cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diocletianus
İlk yılları ve iktidara gelişi
235 ve 284 yılları arasında 20-25 imparator, yaklaşık olarak her iki, üç yılda bir yeni bir imparator başa gelmişti. İkisi haricinde bunların hepsi ya suikaste kurban gitmişti ya da savaşta öldürülmüştü. Başlangıçta 284 ile 298 yılları arasında Diocletianus da selefleriyle aynı kaderi paylaşacakmış gibi gözüküyordu. İmparatorluğun bir ucundan öbür ucuna uzun savaşlarda yer alıyor, geniş sınırları muhafaza etmeye çalışıyor ve iç isyanları bastırmakla uğraşıyordu. Ancak 298 yılına gelindiğinde Tuna ve Ren üzerindeki Germen istilacıları defetmiş, Suriye ve Filistin'deki Sasani saldırılarını durdurmuş ve siyasi düşmanlarını yenilgiye uğratmıştı.
Reformları
Roma İmaparatorluğu'nu neredeyse yıkılmanın eşiğine getiren elli yıldan uzun süren iç dengesizliklerin ardından Diocletianus konumunu güvenli hale getirerek kayda değer bir başarı sağlamıştı. Diocletianus Roma'nın mevcut devlet yapısının sürdürülemez olduğunu düşünüyordu. Önceki nesillerde yaşanan kargaşaları engellemek ve imparatorluğun devamını sağlamak için bir dizi reform başlattı. Bu reformların arasında daha kolay yönetilir hale getirmek için imparatorluğun bölünmesi, imparator seçimi için yeni bir sistem, otokratik bir yönetim ve cumhuriyetçiliğin kalan tüm izlerinin temizlenmesi ve enflasyonla mücadeleyi amaçlayan ekonomik reformlar vardı.
İmaparatorun konumu başlangıçta anayasal bir hükümdar olarak dikkatlice maskelenmiş bir diktatörlük mevkiiydi. Meşruiyetini büyük ölçüde karmaşık bir cumhuriyetçi unvan ve uygulamalar düzeninden alan imparator Princep haline geldiğinde ("eşitlerin birincisi", yani "Principate") gücünün büyük bölümünü lejyonlar ve imparatorluk muhafızlarına kumandanlık etmesinden alıyordu. Bu durum tüm imparatorluk unvanları içinde en önemlisi ve imparator kelimesinin kökeni olan imperator (En yüksek kumandan) unvanıyla yansıtılmıştır. Bu düzenlemeler imparatorluğun ilk iki yüzyılında işlemişti. Ancak Septimius Severus döneminden itibaren yöneticiler cumhuriyetçi kuralları giderek zayıflatmaya ya da hepten yok saymaya ve anayasal hükümdardan ziyade daha fazla diktatör gibi hüküm sürmeye başladılar. Bu süreç makamın temellerinin ve meşruiyetinin altını kazmaya başladı. Diocletianus makamın daha itibar sahibi ve daha dengeli hale gelmesi için askerî güçten daha fazlasına dayanması gerektiğini fark etmişti. Bu yüzden imaparatorluk meşruiyeti için dine dayalı bir temel oluşturmaya çalıştı. Buna göre kendisi yarı ilahi bir hükümdar ve yüksek konumda bir rahip olacaktı. Eski cumhuriyet unvanı Pontifex Maximus yeni bir önem kazanmaya başlayacaktı.
Diocletianus kendine Dominus et deus ("Efendi ve Tanrı" yani Dominate) şeklinde yeni bir unvan seçti. Ayrıca kendisi Jovius, Maiximian da Herculius unvanını aldı. Böylece kendilerini Jüpiter ve Herkül ilişkilendirmişlerdi. Diokletian gerçekten bir tahtta oturuyordu. Halk içinde gözükmezdi ve şayet huzuruna çıkılacaksa ziyaretçi yere uzanmak ve kesinlikle imparatora bakmamak zorundaydı. Ancak belki cüppesinin eteğini öpebilirdi. Bu şekilde Diokletian mesafeli, gizemli, teokratik ve otokratik bir makam yaratmıştı.
Edward Gibbon'ın bir analizine göre Diocletianus bu törenleri kibrinden ötürü yaratmamıştı. İmparatora yönelik bu tip azamet Augustus'un döneminden beri vardı. Ancak Augustus bunu gizlerken Diocletianus bunu açıkça teşhir ediyordu.
Tetrarşi
Diocletianus başa geçtikten sonraki ilk dokuz yılın ardından imparatorluğun tek bir imparator tarafından yönetilemeyecek kadar büyük olduğu sonucuna varmıştı. Ren civarındaki barbar istilaları, Mısır'daki sorunlar ve imparatorluğun iç sorunlarıyla aynı anda başa çıkmak mümkün değildi. Getirdiği radikal çözüm haritanın tam ortasından, Roma'nın biraz doğusunda yukarıdan aşağıya düz bir çizgi çekip doğu ve batı olmak üzere imparatorluğu ikiye bölmekti. Bu bölünme kısa vadede kalıcı olmadıysa da 395'ten sonra gerçekleşecek daimi bölünmeye emsal teşkil etmişti.
Roma sisteminde imparatorlarının neye göre başa gelecekleri hiçbir zaman çözülememişti. Net bir kural yoktu ve bu da genellikle iç savaşlara neden oluyordu. İlk imparatorlar evlat edinme yöntemini benimsemişlerdi. Buna göre bir oğul ve vâris evlat ediniyorlardı. Ordu evlat edinme yöntemini beğenmiyor ve imparatorun oğlunun vâris olarak kabul edildiği biyolojik veraseti tercih ediyordu. Senato yeni bir imparator seçme hakkı olduğuna inanıyordu. Dolayısıyla genellikle en azından üç vâris bulunuyordu.
Bu sorunu çözmek ve Doğu ve Batı olmak üzere bölünen imparatorlukta kimin imparator olacağı sorusunu yanıtlamak için Diocletianus Tetrarşi ya da "dörtlü yönetim" adı verilen sistemi kurdu. Buna göre Doğu'da bir kıdemli imparator, Batı'da bir kıdemli imparator başa geçecek, bunların yanında da birer ast imparator olacaktı. Roma imparatorlarına verilen çok sayıda unvan içinde en önemlisi Augustus'du. Bu yüzden iki kıdemli imparator Augustus unvanını alacak, diğer iki ast imparator ise Sezar unvanını alacaktı. Diokletian'ın tasarladığına göre kıdemli imparatorlardan biri emekli olduğunda ya da öldüğünde Sezar onun yerini alacak ve yeni bir ast imparator seçecekti.
292 yılına gelindiğinde Diocletianus sistemi oturtmuş, kendisine Doğu İmparatorluğu'nu seçmiş ve Maximian'a da Batı İmapartorluğu'nu vermişti. İmparatorluk iktidarı artık iki kişinin arasında bölüştürülmüştü. İkisi de kendilerine yeni başkentler seçtiler. Diocletianus'un kendine seçtiği başkent Nicomedia (bugünkü İzmit) idi. Eski başkent imparatorluğun kaderinin orduların gücüyle belirlendiği yerlerden çok uzaktaydı. İki imparatorun imparatorluğu yönetmesini kolaylaştıran bölünme Roma'da kalan senatoyu daha da kenara itmişti. 293 yılında Diocletianus ve Maximian birer Sezar atadılar (sırasıyla Galerius ve Constantius) ve vârisleri olarak belirlediler. Ancak bunlar yalnızca vâris değildi. Her birine kabaca imparatorluğun dörtte biri verilmişti.
