cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emirgûneoğlu Yusuf Paşa
Safevilerin hizmetindeyken
1630'ların başında Osmanlı Devleti'nin Doğu sınırları hakkında durum o kadar iyi değildi. Sınır şehirlerinin valilerinde kaçma eğilimi oldukça artmıştı. 1633 yılında Osmanlı-Safevi ilişkileri çok soğumuştu. Diplomatik ilişkiler sıkıntılıydı. Tam da, bu sırada  1633 yılının Mart ayında Şah Safi, Kazvin'de iken Revan beylerbeyi Tahmaspkulu Han, Aras nehri kenarında isyan eden Kürt aşiretlerine karşı zafer haberi şaha muştulandı. Tahmaspkulu Han, Rüstem Han'la Gürcistan arazisine sefer haberini alan Osmanlı yanlısı Kürt emirleri birleşip üç-dört bin kişilik ordu Revan'ı talan etmeye başladılar. Gürcistan'dan dönen Tahmaspkulu Han, Kura nehri kenarında Revan'a yağma haberini aldıktan sonra, hızlı bir şekilde Aras nehri yönüne hareket etti. Aras nehri kenarında Tahmaspkulu Han'ın askerleri ile Osmanlı yanlısı Kürt aşiretleri arasında sağlam bir çarpışma oldu. Bu savaşta Kürt emirleri Bahaeddin ve Muhammed Bey Mahmudi yaralandı. Şah Safi emriyle Rüstem Han Türkmen 1633 yılında Van Kalesini ele geçirdi, Nahçıvan etrafını yağmacılardan temizledi. 1633 yılında Diyarbakır valisi Murtaza Paşa Van kalesine geldi, orada bir sürü asker yerleştirdi. Van çevresinde yaşayan Kürtler de, Osmanlı ordusu ile birleşti. Bununla birlikte bunların sayısı 40-50 bin kişi oldu. Bunları önlemek için, Şah Safi emriyle Revan Beylerbeyi Tahmaspkulu Han'a tabi üç-dört bin kişilik yerel ordu, on bin kişilik gulam birlikleri, eşik ağası Başıuğurlu Han, Rumiya Hakimi Kelbali Han askerleri Van'a doğru bir harekât yaptılar. Bunun sonunda Osmanlı ordusu mağlup bir şekilde Kars tarafına çekildi.
Bu gelişmeler sonrası gelişmelerden rahatsız olan ve atak bir politika izleyen Osmanlı hükümdarı IV. Murad, Revan'a sefer düzenledi. 200 bin kişilik bir orduyla, 26 Temmuz 1635 tarihinde Revan önlerine dayandı ve üç gün sonra top ateşine başladı. On gün süren top atışının sonunda şehri daha fazla savunamayacağını anlayan Revan beylerbeyi Tahmaspkulu Han, kaleyi 8 Ağustos 1635 tarihinde Osmanlı Sultanı IV. Murad'a teslim etti. Bunun üzerine sultan tarafından muhteşem bir merasimle huzura kabul edilen Tahmaspkulu Han, sonraki süreçte sultanın teveccühünü kazandı ve Sünniliği benimsemesinin ardından Yusuf ismini alarak Osmanlı hizmetine geçti.
Osmanlı hizmetine geçişi
Yusuf ismini alıp Osmanlı devleti hizmetine girdikten sonra, vezir rütbesiyle Halep beylerbeyliğine görevlendirildi. İki ay sonra dikkat çekici hareketlerinden göze batarak Halep'teki görevinden azledildi ve payitahta çağrıldı. Sultan IV. Murad'ı İzmit'te karşılayan kafilenin içinde bulundu ve bir kadırgayla İstanbul'a geçti. Hemen ardından, kendisine bugün Emirgan olarak anılan Feridun Bey Bahçeleri muhitinde bir köşk, Ahırkapı’da bir saray ve Kâğıthane’de bir çiftlik tahsis edildi. İlerleyen zamanlarda, musikiye ve şiire olan ilgisi, eğlenceye ve sefahat işlerine olan düşkünlüğü sayesinde padişahın yakın adamlarından biri oldu. IV. Murad'ın 1640 yılındaki vefatından bir yıl sonra, 17 Haziran 1641 tarihinde bölücü ve yıkıcı propaganda yaptığı iddiasından dolayı Sultan İbrahim'in emriyle idam edildi. Mezarı İzmit'tedir.
İstanbul-Sarıyer'e bağlı Emirgan semti, adını Emirgüneoğlu Yusuf Paşa'dan almıştır. Bölge, ilk başta paşanın adıyla anılmış, zamanla değişime uğrayarak Emirgan adını almıştır.
Seddülbahir Kalesi
Seddülbahir Kalesi, 1656 yılında Venedikliler’in Limni ve Bozcaada’yı işgal etmelerinin ardından, 1659 yılında Mimar Mustafa Ağa tarafından savunma amacıyla inşa edilmiş bir kaledir.
Aşağı, İbradı
Aşağı, Antalya ilinin İbradı ilçesine bağlı bir mahalledir.
Gangnam Beauty
Gangnam Beauty, 2018 yılında JTBC kanalında yayınlanan Güney Kore'nin televizyon dizisi.
Harpastum
Harpastum, Roma İmparatorluğu'nda altıncı yüzyıla kadar yaygın olarak oynanan takım oyunu. Günümüz hentbol, ragbi ve futbol oyunlarına benzerlik göstermektedir. Oyun kuralları hakkında kesin bilgiler mevcut değildir, oyun dikdörtgen şekildeki sahada, 27 şerlik iki takım halinde oynanıp, domuz bağırsağından yapılmış topu karşı takımın kale çizgisinden geçirmek şeklindedir. Oynanış şekli ise günümüz hentbolunda olduğu gibi topu el ile yakalayıp oyuncular arasında paslaşmalar ile ilerletilmesi şeklindedir.
2023 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Sırbistan
Sırbistan, 2023 Eurovision Şarkı Yarışması 'na Luke Black'ın seslendirdiği "Samo mi se spava" adlı şarkısıyla katılmıştır. Sırp yayıncı Radio-televizija Srbije (RTS) tarafından Birleşik Krallık'ın kenti Liverpool'da yapılan 2023 yarışması'nda Sırbistan'ı temsil edecek katılımcı Pesma za Evroviziju '23 yarışması'nın kazananı olmuştur.
Geçmişi
2023 yarışması'ndan önce, Sırbistan Eurovision Şarkı Yarışması'na on dört kez katılmış, ilk katılımını 2007 yılında gerçekleştirmiştir. Sırbistan günümüze dek bir kez kazanmıştır. Ülke en iyi derecesini 2007 yılında "Molitva" adlı şarkısıyla Marija Serifovic ile birinci olarak almıştır. Sırbistan Yarı final sistemi getirilen 2004 yılından bu yana 3 kez finale çıkamamıştır. 2022 yılında Sırbistan Konstrakta'nın seslendirdiği "In corpore sano" adlı şarkı ile katıldığı yarışmanın yarı finalinde 3. olarak finale yükselmiş, finalde 5. olmuştur.
Sırp yayıncı Radio-televizija Srbije (RTS) Sırbistan'ın temsilcisini seçmek için görevlendirilen kuruluştur. Ülke ilk katıldığı 2007 yılından bu yana Eurovision Şarkı Yarışması için temsilcisini Görevlendirme veya Ulusal Final yöntemleri ile belirlemektedir. Sırp yayıncı 2022 yılından beri düzenlediği Pesma za Evroviziju '22 adlı yarışma ile temsilcisini seçecektir.
Pesma za Evroviziju '23
Pesma za Evroviziju '23, Sırbistan'ın 2023 Eurovision Şarkı Yarışması'na temsilci göndermek için RTS yayıncısı tarafından oluşturulmuş bir Ulusal Finaldir. Gösterilerin tümü Belgrad, Košutnjak'da bulunan RTS'nin 8 ve 9 stüdyolarında yapılmıştır.
