cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şizofreni
Klinik belirti ve bulgular
Şizofrenide bilinç ve yönelim genellikle yerindedir. Zekâ seviyesinde belirgin bir gerileme olmasa da, soyutlama yetisinde zayıflamanın ve belirgin bir yıkımın görüldüğü kimi süreğen hastalarda zekâ seviyesinde de eksilme, gerileme, azalma olduğu izlenimi edinilebilir. Örneğin hastanın ilgisi kolayca dağılabilir, sorulara yanıtları geç ya da yanlış olabilir. Son yıllarda temelde var olan negatif belirtilerin baskın olduğu şizofreni türlerinde bir eksiklik sendromundan söz edilmekte ve bu türlerde beyin patolojisinin incelenmesine ağırlık verilmektedir. Eksiklik sendromu, bilişsel yetilerdeki eksikliklerdir. Bu sendrom, "kalıcı ve başka nedenlere bağlı olmayan, özgün, olumsuz belirtiler" olarak tanımlanmaktadır.
Şizofrenide; içgörü, düşüncelerin içeriği ve oluşturulması, duyguların deneyimlenmesi ve ifade edilmesi, algılama, davranışlar ve bilişsel işlevler gibi birçok alanda belirtiler ortaya çıkabilir. Şizofreni heterojen görünümlü bir hastalık olduğu için tipik bir genel görünüme sahip değildir; bazı hastalarda bazı belirtiler ortaya çıkarken, diğerlerinde başka belirtiler olabilir.
Hastaların çoğunda içgörü yoksunluğu da görülen belirtiler arasında yer alır. Kısıtlı anlamıyla içgörü kişinin içinde bulunduğu hastalık ve bunun belirtileri hakkında gerçekçi bir kavrayışa sahip olmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 1979'da yayınladığı verilere göre akut şizofrenide en sık görülen belirti içgörü yoksunluğudur. Bu durumdaki hastalar hasta olduklarını düşünmezler. Tedavide büyük handikapa yol açtığından, içgörü yoksunluğu büyük öneme sahiptir.
Pozitif ve negatif semptomlar
Şizofreninin seyri sırasında ortaya çıkan belirtiler ayrıca negatif ve pozitif olmak üzere iki başlık altında incelenebilir. Pozitif belirtiler normalin dışında fazlalık, aşırılık ve sapmalar olarak ortaya çıkan belirtilerdir. Negatifler ise normal işlevlerde azalma, eksiklik gösteren belirtilerdir. Şizofreni heterojen görünümlü bir hastalık olduğu için tipik bir genel görünüme sahip değildir.
Bleuler'a göre temel ve ikincil belirtiler
Hastalığın etkilerini temel ve ikincil belirtiler olmak üzere iki kümeye ayırmıştır. Temel belirtiler her şizofrenikte bulunması gereken belirtilerdir. İkincil belirtiler temel belirtilerin üzerine eklenen belirtilerdir. İkincil belirtiler başka ruhsal hastalıklarda da görülebilmektedir.
Kurt Schneider'e göre birinci sıra belirtiler
Bu belirtiler daha çok ABCD semptomları olarak hatırlanır. İşitme halüsinasyonları (İng. Auditory hallucinations), düşünce yayınlanması (Broadcasting of thought), düşüncelerinin kontrol edildiği düşüncesi (Controlled thought (delusions of control)), sanrısal algılama (Delusional perception).
DSM IV'e göre tanımlama
Amerikan Psikiyatri Derneği'nin Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-IV kılavuzuna göre şizofreni tanısını koyabilmek için;
Bunlardan iki ya da daha fazlasının hastada bulunması zorunludur. Bu belirtiler en az bir ay sürmüş olmalıdır.
Şizofreni tanısı koyabilmek için tipik semptomlara ek olarak;
Şizofreni tipleri
DSM-IV sınıflamasına göre şizofreni beş alt tip ihtiva etmektedir:
ICD-10 sınıflama sisteminde ise bu türlere ek olarak iki alt tip daha vardır.
Gidiş ve sonlanış
Şizofreni çok değişik gidiş ve sonlanış gösteren süreğen bir bozukluktur. Gidiş ve sonlanışın değerlendirilebilmesi için genellikle şu ölçütler kullanılır: hastalığın belirtileri, iş uyumu, toplumsal uyumu, hastaneye yatış sayısı ve süresi, bilişsel yetileri, genel sağlığı, özkıyım (intihar).
Olumlu gidiş göstergeleri:
Olumsuz gidiş göstergeleri:
Beklentiler yükseldikçe ve hastalar bunu karşılayamadıkça düş kırıklarına bağlı öfke ve üzüntü tepkilerinin daha şiddetli olması beklenir. Bu nedenle ailenin hasta hakkındaki emellerini daha gerçekçi, alçak gönüllü bir düzeye çekmesi sağlanmalıdır. Bunun sağaltımda da önemli bir yeri vardır.
Şizofreniklerde intihar akut dönemlerde hiç beklenmedik anda birden olabilir. Bazı ağır negatif belirtili, yetiyitimli süreğen hastalar planlayarak kendilerine kıyabilir. Şizofreniklerde özkıyım riskini artıran faktörler arasında; erkek olma, bekarlık, işsizlik, toplumdan yalıtılmış olmak, çökkünlük, çaresizlik, önemli bir yitim ve ilaç/madde bağımlılığı sayılabilir.
Hastalığın oluşum nedenleri
Şizofreni araştırmalarında büyük ilerlemelere rağmen hastalık için spesifik etiyolojik faktörler veya patogenik süreçler kesin olarak tanımlanamamıştır. Etiyoloji üzerindeki görüşler eskiden beri organik ve psikososyal olmak üzere iki ana kümede tartışılmış olsa da, 20-30 yıldan beri şizofreni giderek artan bir yaygınlıkla beynin bir gelişim bozukluğu olarak kabul edilmektedir. Hastalığın asıl nedeninin henüz kanıtlanamamış bir beyin bozukluğu olduğu görüşü kesinlik kazansa bile, bu rahatsızlığın ortaya çıkışında ve zaman zaman görülen alevlenmelerde çevresel-zihinsel etkenlerin varlığı da önemsenmektedir. Şizofreni tek tip bir hastalık değildir. Böyle bir hastalıkta çok değişik oluş nedenlerinin bulunması doğaldır. Organik yönden yapılan araştırmaların yanı sıra psikolojik ve çevresel etkenlerin araştırılması da önemli bir konu olmuştur. Organik bir etiyolojinin gösterilmeyişi, nedenin psikososyal olduğunu kanıtlamaz ancak, çevresel etkenler açık biçimde gösterilebildiği zaman anlam kazanabilir.
Psikososyal etkenler
Şizofreninin her şeyden önce biyolojik bir hastalık olduğuna inanılmaktadır. Bununla beraber şizofreni, oluşumunda hem çevresel hem de kalıtımın rol oynadığı kompleks bir hastalıktır. Tek bir nedeni yoktur, çeşitli faktörlerin bir araya gelmesi ile oluşur. Şizofreniye yatkınlık kalıtımsal olmakla birlikte, bozukluğun akut krizler halinde su yüzüne çıkmasında en önemli etkenler şunlardır;
İkiz araştırmaları
Değişik ülkelerde yapılan araştırmalar, tek yumurta ikizlerindeki konkordansın çift yumurta ikizlerinden çok daha yüksek olduğunu göstermiştir. Örneğin; konkordans oranı yaklaşık %50 olan tek yumurta ikizleri (monozigotik ikizler) ve %10-14 olan çift yumurta ikizleri (dizigotik ikizlerle) yapılan araştırmada, kalıtılabilirlik %80 olarak gösterilmektedir.
