cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İnsülin (ilaç)
İlkeler
Başlangıçta, klinik kullanım için insülin elde etmenin tek yolu, onu başka bir canlının pankreasından çıkarmaktı. Hayvanların salgı bezleri et endüstrisinden atık ürün olarak elde edilebilir. İnsülin esas olarak sığırlardan (Eli Lilly ve Company) ve domuzlardan (Nordisk Insulinlaboratorium) elde edilmiştir. Sekiz onz (225 gram) saflaştırılmış insülin elde etmek için iki ton kadar domuz parçasını gerektirebilir. Bu kaynaklardan elde edilen insülin, insan insülinine oldukça benzer olduğu için insanlar da etkilidir (sığır insülinde üç amino asit, domuz insülininde ise bir amino asit farklıdır). Başlangıçta, bu preparatların saf olmaması ve insülin dışındaki maddelerin varlığı alerjik reaksiyonlara yol açmıştır. Üretilen insülinin saflığı, 1920'lerden başlayarak, devamlı olarak iyileşmiş ve nihayetinde 1970'lerin ortasında yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) yöntemleri sayesinde % 99'luk saflığa ulaşmıştır. Küçük alerjik reaksiyonlar nadiren sentetik "insan" insülin çeşitlerinde bile ortaya çıkar.
1982'den başlayarak biyosentetik "insan" insülini, rekombinant DNA teknolojisi kullanılarak genetik mühendisliği teknikleriyle klinik kullanım için üretilmiştir. Genentech firması, bu tür ilk insan insülini olan Humulin'i üretmek için kullanılan tekniği geliştirdi, ancak ürünü ticari olarak pazarlamadı. Eli Lilly, 1982'de Humulin'i pazara sundu. Humulin, gerçek insan DNA'sının bir konakçı hücreye (bu durumda E. coli) sokulduğu modern genetik mühendisliği teknikleri kullanılarak üretilen ilk ilaç olmuştur. Konakçı hücrelerin normal olarak büyümesine ve çoğalmasına izin verilir ve konakçı DNA'sına yerleştirilen insan DNA'sı nedeniyle, insan insülininin sentetik bir versiyonunu üretirler. Üreticiler bu durumun birçok safsızlıkların oluşumunu azalttığını iddia ediyor. Bununla birlikte, bu tür insülinlerden hazırlanan klinik preparatlar, bazı önemli açılardan endojen insan insülininden farklıdır; Örneğin, son yıllarda kendi başına sistemik etkilere sahip olduğu gösterilen C-peptidin bu preparatlarda bulunmamasıdır. Novo Nordisk firması, bağımsız olarak bir maya işlemi kullanarak genetik olarak yapılandırılmış bir insülin geliştirmiştir. [
Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun 2002 yılında üye ülkelerde insülin erişimi ve kullanılabilirliği üzerine yaptığı bir araştırmaya göre, şu anda dünyada satılan insülinin yaklaşık % 70'i rekombinant, biyosentetik “insan” insülinidir. Klinik deneyim, bu insülinlerin alerjik bir reaksiyon üretme ihtimalinin daha az olup olmadığına dair çelişkili kanıtlar sağlamasına rağmen, bugün klinik olarak kullanılan insülinlerin çoğunluğu bu şekilde üretilmektedir. Olumsuz reaksiyonlar bildirilmiştir; Bunlar arasında, hastaların hipoglisemi, konvülsiyonlar, hafıza ve konsantrasyon kaybı nedeniyle bir uyarı işareti vermeden komaya girebilmesi sayılabilir. Ancak, Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun bu durum için ifadesi, “bir tür insülin türünü diğerine tercih etmek için çok fazla kanıt yoktur” ve “[modern, hayli saflaştırılmış] hayvan insülinlerinin kabul edilebilir bir alternatif olarak kaldığını” belirtmesi ile çok açıktır.
Ocak 2006'dan bu yana, ABD'de ve diğer bazı ülkelerde dağıtılan tüm insülinler sentetik "insan" insülinleri veya insülin analoglarıdır. ABD'de kullanılmak üzere sığır veya domuz türevi insülin elde etmek için özel bir FDA ithalat süreci gereklidir, ancak Lilly tarafından 2005 yılında veya daha önce yapılmış domuz insülini stokları kalmış olabilir ve domuz insülinide ABD'de Vetsulin (SM) markası adı altında satılır ve pazarlanır, diyabetli evcil hayvanların tedavisinde veteriner kullanımı içindir.
Tedavideki zorluklar
Diyabetin klinik tedavisinde kullanımına dahil olan bazı zorluklar vardır:
Tipleri
İnsülin tıbbi preparatları asla sadece 'suyun içinde' insülin değildir. Klinik insülinler, özel olarak hazırlanmış insülin ve koruyucu maddeler de dahil diğer maddelerin karışımlarıdır. Bunlar insülinin emilimini geciktirir, enjeksiyon bölgesindeki reaksiyonları azaltmak için çözeltinin pH'ı ayarlanır ve bu şekilde devam eder.
İnsülinin tipi ve dozaj / zamanlama seçimi, diyabetik hasta ile yakın çalışan deneyimli bir tıp uzmanı tarafından yapılmalıdır.
Yaygın olarak kullanılan insülin tipleri aşağıda listelenmiştir.
Hızlı-etkili
İnsülin Aspart, İnsülin Lispro ve İnsülin Glulisine insülin analoglarını içerir. Bunlar 5 ila 15 dakika içinde etki göstermeye başlarlar ve 3 ila 4 saat süresince aktiftirler. Çoğu insülin, aktif formda kana geçişini geciktiren heksamerler oluşturur; Bu analog insülinler bu yapıya sahip değildirler, normal insülin aktivitesine sahiptirler. Daha yeni çeşitler, ABD'de hızla çalışacak şekilde tasarlanmış, ancak düzenli insan insülini ile aynı genetik yapıyı koruyan düzenleyici onayı beklemektedir.
Kısa-etkili
Regüler insülin bu kapsamdadır; Etkisi 30 dakikada başlar ve yaklaşık olarak 5-8 arasında sürer.
Orta seviye-etkili
INPH insülin bu kapsamdadır, etki süresinini başlaması 1 ila 3 saat arasındadır ve etkisi 16-24 saat arasında sürer.
Uzun-etkili
İnsülin Glarjin ve İnsülin Detemir analogları bu grupta yer alırlar. Her biri 1 ila 2 saat içinde aktivitelerini göstermeye başlar ve bu birçok bireyde değişiklikler görstermesine karşın yaklaşık 24 saat boyunca büyük zirveler veya dipler olmaksızın aktif olmaya devam ederler.
Çok uzun- etkili
Şu anda sadece 30 ila 90 dakika içinde etkisini göstermeye başlayan ve 24 saatten fazla aktif olmaya devam eden bir insan insülini analoğu olan insülin degludec bu gruptadır.
Kombine insülinler
Tipik olarak uzun süreli bir insülin olan NPH insülinin, hızlı etkili veya kısa etkili bir insülin ile birleştirilmesiyle yapılır. Kombinasyon ürünleri kısa etkili insülin ile etkisine başlar (hızlı-etkili için 5-15 dakika ve kısa-etkili için 30 dakikada) ve etki 16 ila 24 saat boyunca aktif kalır. Karışık insülinlerin farklı oranlarına sahip çeşitli varyasyonlar vardır (örneğin, Novolog Mix 70/30, %70 aspart protamin insülin [NPH] ve %30 insülin aspart içerir). Birçok ilacın aksine, insülin şu anda oral olarak kullanılamaz. Gastrointestinal sisteme giren hemen hemen tüm diğer proteinler gibi, tüm aktivitelerin kaybolduğu tekil parçalara (amino asit bileşenlerine) indirgenir. İnsülini sindirim sisteminden korumak için bazı araştırmalar yapılmıştır, böylece bir tablet içerisinde uygulanabilir. Ancak şiödiye kadar bu sadece deneysel bir yaklaşımdır.
