cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borsa
Organize piyasa
Organize Piyasa’nın örneğin Alman Menkul Kıymetler Kanunu’na göre tanımı; bir ülkede, Avrupa Birliği üyesi olan başka bir devlette ya da Avrupa Ekonomisi üzerine anlaşma yapmış başka bir ülkede devletin düzenlemeleri aracılığıyla işletilen ya da yönetilen, onaylanmış ve çok taraflı izlenen bir sistemdir. Bu, ticarette kişilerin satın alma ve satıştaki çokluğun talebinin sistem içerisinde onaylanmış mali araçların ve bir yöntem içinde düzenlenmiş hükümlere göre bir araya getirilmesinin ya da bir araya getirilmesinin teşvik edilmesidir. Bu ise, finansal araçların satın alınması üzerine bir anlaşma yapıldığının göstergesidir.
Borsanın bu tanımı genellikle her bir Borsa Segmenti Menkul Kıymetler Kanunu’nun organize piyasaları olmayan Dış Borsa Ticareti anlamına gelmektedir, yani borsalar devlet (devlet kuruluşları) ve Merkez Bankası aracılığıyla denetlenir, kontrol edilir ve genel anlamda makro ekonomik vadelerden etkilenir. Borsalar kusursuz bir piyasanın mikro ekonomik tanımına en yakındır örnektir.
Dezavantajları
Organize piyasalarda giriş çoğunlukla bir dizi kabul şartlarından oluşmaktadır. Bu nedenle performanslar, işlemler, gerekli kamu işi ve aşırı talepler, örneğin listelere alınmış firmaların muhasebesi için önemsiz olmayan harcamalar ortaya çıkmaktadır. Şayet bir firma seçici bir kitleye ulaşmışsa, firmanın ticarette organize piyasalara katılması bu yüzden çok kez kârlı olmamaktadır. Aynı zamanda muhasebe gereksinimleri ile firma ödemelerine yönelik kamuoyu duyuruları da organize piyasalara katılmış olan şirketleri korkutmaktadır.
Resmi Komisyoncu (Kur Komisyoncusu)
Resmi komisyoncu bir ülkenin resmi makamlarında döviz denetim kurumu adına sorumludur, bu kuruma mahsustur ve yeminlidir. Bu komisyoncuların görevi atanan segmentlerden iki yabancı menkul kıymetin bazı hesaplarının yapılmasına aracı olmak ve bu şekilde kurları (döviz kurlarını) belirlemektir.
3. Finansal Piyasa Promosyon Yasası’ndan beri resmi ve serbest borsa komisyoncusu arasında çok fazla bir fark yoktur. Daha ziyade sadece menkul kıymetler (değerli kâğıtlar) ve kurları belirleyen sipariş kılavuzları ile ticaret yapan borsacılar vardır. Bunun yanı sıra sipariş kılavuzları hem resmi olarak düzenlenmiş pazarın menkul kıymetlerini hem de borsa dışı ticaretle ilgilenebilirler. Borsa komisyoncusunun tanımı bu akıcılık sayesinde değişmektedir.
Serbest Komisyoncu
Serbest komisyoncu, borsa dışı alınıp satılan menkul kıymetlerin kurlarını belirlemektedir. Bu komisyoncular resmi pazarın bütün menkul kıymetleri ile değiş tokuş yapabilirler. Bu komisyoncuların değiş tokuşlarındaki zor nokta ise düzenlenmiş pazarda ve borsa dışı ticarette yer almalarıdır. Döviz Kurulu aracılığıyla serbest komisyonculara izin verilmektedir.
Mesleğe Giriş
Borsa komisyoncusu mesleği sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. Piyasaya girme izni almak için sadece yeterli mesleki niteliklere ihtiyaç duyulmuyor, aynı zamanda uygun mesleki eğitime ve uygulamalı deneyime ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ayrıca finansal kaynakları ya da en azından garanti şeklinde teminatı gerektirir.Bununla birlikte borsa aracı kurumlarındaki elemanlar, borsada belirli aylar staj alarak eğitimini tamamlar.
İşlem Maliyetleri
İşlem maliyetleri şunlardır: Pazarın kullanımı sayesinde, yani mülkiyet haklarının işlemi ile bağlantılı olması (örnek: alım, satım, kiralama) ya da dâhili bir hiyerarşinin var olmasıdır. İşlem maliyeti teorisi (yöntemi) her bir işlemde işlem maliyetlerinin ortaya çıkması anlamına gelmektedir. İşlem maliyeti teorisi Yeni Kurumsal İktisat’ın temel bir bileşenidir.
İşlem maliyetleri; fırsatçılık ile birlikte olan takım oyunu aktörlerinin sınırlı rasyonelliği, yatırımların özgüllüğü ve çevre karmaşıklığıdır. Bir işlemin maliyetleri koordinasyon şekline (Kurumlar Ekonomisi) bağlı olarak gerçekleşir. Mal paylaşımı işlem maliyetleri miktarına bağlı olarak bu nedenle yatay veya dikey olarak yapılmaktadır. Temel ilke: Sözleşme sorunu olarak ekonomik sorunların formülasyonu.
İşlem Maliyetlerinin Tipolojisi
Aşağıdaki maliyetler işlem maliyetlerine dâhildir; Ex ante (İşlem maliyeti ortaya konulmadan önce)
Ex post (İşlem maliyetleri ortaya konduktan sonra)
İşlem maliyetleri adı altında araştırma, hazırlama, bilgi, yükümlülük, görüşme, karar, anlaşma, tasfiye, güvence, uygulama, kontrol, uyum ve bitirme maliyetleri daha somut şekilde anlaşılır. İşlem maliyetleri, örneğin bir işleme katılmış kişiler arasında iletişim ihtiyacı, anlaşma sorunları, yanlış anlaşılmalar ya da çatışmalar ortaya çıktığında meydana gelir.
Beklentiler
Borsa'da genellikle üç nedenle işlem yapılmaktadır.
İnsanların Manipülasyonu
Bir özdeşleştirme teklifinin ya da bir malın ve hizmetin kabulünün kişinin yararına değil de zararına yol açtığında bir insanın manipülasyonundan söz edilir. Kandırma ve ikna çabası, etkilenen kimselerde ekonomik ve ahlaki tahribe yol açarsa o zaman ahlaki olmayan manipülasyon söz konusu olur.
Aşağılık duygusuna sahip, eksik özgüveni veya korkusu olan kimse daha kolay aldanır ve kolayca manipüle edilir. İnsanın manipülasyonu hedefleri takip eder ve davranışları bakımından diğer insanları etki altına almaya yarar. Manipülasyon kavramı olumsuz anlamdadır; manipülasyon, tanımı uyarınca olumlu olamaz - olumlu bir sonuç amaçlanır ve ona erişilirse kandırma ve ikna iletişimi söz konusu olur. Manipüle edilen insanlar kendi kavrayış ve inançlarına göre davranmazlar, aksine başkalarınca yönlendirilirler. Dıştan etkilenme yoluyla gerçekleşen bu yönelim doğal olarak kurbanda olumsuz duyguların ortaya çıkmasına neden olur, çünkü manipüle edilen kimse kendi yararına değil, manipüle edenin yararına göre davranır.
