cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas
Paghihigpit sa pagbibiyahe
Noong Marso 22, ipinag-utos ng Kagawaran ng Transportasyon ang pagbabawal sa pagbibiyahe sa lahat ng mga dayuhang mamamayan, maliban sa mga nagsisibalik na Pilipino sa ibang bansa, dayuhang asawa ng mga mamamayang Pilipino (at ang kanilang mga bata), at mga manggagawa ng mga pandaigdigang organisasyon at organisasyong di-pampamahalaan na akreditado sa bansa.
Mga pambansang hakbang
Kasunod ng kumpirmasyon ng unang lokal na transmisyon noong Marso 7, itinaas ng DOH ang kanilang alerto sa Code Red Sub-Level 1. Inirekumenda ni Kalihim ng Kalusugan Francisco Duque at Senador Bong Go, tagapangulo ng Komite ng Senado sa Kalusugan at Demograpiya, kay Pangulong Rodrigo Duterte na magdeklara ng pampublikong emerhensya ng kalusugan sa bansa, na magpapahintulot sa mga lokal na pamahalaan na gamitin ang kanilang pondo sa lokal na pangangasiwa ng pagtugon ng sakuna. Naisyu ni Pangulong Duterte ang Proklamasyon Blg. 922 noong Marso 9, na pormal na nagdeklara ng pampublikong emerhensya sa kalusugan.
Inilabas ang Kagawaran ng Kalakalan at Industriya noong Marso 9 ng direktiba na nag-uutos sa mga nagtitingi na payagan lamang ang pagbebenta ng dalawang bote ng bawat uri ng des-impektante sa bawat tao bilang hakbang laban sa pag-iimbak. Kasuwato ng deklarasyon ng pampublikong emerhensya, ipinataw ng kagawaran ang isang 60-araw na pag-freeze ng presyo sa mga pangunahing kalakal.
Noong Marso 16, pinirmahan ng pangulo ang Proklamasyon Blg. 929 na nagdeklara ng estado ng kalamidad sa buong bansa sa loob ng anim na buwan, na nagbibigay-bisa sa mga sumusunod:
Inanunsyo ng Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth) na magbibigay sila ng paunang kabayaran na nagkakahalaga ng ₱30-bilyon ($581-milyon) sa kanilang mga akreditadong pagamutan para matamo ng mga tagapangalaga ng kalusugan ang kinakailangang likidong puhunan upang magtugon nang mabisa sa krisis. Pinahupa rin ng PhilHealth ang iilan sa kanilang mga patakaran sa kanilang mga miyembro; iniurong niya ang 45-araw na saklaw ng patakaran sa pagkaospital habang inpinagpaliban ang mga takdang-panahon ng pagbabayad hanggang sa katapusan ng Abril at panahon ng paghahabol mula 60 araw patungo sa di-bababa sa 120 araw. Gayundin, inanunsyo ng PhilHealth ng mga PUI na nakakuwarantina sa kanilang mga akreditadong pasilidad ay may karapatang tumanggap ng ₱14,000 ($270) na pakete ng kalusugan, habang ang mga nagpositibo sa COVID-19 ay may karapatang tumanggap ng ₱32,000 ($580) na pakete ng benepisyaryo.
Noong Marso 23, pinirmahan ni Pangulong Duterte ang Kautusang Administratibo Blg. 26, na nagkakaloob sa mga opisyal at empleyado ng gobyerno sa unahan ng labanan ng pang-araw-araw na sahod pampeligro na ₱500 ($9.87). Noong Abril 6, pinirmahana ang Kautusang Administratibo Blg. 28, na nagkakaloob ng pagbayad ng espeyal na baon pampeligro bilang karagdagan sa kanilang sahod pampeligro. Ayon sa kautusan, ang lahat ng mga pampublikong manggagawang pangkalusugan na nag-aalaga ng mga pasyente, PUM, at PUI ukol sa COVID-19 ay makatatangagp ng sangkapat ng kanilang basic pay sa pinakasukdulan.
Inanunsyo ng Kagawaran ng Paggawa at Empleyo na magsisimula sila ng programa ng ayudang pera na nagkakahalaga ng ₱2 bilyon ($39 million) para sa manggagawa sa pormal at impormal na sektor sa buong bansa an apektado sa mga kuwarantina na ipinataw ng pamahalaan. Noong pagsapit ng Marso 31, iniulat ng kagawaran na di-kukulangin sa 25,428 manggagawa sa pormal na sektor at 5,220 sa impormal na sektor ay nabigyan ng ayudang pera ng tig-₱5,000 ($98).
Mga lockdown
Marso 2020 ay binigyan ng malawakang dagdag ng numero sa mga bawat rehiyon sa bansa dahil sa pag usbong ng mga kaso ang NCR, Albay 2 distrito ay nag proposa ng linggohang lockdown sa rehiyon ng order para maagapan ang sakit dahil sa pag-kalat sa buong bansa, Sarado ang lahat ng kalsadang pang-transportasyon, tindahan, establiyimento, mercado, mall at iba pa, Nag pasya ang pangulong Rodrigo Duterte na mag-lockdown sa Luzon, kasama ang NCR, Si sekretarya Doque ay nag labas ng posibleng pag-lockdown hingil sa birus, sa bawat bayan at lungsod sa mga naitalang kaso, dahil sa closure transmission ay naiulat ngunit hindi sa buong rehiyon.
Surah Ar-Rum
Ang Surat Ar-Rum (Arabiko: سورة الروم‎, "Surah ng mga Romano") ang ika-30 kabanata ng Koran na may 60 ayat. Ang salitang Rûm (literal na Romano) ay umiral sa unang ayah na tumutukoy sa Imperyong Bisantino kaya ang pamagat ay minsang sinasaling "Ang mga Bisantino".
Manduria
Ang Manduria ay isang lungsod at komuna sa Apulia, Italya, sa lalawigan ng Taranto. Mayroong tinatayang 32,000 mga naninirahan (2013), matatagpuan ito sa 35 km silangan ng Taranto.
Kasaysayan
Ito ay isang mahalagang kuta ng mga Mesapio laban sa Taras. Si Archidamus III, hari ng Isparta, ay nahulog sa ilalim ng mga pader nito noong 338 BK, habang pinamunuan ang hukbo ng huli (tinukoy din si Manduria bilang "Mandonion" sa mga gawa ng Griyego at Romanong istoryador na si Plutarko). Ang Manduria ay nag-alsa laban kay Hannibal, ngunit kinuha noong 209 BK.
Binanggit ni Plinio ang Nakatatanda na ang Manduria sa Likas na Kasaysayan. Inilalarawan niya ang isang balon na may kakaibang antas ng tubig. Gaano man kuhanan ng tubig ay nananatili ang antas ng tubig. Nagtatampok din ang balon ng isang puno ng almendras mula sa gitna ng balangkas ng balon. Maaari pa ring makita ang balon ngayon.
Ang bayan ay winasak ng mga Saraseno noong ika-10 siglo. Itinayo muli ng mga naninirahan ang kasalukuyang bayan, na pinangalanan nilang Casalnuovo. Noong 1700 binawi nila ang sinaunang pangalan na Manduria.
