cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maya uygarlığı
Müzik
Maya müziğinin temelinde iki enstrüman türü bulunur; üflemeli çalgılar (düdük, flüt, caracol) ile vurmalı çalgılar (tahta ile taştan yapılan ksilofon ve kaplumbağa kabuğu ile tahta çubuk veya kamıştan yapılan caparazon, davul ). Müzik aletleri hakkında fazla bilgi bulunmamakla birlikte geleneklerinde gitar gibi telli çalgılar olmadığı bilinmektedir. Günümüzde hâlen, ayinlerde, Maya şamanları doğal konuşmaya benzer bir ritim ve makama dayalı melodi tarzında bir tür türkü okurlar. Şamanik ve ayinsel türküler şaman tarafından solo tarzında okunabildikleri gibi, birlikte de okunabilirler. Maya şaman türküleri doğaçlama söylenen, bazen nakaratlara da yer veren mısra kıtalarından oluşurlar (“aşıkların atışmaları” gibi). Maya şamanı, türkülerini bir insanı tedavi etmeye ya da bir evi kutsamaya yönelik ritüellerde de kullanabilir.
Sözlü dil
Uto-Aztek dil ailesine sokulan bu dil, Orta Amerika’da, özellikle Meksika’nın Yucatan, Campeche ve Quintana Roo bölgelerinde hâlen Mayalar’ın torunları sayılan 6 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Maya dili aslında 21-44 dilden oluşan bir dil ailesi olduğundan, lenguas mayenses (Maya dilleri) olarak da ifade edilir. Bu dillerin ortak kökü en az 5.000 yıl önce proto-Mayalar’ın kullandığı aslî Maya dilidir. Maya dilleri gramatikal yapı ve tipolojik özellikleriyle diğer Orta-Amerika dillerinden farklılık gösterir. Bu farklılık, örneğin fiillerin, özne ve nesnelerin gramatikal çekiminde ve çekilemez fiiller kategorisinde kendini gösterir. Maya dillerinden bazıları Kolomb-öncesi dönemlerde Maya hiyeroglifik yazısıyla yazıya geçirilmiştir. Bu yazıların hatırı sayılır bir kısmı MÖ 900-250 dönemine aittir. Günümüzde yaklaşık 10.000 Maya yazıtı ve korteza kâğıdı üzerine yazılmış birkaç kodeks (elyazması) bilinmektedir. İspanyol işgali sonrasında bu dil kayıtlara Latin alfabesiyle geçirilmiştir.
Maya dillerinin kökeni olan, Proto-Maya (Ön-Maya) dili de denilen aslî Maya dili, Kişe-maya ya da Kişey-Maya (maya quiché) dilinde "eski Maya dili" anlamındaki Nab'ee Maya' Tzij terimiyle ifade edilir.
Bu dildeki ilk bölünme Meksika Körfezi kıyılarına yapılan göçle ortaya çıkmıştır. Maya dillerinin gramer yapısı diğer Orta Amerika dillerine kıyasla daha kolaydır. Türkçe gibi eklemeli bir dildir. (Diğer eklemlemeli dillerden bazıları Quechua dili, Etrüsk dili, Moğolca, Fince, Macarca, birçok Kafkas (Abhazca vs.) ve Ural dilleri, Hatti dili, Pelasg dili, Lidya dili, Kızılderili dilleri, Sümerce, Bask dili, Eskimo dili’dir.) Meksika'da 2003’te yürürlüğe giren bir yasayla Maya dillerinden Maya Yucateco (Yukateko dili) aslî Kızılderili dilleri gibi, ulusal dil ilan edilmiştir.
Günümüzde Maya dillerinin konuşulduğu ülkeler, başta Meksika ve Guatemala olmak üzere, Honduras, Belize (Britanya Honduras'ı) ve El Salvador'dur.
Türkçe ile Maya dili arasında birçok alanda benzerlikler göze çarpmaktadır. İlk kez Mustafa Kemal Atatürk tarafından başlatılan bu benzerlikleri saptama çalışmasına son zamanlarda dilbilimciler de katılmaya başlamıştır. . Maya dili ile Türkçedeki benzerlikler konusunda araştırma yapan Stig Wikander “Mayaca ve Altayca, Maya dilleri ailesinin Altay dilleri ailesiyle akrabalığı var mıdır?” adlı makalesinde saptadığı bazı benzerlikleri sunmuştur. Nitekim son bilimsel araştırmalar Maya dilinin de dahil olduğu Amerindiyen dil ailesinin yaklaşık 16.000 yıl öncesine dek Sibirya’da yaşayanların diliyle ortak bir kökene sahip olduğu yönündedir.
Söz konusu benzerliklerden, sözcükler arası benzerliklere örnek olarak aşağıda birkaç sözcük belirtilmiştir:
Yazı sistemi
Bulgular MÖ 3. ve 4. yüzyıllarda bile Mayalar’ın yazı sistemini kullandıklarını göstermektedir. Maya yazısından önce de Orta Amerika’da çeşitli yazı sistemlerinin kullanıldıkları (Zapotek yazısı, Olmek yazısı vs.) bilinmektedir. Bunlardan biri Olmec ile Maya yazısı arasında bir "geçiş yazısı" denilebilecek Epi-Olmec yazısıdır. Bununla birlikte 5 Ocak 2006’da National Geographic tarafından yayımlanan Maya yazısı inceleme sonuçları Maya yazı sisteminin hemen hemen en eski Orta Amerika yazı sistemleri kadar eski olduğunu göstermektedir. Kısa kısa da olsa, çoğu anıtlar, tabletler, steller (dikiltaşlar ve tahta levhalar) ve çömlekçilik ürünleri üzerine yazılmış olmak üzere, günümüzde yaklaşık 10.000 Maya yazıtının ya da metninin varlığı bilinmektedir. Bunlardan başka Mayalar’ın, özellikle çeşitli incir ağacı türlerinin ağaç kabuklarından elde ettikleri kâğıtlara kaydettikleri boyalı metinler mevcuttur. Maya yazı sisteminin çözülmesi uzun ve zahmetli bir inceleme sürecinden sonra mümkün olmuştur. İlk kısmi çözümler 19. yüzyılın sonunda başlamışsa da, yazının çözülmesi konusunda esas önemli gelişmeler 1960'lı ve 1970'li yıllarda olmuştur ve günümüzde Maya metinleri tümüyle olmasa da, yeterince okunabilmektedir. Maya dilinin çözülmesi konusunda emek harcamış isimlerden bazıları Constantin Rafines, Yuri Knorozov, Ramón Arzápalo Marin’dir.
Ne yazık ki İspanyol papazlar işgalden kısa süre sonra ele geçirdikleri tüm Maya kitaplarını yakıp yok etmişlerdir. Arkeolojik sit alanlarındaki taş yazıtların, tabletlerin yanı sıra, günümüze ancak üç Maya elyazması ve birkaç sayfadan ibaret bir metin kalmıştır.
Maya kazılarında sık sık, alçıdan yapılma dikdörtgen tabletler keşfedilmektedir, fakat üzerlerinde organik izler kalmadığından, dolayısıyla tarihlendirme çalışmaları yapılamadığından, yaşlarının saptanması konusunda ancak varsayımlarda bulunulmaktadır. Son incelemeler, Mayalar’ın yazı sisteminde, aynı sözcüğün yazımında hem alfabetik sistemin hem de ideografik sistemin bir arada kullanıldığını göstermiştir.Yani Maya dillerinin yazımında karmaşık, bilinen anlamdaalfabetik olmayan bir yazı sistemi kullanılmıştır. Bu, kısmen logografik, kısmen de hecesel seslere dayalı bir karışımdan oluşan yazı sistemidir; bir başka deyişle, eski Mısır yazısında ve Çince'nin Çin yazısı ve Japonca’nın kanji yazısında da olduğu gibi kelime ve fikirleri belirten ideogramların yanı sıra, ayrıca sesleri belirten fonetik sembollerin de kullanıldığı bir karışımdan oluşmuştur.
