cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roma
Kasalukuyang moderno
Ang pamamahala ng mga Papa ay nagambala ng panandaliang Republikang Romano (1798-1800), na itinaiag sa ilalim ng impluwensiya ng Himagsikang Pranses. Ang mga Estadong ng Simbahan ay naibalik noong Hunyo 1800, ngunit sa panahon ng paghahari ni Napoleon, ang Roma ay isinama bilang isang Département ng Imperyo ng Pransiya: una bilang Département du Tibre (1808-1810) at pagkatapos ay bilang Département Rome (1810–1814). Matapos ang pagbagsak ni Napoleon, ang mga Estadong ng Simbahan ay muling itinatag ng isang desisyon ng Kongreso ng Vienna noong 1814.
Noong 1849, isang pangalawang Republikang Romano ang ipinahayag sa loob ng isang taon ng mga rebolusyon noong 1848. Ang dalawa sa mga pinakamaimpluwensiyang pigura ng pag-iisa ng Italya, na sina Giuseppe Mazzini at Giuseppe Garibaldi, ay lumaban para sa pansamantalang republika.
Naging pokus ang Roma buhat ng pag-asang mapag-isa ang Italya matapos mapag-isa ang mga natitirang bahagi ng Italya bilang Kaharian ng Italya noong 1861 nang may pansamantalang kapital sa Florencia. Sa taong iyon idineklara ang Roma na kabesera ng Italya kahit na nasa ilalim pa rin ito ng kontrol ng Papa. Noong 1860s, ang huling mga bahid ng mga Estadong Papa ay nasa ilalim ng proteksiyon ng Pransiya buhat ng patakarang panlabas ni Napoleon III. Ang mga hukbo ng Pransiya ay nakadestino sa rehiyon sa ilalim ng kontrol ng Papa. Noong 1870 ang hukbong Pranses ay umatras dahil sa pagsiklab ng Digmaang Prangko-Pruso. Nakuha ng mga hukbong Italyano ang Roma na pumapasok sa lungsod sa pamamagitan ng isang butas malapit sa Porta Pia. Ipinahayag ni Papa Pio IX na siya ay isang bilanggo sa Vaticano. Noong 1871 ang kabesera ng Italya ay inilipat mula sa Florencia patungong Roma. Noong 1870 ang populasyon ng lungsod ay 212,000, marami na ring nakatira lampas sa mga hangganan ng sinaunang lungsod. Noong 1920, ang populasyon ay 660,000. Ang isang makabuluhang bahagi ay nanirahan sa labas ng mga pader sa hilaga at sa pagtawid ng Tiber sa lugar ng Vaticano. right|thumb|Pambobomba sa Roma ng mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyadong eroplano, 1943]] Makalipas ang ilang sandali matapos ang Unang Digmaang Pandaigdig, sa huling bahagi ng 1922, nasaksihan ng Roma ang paglakas ng Pasismong Italyano pinangunahan ni Benito Mussolini, na namuno sa isang martsa sa lungsod. Inalis niya ang demokrasya noong 1926, at kalaunan ay nagdeklara ng isang bagong Imperyo ng Italya at nakikipag-alyansa ito sa Alemanyang Nazi noong 1938. Giniba ni Mussolini ang malalaking bahagi ng sentro ng lungsod upang makapagtayo ng malalawak na mga daan at mga plaza upang ipagdiwang ang pasistang rehimen, muling pagkabuhay, at pagluwalhati ng klasikong Roma. Ang panahon sa pagitan ng mga digmaan ay kakikitaan ng isang mabilis na paglaki ng populasyon ng lungsod na lumampas sa isang milyong naninirahan makalipas ang 1930. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, dahil sa mga iniingatan at pinahahalagahang yamang-sining at sa pag-iral ng Vaticano, higit na nakatakas ang Roma sa kalunus-lunos na sinapit ng iba pang lungsod sa Europa. Gayunpaman, noong ika-19 ng Hulyo 1943, ang distrito ng San Lorenzo ay binomba ng mga puwersang Anglo-Amerikano, na nagresulta sa halos 3,000 agarang pagkamatay at 11,000 sugatan kung saan 1,500 pa ang namatay. Si Mussolini ay inaresto noong Hulyo 25. Sa petsa ng Italyanong Armistisyo, 8 Setyembre 1943, ang lungsod ay sinakop ng mga Aleman. Idineklara ng Papa na ang Roma ay isang bukas na lungsod. Ito ay napalaya noong 4 Hunyo 1944.
Ang Roma ay lubos na umunlad pagkatapos ng digmaan bilang bahagi ng "ekonomikong himala ng Italya" buhat ng rekonstruksiyon at modernisasyon noong 1950s at unang bahagi ng 1960. Sa panahong ito, sa mga taon ng la dolce vita ("ang matamis na buhay"), ang Roma ay naging isang kaakit-akit na lungsod, na may mga tanyag na klasikong pelikula tulad ng Ben Hur, Quo Vadis, Roman Holiday, at La Dolce Vita, na kinunan sa tanyag na Estudyong Cinecittà ng lungsod. Ang paglago ng populasyon ay nagpatuloy hanggang sa kalagitnaan ng 1980s nang ang komuna ay mayroong higit sa 2.8 milyong mga residente. Pagkatapos nito, ang populasyon ay mabagal na bumaba nang nagsilipat ang mga tao sa mga kalapit na mga suburb.
EUR (Esposizione Universale Roma)
Ang EUR (inisyal na itinalagang E 42) ay pook pantirahan at pangnegosyo sa timog-kanluran ng sentro ng lungsod. Ang rehiyon ay orihinal na pinili noong 1930s bilang pook ng 1942 World Fair, na planong buksan ni Benito Mussolini upang ipagdiwang ang 20 taon ng pasismo. Ang mga titik na EUR ay nangangahulugang Esposizione Universale Roma. Ang EUR ay idinisenyo rin upang idirekta ang pagpapalawak ng lungsod sa timog-kanluran at dagat at upang maging isang bagong sentro ng lungsod sa Roma. Ang huling disenyo ay ipinakita noong 1939 ngunit dahil sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang eksibisyon ay hindi kailanman nangyari at ang konstruksiyon ay itinigil noong 1942. Matapos ang giyera, ang hindi natapos na mga pasilidad ng EUR ay malubhang napinsala. Gayumpaman, nagpasya ang mga awtoridad ng Roma na ang EUR ay maaaring maging simula ng isang sentro ng negosyo sa lunsod, at ang mga hindi natapos na mga gusali mula sa panahong pasista ay nakumpleto noong 1950s at 1960s. Ang mga mas bagong gusali ay itinayo rin para sa paggamit ng mga tanggapan at serbisyo ng gobyerno, sa gitna ng malalaking hardin at parke. Ang EUR ay halos buong nakumpleto para sa mga Palarong Olimpiko noong 1960.
Lokal na pamahalaan
Ang Roma ay bumubuo ng isang komunang speciale, na pinangalanang "Roma Capitale", at ang pinakamalaki kapuwa sa lawak at sa populasyon sa 8,101 comuni ng Italya. Ito ay pinamamahalaan ng isang alkalde at isang konseho ng lungsod. Ang luklukan ng komuna ay ang Palazzo Senatorio sa Burol Capitolino, ang makasaysayang luklukan ng pamahalaang lungsod. Ang lokal na administrasyon sa Roma ay karaniwang tinutukoy bilang "Campidoglio", ang Italyanong pangalan ng burol.
