cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Darürrahat
Tarih
1491 senesi, şehri savaşmadan tesmil etmek istemeyen "Musa bin Ebu'l Gazan(Musa El-Gazani)" gibi serdarlar(başkomutan) olsa da Halife Ebu Abdullah ile İspanya Kralı Ferdinand arasında imzalanan antlaşmayla şehir kan dökülmeden teslim edilir. Serdar Musa direnir düşman askerlerine direnir ve öldürülür. Fakat onun ailesi ve yakınlarından oluşan 140 kişi, Musa El-Gazani'nin önerisiyle El Hamra Sarayına gider ve bahçıvanın yardımıyla saklı vadiye ulaşırlar
Demografi
Nüfusun tamamı Araplardan oluşur. En yaygın din İslamdır. Ülke 40 karye(köy) ve 1 beldeden oluşur. Aynı zamanda başkent olan beldenin adı "Darüs-saadet" 'tir.
The Who
The Who, 1964 yılında Birleşik Krallık'ın Londra kentinde kurulan bir Rock grubudur. Grubun üyeleri vokalist Roger Daltrey, gitarist ve vokalist Pete Townshend, bas gitarist ve vokalist John Entwistle ve baterist Keith Moon'dur. 21. yüzyılda aktif olan rock grubunun albümleri dünya çapında 100 milyondan fazla satmıştır. Keith Moon (1978) ve John Entwistle'ın (2002) ölümünden sonra günümüzde halen aktif olan grup, gitarist Pete Townshend ve solist Roger Daltrey ile yoluna devam etmektedir.
Kuruluşları ve My Generation ile başarıları
1959 yılında Roger Daltrey solo gitarist olarak kuzeybatı Londra'da "The Detours" adlı okul grubunu kurar. 1961-1962 yılları arasında, sırasıyla basçı John Entwistle ve gitarcı Pete Townshend gruba katılır. Şubat 1964'te aynı ismi taşıyan bir grubun daha var olması nedeniyle, isimlerini "The Who" olarak değiştirirler. Bir süre sonra davulcu Keith Moon gruba katılır. Bu gruptan çok etkilenen PR-Menajer Peter Meaden, grubun ismini "The High Numbers" olarak yeniler ve 1964 yılında ilk şarkıları "I'm The Face/Zoot Suit"'i bestelerler. Ancak grup, Kit Lambert ve Chris Stamp, menajerliklerini üstlenene kadar başarısız kalır.
İlk ilgiyi, çıktıkları televizyon programında enstrümanlarını parçalamaları ile görürler. I Can't Explain adlı şarkıları, 1965 yılında, Büyük Britanya Single-Charts listesinde 8. ve sonraki parçaları Anyway, Anyhow, Anywhere 10. sıraya kadar yükselir.
"The Who" adıyla ilk albümleri My Generation, aynı yılın Aralık ayında piyasaya çıktı. Parçalar, İngiliz gençlerinde pozitif rezonanslar sağlamıştı. Kulüplerde sıklıkla My Generation çalınıyordu. İngiliz gençlerinin birçoğu onları idolleri olarak görmeye başlamıştı.
"My Generation", "Substitute", "I'm A Boy", "The Kids Are Alright", "Happy Jack" gibi art arda gelen hitlerle birlikte The Who grubu Sgt. Pepper's, Beatles, Their Satanic Majesties Request, Rolling Stones ile eşdeğerde görülmeye başlamışlardı. Ardından yeni albümleri The Who Sell Out’u çıkarttılar. Grubun müzikal başarılarının yanı sıra sahneye çıkışlarında parçaladıkları enstrümanları yüzünden bir finansal çöküntüye uğramışlardı. Kasım 1966 yılında Almanya'nın Köln şehrinde Lords grubu ile çıktıkları konserde, 5 şarkıdan sonra sahneyi parçalamışlardı.
Aynı zamanlarda Keith Moon ve John Entwistle’nin Jimmy Page ile bir grup kurmak istedikleri duyulmuştu. Birkaç provadan sonra bunun gerçekleşemeyeceği anlaşıldı. Keith Moon'a göre Jimmy Page ile bir grup kurmak, "uçan bir geminin düşmesinden farksız" olacaktı. Bunun üzerine Jimmy Page grubunu başka müzisyenler ile kurmak zorunda kalmıştı; ("The Band Will Go Over Like a Lead Zeppelin".) Bir müddet sonra bu ismin bir kısmı atılmış ve grubun ismi Led Zeppelin olarak kısaltılmıştı.
Grubun şarkıları CSI dizi serisinde başlangıç müziği olarak kullanılmıştır.
Antipsikotik
Antipsikotik ya da nöroleptik ilaçlar başta şizofreni olmak üzere psikozların tedavisinde kullanılan ilaçlardır.
Temelde psikotik belirtilerle giden ruhsal ve organik hastalıkların sağaltımında kullanılan moleküllerdir. Sınıfın ilk temsilcisi klorpromazinin bulunuşu psikiyatride önemli bir kilometre taşı olup, önemli sayıda kronik psikiyatri hastasının hastaneler dışında veya evde bakımlarını olanaklı hale getirmiştir. İlk nöroleptik 1950 yılında tesadüfen etkisi fark edilen klorpromazindir. Daha sonraki 55 yıl boyunca birçok nöroleptik sentezlenmiştir.
Başlıca kullanım alanları; Antipsikotikler şizofreni ve bipolar bozukluklar başta olmak üzere psikotik belirtilerin görüldüğü deliryum, psikotik depresyon gibi diğer durumlarda da tercih edilirler.
Sınıflama
Antipsikotikler önce bulunan klasik ve daha yeni geliştirilen atipik antipsikotikler olarak ikiye ayrılabilirler. Klozapinin bulunuşuyla ortaya çıkan atipik moleküller farklı reseptör afiniteleriyle farklı bir kuşağı temsil etmektedir.
Fenotiyazin ve butirofenonlar gibi eski nöroleptikler klasik nöroleptik veya ilk jenerasyon olarak bilinir. Bu grubunun temel etki mekanizması dopaminerjik D2 reseptör blokajıdır.
Atipik (yeni) ve tipik (klasik) olmak üzere iki jenerasyon vardır. Klasik nöroleptikler şizofreninin pozitif semptomlarına (deliryum, halüsinasyon) daha etkilidir. Atipik nöroleptikler ise, klasik nöroleptiklere cevap vermeyen negatif semptomların (hislerin küntleşmesi, sosyal geri çekilme) giderilmesinde etkilidir.
Uzun süre kullanımlarında çeşitli yan etkilere sebep olabilirler. Yan etki profillerinin göreceli daha avantajlı olmasıyla atipiklerin klinik kullanımları gittikçe daha da yaygınlaşmaktadır. Atipik antipsikotikler: klozapin, risperidon, olanzapin, ketiapin, amisülprid, ziprasidon, aripiprazol.
Kullanım alanları
Şizofreni tedavisinde kullanılırlar. Klasik antipsikotikler maliyetleri ve doktorların tecrübesi açısından günümüzde de tercih edilmeye devam etse de şizofrenin negatif semptomlarına yeni nesil nöroleptikler kadar etkili değildir.
Antipsikotiklerin bir başka kullanımı manik bozukluklarda akut manik dönemlerde, mani dönemlerine karşı profilaktik olarak, hatta bazıları (örneğin ketyapin, olanzapin) bipolar bozuklukta depresif dönem için kullanılmaktadır.
Antipsikotiklerden bazıları da H1 reseptörüne bloke edici özelliği sebebiyle antiemetik olarak da kullanılmaktadır.
Etki mekanizması ve yan etkileri
Antipsikotiklerin temel etki mekanizması dopamin reseptör antagonizmasıdır. Bu yolla pozitif semptomları azaltırlar. Yine bu yolla istenmeyen ekstrapiramidal semptomlara yol açabilirler.