Ang Isda at ang Singsing
Ang "The Fish and the Ring" (Ang Isda at ang Singsing) ay isang Ingles na kuwentong bibit na kinolekta ni Joseph Jacobs sa English Fairy Tales. Ang kuwentong ito ay may ilang pagkakatulad sa panitikan at alamat ng iba't ibang kultura.
Buod
Nalaman ng isang baron na isang salamangkero na ang kaniyang anak ay nakatakdang pakasalan ang isang batang babae na ipinanganak sa isang mahirap na magsasaka. Pinuntahan niya ang magsasaka na iyon at, nang malungkot siya na hindi niya mapakain ang anim na bata, inalok niyang kunin ang pinakamaliit. Inihagis niya siya sa ilog, at lumutang siya sa bahay ng isang mangingisda, at pinalaki siya ng mangingisda. Siya ay maganda, at isang araw nang ang baron ay nangangaso, nakita niya ito at ang kaniyang kasama ay nagtanong kung sino ang kaniyang pakakasalan. Upang ihagis ang kaniyang horoscope, tinanong niya kung kailan siya ipinanganak, at sinabi niya ang kaniyang kuwento. Ipinadala niya siya sa kaniyang kapatid, na may sulat na nagsasabi sa kaniyang kapatid na patayin siya. Nahulog siya sa mga magnanakaw, na binago ang liham upang sabihin na dapat siyang ikasal sa kaniyang anak, at ang kaniyang kapatid na lalaki ang nagsagawa ng kasal nang sabay-sabay.
Dumating ang baron at nalaman ito, at dinala ang kaniyang manugang sa kahabaan ng bangin. Nagmakaawa siya para sa kaniyang buhay, at hindi siya itinulak nito, ngunit itinapon niya ang isang gintong singsing sa dagat at sinabi sa kaniya na hindi na niya dapat ipakita sa kaniya o sa kaniyang anak ang kaniyang mukha muli nang walang singsing. Umalis siya at nagtrabaho sa kusina. Dumating ang baron sa hapunan sa bahay na iyon, at naghahanda siya ng isda. Nakita niya ang singsing sa loob nito. Ang mga bisita ay labis na nadala sa isda na gusto nilang makilala ang kusinero, at siya ay sumama sa singsing. Napagtanto ng baron na hindi niya kayang labanan ang kapalaran, at inihayag na siya ang tunay na nobya ng kaniyang anak at dinala siya pabalik sa kaniyang tahanan, kung saan siya ay nanirahan nang masaya kasama ang kaniyang asawa.
Gitnang Paleolitiko
Mga sanggunian
Paleolitikum
Mga Palarong Nemeo
Ang mga Palarong Nemeo (Ingles: Nemean Games) ay isang sinaunang pambansang pagdiriwang ng mga Griyego isinasagawa ng mga Nemeo sa Lungsod ng Nemea sa Gresya. Ginaganap ito tuwing ikalawa at ikaapat na mga taon ng bawat Olimpiyadang Griyego, sa loob ng kapanahunan ng apat na mga taon. Nagsimula ito bilang isang memoryal o pag-alalang alay para sa isang kabataang bayani ng digmaan, at lumaong pinagdiriwang upang parangalan ang diyos na si Zeus. Ginagantimpalaan ng mga pumpon o kwintas, o kaya korona o palawit ng mga perehil (kilala rin bilang petroselino) o apyo ang mga nagwawagi sa mga patimpalak na pang-atleta at pangmusika.
Zamboanga del Sur
Ang Zamboanga del Sur (Filipino:Timog Sambuangga) ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong Tangway ng Zamboanga sa Mindanao. Lungsod ng Pagadian ang kapital nito at napapaligiran ng Zamboanga del Norte sa hilaga, Zamboanga Sibugay sa kanluran, Misamis Occidental sa hilaga-silangan, at Lanao del Norte sa silangan. Nasa timog ang Golpo ng Moro.
Nahati kamakailan lamang naihawalay ang Zamboanga Sibugay sa Zamboanga del Sur.
Pampolitika
Nahahati ang Zamboanga del Sur sa 26 munisipalidad at 1 lungsod kasama ang sariling kinatawan sa Kongreso ng Pilipinas. Ang Lungsod ng Zamboanga, hindi bahagi o naiuugnay ng lalawigang ito, ay isang independent at highly urbanized na lungsod.
Roè Volciano
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Ang Roè Volciano (Bresciano: Roè Ulsà) ay isang comune (komuna o munisipalidad) sa lalawigan ng Brescia, sa rehiyon ng Lombardia, hilagang Italya.
Kasaysayan
Ang munisipalidad ng Roè Volciano ay kinuha ang kasalukuyang pangalan nito noong ikadalawampu siglo lamang, kasunod ng paglago ng isang mahalagang sentrong pang-industriya sa lokalidad ng Roè (bush sa diyalekto, na nagpapakita ng kakulangan ng makabuluhang dating mga pamayanan) sa paligid ng Hefti cotton mill, na binuksan noong 1884 at isinara pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong nakaraan, ang munisipalidad ay tinatawag na "Volciano" at ang iba pang mga sentro (Gazzane, Liano) ay nakasalalay dito na nakaharap sa baybayin ng Garda, sa loob ng balangkas ng isang ekonomiyang pang-agrikultura. Ang mga pagtatayo ng kalsada sa pagitan ng ika-19 at ika-20 siglo (riles ng Rezzato-Vobarno, bagong kalsada sa Salò) ay nagpahusay din sa lokalidad ng Tormini, ang tradisyonal na "pasukan" sa Valle Sabbia.
Impraestruktura at transportasyon
Matatagpuan sa ruta ng daang estatal 237 ng Caffaro at sa kahabaan ng ilog Chiese, ginamit ng Roè Volciano noong nakaraan ang dalawang mahalagang koneksiyong bakal para sa kadaliang mapakilos ng mga tao at kalakal, ang riles ng Rezzato-Vobarno, na aktibo sa pagitan ng 1897 at 1968 at konektado sa lokal na Hefti cotton mill, at sa tranvia ng Brescia-Vestone-Idro, na tumatakbo sa pagitan ng 1881 at 1932.
Siouxsie and the Banshees
Siouxsie ana the Banshees ay isang British rock band, na nabuo sa London noong 1976 sa pamamagitan ng bokalista na Siouxsie Sioux at gitarista ng bass na si Steven Severin. Marami silang naiimpluwensyahan, kapwa sa kanilang mga kontemporaryo at sa kalaunan ay kumikilos. Mojo na-rate ang gitarista na si John McGeoch sa kanilang listahan ng "100 Greatest Guitarists of All Time" para sa kanyang trabaho sa "Spellbound". The Times ay binanggit ang pangkat bilang "isa sa mga pinaka-matulungin at walang kompromiso na mga pakikipagsapalaran ng musikal ng panahon ng post-punk".
Sa una ay nauugnay sa eksena ng punk, mabilis na nagbago ang banda upang lumikha ng "isang form ng post-punk discord na puno ng mapangahas na ritmo at sonik na pag-eksperimento". Ang kanilang debut album na The Scream ay pinakawalan noong 1978 sa kritikal na pag-akit. Noong 1980, binago nila ang kanilang direksyon ng musikal at naging "halos isang kakaibang banda" kasama ang Kaleidoscope, na sumilip sa numero 5 sa UK Album Charts. Sa Juju (1981) na naabot din ang Top 10, naging impluwensya sila sa umuusbong na eksena ng gothic. Noong 1988, ang banda ay gumawa ng isang pambihirang tagumpay sa Hilagang Amerika kasama ang multifaceted na album na Peepshow, na tumanggap ng kritikal na papuri. Sa pamamagitan ng malaking suporta mula sa mga alternative rock istasyon ng radyo, nakamit nila ang isang mainstream na hit sa US noong 1991 kasama ang nag-iisang "Kiss Them for Me".
