cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Necat Aygün
1860 Münih
Necati Aygün, Türk bir ailenin oğlu olarak Münih'te dünyaya geldi. Genç yaşta futbola FC Wacker München takımında başladı. 12 yaşında, şehrin önemli takımlarından TSV 1860 München takımına geçti. 1998'de Münih'in genç takımlarında oynamaya başladı. 2000-01 sezonunda Werner Lorant tarafından A takıma yükseltilse de bu seviyede forma şansı bulamadı. Ancak yerel ligde mücadele eden 2. takımda 30 maç forma şansı bulup, defans oyuncusu olmasına rağmen 5 golle buluştu. Ancak sezon sonunda küme düştüler.
Beşiktaş JK
23 Temmuz 2001'de, Alman teknik adam Christoph Daum'un isteği ile Beşiktaş'a transfer oldu. 17 Ağustos 2001'de Bursaspor karşısında ilk kez Beşiktaş forması giyen futbolcu sonra 5 dakika oyunda kaldı. İkinci maçı olan İstanbulspor maçında, defans oyuncusu olmasına rağmen forvet olarak görevlendirildi. Ancak genel olarak Daum'un tercih ettiği oyunculardan biri olmadı. Oynadığı 8 lig maçı ve 1 kupa maçında da oyuna hep daha sonradan dahil oldu. Sezon sonunda sözleşmesinin bitmesi ile takımdan ayrıldı.
SpVgg Unterhaching
Almanya'ya geri dönüşünde önce 1860 Münih II'ye geri dönüp 9 maç forma giydi. Daha sonra kısa bir Stuttgart Kickers dönemi geçirip, yerel lig takımlarından SpVgg Unterhaching takımına geçti. İlk maçı Almanya Kupası'nda Bayer 04 Leverkusen ile oynadıkları maçtı. Bundesliga ekibi karşısında uzatmalarda oyuna girdi ancak penaltılarla rakiplerine elendiler. Ligin ikinci yarısında dahil olduğu takımda 10 maç forma giyen Aygün, yerel lig şampiyonluğu yaşayarak kariyerinde ilk kez 2. Bundesliga'ya yükseldi.
2003-04 sezonu ile beraber 2,5 sene süren 2. Bundesliga yılları başladı. İlk iki sezonunda takımın rotasyon oyuncularından olup, ligde de orta sıralarda yer aldılar. 2005-06 sezonu ile kendini gösterdi. İlk yarıda 15 maçta forma giyen futbolcu, 5 gol attı. Bu gollerin 2'sini eski takımı 1860 Münih'e attı.
SV Duisburg
Devre arasında Bundesliga ekiplerinden SV Duisburg'a transfer oldu. 4 Şubat 2006'da 1. FC Kaiserslautern karşısında ilk kez Bundesliga maçına çıktı ve son 16 dakika forma şansı buldu. 8 maç forma giyen futbolcu, bunların 2'sinde 90 dakika sahada kaldı. Ancak sene sonunda küme düştüler. 2006-07 sezonunda forma şansı bulamadı. 2. Bundesliga üçüncüsü olarak tekrar Bundesliga'ya yükseldiler. Ancak 2007-08 sezonunda da Bundesliga ekibinde şans bulamadı ve devre arasında takımdan ayrıldı.
FC Ingolstadt 04
Ocak 2008'de yeni durağı yerel lig ekibi FC Ingolstadt 04 oldu. Burada hemen kadroya dahil olan futbolcu 14 maçta 1 gol kaydederek lider FSV Frankfurt'un averaj ile arkasında kalıp, ikinci oldular ve 2. Bundesliga'ya yükseldiler. 2008-09 sezonunda geçirdiği sakatlık nedeniyle sadece ikinci yarı forma giyebildi.
SV 1916 Sandhausen
2009-10 sezonu başında bir kulüple anlaşamayan futbolcu devre arasında 3. Lig ekiplerinden SV 1916 Sandhausen'a transfer oldu. Aylar sonra futbola dönen futbolcu, ilk maçında kendi kalesine bir gol kaydetti. Kötü başlangıca rağmen 11 maçta 1 gollük bir performans gösterdi.
Son yılları
2010 yılında ilk profesyonel takımı 1860 Münih takımına transfer oldu. Sezona 1860 Münih II takımında başlayıp yerel ligde üç maç forma giydi. Son maçında gördüğü kırmızı kart nedeniyle 3 maç ceza aldı. 2. Bundesliga'da mücadele eden takımda 11 maçta forma şansı bulan futbolcu iki gol kaydetti. Hertha Berlin ile oynadıkları maçta 60. dakikada kendi kalesine attığı golle takımını 1-0 yenik duruma düşürse de 3 dakika sonra rakip takıma gol atarak durumu tekrar eşitledi.
Yerinde infaz
Yerinde infaz, suçlu olduğundan şüphelenilen kişinin genellikle anında ve olay yerinde öldürülmesiyle sonuçlanan yargısız infaz.
Uygulama
Yerinde infaz genellikle kurbanı silahla vurmak, asmak, bıçaklamak, taşlamak, boğmak gibi pratik yöntemlerle ulu orta yapılır. Zehirlemek ya da elektrik vermek gibi o an etkisini göstermeyen cezalandırmalar bu nedenle kullanılmaz. Esas olarak bu yasadışı yöntemin, dolaylı ya da dolaysız devlet güdümlü paramiliter güçler tarafından kullanıldığı bilinmektedir.
Değerlendirme
Yerinde infaz, esas olarak, infaz edicilerin kendilerini aynı anda hem savcı, hem hakim, hem avukat, hem de cellat yerine koymalarının bir sonucu olarak gerçekleştirilen yasa, hukuk ve insan haklarına aykırı bir uygulamadır.
Solar Impulse
Solar Impulse, uzun menzilli, güneş enerjisiyle çalışan deneysel uçak projesinin adı, aynı zamanda proje kapsamında imal edilen iki uçağın adıdır. Proje, İsviçreli iş insanı André Borschberg ile psikiyatrist Bertrand Piccard tarafından yönetilmektedir. Piccard, aynı zamanda dünyanın etrafını hiç durmadan balonla dolanan uçuşun yardımcı pilotuydu. Proje kapsamında sadece güneş enerjisiyle çalışan uçakla dünyanın etrafında tam bir tur atılması hedeflendi.
Proje kapsamında üretilen ve HB-SIA tescilli ilk uçak, Solar Impulse 1, Aralık 2009'da ilk kez havalanmıştır. 2012 yılında aynı uçak ile İsviçre'den İspanya aktarmalı Fas'a uçuş gerçekleştirilmiştir.
Uçuş rotası
Solar Impulse 2'nin yolculuğunun ilk ayağı 9 Mart'ta UTC 03.12'de Abu Dabi'den kalkışın ardından 13 saat ve 1 dakikalık solar uçuş neticesinde Umman'ın başkenti Maskat'a 16.13'te inişle gerçekleşti. 441 km'lik uçuş, 33,88 km/h ortalama hızla gerçekleşmiş ve en yüksek irtifaya 6.383 m ile ulaşılmıştır.
Leandro Marín
Leandro Marín, (d. 22 Ocak 1992), Arjantinli futbolcudur. Boca Juniors'de forma giymektedir.
Yığınçal, Doğubayazıt
Yığınçal, Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Dumo Komu olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Ağrı il merkezine 117 km, Doğubayazıt ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
Mustafa Doğan
Mustafa Doğan (d. 1 Ocak 1976; Yalvaç, Isparta) Türk asıllı Alman futbol yorumcusu, teknik direktör ve eski futbolcudur. Şu anda beIN SPORTS Türkiye'de çalışmaktadır.
Futbolculuk kariyeri
Türkiye doğumlu Mustafa Doğan'ın ailesi, Doğan 2 yaşındayken Almanya'nın Duisburg şehrine taşındı. Doğan, futbola TV Asberg takımında başladı. 15 yaşından sonra, futbolunun belli bir yöne doğru gelişme gösterdiğini gören Mustafa, ilk olarak 1986 yılında KFC Uerdingen 05 isimli takımın formasını giydi.
