cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Napoles
Dukado ng Napoles
Ang dukado ay nasa ilalim ng direktang kontrol ng mga Lombardo sa isang maikling panahon, matapos ang pagkuha ni Pandulfo IV ng Prinsipalidad ng Capua, isang pangmatagalang karibal ni Napoles; subalit, ang rehimeng ito ay tumagal ng tatlong taon lamang bago ibalik ang mga impluwensiya ng mga Grecorromanong duke. Pagsapit ng ika-11 siglo, sinimulan ng Napoles na gamitin ang mga tauhang Normando upang labanan ang kanilang mga karibal; Kinuha ni Duke Sergio IV si Rainulf Drengot upang idigma ang Capua para sa kaniya.
Pagsapit ng 1137, ang mga Normando ay nakamit ang malaking impluwensya sa Italya, na kinokontrol ang dating malalayang prinsipalidad at dukado tulad ng Capua, Benevento, Salerno, Amalfi, Sorrento, at Gaeta; sa taong ito na ang Napoles, ang huling malayong dukado sa katimugang bahagi ng tangwa, ay napasailalim sa Normandong kontrol. Ang huling namumunong duke ng dukado na si Sergio VII, ay napilitang sumuko kay Roger II, na ipinroklamang Hari ng Sicilia ng Antipapa Anacleto II pitong taon na ang nakalilipas. Samakatuwid sumali ang Napoles sa Kaharian ng Sicilia, na ang Palermo ang naging kabesera.
Bilang bahagi ng Kaharian ng Sicilia
Ang Unibersidad ng Napoles, ang unang unibersidad sa Europa na nakatuon sa pagsasanay ng mga sekular na administrador, ay itinatag ni Federico II, na ginagawang intelektuwal na sentro ng kaharian ng Napoles. Ang salungatan sa pagitan ng mga Hohenstaufen at ng Papa ay humantong sa pagkorona ni Papa Inocencio IV ang Angevinong duke na si Carlos I Hari ng Sicilia: Opisyal na inilipat ni Carlos ang kabesera mula sa Palermo patungong Naples, kung saan siya nanirahan siya sa Castel Nuovo. Sa pagkakaroon ng isang mahusay na interes sa arkitektura, nag-angkat si Carlos I ng mga arkitekto at manggagawang Pranses at personal na kasangkot sa maraming proyekto sa pagtatayo sa lungsod. Maraming mga halimbawa ng arkitekturang Gotiko umusbong sa Napoles, kabilang ang Katedral ng Napoles, na nananatiling pangunahing simbahan ng lungsod.
Kaharian ng Napoles
thumb|Ang [[Castel Nuovo, o ang Maschio Angioino, isang liklikan ng mga haring medyebal ng Napoles, Aragon, at España.]] Noong 1282, pagkatapos ng mga Bisperas na Siciliano, ang Kaharian ng Sisilia ay nahahati sa dalawa. Kasama sa Angevinong Kaharian ng Napoles ang katimugang bahagi ng tangway ng Italya, habang ang isla ng Sicilia naging Aragones na Kaharian ng Sicilia. Ang mga giyera sa pagitan ng mga nagkakumpitensiyang dinastiya ay nagpatuloy hanggang sa Kapayapaan ng Caltabellotta na kung saan noong 1302, kinilala bilang hari ng Sicilia si Federico III, habang si Carlos II ay kinilala bilang hari ng Napoles ni Papa Bonifacio VIII. Sa kabila ng pagkakahati, lumago ang kahalagahan ng Napoles, naakit ang mga mangangalakal na Pisano at Genovesa, mga bangkerong Toscano, at ilan sa mga pinakatanyag na artista ng Renasimyento noong panahon, tulad nina Boccaccio, Petrarca, at Giotto. Noong ika-14 na siglo, ang Angevinong haring Unggaro na si Luis ang Dakila ay kinuha ang lungsod nang maraming beses. Noong 1442, sinakop ni Alfonso I ang Napoles matapos ang kaniyang tagumpay laban sa huling haring Angevino na si René, at Napoles ay muling pinag-isa sa Sicilia na nagtagal isang maikling panahon.
Aragones at Español
thumb|Ang mga tropang Pranses at kanilang artilerya na pumapasok sa Napoles noong 1495, noong [[Digmaang Italyano ng 1494–98]] Ang Sicilia at Napoles ay pinaghiwalay mula noong 1282, ngunit nanatiling mga umaasa sa Aragon sa ilalim ni Fernando I. Pinahusay ng bagong dinastiya ang katayuan sa komersiyo ng Napoles sa pamamagitan ng pagtataguyod ng mga ugnayan sa Tangway ng Iberia. Ang Napoles ay naging sentro din ng Renasimyento, kasama ng mga artista tulad nina Laurana, da Messina, Sannazzaro, at Poliziano sa pagdating nila sa lungsod. Noong 1501, ang Napoles ay isinailalim sa direktang pamamahala mula sa Pransiya sa ilalim ng Luis XII, kasama ang Neapolitanong na si Federico na dinala bilang isang bilanggo sa Pransiya; subalit, ang kalagayang ito ay hindi nagtagal, dahil nagwagi ang España sa Napoles mula sa Pransiya sa Labanan ng Garigliano noong 1503. left|thumb|Larawan ni [[Onofrio Palumbo ng ika-17 siglong rebolusyonaryong pinunong si Masaniello]] Kasunod ng tagumpay sa España, ang Napoles ay naging bahagi ng Imperyo ng España, at nanatili ito sa buong panahon ng Habsburgong España. Nagpadala ang mga Español ng mga biseroy sa Napoles upang direktang makitungo sa mga lokal na isyu: ang pinakamahalaga sa mga bise-gobernador na ito ay si Pedro Álvarez de Toledo, na responsable para sa malaking panlipunan, ekonomiko, at urbanong reporma sa lungsod; suportado rin niya ang mga aktibidad ng Ingkisisyon. Noong 1544, humigit-kumulang 7,000 katao ang kinuha bilang alipin ng mga piratang Berberisko at dinala sa Baybaying Berberisca ng Hilagang Africa (tingnan ang Pandarambong ng Napoles).
Pagsapit ng ika-17 siglo, ang Napoles ay naging pangalawang pinakamalaking lungsod sa Europa–pangalawa lamang sa Paris–at ang pinakamalaking lungsod ng Europeong Mediterano, na may humigit-kumulang na 250,000 mga naninirahan. Ang lungsod ay isang pangunahing sentro ng kultura sa panahong Baroko, na tahanan ng mga artistang tulad nina Caravaggio, Salvator Rosa, at Bernini, mga pilosopo tulad nina Bernardino Telesio, Giordano Bruno, Tommaso Campanella, at Giambattista Vico, at mga manunulat tulad ni Giambattista Marino. Isang rebolusyon na pinangunahan ng lokal na mangingisdang si Masaniello ay nakakita ng paglikha ng isang maikling malayang Republikang Napolitano noong 1647, bagaman tumagal ito ng ilang buwan lamang bago muling iginiit ang pamamahala ng Espanya. Noong 1656, isang pagsiklab ng bubonikang peste ang kumitil sa halos kalahati ng 300,000 residente ng Napoles.