Yarı-finaller
Birinci Yarı final 1 Mart 2023 tarihinde yapılmıştır. "Moj prvi ožiljak na duši" adlı şarkısıyla Nađa, "Od jastuka do jastuka" adlı şarkısıyla Stefan Shy, "Cvet sa Istoka" adlı şarkısıyla Princ, "Novi plan drugi san" adlı şarkısıyla Filip Baloš, "Svadba ili kavga" adlı şarkısıyla Chegi & Braća Bluz Band, "Samo mi se spava" adlı şarkısıyla Luke Black, "Indigo" adlı şarkısıyla Empathy Soul Project ve "Nedostupan" adlı şarkısıyla Boris Subotić finale yükselmiştir.
İkinci yarı final 2 Mart 2023 tarihinde yapılmıştır. "Greh" adlı şarkısıyla Dzipsii, "Devojka tvog dečka" adlı şarkısıyla Nadia, "Rumba" adlı şarkısıyla Zejna, "Posle mene" adlı şarkısıyla Filarri, "Neka, neka" adlı şarkısıyla Frajle, "Zumi zimi zami" adlı şarkısıyla Hurricane, "Viva la Vida" adlı şarkısıyla Duo Grand ve "Liberta" adlı şarkısıyla Gift finale yükselmiştir.
Eurovision'da
2023 Eurovision Şarkı Yarışması, Yarı finalleri 9 ile 11 Mayıs 2023 tarihlerinde, Final ise 13 Mayıs 2023 tarihinde Birleşik Krallık'ın kenti Liverpool'da bulunan Liverpool Arena'da yapılmıştır. Bütün ülkelerin dışında Big 5 ülkeleri (Almanya, Birleşik Krallık, Fransa, İspanya ve İtalya) ve Ev sahibi ülke, iki yarı finalden birinde yarışmayıp direkt olarak finalde yarışmış fakat Yarı finalde oy kullanmıştır. Her yarı finalde ilk on'a giren ülkeler Finale çıkmaya hak kazanmıştır. 31 Ocak 2023 tarihinde yapılan kura çekimi töreninde, ülkelerin hangi yarı finalin hangi yarısında yer alacağı ve Büyük 5li ülkelerinin hangi yarı finalde oy kullanacağı belirlenmiştir. Sırbistan, 9 Mayıs 2023 tarihindeki birinci yarı finalde yarışmasına karar verilmiş ve Yarı final'in birinci yarısında yer alacağı belirlenmiştir.
2023'ün bütün katılımcı şarkıları yayınlandıktan sonra yarışmanın yönetmenleri Yarı finallerde hangi ülkenin kaçıncı sırada çıkacağı belirlemiştir. Yarışmanın yönetmenleri Sırbistan'ın Malta'dan sonra ve Letonya'dan önce 3. sırada sahne almasına karar vermiştir.
Yarı finalde, Sırbistan'ın ilk 10'da yer aldığı ve dolayısıyla büyük finale yükseldiği ilan edildi. Daha sonradan Sırbistan'ın 37 puan alarak onuncu olarak finale çıktığı açıklanmıştır. Yarışmanın yapımcılarının Final kura çekimi kararı sonrasında Sırbistan'ın 'dan sonra ve 'dan önce 5. sırada sahne almasına karar verilmiştir. Yarışmanın sonunda Sırbistan halktan 16 puan ve jüriden 14 puan alarak toplamda 30 puanla yarışmada yirmi dördüncü olmuştur.
Detaylı oylama sonuçları
Aşağıdaki üyeler Sırp jürisinden oluşmaktadır:
Hi-NRG
Hi-NRG, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ta 1970'lerin sonu ve 1980'lerin başında ortaya çıkan yüksek tempolu disko ve elektronik dans müziği ögelerine sahip müzikal tarz.
Kazakistan'da vergilendirme
Kazakistan'da vergilendirme, Kazakistan'da temel yasal hareketin oluşturulması ve düzenlenmesi konusunda vergilendirme bütçesine vergi ve diğer zorunlu ödemelerde Kazakistan Cumhuriyeti Kanunlarına ("Vergi Kanunu") göredir. 10 Aralık 2008 tarihinde kabul edilen Vergi Usul Kanunu 1 Ocak 2009 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
Alphonse Pénaud
Alphonse Pénaud (31 Mayıs 1850, Paris – 22 Ekim 1880) Fransız havacı havacılığın en önemli öncülerinden biriydi.
Kazakistan'da vergilendirme
Tarihsel gelişim
Kazakistan Ekim 1990 yılında SSCB üyesi olarak egemenliğini ilan etti ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra ülke Aralık 1991'de bağımsızlığını ilan etti. Egemen Cumhuriyetin Vergi Mevzuatı, ilk parçası "İşletmeler, Dernekler ve Birliklerin Vergi Üzerine" 1991 kararnamesi idi.
Alphonse Pénaud
Kauçuk (lastik) gücüyle çalışan model uçağı bulan ve aynı zamanda havacılık endüstrisini kuran kişidir. Pervaneli ornithopterler üretmiş ve satmıştır. Aynı zamanda Paul Gauchot ile birlikte toplanabilen iniş takımları olan bir amfibik (su üzerinde hareket edebilen) tek kanat (monoplane) tasarlamıştı. İntihar ederek ölmüştür.
Kazakistan'da vergilendirme
Tarihsel gelişim
1995 yılında Başkan Kazakistan vergi sistemini düzenleyen ("Kararname"), "Vergi, Bütçe ve Diğer Ödemeler Üzerine" bir kararname yayınladı. Kararnamede sadece vergi hakkında sağlanan genel bilgi ve vergilerin her birinde özel bilgiler için sağlanan çeşitli talimatlar anılacaktır.
2002 yılında Bütçede Vergi ve Diğer Zorunlu Ödemeler üzerine Kazakistan Cumhuriyeti ("2002 Vergi Kanunu") Kanunu yürürlüğe girmiştir. 2002 Vergi Kanunu Kararnamesi daha kapsamlı bir yasal hareket olmuştur. Aslında 2002 Vergi Kanunu devlet ve vergi mükellefi arasındaki ilişkileri düzenler ve hesaplama ve vergi ödemeleri ile ilgili işlemleri sağlar.
2008 yılında Başkan, Kazakistan Cumhuriyeti'nin düşük vergi oranları ve basitleştirilmiş vergi idaresi işlemleri için sağlanan yeni bir vergi kanununun gerektiğini duyurmuştur. Sonuç olarak, Bütçe Vergisi ve Diğer Zorunlu Ödemelerde Kazakistan Cumhuriyeti Kanunu ("Vergi Kanunu") 10 Aralık 2008 tarihinde kabul edilmiş ve 1 Ocak 2009 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
Samsung Galaxy C serisi
Samsung Galaxy C serisi Samsung Electronics tarafından geliştirilen ve pazarlanan, Samsung Galaxy ailesine ait bir dizi Android tabanlı akıllı telefon serisidir. Hindistan'da Samsung Telecommunications (Samsung Mobile) tarafından üretilmiştir. Samsung Galaxy C Serisi ailesindeki en düşük fiyatlı telefon Samsung Galaxy Core Prime idi. Bu hat altında piyasaya çıkan en son cihaz Samsung Galaxy C9 Pro modeli oldu.
Kaim (Fâtımî halifesi)
Ebu'l-Kasım Muhammed ibn Abdullah (Arapça أبو القاسم محمد بن المهدي القائم بأمر الله; Nisan 893 - 17 Mayıs 946), veya daha çok bilinen saltanat ismiyle el-Ka'im bi-Emrillah veya bi-Emri'llah ( "Allah'ın emirlerini yerine getiren"), Fatımi hanedanının Ifrıkiyye'deki ikinci halifesiydi ve 934'ten 946'ya kadar hüküm sürdü.İsmaili mezhebine göre 12. İmamdı.