Mga pang-administratibo at lumang paghahati
thumb|Ang municipi ng Roma thumb|Ang [[Piazza della Repubblica, Roma]] Mula pa noong 1972, ang lungsod ay hinati sa mga lugar pang-administratibo, na tinatawag na municipi (isahan Municipio) (hanggang 2001 na pinangalanang circoscrizioni). Sa mga kadahilanang pang-administratibo, nilikha ang mga ito upang mapalawig ang desentralisasyon sa lungsod. Ang bawat municipio ay pinamamahalaan ng isang pangulo at isang konseho ng dalawampu't limang miyembro na inihahalal ng mga residente nito bawat limang taon. Ang municipi ay madalas na tumatawid sa mga hangganang tradisyonal, di-pang-administratibong mga dibisyon ng lungsod. Ang municipi ay orihinal na 20, pagkatapos ay ginawang 19, at noong 2013, ang kanilang bilang ay binawasan at naging 15.
Ang Roma ay nahahati rin sa magkakaibang uri ng mga di-administratibong yunit. Ang makasaysayang sentro ay nahahati sa 22 rioni, na ang lahat ay matatagpuan sa loob ng mga Pader Aureliano maliban sa Prati at Borgo. Nagmula ang mga ito mula sa 14 na rehiyon ng Augustong Roma, na binago noong Gitnang Kapanahunan hanggang maging medyebal na rioni. Sa Renasiiyento, sa ilalim ng Papa Sixto V, umabot ulit sa labing-apat, at ang kanilang mga hangganan sa wakas ay itinakda sa ilalim ni Papa Benedicto XIV noong 1743.
Kalakhang at panrehiyong pamahalaan
Ang Roma ay ang pangunahing bayan ng Kalakhang Lungsod ng Roma Capital, na sinimulang pairalin noong Enero 1, 2015. Pinalitan ng Kalakhang Lungsod ang dating provincia di Roma, na kinabibilangan ng lugar ng kalakhang kinasasakupan ng lungsod at umaabot pa sa hilaga hanggang sa Civitavecchia. Ang Kalakhang Lungsod ng Roma ang may pinakamalaking lupaing sakop sa Italya. Sa 5352 km2, ang mga sukat nito ay maihahambing sa rehiyon ng Liguria. Bukod dito, ang lungsod ay ang kabesera rin ng rehiyon ng Lazio.
Pambansang pamahalaan
right|thumb|Ang [[Palasyo Quirinal|Palazzo del Quirinale, ngayon ay luklukan ng Pangulo ng Republika ng Italya]]Ang Roma ang pambansang kabesera ng Italya at ang luklukan ng Pamahalaang Italyano. Ang mga opisyal na tirahan ng Pangulo ng Republikang Italyano at ng Punong Ministro ng Italya, ang mga luklukan ng parehong tanggapan ng Parlamentong Italyano at ng Konstitusyonal na Korte ng Italya ay matatagpuan sa sentrong pangkasaysayan. Ang mga ministro ng estado ay nakakalat sa lungsod; kasama rito ang Ministro ng Ugnayang Panlabas, na matatagpuan sa Palazzo della Farnesina malapit sa estadio Olimpiko.
Lokasyon
Ang Roma ay nasa rehiyon ng Lazio ng gitnang Italya sa Ilog Tiber (Tevere). Ang orihinal na kapitbahayan ay umunlad sa mga burol na nakaharap sa isang tawiran ng ilog sa tabi ng Pulo ng Tiber, ang tanging natural na tawiran ng ilog sa lugar na ito. Ang Roma ng mga Hari ay itinayo sa pitong burol: ang Burol Aventino, Burol Celio, Burol Capitolino, Burol Esquilino, Burol Palatino, Burol Quirinal, at Burol Viminal. Ang modernong Roma ay sumasakop din ng isa pang ilog, ang Aniene, na dumadaloy papuntang Tiber sa hilaga ng sentrong pangkasaysayan.
Kahit na ang sentro ng lungsod ay nasa 24 kilometro (15 mi) papaloob mula sa Daga Tireno, ang teritoryo ng lungsod ay sakop hanggang sa baybayin na kung saan naroon ang timog-kanlurang distrito ng Ostia. Ang altitudo ng sentrong bahagi ng Roma ay mula 13 metro (43 talampakan) taas mula sa nibel ng dagat (sa kinatatayuan ng Panteon) hanggang 139 metro (456 talampakan) taas mula sa nibel ng dagat (sa tuktok ng Monte Mario). Ang Komuna ng Roma ay sumasakop sa kabuuang lawak ng 1,285 kilometro kuwadrado (496 me kuw), kasama ang maraming parke at mapupunong lugar.
Topograpiya
thumb|Imaheng satellite ng Roma right|thumb|Tanaw sa himpapawid ng bahaging Centro Storico ng Roma Sa buong kasaysayan ng Roma, ang mga hangganan ng lungsod ay itinuturing na lugar sa loob ng mga pader ng lungsod. Orihinal, ang mga ito ay binubuo ng Pader Serviano, na itinayo labindalawang taon pagkatapos ng pandarambong ng mga Galo sa lungsod noong 390 BK. Naglalaman ito ng karamihan sa mga burol ng Esquilino at Celio, pati na rin sa kabuuan ng natitirang lima. Lumaki ng Roma labas ng Pader Serviano, ngunit wala nang pader ang itinayo hanggang sa halos 700 taong lumipas, nang, noong 270 AD, sinimulan ng Emperor Aureliano ang pagtatayo ng mga Pader Aureliano. Ito ay halos 19 km haba, at naging pader pa rin na kinailangang butasin ng mga hukbo ng Kaharian ng Italya noong 1870. Ang urbanong kinasasakupan ng lungsod ay hinahati sa dalawa sa pamamagitan ng daang singsing nito, ang Grande Raccordo Anulare ("GRA"), na natapos noong 1962, kung saan binilog ang sentro ng lungsod sa distanisya na mga 10 km. Bagaman nang nakumpleto ang singsing ang karamihan sa mga bahagi ng lugar na tinitirhan ay napapaloob nito (bukod sa dating nayon ng Ostia, na nasa baybayin ng Tireno), may mga baryo na ng lungsod na itinayo hanggang sa 20 km lagpas nito.
Bilang kahihinatnan, ang densidad ng komuna ay hindi ganoon kataas, ang teritoryo nito ay nahahati sa pagitan ng mga matataong lugar at mga lugar na itinalaga bilang mga parke, mga reserbang pangkalikasan, at pang-agrikultura.
Klima
Ang Roma ay mayroong klimang Mediteraneo (kategoryang Köppen sa klima: Csa), may mainit, tuyong tag-init, at banayad, mabanas na taglamig.
Ang pangkaraniwang taunang temperatura ay higit sa 21 °C sa araw at 9 °C sa gabi. Sa pinakamalamig na buwan, Enero, ang pangkaraniwang temperatura ay 12.6 °C sa araw at 2.1 °C sa gabi. Sa pinakamainit na buwan, Agosto, ang pangkaraniwan temperatura ay 31.7 °C sa araw at 17.3 °C sa gabi.
