cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mga Ostrogodo
Ang mga Ostrogodo (Ostrogothi, Austrogothi) ay mga taong Alemanong kapanahunan ng mga Romano. Noong ika-5 siglo, sinundan nila ang mga Visigodo sa paglikha ng isa sa dalawang dakilang kahariang Gotiko sa loob ng Imperyong Romano, batay sa malalaking populasyong Gotiko na nanirahan sa Balkan noong ika-4 na siglo, na tumawid sa Mababang Danube. Habang ang mga Visigodo ay nabuo sa ilalim ng pamumuno ng Alaric I, ang bagong Ostrogodong pampolitikang entidad na namuno sa Italya ay nabuo sa Balkan sa ilalim ng impluwensya ng Dinastiyang Amal, ang pamilya ng Teodorico ang Dakila.
Albeyolar na katinig
Katinig na Albeyolar
Papa Nicolas V
Para naman sa duke, tingnan ang Nicolas V, Duke ng Krnov.
Si Papa Nicolas V (Italyano: Niccolò V) (15 Nobyembre 1397 – 24 Marso 1455) na ipinanganak na Tommaso Parentucelli ang Papa ng Simbahang Katoliko Romano mula 6 Marso 1447 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1455. Ang kanyang pagkapapa ay nakakita ng pagbagsak ng Constantinople sa mga Turkong Ottoman.
Pagbabasbas ng pang-aalipin
Si Papa Nicolas V ay naglabas ng bull ng papa na "Dum Diversas" (18 Hunyo 1452) para kay Haring Alfonso V ng Portugal upang bigyan siya ng karapatan na atakihin, sakupin at pasukuin ang mga Saracen at iba pang mga kaaway ni Kristo saan man sila matagpuan. Ang sakop na heograpiko ng pagkakaloob sa bull ay hindi hayagan ngunit ikinatwiran ni Richard Raiswell na ang paggamit ng mga terminong "pagano" at "ibang mga kaaway ni Kristo" ay nagpapakita na ang saklaw ng bull ay malalapat sa mga bagong natuklasang lupain sa kahabaan ng kanlurang baybayin ng Aprika. Kanya ring ikinatwiran na ang paggamit ng wika ng mga krusada sa bull ay nagsisilbing gawing modelo para sa Aprika ang relasyong Kristiyano-Muslim.
Ang pag-aari ng mga kapuluang Canarias ay patuloy na naging pinagmulan ng alitan sa pagitan ng Espanya at Portugal at si Nicolas V ay hiniling na lutasin ang bagay na huling pumabor sa mga Portuges. Ang bull na inilabas ni Nicolas na Romanus Pontifex (8 Enero 1455) ay muling nagpatibay ng Dum Diversas at nagbasbas rin ng pagbili ng mga aliping itim mula "sa hindi mananampalatay". Ang bull ay nagkaloob rin ng eksklusibong mga karapatan ng pangangalakas sa mga Portuges sa pagitan ng Morocco at mga Indies na may mga karapatang sakupin at akayin ang mga mamamayan nito. Ang isang mahalagang pagkakaloob na ibibigay ni Nicolas na inisyu kay Haring Alfonso noong 1454 ay nagpalawig ng mga karapatang ipinagkaloob sa mga umiiral na teritoryo sa mga makukuha sa hinaharap.
Ang dalawang mga bull na ito na inilabas ni Nicolas V ay nagbigay sa mga Portuges ng mga karapatan na magkamit ng mga alipin sa kahabaan ng baybaying Aprikano sa pamamagitan ng pamumwersa o pangangalakal. Ang mga pagkakaloob ay kinumpirma ng mga bull na inilabas ni Papa Calixto III] (Inter Caetera quae noong 1456), Pope Sixto IV (Aeterni regis noong 1481), at Papa Leo X (1514) at ang mga ito ay naging modelo para sa mga kalaunang bull na inilabas ni Papa Alejandro VI: Eximiae devotionis (3 May 1493), Inter Caetera (4 Mayo  1493) at Dudum Siquidem (23 Setyembre 1493) kung saan ay nagkaloob siya ng mga kaparehong karapatan sa Espanya na nauugnay sa mga bagong natuklasang lupain sa mga Amerika.
Yaman
Ang yaman, kayamanan, o kasaganaan, at kung minsan ay ginhawa dahil sa pagkakaroon ng mga ari-arian, ay ang kasagsagan o abundansiya ng mahahalagang mga napagkukunan o mga pag-aaring materyal. Ang indibiduwal, pamayanan, rehiyon o bansa na nagmamay-ari o mayroong kasaganahan ng ganiyang mga pag-aari o mga napagkukunan ay tinatawag na mayaman o masagana.
Ang diwa ng yaman ay mahalaga sa lahat ng mga pook ng ekonomiya, at maliwanag na para sa ekonomika ng paglaki at ekonomika ng kaunlaran, gayun pa man ang kahulugan ng yaman ay nakabatay sa diwa. Sa pinaka mapangkalahatang antas, maaaring bigyan ng kahulugan ng mga ekonomista ang yaman bilang anumang bagay na mayroong halaga, na sumasalo kapwa sa likas na pansarili ng ideya at sa ideya na hindi ito isang konseptong nakapirmi o hindi gumagalaw. Sari-saring mga kahulugan at mga diwa ng yaman ang ipinahayag ng sari-saring mga indibiduwal at nasa loob ng iba't ibang mga konsepto. Ang pagbibigay ng kahulugan sa yaman ay isang prosesong normatibo na may samu't saring mga kahihinatnang pang-etika, dahil sa madala na ang maksimisasyon o labis na pagpapalaki ng yaman ay tinatanaw mismo bilang isang layunin o iniisip na isang prinsipyo o alituntuning normatibo.
Ang kahulugan ng Mga Nagkakaisang Bansa para sa "yamang kalakip" o "yamang kasama" (inclusive wealth sa Ingles) ay ang sukatang pampananalapi na nagsasama ng kabuoan ng mga pag-aaring katangian na likas, tao, at pisikal. Ang likas na puhunan ay kinabibilangan ng lupain, mga kagubatan, mga panggatong na kusilba, at mga mineral. Ang puhunang tao ay ang edukasyon at kasanayan ng populasyon. Ang puhunang pisikal (o "minapaktura") ay kinabibilangan ng mga bagay na katulad ng makinarya, mga gusali, at imprastruktura.
Espesyeng singsing
Ring species diagram.svg (isang unti unting pagbabago sa mga kondisyon na nagpapalitaw sa katamtamang magkaibang mga katangian na nananaig sa mga organismo na nabubuhay sa kahabaan nito.) Ang gayong pagpapayo ay maaaring mangyari sa isang tuwid na linya gaya ng ipinapakita sa A o maaaring lumiko halimbawa gaya ng ipinapakita sa B.
Sa biolohiya, ang isang singsing na species o ring species ay isang magkakadugtong na serye na mga magkakapitbahay na populasyon na ang bawat isa ay makapagtatalik at makapagpaparami ngunit may umiiral na hindi bababa sa dalawang mga "dulong" populasyon sa serye na labis na malayong magkaugnay para makapagparami bagaman may isang potensiyal na pagdaloy ng gene sa pagitan ng "magkakaugnay" na species. Ang gayong hindi pwedeng pagpaparami na bagaman magkaugnay ng henetiko na mga dulong populasyon ay maaaring kapwa umiral sa parehong rehiyon at kaya ay nagsasara ng singsing.
