cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matsieng footprints
Dikakanyo mabapi le tlholego
Ga go ope yo o itseng gore Matsieng o ne a dirisediwang mo bogologolong le fa go dumelwa gore e ne e le felo le pula e dirw mo go lone.Go tseng goo lowe go tla bosheng, lefelo le ne le dirisiwa ke bannii.Ba ne ba tlisa diphologolo  go nwa metsi mo magageng.Gompieno,le dirisiwa e le lefelo la setlhabelo ko banni ba dirang meletlo go tlisa dipula tsa ngwaga.Le fa le sa tlhole le dirisiwa jaaka menoso,metlhala le mekwalo e ne ya senngwa ke thuo le tshenyego ya tlholego e diragalang ka nako.
Matlapeng Ray Molomo
Thuto
Molomo o dirile dithuto tsa gagwe tse dikgolwane tsa go ithutela tiro kwa Yunibesithi ya Aforika Borwa kwa Pretoria, Aforika Borwa ka ngwaga wa 1956. O ne a tloga a tswelela a ya go ikiketsa kwa Yunibesithi ya Rhodes e ntse e le gone kwa South Afroca mme a tloga a ya go tsena Yunibesithi ya Ottawa
Botshelo jwa gagwe
Matlapeng Ray Molomo le ene ke mokwadi wa dibuka tsa Setswana. O kwadile dibuka tse di tshwanang le Sebaga sa Lorato, motshameko o o neng wa dirisiwa ke Botswana examination ka nakwana. O kwadile buka e e bidiwang Democratic Deficit in Parliament of Botswana ka 2012 ka ga dipelaelo tse di amanang le tsela e Khuduthamaga e bonalang e thulana le Boatlhodi le Palamente. Buka e gape e neela tshekatsheko ya tse di fetileng ka ga tshimologo le pontsho ya Palamente ya Botswana.
E ne e le moeteledipele (President) wa Botswana National Front, mme moragonyana o ne a fetogela kwa Botswana Democratic Party.
Molomo e ne e le mongwe wa Bakgatla ba ba neng ba tsenya kopo e tseneletseng ka 2013, gore go tlhomiwe yo o tla emelang Kgosikgolo Kgafela mo setilong sa bogosi. E re le ntswa Bakgatla ka bontsi ba ne ba ka dire se, Molomo ene o ne a supa fa mafoko a kgotla a le mantle otlhe ke ka moo a ne a ntsha la gagwe.
Maclear, Kapa Botlhaba
Maclear ke motse setoropo wa Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Lesego Moeng
Lesego Gloria Moeng (o tshotswe ka ngwaga wa 1998 ka kgwedi ya Tlhakole a le malatsi a le mararo) ke motshamiki wa kgwele ya dinao wa Motswana yo o tshamekang e le motshwara dinno mo setlhopheng sa BDF le setlhopha sa bomme sa setshaba sa lefatshe la Botswana(Botswana women's national team).
Tsa pereko tsa setlhopha
Moeng o tshameketse setlhopha sa Geronah mo Botswana.
Tsa pereko tsa mafatshe
Moeng o tshameketse Botswana mo legatong le legolwane ko digaisanong tsa bomme tsa COSAFA ka ngwaga wa 2021 (2021 COSAFA Women's Championship) le sejana sa bomme sa go ipatlela patlha tsa mafatshe a Aferika ka ngwaga wa 2022 (2022 Africa Women Cup of Nations qualifications)
Fish Keitseng
Ntwaesele Thatayone "Fish" Keitseng (1919 – 28 March 2005) was a Motswana trade union activist and politician. Keitseng was one of the defendants of the 1956 Treason Trial in South Africa. Following his expulsion from South Africa, Keitseng organized a network of safe routes for thousands of African National Congress activists heading north. He was also a prominent leader of the opposition inside Botswana.
Ntwaesele Thatayone "Fish" Keitseng (1919-28 Mopitlo 2005)
Keamogetse Kenosi
Keamogetse Sadie Kenosi (o tshotswe ka 17 Firikgong 1997) ke motshameki wa mabole wa Botswana. O ne a gaisana mo kgaisanong ya basadi ya bokete jo bo kwa tlase kwa diolimpiking tsa selemo tsa 2020. O ne a fenngwa ke Karriss Artingstall wa Great Britain mo karolong ya ntlha. Pele e ne e le motshameki wa netball, Kenosi o simolotse go tshameka mabole ka 2015. O ne a gaisana kwa dikgaisanong tsa mafatshe fatshe tsa 2019 mme a tsa gauta kwa metshamekong ya Aforika ya 2019.
Metsimotlhabe
Metsimotlhabe ke motse yo o mo kgaolong ya Kweneng mo Botswana. Motse yo o ikagile mo sekgeleng sa dikhilomethara di le masome a mabedi (20 km) mo bokone bophirima jwa Gaborone, gaufi le tsela ya Gaborone - Molepolole. Batho ba ne ba le dikete di ferabobedi, makgolo a ferabobedi, masome a ferabobedi le metso e le bone (8, 884) ka palo batho ya 2011.
Motse yo o ke legae la sepatela se se ikemetseng sa LenMed Health Bokamoso Private Hospital, se se tlholegileng ka 2010, se ka pele se neng se itsege ka Bokamoso Hospital.
Mmanxotae
Mmanxotae ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo sekgeleng sa dikhilomethara di le masome a mabedi le metso e botlhano (25 km) mo bokone botlhaba jwa Nata. Go na le sekolo se se botlana. Batho ba ne ba le makgolo a mane, masome a le bone le metso e le bobedi (442) ka palo batho ya 2001.
Botswana Savings Bank
Botswana Savings Bank BSB, ke mokgatlho wa ditirelo tsa madi mo lefatsheng Botswana. E letleletswe jaaka banka ya tlhabololo ke Banka ya Botswana, e e leng yone molaodi wa dibanka tsotlhe tsa setšhaba.
Tshekatsheko
BSB ke mokgatlho wa ditirelo tsa madi wa puso o o kgobokanyang madi a selegae ka go amogela madi a ipeelo a bareki, go adimisa madi go ya ka maemo a kgwebo le go neela ditirelo tse dingwe tsa madi jaaka di bona go le botlhokwa go fitlhelela letlhoko la batho ba Botswana. E tlhomilwe semmuso ka 1992 ka molao wa palamente.
Ditirelo
Banka e neela bareki ba yone diakhaonto tsa go boloka, go adima madi, go adimelwa dikoloi le go adima dilo tse dingwe tse di sireleditsweng. Banka e, ke leloko la World Savings Banks Institute. Go ya ka Banka ya Botswana, Botswana Savings Bank e ne e na le dithoto tse di ka nnang US$73 million (BWP:480 million) go tloga ka kgwedi ya Sedimonthole 2009.
Makala
Banka e, e na le makala a mararo(3); le lengwe kwa Gaborone mme a mangwe a kwa Francistown le Palapye. Mo godimo ga moo, BSB e na le tumalano ya tirisanommogo le BotswanaPost go neela ditirelo tsa banka ka mafelo a poso a a fetang 120 go ralala naga.
Louis Goodwill Nchindo
Louis Goodwill Nchindo o o tshotsweng ka ngwaga wa 1941 a tlhokafala ka wa 2010, e ne e le mogwebi wa kwa Botswana le mogakolodi wa tsa sepolotiki, o o godileng mo go tsa sepolotiki ka go nna moeteledipele wa kompone ya Debswana, e e leng yone e eteletseng pele diteemane mo Botswana. O ne a fitlhelwa a tlhokafetse kwa motse selegaeng mo mosong wa kgwedi ya Tlhakole e tlhola malatsi a ferabongwe ka ngwaga wa 2010, loso lwa gagwe ele masaitseweng.
