cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İlhan Mansız
Samsunspor
Samsunspor için ilk maçına UEFA Intertoto Kupası'nda Lyngby karşısında çıktı. Samsunspor rakibini 3-0 yenerken, devre arasında oyuna giren İlhan, üç dakika sonra Samsunspor için ilk golünü attı. Sezon öncesindeki bu turnuvada Samsunspor, yarı finale kadar çıkmayı başardı. 8 Ağustos 1998'de Kocaelispor karşısında çıktığı maç ile de ikinci kez 1. Lig'e merhaba dedi. 29 Ağustos'ta Fenerbahçe'ye attığı gol 1. Lig'deki ilk golü oldu. İlk sezonunu 27 maçta 4 gol ile kapadı.
1999-2000 sezonunda Samsunspor'da daha çok forma şansı bulmaya başladı. Bir yandan da gol sayısını arttırıp 10 gole ulaştı. Bir sonraki sezonda ise 31 maçta 12 gol attı. Sezon için Antalyaspor'a ve Adanaspor'a hat-trick yaptı.
Beşiktaş JK
Samsun'da 3 sezon boyunca son derece başarılı bir performans gösteren İlhan Mansız, Samsunspor ile sözleşmesinin bitmesi üzerine 2001-02 sezonu için Galatasaray ile sözleşme imzaladı. Fakat daha sonra Beşiktaş'ın daha cazip bir teklif yapması üzerine Galatasaray ile sözleşmesi bulunmasına rağmen, Beşiktaş'a da imza attı. Dönemin Beşiktaş yönetiminin Galatasaray'a ricası üzerine, Galatasaray İlhan'ı şikâyet etmekten vazgeçti ve olaylı bir şekilde Samsunspor'dan takım arkadaşı Tümer Metin ile beraber Beşiktaş'a transfer oldu.
Beşiktaş'ta ilk sezonu olan 2001-2002 sezonunda başarılı performansını sürdürdü. İlk maçında Trabzonspor karşısında sahaya ilk 11'de çıkan futbolcu, 23. dakikada sakatlanıp sahayı terk etmek zorunda kaldı. Bir hafta sonra ise Bursaspor karşısında sahaya yine ilk 11'de çıkan futbolcu, 2-2 biten maçta Beşiktaş'ın 2 golünü de kaydedip beraberliği getiren isim oldu. Sezon içinde Malatyaspor'a hat-trick yaptı. Sezon boyunca attığı 21 golle, Galatasaray'dan Arif Erdem'le birlikte gol krallığına ulaştı. Bu sayede millî takıma kadar yükseldi.
FIFA Dünya Kupası sonrası uzun süren sakatlıklar serisi başladı ve 2002-2003 sezonunda uzun süre Beşiktaş'ta kadroya giremedi. Ancak sezon ilerledikçe düzeldi ve gollerle buluşmaya başladı. Özellike Türkiye Kupası çeyrek finalinde Gençlerbirliği ile oynanan ve Beşiktaş'ın uzatmalarda 4-3 kaybettiği maçta attığı 3 golle ve gösterdiği performans ile Beşiktaş tarihine adını yazdırdı. Sezonu, çeyrek finale kadar çıktıkları UEFA Kupası'nda iki, Türkiye Kupası'nda dört, ligde ise yedi golle kattı. Sezon sonunda kariyerindeki ilk lig şampiyonluğuna ulaştı.
2003-04 sezonuna çok iyi başlayan futbolcu, ligdeki 13 maçta 8 gol kaydetti. O sezon attığı goller dışında gördüğü kırmızı kartlarla da dikkat çekti. 1 Ekim 2003'te Beşiktaş'ın deplasmanda Chelsea ile oynadığı UEFA Şampiyonlar Ligi grup maçında düdükten sonra topa vurması nedeniyle gördüğü iki sarı kart nedeniyle 51. dakikada kırmızı kartla takımını 10 kişi bırakmıştı. 25 Ocak 2004'te Beşiktaş'ın 5 kırmızı kart gördüğü meşhur Samsunspor maçında son kırmızı kartı görerek Beşiktaş'ın hükmen mağlup olmasına neden oldu. Şubat ayında Beşiktaş'a veda eden futbolcu, Beşiktaş formasıyla ligde 58 maçta 36 gol atma başarısını göstermiştir.
Vissel Kobe
İlhan Mansız, 2003-04 sezonunun devre arasında kendisini FIFA Dünya Kupası'ndaki performansından beri takip eden Japon takımı Vissel Kobe'ye 4,5 milyon dolar karşılığında transfer oldu. 13 Mart 2004'te Kobe'nin Jef United karşısında oynadığı maçta ilk kez forma giydi. Mansız, bu maç boyunca taraftarlardan ve basından büyük ilgi gördü ve kendisi için tribünlere Türk bayrağı asıldı. Ancak ikinci maçından sonra sakatlık geçirip Haziran ayına kadar sahalardan uzak kaldı. Sezon sonunda bir maç daha oynayan futbolcu, ayın sonunda ülkeye uyum sağlayamadığını açıklayarak takımdan ayrıldığını açıkladı.
Hertha Berlin
2004-05 sezonuna sakatlığı nedeniyle takımsız başlayan Mansız, 30 Kasım 2004'te Bundesliga ekibi Hertha Berlin ile anlaşıp Almanya'ya geri döndü. Sözleşme imzalamadan önce takım ile bir süre antrenmanlara çıktı. Bu dönemde de ufak sakatlıklar yaşayan futbolcu, Mayıs ayında Hertha Berlin'in Almanya üçüncü liginde mücadele eden ikinci takımı ile bir maça çıktı. Bu maçta sahaya ilk 11'de çıkan forvet, 58. dakikaya kadar forma şansı bulabildi. Haziran ayı sonunda İlhan Mansız'ın Berlin ekibi ile sözleşmesi feshedildi.
Ankaragücü
2005-2006 sezonunda sakatlığı geçti ve sezon başında MKE Ankaragücü'ne transfer oldu. Ankaragücü'nde oynadığı 9 maçta 4 gol atarak başarılı bir performans sergiledi. Futbol kariyerindeki son resmî golünü MKE Ankaragücü formasıyla 30 Ekim 2005 tarihinde oynanan Süper Lig maçında Beşiktaş'a attı. Bu golün ardından sevinmeyerek eski takımına saygısını gösterdi. 17 Aralık 2005'te Sivasspor karşısında çıktığı maç, profesyonel kariyerinin son karşılaşması oldu. Devre arasında takım ile yollarını ayırdı.
Futbola dönme çabaları
Şubat 2006'da Almanya'da geçirdiği trafik kazası nedeniyle futbolu bıraktığını açıkladı. Ancak daha sonra önce ABD'de sonra da Ankara'da futbola geri dönmek için antrenmanlara başladı. 7 Haziran 2008 tarihinde Japonya'da oynanan bir gösteri maçında Jose Mourinho'nun teknik direktörlüğünü yaptığı Dünya karmasında forma giyen Mansız, 2-0 geriye düşen takımına 2-2'lik beraberliği getiren golleri atarak formunu koruduğunu gösterdi. 11 Ağustos 2008 yaptığı açıklamada futbola yavaş yavaş yaklaştığını söyleyerek, 2009-2010 sezonunda futbol oynayabileceğini söyledi. Mansız, "Sakatlığımla ilgili şu anda Almanya'da tedavim devam ediyor. Hem antrenman hem de tedavi programlarını aksatmadan İzmir'de dizi çekimlerine gidiyorum. Bu çalışma temposunda yaklaşık olarak iki devre arasında bir takımla antrenman çalışmalarına gelmiş olacağım. Futbola yavaş yavaş yaklaşıyorum. Yaklaşık 2 senedir futboldan uzak kaldım. Hiç kimse 2-3 ay içinde futbola dönmemi bekleyemez. Gerçekçi olursak en erken bundan sonraki sezonda futbola dönebileceğimi düşünüyorum" açıklamasını yaptı.
