cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Mackenzie (missionary)
John Mackenzie e ne ele morongwa wa mokeresete go tswa kwa Scotland, o tshotswe ka ngwaga wa 1835, kgwedi ya Phatwe e le malatsi a a masome a mararo, a tlhokafala ka ngwaga wa 1899 kgwedi ya Mopitlo e tlhola malatsi a a masome a mabedi le boraro. O bereketse mo kgaolong ya borwa jwa Aforika, a lwela ditshwanelo tsa batho ba ba tlholegileng mo Aforika.
Blaq Diamond
Blaq Diamond ke setlhopha baopediiba mmino wa Afro pop mo Afrika Borwa se se tswang kwa Ladysmith KwaZulu-Natal. Bakopane ka 2010 mo loetong lwa sekolo koo bobedi jwa bone ba neng ba nna le seabe mo mokwalong wa mmino mo beseng ya sekolo.
John Mackenzie (missionary)
Mackenzie o tsholetswe kwa Knockando,Moray kwa Scotland ka ngwaga wa 1835. E ne e le leloko la London Missionary Society, mokgatlo o jaanong o bidiwang Council for World Mission, o ne a ithaopa go bereka mo mokgatlong o ka ngwaga wa 1855. Morago ga dingwaga tse tharo o ne a ya borwa jwa Aforika go simolola tiro ya borongwa kwa Kuruman kwa bokone jwa Cape Colony (kwa David Livingstone a neng a direla teng pele). O ne a tsweledisa tiro a bereka le Batswana kwa Bechuanaland Protectorate. O ne a kgorelediwa ke pherekano ya fa batho ba lotso lwa Seburu go tswa kwa Transvaal ba ne ba tlhasela Batswana. Go tswa ka ngwaga wa 1867, o ne a kgothatsa gore lefatshe la United Kingdom le tseye dikgaolo tse Batswana ba nnang mo go tsone, a tlhalosa fa molao wa Britain o ka sireletsa ditshwanelo tsa ma Aforika kgatlhanong le tlhaolele ya batho ba lotso lwa Seburu. Ka ngwaga wa 1884, goromente wa UK o ne a simolodisa tshireletso ya batho ba Bechuanaland mme a tlhopha Mackenzie go nna mothusa moemedi wa lone. Ka ngwaga wa 1885, o ne a emisetswa ka Cecil Rhodes, mme a tswelella a na le seabe se setona mo sepolotiking. Ka ngwaga wa one o o, o ne a tsaya karolo mo letsholong la Warren Expedition, le maduo a lone e neng ya nna gore British Bechuanaland a godisediwe kwa bokone go nna Bechuanaland Protectorate o o itsegeng ele Botswana gompienio. Ka ngwaga wa 1889, o ne a ithola marapo mo botshelong bo bo mo pontsheng mme a tsweledisa ditiro tsa borongwa.
Blaq Diamond
Ba ikwadositse ka fatase ga label ya rekoto ya Ambitiouz Entertainment, ba ntshitse alebamo ya bone ya ntlha Inqola (2017), e e neng ya nna nomoro ya bone ya mathomo ya iTunes. Setlhopha se ne sa simolola go tuma ka pina ya bone ya "Ibhanoyi" e e neng ya gololwa ka 2019, e e neng ya fiwa mpho ya "SAMA Record of the year".
John Mackenzie (missionary)
O ne a tlhokafala ka ngwaga wa 1899 kgwedi ya Mopitlo ele malatsi a le masome a mabedi le boraro kwa Kimberley,Cape Colony.
Sekolo sa John Mackenzie kwa Francistown Botswana se simolotswe ka ngwaga wa 1899 se bidiwa Francistown European School, mme ya re ka ngwaga wa 1958 sa fetolwa leina go fa Mackenzie tlotla.
Patrick Motsepe
Patrick Motsepe (o tshotswe ka di 2 March 1983) ke motshameki wa kgwele ya dinao yo o kileng a tshamekela setlhopha sa lefatshe la Botswana la kgwele ya dinao. Motsepe ke motshamekagare mo setlhopheng sa BDF XI.
Onalenna Baloyi
Onalenna Oabona Baloyi o tshotswe ka Motsheganong a tlhola borataro ka ngwaga wa 1984 mo Mahalapye. Rre Onalenna Oabona Baloyi ke motabogi mo Botswana o o sianang le belo la 800 metres.
Career
Moleto wa ntlha o o botlhokwa o a neng a o tseneletse wa mafatshe o ne a le wa Championships mo Athletics tsa mafatshe ka ngwaga wa   kwa Helsinki,Finland.O tabogile mo 800 metres a bo a fetsa ka maemo a bosupa mo bathong ba ba neng ba ba le  borobabobedi a bo a felela a sa fetelele ko pele.Ngwaga o o latelang o tseneletse kwa  metshameko ya Commonwealth ka ngwaga wa 2006 tse di neng tshwareletswe kwa Melbourne,Australia.O tseneletse mo 800 metres e bile o feletse a tsaya maemo a boraro a o a felela a fetelela ko pele.Ko dikgaisanong tsa bofelelo o ne a siana ka metsotso e lesome ko morago a felela a tsere maemo a borobabobedi.Baloyi o ne a emetse Botswana ko Summer Olympics ka ngwaga wa 2008 kwa Beijing.
Edenvale
Edenvale ke toropo se kgolo ya Gauteng e Aforika Borwa.
Kgalagadi le dikgaolo tse di mabapi
Kgalagadi ke kgaolo e e mo borwa bophirima mo Botswana, mo mololwaneng wa Botswana le Namibia. Diofisi tse dikgolo di ko Tsabong. Kgalagadi o tsaya bophara jo bontsi jwa sekaka sa Kalahari. O na le sekgala sa dikilomethara di le 105,200, ka ngwaga wa 2001 palo ya batho e ne e le 42,000. Kgaolo ka bontsi e tserwe ke lefelo la boitapoloso la Kgalagadi Transfrontier, e e tswelelelang ko Aferika Borwa.
Dikgaolo-potlana
Dikgaolo_Potlana tsa Kgalagadi di akaretsa
Bonno Jwa Batho
Lefelo le le nang le batho ba bantsi mo kgaolong ke la Tsabong le le neng le na le dipalo tsa batho di le 6,591 ka ngwaga wa 2001, fa Hukuntsi di ne di le 3,807,Kang dipalo tsa botho di le 3,744. Metse e e neng ya balwa ka palo batho ya ngwaga wa 2001
Kgalagadi-Borwa
Kgalagadi Bokone
Germiston
Germiston ke toropo se kgolo ya Gauteng e Aforika Borwa.
Kgalagadi le dikgaolo tse di mabapi
Bojanala bo ka namola banana mo lehumeng
Banana ba kgaolo ya Kgalagadi ba kgothaditswe go batla ditsela tsa go tsena mo kgwebong ya bojanala.Go ne go gakolola mopalamente wa kgaolo ya kgalagadi bokone Rre Phillip Khwae kwa dithuto puisanong tsa lephata la bojanala kwa motseng wa Kang ka bofelo jwa beke. Rre Khwae o kgothaditse banana a ba kopa gore ba inaakanye le bojanala, ka bo ka thusa mo go lwantsheng lehuma le le apesitseng kgaolo ya gagwe kobo ka lestshoba. O tswelela ka go ba rotloetsa go tlhoafalela dithuto.