Alfabeleri olmayan Mayalar’ın kullandıkları fonetik sistem rébus (karışık olarak verilmiş harfleri veya işaretleri belli bir sıralamayla bir araya getirerek bir sözcük veya cümle oluşturma) türünde bir bulmaca çözme oyununa benzetilebilir. Her glif birbirini tamamlayan iki ayrı biçim içerir. Biri temsilî biçimdir, ötekisi ideogram olan sembolik biçimdir ki, bu ikincisi genellikle stilize halde olur. Gliflerin çoğu birkaç öğenin birleşimi olarak karşımıza çıkar ki, temel öğe sıfat, zarf, edat gibi takılar, ekler alır.
Dolayısıyla Maya yazısının çözülmesi son derece zordur. Çözülen gliflerin ifade ettikleri cümleler de kimi zaman yoruma muhtaçtır. Bununla birlikte yaklaşık 800 glifin (bir işaretin grafik temsili, karakter, hiyeroglifik yazıyı oluşturan parçalar) ya da işaretin kullanıldığı Maya yazısının günümüzde yaklaşık % 80'i çözülebilmiştir. Glifler hece birleşimlerini (sözcük) ifade ederler.
Maya hiyeroglifleri ya anıtlar ve mimari eserlerde genellikle taş veya tahta üzerine işlenmiş ya da kâğıt, alçı duvarlar ve seramik objeler üzerine resmedilmişlerdir. Bitkilerden elde edilmiş kâğıt genellikle 20 cm eninde, birkaç metre uzunluğunda olurdu ve yazıldıktan sonra akordeon gibi katlanırdı. Maya ülkesinin Aztek dilindeki adında ("al ve karanın ülkesi") bulunan renkler gibi kırmızı ve kara renkli mürekkepler kullanmışlardır. Bu yazı göründüğü kadarıyla çoğu zaman dini amaçlarla uygulanıyordu. Yazıcılar toplum içinde önemli bir konuma sahipti.
Maya dillerindeki sözcükler, Latin alfabesiyle yazıldıklarında, kimi zaman, yazıldığı gibi okunmamaktadır. Örneğin, Chichimec adı Çiçimek olarak, Kukul-cán ya da Kukulkán adı Kukuul kaan olarak, Chilam Balam adı Çilam Balam olarak, Yucatan ise Yukatan olarak okunur. Maya sözcüklerinde; İngilizce, İspanyolca veya diğer Latin alfabeli dillerden biriyle yazıldığında, kaleme alındığı alfabeye bağlı olarak, çoğu zaman, “ ch” harfleri Türkçe'deki “ç” sesiyle, “c” harfi Türkçedeki “k” sesiyle, “J” harfi genellikle Türkçedeki “h” ve nadiren “ks” sesiyle, “tz” harfleri Türkçedeki “ts” sesleriyle, “nh” harfleri Türkçedeki “n” sesiyle,“x” harfi genellikle Türkçedeki “ş” sesiyle, sözcüğün ortasında yer aldığında bazen Türkçedeki “h” gibi okunmaktadır. Özellikle İspanyol işgali sırasında Maya sözcüklerinin İspanyolcaya uyarlanarak yazılmış olduğu görülmektedir; İspanyolcada birkaç istisna dışında "h" harfi okunmaz, yani hiçbir sese karşılık gelmez.
Edebiyat
Maya elyazmaları İspanyol işgalcilerle, zamanın tahrip edici etkisiyle ve nemle tahrip edilmiş olduğundan Maya edebiyatına ait pek fazla örnek bulunmamaktadır. Elimizde bugün yalnızca, kurtulmuş dört eser vardır:
Maya dillerinden, Chilam Balam Yucateco dilinde, Popol Vuh Quiché dilinde, Cakchiquel tarihsel kayıtları ise Cakchiquel (okunuşuyla Kakçikel) dilinde Latin alfabesi kullanılarak yazılmışlardır. İspanyollarca kaleme alınmış olduklarından, İspanyol etkileri taşıyabilecekleri ve özgün hallerine oranla bazı değişikliklere uğramış olabilecekleri konusunda kuşkular vardır. Yine de sonuçta, İspanyol işgali altındaki Mayalar’ın kitaplarıdır. Nitekim Acrópolis, Toniná, Chiapas kentlerinde keşfedilen eski yazıtlar Popol Vuh’u doğrulamaktadır.
Matematik, takvim ve astronomi
Orta-Amerika’nın diğer Kolomb-öncesi halkları gibi, Mayalar da on tabanıyla değil yirmi tabanıyla, yani yirminin kuvvetleriyle sayıyorlardı. Bu sistemin taban değeri 5’ti. Klasik-öncesi Mayalar’da (ya da selefleri olan Olmekler’de) sıfır kavramının mevcut olduğu bilinmektedir. Yazıtlar, yüz milyonlu sayılarla hesaplar yaptıklarını ve belirttikleri tarihlerin çok eski zamanlara uzandığını ortaya koymaktadır. Son derece kesin astronomik gözlemlerde bulunmuşlar, Ay ve gezegenlerin hareketlerinin diyagramlarını yapmışlar, Güneş tutulmalarını önceden tahmin edebilmişlerdir. Diğer Orta Amerika uygarlıkları gibi, Avrupa’da kullanılan Jülyen takvimininkine kıyasla çok daha kesin bir "güneş yılı"na dayalı bir takvime sahiptiler.
Mayalar’ın zamana ilişkin çalışmalarında esas olarak iki takvimleri vardı : Tzolkin denen takvim dinsel nitelikliydi, bu takvime “kutsal yıllık”, “büyülü takvim”, “ayin takvimi” de denirdi. Haab denilen takvim ise güneş takvimiydi. Güneş yılını Mayalar 365,2420 olarak belirlemişlerdi; modern astronomiye göreyse güneş yılı tam olarak 365,2422 gündür. Yani dakika ve saniye gibi zaman ölçülerinden yoksun olduğu varsayılan Mayalar’ın hesabı ile modern astronominin hesabı arasındaki yıllık fark yalnızca 17 saniye idi. Dinsel takvim 260 (20x13), güneş takvimi ise 365 günden (kin) oluşuyordu. 365 günlük güneş yılını 20 günlük 18 ayın sonunda, eski Mısırlılar ve Yunanlardaki epagomenayı andırır tarzda, yaptıkları beş günlük ilaveyle elde ederlerdi ki, buna bu yüzden “muğlak yıl” da denir. Her iki takvim için 18.980 günlük bir periyot sonunda, yani 365 günlük 52 yıl veya 260 günlük 73 yıl sonra bir çakışma söz konusuydu, bu periyot 52 “muğlak yıl” olarak belirtilir. Maya astronomisi, ilginç biçimde ancak bugünkü modern astronomi hesaplamalarıyla bilinen "Venüs yılı"nı (synodic period]) da daha o zamanda hassas bir biçimde saptayabilmişti. Mayalar’ın 584 gün olarak hesapladıkları Venüs yılı günümüzde 583.92 gün olarak saptanmıştır. Mayalar Venüs’e (Chak ek) bilinmeyen bir nedenle neredeyse Güneş’ten bile daha fazla önem vermişlerdir. Mayalar’ın "Venüs yılı periyodu" Dresden Elyazması’nda görülebilir. Kimileri Mayalar’ın Venüs’e verdikleri bu önemi, kadim zamanlarda bölgeye Venüs’ten gelmiş olabilecek ziyaretçilere bağlar.