2009 yılının Temmuz ayında futbola yeniden dönme çabası içinde 1860 Münih ile deneme antrenmanlarına çıktı ve oynadığı ilk hazırlık maçında gol attı. İkinci hazırlık maçında iki gol birden atarak eski günlere dönüşünün sinyallerini verdi ancak 1860 Münih kulübü İlhan Mansız'la anlaşma imzalamadı. İlhan Mansız da bunun üzerine 2009 Ekim'inin sonunda futbola veda ettiğini açıkladı.
Millî takım kariyeri
21 kez Türkiye A millî futbol takımı'nın formasını giyen İlhan Mansız, bu maçlarda toplam 7 gole imza atmıştır.
Mansız, 2004 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerinde de tercih edilen futbolculardan oldu. Yükselme play-off'una kalan Türkiye'nin iki play-off maçında da 90 dakika sahada kalıp bir gol kaydetse de Türkiye kendi sahasında Letonya ile 2-2 berabere kalarak turnuvaya katılma hakkını kaybetti. Bu maç da Mansız'ın Türkiye formasını giydiği son maç oldu.
Oyunculuk kariyeri
2007 yılında Doktorlar dizisinde İlhan Mansız, kalp rahatsızlığı olan Ömer Güven adlı zengin bir adamı canlandırmıştır. Ömer karakteri geçirdiği kalp nakli ameliyatından bir süre sonra hayatını kaybetmiş, tüm mal varlığını hastanede aşk yaşadığı Dr. Zeynep karakterine bırakmış, Dr. Zeynep de bu parayla, hastanenin içinde, yoksul insanların ücretsiz tedavi görebilecekleri ve "Ömer Güven Polikliniği" adını taşıyan bir poliklinik kurmuştur.
NGC 4351
NGC 4351, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Yelken takımyıldızı yönünde bulunur. SBab/P tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Alman astronom Heinrich d'Arrest tarafından 1863 yılında 27,94 cm (11 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
İlhan Mansız
Oyunculuk kariyeri
Daha sonra Show TV'deki Buzda Dans adlı buz pateni yarışmasına katılmış ve yarışmada birinci olmuştur. atv'de yayınlanan Para Taksi bilgi yarışması programında görev almıştır.
2008'de TRT 1'de yayımlanan Dalgakıran dizisinde İlhan Mansız aşk üçgeni ortasında kalan bir balıkçıyı canlandırdı.
Artistik patinaj
Mansız, 33 yaşında kız arkadaşı ve partneri olan eski patenci Slovak Olga Beständigová ile çift patenci olarak Buzda Dans programında yarıştı. Yarışmayı kazandıktan sonra Mansız, hedefinin 2014 Kış Olimpiyatları'nda Türkiye'yi temsil etmek olduğunu açıkladı. Mansız ve Beständigová, Almanya'da düzenlenen 2013 Nebelhorn Trophy'de yarıştılar ve ayrıca bu onlar için 2014 Olimpiyatları'ndaki son eleme fırsatı oldu. Olimpiyat Oyunları'ndaki çiftler kategorisini 19. ve son sırada tamamladılar.
Yine de, 2014 Avrupa Artistik Patinaj Şampiyonası için eleme amacıyla çalışmaya devam ettiler.
Hicaz
Hicaz (Arapça: اَلْحِجاز), Arap Yarımadası'nda günümüz Suudi Arabistan'ının batısında bir bölgedir. Hicaz kelimesi Arapça'da "engel, bariyer" anlamına gelir. Kızıldeniz boyunca kuzeydeki Ürdün'den güneydeki Asir bölgesine doğru uzanır.
Hicaz bölgesi, kutsal şehirleri Mekke ve Medîne'yi ihtivâ ettiği için İslâm âleminde önemli bir yere sâhiptir.
Tarihçe
Daha MÖ 6. yüzyılda, Babil'in Kaldeli kralları Tayma'yı yazlık başkent olarak kullanıyorlardı.
Hicaz, daha sonra merkezi Medain Salih olan Nebati Krallığı'na (MÖ 100-MS 200) bağlandı.
Sonradan Abbâsilerin, 1258'de de Mısır'daki Memluklar'ın denetimine girdi. 1517'de Osmanlıların eline geçti ve merkezi Mekke olan Medîne ve Cidde yanında Hicaz'la berâber üç sancaklı bir eyalet yapıldı. Eyaletin yönetimi, Mekke şeriflerinin elindeydi.
Ama 19. yüzyıl başlarındaki dinsel ayaklanmalarla bu durum değişti; kutsal kentler Mekke ve Medîne, Vahhâbîler'in saldırısına uğradı. Osmanlılar 1845'ten sonra Hicaz'ı doğrudan yönetmeye başladılar ve topraklarını birleştirmek amacıyla 1900-1908 arasında Şam'ı Medîne'ye bağlayan Hicaz Demiryolu'nu yaptırdılar. I. Dünya Savaşı sırasında 1915'te, İslam Peygamberi Muhammed'in soyundan geldiğini ileri süren Şerif Hüseyin bin Ali, Osmanlı yönetimine başkaldırarak demiryolunun bir kısmını yok etti ve kendini Hicaz kralı ilân etti. Hüseyin, Vehhâbîlerin başkaldırması üzerine 1924'te tahttan çekildi. Yerine geçen oğlu Ali de 1925'te aynı nedenle tahtı bırakarak ülkeden ayrıldı.
İlk Suûdî Devleti, Hicaz bölgesine de hükmediyordu. Necd Sultanı II. Abdülaziz 1926'da Hicaz kralı unvânını aldı. 1932'de de Hicaz, Necd ve onun denetimi altındaki öteki bölgeleri birleştirerek Suudi Arabistan Krallığı'nı oluşturdu.
Bugün Hicaz
Bölgenin bir zamanlar altın madenciliğine dayalı olan ekonomisinin temelini bugün hac gelirleri, özellikle Cidde'de yoğunlaşmış olan hafif sanayiler, ticaret, sınırlı hurma ve tahıl üretimi ve Arabistan'ın doğusundaki petrol yataklarından elde edilen zenginlik oluşturur. Mekke ve Medîne dışındaki başlıca kentler Kızıldeniz'in en büyük limanı Cidde, bir sayfiye olan Ta'if ve Medîne'nin limanı Yenbu'dur.
Stepan Petriçenko
Stepan Maksimoviç Petriçenko (1892-2 Haziran 1947), Anarko-sendikalist Rus Devrimci. Üçüncü Rus Devrimi'nin en bilinen simalarından, Naissaar Askerler ve Kale İnşaatçıları Sovyet Cumhuriyeti'nin başı, Kronstadt Ayaklanması lideri ve Kronstadt Komünü lideri. Vladimir Hapishanesi'nde SSCB/Rusya SFSC'de idam edilmiştir.
Uzun dönemli değişen
Uzun Dönemli Değişenler (LPV - Long-Period Variables) olarak da bilinen değişen yıldızlar, oldukça iyi çalışılmış ve homojen bir grub oluşturan zonklayan kırmızı değişenlerdir. Uzun Dönemli değişenler, F Tayfsal sınıfında parlak ve dev yıldızlardır, ama pek çok C, S ve tayf sınıfı M olan kırmızı devler ve AGB devleri de vardır.
Bu grubun üyeleri üç kategoride incelenebilir: dönüşü ile ortaya çıkan değişimlerdir. Yıldız yüzeyindeki Güneş benzeri lekelerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Ancak lekelerin yüzeyde kapladıkları alanlar Güneş'dekinden daha büyük olmalıdır. Oluşan ışınım değişim genlikleri birkaç 0.01 kadir mertebesindedir.
