cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy we türkmen taryhy
Türkmen halkyýetiniň kemala gelmek prosesiniň jemleýji etaby XIV –XV asyrlara degişli bolup, bu döwre çenli sähra taypalary (Oguzlar, yazyrlar) hem-de Günorta Türkmenistandaky Horasan täjikleriniň goşulyşmaklygy tamamlanýar. Şol bir wagtda demirgazykda gadymy oguz we beýleki sähraly taýplaryň (Alaklaryň, gypjaklaryň we beýlekileriň) hem-de Horezmlileriň bir böleginden territorial alamatlar boýunca guralan täze taýpalar toplumy doreýär. Täjik elementlerini köp derejede saklan Günorta türkmen taýpalary belli bir derejede özleriniň antrapologiki görnüşi, dili we durmuş derjesi boýunca demirgazyk türkmen taýpalaryndan tapawutlanýandygynyň bellemek gerek. Şu sebäbe görä-de şol döwürde türkmen halkyýetiňiň iki şahasy – demirgazyk we günorta şahalary dowam edipdir diýip netije çykarmak mümkin.
Häzirki wagtda özygtyýarly Türkmenistan içerki syýasatda bazar ykdysadyýetine geçmek, eýeçiligiň ähli görnüşlerine giň ýol açyp, ahyrky maksady halkyň maddy hal-ýagdaýyny gowulandyrmagy wezipe edip goýsa, daşary syýasatda bolsa birek-biregiň içki işine gatyşmazlyk, özara dostlyk, ähli jedelli meseleleri gepleşikler geçirmek arkaly çözmek syýatyny alyp barýar.
Daşkent
Özbegistan paýtagty we iň uly şäheridir. Bu şäher Özbegistanyň demirgazyk-gündogar böleginde ýerleşýär we şäheriň meýdany 334,8 km 2 (129.3 mi 2 ). 2021-nji ýyldaky ilat ýazuwyna görä şäheriň ilaty 2,694,400 adam. 2018-nji ýyla görä Daşkentiň jemi içerki önümi 2,74 milliard dollar bolup, Özbegistanda jemi içerki önümi iň köp bolan şäher boldy.
Birinji tirýek urşy
1816-njy ýylda iňlis hökümeti Amherstiň ýolbaşçylygynda täze wekilçiligi ýollady.Bu gezek imperator olary kabul hem etmedi. 1834-nji ýylda Angliýa iňlis-hytaý söwdasyna gözegçilik bahanasy bilen Nepiriň ýolbaşçylygynda harbylaryň ýene bir tapgyryny ýollady. Özü-de Nepiriň geljegi Hutaý ýolbaşçylaryna öňünden duýdurylmandy. Nepir özüni gaty gödek alyp barýardy, ol bahana agtarýana meňzeýärdi. Hytaý hökümetiniň ýurtdan çykmak baradaky oňa duýduryşyny ýerine ýetirmän, Hytaýyň içki suwlaryna iki sany harby  gämini girizipdi. Hytaý-iňlis gapma-garşylyklary ýitileşýärdi.
1838-nji ýylyň itaraplyk aýynyň ahyrlarynda Lin Szesýuý tirýek söwdasynyň Hytaýdaky merkezi bolan Guançžou şäherine imperatoryň ýörüte ýgtyýarly wekili wezipesine bellendi. Lin Szesýuý Guançžou şäherine gelip, ähli söwdagärleriň dükanlaryny barlap, iňlis, fransuz we amerikan söwdagärlerinden jemi 20 müň ýaşşik tirýegi zor bilen alyp,ony ýok etdi.
Urşuň başlanmagy, gidişi.
Iňlis hökümeti dörän dawany Hytaýa garşy uruş etmäge bahana hökmünde ulandy. 1840-nji ýylda hiç-hili uruş yglan etmezden, duýdurmazdan Angliýa Hytaýa garşy urşa başlady. Bahanasy tirýek bolanlygy sebäpli birinji iňlis- hytaý urşy taryha “tirýek” urşy ady bilen.
Aziýanyň halklary
Malaziýanyñ deñ ýarylandan köpüsi. Yslam dinine uýtýar. Kipriñ gd Timoryuñ, Hindistantyñ Şri-Lanka Filippingiñ ilaryñ aglaba bölegi yslama uýýanlardyr. Köp ýurtlarda yslamyñ sünnitler ugry aldygylan edýar. Eýranda bolsa şaýylar köp. Yrakda, Ýemende, Eýranda sunniler bilen şagtylar deñegerräk bar.
Aziýanyñ halklaryñ etniki, jynsy toparynyñ, dini garaýyşlarynyñ köpdürli bolsa ýalty olaryñ medeni hoşlyk tipi hem köpdürlilige eýedir. Bu ýerde esasan awçylyk, çaraçylyk, balykçylyk, ekerançylyk dowardargylyk bilen meşgunlanýarlar.
Owganistanyñ ilatynyñ ýar999 gowuragyny owganlar (ýagny puştunlar) düzýär. 18 mln gowurak owgan halkynyñ 9,5 mln puştun dilinde geleýän owganlardyr, 3,7 mln bolsa gapy dilinde gepleýän täjiklerdir. Galanlary bolsa beýleki halklaryñ wekilleridir.
Owgan türkmenleri - bu ýerde 1959 ýmaglumata görä 350 mün golaýa türkmen ýaşaýar. 1985 ý maglumata görä Aziýa ýurtlarynda 1,4 mln türkmen ýaşaýar, şolardan Eýranda 49,6%, Owganistanda 24,8%, Iranda 14,2%, Türkiýede 8,5% ýaşaýar.
Ikinji orunda türkmenler durýar. Olaryñ sany 650 müne golaýdyr. Käbir maglumatlarda 700 müne golaý diýilýär. Ýöne bu san akyl däl. Türkmenler ol ýere goçup barmandyrlar, oturymly halk bolupdyr. Bu ýerde Abşarlar hem ýaşaýär. Olaryñ añyrek bolsa türkmenlerdir. Olaryñ sany hem ýarym mln-a golaý. Dg Kawkazdan buýere çerkesler goçup barypdyrlar olar uly Ýewropoid balkan-kawkaz maşgalasyna degişli).
Eýrandaky 1905-1911-nji ýyllaryň wakalary
Eýrandaky 1905-1911-nji ýyllaryň wakalary.
XX asyryň başynda Eýranyň Beýik Britaniýa we Russiýa patyşalygy tarapyndan ýarym baknalykdan doly baknalyga öwrülmek howpy döredi. 1905-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Tähranda dowam edýän düzgüne garşy närazylyk bildiren täjirleriň tussag edilmegi gozgalaňyň başlanmagyna bahana boldy. Aýaga galan ruhanylar öz närazylygyny bildirip, metjitlerden çykman oturdylar (best). Olar baş weziriň wezipesinden boşadylmagyny, käbir emeldarlaryň tussag edilmegini talap etdiler.
1908-nji ýylyň 22-nji iýulynda şa gozgalaňçylara garşy aýgytly hüjüme geçdi. Mejlis we enjumenler ýatyryldy. Halk hereketiniň merkezi Töwrize geçdi. Gozgalaňçylar 1909-njy ýylda Gilýany, Yspyhany, Buşiri, Bender-Abbasy eýelediler. 13-nji iýulda Tähran eýelendi. Muhammet Aly tagtdan agdarylyp, ýerine 14 ýaşly ogly Ahmet şa boldy. Ýene-de mejlis çagyryldy, konstitusiýa dikeldildi. Emma ikinji mejlis öňküsi ýaly ähmiýetli bolmady.
Türkmenistan Prezidentlik Saýlawy 2007
300px|thumb|right|Saylawlaryn gecishi
Oguz han eýýamynyň medeniýeti
Nusaýdan tapylan dokmentleriň esas yparfiýa şiweleriň birine degişlidir.sözleriň bir bölegi arameý idiogrammalary (ýada geterogrammalary) bilen ýazylypdyr, ýaaagny tutuşlygyna arameýçe ýaazylypdyr, emma okalanda parfiýalylarça aýdylypdyr. Nusaý dokmentlerini düzenleriň atlaryna garanyňda (Ariabarzan, Artawirşat Bahtdatak, Wa human, mihredast, Roştat we başgalar) şol dokumentleri ýazan mürzeler özleriniň asly boýunça parfiýalylar bolupdyrlar. Häzir okalan dokumentleriň köpüsi aýry-aýry üzüm bagyndan belli bir ýyl üçin berilmeli çakyryň hum sany baradaky borçnamalary görkezýär. Şonuň bilen birlikde başga hlili mazmunly, hususanda hojalyk-hasap tertibindäki mazmunly dokumentler hem bar.
