cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pulmonya
Pagkilala sa sakit
Ang pulmonya ay karaniwang nalalaman batay sa kombinasyon ng mga pisikal na palatandaan at isang X-ray sa dibdib. Gayunpaman, ang nasa ilalim na sanhi ay maaaring mahirap makumpirma, dahil walang tiyak na pagsusuri na maaaring makilala ang kaibahan ng pinagmulan na sanhi o hindi sanhi ng bakterya. Tinukoy ng The World Health Organization ang pulmonya sa mga bata ayon sa obserbasyon sa klinika batay sa alinman sa isang ubo o kahirapan sa huminga at isang mabilis na paghinga, nakapasok na hitsura ng dibdib, o bumabang antas ng kamalayan. Ang mabilis na paghinga ay tinutukoy bilang mas mataas sa 60 paghinga kada minuto sa mga batang wala pang 2 buwang gulang, 50 paghinga kada minuto sa mga batang 2 buwan hanggang 1 taong gulang, o mahigit sa 40 paghinga kada minuto sa mga batang 1 hanggang 5 taong gulang. Sa mga bata, ang tumaas na bilis ng paghinga at nakapasok na hitsura ng dibdib ay mas sensitibo kaysa marinig ang mga langutngot ng dibdib gamit ang isang stethoscope.
Sa mga nasa hustong gulang, ang mga imbestigasyon sa pangkalahatan ay hindi kinakailangan sa mga katamtamang kaso : mayroong napakababang panganib ng pulmonya kung ang lahat ng vital sign (mga palatandaan na buhay ang isang tao) at pakikinig sa tunog ng dibdib gamit ang stethoscope ay normal. Sa mga taong nangangailangang maospital, ang pulse oximetry (sumusubaybay sa antas ng oxygen sa dugo), radiography ng dibdib at mga pagsusuri sa dugo—kabilang ang isang kumpletong blood count, mga serum elektrolyte, lebel ng C-reactive na protina at malamang na mga pagsusuri sa paggana ng atay—ay inirerekomenda. Ang pagkilala sa karamdamang katulad ng trangkaso ay maaaring gawin batay sa mga palatandaan at sintomas; gayunpaman, ang pagpapatunay ng pagkakaroon ng trangkaso ay nangangailangan ng pagsusuri. Kaya, ang paggamot ay kadalasang batay sa pagkakaroon ng trangkaso sa komunidad o isang mabilis na pagsusuri ng trangkaso.
Pisikal na eksaminasyon
Ang pisikal na eksaminasyon ay maaaring magpakita kung minsan ng mababang presyon ng dugo, mabilis na pagtibok ng puso o mababang oxygen saturation (dami ng oxygen). Ang bilis ng paghinga ay maaaring mas mabilis kaysa sa normal at ito ay maaaring mangyari ng isa o dalawang araw bago ang ibang mga palatandaan. Ang eksaminasyon ng dibdib ay maaaring normal, nguni’t maaaring magpakita ng bumabang pag-alsa ng dibdib sa apektadong bahagi. Ang maaligasgas na mga tunog mula mas malaking mga daanan ng hangin na dinadala sa pamamagitan ng namamagang baga ay tinatawag na paghinga sabronchi, at naririnig sa pakikinig ng tunog sa loob ng baga gamit ang isang stethoscope. Ang mga langutngot (mga pagkalantog) ay maaaring marinig sa apektadong lugar sa panahon ng paghinga ng malalim. Ang Pagtapik ay maaaring gawin sa apektadong baga, at pataasin, kaysa bawasan, kinikilala ng alingawngaw ng boses ang pulmonya mula sa pleural effusion (labis na likido sa pleura sa baga).
Imaging
thumb|alt=A black and white image show the internal organs in cross section as generated by CT. Where one would expect black on the left one seen a whiter area with black sticks through it.|CT ng dibdib na nagpapakita ng pulmonya sa kanang bahagi (kaliwang bahagi ng larawan). Ang isang radiograph ng dibdib ay kadalasang ginagamit sa pagkilala ng sakit. Sa mga taong may katamtamang sakit, kailangan lamang ang imaging sa mga mayroong posibilidad ng komplikasyon, ang mga hindi gumaling sa paggamot, o kung saan ang sanhi ay hindi tiyak. Kung ang isang tao ay sapat na may sakit para mangailangan ng pagkakaospital, inirerekomenda ang isang radiograph ng dibdib. Ang mga natuklasan ay hindi palaging kaugnay sa kalubhaan ng sakit at hindi umaasa sa pagkakaiba sa pagitan ng impeksiyon na sanhi ng bakterya at ang impeksiyong sanhi ng birus.
Ang mga presentasyon ng X-ray ng pulmonya ay maaaring uriin bilang lobar pneumonia (pulmonyang naapektuhan ang isa o higit pang mga lobe ng baga), bronchopneumonia (pamamaga ng baga) (kilala rin bilang lobular pneumonia), at interstitial na pulmonya. Ang pulmonyang sanhi ng bakterya, na nakuha sa komunidad, ay karaniwang nagpapakita ng pamamaga o paninigas ng isang lobe ng baga na binubuo ng bahagi na kilala bilang lobar pneumonia (pulmonyang naapektuhan ang isa o higit pang mga lobe ng baga). Gayunpaman, maaaring mag-iba ang mga matutuklasan, at ang ibang mga pattern ay karaniwan sa ibang mga uri ng pulmonya. Ang pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia) ay maaaring magpakita ng pangunahing mga bilateral opacities (diperensiya) sa ibabang bahagi ng mga baga at sa kanang bahagi. Ang mga radiograph ng pulmonyang sanhi ng birus ay maaaring lumabas na normal, labis na malaki ang baga, mayroong mga bahagi ng baga na may patse-patse, o na naroon katulad ng pulmonyang sanhi ng bakterya na mayroong pamamaga o paninigas ng lobe ng baga. Ang mga natuklasan ayon sa radiology ay maaaring wala sa mga maagang yugto ng sakit, lalo na sa pagkakaroon ng pagkaubos ng tubig sa katawan; o maaaring mahirap bigyang-kahulugan sa mga napakataba o mayroong kasaysayan ng sakit sa baga. Ang isang CT scan ay maaaring magbigay ng karagdagang impormasyon sa hindi tiyak na mga kaso.
Valmacca
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Ang Valmacca ay isang comune (komuna o munisipalidad) sa Lalawigan ng Alessandria, rehiyon ng Piamonte, hilagang Italya, na matatagpuan mga 70 km silangan ng Turin at mga 20 km hilaga ng Alessandria sa isang lugar ng kapatagan sa kanan ng Ilog Po sa pinagtagpo ng Rotaldo at ng Gattola.
Ang Valmacca ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: Bozzole, Breme, Frassineto Po, Pomaro Monferrato, Sartirana Lomellina, at Ticineto.
