cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dil
Kalıt sözcük
Somut bir örnekle açıklamak gerekirse, çağdaş Alman dili; Ortaçağ Almancası, eski yüksek Almanca gibi yazılı olarak da aktarılmış birçok ortaçağ dilinin kökenine kadar inme olanağı sunar. Mesela; kökeni o zamanki dillerde olan çağdaş sözcükler kalıt sözcükler olarak karşımıza çıkar. Biraz daha geriye bakıldığında; Alman dilinin, doğrudan kullanılmayan Hint-Avrupa dilinden ortaya çıktığı ve Alman dilinin bu Hint-Avrupa dilinden birçok kalıt sözcük aldığı görülür. Alman dilindeki kalıt sözcüklere örnekler: “Sonne” (Güneş), “Vater” (Baba), “Nase” (Burun) ve geçmiş zamanlarında kökteki ünlüsü değişmiş tüm sözcüklerdir.
Dil yozlaşması
Dil yozlaşması kavramı dil eleştirisinden ortaya çıkmıştır ve bu dil yozlaşması zaman içerisinde korunmaya değer görülen köken özelliklerinin değişmesi yoluyla dillerin kaybolması korkusu olarak adlandırılır. Bu duruma örnek olarak; dil bilgisindeki, temel kelime hazinesindeki, genel anlaşılırlıktaki veya ifade gücündeki çeşitlilik verilebilir. Dil kayması olarak dil yozlaşması en kötü durumda dil ölümüne yol açabilir.
Dil yozlaşmasının nedenleri
Dil yozlaşmasının nedenleri aşağıdakiler olabilir:
Dil biliminin bu konsepte uygun eleştirisi
“Dil yozlaşması” kültür eleştirisinin kullanılan önemli bir kavramıdır. Schopenhauer, Friedrich Nietzsche, Adorno, Martin Heidegger ve diğer birçok yazar ve filozofun, hakkında farklı kökenler işaret ettiği bu kavram “kültürel yozlaşma” konseptinin içerisinde yer alır.
“Dil yozlaşması” kavramı bugünkü dil biliminine göre çoğunlukla kabul görmez, çünkü bu kavramın bilimsel olmayan birçok ön şarttan yola çıktığı açıktır:
Dil ölümü
Bir dilin ölü dil olarak görülmesi, bu dili anlayacak konumda kimsenin olmadığı anlamına gelmez. Ölü bir dil iyi bir şekilde belgelenebilir, yabancı dil olarak öğretilebilir ve hatta olası belli durumlarda sözlü ya da yazılı olarak kullanılabilir. Mesela Latince, anadil olarak kimse konuşmadığı için ölü bir dildir. Yine de yabancı dil olarak öğrendikleri için Latince anlayan bir sürü kimse vardır. Belli fonolojik (Sesbilimsel) kısıtlamalarla ölü bir dili yeniden canlandırmak mümkündür. Mesela Kernevekçe (Güneybatı İngiltere'de Cornwall kontluğunda konuşulan bir Kelt dilidir) ya da İbranicenin yok olmasından 2000 yıl sonra İsrail’in resmî dili olan İvrit (Çağdaş İbranice) gibi. Bilim insanları Dünya genelinde yaşayan 6000 dilin bu yüzyılda yaklaşık yüzde 90’ının yok olacağını kabul etmektedir. Son 30 yılda sadece Kuzey Amerika’da 51 dil yok olmuştur.
Dil ölümünün nedenleri
Bir dil çocuklar tarafından anadil olarak öğrenilmiyorsa yok olma tehdidi altındadır. Diller, dil kayması yoluyla ölü dillere dönüşür. Bir dildeki yavaş değişimler bir veya birçok yeni dilin doğmasını ve köken dilin ölü dillere dönüşmesini sağlar.
Bu noktada dil ölümünün iki biçimi birbirinden ayırt edilmelidir: Ayrıca aşağıdakiler arasında da ayrım yapılması gerekmektedir: Bir dil 50 yaşın üzerinde ve 25 ve 50 yaşları arasındaki yaş grubunda “yarı konuşuculara” sahipse, fakat 25 yaşın altındaki yaş grubunda bu dili konuşan hiç kimse yoksa, o zaman bu dil, ebeveynlerden çocuklara aktarımın mümkün olmayacağı için yarı ölü (“moribund”) sayılır. Üst yaşlardan binlerce, hatta yüz binlerce konuşanı olsa dahi dilin yok olması ancak tüm güçlerin seferberliğiyle ve bu çabanın genel desteğiyle engellenebilir. Birçok durumda doğal bir dil ölümünün ya da bir “Linguizid”in (dili öldürme) ne ölçüde gerçekleşeceğini belirlemek zordur. Dil ölümünde politik önlemlerin kesin sonuç veren rol oynadığı diller Havai dili ve yarı ölü Bretonca’dır (Bretonca, Hint-Avrupa dil ailesinin Kelt koluna ait dildir. Fransa'nin Breton bölgesi'nin resmî dilidir).
Dil ölümünün sonuçları ve dil ölümü için önlemler
Dillerin ortadan kaybolmasının geniş kapsamlı sonuçları olabilir: Özel bir dil için dil politikası ya da diller politikası (mesela bir devletteki birçok dil için) yardımıyla dillerin canlı kalmasına çalışılmaktadır. Bu tür önlemlerin başarısı mevcut dil konuşanı sayısının fazlalığına, politik etkilerine, finansal olanaklarına ve dil ölümünün evresine bağlıdır.
Düşüncenin iletişimsel aracı olarak dil
Özellikle teknik teoriler başta olmak üzere birçok iletişim aracı teorisi dili iletişim aracı olarak ifade etmez, aksine dili iletişimsel bir araç olarak ele alır. Bu durum şu anlama gelmektedir; dil gerçek iletişim araçları için tarafsız bir mümkün olma durumudur. Dil, böyle görüşlerin sadece uygun davranışlara hizmet eder veya dil, tasarılar ve kavramlar gibi zihinsel varlıkların iletimine yardımcı olur. Bu tasarı ve kavram gibi zihinsel durumlar dilden bağımsız düşünülemez. İşte bu yüzden temsil aracı olarak ele alınır.
Dil bilimci Wilhelm von Humboldt’un dil teorisinde şüphesiz bir iletişim aracı görüşü dile getirilmiştir. Bu görüşün temel söylevi, düşünsel sürecin ancak iletişimsellik aracılığıyla mümkün olabileceğini dile getirir. Bu durum insanların düşünce tarzının ancak içinde bulundukları çevredeki göstergelerin harekete geçeceği süreç aracılığıyla mümkün kılınabileceği anlamına gelmektedir. Bu göstergeler, hem Dünya bilincini hem de benlik bilincini oluşturan göstergelerdir. Burada dil, sınırları belirleyen bir rol üstlenir. Ayrıca dilin iletişim aracı olarak tanımlanması insanların bilincini araçsal boyutta (medial) etkilemiştir. Bu yüzden yeni iletişim araçlarının insanlar üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğu konusunda fikir yürütmek daima dile bağlı olmalıdır. Yeni iletişim araçlarının etkinliği ve etkileme gücü dilsel iletişim araçlarının yapısal olarak oluşturuluşuna bağlı olmalıdır.
Dil ve politik güç
Bu varsayımın, iktidar yapıları bağlamında dili politik olarak kullandığı birçok defa denenmiştir. “Siyaseten doğruluk” ifadelerinin talebi mesela cinsiyetçi bir dil kullanan veya cinsiyetçi düşüncelere eğilim gösterenlere zaman zaman temel oluşturur. Dil iyileştirmeleri sayesinde gerçekten bir bilinç değişikliği gerçekleşmekte mi yoksa bunun güncel politik amaçlara ulaşmak için mi olduğu halen tartışmalıdır. Dil iyileştirmeleri büyük olasılıkla genel bilinç değişimi sürecinde belirleyici ve pekiştirici bir etkiye sahip olabilir. Diğer taraftan da dilin, belirli iktidar yapılarını yıldırmak ve eline geçirmek için kullanıldığı da unutulmamalı. Bu duruma mobbing (Latincede; psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermek), ajanlık ve küçük düşürme örnek gösterilebilir. Sözlü iletişimdeki baskı mekanizmaları beş otorite tekniğini dışarıda bırakır. Var olan dil düzenlemelerindeki bunun gibi etkilerin uyarısı, böyle bir bağlamın sorunsallaştırılmasına olanak sağlar.
