cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jose W. Diokno
Personal na buhay
Nag-aral siya sa De La Salle University at nagtapos nang maaga dahil sa kanyang mataas na marka; nag-aral din siya ng Komersiyo sa parehas na kolehiyo at nagtapos sa edad na 18, bilang summa cum laude at ang may pinakamataas na marka, kung saan siya ang naging numero uno ng CPA exam noong 1940. Sa paaralan si Diokno ay naging ROTC lieutenant, aktor, manunulat, bise-presidente at marami pang ibang mga papel. Sa umpisa ay ang naging balak niya ay mag-aral ng enhinyerong pang makina, ngunit ay nagkaroon siya ng interes sa abogasiya dahil sa mga paksa sa kanyang kurso tungkol sa batas. Siya rin ay nag-aral sa UST noong Hunyo 1940 bago tumigil dahil sa ikalawang digmaan noong Disyembre 1941, at pagkatapos naging numero uno sa bar exam na may marka na 95.3, ang pinakamataas na naitalang marka mula noong 1903. Pagkatapos noong 1946 ay nakilala niya si Carmen Icasiano sa isang pagdiriwang na inihanda ni Arsenio Lacson, isang susunod na alkalde ng Maynila. Hindi pumayag ang kanilang magulang dahil nais ng kanilang mga magulang na magkasal sila sa mga sosyalidad. Para kay Diokno, ipinilit siyang magkasal sa anak ni José Abad Santos. Tumanggi si Diokno at madalas pa ay nakikipagtagpo kasami ni Carmen sa kilalang karinderya na The Aristocrat. Sa huli ay nagkasal din sila noong Marso 28, 1949 sa Ermita Church na kung saan nabinyagan siya. Ang kanyang ninang ay si Paz Wilson, na naging pangalawang ina sa kanyang kabataan. Ang kasal ay naganap pagkatapos nalaman ni Diokno sa telepono habang nagbakasyon siya sa Estados Unidos na nagkaroon ng tuberculosis si Carmen. Pagkatapos ng kasal ay tumira sila sa Parañaque malapit sa Pambansáng Dambana ng Ina ng Laging Saklolo o Baclaran Church.
Sampu ang naging anak nila. Lumipat sila sa isang malaking bahay na may kasamang palanguyan at pribadong talyer para sa potograpya ni Diokno sa Magallanes Village sa Makati. Ito ay idinisenyo ng kilalang arkitekto. Noong panahon na ito naging masikat ang Jose W. Diokno law firm, na kung saan maraming mga kilalang abugado ay nag-umpisa rito katulad ni Associate Justice Roberto Abad ng Korte Suprema. Ngunig noong batas militar ay naapektuhan ang kanilang kita dahil ikunulong si Diokno, at pagkatapos ay lumipat sila muli sa 3rd Street, New Manila, Lungsod Quezon. Dito sa New Manila ang bahay ng pamilyang Diokno hanggang ngayon.
Noong 1961 ipinanganak ang kanilang ikawalong anak na si Chel Diokno. Naging sampu ang kanilang anak, na kung saan inampon nila ang bunsong lalaki na si Martin noong 1967. Samakatuwid, ang pagkakasunud-sunod na anak ay sina: Mench na ipinanganak noong mga 1950 at naging college valedictorian at NGO officer, si Popoy na sumabay sa pamilyang Lopez at nagtrabaho sa ABS-CBN, si Pat na nagtrabaho sa ComBank, si Maris na naging tagapangulo ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas, si Maitet na nagtrabaho sa IBON Foundation, si Cookie ang Secretary-General ng FLAG at isang manunulat, si Mike isang abugado sa Estados Unidos, si Chel isang law dean, si Maia isa ring abugado na naging kalihim ng kanyang ama sa Komisyon ng Karapatang Pantao, at si Martin isang arkitekto sa UST na nakatira sa Singapore. Lumaki ang karamihang anak sa Magallañes bago ng batas militar ng diktadura ni Marcos. Noong September 23, 1972 pumasok ang militar sa Magallanes Village at dinukot si Sen. Diokno. Naalala pa ni Chel dahil gising pa siya noong gabi at naglalaro kasama ng kaibigan sa bahay noong dumating ang mga trak ng militar sa kanilang nayon. Dito nag-umpisa ang kanyang pagkahilig sa katarungan.
Abugado at Mamamahayag
Sa umpisa pa lang ay idinipensa na ni Diokno ang kanyang ama sa isang masikat na kaso tungkol sa isang isyung halalan sa senado noong 1946, o ang Vera v. Avelino (G.R. L-543), na kung saan naging kalaban niya si Lorenzo Tañada, ang tanggapan ng taga-usig panlahat ng gobyerno, pagkatapos ng kaso ay sinabi ni Tañada na hindi niya malimutan ang photographic memory ng ama at anak sa korte. Naging kakampi rin ni Diokno si Tañada noong siya ay tumakbo sa senado. Sa unang panahon din ay sumama si Diokno sa kinabukasang alkaldeng Arsenio Lacson at Teddy Boy Locsin para itatag ang Free Philippines na dyaryo. Ayon kay Locsin ang pamamatnugot Diokno ang naging dahilan kung bakit tumagal ang dyaryo. Sa huli ay tumigil ito noong bumalik si Locsin sa Philippines Free Press, at si Lacson sa pagtakbo ng alkalde ng Maynila. Sa panahon na ito ay madalas bumibisita si Lacson sa Parañaque na bahay ni Diokno sa Kalyeng Dewey at gumagawa ng almusal ni Jose at Carmen Diokno habang sila pa ay tulog. Tinulong ni Diokno si Lacson sa pamamatnugot ng kanyang artikulo, at naging kanyang abugado. Umabot ng isang punto na malapit maging kandidato si Diokno bilang ikalawang pangulo kasami ni Lacson bago siya ay namatay dahil sa atake sa puso. Si Diokno rin ang naging editor ng pahayagan ng Free Philippines, isang diyaryo na itinayo ni Teddy Boy Locsin, Sr., Arsenio Lacson, at Phillip Buencamino III. Ayon kay Locsin, ang naging pinuno ng masikat na magasin na ang Philippines Free Press sa kinabukasang panahon, si Diokno ang naging dahilan kung bakit tumagal ang kanilang pahayagan. Si Jose Diokno ay naging masikat dahil sa isa sa mga pinakamasikat na kaso sa Pilipinas. Siya ay nagtulong muna sa kanyang matalik na kaibigan na si alkalde ng Maynila na si Arsenio Lacson. Pagkatapos ay itinulong niya bilang abugado sina Pangulong Ramon Magsaysay at Carlos P. Garcia upang mag-imbestiga ng anomalya sa Kagawaran ng Pananalapi at iba pa.
Normalidad (kimika)
Sa kimika, ang normalidad o ekwivalent konsentreysyon ng isang solúsyon ay dinedepina bilang ang konsentrasyong ci na dinevayd sa ekwivalens faktor feq:
Yunit simbol N
Ang yunit simbol "N" ay ginagamit upang i-denote ang "eq/L" (ekwivalent kada litro), ang normalidad. Bagamat hindi na ganoon kasikat, nagkakaroon pa rin ng mga medikal reporting ng mga konsentrasyong serum nang pa-"meq/L" (= 0.001 N).