Botshelo jwa fa a santse a le mmotlana
Nchindo o tshotswe ka kgwedi ya Ngwanatsele e le malatsi a le masome a mararo ka ngwaga wa 1941 kwa Tlokweng Botswana, mme a tsena sekolo kwa Molepolole, le kwa St.Joseph's College kwa Kgale Botswana. O ne a tswelela a ya go ithutela tsa bongaka kwa University College London Medical School, mme a tlogela ka ngwaga wa 1964 go ya go dira tsa sepolotiki le itsholelo (Politics,Physiology and Economics) kwa Balliol College, Oxford. O ne a nna tsala le batlotlegi ba kamoso ba Botswana ba akaretsa o neng a nna tona wa ditswammung le metsi David Magang le tautona wa Botswana Festus Mogae, ka nako e a neng a le tautona wa Student union sa sekolo seo sa ithutelo ditiro.
Moeteledipele wa tsa kgwebo
Fa a sena go berekela Procter and Gamble kwa Caracas kwa Venezuela Southern Africa, Nchindo o ne a nna moeteledipele wa kompone ya Debswana,le modulasetilo wa Botswana Stock Exchange, a nna gape tlhogo ya Barclays Bank mo Botswana le mogogi wa Anglo American mo Botswana. Nchindo o ne a nna mogogi wa Anglo American e neng e le ya ba De Beers, kompone ya Botswana ya meepo ya diteemane, e neng e filwe konteraka ke puso go rekisa diteemane tsa Botswana. Fa De Beers Botswana e ne e kopana le puso ya Botswana go aga Debswana ka ngwaga wa 1991, Nchindo o ne a nna mogogi wa yone wa ntlha. O ne a nna mogakolodi wa tautona ya Botswana le leloko la maemo la phathi e e busang ya Botswana Democratic Party.
Dkgogakgogano le loso lwa gagwe
Nchindo o nnile mo setilong sa boeteledipele kwa Debswana ka sebaka se seleele, mme a tlhoka kutlwisisano le tautona, o a neng a sa ntshafatsa dingwaga tsa gagwe tsa tiro ka ngwaga ya 2004. Morago ga go ithola marapo ka Lwetse 2004, Nchindo o ne a neelwa tlotla e e kwa godimo thata mo Botswana ya Presidential Order of Honour ke tautona wa pele wa Botswana Festus Mogae ka nako ya fa go ipelelwa boipuso le ntswa a e a seka a nna teng kwa moletlong o o. Pele ga se, Nchindo o ne a kgatlhile leitlho la babega dikgang fa a ne a koba babereki ba Debswana ba le makgolo a mane, masome a marataro le bongwe go bo bane ba ngadile ditiro.
Ka ngwaga wa 2008, Makaseterata wa Gaborone Lot Moroka o ne a sekisetsa Nchindo tshenyetso setshaba, tsheko e e ne e ntse e tsweletse ka nako ya fa a tlhokafala. Ka nako ya tsheko, o ne a supa fa a rulagantse go adima tautona wa pele Quett Masire madi a sephiri go tswa kwa De Beers, se se baka tlhatlharuane ya sepolotiki. O ne a rulaganyeditswe go itshupa kwa kgotlatshekelong ka Moranang a le malatsi a marataro ngwaga wa 2020 go arabela melato e le masome a mararo le borataro ya tshenyetso setshaba go tswa ka nako ya fa a simolola go nna moeteledipele kwa Debswana.
Nchindo o bonwe labofelo kwa marekisetsong a dinotagi maitseboa a kgwedi ya Tlhakole e le malatsi a supa kwa Pandamatenga. Ka letsatsi la boferabobedi koloi ya gagwe e ne ya bonwa e lotletswe kwa motseselegaeng. Morago ga foo bokwagodimo jwa mmele wa gagwe bo ne jwa bonwa bo bodile bontlha bongwe gautshwane, gammogo le sesupo sa gagwe le tlhobolo.
Malebogo Molefhe
thumb|Mme Malebogo Molefhe Malebogo Molefhe yo a tshotsweng ka ngwaga wa 1980 ke Mme wa motswana yo eleng motsameki wa bolotloa yo ieleng gape a nna mo ema kgatlanong le [https://www.unhcr.org/gender-based-violence.html#:~:text=Gender%2DBased%20violence%20refers%20to,threatening%20health%20and%20protection%20issue. kgokgontsho ya bong] morago ga go lemogwa makgetho a robabobedi. Ka ngwaga wa 2017 o ile a amogela tlotla ya Mafatshefatshe ya bomme ba ba kgothatsang.
Botshelo
Molefhe o tshotswe ka 1980. O ne a tlhophiwa go emela lefatshe la gagwe mo bolotloa, a tshameka motshameko ono ele motshameki wa moitseanape go tloga a na le dingwaga di le lesome le borobabobedi. O nna kwa Manyana.
Malebogo o goletse kwa lefatsheng la borwa jwa Afrika la Botswana mme o nna kwa borwa jwa Gabarone. O ne a tlhaselwa ke mokapelo wa gagwe ka ngwaga wa 2009, fa a ne a na le dingwaga tse di masome a mabedi le boherabongwe. Mo tlhaselong, mokapelo wa gagwe o mo thuntshitse  makgetlo a robabobedi. Motlhasedi, yo o neng a tlhalosiwa jaaka "yo o tshwenyang", o ne a ipolaya ka go ithuntsha. Malebogo o ne a falola mme a fola mo tlhaselong, mme jaanong o dirisa setulo sa maotwana ka ntlha ya kgobalo ya mokwatla.
Malebogo o fetogile mmueledi wa bafalodi ba [https://www.unhcr.org/gender-based-violence.html#:~:text=Gender%2DBased%20violence%20refers%20to,threatening%20health%20and%20protection%20issue. kgokgontsho ya bong] (GBV) le go sotliwa mo lelapeng mo seromamoeng sa Botswana. O rulagantse ditherisano le go thusa ka katiso le mekgatlho ya puso le e e seng ya puso kwa Botswana. O lemoga gore go na le dikarolo tsa setso tse di paletsang go kgoreletsa GBV mme o ithaopela go godisa kitso ka botlhokwa jwa phetogo.
Malebogo o rutile basetsana ba bannye ka ga go itlotla go ba thusa go emelana le kgatelelo ya bong le mefuta e mengwe ya go sotliwa mo lelapeng. Ene le Lefapha la Thuto la Botswana ba simolotse lenaneo la bana go thusa go ithuta ka ga GBV kwa gae. Malebogo gape o rotloetsa metshameko le metshameko ya basadi ka kakaretso.
West Hanahai
West Hanahai ke motse yo o mo kgaolong ya Ghanzi (Ghanzi District) mo Botswana. Motse yo o ikaegile ko legare la kgaolo, mabapi le Central Kalahari Game Reserve e e sekgele se ka nnang dikilometara di le masome a matlhano (50) mo borwa bophirima jwa motse wa Ghanzi. Go agiwa ga tsela ya Trans-Kalahari Highway mo boemong jwa go dirisa tsela e kgologolo ya Gaborone-Ghanzi go nnile le kgwetlho ko West and East Hanahai tse di bakileng kwelo tlase ya motsele tsele wa dikoloi. Letlhoko la ditiro le pateleditse banni ba kgaolo go inaakanya le ditiro tsa nako khutshwane tsa sechaba (e itsege gape e le twantso lehuma) ga mmogo le dijo tsa mahala go tswa ko go goromente. Go na le sekolo se se botlana le kokelwana ko West Hanahai. Go nnile le batho ba le makgolo a matlhano le masome a le borataro (560) ka palo batho ya 2001.