Bunun yanında özellikle yeni nesil antipsikotiklerin etkisi genellikle serotonerjik 5-HT2a reseptörüne inhibisyon şeklindedir. Bundan dolayı ekstrapiramidal semptomlar daha az görülür.
Özellikle klasik antipsikotiklerde geri döndürülebilir ekstrapiramidal semptomlar görülebilir. Bunun yanında tardif diskinezi, postüral hipotansiyonla ağız kuruluğu gibi otonom sinir sistemi semptomları, hiperprolaktinemi ve amenore gibi endokrin etkiler, sedasyon yapabilir.
NGC 4883
NGC 4883, Yeni Genel Katalog'da yer alan bir galaksidir. Gökyüzünde Berenis'in Saçı takımyıldızı yönünde bulunur. SB0 tipi bir çubuklu sarmal galaksidir. Alman astronom Heinrich d'Arrest tarafından 1865 yılında 27,94 cm (11 inç) çaplı mercekli tip bir teleskopla keşfedilmiştir.
I. El-Alameyn Muharebesi
I. El-Alameyn Muharebesi, II. Dünya Savaşı'nın Kuzey Afrika Cephesi’nde 1 Temmuz-27 Temmuz 1942 tarihleri arasında, Rommel komutasındaki Alman-İtalyan kuvvetleri ile, Claude Auchinleck komutasındaki Birleşik Krallık 8. Ordu’su arasında gerçekleşen savaşlardır.
Haziran 1942 ayında, Gazala Muharebesi’nin ardından 8. Ordu, Mersa Matruh’tan El-Alameyn Hattı’na çekilmişti. El-Alameyn Hattı, Akdeniz kıyısındaki El-Alameyn yerleşiminden, güneydeki Kattara Çukuru'na kadar uzanan 60 km.lik bir savunma hattıdır.
General Auchinleck’in 10 Temmuz 1942 günü cephenin kuzeyinde, Tel el Eisa bölgesinde geliştirdiği karşı taarruz Alman-İtalyan birliklerinden binin üstünde savaş esiri alınmasını sağlamıştır. Rommel’in karşı taarruzları ise kısmi başarı sağlamıştır. General Auchinleck’in izleyen taarruzları yine cephenin merkez bölümünde Ruweisat Sırtı’nda gerçekleşmiştir. Bu bölgede 14 Temmuz ve 21 Temmuz 1942 tarihlerinde gerçekleşen iki savaş da başarılı olamadı ve ikincisinde tankların piyadeyi desteklemekte gecikmeleri 700 kadar askerin esir edilmesine yol açtı. Buna karışın 27 Temmuz’da iki taarruza daha girişilmiştir. Tel el Eisa’nın kuzeyindeki taarruz orta derecede başarısız olmuş ancak Miteiriya’daki ağır kayıplarla sonuçlanmıştır. Alman karşı taarruzu başladığından mayınlı arazi temizlenemediği için tanklar piyadenin desteğine gelememişlerdi.
31 Temmuz’a gelindiğinde Birleşik Krallık 8. Ordu’su taarruz gücünü yitirmiş bulunmaktadır. General Auchinleck, taarruz operasyonlarını durdurarak Mihver güçlerinin genel taarruzuna karşı savunma pozisyonuna geçmiştir.
Rommel’in bu taarruzu El-Alameyn savunmasını aşamamıştır.
Râşidüddîn Sinân el-İsmâîlî
Raşidüddin Sinan (Arapça: رشيد الدين سنان ; Rašīd ad-Dīn Sinān) (Tam Adı: Sinan ibn Salman ibn Muhammad / Abu al-Hasan Sinan ibn Sulayman ibn Muhammad); 1126'lı yıllarda Basra yakınlarında Vâsıt yolu üzerindeki Akrüssûdan Köyü'nde İmamiye Şiası'na mensup bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Nizari İsmailiyye'ce genellikle Sinan Râşidüddin diye anılır. Aynı zamanda "Dağın Yaşlısı" ve "Öğretmen" (Al Muallim) olarak da bilinir.
Hayatı ve Faaliyetleri
Basra'dan ayrıldıktan sonra Sinan Nizari İsmaililik'e girdi. Nizari İsmaililik hakkında sağlıklı bilgi edinebilmek için Haşhaşinler'in merkezi Alamut'a gitti. Burada İsmaili öğretilerini, İhvan-ı Safa'nın er-Reas'il'ini ve diğer bazı eserlerini inceledi. Aynı zamanda burada çeşitli dini kitaplar okuyup; Kur'an ve Kitab-ı Mukaddes'le ilgili çeşitli araştırmalar yaptı. Kabala öğretilerini de öğrendiği rivayet edilir.
Sinan Suriye Haşhaşilerinin en önemli lideridir. Basra doğumlu biri olan Sinan kimilerine göre bir simyacıydı. Suriyeli yazarlardan birinin Sinan'a yaptığı ziyarette Sinan kendisi ile igili şöyle demiştir: Sinan daha sonra uzun bir süre Kehf'de kaldı. 1162 yılında Hasan'ın Alamut'ta tahta geçişi ile birlikte Suriye Haşhaşilerinin lideri oldu.
1164 yılında II. Hasan, Kıyâmet-i Kûbrâ bildirgesini ilan etti. Suriye'de ise bu görev Sinan'a düşüyordu. Ancak Sinan, II. Hasan tarafından ilan edilen Kıyâmet-i Kûbrâ bildirgesini, oluşan aşırılıklar nedeniyle, bizzat kendisi yürürlükten kaldırmıştır. Kıyâmet-i Kûbrâ bildirgesindeki aşırılıklarının ileriki dönemlerde oluşacak cennet bahçeleri hikâyesine kaynaklık etmiş olabileceği düşünülmektedir.
"Râşidüddin Sinan el-İsmâili" ilerleyen dönemlerde sistemli bir Haşhaşi örgütü kurmuş ve neredeyse Alamut'tan hem siyasi hem de öğretisel olarak bağımsız bir şekilde hareket etmiştir. Bu dönemde Sinan Suriye Haşhaşileri tarafından ilahi bir lider olarak görülmüştür ve Dağın Şeyhi olarak anılmıştır. Dağın Şeyhi veya Şeyh-ül Cebel tabiri zannedildiğinin aksine Hasan Sabbah için hiçbir zaman kullanılmamıştır. Bu ifade tamamen Suriye Haşhaşilerine özgüdür.
Selahaddin'in Haşhaşilere yönelik müsamahasını temize çıkarmaya çalışan Sünni tarihçiler çeşitli hikâyeler üretmiştir. Bunlardan birinde sultanın Sinan'a bir tehdit mektubu gönderdiği belirtilir. Mektuba cevap ise şöyledir:
Daha ilginç olan, tarihçi Kemaleddin'in kardeşinin şahitliğini konu alan şu hikâyedir: demiştir. Bunun üzerine Selahaddin odada yalnızca iki Memluk bırakarak herkesi dışarı çıkarmış. Ancak elçi iki Memluk'un da dışarı çıkmasını istemiş. Selahaddin bunu reddetmiş, bunun üzerine elçi Memlükler'e dönerek "Efendim namına sizlere bu sultanı öldürmenizi emretsem yapar mısınız?" demesi üzerine, Memlükler kılıçlarını çekerek "Emriniz başımız üstüne" demişler. Bunun üzerine Selahaddin'in şaşkınlıktan donakaldığı ve Sinan ile arasını iyi tutmaya çalışmıştır.
Sinan dönemindeki ikinci önemli olay Halep'teki Zengi hükümdarı el Melikü's-Salih'in veziri Şehabeddin İbnü'l Acemi'nin öldürülmesidir. Bu olayda Sinan'ın Selahaddin ile iş birliği yaptığı iddia edilmektedir.