Cinsiyetle gibi pratik olarak bütün kültürlerde birer tabu olarak kabul gören alanlardaki sözcüklerin birçok dilde nesilden nesle çok az aktarıldığı, tarihi dil bilimi çalışmalarıyla tespit edilmiştir. Böyle nesiller çok yakın zamanda aynı geleceğe maruz kalacaklardır. Yazı dilinde de bu durum genel dil değişiminde olduğu gibi aynıdır, ama sadece süreç daha yavaştır.
Halkın dil ve düşünce üzerindeki etkisi aracılığıyla bunu uygulamaya dönük çabaya, 1949 yılında yayımlanan Georg Orwell’in “1984” romanı edebiyattan bilinen bir örnektir. (Gerçek ismi Eric Arthur Blair olan George Orwell 25 Haziran 1903’te doğmuştur ve 21 Ocak 1950’de ölmüştür. George Orwell İngiliz edebiyatının 20. yüzyılda yetiştirdiği önemli yazarlardan birisidir. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört isimli romanı ve bu romanda oluşturduğu “Big Brother” – “Büyük Birader” kavramı ile ünlüdür. Bu yapıtta hayali bir totaliter yönetim şekli anlatılmaktadır. Bu yönetim biçimi halkın iletişimini ve düşüncesini dar ve kontrolü altındaki bir yola getirmek için “yeni konuşma” adındaki yapay dili kullanır.
Diğer bir edebî örnek de Sapir-Whorf Hipotezi'nin bulunduğu Jack Vance’e ait “Pao’nun savaş dilleri” isimli eseridir. Yenilmiş bir yeryüzünü kontrol edebilmek için halkı esnaf, çiftçi, asker ve bilim adamı diye sınıflandırılan yeryüzünde sadece onlar için oluşturulmuş dili öğrenmelerine ve bu dili konuşmalarına izin verilecektir. (Sapir-Whorf Hipotezi dil bilimininde, insan düşüncesinin yerel dillerden çok yoğun bir şekilde etkilendiğini gösteren bir çalışmadır. Buna göre, her insanın kendi dilinde belirli bir düşünce yapısı vardır ve bu insan başka bir insanın dilini hiçbir zaman tam anlamıyla anlayamaz. Bu tartışmalara yol açan varsayım, ünlü dil bilimci Whorf tarafından oluşturulmuş, diğer bir dil bilimci Sapir tarafından da ortaya konulmuştur ve ikisinin tezi olarak sunulmuştur.
Hayvan dili
İnsanların bebeklik dönemlerinin ilk yaşlarında gırtlağı (larinks veya larenks) derinleşir. Sadece çok az hayvanda bu durum benzer olabilir ve daha sonra sesler insanlarda olduğu gibi oluşur. Kimi durumlarda da insanların dilsel ifadelerini de taklit edebilirler; mesela papağan, fok, yunus gibi.
Hayvanlar belirlenmiş bir işaret sistemini bilirler. Bu duruma, arı dili veya hatta dans dili olarak da adlandırılan sallanarak dans eder gibi uçan arıların işaret sistemi örnek gösterilebilir. O halde; düşünülen, gerçekten içgüdüsel olarak düzenlenmiş işaret davranışının gerektiği takdirde insan diline ne derece benzerlik oluşturup oluşturmadığı sorgulanmalıdır. Kuşların, yunusların veya primatların (memeliler sınıfından maymun ve benzeri hayvanları içerir) insan fonetiğine benzer bir dili veya tamamen aynı bir dili bilip bilmediği ve hatta bu dilin yardımıyla karşılıklı haberleşip haberleşmedikleri tartışılmaktadır. Burada görünüşe göre sadece gönderen ve alıcı arasındaki düzenlenmiş ve tek taraflı işaret yolu söz konusudur. Bu duruma örnek olarak, hayvan sahiplerinin hayvanın terbiyesi sırasında köpeklerden yararlanması gösterilebilir.
Bilindiği gibi biz insanlar tarafından bilinen dil bunun aksine 3 sınıfa ayrılır: Birinci sınıflandırmada anlam ayıran, yani kendi başlarına anlamları olmayan sesler bulunur. İkinci sınıflandırmayı ise anlam taşıyan birimler veya anlam taşıyan morfemler (biçim birimleri) oluşturur. Üçüncü sınıflandırmada sözcük biçimlerinden, sözcük öbeklerinden (ifadelerden, deyimlerden) ve cümlelerden oluşur. Eğer bir hayvan yirmi ses oluşturabiliyorsa bu hayvan ses bakımından potansiyel olarak yirmi farklı işaret oluşturabiliyor demektir. Bunun tersine insan dili seslerin ve ses dizimlerinin çok farklı değişkenliği sayesinde kendini belli eder. Bunun için Wilhelm von Humboldt”un daha önceden belirttiği gibi sınırsız birleşim (kombinasyon) olasılıkları bulunmaktadır. Wilhelm von Humboldt”un atıfta bulunduğu bu birleşimlerle insanların daha önceden hiç duymadıkları şeyleri de anlayabilecekleri veya ifade edebilecekleri de anlaşılmış oldu. Ayrıca bunun o kadar kolay öğrenilemeyeceği ve bu yüzden de ancak taklit edilebileceği ortaya konuldu.
Güney Osetya
Güney Osetya  (, Hussar İreşton;, Samhreti Oseti; , Yujnaya Osetiya), veya Nisan 2017 tarihinde kabul edilen resmî adıyla Güney Osetya Cumhuriyeti - Alanya Devleti Kafkasların güneyinde ihtilaflı bölge ve kısmen tanınmış devlet. Sovyetler Birliği'ne bağlı Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bünyesinde kurulmuş Güney Osetya Otonom Oblastı topraklarında yer alır.
Resmen belirtilen nüfusu 53.000'dir, ancak diğer kaynaklar, Rus Kafkasya'nın güneyinde 3.900 km²'lik bir alanda yaşayan ve 30.000'i Tşhinvali'de yaşayan 26.000 ila 39.000 arasında daha düşük bir sayı olduğunu göstermektedir. Bölge, hem Gürcistan hem de tarafsızlık gerekli görüldüğünde uluslararası organizasyonlar tarafından -gayriresmî olarak- yasal olarak tanımlanmamış Tskhinvali Bölgesi olarak anılır.
Alcatraz (dizi)
Alcatraz 16 Ocak 2012'de ABD'de yayına başlayan televizyon dizisidir.
Güney Osetya
1922'de kurulan Güney Osetya Özerk Bölgesi, 1991'de Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden bağımsızlığını ilan etti.
Güney Osetyalılar, 1991 yılında Gürcistan'dan bağımsızlık ilan ederek bölgeye Güney Osetya Cumhuriyeti adını verdiler. Gürcistan hükûmetinin cevabı, Güney Osetya'nın özerkliğini kaldırarak bölgeyi güçle geri almaya çalışmak oldu.
Bu durum, 1991-1992 Güney Osetya Savaşı'na yol açtı. Gürcistan, 2004 ve 2008 yıllarında iki defa daha güç kullanarak bölgeyi ele geçirmeye çalıştı. Son çatışmaların yaşandığı 2008 Güney Osetya Savaşı sonunda Oset ve Rus güçleri, bölge üzerinde tam kontrolü ele geçirerek bölgenin de facto bağımsızlığını sağladılar.