Bayer Uerdingen
17 yaşında Alman pasaportu aldı ve o zamanın teknik direktörü Friedhelm Funkel tarafından profesyonel takıma alındı. 15 Mayıs 1994'te ilk 2. Bundesliga maçında Wuppertaler SV karşısında son dakikada oyuna girdi. Sonrkai hafta ligin son haftasında da son 4 dakika forma giydi. 2. Bundesliga ikincisi olarak Bundesliga'ya yükseldiler.
Doğan, ilk Bundesliga maçında 19 Kasım 1994'te SV Werder Bremen karşısında 90 dakika forma giydi. Daha sonra sezonun son iki maçında da forma giydi. Doğan, asıl patlamasını sonraki sezon yaptı. Lig sonunda sonuncu olarak ikinci lige düştüler. Mustafa Doğan ise 28 maçta forma giyerek takımın önemli isimlerinden biri oldu.
Fenerbahçe
1996'da Türkiye'ye geri dönen Mustafa Doğan, Fenerbahçe'ye transfer oldu. 18 Ağustos 1996'da Gaziantepspor'a deplasmanda 2-0 yenildikleri maçta ilk kez Fenerbahçe formasını giydi. Bu yenilgi sonrası formayı kaybetse de sene sonuna doğru yeniden kadroya girdi. Kariyerinde ilk kez Avrupa kupalarında forma giyen Doğan, UEFA Şampiyonlar Ligi'nde Fenerbahçe formasını 3 kez giydi.
1997'de itibaren Mustafa Doğan, Fenerbahçe kadrosunun değişmez elemanlarından oldu. 97-98 sezonunda ligde 31 maçta forma giydi ve kariyerinin ilk golünü 10 Mayıs 1998'de Gençlerbirliği'ne attı ve Fenerbahçe bu golle maçı 2-1 kazandı. Sezon sonunda lig ikincisi olan Fenerbahçe, Başbakanlık Kupası'na katılmaya hak kazandı ve Mustafa Doğan'ın ilk 11'de çıkıp 71 dakika oynadığı maçta Trabzonspor'u 1-0 yendiler. Böylece Doğan, kariyerinin ilk kupasını kazandı. Sonraki sezon Joachim Löw yönetimindeki Fenerbahçe lig 3.'sü oldu. Doğan ise 29 maçta forma giydi. Sezon içinde kazandıkları tek kupa Doğan'ın 90 dakika oynadığı ve Beşiktaş'ı 2-0 yenerek alınan Atatürk Kupası oldu. 2000-01 sezonunda kariyerinin ilk ve tek lig şampiyonluğunu gördü.
2001-02 sezonuyla birlikte Mustafa Doğan takımdaki yerini kaybetmeye başladı. 2002-03 sezonunda sadece 13 lig maçında forma şansı bulabilen Doğan, Konyaspor ile deplasmanda oynanan bir kupa maçında 32. saniyede kırmızı kart görerek yönetimden ceza aldı. Sezon sonunda sözleşmesi biten Doğan ile sözleşme yenilenmedi.
1. FC Köln
2003-04 sezonu için Mustafa Doğan tekrar Almanya'ya döndü. Dönmesinin asıl sebebi, onu profesyonel yapan ve o dönemde 1. FC Köln'ü çalıştıran Funkel oldu. Funkel, daha sonra takımdan ayrılsa da Mustafa Doğan yerini kaybetmedi. Takım defansının en önemli isimlerinden olan Doğan, SC Freiburg karşısında alınan 1-0'lık galibiyette gol attı. Sezon sonunda ise takım Bundesliga'da kalamayıp küme düştü.
Beşiktaş
2004'te Türkiye'ye geri dönen Doğan, bu sefer Beşiktaş ile anlaştı. Beşiktaş'taki kariyerine de bir Gaziantepspor yenilgisi ile başlayan Doğan, yine formayı bir süre kaptırdı ancak daha sonra yeniden takıma dahil oldu. Beşiktaş formasını giydiği üçüncü resmi maçta Ankaragücü'ne gol atan Doğan, bir hafta sonra eski takımı Fenerbahçe'ye de bir gol attı ve Beşiktaş maçı 2-1 kazandı. 2005-06 ve 2006-07 sezonlarında da Beşiktaş'ta forma giydi. Son sezonunda sakatlığı nedeniyle çok fazla şans bulamadı. Ancak Türkiye Kupası'nda 4 maçta forma giydi, özellikle yarı final maçlarında Fenerbahçe karşısında defansta başarılı bir performans gösterdi. Beşiktaş, o sezonun Türkiye Kupası'nı kazandı. 2007-08 sezonuna Beşiktaş'ın sözleşmeli futbolcusu olarak başlasa da antrenmanlara sakatlığı nedeniyle katılamaması nedeniyle sözleşmesi sezon ortasında feshedildi. Mustafa Doğan böylece futbolu bıraktı.
Millî takım kariyeri
Mustafa Doğan 1995'te, 19 yaşındayken Hans-Jürgen Dörner tarafından FIFA 20 Yaş Altı Dünya Kupası'na çağrıldı. Mustafa Doğan üç maçta da 90 dakika forma giyse de Almanya grup sonuncusu oldu. Toplamda 19 kez Almanya 21 yaş altı millî futbol takımı forması giyen Doğan bir de gol kaydetti.
Mustafa Doğan, Almanya millî futbol takımının 1999 FIFA Konfederasyonlar Kupası kadrosunda yer aldı. ABD'nin Almanya'yı 2-0 yendiği son grup maçında 41. dakikada Jörg Heinrich'in yerine girdi. Almanya gruplardan çıkamadı. Doğan, Almanya formasını ikinci ve son kez 2000 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerinde Türkiye ile oynanan maçta giydi. Eleme maçlarının sonu olan bu maçta Doğan, 89. dakikada Bernd Schneider'ın yerine oyuna girdi. 0-0 biten maçla beraber Almanya birinci olarak turnuvaya katılma hakkını kazandı.
Tevatron
Tevatron'un temel başarısı 1995 yılında üst kuarkların keşfedilmesi üzerine oldu. Bu üst kuarklar parçacık fiziğinin standart modelinde ön görülmüştü. 2 Temmuz 2012 yılında Fermilab'ın CDF ve DØ çarpıştırıcı deney takımı 2001 yılından bu yana yapılan 500 trilyon çarpışmasını analizinin sonuçlarını duyurdu. Varlığına şüpheyle bakılan Higgs bozonu bu araştırma sonuçlarında 550 de bir oranında istatistiksel varlık tespit edilidi. Bulgulardan 2 gün sonra bu saptamanın milyonda bir hata oranına sahip olduğu LHC deneylerinden de doğrulandı.
Mustafa Doğan
Millî takım kariyeri
2003'te, 2006 Dünya Kupası'na hazırlık için oluşturulan Almanya 2006 projesi kapsamında bir millî maçta daha forma giydi.
Tevatron
2011 Eylül ayında Tevatron tamamen durduruldu. Sebep olaraksa bütçe kesintiler ve yapımı 2010'un başlarında biten daha güçlü bir altyapıya sahip olan LHC'nin bitirilmesi gösterildi. Tevatron'un ana halkası büyük ihtimal gelecekteki deneylerde kullanılmak üzere kaldırıldı ve diğer parçaları başka parçacık hızlandırıcılara transfer edildi.
Tarih
1 Aralık 1968 yılı lineer hızlandırıcılar (linac) için çok önemli bir gündü. Ana Hızlandırıcı Kasası 3 EKim 1969 yılında Robert R. Wilson tarafından başladı. Bu 6.4 km uzunluktaki çember Fermilab'ın Ana Halkasını oluşturacaktı. Linac ilk 200meV değerinde ışını 1 Aralık 1970 üretti. İlk hızlandırıcı 9 GeV değerinde ışını 20 Mayıs 1971 de üretti. 30 Haziran 1971 yılında bir proton ışını Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarının bütün hızlandırıcı altyapısına bu kadar büyük bir katkıda bulundu. Bu ışın sadece 7Gev değerinde hızlandırılmıştı.
