cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muhammed Hasanov
Birinci Dağlık Karabağ Savaşı
Birinci Dağlık Karabağ Savaşı başladığında Hasanov, Azerbaycan'ın farklı bölgelerinden gönüllülerden oluşan bir taburun komutanlığına atandı. Manaşid, Erkech, Karaçinar ve Talış köylerinde çatışmalara katıldı.
Taburunun kaldırılmasının ardından askeri birliklerden birinde askerlik hizmetine devam etti. 1993 yılında Hasanov Bakü Yüksek Komutanlığı'ndan mezun oldu. 2002 yılından beri Goranboy ilçesine bağlı Veyisli köyü ortaokulunda çalıştı
Başarılar
Muhammed Hasanov, 23 Haziran 1992 tarihli 6 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile "Azerbaycan Milli Kahramanı" unvanına layık görüldü.
Lenín Moreno
Lenín Voltaire Moreno Garcés (d. 19 Mart 1953, Nuevo Rocafuerte), Ekvadorlu siyasetçi. Moreno, Amerika kıtasının güneyinde yer alan Ekvador'un 2017'den 2021'e kadar 46. cumhurbaşkanı olarak görev yapmıştır.
Türk müziği
Türk müziği, Türklerin Orta Asya'dan beri geliştirdikleri, bugünkü özellikleri Anadolu Selçukluları ve Osmanlılar döneminde belirginleşen müzik tarzı. Musiki, Osmanlı döneminde halk ve üst kültür çevrelerinde birbiriyle ilişkili, fakat karakterleri farklı iki ana dal olarak gelişmiştir. Osmanlı'nın son dönemindeki modernleşme hareketleriyle Batı etkisi görülmeye başlanmış, bu etki Cumhuriyet döneminde daha da artmıştır.
Orta Asya Türk müziği
Çin'in kütüphane, Hun Türkleri'nde, Uygur Türkleri'nde, Selçuklu Hanedanı'nda ve Osmanlılar'da müziğe büyük yer ve önem veriliyordu. Ozanları ve kopuzcuları olmayan hiçbir Selçuklu ordusu yoktur. Yine Eski Türk Hakanlarının saraylarında ve ordugahlarında musiki takımları 9 kök denilen eserleri her gün çalardı.
Geleneksel Türk müziği
Geleneksel Türk müziği, Osmanlı döneminde halk ve üst kültür çevresinde gelişen olmak üzere ikiye ayrılır. Geleneksel olarak Türk müziği çeşitli ortamlarda şöyle belirir:
Halk müziği ve "klasik" Türk müziği arasında çok önemli bir bağ vardır. Nitekim türkülerin pek çoğunda klasik musiki makamları kullanılmıştır. Aynı şekilde, türkü, köçekçe, oyun havası, sirto, vb. halk musikisi formları klasik Türk musikisinde kullanılmıştır. İsmail Dede Efendi, Şakir Ağa, Şevki Bey gibi büyük klasik musiki bestekârlarının hemen hepsinin halk musikisi formlarını kullandıkları gözlemlenir.
Türk halk müziği
Türk halk müziği örnekleri genelde sözlü olmakla beraber, sözsüz dans müziklerini de içerir.
Halk türkülerinin ölçülü olanına kırık hava, ölçüsüz olanına uzun hava denir. Uzun havalar Anadolu'nun değişik bölgelerinde bozlak, türkmani, maya, hoyrat, divan, ağıt gibi adlarla anılır. Bunlar genellikle Karacaoğlan, Ruhsati, Sümmani ve daha birçok tanınmış halk ozanının deyişleri üzerine yakılmıştır.
Klasik Türk müziği
Osmanlılar yalnız musiki sanatına değil musiki ilmine de büyük önem verdiler. Türk müziğinin Arap, Acem, eski Yunan ve Bizans asıllı olduğunu ileri sürenler vardır. Ancak Klasik Türk müziği genel nitelikleri bakımından Türk asıllıdır. Osmanlı uygarlığı her alanda büyük bir sentez geliştirdiği gibi, Türk müziği potasında yerel pek çok renk bu müziğin parçası haline gelmiş ve bunun karşılığında da Osmanlı musikisi devletin kapsadığı topraklar ve ötesine büyük etkilerde bulunmuştur.
İstanbul'un alınmasından sonra Topkapı Sarayında kurulan Enderun Musiki Mektebi ve özel meşkhanelerde eğitime geçilmesiyle daha belirli olarak kurallaşan ve klasik bir müzik niteliği kazanan Klasik Türk müziği altı dönemde incelenir. Birinci dönem; hazırlayıcı dönemdir ve başlangıcından Meragalı Abdülkadir'e (1360-1435) kadar uzanan dönemdir. İlk klasik dönem, ikinci klasik dönem, yeni klasik dönem gibi dönemlerden günümüze gelir. Yeni klasik dönem oldukça önemlidir ve Dede Efendi'den Zekai Dede'ye (1825-1897) kadar uzanan kapsayan dizi, makamlar, usuller ve şekiller'den oluşur.
Klasik Batı müziği
Çok sesli sanat müziğinde sesini Batı'da ilk duyuran Türk sanatçı Cemal Reşit Rey oldu. Öğrenimlerini devlet adına yurt dışında yapan Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar, Ahmet Adnan Saygun, Necil Kazım Akses dönüşlerinde Ankara Musiki Muallim Mektebi'nin öğretmen kadrosuna katıldılar. Bu sanatçılar Türk Sanat Tarihinde Türk Beşleri olarak anıldılar. Eserlerinde genellikle batı müziği ilkeleri halk müziğinden gelen ögelerle birleştirilmiştir. Ahmet Adnan Saygun'un Özsoy adlı bir perdelik operası 1924'te Ankara Halkevi'nde sahnelendi. Aynı bestecinin ikinci eseri Taşbebek de 1934'te başarı ile oynandı. Opera ve bale temsillerini gerçekleştirmek amacı ile Ankara Devlet Konservatuvarı'na bağlı bir Tatbikat Sahnesi 1940 yılında çalışmalarına başladı. Yetenekli gençlerin seçimi ile eğitime geçildi. İzleyen yıllarda Ahmet Adnan Saygun' un Kerem, Nevit Kodallının Van Gogh ve Gılgamış, Sabahattin Kalender'in Nasrettin Hoca, Ferit Tüzün'ün Çeşmebaşı eserleri sergilendi. Ankara'dan sonra İstanbul ve İzmir'de kurulan devlet konservatuvarları eğitime başladı.
1940 yılından bu yana genç yetenekler için uygun bir ortamın doğuşu yurt dışında da ün ve ilgi derleyen yorumcuların yetişip gelişmesini sağladı. Soprano Leyla Gencer, bariton Orhan Günek bu hareketin öncüleri oldular. Onları bas yorumcusu olarak Ayhan Baran, soprano Ferhan Onat ve soprano Suna Korat izlediler. Enstrüman yorumcusu olarak piyanist Ergican Saydam, kemancı Ayla Erduran, Suna Kan, piyanist Ayşegül Sarıca, İdil Biret, Hülya Saydam ve Verda Erman yurt içinde olduğu kadar yurt dışında da büyük ilgi gördüler.
Türk pop müziği
Türk pop folk müziği iki kısımda incelenir: Anadolu Rock ve Anadolu pop. Türkülerin batı enstrümanları ile söylenmesi sonucu oluşmuş müzik türüdür. En önemli temsilcisi Modern Folk Üçlüsüdür. Selda Bağcan bu akımda önemli bir yer tutar. Kubat, Ayşegül, Orhan Hakalmaz ve Yavuz Bingöl bu akımda yer alan diğer günümüz sanatçılarıdır. Pop folk olarak adlandırılan Balkan ve Orta Doğu müziği etkili Arabesk müzikten tamamen ayrışmıştır.
