cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
São Tomé ve Príncipe
Demokratikleşme ve günümüz (1991-2016)
2006 yılında gerçekleştirilen devlet başkanlığı seçimlerinde oyların %60'ını alan Fradique Menezes ülkenin gelecekteki beş yıllık süresi için yeniden devlet başkanı olarak seçilmiştir. Menezes ikinci dönemine başlamasından sonra kısa süreler içerisinde yaşanan hükûmet krizleri nedeniyle birçok kez başbakanı değiştirmek durumunda kalmıştır. 2010 meclis seçimlerinden önce 2009 yılında yasaya aykırı olmasına rağmen partisi MDFM'nin genel başkanlığı koltuğuna da oturan ancak bunu iç siyasi baskılar nedeniyle çok kısa süre sonra bırakmak zorunda kalan Menedez partisinin 2010 meclis seçimlerinde 1 sandalyeden fazlasını kazanabilmesini sağlayamamıştır. Bu seçimlerden Trovoada'nın partisi ADI birinci gelmiş ve Trovoada yeniden başbakanlık koltuğuna oturmuştur.
2011 devlet başkanlığı seçimlerinde bundan önce iki kere seçildiği ve yasal süreyi doldurduğu için tekrar aday olamayan Menedez yerine bağımsızlık sonrası ülkenin ilk devlet başkanı olan Manuel Pinto da Costa yirmi yıl sonra bu göreve seçilerek devlet başkanı olmuştur.
2016 yılında gerçekleştirilen seçimlerde yeniden aday olan da Costa, söz konusu seçimlerde usulsüzlükler olduğunu ileri sürerek ikinci olduğu ilk tur sonucunda ilk iki sırada yer alan adayların katıldığı ikinci tura katılmayacağını açıklayarak Evaristo Carvalho'nun 3 Eylül 2016 tarihi itibarıyla devlet başkanlığı makamına gelmesine olanak sağlamıştır.
Siyaset
São Tomé ve Príncipe Demokratik Cumhuriyeti anayasa ile yönetilen bir cumhuriyettir. Günümüzde yürürlükte olan anayasa 1990 yılında kabul edilerek yürürlüğe konmuştur. Ülke çok partili bir siyasi sisteme sahip olup, yarı başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Ülkenin sahip olduğu ulusal meclis (Assembléia Nacional) toplamda 55 üyeden oluşmaktadır. Söz konusu 55 üye her dört yılda bir düzenlenen seçimler ile belirlenmektedir. Son seçimler 12 Ekim 2014 tarihinde gerçekleştirilmiş, bu seçimlere göre partilerin mecliste elde ettikleri sandalye sayısı şu şekilde şekillenmiştir:
Ülkenin devlet başkanı resmi olarak beş yılda bir seçilmektedir. Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1975 yılında bu yana devlet başkanlığı makamı dokuz kez el değiştirmiş, bunlardan da iki tanesinde askeri rejim darbe ile iktidara gelmiştir. Ülkenin bağımsızlığını kazanması sonrası devlet başkanı olan ve bu görevi 1991 yılına kadar sürdüren Manuel Pinto da Costa, 2011 yılında yapılan seçimlerde yeniden aday olmuş ve seçimi kazanarak yirmi yıl aradan sonra yeniden devlet başkanlığı koltuğuna oturmuştur. 2016 seçimlerinde de aday olan da Costa, yaşandığı iddia ettiği usulsüzlükler sebebiyle ikinci tur seçimlerini boykot ederek katılmamış, bunun sonucunda Evaristo Carvalho ülkenin yeni devlet başkanı seçilmiştir. 2 Ekim 2021 tarihi itibarıyla da bu göreve Carlos Vila Nova gelmiştir.
Dış siyaset
São Tomé ve Príncipe uluslararası organizasyonlarda üye olarak bulunmaktadır. Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği ve Uluslararası Para Fonu ülkenin üyeliğinin bulunduğu organizasyonlardan birkaç tanesidir.
Ordu
São Tomé ve Príncipe'de ordu siyasi hayatta önemli bir rol oynamaktadır. Ülkenin bağımsızlığını elde ettiği 1975 yılından bu yana ordu dört defa (1978, 1988, 1995, 2003) darbe gerçekleştirerek yönetime el koymuştur.
Ülke genelinde zorunlu askerlik görevi bulunmamaktadır. Ülkenin silahlı gücü olan São Tomé ve Príncipe Silahlı Kuvvetleri (Portekizce:Forças Armadas de São Tomé e Príncipe) ülkenin ordusunu oluşturmaktadır. 2.000 askeri gücüne sahip kuvvetlerde kara kuvvetleri, sahil güvenlik, devlet başkanlığı muhafız alayı ile millî muhafız birliği bulunmaktadır. Ordu içerisinde hava kuvvetleri bulunmamaktadır.
İdari yapılanma
São Tomé ve Príncipe kendi içerisinde iki ile ayrılmıştır. Söz konusu bu iki ilde kendi içerisinde toplam yedi ilçeye ayrılmış konumdadır. São Tomé ve Príncipe adaları söz konusu iki ili oluşturmakta olup, Príncipe adası yine tümüyle bir ilçeyi oluşturmakta, São Tomé adası da kendi içerisinde altı ilçeye ayrılmıştır.
Ekonomi
1975 yılında bağımsızlığının kazandıktan sonra ticari açıdan bir öneme sahip olmayan ada ülkesi, kakao ticaretine bağımlı bir şekilde ekonomisini ilerletmiştir. 2010 verilerine göre ülkenin ihracatının %80'ini kakao oluşturmaktadır ve ülkenin tarıma uygun topraklarının %80'ini kakao üretiminde kullanmaktadır. Özellikle son yıllarda yaşanan kuraklığın yanı sıra kakao fiyatlarındaki dalgalanmalar kakaoya bu kadar bağımlı bir konumda olan ada ülkesine sorun yaratmaktadır.
Kakaonun haricinde hindistan cevizi, palmiye ağacı çekirdeği, tarçın, biber, kahve, muz, papaya ve fasulye gibi tarım ürünleri ekilmektedir. Ada genelinde işletilen balık çiftlikleri ile birlikte kümes hayvanı yetiştiriciliği de ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır.
Ada açıklarında bulunan petrol yatakları ülkenin ekonomisi için gelecekte önemli katkı sağlayacağı planlanmaktadır ancak günümüzde bu alanda henüz ilerleme kaydedilememiştir. 1990'lı yıllarda jeologlar adanın altında ve etrafında 11 milyar varil petrolün bulunduğu açıklamış, bu açıklamalar istinaden ülke Kara Brunei, İkinci Kuveyt isimleri ile anılmıştır. Ülke offshore petrol imtiyazlık işlerinin satışı nedeniyle Nijerya ile birlikte işlettiği Joint Development Zone (JDZ) satışlarından %40 elde etmekte olup, geri kalan %60 Nijerya tarafından alınmaktadır.
İhracat
Ülke ekonomisinin en önemli ihracat ürünlerini kakao, kahve ve palmiye ağacı yağı oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ihracat yaptığı ilk beş ülke şu şekildedir:
Hollanda %30,5 Belçika %20,4 İspanya %9,8 Nijerya %7,4 Türkiye %7,3
İthalat
Portekiz %9.8 Gabon %7.4 Çin %7.3
Havayolu
Ülke genelinde bulunan iki adet havaalanı içerisinde en önemlisi ve en büyüğü başkent São Tomé'de bulunan São Tomé Uluslararası Havalimanı (São Tomé International Airport) olup, bir diğer havaalanı Príncipe adasında bulunan Príncipe Havaalanı'dır (Príncipe Airport).