Westwood International School
Mogokgo wa sekolo Robert Jones ke motho wa lotso lwa sekgowa go tswa kwa Britain, Mogokgo wa sekolo se segolwane Heidi Cavanagh o tswa kwa Canada, mogokgo wa sekolo se sebotlana Esme De Jafer ke mo Aforika Borwa. Boraro bo mo setlhopheng sa baeteledipele ba bagolo.
Ditso
Sekolo sa Westwood International School se simolotswe kwa ngwaga wa 1988 kgwedi ya Motsheganong ka dithuso tsa madi go tswa kwa dipusong tsa mafatshe a America le Britain, a berekisana le lephata la Ministry of Education mo Botswana.
Thulaganyo ya thuto
Thulaganyo ya thuto ya sekolo se e simolola ka bana ba bannye go tsena ka mophato wa lesome le boraro. Ngwaga e simolola ka Ferikgong e ela ka Morule, e kgaogantswe gararo. Setlha santlha ke sa Ferikgong go ema ka Moranang, sa bobedi ke sa Motsheganong go ema ka Phatwe, sa bofelo ke sa Lwetse go ema ka Morule.
Dituelo le madi
Ka ngwaga ya 2015 go ema ka 2016, 97% ya dipoelo tsa sekolo ke e e tswang mo mading a a dueletsweng thuto ya baithuti. Dituelo tsa thuto di ntse jaana ka madi a di dolara: (tshedimosetso e e lolame go tswa ka ngwaga wa 2017) Baithuti ba basha ba duela madi a a kana ka BWP20,000.00 a a sa busiweng, go na le madi a ditlhatlhobo gape.
Mmeya
Mmeya ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. O ikagile mo selekanyong sa dikhilomethara di le masome a marataro (60 km) mo bophirima jwa Francistown. Motse yo o na le sekolo se se botlana le batho ba le makgolo a matlhano, masome a matlhano le metso e le borataro (556) ka palo batho ya 2001.
Palamente ya Botswana
Palamente ya Botswana e na le Tautona wa lefatshe le Khuduthamaga ya Botswana. Go farologana le ditsamaiso tse dingwe tsa Palamente, Palamente e tlhopha tautona ka tlhamalalo (go na le go nna le tautona wa moletlo le Tonakgolo yo o nang le taolo ya mmatota jaaka tlhogo ya puso) ka paka e e beilweng ya dingwaga di le tlhano. Tautona o ka direla fela dipaka di le pedi fela tse di tletseng. Tautona ke tlhogo ya lefatshe le ya Puso mo tsamaisong ya merero ya palamente ya lefatshe la Botswana. Palamente ya Botswana ke taolo e kgolo ya molao. Tautona wa pele wa Botswana ke Ian Khama, yo o tsereng maemo a botautona ka kgwedi ya Moranang e tlhola gangwe ka ngwaga wa 2008 mme a fenya paka e e tletseng ya dingwaga di le tlhano mo ditlhophong tsa Botswana, tse di neng tsa tshwarwa ka la kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi a le lesome le borataro ka ngwaga wa 2009 mme a busetsa Botswana Democratic Party ya gagwe ka bontsi jwa ditilo di le masome a mararo le botlhano (35) (tsotlhe ka palo di le 45) mo ditilong di le 61 tsa Palamente.
Go na gape le setlhopha se se itsegeng jalo e le Ntlo ya Dikgosi tsa Botswana, se e leng setlhopha sa bagakolodi se se seng karolo ya Palamente.
Botswana ke lengwe la mafatshe a mabedi fela mo Kgaolong ya Afrika (Le lengwe ke Mauritius) a a fitlheletseng ditshupo tse di phepa tsa ditlhopho tse di gololesegileng le tse di siameng fa e sale di bona boipuso, a tshwere ditlhopho di le lesome (10) fa e sale ka ngwaga wa 1966 go sena ditiragalo dipe tse di masisi tsa bonweenwee kana tshenyetso setshaba.
Dikarolo tse di kwa ntle
https://www.parliament.gov.bw/index.php/2012-02-13-15-06-33
Mount Fletcher
Mount Fletcher ke setoropo sa Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Metswedi
Karolo:Aforika Borwa
Tshireletso ya dijo mo Tanzania
Seêmô sa pabalêsêgô ya dijô ke kgang e e sekasekwang thata kwa United Republic of Tanzania. Temôthuô e tsaya karolo ya mo e ka nnang nngwetharong ya GDP ya naga (Gross Domestic Product). Ke karolo ya Tanzania e le fa e kgorelediwa ke mabaka a le mantsi a ka fa gare le a ka kwa ntle, e tsweletse go dirwa ke maatla a ka kwa ntle le setšhaba ka bosone.
Go na le dilo di le mmalwa tsê di nang le seabê mo pabalêsêgô go ya dijo, go akaretsa kgolo ya itsholêlô, molao wa temôthuô, diphêtogô tsa tikologo, phetogo ya seêmô sa loapi le pusô. Mo godimo ga moo, pabalêsêgô ya dijo kgotsa go tlhaêla ga yônê go ka nna le ditlamorago tsê di nnelang ruri mo bathong.
Mmaphashalala
Mmaphashalala ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. O ikagile mo selekanyong sa dikhilomethara di le lekgolo le masome a supa (170 km) mo bokone botlhaba jwa toropokgolo Gaborone le sekgele sa dikhilomethara di le masome a supa le metso e le botlhano (75 km) mo borwa jwa Mahalapye, gaufi le molelwane wa South Africa. Motse yo o na le sekolo se sebotlana le batho ba le sekete, masome a mabedi le metso e le supa (1, 027) ka palo batho ya 2001.
Toromoja
Toromoja ke motse yo o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motse yo o ikaegile go bapa le lecha la Makgadikgadi, mo botlhaba jwa karolo ya kgaolo. Toromoja o na le sekolo se se botlana. Batho ba ne ba le makgolo a marataro le masome a le mane le metso e robabongwe (649) ka palo batho 2001.
Tshireletso ya dijo mo Tanzania
Mo lefatsheng lotlhe, Tanzania e sa ntse e sa bone dijo tse di lekaneng. Go ya ka Proteus Global Food Security Index ‡ data e e kgobokantsweng ke World Food Programme ‡ Tanzania e na le index ya 0.564 mo sekaleng sa index sa 0.08 go ya go 0.775, koo kwa bofelong jo bo kwa godimo jwa pontsho e bontshang go tlhoka tshireletsego ya dijo, Tanzania e lekanya 0.564 mme e mo maemong a 162 mo dinageng di le 185 tse di akareditsweng. Pego e nngwe ya World Food Programme e fitlhetse gore mebaraka e le 7 mo go e le 20 ya Tanzania e e neng ya tlhatlhobiwa e ne ya fitlha mo maemong a mathata mo Q4-2019 go ya ka dipalo tsa ALPS (Alert for Price Spikes). Gore go tle go tlhalosiwe sentle gore ke dilo dife tse di dirisiwang go sekaseka mebaraka eno ya kwa Tanzania le makoa a yone, ALPS Indicator "e ela tlhoko gore mebaraka ya lefelo leo e na le ditlhwatlhwa tse di kwa godimo thata tsa dijo go le kana kang ka go bapisa tlhwatlhwa ya dijo tsa kgwedi le kgwedi le tsela e e bonalang ka yone ka paka e e rileng mme e di kgaoganya go nna tse di tlwaelegileng, tse di nang le mathata, tse di tlhageletseng kgotsa tse di mo mathateng".