Mogolwane mo lephateng la bojanala Rre Moremi Mabote, ene o ne a bolelela banana gore puso e simolotse go rotloetsa dikgwebo tsa Batswana, a re dikgwebo di sale boutsana mo kgaolong ya Kgalagadi jaaka tsa go supegetsa bajanala lefatshe, tsa ngwao ka kakaretso le tsa maroko. A re lephata la bone le tshwara moletlo wa bojanala ngwaga le ngwaga go rotloetsa ngwao ka kakaretso le gore bagwebi ba tle go abelana dikitso ka go tlhabolola dikgwebo. A re seemo se se sa iketlang sa itsholelo se ba pateleditse gore monongwaga ba lebagane fela le dithuto puisano jaanong go na le ditiragalo tsa dingwaga tse di fetileng tse di neng di akaretsa dikhwaere le disupiwa tsa ngwao. Rre Moagele go tswa lephateng la diphologolo makgabisa o ne a gwetlha banana go rua bontshe le diphologolo tse dingwe tsa naga
IU
Lee Ji-eun (Sekorea: 이지은; Hanja: 李 知恩; o tswetswe ka 16 Mphalane 1993) (Sekorea: 아이유), ke moopedi wa dipina tsa sengoli le sebapali ka se Korea. Lebitso IU ke motswako wa 'I' le 'you' o bolelang "nna le wena re ba bang ka mmino." O saenne le Kakao M (e pele e neng e le LOEN Entertainment, e gompieno e leng Kakao Entertainment) ka 2007 e le moithuti mme a hlahella e le sebini a le lilemo li leshome le metso e mehlano ka albamo ea hae ea pele ea mini Lost and Found. Leha li-albamo tsa hae tse latelang, Growing Up le IU ... IM, li tlisitse katleho e kholo, e bile kamora ho lokolloa ha "Good Day" (Sekorea: 좋은 날), e le 'ngoe ea pele ho albamo ea hae ea 2010 Real, moo a fihletseng naha bophahamo. "Good Day" e ile ea tsoela pele ho qeta libeke tse hlano tse latellanang maemong a holimo Gaon Digital Chart ea Korea Boroa, mme ho 2019, e ile ea beoa maemong a pele lenaneng la Billboard la "100 Greatest K-Pop Songs of the 2010s".
Kang
Kang ke motse yo o mo kgaolong ya Kgalagadi mo Botswana. Motse o, o fitlhelwa mo lefelong la Kalahari Desert e bile o mo tseleng ya Trans-Kalahari Highway fagare ga bokone jwa Ghanzi le borwa jwa Sekoma. Kang gape o fa tletla ya go tsenelela kwa Kgalagadi Transfrontier Park o mo Borwa-Bophirima ga mmogo le Central Kalahari Game Reserve e kwa Bokone-Botlhaba.
Tsela e ralelang Ghanzi ke e e ka tsayang mongwe ya mo isa kwa molelwaneng wa Namibia, le fa gontse jalo ya Sekoma yone e latedisadisa tsela e ka isang mongwe kwa Gaborone, toropo kgolo ya Botswana. Ka 2001 palo batho e ne e le 3,744. Motse wa Kang o mo kgaolong ya Bokone jwa Kgalagadi e leng gore mopalamente wa kgaolo eo ke Hon. Phillip Khwae. Motse o o kgaogantswe ka dikgotla tse pedi tse e leng, Bokone jwa Kang le Borwa jwa Kang.
Buka ya Phetlogo ya loapi
Change of Climate  ke buka ya teme ya sekgowa e e kwadilweng ke Hilary Mantel  e  e gatisitsweng lantlha ka 1994 ke Viking Books, ka nako e mokanoki  wa dibuka a ileng a e kaya e le buka ya popotla  mo go tse a dibadileng.[1] E gatisitswe kwa United States ke Henry Holt ka ngwaga wa 1997 fa e sena go lemogiwa ke New York Times Book Review  e le nngwe ya dibuka tsa popotla tsa ngwaga. Buka e ekailwe e le nngwe ya tsa popotla ka dingwaga tsa bo 1990s,
Ketlapele ya Lefelo
A Change of Climate e simolotswe kwa Norfolk ka ngwaga wa 1980, gape le modiro wa ga Ralph le Anna Eldred, batsadi ba bana ba le bane, ba botshelo jwa lelwapa la bone bo leng mo tlhankantshukeng mo pakeng nngwe ya selemo, fa segopotso sa bone se ba neng ba se gateletse dingwaga tse di masome se ile sa bonagala go senyaka mosola gape le kagiso ya matshelo a ba neng ba leka go a etelela pele e sale ka nngwe ya ditiragalo tse di ileng tsa ba etelela pele ka nako ya lenyalo la bone le santse le le lesha. Ditiragalo tsa buka di boela kwa dingwageng tse di fitileng tsa bo 1950s jaaka ba ne ba berekela lekgotla ba sokolodi kwa ditoropong tse di diphatsa gape di na le batho ba bantsi tsa Afrika Borwa go bo go latela gore bobedi jo bo tla go direla mo Bechuanalandkwa go nna nosi mo lefelo le le kgakala morago ga tlhatlhegelo e e sa bueng e ile ya nna teng. Buka ke ka dikgonagalo le go sa kgonagala ga boitshwarelo, thulano ya dilo tse dintle le tse dimaswe le kitso ya gore botshelo pele bo ka simolola go nna jone tota bo tshwanetse go nna le mathata pele.
Krugersdorp
Krugersdorp ke toropo se kgolo ya Gauteng e Aforika Borwa.
Lesotho
Lesotho, ke lefatshe le le fitlhelwang mo bogareng jwa lefatshe la Afrika Borwa, ebile le dikagenyeditswe ke lone lefatshe la Aferika borwa. Ke lefatshe le lennye ka popego le na le palo ya batho e ka tshwarang di dikadike tse pedi le dikete tse masome a marataro le bosupa.Toropo kgolo ya Lesotho ke Maseru. Lesotho ke leloko la mafatshe a selekanye.Leina Lesotho letswa mo puong ya sesotho. Selekanyo sa batho ba Lesotho se se ka tshwarang masome a mane mo lekgolong ba tshelela mo lehumeng le le ko tlase ga selekanyo se se ipetsweng ke ba mafatshe fatshe ba ba itebagantseng le go lwantsha lehuma se supa fa ba tshela ka ledi la dolara ya America ele nngwe ka letsatsi.
Ditso tsa Lesotho
Lefatshe la Lesotho le ne le busiwa ke Kgosi kgolo Moshoeshoe wa ntlha ka ngwaga wa 1822. Moshoeshoe e ne ele ngwana wa ga Mokhachane, kgosi e nnye ya Bakoteli,o ile a nna kgosi ka ngwaga wa 1804 morago ga go itlhamela morafhe wa gagwe.Magareng ga dingwaga tsa 1821 le 1823, Moshoeshoe le balatedi ba gagwe baile ba ya go nna ko thabeng ya Butha-Buthe,go ya go kopana le bangwe ba ba kileng ba nna bagakolodi kgatlhanong le Lifaqane e eneng e dirisanya le gonna mo setilong ga ga Shaka Zulu magareng ga dingwaga tsa 1818 le 1828.
Polotiki
Puso ya Lesotho ke e e dirilweng ka go tlhotswa ga mapalamente le di tsamaiso tsa tsa lekgotla la sepolotiki le le fentseng ditlhopho kakaretso.Tautona Rre.Pakalitha Bethuel Mosisili ke ene moeteledi pele wa puso ebile ke ene a nang le dithata tsotlhe.Kgosi ya Basotho e dira thata le tsa ngwao, ga asa nna le dithata tse dintsi ebile ga a letlelelwe go ka tsenelela mo mererong ya sepolotiki.
Mokgatlho wa sepolotiki wa Democratic Congress (DC)ke one o o eteletseng mo botsamaiseng jwa ntlo ya palamente ya Lesotho ka ditilo tsa ma palamente dile masome a mane le borataro. Fa jaanong mokgatlho wa sepolotiki wa Lesotho Congress for Democracy (LCD),o oneng ontse o busa jaanong ele one o fetogileng gonna baganetsi ba ba mashetla ba puso ya Democratic Congress (DC). All Basotho Convention (ABC), Basotho National Party (BNP), Alliance of Congress Parties (ACP), le ba ba sa tswang go tlhamiwa ba Basotho Batho Democratic Party (BDNP) ke dingwe tsa mekgatlho ya sepolotiki ya lefatshe la Lesotho ka borataro jwa tsone.
