cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Telegram (yazılım)
Telgraf
Telegraf, fotoğraflar ve gömülü medya içeren biçimlendirilmiş gönderiler oluşturmak için kullanılan bir yayınlama aracıdır. Minimalist tarzda tasarlanmıştır, makale sayfaları herhangi bir kontrol içermemektedir. Web sitesindeki her makale ayrıdır, makaleleri gruplara veya hiyerarşilere birleştirme imkanı yoktur. Her makale için yazar, genellikle yazarın adı için kullanılan bir başlık ve isteğe bağlı olarak bir alt başlık belirtir. Ayrıca makalenin başlığı, makalenin yazarının etkileyemeyeceği ilk yayın tarihini belirtir.
Çıkartmalar ve hareketli emoji
Telegram'da 20.000'den fazla çıkartma var. Çıkartmalar, daha etkileyici emojiler sağlamayı amaçlayan bulut tabanlı, yüksek çözünürlüklü görüntülerdir. Bir emoji yazarken, kullanıcıya bunun yerine ilgili çıkartmayı göndermesi önerilir. Çıkartmalar "paket" adı verilen koleksiyonlarda gelir ve bir emoji için birden fazla çıkartma sunulabilir.
Telegram, bir varsayılan çıkartma paketiyle gelir, ancak kullanıcılar, üçüncü taraf tarafından sağlanan ek çıkartma paketlerini yükleyebilir. Bir istemciden kurulan etiket setleri, diğer tüm istemciler tarafından otomatik olarak kullanılabilir hale gelir. Etiket görüntüleri, internet üzerinden iletilmek üzere daha iyi optimize edilmiş WebP dosya biçimini kullanır. Telegram istemcileri ayrıca animasyonlu emojiyi de destekler.
Anketler
Anketler Android, iOS ve masaüstü uygulamalarında mevcuttur. Anketlerin anonim veya görünür olma seçeneği vardır. Bir kullanıcı ankete birden fazla seçenek girebilir. Bir kullanıcının anketi için doğru cevabı seçebileceği ve tahmin etmesi için gruba bırakabileceği Quiz modu da etkinleştirilebilir. Doğru cevapları izlemek ve hatta küresel bir lider tablosu sağlamak için test botları da eklenebilir.
Yakındaki Kişiler ve Yakındaki Gruplar
Yakındaki Kişiler, telefonun GPS konumunu açarak ve kişileri etkinleştirerek ve Yakındaki Gruplar aracılığıyla kullanıcıların yeni arkadaşlar edinmelerine yardımcı olabilir. Yakındaki kişiler, gruplara konum verileri ekleyerek yerel bir grup oluşturabilir.
Şifreleme şeması
Telegram, MTProto adlı simetrik bir şifreleme şeması kullanır. Protokol Nikolai Durov ve Telegram'daki diğer geliştiriciler tarafından geliştirildi. 256-bit simetrik AES şifrelemesi, 2048-bit RSA şifrelemesi ve Diffie-Hellman anahtar değişimine dayanıyor.
Sunucular
Çoğu anlık mesajlaşma protokolünde olduğu gibi, Telegram da merkezi sunucular kullanır. Telegram Messenger LLP, hizmetlerinin yanıt süresini iyileştirmek için dünyanın çeşitli ülkelerinde sunuculara sahiptir. Telegram'ın sunucu tarafı yazılımı kapalı kaynaklıdır ve tescillidir.
Avrupa Ekonomik Alanı'ndan (AEA) veya Birleşik Krallık'tan oturum açan kullanıcılar için, Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR), verileri yalnızca Hollanda'daki sunucularda depolanır ve sorumlu veri denetleyicileri olarak Londra merkezli bir şirket belirlenir.
İstemci uygulamaları
Telegram, bazıları Telegram Messenger LLP tarafından ve bazıları topluluk tarafından geliştirilen çeşitli istemci uygulamalarına sahiptir. Çoğu özgür ve açık kaynak kodlu yazılımdır, GNU Genel Kamu Lisansı sürüm 2 veya 3 altında yayınlanmıştır. Resmi istemciler herhangi bir dosya biçimi uzantısının gönderilmesini destekler. Yerleşik medya görüntüleyici, yaygın medya biçimlerini destekler - görüntüler için JPEG, PNG, WebP ve MP4 kapsayıcısındaki videolarda H.264 ve HEVC ve ses için MP3, FLAC, Vorbis, Opus ve AAC desteklenir.
2021'de Telegram ekibi, Android uygulamasının doğrudan derlemesini duyurdu. Android için Telegram, doğrudan Telegram web sitesinden edinilebilir.
Telegram Otomatik olarak güncellenir ve Play Store ve App Store'daki uygulamalardan daha hızlı yeni sürümler almaktadır.
API'ler
Telegram, geliştiricilerin kendi mesajlaşma uygulamalarını oluşturmak için Telegram'ın resmi uygulamalarıyla aynı işlevselliğe erişebilecekleri genel API'lere sahiptir. Şubat 2015'te, resmi olmayan Whatsapp+ istemcisinin yaratıcıları Telegram Plus uygulamasını yayınladı. Daha sonra, orijinal projeleri WhatsApp'tan bir durdurma emri aldıktan sonra Plus Messenger olarak yeniden adlandırıldı. Eylül 2015'te Samsung, bu API'leri temel alan bir mesajlaşma uygulaması yayınladı.
Telegram ayrıca geliştiricilerin bot oluşturmasına izin veren bir API sunar. Bu tür botlar, diğer şeylerin yanı sıra, uygulamada eski oyunları taklit etmek ve oynamak ve kullanıcıları COVID-19 için aşı mevcudiyeti hakkında bilgilendirmek için kullanılır.
Ayrıca Telegram, Stripe gibi harici bir hizmetin yanı sıra doğrudan platform içinde ödeme yapmak için işlevler sunar.
Para kazanma ve finansman
15 Mart 2021'de Telegram, 1 milyar dolar değerinde 5 yıllık bir kamu tahvili yerleştirmesi gerçekleştirdi. Fon, 433 milyon doları yatırımcılara olmak üzere 625,7 milyon dolarlık borçları karşılamak için gerekliydi. 23 Mart'ta Telegram, Abu Dhabi Mubadala Investment Company ve Abu Dhabi Catalyst Partners'a 150 milyon dolar değerinde ek tahvil sattı.
Reklam ve ücretli özellikler
Telegram, şirketin özel sohbetlerde asla reklam yayınlamayacağını belirtti. 2020'nin sonlarında Durov, şirketin kendi reklam platformu üzerinde çalıştığını ve hedeflenmemiş reklamları herkese açık bire çok kanallara entegre edeceğini duyurdu. Durov, Telegram'ın kurumsal müşterilere yönelik ücretli özellikler eklemeyi de düşüneceğini duyurdu.
Telegram Open Network
TON üzerindeki çalışmaların tamamlandığının açıklanmasının ardından Telegram ekibi proje kodunu GPL lisansı altında kamuoyuna duyurdu. Bu, TON'un fikirlerini bağımsız projelere uygulama şansı verdi
7 Mayıs 2020'de, EverX ekibi (TON'un üzerinde işletim sistemini geliştiren) ve diğer taraftan Broxus, Everstake, Chorus one, Certus one, P2P.org, Dokia Capital, Bitscale Capital, MinerGate, Block rock ve daha birçok ekip dahil olmak üzere bir grup profesyonel doğrulayıcı ve geliştirici, Everscale (veya eski adıyla Free TON) blok zincirini başlattı. Projenin lansmanı YouTube'da canlı olarak yayınlandı. Blok zinciri tokenine TON Crystal adı verildi. Daha sonra Warp Capital, IT Gold ve diğer birkaç ekip de küresel yönetimin üyeleri oldu.
