden Kuzey Amerika'ya ulaştığı muhtemeldir.
Su aktivitesi
Gıda güvenliği
Araştırmacıla yıllarca bakteri çoğalması ile su etkinliğini kıyasladılar ve bu değerlerin evrensel olmadığını keşfettiler, bu değerler her bir gıda ürünü için farklıdır. W. J. Scott bakteri çoğalmasının su içeriği ile değil su aktivitesi ile ilişkili olduğunu ilk olarak 1953 yılında ortaya koydu. Bakteri çoğalmasının belirli su aktivite değerlerinde kısıtlandığı hakkında sağlam deliller ortaya koydu. FDA'nın orta nemli gıdalar için düzenlemeleri bu değerlere dayanır.
Bir gıda ürünündeki düşük su aktivitesi öldürücü bir önlem gibi görülmemelidir. Süt tozu çalışmalarında çok düşük su aktivitesi değerlerinde hayatta kalabilen hücrelerin olduğunu ancak çoğalamadıklarını gösterdi. Düşük değerlerde zamanla bakteri düzeyleri düşer
Su aktivitesi ölçümü
Su aktivitesi değeri dirençli elektrolitik,  kapasitans ya da a çiy noktası higrometre ile elde edilir.
Kar ayakkabısı
Tarih
Yunan tarihçi ve coğrafyacı Strabon (MÖ 64 - M.S. 24) Kafkasya'daki yerli halkların ayakları altında deriden ve yuvarlak tahtadan blok benzeri düz yüzeyler iliştirerek kullandıklarını yazar.
Su aktivitesi
Rezistif elektrolitik higrometreler
Rezistif elektrolitik higrometreler, kılcal güç ile iki küçük cam çubuk arasında sıvı elektrolit şeklinde algılama elemanı kullanırlar. Su buharı kazancında veya kaybında elektrolitller değişikliğe uğrarlar. Direnç bağıl nem ile ve numunenin su aktivitesi ile doğru orantılıdır (buhar-sıvı dengesi sağlandıktan sonra). Bu ilişki ölçüm odasındaki iyi tanımlanmış ve yeniden üretilebilir hava tuz-su karışımları kullanılarak doğrulama veya kalibrasyon ile kontrol edilebilir.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Etnografik olarak kar ayakkabılarını en yoğun biçimde kullanan yerli halklar, Kuzey Amerika'da Eskimolar ile Kızılderililer, Doğu Sibirya'da ise Çukçiler, Koryaklar ve İtelmenlerdir. Kar ayakkabılarının yapımında yöre malzemeleri kullanılır. Tahta iskeleti daha çok melez, huş ve söğüt ağaçlarından, örgü şeritleri ise rengeyiği ya da fok derisinden, son zamanlarda ise ayı ve at derisinden de yapılır.
Su aktivitesi
Rezistif elektrolitik higrometreler
Kapasitans higrometreler ve sensörler gibi bir gecikme yaşanmaz ve yüzey etkin bir algılama mekanizması olmadığından temizleme işlemi gerektirmez. Uçucular prensip olarak, ölçüm performansı etkilerler—özellikle eletrolitler içinde ayrışırlar ve böylece elektrolit direncini değiştiriler. Bu tarz etkiler kimyasal koruma filtreleri ile uçucu bileşiklerin sensöre gelmeden önce absorbe edilmesini sağlayarak kolayca engellenebilir.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Kuzey Amerika'nın Batı dünyası tarafından keşfinden önceleri Eskimo-Aleut halkları ve Kızılderililer gibi Amerika yerlileri farklı stillerde kar ayakkabıları geliştirmiştir. Keşiften sonra özellikle Kanada ve Amerika Birleşik Devletlerinin kuzey eyaletlerinde beyazlarca da yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır.
Alaska'da kar ayakkabısını en fazla kullanan yerli halk Kızılderili Alaska Atabasklarıdır ve bunlar kar ayakkabılarını daha çok huş ağacının kabuğundan imal ederler. Alaska Atabaskları kışın çok yaygın biçimde kar ayakkabılarını kullanarak yaya yürür ve seyahat ederler. Kanada'da kar ayakkabısını en fazla kullanan yerliler ise yine Kızılderili Algonkin halkları ile Kanada Atabasklarıdır. ABD ve Kanada'da Büyük Düzlüklerde yaşayan Ova Kızılderililerinden Karaayaklar, Arapaholar, Nakotalar, Nakodalar, Şayenler, Komançiler, Apsalokeler, Atsinalar, Kiowa, Lakotalar, Siyular, Apaçiler ve Kriler gibi Ova Kızılderilileri kışın Amerika bizonunu önceleri kar ayakkabılarını takarak yaya avlarken, atın Avrupalılarca getirilmesinden sonra atlı avlamaya başlamışlardı. Kuzey Kızılderililerinin yumuşak karlı arazide beslenen rengeyiği ve sığın gibi hayvanları avlamasının ön koşulu kar ayakkabısı kullanmaktır.
Su aktivitesi
Kapasitans higrometreler
Kapasitans higrometre bir yapay membran yalıtkanla ayrılan iki yüklü plakalardan oluşur. Zar suyu emer, yük tutma kabiliyetindeki artış ve kapasitans (direnç) ölçülür. Bu değer kabaca, sensör-özel kalibrasyon ile tanımlanan su aktivitesiyle orantılıdır.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Atabask dillerinde kar ayakkabısı için kullanılan adlar: Denağinaca ush, Ahtnaca ‘aas, Değinakça oyh, Holikaçukça oyh, Koyukonca osh (Yukarı Koyukonca), oyh (Aşağı ve Merkezî Koyukonca), Tanakrosça aayh, Yukarı Tananaca aayh ya da aay, Guçince aih, Hanca ‘a, Tlınçonca ʔah Denetaca ʔah, Danezaca maaahéʔ («onun kar ayakkabısı»), Denesulinece ʔaih, Nadoten-Vetsuvetence ‘ayh, Çilkotince ʔash. Ahtnalar ‘aas dışında da tsidatl’uuni, tsedatl’uun, tsistl’uuni (hill snowshoe) ve datsaaggi (temporary snowshoe) gibi farklı kar ayakkabıları da kullanır.
