cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Molapo wa Motloutse
Molapo wa Motloutse ke molapo o o kwa lefatsheng la Botswana, o o tshelang kwa molapong wa Limpopo. Lefelole le bayang metsi mo go one le botona jwa dikilomitara di le dikete tse di lesome le boferabongwe le masome a matlhano le boraro. Letamo la Letsibogo le le kwa Motloutse le agetswe go nosa toropo ya madirelo ya Selebi-Phikwe le metse e e mabapi ka kgonagalo ya go dirisediwa go nosetsa.
Tikologo
Dipatlisiso mo lefelong leo tse di neng tsa dirwa ka Ferikgong ngwaga wa 1989, pele ga letamo le agiwa, di supile fa go na le mefuta ya dinonyane ele lekgolo le masome a mabedi bontsi ele tse di jang ditshidinyana. Palo e ntsi ya dinonyane tse di nnang mo metsing e bonwe koo ka go na le makadiba a sennela ruri kwa molapo wa Motloutse o kopanang le wa Letlhakane teng. Ga go gakgamatse gore bonwe dinonyane tseo mo lefelong leo. Pele ga letamo le agiwa, mefuta e le metlhano le go feta ya ditlhapi di ne di fuduga go tswa kwa Limpopo go ya molapong wa Motloutse ka dinako tsa merwalela. Letamo la Letsibogo le solofetswe go bo le nna le palo e ntsi ya ditlhapi tsa sennela ruri jaaka letamo la Shashe.
Motswedi wa metsi
Ka ngwaga pula e na ka selekano sa dimilimithara di le makgolo a mane le masome a mararo, fa metsi a fetoga go nna mouwane ka selekanyo sa dimilimitara di le dikete tse pedi. Molapo o o tletse ka motlhaba ebile ga o nne le metsi ka dinako tsotlhe ka ntata ya go fetoga ga metsi go nna mouwane, o nna le metsi fela ka nako ya dipula. Pula le yone ga e ikanyege, ka go solofelwa 40% mo ngwageng e le nngwe ya tse supa. Metsi a elela dimithara di le dimilione tse di sekete le lekgolo le bongwe.
Metswedi ya ditswammung
Go epiwa ga gouta fa melapong ya Motloutse le Limpopo go simolotse ka ngwaga wa 1200 ka dinako tsa rona, ka nako e toropokgolo ya Great Zimbabwe e neng e santse e busa. Gouta e ne ya bonwa ka ngwaga wa 1860 go bapa le toropo ya Francistown, kwa bokone jwa molapo o, go baka tshologelo ya digauta mo Aforika. Diteemane tsa ntlha go bonwa mo Botswana e ne e le matlapa a mararo a mannye a a bonweng ka ngwaga wa 1959 ke ba Central African Selection Trust mo lokgabaneng kwa molapong wa Motloutse go bapa le Foley Siding. Setlhopha se se boneng diteemane tse se ne sa dira dipatlisiso mo molapong o go fitlhelela kwa o felelang teng mme ba seka ba bona motswedi wa tsone. Ka ngwaga wa 2004, moithuti wa maje Leon Daniels o ne a lemoga go lefatshe go tswa kwa Bulawayo kwa Zimbabwe go tsena ka borwa jwa Botswana le wetse kwa teng. O ne a akanyetsa fa go wela tlase mo go ka supa fa molapo wa Motloutse o ka tswa o kile wa bo o tlala thata go ya kwa bophirima. Moragonyana o ne a bona kimberlite ya Orapa e kgolo.
Margaret Adebisi Sowunmi
Margaret Adebisi Sowunmi (née Jadesimi) (o tshotswe ka 24 Lwetse 1939) ke moithutadimela le moithutamarope wa tikologo wa kwa Nigeria. E ne e le molhalela dithuto tsa Palynology le Environmental Archaeology kwa Yunibesithing ya Ibadan. Ke ene a simolotseng dithuto tsa ditsatlholego sa tikologo le palaeoethnobotany kwa Nigeria ebile e le mosimolodi gape e le tautona wa Palynological Association of Nigeria.
Sowunmi o tsholetswe kwa Kano, kwa bokone jwa Nigeria ka 24 September 1939. Rraagwe e ne e le moruti mo Kerekeng ya Nigeria. O tsene sekolo kwa St Anne's School Ibadan a dira dithuto tsa gagwe tse dikgolwane. O ne a ithutela BSc in Special Botany mo lephateng la Botany, kwa University College Ibadan, a aloga ka 1962. O ne a amogela thuso ya madi ya go ikoketsa dithuto morago ga go aloga ka 1963 go dira dipatlisiso tsa Phd mo palynology. Gore a kgone go dira dipatlisiso ka palynology, Sowunmi o ne a ya kwa Sweden go ya go ithuta le Gunnar Erdtman, yo o neng a okametse PhD ya gagwe. O ne a aloga ka dihutego tsa PhD mo thutong ya dimela kwa Yunibesithing ya Ibadan ka 1967.
Sowunmi o ne a tlhomiwa go nna motlhatlhobi (research fellow) wa post-doctoral lekaneng la Archaeology kwa Institute of African Studies, University of Ibadan ka 1967. Ka 1971 o ne a simolola Nigerian University Palynology Laboratory. Sowunmi o ne a tlhomiwa go nna porofesa wa Palynology le Environmental Archaeology ka 1982. Mo tirong ya gagwe yotlhe Sowunmi o ne a na le maemo a a farologaneng a go etela, ka 1997 o ne a le kwa Department of African Archaeology, Uppsala University, mme ka 1998 kwa Institute of Archaeology, University College London le maphata a African Archaeology le African Archaeobotany kwa yunibesithi ya Johann Wolfang Goethe. Ka nako ya tiro ya gagwe o ne a okamela baithuti ba le supa ba PhD, mme o itsege ka go nna morutabana yo o tlhotlheletsang/rotloetsang. Sowunmi o berekile ka dikgang tsa bong mo go tsa thutamarope (archaeology) kwa Nigeria, go akaretsa le go fetola ditlhogo tsa dithuto tse di itebantseng thata le borre.
Sowunmi e ne e le mosimolodi le tautona wa lekgotla la Palynological la Nigeria, ebile gape e le tautona wa West African Archaeological Association.
Sowunmi o tlogetse tiro ka mabaka a bogodi ka ngwaga wa 2004.
Dipatlisiso
Dipatlisiso tsa ga Sowunmi tse di atlegileng di balela mo teng ditshekatsheko tsa ntlha tsa dingwaga le tsa bogologolo tsa tshimolodiso ya Gwandu Formation, le ditlhaloso tsa ntlha tsa Eocene pollen tsa Ogwashi-Asaba Formation, patlisiso ya ntlha ya Late Quaternary ya dimela le tsa tikologo vegetation tsa Nigeria, le itutuntsho ya ntlha ya peo a dithunya o tswa mo go tsa tlholego kwa Nigeria.
Dietsele
Ka ngwaga wa 2003, Sowunmi o ne a amogela tlotla ya dikirii ya Doctor of Philosophy kwa lephateng la Humanities kwa Yunibesithing ya Uppsala go mo akgolela thuto ya gagwe ya maemo a kwa godimo le dipatlisiso le go nna le seabe sa go ruta mo ditsatlholego tsa tikologo le dijalo.