Sa kanilang karera, sina Siouxsie at ang Banshees ay naglabas ng 11 studio album at 30 na walang kapareha. Ang banda ay nakaranas ng ilang mga pagbabago sa line-up, kasama sina Siouxsie at Severin na maging ang palaging mga miyembro. Nag-disband sila noong 1996, kasama si Siouxsie at drummer na si Budgie na patuloy na nagtatala ng musika bilang the Creatures, isang pangalawang banda na kanilang nabuo noong unang bahagi ng 1980s. Noong 2004, nagsimula si Siouxsie ng isang solo career.
Massafra
Ang Massafra (Messaphros) ay isang bayan at komuna sa lalawigan ng Taranto sa rehiyon ng Apulia sa timog-silangang Italya.
Surah Al-'Ankabut
Ang Surat al-‘Ankabūt (Arabiko: سورة العنكبوت‎) (Ang Gagamba) ang ika-29 kapitulo ng Koran na may 69 talata. Ito ay isang meccan sura dahil sa pagpapakilala ng nauukol sa pag-uusig ng mga Muslim. Ang mga maagang Muslim ay inusig sa Mecca kung saan ang propeta Muhammad ay hindi isang pinuno ng estado at hindi inusig sa Medina kung saan siya pinuno ng estado at may proteksiyon. Isinaad ng sura na sina Nuh, Ibrahim, Lut, Shuaib, Hud, Saleh, Musa at Muhammad ay lahat mga propeta ng diyos.
Massafra
Kasaysayan
Ayon sa ilang mga pagpapalagay, ang Massafra ay itinatag noong ika-5 siglo ng mga tumakas mula sa Romanong lalawigan ng Africa, na sinalakay ng mga Bandalo. Ang unang makasaysayang pagbanggit ng lungsod gayunpaman ay mula noong ika-10 siglo, kung kailan ito ay isang Lombardong gastadlo.
Matapos ang pananakop ng Normando sa katimugang Italya, ibinigay ito sa isang pamangkin ni Robert Guiscard, na pinatibay ito at ipinanumbalik ang kastilyo. Nang maglaon ito ay bahagi ng Prinsipalidad ng Taranto, kung saan, bilang isang malayang bayan, ito ay napasailalim hanggang 1463. Noong 1484 naatasan ito kay Antonio Piscitello. Noong 1497 ito ay dinambong ng mga hukbo ni Charles VIII ng Pransiya, at ang fief ay napunta kay Artusio Pappacoda, na ang pamilya nito ang humawak nito sa loob ng isang siglo at kalahati. Sinundan sila ng Carmignano at ng Imperiale.
Annalee Davis
Si Annalee Davis (ipinanganak noong 1963) ay isang artistang biswal na ipinanganak bilang Barbadian. Ang pangunahin niyang mga gawa ay ang pagguhit, pagpipinta, paggawa ng object, pag- install at video. Siya ay itinuturing na isang pangunahing artist sa Barbados at ang mas malawak na Caribbean. Mayroon siyang hybrid na kasanayan bilang visual artist, instigator, tagagawa ng kultura, edukador, at manunulat. Nagtatrabaho siya sa intersection ng talambuhay at kasaysayan, na nakatuon sa mga ekonomiya ng post-plantation sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan sa isang partikular na tanawin sa Barbados.
Maagang Buhay at Edukasyon
Si Annalee Davis ay ipinanganak noong 1963 sa St. Michael, Barbados. Ginugol ni Annalee ang kanyang pagkabata sa mga plantasyon ng tubo- ang kanyang unang tahanan ay nasa plantasyon ng estado, Graeme Hall in Christ Church. Ang kanyang pamilya ay lumipat sa Sandford Plantation sa St. Philip at sa Cliff Plantation sa St. John kung saan sila nanirahan ng 24 na taon. Siya ang gitnang anak sa k pamilya na bahagi ng populasyon ng puting minorya ng etniko. Ang kanyang ama ay isang magsasaka at ang kanyang ina ay nagpalaki ng malaking pamilya ng limang anak, tumutugtog ng piano at tumutulong sa bookkeeping sa plantasyon. Matapos mag-aral ng paaralang primarya at sekondarya sa Barbados, nakuha ni Davis ang kanyang BFA mula sa Maryland Institute, College of Art sa Baltimore, Maryland (1982-1986) na may isang taon sa ibang bansa sa Studio Art Center International (SACI) sa Florence, Italya (1984- 1985) at nagpunta sa Mason Gross School para sa Sining, Rutgers University, The State University of New Jersey, New Brunswick campus (1987-1989) kung saan nakuha niya ang kanyang MFA. Ang kanyang edukasyon sa sining ay tradisyonal at may kasamang pagtuon sa pagguhit, pagpipinta, paggawa ng print at kasaysayan ng sining sa antas ng undergraduate. Sa antas ng nagtapos, siya ay bahagi ng isang maliit na pangkat ng humigit-kumulang animnapung mga mag-aaral sa isang dalawang taong programa kung saan siya ay naipakilala sa mga respetadong artista na mga propesor sa Rutgers kasama sina Leon Golub, Joan Semmel, Emma Amos, Mel Edwards, Steve Cagan at Martha Rossler. Ang kalapitan niya sa NYC ay nagbibigay ng regular na pag-access sa isang malawak na
mga eksibisyon sa lungsod at isang mahusay na programa ng pagbisita sa artist na kasama ang mga gusto nina Adrian Piper, Faith Ringgold at Hans Haacke ay nag-alok ng isang pabago-bago at mapaghamong kapaligiran sa edukasyon. Sa pagtatapos mula sa Rutgers, bumalik siya sa Barbados upang kumuha ng isang poste ng pagtuturo sa The St. Michael Secondary School (1987-1989).
Karera
Ang kanyang pinakabagong trabaho ay lumipat mula sa pagpipinta at paggawa ng print sa pag- install at video art, at pinag-aalala ang sarili sa "mga post-plantation economies" at ang pagbabago ng Barbados mula sa mga kagubatan patungo sa mga bukid ng tubuhan sa isang destinasyon ng turista. Karamihan sa kanyang trabaho ay gumagamit ng halo-halong pag-install ng media upang tuklasin ang karanasan sa pagkakakilanlan ng Caribbean. Marami sa kanyang mga piyesa ay naglalaman ng self-portrait ; ang kanyang istilo ay inilarawan bilang nakapagpapaalaala kay Frida Kahlo. Ang ilan sa kanyang mga gawa ay kasama ang To Hang and to Hold (1998 acrylic painting on canvas with galvanized wire) at And Knitting Them Together (1998 pagpipinta gamit ang acrylics, cotton, at papel sa canvas). Tinuklas niya rin ang kaugnayan sa postcolonial sa paggawa ng pagkain sa kanyang katutubong Barbados, sa isang pagganap sa 2016 na may pamagat na (bush) Tea Services. ''
Anne Tanqueray
Si Anne Tanqueray née Willaume (1691-1733) ay isang Ingles na panday-pilak, aktibo sa mga taong 1724-1733.