Yeni Bir Gün
Yeni Bir Gün, Barış Manço'nun üçüncü plağıdır.
Barış Manço ve Kurtalan Ekspres'in progresif tarzda yaptıkları en olgun albümleridir. Albümün prova çalışmaları 6 ay sürmüştür. Bu provalar Kurtalan Ekspres elemanları ile Barış Manço'nun kendi evinde yapılmıştır. Şarkıların oluşturulmasında albümün mimarı da diyebileceğimiz Kılıç Danışman ve Ahmet Güvenç'in temelde büyük etkisi vardır. Albüm merkezde Analog Synthesizer soundu üzerine kuruludur. "Sarı Çizmeli Mehmet Ağa", "Aynalı Kemer" Barış Manço'nun halk deyişlerini kullanıp Türk müziğini, progresif müzikle başarıyla harmanlayarak bestelediği şarkılardandır. "Gesi Bağları", "Ham Meyvayı Kopardılar Dalından" gibi türkü yorumları ve elektronik / epik diyebileceğimiz "Çoban Yıldızı", Daha önce "Flower of Love" olarak yorumlanan "Bir Selam Sana", 2023'ün devamı olan "İkinci Yolculuk" ve "2024" şarkıları albümde yer alır. "Ne Ola Yar Ola" ve "Bir Kelebeğin Yaşam Öyküsü" senfonik eserlerdir. Bu albümde de kompoziyon tarzında düzenlenmiş bir çalışma yer almaktadır. "Yeni Bir Gün", "Anlıyorsun Değil mi?", "Ne Köy Olur Benden Ne De Kasaba", "Elveda Ölüm" şarkıları bir bütün oluştururlar.
Albüm çıktıktan sonra Barış Manço ve Kurtalan Ekspres TRT'de İzzet Öz'ün hazırladığı "Sihirli Lamba" adlı müzik programına, 17 Şubat ve 17 Aralık 1979 tarihlerinde olmak üzere iki defa konuk olmuşlar ve albüm parçalarını tanıtmışlardır. Programda gösterilmek üzere bazı parçalara klip de çekilmiştir. "Sarı Çizmeli Mehmet Ağa", "Bir Selam Sana", "Ne Ola Yar Ola", "Yeni Bir Gün" parçaları bunlardan bazılarıdır.
Bu albümden "Sarı Çizmeli Mehmet Ağa" Kurban ve daha sonra Nev tarafından, "Aynalı Kemer" Ayna tarafından, "Anlıyorsun Değil mi?" ise Teoman tarafından yeniden yorumlanmışlardır. Bu üç şarkı Mançoloji albümünde yeni düzenlemeleriyle bu albümü temsil etmektedirler.
Yaşar Erkan
Yaşar Erkan (1912; Erzincan, Refahiye, İspidi Köyü - 18 Mayıs 1986; İstanbul), Türkiye Cumhuriyeti'nin olimpiyatlarda aldığı ilk altın madalyayı kazanmış olan Türk güreşçi. 4 yaşındayken Erzincan'dan İstanbul'a geldi. Kumkapı Güreş Kulübü'nde güreşe başladı ve burada yetişti. Babası Ali Efendi de köylerinin meşhur pehlivanlarındandı. Yaşar Erkan, 1933 yılında Türk Milli Güreş Takımı'na seçildi, aynı yıl Balkan Şampiyonluğu'nu kazandı. Bu şampiyonluğu 1934 ve 1935 yıllarında da elinde tuttu. Berlin'de grekoromen stilde 61 kilo Olimpiyat Şampiyonluğu'nu kazandı (1936). Yaşar Erkan, 1936 Yaz Olimpiyatları'nda altın madalya aldıktan sonra "Şampiyonluk kürsüsünde şanlı bayrağımız şeref direğine çekilirken kendimi tutamadım, gözlerimden yaşlar sel gibi aktı. Yüz yirmi bin kişinin ve Hitler’in önünde bayrağımızı şeref direğine çektirmek ve ayakta güzel marşımızı dinletmek zevklerin en güzeli ve en büyüğüdür." demiştir.
“Kendin küçüksün; ama memleket için önemli bir iş yaptın. Artık adın Türk spor tarihine geçti. Çok yaşa Yaşar!”. Telgraf Mustafa Kemal Atatürk'ten gelmektedir.
Daha sonra Erkan’a Atatürk tarafından bir ev armağan edildi, aynı zamanda sporcunun soyadı olan ve çaresiz anlamına gelen "Naçar", Atatürk tarafından bir topluluğun ileri gelenlerinden anlamındaki "Erkan" olarak değiştirilmiştir. Yaşar Erkan aynı zamanda bir terziydi.
1940 yılında da Balkan Şampiyonluğu'nu kazandıktan sonra güreşi bıraktı. Erkan 18 Mayıs 1986'da öldü. Mezarı Zeytinburnu'ndaki Merkezefendi Mezarlığı'ndadır.
Kepler'in gezegensel hareket yasaları
Tycho Brahe, Kepler'den önce Alman İmparatorluğunun astroloğuydu ve o güne kadarki en iyi gök haritalarını hazırlamıştı. Brahe'nin kalfası olan Kepler, Brahe'nin ölümünden sonra bu haritaları inceleyerek Brahe'in gezegenlerin konumları ile tutmuş olduğu kayıtların görece basit olan üç adet matematiksel ifade ile açıklanabileceğini bulmuştur.
Yasalar
1. Yasa 2. Yasa 3. Yasa
Kepler yasaları, Aristocu ve Batlamyusçu astronomi ve fiziğe meydan okumuştur. Batlamyus modelinden tamamen farklı olarak, gezegenlerin değişken hızlarının, tüm gezegenlerin Güneş çevresindeki eliptik yörüngelerde dolandığını iddia ederek doğrulukla açıklanabileceğini söylemiş, astronomi ve fiziği kökten değiştirmiştir. Hemen hemen bir asır sonra Isaac Newton, kendi hareket yasalarından ve yine kendi bulduğu evrensel çekim yasasından yola çıkıp, Öklid geometisini kullanılarak Kepler yasalarının ortaya çıkarılabileceğini göstermiştir.
Günümüzde Kepler yasaları yapay uyduların ve Kepler'in bile habersiz olduğu Güneş yörüngesinde dolanan kimi cisimlerin (uzak gezegenler ve küçük astroidler gibi) yaklaşık yörüngelerini hesaplamakta kullanılmaktadır. Bu yasalar, atmosfer sürtünmesi, görelilik ve diğer cisimlerin etkisi göz önünde bulundurulmadığında, göreli olarak küçük cisimlerin daha büyük ve daha kütleli cisimler etrafında yaptığı hareketleri açıklamada oldukça kullanışlıdır.
Yasaların genelliği
Bu yasalar birbiri etrafında dönen herhangi iki cismin hareketini açıklar. Bu cisimlerin kütleleri, yaklaşık olarak birbirine eşit (örn. Charon ve Plüton (~1:10)), birbirinden az miktarda farklı (örn. Ay ve Dünya (~1:100)) veya birbirinden çok farklı (örn. Merkür ve Güneş (~1:10,000,000)) olabilir.
