cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Anka
Buddy Holly'nin söylediği It Doesn't Matter Anymore, Tom Jones'un popüler hale getirdiği She's A Lady adlı besteler onundur. Ayrıca Claude François'nın Comme D'habitude adlı ünlü bestesine My Way olarak İngilizce sözleri Paul Anka yazmıştır. Ayrıca yazdığı reklam müzikleri de yazıldıkları zamanda büyük bir üne kavuştu. Örneğin bir fotoğraf makinesi firması için yazdığı "Times Of Your Life" adlı şarkı piyasaya sürüldüğü zamanda çok sevilmişti. Kendi adına birçok televizyon şovu yaptı.1957'de "Diana" şarkısı dünya çapında üne kavuştu. 1961 yılında "Time" dergisi onun besteci ve sözyazarı kimliğini ön plana çıkarttı. Kanada Ottawa'da 27 Nisan Paul Anka günü olarak kutlanmaktadır. 1990'da ABD vatandaşlığına geçti. 2003'te "American Idol" yarışmasında konuk sanatçı olarak sahneye çıktı. Birçok ünlü sanatçıyla beraber düetler yaptı. Paul Anka, Michael Buble, Celine Dion, Ricky Martin, kızı Anthea Anka, Tom Jones ve Frank Sinatra ile aynı sahneyi paylaştı.
Oynadığı filmlerinden bazıları
1959 da Girls Town, 1962 de The Longest Day ve 1992 de Captain Ron gibi filmlerde rol aldı.
Ağdırhasan, Havza
Ağdırhasan, Samsun ilinin Havza ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Cumhuriyet öncesinde "Rum" mahallesidir. 30 Ocak 1923 tarihinde Yunanistan ile yapılan mübadele anlaşması ile şimdiki halkı Yunanistan ülkesi Selanik Kaylar'dan mübadil göçmen olarak köye gelerek yerleşmişlerdir.
Coğrafya
Samsun iline 91 km, Havza ilçesine 7 km uzaklıktadır.
Nüfus
2013 55
Demir eksikliği anemisi
Demir eksikliği anemisi en sık görülen kansızlık tipidir, sideropenik anemi olarak da adlandırılır. Küçük alyuvara karakterize mikrositik anemilerin en büyük sebebidir.
Demir eksikliği anemisi, demirin yiyeceklerle alımının ya da bağırsaklardan emiliminin az olması sonucu hem yapısına fazla giremeyerek hemoglobin yapımının azalmasına sebep olmasıyla karakterize bir kansızlık türüdür.
Demir eksikliği sebepleri
Eksiklik fizyolojik olarak artan ihtiyacın karşılanamaması ya da kaybın artması ile ortaya çıkabilir. En sık nedenler:
Erişkinlerde
Kadınlarda fizyolojik kan kayıpları (menstruasyon): Kadınlarda menstruasyon sonucunda aylık ortalama 30 ml kan kaybı olur. Kadınların %10-25’i de 60-80 ml’den fazla kan (bu da yaklaşık olarak 30–40 mg demir eder) kaybederler. Doğum kontrol yöntemleri bunu değiştirir. Örneğin doğum kontrol hapları azaltırken, Rahim içi araçlar artışa neden olur.
Hamilelik
Hamilelik sırasında demir gereksinimi artar ve günlük gereksinim giderek artarak son 3 ayda 3-7 mgr düzeyine çıkar. Hamilelerde demir gereksinimi artarken alınan demir miktarı sabit kalır ve yeterli depo demiri olsa bile annede zamanla demir eksikliği ortaya çıkar. Hamile kadınlarda yapılan tetkiklerde eğer hemogramda hemoglobin 11 g’ın altında ise demir eksikliği anemisi tanısı konmalıdır. Bu durumda fetüs de etkilenecektir. Özellikle hemoglobin değeri 9 g’ın altına düşünce gebelik ile ilgili komplikasyon görülme riski artar.
Süt çocuğu ve oyun çocuğu
Sağlıklı ve normal doğum zamanında dünyaya gelmiş bir bebekte anne sütüyle beslendiği 4-6 aylarda demir rezervleri yeterlidir. Ancak sonrasında ek demir ihtiyacı ortaya çıkar.
Köklüce, Gerger
Köklüce, Adıyaman ilinin Gerger ilçesine bağlı bir köydür.
Demir eksikliği anemisi
Prematüre bebekler
Doğum anında hemoglobin düzeyleri normal olsa da depo demirleri yetersiz olduğu için demir eksikliği daha erken dönemde ortaya çıkar.
Köklüce, Gerger
Tarihçe
Köyün adı 1912 yılı kayıtlarında Ulbiş, 1928 yılı kayıtlarında ise Ülbüş olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy; Adıyaman il merkezine 95 km, Gerger ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır.
Demir eksikliği anemisi
Gıda demirinin yetersiz emilimi
Emilim bozukluğuna yol açan hastalıkların başında çöliak hastalığı görülür. Bağırsak mukozasında, özellikle de incebarsakta oluşan patolojik değişiklikler ve demir ile yüklü enterositlerin hızla artılımı ile kendini gösteren bir hastalıkdır. Bağırsak mukozal fonksiyonunda bozulma meydana gelir ve demir transportu bozulur. Mukozanın yenilenmesini temin için gliadin içermeyen gıdalar ile beslenme ve demir desteği gerekir.
Patolojik kan kayıpları
Demir tedavisi uygulanması için anlamlı olanlar kronik ve genellikle gizli olan kanamalardır. Bu tıp kanamalar genelde kadınlarda genital sistemden olsa da karşımıza en sık gastrointestinal kanamalar çıkar.
Kronik böbrek yetmezliği
Kronik böbrek yetmezliği durumlarında ve bu yüzden sık sık dializ makinelerine bağlanan hastalarda demir bilançosu bozulur. Bu kişilerde diette et ve et ürünleri kısıtlanmıştır. Eritropoietin üretimi etkilenmiştir ve sonuçta ciddi anemiler görülür.
Tauro Sport Auto
Tauro Sport Auto, 2010 yılında Valladolid’de kurulan İspanyol spor araba üreticisi şirkettir. Şirket İngiliz yarış arabaları üreten bir firmaya İspanyol işadamlarının katılımıyla kurulmuştur.
En popüler modeli olan Tauro V8, General motor kullanmaktadır ve dört çeşidi bulunmaktadır; Spider,Coupe,Saeta ve Portago.
Satış yerleri Avrupa Birliği Bölgesi,Rusya,Birleşik Arap Emirlikleri,Çin ve Amerika gibi birçok bölgeyi kapsamaktadır.
Tarihi
2010 yılında aralarında Pedro Julián Santos Perandones ‘in de bulunduğu birkaç İspanyol iş insanı yeni bir şirket oluşturmak için yarış arabaları üreten İngiliz bir şirketle  Valladolid‘de bir araya geldiler.
Başlarken spor arabalardaki İspanyol geleneğini baz aldılar ve ilham kaynakları Hispano-Suiza şirketi oldu.
Tauro,diğer spor arabalar gibi güçlü bir motora sahip olmasının yanı sıra; kullanıcıya sınırsız bir kişiselleştirme sunması ve kullanıcıya özel araçlar üretme stratejisiyle öne çıkmış bir şirkettir. Tauro,bu prensipleriyle kullanıcıda memnuniyeti maksimuma çıkarmayı ve üretimi sınırlandırarak ürün kontrollerini yüksek seviyelerde tutmayı amaçlamıştır.