Mind Security (Düşünce Güvenliği), manipülasyona karşı insanların ve örgütlerin organize bir şekilde korunması olarak tanımlanabilir. Aydınlanma ve emansipasyon, manipülasyonun farklı türlerine karşı yönelim içindedir. İstenilen bir değişiklikten bahsedilince, bu istek hedef kişi tarafından olacaksa, öncelikle öğrenme ve gelişim söz konusu olur. Social Engineering (Toplum Mühendisliği) adı altında bilgilerin izinsiz bir şekilde ele geçirilmesine dair insanın manipülasyonu bilgi güvenliği alanında tartışılmaktadır.
Borsa Dışı Ticaret
OTC ticareti ya da borsa dışı ticaret, borsa üzerinden tasfiye görmeyen ekonomi piyasası katılımcılarının arasındaki finansal işlemleri tanımlar. OTC'nin İngilizce yazılışı "Over The Counter’dır ve Türkçeye “Tezgâh Üstü Piyasa” olarak çevrilebilir. Bugün her ne kadar ağırlıklı olarak elektronik yollardan yürütülse de OTC ticareti Türkçede “Telefondan Yapılan Ticaret” anlamına gelmektedir.
Biçimleri
OTC ticareti üç kısma ayrılabilir:
Borsalar sadece ticaret yapan ortakların genellikle teminat istemini karşılamayan standart ürünler sunar. Bir işletme, örneğin bir yatırımın faiz değişikliği risklerini güvence altına aldığında sadece borsalardaki olağanüstü durumlarda bunun için vadeye uygun belge bulacaktır. Finans piyasasında işlem gören ürünlerden birkaçı için OTC ticareti bu yüzden borsa işleminden, örneğin sertifikalardan daha önemlidir.
Özel yatırımcılar da online brokarlar (Online komisyoncular) yoluyla doğrudan işleri bir ihraççı veya komisyoncu ile yürütme olanağına sahiptirler. Bu noktada yatırımcı kendi online komisyoncusuna değer biçilen piyasa ürünü üzerine İnternet yoluyla talepte bulunur. Bunun hemen sonrasında ihraççı değer biçilen miktar için bağlayıcı alış ve satış fiyatlarını bildirir. Bunun üzerine yatırımcı birkaç saniye içinde bu koşullarda işin yapılıp yapılmayacağına karar vermek durumundadır.
OTC ticaretinin avantajları ve dezavantajları
Avantajları: Her iki ortak arasında doğrudan ticaretle sağlanan hızlılık
Dezavantajları:•	Eksik kontrol ve denetim
Borsaya bağlı türev ticareti 1990’dan 2002'ye kadar yaklaşık beş kat, OTC türev ticareti ise kırk kattan daha fazla yükselmiştir.
Organize “borsa dışı” ticaret platformları
Bu arada Lang & Schwarz, Tradegate, CATS-OS ve T.I.Q.S. gibi OTC ticareti sayılan ve "borsa dışı" olarak tanımlanan organize değerli kâğıtlar piyasaları mevcuttur. Borsa kavramının tanımına göre, bu organize piyasalarda borsalar söz konusudur, aynı zamanda „borsa dışı“ tanımı burada çelişkilidir.Kaynak
Yüz yüze sesli pazarlık
“Yüz yüze sesli pazarlık” ya da “bulunmalı pazarlık” borsada kur oluşturmanın bir biçimidir. Açık sesli pazarlık kavramının yanı sıra İngilizce open outcry trading kavramı da kullanılmaktadır.
Tarihi ve (bugünkü) Anlamı
Frankfurt’taki bilgisayar destekli yüz yüze sesli ticaret, 2008
New York Stock Exchange borsa satış yeri, 2008
Borsa ticareti zamanlarında borsada izin verilen şirketler, onların tüccarları ve iskonto yöneticileri toplanırlar. Tüccarlar kredi kurumlarının ve finans şirketlerinin çalışanlarıdır. Müşterilerini temsilen ya da kendi hesaplamalarına göre alım satım yaparlar.
Yüz yüze sesli ticaret, bugün sürekli bilgisayar destekli ticaret sistemlerince saf dışı edilmektedir. Bu bankanın görevlerini doğrudan borsaya ve böylelikle iskonto yöneticilerinin emir defterine ileten elektronik emir iletme sistemleriyle gerçekleşmektedir.
Borsadaki işlem yerinde kısmen 09.00’dan 14.30’a kadar işlem yapılır (örn. Light, Sweet Crude Oil Futures and Options). Borsa sonrası ticaret sadece bilgisayarda gerçekleşir.
Dünya genelindeki en önemli yüz yüze sesli ticaret borsası Exchange’dır. Kuzey Amerika’nın büyük futures borsaları NYMEX’te ve CBOT’ta ve de Londra Metal Borsasında buluşmalı ticaretten sonra gerçekleşir.
Yüz yüze sesli ticarette kur yapısı
Bir borsa komisyoncusu üzerinden emirlerin klasik biçimi Xetra ticareti tarafından özellikle borsa aracısının uygun düşen alım için satış araması yoluyla birbirinden ayrılır. Görevler bilgisayarlı ticaret sistemlerinde ve bilgisayarlı borsalarda bunun tam tersi olarak kısaca karşı pozisyonlardan aranıp taranır ve limitler yardımıyla tamamlanır. Xetra ticaretinde bir görevin banka ücretlerinin ödendiği birden çok göreve ayrılması normal şartlar altında olabilir. Komisyoncu buna karşılık komisyoncu ücreti talep etse de toplam görevi birlikte yürütür. Yerel borsanın borsa komisyoncusu bundan ötürü oldukça nakit para özelliği taşımayan değerlerde daha iyi kurlar elde eder.
Avrupa’daki yüz yüze sesli borsalar
Avrupa’daki en önemli yüz yüze sesli borsalar şunlardır: Özellikle yerel borsalar küçük odalarda iş görmeye çalışarak bulunmalı ticarette yer almaktadırlar.
Xetra
Xetra 28 Kasım 1997’de IBIS sisteminin yerini aldı. Sistemin giriş yapması karşısında özellikle diğer borsa yerlerinde ve bulunmalı borsa savunucularından eleştiri gördü. Bunun yanlıları piyasaya uyumlu yürütme ücretlerini, düşük işlem maliyetlerini, eşit haklara sahip olmayı, bulunulan yere bağlı kalmamayı ve ticaret ortaklarının anonimliğini bir araya getirdiler. Xetra gibi elektronik ticaret sistemi için meydan okumalar her şeyden önce istikrarı, elde bulundurmayı, ölçekliliği ve gecikme süresini (latans) ve de uzun vadeli yükselen piyasa etkinliğini ilgilendirmektedir.
Xetra o zamanki iletişim müdürü Wilhelm Brandt tarafından piyasa ürünü olarak geliştirildi. Hedef Xetra’yı kullanıcıların ve kamuoyunun yanında daha iyi konuşlandırmak ve de diğer borsalara satabilmekti. Xetra, Alman Borsası AŞ.'nin teknik el kitabında Electronic Trading ya da Exchange kavramlarının kısaltması olarak yorumlanır. Xetra sisteminin algılanma biçimi ve bilgi tekniksel satılması Alman Borsası Sistemlerince biçimlendirilen Eurex sistemine dayanır ve Alman Borsası AŞ.’nin vekâletinde Andersen Consulting (bugün Accenture) ve Alman Borsa Sistemleri tarafından yürütülür.
Arka Alanları
Alman borsalarındaki toplam hisse ticaretinin yüzde 83’ü Xetra Ticaret Sistemi üzerinden tasfiye edilir. Xetra, Frankfurt Kıymetli Kâğıtlar Borsası’nın ticaret günlerinde 09.00’dan 17.30’a kadar açıktır. Frankfurt am Main’daki bulunmalı borsada bunun aksine 20.00’a kadar işlem yapmaktadır. Xetra üzerindeki fiyatlar en bilindik Alman hisse endeksinin DAX hesaplamasına dair temeldir.