Tüm durumlarda her iki cisim de ortak bir kütle merkezi noktası etrafında dolanır ve hiçbirinin de kendi kütle merkezi elipsin odaklarından birinde bulunmaz. Buna rağmen her iki yörünge de, odaklarından biri sistemin kütle merkezinde olacak şekilde bir elips şeklindedir. Kütleler birbirinden çok farklı olduğunda (örn. Güneş etrafında dolanan gezegenler), kütle merkezi daha kütleli cismin kendi kütle merkezinin çok yakınında hatta gövdesi içinde bulunur. Dolayısıyla, sistemin kütle merkezi, kütlesi büyük olan cismin içinde kalır. (Güneş sisteminde Güneş-Jüpiter ağırlık merkezi hariç durum böyledir.) Bu durumda sistemin kütle merkezini büyük kütleli cismin kütle merkezinden ayırt edebilmek için çok hassas ölçümler yapmak gerekir. Bu nedenle birinci yasa Güneş etrafında dolanan gezegenlerin hareketini doğrulukla açıklar.
Aşağıda bu üç yasa özetlenecektir.
Birinci yasa
Zamanında bu çok çarpıcı bir iddia idi; önceki inanışa göre yörüngeler mükemmel çemberler üzerinde bulunmalıydı. Bu gözlem evrenin Kopernikçi görüşünü desteklemekteydi. Bu durum, yasanın modern bağlamda ilişkisini yitirdiği anlamına gelmez. Teknik olarak elips çemberden farklı olmasına rağmen, küçük dışmerkezliliğe sahip bir yörüngede dolanan bir gezegenin yörüngesi kabaca bir çember olarak düşünülebilir. Bu nedenle gezegenlerin yörüngeleri kabaca gözlenerek, yörüngelerin gerçekten de eliptik olduğunu görebilmek kolay değildir. Buna rağmen Kepler'in hesaplamaları yörüngelerin eliptik olduğunu göstermiş, Güneş'e çok daha uzak göksel cisimlerin yörüngelerinin de büyük dışmerkezliliğe sahip eliptik yörüngeler olacağını öngörmüştür (bu iki yanından çekilip uzatılmış bir çembere benzer). Kepler'den sonra birçok göksel cisim astronomlar tarafından kuyruklu yıldız veya asteroid olarak adlandırıldı. Cüce gezegen Plüton 1930'ların sonlarına doğru keşfedildi. Keşfin bu denli gecikmesinin nedeni, Plüton'un boyutlarının diğer gezegenlere kıyasla çok daha küçük olması, ve dışmerkezliliğinin çok büyük olmasıdır.
İkinci yasa
Sembolik olarak:
Burada ifadesi "alansal hız"'ı (birim zamanda taranan alan) ifade eder. Matematiksel olarak bu ifadenin zamana göre türevinin sıfır olması, gezegen tarafından birim zamanda taranan alanın sabit olduğu anlamına gelmektedir.
Bu yasa eşit alanlar yasası olarak da bilinir. Bu yasayı anlayabilmek için, gezegenin bir A noktasından B noktasına bir günde gittiğini varsayalım. Güneş'ten A ve B noktalarına çizilen çizgiler ve gezegenin A noktasından B noktasına hareket ederken izlediği eğrinin içinde kalan bölge bir alan (kabaca bir üçgen) tanımlar. İkinci yasa der ki gezegen, yörüngesinin hangi konumunda olursa olsun, gezegenin bir günlük hareketi boyunca bu aynı alan kaplanacaktır. Birinci yasa bir gezegenin yörüngesinin eliptik olduğunu söylediğine göre, gezegen, yörüngenin farklı konumlarında Güneş'e farklı uzaklıklarda bulunacaktır. Bu durum, gezegenin Güneşe yakın olduğu durumda, uzak olduğu durumdaki ile aynı alanı taraması için daha hızlı gitmesi gerektiği sonucunun çıkmasını gerektirir.
Kepler'in ikinci yasası, birinci yasasının üzerine eklenen bir gerçeği daha ifade etmektedir. İkinci yasa, birinci yasaya göre eliptik yörüngede dolanan gezegene etkiyen net teğet kuvvetin sıfır olması gerektiğini söylemektedir. 'Alansal hız' adı verilen nicelik açısal momentum ile çok yakından ilişkilidir ve bu sebepten ötürü Kepler'in ikinci yasası açısal momentumun korunumunun da bir ifadesidir.
Üçüncü yasa
Güneşten uzak gezegenler, daha yakın olanlara kıyasla daha uzun yörünge periyotlarına sahiptir. Kepler'in üçüncü yasası bu gerçeği niceliksel olarak açıklar.
Sembolik olarak:
P gezegenin yörüngesel periyodu ve a yörüngenin ana eksenidir.
Orantı sabiti Güneş çevresinde dolanan tüm gezegenler için aynıdır.
C sabitinin değeri en son ölçümlere göre MKS sisteminde şu şekilde bulunmuştur:
Örneğin, bir A gezegeninin Güneşe olan uzaklığının B gezegeninin Güneşe olan uzaklığından dört kat daha büyük olduğunu düşünelim. Bu durumda A gezegeni B her turda, B gezegeninden 4 kat daha fazla yol katedecektir ve dahası A gezegeni B gezegeninin yarısı kadar bir hızla hareket edecektir. Yasaya göre, toplamda A gezegeninin yörüngeyi tamamıyla dolanması için geçen süre, B gezegeninin yörüngeyi dolanması için geçen süreden 4×2=8 kat daha büyük olacaktır (82=43).
Sıfır dışmerkezlilik
Kepler yasaları Kopernik modelini mükemmelleştirir. Eğer bir gezegensel yörüngenin dışmerkezliliği sıfırsa Kepler yasaları aşağıdaki şekli alır:
Gerçekten de Kopernik ve Kepler tarafından bilinen altı gezegenin dışmerkezlilikleri oldukça küçüktür, bu nedenle bu gezegenler için Kepler yasalarını yukarıdaki şekilde almak, bu gezegenlerin hareketi için mükemmel yaklaşıklıklar sağlar.
O zamanlar düzgün çembersel hareketin normal olduğu düşünüldüğünden, bu hareketten herhangi bir sapma bir anormallik olarak görülüyordu. Kepler'in Kopernik modeli üzerine yaptığı düzeltmeler açıkça belli olmuyordu:
Mart ekinoksundan Eylül ekinoksuna kadar olan süre yaklaşık 186 gün iken, Eylül ekinoksundan Mart ekinoksuna kadar olan süre yaklaşık 179 gündür. Bu temel gözlem Kepler'in yasalarını kullanarak gösteriyor ki dünya yörüngesinin dışmerkezliliği sıfır değildir. Bir çap doğrusu yörüngeyi alanları eşit iki kısma ayırırken, ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasındaki kesişim, yörüngeyi alanları oranı 186/179 olacak şekilde iki kısma ayırır. Böylece dünya yörüngesinin dışmerkezliliği yaklaşık olarak,
bulunur. Bu değer ölçülen gerçek değere oldukça yakındır.
Sıfır olmayan gezegensel kütle
Kepler yasalarına uygun şekilde hareket eden bir gezegenin ivmesinin Güneş'e yönelmiş olduğu ve ivmenin büyüklüğünün Güneş'e olan uzaklığın karesi ile ters orantılı olduğu gösterilebilir. Isaac Newton evrende bulunan tüm kütlelerin, kütleçekim kuvveti olarak tanımladığı bir kuvvet ile birbirini çektiğini varsaymıştır. Gezegenlerin kütlesi Güneş'e kıyasla çok küçük olduğundan, yörüngeler yaklaşık olarak Kepler yasalarına uyumludur. Newton'ın modeli Kepler yasalarını geliştirerek, gözlemlere daha uygun sonuçlar elde edilmesini sağlar.
Gezegenlerin oluşturduğu çekim nedeni ile Kepler yasalarından sapmalar pertürbasyon (ing. perturbation) olarak adlandırılır.