Moleküler genetik
Günümüzde yapılan çalışmalarla artık bir risk etkeni olarak kalıtımın yeri kesinleşmiştir. Fakat hastalığın hassas bölgedeki basit bir pozisyon değişikliğinden mi, eksik penetransa sahip tek bir genden mi, değişik genlerden mi kaynaklandığı henüz açıklığa kavuşmamıştır. Nonmendelian kalıtıma uyan bu hastalıkta eksik penetrans ve çoklu gen kuramı olasıdır.
Klasik aile, ikiz, evlat edinme çalışmalarının yanı sıra son yıllarda moleküler genetik çalışmaları da gitgide artmaktadır. Genetik belirleyiciler üzerinde yapılan çalışmalarda 5. kromozom, 11. kromozomda bulunan DRD2 (Dopamin-2) reseptörünün yerleşme noktası ve X kromozomları incelenmiş, fakat çalışmalar henüz bir sonuç vermemiştir. Bağlantı dengesizliği üzerinde yapılan çalışmalar ise şizofrenide birden çok genin etkili olabileceği görüşüne dayanmaktadır. Bu çalışmalarda özellikle, sinaptik yayılım ve postsinaptik reseptör kontrolünü etkileyen DTNBP1, nöronal migrasyon ve beyin gelişiminde önemli rolleri olan NRG1, 1q42.1 bölgesinde bulunan DISC1 ve DISC2 (dısrupted ın schizopherenia) genleri ve ayrıca 22q11 silme sendromunun şizofreni için oldukça yüksek bir riske sahip olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca dopaminin salınımını kontrol eden COMT (Katekol-O-metiltransferaz) kodlanmasını sağlayan gen üzerinde de çalışmalar vardır. Bütün bu genler nörogelişimsel süreç, anormal sinaptik bağlantılar ve bozuk nörotransmitter salınımı ile ilişkilidir.
Biyokimyasal faktörler
Hücresel iletişim ve antipsikotik ilaçların farmokolojik işlevleri hakkındaki bu bilgiler; dopamin, noradrenalin, seratonin, asetilkolin, glutamat, nöromodülatör proteinler ve bunların reseptörleri hakkında biyokimyasal hipotezlerin ortaya atılmasına katkıda bulunmuştur.
Dopamin varsayımı
Şizofreninin fizyopatolojisinde dopamin varsayımı 1960-1970'lerden bu yana sayısız araştırmaya konu olmuştur. Bunun nedeni üç önemli bulguya dayanmaktadır:
Glutamat varsayımı
Glutamat beyinde en fazla işlevi olan nörotransmitterlerden biridir. Araştırmalar bir uyarıcı aminoasit olan glutamat aracılığıyla beyinde gerçekleştirilen nöral iletimin şizofreniklerde bozuk olabileceğini göstermektedir. Bazı araştırmalarda şizofrenide hipokampustaki N-metil-D-aspartat reseptörlerinde glutamerjik etkinlikte bir eksiklik olduğu görülmüştür. Bu konuda araştırmalar henüz kesin bir sonuca ulaşmış değildir.
Glutamat hipotezine göre; glutamatın şizofreni patofizyolojisindeki yeri majör glutaminerjik reseptör olan N-metil-D-aspartat (NMDA) reseptör kompleksinde glutaminerjik etkinlikte bir eksiklik; glutaminerjik, dopaminerjik, GABA sistemleri arasındaki ilişkiler; fensiklidinin neden olduğu akut ve kronik etkilere dayanmaktadır. NMDA'nın antogonisti olan fensiklidinin kısa dönemli uygulanımı şizofrenide görülen pozitif ve negatif belirtilere yol açmakta, kronik uygulanımı ise prefrontal kortekste hipodopaminerjik durumu doğurmakta ve negatif belirtilere neden olmaktadır.
Serotonin ve Noradrenalin varsayımları
Şizofreniklerin bir kesiminde beyinde ve beyin-omurilik sıvısında noradrenalin arttığı ve bu yolla dopaminerjik yayılımın çoğaldığı bildirilmiştir. Fakat noradrenalin yıkım ürünü olan MHPG üzerindeki çalışmalar bir sonuç vermemektedir.
Serotonin reseptörlerini bloke edici etkisi yüksek olan klozapin süregen şizofrenik hastalarda olumlu etki göstermektedir. Dopaminerjik ve serotonerjik dizgeler anatomik olarak birbirine bağlantılıdır ve işlevsel olarak birbirleriyle etkileşim içindedirler. Henüz serotoninin şizofrenideki yeri aydınlatılamamıştır.
Noradrenalin ve serotonin üzerine yapılan araştırmalar dopamin varsayımına karşı değil, onu tamamlamaya yöneliktir. Bu araştırmalar kesin bir sonuca ulaşamamıştır.
Beyinde yapısal ve işlevsel bozukluklar
Beynin belli bir ya da birkaç bölgesinde birinci derece sorumlu özgül bir bozukluk henüz saptanamamıştır. Araştırmalar şizofreninin daha çok beynin iletim devrelerinde bir bozukluk olabileceğini göstermektedir. Şizofreniklerde genel beyin hacminde küçülme bulunmuştur. Bu eksilmenin nedeninin nörodejeneratif bir bozukluk mu, nöro-gelişimsel bir bozukluk mu olduğu tartışılmaktadır. Son yıllardaki incelemelerin çoğu, nörodejeneratif bozukluktan ziyâde nörogelişimsel bozukluk görüşünü desteklemektedir.
Araştırma verilerine göre; frontal lobda küçülme, talamusun algıları süzme ve ayıklama işlevinde bozukluk, prefrontal korteks ve serebellum arasındaki devrelerde bozukluk vardır. Yapılan araştırmalarla süregen şizofrenik hastalarda uyaranların beyne ulaşırken karşılaştıkları süzgeçte ve girdi ayarlamasında bir yetersizlik olduğu, bu nedenle beyne çok fazla bilgi iletildiği, ama hastanın bu bilgileri uyum amacıyla ayıklayamadığı ve bütünleştiremediği anlaşılmaktadır. Şizofreniklerde temelde bir bilgi-işleme kusuru olabileceği görüşü giderek ağırlık kazanmaktadır. Şizofreni bilgi-işleme kuramları başlangıçta daha çok uyaranların süzülmesinde bir bozukluk olduğu varsayımına dayanmaktaydı. Son yıllarda daha çok nörofizyolojik temelli bilgi işleme kuramları öne çıkmaktadır. Bazı araştırmalara göre şizofrenide temel bozukluk istenç eksikliğidir. Niyetlenme ve harekete geçme işlevleri frontal korteks ile ilgilidir. Şizofrenide bir niyetin harekete geçirilmesi için gerekli olan istenç eksikliği frontostriatal bir patolojiyle bağlantılıdır. Son yıllarda "eksiklik sendromu" giderek artan biçimde ilgi çekmektedir.
Beyin görüntüleme yöntemleri
Günümüzde şizofrenide beyindeki yapısal anormalliklerinin araştırılmasında çoğunlukla manyetik rezonans (MR) teknikleri kullanılmaktadır. Birçok beyin MR incelemesi; lateral ventrikülerin hacminde artma, beynin tümünde az da olsa azalma (%2-3 arasında), ayrıca hipokampus, talamus ve frontal lobların bölgesel hacminde azalma olduğunu göstermektedir. Bununla beraber, şizofrenlerdeki ventriküler genişlemenin ilerleyici olmadığına ve hastalık ortaya çıkmadan önce de var olduğuna dair kanıtlar bulunmaktadır.