Noong 1714, natapos ang pamamahala ng España sa Napoles bunga ng Digmaan ng Pagkakasunod sa España; pinamunuan ng Austrianong si Carlos VI ang lungsod mula sa Viena sa pamamagitan ng kanyang mga biseroy. Gayumpaman, sa paglipas ng Digmaan ng Pagkakasunod sa Polonya, muling nakuha ng mga Español ang Sicilia at Napoles bilang bahagi ng isang personal na unyon, na kung saan kinikilala ng Tratado ng Viena noong 1738 ang dalawang polidad bilang malaya sa ilalim ng sangay ng cadet ng mga Español na Borbon.
Sa panahon ni Fernando IV, ang mga epekto ng Himagsikang Pranses ay naramdaman sa Napoles: Si Horatio Nelson, isang kaalyado ng mga Borbon, ay dumating pa rin sa lungsod noong 1798 upang magbabala laban sa mga republikanong Pransya. Napilitan si Fernando na umatras at tumakas sa Palermo, kung saan siya ay protektado ng isang armadang Briton. Gayumpaman, ang mas mababang uri ng lazzaroni sa Napoles, bilang matinding mga relihiyoso at monarkiko, ay pinapaboran ang mga Borbon; sa sumunod na bakbakan, nilabanan nila ang Napolitanong maka-Republikanong aristokrasya, na naging sanhi ng isang digmaang sibil. thumb|Pagsasalarawan ng Napoles sa panahon ng panandaliang [[Republikang Partenopea]] Sa paglaon, sinakop ng mga Republikano ang Castel Sant'Elmo at ipinahayag ang isang Republikang Partenopea, na tiniyak ng Hukbong Pranses. Ang isang kontrarebolusyonaryong hukbo ng relihiyon ng lazzari na kilala bilang sanfedisti sa ilalim ni Kardinal Fabrizio Ruffo ay itinatag; sila ay lubos na nagtagumpay, at ang Pranses ay pinilit na isuko ang mga kastilyong Napolitano, kasama ang kanilang hukbong-dagat na naglalayag pabalik sa Tolon.
Malayang Dalawang Sicilia
Ang Kongreso ng Vienna noong 1815 ay saksi sa pagsasanib ng Napoles at Sicilia upang mabuo ang Kaharian ng Dalawang Sicilia, kasama ang Napoles bilang kabeserang lungsod. Noong 1839, ang Napoles ay naging unang lungsod sa tangway ng Italya na mayroong riles, sa pagtatayo ng linya ng riles ng Napoles–Portici.
Pag-iisang Italyano hanggang sa kasalukuyan
left|thumb|Ang pagpasok ni [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldi sa Napoles noong Setyembre 7, 1860]] Matapos ang Ekspedisyon ng Isanglibo pinangunahan ni Giuseppe Garibaldi, na nagtapos sa kontrobersiyal na Paglusob sa Gaeta, ang Napoles ay naging bahagi ng Kaharian ng Italya noong 1861 bilang bahagi ng pag-iisang Italyano, na tinapos ang panahon ng pamamahala ng Borbon. Ang ekonomiya ng lugar na dating kilala bilang Dalawang Sicilia ay bumulusok, na humantong sa isang walang-kapantay na alon ng pangingibang-bansa, may tinatayang 4 na milyong tao ang lumipat palabas ng Napoles sa pagitan ng 1876 at 1913. Sa apatnapung taon kasunod ng pagsasama, ang populasyon ng Napoles ay lumago ng 26% lamang, kumpara sa 63% para sa Turin at 103% para sa Milan; gayunpaman, noong 1884, ang Napoles pa rin ang pinakamalaking lungsod sa Italya na may 496,499 na naninirahan, o humigit-kumulang 64,000 bawat kilometro kuwadrado (higit sa dalawang beses sa densidad ng populasyon ng Paris).
Ang mga kondisyong pampublikong pangkalusugan sa ilang mga lugar sa lungsod ay malubha, na may labindalawang epidemya ng kolera at sakit tifoidea na sanhi ng pagkamatay ng halos 48,000 katao sa kalahating siglo 1834-1884, at isang mataas (para sa takdang panahon) na tantos ng kamatayan na 31.84 bawat libo kahit sa panahong walang epidemya noong 1878-1883. Pagkatapos noong 1884, nabiktima ang Napoles sa isang pangunahing epidemya ng kolera, na kalakhang ang sanhi ay ang hindi magandang impraestruktura ng alkantarilya ng lungsod. Bilang tugon sa mga problemang ito pinangunahan ng gobyerno mula pa noong 1852 ang isang radikal na pagbabago ng lungsod na tinawag na risanamento na may layuning mapabuti ang impraestruktura sa alkantarilya at palitan ang pinakamakalat na mga lugar na may malalaki at mahahanging daan dahil ito ay itinuturing na pangunahing sanhi ng insalubridad. Ang proyekto ay napatunayang mahirap upang magawa kapwa pampulitika at pang-ekonomiya dahil sa katiwalian tulad ng ipinakita sa Inbestigasyong Saredo, haka-haka sa lupa, at napakahabang burokrasya, lahat ng ito ay humantong sa proyekto na tumagal nang ilang dekada nang may halo-halong resulta. Ang pinakapansin-pansing mga pagbabagong ginawa ay ang pagtatayo ng Via Caracciolo kapalit ng paseo kasama ang paseo, ang paglikha ng Galleria Umberto I at Galleria Principe at ang pagtatayo ng Corso Umberto. thumb|Pambobomba ng mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado sa Napoles, 1943]] Ang Napoles ang pinakabinombang lungsod ng Italya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Bagaman ang mga Napolitano ay hindi naghimagsik sa ilalim ng Pasismong Italyano, ang Napoles ang unang lungsod ng Italya na nag-aklas laban sa okupasyong militar ng Alemanya; ang lungsod ay ganap na napalaya noong Oktubre 1, 1943, nang ang puwersang Briton at Amerikano ay pumasok sa lungsod. Sinunog ng mga umaalis na Aleman ang silid-aklatan ng unibersidad, pati na rin ang Samahang Maharlikang Italyano. Sinira din nila ang mga sinupan ng lungsod. Ang mga de-oras na bomba ng oras na nakatanim sa buong lungsod ay patuloy na sumabog hanggang Nobyembre. Ang simbolo ng muling pagsilang ng Napoles ay ang muling pagtatayo ng simbahan ng Santa Chiara, na nawasak sa isang pagsalakay sa pambobomba ng Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos.
Ang espesyal na pagpopondo mula sa Pondo para sa Timog ng gobyerno ng Italya ay ibinigay mula 1950 hanggang 1984, na tumutulong sa ekonomiyang Napolitano na bahagyang mapabuti, na may mga palatandaan ng lungsod tulad ng Piazza del Plebiscito na binago. Gayunpaman, patuloy na nakakaapekto sa Napoles ang mataas na kawalan ng trabaho.
Inugnay ng Italyanong media ang mga isyu hinggil sa pamamahala sa basura ng nakaraan sa aktibidad ng ugnayan ng organisasyong krimen ng Camorra. Dahil sa pangyayaring ito, laganap din ang kontaminasyon sa kapaligiran at tumaas na mga panganib sa kalusugan. Noong 2007, ang pamahalaan ni Silvio Berlusconi ay nagsagawa ng matataas na pagpupulong sa Napoles upang ipakita ang kanilang hangarin na malutas ang mga problemang ito. Gayumpaman, ang paghihirap sa huling bahagi ng 2000 ay nagkaroon ng matinding epekto sa lungsod, na pinatindi ang mga problema sa pamamahala ng basura at kawalan ng trabaho. Pagsapit ng Agosto 2011, ang bilang ng mga walang trabaho sa lugar ng Napoles ay umakyat sa 250,000, na nagbunsod ng mga protestang bayan laban sa sitwasyong pang-ekonomiya. Noong Hunyo 2012, ang mga paratang ng blackmail, pangingikil, at ipinagbabawal na pagbibigay ng kontrata ay lumitaw na may kaugnayan sa mga isyu sa pamamahala ng basura ng lungsod.