Kepler'in üçüncü yasasındaki orantı sabitinin yörüngede dolanan cisimlerin kütlelerine bağımlılığı aşağıdaki ifadedeki gibidir:
Burada P yörüngeyi dolanmak için geçen zaman (periyot) ve P/2π radyan başına zamandır. G kütleçekim sabiti, M Güneş'in kütlesi ve m gezegenin kütlesidir. Eşitlikten görüleceği üzere, gezegenin kütlesi Güneş'in kütlesi yanında ihmal edilebilecek ölçüde küçük olduğunda, Kepler sabitinde gezegenin kütlesi nedeni ile meydana gelen değişim yok sayılabilir. Örnek olarak Kepler sabitinde, Güneş Sistemindeki en büyük kütleli gezegen olan Jupiter'in kütlesinden kaynaklanan tutarsızlık bile yüzde 10 kadardır.
Kepler döneminde uzay cisimleri hakkında bilinenler
Bütün ilk ve ortaçağ boyunca, Dünya’nın evrenin merkezi olduğu varsayıldı (Batlamyus modeli). Buna karşı çıkan ilk isim görüşlerini ölüm döşeğinde yayımlatmayı başaran Polonyalı papaz ve bilim insanı Nicolaus Copernicıus (1473-1543) oldu. 17. yüzyıla gelindiğinde bilim insanları ikiye ayrılmıştı. Bir bölümü din ve ilk çağ Yunan filozoflarının etkisi altında hala Dünya merkezli evreni, bir kısmı da Güneş merkezli evreni savunuyordu. Kepler ikinciler arasındaydı. Ne var ki, Güneş merkezli evreni savunanlar o tarihte bilinen altı gezegenin (Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter ve Satürn) hareketlerindeki bazı düzensizlikleri açıklayamıyorlardı.
Feynman’ın kayıp dersi
Kepler’in ikinci yasasının o günkü matematiksel imkânlarla nasıl üretildiği daima merak konusu olmuş ve Nobel ödüllü Amerikalı fizikçi Richard Feynman (1918-1988) bu konuyu bir ders konusu haline getirmiştir. 13.3.1964 tarihinde Kaliforniya Teknik Üniversitesi’nde Feynman’ın tamamen geometri kullanarak verdiği dersin notları sonradan David L.Goodstein ve Judith R.Goodstein tarafından toparlanarak yayımlanmıştır. Bu kitap Zekeriya Aydın tarafından çevrilmiş ve 2003 yılında Türkiye'de de Feynman'ın Kayıp Dersi: Gezegenlerin Güneş Çevresindeki Hareketi adı altında Tübitak tarafından yayımlanmıştır.
Ferhan Şensoy
Osman Ferhan Şensoy (26 Şubat 1951, Samsun - 31 Ağustos 2021, İstanbul ), Türk tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu; roman, deneme, günlük, televizyon dizisi ve film senaryoları yazarı, şair ve Ortaoyuncular tiyatro topluluğunun kurucusudur.
Tek kişilik oyunu Ferhangi Şeyler, 1987 yılından itibaren yaşamının sonuna kadar aralıksız devam eden en tanınmış oyunudur. Birçok kesim tarafından Ferhangi Şeyler'in stand-up komedilerinin ilham kaynağı olduğu düşünülse de, kendisi bunu "Ferhangi Şeyler’den etkilenmiş olabilirler ama Ferhangi Şeyler bir stand up değildir." diyerek açıklamıştır. Kel Hasan Efendi'den günümüze gelen Ortaoyuncuları Kavuğu'nu Münir Özkul'dan devralmış ve Rasim Öztekin'e devretmiştir.
Her oyununa emeği geçenlere, zaman gözetmeksizin oyun gelirlerinden pay vererek mali olarak da Türk Tiyatrosu'nda kendine özgü bir yer edinmiştir.
Gençliği
1957'de Samsun Gazi Osman Paşa İlkokulunda eğitim hayatına başlayan ve 1961 yılında girdiği Galatasaray Lisesinde de bir süre okuyan Şensoy, 1970 yılında Çarşamba Lisesinden mezun oldu.
İlk öykü ve şiirleri Yeni Ufuklar ve Soyut dergilerinde 1969 yılında yayımlanan Şensoy'un, yazdığı skeçler de Devekuşu Kabare'de 1970 yılında oynanmaya başladı.
1971 yılında Grup Oyuncuları çatısında ilk profesyonel oyunculuk deneyimini yaşayan Şensoy, 1972-1975 yılları arasında Fransa ve Kanada'da tiyatro eğitimine ve çalışmalarına Jerome Savary, Andre-Louis Perinetti gibi isimlerle devam ederken Montreal'de Ce Fou De Gogol adlı oyunuyla 1975'te En İyi Yabancı Yazar ödülünü aldı. Yine Montreal’de Theatre De Quatre - Sous’da da, yönetmenliğini yaptığı, Harem Qui Rit isimli müzikalde oynadı. Aynı yıl Türkiye'ye döndü.
Türkiye'ye dönmesinin ardından, 1976’da Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu'nda, yazarlığını da yaptığı Dur Konuşma Sus Söyleme adlı oyunda rol alan Şensoy, Türk Yazarları Tiyatrosu’nda da oyunculuk ve yönetmenlik yaptı. Aynı sene ilk televizyon skeçlerini yazmaya başlayan Şensoy, Ali Poyrazoğlu'yla beraber rol aldığı bu skeçlerin birinde, bir garson rolüyle ilk kez televizyona çıktı.
Nisa Serezli - Tolga Aşkıner Tiyatrosu'nda oyunculuk yapan Şensoy, yine 1976 senesi içinde, TRT’ye ve Devekuşu Kabare Tiyatrosu'nda çeşitli skeçler yazdı.
1978’de, ilk kitabı Kazancı Yokuşu’nun yayınlanmasının ardından, yönetmenliğini Temel Gürsu’nun yaptığı Kızını Dövmeyen Dizini Döver ile ilk kez bir film çalışması yapan Şensoy, aynı yıl Mete İnselel ile Anyamanya Kumpanya Tiyatrosu’nu kurdu ve kendi eseri olan, İdi Amin Avantadan Lavanta oyununda rol aldı ve yönetmenlik yaptı.
Yine 1978'de, yazdığı Bizim Sınıf adlı televizyon dizisi ikinci bölümden sonra öğretmenlerin manevi şahsiyetini aşağı gösterdiği gerekçesiyle TRT'de yasaklandı. Daha sonra Bizim Sınıf, Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu'nda sahnelenecekti. Oyuncu olarak katıldığı Evdekiler ve Giyim Kuşam Dünyası televizyon dizileri de yayından kaldırıldı. O sene, Anyamanya Kumpanya’dan ayrılan Şensoy, daha sonra Ayfer Feray Tiyatrosu’na geçti ve oyunculuğa burada devam etti.
1979'da TRT'de, kendi yazdığı Sizin Dershane dizisinde oyunculuk yapan Şensoy, Ayfer Feray Tiyatrosu’nda da yine kendi yazıp yönettiği ve müziklerini yaptığı Hayrola Karyola oyununda rol aldı. Stardust Gece Kulübü’nde, yazdığı Dedikodu Şov isimli bir kabare gösterisini, Adile Naşit, Perran Kutman, Pakize Suda, Sevda Karaca ve İstanbul Gelişim Orkestrası'yla sahneleyen Şensoy, aynı kulüpte, Arda Uskan'ın yazıp, Fuat Güner'in müziklerini yaptığı Kukla ve Kuklacı Kabare gösterilerinde rol aldı.
Ortaoyuncular
Şahları da Vururlar oyununda yönetmen ve oyuncu olarak yer alan Şensoy’un, Fuat Güner'le birlikte müziklerini de yaptığı oyunu, Avni Dilligil Jüri Özel Ödülü ve Dergi-13’ün, En Başarılı Oyun Ödülü’ne layık görüldü. Kenter Tiyatrosu'nda dört haftalık gösteriden sonra, Ortaoyuncular, Şahları da Vururlar’ı, 10 Kasım 1980'de taşındıkları Beyoğlu'ndaki Küçük Sahne'de sahnelemeye devam etti.