8 Kasım 2021'de, Free TON projesini Everscale (sonsuz ölçeklenebilir) olarak yeniden adlandırma teklifine yönelik oylama sona erdi. Yeniden markalaşmanın nedenleri arasında, ağın geliştirilmesinin bir sonucu olarak oluşan TON'dan önemli farklılıkları vurgulama ihtiyacı vardı. Ana ağın yeniden markalaşmasının bir sonucu olarak, ekosistemin önde gelen tüm nesnelerinin adında da değişiklikler oldu. Ağ para birimi adını TON Crystal'den Everscale'e değiştirdi, token ticker adını EVER olarak değiştirdi. Everscale, fonları dağıtmak için bir hibe sistemiyle çalışmaya başladı.
Telegram Premium
Haziran 2022'de "Telegram Premium" ücretli abonelik yayınlandı. Bu abonelik, limitleri ikiye katlaması, 4 GB'a kadar dosya yüklemesi, sesli mesajları metne dönüştürmesi, Reklam kaldırılması, Premium tepkiler ve çıkartmaları, Özel Telegram Premium abone simgesi gibi özellikleri içeriyordu. Pavel Durov, Telegram kullanıcıların %2,5-3'ü ücretli abonelik kullanırsa bu, uygulamanın tüm masraflarını karşılayacağını söyledi.
Kenar grupları tarafından kullanım
Telegram, nefret mesajları yaymak, yasa dışı pornografi, suçlular arasında iletişim, uyuşturucu, kaçak mal ve çalıntı kişisel veriler, yasa dışı mal ve hizmetlerin ticareti gibi yasa dışı faaliyetler için kullanılmıştır.
Irak ve Şam İslam Devleti, Telegram'ı destekçilerine ve üyelerine tavsiye etti. Ekim 2015'te resmi kanallarının takipçi sayısını ikiye katlayarak 9.000'e çıkardılar. Kasım 2015'te Telegram, IŞİD tarafından işletilen 78 kamu kanalını propaganda ve kitle iletişimini yaymak için engellediğini duyurdu. IŞİD'in Telegram kullanımı şifreleme tartışmasını yeniden alevlendirdi ve şifreli mesajlaşma uygulamaları yeni bir incelemeyle karşı karşıya kaldı. Haziran 2017'de Rus iletişim düzenleyicisi Roskomnadzor, teröristler tarafından kullanılması nedeniyle Telegram'ın Rusya'da engellenmesi olasılığını ima etti.
Telegram ayrıca alt-sağ kuruluş Proud Boys tarafından Amerika Birleşik Devletleri genelinde koordine etmek için kullanıldı. Ocak 2021'de Telegram, şiddeti teşvik etmek için on binlerce takipçisi olan "yüzlerce" neo-Nazi ve beyaz üstünlükçü kanalı engellediğini doğruladı. Uygulama, çocuk ve genç pornografisi dahil olmak üzere pornografik materyallerin dağıtımı için kullanıldı.
2021'de Facebook'tan sızdırılmış telefon numaraları satan bir bot bulundu. 25 kişinin suç faaliyeti zaten doğrulandı ve 30 veritabanının kopyasına el konuldu. Deepfake pornografi yayınladıktan sonra 2020'de bir Telegram botu Apple tarafından engellendi.
İkinci Bulgar İmparatorluğu
İkinci Bulgar İmparatorluğu (Bulgarca: Второ българско царство - Vtorо Balgarskо Tsarstvo), 1185 ile 1396 yılları arasında var olmuş Bulgar devletidir.
Birinci Bulgar İmparatorluğu'nun ortadan kalkmasının ardından yaşanan 167 yıllık Bizans egemenliği sonrası, 1180 yılında İmparator I. Manuil ölünce Ulahların ve Bulgarların ayaklanması sonucu, 1185'te İkinci Bulgar İmparatorluğu kuruldu ve I. İvan Asen çar unvanını aldı.
Erol Üyepazarcı
Erol Üyepazarcı (1938, İstanbul), Türk kitabiyâtçı, polisiye roman eleştirmeni ve koleksiyoncusu. Fatih'teki Pertevniyal Lisesi'nden mezun olmasını takiben İstanbul Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi’nde eğitim gördü. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nda ilk olarak kurucu mühendis ardından da üst düzey yöneticilik görevlerinde bulundu. Osmanlı devletinin inkıraz döneminden İstanbul kent tarihine kadar muhtelif konularda yazılar yayımladı. ''II. Mahmut’un İstanbul’u - Bostancıbaşı Sicilleri (1992), Kandilli, Vaniköy, Çengelköy - Mekânlar ve Zamanlar (1993), Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın Öyküsü (1995) ve Korkmayınız Mister Sherlock Holmes - Türkiye’de Polisiye Romanın Öyküsü 1881-1928'' (1997) gibi eserler yayımladı ve birçok konuda tercümeleri yayınlandı. Raif Nezihi’nin İzmir’in Tarihi (2001) ile Ebüssüreyya Sami’nin Türklerin Sherlock Holmes’ü Amanvermez Avni’nin Maceraları Cilt: I - II (2006) gibi eserleri de yayıma hazırladı.
Korkmayınız Mr. Sherlock Holmes adlı eseri Türkiye'de Cumhuriyet öncesi polisiye roman üzerine yapılmış ilk araştırmaydı. Üyepazarcı bu eserinde 1823'den 1928'e kadar olan eski harfli polisiye romanları, tefrika ve çevirileri tanıtarak literatür hakkında bilgi verdi. Üyepazarcı bu eseriyle 2009'da Memet Fuat Ödülleri'nde "Eleştiri/inceleme" kategorisinde ödüle layık görüldü.
Üyepazarcı Türkiye'de en geniş polisiye roman koleksiyonuna sahip kişilerin başında gelmektedir. Bu koleksiyona sahip olmasında Türk sahaflarla olan ikili ilişkileri başat bir rol oynamıştır. Birçok makalesi de sahaf Lütfü Seymen'in kitabiyât dergisi Müteferrika'da yayımlanmıştır.
NGC 7041B
NGC 7041B, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Indus takımyıldızı yönünde bulunur. S? tipi bir sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1834 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Çiğdem, Çankaya
Çiğdem, Ankara ilinin Çankaya ilçesine bağlı bir mahalledir. Eski adı Karakusunlar'dır.
Sakuramachi (imparator)
İmparator Sakuramachi ( Sakuramachi-tennō; 8 Şubat 1720-28 Mayıs 1750), Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 115. imparatorudur. Saltanatı 1735'ten 1747 yılına kadar sürmüştür.
Kınık, Seydikemer
Kınık, Muğla ilinin Seydikemer ilçesine bağlı bir mahalledir.
Coğrafya
Muğla iline 210 km, Fethiye ilçesine 70 km uzaklıktadır.
Yeşilce, Arsin
Yeşilce, Trabzon ilinin Arsin ilçesine bağlı bir mahalledir.
Namık Zeki Aral
Namık Zeki Aral (d. 1888 - ö. 9 Kasım 1972), Türk maliyeci.
Ekim 1911'de Maliye Nezareti'nde Maliye Müfettiş Yardımcısı olarak devlet memurluğuna başladı. Nisan 1912'de Paris'e gönderildi ve Fransa Maliye Bakanlığı'nda Maliye Müfettişliği stajı yaptı. Mayıs 1913'te yurda döndü. Ocak 1921'de Maliye Müfettişliğinden ve devlet memurluğundan ayrıldı.
Namık Zeki Aral, Kasım 1922'ye kadar İstanbul’da serbest çalıştı. Aralık 1922'de Belva Karsaydan Maden Şirketi’ne muhasebe müdürü oldu. Bu arada, 1920-1923 tarihleri arasında Mekteb–i Mülkiye'de (Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde) İtibar (Amme Kredisi) ve Para–Banka dersi öğretim üyeliğinde de bulundu.