Ispaniýa
Ispaniýanyň kenarlaryny demirgazykda we günbatarda Atlantik okean, şeýle hem günortada we gündogarda Ortaýer deňzi ýuwýar.
XX-nji asyryñ başynda halkara gatnaşyklar
3.	Balkan uruşlary-jahan urşunyñ başlanmagynyñ öñisyrasydyr.
Sowet döwründe oktýabr rewolýusiýasyna çenli döwrüň taryhynyň öwrenilişi
4.	XVIII – XX asyrlaryň başlarynyň taryhynyň öwrenilişi.
Latwiýa
Latwiýa (Latvija), resmi ady — Latwiýa Respublikasy (Latvijas Republika) — Demirgazyk-Gündogar Ýewropada bir pribaltika döwleti. Paýtagty — Riga şäheri.
Fransiýa XX-nji asyryń ikinji ýarmynda
3.	1970-1980-nji ýyllarda Fransiýanyń içeri we daşary syýasaty.
5.	Molçanow N.N. General De Goll. M, 1988.
Osasco
[[Faýl:Caio Badner - Osasco.JPG |250px|right|thumb| Osasco, São Paulo, Brazil: 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O]] 70px|left
Awaza milli syýahatçylyk zolagy
Awaza milli syýahatçylyk zolagy - Türkmenistanyň Milli Syýahatçylyk Zolagy (Awaza-MSZ). Hazar deňziniň gündogar kenarynda, Türkmenbaşy şäherinden 12 km günbatar tarapynda ýerleşýär. 15 iyunda 2009 - birinji 3 oteller girizildi.
Gadymy Merw - müňýyllygyň şaýady
Biziň eýýamymyzdan öňki IV asyrda bu welaýat Aleksandr Makedonskiniň döwletiniň düzüminde bolupdyr. 330-329-njy ýyllaryň gyşyny Aleksandr Makedonskiý şol ýerde gyşlapdyr, onuň goşunlary bolsa soňra Aleksandropol adyny alan şol töwereklerde ýerleşipdirler.Täze Nusaýyň çäklerinde onuň galyndylarynyň üsti açyldy.
Öňki Aleksandropolyň ýerinde bolsa barjamlylar üçin jaýlar hem-de ybadathanasy bina edilen täze şäher (täze Nusaý) döreýär.
Arheologlar Nusaýda «Tegelek» we «Diňli» diýen şertli atlar berlen iki ybadathananyň, şeýlede Mitridatokertiň köşgüniň «Dörtburç» zalynyň üstüni açdylar.
Gawaý adalary
Gawaý adalary: Okeaniýanyň dg-da  ýerleşmek bilen  100-çe  ownuk adalardan  ybaratdyr. Bu adalar Ýewropalylar tarapyndan ilkinji gezek 1555 ý. Açylypdy. Ýöne ol ikinji  1778 ýylda  Ýewropalylara  ýene-de mälim bolýar. Birinji gezek bu ýere ispanlar barýar we soň ýadyndan çykarýar. Ikinji gezek Jeýms – Kuk tarapyndan açylýar. XVIII asyryň 70-nji ýyllaryndan başlap Gawaý adalary özleşdirilip başlanýar. 1778 ý ol ýerde 300 müň çemesi adam  bar eken. Soň ol ýerde adam sany gitdigiçe koloniýa syýasaty netijesinde  azalýar. Häzirki wagtda ýerli ilatyň  wekilleri  metiňler bilen birlikde ilatyň  10% düzýärler. Her bir ilatyň öz metiňleri bar. Sebäbi ýerli ilatyň  göçüp gelen  ilaty bilen  gatyşmagynda  emele  gelen ilat metiň  hasaplanýar.
Islandiýa
Islandiýa (Ísland ) — "buzlaryň ýurdy", ýa-da "buzly ýurt" — Atlantik okeanyň demirgazyk böleginde, Beýik Britaniýanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän bir ada döwleti. Ýurduň territoriýasy Islandiýa adasyndan we onuň töweregindäki uly bolmadyk adalardan düzülýär. Islandiýanyň örän üýtgeşik medeniýeti we tebigaty bar.
Jährom
thumb|right|265x265px|Jährom Jährom - Eýranda ýerleşen bir şäherdir. Bu şaherin ahalisi Fars dirler.
2009
Aradan çykanlar
25-nji iýun mega star MICHAEL JACKSON-Dünýä belli aýdymçy aradan çykdy.
Doha
Al-Doha (Arabça: الدوحة) — Kataryň paýtagty.
Russiýa döwlet gumanitar uniwersiteti
Russiýa döwlet gumanitar uniwersiteti (Российский государственный гуманитарный университет), gysgaça RDGU (РГГУ) — 1991-njy ýylyň Moskwada düýbi tutulan döwlet uniwersiteti.
34
Aradan çykanlar
30er
Akalitus essigi
Akalitus essigi göz bilen görüp bolmaýan örän kiçi oba hojalyk ekinlerine zyýan berýän mör möjek bolyp bilim adamlaryň daýhanlaryň eken ekinlerini Akalitus essiginden goramak üçin täze derman däri oýlap tapmaly.Iňlis halk dilinde Redberry mite hem diýilýär Akalitus essigine.Akalitus essigine garşy göreşde ýüz göterim netije alyp bolanok diňe keselli ballaklary gyrkyp aýyryp ýakmaly ýa-da ýyl sowuk gelse aňsat bul kesel bilen ekinler kesellänoklar.Esasan hem ýokary okuwda okaýan talyplar diplom iş ýazsalar Akalitus essigi barada daýhanlarymyza uly kömekleri deger.
Sudan
Günbatar Sudan
Tiz wagtda Mali günbatar Sudanda belli döwlet bolup özüne Ganany hem birleşdirýär. Maliniň dolandyryjysy Musa I 1324 ýylda Mekgä Haja gidýär. Syýahat döwründe 10-12 tonna altyny paýlaýar. Şeýdip köp ýyllap arap dünýäsinde altynyň bahasy pese gaçýar.
XV asyrda Malä seredende Songaý döwleti güýçlenýär. Täze II müň ýyllykda Sonagaýyň döwlet birleşmeleri Maliniň gol astynda bolupdyr. Diňe Mali gowşandan soň XIV asyrda Songaý güýçlenýär. Onuň hakyna tutma goşuny bolupdyr.
Döwlet altyndan köp girdeji gazanypdyr. Gullar ýer bejeripdir. Garaşly hökümdarlar dolandyryjy salgyt töläpdir.
Andijan
Surat
300px 300px 300px 300px 300px
Inwalidlik
thumb|Inwalidligiň halkara simwoly Inwalidlik (Lat. Invalidus-gowshak, kuwatsyz), adamyn kesel ya-da mayyp bolmagy zerarly zahmete, ya-da kem-kesleyin yitirmegi. Ilkinji Inwalidlik (shol ylda ilatyn arasynda inwalidlige ilkinji gezek gecirlenler) we umumy I (ilatyn arasyndaky ahli inwalidler) bolyar. SSSr-de adamyn zahmete ukyplygyny yitirish derejesine baglylykda inwalidler 3 gruppa bolunyar. Inwalidlerin 1nji grupbasy zahmete ukyplylygyny mhletleyin ya-da uzak mohletleyin ya=da mydamalyk yitiren komek we gozegcilik edilmegine matac bolan adamlarra, sheyle hem yorite guralan indiwidual shertlerde (yorite stehlarda, oyde ish enjamlarynda we b-da) ayry ayry ishleri yerine yetirmage uygunlashyp biljek adamlara bellenilyar. I-nin 2 nji grupbasy zahmete ukyplylygyny uzak mohletleyin ya-da mydamalyk kem-kesleyin ya-da doly yitirip, komege we gozegcilik edilmegine matac bolmadyk adamlara sheyle hem gaytalap durian kesellilere, el-ayak we b. organlary anatomic taydan shikeslere dayanc hereketlendiriji aparatlary nasaglara, gozunin gorshi peselip yorite doredilen shertlerde ishlap biljek adamlara sheyle hem keseli beterleship ishin hemme gornushinde uzak wagtlayyn ishlemage rugsat edilmeyan adamlara bellenilyar. I nin 3-nji grupbasy saglyk yagdayy sebapli onki karinde (hunarinde) ishlemeklige mumkinciligi bolman pes kwalifikasyyaly ishe gecmeklige zerur bolan adamlara bellenilyar. Kesel zerarly on pes klafikasyyaly ishe gecirilen ya-da nasaglygy sebapli ozal ishe yaramadyk adamlar, sheyle hem karine garamazdan, kesel sebapli organlary (el ayagy we s.m,) kadaly ishlemeyanler hem shu grupba giryar. SSSr-de adamlaryn zahmete yarawlylygynyn yitirilish derejesi (I. grupbasy) wrac ekspert komissiyasy (WTEK) tarapyndan bellenilyar. 1nji grupba I. her iki yyldan 1 gezek 2 we 3nji grupba I. her yylda 1 gezek gaytadan kesgitlenip bellenilyar. Anatomik taydan shikesi ya keseli has otushen islendik yashdakylara, sheyle hem inwalidlere: 60 yashdan gecen erkek adamlara, 55 yashdan gecen ayal adamlara I. mohletsiz bellenilyar. Inwalidlere I. derejesine gora jemgiyetcilik we dowlet tarapyndan belli bir mocberde maddy komekler, zahmetde yenillikler, medisina we bashgalar berilyar. Kapitalistik yurtlaryn aglabasynda dine doly I. kem-kesleyin pensiya bilen upjun edilyar.