1981'de, Parasız Yaşamak Pahalı’yı yazan ve Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı oyununu yazan ve yöneten Şensoy, Fuat Güner ve Özkan Uğur'un müziklerini yaptığı oyunda, Zeliha Berksoy'la beraber rol aldı. Şahları da Vururlar, oyunun gösterileri sürerken, Ortaoyuncular Yayınları'nın ilk kitabı olarak yayımlandı.
1982'de, Afitap'ın Kocası İstanbul kitabının yayımlanmasının ardından, Nöbetçi Tiyatro (Nöbetçi Oyuncular)'da Friedrich Dürrenmatt'ın Büyük Romülüs oyununu, En Büyük Romülüs Başka Büyük Yok adıyla sahneye koydu. Ayrıca kendi eseri Kiralık Oyun’u yönetti, oyunun müziklerini yaptı ve rol aldı.
1983'te, Harbiye Orduevi'nde askere alınan Şensoy, Çorlu'nun Ulaş köyüne asker olarak gitti. Bertolt Brecht'in, 7 şiirinden yola çıkarak yazdığı Anna'nın Yedi Ana Günahı’nı yöneten Şensoy, Fırıncı Şükrü, Deli Vahap, Nuri ve Ötekiler oyununu yazdı ve yönetti.
1984'te, Nöbetçi Tiyatro’da, Afitap'ın Kocası İstanbul’u sahnelemesinin ardından, İstanbul'u Satıyorum oyununu yazan Şensoy, askerliği bitince Şahları da Vururlar’la yeniden sahneye çıkmaya başladı. O sene kendi yazdığı Köşedönücü adlı televizyon dizisinde oynayan Şensoy, yeniden yazıp yönettiği ve müziklerini yaptığı, Hayrola Karyola oyununda sahneyi, Nurhan Damcıoğlu ile paylaştı.
1985'te, Aristofanes’ten Eşek Arıları’nı yeniden yazan Şensoy, oynadığı oyunu yönetirken, Köşedönücü filminin senaryosunu yazdı ve yönettiği filmde oynadı. Daha sonra, Nöbetçi Tiyatro’da bir Anton Çehov kurgusu olan, Çehov'lardan Bir Demet’i sahneye koydu.
1986 yılında yayınlanan Gündeste kitabının ardından, Karl Valentin'in skeçleri ve yaşamından yazdığı ve yönettiği, İçinden Tramvay Geçen Şarkı oyununda, sahneyi Hümeyra ve Grup Gündoğarken ile paylaştı. Aynı sene, yazdığı Şey Bey televizyon dizisinde de oynayan Şensoy, Parasız Yaşamak Pahalı adlı oyununu film senaryosu olarak yeniden yazdı ve yönetmenliğini yaptığı filmi çekti. Senaryosunu yazıp oynadığı, Bir Bilen filmini de yöneten Şensoy’un o sene, Ayna Merdiven adlı bir kitabı daha yayımlandı.
1986'da yazıp yönettiği Muzır Müzikal adlı müzikal, tepki ile karşılaştı. 7 Şubat 1987 günü oyunun 77. gösterisinden sonra, sahnelendiği Şan Tiyatrosu şüpheli bir biçimde yandı. Grup Lokomotif, Derya Baykal, Bülent Kayabaş, Sevil Üstekin ve Tarık Pabuçcuoğlu'nun sahne aldığı oyun yüzünden mahkemeye verilen Şensoy, 21 gün hapis cezasına çarptırıldı.
Muzır Müzikal’in son bulmasının ardından tek kişilik bir gösteri olan Ferhangi Şeyler'de oynamaya başlayan Şensoy, daha sonra Varsayalım İsmail adlı yazıp yönettiği televizyon dizisindeki performansıyla, Nokta’nın Doruktakiler ödülünün sahibi oldu.
1988'de, kendisine Ulvi Uraz Ödülü ve Sanat Kurumu Ödülü’nü getiren, İstanbul'u Satıyorum oyununu yeniden yazdı ve müziklerini yaptı. Münir Özkul ve Erol Günaydın'ın katılımıyla oynanan oyunun yönetimini de üstlendi. Düşbükü kitabını yayımladı.
İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda, Haldun Taner'in Keşanlı Ali Destanı'nı sahneye koyan Şensoy, o sene, Anca Visdey'in Don Juan ile Madonna oyununu Fransızca’dan çevirdi. Yönettiği oyunda, oyuncu Derya Baykal'la sahneyi paylaşan Şensoy, daha sonra Baykal’la hayatını birleştirdi. Bu evlilikten Müjgan Ferhan (1989) ve Neriman Derya (1990) adında iki kızı oldu.
1988 yılında Soyut Padişah'ı yazan Şensoy, 1989’da oyununu yönetti ve rol aldı. İstanbul'u Satıyorum ve Ferhangi Şeyler gösterileri sürerken; Avni Dilligil Ödülü, İsmail Dümbüllü Ödülü, Nasrettin Hoca Mizah Ödülü, Kültür Bakanlığı Jüri Özel Ödülü, Hey Girl Dergisi Yılın Oskarları gibi ödüllerin sahibi oldu.
Ortaoyuncular, "Ses Tiyatrosu"nda
1989'da Kel Hasan Efendi'den günümüze gelen Ortaoyuncuları Kavuğu’nu Münir Özkul'dan devralan Şensoy, tarihî Ses Opereti'ni onardı ve Ses 1885 adıyla açtı. Sahnenin onarılmasının ardından Ortaoyuncular, Soyut Padişah’ı oynadıkları Küçük Sahne’den Ses 1885’e taşındılar. Aynı yıl, yönetmenliğini Yavuz Özkan'ın yaptığı Büyük Yalnızlık filminde Sezen Aksu ile birlikte oynadı.
1990'da, Pierre Henri Cami’nin yaşamı ve yapıtlarından yola çıkarak yazdığı Yorgun Matador’u yönetti.
1991 senesinde, Ünye'li amatör yazar Cihan Öksüz’ün skeçlerinden oluşturduğu, Aşkımızın Gemisi Fındık Kabuğu oyununda yönetmenlik ve oyunculuk yapan Şensoy’un İstanbul'u Satıyorum adlı eseri, Tomris Uyar tarafından İngilizce’ye çevrildi.
Aynı sene, Güle Güle Godot’yu ve Show TV için yaptığı, Varsayalım İsmail dizisini yeniden yazan Şensoy, yayımlanan Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı kitabı ile bir kez daha Nokta Dergisi’nin Doruktakiler Ödülü’nü kazandı.
1992’de, İngilizce Bilmeden Hepinizi I Love You kitabı yayımlandı. Yazdığı ve yönettiği, Fikret Kızılok'un müziğini yaptığı, Köhne Bizans Operası’nda oynadı. Ferhangi Şeyler, Sidney ve Melbourne'de sergilenirken, Güle Güle Godot gösterileri devam etmekteydi.
1993’te, yeniden yazdığı Parasız Yaşamak Pahalı oyununu sahneye koyan ve Alper Maral ile birlikte müziklerini yapan Şensoy, Şu Gogol Delisi adlı oyununu Türkçe olarak yeniden yazdı. Avni Dilligil En Özgün Oyun Ödülü alan oyun Derya Baykal’a, Avni Dilligil En İyi Kadın Oyuncu Ödülü’nü getirirken, Canan Göknil’e de, Avni Dilligil En İyi Giysi Ödülü’nü getirdi.
Güle Güle Godot ve Denememeler aldı iki kitabı yayımlanan Şensoy’un, Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı oyunu Türk amatör bir tiyatro topluluğu tarafından New York'ta sergilendi.