Ang singsing na species ay nagbibigay ng isang mahalagang ebidensiya sa ebolusyon sa dahilang ito ay nagpapakita kung anong mangyayari sa paglipas ng panahon habang ang mga populasyon ay henetikong nagsasanga o naghihiwalay. Ito ay espesyal dahil ang mga ito ay kumakatawan sa mga nabubuhay na populasyon kung anong normal na nangyayari sa pagitan ng matagal nang namatay na mga populasyong ninuno at mga nabubuhay na populasyon kung saan ang mga pagitan ay naging ekstinto. Ayon kay Richard Dawkins, ang ring species ay "nagpapakita lamang sa atin sa dimensiyong pang-espasyo ng isang bagay na palaging mangyayari sa panahong dimensiyon.
Dangun
Si Dangun Wanggeom, o , ay ang maalamat na tagapagtatag ng Gojoseon, ang unang kahariang Koreano, na nasa pangkasalukuyang Liaoning, Manchuria, at Tangway ng Korea. Sinasabing siya ang "apong lalaki ng kalangitan", at pinaniniwalaang nagtatag ng kaharian nabanggit noong 2333 BK. Ang pinakamaagang naitalang bersiyon ng alamat ni Dangun ay lumitaw sa Samguk Yusa noong ika-13 daantaon, na nagbabanggit ng Aklat ni Wei ng Tsina at ng nawala nang pagtatalang pangkasaysayan ng Korea na Gogi (古記).
Espesyeng singsing
Sa pormal, ang isyu ay ang interfertile na kakayahang makapagparami sa iba ay hindi isang ugnayang transitibo. Kung ang A ay makapagpaparami sa B at ang B ay makapagpaparami sa C, hindi sumusunod na ang A ay makapagpaparami sa C at kaya ay hindi naglalarawan ng ugnayang pagkakatumbas. Ang isang singsing na species ay isang species na nagpapakita ng isang kontra-halimbawa sa transitibidad.
Mga Larus gull
Ang isang klasikong halimbawa ng isang singsing na species ang sirkumpolar na singsing na species na mga Larus gull. Ang saklaw ng mga gull na ito ay bumubuo ng isang singsing sa palibot ng Hilagang Polo na hindi normal na dinadaanan ng mga gull. Ang European Herring Gull (L. argentatus argenteus) na pangunahing nakatira sa Gran Britanya at Ireland ay pwedeng magparami upang lumikha ng hybrid sa American Herring Gull (L. smithsonianus), (na nakatira sa Hilagang Amerika) na makapagpaparami rin sa Vega o East Siberian Herring Gull (L. vegae) na kanluraning subspecies na ang Birula's Gull (L. vegae birulai) ay makapagpaparami sa Heuglin's gull (L. heuglini) na makapagpaparami naman sa Siberian Lesser Black-backed Gull (L. fuscus). Ang lahat na apat ng mga ito ay nakatira sa ibayo ng hilaga ng Siberia. Ang huli ang silanganing kinatawan ng mga T Lesser Black-backed Gull sa hilagang kanlurang Europa kabilang ang Gran Britanya.
Ang mga Lesser Black-backed Gull at mga Herring Gull ay sapat na magkaiba na ang mga ito ay hindi normal na makapagpaparami. Kaya ang pangkat ng mga gull ay bumubuo ng isang continuum maliban kung saan ang dalanwang angkan ay nagtatagpo sa Europa.
Greenish Warbler
Ang Greenish Warbler (Phylloscopus trochiloides) ay bumubuo ng isang singsing na species sa palibot ng Himalayas. Ito ay pinagpapalagay na kumalat mula Nepal sa palibot ng tangway na Tibetano upang muling magsanib sa Siberia kung ang ang plumbeitarsus at viridanus ay wala nang kakayahang makapagparami.
Petronio
Si Tito Petronio Árbitro (minsan ding Tito Petronio Niger ;. C 27-66 AD) ay isang Romanong koredor sa panahon ng paghahari ni Nero. Sa pangkalahatan siya ay pinaniniwalaan na may-akda ng Satyricon, isang nobelang satiriang pinaniniwalaang isinulat sa panahonn ni Nero (54-68 AD).
Espesyeng singsing
Song Sparrow
Ang Song Sparrow (Melospiza melodia) ay bumubuo ng isang singsing sa palibot ng  Sierra Nevada of California na ang subspecies na heermanni at fallax ay nagtatagpo sa kalapit na  San Gorgonio Pass.
Ensatina
Ang mga Ensatina salamander ay bumubuo ng isang singsing sa palibot ng Central Valley sa California.
Euphorbia tithymaloides
Noong 2012, inilarawan nina Cacho at Baum ang unang halimbawa ng isang singsing na species sa mga halaman. Kanilang ipinakitang ang Euphorbia tithymaloides ay isang pangkat sa loob ng pamilyang Spurge na nagparami at nagebolb sa isang singsing sa Sentral at Karibeano na nagtatagpo sa Virgin Islands kung saan sila nagiging natatangi sa morpolohiya at ekolohiya.
Bagyong Vinta (2013)
Ang Bagyong Vinta, (Pagtatalagang pandaigdig: Bagyong Krosa), ay isang napakalakas na bagyo na nasa kategoryang 3 (tatlo), nanalasa si Vinta sa buong Hilagang Luzon noong ika Oktubre 26 hanggang Nobyembre 4, taong 2013, nagtala ang bagyo nang 4 na katao ngunit napinsala rin nito ang mga kabahayan at mga puno, nag pataas nang mga alon hanggang 2 (dalawang) metro kaya umabot ito hanggang sa mga kabahayan. Ito ay nag landfall sa Lal-lo, Cagayan.
Pinsala
thumb|Ang track ni Bagyong Vinta (Krosa) sa Batanes noong Oktubre 2013. Nagpadausdos si Vinta nang mga malalakas na alon at hangin sa probinsya nang Isabela at Cagayan, kaya't ipinagbawal na ang pag layag sa mga dalampasigan at tinumbok ni Vinta, ang mga rehiyon nang Ilocos hanggang sa Pangasinan. Maihahalintulad si Bagyong Vinta sa mga Bagyong Labuyo, Bagyong Odette at Bagyong Santi parehas sa nag daang taon.
Tingnan rin
thumb|Ang [[Vinta ng mga Badjao sa Sabah, Malaysia]].
Felis
Ang Felis ay isang genus ng maliit at katamtaman ang laki ng uri ng pusa na katutubong sa karamihan ng Aprika at timog ng 60° latitude sa Europa at Asya sa Indochina.
Kasama rin sa genus na ito ang domestic cat. Ang pinakamaliit na Felis species ay ang black-footed cat na may ulo at haba ng katawan mula 38 hanggang 42 cm (15 hanggang 17 in). Ang pinakamalaking ay ang jungle cat na may ulo at haba ng katawan mula 62 hanggang 76 cm (24 hanggang 30 sa). Ang Felis species ay naninirahan sa malawak na hanay ng iba't ibang tirahan, mula sa lupain hanggang sa disyerto, at sa pangkalahatan ay hinahayaan ang mga maliliit na rodent, mga ibon at iba pang maliliit na hayop, depende sa kanilang lokal na kapaligiran.
Laksa
Ang laksa ay maanghang na pansit na sikat sa Timog-silangang Asya. Binubuo ang laksa ng iba't ibang uri ng pansit; parang pansit Malabon ang pinakakaraniwan. Sinasahugan ito ng manok, hipon o isda. Ibinababad ang halos lahat ng uri ng laksa sa malinamnam at maanghang na gata na tinitimplahan ng maasim na asam (sampalok o gelugur).