Arabesk müzik
Fransızcadan Türkçeye geçen arabesk sözcüğü "Arap tarzı" anlamına gelir. Arabesk, Arap müziği değil; Arap ezgilerinden ve usûllerinden esinlenen bir Türk müziği türüdür. Klasik Arap müziğinin Klasik Türk müziğinden geniş ölçüde ayrılması sebebiyle Arap müziği Türkiye'de benimsenmemiş, fakat sonra Türk sanat müziği ve Türk halk müziğine Arap ezgileri ve usûlleri eklenerek arabesk müzik doğmuştur. Ayrıca bu müzik tarzı, toplumun kırsal kesiminin konuştuğu dili iyi kullanmış, tasavvufa dayalı bir literatür de oluşturmuştur.
Fantezi müzik
Türk sanat müziği kalıplarının dışına çıkılarak oluşturulan, Türkiye'ye özgü bir müzik türü. Özellikle seksenlerde parlayan bu tarzdaki eserler; serbest yapıda, çoğunlukla birkaç bölümlü, her bölümü başka bir tempo ya da ayrı bir usulle bestelenmiş şekildedir.
Türkçe rap
Türkçe sözlü rap müzik 1980'li yılların sonunda, 1990'lı yıllarda patlama yaşamış bir müzik türüdür.
Türk müziğinde yöresel tarzlar
Türkiye'de her tür hemen hemen her bölgede görülmekte olup bölgeler arasında bazı farklar da görülmektedir. Türkiye'deki yörelere göre müzik tarzları şu şekildedir;
Nursel Reyhanlıoğlu
Nursel Reyhanlıoğlu (d. 3 Mart 1968), Türk eczacı ve siyasetçidir.
3 Mart 1968'de Kahramanmaraş'ta doğmuştur. Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'ni bitirmiştir. Adalet ve Kalkınma Partisi Kahramanmaraş İl Kadın Kolları Yönetim Kurulu Üyeliği ve Başkanlığı görevlerini yürütmüştür. TBMM 25. ve 26. dönem Kahramanmaraş milletvekilidir. Evli ve iki çocuk annesidir.
Fenerbahçe (futbol takımı) 1913-14 sezonu
Fenerbahçe (futbol takımı) 1913-14 sezonu, Fenerbahçe’nin kuruluşundan itibaren geçen 8. sezonudur. Bu sezonda Fenerbahçe, İstanbul Ligi'nde mücadele etti ve namağlup şekilde ikinci kez şampiyon oldu. Aynı sezon Fenerbahçe ilk kez, kurucularından olduğu Cuma Ligi'nde de az sayıda A takım oyuncularından takviye edilmiş B takımıyla mücadele etti ve üçüncü oldu. Ayrıca Rus İmparatorluğu futbol takımları (Sheremetyevskiy KS, Odessa British Athletic Club ve Nikolayev KS) tarafından 3 Haziran 1914’te yapılması planlanan turnuva için Odessa eyaletine davet edilen Fenerbahçe, böylelikle bu sezonda kulüp tarihinin ilk yurt dışı müsabakasına çıkmıştır.
Cuma Ligi
İlk olarak, “Cuma Futbol Ligi Nizamnamesi” başlığı altında 21 Teşrinisani 1329 (Kasım 1913) tarihli İdman Dergisi'nde yayınlanmıştır. Ancak, 1915 yılında bütün futbol takımlarının toplandığı Cuma Ligi, bu ligin öncülüdür. İlk olarak; Fenerbahçe, Üsküdar Anadolu ve Türk İdman Ocağı takımlarının kurucusu olduğu bu ligin prosedürleri, 1915 yılında geniş çapta revize edilerek, diğer takımları da bünyesinde barındırmıştır.
Maria Theresa (İspanya)
1660 yılında, Fransa ve İspanya arasında uzun yıllardır süren savaşı sonlandırmak amacıyla, kuzeni Kral XIV. Louis ile evlendirilmiştir. Dindar ve erdemli bir kraliçe olarak bilinen Maria, altı çocuğundan beşinin genç yaşta ölümüne şahit olmuştur. Çocuklarının kaybı ve kocasının çapkınlıklarına göz yummak zorunda kalması sebepleriyle talihsiz bir tarihsel şahıs olarak görülür.
Nadeshda Brennicke
Nadeshda Brennicke (doğum adı : Nadja Therésa Brennicke d. 21 Nisan 1973; Freiburg, Almanya), Alman aktris, şarkıcı ve yazardır.
Filmografi
{| width="100%"
Kuniya Daini
Kuniya Daini (d. 12 Ekim 1944), Japon eski millî futbolcudur.
İstatistikleri
!Total||44||0
Steven Hilliard Stern
Steven Hilliard Stern (d. 1 Kasım 1937 – ö.27 Haziran 2018), Kanadalı film yapımcısı, yönetmeni ve senarist.
1956 Yaz Olimpiyatları'nda İran
İran, Avustralya'nın Melbourne şehrinde düzenlenen 1956 Yaz Olimpiyatları'na 47 sporcuyla katıldı.
Génesis Rodríguez
Akıcı derecede İngilizce ve İspanyolca konuşabiliyor. Génesis Rodríguez en iyi Telemundo TV serisinin Prisionera, Dame Chocolate ve Doña Bárbara isimli dizilerde oynayarak tanındı. Ama Türkiye'de onu TNT televizyonunda Dame Chocolate (Tatlı İntikam) isimli dizide tanındı. Ayrıca Days of Our Lives dizisinin Becky Ferrer karakterinde de oynamıştır. Kendisinin İspanya ve Latin Amerika'da bir zamanlar gündemde olan bir olayı'da var. Prisionera dizini çekerken Mauricio Islas ile yaşadığı aşk ve ardından gelen nişan, Islas'ın diziden kovulmasına neden olmuştur. Çünkü Islas bu arada evliydi.Şu an Perulu müzisyen Christian Meier ile 15 aydır birlikte yaşıyorlar. Ayrıca El Clon dizisinde oynayacakken ismi özel hayatıyla sürekli gündemde olması sebebi ile yerine Sandra Echeverría oynamıştır. O sırada ise Hollywood'a adımlarını attı ve Entourage isimli dizide Sarah karakterini oynamaya başladı.
Sağdıçlı, Sur
Sağdıçlı, Diyarbakır ilinin Sur ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Sağdıçlı; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu için yapılan anketler
Bu maddede, 16 Nisan 2017 tarihinde yapılmış olan Türkiye anayasa değişikliği referandumu için yapılan anketler listelenmektedir.
Oy dağılımı
Anket sonuçları aşağıdaki tablolarda ters kronolojik sırayla, en yakın tarihli olanı en üstte gösterecek şekilde ve anketin saha çalışmasının yapıldığı tarih kullanılarak listelenmiştir. Her anketteki en yüksek yüzde, kalın yazıyla gösterilir ve hücrenin arka planı birinci olan seçeneğin renginde gösterilir. Beraberlik durumunda hiçbir kutucuk renklendirilmez.
2021 Afrika Uluslar Kupası
2021 Afrika Uluslar Kupası, sponsorluk anlaşmalarıyla TotalEnergies Afrika Uluslar Kupası (kısaltmalarla AFCON 2021 veya 2021 CAN), Afrika Futbol Konfederasyonu (CAF) tarafından iki yılda bir düzenlenen Afrika Uluslar Kupası'nın 33.'sü. Kamerun'un ev sahipliği yapması kararlaştırılan turnuva, 9 Ocak ile 6 Şubat 2022 tarihleri arasında düzenlendi. Kupayı normal süresi 0-0 biten maçta Mısır'ı penaltılarla 4-2 yenen Senegal kazandı.
