cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bizans ikonoklazmı
V. Konstantinos devri
V. Konstantinos'un ikonoklazma yeni bir çehre getiren asıl eylemi, kendisine en sert muhalefeti gerçekleştiren manastırlara karşı 760'lardan itibaren aldığı tavırdır. İkonoklast politika zamanla "putperest yuvası ve gerçek inancın düşmanı" olarak nitelenen manastırlara karşı bir savaş niteliği kazandı. Manastırlara yönelik ağır yaptırımlar nedeniyle kimi tarihçiler bu evreyi "monoklazm" yani manastırların yok edilmesi olarak adlandırmaktadır. Bu dönemde manastır erbapları olan keşişler dinî kimliklerini temsil etmeyen sıradan elbiseler giymeye, kimileri ise evlenmeye ve manastırlardan ayrılmaya zorlandılar. Keşişlere yönelik yönelik ağır yaptırımları en iyi özetleyen olay, bir kadının elini tutturarak izleyicilerin hakaretleri ve alayları arasında hipodromda yürümeye zorlanmasıdır. Theofanis'in aktardığı bir olaydaysa Thrakesion Stratigosu Mihail Lahanodrakon, bölgesindeki bütün keşiş ve rahipleri Efesos'ta toplayıp evlenmek ya da kör edilerek Kipros'a sürülmek arasında bir tercih yapmalarını istemiştir. Ayrıca kendisine karşı çıkan keşişlerin sakallarını yağa bulayıp tutuşturmuş, manastır kütüphanelerini yaktırmış, değerli madenlerden hazırlanan takdis kapılarını satarak gelirini imparatora göndermiştir. V. Konstantinos, Lahanodrakon'u bu eylemleri sonucu özel bir mektupla tebrik etmiştir.
Keşişlerden alınarak boşaltılan manastırlar kışla, kamu binası ve depo gibi çeşitli amaçlara tahsis edilmiş ve manastırlara ait mülklere de devlet tarafından el konulmuştur. Ayrıca insanların manastırlara sığınarak keşiş hayatı yaşaması da yasaklanmıştır. Bu yaptırımlar nedeniyle dinî hayatları kısıtlanan ve bazı yerlerde hayatları dahi tehlike altına giren keşişlerin pek çoğu, özellikle İtalya gibi merkezî idarenin etkisinin zayıf olduğu yörelere göç etmişlerdir. Aleksandr Vasilyev ve İvan Dmitriyeviç Andreyev gibi bazı araştırmacılara göre III. Leon ve V. Konstantinos devirlerinde sadece İtalya'da 50 binden fazla göçmen keşiş bulunmaktaydı. Buna rağmen Grigorios Dekapolitis'in Hidrus piskoposu tarafından derdest edilmesinden anlaşılacağı üzere keşişler ikonoklazmdan tamamen kaçamamışlardır. Küçük Asya'dan İtalya'ya gerçekleşen bu göç dalgasının bir diğer yönü ise Latince ve Katolikliğin baskın olduğu topraklarda Yunanca ve Ortodoksluğun etkisinin artması olmuştur. Ayrıca çok sayıda keşiş yüzyılların birikimiyle manastırlar arasında oldukça geniş bir bağlantı ağı geliştirilmiş olduğundan Karadeniz'in kuzey sahillerine, Suriye kıyılarına ve imparatorluk topraklarının dışındaki Filistin'e kadar göç etme imkânına sahip olmuştur. 34 yıllık iktidarının üçte birlik kısmında ikonoklazm politikasını bilfiil uygulayan V. Konstantinos'un devrinde çok sayıda manastır boşalmış, uzun süreli bir politika neticesinde oradan oraya sürülen keşişlerin sayısı zaman içerisinde oldukça artmıştır.
IV. Leon devri
V. Konstantinos'un 14 Eylül 775'te Bulgar seferi sırasında bacaklarının iltihaplanması nedeniyle ölmesinin ardından tahta oturan IV. Leon, doğumuyla birlikte eş imparator olarak tahta ortak olmuş olsa da 775'te tek başına tahta oturduğunda ilk olarak üvey kardeşlerinin kendisine karşı suikast girişimini bertaraf etmiştir. Hükmü zamanında imparatorluğun genel durumu babasının devrine göre sakindi. Bu ılımlı devir ikonoklazmın tasfiyesine doğru bir geçiş devri olarak görülmektedir. İkonoklast görüşlere sahip olan IV. Leon'un beş yıl süren imparatorluğu süresince ikona inancı serbest bırakılmamışsa da yeni bir tahrip ve takibat dalgası da yaşanmamış, hatta babası tarafından sert muameleye maruz kalan keşişlerin yeniden piskoposluk makamlarına dönmesi sağlanmış, manastırlar da yeniden dolmaya başlamıştır. Ayrıca Meryem kültü serbest bırakılmıştır. IV. Leon buna rağmen ikona kültünün tam anlamıyla yeniden tesis edilmesine müsaade etmemiş, çok sayıda saray görevlisini ikonofil olmaları yüzünden teşhir ederek kırbaçlatmış ve hapse attırmıştır. Gregory, Ostrogorski, Norwich ve Vasilyev gibi bazı tarihçiler, IV. Leon'un halefine görece ılımlı tutumunda Atinalı bir ikonofil olan eşi İrini'nin etkisinin bulunduğunu düşünmektedir.
VI. Konstantinos ve İrini devri
IV. Leon, 8 Eylül 780'de Bulgar seferi sırasında yüksek ateş nedeniyle öldüğünde tahtın varisi 10 yaşındaki oğlu VI. Konstantinos'tu. Ancak imparatorluğun başına geçemeyecek kadar küçük yaşta olması nedeniyle IV. Leon'un eşi ve çocuk imparatorun annesi olan İrini taht naibi olarak imparatorluğun yönetimini eline almıştır. Bir ikonofil olan Atinalı İrini, naipliğinin ilk üç yılını tahtta hak iddia eden isyancılara karşı iç ve Hellas'ta yaşayan Slavlara karşı dış mücadele ile geçirmiş, bu süre zarfında ikona mevzusuna yönelik bir adım atmamıştır. İsyan bastırıldıktan sonra taht iddiası bulunan IV. Leon'un beş kardeşi zorla papaz yapılarak 781 Noelinde Ayasofya'daki ayini yönetmeleri sağlanmış ve taht hakları ellerinden alınmıştır. Bu olayların yanı sıra ordunun önemli bir kısmı ikonoklazm yanlısı olmakla birlikte Hieria Konsili'nin aldığı kararlar dinî açıdan halk üzerindeki, idari açıdansa devlet görevlileri üzerindeki etkisini hâlen sürdürmekteydi. Ayrıca yarım yüzyıldan beri süregelen ikonoklazm süresince bütün dinî teşkilat bu görüşe sahip din adamlarınca doldurulmuştu. Bu dezavantajlı durumlar hasebiyle İrini yavaş ve dikkatli bir politika ile ikonoklazmı sonlandırmak niyetindeydi.
İsyanın bastırılmasının ardından orduda tasfiyeye girişen İrini, ordunun en deneyimli mensuplarını azlettiğinde bu durum orduda büyük bir hoşnutsuzluğa yol açmış ve askerlerin kendisine sadakatleri sarsılmıştır. Sikelias stratigosunun bağımsızlığını ilan ederek Araplara tabiiyetini bildirmesi, 782'de 100.000 kişilik ordusuyla Bizans üzerine yürüyen Hârûnürreşîd'in ancak üç yıl boyunca yıllık 70.000 altın dinar ödemek suretiyle ateşkes imzalanarak durdurulabilmesi İrini'nin hükmünün ilk yıllarında Bizans'ın V. Konstantinos tarafından bölgede kurulan otoritesini sarsmıştı. Batıda ise İrini döneminin en önemli devlet adamlarından Stavrakios komutasındaki ordu ile Makedonias themasındaki ve Teselya bölgesindeki Slav isyanları bastırılarak Peloponnessos içlerine dek ilerlenmiş, bu bölgelerde devlet otoritesi yeniden sağlanmıştır.