2008 Güney Osetya Savaşı sonrası geçen süreçte Rusya, Venezuela, Nikaragua, Nauru ve Tuvalu belirli aralıklarla Güney Osetya'yı bağımsız bir devlet olarak tanıdılar. Tuvalu 2011 yılında tanıdığı bağımsızlığı, Gürcistan ile 2014 yılında imzaladığı ikili anlaşmalar kapsamında geri çekerek, bölgenin Gürcistan'ın bir parçası olduğu beyan etmiştir.
Gürcistan, Güney Osetya'yı bir politik kavram olarak tanımıyor ve topraklarının çoğunu Rusya tarafından işgale uğramış, Gürcistan egemenliğindeki Şida Kartli bölgesi olarak kabul ediyor.
Orta Çağ ve Rusya İmparatorluğu
Osetlerin bir Sarmat kabilesi olan Alanların devamı olduğu düşünülür. Alanların bir kısmı, 13. yüzyıldaki Moğol istilaları sırasında Kafkas Dağlarının güneyine geçerek bugünkü Güney Osetya'ya yerleştiler.1299'da Gori, Moğolların Kuzey Kafkasya'daki asıl vatanlarını fethetmesinden kaçan Alan kabileleri tarafından ele geçirildi. Gürcü kralı V. George, 1320'de kasabayı kurtararak Alanlar'ı Kafkas dağlarına geri püskürttü. 15. yüzyıldan, 19. yüzyıldaki Rus işgaline gelene kadar, Güney Osetya topraklarının önemli bir kısmı Gürcü Machabeli prenslerinin mülkü sayılıyordu.17. yüzyılda Kabardey prenslerinin baskısıyla Osetliler Kuzey Kafkasya'dan Gürcistan'a ikinci bir göç dalgası başlattılar. Güney Kafkasya'nın dağlık bölgelerine göç eden Oset köylüleri, genellikle Gürcü feodal beylerinin topraklarına yerleştiler. Rus Çarlığı'nın işgaliyle 1801 yılında Güney Osetya Rus Çarlığı'na katılmış oldu. Gürcü bölgelerine Oset göçü, Gürcistan'ın Rus İmparatorluğunun bir parçası olduğu 19. ve 20. yüzyıllarda da devam etti. Ekim Devrimi'ni izleyen yıllarda, Gürcü Menşevik yönetiminin, Rus Bolşeviklerle işbirliği yapmakla suçladığı Osetler, bağımsız bir bölge kurma isteğiyle pek çok isyan çıkardılar. 1920'de Gürcü ordu güçlerinin isyanları bastırmak amacıyla Tshinvali'ye girmesi, kanlı olaylara yol açtı. Oset tarafının iddialarına göre, 5 bin kişi öldürüldü, 13 binden fazla kişi açlık ve salgın hastalık sonucu öldü.
1921'de, Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgaliyle Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu ve Nisan 1921'de Güney Osetya Otonom Oblastı kurularak bu cumhuriyete bağlandı.
Gürcü-Oset çatışması
1989 yılına gelindiğinde iki taraf arasında da milliyetçiliğin yükselmesiyle ilişkilerde gerilim başladı. 1918-1920 yıllarındaki olaylar dışında iki toplum birbiriyle barış içinde yaşamıştı. İki etnik grup arasında yüksek düzeyde etkileşim ve karşılıklı evlenmeler vardı. Güney Kafkasya'daki Oset halkının varlığına ilişkin anlaşmazlıklar, çatışmanın nedenlerinden biri olmuştur.
1988 yılında Oset Halk Cephesi; Ademon Nykhas kuruldu. 1989'da Güney Osetya Konseyi, Gürcistan Yüksek Konseyi'nden "Özerk Bölge" olan statüsünün "Özerk Cumhuriyet" seviyesine yükseltilmesini istedi. Aynı yıl, Gürcistan Yüksek Konseyi, Gürcüce'yi, ülke çapında temel dil olarak ilan etti.
1990 yılında Gürcistan Yüksek Konseyi, bölgesel partileri yasaklayan bir yasayı kabul etti. Bu, Osetler tarafından Ademon Nykhas'a karşı bir hamle olarak yorumlandı ve Güney Osetya'yı Sovyetler Birliği'ne bağlı "Güney Osetya Demokratik Cumhuriyeti" olarak ilan etmelerine neden oldu. Osetler, Gürcistan parlamento seçimlerini boykot ettiler ve kendi seçimlerini düzenlediler. Zviad Gamsakhurdia yönetimindeki Gürcistan hükûmeti, seçimlerin kanunsuz olduğunu ve Aralık 1990'da Güney Osetya'nın özerkliğini tamamen kaldırdığını ilan etti.
1990 yılının sonunda savaş patlak verdi. Güney Osetya, 1922'den beri elinde bulunan özerk bölge statüsünü 1990'da kaybetti. Pek çok Güney Osetya kasabası ve başkent Tshinvali harap olurken, binden fazla kişi öldü. 100 bin Oset, Güney Osetya ve Gürcistan'daki evlerini terk ederek Kuzey Osetya'ya sığındı. 20 binden fazla Gürcü de, Güney Osetya'dan kaçarak Gürcistan'a yerleşti. Sovyet ordusu, Ocak 1991'de Mikhail Gorbaçov'un emriyle ateşkesi kolaylaştırdı. Mart ve Nisan 1991'de, Sovyet iç birliklerinin her iki taraftaki milisleri silahsızlandırdığı ve etnik gruplar arası şiddeti caydırdığı bildirildi. Zviad Gamsakhurdia, Sovyet liderliğinin Gürcistan'ı Sovyetler Birliği'nden ayrılmamaya zorlamak için Güney Oset ayrılıkçılığını teşvik ettiğini iddia etti. Gürcistan bağımsızlığını Nisan 1991'de ilan etti. Rusya müdahale ederek çatışmaları durdurdu ve 24 Haziran 1992'de, ülkenin, Osetlerin hakim olduğu bölgelerinde de facto bir yönetim kurdukları bir ateşkes antlaşması imzalandı. Güney Osetya Cumhuriyeti hiçbir ülke tarafından tanınmadı ve bölge, de jure olarak Gürcistan'a bağlı kabul edildi. Zaman zaman sınır çatışmalarına varan karşılıklı gerilimin yaşandığı bu statüko yılları, Gürcistan'ın bölgeyi tekrar ele geçirmek isteğiyle kalkıştığı 2008'deki harekâta kadar sürdü.
2008 Güney Osetya Savaşı
Gürcistan ve Rusya arasındaki gerilim Nisan 2008'de tırmanmaya başladı. 1 Ağustos 2008'de meydana gelen bomba patlaması, Gürcü barış güçlerini taşıyan bir arabayı hedef aldı. Güney Osetliler, düşmanlıkların başlamasına neden olan ve beş Gürcü askerini yaralayan bu olayı kışkırtmaktan sorumluydu. Gürcistan cumhurbaşkanı Mikheil Saakashvili, 7 Ağustos 2008 günü saat 19.00 civarında tek taraflı ateşkes ilan etti ve barış görüşmeleri için çağrıda bulundu. Ancak, Gürcü köylerine (Güney Osetya çatışma bölgesinde yer alan) yönelik artan saldırılar, kısa süre sonra Gürcü birliklerinin silah seslerine karıştı ve daha sonra Güney Cumhuriyeti'nin başkenti olarak ilan edildi.
Rus ordusu ve Oset milisler, Güney Osetya'da kontrolü ele geçirdi. 9 Ağustos'ta Gürcistan devlet başkanı Mihail Saakaşvili'nin yaptığı Güney Osetya'dan çekilme açıklaması üzerine Gürcistan ordusu çekilmeye başladığını bildirdi, ama bu çekilme Rusya tarafından yalanlanıp, Gürcistan'ın ateşkes önerisi reddedildi.