Disyembre, Enero, at Pebrero ang mga pinakamalamig na buwan, na may pang-araw-araw na temperatura na tinatayang 8 °C. Ang mga temperatura sa mga buwang ito sa pangkalahatan ay nag-iiba sa pagitan ng 10 and 15 C sa araw at sa pagitan ng 3 and 5 C sa gabi, na may mas malamig o mas maiinit na rurok na madalas na nangyayari. Ang pag-ulan ng niyebe ay bihira, na may mahihinang pag-ulan o bugso na nangyayari sa ilang taglamig. Sa pangkalahatan nang walang akumulasyon, at ang mga malakas na pag-ulan ng niyebe ay bihira (ang mga pinakahuling nangyari ay noong 2018, 2012, at 1986).
Demograpiya
Noong 550 BK, ang Roma ang pangalawang pinakamalaking lungsod sa Italya, kung saan ang Tarentum ang pinakamalaki. Mayroon itong lugar na humigit-kumulang na 285 ha at tinatayang populasyon na 35,000. Ang iba pang nagmumukhahi ay naglalatag ng populasyon na nasa ilalim lamang ng 100,000 mula 600 hanggang 500 BK. Nang maitatag ang Republika noong 509 BK ang senso ay nagtala ng populasyon na 130,000. Kasama sa republika ang mismong lungsod at ang agarang nakapalibot. Ang iba pang sanggunian ay nagmumungkahi ng isang populasyon ng 150,000 noong 500 BK. Lumagpas ito sa 300,000 noong 150 BK.
Ang laki populasyon ng lungsod sa panahon ng Emperador Augusto ay pagtatantiya, na mayroong mga batay sa pamamahagi ng palay, pag-angkat ng palay, kapasidad ng akwedukto, hangganan ng lungsod, kapal ng populasyon, mga ulat sa senso, at mga pagpapalagay tungkol sa bilang ng mga hindi naiulat na kababaihan, bata, at mga alipin na nagbibigay ng isang napakalawak na saklaw. Tinantiya ni Glenn Storey ang 450,000 katao, tinatantiya ng Whitney Oates ang 1.2 milyon. Nagbibigay si Neville Morely ng isang malabong pagtatantiya ng 800,000 at ibinukod ang naunang mga mungkahi ng 2 milyon. Paiba-iba ang mga tantiya ng populasyon ng lungsod. Tinantiya ni A.H.M. Jones ang populasyon sa 650,000 sa kalagitnaan ng ikalimang siglo. Ang pinsalang dulot ng mga pandarambong ay maaaring pagmamalabis. Ang populasyon ay nagsimula nang lumiit mula sa huling bahagi ng ika-apat na siglo pataas, bagaman sa kalagitnaan ng ikalimang siglo, tila ang Roma ay nananatiling pinakapopular na lungsod ng dalawang bahagi ng Imperyo. Ayon kay Krautheimer malapit pa rin ito sa 800,000 noong 400 AD; at bumaba sa 500,000 noong 452, at marahil bumababa pa sa 100,000 noong 500 AD. Matapos ang mga Digmaang Gotiko, 535–552, ang populasyon ay maaaring bumulusok pansamantala sa 30,000. Sa panahon ng papado ni Papa Gregorio I (590-604), maaaring umabot ito sa 90,000, na dinagdagan ng mga takas. Tinantiya ni Lancon na 500,000 ang populasyon batay sa bilang ng 'incisi' na nakatala bilang karapat-dapat makatanggap ng mga rasyon ng tinapay, langis, at vino; ang bilang ay bumagsak sa 120,000 sa reporma ng 419. Si Neil Christie, na sumasangguni sa libreng rasyon para sa pinakamahirap, ay nagtantiya ng 500,000 sa kalagitnaan ng ikalimang siglo at isang sangkapat pa rin ng isang milyon sa pagtatapos ng siglo. Ang Nobela 36 ni Emperador Valentiniano III ay nagtala ng 3.629 milyong libra ng baboy na ibabahagi sa mga nangangailangan sa 5 libra bawat buwan para sa limang buwan ng taglamig, sapat para sa 145,000 na tatanggap. Ginamit ito upang magmungkahi ng populasyon na mas mababa sa 500,000 lamang. Ang mga daloy ng butil ay nanatiling matatag hanggang sa pag-agaw ng mga natitirang lalawigan ng Hilagang Africa noong 439 ng mga Bandalo, at maaaring bahagyang nagpatuloy nang ganito. Ang populasyon ng lungsod ay bumulusok pa sa mas mababa sa 50,000 katao noong Maagang Gitnang Kapanahunan mula 700 AD pataas. Nagpatuloy ito sa pagtimik o pag-urong hanggang sa Renasimiyento.
Nang salakayin ng Kaharian ng Italya ang Roma noong 1870, ang lungsod ay may populasyon na humigit-kumulang 225,000. Mas mababa sa kalahati ng lungsod sa loob ng mga pader ang naitayo noong 1881 nang ang populasyon na naitala ay 275,000. Ito ay tumaas sa 600,000 sa bisperas ng Unang Digmaang Pandaigdig. Sinubukan ng pasistang rehimen ng Mussolini na pigilan ang labis na pagtaas ng demograpiko ng lungsod ngunit nabigong pigilan ito nang maabot ang isang milyong katao noong unang bahagi ng 1930. Nagpatuloy ang paglaki ng populasyon pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sa pamamagitan ng paglakas ng ekonomiya pagkatapos ng giyera. Ang pagdami ng konstruksiyon ay lumikha din ng maraming suburb noong 1950s at 1960s.
Noong kalagitnaan ng 2010, mayroong 2,754,440 residente sa mismong lungsod, habang ilang 4.2 milyong katao pa ang nanirahan sa mas malawak na lugar ng Roma (na maaaring ituring bilang bahagi ng administratibong kalakhang lungsod, na may densidad ng populasyon na halos 800 mga naninirahan/km2 na saklaw ang 5,000 km2). Ang mga menor de edad (batang may edad 18 at mas bata) ay umabot sa 17.00% ng populasyon kumpara sa mga pensiyonado na may bilang na 20.76%. Kumpara ito sa pangkaraniwan sa Italya na 18.06% (menor de edad) at 19.94% (pensiyonado). Ang pangkaraniwang edad ng isang residenteng Romano ay 43 kumpara sa pangkaraniwan sa Italya na 42. Sa limang taon sa pagitan ng 2002 at 2007, ang populasyon ng Roma ay lumago nang 6.54%, habang ang Italya sa kabuuan ay lumago ng 3.56%. Ang kasalukuyang tantos ng kapanganakan ng Roma ay 9.10 ipinapanganak sa bawat 1,000 naninirahan kumpara sa pangkaraniwan sa Italya na 9.45 ang ipinapanganak.
Ang urbanong sakop ng Roma ay lumalagpas sa mga administratibong hangganan lungsod na may populasyon na halos 3.9 milyon. Sa pagitan ng 3.2 at 4.2 milyong tao ang naninirahan sa metropolitanong sakop ng Roma.
Mga pangkat-etniko
right|thumb|Ang [[Esquilino (rione ng Roma)|Esquilino rione]] Ayon sa pinakabagong estadistikang isinasagawa ng ISTAT, humigit-kumulang na 9.5% ng populasyon ay binubuo ng mga hindi Italyano. Halos kalahati ng populasyong migrante ay binubuo ng iba`t ibang pinagmulan sa Europa (higit sa lahat Rumano, Polako, Ukranyo, at Albanes) na bilang ng pinagsamang kabuuang 131,118 o 4.7% ng populasyon. Ang natitirang 4.8% ay may di-Europeong pinagmulan, higit sa lahat ang mga Pilipino (26,933), Bangladesi (12,154), at Tsino (10,283).
