cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zincirli Höyük
Buluntular
Son dönem kazı çalışmaları olan Neubauer Projesi çerçevesinde yürütülen kazılarda çok önemli buluntulara ulaşılmıştır. Bunlardan biri 2008 yılında ele geçen bir steldir. Kendini, Kral Panamuwa'nın hizmetkarı olarak tanımlayan Katumuwa’nın steli dönemin inanç ve gelenekleri hakkında önemli bilgiler vermektedir. Bu önemli buluş New York Times'ta yayımlandığı gibi Archaeology Dergisi'nde "2008 yılının en önemli 10 arkeolojik buluşu" olarak verilmiştir. MÖ 8. yüzyıla tarihlenen stel 91 x 61 cm. boyutlarında olup 363 kg. ağırlıktadır. Kazılara katılan arkeologlar tarafından "türünün ilk örneği" olarak tanımlanan stel, Zincirli'de ele geçen diğer stellerden farklı olarak, hem metnin hem de betimlemelerin aynı taş üzerinde yazıldığı bir örnektir. Metinde, ölen kişinin ruhunun ölümden sonra stelde yaşamaya devam edeceği yönünde bir inançtan söz edilmektedir.
Değerlendirme
Zincirli'de çok sayıda yazıt bulunmuş olmasına karşın bunların hiçbiri Luvi dili'nde değildir. Kral Kilamuva'ya ait olan bir yazıt her ne kadar Fenike dili'nde yazılmışsa da resmi dilin Aramice olduğu anlaşılmaktadır. Bu yazıt, Anadolu'da bilinen en eski Fenike dilinde yazıttır. Burada ilginç olan Kral Kilamuva'nın adının Luvi dilinde olmasıdır. Esasen bölge Sami dillerinin en kuzeybatı yayılma bölgesidir. Buna karşın Demir Çağı'nda (MÖ 900 - 700) hükümdar isimlerinin Luvi dilinde olması, bölgeye belki de yüzyıllar önce Toroslar üzerinden göç etmiş Anadolu kökenli ve Luvice konuşan bir halkın politik ve kültürel baskınlığını göstermektedir. Hitit İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra Karkamış'ı Luvice konuşan bir hanedanın yönetmiş olması bu değerlendirmeyi desteklemektedir.
Leopar (film)
Leopar, 1963 İtalya - Fransa ortak yapımı dönemsel tarihi filmdir. Özgün adı Il gattopardo olan ve ortak yapımcı ülke Fransa'da Le guépard adıyla gösterilen film Türkiye'de ilk kez Ocak 1965'te sinemalarda gösterime girmiştir.
İtalyan Yeni Gerçekçiliği sinema akımının usta yönetmenlerinden Luchino Visconti'nin bazılarınca en iyi filmi sayılan ve çekmiş olduğu tarihsel epiklerin en kişiseli olarak değerlendirilen "Leopar", Sicilyalı yazar Giuseppe Tomasi di Lampedusa'nın ölümünden bir yıl sonra, 1958'de yayımlanan aynı adlı çok satan otobiyografik romanından uyarlanmıştır.
Konusu 1860'ta, İtalyan birliğinin kurulması (il Risorgimento) sürecinin sonlarında geçen film; Sicilyalı aristokrat Salina ailesinin acılarını, diğer aristokratlar gibi güçlerini kaybederek yerlerini burjuva sınıfına bırakmalarını, yani İtalyan toplumundaki köklü değişimi anlatır. Filmde olaylar Salina ailesinin reisi yaşlı Prens Don Fabrizio (Burt Lancaster)'nun bakış açısından anlatılır. Visconti'nin kendisi de bir aristokrat olarak doğmuş ama sonradan komünist partiye girerek eski sınıfına karşı mücadele etmişti. Aristokrasinin çöküşünü ve burjuvazinin yükselişini anlattığı bu filmi bir bakıma onun kendi öyküsüne de yakın durmaktadır.
Mayıs 1963'te Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye ödülünü kazanan film, "en iyi kostüm tasarımı" dalında Oscar'a aday gösterilmiş, aralarında David di Donatello ödülünün de bulunduğu 7 ödül daha kazanmıştır.
Konusu
Film 1860 yılında Sicilya'da başlar. Yaklaşık kırk yıldır devam eden iç çatışmaların ve İtalya yarımadasındaki birçok küçük devletin tek bayrak altında birleştirilmesi sürecinin artık sonuna gelinmiştir. Hareketin liderlerinden Giuseppe Garibaldi'nin Kızıl Gömlekliler adı verilen ordusuyla birlikte Sicilya'ya doğru harekete geçtiği haberini alan yörenin soylularından Prens Don Fabrizio Salina (Burt Lancaster) sosyal statüsünün risk altında olduğunu anlar ama çok köklü bir değişimin geleceğine de pek inanmaz. Ona göre iktidara gelecek olanlara verilecek bazı ödünlerle yeni duruma uyum sağlamak, servetlerini ve statülerini bir süre daha muhafaza etmek mümkün olabilecektir. Prensin fırsatçı yeğeni Tancredi (Alain Delon) ise daha aceleci davranarak Garibaldi'nin ordusuna subay olarak katılır. Palermo'daki bir çatışmada gözünden yaralanan Tancredi bir savaş kahramanı olarak eve geri döner. Aynı fırsatçı Tancredi, kralcıların Avusturya desteğinde Garibaldi'ye karşı galibiyet kazandıkları zaman da taraf değiştirmekten çekinmiyecektir. Zaten Tancredi'nin "Her şeyin aynı kalabilmesi için değişimi kabullenmeliyiz" şeklindeki felsefesinin altında yatan bilgeliği Prens de benimsemiştir.
Liberallerin ve yeni burjuva sınıfının yönetimi devralması, aristokratlarla (halk onlara senyörler adını vermiştir) beraber kiliseyi de mağdur edecektir. Bu nedenle ailesiyle birlikte Peder Pirrone (Romolo Valli)'yi de yanına alan Prens, malikanesini terkederek yazlık evlerinin bulunduğu Donnafugata adlı kasabaya göç eder. Prens, kasabanın arsa spekülasyonlarıyla zengin olmuş yeni belediye başkanı, sonradan görme Don Calogero Sedara (Paolo Stoppa)'dan pek hoşlanmasa da ufukta yeni toprak reformlarının gözüktüğü bu yeni dönemde ailesini ve servetini güvence altına almak için yeğeni Tancredi'nin başkanın güzel kızı Angelica (Claudia Cardinale)'yla evlenmesine onay verir. Orta üst sınıftan tüccarlardan, serbest meslek sahiplerinden ve politikacılardan oluşmuş bu yeni sınıf karşısında aristokrasinin miyadının artık geçmiş olduğunu en sonunda anlayan Prens kendisine yapılan senatörlük teklifini de geri çevirir.
Filmin sonunda Tancredi'nin Angelica'yı sosyeteye takdim ettiği ve bir saate yakın süren balo sahnesi ise sinema tarihinin en görkemli anıtlarından biri olmuştur. Prensin acılar çekerek malikaneyi odadan odaya tıpkı bir gölge gibi dolaştığı, yapayalnız oturduğu odalarda değişen bir devir üzerine derin düşüncelere daldığı ve olan biten her şeyin diyaloglardan çok görüntülerle anlatıldığı bu sahneler asil sınıfın can çekişmesinin bir metaforu olarak da okunabilir.