Itinanghal sa Napoles ang ika-6 na World Urban Forum noong Setyembre 2012 at ang ika-63 International Astronautical Congress noong Oktubre 2012. Noong 2013, ito ang nagtanghal ng Universal Forum of Cultures at nagtanghal para sa 2019 Summer Universiade.
Pandaigdigang Pamanang Pook ng Napoles
thumb|[[Maharlikang Palasyo ng Napoles]] Nag-iwan ang kasaysayan ng 2,800-taong Napoles ng isang kayamanan ng mga makasaysayang gusali at monumento, mula sa mga kastilyong medyebal hanggang sa mga klasikal na guho, at isang malawak na hanay ng mga kalapit na makabuluhang makasaysayan at kultural na pook, kabilang ang Palasyo ng Caserta at ang Romanong guho ng Pompeya at Herculano.
Ang pinakatanyag na anyo ng arkitektura na nakikita sa kasalukuyang Napoles ay ang mga estilong Medyebal, Renasimyento, at Baroko. Ang Napoles ay mayroong kabuuang 448 makasaysayang simbahan (1000 sa kabuuan ), at itinuturing isa sa mga pinaka-Katolikong lungsod sa mundo sa bilang ng mga lugar ng pagsamba. Noong 1995, ang makasaysayang sentro ng Napoles ay itinala ng UNESCO bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook, isang programa ng mga Nagkakaisang Bansa na naglalayong itala at panatilihin ang mga pook na may pangkulturang o natural na halaga bilang pangkalahatang pamana ng sangkatauhan."Ang Napoles ay isa sa pinakasinaunang lungsod sa Europa, na ang napapanahon hubog ng lunsod ay pinapanatili ang mga elemento ng mahaba at makulay na kasaysayan nito. Ang hugis-parihaba na kaayusang grid ng sinaunang Griyegong pundasyon ng Neapolis ay nakikita pa rin at nagpatuloy na ibigay ang pangunahing hugis para sa kasalukuyang-araw na latag ng lunsod ng Makasaysayang Sentro ng Napoles, isa sa pinakamahalagang pantalang lungsod sa Mediteraneo. Mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang sa ika-18 siglo, ang Napoles ay isang sentro sa larangan ng sining at arkitektura, na ipinahayag sa mga sinaunang kuta nito, ang mga maharlikang estruktura tulad ng Maharlikang Palasyo ng 1600, at ang mga palasyo at simbahang itinaguyod ng mga maharlikang pamilya."
- Salik ng UNESCO
Mga piazza, palasyo, at kastilyo
left|thumb|Ang [[Castel dell'Ovo|Kastilyong Itlog]] Ang pangunahing plaza ng lungsod o piazza ng lungsod ay ang Piazza del Plebiscito. Ang pagtatayo nito ay sinimulan ng haring Bonapartistang si Joachim Murat at tinapos ng haring ng Borbon na si Fernando IV. Ang piazza ay may hangganan sa silangan ng Maharlikang Palasyo at sa kanluran ng simbahan ng San Francesco di Paola, na may mga columnata na umaabot sa magkabilang panig. Malapit ang Teatro di San Carlo, na pinakalumang bahay opera sa Italya. Direkta sa tapat ng San Carlo ang Galleria Umberto, isang sentrong pampamilihan at luklukang panlipunan.
Ang Napoles ay kilalang kilala sa mga makasaysayang kastilyo nito: Ang pinakasinauna ay ang Castel dell'Ovo ("Egg Castle"), na itinayo sa maliit na maliit na munting pulo ng Megarides, kung saan itinatag ng mga orihinal na kolonyalistang Cumas ang lungsod. Sa mga panahong Romano ang maliit na pulo ay naging bahagi ng villa ni Luculo at kalaunan ito ang lugar kung saan ang huling emperador ng kanluranin na si Romulo Augustulo, ay ipinatapon. Ito rin ang naging kulungan para kay Emperatris Constanza sa pagitan ng 1191 at 1192 matapos na siya ay mabihag ng mga taga-Siciliano, at nina Conradin at Juana I ng Napoles bago ang kanilang pagbitay.
Ang Castel Nuovo, na kilala rin bilang Maschio Angioino, ay isa sa pinakamahalagang tanawin ng lungsod; ito ay itinayo noong panahon ni Carlos I, ang unang hari ng Napoles. Saksi ang Castel Nuovo sa maraming kapansin-pansin na pangyayari sa kasaysayan: halimbawa, noong 1294, nagbitiw si Papa Celestino V bilang papa sa isang bulwagan ng kastilyo, at kasunod nito si Papa Bonifacio VIII inihalal bilang papa ng collegium ng mga kardinal, bago lumipat sa Roma.
Ang Castel Capuano ay itinayo noong ika-12 siglo ni Guillermo I, ang anak ni Roger II ng Sicilia, ang unang monarko ng Kaharian ng Napoles. Ito ay pinalawak ni Federico II at naging isa sa kanyang mga maharlikang palasyo. Kasabay ng kasaysayan nito, ang kastilyo ay ang tirahan ng maraming hari at reyna. Noong ika-16 na siglo ito ay naging Bulwakan ng Katarungan.
Ang isa pang kastilyong Napolitano ay ang Castel Sant'Elmo, na nakumpleto noong 1329 at itinayo sa hugis ng isang bituin. Ang estratehikong posisyon nito na tumatanaw sa buong lungsod ay naging dahilan upang punteryahin ito ng iba't ibang mananakop. Noong pag-aalsa ni Masaniello noong 1647, ang mga Espanyol ay sumilong sa Sant'Elmo upang makatakasan ang mga rebolusyonaryo.
Ang Kastilyo Carmine, na itinayo noong 1392 at lubos na binago noong ika-16 na siglo ng mga Español, ay giniba noong 1906 upang magkaroon ng puwang sa Via Marina, bagaman ang dalawa sa mga tore ng kastilyo ay mananatili bilang isang bantayog. Ang Moog Vigliena, na itinayo noong 1702, ay nawasak noong 1799 sa panahon ng digmaang royalista laban sa Republikang Partenopea, at ngayon ay inabandona at mga labi na lamang.