Dikgwetlho
Tanzania e na le mathata a mantsi a a amanang le kago a a kgorêlêtsang bokgoni jwa yônê mo karolong ya tshireletsego ya dijo. Go tlhaêla ga madi le ditsela tsa go dira dilo tse di lekanyeditsweng tsa go bona madi, bokgoni jwa kgwebo jo bo sa tlhabologang, maêmo a a kwa tlase a bokg6oni mmôgô le mafaratlhatlha a a bokoa go dira gore go se nnê le dikgothatso fa go tla mo go tswelediseng pele go tlhabolola lefapha la temôthuô.
Dikgoreletsi Tsa Tlholego
Dingwe tsa dilo tse di amang pabalêsêgo ya dijo tsa Tanzania ga di kgone go laolwa motlhofo.
Bošhêng jaana go tloga ka Tlhakole 2020, ditshenekegi di senya dijalo tsa Tanzania le dijalo tse dingwe tsa Afrika Botlhaba, di tshosetsa bokgoni jwa kgaolô go boloka maêmo a temothuô mme ka ntlha ya seo, tshireletsego ya dijo. Setlhogo sa Time sê se begang ka kgang eno se gatêlêla gore bothata jono jwa tlhôlêgo bo ka nna bogolo go le kana kang: "Ditlhôpha di dikgolo thata, kwa Bokône-Botlhaba jwa Kenya, setlhôpha se le sengwe se ne sa lekanngwa go nna boleele jwa dikilometara di le 37 le bophara jwa dikilomethara di le 25. UN e bolêla gore ditshenekegi tsa sekaka ke ditshenekegegi tsê di kotsi thata ka ntlha ya bokgôni jwa tsone jwa go bolaya dijalo, go tshosetsa tshirêlêtsêgo ya dijo le go itshedisa. Di-swarms, tsê di ka tsayang ditshenekegi tsê di godilêng di le dimilione di le 40 go ya go di le 80, di ka ja dijalo ka letsatsi le le lengwe tsê di ka tlamêlang batho ba le 35 000 dijo."Bothata jo bo ka se kang jwa tilwa jo ditshenekegi tsêno di tla nnang le jônê mo karolong e kgolo ya go tlhomama ga itsholelo ya setšhaba bo tla dira gore go bona tharabololô go nne botlhôkwa thata. thumb|Sekao sa tlelaemete ya Tanzania ya jaanong
Go Fetoga ga Maemo a Bosa
Ka ntlha ya go ikaêga thata ka temôthuô e e fepiwang ke pula jaaka motswêdi o o tlhomameng wa GDP le pabalêsêgô ya dijo, setšhaba sê se amogêlang madi a a kwa tlase jaaka Tanzania se ka tlhasêlwa thata ke ditlamorago tsa temothuong tsa phetogo ya tlelaemete.
Kgatelopele
Le fa go ka nna le dikgoreletsi tse dintsi fa gare ga Tanzania le tshireletsego e e tletseng ya dijo, setšhaba se tswelela go batla ditsela tsa go gatela pele. Go ya ka USAID, diheketara tse di fetang 190,000 tsa naga ya Tanzania di tsere dikgato tsa go tokafatsa tiriso ya temothuo le thekenoloji. Mo godimo ga moo, ntshodikuno ya raese ka hektare e menagane gabedi ka ntlha ya tirisanommogo ya Tanzania le USAID mo maitekong a bone a go rotloetsa temothuo e e tswelelang pele le go tlhoma mogopolo thata mo dikamelong tse di itsegeng jaaka Mokgele wa Tlhabololo e e tsweletseng. Letsholo le lengwe la tirisanommogo la tshireletsego ya dijo le Tanzania e nang le seabe mo go lone ke la dingwaga di le nne la go dira gore go nne le kgolo ka go dirisa peeletso le dikgwebo (ENGINE). E dirilwe ke International Executive Service Corps (IESC), lenaneo le thusa go akofisa tlhatlhobo le go tokafatsa ditselana tsa taolo, tshedimosetso, le tsa madi tse di thusang kgolo ya kgwebo le peeletso ya dingwe tsa dikgaolo tsa temothuo tsa Tanzania (Mbeya, Morogoro, le Iringa, le Zanzibar).
Go Amogela Palo ya Batho
thumb|Basha ba Tanzania ba ka tlhaselwa thata ke phepelotlase
Ditlamorago Tsa namana
Go sa babalêsêga ga dijo mo go anameng mo lefatshêng lotlhê go na le ditlamorago tsê di sa itumêdisêng mo bathong. Tanzania e nnile le bothata jo bo tswelelang jwa baagi ba ba sa jeng sentle. Go ya ka patlisiso ya Brookings Tanzania, karolo e kgolo ya kwa magaeng a Tanzania e na le phepelotlase e e ka nnang 39.3 peresente. Banka ya Lefatshe e akantsha se se tshwanang, fa 34% ya Tanzania e bega gore ga e kgone go fitlhêlêla ditlhôkêgo tsa motlakase. Karolô e kgolo ya sêno e ka nna ya bo e le fa gare ga pharologanô fa gare ga dijô tse di tlhagisiwang mo setšhabeng le dijo tse di amogelwang mo maêmông a motho ka bongwe. Go kgona go bôna dijô ga go tshwane mo go mongwe le mongwe wa kwa Tanzania, go dira gore diphesente di le 34 tsa baagi ba se ka ba fitlhelela ditlhôkêgo tsa letsatsi le letsatsi tsa di kilojoule. Selo se sengwe se segolo se se dirang gore go se ka ga nna le dikotla tse di farologaneng mo dijong tse di tlhagisiwang le tse di jewang. Go ya ka patlisiso ya lokwalopaka lwa Acta Tropica, batho ba kwa magaeng le ba kwa ditoropong ba Tanzania ba ikaegile thata ka dikhabohaetereite, raese, cassava, ugali jaaka motswêdi wa bônê o mogolo wa dijo. Di-carbohydrate, le fa di le motswêdi o o siameng wa maatla, di palelwa ke go fitlhelela dikotla tsotlhe tse di tlhokegang go tshela botshelô jo bo itekanetseng. Ntlha êno e bônala sentlê mo tshedimosetsong ya 2016 e e kgobokantsweng ke ERH (Ending Rural Hunger): "go na le dipalo tse di kwa godimo tsa phepelotlase, bogolo jang mo baneng ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le tlhano, e e dirang gore naga e nne le dipalo tsa phepelong tse di kwa tlase ga palogare fa di bapisiwa le dinaga tse dingwe mo kgaolong... diperesente di le 58 le diperesente di ne di na le diperesente tsê di sa itekanelang sentlê".
David Bright
David Bright (o tshotswe ka di 13 Seetebosigo 1956 a bo a tlhokafala ka di 25 January 2021) e ne e le mokatisi wa setlhopha sa kgwele ya dinao sa Botswana.
Botshelo
O ne a supiwa e le mongwe wa bakatisi ba ba atlegileng thata go tswa mo lefatsheng la Botswana. O kile a nna tona ko sesoleng, ka jalo gantsi o ne a bidiwa ka leina la maemo a a kileng a a tshwara a major.
Ka di 5 February 1992, Bright o ne a simolola go katisa setlhopha sa Mogoditshane Fighters. Mo dingwageng di le lesome le boraro ka fa tlase ga katiso ya gagwe, setlhopha seo sa bona phenyo ya dikgaisano tsa Botswana Premier League di le tharo go tswa ka ngwaga wa 1999 go fitlha wa 2001 ka go latelana.