Diocletianus'un başa gelmesinden önce neredeyse kesintisiz yarım asırlık iç savaş dönemi düşünüldüğünde Tetrarşi'nin dört imparatorun açgözlülüğüne yenik düşmemesi kayda değerdir. Ancak Roma siyasetinin fırsatçı yapısı çok geçmeden Tetrarşi'nin çözülmesine ve monarşinin yeniden kurulmasına neden oldu. 305 yılında Diocletianus emekli oldu ve Maximian da aynı şekilde davranmaya ikna edildi. İki Sezar önceden tasarlandığı gibi kıdemli imparatorlar oldular. Ama iş yeni Sezarları seçmeye geldiğinde ordu ve senato araya girdi ve kendi adaylarını öne sürdüler. 306 yılında Konstantin batıda bir iç savaş başlattı ve 312'de bu savaşı kazandı. 324 yılı itibarıyla Licinius'dan imparatorluğun doğu bölümünü aldı ve 337 yılında ölümüne kadar tüm imparatorluğu kendi yönetti. İkitidar tekrar Konstantin'in oğulları arasında bölündü. Taht Julian, Valentinian I ve Theodosius I ve diğerlerinin yönetiminde sözde birleştirildiyse de 395 yılına gelindiğinde doğu ve batı kalıcı olarak bölündü.
Ekonomideki reformlar
Diocletianus başa geçtiğinde Roma ekonomisi çökmenin eşiğindeydi. Elli yıl süren iç savaş, Sasanilerle yaşanan çatışmalar, siyasi nedenlere dayalı hacizler ve halkın ordu tarafından yağmalanması geniş çaplı yoksulluğa neden olmuştu. Vergiler düşüktü ve ordunun maaşlarına veya askerlerin sadakatini sağlamak için verilen ikramiyelere gidiyordu. Bu durum malî yönden nefes alacak alan bırakmıyordu. En kolay ve hızlı çözüm gümüş sikkenin değerini düşürmek, daha fazla para basmaktı. Bunun sonucunda yüksek enflasyon, imparatorluk sikkelerine güvensizlik ve bazı yerlerde takas ekonomisi ortaya çıktı. Yaşanan gelişmelere rağmen imparatorluk halkının büyük bölümünün yaşantısında belirgin bir değişiklik yaşanmadı. Çatışma bölgelerinden uzak olanlar orduların yolu üzerinde yaşayanlardan haliyle daha iyi durumdaydılar. İmparatorluğun tarım merkezine erişim imkânı olan çiftçiler ve toprak sahipleri kur dalgalanmalarından fazla etkilenmiyorlardı.
Diocletianus vergi tahsilatını ve buna mukabil kamu hizmetlerinin boyutunu artırdı. Kafa (capita) ve toprağa (iugatio) dayalı kapsamlı bir vergi sistemi 287'den beri her beş yılda bir yapılan sayımlarla bağlantılı olarak oluşturuldu. Kalifiye işçiler, yerel bürokratlar ve kiracı çiftçiler (coloni) vergi matrahını ve vergi tahsilatı düzenini dengelemek için miras bırakabilir hale getirildiler. Belediye meclisi üyeliği (decurion) Principate döneminde zengin aristokratların peşinde olduğu bir payeydi. Vergi tahsilatı her daim işin bir parçası idiyse de Diocletianus döneminde şartlar çok daha sert hale geldi. Decurionlar kendi bölgelerindeki sayımlara uygun vergi toplamakla sorumluydular ve bunu yapamadıklarında aradaki açığı kapatmak zorundaydılar. Bu konumun geçmişteki getirileri her ne idiyse decurionların çoğu malî yükümlülüklerin altından kalkamayarak görevlerinden vazgeçtiler ve kaçtılar. Yakalandıklarında verilen cezalar hacizden idama kadar varıyordu. Devrin Hristiyan vakanüvisi Lactantius (anlaşılabilir biçimde Diocletianus'a düşmandı) yeni yükümlülüklerden ötürü "maaşlı kimseler arasında giderek daha az insan vergi vermeye başladı dolayısıyla muazzam dayatmalar yüzünden çiftçilerin imkânları tükendi, çiftlikler terkedildi, sürülmüş topraklar ağaçlık arazi haline geldi ve genel bir umutsuzluk hâkim oldu," şeklinde yazmıştır. Şüphesiz Lactanius'un betimlemesi biraz abartılı olmakla birlikte düzensiz ve etkisiz vergi tahsilatına alışkın olan Roma nüfusunun Diocletianus'un reformlarına ayak uydurmakta rahatsızlık çektiği kesindir. Diocletianus'un sisteminde vergiler modern standartlara göre düşüktü. Zirai kazancın yüzde 10'uydu. Köylü sınıflarının bu yükün altından kalkabilme becerisi sistemin uzun ömürlülüğünde görülür. Anadolu'da Diocletianus'un koyduğu vergi sistemi 20. yüzyılın başlarına, Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışına kadar büyük ölçüde devam etmiştir.
Askerî reformlar
Diocletianus ordudaki asker sayısını 400.000 civarından 450.000'in üstüne çıkardı. Ordunun üçte ikisi sınır güçlerinden (limitanei ya da ripenses) oluşuyordu. Kalanlar Augustus ve Sezarların kendi bölgelerinin (comitatenses) merkezinde bulundurdukları hareketli birliklerdi. İktidar merkezlerine yakın olduklarından siyasi açıdan daha tehlikeliydiler, bu yüzden de sınır kuvvetlerinden daha fazla para alırlardı. Bu durum sonradan huzursuzluğa ve sorunlara yol açmıştı.
Vexillatio sistemindeki tecrübesi Diocletianus'a müzferelere ihtiyaç duymadan daha fazla stratejik ve taktiksel esneklik saplamak için arazi kuvvetlerinden oluşan lejyonlardaki asker sayısını 1.000'e düşürmeye yöneltti. Sınırdaki lejyonlar tam güçleriyle bulunuyorlardı (4.000-6.000 arası). Gerek hareketli gerek sınır kuvvetlerindeki birlikler genelde 1.000 adamdan oluşuyordu.
Ayrıca Diocletianus döneminde Praefectus praetorio makamının gücü oldukça azaldı. Yerine her Augustu ve Sezar'ın iki baş askerî kumandanı bulunuyordu. Magister Militum (piyade komutanı) ve Magister Equitum (süvari komutanı). Bu yalnızca askerî sorumlulukları paylaştırarak siyasi tehlikeleri azaltmadı, aynı zaman da Roma ordusundan süvarilerin artan önemini de teslim etmiş oldu.
Diocletianus tarafından başlatılan askerî reformların çoğu halefleri tarafından da devam ettirilmiş ve büyük ölçüde Konstantin tarafından tamamlanmıştır. Konstantin Praetorian muhafızlarını kaldırmış ve yerine daha küçük ve kontrol edilebilir 4.000 adamdan oluşan kişisel muhafızları (Scholae Palatinae) getirmiştir.
Hristiyanlara yönelik zulüm
303 yılında Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanlara yönelik son ve en büyük zulmü başladı.
Senden Haber Yok
Senden Haber Yok, Edip Akbayram'ın 1991 tarihli 9. stüdyo albümünün adı. Albüm, Edip Akbayram'ın ilk kez seslendirmiş olduğu, kimisi ilk kez kendisi tarafından yorumlanan kimisi daha evvel başka başka sanatçılar tarafından da yorumlanmış olan şarkılardan, türkülerden oluşmaktadır.