Nagmula ito sa lutuing Peranakan, at kaniwang inihahain ang ganitong pagkain sa Indonesya, Malaysia, at Singapura.
Pinagmulan
Ang laksa ay isa sa mga pinakasikat na pagkain mula sa mga Peranakan, na may samu't saring mga sahog at paraan ng paghanda na nag-iiba ayon sa rehiyon. Dahil dito, mahirap matiyak kung saan nanggaling ang ganitong pagkain. Gayunpaman, maraming resipi ng laksa ang nabuo sa mga dagat-kipot ng Timog-silangang Asya—kung saan ang mga daungan ng Penang, Medan, Malacca, Singapura, Palembang, at Batavia (Jakarta sa kasalukuyan) ay naging mga pangunahing hintuhan sa makasaysayang ruta ng espesya. Ang mga masinsinang ugnayan ng kalakalan sa mga daungang lungsod na ito ay nagbigay-daan sa pagpapalitan ng mga idea, at kasama ang pagbabahagi ng mga resipi.
Mayroong maraming teorya ukol sa pinagmulan ng laksa. Ipinapalagay ng isang teorya na nanggaling ang salitang laksa mula sa salita sa sinaunang Persa para sa "pansit". Ayon kay Denys Lombard sa librong Le carrefour Javanais. Essai d'histoire globale II (Ang Habanes na Sangang-daan: Patungo sa Global na Kasaysayan, 2005), nasumpungan ang isa sa mga pinakaunang rekord ng salitang laksa para ilarawan ang pansit sa inskripsiyong Biluluk ng mga Habanes mula 1391 ng panahong Majapahit. Nabanggit ang salitang hanglaksa, na may kahulugang "vermicelli maker" sa wikang Kawi. Sa wikang Sanskrito, ang kahulugan ng laksa ay "isang daang libo", na tumutukoy sa mga hibla ng pansit. Pinaniniwalaan na nanggaling ang salitang laksa o lakhshah mula sa Persa o Hindi na tumutukoy sa isang uri ng misua.
Matutunton ang isa pang teorya tungkol sa pinagmulan ng ulam sa ika-15 siglo, noong mga ekspedisyon sa dagat ng Ming Tsina na pinamumunuan ni Zheng He. Naglayag ang kanyang armada sa Maritimong Timog-Silangang Asya. Nanirahan ang mga migranteng Tsino sa mga iba't ibang bahagi ng Maritimong Timog-silangang Asya matagal pa bago ang ekspedisyon ni Zheng He. Gayunpaman, dumami ang mga Tsinong migrante at mangangalakal pagkatapos nito. Nakipag-asawa ang mga kalalakihang Tsino sa mga lokal na populasyon, at nakabuo sila ng mga mga komunidad ng haluang lahi na tinatawag na Peranakan. Sa Malaysia, pinaniniwalaan na ang pinakaunang laksa ay ipinakilala ng mga Tsinong Peranakan sa Malacca.
Sa Singapura, ipinapalagay na nalikha ang ulam matapos makipag-ugnayan ng mga Peranakan at mga lokal na Singgapurenseng Malay.
Sa Indonesya, ipinapalagay na nabuo ang ulam sa paghahalo ng mga kultura at gawain sa pagluluto ng mga katutubo at mga Tsinong imigrante. Pinaniniwalaan ng mga mananalaysay na nalikha ang laksa dahil sa pag-aasawa ng magkaibang lahi. Sa may mga baybayin ng pecinan (tirahan ng mga Tsino) sa maritimong Timog-silangang Asya, ang mga kalalakihang Tsino lang ang naglayag mula sa Tsina papunta sa ibang bansa para mangalakal. Noong tumitira sa bagong bayan, ang mga Tsinong mangangalakal at marino ay naghanap ng lokal na asawa, at ang mga kababaihang ito ay nagsimulang maglagay ng lokal na espesya at gata sa Tsinong sinabawang pansit na ipinakain sa kanilang mga asawa. Ito ang naglikha sa hibridong kultura na Tsino-lokal (Malay o Habanes) na tinatawag na kulturang Peranakan. Dahil hinalo ng mga komunidad ng Tsinong Peranakan ang kultura ng kanilang ninuno sa lokal na kultura, nagpapakita ngayon ang mga komunidad ng Peranakan ng dibsersidad ayon sa lokal na lasa.
Mga sangkap
May maraming uri ng laksa sa Timog-silang Asya, at nag-iiba ito ayon sa rehiyon at sa nagtitinda. Maaaring ikategorya ang laksa ayon sa dalawang pangunahing sangkap nito: pansit at sabaw. Kadalasan, sinasahugan ang laksa ng mga yerba. Dalawa sa pinakaginagamit na yerba ang menta at kulantrong Biyetnames, na tinatawag na daun kesum sa wikang Malay o daun laksa ("dahon ng laksa"). Ang isa pang sikat na sahog sa mga resipi ng laksa ang usbong ng Philippine wax flower, na hiniwa o hinibla.
Pansit
"Pansit laksa", isang makapal na pansit na gawa sa bigas, ang pinakaginagamit para sa pagkaing ito ngunit karaniwan din ang paggamit ng bihon (米粉). Gumagamit naman ang ilang klase ng laksa ng pansit bigas na gawang-kamay. Ang mga iba pang uri ng pansit. Halimbawa, gumagamit ang laksa Johor ng ispageti na gawa sa trigo, habang inihahain ang laksam ng Kelantan kasabay ng malalapad na rice noodle roll na may kahwig na texture sa shahe fen.
Sabaw
Ikinaklasipika ang uri ng laksa ayon sa sabaw na ginagamit sa resipi nito; malinamnam na gata, sariwa at maasim na asam (sampalok, asam gelugur), o kombinasyon nitong dalawa.
Sa Malaysia at Singapura, Laksa Lemak o Laksa Nyonya ang tawag sa laksa na may malinamnam na sarsang gata na pinaanghang nang todo. Sa lutuing Malay, tumutukoy ang salitang lemak sa pagkakaroon ng gata na nagdaragdag ng kakaibang linamnam sa isang ulam, habang ipinapahiwatig ng Nyonya ang pinagmulan nito sa mga Peranakan at ang papel ng mga kababaihan sa lutuing Peranakan. Alternatibong pangalan din ang "laksa" para sa curry mee, isang kahawig na pansit na sinabawan ng gata na sikat sa rehiyon. Kilala rin ito bilang curry laksa. Kabilang sa mga pinakakaraniwang sahog para sa mga samu't saring uri ng laksang sinabawan ng gata ang itlog, pinritong tokwa, toge, at yerba. Sinasabayan ito ng kutsara ng sambal (sarsang sili) bilang kondimento.
Tumutukoy ang salitang asam sa wikang Malay sa anumang sangkap na nagpapaasim sa pagkain (hal. sampalok (Asam Jawa) o tamarind slice (Asam Gelugor)). Kabilang sa mga pangunahing sangkap para sa sinampalukang laksa ang hinimay na isda, malimit alumahan (ikan kembung), at mga sumusunod na gulay na hiniwa nang manipis: pipino, sibuyas, sili, pinya, dahon ng menta, dahon ng laksa, at hiniblang Philippine wax flower. Nakakabuo ang paghahanda ng sinampalukang laksa ng masigid, maanghang, at maasim na lasa. Inihahain ang ganitong uri ng laksa kasama ng makapal na pansit ("laksa") o manipis na pansit ("mee hoon") at sinasahugan ng otak udang o hae ko (蝦膏), isang makapal at matamis na bagoong.