Tuva Türklerinde kişi adları
Tuva Türkleri antroponimi (Rusça: Тувинские имена‎)— Tıva (Tuva) Türkleri tarafından kullanımı yaygın kişi adları çoğunlukla Türk dili, Tibet dili ve Rus dili menşelidir. Rusçadan da öbür Türk halklarında olduğu gibi faydalanılmıştır. Türkçe isimle birlikte Tibetçe eklentiler de görülür. Tıva dili, köken olarak Türk diline dayandığı için kişi adlarında Türk dili adların yaygın olduğu görülür. Misal olarak «Belek maa» — belek hediye manasına gelir. -maa eklentisi de Tibetçeden gelmiştir. Belekmaa şeklinde yazılır ve söylenir. Anay (Анай) 'kuzucuk', Belek 'armağan', Maadır (Маадыр) 'bahadır', Mergen (Мерген) 'bilge, akıllı', Çeçek (Чечек) 'çiçek', Чечен 'zarif' adları ve manaları böyledir.
Erkek kişi adları
Erkek adlarında yaygın olarak -ool (oğul) eki görülür.
B harfiylе başlayan adlar
Bааzаn-ооl Bаvuu Bаdаа Bаdı Bаdı-Lаmа Bаdırаа Bаdı-Sаgааn Bаdı-Sürün Bаzıp Bаzır-ооl Bаzır-Sаt Bаyır-ооl Bаyıskılаn Bаldаn Bаlçıy Bаlçıy-ооl Bаlçıp Bаlçır-ооl Bеgzi Bilçiir-ооl Bimbin Birlеy Biçеldеy Biçеmеy Biçеn-ооl Biçе-ооl Bоlаt Bоrааndаy Bоrаkаy Bоrbаk-ооl Buyan Buyandı Bürbü Bürbüjаl Bürbüjаp Bürbüldеy Bürbее Bürzеkеy
Ç harfiylе başlayan adlar
Çаvıdаk Çаkааr Çаmbаl Çаmzı Çаmzıry Çаmzırın Çаmıyan Çаnçıvаy Çаnçıp Çеdеr-ооl Çеçеk-ооl Çimbii Çimiy-ооl Çimit Çоrbаа Çеrеvе Çüldüm Çüldüm-Sürün Çürgüy-ооl Çılbаk-ооl Çımbа Çımdааn Çırgаl Çırgаl-bаy Çırgаl-ооl Çırtаy-ооl Çırtаk-ооl Çıçааn-ооl
E harfiylе başlayan adlar
Еdеr-ооl Еkеr-ооl Еnik-ооl Еrgil-ооl Еrеktоl Еrеnçin Еrеs Еrеs-ооl Еrеstоl Еrtinе
H harfiylе başlayan adlar
Hаyajık Hеrеl Hеrеl-ооl Hоjulаа Hоpuyaа Hоrlug-ооl Hоrun-ооl Hеvеnmеy Hеvеn-ооl Hеlçükpеn Hunаjık Hunаy-ооl Hurаgаndаy Hurаgаn-ооl Hügbеk Hülbüzеk Hülеrbеn Hülеr-ооl Hürеn-ооl
İ harfiylе başlayan adlar
İdаm-Sürüp İymаjаp
K harfiylе başlayan adlar
Kаjın-ооl Kаldаr-ооl Kаlzаn Kаmааdır Kаndаn Kançıır Kançııp-ооl Kаn-ооl Kаpşı-ооl Kаrа-ооl Kаrаşpаy Kеjikkеy Kеndеn Kеndеnbil Kеnin-Lоpsаn Kеrtik-ооl Kеtsil Kеtsil-ооl Kim-ооl Kоmbu Kоm6uy Kоmbuy-ооl Kоntsаy Kоngаr Kоngаr-ооl Kоnzаy Kоnzаy-ооl Kоtsаа Kоşkаr-ооl Körgеn-ооl Kungаа Kuşkаş-ооl Küdеrеk Küdеr-ооl Kündüp Kündüp-Sürün Kündü-Sаn
M harfiylе başlayan adlar
Mааdır-ооl Mаgааrtı Maksıp Mаndаrаа Mаnçın Mаnçın-ооl Mangır Mаnnаy-ооl Mаrtаа Mаrtааjık Mаspık-ооl Mаtpа Mеdееçi Mijit Mijit-ооl Mоlаmdаy Mоngаlbii Mоngul-ооl Möjüktüg Möngе-Bаyır Möngе-Dаlаy Möngün-ооl Munzuk Mındırıymаа Mındırıyaа
N harfiylе başlayan adlar
Nааdım Nаzın Nаzın-ооl Nаzınçаp Nаzıtı Nаydаn Nаydın Nаmdаk Nаmdаkаy Nаmdаrаа Nаmçаk Nаmçıl Nаmçılаk Nаmçı-ооl Nаtpit-Ооl Nоmzаt Nоrdup-ооl Nürzаt
O harfiylе başlayan adlar
Оydup Оydup-ооl Ооlаk Ооlаkkаy Ооlçukkаy Оpаy Оpаy-bоl Оrgu Оrlаn Оrlаn-ооl Оrtunаy Оrtun-Nаzın Оrtun-ооl Оrus-ооl Оskаl-ооl Оt-ооl Оttugаş Оttug-ооl Оttuk-ооl Оçur Оçurbааnаk Оçur-ооl Оyun-ооl
Ö harfiylе başlayan adlar
Ölçey Ölçey-ооl Önеr-ооl Örnügü
P harfiylе başlayan adlar
Pаdаn-ооl Pоbеd-ооlSаgааn
S harfiylе başlayan adlar
Sаgааn-ооl Sаg6аldаy Sаgdı Sаyın-ооl Sаyın-Hео Sаktı-Sürün Sаlçаk-ооl Sаmbа Sаmbаjık Sаmbаylık Sаmbаl Sаmbа-Lündün Sаmbuu Sаmbıy-ооl Sаmıyaа Sаndаk Sаndаn Sаndüu Sаndıy Sаndıy-ооl Sаndık Sаndıkçаp Sаnçаy Sаnçаt Sаpçаy Sаrbаа Sеvееn Sеgbе Sеdеn Sеdеn-Dаmbаа Sеdеnеy Sеdеn-ооl Sеdip Sеdip-ооl Sеdippеy Sеndi-Huurаk Sеngil Sеngildig Sеrji Sеrеkеy Sеrеn Sеrеn-Bаlçır Sеrеn-Dоrju Sеrеn-ооl Sеrее Sеrееdаr Siirin Siriin-ооl Sоdunаm Sоlааn-ооl Sоnаm Sоrulgа Suvаk Suvаkpit Suvаn-ооl Suvаn-Hоrluu Sumbаа Sumbааkаy Sumuyaа Sunduy Sunduy-ооl Sügdеrеk Sügdеr-ооl Sülçün-ооl Sür-ооl Sürünnеy Sürün-ооl Sırаt Sırbаy
Ş harfiylе başlayan adlar
Şааlı Şаvırаа Şаgdır Şаgdırjаp Şаgdrr-ооl Şаktаr Şаktаrjık Şаktаr-ооl Şаnnаа Şаrаvii Şоjul Şоjulçаp Şоydаk Şоydаn Şоylаа Şоy-Sürün Şоlbаndıp Şоmuktаy Şömbül Şuluu Şuluujаp Şuluukаy Şuluu-Mааdır Şuruzun Şügdür-ооl Şıdırаа Şımdаgаn Şırbаn Şıırаp
T harfiylе başlayan adlar
Tааn-ооl Tаvаkkаy Tаvаk-ооl tаrааçı Tаs-ооl Tоybu Tоybuhаа Tоylug-ооl Tоün Tеgüy-ооl Tеgüs Tеgüs-ооl Tеkеn-ооl Tеmür Tеmür-ооl Tümеn-Bаyır Tümеn-ооl Tümеtеy
U harfiylе başlayan adlar
Uvаngur Uynukkаy Uynuk-ооl Udümbаrаа
Y harfiylе başlayan adlar
Yandаy Yandаy-ооl, Yezutu Yendаn Yendаn-Sаmbuu Yenzuk Yenzаk
Kız kişi adları
Kökkıs (Turkuvaz kız), (Karakıs (kara kız), Saylıkmaa, Sıldısmaa (sıldıs, yıldız demek), Şuru (güzel), Şenne, Çeçekmaa, Aysuu (ay suyu), Anay (kuzu) , Seren, Sevil v.b.
