cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İstanbul'un Fethi
Gemilerin karadan yürütülmesi
İlk olarak Zağanos Paşa'ya Galata ile Konstantinopolis surları arasında kara bağlantısı kurmak için Haliç üzerine köprü kurması emredildi. Fakat bu köprünün Haliç'teki Bizans ve müttefik gemilerine karşı savunmasız olacağı düşünüldü. Bunun üzerine II. Mehmed, Diplonsion (Günümüz adı Beşiktaş) önlerindeki Osmanlı donanmasının Galata surları önünden kaydıralarak Haliç'e indirilmesini emretti. Ek olarak, Haliç surlarını ve Haliç'teki donanmayı vurmak için Galata civarında hakim tepelere toplar yerleştirildi. Gemilerin geçeceği mesafe 2 ilâ 4 kilometreydi ve ormanlıktı; güzergâh üzerindeki ağaçlar kesiliyor sonra da ağaçlar Cenevizlilerin verdiği zeytinyağı ile kayganlaştırılarak toprağa sabitleniyordu. Cenevizliler, savaş boyunca denge politikası izlemiş ve hem Bizans hem Osmanlı tarafına yardım etmiştir. Gemiler yürütülmeden önce, Galata taraflarına mevzilenen Osmanlı topçuları Haliç'teki gemileri topa tuttu. Bizanslıların fark etmemesi için gemiler 21-22 Nisan gecesi yürütüldü. Bu sırada dikkatlerini başka yöne çekecek biçimde St. Romanos Kapısı civarında büyük bir gedik açıldı. O gece şehirde bulunanlar, bu gediği kapatmakla meşgul oldu. Sabah olduğunda 72 Osmanlı savaş gemisi başarıyla indirilmiş ve Haliç'i kapatan zincir işlevsiz kalmıştı. Osmanlılar, planın ikinci aşaması olan ahşap köprünün yapımına başladı. 24 Nisan'da Giustiniani'nin bir kadırgası gemileri yakmak üzere yaklaştıysa da Osmanlı topçuları tarafından batırıldı. Olayın ardından Bizans tarafındakiler St. Maria Kilisesi'nde toplandı ve ikinci bir saldırı yaparak gemileri yakmayı gerekli gördü. Saldırı, Venedikli kaptan Jacomo Coco'nun komutasında gece vakti yapılacaktı. Gemileri saldırıya hazırlama bahanesiyle saldırıyı bir gün erteleten Galata Cenevizlileri, kazandıkları vakitten istifade ederek planı II. Mehmed'e gizlice iletti. Planı öğrenen II. Mehmed, Haliç'teki gemilerin takviye edilmesini ve kıyılara iki top daha yerleştirilmesini emretti. 28 Nisan gecesi Jacomo Coco komutasında grejuvayla yüklü iki veya üç gemi, Osmanlı gemilerine yaklaştı. Fakat saldırıdan haberdar olan Osmanlı donanması ateş açtı; Coco'nun gemisi batırıldı. Cabriel Trivixan komutasındaki diğer kadırga, topların gürültüsü sebebiyle Coco'nun gemisine olanları farketmedi ve ilerlemeye devam etti. Osmanlı topçuları bu kadırgayı da vurdu; gövdesinde delik açıldı, ancak iki mürettebatın pelerinlerini deliğe sıkıştırması sayesinde kadırganın su alması önlendi. Buna karşılık Osmanlıların bir gemisi yanmıştı, esir alınan denizciler şehirden görülecek biçimde öldürüldü. Misilleme olarak Bizanslılar da ellerinde bulunan 260 esiri infaz etti ve kesik başlarını surlara dikti.
Haliç surlarının dövülmesi
Osmanlı gemilerinin Haliç'teki Bizans karşı taarruzlarını savuşturmasından sonra Galata'da mevzilenen topçular Haliç'teki gemilerle birlikte surları da bombalamaya başladı. Bunun üzerine Bizanslılar, Haliç surlarına asker kaydırmak zorunda kaldı. Yine de Osmanlı topçusu uzun mesafeden dolayı surları yıkamıyordu; 150 atıştan sadece 1 tanesi isabet etmiş ve bir kadın ölmüştü. Bombardımanda batan gemiler arasında Osmanlı'ya gizlice yardım eden Cenevizlilerin de gemileri vardı; Cenevizlilerin şikayetlerine cevaben II. Mehmed, Haliç'teki bütün gemilerin korsanlık yaptığını ve hasmane bir tutum gösterdiğini söyledi. Haliç surlarının hasar görmemesinden dolayı rahatlayan Bizanslılar, yoğun ateş altındaki gemilerini korumak için 3 Mayıs'ta Haliç surlarına iki adet top yerleştirdi. Açılan ateş sonucunda iki Osmanlı gemisi batırıldı. Osmanlıların tepkisi ise karşı kıyıya üç top getirerek bu iki topu ateş altına almak oldu, gece gündüz devam eden çatışmaya rağmen iki taraf da birbirinin toplarını imha edemedi.
Haliç'te karşılıklı bombardıman devam ederken, St. Romanos civarındaki surlar da bombalanmaktaydı. Sayısı arttırılan yürüyen kuleler şehir surlarından yüksekti ve içlerine küçük toplar yerleştirilmişti, bu kuleler vasıtasıyla Osmanlı askerleri açılan gediklerin kapatılmasına mani oluyordu. Surlardan düşen parçalarla dolan hendekler, Osmanlı ordusuna taarruz yapma fırsatı veriyordu. Bizans savunması Osmanlılara kayıp verdirmeye devam ediyordu; dört yürüyen kule yakılmıştı. Surların yeterince yıprandığını düşünen II. Mehmed, 6 Mayıs akşamı taarruz başlattı. Fakat sonuç alınamadı ve ağır kayıp veren ordu geri çekildi. Bu taarruzun ardından surların en yıpranmış bölgesi olan St. Romanos, 400 kadar Venedikli denizciyle takviye edildi. Bundan sonra topçu ateşi Kaligaria Kapısı (Eğri Kapı) ile Blakernai Sarayı arasındaki surlara yoğunlaştı. 12 Mayıs günü açılan gediklere giren Osmanlı ordusu, başlarda üstün geldiyse de Bizans ihtiyat güçlerinin yetişmesi sonucu püskürtüldü. Ardından tekrar taarruz yapıldı; bunda da Kaligaria'dan yardıma gelen bin kişilik Bizans kuvveti sebebiyle Osmanlılar sonuç alamadan geri çekildi.
Surlardaki direncin zayıflaması sebebiyle 13 Mayıs günü kaptan Trivixan ve askerleri gemilerini terkederek surlarda konuşlandı. Ertesi gün II. Mehmed, Haliç surlarına ve Bizans gemilerine ateş açan Galata'daki topların Blaherne Sarayı yakınlarına getirilmesini emretti. Bu toplar o güne kadar 91 kiloluk güllelerle 212 atış yapmıştı. Bizans tarafı ise kuşatma boyunca en fazla hasarı alan St. Romanos Kapısını tehlikede görerek 300 kadar piyade ve arbaletli askerle takviye etti. 16 Mayıs gecesi birkaç küçük Osmanlı gemisi süratle Haliç'e ilerledi, buna anlam veremeyen Bizans ve müttefik denizcileri gemilerde Osmanlı'dan kaçan Hristiyanların olduğunu zanneti ve ateş açmadı; fakat yaklaşan gemiler saldırınca karşılık verildi. İki tarafın da kaybı olmadı. 17 Mayıs'ta beş Bizans gemisi Haliç'in ağzına yaklaşarak zincir dışındaki Osmanlı donanmasına ateş açtı; yetmişten fazla gülle atıldıysa da herhangi bir isabet kaydedilemedi. 19 Mayıs sabahı Osmanlı ordusu, surlardan yüksek bir yürüyen kuleyi Adrianapolis Kapısı yakınlarına getirdi. Kat kat öküz/deve derisiyle kaplanmış ahşap bir iskeletten oluşuyordu ve iskeletin boşlukları toprakla doldurulmuştu, ok taş ve ufak güllelerin zarar veremediği bu kule sayesinde surdaki askerlere ok atılırken hendekler de toprakla dolduruldu. Aynı gün Osmanlı ordusu Haliç'in daraldığı yerde birbirine bağlanmış fıçılardan oluşan bir köprü inşa etti; Bizanslıların açabileceği bir ateşle yok edilmemesi için Haliç surlarındaki Kynegos Kapısı'na uzatılmadı. Bizans tarafı, yarım kalmış bu köprünün Kynegos Kapısı'na uzatılması ihtimaline karşın Haliç surlarına asker konuşlandırmak zorunda kaldı. 21 Mayıs'ta bütün Osmanlı donanması Haliç önlerine geldi, genel taarruzun başlayacağını zanneden şehir halkı paniğe kapıldı ve kiliselerde çanlar çalındı; fakat herhangi bir kara taarruzu olmadığı gibi Osmanlı donanması da birkaç saat sonra geri döndü. Kuşatma esnasında şehirde bulunan Venedikli doktor Barbaro'ya göre surlar aralıksız her gün bombalanmaktaydı; tarif ettiği bir top 544 kiloluk gülle atıyordu ve her atışı şehir içerisinde paniğe yol açıyordu.