Beneniyar
Beneniyar, Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Culfa rayonunda köy.
Ekonomisi
Beneniyar bölgenin en büyük yerleşim yerlerinden biridir. Tarım işleri nüfusun esas işlerinden biridir.
NGC 4926B
NGC 4926B, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. SB0 tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Alman astronom Heinrich d'Arrest tarafından 1864 yılında 27,94 cm (11 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Haber7.com
Haber7.com, 8 Ocak 2003 tarihinde Türkçe olarak yayın hayatına başlamış ve internet üzerinden güncel haber kaynağı olarak faaliyet gösteren web sitesidir. Yazar kadrosunda Sibel Eraslan, Süleyman Çobanoğlu ve Mustafa Yürekli gibi isimler bulunuyor.
Eylül 2008'de pazarlama ajansı "Fikrimühim"'in kullanıcıları arasında yaptığı 'internet haber siteleri' araştırmasında Türkiye'nin en sık takip edilen ve en güvenilen 6. haber sitesi olarak gösterilmiştir.
Kanlı Cuma (1972)
Kanlı Cuma, İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA)'nun Kuzey İrlanda'nın Belfast kenti civarında, 21 Temmuz 1972 tarihinde 80 dakika içince yirmi-iki bombanın patlatılması sonucu 9 kişinin ölümüne, ikisi asker 130 civarında sivilin de yaralanmasına yol açan bombalama eylemlerine verilen isimdir.
Entamoeba gingivalis
Entamoeba gingivalis apatojen bir protozoondur (Hastalık oluşturduğu da bildirilmiştir). İnsanda yerleştiği bildirilen ilk amip türüdür. Genellikle ağızda gingival ceplerde ve diş etrafındaki dokularda yerleşir. Gingivit ve periodontit olana hastalarda sık gözlenir fakat oral hijyen önemlidir. Kist formu yoktur. Öpüşme veya aynı beslenme araçlarını kullanma yoluyla insandan insana bulaşabilir. Yalnızca 10-35 boyutlarında trofozoit formu vardır. Yuvarlak çekirdeği 2-4 mikrometre çapındadır ve merkezi bit endozomu vardır. Pseudopodları ile hızlıca yer değiştirebilir. Stoplazmasında çok sayıda besin vakoülü içerir. Besin atıklarını, bakterileri, kan hücrelerini fagosite edebilir.
Marc-Vivien Foé
Marc-Vivien Foé (1 Mayıs 1975, Nkolo, Kamerun - 26 Haziran 2003, Lyon, Fransa), Kamerunlu eski millî futbolcudur.
Ölümü
Fransa-Türkiye maçı kötü ruh haliyle oynandı. Çünkü futbolcular birkaç gün önce yan yana oynadıkları arkadaşlarını kaybetmişlerdi. Fransa'nın ilk golünü atan Thierry Henry, parmağıyla gökyüzünü işaret ederek golü Foé'ye ithaf ettiğini anlatmaya çalıştı. Fransa-Türkiye'yi 3-2 yendi ve Kamerun ile finale çıktı. Maçı 1-0 kazanan Fransa, Kamerun'a bir de jest yaptı. Fransa Takım Kaptanı Marcel Desailly kupayı Rigobert Song ile beraber kaldırdı. 2009'da Güney Afrika'da düzenlenen FIFA Konfederasyonlar Kupası finali olan ABD-Brezilya maçı öncesi Foé için saygı duruşu yapıldı.
Luis Moya
Luis Rodriguez Moya ya da bilinen adıyla Luis Moya (23 Ekim 1960, A Coruña, İspanya) emekli ralli co-pilot'dır. Carlos Sainz'in yardımcılığını yapmıştır. Daniel Elena'nın arkasından en çok galibiyet yaşamış ikinci co-pilot'tur.
Dünya Ralli Şampiyonası'nda yalnızca vatandaşı Carlos Sainz'in co-pilotluğunu yapmıştır ve bu süre içerisinde Subaru,Toyota ve Ford markalarıyla 24 adet ralli birinciliğini elde etmiştir. 2002'de takımı bırakmıştır ve Sainz'in yeni takımında (Citroen) görev almıştır. 2003 ve 2003 sezonlarını burada geçirmiş eski co-pilot Marc Martí'nin ve Jesús Puras'ın yanında görev almıştır.
Moya'nın galibiyet rekoru Sébastien Loeb'in co-pilotu Daniel Elena ve Marcus Grönholm'ün co-pilotu Timo Rautiainen tarafından kırılmıştır.
Moya ayrıca 2003 ve 2006 yılları arası Subaru'nun dünya şampiyonasında sportif direktörlük görevini de gerçekleştirmiştir.
Koca Kafalar Televizyonu
Koca Kafalar TV, Kanal D’de 13 Temmuz'da başlayan bir mizah - eğlence programıdır. 5 Ekim 2009′da Koca Kafalar İle Baba Haber Bülteni olarak başladı, 29 Ocak 2016′da 1300. bölümde final yaptı. Koca Kafalar İle Baba Haber Bülteni 1300 bölüm yayınlandı. Grafi2000 Prodüksiyon tarafından hazırlanan, Berk Tokay, Vural Yaşaroğlu ve Varol Yaşaroğlu’nun “Koca Kafalar”ı canlandırdığı programın yapımcılığını Varol Yaşaroğlu üstleniyor.
Programda her hafta, “Koca Kafalar”ın ünlü bir konuk ile yaptığı talk show, halktan kişilerin ve ünlülerin de rol aldığı “Koca Kafalar” skeçleri ile renklendiriliyor.
Kaynakça
__İÇİNDEKİLERZORUNLU__
Kjetil Rekdal
Kjetil André Rekdal (d. 6 Kasım 1968, Fiksdal), Norveçli eski futbolcu, teknik direktör. Eliteserien ekiplerinden Vålerenga'da forma giymektedir.
Futbolculuk kariyeri boyunca Molde, Borussia Mönchengladbach, Lierse, Stade Rennais, Hertha ve Vålerenga takımlarında forma giydi. Norveç millî takımıyla 83 maça çıkıp 17 gol kaydeden oyuncu, 1994 ve 1998 FIFA Dünya Kupası ile 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası'nda mücadele etmişti.
Arslançayırı, Havza
Arslançayırı, Samsun ilinin Havza ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Samsun iline 91 km, Havza ilçesine 5 km uzaklıktadır.
Motoron
Motoron, yayın hayatına 2005 senesinde başlayan ve Özdem Veli Erdem'in sahibi olduğu Detay Multimedia tarafından çıkarılan aylık, ulusal motosiklet kültürü dergisi. Ataşehir, İstanbul'da konumlanan dergiye internet sitesi üzerinden ulaşılabildiği gibi, basılı hali Turkuvaz dağıtım tarafından dağıtılmaktadır.
Azerbaycan Tıp Üniversitesi
Azerbaycan Tıp Üniversitesi, Azerbaycan'ın sağlık birimlerine doktor, eczacı, harp doktoru, fizyoterapist, aile hekimi ve diş hekimiyetiştiren iki devlet üniversitesinden biridir. 1930 yılında kurulmuştur. Rektörü Prof. Dr. Geray Geraybeyli'dir. Okul çoğunlukla üniversite sınavları ile Azerbaycanlı öğrenciler kabul etse de Türkiye, İran, Irak ve bazı Avrupa ülkelerinden de öğrenci kabul etmektedir.
