cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boohle
Buhlebevangeli Hlengiwe Manyathi, yo o itsegeng thata ka leina la Boohle, ke moopedi le mokwadi wa dipina wa Afrika Borwa. O itsege thata ka dipina tsa gagwe tsa "Yini Na", "Slala Amalunde" le "Siyathandana". O opela motswako wa amapiano, afro-house, afro-soul, le gospel.
Metswedi
Karolo:Baopedi ba Aferika Borwa
Rasesa
Rasesa ke motse mo Kgaolong ya Kgatleng mo Botswana. Motse o o dikhilomithara di le lesome bophirima jwa motse wa Mochudi, mo tseleng ya Gaborone–Mahalapye. Palo ya batho ba motse o, e ne e le 2,461 ka palo batho ya ngwaga wa 2001.
Metswedi
Karolo:Kgaolo ya Kgatleng
Lepashe
Lepashe ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo botlhaba jwa Francistown, mo letshitsing la Noka ya Lepashe. Batho ba ne ba le makgolo a mararo, masome a mane le metso e supa (347) go ya ka palo batho ya 2001.
Komana
Komana ke motse yo o mo kgaolong ya bokone-bophirima (North-West District) mo Botswana. Motse yo o ikagile go bapa le makgobokgobo a Okavango (Okavango Delta) le lecha la Ngami (Lake Ngami). Go ya ka palo batho ya 2001, batho ba ne ba le lekgolo, masome a robabobedi le metso e le merataro (186).
Dikgaisano tsa metshameko ya 2010 COSAFA U-20 Cup
Lefatshe la Angola le ithola marapo mo metshamekong
Angola o ithotse marapo morago ga go sa kgona go tshegetsa metsameko ya COSAFA e e neng e tswanetse go tshwarwa ka Semonthole a simolola lesome le boraro go fitlha ka masome a mabedi le boferabongwe kwa toropokgolo Lubango le Benguela. Mookamemedi mogolo wa COSAFA o ne a amogela pego e le ba BOPA gore ba sntse ba seka seka na le mafatshe go ba thusa mo tshoganetso e e ba tletseng. Sue Destombes a re ga go na mabaka ape a a romeletswemg ba COSAFA ke lefatshe la Angola go bo ba ithotse marapo mme ba mo maemong a go ka tlhalosa gore tautona ga a ka a kanela mokwalo wa go supa teseletso ya tshegetsa metshameko eo.A re se se swabisang nko go fetla molomo ke gore, tona wa metshameko wa lefatshe leo ga a ka a kgatlhegela go mo fa phetolo morago ga tiragalo eo. However Destombes said COSAFAs feels hard done by decision given that her office was informed very late.
Ba tsaya karolo mo metshamekong
Setlhopha sa Ntlha
Setlhopha sa Bobedi
Setlhopha sa Boraro
Setlhopha sa Bone
Edward Loure
Edward Loure ke molweladiphetogo wa lefatshe la Tanzania. Ke leloko la batho ba Maasai. Loure o ne a abelwa Goldman Environmental Prize ka 2016, ka ntlha ya maiteko a gagwe a go sireletsa tsela ya setso ya Maasai, e e neng e tshosediwa ke bojanala jwa kgwebo.
Metswedi
Karolo:Batho ba ba tshelang
Sheillah Molelekwa
Sheillah Molelekwa (o tshotswe ka 26 November 1992) ke motshameki wa bontle wa Botswana yo o neng a rwesiwa serwalo sa Miss Universe Botswana 2012 mme a emela Botswana mo kgaisanong ya Miss Universe ya 2012.
Nicole Gaelebale
Nicole Gaelebale o tshotswe ka Moranang le masome a mabedi le bobedi ka ngwaga wa 1993. A fenya ka Maemo a ntlha kwa dokgaisanong tsa Miss Global Botswana 2012.
Sheillah Molelekwa
Sheillah Molelekwa o ne a rwesiwa serwalo sa Miss Universe Botswana 2012 ka nako ya kgaisano ya ngwaga le ngwaga e e neng e tshwaretswe kwa Gaborone International Convention Center (GICC) ka Phalane ale malatsi ale lesome le bone ka ngwaga wa 2012, a fenya batshameki ba bangwe ba le 11. Ka nako ya kgaisano, o ne a dira diaparo tsa bosetšhaba tse di nang le sekhurumelo sa tlhogo le seme, se se neng sa dira lenaane la dimakasine tsa Time la Most Bizarre National Costumes.
Botshelo jwa gagwe
Morago ga go gola le mmaagwemogolo mo motsaneng o monnye, o ne a fudugela kwa Gaborone go ya go nna le mmaagwe. O ithutela Accounting kwa Botho College ka tsholofelo ya go nna morulaganyi wa madi.
Patricia Kombo
Patricia Kombo ke molweladiphetogo wa tsa loapi kwa lefatsheng la Kenya. O itsege thata ka tshimolodiso mananeo a temo ya ditlhare e le bontlha bongwe ja lekgotla la gagwe le le sa gwebeng la PaTree. Lenaneo le le lemile ditlhare di feta dikete di le lesome(10,000) go simolola ka 2020. Ka tiro e, Kombo o ne a nankolwa ele mogaka wa United Nations Convention to Combat Desertification.
Kombo o tlholega kwa Mbooni, Makueni County. Kombo o ithutetse tsa bobegadikgang kwa Moi University
Ka 2022, o ne a gwetlha baeteledipele ba lefatshe ka pulo kopano ya mekgatlho kwa United Nations Convention go lwantsha kgotlhego le kgotlelesego mo Cote d'Ivore.
Metswedi
Karolo:Batho ba ba tshelang
Molapowabojang
Molapowabojang ke motsana yo o mo borwa jwa kgaolo ya  Botswana, yo o gaufi le toropo ya Lobatse gape le motse wa  Kanye, e ka nna dikhilomethara tse di lesome le botlhano mo bokone-bophirima jwa Lobatse. O nale dipalo tsa batho ba le 7500. Motsana o o ka fa tlase ga khansele ya diterelo tsa kgaolo ya borwa  e diofisi tsa yone di leng kwa  Kanye.
Ditso
Motsana wa Molapowabojang o ne o ipelela dingwaga tse di makgolo, o sale o go simolotswe go thibelela teng ka ngwaga wa 1914. Motsana o 'nale dingwao tse di farolaganyengl' o nale batho ba ba tswang mo lefatsheng ka bophara la Botswana mme o nale batho ba bontsi go tsweng mo kgaolong ya borwa /Kgaolo ya Ngwaketse. Go dumelwa gore morafe wa Matabele o kile wa thibelela mo lefelong le mme wa le dirisa jaaka ngonti ka nako ya dintlwa tsa  mmuso wa ga  Mzilikazi.Se se supiwa ke dikgato tse di bonalang ma matlapeng dithaba tsa  Motsenekatse le leina  Motsenekatse le adimilwe go tsweng leina  "Mzilikazi".
Popego ya lefatshe
Molapowabojang io agetswe fa lotshitshing la noka ,ka jalo leina Molapowabojang le raya  "ditlhatshana tsa noka". Noka e e elele motse otlhe mme gape go dumelwa gore e kile ya bo e fa batho metsi a a phepa pele fa ba simolola go nwa metsi a a phepa. Go nale dithaba tse di mmalwa mo motsaneng, Motsenekatse e e leng tona ,thaba ya Chichi , Ntomalome le tse dingwe dithaba tse di nnyenyane.