Ntlo kgolo ya palamente ya Lesotho e e bitswang Senate, e nale dikgosi tse masome a mabedi le bobedi, ba bogosi jwa bone eleng jo ba bo tsaletsweng,le bangwe bale lesome le motso ba ba itlhopetsweng ke Kgosi kgolo go setse morago tsamaiso ya ga tautona kana moeteledipele.
Merafe le Dipuo tse di fitlhelwang mo Lesotho
Bontsi jwa batho ba Lesotho ke Basotho, mme palonyana e potlana ke ya batswakwa ebong merafhe ya letso la se-chaina le makgowa gotswa Yuropa. Merafhe e fitlhelwang mo Lesotho e akaretsa Bakuena, Batloung, Baphuthi, Bafokeng, Bataung, Batsoeneng, Matebele le ba bangwe.
Puo e e buiwang thata ko Lesotho ke Sesotho, e eleng yone puo ee letleletsweng go dirisiwa gongwe le gongwe mo Lesotho le ko ditirelong tsa puso, e latelwa ke sekgowa pele ga dipuo tse dingwe.
Ngwao
Diletswa tsa ngwao tse di fitlhelwang mo Lesotho di akaretsa lekolulo, se eleng seletswa se se dirisiwang ke badisa, setolo-tolo, se se tshamekiwang ke borre le thomo ee tshamekiwang ke bomme thata.
Pina ya setshaba ya Lesotho e bitswa "Lesotho Fatše La Bo-ntata Rona"
Fa kago tsa setso tsa Lesotho ele mantlo a rantafole.
Kapari ya Basotho ke kobo, e aparwa thata ka dipaka tsotlhe mo ngwageng.
Morija Arts & Cultural Festival ke moletlo wa ngwaga le ngwaga wa botaki le bodiragatsi, o tshwarelwa kwa toropong ya Morija ko banna ba baneng ba sokolola batho ka thuto ya Kereke baneng ba goregela teng ka ngwaga wa 1883.
Kgomo ya Tswana
Kgomo ya tswana ke kgomo ya nama e e tlholegang mo Botswana.ke mofuta wa Sanga o o tshwanang le Borotse le Tuli, e ntsho ka mmala kgotsa mebala e e farologaneng: ka tlwaelo e bohibidu jo bo tseneletseng, gape ga se gantsi e nna ntsho mo go tseneletseng mofuta wa tleng o ka fitlhelwa gape kwa Afrika Borwa. diphologolo tsa mofuta o di tlwaetse go nna mo mogotleng, tikologo e e omeletseng le bokgoni
Jo bogolo jwa dikgofa le mogote Maina a mangwe a a tlwaelesegileng mo gae ke ;Bechuana,Sechuana,Setswana,Batawana,Mangwato,Sengologa le Seshaga.
Enoch Sontonga
Enoch Mankayi Sontonga e ne e le mokwadi (composer) wa pina e e bidiwang Nkosi Sikelela iAfrika (Modimo tshegofatsa Aforika). Enoch o ne a nna kwa Cape Colony (e e leng karolo ya profense ya Kapa Botlhaba gompieno). Pina e ya Nkosi Sikelela iAfrika ke karolo ya pina ya bosetshaba ya Aforika Borwa go tloga ka ngwaga wa 1994. E ne gape e le pina ya semmuso ya African National Congress (ANC) go tloga ka 1925, mme e sale pina ya bosetshaba ya Tanzania le Zambia.
Kgomo ya Tswana
Setso
Kgomo ke Phologolo e e botlhokwa thata ka gore fa o lebelela ga gona sepe se se latlhiwang mo go yona. Sengwe le sengwe mo kgomong se na le mosola fa e phela le fa e sule. kgomo ke banka ya Motswana, bogologolo Batswana ba ne ba e tlotlile thata ka e ne e ba thusa mo botshelong. Ka moo ba ne ba e bitsa Modimo o nko e metsi, le fa o lebelela mo dianeng go ne go na le diane tse dintsi tse di buang ka Kgomo. Kgomo fa e santse e phela e golegiwa fa go lemiwa, go ya nokeng ka selei, go goga kolotsana ya kgotokgoto jaaka sepalangwa. Fa o ntse o e tlhokometse e a tsala lesaka le tlale. Maswi a kgomo a botlhokwa thata, re ja bogobe ka ona, re a nwa, re nwa mogodungwana ka ona, re dira madila. Boloko jwa kgomo bodirisiwa go kgapha fa fatshe bo tlhakantswe le mmu le fa go bopelwa, fa bo omeletse bo dirisiwa go besa molelo fa go apeiwa, mme fa bo omeletse bo thugegile bo le motshotelo bo tshelwa mo tshingwaneng ya dijwalo.
Enoch Sontonga
Bophelo
Sontonga o ne a tsalwa kwa toropong ya Uitenhage. O ne a ithutela go nna morutabana kwa Lovedale Institution, mme o ne a dira jaaka morutabana kwa sekolong sa Methodist Mission dingwaga di ka nna 8, kwa Nancefield, gaufi le toropo ya Johannesburg.
Yaa Yaa
Bertha Bridget Kankam (o tshotswe ka la 25 Pherekgong 1990), yo o itsegeng thata ka leina la gagwe la boopedi Yaa Yaa, ke moopedi le mokwadi wa dipina wa kwa Ghana le modiragatsi. Pele ga leina la gagwe la segompieno, o ne a diragatsa ka leina la gagwe la ntlha la Bertha.
Enoch Sontonga
Bophelo
Sontonga o ne a nyala Diana Mgqibisa. Ba ne ba na le morwa. Mosadi wa Enoch o ne a tlhokofala ka 1929.
Kgomo ya Tswana
Setso
Kwa mafatsheng a mose jaaka China ba titiela boloko ba bo khurumetse mme bo ntshe Gase e e tshubang molelo go apaya. Dikgomo di dirisiwa go ntsha magadi fa o nyala gongwe go rekolola sefane sa ngwana yo o sa nyalang mmaagwe, go duela kgotsa go ananya fa o tlhoka sengwe le go leboga ngaka fa e sena go tshwara motse wa gago, le go leboga modisa yo o di tlhokometseng, le fa motho a ne adirile molato o ne a atlholwa kgomo ka go ne go sena dikgolegelo. Kgomo fa e sule gongwe e tlhabilwe e santse e le botlhokwa thata. Re simolola ka go ja nama, letlalo la yona le ne le dirisiwa ka nako ya fa go tlhagile leso go phuthwa moswi mme a bolokwe ka lona, le dirisiwa gape go nna phate, diaparo le dikobo fa le sugilwe. Letlalo le dira gape thebe, moropa, ditlhako, le dikgole, gape le a fadiwa go ntshiwe makukana. Boboko bo tshasiwa mo matlalong fa a sugiwa, dinaka di dira phala kgotsa lepatata, fa ngaka e fetsa go tshwara lelapa e ne e le tlogelela molemo e o tsentse mo lenakeng. Mafura a dira tsholo fa e le marapo a ne a setlhwe go nna dinakana tsa motsoko le go betliwa go dira mekgothi ya diditsi le ya dithipa. Moswang o ne o dirisiwa go kopanya batho ba ba tlhoaneng ba sa utlwane.
Enoch Sontonga
Bophelo
Sontaonga o ne a thokofala ka 1905.