Stavrakios'un zaferinin ardından 31 Ağustos 784 tarihinde ikonoklast olan Patrik IV. Pavlos'a sağlık durumunu öne sürerek el çektiren ve böylece ikonoklast harekete karşı ilk hamlesini yapan İrini, aynı yıl sonunda Magnaura'da yeni patriğin tayinine halkı davet ederek duruma geniş katılımlı bir seçim havası verdi. Neticede Konstantinopolis patrikliğine, ikona kültünün yeniden tahsis edilmesine ve yeni bir konsil toplanması kaydıyla Hieria Konsili'nin mahkûm edilmesine yönelik görüşleri bulunan Tarasios getirildi. Ruhban sınıfından olmaması nedeniyle patrik olarak atanmasına şiddetle karşı çıkılması üzerine öncelikle papaz yapılan ve 25 Aralık 784'te patrik olan kutsanan Tarasios, Papa I. Hadrianus'un da davet edildiği bir konsil toplama kararı almış ve 31 Temmuz 786 yılında Agioi Apostoloi'de konsil toplanmıştır. Tarasios'un yanı sıra diğer üç patrik ve papalık temsilcilerinin de hazır bulunduğu toplantı sırasında ikonoklast düşünceye sahip Konstantinopolis muhafız alayı mensubu askerler, kiliseye saldırmak suretiyle konsili zor kullanarak bazı piskoposların memnuniyet nidaları eşliğinde dağıtmıştır. Bu saldırı başarıya ulaşmış, karşı harekete geçen İrini asi birlikleri Araplara karşı sefer bahanesi ile Küçük Asya'ya geçirerek tasfiye etmiş, tasvir yanlısı Trakion themasından bazı birlikleri de Konstantinopolis'e getirerek başkentin muhafazasını bu birliklere vermiştir.
Başarısız konsil denemesinin ertesi yılı mayıs ayında ilk konsilin yapıldığı Nikaia'da sıkı güvenlik önlemleri altında yeni bir konsil toplanmış, konsilin yedi oturumu imparator ve imparatoriçe olmaksızın Tarasios başkanlığında Ayasofya'da 350 piskopos ve çok sayıda keşişin katılımıyla gerçekleşmiştir. 24 Eylül'den 13 Ekim'e dek süren bu yedi oturum sırasında ikonoklastların tövbe ettiklerini kamuya açıklamaları suretiyle yeniden cemaate kabul edilmesi özellikle keşişler tarafından oldukça eleştirilmiş ve şiddetli tartışmalar yaşanmıştır. Devletin sonuna dek sürüp gidecek olan görüş ayrılığı da bu konsil sırasında ortaya çıktı: "Katı bir şekilde din kurallarına tabi olmayı ve her ne suretle olursa olsun din kurallarına karşı tutuma taviz vermeyi reddeden manastır ve keşişlerin dünya görüşü ile Ortodoks kaldığı müddetçe siyasi koşullara uygun tavizler vermekten imtina etmeyen devletin ve kilisenin dünya görüşü." Bu ayrılık haricindeki konularda konsil görüş birliği içerisindeydi. 23 Ekim günü Magnaura'da yapılan son oturumda Kitâb-ı Mukaddes ve patristik metinlerden derlenerek oluşturulan ikonoklazm karşıtı deliller ile Tarasios'un Hieria Konsili'nin kararlarını çürüten yazısı bağlamında kutsal ikonalara iade-i itibar yapılmış ve konsil kararlarını tanımayanlar lanetlenmiştir. Ayrıca ikonaları put olarak niteleyenler ile kilisenin put tapınımını onayladığını iddia edenler de sapıklıkla suçlanarak aforoz edilmiş, gösterilen saygının (proskinisis) ikonaya değil tasvir edilen şahsiyete olduğunu ancak bunun da yalnız Tanrı'ya yönelik tapınma (latreia) ile ilgisi olmadığının üzerinde özellikle durulmuştur. Bunların yanı sıra kiliselerde kutsal emanet bulundurulması zorunlu kılınmış, manastırların amacı dışında kullanılan yerler hâline dönüştürülmesi özellikle kınanarak manastırların tekrar ihdas edilmesi emredilmiştir. Konsil ayrıca kilise görevlilerinin rüşvet alması ve dinî makamların para karşılığında satılması gibi konular üzerinde de durmuş, manastırlarda erkeklerin ve kadınların birlikte kalması da yasaklanmıştır. Ortodoksların kabul ettiği son konsil olan İkinci İznik Konsili'nin ikonalar lehine olan bütün argümanları, ikonoklastlarla ileride vuku bulması muhtemel tartışmalarda kullanılmak üzere bir araya getirmesi de ayrıca bir önem taşımaktaysa da ikonoklastların bütün eserlerinin Konstantinopolis'teki patrikhaneye teslim edilmesi kararı (ve daha sonra bu eserlerin yok edilmesi) aynı bu öneme eşit derecede bir talihsizliktir. Konsil kararnamesinin bir kısmı şu şekildedir:
İkinci İznik Konsili ile birlikte ikona kültü serbest bırakılmış olsa da ikonoklast hizip tamamıyla yok edilememiş, bu durum İrini ile oğlu arasındaki uyuşmazlık evresinde ayyuka çıkmıştır. VI. Konstantinos idareyi ele alabilecek yaşa gelmesine rağmen İrini'nin iktidarı bırakmaya yanaşmaması oğluyla arasının açılmasına sebep olmuş, başta Mihail Lahanodrakon olmak üzere ikonoklastlar VI. Konstantinos'un etrafında toplanmıştır. Durumu sezen ve 790 yılında kendisine karşı düzenlenen entrikayı önleyen İrini o zamana dek fiilen sürdürdüğü imparatoriçeliğini hukuki zemine oturtmak amacıyla daha öncesinde kendisinin göreve getirdiği başkent muhafız alayından kendisini birinci hükümdar, VI. Konstantinos'u ise taht ortağı olarak tanıma yemini istemiş ve bunda başarılı olmuştur. Ancak bu durum hâlihazırda İrini'nin hükümranlığına karşı olan Armeniakon ordusunun, daha sonrasında ise diğer Küçük Asya themalarının ordularının isyan etmesine yol açtı ve 790 Ekiminde İrini tahttan uzaklaştırılarak VI. Konstantinos tek başına imparator ilan edildi. Başta Stavrakios olmak üzere İrini'ye yakın olan üst düzey devlet insanları zorla papaz yapılarak Küçük Asya'ya gönderildi, İrini ise Eleutherios Sarayı'na kapatıldı.
İrini'nin yandaşlarının bitmek bilmeyen telkinleri sonucunda Ocak 792'de eski düzene geri dönülerek taht tekrar anne ve oğul arasında bölündü. Kendisini tek başına tahta oturtan ikonoklastların arasında memnuniyetsizlik yaratan bu durum 781'de Arapların imparatorluk topraklarının içine girip Thrakesion topraklarında Bizans ordusunu bozguna uğratması ve VI. Konstantinos'un haraç vermeyi kabul etmesi ancak buna rağmen Arap akınlarının durdurulamaması üzerine 789'da Bulgarlara karşı çok sınırlı başarılar sağlanması ve nihayet Temmuz 792'de Markellai civarındaki muharebe sırasında arkasında nüfuzlu kumandanları savaş esiri olarak bırakıp savaş meydanından kaçması gibi askerî başarısızlıklar ile üst üste eklendiğinde VI. Konstantinos'a karşı bir hizip oluşmasına yol açtı. V. Konstantinos'un askerî başarılarının yalnızca otuz yıl sonrasında bu denli bir çöküşün yaşanması oldukça göze batmaktaydı.