Lungsod ng Vaticano
Ang teritoryo ng Lungsod ng Vaticano ay bahagi ng Mons Vaticanus (Burol Vaticano), at ng katabing dating Parang ng Vaticano, kung saan ang Basilika ni San Pedro, ang Apostolikong Palasyo, ang Kapilya Sistina, at mga museo ay itinayo, kasama ang iba`t ibang gusali. Ang lugar ay bahagi ng Romanong rione ng Borgo hanggang 1929. Bilang hiwalay mula sa lungsod sa kanlurang pampang ng Tiber, ang lugar ay isang suburb na protektado dahil pinaloob sa mga pader ni Leo IV, na kalaunan ay pinalawak ang hanggang sa kasalukuyang kutang pader nina Pablo III, Pio IV, at Urbano VIII.
Nang iniaayos ang Tratadong Letran na lumikha estado ng Vaticano noong 1929, ang mga hangganan ng iminungkahing teritoryo ay naiimpluwensiyahan buhat ng kalakhan nito ay napapaloob sa pabilog na ito. Walang pader sa ilang hangganan, ngunit ang linya ng ilang gusali ang ginagamit na bahagi ng hangganan, at mayroon ding maliit na bahagi ng bagong pader na itinayo.
Kasama sa teritoryo ang Piazza San Pietro, na hiwlay mula sa teritoryo ng Italya sa pamamagitan lamang ng isang puting linya sa hangganan ng plaza, kung saan ang hangganan ay sa Piazza Pio XII. Ang Piazza San Pietro ay naabot sa pamamagitan ng Via della Conciliazione, na mula sa Tiber hanggang sa Basilika ni San Pedro. Ang engrandeng tunguhin na ito ay dinisenyo ng mga arkitektong sina Piacentini at Spaccarelli, sa mga tagubilin ni Benito Mussolini at alinsunod sa simbahan, matapos ng Tratadong Letran. Ayon sa Kasunduan, ang ilang mga pag-aari ng Banal na Luklukan na matatagpuan sa teritoryo ng Italya, higit sa lahat ang Papal na Palasyo ng Castel Gandolfo at mga basilika mayor, ay nagtatamasa ng katayuang ekstrateritoryal na katulad ng mga banyagang embahada.
Peregrinasyon
right|thumb|Basilika ni San Pedro sa gabi mula sa [[Via della Conciliazione sa Roma]] Ang Roma ay naging pangunahing pook ng peregrinasyong Kristiyano mula pa noong Gitnang Kapanahunan. Ang mga tao mula sa buong Kakristiyanuhan ay bumibisita sa Lungsod ng Vaticano, sa loob ng lungsod ng Roma, ang luklukan ng papado. Ang lungsod ay naging isang pangunahing lugar ng peregrinasyon sa panahon ng Gitnang Kapanahunan. Liban sa maikling panahon bilang isang malayang lungsod sa panahon ng Gitnang Panahon, pinanatili ng Roma ang katayuan nito bilang Papal na kabesera at banal na lungsod sa loob ng maraming siglo, kahit na noong sandaling lumipat ang Papado sa Avignon (1309–1377). Naniniwala ang mga Katoliko na ang Vaticano ay ang huling hantungan ni San Pedro.
Ang mga peregrinasyon sa Roma ay maaaring may kasamang mga pagbisita sa maraming pook, kapuwa sa loob ng Lungsod ng Vaticano at sa teritoryo ng Italya. Ang isang tanyag na pinupuntahan ay ang hagdanan ni Pilato. Ayon sa tradisyong Kristiyano ito ay ang mga hakbang na humantong sa praetorium ng Poncio Pilato sa Herusalem, na kung saan tumayo si Hesukristo sa kaniyang Pasyon hapapunta sa kaniyang hatol. Ang mga hagdan ay sinasabing dinala sa Roma ni Elena ng Constantinopla noong ika-apat na siglo. Sa loob ng daang siglo, ang Scala Santa ay umakit ng mga Kristiyanong peregrino na nagnanais na parangalan ang Pasyon ni Hesus. Kasama sa iba pang lugar na pinupuntahan ng mga peregrino ay ang catacumba na itinayo noong panahong imperyal, kung saan nagdarasal ang mga Kristiyano, inilibing ang kanilang mga patay, at nagsagawa ng pagsamba sa mga panahon ng pag-uusig, at iba't ibang pambansang simbahan (kasama ng mga ito ang San Luigi dei francesi at Santa Maria dell'Anima), o mga simbahang nauugnay na may indibidwal na mga ordeng panrelihiyon, tulad ng sa mga Heswita Simbahan ng Gesù at Sant'Ignazio.
Ayon sa tradisyon, ang mga peregrino sa Roma (pati na rin ang mga debotong Romano) ay bumibisita sa pitong simbahang pamperegrino (Le sette chiese) sa loob ng 24 na oras. Ang pasadyang ito, ipinag-uutos para sa bawat manlalakbay noong Gitnang Kapanahunan, ay isinakodigo noong ika-16 na siglo ni San Felipe Neri. Ang pitong simbahan ay ang apat na basilika mayor (San Pedro sa Vaticano, St Pablo Extramuros, San Juan de Letran at Santa Maria Maggiore), habang ang tatlo pa ay ang San Lorenzo fuori le mura (isang Maagang Kristiyanong basilika), Santa Croce in Gerusalemme (isang simbahang itinatag ni Elena, ang ina ni Constantino, na naglalaman ng mga labi ng kahoy na sinasabing mula sa banal na krus) at San Sebastiano fuori le mura (na nasa Daang Apia at itinayo sa itaas ng mga Catacumba ni San Sebastian).
Arkitektura
left|thumb|Ang [[Koliseo ay nananatiling pinakamalaking ampiteatro sa buong mundo. Ginamit ito para sa mga palabas ng mga gladyador at iba pang pampublikong pagdiriwang (mga palabas hinggil sa pangangaso, pagsasabuhay ng mga sikat na labanan at drama batay sa mitolohiyang klasiko).]] thumb|Ang [[Panteon, na itinayo bilang isang templo na alay sa "lahat ng mga diyos ng nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap"]] Ang arkitektura ng Roma sa mga nagdaang siglo ay lubos na umunlad, lalo na mula sa mga estilong Klasiko at Imperyal Romano hanggang sa modernong arkitekturang pasista. Ang Roma ay isa noong sentro ng arkitekturang klasiko, na bumuo ng mga bagong anyo tulad ng arko, simboryo, at boveda. Ang estilong Romaniko noong ika-11, ika-12, at ika-13 siglo ay malawakang ginamit din sa arkitekturang Romano, at kalaunan ang lungsod ay naging isa sa pangunahing sentro ng arkitekturang Renasimiyento, Baroko, at Neoklasiko.
Medyebal
Ang mga tanyag na kuwarto ng lungsod ng medieval, na matatagpuan higit sa lahat sa paligid ng Capitolino, ay lubos na giniba sa pagitan ng pagtatapos ng ika-19 na siglo at ng panahong pasista, ngunit maraming kapansin-pansin na mga gusali ang nananatili. Ang mga Basilika na nagmula pa sa sinaunang Kristiyanismo ay gaya ng Santa Maria la Mayor at San Pablo Extramuros (ang huli ay muling itinayo noong ika-19 na siglo), kapuwa naglalaman ng mga mosaic ng ika-apat na siglo AD. Kapansin-pansin sa kalaunan ang mga medyebal na mosaic at fresco na matatagpuan din sa mga simbahan ng Santa Maria in Trastevere, Santi Quattro Coronati, at Santa Prassede. Kasama sa mga sekular na gusali ang mga tore, ang pinakamalaki ay ang Torre delle Milizie at Torre dei Conti, kapuwa katabi ng Forum ng Roma, at ang malaking panlabas na hagdanan patungo sa basilika ng Santa Maria in Aracoeli.