Yeraltı savaşları
16 Mayıs sabahı Kaligaria Kapısı civarında yeraltından sesler işiten muhafızlar, Osmanlı lağımcılarının tünel kazdığını fark etti ve bunu durdurmak üzere kendileri de bir tünel kazmaya başladı. Kısa süre içerisinde iki tünel buluşunca yeraltı savaşı başladı; Osmanlıların tünelini her ne pahasına olursa olsun yok etmekle görevli Bizans lağımcılarının kasten çıkarttığı yangın kendileriyle beraber Osmanlı lağımcılarının da ölümüne, her iki tünelin de çökmesine sebep oldu. Tünel girişimi önlenmişti ancak şehir halkıyla beraber İmparator Konstantin endişeye kapılmıştı; henüz keşfedilmemiş Osmanlı tünelleri olabilirdi. Nitekim 21 Mayıs günü Osmanlı lağımcıları, gözetleme kulelerinden yoksun Kaligaria Kapısı civarında ikinci bir tünel daha açtı ve o da şehirdekiler tarafından fark edildi; önceki tünelde olduğu gibi Bizans lağımcılarının yine yangın çıkartacağını tahmin eden Osmanlı lağımcıları fırsat vermeden kendi tünellerini ateşe vererek kendileriyle beraber Bizans lağımcılarının da ölümüne yol açtı. Ertesi gün aynı yerde bir tünel daha keşfedildi; muhafızların döktüğü kızgın yağlar ile içerisindeki lağımcılar öldürüldü ve tünel ateşe verildi, aynı gün yakınlardaki henüz keşfedilmemiş bir Osmanlı tüneli çöktü. Şehri savunanlar arasında bulunan mühendis Jean Grant, başka tünellerin olup olmadığını öğrenmek için çalışmaya başladı ve kuşatmanın son haftasına girilirken her gün birkaç Osmanlı tüneli daha keşfedilir oldu; 23-24-25 Mayıs günleri yine aynı yerde başka tüneller bulundu. 25 Mayıs'ta fark edilen tünel surların altına ulaşmıştı; imha edilmesi halinde surların çökmesi mümkündü; Bizans lağımcıları tüneli duvarla kapatmakla yetindi.
İmparatora teslim teklifi
<div style="float: right; margin: 1em; font-size: 85%; background:#cdf; width:36em; max-width: 60%; padding:1ex"> "Şehri sana teslim etme konusuna gelince, bu ne benim ne de başka birinin yapabileceği bir şeydir. Daha açık konuşmak gerekirse, bunun için hepimizi öldürmen gerekiyor. Bu, senatomuzun oy birliğiyle aldığı karardır. Direneceğiz. Bu uğurda ölmeye de hazırız."
—İmparator XI. Konstantinos Haliç'e indirilen donanma, şehirde başlayan kıtlık, yeraltındaki savaşlar ve surlardan yüksek yürüyen kuleden sonra Osmanlı ordusunun son hücum için hazırlıkları başlamıştı; 23 veya 24 Mayıs günü II. Mehmed, eniştesi İsfendiyaroğlu Kasım Bey'i İmparator Konstantin'e elçi olarak gönderdi. Teslim olmaları halinde Konstantin ve ailesinin arzu ettikleri yere güvenle gidebileceği, halkın canına ve malına dokunulmayacağı, son olarak Paleologos Hanedanı'yla dostane ilişkilerin kurulacağı ancak teslim olmazlarsa imparator ve diğer asillerin öldürüleceği, şehir halkının esir edileceği, orduya yağma için müsaade verileceği belirtiliyordu. İmparator şehri teslim etmeyi reddetti fakat vergi vermeye hazır olduğunu belirtti. Konstantin-Mehmed arası diyalogdan hemen sonra 25 veya 26 Mayıs günü Macaristan Krallığı elçisi ordugâha geldi, kuşatmanın kaldırılmaması halinde Macar-Bizans ittifakının kurulacağını ve büyük bir Haçlı donanmasının da yola çıkmış olduğunu iletti. Bahsedilen Haçlı donanması, Konstantin'in beklemekte olduğu Jacomo Loredan komutasındaki donanmaydı ve Sakız Adası'na ulaşmıştı. Bu tehditten sonra 27 Mayıs günü Osmanlı ordugâhında toplantı yapıldı; Sadrazam Çandarlı Halil Paşa'nın endişelerine rağmen kuşatmanın sürdürülmesine ve 29 Mayıs'ta son hücumun yapılmasına karar verildi. Macar elçisi hapsedildi, hücum kararı ve günü Osmanlı ordusuna duyuruldu; şehrin fethedilmesi halinde bütün askerlerin üç gün boyunca şehri yağmalama hakkına sahip olduğu padişah tarafından ilan edildi. Ayrıca padişah, surların üzerine çıkacak ilk askere ödül vereceğini fakat savaştan kaçanları da idam ettireceğini ilan etmişti; yağma izninin çıkmasından sonra Osmanlı ordusunda şenlikler başladı ve çadırlar, gemiler ışıklandırıldı; şehirdekiler duyacak biçimde tekbir sesleri yükselmekteydi. <div style="float: right; margin: 1em; font-size: 85%; background:#cdf; width:36em; max-width: 60%; padding:1ex"> "Buradan gitmem mümkün değildir, ya ben şehri zapt ederim yahut şehir beni ölü veya diri olarak zapt eder. Eğer şehirden sulhen çekilirsen sana Aforo'yu ve kardeşlerine diğer eyaletleri vereceğim; bu suretle dost oluruz. Şayet şehre harben girecek olursam eşraf ve ayanını ve seni öldürüp halkını esir edip mallarını yağmalatırım."
—Sultan II. Mehmed Artık surlar geceleri de bombalanıyordu ve savunmacılara gedikleri kapatmak için fırsat verilmiyordu, 28 Mayıs'ta St. Romanos Kapısı'nda açılan bir gediğe giren Osmanlı birlikleri Cenevizli Giustiniani'nin birlikleriyle çarpıştı ve püskürtüldü. Çarpışma esnasında komutan Giustiniani'yle dövüşen Murad Paşa, Giustiniani tarafından öldürüldü. O gece halkın ve asillerin katılımıyla Ayasofya'da ayin yapılarak insanların görev yerlerine gitmesi için gün boyu çanlar çalındı. Surların mazgallarına yerleştirilmek üzere Venedik elçisi Bailo tarafından getirtilen yedi araba dolusu kalkan, Bizanslı hamalların istediği paranın zamanında karşılanmaması sebebiyle yerleştirilemedi ve ertesi günkü son muharebede kullanılamadı. Sabah olmadan önce Giustiniani, hasar gören yerlerin tamiratıyla meşguldü ve harap haldeki St. Romanos Kapısı'nın ardına derin bir hendek ile siper yaptırdı. Giustiniani, yaptırdığı sipere yerleştirilmek üzere birkaç top istediyse de Megadük Notaras bunu reddetti.