Metswedi
Karolo:Batho ba ba tshelang Karolo:Ba ba tshotsweng ka 1939
Metlhale
Adapting to climate change involves structural, physical, social and institutional approaches. Clockwise from top left.
thumb|Setshwantsho se se tlhalosang kamano fa gare ga kotsi, go fokotsa kotsi, go emelana le maemo, le go tlwaela dilo
Kaudwane
Kaudwane ke motsana o o kwa Kgaolong ya Kweneng kwa Botswana. Motsana o mo sekakeng sa Kalahari, mo e ka nnang dikilometara di le 220 kwa bokonebophirima jwa Gaborone, mme o na le sekolo se se potlana. Palo ya batho e ne e le 551 ka ngwaga wa 2001 fa go ne go balwa batho.
Sky Girls Bw
Mmino
Ka 2014, Zeus o ne a ntsha pina e ngwe e bidiwa TOUCH THE SKY le setshwantsho sa motshikenyego sa Sky Girls BW. Pina e ne e ntshetswa go kgotlhatsa le go rotloetsa bana ba basetsana mo diemong di tshwanang le go thotloetso ya bolekane.
Gaolesiela Salang
Gaolesiela Salang (o tshotswe ka kgwedi ya Tlhakole a tlhola malatsi a lesome le bobedi ka ngwaga wa 1983 mo motseng wa Rakops).
Tiro ya gagwe
Gaolesiela Salang ke Motswana o tumileng ka go taboga mabelo a makhutshwane. O itebagantseng thata le go taboga lebelo la boleele jwa dimmitara tse makgolo a mane (400 metres).
Salang e ne e le mongwe wa batsaakaralo wa lobelo la neelano la batabogi ba le bane (4 x 400 metres relay) kwa kgaisanong ya mafatshe ya 2004 Olympic Games. Setlhopa sa batabogi se a neng a dirisana le sone se ne sa tsaya maemo a borobabobedi kwa dikgaisanong tse.
Mabelo a mangwe a akaretsa lebelo la 200m le a le tabogileng ka 2005 kwa Harare, Zimbabwe.
Metswedi
Dikarolo: Matsalo a 1983
Thapelo Matsheka
Thapelo Matsheka ke lepolotiki gape ke moitseanape wa tsa itsholelo o o berekileng ele tona wa tsa madi le tsosoloso itsholelo go tswa ka ngwaga wa 2019 kgwedi ya Ngwanatsele go fitlha ka ya Moranang ngwaga wa 2021. O ne a tlhophilwe e le mopalamente wa Lobatse ka Phalane ngwaga wa 2019. Ke leloko la Botswana Democratic Party. Matsheka o kile a nna mookamedi wa Fiducia Services.
Tsa Pereko
Matsheka o na le dithutego tsa bongaka jwa tsa itsholelo go tswa kwa sekolong sa ithutelo ditiro sa University of Kent. E ne e le mookamedimogolo wa lenaneo la tsa kgwebo la puso la Citizen Entrepreneurship Development Agency go tswa ka ngwaga wa 2003 go ema ka wa 2010. O ne a berekela kompone ya AON Botswana pele ga a tlogela tiro go simolodisa Fiducia Services ka kgwedi ya Phatwe ngwaga wa 2017.
Ka ditlhopho tsa sechaba tsa ngwaga wa 2019, Matsheka e ne ele ntlhopheng wa bopalamente wa Lobatse. O ne a tlhophiwa mme a rola Sadique Kebonang tiro. Tautona Mokgweetsi Masisi o ne a mo tlhoma go nna tona ya tsa madi le itsholelo ka kgwedi ya Ngwanatsele e le malatsi a le marataro ngwaga wa 2018, mme a simolodisa tiro ka lone letsatsi le o. O ne a amogana lenaneo la gagwe la ntlha la kabo madi ka kgwedi ya Tlhakole ngwaga wa 2020, mme ya re ka Moranang 2021 a emisediwa ke o sele mo tirong ya go nna tona o o okamelang madi a sechaba.
Metswedi
Karolo:Batho ba ba tshelang
Ramonaka
Ramonaka ke motsana o mo kgaolong ya Kgatleng kwa Botswana. Motse o dikilometara di le 65 kwa botlhaba jwa Gaborone, mme o na le sekolo se se potlana. Palo ya batho e ne e le 518 ka ngwaga wa 2001 fa go ne go balwa batho.
Kgosi Gaborone
Gaborone (yo o tshedileng ka dingwaga tsa 1825-1931) e ne e le kgosi ya morafe wa Batlokwa, morafe o o leng mongwe wa merafe e megolo ya Batswana mo lefatsheng le gompieno le bidiwang Botswana. O nnile kgosi ya morafe o ka dingwaga tsa bo 1880, morago ga go tlhokafala ga ga rraagwe, a bo a rurifatsa Batlokwa e le one morafe o o o monnye go fetisa mo go e e ikemetseng mo Bechuanaland jaaka Botswana a ne a bidiwa. Leina la toropokgolo Gaborone, le dule mo go ene.
Botshelo go tswa bonnyeng le lelwapa
Ga go itsiwe sentle gore Gaborone o tshotswe ka ngwaga mang, mme go dumelwa gore o tshotswe ka ngwaga wa 1825. Rraagwe e ne e le Matlapeng yo e neng e le ene gofejane wa barwa ba bane ba ga Kgosi Kgosi e bile e le ene yo o tshwanetseng go mo tlhatlhama. Ke ngwana wa ngwana wa ga Bogatsu. Fa Kgosi a tlhokafala, Matlapeng o ne a le mmotlana thata go tsaya maemo a bogosi, mogoloe ebong Lesage a nna Kgosi mo maemong a gagwe. Moo ga baka gore Batlowa ba nne le tumalano ya tirisanommogo le Sebetwane (yo o neng e le moeteledipele wa Makololo). Basha (mongwe wa batsalwa le Matlapeng) o ne a sa itumelle boeteledipele jwa ga Matlapeng, mme se sa kgaoganya Batlokwa gabedi. Bangwe ba eteletswe ke Lesage ba leba kwa Bokone le Sebetwane go ya kwa nokeng ya Zambezi. Ba bangwe ba eteletswe ke Basha ba leba kwa Borwa kwa Letlhakeng (o mo kgaolong ya Kweneng gompieno). Matlapeng o ne a tsere letlhakore la ga Basha, ka moo ngwana wa gagwe wa ntlha ebong Gaborone, a tsholelwa kwa Letlhakeng.
Bogosi
Matlapeng o tlhokafatse nako nngwe ka ngwaga wa 1880, a bo Gaborone yo dingwaga tsa gagwe di neng di heta masome a le borataro, a mo tlhatlhama go nna Kgosi. Dingwaga di le nne morago, bo morwa-rraagwe ba le bararo ba tlogela morafe go ya go itshimololela matshelo a bone, le ntswa se e ne e se selo sa tlwaelo mo Batswaneng. Mo nakong e e seng ya sepe morago go tiragalo eo, Gaborone a hudusetsa morafe kwa motseng o gompieno o bidiwang Tlokweng mo nokeng ya Notwane. Lefelo leo le ne le le mo kgaolong ya Bakwena, mme Gaborone a siamisa se e neng e le tlhokakutlwisano mo gare ga Bakwena le Batlokwa ka go romella Sebele kgosi ya Bakwena mpho ya madi le dikgomo.
