Ebolusyon
Charles Darwin
220px|thumb|Noong 1842, isinulat ni [[Charles Darwin ang unang guhit ng naging On the Origin of Species. ]] Ang mga ibang naturalista sa panahong ito ay nagpalagay ng pagbabagong pangkasunlad ng espesye sa paglipas ng panahon ayon sa mga natural na batas. Isinulat ni Maupertius noong 1751 ang mga natural na pagbabago na nagyayari sa reproduksiyon at nagtitipon sa loob ng maraming mga henerasyon upang lumikha ng bagong espesye. Iminungkahi ni Buffon ang espesye ay maaaring mag-dehenera sa iba't ibang mga organismo at iminungkahi ni Erasmus Darwin na ang lahat ng may mainit na dugong mga hayop ay nagmula sa isang mikro-organismo o ("filament"). Ang unang buong umunlad na skema ng kasunlaran ang teoriyang transmutasyon ni Lamarck noong 1809 na nakakita ng kusang loob na paglikha ng patuloy na paglilikha ng mga simpleng anyo ng buhay na umunlad sa may mas malaking pagiging komplikado na kahilera ng mga lipi na may likas na kagawiang pagpapatuloy at sa isang lokal na lebel, ang mga liping ito ay umangkop sa kapaligiran sa pamamagitan ng pagmamana ng mga pagbabago na sanhi ng paggamit o hindi paggamit sa mga magulang. (Ang huling proseso ay kalaunang tinawag na Lamarckismo). Ang mga ideyang ito ay kindonena ng establisyimentong mga naturalista bilang haka haka na walang mga suportang empirikal. Sa partikular, iginiit ni Georges Cuvier na ang espesye ay hindi magkaugnay at nakatakda na ang mga pagkakatulad nito ay nagpapakita ng disenyo ng diyos para sa mga pangangailangang pang-tungkulin. Samantala, ang mga ideya ni Raye ng isang mabuting disenyo ay pinaunlad ni William Paley sa isang natural na teolohiya na nagmungkahi ng mga komplikadong pag-aangkop bilang ebidensiya ng disenyo ng diyos at ito ay hinanggan ni Charles Darwin. Ang mahalagang pagkalas mula sa konsepto ng nakatakdang espesye sa biolohiya ay nagsimula sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng natural na seleksiyon na pinormula ni Charles Darwin. Ito ay sa isang bahaging naimpluwensiyahan ng An Essay on the Principle of Population ni Thomas Robert Malthus. Isinaad ni Darwin na ang paglago ng populasyon ay tutungo sa isang "pakikibaka para sa pag-iral" kung saan ang mga mapapaburang bariasyon ay mananaig habang ang iba ay mapapahamak. Sa bawat henerasyon, maraming mga supling ay nabibigong makapagpatuloy sa edad ng reproduksiyon dahil sa mga limitadong mapagkukunan. Ito ay maaaring magpaliwanag sa dibersidad ng mga hayop at halaman mula sa isang karaniwang ninuno sa pamamagitan ng paggawa ng mga natural na batas na gumagawa ng pareho para sa lahat ng mga uri ng bagay. Pinapaunlad ni Darwin ang kanyang teoriya ng natural na seleksiyon mula 1838 hanggang sa pinadalhan siya ni Alfred Russel Wallace ng isang kaparehong teoriya noong 1858. Parehong ipinrisinta nina Darwin at Wallace ang kanilang mga magkahiwalay na papel sa Linnean Society of London. thumb|400px|Si [[Thomas Henry Huxley ay gumamit ng mga ilustrasyon upang ipakita na ang mga tao at ape ay may parehong pundamental na mga istraktura ng kalansay. ]] Sa huli nang 1859, ang paglilimbag ng On the Origin of Species(Tungkol sa Pinagmulan ng Espesye) ay detalyadong nagpaliwanag ng natural na seleksiyon at sa isang paraan ay tumungo sa isang papataas na malawak na pagtanggap sa ebolusyong Darwinian. Inilapat ni Thomas Henry Huxley ang mga ideya ni Darwin sa mga tao gamit ang paleontolohiya at anatomiyang paghahambing upang magbigay ng malakas na ebidensiya na ang mga tao at ape ay nagsasalo ng isang karaniwang ninuno. Ang ilan ay nabalisa dito dahil ito ay nagpapahiwatig na ang mga tao ay walang espesyal na lugar sa uniberso. Noong mga 1920 at 1930, ang isang modernong ebolusyonaryong sintesis ay nag-ugnay ng natural na seleksiyon, teoriya ng mutasyon at pagmamanang Mendelian sa isang pinag-isang teoriya na pangkalahatang lumalapat sa anumang sangay ng biolohiya. Nagawang maipaliwanag ng modernong sintesis ang mga paternong napagmasdan sa buong mga espesye sa mga populasyon sa pamamagitan ng mga transisyonal na fossil sa paleontolohiya at kahit sa mga komplikadong mekanismong selular sa biolohiyang pag-unlad. Ang publikasyon ng istraktura ng DNA nina James Watson at Francis Crick noong 1953 ay nagpakita ng isang basehang pisikal para sa pagmamana. Napabuti rin ng biolohiyang molekular ang ating pagkaunawa sa relasyon sa pagitan ng henotipo at penotipo. Ang mga pagsulong ay nagawa sa sistematikang pilohenetiko na nagmamapa ng transisiyon ng mga katangian sa isang maihahambing at masusubok na balangkas sa pamamagitan ng publikasyon at paggamit ng mga punong ebolusyonaryo. Noong 1973, isinulat ng biologong ebolusyonaryo na si Theodosius Dobzhansky na "nothing in biology makes sense except in the light of evolution"(wala sa biolohiya ang may saysay malibang sa liwanag ng ebolusyon) dahil ito ay nagbigay liwanag sa mga relasyon ng unang tila hindi magkakaugnay na mga katotohanan sa natural na kasaysayan sa isang magkaayon na nagpapaliwanag na katawan ng kaalaman na naglalarawan at humuhula ng maraming mga mapagmamasdang katotohanan tungkol sa buhay sa planetang ito. Simula nito, ang modernong ebolusyonaryong sintesis ay karagdagan pang pinalawig upang ipaliwanag ang mga phenomenang biolohiko sa buo at nagsasamang iskala ng hierarkang biolohiko mula sa mga gene hanggang sa espesye. Ang pagpapalawig na ito ay tinawag na "eco-evo-devo".