Muharebe
Sultan Mehmed ordusunu üç gruba ayırmıştı; ilk grup yaşlılardan ve Hristiyanlardan, ikinci grup orduya katılmış Müslüman köylülerden ve azablardan, üçüncü grup ise yeniçerilerden oluşmaktaydı. Her grubun yaklaşık 50 bin askerden oluştuğu kaydedilmiştir. Ordunun büyük kısmı ağır hasarlı St. Romanos Kapısı önlerindeydi. İmparator Konstantin ve Giustiniani de bu hattı savunmak üzere birlikleriyle beklemekteydi. 29 Mayıs Salı günü güneş doğmadan Osmanlı ordusu namaz kıldı ve mehter takımı hücum marşı çalmaya başladı. Yaşlılardan ve Hristiyanlardan oluşan ilk grubun öncelikli görevi merdivenleri surlara taşımak idi. Güneş doğmadan muharebe başlamıştı fakat surlara dikilen merdivenler derhal Bizans askerleri tarafından devriliyor, surlara yaklaşan askerler de fırlatılan taşlarla ve oklarla öldürülüyordu. Bu grubun taarruzu iki saat sürdü. Çoğunluğu imha edilen bu grup, ordugâha doğru kaçmaya başladı. Fakat bir gün önce II. Mehmed'in verdiği emir uygulandı; kaçmakta olan askerler kılıçtan geçirildi ve surlara geri dönmeleri için zorlandı. Sıra ana muharip askerlerden oluşan ikinci gruptaydı, bu grubun da hücumu başladı. Saldırı giderek St. Romanos civarında yoğunlaşıyordu fakat ikinci grubun askerleri bir türlü surlara çıkamıyor, merdivenleri dikemiyordu. Bizans askerleri kızgın yağ, grejuva, ok ve taş kullanarak bütün saldırıları püskürtüyordu. İkinci grup da bitkin düşmekteydi ve bu durum Bizans kuvvetlerinin morali üzerinde olumlu etki yaratıyordu; bir buçuk saatlik savaşın ardından ikinci gruptan da bazı askerler geri kaçmaya başladı. Savaştan kaçanlar da yine komutanlarının infazlarıyla karşılaştı ve Sultan II. Mehmed, birkaç kaçak askeri topuzuyla cezalandırdı. II. Mehmed elinde kalan son grup olan yeniçerileriyle birlikte surlara yaklaştı. Bizans birlikleri artık yorgun düşmüştü, dinç ve tecrübeli yeniçeriler saflarını bozmaksızın surlara ulaştı; bir gece önce karşı taarruz için Konstantin'in emriyle açılan Kerkoporta Kapısı, elli kadar Osmanlı askerinin içeri girmesine olanak sağlayınca Bizans askerlerinin morali bozuldu. O esnada büyük Osmanlı topu ateşlendi ve yeniçerilere bir geçit açıldı, toz bulutunun içerisinde yeniçerilerle Bizans askerlerinin çarpışması başladı. Gözetleme kulesine girmeyi başaran Osmanlı askerlerini imha eden ve yeniçerileri de püskürttüğünü gören Bizans askerleri zafer sevinci yaşamaya başladı ancak Osmanlı topu tekrar ateşlendi; geride kalan Osmanlı birliklerinin taarruzu başlamıştı. Direnci kalmayan ilk sur Osmanlıların eline geçti, azabların da desteğiyle burayı sağlama alan yeniçeriler var güçleriyle ikinci sura yönelik saldırıyı başlatmıştı.
Her iki sur da harap haldeydi ve çarpışmalar sürüyordu. Bu esnada Cenevizli komutan Giustiniani ağır yaralandı, İmparator Konstantin'in ricalarına rağmen yarasının tedavisi için limana götürüldü. Komutan Giustiniani'nin yaralandığı haberi Bizans birliklerinde bozguna yol açtı, Bizanslı askerler şehrin sokaklarında kaçışmaya başladı; Venedik ve Ceneviz askerleri de gemilerine binip kaçmak üzere limana yöneldi. Bozgunun etkisiyle güneydeki Piyi Kapısı da düştü, Osmanlı askerlerinin yağması başlamıştı. Ordunun ağırlığı şehrin merkezine doğru ilerlemekteydi, oradaki zenginlikler daha fazlaydı ve sancaktarlar bir an önce Osmanlı bayraklarını dikmek istiyordu. Öğle olduğunda şehir düşmüş ve yağma başlamıştı ancak Haliç surlarında, Vasileos, Leon, Alexius burçlarında direniş devam ediyordu; daha sonra Haliç surları düşürüldüyse de üç burç direnmeye devam etti, Giritli denizciler tarafından savunulan bu üç burç vire ile teslim oldu ve denizcilere evlerine dönmeleri için II. Mehmed tarafından izin verildi. Şehir düşerken İmparator Konstantin'e ne olduğu konusunda kesin bilgi bulunmamaktadır. Kaynakların çoğunluğu Konstantin'in savaşırken yüzünden ve sırtından aldığı kılıç darbeleriyle öldürüldüğünü belirtmektedir. Kaçışan askerlerin altında ezilerek öldüğü, kaçma fırsatı bulduğu fakat kendini astığı, kesik başının Megadük Notaras tarafından tanındığı ve diğer Müslüman ülkelere gönderildiği de iddialar arasındadır. Küçük direnişlere rağmen şehirde yağma ve talan devam ediyordu; Osmanlı denizcileri de Galata'ya çıkarak Giudecca adlı Yahudi mahallesini yağmalamaya koyuldu. Sakız Adalı Leonard'a göre rahibeler tecavüze uğradı, manastır ve kiliseler yağmalandı; 50 ilâ 60 bin sivil köle edildi. Bazı kadınların tecavüze uğramamak için intihar ettiği belirtilmektedir. Fakat bazı Osmanlı tarihçileri, sadece şüpheli görülenlerin öldürüldüğünü ve çoğu insanın sadece köle edildiğini yazmaktadır. Talandan kaçan bazı denizciler, kadırgalarıyla beraber denize açılmayı ve yağmayla meşgul olan Osmanlı donanmasını atlatmayı başarmıştı; İstanbul'un Fethi hakkında birçok bilgiye kaynaklık eden Sakız Adalı Leonard ve Niccolò Barbaro da kaçanlar arasındaydı. Yine de denizcilerin çoğunluğu esir edilmiş veya öldürülmüştü, kaptan Cabriel Trivixan esirler arasındaydı. O gün Konstantinopolis'te 300 bin Venedik dukası değerinde yağma yapıldığı tahmin edilmektedir.
II. Mehmed, vezirleri ve komutanlarıyla birlikte St. Romanos Kapısı'ndan (Topkapı) şehre girdi. Ayasofya'nın önüne gelen II. Mehmed, secdeye kapanarak toprağı öptü ve kiliseye sığınan kalabalığın köle yapılmakla yetinileceğini söyleyerek dışarı çıkmalarını istedi; canlarına dokunulmadı. Ayasofya'daki mozaikleri ve değerli mermerleri incelediği tarihî kaynaklarda geçmektedir. Bu sırada mermerleri sökmeye çalışan bir askeri görünce tepki gösterdi ve şehirdeki binaların kendi mülkü olduğunu söyledi. Hücumdan önce askerlere verdiği üç günlük yağma iznine rağmen yağma ve talanın derhal bitirilmesini, itaat etmeyenlerin idam edilmesini emretti.