Annesi İrini'nin kendisine karşı giriştiği gizli eylemlerin de etkisiyle hem askerî hem idari hem de dinî çevrelerin kendisine olan desteğini kaybeden VI. Konstantinos, 15 Ağustos 797'de hayatta kalamaması amacıyla İrini'nin emri üzerine özellikle gözleri yuvalarından çıkarılarak tahttan uzaklaştırıldı ve İrini hanedanın erkek mirasçısı olmaması nedeniyle tek başına tahta hâkim oldu. İrini, 31 Ekim 802'de üst kademe memurlar ile subayların başarılı bir ayaklanması ile tahttan indirilmişse de ikonoklazm bir süre daha canlanamamıştır.
I. Nikiforos devri
İrini'nin ardından tahta çıkan ve 802 ile 811 yılları arasında hüküm süren I. Nikiforos alışılmışın dışında ordu mensubu olmayan bir kişi olarak tahta oturmuştur. Hükümdarlığında dinî idare anlayışı, kilise üzerinde otorite kurmakla birlikte hoşgörü gösterme esasına dayanmaktaydı. Bir ikonofil olarak İkinci İznik Konsili'nin kararlarını kabul etmekte ancak siyasi yönü olmadıkça ya da otoritesini tehdit etmedikçe dinî tartışmalara ilgi göstermemekteydi. Bu minvalde 806 yılında Patrik Tarasios'un yerine kilise dışından bir kimse olan adaşı I. Nikiforos'u patrik olarak ataması özellikle Studios Manastırı İgumenosu Theodoros'un muhalefetiyle karşılandığında manastır hareketine karşı sert önlemler almıştır.
İmparatorluk hazinesini iyileştirmek adına İrini'nin vergi indirimlerini kaldırarak ve önceki duruma kıyasla artırarak vergi reformu yapan I. Nikiforos ayrıca hayır kurumlarını ve şimdiye dek bundan muaf tutulmuş köylüleri de ocak vergisine bağlamıştır. İrini tarafından kiliselere bağışlanan araziler de tekrar devlet idaresi altına alınmıştır.
I. Mihail devri
26 Temmuz 811 tarihinde Bulgar Hanı Krum tarafından yapılan muharebede öldürülen I. Nikiforos'un oğlu Stavrakios savaşta ağır bir yara alsa da Adrianopolis'e kaçabilmiş ve burada imparator olarak taç giymiştir. Aldığı yara nedeniyle ölümü kesin olan Stavrakios'un birini seçerek onun lehine tahttan çekilmesi beklenirken eniştesi olan Kuropalatis Mihail, 2 Ekim 811 günü hipodromda ordu ve Senato tarafından imparator ilan edilerek taç giymiş; Stavrakios ise manastıra çekilerek üç ay sonra ölmüştür.
Yeni imparator I. Mihail, yönetimde zayıf kalarak patrik ile keşişlerin etkisi altına girmiş, kendisinin siyasetini de bu kesim belirlemiştir. I. Nikiforos'un mali siyasetini bir kenara bırakarak kilise ile manastırlara devlet hazinesinden bol miktarda bağış yapmış, sürgüne gönderilmiş bulunan Theodoros ile takipçilerini affetmiştir. Theodoros, bu dönemde oldukça nüfuz edinerek savaş ve barış kararlarına dahi karar verir duruma gelmiştir.
812 yılında yeniden Bizans topraklarına giren Krum, 813'te meydana gelen Versinikia Muharebesi'nde tekrar Bizans ordusu karşısında muzaffer olmuştur. Bu yenilgi sonrası I. Mihail tahttan indirilerek Anatolikon birliklerini idare eden Leon, 11 Temmuz 813 tarihinde V. Leon olarak tahta oturtulmuştur.
V. Leon devri
İkonoklazmın başlatıcısı III. Leon gibi bir Doğulu olan ve onun gibi imparator olmadan önce Anatolikon stratigosu olan V. Leon, temel politikasını devletin askerî gücünü yeniden sağlamlaştırmak ve ikonoklazmı bir kez daha ihya etmek olarak belirledi. İkonoklazmın lağvedildiği kısa dönemde yaşanılan askerî hezimetleri putperestliğe dönüşe bağlamaktaydı.
V. Leon, Versinikia'daki zaferinden sonra Adrianopolis'i ele geçiren ve başkenti kuşatma altına alan Krum'un seferi nedeniyle ilk olarak askerî sorunlara eğilmek zorunda kaldı. Ordusunun Konstantinopolis'in surlarını aşamaması üzerine imparatora şahsi bir görüşme ile barış çağrısında bulunan ancak bu görüşme sırasında suikast girişimine uğrayan Krum, başkentin çevre yerleşimlerini talan ederek Adrianopolis'e girmiş ve hem şehirdeki hem de çevre yerleşimlerdeki halkı Tuna'nın ötesine tehcir etmiştir. V. Leon, 813 yılının sonbaharında Mesimbria'da Bulgarlara karşı zafer kazanmış olsa da Krum yeniden Konstantinopolis'i kuşatmak üzere sefere çıkmış fakat 13 Nisan 814 tarihindeki kan boşanması nedeniyle beklenmedik ölümü bir süreliğine Bizans'ın Bulgar tehdidinden kurtulmasını sağlamıştır. Omurtag'ın Bulgar hanı olmasıyla da 30 yıllık bir barış antlaşması yapılmış ve iki devlet arasında bir barış devri başlamıştır.
Bulgarlar ile barış yapılmasına ek olarak Hârûnürreşîd'in ölümünden sonra iç karışıklık içerisine düşen Arapların da Bizans topraklarını tehdit edemeyecek durumda olması V. Leon'un iç politikaya eğilmesini sağlamıştır. O zamana dek ikonoklast düşüncelerini saklayan, 814 Haziranında ikinci ikonoklazm döneminin fikri altyapısını oluşturacak olan Aziz Sergios ve Bakhos Manastırı İgumenosu İoannis Grammatikos'a toplamayı planladığı yeni bir ikonoklast konsil için teolojik kanıtlar toplama emri veren V. Leon, aralık ayında bu çalışmanın sonlanmasından sonra yalnızca alçak yerlerde asılı olan ikonaları indirmeyi düşünmüş ancak Patrik I. Nikiforos tarafından muhalefetle karşılanmasının ardından hedef olarak Halki Kapısı üzerindeki İsa ikonasını seçmiştir. İlk ikonoklazm dönemi, III. Leon tarafından bu kapı üzerindeki İsa ikonasının indirilmesiyle başlamış ancak daha sonrasında İrini ikonanın bir benzerini yeniden kapı üzerine koydurmuştu. İkinci ikonoklazm dönemi de yine aynı yerde başlamış, V. Leon'un gönderdiği askerler imparatorun emri ile kapı önünde kargaşa çıkararak ikonaya beddualar yağdırıp taş ve çamurlarla saldırmış, imparator da sözde duruma el koyarak ikonanın zarar görmemesi adına yerinden indirilmesi emrini vermiştir. Bu plan başarıyla uygulanmış, durumu bilen I. Nikiforos din adamlarını İkinci İznik Konsili'nin kararlarına sadık kalmaları konusunda uyarmıştır. Ardından imparatorla görüşen patrik kilise öğretilerinde köklü değişiklikler yapılmamasını rica ederek istenirse görevden çekilebileceğini belirtmiş, V. Leon patriğe güvence vererek ikisini de yapmaya niyetinin olmadığı konusunda güvence vermiştir. Bu olaydan kısa süre sonra başkente ikonoklazm destekçisi din adamlarını davet eden V. Leon, İoannis Grammatikos'a hazırlattığı çalışmaları din adamlarına dağıtarak patriği saraya çağırmış, patrik beraberinde Studios Manastırı İgumenosu Theodoros ve birkaç ikonofil din adamıyla gelmiş, iki hizip arasında sert tartışmalar yaşanmıştır. Nihayetinde Theodoros'un imparatora sert sözlerle meydan okuması ile ikonofil din adamları görevlerinden azledilerek halka açık yerlerde konuşma yapmaları yasaklanmıştır.