Devam eden Ferhangi Şeyler gösterileriyle, Altın Objektif Ödülü’ne layık görülen Şensoy bu dönemde, atv’de Kaybet-Kazan isimli bir yarışma programının sunuculuğunu yaptı.
1994 senesinde, kiraladığı bir gemiyi yüzen tiyatroya dönüştüren ve İçinden Dalga Geçen Tiyatro adını verdiği bu geminin tiyatro salonunda, yazdığı ve müziklerini yaptığı, Seyircili Seyir Defteri adlı, yönetmenliğini yaptığı oyunda oynayan Şensoy, aynı geminin 2. katındaki barda, gece 00.00'dan sonra, Kırkambar-Gece Tiyatrosu kabare gösterisini sergiledi. Perdesini Kuruçeşme'de açan, daha sonra demir alarak Fenerbahçe'ye giden bu yüzen tiyatro projesi, Ferhan Şensoy’a İsmail Dümbüllü Ödülü’nü getirdi.
Kanal D televizyonunda, Bağımsız Federe Ferhan Şensoy Televizyonu isimli haftalık bir program yapan Şensoy’un Güle Güle Godot adlı eseri, Paris'te amatör bir tiyatro topluluğu tarafından Fransızcaya çevrilerek, Adieu Godot ismiyle oynanırken, Hayrola Karyola oyunu da, Yugoslavya'da Prizren Kültürevi Türk Tiyatrosu’nda oynandı. Aynı sene Amsterdam'da bir Türk tiyatro topluluğu tarafından oynanan Kahraman Bakkal Süpermarkete Karşı ve Parasız Yaşamak Pahalı oyunları daha sonra da, Amsterdam Deneme Sahnesi Topluluğu tarafından sahneye kondu.
1995 senesinde, Flash TV'de Akşam Traşı isimli canlı yayın bir söyleşi programına başlayan ve yazıp yönettiği Üç Kurşunluk Opera’da oynayan Şensoy, yazdığı ve müziklerini yaptığı, Felek Bir Gün Salakken adlı tek kişilik oyununun dünya prömiyerini Çarşamba’da yaparak, bir Anadolu turnesiyle oynamaya başladı. 82 kez Anadolu’da sergilenen ve ''1. Uluslararası Maşusa Kültür ve Sanat Festivali''’ne katılan oyun, 84. perdesini İstanbul'da açtı.
1996’da, Şensoy’un Ferhangi Şeyler adlı oyunu, Stuttgart, Duisburg, Bochum, Berlin, Wuppertal, Köln, Nürnberg, Münih, Frankfurt, Hamburg, Amsterdam ve Zürih'te sergilendi.
Daha sonra Cumhuriyet Gazetesi'nin haftalık mizah eki Dinozor’da yazmaya başlayan ve Güle Güle Godot oyunu Huroman Nevruzova’nın çevirisiyle Rusya'da oynanan tiyatrocunun 1989’de onardığı Ses 1885, statik sorunlardan ötürü kapandı. Bu ikinci onarım döneminde Ortaoyuncular, yurt içi, yurt dışı ve İstanbul'un değişik semtlerinde turnelere çıktılar.
1997’de, Aptallara Güzel Gelen Televizyon Dizileri’nin Londra'da iki kez sergilenmesinin ardından, Haldun Taner'in, düzyazı, öykü, skeç ve şarkılarından, Haldun Taner Kabare isimli bir oyun kurgulayan ve Derya Baykal’ın sahneye koyduğu oyunda rol alan Şensoy, o sene 11 Aralık'ta, kendisine En Başarılı İletişimciler Ödülü ve En İyi Deneme Yazarı Ödülleri’ni getiren Ferhangi Şeyler gösterisini 1266. kez sahneleyerek, onarımı tamamlanan Ses 1885’i yeniden açtı.
1998’de, Falınızda Rönesans Var adlı bir kitabı yayımlanan Şensoy, yazdığı Çok Tuhaf Soruşturma adlı oyunu sahneye koydu. Amsterdam ve Brüksel'de sergilenen Ferhangi Şeyler, Münih, Köln, Stuttgart, Essen, Frankfurt, en:Den Bosch, Sidney ve Melbourne’de sergilenen Felek Bir Gün Salakken’de, 400. gösterisine ulaştı.
1999 senesinde, eşi Derya Baykal için, Şu An Mutfaktayım adlı tek kişilik kadın oyununu yazan Şensoy, Haziran 1999'da Ayın İletişimcisi Ödülü’nün sahibi olurken, Ferhangi Şeyler, Londra, Gazimağusa, Washington, New York, Montreal ve Toronto’da sergilenerek 1350. gösterisine ulaştı. Cine 5 için yazıp yönettiği ve müziklerini yaptığı, Ferhan Şensoy T.V. isimli tek kişilik bir televizyon programı hazırlayan Şensoy, Oyun Atölyesi’nde Steven Berkoff’un, Dolu Düşün Boş Konuş isimli oyununu sahneye koydu ve oyunun sahne dekorlarını yaptı.
2000’de, Anton Çehov’un eseri Vişne Bahçesi’ni, çağdaş bir Karadeniz öyküsü şeklinde, Fişne Pahçesu - Çehov Lazdur Laz Kalacaktur adıyla kendi üslubuyla baştan yazan Şensoy, Ortaoyuncular’la sahneye koyduğu oyunun dekorunu da yaptı. O sene, Ferhangi Şeyler oyunu 1400. ve Felek Bir G oyunu 450. gösterilerine ulaşan Şensoy, Avni Dilligil En İyi Yönetmen Ödülü’nü aldı.
2001’de, Ortaoyuncular’la sahneye koyduğu ve kızları Müjgan Ferhan Şensoy ve Neriman Derya Şensoy’un profesyonel oyunculuğa ilk adımı attıkları, Sahibinden Satılık Birinci El Ortaoyunu’nu yazan ve yöneten Şensoy, oyunun dekorunu da kendisi tasarladı. Bu oyunla Avni Dilligil En İyi Yazar Ödülü’ne layık görülen Şensoy, Radio Contact’da Radyostrofobi adlı bir radyo programı yapmaya başladı.
Aynı sene, Terakki Vakfı Onur Ödülü’nün sahibi olan ve özgeçmişini yazdığı Kalemimin Sapını Gülle Donattım adlı adlı romanı yayımlanan Şensoy, kendi yazdığı ve Ortaoyuncular’la sahneye koyduğu, Kökü Bitti Zıkkım Zulada oyununun dekor ve kostüm tasarımlarını yaptı. Tek kişilik Ferhangi Şeyler oyunu Londra’da ikinci kez sergilenerek 1447. gösterisine ulaşan ve Unima Geleneksel Türk Tiyatrosu’na Hizmet Ödülü’nü alan Şensoy’un, Güle Güle Godot oyununun bir bölümü Adieu Godot ismiyle, Nicole Gagnon’un çevirisiyle Fransa’da, De L’Adriatique a la Mer Noire isimli bir oyun antolojisinde yayımlandı. Soyut Padişah oyunu da, Konya Devlet Tiyatrosu’nda Nur Subaşı’nın rejisiyle sahnelendi.
2002’de, Ortaoyuncular’la sahneyi paylaştığı, Kahraman Osman isimli oyununu yazan Şensoy, Rum Memet isimli öykü kitabının yayımlandığı 2002 senesinin Kasım ayında, Biri Bizi Dikizliyor adlı oyunu yazdı. Ortaoyuncular’la beraber oynadığı oyunun dekor ve kostümünün tasarımını da yapan Şensoy, o sene Sanat Kurumu En İyi Yazar Ödülü ve Afife Jale - Muhsin Ertuğrul Ödülü’nün sahibi oldu.
