cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blok şifreleme
Feistel Ağı
Feistel ağında, şifrelenecek olan şifresiz metin bloğu iki eşit uzunluktaki parçaya ayrılır. Alt anahtar kullanılarak raund fonksiyonu bu yarımlardan birine uygulandıktan sonra öteki yarı ile XOR'lanır. Ardından iki yarı yer değiştirir.
{\rm F} raund fonksiyonu olsun, ve için sırasıyla  alt anahtarlar olsun.
Basit işleyiş şu şekildedir:
Şifresiz metin bloğu iki eşit uzunluktaki parçaya ayrılır, (L_0, R_0)
şifreli metnini çözme işlemi, için sırasıyla hesaplanmasıyla elde edilir.
Ardından (L_0,R_0) şifresiz metindir.
Feistel ağının subtitüsyon-permutasyon ağına göre bir avantajı ise {\rm F} raund fonksiyonun tersinin olma zorunluluğunun olmamasıdır.
Çalışma Kipleri
Kriptografide çalışma kipleri, bir blok şifrenin tek bir anahtar altında güvenli bir şekilde tekrarlı kullanımına olanak veren yöntemlerdir. Değişken uzunluktaki mesajları işlemek için veriler ayrı parçalara bölünmelidir. Son parça şifrenin blok uzunluğuna uyacak şekilde uygun bir tamamlama şeması ile uzatılmalıdır. Bir çalışma kipi bu bloklardan her birini şifreleme şeklini tanımlar ve genellikle bunu yapmak için ilklendirme vektörü (IV) olarak adlandırılan rastgele oluşturulmuş fazladan bir değer kullanır.
Çalışma kipleri özellikle şifreleme ve kimlik doğrulamada kullanılmak üzere oluşturulmuştur. Tarihsel olarak çalışma kipleri çeşitli veri değiştirme senaryoları altında hata yayılma özellikleri bakımında geniş bir biçimde çalışılmıştır. Bütünlük koruması şifrelemeden tamamen farklı bir kriptografik amaç olarak doğmuştur. Kimlik doğrulamalı şifreleme kipi olarak bilinen bazı modern çalışma kipleri şifreleme ve kimlik doğrulamayı verimli bir şekilde birleştirmiştir.
Çalışma kipleri çoğunlukla simetrik şifrelemeyle ilişkilendirilmiş olsa da teoride RSA gibi açık anahtarlı şifreleme yöntemlerinde de kullanılabilir. (Ancak uygulamada uzun mesajların açık anahtarla şifrelenmesi genellikle melez şifreleme kullanılarak yapılır.
Dolgu
CBC gibi bazı modlar tam şifresiz metin blokları üzerinde çalışmak ister. Son bloğu 0-bitleri ile tamamlamak işe yaramaz, çünkü alıcı orijinal mesajla tek farkı dolgu olan yeni mesajı ayırt edemeyebilir. Daha da önemlisi böyle bir çözüm dolgu kâhin atağı ile sorun çıkarabilir. Bu nedenle daha iyi bir dolgu şeması gerekmektedir. ISO/IEC 9797-1 'de dolgu metodu 2 olarak geçen yöntem kullanılmaktadır: mesaja 1-bit'i ekleyip son blok 0-bit ile tamamlanır. Bu tür ataklara karşı güvenilirliği ispatlanmıştır.
Kaba kuvvet ataklar
Blok şifrelemenin tersine çevrilebilir fonksiyonundan dolayı, doğumgünü problemi kullanılarak blok şifre çıktısının zamanla gerçek rastgeledizilerden ayırt edilebileceğini söyleyebiliriz. Bu özellikten ötürü sistemin güvenliği blok uzunluğunun karekökü ile orantılıdır. Blok uzunluğunu çok büyük seçmek ise performans kaybına sebep olacaktır, bu yüzden aradaki dengeyi korumak gerek. Eski blok şifrelerden DES 64-bit blok uzunluğu kullanıyorken, yeni olan AES ise 128-bit kullanmaktadır.
Pratik değerlendirme
Pratikte blok şifreleme birçok alanda değerlendirilebilir. Ortak faktörler:
2001 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Hırvatistan
Hırvatistan, Danimarka'nın başkenti Kopenhag şehrinde düzenlenen 2001 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmıştır. Hırvatistan'ı Eurovision'da temsil edecek şarkının belirlenmesi için Hırvatistan yayıncısı ulusal final düzenlemiştir. Yarışmayı "Strings of My Heart" şarkısıyla Vanna kazanmıştır.
Eurovision'da
12 Mayıs 2001 tarihinde yapılan finalde yarışan Hırvatistan, Letonya'dan sonra ve Portekiz'dan önce 10. sırada sahneye çıkmıştır.
László Köteles
László Köteles (d. 1 Eylül 1984), Macar eski futbolcudur.
Ferhatlı, Ardanuç
Ferhatlı, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan Ferhatlı'nın bilinen en eski adı Ahiza'dır. Gürcüce eski kaynaklarda rastlanan bu ad, Gürcücesinden (ახიზა: Ahiza) olduğu gibi Türkçeye geçmiştir. Nitekim Osmanlıca kaynaklarda köyün adı Ahiza (آخيذه) biçiminde yazılmıştır. 93 Harbi’nde bölgeyi ele geçiren Ruslar da 1886 tarihli kayıtlarda Ahiza’nın adını aynı biçimde Ahiza (Ахиза) olarak kaydetmişlerdir. Ancak Ahiza adı "yabancı kökenli olduğu" gerekçesiyle 1925 yılında Ferhatlı olarak değiştirilmiştir. Nitekim 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında köyün adı Ferhadli (فرهادلي) olarak geçer. Bununla birlikte Dahiliye Vekaleti'nin 1933 yılında yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Ahiza olarak yazılmıştır.
Ahiza, tarihsel Tao-Klarceti bölgesinin en eski yerleşim yerlerinden biridir. Köyün iki kilometre kadar kuzeyinde yer alan Ahiza Kalesi'nin 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali tarafından yenilenmiş olması da yerleşimin eski olduğunu göstermektedir. Ahiza, birleşik Gürcü Krallığı sınırları içindeyken 1080’de bütün bölge gibi Büyük Selçuklular tarafından istila edildi. Daha sonra Gürcü atabegler tarafından yönetilen Samtshe Prensliği sınırları içindeyken, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethedildi. Aynı dönemde, yaklaşık olarak Samtshe Prensliği topraklarında Çıldır Eyaleti kuruldu ve Ahiza bu eyaletin içinde yer aldı. 16-17. yüzyıllarda Ahiza bu eyaletin Ardanuç sancağının merkez nahiyesine bağlı bir köydü.
Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusya'nın eline geçti. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Ahiza'da 197 kişi yaşıyordu; bu nüfusun 8'i Gürcü, 179'u Türktü. 1908’de ise, Artvin sancağı (okrug) Ardanuç kazasına (uçastok) bağlı bir köyün nüfusu 157 kişiden oluşuyordu ve nüfusun tamamı Müslüman Gürcü olarak kaydedilmiştir.
I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rus ordusunun çekilmesinin ardından Ahiza, 1918-1921 arasında bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. 1921'de, Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında askeri bir harekâtla yeniden Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Ahiza'nın da içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı. 1922 tarihli nüfus cetveline göre Ahiza köyünde 23 hanede 73 kişi yaşıyordu. 1926 nüfus tahririne göre ise köyün nüfusu, 53'ü kadın ve 48'i erkek olmak üzere 101 kişiden oluşuyordu.
