cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paliparang Pandaigdig ng Maynila Terminal 2
Dekada 1990s
Noong 1991, ipinagkaloob ng pamahalaang Pransya ang 30 milyong franc soft loan sa pamahalaan ng Pilipinas, na gagamitin upang masakop ang Detalyadong Architectural at Engineering Design nang NAIA Terminal 2. Tinapos ng ADP ang disenyo noong 1992 at noong 1994, ang Japanese Government nagbigay ng 18.12 bilyong yen soft loan sa Pamahalaan nang Pilipinas upang pondohan ang 75% ng mga gastos sa konstruksiyon nang terminal at 100% nang mga gastos sa pangangasiwa. Ang konstruksiyon nang terminal ay nagsimula noong Disyembre 11, 1995, at pormal na ibinibigay sa gubyerno ng Pilipinas noong Disyembre 28, 1998. Ang Centennial Terminal ay ganap na naipatakbo noong 1999.
Dekada 2000s
Noong Agosto 2014, pormal na inihayag ng DOTC ang plano ng pagpapalawak ng Terminal 2. Isinasaalang-alang din ng plano na bumuo ng isang istraktura na magkakabit ng mga Terminals 1 at 2. Kabilang din dito ang demolisyon ng hindi nagamit na Philippine Village Hotel complex sa tabi mang terminal na naghihintay sa pag-aayos ng ilang mga isyu. Ang isang depot ng gasolina na matatagpuan sa pagitan nang mga terminal ay ililipat sa lugar na nilipol upang mabigyan nang paraan para sa pagpapalawak. Ang 26 na mga silid ng ginhawa ay inayos, kung saan 16 ay matatagpuan sa isang lugar nang kilusan nang pasahero. 4 ng 7 mga yunit sa paghawak ng Air ay naayos at 21 karagdagang mga yunit ay inaasahan na mai-install upang mapabuti ang temperatura sa Terminal.
Dekada 2000
Ang Dekada 2000 ay isang dekada sa kalendaryong Gregoryano na nagsimula noong Enero 1, 2000 at nagtapos noong Disyembre 31, 2009.
Nag-ambag ang paglago ng Internet sa globalisasyon sa panahon ng dekada, na pinahintulot ang mabilis na komunikasyon sa mga tao sa buong mundo;    Bumangon ang mga social networking site bilang isang bagong paraan upang kumonekta kahit saan man dako ng daigdig, hangga't may koneksyon sila sa internet. Kabilang sa mga unang mga social networking site ang Friendster, Myspace, Facebook, at Twitter, na itinatag noong 2003, 2004, at 2006, ayon sa pagkakabanggit. Pinakapopular ang Myspace sa mga websayt na social networking hanggang Hunyo 2009, nang nilagpasan ito ng Facebook sa mga Amerikanong tagagamit. Nagpatuloy ang e-mail na maging popular sa buong dekada at nagsimulang palitan ang "snail mail" o tradisyunal na koreo bilang isang pangunahing paraan ng pagpapadala ng liham at ibang mensahe sa malalayong lugar, bagman mayroon na ito noon pang 1971.
Nagsimula ang Digmaang Laban sa Terorismo at Digmaan sa Afghanistan pagkatapos ng mga pag-atake noong Setyembre 11 ng 2001. Nabuo ang Internasyunal na Korteng Kriminal noong 2002. Noong 2003, sinalakay ng koalisyong pinangunahan ng Estados Unidos ang Iraq, at dinulot ng Digmaang Iraq ang katapusan ng pamumuno ni Saddam Hussein bilang Pangulo ng Iraq at ng Partidong Ba'ath sa Iraq. Nagsagawa ang Al-Qaeda at apilyadong Islamistang militanteng grupo ng mga teroristang gawa sa buong dekada. Natapos noong Hulyo 2003 ang Ikalawang Digmaang Congo, ang pinakanakamamatay na labanan mula pa noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Katedral ng Messina
thumb|290x290px|Katedral ng Messina Ang Katedral ng Messina (Duomo di Messina; Basilica Cattedrale metropolitana di Santa Maria Assunta) ay isang Katoliko Romanong katedral na matatagpuan sa Messina, Sicilia. Dating luklukang episkopal ng Diyosesis ng Messina, naging luklukang arkiepiskopal ito ng Arkidiyosesis ng Messina-Lipari-Santa Lucia del Mela.
Paranas
Mga Barangay
Ang bayan ng Paranas ay nahahati sa 44 na mga barangay.
Graig Cooper
Graig Cooper (mula sa Memphis, Tennessee) ay isang Amerikanong manlalaro ng football na may posisyon na Running Back sa University of Miami. Siya ay may taas na 6 na talampakan (1.83 metro) at may timbang na 88 kilo (194 libras).
Karera noong High School
Noong 2005, si Cooper ay tinanghal na Mr. Football sa Tennessee at napabilang din siya sa first-team All State nang pangunahan niya ang kanyang koponan sa kampeyonato ng estado (state championship) at nagpakitang liksi at bilis sa 2,123 yards at 30 touchdowns. Gayun din, siya ay nagtamo ng 291 yarda sa resepsiyon na may dalawang touchdowns. Doon sa Melrose/Milford Prep, pinangunahan ni Cooper ang kanyang koponan na may talang 1,327 yarda at 15 touchdowns sa loob lamang ng walong laro at nagtataglay ng average na 12.5 yarda per carry (hindi siya nakalaro ng dalawang beses dahil sa diprensiya sa leeg at hamstring.
Noong 2006, base sa Rivals.com, siya ay pumang-apat sa pangkalahatan sa estado ng Tennessee at pang-sampu naman sa mga running back base sa Scout.com. Napili din siya ng ESPN bilang pang dalawangpu’t walo sa running back. Sa taong 2007, siya ay napili na pang-anim na running back ayon sa Scout.com. Sa mga koponan, mas pinili ni Cooper ang Miami kaysa sa Oklahoma State, Tennessee at Mississippi.
Ikinumpara ni Cooper ang sarili kay Reggie Bush. Siya ay tinatawag din na “human highlight film” ng kanyang coach. Noong high school. Si Cooper ay mas madalas na masama sa line-up bilang slot receiver. Siya rin ay nanggaling sa paaralang pinanggalingan nina CB Carlos Armour. Chose Miami over Oklahoma State, Tennessee and Mississippi. Naging coached din niya si Chester Flowers Jr.
Sinabi ni Larry Coker: "Bilang Mr. Football, si Graig Cooper ay ang pinakamahusay na manlalaro ng football sa estado.  Siya ay isang mailap na manlalaro, katipo ni Reggie Bush bilang manlalaro na may taglay na sobrang bilis.  Siya rin ay tinaguriang isang gamebreaker.
University of Miami Career
Nagsimula si Cooper sa kanyang career sa kolehiyo sa University of Miami ng taong 2007. Sa kanyang unang laro bilang isang Miami Hurricane, siya ay nagtaglay ng rushed para sa 116 yards sa 12 carries laban sa Marshall University.
In 2007, Graig Cooper ranked the No. 6 running back by Scout.com. In 2006 was ranked the No. 4 overall player in the state of Tennessee by Rivals.com, rated the No. 10 running back by Scout.com, and ranked the No. 28 running back by ESPN. PrepStar All-American.