Temmuz 1924'te İtibar–ı Millî Bankası şube müdürlüğüne atandı. Eylül 1927'de Osmanlı Bankası Umum Müdürlüğü (Genel Müdürlüğü) evrakı nakdiye mübadele (döviz) servisi şef yardımcılığına getirildi. Ekim 1929'da Ziraat Bankası İstanbul murakıplığına, Nisan 1931’de Merkez Bankası Genel Müdür Yardımcılığı’na atandı. Daha sonra Merkez Bankası müşaviri oldu. 1941-1944 yıllarında Profesör olarak, Siyasal Bilgiler Okulunda Para, Banka ve Borsa dersleri verdi. Temmuz 1951'de emekliye ayrıldı.
Namık Zeki Aral, 31 yaşında Zahide Hanım’la evlendi. Bu evliliğinden 3 kızı, 1 erkek çocuğu dünyaya geldi. Büyük kızı Hilkat (1920-2011) ile oğlu Kudret (1927-2009), ABD'de iken vefat etmişlerdir. Diğer kızları Asude ve Rahşan (1923-2020) 'dır. Namık Zeki Aral, 9 Kasım 1972 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu 85 yaşında öldü. Yenimahalle Mezarlığı’nda toprağa verildi.
Pholcus kandahar
Pholcus kandahar, Pholcus cinsine bağlı bir örümcek türüdür.
Eko etiket
Eko etiketler, ürünlerin üretim ve kullanım aşamalarında diğer ürünlere kıyasla çevreye daha az zarar verdiği düşünüldüğü takdirde ürünlere eklenen etiketlerdir. Eko etiketleme ile tüketicilerin çevreye zarar vermeyen ürünleri tercih etmesi sağlanırken, üreticilerin de çevreye duyarlı üretim gerçekleştirmesi amaçlanmıştır. Eko etiketler 3 ana başlık altında incelenebilir:
Yaşam döngüsü etiketleri
Bu kapsamlı eko etiketleme türünde, ürünün geçtiği tüm aşamalar göz önünde bulundurulur. Yaşam döngüsü etiketleri yalnızca üretim aşamasını değil, aynı zamanda ürün tüketilip atıldıktan sonra ürünün çevreye mümkün olabilecek en az zararı vermesini hedefler.
Tek kullanımlık etiketler
Yaşam döngüsü etiketlerinden farklı olarak ürünün yalnızca belirli bir yönünün doğa dostu olduğunu gösterir. Ürün yaşam döngüsü çevresel duyarlılık bakımından kısmen ele alındığı için tek kullanımlık etiketler üreticilere maliyet avantajı sağlamaktadır. Tek kullanımlık etiketli ürünler tüketicilere tüm yönleriyle doğa dostu bir ürün izlenimi uyandırabilir.
Negatif etiketler
Ürünlerin çevre ve sağlıkla ilgili taşıdığı riskler bakımından, tüketicileri bilgilendirmeyi amaçlayan uyarıcı nitelikteki eko etiketlerdir. Negatif etiketler diğer eko etiketlerden farklı olarak tüketicileri koruma amacı güttüğü için, üreticiler açısından zorunlu tutulmuştur.
Okan Buruk
Okan Buruk (19 Ekim 1973, İstanbul), Türk teknik direktör ve eski millî futbolcu. Şu anda Süper Lig takımlarından Galatasaray'ın teknik direktörüdür.
İstanbul'un idari yapılanması
İstanbul ilinin idari yapılanması, tarihi boyunca pek çok kez değiştirilerek 2008 yılında son biçimini almıştır. Günümüzde, İstanbul ilinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde, 6 Mart 2008 tarihinde kabul edilen ve 22 Mart 2008 tarihli Resmî Gazete'de yayınlanan 5747 sayılı yasa uyarınca 39 ilçesi vardır. Bunlardan 25'i Avrupa Yakası'nda; 14'ü ise Anadolu Yakası'nda bulunur.
Okan Buruk
Futbol kariyeri Galatasaray altyapısında başladı ve 10 yıl bu takımda forma giydi. Sonrasında sırasıyla Inter, Beşiktaş, Galatasaray (2. kez) ve İstanbul BB takımlarında forma giydi. 56 millî takım maçında yer aldı. Futbolculuğu döneminde Türkiye'de 7 Süper Lig, 6 Türkiye kupası, 1 Türkiye Süper Kupası kazandı. Avrupa'da ise Galatasaray ile UEFA Kupası ve UEFA Süper Kupası sahibi oldu. Ayrıca Galatasaray'ın Real Madrid'i 2-1 yenerek 2000 UEFA Süper Kupası'nı kazanmasıyla maçın adamı seçildi.
Sanger, Kaliforniya
Sanger, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletinde yer alan ve Fresno ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 26 Kasım 2009 tarihinde toplam nüfusu 24.270'dir.
Okan Buruk
Teknik direktörlük hayatında ilk olarak Akhisar Belediyespor ile bir Türkiye kupası, ardından Başakşehir FK ile bir Süper Lig şampiyonluğu elde etti. Daha sonra başına geçtiği Galatasaray ile Süper Lig'in "en uzun galibiyet serisi", "en uzun iç saha galibiyet serisi" ve "en yüksek puan ortalaması" rekorlarını kırarak şampiyonluk elde etti.
Habil ve Kabil
{{diğer anlamı|Kapil Tanah'ta, Habil{{adn|{{dil-he-n|הָבֶל|Hā́ḇel}}; {{dil|grc|Ἅβελ}} Hábel; {{dil|ar|هابيل}} Hābīl}} ve Kabil/Kayin,{{adn|{{dil-he-n|קַיִן|Qā́yin|lk=h}}; {{dil|grc|Κάϊν}} Káïn; {{dil|ar|قابيل/قايين}} Qābīl / Qāyīn}} Adem ve Havva'nın ilk iki oğludur.{{kdn|Schwartz|Loebel-Fried|Ginsburg|2004|s=447}} İlk doğan Kabil bir çiftçi, kardeşi Habil ise bir çobandır. Tanah'a göre Kabil, kardeşi Habil'i kıskandığından dolayı ona karşı kin ve nefret beslemiş, en sonunda da kardeşini öldürerek İnsanlık tarihindeki ilk cinayeti işlemiştir. Bunun üzerine YHVH, Kabil'i cehennem azabıyla cezalandırmıştır.
Okan Buruk
Kulüp kariyeri
İlk olarak İstanbul Büyükçekmece'de yerel bir kulüp olan Karadeniz İdman Ocağı'nda oynadı.
İstanbul'un idari yapılanması
İstanbul iline bağlı 39 ilçe de kendi içlerinde 782 mahalle ve 152 köye ayrılmaktadır. Tüm ilçeler, 22 Temmuz 2004 tarihinde Resmî Gazete'de yayınlanan yasayla İstanbul Büyükşehir Belediyesi hizmet alanı içine dâhil edilmiştir. Yapılan düzenlemeyle il sınırları içindeki tüm belde belediyeleri de feshedilmiştir.
Habil ve Kabil
Mitolojik köken
Sümer mitolojisinde Emeş-Enten ve Lahar - Aşnan hikâyesi Habil ve Kabil hikâyesine benzer anlatımlar içermekte, daha sonra bu anlatımların Musevi kaynaklarına aktarıldığı ifade edilmektedir.