Ahiza’da üç kilise ile bir kalenin bulunduğu bilinmektedir. Bugün geriye hiçbir şey kalmamış olan kiliselerden biri Piskoposluk kilisesiydi. Bunun dışında iki tane de köy kilisesi vardır. Köyün merkezinin 250 m batısında bulunan kilise tek nefli bir yapıydı ve bu kiliseden günümüze yıkıntılar kalmıştır. Diğer köy kilisesi de tek neflidir ve günümüze kalmış yıkıntıları köyün merkezinin 300 m doğusunda yer alır.
Ortaçağda Klarceti’de iki büyük kalesinden biri olan Ahiza Kalesi, Ahiza köyünün iki kilometre kadar kuzeyinde, Cehennem Deresi’nin sağ kıyısında yer alır. Bir kısmı günümüze ulaşan kale 5. yüzyılda Gürcü kralı Vahtang Gorgasali tarafından yenilenmiştir.
Coğrafya
Ferhatlı köyü, Artvin il merkezine 37 km, Ardanuç ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
Manuel Zelaya
José Manuel Zelaya Rosales, ya da sıkça kullanılan kısaltmasıyla Mel Zelaya (d. 20 Eylül 1952), Honduraslı bir iş insanı ve politikacıdır. 27 Kasım 2005'te Honduras devlet başkanı olarak seçildi ve 27 Haziran 2006'da yeminle göreve başladı. Kendisi zengin bir iş insanının oğlu olup liseden sonra koleje devam etmiştir. Babasının Mel lakabını miras almıştır. Zelaya çiftlik işleriyle, tomrukçuluk ve kereste ticaret işleriyle uğraştı.
Zelaya'nın, Halkın Siyasi Katılımı Kanununa dayanarak bağlayıcı olmayan bir anket yapılmasını istemesini uluslararası medya bir referandum olarak algılayınca ülke bir politik krize ve sonrasında ise bir askeri darbeye sürüklendi. Bu anketin amacı halkın anayasa yapacak bir kurucu meclis hakkında görüşlerini almaktı. Honduras Yüksek Mahkemesi, ülkenin başsavcısı ve yüksek seçim kurulu bu karara karşı çıktılar. Kongre ise bu arada Zelaya'nın partisi de dahil olmak üzere onu nasıl suçlayabileceklerini tartışmaya başladı. İlk olarak Honduras'ın başkenti Tegucigalpa halk yoklamasını anayasaya aykırı ilan etti. Hâlbuki bu Zelaya muhalefetinin iddia ettiği gibi bir devlet şeklini, başkanlık süresini, tekrar seçilmeyi düzenleyen "bağlayıcı" bir referandum değil sadece bir halk yoklamasıydı. Honduras Hukuku bu konudaki anayasa maddelerinin değiştirilmesini yasaklamıştır fakat anayasada kurucu meclisin yapısı ve yeni bir anayasa yapımı ile ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Bu halk yoklamasında Zelaya halka 2009 kasım seçimlerinde kurucu meclis oluşturulmasını içeren dördüncü bir sandık konulup konulmaması hakkındaki fikirlerini soracaktı. Bu dördüncü sandığın konulup konulmaması kongrede 2/3 oy ile kabul edilmesine bağlı idi. O da bu durumu mahkemeye sunmak istedi fakat mahkeme dava sürecine onu katmadı.
Mafia (video oyunu)
Mafia: The City of Lost Heaven, Illusion Softworks tarafından geliştirilen, Gathering of Developers tarafından yayınlanan bir aksiyon-macera video oyunudur. Oyun Microsoft Windows için Ağustos 2002'de piyasaya sürüldü ve daha sonra 2004'te Kuzey Amerika ve Avrupa'da PlayStation 2 ve Xbox konsollarına taşındı. Oyunun konusu, 1930'larda kurgusal bir mafya olan Tommy Angelo'nun yükselişi ve düşüşüdür. Oyun 1930 - 1938 tarihleri arasında geçmektedir.
30'lu yılları sonuna kadar yaşama fırsatı veren oyunda oyuncu; mafya dünyasına yeni adım atan birisini en tepeye kadar çıkarma fırsatına sahiptir. Mart 2008 tarihine kadar Take-Two Interactive'e göre 2 milyondan fazla kopya satmıştır. Şubat ve Mart, 2007'de Illusion Softworks, Leipzig Oyun Fuarında serinin ikinci oyunu olacak olan Mafia II'nin geliştirildiğini duyurmuştur.
Mafia, Microsoft Windows sürümü için olumlu eleştiriler aldı, eleştirmenler oyunu hikayesi ve gerçekçiliği için övdü, oyunun PlayStation 2 ve Xbox sürümleri karışık eleştiriler aldı. 2K Czech tarafından Mafia II, 24 Ağustos 2010'da piyasaya sürüldü ve Hangar 13 tarafından Mafia III, 7 Ekim 2016'da piyasaya sürüldü.
Konusu
Oyun, 1930 Sonbaharından 1938 yılına kadar olan bir dönemde ; New York ve Chicago'yu temel alarak oluşturulmuş, kayıp cennet olarak nitelenen şehirde geçmektedir. Oyunun ana karakteri olan Thomas (Tommy) Angelo, ilk başta sıradan bir taksi şoförü iken, istemeyerek de olsa Salieri'nin adamlarından biri olmuş ve beklenmedik bir şekilde bu organize suç örgütünde hızla yükselip, Salieri'ye Morello ile olan savaşında yardım etmiştir. Daha sonra yaşadığı hayattan kızını ve karısını kurtarmak isteyen Tommy ; hikâyesini Dedektif Norman'a anlatmış ve bunun karşılığında yeni bir kimlik ile yaşamak istemiştir.
Morello'nun adamlarından kaçan Don Salieri'nin üst düzey adamları Paulie ve Sam ; bir kaza sonucu yolda kalmış ve taksi şoförü olan Thomas Angelo'dan kendilerini kurtarmalarını istemiştir. Thomas'ın bunu başarması üzerine Salieri iş teklifinde bulunmuş ; fakat Thomas bunu kibarca reddetmiştir. Sonraki gün taksisi ile ekmek parası kazanmak için uğraşırken Morello'nun adamları tarafından saldırıya uğramış ve kendini kurtarması için Salieri'den yardım istemiştir. Akabinde Salieri'nin adamlarından biri olmuş ve kısa zamanda Salieri'nin en güvendiği isimlerin başlarında gelmiştir.
Geçitli, Ardanuç
Geçitli, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.
Mafia (video oyunu)
Konusu
Daha sonra Tommy, Salieri'nin barında barmen olarak çalışan Luigi'nin kızı Sarah ile evlenmiş ve bu evlilikten bir kız çocuk sahibi olmuştur.
Geçitli, Ardanuç
Tarihçe
Geçitli köyünün eski adı, Heva'dır. Gürcüce bir yer adı olan Heva (ხევა), Türkçeye de aynı biçimde girmiştir. Nitekim Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli Osmanlıca kaynakta Heva (خەوا) biçiminde yazılmıştır. 93 Harbi'nin ardından Artvin bölgesine hakim olan Ruslar da köyü Heva (Хева) adıyla kaydetmiştir.
Mafia (video oyunu)
Konusu
Yıllar ilerledikçe Salieri ve Morello arasındaki savaş büyümüş ve Salieri'nin 20 yıllık arkadaşı Frank, Salieri'yi satmıştır. Omerta(Mafya Kanunları)'ya göre Frank'ın ölmesi gerekmektedir ve bu emri Salieri,Tommy'nin uygulamasını istemiştir. Tommy havaalanında Frank'a Avrupa'ya gitmesi için izin vermiş ve bu da senaryonun en önemli anlarından birini teşkil etmiştir. Ayrıca bu olay Tommy'nin Salieri'ye olan sadakat eksikliğini gösteren ilk durum değildir, daha evvel de infaz etmesi gereken bir kadını Sarah'nın arkadaşı olması dolayısıyla azad etmiş gitmesine izin vermiştir, bu durum da son bölümde Sam tarafından vurgulanacak Tommy'nin fişinin çekilmek istenmesinin ana sebeplerinden biri olarak gösterilecektir...