"Ke maswabi go bolela fa monnamogolo Kgosi Gaborone a tlhokafetse-e ne e le motho yo o nang le seriti thata. O ne a le dingwaga di le 110,e le segopotso sa dikgosi tsa bogologolo tse di neng di itshwara ka botho le seriti pele ga makgoa a tla go ba senya ka mekgwa ya bone, dilwana, dithuto le a mangwe masula Ka ngwaga wa 1895, motlhatlhami wa ga Sebele ebong Sechele, o ne a ne neelela Lefatshe la ga Mmamosadinayan sephatlho sengwe sa lefatshe la gagwe  go dirisiwa go aga seporo sa terena ke kompone ya British South Africa Company (BSACO) Lefatshe le le neng le abilwe le ne le akaretsa Tlokweng. Batlokwa ba ne ba ikaelela go kopa boagedi mo lefatsheng leo mo komponeng eo go na le go tlogela kgosi ya bone a latlhegelelwa ke lefatshe la gagwe. Tuelo ya boagedi jwa boene ya madi a kana ka diponto di le 150 ka ngwaga. Kompone ya dumalana gore "Monnamogolo wa Kgosi a seka a kgorelediwa fa a santse a le mo botshelong." Gaborone a felela a tlhokafala ka ngwaga wa 1931 a le dingwaga di le 106. Ngwana wa ngwana wa gagwe a mo tlhatlhama ka ngwana wa gagwe o motona a ne a tlhokafetse pele ga gagwe.
Katlego ya ga Gaborone
Morago ga leso la ga Gaborone, lefatshe la Bechuanaland la tsena mo dipuisanong tsa go rapelela gore kompone e buse lefatshe la Batlokwa, morago ba dira lefelo la Batlokwa Reserve. Go tswa ka dingwaga tsa bo 1890, Tlokweng ya itsega mo makgoeng e le "Gaborone's Village", lefelo le le neng le le mo bophirimatsatsi jwa Tlokweng la fiwa leina la "Gaborone's Block". Leina le la anamela kwa bogoging jwa lefelo mme la fetoga go nna "Gaberones" go tswa mo go "Gaborone's". Toropo e e neng ya agiwa ya bidiwa "Gaberones" go fitlhela ka ngwaga wa 1969, a bo le fetolwa go bidiwa Gaborone. Dingwaga di le tharo pele ga phetolo e, toropo e e ne ya nna toropokgolo ya lefatshe le le ipusang la Botswana.
Metswedi
Karolo:Dikgosi tsa Botswana
Khudutlhamaga ya Botswana
Khudutlhamaga ya Botswana ke molao motheo wa  lefatshe  botswana   yo o etleletseng pele palamente. E gakololwa ke yo o eteletseng pele ntlo ya dikgosi ,e e seng ntlo ya palamente.
Khudutlhamaga ya gompieno, e ne ya tshegetsa ditlhopho  tse di neng di tshwerwe ka Phalane a tlhola lesome le boratarongwaga wa 2009,e nale maloko a le masome a borataro le boraro .ba le masome a botlhano le bosupa ba ne ba tlhophiwa ke setshaba mo dikgaolwaneng. Fa ba le bane bone ba tlhphilwe ka (sephiri ke khudutlhamaga e e leng teng) fa ba le babedi bone ba tlhophilwe ke (tautona gape le  badiri ba melao.
Pego ya seemo sa setšhaba ka Motlotlegi Lt Gen
Seretse Khama Ian Khama, Tautona wa lefatshe la Botswana, mo pulong ya setlha sa botlhano sa palamente ya boferabongwe.1. Motsamaisa dipuisano tsa palamente, ke lebogela sebaka se o se mphileng se, go itsise kokoano e e tlotlegang e, ka tshekatsheko ya diphitlhelelo tsa setšhaba sa rona ga mmogo le dikgwetlho, mo pegong ya me ya ntlha ka seemo sa setšhaba, e bile e le ya bofelo pele ga ditlhopho tsa rona tsa setšhaba. 2. Le fa go ntse jalo, re tshwanetse go itse gore, go diragatsa ditlhokego tsa setšhaba, ga go a tshwanela go lejwa mo ditirong tsa puso fela e le nosi. Bokgoni jwa go gatela pele.
Sojwe e gana molao kakanyetso
Batho ba Sojwe ba re ga ba dumalane le molao kakanyetso wa gore ba duele matlo a bone jaaka go dirwa kwa ditoropong. Ba re ba ntse ba lebogela se puso se e se dirang ka mananeo a e a dirang a go inola Batswana mo lehumeng mme jaanong fa molao kakanyetso o o ka diragadiwa, o tsile go ba humanegisa le go isa matshelo a bone kwa tlase ka jaana go se na kwa ba tlaa tsayang teng madi.Ba buile jalo kwa phuthegong ya kgotla e e neng e tshwerwe ke mopalamente wa kgaolo eo, Major General Moeng Pheto mo bosheng fa a ne a ba lekodisa ka dingwe tsa dikgang tsa palamente e e fetileng.Mme Chaoto Ntsheki le Shoma Ramusu ba re fa molao kakanyetso oo o ka dirwa, molao o tsile go kokonela batho ba ba dikobo dikhutshwane ka jaana bangwe ba nna mo matlong a ba saleng ba a agelwa ke banna ba bone, le bana mme ba sa tlhole ba le mo botshelong.Ka molao kakanyetso wa mapolotiki a a fudugelang kwa diphathing tse dingwe, ba re dikgang tsa mofuta oo di a tshwenya e bile di isa seriti sa ditlhopho kwa tlase.Ba re a makhanselara a se ka a tsamaya ka tlhopho ya bone fa a fuduga.
Banni ba gakololwa go tsweledisa tebelopele
Banni ba metse ya Maitengwe, Dagwi le Changate ba kopilwe go nna le seabe go diragatsa maikaelelo a Tebelopele ya setshaba ya 2016. Kopo eo e ntshitswe ke mopalamente wa kgaolo ya Nkange, Rre Edwin Batshu, fa a buisa diphuthego tsa kgotla mo metseng eo, ka Mosupologo. Rre Batshu a re matshego ao, ga a itebaganya le batho ba ba rileng mme ke a Motswana mongwe le mongwe.A re go nna setshaba se se rutegileng se na le kitso le mogodi go a kgonagala go diragatse tseo ka metlhale ya go rutega le go na le kitso e mentsi ebile ba ka e abelana le ba bangwe.A re go nna setshaba se se sirelegileng ga go bewe mo mapodising kana fela ba itshireletsoA re setshaba se tshwanetse go lwantsha borukutlhi, go tlhokomela loruo, le go tlogela mokgwa wa go thapa batswakwa ba ba se nang diteseletso.Rre Batshu a re ka seo ba tlaa bo ba diragatsa letshego leo.Mo go tse dingwe o ne a kopa banni ba metse eo, go tlogela diphapaano tsa sepolotiki ka jalo ba nne batho ba ba bopaganeng ba na le maikaelelo le maikemisetso a go tsweledisa metse ka ditlhabololo ba le moono mongwe wa go direla setshaba le lefatshe. A re fa ba ka nna le botho, ba bereka ka tshwaragano le lerato go sena kilano ba ka isa metse ya bone kwa Tebelopele ya 2016.A re ba le banni ba tshwanetse go tla ka maano/metlhale e e tla fokotsang seemo sa borukutlhi, koketsego ya masiela le go wela tlase ga thuo.Rre Batshu o ne a ba kopa go dirisa bokgola jwa pula ya ntlha go ya go lema le go epa disana gore ba kgone go lema ka diterekere ka lenaneo la ISPAAD.
