cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benekli sırtlan
Avlanma davranışı
Benekli sırtlanlar genellikle tek başına veya iki veya üç kişilik gruplar halinde antilopları avlar. Yetişkin antilopları genellikle 60 km/saate varan hızlarda 'lik kovalamacalardan sonra yakalarlar. Kovalama genellikle bir sırtlan tarafından başlatılır, buzağılı hayvanların haricinde, antilop sürüsünden çok az aktif savunma ile karşılaşır. Antilop bazen sırtlanları suya çekerek kaçmaya çalışır; ancak sırtlanlar bu gibi durumlarda neredeyse her zaman onları yakalamayı başarır. Zebralar, sıkı gruplar halinde koşma alışkanlıkları ve aygırlara karşı saldırgan savunmaları nedeniyle, antiloplara karşı kullanılanlardan farklı avlanma yöntemleriyle avlanmak zorundadır. Tipik zebra av grupları 10 ila 25 sırtlan içerir, ancak bir sırtlanın yetişkin bir zebrayı yardımsız öldürdüğüne dair bir kayıt vardır. Bir kovalamaca sırasında, zebralar genellikle sıkı demetler halinde hareket ederler, sırtlanlar ise hilal biçiminde arkadan takip ederler. Takipler genellikle nispeten yavaştır ve ortalama 15–30 km/s hızla ilerler. Bir aygır, sırtlanlar ve sürü arasında yer almaya çalışır; ancak bir zebra koruyucu formasyonun arkasına düştüğünde, genellikle 'lik bir kovalamacadan sonra üzerine saldırır. Sırtlanlar aygırı taciz etse de, genellikle yalnızca sürüye konsantre olurlar ve aygırın saldırılarından kaçmaya çalışırlar. Aygırlardan farklı olarak kısraklar, genellikle sadece tayları tehdit edildiğinde sırtlanlara agresif tepki verirler. Antilopların aksine, zebralar sırtlanlardan kaçarken nadiren suya girer. Benekli sırtlanlar Thomson ceylanını avlarken, genellikle tek başlarına hareket eder ve öncelikle genç yavruları avlar. Hem yetişkin hem de genç ceylanlara karşı yapılan kovalamalar, 60 km/s hızla 'lik mesafeleri kapsayabilir. Dişi ceylanlar yavrularını savunmazlar; ancak zayıflık numarası yaparak sırtlanların dikkatini dağıtmaya çalışabilirler.
Beslenme
Benekli sırtlan, Hyaenidae'nin en etobur üyesidir. Kahverengi ve çizgili kuzenlerinin aksine benekli sırtlan leşçil değil, bir avcıdır. Avlanma yeteneklerini gösteren en eski çalışmalardan biri, Afrikalı yaban hayatı ekoloğu Hans Kruuk tarafından yapıldı ve Afrika'daki sırtlan popülasyonları üzerinde 7 yıllık bir çalışma sonucunda, sırtlanların aslanlar kadar avlandığı ve daha sonraki çalışmalarla bunun Afrika'nın tüm bölgelerinde ortalama olduğu gösterildi. Ancak benekli sırtlanlar, çoğu zaman ekologlar ve vahşi yaşam belgesel kanalları tarafından bile, yanlış bir şekilde leşçil olarak etiketlenmeye devam etmektedir.
Verimlilik
Benekli sırtlan, avını yeme konusunda oldukça etkilidir. En büyük toynaklı hayvanların kemiklerini parçalayıp yemekle kalmaz, aynı zamanda onları tamamen sindirebilir. Benekli sırtlanlar sadece kemik iliğini değil, kemiklerdeki tüm organik bileşenleri sindirebilir. Herhangi bir inorganik madde, neredeyse tamamı az tüylü beyaz bir tozdan oluşan dışkı ile atılır. Akbabalara diğer Afrika etoburlarından daha kolay tepki verirler ve aslan avlarının veya insan yerleşimlerinin yakınında kalma olasılıkları daha yüksektir.
Av
Batı Afrika'da, benekli sırtlan, öncelikle bazı bölgelerde evcil hayvanlara ve orta boy antiloplara saldıran bir leşçildir. Kamerun'da, benekli sırtlanların kob gibi küçük antiloplarla beslenmesi yaygındır; ancak kamış antilobu, inek antilobu, manda, zürafa, Afrika fili, topi ve demirkır antilop leşlerini de tüketebilir. Kayıtlar, Malavi'deki benekli sırtlanların, su antilobu ve impala gibi orta ve büyük boyutlu toynaklı hayvanlarla beslendiğini göstermektedir. Tanzanya'nın Selous Av Sahası'nda yaşayan benekli sırtlanlar, öncelikle antilopları avlar, ardından manda, zebra, impala, zürafa, kamış antilobu ve inek antilobu gelir. Uganda'da ise türün öncelikle kuşlar ve sürüngenleri avladığı, Zambiya'da ise leşçil olarak kabul edildiği düşünülmektedir.
Benekli sırtlanların balık, kaplumbağa, insan, siyah gergedan, su aygırı buzağıları, genç Afrika filleri, pangolinler ve pitonları yakaladığı da görülmüştür. Kruger Ulusal Parkı'nda bir yetişkin ya da alt yetişkin su aygırı öldüren dört sırtlanın en az bir kaydı mevcuttur. Benekli sırtlanlar, kamp alanları çevresinde çizme ve kemer gibi deri eşyaları tüketebilir. Jane Goodall, benekli sırtlanların arabaların dış ve iç donanımlarına saldırdığını ya da vahşice oynadığını kaydetti ve türün arabaların lastiklerini yedikleri düşünülmektedir.
Beslenme alışkanlıkları
Benekli tek bir sırtlan, öğün başına en az 14,5 kg et tüketebilir ve beslenirken birbirlerine karşı agresif davranmalarına rağmen, aslanlarda olduğu gibi kavga etmekten ziyade, çoğunlukla yeme hızıyla birbirleriyle rekabet ederler. Benekli sırtlanların bir ceylan yavrusunu yemesi iki dakikadan az zaman alırken 35 sırtlan, yetişkin bir zebrayı 36 dakikada tamamen tüketebilir. Benekli sırtlanlar fazla suya ihtiyaç duymazlar ve genellikle sadece 30 saniye su içerler.
Benekli sırtlanlar, bozulmamış bir leşle beslenirken, önce bel çevresindeki ve anal bölgedeki eti tüketirler, daha sonra karın boşluğunu açarak yumuşak organlarını dışarı çıkarırlar. Mide, mide duvarı ve içeriği tüketildikten sonra sırtlanlar, akciğerleri, karın ve bacak kaslarını yerler. Kasları tükettikten sonra, leşi parçalara ayırıp daha rahat bir şekilde yemek için taşırlar. Benekli sırtlanlar, avlarını suda yeme konusunda da ustadırlar. Suda yüzen leşten ısırık almak için altına dalıp daha sonra yutmak için yeniden yüzeye çıktıkları gözlenmiştir.
Aslanlar
Benekli sırtlanların ve aslanların aynı coğrafi bölgeyi işgal ettiği yerlerde, iki tür aynı ekolojik nişi işgal eder ve bu nedenle birbirleriyle doğrudan rekabet halindedir. Bazı durumlarda, besinsel örtüşme oranı %68,8'e kadar çıkabilir. Aslanlar, öldürülmedikleri veya taciz edilmedikleri sürece, genellikle benekli sırtlanları görmezden gelirler. Sırtlanların aslanların avlarını çaldıklarına dair yaygın bir yanılgı vardır; ancak çoğu zaman tam tersidir ve aslanlar, benekli sırtlanların avlarını kolaylıkla çalarlar. Ngorongoro Krateri'nde, aslanların büyük ölçüde sırtlanlardan çaldıkları avlarla beslenmesi yaygın bir durumdur. Aslanlar, sırtlanların beslenme çağrılarını hızlı bir şekilde takip ederler. Bu durum, sırtlanların beslenme esnasında kasede kaydedilen çağrılarının çalınmasıyla birlikte, her seferinde aslanların tekrar tekrar yaklaştığı saha deneyleriyle ispatlanmıştır.