Kgomo ya Tswana
Dikgomo di tshabelelwa ke tlhako le molomo
Tona wa temothuo Rre Christian De Graaff o tlhalositse gore dikgomo tsotlhe tse di nang le bolwetse jwa tlhako le molomo mo kgaolong ya Zone 6 di tlaa bolawa. E rile fa a tshwere diphuthego tsa kgotla kwa motseng ya Matsiloje, Patayamatebele le Tonota mo bosheng, Rre De Graaff a re ba tshere tshwetso ya go bolaya dikgomo tsotlhe tse 21 000 mo kgaolong ya Matsiloje.Tshwetso eo e tserwe ka ntlha ya gore kgaolo ya taolo ya matlhoko a leruo ya Zone 6 e na le mogare wa bolwetse jwa tlhako molomo o montsi, a tlatsa ka gore bolwetse joo bo anama ka bofefo.Tona o tlhalositse gore fa dikgomo tseo di sa bolawe, bolwetse bo tlaa anamela kwa dikgaolong tse dingwe.Tona o ne a re dikgomo tse di nang le mogare di tlaa bolawa di bo di hupelelwa go tloga ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola ga raro.O tlhalositse, le gore barui ba tlaa phimolwa dikeledi ka P1 700. kgomo nngwe le nngwe, go sa lebiwa gore e tsiang, ke ya mofuta ofe le seemo se e eleng mo go yone. Tona De Graaf o ne a kgothatsa barui ba ba amegang go dirisana le badiri ba puso go lwantsha bolwetse jo.
A re maikaelelo a bone ke go bolaya le go hupelela dikgomo tseo ka bonako gore bolwetse bo felele gone foo.Tona o ne a kgothatsa banni go tswelela ba kenta dikgomo go fitlhelela ka kgwedi ya Seetebosigo e tlhola lesome le botlhano, go netefatsa gore bolwetse joo ga bo anamele kwa dikgaolong tse dingwe. Mopalamenete wa Tati East, Rre Guma Moyo o ne a ntsha mogopolo wa gore go sekasekwe madi a phimolo dikeledi.E rile fa ba akgela, banni ba ne ba ntsha mogopolo wa gore puso ya lefatshe leno e rotloetse puso ya lefatshe la Zimbabwe go kenta dikgomo tsa bone tsotlhe, go emisa go anamela ga mogare wa bolwetse joo mo Botswana.Ba ne ba kopa puso le go tsenya terata ya motlakase go laola motsamao wa batho ba lefatshe la Zimbabwe le ba Botswana ba ba tlolang ba se na dipasa.Ba ne ba ntsha le mogopolo wa gore bakenti ba tshwanetse go tlhoma kampa ya sennelaruri gaufi le molelwane o o mo nokeng, ba tlhalosa gore barui bangwe ba kgaola terata ka dinako tsa fa dipula di na.
Setlhopha sa Bolotlowa sa Botswana
Setlhopha sa bolotlowa sa sechaba sa Botswana se ne sa emela lefatshe la  Botswana mo ditekong tsa bolotlowa tsa mafatshe fatshe. Lefatshe la Botswana le ne le le mo dikgaisanyong tsa 2007 World Netball Championships‎ go iteisana borathana le ditlhopha tse dingwe gotsweng mafatshe a sele, ba ne ba fitsa kgaisanyo ya World Championships bale mo maemong a lesome e le lekgetho lantlha ba tsenelela kgaisanyo eo. Ba ne ba tsweledisa phenyo ya bone ka go tsaya maemo a bobedi ko kgaisanyong ya Nations Cup. Ko Singapore gone, ba ne ba tsaya maemo a bolesome le boraro.mo kgaisanyong ya 2011 World Championships. Ka kgwedi ya Phukwi ya ngwaga wa 2011, Botswana e mo maemong a bolesome le borataro go ya ka kalo ya IFNA World Rankings.
Batshameki
Ka kgwedi ya Seetebosigo ya ngwaga wa 2011, ba Botswana Netball Association (BONA) ba ne ba bolelela sechaba gore batshameki ba le lesome le botlhano gore ke bo mang ba ba yang go tshameka ko metshamekong ya dichabachaba ya 2011 World Netball Championships e e simololang ka kgwedi ya Phukwi e tlhola malatsi a le mararo go ya go malatsi a le lesome kwa lefatsheng la Singapore. Mo setlhopheng se se pikilweng, batshameki ba le lesome le bobedi ba tlhojwa go emela lefatshe la Botswana mo tournamenteng e tlabong e tswerwe go simolola ka kgwedi ya Phukwi e tlhola malatsi a le mararo go ya go malatsi a le lesome.
Kabelo Mmono
Kabelo Mmono (o tshotswe ka 4 Tlhakole 1980) ke motshameki wa go tlolela kwa godimo wa Botswana. O ne a gapa dimetlele tsa gauta kwa metshamekong ya All-Africa le kwa African Championships in Athletics.
Mabopane
Mabopane ke lefelo le le mo Gauteng kwa Aforika Borwa. Mabopane e ne ya tlhomiwa ka 1959 jaaka lefelo la bonno la bantsho ke puso ya maloba ya Transvaal. Pele ga go tlhomiwa ga yone jalo, lefelo leo le ne le le ka fa tlase ga tsamaiso ya puso ya Transvaal e le nnye go na le le mafelo a e neng e leng a siametse go fula ka ba baagi ba le bannye ba kwa Boukenhoutfontein ( e e neng ya fetoga go nna Block A), Winterveldt  le Hebron.
Dipsy Selolwane
Diphetogo ("Dipsy") Selolwane (o tshotswe ka Hirikgong ale malatsi a masome mabedi le bosupa mo ngwageng ya Sekete le makgolo a robabongwe le masome a supa le metso e robabobedi (January 27, 1978) mo toropong ya Gaborone, Botswana. Ke mongwe wa batshameki ba setlhopha sa setshaba sa lefatshe la Botswana football (soccer). O tshamekile ele mo magare a lebala ele motlhasedi (forward striker).
O simolotse a tshamekela setlhopha sa Gaborone United mo liking ya Lefatshe la Botswana morago ga go tshamekela setlhopha sa mmadikolo ko St. Louis University ko a neng a dira dithuto tsa gagwe tse dikgolo teng mo ngwageng wa 2001, Selolwane one a bewa mo maemong a masome a mararo le bobedi (32) mo 2002 MLS Superdraft ke ba Chicago Fire. Diphetogo ene yare moragonyana a rekisediwa setlhopha sa Real Salt Lake morago ga setlha sa 2004 MLS mme a seka a ntsha maduo a a neng a solofetswe mme a boelwa ko setlhopheng sa gagwe sa St. Louis University mo setlheng sa 2005 ko a ileng a dira a nosa nno tse tharo.
Morago ga go fetsa dithuto tsa gagwe, one a boela mo Aforika, pele one a ya Botswana pele a tlolelwa molelwane ko Aforika Borwa. Osimolotse a tshamekele setlhopha sa Santos mo liking ya Aforika Borwa, moragonyana a ya go tshamekela Jomo Cosmos, mo a neng a seka a dira sentle. A tswelela ya go tshamekela Ezenkosi mo setlheng sa 2007/2008, mo a ileng a tshameka metshameko ele mebedi fela pele a ya ko Ajax Cape Town mo tshimologong ya ngwaga wa 2008. O simolotse go tshameka a tsabakela ko Ajax, ko a ileng a tshameka maemo a magare. O ile setlhopheng sa Supersport United mo kgweding ya Phukwi 2010.
Diphetogo Selolwane ke motshameki yo o tlotlegang wa setlhopha sa setshaba Lefatshe la Botswana.
Tshokatshaa
Tshokotshaa ke motse o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. O dikhilomethara tse di masome a boferabobedi mo bophirima jwa motse wa Nata, kwa bokone jwa tsela e e kopanang le ya Nata go ya Maun. Motse o o ne o nale palo ya batho ba le makgolo a mane,masome a botlhano le boferabobedi mo palo bathong ya ngwaga wa 2001, gape o nale sekolo se se potana.