Algonkin dillerinde kar ayakkabısı için kullanılan adlar: İnnuca asham, Ova Kricesi asāmak (ᐊᓵᒪᐠ), Güney ve Kuzey Doğu Kricesi asaamich (ᐊᓵᒥᒡ) ya da asaam (ᐊᓵᒻ), Naskapice asaam (ᐊᓵᒻ), Ojibvaca aagim (ᐋᑭᒻ) , Abenakice ôgem (eski yazı: ȣgem ), Potavatomice agmoseʼ, Karaayakça awámi , Mikmakça alaqami'g ya da lasguaw. Algonkin halklarından Ojibvalar kar ayakkabısının (aagim) kasnağını yani çerçevesini (Severn şivesinde: aagimaakwaatig, kuzeybatı Ontario ve Manitoba şivesinde: aagimaatig) tahtadan, bağcıklarını (ashkimaneyaab) ve yan bağcıklarını (bizhimaaneyaab) ham deriden yaparlar. Minnesota ve Wisconsin Ojibvaları (Chippewa) makwaasagim adlı ayı pençesi kar ayakkabısı (bear paw snowshoe) da kullanırlar. Ojibvalardan Québec Algonkinleri kar ayakkabısının ön ve arka çapraz braceʼlerine okogaatig, kuyruk bölümü için kullanılan tahtaya da ozhedoowaatig adını verirler.
Su aktivitesi
Kapasitans higrometreler
Kapasitans higrometreler uçucu kimyasallardan etkilenmezler ve diğer alternatif sensörlerden çok daha küçük olabilirler. Temizlenmeleri gerekmez, ancak doğrulukları çiy noktası higrometrelerinden daha azdır (+/- 0.015 aw). Düzenli kalibrasyon kontrolleri yapılmalıdır ve yapay membranda kalan sudab etkilenebilirler.
Hygrometre çiy noktası
Temiz yüzeylerdeki çiy tanelerindeki sıcaklık buhar basıncı ile doğrudan ilişkilidir. Çiy noktası higrometresi kapalı numune odasının üzerine bir yansıtıcı koyarak çalışır. Yansıtıcı çiy noktası sıcaklığına kadar optik sensör ile ilçülerek soğutulur. Bu sıcaklık daha sonra psikometrik grafikler vasıtası ile odanın bağıl nemini bulmak için kullanılır.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Batı dillerindeki “Eskimo” kelimesinin etimolojilerinden en yaygın olarak kabul göreni Smithsonian Institution'dan Ives Goddard'ın ileri sürdüğü Algonkin dillerinden İnnuca (Montagnais) “snowshoe-netter” («kar ayakkabısı [ağ gibi] ören») anlamına gelen kelimedir. İnnucada assime·w kelimesi «she laces a snowshoe» anlamına gelir.
Su aktivitesi
Hygrometre çiy noktası
Bu yöntem teorik olarak en doğru yöntemdir ( +/- 0.003 aw ) ve genellikle hızlıdır. Yansıtıcıda kalıntı birikmesi durumunda sensörü temizlemek gerekir.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Bütün Eskimo-Aleut halkları kar ayakkabısı kullanır ve bunlar birkaç çeşittir. Kuzey Alaska'daki İnyupikçe tagluk, Kanada Nunavut'taki Doğu Kanada İnuitçesi talluk (ᑕᓪᓗᒃ), Kanada Labrador'daki Nunatsiavut İnuitçesi talluk, Batı Alaska'daki Yupikçe tangluk, Güney Alaska'daki Supikçe tangluk en yaygın kar ayakkabısıdır. İnyupikler tagluk denen uzun kar ayakkabılarını tundradaki çalılık alanlarda yumuşak karda kullanırken, puyyugiak denen kısa kar ayakkabıları daha çok kaba deniz buzu üzerinde yürümek içindir. Alaska Yupikleri de tangluk dışında ayrıca pupsugcetaat adını verdikleri kar ayakkabılarını da kullanır. Nunivak Çupikleri ise buna pupsugcet'ar adını verirler. Doğu Kanada İnuitçesinde talluk (ᑕᓪᓗᒃ) dışında da değişik kar ayakkabısı türleri vardır. Kızılderililerin yuvarlak kar ayakkabılarına allaatautik (ᐊᓪᓛᑕᐅᑎᒃ), uzun kar ayakkabılarına amittukaaq (ᐊᒥᑦᑐᑳᖅ), kısa yuvarlak ve geniş olanları ise ammalukitaak (ᐊᒻᒪᓗᑭᑖᒃ) ya da angmalukitaak (ᐊᖓᒪᓗᑭᑖᒃ) olarak adlandırılır. Kar ayakkabısı için Grönland İnuitçesinde aput («kar») kelimesinden köken alan apusiut ya da apusiuut adı kullanılır. Aleutça qaniigim sapuugii («kar'ın ayakkabısı») adlandırması İngilizce karşılığının (snow shoe) birebir çevirisidir.
Su aktivitesi
Dengeleme
Her iki yöntemde de örnek odasında buhar-sıvı dengesi gerçekleşmelidir Bu zamanla gerçekleşir ve oda içinde bir fan ilavesiyle desteklenebilir.