Ronküs
Ronküs ya da ronflan ral ek solunum seslerinden olup; gürültülü, kaba, düşük frekanslı, horlama sesine benzeyen, hem inspiryum hem de ekspiryum sırasında duyulan devamlı seslerdir. Öksürükle kaybolur.
Azerbaycan Tıp Üniversitesi
Azerbaycan Tıp Üniversitesi 1919'da Azerbaycan Halk Cumhuriyetinin kurduğu ve ülkenin ilk üniversitesi Bakü Devlet Üniversitesinin Tıp Fakültesi olarak kurulmuştur. 1930 tarihinde Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti hükûmeti tarafından Tıp Fakültesi BDÜ'nün bünyesinden çıkarılarak ayrı bir üniversite ilan edilmiştir. 1980'lerde üniversiteye Neriman Nerimanov'un ismi verilse de, 1990'larda bu karar feshedilmiştir.
Ronküs
Büyük çaplı bronşların akut ya da kronik enflamasyonu, tümör, düz kas spazmı ya da mukus birikimi nedeniyle tıkanmış bronşlardan soluk alıp verirken çıkan ek solunum sesidir. Öksürme sonucu sekresyon atıldığında ses düzelir.
Azerbaycan Tıp Üniversitesi
ATÜ Azerbaycan'da tıp eğitimi veren 2 (Nahçıvan Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi) üniversiteden biridir.
Kampüs
Azerbaycan'da kampüs sistemi olmasa bile üniversitenin 6 eğitim birimi vardır. Bunun beraberinde aşağıdaki eğitim araştırma birimleri de vardır:
Üniversitenin 805 bin kitabı barındıran kütüphanesi de vardır.
Yabancı Öğrenci
Üniversitenin yalnız Tıp, Diş Hekimliği ve Eczacılık bölümlerine yabancı öğrenci alımı vardır.
Türk öğrenciler
Azerbaycan Tıp Üniversitesi'ne Türkiye'den Tıp programlarına programın yerleştirme puan türünde başarı sırası 50 bininci sırada olan adaylar (Lise diploması minimum %65 puan veya TYT puanı minimum 180) kabul edilir. YÖK tarafından gönderilen Türk öğrenciler eğitim öğretimlerini bu programda sürdürerek tıp öğreniminin üç yılını Azerbaycan’da başarı ile tamamladıktan sonra, Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 10, Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi’nde 10, Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 10, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 10 öğrenci eğitimlerinin kalan kısmını tamamlayacaklardır.
Dış ilişkileri
Kafkasya Üniversiteler Birliği'nin, Türk Dünyası Üniversiteler Birliyi'nin, Karadeniz Üniversiteler Şebekesi'nin üzvüdür.
USAID, Amerika-Avusturya Vakfl (AAF), Almanya Akademik Mübadele Hizmeti (DAAD), TİKA, Dünya Bankı, British Council ile işbirliği yapmaktadır. ATÜ Fulbright, Erasmus+,Mevlana programları ile işbirliği yapmaktadır.
Albisrieden
Albisrieden, Uetliberg dağının eteklerinde 18.000 kişinin yaşadığı bir bölgedir. Şu anda Zürih şehir merkezi ile tamamen birleşmiş durumdadır. Bu birleşmeye karşın bölgesel özelliklerini hala korumaktadır. 1950'li yıllarda Albisrieden hızlı bir inşaat faaliyetine sahne oldu ve hızla büyüdü. Bu büyüme bölgedeki sanayi alanlarının yerlerini yerleşim alanlarına bırakmasıyla devam etmektedir.
Arma
Mavi zemin üzerine altın renkli pençeli haç. Bu arma Zürih'in önemli kilisesi Grossmünster'in de armasıdır. Albisrieden mahkemeleri 1526 yılına kadar (reforma kadar) Grossmünster'e bağlı idi.
Tarihçe
Bölge önceleri sadece Rieden olarak anılırdı. Wallisellen ve Oberrieden'deki aynı isimli köylerden ayırabilmek için Uetliberg'in de bir parçası olduğu Albis dağlarının adı eklendi. Bulunan madeni paralara göre burada yerleşim Konstantin zamanına kadar gider. Ancak sonra birdenbire yerleşim terkedilmiş ve yok olmuş gibi görünür. 1508-1512 yılları arasındaki Vogt kayıtlarına göre bölge Reichsvogtei Zürih'in bir parçası olarak kabul edilir. Daha sonraları değişik idari bölgelere bağlanmıştır. Önce Wiedikon'a, 1798'de Zürih'e, 1803'de Horgen'e, 1831'den beri de tekrar Zürih'e bağlanmıştır.
Endüstri ve Ticaret
Albisrieden'de çok sayıda küçük ticari işletmenin yanında endüstri ve hizmet sektöründe çalışan firmalar da bulunur. Bunlardan en önemlileri Siemens Schweiz AG ile Zürcher Freilager AG'dir.
Dernekler ve Bölgede Yaşam
Albisrieden'de, bölgedeki yaşama damgasını vuran çok sayıda dernek aktif dernek bulunur. Hala birçok insan Albisrieder'in Zürih'ten farklı bir yer olduğu hissini taşır. Buna en güzel örnek, Albisrieder'e "Köy", merkezde yer alan Zürih 1. bölge ile kısmen 4. ve 5. bölgelere "Şehir" deniliyor olmasıdır.
Görülecek Yerler
Albisrieden Değirmenine 1230 yılındaki kayıtlarda rastlanmıştır. Değirmen taşı hala kullanılır durumdadır. 1270'ten beri sık sık yeniden inşa edilen ve genişletilen Kapelle (Türkçesi şapel) en son 1818'de mimar Hans Conrad Stadler tarafından yeniden inşa edildi. Kanola yağı imalathanesi 18. yüzyılın ortasına kadar Grossmünstere aitti. 1874'te işletmeden kaldırıldı. Albisrieden'de 1540'ta inşa edilmiş çok sayıda çiftlik evi bulunur. 1861'de Farbholzmühle değirmeni işletmeye açıldı. Bu değirmen Albisrieden'deki endüstrileşmenin bir tanığı gibidir. 1888'den itibaren fabrika binalarında ahşap yerine pişirilmiş tuğla kullanılmaya başlandı.
Kudamatsu
Kudamatsu ( Kudamatsu-shi), Japonya'nın Yamaguchi prefektörlüğünde bulunan bir şehirdir. Şehir, 3 Kasım 1939 tarihinde kurulmuştur. Yüzölçümü 89.44 km² olan şehrin nüfusu 1 Eylül 2014 tarihi itibarı ile 55,119'dur.
Özgürlük Savaşçısı
In the Name of the King: A Dungeon Siege Tale 2006 yılında galası yapılan, Almanya ve Rusya gibi ülkelerde vizyona erkenden girmiş ancak ABD'de 2008 yılının Ocak ayında vizyona girmiş, Dungeon Siege oyunundan yola çıkarak çekilmiş olan, Uwe Boll yönetmenliğinde fantastik bir aksiyon filmidir. Film, kötülükler lideri bir adama karşı savaşan bir köylünün öyküsünü anlatıyor. Filmde Jason Statham, Claire Forlani, Ray Liotta ve Burt Reynolds gibi isimler rol almaktadır. Çekimler Kanada'da tamamlanmıştır. Film Hessian film ödüllerinde özel ödül almıştır.
