Zoroastrianismo
Mga paniniwala
Ang mga Zoroastriano ay naniniwala na may isang pangkalahatan at transendenteng diyos na si Ahura Mazda. Siya ang isang hindi nalikhang manlilikha na ang lahat ng pagsamba ay huling pinatutungkulan. Ang nilikha ni Ahura Mazda na ebidente bilang asha, katotohanan at kaayusan ang pagsalungat sa kaguluhan na ebidente bilang druj, kasinungalingan at kawalang kaayusan. Ang nagreresultang alitan ay kinasasangkutan ng buong uniberso kabilang ang sangkatauhan na may aktibong papel na ginagampanan sa alitan. Ang Zoroastrianismo ay nagsasaad na ang aktibong partisipasyon sa buhay sa pamamagitan ng mga mabubuting gawa ay kailangan upang masiguro ang kaligayahan at maiwasan ang kaguluhan. Ang aktibong partisipasyon ay isang sentral na elemento sa konsepto ni Zoroaster ng malayang kalooban at itinatakwil ng Zoroastrianismo ang lahat ng mga anyo ng monastisismo. Si Ahura Mazda ay huling mananaig sa masamang Angra Mainyu o Ahriman na sa puntong ito ang uniberso ay sasailalim sa isang pagpapanumbalik na kosmiko at ang panahon ay magwawakas. Sa huling pagpapanumbalik, ang lahat ng mga nilikha kahit ang mga kaluluwa ng mga namatay na sa simula ay pinatapon sa kadiliman ay muling magiging isa kay Ahura Mazda na babalik sa buhay sa anyong hindi namatay. Sa tradisyong Zoroastrian, ang kaguluhan ay kinakatawan ni Angra Mainyu ( "Ahriman"), ang "Prinsipyong Nakakawasak" samantalang ang mabuti ay kinakatawan ng Spenta Mainyu ni Ahura Mazda na instrumento ng "Prinsipyong Mapagbigay" ng akto ng paglikha. Sa pamamagitan ng Spenta Mainyu na ang transendental na si Ahura Maza ay likas sa sangkatauhan at sa pamamagitan nito na ang Manliliha ay nakikipag-ugnayan sa daigdig. Ayon sa kosmolohiyang Zoroastrian, sa paghahayag ng pormulang Ahuna Vairya, ginawa ni Ahura Mazda ang kanyang huling pagtatagumpay na ebidente kay Angra Mainyu. Bilang mga paghahayag at mga aspeto ng paglikha, si Ahura Mazda ay naglabas ng mga Amesha Spenta na ang bawat isa ay hypostasis at kinatawan ng isang aspeto ng paglikhang ito. Ang mga Amesha Spentang ito ay tinutulungan naman ng ligar ng mas mababang mga prinsipyo na mga Yazata na ang bawat isa ay "Karapat dapat sa Pagsamba" at ang bawat isa ay muling hypostasis ng moral o pisikal na aspeto ng paglikha. Sa wakas ng panahon, ang isang tagapagligtas na Saoshyant ay magdadala ng huling pagpapanumbalik sa daigdig (frasho.kereti) kung saan ang mga namatay ay muling bubuhayin. Ang Saoshyant ay kinikilala na anak na lalake ni Vîspa.taurwairî at magmumula sa Ilog na Kansaoya/Kansava at magdadala ng parehong sandata na Verethragna na ginamit rin ng mga epikong bayani at hari na Irani sa nakaraan upang labanan ang iba't ibang mga kalaban na demoniko. Ang Haurvatat, Ameretat at iba pang mga katulad na entidad ang kanyang magiging kasama at kanilang tatalunin ang mga nilikha ni Angra Mainyu. Ang matuwid ay makikilahok sa parahaoma na magkakaloob sa kanila ng walang hanggang buhay. Pagkatapos, ang sangkatauhan ay magiging tulad ng mga Amesha Spenta na nabubuhay na walang pagkain, walang kagutuman o pagkauhaw at walang mga sandata. Ang lahat ay makikisalo sa isang layunin na sasali sa diyos para sa isang walang hanggang pagdakila sa kaluwalhatian ng diyos.