Austin Sikora
Biograpiya
Siya ay ipinanganak sa Rockford, Illinois at naninirahan sa Chicago, Siya ay nakabase sa isang ahensya ng "The Source Model" na nakabase sa Miami, Florida.
Volleyball sa Palaro ng Timog Silangang Asya 2007
Ang volleyball sa Palaro ng Timog Silangang Asya 2007 ay ginanap sa Nakhon Ratchasima, Thailand mula Disyembre 6, 2007 hanggang Disyembre 16, 2007.
Ang disiplina ng volleyball ay nilalahukan ng mga koponan ng lalaki at babae.
Pohang University of Science and Technology
alt=Graduate Institute of Ferrous Technology|thumb|Graduate Institute of Ferrous Technology, tanging akreditadong instituto para sa agham ng bakal at teknolohiya.
Ang  Pohang University of Science and Technology (POSTECH) ay isang pribadong unibersidad sa pananaliksik sa Pohang, Timog Korea na nakatuon sa pananaliksik at pag-aaral sa agham at teknolohiya.
Noong 2012-2014, nanguna ang unibersidad sa listahan ng Times Higher Education  ng "100 Under 50 Young Universities" rankings.
Give Up
Ang Give Up ang nag-iisang studio album ng American indie band The Postal Service, na inilabas noong Pebrero 18, 2003, sa pamamagitan ng Sub Pop Records.
Ang banda ay nagsimula bilang isang side project sa pagitan ng electronic music artist na si Jimmy Tamborello at Death Cab for Cutie vocalist na si Ben Gibbard. Nauna nang nagtulungan ang dalawa para sa isang track sa album ni Dntel na Life Is Full of Possibilities.
Ang nag-iisang buong serbisyo ng Postal Service, ang give Up ay pangalawang paglabas ng Sub Pop Records upang makatanggap ng sertipikasyon ng platinum, ang kanilang pinakamahusay na nagbebenta ng album mula noong Nirvana's Bleach. Ang album ay tumagas sa #114 sa U.S. Billboard 200 album charts sa paunang paglabas nito; ang ika-sampung taong ika-sampung taong pag-reissue ng album na sumikat sa #45 noong Abril 2013. Noong Enero 2013, naibenta ang Give Up ng 1.07 milyong kopya.
Ang album ay pangkalahatang natanggap, at binanggit ng mga kritiko ang mga pagbagsak nito sa 1980s new wave. Noong 2006, naglabas ang Apple ng isang ad para sa iMac na sinabi na halos kapareho sa video para sa sensilyo "Such Great Heights". Ang banda ay hindi nagsagawa ng ligal na aksyon, ngunit kalaunan ay sinabi ng Tamborello sa isang pakikipanayam na sila ay "got a little bit of compensation from them for it" sa anyo ng "attention from iTunes and stuff like that".
Listahan ng track
Ang lahat ng mga track ay isinulat ng The Postal Service.
Acquaviva Collecroce
Ang Acquaviva Collecroce (tinatawag ding Živavoda Kruč o, kadalasan, Kruč lang) ay isang maliit na bayan at komuna (munisipalidad) sa lalawigan ng Campobasso, sa rehiyon ng Molise ng timog Italya, sa pagitan ng mga ilog ng Biferno at Trigno.
Kultura
Tuwing Mayo 1, ipinagdiriwang ng bayan ang Festa del Maja sa pamamagitan ng pagpaparada ng isang papet (ang pagliara maja) bilang isang magandang tanda para sa pag-aani.
Georgia Institute of Technology
alt=A large, white, multi-story building constructed from concrete, metal and glass with several tiered, curved roof segments framing long panels of windows. The building is set back on a large green lawn with several small pine trees.|right|thumb|Georgia Tech Campus Recreation Center
Ang Georgia Institute of Technology, na karaniwang tinutukoy bilang Georgia Tech, ay isang pampublikong unibersidad sa pananaliksik sa Atlanta, Georgia, sa Estados Unidos. Ito ay bahagi ng University System of Georgia at may mga satellite campus sa Savannah, Georgia; Metz, Pransiya; Athlone, Ireland; Shenzhen, Tsina; at Singapore.
Ngayon, ang Georgia Tech ay organisado sa anim na mga kolehiyo at merong 31 mga kagawaran/yunit, na may diin sa agham at teknolohiya. Ito ay kinikilala para sa mga programa sa inhinyeriya, kompyuting, pangangasiwa ng negosyo, agham, disenyo, at humanidades. Ang Georgia Tech ay niraranggo bilang ika-7 sa lahat ng mga pampublikong pambansang unibersidad sa Estados Unidos, ika-34 sa lahat ng mga kolehiyo at unibersidad sa Estados Unidos, at ika-71 sa mga global na unibersidad sa mundo ayon sa US News & World Report ang mga pagraranggo. Ang Georgia Tech ay kinikilala sa buong mundo para sa mga programa niyo sa inhinyeriya at negosyo, at iniraranggo bilang ang "smartest" public college in America (batay sa average na standardized test scores).
Ramesses VII
Si Usermaatre Setepenre Meryamun Ramesses VII (na isinusulat ring Ramses at Rameses) ang ikaanim na paraon ng Ikadalawmpung Dinastiya ng Ehipto. Siya ay naghari mula mga 1136 BCE hanggang 1129 BCE. Ang iba pang mga petsa para sa kanyang paghahari ay 1138 BCE hanggang 1131 BCE. Ang Papyrus na Turin 1907+1908 ay pinetsahan sa taong 7 III Shemu araw 26 ng kanyang paghahari at muling nilikha upang ipakita na ang 11 buong mga taon ay lumipas mula taong 5 ni Ramesses VI hanggang taong 7 ng kanyang paghahari. Siya ang anak ni Ramesses VI.
Katedral ng Noto
Ang Katedral ng Noto (Cattedrale di Noto; La Chiesa Madre di San Nicolò) ay isang Katoliko Romanong katedral sa Noto, Sicilia, Italya. Ang pagtatayo nito, sa estilo ng Sicilianong Baroque, ay nagsimula sa unang bahagi ng ika-18 siglo at nakumpleto noong 1776. Ito ay alay kay San Nicolas ng Myra, at naging katedral ng Diyosesis ng Noto mula nang maitatag ang diyosesis noong 1844.
Ang simboryo ng katedral ay gumuho noong 1996 bilang isang resulta ng hindi natugunang paghina ng estruktura na sanhi ng isang lindol noong 1990, na kung saan nakadagdag ng mga hindi wastong pagbabago sa gusali noong 1950s. Ito ay muling itinayo, at muling binuksan noong 2007.
Aklat
Aklát o libró ang tawag sa katipunan ng mga nilimbag na akda. Pisikal na bagay ang tipikal na itinuturing na mga aklat; gayunpaman, maaari rin itong tumukoy sa isang bahagi ng mas mahabang komposisyon, tulad ng kaso ng mga aklat sa Bibliya. Ang digital na katumbas ng mga aklat ay tinatawag naman na mga ebook, samantalang audiobook naman ang tawag sa mga aklat na nasa anyong tunog.