Lemang tse di bogadi di gaufi
Balemi ba kgaolo ya Nhabe ba gakolotswe go lema dipeo tse di bogadi bo gaufi go itepatepanya le seemo sa dipula tse di boutsana tsa lefatshe leno.Go ne go bua molemi wa kgaolo eo, Mme Kgotso Wright a bula semmuso letsatsi la balemi kwa motseng wa Shorobe mo kgaolong ya Nhabe.? A re ke nako ya gore balemi ba lemele go ja le go rekisa gore ba akole maduo a temo ya bone.E rile a bua tebang le moono o o reng Methale e mesha ya temo, twantsho tlala le lehuma, a re fa ba ka lema dijalo tse di tlhabolotsweng, ba tlhagola, ba lwantsha diji mo masimong le go tsenya menontshane ba ka bona thobo e e lekaneng go ba jesa le ba masika ga mmogo le go rekisa gore ba bone madi a go ithusa.Mme Wright a re letsatsi la balemi le rotloetsa gore go nne le kgaisano e e ka rotloetsang go bereka ka tlhoafalo go ntsha dijo tsa tlhwatlhwa ga mmogo le go tokafatsa kgotsa go oketsa thobo.O kopile balemi gore ba tlhoafalele temo gore ba fedise tumelo ya gore temo ga e ntshe maduo a a nametsang jaaka diteemane, diphologolo le tse dingwe.A re puso e phutholotse letsogo go thusa balemi ka mananeo a a tshwanang le?ISPAAD, diterekere go lemela balemi, go ba phakisa menontshane le dipeo tse di tlhabolotsweng, thotloetso go lema ka ditselana le tse dingwe.
E rile a itebaganya le ba lephata la temothuo, a re ba tshwanetse ba ntsha lentswe ka nako ya fa ba kopane le maphata a a tshwanang le la tikologo, diphologolo le bojanala, a a reng a tlaa felela a itsapisa bangwe go lema ka jaana diphologolo di senya thata mo temong.A re fa e ne e se ka tshenyo ya diphologolo temo le yone e ka bo e galalediwa fela jaaka tsone e bile e tsenya madi a a bonalang fela jaaka tsone.? O ba kopile gore ba se ka ba nna ba didimala fa ba kopane mo dipuisanong mme lentswe la bone le utlwale.E rile a latlhela la gagwe, Mme Olebogeng Ramokgalo, yo tiro e neng e tshwaretswe kwa tshimong ya gagwe, a re e re le ntswa a ne a kopana le mathata mangwe jaaka letlhoko la terekere ka nako fela o ne a kgona go lema ka nako.A re temo e tlhoka motho yo o nang le bopelotelele ka jaana e na le dikgwetlho le tiro e ntsi, a re ga e batle ditshwakga ka jaana molemi fa a le setshwakaga ga kgone go tlhagola masimo mme o tlogela dijwalo go hupediwa ke mohero.Fa a ntsha la gagwe Rre Forembi Forembi, molemi wa masimo a Matsaodi o ne a re ene o dirisa koloi ya gagwe ya Hilux 4x4 go lema tshimo ya gagwe ya diekere tse lesome mme a re o bona go le botoka go na le go hira terekere ka a re o dirisa madi a a kana ka P3 000 fela.A re fa a lemile sentle o kgona go ja a bo a rekisa mme a bone madi a a fetang a a a dirisitseng mo temong, a tlhalosa fa ene a ise a kopane le mathata ape fela, fa e se gore tiro ya teng e tlhoka bopelotelele le lorato.
Kgosi o akgolelwa tiro e ntle
Mothusa Tona wa Dikgaolo Mme Botlogile Tshireletso o galaleditse Kgosi ya motse wa Tsokotshaa mo kgaolong potlana ya Nhabe go bo a gagamaditse kobamelo ya dinako tsa taolo ya thekiso ya majalwa a masesane a a dirwang mo malwapeng. Mothusa Tona o dirile jalo fa a ne a buwa mo Phuthegong ya kgotla kwa motseng oo mo bekeng e e fetileng, morago ga gore Kgosi Motsamai a mmolelele gore go gagamatsa melao ya taolo ya majwalwa ao go buseditse motse wa gagwe maduo ka jaanong batho ba gagwe ba a laolesega, a re le dintwa tse di tshesane di fokotsegile mo motseng.O ne a tlhalosa fa ba bogosi ba na le dithata tsa go laola go nowa ga majalwa a masesane mo metseng e seng fela go tlogelela boikarabelo joo ba molao.A re seemo sa kwa Kutamogoree se a itumedisa ka jaana setshaba sa motse oo le sone se supa fa se ratile Kgato eo. Kwa motseng o o mabapi wa Lepashe, mothusa tona o ne a gakolola Kgosi ya motse, Kgosi Mmoloki Tshabisa go gagamaletsa setoropo barui ba ba lesang leruo la bone le tsena mo masimo a babangwe.A re fa go sa tsewe Kgato ka bofefo, balemi ba tlaa tswa kwa masimo ba iphotlhere mme seo se oketse lehuma.Kgosi Tshabisa o ne a tlhalosetsa mothusa tona gore bontsi ja barui bao ba tseetswe dikgato kwa ntle ga ba se kae fela ba dikgang tsa bone di santseng di le fa pele ga lekgotla.A re seemo sa go tlhagela ga dikgomo mo masimong kwa motseng wa gagwe se bifisiwa ke gore terata e e kgaoganyang masimo le mahudiso ga e ise e fele fa e sale e simolola go agiwa, mme tiro ya yone e ntsi ka jalo ga se e e ka kgonegang go fediwa ka lenaneo la Ipelegeng.A re go tlhoka terata eo go dira gore motsamao wa dikgomo o nne bokete go laolesega.
Mothusa Tona o ne a tsamaya mo metseng e supa ya tengnyanateng mo kgaolong potlana ya Tutume go lekodisa banni ba metse eo ka fa puso e ikaelelang go tlhabolola matshelo a bone ka teng, mme a ama dilo di tshwana le go tokafatsa ditlhaeletsanyo le kgokelo ya motlakase kwa metseng eo.Banni ba metse eo ba ne ba amogela mafoko a ga mothusa tona, mme ba re dilo tseo di ka thusa go fokotsa letlhoko la ditiro mo metseng ya bone. Mothusa Tona o tsamaile kwa metseng ya Lepashe, Kutamogoree, Maposa, Manxotae, Sepako, Dzoroga le Tshokatshaa.
Dikgoge tsa kwa ntle
Botswana Tutume
Ga-Rankuwa
Ga-Rankuwa ke toropo se kgolo ya Gauteng e Aforika Borwa.
Kgaisano ya Mma lobopo wa Botswana
Kgaisano ya Mma lobopo wa Botswana e simolodisitswe ka ngwaga wa 1999, mme mofenyi wa yone a gaisana kwa dikgaisanong tsa mma lobopo.
1999 go ya kwa 2004
Kgaisano ya ntlha ya mma lobopo wa Botswana e ne e tshwaretswe kwa Grand Palm Hotel Casino Resort mo toropokgolo Gaborone ka ngwaga wa 1999, kgwedi ya Mopitlo e le malatsi a a lesome le boferabongwe. Ka ngwaga wa 1999, Mpule Kwelagobe o ne a nna mme wa boraro go tswa mo Aferika go ka rwesiwa serwalo sa phenyo ya kgaisano ya mma lobopo. Mo dingwageng tsa 2002 go fitlha ka tsa 2003, lefatshe le ne la seka la tsaya karolo mo kgaisanong ya mma lobopo, mme ka ngwaga wa 2004 lefatshe le ne la romela mofenyi wa mma lobopo wa Botswana kwa lefatsheng la Ecuador go tsaya karolo mo kgaisanong ya mma lobopo ya ngwaga wa 2004.