Ayrıca, 65 “Venüs yılı” süren her dönemin sonunda, “güneş yılı”nın, “dinsel yıl”ın ve “Venüs yılı”nın başlangıcının 52 “muğlak yıl" süren yeni bir periyodun başlangıcıyla tam olarak çakıştığını gözlemlemişlerdir. Ancak dünyanın dolanım süresi aslında 365,2422 gün olduğundan, bu sistemde “muğlak yıl” sürekli olarak güneş yılından önde gitmekte, giderek aylar mevsimlerden uzak düşmektedir. İlginçtir ki, Mayalar’ın bu sorunu bir şekilde aştıkları, "tropikal yıl"ı bildikleri görülmektedir. Ayrıca Mayalar iki yeniay arasında geçen süreyi (kavuşum ayını) 29,53020 olarak hesaplamışlardır ki, bu süre günümüzde 29,53059 olarak saptanır.
Dünya insanlığının çok uzun zaman boyunca var olduğuna ve tufan benzeri birçok yıkım dönemi geçirmiş olduğuna inanan Mayalar, takvimlerinin yanı sıra, “uzun hesap” denilen oldukça uzun dönemleri içeren, şaşırtıcı bir zaman hesabı sistemi kullanmışlardır. Bu sistemin başlangıç noktası tam olarak MÖ 3113 yılının 12 Ağustos günüdür. S. G. Morley’e göre bu, “ilahların doğum tarihi” olarak görülen bir tarihti. Tarihler ile süreler, Ay, Güneş ya da Venüs yılıyla değil, tekrarlanan bu uzun dönemlerin katlarıyla ifade ediliyordu. Bu sistemde 7.200 güne 1 katun, 144.000 güne 1 baktun, 2.880.000 güne 1 pictun deniyordu. En uzun periyot olan alautun ise 23,040,000,000 günü (yaklaşık 63 milyon yıl) kapsamaktadır.
Maya kültürünün çöküşü ve çağımızdaki çatışmaları
Teotihuacan’ın klasik dönem sonlarındaki düşüşüyle Maya toplumları önce bir sarsılma dönemi geçirmişse de bu olay, daha sonra Maya halklarının "Yukarı Topraklar”da (Tierras Altas) yeşerecek büyük, yeni yerleşim yerlerinin çekirdeklerini kurmalarını sağlamıştı. Tikal, Toniná, Yaxchilán gibi birçok kent böyle yeşermiş ve 9. yüzyıl ile 10. yüzyıl arasında doruğa ulaşmışlardı.
Temel Maya merkezlerinin çöküşe geçme nedeni çoğu kimse için hâlen bir sır durumundadır. Bununla birlikte arkeolojik araştırmaların verilerine dayanan birçok kimse de bu konuda çeşitli görüşler ileri sürmüşlerdir. Her şeyden önce aralarında sürekli savaş yapan küçük devletler söz konusuydu. Savaşlar ve işgaller bir zayıflama nedeni olarak düşünülebilir. Öte yandan bu dönemde, sonuçları El Niño kasırgasının sonuçlarını andıran bir iklimsel düzensizliğin meydana geldiği görülmektedir. İklimlerdeki değişiklikler Maya bölgesinde tarıma ağır bir darbe vurmuş olabilir. Ayrıca, yaşanılan doğal afetler, din adamları sınıfının ilahi konularda etkili olamadığını ortaya koymuş ve otoriteleri zayıflayan din adamları kıtlıktan ve yaşam için elzem olan maddelerden yoksun kalmalarından dolayı halk tarafından suçlanmış olabilir.
Klasik dönem sonlarındaki çöküşün belirtilerinden biri, birtakım olayların anısına dikilen dikilitaşların 889’dan sonra, artık dikilmemesi ve büyük mimari yapıların yapılmamasıdır. Sonraki yüzyıllarda görülen bir başka belirti ise, Orta Amerika’nın takvim yazıtlarında kesinliğiyle ünlü Uzun Hesap sisteminin tekrar (artık) kullanılmamış olmasıdır ki, bu, kültürel geleneğin sona ermiş olduğunu gösterir. Küçük grupların göçleri olmuşsa da Yucatan’a büyük bir göçün yapılmış olduğuna dair herhangi bir belirti yoktur.
Maya halkı kendi bölgelerinde kalmış ve sonunda eski imparatorluk kadar muhteşem bir duruma varmayacak olsalar da, yeni bir gelişme sürecine girmişlerdir. Klasik-sonrası dönemde "Yukarı Topraklar" kent devletlerinin ya da beyliklerinin en önemlisini Quiché’ler (Kişey okunur, Guatemala) kurmuştur.
Maya halkları çağımızda, yeni cumhuriyetlerin kendilerine karşı yaptığı çeşitli girişimlere rağmen yok olmamayı başarmışlardır. Meksika'nın açtığı, Yucatan’daki Mayalar’ın başkaldırısını önlemek üzere, binlerce Maya yerlisinin yok olduğu, sürgün ve esir edildiği Caste (Castas) Savaşı buna örnek olarak gösterilebilir. Guatemala’daki sivil çatışma (1966-1982) da çoğu Maya soyundan gelen yerliler olan 40.000-200.000 kişinin ölümüyle sonuçlanmıştır. Mayalar’dan hayatta kalanlar hâlen Meksika’nın güneydoğusunda, Belize’de, Honduras’ta, El Salvador’da ve Guatemala’da yaşamaktadırlar (bu son ülkede etnik toplulukların en büyüğü durumundadırlar).
Mayalar'ın gizemi ve bazı iddialar
Tekerlek gibi araç gereçlere sahip olmaksızın devasa yapılar inşa etmiş Mayalar, gerek mimarileri bakımından, gerek olağanüstü matematik, takvim ve astronomi bilgileri bakımından, gerekse kentlerini bilinmeyen bir nedenle aniden terk etmeleri bakımından kimilerine gizemli bir uygarlık olarak görünmektedir. Gizemli konulara ilgi duyan yazarlar ve ufologlar, Mayalar'ın bazı alanlardaki olağanüstü bilgilerini, battıkları ileri sürülen efsanevi kıtalardan gelmiş olmalarına ve uzaylılarla temas kurmuş olmalarına bağlarlar. Bunlara göre, Maya metinlerinde ve Maya sanat ve mimarisinde Dünya’nın bu eski devirlerine ve uzaylılarla irtibatına ilişkin işaretler bulunmaktadır ve aslında, Maya tarihinde bir ilerleme değil, bir çöküş, yüksek bir uygarlık düzeyinden gerileme yaşanmıştır. Bugün nasıl ileri toplumların yanı sıra, hâlen bazı ilkel düzeyde toplumlar bulunuyorsa, Mayalar’ın ileri bir uygarlık düzeyinde bulundukları dönemde, bölgede geri bir düzeyde yaşayan topluluklar da vardı; uygarlığın hep gelişme göstermiş olduğu tezinden hareketle oluşturulan tarih yanlışlıklar doludur. Gelişme gösteren topluluklar olduğu gibi, ileri bir düzeydeyken MÖ 10000 yıllarından itibaren gerileme ve çöküş sürecine giren topluluklar da vardır ve kozmik irtibatla bir süre dengede kalabilmiş topluluklar da olabilir.
“Mayalar” adlı kitabında Mayalar'ın geçmişte manyetik eksenin ve kutupların yer değiştirmiş olduğunu bildiklerini, ayrıca 405 dolunayın 11.960 günlük periyodunu ve 25.626 yıllık presesyon periyodunu hesaplamış olduklarını ileri süren Yılmaz Aydın, konuya ilişkin olarak şu fikri savunur:
Nasıl günümüzde bir yanda uzay teknolojisi yaşanırken diğer yanda dünyanın çeşitli bölgelerinde insanlar ilkel koşullarda yaşamlarını devam ettiriyorlarsa, geçmişte de bir yanda Maya uygarlığı varken, diğer yanda Orta Amerika’da geleneklerinin etkisi altında oldukça geri düzeydeki toplumlar var olmuştur. Bugün teknolojiyi sindirmeden yaşayan topluluklara bakıp tüm 21. yüzyıl hakkında "ilkel topluluk" damgası vurulamayacağı gibi, geçmişteki kültürel anlamda gelişmemiş bazı topluluklara bakıp o dönem hakkında da kesin yargılarda bulunamayız.