Filmin farklı sürümleri
Yönetmen Luchino Visconti'nin kurgusunu onayladığı filmin ilk versiyonu tam 205 dakika uzunluğundaydı ve filmin İtalya'da yapılan ilk özel gösteriminde bu özgün versiyon kullanıldı. Ancak bu süre genel gösterimler için çok uzun bulunduğu için Visconti prömiyerin hemen ardından ikinci bir kurgu daha yaptı. Yönetmenin ikinci resmi kurgusu adı verilen bu sürüm 195 dakika uzunluğundaydı ve Cannes Film Festivali'nde filmin bu versiyonu gösterilmiştir. Daha sonra yine yönetmenin onayıyla yeni bir kurgu daha yapıldı. 187 dakikalık bu versiyon Criterion Collection'ın çıkarttığı DVD'de de vardır. Filmin dağıtım haklarını elinde bulunduran 20th Century-Fox şirketinin ABD ve İngiltere piyasası için yaptırttığı İngilizce dublajlı versiyon ise 161 dakikaya indirilmişti. Bu versiyon da Criterion'un DVD box set'inde yer almaktadır.
Özgün hali 205 dakika olan ve birçok ülkede kısaltılarak (195 ilâ 161 dak) gösterime verilen bu uzun soluklu epik filmin 1965 yılında Türkiye'de 130 dakikaya indirilerek gösterilmesini sinema yazarı Tuncan Okan o tarihte Milliyet Gazetesi'ndeki köşesinden eleştirmişti. Filmin eksiksiz bir kopyası ise Şubat 1967'de Türk Sinematek Derneği'nde gösterilmiştir.
Filmin İtalyanca özgün versiyonunda Burt Lancaster'e İtalyanca dublaj yapılmış, ancak İngilizce dublajlı versiyonunda aktör kendi sesini kullanmıştır.
"Leopar" 1980 yılında bizzat filmin görüntü yönetmeni Giuseppe Rotunno'nun gözetiminde bir restorasyona tabi tutulmuştu.
Uyarlandığı roman
19. yüzyılda İtalya'nın birleşmesi sürecinde İtalya'da, özellikle de Sicilya'da sosyal dengelerin altüst olması, aristokrat sınıfın çökerek yerini burjuva sınıfına terketmesi konusunu işleyen bu destansı film, kendisi de Sicilyalı bir aristokrat olan yazar Giuseppe Tomasi di Lampedusa'nın aynı adlı çok satan romanından uyarlanmıştır. İtalya'nın en önemli ve en çok baskısı yapılan romanlarından biri olan Il Gattopardo yazarın ölümünden bir yıl sonra, 1958'de yayımlanmıştı. Tomasi di Lampedusa bu otobiyografik romanını büyük-büyük babasının yaşadıklarına dayanarak yazmıştı. Bilindiği gibi filmin yönetmeni Luchino Visconti de aristokrat sınıftan geliyordu. Film eleştirmeni Roger Ebert'e göre bu roman konuyu yazabilecek yegane insan tarafından yazılmış, sinemaya aktarabilecek yegane insan tarafından da filme alınmıştır.
Lampedusa'nın romanı Türkçe olarak ilk kez 1963 yılında Altın Kitaplar tarafından yayımlanmıştı. Ayrıca Bilgi Yayınevi 1972'de filmin bir senaryo kitabını da basmıştı.
Filmin adı nereden geliyor
İtalyan birliği sağlanmış, eskiden ayrı bir devlet olan feodal Sicilya artık İtalya'nın bir parçası olmuştur. Reformlara girişmiş olan yeni yönetim deneyimlerinden yararlanmayı düşündüğü Prens Don Fabrizio Salina (Burt Lancaster)'ya senatörlük teklif etmiştir. Bir devlet görevlisi bu teklifi Sicilya'ya kadar gelerek bizzat prense iletir. Bunun bir yararı olmayacağını düşünen Don Fabrizio teklifi geri çevirir. Görevliye Sicilya'nın kendine özgü şartları olduğu ve değişimin sanılandan çok daha uzun bir zaman alacağını, feodal düzenin eninde sonunda değişeceğini ama yerine gelecek düzenin daha da kötü olacağını söyler. Birkaç gün misafir ettiği elçiyi uğurlarken ona şu sözleri sarfeder: "Bizler leoparlar, aslanlarız. Yerimizi çakallar, sırtlanlar alacak. Ama ister leopar, aslan, çakal veya kuzu olalım kendimizi bu toprağın özü saymaya devam edeceğiz". Elçi bu sözlerden bir anlam çıkaramaz.(filmin 135. dakikası). Prens eski düzendeki soyluları leopar ve aslanlara, onların yerini alacak olan orta sınıfı da çakallar ve sırtlanlara, halkı da kuzulara benzetmiştir. Filmin adı buradan gelmektedir.
Karakeçili (anlam ayrımı)
Karakeçili şu anlamlara gelebilir:
Fast and Furry-ous
Fast and Furry-ous ilk Wile E. Coyote ve Road Runner çizgi filmidir. Bu çizgi filmde aç bir tilki ve onun yemeği olan hızlı bir kuşun arasındaki macera anlatılmaktadır. Acme adlı sanal şirket ise bu tilkinin bütün ihtiyaçlarını karşılar ama saf tilki güzel bir ziyafet çekeceği lokantaya gitmeyi akıl etmez.
Hamid Vehbi
Hamid Vehbi, Türk biyografi yazarıdır. Hakkında pek bilgi bulunmamaktadır. Meşahir-i İslam adlı eseri önemlidir. Adapazarlı Muhammed Hilmi Efendi'nin oğludur.Yemen Vilayet Gazetesinde yazıları çıkmaya başlar. Tarîk ve Ceride-i Bahriye'de yazıları yayınlanan yazar, bu gazetelerin başmuharirliğini yapar. Son memuriyeti Meclis-i Nâfia başkâtipliği olan Hamid Vehbi kalp krizinden vefat eder.Meşahir-i İslam, yazarın biricik eseri gibi görünse de hiç de küçümsenemeyecek mahiyettedir.
DR Byen
DR Byen (Türkçe: DR Şehri), Danimarka'nın kamusal yayın kuruluşu Danmarks Radio'nun Kopenhag, Danimarka'da bulunan genel merkezidir. Mimar Jean Nouvel tarafından tasarlanan Kopenhag Konser Salonu'nun da aralarında bulunduğu dört kısıma ev sahipliği yapar. DR Byen, Kopenhag metrosunun duraklarından birisidir.
Luis Antonio Jiménez
Luis Jiménez (d. 17 Haziran 1984, Santiago), Internazionale'de oynayan Şilili orta saha oyuncusudur. Şu anda En-Nasr takımında forma giymektedir.
NGC 4169
NGC 4169, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir merceksi galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak uzaklıkta bulunur. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1785 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir. NGC 4169, HCG 61 grubu içinde yer alır ve grubun en parlak üyesidir.
Diego Capel
Diego Ángel Capel Trinidad (d. 16 Şubat 1988, Albox), İspanyol futbolcudur. Anderlecht takımının formasını giymektedir.
Kulüp kariyeri
2004 yılında Sevilla FC'de profesyonel olan Capel, Sevilla forması altındaki ilk maçına daha 16 yaşındayken 24 Ekim 2004'te 2-1 kazandıkları maçta Atlético Madrid karşısında çıktı. İlk golünü ise 9 Şubat 2008'de 1-1 biten maçta altyapısına başladığı takım FC Barcelona'ya karşı attı. 18 Temmuz 2011 tarihinde Portekiz takımı Sporting Lizbon'a 6 milyon € karşılığında transfer oldu ve 5 yıllık sözleşme imzaladı.
Millî takım kariyeri
Capel, İspanya'nın çeşitli millî takımlarda forma giydi. İspanya A takımının formasını ilk kez 20 Ağustos 2008'de 3-0 kazandıkları maçta Danimarka karşısında giydi.