Bir kıymetli kâğıt emri yüksek arz ve talep (likidite) yoluyla özellikle DAX değerlerinde diğer ticaret yerlerine göre daha hızlı ve piyasaya uygun fiyatlarda yürütülür. Bu ilke likidite sağlayıcıları (diğer adıyla Designated Sponsors) desteklenir, bunlar Xetra üzerinden işlem gören seçilmiş kıymetli kâğıtlara sürekli olarak bağlayıcı alış ve satış fiyatlarını (kotalar) piyasaya sokarlar.
Toplam ticaret elektronik olarak gerçekleştirildiği için Xetra bulunmalı borsada olduğundan daha sık görevlerin kısmi yürütülmesine sahip olabilir. İstenmeyen ciddi fiyat düşüşlerinden kaçınmak için kıymetli bir kâğıtta ticaret için otomatik olarak bir gelgeç müdahalesi uygulanabilir ya da kıymetli kâğıt Alman Borsası AŞ.'nin ticaret denetleme merkezinden (HÜSt) el yordamıyla ticaretten çekilir.
Xetra üzerinde ticarete katılma yüz yüze sesli borsada olduğu gibi ayrı bir izin gerektirmemektedir, hatta yeni listelenmiş kıymetli kâğıtlar her iki ticaret sisteminde ticaret için otomatik olarak işleme sokulurlar.
Alman Borsası bugün Frankfurt’taki yerinde Xetra sisteminin birçok mercisini işletmektedir:
Xetra teknolojisi Bulgaristan Borsası’nda da ve Leipzig Enerji Piyasasında EEX faaliyete sokuldu ve Shangai Menkul Değerler Borsası'nda da kullanılacaktır.
Türkiye
Türkiye'de borsanın tarihi Osmanlının son dönemlerine kadar uzanmakla (özellikle bono piyasası) birlikte 1970 ve 1980 lerin ilk yarısında, mekân olarak Sirkeci Vakıf Han'da bir tür tezgâh üstü piyasa (OTC; over the counter) şeklinde faaliyette bulunuyordu. (Tezgâh üstü piyasalarda, sermaye piyasasına aracılık eden kurumlar, kendi aralarında bir borsanın belirleyici kural ve tüzüklerine uyma zorunluğu duymadan işlem (alım/satım) yaparlar.Bugün en gelişmiş piyasalardan biri olan Amerika Birleşik Devletlerinde bazı küçük işlem hacmine sahip firmalar, borsa haricinde OTC olarak işlem görürler.) İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), konjektürel gelişmeler sonucu, hisse senetlerinin ticaretinin düzenlenmesi ve standartlaştırılması amacıyla 1986 yılında Karaköy-Tophane'de faaliyete geçmiş bulunmaktaydı. Günümüzde, kendi modern binasıyla İstinye'de faaliyetini sürdürmektedir. İlk zamanlarda az sayıda şirket, düşük işlem hacmi ve Türk ekonomisine endeksli hareket eden İMKB, günümüzde Hisse Senetleri Piyasası'nda 330'dan fazla şirketin hisse senedi, Tahvil ve Bono Piyasası'nda ise devlet tahvili ve hazine bonolarının yoğun olarak işlem gördüğü bir borsa haline gelmiştir. Hisse Senetleri Piyasası'nda günlük ortalama 1 milyar dolar, Tahvil ve Bono Piyasası'nda ise günlük ortalama 8,5 milyar dolarlık işlem hacmiyle dünya ekonomileriyle entegre bir şekilde faaliyetini sürdürmektedir.
Önemli borsalar
Piyasa sermayeciliği ve ticaret ödenekleri uyarınca CEE bölgesi için (Consortium for Energy Efficiency - Enerji Verimliliği Konsorsiyumu) en önemli ticaret birliği CEE Menkul Kıymetler Borsası Grubudur (CEE Stock Exchange Group). Polonya'daki Varşova Borsası önemli bir merkez olarak görülmektedir.
Dünya genelindeki borsalar günlük yaklaşık 2 milyar dolar ticaret hacmiyle dünya ticaretinin belirleyici bir etmenidir.
Londra Borsası
Büyük Britanya’nın başkenti Londra’da kurulu olan Londra Borsası (LSE) Avrupa’nın en eski ve en büyük borsalarından birisidir. LES bir hisse şirketidir ve üç kısma ayrılmıştır: Ana Pazar (Main Market), Alternatif Yatırım Pazarı (Alternative Investment Market AIM) ve EDX London. LSE’nin vekâletinde FTSE Group hisse göstergelerini oluşturmuştur, bunların en çok bilineni FTSE 100’dür.
Frari Santa Maria Gloriosa Bazilikası
(İtalyanca:Basilica di Santa Maria Gloriosa dei Frari), genellikle Frari olarak isimlendirilir kuzey İtalya, Venedik'te bir kilisedir. Şehrin en büyük kiliselerinden biridir ve küçük basilika statüsüne sahiptir. San Polo bölgesi merkezinin Frari alanında yer alır.
Fransiskanlara 1250 yılında bir kilise inşa etmeleri için toprak garanti edildi, fakat yapı 1338 yılına kadar tamamlanmadı. Günümüzdeki kilisenin yapım inşası bir yüzyıldan daha fazla zaman aldı. Çan kulesi San Marco'nun çan kulesinden sonra ikinci en uzun çan kulesi olup 1396 yılında tamamlandı.
Görkemli yapı tuğladan inşa edildi ve şehrin İtalyan Gotik mimari tarzında inşa edilmiş olan üç dikkate değer kiliselerinden biridir. Venedik kiliselerinin çoğunda olduğu gibi, dış kısım oldukça düzdür. İç kısım ise geç Orta Çağ dönemindeki kilise stilini içerir.
Frari bir cemaat kilisesidir. Diğer cemaat kiliseleri ise San Barnaba, San Ludovico Vescovo, Santa Maria del Soccorso ve Santa Margherita'dır.
Adem Sözüer
Adem Sözüer (d. 1957, İkizdere), Türk akademisyen ve hukukçu.
1957 yılında Rize'nin İkizdere ilçesinde dünyaya gelen Adem Sözüer, Van Atatürk Lisesi'nden mezun olmasının akabinde bir süre Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi ne devam etmiş, ancak bu okulu bitirmeden 1979 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ne girmiştir. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 1983 yılında mezun olan Sözüer, bir süre İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi'nde de çalışmıştır. Akademik hayata Kayıhan İçel'in asistanı olarak başlayan Adem Sözüer, 1987 yılında yüksek lisansını tamamlamış, 1993 yılında hukuk doktoru unvanını, 2000 yılında ise ceza hukuku doçenti unvanını iktisap etmiştir.