Diocletianus
Hristiyanlara yönelik zulüm
24 Şubat 303'te Diocletianus'un Hristiyanlara karşı ilk fermanı yayımlandı. Buna göre imparatorluk içindeki Hristiyan kitapları ve ibadet yerleri yokedilecekti. Ayrıca Hristiyanların ibadet için bir araya gelmeleri de yasaklanıyordu. Diocletianus'un Nicomedia'daki sarayındaki yangınlar ve Anadolu'daki ayaklanmalardan sonra imparator Hristiyanlara yönelik daha sert yaptırımlara başvurdu ve tüm piskopos ve rahiplerin tutuklanmasını emretti. Bunlar Hristiyanlıktan vazgeçmenin bir işareti olarak görülen kurban vermeyi kabul ettikleri takdirde serbest bırakılıyorlardı. Bu zulüm dalgası en sert biçimde imparatorluğun doğu eyaletlerinde uygulanıyordu ve 313 yılına kadar sürdü. Bu tarihte Konstantin ve Licinius tarafından Milano Fermanı yayımlandı.
Bir tahmine göre bu dönemde 3.000-3.500 kadar Hristiyan öldürülmüştü. Diğer birçokları da işkence görmüş ve hapse atılmışlardı. Zulmün Hristiyanlar üzerindeki etkisi o kadar büyük olmuştur ki İskenderiye kilisesi Diocletianus'un hükümdarlığının başlangıcını Şehitler Dönemi'nin başlangıcı olarak kullanmışlardır. Zulmün bir başka sonucu da Dalmaçyalı Marinus adında birinin Titano dağına kaçması ve ileride San Marino cumhuriyeti olacak ülkeyi kurmasıdır.
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
Aranjör: Ethem Adnan Ergil
Diocletianus
Emekliliği ve ölümü
Diocletianus 305 yılında bir hastalıktan ölmek üzereyken emekli oldu ve Dalmaçya'da Adriyatik denizi kıyısındaki Salona'daki sarayına çekildi. Vaktini lahana yetiştirmeye ayırdı. Sonradan gönüllü olarak bıraktığı görevine dönmesi istendiğinde "Salona'da ellerimle yetiştirdiğim sebzeleri görseniz böyle girişimde bulunmayı asla düşünmezsiniz," diye cevaplamıştır. Görevinden gönüllü olarak ayrılan ilk Roma imparatoruydu. Kendisinden öncekilerin hepsi ya doğal yollardan ölmüş, ya da zorla görevden uzaklaştırılmışlardı.
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
Süpervizör: Naci Bayşu
Radikal (kimya)
Kimyada radikaller (çoğu zaman serbest radikal olarak değinilir) eşleşmemiş elektronu olan atom, molekül veya iyonlardır. Bu eşleşmemiş elektronlar genelde son derece reaktiftir. Radikaller, yanma, atmosfer kimyası, polimerleşme, plazma kimyası, biyokimya ve pek çok başka kimyasal süreçte önemli rol oynar. Örneğin, insan fizyolojisinde, süperoksit ve azot oksit, damar tonusu gibi pek çok biyolojik süreci düzenler. Radikal ve serbest radikal terimleri genelde eşanlamlı kullanılmakla beraber, bir radikal bir çözelti kafesi içinde hapsolmuş veya başka bir moleküle bağlanmış durumda olabilir. 1900'de Michigan Üniversitesi'nde Moses Gomberg tarafından betimlenen trifenilmetil radikali, ilk tespit edilmiş organik serbest radikal olmuştur.
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
Tonmaister: F. Murat Papaker
Radikal (kimya)
Tarihsel olarak radikal terimi bir moleküle ekli olan ve kimyasal tepkimede değişmeyen kısımları için kullanılırdı. Günümüzde bunlar için fonksiyonel grup terimi kullanılmaktadır. Örneğin, metil alkolün bir metil radikali ve bir hidroksil radikalinden oluştuğu söylenirdi. Modern kimyada anlaşıldığı şekliyle bunlar radikal değildir çünkü birbirlerine kovalent olarak bağlıdırlar ve eşleşmemiş reaktif elektronları yoktur. Ancak, eğer metil alkol yüksek enerjili elektronlar ile parçalanırsa, kütle spektrometrisi ile metil ve hidroksil radikallerinin meydana geldiği görülebilir.
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
Stüdyo: İstanbul Ses Kayıt
Diocletianus
Emekliliği ve ölümü
Diocletianus'un sarayı sonra da Hırvatistan'daki bugünkü Split'in temeli olmuştur.
Radikal (kimya)
Kimyasal tepkimelerde radikallerin belirtilmesi
Radikal reaksiyon mekanizmalarında tek elektronların hareketini göstermek için tek uçlu oklar kullanılır:
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
C.C. Master: Lemi Magzalcı
Radikal (kimya)
Kimyasal tepkimelerde radikallerin belirtilmesi
Kırılan bir bağın homolitik kesilmesi 'balık oltası' ok ile gösterilir, iki elektronun hareketini göstermek için kullanılan eğri oktan farklı tutmak için. Kopan bağın ikinci elektronu da hareket eder ve saldıran radikal elektronu ile eşleşir; bu hareket özel olarak olarak gösterilmez.
Diocletianus
Mirası
Genelinde Diocletianus'un reformları, özellikle de ordu, kamu yönetimi ve bürokrasi ile ilgili olanları sağlamdı ve imparatorluğun ömrünü biraz daha uzatmaya yardımcı olmuşlardı. A.H.M. Jones'a göre "belki de Diocletianus'un en büyük başarısı yirmi bir yıl hüküm sürmesi, gönüllü olarak tahttan inmesi ve ömrünün kalan yıllarını huzur içinde geçirmesidir." Ne var ki, kurduğu tetrarşi sistemi ölümünden önce tanık olacağı gibi iç savaşa yol açmıştı. Emekli olduktan sonra sistem çökmüş ve sonunda yeni, tek ve güçlü bir lider muzaffer olmuştu. İmparatorluğun doğu ve batı olarak ikiye ayrılması sonunda daimi bir bölünmeye yol açmıştı. Batı imparatorluğu yalnızca bir iki asır ayakta kaldıysa da Doğu Roma İmparatorluğu kısmen Diocletianus'un reformları sayesinde bin yıl daha yaşamıştır.
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
Dialar: Stüdyo İrfan
Radikal (kimya)
Kimyasal tepkimelerde radikallerin belirtilmesi
Kimyada, serbest radikaller radikal eklemesi ve radikal substitusyonunda reaktif araürün olarak yer alırlar. Serbest radikaller içeren zincirleme tepkimeler genelde üç ayrı sürece ayrılırlar: başlama, yayılma ve sonlanma.
Diocletianus
Mirası
Hükümdarlığı ve başarıları büyük ölçüde Konstantin'in gölgesinde kalmışsa da Roma tarihinde dönüm noktası olmuşlardır. Diocletianus hâlen tarihin en gizemli ve çelişkili karakterlerinden biridir. Cumhuriyetin kalıntılarını ortadan kaldırmışsa da hayatının son dönemlerinde Cincinnatus gibi iktidarı bırakıp kendini çiftçiliğe vermiştir.
Senden Haber Yok
Yapımda emeği geçenler
Grafik: S.K.Reklam / Ünal Kutsal
Radikal (kimya)
Kimyasal tepkimelerde radikallerin belirtilmesi
Radikaller ayrıca bir atom veya molekülün tek elektronlu yükseltgenme veya indirgenmesi ile oluşabilir. Bunun bir örneği, elektron taşıma zinciri tarafından süperoksit oluşmasıdır. Organometalik kimyada yapılan ilk araştırmalar, özellikle F. A. Paneth ve K. Hahnfeld'ın 1930'lardaki çalışmaları, bağların heterolitik fisyonunu ve bunun mekanizmasının radikal temelli olduğunu göstermiştir.