Haşhaşilerin en önemli suikastı, 28 Nisan 1192'de Sur'daki Kudüs Kralı Montferratlı Conrad'ın Sur'da öldürülmesidir. Suikastçılar Hristiyan keşiş kılığında oldukları için Psikoposun güvenini kazandılar Krala yaklaşıp onu yanından ve sırtından bıçakladılar kral kimi kaynaklara göre birkaç saat sonra öldü bazı kaynaklara göre götürüldüğü kilisede ertesi gün öldü muhafızlar suikastçılardan birini öldürüp diğerini sağ yakaladı işkence altında sorgulanan haşhaşi suikastın arkasında İngiltere Kralı I. Richard olduğunu söyledi. Suikastın arkasında Richardın olması olasıdır zira Richard'ın hamisi 2.Henry Conradın ölümünden 8 gün sonra eşi 1.isabella ile evlendi ve Kudüs kralı oldu. İbnü'l Esîre göre Selahaddin Eyyubi suikast için Sinan'a para verdi. Yaklaşık 35 yıl boyunca Masyaf Kalesi'nde Suriye Haşhaşilerinin liderliğini yapan Dağın Şeyhi (Şeyhü'l Cebel) "Râşidüddin Sinan el-İsmâili" 1192-93 veya 1193-94 yıllarında ölmüştür.
Popüler kültürde
Ubisoft'un yayımcılığını yaptığı Assassin's Creed video oyunu serisinde Raşidüddin Sinan, Al Mualim karakteriyle canlandırılmıştır. Oyun Üçüncü Haçlı Seferi yıllarında, Altaïr Ibn-La'Ahad isimli suikastçının, öğretmeni Al Mualim'den aldığı görevlerle gerçekleştirdiği suikastları konu alır, oyun Haçlı Seferleri yıllarındaki Kutsal Topraklar'ı betimlemesi yönünden de büyük ilgi çekmiştir.
Lineer zaman
Lineer zamanda çalışan bir algoritma, bir Turing makinesinin girişin uzunluğunun en fazla n katı tane adımda çözebildiği bir problemdir. Lineer zaman, polinomsal zamanın bir alt kümesidir.
Örneğin, iki kelimenin birbirinin tersi olup olmadığını anlama problemi lineer zamanda çözülebilir:
Dolayısıyla, eğer kelimenin uzunluğu n \, ise, bu problem o kelime için 2 n \, adımda bitecek ve iki kelimenin birbirinin tersi olup olmadığını söyleyecektir.
NGC 7674
NGC 7674 Kanatlıat takımyıldızı bölgesinde yaklaşık olarak uzaklıkta bulunan bir çubuksuz sarmal gökadadır. John Herschel tarafından 16 Ağustos 1830 tarihinde keşfedildi. Halton Arp tarafından görüntülenmiş ve NGC 7674A ile birlikte Arp 182 olarak "Dar iplikçiklere sahip gökadalar" kategorisi altında Tuhaf Gökadalar Atlası'na dahil edilmiştir.
Özellikler
NGC 7674 belki de yakınındaki gökadaların etkileşimi yoluyla beslenen, Seyfert 2 türü güçlü bir aktif çekirdeğe sahiptir. Spektropolarimetri kullanılarak, NGC 7674 çekirdeğinin toz yumrusu tarafından gizlenmiş bir Seyfert 1 türü olduğunu düşündüren ve sadece polarize akı tayfında görülebilen gizli bir geniş çizgi bölgesinin (BLR) emisyon karakteristiği tespit edildi. NGC 7674'ün merkezinde, yıldızların hız dağılımına dayanarak kütlesinin yaklaşık 3,63 × 107 M☉ olduğu tahmin edilen bir süper kütleli kara delik bulunmaktadır. Radyo dalgalarında gözlemlendiğinde 0,7 kpc uzunluğunda S şeklinde iki radyo jeti içerir. Bu şeklin sebebi; küçük bir birleşme nedeniyle kara delik dönüş eksenindeki bir değişiklikten, ikili bir kara delik varlığından veya yıldızlar arası ortamla olan etkileşimlerden kaynaklanabilir. Yığılan süper kütleli kara deliklere benzer özelliklere sahip iki radyo kaynağı, NGC 7674'ün merkezinde 0,35 parsek'lik öngörülen bir ayrımda gözlenmiştir.
NGC 7674, 1011.54 L☉ kızıl ötesi parlaklığıyla parlak kızılötesi gökadalar ailesinde yer alır. Parlak kızılötesi gökadalar, yoğun yıldız oluşturma aktivitesi ile karakterizedir. NGC 7674'teki toplam yıldız oluşumu oranının yılda 54 M☉ ve çekirdekteki yıldız oluşumu oranının ise yıllık 4,3 M☉ olduğu tahmin edilmektedir.
NGC 7674 içerisinde, SN 2011ee (tip Ic, 18,6 mag) ve SN 2011hb (tip Ia, 18,8 mag) olmak üzere iki süpernova gözlemlenmiştir.
Yakın gökadalar
NGC 7674, dört gökadadan oluşan izole edilmiş Hickson 96 yoğun gökada grubunun en parlak ve en büyük üyesidir. Daha küçük olan NGC 7674A ile kuzeyde 34 yay-saniye boyunca uzanan bir gökada çifti oluşturur. Eliptik gökada NGC 7675 doğuda 2,2 yay-dakika uzaklıkta yer alır.
Deprem (anlam ayrımı)
Deprem, yer kabuğunda beklenmedik bir anda ortaya çıkan enerji sonucunda meydana gelen sismik dalgalanmalar ve bu dalgaların yeryüzünü sarsması olayıdır.
Deprem, ayrıca şu anlamlara gelebilir:
The Hunger for More
The Hunger for More, G-Unit üyesi rapçi Lloyd Banks'in ilk stüdyo albümüdür. 29 Haziran 2004'te G-Unit Records/Interscope Records etiketiyle yayınlandı.
Albümden çıkan ilk single, 50 Cent'in eşlik ettiği "On Fire" oldu. Onu "I'm So Fly" ve Avant ile yapmış olduğu "Karma" izledi. Albüme konuk olan sanatçılar arasında Tony Yayo, Young Buck, Eminem, Snoop Dogg, Nate Dogg ve The Game yer aldı. The Hunger for More çıktığı hafta 500 binin üzerinde satış elde ederek Amerikan Billboard 200 listesine birinci sıradan girdi. Toplamda 4 milyonun üzerinde bir satış rakamına ulaşarak, dört kez platin plak ile ödüllendirildi.
Sabit zaman
Sabit zamanda çalışan bir algoritma bir Turing makinesinin girdi uzunluğundan bağımsız olarak n tane adımda çözebildiği bir problemdir. Sabit zaman polinomsal zamanın bir alt kümesidir.
Örneğin, bir sözcüğün ilk harfinin "a" olup olmadığını bulma problemi sabit zamanda çözülebilir. Algoritma, verilen sözcüğün ilk harfini okur ve "a" harfi ile karşılaştırıp DOĞRU veya YANLIŞ cevabını yollar. Bu fonksiyonun C ile yazılmış hali şu şekildedir:
Yenikavak, Balya
Yenikavak, Balıkesir ilinin Balya ilçesine bağlı bir mahalledir. 2014'ten önce idari açıdan köy statüsüne sahipti.
Tarihçe
Köyün eski adı Kavak-ı Cedid'dir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kavakı- Cedid (قواق جدید) olarak geçer. Köy bu tarihte Balya kazasının Ilıca nahiyesine bağlıydı ve bu nahiye sınırları içinde Kavak Alanı adını taşıyan bir başka köy vardı. Patlak Makavak köyü ise, merkez nahiyeye bağlıydı. Bununla birlikte Balya'nın Balıkesir'in merkez kazasına bağlı bir nahiye olduğu 1898 yılında Kavak-ı Cedid adında bir köy geçmemektedir. Bu tarihte nahiye içinde Kavak Alanı ve Patlak Kavak adında iki köy bulunuyordu.