Häzirki zaman dünỳäsinde Türkmenistanyň orny
BMG-niň ÿöriteleşdirlen edaralarynyň gurluşygynda we tutş işgärler düzmünde milletler bileleşigine gatnaşyjy ÿurtlaryň wekilçiligini mümkingadar artdyrmagy üpjin etmek hem örän möhümdir.Mundanda başga BMG-niň öz agza döwletlerinde bar bolan mümkinçilikleri has doly peÿdalanmagy zerurdyr meselem türkmenistan biziň paÿtagtymyzda BMg-niň agentleriniň baş merkezlerini we beÿleki esesy edaralary açmak arkaly sebitdäki işini giňeltmäge BMG-niň edaralaryna şertleri döretmäge taÿÿardyr.Munuň üçin bizde ähli mümkinçilikler,şol sanda ÿaşaÿyş jaÿ we hyzmat ulgamy bar.Şeÿle hem biz BMG-niň Türkmenistanyň çäklerinde ÿerleşen edaralary üçin aňrybaş mümkin bolan ykdysady ÿeňillikleri bermek hakynda meselä garamaga taÿÿardydys.Şeÿle çemeleşme BMG-niň ep-esli maliÿa serişdelerini tygşytlamaga mümkinçilik berer,şol sanda BMG-niň durmuşa geçirÿän magsatnamalaryna çäklerinde onuň tertipnamasynyň magsatnamalaryna laÿyk gelÿän derwaÿys messeleleri çözmäge gönükdirmek bolar.
Türkmenistanyň ''Halkbank'' döwlet täjirçilik banky
Garaşsyzlyk ýyllarynyň özgerişikleriniň esasy netijesi bankyň ýöriteleşdirilen bankyndan hemme taraplaýyn banka öwrilendir. Döwriň talabyna laýyk gelýän hyzmatlary ýola goýmak, ilatdan çekilýän serişdeleriň usullaryny we görnişlerini kämilleşdirmek arkaly, Türkmenistanyň Halkbank döwlet täjirçilik banky şu günki gün 30-dan gowurak bank hyzmatlaryny ilata hödürleýär. Şolaryň arasynda goýumlaryň we depozitleriň dürli görnişlerine serişde goýmak, pensiýa ätiýaçlandyrmasyny baglaşan raýatlaryň atly pensiýa hasaplaryny ýöretmek, karz pullaryny bermek, şeýle hem jemegat tölegleri we beýleki tölegleri tölemekde hyzmat etmek esasy ugurlar hasaplanýar. Türkmenistanyň Halkbank döwlet täjirçilik banky halkyň hal ýagdaýyny gowulandyrylmagynda we ýurduň ykdysady ösüşiniň pugtalanmagynda uly orny eýeleýär. Ýurdumyzyň ykdysadyýetini ösdürmekligiň meýilnamasyna laýyklykda Halkbank oba hojalygy, dokma senagady, döwlete dakyl däl hususy eýeçilikdäki kiçi we orta göwrümli telekeçileri we söwda pudaklaryny karzlaşdyrmaga uly üns berýär.
Estoniýa
Ýew­ro­pa Bi­le­le­şi­gi­niň ag­za­sy bo­lan Es­to­ni­ýa NA­TO gu­ra­ma­sy­nyň hem ag­za­sy­dyr we Şen­gen yla­la­şy­gy­nyň gat­ny­jy­sy­dyr.
Döw­let gur­lu­şy
Es­to­ni­ýa­nyň mil­li gü­li – del­we­re, mil­li gu­şy – gar­la­waç­dyr. Es­to­ni­ýa­nyň mil­li da­şy – hek da­şy­dyr.
Yk­dy­sa­dy­ýe­ti
Es­to­ni­ýa ga­raş­syz­ly­gy­ny ga­za­nan­dan soň­ra ýur­duň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­ni ba­zar yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň ýö­rel­ge­le­ri esa­syn­da alyp bar­mak işi­ne gi­ri­şil­di. 1992-nji ýy­lyň 20-nji iýu­nyn­da ýur­duň tä­ze mil­li pu­ly es­ton kro­ny do­la­ny­şy­ga gi­ri­zil­di. 1999-njy ýyl­da Es­to­ni­ýa Bü­tin­dün­ýä Söw­da Gu­ra­ma­sy­na ag­za bol­dy. Finl­ýan­di­ýa, Şwe­si­ýa, Ger­ma­ni­ýa we Rus­si­ýa Es­to­ni­ýa­nyň esa­sy söw­da hyz­mat­daş­la­ry bo­lup dur­ýar­lar. 2004-nji ýyl­da Es­to­ni­ýa Ýew­ro­pa Bi­le­le­şi­gi­niň do­ly hu­kuk­ly ag­za­sy bol­dy.
Namangan
Namangan şäher. özbegystan respublikasinda yerlesiyar. Klimaty kontinentaldy.
Awstraliýanyň we Okeaniýanyň halklary
Meýilnama
1.	Awstraliýanyň we  Taslaniýanyň  halklary
3.	Melaneziýa halklary we Täze Gwineýa  halklary
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
5.Ahal welaýaty boýunça müdirligi, Akbugdaý etrabynyň Änew şäheriniň Ç.Wellekow köçesiniň 16-njy jaýy. (993 137) 33-4-80.
Angliýa XI-XV asyrlarda
3.	Angliýä XIV-XV asyrlarda.
Sapagyň maksady: Mukaddes Ruhnamada Halk häkimiýetiniň iň ýokary wekilçilikli organy Türkmenistanyň Halk Maslahatydyr (265 s.) diýilip aýdylyşy ýäly Angliýada hem 1265 ýylda parlament döredi. Onuň iňlis halky üçin häzirki günlerde-de ähmiýetiniň uludygyny düşündirmek.
1455 ýylda Lankoster we Ýoklaryň tagt ugrundaky göreşi getirýär. Ol Angliýanyň taryhynda Alyý we Belyý rozalaryň göreşi diýen  ady alýar, köp iri ýer eýeleri bu gözgalaň netijesinde özbaşdaklyklaryny gazandy.
SSSR XX asyryň 60-80-nji ýyllarynda
1.	Sowet jemgyýetiniň ykdysady ösüşi.
2.	XX asyryň 70-80-nji ýyllarynda durmuş-ykdysady ösüşdäki gapma-garşylyklar, durgunlyk döwri.
Sowet Soýuzy bu ýyllar tehniki ösüşinde düýpli özgertmeler geçirdi. Çalt depgin bilen radioelektron, atom, himiýa senagatlary, enjam gurluşyk ösýärdi. Hut şu ýyllarda ýurtda öz ýadro we raketa kuwwaty döredildi, dünýäde ilkinji emeli hemra goýberildi, soňra kosmiki gämi, adamyň kosmosa ilkinji uçuşy, ilkinji atom elektrostansiýalary we deňiz atom gämileri döredildi.