Ev sahibi seçimi
CAF, 30 Kasım 2018'de Kamerun'un 2019 Afrika Uluslar Kupası'na ev sahipliği yapmaktan vazgeçtiğini açıkladı. Ancak CAF Başkanı Ahmed Ahmed, Kamerun'un 2021 Afrika Uluslar Kupası'na ev sahipliği yapmayı kabul ettiğini söyledi. Sonuç olarak, 2021'in asıl ev sahibi Fildişi Sahili'nin 2023 Afrika Uluslar Kupası'na ev sahipliği yapacağı ve 2023'ün asıl ev sahibi olan Gine'nin de 2025 Afrika Uluslar Kupası'na ev sahipliği yapacağı kesinleşti.
Gol krallığı
52 maçta 100 gol kaydedildi.
Roppongi
Roppongi ("sekiz ağaç"), Tokyo'nun Minato semtinde bulunan bir semttir. Semt, Tokyo'nun ortasında Akasaka'nın güneyinde ve Azabu'nun kuzeyinde yer almaktadır. Roppongi Hills kentsel dönüşüm projesi ile bilinmekte olup birçok yabancı elçilik Roppongi'de bulunur ve gece hayatı yerli ve yabancılar ile birlikte popülerdir.
Örsan Öymen
Mustafa Örsan Öymen (1 Mayıs 1938, Ankara - 22 Temmuz 1987, Bodrum), Türk gazeteci, televizyoncu.
1 Mayıs 1938'de Ankara'da doğan Öymen, 1950 ve 1960'lı yıllarda Tercüman, Dünya, Ulus, Öncü gazetelerinde çalıştı. Uzun yıllar Alman Radyo Televizyonu'nda (WDR) radyo programcılığı, muhabirlik ve yorumculuk yaptı. Gisela Öymen'le evlendi. Türkiye'ye 1969'da dönen Öymen, TRT'nin yapılanmasında önemli rol oynadı, Söz Meclisten Dışarı programını yaptı. Günaydın gazetesinde "06 Ankara" adlı köşesinde yazan Örsan Öymen, ağabeyi Altan Öymen ile Anka Haber Ajansı'na da destek verdi. 1973'te Milliyet'te özgün politik taşlamalarını "Politika Kazanı" başlığıyla yazmaya başladı. Burada çalıştığı süreçte Uğur Mumcu ile beraber ortak araştırmalar yaptı. Öymen, 22 Temmuz 1987'de Bodrum'da geçirdiği kalp krizi sonucu 49 yaşında öldü. Hikmet Bila, Örsan Öymen ve Politika Kazanı (1999) adlı kitabında Öymen'i ve yazılarını anlatmaktadır.
Hıfzırrahman Raşit Öymen'in oğlu, gazeteci ve CHP Eski Genel Başkanı Altan Öymen'in kardeşi, diplomat Onur Öymen'in amcasının oğludur.
İzospin
İzospin veya diğer kullanımıyla isospin, yaygın bir biçimde baryon ve mezonlarda görülen, güçlü etkileşimle bağlantılı olan kuantum sayısını ifade eden terimdir. Kavramı tanımlayan adın spin terimini içermesi, kuantum mekaniği tanımlamasının, matematiksel olarak açısal momentuma benzemesinden ötürüdür Boyutsuz bir nicelik olup, spin kavramıyla bir bağlantısı bulunmamaktadır.
Oktay Çanak
Oktay Çanak (d. 8 Şubat 1975), avukat ve siyasetçidir.
8 Şubat 1975'te Ordu'da doğmuştur. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirmiştir. Ordu Barosunda Yönetim Kurulu Üyeliği, Ordu Valiliği İnsan Hakları Kurulu Üyeliği, Ordu Barosu Adli Yardım Büro Başkanlığı, Ordu Barosu Başkanlığı, Türkiye Futbol Federasyonu Ordu İl Disiplin Kurulu Başkanlığı, Adalet ve Kalkınma Partisi İl Yönetim Kurulu Üyeliği, İl Başkan Yardımcılığı ve İl Başkanlığı görevlerinde bulunmuştur. TBMM 25. ve 26. dönem Ordu milletvekilidir. Evli ve iki çocuk babasıdır.
Akira Matsunaga (1948 doğumlu futbolcu)
Akira Matsunaga (d. 8 Ağustos 1948), Japon eski millî futbolcudur.
İstatistikleri
!Total||10||2
İsveç Basketbol Ligi
Svenska Basketligan veya İsveç Basketbol Ligi (SBL), İsveç'teki en üst düzey profesyonel basketbol ligidir. Lig aslen 1992 yılında Basketligan olarak kurulmuş olup 2006-07 sezonundan önce bu isimle bilinmekteydi. Ancak İsveç şirketi Obol Investment, Ekim 2006'nın başlarında İsveç Basketbol Federasyonu ile anlaşma imzalamış ve ligin ismi Obol Basketbol Ligi (OBL) olarak değiştirilmiştir. Ocak 2007'de ise adı Ligan olarak değiştirilmiştir.
Takıma göre performans
İtalik yazılmış takımlar günümüzde aktif değildir.
Amaia Romero
Amaia Romero Arbizu (d. 3 Ocak 1999, Pamplona), İspanyol şarkıcı. Amaia, son olarak Operación Triunfo yarışmasının dokuzuncu serisine katılımıştı ve ayrıca 2018 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İspanya'yı Alfred García ile birlikte "Tu canción" adlı şarkıyla temsil etti.
Lez çarlığı
Lez Krallığı - 3. yüzyılın başlarında, Kafkas Albanyasının sosyo-politik yaşamında önemli rol oynayan bazı illerde ayrı krallıklar kuruldu. Tarihsel kaynaklar, o dönemde Albaniyad var olan iki güçlü krallıktan bahseder. Bunlar "Lezgan Ülkesi" ("Lezgan") ve " Ülkesi" ("Maskut") olarak bilinen krallıklardır.
Günümüz Muşkur topraklarında oluşturulan Muskut o kadar büyük değildi. Onunla karşılaştırıldığında, Lezgan hem nüfus hem de bölge açısından çok daha büyüktü. Antik kaynaklara göre, Hel, Leg, Gel, Kirk, Sul, Chur ve diğer Lezgi kabilelerini birleştiren daha güçlü bir tayfalarımolan Lezginlerden oluşuyordu ve krallığa onların adı verildi. "Lezgan", Lezginlerin ülkesi anlamına gelir. Orta Çağ Arap tarihçileri tarafından el- olarak adlandırılan krallık, güneyde Şirvan ve güneybatıda Şeki ile sınırlanmıştır.
Tarihçiler, Maskat Çarlığının Şirvan'a dahil olduğu 11. yüzyıla kadar etkisinde kaldığına dikkat çekiyor. Şu anda, Lezgan'ın kendisi iki bölüme ayrılmıştır ve Batı Lezgan ve Doğu Lezgan terimleri tarih literatüründe yer almaktadır.
2022 Afrika Güreş Şampiyonası
2022 Afrika Güreş Şampiyonası, 17-22 Mayıs 2022 tarihlerinde Fas'ın El Jadida kentinde düzenlenen bir güreş yarışmasıdır. Yarışmalar üç yaş grubunda yapıldı: Dünya Güreş Birliği kurallarına göre yıldızlar, gençler ve büyükler.
Stephany Ortega
'''
Toshio Takabayashi
Toshio Takabayashi (d. 15 Kasım 1953), Japon eski millî futbolcudur.
Stephany Ortega
Stephany Ortega (d. 15 Aralık 1989, Montevideo, Uruguay), Uruguaylı manken. 2010 yılında ülkesinde 'Miss Universe Uruguay' seçilerek tacını takmıştır. 2010 yılında Miss Universe güzellik yarışmasında Uruguay'ı temsil etmiştir.
Toshio Takabayashi
İstatistikleri
!Total||12||2
Muktedir (Abbâsî halifesi)
Muktedir veya Câʿfer el-Muktedir Billah (Arapça: المقتدر ‎) (d. 895 - o. 31 Ekim 932) Tam Adı: Ebû’l-Fadıl "el-Muktedir bi’l-Lâh" Câʿfer bin ʿAhmed el-Mu'tedhid onsekizinci Abbasî halifesi ve halifelerin otuzaltıncısıdır. 908-929 ile 929-932 dönemlerinde iki kez halife olmuştur. 25 yıl kadar süren halifeliği döneminde Abbâsî halifeliğinin karakteri değişmistir.