Yenikavak köyü, 93 Harbi'nde (1877-1878) Osmanlı Devleti'nin Çarlık Rusya'ya yenilmesinin ardından Klarceti bölgesinden göç eden göçmen Gürcüler tarafından kurulmuştur. Köye yerleşenlerin büyük bölümü Arçveti (არჩვეთი) ve Çkadueti (ჭკადუეთი) köylerinden gelmiştir. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, 1893 yılında, Livana'nın köyleri arasında saydığı Arçveti'den 30 hanenin, Çkadueti'den de 20 hanenin göç ettiğini yazmıştır. Eskiden köyün iki mahallesi Arçveti ve Çkadueti adlarını taşıyordu.
Kavak-ı Cedid 1906 yılında Balya kazasının köylerinden biri olarak geçer. Bu tarihte köyde 68 hane ve 190 erkek kaydedilmiştir. Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ettiğinden köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun 380 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Yenikavak, 1928 yılında "Kavak-ı Cedid" adıyla Balya kazasının Ilıca nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmişken, 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konumla "Yenikavak" biçiminde yazılmıştır. Bu kayıtlar köyün adının bu iki tarih arasında değiştirildiğini göstermektedir. Yenikavak köyünün nüfusu 1935 yılında 635 kişi olarak tespit edilmiştir.
Asur
Asur, Mezopotamya'nın kuzey kısmında, günümüzde Musul yöresinde, Dicle Irmağı'na bakan bir plato üzerinde kurulmuş antik bir kenttir. Bölgedeki arkeolojik kazılar, MÖ 3. binyılın başlarında burada bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Ancak yayılma alanı ve diğer nitelikleri hakkında kesin bilgilere ulaşılamamıştır. Bugüne kadar tespit edilen yapı kalıntıları, antik Mezopotamya'da yapıldığı gibi, eski yapıların üstüne aynı tarzda inşa edilmiş olan bir İştar tapınağı altında kalmış temellerdir. Asur, Kalah ve Ninova kentleri Asur'un başlıca kentleridir.
Tarih
Bir hükümdarlık olarak Asur tarihi üç ayrı dönemde, imparatorluk olarak var olmuştur. Bu imparatorluklar; MÖ 2. binyılın ilk yarısı Eski Asur İmparatorluğu, MÖ 2. binyılın ikinci yarısı Orta Asur İmparatorluğu ve MÖ 1000-612 Yeni Asur İmparatorluğu'dur. Eski Asur İmparatorluğu Akadlı İluşuma tarafından kurulmuş, daha sonra Babil hükümdarı Hammurabi’nin çağdaşı olan Amurru I. Şamşi-Adad ile devam etmiştir. Eski Asur, I. Şamşi-Adad'ın hükümranlık döneminde Bereketli Hilal'de hâkimiyet alanı en geniş ve en güçlü devlet hâline gelmiştir. Anadolu'ya yönelen ticari girişimlerin canlandırdığı ekonomik durum, bu gelişmede belirleyici olmuştur.
Asur'un yükselişinde, kral İluşuma ve oğlu Erişum (MÖ 1939-1900) zamanlarında, bu iki kralın ticaret konusundaki politikaları büyük rol oynamıştır. İluşuma Güney Mezopotamya'dan gelen tüccara bir takım imtiyazlar tanımış, onları bu şekilde Asur'a çekmeyi başarmıştır. Aynı zamanda doğu ile yapılan kalay ticaretini de kontrol altına almayı başarmıştır. Böylece Güney Mezopotamyalı tüccar Asur'a gelip daha ucuz fiyattan kalay alabilmekte, çoğunluğu Basra Körzesi üzerinden gelen bakırı satabilmekteydi. Güneyden gelen üç kervan yolu olduğu anlaşılmaktadır, Ur-Nippur-Asur, Dicle üzerinden ve Elam-Dicle doğusundaki Der-Asur yolları. İluşuma'nın oğlu Erişum ise altın, arpa, bakır, gümüş, kalay ve yün ticaretini vergiden muaf tutarak bu ticareti büyük ölçüde Asur üzerine çekmiştir. Asur'un ticari yönden sağladığı bu gelişme, söz konusu iki kralın hükümdarlık döneminin sahip olduğu bu avantaj önemlidir. Dönem bir yandan III. Ur Hanedanlığı'nın yıkıldığı dönemdir. Diğer yandan ise MÖ 2. binyıl başlarından itibaren Anadolu'da yaşanan gelişmeler bakımından önem taşır. Anadolu'da bu dönemde küçük köy toplulukları yerine yerel hükümdarların idaresindeki kentlerin gelişmeye başladığı görülmektedir. Bu kentler gelişen iş bölümü ve artan nüfuslarıyla önemli birer pazar hâline gelmiştir.
Kısa sürede Asur, konumunun da sağladığı avantajla diğer kentlerden çok daha önemli ve zengin bir kent hâline geldi. Bu denli hızlı gelişmede, başta Kaneş olmak üzere Anadolu'da yerel hükümdarların izniyle ve onlara vergi ödeyerek yapılan ticaretin payı büyüktür. Kaneş'deki Asurlu tüccarlar birkaç kuşak içinde antik çağların milyonerleri sayılabilecek kadar zenginleştiler. Üstelik Anadolu'yla olan ticaret bu tüccarlarla sınırlı kalmadığı, Anadolu'da yapılan kazılarda bulunan kil tabletlerden anlaşılmaktadır. Asur iş çevreleri, son derece gelişkin, bir o kadar da karmaşık, özgün bir finans düzeni oluşturmuşlardı. Anadolu'yla ticarette kullanılan sermayenin bir kısmı, bu ticaretin dışındaki bazı yatırımcılar tarafından, kârın sözleşmeyle belirlenmiş bir bölümü karşılığında sağlanan uzun vadeli yatırımlarla finanse etmekteydi. Ticaretle Asur'a akan kazanç, kentin imarı yanında büyümesini ve zenginleşmesini sağlamıştır.
Asur, krallığın merkezi oldu ve Asurlular MÖ 19. yüzyılda kurdukları devleti giderek genişlettiler. MÖ 1300'de Asur kralı I. Salamanasar, Kalde ve Asur ülkelerini birleştirdi. Sonra bir dönem Hititler'in egemenliğine giren Asurlular MÖ 14. yüzyıl ortalarına doğru yeniden egemenlik elde ettiler. Kral I. Tiglat-Pileser zamanında (MÖ 1100) Karadeniz ve Akdeniz'e kadar sınırlarını genişlettiler.
Kral 2. Sargon iki kez Babil'i ele geçirdi. Suriye ve Mısır'ı yendi. Asur devleti, Asurbanipal (MÖ 668-626) en parlak dönemini yaşadı. Nil Nehri ile Basra Körfezi arasındaki tüm ülkeleri egemenlik altına aldı. Fakat bu dönem uzun sürmedi. Asur devleti, Medler'in saldırısı sonunda yenilerek ortadan kalktı (MÖ 612).
Uygarlık
Asurlular, aslen Kuzey Irak'ta, Dicle kıyısında bulunan Aşur/Asur (Qalat Şarqat) şehri ve çevresinde yaşayan bir Sami toplulukken özellikle MÖ 2000 sonrası doğu-batı arası küresel ticaretten faydalanarak gelişmiş ve topraklarını genişleterek ülkelerini bir imparatorluğa dönüştürmüş İlk Çağ topluluğudur. Başkentleri Ninova'dır. Mutlak monarşi ile yönetilmişlerdir.