Nem içeriği
Su aktivitesi, nem emme izoterm eğrisi olarak bilinen doğrusal olmayan bir ilişkideki su içeriği ile ilgilidir. Bu izotermler substrat ve sıcaklığa özgüdür. izotermler, farklı depolama şartlarında zaman içinde ürün stabilitesini öngörmekte yardımcı olabilirler.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Eskimolar kar ayakkabılarını yörelerindeki malzemeyi kullanarak yaparlar. Kuzey Alaska İnyupikleri Grönland balinasının balina çubuğu denen çok uzun esnek lifli dişlerini kullanır. Kuzeybatı Alaskadaki Malimiut İnyupikleri ise ise söğüt dallarından yaparlar. Çerçevesi (kasnağı) ladin ya da melez ağacı daha yeşil taze iken bükülerek yapılır ve rengeyiği ya da fokun derisinden kayışlarla örülür. Topuk ve burun kısımları rengeyiğinin sinir ipliğiyle çok sarmalanır. Yupikler fok derisinden kesilen kayışlarla örerler.
Su aktivitesi
Nem kontrolünde kullanımı
Kendi su aktivitesi, çevresindeki bağıl nemden daha fazla olan bir çözeltide net evopotasyon meydana gelir. Su aktivitesi,çevresindeki bağıl nemden daha az olan bir çözelti net olarak kendine su çeker. Bu nedenle, kapalı bir ortamdaki nemi dengelemek için farklı çözleltiler kullanılabilirler.
Kar ayakkabısı
Etnografya
Geleneksel Kızılderili ve Sibirya yerli kar ayakkabıları 4 tipte görülür:
Alaska'da modern sanat ürünleri olarak kar ayakkabısı küpeleri de yapılmaktadır.
Su aktivitesi
Bazı maddelerin aw değerleri
Gıdalar
Kar ayakkabısı
Spor
Arktik Kış Oyunlarına ilk kez 1974 yılında Anchorage, Alaska'da yapılan oyunlarla giren kar ayakkabılı yürüyüş sporu (snowshoeing) o tarihten itibarek kış oyunlarının en gözde ve önemli sporları arasında yer almıştır.
Su aktivitesi
Bazı maddelerin aw değerleri
Mikroorganizmalar
Kar ayakkabısı
Hayvanlarda
Alaska ve Kanada'da Atabask ve Algonkin halklarının coğrafyasında yaşayan kar ayakkabılı tavşanın (Lepus americanus) arka ayakları kara batmamak için evrim geçirmiş ve oldukça büyüyüp genişlemiş ve kalın ve uzun tüylerle kaplanmıştır.
Karlı yüzeylerde daha iyi yürüyebilmek için Sibirya haskisi adlı köpek ırkının ayak parmakları tüylüdür ve “kar ayakkabılı ayak” (snow shoe feet) olarak adlandırılır.
Şenkaya
Şenkaya, Erzurum ilinin bir ilçesi ve bu ilçenin merkezidir.
Tarihçe
Şenkaya'nın eski adı Ortuli / Örtülü olarak bilinir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ortuli (اورتولی) olarak geçer. Ancak bu yer adının Osmanlıca yazılışı Ortavuli / Ortauli olarak da okunabilir. Nitekim Erzurum Ansiklopedisi'nde Örtülü Kilisesi'nin adı Ortauli Kilisesi olarak da yazılmıştır. Ortauli (ორთაული) Gürcüce bir yer adı olup "orta" / "ormta" (ორთა / ორმთა: iki tepe) birleşik kelimeden türemiştir ve "iki tepeli yer" anlamına gelir. Ayrıca 1902 tarihli Kars haritasında bu yerleşimin adı, Ortauli'ye yakın bir yazılışla "Ortali" olarak geçer.
Bugünkü ilçe ve ilçe merkezi olan Şenkaya, orta çağda Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinin yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu böleyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirdi.
Salkımlı, Kovancılar
Salkımlı, Elazığ ilinin Kovancılar ilçesine bağlı bir köydür.
Şenkaya
Tarihçe
Bugünkü Şenkaya kasabasının çekirdeğini oluşturan Ortuli / Ortauli, bir köy olarak 1835 yılında Çıldır Eyaleti’nin Penek sancağına bağlıydı. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla bu tarihte yaptığı nüfus tespitinde köyde 132 hanede 380 Müslüman erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Ortuli köyünün Müslüman nüfusunun yaklaşık 760 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Ortauli'de ayrıca 12 hanede 31 Katolik erkek bulunuyordu. Köydeki toplam Katolik nüfusunun da yaklaşık 62 kişiden oluştuğu söylenebilir.
Salkımlı, Kovancılar
Tarihçe
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Engüran olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Elazığ il merkezine 87 km, Kovancılar ilçe merkezine 27 km uzaklıktadır.
Şenkaya
Tarihçe
Ortuli köyü, 93 Harbi'nden sonra 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitine Ortuli (Ортули) olarak kaydettiği köy, Oltu sancağının (okrug) Oltu kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu tarihte köyün nüfusu 469 kişiden oluşuyordu ve 465 kişi "Türk", 4 kişi de "Karapapak" olarak kaydedilmişti. 1835 tarihli nüfusla kıyaslandığında Ortuli köyünün nüfusunun yaklaşık yarı oranında azaldığı görülmektedir. 1907 yılında köyü görmüş olan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili Ortauli’nin büyük bir köy olduğunu ve nüfusunun Müslümanlaşmış Meshilerden oluştuğunu yazmıştır.
Ortuli, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinde Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı. 1935 gelen nüfus sayımında köyün adı "Örtülü" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti. Bu tarihte Örtülü köyünün nüfusu 1.225 kişiden oluşuyordu. 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, Örtülü köyünün de adı değiştirilip Şenkaya adıyla bu içlenin merkezi haline getirdi. 1950 genel nüfus sayımında Şenkaya ilçesi, merkez nahiye, Bardız nahiyesi ve Kosor nahiyesi olmak üzere üç nahiyeden oluşuyordu. Merkez nahiyeye dokuz köy, Bardız nahiyesine 26 köy ve Kosor nahiyesine 25 köy bağlıydı. Şenkaya ilçesinin toplam nüfusu 28.353 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde yer alan 1.784 kişi Şenkaya kasabasında bulunuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Şenkaya kasabasının nüfusu 2.416 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 1.301 kişi okuma yazma biliyordu. Nüfusu 36.128 kişiden oluşan Şenkaya ilçesinde ise, 11.173 kişi okuryazardı.
