cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walter Roberts (ýazyjy)
Durmuş we karýera
2014-nji ýylda Serbiýa "Tito, Mihailowiç we soýuzdaşlar, 1941 - 1945" atly kitaby neşir edildi. Soňra Josip Broz Tito baradaky şahsy ýatlamalaryndan soň  Amerikan diplomatiýasy  neşir edildi,
167
Aradan çykanlar
160er
Pizza
thumb Pizza ýa-da Pitsa — pomidor sousyny, peýniri we köplenç et, gök önümler, kömelek we beýleki önümler ýaly köp mukdarda bişirilen tegelek hamyrmaýa torty görnüşindäki adaty italýan nahary. Kiçijik pitsa käwagt pizzetta diýilýär. Pizza ýasamak bilen meşgullanýan aşpeze pizzaiolo. Pizzanyñ watany Italiýadyr.
Afrika edebiýaty
Halk döredijiligi
Nadin Gordimer (1923 ý. d.) — iňlis dilinde ýazýan Günorta afrikaly zenan ýazyjy. Ajaýyp döredijiligi bilen bütin adamzada uly peýda getireni üçin, 1991-nji ýylda oňa edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berilýär. Nadin Gordimer hem öz eserlerinde aparteide hem jynsparazlyga garşy çykyş edýär. Onuň «Gadyrly myhman» (1970), «Goragçy» (1974, «Buker» baýragy), «Julaýyň halky» (1982), «Oglumyň hekaýaty» (1990), «Ahmal galma» (2005) romanlary, «Alty ädim ýer» (1956), «Saýlanan hekaýalar» (1975) we beýleki birnäçe hekaýalar ýygyndysy bütin dünýä okyjylary tarapyndan gyzgyn garşy alyndy.
Peridun (Feridun):
Peridun — Parslaryň rowaýatyndaky adybelli şahsyýrtleriň biri hem-de gadymy patyşalary. Ol hakda Abulkasym Ferdöwsiniň «Şanama» eserinde we Abdyrahman Awfynyň «Hekaýatlar ýygyndysynda giňişleýin agzalyp geçilýär.
Salyr
Salyr Gazan we taryhdaky Sulu han
Çeşme
Ýaponiýa
Gysgaça
Agalyk ediji dini: şintoizm we buddizm
Taryhy
III asyrda Ýamato diýen uly taýpa birleşigi döreýär. Şu birleşigiň esasynda, synpy jemgyýetiň formirleniş prosesinde ýapon döwleti emele gelýär. Feodalçylyk gatnaşyklarynyň ösmegi bilen bir hatarda gul eýeçilik gurluşy döreýär. VII asyryň ortalarynda – XII asyryň ahyrynda Ýaponiýa irki feodalizmi, XII asyryň ahyrynda – XVI asyrda ösen feodalizmi başdan geçirýär. Ýaponiýada kapitalistik manufaktura XVIII asyryň ahyrlarynda – XIX asyryň I ýarymynda ýüze çykýar.
ýapon hökümeti Koreýany we Hytaýy koloniýalaşdyrmak işini dowam etdirýär. Halk köpçüligi Sowet Russiýasynda interwensiýany bes etmegi talap edýär. Ýaponiýanyň agressiw daşary syýasaty reaksiýanyň ýurduň içinde hüjüme geçmegi bilen utgaşýar. 1931-nji ýylyň 18-nji sentýabrynda Ýaponiýa Hytaýyň demirgazyk-gündogar welaýatlaryny basyp alýar, we bu ýerde Mançgon-Gon döwletini döredýär.
“Sowuk uruş” syýasatynyň başlanmagy Ýaponiýanyň ykdysady taýdan galkynmagyna itergi berdi. ABŞ Ýaponiýany özüniň esasy garşydaşy SSSR-e garşy ulanmak isleýärdi. Ýaponiýanyň bolsa özüniň demirgazyk goňşusyndan asgyndygy görnüp durdy. Onuň goşuny dargadylypdy. Üstesine-de, ykdysadyýeti gözgyny haldady. Edil Almaniýa babatda bolşy ýaly, ABŞ özüniň Ýaponiýa bolan gatnaşygyny üýtgetdi: ol onuň duşmanyndan SSSR-e garşy göreşinde esasy daýanjyna öwrüldi.
Rejepow
2006-njy ýylda ol Garaşsyzlygyň merjen däneleri atly bäsleşigiň döwlet tapgyrynda 2-nji orna mynasyp boldy. Sungat bilen has içgin mekdep döwri, has takygy 8-9-njy synplarda başlaýar. Mekdep çärelerinde, döwlet çärelerinde aýdymçy bolup çykyş edip başlaýar. 2019-njy ýylda www.saylalan.com saýdynda onuň "Gelmediň" atly aýdymy halka ýetirildi. 2021-nji ýylda "Unut meni" atly aýdymy www.Dunyabelli.com saydynda halkymyza hodurlendi.
Türkmenistanyň taryhynyň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy eýýamy
M E Ý I L N A M A :
Naýrobi
thumb|left|Nairobiniň hemradan görnüşi
Köriçege
Ýogyn içegede bakteriýalaryň we kömelekleriň 500-e golaý görnüşi toplanandyr. Onda duş gelýän mikroblar toplumy paýlanýan bolsa, adam bedeniniň her gramyna 10 mln. mikrob bedenjikleri düşerdi. Köriçegäniň şu tapgyrynda ösüntginiň içinde goýy agymtyl-gülgüne öwüsýän, porsy ysly iriň emele gelýär.
3. Ösüntginiň dykylmagynyň seýrek duş gelýän sebäpleri:
5. Ýiti köriçege keselçiligi bilen iýmitde ösümlik kletçatkasynyň azlyk etmeginiň arabaglanşygynyň bardygy subut edildi. Dogrudan hem, ösümlik kletçatkasy içegäni işledip, ondan täret bölekleriniň çalt çykmagyna kömek edýändir.
Grek dili
Dil maşgalasy: Hindi-ýewropa dilleri
Çemçe öndürijiniň göwheri
Göwher doňuz
Her niçigem bolsa, Almaz Doňuzynyň hasaba alnan agramy, we bu ýumurtga görnüşidir çemçe öndürijiniň göwher bolmagy mümkinçiligini aradan aýyryň.
Russiýa-Türkmenistan gatnaşyklary
Ulag
2022-nji ýylyň 16-njy awgustynda Türkmenistanyň Transport we aragatnaşyk gullugynyň baş müdiri Mammethan Çakiýew we Russiýa Federasiýasynyň Transport ministri Witaliý Sawelýew halkara ýol ulaglaryny ösdürmek barada Memoranduma gol çekdiler. Bu resminama ýurtlara "Demirgazyk-Günorta" halkara ulag geçelgesiniň mümkinçiliklerini ösdürmäge mümkinçilik açýar. Onuň çäginde ýol göterijiler üçin iň amatly şertler dörediler, Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň awtoulag transport kärhanalary derwaýys meseleleri çözmegiň goşmaça ýollaryny alarlar.
Monsoro
47.2164°N, 0.0569°W Monsoro (Montsoreau), — Fransiýanyň günorta böleginde ýerleşýän şäher.
Sekibuw Murasaki
Sekibuw Murasaki, doglandaky ady Fujiwara Takako, Ýaponiýanyň ýazyjysy we şahyry. Sekibuw Murasaki 976-nji ýylda paýtagty Heiankio Ýaponiýa dogulýar. Ol 1016-nji ýylda paýtagty Heiankio aradan çykýar. 1008-nji ýylda Sekibuwyň «Genji monogatari» atly deslapky romanyny tamamlaýar.
Katwin söweşi
thumb Katwin söweşi — 1141-nji ýylyň 9-njy sentýabrynda Garahytaýlylar bilen Beýik Seljukly Türkmen döwletiniň arasynda bolup geçen söweşdir. Söweş Samarkandyň golaýlarynda bolup, Garahytaýlylaryň Seljuklylaryñ wassaly bolan Garahanly döwletine çozmagy bilen başlanýar.