Çocukluk-başlangıçlı şizofrenlerin anatomik MR araştırmaları, gri cevherde azalma ve ventriküler büyümenin yetişkinliklerinde tipik olarak görüldüğünü göstermektedir. Buna zıt olarak yetişkinlik-başlangıçlı şizofrenide temporal lobda yapısal değişiklikler bulunmuştur.
Şizofrenlerin beyin büyüklükleri sağlıklı kontrol grupları ile karşılaştırıldığında yaklaşık olarak %5-8 daha hafif ve %4 daha küçüktür. Ayrıca Nelson ve arkadaşları, bir manyetik rezonans (MR) meta-analiz çalışmasında, şizofreni ile bilateral hipokampus ve amigdala küçülmesi arasında pozitif ilişki olduğunu kanıtlamıştır.
Şizofrenide güncel kuramlar
1990'lara kadar uzun yıllar bilim çevrelerince sıklıkla kabul edilen hipotez nörodejeneratif kuramdır. Ancak bu hipotez hastalığın patofizyolojisini açıklamakta yeterli olamamıştır. Son yıllarda yapılan çalışmalar neticesinde, artık günümüzde yaygın kabul gören görüş, nörogelişimsel kuramdır.
Yıllar boyunca şizofreninin, hastalık ortaya çıkmadan kısa bir süre önce meydana gelen patolojik süreçlerden kaynaklandığı düşünülmüştür. Günümüzde ise yaygın olarak şizofreninin erken beyin gelişiminde meydana gelen bir anormallikten kaynaklandığı kabul edilmektedir. Bu açıdan bakıldığında şizofreni beyin gelişiminden kaynaklanan ensefalopatiler gibi kabul edilmektedir.
Nörogelişimsel kuram
Hastalığın erken gelişim döneminde oluşan bir lezyondan köken almasına rağmen klinik belirtilerin ergenlik çağının sonlarında ortaya çıkması, ergenlik döneminde gerçekleşen olgunlaşma süreçlerinin psikozu ortaya çıkarttığı yönünde yorumlanmaktadır. İnsan beyninin, yaklaşık olarak yetişkin beyin büyüklüğüne ilkokul yıllarında ulaştığı bilinmektedir ve bu büyüme beyaz cevherden değil gri cevherden olur. Ayrıca nöral bağlantıların özgül olarak düzenlenmesi ve serebral yapılardaki özel küçülmeler de erken serebral olgunlaşmada gerçekleşmektedir. Erken dönemde oluşmuş bir lezyon ile hastalığın ortaya çıkması arasındaki gecikme, ergenlikte meydana gelen kortikal budanma gibi bazı olgunlaşma mekanizmalarında meydana gelen genetik değişikliklerle açıklanmaktadır.
Gecikmiş başlangıcın nedenleri
Günümüzde hastalığın klinik olarak başlamasına neden olan ek bir patolojinin ortaya çıkması ya da tetikleyici psikostresör bir etkenin varlığı üzerinde yoğunlaşılmıştır. Şizofrenide, erken beyin gelişimindeki hasarla bozulmuş nöronal sistemler aslında geç olgunlaşan nöronal sistemlerdir. Bu nedenle, bunlara ait bir fonksiyonel bozukluk, postnatal olgunlaşmanın tamamlandığı döneme dek görülmeyebilir. Diğer bir deyişle postnatal beyin gelişimi tamamlanıncaya dek -ki bu durum geç adölesan ve hatta erken erişkinlik dönemlerine kadar devam eder- hem hatalı fonksiyon belirti vermez hem de diğer sistemler bu hatalı fonksiyonu kompanse ederler. Bunun nedeni -Kennard prensibi- genç beynin daha fazla kompansasyon (Kompansasyon; tıp biliminde dengeleme, yerine koyma, telafi etme manasında kullanılmaktadır. Kompanzasyon ile karıştırılmamalıdır) kapasitesine sahip olmasıdır.
Nöropsikolojik testler ve fonksiyonel beyin görüntüleme tekniklerini kullanan çalışmalar; kortikal disfonksiyonun, prefrontal ve temporal loblar arasındaki fonksiyonel ilişkiyi içerdiği gösterilmiştir ki bu şizofreninin karakteristik bulgusudur. Beynin en geç olgunlaşan bölümü prefrontal-temporal bölgedir. Nörogelişimsel kurama göre, bu nedenle bu bölge ile ilgili fonksiyonel bozukluk belirtileri geç ortaya çıkar. Prefrontal-temporal bölge çevresel şartlar yetersiz olduğunda maksatlı davranışa rehberlik etmek için geçmiş deneyimlerin kullanımını kolaylaştıran bölgedir. Sonuçta yeni çevresel şartlar ile geçmiş deneyimler arasında bağlantı kurarak yeni tepkilerin verilebilmesi ve uyumlu bir davranış modeli gösterilebilmesinde rehberlik yapar. Yeni bir stresör ile karşılaşan kişi, prefrontal-temporal bölgenin işlevi sayesinde bu stresör ile başa çıkabilir. Bu nedenle prefrontal-temporal bölgenin henüz gelişmekte olduğu erken çocukluk dönemlerinde bu fonksiyon işlev görmediğinden, diğer bölgelerin kompansasyonu yardımıyla stresör etkenlerle başa çıkıldığından bu bölgedeki bozukluk olgunlaşma tamamlandıktan sonra ortaya çıkacaktır. Çünkü bu dönemde diğer olgun bölgelerin kompansasyon işlevi de son bulmuştur.
Nörogelişimsel anormalliklerle şizofreni arasındaki ilişkinin kanıtları
Konuşmada gecikme, okuma ve motor becerilerde yetersizlik gibi nörogelişimsel bozukluklar genellikle ilerleyici değildirler ve yaşamın ilk on yılında görülmektedirler. Serebral morfolojik değişiklikler; mikrosefaliyi, hidrosefaliyi, anormal hücre migrasyonunu ve bazı beyin bölgelerinin asimetrisini içermektedir. Şizofreni hastaları nörogelişimsel bozukluklukların birçok karakteristik özelliğini taşımalarına rağmen çok farklı klinik bulgular sergilemektedirler. Bu nedenle bu bozukluklar hakkında genel bir yargıya ulaşmakta güçlükler yaşanmaktadır. Nörogelişimsel kuram göz önüne alındığında, hastalığın gizli, belirti vermeyen bir süreci olduğu ve lezyon ile bazı nörogelişimsel anormalliklerin tanı konulmadan önce gözlenebileceği düşünülmektedir. Şizofrenideki nörogelişimsel anormalliklerle ilgili yapılan çalışmaların çoğu olumsuz sonuçlansa da bazı çalışmalar şizofreni için risk sayılan birtakım davranışsal ve bilişsel anormallikler tanımlamaktadır.
Nörodejeneratif kuram
Nörodejeneratif kuram, gelişimsel evrelerde herhangi bir sorun olmaksızın, sonradan nöronal dejenerasyon sonrasında hastalığın ortaya çıktığı görüşünü destekler. Hastalığın seyri sırasında nöron fonksiyonlarında progresif kayba yol açan, bir nörodejeneratif sürecin devam ettiğini iddia eder. Hastalığın genellikle ileri (yetişkin) yaşlarda ortaya çıkması ise yaşlı nöronların bu bozuklukların dejenerasyonuna daha duyarlı olduğuna bağlanmaktadır.