Renasimiyento at Baroko
Marami sa mga sikat na plaza ng lungsod–marami ay malalaki, marilag, at madalas na pinalamutian ng mga obelisko, ilan ay maliliit at kaakit-akit–ay hinubog noong panahon ng Renasimiyento at Baroko. Ang mga pangunahin ay Piazza Navona, mga Hagdang Espanyol, Campo de' Fiori, Piazza Venezia, Piazza Farnese, Piazza della Rotonda, at Piazza della Minerva. Ang isa sa mga pinakasagisag na halimbawa ng sining Baroko ay ang Bukal Trevi ni Nicola Salvi. Ang iba pang kilalang mga palasyong baroko ng ika-17 siglo ay ang Palazzo Madama, ngayon ang luklukan ng Italyanong Senado, at ang Palazzo Montecitorio, na ngayon ay ang luklukan ng Kamara ng mga Deputado ng Italya.
Neoklasisismo
thumb|Ang [[Monumento ni Victor Emmanuel II]] Noong 1870, ang Roma ang naging kabeserang lungsod ng bagong Kaharian ng Italya. Sa panahong ito, ang neoklasisismo, isang estilo ng arkitektura na naiimpluwensiyahan buhat ng arkitektura ng unang panahon, ang naging pangunahing impluwensiya sa arkitekturang Romano. Sa panahong ito, maraming dakilang palasyo sa neoklasikong estilo ang itinayo upang maging luklukan ng mga ministeryo, embahada, at iba pang mga ahensiya ng gobyerno. Ang isa sa mga kilalang simbolo ng Romanong neoklasisismo ay ang Monumento ni Vittorio Emanuele II o "Altar ng Ama ng Bayan", kung saan matatagpuan ang Libingan ng Di-kilalang Sundalo, na kumakatawan sa 650,000 Italyanong sundalo na namatay sa Unang Digmaang Pandaigdig.
Ekonomiya
Bilang kabesera ng Italya, ang Roma ay tahanan ng lahat ng punong institusyon ng bansa, kabilang ang Pagkapangulo ng Republika, ang gobyerno (at ang solong Ministeri), ang Parlamento, ang pangunahing korteng panghukuman, at ang mga kinatawang diplomatiko ng lahat ng mga bansa para sa estado ng Italya at sa Lungsod ng Vaticano. Maraming pandaigdigang institusyon ang matatagpuan sa Roma. Kapansin-pansin ang mga pangkultura at pang-agham, tulad ng Suriang Amerikano, Paaralang Briton, Akademyang Pranses, mga Suriang Escandinava, at Suriang Arkeolohikong Aleman. Mayroon ding mga dalubhasang ahensiya ng mga Nagkakaisang Bansa, tulad ng Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura (Food and Agriculture Organization o FAO). Nasa Roma rin mga pangunahing pandaigdigang organisasyong pampolitika at pangkultura, tulad ng Pandaigdigang Pondo para sa Kaunlarang Agrikultural (International Fund for Agricultural Development o IFAD), Pandaigdigang Program sa Pagkain (World Food Programme o WFP), ang Kolehiyong Pangdepensa ng NATO (NATO Defense College) at ang Pandaigdigang Sentro para sa Pag-aaral ng Pagpapanatili at Pagpapanumbalik ng Pagmamay-aring Pangkultura (International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property o ICCROM).
Edukasyon
right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Roma La Sapienza, itinatag noong 1303]] Ang Roma ay isang pangunahing pambansa at pandaigdigang sentro para sa mas mataas na edukasyon, at naglalaman ng maraming akademya, kolehiyo, at unibersidad. Ipinagmamalaki nito ang sari-saring akademya at kolehiyo, at itinuturing ito bilang isang pangunahing sentrong intelektuwal at pang-edukasyon sa buong mundo, lalo noong panahon ng Sinaunang Roma at ng Renasimiyento, kasama ang Florencia. Ayon sa City Brands Index, ang Roma ay itinuturing na pangalawa sa pinakamakasaysayan, pinakaaral, at pinakakultural na kabigha-bighani at magandang lungsod.
Maraming unibersidad at kolehiyo sa Roma Ang unang unibersidad nito, ang La Sapienza (itinatag noong 1303), ay isa sa pinakamalaki sa buong mundo, na may higit sa 140,000 dumadalong mag-aaral; noong 2005, inihanay ito bilang ang ika-33 pinakamahusay na unibersidad sa Europa at noong 2013 ang Pamantasang Sapienza ng Roma ay ang ika-62 sa buong mundo at nangunguna sa Italya sa World University Rankings at may katayuan bilang isa sa pangunahing 50 sa Europa at pangunahing 150 pinakamahusay na kolehiyo sa buong mundo. Upang mabawasan ang kasikipan sa La Sapienza, dalawang bagong pamantasang pampubliko ang itinatag noong mga huling dekada: Tor Vergata noong 1982, at Roma Tre noong 1992. Nasa Roma rin ng LUISS School of Government, pinakamahalagang gradwadong unibersidad ng Italya sa mga larangan ng mga ugnayang panlabas at araling Europeo pati na rin ang LUISS Business School, ang pinakamahalagang paaralan ng negosyo sa Italya. Ang Rome ISIA ay itinatag noong 1973 ni Giulio Carlo Argan at ang pinakalumang institusyon ng Italya sa larangan ng disenyong pang-industriya.
Aliwan at sining-pagtatanghal
right|thumb|Ang [[Teatro dell'Opera di Roma sa Piazza Beniamino Gigli]] Ang Roma ay isang mahalagang sentro para sa musika, at mayroon itong matinding eksenang musikal, kabilang ang maraming prestihiyosong konserbatoryong pangmusika at sinehan. Kabilang dito nag Accademia Nazionale di Santa Cecilia (itinatag noong 1585), kung saan ang mga bagong bulwagang konsiyerto nito ay itinayo sa bagong Parco della Musica, isa sa pinakamalaking pinagdadausan ng musika sa buong mundo. Ang Roma ay mayroon ding isang opera house, ang Teatro dell'Opera di Roma, pati na rin ang ilang mga maliliit na institusyong musikal. Isinagawa rin dito ang sa Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision noong 1991 at ang MTV Europe Music Awards noong 2004.
Turismo
thumb|Ang mga [[Mga Hakbang Espanyol|Hakbang Espanyol]] thumb|[[Ostia (Roma)|Dalampasigang Ostia Lido]] Ang Roma ngayon ay isa sa pinakamahalagang tunguhin ng mga turista sa mundo, dahil sa di-mabilang na mga arkeolohikal at artistikong kayamanan nito, pati na rin para sa kagandahan ng mga natatanging tradisyon nito, kagandahan ng mga malalawak na tanawin, at karangyaan ng kamangha-mangha nitong mga "villa" (mga parke). Kabilang sa mga pinakamahalaga rito ay ang maraming museo–Musei Capitolini, ang mga Museo ng Vaticano, at ang Galleria Borghese at iba pa na nakatuon sa moderno at kapanahon na sining–mga akwedukto, balong, simbahan, palasyo, makasaysayang, mga monumento at mga labi ng Forum ng Roma, at ang Catacumba. Ang Roma ang pangatlong pinakabinibisitang lungsod sa EU, pagkatapos ng Londres at Paris, at tumatanggap ng tinatayang na 7-10 milyong turista sa isang taon, na kung minsan ay dumodoble sa mga banal na taon. Ang Koliseo (4 milyong turista) at ang Museong Vaticano (4.2 milyong turista) ang ika-39 at ika-37 (ayon sa pagkakasunud-sunod) na pinakapinapasyal na mga lugar sa mundo, ayon sa isang kamakailang pag-aaral.