Lovelorn
Lovelorn, Norveçli/Alman senfonik metal topluluğu Leaves' Eyes'ın ilk stüdyo albümüdür. 2004 yılında yayınlanmıştır. Bütün vokalleri Liv Kristine üstlenmiştir, fakat Alexander Krull'un brutal vokalleri de albümde yer almaktadır. Grup, albümde küçük bir kızın uykuya dalmasını, rüyasında bir adamın denizde intihar eden kız arkadaşını deniz kızları aracılığıyla aramasını ve en sonunda da bu rüyadan uyanmasını konu almıştır. Liv Kristine bu albüm üzerinde çalışılırken hamileydi ve albümün vokal kayıtları bittikten üç saat sonra bir bebek dünyaya getirdi.
Psikoz
Psikoz, düşünce ve duyunun ağır oranda bozulduğu zihin durumunu tanımlamakta kullanılan genel bir psikiyatri terimidir. Psikotik epizod geçiren hastalar halüsinasyonlar görüp, delüzyonel inançlar taşıyabilir (grandiyöz veya paranoid delüzyonlar gibi), kişilik değişiklikleri ve düşünce bozukluğu gösterebilir. Bir psikotik epizod gerçek ile bağlatının kopması veya zarar görmesi ile karakterizedir denilebilir. Gençlerde daha sık görülen psikoz ağır bir zihinsel hastalığın belirtisi olabilir.
Etimoloji
Psikoz sözcüğü ilk kez Ernst von Feuchtersleben tarafından 1845'te delilik ve maniye alternatif olarak kullanılmıştır. Sözcük Yunanca psyche ("zihin, ruh") ve -osis ("hastalıklı" veya "anormal durum")'dan türemiştir. Sözcük zihin bozuklukları olduğu düşünülen bozuklukları, sinir sistemindeki bir bozukluktan türediği düşünülen nevrozdan ayırmak için kullanılmıştı.
Genel bakış
Genel psikiyatride psikoz ağır akıl hastalığının semptomu olarak kabul edilir fakat, kendisi bir diyagnoz sayılmaz. Her ne kadar sadece belirli bir psikolojik veya fiziksel durumla arasında bağlantı olmasa da, özellikle şizofreni, bipolar bozukluk ve ağır klinik depresyon ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca psikotik duruma yol açabilecek, saptanabilir fiziksel patolojiler de vardır, beyin zedelenmesi veya diğer nörolojik bozukluklar, lupus ve alışkanlık oluşmuş uyuşturucu maddelerin kullanımının geri çekilmesi gibi.
Psikoz terimi, bir kişinin davranışları sebebiyle suçlanamayacağını ortaya koyan ve hukuki bir terim olan delilik kavramından ayrıştırılmalıdır. Benzer bir şekilde, bir kişilik bozukluğu olan psikopatiden de farklıdır. Her ne kadar yaygın görüş ikisini aynı şekilde ele almakta ve psiko olarak kısaltmakta ise de, psikoz psikopatinin temel özellikleriyle benzerlik taşımaz; özellikle şiddet yönü psikozda nadiren görülürken, gerçeklik duyusunun bozulması ve kaybolması da psikopatide nadiren görülür.
Psikoz ayrıca deliryum durumundan da ayrıştırılmalıdır, zira bir psikotik birey yüksek düzeyde entelektüel emek isteyen işleri bilinci açıkken yapabilir. Son olarak, zihinsel hastalıktan da ayrıştırılmalıdır. Psikoz diğer zihinsel hastalıkların bir semptomu olarak görülebilir fakat, tanımsal bir kavram olarak kendi başına bir hastalık sayılır. Örneğin, şizofreni olan kişiler psikoz içermeyen uzun dönemler geçirebilir ve bipolar bozukluğu ve depresyonu olan kişilerde de psikozsuz duygudurum semptomları olabilir. Tersi şekilde, kronik zihinsel hastalığı olmayan birisinde, yoğun stres veya bir advers ilaç tepkisi nedeniyle psikoz oluşabilir.
Psikoaktif maddelerin kullanımı sonrası gerçekleşen psikotik durumlar özellikle dozaşımı, kronik kullanım ve kullanmayı bırakma (geri çekilme) ile ilişkilendirilebilir. Belirli bileşikler diğerlerine oranla daha yüksek bir psikoza yol açma olasılığına sahiptirler ve bazı bireyler diğerlerine oranla daha hassas olabilirler. Belirli 'sokak' maddeleri, örneğin kokain, amfetamin, PCP ve halüsinojenler psikoz gelişimiyle ilişkilidir. Antikolinerjik ilaçlar (atropin, skopolamin, Datura stramonium) ve birçok antihistamin de bazı kişilerde psikoza yol açabilir.
Merkezi sinir sisteminde genel depresan etkileri olan maddeler kullanımları sırasında genellikle psikoza neden olmazlar ve aslında bazı insanlarda semptomların etkilerini azaltabilir. Fakat bu tip maddelerin kullanımına son verilmesi (geri çekinilmesi) özellikle tehlikeli olabilir, psikoz veya deliryuma neden olabilir.
Psikolojik stresin de psikotik durumlarda payı olduğu ve bunları tetiklediği bilinmektedir. Hem yaşam boyunca olmuş çeşitli travmatik olayları barındıran bir geçmişin hem de yeni karşılaşılmış olan stresli bir olayın, psikozun gelişiminde payı olduğu bilinmektedir. Bu durum stresin tetiklediği kısa dönemli psikoz kısa süreli tepkisel psikoz (veya kısa reaktif psikoz) olarak anılır.
Uykusuzluk psikozla ilişkilendirilmiş olmakla birlikte, çoğunluk için büyük bir risk faktörü olduğuna dair fazla kanıt yoktur. Bazı kişiler hipnogojik veya hipnopompik halüsinasyonlar geçirse de, bunlar normal uyku fenomenleri olup, psikozun belirtilerinden sayılmaz.
1960'lar ve 1970'lerde psikoz, karşı kültür eleştirmenlerinin ilgi odağı olmuştur. Bunlar psikozun illaki bir hastalık olması gerekmediğini, belki gerçeklik inşa etmenin sadece farklı bir yolu olabileceğini öne sürmüşlerdir. Örneğin, R. D. Laing psikozun, benzeri görüşlerin hoş karşılanmayacağı bir durumda yaşayan kişilerin kaygılarını sembolik bir şekilde ifadesi olarak görmüştür. Ayrıca psikozun iyileştirici (şifa) ve ruhani yönleri olan transandantal bir deneyim olduğunu iddia etmiştir.
Antipsikotik ilaçlar psikozun tedavisinde kullanılmaktadır ve potansiyel olarak semptomları nispeten hızlı bir şekilde azaltabilir veya yok edebilir. Bugün birçok klinik standart organizasyonları tarafından bilişsel davranışsal terapi psikoz için etkili bir psikolojik tedavi olarak önerilmektedir.
Belirtiler
Psikoz belirtileri şöyle sıralanabilir:
Belirtiler bireyden bireye büyük oranda farklılık gösterir. Ayrıca bazı bireyler psikoza diğerlerinden daha yatkındırlar. Ayrıca psikozun tipine ve arka planda yatan zihinsel hastalığa göre belirtiler ve yoğunlukları değişebilir. Örneğin duygudurum değişkenliği bipolar bozukluğun belirtisi olarak psikoz geçiren bir kişide daha yoğunken, halüsinasyonlar şizofreninin belirtisi olarak psikoz geçiren bir kişide daha yoğun olabilir.