Rus tankları Güney Osetya sınırını geçip, güneydeki Gürcistan kenti Gori'ye girdi. Gürcü ordusunun geri çekilmesiyle Rus güçleri ve başkent Tiflis'le arasında yalnız birkaç saatlik mesafe kaldı. Gürcistan'ın ve dünya kamuoyunun endişesine rağmen Rus ordusu Tiflis'e ilerlemedi.
13 Ağustos'ta, AB Dönem Başkanı ve Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy'nin arabuluculuğuyla bir ateşkes antlaşması kaleme alındı. Bu antlaşmaya göre:
17 Ağustos'ta Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, Rus kuvvetlerinin ertesi gün Gürcistan'dan çekilmeye başlayacağını duyurdu. Rusya 26 Ağustos'ta Abhazya ve Güney Osetya'yı ayrı cumhuriyetler olarak tanıdı. Rusya'nın tanımasına cevaben, Gürcistan hükûmeti Rusya ile diplomatik ilişkilerini kesti. Rus kuvvetleri, 8 Ekim'de Abhazya ve Güney Osetya sınırındaki tampon bölgeleri terk etti ve Gürcistan'daki Avrupa Birliği İzleme Misyonu tampon bölgeler üzerinde yetkiyi devraldı. Savaştan bu yana Gürcistan, Abhazya ve Güney Osetya'nın Rus işgali altındaki Gürcü toprakları olduğunu savunmuştur.
Siyasal statü
2008 Güney Osetya savaşının ardından Rusya, Güney Osetya'yı bağımsız olarak tanıdı. Rusya tarafından bu tek taraflı tanıma, Gürcistan'ın toprak bütünlüğünün ihlali nedeniyle NATO, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve Avrupa Konseyi gibi Batı Blokları tarafından kınanmıştır.
Avrupa Birliği, Avrupa Konseyi, NATO ve BM üyesi pek çok ülke, Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanımamaktadır. Pek çok ülke tarafından geçerli sayılmayan 1992'deki ilk bağımsızlık referandumundan sonra, de facto Güney Osetya Cumhuriyeti'nin ayrılıkçı hükûmeti tarafından, 12 Kasım 2006'da ikinci bir referandum düzenlendi. Tshinvali seçim otoritelerine göre halkın %95'inin katıldığı bu referandumda, seçmenlerin %99'u bağımsızlıktan yana oy kullandı. Referandum; Almanya, Avusturya, Polonya ve İsveç gibi ülkelerden gelen 34 uluslararası gözlemci tarafından 78 seçim sandığında takip edildi. Bununla beraber, sonuçlar; uluslararası kuruluşlar, BM ve Rusya tarafından, etnik Gürcü nüfusun referanduma katılmaması, Gürcistan Hükûmeti tarafından tanınmadığı müddetçe yasal kabul edilemeyeceği gerekçeleriyle geçerli sayılmadı. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, AB ve NATO seçimleri kınadı.
Eduard Kokoity'nın Güney Osetya Cumhurbaşkanı olarak belirlendiği seçimler ve referanduma paralel olarak; Gürcistan yanlısı Güney Osetya Selamet Birliği adlı parti de, Güney Osetya'nın Gürcistan kontrolündeki bölgelerinde kendi seçim organizasyonunu düzenledi. Bölgenin Gürcü nüfusu ve bir kısım Osetler, Dimitri Sanakoyev'e destek vererek, onu alternatif Güney Osetya Cumhurbaşkanı olarak seçtiler.
Gürcistan, Nisan 2007'de, daha önce ayrılıkçı harekette yer almış Osetleri görevlendirdiği Güney Osetya Geçici Yönetimi' ni oluşturdu. Dimitri Sanakoyev, merkezi Kurta olan bu yönetimin başına getirildi.
13 Haziran 2007'de Güney Osetya'nın özerk statüsünü Gürcistan bünyesinde geliştirmek amacıyla, Gürcistan Başbakanı Zurab Noghaideli'nin başkanlığında bir konsey kuruldu. Bölgenin statüsünün, Oset toplumu içindeki tüm güçler ve toplulukların da katılımıyla, ayrıntılı bir şekilde müzakere etmek gerektiği açıklandı.
2008 Güney Osetya Savaşı'nı takiben Rusya, Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanıdı. Bu tek taraflı tanıma, NATO ve AGİT gibi kuruluşların olduğu Batı Bloğu tarafından kınanarak, "Gürcistan'ın toprak bütünlüğüne saldırı" olarak yorumlandı. Birkaç gün sonra, Nikaragua, Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanıyan ikinci ülke oldu. Eylül 2009'da Venezuela, Güney Osetya'yı tanıdığını ilan eden, üçüncü BM üyesiydi.
Ağustos 2008'de Güney Osetya Parlamentosu Başkan Yardımcısı Tarzan Kokoity, Cumhuriyetin yakın zamanda Rusya Federasyonu'na katılacağını, böylece Kuzey ve Güney Osetya'nın, birleşmiş bir Rusya devletinde beraber yaşayabileceğini açıkladı. Bununla beraber, dönemin cumhurbaşkanı olan Eduard Kokoity, daha sonra, Rusya'ya katılarak bağımsızlıktan vazgeçmeyeceklerini belirtti: "Birçok hayatlar pahasına kazanılmış bağımsızlığımıza hayır demeyeceğiz. Güney Osetya'nın Rusya'ya bağlanma planı yoktur."
Kasım 2009'da, Gürcistan'ın Ukrayna Temsilciliğinin yeni binası için düzenlenen açılış töreni sırasında; Gürcistan Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili, Güney Osetya ve Abhazya sakinlerinin de bu tesisleri kullanabileceklerini açıkladı: "Sizi temin ederim dostlarım, burası sizin de evinizdir ve burada her zaman yardım ve anlayış bulabileceksiniz."
Hükümet
Anayasa'nın 46. Maddesi uyarınca, Güney Osetya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, devlet başkanı ve hükûmetin yürütme kolunun başıdır. RSO başkanı beş yıllığına doğrudan halk oylamasıyla seçilir. 21 Nisan 2017'den bu yana pozisyon, görevdeki Leonid Tibilov'a karşı seçimi kazanan Anatoliy Bibilov tarafından yürütülmektedir.
Ülkenin yasama organı, beş yıllığına halk oylamasıyla seçilen 34 üyeden oluşan Güney Osetya'nın tek meclisli Parlamentosudur.
Askeri Durum
Ana madde: Güney Osetya Ordusu
Güney Osetya'nın silahlı kuvvetleri 2017'de kısmen Rusya Silahlı Kuvvetlerine dahil edildi.
Nüfus
Savaşlardan önce, nüfusun kabaca üçte iksi Oset, %25-30'u ise, Gürcü'ydü. Ülkenin doğu çeyreğini oluşturan Leningor bölgesi Gürcü ağırlıklıyken batı ve merkez bölgeler Oset ağırlıklıydı. Dağlık bölge olan kuzeyde, yerleşim yoğunluğu düşüktür.
Sovyetler Birliği döneminde 1989 sayımlarına göre Osetler’in toplam nüfusu 597.802’dir
Güney Osetya yetkilileri tarafından yapılan 2015 nüfus sayımına göre, 48.146 Osetyalı (% 89.9), 3.966 Gürcü (% 7.4) ve 610 Rus olmak üzere bölgenin toplam nüfusu 53.532 idi. Bunlardan 30.432'si Tşhinvali'de yaşıyordu.
Nüfusa dair bugünkü bilgiler kesin olmamakla birlikte, 2007 yılında Güney Osetya'da, 47.000 Oset, 17.500 Gürcü olduğu tahmin ediliyor.
Dil ve Edebiyat
Oset dili, eski Pers dili, Tatça, Afganca, Belucice, Tacikce ve Kürtçe ile birlikte Hint-Avrupa dil ailesinin İran grubuna mensup bir dil olup, fonetik ve morfolojik açıdan yaşayan diğer İran grubunu dillerinde ayrılmaktadır.