Ülkenin ulusal havayolu şirketi olan STP Airways 2008 yılında kurulmuştur. Söz konusu havayolu başkent São Tomé'den Portekiz'in başkenti Lizbon ile Angola'nın başkenti Luanda'ya seferler düzenlemektedir. Havayolu şirketine ait bir filo bulunmamakta olup, uçuşların gerçekleştirildiği iki adet Boeing 757-300 Portekiz merkezli havayolu şirketi EuroAtlantic Airways tarafından işletilmektedir.
São Tomé ve Príncipe adalarına TAP Portugal, TAAG Angola Airlines, Punto Azul gibi havayolları seferler düzenlemektedir.
Karayolu
Ada ülkesi genelinde toplam 320 km karayolu bulunmaktadır. Bu karayolunun 218 km'si asfaltlanmış olup, geriye kalan 102 km ise toprak yol konumundadır.
Denizyolu
São Tomé ve Príncipe ada ülkesi olması nedeniyle özellikle ülkeyi oluşturan iki ada arasında gemiler ile yolcu ve yük taşımacılığı yapılmaktadır. Ülkenin en önemli limanı başkent São Tomé'de yer almaktadır.
Demiryolu
Ülke genelinde güncel olarak herhangi bir demiryolu ulaşımı bulunmamaktadır.
Spor
São Tomé ve Príncipe'de en sevilen spor dalı futboldur. Ülkede futbol 1975 yılında kurulan São Tomé ve Príncipe Futbol Federasyonu (Federação Santomense de Futebol) tarafından yönetilmektedir. Ülkede her iki adada da ayrı olmak üzere iki farklı lig düzenlenmektedir. São Tomé adasında on takımın katıldığı ulusal ligde (Primeira Divisão de São Tomé) şampiyon olan takım ile Príncipe adasında altı takımın katılımı ile gerçekleştirilen ulusal ligde (Primeira Divisão) şampiyon olan takım son olarak birbirleriyle oynayarak ülkenin şampiyonunu belirlemektedir. Günümüze kadar São Tomé takımları 22 kez mutlu sona ulaşırken, Príncipe takımları altı kez mutlu sona ulaşmıştır. Ülkenin en başarılı futbol takımı altı kez şampiyonluğunu ilan eden Sporting Clube Praia Cruz takımıdır.
São Tomé ve Príncipe millî futbol takımı Mayıs 2015'te FIFA sıralamasında 188. sırada yer almakta olup, en yüksek sıralamasını 2012 yılında 112. olarak elde etmiştir.
Edebiyat
São Tomé ve Príncipe, edebiyatta Lusofon Afrika içerisindeki en gelişmiş ülkelerden biri olarak kabul edilmektedir. Ada edebiyatının ilk eserleri, Caetano da Costa Alegre tarafından Visao şiir koleksiyonu içerisinde yazılmıştır. Sara Pinto Coelho gibi bazı yazarlar, bu dönemden sonraki edebi çalışmaları sürdürmüşlerdir.
1900’lü yıllarda Francisco José Tenreiro, São Tomé ve Príncipe edebiyatı için bir dönüm noktası olmuştur. Yeşil Burun Adaları’nda yayınlanan Claridade isimli dergiye katkıda bulunmuş ve Afro-Amerikan kültürüyle ilgili şiirler ve halk şarkıları hazırlamıştır. Manuela Margarido ve Alda Espírito Santo gibi kadın yazarlar döneminde ada edebiyatı, Portekiz’e karşı verilen bağımsızlık mücadelesi ve milliyetçi düşünceleri merkeze almıştır. Olinda Beja ve Conceição Lima gibi yazarlar ise bağımsızlıktan sonraki dönemde ön plana çıkmıştır.
São Tomé ve Príncipe edebiyatı, temel olarak Portekizce ve İngilizce üzerine kurulmuş olmakla birlikte yerel dillerde de eserler içermektedir.
Okuryazarlık oranları, diğer Lusofon Afrika ülkeleri ile karşılaştırıldığında São Tomé ve Príncipe’de oldukça yüksektir.
NGC 4094
NGC 4094, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Güneyhaçı takımyıldızı yönünde bulunur. SBc tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. İngiliz astronom John Herschel tarafından 1836 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Yahudi ateizmi
Halaha'nın anasoyluluğa yaptığı vurgudan dolayı, dini muhafazakâr Ortodoks Yahudi otoriteleri bile Yahudi bir anneden doğmuş ateistleri tamamen Yahudi kabul etti. 2011'deki bir araştırma Amerikan Yahudilerinin yarısının Tanrı'nın varlığı hakkında şüpheleri olduğunu gösterdi, diğer Amerikalı dini gruplarında ise bu oran %10-15 arasında.
Seküler Yahudi kültürü
Kendi Yahudiliklerini etnik ve seküler Yahudi kültürüne dayandırmak yerine birçok ateist Yahudi bu seviyedeki sembolik tanımlamayı bile reddeder. Seküler Yahudilik için durumlar Yahudi tarihini ve halkını, Yahudi edebiyatını (dinsiz Yahudi yazarları içerecek şekilde. Örneğin, Philip Roth ve Amos Oz), Yahudi yiyeceklerini tüketimi, Yahudi mizahının kullanımını ve Yahudi dillerine bağlılığı içerecek şekildedir. İsraillilerin yüksek çoğunluğu kendilerini seküler olarak tanımlar ve Yahudi dininin uygulanmasını reddeder. Yahudi kökenlere sahip bazı inançsızlar kendilerini Yahudi olarak tanımlamak yerine sadece ateist olarak tanımlamayı tercih ederler, bazıları ise Yahudiliğin dini inançtan bağımsız bir şekilde kültür ve geleneğinin kucaklanabileceğini iddia ederler, yine de Yahudi kültürü Tanrı etrafında oluşur.<sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">]
Kaydadeğer kişiler
Tarihteki birçok tanınan Yahudi tanrılara inanmayı reddetti. Bazıları ise geleneksel Tanrı'yı reddedip dini dili kullanmaya devam ettiler. 1656'da 17. yüzyılın Yahudi filozofu Baruch Spinoza, Tanrı'ya panteist bakışının ilerlemesi nedeniyle Amsterdam Sefarad Sinagog'u tarafından aforoz edildi, bazı gözlemcilere göre, bu modern ateizme döşenen taşlarla uyumluydu. Spinoza'yla bağlantılı bir şekilde, Albert Einstein, Tanrı'nın varlığını reddetmesine rağmen teist bir dil kullandı ve katı bir şekilde Yahudi olarak tanımlandı. Astrofizikçi Carl Sagan Yahudi bir ailede doğdu ve bir dinsizdi.
Karl Marx etnik olarak Yahudi bir ailede doğdu ancak Lüteryen bir şekilde yetişti ve tarihteki en kayda değer ve etkili ateist düşünürlerden biri oldu; diyalektik ve tarihi materyalizmi geliştirdi ve bunlar kapitalizm eleştirilerinin ve bilimsel sosyalizm alanındaki teorilerinin temeli oldu. Marx, Moses Hess de dahil olmak üzere diğer önemli Yahudi düşünürleri üzerinde büyük bir etkiye sahip oldu . En çok atıf alan din üzerine sözünde şunu belirtti: "Din ezilen insanın içli ezgisini, kalpsiz bir dünyanın sıcaklığını, tinin dıştalandığı toplumsal koşulların tinini oluşturuyor. Din, halkın afyonunu oluşturuyor".
Bounce (şarkı)
"Bounce", Come Closer albümünden çıkan ilk teklidir. Bounce dahil birkaç şarkısı internete sızdırılınca Tarkan'ın önlem olarak erken bir şekilde 2005 yılında Türkiye'de, genel olarak ise 2006'da yurt dışında çıkardığı ilk İngilizce teklisidir.