Jose W. Diokno
Pamahalaan at Laban sa Batas Militar
Pagkatapos nito ay bilang senador ay maramisiyang inumpisang batas, katulad ng Investment Incentives Act, na nagsitayo ng Board of Investments, at Oil Commission Act, na gumawa ng Oil Industry Commission, o ngayon ay tinatawag ng pamahalaan na Energy Regulatory Board. Si Diokno rin ang gumawa ng Export Incentives Act of 1970, na kasama ng Investment Incentives Act ang naging saligan ng mga patakarang ekonomiya noong dekada 70. Ilan lamang ang mga ito sa mga mahalagang batas na isinulat ni Diokno.
Noong 1971 ay umalis si Diokno sa partido Nacionalista at gumawa ng Movement of Concerned Citizens for Civil Liberties o ang MCCCL, na kung saan nagkaroon pa sila ng isang protesta na may 50,000 na tao na lumahok upang labanan ang nagbabalang deklarasyon ni Pangulong Marcos ng batas militar noong Septyembre 21, 1972. Ito nga ay naging totoo at nagdeklara ng batas militar si Marcos noong gabi ng araw na iyon. Ang mga unang inaresto ay si Diokno at si Ninoy Aquino, ang dalawang pinuno ng oposisyon.
Pagkatapos siya'y nakulong at lumaya sa Fort Bonifacio noong batas militar, agad itinayo ni Diokno ang Free Legal Assistance Group o FLAG, ang pinakamalaking grupo ng abugadong karapatang pantao sa kasaysayan ng Pilipinas. Halos 90% ng mga kasong abuso sa tao sa panahon na ito ay inihawak ng FLAG. Si Chel Diokno, ang kanyang ikawalong anak ang naging susunod na chairman ng grupo na ito. Si Diokno rin ang naging pinuno ng KAAKBAY, ang naging ama ng unang pagsasanib laban kay Marcos pagkatapos pinatay niya si Ninoy Aquino. Ang tawag sa grupo na ito ay ang Justice for Aquino, Justice for All o JAJA. Si Diokno rin ang naging tagapangulo ng Civil Liberties Union. Pagkatapos natalo at itinalsik si Ferdinand Marcos sa People Power Revolution ay naging kauna-unahang tagapangulo ng Komisyon ng Karapatang Pantao.
Pamana
Si Jose W. Diokno ay ginantimpala ni Pangulong Gloria Arroyo, anak ni Pang. Macapagal ng sinaunang Orden ni Lakandula sa Pilipinas, at ang kanyang araw ng pagpapanaw ay sinangalang Jose W. Diokno Day.
Sa Pasay at Parañaque, o sa Bay City ay matagpuan ang mahabang lansangang bayan na J.W. Diokno Boulevard, at sa Taal, Batangas naman matagpuan ang Calle Jose W. Diokno. Sa CHR ay nagpahayag noong 2018 ang napakalaking parke na tinatawag na Liwasang Diokno na may rebulto na abot nang siyam na talampakan. At sa loob ng gusali ay itinawag na Bulwagang Ka Pepe.
Doon sa De La Salle Lipa ay ipinangalan ang pangunahing gusali na Bulwagang Sen. Jose Diokno. Noong kanyang ika-73 na kaarawan naman ay nagkaroon ng isang selyo ni Diokno galing sa Korporasyong Pangkoreo ng Pilipinas. Sa De La Salle University Tañada-Diokno College of Law (na ipinangalan kay Diokno at Lorenzo Tañada) naman ay nagkaroon ng Ka Pepe Diokno Human Rights Award, ang kinikilalang pinakadakilang gantimpala para sa karapatang pantao sa Pilipinas. Ang mga naparangalan nitong prestihiyosong gantimpala ay sina dating Pangulong Benigno Aquino III, Conchita Carpio-Morales, Maria Ressa, at Jovito Salonga, at maraming ibang kilalang bayani.
Noong ika-100 na kaarawan ni Diokno, nagkaroon ng halos 300 na misa para sa kanya sa buong Pilipinas, at sa ibang lungsod ng Estados Unidos, Australia, Vatican City, Japan, at iba pa. Sa Taal ay ipinangalan ang bulwagan ng Sangguniang ang Jose W. Diokno Legislative Hall.
Si Diokno ay tinatawag na ama ng karapatang pantao. Isa sa naging masikat na kasabihan ni Ka Pepe Diokno ay, "“Naglaho ang batas sa bansa. Nagluluksa ako ngunit hindi ako nawawalan ng loob. Naniniwala akong lubos, at walang salitang makagagapi at walang hanging makapagpapataob rito, na sisibol muli ang bago at mas mabuting batas: mas makatarungan, may buhay, mas makatao. Kung kailangan mangyayari ito, iyan ang hindi ko pa masagot. Na mangyayari iyan, naniniwala ako.”"
Amelita Ramos
Si Amelita "Ming" Martinez-Ramos (isinilang noong 29 Enero 1926) ay ang asawa ni dating Pangulo ng Pilipinas na si Fidel V. Ramos at ika-11 Unang Ginang ng Pilipinas.
Alhebrang basal
thumb|Ang mga [[permutasyon ng isang kubo ni Rubik ay bumubuo ng isang grupo, isang pundamental na konsepto sa alhebrang basal.]]
Sa alhebra, isang malawak na sangay ng matematika, ang alhebrang basal (kung minsan alhebrang moderno) (sa Ingles, abstract algebra) ay pag-aaral ng mga alhebraikong estruktura. Isinasama ng mga alhebraikong estruktura ang mga grupo, singsing, patlang, modulo, espasyong bektor, sala-sala (lattices) at alhebra. Ang terminong alhebrang basal ay nilikha noong ika-20 dantaon upang makilala itong sangay mula sa ibang mga sangay ng alhebra.
Ang mga alhebraikong estruktura, na may kaugnay na mga homomorpismo, ay bumubuo ng mga matematikal na kategorya. Ang teorya ng kategorya ay isang pormalismo na pinapayagan ang pinag-isang paraan upang maipahayag ang mga katangian at konstruksiyon na katulad para sa iba't ibang mga estruktura.
Ang alhebrang unibersal ay kaugnay na sangay na nag-aaral ng mga uri na alhebraikong estruktura bilang solong mga bagay. Halimbawa, ang estruktura ng mga grupo ay solong bagay sa alhebrang unibersal, na tinatawag ang pagkakaiba-iba ng mga grupo (variety of groups).
Kasaysayan
Tulad ng sa ibang sangay ng matematika, ang mga nadaramang problema at halimbawa ay naglaro ng isang mahalagang papel sa pag-unlad ng alhebrang basal. Sa katapusan ng ika-19 na dantaon, ang maraming – marahil karamihang – ganyang problema ay nauugnay sa teorya ng mga alhebraikong ekwasyon. Isama ng mga pangunghing tema ang:
Ang maraming aklat-aralin ay nagsisimula sa mga aksyomatikong depinisyon ng iba't ibang alhebraikong estruktura, at pagkatapos nagtatatag ng kanilang mga katangian. Gumagawa ang ito ng maling pakiramdam na sa alhebra ang mga aksiyoma ay pundasyon, pagkatapos pagganyak at batayan para sa mas maraming pag-aaral. Ang totoong kaayusan ng makasaysayang pagsulong ay halos eksaktong kabaligtaran. Halimbawa, ang mga hiperkomplikadong bilang ng ika-19 na dantaon ay may mga pagganyak na kinematikong at pisikal na pagganyak pero nilabanan ang pag-unawa. Ang karamihan sa mga teorya, na kinikilala ngayon bilang mga bahagi ng alhebra, ay nagsimula bilang mga koleksyon ng magkakaibang katotohanan, nakuha ng karaniwang tema na naglingkod bilang isang gitna kung saan naipangkat ang iba't ibang mga resulta, at sa wakas pinag-isa ng isang karaniwang hanay ng mga konsepto. Ang pangunahing halimbawa ng unti-unting pagbubuo ng ito ay kasaysayan ng teorya ng grupo.