Psikotik deneyimler
Bir psikotik epizod kişinin duygudurumuna ve zihinsel hastalığına göre değişir; örneğin bir depresyon arka planındaki kişinin yaşadığı psikotik epizod ile mani arka planındaki bir kişinin yaşadığı psikotik epizod arasında fark olabilir.
Her ne kadar sıkıntılı ve güç bir durum da olsa, psikoz deneyimlerinde faydalı yönler bulan ve bu deneyimleri kişisel gelişimleri için kullanan kişiler de olmuştur.
Varsanılar (Halüsinasyonlar)
Varsanı "hakiki bir etki olmadan duyu organlarının tembih almış gibi çalışması" olarak tanımlanabilir. Varsanılar beş duyunun her birinde oluşabileceği gibi herhangi bir şekli de alabilir; yani basit duyumsamalardan (örneğin ışık, renkler, tatlar veya kokular) gerçekte var olmayan hayvan ve insanlarla iletişim, belirli sesler duymak gibi daha anlamlı ve karmaşık deneyimlere kadar uzanabilir. Ses varsanıları, özellikle de seslerin duyulması deneyimi psikozun önde gelen ve yaygın özelliklerindendir. Varsanılan sesler kişi hakkında veya kişiyle konuşabilir ve birden çok konuşma birden çok ses duyulabilir. Ses varsanıları özellikle de kişiye emredici, küçültücü veya meşgul edici olduklarında sıkıntılı olurlar.
Delüzyonlar ve paranoya
Psikoz delüzyonel veya paranoid inançlar içerebilir. Karl Jaspers psikotik delüzyonları birincil ve ikincil tiplere sınıflandırır. Birincil delüzyonlar belirli anlaşılabilir nedenleri olmaksızın tanımlanırken, ikincil delüzyonlar kişinin arka planı ve güncel durumuyla bağlantılı olarak anlaşılabilir.
Düşünce bozukluğu
Formal düşünce bozukluğu bilinçli düşüncede oluşan bir bozukluk olarak tanımlanabilir ve büyük ölçüde konuşma ve yazıdaki etkilerine göre sınıflandırılır. Etkilenmiş kişilerde baskılı konuşma (hızlı ve duraksız konuşma) görülebilir.
Anlayış yetersizliği
Psikozun önemli özelliklerinden biri de kişinin davranış veya deneyimlerinin garip, yabancı veya doğaüstü halinin kişi tarafından anlaşılamamasıdır. Akut psikoz durumunda dahi, kişiler halüsinasyonlarının ve imkânsız delüzyonlarının herhangi bir şekilde gerçek dışı olabileceğini düşünemezler, anlayamazlar. Yine de bu mutlak değildir; iç görü/anlayış bireyler arasında ve psikotik epizodun süreci boyunca değişiklik gösterebilir.
Tıbbi açıdan psikoz
Ana psikozların manik depresif delilik (şu an bipolar bozukluk diye anılır) ve dementia praecox'a (şu an şizofreni diye anılır) ayrılması Emil Kraepelin tarafından yapılmıştır. Kraepelin 19. yüzyıl psikiyatristlerince belirlenmiş çeşitli zihinsel bozuklukların bir sentezini oluşturmaya çalışmıştır. Bunu ortak semptomların sınıflandırılması temelinde hastalıkları gruplandırarak yapmaya çalışmıştır. Kraepelin 'manik depresif delilik' terimini duygudurum bozukluklarının tüm spektrumunu tanımlamak için, genelde bugünkü kullanımından çok daha geniş bir çerçevede kullanmıştır. Kraepelin'in sınıflandırmasına göre terim bipolar bozukluğun yanı sıra 'ünipolar' klinik depresyonu ve siklotimi gibi diğer duygudurum bozukluklarını da kapsayacaktı. Bunlar duygudurum kontrolüyle ilgili problemlerle karakterizedirler ve psikotik epizodlar duygudurumdaki rahatsızlıklarla ilgili olarak oluşur ve tedavi bile görmeyen hastalar sık sık psikotik epizodlar arasında normal işleyen dönemler geçirmektedirler. Şizofreni ise duygudurumdaki rahatsızlıklarla ilgisiz bir şekilde oluşan psikotik epizodlarla karakterizedir. Çoğu tedavi görmeyen hastalar psikotik epizodlar arasında rahatsızlık belirtileri göstereceklerdir.
Psikotik epizodların süresi bireyden bireye farklılık gösterebilir. Kısa süreli tepkisel psikozda psikotik epizod doğrudan hayattaki belirli bir stresli olayla ilgilidir ve bu nedenle hastalar ani bir şekilde iyileşip, iki hafta içinde normale dönebilirler. Bazı nadir vakalarda ise, bireyler uzun yıllar boyunca psikoz durumunda kalabilir veya çoğu zaman zayıflamış psikotik semptomlar gösterebilirler.
Kısa süreli psikotik epizod geçiren bir hasta, (örneğin) şizofreni sonucu psikotik olan bir başka hastayla aynı semptomlara sahip olabilir ve bu olgu, psikozun temelde beyindeki belirli bir biyolojik sistemde oluşan bir bozukluk olduğu fikrini desteklemekte kullanılmıştır. Bu sanıdan temel alan dopamin hipotezi erken bir teori olmasına rağmen hâlâ popülerliğini korumaktadır. Bununla beraber, psikoz deneyiminde çok geniş bir faktörler topluluğunun (çevresel, sosyal ve çocukluktaki gelişim faktörleri dahil) etkin olduğu belirginleştiği için, biyolojik teorilere ne kadar ağırlık verilebileceği tartışmalıdır.
Herkesin bazı garip ve potansiyel olarak gerçekliğin bozulduğu deneyimler geçirebileceğinden yola çıkarak, psikozun sürekli olarak var olduğu da iddia edilmiştir. Bu fikir (örneğin) halüsinasyon gibi deneyimlerin, deneyimleri nedeniyle sıkıntıya düşmeseler veya zarar görmeseler de, nüfusun büyük bir bölümünde görüldüğünü ortaya koyan araştırmalarca desteklenmiştir. Bu görüşe göre psikotik bir hastalık teşhisi konan kişiler spekturumun sonunda, deneyimlerin özellikle yoğun veya sıkıntılı olduğu durumda olabilirler (bakınız şizotipi).
Psikoz ve beyin fonksiyonu
Psikozlu bir kişinin ilk kez 1935'te pnömoensefalografi diye adlandırılan bir teknik yardımıyla görüntüsü alınmıştır. Psikotik epizod geçiren insanların hem beyin yapısındaki değişiklikleri hem de beyin fonksiyonundaki değişiklikleri araştıran modern beyin görüntüleme çalışmaları, karışık sonuçlar vermiştir.
Öte yandan, inanç kavramının farklı insanlar arasında doğru bir karşılaştırma yapmak için kullanılabilecek açık bir psikolojik tanımı yoktur.
Net bir bulgu ise, psikotik deneyimlere eğilimli olan kişilerin beyinlerinin sağ yarım küresinde daha yüksek bir etkinliğin gözlendiğidir. Sağ yarım küredeki bu yüksek etkinlik düzeyi, yoğun paranormal inançları olan sağlıklı kişilerde ve mistik deneyimler beyan eden sağlıklı kişilerde de görülmüştür. Aynı zamanda daha yaratıcı olan kişilerin de benzer beyin etkinliği modelleri göstermeye daha yatkın olduğu ortaya konmuştur. Bazı araştırmacılar bunun hiçbir şekilde paranormal, mistik veya yaratıcı deneyimlerin kendi kendilerine zihinsel hastalığın bir semptomu olabileceği anlamına gelmediğini belirtmiştirler; zira bu gibi deneyimlerin bazılarında faydalıyken bazılarında teşhis edilebilir zihinsel patolojik sıkıntı ve rahatsızlığa yol açabilmesine neyin neden olduğu belirsizdir.