1961-nji ýylda geçirilen pul reformasy maýany berkitmedi, ýöne nyrhlaryň ýokarlanmagynyň başyny başlady. Gaznanyň girdejisiniň esasy çeşmesi dolanşykdan gelýän salgytdy. Ol býudžediň 60 % düzýärdi. Netijede kärhanalaryň maliýe ýagdaýlary gowşady. Sebäbi olar salgydy öz serişdeleriniň hasabyna töleýärdiler.
Ýurduň daşarky bergi meselesi-de ýönekeý däldi, onuň möçberi takmynan 80 mlrd dollara deňdi. Takmynan şonçarak ýurduň beýleki döwletlerden algysy bardy. Emma SSSR-iň bergisi senagat we oba hojalyk önümlerini almagy üçin banklara we firmalara, algysy bolsa öz harby senagatynyň önümlerini beýleki ýurtlara kredit berenligi üçindi. Olar Wýetnam, Kuba ýaly sosialistik ýurtlardy, ýöne esasanam Yrak, Siriýa, Müsür, Angola, Owganystan ýaly satyn alyjylyk ukyby örän pes döwletlerdi.
Şeýlelik bilen eger döwlet býudžetiniň daşarky bergileri üzmek boýunça çykdajylary ösen bolsa-da, daşarky çeşmelerden gelýän girdeji azalypdy. Bu zatlaryň ählisi döwletiň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna erbet täsir etdi we 90-njy ýyllaryň başlarynda ýitileşen maliýe çökgünligini golaýlaşdyrdy. Onuň öňüni ýygy-ýygy çalşylan maliýe ministrleri-de alyp bilmedi. (1985-1998-nji ýyllar aralygynda bu wezipäni on bir adam eýeledi.)
Owganystanda milletara uruşlar
Owganystanda milletara uruşlar we halkara gatnaşyklary.
SSSR XX asyryň 60-80-nji ýyllarynda
Sowet daşary syýasatynyň ýene-de 1 ýalňyşlygy, ol hem onuň Ýewropada orta aralyga täsir edýän raketalaryny ornaşdyrmagydy. Netijede ýene-de ýaraglanyşygy haýdatmak başlandy.
Owganystanda milletara uruşlar
Taryhy hem geografiki sebäplere görä, owgan meselesi biziň Türkmenistanymyzda örän ýiti duýulýar. Biz köp görgi gören owgan halkynyň taryhynyň hem muňa şaýatdygyna ynanýarys:owgan halkynyň içerki dawasyna islendik daşardan gatyşylmagy, aýratyn-da ýaragly gatyşylmagy asla maksadalaýyk däldir, owganlaryň “ýaramazlara” we “oňatlara” bölünmegi we “ýaramazlaryň” ile göz edilip jezalandyrylmagy ýene-de täzeden gan döküşlige we hiç bir günäsiz adamlaryň hesretine getirer. Biz Owganystanda parahatçylygyň, durnuklylygyň, ösüşiň owgan halkynyň ýürek telwasydygyna berk ynanýarys. Owgan halkynyň öz içki meselesini özi çözmäge erki ýeter. Owganystandan daşarda bolup, oňa täsir edip biljekler hem bu gün şeýle hoş niýetden ugur almalydyrlar.
Türkmen milleti, türkmen döwleti we dünýä: müňýyllyk we XXI asyr, döwürleriň we siwilizasiýalaryň gatnaşygy.(BMG-niň “Müňýyllygyň Assambleýasy”
Türkmenistan we Päkistan mynasybeti
General Ziýa ul’Hak ýurtda düzgün-tertibi berkitdi. Daşary syýasatda Günbatar döwletleri bilen ýakynlaşdy. SSSR-iň Owganystana goşun girizmegine garşy çykdy. Owganystanda sowet goşunlaryna göreşýän güýçleri goldady. 1988-nji ýylda awiaheldkçiliginde aradan çykdy. 1988-nji ýylyň noýabryndaky saýlawlarda Halk partiýasy ýetip, onuň öňbaşçysy Benazir Bhuttonyň (jezalandyryp öldürilen Z.A.Bhuttonyň gyzy) ýolbaşçylygynda hökümet düzdi. 1990-njy ýylyň awgustynda dörän syýasy galagoplulyk döwri Benazir Bhutto häkimiýetden çetleşdirildi. Üç ýyl arakesmeden soň Bhutto gaýtadan häkimiýete geldi. 1993-nji ýylyň saýlawlary netijesinde ýurduň prezidentligine saýlanan Sardar Faruh Ahmet han Legari 1996-njy ýylyň ahyrynda Bhuttonyň hökümetini häkimiýetden çetleşdirildi.
38
Aradan çykanlar
30er
SSSR 1946-1950-nji ýyllarda
Ikinji jahan urşy SSSR halklarynyň beýik ýeňşi bilen tamamlandy. Ýöne oňa ägirt uly adam we maddy ýitgiler bilen ýetilipdi. Adamzat taryhynda hiç bir ýurt hereketleri netijesinde şeýle uly zarba almandy. Sowet Soýuzy 30%-e golaý milli baýlyklaryny we onlarça million adamyny ýitirdi. Faşistik basyp alyjylaryň sowet ýerlerinden kowlup çykarylan ilkinji günlerinden azat edilen etraplaryň hojalygyny dikeltmek işi başlanýar. Eýýäm 1941-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 29-ynda SSSR-iň HKS. Podmoskowýanyň kömür känleriniň şahtalaryny dikeltmek boýunça karary çykýar. 1943-nji ýylda dikeldiş işlerini guramak üçin SSSR-iň Halk komissarlar Sowetinde ýörite komitet döredilýär. SSSR-iň Gospitalynda bolsa – bu işe dahylly edara pudaklaryň işiniň meýilnamalaşdyrlyşyny üpjün edýän edara döredilýär. BKP(b) MK we SSSR HKS 1943-nji ýylyň Alp Arslan aýynyň 21-inde “nemes basyp aljylaryndan azat edilen etraplaryň hojalygyny dikeltmegiň gaýragoýulmasyz çäreleri hakynda” çykaran Karary dikeldiş işlerini geçirmegiň maksatnamasyny we olary durmuşa geçirmegiň serişdelerini anyklady. SSSR Gospitalynda we ylmy edaralarynda halk hojalygyny tutuş we aýry-aýry pudaklary dikeltmegiň gysga wagtlyk we uzak wagtlyk meýilnamalary işlenip düzüldi.
Uruş esasan zähmet güýçlerine uly zarba urdy, işçileriň we gullukçylaryň sany 5,3 mln adam kemeldi, şol sanda senagatda 2,4 mln adam, oba ýerlerinde zähmete ukyply ilatyň 1/3 kemeldi, zähmete ukyply erkekler 60% kemeldi.
Uruşdan soňky ýyllarda ýurduň ýolbaşçylary kolhozçy daýhanlary ykdysady taýdan garaşly ýagdaýa saldy, kolhozçylar ýarym krepostnoý ýagdaýdadylar, olara senagatda işleýänlere berilýän durmuş ýeňillikleri täsir etmeýärdi, häkimiýetiň görkezmesi bolmasa-da oar obany terk edip bilmeýärdiler. Önümleriň arzanladylan nyrh bilen satylmagy daýhanlar üçin goşmaça urgydy, seäbi ol satyn alyjylyk bahaň aşakladylmagy arkaly amala aşyrylýardy.
1948-nji ýylda Pluton öndürmek boýunça birinji reaktor döredildi. 1949-njy ýylda atom ýaragy synag edildi, 1953-nji ýylda wodorod bombasy, 1954-nji ýylda dünýäde ilkinji atom elektrik stansiýasy dolanyşyga girdi.
Eýýäm 1946-njy ýylyň başynda gitlere garşy öňki ýaranlar “sowuk uruş” ýagdaýyndadylar. Sowet Soýuzy daşary ykdysady kömekden mahrum edilipdi we urşuň weýran eden hojalygyny öz güýçlerine daýanyp dikeltmelidi.
Bekrewe
Bekrewe Aşgabat şäheriniň Büzmeýin etrabynda yerleşyän ýaşalýan ýer.
Sefi I
Sefi I häsiýeti boýunça gaharjaň, ynjyk, rehimsiz, gazaply bolupdyr. Diňe müňkürlik edip, aslynda hiç zat ýok ýerden döwletiň iň ökde harby  serkerdesi Ymamkuly hany jezalandyryp öldüripdi.