Moda
thumb|[[Via Condotti|Via Condotti]] Ang Roma ay malawak ding kinikilala bilang isang kabesera ng moda. Bagaman hindi ganoong kasinghalaga ng Milano, ang Roma ang pang-apat na pinakamahalagang sentro para sa moda sa buong mundo, ayon sa 2009 Global Language Monitor pagkatapos ng Milano, Bagong York, at Paris, na hinigitan pa ang Londres. Ang mga pangunahing marangyang brand ng moda at alahas, tulad ng Valentino, Bulgari, Fendi, Laura Biagiotti, Brioni, at Renato Balestra, ay may punong tanggapan o tinatag sa lungsod. Ang iba pang pangunahing label, tulad ng Gucci, Chanel, Prada, Dolce & Gabbana, Armani, at Versace ay may boutique sa Roma, pangunahin kasama ang prestihiyoso at marangyang Via dei Condotti.
Lutuin
thumb|Spaghetti [[Carbonara|alla Carbonara, isang tipikal na Romanong putahe]] thumb|Ang Concia di zucchine, isang halimbawa ng lutuing Romano-Hudyo Ang lutuin ng Roma ay umunlad sa daang siglo at panahon ng mga pagbabago sa lipunan, kultura, at politika. Ang Roma ay naging pangunahing sentrong gastronomo sa sinaunang Panahon. Ang sinaunang lutuing Romano ay lubos na naimpluwensiyahan ng kultura ng Sinaunang Griyego, at pagkatapos, ang lubos na pagpapalawak ng imperyo ay nagbukas sa mga Romano sa maraming bago, pamprobinsiyang gawi at paraan ng pagluluto. Nang maglaon, sa panahon ng Renasimiyento, ang Roma ay naging kilala bilang isang sentro ng altang lutuin, dahil ang ilan sa pinakamahusay na chef ng panahong iyon ay nagtatrabaho para sa mga papa. Ang isang halimbawa nito ay si Bartolomeo Scappi, na isang chef na nagtatrabaho para kay Pio IV sa kusina ng Vaticano. Natamo niya ng katanyagan noong 1570 nang mailathala ang kaniyang librong lutuing Opera dell'arte del cucinare. Nagtala siya sa aklat ng humigit-kumulang na 1000 recipe ng lutuing Renasimiyento at inilarawan ang mga deskarte at kagamitan sa pagluluto, na nagbibigay ng unang kilalang larawan ng isang tinidor.
Sa modernong panahon, ang lungsod ay bumuo ng sarili nitong kakaibang lutuin, batay sa mga produkto ng kalapit na Campagna, tulad ng tupa at gulay (madalas gamitin ang mga alkatsopas). Sa kahanay, ang mga Romanong Hudyo - naninirahan na sa lungsod mula pa noong ika-1 siglo BK–ay nagpaunlad ng kanilang sariling lutuin, ang cucina giudaico-romanesca. Kasama sa mga halimbawa ng Romanong lutuin ang "Saltimbocca alla Romana"–isang hati ng karne ng baka, estilong Romano; tinapunan ng hilaw na hamon at sambong at nilagyan ng puting alak at mantikilya; "Carciofi alla romana"–alkatsopas sa estilong Romano; tinanggal ang mga panlabas na dahon, pinalamanan ng menta, bawang, mga tirang tinapay; "Carciofi alla giudia"–mga alkatsopas na pinirito sa langis ng oliba, tipikal ng pagluluto ng Romanong Hudyo; tinanggal ang mga panlabas na dahon, pinalamanan ng menta, bawang, mga tirang tinapay; "Spaghetti alla carbonara"–spaghetti na may bacon, itlog, at pecorino, at "Gnocchi di semolino alla romana "–semolina dumpling, estilong Romano, at marami pang iba.
Pelikula
thumb|[[Roman Holiday kasama sina Audrey Hepburn at Gregory Peck, 1953]] Tahanan ang Roma ng mga Estudyo ng Cinecittà, ang pinakamalaking pasilidad sa paggawa ng pelikula at telebisyon sa kontinental na Europa at ang sentro ng sinehang Italyano, kung saan marami sa mga pinakamalaking hit sa box office ngayon ang kinukunan. Ang 99 acre na complex ng estudio na 9.0 km mula sa gitna ng Roma ay bahagi ng isa sa pinakamalaking pamayanan ng produksiyon sa mundo, pangalawa lamang sa Hollywood, na may higit sa 5,000 propesyonal–mula sa mga tagagawa ng kasuotan ng sinaunang panahon hanggang sa mga espesyalista sa visual effects. Mahigit sa 3,000 produksiyon ang ginawa na rito, mula sa mga kamakailang tampok tulad ng The Passion of the Christ, Gangs of New York, HBO's Rome, The Life Aquatic at Decameron ni Dino De Laurentiis, hanggang sa mga klasiko sa sinehan tulad ng Ben-Hur, Cleopatra, at ang mga pelikula ni Federico Fellini.
Itinatag noong 1937 ni Benito Mussolini, ang mga estudio ay binobomba ng mga Alyadong Kanluranin noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1950s, ang Cinecittà ang lokasyon ng paggawa ng pelikula para sa maraming malalaking produksyon ng pelikula sa Amerika, at pagkatapos ay naging estudyong pinakanauugnay kay Federico Fellini. Ngayon, ang Cinecittà ay ang nag-iisang studio sa buong mundo na may paunang paggawa, produksiyon, at buong pasilidad ng post-production sa iisang lote, na pinapayagan ang mga direktor at prodyuser na maglakad kasama ang kanilang manuskrito at "mag-walkout" nang may isang nakumpletong pelikula.
Wika
thumb|Inskripsiyong [[Wikang Latin|Latin, Pambansang Museong Romano]] Bagaman naiugnay lamang ngayon sa Latin, ang sinaunang Roma ay sa katunayan multilingual. Sa pinakamataas na sinaunang panahon, kabahagi ng mga tribo ng Sabino ang lugar ng Roma ngayon sa mga tribong Latin. Ang wikang Sabino ay isa sa Italikong pangkat ng mga sinaunang wikang Italyano, kasama ang Etrusko, na kung saan ay magiging pangunahing wika ng huling tatlong haring namuno sa lungsod hanggang sa itatag ang Republika noong 509 BK. Si Urganilla, o Plautia Urgulanilla, asawa ni Emperador Claudio, ay sinasabing nagsasalita ng Etrusko maraming siglo pagkatapos ng petsang ito, ayon sa entrada ni Suetonius kay Claudio. Gayunpaman ang Latin, sa iba't ibang umuusbong na porma, ay ang pangunahing wikang klasiko na Roma, ngunit dahil ang lungsod ay may mga imigrante, alipin, residente, embahador mula sa maraming bahagi ng mundo, ito rin ay maraming wika. Maraming edukadong Romano ang nagsasalita rin ng Griyego, at mayroong isang malaking Griyego, Siriaco, at Hudyong populasyon sa mga bahagi ng Roma bago pa man ang Imperyo.