Subkütan- Derialtına uygulama
İnsülin genellikle tek kullanımlık şırıngalar, insülin pompası ya da tek kullanımlık iğneler ile kullanılan tekrarlanan kullanımlı kalemler veya tek kullanımlık iğneler ile kullanılan kullan-at insülin kalemleri ile deri altı enjeksiyon yoluyla uygulanır. İnsülin enjeksiyonlarının tekrarlanan deri delinmesini azaltmak isteyen hastalar genellikle şırıngalarla birlikte bir enjeksiyon portu kullanırlar.
Uygulama planları sıklıkla pankreas tarafından insülinin fizyolojik sekresyonunu taklit etmeye çalışır. Bu nedenle, yaygın olarak hem uzun etkili bir insülin hem de kısa etkili bir insülin kulllanılır.
İnsülin pompası
İnsülin pompaları bazı insanlar için makul bir çözümdür. Arka plan veya 'bazal' insülin dozu üzerinde daha iyi kontrol sağlamaları, bolus dozların bir ünitenin fraksiyonlarında hesaplanabilmesı ve kullanılan pompanın içindeki hesap makinesinin gerekli 'bolus' infüzyon dozajlarının belirlenmesinde yardımcı olması hastanın avantajlarıdır. İnsülin pompası kullanımını sınırlayan etmenler arasında, maliyet, hipoglisemik ve hiperglisemik vakalar için potansiyel oluşturmaları, kateter problemleri ve mevcut kan şekeri seviyelerine dayanarak insülin infüzyonunu kontrol eden "kapalı döngü" bir araç olmamaları sayılabilir.
İnsülin pompaları, bir kateter ya da kanülle geçici olarak implante edilmiş 'elektrikli enjektörler'e benzerler. Geleneksel (veya jet) enjeksiyon ile yeterli glukoz kontrolünü gerçekleştiremeyen bazı kişiler, uygun pompa ile bunu yapabilirler.
Kalıcı kateterler enfeksiyon ve ülserasyon (yara oluşması) riski taşır ve bazı hastalarda infüzyon setlerine bağlı olarak lipodistrofi gelişebilir. Bu riskler, infüzyon bölgesinin temiz tutulmasıyla genellikle en aza indirilebilir. İnsülin pompaları doğru şekilde kullanmak için özen ve çaba gerektirir.
Doz birimleri
Bir uluslararası insülin birimi (1 IU, 1 International Unit), 34.7 μg saf kristalin insülinin "biyolojik eşdeğeri" olarak tanımlanmaktadır.
Bir insülin ünitesinin ilk tanımı, bir tavşanda hipoglisemi gelişmesini sağlamak için gereken miktardı. Bu tanım 1922 yılında Toronto Üniversitesi'nden James Collip tarafından tanımlanmıştır. Elbette bu tanım, kullanılan tavşanların büyüklüğüne ve diyetlerine bağlıydı. İnsülin Ünitesi (IU) birimi Toronto Üniversitesi'ndeki insülin komitesi tarafından belirlendi. Bir ünite tanımı, eski bir USP (Amerikan Farmakopesi) tanımlı insülin birimi olan, ve bir ünite (U) insülinin, aç tavşanlarda kan glukoz konsantrasyonunu 45 mg/dL'ye (2.5 mmol/L) indirmek için gerekli olan insülin miktarına eşit doz olan insülin ünitesine evrildi. Kimyasal yapısı ve insülin kütlesi bilindiğine göre, insülin birimi USP ünitesini elde etmek için gerekli saf kristalin insülinin kütlesi ile tanımlanmıştır..
İnsülin terapisinde kullanılan ölçü birimi, metrik sistemin modern şekli olan Uluslararası Birimler Sistemi (kısaltılmış SI) bir parçası değildir. Bunun yerine, farmakolojik uluslararası birim (IU), WHO Biyolojik Standardizasyon Uzman Komitesi tarafından tanımlanmaktadır.
Olası komplikasyonlar
Dışarıdan insülin kullanması gereken kişiler için  temel problem insülinin doğru dozlanmasıni ve doğru zamanlamayı seçmekten ibarettir.
Kan glukozunun fizyolojik sınırlarda düzenlemesi, diyabetik olmayan bireylerde olduğu gibi, en iyisi olacaktır. Yemek yedikten sonra artan kan glukoz seviyeleri, insülinin pankreastan derhal salınması için bir uyarandır. Artan insülin seviyesi, hücrelerde glukoz emilimine ve glukozun depolamasına neden olur, ama artan insülin glikojen salgılanmasını azaltarak glukozun depolanmasına neden olur. Kan glikoz seviyelerini düşürür ve böylece insülin salınımını azaltır. Sonuç olarak, kan glikoz seviyesi yemekten sonra bir miktar yükselir ve bir saat içinde normal “açlık” seviyesine geri döner. Bununla birlikte, sentetik insan insülini ve hatta insülin analogları ile yapılan en iyi diyabetik tedavi bile, diyabetik olmayanlarda normal glukoz kontrolünün çok altındadır.
Karmaşık olan konulardan biri yenen yemeğin içeriğinin (glisemik indekse bakınız) bağırsak emilim oranlarını etkilemesidir. Bazı gıdalardan alınan glukoz, diğer gıdalardaki aynı miktarda glikozdan daha fazla (veya daha az) emilir. Ek olarak, yağlar ve proteinler, aynı zamanda yemiş olan karbonhidratlardan glikoz emiliminde gecikmelere neden olur. Ayrıca, diğer tüm faktörler aynı kaldığında egzersiz insülin ihtiyacını azaltır, çünkü çalışan kasların insülin yardımı olmaksızın glikoz alması için bazı yetenekleri vardır.
Karmaşık ve etkileşimli faktörler nedeniyle, prensip olarak, yedikten yedikten sonraki bir veya iki saat içinde makul bir kan şekeri düzeyini elde etmek için belirli bir öğünün 'kapsanması' için ne kadar insülinin (ve hangi türün) gerekli olduğunu bilmek imkânsızdır. Diyabetik olmayan insanların pankreatik beta hücreleri, sürekli olarak glukoz seviyesini izleyerek ve insülin salınımı yaparak bu durumu düzenli ve otomatik olarak yönetir. Bu tür kararların diyabetik bir hasta tarafından verilmesi, deneyime ve eğitime (yani, bir hekimin, KA'nın veya bazı yerlerde uzman bir diyabet eğitimcisinin) ve özellikle hastanın bireysel deneyimlerine dayanması gerekir. Fakat bunu başarmak basit değildir ve asla alışkanlıklarla veya rutin olarak yapılmamalıdır. Bununla birlikte, biraz özen gösterilerek, klinik uygulamada makul ölçüde iyi yapılabilir. Örneğin, şeker hastalığı olan bazı kişiler yağsız süt içtikten sonra, eşdeğer miktarda yağ, protein, karbonhidrat içeren farklı bir formda sıvı (süt olmayan) aldıklarından daha fazla insüline ihtiyaç duyarlar. Bu hastaların yağı alınmış süte olan bu tepkileri, diyabetli diğer insanlardan farklıdır, ancak aynı miktarda tam yağlı sütün, aynı kişide bile farklı bir tepkiye neden olması muhtemeldir. Yağsız sütün içinde çok az yağ olmasına karşın tam yağlı süt önemli miktarda yağ içerir. Bu durum özellikle insülin kullanan diyabetli tüm insanlar için sürekli bir dengeleme eylemidir.