Yılmaz Aydın, ayrıca, kitabında, Maya efsanelerine göre, Uxmal kentinin, ıslık çalarak taşların kendiliğinden yerinden kalkmasını sağlayan, yok olmuş bir cüce ırk tarafından kurulmuş olduğuna değinir ve "Uxmal’da yemeği bile yarıda bırakarak yok olmuş bir halka ait, yarısı yenmiş yemek tabakları hâlen durmaktadır. Kimden ya da neden kaçtılar, bilinmiyor." der.
Mayalar'la ilgili bir başka gizemi de Maya kazılarında keşfedilen kristal kafatasları ve Yucatan'da keşfedilmiş, dünyada pek rastlanmayan anormal kafatasları oluşturmaktadır.
Bazı araştırmacıların Mayalar’ın kutsal kitabı Popol Vuh’a yer alan bilgileri yorumlamasına göre Mayalar yeryüzündeki canlıların bugüne dek her biri çok uzun zaman dilimlerini kapsayan ve tufan benzeri yıkımlarla sona eren dört çağ ya da devir geçirtiği belirtilmektedir.
Mayalar - Türkler
Mayalar ve Türkler hakkında bilimsel çalışmaların az olduğu günümüzde Mayalar hiyeroglif yazısında da epey bir mesafe katederler. Kısa kısa da olsa çoğu anıtlar, tabletler, steller ve çömlekler üzerine yazılmış olmak üzere günümüzde yaklaşık olarak 10.000 Maya yazıtının ya da metninin varlığı bilinmektedir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün dil ve tarih çalışmaları sırasında yaptığı bir görevlendirme sonucu gelen, açık olmayan bilgilere dayalı görüşler bulunmaktaydı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, Meksika’ya 1932’de Büyükelçi olarak görevlendirdiği Tahsin Mayatepek’in raporları ve bu raporlarda bahsettiği James Churchward’ın 1931-1934 arası yayımladığı ‘Mu Kıta’sı’ ile ilgili teorilerinin yer aldığı kitaplardır. Atatürk, bahsi geçen bu eserleri Türkçeye çevirtip okumuş ve bir daha da ilgilenmemiştir.
Atatürk'ün Mayaca-Türkçe Sözcük Analiz Çalışması
Okuduğu 5000‘e yakın kitabın 1000‘e yakını tarihle ve dille ilgilidir. Tarih ve dille ilgili düşüncelerini yazmış, dahası dil çalışmalarına bizzat katılıp çok sayıda sözcük türetmiştir. Yazdığı―Geometri Kitabı‖nda Arapça, Farsça matematik terimlerine Türkçe karşılıklar bulmuştur. Atatürk, hiç abartısız ölünceye kadar okumuştur. Son okumaları Mayalarla ilgilidir. 1845 yılında Meksika‘ya yerleşip buradaki yerel ağızları öğrenerek―Mayalar ve ―Mu hakkında çok önemli araştırmalara imza atan Brasseur, hayatını Orta Amerika tarihine, felsefe ve din konularına adamış bir bilim insanıdır. Brasseur, Mayalar konusundaki ilk araştırmaları gerçekleştirmiş döneminin birkaç uzmanından biridir. Atatürk, Brasseur‘un ―Maya Dili adlı bu çok önemli kitabını sayfa kenarlarına notlar alarak ve önemli gördüğü yerlerin altını çizerek büyük bir dikkatle okumuş ve Maya diliyle Türkçe arasındaki benzerlikleri ortaya koymaya çalışmıştır. Atatürk, 124.sayfada geçen ―Men sözcüğüyle ilgilenmiş, ―Men sözcüğünün anlatıldığı paragrafın Atatürk‘ün Mayalar konusunda okuduğu kitaplar arasında M.Brasseur de Bourbourg‘un ―Maya Dili adlı eseri çok önemlidir. Çünkü M. Brasseur, tamamını bir çizgiyle işaretleyip, paragrafın başına ―önemli anlamında bir (X) iflareti koymuştur. ―Men, Maya dilinde on ikinci günün adı olan bu hiyeroglifin Troano metnindeki karşılığıdır. Pio Perez‘e göre men kelimesi, sanatçı, köylü anlamına gelmektedir. Yucatan‘ın eski dilbilimcilerine göre, kurmak, inşa etmek, desteklemek, vs. anlamına gelen bir fiildir. (…) Me-en veya Mehan oğuldur, evlattır, yani evin kurucusu ve desteğidir. (…) Atatürk bu paragrafın hemen yanından bir ok işareti çıkarak ―Men, halı demek diye de bir not düşmüştür. 131. sayfada geçen ―U-ax-ac sözcüğünün kökeni hakkındaki açıklama da Atatürk‘ün dikkatini çekmiştir. Atatürk, Maya dilinin özelliklerinin kısaca özetlendiği bir paragrafı baştan aşağıya bir çizgiyle işaretlemiştir. Bu paragrafın sonunda ―Maya dilinin dünyadaki en eski ve en zengin dillerden biri olduğu belirtilmektedir (s.111). Atatürk‘ün işaretlediği bazı bölümlerden, onun Maya dilinin kaynaklarına çok önem verdiği anlaşılmaktadır.
Yakutlar (Türk kökenli halk)
Yenİ DNA çalışmaları, Sibirya’daki "Yakutlar"la (Türk kökenli halk), Amerikan yenlileri arasında yakın akrabalık bulunduğunu ortaya koydu. Stanford Üniversitesi’nden Richard M. Myers başkanlığındaki ekibin "Science" dergisinin dünkü sayısında yayımlanan çalışmasında, dünya çapında insanların yeni genetik analizlerinin modern insanın Afrika’dan yayıldığı teorisine ek kanıtlar sunuldu. Çalışmada, 51 halktan 938 kişinin genetik ayrıntıları incelenerek insanların nasıl benzer ya da farklı olduğunun kanıtı ortaya konuldu.Çalışmada ortaya çıkan vurucu bulgulardan biri de Sibirya’da yaşayan Yakut Türkleriyle Meksika, Orta Amerika, Kolombiya ve Brezilya’daki yerli halklar arasında bulunan genetik benzerlikler oldu. Yakutlar ile Amerika’da akrabalıkları bulunan yerli halklara Orta Amerika’da Mayalar, Brezilya’da Surui ve Karitiana’ların dahil olduğu belirtildi. Araştırmacılar, Yakutlarla deniz seviyesinin daha alçak olduğu dönemde kara köprüsü üzerinden Sibirya’dan geçtiklerine inanılan yerli Amerikalılar arasında yakın akrabalık bulduklarını belirttiler.
Gregg Popovich
Gregg Popovich, (d. 28 Ocak 1949, Doğu Chicago, Indiana) NBA ligi takımlarından San Antonio Spurs'un başantrenörü ve kulüp başkanı Amerikalı basketbol antrenörü. 1996 yılından beri San Antonio Spurs'u çalıştırmaktadır. Şu anda ligde bir takımı en uzun süre çalıştıran antrenördür. Rekor 27 yıl ile kendisindedir.
Hayatı
Babası Sırp, annesi Hırvat olan Popovich, Indiana eyaletinin Doğu Chicago (East Chicago) kentinde dünyaya geldi. Liseyi Merrillville'de bitirdi. Üniversiteyi 1970 yılında Amerikan Hava Kuvvetlerinde tamamladı. Üniversitede 4 yıl basketbol oynadı. Okulu bitirdikten sonra 5 yıl hava kuvvetlerinin basketbol takımında görev yaptı. Kaptanlık yaptığı sırada takımı şampiyon olmuştu. 1973 yılında hava kuvvetleri takımında yardımcı antrenör olarak göreve başladı. 6 yıl bu görevde kaldı.