1990'lara kadar uzun yıllar bilim çevrelerince sıklıkla kabul edilen hipotez nörodejeneratif kuramdır. Buna göre genç erişkin dönemde klinik semptomatoloji başlayıncaya kadar birçok olguda ya beyin gelişiminin normal olduğu ya da sonradan gelişen metabolik, enfeksiyöz veya degeneratif hastalıklar nedeniyle hasara uğrayan beynin bozuk işlevleri sonucu şizofreni ortaya çıktığı ileri sürülmüştür. Bu çerçevede viroimmünolojik hipotez gibi görüşler de ileri sürülmüştür.
Ancak son yıllarda yapılan araştırmaların neticesinde; şizofreni kliniği arasında bağlantıların olduğunu gösterebilen nörobiyolojik modellerin bulunması nörodejeneratif hipotezden ziyade nörogelişimsel modelin şizofreni kliniğine uygun olduğu görüşü ağırlık kazanmaktadır. Bir grup araştırmacı ise bazı şizofrenlerin, nörogelişimsel modelden çok nörodejeneratif modele uygun klinik tablolar sergilediğini öne sürmektedir. Bu tablolar, önceden sağlıklı olan insanlarda meydana gelen ve başlarda giderek kötüleşirken sonra hafifleyen ya da psikotik ve/veya negatif belirtilerle devam eden hastalık durumunu ve hastalık öncesi haline dönen çok küçük bir grubu içermektedir.
Şizofrenide risk etkenleri
Şizofreni için annenin kötü beslenmesi, zehirlenmesi, strese maruz kalması, enfeksiyonlar, gebelikte ve doğumda karşılaşılan olumsuzluklar ve genetik etkenler dahil sayısız risk etkeni tanımlanmıştır. Yapılan bir araştırmada; şizofreni ile doğumda erken membran ruptürü, forsepsle doğum ve 2,500 gramdan düşük doğum ağırlığı arasında belirgin ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca erkeklerin gebelik ve doğum sorunlarına, serebral olgunlaşma zamanlarının farklı olmasından sebep daha hassas oldukları öne sürülmektedir. Annenin beslenmesi üzerinde birçok araştırma yapılmasına rağmen, sadece gebeliğin ilk üç ayında yetersiz folik asit alımı ile nöral tüp defektleri (spina bifida, hidrosefali, anensefali) arasında bir ilişki olduğu bulunmuştur.
Ilıman iklime sahip ülkelerdeki epidemiyolojik çalışmalar kış sonu ve ilkbahar başlarındaki doğumlarda şizofreni prevalansının yüksekliğine dikkat çekmektedir. Şizofreni ile doğum mevsimi arasındaki ilişkiyi açıklayan çevresel etkenler enfeksiyon ajanlarına, beslenme faktörlerine ve çevre sıcaklığındaki değişikliklere işaret etmektedir. Ayrıca şizofreni üzerine yapılan epidemiyolojik çalışmalar annenin gebeliğin ikinci üç aylık döneminde maruz kaldığı grip ve diğer virüslerin bebeğin ileriki yaşlarında şizofreni için risk teşkil edebileceğini göstermektedir.
Tedavi
Bu güne kadar şizofreninin ana kökeni ve tam tedavisi bulunamamıştır. Aşağıdaki tedavi şekilleri semptom tedavisinde, akut krizlerin tekrar ortaya çıkmasını engellemek ve kişinin bozukluğa rağmen kişilik gelişimini desteklemek içindir. Şizofreni tedavisi dört önemli başlık altında özetlenebilir;
İlaçla tedavi
Şizofreninin ilaçla tedavisinde nöroleptikler kullanılmaktadır. Nöroleptiklere; Clozapin, Risperidon, Zotepin, Sulpirid, Olanzapin, Sertindol, Amisulprid, Quetiapin, Ziprasidon örnek verilebilir. Nöroleptik (antipsikotik) ilaçlar 1950'lerde ilk olarak klorpromazin ile kullanıma girmiş ve şizofreni tedavisinde çığır açmıştır. İlaçların kullanımı hastadan hastaya ve türden türe değişiklik göstermektedir. İlaçların etki süresi de hastadan hastaya değişiklik gösterir ve kullanılan ilacın türüne bağlı değişik yan etkiler görülebilir. Sıkça görülen yan etkiler arasında yorgunluk, hareket bozuklukları, yerinde oturamama, susuzluk, terleme, bulanık görme, iştah artması, kilo alma sayılabilir. Özellikle eski tip antipsikotiklerin uzun süreli kullanımına bağlı olarak tardiv diskinezi adı verilen, istemsiz hareketlerle karakterize bir hareket bozukluğu ortaya çıkabilir.
Akut dönemlerinde zorunlu olmak üzere şizofrenide ilaçlar başta gelen tedavi yöntemidir. İlaçsız sağaltım yöntemleri süreğenleşme riskini artırır. İlaçların özellikle pozitif belirtileri yatıştırdığı bilinmektedir. İlaçlara yanıt ve duyarlılık bireyden bireye farklılıklar göstermektedir. Negatif belirtilerin baskın olduğu hastalarda yatıştırıcı etkisi daha az olan nöroleptiklerin kullanımı araştırmalarla desteklenmiştir. Uzun süre verilen ilaçlar bazen hastalarda negatif belirtilerin artmasına neden olabilmektedir.
Psikoterapi
Şizofreni hastalarının tedavisinde kullanılmak üzere çeşitli psikoterapi yaklaşımları (bilişsel-davranışçı terapiler, destekleyici psikoterapi, ilaç uyum terapisi, “kişisel” terapi, kabullenme ve bağlılık terapisi vb.) geliştirilmiştir. Bu yaklaşımlar arasından etkinliği konusunda hakkında en fazla kanıt bulunan tür, bilişsel-davranışçı terapi olarak adlandırılan terapi çeşididir. Bu tür bir terapinin, ilaç tedavisinden sonra geride şikayetleri kalan hastalarda yararlı olduğu düşünülmektedir.
Psiko-bilgilendirme
Psiko-bilgilendirmenin şizofreni hastalarının tedavisinde uygulanacak programa dahil edilmesinin yararlı olduğuna dair kanıtlar vardır ve bazı ülkelerde bu tür programlara rutin olarak dahil edilmiştir.
Alternatif yaklaşımlar (Beslenme)
Şizofrenide ilaçla tedavi yanında bir beslenme planı da bazı yazarlarca önerilmiştir. Bu yazarlara göre alkol, kahve, et ve şekerin mümkün olduğunca az alınması gerekir. Omega-3 bağı içeren yağların (balık, her türlü deniz ürünleri, tofu, soya, badem, ceviz), omega-6 bağı içeren yağlar (ayçiçeği, susam, mısır), folik asitler (taze portakal suyu, ıspanak, fıstık, kuru fasulye, nohut), B3 vitamini (balık, patates, avokado, kahverengi pirinç), B6 vitamini (tavuk, karnabahar, domates) ve C vitamini (brokoli, turunçgiller, lahana, kivi) tüketimi yine bazı yazarlar tarafından önerilmiştir. Bir diğer öneri ise çölyak hastalığının da tedavi şekli olan glutensiz ve kazeinsiz diyet'tir.