Apbas I
APBAS ŞA (144,241) - Eýranda 1502 – 1736-njy ýyllarda hökümdarlyk eden Sefewi türkmenleriniň döwletiniň bäşinji şasydyr. Ol 1581-1628-nji ýyllarda ýaşap geçip, Hudawende şanyň ogludyr. Abbas şa Eýrany 1587-1628-nji ýyllarda dolandyrýar.
Kanada 1945-2000-nji ýyllar aralygynda
1945-nji ýylda Alp Arslan aýynda Federal prowinsial döwlet gurluşygy baradaky konferensiýasy geçirildi. Ýagny, indi döwlet derejesinde dogry ýola ösüşler pese gaçmaga haky ýokdy. Aramçylaryň saýlawlar öňündäki beren wadalary resurslary merkezleşdirilişini hökümete prowinsiýalaryň konstitusion esasyna we iňlislere baglydy. Ýöne, ýurduň merkezleşmegine fransuz kanadasynda we iňlis kanadasynda oňa garşydaş çykyş edýän syýasy we täsirli güýçler bardy. Makenzi King öňden dowam edip gelýän däplere wepaly bolup, ol aram toparyň daşary syýasatdaky gatnaşyklary milletara gatnaşyklary Britan agalygy esasynda alyp barýardy.
1948-1949-njy we 1953-1954-nji ýyllarda önümçilik pese gaýar. Ýöne nebit gazyň öndürilmegi oňa ummasyz girdeji getirdi. Hökümetiň ykdysady syýasatynda 1948-nji ýylda iş berijiler bilen işçileriň aragatnaşygy baradaky kanun kabul edildi. Bu içerki parahatçylygy kadalaşdyryldy. 1957 ýlda saýlawlarda Džon Difenbeýker (1957-1963) ýurda baştutanlyk edýär. Ol ýurtda güýçli özgermeler geçirýär. Energetikada, ýaşaýyş jaýy üçin karz işsizlige garşy göreş, salgytlaryň azaldylmagynda düýpli işler amala aşyryldy. Difenbeýker “Ýeke-täk Kanada” ýa-da “Kanada Demirgazyk” meýilnamasyny aňyýetini öňe sürdi. 60 ýyllarda bu meýlinden el çekdi. Sebäbi ol howaýy bir amala aşyrylmajak güýçýeterlik derejede däldi.
1962 ýylda Kanadada parlamentar çökgünlik emele geldi. 1963 ýylda häkimiýete täze saýlanan Lister Pirson geldi. Onuň döwründe hem Kanada ykdysady-syýasy taýdan beýleki kuwwatly döwletler bilen söwda gatnaşyklary bilen utgaşdyrylyp alnyp baryldy.
1990 ýylda Kanadada ýokary derejede çözülmesi kyn meseleleriň biri işsizlik ýüze çykdy.
Süleýman şa
SÜLEÝMAN ŞA (144) – Sefewi türkmenleriniň 8-nji şasy. Ol 7-nji hökümdar Apbas II-niň ogludyr. Ol 1666-1694-nji ýyllarda şa bolupdyr.
Türkmenistanyň ''Senagat'' paýdarlar täjirçilik banky
Türkmenistanyň Senagat paýdarlar täjirçilik banky ilata edilýän hyzmatlaryň täze görnüşleri ulanyşyga girizmek we hilini dowulandyrmak üçin milli pulda Ýanardag elektron nagt pul geçirimler ulgamy ýurdumyzyň dürli künjeginde milli manatda amala aşyrmakda raýatlara mümkinçilik döretdi.
Leonardo da Winçi
Italýan suratkeşi, heýkeltaraşy, arhitektory, alym we inžener. Suratkeş gumanistik ideala laýyk gelýän adamyň garmonik obrazyny döretmekde Aýdyňlanma döwri sungatynyň esasyny goýýar. Ýaş suratkeşiň astronom P. Toskanelli bilen ýakyn aragatnaşyk saklamagy onuň ylma bolan höwesiniň ösmegine ýardam edýär. Bu bolsa onuň “Çokunmak” (1470), “Ýagşy niýet” (1474), “Madonna Benua” (1478) ýaly irki döwürde döreden eserlerinde aýdyň şöhlelenýär. Zehinli heýkeltaraş Leonarda da Winçi Milanyň hökümdary Lodowiko Moronyň gullugyndaka harby inžener, gidrotehnik bolup işleýär. Ol Lodowiko Moronyň kakasy Françesko Sforsanyň monumentini döretmegiň üstünde 10 ýyldan gowrak işleýär. Şondan soňra onuň döredijiligi suratçylyk sungatyna bagyşlanýar. Milanda onuň şägirtleriniň uly topary ýetişýär. Awtor “Jokonda” (“Mona Liza”, 1503-nji ýyllar töweregi, häzirki wagtda Parižyň Luwr muzeýinde saklanýar) diýen eserinde zenan näzikliginiň idealyny ýokary derejä götermegiň hötdesinden gelmegi başarypdyr. Ol alym, inžener hökmünde-de şol döwrüň ylmynyň birnäçe ugurlaryny dürli ylmy gözlegler bilen baýlaşdyrýar. Mehanikany “matematika ylymlarynyň uçmahy” atlandyryp, oňa aýratyn ähmiýet beripdir, ony älem syrlarynyň esasy açary hasaplapdyr. Biologiýa ylmynda-da synag işlerini geçiripdir. Genial suratkeşiň döredijiligini öwrenmekde onuň italýan gepleşik dilinde ýazylan ýazuw ýadygärlikleri, golýazmalary (7 müň liste golaý) esasy gollanma bolup hyzmat edýär. Leonardo da Winçi ýadawsyz alym hem-de halkyň öňde baryjy däplerini öz döredijiliginde wasp eden ajaýyp hudožnikdir.
Latyn Amerikasy
Meksikada amala aşyrylan özgerişler 1910-1917-nji ýyllaryň rewolýusiýasynda döredilen institusion-rewolyusion partiýanyň (IRP) ýolbaşçylygynda geçirildi. Bu ýerde hem daşary ýurt eýeçiligini millileşdirmek dowam etdirlip, şonuň esasynda döwlet eýeçiligi giňeldildi. Iri ýer eýeçilik ýok edildi, daýhanlar millionlarça gektar ýere eýe boldular. Şu çäreler Meksikada içki syýasy durnukly şertlerinde geçirildi.
Gwatemala, Boliwiýa Latyn Amerikasynyň yzagalak döwletleridir. Bu ýurtlaryň ykdysadyýetiniň esasyny oba hojalygy tutýar. Ekerançylyk üçin amatly iri ýer eýeleriniň we daşary ýurt baýlarynyň elindedi.
Tahmasp II
1725-nji ýylda Mir Mahmud öldürilip, ýerine onuň doganoglany Aşraf şa boldy. Tahmasp II Owganyztanly türkmen taýpalarynyň gozgalaňyny basyp ýatyrmak üçin asly türkmen bolan Nedirguly hana ýüz tutýar. 1730-njy ýylda Eýran doly owganystanlylardan arassalanýar. Nedir türklere garşy uruşda hem abraý gazanýar.
Gwineýa
1984-nji ýýlda Gurbansoltan aýynda polkownik Lansano Konteniň ýolbaşçylygynda harby gullukçylaryň topary gandöküşiksiz agdarlyşyk etdi. 1991-nji ýýlda täze konstitusiýa kabul edildi. 1993-nji ýylda ýurduň taryhynda ilkinji gezek köppartiýalylyk saýlaw boldy.
Lansano Konte prezident saýlanyldy. 1995-nji ýylyň saýlawynda ýene-de L/Konteniň “Birlik we ösüş” partiýasy ýeňiş gazanýar. 1996-njy ýylda Konte prezident tarapyndan bellenilýän premýer – ministr wezipesini girizdi.
Ärsary baba
Bu setirler hem Buhara emirinden gaçyp, Hywa sygynan, Hywa hanlygynyñ boş wadalaryna aldanan wagtlary aýdan şygyry şahyryñ, bu goşgyny dolulugyna Hywa hanyna okap beripdir.