Dahon ang tawag sa mga indibidwal na papel ng isang aklat, samantalang pahina naman ang tawag sa bawat harap at likod nito. Lomo naman ang tawag sa likurang bahagi o pinakatadyang ng isang aklat na hindi pa nabibigkis. Ayon sa isang dokumento ng UNESCO noong 1964, maituturing na isang aklat ang isang limbag kung ito ay may 49 na pahina (25 dahon) o higit pa. Tinatayang nasa 130 milyong aklat ang nailathala hanggang noong 2010, ayon sa isang pag-aaral na isinagawa ng Google.
Etimolohiya
Hindi malinaw ang etimolohiya ng salitang aklat. Lumabas ito sa Vocabulario de la lengua tagala (1754) bilang aclat. Ayon dito, ang naturang salita ay ginamit din bilang isang pandiwa, para sa akto ng pagbuklat sa aklat.
Samantala, direktang hiniram naman mula sa wikang Espanyol ang salitang libro. Ginagamit din ito bilang isang pandiwa, para gawing aklat ang isang bagay (hal. pelikula o kanta).
Sinaunang panahon
May mga ebidensiya na may wika na'ng ginagamit ang mga sinaunang tao simula pa noong tinatayang. Gayunpaman, lumitaw lang ang pagsusulat noong tinatayang sa Sumer sa Mesopotamia. Dito umusbong ang pagsusulat sa mga tabletang gawa sa luwad, na tinatawag na mga kuniporme (cuneiform). Kumalat ang paraan ng pagsusulat na ito mula sa Sumer papunta sa mga kapitbahay nitong rehiyon, partikular na sa Ehipto, kung saan naimbento naman ang mga hiroglipo (hieroglyphics).
Ginamit ang mga tableta mula Panahon ng Bronse hanggang Bakal. Bukod sa luwad, nagsusulat din ang mga sinaunang tao sa mga tabletang gawa sa pagkit. Gayunpaman, maraming mananalaysay ang nagtuturo sa pinagmulan ng mga aklat sa mga papiro (papyrus) ng mga taga-Ehipto. Tinatayang unang nagawa noong, ginagawang mga scroll ang mga ito sa pamamagitan ng pagtatahi sa mga indibidwal na pahina nito. Gawa ito sa halamang tambo, na laganap sa mga dalampasigan ng Ilog Nile.
Lumaganap ang paggamit ng mga scroll na papiro pagsapit ng sa mga bansa sa Dagat Mediteraneo, partikular na sa mga Griyego at Romano. Sa panahong ito, tinatayang nasa kalahating milyong scroll ang nasa Dakilang Aklatan ng Alexandria, mga 30 hanggang 70% ng lahat ng mga nagawang aklat nung panahong yon ayon sa ilang mga iskolar. Ang monopolyo ng Ehipto sa papiro ang isa sa mga dahilan kung bakit naghanap ang mga karatig-bansa nito ng ibang alternatibong pagsusulatan.
Gawa sa balat ng hayop na pinanipis ang mga pergamino (parchment). Kumpara sa papiro, mas madali itong sulatan, at nasusulatan ang harap at likod nito. Pagsapit ng ika-2 hanggang, naisipan ng mga Romano na pagsamahin ang papiro at pergamino, at lagyan ng isang pabalat na gawa sa kahoy. Ang imbensiyong ito, na tinatawag na kodeks (codex, maramihan codices), ang itinuturing ng mga eksperto bilang ang tunay na ninuno ng mga modernong aklat. Mabilis na tinangkilik ito ng mga tao, dahil na rin sa ginhawang hatid nito sa pagbabasa. Gayunpaman, nanatiling ginagamit pa rin ang mga scroll sa mga sekular na gawain, nang ilang siglo. Ang paglaganap ng Kristiyanismo noong, sa pamamagitan ng pagtangkilik ng mga Kristiyanong manunulat sa kodeks, ang naging dahilan upang unti-unting lumaos ang mga scroll. Tinatayang tumagal ang paggamit sa mga ito hanggang noong.
Gitnang Panahon sa Silangang Asya
Ang proseso ng paggawa sa papel ay nagsimula sa Tsina. May mga nahukay na bahagi ng mga sinaunang papel na tinatayang nagawa noong. Samantala, ang eunuch na si Cai Lun ang itinuturing na nag-imbento sa proseso ng paggawa sa papel noong. Ang prosesong ito ay sinasabing naipasa sa mga Muslim noong bandang, sa rehiyon ng Samarkand. Dumating naman ang prosesong ito sa Europa noong ika-13 siglo. Dahil ginagawa ang karamihan sa mga papel sa lungsod ng Baghdad noon, tinawag itong bagdatikos.
Samantala, nagsimula rin sa Tsina ang paglilimbag na silograpiya (woodblock printing). Tinatayang nagsimula ito sa Dinastiyang Tang noong. Noong, nagpakomisyon naman si Prinsipe Shōtoku ng Hapón ng mga scroll na may nakalimbag na teksto ng mga dasal sa Budismo, isa sa mga pinakaunang halimbawa ng naturang proseso. Ang aklat na Diamond Sutra, inilimbag noong, ang itinuturing naman na pinakamatandang nailimbag na aklat napetsahan sa mundo.
Tinatayang noong, nilimbag rin sa lalawigan ng Zhejiang sa Tsina ang Tripitaka, isang banal na aklat sa Budismo, gamit ang mahigit 130,000 bloke ng kahoy para sa bawat pahina. Gayunpaman, ang pagkakaroon ng maraming karakter sa mga wikang Tsino ang naging balakid upang hindi tuluyang umusad ang imbensyon na ito sa mas nakakarami. Samantala, gumawa rin ang kaharian ng Goryeo sa tangway ng Korea ng sarili nitong Tripitaka noong 1087. Nakita ng mga hari ng Goryeo ang kahalagahan ng pagpreserba sa pagkakakilalanlan nila, dahil na rin sa tuloy-tuloy na pagsakop sa kanila ng mga tagalabas. Lalo pa itong naging mahalaga noong dekada 1220s nang sinugod at sinakop sila nang tuluyan (noong 1232) ng Imperyong Mongol sa pangunguna ni Ögedei Khan.
Nawala na sa kasaysayan ang aklat ni Choe. Gayunpaman, noong 1377, inilimbag rin sa Goryeo ang Baegun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche Yojeol, mas kilala sa pinaiksing tawag na Jikji. Isinulat ito noong 1372 ng mongheng si Baegun, ang punong pari ng Templo ng Anguk at Shinwang sa Haeju sa ngayo'y Timog Korea. Namatay si Baegun noong 1374, tatlong taon bago ang paglimbag ng mga mag-aaral niya sa Jikji sa Templo ng Heungdeok sa Cheongju. May dalawang bolyum ito, pero tanging ang ikalawang bolyum lang ang nananatili hanggang ngayon. Ito ang itinuturing na pinakamatandang aklat na nailimbag gamit ang isang nagagalaw na uri (movable type).
