cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Broadway Journal
Tarihi
21 Şubat 1845'te Edgar Allan Poe yayının editörü olmak üzere bir yıllık bir sözleşme imzaladı. Ayrıca her hafta en az bir sayfalık orijinal metin yazacağı konusunda da anlaştı. Kârın üçte birini de alacaktı. Öte yandan kısa süre sonra Poe'nun iğneleyici bir eleşirmen olarak şöhreti Briggs'i rahatsız etmeye başladı ve Briggs hem Poe'dan hem Bisco'dan kurtulmaya niyetlendi. Ancak Bisco fiyatını yükseltince, Briggs yeni finansal destekçiler bulmak konusunda başarısız oldu. Poe, bir süre için, kendi hissesini Evert Augustus Duyckinck'e ya da Cornelius Mathews'a satmayı düşündü. Briggs Bisco'nun payını satın almaya çalıştı; ancak Bisco, onun ödemeyi göze aldığından daha fazla para istedi. Öte yandan Haziran'da Briggs finansal sıkıntılar nedeniyle istifa etti ve Ekim'de Bisco dergideki payını Poe'ta $50 karşılığında sattı. (Poe ödemeyi Horace Greeley'in ciro ettiği bir senetle yaptı.) Poe böylece, Broadway Journal'ın tüm editoryal kontrolünü ve mülkiyetini elde etmiş oldu.
Poe burada Kızıl Ölümün Maskesi ve Oval Portre gibi eserlerinin yeni versiyonlarını yayımladı. Bunun yanında, edebiyat eleştirmenliğine de devam etti; hatta Henry Wadsworth Longfellow'u intihalle suçladı. Ayrıca Broadway Journal'ı Frances Sargent Osgood'la halkın gözü önünde gerçekleşen flörtleri ve hiç gerçekleşmeyecek hayali olan The Stylus adında yeni bir dergiyi çıkartmak için para toplamak amacıyla kullandı.
Poe yayının finansal açıdan başarılı olmasını sağlayamıyor, ancak durumun düzeleceğini ümit ediyordu. Ekim 1845'te Rufus Wilmot Griswold'dan alınan $50 borç yayının kısa bir süre daha ayakta kalmasınına yardımcı oldu. 15 Kasım 1845'te arkadaşı şair Thomas Holley Chivers'a yazdığı mektubunda Poe şöyle söz veriyordu: "Bunun sayesinde sonunda bir servet elde edeceğim." Yine de yayın, 3 Ocak 1846 tarihli son sayısıyla resmen kapandı:
Journal'ın tüm kontrolünü devraldıktan sonra Poe, arkadaşlarından destek istedi. Boston Evening Transcript'ten Cornelia Wells Walter, yayının kapanışından sonra buna istinaden bir şiir yazdı:
"Arkadaşlar şöyle böyle hak eder güveni Hele bir de boşalmışsa insanın kesesi; The Broadway Journal'ın kapanmaktı kaderi — Çünkü dostları ödemedi POE'nun kalemini."
- Cornelia Wells Walter
Ayrıca bakınız
Edgar Allan Poe'nun ilişkili olduğu diğer Amerikan süreli yayınları şunlardır:
Günah Çıkartıcı Edward
Günah Çıkartıcı Edward (İngilizce: Edward the Confessor; Eski İngilizce: Ēadƿeard se Andettere; Fransızca: Édouard le Confesseur) (d. yak. 1003; Islip, Oxfordshire, İngiltere - ö. 5 Ocak 1066; Londra) 8 Haziran 1042 – 5 Ocak 1066 döneminde İngiltere kralı. Anglo-Sakson Wessex Hanedanı'na mensup olarak İngiltere tahtına çıkan son kraldır.
İngiltere kralı olana kadar yaşamı
Edward, Anglo-Sakson Wessex Hanedanı'dan İngiltere Kralı olan Ethelred'in yedinci oğlu olup Ethelred'in ikinci karısı olan (Normandi Dükü II. Richard'ın kızkardeşi olan) "Normandili Emma"nın birinci oğludur. 1003 (veya 1005) tarihinde İngiltere'de Islip, Oxfordshire'da doğdu. Edward hakkında günümüze gelen ilk belgeler 1005'te "şahit" olarak imzaladığı iki "berat" belgesidir. Edward'ın babasının ilk evliliğinden 10 çocuğu olmuş ve Edward'ın annesi Normandiyalı Emma ile evliğinden 3 çocuğu olmuştur. Böylece Edward'ın "Alferd Aetlig" adlı baba ve anne bir kardeşi ve "Godifu" adlı baba ve anne bir kız kardeşi vardır. Günümüze gelen beratlarda Edward ismi baba bir anne ayrı erkek kardeşlerinin isimlerinden sonra yazılmıştır ve bu babasından veraset sırasını da ifade etmektedir.
Edward'ın çocukluğunda İngiltere devamlı olarak Viking akınlarına hedef olmaktaydı. 1013'te Viking'lerin Çatalsakal Sweyn ve oğlu Knud'un komutasındaki yaptıkları son akında "Çatalsakal Sweyn" İngiltere kralı Ethelred'i İngiltere Krallığı tahtından attı ve kendisi İngiltere Kralı olarak tahta geçti. Ethelred Normandiya'ya kaçtı. Karısı Emma ve ondan oğulları Edward ve Edmund'da Normandiya'ya kaçtılar. Şubat 1014'te gaspçı İngiltere Kralı olan Çatalsakal Sweyn öldü. Anglo-Sakson İngilteresi ileri gelenleri Ethelred'i daha adaletli hüküm sürme şartı ile İngiltere'ye geri çağırdılar. Bu şartı kabul eden Ethelred, önce oğlu Edward'ı elçileri ile birlikte İngiltere'ye gönderdi.
Fakat Nisan 1016'da Ethelred öldü ve yerine Edward'ın baba bir yarım kardeşi Cesur Edmund, Anglo-Sakson'lar tarafından İngiltere Kralı kabul edildi. Cesur Edmund, o yıl "Çatalsakal Sweyn"ın oğlu olan ve Danimarka Kralı da olan Knud ile anlaştı. İngiltere Krallığı ikiye bölündü; orta ve kuzeyinde Knud, güney ve güneybatısında da Cesur Edmund İngiltere Kralı oldular. Fakat Kasım 1016'da Cesur Edmund öldü ve Knud tüm İngiltere üzerinde kral oldu. Bunun üzerine Edward, kardeşleri ile birlikte Normandiya'ya sürgüne gitti. Fakat Normandiyalı Emma siyaset icabı bu sefer Kral Knud ile evlendirildi. Bu evlilikten Harthacnut adı verilen oğulları doğdu. O yıl Knud, Ethelred'in birinci karısından hayatta kalan oğullarından olan ve Edward'ın yarı kardeşi olan, "Eadwig"'i idam ettirdi.
Bundan sonra Edward 25 yıl kadar sürgünde kaldı. Bu dönemde uzunca zaman Normandiya'da yaşadı. Normandiya'da yaşamakta iken 4 beratı İngiltere Kralı olarak imzaladığı bilindiği için kendini İngiltere Kralı olarak gördüğü açıktı. Normandiya Dükü I. Robert, 1034'te İngiltere'yi fethedip Edward'ı İngiltere Krallığı tahtına geçirmek için hazırlıklar yaptı. Fakat askerlerini taşıyan filo Manş Denizi'nde Jersey adası yakınlarında büyük bir fırtına dolayısıyla zarar görünce bu planı uygulayamadı. Edward bu sırada çok sofu bir Hristiyan olmuştu. Normandiya ve civarındaki Katolik Kilisesi yüksek hiyerarşisi, manastır başkeşişleri ve Hristiyan papazlar ile bir seri yazışmaya girişip İngiltere Krallık tahtı üzerinde iddiasını ayakta tutmaya çalıştı. Fakat Knud'un yeni karısı olan annesi Emma, İngiltere Kralı olarak Knud'dan oğlu olan Harthacnut'u desteklemekteydi.