Mustafa Doğan
Teknik direktörlük kariyeri
İstanbul'un amatör takımlarından Beyoğlu Yeniçarşıspor'da 1,5 yıl teknik direktörlük yaptı.
Tevatron
Tarih
Booster Hızlandırıcı 200 MeV değerindeki protonları 8 bilyon değerinde elektron voltlara çıkarabiliyordu. Ardından bu ana hızlandırıcıya geçiriliyordu.
Milistone serilerinde görülen ivme değeri Ocak 22 1972 de 20 GeV değerine, Şubat 4'te 53 GeV ve Şubat 11 de 100 GeV değerine ulaştı. 1 Mary 1972 de ilk defa NAL hızlandırıcı sistemi bir proton ışınını 200 GeV değerine ulaştırdı. 1973'ün sonuna doğru NAL hızlandırıcı sistemi rutin olarak 300 GeV değerini sistemlerinde kullanabiliyor haline geldi.
Mustafa Doğan
Teknik direktörlük kariyeri
2017'de Eskişehirspor takımında Mustafa Denizli'nin yardımcılığını yaptı.
Tevatron
Tarih
14 Mayıs 1976 Yılında Fermilab bütün protonları 500 GeV değerine ulaştırabildi. Bu başarı yeni enerji skalasını ortaya çıkardı, teraelectronvolt (TeV) değerine karşılık 1000 GeV. O yılın Haziran ayında Avrupa Super Proton Synchrotron sadece 400 GeV değerine ulaşabilmişti. Ana Halka'nın klasik mıknatısı süperiletken mıknaıtısını üretebilmek için 1981 yılında kapatıldı. Ana Enjektör 2000 yılında bitirilene kadar Ana Halka Tevatron için bir enjektör görevi gördü. Ardından Enerji Katlayıcı ilk hızlandırılmış 512 GeV değerinde ışını 3 Temmuz 1983 yılında üretti. 800 GeV değerindeki başlangıç enerjisine 16 Şubat 1984 yılında ulaşıldı. 21 Ekim 1986 da Tevatron bu değeri 900 GeV değerine kadar 1.8 TeV değerindeki proton-antiproton çarpışmalarını kullanarak ulaştırdı.
Ana Enjektör 1993 dan 6 yıl kadar bir süre ve $290 milyon harcama ile Ana Halka yerine konuldu. Gerekli kontrol ve geliştirmelerden sonra Tevatron çarpıştırıcısı Run II 1 Mart 2001 yılında başlatıldı. Bu zamandan sonra Tevatron artık 980 GeV değerindeki enerji seviyelerini transfer edebiliyoru. 16 Temmuz 2004 yılında Tevatron yeni bir zirve yakaladı ve CERN 'deki ilgili laboratuvarı geri de bırakarak bir rekora imza attı. Bu rekor 9 Eylül 2006 yılında ikiye katlandı. Ardından 17 Mart 2008 yılında neredeyse üç katına çıktı. 16 Nisan 2010 yılında bu değer 2004 yılındaki ulaşılan değerin 4 katının üzerine çıktı (4 cm−2 s−1'ye kadar). Tevatron 30 Eylül 2011 yılında operasyonları durdurdu. 2011 Yılının Sonuna doğru CERN deki Geniş Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) yeni bir zirveye ulaşarak Tevatron'un başarısını neredeyse 10'a katladı ve 3.5 TeV değerinde enerji ışınları üretti.
Mekanik Kısmı
İvmelendirme sistemi birkaç aşamadan oluşuyor. İlk aşama da 7eV Cockcroft-Walton ön hızlandırıcısı bulunuyor ve ionize hidrojen gazı negatif iyonları positif voltajı kullanarak hızlandırıyor. Bunun ardından iyonlar 150 metre uzunluğunda lineer hızlandırıcıya (linac) geçiyor. Bu hızlandırıcı titreşen elektriksel alanı iyonları 400 MeV değerinde hızlandırıyor. İyonlar ardından elektronlardan kurtulması için karbon folyonun üzerinden geçiriliyor ve yüklü protonlar Booster'a geçiyor.
Booster küçük çembersel synchrotrondan oluşuyor ve protonlar 20.000 defa üzerinden geçerek 8 GeV civarında bir enerjiye ulaşıyorlar. Booster'dan sonra parçacıklar Ana Enjektöre geçiyor. 1999 yılında tamamlanan bu enjektör birkaç aşamalı işlem izliyor. Sırasıyla; protonları 150 GeV'ye kadar ivmelendiriyor; antiproton oluşumu için 120 GeV'lik protonlar üretiyor; antiprotonların enerjisini 150 GeV değerine çıkartıyor ardından protonları veya antiprotonları Tevatron'a naklediyor. Antiprotonlar Antiproton Kaynağı tarafından üretiliyor. 120 GeV protonlar bir nikel hedef ile çarpıştırılıyor. Bu çarpışmanın sonucunda bir dizi antiproton içeren parçacık oluşuyor. Bu parçacıklar akümülatör içerisinde toplanıyor ve saklanıyor. Ardından bu halka antiprotonları Ana Enjektör'e geçirebiliyor.
Tevatron Ana Enjektörden gelen parçacıkları 980 GeV değerine kadar ivmelendirebiliyor. Proton ve antiprotonlar zıt yönlendirde ivlemendirilip CDF ve DØ dedektörlerinin içerisindeki geçitte 1.96 TeV değerinde çarpışıyor. Parçacıkları yol üzerinde tutabilmek için Tevatron 774 niobium-titanium süper iletken dipol mıknatısı kullanıyor. Bu mıktanıs 4.2 tesla üreten sıvı helyumun içerisinde soğutuluyor. Manyetik alan yaklaşık 20 saniye içinde maksimum değerine çıkarken aynı zamanda parçacıkları ivlemendirir. Bir başka 240 NbTi Quadrupole mıknatıs bu ışına odaklanmak için kullanılıyor.
Tevatron'un başlangıçta tasarlanan ışının değeri 1030 cm−2 s−1 dı, fakat, hızlandırıcıda yapılan değişikler sonucu ışınlar 4 cm−2 s−1 değerine kadar ulaşabildi.
27 Eylül 1993 yılında "American Society of Mechanical Engineers" Tevatron'un kriyojenik soğutma sistemine "International Historic Landmark" adını verdi. Tevatron'un süperiletken mıknatısları için tasarlanmış kriyojenik sıvı helyum aşırı düşük sıcaklıklarda bulunuyordu. Bu sistem parçacık ışınlarını büken ve odaklamaya yarayan mıknatıs bobinlerini süper iletken durumda tutuyordu. Böylece sıcaklığı dengede tutmak için gereken güçten 3 kat daha az bir güç harcamış oluyordu.
Keşifler
Tevatron teorik parçacık fiziğinde ön görülen birçok atomaltı parçacığın varlığını kanıtladı veya kanıtlanması için temel sağladı. 1995 yılında CDF ve DØ deneyleri üst kuarkların keşfini duyurdu ve 2007 de kütlesinin %1'i kadar olduğu ölçüldü. 2006 da CDF işbirliği Bs titreşimlerini ilk defa ölçtü ve iki tür sigma baryon gözlemledi. 2007 de DØ ve CDF işbirlikleri "Cascade B"  Ksi baryonunun ilk defa direkt olarak gözlemlediğini duyurdu.