İlk belediye başkanı Hüseyin Köycü'nün katkıları ile 1946 yılında ilçe olmuş ve adı Şenkaya olarak değiştirilmiştir.
Coğrafya
Karadeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin kesiştiği noktadadır. Erzurum il merkezinin 185 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Kuzeyinde Göle, doğusunda Sarıkamış, batısında Oltu ve kuzey batısında Olur ilçeleriyle komşudur. İlçenin belli başlı yükseklikleri; doğusunda Allahuekber Dağları, batısında Kırdağ, güneyinde Çember dağları ve kuzeyinde Ziyaret dağları bulunmaktadır. İlçe merkezi Soğanlı Dağları ve Allahuekber Dağları'nın eteklerinde yer alır. Ormanlık araziler ilçenin kuzey-kuzeydoğu bölümünde daha yoğun olarak görülmektedir. İlçe, oldukça geniş mera ve çayırlık alanlara sahiptir.
Sinan Bosna
Sinan Bosna (d. 1925, Adana - ö. 12 Aralık 1995), Türk siyasetçi.
California Üniversitesi son sınıf terktir. Bossa Ticaret ve Sanayi İşletmeleri Kuruculuğu ve İdare Meclisi Reis Muavinliği, Bossa Basma Fabrikası Umûm Müdür Muavinliği, Gazete Sahipliği ve Sanayiciliği, Türk Hava Yolları İdare Meclisi Başkan Yardımcılığı, TBMM 1. (XII) Dönem Denizli, 2. (XIII) Dönem Aydın, 3. (XIV) Dönem Ankara Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Pazaryolu
Pazaryolu, Erzurum ilinin bir ilçesidir. Karadeniz Bölgesinde yer alan Pazaryolu, nüfus açısından Erzurum'un en küçük ilçesidir. İl merkezine uzaklığı 124 km olup Rize ve Bayburt'a komşu durumundadır.
Tarihçe
Pazaryolu'nun Türkçe kaynaklarda eski adı Norgah / Norkah (نوركاە) olarak geçer. Coğrafi konumuna ve tarihi olaylar bakınca Norgah'ın Gürcü vakayinamesi Kartlis Tshovreba'da Norakalaki (ნორაქალაქი) diye anılan yerleşim olduğu anlaşılmaktadır. Bu yer adı, Ermenice yeni anlamına gelen "nor / nora" (նոր) ve Gürcüce şehir anlamına gelen “kalaki” (ქალაქი) kelimelerinden oluşmuş olup "yeni şehir" anlamına gelir. Nitekim Norgah'ın yeni şehir anlamına geldiği Türkçe metinlerde de belirtilmiştir.
Norakalaki adıyla Gürcü vakayinamesi Kartlis Tshovreba'da adının geçmesi ve köyde orta çağda bir savaşa sahne olan kalenin bulunması, Pazaryolu'nın görece eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Eski adlarıyla Norakalaki veya Norgah, erken ve geç orta çağda Gürcü idaresi altında bulunuyordu. 14. yüzyılın başında Gürcistan’ı işgale girişen Türkmen beyi Azat Musa, Gürcü Cakeli hanedanından I. Beka Cakeli’nin (1285-1306) oğlu Sargis tarafından 1301 veya 1302 yılında burada yenilgiye uğratılmıştır. Osmanlılar Norakalaki’yi 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden ele geçirdi. Osmanlıların eline geçmesinden yüzyılı aşkın bir süre sonra, 1642 tarihli avarız defteri kayıtlarında yerleşimde yaşayanlar hakkında bilgi verilmezken, asker ve civar köylerden kişilere ait çiftlik ve tarım arazilerinin bulunduğu belirtilmiştir. 19. yüzyılda yerleşimde sadece Müslüman halk yaşamaktaydı. 1835 yılında erkek nüfusun belirlenmesi için yapılan nüfus sayımında köyde 150 Müslüman erkek nüfus bulunmaktaydı. 1896 yılında Ahmed Şakir Paşa'nın gerçekleştirdiği ıslahat çalışmaları çerçevesinde İspir kazasının nahiyesi olan Norgah'a bağlı 63 köy bulunmaktaydı. Bu tarihte nahiye merkezinde 398 erkek nüfusu tespit edilmiştir. 1910 yılı "İspir Kazası Raporu"na göre nahiye merkezinde bir adet ibtidai mektebi bulunduğu görülmektedir.
24 Şubat 1916 yılında Ruslar ilçeyi ele geçirdi. 7 Kasım 1917'deki Bolşevik İhtilali'nden sonra çözülmeye başlayan Rus cephelerine yerleşen Ermeniler, bölgede kanlı çatışmaların yaşanmasına neden olmuşlardır. Yöre, 25 Şubat 1918'de Millî Kurtuluşunu gerçekleştirmiş ve Türk idaresine kavuşmuştur.
Pazaryolu'nda Orta Norgah (Kümbettepe) olarak bilinen yerleşimin hemen yanında küçük bir kayanın üzerinde, harç kullanılarak inşa edilmiş bir kale bulunmaktadır. Bu kaleden çok az kalıntı günümüze ulaşmıştır. Gürcü hükümdar I. Beka Cakeli'in oğlu Sragis'in Azat Musa'yı yenerek ele geçirdiği kalenin bu kale olduğu tahmin edilmektedir.
İdari durumu
Otuz beş köy ve dokuz mahalle muhtarlığı olmak üzere toplam kırk dört adet yerleşim biriminden oluşan Pazaryolu, İspir ilçesine bağlı bir bucak iken, 21 Haziran 1989 tarih ve 20202 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3578 sayılı Kanun ile ilçe statüsüne kavuşmuştur. Adliye Teşkilatı, Emniyet Amirliği, Askerlik Şubesi Başkanlığı, Orman İşletme Şefliği ve Meteoroloji Memurluğu dışında tüm resmi kurum ve kuruluşlar mevcuttur.