Mga simbahan at iba pang mga estrukturang panrelihiyon
thumb|[[Katedral ng Napoles|224x224px]] thumb|Mga nakabiting hardin ng [[Certosa di San Martino]] thumb|Loob ng [[Girolamini, Napoles|Simbahan ng Girolamini]] thumb|[[Gesù Nuovo|Simbahan ng Gesù Nuovo]] Ang Napoles ay ang luklukan ng Arkidiyoesis ng Napoles, at ang Katolisismo ay lubos na mahalaga sa populasyon; mayroong daan-daang mga simbahan sa lungsod. Ang Katedral ng Napoles ang pangunahing lugar ng pagsamba sa lungsod; bawat taon sa Setyembre 19, nagtatanghal ito ng matagal nang Himala ni San Jenaro, ang patron ng lungsod. Sa panahon ng himala, kung saan libo-libong mga Napolitano ang dumadako upang saksihan, ang tuyong dugo ni Jenaro ay sinasabing magiging likido kapag inilapit sa mga banal na relikya na sinasabing kabilang sa kaniyang katawan. Nasa ibaba ang isang piling listahan ng mga pangunahing simbahan, kapilya, at complex ng monasteryo ng Napoles:
Iba pang tampok
alt=|left|thumb|Sa loob ng [[Galleria Umberto I]] Bukod sa Piazza del Plebiscito, ang Napoles ay may dalawa pang pangunahing pampublikong plaza: ang Piazza Dante at ang Piazza dei Martiri. Ang huli ay orihinal lamang na pang-alaala sa mga relihiyosong martir, ngunit noong 1866, pagkatapos ng pag-iisa ng Italya, idinagdag ang apat na leon, na kumakatawan sa apat na mga paghihimagsik laban sa Borbon.
Ang San Gennaro dei Poveri ay isang Renasimyentong ospital para sa mga mahihirap, na itinayo ng mga Espanyol noong 1667. Ito ang nangunguna sa isang mas ambisyosong proyekto, ang Ospisyong Borbon para sa Mahihirap sinimulan ni Carlos III. Ito ay para sa mga dukha at may sakit ng lungsod; nagbigay din ito ng pamayanang may sariling kakayahan kung saan ang mga mahihirap ay maninirahan at makakapagtrabaho. Bagaman isang kilalang pook, hindi na ito isang gumaganang ospital.
Subteraneo ng Napoles
thumb|[[Sonang heotermiko sa ilalim ng lupa ng Napoles|Subteraneo ng Napoles]] Nasa ilalim ng Napoles matatagpuan ang isang serye ng mga yungib at estruktura na nilikha ng mga siglo ng pagmimina, at ang lungsod ay nakasalalay sa ibabaw ng isang pangunahing sonang heotermiko. Mayroon ding mga sinaunang Grecorromanong imbakan na hinukay mula sa malambot na bato ng toba kung saan, at mula saan, karamihan sa lungsod ay itinayo. Humigit-kumulang 1 km ng maraming kilometro ng mga lagusan sa ilalim ng lungsod ang maaaring bisitahin mula sa Napoli Sotteranea, na matatagpuan sa makasaysayang sentro ng lungsod sa Via dei Tribunali. Ang sistemang ito ng mga lagusan at sisterna ay matatagpuan sa ilalim ng halos lahat ng lungsod at matatagpuan humigit-kumulang na 30 m ibaba antas ng lupa. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang mga lagusang ito ay ginamit bilang mga kanlungan mula sa pagsalakay mula sa himpapawid, at may mga inskripsiyon sa dingding na naglalarawan ng pagdurusa na tiniis ng mga bakwit noong panahong iyon.
Mga liwasan, hardin, villa, balong, at hagdanan
thumb|[[Villa Comunale]] Sa iba't ibang pampublikong liwasan sa Napoles, ang pinakatanyag ay ang Villa Comunale, na itinayo ng haring Borbon na si Fernando IV noong dekada 1780; ang liwasan ay orihinal na isang "Maharlikang Hardin", na nakalaan para sa mga miyembro ng maharlikang pamilya, ngunit bukas sa publiko sa mga espesyal na oisyal na pista. Ang Bosco di Capodimonte, ang pinakamalawak na berdeng espasyo sa lungsod, ay nagsilbi bilang isang pangalagaan ng pangangaso ng hari. Sa loob ng Liwasan mayroong karagdagang 16 na makasaysayang gusali kabilang ang mga tirahan, mga tuluyan, simbahan, pati na rin ang mga balong, estatwa, huerto, at kakahuyan.
Ang isa pang mahalagang liwasan ay ang Parco Virgiliano, may tanaw patungo sa maliit na maliit na bulkanikong pulo ng Nisida; lampas sa Nisida matatagpuan ang Procida at Ischia. Ang Parco Virgiliano ay ipinangalan kay Virgilio, ang klasikal na makatang Romano at manunulat ng Latin na itinuturing na inilibing sa malapit. Ang Napoles ay kilala sa maraming mga mararangyang villa, balong, at hagdanan, tulad ng Neoklasikong Villa Floridiana, ang Balong ni Neptuno, at ang mga hagdanang Pedamentina.
Heograpiya
thumb|Ang [[Golpo ng Napoles]] Ang lungsod ay matatagpuan sa Golpo ng Napoles, sa kanlurang baybayin ng katimugang Italya; tumataas ito mula sa antas ng dagat hanggang sa taas na 450 m. Ang maliliit na ilog na dating tumawid sa gitna ng lungsod mula noon ay natakpan ng konstruksiyon. Nasa pagitan ito ng dalawang kilalang mabulkang rehiyon, ang Bundok Vesubio at ang Campi Flegrei (mga Campo Flegreo). Ang mga pulo ng Procida, Capri, at Ischia ay maaaring maabot lahat mula sa Napoles ng mga hidroala at lantsa. Ang mga baybaying Sorrento at ang Amalfitana ay matatagpuan sa timog ng lungsod, habang ang mga Romanong guho ng Pompeya, Herculano, Oplontis, at Estabia, na nawasak buhat ng pagsabog ng Vesubio noong 79 AD, ay makikita rin malapit. Ang mga pantalang bayan ng Pozzuoli at Baia, na bahagi ng Romanong pasilidad panghukbong-dagat ng Portus Julius, ay nasa kanluran ng lungsod.
Mga kuwarto ng Napoles
thumb|Ang [[Villa Donn'Anna|Palazzo Donn'Anna at dalampasigang Bagno Donn'Anna sa Posillipo]] Ang tatlumpung kuwarto (quartieri) ng Napoles ay nakalista sa ibaba. Para sa mga layuning pang-administratibo, ang tatlumpung kapitbahayan na ito ay pinagsasama-sama sa sampung lupon ng pamayanan ng pamahalaan.
Edukasyon
left|thumb|Pangunahing gusali ng [[Unibersidad ng Napoles Federico II|Unibersidad ng Napoles Federico II]] Ang Napoles ay kilala para sa maraming mas mataas na institusyon sa edukasyon at mga sentro ng pagsasaliksik. Nagtatanghal ang Napoles ng itinuturing na pinakalumang unibersidad ng estado sa buong mundo, sa anyo ng Unibersidad ng Napoles Federico II, na itinatag ni Federico II noong 1224. Ang unibersidad ay kabilang sa pinakatanyag sa Italya, na may halos 100,000 mag-aaral at higit sa 3,000 mga propesor noong 2007. Naglalaman din ito ng Harding Botaniko ng Napoles, na binuksan noong 1807 ni Joseph Bonaparte, gamit ang mga plano na inilabas sa ilalim ng haring Borbon na si Fernando IV. Nagtatampok ang 15 hectares ng hardin sa mahigit-kumulang 25,000 sample ng halaman, na kumakatawan sa higit sa 10,000 espesye ng halaman.