İnsüline bağımlı diyabetli kişiler (Tip 1 Diyabet), tipik olarak bir miktar temel düzeydeki insüline (bazal insülin) yanı sıra öğünleri karşılamak için kısa etkili insüline (Bolus insülin, yemek zamanı veya prandial insülin olarak da bilinir) gereksinim duyarlar. Bazal insülin oranın ve bolus insülin oranının korunması, insüline bağımlı diyabetli kişilerin her gün yönetmesi gereken sürekli bir dengeleme eylemidir. Bu, düzenli olarak kan testleri yapılması ile elde edilir, ancak sürekli kan şekeri test ekipmanı (Sürekli Glikoz Monitörlerr) artık kullanılmaya başlamıştır. Bu sistemlerin kullanımın yaygın hale gelmesi, bu dengeleme eyleminin iyileştirilmesine yardımcı olabilir.
Stratejiler
Uzun-etkili bir insülin, pankreas tarafından gün boyunca değişkenlik gösteren bazal insülin sekresyonuna benzemek için kullanılır. Bu amaçla NPH/izofan, lente, ultralente, glarjin ve detemir insülin kullanılabilir. NPH'nin avantajı düşük maliyetli olması, kısa etkili insülin formlarıyla kombine edilebilmesi ve böylece uygulanması gereken enjeksiyon sayısının en aza indirgenebilmesi ve NPH aktivitesinin uygulamadan 4-6 saat sonra doruğa çıkmasıdır. NPH insülinin bu son etkisi, glukozun şafak vaktine doğru yükselişe girme eğilimini dengelemek için tek doz halinde yapılabilmesine, bununla birlikte öğleden sonra daha düşük olan bazal insülin seviyesini dengelemek için daha düşük bir sabah dozu uygulamasına ve benzer şekilde yine akşamüstü uygulanması gereken insülin miktarının azaltılmasını sağladığı için önemlidir. Uyku zamanında alınan NPH insülin'nin bir dezavantajı, şafak vaktinde kısa bir süre önce etkisinin zirvesini oluşturabilmesi için yeterince geç (gece yarısına yakın) alınmazsa, hipoglisemiye neden olma potansiyeline sahip olmasıdır. Glarjin ve detemir'in teorik bir avantajı, günde sadece bir kez uygulanmaları gerekliliğidir, ancak pratikte pek çok hastaya göre bu süre 24 saat sürmez. Her gün aynı zamanda verilmesi şartıyla, gün içinde de her zaman diliminde uygulanabilirler. Uzun etkili insülinlerin bir başka avantajı, bir insülin kombinasyonunun bazal bileşeninin (gün boyunca minimum bir insülin seviyesi sağlaması), prandial veya bolus bileşeninden (ultra kısa etkili insülinler aracılığıyla yemek zamanı kapsamı sağlanması) ayrıştırılabilmesidir. NPH insülin ve regüler insülinin kullanıldığı kombinasyonlar, herhangi bir doz ayarı sonrasında hem bazal hem de prandial kapsamları etkilediği için bir dezavantaja sahiptir. Glargin ve detemir, NPH, lente ve ultralente'den çok daha pahalıdırlar ve öteki insülin formlarıyla karıştırılamazlar.
Kısa etkili bir insülin, yemek yeme beklentisiyle üretilen endojen insülin ihtiyacını simüle etmek için kullanılır. Bu amaçla regüler insülin, insülin lispro, insülin aspart ve insülin glulisin kullanılabilir. Regüler insülin, en yüksek etkiyi sağlamak ve hipoglisemi olasılığını en aza indirgemek için yemekten en az 30 dakika önce alınmalıdır. İnsülin lispro, insülin aspart ve insülin glulisine, yemekten alınan ilk lokma ile birlikte alınan dozları için onaylanmıştır ve yemek tamamlandıktan sonra verilmeleri durumunda bile etkili olabilirler. Kısa etkili insülinler ayrıca hiperglisemiyi düzeltmek için kullanılır.
Parmaktan kan alarak kan şekeri seviyesini kontrol etmek ve bu değere uygun olarak insülin uygulamak için her zamanki zamanlama, tüm yemeklerden önce ve bazen de yatmadan önce yapılır. Yayınlanan daha yeni kılavuzlar ayrıca, yenilen yemeğin etkili bir şekilde 'kapsandığından' yani yeterli insülinin alınıp alınmadığından emin olmak için bir yemekten 2 saat sonra bir kontrol ölçümü daha yapılmasını önermektedir.
Kayan Ölçekler
İlk olarak 1934'te tarif edilen ve doktorların tipik olarak kayan ölçekli insülin (Sliding-Scale Insulin) olarak adlandırdıkları, ancak sadece kan şekeri belli bir eşiğin üzerindeyse (örn. 10 mmol/L, 180 mg/dL) hızlı veya hızlı etki eden insülini, sadece subkutan yoldan, tipik olarak yemek zamanlarında ve bazen de yatmadan önce verilen insülini tanımlamak için kullanmışlardır. Bazal insülinin verilmediği bu rejim, genellikle her sabah yüksek kan şekeri ile sonuçlanır, bu da gün boyunca devam eder ve sonraki gün de tekrarlanır. "Kaydırılan ölçek" yöntemi, büyük ölçüde eleştirilmiş olmasına rağmen,   hala geniş çapta öğretilmektedir. Kayar ölçek insülini (SSI) bakımevlerinde yaşayan bireylerde uzun süreli diyabetin yönetilmesinde etkili bir yol değildir. Kayar ölçek insülini kullanmak daha fazla hasta rahatsızlığına ve hastaların bakım süresinin artmasına yol açar. İnsülin glarjin ve insülin lispro'nun kullanıldığı örnek kombinasyon:
Karbohidrat sayımı ve DAFNE
Yemek zamanları ve atıştırmalıklarla daha fazla özgürlük sağlayan daha karmaşık bir yöntem "karbonhidrat sayımı" dır. Bu yaklaşım, İngiltere'de ve diğer yerlerde "Normal Yemek için Doz Ayarlaması" veya DAFNE olarak diyabetik hastalara öğretilmektedir.
Avrupa'da, DAFNE rejimine aşina olmayan hastalar, temel başlangıç insülin dozu kılavuzunun "yediğiniz her 10 gram karbonhidrat için 1 birim insülin alması" şeklinde bir eğitim kursu alabilir. DAFNE kursları ayrıca, kan glikozunun izlenmesini, egzersiz ve karbonhidrat alım tahmini gibi hastanın kendi kişisel kontrol gereksinimlerini yerine getirmesine yardımcı olmak için bu rejimin yanında doğal olarak çalışan konuları da kapsamaktadır.
Bazı alternatif yöntemler, aynı zamanda, öğünün protein içeriğini de göz önünde bulundurur (çünkü aşırı diyet proteini, glukozeojenez yoluyla glukoza dönüştürülebilir).