1035'te Kral Knud öldü. Oğlu Harthacnut Danimarka kralı olarak tahta geçti. İngiltere Krallığı'nın kime verileceği daha sorunlu oldu. Harthacnut, Danimarkka'da duruma hakim olmaya çalışmakta iken annesi (ve Edward'ın annesi) Normandiyalı Emma'nın efektif olarak İngiltere'yi idare etmesi kabul edildi ve bir kadına uygun görülmeyen bu görev için Ethelred'in birinci evliğinden olan (Edward'ın yarı kardeşi olan) Tavşanayak Harold'ın erkek olarak kral naibliği desteği de kabul edildi.
1036'da, önce Edward sonra küçük tam kardeşi Alfred Britanya adasına geçtiler. Anneleri (ve Danimarka kralı Harthacnut'un annesi) sonradan onları kendisinin İngiltere'ye çağırdığını iddia etmiş ve bu İngiltere tarihçileri için çok tartışmalı bir konu olarak incelenmiştir. Fakat Alferd, Wessex Kontu olan Godwin tarafından yakalanıp tutuklandı ve kral naibi görevi yapan Tavşanayak Harold'a teslim edildi. Alfred İzinsiz isyan çıkartmak niyetiyle İngiltere'ye geldiği ve böylece ülkeye ihanet ettiği suçu itham edildi; suçlu bulundu ve gözleri kör ettirildi. Bu operasyondan iyileşemeden öldü. Edward da İngiltere'den kaçmak için Southampton vardı; kendini kovalayanlar ile yaptığı bir çarpışmadan sonra, İngiltere'den ayrılıp Normandiya'ya döndü. Fakat kardeşine uygulanan bu hunharca cezadan çok kötü etkilendi. Kral olduktan sonra kardeşini tutuklayan ama gayet büyük siyasi gücü olan Wessex Kontu Godwin'e devamlı diş biledi. 1037'de Tavşanayak Harold İngiltere Kralı olarak ilan edildi. Babası Anglo-Saxon Ethelred'in ve Danimarka Kralı Knud'un karısı Normandili Emma'yı İngiltere'den attırdı ve Emma Brugge'a yerleşti. Emma, Rthelred'den olan oğlu Edward'ı yanına çağırdı ve Knud'dan olan oğlu Danimarka Kralı Harthacnud'dan yarı-kardeşi olan Edward'ın İngiltere Kralı olması için destek sağlamasını istedi. Harthacnud bu desteği vermedi.
1040'ta İngiltere Kralı olan Tavşanayak Harold öldü. Danimarka Kralı olan Harthacnut İngiltere'ye geçti ve orada İngiltere Kralı da olduğu kabul edildi. Harthacnut'un sıhhati iyi değildi ve 1041'de yarı-kardeşi Edward'ı İngiltere'ye davet etti. Knud'un kanunlarını değiştirmemek şartı ile "Anglo-Saxon Kronikleri"ne göre Edward, Harthacnut ile ortak olarak İngiltere Kralı oldu. Fakat 1042 tarihli bir Harthacnut beratında Edward, sadece kralın kardeşi olarak anılmaktadır.
Krallık dönemi
Hükümdarlık dönemi 1042'den 1066'ya kadar 24 yıl sürdü ve bu dönem İngiltere için barış ve refah yılları oldu.
Kral olduğu zaman Edward'ın siyasi iktidar gücü çok zayıftı. Buna karşılık Anglo-Sakson asıllı olan Wessex Kontu Godwin, Mercialı Leofric (Conventry'de at üzerinde çıplak dolaşan Lady Godiva'nın kocası) ve Northumbriya Dükü Siward çok büyük siyasi güce sahip kişilerdi.
1043'te Wessex Kontu Godwin'in en büyük oğlu olan "Sweyn Godwinson"'a güney-batı Midlands bölgesinde bir kontluk verildi. Fakat Sweyn pek uygun bir idareci çıkmadı. 1047'de Leominster'de bulunan Rahibe Manastır'inin başrahibesini kaçırdı. Bu nedenle elindeki malikane toprakları alınarak sürgüne gönderildi. Ama 1049'da sürgünden affedilip kontluğu geri verildi ve malikane topraklarında geri aldı. O sürgüne gönderildiği zaman malikane toprakları daha küçük kardeşi olan Harold'a ve kuzeni olan Danimarkalı Beörn'a verilmişti. Dönünce bunlar arasında çatışma çıktı. Sweyn bu çatışmada kuzeni Beorn'u öldürdü. Bu nedenle tekrar sürgüne gönderildi. Ama Sweyn'in babası Kont Godwin'in gücünü kullanması ile Swayne sürgünden affedildi ve kontluğu ile malikane toprakları geri verildi.
16 Kasım 1043'e Wessex Kontu Godwin; Mercialı Leofric ve Northumbria Dükü Siward Kral Edward'ın ordusu ile birlikte kralın annesi olan Normandili Emma üzerine yürüdüler. Kral, annesi Emma'yı vatan hainliği ile suçladı; onun başdanışmanı olan Elmham piskoposu olan Sigham'ı görevinden ve danışmanlıktan uzaklaştırdı. Annesinin toplamış bulunduğu altın ve mücevharat hazinesini kendi eline geçirdi. Annesi Normandiyalı Emma 1052'de öldü.
Kral Edward 23 Ocak 1045'te Wessex Kontu Godwin'in kızı "Wessexli Edith (Eadgyth)" ile evlilik yaptı. Bu bir siyasi bağlantı idi. Yoksa Edward çok koyu Hristiyan olup bir keşiş gibi cinsel ilişkilerden uzak sanki bir manastır hayatı yaşamak istemekte idi. Bu evlilikle de Kont Godwin'in Edward'ın kardeşi Alfred'i tutuklayıp Harthacnut'a teslim edilmesini unutulmuş görünmekteydi.
Edward, krallığının ilk yıllarında bir güçlü kral niteliklerini kendinde toplamayı bildi. Normandi'de uzun müddet yaşamış olan Edward etrafını kendine şahsen bağlı olan Normandili Norman danışman ve idareciler ile doldurmuştu. Siyasetini kendi menfaatlerini her şeyden üstün tutan ülkenin ilerigelen soyluları yerine bu kendine bağlı danışmalarına göre yönlendirmekte idi. Bunların başında Edward'ın 1030'lu yıllardan beri tanımış olduğu Jumeieges'de bulunan Norman manastırının başpapazı olan "Jumeiègesli Robert" gelmekte idi. Bu kişi 1041'de Edward kral olunca İngiltere'ye kral danışmanı olarak gelmişti ve 1043'te Londra Piskoposu olarak görev verilmişti. Bu Anglo-Saxon asıllı eski soyluları ve Knud'un arazilerinde yerleşmiş olan Danimarkalı asıllı yeni soyluları tedirgin etmekte idi. Bu soylular kralın kayınbabası Wessex Lordu Godwin etrafında birleşip sarayda bir ayrı klik kurmuşlardı.
1051'de Edward'ın tam kızkardeşi Godifu'nun ikinci kocası olan Bolougne'lu II. Eustace bir ziyaret için Döver'e geldiğinde bu ziyarete karşı çıkan Döver halkı bir büyük gösteri yapmışlardı. II. Eustace da bir tuzak kurup göstericiler arasında zayiat ortaya çıkması neden olmuştu. Kral Edward Wessex Kontu Godwin'e bir araştırma yapıp suçlunun kim olduğunu ortaya çıkartmasını ve suçluya ceza vermesini istedi. Fakat Kont Godwin bunu kabul etmediğini ifade etti. Kral bunu iktidarına karşı bir tehdit olarak gördü ve kendi krallık gücüne karşı gelen Kont Godwin'i sıraya getirme için fırsat bildi. Canterbury Başpiskoposu Robert Kont Godwin'i, aynı kralın kardeşi olan Alfred'i 1036'de öldürmüş olduğu gibi, Kral Edward'ı da öldürmek için bir komplo hazırlamakla itham etti. Kont Leofriç ve Kont Siearda Karal taraftarı oldular ve yerel köylülerden asker toplayıp ordu kurmaya başladılar. Kont Godwin'in oğulları olan Sweyn ile Harold da kendi köylülerinden bir diğer ordu kurmaya başladılar. Fakat her iki taraf ta bir muharebeye yanaşmak istemekteydi. Godwinson'un oğullarının ordusuna katılanların da krala karşı muharebeye girişmekten kaçacaklarını anlaşıldı. Stigand adlı bir papaz arabulucu tayin edildi. Kont Godwin ve Swayne birer oğullarını krala rehine olarak bıraktılar ve bu rehineler Normandiya'ya gönderildi. Kont Godwin ve oğulları en sonunda İrlanda ve Flandra'ya kaçmak zorunda kaldılar. Sweyn Kudüs'e hac için gitti ve geri dönerken öldü. Kral, Kont Godwin'in kızı olan karısı Edit'i da bir manastıra kapattı ve Başpiskopos kral ile Edit'in ayrılmasını tavsiye etti.
Ama ertesi yıl 1053 başında Kont Godwin sürgünden bir ordu ile döndü ve bu İngiltere'de bulunan köylüler, şehirliler ve denizciler arasında çok destekçi buldu. Kont Leofric ve Kont Siward bu sefer kralı desteklemekten kaçındılar. Kral Edward çaresiz kalıp Kont Godwin'e ve oğlu Kont Harold'a kontluklarını geri vermek zorunda kaldı. Kral Edward, Kont Godwin'in kızı olan karısı Edit'i manastırdan çıkartıp tekrar kraliçe olmasını kabul etti. Kral Edward'ın Normandili danışmaları da, başta Canterbury Başpiskoposu Jumiegesli Robert olarak, görevlerinden atılıp Normandi'ye gönderildiler. Yeni Canterbury Başpiskoposu olarak olayların başında aracılık yapan Stigand Canterbury Başpiskoposu olarak tayin edildi.
Diğer soylular da bunu Kral'ın siyasi iktidar güçünün zayıflığına bir misal olarak kabul ettiler. Ertesi yıl bir diğer soylu ve 1066'da Kont Godwin'in bir oğlu aynı şekilde yaptıkları bir suç üzerine ceza olarak sürgüne gönderildiler ve bir askeri güçle geri dönünce affedildiler.
1053'te Wessex Kontu Godwin Winchester'de bir kral ziyafeti sonunda beklenmedik bir şekilde bir ekmek parçası boğazına takılıp boğularak öldü. Yerine oğlu olan Harold Godwinson Wessex Kontu öldü. 1055'te Northumberland Dükü Siward öldü; varisi olan oğlunun yaşı çok küçüktü ve Kontluğa Kont Godwin'in diğer bir oğlu olan Tostig getirildi. 1057'de Mercia Kontu Leofrik oldu yerine önce oğlu Ralph getirildi. Ama sonradan Ralph da ölünce Mercia Kontluğu'na eski Doğu Anglia Kontu olan oğlu Elfar geçti. Elfar'dan boşalan Doğu Anglia kontluğuna Godwin'in bir üçüncü oğlu Gyrth geçti. Wessex Kontu olan Harold'un güneydoğu İngiltere'deki arazilerinden kurulan yeni bir kontluk da Godwin'in dördüncü oğlu olan Leofwine verildi. Mercia Kontu olmadan Ralph'in elinde bulunan araziler de Ralph öldükten sonra Harold'a verildi. Böylece 1053-1057 arasında Godwin'in oğulları Godwinson kardeşler İngiltere'nin büyük kısmını idare eder oldular. Kral Edward'ın bu gelişmeyi kabul edip etmediği bilinmemektedir. Fakat Kral çok koyu bir Hristiyan olarak günlerinin çoğunu kiliselerde ayinlere gitmekle ve onlardan sonra uzun sürek avlarına gitmekle geçirmekte idi ve politikadan elini çekmiş gibi görünmekte idi.
1050'li yıllarda Kral Edward Britanya adası komşuları olan Galler ve İskoçya'ya karşı saldırgan ama başarılı politikalar uyguladı. 1053'te Edward İngiltere'ye bir akın yapan güney Galler prensi Rhys ap Rhydderch'e karşı bir suikast düzenledi ve bu prens öldürülerek kellesi Winchester'e krala gönderildi. 1055'te "Gruffydd ap Llywelyn" Galler'in tümüne hükümdar olmayı başardı ve Kral Edward tarafından vatan ihanetle cezalandırılış Mercia'lı Elfar'ı müttefik seçti. Hereford'da karşı geldikleri Mercia Kontu Ralph'a karşı çarpışmayı kazandılar. Wessex Kontu olan Harold onların ordularını tekrar Galler'e geri püskürtmek için İngiltere'nin her yöresinden asker toplayıp büyük bir ordu kurmak zorunda kaldı. 1057'de "Gruffydd ap Llywelyn" Kral Edward'a vasalı olduğu hakkında bir yemin verdi. Elfar 1082'de oldu ve yerine genç oğlu Mercia Kontu oldu. Ama aynı yıl birdenbire Kont Harold "Rhys ap Rhydderch"'e bir baskın hücumda bulundu ve Rhys bu baskından zor kurtuldu. Bu sefer 1958'de Tostig ve Kont Harold birlikte bir ordu ile Rhys üzerine Galler'e girdiler. Rhys kendine düşman olan Galliler tarafından öldürüldü ve diğer Galli prensler de vasal olma statüsünü kabule zorlandılar.
İskoçya'ya gelince I. Duncan Macbeth tarafından öldürülüp İskoçya tahtına Macbeth geçtikten sonra I. Duncan'ın oğlu Malcolm Canmore Kral Edward'ın sarayına sığınmıştı. 1054'te Kral Edward Northumbria Dükü Siward'a İskoçya'ya bir askeri sefer yapmak için emir verdi. Bu askeri seferde İskoçya kralı olan Macbeth yenildi ve Siward'un İngiltere ordusu İskoçya'nın güneyini eline geçirerek orduya refakat eden Malcolm Canmore idaresine verdi. 1058'de Malcolm Canmore Macbeth'e karşı bir muharebe kazandı ve III. Malcolm adı ile İskoçya kralı olarak tahta geçti. 1059'da Edward'ı başkenti Winchester'de ziyarete geldi. Fakat ondan sonra İngiltere'den toprak kazanmak için Northumbriya'ya akınlar düzenlemeye başladı.
Ekim 1065'te Kral Edward Northumbriya Dükü olan Tostig'ın misafiri olarak bir sürek avına katılmıştı. Tam bu sırada Tostig'e bağlı olan serf köylüler ve yerel askerler Tostig'in çok baskıcı siyasetine isyan ettiler ve Tostig'in adamlarından 200 kadarını öldürdüler. İsyancılar Mercialı Edwin'in kardeşi Morcar'ın yeni dük olmasını istediler. İsyancılar güneye yürüyüşe başladılar. Edwin ve Morcar kardeşleri yolda kendilerine karşılamaya çağırdılar. Wessex Kontu Harold ile de Northampton'da görüştüler. Kont Tostig Kral Edward tarafından sevilmekteydi ve Kont Tostig isyanın bastırılmasını ondan istedi. Fakat Kral ne Kont Harold ne de diğer önemli soylulardan bu isyanı bastıracak bir ordu bulabildi. Sonunda Tostig'in sürgüne gönderilmesini kabul eder göründü. Fakat bu karışıklık, imkansızlık ve küçük düşürme kral Edward'ı çok sarsmıştı. Bir seri inme geçirdi ve felç oldu. Londra'da geri getirildi. Orada yaptırmakta olduğu ama daha inşaatı tamamen bitmemiş olan Westminister Abbey binasının 28 Aralık'ta takdis edilip ayinlere açılması törenine bile gidemeyecek kadar zayıf düşmüştü.
Varis seçmesi ve ölümü
Edward çok koyu Hristiyan dindardı. Birçok tarihçiye göre bir keşiş gibi evlenmekten ve cinsel ilişkilerden sakınmayı istemekteydi ve Wessexli Edith ile evliliğini sırf siyasi bir strateji olarak görmekte idi. Bu evlilikten hiçbir çocukları olmadı. Cesur Edmund'un oğlu Edward Etheling en yakın varisi idi ama o da çocukken annesiyle Macaristan'a sürgüne gönderilmişti ve 1057'de ailesi ile İngiltere'ye döndükten sonra hemen öldü. Onun 5 yaşındaki oğluna veliahta verilen Aetlig unvanı verildi. Edgar Aetling 1066'da Hasting Savaşından sonra bir Anglo-Saxon Wotan konseyi toplantısında İngiltere kralı ilan edildi ama sonunda Norman Fatih William'dan İskoçya'ya kaçtı. Normandiya Dükü olan I. William Normandiya Dükü I. Robert'in gayrimeşru oğlu idi ve Edward'ın annesi Normandili Emma ile I. Robert kardeş idiler. Normanların iddiasına göre bu yakınlık nedeni ile 1064'te Kral Edward Kont Harold'u Normandi'ye göndermiş ve I. William'ı kendine İngiltere kralı varisi olduğunu bildirmişti. Fakat 1050'lı yıllardan beri Kral Edward siyasetten elini çekmişti ve Godwinson kardeşler ve özellikle Wessx Kontu Harold Godwinson devlet idaresini eline almıştı. Bu nedenle ölüm yatağında verdiği vasiyetle İngiltere kralı olarak Harold Godwinson'un olmasını bildirmesinin çok rasyonel olduğu tarihçilerce kabul edilmektedir.
Kral Edward en nihayet 3 Ocak 1066'da yaptırmakta olduğu Westminster Abbey kilisesindeki dairesinde hayat gözlerini yumdu. Ölmeden evvel krallığını Harold Godwinson ve Harold'un kızkardeşi olan evli olduğu kraliçe Edit'e bıraktığı bildirilmektedir. 6 Ocak'ta cesedi Westminster Abbey'de yaptırmış olduğu anıt mezara gömülmüştür. Aynı gün yine Westminster Abbey'de Harold Godwinson'a törenle İngiltere kralı tacı giydirilmiştir.
İngiliz tarihçilerine göre Edward'ın "kendine varis olup kral olacak kişiyi seçmesi gayet tehlikeli olan kararsızlığın çok önemli bir örneğidir ve bu karar İngiltere ve Anglo-Saksonların başına gelen felaketlerden en büyüğüne (yani İngiltere'nin Normanlar tarafından fethine) başlıca neden olmuştur."
Aziz olarak ilan edilmesi
Papa III. Alexander 1161'de Edward'ı Katolik Kilisesi için Aziz olarak ilan ettirmiştir. İngiltere ve Galler Katolik Kilisesi için ve İngiltere Anglikan Kilisesi için 13 Ekim, "İman Savunucusu Aziz Edward" günü olarak kabul edilmiştir. 1360'ye kadar "İman Savunucusu Aziz Edward" İngiltere ülkesi için ülke "Koruyucu aziz" olarak kabul edilmekteydi. 1350'de Kral III. Edward döneminde İngiltere'nin "Koruyucu Azizi" olarak Aziz Yorgi kabul edilmiştir.
Notlar
<references group="lower-alpha" />
68HC11
68HC11, Motorola firması tarafından 1985'te piyasaya sürülen 8 bitlik bit mikrodenetleyicidir.
6800 serisi mikrodenetleyicilerin ardılıdır. Bu mimari komplex komut setine (CISC) sahip işlemci çekirdeğine sahiptir. Çarpma, bölme, onluk tabana ayarlama gibi komutları da içeren 250 adet "assembly" komutu vardır. Zamanın öncül teknolojilerini içeren 6811 serisi, barkod okuyucular, robotik uygulamalar, telekomünikasyon devreleri gibi çeşitli devrelerde kullanılmıştır. Örneğin MC68HC11A8, CMOS EEPROM içeren ilk denetleyicidir. İki adet 8 bitlik özel kaydedicisi, A ve B olarak adlandırılır. D kaydedicisi ise A ve B nin birleştirilmiş halidir. İndeksli, ofsetli, direk, endirek, acil gibi çeşitli adresleme modları vardır. 16 bitlik, 64 KB hafıza alanını sayfalandırma yapmadan düz olarak adresleyebilir. Türkiye'de Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği CMPE 344 Computer Organization ve ODTÜ elektrik ve elektronik mühendisliği EE 447 Introduction to Microprocessors dersinde ana işlemci olarak kullanılır.Daha sonra geliştirilen 68HC12 serisi, 6811'in 16 bit genişliğine sahip versiyonudur.
NGC 5458
NGC 5458, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir H II bölgesidir. Gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızı yönünde bulunur. GxyP tipi bir galaksidir. İngiliz astronom William Parsons tarafından 1851 yılında 182,88 cm (72 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Atabarı
Atabarı, Artvin halk oyunlarından bar türü bir oyun. Atabarı, eskiden “Artvin barı” adıyla bilinirdi. Artvin barı adı, 1936'da Artvin barı (Atabarı) olarak değiştirildi ve yeni adı eski adını unutturduğu gibi, bu oyun Atabarı adıyla zaman içerisinde ilin simgelerinden biri durumuna geldi.
1936'da Balkan Oyunları Festivali'ne katılan Artvin mahalli halk oyunları ekibi, Atatürk'ün huzurunda Artvin Barı'nı oynarlar. Oyun, Atatürk'ün çok hoşuna gider ve tekrar oynanmasını isteyerek kendisi de barbaşı olarak oyuna katılır, sonuna kadar oynar. Bunun üzerine, bu anıyı yaşatmak için yazışmalar yoluyla oyunun adı Atabarı olarak değiştirilir.
7,5 cm KwK 42
Topun hayret verici namlu çıkış hızı bu silaha olağanüstü doğruluk ve dikkate değer zırh geçebilme özelliği veriyordu. 1943 yılında Panzer tankları ile kullanılmaya başlanan 7.5 cm KwK 42 tüm tanksavar silahlardan daha üstün bir etkiye sahipti. Hatta APCBC-HE mühimmatı kullanan Tiger tankına ait 8.8 cm KwK 36 L/56 topundan bile daha güçlüydü. Bunun dışında 7.5 cm KwK 42, 8.8 cm KwK 36 L/56 topuna göre daha mütevazı bir güce sahipti.
Elektrikli ateşleme sisteminde top ateşleme iğnesi olmaksızın kapsüldeki barutu elektrikle ateşlemektedir. Topun ateşlenen mermi kovanını atıp yerine yenisine yer açmayı sağlayan yarı otomatik doldurma sistemi bulunuyordu. Mermi yüklendikten sonra kuyruk kapanıyor ve top tekrar ateşlemeye hazır hale geliyordu. 3 tür mermi kullanıyordu: APCBC-HE, APCR ve HE.
Ural dilleri
Ural dilleri, içinde otuz dokuz dil barındıran ve toplamda 25 milyon insan tarafından konuşulan dil ailesidir. Dünya üzerinde en çok konuşanı olan Ural dilleri, sırasıyla Macarca, Fince, Estonca, Marice ve Udmurtçadır. Yine dünyada içinde belirgin olarak Ural dilleri konuşanı barındıran ülkeler Estonya, Finlandiya, Macaristan, Romanya, Rusya, Sırbistan ve Slovakya'dır.
Ural ismi, bu dillerin doğduğu yer olarak düşünülen Ural Dağları'ndan gelmektedir. Her ne kadar yaklaşık olarak dilin doğum yeri bilinmese de Hint-Avrupa dil ailesinin doğduğu yerlere yakın olabileceği düşünülmektedir.
Soy ağacı
Ural dillerinin alt kolları her ne kadar kesin olarak sınıflandırılmamış olsa da çoğunlukla tüm sınıflandırmaların içinde Fin-Perm dilleri, Ugor dilleri ve Samoyed dilleri gibi alt dallara rastlamak olasıdır. Ancak uzun süredir Fin-Perm ve Ugor dilleri tek bir başlıkta birleştirilerek Fin-Ugor dilleri adı altında işlenmektedir. Bu nedenle Ural dilleri genel olarak iki başlık altında görülmektedir.
Tüm Ural dillerin tek bir dilden türediğine geniş olarak inanılsa da, bazı dilbilimciler başta dilin iki veya üç alt dala ayrılıp, sonrasında tüm diğer Ural dillerinin bu ana dillerden türediğini iddia etmektedir.
Dilin anavatanı
Dilin ilk ortaya çıktığı yer hakkında üç farklı teori bulunmaktadır. Gy. Laszlo, dillerin kökeninin Oka Nehri ile Orta Polonya arasında bulunduğunu öne sürer. E. N. Setälä ve M. Zsirai, dillerin İdil Nehri ve Kama Nehri arasında ortaya çıktığını savunur. Yine E. Itkonen ise, kökenin Baltık Denizi olduğunu söyler. Son olarak P. Hajdu ise tüm Ural dillerinin Batı ve Kuzeybatı Sibirya'dan türediğini savunur.
Ural-Altay dilleri
Birçok teori birleştiğinde Ural dillerinin, Altay dilleriyle bir akrabalık barındırdığını ortaya koymaktadır. Özellikle sözcüklerdeki benzerlikler göz önüne alındığında ve fonetik özelliklere bakıldığında bu benzerlik göze çarpmaktadır. Her iki dil grubunda da kelimelerin eklerle uzatılması ve ünlü uyumu görülmektedir. Ancak günümüzde bu akrabalık bağının oldukça uzak olduğuna ve aynı kökenden gelişin mümkün olmadığına inanılmaktadır.
Diğer diller
Ural dilleri, Altay dillerinin dışında Hint-Avrupa, Yukagir dilleri, Eskimo dilleri, Sibirya dilleri ile birleştirilmiş tezlere sahiptir. Nostratik diller grubu, Ural, Altay, Hint-Avrupa dillerini ve diğer birçok dili birleştiren bir sistemdir. Ural dilleri de bu sistemde sıkça işlenen bir dil ailesidir. Ancak bu sınıflandırmada Ural dillerinin bu tür bir sisteme dahil olmasının zor olduğu ifade edilmiştir. Yine Avrasya dilleri grubu da Ural, Altay, Hint-Avrupa ve Kafkas dillerini bir araya toplayan bir sistemdir. Ancak yukarıdakilerden hiçbiri kanıtlanamadığı gibi, Altay dilleri dışındakiler kabul görmemiştir.
Dillerin sınıflandırılması
Samoyed Fin-Ugor
Tipoloji
Yapı olarak Ural dillerinin genel özellikleri aşağıdaki gibidir:
Diller arasındaki akrabalık
Aşağıda farklı Ural dillerinde, aynı kökenden geldiği bilinen bazı sözcükler yer almaktadır.
Vakum
Vakum, içinde hiç atom ya da molekül bulunmayan boşluk. Genellikle, hava basıncı çevresindeki atmosferik basınçtan daha düşük olan (basıncı alınmış) ortamları tanımlamak için kullanılır. Pratikte vakumun, yani tamamen boşaltılmış bir boşluğun, laboratuvar şartlarında elde edilmesi mümkün değildir.
Türkçeye Fransızca vacuumdan geçmiş olan vakum sözcüğünün kökeni, Latince vacuus (boşluk) kelimesine dayanır. Bu kelime bazı durumlarda boşay olarak Türkçeleştirilmiştir.
Vakum düzeneklerinin, telefon tutacaklarından uzay teknolojilerine kadar çok geniş bir kullanım alanı vardır.
Karbonat
Karbonat, kimyada karbonik asidin bir tuzudur. Karbonat iyonu CO32- varlığında nitelendirilir. Aynı zamanda ismi karbonik asidin esteri manasına da gelebilir.
Jeoloji ve mineralojide karbonat terimi hem karbonat minerallerine, hem de karbonat taşlarına tekabül eder ve her ikisi de CO32- şeklinde ifade edilir.
Yapı ve bağ kurma
Karbonat iyonu, en basit şekliyle oksokarbon anyonudur. Bir karbon atomunu çevreleyen üç oksijenden oluşur. Karbonik asidin konjuge bazı olan bikarbonat iyonunun konjuge bazıdır.
Karbonat iyonunun Lewis yapısı negatif oksijen atomlarından doğan iki uzun tek bağa ve nötral oksijen atomundan doğan bir kısa çift bağa sahiptir.
Bayağı yunus
1990'lardan önce, taksonomi bilimcilerinin çoğunluğu tarafından, Delphinus cinsi içinde yalnıca Delphinus delphis türünün varlığı tanınmış ve "bayağı yunus" genel adı ile anılmıştır. Daha sonra yürütülen genetik araştırmalara bağlı olaraksa, günümüz balina bilimcileri bu cins içinde iki ayrı tür olduğunu genellikle kabul etmektedir. Bahsi geçen türler şunlardır: Yunusgiller familyasının tipik türü kısa burunlu bayağı yunus olsa da hem en sık rastlanan yunus türü olma hem de özellikle 1970'li yıllarda Türkiye'de de yayınlanan ABD televizyon dizisi Flipper'ın popülerleştirmesi nedeniyle "yunus" denildiğinde ilk akla gelen canlı olma unvanları, Türkçede "şişe burunlu yunus" ya da "afalina" olarak anılan Tursiops truncatus ' a aittir. Kısa burunlu bayağı yunus, Türkçede esasen "tırtak" adı ile anılır.
Farklı türlerin tanınması
Tüm Delphinus cinsini tek bir türe indirgeme yaklaşımının tarihsel bir geçmişi olsa da oldukça geniş bir dağılım alanına sahip bu yunusların geniş aralıkta bir büyüklük, biçim ve renk çeşitliliği gösterdiği izlenir. Öyle ki, son birkaç on yıllık dönemde, bu cins içinde sınıflanmak üzere yirmiden fazla tür önerilmiştir. Ancak 1960'larda Kaliforniya'dan bilim insanları, daha sonra 1990'larda yürütülen ayrıntılı bir genetik çalışma ile de doğrulanacağı üzere, uzun burunlu (capensis) ve kısa burunlu (delphinus) olmak üzere iki farklı bayağı yunus türünün olduğu sonucuna varmıştır.
Bu süreç sonunda, önerilen diğer türlerin bir kısmı Stenella cinsi içine kaydırılmıştır ama bahsi geçen genetik çalışmaya dayanarak, Delphinus cinsi içinde Delphinus tropicalis bilimsel adı ve sıklıkla da Arap ya da Malabar bayağı yunusu genel adları ile anılan üçüncü bir türün olduğu da ileri sürülmüştür. D. capensis ' e göre daha da uzun bir burnu olan bu canlı, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu'nda bulunur. Bun karşın, yakın tarihli morfolojik incelemelerde D. capensis ve D. tropicalis arasındaki farkların tür seviyesinde olmadığı gösterilmiştir ve D. tropicalis, güncel standart taksonomik çalışmalarda D. capensis ' in bölgesel bir varyasyonu olarak değerlendirilmektedir.