Beýik Mogollar imperiýasy
Beýik Mogollar imperiýasy -
4.	Baýram han Türkmen 250 Imperiýanyň kartasy
Baýram han Türkmen barada ýazanlaryň ählisi onuň durmuşynyň bir pursady barada ýatlaýarlar. Biz hem köplere mälim bolan şol pursadyň deňinden sowlup geçmezligi zerur hasapladyk. Bir gezek Humaýun Knuj söweşinde owganly Şir Şadan ýeňilýär we goşuny dargaýar. Her kim öz başyny çarasa kaýyl bolýar. Şonda Baýram han Şir Şa garşy täzeden goşun toplamak üçin Laknur obasyna barýar. Bu habary eşiden Şir Şa Baýram hany tutmagy we öldürmegi buýurýar. Tutulanlaryň arasynda bolan Gwalýaryň häkimi Abulkasym we Baýram han daş keşbi boýunça biri-birine gaty meňzeş eken. Şir Şanyň jellatlary ol ikisiniň haýsysynyň Baýram handygyny bilmän suran wagtynda Baýram hanyň özi „Men Baýram han!“ diýip, öňe çykypdyr.
Ýöne ýere «käkiliň janym tary» diýmedim,
Türkmen - Türk paýdarlar täjirçilik banky
Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky, Türkmenistan bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda 1992-nji ýylyň Maý aýynyň 2-sine gol çekilen Döwletara Memorandumyna laýyklykda, Türkmenistanyň çäklerindäki daşary ýurt maýa goýumly ilkinji bilelikdäki bank, 1993-nji ýylyň mart aýynyň 31-ne döredildi.
Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky 2000-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri Yslam Ösüş Bankynyň agzasy bolan ýurtlaryň milli ösüş maliýe guramalarynyň birleşmesiniň (ADFIMI-niň) agzasy bolup durýar. Bank tarapyndan açylan 5 sany nagt daşary ýurt pullarynyň alyş-çalyş nokady hereket edýär. Bankyň baş binasyndaky alyş-çalyş nokadynyň gije-gündiz iş tertibinde işlemegi müşderilere goşmaça amatlyklar döredýär. Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky bank hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak, bank işjkeňliginiň kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny kämileşdirmek, maliýe hasabatlarynyňhalkara ülňülerini ornaşdyrmak, hödürlenýän hyzmatlarynyň gerimini giňeltmek hem-de töleg amallaryny kämilleşdirmek ýaly çäreleri durmuşa geçirýär. Bank önümleriniň görnüşlerini giňeltmek, müşderilere edilýän hyzmatlary kämilleşdirmek, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz bolegini ösdürmek, hususy telekeçilik işini karzlaşdyrmak ýaly ugurlar boýunça-da işleri yzygiderli alyp barýar.
Lokomotiw Daşkent
Lokomotiv FK  hazirki wagtda Özbegystan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Jonny Dep
Wanessa Paradis(1998-2012),
Winona Ryder(1989-1993)
Käri: Sahna oýunçysy. Senarist, alyp baryjy, düzüji, sazanda.
Kinofilmleri
1986 Slow Burn
1993 Gilbert'in Arzuwlary
1999 Dokuzynjy Gapy
2011 Karib deňziniň garakçylary: Ýygşyrylýan deňizlerde
2011 Hyjuw gündelikleri
2013 Masgaly Esger
Mälik şa
Gysgaça maglumat
Özünden soň: Mahmyt I Seljukly
3. Muizeddin Sanjar
4. Nasyreddin Mahmyt
Hökümdarlygy
Mälikşa günbatara tarap gönükdiren syýasatyny Türkmen emirleriniň kömegi bilen amala aşyrypdy. Mälikşa Emir Artygy ilki bilen Palestina we Atsyza garşy söweşe ugratdy. Soňra gündogar Arabystandaky Karmatylara garşy söweşde goşun serkerdesi edip ugratdy. Ýene bir Türkmen asylly bolan Emir Ahmedi Gürjüstana tarap ýollan goşunyna serkerde edip belläpdi. Ýemene ugradan goşunynyň başynda hem Türkmen Emiri Çabak atly adam bolupdyr. Bu serkerdeler Göçüp gelen türkmenlere garaşsyz ýerleri taýynlapdyrlar. Harran we Diýarbekir obalaryna Türkmenler göçüp bardylar. Emma Mälikşa bilen Türkmenleriň arasy sowaşypdyr diýlip hasap edilýär. Sebäbi 1073-nji ýylyň 17-nji aprelinde agasy Kawurt beg bilen başlanan «Karaç söweşi nde» Türkmen emirleri Mälikşanyň goşunyny terk edip gidýärler. Mälikşa bolsa Eýrandaky Jebel topraklaryndaky Türkmenleri zorluk bilen göç etdiripdir.
Baglanyş
BAGLANYŞ — edebi eserde sýužetiň ýaýbaňlaşmagynyň ilkinji etapy. Baglanyşda dramatik konfliktiň döremegine we ösmegine itergi bolan waka görkezilýär. Baglanyşdan soň gahrymanlaryň we personažlaryň arasyndaky sossial-syýasy çaknyşyk ýitileşip ugraýar.
Boýowut etraby
Sydarya etraby - Özbegistanyň Syrdarya welaýatynde ýerleşýän etrap.
Halkara atçylyk sport toplumy
Binanyň ikinji gatynda oňaýly eýwanlar we çaýhana bar. Ol ýerde süýji tagamlar, şol sanda milli aşhananyň datly naharlary hödürlenýär. Üçünji gatda bolsa 52 orunlyk myhmanhana we CIP – tomaşa zaly bar. Dördünji gatda belent mertebeli myhmanlar üçin ýörite tomaşa zaly bar. Atçylyk sport toplumynyň taslamasy düzülende onuň tehniki taýdan enjamlaşdyrylyşyna aýratyn üns berlipdr. Bu ýerdäki eminler, režissýorlar, synçylar üçin niýetlenen otaglar, audio we wideo studiýalary halkara ülňülerine laýyk gelýän ýokary derejeli tilsimatlar bilen üpjün edilipdir. Döwrebap telekommunikasiýa tehnikalary we hemra aragatnaşygy göni alyp görkezilişi hem-de Türkmenistanyň beýleki aýlawlary bilen teleköprüleri üpjün edýär. Şeýle hem toplumyň ähli künjeklerinde oturdylan monitorlarda tomaşaçylar foto pellehananyň we totalizator oýnunyň goýumlary hakyndaky maglumatlar bilen tanşyp bilýärler.
Karantin mör-möjekler
16. Kartoşka güýesi
19. Şetdaly miwe iýijisi
21.Tut galkanjygy
25. Şitrus unly çerwesi
Barak Obama
Durmuşy
Barak Obama 1992-2004 ýyllary aralykda çikago uniwersiteti hukuk fakultetinde talyplary okatdy, aklawjy bolup işledi we haýyr-sahawat işlerine gatnaşdy. Ol 1996-njy ýylda Illinois ştat senaty saylandy we syýasata tarap ilkinji ädimini ätdi, ol muny 1998 we 2002 ýyllarynda gaýta saýlandy.
Windows 10
Näme üçin Windows 10
2011-nji ÿyldaky Microsoft Worldwide Partner konferensiÿasynda Microsoft Mobaÿyl Tehnologiÿalary başlygy Andrew Lees "Biz gelejekde PC'ler üçin aÿry, sensorly telefonlar üçin aÿry, planşetler üçin aÿry bir sistema döretmegi planlamaÿarys, onyñ ÿerine hemmesinde bir wagtda işläp biljek ÿeke-täk sistema döretmegi planlaÿarys" diÿip belläp geçipdi. Leesiñ belläp geçişi ÿaly Windows 10, özünden öñki Windows sistemalaryndan tapawutlylykda PC kompÿuterler, sensorly telefonlar,planşetler, Xbox One, HoloLens we Surface Hub ÿaly birnäçe tehnologiÿalarda ulanylyp bilinÿär. Bulardan daşaryda Windows 7 we Windows 8.1 ÿaly sistemalar Windows XP ÿaly üstünlük gazanyp bilmedi we Microsoftda sistema bazarynda uly paÿ ÿitirmäne başlapdy. Windows 10 bilen Microsoft, täzeden sistema bazarynda uly satyşlar etmegi planlaÿar.
Uky
Taryh
Platon ukyny “durmuşy kabul ediji” diýip kesgitledi 2. Grek dokograf filosofy Teofrastus biziň eramyzdan öňki III asyrda Du Sommeil et des Rêves (gadymy grek dilinde κερὶ ὕπνου καὶ ἐνυπνίων) atly eser ýazypdyr. J.-C.3; Eneiddäki latyn şahyry Wirgil "ilkinji uky" 4,5-e degişlidir: ukynyň dürli döwürleriniň ykrar edilmegi köne.
Uky, düzgünleşdirmek we roly asyrlar boýy syr bolup galýar. XX asyrda elektroensefalogrammanyň (EEG) ösüşi ony öwrenmäge mümkinçilik berýär.