Sa Indonesa, ginagata ang karamihan sa mga uri ng laksa. Kabilang sa mga karaniwang uri ng espesya ang luyang-dilaw, unsoy, lumbang, tanglad, bawang, lasona, at paminta na ginagata. Karaniwang ginagamit ang daun kemangi (dahon ng sangig) na madaling makukuha kaysa sa daun kesum na ginagamit sa Malaysia at Singapura. Pinakakaraniwang ginagamit ang manipis na bihon sa halip ng makapal na pansit ("laksa"). Sa ilang resipi, dinaragdagan nga ito ng mga hiniwang ketupat o kakanin na lontong.
Junko Maru
Si Junko Maru (丸 純子) ay isang artista sa bansang Hapon. Kinakatawan siya ng Office Some One Self.
Mga sanggunian
Maru, Junko Kaurian:Mga artista mula sa Hapon
Katinig na Pulmoniko
Ang isang pulmonikong katinig ay isang katinig na ginawa ng presyon ng hangin mula sa mga baga, kumpara sa mga katinig na ehektibo, implosibo at lagutok.
Karamihan sa mga wika ay may mga pulmonikong katinig lamang. Ayon kay Ian Maddieson, sa kanyang pagsuri sa 566 na wika, natagpuan na lamang ang 152 ay may mga ehektibo, implosibo, o mga lagutok (o dalawa o tatlo sa mga uri na ito) - iyon ay, 73% ng mga nabubuhay na wika sa mundo ay may pulmonikong katinig lamang. Tingnan ang mga glotalikong kating at mga lagutok na katinig para sa karagdagang impormasyon sa ditribusyon ng mga di-pulmonikong katinig.
Juvenal
Si Decimus Junius Juvenalis, kilala sa Ingles bilang Juvenal ( JOO -vən-əl), ay isang Romanong makatang aktibo sa huling bahagi ng unang at maagang ikalawang siglo AD. Siya ang may-akda ng koleksiyon ng mga tulang satira na kilala bilang mga Satira. Ang mga detalye ng buhay ng may-akda ay hindi malinaw, bagaman may mga sanggunian sa loob ng kaniyang teksto sa mga kilalang tao ng huli at unang bahagi ng ikalawang siglo AD ay naayos ang kanyang pinakamaagang petsa ng komposisyon. Ang isang kamakailang iskolar ay naninindigang ang kaniyang unang libro ay inilathala noong 100 o 101. Dahil sa isang sanggunian sa isang kamakailang pampolitika, ang kaniyang panglima at huling natitirang aklat ay marahil nagmula noong 127.
Imperyong Romano
Ang katagang Imperium Romanum (Imperyong Romano) ang pinakilalang katagang Latin kung saan ang salitang imperium ay nangangahulugan ng isang teritoryo sa isang bahagi ng mundo na nasa ilalim ng pamamahalang Romano. Mula sa panahon ni Augusto hanggang sa Pagbagsak ng Kanlurang Imperyo, naghari ang Roma sa mga sumusunod: sa Inglatera at Galia (Francia ngayon); sa halos buong Europa (kanluran ng Ilog Rhine at timog ng Alps); sa pasigan ng hilagang Aprika, kasama ang katabing lalawigan ng Ehipto, sa mga lugar ng mga Balkans, sa Dagat Itim, sa Asya Menor at halos buo ng Levante. Sa makatuwid, nasakop ng Imperium Romanum mula kanluran pasilangan sa makabagong panahong ang Portugal, Espanya, Inglatera at Francia, Italya, Albania, at Gresya (Greece), ang mga Balkanos, Turquia, at mga bahagi ng silangan at timog Alemania; patimog na sakop nito ang bahagi ng Gitnang Silangan: ang kasalukyang Siria, Libano, Israel, Jordan at marami pa; gayundin sa patimog-kanluran nakasama rito ang buong matandang Ehipto, at pakanluran nasakop ang pasiging rehiyon ng kasalukuyang Libya, Tunisia, Algeria at Morocco, hanggang sa mga lontitud sa kanluran ng Gibraltar. Romano ang tawag ng mga taong namumuhay sa mga lugar na ito at napapailalim sa batas Romano. Bago pa man naging monarka ito, matagal nang lumalawak ang nasasakupan ng Roma at nasa tugatog ito sa ilalim ni Emperador Trajano sa pananakop nito ng Dacia (i.e., ng kasalukuyang Romania at Moldova) gayundin ang ilang bahagi ng Hungary, Bulgaria at Ukraine noong AD 106, at ng Mesopotamia noong 116 (na sinundan ng pagbabalik ni Adriano). Sa tugatog nito, kontrolado ng Imperyong Romano ang may 5,900,000 km² (2,300,000 milya kwadrado) ng lupa at nakapaloob na Laot ng Mediterreneo na kung tawagin ng mga Romano na "mare nostrum"—Latin ng “aming dagat”. Patuloy pa rin hanggang sa kasalukuyan ang impluwensiyang Romano sa kultura, batas, teknolohiya, wika, relihiyon, gobyerno, militar at arkitektura ng mga sibilisasyong lumitaw sa matandang nuno nito.
Kasaysayan
Nagsimula ang paglawak ng Roma kaunting panahon matapos ang pagkatatag ng republika sa ika-6 na siglo BC, ngunit hindi ito lumawak sa labas ng Italya hanggang sa ika-3 siglo BC. Noon, ito na ay isang "imperyo" bago ito nagkaroon ng isang emperador.
Pag-inog ng Imperyo mula sa Republika
Ang Labanan sa Actium ay nagresulta ng pagkatalo at pagpatiwakal ni Marko Antonio at Cleopatra. Si Octaviano, ang nag-iisang pinuno ng Roma, ay sinimulan ang maraming malawakang reporma sa militar at politika ng Sinaunang Roma. Ang kanyang naging kapangyarihan ay katulad ng kapangyarihang taglay ni Julio Cesar bilang Diktador Romano.
Noong 36 BC, binigyan siya ng kapangyarihan ng Plebian Tribuno, na nagbigay ng paraan sa kanya upang mapawalang-bisa ang mga batas na bigay ng senado (veto). Noong 29 BC, binigyan siya ng autoridad ng Sensor Romano, kaya mayroon siyang kapangyarihan mag-talaga ng mga bagong senado.
Tiger Shroff
Si Tiger Shroff (pinanganak noong Marso 2, 1990) ay isang aktor sa India. Anak ng artista na si Jackie Shroff at producer na Ayesha Dutt.
Imperyong Romano
Pax Romana
Si Augusto Cesar ay sinundan ng kanyang anak-ampon na si Tiberio Cesar. Si Tiberio ay naghari sa isang yugto kung saan payapa ang imperyo.
Tiger Shroff
Mga link na panlabas
Kaurian:Mga aktor sa India
Imperyong Romano
Pax Romana
Ang paghahari ni Tiberio ay mapayapa sa simula ngunit naging delikado sa huli. Ito ay dahil sa kanyang pagpatay sa mga tinuring "traidor" at "rebelde". Namatay siya noong 37 at sinundan siya ni Caligula. Si Caligula ay naging mabuti sa simula ngunit nabaliw at pinatay noong 41 AD. Pagkatapos ng pagpaslang sa kanya, pinang-usapan ng senado kung ibabalik ba ang republika.