Halifeliğe geçmesi
Ebu Fazl Cafer bin Ahmed El-Mutedid 895'te dünyaya gelmişti. Annesi Türk asıllı Seyyide Şahap Hatundu. 908'de Halife Müktefi vefatına yakın ağır bir hastalığa yakalanmıştı. Hasta yatağındayken varisinin kim olacağı, Halifeliğin kime geçeceği üzerine düşünmeye başladı. Seçim küçük kardeşi Cafer İbni Ahmed El-Mutadid ile kuzeni olan Mütazz'in oğlu daha tecrübeli Abdullah bin Mütazz arasındaydı. Kendisine danışmanlık eden veziri El-Abbas İbni El-Hasan El-Çercarai genç bir halifenin daha kolay kontrol edilebileceğini düşünmekteydi ve daha 13 yaşında olan kardeşi "Cafer İbni Ahmed El-Mutedid"in halife olarak yerine geçmesini tavsiye etti. Hasta halife bunu kabul etti. 809'da yaşı daha 35'i geçmemiş olan Abbasi Halifesi Müktefi Bağdad'ta öldü. 15 yaşında olan küçük kardeşi Cafer İbni Ahmed El-Mutedid halife oldu ve Muktedir taht ismini aldı.
Muktedir daha genç olmasına rağmen saray kadınlarına çok düşkündü. Bu nedenle hem gençliğinde hem yetişkinlik döneminde saray kadınları, özellikle kendisinin beğendiği cariyeler, tarafından kolayca kontrol edilebilmekteydi.
Muktedir 25 yıl halife olarak hüküm sürmüştür. Bu 25 yıl içinde birbiri ardına, çok kere daha önceki vezirin bir suikasta kurban gidip ölmesi ile, 14 tane vezir değiştirmiştir.
Müktefi döneminden gelen ve kendini halife olmaya tavsiye eden ilk veziri El-Abbas İbni El-Hasan El-Çarçarai, Muktedir'in halifeliğinin ilk haftalarında suikasta uğratıp öldürülmüştü. Bu vezirin yerine genç Muktedir, Munis adlı Türk asıllı bir askeri komutanı kendine danışman olarak seçmişti.
Bizanslılarla savaş ve ateşkes anlaşması
Fakat Bizans'ın batıdaki, Balkanlardaki sınırında Bulgar orduları Bizans'ı tehdide başlamıştı. Bunun için Bizans İmparatoriçesi Zoe doğuda bir ateşkes tesis etmek istemekteydi. Bu nedenle Abbasiler ve Bizanslılar arasında bir ateşkes ve esir değişimi için bir iki elçiden oluşan bir Bizans heyeti Bağdat'a gönderildi. Bu elçiler Bağdat'ta misafirperverane karşılandılar ve bir ateşkes anlaşması yapıldı.
Bizanslıların elinde olan Müslüman esirlerin geri alınması için sınır bölgesinde fidye ödeme anlaşmaları yapılması gerekmekteydi. Munis, bu anlaşmaların yapılmasını yönetmek görevi ile sınıra gönderildi. Fidye ödeyerek esirlerin serbest bırakılmasını sağlamak için yanında 120,000 altın meblağ taşımaktaydı.
Hallâc-ı Mansûr’un katlî
Cûneyd Bagdâdî’den tehditle elde ettiği fetvâ sayesinde kendi saltanatı için bir tehdit olarak algıladığı Hallâc-ı Mansûr’un katlini 26 Mart 922 tarihinde Bağdat'ta gerçekleştirdi.
Ölümü
Hilafetinin bu döneminde Bizans İmparatorluğu ile savaş tekrar şiddetlenmiştir. 931'de Ermenilerin tahriki ile Bizanslılar Ahlat bölgesine saldırmışlar ve bu bölgede yerleşik olarak yaşayan Müslümanları kılıçtan geçirmişlerdir. Buna karşılık olarak Yusuf Bin Ebu Sac askerleri ile Bizans arazilerine akınlar düzenlemiş ve bu akınlarda zaferler kazanarak pek çok ganimet elde etmiştir.
Bu sıralarda Munis Hamadanilerin önceki kazançlarına karşı gelmek için Abbasi idaresinde reformlar yapmak istemiştir. Fakat o zamanki vezir, Munis'in yapmak istediği reformların önünü almıştır. Muktedir kendine yıllarca danışmalık yapmış olan Munis'in elindeki politik gücü, Munis'i kıskanan saraylıların sözlerine ve kendileri için daha fazla iktidar isteyen vezirlerin tavsiyelerine inanarak kenara çekilmeye zorlamak istemiştir. Ancak Munis bundan incinmiştir. Bağdat'ta saraydaki görevinden ayrılmış ve kendi takipçileri ile daha kuzeye, Musul'a çekilmiştir.
Fakat biraz zaman sonra Muktedir tekrar fikrini değiştirmiş ve Munis'i Bağdat'a geri gelmeye davet etmiştir. Munis halife Muktedir'e sadık olarak Musul'dan Bağdat'a geri gelmeyi kabul etmiştir. Fakat Munis daha yoldayken tekrar Munis'in geri gelmesi ile halifeye karşı önemlerinin azalacağını düşünen saraylıların Munis'i tenkitlerine kulak vermiş ve onun Bağdat'a gelmesini önlemek istemiştir.
Halife Muktedir, eski sadık danışmanını sevgi ile karşılayacağına onu durdurmak için bir savaşçı olarak karşılamak istemiştir. Bu nedenle Muktedir, Peygamber Muhammed'in hırkasını sırtına giymiş ve kılıcı Zülfikar bir elinde devlet asası diğer elinde saray muhafızları önünde karşılamıştır. İki ordunun arasında çıkan çarpışmalar sırasında halife Muktedir öldürülmüştür.
Sapanca, Sur
Sapanca, Diyarbakır ilinin Sur ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Sapanca; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Tridentellidae
Tridentellidae Flabellifera alttakımına bağlı bir hayvan familyasıdır.
Gianni Boncompagni
Giandomenico Boncompagni (d. 13 Mayıs 1932 – ö.16 Nisan 2017), bilinen adıyla; Gianni Boncompagni, İtalyan radyo ve TV sunucusu, yönetmen, senarist ve söz yazarıdır.
Boncompagni müzik içerikli TV şov programı 1977 yapımı sunduğu Discoring ile bilinir. 1987-1990 yılları arasında yayınlanan haftalık progra Domenica in 'ni yönetmiş 1991'de yayınlanan Non è la Rai adlı yapımın içeriğini kendisi hazırlamıştır.
İtalyan radyo ve Tv sunucusu ve yönetmen Giandomenico Boncompagni 16 Nisan 2017'de Roma, İtalya'da 84 yasında ölmüştür.
Hiroji Imamura
Hiroji Imamura (d. 27 Nisan 1949), Japon eski millî futbolcudur.
İstatistikleri
!Total||4||0
Alfred Bader
Alfred Robert Bader (28 Nisan 1924 - 23 Aralık 2018), Avusturya asıllı Kanadalı iş insanı, kimyager, hayırsever ve sanat kolleksiyoncusudur. 1998'de “Kimya ve Mühendislik Haberleri” anketine göre C&EN'nin 75 yıllık tarihinde “Kimya Sektörüne Katkı Veren En İyi 75 Değerli Kişi” 'den birisi olarak tescil edilmiştir.
Ölümü
Amerikalı kimyager,iş insanı, hayırsever ve kolleksiyoncu Alfred Bader yaşamını sürdürdüğü ABD'de Milwaukee, Wisconsin'de 23 Aralık 2018'de kalp yetmezliği sonucu 94 yaşında ölmüştür.