Eýmir
Umumy maglumat
Oguz-türkmenleriniň gadymy taýpalarynyň biri bolan eýmirleriň adyny orta asyr alymlary eýmür, Abulgazy bolsa imir görnüşinde ulanypdyr. Mahmyt Kaşgarly ony 24 taýpanyň arasynda 11-nji, Reşideddin, Ýazyjy-ogly we Abulgazy 18-nji, Salyr Baba bolsa 21-nji orunda goýýar. Kaşgarlydan we Salyr Babadan beýleki alymlar Eýmiri Oguz hanyň 5-nji ogly bolan Daghanyň 2-nji perzendiniň ady we ondan önen il hasaplasa, Salyr Baba ony Deňizhanyň 1-nji oglynyň ady diýip çaklaýar. Bu alymlar eýmir sözüniň manysyny şeýle düşündirýärler. Reşideddin: «Soň derejede iýi (gowy) we zengin (güýçli)»; Ýazyjy-ogly: «Hetsiz eýi, baý ol (bol) », Salar Baba: «Leşgerlik we tawangär bolgaý»; Abylgazy: «Baýlaryň baýy». Etnograf alym Ýu. Zuýew eýmir diýen etnonimiň aňladýan manysyna degişli ýörite makala ýazypdyr. Oña görä, bu taýpanyň ady totemden emele gelip, «teke» diýen manyny aňladýar, sebäbi Reşideddin eýmirleriň totemi hökmünde şu haýwanyň adyny tutýar; galyberse-de X一XI asyrlarda ýazylan hytaý çeşmelerinde gara guýrukly imo (imir) diýen haýwanyň ady duş gelýär. Ol geçi ýa-da keýik bolmaly. Şu zatlary nazara alyp, Ý. Zuýew imir diýen ady iki bölege bölýär: im we -r (goşulma). Im sözi, onuň pikiriçe, häzirki türkmen dilindäki umga/ýumga (dag geçisi) we emmek sözünde saklanyp, ol «teke», «geçi» diýen manydadyr. Eýmir sözüniň aňladýan manysyna Ýewropa alymlary hem üns beripdirler. Meselem, Gamiltonyň pikiriçe, bu at «şan-şöhretli, ygtybarly» diýen many añladýar. Elbetde, ymykly ylmy barlaglar geçirmezden, eýmir etnonimine berilýän beýle düşündirişlere ynanmak kyn. Bu sözüň asyl köküni hunlaryň, ýada, türki, mongol, tungus-manjur halklarynyň bir umumylygy emele getiren altaý döwründe ýaşan halklaryň dilinden gözlemek dogry bolar, sebäbi eýmirleriň ady gadymy türki eýýamda-da duş gelýär. Meselem, türk alymy Ibrahim Kafesoğlunyñ ýazmagyna görä, baryp 745-nji ýylda Ötükende öz döwletini guran uýgurlara dokuzoguz («9 taýpa») hem diýilýän eken, çünki olar 9 taýpadan ybarat bolupdyr. Onuň 8-nji taýpasynyň ady hytaýça Hi-ýe-wu görnüşinde ýazylyp, ol türkçe okalanda aýamur ýa-da aýmur görnüşine eýe bolýar. Kafesoğlu bu ady hut eýmirler bilen baglanyşdyrýar. Eýmir ya-da iýmir etnik adyň eý/iý bölegi, biziň pikirimizçe, igdir etnoniminiň ig sözi bilen asyldaş bolsa gerek, çünki türki (türkmen) dillerinde g sesi aňsatlyk bilen ý sesine geçip bilýär. Meselem: ege一eýýe,一eýe, tük一tüg一 tüý, çugun一ço:ýun一çoýun we ş.m.
Türkmeneli
Taryhy
Beýik Seljuk Türkmen döwletiniñ Malazgirt söweşinden soñ Türkmenler Yrakdan başlap Palestine çenli basyp alypdyrlar. Türkmenleriñ bir bölegi Yraga beýleki bölegi Siriýa göçüp, öz döwletlerini gurupdyrlar. Ilkinji döwletlerden biri hem Zeññilerdir. Häzirki Türkmeneli döwleti özüniñ taryhyny Seljukly Türkmenlerinden alandyr.
Dawid Trezege
Fransuz futbolchysy bolup,hazirki wagtda Riwer Pleýt toparynyn hujumchisidir.Futbol yoluny Argentinan Platense klubunda bashlayar.1995-2000nji yyllarda fransuz Monakoda oynap,2 sapar yurdun chempionlygyna we 1 gezek superkubogyna eye bolyar.1998de Chempionlar ligasynyn charek finalynda Man.Yunayteda garshy gechiren goly in yokary tizllikli gol bolup,157.33 km/s barabardyr.Shol yylda Trezege Fransiya chempionatynyn in yash oyunchysy diyilip,saylandy.Jemi Monakoda 125 oyunda 62 gol bilen tutush Yewropada super bombardir at bilen meshhur bolyar.2000de ol Ýuwentusa gechyar we 10 yylda Ýuwentusyn taryhyna giryar.2001/02de ol ajayyp mowsum gechirip,Serie A-da in gowy bombardir we in gowy oyunchy bolyar.Topar bilen hem yzly-yzyna 2 yyllap yurdun chempiony bolyar.2002/03de Chempionlar ligasynyn yarym finalynda Reala garshy gechiren Trezegenin 2 wajyp goly bilen Yuwe finala chykyp,emma Trezege finalda gol gechirip bilman, A.C.Milandan asgyn gelyarler.2006/07de Italiyada uly dawaly skandal bolup,Yuwentusy hem 2nji liga hasaplanyan Serie B tashlayarlar.Trezege hem shol wagt topary tashlaman,galan oyunchylaryn biridir(Del Pýero,Kamoranezi,Buffonam galdy).Serie B-da chempion bolup,2007/08de yokary liga gaydyp gelen Yuwentus onki yaly guychli bolmasadam,emma 3nji yer alyp,chempionlar ligasyna gatnashmak hukuk gazanyar.Trezege bolsa Yuwentusyn taryhynda 171 gol bilen toparyn dashary yurtly oyunchy bolup,in kop gol gechiren futbolchy bolyar.2010/11de ol Ispaniya gidip,Erkulesda oynayar.Pes klubda belli-bir netije gazanyp bilman,2011de Argentinanyn Riwer Pleýt kluby bilen 2,5 yyl mohlet bilen shertnama baglanshyar.Fransiyan milli yygyndysynda 1998-2008 aralykda oynap,34 gol gechiryar.1998de ol Dunya chempiony bolup,2000daki Yewropa chempionatynyn finalynda Trezege altyn gol bilen oz yurduna chempion diyen at alyp beryar.
Egin-eşik (Yslam)
Beýleki dinler
Yslamda bolşy ýaly öňki dinlerde hem ýapynýar ekenler. 180px|thumb|Hristian gyzy.