Maagang teorya ng grupo
Isaalang-alang si Leonhard Euler ang mga alhebraikong operasyon sa mga bilang modulo buumbilang—modular na aritmetiko—sa kanyang heneralisasyon ng maliit na teorema ni Fermat. Ang mga pagsisiyat na ito ay isinulong ng Carl Friedrich Gauss, na isaalang-alang ng estruktura ng mga multiplikatibong grupo ng mga nalalabi mod n at nagtatag maraming katangian ng mga siklikong at mas heneral na mga abelianong grupo na lumilitaw kaya. Sa kanyang pagsisiyat ng komposisyon ng mga binaryong kwadratikong porma, si Gauss ay tahasang sinabi ng nag-uunay ng batas para sa komposisyon ng mga porma, pero kagaya ni Euler bago siya, Gauss ay mas interesado sa mga nadaramang resulta higit sa teoryang heneral. Sa 1870, si Leopold Kronecker ay depinihin ang abelianong grupo sa konteksto ng mga grupong ideal na klase, na heneralisahin ang mag-trabaho ni Gauss, pero parang hindi pinag-isa ang kanyang kahulugan sa dating trabaho sa mga grupo, talaga mga grupong permutasyon. Sa 1882, si Heinrich M. Weber, na isaalang-alang ang parehong tanong, ay napansin ang koneksyon at ibinigay ang katulad na kahulugan, na nagdawit ng katangian ng pagkansela pero laktawan ang kabaligtaran elemento, na sumapat sa kanyang konteksto (mga may hangganan na grupo).
Inaral ang permutasyon ng Joseph-Louis Lagrange sa kanyang sanaysay noong 1770, Réflexions sur la résolution algébrique des équations (Mga pag-iisip tungkol sa alhebraikong solusyon ng mga ekwasyon), na talakayin ang mga solusyon ng mga alhebraikong ekwasyon, at kung saan ipakilala ang mga resolbente ni Lagrange. Ang layunin ni Lagrange ay upang maunawaan kung bakit may mga pangkalahatang pormula para sa mga solusyon ng mga ekwasyon na may pangatlo o pang-apat na digri, at ikilala ang permutasyon ng sero ng punsiyon bilang isang pangunahing bagay. Ang mahalagang naiibang pagsulong ni Lagrange sa sanaysay na ito ay abstraktong pagtingin ng mga ugat, i.e. bilang mga simbolo at hindi bilang numero. Gayunman, hindi isaalang-alang ang komposisyon ng mga permutasyon. Nagkataon, sa parehong taon lumitaw ang unang edisyon ng Meditationes Algebraicae (Pagmumuni-muni tungkol sa alhebra) ni Edward Waring, na may isang panalawak na bersyon noong 1782. Pinatunayan ng Waring ang pundamental na teorema ng mga simetrikong polinomial, at talaga isaalang-alang ang ugnayan sa pagitan ng mga ugat ng isang kwartikong ekwasyon at kanyang resolbenteng kubiko. Mémoire sur la résolution des équations (Alaala tungkol sa solusyon ng mga ekwasyon) ni Alexandre Vandermonde (1771) ay nagkabuo ng teorya ng mga simetrikong punsiyon mula sa bahagyang naiibang anggulo, pero bilang Lagrange, gusto niyang maunawaan ang mga solusyon ng mga alhebraikong ekwasyon.
Si Paolo Ruffini ay unang tao na bumuo na teorya ng mga permutasyong grupo, at bilang kanyang mga hinalinhan, sa konteksto ng solusyon ng mga alhebraikong ekwasyon. Gusto niyang magpakita ng pagka-imposible ng isang alhebraikong solusyon para sa heneral na alhebraikong ekwasyon na may digri na higit sa apat. Patungo sa layuning ito, ipakilala ang mga nosyon ng:
at pinatunayan ang ilang mahahalagang teorema na kaugnay ng mga konsepto, halimbawa:
Gayunman, makaya niya nang walang ginawing pormal ang konsepto ng isang grupo, ni kahit ng permutasyong grupo. Ang susunod na pagsulong ay ginawa ng Évariste Galois noong 1832, bagaman ang kanyang trabaho ay hindi nai-publish hanggang 1846, kapag isaalang-alang, sa unang pagkakataon, ang katangian na tinatawag ngayon na katangian ng pagsara (closure property) ng grupo ng mga permutasyon, na ipinahayag niya kaya:
Ang teorya ng mga permutasyong grupo ay umunlad higit pa sa mga kamay ni Augustin Cauchy at Camille Jordan, sa pamamagitan ng pagpapakilang ng mga bagong konsepto at, samakatuwid, isang kayamanan ng mga resulta tungkol sa mga espesyal na klase ng mga permutasyong grupo at kahit ilang pangkalahatang mga teorema. Bukod sa ibang bagay, depinihin ng Jordan ang nosyon ng isomorpismo, pa rin sa konteksto ng mga permutasyong grupo, at hindi sinasadya, pinasikat ang termino ng grupo.
Lumitaw ang abstraktong nosyon ng isang grupo sa unang pagkakataon sa mga papel ni Arthur Cayley noong 1854. Napagtanto na isang grupo ay hindi dapat isang permutasyong grupo (o kahit na may hangganan), at sa halip maaaring binubuo ang mga baskagan. Sa mga susunod na taon, imbestigahan nang puspusan ang kanilang mga katangian, tulad ng pagpaparami at mga pagbabaligtad. Sa paglaon, binisita muli ang tanong ng kung ang mga abstraktong grupo ay mas pangkalahatan kaysa sa mga permutasyong grupo, at pinakita na, sa katunayan, anumang grupo ay isomorpiko sa grupo ng mga permutasyon.
Alhebrang moderno
Sa katapusan ng ika-19 at sa pagsisimula ng ika-20 dantaon, may pagbabago sa metodolohiya ng matematika. Umusbong ang alhebrang basal malapit sa simula ng ika-20 dantaon, may pangalan ng alhebrang moderno. Ang kanyang pag-aaral ay bahagi ng kailangan para sa mas maraming intelektwal na higpit (intellectual rigor) sa matematika. Sa simula, ang mga palagay sa alhebrang klasiko, na kung saan ang lahat ng matematika (at mahahalagang bahagi ng mga natural na agham) ay depende, ginawang mga aksyomatikong sistema. Ang mga matematiko, para sa kanino ang pagtukoy ng mga katangian ng nasasalat na mga bagay ay hindi na nasapat, ay sinimulan nilang isaalang-alang ang pangkalahatang teorya. Sa ika-19 na dantaon umusbong ang mga pormal na depinisyon ng tiyak na mga alhebraikong estruktura. Halimbawa, ang mga resulta tungkol sa iba't ibang grupo ng permutasyon ay nakita bilang mga halimbawa ng mga pangkalahatan teorema na nauugnay pangkalatahan nosyon ng isang grupong abstrakto. Naging mahalaga ang mga tanong tungkol sa estruktura at pag-uuri ng iba't ibang matematikal na bagay.