Marmara surlarını savunan Şehzade Orhan, şehrin düştüğünü anlayınca surlardan aşağı atlayarak intihar etmiş ve başı II. Mehmed'e götürülmüştür. Megadük Notaras tutuklandı, sonra da idam edildi. Kuşatma boyunca Konstantin'in yanında çarpışan Giustiniani ise yaralarından dolayı öldü. İki tarafa destek veren Galata'daki Ceneviz kolonisi sakinleri diğerleri gibi saldırıya uğramaktan korkuyordu ancak Zağanos Paşa'nın telkinleriyle sakinleştirildiler, Vali Giovanni Lomellino, Galata'yı Osmanlılara teslim etti. II. Mehmed'in öldürmekle tehdit ettiği Paleologos ailesi ve birçok asil, Osmanlı donanmasının yağmayla meşgul olmasından istifade ederek Mora'ya kaçtı. Yine de kaçamayan asillerin canına dokunulmadı, esir alınan 29 Venedikli asil 800 ilâ 2000 duka altın fidyeyle serbest bırakıldı, Konstantin'in yeğeni Osmanlı sarayında yaşamına devam etti ve İslamı seçerek Mesih Paşa ismiyle sadrazamlık yaptı.
İstanbul
Hristiyanların şehirde kalabileceği duyuruldu, İslam hukukuna göre yargılanmadılar, ibadetlerini özgürce sürdürdüler ancak ata binmeleri, silah taşımaları ve askerlik yapmaları yasaklandı. Scholarius adlı bir rahip, II. Gennadios ismiyle patrik seçildi ve II. Mehmed'ten bir takım imtiyazlar aldı; patrik tarafından Ortodokslara özel mahkemeler kurulabilecekti ve bu mahkemelerin üyeleri de ruhbanlardan seçilecekti. 1461'de II. Mehmed tarafından Ermeni Patrikhanesi kuruldu ve Bursalı I. Hovagim patrik olarak seçildi. Ortodoks patriği gibi Ermeni patriği de imtiyazlar aldı; Süryani, Habeş ve Kıpti kiliseleri bu patrikhaneye bağlandı. Yahudilere de haklar tanındı, Osmanlı himayesindeki ilk hahambaşı Moş Kapsari oldu.
Padişahın koruyucu tutumu sayesinde Ayasofya tahrip edilmedi, daha sonra Ayasofya'nın camiye çevrilmesi sebebiyle mozaiklerinin sökülmesi icap etti ancak sultanın emriyle mozaikler sökülmeyerek kireçle kaplandı. 1847-1849 arası tamiratta Bizans mozaiklerinin korunmuş olduğu görüldü. Çan kuleleri yıkılmadı, geçici olarak ahşap minareler eklendi. Günümüzdeki minareler II. Selim zamanında inşa edilmiştir. Ayasofya'yla beraber çok sayıda kilise ve manastır camiye ve medreseye çevrildi. Medreselerde eğitim vermeleri ve bilim çalışmaları yapmaları için Semerkant, Bağdat, Kahire, Şam, Buhara gibi şehirlerden âlimler davet edildi. Daha sonra tamamlanan Sahn-ı Seman Medresesi'ne gelir getirmesi için bazı binalar ve araziler bağışlandı.
İstanbul'da Osmanlı hâkimiyetinin başlamasıyla beraber, demografik yapı da ciddi değişime uğradı. Şehir fethedildiğinde nüfusunun 30 ilâ 40 bin arasında olduğu tahmin edilmektedir. Başta sanatkârlar olmak üzere birçok insanın İstanbul'a iskân edilmesi emredildi; gönüllü gelenlerin istedikleri mülke sahip olabileceği duyurusundan sonra birçok insan şehre yerleşti. İstanbul çevresindeki tarım arazilerinin işlenmesi için Avrupa'da esir alınan insanlar getirildi. Bunun haricinde isyan tehlikelerinin olduğu Konya, Karaman ve Aksaray yörelerinden de mecburi iskân yapılmıştır. 1477 yılında İstanbul'un nüfus sayımı yapıldığında ortaya çıkan tablo şöyleydi;
Çandarlı Halil Paşa'nın idamı
Osmanlı Devleti için İstanbul'un Fethi'nin sonuçlarından ilki, 1 Haziran 1453'te Sadrazam Çandarlı Halil Paşa'nın azledilmesi oldu. Çandarlı Halil Paşa'nın kuşatma sırasında ordudaki olumsuz söylentilere sebep olduğu ve Bizans'tan rüşvet aldığı düşünülmekteydi ancak herhangi bir kanıt bulunamadı. Şehir düştükten sonra Megadük Lukas Notaras'ın, Çandarlı'nın Bizans'la hep iletişim içerisinde olduğunu padişaha söylemesi üzerine şüpheler kuvvetlendi ve sadrazamın mallarına el konuldu, düzenlenen divan toplantısında azledildiği bildirilerek hapse atıldı. Olayı yorumlayan tarihçilerin genel kanısı, Osmanlı Devleti'ne hizmet eden Çandarlı ailesiyle Osmanlı hanedanı arasındaki rekabetin bu idama yol açtığı yönündedir.
Yedikule Zindanlarına kapatılan Çandarlı Halil Paşa, zindandaki ilk günlerinde nazik muamele gördü. Kendisinden önce idam edilmiş başka bir vezir olmadığı ve ailesi, kısa aralıklarla 154 yıldır iktidarda olduğu için son ana kadar idam edileceğine inanmadı. Çandarlı, azlinden kırk gün sonra, 10 Temmuz 1453'te Edirne'de infaz edildi.
İdamından önce gözlerine mil çekilirken, cellat: "Padişahın yüzüne dik bakanların akıbeti işte budur." dediğinde, "Zağanos'un bayramı olsun, ahirette iki elim yakasındadır." dedi.
Çandarlı Halil'in 120.000 dukalık hazinesi ve tüm mal varlığı müsadere edildi. Kuşatmanın sürdürülmesini destekleyen devşirme Zağanos Paşa sadrazam oldu, yüksek devlet kadrolarına devşirmeler yerleştirildi ve böylece devlet üzerinde Osmanlı hanedanının otoritesi kurulmuş oldu. Diğer Türk soyluların da Osmanlı hanedanına rakip olmasından endişelenen II. Mehmed, birçoğunun mallarına el koydu ve Türk aristokrasisi saf dışı bırakıldı. Hanedanına rakip aile bırakmayan II. Mehmed, halk arasında "Fatih" diye anılır oldu. Fatih Sultan Mehmed artık divan toplantılarına katılmıyor ve halkla teması eskiye nazaran düşük tutuyordu; böylece Osmanlı padişahlarının halktan kopuk yaşamı başlamış oldu.