Lefke (ilçe)
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Lefkoşa Kazası'nın kuzeybatı kesimine tekabül eder.
Siyaset
Cumhuriyet Meclisi'ne Lefke İlçesi'nden 2 milletvekili seçilir. 2018 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti genel seçimleri'nde seçilen milletvekilleri şunlardır:
Allah'ım Sen Bilirsin (albüm)
Allah'ım Sen Bilirsin, Ferdi Tayfur'un 22 Haziran 1989'da Ferdifon Müzik firmasından çıkardığı albümdür. . Albümde yer alan Allah'ım Sen Bilirsin, Sanmaki Yaşıyorum ve Bu Şehrin Geceleri şarkıları öne çıkan parçalardır.
Oana Paveluc
Oana Paveluc (d. 14 Ağustos 1991, Braşov), Rumen manken. 2010 yılında 'Miss Universe romania' seçilmiştir. Miss Universe güzellik yarışmasında Romanya'yı temsil etmiştir.
Hayatboyu (film)
Hayatboyu, yönetmenliğini ve senaristliğini Aslı Özge'nin üstlendiği 2013 çıkışlı film.
Valeri Kipelov
Valeri Aleksandroviç Kipelov (Валерий Александрович Кипелов (d. 12 Temmuz 1958) Rus rock grubu Aria'nin solistidir. 2002 yılında Aria'dan ayrılarak kendi adını taşıyan grubunu kurmuştur. Hürüm Ben (я свободен) adlı şarkısıyla yeni grubunun popülerliğini artırmıştır.
Tecticipitidae
Tecticipitidae Flabellifera alttakımına bağlı bir hayvan familyasıdır.
Caposele
, İtalya'nın Campania bölgesine bağlı Avellino ilinde bulunan bir komündür.
Sarılar, Sur
Sarılar, Diyarbakır ilinin Sur ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
Sarılar; idari bölüm olarak daha önceleri köy iken, 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra mahalle olmuştur.
Kokluca Mezarlığı
Kokluca Mezarlığı, İzmir'in Bornova ilçesinde bulunan tarihi mezarlıktır.
Kështjella Pepshi
'''
Kështjella Pepshi (d. 27 Temmuz 1987, Priştine, Kosova), Kosovalı manken. 2010 yılında ülkesinde düzenlenen ulusal yarışmada'Miss Universe Kosova' seçilmiştir. Miss Universe güzellik yarışmasında Kosova'yı temsil etmiştir.
Papazlık Adası
Papazlık Adası ( Yaros), Yunanistan'da Kiklad Adaları'nın parçası olan bir adadır. Ada, Mürted ve İstendil adaları arasında yer almaktadır. İdari olarak Güney Ege bölgesine bağlı Sire belediyesi sınırları içerisindedir.
Papazlık Adası ve çevresindeki adalar Roma İmparatorluğu'nun başlarında önemli insanlar için sürgün yerleri olarak hizmet vermekteydi. Ada, 1948-1974 yılları arasında da solcu muhaliflerin sürgün yeri olarak bilinmekteydi. Aynı zamanda Akdeniz'deki en büyük fok nüfusuna ev sahipliği yaptığı için ekolojik öneme sahip bir adadır.
Akçabağlar, Kilis
Tarihçe
Köyün adı 1918 yılına ait kaynaklarda Salihiyan olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy Kilis il merkezine 6 km uzaklıktadır.
Dixie Carter
Dixie Virginia Carter (d. 25 Mayıs 1939 ; ö. 10 Nisan 2010), Amerikalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı. Designing Woman, Diff'rent Strokes ve Umutsuz Evkadınları gibi dizilerdeki rolleriyle bilinir.
I. Aleksandros (Seleukos imparatoru)
I. Aleksandros Balas (Yunanca:Ἀλέξανδρoς Bάλας), MÖ 150-146 yılları arasında Seleukos İmparatorluğu'nun kralıydı.
Hayatı
Aslen İzmirli orta sınıf bir aileden olmakla birlikte, hayatının ilk yılları hakkında bilgi bulunmamaktadır. Balas soyadının, annesinin adı Bala ya da Balle’den geldiği düşünülmektedir.
Aleksandros tarih sahnesine çıkmadan önce Seleukos imparatoru I. Demetrios, Media Eyaletinin satrapı olan ve eyalet topraklarını bağımsız olarak yöneten Timarchus’la mücadeleye girişirken, Judea’daki Haşmonayim ailesinden Judah Maccabee isyanıyla uğraşmış ve MÖ 160 yılında iki isyancı liderini de ele geçirerek öldürmüştür.
Aleksandros’un tarih sahnesine çıkması MÖ 152’ye denk gelmektedir. Bu tarihten itibaren kendisinin IV. Antiokhos Epiphanēs ile IV. Laodice’nin oğlu olduğu iddiasıyla Seleukos kralı olarak hak iddia ettiği görülmektedir. Esasen kendisini isyancı satrap Timarchus’un kardeşi Herakleides desteklemiş ve bu sayede kısa sürede tanınmıştır. Sonrasında Kapadokya Krallığı ile Ptolemaios Krallığı’nın askeri desteğini alarak harekete geçti. Yahudiler’e birtakım haklar vadederek Judah Maccabee’nin kardeşi Jonathan Apphus’u baş rahip olarak tanımış ve böylelikle onların da desteğini almıştır. Roma senatosununda taht iddiasını onaylamasıyla I. Demetrios ile mücadeleyi şiddetlendirmiştir.
MÖ 150 yılında Demetrius’un mağlup edilmesi ve akabinde de öldürülmesiyle Seleukos tahtına tek başına hakim olmuştur. İktidarının başlarında Yahudilerle iyi ilişkilerini sürdürerek onlara dini ve yönetimsel anlamda geniş haklar ve imtiyazlar tanımıştır. Aynı yıl Ptolemaios Kralı VI. Ptolemy Philometor kızı Kleopatra Tea ile evlenerek konumunu güçlendirmeye çalışmıştır.
Bundan sonra zevk ve sefahat içerisinde yıllarını geçirmeye başlayan Aleksandros, iktidarını Ptolemaios desteğiyle sürdürmeye çalışmıştır. Ancak Aleksandros’un Ptolemaioslar’ın baskısı nedeniyle kayınpederi Ptolemaios Kralı VI. Ptolemy Philometor ile arası bozulurken, Yahudiler’de Judea’da yeni bir isyan başlatmıştır. MÖ 147’ye gelindiğinde I. Demetrios’un oğlu II. Demetrius Nikator, Giritli paralı askerlerden oluşturduğu askerlerle Suriye’ye gelerek damadıyla arası bozulan VI. Ptolemy Philometor’un desteğiyle Seleukos tahtını geri almaya çalışmıştır.
VI. Ptolemy ordusuyla Suriye’ye girdikten sonra Seleukoslar’ın başkenti Antakya’ya gelerek II. Demetrius’u Seleukos tahtına oturttu. Aleksandros son bir çabayla Kilikya’dan düşmanlarının üzerine harekete geçti. Antakya ve çevresini yağmaladıktan sonra Antakya yakınlarındaki Oenoparus Nehri yakınlarında gerçekleşen Antakya Muharebesinde yenilgiye uğraması üzerine Nebatiler’e sığındı. Her ne kadar Ptolemaioslar galip gelse de VI. Ptolemy Philometor savaş sırasında ağır yaralanmıştı. Aleksandros durumu toparlamaya çalışsa da Nebati Prensi Zabdiel onu öldürerek kesik başını ölüm döşeğindeki VI. Ptolemy Philometor’a göndermiştir.