Pulmonya
Pag-uuri
Ang pneumonitis ay tumutukoy sa pamamaga; ang pulmonya ay tumutukoy sa pneumonitis, karaniwan dahil sa impeksiyon ngunit minsan hindi nakakahawa, na mayroong karagdagang tampok na pulmonary consolidation (pamamaga o paninigas ng malambot na tisiyu sa baga). Ang pulmonya ay pinaka-karaniwang inuuri sa pamamagitan ng kung saan o kung paano ito nakuha: nakuha sa komunidad,pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia), may kaugnayan sa pangangalagang pangkalusugan, nakuha sa ospital, at pulmonyang may kaugnayan sa ventilator. Maaari rin itong uriin sa pamamagitan ng apektadong bahagi ng baga: lobar pneumonia (pulmonya sa lobe ng baga), bronchial pneumonia (pamamaga ng mga bronchiole sa baga) at acute interstitial pneumonia (malubhang pulmonya sa tisiyu sa pagitan ng selula); o sa pamamagitan ng organismong nagdudulot ng sakit. Ang pulmonya sa mga bata bilang karagdagan ay maaaring uriin batay sa mga palatandaan at sintomas bilang hindi malubha, malubha, o napakalubha.
Valmacca
Kasaysayan
Tulad ng nabanggit para sa pinagmulan ng pangalan, walang munisipal na sinupan, ngunit lalabas na ang teritoryo ay ipinagkaloob ni Oton I, na may kilos na 962, sa basalyo Aimone di Cavaglià ng Lomello Committee.
Maging ang unang tanyag na katawan, ang komunidad, na dito sa Valmacca ay isang institusyong pang-labingwalong siglo, ay tatanggapin mula sa pagpupulong nito noong Hulyo 20, 1747 sa isang silid ng kastilyo na inupahan ni Konde Ignazio Coppa at ang konseho ay magpupulong sa Disyembre 22, 1798 na magdesisyong itanim ang puno ng kalayaan sa parisukat na may pulang takip at tatlong kulay na bandila. Noong 1920, sa pamamagitan ng pamana mula sa Tarsilla Eskosya, ang kastilyo ay nabawasan sa kasalukuyang laki nito, ipinasa sa kanyang anak na si Don Emilio Prinsipe Guasco Gallarati Markes ng Bisio, na noong 1925 ay nagbigay nito sa munisipyo upang magamit bilang bulwagan ng bayan at elementarya.
Pulmonya
Pagkilala sa sakit para tukuyin ang mga sanhi
Maraming mga sakit ang maaaring magpakita ng mga parehong palatandaan at sintomas sa pulmonya, tulad ng: chronic obstructive pulmonary disease (talamak na nakakahawang sakit sa baga), hika, pulmonary edema (pagkakaroon ng tubig sa baga), bronchiectasis (paglapad ng mga bronchi), kanser sa baga, at pulmonary emboli (pagbara sa pangunahing arterya ng baga). Hindi katulad ng pulmonya, ang hika at COPD ay karaniwang lumilitaw ng may sumisipol na paghinga, ang pulmonary edema (pagkakaroon ng tubig sa baga) ay lumilitaw ng may isang hindi normal na elektrokardyogram, ang kanser at bronchiectasis (paglapad ng mga bronchi) ay lumilitaw ng may matagal na ubo, at ang pulmonary emboli (pagbara sa pangunahing arterya ng baga) ay lumilitaw ng may malubhang pagsisimula ng masakit na pananakit sa dibdib at kapos na paghinga.
Pag-iwas
Ang pag-iwas ay kinabibilangan ng pagbabakuna, mga maka-kalikasang pamamaraan at naaangkop na paggamot ng ibang mga problemang pangkalusugan. Pinaniniwalaan na kung ang naaangkop na mga pamamaraang pang-iwas ay itinatag sa buong mundo, ang pagkamatay sa mga bata ay mababawasan ng 400,000 at kung nagkaroon ng wastong paggamot sa buong daigdig, ang mga pagkamatay sa pagkabata ay mababawasan ng isa pang 600,000.
Pagbabakuna
Ang mga pagbabakuna laban sa Haemophilus influenzae at Streptococcus pneumoniae ay mayroong magandang ebidensiya para suportahan ang kanilang gamit. Ang pagbabakuna sa mga bata laban sa Streptococcus pneumoniae ay humantong sa nabawasang pangyayari ng mga impeksiyon na ito sa mga nasa hustong gulang, dahil marami sa mga nasa hustong gulang ay nakakuha ng mga impeksiyon mula sa mga bata. Mayroong bakuna sa Streptococcus pneumoniae para sa mga nasa hustong gulang, at napag-alaman na binabawasan ang panganib ng invasive pneumococcal disease (impeksiyong sanhi ng bakteryang pneumococcus). Ang ibang pang mga bakuna na nariyan para suportahan ang nagpoprotektang epekto laban sa pulmonya ay kinabibilangan ng: pertussis (tuluy-tuloy na pag-ubo), varicella, at tigdas.
Iba pa
Ang pagtigil sa paninigarilyo at pagbawas sa polusyon sa hangin sa loob ng bahay, tulad ng mula sa pagluluto sa loob ng bahay gamit ang kahoy o dumi ng hayop, ay parehong inirerekomenda. Ang paninigarilyo ay tila ang iisang pinakamalaking salik ng panganib para sa pulmonyang sanhi ng pneumococcus sa ibang paraan sa mga nasa hustong gulang. Ang kalinisan sa kamay at pag-ubo sa sariling manggas ay maaari ring mabisang pamamaraan ng pag-iwas. Ang pagsusuot ng mga surgical mask ng mga may sakit ay maaari ring iwasan ang karamdaman.
Ang pagsusuri sa mga kababaihan para sa Group B Streptococcus at Chlamydia trachomatis, at pagbibigay ng paggamot gamit ang antibiyotiko, kung kinakailangan, ay binabawasan ang mga bilang ng pulmonya sa mga sanggol; ang mga pang-iwas na pamamaraan para sa pagsasalin ng HIV mula sa ina papunta sa anak ay maaaring mabisa rin. Ang paghigop sa bibig at lalamunan ng mga sanggol ng may bahid ng meconium na amniotic fluid ay natuklasang hindi mababawasan ang bilang ng pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia) at maaaring magdulot ng malamang na pinsala, kaya ang kasanayan na ito ay hindi inirerekomenda sa karamihan ng mga sitwasyon. Sa mahinang matatanda ang mabuting pangangalaga sa bibig ay maaaring pababain ang pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia).
Pamamahala
Sa karaniwan, ang mga iniinom na antibiyotiko, simpleng analgesic, at likido ay sapat para sa kumpletong paglutas. Gayunpaman, ang mga mayroong medikal na kondisyon, ang matatanda, o ang gma mayroong malaking kahirapan sa paghinga ay maaaring mangailangan ng mas makabagong pangangalaga. Kung magiging malala ang mga sintomas, ang pulmonya ay hindi bubuti sa paggamot sa tahanan, o magkakaroon ng mga komplikasyon, maaaring kailanganin ang pagkakaospital. Sa buong mundo, halos 7–13% ng mga kaso sa mga bata ang nagreresulta sa pagkakaospital habang sa maunlad na bansa, sa pagitan ng 22 at 42% ng mga nasa hustong gulang na mayroong pulmonyang nakuha sa komunidad ang ipinapasok sa ospital. Ang CURB-65 score ay kapaki-pakinabang para sa pagtukoy ng pangangailangan para sa pagpasok ng mga nasa hustong gulang sa ospital. Kung ang puntos ay 0 o 1, ang mga tao ay karaniwang maaaring pamahalaan sa tahanan, kung ito ay 2, ang isang maikling pamamalagi sa ospital o malapit na follow-up ay kinakailangan, kung ito ay 3–5 inirerekomenda ang pagpapaospital. Sa mga bata, ang mga mayroong ang baga ay hindi makakuha ng sapat na oxygen o ang dami ng oxygen ay mas mababa sa 90% ay dapat masopital. Ang paggamit ng chest physiotherapy sa pulmonya ay hindi pa natukoy. Ang Non-invasive ventilation (mekanikal na bentilasyon gamit ang mask sa mukha) ay maaaring kapaki-pakinabang sa mga ipinasok sa intensive care unit. Ang gamot sa ubo na maaaring bilhin ng walang reseta ay hindi pa napatunayang mabisa pati na rin ang paggamit ng zinc sa mga bata. Walang sapat na ebidensiya para sa mucolytics (mga panunaw sa plema).