Okan Buruk
Galatasaray
Okan Buruk, 1983'ten 1991'e kadar Galatasaray'ın altyapı takımında forma giydi. Buruk, 7 Mayıs 1992'de Galatasaray ile kariyerindeki ilk profesyonel maçına kardeşi Fuat'ın da oynadığı Bakırköyspor'a karşı çıktı. O zamanki teknik direktörü Mustafa Denizli, orta saha oyuncusunu ilk 11'e dahil etti ve Buruk, ilk resmi maçında iki gol attı. 10 Şubat 1993'te Trabzonspor'la oynanan bir kupa maçında ayağının kırılması nedeniyle uzun bir süre yeşil sahalardan uzak kaldı. Okan, Galatasaray'daki ilk döneminde altı lig şampiyonluğu, dört Türkiye Kupası, bir UEFA Kupası ve bir UEFA Süper Kupa şampiyonluğu dahil olmak üzere birçok şampiyonluk kazandı.
Habil ve Kabil
Kitâb-ı Mukaddes'te
Kabil buna çok kızar ve kıskançlık içinde Habil'i öldürür. Tanrı Kabil'e kardeşinin nerede olduğunu sorunca "Ben kardeşimin bekçisi miyim?" diye cevap verir. Habil'in kanı yerden bağırır. Bunu duyan Rab, Kabil'i lanetler ve durmadan yeryüzünü dolaşmaya mahkûm eder. Kabil, Tanrıya yalvarır ve diğer insanların kendini öldüreceklerini söyler. Bunun üzerine Tanrı, Kabil'e diğer insanların onu öldürmesine engel olacak bir iz yapar ve şöyle der: "Her kim Kabil'i öldürürse, intikam yedi kat fazlasıyla onun üzerine olsun." Bunun üzerine Kabil dünyayı dolaşmak üzere yola çıkar. Çocukları olur ve bir şehir kurarak oğlu Hanok'un adını verir (Tekvin, 5:17). Bazı kaynaklara göre bahsi geçen bu şehir Urfa'dır.
İstanbul'un idari yapılanması
İl
İstanbul ili, Türkiye'nin kuzeybatısında, Marmara Bölgesi sınırları içinde yer alır. Kuzeyde Karadeniz, güneyde Marmara Denizi, doğuda Kocaeli ili, batıda Tekirdağ iliyle komşudur.
Sanger, Kaliforniya
2010 Sayımı
15 Mart 2010 tarihinde yapılan bir nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 6.286 kişi, 6.324 ev ve 3.724 aileden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehirdeki nüfus dağılımının ise de %64,0 Beyaz, %33,0 Afrikan Amerikan, %0,1 Yerli Amerikan, %1,2 Asyalı, %0,6'sının ise de diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Okan Buruk
Internazionale Milano
2001 yılında Galatasaray'ın üst üste 4. şampiyonluğu kazanmasının ardından Emre Belözoğlu ile birlikte İtalya’nın Internazionale kulübü ile anlaşma imzaladı.
İstanbul'un idari yapılanması
İlçeler
25'i Avrupa Yakası'nda, 14'ü ise Anadolu Yakası'nda olmak üzere İstanbul'un toplam 39 ilçesi bulunmaktadır.
Beldeler
2008 yılında yapılan son düzenlemelerle, İstanbul'daki tüm belde belediyeleri kapatılmıştır. Beldelere ait mahalleler, doğrudan bağlı bulunduklara ilçelere dâhil edilmiştir. Nüfusu yüksek olan kimi beldelerse komşularıyla birleştirilmek suretiyle ya da tek başlarına müstakil ilçe hâline getirildiler.
Habil ve Kabil
Kabil'i kardeşini öldürmeye iten güdüler
Bazı yorumculara göre Habil'in adağı sürüsünün ilk doğan kuzularından ve en besililerinden olduğu halde, Kabil'in adağı olan meyve ve tahıl, özenle seçilip hazırlanmış değildi. Tevrat yorumcusu Rashi'ye göre Tanrının Kabil'in adağını geri çevirmesinin nedeni, Kabil'i bütünüyle reddetmesi değil, bir dahaki sefere daha dikkatli olması için uyarmaktı.
Okan Buruk
Internazionale Milano
Türkiye millî futbol takımının 3. olduğu 2002 FIFA Dünya Kupası'nda forma giydi. 2006 FIFA Dünya Kupası elemelerinde Danimarka millî futbol takımına attığı golle dikkatleri üzerine çekmiştir. Emre Belözoğlu ile birlikte gittiği, 3 sezon oynadığı Inter'de fazla forma şansı bulamadı.
Sanger, Kaliforniya
2000 Sayımı
1 Nisan 2000 tarihinde yapılan bir nüfus sayımına göre şehrin nüfusunun 18.931 kişi, 5.220 ev ve 4.306 aileden oluştuğu tespit edilmiştir. Şehirdeki nüfus dağılımının ise de %64,0 Beyaz, %33,0 Afrikan Amerikan, %0,1 Yerli Amerikan, %1,2 Asyalı, %0,6'sının ise de diğer halklardan oluştuğu tespit edilmiştir.
Okan Buruk
Beşiktaş
2004-05 sezonu başında Beşiktaş'a transfer oldu. 2005-06 Türkiye Kupasını kazanan takımın parçasıydı.
Galatasaray'a dönüş
11 Temmuz 2006 tarihinde eski kulübü Galatasaray'a geri döndü. 2007-08 sezonunda Süper Lig şampiyonluğu yaşadı. Bu onun, Galatasaray ile yedinci lig şampiyonluğuydu. Buruk, Galatasaray'dan ayrıldığında kulüp tarihinde 306 resmi maça çıkmıştı ve bu sayı onu Galatasaray tarihinde en çok maça çıkan 14. futbolcu yapıyordu.
İstanbul Büyükşehir Belediyespor
Okan Buruk 7 Haziran 2008 itibarı ile Galatasaray kulübünden ayrılarak İstanbul Büyükşehir Belediyespor takımı ile 2 yıllık mukavele imzaladı.
2009-10 sezonunun sonunda futbolu bırakmaya karar verdi. Bu kararından sonra Türkiye formasıyla 19 Mayıs'ta Çek Cumhuriyeti ile oynanan maçta 9. dakikada Emre Aşık'la beraber oyundan çıkarak jübilesini yaptı.
Teknik direktörlük kariyeri
Guus Hiddink döneminde A millî takım İdari Koordinatörlüğü görevini yürüten Buruk, Abdullah Avcı'nın teknik direktörlük görevine getirilmesiyle 2011 Kasım ayında yardımcı antrenör oldu. Abdullah Avcı'nın yardımcısı olarak 18 maçta görev aldı.
Gaziantepspor
2014/15 sezonunda Gaziantepspor ile 3 yıllık sözleşme imzaladı. Sezon sonunda takımı ligi orta sıralarda tamamlayan Buruk, gelecek sezon ile ilgili yönetimle anlaşamaması nedeniyle sözleşmesini karşılıklı olarak fesh etti.
Sivasspor
26 Ekim 2015 tarihinde Sergen Yalçın'dan boşalan teknik direktörlük görevi için Sivasspor ile 1 yıllık sözleşme imzaladı. Ligin 10. haftasında görevine başlayan Buruk, 11 maçta alınan 2 galibiyet, 7 mağlubiyet ve 2 beraberlik sonucunda teknik direktörlük görevinden istifa etti.
Akhisar Belediyespor
28 Mart 2017 tarihinde Tolunay Kafkas'tan boşalan Akhisar Belediyespor teknik direktörlüğü görevine 1,5 yıllığına getirildi.
Buruk yönetiminde 2017-18 Türkiye Kupası finalinde Fenerbahçe'yi yenen Akhisar Belediyespor'a tarihinde ilk kez Türkiye Kupası'nın sahibi oldu. Sezon sonunda sözleşmesi sona eren Okan Buruk takımdan ayrıldı.