İlk ikonoklazm döneminin aksine ikonofiller inançlarına karşı bir harekete hazırlıklıydılar. Elli yıldan fazla süren ilk dönemde inançlarına daha sıkı bağlanarak yeni mücadele yöntemleri geliştirmiş ve olası bir tartışma sırasında kullanmak için argümanlarını zenginleştirmişlerdi. Bu minvalde henüz V. Leon'un ilk eylemine karşı tasvir kültünü savunan çok sayıda eser kaleme alan Theodoros ile takipçileri tekrar sürgüne gönderilmiş, I. Nikiforos'un yerine Paskalya günü 1 Nisan 815'te V. Konstantinos ile akrabalık bağı bulunan I. Theodotos atanmıştır. V. Leon'un bu hamlesi o tarihlerde birbiriyle çekişmekte olan kilise ve manastır hiziplerini birleştirerek imparatorun kiliseye boyun eğdirmek üzere yürüttüğü politika dirençle karşılaşmıştır.
Paskalya'nın ertesinde İkinci İznik Konsili'nin kararlarını iptal ederek Hieria Konsili'nin kararlarına bağlılık bildiren Konstantinopolis Konsili toplanmış ve ikonoklazm yeniden Bizans'ta hâkim siyaset hâline gelmiştir. İrini'ye atıfla kadınca bir saflık neticesinde "ölü tasvirlere" ve "cansız ikonalara" tapınma, mum ile tütsü yakma gibi boş inançların yeniden ortaya çıktığının belirtildiği konsil kararında ikonalara tapınma reddedilerek mum, tütsü ya da kandil yakma uygulamaları lanetlenmiştir. Konsilin karar metni kısaltılmış şekliyle şöyledir:
Ortaya yeni bir kristolojik tartışma ya da fikir koymayan konsil kararları Hieria Konsili'nin kararlarının bir tekrarı niteliğindedir. Buna karşın "kötülüğün bir kademesi oldukları için ikonaları put olarak isimlendirmekten kaçınması" sebebiyle yeni konsilin kararlarının Hieria Konsili'nden daha ılımlı ve Ostrogorski'nin değerlendirmesi ile "manen daha fakir" olduğu düşünülmektedir.
8. yüzyılda Doğu eyaletlerinde ikonoklazma büyük ölçüde destek varken aynı durum 9. yüzyılda vuku bulan ikinci ikonoklazm döneminde mevcut değildi. Bu dönemde ikonoklastik fikir zayıflamış ve hareket tükenme noktasına gelmiştir. Buna karşın İtalya ve Yunanistan dahil olmak üzere Batı coğrafyası tamamen ikona inancına sadık kalmışlardı. Bu nedenle evvelki ikonoklast imparatorlar gibi geniş bir destekçi kitlesine sahip olamayan V. Leon, aslen dinî değil pragmatik nedenlerden ötürü ikonoklazmı uyguladığından dolayı ikonofillere karşı kendisine alenen karşı koyanlar haricinde ciddi bir önlem almamıştır. Bununla beraber konsilden itibaren ikonoklazm gerçek manasıyla başlamış, ikonalara karşı muazzam bir yok etme operasyonuna girişilmiştir.
II. Mihail devri
Eski silah arkadaşı V. Leon'un 820 yılı Noelinde Ayasofya'daki ayin sırasında kendi adamları tarafından öldürülmesinden sonra II. Mihail adıyla tahta oturan yeni imparator dinî alanda I. Nikiforos'a benzer bir siyaset gütmüştür. Öncelikle sürgüne gönderilen Theodoros ile eski patrik Nikiforos geri çağrılmış, ikonofilleri takibat sona ermiş ancak ikonoklazm uygulaması devam etmiştir. İkonalar üzerine her türlü tartışmayı yasaklayarak her iki hizbi de pasivize etmeyi amaçlayan II. Mihail dinî tartışmalara mesafeli yaklaşmışsa da I. Ludwig'e yolladığı bir mektubun içeriğinden ikonoklast düşünceye sahip olduğu bilinmektedir. Oğlu ve veliahtı Theofilos'un eğitimini İoannis Grammatikos'a emanet etmesi ve I. Theodotos'un ölümünden sonra patrik olarak 815'teki konsilin önemli din adamlarından Silaion Piskoposu Antonios'u ataması da ikonoklast olduğunu göstermektedir. II. Mihail'e karşı hareket eden tek ikonofil olan Methodios, 821 yılında imparatora ikona kültü lehine papalıktan bir uyarı iletmesi üzerine Bizanslı ikonofiller ile papalık arasında bir bağlantı kurulması ihtimali nedeniyle dinî değil ancak siyasi nedenlerle işkenceye maruz bırakılarak hapsedilmiştir.
II. Mihail'in saltanatının en önemli olayı, kendisinin eski silah arkadaşı Slav Thomas'ın yaklaşık üç yıl süren isyanıdır. Araplar tarafından da destek gören Thomas henüz V. Leon devrinden itibaren Küçük Asya'daki etnik karışıklılıktan faydalanarak Arapların, Farsların, Ermenilerin, Gürcülerin ve diğer Kafkas kabilelerinin; batıda ise Hunların, Gotların, Slavların ve Alanların tabiiyetini kazanmıştı. Özellikle merkezî idarenin ikonoklast politikasından memnun olmayan önemli sayıda kitlenin desteğini almıştı ve hatta annesi İrini'nin kendisini kör etme emrinden mucizevi şekilde kurtulan VI. Konstantinos olduğunu iddia etmekteydi. Yüksek vergilerin düşürülmesi ve devlet memurlarının halka yönelik zulümlerinin durdurulması gerektiğine yönelik fikirleriyle fakir halkı da yanına alan Thomas'ın hareketi devrimci bir harekete dönüşmüş, Oi meta Theofanin'de geçen ifadeye göre "köle efendisine, asker kumandanına karşı öldürücü ellerini kaldırmıştır." 821'de başlayarak kısa sürede büyüyen isyana Küçük Asya'daki altı themadan yalnızca Armeniakon ve Opsikion themaları katılmamıştır. Antiohia patriği tarafından imparator olarak ilan edilen Thomas, Kibirreoton themasının donanması ile imparatorluğun batı tarafına geçerek buradaki halkları da kendisine katılmaya ikna etmiş ve Aralık 821'de başkenti kuşatma altına almıştır. Bir yıldan uzun süren kuşatma Bulgar Hanı Omurtag'ın, Bizans sınırını aşarak Thomas'ın askerî disiplinden uzak birliklerini Keduktos Ovası'nda dağıtması ile son bulmuş, mahiyeti ile Arkadiopolis'e çekilen Thomas 823 yılının ilkbaharında ele geçirilerek elleri ile ayakları kesilmek suretiyle işkenceye tabi tutulmuş ve sonunda kazığa geçirilerek idam edilmiştir.