Talambuhay
Si Tanqueray ay ipinanganak noong 1691 kay David Willaume I, isang kilalang Huguenot na platero, na dumating sa London mula sa Pransya noong 1685. Noong 1717, ikinasal siya kay David Tanqueray, ang baguhan manggagawa ng kanyang ama; nagkaroon sila ng dalawang anak na lalaki. Ang kanyang asawa ay nagtayo ng isang pagawaan, at malamang na lumikha si Tanqueray ng mga item na may marka ng kanyang asawa. Sa pagkamatay ng kanyang asawa, pagkaraan ng 1724, kinuha niya ang kanyang negosyo at pumasok siya ng dalawang marka (Sterling at New Standard) sa rehistro sa Goldsmiths 'Hall. Ang kanyang mga marka ay lumitaw sa tabi ng orihinal na marka ng kanyang asawa noong 1713, na ang kanyang pangalan ay nakasulat sa itaas, taliwas sa isang bagong entry, na kaugalian para sa isang balo. Lumilitaw na ito lamang ang pagkakataong nangyari ito.
Bilang isang babaeng platero noong ika-18 siglo, si Tanqueray ay magkakaroon ng pagkakataon na gumawa ng kanyang sariling gawain at pangasiwaan ang mga bihasang manlalakbay. Ang pagawaan ng Tanqueray ay kilala sa mataas na antas ng kahusayan nito at noong 1729 ito ay naging Subordinate Goldsmith to the King.
Si Tanqueray ay namatay noong 1733 at inilibing sa Tingrith noong Hulyo 25 ng taong iyon.
Ang mga halimbawa ng gawa ni Tanqueray ay matatagpuan sa Temple Newsam, Huguenot Museum sa Rochester, Kent, Victoria at Albert Museum, National Museum Wales, Welbeck Abbey, at mga koleksyon ng Clark Art Institute.
Gastroenteritis
Ang gastroenteritis ay isang medikal na kondisyon na nakikilala sa pamamagitan ng pamamaga ("-itis") ng gastrointestinal tract (tiyan at mga bituka) na kinasasangkutan ng parehong tiyan ("gastro"-) at ng maliit na bituka ("entero"-) na nagreresulta mula sa ilang mga kombinasyon ng pagtatae, pagsusuka, sakit ng sa may tiyan at pamumulikat. Ang gastroenteritis ay tinutukoy din bilang gastro, bug sa tiyan, at birus ng tiyan. Bagaman walang kaugnayan sa trangkaso, tinatawag din itong trangkaso ng tiyan at trangkaso sa tiyan at bituka.
Sa buong mundo, karamihan ng mga kaso sa mga bata ay sanhi ng rotabirus. Sa mga nasa sapat na gulang, ang norobirus at Campylobacter ang mas pangkaraniwan. Ang mas hindi pangkaraniwang sanhi ay kinabibilangan ng ibang bakterya (o ang kanilang mga lason) at mga parasito. Ang pagsasalin ay maaaring mangyari sanhi ng pagkonsumo ng mga pagkaing hindi maayos ang paghahanda o kontaminadong tubig o sa pamamagitan ng malapit na pagkakadikit sa mga taong may arthritis
Ang pundasyon ng pamamahala ay ang sapat na pagbibigay ng tubig sa katawan. Para sa mga hindi malubha o katamtaman na mga kaso, sa karaniwan maaari itong makamit sa pamamagitan ng solusyon na iniinom para sa muling pagbibigay ng tubig. Para sa mga kasong mas malubha, maaaring kailanganin ng likidong itinuturok sa ugat. Ang pangunahing naaapektuhan ng gastroenteritis ay ang mga bata at ang mga nasa mahirap na mga bansa.
Mga sintomas at palatandaan
Ang mga batang nahawahan ng rotabirus ay karaniwang ganap na gumagaling sa loob ng tatlo hanggang walong araw. Gayunpaman, sa mga mahihirap na bansa, ang paggamot ng mga matinding impeksiyon ay madalas na hindi nakukuha at ang paulit-ulit na pagtatae ay karaniwan. Ang pagkaubos ng tubig sa katawan ay isang karaniwang kumplikasyon ng pagtatae, at ang isang bata na may malaking antas ng pagkaubos ng tubig sa katawan ay maaaring magkaroon ng matagal na capillary refill o muling pagpuno ng capillary sa dugo, mahinangpagkabanat ng balat, at hindi normal na paghinga. Ang paulit-ulit na impeksiyon ay karaniwang nakikita sa mga lugar na may hindi sapat na kalinisan at malnutrisyon, naantalang paglaki, at maaaring magresulta sa pangmatagalang pagkaantala ng kamalayan.
Ang reaktibong arthritis ay nangyayari sa 1% ng mga tao kasunod ng pagkakaroon ng impeksiyon sa Campylobacter na uri, at ang Guillain-Barre syndrome ay nangyayari sa 0.1%. Ang hemolytic uremic syndrome (HUS) ay maaaring mangyari bilang resulta ng impeksiyon sa Escherichia coli o Shigella na mga uri na gumagawa nglason na Shiga, na nagreresulta sa mababang bilang ng platelet, mahinang paggana ng bato, at mababang bilang ng pulang selula ng dugo (sanhi ng kanilang pagkasira). Mas madaling mahawa ang mga bata ng HUS kaysa sa mga nasa sapat na gulang. Ang ilang mga impeksiyon na sanhi ng birus ay maaaring lumikha ng hindi malalang mga kumbulusyon sa sanggol.
Sanhi
Ang mga birus (lalo na ang rotabirus) at ang mga uri ng bakterya na Escherichia coli at Campylobacter ang mga pangunahing sanhi ng gastroenteritis. Gayunpaman, maraming ibang nakakahawang bagay ang maaaring magdulot sa sakit na ito. Ang mga hindi nakakahawang sanhi ay nakikita paminsan-minsan, ngunit ang mga ito ay malamang na hindi sanhi ng birus o bakterya. Ang panganib ng impeksiyon ay mas mataas sa mga bata dahil sa kanilang kakulangan sa panlaban sa sakit at medyo hindi sapat na kalinisan.
Sanhi ng birus
Ang mga birus na kilalang nagdudulot ng gastroenteritis ay kinabibilangan ng rotabirus, norobirus, adenobirus, at astrobirus. Ang rotabirus ang pinaka-karaniwang sanhi ng gastroenteritis sa mga bata, at lumulikha ng parehong mga bilang ng pangyayari sa parehong maunlad at sa mga mahirap na bansa. Ang mga birus ang nagdudulot ng 70% ng mga kaso ng nakakahawang pagtatae sa pambatang pangkat na edad. Ang rotabirus ay mas hindi karaniwan sa mga nasa sapat na gulang dahil sa kanilang nakuhang panlaban sa sakit.