İlçe Erzurum iline 121 km mesafededir. Doğuda İspir, batıda Bayburt, güneyde Aşkale ve kuzeyde ise Rize ile çevrilidir. Çoruh Nehri vadisinde Kaçkar Dağları ile Mescit Dağları arasında 750 km²'lik bir yüzölçümüne sahiptir.
Sosyal durum
İlçe nüfusunun % 45’i köylerde yaşamaktadır. Okur-yazar oranı % 99’a ulaşmış bulunmaktadır. Halkın geçim kaynağı genellikle gurbetçilik ve çiftçiliğe dayanmaktadır. Özellikle Çoruh vadisinde ve Çoruh nehrine inen dere yataklarında meyvecilik ve sebzecilik yapılmaktadır. Daha yüksek rakımlı köylerde hayvancılık ön planda yer almaktadır. Pazaryolu yöresi aynı zamanda intansif arıcılık için Türkiye'de bulunan ideal merkezlerinden biridir. Jeolojik yapı, toprak yapısı ve bitki örtüsü yüksek değerde ve kalitede bal üretimi sağlamaktadır. Bugüne kadar yörede münferiden ve iptidai usullerle üretilmesine rağmen elde edilen balın bütün ülkede aranır ve istenir olması bu hususu teyit etmektedir.
İlçeye bağlı köylerin hepsinde elektrik mevcut olup, kanalizasyon altyapısı tamamlanmıştır.
İlçe sınırları içinden geçen Çoruh Nehri, su debisi, su miktarı ve sezon uzunluğu gibi tabii özellikleri nedeniyle çeşitli su sporlarına oldukça uygundur. İlçe, bu özelliği ile özellikle rafting yapmak isteyen yerli ve yabancı turistler için bir cazibe merkezi haline gelmiştir.
NGC 2367
NGC 2367, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir açık yıldız kümesidir. Gökyüzünde Büyük Köpek takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 6.536 ışık yılı uzaklıkta bulunur. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1784 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Takiyüddin
Takiyüddin bin Maruf-i (Osmanlıca: تقي الدين محمد بن معروف الشامي السعدي ; İngilizce: Taqi al-Din) (14 Haziran 1521 - 18 Şubat 1585), Osmanlı Türkü hezârfen, gökbilimci, mühendis, matematikçi ve mekanik bilimci.
Osmanlı'nın en önemli astronomlarından olan Takiyüddin, 14 Haziran 1521 tarihinde Şam'da doğdu ve Mısır ve Şam'da yetişti. 1550 yılında İstanbul'a gelen Takiyüddin, 1577 yılında III. Murat'ın fermanıyla Tophane sırtlarında bir gözlemevi kurmuştur. Sinüs/tanjant hesaplarını tablolar halinde kullanıma sunmuş, 841'i Türkçe 1337 eser oluşturmuştur. Akıldışı söylentiler sonucu Tophane sırtlarındaki gözlemevi Padişah (III. Murat) emriyle yıkılmıştır. Yeni bir gözlemevi ancak 300 yıl sonra kurulmuş ancak bu sefer de 31 Mart ayaklanmasına kurban gitmiştir.
Kepler'in hocası Tycho Brahe ile aynı zamanda yaşamış ve yaklaşık aynı gözlemleri yapmıştır. Rasathane yıkıldığı için çalışmaları son bulmuştur. Diğer taraftan Kepler, Brahe'nin gözlemlerini kullanarak Kepler yasaları diye bilinen gezegenlerin dönüşleri ile ilgili yasaları keşfetmiştir.
Hayatı
1521‘de Türk kökenli bir ailenin üyesi olarak Şam'da doğdu. Eğitiminden sonra Tennis kadılığına atandı. Kadılığı sırasında yaptığı gözlemler ile ün kazandı. 1571'de Mustafa Çelebi'nin ölümünden sonra II. Selim tarafından saray müneccimbaşılığına atandı. 1574 yılında Galata Kulesi'nde gözlem çalışmalarına başlamıştır. Hoca Saadettin ve Sokullu Mehmet Paşa'nın desteği ve Padişah III. Murat'ın fermanıyla 1577 yılında Tophane sırtlarında Takîyüddîn’in yönetimi altında bir gözlemevi olan Takiyüddin'in Rasathanesi kurulmuştur. 1580 yılında topa tutularak yıkılmıştır.
Matematik, Astronomi ve Trigonometrik Değerler
Takiyüddin, sinus, kosinus, tanjant ve kotanjantın tanımlarını vermiş, ispatlarını sergilemiş ve cetvellerini hazırlamıştır. Ekliptik ile ekvator arasındaki 23° 27' lik açıyı, 1 dakika 40 saniye farkla 23° 28' 40" şeklinde bularak o tarihte ilk kez gerçeğe en yakın ve doğru dereceyi hesaplamıştır. Ayrıca çok eskiden beri kullanılmakta olan altmışlık kesirlerin yerine ondalık kesirleri Astronomi'de ilk kez kullanmaya başlamış
Optik
Takiyüddin, bir astronom olarak optiğe ve ışığın doğasının incelenmesine çok aşinaydı. Bu çalışmalardan Kitābi (Takîyüddîn'in Optik Kitabi veya Taqī al-Dīn's Book of Optics)  bir kitap doğdu. Çalışmalarının deneysel kanıtlara dayandığını ve daha önceki edebi eserlerle ilgili vardığı sonuçlarla hiçbir ilgisi olmadığını kaydetti ve araştırdığı fenomenlerin her birinde ışığın aynı olduğunun altını çizdi ., İbn-i Heysem'in yazdıklarıyla çelişen bu.
