cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuberkulosis
Pangangasiwa
Ang paggamot ng TB ay gumagamit ng mga antibyotiko para patayin ang bakterya. Ang epektibong paggamot ng TB ay mahirap dahil sa hindi karaniwang istraktura at kemikal na komposisyon ng mycobacterial cell wall. Ang cell wall ay pinipigilan ang mga gamot at ginagawang hindi mabisa ang maraming antibiyotiko. Ang dalawang antibiyotiko karaniwang ginagamit ay ang isoniazid at rifampicin, at ang mga paggamot ay maaaring tumagal ng mga buwan. Ang paggamot ng hindi aktibong TB ay kadalasan ay gumagamit ng isang antibiyotiko. Ang aktibong sakit na TB ay pinakabisang magagamot gamit ang mga kumbinasyon ng maraming antibiyitiko para mabawasan ang panganib na ang bakterya ay makakagawa ng paglaban sa antibyotiko. Ang mga tao na may hindi aktibong impeksiyon ay ginagamot din para pigilan ang mga itong magkaroon ng aktibong sakit na TB sa kalaunan sa buhay. Inirerekomenda ng WHO ang terapewtika na direktang binabantayan. Sa terapwetikang ito, binabantayan ng health care provider na iniinom ng tao ang kanyang mga gamot. Ang layunin ay bawasan ang bilang ng mga taong hindi wasto ang pag-inom ng mga antibiyotiko. Gayupaman, ang ebidensiyang susuporta sa terapwetika direktang pagmasid ay mahina. Epektibo ang mga pamamaraan na nagpapaalala sa mga tao na ang paggamot ay mahalaga.
Bagong pagsimula
Nitong 2010, ang inirerekomendang paggamot ng bagong pagsimula ng tuberkulosis sa baga ay ang kumbinasyon ng antibiyotiko para sa anim na buwan. Para sa unang dalawang buwan, magbigay ng rifampicin, isoniazid, pyrazinamide, at ethambutol. Para sa huling apat na buwan, mabigay ng rifampicin at isoniazid. Kung saan malakas ang paglaban sa isoniazid, magagamit sa halip ang ethambutol para sa huling apat na buwan.
Pabalik-balik na sakit
Kung babalik ang tuberkulosis, magsagawa ng mga pagsusuri para matukoy kung alin mga antibiyotiko ito sensitibo bago tukuyin ang paggamot. Kung matutukoy ang multiple drug-resistant TB o ang TB na di tinatablan ng maraming gamot (MDR-TB), inirerekomenda ang paggamot sa hindi bababa sa apat na mabisang antibiyotikong para sa 18–24 na buwan.
Paglaban sa Gamot
Ang pangunahing paglaban ay nagaganap kapag ang isang tao ay nahawa ng resistant strain ng TB. Ang taong lubos na madaling tablan ng TB ay maaaring magkaroon ng pangalawang (nakuha) na paglaban sa panahon ng terapwetika. Ang isang tao ay maaaring magkaroon ng pangalawang paglaban dahil sa kakulangan ng paggamot, kung hindi nila iniinom ang iniresetang naaangkop na plano (kakulangan ng pagsunod), o kung gamit nila ng mababang kalidad na gamot. Ang TB na may paglaban sa gamot ay isang seryosong problema sa kalusugan ng publiko sa maraming mahirap na bansa. Ang paggamot ng TB na may paglaban sa gamot ay mas matagal at mangangailangan ng mas mahal na mga gamot. Binibigyang-kahulugan ang MDR-TB bilang paglaban sa dalawang pinakamabisang nangungunang gamot sa TB: rifampicin at isoniazid. TB na malawakang lumalaban sa gamot ay ang paglaban sa tatlo o higit pa sa anim na klase ng pumapangalawang mga gamot. TB na ganap na lumalaban sa gamot ay paglaban sa lahat ng mga gamot na kasalukuyang ginagamit. Ang ganap na paglaban ng gamot sa TB ay unang naobserbahan noong 2003 sa Italya, ngunit hindi ito malawakang naiulat hanggang noong 2012.
Kahihinatnan ng sakit
Ang pagpapatuloy mula sa impeksiyon ng TB sa malinaw na sakit na TB ay nagaganap kapag malabanan ng bacilli ang mga panlaban ng sistema ng resistensiya at magsisimulang dumami. Sa pangunahing sakit na TB (mga 1–5% ng mga kaso), ang pagpapatuloy na ito ay nagaganap sa pagkatapos ng inisyal na impeksiyon. Gayon pa man, sa kadalasan, ang hindi aktibong impeksiyon ay nagaganap nang walang halatang sintomas. Ang mga hindi aktibong bacilli ay gumagawa ng aktibong tuberculosis sa 5–10% ng mga hindi aktibong kaso, at madalas ay nagaganap ito maraming taon pagkalipas ng impeksiyon.
Ang panganib ng muling pag-aktiba ay tumataas na may immunosuppression, tulad ng idinulot ng impeksiyon ng HIV. Sa mga taong parehong nahawa ng “M. tuberculosis” at HIV, ang panganib ng muling pag-aktiba aktibo ay tumataas sa 10% kada taon. Ang mga pag-aaral na gumagamit ng mga DNA fingerprint ng mga “M. tuberculosis” strain ay nagpapakita na ang muling pagkakaroon ng impeksiyon ay nagdudulot ng pagbabalik ng TB nang mas madalas kaysa sa dating inakala. Ang muling pagkakaroon ng impeksiyon ang maaaring basehan para sa mahigit na 50% ng muling pagiging aktibong kaso sa mga lugar kung saan karaniwan ang TB. Ang tsansa ng pagkamatay mula sa tuberculosis ay mga 4% simula ng 2008, bumaba mula sa 8% noong 1995.
Epidemiyolohiya
thumb|alt=Ang mapa ng mundo sa [[sub-Saharan Africa sa iba’t-ibang klase ng kulay ng dilaw, pagmamarka ng paglaganap na mataas ng 300 kada 100,000 na mga tao, at kasama ang Estados Unidos, Canada, Australya, at hilagang Europa sa mga klase ng kulay asul, pagmamarka ng paglaganap na humigit-kumulang 10 kada 100,000 na mga tao. Ang Asya ay dilaw ngunit hindi lubos na maliwanag, pagmamarka ng paglaganap na humigit-kumulang na 200 kada 100,000 na hanay. Ang Timog Amerika ay isang mas madilim na dilaw.|Noong 2007, ang pagmamarka ng paglaganap ng TB kada 100,000 na mga tao ay pinakamataas sa sub-Saharan Africa, at halos mataas din sa Asya. ]] Halos isang-katlo ng populasyon ng mundo ay nagkaroon ng “M. tuberculosis.” Ang isang bagong impeksiyon ay nagaganap bawat segundo sa isang pandaigdigang sukatan. Gayunpaman, karamihan sa impeksiyon na may “M. tuberculosis” ay hindi nagdudulot ng sakit na TB, at 90–95% ng mga impeksiyon ay nanatiling walang sintomas. Noong 2007, mayroong tinatayang 13.7 milyaon na pabalik-balik na aktibong mga kaso. Noong 2010, mayroon 8.8 milyong mga bagong kaso ng sinuring TB, at 1.45 milyong pagkamatay, karamihan sa mga ito ay nagaganap sa deaths, most of these occurring in mga mahihirap na bansa. Sa mga 1.45 milyon na pagkamatay, humigit-kumulang 0.35 milyon ang nagaganap sa mga tao na kasamang nagkaroon ng HIV.