Ang norobirus naman ang pangunahing sanhi ng gastroenteritis sa mga nasa sapat na gulang sa Amerika, na nagdudulot ng mas mataas sa 90% ng mga paglaganap. Ang mga lokal na epidemya na ito ay karaniwang nagaganap kapag may ilang grupo ng mga tao na gumugugol ng oras nang magkakalapit sa isa’t-isa, tulad ng sa mga barkong pang-krusero, sa mga ospital, o kahit sa mga restawran. Maaaring manatiling nakakahawa ang mga tao kahit natapos na ang kanilang pagtatae. Ang norobirus ang sanhi ng humigit-kumulang na 10% ng mga kaso sa mga bata.
Sanhi ng bakterya
Ang nakakalason na Clostridium difficile ay isang mahalagang sanhi ng pagtatae na mas nangyayari sa mga matatanda. Maaaring madala ng mga sanggol ang bakteryang ito nang hindi nagkakaroon ng mga sintomas. Ito ang isang karaniwang sanhi ng pagtatae sa mga nasa ospital at ito ay madalas na iniuugnay sa paggamit ng mga antibyotiko. Ang nakakahawang pagtatae na Staphylococcus aureus ay maaari ring mangyari sa mga gumamit ng mga antibyotiko. " Ang pagtatae ng manlalakbay" ay isang karaniwang uri ng gastroenteritis na sanhi ng bakterya. Ang gamot na nagpapahupa ng asido ay mukhang dinadagdagan ang panganib ng malubhang impeksiyon pagkatapos ng pagkakalantad sa ilang bilang ng mga organismo, kabilang ang mga Clostridium difficile, Salmonella, at Campylobacter na uri. Mas mataas ang panganib para sa mga umiinom ng mga proton pump inhibitor kaysa sa mga gumagamit ng mga H2 antagonist.
Parasitiko
Maaaring maging sanhi ng gastroenteritis ang ilang bilang ng mga mga protozoan – ang pinaka-karaniwan ay ang Giardia lamblia – ngunit ang mga uri na Entamoeba histolytica at Cryptosporidium ay kasama rin. Bilang isang grupo, ang mga bagay na ito ay binubuo ng humigit-kumulang na 10% ng mga kaso sa mga bata. Ang Giardia ay mas karaniwang nangyayari sa mga mahihirap na bansa, ngunit ang bagay na ito ang nagiging sanhi ng ganitong uri ng sakit sa halos lahat ng lugar. Karaniwang nangyayari ito sa mga taong naglakbay sa mga lugar na may mataas na pagkalat nito, mga batang inaalagan sa mga sentro ng pang-umagang pag-aalaga (daycare), mga lalaking nakikipagtalik sa ibang lalaki, at pagkatapos ng mga kalamidad.
Pagsasalin
Ang pagsasalin ay maaaring mangyari sa pamamagitan ng pag-inom ng kontaminadong tubig, o kapag ang mga tao ay nagbabahagi ng mga personal na bagay. Sa mga lugar na mayroong tag-ulan at tag-init na mga panahon, ang kalidad ng tubig ay karaniwang lumalala sa panahon ng tag-ulan, at ito ay iniuugnay sa panahon ng mga paglaganap. Sa mgamga lugar sa mundo na may mga panahon, mas karaniwan ang mga impeksiyon sa taglamig. Ang Pagpapasuso sa botelya sa mga sanggol na mayroong hindi wastong dinisimpektang mga botelya ay isang kapuna-punang sanhi sa isang pandaigdigang sukatan. Ang bilang ng pagsasalin ay iniuugnay rin sa kakulangan sa kalinisan, lalo na sa mga bata, sa mga masikip na sambahayan, at sa mga mayroong mga umiiral na kalagayan ng kakulangan sa nutrisyon. Pagkatapos bumuo ng toleransiya, maaaring magdala ng ilang mga organismo ang mga nasa sapat na gulang nang hindi nagpapakita ng mga palatandaan o sintomas, at sa gayon, gumaganap bilang mga natural na imbakan ng pagkakahawa. Habang ang ilan sa mga agent (tulad ng Shigella) ay makikita lamang sa mga primates o unggoy, ang iba ay maaaring makita sa malawak na sari-saring uri ng mga hayop (tulad ng Giardia).
Hindi nakakahawa
Maraming mga hindi nakakahawang dahilan ng pamamaga ng gastrointestinal tract (tiyan at mga bituka). Ang ilan sa mga mas karaniwan ay kinabibilangan ng mga gamot (tulad ng mga NSAID), ilang mga pagkain tulad ng lactose (para sa mga hindi hiyang), at gluten (para sa mga mayroong sakit na celiac o sakit sa tiyan). Ang Crohn's disease ay isa ring hindi nakakahawang pagmumulan ng (kadalasang malubhang) gastroenteritis (pamamaga ng tiyan at mga bituka). Ang pumapangalawang sakit sa mga lason ay maaari ring mangyari. Ang ilan sa mga kondisyon na may kaugnayan sa pagkain kasama ang pagkahilo, pagsusuka, at pagtatae ay kinabibilangan ng: pagkakalason sa ciguatera dahil sa pagkain ng kontaminadong naninilang (predatory) isda, scombroid na iniuugnay sa pagkain ng ilang mga uri ng sirang isda, pagkakalason sa tetrodotoxin mula sa pagkain sa puffer na isda higit sa lahat, at botulismo karaniwang sanhi ng hindi wastong nakapreserbang pagkain.
Ukol sa Pagbabago ng Paggana ng Katawan Sanhi ng Sakit
Ang gastroenteritis ay tinutukoy bilang pagsusuka o pagtatae sanhi ng impeksiyon ng maliit o malaking bituka. Ang mga pagbabago sa maliit na bituka ay karaniwang hindi namamaga, habang ang mga nasa malaking bituka ay namamaga. Ang bilang ng mga pathogen (birus o bakterya na nagdudulot ng sakit) na kinakailangan upang magdulot ng isang impeksiyon ay nagiiba-iba mula sa kasing kaunti ng isa (para sa Cryptosporidium) hanggang sa kasing dami ng 108 (para saVibrio cholerae).
Diyagnosis
Ang gastroenteritis ay karaniwang klinikal na nasusuri, batay sa mga palatandaan at sintomas ng isang tao. Ang pag-alam sa eksaktong sanhi ay karaniwang hindi kailangan dahil hindi nito nababago ang pamamahala sa kondisyon. Gayunpaman, dapat isagawa ang mga pagsusuri sa dumi sa mga mayroong dugo sa dumi, sa mga maaaring nalantad sa pagkakalason sa pagkain, at sa mga kamakailan na naglakbay sa mahirap na bansa. Ang diyagnostikong pagsusuri ay maaari ring gawin para sa pagbabantay. Habang nangyayari ang hypoglycemia o kakulangan ng glucose sa dugo sa humigit-kumulang na 10% ng mga sanggol at mga bata, ang pagsukat sa serum na glucose sa populasyon na ito ay inirerekomenda. Ang mga Elektrolaytes at ang paggana ng bato ay dapat ding suriin kapag mayroong problema tungkol sa malubhang pagkaubos ng tubig sa katawan.