Yahudi ateizmi
Kaydadeğer kişiler
Sigmund Freud Bir Yanılsamanın Geleceği’nde dinden kaçındığını yazdı, aynı zamanda oğlunun Yahudi olarak yetişmesi için onu bir Yahudi okuluna gönderdi ve şöyle savundu “Eğer oğlunun Yahudi olarak büyümesine izin vermezsen onu başka bir şey ile değiştirilemeyecek bir enerji kaynağından yoksun bırakırsın".
Bounce (şarkı)
Teklinin yurt dışı baskısında dünyaca ünlü yapımcı Don Candiani ve DJ Armand van Helden'in düzenlemeleri ile Kolombiyalı reggaeton şarkıcısı Adassa ile bir düet bulunmaktadır.
Video klip
Şarkının klibi 12 Ekim 2005'te ünlü yönetmen Martin Weisz tarafından Los Angeles'ta yapım aşamasında olan bir otelde çekildi. Klipte 70 kişilik kadro ve 8 kişilik bir dans grubu kullanıldı. Dans koreografisini ünlü isim Travis Payne hazırladı.
Klip, bazı aksaklıklar ve albüm çıkış tarihinin ertelenmesinden dolayı Ocak ayında, ilk olarak Türk ana haber bültenlerinde, daha sonra da müzik televizyonlarında gösterilmeye başlandı.
Gettin' Over You
"Gettin' Over You", Fransız DJ David Guetta'nın bir şarkısı. Şarkı Chris Willis, Fergie ve LMFAO tarafından seslendirildi. Guetta'nın One Love adlı dördüncü stüdyo albümünün beşinci single'ı olarak 12 Nisan 2010'da yayınlandı. Şarkı, Guetta'nın Fransa'da zirveye oturan ilk hiti olurken; Amerika'da ve İngiltere'nin ana ve dans listelerinde bir numara olmayı başardı.
Genel
"Gettin' Over You", One Love albümündeki "Gettin' Over" adlı parçanın bir remiksi niteliğindedir. Yalnızca Chris Willis vokalleri içeren orijinal versiyon, 31 Temmuz 2009'da iTunes üzerinden yayınlanmıştı.
Remiksin sözleri Chris Willis, will.i.am, Fergie ve LMFAO tarafından yazıldı. Başlangıçta, will.i.am'in vokallerde Willis ve Fergie'ye eşlik etmesi planlanıyordu, ancak yerine LMFAO grubu getirildi. Guetta bir röportajında şarkı için "geleneksel gitar soundlu kulüp şarkılarımdan biri" demişti. Şarkı, The E.N.D. albümünde kullanılmak üzere The Black Eyed Peas'e gidecekti, ancak Guetta şarkıyı kendi albümüne koymak istedi. Daha sonra şarkıyı Fergie ile tekrar kaydetti. "Peas'in şarkıyı almasını reddettiğim halde Fergie hâlâ 'Bu şarkıya bayıldım!' diyordu. Ben de 'Eğer hâlâ istiyorsan, birlikte yapabiliriz' dedim. Chris Willis'in de olmasını istedim çünkü en başından beri onunla çalışıyorum. O gezegendeki en iyi şarkıcı."
Video klip
Video klibin çekimlerine daha önce The Black Eyed Peas ile çalışmış olan Rich Lee ile 20 Nisan 2010'da başlandı. Video klip, 18 Mayıs'ta tanıtıldı. Klipte Guetta, Willis, Fergie ve LMFAO stüdyoda şarkı üzerinde çalışırken görülüyor. Bu sırada kalabalık bir hayran grubu stüdyoya geliyor ve partiye başlıyorlar. Daha sonra sokağa taşıyorlar ve parti devam ediyor.
"Gettin' Over"
{| width="0%"
Refik Aras
Refik Aras (d. 1937 Erzincan), Türk siyasetçi.
Ankara Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu mezunudur. Ankara GAMA İnşaat AŞ Muhasebe Müdürlüğü, Serbest Mali Müşavirlik, Erzincan Belediye Başkanlığı, İstanbul Milpa AŞ Genel Müdürlüğü, İstanbul Doğan Şirketler Grubu AŞ Başkan Yardımcılığı, İstanbul Ticaret Odası Meclis Başkanlığı, TBMM XX. Dönem İstanbul Milletvekilliği yapmıştır. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Melikşah Köyü Taş Hamamı
Ankara ili Çubuk ilçesine bağlı, Melikşah köyündedir. Ankara-Çubuk karayolu üzerinde, Esenboğa'ya, 4 km uzaklıktadır. Hamam 1402 yılında yapılan Ankara savaşı sonrasında, Timur tarafından kızı Melikşah adına yaptırılmıştır. Hamam şifalı olduğu gerekçesi ile Timur tarafından açık havuz şeklinde yaptırılmıştır.
Hidromanyezit
Hidromanyezit, Mg5(CO3)4(OH)24H2O kimyasal formülüyle gösterilen ve genel olarak sulu manyezit diye adlandırılan bir mineraldir.
Jazz (Queen albümü)
Jazz, İngiliz rock grubu Queen'in 10 Kasım 1978 tarihinde yayımladığı yedinci stüdyo albümüdür.
Melikşah Köyü Taş Hamamı
Açık havuz şeklindeki hamamı, 1933 yılında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ve Başbakan İsmet İnönü ziyaret etmiştir. Mustafa Kemal Atatürk havuzu temizlettirmiş ve bir süre burada dinlenmiştir. Suyu deri hastalıklarına iyi geldiği bilinen hamam, 1979 yılında yapılan sondaj çalışmaları sonunda suyunu kaybetmiş ve kurumuştur. Ancak sıcak suyun bulunduğu yerde, sondaj yapılmış ve daha önce doğal yollarla çıkan su, günümüzde sondaj ile çıkarılarak, yine burada bulunan ve olimpik ölçülerdeki havuza aktarılmıştır. Daha sonra, Ankara Valiliği tarafından buraya olimpik bir havuz yapılmış, önce işletmesi Petrolofisi Genel Müdürlüğüne verilmiş, daha sonra ise yapılan ihale ile özel sektöre devredilmiştir. Timur tarafından yaptırılan asıl hamam yıkıntı halindedir. En kısa zamanda restorasyonu yapılarak turizme kazandırılmalıdır.
Jazz (Queen albümü)
Albüm
Queen, önceki iki albümlerinin (A Day at the Races ve News of the World) yapımcılığını kendisi üstlendikten sonra, Jazz albümünde yeniden Roy Thomas Baker ile çalıştı. Baker, Queen'in ilk dört albümünde büyük etkisi olan bir aranjördü. Jazz albümü, Queen'in Baker ile son çalışması oldu.
Grup, bir önceki albümleri News Of The World'de olduğu gibi deneysel türde rock parçaları bestelemiştir. Albümün yanında hediye edilen bisiklet süren çıplak kızların olduğu poster, aileler tarafından yoğun tepki görmüştür. Mustapha, Fat Bottomed Girls, Bicycle Race, Let Me Entertain You ve Don't Stop Me Now, albümde dikkati çeken parçaların başında gelmektedir.
Floriana FC
Floriana FC, Malta 'da bulunan bir futbol takımı.
Kulüp Malta'nın Floriana şehrinde, 1894 yılında kurulmuştur. Malta'nın en üst ligi olan Premier League'de mücadele etmektedir. Maçlarını ise 3,000 kişilik Independence Ground'da oynamaktadır. Kulüp 25 şampiyonlukla Sliema Wanderers'tan sonra Premier League'in en fazla şampiyon olan takımıdır.