Psikoz geleneksel olarak dopamin nörotransmitterine bağlanmıştır. Özellikle, etkili bir iddia olan dopamin hipotezi psikozun beyindeki dopamin fonksiyonunun aşırı etkinliği nedeniyle oluştuğunu ifade etmektedir. Bu teoriyi destekleyen iki ana kanıtsal kaynak dopamin-engelleyici ilaçların (antipsikotikler) psikotik semptomların yoğunluğunu azaltmaya eğilimli oluşu ve dopamin etkinliğini artıran ilaçların (amfetamin ve kokain gibi) bazı insanlarda psikozu tetiklediğidir (bakınız amfetamin psikozu).
Genelde psikoz ile dopamin arasındaki bağlantının kompleks olduğuna inanılmaktadır. Her şeyden önce, antipsikotik ilaçlar dopamin reseptörlerini anında bloke ederken (engellerken), psikoz semptomlarını azaltmaları genellikle bir veya iki hafta alır. Ek olarak, yeni ve eşit oranda etkili antipsikotik ilaçlar, eski ilaçlara nispeten beyinde daha az dopamin bloke ederken, serotonin fonksiyonunu da etkilerler; bu da dopamin hipotezinin durumu fazlasıyla basitleştirdiği fikrini doğurmaktadır.
Psikiyatrist David Healy farmasötik firmaları bu zihinsel hastalık için basitleştirilmiş biyolojik teorileri destekleyip, psikoz etyolojisinde önemli etkenler olduğu bilinen sosyal ve gelişimsel faktörlerin göz ardı ettikleri ve farmasötik tedavilerin birincil olduğunu vurguladıkları yönünde eleştirmiştir.
Bazı teoriler psikotik semptomları, kişinin içinde geçirdiği deneyim ve oluşturduğu fikirlerin aidiyetinin algılanmasıyla ilgili bir sorun olduğu şeklinde görürler. Örneğin, sesler işitme deneyimini geçiren bir psikotik kişinin aslında bu sesleri içinden kendisinin konuşması fakat dışarıdaki bir kaynaktan geldiği şeklinde yanlış biçimde algılaması.
Kenevir ve psikoz
Bugün kenevir kullanımı ile psikoza karşı hassasiyet arasındaki muhtemel küçük ama önemli bir bağlantı üzerine kanıtlar artmaktadır. Bazı çalışmalar kenevir kullanımının psikotik deneyimindeki ufak bir artışla ilişkili olduğunu ve bunun da bazı insanlarda psikozu tetikleyebileceğini ortaya koymuştur. Erken dönemli çalışmalar, katılımcıların daha önce veya test sürecinde kullanmış olabileceği diğer maddeleri (örneğin LSD) ve diğer faktörleri dikkate almadıkları için eleştirilmişlerdir. Bununla birlikte, daha iyi kontrole sahip daha güncel çalışmalar da kenevir kullananlarda psikoz riskinde küçük bir artış olduğu sonucuna varmıştır. Bunun nedensel bir bağ olup olmadığı hâlâ belirsizdir ki; ayrıca bu sadece kenevir kullanımının zaten psikoza yatkın olan insanlarda psikoz riskini yükselttiği anlamına da gelebilir. Kenevir kullanımının son yıllardaki artışı ile birlikte psikoz oranının artmayışı, tüm kenevir kullananlar için doğrudan bir bağlantının olmadığı fikrini doğurmuştur.
Psikiyatrik olmayan durumlar ve psikoz
Psikoz birçok hastalığın öğesi olabilir; sıklıkla da beyin veya sinir sistemi doğrudan etkilendiği durumlarda. Psikozun zaman zaman bazı hastalıklara (örneğin grip ve kabakulak dahil) paralel olarak ortaya çıktığı gerçeği de, çeşitli sinir sistemi stresörlerinin psikotik bir tepkiye yol açabileceği fikrini oluşturmuştur. Psikiyatrik olmayan durumlarda ortaya çıkan psikoz zaman zaman 'ikincil psikoz' olarak anılır. Bunun gerçekleşmesine yol açan mekanizmalar hâlâ bilinmezken, psikozun belirli olmayışı Tsuang ve meslektaşlarının "psikoz zihinsel hastalığın 'ateş'idir - ciddi fakat belirsiz bir gösterge" şeklinde düşünmesine yol açmıştır.
Psikoz ile özellikle ilişkilendirilen ve psikiyatrik olmayan bazı durumlar vardır, bunlardan birkaçı şunlardır:
Tedavi metodları
Büyük değişkenlik sebebiyle, tedavi öncesinde psikotik kişiyle bir dizi görüşme yapılır. Bu görüşmelerde çevresel ve sosyal etkenler hakkında da bilgi edinilir zira bunların psikoz etyolojisinde önemli rol oynadıkları bilinmektedir. Tedavi genellikle ilaç tedavisinin yanı sıra psikolojik terapi de içerir. İlaç tedavisi antipsikotikleri içerir. Psikolojik terapi psikozun yoğunlaştığı noktalara, arka plana ve bireye göre büyük değişkenlik gösterebilir. Doğrudan birebir terapinin yanı sıra grup terapisi olarak da yürütülebilir.
Kişisel anlatılar
ISBN 0-679-76330-9
CA San Lorenzo de Almagro
CA San Lorenzo de Almagro, 1908'de Arjantin'in Buenos Aires şehrinde kurulmuş olan futbol kulübü.
Maçlarını El Nuevo Gasómetro olarak da bilinen 47.964 kişilik seyirci kapasiteli Estadio Pedro Bidegain'de oynamaktadır. San Lorenzo, ülkede mağlup olmadan sezonu şampiyon tamamlayan ilk kulüp unvanına sahiptir. 1995, 2001 ve 2007 yıllarında Arjantin Premier Lig şampiyonluğuna ulaştılar.
Boca Juniors, River Plate, Racing ve Independiente ile birlikte Arjantin'in 5 büyük futbol kulübünden biri olarak anılır.
Kulüp bünyesinde, çim hokeyi, hentbol, savaş sanatları, tenis, voleybol, ve son zamanlarda, ragbi (2009 yılından beri), basketbol gibi spor şubeleri faaliyet göstermektedir.
Barad-dûr
Barad-dûr, Orta Dünya'da (Tolkien evreninde) kurgusal bir mekandır.
Barad-dur, yani Karanlık Kule, Karanlıklar Efendisi tarafından Tek Yüzüğün gücü ile inşa edilmiştir. Sauron, Tek Yüzüğü yaratmadan önce Barad-dur'un yapımına başlamıştı ancak temellerini Tek Yüzüğün gücü ile yarattı.
Sauron'un ruhu, Nazgul'un ele geçirdiği Minas Morgul'a yerleşti ve Mordor'u oradan yönetip Karanlık Kule'nin yapımına tekrar başladı.Sauron'un bedeni yok olmuştu ama ruhu hala hayattaydı. Sauron'un ruhu şekilden şekle girebiliyordu.
Ruhu ile düşmanlarına saldırıp onlara yıkım ve gazabını tattıracağı zaman ortasında yanan bir alev olan, o alevin merkezinde de bedeninin gölgesi olan siyah bir duman ve kara büyünün dehşet verici birleşimi şeklinde görülürdü.
Ayrıca Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi kitabı ve filminde görülüp okunduğu gibi Sauron Orta Dünya'yı izleyeceği ve ordularını yönetip Mordor'un taktiklerini hazırladığı ve bunları Mouth of Sauron (Sauron'un ağzı) isimli haberciye ilettiği zamanlarda ise dikey gözbebekli,yanan,kapaksız,dev bir göz şeklini alır.
Barad-dur eskisinden çok daha sağlam ve dehşet verici olarak ortaya çıktığında Sauron, Karanlık Kule'nin üstündeki taç kısmına yerleşti ve Mordor'u kalbinden yönetmeye başladı.
Mordor ordusu yeniden kuruldu ve onbinlerce Ork, Karanlık Kule'nin karanlık odalarını doldurdu. Barad-dur'un çevresi, onbinlerce Ork,Uruk-hai ve Goblin'den oluşan bir perde ile sarıldı. Ancak Tek Yüzüğün yok edilişi, Barad-dur'un sonunu hazırladı. Barad-dur'un temelleri dahil yıkıldı.