Eylül 2008 de, DØ işbirliği, a "double strange" Omega baryon'u buldu ve bunun kütlesinin quark modelinde ön görülenden önemli bir derecede daha fazla olduğunun farkına vardı. 2009 Mayıs ayında CDF işbirliği üzerine olan araştırmalarının elde ettiği sonuçları halka açtı. CDF deneyinden elde edilen kütle ölçümleri ve bu değer Standart model ile mükemmel bir uyum gösteriyordu. Fakat önceki DØ deneyindeki sonuçlarında hiçbir sinyal gözlenmemişti. DØ ve CDF'den elde edilen bu iki tutarsız sonuç 6.2 değerinde standart sapmaya sahipti. CDF tarafından ölçülen kütlenin ve teorik beklentilerin arasında oldukça iyi bir uyum olduğu için bu güçlü bulgu CDF tarafından keşfedilen parçacığın olduğu yönünde karar alınmasını sağladı. Bu da LHC deneylerinden gelen yeni veriler için bazı durumları ileride açıklayan bir bulgu olacaktı.
2 Haziran 2012 tarihinde bilim insanları Tevatrondaki 500 trilyon çarpışma sonucundaki sonucunda elde edilen verileri duyurdu. Bu sonuçlardan biri de Higgs bozonuydu. Tartışmalı olan higgs bozonunun 115 ile 135 GeV kısımları arasında bir kütlesi vardı. Gözlenen sinyallerin istatistiksel önemi ise 2.9 sigmaydı. Bu da 550 de bir bir olasılığa olduğunu gösteriyordu. Fakat Tevatron'un son araştırmaları hala Higgs parçacağının var olup olmadığını kanıtlayamadı. 4 Haziran 2012'de LHC'den bilim adamları bu konuyla alakalı daha kesin verilere ulaştığını duyurdu; kütlesi 125.3 ± 0.4 (CMS)[24] or 126 ± 0.4 (ATLAS) arasında değişen bir değere sahipti. LHC ve Tevatron tarafından sunulan bu güçlü kanıtlar Higgs bozonunun bu kütleler arasında bir değere sahip olacağını ortaya koydu.
Deprem Tespiti
Depremler çok uzakta gerçekleşse bile ışınların kalitesini ve yönünü etkileyecek kadar mıknatıslar üzerinde güçlü hareketlenmelere sebebiyet vermektedir. Bu yüzden tiltmeterlar Tevatron'un mıknatıslarını model almış ve dalgalanmaları dakikalık olarak monitöre yansıtarak problemin kaynağını önceden yardımcı olmasını sağlıyorlar. Bu ışınlarda sapmaya yol açan ilk deprem 2002 Denali depremiydi. 28 Haziran 2004'te gerçekleşen orta dereceli bir deprem başka bir çarpıştırıcının kapatılmasına yol açtı. O zamandan beri 20 depremden kaynaklanan dakikalık sismik titreşimler Tevatron tarafından kapatılmaya sebebiyet vermeden algılanabildi. Bunlara örnek olarak 2004 Hint Okyanusu depremi, 2005 Sumatra depremi, 2007 Gisborne depremi, 2010 Haiti depremi ve 2010 Şili depremi örnek verilebilir.
Alevilik
Alevilik, Ali ve On İki İmam'ın öğretilerini öğretmiş olduğu varsayılan Hacı Bektaş-ı Veli'nin mistik Alevi İslami öğretilerini takip eden yerel bir İslami gelenektir. Alevi öğretileri dede adı verilen din adamları tarafından aktarılır. İslam'ın altı iman esası kabul edilir, ancak yorumlamada diğer mezheplerle farklılıklar bulundurur. Alevi öğretileri, yerel bir Türk dünya görüşüyle harmanlandı ve İslam'ın heterodoks bir yorumuna yol açtı.
Temel inanç
Alevilik, Hâkk-Muhammed-Ali üçlemesiyle Ehl-i Beyt ve On İki İmamları önemseyen Câferiyye Şiiliği ile ortak noktalara sahip olan bir yoldur. Alevilikte varlık birliği önemli yer tutmaktadır.
Dört Kapı Kırk Makam şeklindeki kâmil insan olma ilkelerini Hacı Bektaş-ı Velî’nin tespit ettiğine inanılır. Hacı Bektaş, "Kul Tanrı’ya kırk makâmda erer, ulaşır, dost olur" demiştir. Aleviler kendi içlerinde bir çeşit hiyerarşi oluşturmuştur. Örneğin yol’a gönül vermiş olana tâlip denir. Kişi, yolun kurallarını yerine getirip bilgi düzeyini arttırdıkça yükselir. Alevilikte yol denen deyimin temelini Dört Kapı Kırk Makam anlayışı oluşturmaktadır.
Dört Kapı ve Mertebeleri şunlardır: Her kapının on makâmı vardır.
Dinî törenler ve günler
Aleviler, Muhammed’in son peygamber olduğuna, Ali bin Ebu Talib'in ise veliliğine (ya da imamlığına) inanırlar. Aleviler, ibadetlerini cemevinde yaparlar. Günlük ibadetleri Sabah, Akşam ve Gece Gülbeng'idir. Kadir Gecesi’yle bağlantılı olarak üç gün ve Muharrem ayında ise on iki gün oruç tutarlar. Muharrem’den sonra da üç gün Hızır Orucu tutarlar. Muharrem orucundan evvel üç gün Masum-u Paklar orucunu tutarlar.
Nüfus dağılımı
Üçte biri İstanbul bölgesinde yaşayan Alevilerin daha sonra en yoğun olarak bulundukları yöreler arasında Ankara, Adana, Balıkesir, Eskişehir, Bursa, Antalya, Aydın ve Damal, Ardahan şehirleriyle, İç ve Doğu Anadolu'da yer alan Erzincan, Sivas, Tunceli, Tokat ve Kahramanmaraş’ın ilçelerinde gelmektedir. Türkiye’de en çok Alevi köyü ise 57'si karışık olmak üzere toplam yaklaşık 548 adet köy olup Sivas ilinde yer almaktadır. Bunların ardından sırasıyla,Tunceli, Erzincan, Tokat, Çorum, Kahramanmaraş,Malatya, Amasya, Hatay, Yozgat, Adıyaman, Bingöl, Erzurum, Balıkesir, Kars, Manisa, Aydın, Adana, Mersin, Muğla ve Ordu illeri gelmektedir. Anadolu dışında ise Rumeli, Balkanlar ve Arnavutluk'ta yaşayan Bektaşiler'in yanı sıra, Batı İran, Luristan ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde ise Yâresânîlik (Ehl-i Hak), Kakai ve Ali İlâhîlik gibi isimlerle anılan ve kendilerini "Alevi-Kürtler" veya Alevi-Zazalar olarak tanımlayan gruplar da bulunmaktadır. Bugün İran'ın doğusunda Horasan'da da küçük bir Alevi topluluğu vardır. Aleviler daha ziyâde dağlık olan merkezî otoritenin baskısının ulaşamadığı bölgelerde yaşamlarını sürdürmektelerdir.
Bir kaynağa göre 2022 Yılında Türkiye'de 25-30 milyon arası alevi bulunduğu iddia edilmektedir.
Dünyada Alevi hakları
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın açıkladığı Uluslararası Din Özgürlüğü Komisyonu’nun 2015 yılı raporunda cemevlerinin ibadethane olarak kabul edilmemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararına rağmen Alevi öğrencilerin zorunlu din derslerinden muaf olma hakkının reddedilmesi ve Alevilere yönelik diğer ayrımcı uygulamalara yer verildi.
İsviçre’nin Basel kantonunda Alevi derneklerinin başvurusu üzerine yerel parlamento 2012 yılında Aleviliği ayrı bir inanç olarak kabul etti.
Orhangazi Gençlerbirliği SK
Orhangazi Gençlerbirliği, 1947 yılında Bursa'nın Orhangazi ilçesinde kurulmuş bir futbol takımıdır.
2006-09 yılları arası 3. Lig'de mücadele etmiştir. 2009 yılında Amatör Lig'e düştü. Şu anda Amatör Lig'de mücadele etmektedir.
Alexander Rybak
Alexander Igorjevitsj Rybak ya da Alyaksandr İharaviç Rıbak (, d. 13 Mayıs 1986, Minsk), Belaruslu-Norveçli şarkıcı-şarkı yazarı, besteci, kemancı ve oyuncu.
