cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hapgyrtma
Hapgyrtmada ýüze çykýan gaýraüzülmeler
Hapgyrtmany anyklamak kyn däl. Munuň üçin maşgalada, çagalar bagynda kesellänleriň bardygyny bilmek hem ýeterlikdir.
Aşgazanasty mäziniň zeperlenmegine güman edilende, çaga berhiz tutmalydyr. Ýagly we uglewodly agyr iýmit çäklendirilmelidir. 10-12 günden soň çaga üçin adaty naharlary iýdirmek bolýar.
Balkan welaýatyndaky taryhy ýadygärlikler
Şirbekir kümmeti
(X asyr)
Xioami
thumb Xiaomi Corporation (小米科技пиньиньпалл.) — 2010-njy ýylda Leý Szýun tarapyndan esaslandyrylan Hytaý kompaniýasy. Smartfonlary öndürmek we satmak boýunça düýäde 6-njy we Hytaýda 4-nji orunda barýar.
Dörediliş taryhy
Xiaomi 8 hyzmatdaş tarapyndan 2010-njy ýylyň 6-njy Aprelinde esaslandyryldy.
Dazzarkel
thumb|Dazzarkel Dazzarkel (latynça – Gyps fulvus, vulture, сип) Başgaça ady – gummaý Ýyrtyjy guşlar otrýadyna degişli guş. Dazzarkel Günorta Ýewropada, Günorta we Merkezi Aziýada we Afrikada giňden ýaýrandyr. Ol öňki sowet döwletleriniň çäginde – Krymda, Kawkazda, Orta Aziýada (şol sanda Türkmenistanda) duşýar. Dazzarkeliň ganatynyň ýazgyn uzynlygy 2,4 metre, agramy 6.8-8.2 kg-a ýetýär. Reňki, esasan, goňrumtyl, ganatlary we guýruk ýelekleri goňrumtyl-garadyr. Boýnundaky sütük ýelek bilen iri ýelekleriň araçäginde ösgün ak ýelekden halka bolýar. Dazzarkel, esasan, Türkmenistanyň daglyk raýonlarynda (Köpetdag, Balkan, Köýten, Bathyz) gabat gelýär. Dazzarkel daglaryň uçut gaýalarynda höwürtgeläp, 1 sany (käte 2) ýumurtga guzlaýar. Ýumurtgany 50 gün çemesi iki jynsy hem basýar. Jüýjeleri 3 aýdan soň uçurym bolýar. Dazzarkel iri haýwanlaryň maslygy bilen iýmitlenýär.
Murilo Benício
Murilo Benício Ribeiro (13 iýul, 1972 Braziliýa) Braziliýanyň aktýor.
Italiýa XI-XV asyrlarda
Italiýa XI-XIII asyrlarda
Pan welaýaty Italiýanyñ ösen bölegi bolupdyr. XI-XII asyrlarda Ýewropada onuñ täsiri artypdyr. Rim, Milan, Florensiýa ýaly şäherler ykdysady merkezlerden yza galypdyr. Italiýa German iri ýer eýýeleri Fridrih I Barbarosskiý çozýar. Ol papa garşy göreşýär. Oña imperator täjini hödürlände boýun gaçyrýar. Fridrih tutulyp ölüme hüjüm edilýär. Rim imperiýasy atryýär, papa häkimiýeti dowam edýär. German basybalyjylaryna garşy göreşde Italiýada XII asyryñ ahyrynda XIII asyrda biri-birine gapma-garşylykly syýasy akymlar Gwelfon we Gibelminler döreýär.Gwelfler – Gogenätaufenleriñ nedereleriniñ adipdan. Gibellenler – köşkleriñ biriniñ ady bilen baglanyşykly Gwelfler Italiýada lenarabos garşy toparyñ tarapyny tutýardy, olar şaheriñ söwda hünärment toparyna bil baglaýardy. Gibellenler iri ýer eýýelerine dworýanlara bil baglaýardy. XIII asyrda bu 2 toparyñ arasyndaky bäsgeşip Italiýanyñ taryhynda uly yz galdyrypdy.