Benekli sırtlanlar, aslanların avlarıyla karşılaştıklarında, ya oradan ayrılırlar ya da 30-100 metre mesafeden aslanların yemeyi bitirmesini sabırla beklerler. Bazı durumlarda, benekli sırtlanlar aslanlarla birlikte beslenecek kadar cesurdur ve bazen aslanları öldürmeye zorlayabilir. Bu çoğunlukla sırtlanların daha cesur olduğu gece vakti meydana gelir. Benekli sırtlanlar, sayıları 4:1'den fazla ise, erkeklerin refakat etmediği dişi aslan gruplarına karşı genellikle üstün gelir. Bazı durumlarda ise sayıca 5:1 üstünken iki gurur erkeğini alt ettikleri görülmüştür.
Çitalar ve parslar
Çitalar ve parslar tercihen benekli sırtlanlar tarafından avlananlardan daha küçük hayvanları avlasa da, sırtlanlar fırsatını bulduklarında rakiplerinin avlarını çalacaktır. Çitalar genellikle sırtlanlar tarafından kolayca sindirilir ve çok az direnç gösterirler, parsların özellikle erkek bireyleri sırtlanlara karşı koyabilir. Sırtlanları avlayan bazı erkek leoparların kayıtları vardır. Sırtlanlar yine de parslar için tehlikeli rakiplerdir. Benekli sırtlanın neden olduğu yaradan dolayı oluşan sepsis enfeksiyonundan ölen genç yetişkin bir erkek parsın en az bir kaydı vardır. Timbavati Av Hayvanları Koruma Alanı'nda, genç bir sırtlan pars tarafından öldürüldükten sonra, iki benekli sırtlanın intikam almak için genç bir parsı öldürdükten sonra yedikleri bir vaka da mevcuttur.
Afrika yaban köpekleri
Benekli sırtlanlar, avlarını çalmak için Afrika yaban köpeklerinin sürülerini takip ederler. Genellikle yaban köpeklerin dinlendiği alanları inceleyerek buldukları yiyecek kalıntılarını tüketirler. Yalnız sırtlanlar, yaban köpeklerine bir avlanma esnasında yaklaşırken dikkatli bir şekilde yaklaşırlar ve bu esnada köpekler tarafından saldırıya uğrayabilecek olsalar da fark edilmeden bir parça et alıp kaçmaya çalışırlar. Gruplar halinde hareket ettiklerinde, benekli sırtlanlar köpek avlarını yağmalama konusunda başarılıdır; ancak köpeğin birbirine yardım etme eğilimi, onları nadiren aynı anda çalışan benekli sırtlanlara karşı avantajlı hale getirir. Benekli sırtlanlardan leş çalan köpek vakaları nadirdir.
Her ne kadar yaban köpeği sürüleri yalnız sırtlanları kolayca püskürtebilse de, genel olarak, iki tür arasındaki ilişki sırtlanlar için tek taraflı bir kazançtır, yaban köpeği yoğunlukları yüksek sırtlan popülasyonları ile negatif olarak ilişkilidir.
Çakallar ve kurtlar
Kara sırtlı ve çizgili çakal ile Afrika altın kurtları sırtlanlarla birlikte beslenirler; ancak çok yaklaşırlarsa kovalanırlar. Çakallar ve kurtlar genç hayvanları takip etme ve yakalama konusunda etkili olduğundan, benekli sırtlanlar ceylanın yavrulama mevsiminde bazen çakalları ve kurtları takip eder. Sırtlanlar kurt etini kolayca yemezler; dört sırtlanın bir altın kurdu yemesinin yarım saat sürdüğü bildirilmiştir. Genel olarak, bu iki hayvan genellikle yiyecek veya yavrular söz konusu olmadığında birbirlerini görmezden gelir.
Diğer rakipler
Avlarını yakalamak ve saklamak için kolayca suya girmelerine karşın, benekli sırtlanlar timsahların bulunduğu sulardan kaçınır ve genellikle Nil timsahlarından uzakta güvenli bir mesafede dururlar. Son gözlemler, Afrika kaya pitonlarının yetişkin benekli sırtlanları avlayabildiğini göstermiştir.
Vücut dili
Benekli sırtlanlar iletişimde karmaşık bir duruş setine sahiptir. Korktuklarında, kulakları düz bir şekilde katlanır ve bu genellikle dişlerinin açığa çıkması ve yelelerinin düzleşmesi ile birleşir. Diğer sırtlanlar veya vahşi köpekler tarafından saldırıya uğradığında, sırtlan arka kısmını alçaltır. İddialı bir saldırı öncesinde ve sırasında, başı ile kulakları eğik, ağzı kapalı, yelesi dik bir konumdayken arka kısmını yüksekte tutar. Kuyruk, genellikle nötr olduğunda aşağı sarkar. Ancak duruma göre pozisyon değiştirir. Bir saldırgandan kaçma eğilimi yüksek olduğunda, kuyruk karnın altında kıvrılır. Bir saldırı sırasında veya heyecanlandığı durumlarda kuyruk arkaya doğru taşınır. Dik bir kuyruk her zaman düşmanca bir karşılaşmaya eşlik etmez; çünkü zararsız bir sosyal etkileşim meydana geldiğinde de ortaya çıktığı gözlemlenmiştir. Kuyruklarını sallamamalarına rağmen, benekli sırtlanlar baskın hayvanlara yaklaşırken ya da kaçmak için hafif bir eğilim olduğunda kuyruklarını sallarlar. Baskın bir hayvana yaklaşırken, ast benekli sırtlanlar teslim olarak ön ayaklarının dizleri üzerinde yürürler. Klan üyeleri arasında selamlama törenleri birbirine paralel duran ve zıt yönlere bakan iki bireyden oluşur. Her iki birey de arka ayaklarını kaldırır ve birbirlerinin anogenital bölgesini yalar. Bu selamlama törenleri sırasında, hem erkeklerde hem de dişilerde penis veya sahte penis genellikle sertleşir. Ereksiyon genellikle baskınlıktan ziyade bir teslimiyet işaretidir ve dişilere nazaran erkeklerde daha yaygındır.
Sesler
Benekli sırtlan, çığlık, hızlı çığlık, homurdanma, inilti, yavaş ses, kıkırdama, bağırma, hırıltı, yumuşak homurtu, yüksek sesli kahkaha, mızmızlanma ve yumuşak ciyaklama arasında değişen geniş bir ses aralığına sahiptir. Çılgınca kahkahalarla birlikte yüksek sesle "voo-oop" çağrısı, Afrika'nın en tanınan sesleri arasındadır. Genellikle, çok yüksek perdeli çağrılar korku veya boyun eğme durumunu belirtirken, yüksek sesli, düşük perdeli çağrılar saldırganlığı ifade eder. Gülme perdesi sırtlanın yaşını belirtirken, sırtlanlar ses çıkardığında kullanılan notaların sıklığındaki farklılıklar hayvanın sosyal sıralaması hakkında bilgi verir.
Hastalıklar ve parazitler
Benekli sırtlanlar bruselloz, sığır vebası ve anaplazmoz ile enfekte olabilir. Çeçe sineklerinden doğrudan enfeksiyonla değil, zaten enfekte olmuş otçulları tüketerek hastalığı kapan Trypanosoma congolense'e karşı savunmasızdırlar. Serengeti'deki yetişkin benekli sırtlanların; kuduz, köpek herpes, köpek bruselloz, kanlı ishal, kedi kalisivirüsü, leptospiroz, sığır brusellozu, sığır vebası ve anaplazmoza karşı antikorlara sahip olduğu bilinmektedir. 1993-94 köpek gençlik hastalığı salgını sırasında, moleküler çalışmalar sırtlanlardan ve aslanlardan izole edilen virüslerin, köpeklerdeki en yakın köpek gençlik virüsü ile karşılaştırıldığında birbirleriyle daha yakından ilişkili olduğunu gösterdi. Benekli sırtlanlarda köpek gençlik hastalığının kanıtı da Masai Mara'da kaydedildi. Kuduz, sırtlanlarda klinik semptomlara neden olmaz veya bireyin sağkalımını ya da ömrünü etkilemez. Birkaç sırtlandan alınan tükürük örneklerinin analizleri, türün kuduz vektörü olma ihtimalinin düşük olduğunu ve bu sebeple türlerin hastalığı tür içinden değil diğer hayvanlardan kaptığını gösterdi. Kenya'nın kuzeyindeki benekli sırtlanlarda, Dipetalonema dracuneuloides'in mikrofilaryası kaydedildi. Türün, hiçbiri insanlara zararlı olmayan Taenia cinsinden en az üç şerit türü taşıdığı bilinmektedir. Aynı zamanda Serengeti, Kenya ve Güney Afrika'daki sırtlanlar da, Hepatozoon cinsinin protozoa parazitlerini taşır. Benekli sırtlanlar, otoburlarda hayata başlayan çeşitli parazitlerin yaşam döngülerinde ev sahibi olarak görev yapabilir. Örneğin; Taenia hyaenae ve T. olnogojinae sırtlanlarda yetişkin evrelerinde görülürler. Trichinella spiralis, sırtlan kaslarında kist olarak bulunur.