Görüş
Eski çağlarda Yunanlılar üzerinde yapılan ilk çalışmalarda, görmenin doğasına ilişkin farklı görüşler birbirine zıttı. Biri gözden bir nesneye doğru yayılan ışınlardan bahsederken, bir diğeri ışığın nesnelerden yayıldığını ve gözümüzün sadece gözlemlediğini belirtiyordu. Her iki teori de taraftarlarıyla övünürdü ama Takiyüddin, ışığın bir cisimden çıktığını ve gözümüzle algılandığını deneysel olarak gözlemleyebilmişti. ” Geceleri yıldızları gecikmeden görebildiğimiz için, ışığın bizim ürettiğimiz bir şey değil onlardan geldiği açıktır. Bundan, ışığın renginin bu nedenle nesnenin ışığında kapsandığı sonucuna vardı. Ayrıca, tek bir noktadan gelen ışığın bir küre içinde dışarı doğru hareket edebileceğini, bireysel ışık ışınlarının ise düz çizgiler halinde ilerlediğini iddia etti. Son olarak, bir nesnenin renginin, bir nesnenin yansıma ve kırılma özelliklerinden kaynaklandığını gösterdi.
Refleks
Arap dünyasında yansıma kavramı zaten bilinmesine rağmen, Takiyüddin konuyu biraz daha araştırmış ve aynadan yansıyan ışık ışınlarının küresel bir şekil alarak farklı yönlerde yayıldığını fark etmiştir. Ayrıca gelen ışının, yansıyan ışının ve normal ışının aynı düzlemde olduğunu keşfetti. Ayrıca, geliş açısının ve yansıma açısının aynı olduğuna göre, gözlem yasası ve yansıma yasası hakkında kanıtlayıcı kanıtlar sağladı. Sonunda, yayılan ışık ışınlarının bile yansıtan yüzeyle aynı renge sahip olduğunu keşfetti.
Refraksiyon
Bir süredir keşfedilen yansıma gibi, kırılma da bir süredir biliniyordu ve kırılan ışığıntıpkı yansıyan ışık gibi küresel bir kabuk içinde yayılır ve içinden geçtiği malzemenin rengini de alır. Ayrıca, bir ışık ışınının bir ortamdan diğerine gidip gelmesi halinde, açısının iki maddenin yoğunluğuna bağlı olarak büküleceği de biliniyordu. Yansımalar gibi, gelen ışın, kırılan ışın ve normal ışın aynı yerdedir, ancak kırılma açısı her zaman gelme açısından daha küçüktür. Bunun tek istisnası, gerçekte kırılmayan dikey ışınlardır. Bununla birlikte Takiyüddin, "farklı gelen ışınların kırılma açıları arasındaki farkın, geliş açıları arasındaki farktan daha az olduğunu" keşfetti. Ayrıca, olay açısının büyük olayın kırılma açısına oranının, küçük olay için aynı orandan daha büyük olduğunu da fark etti. Bunlar hemen hemen bizim modern optik kurallarımızdır ve Takiyüddin başarısız olmasına rağmen Snell yasasına öncülük etmeye bile çalıştı.
Springfield, Ohio
Springfield, ABD'nin Ohio eyaletine bağlı Clark ilçesinin merkezi olan şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 sayımına göre 60,608'dir.
Takiyüddin
Saat Mekaniği
Mekanik saatlere olan bu yoğun talep nedeniyle Sadrazam Takiyüddin'den ezanın tam olarak ne zaman okunduğunu gösterecek bir saat yapmasını istedi. Bu, kısa ömürlü gözlemevindeki araştırmaları boyunca kullandığı "al-Kawakib al-Durriya fi Bengamat al-Dawriyya" adlı mekanik saatlerin yapımı üzerine ilk kitabını MS 1563'te yazmasına yol açacaktı. "Gök cisimlerinin hareketine dair gerçek bir hermetik ve damıtılmış algı" getirmenin avantajlı olacağına inanıyordu. Takiyüddin saatlerin nasıl çalıştığını daha iyi anlamak için Semiz Ali Paşa'nın hazinesine girmenin yanı sıra birçok Avrupalı ​​saat üreticisinden bilgi almak için zaman ayırdı.ve sahip olduğu birçok saatten öğrenebileceği her şeyi öğrenmek.
İncelenen saat türleri
Takiyüddin Sadrazamı'nın hazinesindeki saatlerden üç farklı tipini incelemiştir. Bu üçü ağırlık tahrikli, yay tahrikli ve manivelalı eşapmanla tahrikliydi. Bu üç tür saat hakkında yazdı, ancak cep saatleri ve astronomik olanlar hakkında da yorumlar yaptı. Takiyüddin, Baş Gök bilimci olarak mekanik bir astronomik saat yarattı. Bu saat, Konstantinopolis rasathanesinde daha kesin ölçümlere izin vermek için yapıldı. Yukarıda belirtildiği gibi, bu saatin yaratılmasının on altıncı yüzyılın en önemli astronomik keşiflerinden biri olduğu düşünülüyordu. Taqī al-Dīn, her dakikası beş saniyeden oluşan, saatleri, dakikaları ve saniyeleri gösteren üç kadranlı mekanik bir saat yaptı. Bu saatten sonra, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki saat yapımının büyük bir kısmının Avrupalılar tarafından devralındığı göz önüne alındığında, Takiyüddin'in mekanik saatlerle ilgili çalışmalarının devam edip etmediği bilinmemektedir.
Buhar
1551 yılında Takiyüddin Buhar tarihinde önemli olan kendi kendine dönen bir şiş tanımladı. Al- Turuq al-samiyya fi al-alat al-ruhaniyya'da (Manevi Makinelerin Yüce Yöntemleri) al-Dīn bu makineyi ve bunun için bazı pratik uygulamaları anlatır. Şiş, daha sonra aksın ucundaki çarkı döndüren kanatlara buhar yönlendirilerek döndürülür. Al-Dīn ayrıca dört su yükseltme makinesi tanımladı. İlk ikisi hayvan tahrikli su pompalarıdır. Üçüncü ve dördüncü, her ikisi de bir çarkla sürülür. Üçüncüsü slot-rod pompa, dördüncüsü ise altı silindirli pompadır. Nihai makinenin dikey pistonları, çark tarafından çalıştırılan kamlar ve trip-çekiçlerle çalıştırılır. Bu makinelerin açıklamaları, daha modern motorların çoğundan önce gelir. Örneğin, al-Dīn'in tarif ettiği vidalı pompa, paçavra ve zincir pompanın tanımı 1556'da yayınlanan Agricola'dan önceye dayanıyor. İlk olarak Cezeri tarafından tanımlanan iki pompalı motor, aynı zamanda buhar motorunun da temelini oluşturuyordu.