Kalıcılık ve stabilite
Uzun ömürlü radikaller iki kategoriye ayrılırlar
Reaktivite
Radikal alkil ara ürünlerin stabilizasyonu için kıstaslar karbokatyonların kıstaslarına benzer: serbest radikal merkez ne kadar substitüe ise o kadar daha kararlıdır. Bu özellik, tepkimelerini etkiler: üçüncül radikal (R3C·) oluşumu ikincil (R2HC·)  veya birincil (RH2C·) radikal oluşumundan daha tercihlidir. Ancak, fonksiyonel grupların yanındaki radikaller (karbonil, nitril ve eter gibi) tertiyer (üçüncül) alkil radikallerden daha kararlıdır.
Radikaller çift bağlara saldırır, ama benzeri iyonlardan farklı olarak, elektrostatik etkileşimlerden fazla etkilenmezler. Örneğin, nükleofilik iyonların α,β-doymamış bileşiklerle (C=C-C=O) olan raktivitesi, oksijenin elektron çekici etkisi tarafından yönlenir, bunun sonucu olarak karbonil karbonu üzerinde kısmî bir artı yük oluşur. İyonik durumda iki reaksiyon gözlemlenir: karbonil grubuna saldırı sonucu karbonile doğrudan bir ekleme olur, veya konjüge ekleme yoluyla vinil grubuna saldırı olur ve her iki durumda da nükleofil üzerindeki yük oksijen tarafından alınır. Radikaller çift bağa hızla eklenirler ve meydana gelen α-radikal karbonil göreli olarak kararlıdır; başka bir molekülle birleşebilir veya oksitlenebilir. Buna rağmen, radikallerin elektrofilik/nötrofilik karakteri çeşitli şartlarda gösterilmiştir (örneğin, maleik anhidrit (elektrofilik) ve stirenin (az nükleofilik) kopolimerizasyonundaki dönüşüm eğilimi)
İntramoleküler tepkimelerde, radikalin aşırı reaktivitesine rağmen ince kontrol mümkündür. Radikaller en yakın reaktif konuma en kolaylıkla saldırır. Dolayısıyla, seçenek olan durumlarda, 5 üyeli halkalar en tercihli ürün olur: dört üyeli halkalar fazla gergindir, zincir üzerinde aralarında dörtten fazla atom olan karbonlar ise birbirleriyle ender çarpışır.
Yanma
Çoğu kişi için en iyi bilinen serbest radikal tepkimesi yanmadır. Oksijen molekülü kararlı bir diradikaldir, bunun en iyi gösterimi ·O-O· şeklindedir, bu molekülün kararlı olmasının nedeni elektronlarının spinlerinin paralel olmasıdır. Oksijenin taban durumunda spinleri eşleşmemiş (triplet) diradikaldir ama son derece reaktif, spin eşlenmiş (singlet) bir hâli de mevcuttur. Yanmanın olabilmesi için bu iki hâl arasındaki enerji bariyerinin aşılması gereklidir. Isı sayesinde bu bariyer aşılabilir ama bu yüksek sıcaklık gerektirir. Bu bariyer enzimler tarafından aşağıya çekilebilir, bu sayede canlıların içindeki sıcaklıklarda bu tepkimeler gerçekleşebilir.
Yanma, singlet radikalin başlatabildiği çeşitli radikal zincirleme reaksiyonlarından oluşur. Belli bir maddenin yanabilirliği, bu zincirleme reaksiyonun başlama ve yayılma aşamalarında yeterince serbest radikal olmasına bağlıdır. Yanabilir madde yanıp bittikten sonra sonlanma reaksiyonları baskın gelir ve alev söner. Yayılma ve sonlanma tepkimelerine etki ederek yanabilirliği değiştirmek mümkündür. Tetraetil kurşun bir zamanlar benzine eklenirdi çünkü kurşun, benzin-hava karışımındaki serbest radikalleri etkinsizleştirir. Bu sayede yanmanın kontrolsuz bir şekilde başlaması (motor vuruntusu) veya prematür yanma (önyanma) engellenir.
Bir hidrokarbon yanarken, çok sayıda farklı oksijen radikalleri tepkimede yer alır. İlk oluşan bir hidroperoksit radikalidir (HOO·), bu hidroperoksitlere dönüşür, bunlar da hidroksit radikallerine parçalanır.
Atmosferik radikaller
Aşağı atmosferde en yaygın radikal moleküler dioksijendir. Diğer serbest radikaller, fotoayrışma sonucu meydana gelir. Fotoayrışmanın en önemli örneği azot dioksitin fotoayrışması sonucu bir oksijen atomu ve azot oksit oluşmasıdır; bu tepkime "smog" (dumanlı sis) oluşumunun altında yatar. Bir diğer önemli tepkime, ozonun fotoayrışması sonucu uyarık oksijen atomu O(1D) meydana gelmesidir. Üst atmostferde radikallerin önemli bir kaynağı, normalde reaktif olmayan kloroflürokarbonların güneş morötesi ışınları tarafından fotoayrışıma uğraması veya diğer stratosfer bileşenleri ile tepkimeye girmesidir. Bu serbest radikaller sonra katalitik bir zincir tepkime ile ozonla tepkirler ve ozon kaybına neden olurlar. Bu tepkimede serbest radikaller yeniden oluşur ve yeni reaksiyonlara katılabilirler. Bu reaksiyonların ozon tabakasının yok olmasının birincil nedeni olduğuna inanılmaktadır, bu yüzden kloroflürokarbonların soğutucu olarak kullanılması kısıtlanmıştır.
Biyolojide serbest radikaller
Serbest radikaller bazı biyolojik süreçlerde önemli bir rol oynar, bunların bazıları yaşam için gereklidir, örneğin nötrofil granülositler tarafından bakterilerin hücre içinde öldürülmesi. Serbest radikaller bazı hücre sinyalizasyon süreçlerinde yer aldıkları gösterilmiştir. Buna redoks sinyalizasyonu adı verilmiştir.
Serbest radikallerin rol oynadığı düşünülen diğer hastalıklar arasında Parkinson hastalığı, yaşlılık ve ilaç nedenli sağırlık, Şizofreni ve Alzheimer Hastalığı da bulunmaktadır. Demir depo hastalığı hemokromatoz, klasik bir serbest radikal sendromudur, serbest radikallerle ilişkilendirilmiş olan bir belirtiler kümesi ile beraber görülür: hareket bozukluğu, psikoz, deri pigmenti melanin bozuklukları, sağırlık, atrit ve diyabetes mellitus gibi. Yaşlanmanın serbest radikal teorisine göre yaşlanma sürecinin altında serbest radikaller yatar, buna karşın mitohomesis süreci serbest radikallere mağruz kalmanın yaşam süresini uzatabileceğini düşündürmektedir.
Serbest radikaller yaşam için gerekli olduğu için, serbest radikallerin neden olduğu hasarı en aza indirmek ve meydana gelen hasarı onarmak için vücudun çeşitli mekanizmaları bulunmaktadır. Bunlar arasında süperoksit dismutaz, katalaz, glutatyon peroksidaz ve glutatyon redüktaz enzimleri sayılabilir. Bunlara ek olarak, antioksidanlar bu savunma mekanizmalarında önemli rol oynar. Bunlar başlıca A vitamini, C vitamini, E vitamini ve polifenol antioksidanlarıdır. Ayrıca, bilirubin ve ürik asit de bazı serbest radikalleri nötralize ederek antioksidan gibi etkiyebilir. Bilirübin hemoglobinin yıkımından meydana gelir, ürik asit ise pürin türevlerinin yıkımından oluşur. Aşırı miktarda bilirubin sarılığa neden olabilir, bu da merkezî sinir sistemine zarar verebilir. Aşırı ürik asit ise gut hastalığına neden olur.