Şensoy’un, İngilizce Bilmeden Hepinizi I Love You adlı kitabı, Nicole Gagnon tarafından Fransızcaya çevrilerek, Montreal’de Fransızca - Türkçe olarak, Bizim Anadolu Dergisi’nde, parçalar hâlinde yayımlandı. Ferhangi Şeyler, Amsterdam ve Rotterdam’da da sahnelenerek, 1495. gösterisine ulaşırken, Felek Bir Gün Salakken adlı eseri de, 496. gösterisine ulaştı.
2003’te, Beni Ben mi Delirttim isimli oyunu yazan Şensoy, bu oyunda sahneyi, Ortaoyuncular ekibinden Elif Durdu ve Ali Çatalbaş ile paylaştı. Kabaremajör adıyla bir kabare gösterisi yazan Şensoy, daha sonra yazdığı Dün Gece Ormanda Çok Komik Bi Şey Oldu adlı gösteriyi, Ortaoyuncular’la Maslak Park Orman’da, özgün bir ortamda sahneye koydu.
Kitaplık Dergisi’nde denemeler yazmaya başlayan Şensoy, Ferhantoloji adlı kitapta kendisine ait tüm eserlerinden seçtiği çeşitli parçaları topladı.
2005’te, Eşeğin Fikri, Hacı Komünist ve Elveda SSK adlı üç kitap yayımlayan Şensoy, ''Deneme Sahnesi 35. Yıl Ödülleri’nde, En İyi Erkek Oyuncu Ödülü''’nün sahibi oldu. Eski oyunlarından, Kiralık Oyun’u, Ortaoyuncular’ın 25. yılı dolayısıyla tekrar sahneye koyan Şensoy, aynı sene, Nasrettin Hoca Altın Eşek Gülmece Ödülü’nün de sahibi oldu. Beni Ben mi Delirttim adlı oyunu, Insbruck ve Bregenz'dekiler dâhil olmak üzere, 203. kez sahnelendi.
2006’da Pardon filmiyle Mizah Üretenler Derneğinin En İyi Senaryo ödülünü alan ve kendi yazdığı Aşkımızın Son Durağı isimli oyununu, Ortaoyuncular’la sahne koyan Şensoy’un, Beni Ben mi Delirttim oyunu, Sidney ve Melbourne’de de gösterilere başladı.
2007’de Fername isimli tek kişilik oyununu yazdı, oynadı ve dekorunu yaptı, bu oyunuyla İsmet Küntay En İyi Oyun Yazarı ödülünün sahibi oldu. 10 yıl sonra yeniden Ortaoyuncuların amatör kolu Nöbetçi Tiyatro’ya sınavla öğrenci almaya başladı. Elveda SSK kitabıyla Altın Sayfa Son Beş Yılın En İyi Mizah Kitabı Ödülü'nü aldı. 2007 sonunda Ferhangi Şeyler 1603., Beni Ben mi Delirttim? 235., Kiralık Oyun 181., Aşkımızın Son Durağı 83. gösterisine, Anadolu'nun her bölgesinde ve yurt dışında Nürnberg, Ludwigshafen Festivali, Hamburg, Gent, Deventer ve Amsterdam'da sergilenen Fername 133. gösterisine ulaştı.
2008'de M. Uğur Yağcıoğlu'nun senaryosunu yazıp yönettiği Son Ders: Aşk ve Üniversite filminde oynadı. Daha önce TV dizisi olarak yazdığı Boşgezen ve Kalfası'nı tiyatro oyunu olarak yeniden yazdı, Nefrin Tokyay'ın katılımıyla, Ortaoyuncular’la sahneye koydu ve oynadı. Karagöz ile Boşverin Beni kitabı yayımlandı. Ferhangi Şeyler 1624., Beni Ben mi Delirttim? 242., Lefke, Girne ve Gazimağusa'da da sergilenerek Fername 213., Aşkımızın Son Durağı 91., Boşgezen ve Kalfası 36. gösterisine ulaştı.
2009'da 2019 - Bilimsiz, Kurgusal Güldürü oyununu yazdı, yönetti, dekoru, giysileri ve müziği hazırladı. Oyun 24 Ocak'ta Ortaoyuncular ile sahnelenmeye başladı.
9 Mayıs 2009 günü Eskişehir Kültür Merkezi'nde sahneye koyduğu Fername oyununda -mizahi yolla- önceki darbelerden daha çok darbe nedeni bulunduğunu söylediği ve salonun bir kısmının alkışlarla destek verdiği, bir kısmının da salonu terk ettiği iddia edilmiş ve haber yapılmıştır. Fakat kısa sürede haberin yanlış olduğu, manipülasyon yapıldığı ortaya çıkmıştır. Şensoy'un ilgili açıklaması şöyledir: ''"Haber, gerçeği yansıtmamakla kalmayıp suçlayıcıdır. 2006'dan beri sahnelediğim Fername oyununda; 'Daha önce yapılan üç askerî darbe ottan bo.tan sebeplerle yapıldı. Asıl darbe yapmak için geçerli sebepler şimdi var ama darbe yapan yok. Bu ülkenin darbe vakti geldi fakat asker bir şey yapmıyor. 1980'de yapılan darbe sırf Kenan Paşa'nın resim merakından dolayı yapıldı. Darbe yapacaksanız şimdi yapın.' cümleleri oyunun metninde yoktur. Zaten benim üslubum değildir. Bu cümleler, darbelerle alay ettiğim ve sonunda darbe istemediğimi belirttiğim sahneyi Eskişehir'de 232. oyunu izleyen bir sivrizekânın yorumudur. Gene haberde belirtildiği gibi o sahnede ne alkışlama ne de salonu terk eden olmuştur. Bu da söz konusu sivrizekânın aynı zamanda yalancı olduğunu gösteriyor. 295 Eskişehirli izleyici şahidimdir. Darbelerle alay ediyorum elbette ama kendi üslubumla mizah yapıyorum. Sonunda da darbe istemediğimi net olarak belirtiyorum. Zaten benim darbe istemeyeceğimi insanların bilmesi gerek."''
2009 yılında, "Yılın En İyi Yapım", "En İyi Yönetmen" ve "En İyi Erkek Oyuncu" dallarında 34. İsmet Küntay Tiyatro Ödülleri'nin sahibi Ses 1885-Ortaoyuncular'ın 2019 oyunuyla Ferhan Şensoy oldu.
2010'da Ruhundan Tramvay Geçen Adam ve İşsizler Cennete Gider oyunlarını yazan Şensoy, bu oyunları yönetti, giysi ve dekorunu yapıp Ortaoyuncular ile sahneledi.
2011 yılında Aydınlık gazetesinde haftalık köşe yazıları yazmaya başladı.
Prömiyeri 15 Mart 2012'de yapılan Nasri Hoca ve Muhalif Eşeği oyununu yazdı, yönetti ve Ortaoyuncular'la sahneye koydu.
Sırasıyla 2012 yılında Başkaldıran KurşuNkalem kitabı, 2015 yılında Kedittin Direniş kitabı ve en son 1 Kasım 2019 tarihinde Gecedeste kitabı Ortaoyuncular Yayınları tarafından yayımlandı.
Ölümü
Sağlık sorunları nedeniyle 2021 yılının Haziran ayında anjiyo işlemi yapılmış, Temmuz ayında bir iç kanama geçirmiş ve sanatçı, bir süredir tedavi görmekte olduğu İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesinde ciddi kalp damar hastalıkları ve solunum yetersizliği nedeniyle 31 Ağustos 2021 tarihinde, gece saat 02.30 sıralarında, 70 yaşında yaşamını yitirmiştir.
Aydınyayla, İbradı
Aydınyayla, Antalya ilinin İbradı ilçesine bağlı bir mahalledir.
Parathelphusidae
Parathelphusidae, Gecarcinucoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır.