cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türk Kurtuluş Savaşı'nda Sovyetler Birliği-Türkiye ilişkileri
Mevcut durum
30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra Osmanlı ordusunun mevcudu azaltılmış, silahlarının önemli bir kısmına el konmuş, İstanbul, Trakya ve Anadolu'nun birçok bölgesi işgal edilmişti. Boşaltılan bölgelerden çekilen birlikler, 9 kolordu hâlinde yeniden örgütlenmişti.
Mondros Mütarekesi sonrasında kara gücü 115.000 personel, 82 ağır top, 200 sahra topu, 123.191 piyade tüfeği ve 1.370 ağır makineli tüfeğe düşürülmüştü. Ayrıca 9 kolordunun Trakya'daki 1., Gelibolu ve Çanakkale'deki 14. ve İstanbul'daki 25. Kolordular İtilaf Devletleri'nin baskısı altında olduklarından bunlardan yararlanılamıyor, mevcudun 2/3'ü kullanılabiliyordu.
Anadolu'daki çeşitli örgütlenmelerin kaynakları, bu örgütlenmelerin savaştığı yapıların gücünün niteliğine göre daha yetersiz ve kötü durumdaydı. Daha önce Osmanlı İmparatorluğu döneminde birbiri ardına gelen Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı gibi savaşlar nedeniyle oluşan ekonomik zorluklara rağmen halk Mustafa Kemal liderliğindeki örgütlenmeye katkıda bulunuyordu. Halktan toplanan yardımların yanında "millî varlığa zarar vermemek" koşuluyla dış yardımlar da alınmaya başlandı. Bu bağlamda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) ve Hindistan'dan ekonomik ve askerî teçhizat yardımları kabul edildi. Bununla birlikte 1920-1922 yılları arasında Arjantin Türk Ulusal Hareketi'ne altın ve silah tedariki sağladı. Bu yardımlar Doğu Cephesi ve Batı Cephesi'ndeki zaferlerde önemli rol oynadı.
Hazırlık dönemi
Amasya Genelgesi'nin yayımlanmasının hemen öncesinde 18-22 Haziran 1919 tarihleri arasında Amasya'da yapılan toplantıda ilk kez Sovyetlerden yardım alma konusu görüşüldü. Toplantıya Mustafa Kemal (Atatürk), 20. Kolordu komutanı Ali Fuat (Cebesoy), Rauf (Orbay) Bey, 3. Kolordu komutanı Albay Refet (Bele), (Ayıcı lakaplı) Albay Mehmet Arif, Selahaddin Bey, Samsun eski valisi Hamit Bey ve Mustafa Kemal'in yaveri Albay Kâzım (Dirik) katıldı. Toplantıda ulusal direniş gösterme konusunda fikir birliği vardı, ancak konu Bolşeviklerden askerî, ekonomik ve siyasi yardım almaya geldiğinde anlaşmazlıkllar yaşandı. Genel kanaat, Bolşevik yardımının onların sistemini kabul ettirmeyi gerektireceği yönündeydi.
Sovyet Rusya'nın ilk yardım teklifi 1919 yılında Havza'da geldi. Mustafa Kemal'in Albay S. Mihailoviç Budienni ile görüşmesinin detayları yalnız Hüsamettin Ertürk'ün anılarında yer almaktadır. Fakat ilk bir yılda yardımlar gelmedi. Bu dönemde Sovyetler Anadolu'daki mücadeleye henüz ideolojik bakıyorlar ve Bolşevizm şartıyla yardım yapmayı öngörüyorlardı. Karakol Cemiyeti başkanı Kara Vasıf (Karakol)'ın Kafkasya yetkili temsilcisi olarak gönderdiği Baha Said'in Rusya Komünist Partisi Bölgesel Komitesi temsilcisi Albay İlyaçef ile Uşak Kongresi Heyeti adına 11 Ocak 1920 tarihinde imzaladığı antlaşma Bolşevik isteklerine uygundu. Antlaşmaya göre, İslam ülkelerinin Batı emperyalizminden kurtulmasının karşılığında Sovyet tarzı idarenin kabul ve teyidinin sağlanması vaadedliyordu. Ayrıca bu antlaşmanın ardından, eski İttihat ve Terakki Fırkası üyesi bir emekli binbaşı olan Yusuf Ziya'nın, Azerbaycan'dan yüklü bir para ile gelip, Oltu'da Kâzım Karabekir'in bilgisi dışında faaliyetlere girişmesi de Ankara Hükûmeti ile baştan ters düşen girişimlerden biriydi.
Baha Said'in dışında, Mustafa Kemal ve Kâzım (Karabekir) tarafından görevlendirilen Fuat Sabit (Ağacık) ve Ömer Lütfü (Argeşo)'dan alınan raporlar, toplumsal reformlar olmadan da para yardımında bulunulacağını belirtiyor olsa da, gelişmeler aksi yönde olmuş ve uzun süre yardımlar gönderilmemiştir.
Gelişen bağımsızlık mücadelesinde Müdâfaa-i hukuk cemiyetleri'nin sahip olduğu miktar 20.479.69 TL idi. Maddi yetersizlik, dış yardım alımı fikrinin ortaya atılmasına neden oldu ve bu konu ciddi bir şekilde ele alındı. Bu bağlamda Avrupa ülkelerinden yardım istemenin ve beklemenin doğru olmayacağı kararlaştırıldı. Bunun için "ortak düşmanlara karşı birlikte hareket etme" ilkesi gereğince SSCB'ye yönelindi. Mustafa Kemal 26 Nisan 1920 tarihinde, yani Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) açılışından 3 gün sonra, SSCB'ye yazdığı mektubunda emperyalizme karşı mücadele için diplomatik ilişkilerin genişletilmesine paralel olarak 5 milyon altın, belirlenecek miktarda silah ve diğer savaş gereksinimlerini talep etti. Bolşevikler, "emperyalizme" karşı benzer yaklaşımından dolayı Ankara'daki bağımsızlık hareketine sempati duyuyorlardı.
"Evvela millî topraklarımızı taht-ı işgâlde bulunduran emperyalist kuvvetleri tard ve atiyen emperyalizm aleyhine vuku bulacak mücadelatı müşterekemiz için kuvayı dâhiliyemizi taazuv ettirmek üzere şimdilik ilk taksit olarak beş milyon altının ve takarrür ettirilecek miktarda cephane vesair vesaiti fenniye-i harbiye ve malzeme-i sıhhıyenin ve yalnız şarkta icrayı harekât edecek kuvvetler için erzakın Rus Sovyet Cumhuriyeti’nce temini rica olunur. Ihtıramatı faike ve hissiyatı samimanemizin kabulünü rica eyleriz."
- Mustafa Kemal
26 Nisan tarihli olduğu söylenen bu mektubun varlığı tartışmalıdır. Tarihçi Akdes Nimet Kurat'a göre içindeki geçtiği maddeler itibarıyla mantığa aykırıdır ve Sovyet tarihçilerinin propaganda amaçlı olarak bu mektubu uydurduğunu iddia eder. Fakat Türkiye belgelerinde de aynı mektuba rastlanmaktadır.
Mayıs 1920'de Sovyetler Birliği ve İngiltere arasındaki görüşmeler Londra'da sürerken Başbakan Lloyd George antlaşmaya Sovyetlerin Ankara'ya yardım etmemesi şartını koydurmak istemiş ama başarılı olamamıştır.
Vladimir Lenin'in konu hakkındaki ifadeleri ise şu şekildedir;
"Mustafa Kemal sosyalist değildir. Fakat, görülüyor ki iyi bir örgütçü, yüksek anlayışlı bir önder. Ulusal burjuva ihtilalini yönetiyor. İlerici, akıllı bir devlet adamı. Bizim sosyalist devrimimizin önemini anlamış olup, Sovyet Rusya’ya olumlu davranıyor. O, istilacılara karşı bir kurtuluş savaşı yapıyor. Emperyalistlerin gururunu kıracağına, padişahı da yardakçılarıyla birlikte silip süpüreceğine inanıyorum. Ona, yani Türk halkına yardım etmemiz gerekiyor."
- Vladimir Lenin
İlk yardımın gönderilmesi
Moskova'dan gelecek yardımları organize edip ilk resmî sevkiyatı gerçekleştiren kişi Halil Kut oldu. İstanbul'da tutuklu olan Halil (Kut), kaçarak Sivas'a geldi. Mustafa Kemal tarafından Nahçıvan üzerinden Azerbaycan'a gönderildi.
Halil Kut, Dışişleri Bakanı Çiçerin ve yardımcısı Karahan'la görüşüp antiemperyalist bir cephe önererek askerî ve mali yardım talep etti. Türkiye heyetinde bulunan Fuat Sabit de Çiçerin'e Anadolu hareketinin özelliklerini anlattı. Ardından Harbiye Komiseri Lev Kamenev ile de görüşülerek, gizli tutulmak kaydıyla bir milyon altın lira, 60 bin tüfek, 108 sahra topu ve 12 ağır top yardımı yapılmasında uzlaşıldı. Azerbaycan'daki (Enver'in üvey kardeşi) Nuri (Killigil) Bey'in faaliyetleri nedeniyle bir gecikme yaşansa da 2 Temmuz 1919 tarihinde yardım heyeti yola çıktı. Heyet yardımın ilk taksidi olan (125.000 lira karşılığı) 500 kg altın ve Çiçerin'in Mustafa Kemal'e yazdığı mektubu da yanında taşıyordu. Halil Kut, 3 Ağustos 1920 tarihindeki raporunda, 6 sandık içinde, 500 kg altın para ile yola çıkıldığını, yanlarında iki müslüman Kızıl Ordu kurmay subayı ve 20 kadar asker olduğunu da yazmıştır. Azerbaycan üzerinden Anadolu'ya geçerken Ermeni saldırıları nedeniyle yardımın tümünün toplu biçimde ulaştırılması mümkün olmadı. Heyet bölündü ve altınların üçte biri Halil Kut tarafından Karaköse'de (bugünkü Ağrı) Tümen komutanı Cavit Bey'e (bir başka kaynağa göre ise Kâzım (Orbay) Bey'e) teslim edildi.
Tattoo
"Tattoo", American Idol birincisi Jordin Sparks'ın kendi adını taşıyan ilk albümünden çıkan ilk teklisidir.
Türk Kurtuluş Savaşı'nda Sovyetler Birliği-Türkiye ilişkileri
İlk yardımın gönderilmesi
Halil (Kut)'un olumlu görüşmelerinin ardından Anadolu mücadelesi için kritik önemde olan 4-11 Eylül 1919 tarihlerindeki Sivas Kongresi'ne Mahmudov adında bir Sovyet temsilcisi katıldı.
Tattoo
Parçanın yapımcılığını Stargate yapmıştır. Parçanın sözleri Amanda Ghost, Ian Detch ve Stargate tarafından yazılmıştır. Tekli olarak ilk kez 25 Eylül 2007 tarihinde piyasaya sürülmüştür.
Türk Kurtuluş Savaşı'nda Sovyetler Birliği-Türkiye ilişkileri
Devam eden yardımlar
Heyetin görüşmeleri sürerken, Sevr Antlaşması ile aynı gün olan 10 Ağustos 1920 tarihinde Bolşevik Hükûmeti ile Ermeniler arasında Moskova'da bir antlaşma yapıldı. Bu antlaşmada Rusya, Nahçıvan ve Culfa'dan Şahtahtı'na kadar uzanan demiryolu hattını Ermenilere bırakıyordu. Yine de 24 Ağustos günü bir antlaşma taslağı ortaya çıkarılabildi.
Rusya'dan gelen mali yardımlar taksitlerle gelecek olmasına rağmen bütçeye tümü gönderilmiş gibi işlenerek bütçe denkleştirilmiştir. Bazı mebuslar bu mali yardımları hiç istememişler, çünkü bu yardımların Bolşevik örgütlenmesinde kullanılmasından endişe etmişlerdi.
5 Ağustos 1921 tarihinde başkumandanlık verilen Mustafa Kemal'in hemen 7 Ağustos günü yayınladığı Tekâlif-i Milliye Emirleri, deniz yoluyla gelen Sovyet yardımlarının verimli hale getirilmesini sağlamıştı. Buna göre bölge halkının elinde bulunan küçük tonajlı motorlar (ayda 100 millik taşıma ücresiz, kalanının bedeli verilerek) Sovyetlerin Kafkas Limanlarından gerçekleştirilen askerî araç ve teçhizatın taşınması için kullanılmaya başlandı. 16-18 Ağustos tarihlerinde de Rusya'nın Karadeniz Donanma Komutanlığı ile TBMM Hariciye Vekâleti Tuapse temsilciliği arasındaki görüşmeler sonucunda, yardımların arasına iki motor gambit de katıldı. Özellikle taşınacak malzemelerin daha hızlı ve güvenli ulaştırılması için alınan 20 mil süratli ve 14 tonluk bu motor gambotlar, 1921-27 yılları arasında Türk Deniz Kuvvetleri hizmetinde kullanıldılar. 3 Ekim 1921 tarihinde Trabzon'da teslim edilen bu iki savaş gemisinin adları Jivoy ve Jutki idi.
Yardımların toplam miktarları hakkında kesin bilgiler yoktur ve var olan bilgi ve belgeler arasında tutarsızlıklar bulunmaktadır. Bunun temel nedeni, Ankara Hükûmeti'nin alınan yardımları mümkün olduğu kadar gizli tutmak istemesiydi. Özellikle Karadeniz yoluyla gelen yardımların bilinmesinin denetimleri arttıracağından, bunun da yardımların ulaşmasında güçlük çıkaracağından endişe ediliyordu. Ayrıca özellikle teslim sırasında kayıt tutulmadığı durumlar, askerî malzemelerin farklı isimlerde kaydedilmesi gibi unsurlar da belgelerdeki istatistiklerin birbiriyle uyumlu olmamasına yol açmıştır. Fakat genel kabul gören Sovyet belegelerine göre Sovyetler tarafından Kurtuluş Savaşı için yapılan toplam 125.000 TL değerindeki altın yardımının yanında, gönderilen silah ve mühimmat listesi şöyledir:
1921 yılında da Nisan, Mayıs ve Kasım aylarında üç bölüm şeklinde toplamda 6.500.000 altın ruble yardımı yapılmıştır. Sovyetlerin bu süre zarfında verdiği altın ruble yardımı toplamda 17.500.000 rubleyi bulmuştur.
1922 yılında Josef Stalin ve Orjenitedze gibi Gürcü liderler yardımın kesilmesini savunmuşlarsa da, Lenin ve Lev Troçki yardımın sürmesini sağlamışlardır.
Atatürk'ün Sovyet yardımları sonrasındaki görüşü şöyledir: "Eğer Rusya’nın desteği olmasaydı yeni Türkiye’nin … istilacılar üzerindeki zafer kıyaslanmayacak kadar çok daha büyük kayıplarla kazanılabilirdi veya belki de hiç mümkün olmazdı. Rusya Türkiye’ye hem manevi, hem de maddi yardım göstermiş ve milletimizin bu yardımı unutması suç olur."
- Mustafa Kemal
Rus yardımına dair farklı iddialar
Birçok kaynağa göre, aslında Sovyet mali yardımlarının tamamı Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti kaynaklı idi. 1920 ile 1924 yılları arasında Buhara SHC'nin ilk ve son Cumhurbaşkanı olan Osman Kocaoğlu ve (sonra başbakan olacak olan) Dışişleri Bakanı Feyzullah Hocayev öncüğündeki Buhara meclisi, 100 milyon altın ruble yardım yapma kararı almıştır. Sovyetlere teslim edilen altınların kısmen de olsa Türkiye’ye gönderilmesi, Azerbaycan SSC Halk Komiserleri Konseyi Başkanı (sonrasında Azerbaycan başbakanı) Neriman Nerimanov’un sayesinde olmuştur. Ayrıca Azerbaycan adına da 500 kg altın gönderilmesini sağlamıştır.
Almanya, Fransa ve İtalya'dan da çeşitli askerî malzemeler satın alınmıştır.
Yardımların katkısı
Sovyetlerin Türk Kurtuluş Savaşı'na katkısı, Büyük Taarruz öncesindeki rakamlara göre %35 dolayında olmuştur. Asıl büyük kazanımlar, başta İstanbul olmak üzere işgal altındaki yerlerden kaçırılan silah ve mühimmat, satın alımlar, imalat-ı harbiye ve Tekâlif-i Milliye Emirleri yoluyla temin edilmiştir.
Ayrıca 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile verilen siyasi destek de çok önemlidir.
Doğu Cephesi
Ankara Hükûmeti Doğu Cephesinde o dönemde çeşitli Ermeni örgütleri ve 28 Mayıs 1918 tarihinde kurulmuş olan Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ile çatışma ve savaş hâlindeydi. Savaşın en ağır dönemleri 24 Temmuz-7 Kasım 1920 tarihleri arasında gerçekleşti. 7 Kasım 1920 tarihindeki Gümrü Muharebesi, Kâzım (Karabekir) komutanlığındaki 15. Kolordunun Gümrü'ye girmesi ile sonuçlanınca, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti barış istedi. Gümrü'nün alınmasından sonra Sovyetlerle yapılan Kars Antlaşması'yla bu kent Ermenistan'a geri verildi.
Gümrü'nün alınmasında ve Türkiye ordusunun galibiyetinde Rusya'daki Ekim Devrimi sonrasındaki Sovyet rejiminin Türklerle mücadele etmekte olan Ermenileri desteklememesinin de rolü bulunmaktaydı. Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'nin karşısında yer alması ve Ankara hükûmeti'ne mali yardımlarına başlamış olması savaşın gidişatını Türkler için kolaylaştırmıştı. Nitekim yine Kâzım Karabekir'in ordusunun ardından Kasım ayında 11. Kızıl Ordu, diğer Kafkas ülkelerinin ardından Ermenistan'a da girdi. Kızıl Ordunun Erivan'a girdiği 29 Kasım 1920 tarihinde Ermenistan Komünist Partisi hemen egemenliğini ilan etmiş, Aralık ayında da Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. Dolayısıyla Sovyet Rusya ve TBMM Hükûmeti karşılıklı bir yarar sağlamış oldular.
Sovyet rejiminin tersine, önceki Çarlık Rusyası rejimi, Ermenilerin destekçisi, hattâ teşvikçisi konumundaydı. Rus Çarı II. Nikolay, Rusya altında bir özerk Ermenistan kurulmasını önermiş ve daha da iddialı bir vaadle, Osmanlı'da bulunan (Batı Ermenistan vilayetleri diye adlandırılan) altı vilayetin yanı sıra iki Rus Ermeni iline de özerklik sözü vermişti.
Batı Cephesi
Yeni kurulan Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti, Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nde Ankara Hükûmeti'ne maddi destek sağlamıştır.
II. İnönü Muharebesi'nin kazanılmasından sonra Rusya SFSC resmî olarak Ankara hükûmeti'ne tebrik mesajı gönderilmiştir. Kısa süre sonra 16 Mart 1921 tarihinde de Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Büyük Millet Meclisi Hükûmeti arasında Moskova Antlaşması imzalanacaktır.
Türkistan
Başta Basmacı Ayaklanması olmak üzere Sovyet yönetimine karşı Orta Asya ülkelerinde 1917 yılından başlayan ve 1931 yılına kadar süren birçok irili ufaklı ayaklanmalar gerçekleşti.
Bir süreliğine Sovyet Hükûmeti ile işbirliği yapıyor görünen Enver Paşa'nın asıl hedefi olan Orta Asya Türklerini bir Turan bayrağı altında birleştirme ülküsüdür.
30 Temmuz 1921 tarihinde Anadolu'ya geçmek için yola çıkar. Daha önce Batum Konferansı ve Antlaşması için 11 Mayıs - 4 Haziran 1918 tarihleri arasında bulunduğu Batum'a, bu kez gizlice Anadolu'ya geçmek için gelir. Ancak mektuplaştığı Mustafa Kemal, onun Anadolu hareketine katılmasını istemez. Bunun üzerine İslam birliği ülküsünü gerçekleştirebilme umuduyla Türkistan'a geçer. Burada, yanında Teşkîlât-ı Mahsûsa eski liderlerinden Kuşçubaşı Hacı Sami Bey, Bedri Bey ve birkaç ona bağlı subayla örgütlenme faaliyetlerine girişir. Ekim 1921'de Enver Buhara'ya ilk gittiğinde, önce Basmacı yerel liderlerinden İbrahim Bey tarafından II. Abdülhamid'in devrilmesini sağladığı gerekçesiyle tutsak edildiyse de, Basmacıları ikna etmeyi başardı. Aşiret liderlerinden Devletmend'in desteğiyle örgütlediği Basmacılarla küçük çaplı başarılar elde etti. Ama Ağustos 1922'de Belcivan'a (bugün Tacikistan) çekilmek zorunda kaldı ve orada Kızıl Ordu'yla girdiği çatışmada öldürüldü.
Bu olaylar sırasında Ankara Hükûmeti ile Enver'in faaliyetleri arasında her iki yönde hiçbir yardımlaşma olmadığından Sovyet ve TBMM Hükûmetleri arasında bir soruna neden olmadı. Ayrıca Enver'in bir yaş küçük amcası Halil Kut Moskova'dan gelecek yardımları ilk organize eden ve ilk sevkiyatı yapan kişiydi. Kafkas İslam Ordusu komutanlığı döneminde Bolşevikleri tanımış olması nedeniyle bizzat Mustafa Kemal tarafından Sivas'ta bu konu için görevlendirilmişti. Daha sonra Enver'in Türkistan'daki ayaklanmalara katılması nedeniyle Halil Kut da 1922'de Berlin'e gitmek zorunda kaldı.
Gümrü Antlaşması
Doğu Cephesi'nde Kâzım (Karabekir) komutasındaki 15. Kolordu, Mudanya Mütarekesi hükümlerine uymayarak hem silahlarını teslim etmemesi, hem de asker terhislerinin gerçekleştirilmemesi nedeniyle Osmanlı'nın elinde kalan en hazır durumdaki askerî birlikti. 15. Kolordunun Mîsâk-ı Millî sınırları içinde olan Sarıkamış, Kars, Ardahan, Artvin, Batum ve Iğdır'ı alıp Gümrü'ye de girmesiyle Ermeniler barışa zorlanmış oldular. 22 Kasım 1920 tarihinde Gümrü'de barış görüşmeleri başladı.
TBMM adına görüşmeleri Kâzım Karabekir, Erzurum Milletvekili Süleyman Necati Bey ve Erzurum Valisi Hamit Bey yürüttüler. 2 Aralık gecesi başlayan son oturumda, 3 Aralık gününün erken saatlerinde Ermeni Devrimci Federasyonu (Taşnak) Hükûmeti adına Dışişleri Bakanı Aleksandr Hatisyan ile BMM hükûmeti arasında antlaşma imzalandı. Bu antlaşma ile Doğu Cephesi'ndeki Türkiye'nin askerî harekâtı sona erdi. Kars sancağının bütünü ve antlaşma öncesi Ermenistan'ın elinde bulunan Tuzluca kazası Türkiye topraklarına katıldı. Antlaşmanın 8. maddesiyle tamamen insani nedenlerle Ermenistan'dan savaş tazminatı alınmayacağı kararlaştırıldı, 10. maddesiyle Ermenistan, Doğu Anadolu'nun bir kısmının Ermenistan'a verilmesini öngören Sevr Antlaşması'nı tanımamayı ve Avrupa'daki Türkiye aleyhine faaliyet gösteren temsilcilerini geri çekmeyi kabul etti.
Böylece Erzurum-Bakü demiryolu hattı açıldı ve Sovyet Rusya'dan gelecek yardımların bu yolla sağlanmasının önü açıldı. Daha güvenilir ve hızlı ulaşım sağlanmış oldu. Doğu cephesindeki sonucun İtilaf Devletleri'nin tahminlerinden çok daha hızlı alınması, Türkiye askerî kuvvetlerinin ve silahlarının bir kısmının Batı Cephesine aktarılabilmesini sağlayarak avantaj getirdi.
Antlaşmanın imzalanmasından hemen sonra Ermenistan, Kızıl Ordu tarafından ele geçirildi bir rejim değişikliğine gidildi. Birçok Taşnak yönetici ve üyesi yurt dışına kaçtılar. Yeni kurulan Sovyet Hükûmeti, Gümrü Antlaşmasını onaylamadı, askıda bıraktı ve bu antlaşma hiçbir zaman yürürlüğe girmedi. Bunun yerine, daha sonra imzalanan Moskova Antlaşması ve Kars Antlaşması yürürlüğe girdiler. Bu antlaşmalarda da küçük değişikliklerle aynı sınırlar kabul edildi.
Moskova Antlaşması
16 Mart 1921 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Büyük Millet Meclisi Hükûmeti arasında Moskova Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ve devamı niteliğindeki antlaşmalarla belirlenmiş olan sınırlar, günümüzde Türkiye, Gürcistan, Azerbaycan ve (1991 sonrasında çekinceler ileri sürse de) Ermenistan arasında hâlen geçerlidir.
Antlaşmanın uzun adı "Türkiye – Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması" idi. Devam eden Türk Kurtuluş Savaşı sırasında uluslararası kamoyunda yasal olarak tanınan yönetimin İstanbul Hükûmeti olmasına rağmen Ankara Hükûmeti tarafından uluslararası alanda imzalanmış (Gümrü Antlaşması'ndan sonraki) ikinci antlaşma özelliğini taşır.
Antlaşmanın müzakereleri sırasında Bolşevikler Türklerin Batum ve Nahçıvan'ı bırakmasını ve İstanbul ile Çanakkale Boğazlarının gelecekteki statüsünde daha fazla hak sahibi olmayı talep ettiler. Ankara'nın bazı imtiyazlara yanaşmasına rağmen, Bolşevikler maddi ve askerî malzeme akışını yavaş tuttular. Ancak belirleyici olan Sakarya Meydan Muharebesindeki kesin zaferin (Ağustos-Eylül 1921) ardından yardımlar daha hızlı ulaşmaya başladı. Bu sırada Ermeniler, istediklerinden çok gecikmeli olsa da, Temmuz 1920'de müttefik oldukları İtilaf Devletleri'nden yaklaşık 40.000 üniforma, 25.000 tüfek ve bolca askerî mühimmat aldılar.
Kars Antlaşması
Kafkasya'da adında üç yeni bağımsız devlet, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti ve Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti kurulmuştu. İki yıl sonra Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nin (Rusya SFSC) Kafkasya’ya girmesiyle, üç bölge devleti Sovyetler Birliği ismini alan yeni Sovyet rejiminin egemenliğine girdi.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin Ankara Hükûmeti'nin zaferiyle sonuçlanmasından sonra Rusya SFSC’nin aracılığıyla üç Sovyet Cumhuriyeti Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan sovyet cumhuriyetleri ile Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir'in temsil ettiği BMM Hükûmeti arasında 13 Ekim 1921 tarihinde Kars Antlaşması imzalandı. BMM Hükûmeti'ni Karabekir'in dışında temsil eden diğer delegeler Veli (Saltıkgil), Ahmet Muhtar (Cilli) ve Memduh Şevket (Esendal) idi. Diğer tarafta ise, Rusya SFSC Büyükelçisi Yakov Ganetsky ve Jak Halski, Ermenistan SSC Dışişleri Bakanı Aşkanaz Mravyan ve İçişleri Bakanı Boğuz Makizyan, Azerbaycan SSC Devlet Bakanı Behbud Şah Tahtinski, Gürcistan SSC Savunma Bakanı Şalva Eliava ile Ekonomi ve Dışişleri Bakanı Aleksandr Svanidze antlaşmayı imzalayanlar arasındaydılar.
Ukrayna ile yapılan antlaşma
2 Ocak 1922 tarihinde Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Türkiye-Ukrayna Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması imza edildi. Antlaşmayı Ankara Hükûmeti adına Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal (Tengirşenk), Ukrayna SSC adına daha önce Ukrayna'nın Ankara büyükelçiliği de yapmış olan SSCB Merkez Komitesi üyesi Mihail Frunze imzaladı. O dönemde Ukrayna SSC dışişlerinde bağımsız politika izleyebiliyordu.
Antlaşmanın, iki devletin karşılıklı olarak birbirini tanıması, Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin katıldığı konferansta Karadeniz’in ve içine dökülen nehirlerin uluslararası statüsünün belirlenmesi, Karadeniz ülkelerinin onayı olmadan İstanbul ve Çanakkale boğazlarında özel bir rejimin uygulanmaması, diplomatik ilişkilerin kurulması gibi maddeleri vardı.
Lozan Antlaşması
Türk Kurtuluş Savaşı'nın tamamlanmasının tescili anlamına da gelen Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasıyla sonuçlanan Lozan Barış Konferansı'na Sovyetler Birliği aktif olarak katılmıyordu. Yalnızca Boğazlar Sözleşmesi ile ilgili görüşmelere katılması için davet edilmişti. Ancak Sovyetler Birliği dolaylı olarak konferans üzerinde etkili olmuştur.
Sovyet heyetine yine Dışişleri Bakanı Çiçerin başkanlık ediyordu. Konferansın başında iki öneride bulundu. Öncelikle konferansın yalnız Boğazlar Sorunu kısmına değil tüm görüşmelere katılmayı talep ettiler. Ayrıca Boğazların, savaş ve barışta, Türkiye dışındaki tüm ülkelerin savaş gemilerine ve uçaklara kapatılmasını önerdiler. Her iki öneri de reddedildi. Sovyet protestosu da göz ardı edildi.
Konferasta kapitülasyonların kaldırılması, İstanbul'un boşaltılması ve Musul Sorunu gibi önemli konular üzerinde anlaşma sağlanamadığından 4 Şubat 1923 tarihinde görüşmelere son verilmişti. Savaş ihtimalini yeniden gündeme gelmiş, Başkomutan Mustafa Kemal Türkiye ordusuna savaş hazırlıklarının başlamasını emretmiştir. Bu gergin ortamda Sovyetler Birliği, eğer tekrar savaş çıkarsa bu kez Türkiye'nin yanında savaşa gireceğini duyurmuştur. Yeni bir savaşı ve kamuoyu tepkisini göze alamayan İtilaf Devletleri, barış görüşmelerini tekrar başlatmak için Türkiye'yi tekrar Lozan'a çağırmıştır. Taraflar arasında karşılıklı verilen tavizler ile görüşmeler 23 Nisan 1923 tarihinde tekrar başlamış ve bu süreç 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması ile sonuçlanmıştır.
Sovyetler Birliği-Türkiye Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması
7 Aralık 1925 tarihinde Türkiye ile SSCB arasında Paris'te imzalanmıştır.
Antlaşmaya göre, taraflardan biri saldırıya uğrarsa, diğeri tarafsızlığını koruyacak; her iki taraf, diğer devletlerle, birbiri aleyhine bir ittifak ya da siyasi içerikli bir anlaşma yapmayacak ve diğer devletlerle imzacı ülkelerden birine karşı girişilmiş düşmanca bir eyleme katılmayacaktı. Üç yıl için geçerli olan antlaşma, daha sonra 1929 ve 1931 yıllarında imzalanan protokollerle sürdürüldü; 7 Kasım 1935'te on yıl süreyle son kez uzatıldı. Ancak henüz II. Dünya Savaşı bitmeden SSCB, 19 Mart 1945 tarihinde Türkiye'ye bir nota vererek, 7 Kasım 1945'te süresi bitecek olan antlaşmanın bu tarihten sonra geçersiz olacağını bildirdi.
Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması
11 Mart 1927 tarihinde Ankara'da ticari iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla Ticaret ve Seyrisefain (deniz ulaşımı) Antlaşması imzalanmıştır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi
Çanakkale ve İstanbul Boğazlarından geçiş rejimini ve boğazlar bölgesinin güvenliği konularını düzenleyen sözleşme tarihinde imzalanmıştır. 1923'te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesinin yerine geçmiştir. 20 Temmuz 1936 tarihinde Türkiye, Bulgaristan, Fransa, Büyük Britanya, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği ve Yugoslavya tarafından imzalanan antlaşmayla Türkiye'nin kısıtlanmış hakları iade edilmiş ve boğazlar bölgesinin egemenliği Türkiye'ye geçmiştir.
Bu sözleşme Türk-İngiliz ve Türk-Sovyet ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştur. Türk-İngiliz yakınlaşması bu konferansta en önemli gelişmesini kaydetmiştir. İngiltere'nin yardımıyla Türkiye Boğazlar Rejimi'ni bu derece kendi lehine değiştirebildi. İngiltere'nin Türkiye'ye yardımının nedeni İtalya'nın Doğu Akdeniz bölgesinde ortaya çıkardığı tehditten doğmuştu. Böyle bir tehdite karşı İngiltere Türkiye'yi kendine dayanak görmüştür. Bu tür tehditler karşısında Türkiye, askerî güç bakımından nispeten zayıf bir Sovyetler Birliği yerine, özellikle denizlerde kuvvetli olan İngiltere ile birlikte davranmaya başladı. Nitekim Montrö'den sonra Türk-İngiliz ilişkileri daha hızlı gelişmeye başladı.
İşbirliğinin sonuçları
Sovyet Rusya savaşın sonunda komünizm rejimini Anadolu'ya ihraç edememiş olsa da, temel güvenlik hedefini gerçekleştirmişti. Zira, Türkiye'nin zaferi Sovyetler Birliği'nin güvenlik ve geleceğini çok yakından ilgilendiriyordu. Şayet Türkiye yenilseydi Anadolu büyük Yunanistan ve Ermenistan devletleri yoluyla İngilizlerin nüfuzuna girecek ve İngiltere Yakın Doğu'daki hakimiyetini arttıracak, Sovyetleri güneyden kuşatacaktı. Millî mücadelenin ihtiyaç duyduğu dış kaynağı Batı'da bulma olanağı olmaması gerçeği, Ankara Hükûmeti'ni Rusya ile ilişki kurmaya zorlamıştır. Nitekim Mustafa Kemal durumu şöyle açıklamıştır:
Türk Kurtuluş Savaşı sonrası
Türk Kurtuluş Savaşı TBMM Hükûmeti'nin zaferiyle sona erip Türkiye Cumhuriyet rejime geçtikten sonra da iki ülke arasında olumlu gelişmeler devam etti.
Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında geliştirilen iyi ilişkiler, Sovyetler Birliği ile Türkiye'nin uzun yıllar stratejik olarak dost iki komşu devlet olmalarının başlıca temelini oluşturmuştur.