Ang mga ganoong proseso ay naganap sa buong matematika, pero naging lalo na kilalang sa alhebra. Ang mga pormal na depinisyon gamit ang mga batayang operasyon at mga aksiyoma ay imungkahi para sa maraming batayang alhebraikong estruktura, halimbawa mga grupo, singging, at patlang. Kaya naman ang mga bagay tulad ng teorya ng grupo at teorya ng singsing ay naging mga bahagi ng purong matematika. Depinihin ng alhebrang basal ang alhebraikong pagsisiyasat na mga heneral na patlang ni Ernst Steintz at na mga komutatibong (at mamaya heneral na) singsing ni David Hilbert, Emil Artin at Emmy Noether, na isulong ang trabaho ni Ernst Kummer, Leopold Kronecker at Richard Dedekind, na isaalang-alang ang mga ideal sa komutatibong singsing, at ni Georg Frobenius at Issai Schur, tungkol sa teorya ng representasyon ng mga grupo. Ang mga pagsulong na ito, sa huling isang-kapat ng ika-19 at sa unang isang-kapat ng ika-20 dantaon, ay inilarawan nang puspusan ng Moderne Algebra ni Bartel van der Waerden, monograp na may dalawang bolyum, na i-publish noong 1930–1931, at na binago magpakailanman para sa matematikal na mundo ang kahulugan ng salitang alhebra, mula teorya ng mga ekwasyon hanggang teorya ng mga alhebraikong estruktura.
Mga batayang konsepto
Mga halimbawa ng mga alhebraikong estruktura na may solong binaryong operasyon ay:
Mga halimbawa na may iba-ibang operasyon ay:
Mga paggamit
Dahil sa kayamanan nito, ang alhebrang basal ay ginagawit sa maraming sangay ng matematika at ng agham. Halimbawa, gumawa ang alhebraikong topolohiya ng mga alhebraikong bagay upang pag-aaral mga topolohiya. Ang haka-haka ni Poincaré, na pinatunayan noong 2003, nagpapahayag na ang pundamental na grupo ng isang manifold, na i-encode ang impormasyon tungkol sa pagkakakonekta, maaaring magamit upang matukoy kung ang isang manifold ay isang espera. Nag-aaral ang alhebraikong teorya ng bilang ng iba't ibang singsing ng bilang, upang gawing pangkalahatan ng pangkat na mga buumbilang. Gamit ang teoryang ito, si Andrew Wiles ay pinatunayan ang huling teorema ni Fermat.
Sa pisika, ginagamit ang mga grupo upang kumatawan ng mga simetriyang operasyon, at paggamit ng teorya ng grupo ay maaaring gawing simple ang mga diperensiyal na ekwasyon. Sa teorya ng panukat (gauge theory) ang pangangailangan ng lokal na simetriya ay maaaring magamit upang hinuhain ang mga ekwasyon na ilalarawan ang isang sistema. Ang mga grupo na ito, na ilalarawan ang mga simetriya na ito, ay grupo ni Lie, at ang pag-aaral ng mga grupo ni Lie at mga alhebra ni Lie ay isiniwalat ang marami tungkol sa pisikal na sistema. Halimbawa, bilang ng mga tagadala ng puwersa sa isang teorya ay katumbas na dimensiyon ng alhebra ni Lie, at mga boson na ito ay nakikipag-ugnayan sa puwersa na kontrolin, kung ang alhebrang Lie ay hindi abeliano.
Mariano Gómez
Si Padre Mariano Gómez y Guard (Marianus Gomez), isinilang noong Agosto 2, 1799 sa Santa Cruz, Maynila, ay isang Pilipinong pari, bahagi ng Gomburza na maling pinaratangan ng pag-aalsa laban sa pamahalaang Kastila sa Pilipinas noong ika-19 dantaon. Siya ay nilitis at hinatulan ng bitay sa Maynila kasama ang dalawang iba pang mga pari.
Si Mariano Gomez ay nagtapos ng "Canon Law", at Teolohiya sa Unibersidad ng Santo Tomas at naging pari sa Parokya ng Bacoor, Kabite noong Hunyo 2, 1824. Siya ay naging aktibo sa pagpapaunlad ng agrikultura at industriyang pantahanan sa bayang ito. Siya rin ang naging tagapaglutas ng mga sigalot at alitan ng mga pari kung kaya't siyay minahal at iginagalang ng lubos ng maraming tao. Nagpagtagumpayan din niya ang pakikipaglaban para sa mga karapatan ng mga paring Pilipino laban sa mga prayleng Kastila.
Kaisa siya ng maraming tao sa mga ipinaglaban nilang karapatan. Dahil na rin sa kanyang pagtatanggol sa mga kababayan, pinaghinalaan siya na kasali sa rebulusyon na sumibol sa Cavite. Kasama sina Burgos at Zamora, si Gomez ay pinatay sa pamamagitan ng garote noong ika-17 ng Pebrero, 1872.
Komino
Ang komino (Cuminum cyminum; Kastila: comino; Inggles: cumin) ay isang halamang katutubo mula sa Mediteraneo hanggang sa Indiya. Ayon kay Jose C. Abriol, ginagamit ang menta (kasama ng iba pang maliliit na mga halamang anis at komino) sa pagpapabango ng mga pagkain.
Mariano Gómez
Mga kawing panlabas
Kaurian:Mga Pilipino Kaurian:Mga paring Katoliko
Asirya
Ang Asirya (Ingles: Assyria) (Kuneipormang Neo-Asiryo:, romanisado: māt Aššur; ) ay isang pangunahing sinaunang kabihasnan sa Mesopotamiya na umiral bilang isang lungsod-estado mula ika-21 siglo BCE hanggang ika-14 siglo BCE at isang estadong teritoryal na kalaunang naging isang imperyo mula ika-14 siglo BCE hanggang ika-7 siglo BCE. Ang Asirya ay umiral mula maagang Panahong Bronse hanggang sa huling Panahong Bakal. Ito ay nahahati mga yugtong: Panahong Maagang Asirya(c. 2600–2025 BCE), Panahong Lumang Asirya (c.  2025–1364 BCE), Imperyong Gitnang Asirya (c.  1363–912 BCE), Imperyong Neo-Asirya (911–609 BCE) at Panahon pagkatapos ng imperyal ng Asirya (609 BCE–c.   240 CE) batay sa mga pangyayaring politikal at unti-unting pagbabago ng Wikang Asiryo. Ang Assur na unang kabisera ng Asirya ay itinatag noong c. 2600 BCE ngunit walang ebidensiya na ito ay independiyente hanggang sa pagguho ng Ikatlong Dinastiya ng Ur noong ika-21 siglo BCE nang magsimulang maumuno si   Puzur-Ashur I sa lungsod. Ito ay nakasentro sa lupain ng hilagaang Mesopotamiya. Ang lungsod ng Assur ay sumailalim sa ilalim ng maraming panahon ng pananakop at pamumuno ng mga dayuhan bago ito muling umakyat sa kapangyarihan sa ilalim ni Ashur-uballit I noong ika-14 siglo BCE bilang Imperyong Gitnang Asirya. Sa Gitna at panahon ng Imperyong Neo-Asirya, ang Asirya ang isa sa dalawang pangunahing mga kaharian sa Mesopotamiya kasama ng Babilonya sa timog at sa ilang panahon ang dominanteng kapangyarihan sa Sinaunang Malapit na Silangan. Sa panahon ng Imperyong Neo-Asirya na ang Asirya naging pinamalakas na panahon nito nang ang hukbo ng Neo-Asirya ang pinakamakapangyarihan sa mundo sa panahong ito at naging unang pinakamalaking imperyo sa mundo. Ang sakop nito ay mula sa mga bahagi ng modernong Iran sa silangan sa Ehipto sa kanluran. Ang Imperyong Neo-Asirya ay bumagsak noong 609 BCE sa ilalim ng magkasanib na puwersa ng Imperyong Neo-Babilonya at Medes pinamunuan ng Asirya sa isang siglo. Bagaman gumuho ito, ang kultura ng Asirya ay patuloy na umiral sa buong panahong pagkatapos ng imperyong Asirya. Ito ay muling nakaahon sa ilalim ng Imperyong Seleucid at Imperyong Parto ngunit huminang muli sa ilalim ng Imperyong Sasanian.