Karakaya, Çermik
Karakaya, Diyarbakır ilinin Çermik ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Köy adını mahallenin güneyinde bulunan tarihi kaleden almaktadır. Kalede tarihi köprü, taştan oyulmuş yaklaşık iki metre derinliğinde su kuyuları, açılmış kral mezarı ve bir adet taş üzerine çizilmiş resim bulunmaktadır. Mahallenin içinde IV. Murad döneminden kalma olduğu bilinen bir han bulunmaktadır. Ayrıca 4. Murat döneminde (1620-1640), Sinek Çayı ve Kızılçubuk Çayı'nın kesiştiği noktada hana paralel olarak, 10 ayaklı bir köprü yaptırılmıştır. Bugün köprünün sadece yıkık sütunları bulunmaktadır.
Coğrafya
Diyarbakır il merkezine 112 km, Çermik ilçesine 19 km uzaklıktadır.
I Wanna Go Crazy
"I Wanna Go Crazy", Fransız DJ David Guetta'nın bir şarkısı. Şarkının tamamı will.i.am tarafından seslendirildi. Guetta'nın One Love adlı dördüncü stüdyo albümünde yer alan şarkı, dünya çapında 24 Ağustos 2009'da iTunes üzerinden yayınlandı.
Aksay Çin
Aksay Çin (, Aksā'ī cin; ; ) Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin Hotan iline bağlı olan, Çin'e ait bir bölgedir. Aksay Çin bölgesi Çin ile Hindistan arasında paylaşılamayan iki ana bölgeden birisidir. Diğer paylaşılamayan bölge ise Arunaçhal Pradesh'tir.
Yaklaşık olarak 37,244 km² büyüklüğünde olan bölge deniz seviyesinden oldukça yüksektedir ve çöller ile tuz göllerinden oluşur.
Çin ve Hindistan'ın bir türlü paylaşamadığı Himalayalar'daki sorunlu bölgeyi en son 1962'de Çin kazandığı askeri zaferle topraklarına katmıştır. 1992 ve 1996 yıllarında imzalanan sınır antlaşmalarına göre diğer sorunlu bölge Arunaçhal Pradesh ise Hindistan topraklarındadır. Hindistan bu topraklar üzerinde hâlâ hak iddia etmektedir.
İsim
Aksay Çin'in köken bilgisi "çin" sözcüğü nedeniyle belirsizdir. Aksay Türk kökenli bir sözcüktür ve "ak çay" anlamına gelir, çin sözcüğünün anlamının Çin ya da geçit olup olmadığı tartışmalıdır.
Şapkacı
Şapkacı, Lewis Carroll'ın Alice Harikalar Diyarında ve onun devamı olan Aynanın İçinden adlı kitaplarında adı geçen bir karakterdir. Genellikle Çılgın Şapkacı olarak adlandırılır. Fakat bu adlandırma Carroll tarafından hiç kullanılmamıştır. (Tim Burton'un 2010 yılında yaptığı Alice Harikalar Diyarında filminde Şapkacı'nın gerçek adının Tarrant Hightopp olduğu gösterilmiştir. ) Cheshire kedisi, Şapkacı ve Mart Tavşanı için "deli" ifadesini kullanarak onları tanımlamıştır. İki karakter de Alice Harikalar Diyarında'nın "Çılgın Bir Çay Partisi" adındaki yedinci bölümünde ortaya çıkmıştır.
İlk ortaya çıkışı
Şapkacı karakteri, bulunduğu diğer tüm kurguların yanı sıra ilk olarak Lewis Carroll'In 1865'te yayınladığı roman Alice Harikalar Diyarında'da ortaya çıkmıştır. Şapkacı ve Mart Tavşanının hep çay içmesinin nedeni onun Kupa Kraliçesi'nin kutlamasında ona şarkı söylemeye çalışması fakat kötü hükümdarın onu "zamanı katletme" olarak suçlayıp kellesini alma cezasına çarptırmış olduğudur. Fakat o bu ölüm cezasından kaçmıştır. Zaman (romanda "o" olarak bahsedilir) Şapkacıya duyduğu saygıdan kendini durdurur, onu ve Mart Tavşanını saat 18:00'da sonsuza kadar tıkılı bırakır.
Alice, Çay Partisine geldiğinde Şapkacı herhangi bir zaman aralığında masada yerini değiştirir, kısa, kişisel düşüncelerini söyler, cevaplanamayan bilmeceler sorar, ezberden mantıksız şiirler okur ve bunlar Alice'i şaşırtır.
Ve Şapkacı yine kalplerin üçkağıtçısı üçgeninde tanık olarak ortaya çıkar, Kraliçe onun ölüme yolladığı şarkıcı olduğunu fark eder ve Kupa Kralı onu  sinirli olmaması için uyarır yoksa onu oracıkta idam edeceğini söyler.
Beyaz Kral'ın iki tane haberciye ihtiyacı olduğunun "birinin gelip,diğerinin gitmesini" istemesiyle Şapkacı ve Mart Tavşanı'nın Beyaz Kral'ın habercileri olduğundan da bahsedilir.
Sir John Tenniel onu romandaki gibi çay fincanı yudumlarken resmedişi, Carroll'un ipucuna ağırlık yüklerken, iki karakterin de benzer olduğu vurgulanır.
Etimoloji
Cıva 19. yüzyılda şapkaların üretiminde kullanılırdı. Ve şapka üretiminde çalışanlar cıva zehirlenmesine maruz kalırdı. Cıva zehirlenmesiyle oluşan nörolojik hasar yüzünden konuşma bozukluğu, hafıza kaybı ve titreme, bu cümleyi ortaya çıkardı: "bir şapkacı kadar çılgın". Lewis Carroll, Viktorya Çağı'nda tekstil sektöründe çalışan birçok işçinin -şapkacılar da dahil olmak üzere- genellikle yaşadıkları açlığa, aşırı çalışmaya, özellikle sinir sistemini etkileyen tüberküloz gibi hastalıklara karşı eğilimliliğe konu olduğu romanları (Alton Locke - Charles Kingsley ve North and South - Elizabeth Gaskell) okudu.
Görünüm
Şapkacı, Carroll'un Alice Harikalar Diyarı adlı kitabında kafasında büyük bir şapka ve şapka bandında yazılı "bu tarzda 10/6" yazısıyla tanıtıldı. Bu şapkanın fiyatı yazılı etiketiydi, mesleğini belirtmekteydi ve verdiği fiyatı pre-ondalık İngiliz para olarak on şilin ve altı peni (veya yarım Gine).
Kişilik
İki karakterin ilk bahsedilişi (Şapkacı ve Mart Tavşanı) onlar daha ortaya çıkmadan önceki bölümde başlar: "Domuz ve Biber". Alice ile Cheshire Kedisi konuşması arasında geçer. Alice "Ne tür insanlar burada yaşıyor?" diye sorar. Kedi "Bu yolda Şapkacı yaşıyor ve o yolda Mart Tavşanı yaşıyor. İstediğini ziyaret et: ikisi de deli!" der.
NGC 4095
NGC 4095, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. E? tipi bir eliptik galaksidir. İngiliz astronom William Herschel tarafından 1785 yılında 47,5 cm (18,7 inç) çaplı aynalı tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
Bayağı doğan
Bayağı doğan (Falco peregrinus), gökdoğan, alaca doğan ya da yalnızca doğan doğangiller (Falconidae) familyasından oldukça yaygın bir gündüz yırtıcı kuş türüdür. Büyük bir kuş olan gökdoğanın sırtı kül grisi, başı kara ve alt kısımları beyaz üzerine çubukludur. Kuşlarla beslenen yırtıcı kuşlarda görüldüğü üzere, gökdoğan eşeysel dimorfizm sergiler ve dişileri erkek bireylerden biraz daha büyüktür. Gökdoğan hızıyla tanınır; avına doğru yaptığı kendine özgü dalış sırasında maksimum hızının anlık olarak saatte 360 km.’nin üzerine çıkabildiği tahmin edilmektedir. Bu hız gökdoğanı hayvanlar âleminin en hızlı türü yapmaktadır.