Türkiye'de işçi sınıfı çok az gelişmişti. Hatta burjuva sınıfı bile henüz güçlenememişti. Dolayısıyla Almanya ve İngiltere gibi gelişmiş ülkelerin aksine genç Türkiye devletinde komünizmin yerleşebilmesi bir yana, komünist fikirlerin güçlenebilmesi için bile koşullar elverişli değildi. Bu nedenle, Sovyetler Birliği'nin komünizm rejimini Türkiye'ye ihraç etme isteği, bazı çabalar olsa da, sınırlı kalmak durumundaydı. Bu da ortak hasım devletlere karşı iki devletin birlikte hareket etmelerinde kolaylık sağlamaktaydı. Zaten Sovyetler Birliği'nin önceliği Anadolu'da hasım bir devlet veya emperyalist işgal altında bir uydu devlet kurulmamasıydı.
Musul Sorunu, İngiltere'nin Milletler Cemiyeti üzerindeki etkisiyle Türkiye aleyhine sonuçlandırıldı. Musul çevresinin Irak'a ait olduğu karar altına alındı. Kararın ardından Türkiye ile Batılı ülkeler arasındaki gerilim yeniden tırmandı. İngiltere ve İtalya tehdit mesajları vermeye başlamıştı. Bir yandan da 16 Ekim 1925 tarihinde Almanya'nın da eski düşmanlarıyla birlikte olduğu 7 Batılı ülke, saldırmazlık maddesini de içeren Locarno Antlaşmaları'nı imza ettiler. Bu gelişmeler iki yalnızlaşan ülke olan SSCB ve Türkiye'nin birbirine daha da yakınlaşmasına neden oldu. İki ülkenin bu gelişmelere dolaylı yanıtı, Paris'te Sovyet Dışişleri Bakanı Çiçerin ile Türkiye Dışişleri Bakanı Dr. Tevfik Rüştü (Aras) tarafından imzalanan yeni bir dostluk antlaşması ile oldu.
Spor
İki ülke arasındaki dostluk spor alanına da yansıdı. Her ikisi de 1920'li yıllarda kurulan millî futbol takımlarından Sovyetler Birliği millî futbol takımı ilk maçını Türkiye millî futbol takımı ile 16 Kasım 1924 yılında Moskova'da oynamış, maç Sovyetler Birliği'nin 3-0'lık galibiyeti ile sona ermiştir.
İlişkilerin gelişmesi
Mustafa Kemal'in komünüzme karşı olduğunun bilinmesine rağmen 1925 yılında Tevfik Rüştü Aras ve Georgi Çiçerin tarafından imzalanan 20 yıllık bir dostluk ve işbirliği antlaşması daha yapıldı. Antlaşmayla ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi sağlandı. Türkiye'nin sanayileşme programına ilk kredi ve teknik yardımlar Sovyetlerden gelmiştir.
İsmet İnönü'nün Moskova ziyareti
1930'lu yıllarda Türkiye ve Sovyetler Birliği ile Türkiye arasında diplomatik yakınlaşma sürmekteydi. Başbakan İsmet İnönü 25 Nisan - 10 Mayıs 1932 tarihleri tarihleri arasında bulunduğu Rusya'da Josef Stalin ve diğer yöneticilerle görüşmeler yaptı. Siyasi yönünün yanında iktisadi ve sanayi yönü de bulunan seyahat heyetinde Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, CHP Genel Sekreteri Recep Peker, Ziraat uzmanı sıfatıyla Yozgat Milletvekili Tahsin Coşkan, İstanbul Milletvekili Alaettin Cemil Topçubaşı, İktisat Vekâleti Sanayi Umum Müdürü (eski milletvekili) Ahmet Şerif Önay, Maarif Vekâleti Millî Talim ve Terbiye Dairesi Reisi İhsan Bey ve Uşak Şeker Fabrikası müdürü Remzi Bey bulunuyordu. İnönü Moskova'ya gitme amacını şu şekilde izah etmektedir; "... Rusya’dan komünist değil, fakat daha şuurlu olarak geliyorum. Türkiye’nin iktisat ve inşa planını yapmak, inkılap fırkasını komünist ve faşist, yani eski nizamdan yeni nizama geçen memleketlerin fırkalarından örnek alarak kurmak, bürokrasi yerine ihtilalci yöntemler almak, hiç durmaksızın büyük yığının terbiyesine geçmek ..."
- İsmet İnönü
1932 yılında gerçekleştirilen Başbakan İsmet İnönü dönemindeki bu temas sonrasında, Türkiye Sovyetler Birliği'nden 10 milyon dolar karşılığında 14 milyon TL tutarında bir kredi aldı. Üstelik bu kredi hem faizsizdi, hem geri ödemesi 20 yıllık uzun bir dönem içine yayılmıştı, hem de Türkiye'den Sovyetlere ihraç edilecek mallarla ödenecekti. Bu kredi öncelikle Sümerbank'ın kurulması için kullanıldı.
Yine 1932 yılında Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olma sürecinde de dolaylı yönden Sovyetler Birliği'nin olumlu etkisi görülecekti.
Sovyet heyetinin Türkiye ziyareti
Dünyada da yankı uyandıran ziyaret, İstanbul'dan başlayıp, Ankara, Kayseri, Eskişehir, Bursa üzerinden İzmir'de sonlanan 13 günlük kapsamlı biçimde düzenlenmişti. Bu ziyaretin en somut sonuçlarından biri Kayseri'de bir bez fabrikasının kurulması oldu. Ayrıca bu ziyaretin anısına Sovyet Hükûmeti Türkiye ordusuna dört adet teyyare hediye etmişti. 29 Ekim günü yapılan merasim ve şenliklere katıldıktan sonra heyet o geceki baloya da katılır. Baloy birlikte gelen iki devlet adamından Voroşilov'un Rus Halk danslarından Kazaska yapması üzerine Atatürk de zeybek oynar. Gecede dünyanın yeni bir savaşın eşiğinde olduğu konusunda görüş alış verişleri yapılır. Bunun üzerine Voroşilov Atatürk'e tarihi sözünü söyler:
Ortak belgesel: Türkiye'nin Kalbi Ankara
Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. kuruluş yıldönümü dolayısıyla Atatürk'ün isteği üzerine Sovyetler Birliği'ne ısmarlanan ve Sovyet yönetmenlerce bir yıl sonra 1934 yılında yapımı tamamlanan Türkiye'nin Kalbi Ankara belgeseli çekilmiştir.
İlişkilerin zayıflaması
İki devlet arasındaki işbirliği II. Dünya Savaşı’na kadar devam etmiştir. Her iki genç devletin siyaset ve stratejilerindeki farklılıklar, çok zaman geçmeden ihtilafların çoğalmasına neden oldu. Hatta anlaşmazlıklar II. Dünya Savaşı sonlarına doğru Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki toprak iddialarına kadar vardı. Sonunda Türkiye 1952 yılında NATO'ya da katılınca iki devlet tam anlamıyla karşı kutuplar içinde yer almaya başladı. Ertesi yıl yılında Stalin’in ölümünün ardından, Sovyet Hükûmeti ABD’ye, Türkiye ile dostluk ilişkilerini geliştirmenin bir parçası olarak, Türkiye üzerindeki toprak taleplerinden vazgeçtiğini açıkladı.