Geçitli, Ardanuç
Tarihçe
Heva, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Osmanlılar bölgeyi ve Heva köyünü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. Komşusu Gelaşeni köyü 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan ile 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterinde yer almasına karşın, Heva'nın adı bu kayıtlarda geçmemektedir. Bununla birlikte Osmanlı idaresinin askere ama ve vergi tahsil etme amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde Heva köyü de yer almıştır. Bu tespitte köyde 45 hanede 137 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Heva'nın toplam nüfusunun yaklaşık 274 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Mafia (video oyunu)
Konusu
Savaşın giderek şiddetlenmesi ile Salieri'nin emirleri daha da sertleşmiş ve Tommy'e şehrin milletvekilini doğum gününde bir gemide öldürme emrini vermesine neden olmuştur. Daha sonra Morello'nun kardeşi Sergio Morello Jr.'un ve nihayetinde Don Morello'nun infazları gerçekleşmiştir. Bu infazların hepsinde Tommy bulunmuş ve bu arada Don Salieri'ye düzenlenen bir suikasttan da Salieri'yi korumuştur.
Geçitli, Ardanuç
Tarihçe
Heva, uzun süre Osmanlı idaresinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinde, 1886 yılındaki nüfus tespitine göre Artvin sancağının (okrug) Ardanuç kazasına (uçastok) bağlıydı. Longothevi nahiyesinin (сельское общество. kırsal topluluk) yedi köyünden biriydi. Nüfusu 167 kişiden oluşuyordu; 159 kişi Türk, 8 kişi Ermeni olarak kaydedilmişti. Rus hakimiyetinin sona ermesinin ardından Heva, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Heva Türkiye'ye bırakıldı.
Mafia (video oyunu)
Konusu
Morello'nun ölümünden sonra şehrin tüm işletme gücü Salieri'ye geçmiş fakat Salieri bununla yetinmeyip uyuşturucu işine de girmek istemiştir. Bir iş sırasında Tommy ve Paulie Salieri tarafından kullanıldığını anlamış ve Paulie'nin daha önce teklif ettiği banka planını devreye sokmuşlardır.
Başarılı geçen soygundan sonra Paulie ve Tommy zenginlik rüyalarını gerçekleştirmiş olmanın tadını çıkarırken ; Salieri bu işi öğrenip yanına çekmeyi başardığı Sam'e ikisini de öldürme emri verir. Paulie'nin evinde kurşunlanarak ölmesinden sonra Sam ile müzede buluşan Tommy ; kendisine hazırlanan büyük suikasttan kurtulup Sam'i öldürür ve Dedektif Norman'a giderek Salieri aleyhine tanıklık edebileceğini söyler.
Geçitli, Ardanuç
Tarihçe
Heva, 1922 nüfus cetvelinde "Vardayla" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada Artvin livasının (sonra vilayet) Ardanuç nahiyesine bağlı olan köyde, 9 hanede, tamamı "Türk" olarak yazılan 28 kişi yaşıyordu. Heva adı, "Türkçe kökenli olmadığı" için 1925 yılında "Geçidli" (sonra Geçitli) olarak değiştirildi. Geçitli, 1940 genel nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. Adının değişmesine rağmen köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Geçitli (Heva)" biçiminde geç döneme kadar resmi yayınlarda kullanılmıştır.
Mafia (video oyunu)
Konusu
Dava sonucu Salieri idam edilmiş ve birçok adamı elektrikli sandalyeye oturtulmuştur. Tommy bir süre sonra Empire Bay şehrine taşınır ve yeni bir kimlik ile bir şirkette şoförlük yapmaya başlamıştır. Emekliliğin tadını çıkarttığı günlerde Tommy bahçesinde çimlerini sularken bir araç durur ve içinden inen iki kişi (Joe ve Vito bkz:Mafia 2) Tommy'yi eski adıyla (Bay Angelo) çağırır. Tommy evet karşılığını verdikten sonra Vito   : Mr. Salieri sends his regards.(Bay Salieri saygılarını sunar) der ve Tommy'yi öldürür.
Not: Oyunun Omerta bölümüne başlamadan önce Tommy, Vincenzo'ya silah almaya gider ve Vincenzo Tommy'e Sawed Off Shotgun verir. Ardından Vincenzo, Tommy'e "Sicilyada biri bu silah ile öldürülürse ihanet etmesinden dolayı vurulduğunu herkes anlar..." der. Oyunun sonunda Thomas Angelo'nun da bu silah ile öldürülmesi güzel bir mesaj taşımaktadır...
Geçitli, Ardanuç
Coğrafya
Geçitli köyü, Artvin il merkezine 65 km, Ardanuç ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.
Mafia (video oyunu)
Karakterler
Detective Norman (12 Ara 1893-): Tommy'e Salieri ailesi hakkındaki gerçekleri anlatma karşılığında onu yeni bir kimlikle ödüllendiren Lost Heaven Polis Departmanı'nda görevli dedektiftir.
Don Ennio Salieri (6 Tem 1875-):Salieri ailesinin başıdır. Aynı zamanda Salieri's Bar'ın sahibidir. Çok disiplinli bir liderdir. Can düşmanı Morello ile karşılaştırıldığında daha iyimser ve hoşgörülüdür. Nihayetinde Tommy'nin kendi aleyhinde tanıklık yapmasından dolayı 1938'de yargılanıp ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştır.
Paulie (15 Şub 1898-23 Eyl 1938):Salieri'nin adamı, Tommy'nin en yakın arkadaşıdır. Çok hırçın olmasına rağmen arkadaş canlısı ve sempatiktir. Son bölümde eski arkadaşı Sam tarafından evinde öldürülmüştür.
Sam (20 Nis 1899-23 Eyl 1938):Salieri'nin adamı, Tommy'nin diğer arkadaşıdır. Soğukkanlı, ciddi ve Don Salieri'ye çok sadıktır. Son bölümde Salieri'nin emriyle Paulie'yi öldürüp Tommy'i de öldürmeye çalışmıştır ve bu hareketini canıyla ödemiştir.
Ralph (13 Eyl 1903-): Salieri'nin araba tamircisidir. Arkadaş canlısı ve biraz saftır. Ayrıca Ralph kekemedir.
Vincenzo (30 Ara 1879-): Salieri'nin çocukluk arkadaşıdır.Ailenin silah uzmanıdır.
Frank Colletti (5 May 1877-27 Eki 1933;Gerçek Ölümü 16 Eyl 1938): Salieri'nin 20 yıllık arkadaşıdır. Morello'dan ailesini kurtarmak uğruna Salieri'yi satmıştır. Tommy, kendisini öldürmesi yerine onu Avrupa'ya göndermiştir ancak 5 yıl sonra deşifre edilip öldürülmüştür.
Luigi (27 Ara 1875-1950): Salieri's Bar'da barmendir. Sarah'nın babasıdır.
Sarah (5 Ekim 1906-): Luigi'nin kızı ve Tommy'nin eşidir.
Don Morello (31 Ara 1877-3 Ekim 1935): Salieri'nin en yakın arkadaşıyken birdenbire Peppone ölünce Salieri'nin düşmanı olmuştur. Salieri ile karşılaştırıldığında gücünü şiddetle elde eden bir liderdir. Merhametsizdir. Tommy ve arkadaşları tarafından öldürülmüştür.
Sergio Morello Jr. (4 Eki 1882-16 Ağu 1935): Morello'nun kardeşi, aynı zamanda sağ koludur. Ağabeyi gibi merhametsiz ve gücünü şiddetle elde eden biridir. Şehrin limanı onun kontrolündedir. Birkaç suikasttan kurtulduysa da nihayetinde Tommy tarafından öldürülmüştür.