Osetler arasında birbirinden farklı İron ve Digor lehçeleri konuşulur. İron lehçesinin alt şiveleri Tuallag ve Kudayrag’dır. Digor lehçesinde ise Tagaur şivesi bulunur. İron ve Digor lehçeleri bugün hala konuşulmakta olup eğitim ve öğretim dili için de kullanılmaktadır. Osetlerin yazı dili XVII. yüzyılın sonlarına doğru Oset aydınlarınca Gürcü harflerinden uyarlanmıştır. XIX. yüzyılın sonunda ise Digorların Arap, İronların Kiril, Tuallagların Gürcü alfabesini kullandığı görülür.
Osetler 1923’te Latin alfabesine geçmiş 1939’da ise İron dili üzerine kurulu, Kiril alfabesinin kullanıldığı tek bir edebi dil kullanılmaya başlanmıştır.
Edebiyat dili daha çok İran lehçesi kullanılarak ortaya çıkmıştır. Bir halk şairi olan ve ilk şiirlerini 1899’da yayınlayan Kosta Khetegurov Oset Edebiyatı’nın kurucularından biridir.
Oset halkının yaşamını anlatan Kosta, yoksul bir kadının çocuklarıyla soğukta aç ve zor günler yaşadığını görünce yazdığı şiir Osetler arasında büyük yankı uyandırır: “Karanlık bir keder içinde
Közler hala kızgındı.
Ağlamak bile kalbinin yükünü hafifletmiyordu.
Ve birden çocuklarına seslendi;
-Bakın fasulye pişiriyorum!
Gerçekten de pişiriyordu, fasulye yerine çakılları.”
Din
Eski dönemlerde Hutsan adlı bir Tanrı’ya inanan Osetler arasında Hristiyanlık VI. yüzyılda Gürcüler vasıtasıyla yayılmış, daha geniş ölçüde ise Rus hakimiyetinde kabul görmüştür. Osetlerin Hristiyan olmadan önceki dinleri hakkında kesin bilgiler yoktur. Diğer Kafkas halkları (Çeçen, İnguş, Çerkes) gibi Nart Efsanelerine inanan Osetlerin de eskiden bu halklar gibi bölgede hakim olan Animizme inandıkları tahmin edilmektedir. XVIII. yüzyıldan sonra Osetlerin Rus egemenliği altına girmeleriyle Ortodoks mezhebini benimsedikleri görülür. Osetlerin Hristiyanlığa geçiş süreci AlexandreGrigoriantz tarafından şöyle anlatılır:
“''Bu ülkede çok yaygın bir adete göre St.Andre vaazlar vermek üzere Gürcistan’a geldi. Vachoucht’un belirttiği 5. Yüzyıl tarihli bir metne göre St.Andre havarileriyle birlikte insanları eğiterek ve mucizeler yaratarak kentten kente, köyden köye dolaşmaktaydı. Böylece Gürcistan’a vardılar ve havarilerin vaazlarını kabul etmiş bir kadının hüküm sürdüğü Svanlar ülkesine vardılar. Sonra St.Andre ve SimeonOsetler ülkesine gittiler. Burada birçok kişinin dilini değiştirip vaftiz ettikten sonra Abhazya’ya gidip girdiler. Sivastopol kentine vardılar, Tanrının adıyla oraya da hristiyanlığı yaydılar.”'' Osetler, 932’de İslamiyet’e girmeye başlamışlarsa da XVI ve XVII. yüzyıllarda Kabartay’a komşu olan Müslümanların etkisiyle İslamiyet’i benimsemeye başlamışlardır. Özellikle Mürid Savaşları sırasında halk bu yeni dine daha fazla rağbet göstermiştir. Bugün Osetler arasında Hristiyanların %60-70 civarı, Müslümanların ise %20-25 civarı olduğu tahmin edilmektedir. Daha çok Kuzeydeki Osetler arasında İslamiyet inancı görülürken güneydeki Osetler Hristiyanlık dinine mensuptur.
Doğu Ortodoks Hristiyanlığı Güney Osetya'da Osetliler, Gürcüler ve Ruslar tarafından uygulanan başlıca dindir.
Ekonomi
Güney Osetya'nın ekonomisi esas olarak tarıma dayanır. Buna rağmen, Güney Osetya'nın topraklarının sadece %10'undan azı ekilmektedir. Tahıllar, meyveler ve asmalar başlıca tarım ürünleridir. Ormancılık ve büyükbaş hayvan endüstrileri de sürdürülmektedir. Özellikle başkent Tshinvali çevresinde bir dizi endüstriyel tesis mevcuttur. 1990'lardaki savaşın ardından Güney Osetya ekonomik olarak zor durumda kalmıştır. Güney Osetya'da nüfusun çoğunluğu geçimlik tarımla hayatını sürdürmektedir.
Güney Osetya'nın sahip olduğu neredeyse tek önemli varlık, Rusya ve Gürcistan'ı birbirine bağlamak için kullanılan Roki Tüneli'nin kontrolüdür.
Devlet Başkanı Eduard Kokoity, ülkesinin ciddi şekilde Rusya' nın ekonomik yardımına bağlı olduğunu kabul etmiştir.
Mart 2009'da, üretim tesislerinin çoğunun atıl durumda olduğu ve onarıma ihtiyaç duyduğu bildirildi. Başarılı fabrikalarda bile işçi sıkıntısı, borçlu ve işletme sermayesi sıkıntısı vardı. En büyük yerel işletmelerden biri 130 çalışanı olan Emalprovod fabrikasıdır.
Güney Osetya yetkilileri yerel un üretimini artırmak ve böylece un ithalatına olan ihtiyacı azaltarak finansmanı iyileştirmeyi planlıyordu. Bu amaçla buğday ekilen alan 2008 yılında on kat artırılarak 130 hektardan 1.500 hektara çıkarılmıştır. 2008 yılındaki buğday hasadının 2.500 ton tahıl olması bekleniyordu. Güney Osetya Tarım Bakanlığı da 2008'de bazı traktörler ithal etti ve 2009'da daha fazla tarım makinesi teslim edilmesini bekliyordu.
Rusya 2008'de Güney Osetya'nın restorasyonu için 10 milyar Ruble harcamayı planladı. Ekonomi şu anda Rusya'dan gelen fonlara bağımlı haldedir.
Güney Osetya Yönetimi 2017'de GSYİH'sının yaklaşık 0.1 milyar ABD doları olduğunu tahmin etmiştir.
İklim
Güney Osetya'nın iklimi, Doğu'dan gelen subtropikal iklimden ve Batı'dan gelen Akdeniz ikliminden etkilenir. Büyük Kafkasya bölgesi, kuzeyden gelen soğuk havaya karşı bir bariyer görevi görerek yerel iklimi ılımlı hale getirir, böylece çok yükseklerde bile, Kuzey Kafkasya'dakinden daha ılıman bir iklim oluşur.
Güney Osetya'daki iklim bölgeleri, Karadeniz'e olan uzaklık ve rakıma göre belirlenir. Doğu Gürcistan ovaları, daha karasal bir iklim sağlayan dağlarla Karadeniz'in etkisinden korunmaktadır. Etekler ve dağlık alanlar (Büyük Kafkas Dağları dahil) serin, yağışlı yazlar ve karlı kışlar yaşar ve birçok bölgede kar örtüsü genellikle iki metreyi geçer. Karadeniz'den Güney Osetya'nın batısına nemli hava kütlelerinin nüfuzu genellikle Likhi sıradağları tarafından engellenir. Güney Osetya'da yılın en yağışlı dönemleri genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında meydana gelirken, kış ve yaz ayları en kurak aylar olma eğilimindedir. Yükseklik, 1.500 metrenin üzerindeki iklim koşullarının alçakta kalan alanlardan önemli ölçüde daha soğuk olduğu Güney Osetya'da önemli bir rol oynar. 2.000 metrenin üzerinde olan bölgeler, yaz aylarında bile sık sık don yaşar.