İlk Çağ'da, Orta Doğu'nun en büyük imparatorluklarından birinin merkezi olmuştur. MÖ 2. binyılın başından itibaren özellikle Anadolu'da koloniler kurmuş, Anadolu'ya yazıyı taşımışlardır. Asur ülkesi, önceleri Babil'e, MÖ 2. binyılın büyük bölümü boyunca Mitannilere bağımlı kalsalar da MÖ 14. yüzyılda bağımsızlıklarını kazanmış ve Fırat'a kadar topraklarını genişleterek buralara yerleşmişlerdir. Daha sonra Mezopotamya'da, Anadolu'nun güneydoğusunda, zaman zaman da Suriye'nin kuzeyinde büyük güç kazanmışlardır
Yıkılış
Son büyük Asur kralı, Aššur-Bāni-Apli (Aššurbanipal)'di. Aššur-Bāni-Apli (Aššurbanipal) (Aššurbanapal, Ailein Halefi - Son Büyük Asur Kralı), Elam'ı ele geçirerek bölge halkını yok etmiştir.
Bu dönemde sanatta büyük bir gelişme olduğu bilinmekteyse de, hükümdarlığın son yılları ve MÖ 627'deki ölümünü izleyen dönemin olayları karanlıkta kalmıştır. Asur Krallığı MÖ 612-609'da Keldaniler'in ve Medler'in ortak saldırılarıyla yıkılmıştır.
İmparatorluğun çökmesiyle birlikte Asur halkı da tarihî kayıtlardan silinir. Son olarak Harran ve çevresinde yaşadıkları bilinmekle birlikte kayıtlarda yer almasa da eski imparatorluk topraklarında daha sonraki yüzyıllarda da yaşamlarını sürdürdükleri ve zamanla bölgenin diğer halkları içinde eriyip gittikleri aşikârdır.
Acımasızlıkları ve savaştaki atılganlıklarıyla tanınan Asurlular, anıtsal yapılar da bırakmışlardır. Ninive, Asur, Kalah (Nimrud), Dur Şarrukin (Horsâbad) ve başka yerlerde bulunan kalıntılar, Asurların mimarideki ustalığını göstermektedir. MÖ 612'de Med-Babil kuvvetleri tarafından Asur Devleti'ne son verilmiştir.
Günümüzde bazı Süryani toplulukları Asurluların soyundan geldiklerini iddia etmektedirler.
Terörizmle Savaş
Terörizmle Savaş (İngilizce: War on Terrorism), kısa kullanımıyla Terörle Savaş (İngilizce: War on Terror) veya Terörizmle Küresel Savaşı (İngilizce: Global War on Terrorism), Amerika Birleşik Devletleri'ndeki farklı hedeflere gerçekleştirilen 11 Eylül saldırıları sonrasında Amerika Birleşik Devletleri'nin liderliğinde başlatılan uluslararası askerî kampanya. NATO üyesi olan tüm ülkeler ve üye olmayan bazı ülkelerin katıldığı kampanya, el-Kaide'nin başını çektiği çeşitli silahlı gruplara yönelik açılmıştı.
"Terörle Savaş" kavramı ilk olarak Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George W. Bush tarafından 20 Eylül 2001 tarihinde kullanıldı. Bu tarihten sonra Bush yönetimi ve bazı medya organları tarafından terörist olarak tanımladıkları kuruluşlar ve onları destekleyen rejimlere karşı girişilen askerî, siyasi, hukuki ve kavramsal mücadeleyi tanımlamak için kullanılmaya devam etti. Bu kapsamda, başta Orta Doğu'da bulunan ve nüfusun çoğunluğu Müslüman olan ülkelerle çeşitli mücadelelere girişildi.
Roma ve Bizans imparatoriçeleri listesi
Roma İmparatoru eşi ya da Roma İmparatorluğu hükümdarı olan Roma İmparatoriçeliği yapmış kadınların listesidir.
Terörizmle Savaş
11 Eylül 2001 Olayları
11 Eylül 2001 de meydana gelen dört olay ABD Hükûmeti tarafından ABD'de sivilleri ve askerleri hedef alarak yapılmış bir dizi terör saldırısı olarak açıklanmıştır. Amerikan hükûmetinin araştırmasına ve 11 Eylül Komisyon Raporu'na göre yolcu uçaklar Usame Bin Ladin'in lideri olduğu El Kaide terör örgütünün 19 üyesi tarafından kaçırıldı ve eylem gerçekleştirildi.
Roma ve Bizans imparatoriçeleri listesi
Bu pozisyon için Romalılar tek bir terim kullanmamışlardır: latince ve yunanca Augusta (ilk imparator Augustus'tan türetilmiş), Caesarissa ya da Kaisarissa (Julius Caesar'dan türetilmiş), basilissa (Yunanca βασίλισσα), basileus'un kadın formu ve Autokratorissa, autocrat kadın formu gibi unvanların hepsi kullanılmıştır. Üçüncü yüzyılda Augustae olanlar Mater castrorum (ordu kamplarının annesi) ve Mater patriae (babavatanın annesi) unvanlarını da alabiliyorlardı. Bizans İmparatoriçelerinin bir başka unvanı ise "Eusebestatē Augousta" (Most Pious Augusta) idi; ayrıca Kyria (Hanımefendi) ya da Despoina (δέσποινα), "Despot" unvanının kadın formu olarak da adlandırılırlardı. Roma İmparatorluğu'nun farklı imparatorlara bölündüğünde birden fazla Roma İmparatoriçelerinin olduğu dönemlerde olmuştur. Bütün Roma İmparatoriçelerinin bazıları ortak-imparatoriçeler ile listelenmişlerdir. Bütün imparatoriçeler Augusta unvanı almamışlardır ve imparatorun kız kardeşi ya da metresi bu unvanı taşıdığı için bütün Augustalar imparatoriçe değillerdi. Bazı Caesarissa ve Despoinalar hiçbir zaman imparatoriçe olmamalarına rağmen listeye eklenmişlerdir, çünkü unvanlar imparatoriçeliğe oldukça yakındılar; diğer taraftan Doğu Roma İmparatorluğu'nda bu unvanlar çok sık modern "Veliaht" terimine karşılık olarak kullanılmıştır.
Bizans İmparatorluğu İmparator eşleri (sürgünde)
Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Latinlerin 1204 yılında Konstantinopolis'e gelip şehri talan etmesi ve şehirde Katolik Hıristiyanlar idaresinde bir Latin İmparatorluğu'nun kurulmasının ardından Bizans İmparatorluğu asilleri tarafından İznik İmparatorluğu, Trabzon İmparatorluğu ve Epir Despotluğu isimli üç devlet kurulmuştur. Bunların en büyüğü olan İznik İmparatorluğu, 1261 yılında Konstantinopolis'i tekrar ele geçirmiş ve o yıldan sonra tekrar Bizans İmparatorluğu'nun devamı kabul edilmiştir.
Terörizmle Savaş
Özgür Afrika Boynuzu Harekatı (ÖABH)
Afrika Boynuzu (Kuzeydoğu Afrika), Afrika'nın Kuzeydoğusunda boynuz şeklinde Arap yarım adasına doğru uzanan ve Cibuti, Eritre, Etiyopya ve Somali ülkelerini içine alan bölümdür. ABD tarafından Özgür Afrika Boynuzu Harekatı(ÖABH), İngilizce adıyla Operation Enduring Freedom - Horn of Africa (OEF-HOA) harekâtı gerçekleştirilmektedir. Buradaki operasyonlar ABD 5. Filo komutasında çok uluslu bir güç tarafından yapılmaktadır. Buradaki çok uluslu güç Birleşik Görev Gücü-150(BGG-150) İngilizce olarak Combined Task Force 150 (CTF-150) olarak adlandırılan ve ABD, Almanya, Fransa, İngiltere, Kanada ve Pakistan'dan oluşan güçtür. Avustralya, Hollanda, İtalya, Portekiz, Türkiye ve Yeni Zelanda da aktif olarak katılmasa da destek vermektedir. ÖAB sadece deniz kuvvetlerinden oluşmakta ve Cibuti'den ikmal desteği almaktadır. Bahreyn komuta Merkezi olarak kullanılmaktadır.