Uky zerurlygy ähliumumy diýen ýaly görünýär
Diňe bir mysal hökmünde syn edildi, ýöne gysga wagtlap we laboratoriýa şertlerinde ýaşaýan organizmde: käbir miwe çybyklary (Drosophila melanogaster) hiç haçan uklamaýan ýaly. Uky wagty ölçenen laboratoriýada hemmesi diýen ýaly günde 300-600 minutlap ýatýardy, ýöne muňa girmeýär: aýallaryň takmynan 6% -i günde 72 minutdan köp uklamady we üçüsi, esasanam işjeň, diňe alamatlar görkezdi günde 15, 14 we hatda 4 minutlap uklamak, görnüşine görä, olaryň saglygyna hiç hili täsir etmez (ýa-da iň bolmanda ömrüne). Mundan başga-da, ukynyň öňüni alýan miwe çybyklary (aýlanýan turbada galmak bilen) ortaça uky wagtynyň 96% azalmagyny üpjün etdi7.
Bedatmagyň ähmiýeti
Ukynyň dowamlylygy bilen beýle bolmaz ýaly immun ulgamyna täsir edýän ýaly. 2010-njy ýylda geçirilen bir gözlegde giç ýatan (takmynan 2-3 töweregi) lenfosit sanlary öň ýatanlara garanyňda 24% pesdi (sagat 11-den ýary gije). Giç oýanýanlaryň granulositler sany hem ir turýanlaryňkydan 18% ýokarydy.
Çuň uky
3-nji tapgyrda EEG.
Selia Grin, Swami Rama atly hindi ussasynyň meditasiýa gireninden bäş minut soň delta tolkunlaryny aňsatlyk bilen öndürip başlandygyny we bu 25 minutlyk oýlanmadan soň, ýazgylar wagtynda töwereginde bolup geçen wakalary gürrüň bermegi başardy.
Beýleki fazalardan tapawutlylykda, REM ukusy wagtynda beýniniň we gözüň elektrik işjeňligi örän möhümdir, şol bir wagtyň özünde bedeniň beýleki böleklerinde myşsa atoniýasy (ysmaz) bolýar, gözüň hereketlerinden başga. Bu atoniýa Parkinson keselinde ýok bolup biler. islenýär], bu ýerde hassalar REM ukusynda köp hereket ederler.
Natco Pharma
Hronologiýa
2006 - Natco, öýjükli däl öýken rakyny bejermek üçin “Pemetrexed” -iň işe girizilendigini habar berdi.
2016 - Natco ABŞ-da ilkinji Tamiflu kapsulasyny satuwa çykardy.
Kompaniýanyň nyrh syýasaty
2015-nji ýylda Natco, öz markasy bilen Amerikanyň Gilead kompaniýasy tarapyndan öndürilen Sowaldi (Sowaldi) meňzeş hroniki gepatit C-ni bejermek üçin ulanylýan derman Sofosbuvir öndürdi. Derman üçin bir çüýşäniň bahasy takmynan 20 müň rupiýa, takmynan 300 dollar. 12 hepdelik okuwyň bahasy takmynan 945 dollar (ýagny ABŞ-daky okuwdan 12 esse arzan).
Ýuliýa Lipniskaýa
Ady: Ýuliýa Wýaçeslawowna Lipniskaýa
9-njy fewralda ikinji çykyşynda (erkin programmada) hem birinji ýeri eýeläp, toparlaýyn ýaryşlarda öz ýygyndysyna ýene 10 oçko getirdi we Rossiýanyñ olimpiadadaky ilkinji altyn medalyny gazanmagynda esasy rol oýnady. Şeýlelikde öñki bar bolan atlarynyñ hataryna olimpiýa çempiýony diýen has abraýly at hem onuñ ilkinji olimpiadasynda goşuldy. Şeýle hem ol erkin programmada öz şahsy rekordyny goýdy.
Türkmenistanyň ''Prezidentbank'' täjirçilik banky
Geljekde Ewropanyň yökary derejeli banklary bilen aragatnaşyklary ýola goýmaklygy öz öňünde tutýar. Meselem korrespondent hasaplaryny açmaklygy, SWIFT ulgamyny ornaşdyrmaklygy we şol önüm boýunça hünärmenleri taýýarlamaklygy. Mundan başgada lizing amallaryny ýola goýmaklygy meýilleşdirýär.
Gurbandurdy Zelili Ömri we Döredijiligi
Zelili oba mekdebinde, soňra bolsa Hywadaky "Şirgazy" medresesinde okapdyr diýen maglumatlar bar.
Germaniýa XVI we XVII asyryň başlarynda
2.	Podmosterler, seh ýeňilliklerine garaşýanlar;
Türkmenistan gadymy zamanda
Mowzuk : Türkmenistan gadymy zamanda
2. Türkmenistanda  ilkinji   döwletleriň   yüze   çykmagy. Altyndepe. Marguş-oguz türkmenleriniň gadymy mekanydyr.
3. Türkmenistan Ahemeniler döwletinin düzüminde.
Marguşlaryn ruhy talaplary otparazlygyfi, yagny dünyâde ilkinji aç-açanlyk dininin, Hudaydan pygamber tarapyndan peşgeş alnan dinin irki gömüşlerinin birine hyzmat edipdir.
B.e. önki VI asyryn ortalarynda Eyranyn territoriyasynda Ahemenitler döwleti dörâpdir. Özide 200 yyldan gowrak wagt yaşapdyr. Bu nebereleri esaslandyryjy Ahemen atly adam bolupdyr. 675-640-njy yyllarda pars taypalaryna Ahemenin ogly Çispıs yolbaşçylyk edipdir. Emma ol döwürde heniz döwlet döremândir. Döwleti esaslandyryjy Kir II (558-519-njy yyllar) bolupdyr. Kir Midiyany Pars patyşalygyna birleşdiripdir. Gin basybalyjylykly syyasat yöredyâr. Ol gysga wagtda 547-546-njy yylda Ermeni yerlerini Midiyany 538-nji yylda Wawilony özüne tabyn edipdir. Wawilon sol döwür güyçli bolsa-da, parahatlyk yoly bilen birleşdiripdir. Sebâbi Wawilonyn yokary derejeli ruhanalaryndan gin goldaw tapypdyr. indi ony Orta Gündogaryn mes toprakly yerleri, onun baylygy, kenven yollary gyzyklandyrypdyr. Ol sol yerlere eyelik etmeği yüreğine düwüpdir. ilki bilen Persiyanyn tâsirine Girkaniya we Parfya yerleri düşudir. Sonra bolsa Baktriya we Gadymy Köneürgenji Ahemenitler döwletine zorluk bilen birleşdiripdir. Baktnyada yaşan skifler Kire garşylyk görkezipdirler. Ol Amyderyanyn we Syrderyanyn arasynda yaşan saklary birleşdirmek üçin yöriş geçiripdir.
Parfiya döwleti 471 yyl yaşapdyr. Grek-makedon a^alygyna garşy göreşde Parfiya döwleti b.e. ön 250-nji yylda emele gelyâr. Döwletin esasyny Arsak goyupdyr. Döwletin ady ony esaslandyran çarwa-pars taypalary bilen baglanyşykly bolupdyr. Olar Oh deryasynyn boyunda yaşapdyr. Selewkitlerin elinden döwleti basyp alypdyr. Arsak sol wagt taypa serdary eken. Parfiya yyl yazgylarynda "arşakitler asyry" b.e. ön 247-nji yyldan başlanyar. Oh deryasyny alymlaryri bir topary Tejen deryasy, beylekiler bolsa Etrek deryasy diyip atlandyryarlar. Arsak aradan çykandan son Artaban (b.e. ön 211-196 y.) patyşa bolyar. Onun edara eden döwründe Parfiya döwleti güyçlenmegini dowam etdi. Eyranyn gadymy etraplaryndan Midiyany eyelâpdir. Emma Selewkitlerin garşylyk görkezmegi sebâpli ol yerde berk ornaşyp bilmândir. Sondan sofi takmynan 50 yyldan sonra Parfiya patyşasy Mitridat (171-138y.) Midiya ornaşyar hem-de günbatara yöriş edipdir. B.e. ön 141-nji yylda wawilon patyşalygy Parfiya patyşalygyny ykrar edipdir. Parfiyanlar günbatarda Eyrany, Wawilony, Mesopatamıyany, gündogara bolsa Pâkistanyn hâzirki yerlerini dagy özüne birikdiripdir. Parfiyanyn çâklerinde köpsanly grek şâherleri bar eken. Ol şâherlerin ilaty Selewkitler döwründâkı artykmaç hukuklaryny we yeşilliklerini yitirmek islemândirler. Sona görâ-de selewkitler we rimliler garşy yaragly göreş alyp barypdyrlar. Dine b.e. I asyryn ortalarynda ellinistik döwletin syyasy tâsiri yok edilipdir.