Ibinigay na pangalan
Ang isang ibinigay na pangalan (tinatawag din bilang unang pangalan, pinangalanan o pangalang Kristiyano) ay bahagi ng pansariling pangalan ng isang indibiduwal. Kinikilala nito ang isang partikular na tao, at ipinagkakaiba ang taong iyon mula sa ibang kasapi ng isang pangkat (kadalasan sa isang pamilya o angkan) na may karaniwang apelyido. Tumutukoy ang katawagang ibinigay na pangalan sa katunayan na kadalasang ipinagkaloob ang pangalan sa isang tao, karaniwan sa isang bata na ibinigay ng magulang ang kanyang pangalan na malapit sa oras ng kanyang kapanganakan. Binibigay din kadalasan ng mga magulang sa kapanganakan ng kanilang anak ang pangalang Kristiyano, na sa kasaysayan, isang unang pangalan na ibinibigay sa binyag.
Imperyong Romano
Pax Romana
Dahil sa kagustuhan ng mga sundalo, si Claudio ay naging emperador. Naging mabuti rin siyang pinuno sa Roma ngunit hindi naging matagumpay sa pagtatag ng mabuting pamilya. Si Nero na sumunod sa kanya ay mas naging seryoso sa diplomasya, kalakalan at kultura ng Imperyo. Sa kanyang kamatayan noong 68, naalala siya bilang isang malupit na pinuno.
Wat Phra Singh
thumb| Isang pinasimpleng plano ng Wat Phra Singh thumb| Isang detalyadong plano ng Wat Phra Singh thumb| Wihan Luang thumb| Wihan Lai Kham thumb| Ang estatwa ng Phra Buddha Sihing sa loob ng Wihan Lai Kham thumb| Ang ubosot ng Wat Phra Singh Ang Wat Phra Singh (buong pangalan: Wat Phra Singh Woramahaviharn; วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร; RTGS : Wat Phra Sing Wora Maha Wihan; (pagbigkas); ) ay isang Budistang templo (wikang Thai: Wat) sa Chiang Mai, hilagang Taylandiya. Ipinagkaloob ni Haring Ananda Mahidol (Rama VIII) ito bilang Maharlikang templo ng unang baitang noong 1935.
Imperyong Romano
Pax Romana
Sa pagpatiwakal ni Nero, isang digmaang sibil ang naganap dahil na rin sa kawalan ng lehitimong tagapag-mana ng trono. Noong 69, isang heneral na si Vespasian ang naging emperador at itinatag ang Dinastiyang Flavio. Naging mabuting pinuno si Vespasian kahit humihina na ang Senado.
Wat Phra Singh
Kinaroroonan
Matatagpuan ang Wat Phra Singh sa kanlurang bahagi ng lumang sentro ng lungsod ng Chiang Mai, na nasa loob ng mga pader ng lungsod at foso. Ang pangunahing pasukan ay binabantayan ng mga Singh (mga leon). Matatagpuan ang Wat Pra Singh sa dulo ng pangunahing kalye (Daang Rachadamnoen) ng Chiang Mai. Ang kalsada ay tumatakbo sa silangan mula sa templo, sa pamamagitan ng Tarangkahang Tapae, hanggang sa Ilog Ping.
Imperyong Romano
Pax Romana
Sinundan si Vespasian ni Tito (isa ring heneral nang una), na naghari ng maikling panahon lamang at namatay noong 81 AD,. Sinundan si Tito ni Domitian, isang malupit at diktador na pinuno na pinatay noong Setyembre ng 96 AD.
Wat Phra Singh
Pangalan
Ang Phra Singh ay isang pinaikling anyo ng Phra-Put-Tha-Shi-Hing at hindi tumutukoy sa salitang Singh ("leon").
Imperyong Romano
Pax Romana
Sa sumunod na siglo ang "Limang Mabuting Emperador" ang nangasiwa, ito ay sila:
Wat Phra Singh
Halaga
Ang templo ay naglalaman ng isang mahalagang estatwa ng Buddha: ang Phra Buddha Sihing na nagbibigay sa templo ng pangalan nito. Ang pinagmulan ng estatwa na ito ay hindi tiyak ngunit, ayon sa alamat, ito ay batay sa leon ng Shakya, isang estatwa na nawala noon na dating nakalagay sa Templo ng Mahabodhi ng Bodh Gaya (India). Ang estatwa ng Phra Buddha Sihing ay sinasabing dinala, sa pamamagitan ng Ceylon (kasalukuyang Sri Lanka), sa Ligor (kasalukuyang Nakhon Si Thammarat) at, mula doon, sa pamamagitan ng Ayutthaya, tungo sa Chiang Mai.
May dalawa pang estatwang Buddha sa Taylandiya na sinasabing ang Phra Buddha Sihing: ang isa ay makikita sa Wat Phra Mahathat sa lungsod ng Nakhon Si Thammarat at isa pa ang Pambansang Museo ng Bangkok.
Sinasabing ang ulo ng rebulto ay ninakaw noong 1922. Ang posibilidad ay nananatili na ang kasalukuyang estatwa (o marahil ang ulo lamang) ay isang kopya.
Taon-taon, sa panahon ng pagdiriwang ng Songkran, ang estatwa ay kinukuha mula sa wihan Lai Kham at dinadala sa mga lansangan ng Chiang Mai sa isang relihiyosong prusisyon kung saan pinararangalan ng mga manonood ang rebulto sa pamamagitan ng pagwiwisik ng tubig sa ibabaw nito.
Ibinigay na pangalan
Mga sanggunian
Kaurian:Pangalan
Wat Phra Singh
Kasaysayan
Ang pagtatayo sa Wat Phra Singh ay nagsimula noong 1345 nang si Haring Phayu, ang ikalimang hari ng dinastiyang Mangrai, ay nagpagawa ng isang chedi upang paglagyan ng mga abo ng kaniyang ama na si Haring Kham Fu. Isang wihan at ilang iba pang mga gusali ang idinagdag makalipas ang ilang taon at ang nagresultang complex ay pinangalanang Wat Lichiang Phra. Noong, noong 1367, ang estatwa ni Phra Buddha Singh ay dinala sa templo, at natanggap ng complex ng templo ang kasalukuyang pangalan nito. Sa panahon ng pagpapanumbalik noong 1925, tatlong puneraryong urna ang natuklasan sa loob ng isang maliit na chedi. Ipinapalagay na ang mga ito ay naglalaman ng mga maharlikang abo. Ang mga urna ay nawala na.
Mula 1578 hanggang 1774 pinamunuan ng mga Burmes ang Lanna at sa panahong ito ang templo ay inabandona at sumailalim sa malubhang pagkasira. Nang maupo si Haring Kawila sa trono bilang Hari ng Chiang Mai noong 1782, ipinanumbalik ang templo. Ipinatayo ni Haring Kawila ang ubosot at pinalaki ang chedi. Nang maglaon, ibinalik ng mga kahalili ang Wihan Lai Kham at ang eleganteng Ho Trai (aklatan ng templo).
Ang buong complex ng templo ay sumailalim sa malawak na pagsasaayos sa ilalim ng sikat na monghe na si Khru Ba Srivichai noong dekada '20. Marami sa mga gusali ang muling ipinanumbalik noong 2002.
Imperyong Romano
Pax Romana
250px|thumb|Ang Coleseo ng Roma ay itinayo sa panahon ni Vespasian. Pinalitan si Marcus Aurelius ni Commodus na naging paranoyd at baliw bago pinaslang noong 192.