DAFNE ile, çoğu dozaj, özellikle doğru şekilde etiketlenmemiş gıdalar ile epeyce iyi bir tahmin çalışması gerektirir ve hasta vücudun gereksinimlerinin farkındaysa, sadece bir dozdan diğerine oldukça tutarlı bir şekilde işe yarar. Örneğin, bir hasta sabah ve akşam saatlerinde 10 gram karbonhidrat için 1 ünite insülin alabileceğini bilir, ancak vücudunun günün ortasında alınan bir yemek için daha fazla insüline ihtiyaç duyduğunda, her 8.5g Karbonhidrat başına 1 ünite insülin alması gerektiğini ayarlayabilir.
Vücudun insülin kullanımını etkileyen diğer daha az belirgin faktörler de dikkate alınmalıdır. Örneğin, bazı hastalar vücutlarının insülini sıcak günlerde daha iyi işlediğini görebilir, bu nedenle daha az insüline gereksinim duyarlar. Bununla birlikte, hasta tekrar dozlarını, geçmiş deneyimlerine bakarak en iyi şekilde düzeltmek zorundadır.
DAFNE rejimi, hastanın kendi v]cudunun ihtiyaçlarını, bunu zaman ve sabır gerektiren deneyim yoluyla öğrenmesini gerektirir, ancak daha sonra etkili olabilir.
Kapalı döngü öngörücü modelleme
Dalgalı insülin gereksinimi olan hastalar kapalı döngü öngörücü modelleme yaklaşımından yararlanabilirler. Bu kapalı döngü öngörücü modelleme yaklaşımında "karbon sayımı" nın bir uzantısı olarak, "normal" günlük karbonhidrat tüketimi ve fiziksel aktivite miktarı için hedef kan şekeri seviyelerine ulaşmak için gerekli olan dört günlük insülin dozu sürekli olarak yemek öncesi ve yatmadan önceki kan şekeri ölçümleri.ile ayarlanmaktadır. Her yeni kan şekeri ölçümü, vücudun insülin gereksinimlerine ince ayar yapmak ve izlemek için geri bildirim sağlar. Bu stratejide, deneysel olarak belirlenmesi gereken hastaya özgü asıl faktörler, kan şekerini düzeltme faktörü ve karbonhidrat oranıdır. Kan şekerini düzeltme faktörü, dört geri bildirim döngüsü için (dört Günlük) “oransal kazanç” ve “tamamlayıcı kazanç” faktörlerini belirler. Çok düşük alındığında, hedef kan şekeri seviyesinden sapmalar etkili bir şekilde düzeltilmediğinden, çok yüksek alındığında ise kan şekerinin düzenlenmesi kararsız hale gelir. Bu yaklaşımda, karbonhidrat oranı sadece standart olmayan karbonhidrat alımını hesaba katmak için kullanıldığından, genellikle yemekle ilgili belirli oranlarla uğraşmak gerekli değildir.
Hastanın vücudunda etkisini göstermek etmek için kalan insülin miktarının uygun bir şekilde modellenmesi, bu stratejide esastır, örneğin, bolus insülin miktarlarını hesaplarken bazal insülin miktarında alınan öğüne bağlı yapılması gereken herrhangi bir ayarın hesaba katılması gereklidir. Kullanılan her insülinin aktivite profilini hesaba katma, geçmiş kan şekeri eğilimlerini analiz etme ve standart dışı karbonhidrat alımlarını ve egzersiz seviyelerini hesaba katma gereği nedeniyle, bu strateji tüm hesaplamaları yürütmek ve anlamlı dozlama önerileri yönetmek ve ve beklenen kan şekeri seviyelerini elde etmek için özel bir akıllı telefon uygulaması gerektirir.
Doz hesaplaması
İnsulinin dodozu aşağıdaki formüle göre hesaplanır;
hastanın kan şekeri ve karbonhidrat alımı miktarlarına göre belirlenen sabitlere göre:
Kan şekeri ve hedef oranı mg/dL veya mmol/L olarak ifade edilir. Sabitler bir doktor veya klinik eczacı tarafından ayarlanmalıdır.
Suistimal
Ekzojen insülinin kötüye kullanılması, kullanılan miktarın, yemekle alınan karbonhidratın üstesinden gelmek için gerekli olan miktardan daha fazla olduğunda, hipoglisemik koma ve ölüm riskini beraberinde getirir. Akut riskler arasında beyin hasarı, felç ve ölüm bulunur. Semptomlar baş dönmesi, halsizlik, titreme, çarpıntı, nöbetler, kafa karışıklığı, baş ağrısı, uyuşukluk, koma, diyaforez (aşırı terleme) ve bulantı olabilir. Doz aşımına uğrayan tüm kişiler, saatlerce veya günlerce sürebilecek tıbbi değerlendirme ve tedavi için sevk edilmelidir.
ABD Ulusal Zehir Veri Sisteminden elde edilen veriler (2013), zehir merkezlerine bildirilen insülin vakalarının %89.3'ünün kasıtsız, ve kullanım hatasının bir sonucu olduğunu göstermektedir. Olguların %10'u kasıtlıdır ve intihar, suistimal, suç işleme niyeti, ikincil kazanç veya diğer bilinmeyen nedenleri kapsamaktadır Ekzojen insülin tarafından uyarılan hipoglisemi, periferal dolaşımdaki insülin C-peptid oranı incelenerek kimyasal olarak saptanabilir. Bu tip bir yöntemin, sporcular tarafından ekzojen insülinin kötüye kullanımını tespit etmek için kullanılabileceği öne sürülmüştür.
Atletizm performansını iyileştirmek amacıyla insülinin kullanılma olasılığının, Japonya Nagano'daki 1998 Kış Olimpiyatları gibi eski bir tarihe uzandığı, Temmuz 2001'de Endokrinoloji Dergisi'nde (Journal of Endocrinology) Peter Sönksen tarafından rapor edilmiştir. Diyabetik olmayan sporcuların yasal olarak insülini kullanıp kullanamayacakları bir Rus sağlık memuru tarafından tartışmaya açılmıştır. İnsülinin atletik performansı gerçekten iyileştirip iyileştirmediği belirsizdir, ancak kullanımı konusundaki endişeler Uluslararası Olimpiyat Komitesinin, 1998'de diyabetik olmayan sporcular tarafından hormon kullanımını yasaklamasına neden olmuştur.
Özellikle vücut geliştiricilerin, ekzojen insülin ve diğer ilaçların kas kütlesini arttıracağına inandıkları iddia edilmektedir. Vücut geliştiriciler, şekerce zengin öğün yemeden önce 10 IU regüler sentetik insülin enjekte ettiklerini söylemektedirler. 2008 yılında yayınlanan bir raporda, insülinin bazen anabolik steroidler ve büyüme hormonu (GH) ile birlikte kullanıldığı ve "Sporcuların kendilerine yüksek dozda GH, IGF‐I ve insülin uygulayarak kendilerine potansiyel zararverdikleri" ileri sürülmüştür. İnsulinin suistimal edilmesi, vücut geliştiriciler Ghent Wakefield ve Zengin Piana'nın ölümlerinde olası bir faktör olarak bahsedilmiştir.