Ädäb
Salamlaşmak
Bolmalysy şu aşakdaky ýalydyr: Eger bir aýal bir aýala salam berjek bolsa: «Sälämu aleýki», birnäçe aýala salam berjek bolsa: «äs-sälämu aleýkunne», aýal-erkek garyşyk ýa-da diňe erkeklere salam berjek bolsa: «Äs-sälämu aleýkum» diýmeli. Şu ýerlerde we şu kişilere salam berilmeýär:
Goňşuçylyk
Allah (j.j.) Kurany Kerimde ene-ata we ýakyn garyndaşa ýagşylykdan soň, goňşy arasyndaky gatnaşykda hak-hukuklara doly amal etmegi emr edipdir. «Allaha ybadat ediň, Oňa hiç zady şärik goşmaň. Ene-ata, garyndaşlara, ýetimlere, ýoksullara, ýakyn we daş goňşa, ýakyn dosta, ýolda galan biçäre bendelere, gol astyňyzdaky hyzmatkäre ýagşylyk ediň», (Nisa, 36). Goňşuçylyk gatnaşygynyň maşgalanyň we jemgyýetiň sagdynlygyna, agzybir we parahat ýaşaýşa täsiri uludyr. Pygamberimiziň: «Jibril maňa goňşy barada şeýle köp maslahat ündedi welin, goňşyny goňşa mirasdar eder öýtdüm», (Buhary) hadysy hem muny tassyklaýar. Pygamberimiziň bir hadysyna görä: «Goňşy üçdür. Birinjisi, goňşulyk hukugy, garyndaşlyk hukugy we yslam hukugy diýen üç hukuga eýe bolanlardyr. Ikinjisi, goňşulyk we yslam hukugyna eýe bolanlar. Üçünjisi, diňe goňşulyk hukugy barlardyr. Bular – müşrik we Ähli Kitap (ýahudi we hristianlar) bolan goňşulardyr», (el-Heýsemi, «Mejmauz-Zewaid»). Yslam alymlary bolsa bu hadysa daýanyp, ýakyn we daş goňşyny şeýle kesgitleýärler: Ýakyn goňşy: Daş goňşy:
Goňşa ýagşylyk etmegiň görnüşleri
Pygamberimiz bir hadysy şerifinde: «Allaha we ahyret gününe ynanan kişi goňşusyna haýyr-yhsan etsin», (Buhary, Müslim) diýýär. Başga bir hadysynda bolsa: «Goňşusy açka, özi dok ýatan mü'min däldir», (Buhary) diýilýär. Goňşuçylyk gatnaşyklary ýyl geçdigiçe pese gaçýar. Döwür we şertler nähili bolsa bolsun, hakyky musulman kişi Allahyň emrine tagat edip, goňşusyny güýjüniň ýetdiginden hoşal etjek bolmalydyr. Goňşusyna ezýet berýän we goňşusy onuň şerinden özüni aman duýmaýan bolsa, hadysyň beýanyna görä, şol kişi hakyky musulman bolup bilmez, (Buhary). Muaz b. Jebeliň gürrüň beren bir hadysynda Pygamberimiz goňşulyk hukugyny şeýle suratlandyrýar: «Senden karz islese, karz bermek, ýardam islese, ýardam etmek, mätäçligini üpjün etmek, kesellände ýagdaýyny soramak, ölende jynazasyna gatnaşmak, begenen ýerinde begenmek, ony gutlamak, gynanan ýerinde gynanmak we duýgudaşlyk bildirmek, öýüňde bişirilýän tagamyň ysy bilen oňa ezýet bermezlik (şeýle ýagdaýda oňa-da tagamdan hödür etmek) gerek. Eger zyýan berjek bolsa, rugsat soraman öz jaýyň diwaryny galdyrmak, bazardan miwe ýaly zatlar alaňda, sereçläp öýe äkelmek, çaga daşarda zat iýdirmek bolmaýar. Size nämeler aýdanyma doly düşündiňizmi? Goňşuçylyk hukugyny doly ýerine ýetirýän, diňe Allahyň rehim eden az sanly kişileridir», (Kurtubi, «el-Jami», el-Heýsemi, «Mejmauz-Zewaid»). Bulardan başga käbir hadyslarda käwagt goňşa sowgat bermek, berere zadyň bolmasa, güler ýüzli bolmak, hal-ýagdaýyny soramak goňşa edilmeli ýagşylyklardan saýylypdyr. Goňşy arasynda gerek-ýarak zatlary alyş-beriş etmek hem yslamyň däplerindendir. Goňşyň bitirip boljak dilegini bitirmezlik halal saýylmandyr. Hezreti Äşäniň gürrüň beren bir hadysynda Pygamberimiz: «Eý, Aişe, kim goňşusyna nahar bişirmek üçin ot berse, hamala şol otda bişen naharyň hemmesini sadaka beren ýaly sogap gazanar. Kim duz berse, şol duzuň lezzet beren tagamyny sadaka eden ýaly bolar. Az mukdarda suw berse, hamala altmyş adamy gul bolmakdan azat eden ýalydyr...», (el-Heýsemi, «Mejmauz-Zewaid») diýipdir. Allah Tagala Maun suresinde goňşy arasyndaky şeýle alyş-berişde gysgançlyk edeni ýazgarypdyr. Şeýle hem goňşa zyýan ýetiren ýagdaýyňda şol zyýany ödemek ündelipdir.
Nahardan öň we soň eliňi ýuwmak
Pygamberimiz (ﷺ): «Naharyň bereketi iýmekden öň we soň eliňi ýuwmakdyr», (Ebu Dawud, Tirmizi) diýipdir. Pygamberimiz el ýuwmakdan başga agyz arassalygyna hem üns beripdir. Ol: «Dyrnaklaryňyzy aýryň, olary gömüň, dişleriň arasyny nahar galyndylaryndan arassalaň, miswak ulanyň. Saralan dişleriňiz bilen, agzyňyz ysly halda ýanyma gelmäň» (Tirmizi) diýipdir.
Nirede we nähili naharlanmak
Pygamberimiz hem uly iliňki ýaly adaty saçakda nahar iýer eken. Pygamberimiz nahar iýende köplenç çök düşüp oturar eken. Käwagt bolsa sag aýagyny dikeldip, çep aýagynyň üstünde oturýar eken. Ol bu barada şeýle aýdypdyr: «Men ýassanyp iýmerin. Çünki menem gulduryn», (Buhary). Eliňe direnip, ýaplanyp, ýatyp iýip-içmegi Pygamberimiz halamandyr (Ebu Dawud). Bu mekruhdyr. Şeýle hem Ymam Gazaly «Ihýa» atly kitabynda: «Beýiklikde, stolda nahar iýmek tekepbirlik bilen edilmese, hiç hili zeleli ýokdur. Çünki stol nahar iýmegi ýeňilleşdirýär» diýip düşündirýär. Dik durup iýip-içmek halanmaýar. Ýöne «Oturmaga mümkinçilik bolmany üçin, bazarda dik duran ýeriňden iýip-içmegiň zeleli ýok diýip, Ymam Gazaly aýdypdyr. Bu meselede ýurduň däp-dessuryna, şahsyň ýagdaýyna esaslanylýar. Nahary hemişe sag eliň bilen iýmelidir. Pygamberimiz terbiýeleýän sahaba çagalaryna sag el bilen iýmegi ündäpdir. Serwerimiz bir hadysynda: «Siz iýeniňizde, içeniňizde, bir zat uzadanyňyzda, bereniňizde sag eliňizi ulanyň. Çünki şeýtan çep eli bilen iýýär, berende-de, alanda-da çep elini ulanýar», (Ibni Maje) diýipdir. Çep el bilen iýip-içmek mekruhdyr. Ýöne unudyp ýa-da bir näsaglyk sebäpli çep eli ulanmagyň, şeýle hem çöregi döweniňde çep eliňi kömekçi edinmegiň zeleli ýokdur. Çöregi iki eliň bilen döwmek has laýygydyr. Iýip-içeniňde üflemeli däldir. Şonuň üçin nahary biraz sowadyp äbermelidir. Bu saglyk taýyndan hem has gowudyr. Pygamberimiz bu barada: «Gyzgyn naharda bereket ýokdur. Allah Tagala bize ot iýdirmändir. Şonuň üçin nahary sowadyp iýiň», (Gazaly, «Ihýa») diýip ündäpdir.
Qizilqum FK
Qizilqum FK hazirki wagtda özbegystan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Jüneýit han
Hywa tagtynda başga bir han otursa-da, hakykatda 1918-20-nji ýyllarda bütin Hywa hanlygyny Jüneýit hanyň özi dolandyrýar. Her beglikde öz adamlaryndan ýörite wekil goýýar. Özüniň berkarar eden tertip-düzgünine tabyn bolmadyklara ol dözümli darapdyr. Şonuň üçin Jüneýit hanyň ýurdy dolandyran döwründe ogurlyk, talaňçylyk, günäsiz adamy öldürmek, esassyz nika bozmak ýaly türkmençilige mahsus bolmadyk hadysalar bolmandyr. Şol döwri gören ýaşulularyň aýtmagyna görä, hemme zat ýatan-ýatan ýerinde bolupdyr, hiç kim kişiniň zadyna birugsat el degirmändir.
1918-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Jüneýit hanyň Dörtgülde Sowet häkimiýetini agdarmak üçin eden hüjümi şowsuz gutarýar. Ol 1919-njy ýylyň 9-njy aprelinde Tagta etrabynda Sowet häkimiýeti bilen parahatçylykly ýaşaşmak baradaky ylalaşyga gol çekýär. Gol çekişligiň yz ýany amatly pursatdan peýdalanyp, Zakaspi frontynyň ştaby front üçin 700 atly nöker ibermegini Jüneýit handan haýyş edýär. Emma Jüneýit han sowetleriň bu haýyşyny kanagatlandyrmaýar. Eger kömek bermekçi bolsa-da, onuň ýerine köp mukdarda ok-ýarag talap edipdir. Üstesine-de, kömege iberiljek atlylary musulmanlaryň, aýratyn hem Oraz serdaryň we Eziz hanyň garşysyna ulanmaly däldigini duýdurýar (ol Eziz han bilen ýakyndan gatnaşar eken). Sowet häkimiýetiniň wekilleri bu teklibi kabul etmeýär.
Gaýana
Goňşy döwletler: Wenesuela, Braziliýa, Surinam.