Aşgabatda ýer titremegi (1948ý)
Türkmеnistanyň Prеzidеnti Saparmyrat Nyýazow hem ata-babalaryň däbinе eýеrip, özüniň uruşda wеpat bolan kakasy Atamyrat hem-de Aşgabatda ýеr tatrеmеsindе gara ýеriň astynda galan mähriban ejesi Gurbansoltany, özündеn uly doganyny, jigisini ýatlap, öz dogduk mеkany Aşgabat etrabynyň Gypjak obasynda, öz hasabyna sadaka bеrdi. Oňa uly il ýygnandy. Elbеtde, bu täzeligiň alamaty. Mukaddеs iş.
Atajan Annaberdiýew
Atajan Annaberdiýew 1974-nji ýylda 28 ýaşyndaka Türkmenistanyň Ýazyjylar Birleşmesiniň agzalygyna kabul edildi. Atajan Annaberdiýew Türkmenistanyň Ýazyjylar Birleşmesiniň taryhynda agzalyga kabul edilen iň ýaş şahyrdyr. Şahyr A.Annaberdiýew 1991-nji ýylda Türkmenistanyň Ýazyjylar Birleşmesiniň Mollanepes adyndaky baýragynyň ilkinji eýesi bolýar. A.Annaberdiýew 1996-njy ýylda “Watana bolan söýgüsi üçin” diýen medal bilen, 1999-njy ýylda bolsa “Gaýrat” medaly bilen Döwlettarapyndan sylaglanýar.A Annaberdiýew 1996-njy ýylda Garaşsyz Türkmenistany wasp edýän goşgularydyr poemalary üçin Türkmenistanyň Demokratik patiýasynyň yglan eden bäsleşiginiň ýeňijisi hökmünde pul baýragyna mynasyp boldy. 2005-ýylda Döwlet tarapyndan degişmeçi ýazyjylaryň arasynda geçirilen bäsleşigiň ýeşijisi bolup, pul baýragyna mynasyp boldy. Atajan Annaberdiýewiň aýaly Gurbanjemal Suwhanowa (şahyryň öz klasdaşy, kursdaşy hem-de Murgap etrabynyň 19-njy orta mekdebinde mugallym bolup bile işlän işdeşi).
Içiz
Kakasy: Kuniçen
Gorkut Ata
Edebiýatlar
Ol baglaryň gara salkymlary – üzüm bolar.
Şeraplar – iýdim-içdim doýmadym –
Gar üzrüne gan dammyş kibi gyzyl ýaňaklym,
Gökbogma
right|frame Çaga ýokanç keselleriň arasynda iň giňden ýaýranlarynyň biri – gökbogmadyr (Pertussis). Ol howa – damja ýoly bilen ýokuşýar. Onuň esasy alamaty – tutgaýgörnüşli üsgülewük.
Inkubasion döwür 5-9 gün, käte 3 günden 20 güne çenli dowam edýär.
Gökbogma üsgülewügine tutgaýgörnüşlilik, repriz, soňundan gakylygyň gaýtmagy, gaýtarma häsiýetlidir.Keseliň agyrlygy bolsa tutgaýlaryň ýygylygyndan we dowamlylygyndan kesgitlenilýär. Üsgülewügiň ýok wagtynda, çaganyň ýagdaýy üýtgewsiz bolýar.
Gökbogma keseliniň gaýra üzülmesi – öýken sowuklamasydyr (pnewmoniýa). Öýken sowuklamasyny koklýuş taýajyklary däl-de, stafilokokklar we streptokokklar döredýär.