Thuto
Molapowabojang o nale dikolo tse pedi tse di potana, se setona eleng Molapowabojang le Pitsonyane e bo e nna se se agilweng mo bosheng, dingwaga di ka nna lesome le bone. Godimo ga dikolo tse di potlana, go nale sekolo sa dithuto tse dikgolwane se se bidiwang , Chichi Hill, se se reeletsweng go tsweng mo thabeng e e bapileng le sone. Chichi Hill CJSSse amogela bana botlhe ba ba tlang ba tswa mo dikolong tsa Molapowabojang gape le metsana e e mabapi jaaka  Kgomokasitwa, Maisane, le emengwe.
Go reka mo mabentleleng le katlametlo
Bashanka Enterprises ke nngwe ya mabentlele a magologolo mo Molapowabojang, e le bo le latelelwa ke a Moonyana, Ga Bushi, Square Deal gape le Value Stores "Choppies". Go nale katlametlo e ntsi bosigo e e akaretsang mafelo a go rekisiwang bojalwa,lefelo la itloso bodutu, Molapowabojang RecPark le le amogelang diopedi ka go farologana le tsone diopedi tsa kwa Aferika Borwa tota. Lefelo la itloso bodutu ke lengwe la mafelo a a itsegeng mo Botswana mo baetising ba masigo,bogolo jang banana.
Molato ga o ke o bola
Rre wa dingwaga tse di masome a mararo le motso wa motse wa Molapowabojang yo o lebisitsweng molato wa go thubaka koloi ya puso fa a ne a gana go tshwarwa kwa dipolaseng tsa Musi ka kgwedi ya Mopitlo ngogola, o tlaa ya go sekisiwa kwa ga mmakaseterata yo mogolwane wa Kanye, Mme Janet Phosa mo bogaufing.Go solofelwa fa rre yoo, Mogami Dijo, a tlaa ntsha boiphemelo kgatlhanong le melato e mebedi ya go gana go tshwarwa le go senya dithoto tsa puso go tsweledisa tsheko e e emisitsweng ka Sedimonthole ngogola. Go begwa fa rre Dijo a ne a fitlhelwa ka kgetse e na le dithoto dingwe ngogola ka kgwedi ya Mopitlo kwa dipolaseng tsa Musi.O ne a phuruputshwa ke lepodise fa le belaela gore o tshotse dingwe tse di utswilweng mme a tsena ka lenga la seloko. O ne a tshwarwa morago ga sebaka mme a thuba koloi ya puso ka hamole. Go begwa fa mmakasetarata a kopile gore mapodise a thuse rre Dijo go mmatlisa mosupi wa gagwe, wa letso la seZimbabwe.
Go sego letsogo le le neelang
Baithuti ba yunibesithi ya Botswana ba abetse bana ba ba tlhokileng lesego dijo tsa madi a a ka tshwarang P2 000 le diaparo kwa Molapowabojang ka bofelo jwa beke.Bana bao ba akaretsa masiela, ba ba se nang tlhokomelo kwa magaeng ga mmogo le ba ba tshelang le mogare wa HIV le bolwetse jwa AIDS.Baithuti bao, ba ba dirang dithuto tse di farologaneng, ba kaile fa ba ntshitse dimpho tseo ka lerato le le mo botennyeng jwa dipelo tsa bone.Ba re ba tsere tshwetso ya go ntsha thuso eo morago ga go bona ka fa Mme Shirley Madikwe, yo o ithaopetseng go tlhokomela bana bao kwa Gamodubu a tshwereng bothata ka teng.Dr Lucky Odirile, mogolwane kwa sekoleng seo a lebagane le tsa khiro, a re o ne a lekodisa baithuti bao ka mogopolo wa go thusa Mme Madikwe, mme ba se ka ba ipona tsapa.
Dr Odirile o tlhalositse fa ene le ba lelwapa la gagwe ba ne ba simolola go neela bana bao dijo tsa P5 000. ka ngwaga wa 2009, mme ba itlamile go dira jalo ngwaga le ngwaga.A re baithuti bao ba ne ba ipaya mo seemong se Mme Madikwe a leng mo go sone, mme ba nna moono mongwe ba bo ba dumalana gore mongwe le mongwe wa bone a ntshe P100. go kokoanya madi ao. Baithuti bao ba ne gape ba neela mme yoo P1 000.Mongwe wa baithuti, One Siako, o tlhalositse fa e le la ntlha ba abela bana bao dimpho, a re maikaelelo ke go thusa bana bao ngwaga le ngwaga.A re keletso ya bone ke go bona bana bao ba tshela sentle ba na le seriti se se ba tshwanetseng jaaka e le dibopiwa tsa Modimo.E rile a amogela dimpho tseo, Mme Madikwe a leboga baithuti bao, a re se ba se dirileng ke tiro e ntle e e tshwanetseng ya nna sekao mo bananeng ba bangwe ba lefatshe leno. O bile a leboga dikompone ka go farologana go bo di supile mowa wa lerato le kutlwelobotlhoko ka go thusa bana bao ka dithuso tse di farologaneng.
Dikgoge tsa kwa ntle
Botswana Lobatse
Dipadi tsa kwa ntle
Setlhopha sa Facebook
Mzamomhle, Burgersdorp
Mzamomhle ke township wa Burgersdorp, Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Kweneng
Kweneng ke motse mo kgaolong ya Kweneng mo Botswana. O dikhilomethara di le masome a supa le botlhano bokone botlhaba go tswa kwa motseng wa Mochudi. Motse wa Kweneng o na le sekolo se se botlana, go ya ka palo batho ya ngwaga wa 2001, motse o o na le banni ba le 415.
Edwin Moalosi
Edwin Moalosi (o tshotswe ka 26 Phatwe 1988) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Motswana yo jaanong a tshamekelang setlhopha sa Botswana sa Township Rollers. O simolotse setlhopha sa setshaba sa Botswana ka 2018 kgatlhanong le Lesotho.
Moremi III
Moremi III (o tshotswe ka 1915 a thokafala ka 2 Sedimonthole 1946) e ne e le Kgosi ya BaTawana go tloga ka 1937 go fitlha a tlhokafala ka 1946. O ne a ratiwa thata ke batho ba a neng a ba busa, le fa Boritane e ne e sa dumalane le ditshwetso tsa gagwe ka dinako tsotlhe.
Botshelo jwa gagwe
Moremi o tshotswe ka ngwaga wa 1915 mme o thapisitswe go direla jaaka kgosi go tloga a sa le monnye. O tsene sekolo kwa kampeng ya mapodisi kwa Gaborone mme moragonyana a tsena kwa Tiger Kloof. Moremi o ne a kopana le Elizabeth Pulane Moremi, yo o neng a dira jaaka mooki kwa Tiger Kloof; ba ne ba ratana mme ba nyalana ka 1937. Ba ne ba nna le bana ba le bararo. Ba ne ba sa utlwane sentle morago ga dingwaga di le mmalwa ka gonne o ne a mo tsaya a le "tlhabetse" thata, mme ka dinako tse dingwe o ne a na le mosadi yo o mo aparang dijo.
Puso
1937, o ne a nna kgosi ya BaTawana mme a fudugela kwa Ngamiland le mosadi wa gagwe. Le fa Moremi a ne a ratiwa thata ke batho ba a neng a ba busa, Boritane, e ne e laola Botswana ka nako eo ka Bechuanaland Protectorate, ba ne ba sa dumalane le ene ka dinako tsotlhe. Puso ya ga Moremi e ne e tlhalosiwa ka botho jwa gagwe jaaka "motsomi yo o sa boifeng" le kganetso ya gagwe kgatlhanong le boipuso jwa batho ba BaHerero. O ne a bona go sa ratiwe thata ka ntlha ya Ntwa ya Lefatshe ya bobedi le tshenyo e e neng ya tla le yone, mme Moremi o ne a emisiwa ke Boritane ka 1945 ka ntlha ya ditatofatso tsa bonweenwee. Puso ya gagwe e ne ya tlhalosiwa jaaka e e "tlhotlhomisang go le gonnye go tokafatsa leina le le bokoa la bangwe ba dikgosi tsa Tawana". Moremi o ne a swa mo kotsing ya koloi ka 2 Sedimonthole 1946. Mosadi wa gagwe o ne a mo tlhatlhama go nna mmusi wa morafe.