Çaykur Rizespor
19 Eylül 2018 tarihinde İbrahim Üzülmez'in ardından Çaykur Rizespor'un teknik direktörlük görevine getirildi.
İstanbul Başakşehir
11 Haziran 2019'da Abdullah Avcı'dan boşalan Başakşehir teknik direktörlüğü koltuğuna Okan Buruk getirildi. 19 Temmuz 2020 tarihinde Süper Lig'in 33. haftasında İstanbul Başakşehir takımıyla teknik direktör olarak ilk Süper Lig kupasını ve kariyerinde ikinci kupasını kazandı. 29 Ocak 2021 tarihinde Başakşehir takımıyla karşılıklı anlaşarak takımdan ayrılmıştır.
Galatasaray
21 Haziran 2022 tarihinde görüşmeler için, Fransa'dan İstanbul'a gelen Okan Buruk, 22 Haziran 2022 tarihinde KAP'a duyuruldu. 23 Haziran 2022 tarihinde Galatasaray, Okan Buruk ile bir yılı opsiyon olmak üzere ile iki yıllık anlaşmaya vardı.
1984 Cumhurbaşkanlığı Kupası
1984 Cumhurbaşkanlığı Kupası, 1983-84 Türkiye 1. Futbol Ligini şampiyonlukla tamamlayan ve 1983-84 Federasyon Kupası sahibi Trabzonspor ile 1983-84 Türkiye 1. Futbol Ligi ikincisi Fenerbahçe arasında oynanan 19. Cumhurbaşkanlığı Kupası maçıdır. 2 Haziran 1984'te, Ankara 19 Mayıs Stadyumu'nda oynanan maçı Fenerbahçe, İlyas Tüfekçi'nin golüyle 1-0 kazanarak kupanın sahibi oldu.
Okan Buruk
Galatasaray
Galatasaray futbol takımıyla, 14 maçlık galibiyet serisi yakalayarak ligde üst üste en fazla maç kazanma rekorunun ve kulüp tarihinin en uzun galibiyet serisi rekorunun sahibi oldu.
2022-23 Süper Lig sezonunun bitimine iki hafta kala şampiyonluğu garantiledi ve teknik direktörlük kariyerindeki ikinci Süper Lig şampiyonluğunu kazandı.
Parmak güreşi
Parmak güreşi (İngilizce: Thumb wrestling), başparmakla yapılan bir güreştir. İki kişilik yapılır. Dünyanın her yerinde bilinmez ama ABD ve Avrupa gibi batılı ülkelerde daha yaygındır. Halk arasında çıkmıştır. Ancak ne zaman ortaya çıktığı bilinmemektedir. Adında "güreş" olsa da gerçekte bir "oyun"dur.
A oyuncusunun başparmağı, B oyuncusunun başparmağının altında kalır ise B oyuncusu; B oyuncusunun başparmağı, A oyuncusunun başparmağının altında kalır ise A oyuncusu kazanır. Yani amaç "rakibin başparmağını kıstırmak" olarak özetlenebilir.
Habil ve Kabil
Kabil'i kardeşini öldürmeye iten güdüler
Diğer yandan Yeni Ahit'te Habil adağını inancının göstergesi olarak sunarken (İbraniler, 11:4), Kabil'inkinin, onda zaten var olan kötülüğün yansıması olduğu ima edilir (Yuhanna I, 3:12).
Tevrat'ın Tekvin kısmında cinayetin nedeni, "Habil'in Tanrı'nın favorisi olduğunu düşünen Kabil'in kıskançlığı" olarak anlatılsa da bazı yorumculara göre durum bundan ibaret değildir. Eski Ahit'in Aramice çevirilerine göre Habil ve Kabil'in birer ikiz kız kardeşi vardı ve birbirlerinin kardeşiyle evlenmeleri istenmişti. Kabil'in ikizi, Habil'inkinden daha güzel olduğu için Kabil bu değiştirmeyi kabul etmedi.
Mormonlara ve İsa Toplumu'na göre ise Kabil'i kardeşini öldürmeye iten güdü Musa'nın Kitabı'nda belirtildiği üzere yine kıskançlıktır ancak bu kıskançlığın nedeni Habil'in sahip olduğu hayvan sürüsüdür.
Habil'in ölümü
Hristiyanlıkta zaman zaman İsa ve Habil'in ölümleri karşılaştırılmıştır. Matta İncili'ne göre (23:35) İsa, Habil için salih sıfatını kullanır. Bununla birlikte İsa'nın havarileri tarafından yazılan mektupta "(İsa'nın) akan kanının Habil'inkinden daha iyi şeyler söylediği" belirtilmektedir (İbraniler, 12:24), zira İsa'nın kanı merhamet dilerken Habil'inki intikam dilemiş ve Kabil'in lanetlenerek işaretlenmesine neden olmuştur.
Habil'in avı
Âdem'in çocuklarından Habil bir ava çıktı ve bir Ceylan görünce birden avını unuttu ama sonra Ceylan'ın peşinden koşarak girdi sonradan Ceylan kaçmıyordu ve oğlunu bularak Habil birden mutluluğu bozmadı ve diğer fertler geldi ve Habil'in eve gitme vakti gelmişti ve Habil diğer fertlerin pek de masum olmadığını düşündü ve koşarak eve gitti.
Kabil'in kıskançlığı
Habil avdan eli boş döndü ve Kabil birden Habil arasında bir yarışa girmişti sanki. Dedi ki: Demek elin boş döndün, Habil'den ise iyi cevaplar geldi, babasının kızacağı hakkında Kabil'e soru sordu ve hayır dedi, ben olsam kızardım diye yanıt verdi. Habil bu sözlerin çok yanlış olduğunu söyledi ve babasının bu sözlerden üzüleceğini söyledi.
Kabil'i kardeşini öldürmeye iten güdüler
Habil ve ağabeyi Allah'a birer kurban sunmuşlardı. Kabil, kendi kurbanı Allah tarafından kabul edilmediği için kardeşini öldürmeye karar verdi (Maide Suresi, 27-32).
İbn-i İshak tarafından rivayet edilen ve sahih olmayan bir hadise göre Habil ve Kabil'in birer ikiz kız kardeşleri vardı ve birbirlerinin kardeşiyle evlenmeleri istenmişti. Kabil'in ikizi Aklimâ, Habil'in ikizi Lebudâ'an daha güzel olduğu için Kabil bu değiştirmeyi kabul etmedi.
Bir gün ikisi de Ava gitti ve Habil ile Kabil bir Leopar gördüler ve Kabil kibirlenerek Leopar'a saldırmak istedi ama Leopar Kabil'e eziyet etti ve Habil Leopar'ı öldürüp Kabil'i kurtardı.
Sonra Habil uyuyarak bir rüya görüp Kabil'in Cehennem'de yandığını gördü.
Habil'in ölümü
Kabil Habil'e onu öldüreceğini söylediğinde, Habil, Allah'tan korktuğunu söyleyerek karşı koymadı ve ağabeyine el kaldırmadı. Ancak Kabil'in cehennem ateşinde yanmasını diledi. Bazı liberal İslami akımlara göre Habil pasifizmin ve şiddet karşıtlığının ilk savunucusudur.
Daha sonra ağabeyi, Habil'i öldürdü ve yeryüzündeki ilk cinayeti işlemiş oldu. Kur'an'da cinayetin ne şekilde işlendiğine dair bir açıklama yoktur.
Habil'in gömülmesi
Allah Habil'in cesedini nasıl gömeceğini göstermek üzere bir karga gönderdi. Yeri eşeleyen kargayı gören Kabil, kargadan bile aciz olduğunun farkına vararak yaptığından pişmanlık duydu (Maide Suresi, 27-32).