Banni ba metse eo, ba ne ba lela ka leruo la bone le le tlolelang molelwane kwa Zimbabwe, mme fa le tla mono le bo le bolawa.Kwa motseng wa Maitengwe, banni ba ne ba kopa letamo le baka nosang leruo la bone. Kwa Dagwi ba ne ba ngongorega ka tsela, mooki mo kokelwaneng le go agelwa diofisi tsa kgotla.Ba ne ba lela ka lephata la metsi le ba boletseng fa le tletse boitseme.Ba bolela fa ba na le dingwaga ba dueletse go gokelwa metsi mo malwapeng nako kgolo ke neo, le mesele e ba ne ba laetswe go e epa e setse e katagesetse.Selelo seo sa ba lephata la metsi se ne sa utlwala gape kwa motseng wa Changate.Banni ba bolela fa bangwe ba duetse ka ngwaga wa 2007.Fa a araba matshwenyego a banni bao, mookamela lephata la metsi mo khanseleng potlana ya Tutume, Rre Vincent Ragabane, o ne a solofetsa banni ba metse eo, fa ba tla thusiwa mo bogaufing.Rre Ragabane a re motse wa Maitengwe o ne o na le palo e ntsi ya baikopedi ka jalo ba tsere nako e ntsi ba leka go gokela le go phatlalatsa metsi le motse ka bophara le go gokela mo malwapeng.A solofetsa gore tiro ya kwa motseng oo e gaufi le go wela ka jalo ba tlaa bo ba simolola mo metseng eo, ka palo ya yone e le kwa tlase.Mopalamente Batshu fa a akgela mo go mangwe a matshwenyego a banni o ne a bolela fa a ne a tsile go ba leboga le gore ba itsane.A re ka dikgomo tse di bolawang di tloletse molelwane kwa Zimbabwe, ke maikaelelo a puso go nyeletsa bolwetse jwa tlhako le molomo.
Dikgoge tsa kwa ntle
Botswana Gaborone
Maduo a khudutlhamaga a a fetlileng
Le fa e ne e le yone phuthego e e neng e eteletsepele thata go tsweng kwa boipusong, ditlhopho tsotlhe tse di neng di tshegetswa go dumelwa gore e ne e le tsa puso ya batho ka batho, di gololesegile ebile di babalesegile.
O ka tsibogela
[[Category:]]
Matlhako
Matlhako ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikaegile mo sekgele sa dikhilomethara di le masome a mabedi le metso e botlhano (15 km) mo borwa botlhaba jwa Palapye. Go na le sekolo se se botlana. Batho ba ne ba le makgolo a le borataro, masome a le supa le metso e ferabongwe (679) ka palo batho ya 2001.
Baamogedi ba FIFA World Cup
thumb|Logo ya FIFA right|thumb|Mmepe wa batshegetsi ba makgaolakgang a FIFA World Cup, 19302022. Botala jo bo tseneletseng: gararo; botala jo bo fa gare: gabedi; botala jwa lime: gangwe; botala jo bo tseneletseng - bo rulagantse go fitlha ka 2026 Mafatshe le le lesome le borobedi di ile tsa nna batshegetsi ba FIFA World Cup mo dikgaisanong di le masome a mabedi le bongwe tsa kgaisano ee fa e sa le go tshwarwa World Cup ka 1930. Mokgatlho wa ntlha o ne wa naya mafatshe go tshegetsa dikokoano tsa kopano ya FIFA. Go tlhophiwa ga lefelo go ne ga nna le go ganetsanwa mo metshamekong ya ntlha, ka ntlha ya loeto la dibeke tse tharo ka mokoro fa gare ga Amerika Borwa le Yuropa, mafelo a mabedi a a ne a le maatla mo kgweleng ka nako eo.
Go tila go gana kgotsa kganetsano epe ya mo isagong, FIFA e ne ya simolola mokgwa wa go neelana magareng ga Amerika le Yuropa, o o neng wa tswelela go fitlha ka 2002 FIFA World Cup kwa Asia. Tsamaiso ee e ne ya fetoga gore lefatshe le le tla amogelang kopano jaanong le tlhophiwe ka ditlhopho kwa FIFA's Congress. Sena se dirwa ka fa tlase ga tsamaiso e e feletseng ya ditlhopho. Tshwetso e dirwa mo dingwageng di le supa pele ga kgaisano, le fa baamogedi ba kgaisano ya 2022 ba ne ba tlhophiwa ka nako e le nngwe le ba kgaisano wa 2018.
Mexico, Italy, France, Germany (West Germany go fitlha ka bonako morago ga 1990 World Cup) le Brazil fela tse di neng tsa tshwara tiragalo eno ka makgetlho a le mabedi. Estadio Azteca ya Mexico City le Maracanã ya Rio de Janeiro ke one fela mafelo a a kileng a tshwara makgaolakgang a makgaolakgang gabedi a FIFA World Cup. Ke fela 2002 FIFA World Cup e e neng e na le barulaganyi ba ba fetang bongwe, e kgaogantswe magareng ga Japane le Korea Borwa, mme ka 2026 go tla nna le batshami ba le bararo: United States, Canada, le Mexico.
Uruguay ka 1930, Italy ka 1934, Engelane ka 1966, West Germany ka 1974, Argentina ka 1978 le Fora ka 1998 ke Mafatshe a a rulagantseng kgatiso ya World Cup mme a e fenya.
Fa Canada e ne e tlhophiwa, United States e ne e batla go tsenela Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2026, kgaisano ee e tla nna ya ntlha go tshwarwa ke mafatshe a a fetang bobedi. Mexico e tla nna lefatshe la ntlha go tshwara dikgaisano di le tharo tsa banna tsa World Cup mme Estadio Azteca yone, fa e ka tlhophiwa, e tla nna setadiamo sa ntlha go tshwara dikgaisano di le tharo tša World Cup.
1930 FIFA World Cup
Dikopo:
Pele ga FIFA Congress e ka tlhopha motshwari wa ntlha wa World Cup, tatelano ya go tswa e ne ya dira gore go tlhophiwe Uruguay. Netherlands le Hungary di ne tsa tswa, mme morago ga moo Sweden e ne ya tswa go ya go Italy. Morago ga moo, Italy le Spain di ne tsa tswa, mme tsa ema Uruguay nokeng. FIFA Congress e ne ya kopana kwa Barcelona, Spain ka 18 Motsheganong 1929 go tlhomamisa tshwetso, mme Uruguay e ne ya tlhophiwa ntle le ditlhopho. [citation needed]
Ela tlhoko gore moletlo wa ntlha wa Sejana sa Lefatshe o ne o tsamaisana le segopotso sa dingwaga di le lekgolo sa Molaotheo wa ntlha wa Uruguay. Ka ntlha ya seo, setadiamo se segolo se se agilweng kwa Montevideo sa World Cup se ne sa bidiwa Estadio Centenario.
1934 FIFA World Cup
Dikopo:
Sweden e ne ya tsaya tshwetso ya gore e tswe pele ga ditlhopho, e letlelela Italy go tsaya tiro ya go nna motshwari wa kgwele ya lefatshe ya 1934. Tshwetso e e ne ya tlhomamisiwa ke FIFA Congress kwa Stockholm, Sweden le Zürich, Switzerland ka 14 Motsheganong 1932. Mokgatlho wa Kgwele ya Dinao wa Italy o ne wa amogela tiro ya go amogela kgwele ya dinao ka 9 October 1932.