Jile
Jile (Fransızca: gilet < İspanyolca: gileco ya da jaleco < Türkçe: yelek ) arkası ve önü tek parça olan, kolu ve yakası olmayan bir yelek türü.
Kullanımı
Kumaştan veya yünden yapılabilir. Genellikle içine gömlek veya bluz giyilerek kullanılmaktadır. Özellikle kadın giyiminde giysi boyunda yapılanları da vardır. Bisiklet yarışçıları genelde önü rüzgâr korumalı ve arkası fileli ince ve hafif bir jile türü kullanmaktadır.
Belçika'daki havalimanları listesi
Bulunduğu bölgeye ve yere göre Belçika'daki havalimanları listesinin sınıflandırılışı.
Kalın yazılı havalimanları ticari havayollarının tarifeli seferlerinin bulunduğu alanlardır.
İbrahim Ege
İbrahim Ege (d. 3 Şubat 1983, Erzurum), Orta saha mevkiinde forma giyen eski futbolcudur.
Kulüp takımları kariyeri
Erzurumspor altyapısından yetişen Ege, sırasıyla 2001-2003 yıllarında Erzurumspor, 2003-2006 yıllarında Trabzonspor'da oynamış ve 2005-2006 sezonu devre arasında Denizlispor'a transfer olmuştur. İlk Süper Lig tecrübesini Erzurumspor'un 5 Mayıs tarihinde Adanaspor'a karşı oynanan maçla kazandı. Ege, 2007-2008 sezonunda MKE Ankaragücü'ne transfer olmuştur. 2009/2010 Sezonunun ilk yarısında Diyarbakırspor'da forma giymiştir. 2. yarıda Denizlispor ile anlaşmıştır. 2010 yılında Denizlispor'la anlaşması feshedilerek gönderilmiştir. Erzurumspor ile çıktığı 28 maçta 2 gol atarak Trabzonspor ile anlaşma sağladı.
Trabzonspor ile 3 sezonda 36 maç altında 2 gol atmıştır. Trabzonspor'dan takımın kamp yaptığı otelde kalan bir kadını taciz ettiği için apar topar kamptan gönderilip kadro dışı kalmıştı. Daha sonra takımdan gönderildi.
Bu olaydan sonra Denizlispor ile anlaşma sağladı. Denizlispor ile 1 sezonda 31 maç altında 1 gol atarak MKE Ankaragücü'ne transfer oldu.
MKE Ankaragücü ile 1 sezonda 32 maç altında hiç gol gösterme başarısı yakalayamamıştır. MKE Ankaragücü'den Diyarbakırspor'a transfer oldu.
Diyarbakırspor da 1 sezonda 10 maç altında yine gol gösterme başarısı yakalayamamıştır. Diyarbakırspor'dan sonra tekrar eski kulübü olan Denizlispor ile sezonun 2. yarısında anlaşmıştır.
Denizlispor ile çıktığı 2. yarı maçlarında 10 maç altında gol gösteremedi. Sezon bitiminde Denizlispor 1. Lig'e düşünce takımdan gönderildi.
2010-2011 sezonunda Konyaspor'la anlaştı. 2011 yılında sözleşmesi karşılıklı olarak feshedildi ve sezonun kalan bölümü için 1. Lig ekiplerinden Mersin İdman Yurdu'yla anlaştı.
Millî takım kariyeri
2 kez millî takımlara çağrılan İbrahim Ege, 1 kez Türkiye U-20, 1 kez de Türkiye U-21 forması olmak üzere toplam 2 kez millî formayı giymiştir.
Zeitgeist (anlam ayrımı)
Zeitgeist, zamanın ruhu anlamına gelen terim. Şu anlamlara da gelebilir:
Recopa Sudamericana
Avrupa'da bu kupaya eşdeğer olarak UEFA Süper Kupası gösterilebilir.
Turnuvanın en başarılı ekibi, dört kez kupayı müzesine götüren Arjantin temsilcisi Boca Juniors'tur. Kupayı daha önce 12 farklı takım kazandı. 3 takım ise kupayı arka arkaya kazanma başarısı gösterdi; São Paulo (1993 & 1994), Boca Juniors (2005 & 2006), Liga de Quito (2009 & 2010).
Takım şampiyonlukları
*NOT: Paraguay'ın Olimpia takımı, 1991 yılında CONMEBOL Libertadores ve Supercopa Sudamericana'yı aynı sezonda kazandığı için Recopa Sudamericana Kupası maç oynamaksızın verilmiştir.
Fenerbahçe (futbol takımı) 1952-53 sezonu
Fenerbahçe futbol takımı 1952-53 sezonunda İstanbul Profesyonel Ligi'nde ilk kez ve namağlup olarak şampiyon olurken toplamda 14. İstanbul Ligi şampiyonluğuna ulaştı.
Fikret Kırcan, Müzdat Yetkiner ve Halit Deringör gibi deneyimle yıldızların çevresinde çoğunluğu genç oyunculardan kurulu takım enerjik futboluyla dikkat çekerken Küçük Şeytanlar lakabına layık görüldü.
Sarı-lacivertliler, İzmir'de düzenlenen Turizm Kupası'nda (20-21 Aralık 1952) ve Çanakkale Anıtı'nın tamamlanmasına yardım mahiyetindeki Çanakkale Abidesi Turnuvası'nda da (İstanbul, 29 Mart-26 Nisan 1953) namağlup şampiyon oldular.
Fenerbahçe futbol takımı tarihindeki altıncı yurt dışı seyahatlerini 30 Mart-7 Nisan 1953 tarihlerinde Yunanistan'a yaptılar ve üç maçta iki galibiyet aldılar.
Akın Gazetesi Kupası
1951 yılında İstanbul futbolunda profesyonelliğe geçilmesinin ardından Adalet Kulübü fabrikanın reklamı için kurduğu futbol takımının İstanbul 1. Profesyonel Ligi'ne geçebilmesi için Fenerbahçeli futbolculara yönelik bir transfer harekâtı başlatmıştı.İki kulüp arasındaki gerginliğin giderilebilmesini teminen, Akın gazetesi, spor yazarlarından ve futbol hakemi Sait Nil aracılığıyla, Fenerbahçe Kulübü'ne başvurarak Adalet’le yapılacak maçı kazanacak takıma verilmek üzere ortaya "Akın Gazetesi Kupası"nı koydu.
Kurban Bayramına rastlayan 31 Ağustos 1952 Pazar günü önce B takımları karşılaştı ve maçı 6-1 kazanana Fenerbahçe bu maç için konulan kupayı kazandı. Ardından A takımları arasındaki karşılaşmaya geçildi. Sulhi Garan’ın yönettiği ve Fenerbahçe'nin Selahattin Ünlü, Haluk Eralp, Orhan Çakmak, Müzdat Yetkiner, Kamil Ekin, Akgün Kaçmaz, Fikret Kırcan (kaptan), Fahir Ülgür (Niko Knezoviç/Yorgo Dimitrioğlu), Burhan Sargın, Mehmet Ali Has, Abdullah Matay'dan oluşan kadrosuyla oynadığı karşılaşmada, Adalet takımında da eski Fenerbahçeliler Erol Keskin, Halil Özyazıcı ve Selahattin Torkal forma giydi. Karşılaşmayı Fenerbahçe 4-1 kazandı ve kupa Kaptan Fikret Kırcan'a takdim edildi.