Biyolojik sıvılarda tespit edilmesi
İnsülin, diyabetik hastalarda tedaviyi izlemek, hastanede yatan kişilerde zehirlenme teşhisini doğrulamak veya şüpheli ölümle ilgili adli bir soruşturmaya yardımcı olmak için sıklıkla serum, plazma veya kanda ölçülür. Elde edilen insülin konsantrasyonlarının yorumlanması, çeşitli insülin tiplerinin bulunması, değişik uygulama yolları, insüline bağımlı diyabetiklerde anti-insülin antikorlarının varlığı ve ilacın ex vivo instabilitesi göz önüne alındığında karmaşıktır. Karışıklığa neden olan diğer potansiyel faktörler arasında, biyosentetik insülin analogları için yapılan testlerin ticari insülin analogları ile yapılan immüno-analizlerinin geniş çaplı çapraz reaktivitesi göstermesi, antihipertansif ilaç doz aşımına karşı bir antidot olarak yüksek dozda intravenöz insülin kullanımı ve vücutta insülinin postmortem yeniden dağıtılması yer alır. İmmünoanaliz sonuçlarının kantitatif sonuçlarını etkileyen çapraz reaktivite sorununu önlemek ve ayrıca örnekteki spesifik insülin tipinin tanımlanmasına yardımcı olmak için, bazı durumlarda insülin seviyesini ölçmek için kromatografik bir yöntem kullanılması tercih edilebilir.
Öteki antidiyabetik ilaçlarla birlikte kullanımı
İnsülinin ve diğer antidiyabetik ilaçlarla birlikte kombinasyon tedavisi, hala insülin sekresyon kapasitesine sahip diyabetik hastalarda en faydalı yöntem görünmektedir. İnsülinle bir sülfonilüre kombinasyonunun, tip 2 diyabetli hastaların tedavisinde oral ilaçlarla yapılan tedavi başarısız olduğunda tek başına insülin kullanmaktan daha etkilidir ve bu kombinasyon, hatalarda daha iyi glukoz profillerine neden olur ve/veya insülim dozunun azaltılmasıne yol açar.
Ekonomi
Gelişmekte olan ülkelerdeki toptan maliyet, regüler insülinin 1000 IU'si (34.7 mg) için 2,39 ila 10,61 ABD doları iken, aynı değer NPH insülinin aynı miktarını (1000 IU) üretmek 2,23 ila 10,35 ABD dolarına düşmektedir. Birleşik Krallık'ta, regüler ya da NPH insülininin 1,000 IU'si 7.48 sterline, bu miktar insülin glarjin ise 30.68 sterline mal olur.
Amerika Birleşik Devletleri'nde insülinin birim fiyatı 1991'den 2014'e kadar düzenli olarak artmıştır. 2002'den 2013'e kadar fiyat kadar üç kat armıştır. İnsülinin aylık kullanım maliyeti ayda 900 ABD dolarına kadar yükselebilir. 2016 yılında, ilaç şirketlerinin fiyatları artırmak için birlikte çalıştıklarına dair kaygılar dile getirilmiştir.
İnhalasyon
2006'da ABD Gıda ve İlaç İdaresi, ilk inhalasyon insülini olan Exubera'nın kullanımını onayladı. 2007 yılının üçüncü çeyreği itibarıyla üreticisi tarafından kullanım yönteminin kabul görmemesi nedeniyle piyasadan çekilmiştir.
2005'te Birleşik Krallık'taki ticari lansmanının ardından, bir psikiyatrist veya psikolog tarafından teşhis edilmiş kanıtlanmış bir "enjeksiyon" fobisi olanlar dışında.Ulusal Sağlık ve Klinik Mükemmeliyet Enstitüsü tarafından rutin kullanım için önerilmemiştir (Temmuz 2006'dan itibaren).
2008 yılının Ocak ayında, dünyanın en büyük insülin üreticisi Novo Nordisk, AERx iDMS inhale insulin sistem olarak bilinen, şirketin kendisine ait inhalasyon insülin sisteminin daha da geliştirilmesini durdurduğunu açıkladı. Benzer şekilde Eli Lilly, 2008 yılının Mart ayında inhale edilen "Air Insulin" geliştirme çabalarını sona erdirdi. Ancak, MannKind Corp. (çoğunluk sahibi Alfred E. Mann), kavram hakkında halen iyimser kalmaktadır.
Transdermal
İnsülinin transdermal yoldan verilmesi için çeşitli yöntemler vardır. Pulsatil insülin, insülinin insana aktarılması için mikrojetleri kullanır ve insülinin pankreas tarafından yapılan fizyolojik sekresyonlarını taklit eder. Jet enjeksiyonu, iğne enjeksiyonuna kıyasla farklı insülin maksimum dozları ve etki süreleri vardı. Bazı diyabetikler, jet enjektörlerini hipodermik enjeksiyona tercih edebilirler.
İyontoforez ve ultrason kullanan her iki yöntemde de derinin geçici olarak gözenekli hale getirdiği bulunmuştur. Bu yoldan insülin uygulama yöntemi deneyseldir, ancak bu yöntemle kan glukoz değerini ölçen "bileklikler" ticari olarak temin edilebilir..
Araştırmacılar, deri yoluyla kan glukoz seviyelerini test eden ve bu değere göre gerekli miktarda insülini dozlarını ciltteki gözenekler yoluyla uygulayan saat benzeri bir cihaz üretti. Deriye nüfuz eden "mikroiğneler" kullanan benzer bir cihaz, 2015 yılında hayvan test aşamasındaydı.
İntranazal
İntranazal insülin henüz araştırılmaktadır. İntranazal insülinin risk altındaki çocuklarda ve genç erişkinlerde tip 1 diyabetin başlangıcını geciktirip geciktirip önleyemeyeceğini belirleyecek olan randomize kontrollü bir çalışma, 2016 yılında sonuç vermesi beklenmektedir.
Ağızdan
Hipoglisemik ajanların ağızdan verilmesinin cazibesi, çoğu insanın bir hapı veya bir oral sıvıyı bir enjeksiyona tercih etmesidir. Bununla birlikte, insülin, midede ve bağırsakta sindirilen ve kan şekerini kontrol etmede etkili olabilmesi için mevcut formunda oral olarak alınamayan bir peptit hormonudur.
Oral bir insülin formu için potansiyel pazarın muazzam olduğu varsayılmaktadır, bu nedenle pek çok laboratuvar kan şekeri üzerinde ölçülebilir bir etkiye sahip olmak için bağırsaktan portal dolaşıma yeterince sağlam insülin taşıma yollarını tasarlamaya çalışmıştır.
Şu anda oral olarak mevcut bir insülin geliştirme girişimi için bir dizi türevlendirme ve formülasyon stratejisi takip edilmektedir. Bu yaklaşımların çoğu nanoparçacık dağıtım sistemlerini kullanır  ve birçok klinik çalışmalarda test edilmektedirler.
Pankreas nakli
Bir başka gelişme periyodik insülin uygulamasını önlemek için pankreas veya beta hücresinin hastaya nakil edilmesi olabilir. Bu nakil hastaya kendi kendini düzenleyebilen bir insülin kaynağı vermek demektir. Tüm bir pankreasın transplantasyonu (tek bir organ olarak) zor ve nispeten nadirdir. Karaciğer veya böbrek transplantasyonu ile birlikte sıklıkla yapılır, ancak tek başına da yapılabilir. Sadece pankreas beta hücrelerinin transplantasyonunu yapmak da mümkündür. Bununla birlikte, adacık transplantları uzun yıllardan beri oldukça deneysel olmuştur, ancak Kanada'nın Alberta bölgesindeki bazı araştırmacılar, başlangıçtaki başarı oranının yüksek olduğu teknikler geliştirdiler (bir grupta yaklaşık% 90). Adacık hücresi nakline sahip olanların yaklaşık yarısı ameliyattan bir yıl sonra insülin üretmez; ikinci yılın sonunda bu sayı yedide bire düşer. Ancak, Chicago Üniversitesi'ndeki (UIC) araştırmacılar, adacık hücresi nakli için Edmonton Protokolü prosedürünü hafifçe değiştirmiş ve daha az sayıda ancak daha iyi işleyen pankreatik adacık hücrelerine sahip diyabet hastalarında dışarıdan insüline kullanılmasına gerek kalmayacak dereceye erişmiştir. Bu insülin bağımsızlığının oranını artırıp artırmadığını doğrulamak için daha uzun süreli çalışmalara ihtiyaç vardır.