Pagkaubos ng tubig sa katawan
Ang pag-alam kung ang isang tao ay mayroong pagkaubos ng tubig sa katawan o wala, ay isang mahalagang bahagi ng pagtatasa, kung saan ang pagkaubos ng tubig sa katawan ay karaniwang nahahati sa hindi malubha (3–5%), katamtaman (6–9%), at malubha (≥10%) na mga kaso. Sa mga bata, ang pinakatamang mga palatandaan ng katamtaman o malubhang pagkaubos ng tubig sa katawan ay ang isang matagal na capillary refill o muling pagpuno ng capillary sa dugo, mahinang pagkabanat ng balat, at hindi normal na paghinga. Ang ibang kapaki-pakinabang na mga matutuklasan (kapag ginamit nang magkasama) ay kinabibilangan ng pagkalubog ng mga mata, nabawasan na aktibidad, kakulangan sa mga luha, at tuyong bibig. Ang isang normal na pag-ihi at pag-inom ng likido ay nakakaalis ng alalahanin. Ang pagsusuri sa laboratoryo ay mayroong kaunting klinikal na benepisyo sa pagtukoy ng tindi ng pagkaubos ng tubig sa katawan.
Sistematikong diyagnosis
Ang ibang mga posibleng palatandaan at sintomas na gumagaya sa mga nakikitang sintomas sa gastroenteritis na kailangang ihiwalay ay kinabibilangan ng apendisitis,volvulus, inflammatory bowel disease o pamamaga ng kolon, mga impeksiyon sa daluyan ng ihi, at dyabetis melitus. Ang kakulangan ng paglalabas ng pancreas ng enzyme na panunaw, short bowel syndrome o sakit pagkatapos tanggalin ang maliit na bahagi ng maliit na bituka, Whipple's disease, coeliac disease, at ang pang-aabuso sa laksatiba ay dapat ding isaalang-alang. Ang sistematikong diyagnosis ay maaaring maging medyo mahirap maunawaan kung ang tao ay nagpapakita lamang ng pagsusuka o pagtatae (sa halip na pareho nito).
Maaaring magkaroon ng apendisitis na may kasamang pagsusuka, pananakit ng tiyan, at isang maliit na dami ng pagtatae sa hanggang 33% ng mga kaso. Ito ay salungat sa malaking dami ng pagtatae na tipikal sa gastroenteritis. Ang mga impeksiyon sa baga o sa daluyan ng ihi sa mga bata ay maaari ring madulot ng pagsusuka o pagtatae. Ang klasikal na diyabetikong ketoacidosis (DKA) ay nagpapakita ng pananakit ng tiyan, pagkahilo, at pagsusuka, ngunit walang pagtatae. Natuklasan ng isang pag-aaral na ang 17% ng mga bata na mayroong DKA ay inisyal na nasuri bilang mayroong gastroenteritis.
Pag-iwas
thumb|Porsiyento ng mga pagsusuri sa rotabirus na may mga positibong resulta, sa pamamagitan ng isang linggong pagsubaybay, Estados Unidos, Hulyo 2000 – Hunyo 2009.
Pamumuhay
Ang isang suplay ng madaling makuhang hindi kontaminadong tubig at magandang kasanayan sa kalinisan ay mahalaga sa pagbawas ng mga bilang ng impeksiyon at ang kapansin-pansing gastroenteritis. Ang mga personal na pamamaraan (tulad ng paghuhugas ng kamay) ay napag-alaman na pinapababa ang pangyayari at pagkalat ng bilang ng mga gastroenteritis sa kapwa maunlad at mahirap na bansa na katumbas ng 30%. Ang mga gel na gawa sa alkohol ay maaaring mabisa rin. Ang Pagpapasuso ay mahalaga, lalo na sa mga lugar na mahina ang kalinisan, gayundin ang pagpapahusay sa kalinisan sa pangkalahatan. Binabawasan ng pagpapasuso ng gatas ang parehong dalas ng mga impeksiyon at ang tagal nito. Ang pag-iwas sa kontaminadong pagkain o inumin ay dapat ding mabisa.
Pagbabakuna
Dahil sa parehong bisa at kaligtasan nito, noong 2009 inirekomenda ng World Health Organization na ang bakunang rotabirus ay dapat ibigay sa lahat ng mga bata sa buong daigdig. Dalawang mga bakunang rotabirus ang mayroon at marami pa ang binubuo. Sa Aprika at Asya binawasan ng mga bakunang ito ang malubhang sakit sa mga sanggol at ang mga bansa na naglagay ng mga programa para sa imunisasyon ay nakakita ng pagbaba sa mga bilang at kalubhaan ng sakit. Maaari ring iwasan ng bakunang ito ang sakit sa mga hindi binakunahang bata sa pamamagitan ng pagbawas sa bilang ng umiikot na mga impeksiyon. Simula noong 2000, ang pagpapatupad ng isang programa para sa pagbabakuna ng rotabirus sa Estados Unidos ay nabawasan ang bilang ng mga kaso ng pagtatae sa pangkalahatan na katumbas ng 80 porsiyento. Ang unang dosis ng bakuna ay dapat ibigay sa mga sanggol na nasa pagitan ng 6 at 15 linggo ng edad. Ang iniinom na bakuna para sa kolera ay natuklasan na 50–60% mabisa sa mahigit na 2 taon.
Pamamahala
Ang gastroenteritis ay karaniwang isang malala at sakit na tumatagal sa isang nakatakdang panahon na hindi kinakailangan ng paggamot. Ang mas gugustuhing paggamot sa mga mayroong hindi malubha hanggang katamtaman na pagkaubos ng tubig ay ang oral rehydration therapy o terapewtika sa muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom (ORT). Ang Metoclopramide at/o ondansetron, gayunpaman, ay maaaring makatulong sa ilang mga bata, at ang butylscopolamine ay kapaki-pakinabang sa paggamot ng pananakit ng tiyan.
Muling paglalagay ng tubig sa katawan
Ang pangunahing paggamot sa gastroenteritis sa kapwa mga bata at nasa sapat na gulang ay ang muling paglalagay ng tubig sa katawan. Ito ay natatamo sa pamamagitan ng oral rehydration therapy o terapewtika sa muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom, bagaman ang intravenous therapy o pagtuturok ng gamot sa ugat na paghahatid ay maaaring kailanganin kung mayroong pagbaba ng antas ng kamalayan o kung ang pagkaubos ng tubig sa katawan ay malubha. Ang mga produkto ng terapewtika na iniinom para sa pagpapalit sa nawalang tubig na gawa sa masalimuot na carbohydrates (iyon ay ang mga gawa mula sa trigo o palay) ay maaaring nakalalamang sa mga gawa sa simpleng asukal. Ang mga inumin lalo na ang mataas sa simpleng asukal, tulad ng mga soft drinks at mga fruit juice, ay hindi inirerekomenda sa mga bata na mababa sa 5 taong gulang dahil maaari nitong pataasin ang pagtatae. Maaaring gamitin ang walang halong tubig kung walang magagamit na tiyak at mabisang mga paghahanda ng ORT o hindi kaaya-aya sa panlasa. Ang isang tubo na ipinapasok sa ilong ay maaaring gamitin sa mga bata upang magbigay ng mga likido kung iniuutos.