O ne a simolola legato la gagwe la bone ka go katisa setlhopha segolo sa kgwele ya dinao sa lefatshe la Botswana ka July 2017, mme o ne a kobiwa ka di 19 February 2019 morago ga go tlhoka go dira sentle ka ipapatso ya 2019 Africa Cup of Nations qualification campaign.
Morago ga go tsaya loeto a leba kwa Aforika Borwa, Bright o ne a tlhokafala a le dingwaga di le masome a le borataro le bone, ka lebaka la bokoa jo bo bakilweng ke mogare wa COVID-19.
Sir Seretse Khama International Airport
Sir Seretse Khama International Airport (IATA:GBE,ICAO:FBSK), e e dikhilomithara di le lesome le botlhano kwa bokone jwa Gaborone, ke maemelo magolo a difofane kwa toropokgolo ya Botswana. Maemelo a a difofane a biditswe jaaka tautona wa ntlha wa lefatshe la Botswana Sir Seretse Khama. E butswe ka ngwaga wa 1984 go emela pharakano mo kgaolong le mo ditshabatshabeng. E na le motsamao wa bapagami o o kwa godimo mo lefatsheng la Botswana. Ka ngwaga wa 2017, maemelo a a ne a fiwa e le lantlha molao wa go laola kgwebo e ka mo go faphegileng go le pharologanyo mo mafatsheng a mangwe, e ee tla nnang le maphata a a latelang: CAAB, Botswana Innovation Hub, ITPA le diamond hub mo lekalaneng la diteemane.
Ditiragalo le dikotsi
Ka ngwaga wa 1999, Phalane a le malatsi a a lesome le motso, mokgweesi wa difofane, Captain Chris Phatswe, o ne a kweetsa sefofane sa Aerospatiale ATR 42 Aircraft A2-ABB kwa ntle ga teseletso mo mosong. Fa a setse a le mo phefong a kopa ka segowagowe go bua le tautona, moeteledipele wa Air Botswana, Ramapodisi, seteishene sa mapodisi sa central le mokapelo wa gagwe. Ka tautona a ne a le kwa ntle ga lefatshe, o ne a letlelelwa go bua le mothusa tautona. Le ntswa ba ne ba lekile gantsi go mo kgotsofatsa gore a boele tlase ka sefofane go tlhatlhanggwe ka matshwenyego a gagwe, o ne a tlhalosa gore o ya go thudisanya sefofane se a se pagameng le se sengwe kwa maemelong a tson. Morago ga go fofa di oura di le pedi, o ne a dikologa gabedi mme a thula difofane tsa ATR 42 di le pedi kwa maemelong. O ne tlhokafala mme ga seka ga tlhokafala ope gape kwa ntle ga gagwe.
Metswedi ya dikgang tsa Air Botswana ya re mokgweetsi o ne a sa letlelelwe go kgweetsa difofane ka nako e o ka mabaka a botsogo, o ne a gana go busediwa go fitlhelela ka ngwaga wa 2000 kgwedi ya Tlhakole. Ditsamaiso tsa Air Botswana di ne tsa amega ka e ne e na le sefofane se le sngwe se se setseng ka nakwana sa BAe 146 se se neng se sa bereka ka ntata ya mathata a maranyane.
Lephata la difofane la sesole sa Botswana
Lephata la difofane la sesole sa Botswana (Botswana Defence Force Air Wing) sa batlotlegi le kwa maemelong a a difofane.
Ugie, Kapa Botlhaba
Ugie ke setoropo nyane sa Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Mmutlane
Mmutlane, yo o itsegeng gape ka Mmutlana, ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo sekgeleng sa dikhilomethara di le masome a mararo (30 km) mo bokone bophirima jwa Mahalapye, gaufi le motse wa Shoshong. Mmutlane o na le sekolo se se botlana le batho ba le makgolo a ferabobedi, masome a mane le motso (841) mo palo batho ya 2001.
Tubu
Tubu ke motse yo o mo kgaolong ya bokone bophirima mo Botswana, mo sekgeleng sa dikilometara di le lesome (10 km) mo botlhaba jwa motse wa Gumare. Tubu o ikaegile go bapa le makgobokgobo a Okavango, go na le sekolo se se botlana, kokelwana ga mmogo le motlakase. Batho ba ne ba le makgolo a le boraro le masome a le borobabongwe lemetso e le mebedi (392) ka palo batho ya ngwaga wa 2001. Tubu ke mokgoro wa meraka le masimo mo banning ba lefelo, ka jalo motse o itemogela koketsego ya batho ka nako ya temo.
Ditso
Mo ditsong, motse wa Tubu o tlhamilwe ke bontsi jwa banni ba metse e mo gompieno e itsegeng ka Gwekachumo le Kandalangoti. Motse wa Tubu o tlholegile e le moraka yo o neng o bonwa kwa Gwekachumo. Mo dingwageng tsa 1970 di simologa, batho ba ne ba fuduga go tswa Gwekachumo go ya go nna kwa Kandalangoti, yo o gompieno a itsegeng e le Tubu. Morago ga lefelo le lemogiwa jaaka bonno, le ne la fetoga go itsege jaaka Tubu. Leina Kandalangoti le ne la fetolwa go nna Tubu. Mo bogompieno Kandalangoti ke moraka yo o sekgele se ka tswara kilometara go tswa Tubu. Tubu o dikaganyetswe ke metse e e akaretsang Samotshoka, Ngocho, Xanaga, Xara Gwekachumo, Chaa le Xowa
Bontsi jwa banni ba Tumu ke ba morafe wa Bayei. Go akaretsa le bonnye jwa morafe wa Ba-Hambukushu le Batswana. Banni ba Tubu ba itshetsa ka temo thuo e e akaretsang go lema le go rua diphologolo. Mengwe ya metswedi ya itshetso ya bone e akaretsa go tshwara ditlhapi, go loga ditlatlana, go loga, tiriso ya ditsa ditlholego le tsengwe, tse di dirwang ka go etelwa. Tswii le maungo a palm ke dijo tsa konokono. Tswii e bonwa thata mo di nokeng ka bontsi tsa Botswana le lefatshe ka bophara. Kara ya ditonki, go kgweetsa ditonki le dipitse ga mmogo le mokoro ke mehuta ya mosepele e e dirisiwang.
Dipadi tse dingwe
Facts about Tubu village, Botswana
Thobo Kgoboge
Thobo Kgoboge ke motshamiki wa kgwele ya dinao mo Botswana yo o tshamekelang setlhopha sa Nico United. O gapile seetsele se le sengwe mo setlhopheng sa sechaba sa Botswana.
Dipadi tse dingwe
Thobo Kgoboge at National-Football-Teams.com
Herschel, Kapa Botlhaba
Herschel ke motse setoropo wa Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Barkly East
Barkly East ke motse setoropo wa Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Mogapinyana
Mogapinyana ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo selekanyong sa dikhilomethara di le masome a le borataro (60 km) mo bokone botlhaba jwa Palapye. Go na le batho ba le sekete, makgolo a mane, masome a le boraro le metso e le boraro (1,433) ka palo batho ya 2001.
Modipane
Modipane ke motse yo o mo kgaolong ya Kgatleng (Kgatleng District) mo Botswana. Motse o ikagile mo selekanyong sa dikhilomethara di le masome a mabed le metso e botlhano (25 km) mo botlhaba jwa Gaborone, gaufi le molelwane wa South Africa. Go na le sekolo se sebotlana le batho ba le kete pedi, makgolo a mane, masome a mabedi le metso e le meraro (2, 423) ka palo batho ya 2001.