Kuruluşu
Uluğ Bey Zîci'nin gününü doldurduğunu, günün ihtiyaçlarına uygun olmadığını ve yeni gözlemler ışığı altında yeni tablolar oluşturulmasının gerekliliğini açıklayan bir layiha hazırlayıp padişah III. Murat'tın huzuruna çıkan Takiyüddin, Padişahın adıyla anılacak bir zîc hazırlamakla görevlendirilerek rasathanenin kurulması için izin, yer ve ödenek aldı; rasathanenin müdürlüğüne atanarak inşasına nezaret etme görevi de kendisine verildi.
Kaynaklara göre gözlemevinin kurulması için hükûmetin tahsis ettiği masraf on bin altındır; Bu tutar o dönemde büyük bir miktardır ancak Merâga ve Semerkand gözlemevlerinin masrafları göz önüne alındığında oldukça düşüktür.
KonumuDüzenle
Gözlemevinin yerleşim yeri için İstanbul'da Avrupa yakasında bulunan yüksek bir yer olan Tophane sırtlarındaki bir bölge seçilmiştir. Bu yer kimilerine göre "Galatasaray Mektebi'nin bulunduğu mevki civarında"; kimi kaynaklara göre Galata Kulesi'nde ve Galata Sarayı'da; kimilerine göre ise Galata Dağı'nın tepesindedir.
Hüseyin Ayvansarayî'nin 18. yüzyıl sonlarında yayımlanan Hadikatü'l Cevami adlı eserinde, bir rivayete göre Galata Kulesi'nin Takiyüddin tarafından bir gözlemevi olarak yaptırıldığından; ancak bu gözlemevinin Padişah III. Murad tarafından Ocak 1580'de yarısına kadar yıktırılsa da kulenin yıkılmadığından bahsedilir. Aynı eserin başka bir yerinde ise Tophane'de yer alan kulenin, Hoca Sâdeddin Efendi'nin "astronomiyle uğraşan devletlerin kısa sürede yıkılması" yönündeki ifadelerinden ötürü yıktırıldığı ifade edilir. Tayyarzâde Ahmed Atâ'nın Tarih-i Atâ adlı eserinde, kulenin 1582 civarında Takiyüddin tarafından gözlemevi olarak kullanma amacıyla tamir ettirildiği belirtilir. Takiyüddin de Cedvel-i Esma-i Buldan adlı eserinde, Galata'daki bir kulede gözlemler yaptığından bahseder. Mehmed Süreyya, bu gözlemevinin Galata Kulesi'nde kurulduğunu belirtse de Johannes Heinrich Mordtmann, Mehmed Süreyya'nın Tarih-i Atâ 'da geçen "Tophane üstünde kulle-i cebelde" ("Tophane üstündeki tepenin zirvesinde") ifadesindeki "büyük bağ evi" anlamına gelen "kulle" sözcüğünün "kule" olarak yorumlanmasıyla birlikte "hatalı olarak" gözlemevinin Galata Kulesi'nde olduğu çıkarımında bulunduğunu ifade eder. Kulenin, Takiyüddin'in gözlemevi olduğu yönündeki iddialar günümüzde geçerliliğini korumamaktadır; ancak Takiyüddin, gözlemevinin inşası öncesinde Galata Kulesi'nde birtakım çalışmalar gerçekleştirmiştir.
Yıkılışı
İddiaya göre rasathanenin tamamlanmasının üzerinden birkaç ay geçtikten sonra beliren bir kuyruklu yıldız nedeniyle Sultan III. Murad Takiyüddin'den kehanette bulunmasını talep etmiş, o da bu yıldızın bir mutluluk ve saadet devrinin habercisi olduğu tahmininde bulunmuştu. Ancak bunun tam aksine o devirde ortaya çıkan bir salgın hastalığın getirdiği felaket nedeniyle rasathanenin muhaliflerinin sayısında bir hayli artış olmuştu. Takiyüddin gözlemlerine bir iki yıl daha devam edebilmişti. Bazı kaynaklar ise bilime muhalif bir tarikatın yıkım kararının alınmasında etkili olduğunu belirtmektedir.
1577'de İstanbul'dan izlenen kuyruklu yıldız ve istanbul planı
İlber Ortaylı'ya göre İstanbul'daki bir depremden sonra halk ayaklanmış ve depremin rasathane yüzünden olduğunu söylemişlerdir. Sarayın önünde büyük gösteriler olmuş, bunun üzerine III. Murat, denizden top atışı ile rasathaneyi yıktırmak zorunda kalmıştır.[kaynak belirtilmeli]
Kimi araştırmacılar[kim?] rasathanenin yıkılmasının gerçek sebebinin bir siyasal çekişme olduğu iddia edilmiştir. Rasathanenin kurulmasına önayak olan Hoca Sadettin Efendi’nin Şeyhülislam Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi ile farklı siyasi gruplarda yer alması ve bu gruplar arasındaki çekişmenin yıkıma sebep olduğu sanılmaktadır.