Namaz
Namazyň wajyplary
Namazyň wajyplary şulardyr:
Türkmenistanyň taryhy
Gadymy taryh
Biziñ eýýamymyzdan 2000 ýyldan mundan ozal Türkmen ýerlerinde ilkinji Türkmen etnikasy ýagny Änew medeniýeti döreýär. Änewde gazuw agtaryş işlerinde ilkinji Ak bugdaý tapylandyr.
Beýik Seljuk Türkmen döwleti
thumb|Seljuk Türkmenleriñ baýdagy 750-nji ýylda Seljuk beg ýolbaşçylygynda Beýik seljukly türkmen döwleti döreýär.
1040-nji ýylyñ 23-nji maýynda Seljukly Türkmen döwleti we Gaznalylaryñ arasynda söweş bolýa, bu söweşe Dandanakan söweşi diýip atlandyrylýar. 20,000 seljuk esgeri, 50.000 adamlyk Gaznawy goşuny Merw bilen Sarahsyň aralygyndaky Dandanakanda urşdy. Bu urşda Seljukly ýeñiş gazandy.
Eýran XVI-XVII asyrda
Maksady: Eýranda Sefewiler we  Abbasitler barada güşünje bermek.
Buhara gozgalaňy
Emma emiriň goşuny gaty ýadaw bolupdyr we şoňa görä hem ol gozgalaňçylaryň harby hereketi bes etmek we gozgalaňa gatnaşanlaryň günäsini geçmek baradaky talaplaryny berjaý etmäge mejbur bolupdyr. Şondan soňra Çilek we Ýangykurgan galalaryny beripdirler. Gozgalaňyň esasy hereketlendiriji güýji daýhanlar bolupdyr. Emma gozgalaňyň eke-täk ýolbaşçysynyň bolmanlygy oňa üstünlik getirmändir.
Eýran XVI-XVII asyrda
Harby reformalaryň syýasy ähmiýeti uludy, çünki ol göçme taýpalaryň kuwwatyny we göçme iri ýer eýesi begzadalaryň Eýranyň ykbalyndaky ähmiýetini ýok etdi. Şa Abbas I admenistratiw reformalar geçirdi. Abbas I begler begi derejesini ýerli Eýranly iri ýer eýelerini şeýle-de harby begzadalaryň wekillerinden saýlady we olara han adyny berdi. Reformalar netijesinde ýere eýeçiligiň görnüşi üýtgän döwlet ýerleri giňeldilen we şanyň şahsy ýeri (hassa) giňän. Döwlet ýerleriň ähmiyetli bölegi berildi. Şu reformalaryň esasynda 1598-nji ýylda Abbas I paýtagty  Kowinde Isfahana geçirildi. Abbas I daşary söwdany ösdürdi. Ýewropa bilen söwda gatnaşyklary işjeň alyp bardy. Ýurtda şa Kaznasyny baýatmak üçin pul reformasyny girizdi. Şaýlyk teňňesini abbas zikkeletdi. Abbas I reformalary halk köpçüliginiň ýagdaýynda düýpli üýtgeşme getirmedi. Harby reformany tizde-tiz geçirip şa Abbas I 1092-nji ýylda Türkiýe bilen urşa başlady. 10 ýyl uruşda ol öňki ähli basyp alan ýerlerini yzyna aldy. Içki syýasata hem gazaply çäreler geçirildi. Gyzylbaşlylaryň teke taýpasyny 1596-nji ýyllarda gyrdy. Eýran şalarynyň içinde Abbas I gazaply bir hili şa bolmandyr. XVI asyrda Pers aýlagyna ilkinji bolup portugallar gelýärler. XVI asyryň 60-nji ýylarynda bu ýerde söwda gatnaşyklary iňlisler gelendir. Iňlisler Abbas I harby kömek beren netijede 1620 ýylda portugallary pers aýlagynda çykaryp kowanlar. 1623 ýylda Gollandlar Eýran bilen söwda şertnamasyny baglaşan .Şa Abbas I ölenden soň iňlisler bu ýerde öz söwda agalygyny berkitmek soňa baka Eýrana Ýewropa ýurtlary üçin maýa toplanmagyň çeşmesi bolan. XVI- XVII uly halk hereketleri bolup geçipdir. Olaryň köpüsi Gündogar Anadolide, Kurtlere, Ermeniler ,Azerbaýjanlar aralaşypdyr. 1615 ýylda Gruzin taýpasynyň ýolbaşçylygynda iri ýer eýelerine 1514-1555, 1578-1588, 1602-1613, 1623-1639 ýyllardaky bolan yzygider uruşlar halklaryň durmuşynda uly yz galdyrypdyr.