Reaktif oksijen türleri
Reaktif oksijen türleri, süperoksit, hidrojen peroksit ve hidroksil radikali gibi moleküllerdir ve hücre hasarı ile ilişkilendirilmişlerdir. Reaktif oksijen türleri oksijenin normal metabolizmasının bir yan ürünü olarak oluşurlar ve hücre sinyalizasyonunda önemli rol oynarlar.
Radikallerin gevşek tanımı
Çoğu kimya dalında, radikalllerin tarihsel tanımı moleküllerin sıfır olmayan bir spine sahip olduğunu iddia eder. Ancak, spektroskopi, kimyasal tepkime ve astrokimya gibi dallardaki tanım biraz farklıdır. Radikallerin elektronik yapısı ve geometrisi üzerine araştırması için Nobel ödülünü kazanan Gerhard Herzberg, serbest radikaller için biraz daha gevşek bir tanım önermiştir: "kimyasal olarak kararsız herhangi bir kısa ömürlü tür (atom, molekül veya iyon)." Önerisinin ana teması, sıfır spinli pek çok kimyasal olarak kararsız molekül vardır, C2, C3, CH2 ve benzerleri gibi. Geçici kimyasal süreçler ve astrokimyasal süreçlerin değerlendirilmesinde bu tanım daha kullanışlıdır. Dolayısıyla bu sahalardaki araştırmacılar bu gevşek tanımı tercih etmektedirler.
Ölçüm
Serbest radikal ölçüm teknikleri arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: Fizyolojik substratların kararlı türevleri (lipid peroksidasyon ürünleri: izoprostanlar, TBARS gibi; amino asit oksidasyon ürünleri (meta-tirozin, orto-tirozin, hidroksi-Leu, ditirozin, v.b.) peptit oksidasyon ürünleri (oksitlenmiş glutatyon - GssG) Serbest radikalle tepkimeye giren bir kimyasal bileşik kullanılır, meydana gelen kararlı ürünün seviyesi kolayca ölçülür. (Hidroksil radikali için salisilik asit gibi)
Altın üretimi
Altın üretimi öncelikle, metalin yer altından çıkartılması, ön zenginleştirme için uygun işlemlerin uygulanması ve ardından uygun metalurjik (hidrometalurji/pirometalurji) işlemlerin uygulanmasıyla gerçekleştirilir.
Altın madenciliğinin ilk zamanlarında üretim basit madenci tavalarının kullanılmasıyla veya hidrolik madencilik ile gerçekleştirilmekteydi. Ancak günümüzde, büyük ölçekli üretim yapan şirketler, üretimi açık ocak işletmeciliği veya uygun olan lokasyonlarda madencilik şeklinde yapmaktadırlar.
Cevher yer altından çıkartıldıktan sonra yığın liçi ile zenginleştirilebilir. Bu aşamada, yer altından çıkan cevher uygun boyuta kırılıp/öğütüldükten sonra, sıvı geçirmez bir katman üzerine yığın şeklinde konulur. Liç aşamasında kullanılan siyanür, altını çözerek iyon halinde kendine bağlar. Solüsyon özel havuzlarda toplanarak, ileri işlemlerde kullanılır. Bu şekilde doğrudan liç yapılan cevherler genelde oksitlenmiş, düşük tenörlü cevherlerdir. Yüksek tenörlü veya sülfür içerikli olan altın metali siyanüre karşı dirençli olduğundan, siyanür liçi öncesi kavurma veya benzer bir işlem ile oksitlenmelidir.
Zenginleştirme
Günümüzde altın cevherleri tek başına bulunmamaktadır. Bunun yerine, yantaş içine dağılmış halde bulunmaktadırlar. Bu durumda, yantaştan ayrılan altın cevheri siyanür liçi ile çözündürülür. Solüsyona geçen altın iyonları aktif karbon üzerine adsorbe edilerek, solüsyondan sıyrılır. Sıyırılan altın iyonları elektrokazanım ile katı forma dönüştürülür. Katı forma alınan altın ise tekrar ergitilerek ingotlara dökülerek külçe altın üretimi tamamlanır.
Eğer altın, pirit veya arsenopirit gibi sülfür içerikli bir cevher içerisinde ise, flotasyon ile ön zenginleştirilme gerekmektedir. Flotasyon konsantresi ise kavurma işlemi ile oksitlendikten sonra liç işlemine tabi tutulur. Siyanür liçi düşük tenörlü altın cevherlerine uyulanmaktadır. Siyanür katı halde altını çözerek iyon formuna (sıvı) geçirir.
4Au + 8NaCN + O2 + 2H2O → 4NaAu(CN)2 + 4NaOH
Refrakter Altın Üretimi
Refrakter altın temel olarak siyanüre ve aktif karbon adsorbsiyonuna direnç gösteren altın anlamındadır. Bu tür cevherden altın metali kazanmadan önce bazı ön işlemler yapılması gerekir. Bu amaçla uygulanabilecek prosesler:
Elektronik ve diğer atıklardan Altın Üretimi
Altın, elektronik gibi bazı atıklardan geri kazanılabilir. Bu atıkların içindeki altın değerini korumaktadır. Ancak öncelikle plastik ve silikon parçalardan ayrılıp, tekrar safsızlaştırılması gerekir.
Elektronik parçalarda altının en yoğun bulunduğu alan, işlemci ayakları ve kart bağlantı portlarıdır. Buralardaki altın, ince bir tabaka halinde üretilmiştir. Bu nedenle ekonomik bir üretim için çok büyük miktarlarda atığa ihtiyaç vardır.
Opel Patent Motor Car
The Opel Patent Motor Car, System Lutzmann Alman otomobil üreticisi Opel'in ürettiği ilk otomobildir. 1899'dan 1902'ye kadar sadece 65 araç üretildi.
Otomobil Opel'in Rüsselsheim'daki fabrikasında üretildi. Arkada tarafında bulunan 1,5 litrelik tek silindirli motor, 3,5 hp güce sahipti ve otomobil 20 km/s hıza kadar çıkabiliyordu. Üç yıl üretilen otomobil yerini Opel 9 PS modeline bıraktı.
Kaynakça
Marcus Schneider: Deutsche Automobile. Edition XXL, Fränkisch-Crumbach 2005, ISBN 3-89736-327-5, S. 270 (Almanca)
Kavaklı, Bilecik
Kavaklı, Bilecik ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1921 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Bilecik il merkezine 35 km uzaklıktadır.
2017 Hollanda genel seçimleri
2017 Hollanda genel seçimleri, Hollanda'da 15 Mart 2017 tarihinde yapılan genel seçimlerdir. Hollanda Temsilciler Meclisi'nin 150 yeni üyesi belirlendi.
Sonuçlar
! style="text-align:center;" colspan=3 |Parti ! style="text-align:center;" |Başkan ! style="text-align:center;" |Oy ! style="text-align:right;" | ! style="text-align:right;" | ! style="text-align:right;" |Sandalye ! style="text-align:right;" | / Temel Gelirler Partisi / V-R ||-||style="text-align:left;"|Tara-Joëlle Fonk||726||0.0||−0.2||0||–
Reichsmarine
Reichsmarine (Türkçe anlamı: İmparatorluk Donanması), Weimar Cumhuriyeti'nin tamamında ve Nazi Almanyası'nın ilk iki yılında Alman Deniz Kuvvetleri'nin ismiydi. Reichswehr'le birlikte bir alt dal olarak 1919-1935 yılları arasında donanma olarak faaliyet gösterdi. Adolf Hitler tarafından bir değişikliğe gidilerek 1935 yılında Wehrmacht'ın bir dalı olarak Kriegsmarine'ye dönüştü.