Fuar ve Turizm Kupası
İzmir Gazeteciler Cemiyeti, Başkanı Abidin Oktay'ın girişimiyle ve İzmir Fuar ve Turizm Müdürlükleri'yle işbirliği halinde Fenerbahçe'yi İzmir'e davet ederek, Altay'la yapacağı karşılaşmayı kazanacak takıma verilmek üzere Fuar ve Turizm Kupası düzenledi. Ege Ekspres Gazetesi ise, Fenerbahçe'nin İzmir'e gelmesi halinde, ertesi gün Karşıyaka'yla yapacağı maç için ortaya ikinci bir kupa koydu.
Teklifi kabul eden Fenerbahçe 19 Aralık Cuma günü Trabzon vapuruyla tarihinin 20. İzmir deplasmanına çıktı. 20 Aralık Cumartesi günü İzmir rıhtımında şehir bandosu ve binlerce futbolsever tarafından karşılandı. Takım Atatürk Anıtına buket koyduktan sonra Park Otel’e yerleşti ve kısa bir istirahatten sonra 16.30'da Alsancak Stadı'ndaki karşılaşmaya çıktı. Orhan Gönül'ün yönettiği karşılaşmada Fenerbahçe Selahattin Ünlü (Süleyman), Müzdat Yetkiner, Orhan Çakmak, Nedim Günar, Kamil Ekin, Akgün Kaçmaz- Niko Knezoviç (Fahir Ülgür), Mehmet Ali Has (Burhan Altıner), Feridun Buğeker, Burhan Sargın (Suphi Ural), Abdullah Matay (Niyazi Tamakan)'dan müteşekkil kadrosuyla oynadı. İkinci yarı oyuna giren Niyazi Tamakan'ın 51. dakikada attığı ilk gole kadar iki golü sayılmayan Fenerbahçe daha sonra açıldı ve siyah-beyazlı rakibi karşısında 4-0'lık net bir galibiyete ulaştı. Maçın sonunda İzmir Belediye Başkanı Rauf Onursal Fuar ve Turizm Kupası'nı Fenerbahçe'ye takdim etti.
Ege Ekspres Gazetesi Kupası
Bir gün önce Altay'ı 4-0 yenerek Fuar ve Turizm Kupasını kazanan Fenerbahçe 21 Aralık'ta yine Alsancak Stadı'nda bu defa Karşıyaka'nın karşısına çıktı. Ali Barçın'ın yönettiği karşılaşmada Fenerbahçe; Selahattin Ünlü (Süleyman)- Müzdat Yetkiner (Orhan Çakmak), Muammer, Nedim Günar, Kamil Ekin, Akgün Kaçmaz (Burhan Altıner)- Fahir Ülgür (Niko Knezoviç), Mehmet Ali Has, Feridun Buğeker (Suphi Ural), Burhan Sargın (Abdullah Matay), Niyazi Tamakan'dan oluşan kadrosuyla oynadı. Baştan sona üstün bir oyun çıkaran Fenerbahçe yeşil-kırmızılı rakibini 4-1 mağlup etti. Karşılaşmada, 24. dakikada Fenerbahçe lehine verilen (ve golle sonuçlanan) penaltıya Karşıyakalı futbolcular uzun süre itiraz etti. 40. dakikada Fenerbahçe bu defa Mehmet Ali Has'ın düşürülmesiyle penaltı kazandıysa da gerginliğin artabileceği düşüncesiyle, penaltıyı bilerek auta attılar. Maçın sonunda galip Fenerbahçe'ye Ege Ekspres gazetesinin ortaya koyduğu kupa takdim edildi. Fenerbahçe'nin İzmir'de oynadığı bu iki Kupa maçı sonunda 18.258 lirayla İzmir hasılat rekoru kırıldı.
Mesaj Doğrulama Kodu
Mesaj doğrulama kodu (kısaca MDK) kriptografi biliminde bir mesajın doğruluğunu kanıtlamak için kullanılan küçük boyutlu bilgilerdir.
Mesaj doğrulama kodu algoritması, (ayrıca anahtarlı (kriptografik) özet fonksiyon olarak da bilinir), girdi olarak gizli anahtar ve doğruluğu ispatlanacak olan herhangi bir uzunlukta mesaj alır. Çıktı olarak Mesaj doğrulama kodu  verir. Bu değer mesajın hem veri bütünlüğünü hem de doğruluğunu kontrol etmeyi sağlar. Bu sayede gizli anahtara sahip kişi (doğrulayıcı) gelen mesajda değişiklik olup olmadığını anlayabilir.
Güvenlik
MDK fonksiyonları kriptografik özet fonksiyonlara benzemelerine rağmen güvenlik gereksinimleri bakımından farklıdırlar. Bir mesaj doğrulama koduna güvenli denilebilmesi için, kullanılan MDK fonksiyonunun seçilmiş açık mesaj saldırısı altında varoluşsal sahtekarlığa dayanıklı olması gereklidir. Bunun anlamı, eğer saldırı yapan kişi, gizli anahtara sahip ve saldıran kişinin istediği mesajların bu anahtar ile oluşturulmuş bir MDK'sini veren bir Kahinli Turing makinesine sahip olsa bile, bu mesajlardan başka bir mesaja karşılık gelen MDK'yi olası bir zaman dilimi içinde oluşturamamalıdır.
MDK'ları sayısal imzalardan ayıran temel özellik, hem oluşturma hem de doğrulama aşamasında aynı gizli anahtarın kullanılıyor olmasıdır. Bu da, simetrik şifrelemeye benzer şekilde, gönderici ve alıcının iletişimden önce ortak bir gizli anahtar üzerinde anlaşmalarını gerektirir. Aynı özellikten dolayı MDK'lar sayısal imzaların sağladığı inkar edilemezlik özelliğini sağlayamazlar. Çünkü herhangi bir MDK'yı doğrulayabilen bir kişi aynı zamanda herhangi bir mesaj için geçerli bir MDK da oluşturabilir.
Mesaj bütünlük kodları (MBK)
MBK ve MDK birbirlerine kelime olarak çok benzemelerine rağmen kriptografik olarak farklıdırlar. MDK'nın aksine MBK üretilirken herhangi bir gizli anahtar kullanılmaz. Dolayısıyla MBK ile mesajın bütünlüğü kontrol edilmek istendiğinde, oluşturulan MBK ya şifrelenmeli ya da olası değiştirme müdahalelerine karşı korunmaya alınmalıdır.Aynı MBK üretme algoritmasının kullandıldığı varsayımı altında aynı mesaj için her zaman aynı MBK oluşacaktır. Buna karşı, MDK üretirken kullanılan gizli anahtar ve başlangıç vektörüne bağlı olarak oluşan MDK değişiklik gösterecektir. MBK'lar gizli anahtar kullanmadıkları için MDK'lara göre mesaj bütünlüğünü koruma adına daha zayıftırlar.
Uygulama
MDK algoritmaları kriptografik özet fonksiyonlar ya da blok şifreleme algoritmaları kullanılarak oluşturulabilir. özet fonksiyonlar ile oluşturulan algıritmalara örnek olarak en:HMAC, blok şifreleme kullanılarak oluşturulan algoritmalara ise OMAC, en:CBC-MAC ve PMAC verilebilir. Buna rağmen, en:UMAC ve en:VMAC gibi hızlı MDK üretme algoritmaları evrensel özetlemeye dayalı olarak oluşturulmuştur.
Standartlar
MDK algoritmalarını tanımlayan çeşitli standartlar mevcuttur. Bunlardan bazıları:
ISO/IEC 9797-1 ve -2 herhangi bir özet fonksiyon ya da blok şifreleme algoritması ve çeşitli parametreler ile kullanılabilecek genel bir model veya algoritma tanımı verir. Bu da paramterelere bağlı olarak daha belirleyici algoritmalar oluşturmayı sağlar. Örneğin FIPS PUB 113 algoritması, ISO/IEC 9797-1 MAC algoritmasına en:padding metodunun 1 olarak seçilmesi ve DES blok şifreleme algoritmasının kullanılması ile denk olur.