Moremi Wildlife Reserve, e mosadi wa gagwe a nnileng le seabe se segolo mo go e bopeng ga yone, e reeletswe ka ene.
Motsana wa Pitseng, Botswana
Pitseng ke motsana yo o mo  Botswana. O ikaegile fa gare ga toropo ya Jwaneng le Moshupa mo kgaolong ya borwa. Plo ya batho ba Pitseng e ne e le makgolo a boferabobedi le masome a matlhano mo palo bahong ya ngwaga wa 2001. Mong wa motsana ebong(Kgosi) ke  Mmolotsinyana Mafhoko.
Makhanselara o kopa go reresiwa
Makhanselara a kgaolo ya borwa a kopile puso go emisa go dira diphetogo tse di dirwang kwa polaseng ya Banyana ka gore ga e a ba rerisa.Ba ne ba ntsha dingongorego tseo kwa phuthegong ya khansele, e e neng e biditswe ke mothusa tona ya temothuo, Rre Oreeditse Molebatsi ka Mosupologo.Makhanselara a ne a supa gore a swabisitswe ke dipapatso tse di ntshitsweng mo bosheng tsa go hirisa lefatshe la selekanyo sa diakere di le lesome mo polaseng eo ba sa rerisa bagolwane ba kgaolo jaaka kgosikgolo le one makhanselara.
Ba ne ba supa gore bontlha bongwe jwa polase eo, jwa sekidi sa diekere di le 22 0000, bo mo kgaolong ya ga Ngwaketse, ka jalo ba bona go tshwanetse gore go rerisiwe kgosikgolo ka lefatshe la bone.Mokhanselara wa ntlha go akgela e ne e le Kenalemongwe Mopipi wa Ranaka, a supa gore jaaka lephata la ditsha le la kaboditsha la ga Ngwaketse le bapaditse ditsha tseo mo dipampiring ka go farologana, go supa gore ga go na puso ya batho ka batho. Mokhanselara Abram Dibeela wa Pitseng le ene o ne a tlatsa mafoko a ga mokhanselara Mopipi ka gore ga a itumedisiwe ke se se dirilweng.
Ba ntsha mafatlha a bone
Mokhanselara Lentswe Mosanako wa Moshupa East, ene o ne a ngongorega ka gore kgaolo ya borwa e boleletswe gore ga e sa tlhole e na le lefatshe le le ka dirisediwang dipolase, o makatswa ke gore puso e bo e tsere tshwetso e. O ne a supa gore ka ntlha ya tlhaelo ya lefatshe, balemibarui ba kgaolo ya gagwe ba paletswe ke go dirisa mananeo mangwe a puso a a ka ba solegelang molemo. O ne a solofetse gore ba tlaa bona sengwe mo polaseng ya Banyana, gore ba tle ba akole mananeo jaaka Batswana ba bangwe.E rile fa a ntsha la gagwe, modulasetilo wa khansele ya borwa, Rre Leach Tlhomelang, a re “go mo pontsheng” gore therisano ga e a dirwa jaaka makhanselara a bolela.O ne a supa gore dingongorego tsa makhanselara a di ntshang di supa gore batlhophi ba bone ga ba a itumela mme a kopa gore go emisiwe mogopolo wa go bapatsa go hirisa lefatshe leo.
Le fa go ntse jalo, mothusa tona o ne a supa gore dikakgelo tsa makhanselara di supa gore di ka tswa di tsamaile bogole golo gongwe. O ne a bolela gore o tlaa isa dingongorego tsa bone kwa bagolwaneng gore ba sekaseke kgang e.Rre Molebatse, yo e leng mopalamente wa Tswapong borwa, o ne tlhalosetsa makhanselara gore dipapatso tse di ntshitsweng ga se tsa go rekisa lefatshe, ke tsa go le hirisa gore balemibarui gore ba oketse thobo ka gore seemo sa yone se kwa tlase.
Dikgoge tsa kwa ntle
Moshupa Jwaneng
Sespan
Sespan (es: español) ke puo yeo setlogo sa yona e lego Spain.
Dikgoberego tsa baithuti
Dikgoberego tsa baithuti, dikgoberego tsa kholetshe, kgotsa dikgoberego tsa khampase ke dikgoberego  tse di tlhotlholeditsweng ke baithuti, ka kakaretso go tswa kholetsheng, unibesithing, kgotsa sekolng sengwe. .
Lemorago
Gantsi dikgoberego tsa baithuti ke tsa sepolotiki ka sebopego, jaaka tseo di neng di tlwaelegile kwa US le Western Europe mo metlheng ya Vietnam War, le fa dikgoberego tsa baithuti di ka diragala ka lntlha ya ditshupetso-kagiso ba gateletswe ke balaodi le mo morago ga ditiragalo tsa metshameko (hooliganism). Kwa US, dikgoberego tsa baithuti tsa mengwaga ya seseng di ne di golaganngwa le gonwa bojalwa.
Go ne go na le dikgoberego tsa baithuti tse di masisi kwa China motlheng wa 1989, fa baithuti ba simolola go ditshupetso kgatlhanong le tshiamololo ya borradipolotiki ba bone. Mmuso o ne wa kgopiswa ke ditshupetso mme wa betsa setlhogo le go bolaya bao ba neng ba le kgatlhjanong le bone.
Dikgoberego tsa baithuti di ka latela seteraike sa kakaretso, setraike sa baithuti, kgotsa distshupetso ka setshaba ka bophara.
Ka ngwaga wa 2012 le 2013, Pittsburg High School kwa  Pittsburg, California o itemogetse dikgoberego ka lantshe kgotsa fa sekolo se tswa ka letsatsi leo. Dikgoberego di ne di ipoeletsa kgafetsa-kgafetsa, mme ka dinako tse dingwe maposidisi a ne a tlhagelela fela. Le fa go le jalo go ne go se sekai sa dikgoberego morago ga ngwaga wa 2013, fa setshwantsho sa mogokgo wa sekolo a kganelela moithuti wa dingwaga di le 15 di pegwa mo mogaleng ebile ka bobako fela se tlalatlala, go akaretsa le dikakgelo/ditshwaelo tsa semorafe, tseo di tlhotseng go re mogokgo a seege baithuti ba le 12 go tswa go bao ba tshwaetseng ka setshwantsho se.
Dikao
Tse di latelang ke dingwe tsa dikao tsa dikgoberego tse ditumileng tsa baithuti:
Keitumetse Paul
Keitumetse Paul ( o tshotswetswe ka 19 Motsheganong 1973 - a boa thokafala ka 13 Phatwe 2021) e ne e le motshameki wa kgwele ya dinao wa kwa Botswana yo o neng a tshameka jaaka motshameki yo o fa gare ga motshameko. O ne a tshamekela setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana magareng ga 1995 le 2002. O ne a katisa setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa bana ba dingwaga tse di ka fa tlase ga 20 magareng ga 2015 le 2020.
Ka 13 Phatwe 2021, o ne a tlhokafala ka ntlha ya mathata a a amanang le COVID-19.
Dikarolo tse di kwa ntle
Karolo:Ba ba tshelang
Itseng Kgomotso
Itseng Kgomotso ke kgosigadi ya mmabontle yo o neng a emela Botswana mo Miss World 2008 kwa Afrika Borwa. O ne a ithutela dikirii ya botaki kwa Yunibesithing ya Botswana. Ka kgwedi ya Ngwanatsele 2010 e ne e le kgosigadi ya bobedi mo kgaisanong ya bontle ya Miss Universe Botswana. Ka Ngwanatsele 2010 o ne a fenya mo kgaisanong ya Toyota Kickoff Soccerbabes model search, a nna Motswana wan ntlha go fenya kgaisano.