Konusu
Kruglarda Kral Konreid (Burt Reynolds) ve kötülülükler lideri Gallian (Ray Liotta) arasında bitmek bilmeyen savaşta bir köylü olan ancak iyi dövüşçü olan Farmer Daimon (Jason Statham) karısının (Claire Forlani) kaçırılması ve oğlunun ölümünden sonra intikam yemini eder. Ve şimdi Farmer Daimon kral Konreid için Gallian gibi güçlü ve fantastik güçleri olan bir kötü adama karşı savaşmak zorunda kalacaktır. Ve oğlunu kaybetmesinden dolayı beslediği intikam duygusunu alarak yok etmeye çalışacaktır. Ancak Gallian'ın yarı hayvan savaşçılarına karşı Daimon ve adamlarının gücü, acaba o kadar güçlü olabilecek midir?
Yaş sınırı
Film içerdiği dövüş ve şiddet sahnelerinden dolayı 13 yaş ve üzeri yaş grubundan aşağı izleyici kitlesi için uygun görülmemektedir.
Soundtrack
Power metal grubu filmin esas müziğini hazırlamıştır. Threshold kendilerinin "Pilot in the Sky of Dreams" şarkısını kendi Dead Reckoning albümlerinden kullanarak filmin müziğinde yer almasını sağlamışlardır.
Gişe ve eleştirmenler
Film gişede 2.98 milyon dolar gelir getirmişdi ilk haftasında. ancak 37 eleştirmenin eleştirisine dayanarak film Rotten Tometoes'de %3 almıştır. Metiacriticdeki eleştirmenlerde filmi beğenmemiştir.
NGC 4927
NGC 4927, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. E-S0 tipi bir merceksi, eliptik galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1785 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Yıldırım Akbulut
Yıldırım Akbulut, (2 Eylül 1935, Erzincan - 14 Nisan 2021, Ankara), Türkiye Cumhuriyeti'nin 20. Başbakanı. Türk avukat ve siyasetçi. Başbakanlık ve 1989-1991 yılları arasında Anavatan Partisi genel başkanlığı görevini sürdüren Akbulut, 1987-1989 ve 1999-2000 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanlığı görevini üstlendi.
Siyasi hayatı
Yıldırım Akbulut, 2 Eylül 1935 tarihinde Erzincan'da doğdu. Babasının PTT memuru olması nedeniyle ilkokulu Eskişehir'de, ortaokulu Samsun'da, liseyi ise Erzincan'da okudu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olduktan sonra bir müddet avukatlık yaptı.
Akbulut, Adalet Partisi'nin Erzincan il başkanlığını yaptı. 1983 yılı Mayıs ayında Anavatan Partisi'nin kurucuları arasında yer aldı ve ilk defa 1983 Türkiye genel seçimlerinde ANAP Erzincan milletvekili olarak meclise girdi. 26 Ekim 1984 ile 6 Eylül 1987 tarihleri arasında Turgut Özal tarafından kurulan 45. Türkiye Hükûmeti'nde içişleri bakanı olarak yer aldı. 1987 Türkiye genel seçimleri'nde tekrar ANAP Erzincan milletvekili olarak meclise girdi ve 1987 yılında yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanlığı seçiminin üçüncü turunda 431 üyeden 250'sinin oyuyla TBMM başkanı seçildi ve bu görevini 9 Kasım 1989 tarihine kadar sürdürdü.
17'inci, 18'inci ve 19'uncu dönem Erzincan milletvekili ve 21'inci dönem Ankara milletvekili oldu.
Başbakanlığı, 1989-1991
Turgut Özal'ın 1989 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde cumhurbaşkanı olarak seçilmesinin ardından aynı yıl Akbulut başkanlığında 47. Türkiye Hükûmeti kuruldu. Anavatan Partisi'nin 17 Kasım 1989 tarihinde gerçekleşen ilk olağanüstü kongresinde Turgut Özal'dan boşalan genel başkanlığa Akbulut getirildi. 15 Haziran 1991 tarihinde gerçekleşen kongrede Mesut Yılmaz'a karşı seçimi kaybederek genel başkanlık ve başbakanlıktan ayrıldı.
Sonraki siyasi hayatı
1992 yılında dönemin cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın talebiyle Yıldırım Akbulut ve 17 milletvekili ANAP'tan istifa etti, ancak bir süre sonra partiye döndü.
18 Nisan 1999 seçimlerinin ardından mayıs ayında yapılan TBMM başkanlığı seçimlerini kazanıp 2000 yılına kadar TBMM başkanlığını sürdürdü. 2000 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday oldu, ancak adaylığını ikinci turun ardından geri çekti. 2002'de ANAP'tan istifa eden Akbulut, aynı yıl yapılan genel seçimlerde Doğru Yol Partisi'nden İstanbul milletvekili adayı oldu, ancak DYP'nin barajı geçememesi nedeniyle seçilemedi.
Turgut Özal Üniversitesi'nin mütevelli heyeti başkanlığını yaptı. Son olarak Cumhurbaşkanlığı Yüksek İstişare Kurulu üyesi olarak görev yapmaktaydı.
Özel hayatı
Anayasa Mahkemesi eski üyelerinden Samia Akbulut'la (d. 1939) evli olan Akbulut, 3 kız çocuğu babasıdır.
Ölümü ve sonrası
Akbulut, 14 Nisan 2021'de aterosklerotik kalp hastalığı, kalp yetmezliği ve kalp pili tanısıyla tedavi gördüğü Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde 85 yaşında öldü. 15 Nisan 2021'de ilk olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde düzenlenen resmî cenaze merasiminin ardından Ahmet Hamdi Akseki Camii'nde cenaze namazı kılındı. Daha sonra naaşı Devlet Mezarlığı'na defnedildi.
1 Temmuz 2021 tarihinde yayınlanan cumhurbaşkanı kararı ile Erzincan Havalimanı’nın ismi, Erzincan Yıldırım Akbulut Havalimanı olarak değiştirildi.
Satin Doll
Satin Doll, Johnny Mercer, Duke Ellington ve Billy Stayhorn tarafından yazılan bir caz standardı. Şarkı 1953'te yazıldıktan sonra Ella Fitzgerald, Frank Sinatra ve Nancy Wilson gibi şarkıcılar tarafından sayısız kez kaydedilmiştir.
Satin Doll orijinal olarak Do majör tonunda yazılmasına karşın, tıpkı diğer caz standartları gibi, vokalistin ses aralığına uyması için sıklıkla transpoze edilmiştir.
Şarkı enstrümantal olarak zirvede olduğu sıralarda, ABD'nin en iyi bestecilerinden biri olarak görülen Johnny Mercer tarafından sözleri de yazılmıştır.
Genel olarak şarkının Duke Ellington tarafından değil, 1939 yılında Ellington'ın orkestrasına 22 yaşında katılan ve Ellington ile yakın olarak çalışan piyanist Billy Stayhorn tarafından yazıldığına ve daha sonra Ellington tarafından düzenlendiğine inanılır.
Kutsal Hazine Avcıları
Kutsal Hazine Avcıları (ayrıca Indiana Jones ve Kutsal Hazine Avcıları olarak da bilinir) George Lucas'ın yapımcılığında Steven Spielberg tarafından yönetilen 1981 yapımı macera ve aksiyon filmidir. Başrolde Harrison Ford yer almıştır. Indiana Jones serisi'nin ilk filmidir. Hikâyede, arkeolog Indiana Jones'un Nazilerin ordularını sonsuz bir güce kavuşturabilmek için aradıkları sandığın peşine düşmesi anlatılır. Karen Allen, Indiana Jones'un eski sevgilisi Marion Ravenwood rolüyle, Paul Freeman, Indiana'nın düşmanı Fransız arkeolog René Belloq rolüyle, John Rhys-Davies, Indiana'nın yardımcısı Sallah rolüyle ve Denholm Elliott, Indiana'nın meslektaşı Marcus Brody rolüyle filmin yardımcı rollerine yer almışlardır.