Politika
thumb|[[Palazzo San Giacomo, Napoles|Palazzo San Giacomo, ang munisipyo]]
Pamamahala
Ang bawat isa sa 7,904 komuna sa Italya ay lokal na kinakatawan ng isang sangguniang panlungsod pinamumunuan ng isang nahalal na alkalde, na kilala bilang isang sindaco at impormal na tinawag na unang mamamayan (primo cittadino). Ang sistemang ito, o isa na kapareho nito, ay nakatalaga na mula nang salakayin ang Italya ng mga puwersang Napoleon noong 1808. Nang maibalik ang Kaharian ng Dalawang Sicilia, ang sistema ay napanatili na may mga kasapi ng mga maharlika na pumupuno sa mga gampaning alkalde. Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, ang mga partido politikal ay nagsimulang umusbong; sa panahong pasista, ang bawat komite ay kinatawan ng isang podestà. Mula noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang tanawin ng politika ng Napoles ay hindi alinman sa malakas na naging makakanan o makakaliwa – kapuwa mga Kristiyanong demokrata at demokratikong sosyalista ang namamahala sa lungsod sa iba't ibang panahon, na may halos pantay na dalas. Sa kasalukuyan, ang alkalde ng Napoles ay si Gaetano Manfredi.
Ekonomiya
right|thumb|[[Centro direzionale di Napoli|Sentro Direksiyonal ng Napoles]] thumb|Ang [[pantalan ng Napoles]] Ang Napoles ay ang ika-apat na pinakamalaking ekonomiya sa Italya pagkatapos ng Milan, Roma, at Turin, at ito ang ika-103 pinakamalaking ekonomiyang panlungsod sa daigdig sa pamamagitan ng kapangyarihan sa pagbili, na may tinatayang 2011 GDP na US$ 83.6 bilyon, katumbas ng $ 28,749 bawat katao. Ang Napoles ay isang pangunahing pusod ng cargo, at ang pantalan ng Napoles ay isa sa pinakamalaki at pinakaabala sa Mediteraneo. Ang lungsod ay nakaranas ng makabuluhang paglago ng ekonomiya mula pa noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ngunit ang kawalan ng trabaho ay nananatiling isang pangunahing problema,  at ang lungsod ay kinatatangian ng mataas na antas ng katiwalian sa politika at organisadong krimen.
Ang Napoles ay isang pangunahing pambansa at pandaigdingang patutunguhan ng turista, na isa sa mga nangungunang lungsod para sa mga turista sa Italya at Europa. Sinimulang bisitahin ng mga turista ang Napoles noong ika-18 siglo, sa panahon ng Dakilang Pasyal. Sa mga pandaigdigang pagdating, ang Napoles ay ang ika-166 na pinakadinadalaw na lungsod sa mundo noong 2008, na may 381,000 bisita (1.6% na pagbaba mula sa nakaraang taon), matapos ng Lille, ngunit higit sa York, Stuttgart, Belgrado, at Dallas.
Sa mga nagdaang panahon, nagkaroon ng paglipat mula sa isang tradisyonal na ekonomiya na nakabatay sa agrikultura sa lalawigan ng Napoles patungo sa isa batay sa mga industriya ng serbisyo. Noong unang bahagi ng 2002, mayroong higit sa 249,590 negosyo na nagpapatakbo sa lalawigan na nakarehistro sa Pampublikong Talaan ng Kamara ng Komersiyo. Ang sektor ng serbisyo ay nagpapatrabaho sa karamihan ng Napolitano, bagaman higit sa kalahati nito ay maliliit na negosyo na may mas mababa sa 20 manggagawa; 70 kumpanya ang sinasabing katamtamang laki na may higit sa 200 manggagawa; at 15 ang may higit sa 500 manggagawa.
Noong 2003, ang trabaho sa lalawigan ng Napoles ay nakahanay sa mga sumusunod:
Turismo
Ang Napoles, kasama ng Florencia, Roma, Venecia, at Milan, ay isa sa pangunahing destinasyon ng mga turista sa Italya. Na may 3,700,000 na mga bisita noong 2018, ang lungsod ay ganap na umusbong mula sa matinding pagbaba ng turista noong nakaraang mga dekada (sanhi lalo na sa unilateral na patutunguhan ng isang pang-industriyang lungsod ngunit dahil din sa pinsala sa imaheng dulot ng Italyanong media, mula sa lindol sa Irpinia noong 1980 at ang krisis sa basura, na pumabor sa mga baybaying sentro sa kalakhang pook nito). Gayunpaman, upang masuri nang mabuti ang kalagayan, dapat isaalang-alang na ang isang malaking bahagi ng mga turista ay bumibisita sa Napoles bawat taon, ay nananatili sa maraming mga lokalidad sa paligid nito, konektado sa lungsod na may parehong mga pribado at pampublikong direktang linya. Ang mga pang-araw-araw na pagbisita sa Napoles ay isinasagawa ng iba't ibang Romanong operator ng pasyal at ng lahat ng mga pangunahing resort pangturista ng Campania: Ang Napoles ang pang-labing isang pinakabinibisitang munisipalidad sa Italya at ang una sa Timog.
Sining
thumb|Isang [[Romantisismo|romantikong pagpipinta ni Salvatore Fergola na nagpapakita ng 1839 na pagpapasinaya ng linya ng riles ng Naples-Portici]] Ang Napoles ay matagal nang naging sentro ng sining at arkitektura, na tinutuldukan mga simbahang Medyebal, Renasimiyento, at Baroko, mga kastilyo at palasyo. Ang isang pangunahing kadahilanan sa pagpapaunlad ng paaralan ng pagpipintang Napolitano ay ang pagdating ni Caravaggio sa Napoles noong 1606. Noong ika-18 siglo, dumaan ang Napoles sa isang panahon ng neoklasisismo, kasunod ng pagtuklas ng napakalawak na mga guhong Romano ng Herculano at Pompeya.
Ang Suriang Napolitano ng Belyas-Artes, itinatag ni Carlos III ng Borbon noong 1752 bilang ang Real Accademia di Disegno (tl: Maharlikang Surian ng Disenyo), ay ang sentro ng artistikong Paaralan ng Posillipo noong ika-19 na siglo. Ang mga artista tulad nina Domenico Morelli, Giacomo Di Chirico, Francesco Saverio Altamura, at Gioacchino Toma ay nagsilikha sa Napoles sa panahong ito, at marami sa kanilang mga gawa ang ipinakita ngayon sa koleksiyon ng sining ng Surian. Nag-aalok ang modernong Academy ng mga kurso sa pagpipinta, dekorasyon, eskultura, disenyo, pagpapanumbalik, at pagpaplano ng lunsod. Kilala rin ang Napoles sa mga sinehan nito, na kabilang sa mga pinakaluma sa Europa – ang bahay opera ng Teatro di San Carlo nagsimula pa noong ika-18 siglo.
Ang Napoles din ang tahanan ng masining na tradisyon ng porselanang Capodimonte. Noong 1743, itinatag ni Carlos ng Bourbon ang Maharlikang Pagawaan ng Capodimonte, na ang marami sa mga likhang sining ay ipinapakita na ngayon sa Museo ng Capodimonte. Marami sa mga pabrika ng porselana ng Napoles ang nananatiling aktibo ngayon.