Sa Dinastiyang Severano na tumagal mula 193 hanggang 235, ay nakamit ang mga kaguluhan sa pamumuno. Bagamat may mga mabuting pinuno parin, naging regular na ang patayan upang makamit ang trono. Si Alexander Severus, ang huling kasapi, ay hindi sinuportahan ng sundalo at pinaslang noong 235.
Krisis ng Ikatlong Siglo
thumb|left|305px|Ang Imperyong Romano sa pinakamalawak na sakop sa ilalim ni Trajano noong taong 117 AD Ang Krisis ng Ikatlong Siglo ay ang naging yugto ng muntikang pagbagsak ng Imperyo mula 235 hanggang 284. Sa panahon ito, 25 emperador ang naghari, at ang imperyo ay nakaranas ng krisis panghukbo, pampolitika na krisis at krisis pang-ekonomiya. Sa pag-akyat ng trono ni Diocletian, na-resolba niya ang ilang mga problema ng imperyo at doon tumigil ang krisis.
Ginawa din ni Diocletian ang "Tetrakiya", ang literal na paghahari ng 2 Emperador Augusto ang ang dalawang nakababatang Cesar na taga-pagmana ng trono. Bumagsak ang Tetrakiya sa pamamahala ni Constantius Chlorus. Muling nag-kaisa ang imperyo sa pamamahala ni Constantino ang Dakila at ni Theodosius I (395AD).
Heograpiya at demograpiya
naging pangunahing wika nito na kilala ngayong bilang Imperyong Bizantino at nagpanatili sa mga batas at kulturang Greco-Romano gayunding sa mga Helenikong elemento nito at Kristiyanismong Ortodoxo sa sumunod na milenyo hanggang sa pagbagsak at pagsakop ng Constantinople (Istanbul ngayon), ang naging pangalan ng lungsod ni Constantino, sa mga kamay ng Imperyong Ottoman noong 1453.
Kasaysayan
Karagdagang impormasyon: Kasaysayan ng Imperyong Romano
Nagsimula ang paglawak ng Roma kaunting panahon matapos ang pagkatatag ng republika sa ika-6 na siglo BC, ngunit hindi ito lumawak sa labas ng Italya hanggang sa ika-3 siglo BC. Noon, ito na ay isang "imperyo" bago ito nagkaroon ng isang emperador.
Ang Imperyong Romano ang isa sa mga pinakamalawak sa kasaysayan, na may teritoryo sa Europa, Hilagang Africa, at Gitnang Silangan. Ang ideyolohiyang ang Imperyo ay walang-hangganan sa lawak at panahon ay ipinapahayag ng pariralang Latin na imperium sine fine ("imperyong walang hangganan"). Sa Aeneid ni Vergil, sinasabing ang walang-hangganang imperyo ay ipinagkalooban sa mga Romano ng kanilang pangunahing Diyos na si Jupiter. Ang ideyang ito ay muling ipinahayag noong naging Kristiyano ang Imperyo noong ikaapat na siglo.
Ang kalakhang bahagi ng paglawak ng sakop nito ay natamo noong panahon na ito ay isang Republika pa. Ang ilang bahagi ng Hilagang Europa ay nadagdag noong unang siglo AD, kung saan ang kontrol ng Roma sa Europa, Africa, at Asya ay pinalakas. Naabot ng Imperyo ang pinakamalawak nitong teritoryo noong pamununo ni Trajan noong 117. Napasa-ilalim ng Roma ang limang milyong kilometro kwadrado ng lupain na bahagi ng teritoryo ng apatnapung bansa sa makabagong panahon. Ang pagtatayang 55-60 milyong katao na nanirahan sa mga lupain ng Imperyo ay sinasabing bumbuo sa 1/6 hanggang sa 1/4 ng kabuuang populasyon ng tao noong panahong iyon. Ito ang may pinakamalaking populasyon sa mga bansa sa Kanluran, at hindi ito muling naabot hanggang sa ika-19 na siglo. May mga pag-aaral na tinatayong umabot hanggang 100 milyon ang populasyon ng Imperyo.
Ang Senado
Habang patuloy parin nagkikita ang Asamblea ng Roma pagkatapos itatag ang impeyo, ang kanilang kapangyarihan ay nilipat sa Senado Romano, kaya ang mga batas-senado (senatus consulta) ay nakukuha ng kapangyarihan matupad bilang tunay na batas.
Ang Mga Emperador (Pagkatapos ng Republikang Romano)
Walang tiyak na sagot tungkol sa kung sino talaga ang unang emperador ng Roma. Sa ilalim ng teknikal na pananaw, hindi malinaw na may “unang emperador,” sa dahilang hindi ito isang opisyal ng puwesto sa sistemang batas Romano – sa halip, ito ay pagsasanib ng mga magkakaibang puwesto. thumb|left|305px|Ang paglaki at pagbagsak ng Imperyong Romano
Julius Caesar
Si Julio Cesar/Julius Caesar na naging Diktador Perpetuidad (diktador sa habambuhay) na isang opisyal na puwesto sa Republikang Romano. Ang puwestong ito ay napakataas at hindi karaniwang porma ng diktador. Ayon sa batas, ang pamumuno ng isang diktador ay karaniwang hindi lalagpas sa anim na buwan. Ang puwestong binuo ni Cesar ay malinaw na laban sa pangunahing prinsipyo ng Republikang Romano. Gayunpaman, nakasalalay ang kanyang kapangyarihan sa republikanong titulong ito gaano man kakaiba ito bilang isang republikanong opisyal. Maraming senador, na marami rito ay dati niyang mga kaaway na “maluwat” niyang pinatawad, ang natatakot na puputungan niya ng korona ang sarili at magtatatag ng isang monarkiya. Sumunod dito, nagsabuwatan sila upang patayin siya at noong Ides ng Marso, 44 BC, namatay sa talim ng mga pumaslang ang diktador sa habambuhay.
Octavian
Si Octavian, na apo sa pamangkin ni Julius Caesar, at tagapagmana sa politika, ay natuto sa kamaliang ginawa ng nagpamana at hindi gumamit ng kinatatakutang titulong diktador. Sa halip, maingat na itinago niya ang kanyang kapangyarihan sa ilalim pormang republikano. Ginawa niya ito upang maipakita kunyari ang pagbabalik ng Republika. Nagtamo siya ng maraming titulo tulad ng Augustus – “ang iniluklok”, ang Princeps – na isinasaling bilang “unang mamamayan ng republikang Romano” o ang “pangulo ng Senadong Romano”. Ang huli ay iginagawad sa mga nakapaglingkod nang mabuti sa bansa. Si Pompey ay ginawaran din ng titulong ito.
Dagdag pa rito, si Augusto Cesar (na ng lumaon ay ipinangalan sa kanya) ay ginawaran ng karapatang magsuot ng Koronang Sibiko ng laurel at roble (oak). Gayunpaman, walang titulo o Koronang Sibiko na nagdaragdag sa kapayarihan ni Augusto. Isa lamang siyang marangal ng mamamayang Romano na may hawak ng pagkakonsulado. Naging Pontifex Maximus si Augusto matapos mamatay si Marcus Aemilius Lepidus noong 13 BC. Nang lumaon, kapangyarihan lamang ang kailangan niya at hindi ang mga titulo. left|thumb|181px|Ang Labanan sa Actium ni Lorenzo A. Castro, 1672.