Kabil'in aileden ayrılması
Kabil artık hem kardeşini hem de ailesini kaybetmişti ve babasına hiçbir yalan uyduramayarak çok uzaklarda hayatını sürdürdü ve soyu ilerledi.
Habil öldükten sonra Allah Adem ve Havva'ya Şit adında bir çocuk verdi ve ikinci peygamber dünyaya geldi.
Konu ile ilgili yapımlar
2001 yılında Anatolia Film tarafından Habil ve Kabil adı ile çizgi filmi yapılmıştır. Çizgi filmde olaylar tasvir edilmiştir.
Pray (Justin Bieber şarkısı)
Pray, Kanadalı kayıt artisti Justin Bieber'ın seslendirdiği bir şarkıdır. Omar Martinez, Adam Messinger, The Messengers tarafından yazılmıştır, The Messengers ayrıca şarkının prodüktörlüğünü üstlenmiştir. Şarkı ilk olarak bazı Avrupa ülkelerinde Bieber'ın ilk toplama albümü My Worlds: The Collection'dan çıkan bir tekli olarak yayınlandı. Fakat, Amerika ve Kanada'da Bieber'ın ilk akustik albümü ya da ikinci toplama albümü My Worlds Acoustic'e dahil oldu. Bieber'a göre, bu şarkının yazımındaki ilham kaynağı Michael Jackson'un 1987 çıkışlı Bad albümündeki Man in the Mirror (1988) parçasıdır. Şarkı, çağdaş Hristiyan şarkısıdır fakat içinde R&B ve pop özgüleri içerir. Şarkı aslında normal enstrümantal içerir fakat ara sıra elektronik sesler duymak mümkündür.
"Pray", genellikle olumlu yorumlar almıştır çünkü verilmek istenen mesaj burada ön plana çıkmaktadır. Fakat, Almanya ve Avusturya'da listenin yarısına çıkabilmiştir. Şarkının müzik videosu, Facebook'ta 11 Aralık 2010'da yayınlanmıştır.
Şarkı listesi
Klasik Tekli
Tülmen, Karaköprü
Tülmen, Şanlıurfa ilinin Karaköprü ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Mahallenin Tülmen isminin tıl (tepe), men (benim) kelimelerinin birleşmesiyle oluştuğu düşünülmektedir.
Coğrafya
Şanlıurfa il merkezine uzaklığı 23 km'dir.
Miguel de Icaza
Miguel de Icaza (1972), Meksikalı bir özgür yazılım programcısı. Başlıca GNOME, Mono ve Midnight Commander projeleri ile bilinmektedir.
Miguel de Icaza, Meksiko'da 1972 senesinde dünyaya gelmiştir. National Autonomous University of Mexico'da (UNAM) üniversite eğitimine başlamış, fakat mezun olamamıştır. Babası fizikçi ve annesi biyolog olan Miguel de Icaza, özgür yazılım yazmaya 1992 yılında başlamıştır.
Sütlü kızarmış ekmek
19. ve 20. yüzyıllarda çocukların severek yediği bir kahvaltılık olması yanı sıra yatıştırıcı özelliği ve sindiriminin de kolay olması nedeniyle hastalar için popüler bir yiyecektir.
Kızarmış ekmek, şeker ve az miktarda tereyağıyla sıcak süte batırılarak hazırlanır. Tarçın ve kuru üzüm de eklenebilir.
Gastroenterit
Gastroenterit veya mide-bağırsak iltihabı (gastroenteritis), mide ("gastro"-) ve ince bağırsak’ı ("entero"-) içeren mide bağırsak kanalı’nın iltihabı ("-itis") ile karakterize olan ve ishal, kusma, karın ağrısı ile krampa sebep olan bir tıbbi durumdur. Mide iltihabından gastro, mide mikrobu ve mide virüsü olarak da bahsedilmiştir. Grip ile ilgisi olmamasına rağmen mide gribi ve gastrik grip olarak da adlandırılmıştır.
Küresel olarak, çocuklardaki çoğu vaka, rota virüs’ten kaynaklanır. Yetişkinlerde, noro virüs ve kampilobakter daha yaygındır. Diğer bakteriler (ya da onların toksinleri) ve parazitler de daha az görülen sebepler arasındadır. Bulaşma, uygun olmayan bir şekilde hazırlanmış yiyecek ya da kirli su tüketimi veya bulaşıcı hastalık taşıyan bireylerle yakın temas nedeniyle gerçekleşebilir.
Hastalığı yönetmenin temeli, yeterli sıvı alımında yatmaktadır. Hafif ya da orta derecedeki vakalar için bu genellikle oral rehidratasyon çözeltisi ile gerçekleştirilebilir. Daha ciddi vakalarda damar içinden sıvı verilmesi gerekebilir. Mide iltihabı öncelikle çocukları ve gelişmekte olan ülkelerde yaşayanları etkilemektedir.
Semptomlar ve belirtiler
Mide iltihabında genellikle hem ishal hem kusma görülür, ya da daha az yaygın olarak sadece birisi kendini gösterir. Mide krampı da görülebilir. Belirtiler ve semptomlar, çoğunlukla bulaşıcı ajana yakalandıktan sonraki 12-72 saat içinde başlar. Eğer sebebi viral bir ajansa, durum çoğunlukla bir hafta içinde ortadan kalkar. Ayrıca bazı viral vakalar ateş, yorgunluk, baş ağrısı, ve adale ağrısı ile ilişkilendirilebilir. Eğer dışkı kanlı ise, sebebinin bakteri olma ihtimali virüs olma ihtimalinden fazladır. Bazı bakteriyel enfeksiyonlar, şiddetli karın ağrısıyla ilişkili olabilir ve birkaç hafta sürebilir.
Rota virüs bulaşan çocukların tamamen iyileşmesi, genellikle üç ila sekiz gün sürer. Ancak, fakir ülkelerde, şiddetli enfeksiyonlar için tedavi erişilemez bir durumdadır ve inatçı ishal yaygındır. Sıvı kaybı, ishal‘in yaygın bir komplikasyonudur, ve önemli ölçüde sıvı kaybı olan çocukta uzun süreli kılcal yenilenme, zayıf şekilde ciltte şişkinlik ve düzensiz nefes alma görülebilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar, genellikle sıhhi temizliği zayıf olan bölgelerde görülür ve kötü beslenme, bodur büyüme ve uzun süreli bilişsel gecikmeye neden olabilir. Reaktif artrit, Kampilobakter türleri ile enfekte olan kişilerin %1’inde görülür ve %0,1’inde Guillain-Barre sendromu meydana gelir. Hemolitik üremik sendrom (HUS), Shiga toksinüreten Escherichia coli ya da Şigella türleriyle enfekte olunması sonucu oluşabilir, bu da düşük trombosit sayısı, kötü böbrek fonksiyonu ve düşük alyuvar sayısı (bozulmaları sonucu) ile sonuçlanır. Çocuklar, hemolitik üreme sendromuna yakalanmaya yetişkinlerden daha yatkındır. Bazı viral enfeksiyonlar iyi huylu çocuk nöbetlerine neden olabilir.
Sebep
Virüsler (özellikle rota virüs) ve Escherichia coli bakterisi ve Kampilobakter türleri mide iltihabının başlıca sebepleridir. Ancak, bu sendroma sebep olabilen başka birçok bulaşıcı ajan mevcuttur. Bulaşıcı olmayan sebepler zaman zaman görülür, fakat bunlar viral ya da bakteriyel kadar yaygın değildir etiyoloji. Enfeksiyon riski, bağışıklık eksikliği ve nispeten düşük hijyen nedeniyle dolayı çocuklarda daha yüksektir.