Carlo (14 Eyl 1894-30 Haz 1935): Salieri'nin korumasıdır. Morello sızmasıdır. Tommy tarafından öldürülmüştür.
Yeniden Yapım
2K, 2020'de Mafia'nın yeniden yapılacağını duyurmuştu. Oyun'un yeni jenerasyon grafiklerine uyarlanacağından ve önemli geliştirmeler içereceğinden bahsedilmişti. Bu sürüm, 25 Eylül 2020'de Mafia Definitive Edition adıyla piyasaya sürülmüştür.
Cesare Prandelli
Cesare Claudio Prandelli (d. 19 Ağustos 1957, Orzinuovi), İtalyan teknik direktör.
İlk yılları
1957 yılında İtalya'nın kuzeyindeki Brescia ilinin Orzinuovi komününde doğan Prandelli, profesyonel futbol yaşamına 1974'te Serie C takımlarından Cremonese'de başladı. İlk sezonunda Serie C ekibinde az da olsa süre alan Prandelli, 1976-77 sezonunda takımıyla şampiyonluk yaşayarak Serie B’ye yükseldi. Ertesi sezon ise tekrar alt lige düşen takımından ayrılarak 1978-79 sezonu başında Serie A’da yer alan Atalanta’ya transfer oldu ve bir sezon orada oynadı. Serie A’da ortasaha’nın göbeğinde gösterdiği performansla dikkat çeken Cesare, 21 maça çıktı ve 3 gol attı.
Juventus
Cesare Prandelli, Atalanta'nın küme düşmesiyle birlikte 1979'da Juventus'a alındı. İlk maçına Şampiyon kulüpler kupası maçında Macaristan şampiyonu Rába ETO Győr karşısında 19 Eylül 1979′da çıktı. Teknik direktör Trapattoni yönetimindeki takımda Roberto Bettega, Marco Tardelli, Dino Zoff, Gaetano Scirea, Sergio Brio gib oyuncularla ilk 11′de başladığı maçta işler istendiği gibi gitmedi ve Prandelli ufak bir sakatlık geçirerek henüz 22.dakikada yerini Cucureddu’ya bıraktı.Sezonun devamında toplamda 26 maça çıkan Prandelli, 1 gol ile skora katkıda bulundu. Ertesi sezon ise Michel Platini ile takım arkadaşı oldu. Takımın değişilmezi olan orta saha oyuncusu, 32 maça çıktı ve attığı 1 gol ile takımının şampiyonluğuna katkıda bulundu. O zamana kadar kariyerindeki en büyük başarıyı 1980-81 sezonunda kazanan Prandelli, 1981-82 sezonunda ise sadece 11 maça çıkabildi. Bu maçlarda gol atamayan Prandelli, Juventus kariyerindeki 2. Serie A kupasını kazandı. Aynı zamanda 2.Serie A kupasını kazanan Prandelli, sezon sonunda hayatının en önemli imzasını atıyordu. İlk göz ağrısı Manuela ile dünyaevine girdi. 1982-83 sezonunda ise tekrar takımın önemli bir parçası oldu ve 27 maçta görev yaptı. O sezon lig şampiyonu olamasalar da Coppa Italia Juventus’un müzesine gidiyordu. Ertesi sezon Giovanni Trapattoni'nin takımı ile 3.Şampiyonluğunu yaşarken tam 26 maça çıkmıştı. Aynı zamanda o sezon takımı ile Avrupa’da kupa galipleri kupasını kazanarak kariyerindeki ilk uluslararası başarıyı elde etti. Son sezonunda ise 19 maça çıkan Prandelli, 1984-1985 sezonunda İtalya Kupası mücadelesinde AC Milan karşısında Torino merkezli kulüpteki son maçına çıktı. Altı sezon oynadığı siyah beyazlı ekipte üç Serie A şampiyonluğunun yanı sıra Şampiyon Kulüpler Kupası ve UEFA Kupa Galipleri Kupası şampiyonluğu da yaşadı.
Atalanta II.dönem
Prandelli bu başarılarının ardından 1985-86 sezonu başında tekrar eski kulübü Atalanta’ya transfer oldu. Beş sezon da orada oynadıktan ve 119 maçta 7 gol kaydettikten sonra 1990 yılında futbol kariyerini noktaladı.
Lecce
1994 senesinden 1997 senesine kadar Teknik direktörlük konusunda kurslara giden ve ilk defa bu denli bilgi sahibi olan Prandelli, 1997-1998 sezonuna Lecce’de giriş yaptı. Prandelli art arda Serie A’da 5 maçta mağlup olmuştu. Basının önemli kalemleri tarafından eleştrilen Prandelli, 6.maçta ise Milan ile deplasmanda karşılaşacaktı. Kadrosunda Edgar Davids, George Weah ve Paolo Maldini gibi Dünya yıldızlarını kadrosunda bulunduran Fabio Capello yönetimindeki AC Milan'ı Govedarica ve Cassale'nin golleriyle 2-1 mağlup etti. Bir sonraki maçta Brescia’yı da mağlup eden takım daha sonra tekrar bir düşüşe geçti ve takımın istikrarsız performansı nedeniyle 1998 yılının Ocak ayında Prandelli'nin görevine son verildi. Prandelli yöntimindeki takım 11 Mağlubiyet, 3 galibiyet ve 2 beraberlik almıştı. Prandelli’nin yerine Angelo Pereni getirilmiş ancak o da takımın kötü gidişini durduramayınca takım ligi 17.sırada bitirmişti ve küme düşmüştü.
Venezia
2000-01 sezonu başında ise sürpriz bir şekilde Verona’nın başında ayrılan Prandelli, Serie A’da bulunan takımını bırakıp sürpriz bir şekilde Serie B ekibi Venezia’nın başına geçmiştir. Brezilyalı stoper Fábio Bilica’nın da yer aldığı kadro ile 38 maçta 19 galibiyet alan Prandelli, 12 beraberlik ve 7 mağlubiyet almıştır. 62 gol atıp 43 gol yiyen takım savunma ve hücum performansıyla dikkat çekmiş ve ligi 4.sırada bitirerek Serie A’ya çıkma hakkı kazanmıştır. 2001 yılında kötü bir olay da olmuştur. Eşi Manuela’nın göğüs kanseri olduğu tespit edilmiştir. İki kez ameliyat edildikten sonra ise eşine “iyileşti” raporu verilmiştir. 2001-02 sezonunda ise Serie A’ya kötü bir giriş yapan Prandelli takımı ile ilk 5 haftada beklenen performansı gösteremeyince yolları ayırmıştır. Prandelli’den sonra 2 kez daha hoca değiştiren takım ligi 18.sırada bitirerek küme düşmüştür.
Parma
Cesare Prandelli, Mayıs 2002'de teknik direktör Pietro Carmignani'nin kovulmasından sonra Parma'nın başına getirildi. Prandelli'nin Parma kariyeri başarısız sonuçlarla başlamasına rağmen daha sonra alınan üst üste galibiyetler sonrasında çıkışa geçti. Aralık 2002'de takımıyla olan sözleşmesini 2004 yazına kadar uzattı.