Bagamat mas nauna ang Goryeo at Tsina sa paggawa sa unang limbagan kesa kay Gutenberg, hindi nila naipakalat ang paggamit nito sa mas makakarami, dahil na rin sa mga problemang panloob nila at sa paghihigpit ng mga pinuno nito sa paggamit sa naturang imbensyon. Gayunpaman, posibleng nakaabot pa rin ito sa ma malalayong lugar dahil na rin sa laki ng sakop ng Imperyong Mongol noong 1200s. Noong naitatag ang Dinastiyang Yuan sa Tsina sa pangunguna ni Kublai Khan, inilipat niya ang kabisera ng imperyong Mongol sa Beijing. Maraming mga eksperto ang nagsasabi na posibleng naidala ng mga Mongol ang teknolohiya ng mga Koreano at Tsino papunta sa Gitnang Asya, partikular na sa mga Uyghur sa ngayo'y lalawigan ng Xinjiang sa Tsina, bagamat walang pisikal na patunay na nagpapatunay sa teoryang ito. Gayunpaman, ayon kay Tsien Tsuen-Hsien sa aklat na Science and Civilization in China (1985) ni Joseph Needham:
Gitnang Panahon sa Europa
Ang mga inobasyon na nagawa sa Asya ay di umabot sa Europa maging hanggang sa Gitnang Panahon, kaya naman mano-mano pa ring kinokopya ng mga eskriba ang mga aklat para makagawa ng panibagong kopya, lalo sa mga monasteryo. May mga silid ang mga malalaking monasteryo para lang sa gawaing ito, na tinatawag na scriptorium. Ginagawa rin sa mga silid na ito ang mga magagarang disenyo sa gilid. Tinatawag na mga pinaliwanag na manuskrito (illuminated manuscript), ginagawa ito ng mga eskriba noong panahong yon para sa samu't saring bagay, madalas ng Simbahang Katoliko, at kahit maging sa mga batas, proklamasyon, at iba pang mga sekular na dokumento noong panahong yon. Tinatayang nagsimula ito noong bandang.
Mahal at matrabaho ang paggawa sa mga aklat noong panahong ito, kahit na mataas ang pagpapahalaga ang binibigay ng marami sa mga ito. Gayunpaman, nang dumating ang papel mula Tsina sa Europa, nagmura ito nang kaunti. Ang mga Muslim ang unang nakagamit sa prosesong ito mula Tsina. Sinasabi na noong ika-12 siglo, may isang kalsada sa Marrakesh sa Morocco na may daan-daang nagbebenta ng aklat. Aabot pa ng dalawang siglo bago nagsimula ring gumawa ng mga papel ang mga Europeo.
Johannes Gutenberg
Noong bandang dekada 1430s hanggang 1440s, sinubukan ng Aleman na si Johannes Gutenberg na gumawa ng isang mekanikal na limbagan. Matapos ng ilang mga prototype at paghahanap ng pondo para sa proyekto niya, matagumpay niyang nagawa ang isang mekanikal na nagagalaw na uri (movable type) noong 1448. Kilala ngayon bilang ang limbagang Gutenberg (Gutenberg press), itinuturing ang imbensyong bilang isa sa mga pinakamahahalagang imbensyon ng tao. Sinimulan nito ang isang rebolusyon sa impormasyon at paglilimbag — ang "rebolusyong Gutenberg". Nilimbag ni Gutenberg ang isang Bibliyang nasa wikang Latin, ngayon kilala bilang ang Bibliyang Gutenberg, noong 1450 hanggang 1455. Ito ang unang mahalagang aklat na nailimbag gamit ang palimbagang ito. May 180 kopya na nalimbag, at naging matagumpay ito. Ang tagumpay na ito ang naging dahilan para kumalat ang imbensyong ito mula Mainz kung saan nakatira si Gutenberg, papunta sa iba't ibang panig ng Alemanya at Europa.
Ika-16 hanggang ika-19 na siglo
Malaki ang epekto ng imbensyon ni Gutenberg sa kabuuan ng Europa. Tinatayang nasa 300 palimbagan ang nakatayo sa Alemanya bago matapos ang ika-15 siglo. Ayon sa isang pag-aaral sa Estados Unidos, nasa 30,000 aklat lang ang nailimbag bago ang pagkakaimbento ni Gutenberg sa limbagan niya. Pagsapit ng sumunod na siglo, tinatayang umabot na ito sa 10 hanggang 12 milyon.
Sumasang-ayon ang mga iskolar na isa sa mga dahilan ang pagkakaimbento sa palimbagan ni Gutenberg sa pagsisimula sa Renasimiyento sa Europa. Kasabay ng pag-usbong ng pandaigdigang kalakalan noong pagpasok ng ika-16 na siglo, marami rin ang nagkainteres sa sinaunang Gresya at Roma dahil sa pagkalat ng impormasyon ukol dito. Ang pagkalat ng mga aklat sa mas nakararami ang itinuturong dahilan para sa pag-usbong ng mga makabagong ideya sa pulitika, rehiliyon, kultura, at iba pa.
Gayunpaman, may mga sumubok din na pigilan ang pagkalat na ito, wala pang isang siglo pagkatapos maimbento ni Gutenberg ang limbagan niya. Noong 1487, inutos ni Papa Inosente VII na dumaan muna sa mga otoridad ng Simbahan ang lahat ng mga aklat na ililimbag sa Europa, upang masiguro na nakasulat lang ang mga Bibliya sa wikang Latin, ang wika ng Simbahan. Ang paghihigpit na ito sa wika (bukod sa iba pang mga hinaing) ang iprinotesta ni Martin Luther noong 1517, nang ipaskil niya ang 95 Tisis, na nagpasimula sa Protestantismo at kalaunan sa Kontra-Reporma ng Simbahan.
Kasabay ng unti-unting pagsalin sa Bibliya sa iba't-ibang wika, nagsimula rin ang pag-akda ng mga may-akda sa kanilang wika mismo, tulad ng Banal na Komedya ni Dante sa wikang Italyano at Mga Kuwento sa Canterbury ni Chaucer sa wikang Gitnang Ingles. Umusbong din ang mga aklatan sa iba't-ibang panig ng kontinente, tulad ng Pambansang Aklatan ng Espanya sa Madrid at ang Aklatan ng Britanya sa London.
Ang mabilis na paglimbag sa mga aklat ang nagbigay-daan upang pagkakitaan ito ng mga may-akda at mga manlilimbag, na nagbigay-daan naman upang lumutang ang konsepto ng karapatang-sipi sa mga may-akda. Ang Estatutong Anna, ginawang batas noong 1710 sa Inglatera, ang tinuturing na ang unang batas tungkol sa karapatang-sipi. Kinopya ito ng mga mambabatas ng Estados Unidos matapos nilang lumaya sa Gran Britanya.
Kasabay ng paglago ng industriya ang mga inobasyon na nagawa nito sa aklat. Noong 1500s, ginawa ng Italyanong si Aldus Manutious ang mga pocketbook. Lumabas naman ang mga unang pabalat sa aklat noong 1832.
Ang patuloy na pagmura ng produksiyon sa mga aklat ang naging dahilan upang dumami ang mga nagbabasa. Sa Estados Unidos at Gran Britanya unang nagsulputan ang mga samahan ng mga nagbabasa. Sa siglo ring ito nagkaroon ng mga pabalat na matigas (hardcover) at papel (paperback).