Toplum ve kültür
Sosyal stigmata, şizofreni hastalarının tedavisinde en büyük engel olarak tanımlanmıştır. 1999 yılında yapılan geniş bir örnekleme sahip bir çalışmada, Amerikalıların şizofreni konusundaki inanışları incelenmiştir. Bu çalışmada, şizofrenlerin başkalarına zarar verici davranışlarda bulunmasını Amerikalıların %12,8'i oldukça muhtemel olduğuna inanırken, %48,1'inin ise bunun bir miktar muhtemel olduğuna inandığı bulunmuştur. Aynı çalışmada, şizofrenlerin kendi tedavileri hakkında karar verme yetileri olup olmadığı konusunda bir başka soruya ise %74'ün üzerinde kişi pek muktedir değil veya hiç muktedir değil diye cevaplamıştır. Aynı şekilde para idaresi konusunda karar verme yetileri olup olmadığı konusundaki soruya da %70,2'si pek muktedir değil veya hiç muktedir değil diye cevaplamıştır. Yapılan bir çalışmada, psikoz hastalarının şiddete meyilli oldukları inancının 1950'lerden bu yana iki katından fazla arttığını gösterilmiştir.
Ruhsal hastalıklarda damgalamadan en çok şizofreni etkileniyor. Sanrıların ve duyulduğu sanılan seslerin şizofreni hastasını korkutabildiğini belirten uzmanlar, aynı zamanda içe kapanmaya ya da uygunsuz davranışlar sergilemesine de neden olabildiğini ifade ediyor.
Akıl Oyunları adlı kitap ve filmde, şizofreni tanısı konmuş Nobel ödüllü matematikçi John Forbes Nash'ın hayatı konu edilmiştir. Marathi dilindeki Devrai adlı filmde bir şizofreni hastası konu edilmiştir. Hastaların davranış şekli, düşünce yapısı ve hastalıkla mücadelesi konu edildiği film, Hindistan'ın batısında yer alan Maharashtra'ın Konkan bölgesinde çekilmiştir. Ayrıca, hastaların tedavide kullandıkları ilaçlar ve aile üyelerinin gösterdikleri büyük sabır da filmde konu edilen diğer konulardır. Şizofrenlerin aile üyeleri tarafından kaleme alınan gerçek olaylara dayanan kitaplardan bir diğeri ise, Avustralyalı gazeteci Anne Deveson'un oğlunun şizofreni ile mücadelesini kaleme aldığı Tell me I'm Here adlı kitaptır. Bu kitap sonradan beyaz perdeye de uyarlanmıştır.
Mark Vonnegut tarafından kaleme alınan The Eden Express adlı kitapta bir şizofreni hastasının, hastalıkla mücadelesi ve tedavi süreci konu edilmiştir. Şizofreninin konu edildiği bir diğer kitap ise, Mikhail Bulgakov'un 1975 tarihli The Master and Margarita adlı eseridir.
Blini
Blini (blintze, Blintz, blin, bliny olarak da adlandırılır), Rus millî pankek yemeği.
Yunanlar bu yemeğin kendilerini ait olduğunu iddia etmektedirler. Genellikle Slav kökenli ülkelerde çok tüketilir. Rusların millî yemeği diye adlandırılan atıştırmalık bir yiyecektir. Kolay ve pratik bir şekilde hazırlanıp servis edildiği için de çok tercih edilir. Moskova başta olmak üzere Rusya'da birçok şubesi vardır.
Hazırlanışı
Yumurta, su, süt, tuz ve undan hazırlanır. Krepin Rusya'ya uyarlanmış ve geliştirilmiş bir türü de denilebilir. Çoğunlukla, kahvaltıda tüketilir. Mayalı ve mayasız olmak üzere iki çeşidi vardır.
Düz tava şeklinde bir fırının üstünde pişirilir. İçine salam, sosis, havyar, peynir, tavuk gibi birçok şey eklenebilir ve bu şekilde servis edilir. Doyurucu ve uygun fiyata sahip olduğundan dolayı da çok tüketilmektedir. Hristiyanların en uzun süreli oruçları olan perhizin ardından bolca tüketilir ve bugün blini günü olarak adlandırılır.
Tepealtı, Nusaybin
Tepealtı, Mardin ilinin Nusaybin ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Mardin il merkezine 70 km, Nusaybin ilçesine 14 km uzaklıktadır.
En İyi Yardımcı Kadın Televizyon Oyuncusu Saturn Ödülü
Saturn Ödülü En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (TV) kazananların listesi;
Lamine Diatta
Lamine Diatta (d. 2 Temmuz 1975, Dakar), defans pozisyonunda görev yapmış Senegalli millî futbolcudur. 2007-2008 sezonu başında Beşiktaş'a transfer olmuştur.
Toulouse FC
Senegal doğumlu futbolcu bir yaşında ailesi ile birlikte Fransa'ya taşındı. Futbola FC Toulouse takımında başladı. Uzun süre ikinci takımda forma giydi. Ruben Rossi'nin sakatlanması ile birlikte A takıma yükseldi. 18 Ekim 1998'de kariyerinin ilk profesyonel maçına çıktı. Ancak ilk sezonunda Ligue 1'de kümde düştüler. Buna rağmen futbolu ile dikkat çekti.
Olimpik Marsilya
24 Haziran 1999'da 25 milyon Frank karşılığında 5 yıllığına Olympique de Marseille'ya transfer oldu. Sadece bir ay boyunca bu takımın formasını giydi. Ancak Laurent Blanc'ın takımdan ayrılmasıyla beraber teknik direktör Rolland Courbis'in planlarında yer almadı ve yine 25 milyon Frank karşılığında Rennes takımına satıldı.
Stade Rennais FC
İlk sezonunda 33 maçta forma giyerek takımın en çok forma giyen ikinci futbolcusu oldu ve defansın sağ kanadının değişmez ismi haline geldi. 7 Ağustos 1999'da kariyerinin ilk golünü Paris Saint-Germain'e 3-1 yenildikleri maçta attı. Intertoto Kupası'nda finale kalsalar da Juventus'ye elendiler. Yarı final ikinci maçında Austria Wien karşısında kırmızı kart görerek takımını 10 kişi bırakmıştı.
Sonraki sezonlar ilk sezonki performansını yakalayamasa da 2003-04 sezonunda ligde 32 maç 3 gollük başarılı bir performans gösterdi.
Olimpik Lyon
2004 yılında bir başka Fransız takımı Olympique Lyonnais'a transfer oldu. Stade Rennaise'te beraber çalıştığı hocası Paul Le Guen tarafından transfer edilmişti. Sezona Fransa Süper Kupası ile başlasalar da Diatta, ilk 18'de yer almamıştı. İlk sezonunda 19 lig maçında forma şansı buldu. Sezon sonunda Fransa Şampiyonu oldular. Ayrıca UEFA Şampiyonlar Ligi'nde ilk kez forma şansı buldu. Gruplarda 5 maçta oynadı ve Manchester United, Fenerbahçe ve Sparta Prag'ın önünde birinci oldular. Sonraki turda Werder Bremen'i geçerlerken iki maçta da forma giydi. Ancak çeyrek finalde PSV'ye penaltılarla elendikleri maçta yedekte kaldı.
Sonraki sezonunda ise sadece 13 lig maçı, bir Şampiyonlar Ligi maçında forma giydi. Bunun en önemli nedeni geçirdiği sakatlık olmuştu. Sezon başında Fransa Süper Kupası'nı alırken Diatta 90 dakika forma giymişti. Bu sezonu da Fransa şampiyonu olarak bitirip, yine Şampiyonlar Ligi'nde çeyrek finale çıktılar.
AS Saint-Étienne
Başarılı geçen iki Lyon sezonunun ardından 2006 yılında sözleşmesi biten futbolcu, 8 Ağustos 2006'da Saint-Étienne'e transfer oldu. Burada 25 maçta forma giyip, 2 gol kaydetti.