Örnek
Bu örnekte, gönderici, mesajına ait MDK oluşturmak için bir MDK algoritması kullanıyor. Oluşan MDK ve mesaj alıcıya gönderiliyor. Alıcı, ulaşan mesajı, sadece gönderici ve kendisinin sahibi olduğu gizli anahtarı ve gönderici ile aynı MDK algoritmasını kullanarak MDK'yı oluşturur. Oluşan bu MDK, göndericiden mesaj ile birlikte gelen MDK değeri ile karşılaştırılır. Eğer iki MDK birbirine eşit ise, alıcı mesajın bütünlüğünden ve doğruluğundan emin olabilir. Aksi halde mesajın yolda değiştirilmiş ya da hasara uğramış olduğu anlar.
Örümcek Kadının Öpücüğü (anlam ayrımı)
Örümcek Kadının Öpücüğü (Kiss of the Spider Woman) şu anlamlara gelebilir
Etolya-Akarnanya
Etolya-Akarnanya (Aetolia-Acarnania Νομός Αιτωλοακαρνανίας), Yunanistan'ın Orta Yunanistan coğrafi bölgesine dahil bir bölgesel birimdir.
Thomas de Maizière
2005-2009 yılları arasında İlk Merkel hükûmetinde Bakanlar Özel İşler Bakanı ve müsteşarı olarak görev yaptı. Federal kabinede, 2011-2013 yılları arasında Savunma Bakanı olmadan önce, 2009-2011 yılları arasında İçişleri Bakanı olarak görev yaptı.
Almanya'nın birleşmesi müzakerelerinde Batı Alman delegasyonunun parçası oldu. Berlin Eyalet Başbakanı (Richard von Weizsäcker ve Eberhard Diepgen) için çalıştı. 1990'dan sonra eski Alman Demokratik Cumhuriyeti parçası olan devletlerin demokratik yapılarının yeniden kurulması için çalıştı. Kasım 1990'da Mecklenburg-Vorpommern eyaletinin Kültür Bakanlığı Devlet Sekreteri oldu. Aralık 1994 ile 1998 yılları Mecklenburg-Vorpommern Başbakanlık müsteşarı oldu. 2001 ile 2002 yılları arasında Saksonya Maliye Bakanı olarak, 2002'den 2004'e kadar Adalet Bakanı ve 2004-2005 yıllarında da Eyalet İçişleri Bakanı olarak görev yaptı. O İkinci Merkel Kabinesi'nde 28 Ekim 2009-3 Mart 2011 tarihleri arasında Federal İçişleri Bakanı 3 Mart 2011-17 Aralık 2013 tarihleri arasında Federal Savunma Bakanı olarak görev aldı. 3. Merkel Kabinesi'nde tekrar Federal İçişleri Bakanı oldu.
Tomasz Wałdoch
Tomasz Wojciech Wałdoch (d. 10 Mayıs 1971, Gdańsk), defans pozisyonunda görev yapmış Polonyalı millî futbolcu ve teknik direktördür.
Profesyonel futbolculuk kariyerine 1988 yılında Górnik Zabrze kulübünde başladı. Daha sonra sırasıyla VfL Bochum, Schalke 04 ve Jagiellonia Białystok kulüplerinde oynadı.
Ronald Pofalla
Ronald Pofalla (d. 15 Mayıs 1959, Weeze) Alman siyasetçidir. Şu anda Alman Başbakanlık Kurmay Başkanı ve Merkel İkinci Kabinesi Özel İşler Federal Bakanı olarak görev yapıyor.
Siyasi Kariyeri
1981 yılında Diploma ile bitirdikten sonra Köln Üniversitesi'nde hukuk okudu. 1991 yılında ikinci Staatsexamen geçti. Pofalla 1975 yılında CDU üyesi olmuştur. 1986 den 1992 yılına kadar Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde JU başkanıydı. 1990 yılından bu yana Federal Meclis üyesi olmuştur.
2004 yılından 2005 yılları mecliste CDU / CSU 'nun meclis grubu başkan yardımcısı oldu ve 2005 yılından 2009 yılına kadar CDU Genel Sekreteri olarak görev yaptı. Pofalla Kleve Fachhochschule de sosyal pedagoji okudu. 2. Merkel Kabinesi'nde Özel İşler Federal Bakanı olarak görev yaptı.
Róža Domašcyna
Róža Domašcyna (d. 11 Ağustos 1951 Zerna, Sorpça Sernjany), Sorb şair ve çevirmendir.
Eğitim hayatı
1972'de madencilik eğitimine başladı. 1984'e kadar Senftenberg'de (Sorpça Zły Komorow) işletme mühendisi olarak çalıştı. 1985 - 1988 yılları arasında Leipzig'deki "Johannes R. Becher" Alman Edebiyat Enstitüsü'nde eğitim gördü. Enstitüyü tamamladıktan sonra faaliyetlerini serbest yazar olarak sürdürdü.
Yazarlığı
1968 - 1972 yılları arasında Sorb dilinde çıkarılan çocuk ve gençlik dergisi Płomjo için çalıştı. Daha sonra günlük Nowa doba gazetesine geçti. Şiirleri 1970'ten itibaren dergi ve gazetelerde yayımlandı. Doğu ve Batı Almanya'nın 1989'daki birleşmesi, Róža Domašcyna'nın çıkış yapabilmesine önemli katkı sağladı.
Edebi tarzı
Metinlerinde Sorb ve Alman dili arasındaki "çakışmalara" yer vermektedir. Eleştirmenlere göre, "böylece çoğunluk (Alman) ve azınlık (Sorb) dilleri arasında estetik bir bağ kurulmuş oluyor". Yazar, bu özelliğiyle, Sorb şiirinde Kito Lorenc tarafından başlatılan bir geleneğin de devamını sağlıyor.
Eserleri
1990 tarihli ilk şiir kitabını "Wróćo ja doprědka du" (Türkçe : Hem ileri hem geri) düzenli aralıklarla diğerleri izledi. Bu kitaplar Sorpça-Almanca yayımlandı: "Zaungucker" (1991), "Pře wšě płoty" (Über alle Zäune) (1994), "Zwischen gangbein und springbein" (1995), "Der Hase im Ärmel" (Sorb masallar, 1997), "Selbstredend selbzweit selbdritt" (1998), "Kunstgriff am netzwerg" (1999), "Pobate bobate" (1999), "MY NA AGRA" (2004).
Ağırlıkla Slav dillerinden şairleri çevirdi. Şiileri başta diğer Slav dilleri olmak üzere birçok Batı Avrupa diline aktarıldı.
Teriyer
Teriyerler, bir köpek ırkı grubu. Genelde küçük olan bu köpekler, cesur, canlı, enerjik ve hiperaktif bir kişiliğe sahiptir. Bu ırk ailesinin en büyük türü Airedale teriyeridir. Teriyer türlerinin çoğu Britanya Adaları’nda ortaya çıkmıştır ve sıçanları, tavşanları, tilkileri kontrol altında tutmak için kullanılmıştır. Daha büyük bazı türler ise, porsuk avlamak için kullanılmıştır.
Róža Domašcyna
Ödülleri
1994'te Mörike Teşvik Ödülü, 1995'te Ćišinski-Preis Teşvik Ödülü, 1998'de ise Anna Seghers Ödülü'ne layık görüldü.
Teriyer
Teriyer sözcüğü, Latince “yer” anlamına gelen terra ve Orta Fransızcadaki terrier sözcüğünden gelmektedir.
Teriyerler geçmişte kan sporlarında da kullanılmıştır. Örneğin bir çukur dolusu sıçanı temizlemek gibi oyunlarda kullanılarak susitimal edilmişlerdir. Bu tür yarışmalarda tüm sıçanları en kısa zamanda öldüren köpek yarışmayı kazanır. Boğa teriyerleri, özellikle köpek dövüşlerinde kullanılmışlardır.