Sanhi ng bakterya
Pinapabuti ng mga antibiyotiko ang mga kinahinatnan ng mga pulmonyang sanhi ng bakterya. Ang pagpili sa antibiyotiko ay depende sa simula sa mga katangian ng taong naapektuhan, tulad ng edad, nasa ilalim na kalusugan, at ang lokasyon kung saan nakuha ang impeksiyon. Sa UK, ang empiric treatment (paggamot batay sa obserbasyon) ng may amoxicillin ay inirerekomenda bilang unang pipiliin para sa pulmonyang nakuha sa komunidad, at ang doxycycline o clarithromycin bilang mga alternatibo. Sa Hilagang Amerika, kung saan ang "hindi karaniwang" mga anyo ng pulmonyang nakuha sa komunidad ay mas karaniwan, ang mga macrolide (tulad ng azithromycin o erythromycin), at doxycycline ay pinalitan ang amoxicillin bilang unang pipiliing paggamot sa mga nasa hustong gulang na hindi mamamalagi sa ospital. Sa mga batang mayroong hindi malubha o katamtaman na mga sintomas, ang amoxicillin ay nananatiling unang pipiliin. Ang paggamit ng fluoroquinolones (gamot na pampatay sa bakterya) sa mga hindi komplikadong kaso ay hindi hinihikayat dahil sa mga alalahanin tungkol sa mga epekto ng gamot na ito at lumilikha ng paglaban dahil sa walang mas mabuting klinikal na kapakinabangan. Ang tagal ng paggamot sa karaniwan ay pito hanggang sampung araw, nguni’t ipinapakita ng dumadaming ebidensiya na ang mas maikling panahon (tatlo hanggang limang araw) ay kasing bisa rin. Inirerekomenda para sa pulmonyang nakuha sa ospital kabilang ang ikatlo at ikaapat na henerasyon ng cephalosporins, mga carbapenem, fluoroquinolone, aminoglycoside, atvancomycin. Ang mga antibiyotikong ito ay kadalasang ibinibigay sa pamamagitan ng ugat at ginagamit nang magkasama. Sa mga ginamot sa ospital, mahigit sa 90% ang bumubuti sa mga inisyal na antibiyotiko.
Sanhi ng birus
Ang mga neuraminidase inhibitor ay maaaring gamitin para gamutin ang pulmonyang sanhi ng birus na dulot ng mga birus ng trangkaso (trangkaso A at trangkaso B). Walang partikular na laban sa birus na mga gamot ang inirerekomenda para sa iba pang mga uri ng mga pulmonyang nakukuha sa komunidad kabilang ang SARS coronabirus, adenobirus, hantabirus, at parainfluenza na birus. Ang Trangkaso A ay maaaring gamutin ng rimantadine o amantadine, habang ang trangkaso A o B ay maaaring gamutin ng oseltamivir, zanamivir o peramivir. Ito ay pinaka-kapaki-pakinabang kung ang mga ito ay sisimulan sa loob ng 48 oras ng pagsisimula ng mga sintomas. Karamihan sa mga H5N1 na trangkaso A, kilala rin bilang avian na trangkaso o "bird flu," ay nagpakita ng paglaban sa rimantadine at amantadine. Ang paggamit ng mga antibiyotiko sa pulmonyang sanhi ng birus ay inirerekomenda ng ilang mga dalubhasa dahil ito ay imposibleng hindi isama ang komplikadong impeksiyon na sanhi ng bakterya. Inirerekomenda ng British Thoracic Society na huwag bigyan ng mga antibiyotiko ang mga may katamtamang sakit. Ang paggamit ng mga corticosteroid ay pinagtatalunan.
Paglanghap ng isang bagay papunta sa baga (aspiration)
Sa pangkalahatan, ang pamamaga ng baga sanhi ng nalanghap na kemikal ay karaniwang ginagamot ng mga antibiyotiko na iminumungkahi lamang para sa pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia). Ang pagpili ng antibiyotiko ay magiging depende sa maraming mga salik, kabilang ang pinaghihinalaang organismong nagdudulot nito at kung ang pulmonya ay nakuha sa komunidad o nabuo sa lugar ng ospital. Ang karaniwang mga opsyon ay kinabibilangan ng clindamycin, ang magkasamang beta-lactam na antibiyotiko at metronidazole, o isang aminoglycoside. Ang mga Corticosteroid ay ginagamit minsan sa pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia), nguni’t mayroong limitadong ebidensiya upang suportahan ang kanilang bisa.
Prognosis (kahihinatnan ng sakit)
Sa paggamot, ang karamihan sa mga uri ng pulmonyang sanhi ng bakterya ay magiging matatag sa 3–6 araw. Ito ay kadalasang umaabot ng ilang linggo bago malutas ang karamihan sa mga sintomas. Ang natutuklasan sa X-ray ay karaniwan nawawala sa loob ng apat na linggo at ang bilang ng namamatay ay mababa (mas mababa sa 1%). Sa matatanda o mga taong mayroong ibang mga problema sa baga, ang paggaling ay maaaring umabot sa mahigit sa 12 linggo. Sa mga taong nangangailangan ng pagkakaospital ang bilang ng namamatay ay maaaring kasing taas ng 10% at sa mga nangangailangan ng masidhing pangangalaga, ito ay maaaring umabot sa 30–50%. Ang pulmonya ang pinaka-karaniwang impeksiyong nakukuha sa ospital na nagreresulta sa pagkamatay. Bago ang pagdating ng mga antibiyotiko, ang bilang ng namamatay ay karaniwang nasa 30% sa mga naospital.
Maaaring magkaroon ng mga komplikasyoon lalo na sa matatanda at sa mga mayroong nasa ilalim na mga problema sa kalusugan. Ito ay maaaring kabilangan ng, bukod sa iba pa: empyema (nana sa cavity ng katawan), nana sa baga, bronchiolitis obliterans (pagkakagasgas ng daanan ng hangin), malubhang respiratory distress syndrome (kawalan ng kakayahan ng baga para umalsa), sepsis (impeksiyon sa dugo), at paglala ng mga nasa ilalim na problema sa kalusugan.
Mga alituntunin sa klinikal na paghula
Ang mga alituntunin sa klinikal na paghula ay binuo para talagang mas mahulaan ang mga kahihinatnan ng pulmonya. Ang mga alituntunin na ito ay kadalasang ginagamit sa pagpapasiya kung dapat maospital o hindi ang isang tao.