Lucas'ın arzusu 1930'lar ve 1940'lardaki serilerden ilham alan bir film yapmaktı. Prodüksiyon İngiltere'deki Elstree Stüdyoları'nda(en:Elstree Studios) yapılırken, çekimler 1980 yılının Haziran ve Eylül aları arasında La Rochelle, Tunus, Hawaii ve Kaliforniya'da gerçekleştirildi.
12 Haziran 1981 tarihinde gösterime giren Kutsal Hazine Avcıları yılın en yüksek hasılat yapan filmi oldu. En İyi Film dalında Akademi Ödülü adayı olurken Sanat Yönetimi, Film Kurgusu, Ses, Görsel Efekt ve Ses Efekti Kurgusu kategorilerini kazandı. Filmin finansal ve eleştirel başarısının ardından Kamçılı Adam, Son Macera ve Kristal Kafatası adlı üç devam filmi daha çekildi. Ayrıca 1992 ve 1996 yılları arasında gösterilen The Young Indiana Jones Chronicles adlı televizyon dizisi de gösterildi.
Konusu
Ünlü arkeolog Dr. Indiana Jones, Amerikan Hükümeti tarafından Ark of the Covenant'ı bulması için tutulur. Bu Ark'ın ünlü 10 Emir'i barındırdığı ve kutsal güçleri olduğuna inanılmaktadır. Hitler'in ajanları da bu güçlü Ark'ın peşindedirler.
Indiana Jones, eski aşkı Marion'la birlikte Nepal'dan Kahire'ye kadar onlarca tuzak ve tehlikeyle dolu maceraya atılır...
Geliştirme
<div style="float: right; margin: 1em; font-size: 85%; background:#cdf; width:36em; max-width: 60%; padding:1ex"> "Indy modern bir kahramanda olması gereken klasik bir ikilemi de barındırıyordu. Yani gizli bir kimliği vardı. Dr. Henry Jones Jr. aslında gayet sıradan bir adam, gündüzleri gözlüğü ve tüvit ceketiyle ılımlı bir üniversite profesörü. Ama aynı zamanda gözüpek, tüm dünyayı koşarak geçebilecek bir maceracıya da dönüşebiliyor, yani Indiana Jones'a. Gözlüklerini bir kenara fırlatıp fötr şapkasını ve kamçısını toparlayarak egzotik ülkelere gidebiliyor.
—George Lucas, Indiana Jones'un karakteri hakkında
George Lucas, 1973 senesinde The Adventures of Indiana Smith ' i yazdı. Indiana adı Lucas'ın köpeğinden geliyordu. Lucas'ın niyeti 1930'lardaki serileri anımsatan, eğlence odaklı bir film yaratmaktı. Yıldız Savaşları ' nın gösterime girdiği günlerde arkadaşı ve meslektaşı Steven Spielberg ile Hawaii'ye tatile giden Lucas, ona projesinden bahsetti. James Bond türü bir film yapmak isteyen Spielberg'e fikirler vermeye başladı. Sonradan Indiana Jones adını alan karakter, fiziki yönden çok güçlü bir arkeologdu. Spielberg fikri çok beğendi. Lucas ile tek bir film için değil, üç film için anlaştı. Bir senaryo yazması için Lawrence Kasdan ile anlaştı ve ardından Frank Marshall da yapımcı olarak projeye katıldı. Senaryo, Lucas'ın Philip Kaufman ile beraber yazdığı metne dayanıyordu. Kasdan, Lucas ve Spielberg birkaç kere üç günlük münazaralar yaptı. Üçü de filmdeki diyalogların en sevdikleri filmlerdeki gibi olmasını istiyordu. Kasdan senaryoyu yazarken Spielberg de Kaliforniya'da 1941 filmini çekiyordu. Spielberg, bir ofisi olmayan Kasdan'a senaryoyu kendi ofisinde yazmasını teklif etti. Kasdan senaryoyu daktilo kullanmadan eliyle yazıyordu. Kasdan ilk taslağı altı ayda yazdı. Lucas ve Spielberg, metni çok beğendiler ama bundan 40 sayfayı çıkarmasını rica etti. Duruma çok şaşıran Kasdan ikinci taslağı yazdı. Çekimlere başlanmadan önce bazı şeyler senaryoya geri konuldu. Kasdan toplamda yedi taslak yazdı. Başlangıçta Indiana Jones bir profesör, mezar hırsızı ve çapkındı. Ancak daha sonra çapkınlığı biraz azaltıldı. Kasdan bu konuda "Orijinalinde Marcus, Indy'i görmeye geldiğinde o bir partiden yeni gelmişti ve yanındaki kız da sıvışmaya çalışıyordu. Bu sahne çekildi ama sonradan çıkarıldı. Indy'nin çift kişiliği olması yeterliydi sanıyorum" dedi.
Lucas, Spielberg ve Kasdan, izleyicinin onunla beraber örümcekler ve bubi tuzaklarının içine girmesini istiyordu. Lucas "Onun o mağaralara neden girdiği hiç önemli değil. Sadece giriyordu. Her şeye özgüven ile yaklaşılmasını istedik, amacımız seyircinin de Indiana ile beraber bir yandan rahat hissetmesi, diğer yandan da bazen sendelemesiydi" dedi. Spielberg ve Lucas, Indiana Jones'u süper kahraman geleneğine uygun yaratırken, aynı zamanda kimliğini oluşturan ve onu ayrıksı kılan zaaflar verdi. İkisi de Indiana Jones'un James Bond'un daha pejmürde versiyonu olmasını istiyordu.
Lucas, yapım işleri ile uğraşmak için yönetmenliği Spielberg'e bıraktı. Lucas daha sonra verdiği bir röportajda "O zamanlar gerçekten Kutsal Hazine Avcıları gibi bir şey yoktu, hepimizde filmin çok başarılı olacağına dair bir güven bulunuyordu. İlk kez hit olacağını bildiğim bir film yapıyordum" dedi. Lucas, çekimler boyunca Spielberg'e pek çok konuda yardımcı oldu. Bu sayede Spielberg seyircinin sevebileceği bir filmi finansal açıdan makul biçimde bitirmeye odaklandı. Diğer yürütücü yapımcı ise Kathleen Kennedy'ydi. Kennedy, David Tomplin ile reklam bölümünde çalıştı. Ayrıca storyboardları düzenliyordu. Kutsal Hazine Avcıları, Spielberg'in storyboard ile en fazla çalıştığı filmlerden biri oldu.
Ev sineması
Filmin 1999 yılında VHS kasedi satışa çıkarıldı.2003 senesinde DVD olarak çıkarılan filmin yeni bir DVD paketi 13 Mayıs 2008 tarihinde satışa çıktı. Blu-ray olarak 17 Aralık 2013'te piyasaya sürüldü.
TV dizisi
Indiana Jones Son Macera'ın ardından George Lucas'ın yapımcısı olduğu The New Adventures of Young Indiana Jones TV dizisi gösterilmeye başlandı.