2003-04
2003-04 sezonunda ise Adriano ve Adrian Mutu’nun 34 Milyon Euro’luk satışıyla gündeme oturan Parma, UEFA Kupası elemelerinde 4-1′lik averajla Ukrayna ekibi Metalurh Donetsk’i elemiş 2.turda Red Bull Salzburg’u 9-0′lık averajla geçmiş 3.turda ise çıkışta olan Türk ekibi Gençlerbirliği ile karşılaşmıştır. Ersun Yanal’ın takımına kendi evinde 1-0 ve deplasmanda 10 kişi kaldığı maçta 3-0′lık skorlarla mağlup olarak ilk Uluslararası deneyiminden gruplara kalamadan elenmiştir. Ligde ise 34 maçta 16 galibiyet, 10 beraberlik ve 8 mağlubiyet almış, 57 gol atıp 46 gol yemiş ve bir önceki sezon gibi ligi 5.sırada tamamlayarak UEFA Kupası’na katılma hakkı kazanmıştır. Kupa’da ise Çeyrek final’de Lazio’ya elenen Parma’nın genel olarak en golcü ismi 26 gollü Alberto Gilardino olmuştur. Prandelli sezon sonunda kendi isteğiyle takımdan ayrılmıştır.
Fiorentina
Cesare Prandelli, Roma'dan ayrıldıktan sonra bir yıla yakın bir süre takım çalıştırmadı. 2005 yazında Dino Zoff'un yerine Fiorentina'nın teknik direktörlüğüne getirildi. Yeni takımına Frey, Fiore, Toni gibi futbolcuları transfer ettiren başarılı teknik adam, bir önceki sezon ikili averajla küme düşmekten kurtulan Menekşeler'i, Şampiyonlar Ligi elemelerine götürmeyi başardı. Ancak sezon sonunda yaşanan 'Calciopoli' skandalı sonucunda Fiorentina'nın 30 puanı silinerek 9. sıraya düşürüldü. Ayrıca Şampiyonlar Ligi'nden men edilerek, ligde 2006-07 sezonuna eksi 19 puanla başlamasına karar verildi. Prandelli, puan cezası daha sonra eksi 15'e düşürülen Viola′yı lig sonunda 6. yaparak, UEFA Kupası'na götürmeyi başardı.
Fiorentina'nın yükselişi 2007-08 sezonunda da devam etti. İlk 12 hafta mağlubiyet yüzü görmeyen Menekşeler, ligi 66 puanla 4. sırada tamamladı ve üçüncü eleme turundan itibaren Şampiyonlar Ligi'ne katılmaya hak kazandı. UEFA Kupası'nda ise yarı finale kadar çıkılmasına rağmen, finale yükselme şansı Rangers karşısında penaltılarda alınan 4-2'lik sonuçla kaybedildi. İtalyan teknik adam bu başarılarının ardından İtalya'da 2008 yılının En İyi Teknik Direktör ödülüne lâyık görüldü.
Prandelli yönetimindeki Fiorentina, 2008-09 sezonunu da bir önceki sezon olduğu gibi 4. sırada noktaladı. Takım o sezon Şampiyonlar Ligi'nde grup aşamasında üçüncü olarak, UEFA Kupası'nda yoluna devam etmesine karşın Son 32 turunda Ajax'a elenmekten kurtulamadı. Ertesi sezon ise Prandelli, takımına Fiorentina'nın başında olduğu süre boyunca en kötü lig performansını yaşattı. Ligi 47 puanla 11 sırada tamamlayan Menekşeler, Şampiyonlar Ligi'nde ise aralarında Liverpool ve Olympique Lyonnais'un da bulunduğu E Grubunu 15 puanla lider tamamlayarak üst tura yükseldi. Fiorentina grup aşamasında Liverpool'u her iki maçta da mağlup etmeyi başardı. Son 16 turunda karşılaştığı daha sonra finale kadar yükselecek olan Bayern Münih'e ise deplasman golü dezavantajı nedeniyle elendi.
Napoli mastifi
Napoli mastifi veya napoliten, kökeni tarih öncesi dönemlere dayanan bir mastif köpek ırkı. Adını İtalya'nın Napoli kentinden alır. Muhtemelen Mısır, Fars veya Mezopotamya kökenlidir. Romalılar tarafından savaş köpeği olarak kullanılmıştır. Sonraları kuzey İtalya'da çiftlik bekçisi ve yakın koruma olarak kullanılmıştır.
Napoli mastifi iriliği ve sarkık derisi ile meşhurdur. Ürkütücü ve ciddi görünümlerine rağmen genelde uysal köpeklerdir. Kısa tüylü kürkü mavimsi gri, siyah, maun veya toprak rengi ve lekeli olabilir. Salyalı bir köpek ırkıdır.
Ailesine sadık olan bu köpek ırkı yabancılara karşı agresif olabilir. Uzmanlar ilk kez köpek alan kimselere ya da küçük çocuklu ailelere tavsiye etmezler. Her gün egzersiz yapmaları gerekir ancak sıcak havalarda fazla çalıştırılmamalıdırlar.
Napoli mastifi AKC tarafından 2004 yılında tanınmış ve işçi köpekler grubuna eklenmiştir. Irk standartları: omuz yüksekliği 61–79 cm, dişileri 50 kg, erkekleri 68 kg'dır.
Cesare Prandelli
Fiorentina
Carlo Ancelotti'nin 2009 yazında Chelsea'ye gitmesinden sonra, Prandelli Serie A'daki mevcut teknik direktörler arasında en uzun süre görevde kalan teknik direktör konumuna yükseldi. Ayrıca Mor Menekşeler'de de kulüp tarihindeki en uzun süre görev yapan teknik direktör olarak da tarihe geçti. İtalyan teknik adamın sözleşmesi İtalya millî takımıyla anlaşmasından sonra 3 Haziran 2010'da karşılıklı olarak feshedildi.
İtalya millî takımı
İtalya Futbol Federasyonu 30 Mayıs 2010'da İtalya millî takımının başına dünya kupasının ardından Marcello Lippi'nin yerine Cesare Prandelli'nin 4 yıllığına getirileceğini açıkladı. Prandelli, 1 Temmuz 2010'da Roma Olimpiyat Stadı'nda yapılan bir basın toplantısı ile Gök Mavililer'deki görevine başladı. Prandelli ilk açıklamasında Gianluigi Buffon'u takım kaptanlığına getirdiğini ve İtalyan vatandaşı olan yabancı oyuncuları da millî takıma çağırabileceğini belirtti.
Prandelli'li "Çizme" ilk maçına 10 Ağustos 2010'da Fildişi Sahili ile oynanan dostluk maçında çıkarken, bu karşılaşmadan 1-0 yenik ayrıldı. EURO 2012 elemelerinde ise taktik değişikliğine giden Prandelli’nin takımı ilk maçında Estonya’yı 2-1 mağlup etti. Beklenenden iyi performans gösteren takım, Estonya-Sırbistan-Slovenya-Kuzey İrlanda ve Faroe Adaları’nın bulunduğu grupta 10 maçta 8 galibiyet ve 2 beraberlik alırken kalesinde sadece iki gol gördü ve gruptan lider çıkmayı başardı. Bu maçların arasında hazırlık maçları da yapan takım İspanya’yı 2-1 yenerken bir diğer iddialı takım Almanya ile 1-1 berabere kalarak iddiasını gösterdi.
EURO 2012
Grubun ilk iki maçında ters oyunuyla rakiplerine zor anlar yaşatan İtalya, Hırvatistan ve İspanya maçlarından 1-1′lik sonuçlarla ayrıldı. Bu maçlarda gol atan ama bir türlü 3 puanı alamayan Prandelli’nin ekibi 4-1-3-2 sistemine geçiş yaptı ve İtalya, Cassano ve Balotelli’nin golleriyle İrlanda’yı 2-0 mağlup etti. Önceki iki maçta gol atamayan Balotelli’nin yedek başladığı maçta sonradan girerek gol kaydetmesi oyuncunun adeta Prandelli tarafından “kendine gelmesini” sağladı. Daha sonra ise İrlanda’yı 2-0 yenen İtalya, bir üst turda ise İngilizlerle karşılaşıyordu. Normal süresi 0-0 biten karşılaşmayı İtalyanlar penaltılarda 4-2 kazanıyorlardı ve adlarını yarı finale yazdırıyorlardı. Yarı finalde ise turnuvanın iki favorisinden biri olan Almanya ile eşleşen İtalya, Mario Balotelli’nin 2 golüyle rakibini eledi ve adını Finale yazdırdı. Bu turnuvada finale kadar mağlubiyet yüzü görmeyen İtalya, David Silva’nın golüne engel olamamış ve Final maçında 1-0 geri düşmüştü. Golden dakikalar sonra takımın en tecrübeli stoperi Chiellini sakatlanarak maçı yarıda bırakmış ve talihsiz bir değişiklik yapmak zorunda kalınmıştı. Ardından gelen 3 gole engel olamayan İtalya savunması, takımının gol de atamsına yardımcı olamayınca 4-0 mağlup olmuştu takım. Maçın ardından Pirlo dahil birçok oyuncu göz yaşlarına hakim olamamıştı. İspanya’ya farklı bir skorla yenilmişti.