Gökdoğanın üreme alanları arktik tundralardan dönencelere kadar çok geniş bir alanı kapsar. Kutup bölgeleri, çok yüksek dağlar ve tropikal yağmur ormanlarının dışında dünyanın her yerinde bulunur. Üzerinde buz olmayan büyük kara parçası olarak yalnızca Yeni Zelanda’da hiç gökdoğan bulunmamaktadır. Bu dağılım, gökdoğanı dünyanın en yaygın yırtıcı kuşu hatta karada yaşayan en yaygın omurgalı hayvanı yapmaktadır. Türün Latince bilimsel adı, birçok kuzey popülasyonunun göç davranışlarına ithafen "gezici doğan" anlamına gelmektedir. Uzmanlar, boyutları ve görünüşleri değişen 17 ila 19 alt tür olduğunu savunmaktadır. Bu sayısal farklılığın sebebi kızıl enseli doğanın gökdoğan türü içinde iki ayrı alt tür olarak mı ya da kendine özgü F. pelegrinoides türü olarak mı sınıflandırılması gerektiği konusundaki anlaşmazlıklardır.
Gökdoğan genel olarak orta boyda kuşlarla beslenir ama küçük memelileri, küçük kertenkeleleri ve hatta böcekleri de avladıkları gözlemlenmiştir. Bir yaşında cinsel olgunluğa erişen gökdoğan hayat boyunca tek eşli olarak yaşar ve yuvasını kayalık kenarlarında ve son zamanlarda insan yapısı yüksek binalarda yapar. Böcek öldürücülerin, özellikle DDT’nin kullanılması nedeniyle gökdoğan türü birçok yerde tehdit altındadır. 1970'lerin başından itibaren başlayan DDT kullanımı yasağıyla birlikte ve yuvaların korunması ve hayvanların doğaya salınmasıyla popülasyonlar toparlanmıştır.
Taksonomi ve dağılımı
Falco peregrinus günümüzde kullanılan bilimsel adıyla ilk olarak 1771 yılında İngiliz kuşbilimci Marmaduke Tunstall tarafından Ornithologia Britannica adlı eserinde tanımlanmıştır. Falco peregrinus 1225 yılında Albertus Magnus tarafından kullanılmış halk latincesi bir ifadedir. Bu ismin seçilmesinin ardında yatan gerçek, genç gökdoğanların ulaşılması zor olan yuvalarında değil de üreme bölgelerine göç ederken yakalanmalarıdır. Doğan için kullanılan Latince falco terimi, orak anlamına gelen falx sözcüğüyle bağlantılıdır ve uzun ve ince kanatlarının uçarken oluşturduğu silüetten gelmektedir. Gökdoğan, aynı kökene sahip olduğu Hierofalco altcinsini oluşturan ulu doğan, bıyıklı doğan, laggar doğanı ve aksungur ile birlikte kır doğanı (F. mexicanus) ile aynı cins içinde sınıflandırılır. Bu türlerin kökeni diğer doğanlardan muhtemelen yaklaşık 8-5 milyon yıl önce Miyosen'in son dönemi ile Pliyosen’in ilk döneminde birbirinden uzaklaşmıştır. Gökdoğan ve Hierofalco grubunda hem Eski Dünya hem Kuzey Amerika türlerinin bulunması nedeniyle kökeninin Batı Avrasya’da ya da Afrika’da olması muhtemeldir. Diğer doğan türleri ile olan ilişkisi çok açık değildir; çok yaygın olan melezleşme, mitokondriyal dizi analizlerinde karışıklığa yol açmaktadır. Günümüzde esaret altında yetiştirilen gökdoğan diğer türlerle sıklıkla melezleştirilmektedir. Atmacacılık ve doğancılık için dayanıklılığı ile tanınan bıyıklı doğan (F. biarmicus) ve dikkat çekici renklerde büyük kuşlar üretmek için aksungur (F. rusticolus) ile çiftleştirilir.
Alt türler ve dağılımı
Falco peregrinus‘un çok sayıda alt türü tanımlanmış, bunlardan on dokuzu, 1994’te Dünya Kuşları El Kitabı adlı kitapta kabul görmüştür. Bu kitapta Kanarya Adaları ve Afrika’nın kuzey kıyılarında bulunan kızıl enseli doğan ayrı bir tür (F. pelegrinoides.) olarak değil, Falco peregrinus türünün iki ayrı alt türü (pelegrinoides ve babylonicus) olarak tanımlanmıştır. Aşağıdaki harita bu 19 türün genel coğrafi dağılımını göstermektedir:
Kızıl enseli doğan
Kızıl enseli doğan adı üzerine gökdoğandan ensesindeki kızıl lekeden ayrılır. Bunun dışında, Gloger kuralına uygun olarak, çevresel nemliliğin pigmentasyon ile ilişkisine göre gökdoğandan farklıdır. Kızıl enseli doğanın kendine özgü garip bir uçuş şekli vardır. Fulmarların bazen yaptığı gibi kanatlarının yalnızca dış kısmını çırpar. Bu tarz uçuş gökdoğanlarda çok az görünür ve kızıl enseli doğanın uçuş şekli kadar belirgin değildir. Kızıl enseli doğanın omuz ve kalça kemikleri gökdoğana göre daha kalındır ama ayakları daha küçüktür. Kızıl enseli doğanlar aynı bölgede yaşayan gökdoğanlardan farklı zamanlarda ürerler    ama postzigotik üreme engelleri yoktur. Gökdoğan – kızıl enseli doğan ("peregrinoid") grubunda %0,6-0,7’lik bir genetik ayrılık bulunur.
Bir başka alt tür olan Falco peregrinus madens de zaman zaman ayrı bir tür olarak tanınır ve bu durumda F. pelegrinoides türü içinde sınıflandırılır
Layne Staley
Layne Thomas Staley (Layne Rutherford Staley, 22 Ağustos 1967 - 5 Nisan 2002) grunge grubu Alice in Chains'in orijinal solisti Amerikalı bir müzisyendir. 1990'ların başında Seattle'ın grunge hareketinin bir parçası olarak uluslararası üne kavuştu ve Staley'in farklı vokal tarzı ve tenor sesinin yanı sıra kendisiyle gitarist / vokalist Jerry Cantrell arasındaki uyumlu armonize vokallerle tanındı. Staley aynı zamanda glam metal grupları Sleze, Alice N 'Chains, Mad Season ve Class of ' 99'un da bir üyesiydi.
Bayağı doğan
Fiziksel nitelikler
Erişkin bireylerin sırt tüyleri ve uzun uçlu kanatları mavimsi siyah ile kül grisi renkleri arasındadır ve belli belirsiz koyu şeritler görülür; kanat uçları karadır. Alt bölgelerdeki tüyler beyaz ile pas rengi arasında değişkenlik gösterir ve koyu kahve ile kara şeritler göze çarpar. Sırt ile aynı renkte olan kuyruğun üzerindeki ince şeritler daha belirgindir. İnce ve uzun olan kuyruğun ucu yuvarlak ve karadır. Kuyruğun en ucunda ak bir şerit bulunur. Kafa kara renktedir ve soluk renkli ensenin yanları ile beyaz boğaz ile kontrast oluşturur. Beyaz renkli yanaklarda "bıyık" gibi her iki yanda siyah şerit bulunur. Gaganın tabanı ve ayaklar sarı renklidir ama gaganın ucu ile pençeler karadır. Üst gaganın ucu doğal uyum sonucunda oluşmuş ve gökdoğanın avının boyun omurunu keserek öldürmesini sağlayacak şekilde çentiklidir. Erişkin olmayan gökdoğanların rengi kahveye daha yakındır ve belirgin şeritler yerine düzensiz koyu çizgiler görülür. Gözlerinin çevresi ve gagalarının dibi soluk mavimsi renktedir.