Düzenlenen seferler
Osmanlıların İstanbul'u almasından sonra II. Mehmed Memlûk Sultanlığı'na, Memlûk himayesindeki Mekke şerifine, Karakoyunlulara fetihnâmeler gönderdi ve bu devletlerden cevap olarak hediyeler, tebrikler geldi. Avrupa'da ise genellikle mücadele hakimdi; Fransa Krallığı ile İngiltere Krallığı arasındaki Yüz Yıl Savaşları yeni bitmiş, savaştan mağlup çıkan İngiltere'de York-Lanchester hanedanları arası mücadeleyle iç savaş çıkmış, İskandinavya'da da Danimarka Krallığı ile İsveç Krallığı arasındaki savaş bitmemişti. Rodos'un hakimi Hospitalier Şövalyeleri haricinde bütün Avrupa devletlerinden tebrik için elçiler geldi, Sırp Despotluğu'nun elçisi hediye maksatlı iki kale anahtarı getirdi fakat II. Mehmed sinirlendi, iki kalenin zaten Osmanlı himayesinde olduğunu ve Sırpların Macaristan Krallığı'yla işbirliği yaptığını söyledi. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun desteğine rağmen Papa V. Nicolaus'un Haçlı girişimleri sonuç vermedi, bilakis Cenevizliler, Eflak Prensliği ve Mora Despotluğu Osmanlı'ya vergi vereceğini duyurmuş, Venedikliler de Osmanlı'yla ticarete başlamıştı. Bundan sonra diğer Rum topraklarına ve Sırbistan'a yönelen Osmanlılar 1454-55 yıllarında Sırp Despotluğu üzerine sefer yaptı, Belgrad kuşatıldı ve Sırbistan tümüyle ilhak edildi. Mora'da ise Konstantin'in kardeşleri Tomas ile Dimitrios taht kavgasına girişti ve tam bu sırada Osmanlıların seferi başladı, 1458'de imzalanan anlaşma ile Korint teslim oldu fakat güney kesim despotluğa ve Venediklilere bırakıldı; üç ay sonra despotluktaki taht kavgası tekrar başlayınca Tomas üstün geldiyse de on bin duka altınlık vergisini vermeyince II. Mehmed taarruza geçti; her iki kardeşin de bütün kaleleri ele geçirildi ve Mora Despotluğu yıkıldı. Dimitrios Osmanlı himayesinde yaşamaya başladı, rakip kardeşi Tomas Avrupa'ya kaçtı ve Bizans tacını VIII. Charles'a satmak zorunda kaldı. Mora meselesi, Osmanlı-Venedik ilişkilerinin bozulmasına yol açtı ve 1463'te Venedik donanması iki kez Mora'ya saldırdı. Mora ile Sırbistan'ın ilhakından sonra Osmanlılar, vergi veren Limni, Midilli, Gökçeada, Eğriboz, Semadirek, Taşoz adalarını ele geçirdi.
II. Mehmet
Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fethettikten sonra Kayser-i Rûm unvanını, başka bir deyişle Roma İmparatoru unvanını almıştır. Basılan yeni paralarda da Yunanca olarak "Bizans İmparatoru" unvanını kullanmıştır. Bu unvan Batı dünyasınca da kabul edilmiştir ki 1481 tarihinde Rönesans sanatının bazı açılardan nadide örneklerinden olan ve II. Mehmet'e hediye edilen Medici Madalyonu'nda da "Bizans İmparatoru" unvanı yer almaktadır. II. Mehmet kendisini Roma İmparatoru olarak görmekte ve devletini de Roma İmparatorluğu'nun varisi saymaktaydı. Bu ideal doğrultusunda İstanbul'dan sonraki ikinci hedefi de Roma şehriydi.
Efsaneler ve söylentiler
53 günlük kuşatma çeşitli söylentilere de yol açtı.
İstanbul'un ismi
Günümüzde yaygın adıyla bilinen İstanbul'un isim kökeni hakkında farklı bilgiler mevcuttur. Niğbolu Muharebesi'nde esir düştükten sonra Osmanlıların hizmetine giren Johannes Schiltberger, anılarında Bizans hakimiyetindeki İstanbul'a ve İstanbul halkının yaşamına yer vermiştir. Schiltberger'in anılarına göre 1453'ten önce Rumlar şehre "İstimboli", Türkler ise "Stanpol" demekteydi. Galata, Rumlar ve Türkler arasında ortakça "Kalathan" diye adlandırılmaktaydı. İstanbul Boğazı ise Rumlar arasında "Hellespont", Türkler arasında "Boghes" biçiminde bilinmekteydi. Osmanlı hakimiyetindeki İstanbul, "Kostantiniyye" (Konstantin'in Şehri), "Stanpolis" (Şehre Doğru), "Dersaadet" (Mutluluk Şehri), "Asitane" (Büyük Dergah), "Makarr-ı Saltanat" (Saltanatın Merkezi) ve "Dar-ül Hilafe" (Hilafet Merkezi) gibi farklı isimlerle anıldı. Genel olarak Osmanlı padişahları İstanbul için isim seçimi yapmadı, sadece III. Mustafa İslam Şehri anlamına gelen "İslambol"u kullanmaya gayret etti. Fetihten önce de Türkler tarafından yaygınca kullanılan ve "İstanbul" isminin kökeni olduğu tahmin edilen "Stanpol", Rumca iki kelimenin birleşiminden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti döneminde resmî isim olarak sadece "İstanbul" seçildi. Tarih boyunca farklı dillerde İstanbul'a verilen isimler "Çargrad", "Konstantingrad", "Eskomboli", "Megali Polis", "Kalipolis", "Vizantion", "Nova Roma", "Alma Roma", "Bizantiya", "el-Mahsura" idi.
Yussuf Saleh
Yussuf Saleh (d. 22 Mart 1984), Etiyopyalı millî futbolcudur. AFC United'da forma giymektedir.
Balalayka (film)
Balalayka, yönetmenliğini Ali Özgentürk'ün yaptığı ve başrolleri Uğur Yücel, Cem Davran ve Yekaterina Rednikova'nın paylaştığı Türk drama filmi. Filmin ilk aşamasında başroldeki Necati karakterini Kemal Sunal oynayacaktı. Fakat Sunal'ın filmin Trabzon'daki çekimlerine gitmek için bindiği uçakta kalp krizi geçirip ölmesi sebebiyle, onun yerine Necati karakterini Uğur Yücel oynamıştır. Filmin sloganı "Kişilikleri, hayalleri, aşkları farklı ama hepsi aynı yolculukta..." şeklindeydi.
1992 Kış Olimpiyatları
1992 Kış Olimpiyat Oyunları tarihte düzenlenmiş olan 16. kış olimpiyatıdır. 1992'de Albertville, Fransa'da düzenlenmiştir. Diğer aday şehirler ise ABD'den Anchorage, Almanya'dan Berchtesgaden, İtalya'dan Cortina d'Ampezzo, Norveç'ten Lillehammer, İsveç'ten Falun ve Bulgaristan'dan Sofya idi. O yıl 1992 Yaz Olimpiyatları'da yapılmıştı. Yaz olimpiyatları ile kış olimpiyatları son kez aynı yılda yapılmıştır. Daha sonra 2 sene ara ile yapılmaya başlandı.
Kayakla atlamacı Toni Nieminen 16 yaşındayken olimpiyat altın madalyası kazanmmış ve olimpiyat tarihinde en genç altın madalya kazanan sporcu olmuştur.
Saylonlar
Saylonlar ya da İngilizce adı ile Cylons, 1978 yılından beri yenilenerek farklı senaryolarla yayınlanan Galactica serisindeki robot ırkın adıdır. Sağa sola hareket eden kırmızı nokta şeklindeki göz bölümleri bu robotların başlıca ayırt edici özelliğidir. Bu seride yer alan yapımlar şunlardır.
Saylonlar 2004
Dizi senaryosuna göre, insan tarafından yaratılan bu robotlar zamanla sahip oldukları ileri yapay zekayı kullanarak insan ırkına isyan etmişlerdir. Kendilerini geliştirip insan kılığına büründüler ve insanlığı yok etmek için insanlar arasında casusluk yaptılar. Caprica gezegenini ele geçirip, bu istiladan kaçıp Dünya'yı aramaya çıkan sürgünlerinde peşine düşerler.
İdarî olarak insan şeklinde robotlar karar alma mekanizmasında yer alırken robot görünümlü olanlar onlara hizmet eder. Bu robotların en önemli avantajı gemilerde bulunan diriliş sistemidir. Bu sistem sayesinde öldürülen bir Saylon tekrar dirilebiliyor. Dizide bir de Saylon anne ve insan babadan doğan "Hera" isimli bir kız çocuğu karakteri vardır.
Instituto Cervantes
Cervantes Enstitüsü, İspanyol hükûmeti tarafından 1991 yılında kurulan, kâr amacı gütmeyen bir kurumdur. İspanyol Edebiyatının belki de en önemli figürü, Don Kişot'un yazarı Miguel de Cervantes'in (1547-1616) adıyla anılan kuruluş dünyada İspanyol dili ve kültürünü öğretmekle görevlendirilmiş en büyük kurumdur.
Kurum, 20 farklı ülkede, İspanyol ve Hispanik Amerikan kültürü ve İspanyol dilini öğreten 54 şubeye sahiptir.