Sankt-Peterburg
Sankt-Peterburg (Rusça:, ) ya da Türkçe kaynaklardaki yaygın adıyla St. Petersburg, Moskova'nın 715 km kuzeybatısında bulunan, Rusya'nın 2., Avrupa'nın 4. büyük şehri. Kültürel merkez oluşunun yanı sıra zarif binalarıyla da bilinir. Baltık Denizi kıyısında Neva Nehri üzerindeki 42 ada üzerine yayılmıştır. Çar I. Petro tarafından 16 Mayıs 1703'te Rus Çarlığı'nın Avrupa'ya açılan kapısı olması amacıyla kurulan şehir, 200 yıl Rus Çarlığı'nın başkentliğini yapmıştır. 1914-1924 yılları arasında, yani çoğunluğunu I. Dünya Savaşı ile Rus İç Savaşı'nın kapsadığı dönemde Rusya'nın Almanya ile savaşmasından dolayı Almanca St. Petersburg ismi terk edilerek Petrograd olarak adlandırılmıştır.
1917 Büyük Ekim Sosyalist Devrimi'nden sonra Bolşevikler Mart 1918'de Moskova'yı başkent yapmıştır. Petrograd tarihi bir şehir olarak önemini korusa da siyasi ve ekonomik açıdan ülkenin ikinci önemli şehri konumuna düşmüştür. Şehir 1924-1991 yılları arasında yani Sovyetler Birliği döneminde Leningrad olarak adlandırılmıştır. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Boris Yeltsin yönetimi, şehrin ismini yeniden Sankt-Peterburg olarak değiştirmiştir. Ancak St. Petersburg ve çevre illerinin bulunduğu bölge Leningrad oblastı olarak adlandırılmaktadır. Şehir, Nazi Almanyası tarafından 8 Eylül 1941 tarihinde kuşatılmış ve 872 gün kuşatma altında kalmıştır.
Bir Doğu şehri sayılan Moskova'nın aksine Sankt-Peterburg, 5 milyonluk nüfusuyla daha "Avrupai"dir ve kuruluş amacı olan "Avrupa'ya açılan kapı" olma amacını gerçekleştirmiştir. Ayrıca bir rivayete göre kurulduğu zaman Venedik ve Roma'nın bir sentezi olması düşünülmüştür.Geniş bulvarları, dingin suları, köprüleri ve çarlık mimarisinin bazı örnekleri, şehrin Kuzey'in Venedik'i olarak anılmasına sebep olmuştur. Şehirdeki Hermitage Müzesi çarların geniş özel sanat koleksiyonlarına ev sahipliği yapar ve dünyanın en büyük müzelerinden biridir. Ayrıca Dostoyevski, Puşkin, Anna Akhmatova ve Rimsky-Korsakov'un evleri de müze olarak kullanılmaktadır.
Ayrıca Fyodor Mihayloviç Dostoyevski'nin romanları Suç ve Ceza, Budala, Ezilenler ve Beyaz Geceler de bu şehirde geçer.
Kuruluş
Çar I. "Büyük" Petro, şehri 27 Mayıs 1703'te (16 Mayıs eski takvime göre) İngrai toprağının İsveç'ten tekrar geri alınmasından sonra kurdu. Onu havari Petrus'a göre isimlendirdi. Sankt Piterburhun orijinal ismi gerçekte Sint Petersburgun Felemenkçe telaffuzunun bir benzetmesidir. Nyenskans (İsveç İngria'sında Neva Nehri ağzında 1611 yılında kuruldu) ve Nyen şehri, bu coğrafyayı işgal ediyordu. Neva nehri burada Finlandiya körfezine akıyordu. Bu yeni şehrin yapısı ters hava ve coğrafik koşulların altındaydı. Yeni işçilerin kalıcı devamlılığının sağlanması gerekiyordu. I. Petro, imtiyazını Çar olarak uyguluyordu. Ülkenin bütün kısımlarındaki köylülerin çalışmaya katılımını zorunlu kıldı. Yıllık kota olarak 40.000 köylü gerekiyordu. Zorunlu askerliğe alınmış olanların kendi aletlerini temin etmeleri ve yolculuklarında da yiyeceklerini kendilerinin sağlaması bekleniyordu. Yüzlerce mil yürüyerek seyahat ediyorlardı. Onlara sık sık askeri muhafızlar eşlik ediyordu. Bütün bu önlemlere rağmen kaçmalar oluyordu. Buna zor koşullarda eklenince Çar Petro başlangıç kotası olan 40.000 kişinin %50'den fazlasını nadiren alıyordu.
Savaş zamanında inşaat başladığında, yeni şehrin ilk yapısı bir kale idi. Bugün Petrus ve Pavlus Kalesi olarak bilinir, orijinal olarak Sankt Piterburh'dan doğar. Körfezde iki mil iç kısımda Zayaçi adasına (Заячий остров / Zayaçiy ostrov, Tavşan adası) doğru yaslanır (Neva Nehri'nin sağ kıyısına). Çar Petro'nun Rusya'ya davet ettiği Alman mühendislerin denetiminde Marshland'e kanalizasyon yapıldı. Böylece şehir kale dışına yayıldı. Çar Petro, bütün taş ustalarının yeni şehrin inşasına yardım etmelerini sağlamak için Sankt-Peterburg dışında tüm Rusya'da taş bina yapımını yasaklamıştır. Neva Nehri deltasında kurulan şehir aslında büyük bir bataklık alanın dönüştürülmesi, ıslah edilmesi projesi ile bir bütündür. Kent merkezindeki pek çok bina Amsterdam'da olduğu gibi çamur alanlara saplanmış direkler ve tahtalar ile kuvvetlendirilmiş temellere inşa edilmiştir. Projenin iş gücünü Serfdomlar oluşturmuştur. Kent genel olarak ve bugünkü kimliğini İtalyan mimar Domenico Trezzini tarafından 1716 yılında Vasilievsky Adası merkez alınarak tasarlanan hali ile kazanmıştır. Kent, Barok mimari tarzının görkemli örneklerini taşımaktadır. Yine İtalyan asıllı bir başka mimar Francesco Bartolomeo Rastrelli tarafından yapılan pek çok bina şehre kimliğini veren öğeler arasındadır. Ancak Dostoyevski, Sankt-Peterburg'u soyut ve tasavvur ürünü bir şehir olarak nitelemiştir.
Sonraları Rusya'nın yeni başkenti olmaya niyetlenen Sankt-Peterburg, Baltık Denizi'nin bir kolu olması nedeniyle Puşkin tarafından Avrupa'daki pencere olarak adlandırıldı. Ayrıca Çar Petro'nun deniz filosuna üs konumunda idi. Şehirden sonra inşa edilen, Kronstadt'ın ada kalesi tarafından korunuyordu. Çar Petro, bu şehrin kanallarında taşıma anlamına gelecek olan sandal ve kayığı hiçe saydı. Neva Nehri üzerinde karşıdan karşıya hiçbir kalıcı köprüye 1850 yılına kadar izin verilmedi. II. Alexander döneminde ilk ve en önemli liberal reform Emancipation Reform of 1861 in Russia yapıldı. Çok sayıdaki fakir insanın şehir içine akın etmesine yol açıldı. Böylelikle varoşlarda çok kiracılı ucuz apartmanlar doruğa ulaşıyordu. Filizlenen endüstri ayağa kalkıyordu. Yüzyılın sonunda Sankt-Peterburg Avrupa'nın en büyük endüstri merkezlerinin birisinin içinde büyüyüp gelişiyordu. Endüstrinin büyümesi ile radikal hareketler de ayrıca çoğalıyordu. II. Aleksandr döneminde olduğu gibi bu tür radikal hareketler bastırılmaya çalışılmıştır.
1905 devrimi burada başladı ve hızla bölgelere yayıldı. Birinci Dünya savaşı süresinde Sankt-Petersburg isminin Almanca olduğu haddinden fazla görülüyordu. Ve Çar II. Nikolay ilk hareketinde şehrin ismini Petrograd olarak yeniden isimlendirdi (31 Ağustos 1914). Şehir 1917 Rus devriminin başlangıcını gördü. İlk adım (Şubat devrimi), Çarlık hükûmetini uzaklaştırmak ve politik iki gücün merkezini oluşturmaktı.