Ang Labanan sa Actium ang lumupig at nang lumaon ang naging dahilan ng pagpapakamatay nina Marco Antonio at Cleopatra. Ipinapatay rin ni Octavio ang batang anak ni Cleopartra kasama sa pagbabagsak sa pamumuno ni Tolomeo XV Caesarion. Sinasabing si Cesario ang kaisa-isang anak ni Julio Cesar. Sa pagpatay ni Octavio kay Cesario, nawalan siya ng karibal sa trono na may dugo ni Julio Cesar. Sinimulang baguhin ni Octavio, na ngayo’y nag-iisang namumuno ng Roma, ang mga balangkas nitong militar, piskal at pampolitika. Ginawa ito upang patatagin at patahimikin ng mundong Romano at lubos na tanggapin ang bagong rehimen.
Nang umupo si Octavio bilang puno ng mundong Romano, ginawaran siya ng Senadong Romano ng pangalang Augusto. Inangkin rin niya ang titulong imperator “ulong komandante” bilang pangalan. Ito ay isang kataga noon pang panahon ng Republika at nang lumaon ay uminog sa katagang emperador.
Bilang ampong tagapagmana ni Cesar, ginusto ni Augusto na tawagin rin siya sa pangalang ito. Bahagi raw ang Cesar sa apelyido niya. Ang pamumuno ng Julio-Claudio ay tumagal nang may isang siglo (mula kay Julio Cesar noong gitna ng siglo 1 BC hanggang kay Emperador Nero noong gitna ng unang siglo AD). Noong dumating ang Dinastiya ni Flavio, ang reino ni Vespasiano at ng dalawa niyang anak na si Tito at Domiciano, uminog ang katagang Cesar mula bilang isang apelyido, Im facto hanggang maging isang pormal na titulo. Matutunghayan pa rin magpahanggang sa kasalukuyan ang mga hinalaw na titulo mula rito (tulad ng czar at kaiser).
Ang bilang ng lehiyong Romano, na sumukdol sa halos 50 dulot sa mga giyera sibil, ay bumaba sa 28. Marami rito ang binuwag lalo kung saan hindi tanto ang katapatan,. Ang ibang lehiyon ay pinagsama tulad ng ipinahihiwatig ng titulong Gemina (Kambal). Nagbuo rin si Augusto ng siyam na espesyal ng cohorts na maliwanag na ginawa upang mapanatili ang kapayapaan sa Italia at kung saan mga tatlo rito ay naka-himpil sa Roma. Ang mga cohorts na ito ay tinawag ng Guardyang Praetoria. 200px|right|thumb|Ang Imperyong Romano sa kaniang pinakamakapangyarihang panahon 117 AD.Natanto ni Octavio na maraming daang taong nang hindi nararanasan ng mga Romano ang autokrasya at paghahari, at kaya nangingilag sila sa kanya. Hindi niya gustong tingalain siya bilang isang diktador. Kanyang pinanatili ang ilusyon na isang republikang konstitusyonal ang pamahalaan. Kanyang ipinakita na parang gumagana pa ang batas ng Republikang Romano. Kahit na ang ibang nakalipas na mga diktador tulad ng malupit na si Lucius Cornelius Sulla, maikling panahon lamang (hindi hihigit sa isa o dalawang taon maliban kay Julio Cesar), ang pamumuno nila sa Roma. Noong siglo 27, opisyal na sinubukan ni Octavio na ilipat ang lahat ng extraordinaryong kapangyarihan niya sa Senadong Romano. Sa isang pagkukunwari, kaalyado niya ang mga senador noong panahong iyon at kaya’y nagmakaawa sa kanya na sa kanya na lamang ang mga kapangyarihang ito para sa kapakanan ng republika at bayan ng Roma. Naiuulat ang pagtatangkang pagbaba bilang isang konsulado ni Octavio ay nagdulot ng kaguluhan sa mga Plebiano sa Roma. Isang kompromiso sa pagitan ng Senado at ni Octavio ang napagkasunduan na tinawag na Unang Kasunduan. Ang kasunduang ito ang nagbigay ng lehitimong pamumuno ni Augusto bilang isang autokrata ng bayan at nagtatalaga na hindi siya tatawaging malupit na puno na naging simula ng mahabang panahon na tatawing Pax Romana.left|thumb|Isang Romano na nakasuot ng [[toga]]
Hinati ni Octavio sa pagitan niya at sa Senado ang pamamahala ng mga lalawigan. Ang mga hindi masupil ng lalawigan sa mga hanggahan kung saan nakahimpil ang kalakhan ng sandatahang pandigma ay nasa ilalim ng mga legadong imperyal na pinili ng mismong emperador. Tinawag ang mga probinsiyang ito na probinsiyang imperyal. Ang mga gobernador ng mga mapayapang probinsiyang senatorial ay pinili ng Senado. Mapayapa ang mga probinsiyang ito na nangangailan lamang isang lehiyon tulad ng lalawigan ng Africa.
Sa pagsubok napagsanggalang ang paligid ng imperyo sa mga ilog ng Danube at Elbe, iniutos ni Octavio na lusubin ang Illyria, Moesia, at Pannonia (timog ng Danube), at Germania (kanluran ng Elbe). Noong una, ang lahat ay ayon sa plano ngunit disastre ang sumunod. Ang mga tribo ng Illyrio ay nagsipag-alsa na kailangang lupigin. Ang tatlong sandatahang liga sa ilalim ni Publius Quinctilius Varus ay tinambangan at nilupig sa Labanan sa Kagubatan ng Teutoburgo noong 9 AD ng mga barbarong Aleman sa pamumuno ni Arminius. Maingat na binantayan ni Augusto ang buong teritoryo nito sa kanluran ng Rhine at nakuntento na lamang siyang gumanti sa pamamagitan ng panloloob. Ang ilog ng Rhine at Danube ang naging permanenteng hanggahan ng imperyong Romano sa timog.
Prinsipado at Dominado
Tradisyonal na ipinakikita ng mga mananalaysay ang pagkakaiba sa pagitan ng Prinsipado, ang panahon na sumunod kay Augusto hanggang sa Krisis ng Siglo 3, at Dominado, ang panahon mula kay Diocletiano hanggang sa katapusan ng imperyo sa kanluran. Ayon sa pagkakaibang ito, noong Prinsipado (mula sa salitang Latin na princeps, “unang mamamayan”) ang katotohanan ng absolutismo ay pormal na nakakubli sa pormang gobyernong republikano habang noon namang Dominado (mula sa salitang dominus “panginoon” o “may-ari”) lantad ang imperyong kapangyarihan na may koronang ginto at mabulaklak na pang-imperyong rituwal. Kamakailan, itinatag ng mga mananalaysay na ipinahihiwatig ang situwasyon ito: ang ilang porma ay nagpatuloy hanggang panahong Bizintino, libong taon matapos itong lalangin. Ang pagpapakita ng imperyong kortes ay karaniwan na sa simula pa man ng Imperyo.
Papa Gregorio XIII
Si Papa Gregorio XIII (Gregorius XIII; 7 Enero 1502 – 10 Abril 1585), pinanganak na Ugo Boncompagni, ay ang pinuno ng Simbahang Katoliko mula 13 Mayo 1572 hanggang kaniyang kamatayan noong 1585. Higit siyang kilala sa pagkomisyon ng kalendaryong isinunod sa kaniyang pangalan Kalendaryong Gregoriano, na ginagamit hanggang sa ngayon na kalendaryong sibil sa buong mundo.