Ang tuberculosis ay ang pangalawang pinakakaraniwang sanhi ng kamatayan mula sa sakit na nakakahawa (matapos mamatay dahil sa HIV o AIDS). Ang Ang aktwal na bilang ng mga kaso ng tuberkulosis ("paglaganap") ay bumababa simula pa noong 2005. Ang mga bagong kaso ng tuberkulosis ("pangyayari") ay bumama simula pa noong 2002. Nakamit ng Tsina ang pagtiyak na pagsulong. Nabawasan ng Tsina ang bilang ng namamatay sa TB ng mga 80% sa pagitan ng 1990 at 2010. Ang tuberkulosis pinakakaraniwan sa mga mahihirap na bansa. Humigit-kumulang 80% ng populasyon sa maraming taga-Asya at taga-Africa na mga bansa ang positibo sa pagsusuri sa mga pagsusuri ng tuberculin, ngunit 5–10% lamang ng populasyon ng Estados Unidos na sinuring positibo. Umaasa ang mga eksperto na ang TB ay maaring makontrol ng ganap. Gayunpaman, maraming dahilan ang bumubuo kabuuang pagkontrol ng TB na malamang hindi. Ang epektibong bakuna ay mahirap para gawin. Ito ay mahal at matagal para masuri ang sakit. Tumatagal ng mga buwan ang paggamot. Mas maraming mga tao na may HIV ang nahahawa ng TB. Ang mga paglaban sa gamot sa TB ay lumabas noong mga 1980. thumb|left|Taunang bilang ng bagong ulat na kaso ng TB. Mga datos mula [[World Health Organization|WHO. ]] Noong 2007, ang bansang may pinakamataas na tinantiyang bilang ng itinalang mga kaso ng TB ay Swaziland, may 1,200 na kaso sa bawat 100,000 na mga tao. Ang India ang may pinakamalaking kabuuan ng paglaganap, na may tinatantiyang 2.0 milyon ng mga bagong kaso. Sa mga mahihirap na mga bansa, ang tuberkulosis ay hindi gaanong karaniwan at pangunahing makikita sa mga lugar ng lungsod. Noong 2010, ang bilang ng TB sa kada 100,000 na mga tao sa iba’t ibang lugar sa mundo ay: pandaigdigan 178, Africa 332, ang mga Amerika 36, Silangang Mediterranea 173, Europa 63, Timong Silangang Asya 278, at Kanlurang Pasipiko 139. Sa Canada at Australya, ang tuberkulosis ay mas maraming beses na mas karaniwan sa mga katutubong tao, lalong-lalo na sa malalayong lugar. Sa Estados Unidos, ang mga Katutubo ay may limang beses na mas mataas ang bilang ng mga namatay mula sa TB.
Ang paglaganap ng TB ay nagbabago ayon sa edad. Sa Africa, ito ay pangunahing umaapekto sa mga taong nasa pagitan ng 12 hanggang 18 taong gulang at mga batang nasa tamang gulang. Gayun pa man, sa mga bansang ang bilang ng paglaganap ay malaki ang ibinaba (tulad ng Estados Unidos), ang TB ay pangunahing sakit ng matatandang tao at mga taong may kahinaan ng resistensiya ng katawan.
Kasaysayan
thumb|Egyptian [[mummy sa Museo ng Britanya - ang tubercular decay ay nakita sa mga gulugod ng taga-Ehipto na mga mummy.]] Ang tuberkulosis ay naroroon na sa mga tao mula ng panahong sinauna. Ang pinakamaagang hindi malinaw na pagkatuklas ng “M. tuberculosis” ay napalolooban ng ebidensiya ng sakit sa mga labi ng bison na may petsa na humigit-kumulang noong nakalipas na mga 17,000 taon. Gayun pa man, hindi malinaw kung ang tuberculosis ay nanggaling sa mga baka, at pagkatapos ay nailipat sa mga tao, o kung ito ay nailipat mula sa isang karaniwang ninuno. Pinaniwalaan minsan ng mga siyentipiko na nakuha ng mga tao ang MTBC mula sa mga hayop sa panahon ng pagsasanay ng mga hayop. Gayun pa man, ang mga gene ng “M. tuberculosis” complex (MTBC) sa mga tao ay ihinambing sa MTBC ng mga hayop, at ang teoryang iyon ay napatunayang mali. Ang parehong strain ng tuberculosis bacteria ay may magkaparehong ninuno, na maaaring naihawa sa mga tao na mas maaga sa Neolithic Revolution. Ang mga labi ng buto ay ipinakikita na ang mga sinaunang tao na (4000 BC) nagkaroon ng TB. Nakita ng mga mananaliksik na may tubercular decay ang mga gulugod ng taga-Ehipto na mga mummy na may petsang mula 3000–2400 BC. Ang "Phthisis" ay isang Griyegong salita para sa “consumption,” na isang lumang katawagan para sa pulmonary tuberculosis. Mga 460 BC, natukoy ni Hippocrates ang phthisis bilang pinakalaganap na sakit ng panahong iyon. Ang mga taong may phthisis ay nagkarron ng mga lagnat at umuubo ng dugo. Halos lahat ng phthisis noon ay nakamamatay.
Ayon sa mga pag-aaral sa Genetic na nagmumungkahi na nagkaroon ng TB sa America mula ng mga taong 100 AD.
Bago ang Industrial Revolution, ayon sa alamat ay laging nauugnay ang tuberculosis sa mga bampira. Kapag ang isang miyembro ng pamilya ay namatay mula dito, ang ibang nahawang miyembro ay unti-unting hihina ang kalusugan. Naniniwala ang mga taong ang original na taong may TB ang sumasaid ng buhay ng mga ibang miyembro ng pamilya.
Ang pulmunaryong anyo na nauugnay sa tubercles ay naitatag bilang isang patolohiya ni Dr Richard Morton noong 1689. Gayunpaman, ang TB ay may mga iba’t-ibang sintomas, kaya ang TB ay hindi natukoy bilang isang sakit hanggang noong 1820. Hindi ito napangalanang tuberculosis hanggang noong 1839 ni J. L. Schönlein. Noong mga taong 1838–1845, dinala ni Dr. John Croghan, ang may-ari ng Mammoth Cave, ang mga taong may tuberculosis sa kuweba sa pag-asang ng paggamot ng sakit sa patuloy temperatura at kalinasan ng hangin sa kuweba: sila’y namatay sa loob ng isang taon. Binuksan ni Hermann Brehmer ang unang TB sanatoriumnoon 1859 sa Sokołowsko, Poland.
upright|thumb|left|Natuklasan ni Dr. Robert Koch ang tuberculosis bacilli.