Yaşam öyküsü ve kişisel hayatı
Sovyetler Birliği’nde dünyaya gelmiştir. Daha sonra 4 yaşındayken ailesiyle birlikte büyüyüp yaşadığı Norveç'in Nessoden kentine taşınmıştır. Alexander'ın ailesi hâlen Nesodden'dedir ancak kendisi Oslo'da yaşamaktadır. Rybak, 5 yaşından beri enstrüman çalmaktadır, şu anda da hem piyano hem de keman çalmaktadır. Ailesi de sanatçı olan Alexander’ın annesi Natallia Valiantsinauna Rybak ünlü bir piyanisttir. Babası Igor Aliaksandravich Rybak da Norveç’te çok tanınan bir kemancıdır. Alexander “Eğlendirmeyi her daim sevdim ve bu bir şekilde sanki benim ilahi görevim” demiştir. Alexander şu anda Norveç’in başkenti Oslo'da Aker Brygge'de yaşamaktadır. Alexander Rybak Ortodoks Kilsesi'ne mensup olarak yetişmiştir. Rusça, İngilizce ve Norveççe konuşabilmektedir ayrıca her üç dilde de şarkıları mevcuttur. Ayrıca tam bir Real Madrid C.F. fanıdır. Kariyeri boyunca birçok ödüle layık görülmüştür.
Eğitimi
On yaşından itibaren Oslo'da Barratt Due Müzik Enstitüsün'de öğrenim görmeye başlamıştır. 2012'de mezun olmuştur.
Mesleki yaşamı
Rybak, saygın bir ödül olan Anders Jahres Ödülü'ne 2004 yılında layık görülmüştür. Norveç’in Popstar yarışması sayılan Idol: Jakten på en superstjerne (İdol: Bir süperstar aranıyor) yarışmasına katılmış ve yarı finale kadar çıkmayı başarmıştır. 2006 yılında NRK (Norveç Devlet Televizyonu) tarafından düzenlenen Kjempesjansen adlı yetenek yarışmasını kendi şarkısı olan Foolin ile kazanmıştır. Alexander ayrıca A-ha grubunun solisti Morten Harket ve Arve Tellefsen gibi isimlerle de çalışmıştır. 2007 yılında bir Oslo Nye Teater yapımı olan Fiddler on the Roof (Damdaki Kemancı) müzikalinde bir kemancıyı canlandırmıştır. Bu roldeki başarısı nedeniyle Heddaprisen Ödülü'nü kazanmıştır. Grete Salomonsen’in yönettiği Yohan adlı filmde Levi rolünde yer almıştır ve tanınmış model Aylar Lie ile oynamıştır. Ayrıca Ejderhanı Nasıl Eğitirsin adlı animasyon filminde Hiccup (Hıçkıdık) adlı karakteri Norveççe dublajında seslendirmiştir.
Alexander Rybak yalnızca bir kemancı ve şarkıcı değil, bunun yanında bir pedagogdur. İki üniversite birden bitirmiştir.
Eurovision 2009
Alexander Rybak, Rusya’nın başkenti Moskova’da düzenlenen 54. Eurovision Şarkı Yarışması'nı Rus ve Norveç halk ezgilerinden esinlendiği Fairytale (Peri Masalı) isimli şarkısı ile 387 puan toplayarak kazanmıştır. Şarkının söz ve müziği Alexander’ın kendisine aittir. Şarkı, ünlü modern halk dansı topluluğu Frikar ile sahnelenmiştir. Şarkı Norveç’in en büyük gazetelerinden olan Dagbladet’ten tam puan almıştır. ESCtoday (Eurovision’da Bu Gün) isimli sitede yarı final elemelerinden finale kimlerin çıkacağı konusundaki bir ankette %71,3 oyla başı çekmiştir.
Norveç’te yapılan ön eleme yarışmasında Rybak ezici bir üstünlük ile oy veren 9 ilin hepsinde de en yüksek puanı almıştır. Öyle ki telefon ile oylama ve jüri oylarının sonucunda Rybak 747.888 puan elde ederken ikinciliği kazanan Tone Damli Aaberge sadece 121.856 puan alabilmiştir.
Böylece yarı final elemelerine katılma şansı kazanan şarkı, elemeleri geçerek Eurovision’da finalde yarışma şansı kazanmıştır.
Final gecesinde yarışan Alexander Rybak ve şarkısı Fairytale bir rekora imza atarak, Lordi grubunun 292 puanla elinde bulundurduğu en yüksek puan rekorunu 387 puan toplayarak kırmıştır. Bu puanla birlikte Rybak, ikinci gelen İzlanda’dan 169 puan ve rekorun eski sahibi Lordi grubundan 95 puan fazla almış oldu.
Show Max tarafından yayınlanan programların listesi
Show Max'ta daha önce yayınlanmış programlarının bir listesidir.
S-100
IEEE 696, 1975'ten 1980'lerin ortalarına kadar ilk nesil kişisel bilgisayarlarda (8080, Z80, 6800,...vb.) yaygın olarak kullanılan 100 bacaklı veriyolu standardı.
Britney Spears'ın kazandığı ve aday gösterildiği ödüller listesi
Britney Spears'ın kazandığı ve aday gösterildiği ödüller listesi, Amerikalı pop müzik şarkıcısı Britney Spears'ın kariyeri boyunca elde ettiği ödül ve adaylıkları içermektedir.
S-100
Tarihçe
Altair, 100 bacaklı veriyolu sayesinde çeşitli uygulamalar için genişletilebilen açık mimariye sahip olmuştur. Başlangıçta "Altair veriyolu" olan sistem, Altair'in yaygın kullanımı ile daha fazla üreticinin veriyoluna uygun kartlar yapmasını sağlamıştır. Hafıza kartları, seri ve paralel arayüz kartları, floppy disket kontrol kartı, video kartı, müzik sentezleyici kartları gibi S-100 uyumlu kartlar yaygınlaşmıştır. Bu gelişme, IMSAI, SOL, Morrow, Godbout/Compupro, Dynabyte, Cromemco ve Vector Graphicile gibi mikrobilgisayar yapan şirketlere 100 bacaklı veriyolunu ürünlerinde kullanma cesareti vermiştir. Bu şirketlerden Cromemco, veriyolunun kendi isimleriyle anılmasını isteyen firmalara cevap olarak S-100 (Standard 100) ortak ismini bulmuştur.
S-100 / IEEE 696
1983 yılında IEEE'nin oluşturduğu bir çalışma grubu, belirsizlikleri gideren ve gerekli iyileştirmeleri içeren S-100 veriyolu stardartını ilk kez resmi olarak belirledi.
Kadıköy, Yıldızeli
Kadıköy, Sivas ilinin Yıldızeli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1907 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Sivas il merkezine 79 km, Yıldızeli ilçe merkezine 32 km uzaklıktadır.
Kiefer Sutherland
Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland (d. 21 Aralık 1966, Londra), Kanadalı oyuncu.
Sutherland, kariyerine 1984 yapımı Kanada filmi The Bay Boy ile başladı ve ilk rolüyle Kanadanın akademi ödülü olarak kabul edilen Genie'ye aday gösterildi. Bunun ardından Benimle Kal (1986), Kayıp Gençler (1987), Genç Silahşörler (1988), İkiz Tepeler: Ateşte Benimle Yürü (1992) ve Karanlık Şehir (1998) gibi birçok filmde rol aldı.
21'ci yüzyılda Sutherland, 24 isimli dizide başrol oynamaya başladı. Dizinin yayın dönemi boyunca Emmy, Altın Küre, Satellite ve SAG ödülü gibi birçok ödül kazanmıştır. Aynı zamanda Telefon Kulübesi (2002) ve Fedai (2007) gibi filmlerle sinema kariyerine devam etmiş, Melankoli (2011) filmiyle Bodil ödülüne aday gösterilmiştir. En son Metal Gear Solid V: The Phantom Pain oyununda seslendirme yapan aktör, aynı zamanda Designated Survivor isimli dizide rol almaktadır. Donald Sutherland'ın oğludur.