Matswela:
Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 1938
Dikopo:
E re ka go ne go se na lefatshe le le neng busetsang morago kopo ya lone, FIFA Congress e ne ya kopana kwa Berlin, kwa Jeremane ka 13 Phatwe 1936 go tsaya tswetso ya gore ke mang yo o tla tshwarang baeng. Go tlhophiwa ga Fora go tsere tlhopho e le nngwe fela, jaaka Fora e ne e na le go feta sephatlo sa dithopho mo tikologon ya ntlha.
Maduo:
FIFA World Cup e e neng ya phimolwa ka 1942 le 1946
Dikopo tsa 1942:
Go ne ga phimolwa ditlhopho tsa FIFA tsa motshwari ka ntlha ya go runya ga Ntwa ya Lefatshe II ka September 1939.
Dikopo tsa 1946:
1950 kopo
Kopo:
Brazil, Argentina, le Germany di ne di supile semmuso go tsenelela kgaisano ya go tshegetsa Sejana sa Lefatshe sa 1942, mme Sejana se ne sa phimolwa morago ga go runya ga Ntwa ya Lefatshe II. Sejana sa Lefatshe sa 1950 se ne se rulaganyeditswe go tshwarwa ka 1949, mme letsatsi morago ga gore Brazil e tlhophiwe ke FIFA Congress ka 26 July 1946 kwa Luxembourg City, Luxembourg, Sejana sa Lefase se ne sa rulaganngwa gape ka 1950.
Maduo:
1954 kopo
Kopo:
Tiro ya go tshegetsa Sejana sa Lefatshe sa 1954 e ne ya wediwa ka 26 Phukwi 1946, ka lone letsatsi leo Brazil e neng ya tlhophiwa ka lone go tshwara Sejana sa Lefatshe sa 1950, kwa Luxembourg City. Ka di 27 tsa Phukwi, FIFA Congress e ne ya busetsa kwa morago makgaolakgang a bo5 a World Cup ka dingwaga di le tharo, e wetsa ka gore a tshwanetse go tshwarwa ka 1954.
Maduo:
1958 FIFA World Cup
Argentina, Chile, Mexico, le Sweden di ne tsa supa kgatlhego ya go tshwara kgaisano. Baemedi ba Sweden ba ne ba kopa thotloetso ya mafatshe a mangwe ka FIFA Congress e e neng e tshwaretswe kwa Rio de Janeiro ka nako ya go bulwa ga makgaolakgang a 1950 World Cup. Sweden e ne ya abelwa kgaisano ya 1958 e sa ganediwe ka 23 Seetebosigo 1950.
Maduo:
1962 FIFA World Cup
Dikopo:
West Germany e ne ya ikgogela morago pele ga ditlhopho, tse di neng tsa tshwarwa kwa Lisbon, Portugal ka 10 Seetebosigo 1956, go tlogela ditlhopha tse pedi tse di setseng. Mo tikologong e le nngwe ya go tlhopha, Chile e ne ya fenya Argentina.
Maduo:
1966 FIFA World Cup
Dikopo:
Spain e ne ya ikgogela morago pele ga ditlhopho tsa FIFA Congress, tse di neng di tshwaretswe kwa Roma, Italy ka 22 Phatwe 1960. Gape, go ne ga nna le tikologo e le nngwe fela ya go tlhopa, mme Engelane e ne ya fenya West Germany.
Maduo:
1970 FIFA World Cup
Dikopo:
FIFA Congress e ne ya kopana kwa Tokyo, Japane ka 8 Phalane 1964. Mo mogwantong o le mongwe wa ditlhopho, Mexico e ne ya fenya Argentina mo tirong ya go amogela baeng.
Maduo:
1974, 1978, 1982 FIFA World Cups
Batshegetsi ba bararo ba 1974, 1978, le 1982 World Cup ba ne ba tlhophiwa kwa Lontone, Engelane ka 6 Julae 1966 ke FIFA Congress. Spain le West Germany, tse di neng di lebagane mo kgaisanong ya go amogela ditiro tsa 1974 le 1982 World Cup, di ne tsa dumalana go ba neela tiro ya go amogela. Jeremane e ne ya ikgogela morago mo thulaganyong ya go reka ka 1982 fa Spain e ne ya tlogela go reka ka 1974, e tlhomamisa gore nngwe le nngwe e na le lefelo la go amogela baeng. Mexico, e e neng e fentse Argentina ka 1970 dingwaga di le pedi fela pele ga foo, e ne ya dumela go ikgogela morago go letla Argentina go tsaya maemo a 1978 a go nna motshegetsi.
1986 FIFA World Cup
Kopo:
Ditlhopho tsa botshegetsi, tse di neng di dirwa ke Komiti ya Botsamaisi ya FIFA (kgotsa Exco), di ne tsa kopana kwa Stockholm, Sweden ka 9 Seetebosigo 1974 mme tsa tlhomamisa kopo ya Colombia e e neng e sa ganediwe.
Maduo:
Le fa go ntse jalo, Colombia e ne ya tswa, ka mabaka a madi, ka 5 November 1982, dingwaga tse di kwa tlase ga di le nne pele ga tiragalo e simolola. Go ne ga romelwa pitso ya ditheko gape, mme FIFA e ne ya amogela dikgatlhego go tswa kwa mafatsheng a le mararo:
Kwa Zürich ka 20 Motsheganong 1983, Mexico e ne ya fenya kopo ka bongwefela jwa pelo jaaka e ne e tlhophilwe ke komiti ya botsamaisi, ka lekgetlo la ntlha mo hisitoring ya kopo ya FIFA World Cup (kwantle ga mafatse a a neng reka a sa ganediwe).
1990 FIFA World Cup
Kopo:
Maduo:
1994 FIFA World Cup
Kopo:
Le fa go ne go na le merafe e le meraro e e neng e batla go tlhopiwa, go ne ga nna le tikologo e le nngwe fela ya ditlhopho. Ditlhopho di ne di tshwaretswe ko Zürich (e le lekgetho la boraro ka tatelano) ka Phukwi a tlhola ganne 1988. United States e ne ya bona bontsi jwa ditlhopho tsa maloko a Exco.
Maduo:
1998 FIFA World Cup
ditlhopho tse di ne di tshwaretswe kwa Zürich e le lekgetho la bonè ka tatelano ka Phukwi a tlhoala bongwe, 1992. Go ne go tlhokega tikologo e le nngwe fela ya ditlhopho gore Fora e tseye tiro ya go tshegetsa go na le Morocco.
Maduo:
2002 FIFA World Cup
Dikopo:
Ka Motsheganong a tlhola malatsi a le masomemararo le bongwe ka ngwaga wa 1996, kokoano ya go tlhopha e ne ya tshwarwelwa kwa Zürich e le lekgetho la botlhano ka tatelano. Go ne ga dirwa kopo e e kopanetsweng fa gare ga Japane le Korea Borwa, mme kopo e ne ya "botlhophiwa ka tumalano", e leng tlhpho ya molomo e e se nang pampiri ya ditlhopho. Kgaisano ya ntlha e e kopanetsweng ya Sejana sa Lefatshe e ne ya amogelwa, e feta Mexico.