İzzet Özgenç ile birlikte 2005 yılında yürürlüğe giren Türk Ceza Hukuku Reformu'nun baş mimarlarından olan Adem Sözüer, 2008 yılında Ceza ve Ceza Usul Hukuku Anabilim Dalı'nda profesör olmuştur. Alman ceza hukuku doktrinine hâkim olan Sözüer, 2009 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi dekanlığına, 2013 yılında yine bu göreve ikinci kez atanmıştır. Adem Sözüer aynı zamanda Türk Alman Üniversitesi ceza kürsüsünde profesördür. Bu görevinin dışında İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ceza hukuku alanında ders vermektedir.5 Şubat 2012 tarihinde İstanbul Üniversitesi'nin hazırladığı Yeni Anayasa Çalışmalarına katılmış ve " Şu veya bu sebeple süreç yavaşlatılmamalı. Halkın büyük beklentisi var. Kimsenin zoru ve baskısı olmadan yapılan yeni bir anayasa istiyoruz." diyerek sürece destek vermiştir. Bunun yanında Sözüer'in fikir babası olarak başlattığı ve dünyada bir ilk niteliğinde olan “Uluslararası Suç ve Ceza Film Festivali”'nin de başkanlığını yürütmektedir.
Klâsik Kuiper Kuşağı cismi
"Kubvano" adı, Plüton ve Charon'dan sonra keşfedilen ilk Neptün ötesi cisim (İng. , TNO) olan 'dan gelmektedir. Daha sonra bulunan benzer cisimler, İngilizcede sık sık bu ilk cisimden hareketle "QB1-o's" veya "cubewanos" diye adlandırıldı. Buna rağmen bu tür gök cisimleri için "klâsik" kavramı bilimsel literatürde çok daha fazla kullanılmaktadır.
Kubvano olarak tarif edilen cisimler arasında şunlar bulunmaktadır: Haumea, geçici olarak Minor Planet Center tarafından 2006'da bir kubvano olarak sıralanmasına rağmen sonradan rezonans hâlinde olduğu anlaşıldı.
Yörüngeler: 'sıcak' ve 'soğuk' popülasyonlar
Çoğu kubvanolar, Neptün'le (plütinolarca doldurulmuş olarak) 2:3 yörüngesel rezonans hâlindedir ve 1:2 rezonansında bulunur. Mesela 50000 Quaoar'ın yörüngesi dairesel şekilde olup ekliptiğe yakındır. Diğer taraftan plütino yörüngelerinin dış merkezliği daha fazla olduğundan bazıları Güneş'e Neptün'den daha fazla yaklaşırlar.
'Soğuk popülasyon' diye anılan cisimlerin çoğunluğunun düşük eğimleri ve dairesele yakın yörüngeleri vardır. Daha küçük bir popülasyonunu ('sıcak popülasyon') yüksek eğimli ve daha dış merkezlikli yörüngeler karakterise eder.
Deep Ecliptic Survey (derin tutulum anketi) iki popülasyonun dağılımını gösterir; birinin eğim merkezi 4.6°'de (Core), diğerinkiyse 30°'nin üstündedir (Halo).
Dağılımları
KKC'lerinin büyük çoğunluğunun eğimleri (üçte ikiden fazlası) 5°'den az olup dış merkezlikleri 0,1'den azdır. Ana eksenleri kuşağın ortasını tercih ettiklerini gösterir; rezonans limitine yakın küçük cisimlerin ya rezonansa girmiş ya da yörüngeleri Neptün tarafından değiştirilmiş olduğu tartışmalıdır.
'Sıcak' ve 'soğuk' popülasyonlar çok farklıdır: kubvanoların %30'dan fazlası düşük eğimli dairesele yakın yörüngelerdedirler. Plütino yörüngelerinin parametreleri daha benzer oranlarda paylaştırılmış olup ılımlı dış merkezliklerdeki bölgesel maksimumu 0,15 ilâ 0,2 arası olup düşük eğimleri 5 ilâ 10° arasındadır. Ayrıca dağınık disk cisimleriyle karşılaştırmaya bakınız.
Kubvanoların yörüngesel dış merkezlikleri kıyaslandığındı onların Neptün'ün yörüngesinin dışında bariz bir 'kuşak' oluşturduğu görülürken plütinoların Neptün'ün yörüngesine yaklaştığı, hatta onu geçtikleri görülür. 'Sıcak' kubvanoların yörüngesel eğimleri tipik olarak 20°'nin altında kalan plütinolarla kıyaslandığında kolayca yüksek eğimleriyle ayırt edilirler. (Hâlihazırda 'sıcak' kubvanoların eğimleri için bariz bir izah mevcut değildir. )
Sıcak ve soğuk popülasyonların fiziksel karakteristikleri
Farklı yörünge karakteristiklerinin yanında her iki popülasyonun fizikî karakteristikleri de farklıdır.
Düşük eğimli (soğuk) ve yüksek eğimli (sıcak) klâsik cisimler arasında mevcut olan başka bir fark, gözlemlenen ikili cisimlerin sayısıdır. İkili cisimler düşük eğimli yörüngelerde oldukça yaygın olup tipik olarak elemanları benzer kadirde olan sistemlerdedirler. Yüksek eğimli yörüngelerde ikili sistemler daha ender olup bileşenlerinin kadiri tipik olarak farklıdır. Renk farklılıklarının yanında bu bağıntı, şimdi gözlemlenen klâsik cisimlerin en az iki farklı ve kesişen popülasyondan meydana geldiği ve bunların fizikî özellikleriyle yörüngesel geçmişlerinin farklı olduğu görüşünü destekler.
Resmî bir tanıma doğru
'Kubvano' veya 'klâsik NÖC' için resmî bir tarif yoktur. Buna rağmen bu kavram, normalde Neptün'den kaynaklanmış hatırı sayılır düzensilikleri olmayan cisimler için kullanılırken Neptün'le yörüngesel rezonansta olan KKC'ler (rezonans hâlindeki Neptün ötesi cisimler) buna dahil edilmez. Minor Planet Center (MPC) ve Deep Ecliptic Survey (DES), aynı kritere dayanarak kubvanoları (yani klâsik cisimleri) listelemez. MPC tarafından kubvano olarak tasnif edilen birçok NÖC, DES tarafından ScatNear (İng. ; "muhtemelen Neptün'ce tedirgin edilmiş") olarak sınıflandırılır. Cüce gezegen Makemake, böyle sınırda olan klâsik bir kubvano/ScatNear cismidir. , muhtemelen plütinolara yakın bir iç kubvano olabilir. Bundan başka Kuiper Kuşağı'nın 47–49 AB'den daha uzaklarda düşük eğiklikli cisimler olmaması şüphesiyle bir 'kenar'ının olduğuna dair söz edilmeye 1998'de başlanmış, bunun doğru toplanan yeni verilerle 2001'de gösterilmiştir. Sonuç olarak kavramın geleneksel kullanımı, yörüngenin ana eksenine dayanır ve 2:3 ilâ 1:2 rezonansında, yani 39,4 ve 47,8 AB arasında olan cisimleri (bu rezonansların kendisi ve aralarındaki daha küçükleri hariç) ihtiva eder.
SSBN07'nin tasnifi
Alternatif bir tasnif, B. Gladman, B. Marsden ve C. van Laerhoven tarafından 2007'de kullanılmaya başlandı. Bu tasnif, 10 milyon sene yörünge entegrasyonunu Tisserand parametresi yerine kullanır. Klâsik cisimler, buna göre rezonans hâlinde olmayan ve şimdi Neptün tarafından tedirgin edilmeyen cisimlerdir.
Formel olarak bu tanım, şimdiki yörüngeleri aşağıdaki gibi olan bütün cisimleri klâsik olarak görür:
Başka düzenlerin aksine bu tarif, İç Klâsik Kuşak denilen ve ana ekseni 39,4 AB'den az (2:3 rezonansı) veya Dış Klâsik Kuşak denilen ve ana ekseni 48,7'den fazla olan (1:2 rezonansı) cisimleri dahil eder, Ana Klâsik Kuşak kavramını ise ikisi arasındaki yörüngeler için bırakır.