Parazitlik
Asalak ya da parazit, bir canlıya bağımlı olarak yaşayabilen ve üzerinde yaşadığı canlıya zarar verebilen organizma. Bu canlılardan kimileri mikroskobik boyutlardan erginlikte çok büyük boyutlara ulaşabilecek değişimlere sahip olabilirler.
Asalaklık veya parazitlik, parazitik hayatın herhangi bir şeklini benimsemiş bir organizmanın göstermiş olduğu parazitlik eylemidir.
Bir asalak üzerinde yaşadığı canlının besinine ortak olarak yaşamını sürdürür. Besine ortak olması ise üzerinde yaşadığı canlının zayıf düşmesine ve hastalanmasına neden olur. Günümüzde bilinen birçok hastalık asalaklar neticesinde meydana gelir.
Asalakların en bilinenlerinden birisi ise kedi, köpek ve sığırlarda yaşayan şerittir. Şerit başlangıçta kistle kaplı bir yumurta halinde iken konak canlının sindirim sistemine geldiği zaman sahip olduğu kisti kırarak erginleşmeye başlar ve hayvanın bağırsağına yerleşir. Benzeri durumlar genellikle ya konağın zarar görmesi ya da bağışıklık sisteminin uyum göstermesi ile sonuçlanır. Kimi kurt türleri nadiren de olsa beyin ve karaciğer gibi organlara zarar verebilmektedir. Gezici bir asalak olan askaris yoğun vakalarda çok yaygın olmasa da kazara akciğere girerek çıkamayabilir veya karaciğerde apseye neden olabilir. Ölümcül durumlar genelde hatalı konaklarda görülmektedir, örneğin beyaz kuyruklu geyiğin beyninde yaşayabilen Parelaphostrongylus isimli asalak mus'larda sık sık fatal nörolojik vakalarla sonuçlanmaktadır. Ayrıca virüsler canlı hücrelerde replike olabilirler ve hücresel parazitler olarak tanımlanmaktadırlar.
Asalak çeşitleri
Asalaklar konak üzerindeki etkileşimlerine göre sınıflandırılırlar. Ciddi olanlarına köpeklerdeki kalp kurdu örnek verilebilir.
Ektoparazitizm
Bir canlı diğer bir canlının dış kısmına (deri ve solungaç) yapışarak veya tutunarak yaşıyorsa Ektoparazitizm denir. Bulundukları yere kendilerini bağlamak için özel organlar (vantuz, salgı bezleri vs.) oluşmuştur.
Genellikle vücut sıvısıyla ve özellikle kanla beslenirler. Bir kısmı deriyi delerek galeriler açmak suretiyle beslenir. Bunlar ektoparazitlerin doku asalaklığına geçiş gösterenleridir.
Endoparazitizm
Endoparazitizm, bir canlı diğer canlının iç kısmında yaşaması durumudur.
Bu asalaklık hücre içerisinde oluyorsa, örneğin sıtmanın nedeni Plazmodyum (alyuvar içinde bir asalak) ve kala-azar hastalığın nedeni Leishmania (akyuvar içinde asalaktır)'da olduğu gibi, bunlara hücre asalakları; eğer hücre arasında yaşıyorlarsa hücre arası ya da doku asalakları; örneğin kaslarda bulunan ergin Trichinella, örneğin deri altında bulunan Filaria medinensis gibi; eğer kan içerisinde yaşıyorsa kan asalakları denir.
Bazı parazitler gelişimlerini bir konakta gerçekleştirir, bunlara monoksen parazitler denir, bazıları ise birden çok konağa ihtiyaç duyarlar, bunlara da heteroksen parazitler adı verilir. Asalakların, ergin halde bulundukları konağa birinci konak ya da ana konak denir. Larva halini geçirdiği konağa veya konaklara ikinci, üçüncü, ... konaklar ya da ara konak denir. Çoğunluk konaklara özelleşme görülür. Hayvanların büyük bir kısmı, genellikle böcekler, değişik bitki türleri üzerindeki dokuları yemek ya da özsuyunu emmek suretiyle endoparazitizm yaparlar.
Diğer
Konağın dış yüzeyinde yaşayanlar dış asalaklar (örnek akarlar) ve içinde yaşayanlar iç asalaklar (tüm asalak kurtlar). Kimileyin taşıyıcı olan ara konaklar üçüncül bir asalak veya hastalığı bulaştırabilirler. Hücreler içi asalaklara örnek çeşitli mikroplar olabilir.
Sıradışı asalaklığa karıncayı yavaş yavaş içten yiyen Ophiocordyceps unilateralis olarak bilinen bir mantar verilebilir. Bu noktadan sonra mantar karıncanın beynine yerleşmeye başladığında bir çeşit zombiye dönüşen karınca mantarın yönlendirmesine göre yürümeye başlar. Özellikle Tayland’ın kimi bölgelerinde görülen bu mantar türünün ele geçirdiği karıncalar daima ormanların içlerine doğru yürüdükten sonra yerden yaklaşık 25 cm yukarıdaki mantarın üremesine elverişli yapraklara dişleri ile tutunup hareketsiz kalırlar. Bundan sonra mantar kurbanına başka asalakların de bulaşmasını engellemek için karıncanın dolayında bir koza örüyor ve ziyafetine devam ediyor. Mantarın karıncanın beynini nasıl kontrol edebildiği ve en son olarak karıncanın çenesini kapalı tutan kasları yemesi ise bilim adamlarını şaşırtan bir ayrıntıdır.
Bu davranışa yakın bulunan sosyal asalaklara diğer kuşları yavrularının babysitterliğine manuple ederek dönüştüren, yumurtasını bıraktığı genç kuluçkalı yuvada yumurta ve yavrularıyla ilgilenilmeyince konağın bir ya da iki yumurtasını yuvadan atan, kimileyin de yıkarak zarar veren kuş, balık, böcek çeşitlerinin dahil olduğu kuluçka asalaklığı örnek verilebilir. İşgal, mafya, savaş ve evrim senaryolarına konu olmuş bir parazitoloji çeşididir.
Eklembacaklı konağı yumurtalarını suya bırakacağı zaman boğulmaya teşvik ederek intihar ettiren Kılımsısolucanlar ya da Atkılı adı verilen Nematorpha türü ise söylentilerin aksine insanda yaşamaz.
Tıp ve alternatif tıpta
Sosyo ekonomik düzeyi düşük kişilerde gelişmiş ülkelere göre özellikle kanser, enflamatuar bağırsak hastalıkları, kireçlenme gibi rahatsızlıkların daha az görülmesi Amerikalı kimi araştırmacıların dikkatini çekmiş risk altındaki kişilere solucan yumurtaları verilmesi ile deneylere başlanmıştır. Bu araştırmalar tartışma aşamasında ve kansere yakalanmamış hastalar için geçerlidir.
Östrojen salınımı azaltan kist hidatik'in meme kanseri riskini düşürerek, erken alındığında bulunduğu bölgedeki kanser oluşumları da tartışılmıştır. Kimi formuna önem veren balet, aktris gibi sanatçılar tenya yumurtası yutarak obeziteye karşı sağlıklı olduğunu düşündükleri yöntemleri uygulamıştır. Kimi balık türleri sedefli, funguslu cilt hastalıklarında ve sülük çeşitleri kirli kanın temizlenmesinde, adi sinek kurtçukları da ölü dokuların temizlemesinde kullanılmıştır.