Layne Staley
Alice in Chains'in ilk albümü Facelift'in (1990) ikinci single'ı olan " Man in the Box " parçasındaki performansı, Staley'e vokal tarzıyla eleştirel beğeni getirerek ilk albümlerinden itibaren dikkat çeken bir solist olmuştur Alice in Chains'in EP'si Jar of Flies (1994), Billboard 200 listesine bir numaradan giriş yaparak Alice in Chains'in ilk 1 numaralı albümü oldu. Ancak kariyerinin zirvesinde, Staley'nin eroini kötüye kullanımı nedeniyle durumu kötüleşti ve bir rehabilitasyon kliniğine girmesine neden oldu.
Bayağı doğan
Üreme ve yaşam çevrimi
Gökdoğan bir yaşın sonunda cinsel olgunluğa erişir ama sağlıklı popülasyonlarda iki ile üç yaşından sonra çiftleşir. Yaşamları boyunca tekeşlidirler ve aile her yıl aynı yuvaya geri döner. Erkek havada akrobatik hareketlerle, spiral uçuşla ve keskin dalışlarla dişiye kur yapar. Erkek yakaladığı avını havada dişiye verir. Dişi, erkeğin pençelerinden avı alabilmek için ters olarak uçar.
Layne Staley
90'ların ortasında Layne Staley aşırı uyuşturucu kullanımı nedeniyle konser veremeyip grubun müziğe ara vermesine neden oldu. Kariyerinin zirvesinde olduğu yıllarda bağımlılığı nedeniyle sık sık hayran ve medya topluluklarının manşetlerindeydi.
Bayağı doğan
Üreme ve yaşam çevrimi
Üreme mevsiminde gökdoğan kendi bölgesini korur, yuvalar arasında yaklaşık 1 km uzaklık bulunur. Yuvalar arasında bulunan mesafe eşler ve yavruları için yeterli besin kaynağı bulunmasını sağlar. Bir üreme bölgesi içinde gökdoğan çiftinin birkaç yuvası bulunabilir. 16 yıllık bir dönem için çiftin kullandığı yuva sayısı bir ile yedi arasında değişebilir.
Gökdoğan genellikle kayalık yarlarda, hafif çökük yerlerde yuvalanır. Yuva yerini dişi seçer ve yumurtalarını bırakabilmek için gevşek toprakta, kumda, çakılda ya da ölü bitki örtüsünü kazıyarak sığ çukurlar oluşturur. Yuvayı yapmak için başka bir malzeme kullanmaz. Kayalıklarda yapılan yuvalar genellikle bitki örtüsü bulunduran ve güneye bakan yamaçlarda olur. Avustralya’nın bazı kısımları ve Kuzey Amerika’nın kuzeyi gibi bazı bölgelerde yuva yapmak için geniş ağaç kovukları da kullanılır. Avrupa gökdoğanlarının soyu tükenmeden önce orta ve batı Avrupa’da bu kuşlar diğer büyük kuşların artık kullanılmayan yuvalarını da kullanırlardı. Arktik gibi insandan uzak bölgelerde dik yamaçlar ve hatta alçak kayalar da yuva için kullanılabilir. Üreme bölgelerinin çoğunda artık gökdoğanlar insan yapımı yüksek binalarda ve köprülerde de yuva yapmaktadır. Bu yüksek yapılar, gökdoğanın doğal olarak seçtiği yüksek kayalıklara benzemektedir.
Layne Staley
1996'nın ortalarından itibaren, Staley kamuoyunun dikkatini çekti ve bir daha asla canlı performans sergilemedi. Yetişkin hayatının çoğunda depresyon ve uyuşturucu bağımlılığı ile mücadelesi, 5 Nisan 2002'de 34 yaşında aşırı dozdan ölümüyle sonuçlandı. Otopsi raporunda speedball (kokain+eroin karışımı ağır uyuşturucu) tespit edilmiştir.
Bayağı doğan
Üreme ve yaşam çevrimi
Gökdoğan çifti seçilen yuva bölgesini diğer gökdoğanlardan, kargalardan, balıkçıllardan, martılardan ve yuva yerdeyse tilkiler, sansarlar, kedigiller, ayılar ve kurtlar gibi memelilerden korur. Hem yuvalar hem de gökdoğan çifti daha büyük olan kartal, puhu ve aksungur gibi yırtıcı kuşların saldırısına uğrayabilir. Yuvalarını savunan gökdoğanların normalde uzak durdukları kaya kartalı ve kel kartal gibi kendinden oldukça büyük yırtıcıları yuvalarına çok yaklaştıkları için öldürdükleri bilinmektedir.
Layne Staley
İlk yılları
Staley, 22 Ağustos 1967'de Kirkland, Washington'da Layne Rutherford Staley ismiyle doğdu. Ailesi Phillip Blair "Phil" Staley ve Nancy Elizabeth Staley'dir (evlilik öncesi soyadı Layne). Staley göbek adı olan "Rutherford" dan hoşlanmazdı ve birisi ona bu adla her seslendiğinde sinirlenirdi. Mötley Crüe davulcusu Tommy Lee'nin hayranı olduğu için gençlik yıllarında göbek adını yasal olarak "Thomas" olarak değiştirdi.
Bayağı doğan
Üreme ve yaşam çevrimi
Yumurtlama zamanı bölgeden bölgeye değişiklik gösterir ama genellikle Kuzey Yarımküre’de şubat ile mart aylarında, Güney Yarımküre’de ise Temmuz ile Ağustos aylarındadır. Avustralya alt türü macropus Kasım ayına kadar yumurtlayabilir ve ekvator popülasyonları Haziran ile Aralık arasında herhangi bir zamanda çiftleşir. Eğer yumurtalar üreme mevsiminin başında kaybolduysa, dişi bir kere daha yumurtlar ancak kısa yaz mevsimi olan Arktik bölgesinde buna çok ender rastlanır. Genellikle üç ile dört arasında ama bazen en az bir ya da en çok beş yumurta yumurtlayabilir. Yumurtalar kırmızı ve kahverengi lekeler ile beyaz ve ten rengi arasında değişir. Genellikle dişinin yattığı kuluçka süresi 29 ile 33 gün arasındadır. Kuluçkaya gündüzleri erkek de yardımcı olur ama geceleri yalnızca dişi yumurtalarla yatar. Yuvada bulunan ortalama yavru sayısı 2,5’tur ve ortalama palazlanma sayısı ise yuva başına 1,5’tur. Yavrular yumurtadan çıktığında krem rengi–beyaz arası tüyle kaplıdır ve görece büyük ayakları vardır. Hem erkek hem dişi, yavruları beslemek için avlanmak üzere yuvadan ayrılır. Ebeveynlerin avlanma alanları yuvadan 19-24 km arasında uzaklığa erişebilir. Yavrular yumurtadan çıktıktan 42-46 gün sonra palazlanır ve iki aylığa kadar ebeveynine bağımlı kalır.
Gökdoğanların doğada yaşam süresi 15,5 yıl kadardır. Bir yaşına kadar ölüm oranı %59–70 arasıdır ve her yıl %25–32 arası azalır. İnsan yapımı binalar ile çarpışmanın dışında gökdoğanlar daha büyük olan kartal ve puhu gibi yırtıcı kuşlar tarafından avlanırlar.