Beta hücre nakli yakın gelecekte pratik olabilir. Ek olarak, bazı araştırmacılar, genetik olarak yapılandırılmış beta olmayan hücrelerin insülin salgılamasını mümkün kılmıştır. Klinik olarak test edilebilir sonuçlar şu anda gerçekleşmeden uzaktır. Araştırma laboratuvarlarında birçok başka transplant olmayan, otomatik insülin verme yöntemi geliştirilmektedir, ancak hiçbiri klinik onayına yakın değildir.
Reflü
Reflü, halk arasında mide reflüsü olarak bilinen gastro özofageal reflü hastalığı, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Kronik faranjit ve tipik boğaz rahatsızlığına neden olabilir. Reflü, asitli mide içeriğinin yemek borusuna gelmesi ve uzun süre temas etmesiyle yemek borusunun asitten kendini koruma özelliğinin yok olmasından kaynaklanır. Erişkinlerin yaklaşık %20'sinde reflü görülmektedir.
Mide içeriği, midenin salgıladığı hidrojen iyonu nedeniyle belirgin derecede asittir. Eğer onikiparmak bağırsağından mideye doğru safra geri akımı varsa, mideden yukarı çıkan içerik hem asit hem de safra içerir. Alkali özellikli olan safra da mide asidi gibi yemek borusunun tahrişine neden olur. Reflü hastalığı, asitli ve/veya safralı mide içeriğinin yemek borusuna gelmesi ve uzun süre temas etmesiyle yemek borusunun kendini asitten ve/veya safralı mide içeriğinden koruyamaması nedeniyle oluşur.
Yemek borusunun alt ucunda mide içeriğinin yemek borusuna geçişini engelleyen bir kapak mekanizması vardır. Reflü hastalarında en sık görülen özellik bu mekanizmanın gevşekliğidir. Bu durum sıklıkla mide fıtığıyla birlikte yaşanır. Mide boşalım bozukluğu ya da bozulmuş yemek borusu hareketi bu hastalığı tetikleyen diğer nedenlerdir.
Yemek borusunun alt ucunda mide içeriğinin yemek borusuna çıkmasını engelleyen iki mekanizma vardır.
Gastroösofagial reflü hastalığının ortaya çıkardığı belirtiler çok geniş bir spektruma yayılır. Bu belirtileri genel olarak tipik ve atipik bulgular olarak sınıflandırmak mümkündür. Tipik bulguların hemen hepsi mide-bağırsak sistemiyle ilintili iken; atipik bulgular diğer organ sistemleriyle ilintili yakınmalar oluşturur. Laringofaringeal reflü olarak adlandırılan ve öncelikle kulak-burun-boğaz uzmanlarınca görülen hasta grubunda çoğu kez atipik bulgular belirgindir ve tipik yakınmalar hiç olmayabilir.
Moğol dilleri
Moğol dilleri, Orta Asya'da konuşulan on üç dilin oluşturduğu dil öbeği. Moğolca (Halha Moğolcası), Buryatça gibi diller bu gruba girer. Altay dil ailesinin bir koludur fakat bazı dilbilimcileri tarafından Altay dil ailesi artık destek görmemektedir.
Türk dilleriyle akrabalığı
Türk dillerinde r>z dönüşümleri vardır. Oğur dillerinde ve Ön Türkçede bulunan "r" harflerinin bir kısmı, Şaz Türkçesinde "z" harfine dönüşmüştür. Bu durum, Moğol dillerinde ise dönüşüm geçirmeden "r" olarak kalmıştır.
İhsan Sezal
İhsan Sezal, (1947, Şanlıurfa), Türk sosyolog, bilim insanı.
Hayatı ve akademik hayatı
Urfa'nın Siverek ilçesinde dünyaya geldi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde başladığı lisans eğitimini İngiltere’de Manchester Üniversitesi'nde tamamladı. Yüksek lisansını yine İngiltere'de Bath Üniversitesi'nde tamamladı.
Doktora çalışmaları için Türkiye'ye dönen Sezal, Bursa Uludağ Üniversitesi'nde asistan oldu. İstanbul Üniversitesi'nde sosyoloji doktoru oldu. Uludağ Üniversitesi’nde doçent olarak görev yaparken Millî Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı müsteşar yardımcılığına getirildi, 1988'de müsteşarlığa terfî etti.
1987-1991 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı kontenjanından Yüksek Öğretim Kurumu üyeliği yaptı. 1989’da müsteşarlıktan ayrıldı ve Gazi Üniversitesi İktisadî ve İdarî Bilimler Fakültesi’ne döndü. Sonrasında Ufuk Üniversitesi'nde de görev yapmış olan Sezal, 2007 yılında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi'nin Güzel Sanatlar, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi'nin kurucu dekanlığını üstlendi. Aynı üniversitede 2012 yılına kadar uluslararası ilişkiler bölümünde ders verdi. 2012 yılında Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi bünyesinde kurulan siyaset bilimi bölümünün başkanlığına getirildi. Aynı yıl içerisinde üniversitenin iktisadî ve idarî bilimler fakültesinin dekanlığına seçildi. 2020 yılında dekanlık ve bölüm başkanlığı görevinden ayrılan Sezâl, siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler bölümünde derslerine devam etmektedir.
Sosyoloji Derneği'nin 8 Nisan 2012 tarihinde yapılan olağan kongresi sonucu İhsan Sezal derneğin başkanı olarak seçildi, 2014 yılına kadar bu görevini sürdürdü.
Şiire ilgisi, üniversite yıllarında başlayan Sezal'ın 2019 yılında Bazı Sesler ve Bazı Zamanlar başlıklı bir şiir kitabı yayımlandı.
2018 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimi
Görevdeki Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan cumhurbaşkanlığına bir kez daha aday oldu. Selahattin Demirtaş ikinci defa aday olur iken Muharrem İnce, Meral Akşener, Temel Karamollaoğlu ve Doğu Perinçek de seçimde cumhurbaşkanı adayı olduklarını duyurdular. Seçimi ilk turda oyların salt çoğunluğunu alan Erdoğan kazandı.
Arka plan
2016 Türkiye askerî darbe girişiminin ardından ülkede olağanüstü hâl ilan edildi. 2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu ile ülkenin yönetim şekli başkanlık sistemi olarak belirlendi. Kasım 2017'de Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin Adalet ve Kalkınma Partisi ile ittifak yapmayı önermesi sonucunda Şubat 2018'de Cumhur İttifakı kuruldu. Seçimin normal şartlarda 3 Kasım 2019'da yapılması gerekiyordu ancak Bahçeli'nin erken seçimi gerekli gördüğünü belirtmesi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 18 Nisan 2018'de buna olumlu yaklaştığını açıklaması ile seçim tarihi erkene alındı. Aynı gün olağanüstü hâl seçim tarihini de içine alacak şekilde üç ay daha uzatıldı. 20 Nisan 2018'de erken seçim önerisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edildi.