Alfred García
Alfred García Castillo (d. 14 Mart 1997, El Prat de Llobregat) İspanyol şarkıcı. Alfred, son olarak Operación Triunfo yarışması'nın dokuzuncu serisinde katılımını sürdürmekte ve ayrıca 2018 Eurovision Şarkı Yarışması'nda İspanya'yı Amaia Romero ile birlikte "Tu canción" adlı şarkıyla temsil etmiştir.
Dolar
Dolar, 100 sente denk para birimi. ABD, Kanada, Avustralya ile Güney Amerika, Pasifik, Karayipler, güneydoğu Asya ve Afrika'daki bazı ülkelerin resmî para birimidir.
$ sembolü ile gösterilir.
Köken
Felemenkçe veya Almancadan gelme bir sözcüktür. Çekya'da bulunan Joachimstal (Jachymov) gümüş madeninde yapılan daler veya t(h)aler isimli para İspanyol-Amerikan sömürgelerinde kullanılmaya başlanmış, 18. yüzyılda ABD'nin resmî para birimi olmuştur.
Komplo teorileri
1 Amerika doları’nın üzerinde yazan “Novus ordo seclorum (Yeni dünya düzeni)” insanlar arasında merak uyandırmıştır. Ayrıca 1 Amerika doları’nın üzerinde bulunun her şeyi gören göz ya da Illuminati, komplo teorilerine konu olmuştur.
Selja, Lääneranna
Selja, Estonya'nın güneybatısında, Pärnu İli, Lääneranna Belediyesinde bir köydür. Nüfusu 14 kişidir. (1 Ocak 2011 itibarıyla).
Wayne Mixson
John Wayne Mixson (d. 16 Haziran 1922 - ö. 8 Temmuz 2020 ), Amerikalı siyasetçi ve bürokrat.
Yaşamı ve kariyeri
Mixson 16 Haziran 1922'de New Brockton, Alabama'da doğdu. Jackson County, Florida'da yetişti. Siyasete Amerika Birleşik Devletleri Demokrat Partisi'nde girdi.
Florida Temsilciler Meclisi'nde delege olarak görev yaptı. 1978 yılında dönemin Florida Valisi olan Bob Graham'ın yardımcısı oldu. 1982'de ikinci döneminde görevine vali yardımcısı olarak devam etti. Mixson 1979-1987 yılları arasında iki dönem Florida Vali Yardımcısı olarak görev yaparken aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Bakanı olarak atanarak iki vazifeyi beraber yürüttü. 1987'de Florida Valisi Graham'ın Amerikan Senatörü olmak için görevinden ayrılmasıyla 3 Ocak'tan 6 Ocak 1987'ye kadar üç gün süreyle Florida Valisi olarak kısa süreli görev aldı.
2004 Amerikan Başkanlık Seçimleri sırasında Mixson önceki Başkan George W. Bush'un yeniden seçilmesini sağlamak için ülke genelinde kampanya yürüttü.
Ölümü
Mixson 8 Temmuz 2020'de Tallahassee, Florida'da 98 yaşında öldü.
Kızılbaş (mitoloji)
Gürbüz, kızıl gözlü, pençeli elleri olan, dişleri iri, kızıl başlık giyer halde ve sol ellerinde mızraklı olarak tasvir edilirler.
İsgaard
İsgaard, Alman ses sanatçısıdır.
2003 yılında Almanya'yı Eurovision Şarkı Yarışması'nda temsil etmek üzere katıldığı önseçimlerde, daha sonra en sevilen parçalarından biri olacak Golden Key adlı yapıtıyla 7. oldu ve temsil hakkı elde edemedi.
Tainisopidae
Tainisopidae Flabellifera alttakımına bağlı bir hayvan familyasıdır.
Capriglia Irpina
, İtalya'nın Campania bölgesine bağlı Avellino ilinde bulunan bir komündür.
Çin kültürü
Çin kültürü, modern dünyadaki en eski jeopolitik varlık olan Çin'in topraklarında yer alan, en zenginleri 10.000 yıl öncesine dayanan, çok çeşitli alanlardaki muazzam ve karmaşık başarıları kapsar. Nitekim günümüz Çin (birçok Çinli Tayvan'ı bununla en azından kültürel açıdan bağlamayı önerir), hanedanların ve siyasi rejim değişiklikleriyle Çin Şi Huang'ın M.Ö. 221 yılında kurduğu Çin İmparatorluğu'nun doğrudan varisi olarak görülebilir. Pratiklerin, nesnelerin ve kavramların etkili bir şekilde yayılmasına olanak sağlayan bu süreklilik, Çin kültürünün belli unsurlarına bölgesel ve tarihsel farklılıkların ötesine geçen genel bir görünüm kazandırmaktadır. Bu unsurlardan bazı örnekler, mandarin rejiminde ve toplumsal ve ailevi ilişkilerin kavranmasında görünebilen Konfüçyüsçü etkiler, ya da Çin dünyası genelinde benimsenmiş felsefi veya metafizik kavramların ve dini pratiklerinin kökeninde bulunan Taoizm damgası. Çin İmparatorluğu'nun prestiji, bu ortak kültürünün Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya'ya yayılmasına katkıda bulunmasının yanı sıra Çin uygarlığını zenginleştirmiş birçok yabancıyı cezbetmiştir. Diğer kültürel başarılar ancak belli bir bölgeye ya da bir döneme özgüdür. Bu açıdan, Çin kültürünün çeşitli alanlarının 19. yüzyıldan beri Batılı nüfuza ve moderniteye yaklaşma biçimi ve küreselleşmeye karşı göstermeye devam ettiği tepki büyük bir ilgi meselesidir. Çin'in ekonomik gelişimi popüler geleneklere ve sanatlara meydan okumaktadır. Nakış veya tiyatro gibi birçok kültür biçimi kaybolma sürecindedir.
The Pokémon Company
The Pokémon Company ( Kabushiki gaisha Pokémon), Pokémon serisini pazarlamak ve lisanslamaktan sorumlu bir Japon şirketidir. Şirket, 23 Nisan 1998 tarihinde Nintendo, Game Freak ve Creatures'in ortak girişimiyle kurulmuş olup ürünleri arasında video oyun yazılımı, kart oyunu, anime serisi, filmler, manga, ev eğlence ürünleri, mal ve diğer girişimler bulunmaktadır. Şirketin merkezi Tokyo'nun Minato semtinde Roppongi Hills Mori Tower'da yer almaktadır.
Teras (stadyum)
Teras, stadyumlarda seyircilerin maçı ayakta takip ettiği koltuksuz bölüm. 1989 yılında yaşanan Hillsborough faciasından sonra İngiltere'de bütün stadyumlarda güvenlik sebebiyle koltuksuz alanlar yasaklanmıştır. Ancak günümüzde Rat Verlegh Stadion, Veltins-Arena ve Borussia-Park gibi birçok stadyumda bu bölüm kullanılır.
Safran
Safran (Crocus sativus), süsengiller (Iridaceae) familyasından, sonbaharda çiçek açan, 20–30 cm boyunda, çiğdem (Crocus) cinsinden soğanlı bir kültür bitkisi ve bu bitkiden elde edilen baharat. Bitkinin yaprakları şeritimsi, mor çiçekleri üç tepeciklidir. Çiçeği ve tepecikleri bitkiye bağlayan yaprak sapı da dâhil olmak üzere erkek organları kurutularak özellikle gıda boyası ve tat verici olarak kullanılan safran bitkisi daha çok İspanya, Fransa, İtalya ve İran'da yetiştirilir. Türkiye’de ise safran Safranbolu’da üretilmektedir. Ağırlığına göre dünyanın en pahalı baharatı, (bir gramı 5 ile 6 € arası), olan safranın anavatanı Güneybatı Asya’dır. Yetiştiriciliğine ilk olarak Yunanistan civarında başlanmıştır. Yarım kilogram safran 80.000 çiçekten çıkarılabilir. Kendi ağırlığının 100.000 katı suyu sarı renge boyar.