Kariyeri
Sutherland'in itibarlı çok sayıda diğer uzun metrajlı filmlerinin arasında “Phone Booth / Telefon Kulübesi”, “To End All Wars / Savaşın Sonu”, “Dark City / Karanlık Şehir”, “Truth or Consequences, N.M.” (ki yönetmeni de kendisidir), “Eye for ar Eye / Göze Göz”, “A Time to Kill / Öldürme Zamanı”, “The Three Musketeers / Üç Silahşörler” “A Few Good Men / Birkaç İyi Adam”, “The Vanishing / Kayboluş”, “The Lost Boys / Kayıp Gençler”, “Young Guns / Genç Silahşörler” ve “Stand By Me / Benimle Kal” da bulunmaktadır.
Televizyondaki başarıları arasında, kablo televizyonda ciddi beğeni toplayan “A Soldier's Sweetheart” ve ilk yönetmenlik denemesi olan “Last Light” adlı yapımlar bulunmaktadır. “Last Light”, özellikle de Sutherland’in yönetmenliği için çok olumlu eleştiriler almıştır.
Sutherland’in diğer başarıları arasında kablo televizyon filmi “Bay Boy” (ki kendisine En İyi Erkek Oyuncu için Genie Ödülü adaylığı getirmiştir), “The Mission”, “Amazing Stories” ve “Trapped in Silence” yapımlarını da saymak gerekir.
Metal Gear Solid V: The Phantom Pain
Sutherland Metal Gear Solid V: The Phantom Pain'de baş karakter Venom Snake'i seslendirmektedir.
Filmografi
Sutherland 3 film yönetti ve 71 filmde oynadı. Değişik yapımlarda seslendirmeler yaptı.
Pita Sharples
Pita Russell Sharples, (d. 20 Temmuz 1941, Waipawa, Hawke's Bay, Yeni Zelanda) Yeni Zelandalı siyasetçidir.
Yip Man
Yip Man (1 Ekim 1893 - 2 Aralık 1972), Wing-Chun dövüş sanatını açık bir şekilde dış dünyaya öğreten ilk Kung-Fu ustasıdır. Aralarında Bruce Lee’nin de bulunduğu, daha sonradan kendileri de birer usta ve öğretmen olarak dövüş sanatları dünyasında söz sahibi olan birçok kişiyi yetiştirmiştir.
Gençlik Yılları
Yip Oi-dor ve Ng Shui çiftinin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluğu Çin'in Guangdong eyaletindeki Foshan'da geçti. 13 yaşında Wing-Chun çalışmaya başlayan Yip-Man, Chan Wah-Shun’un son öğrencisi oldu. Yip Man, ustasının ilerlemiş yaşından dolayı çalışmalarının çoğunu Wah-Shun ustanın ikinci yardımcısı Ng Chung-Sok’la yapardı. Üç yıl sonra Chan Wah-Shun öldü, fakat ölmeden önceki isteklerinden birisi Ng Chung-Sok’un Yip-Man’ın Wing-Chun eğitimine devam etmesiydi.
Yip Man 16 yaşındayken kısa süreliğine Japonya’ya gitti ve sonra Hong Kong’da üst sınıf ailelerin çocuklarının ve yabancıların okuduğu St. Stephen Koleji’nde derslere katıldı.
Yip Man Foshan’da polis olarak çalışmaya başlar. Resmi bir Wing-Chun okulu çalıştırmamış, yalnızca arkadaşlarının ve akrabalarının çocuklarına dersler vermiştir. Bunların arasında, Chow Kwong-Yue, Kwok Fu, Lun Kai, Chan Chi-Sun ve Lui Ying en tanınanlarındandır. Bu öğrencilerin en iyisi olduğuna inanılan Chow Kwong–Yue ilerleyen yaşamında ticarete atılmış ve dövüş sanatlarından uzaklaşmıştır. Kwok Fu ve Lun Kai, Foshan ve Guandong'un başka bölgelerinde öğrencilerine Wing-Chun öğretmeye devam etmişler ve bu ustaları takip eden öğrenciler sanatın eğitimini sürdürmüşlerdir. Diğer öğrencilerinden Chan Chi-Sun genç yaşta ölür ve Lui Ying Hong Kong’a gider.
Çin’in Japonya tarafından istilası sırasında Yip Man Japon askeri birliklerini eğitme tekliflerini geri çevirmiştir. Sonrasında Hong Kong’a gitmiştir.
Hong Kong yılları
İkinci Çin-Japon Savaşı'nın sona ermesinin ardından Foshan'a dönen Yip Man, 1949'da içsavaşın ÇKP lehine sonuçlanması üzerine Hong Kong'a yerleşmiştir. Burada açtığı dövüş sanatları okulunda Wing-Chun eğitimi vermeye devam etmiştir. Wing-Chun okulunu açma kararında afyon alışkanlığı nedeniyle düştüğü para sıkıntısının etkili olduğu iddia edilmektedir. Okulu açtığı ilk zamanlarda işler iyi değildir çünkü öğrencileri birkaç ay orada kalıp ayrılıyorlardır. Yip-Man okulunu Sham Shui Po’daki Hoi Tan Caddesine, oradan da Yau Ma Tei’deki Lee Tat Caddesine taşımıştır. Bu zaman içerisinde bazı öğrencileri ustalık seviyesine ulaşmış ve kendi okullarını açmışlardır.
Yip-Man’ın bazı öğrencileri diğer dövüş ustalarına karşı değişik karşılaşmalarda zaferler kazanmış ve bu Yip-Man’ın ününe ün katmıştır.
1967’de Yip-Man ve birkaç öğrencisi Hong Kong Wing-Chun Athletic Association’ı kurmuştur.
Yip-Man’ın en ünlü öğrencilerinden biri olan Bruce Lee 1954’ten 1957’ye kadar onunla birlikte çalışmıştır. Yip-Man emekliye ayrıldığında William Cheung, Lo Man Kam (Yip-Man’ın yeğeni), Moy Yat ve iki oğlu Ip Chun ve Ip Ching Wing-Chun eğitimi vermeye devam etmişlerdir.
1972’de gırtlak kanseri olan Yip-Man aynı yılın 2 Aralık günü Hong Kong’daki kariyerinin 30 yıllık döneminin sonrasında ölümünden sonra tüm dünyaya da yayılacak olan bir Wing-Chun sistemini öğretecek ustaları miras bırakarak yaşama gözlerini kapamıştır.
Ölüm ve Miras
Ip Man, 2 Aralık 1972'de Hong Kong'daki 149 Tung Choi Caddesi'ndeki biriminde, en ünlü öğrencisi Bruce Lee'nin ölümünden sadece yedi ay önce gırtlak kanserinden öldü. Hong Kong'daki Wo Hop Shek'e gömüldü.
Ip'in mirası, Wing Chun'un küresel uygulamasıdır. Ip'in önemli öğrencileri şunlardır: Wong Shun Leung, Bruce Lee, Moy Yat, Ho Kam Ming, Victor Kan, yeğeni Lo Man Kam ve William Cheung. Ip, Wing Chun'un tarihini yazdı. Foshan tapınak arazisindeki Ip Man Müzesi'nde hayatının birçok eseri sergileniyor. Ip Man, hayatından yola çıkılarak birçok filmde canlandırılmıştır.
Filmler
Yip Man'ın hayatını anlatan altı film vardır. Bunların en önemlisi Ip Man serisidir. Dört filmlik seride Yip Man'ı Guangzhou doğumlu aktör Donnie Yen canlandırmıştır.
Vizontele Tuuba (albüm)
Vizontele Tuuba (Albüm), 2004 senesinde gösterime giren Vizontele Tuuba filminin soundtrack albümü.
Kadılı, Yıldızeli
Kadılı, Sivas ilinin Yıldızeli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy, 1916 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
Coğrafya
Köy, Sivas il merkezine 82 km, Yıldızeli ilçe merkezine 32 km uzaklıktadır.