Ditshupiso
<references group="" responsive="1">
Karolo:Ba ba tshelang
Lepokole
Lepokole ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o bonwa gaufi le molelwane wa Zimbabwe, go na le sekolo se se botlana. Batho ba ne ba le makgolo a matlhano le metso e metlhano (505) go ya ka palo batho ya 2001.
Kareng
Kareng ke motse yo o mo kgaolong ya Bokone-Bophirima (North-West District) mo Botswana. Motse o o gaufi le makgobokgobo a Okavango (Okavango Delta), o na le sekolo se se botlana. O ne o na le batho ba le makgolo a matlhano le masome a borobabongwe le metso e robabongwe (599) ka palo batho ya 2001.
Setlhopha sa setshaba sa kgwele ya dinao sa Botswana
Setlhopa sa setshaba sa kgwele ya dinao sa Botswana se tlhamelwe ka ngwaga wa 1970 go emela Botswana mo kgweleng ya dinao, se laolwa ke Botswana Football Association (BfA). Se ne se kgonne go fitlhelela kwa kgaisanong ya African Cup of Nation ka ngwaga wa 2012.
Kolonkwane
Kolonkwaneng ke motse mo kgaolong ya Kgalagadi mo Botswana, o bapile le molelwane wa Aforika Borwa. Motse o o na le sekolo se se botlana, o ne o na le batho ba ba makgolo a matlhano le masome a boferabongwe le boferabongwe ka palo batho ya ngwaga wa 2011.
Metswedi
Karolo:Metsana mo Botswana Karolo:Kgaolo ya Kgalagadi
Leshibitse
Leshibitse ke motse yo o mo kgaolong ya Kgatleng (Kgatleng District) mo Botswana. Motse yo o ikagile sekgele se le dikilometara di le masome a robabobedi le metso e le metlhano (85 km) mo bokone jwa Mochudi. Go na le sekolo se sebotlana. Batho ba ne ba le makgolo a mane le metso e le supa go ya ka palo batho ya 2001.
Lebala la metshameko la molepolole
Lebala la metshameko la Molepolole ke lebala le le dirisediwang metshameko ka go farologana kwa Molepolole, mo Botswana. Le na le fa go tabogelwang teng ga mmogo le fa go tshamekelwang teng gape le itsege thata ka go tshwarela metshameko ya kgwele ya dinao go tswa kwa lekalaneng la tsa metshameko ya kgwele ya dinao ya setshaba. Fa go tshamekelwang teng ke ga maitirelo gape go ne go tshwanetse go baakangwa ka ngwaga wa 2008 ka kopa go tswa kwa FIFA. Ka ngwaga wa 2010 le ne la thapiwa e le lengwe la mabala a go tshwarela metshameko ya COSAFA Under-20 challenge
Dikgobe
Dikgobe ke sejo sa Aforika Borwa se se jewang kwa Botswana, Aforika Borwa le Lesotho. Leina la sejo le ka ranolwa jaana "Samp and Beans" ka Sekgowa.
Dinawa di tshelwa le metswako e e rileng jaaka mabele le sampo (mmidi o o dirwang) go fitlha di nna boleta. Nngwe ya mefuta e e dirisediwang go apaya dijo ke sorghum le cowpeas. Mo godimo ga moo, Bambara groundnut le yone e dirisetswa go dira dijo tseno. Mo dijong tsa batho ba Pedi, go na le mefuta mengwe ya dijo fa go apewa dijo ka dijo tse di tswakantsweng tsa mabele tse di jaaka dinawa tsa njugo, dinawa tsa kaffir le dinawa tsa mung. Dijo tseno di jewa mo ditiragalong dingwe kwa Botswana jaaka diphitlho. Dikgobe e na le diporoteine di le mmalwa ka gonne ke motswako wa mmidi le dinawa.
Metswedi
Karolo:Kapei mo Botswana
Boitumelo Mafoko
Boitumelo Mafoko (o tshotswe ka 11 Tlhakole 1982) ke motshameki wa pele wa kgwele ya dinao wa Botswana.
Tiro ya gagwe
Mafoko o tshamekile kgwele ya dinao le ditlhopha tse di farloganeng. O simolotse tiro ya gagwe ya kgwele ya dinao ka ngwaga wa 2005 kwa setlhopheng sa Township Rollers. E rile ka ngwaga wa 2009 ka kgwedi ya Phukwi a ya tshamekela setlhopha sa Santos F.C se se gaisanang mo South African Premier Soccer League. Ka ngwaga wa 2012 Boitumelo Mafoko o ne a boela Botswana go thsamekela setlhopha sa BDF XI kwa a duleng teng ka ngwaga wa 2014 a ya Jwaneng go tshamekela Jwaneng Galaxy FC. Mafoko o tlogetse kgwele ya dinao ka mabaka a bogodi ka ngwaga wa 2018.
Dikarolo tse di kwa ntle
Karolo:Batshameki ba setlhopa sa Township Rollers Karolo:Batshameki ba kgwele ya dinao ba Botswana Karolo:Batho ba ba mo botshelong Karolo:Batho ba ba tshotsweng ka ngwaga wa 1982 Karolo:Batshameka gare ba Botswana
Boipelo jwa Boipuso jwa lefatshe la Botswana
Boipelo jwa Boipuso jwa lefatshe la Botswana (BIP)  e ne e le boipelo wa sepolotiki  mo Botswana jo bo saleng bo simolotse ka ngwaga wa 1964 go ya go fitlha ka ngwaga wa 1994.
BIP e simolotswe ka 1964 ke batho ba e kileng ya bo e le maloko a Botswana People's Party (BPP) mme gape bo eteletswe pele ke Motsamai Mpho.
Mo nakong ya fa e santse e le teng ,BIP e ne e diragatsa ditiro tsa diphuthego tsa kganetso. Phuthego e e tseneletse ditlhopho tse di botlhano tsa dingwaga tsa (1969, 1974, 1979, 1984, le 1989), mme ya kgona go nna le boemed kwa  khudutlhamageng  fela ga bedimo ngwageng wa (1969 le 1974), e ntse e fenya ditlilo tse pedi fela.
Kangwaga wa 1994, BIP e ne ya kopana le Botswana Freedom Party (BFP) go aga Independence Freedom Party (IFP) ka botsamaisi jwa Motsamai Mpho. Phuthego ya IFP ya fenya boraro mo lekgolong mo ditlhophong tsa Phalane a tlhola lesome le botlhano ngwaga wa 1994 mme ba seka ba kgona go bona boemedi kwa khudutlhamageng. Moragonyana,fa IFP e itlama go tswa.
Batswana ba ipaakanyetsa go keteka boipuso
Modulasetilo wa komiti ya ditlhabololo tsa motse wa Mahalapye mmaetsho Baareng Raphane, a re puso e abetse banni ba motse oo P53,890 e le madi a a tlaa dirisiwang go keteka boipuso jwa lefatshe leno jwa dingwaga di le masome a mane le botlhano.O boleletse motswedi wa dikgang wa BOPA mo potsolotsong, gore madi ao a tlaa kgaoganngwa ka dikgotlana di le masome a mabedi le bone tsa motse wa Mahalapye, mme a re o ka leboga go menagane fa morafe o ka nna le seabe mo tirong ya letsatsi leo ka jaana e le letsatsi le Batswana ba tshwanetseng go ipelafatsa ka lone.A re Batswana ba tshwanetse go tsaya letsatsi leo ka matsetseleko ka e le letsatsi le lefatshe la Botswana le boneng kgololesego ka lone mo mmusong wa ga Mmamosadinyana. Mme Raphane o kopile baeteledipele ba morafe jaaka dikgosi, magosana, makhanselara le badirelapuso go nna le seabe mo paakanyetsong boipuso. Mme Raphane a re e re ka motse wa Mahalapye o agetswe ke merafe e tshwana le Baherero, Baxhosa, Bangwato, Batswapong, Bakgalagadi, Basarwa, Bakalaka le Batalaote o ka nametsega pelo fa morafe mongwe le mongwe o ka apara kapari ya segabone le go supa ditso le dingwao tsa bone ka letsatsi leo go itumelela boipuso, jo lefatshe leno le bo boneng ka ngwaga wa 1966.