Doğada
Kimi kuş türleri tüylerinin arasına yerleştirdikleri canlı karıncalar yardımıyla temizlenir. Adi sineğin larvasında bulunan zehirden bilimciler güçlü yeni bir antibiyotik üzerine çalışmalarını sürdürmektedir. Kimi kuş türleri timsahın diş aralarındaki artıklarla beslenirken timsah ağzını açık bırakmaktadır. Kimi ufak balık türleri köpekbalıklarının üzerine yapışarak atık derilerdeki bakteri oluşumunu engellemektedir, köpekbalığı ve timsah gibi vahşi türlerin kendilerinin de bu yaratıklara nezaketli davranmaları doğal seleksiyonda dayanışma olabileceği gibi zayıf bir bünye ya da aç yeni bir asalak için yukarıda sayılan dostluklar her koşulda geçerli olmayabilir.
Ekosistemdeki rolleri
Doğadaki diğer dominant türlerin rekabetini azaltarak türlerin varolmasını sağlarlar. Besin zincirinde hem av hem avcı konumundadırlar. Pek çoğu yaşam döngüsünü sürdürebilmek için birden çok konağa ihtiyaç duyar ve ekosistemin sağlıklı kalmasını sağlarlar.
M6 (İstanbul metrosu)
M6 (Levent - Boğaziçi Üniversitesi-Hisarüstü) Metro Hattı, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, ilk istasyonu Levent son istasyonu ise Boğaziçi Üniversitesi - Hisarüstü olan metro hattıdır. 19 Nisan 2015'te Recep Tayyip Erdoğan ve Ahmet Davutoğlu'nun birlikte katıldıkları törenle hizmete açılmıştır.
Hatta, ilk hizmete girdiğinde, M2 hattı için 2009'da alınan Hyundai-Rotem araçları kullanılırken, daha sonra, M2 hattı'nın Alstom araçları kullanılmaya başlanmıştır. Toplamda 3 tane araç bulunmakta olup, biri yedektir.
Hayri Küçükdeniz
Hayri Küçükdeniz (d. 18 Kasım 1947, İstanbul), Türk seslendirme sanatçısı.
M6 (İstanbul metrosu)
Hattın istasyonlarında RGB gökkuşağı led dekor kullanılmıştır.
Hayri Küçükdeniz
Hayri Küçükdeniz 18 Kasım 1947 tarihinde İstanbul'da doğmuştur. Annesi Sabriye Hanım Kırım Tatarlarından, babası Hasan Bey Karadenizlidir, Davut Paşa Camii müezzinliği yapmıştır. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesini bitirmiştir. Maliye Bakanlığı Takdir Komisyonunda kısa bir çalışmanın ardından, TRT'de spikerlik çalışmalarına başlamıştır. 1988 yılında bu kurumdan istifa ederek ayrılmıştır. Birçok film, dizi, belgeselde seslendirme sanatı icra etmiştir. Özellikle okuduğu dini metinler ve şiirler dikkati çekmiştir.
M6 (İstanbul metrosu)
Levent - Nispetiye arasındaki tünellerinde M2 hattı'na ve Seyrantepe deposuna erişimi sağlamak için, makastan sonra bir makas ve bağlantı tüneli bulunmaktadır.
Tarihçe
Başlangıçta Mini Metro olarak düşünülen metro daha sonra ağır metroya dönüştürülmüştür. Proje, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Ulaştırma Bakanlığı, arasında bir iş birliğidir. Metro tüneli Yeni Avusturya Tünel Açma (NATM) yöntemiyle yer altında 25 m (82 ft) olarak inşa edilen tek bir tüptür. Hatta önceden M2 hattında çalışmış 1999 model Alstom Bombardier marka trenler kullanılmaktadır. Bu trenler Levent istasyonundaki makas ve tüneller aracılığıyla M2 hattının Seyrantepe deposuna geçiş yapabilmektedir.
İstasyon uzaklıkları
İstasyonların platform ortası baz alınarak ölçüm yapılmıştır.
Özellikler
İstasyonlar çift, istasyon araları tek raydan oluşmaktadır. Dört istasyonu ile 3.3 km (2.1 mil) uzunluğunda olan hat Levent istasyonunda M2 hattı'na aktarma yapılabilmektedir. Saatlik 8,100 yolcu, 4 dakikalık aralarla 80 km/saat (50 mil) hızla 4 vagondan oluşan 2 adet tren seti ile taşıma yapılmaktadır. Son istasyonları arasındaki seyahat 6 dakika sürmektedir. Sefer sıklığı pik saatlerde 4 dk, normal saatlerde ise 9 dk aralıklarla yapılmaktadır. Boğaziçi Üniversitesi - Hisarüstü istasyonundan, F4 (Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü - Aşiyan) Füniküler Hattı'nın Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü Füniküler İstasyonu'na aktarma yapılabilmekte ve bu sayede Büyükdere Caddesi ile İstanbul Boğazı arasında tam bir bağlantı sağlanmaktadır.
Yolcu sayıları
Metro İstanbul tarafından yayınlanan verilere göre 2022 yılında 5.265.206 yolcu taşınmıştır.
Poedit
Poedit, (eski adıyla poEdit) dil yerelleştirilmesi için kullanılan bir özgür yazılımdır. MIT Lisansına sahiptir. Programla çoğunlukla özgür yazılımların yerelleştirilmeleri gerçekleştirilebilir.
Po ve Mo dosyaları
Çevrilecek po dosyaları çevrildikten sonra mo uzantılı dosyalara dönüşür.
Copper Nehri (Alaska)
Copper Nehri ya da Ahtna Nehri (İngilizce Copper River, Ahtnaca, ‘Atna’tuu, Rusça Медная река), Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin güney-ortasında Valdez–Cordova Census Area sayım ilçesinde Ahtnaların coğrafyasında bulunan ve Alaska Körfezine dökülen bir nehir. Uzunluğu 460 km dir. ABD'nin onuncu en büyük nehridir. Pasifik sombalıklarının en yoğun üreme bölgesidir.
Adlandırma
Batılılar gelmezden önceleri Ahtnalar bakır ticareti yaparlardı ve Ahtna Nehrinin kolu olan Chitina Nehrine Tsedi Na’ («Bakır Nehri») adını vermişlerdi. Ruslar 1783 yılında Ahtnaların toprağındaki nehri keşfedince Медная река («Bakır Nehri») adını Chitina'nın aktığı büyük Ahtna nehrine vermişlerdir. İngilizce adı (Copper River) ise Rusça adının harfiyen çevirisidir.
Tarih
Ahtnalarla Avrupalıların ilk karşılaşması Rus İmparatorluğuna bağlı Rus Alaskası (1733 – 1867) döneminde 1780'li yılların başlarında Ruslarla olmuştur. Ruslar yeni kürk kaynakları arayışı içinde Aleutların topraklarındaki Aleut Adaları ile Supiklerin topraklarındaki Kenai Yarımadasındaki ana üslerinden Alaska'nın güneydoğu kıyılarına gelmişler ve Copper Nehrinin büyüklüğü Ruslar tarafından hızlı ve kolayca fark edilmiştir. Leontii Nagaev komutasındaki ekip nehrin ağzını gördüklerine dair ilk yazılı kaydı 1783 yılında yapmışlardır. Dmitri Tarkhanov ise 1796 yılında Chitina Nehrinin ağzına ulaşan ilk kişidir.
Yerli halk
Nehrin geçtiği toprakların çoğunda Alaska Atabasklarından Ahtnalar yaşar. Denize döküldüğü daha küçük alanda ise Eyaklar bulunur.
Paramecium bursaria
Paramecium bursaria, protist aleminin silliler şubesinden olan bir tek hücrelidir. Terliksi hayvanın bir alttürü olan Paramecium bursaria 80 - 150 mikron uzunluğundadır. Su yosunları ile mutualist bir şekilde yaşarlar. Zoochlorella adı verilen bu yosunlar (algler) Zoochlorellae denilen canlıların koloni oluşturmasıyla meydana gelir.
Nurhan Karadağ
Nurhan Karadağ (d. 8 Mayıs 1943, Akpınar, Karakoçan, Elazığ - ö. 22 Ekim 2015, Ankara), Türk akademisyen, yönetmen, dramaturg, oyuncudur.