2013
Turnuvanın ardından Napoli, Paris Saint-Germain ve Manchester United’dan teklif alan Prandelli, bu teklifleri düşünmeden reddetti ve takımda kaldı. Bu gelişmeler yaşanırken yıllık 1,5 M Euro alan Prandelli’nin maaşına 2 katından fazla zam yapıldı ve 3,19M Euro’ya çıkarıldı. Bu turnuvanın ardından ise Prandelli yönetimindeki İtalya, hazırlık maçında İngiltere ile karşılaştı. Bu maçın içinde ve bu maçtan sonraki maçlarda Prandelli genç oyuncuları da kullanmak amacıyla farklı oyun şablonları kullandı. 2014 FIFA Dünya Kupası elemelerinde Malta, Çek Cumhuriyeti, Bulgaristan, Ermenistan ve Danimarka ile aynı grupta yer aldılar. Bu grupta 10 maçta 6 galibiyet alan İtalya, hiç mağlubiyet almadı ve finale katılma hakkı kazandı. Brezilya’da düzenlenen Konfederasyonlar Kupası’na katılan İtalya, ev sahibi Brezilya, Meksika ve Japonya’yla birlikte A Grubu’nda mücadele etti. İlk maçta Mekiska’yı 2-1′lık skor ile mağlup eden İtalya, sonrasında turnuvanın en gollü maçlarından birinde Japonya’yı 4-3 mağlup etmeyi bildi. Son olarak Brezilya’ya 4-2 kaybeden İtalya, yarı finalde İspanya’ya penaltı atışları sonucunda elendi ve Uruguay’la oynanan üçüncülük maçı da penaltılara gitti. Uruguay penaltılarda Prandelli’nin İtalya’sına boyun eğdi. İtalya böylelikle 3.lüğünü tescilledi. 2014 FIFA Dünya Kupası 2014 FIFA Dünya Kupası’na kadar Almanya, Nijerya, İrlanda ve Lüksemburg ile yapılan hazırlık maçlarında beraberlikle sahadan ayrılan İtalya, Fluminense ve İngiltere’yi mağlup etti ancak İspanya’ya ise mağlup oldu. 2014 FIFA Dünya Kupası'nda ise grup aşamasında Kosta Rika millî futbol takımı, İngiltere millî futbol takımı ve Uruguay millî futbol takımı ile aynı gruba düşen İtalya, ilk maçta İngiltere'yi Balotelli ve Marchisio'nun golleriyle mağlup etti. Daha sonra ise iki maçta da gol atamayan İtalya, 2.maçta ise Kosta Rika'ya 1-0 mağlup oldu. 3. maçta da Luis Suárez'in golüne engel olamayan İtalya, Uruguay'a mağlup oldu ve turnuvadan elendi. Prandelli İtalya millî takımı ile FIFA Dünya Kupası'ndan elenmesinden sonra Uruguay maçının ardından millî takımdan istifa ettiğini açıkladı ve Galatasaray'a transfer oldu.
Galatasaray
Prandelli'nin millî takımdan ayrılmasının 9 gün ardından teknik direktör arayışını sürdüren Galatasaray, Prandelli ile görüşmelerin başladığını borsaya bildirdi. Galatasaray ile anlaşan başarılı teknik direktör Prandelli, 7 Temmuz 2014 Pazartesi günü 18.00 sularında İstanbul'a iniş yaptı ve Florya Metin Oktay Tesisleri'ni gezdi, ardından takım kaptanı Sabri Sarıoğlu ile tanıştı ve bilgiler aldı. 8 Temmuz 2014 Salı gününde imzaların atılacağı Galatasaray'ın resmi internet adresinden duyuruldu. Saat 23.00'de ise yapılan açıklamada Cesare Prandelli ile kesin anlaşmaya varıldığı bildirildi. Yapılan açıklamada "2014-2015 futbol sezonundan başlamak üzere 2 futbol sezonu için Prandelli ile anlaşmaya varılmıştır. Buna göre Teknik Direktör'e, 2014-2015 ve 2015-2016 sezonlarının her biri için yıllık 2.295.000 Avro ücret (imaj hakları için faturayla ödenecek tutar dahil) ödenecektir." ifadelerinde bulunuldu. 8 Temmuz 2014 günü ise Prandelli için Türk Telekom Stadyumu'nda imza töreni düzenlendi. Prandelli "Başkanla konuşurken gözümün içine baktı. 'Ben dördüncü yıldızı istiyorum' dedi. Bu cümlenin gözünüm içine bakarak kurulması dahi benim için ciddiyetin, başarıya açlığın ve hedefe ulaşmanın garantisidir. Roberto Mancini'den Galatasaray ile ilgili duyduğum ilk şey, İstanbul'un ne kadar güzel bir şehir olduğu ve Galatasaray'ın da ne kadar başarılı ve kapasiteli çalışanlarının olduğuydu. Prandelli yabancı kuralı ile ilgili olarak ise “Kurallarla ilgili bir sıkıntımız olmaz. Bir kural varsa ona uyulur. Biz dördüncü yıldızı almak ve Şampiyonlar Ligi'nde ilerlemek istiyoruz. Bu nedenle hemen çalışmalıyız ve zihniyeti oturtmalıyız. Asıl kritik olan bu." ifadelerinde bulundu. 2014-15 sezonunda ilk resmi maçına Fenerbahçe karşısında Süper Kupa maçında çıkan Prandelli, bu maçta yeni transferler Olcan Adın ve Yasin Öztekin'in hücum kanatlarını oluşturduğu 4-2-3-1 sistemiyle başladı. Maçın normal süresinde ve uzatmalarında gol sesi çıkmayınca maç penaltılara gitti ve Galatasaray Fernando Muslera'nın 2 penaltı kurtarmasına karşın mağlup oldu. İlk Süper Lig maçına ise 30 Ağustos 2014 günü Bursaspor karşısında çıkan Cesare Prandelli, bu maçta 2-0'lık skor ile galibiyetle tanışırken ilk Avrupa maçına ise UEFA Şampiyonlar Ligi'nde 16 Eylül 2014 günü RSC Anderlecht karşısında çıktı. Takımı Burak Yılmaz'ın 90+1'de attığı gol ile ilk Şampiyonlar Ligi maçı 1-1 berabere kaldı.UEFA Şampiyonlar Ligi'ndeki diğer dört maçını kaybedip Galatasaray'ı gruptan çıkaramadı ve 26 Kasım 2014 tarihinde oynanan kader maçında RSC Anderlecht'e 2-0 mağlup olarak UEFA Avrupa Ligi'ni rakibine kaptırdıktan sonra Galatasaray Spor Kulübü tarafından 27 Kasım 2014 tarihinde sözleşmesi feshedildi.
Valencia CF
Ekim 2016'da La Liga ekibi Valencia ile anlaştı.