Viral
Mide-bağırsak iltihabına neden olan virüsler arasında rota virüs, noro virüs, adeno virüs, ve astro virüs bulunmaktadır. Rota virüs, çocuklarda görülen mide iltihabının en yaygın sebebidir ve hem gelişmiş’de hem de gelişmekte olan ülkeler’de benzer vaka oranlarına yol açar. Virüsler, çocuk yaş grubundaki bulaşıcı ishal olaylarının yaklaşık %70’inin sebebidir. Rota virüs, bağışıklık kazanmış olmaları nedeniyle yetişkinlerde daha az görülür. Noro virüs, Amerika’daki yetişkinlerde mide iltihabının en önemli sebebidir ve salgınların %90’ından fazlasından sorumludur. Bu yerelleşmiş salgınlar genellikle insan gruplarının, yolcu gemileri, hastaneler ya da restoranlarda olduğu gibi, birbirlerine fiziksel olarak yakın bulundukları yerlerde zaman geçirdikleri zaman vuku bulur. Kişilerin bulaşıcılığı, ishal bittikten sonra bile devam edebilir. Noro virüs, çocuklarda görülen vakaların %10’unun sebebidir.
Bakteriyel
Gelişmiş ülkelerde, Campylobacter jejuni bakteriyel mide iltihabının başlıca sebebidir, bu vakaların yarısı kümes hayvanlarına maruz kalınması ile ilişkilidir]]. Çocuklarda vakaların yaklaşık %15’inin sebebi bakterilerdir, en yaygın tipleri Escherichia coli,Salmonella, Şigella ve Kampilobakter türleridir. Gıdaya bakteri bulaşır ve gıda birkaç saat oda sıcaklığında kalır ise bakteri çoğalır ve gıdayı tüketen kişilerde enfeksiyon riskini arttırır. Çiğ ya da az pişmiş et, kümes hayvanları, deniz ürünleri ve yumurtalar; çiğ tomurcuklar; pastörize edilmemiş süt ve yumuşak peynir; meyve ve sebze suları gibi bazı yiyecekler, yaygın olarak hastalıkla ilişkilendirilir. Gelişmekte olan ülkelerde, özellikle Sahra Altı Afrika’da ve Asya’da, kolera mide iltihabının yaygın bir sebebidir. Bu enfeksiyon çoğunlukla kirlenmiş su ya da gıda ile bulaşır.
ToksijenikClostridium difficile yaşlılarda daha sık görülen ishalin önemli bir nedenidir. Yeni doğmuş bebekler, bu bakterileri semptom geliştirmeden taşıyabilirler. Bu, yatan hastalarda görülen ishalin yaygın bir sebebidir ve genellikle antibiyotik kullanımıyla ilişkilendirilir Staphylococcus aureus bulaşıcı ishali, antibiyotik kullanan kişilerde de görülebilir "Turist ishali" genellikle bakteriyel mide iltihabının bir türüdür. Asit baskılayıcı ilacın, 'Clostridium difficile, Salmonella ve Kampilobakter'' türleri dahil birtakım organizmalara maruz kalındıktan sonra önemli enfeksiyon riskini artırdığı görülmektedir. Risk, proton pompa inhibitör alan kişilerde, H2 antagonisti kullananlara göre daha fazladır.
Parazitik
Birtakım birgözeli hayvanlar mide iltihabına sebep olabilir – en yaygını Giardia lambliadır – ancak Entamoeba histolytica ve Kriptosporidyum türlerini de içine almaktadır. Grup olarak, bu ajanlar çocuklardaki vakaların yaklaşık %10’unu kapsar. Giardia gelişmekte olan ülkelerde daha fazla görülür, ancak bu etiyolojik ajan, bu tip bir hastalığa bir dereceye kadar neredeyse her yerde sebep olmaktadır. Yaygın olarak görülen yerlere seyahat eden kişilerde, kreşe giden çocuklarda, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkeklerde ve felaketlerin ardından daha fazla görülür.ref name=Giar2010/>
Bulaşıcı Olmayan
Mide bağırsak kanalının iltihaplanmasına sebep bulaşıcı olmayan birtakım sebepler mevcuttur. Daha yaygın olanlardan bazıları (Non steroidal antienflamatuar ilaçlar) gibi ilaçlar, laktoz gibi belirli gıdalar (laktoza duyarlı olanlarda) ve glutendir ( çölyak hastalığı olanlarda). Crohn hastalığı da mide iltihabının bulaşıcı olmayan (sık sık şiddetli) bir kaynağıdır. Toksine ikincil derecede olan hastalık da görülebilir. Mide bulantısı, kusma ve ishalle ilişkisi olan gıdayla ilgili bazı durumlar arasında şunlar yer alır: bozulmuş yırtıcı balık tüketimine bağlı ciguatera zehirlenmesi, belirli tipteki bozulmuş balık tüketimine bağlı scombroid, diğerleri arasında kirpi balığı tüketimine bağlı Tetrodoksin zehirlenmesi ve genellikle uygun biçimde korunmamış gıdadan kaynaklananbotülizm
Fizyopatoloji
Mide-bağırsak iltihabı, küçük ya da kalın bağırsaktaki enfeksiyon sonucu oluşan kusma veya ishal olarak tanımlanır. İnce bağırsaktaki değişiklikler genellikle iltihaplı değilken kalın bağırsaktaki değişiklikler iltihaplıdır. Bir enfeksiyona neden olmak için gereken hastalık mikrobu sayısı birden ( kriptosporidyum için) 108’a (Vibrio cholerae için) kadar değişkenlik gösterir.
Teşhis
Mide-bağırsak iltihabı, genellikle kişinin gösterdiği semptom ve belirtilere dayanarak klinik olarak teşhis edilir. Sebebini tam olarak belirlemeye, durumun kontrolünü değiştirmeyeceği için çoğunlukla ihtiyaç yoktur. Ancak, dışkısında kan olanlarda, gıda zehirlenmesine maruz kalanlarda ve son zamanlarda gelişmekte olan ülkeleri ziyaret edenlerde dışkı kültürü uygulanmalıdır. Ayrıca, takip için tanısal test yapılabilir. Hipoglisemi, yeni doğanların ve çocukların %10’unda görüldüğü için, bu nüfusta serum glikoz ölçümü önerilir. Şiddetli bir sıvı kaybı endişesi olduğunda, elektrolitler ve böbrek fonksiyonu da kontrol edilmelidir.
Sıvı kaybı
Kişide sıvı kaybı olup olmadığının belirlenmesi, durum tespitinin önemli bir parçasıdır, sıvı kaybı genellikle hafif (%3–5), orta (%6–9) ve ağır (≥%10) vakalar olarak ayrılır. Çocuklarda, orta ya da ağır derecede sıvı kaybının en doğru belirtileri sürekli kılcal yenilenme, zayıf şekilde ciltte şişkinlik ve normal olmayan nefes almadır. Diğer faydalı bulgular (birlikte kullanıldığında) arasında çökmüş gözler, azalmış aktivite, gözyaşı eksikliği ve ağız kuruluğu yer alır. Normal idrar çıkışı ve ağızdan sıvı alımı rahatlatıcıdır. Laboratuvar testi, sıvı kaybının derecesini belirlemek açısından az bir klinik öneme sahiptir.