Pleural effusion (likido sa baga), empyema (nana sa baga), at nana
thumb|alt=An X-ray showing a chest lying horizontal. Ang itim na na nasa ibabang bahagi na ang kanang baga ay mas maliit na may mas maputing bahagi sa ilalim nito dahil sa pag-ipon ng likido sa baga. Mayroong mga pulang arrow na sumusukat sa laki ng mga ito.|Isang [[pleural effusion (likido sa baga): katulad ng nakikita sa x-ray ng dibdib. Ipinapakita ng A arrow ang pagkakaipon ng likido sa kanang dibdib. Ipinapakita ng B arrow ang lapad ng kanang baga. Ang laki ng baga ay nabawasan dahil sa pag-ipon ng likido sa buong baga.]]
Leeg
Ang leeg o liig (Ingles: neck) ay ang bahagi ng katawan ng tao o hayop na nagdurugtong sa ulo at punungkatawan (Ingles: torso o trunk). Ilan sa mga bahaging nasa harap ng leeg ang lalagukan at lalamunan. Matatagpuan naman sa likod nito ang batok.
Pulmonya
Pleural effusion (likido sa baga), empyema (nana sa baga), at nana
Ang bakterya sa baga ay bihirang bumuo ng maliit na naimpeksiyong likido na tinatawag na nana sa baga. Ang mga nana sa baga ay karaniwang makikita gamit ang X-ray sa dibdib nguni’t kadalasan nangangailangan ng isang CT scan sa dibdib para makumpirma ang pagkilala sa sakit. Ang mga nana ay karaniwang lumilitaw sa pulmonyang sanhi ng nalanghap na bagay papunta sa baga (aspiration pneumonia), at kadalasan naglalaman ng maraming mga uri ng bakterya. Ang pangmatagalang mga antibiyotiko ay karaniwang sapat para gamutin ang nana sa baga, nguni’t kung minsan ang nana ay dapat alisin ng isang taga-opera o radiologist.
Hindi paggana ng paghinga at sirkulasyon ng dugo
Ang pulmonya ay maaaring magdulot ng hindi paggana ng paghinga sa pamamagitan ng pagdudulot ng acute respiratory distress syndrome (ARDS), na nagreresulta mula sa pinagsamang impeksiyon at pamamaga. Ang mga baga ay mabilis na napupuno ng likido at nagiging matigas. Ang paninigas na ito, na sinamahan ng malubahng kahirapan sa pagkuha ng oxygen dahil sa likido sa alveoli, ay maaaring mangailangan ng mahabang panahon ng mekanikal na bentilasyon para mabuhay.
Ang sepsis ay isang maaaring mangyaring komplikasyon ng pulmonya nguni’t karaniwang nangyayari lamang sa mga taong may mahinang kaligtasan sa sakit o hyposplenism (paghina ng lapay). Ang mga organismo na pinaka-karaniwang sangkot ay ang Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae at Klebsiella pneumoniae. Ang ibang mga nagdudulot ng mga sintomas ay dapat isaalang-alang tulad ng isang myocardial infarction (atake sa puso) o isang pulmonary embolism (bara sa baga).
Leeg
Mga kaugnay na salita
Sa larangan ng pananamit at pananahi, mayroon ding bahagi ang baro na tinatawag na leeg ng damit o leeg ng baro, malapit sa kuwelyo ng damit. Ito ang bahaging kinaroroonan ng leeg ng nagsusuot ng damit. May leeg din ang iba pang mga bagay, halimbawa na ang mga gitara.
Pulmonya
Epidemiyolohiya
thumb|225px|alt=A map of the world with a far bit of dark red in Africa, orange colors in parts of Asia and South America, and yellow in Europe and North America|[[Age adjustment|Age-standardized na bilang ng namamatay: mga impeksiyon sa baga at trachea kada 100,000 mga naninirahan noong 2004.
{{legend|#b3b3b3|walang data}} {{legend|#ffff65|<100}} {{legend|#fff200|100–700}} {{legend|#ffdc00|700–1400}} {{legend|#ffc600|1400–2100}} {{legend|#ffb000|2100–2800}} {{legend|#ff9a00|2800–3500}}
{{legend|#ff8400|3500–4200}} {{legend|#ff6e00|4200–4900}} {{legend|#ff5800|4900–5600}} {{legend|#ff4200|5600–6300}} {{legend|#ff2c00|6300–7000}} {{legend|#cb0000|>7000}} ]]
Ang pulmonya ay isang karaniwang karamdaman na nakakaapekto sa humigit-kumulang na 450 milyong tao bawa’t taon at nangyayari sa lahat ng bahagi ng mundo. Ito ang pangunahing sanhi ng pagkamatay sa lahat ng edad na nagreresulta sa 4 na milyong pagkamatay (7% ng kabuuang pagkamatay sa mundo) taun-taon. Ang bilang ay pinakamalaki sa mga bata na wala pang limang taong gulang, at sa mga nasa hustong gulang na mas matanda sa 75 taon. Ito ay nangyayari nang mas madalas sa limang beses sa mahirap na bansa kaysa sa maunlad na bansa. Ang pulmonyang sanhi ng birus ang dahilan ng humigit-kumulang na 200 milyong mga kaso. Sa Estados Unidos, simula nang 2009, ang pulmonya ang pangwalong nangungunang dahilan ng pagkamatay.
Mga bata
Noong 2008, ang humigit-kumulang na 156 na milyong mga bata ay nagkaroon ng pulmonya (151 milyon sa mahirap na bansa at 5 milyon sa maunlad na bansa). Ito ay nagresulta sa 1.6 na milyong mga pagkamatay, o 28–34% ng lahat ng pagkamatay sa mga wala pa sa edad na limang taon, kung saan ang 95% ay nangyari sa mahirap na bansa. Ang mga bansang may pinakamabigat na pasan ng sakit ay kinabibilangan ng: India (43 milyon), Tsina (21 milyon) at Pakistan (10 milyon). Ito ang nangungunang dahilan ng pagkamatay sa mga bata sa mga bansang mababa ang kita. Karamihan sa mga pagkamatay na ito ay nangyayari sa panahon ng bagong panganak. Tinatantiya ng World Health Organization na isa sa tatlong pagkamatay ng bagong panganak na sanggol ay dahil sa pulmonya. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay na ito ay maaaring maiwasan ayon sa teorya, dahil ang mga ito ay sanhi ng bakterya kung saan mayroong magagamit na mabisang bakuna.