A re e re ntswa malatsi a boipuso a setse a atametse, o tshwenngwa ke gore batho bangwe ba ba tlhophilweng mo komiting ya boipuso ga ba tsene diphuthego tsa komiti ka tlhamalalo, mme a re seo ke sone se se kgoreletsang morafe go ya kwa kgotleng ka bontsi ka letsatsi la boipuso.Mme Raphane a re e re ntswa ba dumelane gore kgotlana nngwe le nngwe e ntshetse meletlo ya letsatsi la boipuso P100.00, o swabisiwa ke gore le gompieno dikgotlana tseo ga di ise di kgone go ntsha madi ao le mororo go setse malatsi a le lesome le botlhano gore go ketikiwe boipuso.E tlaa re kgwedi eno e le masome a mabedi le bone go tshwarwe dikgaisano tsa mmabontle kwa holong ya setshaba le e leng lone le tlaa nnang khumagadi ya letsatsi leo.
Dikgoge tsa kwa ntle
Botswana
Seretse Khama
Sir Seretse Khama (July 1, 1921 – July 13, 1980) ke ene tautona wa ntlha wa lefatshe la Botswana. O gakologelwa lefatshe ka bophara ka go tlisa kgotso le thokgamo mo Botswana.
Botshelo go tswa bonnyeng le Thutego
O ne a tsena dikolo tse dikgolwane kwa Aforika Borwa, mme morago a ya go tsena kwa Fort Hare University College, gone kwa Aforika Borwa. O ne a dira ngwaga o le mongwe kwa Balliol College, Oxford, kwa ga Mmamosadinyana, mme morago a ithutela tsa molao kwa Inner Temple kwa Lontone.
Nyalo le go lelekwa
Ka Seetebosigo sa ngwaga wa 1947, Rre Seretse Khama o ne a kopana le Mme Ruth Williams, mme wa lekgoa mo Lontone. Morago ga ngwaga ba ne ba nyalana. Lenyalo le la motho yo montsho le yo mosweu, le ne la seka la amogelwa ke Puso ya Tlhaolele(Aparateiti) kwa Aferika Borwa ga mmogo le bagolwane ba Ga MmaNgwato. E ne yare Tshekedi a utlwa, a batla gore Rre Seretse a busediwe kwa gae mme ebile nyalo eo e fedisiwe. Go boeng ga gagwe, Rre Seretse o ne a buisa diphuthego, mme morago a tlogelwa go nna Kgosi. Setšhaba le sone sa simolola go amogela Mme Ruth Williams Khama, mohumagadi wa gagwe. Rre Tshekedi ene o ne a tlogela Bechuanaland Protectorate, ka a ne a sa dumalane, mme Rre Seretse a boela Lontone go feleletsa dithuto tsa gagwe.
Mafatshe a sele one a ne a sa itumelela lenyalo le, bogolo jang la Aferika Borwa le le neng le tlhaola batho ka letso la mmala. Mme ka Bechuanaland Protectorate e ne ele ka fa tlase ga puso ya ga MmaMosadinyana, goromente wa Aferika Borwa a laolela wa ga MmaMosadinyana gore Rre Seretse a ntshiwe mo bogosing. Ka MmaMosadinyana a ne a latlhegetswe ke madi mo ntweng ya mafatshe-fatshe ya bobedi, o ne sa batle go latlhegelwa ke gauta go tsweng Aferika Borwa. Ka jalo Seretse o ne a kojwa mo Bechuanaland Protectorate.
Matsatsi a gagwe a bofelo (Seretse)
Seretse Khama o tlhokafetse ka kgwedi ya Phukwi 1980 a le dingwga dile masome a matlhano le robongwe.Go thlokafaleng gagwe go ne ga dira gore Batswana ipotse dipotso ka bane ba itse fa go sena ope motho o a neng a nale botsipajwa go busa.Khama o boloketswe kwa go bolokelwang balelwapa la ga Khama kwa lentsweng kwa motsing wa Serowe.Ngwana wa gagwe ebong Ian Khama o ne a mo sela morago ka ditro ka go tsena mo pusong fa a a ne a thlophiwa go nna tautona wa lefatshe la Botswana ka ngwaga wa 2008.
Archibald Mogwe
Archibald Mooketsa Mogwe (29 August 1921 - 25 February 2021) e ne e le radipolotiki le motlhankedi wa boditšhabatšhaba kwa Botswana.
Tiro ya gagwe
Leloko la palamente go tswa kwa Kanye, Mogwe o ne a direla jaaka Tona ya Mafatshe a Sele go tloga ka 1974 go fitlha ka ngwaga wa 1984, le jaaka Tona wa Dithoto tsa Ditswammung le Merero ya Metsi go tloga ka 1985 go fitlha ka 1994, pele ga a direla jaaka Moemedi wa Botswana kwa United States. O ne a tlhomiwa go nna mo maemong a bofelo ka 13 November 1995 mme a neela ditlankana tsa gagwe ka 6 February 1996. Mogwe gape o nnile le seabe se se botlhokwa jaaka motsamaisi mo dipuisanong tsa Inter-Congolese. Fa a sa le monnye, o ne a dira letshwao la gagwe jaaka Mokwaledi wa Ntlha wa sennelaruri wa Ofisi ya Moporesidente Sir Seretse Khama.
O ne a na le bana ba le bararo le mosadi wa gagwe wa ntlha Lena Mosele Senakhomo (d. 1992) o ne a na le bana ba le mararo, morwadie, Maleta Luna-Rosa Mogwe (d. 1954) - yo o neng a nyetswe ke morwa Rev. Albert Alfred Frank Lock, Mookamedi wa bobedi [le yo o neng a direla lobaka lo loleele] wa Kokoano ya setšhaba kwa Botswana le morongwa wa LMS); morwa, Hugh Lehlohonolo Moabi Mogwe (o tshotswe ka 1956 mme a tlhokafala ka 2012); le morwadie Alice Mogwe (yo o tshotsweng ka 1961). Go tloga ka 1997 go fitlha a tlhokafala ka 2020, Mogwe o ne a nyetse porofesa wa ntlha wa mosadi wa Botswana ebong Serara Selelo-Mogwe. Mogwe o na le ditlogolwana di le thataro, setlogolo se le sengwe le dikokomane di le pedi.
Ditshupiso
Karolo:Baemedi ba Botswana kwa lefatsheng la United States Karolo:Dintsho tsa ngwaga wa 2021 Karolo:Matsalo a 1921 Karolo:Mapalamente a Botswana
Ntlo ya peeletso ya lefatshe la Botswana
Botswana National Archives and Records Services ke lekalana la puso le le simolodisitsweng ka molao motheo wa National Archives Act of 1978, yo o simolodisitsweng ka ngwaga wa 2007. Maitlamo a lephata le ke go beeletso kitso le go e tshwara ka mantlhotlho; le gone go baya sentle kitso ya lefatshe la Botswana.