Halife, Thomas'ın isyanını tüm imkânlarıyla desteklemiş, her ne kadar kendi ülkesindeki iç karışıklıklar sebebiyle Bizans'a doğrudan bir saldırı gerçekleştiremese de bu sefer diğer Arap devletleri Bizans sınırlarını tehdit eder hâle gelmiştir. Abbâsî Hanedanı'nın Emevî Hanedanı'nı yönetimden uzaklaştırmasından sonra Mısır'da bağımsız bir Arap topluluğu ortaya çıkmış ve bu Mısır Arapları halifenin kendilerini bu coğrafyadan kovmasının ardından Bizans'ın Emevî Hanedanı'ndan sonra donanmasını ihmal etmesini de lehlerine kullanarak 823-828 arası bir tarihte Kriti'yi ele geçirmişlerdir. Akdeniz denizyolu açısından stratejik bir ada olan Kriti, 150 yıl boyunca bu Arapların çevredeki yağma akınlarının üssü olmuştur. 827'den itibaren de Mısır Araplarıyla ilgisi olmayan başka bir Arap grubunun istilası ile Skelias'ın da elden çıkmasıyla Bizans'ın Akdeniz ve Adriyatik Denizi'ndeki otoritesi sarsılmıştır.
Theofilos devri
Amorion'un düştüğü yıl ikinci ikonoklazm döneminin başlatıcıları arasında yer alan İoannis Grammatikos, Theofilos tarafından VII. İoannis olarak patrikliğe atanmış ve ikonofillere karşı yeni bir takibat dalgası başlamıştır. V. Konstantinos devrinde olduğu gibi manastırlar kapatılmış, keşişlere karşı yeniden mücadele başlamış ve çok ağır cezalar verilmiştir. Örneğin bir ikona ressamı olan Lazaros Zografos'un avuç içleri kızgın çivilerle dağlanırken ikonaları koruma gayretleri nedeniyle Theodoros ve Theofanis'in alınlarına kızgın demirle hakaret dolu ikonoklast mısralar dağlanmıştır. Theofilos ve VII. İoannis'in kararlığına rağmen ikonoklast hareketin başkent Konstantinopolis dışındaki halk arasında eskisi kadar destekçisi bulunmamaktaydı ve bu nedenle Theofilos'un yaptırımlarının başkent ile çevresiyle sınırlı kaldığı düşünülmektedir.
III. Mihail ve Theodora devri
Theofilos'un 20 Ocak 842 tarihinde dizanteriden ölümüyle birlikte oğlu III. Mihail'in imparator olmasına karşın henüz üç yaşında olması sebebiyle annesi Theodora naip olarak idareyi eline almıştır. Esasında Theofilos ve Theodora'nın en büyük kızı Thekla da resmî olarak naip olmakla birlikte devlet işlerine karışmamış, Theodora yönetimi kendisinin yanı sıra naip heyetinde bulunan iki kardeşi Bardas ile Petronas, dayısı ya da amcası olan Magistros Sergios Nikitiatis ve Logothetis tu Dromu Theoktistos ile sürdürmüştür. Bu heyet ilk olarak ikona kültü meselesine eğilerek VII. İoannis'i biraz sorunlu da olsa azletmiş ve patriklik makamına Theofilos tarafından işkence ettirilen I. Methodios'u atamıştır. Hemen ardından 11 Mart 843'te toplanan yeni bir konsil ile İkinci İznik Konsili'nin kararları teyit edilerek ikona kültü bir kez daha serbest bırakılmış ve Bizans İmparatorluğu'nda ikonoklazm devresi tamamen sona ermiştir. İrini'nin bir konsil toplamak için yedi yıl beklemek zorunda kaldığı düşünüldüğünde ve Theodora'nın bir buçuk yıl içerisinde ikona kültünü yeniden serbest bırakabilmesi göz önüne alındığında ikinci ikonoklazm döneminde ikonoklast muhalefetin oldukça azalmış olduğu görülmektedir.
Günümüzde Doğu Ortodoks Kilisesi ve Doğu Katolik Kiliseleri tarafından Büyük Perhiz'in ilk pazar gününde Ortodoksluk Bayramı olarak kutlanan ikona kültünün serbest bırakılmasıyla birlikte Bizans İmparatorluğu'nda dinî mücadeleler dönemi sona ermiştir. Bununla birlikte ikonoklast hareketin amaçlarından biri olan kilisenin tamamen devlet yönetiminin güdümüne girmesi siyaseti de iflas etmiş ancak kilise eskiden olduğu gibi büyük oranda devletin vesayetinde kalmıştır. İrini devrine nazaran ikonoklast muhalefet çok daha az olsa da sorun yaşanmaması adına ılımlı bir geçiş dönemi yaşanmış, ikonoklastların devlet ve kilise hiyerarşisinden azledilmeleri yavaş bir şekilde gerçekleşmiştir. Örneğin ikonoklazmın sembolü olan Halki Kapısı'ndaki İsa ikonasının yeniden yerine konması için birkaç yıl beklenmiştir. Bu sefer de ikonoklastların daha ivedi bir şekilde temizlenmesini ve ikonaların inançtaki yerinin süratle yeniden tesis edilmesi gerektiğini savunan radikal keşişlerin muhalefeti ortaya çıkmış, artan gerilimli ortam muhalif keşişlerin aforoz edilmesine dek varmıştır.
Etkileri
İkonoklast hizip, destekçilerini saraylılardan ve çoğunluğu Doğulu halklardan oluşan ordudan ve subaylardan bulmuştur; III. Leon, V. Leon ve II. Mihail de bunlardan biriydi. İkonoklazm boyunca devlet görevlilerinin ve piskoposların ekserisi kendi görüşlerini dile getirmekten ziyade korkuları nedeniyle durumu kabullenir bir tavır takınmışsa da başkent halkının ve din adamlarının çoğunluğu ikona inancını desteklemiştir. Buna karşın ikonoklast imparatorların askerî alandaki zaferleri ve idari konulardaki başarılı hamleleri, ikona konusundaki tutumları ayrı kalmakla beraber kendilerinin kurtarıcı olarak görülmesini sağlamıştır. İkonalara karşı girişilen mücadele imparatorluğu büyük bir karmaşa içerisine sevk etmiş, askerî zaferlere rağmen imparatorluk siyaseten zayıflamıştır. Özellikle İtalya'nın aşamalı olarak Bizans hakimiyetinden kopması ve Roma Kilisesi ile ilişkilerin bozulması ikonoklazmın siyasi alandaki en büyük başarısızlığı olmuş, Doğu ve Batı kiliselerinin ayrılmasına giden tarihî süreçte önemli bir eşik olmuştur. İkonoklazm döneminde evrensel devlet ve tek imparatorluk anlayışı Şarlman'ın 800'de augustus sanıyla taç giymesiyle ciddi bir zarar görmüş, Bizans'ın Batı dünyası ile ilişkileri kopmaya başlamıştır. Ayrıca imparatorluğun antik kültürden Orta Çağ kültürüne dönüşümü ikonoklazm döneminde gerçekleşmiştir. Bizans'ın evrensel devlet idealinin zarar görmesine mukabil Roma'daki kilisenin evrensellik iddiası ikonoklazmın sonlanmasından sonra karşısında Konstantinopolis patrikliğini bulmuştur.