Kasaysayan
Pulmonya ang karaniwang sakit sa buong kasaysayan ng tao. Ang mga sintomas ay inilarawan ni Hippocrates (c. 460 BC – 370 BC): Ang "peripneumonia (pamamaga ng baga), at pleuritic affections (pamamaga ng pleura ng baga), kung gayon ay dapat obserbahan: Kung magiging malubha ang lagnat, at kung magkakaroon ng mga pananakit sa magkabilang bahagi, o pareho, at kung hihinga, magkakaroon ng pag-ubo, at ang plema na ilalabas ay kulay mais o nangingitim-ngitim ang kulay, o kakaunti, mabula, at mapula, o mayroong anumang ibang katangian na iba sa karaniwan. Kapag ang pulmonya ay nasa sukdulan, ang kaso ay lampas sa lunas kung hindi siya pinurga, at ito ay masama kung mayroon siya ay may dyspnoea (kahirapa sa paghinga), at ang ihi ay kakaunti at masangsang, at kung ang pawis ay lumalabas sa paligid ng leeg at ulo, ang mga nasabing pawis ay masama, na nagpapatuloy mula sa pigil na paghinga, may tunog na paghinga, at pinsala ng sakit na kumokontrol dito." Gayunpaman, tinukoy ni Hippocrates ang pulmonya bilang sakit na "pinangalanan ng mga sinauna." Iniulat din niya ang mga resulta ng pagtanggal sa mga nana sa pamamagitan ng pag-oopera. Naobserbahan ni Maimonides (1135–1204 AD): "Ang mga pangunahing sintomas na nangyayari sa pulmonya at ang hindi nawawala ay ang mga sumusunod: labis na mataas na lagnat, masakit pamamaga ng pleura na pananakit sa tagiliran, maikling mabilis na mga paghinga, pabagu-bagong pulso at pag-ubo." Ang klinikal na paglalarawan na ito ay medyo pareho sa mga makikita sa mga makabagong aklat-aralin, at ipinakita nito ang lawak ng medikal na kaalaman sa pamamagitan ng Middle Ages hanggang sa ika-19na siglo.
Si Edwin Klebs ang unang nakaobserba ng bakterya sa mga daanan ng hangin ng mga taong namatay dahil sa pulmonya noong 1875. Ang inisyal na ginawa para matukoy ang dalawang karaniwang nagdudulot na bakterya na Streptococcus pneumoniae at Klebsiella pneumoniae ay isinagawa ni Carl Friedländer at Albert Fränkel noong 1882 at 1884, nang magkahiwalay. Ipinakilala ng inisyal na ginawa ni Friedländer ang Gram stain, isang mahalagang pagsusuri sa laboratoryo na ginagamit pa rin ngayon para matukoy at mauri ang mga bakterya. Ang dokumento ni Christian Gram na naglalarawan sa pamamaraan noong 1884 ay nakatulong para malaman ang kaibhan ng dalawang bakterya, at ipinakita na ang pulmonya ay maaaring maging dulot ng mahigit sa isang mikroorganismo.
Si Sir William Osler, kilala bilang "ang ama ng modernong medisina," ay tinanggap ang pagkamatay at pagkabalda na sanhi ng pulmonya, na inilalarawan bilang ang "kapitan ng kamatayan ng tao" noong 1918, dahil nalampasan nito ang tuberkulosis bilang isa sa mga nangungunang dahilan ng pagkamatay sa panahon na ito. Ang katagang ito ay orihinal na nilikha ni John Bunyan bilang pagtukoy sa "pagkonsumo sa katawan" (sanhi ng tuberkulosis). Inilarawan din ni Osler ang pulmonya bilang "ang kaibigan ng matanda" dahil ang kamatayan ay kadalasang mabilis at hindi masakit subali’t sa katunayan mayroon namang mas mabagal na mga masakit na paraan para mamatay.
Maraming mga pagsulong noong 1900s ang nagpabuti sa kinalabasan para sa mga may pulmonya. Sa pagdating ng penicillin at iba pang mga antibiyotiko, makabagong mga pamamaraan sa pag-oopera, at intensibong pangangalaga sa ika-20 siglo, ang pagkamatay dahil sa pulmonya ay umaabot sa 30%, na biglang bumaba sa maunlad na mga bansa. Ang pagbabakuna sa mga sanggol laban sa Haemophilus influenzae type B ay nagsimula noong 1988 at humantong sa kapansin-pansing pagbaba kaagad ng mga kaso pagkatapos ng pagbabakuna. Ang pagbabakuna sa mga nasa hustong gulang laban saStreptococcus pneumoniae ay nagsimula noong 1977, at sa mga bata noong 2000, na nagresulta ng parehong pagbaba.
Lipunan at kultura
Dahil sa mataas na pasan ng sakit sa mga mahirap na bansa at napakababang kamalayan sa sakit sa mga maunlad na bansa, ang pandaigdigang komunidad ng kalusugan ay idineklara ang ika-12 ng Nobyembre na Pandaigdigang Araw ng Pulmonya, isang araw gumawa ng aksiyon ang mga nagmamalasakit na mamamayan at tagagawa ng patakaran laban sa sakit. Ang pandaigidigang pangkabuhayang gastos ng komunidad na natamo dahil sa pulmonya ay tinatayang nasa $17 bilyon.
Ang pulmonya o pamamaga ng baga (Ingles: pneumonia), binabaybay ding pulmunia o pulmuniya, baga o karamdaman ng baga at ng sistemang respiratoryo. Ang baga ay naglalaman ng maraming maliliit na mga bulbo, mga bumbilya, o mga sako na tinatawag na mga alveolus (isahan) o alveoli (maramihan). Nakakatulong ito sa pag-alis ng oksiheno mula sa hangin. Sa kaso ng pulmonya, ang mga sako ay nagiging maga. Napupuno sila ng mga pluwido, at hindi makasipsip ng sapat na oksiheno, hindi katulad ng dati. Maaaring dulot ang pulmonya ng bakterya, birus, punggus, o parasito. Maaari rin itong sanhi ng kimikal o pisikal na pinsalang nagawa sa mga baga. Maaari ring magresulta sa pulmonya ang ibang mga karamdaman, katulad ng pag-abuso sa alak o alkohol o kanser sa baga. Ang mga taong may pulmonya ay karaniwang nahihirapan sa paghinga. Maaari rin silang umuubo, o may nararamdamang hapdi sa lugar ng dibdib. Ang paglulunas ng pulmonya ay naaayon sa kung ano ang sanhi ng karamdaman. Kapag dulot ng bakterya, magagamit ang antibiyotiko upang gamutin ito.
Klasipikasyon
Ang salitang Ingles na pneumonitis ay tumutukoy sa pamamaga (inplamasyon) ng baga; ang pulmonya ay tumutukoy sa pamamaga ng baga, kadalasang dahil sa impeksiyon subalit minsang hindi nakakaimpeksiyon, na may karagdagang tampok ng konsolidasyon pulmonaryo (konsolidasyong pambaga). Ang pulmonya ay maaaring uri-uriin sa maraming mga pamamaraan. Pinaka pangkaraniwang ikinaklasipika ito ayon sa kung saan o kung paano ito nakuha (pulmonyang nakuha sa pamayanan, pulmonya dahil sa aspirasyon, pulmonyang kaugnay ng pangangalagang pangkalusugan, pulmonyang nakuha mula sa ospital, at pulmonyang may kaugnayan sa bentilador), ngunit maaari ring iklasipika ayon sa nasasakop na pook ng baga na apektado (pulmonyang panglobo, pulmonyang bronkiyal at malubhang pulmonyang interstisyal), o dahil sa nagsasanhing organismo. Ang pulmonya sa mga bata ay maaaring makapagdagdag ng klasipikasyon ayon sa mga tanda at mga sintomas bilang hindi malubha (hindi grabe), malubha (grabe), o napakalubha (napakagrabe).