Geçici hükûmet Ekim Devrimi ile yıkıldı. Şehrin Alman saldırısına açık olması politik lider Vladimir Lenin'i Rusya'nın tarihsel başşehri Moskova'ya taşınmaya zorluyordu (5 Mart 1918). Moskova o zamandan beri başkent olarak kaldı. 24 Ocak 1924'te Lenin'in ölümünden üç gün sonra Petrograd, Lenin'in anısına Leningrad olarak adlandırıldı. Merkezi komitenin şehrin ismini tekrar adlandırmasının nedeni Lenin'in Ekim Devrimi'ne liderlik etmesindendir. Daha derin sebeplerin varlığı politik sembol düzeyindeydi. Sankt-Peterburg, Rusya İmparatorluğunun zirvesi olarak ayakta duruyordu. Moskova'nın en geniş şehir olmasından sonra değişiklik Lenin'e büyük prestij verdi. Leningrad olarak isimlendirilmesi devrimi etkili şekilde sembolize ediyordu. Bu da politik ve ekonomik sistemi hatıra getiriyordu.
Kuşatma
II. Dünya Savaşı süresinde, o tarihteki adı ile Leningrad Wehrmacht (Nazi Almanyası'nın silahlı kuvvetleri 1935-1945) tarafından 8 Eylül 1941 den 27 Ocak 1944 yılı süresinde toplam 29 ay sarıldı ve kuşatıldı. Adolf Hitler'in emriyle Wehrmacht sürekli olarak şehri top ateşine ve bombardımana tuttu. Sistematik bir şekilde şehri herhangi bir destekten izole etti. Bu bir milyondan fazla insanın ölümüne yol açtı. Onların yaklaşık 800.000'ini sivildi. Wehrmact'ın yüksek komutası'nın 8 Eylül 1941 deki gizli bilgisi "Führer Petersburg'u yeryüzünden silmeye kararlı. Sovyet Rusya'nın nötr edilmesinden sonra böyle geniş bir şehrin varlığına ne gibi gerek vardır" diyordu. 1942 yılı erkeninde Iggermanland bölgesi "Generalplan Ost" (GOP Hitler'in realize ettiği Nazi planı) içine Alman Yerleşme Planı olarak dahil ediliyordu. Bu üç milyon Leningrad'lının katledilmesi anlamına geliyordu. Çünkü onların bu Yeni Batı Avrupa Düzeni 'nde yerleri yoktu. Nazi blokajı süresince milyonlarca yaşayanı olan kentin ihtiyacını karşılamanın tek yolu uçak veya Ladoga Gölü yolu idi. Naziler sistemli olarak, Hayat Yolu dedikleri bu yolu bombalıyordu. 1941 yılında şehrin durumu özellikle korkunçtu. Nazi bombardıman hücumları, yiyecek rezervlerinin çoğunu yok ediyordu. Ekim'de günlük oran işçiler için 400 gram, kadın ve çocuklar için 200 gram ekmeğe indirildi. 20 Kasım 1941'de oran 250 ve 125 gram sırası ile indirildi. Bu ekmek gramları şehirde yaşayanların bir kişi için günlük yemeği idi. Akar sular tahrip edildi. Bu kötü durum kışın ısıtmada kullanılan yakıtın azalması ile daha da kötüleşiyordu.
Aralık 1941, Leningrad'da çoğu basitçe sokaklarda 53.000 de fazla insan öldü. Saviçev öldü, herkes öldü, sadece 11 yaşındaki Leningradlı kız Tanya Saviçeva günlüğüne yazdı. Bu günlük blokaj trajedisinin bir sembolü haline geldi. Nürnberg Mahkemeleri'inde delil olarak kullanıldı.
Şehir pek çok yıkımlara katlandı. Wehrmact yaklaşık 150.000 top ateşliyordu, Leningrad'a yaklaşık 100.000 bomba düşüyordu. Pek çok bina yerle bir oldu. İşgal edilen yerler Nazi ordusunca yağmalanıyordu. Nazi blokajıyla beraber, 3 milyon sivil Leningrad'lının yaklaşık 800.000'i bombardıman, açlık ve soğuktan dolayı öldü. Şehrin insanlarının kahramanca direnmesinden dolayı, Leningrad город-герой kahraman şehir başlığıyla mükafatlandırılan ilk Sovyet şehri oldu (1945).
Savaş sonrası
Savaş, kenti büyük hasara uğratınca Leningrad ve onun varoşları takip eden on yıllık sürede eski kroki üzerinde yeniden inşa edildi. Sosyal dokusundaki değişmeye rağmen kentin dokusundaki kalıcılık özellikle 12 Haziran 1991'de Sovyetler Birliği'nin çökmesinden sonra entelektüel ve sanat merkezi olması ile ilintilidir. Nüfusun %54,86'lık açık çoğunluğu 6 Eylül 1991'de orijinal ismin, Sankt-Peterburg'''un geri verilmesine karar verdi. 39 sokak, 6 köprü, 3 tane Sankt-Peterburg Metro istasyonu ve 6 park yeniden isimlendirildi. Buna rağmen özellikle yaşlı insanlar örneğin mektuplardaki adreslerde hala eski isimleri kullanırlar. Genç nüfus içinde Leningrad ismi yeni kurulan siyasi yapıyı protesto etmek şeklinde görülür. Ancak istisnalar da vardır. Örneğin Rusya'da en başarılı orkestralardan (bando) biri olan Sankt-Peterburglu Ska Punk bandosu, kendilerini Leningrad olarak adlandırırlar.
Coğrafya
Sankt-Peterburg Baltık Denizi'nin Finlandiya Körfezi'nde Neva Körfezi kıyıları ile Neva Nehri deltasında bulunan adalar üzerinde bulunan rakımı düşük orta "tayga" bölgesinde kurulmuştur. Bu şehirleşmiş adalar arasında en büyükleri Neva Körfezinde (Obvodniy kanalı ile Fontanka arasında bulunan Körfezdeki Kotin) insan yapısı adalar ile doğal Vasilyevskiy Petrogradskiy ve Dekabristov adalarıdır. Krestovsky, Yelagin ve Kamenny adaları ise park alanlarıdır. Şehrin kuzeyinde bulunan Karelya Yarımadası şehrin popular mesire alanıdır. Kuzey'de Baltık Denizi Ladoga Golü arasından İjora yaylasına bağlanır.
Diego Capel
Kulüp
88||6||12||3||12||1||112||10
Sankt-Peterburg
Coğrafya
Şehrin rakımı hemen deniz seviyesinde 0'dan güneyde Duderhof Tepeleri'ndeki "Orekhovaya Tepesi" zirvesinde 176 m'ye kadar değişir. 18. yüzyılda kuruluşundan beri şehir yapay olarak kadar yükseltilmiş ve bazı küçük adalar birleştirilmiştir. Buna rağmen şehrin Liteyny Prospekt batısında bulunan arazilerinin rakımı 4 m'yi geçmemektedir. Bu nedenle Baltık Denizi'nin sığ olan Neva Körfezi'nde deniz, olağanüstü rüzgarlarla yükselme gösterdiği zaman şehirde sel afeti ortaya çıkmaktadır. Örneğin, 1975'te körfezde deniz 2.81 m yükselme göstermiş ve şehrin alçak arazilerine seller basmıştır. 1978'den itibaren selleri önlemek için körfeze 26.5 km uzunluğunda bir baraj sistemi yapılmaya başlanmış ve bu "Sankt-Peterburg Barajı" 2011'de tamamlanıp açılmıştır.