Özel hayatı
Prandelli 18 yaşındayken doğduğu şehir olan Orzinuovi'de tanıştığı o sırada 15 yaşında olan Manuela Caffi ile evliydi. Çift 1982 yılında evlendi ve Nicolò ve Carolina adında iki çocukları oldu. Prandelli'nin eşi Manuela'ya 2001 yılında göğüs kanseri teşhisi konuldu. 2004 yılında durumunun ağırlaşması üzerine Roma ile yeni sözleşme imzalayan Prandelli, eşine zaman ayırmak için sezon başlamadan başkent ekibinden istifa etti. Manuela Caffi kanserin başka organlarına da yayılmasından sonra daha da kötüye gitti ve 26 Kasım 2007'de Floransa'da öldü.
Oyunculuk
Cremonese Juventus
Menajer
Verona
Venezia
🇮🇹 italy
İnsan biçiminde hareket eden böcekler içeren filmler listesi
İnsan biçiminde hareket eden böcekler içeren filmler listesi ana karakter olarak veya tamamında insan gibi hareket böceklerin olduğu filmlerin ve animasyonları listesi.
Animasyon
İnsan biçiminde hareket eden böcekler içeren animasyon filmler:
Coğrafya
Coğrafya; beşerî (insanî) sistemleri ve yeryüzünü araştıran, bunlar arasındaki ilişkiyi neden-sonuç ve dağılış ilkesine bağlı olarak inceleyen ve sorgulayan bir bilim dalıdır. Yer ve insanlar arasındaki ilişkiler coğrafyanın konusunu oluşturur. Coğrafya sözcüğü Yunanca “γεωγραφία” gaia (yer) ve gráphein (yazmak, betimlemek) sözcüklerinden türemiştir. Türkçesi yerçizim sözcüğüdür. Zamanımızdan 2200 yıl önce coğrafya terimini ilk kullanan kişi Eratosthenes (MÖ 276-MÖ 194) olmuştur. Gregg ve Leinhardt (1994), coğrafyayı 4 özellikle karakterize edilen bir disiplin olarak tanımlamaktadırlar:
Bu dört özellik birbiri ile çok çeşitli yollardan etkileşim içindedir. Bunlardan ilk üçü coğrafyanın dayanak ilkeleridir. Sonuncusu ise coğrafî araştırmalar sonucu elde edilen bilgilerin söylenişidir.
Coğrafyanın bu değişik yönleri arasındaki etkileşim, onu tanımlama amaçlı olarak kesin çizgilerle bölünmesini zorlaştırır. Coğrafi beceriler, yerler, fizikî, beşerî ve çevre coğrafyası biçiminde bir bölümleme, bunlardan bir veya iki alanın coğrafya eğitiminin çeşitli basamaklarında yer alması; öğrencinin çeşitli alanlar arasındaki ilişkiyi anlamasının engellenmesi şeklinde bir sonuç doğurabilir.
Coğrafya, bazı yeteneklerin gelişimini ve kavramların anlaşılmasını içerir. Bu kavram ve yetenekler ise fizikî çevre (ortam), beşerî çevre ve bunlar arasındaki ilişki ile ilgilidir. Coğrafya hem bir doğa bilimidir (fiziki coğrafya) hem de bir sosyal bilimdir (beşeri ve ekonomik coğrafya).
Coğrafyanın dalları
Coğrafya, bazı farklılıklar olsa da genellikle aşağıdaki alanlara ayrılarak incelenir.
Coğrafi bilgi
Coğrafi Bilgi, bir coğrafi varlık hakkındaki bilgidir. Yersel bilgi türüdür. Bu bağlamda Yer mekânsal bilgi olarak da adlandırılır. Coğrafi Bilgi, birbirleriyle bağlantılı üç ayrı bilgiden oluşur:
Araştırma dalları
Fiziki coğrafya ve Beşeri coğrafyadır. Fiziki coğrafya yeryüzünün fiziksel özellikleri (yer, su, hava ve canlılar) ile ilgilenirken beşeri coğrafya bu fiziksel özelliklere göre şekillenmiş insan yaşayışı, ekonomisi gibi toplumsal konularla ilgilenmektedir. Fiziki coğrafyanın başlıca bölümleri
Beşeri coğrafyanın başlıca bölümleri:
Coğrafyanın beş temel unsuru
Modern coğrafya mekâna bağlı tüm olayları kendi metot ve teknikleriyle araştırmaktadır. Coğrafyanın beş temel unsuru; Konum, Mekan (yer), Hareket, Bölge ile Beşeri ve Fiziki ortam ilişkisi, coğrafyayı diğer bilimlerden farklılaştırır.
Coğrafyada temel paradigmalar
Bilim tarihcisi ve filozof olan Thomas Samuel Kuhn Coğrafyayı da etkileyen görüşler ileri sürmüştür. Kuhn; bilimsel görüşler arasında karşıtlık artınca bir güç mücadelesinin ortaya çıkacağını ileri sürer. Aynı bilim içinde yarış halinde olan yaklaşım/düşümce/bakış açılarına paradigma adını verir. Coğrafyayı belirli zaman aralıklarında etkileyen temel paradigmalar şu şekilde sıralanabilir.
Başlangıçtan 1950'ye kadar geçen süre: Vidal de la Balache'a göre; mekân doğal ve beşeri özeliklerine göre birbirinden farklı bölgelere ayrılabilir, böylece dünyanın fiziki, beşeri ve ekonomik etkenlerce nasıl biçimlendirildiği anlaşılabilir. Bu devirde doğal olarak var olmayan bölgelerin sınırlarının nasıl belirleneceği üzerinde durulmuştur. Bölgeler arası alansal farklılığın belirlenmesi temel amaç haline gelmiştir. Yerel farklılıklarla bu yoğunlukta çalışma, teoriyi geri plana atmış, coğrafyanın bilimselliği tartışılır hale gelmiştir. Bu yaklaşım 1950'lerden sonra ortaya çıkan nicel anlayışla terk edilmiştir.
1950-1960 Nicel Dönüşüm: 1960-70 İnsan Merkezli Beşeri Coğrafya 1970-80'li Yıllar 1980 Sonrası ve Yeni Kültürel Coğrafya
Coğrafyanın tarihsel gelişimi
Coğrafya biliminin ortaya çıkışı ve çağlara göre tarihsel gelişimi şu şekilde gerçekleşmiştir:
Eski Çağ
Diğer bütün bilimler gibi coğrafya'da gereklilik sebebiyle ortaya çıkmıştır. Eski çağlarda Mısır uygarlığında verimli toprakların nerede olduğu ve nasıl kullanılacağı gibi konular ayrıca her yıl gerçekleşen sellerin sonuçlarını bulmak ve zararlarını en aza indirmek için coğrafyayı kullanmışlardır. Dönemin göçebe toplulukları ise su kaynaklarını, yerleşecekleri yerleri ve yolları bulabilmek için kolay haritalar yapmışlardır. Eski Yunanlar ise verimli alanların kıtlığından dolayı denizcilikle ilgilenmiş ve bu alanda coğrafyayı geliştirmişlerdir. Miletoslu Hekataios'un İÖ 500'de yazdığı kitabın ilk coğrafya yapıtı olduğu varsayılır. Ayrıca Batlamyus'un Coğrafya kitabında harita yapım yöntemlerinden bahsetmiş ve bu alanda coğrafyaya büyük katkıda bulunmuştur. Eratosthenes, Surlu Marinus ve Batlamyus da bugün kullandığımız paraleller ve meridyenlerden oluşan düzenin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır.
Eratosthenes yazdığı notları Geographica adlı eserinde toplamış eseriyle daha sonra coğrafya bilminin adı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bugünkü modern coğrafyanın kurulmasında antik çağda yaşayan Herodotos (MÖ 484-426), Tales (MÖ 636-546), Aristo (MÖ 384-322), Eratosthenes (MÖ 276-194), Hipparkos (MÖ 180-127), Strabon (MÖ 58-MS 21) ve Batlamyus (MÖ 90-168) gibi bilim adamlarının emekleri vardır.