Lutuin
thumb|[[Napolitanong pizza. Inimbento ang pizza sa Napoles]] thumb|[[Sfogliatelle, isang tanyag na Napolitanong tinapay]] Ang Napoles ay sikat sa daigdig para sa kanyang lutuin at alak; kumukuha ito ng mga impluwensiya sa pagluluto mula sa maraming kultura na namalagi rito sa kurso ng kasaysayan nito, kasama na ang mga Griyego, Español, at Pranses. Ang lutuing Napolitano ay lumitaw bilang isang natatanging anyo noong ika-18 siglo. Ang mga sangkap ay karaniwang mayaman sa panlasa, habang nananatiling abot-kaya sa pangkalahatang populasyon.
Ang Napoles ay tradisyonal na itinuturing bilang tahanan ng pizza. Nagmula ito bilang pagkain ng mga mahihirap, ngunit sa ilalim ng Fernando IV, naging tanyag ito sa mga matataas na klase: ang sikat na Margherita pizza ay pinangalanan matapos kay Reyna Margarita ng Saboya matapos ang kaniyang pagbisita sa lungsod. Tradisyonal na niluluto sa isang pugon na may mga sinusunog na kahoy, ang mga sangkap ng Napolitanong pizza ay mahigpit na pinanganagsiwaan ng batas mula pa noong 2004, at dapat isama ang uri ng harina ng trigo na "00" kasama ang pagdaragdag ng uri ng harina na "0" pampaalsa, natural na mineral na tubig, mga binalatang kamatis o mga sariwang seresang kamatis, mozzarella, asing dagat, at extra birhen na langis ng oliba.
Ang spaghetti ay naiugnay din sa lungsod at karaniwang kinakain ng mga tulya vongole o lupini di mare: isang tanyag na simbolikong kuwentong-bayang Napolitanong ay ang personahong comic na si Pulcinella na kumakain ng isang plato ng spaghetti. Kabilang sa iba pang mga lutuing sikat sa Napoles ang Parmigiana di melanzane, spaghetti alle vongole, at ''casatiello. Bilang isang lungsod sa baybayin, ang Napoles ay kilala pa sa maraming pagkaing pagkaing dagat, kabilang ang impepata di cozze (pinamintang tahong), purpetiello affogato (pugitang inilagay sa sabaw), alici marinate (inatsarang dilis), baccalà alla napoletana (inasinang bakalaw) at baccalà fritto'' (pritong bakalaw), isang ulam na karaniwang kinakain tuwing panahon ng Pasko.
Wika
Ang wikang Napolitano, na itinuturing na isang natatanging wika at pangunahin na sinasalita sa lungsod, ay matatagpuan din sa rehiyon ng Campania at ikinalat sa iba pang lugar ng Katimugang Italya ng mga Napolitanong imigrante, at sa maraming pang lugar sa mundo. Noong Oktubre 14, 2008, isang batas pangrehiyon ang ipinataw ng Campania na may epekto na ang paggamit ng wikang Napolitano bilang protektado.
Ang terminong "wikang Napolitano" ay madalas na ginagamit upang ilarawan ang wika ng lahat ng Campania (maliban sa Cilento), at kung minsan ay inilalapat sa buong wikang Timog Italyano; tinutukoy ng Ethnologue ang huli bilang Napoletano-Calabrese. Ang grupong pangwika na ito ay sinasalita sa buong bahagi ng katimugang kontinental ng Italya, kabilang ang distrito ng Gaeta at Sora sa katimugang Lazio, ang katimugang bahagi ng Marche at Abruzzo, Molise, Basilicata, hilagang Calabria, at hilaga at gitnang Apulia. Noong 1976, mayroong tinatayang 7,047,399 katutubong nagsasalita ng pangkat na ito ng mga diyalekto.
Pananahi
Ang pananahing Napolitano ay nagbunga bilang isang pagtatangka upang paluwagin ang kasikipan ng pananahing Ingles, na hindi angkop sa Napolitanong estilo ng pamumhay.
Mga onoraryong mamamayan
Ang mga taong iginawad ang onoraryong pagkamamamayan ng Napoles ay sina:
Mga kambal bayan at mga kapatid na lungsod
Ang Napoles ay kambal sa:
Charito de Leon
thumbnail|300px
''Si Charito ang dating artista sa Premiere Production ay ina ni Rio Locsin.
Jose Mari Chan
Si Jose Mari Chan (ipinanganak noong 11 Marso 1945) ay isang Pilipinong Intsik na mang-aawit, manunulat ng mga awitin, at negosyante sa kalakalan ng asukal.
Background
Ipinanganak noong marso 11,1945 sa iloilo.Grumadweyt siya sa kursong bachelor of arts degree sa Ekonomiks sa Unibersidad ng Ateneo.
Turn You Inside-Out
Ang "Turn You Inside-Out" ay isang kanta ng American rock band na R.E.M. mula sa kanilang ika-anim na studio album na Green. Tulad ng lahat ng mga track sa album, isinulat ito ng mga miyembro ng pangkat na sina Michael Stipe, Peter Buck, Mike Mills, at Bill Berry. Ang pangunahing riff ng gitara ng kanta ay isang pag-iikot ng ginamit sa "Finest Worksong". Nagtatampok din ang pag-record ng pagtatalo mula sa dating tambol ng Sugar Hill Records na si Keith LeBlanc.
Sa kabila na pinakawalan lamang bilang isang promosyonal, nagaling ito sa mga Billboard Alternative Songs at Mainstream Rock Tracks, na inilalagay ang nangungunang sampung posisyon sa parehong mga tsart. Ang isang music video para sa track ay nakadirekta ni James Herbert, na dati nang nag-direksyon ng mga music video para sa walong iba pang mga track ng R.E.M.
Sa isang 1989 na live na pagganap ng kanta, inihayag ni Michael Stipe sa madla, "This song goes out to the Exxon Corporation". Nangyari ang pagganap na ito ilang sandali matapos ang pag-iwas ng langis ng Exxon Valdez, kung saan sinaktan ng tanker ng langis na si Exxon Valdez ang Bligh Reef at tinapon ang 260,000 hanggang 750,000 barrels ng krudo. Maaari itong mas detalyado sa mensahe ng kapaligiran ng album na Green.
Sa isang pagsusuri para ni REM 2011 album na Collapse Into Now, British magazine Uncut writes na ang pagbubukas track, "Discoverer", "summons memories of the baleful stadium rock of Green, " [Peter] Buck recycling the purposeful shuddering guitar of "Turn You Inside-Out".
Ang kanta ay itinampok sa soundtrack sa 2008 na video game Grand Theft Auto IV, at itinatampok na in-game sa istasyon ng radyo na "Liberty Rock Radio 97.8".
Listahan ng track
A. "Turn You Inside-Out" B. "Turn You Inside-Out"
Hipnos
thumb|right|Busto ni Hipnos.
Charlotte Church
Si Charlotte Church (ipinanganak bilang Charlotte Maria Reed noong 21 Pebrero 1986) ay isang Welsh na manunulat ng awit, aktres, at tagapagtanghal sa telebisyon. Sumikat siya habang bata pa bilang isang mang-aawit ng klasikong tugtugin bago nagtuon ng pansin sa musikang popular noong 2005. Pagsapit ng 2007, nakapagbila na siya ng mahigit sa 10,500,000 mga album sa buong mundo, na tinatayang nagkakahalaga ng £20 mga milyon. Naging tagapagpasinaya siya ng palabas na The Charlotte Church Show. Mayroon siyang tatlong mga anak, sinaRuby Megan Henson at Dexter Lloyd Henson.