Çambaşı, Çaykara
Çambaşı, Trabzon ilinin Çaykara ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasından sonra da Anaso adıyla o dönemki Of kazasının Kadahor (Çaykara) bucağına bağlı görülen yerleşimin adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Çambaşı olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.
Coğrafya
Trabzon il merkezine 82 km, Çaykara ilçesine 8 km uzaklıktadır.
Te Ururoa Flavell
Te Ururoa James William Ben Flavell ; (Hemi Flavell olarak da bilinir.) (d. 7 Aralık 1955, Tokoroa, Yeni Zelanda) Yeni Zelandalı siyasetçidir.
Lolita Milyavskaya
Lolita Markovna Milyavskaya, evlilik öncesi soyadıyla Gorelik (d. 14 Kasım 1963), Rus şarkıcı, oyuncu, dizi ve film yönetmeni. Sahne ismi olarak ilk adını kullanmaktadır. Milyavskaya X Factor'ün Rusya versiyonu olan "Faktor A" (Фактор А)'da jüridir.
Parekura Horomia
Parekura Tureia Horomia; (d. 9 Kasım 1950, Tolaga Bay, Yeni Zelanda - ö. 29 Nisan 2013, Tolaga Bay, Yeni Zelanda) Yeni Zelandalı siyasetçidir. 2000-2008 yılları arasında Maori Bakanlığı yapmıştır.
Yiğityatağı, Doğubayazıt
Yiğityatağı, Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci kökenli Zindo olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Ağrı il merkezine 130 km, Doğubayazıt ilçe merkezine 33 km uzaklıktadır.
Akkoyunlular
Akkoyunlular veya Bayındırlılar, 14. yüzyılda Oğuz Türklerinin kurmuş olduğu bir devlet. Horasan'dan Fırat'a ve Kafkas Dağları'ndan Umman Denizi'ne kadar uzanan topraklarda egemen olmuşlardır. Akkoyunlular, Azerbaycan halkının oluşumunda önemli bir rol oynamasının yanı sıra Azerbaycan devletçilik tarihinde de önemli yere sahiptir.
Tarihi
Oğuzların Bayındır boyu'ndan olan Akkoyunlu Türkmenleri, 13. yüzyıl sonlarında Horasan'dan Azerbaycan'a gelmiş bir aşiret olup, 14. yüzyılda Azerbaycan, Harput, Palu, Diyarbakır yöresini yurt edindiler ve devlet kurmadan önce de bölgede etkili oldular. 1340'tan sonra Tur Ali Bey'in önderliğinde Anadolu, Suriye ve Irak içlerine akınlar düzenlediler. Trabzon İmparatorluğu topraklarını yağmaladılar. Trabzon İmparatoru bu saldırılardan korunmak için kızını Tur Ali Bey'in oğlu Kutlu Bey’le evlendirdi. Kutlu Bey'in mezarı Bayburt ilinin Sünür köyündedir.
Kuruluşu
Akkoyunlu Devleti’nin kurucusu, mezarı Bayburt'un Sünür köyünde olan Kutlu Bey'in küçük oğlu Kara Yülük Osman Bey'dir. 1398'de Kadı Burhaneddin'i yenerek öldüren Kara Yülük Osman Bey, daha sonra Memlûk sultanının hizmetine girdi. 1400'de Timur'un Anadolu’ya girişine destek verdi ve bu hizmetine karşılık Malatya'yı, 1402'de Ankara Savaşı'ndaki desteğine karşılık da Diyarbakır bölgesini aldı. 1403'te de Diyarbakır'da hükümdarlığını ilan etti. Osman Bey 1435'te Karakoyunlular'a karşı savaşırken öldü.
Kara Yülük Osman Bey'in ölümünden sonra, oğulları arasında iktidar kavgası başladı ve Akkoyunlu Devleti eski gücünü yitirdi. Kara Yülük Osman Bey’in torunu Uzun Hasan, 1453'te Diyarbakır'ı ele geçirerek iktidar kavgalarına son verdi. Akkoyunlu Devleti'ni, sınırları doğuda Horasan'dan batıda Fırat Irmağı'na, kuzeyde Kafkaslar'dan güneyde Umman Denizi'ne kadar uzanan bir imparatorluğa dönüştürdü. Karakoyunluları yenerek bu devleti ortadan kaldırdı ve başkenti Diyarbakır'dan Tebriz'e taşıdı.
Akkoyunlu hükümdarları Uzun Hasan, Sultan Halil ve Sultan Yakub'un saltanatları döneminde Akkoyunlu imparatorluğunda bilim ve sanat doruk noktasındaydı. Hükümdarın kişisel kütüphanesinde yaklaşık 60 bilim insanı çalıştı. Uzun Hasan Sarayı'nda dönemin önde gelen bilim adamlarının ilmi toplantısı yapıldı. Büyük hükümdar, Kur'an-ı Kerim'i Azerbaycan Türkçesine çevirmiş ve dönemin önde gelen bilim adamlarından Ebu Bekir el-Tehrani'ye "Kitab-i Diyarbekriyye" adlı bir Oğuzname yazmıştır. Sınırlarını genişletmesi ve bu denli güçlenmesi Uzun Hasan’ı Osmanlılarla karşı karşıya getirdi. Akkoyunlular ile Osmanlılar arasındaki çatışmalar, Fatih Sultan Mehmed'in Trabzon İmparatorluğu üzerine yaptığı sefer sırasında başladı. Uzun Hasan da Trabzon imparatorunun kızıyla evliydi ve Osmanlı ordusunu durdurmak için Trabzon'a kuvvet gönderdi. Gedik Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu bu kuvvetlere yenildi. Fatih, 1461'de Trabzon'u aldıktan sonra Akkoyunluların üzerine sefere çıktı. Uzun Hasan 1473'teki Malatya Savaşı'nı kazanmasına rağmen Otlukbeli Savaşı'nda Fatih karşısında ağır bir yenilgiye uğradı. Bu yenilgiden sonra topraklarındaki siyasal ve askerî gücünü büyük ölçüde yitirdi. Fakat Uzun Hasan 1474-1478 yıllarında Gürcistan'a hücum etti. 1477'de Gürcü çarı VI. Bagrat (Gürcüce ismi: ბაგრატ VI)'la yapılan anlaşmaya göre Tiflis de dahil olmakla doğu Gürcistan Akkoyunlu egemenliğine girdi. Uzun Hasan’ın 1478'de ölmesinden sonra oğulları arasında başlayan taht kavgaları Akkoyunlu Devleti'ni iyice zayıflattı. Hatta 1500 yılında tahtın iki büyük varisi Murat'la Elvend ülkeyi iki yere parçaladilar. Kura'dan güneydeki topraklar olan Karabağ, Kızılüzen nehrinden Diyarbakır'a kadar topraklar Elvend'e; Irak, Fars, Kirman ise Murat'a kaldı. Sonunda Akkoyunlu Devleti, Safevi hükümdarı Şah İsmail tarafından 1503'de tamamen ortadan kaldırıldı.
Devlet yönetimi
Akkoyunlu ülkesi hükümdar ailesinin ortak mülkü sayılırdı. Hükümdarlar uluğ bey ya da han unvanıyla anılırdı. Akkoyunlu bey ve şehzadeleri, hükümdara bağlı kalmak koşuluyla, kendilerine bırakılan illeri yarı bağımsız olarak yönetirlerdi.
Merkezi devlet işleri başkentteki Büyük Divan'da görüşülür ve karara bağlanırdı. Sahib denen vezirler, hanedandan büyük boyların beyleri ve kazasker Büyük Divan'ın doğal üyesiydiler. Bu divana bağlı Esraf Divanları ise çeşitli devlet işlerinin yürütülmesinden sorumluydu. Ayrıca illerde birer küçük divan bulunurdu. İllerde hukuk işlerine kadılar, din işlerine de müftüler bakardı. Uzun Hasan devlet yönetiminde ve askeri örgütlenmede Osmanlı sistemini örnek almıştı. Kasaba ve köylerden devşirilen piyade azapları, illerdeki beylerin emrinde toprağa bağlı tımarlı sipahiler ve göçer Türkmen boylarından toplanan atlı askerler, savaş zamanında orduyu oluştururdu. Hasan Padişah olarak da anılan Uzun Hasan, Hasan Padişah Kanunları adıyla bilinen, devlet yönetimiyle ilgili yasalar koymuştu.