Robert Smalls
thumb|right|Si Robert Smalls. Si Robert Smalls (Abril 5, 1839 - Pebrero 23, 1915) ay isang aliping naging isang pambansang bayani nang mapalaya niya ang sarili at ang kanyang mag-anak mula sa pagkaalipin noong Mayo 13, 1862 sa pamamagitan ng sapilitang kuhanin patungong kalayaan ang isang barkong Konpederado, ang The Planter (o "Ang Manananim"), sa daungang Charleston. Isa siyang opisyal ng hukbong pandagat. Isinilang siya sa Beaufort, Timog Karolina, at naging isang politikong naglingkod sa Estado ng Timog Karolina at Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos. Sa loob ng panahon ng kanyang karera sa politika, inakdaan ni Smalls ang lehislasyong lumikha sa unang sistema ng paaralang pangmadla sa Amerika na nasa Timog Karolina, itinatag niya ang Partidong Republikano ng Timog Karolina, at matagumpay na nahimok si Pangulong Lincoln na tumanggap ng mga kawal na Aprikanong Amerikano sa hukbo ng Unyon - isang gawain na sinasabi ng ilan na nakaragdag ng karagdagang mga tauhang nakatulong sa pagwawagi ng Unyon noong Digmaang Sibil sa Estados Unidos.
Salman Khan
thumb|left
Mga kawing panlabas
Khan, Salman Khan, Salman Kaurian:Mga pelikula mula sa India Kaurian:Nabubuhay na mga tao
Bangui
Ang Bangui, o Bangî sa Sango, ay ang kabisera at ang pinakamalaking lungsod ng Republikang Gitnang-Aprikano. Tinatayang mayroon itong populasyon na 734,350 noong 2012. Itinatag ito bilang isang guwardiyadong lugar ng mga Pranses noong 1889 at pinangalan ang lugar sa lokasyon nito sa hilagang pampang ng Ilog Ubangi; ang Ubangi mismo ay pinangalan mula sa salitang Bobangi para sa lagaslasan na matatagpuan sa tabi ng paninirahan, na palatandaan ng katupasan ng nalalayagang tubig mula sa hilaga ng Brazzaville. Karamihan sa mga taga-Republikang Gitnang-Aprikano ay naninirahan sa kanlurang bahagi ng bansa, sa Bangui at paligid nito.
Forino
Forino (Irpino: Furìnë) ay isang bayan at isang komuna sa lalawigan ng Avellino, Campania, katimugang Italya.
Kasaysayan
Noong Mayo 8, 663 AD ang bayan ay pinangyarihan ng labanan sa pagitan ng hukbong Bisantino ni Constans II at ng hukbong Lombardo ni Romualdo I ng Benevento, anak ni Grimoald I at duke ng Benevento. Ayon sa alamat, si San Michael ay gumawa ng aparisyon sa labanang ito sa panig ng mga Lombardo. Matapos ang matinding pagkatalo na ito, nagretiro si Constans sa Napoles at isinuko ang kaniyang mga pagtatangka na paalisin ang mga Lombardo mula sa timog Italya.
Aishiteru (album)
Ang Aishiteru ay ang kauna-unahang album na inilabas ng Zivilia noong 2009. Naglalaman ito ng sampung kanta na kung saan ang Aishiteru at Setia ang pangunahing kanta ng album na ito.
Dekada '70 (nobela)
Ang Dekada '70 (Dekada '70: Ang Orihinal at Kumpletong Edisyon), ay isang nobelang Pilipino na isinatitik ni Lualhati Bautista. Ito ay isang pagsasalaysay ng mga pangyayari sa buhay ng isang pamilyang nahagip sa kalagitnaan ng mga magulong dekada ng 1970. Tinatalakay nito kung paano nakibaka ang isang mag-anak na nasa gitnang antas ng lipunan, at kung paano nila hinarap ang mga pagbabago na nagbigay ng kapangyarihan upang bumangon laban sa pamahalaang Marcos. Naganap ang sunud-sunod na mga pangyayari matapos ang pagbomba ng Plasa Miranda noong 1971, ang pagkitil sa Batas ng Habeas Corpus, ang pagpapatupad ng Batas Militar at ang walang anu-anong pagdakip sa mga bilanggong pampolitika. Nawalan ng katiwasayan ang mga mamamayan dahil sa paniniil ng rehimeng Marcos. Napagmasdan ng babaeng katauhan na si Amanda Bartolome ang mg pagbabagong ito na humubog sa dekada. Ina ng limang anak na lalaki si Amanda Bartolome. Habang nagsisilaki at nagkaroon ng sari-sariling mga paniniwala, pananaw at buhay ang mga anak na lalaki ni Amanda, itinaguyod naman ni Amanda ang kaniyang pagkakakilanlan bilang isang mamamayang Pilipino, ina at babae. Ibinungad ng Dekada '70 sa bagong salinlahi ng mga mambabasang Pilipino ang salaysaying ng isang mag-anak na nasa isang partikular na panahon sa kasaysayan ng Pilipinas. Ang nakahihikayat na katangian ng nobela ay nakasalalay sa pagunlad ng mga tauhan nito na kumakatawan sa bagong henerasyon ng mga Pilipino. Ito ay isang kuwento hinggil sa isang ina at sa kaniyang mag-anak, at sa lipunang nakapaligid sa kanila. Isa itong salaysayin kung paano ang damdamin ng isang ina ay napupunit sa pagitan ng panitik ng batas ang kaniyang mga katungkulan bilang ina.
Isang makahulugan ngunit hindi mapanghimagsik na nobelang Pilipino, ang Dekada '70 ay isa sa dalawang nagwagi ng mga pangunahing Gantimpalang Palanca noong 1983. Ginawa itong isang ganap na pelikula ng Star Cinema noong 2003, na kinabidahan nina Christopher de Leon at Vilma Santos.
Panahon
Ang tagpuan ng Dekada '70 ay noong kapanahunan ng Batas Militar sa kasaysayan ng Pilipinas. Noong 1970, ang Republika ng Pilipinas ay nasa ilalim ng pamamahala ng dating Pangulong Ferdinand Marcos. Noong 21 Setyembre 1972, idineklara ni Marcos ang Batas Militar na naglagay sa Pilipinas sa pamamalakad ng mga Hukbong Sandatahan ng Pilipinas, ngunit pinanatili ang sariling kapangyarihan. Sa ilalim ng panahon ng Batas Militar, pinagisa ni Marcos ang lakas ng hukbong sandatahan, nilimitahan ang kalayaan sa pagpapahayag, at ikinulong ang mga kalaban sa politika.
Dekada Sitenta
Ang mga salitang ito'y tila mga lagusan na naghahatid sa mga aktibista, mamamahayag, politiko at iba pang naging bahagi ng mga rali't demonstrasyon sa mga alaala ng isang di-malilimutang panahon sa ating kasaysayan—ang dekadang 1970.
Sa akdang ito, ipinakita ni Amanda Bartolome ang mga sakit, ligaya, problema, at adhikain niya bilang babae.