Lego seti
Filmin Lego oyuncak seti çıkarılınca LucasArts şirketi Lego Indiana Jones: The Original Adventures adlı video oyununu piyasaya sürdü.
Kseniya Stolbova
Ksenia Andreyevna Stolbova (doğum 7 Şubat 1992) Rus artistik buz pateni sporcusu. PartneriFedor Klimov ile birlikte Çiftler kategorisinde yarışmaktadır ve çift 2014 Avrupa ikincisidir.
Gümüş gol
Gümüş gol futbol maçlarında normal sürenin yetmediği durumlarda kazanan takımı belirlemek için kullanılan kurallardan biridir.
Rom (içki)
Rom veya Rum, şeker kamışı, şeker kamışı suyu, melası ve damıtılmasından arta kalan vinas, su ile karıştırılarak oluşturulan damıtılmış içkidir. Kuru üzüm de kullanılır. Şıra 48 saat ile 5 gün arası bir süre mayalandıktan sonra damıtılır. Meşe fıçılarda eskitilip süzüldükten sonra içmeye hazır hale gelir. Şeker kamışı üretilen yerlerde yaygınca üretimi yapılmaktadır. Alkol derecesi en az %37,5 olduğu için yüksek alkollü bir içkidir.
Gümüş gol
Altın golün aksine gümüş gol atıldığı anda maç sona ermez. Bunun için 15 dakikalık devrenin sona ermesi beklenir.
Rom (içki)
Orta Amerika, Latin Amerika ve Karayip Adalarında üretimi ve tüketimi yaygındır. Light rom sınıfından Havana Club ve Bacardi en bilinen çeşididir.
Gümüş gol
1996'da altın gole geçilmiş, 2003'te gümüş gole geçilmiştir. 1 Temmuz 2004'ten itibaren ise iki kural da kaldırılmıştır. Günümüzde, 90 dakika sonunda kazanan belirlenemezse, toplam 30 dakikalık uzatma devresi, her koşulda ve atılabilecek tüm gollere rağmen sonuna kadar oynanmaktadır.
Rom (içki)
İngilizce konuşulan bölgeler, daha dolgun bir tada sahip daha koyu romlarla bilinir. Fransızca konuşulan bölgeler en çok tarımsal romları (rhum agricole) ile tanınır. Eskiden İspanyol İmparatorluğu'nun bir parçası olan bölgeler, geleneksel olarak oldukça yumuşak bir tada sahip "añejo" romları üretir.
Cachaça, Brezilya'da üretilen roma benzer bir içkidir. Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere bazı ülkeler cachaça'yı bir tür rom olarak sınıflandırır. Panama'dan Seco Herrerano da roma benzer bir içkidir. Charanda, aguardiente de Amerika kıtasında benzer içkidir. Avrupa'da, Çek Cumhuriyeti'nde ve Slovakya'da şeker pancarından yapılan benzer bir içki Tuzemák olarak bilinir.
Tarihi
Şeker kamışı suyundan fermente edilebilir içeceklerin ilk olarak eski Hindistan veya Çin'de yapıldığına inanılmaktadır. Marco Polo, 14. yüzyılda modern İran bölgesinde kendisine muamele edilen "çok iyi şeker şarabı" hakkında da yazıyor.
İlk kez, 17. yüzyılda Karayipler'deki kamış tarlalarında fermantasyon yoluyla rom yapıldı. Tarladaki köleler, şeker üretiminin bir yan ürünü olan melasın fermente edilerek alkole dönüştüğünü ilk kez keşfettiler. Bu alkollü yan ürünün damıtılması konsantre edildi ve safsızlıkların giderilmesine yardımcı olarak ilk gerçek rom elde edildi. Bazıları romun ilk olarak Barbados'ta yapıldığına inanıyor. Erken Karayip romu, yüksek kalitesiyle ünlü değildi.
Koloni Kuzey Amerika
Karayipler'de rom üretiminin gelişmesinden sonra, içeceğin popülaritesi sömürge Amerika'ya yayıldı. Rom, ismi 1654'te yaygın olarak kullanılıyordu. İçki talebini karşılamak için, kolonilerdeki ilk rom damıtma fabrikası 1664'te bugünkü Staten Island topraklarında açıldı. Boston, Massachusetts'te böyle bir fabrika üç yıl sonra ortaya çıktı. Rum üretimi, sömürge New England'daki en büyük ve en müreffeh endüstri haline geldi. Burada üretilen rom çok popülerdi ve hatta 18. yüzyılda dünyanın en iyisi olarak kabul edildi. Rhode Island romu, altınla birlikte bir süre Avrupa'da karşılıklı yerleşimler için kullanıldı. Amerikan Bağımsızlık Savaşı öncesinde Amerikan kolonilerinde Rum tüketiminin her erkek, kadın ve çocuk için yılda 13,5 litre rom ürettiği tahmin ediliyordu.
Rom üretimi için melas talebini karşılamak için 17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa'da şeker talebi arttı, Karayipler'de şeker tarlalarında çalışmak için emek gerekiyordu. Bu ihtiyacı karşılamak için Afrika, Karayipler ve Amerikan kolonileri arasında üçlü bir değişim düzenlendi.
Köle, melas ve romun satışı büyük kazançlar getirdi ve 1764'te İngiliz Parlamentosu tarafından Şeker Yasası'nın kabul edilmesinin neden olduğu ticari ilişkilerin kopması Amerikan Devrimi'nin nedenlerinden biri oldu.
Romların popülaritesi Amerika'nın bağımsızlığından bu yana azalmadı. Özellikle George Washington, 1789'daki açılış için bir varil Barbados romu getirmeyi talep etti. Sonuç olarak, Britanya Batı Hint Adaları'nda rom üretimi ve satışına getirilen kısıtlamalar ve Amerikan viskisi üretiminin gelişmesi, romun popülaritesinin azalmasına neden oldu.
Deniz romu
Rumların korsan gemisi ve korsanlıkla ilişkisi, İngiliz korsanlarının değerli malları alıp satmasıyla başladı. Bazıları, roma karşı devam eden bir düşkünlükle korsan oldular. Rom'un Kraliyet Donanması ile ilişkisi, Kraliyet Donanması filosunun Jamaika adasını ele geçirmesiyle 1655'te başladı.
Donanma romu aslen Batı Hint Adaları'nda üretilen romlardan karıştırılmış bir karışımdı. Başlangıçta 100 derecelik bir güçte sağlandı.
Stridor
Stridor üst solunum yollarının yarı tıkanıklığı nedeniyle türbülan hava akımı oluşması sonucunda duyulan ıslığa benzer, kaba, yüksek frekanslı ek solunum sesleri. Daha çoklukla inspiryumda duyulur.
Rom (içki)
Deniz romu
Yeni Zelanda Kraliyet Donanması, denizcilere günlük ücretsiz rom veren son deniz kuvvetiydi. Kanada Kraliyet Donanması, özel günlerde hala rom rasyonu veriyor.
Sapık (film, 1960)
Sapık, Alfred Hitchcock tarafından çekilen, senaryosu Joseph Stefano tarafından psikozlu bir katili hakkında yazılan 1960 tarihli korku ve gerilim filmidir. Film, Robert Bloch'un Wisconsinli katil Ed Gein'nin suçlarından esinlenerek yazdığı aynı adlı romanından uyarlanmıştır. Film, bir sekreter olan Marion Crane (Janet Leigh) ve yalnız yaşayan bir motel sahibi Norman Bates (Anthony Perkins) arasındaki karşılaşmayı anlatır. Film Türkiye'de 24 Ocak 1965'te gösterime girmiştir.