Pandiyeta
Inirerekomenda na ang mga sumususong sanggol ay patuloy pa ring pasusuhin sa karaniwang gawi, at ang mga batang umiinom ng tinitimplang gatas (pormula) ay dapat kaagad na ipagpatuloy ang pag-inom pagkatapos ng muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom (oral rehydration therapy o ORT). Hindi karaniwang kailangan ng tinitimplang gatas (pormula) na wala o binawasan ng lactose. Dapat ipagpatuloy ng mga bata ang kanilang karaniwang diyeta sa panahon ng pagtatae maliban sa mga pagkaing mataas sa mga simpleng asukal na dapat iwasan. Ang diyetang BRAT (saging (banana), kanin (rice), sabaw ng mansanas (applesauce) at tostadong tinapay at tsaa) ay hindi na inirerekomenda, dahil ito ay kulang sa sapat na sustansiya at walang naidudulot na kabutihan kung ihahambing sa karaniwang pagpapasuso. Ang ilang mga probiyotiko ay napatunayang nakabubuti sa pagbawas ng parehong tagal ng sakit at dalas ng pagdumi. Maaari rin silang maging kapaki-pakinabang sa pag-iwas at paggamot ng pagtataeng sanhi ng antibiyotiko. Ang mga produktong gatas na binuro o fermented (tulad ng yogurt) ay nakabubuti din. Ang karagdagan ng sink ay mukhang mabisa sa parehong paggamot at pag-iwas sa pagtatae sa mga batang nasa mahirap na bansa.
Mga Antiemetiko
Ang mga gamot na antiemetiko ay maaaring makatulong sa paggamot ng pagsusuka sa mga bata. Ang ondansetron ay may kapakinabangan, na may isang dosis na iniuugnay sa kakaunting pangangailangan ng likidong itinuturok sa ugat, mas kaunting pagka-ospital at binawasan na pagsusuka. Ang metoclopramide ay maaari ring makatulong. Gayunpaman, ang paggamit ng ondansetron ay maaaring maugnay sa pagtaas ng dami ng pagbalik sa ospital sa mga bata. Ang paghahanda ng ondansetron na itinuturok sa ugat ay maaaring ibigay sa pamamagitan ng pag-inom kung ginagarantiya ng klinikal na pagpapasiya. Ang dimenhydrinate, bagaman binabawasan ang pagsusuka, ay mukhang walang malaking klinikal na kabutihang naidudulot.
Mga Antibiyotiko
Ang mga antibiyotiko ay hindi karaniwang ginagamit para sa gastroenteritis, bagaman ang mga ito ay inirerekomenda minsan kung ang mga sintomas ay talagang malubha o kung ang mahahawahan ng sanhi ng bakterya ay ibinukod o pinaghihinalaan. Kung gagamit ng mga antibiyotiko, ang isang macrolide (tulad ng azithromycin) ay mas gugustuhin kaysa sa fluoroquinolone dahil sa mas mataas na bilang ng panlaban kaysa sa nahuling binanggit na gamot. Ang pseudomembranous colitis, karaniwang dulot ng paggamit ng antibiyotiko, ay napapamahalaan sa pamamagitan ng pagtigil sa agent na nagdudulot nito at ginagamot ito gamit ang alinman sa metronidazole o vancomycin. Ang mga bakterya at protozoan na tumutugon sa paggamot ay kiinabibilangan ng Shigella Salmonella typhi, at Giardia na uri. Sa mga may Giardia o Entamoeba histolytica na uri, ang paggamot gamit angtinidazole ay inirerekomenda at mas mahusay sa metronidazole. Ang Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan (WHO) ay inirerekomenda ang paggamit ng mga antibiyotiko sa mga batang may parehong madugong pagtatae at lagnat.
Mga antimotility agent (mga agent na pumipigil sa pagliit ng bituka)
Ang mga gamot na pumipigil sa pagliit ng bituka ayon sa teorya ay may panganib na magdulot ng mga komplikasyon, at bagaman naipakita ng karanasan sa klinika na ito ay maaaring hindi mangyari, ang mga gamot na ito ay hindi hinihikayat na gamitin sa mga taong may madugong pagtatae na pinalubha ng lagnat. Ang loperamide, isang opioid na kapareho ang hitsura, ay karaniwang ginagamit sa paggamot ng mga sintomas ng pagtatae. Gayunpaman, ang loperamide ay hindi inirerekomenda sa mga bata, dahil ito ay maaaring tumawid sa wala pa sa gulang na hangganan ng dugo at utak at magdulot ng pagkalason. Ang bismuth subsalicylate, isang hindi natutunaw na complex ng trivalent bismuth at salicylate, ay maaaring gamitin sa mga kasong hindi malubha hanggang katamtaman, ngunit maaaring magkaroon ng pagkalason sa salicylate.
Agham tungkol sa pagsasalin at pagkontrol ng sakit
{{legend|#b3b3b3| no data }} {{legend|#ffff65| ≤less 500 }} {{legend|#fff200| 500–1000 }} {{legend|#ffdc00| 1000–1500 }} {{legend|#ffc600| 1500–2000 }} {{legend|#ffb000| 2000–2500 }} {{legend|#ff9a00| 2500–3000 }}
{{legend|#ff8400| 3000–3500 }} {{legend|#ff6e00| 3500–4000 }} {{legend|#ff5800| 4000–4500 }} {{legend|#ff4200| 4500–5000 }} {{legend|#ff2c00| 5000–6000 }} {{legend|#cb0000| ≥6000 }} ]] Tinatayang may tatlo hanggang limang bilyong mga kaso ng gastroenteritis na nangyayari sa buong mundo sa taun-taon, na pangunahing nakakaapekto sa mga bata at sa mga nasa mahirap na bansa. Ito ay nagdulot ng halos 1.3 milyong pagkamatay sa mga batang wala pang limang taong gulang noong 2008, ang karamihan sa mga ito ay nagaganap sa mga pinakamahihirap na bansa sa buong mundo. Mahigit sa 450,000 na mga pagkamatay na ito ay sanhi ng rotabirus sa mga batang wala pang limang taong gulang. Ang kolera ay nagdudulot ng humigit-kumulang na tatlo hanggang limang milyong mga kaso ng sakit at kumikitil sa humigit-kumulang na 100,000 tao taun-taon. Sa mga mahirap na bansa, ang mga batang wala pang dalawang taong gulang ay madalas na makakuha ng anim o mahigit pang impeksiyon sa loob ng isang taon na nagreresulta sa malaking epekto ng gastroenteritis. Ito ay hindi karaniwan sa mga nasa sapat ng gulang, dahil sa pagbuo ng nakuhang panlaban sa sakit.
Noong 1980, ang gastroenteritis na mula sa lahat ng sanhi ay nagdulot ng 4.6 na milyong mga pagkamatay sa mga bata, at karamihan sa mga ito ay nangyayari sa mga mahirap na bansa. Ang mga bilang ng pagkamatay ay nabawasan nang husto (sa humigit-kumulang na 1.5 milyong pagkamatay taun-taon) sa taong 2000, dulot ng pagpapakilala at malawakang paggamit ng oral rehydration therapy o terapewtika ng muling paglalagay ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-inom. Sa Estados Unidos, ang mga impeksiyong nagdudulot ng gastroenteritis ang pangalawang pinaka-karaniwang impeksiyon (pagkatapos ng pangkaraniwang sipon), at nagdulot ang mga ito ng sa pagitan ng 200 hanggang 375 milyong mga kaso ng malubhang pagtatae at humigit-kumulang na sampung libong pagkamatay taun-taon, na may 150 hanggang 300 sa mga ito sa mga batang wala pang limang taong gulang.