Sa Pilipinas
Ang aklat na Doctrina Christiana ('Doktrinang Kristiyano') ang itinuturing na pinakaunang aklat na nalimbag sa Pilipinas. May tatlong bersyon ito, na nalimbag sa pagitan ng 1590 hanggang 1593. Ang una, pinamagatang Bian Zhengjiao Zhenchuan Shilu, ay isinulat ng prayleng si Juan Cobo at nilimbag sa pamamagitan ng silograpiya at nakasulat sa wikang Tsino. Nadiskubre lang ito noong 1952 sa Madrid, at pinaniniwalaang na ngayon ng mga eksperto na hindi ito napetsahan dahil di pa ito lisensiyado. Ito ang sinasabing aklat na tinukoy ni Gobernador-Heneral Perez Dasmariñas sa kanyang sulat noong 1593 sa hari ng Espanya na si Felipe II. Dito, nilahad niya na kailangan niyang makakuha ng lisensya para ilimbag ang dalawang Doktrina para sa pagpapakalat ng Kristiyanismo sa lugar. Nagresulta ito sa sikat na bersyon ng Doctrina na nakasulat sa wikang Espanyol at Tagalog (sa parehong alpabetong Romano at Baybayin), na pinamagatang Doctrina Christiana en lengua espanola y tagala ('Doktrinang Kristiyano sa wikang Espanyol at Tagalog'). Nagkaroon rin ito ng bersyon sa wikang Tsino para sa komunidad ng mga Tsino sa lugar, na pinamagatan namang Doctrina Christiana en letra y lengua China ('Doktrinang Kristiyano sa sulat at wikang Tsino'). Nilimbag ng Tsinong manlilimbag na si Keng Yong, pinaniniwalaan ng mga mananalaysay na siya at ang sikat na manlilimbag na si Juan de Vera ay iisang tao lang dahil sa gawain noon ng mga prayle sa Pilipinas na gawing Kristiyano ang mga Tsino noon at bigyan sila ng isang Kristiyanong pangalan.
Si Juan de Vera ang kinikilalang naglimbag rin sa ilang mga pinakaunang aklat sa Pilipinas. Noong 1604, nilimbag niya ang Ordinationes Generales Provintiae Sanctissimi Rosarii Philippinarum ('Mga Pangkalahatang Ordinansa ng mga Ordinansa sa Pilipinas ng Lalawigan ng Banal na Rosaryo sa Pilipinas'), na nakasulat sa wikang Latin. Ito ang itinuturing na ang pinakamatandang aklat na nalimbag gamit ang nagagalaw na uri, na nananatili hanggang ngayon. Bukod dito, nilimbag din ni De Vera noong 1602 sa Binondo ang aklat na Libro de Nuestra Señora del Rosario en lengua y letra de Filipinas ('Aklat ng Mahal na Ina ng Rosaryo sa wika at sulat ng Pilipinas') ni Padre Francisco Blancas de San Jose. Gayunpaman, nawala na ito sa kasaysayan, at pinagdududahan ng mga iskolar kung ginawa ba ito sa nagagalaw na uri o sa pamamagitan ng silograpiya. Si De Vera rin ang naglimbag sa aklat na Libro de los Cuatro Postrimerias del Hombre ('Aklat ng Apat na Kahahantungan ng Tao'), na sinulat rin ni Padre De San Jose noong 1604. Pinaniniwalaan na tinuloy ng kapatid ni Juan, si Pedro de Vera, ang paglilimbag nang namatay ito. Ilan sa mga nilimbag niya ang Memorial de la Vida Christiana en Lengua China, na sinulat ni Padre Domingo de Nieva. Dito, ginamit ni Pedro De Vera ang isang kombinasyon ng mga paraan ng mga Tsino at ng mga Europeo. Sa ganitong paraan niya rin nilimbag ang Simbolo de la Fe, en Lengua y Letra China. Samantala, isinulat noong 1613 ang Vocabulario de la lengua tagala ng prayleng si Pedro de San Buenaventura, ang kauna-unahang diksyonaryo ng wikang Tagalog. May dalawa pang Vocabulario ang sumunod na nilimbag, noong 1754 at noong 1860.
Ang mga unang aklat sa Pilipinas ay puro mga doktrina ng Simbahan at diksyonaryo. Mga Tsino rin ang unang mga manlilimbag sa Pilipinas. Gayunpaman, ang Pilipinong si Tomas Pinpin ang sinasabing unang Pilipinong manlilimbag. Taga-Abucay sa Bataan, kilala rin siya bilang ang unang Pilipinong may-akda, dahil sa pag-akda niya sa Librong Pagaaralan nang mga Tagalog nang Uicang Castila (moderno: 'Aklat ng wikang Espanyol na Pag-aaralan ng mga Tagalog') noong 1610. Nilimbag niya rin sa parehong taon ang Arte y Reglas de la Lengua Tagala ('Sining at Tuntunin ng wikang Tagalog') ni Padre De Jose, at noong 1613 naman, nilimbag niya ang Vocabulario de la Lengua Tagala sa tulong ni Domingo Loag, isang Pilipinong manlilimbag. Bukod sa Laguna at Bataan, naglimbag rin siya sa Binondo, at nakagawa siya ng di bababa sa isang dosenang akda mula 1609 hanggang 1639.
Tinatayang nasa 100 aklat ang nailimbag sa Pilipinas mula 1563 hanggang 1640. Ayon sa Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCCA), tinatayang nasa 6000 akda naman ang nailimbag sa bansa mula 1593 hanggang 1900.
Modernong panahon
Mataas na ang literasiya sa mga mauunlad na bansa sa Europa gayundin sa Estados Unidos pagpasok ng ika-20 siglo, kaya naman lalo pang dumami ang paggawa sa mga aklat sa panahong ito. Ang mga inobasyon sa paglilimbag ang nagpamura sa presyo ng mga aklat. Sa siglo ring ito umusbong ang mga aklat na pang-edukasyon at pampaaralan, gayundin ang mga aklat na tungkol sa isang partikular na paksa o larangan.
Ang paglaki ng industriya ay pansamantalang pinabagal nang sumiklab ang Unang Digmaang Pandaigdig sa Europa. Sinundan ito ng Dakilang Depresyon noong dekada 1920s hanggang 1930s, na lalo pang nagpabagal sa industriya. Gayunpaman, gumawa ng mga paraan ang mga palimbagan para manatiling buhay sa panahong ito, kabilang na ang pagbibigay ng diskwento at paglimbag sa mas marami at mas murang mga paperback. Parehas ding bumagal ang industriya sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, dahil sa kakulangan sa mga papel.
Pagkatapos ng digmaan, mabilis ding nakabawi ang industriya, partikular na ang industriya ng aklat sa Alemanya, kung saan halos nawala ang buong industriya nito matapos itong makatanggap ng matinding pinsala mula sa nagdaang digmaan.
Patuloy ang paglago ng mga aklat sa sumunod na kalahati ng ika-20 siglo, kahit na sa pagpasok ng telebisyon at iba pang mga uri ng libangan. Gayunpaman, ang pagpasok ng mga kompyuter at kalaunan ang internet noong huling dekada ng siglo ang nagbigay-daan upang bumagal ang paglagong ito. Ang pag-usbong ng mga ebook at audiobook sa ika-21 siglo, at ang unti-unting pagsasa-digital ng mga aklat ang nagpapabago sa tanawin ng mga aklat sa kasalukuyan.
Ayon sa nilalaman
Madalas hinahati ng mga aklatan ang mga aklat nila sa dalawa: piksyon at di-piksyon. Hinahati ang mga ito sa kani-kanilang mga dyanra, tulad ng komedya at horror sa piksyon.