"Sapık", ABD'de "kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli" filmler arasına seçilerek Kongre Kütüphanesi'nin "Ulusal Film Arşivi"nde muhafaza edilmesine karar verilmiştir.
Rom (içki)
Asya
Sömürge döneminde ticari şeker üretimi ile birlikte ticari rom üretimi Japon yönetiminde Tayvan'da tanıtıldı. Tayvan alkollü içecek endüstrisinin demokratikleşmesi ve tekelleşmesinden sonra endüstri çeşitlendi.
Stridor
Yenidoğanlarda stridorun en sık nedeni laringomalazidir. Akut epiglottit, akut laringotrakeit, allerjik reaksiyon sonucu havayollarında ödem, tümör, gibi nedenler nedeniyle de olabilir.
Sapık (film, 1960)
Konu
Marion (Janet Leigh) ve sevgilisi Sam (John Gavin), evlenmek istedikleri halde, evlilik için yeterli paraları olmadığı için evlenemezler. Marion’un patronu banka hesabına yatırması için 40 bin dolar verince, Marion parayı çalar ve Phoenix’i terk eder. O geceyi yol üzerinde bir motelde geçirecektir. Marion ile arkadaş olan motelin genç sahibi Norman Bates (Anthony Perkins), Victoria döneminden kalma büyük bir konakta, hasta ve zor bir kadın olan annesiyle birlikte yaşadığını anlatır ve Marion’u eve davet eder. Marion gece yatmadan önce duş alırken yaşlı kadın ansızın ortaya çıkar ve duştaki Marion’u bıçaklayarak öldürür. Dakikalar sonra ortaya çıkan Norman büyük bir soğukkanlılıkla yerdeki kan izlerini temizler ve Marion’un cesedini kucağına alarak, kızın arabasının bagajına yerleştirir. Sonra da arabayı yakındaki göle doğru sürerek gölün çamurlu sularının cinayet kanıtlarını yutmasını izler. Kaybolan kızı izleyip, bulmayı üç kişi üstlenmiştir. Lila (Vera Miles), Sam ve parayı bulmakla görevlendirilen sigorta müfettişi Arbogast (Martin Balsam)… Arbogast’ın araştırmaları onu motele götürür. Orada Norman ile konuşur ama Norman’ın onu annesiyle tanıştırmayı kabul etmemesi kuşkularını çoğaltır ve yaşlı kadınla konuşmak için eve gizlice girer. Merdivenlerden ilk kata çıkar ama tam adımını döşemeye attığı anda bıçaklanarak öldürülür ve cesedi merdivenlerden aşağı yuvarlanır. O sırada Lila ve Sam, kasabanın şerifinden Norman Bates’in annesinin öldüğünü ve sekiz yıl önce gömüldüğünü öğrenirler. Motele giderler. Lila evi aramaya kalkışınca, ölümden zor kurtulur. Mücadele sonunda, Norman’ın çift kişilik taşıyan, şizofrenik birisi olduğu ve ölmüş annesini temsil ederken de insan öldürmeye eğilimli bir manyak olduğu açığa çıkar. Alfred Hitchcock'un başyapıtlarından biri olarak kabul edilir.
Lonca
Lonca, aynı bölgede yaşayan esnaf ve zanaatkârların örgütlenerek kurduğu meslek organizasyonuna verilen isimdir. Loncalar bir meslek örgütlenmesi olarak özellikle Orta Çağ'da üretim ve iş gücünün düzenlenmesinde önemli görevler üstlenmiştir. Usta-çırak ilişkileri ve ürün kalitesine yönelik standartlar loncalar sayesinde düzenlenmiştir. Loncaların, ticaretin kayıt altına alınmasını sağlayarak haksız rekabetin oluşmasını engelleme işlevi de bulunmaktaydı.
Sapık (film, 1960)
Film Hakkında Psikolojik Analiz
Alfred Hitchcock pek çok röportajında, “Sapık gülmek için yapılmış, eğlenceli bir filmdir” der. Filmi ilk defa görenler ve efsanevi duş sahnesini izleyenler, Hitchcock’un bu sözleri üzerine, onun tuhaf bir eğlence anlayışı olduğunu düşünürler. Ama ikinci ve daha sonraki izlemelerde, seyirci de bu duyguyu yaşamaya başlar. “Sapık”, yönetmen için saf sinemadır. Alfred Hitchcock popülerliğini on yıllardır dolaşımda olan onlarca filmiyle sağlamıştır. Hitchcock’un favori karakterleri aslında görünmeyen, mezardan kendini hissettiren karakterledir. Tıpkı Psycho/ Sapık’taki Mrs. Bates gibi. Mrs. Bates aslında yoktur ancak oğlu Norman Bates filmin yarısından çoğunda onun varlığına bizi inandırır. Hitchcock’un bu hayali manipülasyonları genel olarak kadınları hedef/ konu alır.
Lonca
Avrupa'da Loncalar
Bugün anlaşıldığı anlamda sanat akademisi fikriyle bağlantılı kurumların ilk tezahürlerinden birine Orta Çağ'da rastlanır: Zanaatçı loncaları. On ikinci yüzyıla gelindiğinde zanaatçı loncaları Avrupa'da iyice yaygınlaşmıştır. Kardeşliğe dayalı diğer örgütler gibi loncalar da güçlü Hristiyan kardeşliği bağları üzerinde temellenen müştereklik ve dayanışma ilkelerine dayanmaktadır. Bununla birlikte, üretim, inşa ve esnaflık süreçleri de onlar için önemliydi; başka bir deyişle, büyük ölçüde ticaretle ilgililerdi ve her ne kadar, üyelerini korusalar da aslında üyelerin örgüte bağımlı olmasını istemişlerdir. Her üye görevlerini yerine getireceğine ve gerektiğinde kardeşlerine yardım edeceğine dair ant içmiştir. Zanaatçı ve esnaf loncaları, Orta Çağ'da on ikinci yüzyıldan on beşinci yüzyıla dek, şehir örgütleri olarak var olmuşlardır. Bazı loncalar zanaatlarını halka açık pazarlarda ve panayırlarda satışa sunmaktaydı. On dördüncü yılda zanaat loncalarına paralel olarak, kalfalar, kâhyalar ve ustalar da kendi örgütlerini kurmaya ve kimi zaman eski loncalarla rekabet etmeye başlamıştır.