Menzil, habitat ve nüfus
Benekli sırtlanın menzili bir zamanlar, Avrupa'da İber Yarımadası'ndan Ural Dağları'na kadar uzanmaktaydı ve sırtlanlar burada en az bir milyon yıl mevcuttu. Uzak Doğu Rusyası'nda da kalıntılar bulundu ve sırtlanların oradaki varlığının, Kuzey Amerika'nın kolonileşmesini geciktirmiş olabileceği teorisi ortaya atıldı. Avrasya'da bu türün yok olmasının nedenleri hâlâ büyük ölçüde bilinmemektedir. En azından Batı Avrupa'da benekli sırtlanların neslinin tükenmesi, 12.500 yıl önce otlaklardaki bir düşüşle aynı zamana denk geldi. Avrupa, benekli sırtlanların tercih ettiği ova habitatlarında büyük bir kayıp yaşadı ve karışık ormanlık alanlarda buna bağlı bir artış yaşadı. Benekli sırtlan popülasyonları, yaklaşık 20.000 yıl önce azalmaya başladı, Batı Avrupa'da 14 ila 11.000 yıl önce ve bazı bölgelerde daha erken tarihlerde tamamen yok oldu.
Benekli sırtlan tarihsel olarak Sahra Altı Afrika'da yaygındı. En aşırı çöl koşulları, tropikal yağmur ormanları ve Alp Dağları'nın tepeleri dışında tüm habitatlarda bulunur. Şu anki dağılımı özellikle Batı Afrika'da olmak üzere pek çok yerde düzensizdir. Nüfus, korunan alanlarda ve çevredeki arazide yoğunlaşmıştır. Etiyopya, Kenya, Tanzanya, Botsvana, Namibya ve Güney Afrika'nın Transvaal bölgelerinin geniş alanlarında sürekli bir dağılım vardır. 1770'li ve 1780'li yıllarda güney ve batı Güney Afrika'da hâlâ yaygın olan türler, Cape Yarımadası ve Cape Flats'te ve bugünkü Somerset West, Riviersonderend, Mossel Körfezi, George, Joubertina, Gamtoos Nehri, Jansenville, Cannon Rocks, Alice, Onseepkans ve Augrabies Şelaleleri'nde kaydedilmiştir.
Türler yarı çöllerde, savanlarda, açık ormanlık alanlarda, yoğun kuru ormanlık alanlarda ve 4.000 m yüksekliğe kadar dağlık ormanlarda yaşarlar. Tropikal yağmur ormanlarında ve kıyı bölgelerinde azdır veya hiç yoktur. Batı Afrika'da tercih ettikleri habitatlar, Gine ve Sudan savanalarıdır ve yoğun kıyı ormanları kuşağında bulunmamaktadır. Benekli sırtlan, ideal habitatlarda, diğer sırtlan türleri de dahil olmak üzere diğer büyük etoburlardan daha fazladır. Bununla birlikte, çizgili ve kahverengi sırtlan, çöl ve yarı çöl bölgelerindeki benekli türlerden daha fazla yoğunlukta bulunur. Sistematik sayımlara dayalı nüfus yoğunlukları, km2 başına 0,006 ila 1,7 kişi arasında önemli ölçüde farklılık göstermektedir.
Tarih öncesi
Benekli sırtlan (mağara sırtlanı alt türleri), Fransa'daki Üst Paleolitik kaya sanatının birkaç örneğinde tasvir edilmiştir. Chauvet Mağarası'ndan bir resim, iki bacağı olan, başı ve ön kısmı iyi ayırt edilebilir benekli renk desenine sahip, ana hatlarıyla çizilen ve profilde temsil edilen bir sırtlanı tasvir etmektedir. Numunenin dik profili nedeniyle, resmin başlangıçta bir mağara ayısını tasvir etmek için tasarlandığı; ancak daha sonra sırtlan olarak değiştirildiği düşünülmektedir. Lascaux'da, mağaranın Divertikül ekseni olarak bilinen bölümünde, bir sırtlanın kırmızı ve siyah bir kaya resmi bulunmaktadır. Tasvir, profilde dört uzuvlu, dik sırtlı bir hayvanı göstermektedir. Yanlar da dahil olmak üzere, gövde ve uzun boyunda benekler mevcuttur. Ariège'deki bir mağarada yer alan görüntü, proksimal taraftaki hayvanın ön ayağının bir kısmına sorunsuz bir şekilde geçen, uzun bir boynun bir kısmını temsil eden, eksik olarak çizilmiş ve derin oyulmuş bir figürü göstermektedir. Dordogne'daki Le Gabillou Mağarası'ndaki bir görüntü, frontal görünümde bir kafa ve profilde ön ayağın bir kısmı ile uzun bir boynu olan, derinden oyulmuş bir zoomorfik figürü göstermektedir. Büyük yuvarlak gözleri ve birbirinden uzağa konumlanmış kısa, yuvarlak kulakları vardır. Bir tebessümü çağrıştıran geniş, çizgi gibi ağzı vardır. Başlangıçta kompozit veya zoomorfik bir melezi temsil ettiği düşünülse de, geniş ağzı ve uzun boynu nedeniyle bir benekli bir sırtlan olması muhtemeldir.
Paleolitik Kaya sanatındaki sırtlan tasvirlerinin görece kıtlığı, hayvan ibadeti hiyerarşisinde sırtlanın daha alt sırada olmasına bağlı olarak teorize edilmiştir; benekli sırtlanın görünüşü muhtemelen Buz Devri avcıları için çekici değildi ve av olarak aranmıyordu. Ayrıca, mağara aslanı ya da mağara ayısı gibi ciddi bir rakip değildi ve mamut ya da tüylü gergedanın etkileyiciliğinden yoksundu.
Afrika'da
Tanzanya'daki Mbugwe kültüründe, benekli sırtlan büyücülükle bağlantılıdır. Mbugwe folkloruna göre, her cadı, "gece sığırı" olarak adlandırılan ve görünmez bir işaretle damgalanmış bir veya daha fazla sırtlana sahiptir. Tüm sırtlanların cadılara ait olduğu ve aslında vahşi sırtlanların var olmadığı söylenir. Emziren dişi benekli sırtlanların her gece sahipleri tarafından sırtlan yağı yapmak için sağıldığı ve ayrıca binek olarak kullanıldığı söylenir. Bir cadı bir sırtlan bineği edindiğinde, kurbanları büyülemek ve sabah olmadan eve sağ salim dönmek için onu uzak diyarlara sürer. Mbugwe'ler sırtlanları öldürmenin tehlikeli olduğunu; çünkü sırtlan ve sahibi arasındaki bağın çok güçlü olması sebebiyle, böyle bir durumda muhtemelen sahibi olan cadının intikam arayışına gireceğini düşünürler. Bu tehlikeyi ortadan kaldırmak için, öldürülen bir sırtlanın genellikle kulakları, kuyruğu ve ön bacakları kesilerek gömülür; çünkü bunlar cadıların damgasıyla işaretlenmiş olması gereken parçalardır. Tanzanya'nın Mtwara bölgesinde, sırtlan ağlarken geceleri doğan bir çocuğun büyük olasılıkla büyüdüğü zaman bir hırsız olacağına inanılır. Aynı bölgede, sırtlan dışkısının bir çocuğun erken yaşta yürümesini sağladığına inanılmaktadır, bu nedenle o bölgede giysilerine sırtlan dışkısı sarılı çocuklar görmek olağan bir durumdur.