Gitnang Imperyong Asirya
Si Ashur-uballit I ang kauna-unahang katutubong pinuno ng Asirya na nag-angkin ng pamagat na sar(Hari). Pagkatapos makamit ang kasarinlan, karagdagan niyang inangkin ang dignidad ng isang dakilang hari gaya ng mga paraon ng Sinaunang Ehipto at mga haring Hiteo. Ang pag-akyat sa kapangyarihan ng Asirya ay kaugnay sa pagbagsak ng Kahariang Mitanni na pumayag sa mga hari ng Gitnang Imperyong Asirya na palawaking ang kanilang mga teritoryo sa hilagang Mesopotamiy. Sa ilalim ng mga haring mandirigmang sina Adad-nirari I (naghari noong 1305–1274 BCE), Shalmaneser I (naghari noong 1273–1244 BCE) at Tukulti-Ninurta I (naghari noong 1243–1207 BCE), nakamit ng Asirya ang hangarin nitong maging isang Imperyong Asirya. Sa ilalim ni Shalmaneser I, ang mga huling labi ng Kahariang MIttani ay isinama sa Asirya.Ang pinakamatagumpay na haring Asiryo ay si Tukulti-Ninurta I na nagpalawak sa Gitnang Imperyong Asirya. Ang kanyang pinakatanyag na nagawa sa military ang pagkapanalo sa Labanan ng Nihriyac. 1237 BCE na nagmarka sa pagsim ula ng wakas ng impluwensiyang Hiteo sa hilagaang Mesopotamiya]] at ang kanyang pananakop sa Babilonya na naging basalyo ng Asirya noong 1225–1216 BCE. Si Tukulti-Ninurta rin ang unang haring Asiryo na naglipat ng kabisera nito mula sa Assur at naglunsad ng bagong lungsod ng Kar-Tukulti-Ninurta bilang kabisera nito noong  c.  1233 BCE. Ang kabisera ng imperyo ay muling ibinalik sa Assur pagkatapos ng kanyang kamatayan.
Ang asasinasyon ni Tukulti-Ninurta I noong 1207 BCE ay sinundan ng alitan ng mga dinastiya at humantong sa pagbagsak sa kapangyarihan ng Asirya. Hindi nagawa ng kanyang mga kahalili na panatilihin ang kapangyarihan ng Asirya at namuno lamang sa lupaing sentro ng Asirya na isang panahon na kasabay ng Huling Pagguho ng Panahong Bronse. Bagaman tinangka ng mga haring Asiryo sa panahong ito gaya nina Ashur-dan I (naghari noong c. 1178–1133 BCE), Ashur-resh-ishi I (naghari noong 1132–1115 BCE) at Tiglath-Pileser I (naghari noong 1114–1076 BC) na palakasin ang Asirya sa pamamagitan ng pananakop, ito pananakop ay hindi matatag at panandalian lamang. Mula sa panahon ni Eriba-Adad II (naghari 1056–1054 BCE), patuloy na humina ang Imperyong Asirya. Sa panahong ito, hindi lamang ang Asirya ang humina ngunit muling nasakop ng mga hukbong asiryo na sakupin ang malalaking bahagi ng Imperyo. Sa ilalim ni Ashur-dan II (naghari noong 934–912 BCE), ang paghina nito ay bumaliktad. Ang wakas ng kanyang paghahari ang pasimula ng pag-akyat sa kapangyarihan ng Imperyong Neo-Asirya.(911–609 BCE).
Mga gusali
Yari sa mga tisang ibinilad sa araw ang kanilang mga gusali. Ngunit gumamit sila ng mga pundasyong bato para sa mga templo at mga palasyo, at nilagyan ng mga mabusisi o detalyadong mga ukit ang mga pader.
Aklatan ng haring Asiryong si Ashurbanipal
Ang haring Asiryo na si Ashurbanipal ay kilala sa pagtitipon ng mga teksto at tableta sa Aklatan ni Ashurbanipal. Sa pagtitipon ng mga teksto sa kanyang aklatan, sumulat siya sa mga lungsod at sentro ng pagkatuto sa buong Mesopotamiya na nag-utos sa kanila na magpadala ng mga kopya ng lahat ng mga  akdang isinulat rehiyon.. Bilang aprentis na iskriba, pinag-aralan niya ang mga Wikang Akkadiyo at Wikang Sumeryo. Nagpadala siya ng mga iskriba sa bawat rehiyon ng Imperyong Neo-Asirya upang magtipon ng mga sinaunang teksto. Humirang siya ng mga iskolar at iskriba upang kopyahin ang mga teksto mula sa mga sangguniang Babilonyo. Ito ay naglalaman ng 30,000 tableta at teksto at kabilang sa aklatan ang mga kilalang panitikan na Epiko ni Gilgamesh, mito ng paglikha na Enûma Eliš, kuwento ng unang tao na si Adapa at Mahirap na tao ng Nippur.
Mga sanggunian
Kaurian:Mga tauhan sa Bibliya Kaurian:Kasaysayan
Olmeka
thumb|349x349px|Ang Muog 1 o Monumento 1, isa sa apat na mga malalaking hubog ng ulong Olmek sa [[La Venta. Halos tatlong metro (9 na talampakan) ang taas ng isang ito.]] Ang mga Olmeka (Ingles: Olmec) ay mga mamamayan na namuhay noong mga 3000 taon na ang nakalilipas sa isang pook sa timog-kalagitnaang Mehiko ng kasalukuyang panahon. Ang mga Olmek ang unang kabihasnan sa sinaunang lugar na kilala ngayon bilang Mesoamerika. Dahil sila ang unang sibilisasyon, maraming mga sumunod na panghuling kabihasnang Mesoamerikanong mga kabihasnan ang gumamit at umuli sa mga kasangkapan at katangian. Natuklasan at ginamit ng mga mamamayang Olmek ang maraming mga likas na yaman sa kanilang pook, kabilang ang mga goma at mais. May mga dose-dosenang mga "mahiwagang" mga ulong bato ang natuklasana sa teritoryo ng mga Olmek, at hindi pa ganap na nauunawaan ng mga arkeologo ang layunin ng mga ito.
Paglalarawan
Namuhay ang mga Olmek mula 1200 BK hanggang sa mga 400 BK. Mayroon silang dalawang mahalagang mga lungsod, una ang San Lorenzo Tenochtitlan at sumunod ang La Venta.
left|thumb|350px|Ang pusong-lupain ng mga Olmek.