Bu sırada Denver Üniversitesi'nde beden eğitimi üzerine yüksek lisans yaptı. 1987-88 sezonunda o sıralar San Antonio Spurs takımını çalıştıran Larry Brown'ın yardımcısı oldu. 1990 yılında evlenen Brown'ın sağdıçlığını da yaptı. 1992 yılında Golden State Warriors takımına geçti.
1994 yılında San Antonio'ya basketbol operasyonlarından sorumlu yardımcı başkan ve genel menajer olarak geri döndü. 1996-97'de takımın başında olan Bob Hill'in görevine son verdi ve kendisi sahaya baş antrenör olarak indi. Spurs tarihinin en kötü sezonunu geçirerek ligi 20 galibiyet 62 mağlubiyet ile tamamladı. Popovich ise o sezon 17 galibiyet alabilmişti. 1997 NBA Seçmeleri Spurs ve Popovich'in değiştirdi. Wake Forrest Ünivesitesi'nde oynayan 20 yaşındaki Tim Duncan, ilk sırada Spurs tarafından seçildi.
Tim Duncan ve takımın pivotu David Robinson uzun bir süre "ikiz kuleler" lakabı ile anıldılar. Hem hücumda ve hem de savunmada bu ikili takımın başarısında en önemli paya sahiptiler. Spurs ve "Pop" tarihlerindeki ilk şampiyonluklarını 1999 yılında New York Knicks'i yenerek elde etti. Ardından 2003, 2005 ve 2007 yılında kazandıkları şampiyonluklarla birlikte NBA'de en çok şampiyonluk kazanan dördüncü takım oldu. Ve son olarak 2013-2014 sezonu finalinde Miami Heat'i 4-1 yenerek beşinci NBA şampiyonluğunu kazandı.
2020 Olimpiyatlarına ABD millî takımı başında çıkan tecrübeli antrenör finalde Fransa'yı mağlup ederek başarılarına Olimpiyat altın madalyasını da ekledi.
Ben, Ninem, İliko ve İlarion
Ben, Ninem, İliko ve İlarion, Gürcü yazar Nodar Dumbadze’nin ilk romanıdır. Mizahın yoğun biçimde kullanıldığı bir yapıt olarak bilinir. Roman, 1960 yılında ilk kez Gürcüce basılmış, 2019'da Türkçe yayımlanmıştır.
Cevdet Sunay Müzesi
Cevdet Sunay Müzesi, Trabzon'un Çaykara ilçesinde bulunan, Türkiye'nin 5. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay'ın doğup büyüdüğü ve daha sonra onarılarak müze hâline getirilen tarihî mekân.
Ben, Ninem, İliko ve İlarion
Ben, Ninem, İliko ve İlarion 1962 yılında Gürcü yönetmen Tengiz Abuladze tarafından aynı adla sinemaya uyarlanmıştır.
Konusu
Yetim bir köylü çocuğu olan Zuriko, büyükannesi Olga'nın, alışılmadık biçimde komik ve sevgi dolu komşuları İliko ve İlarion'un yanında büyür. Savaşa ve kıtlığa rağmen bu insanlar mizah anlayışlarını asla kaybetmez. İliko ve İlarion, en yakın arkadaşlar olsalar da, bir dizi muzip şakayla birbirini sürekli oyuna getirir. Bu arada Zuriko ilk şiirini ve ilk aşk mektubunu yazar. Zaman böyle geçip giderken Zuriko, yükseköğrenim için Tiflis'e gider ve mezun olunca köyüne geri döner.
Cevdet Sunay Müzesi
Müze, Çaykara ilçesine 21. km uzaklıkta bulunan Ataköy beldesindedir. 1900 yılında Ataköy'de doğan, Genelkurmay Başkanlığı, Türkiye'nin 5. Cumhurbaşkanlığı ve Kontenjan Senatörlüğü yaptıktan sonra 1982 yılında ölen, Trabzon'un yetiştirdiği devlet adamı Cevdet Sunay'ın doğduğu ev restore edilerek 2001 yılında Cevdet Sunay evi- Müzesi olarak ziyarete açılmıştır.
Yapı iki katlı tipik bir köy evi olup dış duvarları kesme taştan, iç bölmeler ahşaptan yapılmıştır. Alt kat depo olarak kullanılmaktadır. Müze olarak düzenlenen zemin katın doğu-batı istikametinde iki kapısı vardır. Girişte geniş bir salon yer almakta, burası geleneksel Karadeniz köy evinin oturma mekanı olarak kullanıldığı biçimiyle düzenlenmiş duvarlar Cevdet Sunay'ın yaşamından kesitleri yansıtan görsellerle süslenmiştir. Çalışma odası olarak düzenlenen mekanda Cevdet Sunay'ın kitapları, fotoğrafları, şilt, berat ve diğer belgelerle çalışma masası ve koltuklar yer almaktadır. Yatak odası, kendi kullandığı karyola, komodin ve diğer özel eşyalarla, misafir odası da yine kendisine ait özgün eşyalarla süslenmiştir.
Altın Portakal Yıldırım Önal Anı Ödülü
Altın Portakal Yıldırım Önal Anı Ödülü, Antalya Altın Portakal Film Festivali kapsamında 1999 yılından beri geleneksel olarak verilen yarışma dışı ödül.
1973 yılında Dinmeyen Sızı filmindeki rolüyle ‘en iyi yardımcı erkek oyuncu’ seçilerek Altın Portakal Ödülü’nü alan tiyatro ve sinema sanatçısı Yıldırım Önal, yaşamının son yıllarında girdiği ekonomik sıkıntı nedeniyle, ödülünü bir rehinciye bırakmak zorunda kalmış ve ödülünü geri alamamıştı. Yıllar sonra rehincinin oğlu tarafından Antalya Kültür Sanat Vakfı’na teslim edilen ödül, 1999 yılından itibaren Yıldırım Önal Anı Ödülü olarak her bir yıl oyuncuya emanet edilmektedir.
Kuştul Manastırı
Kuştul Manastırı, 752 tarihinde yapılmış olup 1203'te yağmalanıp bir süre terk edildikten sonra 1393'te tekrar faaliyete başlamıştır. 1904'teki yangında tamamen yanınca üçüncü kez yapılmıştır. Günümüze pek az kalıntısı gelen manastırın içindeki mağaranın kuzeyine yaslanmış küçük kiliseciğin çok eski olmadığı bilinmektedir. Manastırın içine girilince, iç avlunun sağında ve solunda iki-üç katlı manastır odaları yerleştirildiği görülmektedir. Kuzeydekilerin misafir odaları, güneydekiler keşiş odaları olarak tanımlanmaktadır. Cumont'un 1903'te çektiği fotoğraftan manastırın; büyük bir kilisenin yanında haç planlı başka bir kilise ile manastır yapılarından oluştuğu anlaşılmaktadır. Batı cephesinden bir merdivenle içine girilen manastır; geniş holleri ve salonlarıyla dikkat çekmektedir. Haç planlı kilisesi zamanla yıkılmış ve hiçbir iz bırakmadan yok olmuştur. Bu yok oluşun manastırın define avcılarınca tahrip edilmesinden kaynaklandığı iddia edilmektedir. Manastırın batıya uzanan dehlizleri olduğu belirlenmişse de bugün kullanılmaz durumdadır.