Tanzanya'nın Kaguru ve Güney Senegal'in Kujamaat halkları, sırtlanları gıda olarak tüketilmeyen ve açgözlü hermafroditler olarak görmektedir. Buda adlı efsanevi bir Afrika kabilesi, sırtlanlara dönüşebilen üyeleri barındıran bir kabiledir. Gine-Bissau'nun Mansôa sektöründe de benzer bir efsane vardır. Bu "werehyenalar" keşfedildiğinde infaz edilir; ancak öldürüldüklerinde insan formlarına geri dönmezler. Gogo folkloru, benekli sırtlanı ölümün kökenine bağlar; bir masalda sırtlan, insanlığın ölümsüzlüğe ulaşmasını engeller, böylece onun cesetleri yemeye devam etmesini sağlar. Benzer bir hikâye Merular arasında da vardır. Hikâyelerinde, yüce tanrı Murungu, insanlığa ölümden sonra yeniden doğacaklarını bildirmek için bir köstebek gönderdi. Sırtlan, bu durumun onu cesetlerden mahrum bırakacağından korkarak, köstebeğin mesajı iletmesini engelledi. Madi ve Nuer mitolojisi, benekli sırtlanı cennet ve yeryüzü arasındaki ayrıma bağlar. Mitolojiye göre, insanlık bir zamanlar gökyüzünde bir sığır derisi ipi aracılığıyla yaradan ile temas halindeyken, o ip daha sonra aç bir sırtlan tarafından kesildi. Benekli sırtlan, bazı Pedi kabileleri için kutsal bir totem hayvanıdır ve derisi genellikle reisler tarafından cübbe olarak, kemikleri ise ilahi enstrümanlar olarak kullanılır. Etiyopya Ortodoks Tevhîdî Kilisesi doktrinine göre sırtlanlar, cinsel sapkınlığı ve kanunsuzluğu temsil eden kirli hayvanlardır. Mısırlı Aziz abba (Baba) Asfonili Matewos sırtlanlarla ilişkilendirildi. Bir masal, çukurda mahsur kalmış bir yavruyu nasıl kurtardığını ve annesinin ayaklarını nasıl minnetle yaladığını anlatır. Etiyopya folklorunda, "Sırtlanların Kralı" olarak adlandırılan bir albino sırtlan büyük bir güç olarak tanımlanır. Etiyopya'daki bazı etnik gruplar kendilerini sırtlanlarla ilişkilendirir. Gurage, geleneksel olarak atalarının sırtlanları binek olarak kullanarak Arabistan'dan Etiyopya'ya göç ettiğine inanır. Dorze geleneğinde, en yüksek Demuṣa rahipleri sırtlanları kontrol etme yeteneğine sahiptir ve onları temerrüde düşen borçluları cezalandırmaları için gönderirler.
Benekli sırtlanlar, bazı Afrika kültürlerinin ritüellerinde belirgin bir şekilde yer almaktadır. Benin ve Güneybatı Nijerya'daki Yoruba halkının Gelede kültünde, şafak vaktinde èfè töreninin sona erdiğini bildirmek için benekli bir sırtlan maskesi kullanılır. Benekli sırtlan genellikle diğer etoburların yemeklerini bitirdiğinden, her şeyin sonucuyla ilişkilendirilir. Etiyopya'nın Harar kentinde, benekli sırtlanlar, sırtlanların varlığının şeytanları uzak tuttuğuna inanan ve onlara falcılık gibi mistik özellikleri ilişkilendiren kent sakinleri tarafından düzenli olarak beslenir.
Batı kültüründe
Benekli sırtlan hakkındaki geleneksel Batı inançlarının izleri, bu türleri leşçil, korkak ve potansiyel olarak tehlikeli bir hayvan olarak tanımlayan Aristoteles'in Hayvanların Tarihi Üzerine adlı eserine kadar uzanmaktadır. Ayrıca sırtlanın köpekleri çekmek için öğürme seslerini nasıl kullandığını da anlatmıştır. Aristoteles, Generation of Animals adlı eserinde, benekli sırtlanın hermafrodit olduğu yönündeki yanlış inancı eleştirdi (muhtemelen dişinin erkeksi cinsel organının neden olduğu kafa karışıklığından kaynaklanıyordu); ancak fiziksel açıklamaları çizgili sırtlanla daha tutarlıydı. Gaius Plinius Secundus, Aristoteles'in tarifini desteklese de, sırtlanın insan seslerini taklit edebileceğini daha da detaylandırdı. Ek olarak, Magi arasında sırtlanın nasıl büyük saygı gördüğünden ve sırtlanın vücut parçalarının farklı hastalıkları iyileştirebileceğinden, koruma sağlayabileceğinden ve insanlarda cinsel isteği uyandırabileceğinden de bahsetti.
Pagan hikâyelerine Hristiyan ahlaki ve mistik öğretisinin ruhunu aşılayan Physiologus'un yazarı, sırtlanın hermafrodit olduğu efsanesini yeniden canlandırdı. Yazar, bu türü ne "erkek ne de dişi, yani ne sadık ne de sadakatsiz" olan "çift fikirli erkeklerle" karşılaştırdı. Ayrıca, "İsrailoğulları, başlangıçta yaşayan Tanrı'ya hizmet ettikleri için bu hayvan gibidirler; ancak daha sonra zevk ve şehvete düştükleri için putlara taptılar" demiştir. Orta Çağ'daki Bestiarum vocabulum adlı kitapta, Physiologus'un tanımlarını benimsedi; ancak hayvanın ölümcül alışkanlıkları hakkında daha ayrıntılı bilgiye değindi. Bu kitap neredeyse her zaman insan cesetleri ile beslenen sırtlanları tasvir etmektedir. Bu tasvirler büyük ölçüde Aristoteles ve Gaius Plinius Secundus tarafından verilen tanımlara dayanıyordu; ancak hayvanlarda beneklerin veya başka vücut işaretlerinin bulunmaması nedeniyle yazarların sırtlanları ilk elden görmüş olma ihtimalleri çok düşüktür.
15. ve 16. yüzyıllarda, Afrika'ya giden gezginler, türler hakkında daha fazla tanım yaptı. Leo Africanus, bacaklarını ve ayaklarını erkeklerinkine benzer şekilde tanımlayarak sırtlanla ilgili bazı eski kavramları tekrarladı. 1551'de İsviçreli doğa bilimci Conrad Gesner, sırtlanın hermafroditizmi inancını reddetti ve aynı adı taşıyan androjen bir balıkla ilgili kafa karışıklığından kaynaklandığını teorileştirdi. Sırtlan kategorisine, sırtlan ve dişi aslan arasında bir melez olarak kabul edilen "Crocotta" adlı Etiyopyalı dört ayaklı hayvan da dahil olmak üzere üç hayvan daha ekledi. Thomas Browne, ayrıca sırtlanın sözde hermafroditizmine karşı çıkarak, tüm hayvanların kendi "Cinsiyet Yasasına" uyduğunu ve hermafroditin bunu ihlal edeceğini belirtti. Walter Raleigh, Nuh'un gemisi'nde hayatta kalan tüm hayvan türlerine nasıl uyum sağlayabileceğini rasyonalize etmek için, sırtlanların tilkiler ve kurtlar arasında melez olduğunu ve Büyük Tufan'dan sonra ortaya çıktığını yazdı. Shakespeare'in Size Nasıl Geliyorsa ve George Chapman'ın Eastward Hoe'su da dahil olmak üzere, İngiliz edebiyatının sayısız çağdaş örneklerinde benekli sırtlanın çıkardığı seslere atıfta bulunulmaktadır. John Milton, Samson Agonistes adlı eserinde, türleri Delila ile karşılaştırır.
18. ve 19. yüzyılların doğa tarihçileri, sırtlanlarda hermafroditizm hikâyelerini reddettiler ve benekli ve çizgili sırtlan arasındaki farkları tanıdılar. Ancak, türlerin leşle beslenme alışkanlıklarına, mezarları soyma potansiyellerine ve korkaklıklarına odaklanmaya devam ettiler. 20. yüzyılda Batı ve Afrika'daki benekli sırtlan klişeleri birleşti; Hem Ernest Hemingway'in Afrika'nın Yeşil Tepeleri adlı kitabında hem de Disney'in Aslan Kral filminde, Afrika sırtlan tasvirlerinde yaygın olan oburluk ve komik aptallık özellikleri, sırtlanların korkak ve çirkin olduğu Batı algısına eklendi.