Ang Latin ay nagbago sa panahon ng Gitnang Kapanahunan tungo sa isang bagong wika, ang "volgare ". Ang huli ay umusbong bilang pagtatagpo ng iba't ibang panrehiyong diyalekto, na dominado ng diyalektong Toscano, ngunit ang populasyon ng Roma ay nakabuo din ng kanilang sariling diyalekto, ang Romanesko. Ang Romanesco na sinalita sa panahon ng Gitnang Kapanahunan ay katulad ng isang diyalekto ng katimugang Italya, napakalapit sa wikang Napolitano ng Campania. Ang impluwensiya ng kulturang Florentino sa panahon ng renasimiyento, at higit sa lahat, ang imigrasyon sa Roma ng dalawang magkasunod na Florentinong Papang Medici (Leo X at Clemente VII) ang naging sanhi ng isang pangunahing pagbabago sa diyalekto, na nagsimulang maging mas kawangis ng mga diyalektong Toscano. Ito ay nanatiling higit na nakakubli sa Roma hanggang sa ika-19 na siglo, ngunit pagkatapos ay lumawak sa iba pang mga sona ng Lazio (Civitavecchia, Latina, at iba pa), mula sa simula ng ika-20 siglo, bunga ng tumataas na populasyon ng Roma at sa pagpapabuti ng mga sistema ng transportasyon. Bilang kahihinatnan ng edukasyon at media tulad ng radyo at telebisyon, ang Romanesko ay naging mas katulad sa karaniwang Italyanong diyalekto. Ang panitikan ng diyalekto sa tradisyonal na anyo ng Romanesko ay kasama ang mga akda ng naturang mga manunulat gaya nina Giuseppe Gioachino Belli (isa sa pinakamahalagang makatang Italyano sa buo), Trilussa, at Cesare Pascarella. Ito ay nararapat tandaan kahit na ang Romanesko ay isang "lingua vernacola" (wikang bernakular), nangangahulugang sa daang siglo, wala itong nakasulat na anyo ngunit sinalita lamang ito sa populasyon.
Ang kontemporaneong Romanesco ay pangunahing kinakatawan ng mga tanyag na artista, tulad nina Alberto Sordi, Aldo Fabrizi, Anna Magnani, Carlo Verdone, Enrico Montesano, Gigi Proietti, at Nino Manfredi.
Palakasan
thumb|Ang [[Stadio Olimpico, tahanan ng AS Roma at SS Lazio, ay isa sa pinakamalaki sa Europa, na may kapasidad na higit sa 70,000. ]] Futbol ang pinakatanyag na sport sa Roma, tulad ng sa ibang bahagi ng bansa. Ang lungsod ay nagtanghal ng mga huling laro ng 1934 at Pandaigdigang Kopa ng Futbol 1990. Ang huli ay isinagawa sa Stadio Olimpico, na tahanang estadio na hinihiram ng kapuwa Serie A klub na SS Lazio, na itinatag noong 1900, at ang AS Roma, na itinatag noong 1927, na ang ribalan sa Derby della Capitale ay tanyag na sa kulturang pangkalakasang Romano. Ang mga manlalaro ng futbol na naglalaro para sa mga koponan na ito na ipinanganak din sa lungsod ay nagiging bantog, tulad nina Francesco Totti at Daniele De Rossi (kapuwa para sa AS Roma), at Alessandro Nesta (para sa SS Lazio). right|thumb|[[Stadio dei Marmi]] Ang Roma ay nagtaghal ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 1960, na lubhang nagtagumpay, gamit ang maraming sinaunang pook tulad ng Villa Borghese at ang mga Paliguan ni Caracalla bilang mga pinagdausan. Para sa Palarong Olimpiko maraming mga bagong pasilidad ang itinayo, kapansin-pansin ang bagong malaking Olimpikong Estadio (na kung saan ay pinalaki at binago upang itanghal ang ilang kompetisyon at ang huli sa Pandaigdigang Kopa ng Futbol 1990), ang Stadio Flaminio, ang Villaggio Olimpico (Pamayanang Olimpiko, nilikha upang itanghal ang mga atleta at muling isinaayos pagkatapos ng mga laro bilang isang distritong pantirahan), ecc. Nagpaanyaya ang Roma upang maging tahanan ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 2020 ngunit inatras ito bago ang deadline sa pagtatala ng mga aplikante.
Dagdag dito, itinanghal sa Roma ng 1991 EuroBasket at tahanan ng kinikilalang internasyonal na koponan ng basketball na Virtus Roma. Ang rugby ay nakakakuha ng mas maraming manlalaro. Hanggang sa 2011 ang Stadio Flaminio ay ang tahanang estadyo para sa pambansang koponan ng unyong rugby ng Italya, na naglalaro sa Six Nations Championship mula pa noong 2000. Ang koponan ay naglalaro ngayon ng mga laro sa bahay sa Stadio Olimpico sapagkat ang Stadio Flaminio ay nangangailangan ng mga gawaing pagsasaayos upang mapabuti ang kapasidad at kaligtasan nito. Ang Roma ay tahanan ng mga lokal na koponan ng unyong rugby tulad ng Rugby Roma (itinatag noong 1930 at nagwagi ng limang kampeonatong Italyano, ang huli noong 1999–2000), Unione Rugby Capitolina, at SS Lazio 1927 (sangay ng unyong rugby ng multisport club SS Lazio).
Tuwing Mayo, isinasagawa sa Roma ang torneong tennis ng ATP Masters Series sa mga luwad na korte ng Foro Italico. Ang pagbibisikleta ay popular matapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ngunit ang katanyagan ay nawawala. Ang Roma ay nagtanghal ng huling bahagi ng Giro d'Italia nang tatlong beses, noong 1911, 1950, at 2009. Ang Roma ay tahanan din ng iba pang mga koponan sa palakasan, kabilang ang volleyball (M. Roma Volley), handball, o waterpolo.
Transportasyon
right|thumb|Ang [[Paliparang Leonardo da Vinci–Fiumicino|Paliparang Roma–Fiumicino ay ang pang-sampung pinakaabalang paliparan sa Europa noong 2016.]] right|thumb|[[Daungan ng Civitavecchia]] Ang Roma ay nasa gitna ng paikot na network ng mga kalsada na halos sumusunod sa mga linya ng mga sinaunang kalsadang Romano na nagsimula sa Burol Capitolino na iniugnay ang Roma sa imperyo nito. Ngayon ang Roma ay binilog, sa layo na halos 10 km mula sa Capitol, sa pamamagitan ng daang-singsing (ang Grande Raccordo Anulare o GRA).
Dahil sa lokasyon nito sa gitna ng tangway ng Italya, ang Roma ang punong pusod ng riles para sa gitnang Italya. Ang pangunahing estasyon ng riles ng Roma, ang Termini, ay isa sa pinakamalaking estasyon ng riles sa Europa at ang pinakaginagamit sa Italya, na may halos 400 libong manlalakbay na dumadaan araw-araw. Ang pangalawang pinakamalaking estasyon sa lungsod, ang Roma Tiburtina, ay pinaunlad bilang isang high-speed rail terminus. Gaya ng sa madalas na high-speed na tren sa lahat ng pangunahing Italyanong lungsod, ang Roma ay nauugnay gabi-gabi sa pamamagitan ng mga serbisyong 'boat train' sleeper papuntang Sicilia, at sa buong mundo sa pamamagitan ng serbisyong overnight sleeper papuntang Munich at Vienna buhat ng ÖBB Austrian railways.