Sussex
Sussex İngiltere'nin güney doğusundaki vilayetlerinden biridir. Surrey, Kent ve Hampshire ile komşudur. Batı ve Doğu Sussex ile Brighton & Hove olacak şekilde üç bölgeden oluşur.
Aşağıkekliktepe, Yavuzeli
Aşağıkekliktepe Gaziantep ilinin Yavuzeli ilçesine bağlı bir mahalledir.
AIX
AIX (Advanced Interactive eXecutive) IBM tarafından UNIX temel alınarak geliştirilmiş bir işletim sistemidir. Sistem, UNIX System V (ilk çıktığında UNIX system III) temel alınmıştır. Bu ürün satışa sunulmadan önce, AIX Advanced IBM Unix teriminin kısaltması olarak kullanılmıştır.
Cristian Molinaro
Cristian Molinaro 30 Haziran 1983 yılında Vallo della Lucania'da doğmuştur. İtalyan sol bek oyuncusudur. Futbol kariyeri Salernitana'da başlamıştır. Bu takımda 77 maça çıkıp 1 gol atmıştır. 2005'te Siena'ya transfer olmuştur. Ve son olarak 2007 yaz transfer döneminde İtalyan devi Juventus'a transfer olmuştur.2009-2010 sezonu devre arsında bundesliga ekibi stutgart'a sezon sonuna kadar kiralık olarak verilmiştir.Büyük ihtimalle üstün performansından sonra yuvasına dönecektir.
Sharbel Touma
Sharbel Touma (d. 25 Mart 1979), İsveçli eski Süryani millî futbolcudur.
2013 Türkmenistan parlamento seçimi
2013 Türkmenistan parlamento seçimleri, 15 Aralık 2013 tarihinde Türkmenistan'da yapılan yasama seçimleridir. Ülkenin tarihinde yapılan ilk çok partili seçim olmasına rağmen seçimlere katılan her iki taraf da Devlet Başkanı Gurbangülü Berdimuhammedov'a bağlılığını ilan etti. İktidardaki Demokrat Parti meclisteki 125 sandalyeden 47'sini kazandı ve ülkenin bağımsızlığından beri ilk defa meclis çoğunluğunu kaybetti.
Arka plan
İktidardaki Demokrat Parti, Ocak 2012'de siyasi parti kurmayı kolaylaştıran yeni siyasi partiler yasasını kabul etti. Daha sonra Ağustos 2012'de Sanayici ve Girişimciler Partisi partisi kuruldu.
Kampanya
Toplam 283 aday 125 sandalyeli meclise girebilmek için yarıştı. Demokrat Parti 99 aday, Sanayici ve Girişimciler Partisi 28 aday, diğer gruplar olan kadın birliği, sendikalar ve gençlik birliği ise toplam 163 aday gösterdi
Gigabyte Technology
Halka açık şirketGigabyte Technology (GIGABYTE veya bazen GIGA-BYTE olarak kullanılır; resmi olarak GIGA-BYTE Technology Co., Ltd., Tayvan merkezli bir bilgisayar donanımları üreticisi ve dağıtıcısıdır.
Şirket halka açık olup Tayvan Menkul Kıymetler Borsası'nda işlem görmektedir, hisse numarası: TWSE: 2376.
Tarihçe
Gigabyte Technology, 1986 yılında Pei-Cheng Yeh tarafından kuruldu.
Gigabyte 'ın anakartlarında tanıtılan en önemli özelliklerinden biri Ultra Durable olarak tanıtılan, tamamen katı kapasitörler kullanılarak üretilmeleridir.. 8 Ağustos 2006'da Gigabyte, Asus ile bir ortak girişimi duyurdu. Gigabyte, Temmuz 2007'de dünyanın ilk yazılım kontrollü güç kaynağını geliştirdi.
Gigabyte tarafından, bilgisayarla iPad ve iPhoneları şarj etmek için yenilikçi bir yöntem, Nisan 2010'da tanıtıldı. Gigabyte, Intel SSD ve Smart Response Teknolojisi için yerleşik bir mSATA bağlantısına sahip dünyanın ilk Z68 anakartını 31 Mayıs 2011 tarihinde piyasaya sürdü. 2 Nisan 2012'de Gigabyte, dünyanın ilk 60A IC'li anakartını piyasaya sürdü.
Şirket, aynı zamanda Dual BIOS olarak adlandırılan ve anakartlarda olası arızalara karşı ikinci bir yedek BIOS bulundurulmasını sağlayan teknolojinin geliştiricisidir.
Ürünler
Gigabyte, hem AMD hem de Intel platformları için anakartlar tasarlar ve üretir. Aynı zamandaNvidia'nın Turing ve AMD'nin Vega ve Polaris yonga setleri dahil olmak üzere AMD ve Nvidia ile ortaklaşa bir şekilde ekran kartları kartları üretir. Gigabyte'ın bileşenleri Alienware, Falcon Northwest, CybertronPC, Origin PC ve özel olarak Technology Direct masaüstü bilgisayarlarında kullanılmaktadır.
Bağlı şirketler
Aorus, Aorus Pte'ye ait Gigabyte'ın tescilli bir alt markasıdır. Ltd., Singapur'da kayıtlı bir şirkettir. Aorus, anakartlar, ekran kartları, dizüstü bilgisayarlar, fareler, klavyeler, SSD'ler, kulaklıklar, kasalar ve CPU soğutucuları gibi oyunla ilgili ürünlerde özel olarak hizmet vermektedir.
Surrey
Surrey Birleşik Krallık, İngiltere ülkesinin Güney Doğu İngiltere birinci seviyede yerel idari birim olarak metropoliten olmayan bir kontluk ve coğrafi bakımdan ve krallık seremonileri için törensel bir kontluktur.
Surrey Kontluğu idari merkezi kontluk arazisi içinde bulunmayan ve 1965'ten itibaren Büyük Londra sınırları içinde bulunan Kingston kentindedir.
Coğrafi Konum
Berkshire, Büyük Londra, Hampshire, Kent, Doğu Sussex ve Batı Sussex kontlukları ile komşudur.
Eğitim
Surrey Kontluğu içinde ikinci derecede eğitim siteminde 52 tane seçim imtihanı ile öğrenci almayan devlet (comprehensive) okulundan oluşmaktadır. Surrey Kontluğu sınırları içinde, Waverley bölgesi haricinde bulunan ikinci derecede devlet okullarında "İleri Derece (A-level)" diploma imtihanları için hazırlanan son sınıflar (Sixth Form) bulunmaktadır. Reigate, Esher, Egham, Spelthorne, Woking ve Waverley bölgesinin tamamında ise "İleri Derece (A-level)" diploma imtihanları için hazırlanan "Sixth Form Koleji" olarak adlandırılan değişik okullar bulunmaktadır.
Surrey İngiltere'nin zengin bölgelerinden olduğu için (bazıları prestijli ikinci derecede özel okullara hazırlayıcı "Preperatory (Hazırlık) Okul" olan) 41 adet özel paralı ikinci derecede okul bulunmaktadır. Bunlar arasında İngiltere'de özel paralı en prestijli ve en ünlü 9 özel okul arasında bulunan Charterhouse Okulu da Surrey'de bulunmaktadır.
Surrey'de şu üniversiteler bulunmaktadır:
Resimler
Surrey
İldenizliler
Eldenizler, ayrıca Eldegezler, İldenizliler veya Azerbaycan Atabeyleri [Azerice: Eldənizlər] - 1136-1225'te Azerbaycan'ı, Doğu Anadolu'nu, Kuzey Irak'ı, İran'ı ve Cibal'ı yöneten tarihi bir devlet. Hanedanlığın kuruluşu Kıpçak asıllı Şemseddin İldeniz ile bağlantılıdır. Böylece Arran'ı Sultan Mesud'dan ikta olarak alan Eldeniz, gücünü kısa sürede tüm Azerbaycan'a yaydı. Eldeniz, oğulluğu Arslanşah'ı 1160 yılında hükümdar yaptıktan sonra Irak Selçuklu Devleti'nde fiilen iktidarı ele geçirdi. Şemseddin İldeniz döneminde Azerbaycan atabeylerinin toprakları Arran, Azerbaycan, Şirvan, Cibal, Hemedan, Gilan, Mazenderan, İsfahan, Rey, Musul, Kirman, Fars, Huzistan, Ahlat, Erzurum ve Meraga topraklarını içeriyordu.