Ang bacillus na sanhi ng tuberculosis, ang “Mycobacterium tuberculosis,” ay natukoy at nailarawan noong 24 Marso 1882 ni Robert Koch. Natanggap niya ang Nobel Prize sa physiology o medisina noong 1905 para sa pagtuklas nito. Si Koch ay hindi naniniwala na ang bovine (baka) at ang sakit na tuberculosis sa tao ay magkatulad. Ang paniniwalang ito ang umantala sa pagkakilala na ang nahawaan na gatas ang pinagmulan ng impeksiyon. Kinalaunan, ang panganib ng pagdadala mula sa pinagmulang ito ay biglaang bumaba dahil sa pagkaimbento ng proseso ng pasteurization. Inanunsyo ni Koch na ang isang katas ngglycerine ng tubercle bacilli bilang isang "lunas" para sa tuberkulosis noong 1890. Tinawag niya itong “tuberculin.” Kahit na ang “tuberculin” ay hindi epektibo, binago ito bilang isang screening test kung may pagkakaroon ng presymptomatic na tuberkulosis.
Sina Albert Calmette at Camille Guérin ang unang nagtamo ng tagumpay sa pagbabakuna laban sa tuberkulosis noong 1906. Gumamit sila ng attenuated bovine-strain tuberculosis, at tinawag nila ang bakuna na BCG (bacillus of Calmette and Guérin). Ang bakuna na BCG ay unang ginamit sa mga tao noong 1921 sa France. Gayun pa man, ang bakuna na BCG ay nakatanggap ng malawakang pagttanggap lamang samalawakang natanggap lang ng marami ang BCG na bakuna sa USA, Great Britain, at Germany pagkatapos ng Ikalawang Pandaigdigang Digmaan. Ang tuberkulosis ang naging sanhi ng pinakamalawak na pagkabahala ng publiko noong ika-19 at unang bahagi ng ika-20 na dekada bilang isang endemic o laganap na sakit ng mahihirap na lunsod. Noong 1815, isa sa apat na namamatay sa Inglatera ay dahil sa "consumption." Pagdating ng 1918, ang TB ang naging dahilan sa isa sa anim na pagkamatay sa Pransiya. Pagkatapos matukoy ng mga siyentipiko na ang sakit ay nakakahawa noong mga 1880, ang TB ay inilagay sa isang notifiable disease na listahan sa Britanya. Nagsimula ang mga kampanya na nagpapahinto sa mga tao na dumura sa mga pampublikong lugar at ang mga nahawaang mahihirap ay “hinikayat” na pumasok sa sanatoria na kahintulad ng mga kulungan. (Ang sanatoria para sa mga middle at upper class ay nag-aalok ng napakagandang pangangalaga at palagiang medikal na pangangalaga.) Ang sanatoria ay dapat sanang nagbigay ng benepisyo ng "sariwang hangin" at pagtatrabaho. Ngunit kahit pa nasa pinakamagagandang kondisyon, ang 50% ng mga tao na pumasok ay namamatay sa loob ng limang taon (“ca.” 1916).
Sa Europa, ang bilang ng tuberkulosis ay nagsimulang tumaas noong mga unang bahagi ng 1600. Ang TB ay umabot sa pinakatuktok na antas sa Europa noong mga 1800 noong naging sanhi ito ng halos 25% ng lahat ng pagkamatay. Ang dami ng pagkamatay ay bumaba sa halos 90% noong mga 1950. Ang pagbuti ng kalusugan ng publiko ay lubos na nagpababa ng bilang ng tuberkulosis kahit bago pa dumating ang streptomycin at ng iba pang mga antibiotic ang ginamit. Gayun pa man, ang sakit ay nanatiling isang mahalagang banta sa kalusugan ng publiko. Noong ang Medical Research Council ay nabuo sa Britanya noong 1913, ang pangunahing intensiyon nito ay ang pagsasaliksik ng tuberkulosis. Noong 1946, ang pagkakabuo ng antibiotic na streptomycin ang nagpatotoo ng mabisang paggamot at lunas ng TB. Bago inilabas ang gamot na ito, ang tanging paggamot (bukod sa sanatoria) ay ang operasyon.. Ang "pneumothorax na pamamaraan" ay pinapaimpis ang isang nahawang baga upang "ipahinga" ito at hayaan ang sugat ng tuberkulosis na gumaling. Ang paglabas ng MDR-TB ang muling nagpakilala sa operasyon bilang isang opsyon sa loob ng katanggap-tanggap na pamantayan ng pangangalaga sa paggamot ng mga impeksiyon sa TB. Ang kasalukuyang mga operasyon ay kabilang ang pagtanggal ng pathological chest cavities ("bullae") sa baga upang mabawasan ang bilang ng bacteria at dagdagan ang pagkakalantad ng natitirang bakterya sa mga gamot na nasa daluyan ng dugo. Ang paraang ito ay sabay-sabay na binabawasan ang kabuuan laman ng mga bakterya at dinadagdagan ang pagiging epektibo ng terapwetika ng systemic antibiotic. Kahit pa umaasa ang mga dalubhasa na ganap na maalis ang TB (cf. bulutong), ang pagtaas ng mga drug-resistant strain (o di tinatablan ng gamot na strain) noon mga 1980 ay nagpahirap sa pagpuksa ng TB. Ang muling paglabas ng tuberkulosis ay nagresulta sa deklarasyon ng isang pandaigdigang emerhensiya sa pangkalusugan ng WHO noong 1993.
Ang lipunan at kultura
Ang World Health Organization at ang Bill and Melinda Gates Foundation ay nabibigay ng suporta sa isang bagong mabisang diagnostic test para magamit ng low- at middle-income na mga bansa. Simula 2011, marami mga mahihirap ang mayroon daan sa microscopy sputum. Noong 2010, ang India ang may pinakamataas na kabuuang bilang ng mga kaso ng TB sa buong mundo. Isa sa dahilan ang hinidi magandang pamamahala ng karamdaman ng pribadong sektor na nangangalaga ng kalusugan. Ang mga programang tulad ng Revised National Tuberculosis Control Program ang tumutulong para mabawasan ang mga antas ng TB sa mga taong nakakatanggap ng pampublikong pangangalaga ng kalusugan. Ang World Tuberculosis Day ay ipinagdiriwang taon-taon tuwing Marso 24.
Pananaliksik
Ang BCG na bakuna ay may mga limitasyon, at pananaliksik upang gumawa ng mga bakuna sa TB ay patuloy. May mga ilang potensiyal na kandidato ay kasalukuyang nasa phase I at II na klinikal na pagsubok. Ang dalawang pangunahing paraan ay sinusubukan upang gawin mapabuti pagiging epektibo ng mga magagamit na bakuna. Ang isang paraan ay may kinalaman sa pagdagdag ng subunit na bakuna sa BCG. Ang ibang estratehiya ay sinusubukang gumawa ng bago at mas mabuting mga live vaccine. Ang MVA85A ay isang halimbawa ng isang subunit na bakuna na kasalukuyang sinusubukan sa Timog Africa. Ang MVA85A ay batay sa genetically na binagong vaccinia virus. Ang pag-asa na ang mga bakuna ay magkakaroon ng isang makabuluhang papel sa paggamot ng mga hindi aktibo at aktibong sakit.