Ang Roma ay pinaglilingkuran ng tatlong paliparan. Ang interkontinental na Pandaigdigang Panliparang Leonardo da Vinci, ang punong paliparan ng Italya ay matatagpuan sa loob ng kalapit na Fiumicino, timog-kanluran ng Roma. Ang mas matandang Paliparan ng Roma Ciampino ay sabayang paliparang sibilyan at militar. Ito ay karaniwang tinutukoy bilang "Paliparang Ciampino", dahil matatagpuan ito sa tabi ng Ciampino, timog-silangan ng Roma. Ang pangatlong paliparan, ang Paliparang Roma-Urbe, ay isang maliit, mababang trapiko na paliparan na matatagpuan mga 6 km hilaga ng sentro ng lungsod, na humahawak ng karamihan sa helikopter at mga pribadong lipad.
Bagaman ang lungsod ay may sariling baryo sa Dagat Mediteraneo (Lido di Ostia), mayroon lamang itong marina at isang maliit na daungan para sa mga bangka sa pangingisda. Ang pangunahing daungang naglilingkod sa Roma ay ang Daungan ng Civitavecchia, na matatagpuan mga 62 km hilagang-kanluran ng lungsod.
Mga pandaigdigang entidad, samahan, at pakikilahok
thumb|Ang punong-tanggapan ng [[Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura (Food and Agriculture Organization o FAO) sa Roma, Circo Massimo]] thumb|[[Pandaigdigang Programa sa Pagkain (World Food Programme o WFP)]] Kabilang sa mga pandaigdigang lungsod, ang Roma ay natatangi sa pagkakaroon ng dalawang umiiral na soberanong matatagpuan sa loob ng mga hangganan ng lungsod, ang Banal na Luklukan, na kinakatawan ng Estado ng Lungsod ng Vaticano, at ang mas maliit na Soberanong Militar ng Malta. Ang Vaticano ay isang engklabo ng kabeserang lungsod ng Italya at isang may kapangyarihan sa pag-aari ng Banal na Luklukan, na siyang Diyosesis ng Roma at ang kataas-taasang pamahalaan ng Simbahang Katolika Romana. Samakatuwid, ang Roma ay tahanan ng mga banyagang embahada sa gobyerno ng Italya, sa Banal na Luklukan, sa Orden ng Malta at sa ilang organisasyong pangdaigdigan. Maraming mga pandaigdigang Kolehiyong Romano at Pontipikal na Unibersidad ang matatagpuan sa Roma.
Ang Roma ay ang luklukan ng tinaguriang Polo Romano  binubuo ng tatlong pangunahing ahensyang internasyonal ng mga Nagkakaisang Bansa: Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura (Food and Agriculture Organization o FAO), Pandaigdigang Program sa Pagkain (World Food Programme o WFP), at ng Pandaigdigang Pondo para sa Kaunlarang Agrikultural (International Fund for Agricultural Development o IFAD).
Tradisyonal na kasangkot ang Roma sa proseso ng integrasyong pampolitika sa Europa. Ang mga Kasunduan ng EU ay matatagpuan sa Palazzo della Farnesina, ang luklukan ng Ministro ng Ugnayang Panlabas, sapagkat ang gobyerno ng Italya ang taguan ng mga kasunduang ito. Noong 1957 ang lungsod ay naging pook ng paglagda ng Tratado ng Roma, na nagtatag ng Pamayanang Pang-ekonomikong Europeo (na pinalitan ng Unyong Europeo), at naging pook din sa opisyal na paglagda ng panukalang Konstitusyong Europeo noong Hulyo 2004.
Ang Roma ay ang luklukan ng Lupong Olimpikong Europeo at ng Kolehiyong Pangdepensa ng NATO (NATO Defense College). Ang lungsod ay ang lugar kung saan nabuo ang Kautusan ng Pandaigdigang Korteng Kriminal at ang Europeong Kapulungan sa Karapatang Pantao.
Tahanan din ang lungsod ng iba pang mahahalagang pandaigdigang organisasyon tulad ng Pandaigdigang Samahan sa Batas Pangkaunlaran (International Development Law Organization o IDLO), ang Pandaigdigang Sentro para sa Pag-aaral ng Pagpapanatili at Pagpapanumbalik ng Pagmamay-aring Pangkultura (International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property o ICCROM), at ang Pandaigdigang Surian para sa Pagkakaisa ng Pribadong Batas (Internatonal Institute for the Unification of Private Law o UNIDROIT).
Mga kapatid na lungsod
Ang Roma ay may isang tanging Kapatid na Lungsod at maraming ka-partner na lungsod:
Tresana
Ang Tresana ay isang komuna (munisipalidad) sa Lalawigan ng Massa at Carrara sa rehiyon ng Toscana ng Italya, na matatagpuan mga 120 km hilagang-kanluran ng Florencia at mga 25 km hilagang-kanluran ng Massa.
Ang Tresana ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: Bolano, Calice al Cornoviglio, Licciana Nardi, Mulazzo, Podenzana, at Villafranca in Lunigiana.
Kasama sa mga tanawin ang mga labi ng Kastilyo Malaspina sa Giovagallo.
Kasaysayan
Sa paligid ng isang portipikasyon nay may pinagmulang Bisantino, isang turris, kung saan binuo ng Turresana ang nayon ng Tresana, na ipinagkaloob ng emperador Federico Barbarossa noong 1164 sa Malaspina di Mulazzo. Noong 1559 ito ay naging isang independiyenteng markesado sa ilalim ng pamilya Malaspina ng sangay ng Lusuolo hanggang 1652, bagaman ito ay inilagay mula noong 1575 sa ilalim ng protektorado ng Dakilang Dukado ng Toscana.
Miss Universe Philippines
Ang Miss Universe Philippines ay isang patimpalak ng kagandahan at organisasyon na pumipili ng opisyal na kinatawan ng Pilipinas sa Miss Universe.
Ang kasalukuyang Miss Universe Philippines ay si Celeste Cortesi ng Pasay na kinoronahan noong Abril 30, 2022 sa Mall of Asia Arena sa Pasay. Siya ang kumatawan sa bansang Pilipinas sa Miss Universe 2022 na naganap sa New Orleans Morial Convention Center sa New Orleans, Louisiana, Estados Unidos noong Enero 14, 2023, at hindi ito napabilang sa Top 16.
Kasaysayan
Mula 1964 hanggang 2019, ang Binibining Pilipinas ang may hawak ng prangkisa para sa Miss Universe, kung saan responsable ito sa pagpili ng mga Pilipinang kakatawan sa Pilipinas at sasabak sa taunang Miss Universe pageant. Sa ilalim ng Binibining Pilipinas, ang mga kinatawan ng Pilipinas sa Miss Universe pageant ay kinoronahan sa ilalim ng titulong Binibining Pilipinas mula 1964 hanggang 1971, at Binibining Pilipinas-Universe mula 1974 hanggang 2011. Noong 2012, pinalitan ang titulong Binibining Pilipinas Universe sa Miss Universe Philippines. Unang ibinigay ang titulo kay Janine Tugonon noong Binibining Pilipinas 2012, at simula noon, taon-taong ibinibigay ang titulo sa nagwagi sa kompetisyon.