Roccabernarda
Ang Roccabernada ay isang bayan at komuna at bayan sa lalawigan ng Crotone, sa Calabria, timog Italya.
Pinagmulan ng pangalan
Ang isa sa maraming palagay sa pinagmulan ng pangalang Roccabernarda ay maaaring may kinalaman sa pigurang kabalyero na si Bernardo del Carpio, isang maalamat na bayani na nanirahan sa España noong ika-9 na siglo; ayon sa alamat, pagkatapos na masakop ang bayan, sa kalaunan ay ipapagawa niya ang mga pader sa paligid at pagkatapos ay pinatibay.
Doktor Alam-lahat
Ang "Doktor Alam-lahat" (Doktor Allwissend) ay isang Aleman na kuwentong bibit na kinolekta ng Magkapatid na Grimm, kuwento numero 98 sa Grimms' Fairy Tales. Ito ay Aarne-Thompson tipo 1641 tungkol sa pagiging nasa tamang lugar sa tamang oras. Ang isa pang kuwento ng ganitong uri ay Almondseed at Almondella.
Buod
Nakita ng isang magsasaka na nagngangalang Crabbe kung gaano kahusay kumain ang isang doktor at tinanong siya kung paano maging isa. Sinabihan siya ng doktor na bumili ng librong ABC na may tandang sa unahan, ibenta ang kaniyang mga baka at kariton para makabili ng kagamitan at damit ng doktor, at ipatalastas ang kaniyang sarili bilang "Doctor Know-all." Sineseryoso ni Crabbe ang payong ito at sa lalong madaling panahon ay naging isang doktor sa ilalim ng pangalang ito.
Di-nagtagal pagkatapos niyang ayusin ang kaniyang sarili, binisita siya ng isang maharlika at humingi ng nakaw na pera. Iginiit ni Crabbe na sumama ang kaniyang asawa. Sa bahay ng maharlika ay iniimbitahan si Crabbe at ang kaniyang asawa para sa hapunan. Nang maupo na sila para kumain, hinigit ni Crabbe ang kaniyang asawa sa bawat kurso, sinasabing "Isa iyan," "Dalawa iyon," at "Tatlo iyon" – ibig sabihin ay tatlong kurso. Gayunpaman, inakala ng mga katulong na nagdala ng mga pinggan at talagang nagnakaw ng pera na kinikilala niya ang mga ito. Pagkatapos ay dinala ng ikaapat na tagapaglingkod ang huling pagkain sa ilalim ng isang nakatakip na tray. Hiniling ng panginoon sa doktor na ipakita ang kaniyang kaalaman sa lahat at hulaan kung ano ang nasa ilalim ng tray. Si Crabbe, na walang ideya, ay naawa sa sarili at sumigaw: "Ah, kaawa-awang Crabbe!" Habang nangyayari ang pagkain ay talagang isang plato na puno ng mga alimango.
Lahat ng apat na katulong ay ganap na nataranta. Hiniling nila kay Crabbe na kausapin siya nang may kumpiyansa at inamin ang kanilang krimen. Kung hindi niya tatanggihan ang mga ito ay kusang-loob nilang ibabalik ang pera at bibigyan siya ng bahagi ng gantimpala ng mga nakahanap. Pumayag naman si Crabbe at ipinakita kung saan nakatago ang loot. Pagkatapos ay bumalik siya sa maharlika, umupo sa mesa at nagkunwaring hinahanap ang sagot sa kaniyang ABC book. Samantala, ang ikalimang lingkod ay nagtatago sa loob ng isang kalan upang makinig kung alam pa ng Doctor Know-all ang higit pa. Nang subukan ni Crabbe na hanapin ang sagot ay sinabi niya: "Alam kong nandiyan ka, kaya mas mabuting magpakita ka!" Inakala ng katulong sa loob ng kalan na siya ang sinadya ni Crabbe at tumalon siya palabas ng kalan. Pagkatapos ay isiniwalat ni Crabbe kung nasaan ang pera at nakatanggap ng maraming pera mula sa maharlika pati na rin sa mga natakot na alipin, na naging isang mayaman at kilalang tao.
Pagsusuri
Si Propesor Ulrich Marzolph, sa kaniyang katalogong Persa na kuwentong-pambayan, ay naglista ng 10 variant ng uri ng kuwento sa lahat ng Persong sanggunian, na may pamagat na Der falsche Wahrsager ("Ang Huwad na Manghuhula").
Ayon kay Propesor Bronislava Kerbelytė, ang uri ng kuwento ay iniulat na nagrerehistro ng 229 na Litwanong pagkakaiba, sa ilalim ng bandila na Doctor Know-All.
San Mauro Marchesato
Ang San Mauro Marchesato ay isang komuna at bayan sa lalawigan ng Crotone, sa Calabria, timog Italya. Ito ay nasa sentro ng Marchesato. Ito ay may populasyon na 2002.
Pinagmulan ng pangalan
Sa pinakapinaniniwalaang pananaw, ngunit hindi marahil, sinasabing ang pinagmulan ng toponomya ay sa ilang mga Mauritanong kasunod ni Anibal, na dumating sa pook pagtatapos ng isang pagtakas kasama ang ilang bilanggo ng pinunong Kartago.
Sakit na tulo
Ang sakit na tulo ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod na sakit na nakukuha sa pakikipagtalik:
Tingnan din
Puntahan din ang kaugnay na tulo (paglilinaw).
Whang-od
Si Whang-od Oggay ( Pagbigkas ng unang pangalan:  <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈɸɐŋ.ˈʔɘd] ; ipinanganak noong Pebrero 17, 1917), na kilala rin bilang Maria Oggay, ay isang Pilipinang mambabatok mula sa Buscalan, Tinglayan, Kalinga, Pilipinas. Madalas siyang inilalarawan bilang ang "huling" at pinakamatandang mambabatok (tradisyonal na tatuador na taga-Kalinga) at bahagi ng mga Butbut ng mas malaking pangkat etniko ng Kalinga.
Iginawad ng Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCCA) kay Whang-od ang prestihiyosong Dangal ng Haraya Award sa Tabuk, ang kabisera ng Kalinga, ang etnikong lalawigan ni Whang-od, sa 2018. Hinirang siya para sa Gawad Manlilikha ng Bayan noong 2017. Pinoproseso pa rin ng NCCA ang kanyang nominasyon.
Talambuhay
thumb|Si Whang-od kasama ng isang bisitang may tatu. Sinimulan ni Whang-od ang kanyang pagbabatok noong siya ay 15 taong gulang na natutunan niya mula sa kanyang tatay at mambabatok na si Onggay. Ayon sa kaugalian, pinapayagan lamang ang mga kalalakihan na may kanunu-nunuan ng pagbabatok na matututo ng kasiningan. Isang kataliwasan si Whang-od dahil sa talento na nakita ng kanyang ama. Sa paglaon ng buhay, bumuo lamang ng mga kababaihan ang mga napiling aralan ni Whang-od na nakapaglabag sa tradisyong patrimonial sa kauna-unahang beses sa naitalang kasaysayan ng Kalinga. Sa kabila nito, tinanggap ng kanyang taong-bayan ang kanyang pasya. Siya ay nambabatok, ang tradisyunal na pagtatatung tapik-kamay, ng mga lalaking mampupugot-ulo na nakaiipon ng mga batok sa pamamagitan ng pagprotekta sa mga nayon o pagpatay sa mga kaaway. Nambabatok din siya ng mga kababaihan ng mga Butbut sa Buscalan, Kalinga, pangunahin para sa mga estetikang layunin. Bilang isang tradisyonal na mambabatok ng Kalinga, nanghula at umawit siya dati habang nambabatok. Ang bawat disenyong nilikha niya ay may simbolikong kahulugan na konektado dito. Halimbawa, nagpapahiwatig ang tatu ng agila na matagumpay ang mandirigma sa pagpapatay ng isang kaaway sa kanyang pagbabalik mula sa isang labanan.