İklim
Sankt-Peterburg Baltık Denizi'nde ortaya çıkan ve ısının hızla düşmesine engel olan yüksek basınç merkezleri dolayısıyla soğuk yazları olan ıslak kara iklimine haizdir (Koppen: Dfb). Tipik olarak yazlar kısa, ıslak ve soğukçadır ama kuzeye yakın olmasına rağmen yaz aylarında sıcaklık 30 dereceye ulaşmaktadır. Kışlar uzun ve soğuktur ama sık sık kışlarda da sıcak günler ortaya çıkmaktadır. Kanallar kış sırasında donar ve kışın toprağın donması olağandır. Ortalama olarak Aralık ve Mart arasında 123 gün her taraf karla kaplıdır ve Şubat'lari ortalama kar kalınlığı 24 cm olmaktadır. Buna karşılık yazları ortalama 135 gün hiç don görülmez.
Ortalama yağış şehrin değişik semtlerinde değişiktir ve yaklaşık olarak yılda 600–750 mm civarındadır. Şehrin kuzey semtlerinden ve yazın sonlarına doğru yağışlar en yüksektirler. Fakat şehrin rakımı düşük; deniz kenarında olan şehrin toprak suyu seviyesi zemine çok yakın olduğu ve iklim yazları nispeten soğuk olduğu için havanın nisbi rutubeti yüksektir ve şehirde hava ortalama 145 günden fazla bulutla kaplıdır ve yağış almaktadır.
Şehrin çok kuzeyde olması dolayısıyla kışın günler çok kısa sürer ve buna karşılık Haziran Temmuz arasında en uzun gündüzler yaşanır ve yaklaşık 2 hafta güneş neredeyse hiç batmaz. Bu duruma "beyaz geceler" adı verilmiştir.
İdari bölümler
Sankt-Peterburg 18 rayondan oluşmaktadır:
Turizm
Turizm, şehrin ekonomisinde önemli bir rol oynamaktadır. Sankt Peterburg, 2012 yılında Avrupalı turistler arasında 10., dünyada ise 20. en popüler şehir olmuştur. 2016 yılında Sankt Peterburg Dünya Seyahat Ödülü (World Travel Awards) yarışmasında "Dünyanın Önde Gelen Kültürel Şehir İstikameti 2016" kategorisinde birinci olmuştur.
St. Petersburg, Batı Avrupa kentleri örnek alınarak inşa edilmiştir. Bu yüzden Rusların geleneksel soğan biçimli kubbelerine nadir rastlanır. Fakat Voskresenia Khristova Kilisesi buna uymayan örneklerden biridir. Katedral, Moskova Kızıl Meydan'daki Basil Katedrali örnek alınarak yapılmıştır. Senato Meydanı, en büyük ve gösterişli meydanlarından biridir. Bronz Süvari anıtının olduğu bu meydan özellikle 1830'lu yılların, İtalyan mimar Rossi'nin tarzını yansıtmaktadır. Âdet olarak St. Petersburglu yeni evli çiftler, Donanma Parkı'nın içinde bulunan Petro heykelini ziyaret edip güvercin uçururlar ve şampanya patlatırlar.
St. Petersburg şehrinin bu kadar turist çekmesinin başlıca özelliklerinden bir iste dünyanın en çok müze bulunduran şehri olmasıdır. Dünyaca ünlü Ermitaj müzesi bu şehirde bulunmaktadır. Müze yaklaşık içinde 3.5 milyon eser bulundurmaktadır. II. Dünya Savaşı döneminde eserlerinin bir bölümü trenlerle Moskova devlet müzesine kaçırılmıştır. Şehir inşa edilirken birçok Avrupa ülkesinden mimarlar getirtilmiştir. Rus sentezi ve Avrupa trentlerinin birleşmesiyle St. Petersburg'un güzel ve görkemli bina ve köprüleri ortaya çıkmıştır. St. Petersburg sınırları içerisinde yaklaşık 306 müze bulunmaktadır. Gezilmesi gereken başlıca müzeleri ve parkları; Ermitaj müzesi, Petergof parkı, Rusya Devlet Müzesi, Petropavlovskaya Krepost. En büyük caddelerinden biri olan Nevskiy caddesi birçok alış-veriş merkezi, park, cafe ve restoran, gece kulübunü barındırmaktadır.
Rusya'nın banliyö trafiği bakımından en yoğun garlarından biri olan Baltık Garı, Admiralti rayonunda yer almaktadır. 1854-1857 yılları arasında ilk adı Peterhof Garı olarak inşa edilen gar, Paris'teki Doğu Garı'ndan esinlenilerek Aleksandr Krakau tarafından tasarlanmıştır.
Galeri
Sankt Peterburg
Tebriz Kuşatması (1603)
Tebriz Kuşatması, 1603-1612 Osmanlı Safevi Savaşı'nda bir evre. Kuşatma Safevi ordusunun başarısıyla ve Tebriz'in 18 yıl sonra tekrar Safevilerin idaresine geçmesiyle sonuçlanmıştır.
Safeviler'le savaşın yeniden başlaması
1590 yılında imzalanan İstanbul Antlaşması Osmanlı ile Safevî Devleti arasında barışı sağlamışsa da gerginlikler sürmekteydi. 1603 yılına gelindiğinde ise Osmanlı Devleti askeri anlamda en güç dönemlerinden birini yaşıyordu.
Nitekim, Osmanlılar 1593 yılında Avusturya'ya karşı savaşa girişirken başlangıçta kazanılan önemli zaferlere karşın (Yanıkkale ve Eğri'nin fethi ile Haçova Zaferi), 1595'te Estergon'un kaybı, Budin'in kuşatılması, ayrıca 1594'te Sırpların, 1595'te ise Eflak, Boğdan ve Erdel'in isyanı ve yine 1595'te Köprü Faciası ile Akıncı Ocağı'nın yok olmasıyla batı cephesi kritik yıllar yaşadı. Huzursuzluklar, süregiden seferberlik hali ve artırılan vergiler, 1599 yılından itibaren Celali isyanlarının başlamasına neden olurken, Osmanlı askeri birlikleri batı cephesindeki savaş ve Anadolu'daki ayaklanmaları bastırma harekâtları arasında kalmıştı. Bu dönemde iktidarını sağlamlaştıran ve doğuda Özbek Hanlığı'na karşı kesin bir zafer kazanarak batıya yönelen Şah Abbas modernleştirdiği ordusuyla Osmanlılara kaybettiği toprakları geri almak için fırsat kollamaya başlamıştı.
1585'ten beri Osmanlı toprağı olan Tebriz'deki gelişmeler Şah Abbas'a bu fırsatı verdi. Avusturya savaşı ve Celali isyanları nedeniyle Osmanlı Devleti doğudaki eyalet askerlerinin maaşlarını ödemekte zorluklar yaşıyor, buradaki askerler de bunu bahane ederek etraftaki sancakları yağmalıyorlardı. Selmas kalesi hakimi Gazi Bey de bu yağma harekâtlarından nasibini aldı ve 1603 Mayıs ayında Şah Abbas'tan yardım istedi. Şah kendisine, han unvanıyla birlikte kavuk, kılıç ve kemer de takdim etti.
Tebriz Valisi Zincirkıran Ali Paşa ihanet olarak gördüğü bu hareketi cezalandırmak için Tebriz'de zayıflamış bir garnizon bırakarak Karnıyarık Kalesi'ne sığınmış Gazi Bey'in üzerine yürüdü. Harekâta Nahcıvan'daki Türk birlikleri de katıldılar. Karnıyarık Kalesi zaptedildiyse de Gazi Bey kaçmayı başardı ve İsfahan'daki Şahın yanına sığındı.
Şah Abbas bu gelişmeler üzerine fırsatın geldiğini anladı ve 15 Ağustos 1603 tarihinde İsfahan 'da sefer hazırlıklarına başladı. Komutanlarından Allahverdi Han'a da Bağdat üzerine yürüme komutu verdi. 14 Eylül'de ordusuyla İsfahan'dan harekete geçen Abbas, 17 Eylül'de daha kuzeydeki Kaşan'a ulaştı. Bu şekilde Mazenderan üzerine yürüyeceği şayiasını ve izlenimini yaymaya çalıştı.