North-South Carrier
North-South Carrier ke mafaratlhatlha a diphaephe mo Botswana a a isang metsi kwa borwa bokgakala jwa dikilomitara di le makgolo a mararo le masome a marataro go goroga kwa toropokgolo Gaborone. Karolo ya ntlha e ne ya fediwa ka ngwaga wa 2000. Kgato ya bobedi ya lenaneo le e fedile ka ngwaga wa 2012, mo go yone go ne ga okediwa diphaepe go tsaya metsi kwa letamong la Dikgatlhong. Kakanyo e ne ele gore go okediwe ka go tsaya metsi kwa Zambezi go oketsa ka dikilomitara di le makgolo a matlhano go tsena kwa go tse di makgolo a matlhano le masome a mabedi. North-South Carrier ke lone lenaneo la boenjeneere le letona go gaisa mananeo otlhe a a kileng a nna teng mo Botswana.
Seemo sa loapi
Lefatshe la Botswana ke lefatshe le le sa itemogeleng dipula tse dintsi ka jalo le mo sekakeng. Go fitlha mo malobanyaneng, didiba di ne di dirisiwa go fitlhelela seelo sa letlhoko la metsi ka 80%. Mangwe a metsi a didiba a sale a nna bogologolo fa e santse go na dipula. Go epa metsi ga go kgonagale mo mafelong a metsi a sa ntshafadiweng go tswa mo lefatsheng. Kgaolo ya botlhaba jwa Botswana e e nang le palo ya batho ba bantsi e mo mokgatsheng wa molapo wa Limpopo, o go bolelwang fa o tswetswe. Mokgatsha o kwa lefatsheng la Aforika Borwa o banni ba one ba dirisa metsi a a fetang a mokgatsha o nang le bokgoni jwa go a ntsha ka dimithara di le dimilione di le makgolo a robabobedika ngwaga. Metsi a felela a tsewa kwa molapong wa Vaal go fitlhelela seelo.
Tse di tlhokegang
Ka ngwaga wa 2008 lefatshe la Botswana le ne le na le palo ya batho ya milione,dikete di le makgolo a ferabongwe, masome a mabedi le bongwe. 83% ya batho e ne e le yone e e rutegileng. Bontlha jwa batho ba ba neng ba na le metsi a phepa ebile a babalesegile go nowa e ne ya oketsega go tswa kwa go 77% go tsena kwa go 99% ka dingwgaa tsa 1996 go tsena ka 2006. Itsholelo ya lefatshe la Botswana e gola ka bofefo jaaka palo ya batho ba teng, segolo jang mo kgaolong ya Gaborone. Se se baka koketsego mo palong ya batho ba ba tlhokang metsi. Kgaolo ya Gaborone e na le letlhoko la 75% ya metsi kwa botlhaba jwa Botswana. Matamo a Gaborone le Bokaa ga o kgone go fitlhelela seelo se se golang ka bofefo se le ntswa go lekilwe go tlatswiwa metsi kwa Gaborone Water Treatment Works kwa Glen Valley.
Moepo wa magala wa Morupule o dirisa didiba di le tharo go baya metsi mme o tsaya metsi mo NSC fa go tlhokega ka tiriso ya phaephe ya boleele jwa dikilomitara di le lesome le bosupa go tswa kwa Palapye. Go epiwa ga magala mo Botswana mo go tshwanang le ga Waterberg coalfield kwa Aforika Borwa le gone go tla nna le seabe mo koketsegong ya letlhoko la metsi. Bontlha bongwe jwa metsi a a tswang kwa letamong la Dikgatlho bo tla dirisiwa kwa Mmamabula ka lenaneo la NSC.
Leano
Lenaneo la Botswana National Water Master Plan (NWMP) le supile mafelo a a solofetsang a matangwana kwa bokonebotlhaba kwa metsaneng e e kwa molapong wa Limpopo ya Motloutse le Shashe. Lenaneo la North-South Carrier le ne la simolodisiwa go aga mafaratlhatlha a diphaephe a a tla tsayang metsi go tswa kwa mafelong a go a isa kwa a tlhokegang thata teng kwa mafelong a a gaufi le Gaborone kwa borwabotlhaba.
LEGABIBO
Lesbians, Gays & Bisexuals of Botswana (LEGABIBO) ke setlhopha se se lwelang ditshwanelo tsa setho mo Botswana se itebagantse thata le go lwela ditshwanelo tsa molao le setho tsa batho ba ba ratanang ka bong mo Botswana. Ke lekgotla la ntlha la baratani ba bong jo bongwe go kwadisiwa mo Botswana morago ga go emiwa kgatlhanong semmuso. Lekgotla le ikaelela go fokotsa go tlhaolwa ga baratani ba bong bo le bongwe le go lwela go lemogiwa ga baratani ba bong bo le bongwe fa go tla mo go tsa go amogela le go godisa bana, go amogelesega mo setshabeng le go nyalana ka bong.
Ditso
LEGABIBO e simolotse ka ngwaga wa 1998 ka fa tlase ga katlego ya lekgotla le le lwelang ditshwanelo tsa setho la Ditshwanelo, e le tiro e e ka fa tlhakoreng e e emetseng batho ba ba ratanang ka bong mo Botswana. Go lemogiwa semmuso le go sirelediwa ke molao ga batho ba ba ratanang ka bong mo Botswana e ne ele one maikaelelo a setlhopha se. Le fa go ntse jalo, go kwadisa lekgotla go ne ga seka ga nna bonolo mo Botswana ka matona a puo a ne a ne a dumela fa go ratana ka bong go le kgatlhanong le molao mo kgaolong ya masome a marataro le bone ya penal code, mme bangwe ba dumela gore go kwadisa lekgotla le go tla tlisa tlhakatlhakano mo setshabeng.
North-South Carrier
Leano
Lenaneo le ne le kgaogantswe ka dikarolo di le pedi. Letamo la Letsibogo le agiwa ka karolo ya ntlha ka diphaepe tsa boleele jwa dikilomitara di le makgolo a mararo le masome a marataro go isa metsi a a leswe kwa borwa kwa a tlhatswiwang teng kwa Mmamashia, dikilomitara tse di lesome le botlhano kwa bokonebotlhaba jwa Gaborone. Kwa tshimologong ya karolo e go ne go dirisiwa letamo la Bokaa ele letangwana, mme go ne ga tsewa tshwetso ya go aga letangwana le le khurumditsweng gaufi le Gaborone go fokotsa tatlhegelo ya metsi ka go fetoga go nna mouwane. Letamo la bobedi la Dikgatlhong la agiwa kwa molapong wa Shashe ka karolo ya bobedi. Phaephe ya bobedi e e tla bapisanang le ya ntlha e tla isa metsi kwa go tllhatswiwang metsi teng le kwa letangwaneng gaufi le Gaborone.
LEGABIBO
Ditso
Mo legatong la ntlha la lekgotla le, le ne la retelelwa ke go kgobokanya madi le didirisiwa tse dingwe go kgona go dira ditirelo tsa lone go fitlhelela BONELA (Botswana Network of Ethics,Law and HIV) le tsaya tshwetso ya go fa lekgotla le kemo nokeng ka mathata a lone a tsa semolao le di ofisi tse ba ka direlang ditirelo tsa bone le go tshwara bokopano go tlhatlhanya ka dikgang tse di amang baratani ba bong mo Botswana. Ka ngwaga wa 2005, LEGABIBO e ne ya kopa go ikwadisa le ba Botswana Civil and National Registration, ba ba neng ba emetswe ke moatlhodi wa pele Unity Dow ba engwe nokeng ke BONELA, Southern African Litigation Centre (SALC) le Open Society Initiative of Southern Africa (OSISA). Setlhopha se nnile le katlego mo tshekong e kwa kgotla tshekelong ngwaga wa 2014 ka Ngwanatsele le kwa Court of Appeal ka 2016 ka Mopitlo.