Kuruluşu
16 Ocak 1919'da Kaiserliche Marine'nin yerine Vorläufige Reichsmarine (Geçici İmparatorluk Donanması) oluşturuldu. 1 Ocak 1921'de ise yeni Alman donanması Reichsmarine adıyla resmen kuruldu.
Versailles Antlaşması'nın koşullarıyla birlikte Alman Deniz Kuvvetleri'nin denizaltısı filosu olmayacaktı. Sadece 6 savaş gemisi, 6 kruvazör ve 12 destroyer ile sınırlandırıldı. Kullanımdan kalkmış savaş gemileri için değiştirmeler 10,000 ton maksimum bir büyüklüğünde sınırlandı.
Alan ve donatma
Versailles Antlaşması, Reichsmarine'nin silah elde etmesini sınırladı ve yeni teknolojilerle tanışmasını engelledi. Bu kısıtlamalar Alman Deniz Kuvvetleri'ni Müttefik güçlere ileride bir tehdit olmasını engellemeyi amaçlamıştı.
J'imagine
"J'imagine", Valentina tarafından seslendirilen şarkı. Şarkı dijital indirme olarak 16 Ekim 2020 tarihinde Valentina YouTube kanalında yayınlanmış ve yazarlığını Igit ve Barbara Pravi yapmıştır. 2020 Eurovision Çocuk Şarkı Yarışması'nda Fransa'yı temsil edip kazanan şarkı.
Ernani Pereira
Ernani Pereira (d. 22 Ocak 1978, Belo Horizonte), Brezilya asıllı Azeri eski milli futbolcudur.
Brezilya Dönemi
Ernani Pereira, profesyonel futbolculuk kariyerine 1998 yılında o zamanlar Brezilya Serie B 'de bulunan şimdilerde ise Brezilya Serie C ekiplerinden Vila Nova'da başladı. Pereira, Vila Nova'da 1 sene boyunca top koşturduktan sonra Brezilya Serie A'nın iddialı ekiplerinden Cruzeiro'ya transferi gerçekleşti. Pereira, Cruzeiro'da bir sene boyunca oynadıktan sonra o zamanlar Brezilya Serie A'da bulunan şimdi ise Brezilya Serie B 'de bulunan Guarani'ye geçti. Pereira, Guarani'de 2 sezon boyunca forma giydi.
Türkiye ve Azerbaycan Dönemi
Pereira'nın Türkiye Macerası ise 2003 yılında Konyaspor'a gelmesiyle başlamıştır. Pereira, Konyaspor ile 2 sezon boyunca çıktığı 21 maçta 1 gol kaydetti. Pereira, 2005 yılında Azerbaycan'ın FK Karvan takımına transfer oldu. Pereira, FK Karvan'da oynadığı süre zarfı boyunca çıktığı 79 maçta 1 gol kaydetti. Pereira, FK Karvan'da oynarken 2007 yılında 1 yıllığına Orduspor'a kiralanmıştır. Pereira, FK Karvan tarafından 2010 yılında Mersin İdman Yurdu'na transfer olmuştur. Pereira, Mersin İdman Yurdu'ndaki ilk senesinde 18 maçta forma şansı bulmuştur. Pereira, 2011-12 sezonunda ise yarım dönem kalabildiği Mersin İdman Yurdu'da yalnızca 2 hazırlık maçında forma şansı bulabilmiştir. Ernani Pereira, 2011-12 Süper Lig sezonunun devre arası transfer döneminde Mersin İdman Yurdu'dan gönderilmiştir.
Millî takım
Aslen Brezilyalı olan Ernani Pereira 2005 yılında Azerbaycan'ın FK Karvan takımına trasnfer olmuştur. 2006 yılında Azerbaycan vatandaşlığı için başvurmuş ve başvurusu kabul edilmiştir. 7 Ocak 2006 yılında Portekiz ile oynan maçta ilk kez Azerbaycan formasını giymiştir.
Grande amore
"Grande amore" (Türkçe: Büyük aşkım), Francesco Boccia ile Ciro Esposito tarafından yazılan ve İtalyan operatik pop üçlüsü Il Volo tarafından seslendirilen bir şarkıdır. 2015 Sanremo Müzik Festivali'nde birinci gelen şarkı, 2015 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İtalya'yı temsil etmek üzere seçilmiştir.
Sanremo Müzik Festivali
Il Volo'nun performansında, Sanremo festival orkestrasını Carolina Bubbico yönetmiştir.
Eurovision Şarkı Yarışması
19 Şubat 2015 tarihinde, İtalyan yayımcı RAI 2015 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Il Volo'nun "Grande Amore" adlı şarkıyı seslendireceğini açıkladı.
İtalya, "Büyük Beşli" üyesi olduğundan dolayı, 23 Mayıs 2015 tarihinde Avusturya'nın Viyana kentinde yapılan yarışmada Il Volo yarışmada direkt olarak finalde yarışmıştır.
Til Schweiger
Tilman Valentin Til Schweiger veya bilinen adıyla Til Schweiger, (d. 19 Aralık 1963), Alman oyuncu, yapımcı ve yönetmendir.
19 Aralık 1963'te Baden-Württemberg eyaletinde Freiburg’da doğdu. Til Schweiger'in oynadığı filmler, son yılların en başarılı Alman filmleri olup, bunların bazıları "Der bewegte Mann", "Maennerpension", "Das Superweib", "Knockin On Heaven's Door", "Driven", "Der Grosse Bagarozy", "Lara Croft Tomb Raider, The Cradle of Life", "Raumschiff Surprise - Periode 1", "Agnes und seine Brueder", "The Daltons" ve "Keinohrhasen"'dir.
1995 yılında evlendiği Amerikalı manken Dana Carlson'dan, 2005'da boşanan Til Schweiger, dört çocuk babasıdır.
Sahilköy, Ünye
Sahilköy, Ordu ilinin Ünye ilçesine bağlı bir mahalledir. Ordu Büyükşehir Belediyesi sınırlarının Ordu ili sınırlarına genişletilmesinden önce idari açıdan köy statüsü taşıyordu.
Tarihçe
Sahilköy'ün eski adı Göbü Nalcı'dır. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde köyün adı "Göbü Nalcı" (كوبی نالجی) olarak geçer. Ünye kazasında "Nalcı" adını taşıyan iki köy bulunuyordu ve diğer Nalcı köyü Deniz Bükü Nalcı (دكز بوكی نالجی) adını taşıyordu. "Nalcı" kelimesi bu bölgede Alevileri ifade eder.
1642 tarihli Osmanlı avarız defterine göre Göbü, Ünye kazasının köylerinden biriydi. Ancak bu defterde ve 1834 nüfus defterinde Göbü Nalcı adının geçmemesi, bu köyün sonradan ortaya çıktığını göstermektedir.
Göbü Nalcı köyü, 1928 yılında Ordu vilayetinin Ünye kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Ünye kazası ise, merkez nahiye ile Karakuş nahiyesinden oluşuyordu. 1940 genel nüfus sayımında Göbü Nalcı köyü aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 347 kişiden oluşuyordu. 1965 nüfus sayımına göre Göbünalcı'da 1.262 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 307 kişi okuma yazma biliyordu. Göbünalcı köyünün adı geç dönemde Sahilköy olarak değiştirilmiştir.
Çınarsuyu Tabiat Parkı, Sahilköy'ün Karadeniz'e kıyısında yer alan mesire ve kamp yeridir. Sahilköyde ayrıca Göbünalcı Güvenç Abdal Cemevi adını taşıyan bir cemevi bulunmaktadır.
Coğrafya
Ordu il merkezine 87 km, Ünye ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
Nazimî Yaver Yenal
Nazimi Yaver Yenal (1904, İstanbul - 1987, İstanbul), Türk mimardır.