Erdebil valisi Zülfikar Han ve Kazvin valisi Emirgûne Han'a birlikleriyle kendisine katılması talimatı verip adıgeçen harekete geçtiğinde Osmanlılar Şah Abbas'ın hedefinin Tebriz olduğunu anladılar. Nihavend'i direnişsiz alan Şah Abbas ve ordusu 26 Eylül'de Tebriz önlerine vardı ve kuşatmaya başladı.
Kuşatma
Kaynaklar, kentte 5.000'i tüfekçi olmak üzere kuvvetli bir garnizonun, yaklaşık 200 savunma topunun ve 10 yıl yetebilecek zahirenin bulunduğunu öne sürmektedir. Bununla birlikte, bu birliklerin önemli bir bölümü Gazi Bey'i cezalandırma harekâtına katılmak üzere Tebriz dışındaydı. Tebriz'de kalan garnizona Ali Paşa'nın oğlu komuta etmekteydi.
Osmanlı birliklerinin 1585'te Tebriz'i zaptetmelerinden beri şehir ciddi bir yıkıma uğramış, nüfusun önemli bölümü de şehirden göçetmişti. Zaman içinde sükunetin hakim olmasıyla nüfusun bir bölümü geri dönse de, yerel halkın neredeyse çoğunluğunu oluşturan Azerilerin Şii simgeleri taşımaları da yasaklanmıştı. İran ordusunun gelişinden haberdar olan yerel halk Şiiliği simgeleyen başlıklarını taktılar. Halkın coşkusunu fark eden Osmanlı birlikleri şehirden ayrılarak kalede toplandılar. Bununla birlikte kale komutanı kuşatanların kim olduğunu başlangıçta anlamadı ve şehrin yağmacılar tarafından kuşatıldığına dair babasına haber gönderdi.
Şah Abbas önce birliklerinden bazı askerleri şehre sızdırmayı başardı. Bu askerler kaledeki garnizona fark ettirmeden nöbetçileri öldürmeyi başardılar. Şah Abbas bu aşamada 500 askerini tüccar kılığında şehre soktu. Bu askerler nöbetçileri öldürülmüş kalenin kapılarını açarken Şah da 6.000 kişilik seçkin birliklerini kaleye taarruz ettirdi. Türk ve İran birlikleri arasında çatışmalar başladı. Portekizlilerin idaresindeki topçu birlikleri de kaleyi bombardımana tutmaya başladılar.
Kaleyi kuşatanın Şah Abbas olduğunu anlayan kale komutanı babası Ali Paşa'ya bu defa iki ulak daha gönderdi ve yardım istedi. İran ordusunun Tebriz önünde belirdiğini haber alan ve Karnıyarık Kalesi üzerine seferinden dönen Ali Paşa şehre geri dönmeye çalışırken 28 Eylül 1603 tarihinde Tebriz'in kuzeybatısındaki Sufiyan yakınlarındaki Ezbent bölgesinde yaklaşık 15.000 kişilik bir İran birliğiyle karşılaştılar. Ezbend Muharebesi'nde sayıca az olan Türk birlikleri büyük bir yenilgiye uğradılar.
Bunun sonucunda Tebriz'deki garnizona yardım gelme olanağı kalmadı. Savunmacılar direnişlerini sürdürdülerse de askerlerden maaşlarının iki katını öneren İran tarafına geçenler giderek arttı. Giderek az sayıda kalan savunmacılar 21 Ekim 1603 tarihinde teslim oldular.
Kuşatma sonrası gelişmeler
Yerel Azeri halkı esir düşen birçok Osmanlı askerini 1585-1603 dönemindeki işgalin acısını çıkarmak için öldürdüler. Bu katliamdan en çok nasibini alanler Azeri kızlarıyla evlenen askerler oldu.
Tebriz'in Osmanlı birliklerinin yenilgiye uğratılması suretiyle alınması, kuruluşundan itibaren yüzyılı aşkın bir süre Osmanlı Devleti'ne karşı kayda değer bir askerî başarı kazananamamış Safevi Devleti'nin ilk zaferi oldu ve İran ordusuna moral verdi.
Zafer, Safevi Devleti'nin kurucusu Şah İsmail'in taç giydiği ve devletin ilk başkenti olan bir şehrin ele geçirilmiş olmasından da dolayı, İran'da büyük sevinç yarattı.
İran tarafından olabilecek taarruzlara karşı bölgedeki en müstahkem mevkii olan Tebriz'in düşüşü Şah Abbas'ın Batı İran'da kaybettiği tüm toprakları kısa sürede direnişsiz almasına ve Güney Kafkasya'ya dayanmasına neden oldu. Ordubad, Culfa, Maku, Selmas, Hoy, Meraga, Nahcıvan ve Civanşir kısa sürede İranlıların eline geçti.
Karamürsel (anlam ayrımı)
Karamürsel, Kaptan-ı Derya Mürsel Alp'in lakabıdır.
Tebriz Kuşatması (1603)
Kuşatma sonrası Safevilerin Avrupa'yla diplomatik temasları
Şah Abbas Tebriz'i aldıktan sonra burada 1593'ten beri Osmanlı Devleti'yle 1593-1606 Osmanlı-Avusturya Savaşı savaş halindeki Kutsal Roma Cermen İmparatoru II. Rudolf'un elçisi George Tectander'i (Georg von der Jabel) 15 Kasım 1603 tarihinde kabul etti. Elçi Şah'a İmparatorun İtalyanca ve Latince dillerinde yazılmış mektuplarını iletti, ayrıca Moskova Prensi'nin mektuplarını sundu.
Malthonica silvestris
Malthonica silvestris, Agelenidae familyasından Avrupa ve Rusya'da bulunan bir örümcek türü.
Tarihçe
İlk kez 1872 yılında Alman entomolog (böcek bilgini) ve araknolog (örümcek bilgini) Ludwig Carl Christian Koch (1828-1908) tarafından Tegenaria silvestris adıyla tanımlanan tür 2005 yılında Guseinov, Marusik & Koponen tarafından Malthonica silvestris adıyla revize edilmiştir.
Morfoloji
Dişi 6-9 mm, erkek 5-6 mm boyundadır. Ana zemin rengi soluk sarımsı ilâ kahverengimsidir. Prosoma iki düzensiz uzunlamasına şeritli ve koyu kenarlıdır. Opisthosoma uzunlamasına kahverengi tek çizgili ve siyah çerçevelidir. Bacaklar sarımsı olup koyu renk halkalıdır.
Habitat
Ormanlarda kaya, odun ve kök altlarında görülürler.
Yayılımı
Avrupa ve Rusya'da yayılmıştır. Büyük Britanya'nın daha çok güney yarısında orta ve güney İngiltere ile Galler'de yoğundur.
Türkiye'deki durumu
Türkiye'de cinsinin 10 türünden biridir.
Beytü'l-Hikme
Beytülhikme veya Bilgelik Evi (, ALA-LC: Bayt al-Ḥikmah, anlamı: Hikmetler evi), aynı zamanda Büyük Bağdat Kütüphanesi olarak da bilinen, ya büyük bir Abbasi devlet akademisini ve Bağdat'taki entelektüel merkezini ya da İslam'ın Altın Çağı sırasında Abbasi halifelerine ait büyük bir özel kitaplığı belirtir. Bilgelik Evi, Abbasi Halifeliğinin çöküşünün ardından fiziksel kanıt eksikliği ve bir anlatı oluşturmak için edebi kaynakların doğrulanmasına güvenerek, resmi bir akademi olarak işlevlerine ve varlığına ilişkin aktif bir tartışmanın konusudur. Bilgelik Evi, 8. yüzyılın sonlarında Halife Harun Reşid'in koleksiyonları için bir kütüphane olarak (daha sonra el-Memun döneminde bir devlet akademisine dönüştü) veya el-Mansur (754-775) tarafından hem Arapça hem de Farsça nadir kitaplara ve şiir koleksiyonlarına ev sahipliği yapmak üzere oluşturulan özel bir koleksiyon olarak kuruldu.