Özgür Sahra (ÖSH)
Bu harekât Kuzey Afrika'da Sahra Çölü etrafındaki ülkeleri kapsar. Bu Ülkeler Burkina Faso, Cezayir, Çad, Eritre, Fas, Nijer, Nijerya, Mali, Moritanya ve Sudan'dır. ABD tarafından Özgür Sahra Harekatı(ÖSH), İngilizce adıyla Operation Enduring Freedom - Trans Sahara (OEF-TS) harekâtı gerçekleştirilmektedir. Buradaki operasyonlar ABD 6. Filo komutasında çok uluslu bir güç tarafından yapılmaktadır. Buradaki çok uluslu güç Müşterek Görev Gücü (MGG) İngilizce olarak Joint Task Force (JTF) olarak adlandırılan ve ABD Avrupa Komutanlığının parçasıdır. 2007 yılı itibarıyla yeni olarak ABD Afrika Komutanlığı kurulması ve burayla irtibatlı bir şekilde çalışması söylenmektedir. İtalya'nın Sicilya Adası'nda bulunan Sigonella NATO üssü komuta Merkezi olarak kullanılmaktadır.
Aktif Çaba Harekatı (AÇH)
Aktif Çaba Harekâtı (AÇH) İngilizce adıyla Operation Active Endeavour akdenizdeki NATO Deniz Harekâtıdır. Harekâtın amacı teröristlerin hareketlerini ve silah elde etmelerini kısıtlamak amacıyla NATO nun 5. maddesi uyarınca Akdeniz'de oluşturulmuştur. NATO nun SNMG1 ve SNMG2 güçleri tarafından icra edilmektedir.
Özgür Irak Harekatı (ÖIH)
Irak'ın teröristlere silah sağladığı gerekçesiyle yapılan harekâttır. Bu harekâtla Irak işgal edilmiş ve Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin tutuklanarak cezaevine gönderilmiştir. İktidarda bulunan yönetim dağıtılarak Çok Uluslu Güç kontrolünde yeni bir yönetim oluşturulmuştur. Irak'a demokrasi getirilmiştir. Saddam Hüseyin bu oluşturulan yönetim tarafından yargılanarak idam edilmiştir.
Lübnan ve 2006 İsrail-Lübnan Savaşı
2006 yılında 6 İsrail askerinin Lübnan sınırları içerisinde yerleşmiş olan Hizbullah Militanlarınca kaçırılmasıyla başlayan 2006 İsrail-Lübnan Savaşı sonrası bölgeye Birleşmiş Milletler Geçici Gücü (United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL)) yerleştirilmiştir.
Suudi Arabistan'daki bombalama eylemleri
Suudi Arabistan'ın ABD'ye destek vermesi dolayısıyla yapıldığı söylenen bombalama eylemleri. Bombalamalar güvenlik güçlerini, yabancı işçileri ve turistleri hedef almaktadır.
Gazze Şeridi ve Batı Şeria
Yıllardır süre gelen İsrail-Filistin sorunu. El-Fetih ve Hamas örgütlerinin yaptığı eylemler. İsrail'in bölgeye yaptığı harekâtlar.
Afganistan
New York da meydana gelen 11 Eylül Olayları sonrasında ABD hükûmetince sorumlu tutulan El-kaide ve Taliban'a karşı yapılan harekâtlar ve Afganistan'ın işgali.
Hindistan
Ülkedeki Taliban bağlantılı gruplar. Keşmir Sorunu. Ülkedeki bombalama eylemleri.
Pakistan
Ülkedeki Taliban bağlantılı gruplar. Keşmir Sorunu.
Filipinler
Büyük Okyanustaki ABD Özel Harekâtlar komutanlığı Filipinler'e konuşlanmıştır. Terörizmle savaşta Filipinler'e destek vermektedir.
Raoul Wallenberg
Raoul Wallenberg (4 Ağustos 1912 – 17 Temmuz 1947) İsveçli bir mimar, iş insanı, diplomat ve yardımseverdi. İkinci Dünya Savaşı sonlarına doğru, Alman işgali altında bulunan Macaristan’da, Macar faşistleri ve Nazilerden, 100.000’i aşkın Yahudi’nin hayatını kurtarmasından dolayı oldukça saygı ve övgü duyulan biridir. Budapeşte’de, İsveç Özel Elçiliği görevini sürdürürken (Temmuz-Aralık 1944), Wallenberg, Yahudilere dokunulmazlık sağlayabilen pasaportlar verip, İsveç sınırları olarak sayılan, resmi olarak dokunulmaz binalarda binlerce Yahudinin hayatını kurtardı. 17 Ocak 1945’te Budapeşte’nin Kızıl Ordu tarafından işgali esnasında, Sovyet otoriteler tarafından, casus olduğu şüphesiyle göz altına alındı ve sonra ortadan kayboldu. Daha sonra edinilen bilgilere göre, 17 Temmuz 1947’de Moskova’daki KGB ana üssü ve KGS hapishanesinin bulunduğu Lubyanka binasında öldüğü iddia edildi. Wallenberg’ün KGB Sovyet Hükûmeti tarafından yakalanması, casus olduğu şüpheleri, ölümü ve Amerikan istihbaratıyla olan bağları tamamen sır olarak kaldı ve sürekli farklı spekülasyonlarla dile getirildi
Macar Yahudilere karşı gösterdiği cesur iyiliklerinden dolayı, Wallenberg, öldüğü iddia edilen 1947’den beri birçok yardımseverlik ödülüne layık görüldü. 1981’de, Wallenberg tarafından hayatı kurtarılan insanlardan biri olan meclis üyesi Tom Lantos, Wallenberg’e fahri vatandaşlık verilmesi için kanun tasarladı. Wallenberg ayrıca, Kanada, Macaristan ve İsrail’de de fahri vatandaşlığa layık görüldü. Wallenberg, İsrail’de, Türk Diplomat Selahattin Ülkümen gibi Uluslararası Dürüstler arasına girdi ve dünyanın birçok yerinde sokaklar Wallenberg’ün adını aldı. 1981’de Wallenberg’ün insani ideallerini ölümsüzleştirmeyi amaçlayan, Birleşik Devletler Wallenberg Komitesi kuruldu. Bu Komite her yıl, bu amaç uğruna çabalayan kişilere Raoul Wallenberg ödülü vermektedir.
küçükresim|sağ|Wallenberg'ün bronz el çantası, R W başharfleriyle. Wallenberg’ün doğduğu yazlık evin öünde. Kappsta, [[Lidingö Municipality|Lidingö küçükresim|sağ|Köszönöm, [Michigan Üniversitesindeki Anıt]] küçükresim|sol| Stockholm’deki bir anıt küçükresim|sağ|Budapeşte’deki anıtlardan biri küçükresim|sol| Sovyet rejiminde kaldırılıp, yıkılışının 50.yılında tekrar yerine konulan Wallenberg anıtı (Budapeşte) küçükresim|sağ| Budapeşte’deki eski İsveç Elçiliği önündeki; Carl-Ivan Danielsson, Wallenberg ve Per Anger’i anan plaket küçükresim|sağ| Kudüs’teki Wallenberg caddesinin işareti
Hayatı
Wallenberg 1912’de Stokholm yakınlarında bulunan Kappsta, Lidingö’de, büyükbabası Per Johan Wising ve anneannesi Sophie Wising’in 1882’de inşa ettikleri yazlıklarında dünyaya geldi. Diğer büyük babası Gustaf Wallenberg, Tokyo, İstanbul ve Sofya’da elçiydi. Ailesi 1911’de evlenen Wallenberg’ün babası Raoul Oscar Wallenberg (1888-1912), İsveçli bir deniz subayıydı ve Raoul Wallenberg doğmadan üç ay önce kanserden öldü. Annesi Maria Sofia Wising (1891-1979) idi. 1918’de annesi, Frederik von Dardel ile evlendi ve Guy von Dardel adında bir oğulları ve Nina Lagergren adlı bir kız çocukları oldu. 1931’de Wallenberg, Mimarlık okumak için Amerika’daki Michingan Üniversitesi’ne gitti. Üniversite’de İngilizce, Almanca ve Fransızca öğrendi. Amerika’yı tanımak için bütün tatillerde Amerika’yı dolaştı. İsveç’e döndüğünde, Amerika’da aldığı diplomayla, ülkesinde mimar olamayacağı haberini aldı. Büyük babası Güney Afrika’nın Cape Town şehrinde, İnşaat malzemeleri satan bir İsveç şirketinin ofisinde iş buldu (11). 1935-1936 arasında, Hayfa’da, bir Hollanda Banka’sının küçük birimlerinde çalıştı. 1936’da İsveç’e döndü ve Orta Avrupa Ticaret Şirketi’nde, ailesinin yardımıyla iş buldu. Şirketin sahibi Kalman Lauer adında bir Macar Yahudiydi.