Pers ve Arap istilalarına karşı verilen mücadele bir devlet olarak Bizans İmparatorluğu'nun kaderini belirlediği gibi ikonoklast evre de bir manevi değer olarak Bizans kültürünün geleceğini şekillendirmiştir. Georgi Ostrogorski'ye göre ikonoklast hareketin sonlanması, Doğu dünyasının fikirlerine karşı Grek-Ortodoks kültürün zaferi manasına gelmekteydi.
İkonoklazmın son zamanlarında Doğu Hristiyanlığının etkisi genişlemiş ve barbar olarak nitelenen kavimler arasında yayılmaya başlamıştır. 863'te Bulgar-Frank ittifakına karşı müttefik arayan Büyük Moravya Dükü Rastislav'ın isteğiyle Kiril ve Methodios, misyonerlik faaliyetleri yürüterek Slavların havarileri hâline gelmişlerdir. Özellikle Kiril, Slav diline uyumlu Glagol alfabesini hazırlayarak Slavların yazılı kültürlerinde önemli bir kilometre taşı olmuş, Kitâb-ı Mukaddes ile Kilise Babalarının yapıtlarını bu dile çevirmiş ve kendi dillerinde okuyarak Hristiyanlığı öğrenebilmelerini sağlamış, aynı zamanda bu halka Konstantinopolis Patrikliğini dinî merkez olarak tanıtmıştır. Bu gelişmeler ile Slavların Hristiyanlaştırılması ve büyük bir coğrafyaya Bizans nüfuzunun yayılması sağlanmıştır. Bulgar Hanı I. Boris de 864'te Konstantinopolis'te kendini vaftiz ettirerek Mihail adını almış ve halkını Hristiyanlaştırmaya başlamıştır. Bir ara Bulgar patriğinin başında olduğu bağımsız bir kilise kurmak istese de Bizans tarafından engellenmiş, Roma Kilisesinden de umduğu yardımı alamayınca tekrar Konstantinopolis Patrikliğinin egemenliğini kabul etmiştir.
Yüzyıllardır bu tür bir misyonerlik faaliyeti yürütmeyen Bizans'ın özellikle böyle bir siyaset izlemesinin sebebi, V. Konstantinos devrinden bu yana kendi aleyhine gelişen Frank-Papalık ittifakının etkisini kırabilmekti. Ayrıca Balkanlardaki misyonerlik başarısı 8. ve 9. yüzyıllarda Araplara karşı kaybedilen topraklar ile batıda İtalya ve Dalmaçya'nın elden çıkmasından sonra Bizans için yeni bir nüfuz alanı yaratmıştır. Ancak Batı ve Doğu kiliselerinin Balkanlardaki çekişmesi ilişkileri ciddi bir şekilde gererek kiliseleri ayırma noktasına dek getirmişse de Kiril ve Methodios'un 867 yılında Papa II. Hadrianus'u ziyaretleri sırasında Hersonisos'ta yanlarına aldıkları Papa I. Clemens'in kemiklerini hediye olarak sunmaları gerginliği azaltmış ve papa kardeşlerin Moravya'daki faaliyetlerini kutsamıştır. Rastislav'ın ölümünün ardından Frank yanlısı düklerin hükümdar olmasıyla Moravya'daki Bizans misyonerleri faaliyetlerini Bulgar topraklarına kaydırarak buraları Slavlaştırmış, daha sonraları ise özellikle Rusya toprakları olmak üzere diğer Slav ülkelerine dağılmışlardır. Böylece Bizans kültürü ve dini Slavların yaşadığı geniş coğrafyada hakim olmuştur.
Sanat anlayışındaki değişim
İkonoklazm boyunca ikonaların imhası yaygın olarak görülmüştür. Taşınabilir heykel, tablo gibi ikonalar yakılmış, fresk ve mozaik gibi süslemeler kazınmış ya da badana ile kapatılmış, tepsi gibi madenî eşyalar eritilmiş, yazmalar ise yırtılmıştır. Bunun yanında kutsal şahsiyetlerin heykel sanatı ile temsili yasaklanmamasına rağmen bu sanat dalı kendiliğinden yok olmuştur. Bu tahrip dalgası her yerde aynı şekilde yaşanmamıştır. Örneğin başkentteki patriklik sarayındaki ikonaların ancak 768 yılında yani ikonoklazmın üzerinden kırk yıldan fazla bir süre sonra geçtikten sonra kaldırıldığı tarihî kaynaklar tarafından aktarılırken Küçük Asya'daki ikonaların hemen hemen ikonoklazmın başlangıcıyla birlikte tahrip edilmeye başlandığı bilinmektedir. Genel itibarıyla Küçük Asya gibi merkezî hükûmetin gücünü tüm kuvvetiyle gösterebildiği yerlerde ikonoklazm şiddetli olarak yaşanmışken batıya doğru gidildiğinde ikonoklazmın etkisinin azaldığı görülmektedir.
İkonoklazm döneminde dönüşüme uğrayan sanat anlayışı 4. yüzyıldaki sanat anlayışına benzer şekilde gelişmiş ve ağaç, kuş, kuzu, tavus gibi betimlemeler kilise duvarlarında yer bulmaya başlamıştır. Haç imgesi de bu dönemde özel önem kazanmış olup 740'ta inşa edilen Aya İrini ile Selanik ve İznik'teki Ayasofyaların apsisinde haç motifleri bulunmaktaydı. İkonoklazmın sonlanmasından sonra Ayasofyalardaki haç motifleri yerini odigitria tasvirlerine bırakmıştır. Ayrıca ikonoklastik döneme atfedilen Kapadokya ve bazı diğer kırsal bölgelerdeki şapellerde de haç, hayvan ve bitki temaları görülmektedir. Bu dönemde dekoratif sanat tamamen yok olmamakla birlikte derecesi ve kapsamı kısıtlanmıştır.
Dinî manada insan tasvirlerine karşı olunmasına rağmen av, at yarışı gibi din dışı konularda insan betimlemelerinin ikonoklast imparatorlar V. Konstantinos ve Theofilos tarafından bizzat teşvik edildiği görülmektedir. Aynı eğilim Emevî Hanedanı yönetimindeki Arap devletinde de görülmektedir. Her türlü dinî tasvir Arap hakimiyetindeki bölgelerde yasaklanmış olmasına karşın halifelerin ve oğullarının hayatlarının mozaiklerde işlendiği, saray eşrafının av sahnelerinin tasvirlerinin yapıldığı ve çıplak kadınların dahi betimlendiği bilinmektedir. Buradan yola çıkan Cyril Mango, Emevî Hanedanı ile İsauria Hanedanı'nın tasvirler konusunda aynı yaklaşıma sahip olduğunu belirterek ikonoklazmın Araplardan etkilenerek uygulandığı görüşüne atıfta bulunmaktadır. İkonoklazmın tasfiyesinden sonraysa din dışı tasvirler dine saygısızlık gerekçesiyle kazınarak yerlerini tekrar ikonalara bırakmıştır.