Layne Staley
İlk yılları
Staley, ebeveynleri boşandığında 7 yaşındaydı ve boşanmanın ardından annesi ve üvey babası Jim Elmer tarafından büyütüldü. Lynnwood'daki Meadowdale Lisesi'ne kaydolurken üvey babasının soyadını aldı ve bir süre Layne Elmer olarak bilindi. 2002'de, ölümünden kısa süre önce annesiyle babasının boşanmalarına dair deneyimlerini şöyle dile getirmiştir: "Hayatım bir kâbusa dönüştü, her yanımda sadece gölgeler vardı. Bir gün birisi telefonda bana babamın öldüğünü söyledi, zaten ailecek babamın her türlü uyuşturucuyu kullandığını biliyorduk. O günden sonra hep "Babam nerede?" sorusunu sordum. Onun için çok üzüldüm ve onu özlüyorum. 15 yıl boyunca hayatımda yoktu. " Aynı röportajda Staley, ailevî sorunlarının uyuşturucu bağımlılığında kısmen de olsa pay sahibi olduğunu üstü kapalı olarak ifade etmiş ve geçmişte, ünlü olursa babasının kendisine döneceğinin hayalini kurduğunu söylemiştir.
Bayağı doğan
Üreme ve yaşam çevrimi
Gökdoğanlar bir dizi parazit ve patojene konaklık yapar. Avipoxvirus, Newcastle hastalığı virüsü, falconid herpesvirus 1 (ve muhtemelen diğer Herpesviridae de dahil olmak üzere) ve bazı mikozlar ile patojenik bakterilerin vektörüdür. Endoparazitler arasında Plasmodium relictum (genellikle gökdoğanda kuş sıtmasına neden olmaz), Strigeidaetrematodlar, Serratospiculum amaculata (nematodu) ve şerit solucanları sayılabilir. Bilinen gökdoğan ektoparazitleri arasında ısırıcı bitler (Mallophaga), Ceratophyllus garei (bir pire türü) ve Hippoboscidae sinekleri (Icosta nigra, Ornithoctona erythrocephala) sayılabilir.
Avlanma ve beslenme
Gökdoğan hemen hemen yalnızca güvercin ve kumru, su kuşları, ötücü kuşlar ve yağmur kuşları gibi orta büyüklükte kuşları avlayarak beslenir. Dünya üzerinde yaklaşık 1.500-2.000 arası kuş türünün (bu toplam kuş türlerinin kabaca beşte biri eder) gökdoğanlar tarafından avlandığı tahmin edilmektedir. Kuzey Amerika’da avların boyutları 3 g’lık sinek kuşundan 3,1 kg'lık Kanada turnasına kadar değişkenlik gösterir. Avların arasında küçük yırtıcılardan Amerika kerkenezi de bulunur. Gece avladığı küçük yarasalar dışında gökdoğan küçük memelileri nadiren avlar ama fırsat bulduğunda keme, fare, tavşan ve sincap da avlar. Büyük yapılı alt tür olan pealeinin kıyı popülasyonları neredeyse her zaman deniz kuşları ile beslenir. Brezilya’da Cubatão’nun mangrov bataklığında kışlayan bir tundrius alt türü gökdoğanın, başarılı bir şekilde genç bir kızıl aynağı avladığı gözlemlenmiştir. Av olarak neyin bulunduğuna bağlı olarak, böcekler ve sürüngenler diyetlerinin küçük bir bölümünü oluşturur. Şehir bölgelerinde gökdoğanın diyetinin büyük bölümü kaya ve sokak güvercinleri oluşturur; hatta bazı şehirlerde diyetlerinin %80’idir. Kumru, sığırcık ve karga gibi diğer şehir kuşları da avların arasındadır.
Gökdoğanların av için dalış yaptıklarında ulaştıkları hız ile ilgili birçok yazı yazılmış ve araştırma yapılmıştır. Ancak aerodinamik hesaplar ile tahmin edilen teorik hızlar, güvenilir şekilde ölçülmüş gerçek maksimum hızlar ve türün ortalama olarak kullandığı hızlar birbirinden ayrılmalıdır. "İdeal" bir gökdoğanın uçuş fiziği üzerine yapılan bir çalışma, düşük irtifadan yapılan dalışlarda 400 km/s, yüksek irtifadan yapılan dalışlarda da 625 km/s teorik hızlarına ulaşılabileceğini göstermiştir. René-Jean Monneret’ye göre de kuşun kütlesi, hacmi, aerodinamik sürtünme katsayısı, izlediği yolun yer ile olan açısı ve yolun uzunluğuna göre dik açılı uzun dalışlarda teorik olarak 400 km/s hızın üzerine çıkabileceği hesaplanmaktadır. Bu hesaplamaların tamamen teorik olduğunu ve avlarını çarpmanın yarattığı şok ile öldürmelerinin dışında, gökdoğanların gerçekten bu hızlara ulaştığını gösteren somut bir kanıt olmadığını belirtmek gerekir.
Ken Franklin 2005 yılında 389 km/s hızla dalış yapan bir gökdoğanı kaydetmiştir. Ekstrem durumların dışında gökdoğanın saldırı için dalışta kullandığı normal ölçülmüş hızlar 130 km/s ile 184 km/s arasında değişir. Yine de, en azından dalış esnasında, gökdoğan dünyanın en hızlı kuşu olarak kabul edilir. Çok hızlı saldırı dalışlarına rağmen avını sıklıkla kaçırır çünkü bu hızlı dalış sırasında avcısını fark etmiş olan bir kuşu izlemek kolay değildir.
Doğancılık
Gökdoğan Orta Asya’da göçebeler tarafından kullanılmaya başlandığından beri yani 3.000 yıldır kuş avlamak için doğancılıkta kullanılmaktadır. Yüksek hızla dalış yapabilme yeteneği nedeniyle çok aranmakta ve tecrübeli doğancılar tarafından sıklıkla tercih edilmektedir. Ayrıca havaalanlarında uçuş güvenliğini sağlamak için kuşları kaçırtmakta da gökdoğanlara görev verilmiştir. II. Dünya Savaşında da posta güvercinlerini engellemek için kullanılmıştır. Gökdoğan hem doğancılık hem de soyunun tükendiği yerlerde popülasyonu canlandırma amacıyla esaret altında başarıyla üretilmiştir.
Böcek öldürücülerin tehdidi
1950’lerden 1970'lere kadar başta DDT olmak üzere organoklorin böcek öldürücülerin kullanılması nedeniyle gökdoğanın soyu tehdit altına girmiştir. Böcek öldürücüler besin zincirinde giderek artan dozlarda organoklorinin gökdoğanların yağ dokusunda birikmesine ve dolayısıyla yumurta kabuklarında kalsiyum miktarının azalmasına neden olmuştur. Daha ince kabuklar nedeniyle de yumurtadan çıkabilen yavru sayısı çok azalmıştır. Dünya’nın çeşitli bölgelerinde, örneğin ABD’nin doğusunda ve Belçika’da bu türün soyu bölgesel olarak tükenmiştir.
Kurtarma çalışmaları
ABD, Kanada, Almanya ve Polonya’da vahşi yaşamı koruma kurumları esaret altında gökdoğan yetiştirmektedir. Yavrular ya bir oluk vasıtasıyla ya da yetişkin gökdoğan kafasına benzeyen el kuklasıyla beslenerek insana alışmaması sağlanır. Yeteri kadar büyüdüklerinde yavrular besleme kutusundan çıkarılır ve kanatlarını açmalarına izin verilir. Yavru palazlandıkça avlamayı öğrenmesi için besleme sıklığı azaltılır. Esaret altında yetiştirilen gökdoğan doğaya salınmadan önce özel bir kafes ile yüksek bir binanın tepesinde ya da kayalıklarda birkaç gün tutularak gelecekte yaşayacağı çevreye uyum sağlamasına olanak sağlanır.