Kitso ka kakaretso
Lefelo le le beeletsa tsotlhe dikitso tse di tlhokang tshomarelo e e rileng gore dikokomane tse di tla tlang di kgone go anywa botsipa le gone go tlhaloganya ka tse di neg di diragala bogologolo.Ntlo ya peeletso e tshwana fela le lefelo le le tshegetsang difikantswe tsa lefatshe la Botswana,pharologanyo fela ke gore le lengwe le tshegetsa difikantswe fa le lengwe le tshegetsa kitso le ditlhoto tse di faphegileng.Bontsi jwa bajanala le bone bana ba sekolo tota ba rata go etela Ntlo ya peeletso ka e ba fa se ba se tlhokang,le gone go itse ka ka lefatshe la Botswana
Tlhaloso ka ditirelo
Molao motheo wa National Archiveso tlhalosa gore tsotlhe dikitso tse di fetlang dingwaga tse di masome a mabedi di letlelelwa go bonwa ke setshaba. Kitso e e beeleditsweng e botlhokwa ebile e ngwe ke ya lefatshe la Botswana. Go nale e e botlhokwa le go fetla e e buang ka boswa jwa lefatshe la Botswana,ebile go setse malebelanyana fela a le sekae. Ka jalo setshaba fa se etletse kwa diofising ba gakololwa go tshwara dithotho tse di beeleditsweng ka tshomarelo go itsa gore di seka tsa senyegela pele.Go bona kitso e yotlhe go nale motlhale yo o dirisiwang ke setshaba fa ba batla go tla go bona. Fa motho a batla go etlela lefelo le,o tshwanetse go tlatsa pampiri e a e fiwang. Go bona dithoto le kitso mo lefelong le ga go kganelwe ebile ke mahala.
Dikgoge tsa kwa ntle
Botswana
David Woodard
David Woodard (o tshotswe ka di 6 Moranang 1964, Santa Barbara, California) ke moeteledipele wa mmino wa ochetstra otswang Amerika le mokwadi wa tsa morago-rago (jaano), gape ke ngwana wa malapa a maemo a sa malapa a bokolone ko Amerika.
Dikgoge tsa kwa ntle
Karolo:Mmino
Sekolo sa Botswana-Harvard AIDS
Sekolo sa Botswana-Harvard AIDS  ke sa ditshekatsheko le ikatliso ka dithuto tsa bolwetse jwa HIV/AIDS. Se ikgolagantse le puso ya lefatshe la Botswana gape le Harvard AIDS Initiative. Maitlamo a sone ke go tsweledisa dipatlisiso ka bolwetse jwa HIV/AIDS. Se simolodisitswe ka ngwaga wa 1996.
Tlhaloso ya mogare wa AIDS
AIDS ke seemo sa bofelo sa go tsenwa ke mogare. Fa masole a a sireletsang mmele (CD4) a wela tlasetlase, bokgoni jwa motho go lwantsha mogare bo a fela. Godimo ga se, go na le malwetse mangwe a a tsenang batho ba ba nang le mogare wa HIV fa mmele o palelwa ke go itwela jaana- malwetse a a bidiwa a AIDS. Se ke seemo se se tsisiwang ke mogare wa HIV.
AIDS e metse Acquired Immuno-deficiency Syndrome
Acquired – e raya gore bolwetse ga o tsholwe ka jone mme bo nna teng fela motho a sena go tsholwa a amane le mogare o o bo bakang-HIV
Immunodeficiency – se se raya gore bolwetse jo bo tsena ka go koafatsa masole a mmele. Mogare wa HIV o koafatsa boiphemelo jwa mmele mme motho a lwale AIDS.
Batho ba ba nang le mogare mo Botswana
Ba sekolo sa Botswana-Harvard AIDS ba re dipalo tsa sechaba tsa kanamo ya mogare ke seelo sa lesome le bosupa mo lekgolong go ya ka tshekatsheko e e dirilweng ke ba kanamo ya mogare wa HIV (BAIS II, 2004), ya batho ba dingwaga tse di lesome le boferabobedi, le go feta. Mo go bomme ba ba imileng, palo e e ne e le 33.4% ka ngwaga wa 2007, go ya ka ba Sentinel Surveillance. Go akanyediwa gore batho ba ka nna 330,000 bane ba tshela ka mogare wa HIV, ka ngwaga wa 2007, mme ga tlhokafala batho ba ka nna 8,185 ( 7,397 e le bagolo, bana ba le 788), ngwaga one oo. Palo yotlhe ya batho ba baneng ba tsaya diritibatsi tsa mogare gone ngwaga wa 2007 ke; 100,784 ( 94,533 e le bagolo, fa bana bone e ne e le 6,251).
Ba sekolo sa Botswana-Harvard AIDS ba tlhalosa ka nako ya gore mogare wa HIV o bake AIDS ke leng
Mo bo gompienong nako e e sobokilweng, go tloga fela ya motho a tsenwa ke mogare, go fitlha ka ya go itshupa ga dikai tse di gogelang kwa go lemogiweng ga bolwetsi jwa AIDS, ke dingwaga tse di robangbobedi, go ya kwa go tse di lesome le bongwe. Nako e, e farologana fela thata go ya ka batho, mme e laolwa ke mabaka a mantsi, go akarediwa seemo sa botsogo jwa motho le boitsholo. Mo bogompienong, go na le diritibatsi tse di fokoditseng bogale jo mogare wa HIV o koafatsang seemo sa mmele sa itshireletdo ka jone. Go na le kalafi e nngwe e e ka thibelang, kana ya alafa mangwe a malwetsi a a amanang le bolwetsi jwa AIDS. Fa go itebagantswe le malwetsi a mangwe, go a lemosega go le gale, go a bo go na le sebaka se se ntsi sa gore a thibelwe a bo a alafiwe.
Seemo sa loapi sa Aferika
thumb|Mafelo a tlelaemete ya Afrika, a a bontshang pharologano ya ikholoji fa gare ga Sekaka sa Sahara (se sehibidu), tlelaemate e e mogote ya Sahel (se se namune) le tlelaemelo ya boboatsatsi ya Afrika Bogare le Bophirima (botala jwa loapi). Aforika Borwa e na le phetogo go ya go tlelaemete ya boboatsatsi le ya tlelaememete ya magareng (botala le serolwana), le dikgaolo tse dingwe tsa sekaka kgotsa tse di omeletseng, tse di fa gare ga Namibia, Botswana le Aferika Borwa. Seêmô sa loapi sa Aforika se mefuta ê e farologaneng ya seêmo sa loapi ê e tshwanang le seêmô sa loapi sa ekhweitha, seemô sa loapi sa boboatsatsi e e bongola le sê se omileng, seêmô sa loapi sa dipula tsa boboatsatsi, seêmô sê se ômêlêtseng (e e ômêlêtseng le e ômêlêtseng), tlelaemeleme ya sekaka se se bongola sa boboatsatsi le tlelae ya dithaba tsa boboatsatsatsi. Maêmo a bosa a a tsiditsana ga a tlwaelega go ralala kontinentê ntle le kwa mafelông a a kwa godimo thata le go bapa le melelwane. Tota e bile, tlelaemete ya Afrika e fetofetoga thata go ya ka palo ya pula go na le dithemperetšha, tsê di nnang di le kwa godimo. Dikaka tsa Aforika ke dikarolo tsê di nang le letsatsi le tse di omileng thata mo kontinenteng, ka ntlha ya go nna teng ga dithaba tsa boboatsatsi tse di nang da moya o o kwa tlase, o o mogote, o o omileng. Afrika e na le direkoto tse dintsi tse di amanang le mogote: kontinente e na le kgaolô e e mogote go di gaisa tsotlhe ngwaga otlhe, mafelo a a nang le tlelaemete e e mogota go di gaisa tsa selemô, nakô e e kwa godimo ya letsatsi, le tse dingwe.