Hanedanın güçlenmesi Muhammed Cihan Pehlevan dönemi ile ilgilidir. Sultan Arslanşah'ın 1175 yılında ölümünden sonra 7 yaşındaki oğlu III. Toğrul'u iktidara getiren Cihan Pehlevan, kendisini atabey ilan etti ve Şemseddin İldeniz gibi asıl gücü eline aldı. Merkezi hükûmete karşı çıkan isyanlar Atabey Muhammed Cihan Pehlevan tarafından bastırıldı ve komşu hanedanlarla dostane ilişkiler kuruldu. Cihan Pehlevan dönemi düzen dönemi olduğundan, İldenizler yönetimindeki topraklarda kültürel alanlar gelişmiştir. İldenizler'in başkenti üzerine konuşulmuş atabey zamanında Nahçıvan'dan Hemedan'a taşınmıştır.
Yüzyılın büyük şairleri Nizami ve Hakanî Atabeyler zamanında yaşamışlardır. Her iki şairin de İldeniz sarayı ile yakın ilişkileri vardır. İldenizliler döneminde mimarlık alanında bir takım ilerlemeler kaydedilmiştir. Arran ve Nahçıvan-Meraga mimarlık okulları bu dönemde gelişmiştir. Nahçıvan-Maraga mimarlık ekolünün gelişmesinde mimar Acemi'nin büyük rolü olmuştur. Yusuf bin Küseyir Türbesi, Mümine Hatun Türbesi, Göy Günbaz Türbesi, Atabayler camisi gibi mimari örnekler İldenizler dönemi ile ilgilidir.
Muhammed Cihan Pehlevan'dan sonra kardeşi Kızılarslan iktidara geldi. Kızılarslan döneminde başkent Tebriz'e taşındı. Kızılarslan hem iç savaşlara son vermiş hem de kendini padişah ilan ederek Azerbaycan atabeylerinin hakim oldukları topraklardaki gücünü yasallaştırmıştır. Sultan Kızılarslan'ın 1191'de ölümü üzerine taht savaşları yeniden başladı. Muhammed Cihan Pehlevan'ın oğulları Ebu Bekir, Amir Amiran Omar ve Kutlug İnanc bu savaşlarda kilit rol oynadı.
İktidardaki son hükümdarlar Ebu Bekir ve Özbey döneminde devlet zayıfladı ve çöktü. Her iki hükümdar da devlet işleriyle ilgilenmezler ve zamanlarını içki meclislerinde geçirmeyi seçerlerdi. Özbey zamanında Azerbaycan atabeylerinin topraklarının çoğu kaybedildi ve gücü sadece Azerbaycan ile sınırlı kaldı. Yabancı istilalara aldırış etmeyen son hükümdar Özbey'in saltanatı sırasında İldenizliler'in bütün toprakları Celaleddin Mengüberti tarafından işgal edildi. Ona karşı herhangi bir direniş göstermeyen Özbek, 1225 yılında Elince kalesinde öldü.
Hanedanlığın kökeni
İldenizliler hanedanının kurucusu Şemseddin İldeniz Kıpçaklardandır. Mirhond şöyle yazar: "Bilgili tarihçiler, eski zamanlarda Kıpçaklar ülkesinde böyle bir gelenek olduğunu bildiriyorlar: bir tüccar bir kerede 40 köle satın alırsa, satıcı bunlardan sadece otuz dokuzu'nun parasını alır ve kırkıncıyı bedavaya verirdi". Bu şekilde olmuştur ki, Sultan Mahmud zamanında bir köle tüccarı 39 köle satmış ve kırkıncı köle için para almamıştır. O köle de İldeniz'di.
İldeniz'in kökeni bazı kaynaklara göre Kafkasya Kıpçaklarından, bazılarına göre ise Orta Asya ve Horasan Kıpçaklarından gelmektedir. Harezm tarihçisi Bahaeddin Muhammed ibn Muayyad, Harezmşahların mektupları üzerine yaptığı çalışmasında Atabey Muhammed Cihan Pehlevan'a ait bir mektuptan söz eder ve Atabey'in Harzem ordularının başında Taraz'a gelen Kıpçak Uran kabilesinin reislerinden Kiran'la "akraba" olduğunu yazar. Söz edilen kabilenin çoğu, Harzem ordusuna katılıncaya kadar Müslüman değildi. Yani kabile Türk tanrısına tapınıyordu.
Hanedanlığın güçlenmesi
1136 yılında Sultan Mesud Arran'ı, atabay İldeniz'e ikta arazisi olarak verdi ve İldeniz Berde'deki konutuna doğru yola çıktı. İldeniz kısa sürede yerel emirleri yanına çekti, padişah hizmetine bağımlı olmaktan kurtuldu ve nadiren saraya geldi. Yavaş yavaş tüm Azerbaycan'ı fethetti ve küçük emirliklere boyun eğdirdi. Cüzcani, "Eldeniz Azerbaycan toprakları kontrolü altına aldı, çok çalıştı ve faaliyetlerinin izleri bu ülkede hala duruyor" diye yazıyor. Bununla bağımsız İldenizliler devletinin ve bu devleti yöneten İldenizliler hanedanının temeli atılmıştır. İldeniz'in ele geçirdiği topraklara dahil olan Nahçıvan başkent seçildi.
İktidarın ele geçirilmesi
1145-1146'da İran hakimi Boz Aba ile Rey'in hakimi Abbas ittifak kurarak merkezi hükûmete isyan ettiler. Sultan Mesud'un hacibi Abdurrahman ibn Togan Yürek de bu ittifaka katıldı. Sultan Mesud bu ayaklanmayı bastıramadığı için Atabey İldeniz'den yardım istedi. Atabey aceleyle yola çıktı ve Mesud ile birlikte Kaşan çevresindeki isyancılarla karşılaştı. İsyancılar savaşta yenildiler ve geri çekildiler. Eldeniz'in Irak Selçuklu Devleti'ndeki nüfuzu daha da arttı.
1160 yılında, Irak Selçuklu sultanı Süleyman Şah, emirlerin konuşmaları sonucu tahttan indirilip öldürüldüğünde, başta nüfuzlu soylulardan Şerafeddin Muvaffaq Gord-Boz olmak üzere komplonun organizatörleri İldiniz'e başvurarak oğlu Arslanşah'ı Hemedan'a getirmesini ve Irak saltanatının tahtına oturtmasını istediler. Kasım 1160'ta İldeniz, 20.000 kişilik bir ordunun başında Arslanşah ile Hemedan'a girdi. Burada (Rey hükümdarı İnanc hariç) devletin tüm soyluları ve emirleri tarafından karşılandılar ve ciddi bir törenden sonra Arslanşah'ı taçlandırdılar. Padişah idaresi altındaki her yerde onun adına hutbe okunurdu.
Škoda Fabia
Škoda Fabia, Çek otomobil üreticisi Škoda tarafından tasarlanan, geliştirilen ve pazarlanan küçük sınıf bir otomobildir. Škoda Felicia'nın yerini almıştır ve Volkswagen Polo ile aynı platforma sahiptir. 2007'nin Ağustos ayında 2.nesil Fabia, 2014 yılının sonunda ise 3. Nesil Fabia Paris Otomobil Fuarı'nda tanıtılmış, Ambition ve Style donanımlarıyla satışa sunulmuştur. What Car tarafından düzenlenen 2015 yılın otomobili ödülünü almış ve En iyi küçük otomobil seçilmiştir.