Ак öý
Ак öý - ýeňiljek, ýygnamagy aňsat we islendik howa şertlerine laýyk gelýän ak öýler Gündogar Ýewropanyň we Aziýanyň çarwa halkynyň arasynda biziň eýýamymyzyň birinji müň ýyllygyndan bäry meşhurdyr. Iki-üç müň ýylyň dowamynda döredilen ak öýler Gündogar Aziýadan Ýewropa çenli çarwa halkyň ajaýyp ýaşaýyş öýüdir. Ol häzirki wagtda Türkmenistanda ýaşamak üçin seýrek ulanylsa-da, ak öýler ilatyň köp böleginiň bu adaty däl öýlere wepaly bolup galýan Mongoliýa ýaly beýleki ýurtlarda heniz hem meşhurdyr. Ak öýler bu tegelek gurluşda bolup, onuň üçegi gümmez şekilindedir we islendik landşaft üçin amatlydyr. Bu ýygnama gurluş öňünden taýýarlanylýar we taýýarlamagy hem-de abatlamagy ýeňil bolan aýratyn böleklerden ybaratdyr. Ак öýleri çalt söküp-ýygnap bolýar we ony düýede ýa-da atlarda göçürip bolýar. Bu bolsa çopanlar mallaryny öri meýdanlara goýberenlerinde örän amatlydyr. Ak öýler gurluşynyň çeýeligi sebäpli seýsmiki nukdaýnazardan howpsuzdyr. Bu öýler howanyň we temperaturanyň üýtgäp durmagyna oňaýlydyr. Yssy howada öýleriň keçe tutulan diwarlary salkyn şemal çalar ýaly 50 sm ýokary galdyrylýar. Yssy howada diwarlardaky keçeleriň ýerine örülen gamyş tutýarlar. Bu bolsa howa akymynyň öýüň içinden geçip gitmegine şert döredýär we gyzgyndan hem-de tozandan goraýar. Şeýle hem tomsuna öýüň tüýnügi goşmaça howa akymynyň geçmegi üçin açyk goýulýar. Ak öýüň tüýnüginiň ýene-de bir aýratynlygy ondan öýüň içine ýagtylygyň düşmegidir. Ýagtylyk öýüň içine düşmek bilen, ol gün sagady ýaly öýüň içi boýunça geçýär. Bu ýagtylygyň kömegi bilen namaz okamagyň we naharlanmagyň wagtyny kesgitläpdirler. Sowuk howada esasy daşky keçeler öýüň aşagy bilen ýyly howany daşaryk goýbermezlik maksady bilen, aşak goýberilipdir: ojak ýyly saklanypdyr; onda nahar bişirilipdir; adaty günler nahar daşarda açyk howada taýýarlanylypdyr. Ak öýler, esasan, üç topara bölünýär: myhmanlary kabul etmek üçin niýetlenen esasy öýler - ölçegi boýunça uly bolupdyr hem-de owadan edilip bezelipdir. Ýaşamak üçin niýetlenen ak öýler - maşgala agzalarynyň 15-si ýerleşse-de, adatça, kiçiräk bolupdyr. Kiçi ölçegdäki öýler - wagtlaýyn öýler gerek bolanda, olary atda göçürmek üçin, meselem, çopanlar öz mallarynyň ýanyna ugranlarynda, oňaýly bolupdyr. Bu kiçi ölçegdäki öýler ammar hökmünde hem ulanylypdyr we esasy ak öýleriň ýanynda dikilipdir. Şeýle hem öýler ak öý ýa-da gara öý hökmünde bellidir. Öý täze keçe bilen örtülende ol ak reňkde bolýar, ýöne wagtyň geçmegi bilen ol tüsseden we gurumdan ýaňa ýa-da howanyň täsir etmegi netijesinde başdaky reňkini üýtgedýär. Ak öýleriň gurluşynyň esasy iki görnüşi - türk we mongol görnüşi bolýar. Bu iki görnüşiň esasy aýratynlygy üçekde ulanylýan direglerdir. Türk ak öýlerinde üçegi berkitmek üçin egreldilen agaçlar ulanylypdyr. Oňa bu görnüşi buguň kömegi bilen beripdirler, soňra bolsa gümmez görnüşine getiripdirler. Mongol ak öýlerinde göni agaçlar ulanylypdyr. Bu bolsa üçege ýapgyt eňňidi beripdir. Gümmez görnüşindäki üçek ak öýüň içine ginişlik beripdir. Türk görnüşindaki ak öýleri türkmenler, gyrgyzlar, gazaklar we garagalpaklar ulanypdyrlar. Mongol ak öýleri Mongoliýanyň, Burýatiýanyň we Tibetiň çarwa halklarynyň arasynda meşhurlyga eýe bolupdyr.
Gipotireoz
Gipotireozdan ejir çekýän aýallarda jynsy ösüşiň yza galmagy, aýbaşy aýlawynyň bozulmagy, çaga düwünçeginiň düşmegi, öli çaga dogurmak ýagdaýlary döräp biler.
Biziň derman senagatymyz tarapyndan T4 we T3 gormonlary derman serişdeleri görnüşinde öndürilýändir. T3 gormonynyň biologiki täsirliligi ýokary bolsa-da, köplenç bejergi T4 gormon bilen geçirilýändir. Bu ýagdaý T3 gormonynyň gandaky mukdarynyň üýtgäp durup, köpsanly ýaramaz täsirlere getirýänligi bilen düşündirilýändir. T4 (tiroksin) gormony günde bir gezek kabul edilip, bedende T3 gormona öwrülýändir. Oňa garamazdan, T4 gormonyň T3 gormona öwrülmeginiň bozulmagy bilen häsiýetlendirilýän periferiýa gipotireozynda T3 gormony bilen hem bejergi geçirilýändir. Gipotireozly näsaglar gormon bejergini üznüksiz, ömrüniň dowamynda kabul etmelidir. Özünde tireoid gormonlary saklaýan serişdeler höküminde lewotiroksin (L-tiroksin), tiroid, liotiroksin, tireotom-forte, tireokomb giňden ulanylýandyr. Gormonyň mukdary näsagyň ýagdaýyna görä saýlanyp alnyp, ol kesgitlenýän döwründe laborator barlaglary her 1,5-2 aýdan bir gezek geçirmelidir. Gormon serişdeleriniň mukdaryny aşa köp bermekden gaça durmalydyr.
Bejerginiň peýdalylygyny kliniki alamatlaryň üýtgemegi (näsagyň ýagdaýynyň we ýadynyň gowulaşmagy, içegeleriň işiniň düzelmegi, ýürek urmalaryň kadalaşmagy) we laborator barlaglaryň netijesinde kesgitläp bolar. Gyş aýlary bilen deňeşdirlende, tomus aýlary gormon serişdeleriň mukdaryny azaltmalydygyny ýatda saklamalydyr. Sebäbi gyş aýlary, bedeniň umumy kuwwatlylyk üpjünçiligini amala aşyrýan tireoid gormonlaryna talap ýokary bolýandyr.
Balkanabat stadiony
Balkanabat Stadiony, Balkanabatda yerleşyan köp-dürli sportlar üçin ulanylyan stadion. Ol köplenç halatlarda futbol oyunlary üçin ulanylyar we Nebitçi FT ony öz öy oyunlaryny geçirmek üçin ulanyar. Ol 10,000 orunlykdyr.
Fýodor Dostoýewskiý
Ol 1837-nji ýylda Imperator Nikolaýyň adyny göterýän inženerçilik orta hünärmenlik mekdebine okuwa girip, ony 1844-nji ýylda tamamlaýar. 1843-nji ýylda Fýodor meşhur fransuz ýazyjysy O.Balzagyň «Ýewgeniýa Grande» romanyny terjime edýär. 1845-nji ýylda bolsa özüniň ilkinji eserini - «Garyp biçäreler» romanyny ýazyp gutarýar. Roman eýýäm çap edilmänkä rus edebiýatynyň iň meşhur tankytçysy W.Belinskiýniň öwgüsine mynasyp bolýar, şahyr N.Nekrasow bolsa 1846-njy ýylda eseri özüniň redaktirleýän «Peterburg ýygyndysy» almanahynda çap etdirýär. 1849-njy ýylda, «Ak gijeler» powestiniň çap edilmeginden biraz wagt geçeninden soň Dostoýewskiý syýasy sebäpler boýunça tussag edilýär we Omska sürgüne ýollanylýar. 1854-nji ýylda ol azat edilýär we harby gulluga çagyrylýar. 1859-njy ýylda ýazyjy gulluk borjyndan boşadylýar, şol ýylyň özünde hem «Stepançikowo obasy we onuň ýaşaýjylary» powestini çap etdirýär. 1861-nji ýylda ýazyjy dogany Mihail bilen birlikde «Wremýa» žurnalyny, ol ýapylanyndan soň «Epoha» žurnalyny çykarýarlar. Bu žurnallarda ýazyjynyň «Kemsidilenler we ýekirilenler» (1861), «Zyndan hakda ýazgylar» (1860-62), «Tomusky täsirler hakda gyşky bellikler» (1863), «Garasöýmeziň ýazgylary» (1864) ýaly meşhur eserleri çap edilýär. Emma 1865-nji ýylda «Epoha» ýapylýar. Ýazyjy agyr ýagdaýa düşýär, howlukmaçlyk bilen iň belli eserleriniň birini - «Jenaýat hem jeza» (1866) romanyny döredýär, «Humarbaz» (1866) romanyny bolsa 21 günde ýazyp ýetişmeli bolýar. Bu eserleri okyjylar örän gyzgyn garşylapdyrlar. Alan gazanjyna ýazyjy aýaly bilen Ýewropa syýahat edýär. Ol ýerden özüniň «Tentek» (1867) atly ajaýyp romanyny tamamlap getirýär.