Aileler
Bir gök cisminin parçalanmasının kalıntıları olarak düşünülen klâsik Kuiper Kuşağı'nda bilinen ilk çarpışma ailesi Haumea ailesidir. Haumea'yı, uydularını,  ve yedi daha küçük cismi içerir.† Cisimler sadece benzer yörüngeler takip etmekle kalmaz, fizikî karakteristikleri de birbirlerine benzer. Birçok başka KKC'nin hilafına yüzeylerinde büyük miktarda buz (H2O) bulunurken tolinler ya hiç yoktur, ya da çok azdır. Yüzey bileşimi, (kırmızının tersine) nötür renkleriyle 1,5 ve 2 μm'deki kızılötesi tayfta olan derin absorbsyondan anlaşılır.
† 2008 itibarıyla. Ailenin en büyük dört cismi grafiklerde Humea'yı temsil eden çemberin içindedir.
Cisimler listesi
İşte kubvanoların çok genel bir listesi. 2014 itibarıyla q > 40 (AU) and Q < 48 (AU) olan 473 cisim bilinmektedir.
Nüfus projeksiyonu
Nüfus tahminlerinde, cinsiyete göre nüfusa, yaş gruplarına, yaşa özel doğurganlık oranına, üreme oranı ve toplam doğurganlığa, yetişkin ve bebeklerin ölüm seviyesi ve hayatta kalma olasılığı değerlerine, yurt dışına net göçün cinsiyet ve yaşa göre dağılımlarına gereksinim duyulmaktadır.
Nüfus projeksiyonları şehir gibi yerel ölçeklerde, 10 yıla kadar olan kısa dönemli tahminler yapılır. Ulusal ve küresel ölçekte tahminler, onlarca yıl, bazen 100 yıla uzayan zaman diliminde yapılır.
Amaçları
Nüfusun mevcut eğilimlerinin tespiti, bu durumun devam etmesi durumunda gelecekte nüfusun yapısı ile ilgili tahminlerde bulunulması ve geleceğe yönelik politika belirlenmesinde önemlidir. İleride ihtiyaç duyulacak iş gücü miktarını önceden belirlemek, buna göre alt yapıyı ve imkanları hazırlamak nüfus tahminlerin amacıdır. Nüfus projeksiyonları gelecekteki risk ve fırsatların belirlenmesi planlamaların yapılıp önlemlerin alınmasına yardımcı olur.
Tahminler
2008 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sayımlarına dayanan yapılan bir çalışmada 2023 yılı projeksiyonu yapılmıştır. Buna göre; 2023'te İstanbul 15,2 milyon, Ankara 5,5 milyon, İzmir 4,5 milyon, Bursa 3,4 milyon, Kocaeli 2,1 milyon, Antalya 2,6 milyon nüfusa sahip olacaktır. 2008'de 72 milyon olan Türkiye nüfusu 2023'te 81-83 milyona ulaşacaktır. Az gelişmiş ve göç veren bazı iller nüfus kaybedecektir; Erzurum 483 bin, Kars 215 bin, Muş 238 bin, Sivas 497 bin, Yozgat 290 bin, Ardahan 77 bine ulaşacaktır. Yaşlı nüfus %10'a ulaşacak ve yaşlılıkla ilgili önlemler almak gerekecektir.
2012 yılı ADNKS verilerine göre yapılan başka bir projeksiyonda nüfus değişimi belirlenmeye çalışılmıştır. Buna göre, Türkiye nüfusu 2023'te 82 milyon 247 bin, 2050'de en yüksek değere ulaşacak 93milyon 475 bin, 2075'te 89 milyon 172 bin kişi olacaktır. 2012'de 30,1 olan ortanca yaş 2023'te 34'e, 2050'de 42,9'a, 2075'te 48,7'ye ulaşacaktır. Yaşlı nüfus, 2023'te 8,6 milyon (%10,2), 2052'de 19,5 milyon (%20,8), 2075'te 24,7 milyon (%27,7) yükselecektir.
Toplam doğurganlık hızı, 2016'da 2,11 iken 2017'de 2,07 çocuk ile nüfusun kendini yenileme hızı olan 2,1'in altına düşmüştür. Bu çalışmada 3 senaryoya göre nüfus tahmini yapılmıştır. Temel senaryoya göre, doğurganlık hızı 2050'de 1,65'e, 2075'te 1,85'e ulaşacaktır. İkinci senaryoya göre doğurganlık hızı 2020'de 2,11'e, 2050'de2,5, 2075'te 2,5 olacaktır. Üçüncü senaryoya göre, 2050'ye kadar doğurganlık hızı 3,0'a ulaşacak 2075'e kadar sabit kalacaktır.
Birinci senaryoya göre nüfus; 2023'te 84 milyon 247 bin, 2050'de 93 milyon 475 bin, 2075'te 89 milyon 172 bine ulaşacaktır. İkinci senaryoya göre, 2023'te 85 milyon 153 bin, 2050'de 104 milyon 309 bin, 2075'te 119 milyon 344 bin olacaktır. Üçüncü senaryoya göre nüfus, 2023'te 85 milyon 598 bine, 2050'de 110 milyon 546 bine, 2075'te 140 milyon 672 bine ulaşacaktır.
Projeksiyon yöntemleri
Matematik yöntemler ile, demografik verilere göre, ekonomik metotlar yardımı ile olmak üzere başlıca üç projeksiyon yöntemi bulunur.
Matematik yöntemler ile nüfus projeksiyonu şu yöntemler kullanılarak yapılır: 1.Üssel fonksiyon, 2.Sayım yılları arasındaki nüfus artış hızı ile 3.Sayımlar arası yılları nüfusunu belirlenmesi, 4.Şehir nüfusu ve şehirleşme hızı tahmini, 5.İl nüfus tahmini ve illerin nüfus artış hızı tahminleri.
Demografik yöntemde iki grup veri ile ilgilenilir. 1.Belli bir zaman serisi halinde elde edilen nüfus, evlenme, doğum-ölüm, göç, gebeliği önleyici metotların kullanımı gibi veriler. 2. Nüfus sayımları ile elde edilen stok istatistikleri bilgileri.
Türkiye İşçi Köylü Partisi
Türkiye İşçi Köylü Partisi (kısaca TİKP), 29 Ocak 1978’de Ankara’da kurulan Türk siyasal partisi.
Doğu Perinçek, Durmuş Uyanık, Gün Zileli, Halim Spatar, Hasan Yalçın ve 30 arkadaşınca kuruldu.
Kurucuların bir bölümü 12 Mart döneminde Türkiye İhtilalci İşçi Köylü Partisi (TİİKP) davasında yargılanan ve Mao’nun görüşlerini benimsediklerini belirten kişilerdi. Parti başkanlığına Doğu Perinçek seçildi. Tüzüğüne göre, TİKP emperyalizmi, sosyal-emperyalizmi ve feodalizmi tasfiye edecek; millî demokratik devrimi gerçekleştirip işçi-köylü ittifakına dayanan proletarya diktatörlüğü altında devrimi sürdürerek sosyalizmin kuruluşuna önderlik edecektir.
Parti programı ve tüzüğü doğrultusunda sürdürdüğü etkinliklerde Milliyetçi Hareket Partisine, Apoculara ve özellikle Moskova çizgisindeki Türkiye Komünist Partisi ile Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonuna karşı mücadele yürüttü. 4. Ordunun Ege’den doğuya, SSCB sınırına taşınması, derinleşen bunalım karşısında bir millî koalisyon kurulması yolunda kampanya açan TİKP, kontrgerilla konusunda da yayın yaptı.