İldenizliler
İktidarın ele geçirilmesi
1160 yılında Şemseddin İldeniz "Büyük Atabey" unvanını alarak Irak Selçuklu Devleti'nin yönetimini fiilen devraldı. En büyük oğlu Muhammed Cihan Pehlevan sultanının hacibi oldu ve en küçük oğlu Kızılarslan, ordunun başkomutanlığına atandı.
Škoda Fabia
Güvenlik
Fabia, Euro NCAP testlerinden %81 yetişkin yolcu, %81 çocuk yolcu, %69 yaya ve %69 güvenlik yardımcısı oranları ile 5 yıldız almıştır. Ayrıca Euro NCAP tarafından 2014 yılında "Sınıfının En Güvenli Otomobili" olarak seçilmiştir. Çoklu-Çarpışma Önleyici Fren sistemi, Şehir içi Acil Fren Desteği, Sürücü Aktivite Asistanı, Adaptif Hız Sabitleyici, Şerit Takip Asistanı, Akıllı Far Asistanı, Trafik Işığı Algılama Özelliği, Yokuş Kalkış Desteği, Elektronik Lastik Basınç Monitörü başlıca güvenlik ekipmanlarıdır.
İldenizliler
İktidarın ele geçirilmesi
Atabey İldeniz'in Irak Selçuklu tahtını ele geçirmesi kolay olmadı. Arslanşah'ın karşısına 2 taht adayı çıktı. Maraga Atabey'inin kontrolünde olan Mahmud Şah ve Fars hakiminin kontrolünde olan Melik Şah. Bu iki aday, halifenin ısrarı üzerine İldeniz'e karşı harekete geçti. Ancak İldeniz hızlı hareket etti ve onların bireşmeerine izin vermedi. 2 Ağustos 1161'de Rey civarında Mahmud Şah ibn Muhammed'in ordusunu yendi. Rey'i ele geçirdi ve onu Pehlavan'ın iktası ilan etti. Ray hakimi Emir İnanç da İldeniz'in vasalı oldu.
Daha sonra İldeniz, Maraga hakimi Nusretdin Arslan-Aba'ya bir haberci göndererek Şehzade Mahmud Şah ibn Muhammed'in teslim edilmesini ve padişahın hizmetine sunulmasını talep etti. Ancak Nusretuddin, bu talebi yerine getirmeyi reddetti ve şunları söyledi:"Sultan yanımda yaşıyor!". Daha sonra Atabay İldeniz Muhammed Cihan Pehlevan önderliğinde bir ordu toplayarak Maraga Hakim'i Nusretuddin'in üzerine gönderdi. Nusreteddin, Hilat'ın hakimi Seyfeddin Bey Teymur'dan yardım istedi ve o da ordusunu yardıma gönderdi. Muhammed Cihan Pehlevan Safidrud Nehri yakınında yapılan savaşta yenildi ve Hemedan'a kaçtı. Bir süre sonra Maraga'nın hakimi Nusratuddin öldü. İldeniz, mülklerinin çoğuna el koydu ve Aksungurluları etkisi altına aldı.
Sınırların genişlendirilmesi
İldeniz'in son düşmanı, Arslanşah'ın üstün otoritesini tanımak istemeyen Pers hakimi Sungur ibn Madud 1161'de öldü. Sadece kendisinden sonra gelen Zengi ibn Madud, 1162'de padişah ve Atabey İldeniz'e vassal bağımlılığı kabul etti ve onlar adına para kesti. Aynı yıl Atabey İldeniz, Erdebil vilayetini Muhammed ibn Ağ Gush'tan aldı ve o bölgeyi oğlu Muhammed Cihan Pehlevan'ın mülküne ekledi.
1161 yılında Gürcü birlikleri İldeniz komutasındaki Dabil şehrine saldırarak 10.000 kişiyi kılıçtan geçirmiş, kadın ve çocukları çıplak olarak Gürcistan'a götürmüştür. Gürcü kadınların protestosu üzerine kıyafetleri kendilerine iade edildi. Olayı duyan Atabey İldeniz, Hilat, Maraga, Arzan al-Rum hakimlerini ve diğer emirlerini Gürcülere karşı birleştirdi. Ocak 1163'te Atabey İldeniz'in birlikleri Gürcistan'a girdi. İldeniz ve III.George birlikleri arasındaki askeri operasyon 1 ay sürdü. Aynı yılın Temmuz ayında, emirlerin birleşik kuvvetleri Gürcülere karşı ikinci bir sefer başlattı ve Eldeniz, Dabil şehrini onlardan alarak III. George'u ağır bir yenilgiye uğrattı. Ancak bu yenilgiye rağmen, Nisan 1164'te Gürcü birlikleri tekrar Dabil şehrine saldırdı ve yağmaladı. Eldeniz onları tekrar şehir dışına sürdü ve aynı yılın sonunda şehri Şeddadi emiri Fazlu'nun kardeşi Şahenşah'a verdi.
1167'de Musul Atabeyleri, Zengiler de Arslanşah'ın egemenliğini kabul ettiler. Kirman ve Huzistan hakimleri de Atabey İldeniz'in egemenliğini kabul ettiler. Böylece Atabey İldeniz döneminde Azerbaycan Atabeyleri Irak Selçuklularının bütün topraklarını ele geçirdi. Atabey'e itaat eden iller arasında Arran, Azerbaycan, Şirvan, Cibal, Hemedan, Gilan, Mazenderan, İsfahan, Rey, Musul, Kirman, Fars, Huzistan, Ahlat, Erzurum ve Maraga vardı. Selçuklu tarihçisi el-Hüseyni, "Gerçek hükümdar Atabey İldeniz'in kendisiydi. Emirleri o verdi, ikta topraklarını o dağıttı, devlet hazinesini o kontrol etti. Sultan Arslanşah ibn Toğrul'un sadece bir adı vardı".
1167-1168'de Kirman hükümdarı Tuğrul Şah öldü ve oğulları arasında iktidar mücadelesi başladı. Tuğrul Şah'ın ortanca oğlu II. Arslanşah kaçarak Hamedan'a geldi - Sultan Arslanşah'a ve Atabey İldeniz'e sığındı. 1168'de Atabey'in kuvvetleri Kirman'a girdi. II. Arslanşah Atabey'in vasalı olarak Kirman'a hakım tayin edildi.
Kuşatma 2 ay sürmesine rağmen şehir teslim olmadı. Atabey'in ve Harzemşah'ın birlikleri arasındaki savaş sonuç vermedi. Ancak İldenizliler kısa süre sonra Nişabur'u kaybetti. Böylece, daha önce İldenizlilerin bir vasalı olan Nişabur hakimi Ay-Aba, bizzat Harezmşah'ın tarafına geçti.
1168'de Maraga'nın hükümdarı Arslan-Aba, iktidara karşı tekrar isyan etti, ancak bu isyan Maragha'yı kuşatan Muhammed Cihan Pehlevan tarafından bastırıldı. Kısa bir süre sonra, ilgili tarafların eski vasallığını geri getiren bir ateşkes imzalandı. 1170 yılında Rey'ehareket eden Atabey, bu vilayeti devralarak oğlu Muhammed Cihan Pehlevan'nın iktasına kattı. Rey hakimi İnanç, Atabey'in emriyle öldürüldü.
Şemseddin İldeniz 1175 Ekim-Kasım, Arslanşah ise Aralık-Ocak aylarında öldü.
İç mücadele
Atabey İldeniz'in ölüm haberi Muhammed Cihan Pehlevan'a ulaşır ulaşmaz hemen Hemedan'dan Nahçıvan'a geçerek devlet hazinesinin ve tahtın mülkünün kontrolünü ele geçirdi. Tüm birlikleri bir araya toplayan Atabey, Sultan Arslanşah'ın kendisine karşı tavrının amacı olan olayların gidişatını beklemeye başladı.