2001 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsrail
İsrail, Danimarka'nın başkenti Kopenhag'da gerçekleştirilen 2001 Eurovision Şarkı Yarışması ' na katılan yirmi üç ülkeden biri idi. İsrail'i temsil eden şarkıcı, Tal Sondak, ülkenin kamusal yayın kuruluşu İsrail Yayın Kurumu (IBA) tarafından gerçekleştirilen Kdam Eurovision isimli ulusal finalin galibi oldu; böylece "En Davar" (Boş ver) isimli şarkıyı yarışmada İsrail adına söylemeye hak kazandı. Sondak, 25 puan toplayarak yarışmayı on altıncı sırada tamamladı.
Kdam Eurovision 2001
Önceki üç yılda ülkenin temsilcisini kanal içerisinde oluşturulan bir komite ile seçen IBA, kamuoyunun bu sisteme bakış açısını ve bir önceki yılın temsilcileri ile yaşadığı sorunları gerekçe göstererek İsrail'in 2001 yarışması için temsilcisini belirlemek üzere, en sonuncusu 1996 yılında gerçekleştirilen Kdam Eurovision (Ön Eurovision) isimli ulusal finali düzenledi. On iki şarkıcı/müzik grubun katılımı ile 28 Aralık 2000 tarihinde İsrail'in başkenti Kudüs'te bulunan Neve İlan stüdyolarında gerçekleştirilen Kdam Eurovision, Orna ile Moşe Datz tarafından sunuldu. Ulusal finalde sahne alan şarkıcıların pek çoğu henüz kariyerlerinin başında veya amatör isimler idi fakat şarkıları ünlü besteci ve söz yazarları tarafından yazılmıştı. Mişel Amdurski, bir önceki yıl kanala gönderdiği fakat kamuoyuna hiç duyurulmayan "Luna" isimli şarkı ile ulusal finale katıldı ve dördüncü geldi. Ulusal finalin birincisi "En Davar" (Boş ver) isimli şarkıyı seslendiren Tal Sondak oldu.
Eurovision'da
İsrail'i temsilen yarışmaya katılan şarkıcı, Tal Sondak, 12 Mayıs 2001 tarihinde Kopenhag'da gerçekleştirilen yarışma finalinde Norveç temsilcisinden sonra, Rusya temsilcisinden önce olmak üzere beşinci sırada sahne aldı. İsrail, yirmi üç ülkenin katıldığı yarışmada 25 puan toplayarak on altıncı geldi. İsrail'in oylarını bildiren kişi Yoav Ginay idi. Yarışma finali ülkede herhangi bir yerel yorumcu olmadan Kanal 1; Daniel Pe'er tarafından yapılan İbranice yorumlar ile Reşet Gemel isimli radyo kanalı üzerinden yayınlandı.
NGC 3788
NGC 3788, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunur. SBab/P tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1827 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Yirce
Yirce şu anlamlara gelebilir:
Fuel (müzik grubu)
Fuel, Amerikalı hardcore/nu metal grubu. İngilizcede "yakıt" anlamına gelir.
Krala Mektup
Krala Mektup, (Norveççe: Brev til Kongen), Hişam Zaman'ın 2014 yılında gösterime giren üçüncü sinema filmidir.
Norveç ve Birleşik Arap Emirlikleri ortak yapımı olan filmde diyalogların çoğu Kürtçe'dir. Kaldıkları mülteci kampından ayrılıp bir günlüğüne Oslo'ya gitme izni verilen beş sığınmacıyı konu etmektedir.
You Know Me (Robbie Williams şarkısı)
"You Know Me", İngiliz şarkıcı-söz yazarı Robbie Williams'ın sekizinci stüdyo albümü Reality Killed the Video Star 'dan çıkardığı ikinci resmî teklidir. Tekli 7 Aralık 2009 yılında yayınlandı. Şarkının orijinali olan Françoise Hardy tarafından yazılan "Voilà" esas alındı. Williams bu şarkıyı 20 Ekim 2009'da BBC Electric Proms konserinde ilk kez canlı söyledi. BBC Radio 2'de Ken Bruce kendi şovunda şarkı ilk kez dinleyiciyle buluştu.
Eleştiriler
Birleşik Krallık internet sitelerinden Digital Spy albüme 4 yıldız(5 üzerinden) verdi. Ve albümü şöyle yorumladı; "You Know Me, tüm hayranlarını son yıllarda ihmal eden biri için fazlasıyla rahat olan bir tekli isim gibi görünüyor. - yine de çoğu hayranın bu ezgiyle eğlenmesi mümkün.Yaylı sazların vuruşları,shoo-ba-ba geri vokalleri ve zamansız söylenen koro melodileri eşliğinde,Francoise Hardy'nin Voila'sından şarkıcıyı jenerik kısmına kazandıracak kadar kafi derecede ödünç alınan, bir Robbie klasik baladı."
Video klibi
Şarkının müzik klibi, Williams'ın resmî internet sitesinde 6 Kasım 2009'da yayınlandı. Klipte Robbie Williams makyaj masasında uykuya dalıyor ve uyandığında makyöz ve asistanlarını yanında bulamıyor. İçi boş olan ve etrafındaki ışıklar belli bir düzenle yanıp sönen aynayı fark ederek oradan içeriye giriyor. Kamera sarmaşıkların arasında ileriye kaydırma yaparak bize fantastik bir ortamda tavşan kıyafeti içine girmiş Williams'ı gösteriyor.Williams evinden çıkarak fantastik dünyayı keşfediyor. Bu dünya Alis Harikalar Diyarında esas alınarak yapılmış gibi görünüyor. Komiklik öğesi olarak enstrümanların sesini çıkaran ağızları olan bitkileri görüyoruz. Williams şarkıyı söylerken alıp mikrofon şeklinde tuttuğu havucu kokusuna dayanamayarak tam şarkının isminin geçtiği şarkı sözü kısmında yiyor ve ondan aldığı enerjiyle balet hareketlerinin estetiğinde yerinde duramıyor. Fantastik dünyayı keşfi bitirdiğinde içtiği çayla bir kez daha uyuyor ve kendini bir grup tavşan kıyafeti giymiş kadınla buluyor. Bununla beraber aynı zamanda yüz makyajıda tamamlanarak dönüşümünü tamamlıyor. Onlarla dans ediyor. Klip bittikten sonra o ünlü kükreyen aslanlı Metro-Goldwyn-Mayer logosunu görünüyor ve Robbie aslanın yerine tavşan kıyafetiyle logo içinden çıkarak kükrüyor. Klip Shepperton Studios stüdyolarında Phil & Olly (aynı zamanda Diamond Dogs olarak bilinir) tarafından yönetilerek filme alındı.
İnce Cumali
İnce Cumali, başrollerinde Yılmaz Güney ve Tijen Par'ın oynadığı yönetmenliğini ise Yılmaz Duru'nun yaptığı 1967 yapımı Türk filmidir.
432
432 (CDXXXII) cuma günü başlayan bir artık yıldır.
NGC 3789
NGC 3789, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Kuzeytacı takımyıldızı yönünde bulunur. S0-a tipi bir merceksi galaksidir. Amerikan astronom Francis Leavenworth tarafından 1885-6 yılında 66,04 cm (26 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
2012 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İsviçre
Eurovision
İsviçre, yarışmaya ilk yarı finalden başlayacak.
Kandemirler, Eşme
Kandemirler, Uşak ilinin Eşme ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, uzun zamandır aynı adı taşımaktadır.
Double, Double, Boy in Trouble
Double, Double, Boy in Trouble, Simpsonlar'ın yirminci sezonun üçüncü bölümüdür. 19 Ekim 2008 tarihinde yayınlanmıştır. Bölümün show runner'ı Al Jean'dir. Joe Montana bölümün konuk oyuncusu olmuştur. Bölüm 8,09 milyon izleyici ile büyük bir başarı yakaladı.