North-South Carrier
Leano
Karolo ya ntlha ya diphaephe e ne e tsaya metsi go tswa letamong la Letsibogo go bapisa stela ya botlhaba le seporo go ya Gaborone. Moalo wa diphaephe o ne o akaretsa diteishene di le nne tsa dipompo le lefelo le go tklhwatswiwang metsi kwa go lone kwa bokone jwa Gaborone. Diteishene ts dimpompo di ne di go nna kwa Letsibogo, moralane, Palapye le Serorome Valley. Seteishene sa Serorome se ne sa tlolosiwa gore se tle se tlhabololwe moragonyana. Go tla nna le ditanka tse di fokotsang bokete jwa metsi kwa Moralane, thaba ya Thoti, Mameno le Lose. Ditoropo le metse e e mo tseleng di tla sielwa metsi a a tswang kwa Palapye, a nosa Morupule le Serowe, le kwa Mahalapye a nosa Kalamare le Shoshong. Metsi a a tswang kwa didibeng a tla tsengwa mo diphaepeng kwa PallaRoad le Mmamabula, mme a tshelwe gape kwa letamong la Bokaa.
LEGABIBO
Batho Ba Lorato
LEGABIBO e ne ya tshwara moletlo wa setshwansho sa motshikenyego sa Batho Ba Lorato se se neng se ruta batho ka dikgang tsa baratani ba bong, go rotloetsa kgololesego le boitshoko. Moletlo wa boraro o ne o tshwerwe ka malatsi a le masome mabedi le borobabobedi ka Tlhakole 2015 kwa University of Botswana Auditorium.
North-South Carrier
NSC-1
Letamo la Letsibogo le ne le agetswe lephata la ditswammung, kgotetso le Metsi ke Arup, e e neng e okametse go agiwa ga mabeelo a metsi le bogare jwa letamo. Letsibogo e boeng jwa di mitara di le milione. J Burrow e ne ya isa ditirelo tsa boenjeneere di akaretsa leano,dipampiri tsa konteraka le go etelela pele go tlhopha kompone e e tla agang mo karolong ya NSC-1.
LEGABIBO
Letsatsi la mafatsheatshe kgatlhanong le batho ba ba tlhoileng baratani ba bong bo le bongwe le ba ba iphetotseng bong
Lekgotla le le ba BONELA ba ipelela International Day Against Homophobia and Transphobia le bo le dirisa moletlo o go tsibosa batho ka ditshwanelo. Ka ngwaga wa 2015, moletlo o ne wa dirisiwa go simolola letsholo kgatlhanong le go kgaola dikarolo tsa bana ba ba tsholwang ba na le dikarolo tsotlhe ka bobedi.
North-South Carrier
NSC-1
Bophara jwa diphaepe tse di neng di dirisiwa mo NSC-1 bo ne bo tswa kwa mithareng o le mongwe le bone go ya kwa go bongwe le motso o le mongwe. Phaephe e ne e dirwa ka polaseteke e e nonotshitsweng ka galase le tshipi. E ne ya tsengwa mo moseleng, ya epelwa mo mmung mo moselelng wa bophara jwa di mithara di le masome a mararo. Lenaneo le ne le akaretsa phaephe, le diseteishane tse di pompang le lefelo le go tlhatswiwang metsi kwa go lone. Kago e tsere dingwaga di le tlhano. Lenaneo le lopile madi a kanang ka dimilione di le makgolo a mararo le masome a matlhano, mme e simolotse go breka ka ngwaga wa 2000.
Rhodes, Kapa Botlhaba
Rhodes ke village wa Kapa Botlhaba mo Aforika Borwa.
Augusta Henriques
Augusta Henriques ke molweladiphetogo, morutintshi le tona wa puso go tswa kwa Guinea-Bissau, o ka ngwaga wa 2012 a neng a amogela seetsele sa Ramsar Wetland Conservation Award.
Ka ngwaga wa 1991 Henriques o ne a tshwaragenela le mongwe tiro ya go simolodisa lekgotla le le ikemetseng ka nosi la Tiniguena, le letsholo la lone e leng la mefutafuta ya ditshedi le go tsaya karolo ga sechaba kwa Guinea-Bissau. O ne gape e le mongwe wa batlhokomedi bantlha ba motheo wa Education with production, mokgatlho wa bopelotlhomogi o o tlhabolotsweng ke Patrick van Rensberg.
Henriques o emetse lefatshe mo lefatsheng ka bophara, go akaretsa e le moemedi kwa International Union for Conservation of Nature (IUCN). O berekile kwa Ministry of National Education e ele tlhogo ya dithuto tsa bagolo.
Metswedi
Karolo:Batho ba ba santseng bale mo botshelong Karolo:Basadi
Caine Youngman
Caine Youngman o o tsholetsweng kwa Francistown, ke molwela ditshwanelo tsa setho le leloko la setlhopha sa ditshwanelo tsa batho ba ba ratanang ka bong bo le bongwe la LGBT rights movement mo Botswana. O kgatlhile leitlho la baditshaba ka ngwaga wa 2011 fa a leka go fetola molao wa lefatshe le wa go kganela go ratana ka bong bo le bongwe. O bereka e le moeteledipele wa tsa melao kwa setlhopheng sa ditshwanelo tsa setho sa LEGABIBO (Lesbians,Gays & Bisexuals of Botswana). Ke leloko la lekgotla la Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association la mafatshefatshe, mme a direla mo kgaolong e. Caine o kile a tlhaselwa ke Steven Anderson, a mo tlhaselela bong jo a itlhopehetseng go tlhakanela dikobo le jone. O ne a tsaya karolo mo tshekong ya ngwaga wa 2019 kwa kgotlatshekelong, e e neng ya dira gore go boelwe morago molao wa gore go tlhakanela dikobo ga batho ba bong bo le bongwe ga go ka fa molaong.
Go lwela ditshwanelo
Youngman o nnile leloko la LEGABIBO ka ngwaga wa 2005. O tsere karolo mo maitekong a go tlhabolola seemo sa molao wa batho ba ba ratanang ka bong mo Botswana. Ka ngwaga wa 2009 o ne a bolela fa a tla ema kgatlhanong le molao wa go kganela go ratana ka bong wa Botswana, tsheko e e kwadisitswe ka ngwaga wa 2011 mme ya gogelwa morago go batlisisa thata ka kgang e go ipaa mo maemong a a botoka go fenya. Fa setlhopha sa bareri ba lefoko le le molemo ba ne ba tshwantshanya go ratana ka bong le go ratana ka losika, gape mothusa molaola dipuisano tsa palamente a ne a bitsa batho ba ba ratanang ka bong are ke matimona, Youngman o ne a ema kgatlhanong le dipego tse are ga di na tlotlo, di na le kilo ebile di itlhokomolosa ditshwanelo tsa setho.