Türkiye'de cumhuriyet döneminin önemli mimarlarındandır. 1932-1969 yıllarında İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde görev yaptı. Hayatı boyunca pek çok önemli projede birincilik ödülleri aldı. Hayata geçirilen tek mimari tasarımı Şişli Camii şadırvanı oldu.
Yaşamı
1904 yılında İstanbul'da Alemdar Mahallesi'nde doğdu. Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Şahane'de (sonraki adı İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi ) mimarlık öğrenimine 1920 yılında başladı. Osmanlı Devleti'nin mimarlık eğitimi veren ilk kurumu olan akademinin ilk kuşak öğrencilerinden birisi idi. Osman Hamdi Bey ve Alexandre Vallaury'nin öğrencisi oldu.
Akademi hayatı boyunca pek çok önemli projede birincilik ödülleri aldı. Bu projeler arasında 1925 senesinde Ankara Şehremaneti'nin düzenlediği Cumhuriyet döneminin ilk mimari proje yarışması da vardır. Bürokratları şehre çekmek için burjuva bir konut tipolojisi istenen yarışmaya kazandı ancak proje uygulanmadı. Ardından Cumhuriyet döneminde İstanbul için düzenlenen ilk mimari yarışma olan "Haydarpaşa Garı Tamiri" yarışmasını kazandı. Haydarpaşa Garı'nın I. Dünya Savaşı sırasında hasar gören çatısının tamiri için açılan bu yarışmayı da kazandı ancak proje hayata geçmedi. Öğrenciliği sırasında hocası Giulio Mongeri'nin bürosunda, özellikle Ziraat Bankası Ankara merkez şubesinin tasarım sürecine dahil oldu.
1926 yılında Akademi'den mezun oldu ve 1927-1928 döneminde, Güzel Sanatlar Akademisi'nin düzenlediği ilk mimari Avrupa konkurunda birincilik alarak Paris'e ve ardından Berlin'e gitti. Paris'te iken o dönem Paris'te hakim olan art déco stilinin dışına çıkarak Lapradde & Bazin ile Dudok'un güncel ve modern tasarımlarıyla yakından ilgilendi. 1931 senesinde burslu olarak yerleştiği Berlin'de, Almanya'nın en önemli mimarlarından Hans Poelzig'in "Meister Atelier" isimli "atölye-okul"una kabul edildi. Bu dönemde çizimlerinde modernist bir çizgi hakim oldu.
1932 senesinde Türkiye'ye dönerek Güzel Sanatlar Akademisi'nde mobilya atölyesinin başında görevli olan Philip Ginther'in asistanı olarak kariyerine başladı. 1969'da emekli oluncaya kadar aynı kurumda görev yaptı ve yüzlerce öğrenci yetiştirdi. 1933'te Türkiye'nin ilk dekorasyon yarışması olan "Balkan Konferansı Tefriş Yarışmasına katılarak birinci oldu. Yıldız Sarayı Şale Köşkü'nde düzenlenen Üçüncü Balkan Konferansı için tasarladığı mobilyalar art deco üslubundaydı. 1941 yılında açılan Anıtkabir Proje Yarışması için de yarışmanın gerekliliklerini çok net karşılayan, 25 paftadan oluşan tasarım yaptı ancak tasarım eskizlerini yarışmaya sunup sunmadığı bilinmemektedir. 1945 yılında katıldığı İstanbul Radyoevi proje yarışmasında projesi şartname dışı takdire layık görüldü ve satın alınmasına karar verildi.
Nazimi Yayer, kırk seneye yakın eğitimcilik kariyerine rağmen, hiçbir zaman proje hocası olmadı ve okulun yönetim kadrosunda yer almadı. Çok üretken bir mimardı ancak inşa eyleminden uzak kaldı ve inşa edilmek üzere değil, kendisi için mimari çizimler yaptı. Bu nedenle "kağıt mimarı" olarak anıldı. İç mimari çalışmaları haricinde hayata geçirilebilen tek mimari tasarımı, Şişli Camii'nin şadırvanı oldu.
Akademideki atölyesinin arka odasını gitgide artacak biriktirme tutkusuna ayırdı ve burayı kendisine ait bir dünya olarak şekillendirdi. Mimari çizimlerinden mobilya tasarımlarına kadar pek çok projeyi içeren dev arşivi emekliliği sonrasında evinde korundu.
1987 yılında Mimar Sinan Üniversitesi tarafından fahri profesörlük unvanı verilen Yenal, aynı yıl hayatını kaybetti.
Rosa Luxemburg
Rosa Luxemburg (5 Mart 1871 – 19 Ocak 1919), Polonyalı Marksist, filozof, ekonomist, savaş karşıtı aktivist ve devrimci sosyalistti. 28 yaşında Alman vatandaşı oldu.
Hayatı
1871 yılının (bazı kaynaklara göre 1870) 5 Mart'ında Yahudi bir ailenin çocuğu olarak Polonya'da doğdu. Daha genç yaşlarında sosyalizmle tanıştı ve dönemin solcu gruplarında yer aldı. Daha 18 yaşındayken içinde bulunduğu gruplar ve politik görüşü yüzünden İsviçre'ye kaçmak zorunda kaldı. 1889'da Zürih Üniversitesi'ne girdi. Burada felsefe, tarih, politika, ekonomi ve matematik öğrenimi gördü, hayatında büyük etki bırakacak isimlerle tanıştı. 1890 yılında Bismarck'ın sosyal demokrasiyi yasaklayan kanunun lağvedilmesi ardından, sosyalist parlamentoya girdi. Parlamentoya giriş, dönemin sosyal demokratlarının devrimci uçtan uzaklaşmasına ve parlamentoda daha etkin olabilmek için çalışmasına neden oldu. Bu, Rosa Luxemburg'un da dahil olduğu devrimci görüş çizgisindekileri rahatsız etmekteydi. Bu sırada Zürih'te öğrenim görmeye devam eden Rosa 1898 yılında doktorasını tamamladı. Özgür bir Polonya için çalışmalarına devam etse de, onun kafasındaki tabloda Almanya, Avusturya ve Rusya'da devrim gerçekleştiği takdirde Polonya özgür olabilirdi. Bu tablo milliyetçi bir çizgi çizen Polonyalı sosyalist grupların ve Polonya Sosyalist Partisi'nin ondan daha da uzaklaşmasına neden oldu. Daha sonra bu görüşleri Rus sosyalist çevrelerle de ilişkisinin bozulmasına yol açacaktı.
1898 yılında Gustav Lübeck ile evlenerek Berlin'e taşındı, Alman vatandaşlığı kazandı. SPD'nin (Almanya Sosyal Demokrat Partisi) aktif bir üyesi oldu. 1900 yılına gelindiğinde Luxemburg'un fikirleri tüm Avrupa'da sosyalist çevrelerde büyük yankı uyandırmakta, yazdığı makaleler ilgi görmekteydi. Özellikle Eduard Bernstein'in düşüncelerine getirdiği eleştiriler ile öne çıkıyordu. Alman militarizminin yükselen değer olması Luxemburg'u ziyadesiyle rahatsız ediyordu, bu konuda partiyle de ters düşmüştü. 1904 ile 1906 yılları arasında siyasi faaliyetleri ve görüşleri nedeniyle üç kez hapse girdi. Aldığı hapis cezaları onu yıldırmadı, faaliyetlerine devam etti. SPD'nin eğitim merkezlerinde Ekonomi ve Marksizm öğretmeye başladı.