Nabatok siya mismo noong dalagita siya at ang kanyang unang tatu ay binubuo ng isang hagdan at isang sawa. Ang fatok ay ang salitang ginamit para sa pambabatok ng mga kababaihan upang magpakita ng kagandahan at kayamanan. Kapag nabatok ang braso ng babe tulad ng mga tatu ni Whang-od mismo, obligadong bayaran ng pamilya ng babae ang nambatok ng isang biik o isang bungkos ng naaning palay (kilala rin bilang dalan). Sa kabilang banda, ang fi-ing ay ang salitang ginagamit para sa mga tatu ng mga lalaking mandirigma ng Butbut sa kanilang mga dibdib at braso. Nag-fi-ing si Whang-od hanggang sa pinigilan ang pagpupugot-ulo ng pamahalaan. Huling isinagawa ang fi-ing noong 1972.
Kahit wala na ang mga mampupugot-ulo, nambabatok pa rin si Whang-od ng mga tatu sa mga turista ng Buscalan. Gayunpaman, hindi na siya umaawit habang nambabatok ng mga turista, dahil ang mga awit ay para lamang sa pagpapaganda ng mga kababaihan ng Kalinga at para sa pagdiriwang ng mga tagumpay ng kalalakihan ng Kalinga sa labanan. Kabilang sa mga sikat na parokyano niya sina Rhian Ramos, Drew Arellano, Liza Diño at Ice Seguerra. Mayroon ding mga hindi Pilipino na may tatu na binatok ni Whang-od sa kanilang balat.
Dati, hindi siya kumita sa kanyang mga batok ngunit dahil sa pagdagsa ng mga turista sa kanyang bayan, kumita siya ng hindi bababa sa Php 5,000 kada araw sa pagbabatok noong 2015. Tumatanggap siya ng dalawampu hanggang tatlumpung mga parokyano araw-araw. Lumilikha siya ng mga simpleng tatu na lamang sa kasalukuyan dahil sa kanyang matandang edad. Ang kanyang mga aralan, lahat babae, ay nagpapatuloy ng tradisyon para sa kanya at sa kanilang mga taong-bayan.
Tulad ng iba pang mga kasiningang indihenismo, binubuo ang kanyang tintang pambatok ng mga katutubong materyales: pinaghalong uling at tubig na ibabatok sa balat sa pamamagitan ng tinik o sait ng punong kalamansi o suha. Kumpara sa iba pang mga maginoong pamamaraan, medyo masakit ang sinaunang kasiningan ng batok na nagmula noong isang libong taon bago ang kanyang oras. Gumagamit siya ng mga disenyo na matatagpuan sa kalikasan at ng mga basikong heometrikong hugis. Marami siyang mabunying tatu, ngunit mula noong 2017, ang kanyang mabunying tatu ay binubuo ng tatlong tuldok na kumakatawan sa kanyang sarili at ang kanyang dalawang aralan na inilalarawan bilang pagpapatuloy ng kasiningan mula sa mas matanda patungo sa susunod na henerasyon.
Bukod sa pagiging isang mambabatok, si Whang-od ay isang respetadong matanda sa bayan at tumutugtog ng tongali. Gumagawa rin siya ng mga gawaing pang-agrikultura tulad ng pagpapakain ng mga baboy at manok; at nagtatrabaho sa palayan ng pamilya.
Personal na buhay
Dati, kasintahan ni Whang-od si Ang-Batang, isang mandirigmang Butbut, bilang kanyang kasintahan. Nambatok siya mismo kay Ang-Batang pagkatapos ng kanyang unang tagumpay sa isang digmaan. Sumalungat ang maraming matatanda sa kanyang relasyon kay Ang-Batang dahil marami ang naniniwala na hindi puro ang kanyang dugo. Nagkaroon ng isang napagkasunduang kasal nina Ang-Batang at Hogkajon, ang pinakamatalik na kaibigan ni Whang-od. Kalaunan ay namatay si Ang-Batang noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig dahil sa aksidente sa pagtotroso noong 25 taong gulang pa si Whang-od. thumb|Si Grace Palicas, apong babae ni Whang-od at nakatataas na aralan na gumagawa ng tatung pangmukha at nagpapatuloy sa tradisyon ng batok. Kalaunan ay nagpasya siyang hindi magpakasal, at sa gayon ay hindi siya nagkaroon ng anak at walang naiwang direktang inapo upang ipagpatuloy ang kanyang legasiya bilang mambabatok. Nagkaroon siya ng mga relasyon sa iba pang mga mandirigma ng Kalinga, ngunit nanatiling soltera dahil sa kanyang pangako. Ayon sa tradisyon, maaari lamang manahin ang kanyang mga kasiningan ng kanyang kadugo. Naniniwala si Whang-od na kung nagsimula sa pagbabatok ang isang hindi niya kadugo, mahahawahan ang tatu. Dahil sa modernong pamumuhay, hindi na naging interesado ang mga kabataan ng kanyang nayon na yakapin ang mga pagbabatok ng kanilang nakagugulang sa loob ng ilang mga dekada, hanggang sa nagbunga ang biglang taas ng pagpapahalaga sa katutubo sa ika-21 siglo ng pangangalaga ng kasiningan sa nayon ng Buscalan. Nagtuturo si Whang-od kay Grace Palicas, ang kanyang apo, at si Ilyang Wigan, isa pang kahaliling kadugo, upang ipagpatuloy ang katutubong kasiningan sa pagbabatok ng kanyang bayan. Marami pang mga kahaliling kadugo ang naging interesado sa sining ng kanilang nayon kalaunan, kabilang ang isang 12 taong gulang na nagngangalang Den Wigan. Gayunpaman, hindi nagsagawa ang mga kahaliling ito ng iba pang mga gawaing mambabatok, at hindi gaanong masalimuot ang kanilang tatu kumpara sa mga tatu ni Whang-od. Bukod dito, ayon sa kay Analyn Salvador-Amores, isang Pilipinang dalubtao, maaaring mawala ang mga iba pang tradisyon ng batok, kabilang ang pag-aawit at paghuhula, at ang simbolikong kahulugan ng mga tattoo kay Whang-od dahil hindi inilipatang mga ito sa kanyang mga kahalili. Maisasagawa lamang itong mga orasyon at paghuhula sa mga taga-Kalinga, hindi kailanman sa mga taong di-kapangkat-etniko. Dahil doon, marahil na si Whang-od ang huling mambabatok ng kanyang nayon, maliban kung (1) kung pormal na nagpasiya ang mga katutubong Kalinga mismo na magpabatok bilang bahagi ng kanilang modernong kultura, at (2) kung nagpakadalubhasa ang kanyang mga aprentis ng napakamadetalye at napakahirap na kasiningan ng orasyon bago siya sumakabilang-buhay.