Ocak 1980’de toplanan 1. kongresinde parti 16 ilde tüm ilçeleriyle örgütlenmesini tamamlayarak genel seçimlere katılama hakkını kazanmıştı. TİKP’nin yayın organları Türkiye Gerçeği ile günlük Aydınlık gazetesiydi.
TİKP 12 Eylül 1980 darbesi sonrası öteki siyasal partilerle birlikte önce faaliyetleri durdurulduktan sonra Ekim 1981'de yine diğer partilerle beraber feshedildi. TİKP sorgu ve iddianamesinde partinin 12 Eylül darbesi ile paralel programlara sahip olduğu belirtilerek harekâtın savunulduğu belirtildi. Bazı TİKP yöneticileri 12 Eylül darbesini destekleyen, darbenin ABD destekli bir darbe olduğu ve tutuklulara işkence yapıldığı iddialarını reddeden demeçler verdiler. Bu açıklamalara rağmen parti yöneticileri hakkında Ankara Sıkıyönetim Komutanlığınca kovuşturma açıldı; yöneticilerin bir bölümü sıkıyönetim mahkemesince yargılandılar.
Alouatta palliata
Alouatta palliata, Latin Amerika'ya özgü bir Alouatta türüdür.
Savcun, Sivas
Savcun, Sivas ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1916 yılı kayıtlarında Savcın olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Sivas il merkezine 28 km uzaklıktadır.
Sarhan, Refahiye
Sarhan, Erzincan ilinin Refahiye ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1916'dan beri aynı adı taşımaktadır.
Köyle ilgili ilk yazılı bilgiler 1642 tarihli Avârız defterlerinde yer almaktadır. Bu tarihte Erzurum Eyaleti'nin Gercanis kazasının Dignasor nahiyesine bağlı "Saruhan (İlgazi)" adıyla bir köy olarak bahsedilen yerleşimde, avârıza konu 3 Müslüman hane yaşamaktaydı. 1896 tarihli kayıtlarda erkek nüfusun tespiti için yapılan sayımda; Merkez (Melikşerif) nahiyesine bağlı sadece Müslümanların yaşadığı Sarıhan köyünde, 20 hanede 63 erkek nüfus bulunmaktaydı.
Coğrafya
Köy, Erzincan il merkezine 94 km, Refahiye ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır. Köy, Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde kalmaktadır.
Elvida (film)
Elveda (Özgün adı:Əlvida), 2007 Azerbaycan yapımı bir dram filmidir. Film birbirini seven iki insanın hayatı ve insan duygularından söz eder.
Şevki Ekşi
Şevki Ekşi (22 Mayıs 1965; Zonguldak), Türk kaleci. Kardemir Karabükspor'da uzun yıllar futbol oynamıştır.
İçyağı
İçyağı, iç yağı, iç yağ ya da içyağ, koyun, sığır gibi memeli hayvanların vücudunda, daha çok belde ve bağırsakların dış kısmında ve böbrek çevresinde bulunan yağ.
Kavram yağı da denir. İşlenmiş hâline donyağı denir. Koyun kuyruğunda bulunan içyağına kuyruk yağı denir. İçyağının erime noktası 45°-50 °C, donma noktası ise 37°-40 °C arasında değişir.
İçyağı, döner kebabı, köfte ve sucuk sosis tarzı ürünlerde lezzet için çok gerekli katkı malzemesi olarak, kuşçulukta da besleme yağı olarak da kullanılır.
Termokimya
Termokimya, kimya biliminin bir alt dalı olup ilgi alanı kimyasal reaksiyonların ısı ile olan ilişkileridir. "Termo" Latince ısı anlamına gelir ve termokimya "kimyasal termodinamik" adlı bilim dalının yerine isimce daha kısa olduğu için sıkça kullanılır.
NGC 6937
NGC 6937, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Indus takımyıldızı yönünde bulunur. SBc tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1834 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Feodalizm
Feodalizm ya da derebeylik, başta Ortaçağ Avrupası olmak üzere tarihin birçok evresinde rastlanan toplumsal, siyasal ve ekonomik bir örgütleniş biçimidir. Feodalizm kelimesi, Latince feodum (tımar) ile taşınabilir değerli mal anlamına gelen Latin kökenli bir kelimeden türetilmiştir.
Feodal toplumun siyasi örgütlenişi, koruyan-korunan (süzeren-vassal) ilişkisine dayanan hiyerarşik bir örgütleniştir. Merkezî otorite zayıftır, yerellik görülür. Feodal ekonomi ise, kendi kendine yeterlik üzerine kuruludur.
Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasından güçlü ulusal monarşilerin ortaya çıkmasına kadar olan sürede, Avrupa'da hâkim olan örgütleniş biçimi feodal örgütleniştir. İlk Çağ'da Roma'dan yönetilen topraklarda Cermen istilaları ile Roma döneminin merkeziyetçi siyasi düzeni bozulmuş ve sayısız irili ufaklı feodal beylik ortaya çıkmıştır.
Ticaretin tekrar canlanması ile temelleri sarsılan feodalizmin son kalıntıları Sanayi Devrimi ile tamamen yok olmuştur.
Feodalizmin ortaya çıkmasının nedenleri
Feodalizmin ortaya çıkmasındaki en önemli sebep, Roma İmparatorluğu'nun düzeninin karşılaştığı büyük ekonomik bunalımdır.
Roma İmparatorluğu'nda, özellikle İtalya Yarımadası'nda tarımsal üretim, toprak sahibi özgür Roma vatandaşlarının geniş çiftliklerinde, ağırlıklı olarak köle emeği kullanılarak ve imparatorluğun ticaret hatlarındaki hâkimiyeti sayesinde çeşitli pazarlara yönelik olarak yapılıyordu. İyi işleyen ticaret sayesinde gelişmiş bir işbölümü sağlanmıştı ve tarımsal üretim kırsal alanlarda, zanaatlar ise ticari merkez durumundaki kentlerde sürdürülüyordu. Kentler, kırsal kesim için gerekli üretim araçlarını ve lüks malzemeleri, kırsal kesim ise kentlerin gıda ihtiyacını sağlıyordu. Bu şekilde canlı bir kent-kır ticareti oluşmuştu.
Fetihler boyunca Roma yeni vergi kaynakları yaratıyor ve savaşlardan gelen yağma gelirleriyle besleniyordu. Ancak, fetihlerin durması ve savaşların kısır savunma savaşlarına dönmesinin ardından Roma maliyesi zor duruma düştü. Bunu dengelemek amacıyla, vergilerin artırılması yoluna gidilmiştir. Vergilerin artırılması köylüyü çok zor durumda bırakıp alım gücünü azalttığı gibi, köyden kente göçü de tetiklemiştir.
Bu durum ilk etkilerini ticaret üzerinde göstermiştir. Köylünün alım gücünün azalması köy-kent ticaretini zayıflatmış, kentli zanaatkârlar pazar bulmakta zorlandıklarından iflasa sürüklenmiş, kentle ticaret yapamayan latifundialar (köle emeğiyle üretim yapan tarımsal işletmeler) zor duruma düşmüştür. Bu, Roma dönemindeki ekonomik düzeni yok edecek bir kısır döngüdür.