Ang mahabang salaysay ay nakasentro sa panggitnang-uring pamilyang Bartolome, at sa kung papaano naapektuhan ng batas militar ang mga tunggalian at trahedyang naganap sa buhay nila. Katuwang ni Amanda ang inhinyerong asawa na si Julian Sr. sa pagpapalaki sa lima nilang anak na lalaki: ang panganay na si Jules na isang kabataang aktibista na sumapi sa rebeldeng New People's Army (NPA) at pagkatapos ay naging bilanggong pampolitika; si Isagani(Gani) na sa batang edad ay nakabuntis ng babae; si Emmanuel(Em) na isang manunulat na naghahanap ng pagkakakilanlan sa sarili; si Jason na naging biktima ng salvaging at si Benjamin(Bingo) na maaga pa'y nagmamasid na sa mga nangyayari.
Sa Dekada '70, mababakas ng mambabasa ang tala ng mga aktuwal na kuwento ng panunupil at karahasan ng mga militar sa mga inosenteng sibilyang nasasangkot sa digmaan, mga paglabag sa karapatang pantao, iba't ibang mukha ng karukhaan at pagsasamantala sa aping mamamayan, at ang walang humpay na paglaban ng mamamayan sa diktadurya sa panahon ng batas militar.
Sa paggamit ng awtor ng first person point of view sa kuwento, kapansin-pansin ang hilig ni Amanda na kausapin ang sarili o mind-chatter hinggil sa papel niya sa asawa't mga anak at sa mga usaping bumabagabag sa kanya. Sa pagkatuto niya kay Jules, nakakapaghayag siya ng tungkol sa mga nangyayari "dahil di na ako limitado sa mga bagay lang na may kinalaman sa pampabata't pampaganda, pagdiriwang at mga kaburgisan," wika nga ni Amanda.
Hindi tipikal na babae si Amanda, bagkus, isang tao na may likas na kamalayan sa mga pangyayaring kinasasangkutan ng mas malawak na bilang ng mamamayan (na unti-unti niyang natutuklasan) at di nagpapasupil sa limitasyon ng litanya ng asawa na, "Well honey, it's a man's world."
Paltok
Ang paltok o kataasan ay mga salitang ginagamit upang tukuyin ang anumang bulubundukin o mabundok na rehiyon o nakaangat na mabundok na talampas.
Dekada '70 (nobela)
Panahon
Isang mahalagang tauhan sa akda si Jules, isang kabataang namulat ng mga kampanya laban sa tuition fee increase sa paaralan hanggang sa lumao'y piliin niyang lumahok sa sandatahang pakikibakang inilulunsad ng NPA. Ang katangian niya bilang isang rebolusyonaryong nakikibaka para palitan ang sistemang umiiral ay lubhang nakapukaw sa damdamin ni Amanda na minsa'y iginiit ang kalayaang magpasya ng sariling buhay noong sumulat siya sa kapatid ng mga katagang sinipi mula sa tula ng makatang si Kahlil Gibran:
"Ang inyong anak ay hindi n'yo anak, Sila'y mga anak na lalaki't babae ng buhay! Nagdaan sila sa inyo ngunit hindi inyo, At bagama't pinalaki n'yo,sila'y walang pananagutan sa inyo…" Sa pagkakaalam ko, ito rin ang madalas sipiin ng mga aktibistang estudyante ngayon sa pakikipag-usap sa mga magulang na hindi nakakaunawa sa kanilang ginagawa!
At gaya ng maraming magulang, hindi naiintindihan ni Amanda ang anak sa mga ginagawa nito. Sagot ni Jules sa ina: panahon na para mamili ang tao. Alinman sa dito ka o do'n…Tutulong ka bang baguhin ang kalagayang ito o magseserbisyo ka rin sa uring mapang-api?
Sa di-inaasahang pagkakatao'y nalasap ng buong pamilya ang dagok ng batas militar nang walang awang pinahirapan at pinatay si Jason ng mga di kilalang tao ilang oras matapos itong palayain ng PC dahil sa hinalang gumagamit ito ng marijuana. Sa kawalan ng pagkakakilanlan sa salarin, walang silang nagawa kundi ang tumangis sa kawalan ng hustisya.
Ngunit kahit pa sumuong sa matitinding trahedya ang pamilyang Bartolome, nananatili pa rin silang buo sa kabila ng pagkakaiba-iba nila ng prinsipyo. Kahit hindi nagkakaintindihan sa mga diskursong pang-intelektuwal, di nawawala ang mahigpit na ugnayang emosyonal. Ika nga ng isang awit, "sa pagkakalayo ay may paglalapit din."
Ang mga pangyayaring ibinunyag sa Dekada '70 ay tila nakapagsisilbing panggatong sa lumalakas at umiigting na tinig ng paghihimagsik sa mga unang taon ng sumunod na dekada.
Para sa mga estudyanteng may progresibong kaisipan, nakaambag ang akda sa pagpapataas ng kanilang pampolitikang kamulatan at pagkamakabayan.
Kahit noong mga taong nagsisimula pa lang na sumulong ang pakikibaka para sa isang malayang konseho at pahayagan ng mga mag-aaral sa UPHSL, itinuring ko na ang nobela bilang nirerekomendang reading material para sa pagmumulat at pag-oorganisa sa masang estudyante. May isa ngang kasamang nagmungkahi pa na gawin itong kurso sa pag-aaral ng organisasyon.
Sa mga panahong gaya ng dekada 70—na dekada ng pagkamulat at pakikibaka—natutunan natin ang aral na ang bawat isa'y bahagi ng mas malawak na lipunan kung saan ang mga kabataan ngayon, na "isang malinaw na mata at tainga at tinig ng kanyang panahon", ang siyang magpapasya ng kinabukasan tao ng bayan. Ang bagoy sadyang napapalitan ng tao.
Wika nga ng isang bilanggong pampolitika, "ang payapang pampang ay para lang sa mga pangahas na sasalungat sa alimpuyo ng mga alon sa panahon ng unos."
Bagno a Ripoli
thumb|250x250px| Simbahan ng S. Tommaso in Baroncelli. Ang Bagno a Ripoli ay isang komuna (munisipalidad) sa Kalakhang Lungsod ng Florencia sa Italyanong rehiyon ng Toscana, na matatagpuan mga 7 km timog-silangan ng Florencia.
Ang International School of Florence ay mayroong campus ng mababang paaralan sa komuna.
Avicenna
Si Ibn Sina, kilala rin bilang Abu Ali Sina (ابوعلی سینا), Pur Sina (پورسینا), at kilala sa kanluran bilang Avicenna ( – Hunyo 1037) bilang Persyanong  polimata na itinuturing bilang isa sa mga pinakamahalagang manggagamot, dalubtala, palaisip at manunulat ng Islamikong Ginintuang Panahon, *
Ang kanyang mga pinakatanyag na akda ay Ang Aklat ng Paglunas, isang ensiklopedyang pilosopiko at siyentipiko, at Ang Kanon ng Medisina, isang ensiklopedyang panggamot na naging pamantayan sa mga tekstong panggamot sa mararaming edad medyang pamantasan at napanatili ang paggamit hanggang sa 1650.
Maliban sa pilosopiya at medisina, kabilang sa korpus ni Avicenna ang mga sulat ukol sa astronomiya, alkimiya, heograpiya at heolohiya, sikolohiya, Islamikong teolohiya, lohika, sipnayan, pisika at mga tula.
Marcelle Barbey-Gampert
Si Marcelle Barbey-Gampert (1887-1949) ay isang botanist ng Switzerland, healogo, at climatologist na kilala para sa mga phytogeograpikong pag-aaral ng Picos de Europa. Ang standard na pagpapaikling Barb.-Gamp. ay ginagamit upang ipahiwatig ang taong ito bilang may-akda kapag sumipi ng isang botanical na pangalan.