Koreýa Respublikasy
Koreýa Respublikasy (대한민국 daehan minguk) — Günorta Aziýada döwlet, ol Koreý ýarymadasynda ýerleşýär. Ýurduň resmi däl ady — Günorta Koreýa. Goňşy döwletler Hytaý, Ýaponiýa, Russiýa we Demirgazyk Koreýa.
XX asyryň II ýarymynda
Koreýa respublikasy Koreýa adasynyň Günorta bőleginde bolup, ol Çedjudo adasyny hem őz içine alýar. Ol 1948 – nji ýylyň 15 – nji awgustynda respublika diýip jar edýär. Paýtagty – Seul. Çägi-100-210 kw2, ol – 9 welaýatdan. 5 şäherden ybarat. Ilaty 51 mln 70 adam. Dili – koreýa dili. Dini – buddizm we hristian. Puly – wona. (pul birligi). Esasy şäherleri – Seul, Pusan, Tegu. Tebigy baýlygy çäkli.
Diktator düzgüni ýyllarynda Koreýa respublikasynda syýasy ýagdaý durnuksyzdy. Talyplar demokratýanyň bozulýandygy, ABŞ–ň harby güýçleriniň saklaýandygyna, ownuk we orta emläkliler bolsa biznesiň dőwlet tarapyndan goldanylmaýandygyna nägililik bildirýärdi.
Koreýanyň birleşdirilmeginiň őz nogsanlyklary bar. Oňa päsgel berýän ulyly-kiçili şertleri bar.
Seul –bolsa hernä demirgazyk Koreýa őzüniň kesel ykdysadyýeti we gedaýlaşan ilaty bilen Günortanyň “gerdednine” düşer diýip gorkýar. Günbatardaky Germaniýanyň birleşigine syn eden Günorta Koreýa şol külpetiň őz başyna düşse çydamajakdygyny boýun alýar. Iki Koreýa hem birleşmegi başarman, hat –da birleşmäge gyssanmaýarlar. Emma bütün dünýä ynanmazlyk buzunyň eräp, Koreýanyň birlşmeginiň tarapdarydyr.
Alaýuntly
Çeşme
[1] Soltanşa Atanyýazow. Şejere (türkmeniň şejere daragty). Aşgabat. «Turan一1» 1994. sah-40-42.
Himiki reaksiýa
Iki we ondan köp madallaryň aktiw bölejikleriniň arasynda täze bölejikleriň(atomlaryň ,ionlary,molekulalaryň,adikallaryň) emele gelmegi bilen bolup geçýän elementar aktlara himiki reaksiýa diýilýär
Himiki reaksiýalaryň mehanizmlerini öwrenýän ylyma himiki kinetika diýilýär we reaksiýalaryň mehanizmleri u ylymda has takyk seredilip geçilýär.
Mejbury reaksiýalar- mejbur edilmezden özakymlaýyn geçmeýän reaksiýalar.
Zeytin
Botanika taýdan "Olea europaea" diýlip atlandyrylýan zeýtun, "Europeanewropa zeýtun" manysyny berýär, miwesi iýilýän we adatça Ortaýer deňziniň howasy bolan Oleaceae zeýtun maşgalasynyň agaç görnüşidir. Bu görnüşler Ortaýer deňziniň ähli ýurtlarynda, şeýle hem Günorta Amerikada, Günorta Afrikada, Hytaýda, Awstraliýada, Täze Zelandiýada, Meksikada we ABŞ-da ösdürilip ýetişdirilýär. Olea europaea Olea urugynyň görnüşidir.
Zeýtun agajy Olea europaea, Ortaýer deňzinde, Europeewropada, Aziýada we Afrikada doglan, dykyz şahaly, giň depeli, hemişe gök öwüsýän ýaprakly hemişe gök öwüsýän agaçdyr.
Agaç ulaldygyça magistralyň çal çal gabygy kem-kemden ýarylýar. Agajyň täji (ýokarsy) her ýyl takmynan beýikligi ýokarlanýar.
Onuň lanceolate, gaty gysga, deri gaty ýapraklary baldaklaryň tersine jübüt görnüşde ýerleşdirilýär. Leavesapraklary ýönekeý, tutuşlygyna we gyralary aşaky tarapa birneme egri. Leavesapraklaryň ujunda bir uzynlyk bar, ýapragyň ýokarky ýüzi çal-ýaşyl we saçsyz, aşaky ýüzi gök-kümüş we ak dykyz ýüpek tüýler bilen örtülendir. On ýaprakly kalix we täç, iki sany stam we bifid stigma we ýapraklaryň oklaryndan çykýan we adatça öňki ýyl agaç şahasyndan çykýan ownuk, ak, tüýli güller.
Zeýtun agajy miwäniň süýdünden we tohumyndan alnan "ýag" taýdan gaty gymmatly agaçdyr. Agaç gaty özüne çekiji we estetiki görnüşe eýe. Agajy çüýremäge aşa çydamly.
Ispaniýa XVI asyrda we XVII asyryň birinji ýarymynda
-	birnäçesi daýhany öldürmäge hem hukukly bolýar, arzy diňlenmeýär.
1-njiden ispan idalgolary (açylan täze ýerleri basypalyjylar we talaňçylar) azyk harytlaryna, geýime we ýaraga mätäç bolýarlar.
1.	Kastiliýany taşlap gitmeli däl
3.	Ýokary derejede oturan daşary ýurtly adamlary işden boşatmaly.
Mehmet V
Kakasy: Abdulmejit
1-njy jahan urşy
Osmanly döwleti 1-njy jahan urşunda Germaniýa goşuldy. Osmanly döwleti I jahan söweşinde birnäçe ýerlerde söweş alyp bardy. Çanakgala söweşinde garşylyk görkezen Osmanly esgerleri mertlerçe durdylar. Ýöne bu hem gutarnykly ýeňiş däldi.
Dobriç
Dobriç - Bolgariýada yerlesen bir saherdir.
Dünýäniň 7 täsinligi
Hazirki günlerimizde bu tasinlik 8 sany bolmagyn ön yanynda dur. 8nji tasinligi 43 nji orta mrkdebinin okuwçysy Azizow girizyar. Yene sanagly gunlerden tamamlanar we onun bilen yakyndan tanyşarsynyz
Mehmet V
Maşgalasy, Aýallary we çagalary
Şeýhzada Mehmet Zyýaeddin Ependi
5
Aradan çykanlar
0er
Paraw, Balkan
PARAW - Balkan welaýatynyň Serdar (öňki Gyzylarbat) etrabynda oba.
Monjugatdy
Monjugatdylar gelin-gyzlaryň gadymy oýunlarynyň biri. Monjuk atyşma däbi ýaşlaryň arasynda gadymdan bäri dowam edip gelipdir. Oňa köpçülik bolnup gatnaşylýar. Monjugatdylary aýtmak, oýnamak bilen gelin-gyzlar öz ykbalyny aňşyrmak isläpdir.
Monjugatdylaryñ taryhy
Geliň, gyzlar, üýşeliň,
Şanhaý
Şanhaý — Hytaýyň iň iri şäheri, ol Ýanszy derýasynyň deltasynda ýerleşýär.