Dithemperetšha
left|thumb|Palogare ya kgwedi le kgwedi le themperetšha e e kwa tlase ya kwa ntle le ya mo teng ga ntlo go ralala Afrika Mo lefatsheng lotlhe, go gotela ga lefatshe gaufi le ekhweitha go dira gore go nne le go tlhatlogela kwa godimo thata le go tsamaisiwa ga metsi go bapa le kgogometso ya dipula tsa pula kgotsa Intertropical Convergence Zone. Go farologana ga kgogometso e e gaufi le ekhweitha go dira gore moya o tlhatlogele kwa godimo le go tswa mo ekhweitha kwa godimo. Fa e ntse e ya kwa Mid-Latitudes, mowa o a tsidifala le go nwela, se se dirang gore o wele kwa tlase gaufi le 30th parallel of both hemispheres. Tsamaiso eno e itsege jaaka sele ya Hadley mme e dira gore go nne le mokgokolosa wa boboatsatsi. Bontsi jwa dikaka tsa lefatshe di bakiwa ke mafelo a a nang le kgatelelo e e kwa godimo ya tlelaemete, go akaretsa le Sekaka sa Sahara.
themperetšha e mogote thata mo dikgaolong tsa Sahara tsa Algeria le Mali, mme e tsididi thata kwa borwa le kwa bogodimong jwa lefatshe mo dikarolong tsa botlhaba le bokonebophirima jwa kontinente. Themperetšha e e bothitho go gaisa mo lefatsheng e kwa Dallol, Ethiopia, e e nang le themperetšha ya 33.9 °C (93.0 °F) ngwaga otlhe. Themperetšha e e kwa godimo go gaisa e e neng ya begiwa mo Afrika, e gape e neng e le rekoto ya lefatshe, e ne e le 57.8 °C (136.0 °F) kwa 'Aziziya, Libya, ka 13 Lwetse 1922. Moragonyana go ne ga lemogiwa gore seno ga se boammaaruri, ka gonne thermometer e ne e sa bala sentle. Lefelo le le mogote thata mo lefatsheng ke Death Valley, kwa California. Themperetšha e e bonalang, e e amanang le themperetšha le bongola, go bapa le lotshitshi lwa Lewatle le Lehibidu kwa Eritrea le lotshitshi lwa Kgogometso ya Aden kwa Somalia e fa gare ga 57 °C (135 °F) le 63 °C (145 °F) mo diureng tsa thapama. Themperetšha e e kwa tlase e e neng ya lekanngwa mo Afrika e ne e le -24 °C (-11 °F) kwa Ifrane, Morocco, ka 11 Tlhakole 1935. Le fa go ntse jalo, karolo e kgolo ya Afrika e na le mogote o o feteletseng mo e ka nnang ngwaga otlhe, segolobogolo kwa dikakeng, kwa dikarolong tse e seng tsa sekaka, kwa dithabeng tse di se nang metsi le kwa dithabeng tse di dithaba. Go ka twe dikaka tsa Afrika ke mafelo a a mogote thata mo lefatsheng, segolobogolo Sahara le Danakil, tse di kwa karolong e e kwa bokone jwa Afrika.
Tlhatlogo ya metsi
thumb|249x249px|Mmêpê wa kgamogo ya lefatshe Dikarolo tse dikgolo tsa Aforika Bokone le Aforika Borwa gammogo le Horn ya Aforika yotlhe di na le tlelaemete e e mogote ya sekaka, kgotsa tlelaemelo e e mogota e e omeletseng mo mafelong a a bongola. Sekaka sa Sahara kwa Bokone jwa Aforika ke sekaka se se mogote go gaisa mo lefatsheng mme ke nngwe ya mafelo a a mogote, a a omileng le a a nang le letsatsi mo Lefatsheng. Kwa borwa jwa Sahara go na le sekaka se se tshesane se se bidiwang Sahel, fa mafelo a a kwa borwa jwa Afrika a na le dipoa tsa savanna, mme karolo ya bogare e na le dikgaolo tsa dikgwa tse di kitlaneng (dikgwa tsa pula). Kgaolo ya ekhweitha e e gaufi le Intertropical Convergence Zone ke karolo e e bongola thata ya kontinente. Ngwaga le ngwaga, pula e e kgabaganyang kontinente e ya kwa bokone go ya kwa Afrika e e kwa borwa jwa Sahara ka Phatwe, mme e bo e boela kwa borwa go ya kwa borwa-bogare jwa Afrika ka Mopitlwe. Mafelo a a nang le tlelaemete ya sekgwa mo Afrika e e kwa borwa jwa Sahara, jaaka Ghana, Burkina Faso, Darfur, Eritrea, Ethiopia, le Botswana a na le paka e e tlhomologileng ya dipula. El Nino e felela ka maemo a a omileng go feta a a tlwaelegileng mo Afrika Borwa go tloga ka Sedimonthole go fitlha ka Phatwe, le maemo a a bongola go feta a tlwaelegang mo Afrika Botlhaba ya ekhweitha mo nakong e e tshwanang.
Kapoko le dikgapetla tsa aese
right|thumb|Kapoko mo Dithabeng tsa Atlas kwa Morocco Kapoko e diragala mo e ka nnang ngwaga le ngwaga mo dithabeng dingwe tsa Aforika Borwa, go akaretsa tsa Cedarberg le go dikologa Ceres kwa South-Western Cape, le kwa Drakensberg kwa Natal le Lesotho. Tiffendell Resort, kwa Drakensberg, ke yone fela lefelo la kgwebo la go relela mo kapokong mo Aforika Borwa, mme e na le "bokgoni jo bo gatetseng pele jwa go dira kapoko" jo bo letlelelang go relela ka dikgwedi di le tharo tsa ngwaga. Mountain Club of South Africa (MCSA) le Mountain and Ski Club (MSC) tsa Yunibesithi ya Cape Town ka bobedi di na le matlwana a go relela mo dithabeng tsa Hex River. Go relela mo kapokong go akaretsa go relela mo aeseng kwa Cape ke selo se se sa itumediseng, go ya ka nako ya go wa ga kapoko, le gore a go na le kapoko e e lekaneng go khurumetsa matlapa.
Botlogile tshireletso
Tiro
Mme Tshirletso o na le setlanakana sa dithuto tsa polotiki sa ko Tashkent University ko Russia, e gompieno e leng Uzbekistan.
Thato Siska
Thato Siska (o tshotswe ka Phatwe a le malatsi a le mabedi ka ngwaga wa 1979) mo toropo kgolo ya bobedi mo Botswana, Francistown. Thato Siska ke motshameki wa pele wa kgwele ya dinao yo o tshamekileng e le motlhasedi (striker). O tshamikile mo setlhopheng sa kgwele ya dinao sa sechaba sa lefatshe la Botswana mo dingwageng tse di magareng ga 2003 le 2007.
Dipadi tse dingwe
National Football Teams, Thato Siska
Mosetse
Mosetse ke motse o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motsana o o iphaphathile fa thoko ga tsela e e tswang Francistown e fetela  Nata. Mo palo batho ya ngwaga wa 2001 dipalo tsa batho di ne di le lekgolokgolo,makgolo a borataro,masome a borataro le motso. Mosetse o ikaegile fa lotshitshing la noka ya Mosetse,e e kgwelang kwa Sua Pan,e eleng bontlha bongwe jwa Makgadigadi Pan. -
Kgosi ya ntlha e ne e le Rre mongwe a bidiwa Nfila, yo tlileng mo motsaneng e le molemisi. mme kgosi ya gompieno ke Kebailele Polokakgolo. palo ya batho e solofelwa go bo e oketsegile ka ntateng ya ponagalo gape le go bulwa ga moepo wa Kopore mo motsaneng. ka seo, motse yo o ntseng o sa tlhabololwa, o tla simolola go tlelwa ke ditlhabololo jaaka sekolo sa bobedi se se potana le kokelwana.