Ürünlerin pazarlamasında sorunlar yaşanmaya başlandığında, kölelerin üretim dönemleri dışında da beslenmesi zorunluluğu katlanılması olanaksız bir maliyet unsuru haline gelmiştir. Bu tür işletmeler, kölelerin bir kısmını azat ederek, belirli bir toprak kirası karşılığında geçimlik toprakları işleme hakkı tanıdılar.
Azat edilmiş bu yeni küçük çiftçiler tümüyle özgür değillerdi, kendilerine tahsis edilen toprakları terk etmeleri durumunda toprak sahibinin gelir kaynağı da ortadan kalkacaktı. Dolayısıyla bu topraklardan ayrılmama koşuluyla azat edilmişlerdir. Böylece, verilen toprağı işleyerek geçimini sağlayan, karşılık olarak efendisine toprak kullanım kirası ödeyen bu çiftçilerle yeni bir sınıf doğmuş oldu. Bu sınıf, feodal ekonominin ana üretici gücü olan serfler sınıfıdır.
Buna ek olarak, kent-köy ticaretinin azalması, latifundiaları kendi ihtiyaçlarını karşılamaya itti. Daha önce kentten aldıkları malları, aynı kalitede olmasa bile, üretmeye başladılar. Bu durum, pazara dönük üretimi durdurduğu gibi ekonomik bütünlüğü yok ederek yerelliğe yol açtı.
Görüldüğü gibi ekonomik koşulları daha Roma düzeninin son günlerinde oluşan feodal yapı, Roma İmparatorluğu'nun Cermen istilaları ile yıkılmasının ardından ortaya çıktı. Roma mirası üzerine kurulan Cermen krallıklar, Roma gibi merkeziyetçi devletler olamadılar. Daha önce Roma'dan yönetilen topraklarda, her biri kendine yeter ekonomiye sahip sayısız feodal beylik kuruldu.
Yapısallaşması
Feodal düzen, Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla ortaya çıkmış olsa da, bu düzenin kurumsallaşıp tipik şeklini alması 9. ve 10. yüzyıllara kadar sürmüştür. Bu tarihlerde Avrupa'da yayılan iki yeni buluş, feodal yapının Avrupa'nın hâkim düzeni olmasını sağlamıştır. Bu iki buluş ağır saban ve üzengidir.
Nymphalis urticae
Bu tür genellikle bahçelerde bulunur ve beslenirler. Yetişkin, bedeni koyu kırmızı, kanatları sarı kırmızı ve kanatların kenarındaki mavi noktalar dikkat çekicidir.
Bu kelebek, Birleşik Krallık'ta ve İrlanda'da çok bol bulunur. Bununla birlikte onun bulunduğu yer sürekli değişir.
Feodalizm
Yapısallaşması
Ağır sabanın bulunması Kuzey Avrupa topraklarında verimli tarım yapılmasına imkân sağlamış ve toplanan artı ürün ile Avrupa'yı göçebe istilalarından koruyacak bir askerî sınıfın beslenmesini olanaklı kılmıştır. Şövalyeler diye adlandırılacak olan bu askerî sınıf, üretim yapan köylünün üzerine koruyucu soylular olarak yerleşmiştir. Oluşan düzende serfler soyluların toprağını işlemiş, karşılığında ise soylular serfleri korumuştur.
Avrupa'daki göçebe istilaları, giderek daha çok toprağın feodal düzene uygun düzenlenerek şövalyelerin beslenmesine ayrılmasını gerektirmiştir. Savaş hizmeti karşılığında toprak dağıtım ilkesine dayalı düzen bu ihtiyaçtan oluştu. Bu sayede Avrupa'yı kasıp kavuran göçebe istilaları büyük ölçüde engellenmiş ve Avrupa'ya görece bir güvenlik gelmiştir.
Yayılması
Britanya Adasını istila eden Normanlar (1076), feodalizmi İngiltere'ye taşıdılar. Anglosakson istilalarının ardından İngiltere'de feodal yapıyı andıran kurumlar oluşmaya başlasa da ancak Normanlar'ın İngiltere'yi ele geçirip toprakları feodal düzene uygun biçimde dağıtmasından sonra tipik haliyle feodalizm oluşmuştur. Diğer bölgelerin aksine İngiltere'de feodalizmin yukarıdan aşağıya doğru kurulması, İngiltere'de merkezî otoritenin nispeten daha güçlü olmasına yol açmıştır.
Feodalizm Roma ve Cermen uygarlıklarının bir sentezi olarak ortaya çıktığından, Roma uygarlığının bir parçası olmayan Almanya'da geç oluştu. Feodal kurumların Almanya'ya yerleşmesi Frank Karolenj İmparatorluğu'nun parçalanmasından sonra 12. yüzyılda gerçekleşti.
İspanya'daki Roma düzeninin bozulmasıyla Müslüman Arapların burayı ele geçirmesi arasında sadece iki asırlık bir süre olduğundan, İspanya feodal kurumlarını oluşturamadan Arap egemenliğine girdi. Bu nedenle İspanya'daki siyasi kurumlar, Avrupa'nın geri kalanından çok farklı biçimde gelişti. Frank Karolenj İmparatorluğu'na bağlı kalan kuzeydeki Katalonya bölgesi haricinde İspanya'nın büyük bölümünde feodalite oluşmadı.
Avrupa'nın farklı yol izleyen diğer bir bölgesi de İtalya oldu. Kuzey İtalya'da Roma mirasının çok güçlü olması, kent hayatının tamamıyla ortadan kalkarak kırsal kültürün hâkim olmasını önledi. İtalya'nın kuzeyinde kentlerin kıra hâkim olduğu bir düzen oluştu. İtalya'nın güneyi ise feodal çağ boyunca Bizans egemenliğinde kaldığından feodal kurumlar oluşmadı. Ancak bölgenin Lombard istilası ile Bizans'ın elinden çıkmasının ardından Fransa'dakinin benzeri bir feodalite kuruldu.
Siyasal yapı
Feodal düzenin siyasi yapısı bir piramit gibidir. En üstte kral (veya imparator), altında ise kendisine bağlı soylular bulunur. Bu soyluların altında daha başka soylular olur. Bu hiyerarşik düzenin en alt ve en geniş tabakasını serfler oluşturur.
Piramidin en tepesinde otursa da kralın mutlak egemenliği yoktur. Feodal düzende kralın yetkisi çok sınırlıdır. Bu sınırlamanın başlıca nedeni, idarenin tek merkezden (kralın sarayından) yapılmamasıdır. Temel üretim aracı olan toprak, birçok feodal bey arasında paylaştırılmıştır. Ekonomik gücü ellerinde bulunduran ve kralın rakiplerine karşı tek dayanağı olan feodal beyler, kendi iradelerini krala, gerekirse zor kullanarak kabul ettirecek güce sahiptir. Bunun en tipik örneği, 1215'te İngiliz feodalitesinin kral Yurtsuz John'a kabul ettirdiği Magna Carta'dır.
Feodal sistemde sadece üretim araçları değil, askerî güç de feodal beyler arasında paylaşılmıştır. Donanımlı askerlerden oluşan merkezî bir ordunun kurulması kral açısından pahalı olduğundan, bu ihtiyacı feodal beyler karşılamıştır. Bu sebeple kralın savaşta başarılı olması, feodalitenin desteğine bağlıdır.