Oguzlar-türkmenler (Mahmyt Kaşgary XI asyr, Reşit-ed-din XII asyr, Salyrbaba XVI asyr, Abdul-gazy XVII asyr). "Oğuz" sözünin gelip çykyşy hakyndaky maglumatlara köne eserlerde gabat gelinmeyar. Gadymy awtorlar "türkmen" sözünin na'hili many beryândigini dernâpdirler, emma "oğuz" adynyn üstünde durmandyrlar. Ilhanly hökümdary Gazan han (1295-1304) we onun yzyndan bolan han Oljayty döwründe (1304-1316) yazylan "Oğuz kadany" dessanynda ol "agyz", "owuz" yagny "ilkinji sttyt" manysynda getirilip, "oğuz" sekilinde berilyar. Yöne uygur "Oğuz kadan" dessanyndan 3 asyr çemesi öü yazylan "Diwan lügat at-türkde" owuz "aguj" sözleri bilen anladylypdyr. Eger-de uygur dilinde ovvuz ivoguz" şkilinde ulanyîyan bolsa, Mahmyt Kaşgarlynyn nıuny bellâp geçmezligi nıüınkînmi? Diymek uygur dilinde ovvuz "oğuz" dal-de, "agyz" sekilinde aydylandyr. Hazirki zaman awtorlaryn bimaçsi "oğuz" sözünin nameni aÛladyandygynyö üstünde barlaglar geçiripdirler. Olardan ^..Marguart "oğuz" sözûnin "ok" hem-de "uz" sözlerinden gelip çykandygy lıakynda bir pikin öne sûrlar. Marguartyö a^tmagyna göra, "ok" dikmek oky ""iız" dikmek adamy anlad^ar-da, dolulykda "okly adamlar" diyen aölatmany beryâr. Marguartyn bu pikin ylym alemde kabul edilmeyâr. Çünki türkçede adam düşünjesi "uz" şkilinde gelen yeri yokdur. D. Sinor "oğuz" sözûni "öküz" sözi bilen baglanyşdyryar. Emma bu söz her bili yagda^da hem türkçede "öküz" sekilinde a^dylyp hazire çenli şe^le ulanyl^ar. Sinoryö pikirine garşy çykan L.Bazen "oğuz" sözi 'tosun" manysynda getyâr diyen pikin öne sûrlar. Türki dillerinde Lttosun" (2 ^aşar öküzce) manysynda gelen "oğuz" sekilinde söz ^ok. İ. Hamelton "oğuz" sözûnin "oguşdan" gelip çykandygyna ynanyar. Emma "oguş" Orhon ^azEmma "oguş" Orhon yazgylarynda kâte "oğuz" bilen sol bir sözlemifi içinde gelip, dine garyndaş ya-da maşgala manysynda ulanylyar.
Darwinizm.
- "Iň möhüm sorag jynsy köpelişiň nädip emele gelendigi barada. Ýyllap orta goýulan bütin pikirlere garamazdan muny heniz çözüp bilmedik"[1] diýip belleyar Nature dergisiniň redaktory John Maddoks.
Nikolaý Noskow
Öýlenen
Daşoguz welaýatynyň tebigaty
Daşoguz welaýatynyñ tebigaty
XX ASYRYŇ AÝAGYNDA TÜRKIÝE
2.	Türkiýe T. Ozalyň we S. Demireliň döwründe.
Türkiýäniň we Türkmenistanyň aragatnaşygy begendirijidir. Ol ýene ençe müň ýyllarda-da dowam etjekdir.
Toponimika
Ylmyň we tehnikanyň ösmegi adamzat jemgyýetiniň we ýurtlaryň arasyndaky gatnaşygy güýçlendirdi. Bu bolsa, öz gezeginde, ýer-ýurt atlaryny ýygnamagyň we ony maksatly öwrenmegiň zerurlygyny ýüze çykardy. Netijede, dünýäniň ähli ýurtlarynda toponimika berilýän üns artdy. Öň Türkmenistanyň toponimikasy bilen sanlyja adamlar meşgullanan bolsa, soň olar Akademiýalaryň ylmy-barlag institutlarynda, ýokary okuw jaýlarynyň taryh,  geografiýa we dil fakultetlerinde öwrenilýär. 1960-nji ýylda Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat institutynda Türkmenistanyň toponimikasyny ýygnamaklyga we öwrenmeklige başlanyldy.
2.	Ýer-ýurt atlaryny aňladýan manylaryny rejelemek.
Öňki wagt toponimiki işler ulgamlaşdyrlmandyr, hakykatda toponimika bilen ýörite hiç bir ylmy edara meşgurlanmandyr. Baknalyk döwri ol maksatnamaly ulgama salnyp öwrenildi. Geografiýa jemgyýetleriň ýanynda toponimiýa toparlary düzüldi, onomastiki toparlar etnografiýa, diller institutynyň ýanynda düzildi.
Arhiwleri öwreniş ylmy
Arhiwedeniỳe – arhiwleriň taryhyny öwrenỳän ylymdyr.
Toponimika
Türkmenistanyň toponimiýasy hakda käbir maglumatlary özünde jemleýän eserlerden Reşideddiniň (XIII asyr) “Taryhlar ýygyndysy” we beýleki orta asyr alymlarynyň işleri bar.
Türkmenistanyň toponimikasy barada ygtybarly çeşme hökmünde Ýewropa, rus alymlarynyň hyzmatlary hem ulydyr. Wenger alymy G.Wamberiniň Merkezi Aziýanyň toponimikasyna bagyşlanan ýörite işi, L.Z.Budagowyň, B.B.Radlowyň sözlükleri, W.W.Bartoldyň, B.A.Gordlewskiniň taryhy işleri Garagumy we Türkmenistanyň tebigy baýlyklaryny öwrenen B.A.Obruçewiň, A.E.Fersmanyň, A.G.Babaýewiň geografiki eserleri ençeme türkmen toponimleriniň aňldaýan manylaryny ýüže çykarmakda gymmatly çeşme bolup durýar.
Geografiki sözler toponimiýada uly orun eýeleýär, çüňňki Garagum, Akgum, Gyzykgum, Takyr, Etrek ýaly käbir atlar diňe özünden durýan bolsa, Gökdepe, Köpetdag, Türkmengala ýaly atlary ýene bir söz düzýär.
-	Türkmenleriň ýaşaýan sebitlerinde Eýranlylaryň bolmagy Mary, Murgap, Köneürgenç, Tejen, Nusaý, Bathyz, Farap, Kelif, Pendi we ş.m. atlaryň ýüze çykmagyna getiripdir.
Seljuklar döwründe ylym we medeniýet
Orta Asyr syýahatçysynyň galdyran bu ýatlamalary seljuklar döwrüniň ösen medeniýetinden aýratyn hem kitap çykaryşylyk işlerinde ýetilen uly ösüşlerden habar berýär. Muňa garamazdan Ģingiz hanyň goşunlarynyň Merwde geçiren birehik weýrançylyklary sebäpli seljuklar döwrüniň şeýle baý edebi mirasynyň köp gymmatly nusgalary biziň döwrümize ýetip bilmän ýok bolup gidipdirler. Ele salnan az sanly edebiýatlar bolsa bize degerli maglumat bererden ejiz gelýär. Ýöne şolaryň içinde öz döwrüňiň ajaýyp sowatly adamsy bolan Nyzam en Mülkün “Syýahatnama”, “S käbir arap çeşmelerinde”, “Syýar el mülk” (“Patyşanyň gylyklary”) eseri aýatyn orunda durýar. Pars dilinde ýazylyp.birnäçe gündogar we ýewropa halklarynyň dilinde hem terjime edilen bu eser ähli beýleki pars dilinde ýazylan eserlerden has gymmatlydygy we gyzyklydygy bilen tapawutlanýar.
1.	Onuň ösen döwri: Yslam diniň dörän döwründen tä XIII asyra çenli.
Niger
Niger Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.