Beşiktaş JK
3 Ağustos 2007'de ilk kez Fransa'nın dışına çıkarak, Beşiktaş ile 2 yıllık sözleşme imzaladı. 15 Eylül 2007'da Ankaraspor karşısında ilk maçına çıktı ve 90 dakika forma giydi. 3 gün sonra ise eski takımı Olimpik Marsilya karşısında UEFA Şampiyonlar Ligi maçında forma giydi. Ancak Türkiye Kupası'nda Çaykur Rizespor yenilgisiyle başlayan, Fenerbahçe derbisi mağlubiyeti Şampiyonlar Ligi'nde Liverpool'a 8-0 kaybedilen maç ile devam eden seride forma giydikten sonra kadrodaki yerini kaybetti. Aralık ayında sözleşmesi karşılıkla feshedildi.
Newcastle United
Bir süre hiçbir takımla anlaşamayan Diatta, devre arasında Newcastle United'nin başına geçen Kevin Keegan tarafından bir hafta denendikten sonra 7 Mart 2008'de transfer edildi. 5 Nisan 2008'de Reading karşısında yedeklerden oyuna dahil olarak ilk kez Newcastle forması giymiş oldu. 15 Mayıs 2008'de ise sözleşmesi feshedildi.
Son yılları
Diatta, Ocak 2009'da başka bir İngiliz takımı Stoke City tarafından denenmiştir. 20 Mart tarihinde İskoçya'nın Hamilton Academical takımıyla sezon sonuna kadar bir sözleşme imzalamıştır. Hamilton Academical'e transfer olmasından sadece 1 ay sonra Katar'ın El-Ehli takımına transfer olmuştur. Katar ekibinden ayrıldıktan sonra Singapur takımları tarafından denenmiştir, ancak o takımlarla sözleşme imzalamamıştır. 2011 yılında Étoile du Sahel'e transfer oldu. Aralık 2011 yılında Doncaster Rovers ile kısa süreli bir anlaşma imzaladı.
Millî takım kariyeri
Diatta 2000-2008 yılları arasında 40 kez Senegal millî futbol takımı forması giydi.
Afrika Uluslar Kupası
Diatta, Senegal ile birlikte 4 kez Afrika Uluslar Kupası'na katıldı. 2002'de Stade Rennais forması giyerken Mali'deki turnuva kadrosuna dahil edildi. İlk grup maçında Mısır'ı 1-0 yenerlerken, 82. dakikada galibiyeti getiren golü kaydetti. Turnuvayı penaltılarla Kamerun'a kaybedip, Afrika ikincisi oldular. Diatta, beş maçta 90 dakika forma giymişti.
Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması
1994-2001 yıllarında yatırımcıların ABD, Kanada ve Meksika hükûmetlerine karşı açtığı yüzlerce tahkim davası bulunmakta olup; bu davaların hemen hepsinde yatırımcılar kazanmış, devletler ise kaybetmiştir.
NAFTA Antlaşması ABD, Kanada ve Meksika devlet başkanları Bush, Mulroney ve Salinas tarafından 12 Ağustos 1992'de Washington'da imzalanmıştır. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (NAFTA), ABD, Meksika ve Kanada arasında dört yılı aşkın müzakereler sonucunda imzalanarak 1 Ocak 1994 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Lamine Diatta
Afrika Uluslar Kupası
2004'teki turnuva elemelerinde Gambiya'ya bir gol kaydetmişti. Tunus'taki turnuvaya çağrılan isimlerden oldu. Üç maçta 90 dakika forma giydi, çeyrek finalde ev sahibi Tunus'a elendiler. 2006 elemelerinde de Kongo'ya bir gol attı ve bu sefer Lyon'un futbolcusu olarak Mısır'daki turnuvaya katıldı. Bu turnuvada da beş maçta 90 dakika forma giydi. Yarı finaldeki Mısır maçına takım kaptanı olarak çıktı ancak ev sahibine elendiler. Üçüncülük maçında da Nijerya'ya yenilip Afrika dördüncüsü oldular.
2008'da Gana'da düzenlenen Afrika Uluslar Kupası, son turnuvası oldu. Hiçbir kulüple sözleşmesi olmamasına rağmen kadroya dahil edilen isimlerden oldu. Güney Afrika ile 1-1 berabere kaldıkları maçta 90 dakika forma giydi. Ancak gruplardan çıkamadılar.
2002 FIFA Dünya Kupası
Birkaç önceki Afrika Ulusar Kupası başarısından sonra Haziran 2002'de tarihinde ilk kez Dünya Kupası'na katılan Senegal'in kadrosuna dahil edildi. Turnuvanın ilk maçında önceki şampiyon Fransa'yı 1-0 yenerek büyük bir sürpriz yaptılar. Diatta, bu maçta 90 dakika forma giydi. Diğer grup maçlarında da 90 dakika forma giydi. Senegal, grup ikincisi olarak bir üst tura yükseldi.
Son 16'da İsveç ile karşılaşan takım, rakiplerini altın gol ile elemeye başardı. Diatta yine maçın sonuna dek forma giydi. Çeyrek finale çıkıp büyük başarı gösteren takım, bu turda Türkiye ile eşleşti. 94. dakikada İlhan Mansız'ın attığı altın golü engelleyemeyen takım turnuvaya veda etti. Diatta, yine bütün maç forma giymişti.
Spartanburg, Güney Karolina
Spartanburg ABD'nin Güney Karolina eyaletine bağlı Spartanburg ilçesinin merkezi olan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 sayımına göre 180.786'dır.
Hazal Şenel
Hazal Şenel (d. 17 Haziran 1992, İstanbul), Türk oyuncu.
Akira Yoshizawa
Akira Yoshizawa (吉澤 章 Yoshizawa Akira, 14 Mart 1911 - 14 Mart 2005, Kaminokawa, Japonya), origaminin büyük ustası olarak kabul edilir. O, origamiyi bir el sanatından yaşayan bir sanata dönüştürmüştür. 1989 yılında yaptığı tahmine göre 50.000'den fazla model yaratmış (Akira Yoshizawa'nın ölümünden önce kendi başına icat ettiği 50.000 farklı Origami çeşidi, bu Origami çeşitlerinin yapılışlarını resmettiği 28 ayrı da kitabı vardı. Günümüzde bu kitaplara ulaşmak zor da olsa hala mümkün.) ve bunların sadece birkaç yüzü 18 kitabında toplanmıştır. Yoshizawa kariyeri boyunca Japonya uluslararası kültür elçisi olarak görev yapmıştır. 1983 yılında Japon İmparatoru Hirohito, Yoshizawa'yı bir Japon vatandaşına verilebilecek en yüksek onur olan Yükselen Güneş Nişanı ile ödüllendirmiştir.
Las Venturas, San Andreas
Las Venturas, GTA San Andreas oyunundaki kurgusal şehir. Ayrıca San Andreas eyaletinin üç şehrinden biridir. GTA San Andreas'ta Los Santos ve San Fierro şehrinden sonra gelinen üçüncü ve son şehirdir. Bu şehre CJ, Woozie'nin Four Dragons Casino'yu satın aldıktan sonra çağırmasıyla gelmektedir. Şehir ismini kumarın baba şehri Las Vegas'tan almaktadır ve aynı şekilde Las Venturas'da da her yer kumarhane ile doludur.