Piksyon
Piksyon ang tawag sa kahit anong produkto ng imahinasyon. Kathang-isip ang nilalaman ng mga aklat na piksyon. Bagamat gawa-gawa ito, posible ibase ng may-akda ang kuwento niya sa isang tunay na pangyayari. Posible ring tunay ang mga lugar o maging mga karakter.
Maraming dyanra ang piksyon. Nahahati ito kalimitan sa anim:
Di-piksyon
Di-piksyon ang tawag sa mga aklat na naglalaman ng mga tunay na pangyayari o impormasyon. Halimbawa nito ang mga anekdota, ensiklopedya, at talambuhay. Bagamat tunay ang nilalaman ng mga aklat na ito, posible rin silang gumamit ng istraktura at paraan ng pagkukuwentong tulad ng mga piksyon, tulad ng aklat na In Cold Blood (1966) ni Truman Capote.
Ayon sa pormat
Hinahati din ang mga aklat base sa pormat nito — kung paano ito nilimbag. Sa mahabang panahon, may dalawang pormat lang ang meron: ang hardcover at paperback, pero sa pagpasok ng ika-21 siglo, nagkaroon din ng mga aklat na nililimbag nang digital (mga ebook) at nang tunog (mga audiobook).
Hardcover
Hardcover (literal na 'matigas na pabalat') ang tawag sa mga aklat na may pabalat na gawa sa isang matigas na materyales. Sa modernong panahon, kalimitang cardboard ang materyales na ito. Nagmula ito sa mga kodeks na may pabalat na gawa sa kahoy. Para maprotektahan ang pabalat nito, kalimitang nilalagyan ang mga ito ng dust jacket.
Matitibay ang mga hardcover. Dahil dito, naging dominanteng pormat ito ng mga aklat sa mahabang panahon. Gayunpaman, mahal ang paglimbag sa ganitong paraan, kaya naman madalas na limitado lang ito sa mga aklat na inaasahang papatok o sisikat ng mga palimbagan sa modernong panahon. Unti-unti itong naungusan ng mga paperback simula noong dekada 1930s, at kalauna'y naungusan nang tuluyan noong dekada 1960s. Gayunpaman, nananatiling mabenta ang mga hardcover dahil sa tibay nito at sa patuloy na pagtangkilik ng mga tao, bukod sa iba pang mga dahilan.
Paperback
Paperback (literal na 'papel na likod') ang tawag sa mga aklat na may pabalat na gawa sa malambot na materyales. Tinatangkilik ang mga ito dahil sa pagiging mura nito kumpara sa mas dominanteng hardcover. Partikular na sumikat ito noong kasagsagan ng Dakilang Depresyon at sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sa tinatawag na 'Rebolusyon ng Paperback'.
May mga mura na'ng paperback bago pa man pumasok ang ika-20 siglo. Ang chapbook sa Europa ang isang maagang halimbawa nito. Samantala, sumikat naman noong ika-19 na siglo ang mga dime novel sa Estados Unidos at dime dreadful sa Gran Britanya.
May dalawang klase ng paperback: pangmasa (mass market) at pampalitan (trade). Tipikal na mas maayos at mas mataas ang kalidad ang mga paperback na pampalitan kumpara sa mga bersyon nitong pangmasa. Nililimbag madalas ang mga di-piksyon, memoir, at tula sa paperback na pampalitan, habang madalas namang nililimbag ang mga piksyon sa pangmasang paperback.
Tinatayang noong dekada 1960s naungusan ng mga paperback ang mga hardcover pagdating sa benta. Ayon sa Kapisanan ng mga Amerikanong Manlilimbag (AAP), tinatayang nasa 56% sa mga aklat na nabenta noong 2009 ang paperback (parehong pangmasa at pampalitan), kumpara sa 35% ng mga hardcover.
Ebook
Ebook ang tawag sa mga aklat na nalimbag sa paraang digital. Depende sa mga kahulugan, maaari rin itong tumukoy sa digital na bersyon ng isang pisikal na aklat. Dahil dito, kilala rin ito sa tawag na electronic book ('elektronikong aklat') at digital book ('aklat na digital').
Binabasa ang mga ebook gamit ang isang smartphone, kompyuter, o di kaya'y isang e-reader. Kumpara sa mga pisikal na aklat, mas mura kalimitan ang paglimbag sa mga ebook. Dahil sa pagiging digital nito, hindi ito nawawala sa merkado, at madaling mada-download at mababasa agad ito ng mga mambabasa.
Ang mga unang ebook ay puro mga aklat na nasa pampublikong domain. Pag-usbong ng internet sa ika-21 siglo, nagsimulang maglimbag din ang mga palimbagan ng mga ebook bukod sa mga pisikal na aklat. Nagsulputan din ang mga online na tindahan ng aklat, katulad ng Amazon at Play Books ng Google. Bagamat maliit na porsyento lang ng mga aklat na nabebenta kada taon ang ebook sa ngayon, unti-unti itong tumataas, at inaasahan tataas pa ito lalo. Gayunpaman, malaking problema sa industriya ang pamimirata sa mga ebook.
Audiobook
Audiobook ang tawag sa mga aklat na nasa anyong tunog. Isa itong recording ng boses ng isang narrator, na papakinggan naman ng tagapakinig. Nagsimula noong dekada 1930s sa Estados Unidos bilang isang kagamitan sa edukasyon, naging isang pormal na pormat ito ng mga aklat pagpasok ng ika-21 siglo sa tulong ng internet.
Kilala ito dati sa tawag na talking book (literal na 'nagsasalitang aklat'). Orihinal itong rinerekord sa mga cassette o vinyl. Sa kasalukuyan, naka-digital na ang halos lahat ng mga audiobook, na mapapakinggan naman sa isang smartphone, kompyuter, o entertainment system. Binebenta ang mga ito sa mga online na tindahan ng musika, tulad ng Spotify, o di kaya'y sa isang dedikadong tindahan para sa mga audiobook tulad ng Audible.
Ayon sa sukat
Nakadepende ang sukat ng isang aklat base sa papel nito. Galing ang mga pangalan ng sukat sa dami ng tiklop na kailangang gawin para makagawa ng isang pahina. Halimbawa, ang tiniklop ang orihinal na papel nang apat na beses sa sukat na 'quarto'.
Ipinapakita ng talahanayan sa baba ang iba't-ibang sukat ng mga aklat na ginagamit sa industriya.
Aklatan
Aklatan ang tawag sa isang silid o gusali na may koleksyon ng mga aklat. Tinatawag ding ito na bibliyoteka at ateneo. Maaari rin itong tumukoy sa isang koleksyon ng mga aklat. Sa modernong panahon, naglalaman ang mga karamihan sa mga aklatan ng parehong pisikal at digital na mga aklat. Posible rin itong nasa internet lang, tulad ng kaso ng Proyektong Gutenberg. Bukod sa mga aklat, maaari ding maglaman ang mga aklatan ng mga CD, DVD, kompyuter, at iba pang mga paraan para makakuha ng impormasyon.
Makikita madalas ang mga aklatan sa mga paaralan, bagamat may mga pampublikong aklatan din tulad ng Pambansang Aklatan ng Pilipinas. Nagkakaiba ang laki ng mga aklatan depende sa koleksyon nito; ang Aklatang Briton at ang Aklatan ng Kongreso ng Estados Unidos ay may mahigit 170 milyong aklat sa kanilang koleksyon.