Avicenna
Pangalan
Ang Avicenna ay isinalating pangalan ng Arabeng patronimo ibn Sīnā (ابن سينا), na nangangahulugang "Anak ni Sina". Gayunpaman, si Avicenna ay hindi anak ngunit ang apo sa sakong ng lalaking nagngangalang Sina. Ang kanyang pormal na pangalang Arabe ay Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbdillāh ibn al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Sīnā (أبو علي الحسين بن عبد الله بن الحسن بن علي بن سينا).
Kalagayan
Gumawa si Ibn Sina ng malawakang korpus ng gawain noong panahon na karaniwang kilala bilang Islamikong Ginintuang Panahon, kung kailan pinag-aralan nang malawakan ang mga salinwika ng tekstong Griego-Romano, Persyano, and Indyano. Ang mga tekstong Griego-Romanong tekstong isinalinwika ng paaralang Kindi ay kinomentuhan, niredakto at nilinang nang makabuluhan ng mga Islamikong intelektuwal, na nakasalig sa mga Persyanong at Indyanong sistemang matematika, dalubtala, alhebra, trigonometriya at medisina. Naglaan ang dinastiyang Samanida sa silangang bahagi ng Persia, Dakilang Khorasan at Gitnang Asya pati na rin ang dinastiyang Buyid sa kanlurang bahagi ng Persia at Iraq ng maunlaring atmospera para sa pagsulong ukol sa pag-aaral at kultura. Sa ilalim ng mga Samanida, naging magkakaribal ang Bukhara at Baghdad sa kabiserang kultural sa mundong Islamiko. Doon, lumago ang pag-aaral ng Qur'an at Hadith. Higit pang nilinang ang pilosopiya, Fiqh, at teolohiya (kalaam), lalo na nila Avicenna at kanyang mga katunggali. Nagbigay sina Al-Razi at Al-Farabi ng pamamaraan at karunungan sa medisina at pilosopiya. Nagkaroon ng akses si Avicenna sa mga dakilang aklatan ng Balkh, Khwarezm, Gorgan, Rey, Isfahan at Hamadan. Ipinapakita ng mga iba't ibang teksto (tulad ng 'Ahd na may Bahmanyar) na nakipagdebate siya sa mga pinakadakilang iskolar sa kasaysayan tungkol sa mga puntong pilosopikal. Inilalarawan ni Aruzi Samarqandi kung paano bago umalis si Avicenna sa Khwarezm nasalubong niya si Al-Biruni (isang tanyag na dalub-agham at dalubtala), Abu Nasr Iraqi (isang kilalang dalubbilang), Abu Sahl Masihi (isang respetadong pilosopo) at Abu al-Khayr Khammar (isang dakilang manggagamot).
Klasikong Islamikong sibilisasyon
Sinasabi ni Robert Wisnovsky, isang iskolar ng Avicenna na konektado sa Pamantasang McGill, na "Naging panggitnang pigura si Avicenna sa mahabang kasaysayan ng mga makatwirang agham sa Islam, lalo na sa mga larangan ng metapisika, lohika at medisina" ngunit ang mga kanyang gawain ay hindi lamang naging maimpluwensya sa mga ganitong "sekular" na larangan ng karunungan mismo, dahil "ang mga ganitong gawain, o mga kabahagi ng mga ito ay binasa, itinuro, kinopya, kinomentuhan, sinipi, pinagpakahulugan at binanggit ng libu-libong iskolar pagkatapos ni Avicenna — hindi lamang mga pilosopo, lohiko, manggagamot at dalubhasa sa mga sipnayang o eksaktong agham, kundi gayundin ng mga espesyalista sa mga takdang-aral ng ʿilm al-kalām (makatwirang teolohiya, ngunit nauunawaan na kasama ang likas na pilosopiya, epistemolohiya at pilosopiya ng isipan) at usūl al-fiqh (palabatasan, ngunit nauunawaan na kasama ang pilosopiya ng batas, pangangatuwiran, at pilosopiya ng wika)."
Edad medya at Renasimiyento
thumb|Hitsura sa loob ng Mosoleo ni Avicenna, idinisenyo ni [[Hooshang Seyhoun noong 1945–1950]] Kasing-aga ng ika-13 siglo kung kailan inilarawan siya ni Dante Alighieri sa Limbo sa tabi ng mga birtuosong di-Kristiyanong palaisip sa kanyang Divina Commedia tulad nina Virgil, Averroes, Homer, Horace, Ovid, Lucan, Socrates, Platon, at Saladin. Kilala si Avicenna sa Silangan at Kanluran bilang isa sa mga dakilang pigura sa kasaysayang intelektwal. Inilarawan ni George Sarton, ang may-akda ng The History of Science ("Ang Kasaysayan ng Agham"), si Ibn Sīnā bilang "isa sa mga pinakadakilang palaisip at iskolar-medikal sa kasaysayan" at tinawag siya bilang "ang pinakakilalang dalub-agham ng Islam at isa sa mga pinakasikat ng lahat ng lahi, lugar, at panahon." Isa siya sa mga nangunang manunulat ng mundong Islamiko sa larangan ng medisina.
Kasama nina Rhazes, Abulcasis, Ibn al-Nafis, at al-Ibadi, itinuturing si Ibn Sina bilang mahalagang tagatala ng maagang medisinang Muslim. Kilala siya sa Kanluraning kasaysayan ng medisina bilang pangunahing makasaysayang tao na may mga mahalagang ambag sa medisina at Europeong Renasimiyento. Kakaiba ang kanyang mga tekstong panggamot dahil kung saan may kontrobersya sa mga pananaw nina Galen at Aristoteles ukol sa mga bagay na panggamot (tulad ng anatomiya), mas ginusto niyang tumabi kay Aristoteles, at kung kailangan isinapanahon niya ang posisyon ni Aristoteles upang isaalang-alang ang mga pagsusulong pagkatapos ni Aristoteles sa karunungan sa anatomiya. Ibig sabihin ng pangingibaw ng intelektwal na impluwensya ni Aristoteles sa mga edad medyang Europeong iskolar ay pinataas ng pagkonekta ni Avicenna sa mga sulat-panggamot ni Galen at mga sulat-pilosopo ni Aristoteles sa Ang Kanon ng Medisina (kasama ng kanyang komprehensibong at lohikal na organisasyon ng karunungan) ang kahalagahan ni Avicenna sa edad medyang Europa kumpara sa mga ibang Islamikong manunulat ng medisina. Ang kanyang impluwensya kasunod ng pagsalinwika ng Kanon anupat mula noong unang bahagi ng ikalabing-apat hanggang gitnang ikalabing-anim na siglo niranggo siya kasama nina Hipokrates at Galen bilang isa sa mga kilalang awtoridad, princeps medicorum ("prinsipe ng manggagamot").
Mga pederal na lungsod ng Rusya
Ang Rusya ay nahahati sa 83 Subdyek Pederal, ang dalawa dito ay Pederal na Lungsod.
Talaksan:Federal cities of Russia.png
Mga sanggunian
Kaurian:Federal subjects of Russia