Upang humikayat ng karagdagang pagtuklas, ang mga mananaliksik at gumagawa ng patakaran ay nagsusulong ng bagong pang-ekonomiyang modelo ng paggawa ng bakuna, kabilang ang mga papremyo, mga insentibo sa buwis, at mga advance market commitment(o paunang pangako na pamilihan). May mga ilang grupo na kabilang sa pananaliksik, pati na ang Stop TB Partnership, ang South African Tuberculosis Vaccine Initiative, at ang Aeras Global TB Vaccine Foundation. Ang Aeras Global TB Vaccine Foundation ay nakatanggap ng isang regalo na higit sa $280 milyon (US) mula sa Bill and Melinda Gates Foundation upang gumawa at magbigay ng lisensya ng pinabuting bakuna laban sa tuberkulosis para gamitin sa mga bansang may problema.
Sa ibang mga hayop
Nahahawahan ng mycobacteria ang maraming iba’t-ibang hayop, kabilang ang mga ibon, mga daga, at mga reptilya. Ang mga subspecie na “Mycobacterium tuberculosis” ay bihira sa mga mabangis na hayop. Isang pagsisikap para lipulin ang bovine tuberculosis na sanhi ng “Mycobacterium bovis” mula sa mga grupo ng baka at usa ng New Zealand ay naging medyo matagumpay. Ang mga pagsisikap sa Britanya ay hindi masyadong naging matagumpay.
James P. Beckwourth
thumb|Si James P. Beckwourth, noong mga 1860 sa [[Denber, Kolorado.]] Si James Pierson Beckwourth (Abril 6, 1798 o 1800, Frederick County, Virginia–Oktubre 29, 1866, Denber) (kilala rin bilang Jim Beckworth, James P. Beckwith) ay ipinanganak sa Virginia noong 1798 kay Panginoong Jennings Beckwith, isang maharlikang may liping Irlandes at Ingles, at sa isang Aprikano-Amerikanong mulatong babae na hindi gaanong nakikilala.
Higit na kilala ang buhay ni Beckwourth mula sa aklat na The Life and Adventures of James P. Beckwourth ("Ang Buhay at mga Pakikipagsapalaran ni James P. Beckwourth") ng 1856. Orihinal na tinanggihan ng sinaunang mga manunulat ng kasaysayan ng Matandang Kanluran at itinuring bilang isang kuwentong-bayan lamang na isinasalaysay sa tuwing may nagsisiga sa isang kampo, subalit tinangap na sa lumaon bilang isang mahalagang napagkukunan ng kasaysayang ng lipunan, bagaman hindi gaanong natitiyak o tumpak ang mga detalye. Natuklasan ng kilusang pangkarapatang sibil si Beckwourth bilang isang maaagang tagapanimulang Aprikano Amerikano at nagkaroon din ng pangalan bilang isang huwaran sa panitikang pambata at mga araling-aklat.
Winx Club
Balangkas
Si Bloom at ang kanyang limang mga kaibigan, Stella, Flora, Musa, Tecna, at Aisha o Layla, ay nakatira sa Mahiwagang Dimensyon at sa Daigdig (Earth). Tinawag silang Winx Club. Sila'y nakipagsapalaran sa mga mahihiwaga at makapangyarihang misyon. Sa pagtagal ng istorya, nakatuklas sila ng mas malakas na mga kapangyarihan, nakadiskubre ng mga sikreto at pati pakikipaglaban sa mga masasamang kalaban at tumulong kay Bloom upang malaman niya ang tunay niyang pinagmulan at kanyang kapangyarihan.
Panlabas na kawing
Kaurian:Mga palabas sa telebisyon mula sa Italya Kaurian:Nicktoons
Likas-kaya
thumb|290x290px|Diyagramang Venn na nagpapakita ng tatlong haligi ng likas-kaya.
Ang likas-kaya (sustainability) ay layuning panlipunan na may kinalaman sa kakayahan ng mga tao na ligtas na mamuhay nang magkasama sa mundo sa loob ng mahabang panahon. Mahirap magkasundo sa tiyak na kahulugan ng terminong ito, at nagkakaiba-iba ito sa panitikan, konteksto, at oras. Karaniwang inilalarawan ang likas-kaya na may tatlong dimensiyon (o haligi): kalikasan, pangkabuhayan at panlipunan. Sinasabi ng maraming publikasyon na pinakaimportante ang haligi ng kalikasan. Dahil dito, sa pang-araw-araw na gamit, nakatuon ang likas-kaya sa paglaban sa mga pangunahing problema sa kalikasan, kagaya ng pagbabago ng klima, kabawasan ng saribuhay, kabawasan ng serbisyo sa ekosistema, pagkapinsala ng lupa, at polusyon ng hangin at tubig. Maaaring gamitin ang konsepto ng likas-kaya upang gabayan ang mga desisyon sa mga pangglobo, pambansa, at pansariling antas. (hal. likas-kayang pamumuhay).
Isang konsepto na may malapit na kaugnayan ang likas-kayang pag-unlad, kalimitan ang magkasingkahulugang paggamit ng dalawang termino. Gayunman, ayon sa UNESCO, magkaiba ang dalawa sa ganitong paraan: "Karniwang ipinapalagay ang likas-kaya bilang pangmatagalang layunin (hal. isang mas likas-kayang mundo), habang tumutukoy ang likas-kayang pag-unlad sa maraming proseso at landas upang makamit ito."
Pilar, Cebu
Ang Bayan ng Pilar ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Cebu, Pilipinas. Ayon sa, ito ay may populasyon na sa may  na kabahayan.
Mga Barangay
Ang bayan ng Pilar ay nahahati sa 13 mga barangay.
Masha at ang Oso
Masha and the Bear (Маша и Медведь) ay isang serye ng animated na telebisyon sa Rusyo na nilikha sa pamamagitan ni Oleg Kuzovkov at ginawa ng Animaccord Animation Studio (sa Moscow, Russia), ito ay unang naipalabas noong 7 Enero 2009.
Sezzadio
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Ang Sezzadio ay isang comune (komuna o munisipalidad) sa Lalawigan ng Alessandria, rehiyon ng Piamonte, hilagang Italya, na matatagpuan mga 80 km timog-silangan ng Turin at mga 15 km timog ng Alessandria.
May hangganan ang Sezzadio sa mga sumusunod na munisipalidad: Carpeneto, Cassine, Castelnuovo Bormida, Castelspina, Gamalero, Montaldo Bormida, Predosa, at Rivalta Bormida.
Ito ang lokasyon ng Abadia ng Santa Giustina, na itinatag noong 722 ng haring Lombardo na si Liutprando. Noong 1033 ang abbey ay pinalaki ng markes ng Sezzadio, Oberto, na nananatili sa ilalim ng mga Benedictino hanggang 1474. Ang simbahan ay may malaking cotto na patsada na hinati ng mga pilastro at nakoronahan ng mga Lombardong banda. Ang loob ay may nabe at dalawang pasilyo na nagtatapos sa mga abside. Sa mga abside ay may mga fresco mula sa ika-14 at ika-15 siglo, habang ang kripta ay may ika-11 na siglong mosaic na simento. Si Antonio Barbavara ay panandaliang Abadia noong 1428. Sinasabi ni Mark Knowles na si Antonio ang may-akda ng Voynich cipher na manuskritp.