Adaylık kriterleri
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 101. maddesine göre cumhurbaşkanı, "40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından, doğrudan halk tarafından seçilir." En son yapılan genel seçimlerde "toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler ile en az yüz bin seçmen", cumhurbaşkanlığına aday gösterebilir.
Cumhuriyet Halk Partisi
Cumhuriyet Halk Partisi milletvekilleri Öztürk Yılmaz ve Didem Engin, 20 Nisan 2018'de aday adayı olduklarını ilan etti. Parti Sözcüsü Bülent Tezcan, Yılmaz ve Engin'in açıklamalarının ciddiye alınmaması gerektiğini belirtti. CHP Parti Meclisi, cumhurbaşkanı adayını belirleme yetkisini Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu'na verdi. Kılıçdaroğlu, kendisinin aday olmayacağını, belirlenecek aday için çalışacağını açıkladı. CHP, 4 Mayıs 2018'de 110 milletvekilinin imzasıyla aldığı grup kararıyla Muharrem İnce'yi aday gösterdi. Bir gün sonra İnce'nin adaylık başvurusu YSK'ya iletildi.
Halkların Demokratik Partisi
Halkların Demokratik Partisi, Selahattin Demirtaş'ı aday göstereceğini açıkladı. Resmî adaylık açıklaması 4 Mayıs 2018'de yapıldı. 11 Mayıs 2018'de Milli Savunma Bakanlığı eski Genel Sekreteri Ümit Yalım, Demirtaş'ın Kandil Dağları'nda PKK'lılar ile çektirdiği fotoğrafları gerekçe göstererek cezaevinde tutuklu bulunan Selahattin Demirtaş'ın adaylığının iptal edilmesi için Yüksek Seçim Kuruluna başvurdu. YSK yapılan başvuruyu reddetti.
İYİ Parti
İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener, 100.000 imza toplayabilmesi hâlinde cumhurbaşkanlığına aday olacağını duyurdu ve resmî adaylık başvurusunu 2 Mayıs 2018'de yaptı. Seçmenlerin aday teklifinde bulunabildiği ilk gün olan 4 Mayıs 2018'de gerekli 100.000 imzaya ulaşarak aday olmaya hak kazandı.
Saadet Partisi
Saadet Partisi, muhalefet partileriyle ortak aday çıkarmak için görüşmeler gerçekleştirdi ve 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün aday gösterilmesini önerdi. CHP, bu öneriye olumlu yaklaştı. Ancak Akşener adaylıktan çekilmeyeceğini açıkladı. Bunun üzerine Gül, 28 Nisan 2018'de yaptığı açıklamada geniş bir mutabakat sağlanamadığı için aday olmayacağını duyurdu. Gül'ün adaylığının gerçekleşmemesi üzerine Temel Karamollaoğlu, 1 Mayıs 2018'de Saadet Partisi'nin cumhurbaşkanı adayı oldu. Karamollaoğlu, resmî adaylık başvurusunu 2 Mayıs 2018'de yaptı. Seçmenlerin aday teklifinde bulunabildiği üçüncü gün olan 6 Mayıs 2018'de gerekli 100.000 imzaya ulaşarak aday olmaya hak kazandı.
Vatan Partisi
Vatan Partisi, Genel Başkanı Doğu Perinçek'i aday göstereceğini ilan etti ve 1 Mayıs 2018'de Perinçek'in adaylık başvurusu gerçekleşti. Perinçek, seçmenlerin aday teklifinde bulunabildiği altıncı ve son gün olan 9 Mayıs 2018'de gerekli 100.000 imzaya ulaşarak aday olmaya hak kazandı.
Resmî adaylar
Yüksek Seçim Kurulu, resmî adayları 13 Mayıs 2018'de ilan etti.
İmza toplama süreci
Yurt dışındaki seçmenler, YSK'nın yurt dışındaki Türk vatandaşlarının haklarını ihlal ettiğini ileri sürerek Perinçek'i Anayasa Mahkemesine itiraz etmeye teşvik ettiler çünkü imza vermeye uygun değillerdi. Ancak yurt dışı vatandaşlarının Türkiye'deki yerel seçim konseylerine posta yoluyla destekledikleri adaylar için imzalı bildiri göndermelerine izin verildi. Sadece 72 kişi bunu yaptı, Akşener için 17, Karamollaoğlu için 18 ve Perinçek için 35 imza atıldı. Yurt dışında Öz için imza atan olmadı.
Erdoğan'ın kampanyası
Recep Tayyip Erdoğan, ilk mitingini 28 Nisan 2018'de İzmir'de yaptı. 6 Mayıs 2018'de İstanbul'da seçim manifestosunu açıkladı. Erdoğan'ın seçime kadar 55 ilde miting düzenleyeceği açıklandı. Ayrıca 20 Mayıs 2018'de Avrupa'da yaşayan Türklerle buluşmak için Bosna-Hersek'in başkenti Saraybosna'da miting yaptı. Ancak Erdoğan'ın planlanan gezisi Bosna-Hersek'teki bazı siyasetçilerce tepkiyle karşılandı ve geziden ne Bosna-Hersek Dışişleri Bakanlığı'nın ne de Cumhurbaşkanlığı'nın bilgisi olduğu belirtildi. Bosna-Hersek ziyareti sırasında Erdoğan'a karşı suikast yapılacağı iddia edildi. Erdoğan, 24 Mayıs 2018'de Ankara'da partisinin seçim beyannamesini açıkladı. Erdoğan'ın sloganı ise "Vakit Türkiye Vakti" ve "Güçlü demokrasi, güçlü ekonomi" oldu.
İnce'nin kampanyası
Muharrem İnce, adaylığının ilan edildiği 4 Mayıs 2018'de TBMM'nin ilk binasının önünde toplanan kalabalığa bir konuşma yaptı. İlk mitingini ise 5 Mayıs 2018'de Yalova'da gerçekleştirdi. 10 Mayıs 2018'de mal varlığını basına açıkladı. Cumhurbaşkanı seçilmesi durumunda CHP üyeliğini bırakıp tarafsız olacağını, ülkenin yönetim şeklini yeniden parlamenter sistem yapacağını, olağanüstü hâli kaldıracağını, Cumhurbaşkanlığı Sarayı yerine Çankaya Köşkü'nde ikamet edeceğini ve sarayı öğrencilerin kullanımına tahsis edileceğini, gençlere her yıl 19 Mayıs ve 29 Ekim'den önce 500 lira burs verileceğini ve Türk Ceza Kanunu'nda yer alan cumhurbaşkanına hakaret suçunun kaldırılacağını duyurdu. İnce'nin kampanyası için "Türkiye'ye Güvence, Muharrem İnce" sloganı seçildi. 19 Mayıs 2018'de Samsun'da seçim manifestosunu açıkladı. Kampanya boyunca 107 miting yaptı.
Demirtaş'ın kampanyası
Selahattin Demirtaş, Kasım 2016'dan beri tutuklu olduğu için kampanyasını avukatları aracılığıyla yürütmekteydi. Kampanya boyunca "Yurttaş, yoldaş, arkadaş Demirtaş", "Tu Dıkarî" (Yapabilirsin) ve "Mırovekî Baş Demirtaş" (İyi İnsan Demirtaş) sloganlarının kullanılacağı açıklandı.