İkonoklastik dönemin Bizans sanatına en büyük katkısı dinî sanatın kuramsallaştırılması olmuştur. Bir yüzyıl boyunca süren ikonoklazm tartışmaları sırasında Hristiyan dünyanın en önemli fikir insanları kaçınılmaz olarak konu ile ilgili fikirler yürütmüşler ve imge-arketip, İsa'nın ruhani doğası-İsa'nın insani doğası gibi konularda gerek felsefi gerek teolojik tabanda eserler vermişlerdir. Tüm tartışmalar sonucunda cismani olarak insanların karşısına çıkmış olan kutsal kişilerin resmedilmesinin mümkün olduğu görüşü ağırlık kazanmış; buna göre İsa, azizler ve kendilerini çeşitli durumlarda insan biçiminde gösterdikleri için meleklerin tasvirleri serbest bırakılmış ancak hiçbir cismani biçimi olmayan Tanrı ve Kutsal Ruh bu bağlamın dışında bırakılmıştır. İmge, töz olarak arketipinden farklı ancak sonuç olarak kutsal kişi ile özdeş olarak kabul edilmekte ve ikona sahih portre olarak kabul edilmekteydi. Buna bağlı olarak kutsal addedilen kişilerin ikonaları üzerinde kimsenin değişiklik yapma hakkı bulunmamaktaydı. Bu nedenle tasvir edilen kişilerin görünümü bir standarda bağlanmıştır. Örneğin İoannis Hrisostomos'un 10., 11., 12. ve 14. yüzyıllara ait çalışmalarda alnı açık, ince yüzlü ve ince sakallı olarak tasvir edildiği farklı portrelerden görülmektedir. İkonoklazm sonrası sanattaki kaygı, tasvirin kişinin gerçek görünümüne benzemesi değil kişiyi temsil etmesi ve görüldüğünde kim olduğunun hemen anlaşılabilmesidir. III. Gregorios'un Ferrara'daki bir kiliseyi ziyaret ettikten sonra yaşadığı tecrübeyi "Bir Latin kilisesine girdiğimde oradaki azizlerin hiçbirine saygı gösterisinde bulunamıyorum, çünkü tanıyamıyorum. Bu nedenle haç işareti yapıyor ve kendi yaptığım bu işarete saygı gösterisinde bulunuyorum, kilisede gördüğüm başka hiçbir şeye değil." sözleriyle özetlemesi bu anlayışın Bizanslılar üzerinden ne denli etkili olduğunu göstermektedir.
İkonoklazmın tamamen tasfiye edilmesiyle birlikte ikonaların restorasyonuna girişilmiş ve bunlar üzerine çalışacak sanatçı ihtiyacı hasıl olmuştur. Zengin aileler gerek kendi hanelerini gerekse de kamusal alanlardaki binaları süsleyecek ressam ve mozaikçilere hamilik yapmak için birbirleriyle yarışa girmişlerdir. Bizans sanatı bu dönemde Orta Çağ sanatı olarak kimliklenerek ana biçimlerini ve temel ilkelerini ortaya koymuş, devletin yıkılışına kadar da bir Orta Çağ sanatı olarak kalmıştır. İkonoklazm öncesi kilise ikonalarında biçimsel ve manevi yönden bir tutarlılık görülmemekteyken bu dönem sonrasında ikonografik bir program geliştirilmiş ve standart yakalanmıştır. Örneğin artık erken dönemde görülen uzun saçlı ve sakalsız genç İsa tasviri tamamen yok olmuş, kilisenin ibadet alanında imparator ve imparatoriçe gibi din dışı kişilerin tasvir edilmesi de bırakılmıştır. Bu yeni dönemde kilisenin neresinde, nasıl bir şekilde, kimin tasvir edileceği kurallarla takip edilmeye başlanmıştır.
Popüler kültüre etkileri
Bilge Karasu'nun 1970 yılında yayınlanan ve Sait Faik Hikâye Armağanı kazanan Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı adlı öykü kitabındaki ilk iki uzun öyküde Bizans ikonoklazmının toplumsal, psikolojik ve felsefi etkileri işlenmiştir.
Army of Ghosts
"Army of Ghosts", Büyük Britanya bilimkurgu dizisi Doctor Who'nun ikinci sezonunun on ikinci bölümüdür. İlk kez 1 Temmuz 2006 tarihinde BBC One kanalında yayınlanmıştır. "Doomsday" adlı bölüm bu bölümün devamı niteliğindedir.
Konu
Doktor ve Rose'un seyahatleri sırasında aralıklı olarak hayaletler gelmeye başlar ve halk buna alışır. Doktor hayaletlerin kaynağını öğrenmek için Torchwood Enstitüsü'ne gider. Bir Dalek gemisi görürler.
The Delicious One
TDO / T.D.O. olarak da bilinen Lezzetli Olan kısaca (ya da sloganı olan Dünyanın En Çok Aranan Wiener'i), Wienerschnitzel'in maskotudur. The Delicious One antropomorfik bir biber köpeğidir.
1997'de Yaratıcı Yönetmen Courtney Betley ve Kıdemli Sanat Yönetmeni Julia Cadar, TDO akla gelen Wienerschnitzel için Dünyanın En Çok Aranan Wiener'ını yaratmaya başladı. The Delicious One (ya da TDO) karakteri, 1999 yılında Luke Thomas tarafından yaratılan ve seslendirilen ve Londra'daki Loose Moose tarafından (ABD'de çalışmaya başlayan) geliştirilen bir Claymation karakteri olarak başladı. TDO'nun bu ilk versiyonu durum; Biraz naif olan TDO, keyifli kişiliği ve cazibesi nedeniyle herkesin her zaman onu istediğini düşündü, sadece herkesin daha haksız nedenlerle istediği hemen hemen her durumda hızlı bir şekilde keşfetmesini istedi (onu yemek istediler). Sürekli koşmaktaydı, aç insanların pençelerinden kaçmaya çalışıyordu.
Bathylutichthyidae
Bathylutichthyidae, Cottoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır.
Taksonomi
Bathylutichthyidae familyasına bağlı cinsler (2022):
Knutsford
Knutsford, İngiltere'nin Cheshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Kavaklı, Sason
Kavaklı, Batman ilinin Sason ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1917 yılı kayıtlarında Helîn olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Batman il merkezine 54 km, Sason ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
Zelandothyas
Zelandothyas, Zelandothyadidae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Australiothyas
Australiothyas, Zelandothyadidae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Lea-by-Backford
Lea-by-Backford, İngiltere'nin Cheshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Inis Oírr
Inis Oírr, İrlanda'da Aran Adaları'nın bir parçası olan adadır. Ada, Aran Adaları'nın en küçük adasıdır.
Hacırüstem, Menteşe
Hacırüstem, Muğla ilinin Menteşe ilçesine bağlı bir mahalledir.
Esino Lario
Esino Lario, İtalya'nın Lombardiya bölgesine bağlı Lecco ilinde bulunan bir komündür. Komünün nüfusu 31 Temmuz 2017 tarihi itibarıyla 747'dir.
Agonidae
Agonidae, Cottoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır.
Taksonomi
Agonidae familyasına bağlı cinsler (2022):
II. Süleyman Paşa
'''II. Süleyman Paşa ya da II. Süleyman Bey''', 1385-1392 yılları arasında hüküm sürmüş Candaroğulları Beyi.
Beyliğin durumu
Osmanlı ile iyi politikalar yürüten Kötürüm Bayezid, tahtını küçük oğlu İskender'e bırakmıştı. Tahtta hak iddia eden Süleyman, kardeşi İskender'i öldürdü. Kötürüm Bayezid ise intikam hevesiyle Süleyman'ın kız kardeşini ve çocuklarını öldürttü.
Bu olaylar yüzünden 1383/84 yılı kışında I. Murad'a sığınan Süleyman, ondan sağladığı orduyla Kastamonu'ya gelerek babası ile savaştı ve onu yendi. Kötürüm Bayezid, Sinop'a çekildi.
Ordu ile Kastamonu'ya gelmiş bulunan I. Murad, Süleyman'a yaptığı baskılar sonucu şehri ele geçirse de halkın karşı çıkması sonucu geri çekildi ve şehri Kötürüm Bayezid'e bıraktı.