2010 go ya kwa 2013
Ka ngwaga wa 2010, Mos Syde Worldwide Entertainment Group, e eleng kompone ya mafatshefatshe ya tsa itloso bodutu le tsa kapari, e ne ya fudugela mo Botswana mme ya etelela pele kgaisano ya mma lobopo wa Botswana morago ga dingwaga tse thataro Botswana a sa tseye karolo. Tirelo Ramasedi o ne a tsaya sekgele sa mma lobopo wa Botswana ka ngwaga wa 2010 kwa moletlong o o neng o tshwaretswe mo Gaborone kgwedi ya Phukwi e le malatsi a le lesome le motso. O ne a emela lefatshe la Botswana kwa kgaisanong ya mma lobopo ya 2010 kwa Las Vegas kgwedi ya Phatwe e le malatsi a le masome a mabedi le boraro. Bafenyi ba ba mo salang morago e ne ya nna Larona Kgabo ka ngwaga wa 2011, Sheillah Molelekwa ka 2012 le Tsaone Macheng ka 2013. Ngwaga wa 2013 ke one wa bofelo o lefatshe la Botswana le neng la tsaya karolo mo kgaisanong ya mma lobopo. Moeteledipele wa kgaisano ke Safie Sekgwa.
Magatwe a ngwaga wa 2019
Kwelagobe o ne a ganetsa magatwe a a neng a supa fa ele ene a eteletseng pele kgaisano ya mma lobopo mo Botswana ka ngwaga wa 2019. O ne a bua fa seo e se boammaruri e bile a sa itse gore dipego tse di senang boammaruri tseo di gasitswe ke mang, le go supa fa a sena kgatlhego epe ya go dira seo.
Akasia
Akasia ke toropo ya Gauteng e ko lefatsheng la Aforika Borwa.
Toropo ya Jwaneng
Jwaneng ke toropo e e mo kgaolong ya Borwa jwa Botswana, mme ga e bontlha bongwe e, ka go nna kgaolwana, ka lekgotla la yone.
Ditso
Toropo e e tlhamilwe go dikologa moepo wa teemane wa Jwaneng, o o tsewang e le mengwe ya meepo e e humileng mo lefatsheng ka bophara ka diteemane tsa one tsa maemo a a kwa godimo. Pele e ne e le "toropo e e tswalegileng", se se raya gore fa motho a botla go ya teng o ne a tlhoka teseletso go tsweng kwa beng ba moepo, Debswana.
Dipalamo
Toropo le moepo di ne di direlwa ke kompone ya dipalamo tsa difofane ya Jwaneng.
Jwaneng o gatela pele
Mothusa Ratoropo wa pele wa Jwaneng, Rre Moshe Gare a re toropo ya Jwaneng e gatetse pele mo ditlhabololong di tshwana le dikole, dikokelwana le mafelo a mnagwe a setshaba se bonang dithuso mo go one. A re dikole tsa Jwaneng tse dikgolwane di tsweletse ka go dira bontle fela thata. Rre Gare a re mo bogompienong, toropo ya Jwaneng e na le dikokelwana di le tharo nngwe ya tsone e le e e belegisang. A re dikokelwana tse ga di a itebaganyana le banni ba toropo eo fela, mme di thusa le ba metsana e e mabapi. O tlotlomaditse lefelo le le tlhokomelang bana la Mpule Kwelagobe Childrens Centre a re le thusa bana, sebe sa phiri ke gore le lenabwe ke kgwetlho ya tlhaelo ya ditsompelo, mme a gwetlha Batswana ka kakaretso go otlolola letsogo go thusa. A re go na le bana ba ba fetang masome a mabedi ba ba santseng ba letile go ya go nna teng mme ka ntata ya letlhoko ga go ise go kgonege. Tse dingwe ditlhabololo a re ke tse di tsisitsweng ke dikompone tsa Cut 8 tse di hirilweng ke moepo wa Debswana.A re dikompone tse di tlhamile mebereko e bile di tsisitse ditlhabololo.Rre Gare o supile fa nako ya boipuso e le sebaka se Batswana ba tshwanetseng go ikanoka ba lebe kwa ba go tswang le kwa ba go yang.
Toropo ya Tlokweng
Tlokweng  ke toropo e mo lefatsheng la Botswana e gaufi le toropokgolo ya Botswana, Gaborone, mo kgaolong ya borwa-botlhaba. E ka tsewa e le bontlha bongwe jwa Gaborone. Tlokweng o ka kwa ntlheng e nngwe ya noka,gape o mo tseleng e e yang kwa molelwaneng wa Aforika Borwa, molelwane o dikhilomethara tse di lesome le botlhano kwa botlhaba. Mo palong batho ya 2001 batho ba ne ba le dikete tse masome a mabedi le bongwe, lekgolo le masome a mararo le boraro.
Mo dipading
Tlokweng o tshwantshangwa le moanelwa mogolo mo pading ya  No. 1 Ladies' Detective Agency  mo dibukeng ka mefutla tsa mokwadi Alexander McCall Smith. Moganedi ebong, Mma Precious Ramotswe, o nyala Mr. J.L.B. Matekoni, yo tsholetsweng ebile a boa a godisetswa mo Tlokweng, morwa modiri mongwe wa tshimo yo o neng a bereka e le motlhokomedi yo mogolo wa moeteledipele wa ofisi ya kompone ya diterena. Setswerere se se baakayang dikoloi ebong, Mr. J.L.B. Matekoni ke ene mong wa lefelo le go baakanyediwang dikoloi mo Gaborone le le bidiwang "Tlokweng Road Speedy Motors."
Dipadi tse dingwe.
[[Category: Mafelo a a nang le batho ba bantsi mo Botswana]]
Motse wa Tsabong
Tsabong, yo o bidiwang Tshabong, ke lefelo la botsamaisi jwa legare la kgaolo ya Kgalagadi mo Botswana. Lefelo le le kwa Sekakeng sa Kalahari. Baagedi ba ne ba le dikete di le hera bobedi makgolo a hera bongwe le masome a le mararo le boherabongwe (8939) ka palo batho ya ngwaga wa 2011.
Sepatela se se botlana se se mo Tsabong se direla mafelo a a kgakala di akaretsa batshabi ba bolwetse jwa kgotlholo ye tona le ba malwapa a bone go kana sebakanayana ba santse ba tsaya ditlamelo tsa botsogo ka lobaka le leele.
Gaufi le toropo ke tshimo ya Tsabong ya diteemane, ke nngwe ya ditshimo tse di tona tsa diteemane lefatshe bophara.
Tsabong ke lefelo la Botswana la direkoto tsa botsididi, tse di supang selekanyo sa -15.0°C (5.0°F).
Rekoto ye e kwa godimo e supegang mo Tsabong e ne e le 42.6°C (108.7°F).
Toropo e direlwa ke boemelo jwa difofane jwa Tsabong.
Botswana Prison Service (BPS) se berekela mo Kgolegelong ya Tsabong.
Isaac Makwala
Tiro
E ne e le mofenyi wa seetsele sa gauta ka kgaisano ya Commonwealth 2018. O fentse dikgaisano di le mmalwa di tshwana le 2015 African Games le African Championships in Athletics tse a di fentseng gabedi (2012, 2014). Isaac Makwala o emetse lefatshe la Botswana makgatlho a le mmalwa e leng ka 2016 kwa dikgaisanong tsa Summer Olympics, gararo kwa dikgaisanong tsa Commonwealth Games, le gatlhano kwa go tsa World Championships in Athletics (2007, 2009, 2013, 2015, 2017). O tsere karolo gape fa setlhpha sa borre sa Botswana se fenya seetsele sa bronze kwa Tokyo 2020, le ka 2017 IAAF World Relays ko dikgaisanong tsa African Games and Championships.
Babelegi
Babelegi ke toropo ya Gauteng e ko lefatsheng la Aforika Borwa.