Hikayesi
Carl Johnson kardeşi Sweet Johnson'un özgürlüğü karşılığında Mike Toreno için San Andreas çöllerinde tehlikeli görevleri tamamladıktan sonra, Toreno'nun verdiği sözü yerine getirmediğini fark eder. Ancak, Gerçek şu ki hükûmetten gizli öğeleri çalmak için yardım ettikten sonra, Carl, San Fierro'da kör Triad lideri Wu Zi Mu'dan bir telefon alır. Wu Zi Mu "Four Dragons Casino" isimli büyük bir casinoyu satın almıştır. Woozie, Las Venturas Mafya kontrolündeki bir kasaba olduğundan Carl'a mülkiyet savunmak karşılığında ortaklık sunuyor.
Kumarhaneler
Şehirde çok sayıda kumarhane bulunmaktadır, Oyuncu bunlardan bazılarına kumar oynamak için girebilir bazılarına giremez.
Eski Venturas Kumarhaneleri
Eski Venturas'da şimdikinden farklı kumarhane yoktur ancak var olan kumarhanelerin eski halleri mevcuttur. Örneğin; Golden Nugget Las Vegas, Fremont Hotel and Casino ve The Four Queens Hotel and Casino.
NGC 5293
NGC 5293, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Çoban takımyıldızı yönünde bulunur. Sc tipi bir sarmal galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1784 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Olomouc (bölge)
Olomouc ili (Olomouc Bölgesi), Çekya'nın bölgelerinden biridir. Tarihi Moravya bölgesinin kuzeybatısında ve ortasında yer almaktadır. Bölgeye başkent Olomouc şehrinin adı verilmiştir.
Olomouc Bölgesi, doğuda Moravya-Silezya, güneydoğuda Zlín ili, güneyde ise Güney Moravya ili ile komşudur.
Matematiksel sembollerin listesi
Matematik'te kullanılan sembollerin listesidir.
Dış bağlantılar
Bazı Unicode çapraz referanslar:
Christine Charbonneau
Christine Charbonneau (18 Ekim 1943 – 29 Mayıs 2014), Kanadalı şarkıcı ve besteci. Kanadalı olan şarkıcı 30 yılı aşan kariyerinde 1975'te çıkardığı ilk albümü Censuré ile tanındı.
The Prismatic World Tour
The Prismatic World Tour, Amerikalı şarkıcı Katy Perry'nin üçüncü konser turnesi. 2013 yılında yayımladığı dördüncü stüdyo albümü Prism'e destek niteliğindedir. Turne 7 Mayıs 2014'te Belfast, Kuzey İrlanda'dan başladı. İkinci ayaktaki konserlerin biletlerine harcanan paranın bir kısmı UNICEF, Autism Speaks, St. Jude Children's Research Hospital ve Susan G. Komen for the Cure gibi kuruluşlara bağışlanacak.
ABC (gazete)
ABC İspanya'da yayımlanan günlük gazete. Merkez bürosu Madrid'de bulunmaktadır. Gazete, siyasal olarak muhafazakâr ve monarşist yönlere eğilimlidir.
Tepeüstü, Nusaybin
Tepeüstü, Mardin ilinin Nusaybin ilçesine bağlı bir mahalledir.
Mahallenin Kürtçe adı Tilminar'dır. Mardin il merkezine 65 km, Nusaybin ilçesine 15 km uzaklıktadır.
ABC (gazete)
Tarihçe
Muhafazakâr içeriğe sahip ABC, 1936'da,İspanya İç Savaşı sırasında Halk Cephesi tarafından ele geçirildi. Savaş zamanlarında gazete, iki farklı versiyon halinde yayımlanmaya başlandı. Madrid'de yayımlanan birinci versiyon cumhuriyetçi Sevilla versiyonu ise milliyetçi kısmı desteklemekteydi. Savaştan sonra el değiştiren gazete, İspanya'nın en çok satılan gazetesi konumuna geldi.
Bugünlerde ise El País ve El Mundo gazetelerinin aksine tabloidformatında yayımlanan ABC, İspanya'da en çok satılan üçüncü gazete konumundadır. Gazetenin, 5 Eylül 2009'da açılan internet sitesinde, 1903'teki kuruluşundan beri tüm sayıları yer almaktadır.
Sri Lanka rupisi
Rupi (Tamilce: ரூபாய்), Sri Lanka'nın para birimidir. Uluslararası para birimi kodu LKR olan Sri Lanka rupisi 100 sente bölünür.
Sri Lanka Merkez Bankası tarafından tedavüle sürülür ve genelde ₨ ya da SL₨ şeklinde yazılır.
Mahmut Karabulut
Mahmut Karabulut (d. 1953, İmamdamı, Kangal, Sivas), Türk siyasetçidir.
Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi mezunudur. Halk Bankası Sivas Şubesi Şefliği, Serbest Mali Müşavirlik, Türkiye Büyük Millet Meclisi XVII. ve XVIII. Dönem Ana Vatan Partisi Sivas Milletvekilliği,TBMM KİT Komisyonu Başkanlığı ve Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkan Yardımcılığı yapmıştır. Evli ve üç çocuk babasıdır.
NGC 5294
NGC 5294, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunur. E2 tipi bir eliptik galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1789 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Simon Helberg
Kişisel Yaşamı
Simon Helberg Los Angeles, Kaliforniya'da Alman asıllı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Helberg, tıpkı babası Sandy Helberg gibi oyuncu olmayı tercih etti. Karate Kid filminden etkilenenrek çocukluk yıllarında karateye merak salan Helberg, 10 yaşındayken siyah kuşak sahibi oldu. Bir Yahudi olarak yetiştirilen Helberg'in dine bakışı ise kendi ifadeleriyle şöyledir: "Reforma karşı muhafazakârım fakat zaman geçtikçe daha fazla reform gerektiğinin bilincindeyim." İlköğretim ve lise yıllarını Santa Monica, Kalifornia'daki Crossroads School'da geçirmiştir. Buradaki arkadaşı Jason Ritter, daha sonra NYU'da da oda arkadaşı olacaktır. New York Üniversitesi'nin Tisch Sahne Sanatları Okulu'na giden Helberg, daha sonra Atlantic Theater Company'de çalışmaya başlamıştır. 2007 yılında oyuncu Jocelyn Towne ile evlenmiştir. 2012'nin Ocak ayında çift, 2012 yılının bahar aylarında ilk bebeklerini beklediklerini ilan etmiştir.
Kariyeri
Kariyerinin ilk yıllarında Derek Waters ile birlikte Derek & Simon adlı komedi programı yapmıştır. 2002 yılında başrol oyuncusu olarak MADtv'nin oyuncu kadrosuna dahil edilmiştir ancak sadece bir sezon dizinin kadrosunda kalmıştır. Van Wilder, Old School, Reno 911!, Quintuplets, Hard Walk:The Dewey Cox Story gibi dizi ve filmlerde küçük rollerde oynamıştır. A Cindirella Story (Bir Külkedisi Masalı) 'de Hilary Duff ve Chad Michael Murray ile birlikte aynı filmde oynamış, küçük bir rol olan Terry rolünü canlandırmıştır. 2005 yılında ise George Clooney'nin Good Night, and Good Luck (İyi Geceler ve İyi Şanslar) filminde de küçük rol serisi devam etmiştir. 2005 yılında Arrested Development'da Jeff, 2006'dan 2007'ye kadar, drama dizisi olan Studio 60 on the Sunset Strip'de Alex Dwyer rollerini oynamıştır.