Maduo:
2002 FIFA World Cup e ne e tshwaretswe kwa Asia e le lekgetho la ntlha e kopanetswe ke Korea Borwa le Japane (motshameko wa ntlha o ne o tshwaretswe kwa Korea Borwa mme wa bofelo o ne o tshwaretswe kwa Japane). Kwa tshimologong, mafatshe a mabedi a Asia a ne a gaisana mo thulaganyong ya dikopo. Mme pele fela ga ditlhopho, ba ne ba dumalana le FIFA go tshwaraganela tiro ee. Le fa go ntse jalo, kgaisano le sekgala fa gare ga bone di ne tsa dira gore go nne le mathata a go ithulaganya le a go rulaganya dilo. FIFA e ne ya kaya fa go ka sekake ga nna le go tshwaraganela tiro e mmogo gape, mme ka 2004 e ne ya bolela semmuso gore melao ya yona ga e letle gore mafatshe a ka tshwaraganela tiro. Molao o o fetogetswe ka jaana World Cup ya 2026  e tla tshwaraganelwa mmogo ke United States, Mexico, le Canada.
2006 FIFA World Cup
Dikopo:
Ka Phukwi a tlhola malatsi a le marataro ka ngwaga 2000, kokoano ya go tlhopha batshegetsi e ne ya tshwarelwa kwa Zürich e lekgetho la borataro ka tatelano. Ka Phukwi a tlhola malatsi a le mane 2000, Brazil e ne ya busetsa kopo ya yona morago pele ga ditlhopho, mme dikopo di ne tsa fokotsega go nna dinne. Tsena e ne e le ditlhopho tsa ntlha tse e leng gore mo go tsone go ne ga tlhokega ditikologo tse di fetang bongwe tsa ditlhopho. Kgabagare go ne ga tlhokega ditlhopho di le tharo. Jeremane e ne e le ya ntlha mo go nngwe le nngwe ya ditlhopho tse tharo, mme e ne ya feleletsa e fentse Aforika Borwa ka tlhopho e le nngwe fela morago ga go sa nne teng (bona fa tlase).
Kganetsano
Karolo:Pages with unreviewed translations
Maubelo
Maubelo ke motse yo o mo kgaolong ya Kgalagadi mo Botswana. Motse yo o ikagile mo borwa jwa motse mogolo wa kgaolo, Tshabong. Go na le sekolo se se botlana. Batho ba ne ba le makgolo a matlhano, lesome le metso e le bone (514) mo palo batho ya 2011.
Donald Thobega
Donald Thobega (o tshotswe ka ngwaga wa 1974 ka kgwedi ya Phalane e le malatsi a le masome mbedi le bongwe mme a tlhokafala ka Mopitlo a tlhola malatsi a a masome mabedi le boferabobedi ka ngwaga wa 2009). O ne a itsege thata ka leina la Boboza, e ne e le motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana, a tshameka mo legareng la lobala.
Tiro ya gagwe
Thobega e ne e le motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana o o neng a tshameka jaaka motshameki o o fa gare ga motshameko. E ne e le lesole la maemo a sergeant mo sesoleng sa Botswana, o ne a tshamekela Botswana Defence Force XI. Gareng ga 1999 le 2006, o ne a fenya dikapese di le tlhano tsa setlhopha sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana.
Thobega o simolotse tiro ya gagwe mo Botswana mo dikgaisanong tse di kwa tlase pele ga a fudugela kwa Mogoditshane Fighters ka 1998. E ne e le moemedi wa letsholo la Test For Life. Ka 28 Mopitlwe 2009, Thobega o ne a tlhokafala dibeke di le tharo morago ga go nna le seabe mo kotsing ya koloi gaufi le Lobatse. O fitlhilwe kwa motseng wa gaabo wa Ramotswa ka 4 Moranang 2009.
Setlhopha
Tiro ya ga Thobega e simolotse mo dikgaisanong tse di kwa tlase tsa kgwele ya dinao mo Botswana, koo a neng a tshamekela Mogonye Jungle Kings le Manyana Lucky Brothers. Ka 1998, o ne a saenelwa ke setlhopha sa Botswana Premier League sa Mogoditshane Fighters ke moeteledipele ebile e le mokatisi wa sone David Bright. O ne a dira tirisanommogo e e nonofileng ya go femela/thibela le motshameki-ka-ene Mogogi Gabonamong. E ne e le kapotene wa setlhopha sa Mogoditshane se se neng sa gapa bosimega ja Premier League ga raro ka tatelano ka 1999, 2000 le 2001. Setlhopha se gape se ne sa fenya dikgaisano tsa kgwele ya dinao ka 2003, mmogo le go fenya Botswana Challenge Cup ka 1999, 2000 le 2003.
Ka ngwaga wa 2005, Thobega o ne a tlogela Mogoditshane go ya go tsenelela sesole kwa Botswana Defence Force. O ne a nna leloko la setlhopha sa sesole sa kgwele ya dinao, Botswana Defence Force XI, mme a tlhomiwa go nna kapotene wa setlhopha. Setlhopha se fitlhile kwa makgaolakgang a Challenge Cup mo setlheng sa gagwe sa ntlha, mme se ne sa fenngwa ke Township Rollers. Mo setlheng se se latelang, ba ne ba fitlha gape kwa makgaolakgang mme ba ne ba fenngwa ke Notwane FC.
Tsa Mafatshefatshe
Thobega o ne a bidiwa la ntlha mo setlhopheng sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana ka 1999. Mo ngwageng oo, o ne a dira maitlhomo a gagwe a bo ditšhabatšhaba jaaka motlhatlhami/motlatsasetlhopha. E ne e le dingwaga tse dingwe tse pedi pele ga a tshamekela naga ya gagwe gape, fa a ne a tlhagelela gape go tswa mo setilong sa baemedi. Ka ngwaga wa 2002, o ne a gapa dikgaisano tse dingwe tse tharo tsa lefatshe la gagwe. O ne a bilediwa la bofelo mo setlhopheng sa Botswana ka 9 Lwetse 2007, fa motsamaisi Colwyn Rowe a ne a tsenya Thobega mo setlhopheng se se nang le banna ba le 23 go phadisanya le Aforika Borwa. Ga a ka a tlhagelela mo motshamekong oo, mme ga a ka a tlhophiwa gape mo letlhakoreng la bosetšhaba.
Loso
Ka Mopitlwe 2009, Thobega o ne a nna le kotsi ya koloi fa a ne a boela kwa Lobatse go tswa kwa maitisong a mmino kwa Molapowabojang. Morago ga tiragalo eno, o ne a nna dibeke di ka nna tharo mo lekalaneng la ba ba tlhokang tlhokomelo e tseneletseng (Intensive Care Unit) kwa Princess Marina Hospital. O ne a tlhokafala ka ntlha ya dikgobalo tsa gagwe gone ka kgwedi ya Mopitlwe a le 28 ka 2009, mme a fitlhwa kwa Ramotswa ka 4 April 2009.
Mookamedi wa Botswana Defence Force XI Pudulogo Sokwane o ne a bua sentle thata ka Thobega, a bolela gore o ne a "tshosiwa ke loso lwa gagwe" le gore go ne go le "botlhoko tota go utswiwa naledi e e ntseng jalo". Motshameki ka ene wa setlhopha sa setšhaba sa Botswana le wa setlhopha sa Defence Force XI Nelson Gabolwelwe le ene o ne a baka Thobega, a re o latlhegetswe ke "tsala e e gaufi mo setlhopheng".