Akşener'in kampanyası
Meral Akşener, 100.000 imza ile cumhurbaşkanı adayı olduktan sonra ilk mitingini 5 Mayıs 2018'de Kahramanmaraş'ta yaptı. Cumhurbaşkanı seçilmesi durumunda Türkiye Dayanışma Fonu adını verdiği bir fon kurup 4,5 milyon kişinin borcunun en az %80'ini sileceğini vadetti. 6 Mayıs 2018'de Akşener için imza toplanan İYİ Parti standına saldırı düzenlendi. Akşener, seçim kampanyasını 14 Mayıs 2018'de Ankara'da düzenlediği toplantı ile başlattı ve "Yüzünü Güneşe Dön Türkiye" sloganını kullandı. 30 Mayıs 2018'de Ankara'da seçim beyannamesini açıkladı.
Karamollaoğlu'nun kampanyası
Temel Karamollaoğlu'nun adaylığı için Kızılay Meydanı'nda kurulan imza toplama standına 3 Mayıs 2018'de saldırı düzenlendi. Karamollaoğlu, ilk mitingini 13 Mayıs 2018'de Sivas'ta yaptı. Seçim sloganı ise #DEĞİŞTİR oldu.
Perinçek'in kampanyası
Doğu Perinçek, 20 Mayıs 2018'de Ankara'da seçim manifestosunu açıkladı. Cumhurbaşkanı seçilmesi durumunda Türkiye'yi NATO'dan çıkartıp Şanghay İşbirliği Örgütü'ne üye yapacağını vadetti.
Medya sansürü
The Washington Post, The Economist ve El-Monitor gazeteleri kampanya sürecinde, Türkiye'deki medyanın neredeyse tamamen Erdoğan'ın etkisi altında yayın yaptığını, bu durum muhalefetin sesini duyurmasını zorlaştırdığını açıkladılar. CHP adayı Muharrem İnce'nin Yalova'daki ilk mitingini TRT, CNN Türk, NTV ve Habertürk gibi önde gelen kanalların hiçbiri canlı olarak yayınlamadı. Bunun üzerine İnce, TRT başta olmak üzere kanallara tepki gösterdi, medya ambargosu devam ederse mitingleri televizyon kanallarının önünde yapacaklarını söyledi. Benzer şekilde mitingleri televizyonlara yansımayan Akşener, bir "karartma" yaşandığını, bir kanalda mitingini 10 saniye gösteren çalışanların işten atıldığını iddia etti. HDP adayı Demirtaş ise, cezaevinden mesajlarını sadece avukatı aracılığıyla sosyal medyaya aktarabilirken, ana akım kanallarda HDP'lilere yer verilmedi.
Uluslararası Şeffaflık Derneği tarafından yayımlanan bir araştırmada 4 Mayıs-31 Mayıs tarihleri arasında TRT Haber ana haber bülteninde Erdoğan'a 105 dakika, İnce'ye 37 dakika, Akşener'e 14 dakika, Karamollaoğlu'na 5 dakika, Perinçek'e 2 dakika ve Demirtaş'a 3 saniye ayrıldığı belirtilmiştir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun (RTÜK), CHP kontenjanından seçilen iki üyesi İlhan Taşçı ve İsmet Demirdöğen tarafından yapılan araştırmaya göre TRT 1, TRT Haber ve TRT Kurdî'den oluşan üç TRT kanalı 14 Mayıs ile 30 Mayıs tarihleri arasındaki dönemde Cumhur İttifakı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a toplamda 67 saat 58 dakika; CHP ve cumhurbaşkanı adayı Muharrem İnce'ye 6 saat 43 dakika; İYİ Parti ve Meral Akşener, Saadet Partisi ve Temel Karamollaoğlu, HÜDA-PAR ile Vatan Partisi ve Doğu Perinçek'e toplam 45 dakika ayırdı. Aynı araştırmada Halkların Demokratik Partisi ve Selahattin Demirtaş'a ise TRT 'de hiç süre ayrılmadığı açıklandı.
Sahte broşürler
22 Haziran'da, seçimlere iki gün kala, Ankara'nın bazı semtlerinde CHP, İYİ Parti ve HDP adına sahte broşürler bulundu. CHP'nin adayı Muharrem İnce adına «Biz gelİNCE türbana son», HDP adına basılan sahte broşürde «Neden güneyimizde Kürt Devleti olmasın, TSK Afrin ve Münbiç'ten çıksın» gibi ifadelerin kullanıldığı görüldü. İYİ Parti adına basılan broşürlerde ise Fethullah Gülen'in Meral Akşener'e benzetildiği görseller paylaşıldı. Ancak broşürleri kimin bastığı tespit edilemedi.
Seçim sonuçlarının önceden gösterilmesi
TVNET kanalında “Akıl Odası” adlı programın 20 Haziran 2018’deki bölümünde, yayına AA’nın Seçim 2018 tablosu ve çeşitli görüntüler getirildi. AA’nın Seçim 2018 tablosunda Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın oy oranının yüzde 53, Muharrem İnce’nin oy oranının yüzde 26, Meral Akşener’in oy oranının yüzde 12, Selahattin Demirtaş’ın oy oranının yüzde 7, Temel Karamollaoğlu’nun oy oranının yüzde 1 ve Doğu Perinçek’in oy oranının yüzde 1 olduğu görüldü. Ekrana açılan sandık oranının yüzde 100 olduğu yansıtıldı ve ayrıca il il sonuçlar da verildi.
Oy verme
Yüksek Seçim Kurulu, yurt dışında yaşayan seçmenlerin 7-19 Haziran arasında oy kullanabileceklerini, gümrük kapılarında oy verme işlemlerinin ise 24 Haziran'a kadar devam edeceğini açıkladı.
Seçim sonuçları
Kullanılan oyların geçerliliği ve adaylara göre dağılımı şu şekildedir:
St. Mary Parish, Louisiana
St. Mary ili veya St. Mary Parish (Fransızca: Paroisse de Sainte-Marie) Amerika Birleşik Devletleri'nin Louisiana eyaletinde bulunan bir ildir. İlin nüfusu 2020 sayımına göre 49,406'dır. İlin merkezi Franklin şehridir.
Yusuf Karabaği
Mövlana Yusuf ibn Muhammedcan Karabaği (1532 – 1591), 16. yüzyıl Azerbaycanlı bilim insanı, hekim, filozof.
Hayatı
1532'de Karabağ'da Otuzikili Muhammedcan Ağa'nın ailesinde doğmuştur. Türkmen göçebe Otuziki boyunun Muhammedşahlı oymağından geliyor. Osmanlı–Safevî Savaşı (1548–1549) döneminde Arran'a hicret etmiş, daha sonra Semerkant'a yerleşmiş ve medresede ders vermeye başlamıştır. İbn-i Sina'nın "El-Kanun fi't-Tıb" eserine şerhler ve ekler yazmıştır. Semerkant sakinleri ona bir saygı göstergesi olarak Büyük Ahund derlerdi.
Kapuzbaşı, Yahyalı
Kapuzbaşı, Kayseri ilinin Yahyalı ilçesine bağlı bir mahalledir.
Uç birleştirme (anlam ayrımı)
Uç birleştirme (İngilizce splicing) aşağıdaki anlamları taşıyabilir:
Jonas Knudsen
Jonas Hjort Knudsen (d. 16 Eylül 1992), sol bek pozisyonunda görev yapan Danimarkalı millî futbolcudur. Allsvenskan takımlarından Malmö FF'de forma giymektedir.