Renk
Cinsel organ bölgesindeki renk biçemine bakılarak, bir bayağı yunusun cinsiyetini ayırmak olasıdır:
Baş
Genel adlarının burunları ile ilgili olarak ifade ettiğinden başka, uzun ve kısa burunlu bayağı yunusların birbirinden ayrılabilmesini sağlayan başa ait bir başka nitelik de bu türlere özellikle yandan bakıldığında izlenebilir: kısa burunlu bayağı yunusun melon yapısı daha yuvarlak ve hayvanın alnı burnuna daha dik bir açı ile birleşiyorken, uzun burunlu yunusta daha yassı bir melon vardır ve alnı da burnuna daha dar bir açı ile birleşir.
Bayağı yunusların her iki çenesinde de 40-55 çift küçük ve sivri diş bulunur.<ref name="Jaap:Common dolphin (Appearance) sahin
Yüzgeçler
Sırt yüzgeci arkaya doğru kıvrık, üçgensi ve ucu sivrice bir görünümdedir ve sırtı ortalayacak şekilde yerleşmiştir. Siyahtan açık griye değişen renkte olabilen bu yüzgecin kenarları siyahtır. Göğüs yüzgeçleri uzun, ince ve hayvanın yaşadığı coğrafi bölgeye göre değişmek üzere yuvarlak ya da sivrice uçludur. Kısa burunlu bayağı yunusun sırt ve göğüs yüzgeçleri uzun burunlu bayağı yunusunkilere göre daha büyüktür.
Büyüklük
Önceden belirtildiği gibi, bayağı yunusların büyüklükleri bulundukları coğrafi bölgeye göre büyük değişiklik gösterir. Bununla paralel olarak da çeşitli kaynaklarda görece farklı boy ve ağırlık değerleriyle karşılaşılabilir ama şu bilgileri sunmak mümkündür:
Üreme ve ömür
3-4 yaşında ya da 1,8-2,1 m uzunluğa ulaştıklarında cinsel olgunluğa erişen bayağı yunuslarda gebelik süresi yaklaşık 10-11 aydır ve 76–86 cm uzunluğa sahip bir yavru doğururlar. Yavrunun anne ile olan birlikteliği 1-3 yıl gibi bir süreyi kapsar. 20-25 yıllık bir ömre sahip olan bayağı yunuslar için burada ifade edilen rakamların farklı topluluklar arasında büyük çeşitlilik gösterdiği göz önünde bulundurulmalıdır.
Toplumsal yapı
Bayağı yunuslar 10-50 üyelik gruplar halinde seyrederler ve sıklıkla da 100-2000 üyelik sürüler halinde toplanırlar. Bu sürüler genellikle çok hareketlidir: sürüyü oluşturan gruplar birlikte yüzeye çıkar, sıçrar ve su sıçratırlar. Su üstüne sıçramak, yüzeye kuyruk ya da çene çarpmak tipik davranışlardır.
Bayağı yunusların, balinalar (Cetacea) takımının pilot balinası gibi türlerinin sürüleriyle karıştıkları gözlenmiştir. Benzeri bir karışmanın, Büyük Okyanus'un doğusundaki sarı yüzgeçli ton balığı bölgelerinde, başka yunus türü sürüleri ile de gerçekleştiği izlenmiştir. İlginç bir teoriye göre, yunuslarda sık gözlenen "pruva yüzüşü" davranışının kökeninde balinaların önünden pruva yüzüşü yapmaları yatmaktadır.
Beslenme
Bayağı yunusların temel gıdası mürekkep balıkları ve sürüler halinde bulunan küçük balıklardır. Bu yunusların, ekip olarak çalışıp, balıkları yoğun sürüler haline sıkıştırdıkları gözlenmiştir. Dünyanın bazı bölgelerinde, geceleri yüzeye doğru hareketlenen derin yansıtıcı tabaka canlılarıyla da beslenirler. Ayrıca, çoğu diğer yunus türü gibi bayağı yunuslar da fırsat buldukça insanların trolle avlanma benzeri balıkçılık etkinliklerinden faydalanır ve ağlardan kaçan ya da balıkçıların denize attığı balıklar ile beslenirler.
Nüfus ve dağılım
Toplam nüfuslarının kesin olarak bilinmediği ve yüzbinlerce olduğu tahmin edilen bayağı yunuslar, 10-28 °C'lık yüzey suyu sıcaklıklarını tercih ederler. Bununla paralel olarak da tüm dünya denizlerinde, kabaca 50° kuzey ile 40° güney enlemleri arasında kalan ılıman, tropik altı ve tropik sularda bulunurlar. Türler, tipik olarak, Kızıldeniz ve Akdeniz gibi ara denizler ile kıyıdan açıktaki ve daha az olarak da kıta sahanlıkları üzerindeki derin suları tercih ederler. Bazı topluluklar tüm yıl boyunca yerleşimlerini korurken, diğerleri göçer bir davranış gösterir.
Uzun ve kısa burunlu yunusların dünya denizlerindeki kabaca dağılımları aşağıdaki şekillerde mavi renk ile sunulmuştur. Şekillerden de yorumlanabileceği üzere, uzun burunlu bayağı yunus iç denizlerde bulunmaz ve kıyıya daha yakın suları tercih ederken, kısa burunlu bayağı yunus Karadeniz ve Akdeniz gibi iç denizlerde bulunur ve kıyılardan görece uzak suları tercih eder. Basra Körfezi'nde de bulunan bayağı yunusların Atlas Okyanusu'ndaki kuzey sınırı Yeni İskoçya ve İzlanda iken, Büyük Okyanus'ta ise Kaliforniya'nın kuzeyi ile Japonya'dır; bazen, Arktik Okyanus'ta da görülebilirler. Güney sınırları ise Arjantin'in Valdéz Yarımadası, Afrika'nın güney ucu, Avustralya'nın güneyi ve Yeni Zelanda'dır.
Laserdisc
LaserDisc veya Laserdisc (LD) ticari kullanıma sunulmuş ilk optik disk depolama ortamıdır. Laserdisc'in depolama kapasitesi oldukça yeterliydi ancak yedekleme ortamı olarak yetenekleri çok sınırlıydı. Temelde bu teknoloji pahalı ama yüksek kaliteli bir ev videosu formatı idi. Bugün yerini tamamen DVD'ye bırakmış durumdadır ve artık ne diskleri ne de bunları oynatacak cihazlar üretilmektedir. İlk laserdisc film 1978'de piyasaya verilmişti, son laserdisc film ise 2001'de üretildi. VHS'den çok daha kaliteli görüntü ve ses sunduğu halde pahalı ve hantal oluşu, sınırlı kapasitesi ve kayıt yapma imkânının olmayışı yüzünden bu teknoloji yaygınlaşamadı, hatta ABD ve Japonya dışındaki ülkelerin çoğuna uğramadı bile.