Monjugatdy
Monjugatdylaryñ taryhy
Monjugatdy oýnunda oňa gatnaşmakdan saklanýanlar hem bolýar. Sebäbi käbir gyz monjugatdy bentleriniň mazmunyndan çekinýar. Eger ýaramazrak mazmunly bent çykaýsa, şol mazmuna laýyk bolan ýigit, durmuş-hamana ýazgydynda bolaýjak ýaly bolup görünýär. Şonuň üçinem şeýle ýazgytdan howatyr edýär. Monjugatdy oýnunda Nowruz gijesi bilen baglanyşykly bent düşäýse, ol gyz özüni bagtly hasaplaýar. Çünki, ol özüne duş geljek ýigidiň bahar pasly ýaly mylaýym, ýumşak bolmagyny arzuwlaýar.
Ogryn saňa gaçaýyn.
Asla bolmaz çäresi.
Şu hili bentde göwün söýeniňe ýetmek üçin kynçylykdan gaçmazlyk öwüt-nesihat edilýär:
Ýar-ỳaryň gujagynda.
Jilbäb
Kuran
Eý, pygamber! Aýallaryňa, gyzlaryňa we möminleriň aýallaryna (daşary çykanlarynda) üstki örtgülerini örtünmeklerini aýt. Bu olaryň tanalmaklary we ynjydylmazlyklary üçin iň dogrusydyr. Alla Bagyşlaýjydyr, Rehim-şepagatlydyr.
Bu aýatda «jilbab» sözi geçýär.
Kosmonawtika güni
thumb|right|«Kosmonawtika güni»
Çärjew etraby
Çärjew etraby — Lebap welaýatynda bir etrap.
Çarlz Dikkens
'''Çarlz Dikkens
Darganata etraby
Darganata etraby — Lebap welaýatynda bir etrap.
6
Aradan çykanlar
Kategoriýa:6
Esmeralda (Mexican TV series)
Onda şu artistler Letisiýa Kalderon, Fernando Kolunga, Enrike Lizalde, Laura Zapata, Salwador Pineda we Ignasio Lopez Tarso çykyş edýär.
Vajinismus
Waginizmi bejermek boýunça geçirilen gözleglerde, gözegçilik etmek arkaly meýletin gysylmalary doly ýok etmek maksat edinilýär. Bejerginiň esasy elementi myşsalaryň ýadyny täzeden gurmak we aýalyň çanak muskullaryny dolandyrmagy öwrenmekdir. Biliş we özüni alyp baryş bejergisi bilen mümkindir. Häzirki wagtda waginizm keseli bolan we bejergi alýan näsaglar ortaça 3 ýa-da 4 günüň dowamynda kesgitli we hemişelik netijä gelýärler.
Bender-Türkmen
Taryhda abuskun ady bilen bilinýän we horezmşah patyşalaryndan Muhammediň mazary bolan Bender Türkmen sebitindedir.
Etrabyň merkezinin raýaty 50,000 adama golaýdyr. Şäher bilen obalarynyň raýatynyň sanynyň jemi mukdary bolsa 125 müň adamdyr.
Etrap merkezi etrapça bilen günorta caparbaý etrapçasyndan ybaratdyr.
Günorta caparbaý etrapçasy Garasu, isgele, nazabat, süýjiwal, çapakly, eýwanabat, garagaşly, pihişih, örküthajy, aşyrada, anthaji, saparhaji, garadepe, hamanly, Aşyrabat, ýomut, zawulmehel ulýa, zawulmehel sufla bilen bäşýusga obalaryndan ybaratdyr.
Çeşme
Bender-Türkmen şäher häkimligi (Parsça)
Radikulit
Osteohondrozda oňurgara kitirdewük diskleri çeýelegini ýitirip, nerw çogdamjyklaryny gysýar. Diskleri üýtgän oňurga birikmelerinde duz ýygnanýar. Munuň netijesinde döreýän çykytlar agram salnanda nerw çogdamjyklary gysyp, agyryny döredýärler. Birden çalt hereket edilende, oňurgada ýiti agyrylar döredýär.
Şikeslenen nerw çogdamjyklaryň we olardan emele gelen nerwleriň töweregindäki agyry, duýgurlygyň bozulmagy, käte hereketiň bozulmagy- radikulite mahsus alamatlardyr.Kesel adatça ýiti geçýär. Wagtal-wagtal ýitileşip, dowamly görnüşe geçýär.
Radikulitde ýüze çykýan agyryny köşeşdirjek emleriň birnäçesini hödürleýäris:
Berhiz
Telegraf
Bu makala, umuman, telegrafiýa barada. Simleri geçirmek üçin telegrafiýa üçin Elektrik telegrafyna serediň. Gäminiň telegrafy üçin “Motor” telegrafyna serediň.
Elektrik telegraf operatory ýa-da telegrafçy tarapyndan Morse kody (ýa-da ýönekeý tekst ulanyp çap edýän telegraf operatory) tarapyndan iberilen telegraf habary telegramma hökmünde tanalýardy. Kabelogramma, suwasty gämi telegraf kabeli tarapyndan iberilýän habardy, köplenç kabele ýa-da sim bilen gysgaldyldy. Soň bolsa, “Telex” telefon ulgamyna meňzeş teleprinterleriň kommutasiýa ulgamy bolan “Telex” ulgamy tarapyndan iberilen habar boldy.
Nemes edebiýaty
Nemes edebiýaty Merkezi Ýewropa ýurtlarynda ýaşaýan we nemes dilinde gürleýän halklaryň edebiýatydyr. Germaniýada, Awstriýada, Şweýsariýada we bu ýurtlaryň goňşy serhetleri: Fransiýa döwletiniň Elzas-Lotaringiýa, Çehiýa Respublikasynyň Bogemiýa hem-de Polşanyň Silziýa welaýatlary ýaly sebitlerde dörän çeper eserler bu edebiýata degişli hasaplanýar.
Täzeden ösüş döwri
Bu döwürde nemes ýazyjylary «Hakykata barmagyň iň ygtybarly ýoly sebäpleri çuňňur öwrenmekdir» diýen garaýşa gulluk edipdirler. Bu garaýşyň ömri Germaniýada, Fransiýa bilen Anlgliýa garanyňda, has gysga boldy (XVIII ortalaryna çenli). Sowatly reformaçylaryň emele getiren edebi ruhy nemes edebiýatynyň milli öwüşginini ýiteldip, ony fransuzlaryň täsirinden hem doly saplady. Germaniýanyň ady belli edebiýat tankytçylarynyň ilkinjisi Gothold Efraim Lessing XVIII asyryň ahyrlarynda çalt depginde ösüp başlan nemes milli edebiýatynyň düýbüni tutujylaryň biridir. Lessing owal-başdan antik grek hem rim nusgawy edebiýatlaryna öýkünýän fransuz neoklasizm akymyny inkär etdi. Ol bu akyma yňdarylmagyň ýerine, iňlis dramaturgy Wilýam Şekspiriň sahna oýunlaryny nusga edinip, mill sahna oýunlaryny ýazdy. «Paýhasly Natan» (1779 ý.) onuň iň belli sahna eseridir.
Häzirki zaman nemes edebiýaty
1990-njy ýylda Gündogar bilen Günbatar Germaniýa gaýtadan birleşdi. Bir bitewi döwlet bolanlaryndan soň, Wolfgang Hilbig, Erih Lýost, Monika Maron we Krista Wolf ýaly Gündogar nemes ýazyjylary terjimehallar, romanlar we oçerkler ýazmaga girişdiler. Olaryň eserlerinde, esasan geçmişiň gowgaly günleri ýatlanylýar. Rumyniýanyň nemes dilinde gürleýän azlyk halkynyň wekili bolan Gerta Mýuller «Ýaşyl erikleriň ýurdy» (1994 ý.) we «Bellenen wagt» (1997 ý.) ýaly romanlarynda kommunist häkimiýetiň gol astynda ýaşaýanlaryň durmuşyny gürrüň berýär. «Tango tansçysy» (1989 ý.) we «Willenbrok» (2000 ý.) romanlarynda Kristof Heýn gorky bilen ýaşaýan adaty adamlaryň durmuşyny açyp görkezýär.
Ýaňyltmaçlar
Ýaňyltmaçlar köplenç kyssada döredilýär. Emma käbir tekstlerde setirler kapyýalaşýar we şygyrýete ýakynlaşýar:
Ýaňyltmaçlary ýetginjekler hem aýdýarlar. Ýöne welin olaryň aýdýan ýaňyltmaçlarynyñ göwrümi uly bolmalydyr. Çagalaryň ýaşyna görä sanawaç ýañyltmaçlarynyň tekstleriniň agyrlaşmagy ýaşlaryň sözleýiş endiginiň kem-kemden türgenleşmegine ýardam edýär.