Ang malaking simbahang parokya ay itinayo mula 1900 sa estilong Neogotiko.
Esang de Torres
Si Telesa Marie Castillejo De Torres (ipinanganak Pebrero 12, 2007), mas kilala bilang Esang De Torres, ay isang batang mang-aawit at aktres sa teatro na mula sa Pilipinas. Nakilala siya sa paggaya kay Lea Salonga "MiniMe" segment ng It's Showtime sa ABS-CBN. Sa kalunan, sumali siya The Voice Kids Philippines at napili niya si Lea Salonga bilang kanyang coach o tagapagturo.
Mga sanggunian
Kaurian:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas
Metafour - Repackaged Album
frame|Album: Metafour Repackaged Album (2006)
Cynthia E. Rosenzweig
Edukasyon at akademikong karera
Nag-aral si Rosenzweig sa Cook College (sa Rutgers University) at nagtamo ng degree na Bachelor of Arts sa agham agrikultura noong 1980. Ang pagtuon ni Rosenzweig sa agrikultura ay nagsimula noong 1969, nang siya at ang kanyang mapapangasawa ay nangupahan at nagpapatakbo ng isang bukid sa Tuscany, Italya, na namimitas ng mga ubas at olibo at nagpapalaki ng mga hayop tulad ng mga kambing, baboy, pato, at gansa. Nagpasya siyang bumalik sa unibersidad upang mag-aral ng agrikultura, nakakuha ng degree na Master of Science sa Soils and Crops mula sa Rutgers University noong 1983. Sa panahon ng kanyang Master's, tinanggap siya ng NASA Goddard Institute for Space Studies upang pag-aralan ang taniman gamit ang data ng satellite. Pagkatapos ay nakuha niya ang kanyang Ph.D. mula sa University of Massachusetts Amherst sa Plant, Soil and Environmental Science noong 1991.
Nagpatuloy siyang magtrabaho para sa NASA, kung saan siya ay naging pinuno ng Climate Impacts Group mula pa noong 1993. Ang kanyang trabaho sa IPCC Task Force sa mga datos ay kinilala nang 2007 Nobel Peace Prize at magkasamang ipinarangal kay Al Gore at sa IPCC.
Enver Hoxha
Si Enver Halil Hoxha (16 Oktubre 1908 – 11 Abril 1985) ay isang Albania n komunista na nagsilbi bilang pinuno ng estado ng Albania mula 1944 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1985, bilang Unang Kalihim ng Party of Labor of Albania. Siya ang tagapangulo ng Demokratikong Prente ng Albania at kumander ng pinuno ng mga armadong pwersa mula 1944 hanggang sa kanyang kamatayan. Naglingkod siya bilang 22 Punong Ministro ng Albania mula 1944 hanggang 1954 at sa iba't ibang pagkakataon ay nagsilbi bilang dayuhang ministro at ministro ng pagtatanggol.
Cynthia E. Rosenzweig
Edukasyon at akademikong karera
Siya ay kasalukuyang nagsisilbi rin bilang isang pandagdag na propesor sa Barnard College at isa ring Senior Research Scientist sa Earth Institute sa Columbia University.
Enver Hoxha
Ipinanganak sa Gjirokastër noong 1908, si Hoxha ay naging isang guro sa paaralan ng gramatika noong 1936. Kasunod ng pagsalakay sa Albania, pumasok siya sa Party of Labor of Albania sa kanyang ang paglikha noong 1941. Si Hoxha ay inihalal na Unang Kalihim noong Marso 1943 sa edad na 34. Tinulungan ng Yugoslav Partisans ang mga Albaniano. Wala pang dalawang taon pagkaraan ng ang pagpapalaya ng bansa, inalis ang monarkiya, King Zog ay inalis at si Hoxha ay naging kapangyarihan ng pinuno ng estado Albania.
Ang pamahalaan ni Hoxha ay nailalarawan sa pamamagitan ng kanyang ipinahayag na matatag na pagsunod sa anti-rebisyunista Marxismo-Leninismo mula sa kalagitnaan ng mga 1970s pataas. Pagkatapos ng kanyang break sa Maoismo noong 1976-1978, maraming mga partidong Maoista sa buong mundo ang nagpahayag ng kanilang sarili Hoxhaist. Ang International Conference of Marxist-Leninist Parties and Organizations (Unity & Struggle) ay ang pinakamahusay na kilalang asosasyon ng mga partido na ito ngayon.
Cynthia E. Rosenzweig
Pakikipag-ugnay sa Komunidad at Adbokasiya
Habang nasa NASA at Columbia's Goddard Institute for Space Studies, pinangunahan ni Rosenzweig ang pag-aaral ng epekto ng pagbabago ng klima sa agrikultura at mga lungsod. Siya ay kasali sa maraming mga pangkat na nagtatangkang suriin at magtatag ng mga plano para sa pamamahala ng pagbabago ng klima, kabilang ang:
Mga Publikasyon
Ang isang pangkalahatang ideya ng pananaliksik ni Rosenzweig ay maaaring makuha sa kanyang profile sa Google Scholar. Ang isang kumpletong listahan ng kanyang mga publication ay maaaring makuha mula sa kanyang bibliography sa website ng NASA Goodard Institute for Space Studies.
Bitamina C
Ang bitamina C(Vitamin C, L-ascorbic acid o L-ascorbate) ay isang mahalagang nutriento para sa mga tao at ilang mga species ng mga hayop. Sa mga buhay na organismo, ang ascorbate ay umaasal bilang antioxidant sa pamamagitan ng pagpoprotekta sa katawan laban sa oksidatibong stress. Ito rin ay kopaktor sa hindi bababa sa walaong mga ensimatikong reaksiyon kabilang ang ilang mga reaksiyong sintesis ng collagen na kung hindi gumagana ay maaaring magdulot ng matinding sintomas ng sakit na scurvy. Sa mga hayop, ang mga reaksiyong ito ay labis na mahalaga sa pagpapagaling ng mga sugat at sa pagpipigil ng pagdudugo mula sa mga capillary.
Biosintesis
Ang karamihan sa mga hayop at halaman ay may kakayahang mag-sintesis(synthesize) ng kanilang sariling bitamina C sa pamamagitan ng sekwensiya ng apat na pinapatakbo ng ensima na mga hakbang na kumokonberte sa glucose patungo sa bitamina C. Ang glucose na kailangan upang mag-sintesis ng ascorbate sa atay(sa mga mammal at mga ibon na nagsasagawa ng perching) ay kinakatas mula sa glycogen. Ang sintesis ng ascorbate ay isang nakabatay sa glycogenolisis na proseso. Sa mga reptilya at mga ibon, ang biosintesis ay isinasagawa sa mga kidney nito.