Dünya çapında yürütülen kurtarma çalışmaları başarılı sonuçlar vermiştir. DDT kullanımının hemen hemen her yerde yasaklanması kuşların başarılı olarak üremelerine olanak sağlamıştır. Gökdoğan, ABD’nin tehdit altındaki türler listesinden 25 Ağustos 1999’da çıkarılmıştır.
Günümüzde durum
Dünyanın birçok yerinde gökdoğan popülasyonları giderek çoğalmaya başlamıştır. Büyük Britanya’da 1960’larda yokolma sınırına gelen popülasyon, ‘’Kuşları Koruma Kraliyet Derneği’’nin (RSPB) çalışmalarıyla artış göstermiştir. RSPB’nin tahminlerine göre İngiltere’de 1.402 çift üreyen gökdoğan bulunmaktadır. Büyük Britanya’da artık gökdoğanlar birçok dağlık ve kıyı bölgesinde olduğu kadar şehir alanlarında da yuva yapmakta ve sokak güvercinleriyle beslenmektedir. Dünya’nın birçok bölgesinde şehir yaşamına uyum sağlayan gökdoğan, yüksek binaların ve köprülerin tepesinde yuva yaparak yaşamını sürdürmektedir. Kuşların buralarda yuva yapması cesaretlendirilmekte ve kimi zaman bu yuvalar kameralarla izlenmektedir.
Kültürel önemi
Etkileyici avlanma teknikleri yüzünden gökdoğan genellikle saldırganlık ve savaş becerisiyle anılmıştır. Mississippi kültüründe (MS 800-1500) yaşayan Amerika yerlileri diğer yırtıcı kuşlarla birlikte gökdoğanı “göksel gücün” sembolü olarak gördüler ve yüksek statü sahiplerini bu kuşların kostümleriyle gömdüler. Orta Çağ’ın sonlarına doğru avcılık için gökdoğanları kullanan Batı Avrupa aristokrasisi yırtıcı kuşlar hiyerarşisinde krallarla eşleştirilen aksungurdan hemen sonra gökdoğanları prenslerle eşleştirmişlerdir. Gökdoğan “pençelerinden çok cesaretini kuşanmış, krallara lâyık bir kuş” olarak görülüyordu.
Layne Staley
İlk yılları
Staley bir Hristiyan Bilim İnsanı olarak yetiştirildi ancak yetişkin yaşamında dini eleştirdi 1991'deki bir röportajda şunu belirtti: "Beyinleri yıkanmış insanların din ile nasıl başa çıktıklarına ve dinlerini nasıl bırakacaklarına hayranlık duyuyorum. Bence hayattan ve yaşamaktan korkan ve Cennete gittiklerinden emin olmak isteyen birçok insan var. Elimden geldiğince ondan uzak durmaya çalışıyorum. 16 yaşıma kadar kilisede büyüdüm ve hatırlayabildiğim sürece onların inançlarına katılmadım, bu yüzden seçimim olduğunda kendimden başka hiçbir şeye inanmamayı seçtim. " Staley, 1999 tarihli bir röportajında "Get Born Again" şarkısının "dini ikiyüzlülük" hakkında olduğunu da belirtti.
Alice in Chains öncesi amatör dönem (1984-1987)
Müziğe ilk yaklaşımı ebeveynlerinin koleksiyonuyla gerçekleşti. Black Sabbath (kendisi tarafından ilk etkisi olarak kabul edildi) ve Deep Purple'ı dinledi. Diğer favori gruplar arasında The Stooges, Anthrax, Judas Priest, Saxon, Rainbow, Mercyful Fate, Twisted Sister, Van Halen gibi hard rock/metal grupları ve Ministry, The Lord of the New Church ve Skinny Puppy gibi endüstriyel / yeni dalga grupları vardı. Ayrıca Prince ve David Bowie'yi en büyük iki idolü olarak gösterdi.
Staley 12 yaşında davul çalmaya başladı; gençliğinde birkaç glam grubunda çaldı, ancak Staley bir şarkıcı olma arzusuna sahipti. 1984'te Staley, Shorewood Lisesi öğrencilerinden oluşan Sleze adlı bir gruba katıldı.
1986'da Sleze, Alice N 'Chains grubuna dönüşünce speed metal çalmaya başladı. Staley o dönemki grubunu şöyle nitelendirdi; "drag giyinip speed metal çalan tuhaf gruptu". Yeni grubuyla, Seattle bölgesinde Slayer ve Armored Saint cover'larını çalarak konserler verdi.
Amatör dönem grup arkadaşı Jonny Bacolas, Staley'in o dönemki performansı için şunları söyledi;
Onun tarafından şaşkına dönmüştük. O zaman bile yıldız niteliklerine sahipti. Çok çekingen davranıyordu, şarkı söylerken aşağı bakardı. Ama sesi oradaydı, ruh oradaydı.
Staley, 1987'de Music Bank prova stüdyolarında çalışırken gitarist Jerry Cantrell ile Seattle'daki bir partide tanıştı. Bundan birkaç ay önce Cantrell, Staley'in kendi grubu Alice N 'Chains ile memleketi Tacoma Little Theatre'da performans sergilemesini izlemiş ve sesinden etkilenmişti. Cantrell ailesinin evinden atıldıktan sonra evsiz kaldı, Olaydan sonra Staley Cantrell'i hem stüdyo hem barındığı yer olan Music Bank'ta onunla yaşamaya davet etti. İki arkadaş, paylaştıkları harap prova alanında bir yıldan fazla bir süre oda arkadaşı olarak yaşadılar.
(Grup daha sonra 1999'da o döneme ithafen Music Bank adlı bir DVD çıkaracaktır. Bakınız: Music Bank (Alice in Chains DVD'si) )
Alice N 'Chains kısa süre sonra dağıldı ve Staley, o zamanlar hem solist hem gitarist arayan bir funk grubuna katıldı Staley, Cantrell'den de gruba gitarist olarak katılmasını istedi. Cantrell o zamanlar Alice in Chains'in(gruba ad vermemişlerdi) kuruluş aşamasında davulcu Sean Kinney ve basçı Mike Starr'ı gruba dahil etmişti ama vokalisti yoktu. Cantrell bu boşluğu değerlendirerek, Staley'in funk grubuna katılma teklifini kabul etti. Alice in Chains Music Bank'ta Layne Staley'nin yanı dibinde kurulup üye topladı ama Layne Staley grubun kurucularından değildi. Grubun bateristi Sean Kinney'i Jerry Cantrell'e öneren de Layne Staley'dir. Jerry Cantrell, kuruluş aşamasında bas ve davulcuyu bulduktan sonra Layne Staley'i solist olarak gruba davet etse de Staley ilk zamanlarda grubun teklifini reddetti. Grup üyeleri Staley'i yıldırmak için Music Bank'ta Staley'in önünde vokal seçmeleri düzenledi. Staley için bardağı taşıran son damla, önünde erkek bir striptizciyi seçmeleriydi, bundan sonra gruba katılmaya karar verdi. Cantrell, Staley'nin sesi hakkında şunları söyledi: "Birlikte çalmak istediğim kişinin o ses olduğunu biliyordum. Sesi sıska küçük Layne'den ziyade 350 kiloluk bir motorcudan çıkmış gibi geliyordu. Onun sesini benim sesim olarak düşündüm."
Alice in Chains'le amatör dönem (1987-1990)
Sonunda Staley'nin funk projesi dağıldı ve 1987'de Staley, Cantrell'in grubuna tam zamanlı olarak katıldı. İlk kuruluş yıllarında grubun, "Fuck" ve "Diamond Lie" gibi isimleri vardı. Diamond Lie Cantrell'in önceki amatör grubunun ismiydi.