Tarihçe
Saydam bir disk kullanan Laserdisk teknolojisi 1958'de David Paul Gregg tarafından icat edilmiş ve 1961'de de patenti alınmıştı. 1969'a gelindiğinde Philips saydam disk yöntemine kıyasla daha avantajlı olan yansıtmalı laserdiski geliştirdi. MCA ve Philips şirketleri güçbirliğine giderek 1972 yılında laserdisk'i bir gösteri ile halka tanıttılar. Nihayet 15 Aralık 1978 tarihinde Atlanta'da ilk laserdisk piyasaya verildi. Bu sırada VHS kaset kaydediciler 2 yıldan beri piyasada satılmaktaydı ve CD'nin çıkmasına daha 4 yıl vardı. MCA diskleri üretirken Philips de oynatıcıları yapıyordu. Bu ortaklık fazla uzun sürmedi. Kuzey Amerika'da satılan ilk Laserdisk film Jaws'dı, en son üretilen Laserdisc filmler ise 2000 tarihinde piyasaya verilen Sleepy Hollow ile Bringing Out the Dead'di. Laserdisk'e ABD'lilerden daha çok gönül vermiş olan Japonya'da ise üretim 2001 yılının sonuna kadar devam etti, Japonya'daki son laserdisc film ise Tokyo Raiders'dır. 1998 ve 1999 yıllarında ABD'de evlerin %2'sinde (kabaca 2 milyon ev) Laserdisk varken bu oran Japonya'da %10 civarındaydı. Artık ne laserdisc ne de bunları oynatacak cihaz üretilmemekle birlikte ABD ve Japonya'daki bir kısım koleksiyonerler arasında hala popülaritesi devam etmektedir. Avrupa ve diğer ülkelerde ise başından beri Laserdisk hiç yaygınlaşamadı. Türkiye'de video furyasının yaşandığı ilk yıllarda yurt dışından göreceli olarak ucuz ve kompakt olması ve defalarca kayıt edilebilme ve kopyalanabilme avantajına sahip olması nedeniyle video kasetler ve bunların kaydedici/oynatıcıları ülkeye getirilmişti. Laserdisk ise çok az sayıdaki yüksek gelir grubundan ailenin evlerine girebildi.
Teknik özellikleri
Dış görünüş olarak bir DVD'ye çok benzeyen Laserdisc 30 cm çapındaydı ve plastik tabakalar arasına sıkıştırılmış iki adet tek yüzlü alüminyum diskin birbirine tutkalla yapıştırılması ile oluşturulmuştu. Bazı özellikleri CD veya DVD gibi olsa da onlardan en büyük farkı başlarda tamamen analog bir sisteme dayanması idi. 1978 yılında zaten digital kodlama ve sıkıştırma sistemleri henüz ortada yoktu veya pratiğe uygulanamaz bir durumdaydı. Sonraki yıllarda video bilgisi analog kalmakla birlikte ses kuşaklarında Dolby Digital ve DTS gibi digital formatlar kullanıldı. Digital sesin Laserdisk'e eklenmesi 1985'te Pioneer tarafından gerçekleştirildi.
Diskin dönüş hızına bağlı olarak üç farklı kodlama formatı kullanılmıştır. Bunlar:
Cihazlar
İlk çıkan cihazlar okuyucu kafalarında turuncu-kırmızı ışıklı helyum-neon lazer tüpleri kullanırken daha sonrakiler kızılötesi yarı iletken lazer diotları kullanmaktaydı. Artık üretilmeyen bu tüplerden şimdilerde bulmak imkânsız gibi bir şeydir, çünkü hem bunların kullanım ömürleri de çok kısaydı hem de çok az üretilip kısa sürede oynatıcılarda ikinci tip laser diotlara geçilmişti. Hem kompozit hem de S-Video çıkışları mevcut olan cihazların çoğu tek taraflı oynatma özelliğine sahipti, yani diskin ikinci yüzüne diski elle çevirmek sureti ile erişilebiliyordu. Az sayıda cihaz da otomatik olarak ön yüz bittikten sonra diskin arka yüzünü okumaya geçebiliyordu. 1980'den itibaren üretilen Laserdisc oynatıcılar aynı zamanda CD de oynatabiliyorlardı (Birleşik cihazlar Combi player'lar). 1996 yılında ise Pioneer Japonya'da ilk defa DVD de oynatabilen Laserdisc oynatıcı üretti. Bu LD/DVD birleşik cihaz aynı zamanda Pioneer'in ilk DVD oynatıcısı olma özelliğini de taşıyordu.
Laserdisc'in kalitesi
1978'de ticari olarak ilk Laserdisc film piyasaya verildiğinde piyasadaki tek rakibi olan video kaset kaydediciler 2 yıldır piyasadaydı ve bunların arasından da VHS video kaset sistemi'nin ABD'deki pazar payı aralarında büyük bir rekabet olan Betamax'tan daha fazlaydı. VHS'ye göre üstün bir görüntü kalitesi sunan Laserdisk'in VHS ile bir kıyaslamasını yapmadan önce bugüne (2008) kadar olan bütün popüler video ortamlarının bir kıyaslamasını gösteren şu tabloya göz atmak gerekecektir. Sıralama en düşük kaliteden en yüksek kaliteye doğru yapılmıştır. Aralarında çarpı olan rakamlar günümüzün digital tip değerlendirme ölçüsüdür, parantez içindeki rakamlar da geleneksel analog değerlendirme ölçüsü olan analog yatay TV çözünürlüğü rakamlarıdır ve dikeyde ekranı dolduran satır sayısını gösterir. Bir de belirtilen değerler NTSC televizyon sistemine göredir, PAL sistemi için 480 rakamı yerine 576, 240 yerine de 288 rakamı geçecektir.
VHS'ye üstünlükleri
Tablodan da anlaşılacağı gibi daha fazla satır sayısı çözümleyebilen Laserdisc VHS'ye oranla çok daha net bir görüntü veriyordu. Her ikisinin de görüntü formatları analogdu, ancak VHS sadece analog ses sunarken Laserdisk hem analog hem de dijital ses sunabiliyordu. Üstelik Laserdisc yönetmenin yorumu, soundtrack gibi ekstraların sunulabileceği birden fazla ses kuşağı içerebiliyordu (Sadece NTSC sistemde), haliyle bu olanak VHS için mümkün değildi. Laserdisk'te tıpkı DVD'de olduğu gibi istenildiğinde çabucak filmin herhangi bir noktasına veya bölümüne erişmek mümkündü, oysa VHS'de bunun için bazen dakikalar süren can sıkıcı bir bant sarma işlemi gerekmekteydi. VHS'de görüntü dondurulduğunda görüntü çok net ve sabit olmuyordu, oysa Laserdisc'te (en azından CAV disklerde) son derece net ve sabit bir görüntü elde edilebiliyordu. Bir kez master'ı çıkartıldıktan sonra hiçbir hareketli parçası olmayan Laserdisk'leri fabrikalarda üretmek kolaydı oysa bir VHS kaseti, bazıları hareketli olmak üzere 14 parçadan oluşuyordu. Bir de okuyucu kafa laserdisk'e fiziksel olarak temas etmediği için oynatma sırasında filmin yıpranma sorunu yoktu ve kuramsal olarak bir film diski ömür boyu dayanıyordu (Lazer çürümesi istisnasına bak.) Oysa VHS'de yüksek bir hızla dönen okuyucu manyetik kafa banda sürtündüğü için filmin her izlenmesi belli oranda bir yıpranmayı getiriyordu. Üstelik çok ince ve hassas olan manyetik şerit bazen takıldığında veya mekanizmaya sıkıştığında kopabiliyor veya güçlü manyetik alanlara maruz kaldığında bozulabiliyordu.