Universal Pictures Home Entertainment
Universal Pictures Home Entertainment, Universal Pictures'a bağlı olarak faaliyet gösteren bir ev videosu dağıtımı şirketidir. 1980'de, MCA Videocassette adıyla kurulmuş olup 1990'da MCA/Universal Home Video, 1997'de Universal Studios Home Video, 2005'te Universal Studios Home Entertainment, 2016'da ise günümüzdeki adını almıştır.
Safran
Safran baharatının keskin bir tadı ve iyodoform ya da saman benzeri bir kokusu vardır. Bunların sebebi, bileşiminde bulunan pikrokrosin ve safranal kimyasallarıdır. Aynı zamanda içine konduğu yemeklere altın gibi sarı bir renk katan, krosin adı verilen karotenoit bir boya maddesi de içerir. Bu özellikler safranı dünya çapında çok aranan bir baharat yapar. Ayrıca tıpta da kullanılır.
Safran kelimesi Arapça sarı renk anlamına gelen asfar (أَصْفَر) kelimesinden türetilen ve Arapçada safran baharatı anlamına gelen za’feran (زَعْفَرَان) kelimesinden kaynaklanarak Latinceye safranum, İtalyancaya zafferano ve İspanyolcaya azafrán olarak geçmiştir. Daha sonra Fransızcaya safran ve oradan da İngilizceye saffron olarak aktarılmıştır.
Biyoloji
Kültür bitkisi olan safran C. sativus, sonbaharda çiçek açan ve doğal yaşamda kendi başına bulunmayan çok yıllık bir bitkidir. Sonbaharda çiçek açan Doğu Akdeniz’in Crocus cartwrightianus bitkisinin kısır bir triploid mutantıdır. Botanik araştırmalarına göre C. cartwrightianus bir zamanlar düşünüldüğü gibi Orta Asya’da değil Girit’te ortaya çıkmıştır. Safran bitkisinin ortaya çıkışı ise C. cartwrightianus yetiştiricilerinin daha uzun tepeciklere sahip bitkiler üretebilmek için yaptıkları aşırı yapay seleksiyonun sonucudur. Kısır olmaları nedeniyle safran bitkisinin mor çiçekleri üretken tohum üretemez ve çiçeğin üremesi insana bağlı kalır. Toprak altında kalan ve üreme organı görevini yapan soğanlar toprak kazılarak çıkarılmalı, bölünerek ayrılmalı ve tekrar dikilmelidir. Bir soğan yalnızca bir mevsim yaşar, bölünerek yaklaşık on tane soğancık üretir ve bu soğancıklardan yeni bitkiler ürer. Soğanlar yaklaşık 4,5 cm çapında küçük kahverengi yuvarlardır ve sık bir hasır şeklinde paralel lifçiklerden oluşmuştur.
Bir yaz uykusu geçirdikten sonra topraktan, 40 cm’ye kadar büyüyen, beş ila on bir adet dar ve dik yeşil yaprak çıkar. Sonbaharda mor tomurcuklar kendini gösterir. Ekim ayında, diğer tüm çiçekli bitkiler tohumlarını bıraktıktan sonra açık pastel leylak renginden daha koyu bir mor renkte parlak renkli çiçekleri açar. Çiçek verdiği sırada bitki 30 cm’den daha yüksek değildir. Her çiçeğin ucunda üçlü bir erkeklik organı bulunur ve bunların ucunda 25–30 mm’lik koyu kırmızı tepecikler yer alır.
Yetiştiricilik
Safran bitkisi, Akdeniz maki ve Kuzey Amerika chaparral bitki örtüsünün yaşadığına benzer, sıcak ve kuru yaz rüzgârlarının estiği yarı kurak iklimlerde büyür. Bitki, soğuk kışları da atlatabilir ve kısa süre kar altında kalabildiği gibi -10 °C’lik donlara da karşı koyabilir. Ancak Keşmir gibi yıllık 1000–1500 mm yağış alan nemli iklimlerde yetiştirilmediği takdirde sulama gerektirir. Yıllık 500 mm yağış alan Yunanistan’da ve yıllık 400 mm yağış alan İspanya’da sulama olmadan yetiştirilemez. Yağmurların zamanlaması da önemlidir. Cömert bahar yağmurlarının ardından gelen kuru yazlar optimal koşullardır. Buna ek olarak çiçek açmasından hemen önce yağan yağmurlar safran mahsulünü artırır. Ancak tam çiçek açarken soğuk ve yağmurlu hava ile karşılaşınca hastalığın artması nedeniyle üretim miktarı düşer. Sürekli nem ve sıcak hava ile tavşan, sıçan ve kuşların toprağı kazmaları da üretimi kötü yönde etkiler. İplikkurdu ve yaprak mantarı gibi parazitlerle soğan çürümesi de önemli tehditlerdir.
Safran bitkisi güçlü ve doğrudan güneş ışığını ne kadar severse, gölgede kalmaktan da o kadar hoşlanmaz. Dolayısıyla gün ışığı alan yamaçlar (kuzey yarıkürede güneye doğru) safran bitkisi dikimi için en elverişli yerlerdir ve buralarda çiçek en yüksek oranda güneş ışığı alır. Kuzey yarıkürede soğan dikimi 7–15 cm derinlikte olmak üzere haziran ayında yapılır. Soğanların dikildiği derinlik, aralık ve iklim, ürün miktarını etkileyen kritik faktörlerdir. Daha derine dikilen ana soğanlar daha yüksek kaliteli safran üretir ama daha az çiçek tomurcuğuna ve yavru soğancığa sahip olurlar. Bu bilgilerin ışığı altında İtalyan yetiştiriciler soğanları 2–3 cm aralıklarla 15 cm derinliğe diktiklerinde mahsul kalitesini artırırlar. 8–10 cm derinliğe diktiklerinde ise hem çiçek hem de soğancık üretimini optimize ederler. Yunan, Faslı ve İspanyol yetiştiriciler ise kendi iklim koşullarına uygun olan farklı derinlik ve aralıklarda dikim yapmaktadır.
Safran bitkisinin en severek yetiştiği toprak gevrek, gevşek, düşük yoğunluklu, iyi sulanmış ve iyi akaçlanmış, yüksek organik içerikli killi ve kalker topraktır. Kabartılmış dikim yatakları iyi akaçlamayı sağlamak için kullanılan geleneksel bir yöntemdir. Toprağın organik içeriğini sağlamak için tarihsel olarak hektar başına 20–30 ton gübre kullanılır. Ama daha sonraları, daha fazla gübre kullanmadan soğanlar dikilmiştir. Yaz mevsimini uyuyarak geçiren soğan, sonbaharın başında dar yapraklarını yukarı gönderir ve tomurcuklanmaya başlar. Bitki ancak sonbahar ortasında çiçeklenmeye başlar. Çiçeklerin hasatı çok hızlı yapılmak durumundadır; çünkü gün ağarırken açan çiçekler gün ilerledikçe solmaya başlar. Üstelik safran bitkisi bir ila iki haftalık çok kısa bir dönem içinde çiçeklenir. Yaklaşık olarak 150 çiçek 1 g kuru safran lifi verir. 12 g kuru safran ya da 72 g taze toplanmış safran elde etmek için 1 kg çiçek gerekir. Ortalama olarak taze toplanmış bir çiçek 0,03 g taze safran ya da 0,007 g kuru safran verir.