Bu bölümde Bart kendisine benzeyen bir çocukla karşılaşır. Bu çocuğun ismi Simon'dur. Simon'un ailesi çok zengindir fakat; Simon hayatını hiç sevmemektedir. Bart ile tanışırlar ve yer değiştirirler. Fakat Simon'un üvey ağabeyi ve ablası mirası istedikleri için Simon karakterine dönüşen Bart'ı kayakla kaymaya götürürler. Burada onu öldürüp, mirası ele geçirmek istemişlerdir. Ancak Simpson ailesi durumu kurtarır.
Yükleyici
Yükleyici veya loder, inşaatlarda veya diğer işlerde çeşitli atık veya malzemelerin taşınmasında ve yüklemesinde kullanılan çeşitli tiplere sahip iş makinesidir.
Une Seule Nuit
Une Seule Nuit (Türkçe:Tek bir gece) (L'Hymne de la victoire ya da Le Ditanyè olarak da bilinmektedir), Afrika ülkesi Burkina Faso'nun ulusal marşıdır. Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1960 yılında Yukarı Volta ismi ile bağımsız olması neticesinde Hymne Nationale Voltaïque marşını kullanmaya başlayan ülke, 1984 yılında ismini Burkina Faso olarak değiştirmesi sonucunda ulusal marşını da değiştirmiş ve günümüzde de güncel olan bu ulusal marşı kullanmaya başlamıştır. Ulusal marşın sözlerini ülkedeki devrimin önderliğini yapan Thomas Sankara yazmış olup, bestesi kimin tarafından yapıldığı bilinmemektedir.
Türkçe çeviri
Nakarat:
Ilıca, Havza
Ilıca, Samsun ilinin Havza ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Ilıca, ismini kasabanın 500 metre kuzeyinde bulunan kaplıca suyundan almıştır.
Coğrafya
Mahalle ilçe merkezine 12 km, Samsun il merkezine 95 km uzaklıktadır.
Dış bağlantılar
YerelNET
Nazlı
Nazlı aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Simpatrik türleşme
Simpatrik türleşme, aynı coğrafi bölgede yaşayan tek bir atasal türden yeni türlerin evrilerek oluştuğu süreçtir. Simpatrik ve simpatri terimleri, evrimsel biyolojide ve biyocoğrafyada yaşam alanlarının birbirleriyle örtüştüğü, hatta aynı olduğu, en azından bu yaşam alanlarının bazı yerlerinde birlikte var olabildikleri organizmaları tanımlar. Bu organizmalar birbirleriyle yakından akraba olduğu durumlarda (örneğin kardeş türler), böyle bir dağılım simpatrik türleşmenin bir sonucu olabilir. Etimolojik olarak simpatri kelimesinin kökeni Yunanca olup συν (birlikte) ve πατρίς (vatan veya anavatan) kelimelerinden türetilmiştir. Bu kavram ilk olarak, türemeyi açıklayan İngiliz evrimsel biyolog Sir Edward Bagnall Poulton tarafından, 1904 yılında icat edilmiştir.
Simpatrik türleşme, türleşme olaylarını kategorilendirmede kullanılan üç geleneksel coğrafi sınıftan birisidir. Allopatrik türleşme, coğrafi olarak yalıtılmış olan popülasyonların farklı türlere evrilmesidir. Bu modelde ıraksama (diverjans), gen alış verişi yoluyla popülasyonları genetik olarak birbirine benzer tutma eğiliminde olan gen akışının olmaması nedeniyle kolaylaşır. Parapatrik türleşme, coğrafi olarak birbirleriyle komşu olan bitişik popülasyonların farklı türlere evrilmesidir. Bu modelde ıraksama, birbirinden uzaklaşmaya başlayan grupların temas etme olanaklarının gitgide azalması ve ancak sınırlı bir şekilde eşleşerek melezleşebildiği durumlar nedeniyle ortaya çıkar. Simpatrik türleşmede, eşleşme ve melezleşme önünde herhangi coğrafi bir kısıt veya engel bulunmaz. Yukarıda sayılan bu kategoriler, ıraksayan grupların sıfırdan (simpatrik) yüzde yüze (allopatrik) kadar olan mekansal ayrılık derecelerinin bütünlüğüne dair her birisinin özel durumlarını tanımlamada kullanılır.
Simpatrik türleşme çok hücreli ökaryot organizmalarda nadir olarak görülen, ancak tek bir ana türden (üreme yalıtımı yoluyla) çeşitli popülasyonların genetik ıraksamalarına yol açan ve aynı coğrafi bölgede yaşayan yeni türlerin meydana çıkmasına neden olan mantıklı bir süreç olduğu düşünülür. Bakterilerde buna paralel olarak gerçekleşen simpatrik türleşme süreçleri ise (belirlenmiş ekolojik nişleri işgal eden yeni bakteri türlerinin oluşma nedeni olarak tanımlanır) daha yaygın olarak görülebilir. Bunun nedeni eşeyli üremenin bakterilerde daha az homojenleştirici etkilere sahip olması ve yatay gen transferi yoluyla bakterilerde daha hızlı genetik değişimlerin yaşanmasıdır.
Finsteraarhorn
Finsteraarhorn, İsviçre 'de deniz seviyesinden 4274 m yüksekliği ile Bern Alpleri 'nin en yüksek zirvesi ve Bern Kantonu'nun en yüksek noktası, İsviçre'nin en yüksek dağı. Lötschberg ve Simplon 'un doğusunda kalır. Bütün,merkezi ve doğu İsviçre manzaralarına hakimdir.
Finsteraarhorn, göze çarpan, köpek balığı yüzgeçi tarzında bir şekle sahip olup, sırtına kuzeybatı ya da güneydoğu istikametinden bakıldığında dik bir boynuz olarak görünür. Çaptazdan ise geniş bir üçgen şeklinde görünür.
İlk olarak 16 Ağustos 1812 tarihinde Arnold Abbühl, Joseph Bortis ve Alois Volker tarafından tırmanılmıştır. Bu tırmanış tahminen, bugün büyük kısmı erimiş olan yamaç buzulları ile kaplı güneydoğu sırtının doğu kanadı üzerinden gerçekleştilmiştir. Ancak bu üçlünün hakikaten ana zirveye ulaşıp ulaşmadığı şüphe götürmektedir. Buna karşın kanıtlanmış olan, zirveye çıkışın 19 Ağustos 1828'de Jakob Leuthold ve Johann Wahren tarafından bugünkü normal yol üzerinden başarılmış olmasıdır. Bu kişiler, bir ayak yaralanması sonucu devam edemeyen, buzul araştırmacısı Franz Joseph Hugi'in dağ rehberleriydi.
Silahlara Veda (film, 1957)
Silahlara Veda filmi 1957 Amerika Birleşik Devletleri yapımı dramatik savaş filmidir. Charles Vidor'ın yönettiği filmde Rock Hudson Jennifer Jones gibi aktörler rol almıştır. Ernest Hemingway'ın aynı adlı yazdığı romandan uyarlanmıştır. Film I. Dünya Savaşı sırasında İtalya Krallığı ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu arasındaki savaş sırasındaki Ambulans doktoru ile hemşire arasındaki aşkı konu alır.
434
434 (CDXXXIV) pazartesi günü başlayan bir yıldır.
Barnard 68
Barnard 68 Yılancı takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 500 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir moleküler bulut, karanlık bulutsu veya Bart damlacığı. Amerikalı gök bilimci Edward Emerson Barnard tarafından 1919 yılında karanlık bulutsu olarak kataloğuna eklenmiştir. Şu an 350 nesne bulunan katalog, 1927 yılında yayımlanmıştır. Donukluğu nedeniyle içi sonderece soğuktur ve sıcaklığı 16 K (−257 °C) olarak hesaplanmaktadır. Kütlesinin Güneş'in iki katı ve çapının da 0,5 ışık yılı olduğu düşünülmektedir. Barnard 68'in iyi tanımlanmış sınırları ve diğer özellikleri onun, gelecek 100.000 yıl içinde kütleçekimsel bir çöküşün eşiğinde olduğunu gösteriyor ve bir yıldız olma yolunda ilerliyor.