Sapık (film, 1960)
Film Hakkında Psikolojik Analiz
Filmin ana karakterlerinden Norman Bates’in de önerdiği/ öngördüğü gibi Hitchcock’un filmlerinin aynasından kadın ve erkek izleyicilerin gördüğü, tüm toplumsal cinsiyet rollerini tehdit eden bir belirsiz cinsellik imajıdır. Filmde Norman ve annesinin arasındaki ilişki üzerinden anlatılan “problem” anne-çocuk arasındaki aşırı bağın oğlanın “normalliğini” ve “maskülen cinsel ilişki ihtimali”ni yok etmesi üzerine kurulmuştur. Filmde elbette temel olarak bakılması gereken Norman Bates-anne-Marion Crane üçlüsüdür… Erkek sinema eleştirmenleri genel olarak Psycho/Sapık’ın izleyicinin röntgenci duygularını cezalandıran bir film olduğunu söylerler ama kadınların filmde sadece erkeklerin gözlerini dikip baktıkları objeler olmakla kalmayıp, aynı zamanda cezanın büyüğünü de bir kadının çektiğini anımsamazlar. Marion Crane’in öldürüldükten sonra kameranın cansız gözlerine odaklanması, Mrs. Bates sonunda “ortaya çıktığında”, bu korkunç görüntüyle Marion’un kız kardeşinin yüz yüze kalmak zorunda olması ve korkunç bir çığlık atması, kadın iskeletinin artık yok olmuş gözbebeklerine yapılan zoom hareketi Hitchcock sinemasının hep feminist eleştiriye bırakılmış yanlarıdır. Tania Modleski’ye göre Hitchcock sineması ve özellikle Psycho/ Sapık örneği bir kadın ve bir erkek tarafından tamamen farklı okumaları mümkün yaratılardır. Modelski’nin farklı okuma yorumundan yola çıkarak Psycho örneğini “suçun transferi” açısından inceleyebiliriz. Marion Crane çaldığı paradan dolayı suçludur ancak bir kurban haline gelir.
Filmin temel yapısı Norman Bates’in yaşadığı psikozdur. Bu psikoz Norman Bates’in gerçekliği kırması ve sembolik bir normallik yaratmasıdır. Norman Bates ancak aslında çok zaman önce ölmüş olan annesinin kıyafetlerini giydiğinde ve onun sesine büründüğünde, yani sembolik bir gerçeklik üzerinden bir arzu geliştirdiğinde “normal” ile psikozlu bir ilişki kurar. Filmin sonunda Norman Bates’in “annesi” haline gelmesi, Bates’in kendisini annesinin “bilincinden”, üçüncü katta oturan ve annenin hayalinde kendine yer bulan Süper Ego’dan kurtaramadığının kanıtıdır. Norman Bates’in filmin sonunda annesi haline gelmesi aynı zamanda kendisini annesiyle ve kendi süperegosunu annesinin arzularıyla çok özdeşleştirmiş olmasından kaynaklanır. Norman Bates artık kendisini annesinin arzularından ayırt edememektedir.
Filmi incelemeye başlarken ilk ele alınması gereken konulardan biri filmin adıdır; PSYCHO/ SAPIK. Filmin adı, ilk anda izleyicide psikopat ya da psikopat katil terimlerinin kısaltması gibi gelir ki Türkçeye de bu şekilde çevrilmiştir. Bir kısaltma olduğu doğrudur, ancak bu psikanalizin kısaltmasıdır. Film insanın kafasında karanlık bir dünya yaratır ve mücadele edilmesi gereken düşmanları, şeytanları verir. Bu düşman ve şeytanlar aslında izleyicinin ve hatta yönetmenin bilinçaltıdır. Güneşli bir havadan, karanlık bir pencereye dönen ilk sahneden, bataklıktan, yani karanlıktan çıkartılan arabanın görüldüğü son sahneye kadar psikanaliz ve ruh bilim çözümleme kendini gösterir, seyirciye bir terapi deneyimi yaşatılır. Yönetmen, filmde oyunculardan ya da konudan çok izleyenleri yönetir. Aslında gözler önüne serilen, analiz edilen ve araştırılan izleyicilerin bilinçaltıdır. Sinema ya da televizyon ekranındaki karakter, her ne olursa olsun, sonuçta bir karakterdir. Ancak sinemadaki izleyici, karanlık bir salonda şoke olmayı beklerken ve röntgenciliğin keyfini sürerken her karakteri ayrı, ayrı özümser.
“Sapık” da kullanılan dekor ayrıntıları da bilinçaltı çözümlemeler için uygun seçilmiş nesnelerdir. Karşımıza en fazla çıkan dekor, aynadır. Bu hem kişinin kendi kendisiyle hesaplaşması, parçalanması, hem de yaşama karşı duruşunu anlatması bakımından önemli bir simgedir. Dekorun içindeki aynaların kullanımı ve karakterlerin oyunu, izleyicinin zihnini parçalara bölüyor. Örneğin, oteldeki açılış sahnesinde, Marion aynanın karşısında giyinir. Aynı şekilde parayı almaya karar verdiği zaman da evde giyinirken, aynanın karşısında olmayı tercih eder. Arabasını değiştirmek için galeriye gittiğinde de, tuvalette parasını aynanın karşısında sayar. Bates Motel’de, resepsiyonda, müşterilerin Norman’la konuştukları anlarda durmaları gereken yerin tam karşısında bir ayna vardır, aynanın arkasında ise Marion’un odasını görmemizi sağlayan gözleme deliği bulunmaktadır. Bu aslında bize gerçeğin her zaman da göründüğü gibi olmadığı mesajını veren bir dekor yerleştirimidir.
Norman ve Marion otelin önünde konuşurlarken, profilden görünürler, Norman’ın görüntüsü cama yansır, böylece biz bir ayna olmadığı halde, yeniden bir yansıma yakalayabiliriz. Bu sahnedeki cama yansıyan profil, Norman’ın bölünmüş kişiliğinin ilk simgeleri ve gelecek dakikalarda karşılaşacağımız çoğul kişiliğin bir habercisidir. Aynanın tüm film boyunca en korkutucu kullanımı Lila Crane’in, Marion’un ablasının, Bates’lerin evinde gizlice anneyi ararken, annenin yatak odasında bir anda iki aynanın birden Lila’yı göstermesi ve hem onu, hem de izleyiciyi yerinden zıplatmasıdır. Bu sahne bir tesadüf değildir. Patolojik olarak bölünmüş bir insanın hikâyesi olan filmde, bu sahne ile aslında filmdeki diğer insanların da bölündüğü anlatılır. Bunun izleyici üzerindeki korkutucu etkisi ise, her izleyicinin kendisi ile hesaplaşmasıdır. Çünkü aslında herkes kendi içinde belli bir dereceye kadar bölünmüşlükler taşır, farklı zamanlarda farklı insanlar olabiliriz, öyleymiş gibi davranabiliriz. Film boyunca izleyici hep aktiftir. Asla oturup, şimdi ne olacak diye beklemez ve kendine göre isteklerde bulunur. Örneğin Marion’un şüpheli insanlardan kaçmasını isteriz, Norman’ın arabayı bataklığa itmesini ve kurtulmasını isteriz, araba bataklığa girerken bir anda durduğunda korkarız, çünkü Norman’ın başının derde girmesini istemeyiz. Aslında hem her şeyi öğrenmek isteriz, hem de gerçekten korkarız. Zaten günlük hayattan ve Marion’un sade yaşantısından söz edilen ilk bölümün ardından Bates motelin ve evin tiyatrovari ve karanlık dekoruna girdiğimizde kendimizi bir anda kaotik dünyanın karanlığının tam ortasında buluruz. Saul Bass’in “Sapık” için yaptığı jenerik tasarımı da bölünmüş kişilikleri yansıtır. Siyah fon üzerine beyazla yazılmış isimler, parçalanarak ekrandan kaybolurlar. Viyolalar ve çellolarla yapılan müzik, kuşların uçuşmasının ve bıçakların bileylenmesinin müziğidir. Kuşlar ve bıçaklar, bu filmde psikolojik ve edebi olarak kadın ve erkeği simgeler. Son jenerik yazısı olan “Directed by Alfred Hitchcock” tıpkı diğer isimler gibi ayrılır ve parçalara bölünür, yani yönetmen filmde kendi bölünmüş kişiliğini de yansıtır.