Kasaysayan
Ang unang paggamit ng “gastroenteritis” ay noong 1825. Bago ang panahon na ito, mas partikular na kilala ito bilang tipus o "kolera morbus", bukod pa sa iba, at hindi gaanong partikular bilang "pasumpong-sumpong na pananakit ng bituka", "pagkabundat", "labis na pagdumi", "kabag", "pagrereklamo sa pagdumi", o anuman sa isa sa maraming bilang ng iba pang sinaunang pangalan para sa malubhang pagtatae.
Lipunan at kultura
Ang gastroenteritis ay inuugnay sa maraming pangkaraniwang mga pangalan, kabilang ang "ganti ni Montezuma", "tiyang Delhi", "ang turista", at "pagtakbo sa likuran ng pintuan", bukod sa iba. Nagkaroon ito ng tungkulin sa maraming mga pangangampanya sa militar at ito ang pinaniniwalaang pinanggalingan ng kasabihang "walang bituka walang luwalhati".
Ang gastroenteritis ang pangunahing dahilan ng 3.7 milyong mga pagbisita sa mga doktor kada isang taon sa Estados Unidos at 3 milyong pagbisita sa Pransiya. Sa Estados Unidos, ang gastroenteritis sa kabuuan ay pinaniniwalaang nagbubunga ng halagang 23 bilyong dolares kada taon at iyan ay dahil sa rotabirus lamang na nagbubunga sa humigit-kulang na 1 bilyong dolyares na halaga kada isang taon.
Pananaliksik
Maraming mga bakuna ang binubuo pa lamang laban sa gastroenteritis. Halimbawa, mga bakuna laban sa Shigella at ang organismong lumilikha ng lason sa bituka at tiyan na Escherichia coli (ETEC), dalawa sa mga pangunahing bakterya na nagdudulot ng gastroenteritis sa buong mundo.
Sa ibang mga hayop
Ang gastroenteritis sa mga pusa at aso ay dulot ng maraming parehong mga agent katulad ng sa tao. Ang pinaka-karaniwang mga organismo ay ang: Campylobacter, Clostridium difficile, Clostridium perfringens, at Salmonella. Maraming mga halaman na nakakalason ang maaari ring magdulot ng mga sintomas. Ang ilang mga agent ay mas tiyak para sa ilang mga uri. Ang transmissible gastroenteritis coronavirus o naihahawang gastroenteritis sanhi ng koronabirus (TGEV) ay nangyayari sa mga baboy na nagdudulot ng pagsusuka, pagtatae at pagkaubos ng tubig sa katawan. Ito ay pinaniniwalaang nadadala sa mga baboy ng mga ligaw na ibon at walang tiyak na magagamit na paggamot. Ito ay hindi naihahawa sa mga tao.
Tsokolatero
thumb| Isang tsokolaterong gumagawa ng mga tsokolateng itlog right|thumb| Mga guwang na pigurang tsokolate para sa pagdiriwang ni San Nicolas at ng Pasko Ang tsokolatero ay isang taong gumagawa ng minatamis mula sa tsokolate. Magkaiba ang mga tsokolatero sa mga mantstsokolate na nagsisikulate mula sa mga buto ng kakaw at iba pang mga sangkap.
Edukasyon at pagpapraktis
right|thumb| Nakakapaglikha ang mga bihasang tsokolatero ng magaganda at masarap na piraso ng tsokolate, tulad ng nakikita rito. Ayon sa kaugalian, ang mga tsokolatero, lalo na sa Europa, ay tinuturan sa pamamagitan ng pag-aprentis sa mga iba pang mga tsokolatero. Kasingkaraniwan na ngayon na magsimula ang mga tsokolatero bilang mga repostero, o pumapasok sa mga klaseng kulinarya sa paggamit ng tsokolate. Kabilang sa pagiging isang dalubhasang tsokolatero ang pagpeperpekto ng sining ng paggamit sa tsokolate upang lumikha ng mga panghimagas pati na rin ng mga mahuhusay na likhang-sining mula sa tsokolate. Dapat maunawaan ng mga tsokolatero ang mga pisikal at kemikal na aspeto ng tsokolate, hindi lamang para lumikha ng mga tsokolate at iba pang mga minatamis, kundi upang lumikha rin ng mga eskultura at mga sinesentro. Kailangan ng maraming taon ng pagsasanay para perpektuhin ang mga teknikal na aspeto ng disenyo at linangin ang sining ng lasa.
Paaralang kulinarya
Mayroong iba't ibang mga paaralang kulinarya at mga paaralang pinagdalubhasaan ang tsokolate, kabilang ang Ecole Chocolat Professional School of Chocolate Arts sa Canada, at The Chocolate Academy, na may labindalawang paaralan sa buong mundo. Mayroon ang Pransesang Surian ng Kulinarya ng mga kurso sa pastelerya at minatamis na sinasabing makatutulong maturuan ang isang tsokolatero sa kasanayan.
Kabilang sa mga paksa ng mga programa ng pag-aaral sa mga institusyon ang:
Paligsahan
right|thumb| Isang tsokolatero na gumagawa ng isang toreng tsokolate Kapag pinagkadalubhasaan ng isang tsokolatero ang kasiningan ng tsokolate, maaari silang ituring bilang Dalubhasang Tsokolatero. Nakikipagkumpitensya ang mga pinakamahusay sa mga ito sa The World Chocolate Masters, isang paligsahan sa tsokolate na nagsimula noong 2005. Kasama sa mga nangungunang tsokolatero sina Naomi Mizuno (Hapon), Francisco Torreblanca (Espanya), Pierre Marcolini, Yvonnick Le Maux (Pransya), at Carmelo Sciampagna (Italya). Nagwagi si Mizuno sa paligsahan sa World Chocolate Masters noong 2007. Pinagpapasyahan ang paligsahan sa apat na magkakaibang kategorya: mga pralinang hinubog, mga pralinang hubog-kamay, mga gastronomikong tsokolateng panghimagas, maliit na obra maestra, at malikhaing obra maestra na gawa sa tsokolate. Sa 28 taong gulang, si Mizuno ang pinakabatang kakumpitensya mula sa kanyang bansa. Nagtatrabaho siya sa Futaba Pastry.
Buriasco
Ang Buriasco ay isang comune (komuna o munisipalidad) sa Kalakhang Lungsod ng Turin sa rehiyon ng Piamonte, hilagang Italya, na matatagpuan mga 30 km timog-kanluran ng Turin.
Ang Buriasco ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: Pinerolo, Scalenghe, Cercenasco, Macello, at Vigone.
Kakambal na bayan — kinakapatid na lungsod
Ang Buriasco ay kakambal sa:
Deodato Arellano
Si Deodato Arellano (Hulyo 26, 1844 — Oktubre 7, 1899 ) ay isang propagandista mula sa Pilipinas at ang unang pangulo ng Katipunan, na itinatag sa tahanan niya sa Kalye Azcarraga (Abenida Claro M. Recto ngayon), Maynila. Siya ang unang nabigyan ng titulong Supremo ng Katipunan. Pagkatapos mag-aral ng pagtatangang-aklat o bookkeeping sa Ateneo de Municipal de Manila (Pamantasang Ateneo de Manila ngayon), naging katuwang na kawani siya sa Kastilang militar. Naging kasapi siya ng Masonerya sa Pilipinas at nasangkot sa Kilusang Propaganda.