II. Dünya Savaşı
1938 yılıyla birlikte, Miklos Horthy vekilharçlığı tarafından, Macaristan Krallığı’nda bir seri Yahudi karşıtı önlemler alındı. Bu önlemler, Naziler tarafından 1935’te yürürlüğe giren Nürnberg Irk Kanunlarını model almıştı. Alman emsalindeki gibi, bu kanunlar, Yahudileri iş sahibi olmaktan men eden, devlet için çalışan Yahudilerin sayısını oldukça azaltan ve Yahudilerle, yahudi olmayanlar arasındaki evlilikleri yasaklayan türde kanunlardı. Bu kanunlardan dolayı, Wallenberg’in iş arkadaşı Kalman Lauer, anavatanını ziyaret etmekte zorlanıyordu. Macaristan giderek Almanya’nın yörüngesine hızlıca girerek, 1940'ta İtilaf güçleri arasına ve 1941’de Almanya liderliğinde, Sovyet Birliği’nin işgaline katıldı. İhtiyaçtan dolayı, Wallenberg Lauer’in kişisel temsilcisi oldu ve Lauer’in yerine iş için ve Lauer’in ailesinden kimsenin kalıp kalmadığını öğrenmek için, Budapeşte’ye gitti. Zamanla Macarca öğrendi. Ve 1941’den itibaren, Budapeşte’yi düzenli olarak ziyaret etti. Bir yıl içinde, Wallenberg, Şirketin eş sahiplerinden biri ve uluslararası yöneticisi oldu. Bu kapasiteyle, Wallenberg, savaşın ilk yıllarında Almanya’ya ve İşgal altındaki Fransa’ya iş ziyaretlerinde bulundu. Bu iş ziyaretleriyle birlikte, Wallenberg, Nazilerin bürokratik ve idari metotlarını yakından gözleyebildi ve bu inceleme ona sonradan çok yarayacaktı. Bu arada, Macaristan’daki durum giderek kötüleşiyordu, çünkü savaşın gidişatı Almanya’nın ve müttefiklerinin aleyhine bir sonuca doğru ilerliyordu. Stanlingrad Savaşındaki felaket itilaf yenilgisinden sonra (ki bu savaşta Macarların kayıpları %84 oranında olmuştur) Miklos Horty Hükûmeti gizlice Birleşik Devletler ve Birleşik Krallık ile barış görüşmelerine başladı. Horty’nin bu ikili tutumunu öğrenen Hitler, 1944’te Macaristan’ın işgal edilmesi emrini verdi. Alman silahlı kuvvetleri Wehrmacht, Horty’nin yerini alarak, kontrolü ele geçirdi. Budapeşte’de Almanya yanlısı piyon bir hükûmet kuruldu, ama gerçek güç Alman askeri yöneticisi Edmund Veesenmayer’in elinde kaldı. Nazilerin kontrolüyle birlikte, Holokost’tan o ana kadar kurtulmuş olan Yahudilerin hayatları tehlikeye girdi. 1944 Nisanıyla birlikte Macar Yahudiler Polonya’daki toplama kamplarına gönderilmeye başlandı. Nazilerin nihai çözüm olarak adlandırdıkları fikrin bürokratik yaratıcı olan Adolf Eichmann’ın liderliğinde, günde 12.000 Macar Yahudisi, toplama kamplarına gönderildi.
Savaş Mültecileri Kurulu tarafından görevlendirilmesi
Macaristan’daki Yahudilerin başlarına gelenler, Holokost’un büyüklüğünün aksine çabucak yayıldı. 1944 baharında, George Mantello, Auschwitz-Bikenau toplama kampının nasıl işlediğini anlatan, şimdilerde Wetzler-Vrba Raporu olarak bilinen raporu halka yaydı. Rapor kamptan kaçan iki kişi tarafından hazırlanmıştı (16). Raporun yayınlanmasından sonra, Amerikan başkanı Franklin D. Roosevelt idaresi; yeni olarak kurulan Savaş Mültecileri Kurulu’na daha fazla ilgi gösterdi. Kurul, Hillel Kook başkanlığındaki aktivist Bergson Grubu, Hazine sekreteri Henry Morgenthau Jr ve Macaristan’daki insanlık krizine çare aramakta olan bir grup tarafından kuruldu. Başkan Roosevelt, ABD hazine departmanı görevlisi Iver C. Olsen’i Stokholm’e Savaş Mültecileri Kurulu’nu temsil etmesi amacıyla gönderdi. Olsen özellikle Macar Yahudilerine yardım etmek için görevlendirilmişti. Bu Olsen’in tek görevi değildi çünkü Olsen ayrıca Stratejik Hizmetler Ofisi’nde operasyon bölümünde görevlendirilmişti, bu ofis, savaş zamanında ABD’nin casusluk servisini gerçekleştiren kurumdu. Budapeşte’ye gidip, Macar Yahudilerini kurtarma projesini diplomatik görev adı altında yürütebilecek birini bulma çabaları arasında Olsen, İsveçli seçkin Yahudilerden bir komite kurdu. Bu uygun kişi Savaş Mültecileri Kurulu’nun kurtarma operasyonunu gerçekleştirecekti. Bu komitenin üyelerinden biri, Wallenberg ‘ün iş arkadaşı Kalman Lauer’di. Lauer, Wallenberg’ü bu görev için tavsiye etti ve 1944 Haziranında Olsen, Wallenberg ile tanıştı. Toplantıdan kısa bir süre sonra Olsen, Wallenberg’ü bu göreve liderlik etmesi için atadı. Wallenberg’ün seçimi ABD tarafından, ailesinin Almanlarla olan iş bağlantılarından dolayı hemen kabul edilmedi. Bu tür farklılıklar bir süre sonra çözüldü ve İsveç Dış İlişkiler Bakanlığı tarafından, Wallenberg’ün elçiliğe kabul edilmesini onayladı. Karşılığında Amerika’nın, Almanya ile olan serbest ticaret anlaşmalarından dolayı İsveç üzerine yaptığı baskıları azaltması istendi.