Isaac Makwala
Tiro
E rile ka kgwedi ya Phikwi e tlhola malatsi a le lesome le bone ka 2017 (14 July 2017), Isaac Makwala ya nna ene rre wa ntlha mo distong go taboga lebelo la 200m metsotso e le masome a mabedi (20 seconds) le lebelo la 400m metsotso e le masome a mane le bone (44seconds) mo letsatsing le lengwe fela, mabelo a tsenwa ke nako ya selekanyo sa oura tse pedi le metsotso e masome a mabedi fa gare kwa Atletismo Madrid. O ne a taboga selekanyo sa 19.77s mo lebelong la 200m, mme mo go la 400m a taboga selekanyo sa 43.92s.
Isaac Makwala o ne a iteka lesego mo kgaisanyong ya 2020 Summer Olympics ka lebelo la 400m kwa a neng a fetsa mo maemong a bosupa kwa legatong la makgaolakgang.
Bapsfontein
Bapsfontein ke toropo nyane ya Gauteng e Aforika Borwa.
Motshameko wa bolotloa mo Botswana
Motshameko wa bolotloa mo Botswana o tshamekiwa thata ke basadi. Basetsana ba simolola go kopana le motshameko o kwa dikolong tse di potlana, e le bontlha bongwe jwa dithuto tsa bone.
Ditso
Mokgatlho wa Netball Association mo Botswana ke one o o okametseng tsa bolotloa mo Botswana. O simolodisitswe ka dingwaga tsa 1970. Ke leloko la IFNA le COSANA (Confederation of Southern African Associations).
Ka dingwaga tsa 1970, bolotloa e ne ya simolodisiwa ele motshameko wa baithuti mo dikolong tsa mafatshefatshe tse di ikemetseng ka nosi.
Go tlwaelesegile gore borre ba bereka ele baeteledipele, bakatisi le bagodi ba motshameko o. Ba na le ditlhopha tsa bone. Se se ne sa simolola go fetoga ka dingwaga tsa 2000, fa go emisiwa ditlhopha tse eleng tsa borre fela mme go simololwa tse di nang le batho ba bong jo bo farologaneng (banna le basadi)
Kgaisano tsa sechaba
Lefatshe la Botswana le na le baeteledipele ba le masome a mararo le bakatisi ba ba katisitsweng mono mme ba neetswe ditlankana kwa Aferika Borwa ba le masome a mabedi le bobedi.
Kgolagano ya bolotloa ya lebentlele la Spar - Good for you ke yone kgaisano e e botlhokwa ya sechaba mo Botswana. Tshwanelo ya go raya kgolagano leina e neetswe lebentlele la Spar ka ngwaga wa 2010. Kgolagano e kgaogantswe ka makalana a le mabedi, la Borwa le la Bokone. Metshameko ya paka ya ngwaga wa 2010 e simologile ka Motsheganong a le malatsi a a masome a mabedi le bobedi. Kgolagano ya bafenyi e ne ya tshwarwa ka kgwedi ya Ngwanatsele ele masome a mabedi le bosupa ka ngwaga wa 2010 kwa mabaleng a BONA mo Gaborone.
Kgaisano ya mafatshefatshe
Ka kgwedi ya Phatwe ngwaga wa 2016, setlhopha sa bomme sa sechaba se ne sa bewa mo maemong a masome a mabedi mo lefatsheng ka kakaretso.
Lekgotla la Kankere mo Botswana
Mokgatlho wa Kankere mo Botswana (CAB) ke mokgatlho wa baithaopi, ebile o se ka fa tlase ga puso o tlhomilwe ka 1998 e le lekalana la kgobokanyo.
Boikarabelo
Mokgatlho wa kankere mo Botswana o itlamile go fokotsa kanamo ya kankere ka go godisa kitso le thuto go rotloetsa mekgwa e e babalesegileng ya go tshela le go lebela kwa pele kankere,go neela tlhokomelo ya melemo, bogakolodi le kemonokeng mo go ba ba amegileng.
Mananeo a tsiboso/tlhagiso
Mokgatlho wa kankere mo Botswana(CAB) o rotloetsa thibelo ya kankere, dithuto tsa botsogo ka methale e tshwana le dithuto seka dipuisano, ipapatso le go aba dipampitshana tsa kitsiso mo lefatsheng ka kakaretso.
Mananeo a Tlhokomelo
Ka lenaneo la ntlo ya Tshiamo (ntlo ya tlhokomelo) matlo a nakwana a boroko, tlhokomelo ya melemo, le dijo di fiwa balwets ifa ba tsaya kalafi ya bone kwa sepateleng sa Princess Marina le Gaborone Private. Mokgatlho wa Kankere mo Botswana gape o neela balwetsi sepalamo go ya go tsaya kalafi ya bone kwa dikokelong.
Mananeo a kemonokeng
CAB e neela balwetsi, masika le ditsala bogakolodi ntle le go anamisa diphiri tsa bone.
Fa balwetsi ba sena go boela magaeng,go na le tatediso go bona gore ba tsoga jang ka go ba leletsa mo megaleng kana go ba etela mo malwapeng.
Tatediso Botsogo
CAB e nale setlhopa sa ba tswa setlhabelo ba ba etelang balwetsi ba kankere kwa malwapeng a bone go ba ema nokeng semoya le mo maikutlong a setho. Se se dira gore ba ba amilweng ke kankere ba fetogele mo go nneng ba tswa setlhabelo sa kankere ka go akanya sentle, mekgwa ya go tshela e e babalesegileng le botsogo.
Di aterese
Mokgatlho wa kankere mo Botswana:
Moepo wa diteemane wa Jwaneng
Moepo wa diteemane wa Jwaneng ke one moepo o o humileng go gaisa meepo yotlhe mo lefatsheng ka bophara. Moepo o o kwa legare la borwa, mo mokgatsheng wa molapo wa Naledi kwa Kalahari dikilomithara di ka nna lekgolo le masome a mabedi kwa bophirima jwa toropokgolo Gaborone. Leina Jwaneng le raya lefelo la matlapana kgotsa majwe a mannye, moepo o ke wa kompone ya Debswana, e e leng tirisanommogo gareng ga kompone ya De Beers le goromente wa Botswana. Mo meepong e le mene ya kompone e, moepo wa Jwaneng ke wa bobedi ka bosha, o simolotse go bereka ka ngwaga wa 1982.
Moepo wa Jwaneng ke moepo wa lehuti le le butsweng. O ntsha dimilione di le boferabongwe le metso e meraro tsa matlapa a ka nnang le teemene ka ngwaga, le di milione di le masome a mararo le bosupa tsa matlapa a a senang teemane. Moepo o o mo godimo ga diphaephe di le tharo tsa leje la kimberlite, le le apesitseng di mithara di le 520,000 kwa tlase ga lefatshe. Moepo o o ntsha di milione di le lesome le motso la di carats tsa diteemane.
Moepo wa Jwaneng o fira batho ba feta dikete tsa pedi le lekgolo. Moepo o ke one gape o o tlhokomelang le go laola sepatela mo Jwaneng le maemelo difofane a Jwaneng. Moepo o o na le setlankana sa tikologo e e siameng sa ISO 14001, e le one moepo wa ntlha mo Botswna go fitlhelela setlankana seo ka ngwaga wa 2000. Moeop wa Jwaneng o itsege ka tshireletsego ya maemo a ntlha, le go fenya dietsele tse dintsi mono Botswana le mo lefatsheng ka kakaretso.
Ditlhopho tsa 1965 tsa Bechuanaland
Ditlhopho tsa sechaba di ne tsa tshwarwa mo Bechuanaland Protectorate ka ngwaga wa 1965, kgwedi ya Mopitlo e tlhola gangwe, e le ditlhopho tsa ntlha tsa ditshwanelo tsa go tlhopha. Maduo a ne a supa phenyo ya ba Bechuanaland Democratic Party, mme Seretse Khama ya nna ene tonakgolo. Morago ga ditlhopho, lefatshe le na la ikemela ka nosi ka leina la Botswana ka ngwaga wa 1966 kgwedi ya Lwetse e le malatsi a a masome marataro, Khama a nna ene tautona ya lone.