Ka nako ya tsheko e e neng e pateletsa puso ya Botswana go kwadisa LEGABIBO ka ngwaga wa 2014, e ne ele mongwe wa batsaya karolo a tlhalosa fa go gana ga puso e le go gataka ditshwanelo tsa tekatekano, go bua ka tshosologo le go sosologa mo bathong ba ba nnang le kamano le bone. Puso e ne e ganne go kwadisa setlhopha se dingwaga de ferabongwe. Ka LEGABIBO, Youngman o ne a tsaya karolo kwa kgotlatshekelong ya Botswana mo tshekong e e neng e ikaelela go boela morago go kganela go ratana ka bong ka ngwaga wa 2019. Tsheko e e ne ya bonwa e le ya botlhokwa mo mafatsheng a mangwe a Aforika. Youngman o ne a tshwaya phoso moatlhodi fa puso e ne e ikuela ka tshwetso e.
Mokoboxane
Makoboxane ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikaegile sekgelenyana sa dikhilomethara gotswa motse o mogolo wa Mopipi gaufi le lecha la Makgadikgadi (Makgadikgadi Pan). Go na le sekolo se se botlana le batho ba le sekete, makgolo a mabedi le masome a ferabongwe (1, 290) ka palo batho ya 2001.
Caine Youngman
Go lwela ditshwanelo
Mo ngangisanong e e neng ya dirwa mo seromamoweng ka ngwaga wa 2016, moruti wa mo Amerika Steven Anderson o ne a tlhasela Youngman ka mafoko a bo are puso ya Botswana e bolae batho ba ba ratanang ka bong. Morago ga kgaso, tautona wa nako e o Ian Khama a laola gore Anderson a busediwe kwa lefatshing la gaabo ka ntlha ya mafoko a kilo a a a buileng. Kwa modirong le moemedi wa Amerika kwa Geremane Richard Grenell, Youngman o ne a re baruti ba Amerika kwa Aforika ba emise go pateletsa dipuso go gagamatsa melao le go dirisa molao wa polao mo bathong ba ba ratanang ka bong.
Botshelo jwa gagwe
Youngman o lemogile gore o rata batho ba bong jo bo tshwanang le jwa gagwe fa a santse a tsena sekolo se se botlana. Masika ka bontsi ba itsile ka se fa a bolela ka tsheko ya gagwe ya 2019. O boletse fa a sale a ikutlwa gore ba lolwapa la gagwe ba tumelo ya catholic ba mo eme nokeng. O nyetse kwa ntle ga Botswana ka ngwaga wa 2019.
Mogorosi
Mogorosi ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo selekanyong sa dikhilomethara di le masome a mabedi (20 km) mo bophirima jwa Serowe. Go na le sekolo se se botlana le batho ba le dikete tse pedi le masome a mararo le boraro (2, 033) ka palo batho ya 2001.
Botswana Defence Force
Botswana Defence Force ke lekgotla la sesole sa Botswana. Karolo e e botlhokwa ke ya lephata le le berekelang mo lefatsheng (Ground Force) go na gape le karolo ya ba ba berekelang mo go tsa difofane (air wing) le lephata la metsi (riverine) le le dirisang dikepe tsa Panther di le lesome le tse pedi tsa Boston Whaler Raider Class.
Ditso
E rile fa lefatshe la Botswana le tsaya boipuso ka ngwaga wa 1966, la tsaya tshwetso ya go se ke le simolodise sesole mme la itebaganya le ditlhabololo le nyeletso lehuma, le ne la simolola lephata le le botlana la sepodise sa sesole ele tsela ya go sireletsa lefatshe. Mme e ne yare makgotla a tshireletso a mafatshe a Rhodesia le Aforika Borwa a sena go sutlhelela molelwane ka dingwaga tsa 1970, puso ya tsaya tshwetso ya gore lefatshe le tlhoka sesole go sireletsa moteledipele wa lone. BDF e simolotswe ke puso ka ngwaga wa 1977, Moranang a le malatsi a le lesome le botlhano.
Morago ga phetogo ya tsa sepolotiki kwa Aforika Borwa le mo kgaolong, sesole sa Botswana se ne sa itebaganya le go thibela bogodu jwa diphologolo, go ipaakanyetsa le go thibela go tlhagoga ga matlhotlhapelo, (go akaretsa go batla le go golola ba ba amegileng), le go ema nokeng baeteledipele ba lefatshe le go tsisa kagiso gareng ga lefatshe la Botswana le a mangwe. Ka jaana e ne ele lekgotla le le ne le tshephiwa ke baeteledipele ba sepolotiki, ditiro tsa sesole sa Botswana di ne tsa oketsega go akaretsa tse di sa tlwaelesegang jaaka go tsibogela matlhotlhapelo le go nonotsha sepodise ka malatsi a boitapoloso le a borukutlhi bo yang ko godimo ka one. Go dira tiro ka botswapelo le go atlega mo ditirong tse puso e di neelang sesole, go ne ga baka go imetsa sesole tiro mo go eme nokeng baeteledipele. Ka ngwaga wa 2015, sesole sa Botswana se na sa fira e le lantlha masole a basadi a ma private.
Dithomo tsa mo gae
Ka ngwaga wa 1995, sesole sa Botswana se ne sa diragatsa thomo ya go namola batho mo merwaleleng e e neng ya ama mafelo ka bontsi mo lefatsheng. Ngwaga o o latelang, ba ne ba romela masole le didirisiwa kwa Sua Pan ka lenaneo la go boloka Sua (Operation save Sua) go itsa go phutlhama ga lebotana la Botswana Ash Plant le le neng le gomagomediwa ke go phutlhamisiwa ke merwalela. Masole a ne a baya dikgetsi tsa motlhaba di le dikete tse di masome a ferabongwe, le dithaere di le dikete tse di lesome le bobedi kwa thomong eo. Ka nako ya merwalela e tlhasela motse wa Ramotswa le metsana e e mabapi ka Tlhakole ngwaga wa 2006, ditlhopha tsa sesole sa Botswana di ne tsa golola le go boloka matshelo a batho a le makgolokgolo. Ka ngwaga wa 2009, sesole sa Botswana se na sa isa dithuso kwa sechabeng sa Kasane se se neng se tlhasetswe ke merwalela.
Mokoswane
Mokoswane ke motse yo o mo kgaolong ya legare (Central District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo selekanyong sa dikhilomethara di le masome a mararo (30 km) mo borwa botlhaba jwa Mahalapye. Go na le sekolo se sebobotlana le batho ba motse ba le makgolo a mararo, masome a marataro le metso e le mebedi (362) ka palo batho ya 2001.
Botswana Defence Force
Dithomo tsa mo gae
Sesole sa Botswana se tsaya karolo gape mo lenaneong la go sireletsa diphologolo le go thibela bogodu jwa diphologo. Masole a Botswana a neetswe tetla ya go hula le go bolaya magodu a diphologo, ba nnile le dintwa tsa go hulana le magodu a diphologo a a neng a tshotse ditlhobolo. Magodu a diphologolo ka bontsi a bolailwe fa bangwe ba tshwerwe mo dithomong tse tsa sesole. Ka ngwaga wa 2020, lesole ga mmogo le legodu la diphologo le ne la bolawa kwa Moremi Game Reserve fa masole ba ne ba hulana le magodu.
Dithomo tsa go tsisa kagiso fa gare ga Botswana le mafatshefatshe
Setlhopha sa sesole sa United Nations Operations in Somalia II (UNOSOM II) se ne sa neelwa marapo a go tsaya karolo mo letsomong la go tsosolosa kagiso le la Somalia ka nako ya ntwa kwa Somali ka ngwaga wa 1992 go ema ka 1993, le wa 1993 go ema ka 1995. Se se ne se dirwa ka tirisano mmogo le le sesole se se neng se eteletswe pele ke lefatshe la Amerika.