Savaşın başlamasıyla esen milliyetçi rüzgâr SPD'nin de milliyetçi eğilime yönelmesine neden oldu, ki bu Luxemburg'un fikirleri ile tamamen tezatlık oluşturuyordu bu sebeple partiyle olan tüm ilişkisini kesti. 5 Ağustos 1914'te Karl Liebknecht ile beraber Internationale grubunu kurdu. 1 Ocak 1916'da grubun adı Spartaküs Birliği (Spartakistler - Almanca Spartakusbund) oldu. Luxemburg, Bolşevik önder Lenin'in I.Dünya Savaşı'na karşı çıkmasını destekleyerek tüm halkların emperyalist hükûmetlerine kaşı mücadele etmesi gerektiğini savundu.Almanya'da Grubun devlete karşıt tutumu yüzünden 28 Haziran 1916'da Luxemburg hapis cezasına çarptırıldı. Hapiste geçirdiği yıllarda birçok makale kaleme aldı. Özellikle Rus devrimi üzerine yazdıkları ve Bolşeviklere getirdiği eleştiriler çarpıcıdır.
1918 Kasım'ında Luxemburg hapisten çıktı. Faaliyetlerine devam etti ve Liebknecht ile birlikte Alman Komünist Parti'sini kurdu. 15 Ocak 1919'da Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht ve Wilhelm Pieck, Freikorps tarafından tutuklandılar, Pieck kaçmayı başarırken Luxemburg ile Liebknecht yedikleri darbelerle bilinçlerini kaybettiler. Berlin, 15 Ocak 1919 gecesi. Rosa Luxemburg ve Karl Liebknecht, tutuldukları Eden otelinden çıkarıldılar. Luxemburg, er Otto Runge tarafından tüfeğini dipçiği ile başına vuruldu, arabaya taşındı. Araç Landwehr kanalına doğru yola çıktı, ardından Teğmen Kurt Vogel ya da Teğmen Hermann Souchon tarafından başından vuruldu. Cesedi Berlin'in Landwehr Kanalına bir köprüden atılmıştı. Liebknecht ise Tiergarten'de vuruldu, cesedi isimsiz olarak morga getirildi ve ölü vücudu nehre atılmış Liebknecht de başından yediği kurşunlarla öldürülmüştü.
Mevlüt Dinç
Mevlüt Dinç (1957; Ordu), daha çok Mev Dinc olarak bilinir, Türk video oyunu tasarımcısı. Türkiye'de doğup büyüyen Mevlüt Dinç, eğitimini tamamladığı 1979 yılında yüksek lisans yapma niyetiyle İngiltere'ye gitti.
Uluslararası öğrenciler için yüksek olan öğrenim ücretini ödeyemeyen Dinç, Southampton'da bir kablo fabrikasında çalışmaya başladı. Burada bir iş arkadaşı onu 1982 yılında piyasaya çıkan oyun makinesi ZX Spectrum ile tanıştırdı ve satın almasına vesile oldu.
Dinç, kısa sürede kendi kendine dergilerden ve kitaplardan programlamayı öğrendi ve 1983 yılında video oyun sektöründe çalışmaya başladı, 1984 yılında ise Ant Attack'ın Commodore 64'e uyarlanması projesine destek verdi.
1985 yılında tasarladığı ilk orijinal oyunu Gerry the Germ Goes Body Poppin'in ardından, Electric Dreams Software ile başka bir orijinal oyunu olan Prodigy üzerinde çalıştı. Akabinde Activision için, Enduro Racer isimli oyunun Spectrum versiyonunu 3 haftalık bir sürede Amstrad CPC için hazırladı.
Bu çalışma ile Avrupa’da tanınmaya başlayan Mev Dinç, yılın en iyi programcısı seçildi. Activision ile çalışmalarına devam eden Dinç, System 3 için Last Ninja 2'yi geliştirdi ve System 3’ten ayrılan Hugh Riley ve John Twiddy ile birlikte Eylül 1988'de Vivid Image'ı kurdu.
Mev Dinç, 2000 yılında Türkiye’ye dönerek Dinç İnteraktif’i kurdu. 2004 yılında Sobee Studios olarak ismini değiştirdiği bu şirketi, 2009 yılında Türk Telekom’a sattı, 2013 yılında ise Dinç, bu yapılanmadan ayrıldı. Geliştirdiği projelerle çok sayıda ödül kazanan Mevlüt Dinç, İngiliz Film ve Televizyon Sanatları Akademisi
(British Academy of Film and Television Arts, BAFTA) üyesidir. Dinç ayrıca, Türkiye Dijital Oyunlar Federasyonu'nun kurucusu ve ilk seçilen başkanı olmuştur.
Erken yaşamı
Mevlüt Dinç, 1957 yılında Ordu'nun Gölköy ilçesine bağlı Cihadiye köyünde, Gürcü kökenli bir ailede doğdu. Kent merkezine 64 km uzaklıkta, ücra bir köyde büyüyen Dinç, Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi'nde İktisat okuyarak üniversite eğitimini aldı. Bu süre içerisinde, İngiliz bir kadınla evlendikten sonra 1979'da İngiltere'ye taşındı. O yıl, eğitimini tamamlamak için iki ülke arasında sık sık seyahat etti. İngiltere’deyken, Mevlüt ismini kimse doğru telaffuz edemediği için “Mev” kısa adını benimsedi.
Türkiye’de üniversiteden mezun olduktan sonra İngiltere’de yüksek lisans yapmaya başlayan Dinç, o dönemde uluslararası öğrencilerin ödemek zorunda olduğu öğrenim harçlarının yüksek olması nedeniyle eğitimini tamamlayamadı. 1980 itibarıyla Southampton'da “Standard Telephones and Cables” adlı bir kablo fabrikasında çalışmaya başladı.
O dönem; video oyunlarına meraklı ve bir ZX81'i olan Vino Dos Santos adlı iş arkadaşı, Mevlüt Dinç'i video oyunlarıyla tanıştırdı ancak Dinç, ne oyunlara ne de bilgisayarlara ilgi duydu. ZX Spectrum 1982'de piyasaya sürüldüğünde ise Dos Santos, Dinç'in ilgisizliğine rağmen hem kendisi hem de Dinç için birer adet ön sipariş verdi. Mevlüt Dinç sonunda ZX Spectrum'unu kutusundan çıkardığında, oyun oynamaya ilgisinin olmadığını fark etti, programlama dilini inceleyebileceğini düşündü. Ancak, ZX Spectrum'un el kitabındaki BASIC programlama dilini anlamakta güçlük çekince; programlama dergileri, özellikle de Popular Computing Weekly aracılığıyla iki yıl boyunca kendi kendine daha da zor olan makine dili ile programlamayı öğrendi. Dinç bu süreçte, 1983 çıkışlı Arcadia adlı oyunun, öğrenme sürecini çokça etkilediğini söyleyecekti.
İlk video oyunları
Mevlüt Dinç, 1985 yılında kablo fabrikasından ayrıldıktan sonra video oyun sektöründe çalışmaya başladı. Önce, ZX Spectrum geliştiricisi arayan bir programcının ilanına başvurdu ve Ant Attack oyununun ZX Spectrum'dan Commodore 64'e dönüştürmesine yardım etti.
Oyunun uyarlaması 1984 yılında piyasaya sürüldü ve Dinç bu çalışmadaki Commodore 64 deneyimlerinden daha sonra geliştireceği oyunlarında da yararlandı. Yine 1988 yılında, Jon Dean ile birlikte, oyun sektöründeki programcılara yönelik "pratik öneriler" sunan, Society of Software Authors adında bir meslek birliği kurdu. Mevlüt Dinç'in başkanlığını yaptığı birlik, açılış toplantısını 1988 yılında Ilford'da gerçekleştirdi.