Çiftlik hayvanları avcılığı
Benekli sırtlan, çiftlik hayvanlarını hedef alırken öncelikle sığır, koyun ve keçileri avlar, ancak Etiyopya'nın Tigray Bölgesi'nin güney kısımlarında tercihen eşekleri hedef alır. Çiftlik hayvanlarına verilen zarar raporları genellikle doğrulanmamıştır ve bir leşle beslenen sırtlan hayvanı öldürmekle karıştırılabilir. Bir türün çiftlik hayvanlarını hedefleme oranı, hayvancılık uygulamaları, yabani avların bulunabilirliği ve atık gibi insanla ilişkili organik madde kaynakları da dahil olmak üzere bir dizi faktöre bağlı olabilir. Güney Afrika'nın doğu Cape eyaletinde aşırı öldürme vakası kaydedildi. Hayvanların dikenli çitlerle çevrildiği ve evcil köpeklerin bulunduğu bölgelerde, çiftlik hayvanlarına yapılan saldırılar daha az olma eğilimindedir. Kenya'nın kuzeyinde yapılan bir araştırma, sırtlanların tüm çiftlik hayvanlarını avlama vakalarının %90'ının dikenli çitlerle korunmayan alanlarda meydana geldiğini ortaya çıkardı.
İnsanlara saldırılar
Çoğu memeli yırtıcı hayvan gibi, benekli sırtlan da insanların varlığında genellikle ürkektir ve Afrika etoburları arasında en yüksek kaçış mesafesine (300 metreye kadar) sahiptir. Bununla birlikte, sırtlanların insanları yakından takip ettiği bilinen gece boyunca bu mesafe azalır. Benekli sırtlanlar modern zamanlarda insanları avlasa da, bu tür olaylar nadirdir. bBununla birlikte, benekli sırtlanlar tarafından insanlara yapılan saldırılar muhtemelen eksik rapor edilmektedir. İnsan yiyen benekli sırtlanlar çok büyük örnekler olma eğilimindedir; 1962'de Malavi'ni Mlanje şehrinde, 27 kişinin öldürülmesinden sorumlu olan bir çift insan yiyen sırtlan, vurulduktan sonra ağırlığındaydı. Benekli sırtlanların kurbanları genellikle kadın, çocuk ve hasta ya da güçsüz erkeklerdir. En fazla saldırı, birçok insanın açık havada uyuduğu Eylül ayında meydana gelir ve çalı yangınları, sırtlanların vahşi av hayvanlarını avlanmasını zorlaştırır.
1903'te Hector Duff, Angoniland'ın Mzimba bölgesindeki benekli sırtlanların şafak vakti insanların kulübelerinin önünde bekleyip, kapılarını açtıklarında onlara saldırdıklarını yazdı. 1908-09'da Uganda'da, benekli sırtlanlar, Afrika tripanosomiyazisi hastalığından muzdarip olan insanları, kamplarda dışarıda uyurken düzenli olarak öldürdüler. Benekli sırtlanlardan, özellikle insanların dışarıda uyuduğu sıcak mevsimde, geceleri ara sıra insanlara saldırdıkları bilinen Malavi'de yaygın olarak korkulmaktadır. Sırtlan saldırıları, Malavi'nin Michesi Dağı'nın kuzeyindeki Phalombe ovasında yaygındı. 1956 ile 1957'de beş ve 1958'de altı ölüm kaydedildi. Bu örnek, sekiz kişinin öldürüldüğü 1961 yılına kadar devam etti. 1960'larda, Uçan Doktorlar Kenya'daki insanlara yönelik iki düzineden fazla sırtlan saldırısı vakası aldı. Dünya Doğayı Koruma Vakfı'nın 2004 yılında yayınladığı bir anekdot, Mozambik'te 12 aylık bir süre boyunca Tanzanya sınırı yakınındaki 20 km'lik bir yol boyunca benekli sırtlanlar tarafından 35 kişinin öldürüldüğünü gösterdi.
Şehir sırtlanları
Afrika'nın bazı bölgelerinde, benekli sırtlanlar, hayvan gruplarının veya "klanlarının" bir tehdit haline geldiği metropol bölgelerini sık sık kullanmaya başladı. Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'nın, çöplüklerden beslenerek ve vahşi köpek ve kedileri avlayarak hayatta kalan bin kadar sırtlan barındırdığı tahmin ediliyor. Bunların dışında sırtlanların saldırdıkları arasında, evsiz insanlar da vardı. 2013 yılında, Hilton Oteli'nin yakınındaki kampta, annesinden kaçırılan bir erkek bebek sırtlanlar tarafından öldürüldü. Hayvanlardan 40 kadarının İngiliz Büyükelçiliği binasını çevreleyen çitin yanında görüldüğü bildirildi. Aralık 2013'te bir itlaf düzenlendi ve nişancılar şehir merkezinin yakınındaki çorak araziyi işgal eden on sırtlanı öldürdü.
Avlanma ve geleneksel tıpta kullanım
Benekli sırtlan, geleneksel tıpta kullanılmak üzere vücut parçaları için, eğlence ve spor için avlanmıştır; ancak bu nadirdir; çünkü türler genellikle çekici olarak kabul edilmez. Orta Pleistosen Avrupa'da, insanların benekli sırtlanları kestiğine ve muhtemelen tükettiğine dair fosil kanıtlar vardır. Bu tür vakalar modern Afrika'da nadirdir, çoğu kabile, hatta sıra dışı et türleri yediği bilinenler bile, genellikle sırtlan etinden nefret etmektedir.
Afrika Talanı sırasında birkaç yazar, fiziksel gücüne rağmen, benekli sırtlanın yakalandığında veya köşeye sıkıştırıldığında avcılar için hiçbir tehlike oluşturmadığını doğruladı. Yerli dericiler sırtlan leşlerine dokunmayı bile reddettiler, sırtlan derileri çekici görülmediğinden, bu durum genellikle bir sorun oluşturmadı.
Burkina Faso'da sırtlanın kuyruğu tıbbi ve büyülü amaçlarla kullanılmaktadır. Kamerun, Fildişi Sahili ve Senegal'de, hayvanların tüm vücudu vahşi hayvan eti ve ilaç elde etmek amacıyla kullanılmaktadır. Malavi ve Tanzanya'da genital bölge, burun uçları ve kuyruklar geleneksel tıpta kullanılmaktadır. Mozambik'te geleneksel şifacılar, çeşitli benekli sırtlan vücut parçalarını, özellikle de pençeleri kullanmaktadırlar. Oromo avcıları genellikle sırtlanları öldürdükten sonra arınma ritüeli yapmaktadır. Kujamaat avcıları, ölü hayvan adına hareket eden sırtlan ruhlarının intikamını önlemek için, ölen kabile büyükleri nedeniyle öldürdükleri benekli sırtlanlara genellikle aynı saygıyı göstermektedir.
Güney Afrika'daki Hollanda kolonizasyonunun ilk yıllarında, sırtlanlar (sömürgeciler tarafından "kurtlar" olarak anılmaktaydı), leş yemeyi tercih ettiklerinden ve kapalı alanlardaki ihtiyatsızlıklarından dolayı tuzağa düşmeye meyilliydiler. Birçok sınır çiftliğinin bir özelliği, kabaca taş veya tahtadan inşa edilen ve etle yemlenen wolwehok adı verilen sırtlan tuzaklarına sahip olmasıydı. Tuzak, yem bozulduğunda kapanacak şekilde tasarlanmış bir tuzak kapısına sahipti. Cape Kolonisi'nde, benekli sırtlanlar insanlar tarafından inlerine kadar takip edildiler ve kaçarken vurularak avlandılar. Başka bir avlanma yöntemi ise sırtlanları önce yuvalarına hapsedip daha sonra gözlerini meşale ışığı ile kamaştırarak, kalbine uzun bir bıçak saplamaktı.