Rasathanede Kullanılan Araçlar
Takiyüddin, astronomik aletler üzerine, Takiyüddin'in Konstantinopolis gözlemevinde kullanılan astronomik aletleri anlatan İmparatorun Kataloğu Gözlem Aletleri adlı önemli bir risale yazdı. Bunlar arasında silahlı küre, paralaktik cetvel ve usturlap gibi eski aletler ; evrensel usturlap, azimut ve duvar kadranları ve sekstantlar gibi ortaçağ Müslüman enstrümanları ; ve kendi icat ettiği çeşitli enstrümanlar arasında muşabbaha bi'l manattiq, çerçeveli bir sekstant kordonların belirlenmesi içinTycho Brahe'nin daha sonra kullandığına benzer ekinokslar ve azimutları ve yükseklikleri ölçmek için ahşap bir kadran. Bununla birlikte, en önemli astronomik aleti, Düşüncelerin Uç Noktasındaki Nabk Ağacı'nda " saatleri, dakikaları ve saniyeleri gösteren üç kadranlı mekanik bir saat " olarak tanımladığı "gözlemsel saat" dir. Her dakikayı beş saniyeye böldük." Bu, yıldızların doğru yükselişini ölçmek için kullanıldı.. Yüzyılın başında saatler astronomik amaçlar için kullanılacak kadar doğru olmadığından, bu, 16. yüzyıl pratik astronomisindeki en önemli yeniliklerden biri olarak kabul edilir.
Türünün en eski örneklerinden biri olan "dikkat çekici modern görünümlü" bir Dünya küresi, Takiyüddin'in Konstantinopolis gözlemevinde Takiyüddin tarafından inşa edildi.
Burunkaya, Dinar
Burunkaya, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1919'den beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Afyonkarahisar il merkezine 110 km, Dinar ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
Robert Mugabe
Robert Gabriel Mugabe (d. 21 Şubat 1924 - ö. 6 Eylül 2019), Zimbabveli siyasetçi. Mugabe, Afrika ülkesi Zimbabve'de 1987 ile 2017 yılları arasında devlet başkanlığı makamında bulunmuştur. Mugabe makamdaki son yıllarında dünyada görevdeki en yaşlı devlet başkanı olarak görev yapmıştır.
Hayatı
Mugabe, 1970'li yıllarda lideri olduğu Zimbabve Afrikalı Ulusal Birliği'yle, çoğunluğu beyaz olan Rodezya hükûmetine karşı sürdürdüğü gerilla savaşı sonucunda ün kazanmıştır.
Ülkesinin 1980 yılında bağımsızlığını kazanması sonrasında gerçekleştirilen genel seçimlerde partisi Zimbabve Afrikalı Ulusal Birliği (Zimbabwe African National Union - ZANU) ile mümkün olan 100 sandalyenin 57'sini elde ederek zaferle çıkan Mugabe, bu sayede bağımsız ülkenin ilk başbakanı olarak bu makama gelmiştir. Hükûmet başkanlığı döneminde birçok alanda ülkesine atılım yapmasını sağlayan Mugabe, siyahi Afrikalılar ile beyaz Avrupalıların birlikte ülkeyi inşa etmesi gerektiğini ifade etmiş ve geçmişi geçmişte bırakma deyimi ile yeni bir sayfa açılmasını hedeflemiştir. Bu süreçte siyahilerin yaşam standartlarını geliştirmeye çalışan Mugabe, aynı süreçte sağlık, eğitim, tarım alanlarında da uyguladığı politikalar ile Zimbabve'ye önemli bir ivme kazandırmıştır. İktidarı döneminde yetersiz beslenen çocukların oranı %22'den (1980) %12'ye (1990) düşmüş, ortalama yaşam süresi 1990'da 1980'e göre gözle görülür artış sağlanmış, çocuk ölüm oranlarında da veriler bin doğumda 86'dan 49'a kadar düşürülmüştür. Ekonomik alanda da Zimbabve 1980'den 1989 yılına kadar yıllık olarak %4,47 düzeyinde büyüme göstermiştir.
1982 yılına kadar hükûmet ortağı olan Joshua Nkomo ve partisi Zimbabve Afrika Halkları Birliği ile söz konusu yılda koalisyon ortaklığına son veren Mugabe, Nkomo ve partisi ZAPU'yu kendisini devirmekle suçlamıştır. Nkomo'yu hükûmet dışında bırakan Mugabe, ZAPU mensuplarına karşı da sert bir tutum içerisine girmiştir. Bu olaylardan sonra ülke içerisinde yaşanan çatışmalarda çoğunluğu Nkomo'nun etnik kökeni olan Ndebeleler olmak üzere binlerce kişi ölmüştür.
1985 yılında düşman olarak görülen Nkomo ve partisi ZAPU ile anlaşma yapılarak yeniden barışın önü açılmış, Nkomo da başbakan yardımcısı olarak hükûmete dahil etmiştir. 1987 yılında dönemin devlet başkanı Canaan Banana'dan görevi devralarak ülkenin ikinci devlet başkanı olarak makama çıkan Mugabe, başbakanlık makamını da ortadan kaldırmıştır.
Mugabe iktidara geldikten sonra gerçekleştirilen 1990, 1996, 2002, 2008 ve 2013 seçimlerinden de başarılı bir şekilde çıkarak görevini sürdürmüştür.
Dünya çapında birçok eleştiriye tabi tutulan Mugabe dönemi yolsuzluk, siyasi muhalefeti bastırmak, toprak reformunu kötü idare etmek, ekonomiyi kötü yönetmek ve insan haklarını ihlal etmekle suçlanmaktadır. Zimbabve, 2007 yılı itibarıyla dünyanın en yüksek enflasyon oranına sahip ülkesi konumundadır.
Mugabe 2015 yılında Konfüçyüs Barış Ödülü'ne layık görülmüştür.
Devlet başkanlığı döneminde uyguladığı baskıcı politikalar nedeniyle birçok kez uluslararası alanda eleştirilere maruz kalan Mugabe, Avrupa Birliği'nin kendisine 2008 yılından itibaren AB ülkelerini ziyaret etmesini yasaklaması ile Zimbabve devlet başkanı olarak sadece AB dışında olan ve geçiş için İtalya'nın izin verdiği Vatikan'a gidebilmiştir.