Sentenaryo
Ayon sa mga iba't ibang sanggunian, ipinanganak si Whang-od noong Pebrero 17, 1917, at naging 100 taong gulang siya sa 2017, kaya naging karapat-dapat siyang makatanggap ng mga benepisyo mula sa pamahalaan ng Pilipinas base sa Centenarians Act of 2016 o Republic Act 10868. Bagaman, nagduda ang gobyerno at ilang mga grupo sa kanyang pag-angkin dahil hindi siya nagpakita ng anumang mga wastong dokumento upang patunayan ang kanyang kapanganakan. Walang mga rekording ng petsa ng kapanganakan sa maraming mga lugar ng kabundukan sa Pilipinas, tulad ng Buscalan, noong panahong sinabing ipinanganak si Whang-od, dahil sa: imposibilidad ng pagdagan ng lugar noong panahong iyon; hindi bahagi ng kultura ng komunidad noon ang mga pagrekord ng mga petsa ng kapanganakan sa papel; at mga nakaraang away-etniko na naglakas ng mga digmaang panlipi. Noong Hunyo 2017, nakatanggap siya ng Pilipinong postal ID na nagpatunay sa kanyang petsa ng kapanganakan at epektibong ginagawa siyang karapat-dapat sa Centenarians Act.
Pagkilala
Noong 2015, hinikayat naman ni Senadora Miriam Defensor Santiago ang kanyang mga kasamahan sa Senado ng Pilipinas sa pamamagitan ng resolusyon na dapat na hirangin si Whang-od bilang isa sa Gawad Manlilikha ng Bayan (GAMABA), na kapantay sa ranggo ng mga Gawad Pambansang Alagad ng Sining. Nagtagubilin sa senado ng Pilipinas si Senadora Nancy Binay sa pamamagitan ng resolusyon sa senado noong Hunyo 2016 na italaga si Whang-od bilang Gawad Manlilikha ng Bayan. Gayundin, sinusuportahan ni Loren Legarda, isang Senadora at emabahadora ng United Nations ang kanyang nominasyon bilang Gawad Pambansang Alagad ng Sining o Gawad Manlilikha ng Bayan sa pamamagitan ng isa pang resolusyon sa Senado.
Ang dating tagapangulo ng Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCCA) na si Felipe de Leon Jr. ay nagpahayag din ng kanyang suporta sa paghirang ni Whang-od at nagtalo na ang papel ng isang mambabatok ay magiging parola sa pagkakakaisa at suporta ng komunidad. Idinagdag din niya na tumutulong siya sa kanyang pamayanan sa pamamagitan ng mga pagbabatok ng turista at nagpapraktis siya ng tradisyonal na kasiningan ng Kalinga bilang hanapbuhay at samakatuwid ay dapat mapili para sa Gawad Manlilikha ng Bayan at Gawad Pambansang Alagad ng Sining. Ayon kay Analyn Salvado-Amores, isang Pilipinang dalubtao at propesor sa Unibersidad ng Pilipinas, Baguio, kahit wala siyang pagsalangsang sa nominasyon ni Whang-od sa GAMABA, maaaring hindi mapagbigyan si Whang-od dahil kumikita siya mula sa pagbabatok at isa sa mga kinakailangan para sa GAMABA ay hindi pinagkikitaan ang kasiningan. Gayunpaman, kung mahahadlangan ang kanyang badya bilang Gawad Manlilikha ng Bayan ng itinaas na isyu, maaari pa rin siyang hirangin para sa Gawad Pambansang Alagad ng Sining, na may kaparehong ranggo sa Gawad Manlilikha ng Bayan.
Xantippe Saunders
Nag-aral siya ng sining sa ilalim ni Cornelius Pering, at naging kaibigan ang anak nito na si Cornelia Pering, isang ring artista. Sa New York, nag-aral siya sa ilalim ni Lemuel Wilmarth at sa studio ni Joseph Oriel Eaton. Sinimulan nila ni Cornelia Pering ang Pering at Saunders Art School sa Louisville, na pinatakbo nila mula 1890 hanggang sa Unang Digmaang Pandaigdig.
Whang-od
Pagkilala
Pormal na hinirang si Whang-od sa Gawad Manlilikha ng Bayan noong ika-66 na kaganapan ng Manila Fame noong Oktubre 21, 2017. Tinanggap ang nominasyon ng NCCA sa pamamagitan ng isang seremonya sa loob ng kaganapan. Itinatapos ng NCCA ang mga dokumento upang maipagkaloob si Whang-od at papirmahan ang mga ito ng Pangulo ng Pilipinas. Sa sandaling igagawad, makakakuha si Whang-od ng isang gintong medalyon, isang buwanang gastahin na Php 14,000 at isang panimulang gantimpala ng Php 100,000. Noong Pebrero 28, 2018, lubos na nagkakaisang ipinasa ng Senado ng Pilipinas ang resolusyon na sumusuporta at hinihirang si Whang-od para sa GAMABA.
Xantippe Saunders
Si Saunders ay pinsan ni Mark Twain, at nagpinta ng isang sikat na larawan sa kanya noong 1873.
Whang-od
Pagkilala
Noong Hunyo 12, 2018, inihayag ng Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga SiningPambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining na ibibigay ang prestihiyosong Dangal ng Haraya Award kay Whang-od sa Hunyo 25 sa Tabuk, Kalinga, ang kabisera ng lalawigan ni Whang-od. Patuloy pa rin ang pangwakas na yugto ng GAMABA.
Xantippe Saunders
Si Xantippe Saunders ay namatay noong Disyembre 4, 1922, at inilibing sa Cave Hill Cemetery sa Louisville.
Whang-od
Mga highlight sa mga kaganapan
Naroon si Whang-od noong ng Dutdutan Tattoo Expo 2012 na ginanap sa Pilipinas kung saan mayroon siyang sariling kubol. Bahagi ang imahe ni Whang-od sa isang eksibit sa Marangal na Museo ng Ontario sa Canada. ''Tattoos: Ritual. Identity. Obsession. Art'' ang pamagat ng eksibit at unang ipinakita ito noong Abril 2, 2016. Pinili ng mga nagtatanghal ang larawan mula sa maraming mga larawan mula sa isa pang eksibit sa Musee Du Quai Branly sa Paris. Hindi nila kilala si Whang-od hanggang sa sinabihan sila ng isang bisita.
Pagbisita sa Maynila 2017
Binatikos ang mga tagapag-ayos ng Manila Fame matapos lumitaw ang isang larawan na sumikat sa social media. Sa larawan, ipinakita na natutulog si Whang-od sa forum sa tanghalan. Inakusahan ng ilang netizen ang mga nag-ayos ng paggamit kay Whang-od sa pamamagitan ng pagpayag sa kanya na mambtok ng maraming mga kalahok ng kaganapan. Idinagdag din ng mga kritiko na ang pagkadalo ni Whang-od sa tanghalan ay isang komodipikasyon ng kanyang kultura dahil sa sinigilan ng mga bayarin ang mga kalahok. Ayon sa Pangulo ng Philippine Tattoo Artists Guild na si Ricky Sta. Si Ana, hindi alam ng mga pinuno ng nayong Buscalan na mambabatok si Whang-od sa kaganapan at hindi bahagi ng kasunduan sa pagitan ng mga pinuno ng nayon at ng mga tagapag-ayos ng Manila Fame ang pagbabatok sa tanghalan. Salungat dito, isinaad sa kontrata na pinirmahan ni Whang-od at ng kanyang mga apo para sumali sa kaganapan ang pagbabatok at mga pagsasalita.