Kimya
Safran 150’den fazla uçucu ve aroma taşıyan bileşik içerir. Bunların çoğu aralarında zeaksantin, likopen, ve değişik α- ve β-karoten de bulunan karotenoidlerdir. Ancak safran altın sarısı – turuncu rengini α-krosine borçludur. Bu krosin trans-krosetin di-(β-D-gentiyobiyosil) ester dir (sistematik (IUPAC) adı: 8,8-diapo-8,8-karotenoik asit). Yani safranın aromasının altında yatan karotenoit krosetinin digentiobioz esteridir. Krosinler, krosetin esterlerin monoglikosil ya da diglikosil olmayan hidrofilik bir grup karotenoiddir. Aynı zamanda krosetin bir konjüge polien dikarboksilik asittir, ayrıca hidrofobiktir ve dolayısıyla da yağda çözünür. Krosetin iki suda çözünen gentiobioz ile (yani şekerlerle) birleşince ortaya çıkan ürün de suda çözünür. Ortaya çıkan α-krosin kuru safranın kütlesinin %10’undan fazlasını oluşturan bir karotenoit pigmentidir. Bu iki esterleşmiş gentiobioz, suda çözünür hâle gelmiş olan α-krosini, pirinç pilavı gibi su bazlı yemekleri renklendirmek için ideal bir ürün yapar.
Safranın tadı keskin glükozit pikrokrosinden gelir. Pikrokrosin (Kimyasal formülü: C16H26O7; sistematik adı: 4-(β-D-glükopiranosiloksi)-2,6,6- trimetilsikloheks-1-en-1-karboksaldehit) safranal (sistematik adı: 2,6,6-trimetilsikloheksa-1,3-dien-1- karboksaldehit) diye bilinen bir aldehit alt elemanı ile bir karbonhidratın bileşiminden oluşur. Böcek öldürücü özellikleri olan pikrokrosin kuru safranın %4’ü kadarını oluşturur. Özellikle pikrokrosin, zeaksantin karotenoit (oksidatif parçalanma ile) kısalmış bir seklidir ve terpen aldehit olan safranalın bir glükozit türevidir. Kızıl renkli zeaksantin insan gözünde retinada doğal olarak bulunan birkaç karotenoitten birisidir.
Safran hasattan sonra kurutulduğunda sıcaklıkla birleşen enzim etkisi sonucunda pikrokrosin D-glükoz ve serbest bir safranal molekülüne ayrışır. Uçucu bir yağ olan safranal, safranın ayırt edici aromasının önemli bileşenlerinden biridir. Safranal pikrokrosinden daha az keskindir ve bazı örneklemelerde kuru safranın uçucu bölümünün %70’ini oluşturur. Safranın aromasının altında yatan ikinci bir bileşen, kokusu "safran ya da kurumuş saman gibi" tarif edilmiş olan, 2-hidroksi-4,4,6-trimetil-2,5-sikloheksadien-1-on’dur. Safranaldan daha az bir oranda bulunmasına rağmen bu bileşen kimyacılar tarafından safranın kokusuna en önemli katkıyı sağlayan bileşen olarak tanımlanmıştır. Kuru safran pH değişmelerine karşı çok hassastır ve ışık ile oksitlendirici etmenlerin etkisiyle kimyasal olarak hemen parçalanır. Atmosferdeki oksijen ile temasını minimize etmek için hava geçirmez kaplarda saklanmalıdır. Safran ısıya karşı biraz daha dayanıklıdır.
Tarihçe
Safran yetiştiriciliğinin tarihi 3.000 yıl öncesine kadar uzanır. Kültür bitkisi olan safranın doğada bulunan öncülü Crocus cartwrightianustur. İnsan yetiştiriciler, aşırı uzun tepeciğe sahip olan örnekleri seçerek yetiştirdi. Bunun sonucunda C. cartwrightianusun kısır bir mutant formu olarak C. sativus Bronz Çağı’nda Girit’te ortaya çıktı. Uzmanlara göre safrandan bahseden ilk doküman MÖ 7. yüzyıldan kalma Asurlular döneminde Asurbanipal tarafından toplatılan bir botanik kaynakçasıdır. Bundan sonra 4.000 yıl boyunca safranın 90 kadar hastalığın tedavisinde kullanıldığına dair dokümantasyon ortaya çıkarılmıştır. O tarihlerden beri Akdeniz bölgesinde hem baharat hem de ilaç olarak kullanılan safran yavaş yavaş Avrasya’nın diğer bölgeleriyle Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika’ya kadar yayılmıştır. Son yıllarda safran üreticiliği Okyanusya kıtasına da uzanmıştır.
Akdeniz
Minos uygarlığı zamanında MÖ 1500–1600 yılları arasında safranın tedavi amaçlı ilaç olarak kullanıldığını gösteren saray freskleri bulunmuştur. Sonraları Yunan efsanelerinde Kilikya’ya yapılan deniz yolculuklarından bahsedilir. Maceraperestlerin oraya dünyanın en değerli safranı olduğuna inandıkları safranı bulma ümidiyle gittiği aktarılır. Başka bir efsanede Crocus ve Smilax’tan bahseder. Büyülenen Crocus ilk safran bitkisine dönüşür. Antik Akdeniz ulusları; Mısırlı parfümcüler, Gazalı doktorlar, Rodoslu kasabalılar ve Yunan hetaerae adı verilen saray kadınları parfümlerde, merhemlerde potpurilerde, maskaralarda, kutsal sunaklarda ve tıbbi tedavilerde safran kullanmıştır.
Helenistik Mısır döneminin sonlarında Kleopatra'nın, sevişmelerinin daha zevkli geçmesi için banyosunda safran kullandığı bilinir. Mısırlı sağlıkçılar her türlü gastroentestinal tedavi için safranı kullanırdı. Sidon ve Tyre gibi şehirlerde de safran dokumaların boyanmasında kullanılmıştır. Romalılar safranı o kadar çok seviyordu ki Romalılar Güney Galya kolonilerinde yanlarında getirdikleri safranı Roma yıkılıncaya kadar oldukça yaygın bir biçimde yetiştirmişlerdir. Farklı teoriler safranın Fransa’ya tekrar dönmesini 8. yüzyılda Endülüslülere ya da 14. yüzyılda Avignon papalığına bağlar.
Asya
Safranın Güney Asya’ya gelişiyle ilgili birbiriyle çelişen teoriler bulunur. Geleneksel Keşmir ve Çin söylencelerine göre safran 900 ila 2500 yıl önce bir zamanda buralara ulaşmıştır. Antik Pers kayıtlarını inceleyen tarihçiler bu tarihin MÖ 500 yılından önce olduğunu bulmuşlardır. Bu ya Perslerin park ve bahçelerde safran soğanlarını dikmeleriyle ya da Perslerin Keşmir’i işgal edip orada koloni kurmasıyla olmuştur. Fenikeliler Keşmir safranını boya olarak ve melankoli tedavisi için pazarlamışlardı. Daha sonra tüm Güney Asya’da yemeklerde ve boya olarak safran kullanımı yaygınlaşmıştır. Örneğin Hindistan’da Budist keşişler Buddha Siddhartha Gautama'nın ölümünden sonra safran renkli giysiler giymeye başlamışlardır.
7. yüzyıldan Ermeni yazar Şiraklı Ananya Çin’i şöyle tanımlamıştır: Gerçekten de eski Çin tıp kitaplarında safrandan söz edilir. MÖ 200 ile 300 yıllarından kalma ve efsanevi Yan ("Ateş") İmparatoru (炎帝) Şennong’un hazırladığı düşünülen kırk ciltlik Shennong Bencaojing (神農本草經 – "Şennong's Büyük Şifalı Bitkiler Kitabı " ya da Pen Ts'ao veya Pun Tsao diye de bilinir.) adlı ilaçlarla ilgili eserde farklı rahatsızlıklar için bitkilerden yapılan 252 tedavi şeklinden söz edilir. Ancak 3. yüzyılda Çinliler safranın Keşmir'den geldiğinden söz ediyordu. Çinli bir tıp uzmanı Wan Zhen, "Safran, Buda’ya sunulmak üzere Keşmir’de yetiştirilir." diye yazmıştı. Wan kendi döneminde safranın nasıl kullanıldığını da şöyle anlatmıştır: "Safran çiçeği birkaç gün sonra solar sonra da safran elde edilir. Sarı rengi nedeniyle değerlidir. Şaraba koku vermek için kullanılır."