Dönemi konu alan bazı eserler
1933 yılında Türkiye Hükûmeti, ikili ilişkilerin kurulması ve geliştirilmesine verilen hizmetlerinden dolayı İzmir şehrinin bir sokağına Kliment Voroşilov'un adının verilmesine karar vermiştir. Voroşilov'un İzmir ziyareti anısına belediye meclisinin kararıyla İzmir'deki büyük bir caddeye Kasım 1933'te "Voroşilof Caddesi" adını verdi. Caddenin daha sonra günümüzdeki Plevne Bulvarı olarak değiştirilmiştir. Ayrıca Voroşilov'a İzmir'in fahri hemşehrisi unvanı verildi.
Taksim Cumhuriyet Anıtı
İstanbul Taksim Meydanı'nda 8 Ağustos 1928 tarihinde açılan Taksim Cumhuriyet Anıtının güney yüzünde sivil giysileri ile Mustafa Kemal Atatürk yanında İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak, askerler ve halkla birlikte betimlenerek genç Türkiye'nin kuruluşu canlandırılmaktadır. Atatürk'ün ardında bulunan Sovyet general Mihail Frunze ve Kliment Voroşilov'un heykeli, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'ye yapılan Sovyet yardımına duyulan minnettarlığı simgeler. İki genç heykeltıraş Hadi (Bara) Bey ve Sabiha (Bengütaş) Hanım'ın yardımıyla İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica tarafından taş ve bronz kullanılarak gerçekleştirilen heykelin yapımı iki buçuk yıl sürmüş, mali kaynak için halktan bağış toplanmıştır. Ağırlığı 84 tonu bulan anıt Roma'dan İstanbul'a gemi ile getirilmiştir.
Anıttaki bu iki heykelin sözü edilen iki Sovyet vatandaşına ait olmadıkları iddiası da bulunmaktadır.
Türkiye'nin Kalbi Ankara
Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarına ait önemli görsel materyallerinden biri olan Türkiye'nin Kalbi Ankara belgeseli 1933 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin 10. kuruluş yıldönümü dolayısıyla Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği üzerine Sovyetler Birliği'ne ısmarlanmıştır. Sovyet yönetmenlerce bir yıl sonra 1934 yılında yapımı tamamlanan siyah beyaz belgesel filmin yönetmen ve senaristleri Sergey Yutkeviç ve Lev Arnştam idi.
Belgesel, Sovyetler Birliği Milli Savunma Bakanı Kliment Voroşilov’un başkanlığını yaptığı bir Sovyet delegasyonunun Türkiye'nin Moskova büyükelçisinin eşliğinde vapurla önce İzmir sonra da İstanbul'a gelişleri sırasında halk tarafından coşkulu karşılanış görüntüleriyle başlar. Ardından bozkırın ortasında henüz inşa hâlindeki başkent Ankara’ya ilişkin görüntüler yer alır. Filmin Ankara bölümü görüntülerinde ağırlıklı olarak onuncu yıl kutlamaları vardır. Anadolu bozkırının dört bir yanından Ankara’ya doğru yürüyen izciler, askerler, gaziler, köylüler, hipodromdaki coşkulu geçit resmî, ayrıca Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak da görüntülenirler. Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye-Sovyetler Birliği dayanışmasının da vurgulandığı filmin ara yazıları Rusçadır. Ham hali 134 dakika olan filmin kurgusu Moskova'da yapılmış ve kurgu sonrası filmin süresi 56 dakikaya inmiştir.
Filmin Türk bestecileri arasında Ekrem Zeki Ün ve Cemal Reşit Rey de vardır. Filmin müzikleri Leningrad Filarmoni Orkestrası ve Ankara Konservatuvarı Orkestra ve Korosu seslendirmiştir. Filmde İstiklâl Marşı'nın yanı sıra Enternasyonal Marşı da birkaç sahnede yer alır.
Belgesel film, Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nin izni ve İstanbul Araştırmaları Vakfı'nın katkılarıyla NTV Tarih dergisi tarafından VCD formatına dönüştürülerek, derginin Ağustos 2010 sayısıyla birlikte dağıtılmıştır. Film ayrıca Ağustos 2008 tarihinde Cumhurbaşkanlığı web sitesine de eklenmiştir.
Aziz Bülent Öncel
Aziz Bülent Öncel (d. 1944, Şanlıurfa), Türk siyasetçidir.
Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dış Ticaret Bölümü mezunudur. Ticaret Bakanlığı Dış Ticaret Uzmanlığı, Çiftçilik, Hür Demokrat Parti Kurucu Üyeliği, Türkiye Büyük Millet Meclisi XVII. ve XVIII. Dönem Şanlıurfa Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve dört çocuk babasıdır.
Toplukonak, Şebinkarahisar
Toplukonak, Giresun ilinin Şebinkarahisar ilçesine bağlı bir köydür.
Nikola Pašić
Nikola Pašić (31 Aralık 1845 - 10 Aralık 1926), 1891 ve 1918 yılları arası toplam 5 kez Sırbistan Başbakanlığı yapmış ve 1918-1926 yılları arasında da 3 defa Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı'nın başbakanı olarak görev yapmış Sırp siyasetçi.
Toplukonak, Şebinkarahisar
Tarihçe
Köyün eski adı, 1522 ve 1916 yılı kayıtlarında Karagevezid olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Giresun il merkezine 143 km, Şebinkarahisar ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır. Köy, Şebinkarahisar'ın kuzeydoğusunda olup, numaralı Tokat-Bayburt (Şebinkarahisar-Alucra) devlet yoluna 4,2 km.'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
Nikola Pašić
Orta hâlli bir tüccarın oğluydu. Belgrad'da mühendislik öğrenimi gördü. Ardından Zürih Politeknik Okulu'nu bitirdi. Zürih'te bulunduğu yıllarda tanıştığı Mihail Bakunin'in etkisiyle siyasetle ilgilenmeye başladı. 1873'te Sırbistan'a döndükten sonra Svetozar Marković önderliğindeki sosyalist gruba katıldı ve Oslobodjenje gazetesinin yayın yönetmenliğini üstlenerek Marković'in görüşlerinin yayılması için çalıştı. Aynı dönemde Prens Milan Obrenović'in (1882-1889 arasında Sırbistan kralı IV. Milan) despotik yönetimine karşı mücadele amacıyla siyasete atılmaya karar verdi. 1878'de meclise seçildikten sonra muhalefetin önderliğini üstlenerek ülkede parlamenter demokrasinin kurulması için mücadele etti. 1881'de Radikal Parti'nin kuruluşunda görev aldı.
Radikallerin 1883'te Zajećar'da Milan yönetimine karşı başlattıkları ayaklanma baskıların daha da yoğunlaşmasına ve birçok Radikal önderin ağır biçimde cezalandırılmasına yol açtı. Ülkeden kaçmak zorunda kalan Pašić, Milan'ın 1889'da oğlu Aleksandar lehine tahttan çekilmesi üzerine sürgünden döndü ve hemen ardından Parlamento (Skupština) başkanlığına seçildi.
1899'da Milan'a karşı düzenlenen başarısız suikast girişiminden sonra birçok Radikal Parti üyesiyle birlikte ölüm cezasına mahkûm edilen Pašić sonradan bağışlandı.