Unibersidad ng Indonesia
left|thumb|STOVIA medical school complex noong dekada '20, ang komplex ay binubuo ng mga gusali na kilala na ngayon bilang Faculty ng Medicine ng UI (tuktok) at Cipto Mangunkusumo Hospital (gitna). thumb|Rektorado, pangunahing gusali ng Unibersidad ng Indonesia
Ang Unibersidad ng Indonesia o UI (Ingles: University of Indonesia; Indones: Universitas Indonesia) ay isang pampublikong unibersidad sa Depok, Kanlurang Java at Salemba, Jakarta, Indonesia. Ang UI ay ang pinakamatandang institusyong tersyaryo sa Indonesia (na kilala bilang ang Silangang Indiyas ng Olanda nang itatag ang unibersidad). Ang UI sa pangkalahatan ay itinuturing bilang ang pinakaprestihiyosong unibersidad sa Indonesia, kasama ang Bandung Institute of Technology at Unibersidad ng Gadjah Mada.
Ang kasaysayan ng unibersidad ay tinutunton sa 1898, nang itatag ng pamahalaan ng Dutch East Indies ang isang paaralan sa pagsasanay ng mga doktor, ang STOVIA (School tot Opleiding van Inlandsche Artsen).
Sa taong 2015/2016, ang unibersidad ay nakatanggap ng pinakamataas (ika-1) na ranggo ayon sa QS World Universities Ranking, habang ika-79 sa Asya at ika-358 sa buong mundo.
Eksistensiyalismo
Ang Eksistensiyalismo ang terminong nilalapat sa akda ng isang bilang ng mga huling ika-19 at ika-20 siglong mga pilosopo na sa kabila ng malalim na mga pagkakaibang pang-doktrina ay nagsasalo ng paniniwala na ang pag-iisip na pang-pilosopiya ay nagsisimula sa paksang tao at hindi lamang sa nag-iisip na paksa kundi sa umaasal, nakadadamang nabubuhay na indibidwal na tao. Sa eksistensiyalismo, ang nagsisimulang punto ng indibidwal ay nilalarawan ng tinatawag na "saloobing eksistensiyal" o isang pandama ng disorientasyon at kalituhan sa mukha ng isang maliwanag na walang kahulugan at hangl na mundo. Maraming mga eksistensiyalista ay tumuring rin sa mga tradisyonal na sistematiko o akademikong pilosopiya sa parehong istilo at nilalaman bilang labis na abstrakto at malayo mula sa konkretong karanasang pantao.
Si Søren Kierkegaard ay pangkalahatang itinuturing na unang eksistensiyalistang pilosopo. Kanyang iminungkahi na ang bawat indibidwal at hindi ang lipunan o relihiyon ang tanging responsable sa pagbibigay kahulugan ng buhay at pinamumuhay ito nang may kasigasigan at katapatan(tunay). Ang eksistensiyalismo ay sumikat sa mga taong pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at malakas na umimpluwensiya sa maraming mga disiplina maliban sa pilosopiya kabilang ang teolohiya, drama, sining, panitikan at sikolohiya.
Ang eksistensiya ay nauuna sa esensiya
Ang isang sentral na proposisyon ng eksistensiyalismo ay ang ekistensiya(pag-iral) ay nauunaw sa esensiya na nangangahulugang ang pinakamahalagang pagsasaalang alang sa indibidwal ay ang katotohanan na siya ay isang indibidwal na isang independiyenteng umaasal at responsableng may kamalayang nilalang(eksistensiya) sa halip na mga katawagan, mga papel, mga stereotype, mga depinisyon o ibang pang paunang naisip na mga kategorya na pinagkakasyahan ng indibidwal(esensiya). Ang aktuwal na buhay ng indibidwal ang bumubuo sa tinatawag na kanyang "tunay na esensiya" sa halip na may arbitraryong itinurong esensiyang ginagamit ng iba upang ilarawan ang indibidwal na ito. Kaya ang mga tao sa pamamagitan ng kanilang sariling kamalayan ay lumilikha ng kanilang sariling mga pagpapahalaga at tumutukoy ng isang kahulugan ng kanilang buhay. Bagaman si Sartre ang hayagang nag-imbento ng pariralang ito, ang mga kaparehong nosyon ay matatagpuan sa mgapag-iisip ng mga eksistensiyalistang pilosopo gaya nina Kierkegaard at Heidegger. Kadalasang inaangkin na sa kontekstong ito na nilalarawan ng isang tao ang kanyang sarili na kadalasang natatanto bilang nagsasaad na kanilang mananais na maging isang bagay-anuman, isang ibon halimbawa at maging ito. Gayunpaman, ayon sa mga pilosopong eksistensiyalista, ito ay bumubuo sa isang hindi tunay na pag-iral. Sa halip, ang parirala ay dapat unawain na nagsasaad na ang tao (1) ay naglalarawan lamang sa saklaw na siya ay umaasal at (2) siya ay responsable ng kanyang mga aksiyon. Halimbawa, ang isang tao na umaasal na malupit sa ibang tao ay sa aktong ito nilalarawan bilang isang malupit na tao. Sa karagdagan, sa pamamagitan ng aksiyong ito ng kalupitan, ang gayong mga tao ay mismong responsable para sa kanilang bagong pagkakakilanlan(isang malupit na tao). Ito ay salungat sa kanilang mga gene o kalikasan na nagdadala ng pagsisisi. Gaya ng isinulat ni Sartre sa kanyang akdang Eksistensiyalismo ay isang Humanismo, "...ang tao una sa lahat ay umiiral, naeenkwentro ang kanyang sarili, tumataas sa mundo-at nilalarawan ang kanyang sarili pagkatapos.". Ang mas positibong terapeutikong aspeto nito ay pinapahiwatig rin: ang isang tao ay maaaring umasal sa isang ibang paraan at maging isang mabuting tao sa halip na isang malupit na tao. Dito, maliwanag na dahil mapipili ng tao na maging malupit o mabuti, ang mga ito ay sa katotohanan ay hindi ang mga bagay na ito nang esensiyal.
Ang hangal
Ang nosyon ng hangal ay naglalaman ng ideya na walang kahulugang matatagpuan sa mundo nang lagpas sa ibibigay natin dito. Ang kawalang kahulugang ito ay sumasakop sa amoralidad o kawalang patas sa mundo. Ito ay salungat sa nosyon na "ang mga masasamang bagay ay hindi nangyayari sa mabuting mga tao". Sa mundo sa pagsasalitang metaporikal, walang gayong bagay gaya ng isang mabuting tao o masamang tao. Ang nangyayari ay nangyayari at ito ay maaaring mangyari rin sa "mabuting" tao gaya ng sa "masamang" tao. Dahil sa kahangalan ng mundo, sa anumang punto ng panahon, ang anumang bagay ay maaaring mangyari sa kaninuman at ang isang trahikong pangyayari ay maaaring magtubog sa isang tao sa direktang pakikipagsagupaan sa Hangal. Ang nosyon ng hangal ay naging prominente sa panitikan sa buong kasaysayan. Ang marami sa mga panitikang akda nina Søren Kierkegaard, Franz Kafka, Fyodor Dostoyevsky, Eugene Ionesco, Jean-Paul Sartre, at Albert Camus ay naglalaman ng mga paglalarawan ng mga taong nakasagupa ng kahangalan sa mundo. Ito ay nauugnay sa konsepto ng nakawawasak na kamalayan ng kawalang kahulugan na inangkin ni Camus na "may isa lamang tunay na malalang problema at ito ay ang pagpapatiwakal" sa kanyang Mito ni Sisyphus. Bagaman ang "preskripsiyon" laban sa posibleng nakapipinsalang kalalabasan ng mga uring ito ng pakikipagsagupaan ay nag-iiba iba mula sa yugtong panrelihiyon ni Kierkegaard hanggang sa pagggit ni Camus sa pagtitiis sa kabila ng kahangalan, ang pagkabahala ng pagtulong sa mga tao na umiwas sa pamumuhay ng kanilang mga buhay na naglalagay sa kanila sa patuloy na panganib na ang masira ang bawat bagay na makahulugan ay karaniwan sa karamihan ng mga pilosopong eksistensiyalista. Ang posibilidad na masira ang bawat bagay na makahulugan ay nagbabadya ng isang panganib sa quietismo na likas na laban sa pilosopiyang eksistensiyalista.