Bey Oluşu
Babasının kendisini kovmasından sonra I. Murad'a ikinci defa sığınan Süleyman, tekrar Padişahın himayesi altına girmişti. Öyle ki I. Murad'ın; kardeşi Şehzade Süleyman'ın kızı Sultan Hatun'u, Candaroğlu Süleyman ile evlendirdiği kaydedilmiştir. Ancak bu evliliğin Kötürüm Bayezid ile Sultan Hatun arasında yapıldığı da kaydedilmiştir. Başka bir iddiaya göre ise; Kötürüm Bayezid de, II. Süleyman Paşa da, I. Murad'ın kardeşi Şehzade Süleyman'ın kızlarıyla evlenmiştir.
Süleyman, I. Murad'dan sağladığı destekle harekete geçtiği esnada babasının hastalanıp Sinop'a çekilmesi üzerine 1385 yılında Kastamonu'da bey oldu.
Hükümdarlığı
II. Süleyman Paşa'nın Bey olduğu ilk dönemlerde Osmanlı ile iyi geçindi. I. Murad'ın Karaman ve Kosova seferlerine yardımcı kuvvetler göndermişti.
I. Murad'ın Kosova Muharebesi'nde ölmesinden sonra tahta geçmek için aynı zamanda Anadolu'daki diğer beylerin de desteklediği kardeşi Yakup'u öldüren Yıldırım Bayezid Osmanlı tahtına geçmiş ve bu durum üzerine Karamanoğulları, Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Hamidoğulları, Menteşeoğulları, Germiyanoğulları ve Kadı Burhaneddin; Yıldırım Bayezid aleyhine bir ittifak oluşturmuştu. Süleyman Paşa bu olaylarda da Osmanlı ile ittifakta bulunmuş, 1389/90 yılı kışındaki Anadolu seferine bizzat Yıldırım Bayezid tarafında katılmıştı.
Bu seferin sonucu olarak Batı Anadolu beyliklerinin bir bir ortadan kaldırılmasıyla, ayrıca Osmanlı'nın ipek yolu üzerindeki Candaroğulları merkezlerine el koymasıyla sıranın kendisine geleceğini anlayan II. Süleyman Paşa Kastamonu'ya dönüp Kadı Burhaneddin ile münasebetler kurmuş; nitekim Vezirköprü'de Kadı Burhaneddin ile buluşmuş ve Osmanlı aleyhinde ittifak için anlaşmıştı.
Yıldırım Bayezid'in 1390 yılında Konya'yı kuşatması üzerine Karamanoğlu Ali Bey Kadı Burhaneddin'e yardım çağrısında bulundu. Kadı Burhaneddin bu teklifi kabul ederek II. Süleyman Paşayı Karahisar'a davet etti. Burada yardım üzerine görüşmeler sürdüğü esnada Karamanoğlu Ali Bey Yıldırım Bayezid'in tabiyetini kabul etmiş, bu yüzden ittifak boşa çıkmıştı. II. Süleyman Paşa Kastamonu'ya döndü.
Elçilerin Kayseri'de karşılaştığını haber alan Kadı Burhaneddin, kendi elçisini II. Süleyman Paşanın elçisiyle beraber Osmanlı'ya yolladı. Bu iki elçi, Yıldırım Bayezid'e Kastamonu seferini durdurmadığı takdirde Kadı Burhaneddin'in kendisine savaş açacağını bildirdiler. Bu durum üzerine Yıldırım Bayezid Kastamonu'dan çekildi.
Yıldırım Bayezid 1392 yılında bir kez daha Kastamonu üzerine yürüse de Kadı Burhaneddin'in Amasya'ya geldiği haberi üzerine geri çekildi. Ancak Yıldırım Bayezid Candaroğulları Beyliğini kendi ülkesine katmaya kararlıydı. 26 Nisan 1392 yılında Sinop'a sefer düzenlemek üzere deniz güçlerinin kuvvetlendirildiğini haber alan II. Süleyman Paşa, Kadı Burhaneddin'e elçi yolladı.
Kadı Burhaneddin; bu teklifi II. Süleyman Paşanın Taşanoğlu, Bafra Emiri ve Taceddinoğulları ile münasebetlerini kesmesi şartıyla kabul ettiyse de Süleyman Paşaya güvenmediğinden ötürü veziri Mehmed Çelebiyi yanına göndererek durumu teyit etmesini istedi.
Mehmed Çelebi, Kadı Burhaneddin'e ihanet ederek akrabası Taceddinoğlu Mahmud Çelebi ile işbirliği yaparak II. Süleyman Paşa ile birlikte Kadı Burhaneddin'e karşı bir ittifak oluşturdu. Amasya emiri Ahmed'e, Bafra Emirine ve Taşanoğluna mektuplar yazarak II. Süleyman Paşa'ya biat etmelerini söyledi.
Ölümü
Bu esnada, 1392 yılında, Yıldırım Bayezid'in Candaroğulları Beyliğine girmesi Mehmet Çelebiyi Kadı Burhaneddin'e yollamış ve kabahati yüzünden özür dileyerek yardım istemişti.
Kadı Burhaneddin ise Osmanlı'nın büyük bir tehdit olduğunu aklında bulundurarak yardım teklifini kabul etmiş ancak Yıldırım Bayezid hızlı davranarak Kadı Burhaneddin'i henüz Tavere'de karargahını kurduğu esnada II. Süleyman Paşayı yakalayıp öldürtmüş ve beyliğin büyük kısmını kendi topraklarına dahil etmişti.
II. Süleyman Paşanın mezarının nerede olduğu bilinmemektedir.
Erişim Sağlayıcıları Birliği
Erişim Sağlayıcıları Birliği (kısaca ESB), 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 8. maddesi kapsamı dışındaki erişimin engellenmesi kararlarının uygulanmasını sağlamak üzere 2014'te kurulan, özel hukuk tüzel kişiliğine sahip bir kuruluştur. Merkezi Ankara'da olan birliğin Genel Sekreteri Ömer Faruk Songun'dur.
Birliğin çalışma usul ve esasları, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından onaylanacak tüzükle belirlenir. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamında yetkilendirilen tüm İnternet servis sağlayıcıları ile İnternet erişim hizmeti veren diğer işletmecilerin katılmasıyla oluşan ve koordinasyonu sağlayan bir kuruluştur.
5651 sayılı Kanun'a göre Erişim Sağlayıcıları Birliği'ne üye olmayan İnternet servis sağlayıcılarının Türkiye'de faaliyette bulunması yasaklanmıştır. Birliğin gelirleri, üyeleri tarafından ödenecek ücretlerden oluşur. Kanunun 8. maddesi kapsamı dışındaki erişimin engellenmesi kararları, gereği için Birliğe gönderildikten sonra erişim sağlayıcılar tarafından derhâl, en geç dört saat içinde yerine getirmelidir. Kararların uygulanması amacıyla gerekli her türlü donanım ve yazılım erişim sağlayıcıların kendileri tarafından sağlanır.
Woolastookia
Woolastookia, Aturidae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Lea, Cheshire
Lea, Cheshire, İngiltere'nin Cheshire kontluğunda bulunan bir civil parish.
Hydroptiloidea
Hydroptiloidea Trichoptera takımına bağlı bir üstfamilyadır.
Neobrachypoda
Neobrachypoda, Aturidae familyasına bağlı bir hayvan cinsidir.
Yushi Makita
Yushi Makita (d. 10 Ocak 1964), Japon eski futbolcudur. Profesyonel kariyerine 1992 yılında Sanfrecce Hiroshima kulübünde başladı.
Aoniraptor
Aoniraptor, Arjantin'in Geç Kretase'sinden (Huincul Formasyonu) bir megaraptoran teropoddur.