Bilgelik Evi ve içeriği 1258'de Bağdat Kuşatması'nda tahrip edildi ve Bilgelik Evi için arkeolojik kanıtların çok azını bıraktı, öyle ki onun hakkındaki bilgilerin çoğu et-Taberi ve İbnü'n-Nedim gibi dönemin çağdaş bilim adamlarının eserlerinden gelmektedir.
Evveliyat
Bilgelik Evi, Abbasi Döneminde, eserleri Yunanca ve Süryanice'den Arapçaya çeviren büyük Tercüme Hareketi'nin bir parçası olarak var oldu, ancak Bilgelik Evi'nin bu tür çalışmaların tek merkezi olarak var olması muhtemel değildir. Kahire ve Şam'daki benzer çabalar, Bilgelik Evi'nin önerilen kuruluşundan bile önce ortaya çıkmıştır. Bu çeviri hareketi, Yunanca, Farsça ve Hintçe kaynaklardan metinlere erişimi olan İslam dünyasında meydana gelen çok sayıda orijinal araştırmaya ivme kazandırmıştır.
Bilgelik Evi, kentin Abbasi Halifeliğinin başkenti olması nedeniyle Arap, Fars ve İslam dünyasının diğer alimlerinin Bağdat'a tutarlı göçü ile mümkün olmuştur. Bu durum, diğerleri arasında Cahiz, Kindi ve Gazzali gibi 8. ve 13. yüzyıllar arasında Bağdat'ta çalıştığı bilinen çok sayıda bilim insanı tarafından kanıtlanmıştır ve Bağdat'ta resmi bir akademinin varlığına bakılmaksızın çok sayıda önemli eser üreten bu alimlerin hepsi, canlı bir akademik topluluğa katkıda bulunmuş olacaktır. Bilgelik Evi ile ilişkili akademisyenlerin katkıda bulunduğu alanlar arasında, bunlarla sınırlı olmamakla birlikte, felsefe, matematik, tıp, astronomi ve optik yer alır. Kütüphanenin ilk adı Khizanat al-Hikma (kelimenin tam anlamıyla "Bilgelik Deposu"), yıkılıncaya kadar Bilgelik Evi'nin birincil işlevi olan nadir kitapların ve şiirlerin korunması işlevinden türemiştir.
Kuruluş ve kökenleri
Emevî döneminde I. Muavi bir kitap koleksiyonu toplamaya başladı. Daha sonra "Beytül-Hikme" olarak anılan bir kütüphane kurdu. Tıp, simya, fizik, matematik, astroloji ve diğer disiplin alanlarında Yunanca, Latince ve Farsça yazılmış kitaplar da o dönemde Müslüman alimler tarafından toplanmış ve tercüme edilmiştir. Emeviler aynı zamanda Çinlilerin kağıt yapım tekniklerini de benimsemişler, yönetimleri altındaki birçok eski entelektüel merkeze katılmışlar ve hem eserleri Arapçaya çevirmek hem de yeni bilgiler geliştirmek için Hristiyan ve Farsça alimleri istihdam etmişlerdir. Bunlar, Arap dünyasında bilginin gelişmesine doğrudan katkıda bulunan temel unsurlardı.
750'de Abbasi hanedanı, İslam İmparatorluğu'nun yönetici hanedanı olarak Emevi'lerin yerini aldı. 762'de halife el-Mansur (h. 754-775) Bağdat'ı inşa etti ve Şam yerine devletin başkenti yaptı. Bağdat'ın konumu ve kozmopolit nüfusu, istikrarlı bir ticaret ve entelektüel merkez için Bağdat'ı mükemmel bir yer yaptı. Abbasi hanedanı Farsça için güçlü bir eğilime sahipti ve Sasani İmparatorluğu'ndan pek çok uygulamayı benimsedi. Bu amaçla, el-Mansur, Sasani İmparatorluk Kütüphanesini örnek alarak bir saray kütüphanesi kurmuş ve burada çalışan aydınlara ekonomik ve siyasi destek sağlamıştır. Ayrıca Hindistan'dan ve diğer yerlerden bilim adamlarını, matematik ve astronomi bilgilerini yeni Abbasi hükümdarlığıyla paylaşmaya davet etti.
Abbasi İmparatorluğu'nda pek çok yabancı eser Yunanca, Çince, Sanskritçe, Farsça ve Süryanice'den Arapçaya çevrildi. Tercüme Hareketi, selefi gibi kişisel olarak ilim ve şiirle ilgilenen halife el-Reşid döneminde büyük bir ivme kazandı. Başlangıçta metinler çoğunlukla tıp, matematik ve astronomi ile ilgiliydi; ancak kısa süre sonra diğer disiplinler, özellikle felsefe izledi. Bilgelik Evi'nin doğrudan selefi olan Harun Reşid'in kütüphanesi, Beyt'ül-Hikme veya tarihçi İbnü’l-Kıftî'nin dediği gibi, Khizanat Kutub al-Hikma (Arapça "Bilgelik Kitapları Deposu") olarak da biliniyordu.
El-Memun
Halife el-Memun'un (h. 813-833) himayesinde, Hikmet Evi'nin ekonomik desteği ve genel olarak ilim büyük ölçüde arttı. Dahası, Abbasi toplumu bilginin değerini anladı, takdir etti ve destek tüccarlardan ve ordudan da geldi. Akademisyenler ve çevirmenler için geçimini sağlamak kolaydı ve akademik hayat bir statü simgesiydi; Bilimsel bilgi o kadar değerli görülüyordu ki kitaplar ve eski metinler bazen zenginlik yerine savaş ganimeti olarak tercih ediliyordu. Nitekim, Batlamyus'un Almagest'i, Abbasiler ile Doğu Roma İmparatorluğu arasındaki bir savaştan sonra el-Memun tarafından barış için bir şart olarak iddia edildi.
El-Memun, Bilgelik Evi'nin günlük yaşamına kişisel olarak katılıyor, düzenli olarak alimlerini ziyaret ediyor ve faaliyetleri hakkında bilgi alıyordu. Ayrıca akademik tartışmalara katılır ve hakemlik yapardı. Aristoteles'ten esinlenen el-Memun, kelam uzmanları arasında düzenli olarak düzenli tartışma oturumları ve seminerler başlattı. Kelam, el-Memun'un Farsça hocası Cafer'den sürdürdüğü felsefi tartışma sanatıdır. Tartışma sırasında, bilim adamları temel İslami inançlarını ve doktrinlerini açık bir entelektüel atmosferde tartışacaklardı. Dahası, kendi entelektüel ihtiyaçlarını karşılamak için sık sık Beyt'ül-Hikme'den bilge gruplarını büyük araştırma projelerine dönüştürürdü. Örneğin, dünyanın haritalanması, Almagest'ten gelen verilerin onaylanması ve Dünya'nın gerçek boyutunun çıkarılması için komisyonlar görevlendirdi (Bilgelik Evi'nin ana faaliyetleriyle ilgili bölüme bakın). Ayrıca Mısırbilimi destekledi ve Giza piramitlerinin kazılarına katıldı. El-Memun, Bağdat'ta ilk astronomik gözlemevlerini inşa etti. Aynı zamanda bir akademisyen ve bilim insanı takımından oluşan büyük araştırma projelerinin ilerlemesini finanse eden ve izleyen ilk yöneticiydi. Bilime olan en büyük mirası, "büyük bilime" fon sağlayan ilk yönetici olmasıdır.