Autentisidad
Ang tema ng autentiko o tunay na pag-iral ay karaniwan sa maraming mga taga-isip na eksistensiyal. Ito ay kadalasang nauunawaan na ang isa ay kailangang "humanap sa sarili" at pagkatapos ay mamuhay ayon sa sariling ito. Ang ibig sabihin ng autentisidad ay sa pag-asal, ang isa ay dapat umasal bilang sarili nito hindi bilang isang umaasal o bilang mga gene ng isa o anumang iba pang hinihingi ng esensiya. Ang autentikong pag-asal ay isa na naaayon sa kalayaan ng isa. Dahil ang kondisyon ng kalayaan ay paktisidad, ito ay kinabibilangan ng paktisidad ng isa ngunit hindi sa digri na ang paktisidad na ito sa anumang paraan ay tutukoy ng mga pagpipilian ng isa(sa kahulugang masisis ng isa ang kalagayan sa paggawa ng mga napili nito). Ang papel ng paktisidad sa kaugnayan sa autentisida ay kinasasangkutan ng pagpayag sa mga pagpapahalaga na masangkot kapag ang isa ay gumagaw ng pagpili(sa halip na pagpili ng walang pinipili ni Kierkegaard) upang ay isa ay magiging responsable para sa pag-asal sa halip na pagpili ng alinaman o hindi pumapayag sa mga opsiyon na magkaroon ng magkakaibang halaga. Salungat dito, ang hindi autentiko ang pagtanggi na mamuhay ayon sa kalayaan ng isa. Ito ay maaaring kumuha ng maramin gmga anyo mula sa pagpapanggap na ang mga pagpipilian ay walang kahulugan o randoma sa pamamagitan ng paghikayat sa sarili na ang isang anyo ng determinismo ay tunay hanggang sa tila panggagaya kung saan ang isa ay umaasal gaya ng "nararapat na gawin ng isa". Kung paanong ang isa ay umasal ay kadalasang natutukoy ng imahen na ang isa mayroon kung paanong ang isa gaya ng sarili nito(sabihing manedyer ng bangko, patutot etc) ay umaasal. Ang imaheng ito ay karaniwang tumutugon sa panlipunang mga norm ngunit hindi nangangahulugan ang buong pag-asal ayon sa mga norm ng lipunan ay hindi autentiko. Ang pangunahing punto ay ang saloobing kinukuha ng isa sa kalayaan at responsibilidad ng isa at sa saklaw na ang isa ay umaasal ayon sa kalayaang ito.
Iba at Tingin
Ang Iba o Other(kapag isinulat sa kapital na "o") ay isang konseptong mas angkop na nabibilang sa phenomenolohiya at sa salaysay nito ng intersubhektibidad. Gayunpaman, ang konseptong ito ay nakakita ng malawakang paggamit sa mga kasulatang eksistensiyalista at ang mga konklusyong hinango dito ay katamtamang iba iba mula sa mga salaysay na phenomenolohikal. Ang karanasan ng Iba ang karanasan ng isa pang malayang paksa na tumitira sa parehong mundo ng isang tao. Sa pinakabasikong anyo nito, ang karanasang ito ng Iba na bumubuo ng intersubhektibidad at obhektibidad. Upang liwanagin, kapag nararasan ng Iba ang iba pa, at ang Ibang taong ito ay nakakaranas ng mundo(parehong mundo na nararasan ng isang tao) na mula lamang "doon", ang mismong mundo ay binubuo bilang obhektibo sa kadahilanang ito ang isang bagay na naroon na katulad sa parehong mga paksa. Ang isang tao ay nakakaranas ng iba pang tao na dumaranas ng parehon gaya ng nararanasan nito. Ang karanasang ito ng pagtiginan ng iba ay tinaguriang Tingin o Look. Bagaman ang karanasang ito sa basikong phenomenolohikal na kahulugan nito ay bumubuo ng daigdig bilang obhektibo at ang sarili ng isa bilang obhektibong umiiral na subhektibidad(ang isa nakakaranas ng sarili gaya ng nakikita ng pagtingin ng Iba sa tumpak na parehong paraang nararanasan ng Iba gaya nakikita niya bilang subhektibidad), sa eksistensiyalismo, ito ay umaasal rin bilang isang uri ng limitasyon sa kalayaan ng isa. Ito ay dahil ang Tingin ay gumagawang obhekto sa nakikita nito. Sa gayon, kapag ang isa ay nakakaranas ng sarili sa Tingin, ang isa ay hindi nakakaranas ng sarili bilang wala(walang bagay) ngunit bilang isang bagay. Ang sariling halimbawa ni Sartre ng isang tao na tumitingin sa isa sa pamamagitan ng butas ay maaaring maglinaw dito. Sa una, ang tao ay nasasangkot sa sitwasyon na kinalalagyan niya. Siya ay nasa isang bago ang katayuang repleksibo kung saan ang kanyang buong kamalayan ay nakadirekta sa anong nangyayari sa kwarto. Bigla, kanyang narinig ang lumalingitngit na tabla ng sahig sa likod niya at nagkamalay sa sarili gaya ng nakikita ng Iba. Kaya siya ay napuno ng kahihiyan sa kanyang natatantong sarili gaya ng pagtanto ng iba pa na gumagawa ng ginagawa niya bilang mamboboso. Kung gayon, ang Tingin ay kapwa bumubuo ng paktisidad ng isa. Ang isa pang natatanging katangian ng Tingin ay walang Iba na kailangang nandoon. Posibleng ang paglingitngit ng tabla ng sahig ay isa lamang pagkilos ng lumang bahay. Ang isang Tingin ay hindi isang uri ng mistikal na telepatikong karanasan ng aktuwal na paraan na ang iba ay tumitingin sa isa. Ito ay pagtatanto lamang ng isa sa paraang ang iba ay makakatanto sa kanya.
Pianico
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Ang Pianico (Bergamasco: Piènech o Piànech) ay isang comune (komuna o munisipalidad) sa Lalawigan ng Bergamo sa rehiyon ng Lombardia, hilagang Italya, na matatagpuan mga 80 km hilagang-silangan ng Milan at mga 35 km hilagang-silangan ng Bergamo. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,403 at may lawak na 2.6 km2.