Banni ba Mosetse motsana o o nale batho ba letso la Sekalaka gape le Basarwa. Mmusi ike mongwe wa banni ba mosetse yo o tsenang kwa Mmadikolo wa  Botswana.Batho ka bontsi ba ikaegile ka temo thuo go itshetsa ka dijoba bangwe ba akaretsa ba lelwapa la bo Kehitile ba ba tlileng ba tswa kwa motseng wa  Tutume ba eteletswe pele ke Kehitile Madubeko. Lesley Tibabo kehitile ke mongwe wa baalogani ba kwa motsaneng wa Mosetse.
Khansele potlana e rutuntsha komiti
Khansele potlana ya Tutume e ne e tshwere thuto-puisano ya dikomiti tsa ditlhabololo tsa metse kwa Marapong bosheng. Thuto-puisano e e ne e tsaya malatsi a le mabedi, maikaelelo e le go tlhatlhelela maloko a dikomoti tsa ditlhabololo tsa metse, a a tlhophilweng bosheng ka kitso yotlhe e e tlhokegang go bereka ka ditlhabololo tsa metse ya bone. Metsana e e neng e tseneletse thuto-puisano e ke Lepashe, Kutlamogoreng, Marobela, Semitwe, Matsitama le Mosetse. Motse mongwe le mongwe o ne o na le maloko a komiti ya ditlhabololo a le matlhano mme ba tladitswe ke kgosi ya motse le mokhanselara wa bone.Barutuntshi e ne e le bo mmaboipelego, bagolwane ba tsa ditlhabololo tsa metse, bakwaledi bagolo ba khansele ya Tutume gammogo le badupi ba dibuka tsa madi. Fa bokopano jo bo dirwa mo Marapong jaana, bo ne bo sa tswa go tshwarwa ga kwa dikgaolong tsa boGweta le Maitengwe mo dibekeng tse di fetileng.
Maikaelelo le maikemisetso a bokopano jo ya bo e le go rutuntsha maloko a masha a, le go ba fa dithuto tse di tlaa ba thusang go tsamaisa ditlhabololo le go tokafatsa matshelo mo metseng ya bone. E rile a buisa bontsi jo bo tsileng, mothusa mokwaledi mogolo wa khansele ya Tutume Mme Kene Mololwane a tlhalosa fa thuto-puisano e e tshwaretswe go tlhabolola matshelo mo metseng ka go rutuntsha bagolwane ba motse ka ditsela tse di maleba tsa go tlhabolola metse ya bone. Mme Mololwane o tlhalositse gore mmuso wa Botswana o ikaeletse thata e bile o ikemiseditse go tlhatlhelela ba e leng baeteledipele gore ditlhabololo tsa metse di nne bofefo. Dikomiti tsa ditlhabololo tsa metse, ke tsone tse di ka tlhabololang metse. Maloko ao ka e le beng ba metse ba itse botoka metse ya bone le tseo ba di tlhokang, ga bua Mme Mololwane yo a tsweletseng ka go tlhalosa fa maloko ao a tlhokana le go rutwa go etelela le go fefosa ditlhabololo. Mme Mololwane o buile fa maloko a dikomiti tseo a tsile go rutwa ka go tsamaisa dikomiti, go ba ruta ka ditsela tsa go tlhokomela madi, go a dirisa sentle le gone go a godisa. O tlhalositse fa maikaelelo e le go lemotsha badulasetilo, bakwaledi le batshwaramadi ba dikomiti tseo tsamaiso yotlhe e e ba lebaneng.
Mongwe wa dibui tsa tlotla Rre Imi Phili, yo e leng modulasetilo wa lephata la ditlhabololo tsa metse le tsa boipelego (Community Development and Social Services), gape e le mokhanselara wa Tutume, o buile fa bontsi jwa dikomiti tsa ditlhabololo di tlhaelelwa ke kitso e e maleba. Dikomiti tse dingwe di retelelwa ke go tlhabolola metse ka gobo maloko a se na boitseanape jwa go tlhabolola, go tshwara madi le gone go dirisana sentle le banni ka maikaelelo a mangwe a go tokafatsa matshelo a setho, ga bua Rre Phili.Rre Phili o kopile jalo maloko a dikomiti tseo go nna ba tsaya dithuto tsa go nna jalo ka tlhoafalo ka e le maiteko a mmuso go tokafatsa bodiredi, le go tsisa maduo mo setshabeng.
Dikgoge tsa kwa ntle
Mosetse Tutume Francistown
Somarelang Tikologo
Somarelang Tikologo ke mokgatlho o o kwa Gaborone, Botswana. Mokgatlho o ikaeletse go rotloetsa tshireletso ya tikologo e e tswelelang pele ka go ruta, go bontsha le go rotloetsa mekgwa e e thusang mo thulaganyong ya tikologo, tshomarelo ya didirisiwa le tsamaiso ya matlakala kwa Botswana.
Somarelang Tikologo e na le badiri ba le mmalwa le baithaopi ba ba dirang ditiro tse dintsi tsa go tlhagisa ka tikologo mo setšhabeng ngwaga le ngwaga.
Segologolo
Somarelang Tikologo e simolotswe ka 1991 ke barubagolo ba le bararo ba Mmadikolo wa Botswana, ka ntlha ya go tshwenyega ka seemo sa tikologo ya Gaborone. Barubagolo bano ba ne ba tsamaisa ditiro tsa go Somarelang Tikologo go tswa mo diofising tsa bone ngwaga o le mongwe.
Ka 1994 Somarelang Tikologo e ne ya kwadisiwa semmuso jaaka Mokgatlho. Kopano ya Ntlha ya Ngwaga le Ngwaga e ne ya tshwarwa ka Mopitlwe 1995, e mo go yone Komiti ya Ntlha e neng ya tlhophiwa le go atlholwa ga dituelo tsa maloko.
Gompieno, Somarelang Tikologo e na le maloko a a fetang 500, maloko a koporase a le 50 le maloko a Mafaratlhatlha a le 22 a a tshegetsang mafaratlhatlha a yone kwa Botswana.
Go Laola Matlakala
Lefatshe la Botswana ga le ise le tlhome molao o o laolang go kgobokanya didirisiwa tse di ka dirisiwang gape. Ka jalo, selekanyo sa matlakala se kwa godimo thata. Somarelang Tikologo e rotloetsa tsamaiso ya go tsamaisa matlakala e e tumileng lefatshe ka bophara ya go fokotsa matakala, go a dirisa gape, go dirisa sesha ka one, ka maikaelelo a go fitlhelela go latlha matlakala a a babalesegileng le a a siameng ka go tlhoma mogopolo mo go a diriseng sesha. Mokgwa ono wa go laola matlakala o ikaeletse go boloka le go sireletsa metswedi ya tlholego e e lekanyeditsweng le e e bokoa, go boloka tikologo e e itekanetseng le e e phepa, le tikologo e e siametseng tlhabololo e e tswelelang pele.
Somarelang Tikologo e nale lefelo le koo mongwe le mongwe kwa Gaborone a ka latlhelang didirisiwa tse di ka dirisiwang gape. Fa di setse di rulagantswe, dipolasetiki le galase di isiwa ka dilori go ya kwa mafelong a go dira dilo sesha kwa Aforika Borwa mme dipampiri tsotlhe di isiwa kwa mafelong a a dirisiwang sesha kwa Zimbabwe. Madi a go tsamaisa didirisiwa tsotlhe tse di ka dirisiwang gape ka tsela eno a ntshiwa ke Kgalagadi Beverages Trust.