Dezavantajları
30 cm çapındaki diskler VHS kasetlerle kıyaslandığında büyük ve hantal görünüşlüydü ve taşınma depolanma sırasında hasar görme olasılıkları yüksekti. Sıradan tüketici için kaydedilebilir diskler piyasaya verilmemişti. Ağır diskleri gerekli hızlarda döndürebilmek için oynatıcılar hatırı sayılır bir güç harcıyorlar bu da istenmeyen bir gürültüye yol açıyordu. Henüz dijital kodlama yapılamadığından analog görüntülerin kapladığı devasa hacimden dolayı büyük olmalarına rağmen Laserdisklerin kapasitesi sınırlıydı, CAV disklerde her yüze 30 dakika CLV disklerde ise ancak 60 dakika görüntü ve ses depolanabiliyordu. Bu nedenle iki yüzlü diskleri 30 veya 60 dakikada bir çevirmek gerekiyor hatta uzun filmlerde oynatıcıdaki diski ikincisi ile değiştirmek gerekiyordu. Gerçi 1980'lerden sonra otomatik olarak diskin arka yüzüne geçen oynatıcılar piyasaya verildi ama uzun filmlerde yine de disk değiştirmek gerekiyordu. Pioneer'in bir modelinde çift disk tepsisi kullanılarak bu sorun aşılmıştı ama cihaz oldukça hantaldı.
Laserdisklerle ilgili bir sorun da Laser Çürümesi (LaserRot) idi. Özellikle ilk yıllarda üretilen Laserdisc'lerde alüminyum disk tabakalarını birbirine tutturmakta kullanılan yapıştırıcının kalitesiz olması nedeni ile yapıştırıcıdaki kimyasalların vernik tabakasını aşıp yansıtıcı alüminyum tabakada kimyasal aşınmalar meydana getirmesi, onu oksitlendirerek yansıtıcı özelliğini yitirmesine yol açması ile karakterli bir sorundu. Bazen lekeler tarzında gözle de görülebilen bu defektler oynatma sırasında atlamalara ve karlanma şeklinde gürültüye yol açıyordu. Kaderin garip bir cilvesi olarak en çok Lazer Çürümesi'ne rastlanan filmin Eraser (1996) olduğu rapor edilmiştir. ("Eraser" İngilizce'de silici veya silgi anlamlarına gelmektedir), bu nedenle Sony şirketi filmin ismini "Terre Haute, Indiana" olarak değiştirmişti.
Benzer bir sorun Philips-DuPont'un 1990'ların başında Avrupa'da ürettiği CD'lerde de görüldü.
Laserdisk ve DVD kıyaslaması
Laserdisc'te video bilgisi tamamen analogdur ve kompozit video formatındadır yani siyah ve beyaz ışık bilgisi (luminance) ile renk bilgisi (chrominance) tek bir sinyal üzerinden gönderilir ve bunu ayrıştırma görevi alıcı monitöre bırakılır. Şayet monitördeki (burada TV seti oluyor) süzgeçler (comb filter) kaliteli ise tek sinyaldeki bu iki ayrı bilgi başarı ile ayrılır ancak bu ayırma hiçbir zaman mükemmel olmaz. Yani Laserdisk'in görüntü kalitesi büyük ölçüde TV setinin kalitesine bağlıdır. DVD'de ise bilgiler her bir resim çerçevesini oluşturan bloklar halinde depolanır ve sinyal kalitesi master disk oluştururken kullanılan ekipmanın kalitesine bağlıdır. DVD'de hem resim bilgileri hem de ses bilgileri dijital olarak depolandığı için çıkışlar ister kompozit ister RGB veya YUV şeklinde olsun monitörün comb filtrelerine bağımlı olmadığı için görüntü kalitesi Laserdisc'ten çok daha iyidir.
Laserdisk'İn görüntü konusunda DVD'ye olan bir avantajı şudur; analog olan görüntüler sıkıştırma işlemine tabi tutulmadıkları için özellikle hareketli sahnelerde daha çok ortaya çıkan macroblocking de denen görüntüde bloklar oluşması hatası da görülmez. Aynı sebepten ötürü yine DVD gibi MPEG-2 kodlaması ile sıkıştırılmış filmlerde gökyüzü gibi monoton tek renkte zeminlerde ortaya çıkan ve contrast banding denen halka halka gradyan renk tonu değişmeleri de yine Laserdisc'te görülmez.
Laserdisc'in ilk yıllarında disklerin ses kuşakları analog ve stereo iken sonraki yıllarda görüntü bilgileri analog kalmak sureti ile sadece ses bilgileri dijital olmaya başladı. DVD'de olduğu gibi Dolby Digital ve DTS ses formatları içeren Laserdisc'lerin bir oranları DVD'den biraz daha düşüktü.
Laserdisc'lerin analog olan doğası nedeni ile hata düzeltme ve kontrol algoritmalarının bulunmayışı ve oynatıcıların kalibrasyon yeteneklerinin sınırlı oluşu nedeni ile diskte meydana gelen en ufak bir fiziksel hasar kendisini görüntü kalitesinde bir bozulma olarak gösterebilmektedir. Oysa dijital olarak kodlanmış DVD'lerin doğasında zaten bulunan bu özellikler fiziksel hasar belli bir düzeyin üzerine çıkmadıkça görüntü kalitesini kompanze etmekte ve elde edilen görüntü hasarsız bir diskin kalitesi ile aynı olmaktadır. Ancak LD'in bu dezavantajı DVD'nin ilk yıllarında DVD'ye karşı bir avantaj da oluşturuyordu, çünkü LD'te büyük hasarlı bölgeyi atlayıp filmi seyretmeye devam etmek mümkündü. DVD'de ise hasar büyükse filmi artık izlemek mümkün olmuyordu. Ama sonradan üretilen DVD oynatıcılarda eklenen bir algoritma ile çok hasarlı bölge tıpkı LD'de olduğu gibi atlatılabiliyordu.
Fotometri (astronomi)
Fotometri bir astronomik nesnenin ışık akısı veya elektromanyetik radyasyonunun yoğunluğunun ölçülmesi ile ilgili bir astronomi tekniğidir.
Fotometri, Yunanca photo- (“ışık”) ve -metry (“ölçüm”) kelimelerinden türemiştir. Fotometri astronomide, astronomik objelerden gelen ışığın akısını ya da yoğunluğunu ölçmek için kullanılır. Işık ölçümü genellikle fotoelektrik etki ile cisimlerden gelen ışığı teleskoplara bağlı olan CCD fotometre veya fotoelektrik fotometre gibi elektronik cihazlar kullanılarak elektrik akımına dönüştürülmesiyle yapılır. Bilinen parlaklıktaki ve renkteki standart yıldızlara (veya diğer ışık kaynaklarına) göre kalibre edildiğinde, fotometreler göksel nesnelerin parlaklığını veya görünen kadirini ölçebilir.
Fotometri yapmak için kullanılan yöntemler, çalışılan dalga boyu büyüklüğüne bağlıdır. En temelde fotometri, ışığı toplayıp özel fotometrik optik bant geçiren filtrelerden geçirerek ve daha sonra ışığa duyarlı bir aletle ışık enerjisini yakalayıp kaydederek gerçekleştirilir. Gözlemlerin doğru şekilde karşılaştırılmasını sağlamak için standart geçiş bandı setleri (fotometrik sistem olarak adlandırılır) tanımlanır. Daha gelişmiş bir teknik, bir spektrofotometre ile ölçülen ve hem radyasyon miktarını hem de ayrıntılı spektral dağılımını gözlemleyen spektrofotometridir.
Fotometri, ayrıca değişen yıldız gözlemlerinde, bir hedef nesnenin ve yıldız alanındaki yakın yıldızların parlaklığını aynı anda ölçen fark fotometrisi veya hedef nesnenin parlaklığını bilinen sabit büyüklüklere sahip yıldızlarla karşılaştırarak rölatif fotometri gibi çeşitli teknikler ile kullanılabilir. Röltativ fotometri ile çoklu bant geçiren filtrelerin kullanımına mutlak fotometri denir. Zamana karşı bir parlaklık grafiği, parlaklık değişikliklerine neden olan fiziksel süreç hakkında önemli bilgiler veren hafif bir eğri üretir. Hassas fotoelektrik fotometreler yıldız ışığını 0.001 büyüklükte ölçebilir.