Dikarolo
Karolo:Batshameki ba Batswana ba kgwele ya dinao ba ba tshamekang lefatshe ka bophara Karolo:Batshameki ba kgwele ya dinao ba Botswana Karolo:Matsalo a 1979 Karolo:Masole a Botswana Karolo:Dintsho tsa 2009
Dikgele tsa dipolelo khutswe tsa ga Bessie Head
Dikgele tsa dipolelo khutswe tse di neng di itsege pele ka leina la dikgele tsa dikgatiso tsa ga Bessie Head, go tswa ka ngwaga wa 2007 go ema ka 2013, ke dietsele tsa bokwadi tse di simolodisitsweng ka ngwaga wa 2007 kwa lefatshing la Botswana. Di tsamaisiwa ke lekgotla la ditso tsa ga Bessie Head (Bessie Head Heritage Trust). Lekgotla le le simolodisitswe ka ngwaga wa 2007, ele tsela ya go rotloetsa botshelo le tiro ya ga mme Bessie Head. Maikaelelo a sekgele se ke go somarela seabe sa ga Bessie Head mo Botswana, le go rotloetsa kgolo ya bokwadi ka puo ya Sekgowa ka go farologana mo Botswana.
Go tswa ka 2007 go ema ka 2013, dikgele di ne di neelwa buka e e gaisetseng, polelo khutswe, poko le dipolelo tsa bana. Dietsele tsa Poko le dipolelo tsa bana di ne di abiwa gangwefela mo dingwageng tse pedi, fa tsa buka le polelo khutswe di ne di abiwa ngwaga le ngwaga.
Go simolola ka ngwaga wa 2015, sekgele se ne sa fetolwa go nna sekgele sa dipolelo khutswe.
Sethosa
Sethosa goba SeXhosa (Sethosa: isiXhosa) ke nngwe ya dipuo tsa semmuso kwa Aforika Borwa. Sethosa se bolelwa ke batho bao ba ka bago dimilione sa 7.9, goba 18% ya badudi ba Aforika Borwa.
Dikgele tsa dipolelo khutswe tsa ga Bessie Head
Ditso
Ka ngwaga wa 2012, go ne ga bolelwa gore ga go na go nna le dietsele ngwaga oo, mabaka a a neng a fiwa a ne a akaretsa go ikgogela morago ga ba Pentagon Publishers ba ba neng ba rotloetsa dietsele tse ka madi; le letlhoko la mokgatlho o o neng o ka okamela dipalopalo tsa tse di neng di tsisitswe. Ba ne ba bolela bare "re ikaelela go tsweledisa dietsele tsa bokwadi mo nakong e khutshwane, keletso ke gore di nne ka 2013."
Sethosa
Sethosa ka gare Aforika Borwa
Palo ya batho ya 2011 ya Aforika Borwa e bontšha se:
Dikgele tsa dipolelo khutswe tsa ga Bessie Head
Bafenyi
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Opha Pauline Dube
thumb|Dube speaks at the World [[:en:World_Meteorological_Organization|Meteorological Organization in 2019]]
Opha Pauline Dube kana Pauline Dube yo o tshotsweng ka ngwaga wa 1960 ke Motswana wa Moitsaanape wa tsa tlholego e bile gape ke Motlhatlhelela dithuto yo mogolo mo lephateng la Maranyane le Tlholego ko Unibesiting ya Botswana (Mmadikolo). Ke mongwe wa bakwadi ba IPCC's Special Report on Global Warming of 1.5 °C. Ke mongwe wa baitsaanape ba ba lesome le botlhano ba ba thamileng pego 2023 Global Sustainable Development ya United Nations.
Dithutego
Dube o ne a abelwa setlankana sa MPhil mo Remote Sensing kwa Cranfield Institute of Technology kwa UK ka ngwaga wa 1989. O ne a aloga ka dithuto tsa PHD go tswa kwa Unibesiting ya Queenland ka ngwaga wa 200. o ne a amogela maemo a gagwe a bo doctorate ka thulaganyo ya tshwaragano ya University of Botswana le University ya Queensland e rulagantswe ke ba  Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation. Tiro e e ne e akaretsa go dira ditlhotlhomiso tsa gore a mme mekgwa ya Sensing- based e e dirisiwang kwa mafelong a mafulo ko Australia a e ka dirisiwa go baya leitlho mafelo a a kgotlhelesegileng mo Botswana.
Ricki Kgositau
Tshepo Ricki Kgositau-Kanzaa ke Motswana o o nnang kwa Aforika Borwa, o e leng molwela ditshwanelo tsa batho ba ba fetotseng bong. Ka ngwaga wa 2017, o ne a nna ene mme wantlha mo Botswana go lemogiwa semmuso gore o fetotse bong.
Botshelo jwa gagwe
Kgositau o sale a itshwaya fa e le mosadi go tswa kwa bonyennyaneng. Ka ngwaga wa 2011, o ne a ikopela gore bong jwa gagwe bo kwalwe ele mosadi mo karateng ya Omang ke ba ofisi ya Civil and National Registration mme ba ne ba retelelwa ke go dira phetogo e.
Kgositau o nna kwa Aforika Borwa.
Tsa pereko le bobueledi
Kgositau ke mokaedi kwa Gender Dynamix trans-right organisation. Ke mmueledi wa ditshwanelo tsa go fetola bong.
Matobo, Botswana
Matobo ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. O ikagile sekgele sa dikhilomethara di le lesome (10 km) mo borwa botlhaba jwa Tutume, gaufi le molelwane wa Zimbabwe. Motse yo o na le sekolo se se botlana le batho ba le seketse, makgolo a mararo, lesome le metso e le bone (1, 314) ka palo batho ya 2001.
Arild Eik
Arild Eik (yo a tshotsweng kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi ale lesome le borataro ka ngwaga wa 2009) e ne e le modiri wa thuso ya ditlhabololo wa Norway e bile e le motlhankedi wa boditšhabatšhaba.
Tiro ya gagwe ya ntlha ya boemedi e ne e le kwa Tanzania. Go tloga ka ngwaga wa 1996 go fitlha kwa tshimologong ya ngwaga wa 1997 o ne a dira ele motsamaisi wa Norwegian Agency for Development Cooperation.
Ka selemo sa ngwaga wa 1997 o ne a tlhatlosiwa maemo go tswa mo maemong a mothusi wa motsamaisi wa Norwegian Agency for Development Cooperation go ya go moemedi wa Norway kwa lefatsheng la Zimbabwe Go tloga ka Tlhakole 1998 o ne gape a le moemedi kwa Botswana, mme go tloga ka Mopitlwe 1998 o ne a nna moemedi kwa Mauritius. Ka 2002 o ne a fudusediwa kwa Malaysia, mme go tloga ka Mopitlwe 2003 o ne gape e le moemedi kwa Brunei.
O ne a tlotlomadiwa jaaka Knight, First Class of the Royal Norwegian Order of St. Olav ka 1995. O tlhokafetse ka Mopitlwe 2009.
Metswedi
Karolo:Matsalo 1943 Karolo:Moemedi wa Norway kwa Zimbabwe Karolo:Moemedi wa Norway kwa Botswana Karolo:Moemedi wa Norway kwa Brunei Karolo:Moemedi wa Norway kwa Malaysia Karolo:Moemedi wa Norway kwa Mauritius Karolo:Moemedi wa Norway kwa Tanzania Karolo:Dintsho tsa 2009 Karolo:Norwegian Civil servents
Nijel Amos
Nijel Carlos Amilfitano Amos (o tshotswe ka 15 Mopitlwe 1994) ke motabogi wa sekgala se se fa gare wa Motswana yo o gaisanang mo lebelong la dimetara di le 800. O ne a gapa selefera kwa 2012 Summer Olympics, e e neng e le metale wa ntlha wa Botswana wa Diolimpiki.