Akkoyunlu hükümdarları bilginleri ve sanatçıları korumuştur. Ali Kuşçu, Celaleddin Devvani ve İsa Savcı gibi bilginler, bu dönemde önemli yapıtlar vermişlerdir. Başta Diyarbakır ve Mardin olmak üzere Ahlat, Hasankeyf, Erzincan, Bayburt köyleri ve Hasankale'de Akkoyunlulardan birçok cami, türbe, medrese, kale, kale surları ve yazıt kalmıştır. Bunlardan Diyarbakır'daki Şeyh Matar ve Şeyh Safa camileri, Bayburt' un Sinor köyünde Kutlu Bey' in defnedildiği türbe, Mardin'deki Sultan Kasım Medresesi ve Ahlat'taki Emir Bayındır Camisi ile kümbeti önemlidir. Müslüman olmadan önce koyun totemine bağlı olan Akkoyunlular, İslam dinini benimsedikten sonra da bu toteme bağlılıklarını sürdürerek bayraklarını ve mezar taşlarını koyun resimleriyle süslemişlerdir.
Ordu
Ordunun ikinci ve en kalabalık ve ana kısmı olan çerik, bağlı kabilelerden oluşan bir milisti. Çerik de iki kısma ayrıldı. Birinci ve ana kısım süvari milisleri, ikinci kısım piyade ve yardımcı birliklerdi. Süvari milisleri; vilayet birlikleri ve göçebe aşiretlerin aşiret milislerinden oluşuyordu. Vilayetlerden gelen çerikler, askeri cephane satın almak zorunda kaldıkları için toprak sahibi olan mülazım savaşçılarına bağlıydı. Vilayet birliklerinin sayısı; gelişmişlik düzeyine, elde edilen gelire ve askere alınan sınıf ve hizmete uygun kişi sayısına bağlı olarak farklıydı. Feodal bey, kapasitesinin ve kaynaklarının izin verdiğinden daha az asker getirirse mal varlığını kaybedebilirdi.
Piyade; tahkimat ve kuşatma işlerinin yanı sıra güvenlik birlikleri ve garnizon hizmeti için yardımcı bir birlik türüydü, önemli bir rolü yoktu. Piyade, esas olarak yerel yerleşik nüfustan toplandı ve bildaran(lağımcılar), teberdaran(baltacılar) ve nabegci(istihkâmcı) olarak ayrıldı. 15. yüzyılın 80'lerinden itibaren piyadeler ayrıca yağ atıcı ve topçu olarak kullanıldı. Kaynaklardaki Ak Koyunlu birliklerinin sayısıyla ilgili tahminler sadece küçük farklılıklar göstermekte ve temelde verilere göre uyuşmaktadır. Ambrogio Contarini, Uzun Hasan'ın 50.000 süvari birliğine sahip olduğunu bildirdi. Gürcistan'a karşı sefer sırasında Uzun Hasan'ın 10.000 süvarisi ve 10.000 "müdavimi" (yardımcı birlik) vardı. Katerino Zeno, 1473'te Uzun-Hasan ordusunun 40.000 asker ve 60.000 yardımcı birlikten (kullukçu) oluştuğunu bildirdi. 1472'de Josophat Barbaro, sefere çıkan orduda 25.000 atlı, 3.000 kılıçlı ve yaylı piyade, okçu 2.000 gulam ve kılıçlı 1.000 gulam saydı. Afanasy Nikitin, Ak Koyunlu'da 40.000 asker olduğunu bildirdi. 16. yüzyıl yazarı Hasan beg Rumlu, Uzun Hasan'ın 5.000'i ağır olmak üzere 25.000 süvari birliğine sahip olduğunu bildirdi. Ortalama olarak tahminler, Akkoyunlu ordusunun yaklaşık 40.000-46.000 süvari milisi, 6.000 piyade, 2.500 korçu muhafızı ve 5.000-7.000 garnizon ve şehir muhafız askeri olduğunu gösteriyor.
Ordunun başkomutanı, devletin ikinci yetkilisi olan yürüyen ordunun komutanı leşker-i biruni(dış ordu) - emir el-ümera (tüm emirlerin emiri) olan padişahın kendisiydi.
Ordu ondalık Moğol tipine göre düzenlenmişti ve on binler (tümen; bunlar çoğunlukla vilayet birlikleriydi), binler, yüzler ve onlara bölünmüştü. Bununla birlikte, birliklerin sayısı genellikle adından da anlaşılacağından daha az veya daha fazlaydı. Yani süvari milislerindeki onbaşının birliğinde on asker değil, çok daha fazlası vardı. Bu özelden geldi, buna göre de harcama yapan kişinin cehpe hattının savaşçıları tarafından alındı, ağır süvarilerin ve süvari vassallarının (mülazımlar) hesabına alınmadı. Her ağır süvari (puşandar) iki ila on mülazımın yaveri ve hizmetçisi olabilirdi.
Ordunun yerleşik bir istihbarat ve posta servisi vardı. İletişim, çaparlar (haberciler), azablar (ulaklar) ve yamçılar (posta servisi) tarafından gerçekleştirildi.
Savaşçıların eğitimi klasik göçebe idi. Üç yıllık performansla, çocuk ciddiyetle bir ata konulurdu, yedi yaşına kadar ahşap silahlarla oynar ve eğitilirfu. Yedi yaşından itibaren, bir çocuğa zaten metal bir silah ve sahip olduğu çocuk zırhı verildi. On yaşından itibaren çocuğa doğrudan askeri işler öğretildi. Eğitim pratik bir parçaya ve teorik olarak ayrıldı. Bunun için askeri işlerde çok sayıda inceleme kullandılar: furusiyye (“süvari üzerine incelemeler”), silah (silahlar üzerine incelemeler), harbiye (askeri işler ve tarihi üzerine incelemeler), rimayye (okçuluk üzerindeki incelemeler), hival (savaş hilelero üzerinde incelemeler). 14 yaşından itibaren hazırlanan genç adam, puşandar'ın (ağır süvari) maiyetine kaydolurdu ve başlangıçta bir yaver olarak seferlere katılırdı. 17-18 yaşına geldiğinde, genç erkekler zaten profesyonel savaşçılardı. 20 yaşına gelindiğinde, liyakat sahibi ve seferlerde kendini kanıtlamış biri olurdu. Savaşçı, kendi arazi payı için bir yarışmacı olarak divan listesine kaydedilirdi. Savaşçıların hazırlanmasında önemli bir rol avcılık ve askeri spor oyunlarının katılımı ve çevgan, jarge gibi yarışmaların katılımı oynandı.
Piyadelerin eğitim seviyesi, süvarilerin yüksek eğitim seviyesiyle keskin bir tezat oluşturuyordu ve son derece düşüktü, yüzeyseldi. Bunun tek istisnası, yine çocukluktan itibaren eğitim almış olan okçuların eğitimiydi.
Akkoyunlular zamanında Anadolu’da sürdürülen Alevîlik hareketleri
Sekizinci hicrî asırda Anadolu hemen hemen tamamıyla Şiî bir hüviyete bürünmüştü. Harezm’den geri dönen aşîretler, asırlar boyunca çeşitli mezhep mücadelelerinden bitâp düşmüş bir çevrenin sâhip olduğu i’tikadları da beraberlerinde getirmişlerdi. İlhanlılar’ın yıkılması ve Moğol saraylarında yaşayan Şiî ulûlarının buralardan tardedilmelerinden sonra Diyâr-ı Bekir Türkmen Beyliği’nin oluşumuna kadar geçen süre zarfında bu aşîretler bağımsız olarak yaşamlarını sürdürmüşlerdi.