Esaret altında ve evcil hayvan olarak benekli sırtlanlar
Hayvancılık açısından bakıldığında, sırtlanlar kolayca bakılabilecek bir türdür; çünkü az sayıda hastalık problemi vardır ve tutsak sırtlanların 15-20 yaşına ulaşması olağandır. Sırtlan bağışıklık sistemi üzerine yapılan bir çalışma, tutsak sırtlanların, tutsak popülasyonu oluşturmak için kullanılan vahşi popülasyondan gelen sırtlanlardan daha düşük bağışıklık savunma seviyelerine sahip olduğunu gösterdi. Bununla birlikte, benekli sırtlan, tarihsel olarak hayvanat bahçelerinde zayıf bir şekilde temsil edildi ve genellikle, daha prestijli bir tür elde edilene kadar boş kafesleri doldurmak için tutuldu. Sonraki yıllarda, daha karizmatik olduğu düşünülen hayvanlara daha büyük ve daha kaliteli tesisler tahsis edilirken, sırtlanlar genellikle daha düşük kalitedeki sergi alanlarına gönderildi.
Modern zamanlarda, türler daha popüler hayvanlardan, özellikle de büyük köpekgillerden gelen mekânsal rekabetle karşı karşıyadır. Ayrıca, birçok tutsak birey cinsiyetlerini doğrulamak için yakından incelenmemiştir, bu nedenle üremeyen çiftlerin genellikle aynı cinsiyetten bireyler olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, birçok tutsak sırtlan popülasyonu yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
19. yüzyılda, türler sık sık gezici sirklerde "tuhaf, merak uyandıran bir tip" olarak sergilendi. Alman ornitolog Alfred Brehm, benekli sırtlanın çizgili sırtlanlara göre evcilleştirilmesinin daha zor olduğunu ve sirklerde örneklerin performansının standart olmadığını yazdı. John Barrow, Sneeuberge'deki benekli sırtlanların avlanmak için nasıl eğitildiğini anlatırken, "sıradan evcil köpekler kadar sadık ve çalışkan" olduklarını yazdı.
Tanzanya'da, benekli sırtlan yavruları, sosyal statülerini artırmak için kabile büyücüleri tarafından, doğrudan yaşadıkları inlerden alınabilir. Nisan 2004'te yayınlanan bir BBC makalesine göre, Etiyopya'nın Jigjiga şehrine yaklaşık 50 kilometre uzaklıktaki küçük Kabri Bayah kasabasında yaşayan bir çoban, benekli bir erkek sırtlanı çoban köpeği olarak kullanmayı başardı ve ona özel şifalı bitkiler vererek ayrılma ve eş bulma dürtüsünü bastırdı. Tutsak benekli sırtlanlar, kendi türlerinin yetişkin bireyleriyle birlikte yetiştirilmedikleri takdirde, vahşi bireylere göre çok daha geç koku işaretleme davranışları sergilerler.
Kolayca evcilleştirilmesine rağmen, benekli sırtlanların esaret altında tutulmaları son derece zordur ve çok yıkıcı olabilirler. Londra Kulesi'ndeki mükemmel bir şekilde ehlileştirilmiş bir esir örnek, yakın zamanda onarılan muhafazasının zeminine çivilenmiş uzunluğundaki bir tahtayı zahmetsizce ayırmayı başardı. Hans Kruuk, The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behavior adlı monografisinin kompozisyonunu ortaya çıkaran araştırma sırasında, Solomon adını verdiği evcil bir sırtlan tuttu. Kruuk, Solomon'un arkadaşlığını o kadar cana yakın buldu ki, onu tutabilirdi, ama Solomon "turist salonunun barındaki peynirlere ve parkın baş bakıcısının kahvaltı masasındaki pastırmalara" karşı doyumsuz bir tada sahipti ve hiçbir kapı onu engelleyemezdi, bu yüzden Solomon günlerini Edinburgh Hayvanat Bahçesi'nde geçirmek zorunda kaldı.
Sudan sterlini
Sudan paundu ya da Sudan lirası (Arapça: جنيه سوداني ya da sadece جنيه, cunaih; ISO 4217: SDG), Sudan'da kullanılan resmî para birimidir. Sudan Bankası tarafından dağıtılır. Cunaih'in alt birimi "qirş" (قرش, yani kuruş) ve bir cunaih, 100 tane qirşe bölünür. 2007'den önce ülkede Sudan dinarı kullanılmakta idi.
Bahâî takvimi
Bahâî takvimi veya Bahai takvimi, Bahâîlikte kullanılan bir takvimdir. Takvim 21 Mart 1844'te kabul edilmiştir.
2023 Türkiye Güreş Şampiyonası - Erkekler grekoromen 63 kg
Erkekler grekoromen 63 kg, 2023 Türkiye Güreş Şampiyonası'nda düzenlenen bir yarışmadır ve 25-26 Mayıs 2023 tarihleri arasında Türkiye'ın Ordu kentinde gerçekleştirilmiştir. Hakan kızılarslan
Değirmenlik bölgesi
Değirmenlik bölgesi, Kuzey Kıbrıs'ın Lefkoşa ilçesinde Değirmenlik ve etrafındaki alanları kapsayan tarımsal bölgesidir. Toplam alanı 85.357 kilometrekaredir (85,357 dönüm). Bölgede 54.325 kilometrekare tarımsal arazi, 13.689 kilometrekare ormanlık alan, 5.178 kilometrekare hali-mera arazisi ve 12.165 kilometrekare kullanılmayan arazi vardır.
Tanzanya şilini
Tanzanya şilini (İngilizce: Tanzanian shilling; Svahili: Shilingi ya Tanzania; ISO 4217: TZS), Tanzanya'nın resmî para birimidir, fakat bununla birlikte Amerikan doları da ülkede yaygındır. Tanzanya Bankası tarafından dağıtılır. Şilinin alt birimi senti ve bir şilin, 100 tane sentiye bölünür.
Aryan Milletleri
Aryan Milletleri, aslen Kootenai County, Idaho'da, Hayden Lake şehrinin yaklaşık 2 ¾ mil (4,4 km) kuzeyinde bulunan bir Kuzey Amerika anti-semitik, neo-Nazi, beyaz üstünlükçü terör örgütüdür.
Görüşleri
Hristiyan kimliği beyaz üstünlüğünü savunan, anti-semitik, Yahudileri şeytanın çocukları olarak gören ve Afrikalıları insanlık dışı olarak gören Kuzey Amerika kökenli bir dinî akımdır.
Elementlere göre inorganik bileşikler listesi
Bilinen inorganik ve organometalik bileşiklerin elementlere göre sıralanmış listesidir. Sıralama elementlerin kısaltmalarının (örneğin C (karbon), H (hidrojen), O (oksijen)) alfabetik sırasına göredir.
Yaroslavl Knezliği
Yaroslavl Knezliği, 1218-1463 yılları arasında var olup (tek taraflı olarak 1471) 14. yüzyılın ortalarına kadar Vladimir-Suzdal Knezliği'nin bir parçasıyken mevcut Vladimir-Suzdal Knezi ölünce oğullarından birine Yaroslavl Knezliği miras kaldı ve böylece knezlik bağımsız oldu. Devlet bir Doğu Slav knezliği olup başkenti Yaroslavl'dı.