Botshelo jwa pele
Nijel Amos o tlholega kwa motsaneng wa Marobela mo kgaolong ya Bokone Botlhaba jwa Botswana. O ne a tsena sekolo se sepotlana sa Nyamambisi Primary School kwa Marobela, Shangano Community Junior Secondary School (2007 go ya go 2009) kwa Nshakashongwe le Tutume McConnell Community College (2010 go ya go 2011).
Maduo
Mo dikgaisanong tsa 2011 African Junior Athletics Championships, Amos o ne a taboga nako ya Botswana Junior Record ya 1:47.28. Go ya pele go tokafatsa rekoto ya gagwe, Amos o ne a tswa mo maemong a botlhano mo lebelong la dimetara di le 800 kwa mabelong a selekanye a banana a 2011 (2011 World Youth Championships in Athletics.)
Morago ga paka ya 2013 e e neng e tletse dikgobalo, Amos o ne a boela gape mo seemong sa go ka taboga ka 2014. Kwa Prefontaine Classic ya 2014, Amos o ne a tlhoma rekoto ya metshameko le nako e e di gogang kwa pele mo lefatsheng ya 1:43.63. Kwa Herculis IAAF Diamond League, o ne a tlhoma gape rekoto ya metshameko le go etelela pele mo lefatsheng ka 1:42.45. A fenya Rudisha lekgetho la bobedi mo setlheng, phadisanyo e e ne ya nna e e bofefo go di feta tsotlhe ya dimetara di le 800 fa e sale ka kgaisano ya makgaolakgang ya banna ya dimetara di la 800 ya Olimpike tsa 2012. Mo Metshamekong ya Commonwealth ya 2014, Amos o ne a gapa metale wa gauta mo lebelong la dimetara di le 800 ka 1:45.18. Mo tiragalong ya maano, Amos o ne a tswa mo lebokosong go feta David Rudisha yo o tshwereng World Record mo dimetara di le 50 tsa bofelo.
Mo Diolimpiking tsa Selemo tsa 2016, Amos o ne a gaisana mo lobelong la 800 m le 4x400 relay. O ne a feleletsa a le wa bosupa mo lobelong lwa gagwe lwa dimetara di le 800 mme a se ka a kgona go fetela ko legatong la makgaolakgang. Setlhopha sa Botswana sa 4 × 400 m relay se ne sa fetsa mo maemong a botlhano mo kgaisanong ya makgaolakgang. Amos e ne e le motshwari wa folaga ya Botswana ka nako ya Parade of Nations.
O ne a fetsa mo maemong a botlhano mo lobelong lwa dimetara di le 800 kwa 2017 World Athletics Championships.
Amos o ne a taboga nako ya 1:42.14 ka selemo sa 2018 kwa Monaco Diamond League, a tsaya maemo a ntlha. E ne e le kgaisano ya gagwe e e di gaisang tsotlhe mo lobelong la dimetara di le 800 morago ga go tsaya metale wa selefera mo metshamekong ya Diolimpiki ya 2012.
Mo metshamekong ya Monaco Diamond League ya 2019, Amos o ne a taboga 1:41.89, a itaya dimetara di le 600 ka 1:15.22.
Mo Diolimpiking tsa Selemo tsa 2020, Amos o ne a gaisana mo lobelong lwa dimetara di le 800, a feleletsa a le kwa pele mo lobelong leo. Mo kgaisanong ya bofelo o ne a thulana le Isaiah Jewett, mme seo se ne sa dira gore bobedi jwa bone ba wele fa fatshe. Moragonyana Amos o ne a busediwa gape mo kgaisanong go ya makgaolakgang ka boikuelo.
Go Thibelwa go Gaisana ka Ntlha ya Diokobatsi
Ka Ngwanatsele a tlhola malatsi a le lesome le bobedi (12), 2022, Amos o ne a emisiwa ka nakwana mo kgaisanong ke Athletics Integrity Unit morago ga gore a tlhatlhobiwe a na le GW1516, horomone e e thibetsweng le modulator ya metabolism e e sa letlelelweng go dirisiwa mo bathong.
Ditshupiso
<references group="" responsive="1">
Dikarolo tse di kwa ntle
Karolo:Athlets (track and field) at the 2020 Summer Olympics Karolo:Pages with unreviewed translations
Matsieng footprints
Matsieng footprints
Dinao tsa ga Matsieng ke mekwalo ya tlholego e e fitlhwelang mo borwa jwa Botswana.Matlotla a a na le mekwalo e le lekgolo le lesome le bosupa e e dingwagwaga dikete tse tharo go ya kwa tse lesome .Bontsi jwa mekwalo e, e tshwana le dikgato tsa batho.
Dithuthuntsho tsa masalela a tlholego
Matsieng ke letlotla le le mo borwa botlhaba jwa Botswana go bapa le toropo ya Gaborone. E itsewe ka botaki mo mantsweng a a bidiwang Matsieng Footprints.Letlotla le le na le mahuti le mekgwatlha e go akanngwang e le ka go kgobologa ga lefatshe.E tlala ka metsi a pula a banni ba e dirisang go tshwara metsi. Go mekgwatlha e mebedi; yo o kwa bone botlhaba ke ko lentswe le bidikametseng teng.
Bontsi jwa letlola le go tletse metlhala ya batho le diphologolo e supang diphologolo tse di tlwaelesegileng tsa Aferika jaaka dithutlwa.Metlhala e, e ne e dirwa ka kga go kgapa,mokgwa wa go betla wa babutswapele.Mo letlotlong go na le bosupi jwa didirisiwa tsa letsopa tse di dirilweng nako ya matlapa a santse a le metsi tse di  ka tswang di ne di dirisiwa ke batsumi gongwe badimo ba Basarwa.
Matsieng o bonwa fa go leng motlhabanyana mo go seng bowelo teng. Lefelo le, le ne le dirisiwa jaaka mogobe wa go nosa diruiwa ka jala go ne ga nna le tshalelo ya metlhala mo lefelong go emeng bosheng.Ka ngwaga wa 1918,tshekatsheko ya metlhala ya ga Matsieng e ne ya dirwa ke Maria Wilman yo o neng a tsaya dikgato go tsweng letloltla leo. Metlhala ya batho mo leltlotleng le e supiwa ka fa e ntseng ka teng ka menwana e e bopegileng le boleele jo bo tlwaelesegileng kwa ntleng ga lengwe le neng le le boleele jwa dimilimithara di le makgolo a mararo le masome mane.Metlhala e bonwa ka sebedi ka sewelo mme e se kalo e supa leoto la moja le la molema mme se se sa supe sentle phelelo ya metlhala ka nako le nako e bapisitswe ke metlhala e tshwanang ya dikatse tse di tona.Malebo.
Dikakanyo mabapi le tlholego
Jaaka dimo le balatedi ba gagwe, ba ne ba tlogela metlhala ka nako lefatshe le le boleele fa legageng la metsi le omileng go tsamaya le nako.Le fa go ntse go nale mafelo a magwe a ga akanyetswang fa Matsieng a duleng teng, letlotla la ga Matsieng ke lone le botlhokwa ka gore leina le apere lefelo leo jaaka moanelwa mo polelong e.
Matlapeng Ray Molomo
Matlapeng Ray Molomo (o tshotswe ka kgwedi ya Firikgong e tlhola malatsi a le borobabongwe ka ngwaga wa 1930 mme a tlhokafala ka ngwaga 2019 ka kgwedi ya Sedimonthole) kwa Mochudi, Botswana. E ne e le morwa Sefako-Aaron Pilane le Mmathuba-Jane Pilane.