Teritoryo
Ang teritoryo ay ginawang napakahalaga sa pamamagitan ng malaking dami ng mga nahanap na posil, arkeolohiko, at mineral (kabilang ang lignito at luwad) dahil sa pagkakaroon, sa prehistorikong panahon, ng isang bana ng lawa.
Kasama dito, bilang karagdagan sa munisipal na teritoryo ng Pianico, kasama din ng kasalukuyang lugar ng Sellere, sa kalapit na munisipalidad ng Sovere.
Tagbanua
Ang malalaking pangkat-pangkat ay ang mga Tagbanuwa o Taga-Banwa, ang mga taga-bayan. Pandak, balingkinitan at tuwid ang buhok nila, mahilig sa pula at makukulay na damit, mahusay mag-ukit ng kahoy at maghawi ng sisidlang rattan, kawayan, buri o pandan. Mahilig mag-alahas ang mga babae. Sumasamba sila sa mga anyito na tinatawag nilang mga diwata. Marunong silang bumasa at sumulat, inuukit sa kawayan, gamit ang lumang baybayin mula Persia.
Moab
Ang Moab ay isang kaharian sa Levant sa ngayong Jordan. Ang lupain ng Moab ay mabundok sa matatagpuan sa silanganing baybayin ng Dagat Patay. Ang pag-iral ng Kaharian ng Moab ay pinatunayan sa arkeolohiya lalo na sa Mesha Stele na nagsasalaysay sa pagwawagi ng mga Moabita laban kay Omri na hari ng Kaharian ng Israel (Samaria). Ang mga Moab ay binanggit rin sa 2 Hari at inilalarawan na kaaway ng mga Sinaunang Israelita. Ang kabisera nito ang Dibon at ang pambansang Diyos nito ay si Chemosh. Ayon sa Aklat ng Genesis 19:30-28, ang ninuno ngmga Moabita ay si Lot (bibliya) sa pamamagitan ng insesto ng panganay na anak na babae ni Lot sa kanya kung saan siya nilasing ng kanyang anak at ipinanganak ang si Moab.
Bova Marina
Ang Bova Marina (Griyegong Calabres: Γιαλός του Βούα, Jalò tu Vunà; Calabres: A Marìna) ay isang komuna (munisipalidad) sa Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria sa Italyanong rehiyon ng Calabria, na matatagpuan mga 120 km timog-kanluran ng Catanzaro at mga 30 km timog-silangan ng Regio de Calabria.
Ang Bova Marina ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: Bova, Condofuri, at Palizzi.
Homer
Si Homer o Homero (Griyego Όμηρος Hómēros) ay isang mala-alamat na unang Griyegong manunula at rapsodista, na binigyan ng kredito, ayon sa tradisyon, sa pagkakalikha ng Iliad at Odyssey (dalawang dakilang epikong Griyegong tumatalakay sa paglusob sa lungsod ng Troy at sa mga naganap pagkaraan), bagaman maaaring dalawang magkaibang mga tao ang sumulat ng mga ito. Karaniwang sinasabing nabuhay si Homer noong ika-8 siglo BK. Isa siyang bulag na mang-aawit, manunula, at manunulat na nagbuhat sa Chios, isang pulo sa Gresya.
Pagkakakilanlan at pagkakaakda
Nagtanong si Emperador Hadrian sa propesiya sa Delphi kung sino talaga si Homer, at sinabi ng Pythia na siya ay isang Ithacano, na anak ni Epikaste at Telemachus, mula sa Odyssey. Subalit kahit na iisa lang ang may-akda na responsable sa dalawang pangunahing epiko na sinabing akda niya, wala masyadong alam tungkol sa kanya. Walang matibay na katibayan na siya ay tunay na nabuhay. Mayroon tayong mga tradisyon na pinanghahawakan na siya ay isang bulag (marahil dahil sa diyalektong Aeolian na Cyme, homēros na nakuha ang kahulugan nito) at siya ay ipinanganak sa pulo ng Chios o saanman sa Ionia, kung saan maraming mga lungsod ang nagsasabing siya ay katutubong anak nito. Ayon kay Diodorus Siculus, nadalaw na ni Homer ang Heliopolis ng Ehipto. Ang pagsasalarawan ni Homer bilang isang bulag na manunula ay maaaring nakuha sa isang pag-babanggit sa sarili nito sa isang bahagi ng Odyssey kung saan ay sa isang lumubog na barko nakikinig si Odysseus sa kuwento ng isang makatang nagngangalang Demodocus sa korte ng Haring Phaecian.
Paulit-ulit na pinagtalunan at tinanong kung iisa nga lang ba ang manunula na responsable sa parehong Iliad at Odyssey. Samantalang marami ang nagsasabi na hindi naisulat ang Odyssey ng isang tao lamang, ang iba naman ay nagsasabi na ang epiko sa kabuuan ay may magkatulad na istilo, at labis ang pagkakahawig para suportahan ang teorya ng maraming pagkaka-akda nito. Isa pang masusing pagtingin ay ang Iliad ay nagawa ni 'Homer' sa kanyang tamang edad, at ang Odyssey naman ay nagawa niya nang siya ay matanda na. Ang Batrachomyomachia, Himnong Homerico, at ang epikong sikliko ay pangkalahatang sinasang-ayunan na mas nahuli kaysa sa Illiad at ng Odyssey.
thumb|Si Homer at ang Kanyang Gabay, dibuho ni [[William-Adolphe Bouguereau (1825–1905).]]
Bago sumapit ang panahon ni Homer, mga kuwentong nagpasalin-salin lamang ang Iliad at Odyssey mula sa mga bibig ng iba't ibang mga tao. Isinulat at isinatitik o inilatag sa sulatan ni Homer ang mga "kuwentong-bibig" na ito, sa unang pagkakataon, noong mga 600 BK.
Maraming mga dalubhasa ang sumasang-ayon na ang Iliad at Odyssey ay sumailalim sa proseso ng pamamamantayan at pagsasadalisay mula sa lumang mga kagamitan noong simula ng ika-8 dantaon BCE. At ang mahalagang papel sa pagpamamantayan nito ay lumalabas na ginampanan ng namumunong Atheno Hipparchus, na nagbago sa pagsasaresitasyon ng mga tulang Homerico sa Pistang Panatenaiko. Maraming klasisista ang nagsasabing ang repormang ito ay maaaring kinapalooban ng pagbuo ng kathang pamantayan sa mga isinusulat.
Panliligaw sa Pilipinas
Ang kinaugaliang panliligaw sa Pilipinas ay inilarawan bilang isang "konserbatibong" diskarte kung ihahambing sa kultura o mundong kanluranin. May kinalaman ito sa mga "yugto" na likas sa lipunan at kulturang Pilipino. maliwanag sa panliligaw sa Pilipinas ay ang pagsasagawa ng pagkanta ng mga romantikong love song, pagbigkas ng mga tula, pagsulat ng mga liham, at pagbibigay ng regalo. Itong paggalang ay umaabot sa mga miyembro ng pamilya ng babae. Ang tamang patakaran at pamantayan sa kinaugaliang panliligaw na Filipino ay itinakda ng lipunang Filipino.