Vitória FC
Vitória Futebol Clube Portekiz'in Setúbal şehrinin futbol takımı. Vitória de Setúbal olarak bilinir. Bonfim Foot-Ball Club adlı küçük bir takımın küllerinden Victoria Spor Projesi çerçevesinde kurulmuştur. 20 Kasım 1910'da Victoria Foot-Ball Club adıyla kurulan takımın adı sonraları "A Vitória será nossa" ("Zafer bizim olacak") sloganıyla bugünkü haline gelmiştir.
Altın dönem
1964-74 yılları arası Vitória'nın altın on yılı olarak düşünülebilir. 1964-65 ve 1966-67 sezonlarında Taça de Portugal'nı alan takım bu başarısını ancak 2004-05 sezonunda tekrarlayabilmiştir. Bu başarılar takımın tarihindeki en büyük başarılardır.
Vitória, ligde birkaç kez 3. bir kez de (1971-72 sezonunda) 2. olmayı başarmıştır. Vitória ayrıca Portekiz'in Jacinto João, José Torres ve Vítor Baptista gibi gelmiş geçmiş en iyi oyuncularından birkaçını da kadrosunda bulundurmuştur.
Takım, bugünlerde 1964-74 yılları arasındaki performansına kavuşmanın mücadelesini vermektedir. Kazanılan Taça de Portugal ve hemen ardından gelen İberya Kupası takımın heyecanını artırmaktadır. son 10 yılda 4 kez katıldıkları UEFA Kupası'da var olan umudun göstergesidir.
Taraftar grubu
Takımın taraftarları Vitorianos ya da Sadinos olarak anılırlar. Benfica'ya karşı oynadıkları Taça de Portugal finalinde Lizbon'a akın eden ve 5-1'lik yenilgiye rağmen centilmence kutlamalara katılan binlerce taraftar sayesinde 8ºExército (8. ordu) olarak da anılırlar. Bu benzetme II. Dünya Savaşı'nda Afrika seferine çıkan muazzam İngiliz ordusundan gelmektedir.
Vitória FC - Vitória SC derbisi
Sadece bir tane "Vitória" olduğu iddiasıyla yıllardır sürmekte olan Vitória - Vitória de Setúbal çekişmesi vardır. Bu iki takım arasındaki maçlar gergin geçmekte, ancak sertlik yaşanmamaktadır.
Anas crecca
Anas crecca, Anas cinsine bağlı bir hayvan türüdür.
Michael Fincke
Edward Michael Mike Fincke (14 Mart 1967, Pittsburgh, Pensilvanya) en çok süre ile uzayda kalan Amerikalı astronot (381.6 gün).
Bir NASA astronotu ve Birleşik Devletler hava kuvvetleri mensubudur. Bir uzay mekiği görevinde uçmuş ve Uçuş mühendisi ve komutan STS 134'te uzman bir görevli olarak ISS ile iki tur yapmıştır. Fincke, Rusça ve Japonca da bilmektedir. Renita Seikia ile evli olup, 3 çocuğu oğlu Shandra, kızları Tarali ve Surya vardır.
Fincke, uzayda 382 gün kaldı. Uzayda en fazla kalan Amerikalı astronotlar arasında yer aldı. 19. Rus Orlan uzay giysisi ve Amerikan EMU su ile o 9 uzay yürüyüşü gerçekleştirdi. Uzay yürüyüşleri listesinde 6. sıraya yerleşerek 48 saat ve 37 dakikalık EVA süresini tamamladı.
New Horizons
2015 Nisan ayı itibarıyla Yeni Ufuklar uydusu Plüton ile ilgili düşük çözünürlüklü görüntüleri göndermiş ve bilgilerimizi tazelemiştir. Yeni ufuklar uydusu NASA'nın resmi sitesinden tam zamanlı incelenebildiği gibi 14 Temmuz 2015 tarihinde Pluton'a 12500 km mesafe uzaktan gönderdiği görüntüler National Geographic Channel'dan 14 Temmuz 2015 tarihinde izlenmiştir.14 Temmuz 2015'te Google Yeni Ufuklar'a özel bir doodle hazırlamıştır.
New Horizons, Plüton ile ilgili çektiği resimlerin hepsini Dünya'ya gönderdikten sonra Kuiper Kuşağı'na doğru yol almaktadır. Yaklaşık 1 Kasım 2019 tarihinde Kuiper Kuşağı'na varması hedeflenmektedir. Voyager 1, Voyager 2, Pioneer 10 ve Pioneer 11'deki olduğu gibi ilk görevlerini tamamlamış ve Güneş Sistemi dışı görevine devam etmektedir.
Görev tanımı
Yeni Ufuklar, NASA'nın Yeni Sınırlar görev kategorisindeki ilk görevdir, Discovery görevlerinden daha büyük ve daha pahalı, ancak Amiral Gemisi Programından daha küçüktür. Görevin maliyeti (uzay aracı ve araç geliştirme, fırlatma aracı, görev operasyonları, veri analizi ve eğitim/halk erişimi dahil) yaklaşık 700 milyon $'dır. Uzay aracı öncelikle Güneybatı Araştırma Enstitüsü (SwRI) ve Johns Hopkins Uygulamalı Fizik Laboratuvarı tarafından inşa edildi. Misyonun baş araştırmacısı, Güneybatı Araştırma Enstitüsü'nden (eski NASA Yardımcı Yöneticisi) Alan Stern'dir.
Peugeot 604
Peugeot 604, Peugeot tarafından 1975-1985 yılları arasında üretilen bir üst orta sınıf otomobil modelidir. Araç, ilk olarak 1975 Paris Otomobil Fuarı'nda tanıtılmış olup şirketin 601'den sonra lüks sedan pazarına ilk girişi oldu.
New Horizons
New Horizons Altın Plak 2.0
Diğer Yıldızlararası sondalar gibi Dünya'dan dünya dışındaki varlıklara yeniden mesaj göndermek için NASA çalışmalarına başlamıştır. Şu anda aracın içinde böyle bir plak bulunmamaktadır. Simgeleşmiş olduğu için Altın Plak 2.0 adını almıştır. NASA tarafından sonradan gönderilecek verilerle oluşturulacak mesajın daha yüksek kapasitede ve ilk seferden daha da ayrıntılı olacağı belirtilmiştir. Günümüzün teknolojisi sayesinde yollanacak mesaj diğer mesajlardan (plaklardan) daha uzun süreli korunacaktır.
Jesús Navas
Jesús Navas González (d. 21 Kasım 1985; Los Palacios), İspanyol futbolcudur. La Liga ekiplerinden Sevilla'da forma giymektedir. Orta sahanın sağ kanadında görev yapmaktadır.
Kulüp kariyeri
Jesus Navas Sevilla'nın altyapısında yetişti. İlk profesyonel maçına 2005 yılında çıktı. 2013 Haziran ayında Manchester City kulübüne 7 yıllık anlaşmayla transfer olmuştur. 25 Mayıs 2017 tarihinde Manchester City kulübünden yapılan açıklamada Navas'ın takımdan ayrıldığı duyuruldu.
Millî takım kariyeri
Navas, 2010 yılına kadar İspanya genç takımındaydı. Ancak 2009 yılının sonlarına doğru A millî takıma yükseldi. 2010 FIFA Dünya Kupası Finali'nde de oynadı ve dünya şampiyonluğu yaşadı.
Başarıları
Manchester City
Kır tavşanı
Kır tavşanı ya da yabani tavşan, tavşangiller (Leporidae) familyasındaki Lepus cinsi memelilerin ortak adıdır.