Aleksandar'ın kanlı bir hükûmet darbesiyle devrilip Karayorgiyeviç hanedanından I. Petar'ın başa geçtiği 1903'ten sonra, Pašić Sırbistan'ın en güçlü devlet adamı durumuna geldi. Aralık 1904-Mayıs 1905 ve Mayıs 1906-Haziran 1908 arasında başbakanlık ve dışişleri bakanlığı, Ekim 1909'dan yerini en büyük siyasi rakibi Milovan Milovanović'e bıraktığı 1911'e değin de başbakanlık görevini yürüttü. 1912'de yeniden başbakan ve dışişleri bakanı oldu.
Pašić I. Dünya Savaşı boyunca sürgündeki Sırbistan hükûmetinin başkanlığını yürüttü. Koalisyon hükûmetinin 1917'de dağılmasının ardından yalnızca Radikallerden oluşan bir hükûmet kurdu. Rusya'da Çarlık rejiminin yıkılmasıyla (1917) konumu daha da zayıflayan Pašić, Sırplar arasındaki birliği öne çıkaran tutumundan vazgeçerek Slavların kurduğu, Ante Trumbić önderliğindeki Yugoslav Komitesi'yle eşit koşullarda görüşmeyi kabul etmek zorunda kaldı. Görüşmelerin sonucunda, savaştan sonra birleşik bir Yugoslav devletinin kurulmasını öngören Korfu Bildirisi (Temmuz 1917) imzalandı. Sırbistan ve Güney Slav eyaletleri 1 Aralık 1918'de Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı adı altında birleşti.
1921'de yeniden başbakanlığa atanan Pašić, Sırpların ülkede yaşayan öteki milliyetler üzerindeki hegemonyasını onaylayan ve güçlü bir monarşi yönetimi altında son derece merkezi bir yönetim yapısı oluşturan yeni anayasanın yürürlüğe girmesini sağladı. 1921 kışında Demokratları hükûmetten uzaklaştırarak bütünüyle Radikallerden oluşan bir kabine kurdu. Mart 1923'teki seçimlerde çoğunluğu elde edimediyse de muhalefetin zaaflarından yararlanarak görevde kalmayı başardı. Temmuz-Ekim 1924 arasında iktidar olan Ljubomir Davidović başkanlığındaki koalisyon hükûmetinin dağılmasının ardından bir kez daha başbakan oldu. Ama Kral Aleksandar'la ve merkeziyetçi yönetime karşı çıkan Hırvat ve Slovenlerle ilişkileri giderek gerginleşti. Şubat 1925'te parlamentoyu feshederek Stjepan Radić'i ve Hırvatistan Köylü Partisi'nin öteki önderlerini hapse attırdı. Aynı yıl Radić'le geçici olarak iş birliğine girdiyse de istikrarlı bir hükûmet kurmayı başaramadı. Yönetimin merkeziyetçi yapısını daha da güçlendirmeye yönelik eğilimlerinin Radić tarafından kamuoyu önünde açıkça eleştirilmesi üzerine, Mart 1926'da istifa etmek zorunda kaldı.
Andorra arması
Andorra arması, Andorra'nın resmî devlet armasıdır.
Armanın en dışında altın sarısı renkte bir süsleme ve süslemenin üstünde Latince Virtus Unita Fortior (Türkçe: Erdem birlikle güçlenir) yazmaktadır. İç kısmında bir kalkan ve bu kalkanın içinde Andorra tarihi boyunca etkisi görülen dört geleneksel sembol bulunur. Arma ayrıca Andorra bayrağında da bulunmaktadır.
MTV (Birleşik Krallık ve İrlanda)
MTV, Viacom tarafından işletilen 24 saatlik genel eğlence kanalı. Birleşik Krallık ve İrlanda'da izlenilebilmektedir.
Lazarevac
Lazarevac Sırbistan'ın başkenti Belgrad'ı oluşturan 17 belediyeden biri ve şehrin bir kasabasıdır. Adı Orta çağ'daki Lazar Hrebeljanović'ten gelir. Ülkenin Šumadija bölgesinde bulunur.
Göllüce, Akıncılar
Göllüce, Sivas ilinin Akıncılar ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün adı, 1901 yılı kayıtlarında Abana olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Sivas il merkezine 184 km, Akıncılar ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.
KazMunayGaz
KazMunayGaz (Türkçe: KazMunayGaz, Kazakça: ҚазМұнайГаз) Kazakistan Cumhuriyeti'nin devlet petrol ve gaz şirketidir. 2002 yılında, Kazakoil ile Petrol ve Doğal Gaz Taşıma şirketleri birleştirilerek kurulmuştur. Genel merkezi Jastar Parkı önünde yer almaktadır.
Heilsbronn
Heilsbronn, Almanya'da Bavyera eyaletinde yer alan bir şehirdir. Nüfusu 31 Aralık 2010 sayımlarına göre 9,020 kişidir.
Mladenovac
Mladenovac (Sırpça: Младеновац, ) Sırbistan'ın başkenti Belgrad'ı oluşturan 17 belediyeden biri ve şehrin bir banliyösüdür.
Mahalleler
Banliyö
Borat Sagdiyev
Borat Margaret Sagdiyev (Kazakça: Борат Маргарет Сағдиев, Borat Margaret Sağdıev), Sacha Baron Cohen'in ilk kez "Da Ali G Show" adlı programında tanıttığı kurgusal bir Kazak gazeteci ve televizyon muhabirinin adıdır. Borat'ın Türkiye'den çıkarak tüm dünyada ilgi toplamayı başaran İnternet Mahir (Mahir Çağrı) ile şaşırtıcı benzerlikler taşıdığı iddia edilmektedir.
Biyografi
Programda anlatılanlara göre Borat'ı kısaca söyle tanıtmak mümkün: Borat, Kuçzek 1972 doğumlu Kazak Asimbala Sagdiyev ve Tecavüzcü Boltok'tan olma bir muhabir. Tecavüzcü Boltok aynı zamanda kendisinin dedesi. Dediğine göre annesi ile arası pek iyi olmadığından annesi Boltok yerine hep başka birinin kendisine tecavüz etmiş olmasını dilermiş. Aynı zamanda Mariam Tulyakbay'ın da kocası.
Borat'ın Kazakistan'ın en iyi dördüncü fahişesi olan Natalya adında bir kız kardeşi ve Bilo adında kapalı bir yerde tutularak yaşayan erkek kardeşi var.
Borat Astana Üniversitesinde İngilizce, gazetecilik ve salgın araştırmaları üzerinde çalışmış. Birden fazla evlilik yapmış. İlk eşi Oksana Sagdiyev aynı zamanda kuzeni ve Nursultan Tulyakbay tarafından ayı sanılarak öldürülmüş. Borat buna fazla üzülmemiş hatta sevinmiş çünkü yeni bir karısı daha olabilmiş. Evlilik dışı ilişkilerini sürdürdüğü bir kız arkadaşı, bir metresi ve bir fahişesi var. Üç tane çocuğu var: Bilak, Biram ve Hooeylewis. 17 tane de torunu var.