Beýik Saparmurat Türkmenbaşy zamanasynda Türkmenistanyň durmuş – ykdysady we medeni ösüşi
1996-njy ýylyň Bitaraplyk aýynyň 31-inden 2000-nji ýylyň Gorkut aýynyň 1-ine çenli döwürde ABŞ-nyň 56,6 mln. dollary bahasyndan “A” görnüşli sertifikatyň 1043 berildi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Garaşsyzlyk ýyllarynda halkymyzyň döredijilik, oýlap tapyjylyk ukybyny ösdürmekligi hem nygtaýar. Halkymyzyň oýlap tapyjylyk ukybyna türkmenleriň egri gylyjyda şaýatlyk edýär. Dünýäde henize çenli şondan kämil gylyç oýlanyp tapylanok. Ýöne türkmen hiç haçan döwrüniň gazaply ýaragyny adalatsyzlyk ýoluna ulanmandyr. Türkmenlerde gylyjyň ala-böle egri bolmagynda uly many bar. Egri gylyç diňe hüjüm edýäniň gylyjy, ol yza gaçýanyň gylyjy däl. Atyň üstünde öňe barýarkaň, kesip-çapyp barmaly gylyç ol …Diýmek, türkmenler gylyjy hem hüjüm üçin, öňe gitmek üçin ýasapdyrlar, gaçmak üçin ýasamandyrlar. Munuň özi türkmeniň ruhunda gaçmak diýen zadyň ýokdugyny görkezýär. (Mukaddes Ruhnama, 2-kitap, sah.59). Beýik Serdarymyzyň belleýşi ýaly : “türkmen gylyjyň gadymy kämil nusgasyny şu günlere ýetiripdir. Şol gyljyň ýüzünde “Türkmen hiç haçan gylyjyny gynyndan goňşusynyň garşysyna çykarmaz ” diýen ýazgy galdyrypdyr, ol häzirem goňşy Eýran döwletiniň taryhy muzeýinde bar”. (Mukaddes Ruhnama.sah.56).
Yspyhan
thumb|right|350px|Esfahan saheri Esfahan (Parsça: اصفهان) - Eýranda yerlesen bir saherdir. Klimaty kontinentaldy.
Maşýan Hamzaýew
Maşýan Ýagşyýewiç Hamzaýew ýokary kwalifikasiýaly lingwist kadrlaryny taýýarlamak işine-de aktiw gatnaşýar. Onuň ýolbaşçylygynda birnäçe ylmy işgärler filologiýa ylymlarynyň kandidaty diýen alymlyk derejesini almak üçin ýazan dissertasion işlerini üstünlikli goradylar.
Onuň birtopar alymlar bilen bilelikde taýýarlan «Russko-türkmenskiý slowar» (1956), «Türkmençe-rusça sözlük» (1968) ylmy işleri Türkmenistan SSR-niň ylym we tehnika baradaky Döwlet baýragyna (1970) mynasyp bolýar.
Yelharazdan alyndy
Little Feat
Little Feat aýdymçy-aýdym ýazyjysy, baş aýdymçy we gitaraçy Lowell Jorj we klawiaturaçy Bill Payne tarapyndan 1969-njy ýylda Los Anjelesde döredilen Amerikan rok toparydyr. Jorj 1979-njy ýylda ölmezinden ozal döredijilik tapawudy sebäpli topary dargatdy. Diri galan agzalar 1987-nji ýylda “Little Feat” -ny täzeden döretdiler we topar şu güne çenli işjeň hereket edýär.
Gitaraçy Jimmi Page 1975-nji ýylda Rolling Stone beren interwýusynda “Little Feat” -yň iň gowy görýän Amerikan toparydygyny aýtdy.
Jorjyň ölümi we toparlaryň bölünmegi
Bu wagt Warner Bros, 1975-nji ýylda şertnama baglaşan Jorjyň ýeke-täk albomy bolan “Sag bol, men ony iýerin” atly albomyny çykardy. Bu albom esasan Jorjyň gapdal taslamasy hökmünde işleýän örtük görnüşleriniň ýygyndysydy. Mark Brend birnäçe ýyllap terjimehalynda “Rok And Roll Lukman” atly terjimehalynda Jorjyň “Little Feat” -y maliýeleşdirmek üçin ýeke-täk şertnama gol çekendigini öňe sürýär (we Bill Flanagan Jorjyň “Meniň kalbymda ýazylan” filminde Jorjyň “ýok”) diňleýjileriniň Lowell Jorjyň ýeke-täk karýerasynyň ugruny görkezýän beýleki adamlaryň materiallary ýygyndysyny almagyny isleýär ").
1979-njy ýylyň iýunynda ýeke-täk albomyny goldamak üçin gezelenç edip ýörkä, 34 ýaşynda Jorj Wirjiniýa ştatynyň Arlington şäherindäki myhmanhanada ýykyldy we öldi. Jeset kesbi, ölümiň sebäbini ýürek keselidigini kesgitledi.
Doly ýyllar (1987–1993)
Fuller gezelençiň maşgalasyndan gaty köp wagtyň gerekdigini aýdyp, 1993-nji ýylda ýola çykdy. 2005-nji ýylda aýdym ýazýan, aýdym aýdýan we akustiki gitarada uly meşhurlyk gazanan “All in Good Time” filminde täzeden döredilen Pure Prairie ligasyna goşuldy. 2011-nji ýylda ýene-de PPL-den çykýança, olar bilen her ýylda 40 töweregi tomaşa etdi, ýekelikde çykyş etmekden başga-da “Little Feat” bilen wagtal-wagtal tomaşa etdi.
Mörfi ýyllary (1993–2009)
Kreýg Fuller 1993-nji ýylyň sentýabr aýynda Şon Merfi bilen çalşyldy. Şon soňky “Little Feat” albomlarynyň hemmesinde aýdym aýdypdy we 1993-nji ýylda Fred Seckett we Bill Payne bilen Bob Seger toparynyň bir böleginde gezelenç edipdi.
Otit
Adam bedeniniň kesele bolan durnuklylygynyň peselmegi hem otitiň döremegine sebäp bolup bilýär. Bu ýagdaý sowuklamada, ýiti respirator keselinde we beýleki ýokanç kesellerde ýüze çykýar. Ortaky gulagyň şikeslenmegi netijesinde-de otitiň döremegi mümkindir. Burnuň we burun-bokurdagyň şikesleri ýa-da keselleri hem otitiň döremegine itergi berýärler: burun germewiniň gyşarmagy, gipertrofik rinit, bokurdak mäzleriniň çişme keseli (adenoidler) we beýlekiler. Güýçli üsgülewük, asgyrma hem bakteriýalaryň ortaky gulaga düşmegini tizleşdirýär.
Otit doly göwrümde we tapgyrlaýyn bejerilýär. Bejergi geçirmezden ozal otitiň agyrlygyny kesgitlemeli. Adatja bejergi geçirilende, näsag düşekde ýatmaly, sebäbi rahatlyk bedeniň kesele bolan durnuklylygyny dikeltmegiň deňi-taýy bolmadyk usulydyr.
Otit ýerli bejerilende, daşky eşidiş geçelgesi 40% etil spirti ýa-da 2% bor turşulygy bilen yzygider ýuwlup durmalydyr, pagta bilen guradylmalydyr. Arassalamak üçin 10% sintomisin emulsiýasyny hem ulanmak maslahat berilýär.
Bedeni taplanma arkaly berkidip, otitiň öňüni almaga kömek edip bolar. Mundan başga-da ýokary dem alyş ýollaryndaky çişmeleri aradan aýyrmaly. Ýokarky dem alyş ýollaryna burun, burun-bokurdak, bokurdak degişlidir. Gulak bu agzalar bilen berk baglanyşyklydyr. Ýokançlyklar ýüze çykanda, gulak çukurjygynyň ýagdaýyna üns beriň. Goýy nemiň eşidiş turbasynda galmagyna ýol bermeli däldir. Antiseptik damjalaryny ulanmak hem bolýar. Şeýle edilse, suwa düşülende gulaklaryňyz arassa we gury bolup galar.
Luis Ronaldo
Ronaldo(Luis Nazario de Lima)-1976njy yylyn 22nji sentýabrynda Braziliýan Rio de Žaneýro shaherinde dogulyar.Brazil oyunchysydyr. Merkezi hüjümçi bolup oynady.