Simon Helberg'in kariyerinde önemli sıçramayı yaratan rol ise 2007 yılında başlayıp 2019 tarihinde sona eren The Big Bang Theory dizisinde canlandırdığı Howard Wolowitz karakteri ile olmuştur. Bu karakterde sıra dışı moda anlayışı olan, teknoloji ve çizgi roman meraklısı, yüksek lisans yapmış bir uzay mühendisini canlandırmıştır.
Talas, Kırgızistan
Talas, Kırgızistan'da aynı isimli Talas İli'nin yönetim merkezi olan şehir.
Thilo Marauhn
Thilo Marauhn  (30 Nisan 1963, Lüdenscheid, Almanya) Alman uluslararası hukuk bilimcisi ve akademisyen. Almanyanın Giessen kentinde bulunan Justus-Liebig-Üniversitesinin Hukuk Fakültesinde Kamu Hukuku ve Uluslararası Hukuku dalında profesörlük görevini sürdürüyor ve Hessen Barış ve Uyuşmazlık Araştırma Vakfı Leibniz Enstitüsünde („Leibniz-Institut Hessische Stiftung Friedens- und Konfliktforschung“, HSFK) bulunan uluslararası hukuk araştırma grubunu yönetiyor.
Eğitim ve meslek
1978 yılında liseden mezun olduktan sonra askerlik görevini yapmıştır. Ekim 1983’te akademik eğitimine Mannheim Üniversitesinin hukuk bölümünde (1983-1985) hukuk ve uluslararası ilişkiler okuyarak başladı ve çeşitli üniversitelerde (University College of Wales, Aberystwyth, Büyük Britanya (1985-1986), Rheinische Friedrich-Wilhelms Üniversitesinin Hukuk Fakültesinde, Bonn (1986-1987) ve Heidelberg Ruprecht-Karls Üniversitesinin Hukuk Bölümünde (1987-1990)) devam etti. 1994 yılında „Die rechtliche Regelung des deutschen Chemiewaffen-Verzichts“ konulu doktora tezini tamamlayarak ve Ruprecht-Karls Üniversitesi tarafından en iyi not (summa cum laude) ile değerlendirilerek Kamu Hukuku alanında Hukuk Doktoru unvanını almıştır. 1995 yılında kendisine University of Wales’in „Master of Philosophy“ (M.Phil.) unvanı verildi. 1990 ve 2001 yılları arası önce araştırma görevlisi, ardından asistan olarak Heidelberg kentinde bulunan Max-Planck yabancı kamu hukuku ve uluslararası hukuk enstitüsünde görev aldı. 1995, 1996, 1999 ve 2000 yıllarında Frankfurt a.M.’daki Johann Wolfgang Goethe Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak atandı. 2000 yılında profesör unvanını almıştır. „Freiheit und Totalitarismus/Staatsrecht und politische Ideengeschichte seit dem 19. Jahrhundert“ kategorisinde en iyi bilimsel çalışma olarak nitelendirilen „Rekonstruktion sozialer Grundrechte als Normkategorie“ konulu profesörlük tezi Werner-Pünder ödülünü kazanmıştır. Glasgow Strathclyde Üniversitesinde yer alan ilk profesörlük görevinin ardından 2001 yılının Ağustos ayında Giessen kentindeki Justus-Liebig Üniversitesinde pürofesörlük görevine atandı. Ayrıca 2001 yılı itibarıyla Luzern Üniversitesinde (İsviçre) anayasa teorisi dalında konuk profesör olarak görev yapmaktadır. Bugüne kadar çeşitli üniversitelerde konuk profesör olarak hizmet vermiştir, Madison, Wisconsinde (ABD), Lapland Üniversitesinde (Rovaniemi, Finlandiya), Bergen Üniversitesinde (Norveç) ve Warwick Üniversitesinde (İngiltere) ders vermiştir.
2006 yılından 2009 yılına kadar Justus-Liebig Üniversitesi Hukuk Fakültesi dekanliığına atanmıştır.
Temel çalışma alanları içinde özellikle Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Uluslararası İnsancıl Hukuku üzerinde yoğunlanmıştır.
1995 yılı itibarıyla Alman Kızılhaç’ın „Humanitäres Völkerrecht“ adlı heyetin’de üye olmaktadır ve 2014 yılında başkanlık görevi için seçilmiştir. 2003-2013 dönemlerinde Hessen eyaletinin barış ve uyuşmazlık araştırma vakfının danışma kurulunda üyelik yapmıştır. 2005 yılından itibaren Justus-Liebig Üniversitesinin „International Summer University“ adlı yaz okulunun akademik yönetimini ve 2009 yılından beri „US-German Summer School in International and Comparative Law“ programı çerçevesinde akademik direktörlüğü görevini sürdürüyor. Justus-Liebig Üniversitesi senato üyeliği 2009 yılından 2013 yılına kadar sürdü. 2017 yılında yeniden senato üyesi olarak seçildi.
2002 yılından 2009 yılına kadar Federal Almanya Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığının bilimsel danışma kurulunda üye olarak görev yapmıştır, 2006 yılından 2009 yılına kadar bilimsel danışma kurulu başkanlığı görevini üstlenmiştir.
2004 ve 2006 yılları arası Barış Araştırmaları Alman Vakfı („Deutsche Stiftung Friedensforschung“, DSF) danışma kurulu üyeliği yaptı. 2008 yılından itibaren Dışişleri Bakanlığının BM Politika Danışma Kurulu üyesi.
2016 yılında Berlin’de konuk akademisyen olarak “The International Rule of Law - Rise or Decline?“ araştırmacılar grubunun üyesiydi. 2018 yılında konuk bilim insanı olarak Lauterpacht Uluslararası Hukuk Araştırma Merkezinde ve Syndney Sussex College’de (Cambridge, İngiltere) çalışmalarına devam etti.
2011 yılında Cenevrede bulunan uluslararası soruşturma komisyonuna (International Humanitarian Fact-Finding Commission) üye olarak seçilmiştir. 2016 yılında uluslararası soruşturma komisyonu üyeliğine yeniden seçilmiştir ve 2017 yılında soruşturma komisyonun başkanlığına atanmıştır.
Almış olduğu ödüller
2000: Werner-Pünder ödülü („Freiheit und Totalitarismus/Staatsrecht und politische Ideengeschichte seit dem 19. Jahrhundert“ kategorisinde en iyi bilimsel çalışma olarak nitelendirilen „Rekonstruktion sozialer Grundrechte als Normkategorie“ konulu profesörlük tezi Werner-Pünder ödülünü kazanmıştır)
2003: Wolfgang-Mittermaier ödülü (öğretim görevinde olağanüstü performans)
2010: Öğretimde mükemmellik ödülü („Refugee Law Clinic“ projesi Hessen eyaleti hükümeti ve Hertie vakfı tarafından ödüllendirilmiştir)
2016: Senior Fellow, “The International Rule of Law - Rise or Decline?“ araştırmacılar grubu, Berlin
Cedey
Cedey Han - Türk ve Altay mitolojisinde Bekçi Tanrı. Şedey (Şaday, Çaday) Han olarak da bilinir. Altın Dağ’ın koruyucusudur. Yedi köpeği vardır. Köpekleriyle birlikte Altın Dağ’a giden yolu korur. Başında takılı tolgası (miğferi) ile betimlenir. Kaya Kapısı adlı yer altı geçidinin başında durmaktadır. Bu kapı büyük bir denizin ötesindedir. Zincirlerle bağlanmış yedi azgın köpeği Ak Denizin ötesinde kıyamet gününü beklemektedir. Bazen yeryüzünde kötülüklere neden olduğu söylenir. Şamanla Erlik Han arasında arabuluculuk yaptığı da söylenir.