Orihinal na ginawa ang mga aklatan upang mga mga taguan ng aklat. Ang Dakilang Aklatan ng Alexandria ay ang pinakamalaking aklatan ng sinaunang panahon, kung saan nasa 200,000 hanggang 700,000 aklat ang tinatayang nakatago. Pagsapit ng ika-11 siglo, unti-unting naitatag ang mga pamantasan sa Europa, at nagkaroon ang mga ito ng mga aklatan. Sa mga sumusunod na siglo, lumaganap ang pagkakaroon ng mga pribadong aklatan, lalo na sa mga hari sa Europa. Gayunpaman, ang pagpasok ng Renasimiyento ang naging dahilan upang magkaroon ng mga aklatan na para mga iskolar. Ang Biblioteca Marciana ng Cosimo de' Medici at ang aklatan ni Lorenzo de' Medici ang ilan sa mga maagang halimbawa nito. Samantala, ang pagpasok ng internet sa ika-21 siglo ang nagbigay-daan naman upang magkaroon ng mga tinatawag na virtual library (literal na 'aklatang birtwal'), na inaalok ng maraming mga aklatan bilang isang karagdagang serbisyo.
Klasipikasyon
Gayunpaman, naging imposible ang pagkaklase sa mga aklat batay sa mga malalawak na paksa pagsapit ng ika-16 na siglo dahil sa mabilis na pagdami ng mga nalilimbag na aklat kada taon. Noong 1627, nilimbag ng Pranses na si Gabriel Naudé ang Advis pour dresser une bibliothèque ('Ukol sa Pagtatag ng isang Aklatan'). Dito, hinati niya ang mga aklat sa pitong (kalaunan labindalawang) larangan. Noong 1842 naman, dinebelop naman ni Jacques Charles Brunet ang isang sistema ng klasipikasyon na tatawagin kalaunan bilang ang klasipikasyong Paris Bookseller. Itinuturing na pinakaunang modernong klasipikasyon, hinati naman ni Brunet sa limang larangan ang mga aklat.
Ang Klasipikasyong Desimal ni Dewey ay ang pinakaginagamit na klasipikasyon ng aklat sa mundo ngayon. Unang dinebelop ni Melville Dewey noong 1876 sa Estados Unidos, hinahati nito ang mga aklat sa sampung pangunahing klase (kumakatawan sa mga malalawak na larangan tulad ng agham pangkalikasan at kasaysayan). Ito rin ang nagsilbing batayan para sa iba pang mga pangkalahatan at pambansang sistema ng klasipikasyon, tulad ng klasipikasyon ng Aklatan ng Kongreso at ng klasipikasyong tutuldok.
Heto ang mga sistema ng klasipikasyong na may malawakang paggamit lalo na sa mga bansang nagsasalita ng Ingles:
May mga klasipikasyon ding ginawa para sa mga ispesipikong paksa o disiplina. Halimbawa nito ang Klasipikasyong Moys para sa larangan ng abogasya (sa Canada, Australia, New Zealand, at Gran Britanya), at Klasipikasyong Harvard-Yenching para sa mga aklat na nakasulat sa wikang Tsino. Bukod pa dito, may mga sistema ring ginawa ang ilang mga bansa para sa mga aklat nila: ilan sa mga halimbawa nito ang Klasipikasyong Desimal ng Hapon, Klasipikasyong Desimal ng Korea (sa Timog Korea), Klasipikasyon ng Aklatang Tsino (sa Tsina), at ang Bagong Klasipikasyon para sa mga Aklatang Tsino (sa Taiwan, Hong Kong, at Macau).
Epekto
Ayon sa isang editoryal ng The Stanford Daily noong 2019, nakakahimok na paraan ang mga aklat upang kumonekta ang mga tao sa iba. Nagbibigay ang mga ito ng simpatiya habang binabasa ang mga karanasang pinagdadaanan ng iba o ng isang komunidad. Pinapalawak nito ang pag-intindi sa kalikasan ng tao, at ginagamit din bilang isang kasangkapan sa edukasyon. Naghihimok din ito ng malalimang pag-iisip, at hinuhulma din ito sa pagtingin sa mundo.
Sa isang pag-aaral sa sikolohiya sa Pamantasan sa Buffalo, napag-alaman ng mga sikolohista na kumikiling ang mga tao sa mga salitang may kinalaman sa kamakailang binasa nila, tulad ng mga salamangkero sa mga nakabasa ng Harry Potter at bampira naman sa mga nakabasa sa Twilight. Samantala, sa isang hiwalay na pag-aaral naman na isinagawa sa Pamantasan ng Toronto, napag-alaman na nakakapagpabago ng katauhan ang mga aklat. Sa eksperimentong ito, na isinagawa noong 2008 sa 166 na tao, pinabasa ang dalawang grupo ng maiksing kuwento ni Anton Chekhov na Dama s sobachkoy ('Ang Ginang na may kasamang Aso'), isa sa orihinal na anyo nito, at isa sa istilong dokumentaryo. Napag-alaman sa pag-aaral na ito na mas nakakapagbago ng personalidad ang mga piksyon kumpara sa di-piksyon, dahil sa pagpokus nito sa mga iniisip ng mga karakter, kumpara sa pagtingin bilang tagalabas, ayon kay Keith Oatley, isa sa mga sikolohista sa pag-aaral.
Pagpepreserba
Depende sa materyales na ginamit, mabilis na nabubulok ang mga aklat sa paglipas ng panahon, kabilang na yung mga itinuturing na mga "mahahalaga" sa kultura o kasaysayan. Pinapahaba ng mga konserbador (conservator) ang buhay ng mga ito, sa pamamagitan ng samu't saring paraan sa kimika, at nakadepende ito sa pagkakagawa sa aklat. Madalas na itong isinasagawa ng mga grupo ng konserbador, sa ilalim ng mga pamahalaan ng bansa, tulad ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas. Hindi pormal na propesyon ito hanggang noong dekada 1960s, nang naganap ang isang mapaminsalang baha sa Arno sa Florence, Italya noong 1966. Pininsala nito ang maraming mga mahahalagang dokumento (bukod pa sa ibang mga gawa sa panahon ng Renasimiyento), kaya pinagtulungan itong isaayos ng mga konserbador sa buong mundo sa pangunguna ni Peter Waters.
Mitsuru Yūki
Si Mitsuru Yūki ay isang Haponesang nobelista na nakilala sa kanyang gawang, Shōnen Onmyōji.
Ang kanyang pinakabagong ginagawa, Ang Shōnen Onmyōji na ngayon ay binibigyang lisensiya ng The Beans ng Kadokawa Shoten at Beans Ace.
Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)
Ang Karaniwang Panahon (Ingles: Common Era o CE) ay isa sa mga notasyon ng taon na ginagamit para sa kalendaryong Gregoryano (at hinalinhan nito, ang kalendaryong Huliyano), ang pinakaginagamit na panahon sa kalendaryo sa buong mundo. Ang Bago ang Karaniwang Panahon (Ingles: Before the Common Era o BCE) ay ang panahon bago ang CE. Alternatibo ang BCE at CE sa mga notasyon ni Dionysius Exiguus na BC at AD, ayon sa pagkakabanggit. Pinagkakaiba ng panahong Dionisiyako ang mga panahon na gamit ang mga notasyong BC (Bago si Kristo o "Before Christ") at AD (Anno Domini, sa taon ng Panginoon). Numerikong magkatumbas ang dalawang sistema ng notasyon: "2023 CE" at "AD 2023" na nilalarawan ang kasalukuyang taon; parehong taon naman ang "400 BCE" at "400 BC." Ginagamit ang kalendaryong Gregoryano sa buong mundo ngayon, at isang pandaigdigang pamantayan para sa mga kalendaryong sibil.
Mababakas ang ekpresyon noong 1615, nang unang lumabas ito sa aklat ni Johannes Kepler bilang annus aerae nostrae vulgaris (taon ng ating karaniwang panahon), at noong 1635 sa Ingles bilang "Vulgar Era" (Panahong Bulgar). Matatagpuan ang katawagang "Common Era" sa Ingles noong 1708 sa pinakamaaga, at naging laganap ang paggamit noong kalagitnaan ng ika-19 na dantaon ng mga relihiyosong paham na Hudyo. Simula noong huling bahagi ng ika-20 dantaon, naging popular ang CE at BCE sa akademiko at siyentipikong publikasyon bilang nyutral na katawagang relihiyoso. Ginagamit ang mga ito ng iba na nagnanais na maging sensitibo sa hindi Kristiyano sa pamamagitan ng hindi tahasang pagtukoy kay Jesus bilang "Kristo" ni hindi Dominus ("Panginoon") sa pamamagitan ng paggamit ng ibang daglat.
Bakero
Ang bakero ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:
Adams Prize
Ang Adams Prize (sa Tagalog: Gantimpalang Adams) ay isa sa mga pinakaprestihiyosong parangal na iginagawad ng Unibersidad ng Cambridge. Ito ay iginagawad kada taon ng mga guro ng matematika sa Unibersidad ng Cambridge at Kolehiyo ng St. John sa mga matematiko na nakabase sa UK para sa kanilang pambihirang pananaliksik sa Mathematical Sciences.
Ang parangal na ito ay naibigay na sa mga kilalang matematiko kagaya nina James Clerk Maxwell at Sir William Hodge. Kauna-unahan itong iginawad sa babaeng matematiko noong 2002 nang ibigay ito kay Susan Howson, isang propesor sa Unibersidad ng Nottingham, para sa kanyang gawa sa teoriya ng bilang at elliptic curves.
Lalawigan ng Campobasso
Ang Campobasso (Italyano: provincia di Campobasso; Diyalektong Molisano: Pruìnge de Cambuàsce) ay isang lalawigan sa rehiyon ng Molise sa Italya. Ang lungsod ng Campobasso ang kabesera nito.
Sinasaklaw nito ang isang lugar na c. 2941 km2 at may kabuuang populasyon na 223,871 (2017). Mayroong 84 na comune (comuni) sa lalawigan (tingnan ang mga comune ng Lalawigan ng Campobasso).
Ang silangang bahagi ng lalawigan ay tahanan ng isang maliit na Croatang minoridad na nagsasalita ng sinaunang siyalektong ng Croato. Ang mga Croato ay pangunahing naninirahan sa Acquaviva Collecroce, San Felice at Montemitro.
Lalawigan ng Phichit
Ang Lalawigan ng Phichit (พิจิตร) ay isang lalawigan (changwat) sa Thailand. Nangangahulugang magandang lungsod ang pangalan nito.
Lalawigan ng Campobasso
Tingnan din
Kaurian:Campobasso Kaurian:Mga lalawigan ng Italya
Lalawigan ng Phichit
Pagkakahating Administratibo
right|180px|Mapa ng Amphoe Ang lalawigan ay nahahati sa 9 na distrito (Amphoe) at 3 mas maliit na distrito (King Amphoe). Ang mga ito ay nahahati pa sa 89 na communes (tambon) at 852 na barangay (muban).
Tungki
Ang mga tao na nasa kalagayan ng "nasa dulo ng dila" ay madalas ay nakapagpapabalik sa alaala ng isa o marami pang mga katangian ng pinupukol na salita, katulad ng unang titik, ng diin ng pantig, at mga salitang may kahalintulad na tunog at/o kahulugan. Mayroong mga tao na nag-uulat ng pakiramdam ng pagiging nasunggaban ng katayuan, na may pakiramdam na tila katulad ng banayad na pagdadalamhati habang pilit na inaalala ang salita, at isang diwa ng ginhawa kapag naalala na ang salita. Habang ang maraming mga aspeto ng kalagayan ng "nasa dulo ng dila" ay nananatiling hindi maliwanag, mayroong dalawang pangunahing nagtutunggaling mga paliwanag para sa pagkakaroon nito, ang "pananaw ng tuwirang pagdaan" (direct-access view) at ang "pananaw na imperensiyal" (inferential view). Ang pananaw ng tuwirang pagdaan o tuwirang pagpunta ay nagpapalagay na ang katayuan ay nagaganap kapag ang lakas o kapangyarihan ng memorya ay hindi sapat upang maalala ang isang bagay, subalit may sapat na lakas upang masinulan ang kalagayan. Ipinapalagay naman ng pananaw na imperensiyal na nangyayari ang katayuan kapag nagpapahiwatig ang paksa ng kaalaman hinggil sa puntiryang salita, at sumusubok na mabuo ang iba't ibang mga palatandaan o bakas hinggil sa salita na makukuha mula sa alaala. Ang pag-alala na binuyo ng damdamin ay kadalasang nagdurulot ng mas marami pang karanasang "nasa dulo ng dila" kaysa sa isang pag-alalang hindi dahil sa damdamin, katulad ng pagtatanong kung nasaan ang isang tanyag ng tao ay napaslang sa halip na payak na pagtatanong na kung ano ang kapitolyong lungsod ng isang estado.
Ang isang paminsan-minsang kalagayan ng pagkakaroon ng "nasa dulo ng dila" ay karaniwan o normal para sa lahat ng mga tao sa lahat ng mga edad. Mas nagiging madalas ang pagkakaroon ng "nasa dulo ng dila" habang tumatanda ang mga tao. Ang pagkakaroon ng "nasa dulo ng dila" ay nagiging kalagayan na pampanggagamot kapag ito ay naging madalas na sapat na nakakasagabal sa pagkatuto o pang-araw-araw na buhay. Ang diperensiyang ito ay tinatawag na anomic aphasia (anomikong pagkawala ng katangiang makapagsalita) na nakuha dahil sa pinsala sa utak, na karaniwang magmula sa isang pinsala sa ulo, atakeng serebral (stroke), o demensiya.
Ang kababalaghan ng "nasa dulo ng dila" ay mayroong mga implikasyon para sa pananaliksik sa sikolingguwistika, memorya, at metakognisyon.
Kasaysayan
Ang katagang "dulo ng dila" o "nasa dulo ng dila" ay hiniram mula sa palasak o pang-araw-araw na paggamit. Ang kababalaghan ng dulo ng dila ay unang inilarawan bilang isang penomenang pangsikolohiya sa loob ng tekstong Principles of Psychology (Mga Prinsipyo ng Sikolohiya) ni William James (1890), bagaman hindi niya ito pinangalanan bilang ganito.