Budapeşte’deki misyonu
Wallenberg, 1944’te Budapeşte’ye ulaştığında, Yahudi karşıtı girişimler birkaç aydır etkisini göstermişti. 1944 Mayıs ve Temmuz ayları arasında, Eichmann ve görev arkadaşları, 400.000 yahudiyi, Polonya’nın güneyinde bulunan Auschwitz-Birkenau toplama kamplarına trenle göndermişti. Wallenberg Budapeşte’ye vardığında, Macaristan’da sadece 230.000 Yahudi kalmıştı. Wallenberg, diğer diplomat arkadaşı Per Anger ile “koruyucu pasaport” (Alm: Schutz-Pass) lar hazırladı. Bu pasaportlar, taşıyıcılarına, vatandaş olma aşamasında olan İsveçli statüsü verdi. Taşıyıcılar İsveç vatandaşı olduğundan, Yahudi olsalar bile toplama kamplarına gönderilmediler. Yasal olmasalar bile, Alman ve Macar yetkililer, bu dokümanı kabul ettiler. Bazen rüşvet aldılar. İsveç elçiliği, Alman otoritelerle anlaşarak, koruyucu pasaport taşıyıcılarının, İsveç vatandaşı gibi muamele görmelerini ve yahudi olduklarını belirten sarı armaları giymemelerini sağladı. Savaş Mültecileri Kurulu’nun topladığı paralarla, Wallenberg 32 ev kiraladı ve onları İsveç’in ülke dışı dokunulmaz sınırları olduğunu deklare etti ve bu binalara diplomatik dokunulmazlık verdi. Binaların kapısına; “İsveç Kütüphanesi”, “İsveç Araştırma Enstitüsü” gibi isimler verdi ve binaların önüne büyük İsveç bayrakları koyarak, binaların dokunulmazlığını vurguladı. Bu binalarda neredeyse 10.000 yahudi yaşadı. Wallenberg, toplama kamplarına gönderilecek Yahudileri trenlerden, koruyucu pasaport vererek kurtarma girişimi gibi hayatını tehlikeye atma noktasına kadar geldiği girişimlerde bulundu. . Macar Yahudilerini kurtarma projesi en üst seviyeye ulaştığında, proje için yaklaşık 350 kişi çalışıyordu. Sahte pasaport düzenleyerek, casusluk yaparak ve yahudilere barınak sağlayarak, birçok milletten insan, bu projeye destek verdi. Wallenberg, yakalanmamak ve öldürülmemek için her gece farklı bir evde uyumaya başladı. Sovyetler Birliği Budapeşte’yi işgal etmeden iki gün önce, Wallenberg; Eichmann ve diğer arkadaşlarıyla, 70.000 Yahudi’nin yaşadığı Budapeşte Gettosunu patlatma planlarından vazgeçmeleri için rüşvet vererek anlaştı. .
Kayboluşu
29 Ekim 1944’te 2. Ukrayna Cephesi, Mareşal Rodion Malinovsky liderliğinde Budapeşte’ye saldırdı ve Aralığın sonlarına doğru şehir Sovyet güçleri tarafından sarıldı. Çarpışmaların en ısındığı dönemde, 17 Ocak 1944 günü General Malinovsky, Wallenberg’ü Debrecen’deki karargaha çağırdı. Bunun nedeni, Wallenberg ve Savaş mültecileri kurulunun ABD casusu olma şüpheleriydi. Wallenberg’ün son kaydedilen sözleri; “Malinovsky’nin yanına gidiyorum. Misafir olarak mı? Mahkûm olarak mı bilmiyorum…” oldu 1993’te, gizli Sovyet Askeri arşivlerinden çıkan raporlara göre, Wallenberg’ün tutuklama emri Komiser Nikolai Bulganin tarafından verildi ve Wallenberg’ün kaybolduğu gün ise Malinovsky’nin karargahına gönderildi. 2003’te savaş dönemindeki yazışmalar kontrol edildiğinde, yazışmalar Wallenberg’ü, casus olabilir diye Sovyet güçlerine bildiren kişinin, Sovyet ajanı, Macar politikacı Vilmos Böhm olduğunu gösterdi. Wallenberg’e tutuklandığından sonra ne olduğu spekülasyonlara açık kaldı. Birçok tanık, Wallenberg tutukluyken onunla karşılaştıklarını iddia etti. Wallenberg trenle Debrecen’den Romanya üzerinden Moskova’ya gönderildi. 16 Ocak 1945 tarihinde Vladimir Dekanosov, İsveç hükümetine Wallenberg’ün, Sovyet otoritesinin koruması altında olduğunu iletti. 21 Ocak 1945’te Wallenberg, Lubyanka hapishanesine transfer edildi.
Ölümü
6 Şubat 1957’de Sovyet hükümetinin yayınladığı, 17 Temmuz 1947 tarihli bir dokümanda şu sözler yer alıyordu; “Wallenberg adlı bir mahkûmun dün gece bir kalp probleminden dolayı hücresinde öldüğünü rapor ediyorum. Bana verdiğiniz talimatlara uygun olarak, benim bakımımdadır ve otopsi yapabilmek için izninizi istiyorum… Bakanı kişisel olarak ben bilgilendirdim ve bana otopsi yapmadan yakılması emredildi.” " Doküman Smoltsov adlı bir kişi tarafından ve Lubyanka hapishanesi doktoru tarafından imzalanıp, Sovyet Güvenlik Bakanı Viktor Semyonovich Abakumov’a adres edilmişti . 1989’da Wallenberg’ün eşyaları ailesine gönderildi. 1991’de Rus hükûmeti tarafından, Wallenberg’ün kaderini incelemek için Alexander Nikoleviç Yakovlev görevlendirildi. Yakovlev’in araştırmaları sonucu, Wallenberg’ün 1947’de Lubyanka’da idam edildiği ortaya çıktı . Bu bilgilerden sonra bile Wallenberg’ün ölümü üzerindeki sis perdesi kalkmadı. Öldüğü rapor edilen tarihten sonra onu gördüğünü iddia eden mahkûmlar, konuşmalar esnasında, mahkûm İsveçli diplomat diye isminin geçmesi ve benzeri iddialar Wallenberg’ün belirtilen tarihte ölmüş olmayabileceğini ortaya koydu.
Onurlar
Wallenberg iki defa Nobel ödülü için aday gösterildi. (1948-1949)
Arjantin
Buenos Aires’te bir parkta Wallenberg Heykeli var. Heykel İngiltere’de bulunan Philip Jackson tarafından yapılan heykelin replikasıdır.
Avustralya
Melbörn’deki Yahudi Müzesi Holokost ve Araştırma Merkezinde Wallenberg’ün onuruna küçük bir anıt bulunmaktadır. Sidney’de Wallenberg Bahçesi ve Heykeli vardır.
Avusturya
Viyana’daki 22. cadde; Raoul Wallenberg olarak adlandırıldı.
Kanada
1985’te Wallenberg, fahri vatandaş oldu. 17 Ocak (Wallenberg’ün kaybolduğu gün) Raoul Wallenberg günü olarak kabul edilir.
Almanya
Batı ve Doğu Berlin’de iki Sokağa Wallenberg adı verildi.
Macaristan
2003’te fahri vatandaşlık verildi ve birçok sokak Wallenberg’ün adını aldı. Ayrıca Wallenberg Anıt Parkı da açıldı.
İsrail
1986’da Wallenberg’e fahri vatandaşlık verildi. Wallenberg Uluslararası Dürüstler arasına girdi. 5 sokak Wallenberg’ün adını aldı ve Tel Aviv’de bir heykel yapıldı.
Rusya
St. Petersburg’da heykeli var.
İsveç
Kofi Anna’nın açılışına katıldığı bir büyük anıt yapıldı.
ABD
Wallenberg’e fahri vatandaşlık verildi. 1981 ve birçok eyalette Wallenberg’ün anıtı mevcut.
Wallenberg adına verilen ödüller
ABD Raoul Wallenberg Komitesi, her yıl, Raoul Wallenberg’ün yardımseverliği ve cesurluğuna uygun davranışlarda bulunan kişiler, topluluklar ve organizasyonlara Raoul Wallenberg ödülü vermekte. Michingan Üniversitesi, her yıl, üstün yardımseverlik nişanesi olarak Wallenberg madalyası vermekte.
7. Altın Koza Film Festivali
7. Altın Koza Kültür ve Sanat Festivali, 20 Eylül-5 Ekim 1993 tarihleri arasında düzenlenen Adana Altın Koza Film Festivali.
Aylin Aslım diskografisi
Türk elektronik müzik/rock müziği şarkıcısı Aylin Aslım'ın diskografisidir.