Herodotos, Avrupa'dan Hindistan'a kadar uzanan alanı gezmiş, bu alanların tarihi, coğrafi niteliklerini dokuz ciltlik Herodot Tarihi kitabında toplamıştır. Matematikçi olan Tales dünyanın şekliyle ilgili çalışmalar yapmıştır. Aristo iklimle ilgili sınıflandırmalar yapmıştır. Eratosthenes Bölgesel coğrafya alanında çalışmış, dünyanın çevresini gerçeğe çok yakın hesap etmiştir. Amasyalı Strabon'un gezdiği yerlerle ilgili bilgi verdiği 17 ciltlik Geographika (Coğrafya) kitabının önemli kısmı günümüze kadar ulaşmıştır. Kitapta Ekonomik coğrafya, Matematik Coğrafya, Fiziki coğrafya ve Jeopolitik konuları da işlenmiştir. Matematik coğrafyanın kurucusu sayılan Batlamyus, Geographica Hyphegesis kitabında gezegenler ile o günün koşullarında bilinen dünya ile ilgili bilgiler ve haritalar yer alır.
Abdullah Halman
Abdullah Halman (d. 15 Ağustos 1987, Şanlıurfa, Türkiye), Türk futbolcudur. 2. Lig ekiplerinden Sivas Belediyespor'da oynamaktadır.
Coğrafya
Eski Çağ
Karakteristik olarak yayılmacı olan Roma İmparatorluğu döneminde coğrafya daha çok askeri amaçlar için kullanıldı ve geliştirildi. Coğrafi şartların savaş üzerindeki etkileri bağlamında yer ve hava incelemelerinde bulundular ayrıca haritacılıkta askeri alanda geliştirildi.
Orta Çağ
Orta çağda Avrupa'da olumsuz koşullardan dolayı Coğrafya yerinde saymış, ilerleme İslam aleminde gerçekleşmiştir. İslam dünyasında İbn Havkal'ın 10. yüzyılda yazdığı el-Mesalik ve'l-Memalik (Yollar ve Ülkeler), 9. yüzyılda Belhî'nin yazdığı Suverü-l-Ekâlim (İklim Türleri), 10. yüzyılda El-Mesûdî'nin yazdığı el-Müru-çü'z-Zeheb (Altın Çayırlar) ve 14. yüzyılda İbn Battuta'nın yazdığı Tuhfetü'n-Nuzzarfi Garaibi'l-Emsar adlı yapıtlar öne çıkmaktadır. Birûni, dünyanın çevresini, yarıçapını, büyüklüğünü ve 1° meridyenin uzunluğunu hesaplayarak matematik coğrafya alanında katkılarda bulunmuştur. İbn-i HaldunKitap el-İbar adlı sekiz ciltlik eserinde; Beşeri coğrafyanın Jeopolitik ve Siyasi coğrafya ile ilgili konulardan bahsetmiştir. Ayrıca İslam dünyası tarafından geliştirilen 360 dereceli düzen haritacılıkta hâlâ kullanılmaktadır.
Abdullah Halman
Kulüp takımları kariyeri
Futbola Gaziantepspor altyapısında başlayan Abdullah, 2005 yılında profesyonelliğe geçiş mukavelesi imzalayarak as takıma alındı. Sezon öncesi hazırlık kampına katılsa da as takım için henüz hazır bulunmadı ve sezonun ilk devresini a2 takımda geçirdi. Sezonun ara transfer döneminde oyun tecrübesi edinebilmesi için sezon sonuna kadar GASKİ'a kiralandı. Gaskispor için ilk resmî karşılaşmasına 5 Şubat 2006 tarihinde Karamanspor'a karşı oynanan 3. Lig karşılaşmasında çıktı. 2006-2007 sezonun kiralık olarak 3. Lig ekiplerinden Mezitlispor'da geçirdikten sonra 2007-2008 sezonunda bonservisiyle beraber Mersin İdman Yurdu'na gitti ve buradaki ilk sezonunda genç yaşına rağmen 25 lig karşılaşmasında 10 gol kaydederek birçok üst kademedeki takımlarının dikkatini çekti. Neticesinde 2008-2009 sezonunda Süper Lig'den Eskişehirspor'a transfer oldu. Burada uyum sorunu yaşadı ve yarım sezon sonra Mersin İdman Yurdu'na kiralık futbolcu olarak geri döndü. Sezonun ikinci yarısında Mersin İdman Yurdu ile 2. Lig'i ikinci sırada tamamlayıp 1. Lig'e yükselmeyi başardı. 2009-2010 sezonunu memlektinin 2. Lig ekibi olan Şanlıurfaspor'da kiralık futbolcu olarak geçirdikten sonra 2010-2011 sezonun başında 1. Lig ekiplerinden Gaziantep Büyükşehir Belediyespor'a transfer oldu. Gaziantep'te iyi bir performans sergileyen Abdullah, 2012-2013 sezonu öncesi Süper Lig takımlarından Mersin İdman Yurdu'na transfer oldu.
Coğrafya
Yeniçağ
Pusulanın Avrupa'ya geçmesi sonucunda uzak diyarlara yolculuklar başladı ve yeryüzü hakkında daha geniş bilgiler edinildi. Daha çok yeni ticaret yolları bulmak, keşfedilmemiş bölgelerdeki kaynaklara ulaşmak temel hedefti. Kristof Kolomb, Vasco da Gama, Bartolomeu Dias, Amerigo Vespucci, John Cabot ve Macellan keşifleriyle haritalar zenginleşti. Kuzey ve güney Amerika, Okyanusya adaları, Avustralya, kuzey ve güney kutbu keşifleri tamamlanmıştır. Dünyanın yuvarlak olduğu, çevresi dolaşılarak uygulamalı olarak ispat edilmiştir. Anversli Abraham Ortelius 1570'te ilk yeryüzü atlasını yaptı.
Osmanlı devletinde Pîrî Reis; Kitab-ı Bahriye, Kâtip Çelebi; Cihannuma ve Evliya Çelebi; Seyahatnamesi ile coğrafyaya katkıda bulunan Türklerdir.
Yakın Çağ
1700'lü yıllardan sonra coğrafya yöntem ve biçim olarak daha bilimselleşti. Teleskop ve kronometrenin (süreölçer) bulunuşuyla coğrafi bilgilerin güvenilirliği ve hesapların kolaylığı sağlandı. Coğrafi keşiflerden sonra geziler daha bilimsel hale geldi. James Cook ve Labradorun çabalarıyla Labrador soğuk su akıntısı keşfedildi.
1800'lü yıllarda ise coğrafya, doğabilimci Alexander von Humboldt ile tarihçi Carl Ritter tarafından akademide ders olarak verilmeye başlandı. Humboldt'un Cosmos (Evren), Ritter'in de Die Erdkunde (Coğrafya) adlı yapıtlarında coğrafya bilgisini düzenli biçimde işleyerek modern coğrafyanın dayanaklarını attılar. Humboldt Akıntısın keşfeden A. v. Humboldt eserlerinde yer şekilleri-iklim-bitki örtüsü arasında bağlantı olduğunu ifade etmiştir. James Cook'un 1772-75 yıllarında çevresinde dolandığı buzul alanının Antarktika olduğu ancak 1840'ta anlaşıldı. A. von Humboldt Fiziki coğrafyanın C. Ritter ise Beşeri coğrafyanın kurucusu olarak kabul edilir. Immanuel Kant coğrafyayı; fiziki, matematik, siyasi, ekonomik ve uygulamalı coğrafya olmak üzere beş dala ayırmıştır.