Elementlere göre inorganik bileşikler listesi
Alüminyum
AlH3, AlBr, AlBr3, AlCl3, AlnCl(3n-m)(OH)m, AlF3, AlGaAs2, AlGaN2, Al(OH)3, AlI, AlI3, Al(i-PrO)3, Al(NO3)3, AlN, Al2O3, Al2(SO4)3, Al2S3, i-Bu2AlH (DIBAL-H), Et2AlCl, LiAlH4, (-Al(CH3)O-)n, Et3Al, Me3Al
Amerikyum
AmCl2, AmCl3, AmF3, AmO2
Antimon (Stibyum)
SbF3, SbF5, SbCl3, SbCl5, Sb2O3, Sb2O5, Sb2S3, Sb2S5, InSb, C8H4K2O12Sb2, KSbF6, NaSbF6, SbH3, (C6H5)3Sb
Argon
HArF
Arsenik
AsBr3, AsCl3, AsF5, As2O3, As2O5, As2S3, AsH3, (CH3)2AsOOH, GaAs, KAsF6, KH2AsO4, Na2HAsO4, NaAsO2, (C6H5)3As (CH3)4As2
Astatin
At,
Baryum
Ba(OCOCH3)2, BaBr2, BaCO3, BaCl2, Ba(ClO4)2 BaCuOx, Ba(OH)2, BaF2, BaI2, Ba(NO3)2, BaO, BaO2, BaSO4, BaS, BaTiO3, YBa2Cu3O7-δ or YBCO
Berkelyum
BkBr3, Bk2(CO3)3, BkCl3, BkF3, BkI3, Bk(NO3)3, Bk2O3, BkPO4, Bk2(SO4)3, Bk2S3
Berilyum
BeBr2, BeCO3, BeCl2, BeF2, BeH2, Be(OH)2, BeI2, Be(NO3)2, Be3N2, BeO, BeSO4, BeSO3, Be(BH4)2, BeTe
Bizmut
Bi(OCOCH3)3, BiCl3, BiF3, Bi(NO3)3.5H2O, Bi2O3, Bi2Te3 BiOCl, Bi2Sr2CaCu2O8+x, (BiO)2CO3, Bi5O(OH)9(NO3)4, HOC6H4COOBiO, Bi(OSO2CF3)3, (C6H5)3Bi
Bohriyum
Bh, Bohriyum bileşikleri
Bor
NH4BF4, C5H5B, BH3.THF, Na2B4O7·10H2O, B3N3H6, H3BO3, B4C, BN, B2O3, B6O, BBr3, BCl3, BF3, H2C2B10H10, B10H14, B2H6, LaB6, Li2B4O7, LiBH4, Li(sec-C4H9)3BH, LiBH(C2H5)3, NaBH4, NaBH3CN, NaBF4, NaB(C6H5)4, NaBH(OCOCH3)3, B4H10, HBF4, TiB2, B(OCH3)3, (CH3BO)3, WB
Kadmiyum
Cd3As2, CdBr2, CdCO3, CdF2, CdCl2, CdI2, Cd(OH)2, CdO, CdSe, CdSO4, CdS, CdTe
Sezyum
Cs2CO3, CsCl, CsF, CsOH, CsI, Cs2SO4, Cs2O
Kalsiyum
Ca(OCOCH3)2, Ca(HCO3)2, CaB6, CaBr2, CaC2, CaCO3, CaCl2, Kalsiyum sitrat, CaNCN, CaF2, CaPO3F, Ca(HOCH2(CHOH)4CO2)2, CaH2, CaHPO4, Ca(OH)2, Ca(OCl)2, CaI2, CaMoO4, Ca(NO3)2, CaC2O4, CaO, CaO2, Ca3(PO4)2, CaSiO3, CaSO4, CaS, CaTiO3, CaWO4, CaZrO3
Kaliforniyum
CfBr3, Cf2(CO3)3, CfCl3, CfF3, CfI3, Cf(NO3)3, Cf2O3, CfPO4, Cf2(SO4)3, Cf2S3, CfOF, CfOCl
Karbon
NH4HCO3, NH2COONH4, (NH4)2CO3, NH4SCN, BaCO3, B4C, CdCO3, Cs2CO3, Ca(HCO3)3, CaC2 CaCO3, CaNCN, CO2, CS2, H2CO3, CO, β-C3N4, C3O2, CBr4, CCl4, CF4, COF2, COS, H2C2B10H10, Ce2(CO3)3, Cr(CO)6, CoCO3, Co2(CO)8, Co(SCN)2, CuCO3, CuCN, (HCNO)x NH2CN HCNO (CN)2, BrCN, ClCN, HCN, FeCO3, Fe(CO)5, PbCO3, La2(CO3)3, Li2CO3, MgCO3, MnCO3, Mn2(CO)10, Mo(CO)6, NiCO3, Ni(CO)4, COCl2, KHCO3, K2CO3, KOCN, KCN, K3Fe(CN)6, K4Fe(CN)6, KSCN, Fe4(Fe(CN)6)3, SiC, Ag2CO3, AgCN, NaHCO3, Na2CO3, NaOCN, NaCN, Na3Fe(CN)5NO, NaSCN, SrCO3, TaC, (SCN)2, CSCl2, CS(NH2)2, TiC, WC, W(CO)6, CO(NH2)2, ZnCO3
Seryum
(NH4)2Ce(NO3)6 (CAN), (NH4)2Ce(SO4)3, Ce2(CO3)3, CeCl3, CeF3, CeO2, CePO4, Ce(SO4)2, Ce(OSO2CF3)3, Ce(OSO2CF3)4
Klor
AlCl3, AmCl3, NH4Cl, SbCl3, SbCl5, AsCl3, BaCl2, BeCl2, BiCl3, BCl3, BrCl, CdCl2, CdCl5, CsCl, CaCl2, Ca(OCl)2, CCl4, CeCl3, NH2Cl, ClO2, ClO3, ClF3, H2PtCl6, ClSO3H, ClSO2NCO, CrCl2, CrCl3, CrO2Cl2, CoCl2, CuCl, CuCl2, CmCl3, ClCN, Cl2O7, Cl2O, S2Cl2 DyCl3, ErCl3, EuCl2, EuCl3, GdCl3, GaCl3, GeCl2, GeCl4, AuCl, AuCl3, HfCl4, H2PtCl6, HoCl3, HCl, HCl(aq), HOCl, InCl, InCl3, ICl, IrCl3, FeCl2, FeCl3, LaCl3, PbCl2, LiCl, LiClO4, LuCl3, MgCl2, Mg(ClO4)2, MnCl2, Hg2Cl2, HgCl2, Hg(ClO4)2, MoCl3, MoCl5, NdCl3, NpCl4, NiCl2, NbCl4, NbCl5, NbOCl3, NCl3, NOCl, NO2Cl, OsCl3, PdCl2, COCl2, (PNCl)3, POCl3, PCl5, PCl3, PtCl2, PtCl4, PuCl3, KCl, KClO3, KClO4, PrCl3, PaCl5, RaCl2, ReCl3, ReCl5, RhCl3, RbCl, RuCl3, SmCl3, ScCl3, SeCl2, SeCl4, SiCl4, AgCl, AgClO4, NaClO3, NaClO2, NaCl, NaOCl, NaClO4, SrCl2, SCl2, SO2Cl2, TaCl3, TaCl4, TaCl5, TeCl4, TbCl3, TlCl, TlCl3, SOCl2, CSCl2, ThCl4, TmCl3, SnCl2, SnCl4, TiCl3, TiCl4, HSiCl3, WCl4, WCl5, WCl6, UCl3, UCl4, UCl5, UCl6, UO2Cl2, VCl2, VCl3, VCl4, VOCl3, [ IrCl(CO)(PPh3)2 ] , (Ph3P)3RhCl, YbCl3, YCl3, ZnCl2, ZrCl4
Krom
(NH4)2Cr2O7, NH4[Cr(NCS)4(NH3)2], BaCrO4, Cr(C6H6)2, Cr2(CH3COO)4, Cr(acac)3, Cr(CO)6, CrCl2, CrCl4, CrCl3, Cr(NO3)3, Cr2O3, NH4[Cr(SCN)4(NH3)2] CrO2, CrO3, Cr(NO3)3, KCr(SO4)2, Cr2(SO4)3, Cr2S3, CrN, CrO2Cl2, Cu2Cr2O5, PbCrO4, K2CrO4, K2Cr2O7, Na2CrO4, Na2Cr2O7,
Kobalt
Co(acac)2, CoBr2, CoCO3, CoCl2, CoF2, CoF3, Co(OH)2, Co(NO3)2, CoO, Co3O4, CoPc, CoSO4, CoS, Co(SCN)2, Cp2Co, Co2(CO)8, Hexol, Na3(Co(NO2)6, Co4(CO)12, Vitamin B12
bakır (Cuprum)
CuCO3·Cu(OH)2, Cu(OAc)2, CuBr, CuBr2, CuCO3, CuCl, CuCl2, Cu2Cr2O5, CuCN, CuF2, Cu(OH)2, CuI, Cu(NO3)2, Cu2O, CuO, CuI, CuSO4, Cu2S, CuS (Cu2S2), R2CuLi, Li2CuCl4, YBCO