Karera bago naging Papa
Sa edad na tatlumpu't-anim ipinatawag siya sa Roma ni Papa Pablo III (1534–1549), na nagtalaga sa kaniya sa iba't-ibang puwesto bilang unang hukom ng kabisera, abreviador, at bise-rector ng Campagna. Idinikit siya ni Papa Pablo IV (1555–1559) bilang datarius sa silid ni Kardinal Carlo Carafa. Hinirang naman siya ni Papa Pio IV (1559–1565) bilang Paring Kardinal ng San Sisto Vecchio at ipinadala siya sa Konsilyo ng Trento.
Nagsilbi rin siyang legado kay Felipe II ng Espanya (1556–1598), noong ipadala siya ng Papa upang siyasatin ang Kardinal ng Toledo. Dito nagsimula ang isang matagal at malapit na ugnayan nila ng Hari ng Espanya, na naging mahalaga sa polisiyang panlabas nang siya'y naging Papa.
Sanggunian
Ang katagang sanggunian ay ginagamit sa maraming mga kalipunan, sakop, o saklaw ng kaalaman ng tao, na umaako ng mga antas ng kahulugan na partikular sa mga diwa o mga konteksto na pinaggagamitan nito. Ang mga sanggunian ay maaaring magkaroon ng maraming mga hubog, kabilang na ang isang kaisipan, isang pagkaunawa ng pandama katulad ng narinig (onomatopoeia), natanaw (teksto), naamoy, o nahipo, katayuan ng damdamin (emosyon), kaugnayan sa sa iba pa, koordinado ng espasyo-panahon, simboliko, isang bagay na pisikal o isang pagtudla ng enerhiya; subalit, umiiral ang iba pang konkreto at abstraktong mga konteksto bilang mga paraan ng paglalarawan o pagbibigay ng kahulugan na nasa loob ng sakop ng sari-saring mga larangan na nangangailangan ng isang pinagmulan, tuldok ng paglisan, isang pormang orihinal. Kabilang dito ang mga metodo na sadyang nagkukubli ng sanggunian o pagtukoy mula sa ilang mga tagapagmasid, katulad ng sa kriptograpiya.
Ang isang talaan ng mga sanggunian ay tinatawag na talasanggunian.
Mga uri
Kabilang sa mga uri ng sanggunian ang primaryang sanggunian at ang sekundaryang sanggunian. Ang primaryang sanggunian ay ang impormasyong galing sa mismong taong nakasaksi ng pangyayari. Halimbawa na si Chavit Singson na saksi sa labanang Pacquiao vs. Bradley. Ang sekundaryang sanggunian ay ang tawag sa impormasyong galing sa iba, na nalaman lang natin dahil sa taong nakasaksi sa pangyayari. Halimbawa na ang mula sa aklat o diyaryo.
Pulmonikong Katinig
Katinig na Pulmoniko
Yumi Yoshino
Si Yumi Yoshino (芳野 友美) ay isang artista mula sa bansang Hapon. Kinakatawan siya ng Production Harmony.
Mga sanggunian
Yoshino, Yumi Kaurian:Mga artista mula sa Hapon
Ngipin ng karunungan
Ang isang bagang-bait o ngipin ng karunungan (Ingles: wisdom tooth) sa mga tao ang anuman sa karaniwang apat na ikatlong molar. Ang mga ngipin ng karunungan ay lumilitaw sa pagitan ng edad na 16 at 25. Ang karamihan ng mga matatandang tao ay may apat na mga ngipin ng karunungan ngunit posibleng may mas kaunti o higit pa na sa kasong ito, ang mga karagdagan ay tinatawag na mga ngiping supernumeraryo. Ang ngipin ng karunungan ay karaniwang umaapekto sa ngipin habang umuunlad ito at karaniwang binubunot kapag nangyari ito. Ang mga ngipin ng karunungan ay ang mga bestihiyal na ikatlong molar na tumulong sa mga ninuno ng tao sa paggiling ng tisyu ng halaman. Pinaniniwalaang ang mga bungo ng mga ninuno ng tao ay may mas malalaking mga panga na may mas maraming mga ngipin. Sa pagbabago ng diyeta ng tao, ang mas maliliit na mga panga ng tao ay nag-ebolb ngunit ang mga ngipin ng karunungan ay umuunlad pa rin sa mga tao ngunit wala nang silbi.
Mao, Chad
Ang Mao (مؤ) ay isang lungsod sa Chad at kabisera ng rehiyon ng Kanem at ng Departamento ng Kanem. Ito ang ika-16 na pinakamataong lungsod sa Chad, at matatagpuan ito 226 na kilometro (140 milya) hilaga-hilagang silangan ng N'Djamena. Ang heograpiya ng Mao, na matatagpuan sa hangganan ng Sahara, ay tinatanda ng mga burol ng buhangin at kakaunting behetasyon.
Tulad sa ibang mga rehiyon ng bansa, ang Mao ay pinamumunuan ng kapuwa kinagisnang Sultan at mga opisyal ng pamahalaang sentral. Ang Sultan ng Kanem na nakatira sa Mao ay ang kinagisnang pinuno ng mga Kanembou. Ang mga hakbang tungo sa desentralisasyon ay hinadlangan ng magusot at kung minsan ay maigting na ugnayan sa pagitan ng mga kinagisnang pinuno sa Chad at pambansang maykapangyarihan.
Kasaysayan
Noong ika-18 July 2010, ang Sultan of Kanem na si Alifa Ali Zezerti, ay pumanaw sa edad na 83 taong gulang sa pagamutan sa N'Djamena, mula sa mga komplikasyon ng atake sa puso. Siya ang pang-39 na pinunuo ng dinastiyang Kanem, at namuno mula noong 1947. Inilibing siya sa Mao. Ang kaniyang sinundan na si Sultan Zezerti na namuno mula noong 1925 ay pumanaw noong ika-26 ng Setyembre 1947. Inihalal ang kaniyang anak bilang sultan sa isang halalang walang kalaban.
Noong Oktubre 2013 sumiklab ang mga gulo sa pangunahing pamilihan ng Mao na nakapuntirya sa administrasyon ni Idriss Déby pagkaraang pinatay ng isang opisyal na malapit kay Déby ang isang sibilyan. Noong ika-30 ng Setyembre 2015, dakong alas-8 ng gabi, nasunog ang nabanggit na pamilihan. Hindi matukoy ang sanhi; gayunpaman, walang naiulat na mga nasawi sa pangyayari. Muling nasunog ang pamilihan noong ika-12 ng Mayo 2016, sa pagkakataong ito sa alas-5 ng umaga. Nagsimula ang apoy sa kalapit na imbakan ng gasolina. Wala namang naiulat na nasawi sa nasabing pangyayari.
Ekonomiya
Tuwing Miyerkules na itinaguriang "Grand Market Day", ibinebenta mga sariwang gulay tulad ng mga sibuyas, bawang, datilero, asanorya, kamatis, pipino, at minsan mga talong na ipinakilala ng Organisasyon ng mga Bansang Nagkakaisa sa Pagkain at sa Agrikultura (FAO) ng UN noong 2009. Ibinebenta rin ang mga prutas, lalo na ang mga saging kung minsan mga mangga, papaya at bayabas. Makakukuha rin ang mijo sa puti at pulang mga uri.
Demograpiya
Karamihan sa mga naninirahan sa Mao ay mga Muslim. Subalit may dalawang mga simbahang Kristiyano sa Mao, isang Katoliko at isang Protestante.
Varun Dhawan
Si Varun Dhawan (pinanganak noong 24 Abril 1987) ay isang aktor sa bansang India.