Savaş teknolojisindeki gelişmelere rağmen feodal çağda kaleleri güç kullanarak ele geçirmek hâlâ imkânsıza yakındır. Şövalyelerle birlikte şatosunun surlarının arkasına saklanan bir feodal bey, kralın gücünden bile korunmuş oluyordu. Bu durum, feodal beylerin bağımsız, hatta krala karşı hareket etmelerini kolaylaştırdığı gibi kralların mutlak egemenlik kurmasını da engellemiştir.
Özet olarak, feodalizmin siyasal yapısının en temel özellikleri bölünmüşlük ve yerelliktir.
Ekonomik yapı
Feodal ekonomik yapı basittir. Soylunun toprağında üretim yapıp, gereken çok az miktarı kendine ayırdıktan sonra geriye kalanı soyluya veren köylüler, ana üretici güçtür. Ticaret gelişmediği için uzmanlaşmış bir ekonomi ve gelişmiş iş bölümü yoktur. Üretim toprakta yapıldığından zenginliğin ölçüsü topraktır, taşınabilir servet olgusu gelişmemiştir.
Roma düzeninin sağladığı ortamda gelişen ticaret, Cermen istilaları ile durma noktasına geldikten sonra her feodal beylik kendine yeter bir ekonomi kurmuştur. Böylece, feodal beylikler dışa kapalı topluluklar haline gelmiş, etkileşim en aza inerek gelişmenin önü kesilmiştir. Artı ürünün ticaretle satışı olmadığından, pazar ekonomisi ve dolayısıyla rekabet ortamı oluşmamıştır.
Ancak feodal çağın sonlarında dirilmeye başlayan ticaret ile birlikte feodal ekonomi değişmeye başlayacaktır. Feodalizmin temeli olan kapalı ve yerel ekonomik düzenin değişmesi bütün feodal yapıyı sarsacak ve bu yapı yavaş yavaş yok olacaktır.
Feodal Sözleşme
Feodal sözleşme, soylular arasındaki koruyan-korunan ilişkisini düzenleyen, karşılıklı hukuki, mali ve tabii askeri yükümlülükleri kapsayan bir sözleşmedir. Yazılı bir belge olmak zorunda değildir, sözlü olarak da yapılabilir. Feodal sözleşmeye göre koruyana süzeren, korunana ise vassal denir.
Vassal bağlı olduğu senyörle savaşa gidecek, ona yardım edecektir. Bir yılda belirli ödemeler vardır. Vassal veya senyörü esir düşerlerse birbirlerinin fidye parasına katkıda bulunacaklar; vassal veya ailesi evlenir, eş seçerken bağlı oldukları senyörün rızası alınacaktır. Kuşkusuz vassaline karşı bir senyörün de yükümlülükleri vardır; vassali genç yaşta ölürse çocuklarının yetişmesi ve korunması, kızlarının evlendirilmesi, vassalinin mal, can ve ırzına saygılı olması gibi. Vassal çocuksuz ve varissiz ölürse onun mülkünü bağlı olduğu bey müsadere eder. Her lordun yargı yetkisi vardır ve davaları görür.
Asiller
Soylular sınıfı, üretim yapan serflerin çalıştığı toprağın sahibi olan ve serfler üzerinde askerî/yönetici sınıf olarak oturan sınıftır. Ortalama olarak soylu sınıf, feodal düzende yaşayan nüfusun onda birini oluştururdu. Üretim yapmaz, serflerin yaptığı üretimden pay alarak geçinirlerdi. Değişik coğrafyalarda değişik isimler alan soylu sınıfa, senyörler sınıfı da denirdi.
Soylu sınıftan olanlar barış zamanında malikâneleri, yani feodal beyliği yönetir; savaş zamanında ise şövalye olarak donanıp kendilerine bağlı diğer şövalyelerle birlikte kralın veya başka bir soylunun ordusuna katılırdı.
Ayrıca sınıflamada kont, baron gibi unvanlar da vardı. Bunların hiyerarşik sıralaması şöyle idi:
Ruhban Sınıfı
Orta Çağ'da ruhban sınıfı güç ve nüfuz sahibidir. Ruhban, Katolik kilisesine bağlı papaz, keşiş ve diğer din adamlarıdır.
Örgütsel karakteri feodal olmamasına rağmen kilise de feodalizmin şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Kilise; manastırlar, kilise ileri gelenleri ve bizzat kilise tarafından elde tutulan geniş topraklara sahipti. Dindar ve çocuksuz soylular tarafından ölmeden önce bağışlanan bu toprakların büyük kısmı feodal yükümlülükler içeriyordu. Bu yüzden de kilise, zamanın feodal sisteminin bir parçası haline gelmişti. Birçok başkeşiş ve başrahip, feodal beylere benzer bir konuma gelmişti.
Köylüler (Serfler)
Feodal piramitin en alt ve en geniş tabakasını oluşturan serfler, soylunun toprağında üretim yapar ve tükettikleri çok az miktar haricindeki bütün ürünü soyluya verirlerdi. Bunun dışında serfler, soyluların şato tamiri gibi işlerinde işçi olarak da çalışırlardı.
Serfler, siyasal haklara ve istediği zaman başka köylere göç etme hakkına sahip değildir. Serf, feodal beye bağlıdır ve beyliği terk etmesi yasaklanmıştır.
Feodalizmin yıkılması
Feodalizm, Avrupa'daki ekonomik dengelerin değişmesiyle yıkılmıştır. Avrupa'da 10. yüzyıl sonrasında yavaş yavaş güçlenmekte olan ticaret, feodal düzeni kıracak kadar dinamik olmuştur. Buna rağmen feodalizmin fiilen ortadan kalkması uzun zaman almış, son kalıntıları ancak Sanayi Devrimi ile yok olmuştur.
Ticaretin canlanması
Roma lejyonlarının sağladığı güven ortamında ticaret gelişme imkânı bulmuştu. Roma düzeninin çökmesinin ardından ise Avrupa'da ticaret yok olma derecesine gelmişti. Fakat, 9. yüzyıl sonrasında Avrupa'da feodal düzenin kurumsallaşmasıyla yerel beylikler güvenliği az da olsa sağlamış ve göçebe istilalarını durdurmayı başarmıştı. Bu gelişme, ticaretin tekrar gelişmesine zemin hazırlamıştır.
Ticaretin tekrar canlanmasında etkili diğer bir sebep Haçlı Seferleri'dir. Haçlı Seferleri ile doğuyla tanışan Venedik, Ceneviz, Pisa gibi İtalyan kentleri Akdeniz'de İslam uygarlığı ile ticarete başlamıştı. Akdeniz'e hâkim olan ve Orta Çağ'ın ilk denizaşırı imparatorluklarını kuran bu devletler, ticaretten gelen artı ürün ile zenginleştiler.
Ticaretin canlanması Avrupa'daki krallara, bu ekonomik aktiviteyi vergilendirerek iyi bir gelire sahip olma imkânı sağlamıştı. Ticaret ile zenginleşen kentsoylulara, yani burjuva sınıfına sırtını dayayan krallar feodal beyler karşısında güç kazanmaya başlayacaktır.
Feodal bölünmüşlükten Mutlak Monarşilere
Feodal beylerin ekonomik güç üzerindeki hâkimiyeti kalkınca, krallar feodal beyler karşısında güçlü duruma geçti. Artık Avrupalı krallar, ticaret vergileri ile merkeze bağlı bir ordu kurabilecek ve feodal beyleri daha sıkı denetleyebilecekti. Fakat feodal beylerin şatolarının alınması imkânsız yerler olarak kalması kralların mutlakiyetçi yönetimi kurmasını geçici olarak engellemiştir.