Hipnos
Kaurian:Mga diyos Kaurian:Mitolohiyang Griyego Kaurian:Mitolohiyang Romano
Japoy Lizardo
Si John Paul G. Lizardo (8 Hunyo 1986) na mas kilala Japoy Lizardo ay isa sa mga pinakamagaling na atleta sa larangan ng Taekwondo sa Pilipinas. Isa rin siyang modelo sa mga patalastas. Sumabak na rin siya sa larangan ng pag-arte, kung saan lumabas siya sa dating palabas ng ABS-CBN na SCQ Reload, Kilig Ako at nakatambalan niya ang sikat na mang-aawit na si Sarah Geronimo.
Talambuhay
Nagsimula si Japoy sa paglaro ng Taekwondo sa edad na 11. Hilig din niya ang maglaro ng basketball. Nag-aral siya sa Diliman Preparatory School at sa De La Salle University.
Kawing panlabas
Panayam kay Japoy Lizardo
Kinder Sorpresa
Paglalarawan
right|thumb|Kinder Sorpresa halved, na nagpapakita ng mga plastic kapsula na naglalaman ng mga laruan Kinder Sorpresa ay isang guwang ng gatas na tsokolate itlog, may linya na may isang layer ng matamis na gatas-flavore cream. sa Loob ng bawat itlog ay isang plastic na kapsula na naglalaman ng isang maliit na sorpresa ang mga laruan, na kung minsan ay nangangailangan ng assembly. Ang capsule kaso ay dilaw, reportedly sa makamukha ng isang itlog yolks. Ang mga tsokolate ay may foil packaging na may babala label pagpapayo sa mga magulang upang maiwasan ang pagbibigay ng mga itlog sa mga bata sa ilalim ng tatlong taong gulang, at naghihikayat sa pangangasiwa sa panahon ng pagkonsumo.
Kinder Sorpresa ay orihinal na nilikha na may mga bata sa isip, kinokopya ang isang italyano pasko ng Pagkabuhay tradisyon ng pamilya na kung saan ang mga matatanda bigyan ang mga bata ng isang malaking tsokolate itlog na may laruan sa loob. Gayunpaman, Kinder Sorpresa ang mga laruan ay naging nakukolektang para sa mga matatanda pati na rin. Collectors ay madalas na subukan upang makakuha ng lahat ng mga laruan sa loob ng isang set na may temang. Ang ilang mga kahit na ibahagi ang kanilang mga itlog openings sa social media, o lumikha ng kanilang sariling mga laruan at muling i-wrap ang mga ito sa Kinder Sorpresa packaging. Higit sa 100 mga bagong mga laruan ay ipinamamahagi sa bawat taon. sa Paligid ng 12,000 mga iba ' t-ibang mga laruan ay kasama sa loob ng Kinder Surprise bilang ng 2016.
Ayon sa CNNMoney, Kinder Sorpresa ay ang pinaka-popular na sa Germany, Russia, at ang United Kingdom. Michele Ferrero at William Salice ay kredito bilang co-tagalikha ng mga kendi.
Bon Jovi
Ang Bon Jovi isang bandang Amerikanong tumutugtog ng rock at country mula sa Bagong Jersey, Estados Unidos. Pinunong mang-aawit ng bandang ito si Jon Bon Jovi at itinatag noong 1983. Sila ang isa sa pinakamatagumpay na bandang rock noong dekada 1980, 1990 at 2000, na may naipagbiling mahigit sa 120 milyong album.
Dorado (talampad)
Ang Dorado ay isang konstelasyon sa Timog emisperyo. Una itong pinangalanan noong huling bahagi ng ika-16 dantaon at isa na sa 88 kasalukuyang modernong talanyo. Ang pangalan nito ay tumutukoy sa isdang mahi-mahi (Coryphaena hippurus), na kilala bilang dorado ("ginintuan") sa Espanyol at lamarang sa wikang Filipino, bagaman ito ay inilalarawan din bilang isdang espada. Taglay ng Dorado ang kalakhan ng galaksiyang Malaking Magellanikong Ulap (Large Magellanic Cloud) at ang Timog Polong ekliptik ng lapyang iniinugan ng daigdig (orbital plane).
Talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas
Ang sumusuod ay talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas ayon sa rehiyon.
Dorado (talampad)
Mga katangian
left|thumb|383x383px| Ang hitsura ng talampad ng Dorado sa kalangitan nang walang gamit na teleskopyo o largabista
Lokasyon at lawak
Matatagpuan ang Dorado sa timog emisperyo, sa pagitan ng mga latitud na +20° and -90°. Ang mga kanugnog nitong talampad ay ang Pictor sa hilagang-kanluran, Caelum sa hilaga, Reticulum sa hilagang-silangan, Volans sa timog-kanluran, Mensa sa timog, at Hydrus sa timog-silangan. May lawak itong 179 digri kwadrado, ika-72 sa 88 modernong mga talampad pagdating sa laki.
Mga bituin
Matatagpuan din sa talampad na ito ang supernova na SN 1987A, ang pinakamalapit na supernova na naganap simula noong panahong naimbento ang teleskopyo. Ang SNR 0509-67.5 naman ay labi ng isa pang supernova na matatagpuan din sa Dorado at naganap 400 mga taon ang nakalilipas.
Mga deep sky object
Sapagkat kasama sa Dorado ang Malaking Magellanikong Ulap, napakayaman ng talampad na ito sa mga deep-sky object. Ang galaksiyang ito ay nasa layong 179,000 sinag-taon, may lapad na 25,000 sinag-taon, at naglalaman ng 1.0 x 1010 bituin.
Kasaysayan at mga katulad na talampad sa ibang kultura
Ang Dorado ay unang pinangalanan ng Olandes na astronomong si Petrus Plancius noong ika-16 dantaon. Una itong lumabas sa mga mapa ng kalangitan at globong celestial noong 1597 o 1598 sa Amsterdam at sa atlas ng astronomong si Johann Bayer noong 1603. Bagaman tinawag itong "Xiphias" ni Johannes Kepler sa kanyang talaan, kamakalawa ay ginamit ng Pandaigdigang Unyong Astronomiko ang pangalang Dorado. Kaiba sa mga pangalan ng mga modernong talampad, hindi Latin ang pinagmulan ng pangalang Dorado. Sa astronomiyang Intsik, ang mga bituin ng Dorado ay kasama sa mga asterismo na tinukoy ni Xu Guanggi.
Arnara
Ang Arnara ay isang komuna (munisipalidad) sa Lalawigan ng Frosinone sa rehiyon ng Lazio sa Italya, na matatagpuan mga 80 km timog-silangan ng Roma at mga 6 km timog-silangan ng Frosinone.
Ang Arnara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: Ceccano, Frosinone, Pofi, Ripi, at Torrice. Kasama sa mga tanawin ang medyebal na kastilyo.
Saligang batas
thumb|Tabernakulo ng 1935 [[Saligang Batas ng Pilipinas.]] Ang saligang batas o konstitusyon ay isang pangkat ng mga prinsipyong saligan o pundamental o nailunsad at naitatag na mga pamarisan na pinagbabatayan o inaalinsunuran kung paano pinamamahalaan ang isang estado o iba pang organisasyon. Ang pinagsama-samang mga alituntuning ito ang bumubuo (kaya't tinawag na "konstitusyon", mula sa Ingles na constitute na may kahulugang "bumubuo") sa kung ano ang entidad). Kapag naisulat na ang mga prinsipyong ito upang maging isang kalipunan o pangkat ng mga kasulatang pambatas, ang mga dokumentong ito ay masasabing bumubuo ng isang "nasusulat" na saligang batas.