Milli statistika
Kopchulikleyin futbol edaralar,spesialistler we futbolchylar tarapyndan futbol taryhynda in gowy oyunchylaryn biri diyilip,hasap edilyar.1994 we 2002 dünýä çempionatlaryň chempiony bolup,dunya chempionatlarynda in kop gol gechiren rekordsmenidir.3 sapar Planetada in gowy oyunchy diyilip,FIFA tarapyndan saylanyldy.2 sapar Yewropada yylyn oyunchysy boldy."Futbol taryhynyn beyik 100 oyunchylar"sanawynda 13nji yerdedir.Lakamlary-Zubastik,Fenomen.Ol ilki bashda pasan wagty 1993de Kruzeýroda 1 yyl oynap,57 gol bilen toparyn bombardiri bolyar.Onson Ol Yewropa gidip,PSV Aýndhowena gechip,95/96da Dik Adwokatyn topary bilen Gollandiýañ kubogyny gazanyar we toparda 46 oyunda 42 gezek tapawutlanyar.96/97de Braýan Robson supergoleadory Barselona getirdyar.1 yyllap Barsada oynap,ol Ispan kubogyny we Yewropan Kubokchylaryn kubogyny gazanyar.Oz hasabyna bolsa fantastiki 49 oyunda 47 sapar tapawutlanyp,altyn ayakgabyn eyesi bolyar.Onun La-ligada yarym meydanchadan gidip,6 oyunchyny we derwezewany aldap,Kompostela uran goly bolsa yylyn in owadan goly diyilip,sylaglandy.Shol dowurde aylawly fintleri futbola girizen adam-Beyik Ronaldodyr.1997de Inter ona 25 mln.yewro chykardyp,shol wagtyn futbol taryhynda in gymmat oyunchysyna owrulyar.Toparda derrew orun tapyp,1998de Uefa Kubogyny gazanyar.Oyunlaryn dowamynda encheme gezek oz owadan gollary bilen tiffozileri begendiryardi.Emma Serie A-da chempion henizem bolup bilman,Ronaldo 2000nji yylda Lasio bilen oynunda ayagyny dowdurip,2 yyllap futboldan mahrum bolyar.Shol agyr yagdayda onun yanyna gelip,Pele,Zidan we Braziliýan prezidenti ona jan saglyk dilap,tizrak ayaga galsyn diyip umytlapdylar.2002daki dunya chempionatyna chenli ol doly duzelipdi.2002de ony 40 mln.yewra Real Madrid satyn alyar.2003de la-ligada chempion bolup,2004de eyyam 2nji gezek Ispaniya chempionatynyn bombardiri bolyar.2007de ol Milana gechip,99 belgili futbolkany alyar.2007de onda oz problemasy yuze chykyp,gowresinin agramyn osup baryandygy,yada bashgacha diysek,goshmacha gerekdal kg yaybanlanyp ugrady.Shol yylda Liworno bilen oynunda yenam gaty agyr shikes alyp,2 yyla golay ol futbola girmeyar.2009da ol tazeden ayaga galyp,yurdun Korintians klubunda oynap ugrayar.2010da ol topar bilen Braziliyañ kubogyna eye chykyar.2011de bolsa ol futbol bilen hoshlashyar.Braziliýa milli ýygyndysynda 1994-2011 yy.oynap,jemi 98 oynunda 62 goly oz adyna yazdyrdy.1994de ol dunya chempionatyna gidip,1 oyunam oynaman,dunya chempiony bolyar.1996da Olimpiýa oyunlarda yurt bilen burunch medal gazanyp,toparda yash lider roluny yerine yetiryar.1998 dunya chempionatynyn esasy yyldyzy bolup,shol dunya yaryshda hem in gowy oyunchy diyilipdi,emma finalda yer eyeleri bolan Fransiyadan yenilip,Braziliya 2nji orunda galyar.1999da Gunorta Amerikada chempion bolup,in kop gol gechiren oyunchy hem bolyar.2002de onun eli gelip,dunya chempiony bolup,hemem 8 gol bilen yaryshyn bombardiri bolyar.2006daky dunya yaryshynda bolsa ol Gana gechiren 15nji goly bilen Gerd Müllerin rekordyny uryar.Futboly goyan son,ol oz Agent Byurosyny achyar we Braziliyada gechiriljek 2014daki dunya chempionatynyn Orgkomitetine yolbashchylyk edyar.
Oguznama
Ýoly ýörelgeli ýeňer. Oguz han Türkmeniň öküz sypaty zähmetsöýerlik, jepakeşlik, erklilik, güýçlilik, döwletlilik alamatlaryny özünde jemleýär. Eger onuň ýoly bitewilik, agzybirlik hem-de jebislik ýoly bolsa, onda bu ýoluň jepakeşlik, erklilik, güýçlilik we zähmetsöýerlik ýaly ýörelgeleri bardyr.
Alabaý
Türkmen itleriniň şejeresi
Seleksiýa ylmynyň bilermenleri orta aziýa aw itleriniň, esasan, dört görnüşini türkmen, täjik, özbek hem-de gazak alabaýlaryny belläp geçýärler. Kinolog hünärmenler alabaýlaryň iň gowy tohumynyň hut Türkmenistandadygyny ykrar edýärler. Olar güýçli, çydamly, özboluşly aýratyn alamatlary bolan itlerdir. Hakyky alabaýyň daş görnüşi hem-de beden gurluşy özüniň sazlaşykly, deňölçegli, birsydyrgynlygy bilen beýlekilerden tapawutlanýar. Uly göwresi, äwmezekligi, asudalygy hem-de arkaýynlygy bilen türkmen itleri köpleri özüne bendi edýär.
Türkmen goýun hem-de aw itleriniň nerw ulgamy örän berk bolup, olar sähel zat üçin ynjalykdan gaçmaýarlar. Olar diýseň saýhally, akylly, syzyjy, gaýduwsyz hem-de özüne göwni ýetýän jandardyr. Olar özüne ynanylan mallary, öýleri, mellegi iň soňky demlerine çenli goraýarlar, howp dörände, şol bada ony aňýarlar hem-de tenine düşen ýarany, agyryny ýeňil geçirýärler. Bu sanalyp geçilen gylyk-häsiýetleri olary ýeke bir sakçylykda peýdalanmaga däl, eýsem, başa-baş söweşlerde ulanmaga-da mümkinçilik berýär. Ömrüniň köp bölegini gumda, malyň yzynda geçiren tejribeli çopanlar öz itlerinden arkaýyn, sebäbi itleriň möjek bilen garpyşyklarda ýaýdanyp durmajakdygyna, kynçylykly pursatlarda sürini taşlap gitmejekdigine, öz janyny orta goýup, eýesini hem-de onuň mallaryny gorajakdygyna berk ynanýarlar. Çölüň kanuny şeýle, çopana diňe gaýduwsyz kömekçi gerek. Beýle synaglar itleri bir-birine küşgürip garpyşdyrmak arkaly amala aşyrylýar. Synaglar wagtynda eýeleri itleriň artykmaçlyklaryny ýa-da kemçiliklerini ýüze çykarýarlar. Çopanlar, esasan, itleriň garşydaşlaryna agyz uruşlaryna üns berýärler. Eger-de olaryň saýlap almakçy bolýan alabaý köpekleri garşydaşynyň kellesinden ýa-da bokurdagyndan ýapyşsa, onda bu itleriň batyrgaý häsiýetleriniň biri hasaplanýar. Eger-de köpek öz garşydaşynyň guýrugyna ýa-da aýaklaryna agyz ursa onda onuň gorkaklygy belli bolýar. Şonuň üçin hem, garpyşyklaryň ýeterlik derejede ýowuz synaglardygyny bellemek gerekdir. Garşydaşlaryň haýsysy gowşak, ýöwsel, ejizräk gelse, ol synagdan geçmeýär, mallaryň ygtybarly goragçysy ýa-da çopanyň wepadar kömekçisi hökmünde ynama girmeýär. Çopanlar bir garna dogan güjüklerden diňe olaryň öz nesilbaşylaryna meňzeşlerini saýlap alýarlar. Dogry, ýeke bir daşky görnüşleri, göwreleriniň äpetligi däl, eýsem, gylyk-häsiýetleri hem geljekde olardan tohum itleriň çykjakdygyny kepillendirmelidir. Alabaýlaryň kelleleri gaba, boýunlary ýogyn, kuwwatly, döşleri giň hem-de öňe omzap durmalydyr, penjeleri uly hem-de uzyn dyrnakly, bil oňurgasy uzyn hem-de berk, öýkenleri, dem alyş agzalary ýeterlik derejede ösen bolmalydyr. Olar her-hili kynçylyklara we howa şertlerine çydamalydyr, eýesine, beýleki adamlara, çagalara hyrsyz, hyňranyp, üýrüp-topulyp durmaly däldir.