Seleflerinin ardından el-Memun, yabancı topraklardan metinler toplamak için Bilgelik Evi'nden bilim adamları seferleri gönderecekti. Hatta Meclisin yöneticilerinden biri de bu amaçla Konstantinopolis'e gönderildi. Bu süre zarfında, İranlı bir şair ve astrolog olan Sehl bin Harun, Beyt'ül-Hikme'nin baş kütüphanecisiydi. Arap Nestüri Hristiyan hekim ve bilim insanı Hunayn ibn Ishak (809–873), Araplar için 116 eser üreten en üretken tercümandı. Bu vakfın korunması Halife el-Memun himayesindeydi. El-Memun, Bilgelik Evi'ni kurdu ve daha sonra Yunanca metinlerin en ünlü tercümanı olan Hunayn ibn İshak'ı sorumlu atadı. "Tercümanların Şeyhi" olarak halife tarafından tercüme işinden sorumlu tutuldu. Hunayn ibn İshak, Galen ve Hipokrat'ın ünlü eserleri de dahil olmak üzere Yunan tıp kitaplarının tüm koleksiyonunu tercüme etti. Sabalı Sabit bin Kurra (826–901) ayrıca Apollonius, Arşimet, Öklid ve Batlamyus'un büyük eserlerini tercüme etti. Yeni Abbasi bilimsel geleneği sürekli daha iyi çeviriler gerektirdiğinden ve çoğu kez çevrilen eski eserlere yeni fikirlerin dahil edilmesine vurgu yapıldığından, bu dönemin çevirileri öncekilerden üstündü. Dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde, El-Memun'un Beytül-Hikme'si, dünyadaki en büyük kitap deposuydu ve en parlak Arap ve Fars zihinlerini cezbeden Orta Çağ'ın en büyük entelektüel faaliyet merkezlerinden biri haline geldi. Bilgelik Evi, nihayetinde bir öğrenme merkezi olarak ün kazandı, ancak bildiğimiz haliyle üniversiteler şu anda henüz mevcut değildi - bilgi, herhangi bir kurumsal çevre olmaksızın öğretmenden öğrenciye doğrudan aktarılıyordu. Mektepler çok geçmeden 9. yüzyıldan itibaren şehirde gelişmeye başlamış ve 11. yüzyılda Nizam ül-Mülk, Irak'taki ilk yüksek öğrenim kurumlarından biri olan Bağdat'ın El-Nizamiyye'sini kurmuştur.
Moğollar tarafından yıkılması
13 Şubat 1258'de Moğollar, halifelerin şehrine girerek tam bir yağma ve yıkım haftasına başladı.
Ana faaliyetler
Bilgelik Evi, bir bilim adamları ve akademisyenler topluluğunu, bir çeviri bölümünü ve Abbasilerin yüzyıllar boyunca edindiği bilgileri koruyan bir kütüphaneyi içeriyordu. Ayrıca daha sonra modern kimyanın yapısını oluşturmak için kullanılan simyayı araştırdılar ve incelediler. Dahası, onunla bağlantılı olarak astronomik gözlemevleri ve diğer büyük deneysel çabalar da vardı. El-Memun tarafından kurumsallaştırılan akademi, Yunan felsefi ve bilimsel çabalarının transkripsiyonunu teşvik etti. Ayrıca İslam ülkelerinin erişemediği önemli metinlerin el yazmalarını Bizans'tan kütüphaneye ithal etti. Bilgelik Evi, bir kütüphaneden çok daha fazlasıydı ve onunla ilgili akademisyenler ve entelektüeller tarafından önemli miktarda orijinal bilimsel ve felsefi çalışma da üretildi. Bu, Müslüman alimlerin geçmişteki alimlerden aktarılan astronomik bilgileri doğrulamasına izin verdi.
Tercüme
Tercüme Hareketi, Bilgelik Evi'nde başladı ve iki yüzyıldan fazla sürdü. Bir buçuk yüzyıldan fazla bir süredir, başta Orta Doğu Oryantal Süryani Hristiyan bilim adamları, tüm bilimsel ve felsefi Yunanca metinleri Bilgelik Evi'nde Arapçaya çevirdi. Bilgelik Evi'ndeki çeviri hareketi, Aristoteles'in Topics adlı eserinin çevirisiyle başladı. El-Memun zamanında, çevirmenler Yunan astrolojik metinlerinin ötesine geçmişti ve Yunanca eserler zaten üçüncü çevirilerindeydi. Çevrilen yazarlar şunlardır: Pisagor, Platon, Aristoteles, Hipokrat, Öklid, Plotinus, Galen, Sushruta, Charaka, Aryabhata ve Brahmagupta. Bu hareket sırasında tıbbi ilaçların bileşimi hakkında bir kitap, bu karışım ve basit ilaçların özellikleri üzerine bir kitap ve Pedanius Dioscorides'in tıbbi konular üzerine bir kitap dahil olmak üzere birçok önemli metinler çevrildi. Bunlar ve daha birçok çeviri tıp, tarım, finans ve mühendislik alanlarındaki ilerlemelere yardımcı oldu.
Dahası, yeni keşifler, revize edilmiş çevirileri ve yorumları düzeltmeyi veya eski yazarların çalışmalarına katkıda bulunmayı motive etti. Çoğu durumda isimler ve terminoloji değiştirildi; Bunun en iyi örneği, eserin orijinal adının Arapça bir uyarlaması olan Batlamyus'un Almagest’inin başlığıdır: Megale Syntaxis.
Orijinal katkılar
Daha önceki eserlerin tercümeleri ve onlar hakkındaki yorumlarının yanı sıra, Beyt'ül-Hikme alimleri önemli orijinal araştırmalar yaptılar. Örneğin, ünlü matematikçi el-Harizmi, Memun'un Bilgelik Evi'nde çalışmıştır ve cebrin gelişimine yaptığı katkılarla ünlüdür. Muhammed bin Musa el-Harizmi 780 civarında doğdu ve 850 civarında öldü. Bilgelik Evi'nde bir matematikçi ve astronom olarak biliniyordu ve aynı zamanda bir dizi algoritma geliştirdiği Kitab el-Cebr adlı kitabıyla da tanınır. "Cebir" kelimesinin matematiğe uygulanması ve "algoritma" kelimesinin etimolojisi Harizmi'ye kadar gitmektedir -bir algoritmanın gerçek kavramı Öklid zamanından öncesine dayanır. "Algoritma" terimi, Harizmi'nin Latince versiyonu olan "Algorithmus" dan türetilmiştir. Arapları, Hindu rakamları ve cebri ile tanıştırmada etkili oldu, bu yüzden "Cebirin Babası" olarak bilinir. Ek olarak, Harizmi usturlap, güneş saati hakkında yazdı ve Batlamyus'un geometrik modelini detaylandırdı. El-Harizmi, ünlü Dünya'nın Resmi (Picture of the Earth) eseri ile İslam'ın ilk coğrafyacısı olarak da bilinir. Dünya'nın Resmi adlı eserinde, o dönemde dünyadaki yüzlerce şehrin koordinatlarını düzenlenmiş ve dünyanın yeni bir harita çizmek için talimatlar verdi. En ünlü bilim tarihçilerinden ve Bilim Tarihine Giriş (Introduction to the History of Science) adlı kitabıyla tanınan George Sarton, 800 ile 850 arasındaki dönemi "Harizmi'nin Zamanı (The Time of al-Khwarizmi)" olarak adlandırdı. Bunun yanı sıra, bu matematikçi Hindu ondalık sisteminin Arap dünyasına ve onun aracılığıyla Avrupa'ya tanıtılmasından sorumludur. Harizmi'nin ilk kariyerinde, Sindhind olarak bilinen Hindu astronomik tablolarına yönelik fikirler önerdi. Sonuç olarak Halife El-Memun, Harizmi'yi denklem bilimi üzerinde çalışmak için kazanmaya çalıştı.