Ayırıcı tanı
Mide-bağırsak iltihabındaki belirti ve semptomları taklit eden, elenmesi gereken diğer potansiyel sebepler arasında apandisit, bağırsak düğümlenmesi, iltihabi bağırsak hastalığı, idrar yolu enfeksiyonu ve şeker hastalığı yer almaktadır. Pankreas yetersizliği, kısa bağırsak sendromu, Whipple hastalığı, çölyak hastalığı ve yersiz laksatif kullanımı da göz önünde bulundurulmalıdır. Kişide eğer sadece kusma ya da ishal görülüyorsa (ikisinden ziyade), ayırıcı tanı koymak zor olabilir. Apandisit vakalarının %33’ünde, kusma, karın ağrısı ve az miktarda ishal görülebilir. Bu, mide iltihabındaki oldukça çok miktarda görülen ishale tezat teşkil eder. Çocuklarda görülen akciğer veya idrar yolun enfeksiyonları da kusmaya veya ishale sebep olabilir. Klasik diyabetik ketoasidoz (DKA)’da karın ağrısı, mide bulantısı ve kusma görülebilir; fakat ishal görülmez. Yapılan bir çalışmada, diyabetik ketoasidozlu çocukların %17’sine ilk başta mide iltihabı teşhisi konulduğu ortaya çıkarılmıştır.
Yaşam tarzı
Kolay erişilebilir temiz suyun ve iyi sıhhi uygulamaların sağlanması, enfeksiyon ve klinik olarak anlamlı mide iltihabı oranlarının azaltılmasında öneme sahiptir. Kişisel önlemlerin el yıkama gibi), hem gelişmekte olan hem de gelişmiş ülkelerde, mide iltihabı insidansını ve yaygınlık oranlarını %30’a kadar azalttığı bulunmuştur. Alkol bazlı jeller de etkili olabilir. Anne sütüyle beslenme, özellikle kötü hijyene sahip yerlerde, hijyenin iyileştirilmesi kadar önemlidir. Anne sütü, hem enfeksiyon sıklığını hem de süresini azaltır. Bozulmuş gıda ve içecekten kaçınmak da etkili olabilir.
Aşılama
Etkili ve güvenli olması nedeniyle, 2009 yılında, Dünya Sağlık Örgütü rota virüs aşısı’nın dünyadaki tüm çocuklara uygulanmasını önermiştir. Halihazırda iki adet ticari rota virüs aşısı mevcuttur ve birkaç tanesi daha geliştirme aşamasındadır. Afrika ve Asya’da bu aşılar, yeni doğanlarda şiddetli hastalığı azaltmıştır ve ulusal bağışıklık programlarını devreye sokan ülkelerde hastalığın oranlarında ve şiddetinde azalma görülmüştür. Ayrıca bu aşı, dolaşımdaki enfeksiyonların sayısını azaltarak aşılanmayan çocuklarda da hastalığı önleyebilir. 2000 yılından beri, ABD’de rota virüs aşısı programının uygulanması sayesinde ishal vakalarının sayısı yüzde seksen kadar azaltmıştır. Aşının ilk dozu, 6 ila 15 haftalık yeni doğan bebeklere verilmelidir. oral kolera aşısı’nın 2 yıl boyunca %50-60 etkili olduğu bulunmuştur.
Yönetim
Mide-bağırsak iltihabı, genellikle ilaç gerektirmeyen akut ve kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır. Hafif ve orta dereceli sıvı kaybında tercih edilen tedavi oral rehidratasyon tedavisi (ORT)’dir. Metoklopramid ve/veya ondansetron da bazı çocuklarda işe yarayabilir, ve butylscopolamine, karın ağrısı tedavisinde faydalıdır]].
Su kaybını giderme
Hem çocuklarda hem de yetişkinlerde mide iltihabının en önemli tedavisi su kaybını gidermedir. Bu, tercihen oral rehidratasyon tedavisi ile gerçekleştirilir, eğer şuur seviyesinde azalma varsa ya da sıvı kaybı şiddetliyse, damar içi gerekebilir. Kompleks karbonhidratlar ile yapılan oral replasman tedavi ürünleri (örneğin buğday veya pirinçten yapılanlar), basit şeker bazlı olanlardan daha üstün olabilir. Özellikle basit şekeri yüksek olan içecekler, meşrubatlar ve meyve suları gibi, ishali arttırabilecekleri için 5 yaşın altındaki çocuklara tavsiye edilmemektedir. Daha açık ve etkili oral rehidratasyon preparatları mevcut değilse ya da içilemiyorsa, sade içme suyu kullanılabilir. Genç çocuklarda sıvı vermek için, uygun görülmesi halinde, nazogastrik tüp kullanılabilir.
Beslenme
Anne sütü ile beslenen bebeklerin her zamanki şekilde beslenmeye devam etmeleri tavsiye edilir, mama ile beslenen bebeklerin ise, oral rehidratasyon tedavisi ile su kaybı giderildikten sonra mamaya devam etmeleri önerilir. Laktozsuz ya da laktozu azalmış mamalar genellikle zorunlu değildir. Çocuklar ishal sırasında, basit şekeri yüksek olan gıdalardan kaçınarak, olağan diyetlerine devam etmelidir. BRAT diyeti (muz, pirinç, elma püresi, kızarmış ekmek ve çay), yetersiz besinler içerdiği ve normal beslenme üzerinde hiçbir yararı olmadığı için, artık tavsiye edilmemektedir. Probiyotiklerin hem hastalığın süresini hem de dışkıların sıklığını azaltmada yararlı olduğu görülmüştür. Antibiyotik kaynaklı ishalin önlenmesi ve tedavisinde de faydalı olabilirler. Mayalanmış süt ürünleri (yoğurt gibi) de aynı şekilde yararlıdır. Çinko takviyesinin, gelişmekte olan ülkelerdeki çocuklarda ishalin hem tedavisinde hem de önlenmesinde etkili olduğu görülmektedir.
Antibiyotikler
Özellikle belirtilerin şiddetli olması veya duyarlı bakteriden kaynaklanan bir nedenin ayrıştırılması veya bundan şüphe edilmesi durumunda, bazen tavsiye edilmekle birlikte antibiyotikler genellikle mide iltihabında kullanılmazlar. Antibiyotik kullanılacaksa, yüksek direnç oranına sahip olmasından dolayı florokinolon yerine bir makrolid (örneğin azitromisin) tercih edilmektedir. Genellikle antibiyotik kullanımının yol açtığı Psödomembranöz kolit durumunda, bu hastalığa neden olan ilaç kesilir ve hasta metronidazol veya vankomisin ile tedavi edilir. Tedaviye yanıt verebilen bakteri ve protozoalar Shigella Salmonella typhi, ve Giardia türleridir. Giardia türleri veya Entamoeba histolytica ile meydana gelen hastalık durumlarında, tinidazol tedavisi tavsiye edilir ve metronidazol tedavisine göre üstün yönleri vardır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), kanlı ishal ve ateş görülen genç çocuklarda antibiyotiklerin kullanılmasını tavsiye etmektedir.
Bağırsak hareketliliğini azaltan ajanlar
Bağırsak hareketliliğini azaltan ilaç tedavisinin teorik olarak komplikasyonlara yol açma riski vardır ve klinik deneyimlerle bu durumun olasılık dışı olduğunun gösterilmesine rağmen bu ilaçların kanlı ishal veya ateşle birlikte ishal görülen kişilerde kullanılması tavsiye edilmez. İshal belirtilerine yönelik tedavide yaygın olarak bir opioid analogu olan Loperamid kullanılır. Bununla birlikte, gelişmemiş kan-beyin bariyerini geçip zehirliliğe yol açabildiğinden loperamidin çocuklarda kullanılması tavsiye edilmez. Hafif ila orta derecede şiddetli vakalarda, üç değerli bizmut ile salisilatın oluşturduğu çözünmeyen bir bileşik olan Bizmut subsalisilat kullanılabilir ancak teorik olarak salisilat zehirliliği görülme olasılığı vardır.
Epidemiyoloji
küçükresim|[[Engellilere uygun yaşam yılı 2004’te her 100.000 yerli kişide ishal oranı.
]]