Letsholo la go ipapapatsa
Ditlhopho di ne di emetswe ke diphathi tse tharo tse ditona ebong; Bechuanaland Democratic Party e e neng e eteletswe pele ke Khama, Bechuanaland People's Party e eteletswe pele ke Philip Matante le Bechuanaland Independence Party e gogiwa ke Motsamai Mpho. Go ne go na le o o neng a ikemetse ka nosi, G.E.N Mannathoko, o o neng a eteletse bophirima jwa Tati. Mo kgaolong ya botlhophi ya Lobatse le Barolong, go ne go na le baemedi ba phathi ya Bechuanaland People's Party ba le babedi, o mongwe wa bone a emetse lephata la ga Motsete.
Le ntswa go ne go amogetswe gore BDP e ka fenya motlhofo, go ne go na le kgatlhego ka ditlhopho tse. Phathi ya BDP e ne e bonwa ele phathi e e nang le baeteledipele le melao e e utlwalang fa e bapisiwa le baeteledipele ba diphathi tse dingwe ba ba neng ba gogagogana ka dinako tsotlhe. Baemedi ba BDP ba le bararo ba ne ba tlhophiwa ba sa ganediwe ke ope kwa Gantsi, Kgalagadi le bophirima jwa Kweneng.
Batho ba letso la India mo Botswana
Ma Indians mo Botswana ga ba dire palo ya batho ba bantsi. Ba makgolokgolo a mararo PIOs gape le makgolokgolo a borataro NRIs mo Botswana.
Ditso
Malwapana mangwe a letso la Indian go tswa Aferika Borwa ba tlile mo Botswana mo tshimologong ya lobaka la dingwaga tse di makgolo a mabedi. Ba irileng mo tshimologong ba tsena mo papadisanong, ba ile ba tswelela ka go aga dikgwebo ka go reka didirisiwa tsa diabe tsa mafatshe a sele, mme gape ba atlega ka go beeletsa mo dithothong tsa bone. Bontsi jwa bone ba fiwa boagedi mono. Se se ne se le motlhofo ka gore diteseletso tsa Botswana mo dingwageng tse di fetlang lesome’ tsa bonno jwa go nna mo lefatsheng gokopa boagedi jwa sennela ruri le bonno. Palo nngwe ya batho ba India ba ba tlileng mo lefatsheng mo bosheng le bone ke baagedi ba Botswana. Bangwe ba bone ba santse ba tseneletse dipolotiki.
Kgwebo ya Diteemane
Ponagalo ya diteemane le meepo ya tsone ka ngwaga wa 1960 e bone tshimologo ya tlhagogo ya itsholelo e e tlhomameng mo Botswana. Se se ne sa oka ba PIOs mo lefatsheng le. Botlhe baitsaanape le borradikgwebo ba ne ba tla go tsweng mafatsheng mangwe a Aferika, bogolo jang Aferika Borwa, Zambia, Zimbabwe gale le kwa Kenya le Uganda. Puso ya Botswana ga e rotloetse go tsamaya ka ditiro tsa batswa kwa mme ka letlhoko la baitsaanape, le simolotse go rutuntsha baitsaanape ba letso la se  India go tsweng India go tsweng ka ngwaga wa 1980 – barutabana, dingaka, baitsaanape ba ditiro tsa diatla gape le badiri ba puso. Batho ba letso la India ba fiwa tlotla e e kwa godimo fela thata mo Botswana ka go itse kgwebo ga bone gape lego bereka ka nata mo tirong. Boeteledipele jwa sepolotiki bo itumelela dikatso tsa bone tsa go tlhabolola lefatshe.
Dipolotiki
Ka go rialo ga go ope wa PIO yo o kileng a fenya ditlhopho dipego ya khudutlhamagengya Botswana, a le mongwe o kile a nna  motlhophiwa yo o faphegileng.
Botswana pula
Pula ke rain. E nale khoute ya ISO 4217 BWP mme gape e bo e kgaoganngwa ka mathebe a le makgolo. Pula o raya "pula" ka Setswana, ka gore pula ga e bonale thata mo Botswana - bogolo jang kwa kgaolong ya Sekaka sa Kalahari ka jalo se nale boleng. Pula o raya "tshegofatso" ka jaana pula e tsewa e le tshegofatso. Thebe o raya "thebe".
Pula ke Madi a a dirisiwang ko lefatsheng la Botswana. Thebe tse lekgolo di dira Pula a le mongwe. Botswana o simolotse go dirisa Pula ka ngwaga wa 1976.
Ditso
Pula e simolotse ka ngwaga wa 1976, go emisetsa ledi la Aferika Borwa la Ranta. Le fa 12% a ile a wela tlase ka Phukwi ngwaga wa 2005, pula e tswelela fela e ntse e le ngwe ya ledi la boleng jo bo kwa godimo mo Aferika.
Dithebe
Ka ngwaga wa 1976, madi a ne a similolwa ka 1, 5, 10, 25 le 50 thebe le 1 pula. 1 thebe o ne a dirilwe ka tshipi ya aluminium, le 5 thebe ka tshipi ya kgotlho mme a mangwe ka tshipi ya kopore. Madi otlhe a ne a le kgolokwe kwa ntleng ga 1 pula yo o neng a le lenyeketshane. Kgotlho, ya madi a 2 thebe e simolotswe ka ngwaga wa 1981, mme ya emisiwa morago ga ngwaga wa 1985. Ka ngwaga wa 1991, kgotlho e e mennweng e ne ya emisetsa  5 thebe, nekele e e mennweng yone e ne ya emisetsa  10, 25 gape le 50 thebe le 1 pula a ne a fetlogela  kwa popegong e nyenyane ya, nekele le kgotlho, popego e e lekalekanangya dintlha tse di bosupa.Le e ngwe e e tshwanang ya, nekele le kgotlho ya 2 pula e ne ya simolodisiwa ka ngwaga wa 1994. Ka ngwaga wa 2004, kopana e e ne ya fetogela kwa kgotlhong e e mennweng le popego e ne ya fetolwa. Ka ngwaga wa 1998, mo go lateleng ga go ntshiwa ga 1 le 2 thebe,madi a manye a 5, 10, 25 le 50 thebe a le ntlha tse di bosupa a ne a simololwa, madi a 5 le 25 thebe gape le 10 le 50 thebe a tlogelwa a le kgolokwe. 5 pula yo o dirilweng ka ditshipi tse di farologanyeng o ne a simololwa ka ngwaga wa 2000 a nale tshipi ya kopore fagare mo kgolokweng e e dirilweng ka Aluminium-Nekele-Kgotlho.
Madi a dipampiri
Ka Phatwe a tlhola masome a mabedi le boraro,ngwaga wa 1976, Polokelo ya madi ya Botswana e ne ya simolola madi a dipampiri a 1, 2, 5, le 10 pula; madi a pampiri a 20-pula a latela ka Tlhakolo a tlhola lesome le borataro,ngwaga wa 1978. Madi a dipampiri a 1 le 2 pulaa ne a emisetswa ke madi a ditshipi ka ngwaga wa 1991 le 1994,fa madi a 50 le 100 pula a ne a simololwa ka Phukwi a tlhola masome a mabedi le boferabobedi,ngwaga wa 1990, gape le Phatwe a tlhola masome a mabedi le boraro,ngwaga wa 1993, ka go latelelana. Madi a dipampiri a 5 pula a ne a emisetswa ke a tshipi ka ngwaga wa 2000. Madi a dipampiri a nnete a 1, 2 le 5 pula ne a ntshiwa mo tiriosng ka Phukwi a tlhola ga nngwe ka ngwaga wa 2011.
Madi a masha ka go farologana a ne a simololwa ka Phatwe a tlhola masome a mabedi le boraro ka ngwaga wa 2009, mme e le la ntlha go dirilwe, madi a pampiri a 200-pula.