Ang saligang batas ay nakatuon sa iba't ibang mga antas ng mga organisasyon, mula sa mga estadong nagsasarili magpahanggang sa mga kumpanya at mga asosasyong hindi inkorporado. Ang isang tratado na naglulunsad ng isang organisasyong internasyunal ay ang saligang batas din nito, dahil bibigyang kahulugan nito ang kung paano nabuo ang samahan iyon. Sa loob ng mga estado, maging nagsasarili man o pederado, binibigyang kahulugan ng isang saligang batas ang mga prinsipyong pinagbabatayan ng estado, ang mga hakbang na sinusunod sa paggawa ng mga batas at ng kung sino. Ang ilang mga saligang batas, natatangi na ang nasusulat na mga konstitusyon, ay gumaganap din bilang hangganan ng kapangyarihan ng estado, sa pamamagitan ng paglulunsad ng mga guhit na hindi matatawid ng mga pinuno ng estado, katulad ng mga saligang karapatan (mga karapatang pundamental).
Ang Saligang Batas ng India ay ang pinakamahabang nasusulat na konstitusyon ng anumang bansang nagsasarili sa mundo, na naglalaman ng 448 mga artikulo, 12 mga talatakdaan at 100 mga pagsususog, na mayroong 117,369 na mga salita na nasa bersiyon nito ng wikang Ingles, habang ang Saligang Batas ng mga Nagkakaisang Estado (Konstitusyon ng Estados Unidos) ay ang pinakamaiksing nasusulat na saligang batas, na mayroong 7 mga artikulo at 27 mga susog.
Etimolohiya
Ang katagang "konstitusyon" ay nagbuhat sa wikang Ingles na constitution, na nagmula naman sa wikang Pranses mula sa salitang Latin na constitutio, na ginagamit sa mga regulasyon at mga kaatasan, katulad ng mga paggawa ng batas ng Imperyong Romano (constitutiones principis: edicta, mandata, decreta, rescripta). Sa pagdaka, ang kataga ay malawakang ginagamit sa batas na kanon para sa isang mahalagang pagtitika, natatangi na ang isang kaatasan na ipinalabas ng Papa, na tinatawag na sa ngayon bilang isang "konstitusyong apostoliko".
Katangian
Ang nasusulat na saliga'ng-batas ay kinakailangang nagtataglay ng mga sumusunod na katangian: Dapat na ang nasusulat na saliga'ng-batas ay may malawak na saklaw. Maliban sa ito ay kumakatawan sa lahat ng tao at bagay sa loob ng nasasakupan nito'ng teritoryo, ito ay kinakailangan ding kumatawan sa nakaraan, sa kasalamingan ng kasalukuyan, at sa kahandaan ng hinarap. Kinakailangan ding maging payak ang isa'ng saliga'ng-batas na tanging mga prinsipyo ang pangkalahatang polisiya ang karaniwa'ng nakasaad dito. Ito ay kinakailangan upang higit makabagay ang mga titik nito sa mga pagbabago ng mga kakaharapin nito'ng kalagayan at kapanahunan. Ang saliga'ng-batas ay dapat din na maging tiyak sa bawat mga kahayagang nasasaad dito.
Kataas-taasan
Ang saligang batas ay ang pangunahing batas kung saan lahat ng iba pang mga batas ay naaayon and lahat ng kanyang mamamayan, sampu ng pinakamatataas nitong tagapamuno, at dapat tumalima. Walang gawa ang katanggaptanggap, gaano man kabuti ang intensiyon, kung ito ay taliwas sa nasasaad sa mga titik ng saligang batas. Mali o tama, ang saligang batas ay dapat na maipatupad at maipairal sa lahat ng kundisyon dahil ano mang pagsuway dito ay pagsuway sa kataas-taasan ng pag-iral ng batas at kaayusan.
Mga uri
May dalawang uri ng saligang batas: ang nasusulat at ang hindi nasusulat. Ang nasusulat na saligang batas ay ang mga prinsipyong naisasakatawan ng isang kasulatang dokumento habang ang hindi nasusulat na saligang batas ay yaong kinapapalooban ng mga alituntunin na hindi pa naisasalig sa kabuuhan sa isang kongkretong anyo, bagkus ay nahahati-hati sa iba't-iba'ng anyo at kinapapalooban ng katulad ng mga kostumbre at kagawian at mga pangkalahatang katanggap-tanggap na mga prinsipyo at mga katuwiran.
Bah Ndaw
Si Bah Ndaw (باه نداو Bāh Ndāw; binaybay din bilang N'Daw, N'Dah, N'Daou; ipinanganak noong 23 Agosto 1950) ay isang opisyal ng militar at politikong Maliense. Siya ay nagsilbi bilang Pangulo ng Mali mula pa noong Setyembre 25, 2020. Sa pagitan ng Mayo 2014 at Enero 2015, siya ay Ministro ng Depensa.
Atina, Lazio
Ang Atina ay isang komuna (munisipalidad) sa Lalawigan ng Frosinone sa rehiyon ng Lazio sa gitnang Italya.
Ludy Carmona
thumbnail|300px
Atina, Lazio
Ang ekonomiya ay halos nakabatay sa agrikultura (langis ng olibo, alak - kabilang ang Cabernet - at mga bean).
Ludy Carmona
Si Ludy (1936-2015) ay isang artista sa sumusuporta sa mga bida noon sa bakuran ng LVN Pictures''
Musikolohiya
right|80px
Ang musikolohiya (Griyego: μουσική = "musika" at λόγος = "salita", "katuwiran", "dahilan") ay ang maparaan at makadalubhasang pag-aaral ng musika o tugtugin. Kabilang sa larangan at agham na ito ang pananaliksik sa kasaysayan ng musika at mga gawaing ng pagsasagawa o pagtatanghal ng tugtugin, teoriya ng musika, estetika sa musika, akustiko o linigan, at pati ang pag-unlad ng mga instrumentong pangtugtog. Kaugnay nito, tinatawag na etnomusikolohiya ang hambingang pag-aaral ng musikang hinlog at katutubo ng iba't ibang mga kultura.
Kasaysayan
Nagsimula bilang isang hiwalay na sangay ng pag-aaral sa larangan ng musika ang musikolohiya sa Alemanya noong ikalawang hati ng ika-19 daang taon. Sa kasalukuyan, isa na itong mahalagang bahagi ng kurikulum na pangmusika sa maraming mga pamantasan, katulad ng sa mga nasa Europa at Amerika.
Atina, Lazio
Kasaysayan
Ang Atina ay isang bayan ng mga Samnita, na kalaunan ay nasakop ng mga Romano. left|thumb| Ang simbahan ng San Marco na may kadikit na mga guho ng Romano
Jon Bon Jovi
Si Jon Bon Jovi (ipinanganak na John Francis Bongiovi, Jr. noong 2 Marso 1962 sa Perth Amboy, Bagong Jersey, Estados Unidos) ay isang Italyanong Amerikanong musikero at aktor. Higit na nakikilala siya bilang pinunong mang-aawit para sa bandang Bon Jovi.