Küriyum
CmCl3, Cm2O3, CmO2, Cm(OH)3
Dubniyum
Db, Dubniyum bileşikleri
Erbiyum
Er2(CO3)3, ErCl3, ErF3, Er(NO3)3, Er2O3, ErPO4, Er2(SO4)3,
Aynştaynyum
EsBr3, Es2(CO3)3, EsCl3, EsF3, EsI3, Es(NO3)3, Es2O3, EsPO4, Es2(SO4)3, Es2S3
Europyum
Eu2(CO3)3, EuCl2, EuCl3, EuF3, Eu(fod)3, Eu(hfc)3, EuI2, Eu(NO3)3, Eu2O3, EuSO4, EuPO4, Eu2(SO4)3, Eu(tmhd)3, Eu(NTf2)3
Fermiyum
FmBr3, Fm2(CO3)3, FmCl3, FmF3, FmI3, Fm(NO3)3, Fm2O3, FmPO4, Fm2(SO4)3, Fm2S3
Flor
AlF3, AmF3, NH4F, NH4HF2, NH4BF4, SbF5, SbF3, AsF5, AsF3, BaF2, BeF2, BiF3, F5SOOSF5 BF3, BrF, BrF5, BrF3, CdF2, CsF, CaF2, CF4, COF2, CeF3, CeF4, ClF, ClF5, ClF3, CrF3, CrF5, CrO2F2, CoF2, CoF3, CuF2, CmF3, N2F2, N2F4, O2F2, P2F4 S2F2, DyF3, ErF3, EuF3, HBF4, FN3, FOSO2F, FONO2, FSO3H, GdF3, GaF3, GeF4, AuF3, HfF4, H2SbF6, HPF6, H2SiF6, H2TiF6, HF, HF(aq), HOF, InF3, IF7, IF, IF5, IrF3, IrF6, FeF2, FeF3, KrF2, LaF3, PbF2, PbF4, LiF, MgF2, MnF2, MnF3, Hg2F2, HgF2, MoF3, MoF5, MoF6, NdF3, NpF4, NpF5, NpF6, NiF2, NbF4, NbF5, ONF3, NF3, NO2BF4, NOBF4, NOF, NO2F, OsF4, OsF6, OsF7, OF2, PdF2, PdF4, FSO2OOSO2F, POF3, PF5, PF3, PtF2, PtF4, PtF6, PuF3, PuF4, PuF6, KF, KPF6, KBF4, PrF3, PaF5, RaF2, RnF2, ReF4, ReF6, ReF7, RhF3, RbF, RuF3, RuF4, RuF6, SmF3, ScF3, SeF6, SeF4, SiF4, AgF, AgF2, AgBF4, NaF, FSO3Na, Na3AlF6, NaSbF6, NaPF6, Na2SiF6, Na2TiF6, NaBF4, SrF2, SF2, SF6, SF4, SO2F2, TaF5, TcF6, TeF6, TeF4, TlF, TlF3, SOF2, ThF4, SnF2, SnF4, TiF3, TiF4, HSiF3, WF6, UF4, UF5, UF6, UO2F2, VF3, VF4, VF5, XeF2, XeO2F2, XeF6, XePtF6, XeF4, YbF3, YF3, ZnF2, ZrF4
Gadolinyum
Gd2(CO3)3, GdCl3, GdF3, Gd3Ga5O12, Gd(NO3)3, Gd2O3, GdPO4, Gd2(SO4)3
galyum
AlGaAs2, Gd3Ga5O12, GaH3, GaBr3, GaCl3, GaF3, Ga(OH)3, Ga(NO3)3, GaN, Ga2O3, GaP, Ga2(SO4)3, Ga2S3, Me3Ga
Germanyum
GeH4, GeCl2, GeI2, GeO2, GeSe2, GeS4, GeS, GeCl4, GeF4, (CH3)4Ge, (C2H5)3GeCl
Hafniyum
HfC HfO2, HfCl4, Cp2HfCl2
Hassiyum
Hs, Hassiyum bileşikleri
Helyum
He, HeH+ Bilinen doğal bileşiği yoktur.
Holmiyum
Ho2(CO3)3, HoCl3, HoF3, Ho(NO3)3, Ho2O3, HoPO4, Ho2(SO4)3,
Caesionidae
Caesionidae Percoidei alttakımına bağlı bir familyadır.
Elementlere göre inorganik bileşikler listesi
Hidrojen (Protyum,Deuteryum,Trityum)
AlH3, NH3, AsH3, BeH2, BiH3, H3BO3, HBrO3, CaH2, H2C2B10H10, HClO3, HClO2, B10H14, N2H2, P2H4, HBF4, GaH3, GeH4, HSbF6, HPF6, H2SiF6, H2TiF6, N2H4, HN3, HBr(aq), HCl(aq), HCN, HF(aq) HBr, HCl, HF, HI, H2O2, H2Se, H2S, H2Te, HI(aq), HOBr(aq), HOCl(aq), H3PO2, LiAlH4, LiBH4, LiH, HNO3, HNO2, B5H9, B5H11, HClO4, H2S2O8, H2SO5, H3PO4, H3PO3, KH, H2P2O7, H2SeO4, SiH4, H2SiO3, NaBH4, NaH, SnH4, SbH3 H2SO4, H2SO3, H2TeO4, B4H10, Zn(BH4)2
Caesionidae
Taksonomi
Caesionidae familyasına bağlı cinsler (2022):
Elementlere göre inorganik bileşikler listesi
İndiyum
In(OAc)3, InSb, InAs InBr3, InCl3, InF3, InI, In(NO3)3, InN, In2O, In2O3, InP, In2Se3, In2(SO4)3, In2S3, In(CH3)3
İyot
AlI3, NH4I, BaI2, BI3, CsI, CaI2, CI4, CuI, P2I4, GeI2, HI(aq), HI(g), InI, HIO3, IBr, ICl, I2O5, IF7 IF5, IF3, FeI2, PbI2, LiI, MgI2, Hg2I2, HgI2, PI3, KI, KIO3, KIO4, SmI4, AgI, NaI, NaIO3, NaIO4, TlI, SnI2, ZnI2
Demir
AcC5H4FeCp, (NH4)2Fe(SO4)2, dppf, FeCp*2, C6H8Fe(CO)3, (CpFe(CO)2)2, FeCp2, Fe(OAc)2, Fe(OAc)3, Fe(acac)3, FeBr2, FeBr3, FeCl2, FeCl3, FeS2, Fe3(CO)12, FeF3, 4, [[Demir(II) iyodür|FeI2, Fe(ONap)3, Fe(NO3)3, Fe2(CO)9, FeC2O4, FeO, Fe3O4, Fe2O3, Fe(CO)5, Fe(ClO4)3, FePO4, (NH2SO3)2Fe, FeSO4, Fe2(SO4)3, FeS
Kripton
Kr, KrF2, Kripton bileşikleri
Lantan
La(OAc)3, LaB6, La2(CO3)3, LaCl3, LaF3, La2O3, La(NO3)3, LaPO4, La2(SO4)3
Lavrensiyum
Lr, Lavrensiyum bileşikleri
Kurşun
PbCO3, PbCl2, PbCl4, PbO2, PbF2, PbI2, Pb(CH3)4, Pb(C2H5)4, Pb(NO3)2, PbO, PbSO4, PbS, PbSe, PbTe.
Lityum
LiH, Li3N, LiNH2, Li2O, LiOH, LiF, LiCl, LiBr, LiI Li2CO3, Li2SO4
Lutetyum
LuBr3, Lu2(CO3)3, LuCl3, LuF3, LuI3, Lu(NO3)3, Lu2O3, LuPO4, Lu2(SO4)3, Lu2S3
Mangan
Mn, MnO2, KMnO4, MnPc
Meitneriyum
Mt, Meitneriyum bileşikleri
Mendelevyum
Md, Mendelevyum bileşikleri
Cıva
HgO, HgS, HgSe, HgTe, HgCdTe, HgF2, HgCl2, Hg2Cl2, HgBr2, HgI2 Hg(OH)2, Hg2SO4, HgSO4, (CH3)2Hg
Molibden
MoCl5, Mo(CO)6, MoO3, MoS2,
Neodimyum
Nd, Neodimyum bileşikleri NdI3
Neon
Ne, Bilinen neon bileşiği yoktur.
Nikel
Ni, Nikel bileşikleri
Niobyum (Columbyum)
Nb, Nb2O5