Fransiýa XX asyryň ikinji ýarymynda
1.	Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy. Ruhnama. Aşgabat,2001ý.
Eýran XVI-XVII asyrda
Mukaddes Ruhnamada “Aýratyn-da, onuň iň güýçli döwlet bolan wagty şa Abbasyň wagtyna gabat gelýän, bu pajarlap ösmek tä onuň 1628-nji ýylda ölmüne çenli dowam edar. Bu döwlet Eýran-Türk döwleti adyny hem alypdyr. Sefewiler pars medeniýeti bilen hereket eden döwlet bolsa-da türkmenligini gorap bilipdirler” diýip beýan edilýär.
Faust
thumb|Anton Kaulbach: "Faust & Mephisto" thumb|Faust Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik germaniýan şahyry we ýazyjysy Gýote Iogann Wolfgangň ýazan eseri.
Altymyrat Orazdurdyýew
Altymyrat Ýewropa çempionatynda gazanan sylaglary:
Aziýa çempionatynda gazanan sylaglary:
Kynyk
Umumy maglumatlar
Irki orta asyrlar da Oguz türkmenleriniň iň güýçli we uly taýpalarynyň birine Kynyk diýlipdir. Mahmyt Kaşgarly ony 24 taýpanyň arasynda birinji orunda goýýar we öz döwrüniň soltanlarynyň (Garahanylar dinastiýasyndan bolan şalaryň) şu taýpadan çykanlygyny belleýär. Mahmydyň özi hem hut şu taýpanyň wekili eken. Eýýäm Reşideddin iň (XIV asyr) we Abylgazy nyň (XVII) işlerinde gynyklar iň soňky 24-nji orna düşýär. Ähtimal, seljuklaryň hereketi döwründe (XI asyr) bu taýpa tutuşlygyna Orta Aziýa dan Kiçi Aziýa ýurtlaryna (Türkiýä, Yrag a, Siriýa, Kawkaz a) göçendigi çaklanylýar. Muny Orta Aziýanyň häzirki etnonimiýasynda Kynyk diýen adyň saklanmandygy hem tassyklaýar. Reşideddin, Ýazyjy-ogly, Salar Baba, Abylgazy dagy kynyk diýen etnonimi taýpabaşynyň ady hasaplaýarlar. Reşideddin we Abylgazy ony Oguz han yň 6-njy ogly Deňizhan yň 4-nji perzendiniň, Salar Baba bolsa Gökhan yň 4-nji oglunyň Kynyk diýen adyna syrykdyrýarlar we bu sözüň manysyny «Her ýerde bolsa eziz bolgaý» diýip düşündirýärler. Gazak alymy W. U. Mahpirow yň pikiriçe, Kynyk (Gynyk) sözi «tutanýerli», «okgunly», «güýçli» diýen manydadyr. Orta asyr alymlarynyň Kynyk sözüne berýän düşündirişlerinden çen tutsaň, eýýäm şol döwürde onuň hakyky manysynyň ýitirilendigine göz ýetirmek kyn däl. Biziň pikirimizçe, bu at gadymy gunlaryň etnik adynyň biraz üýtgän görnüşidir: gun-gyn, etnonimiň yzyndaky -yk bolsa köplük ýa-da jem goşulmasydyr: gunyk-gynyk, ýagny «gunlar». Mahmyt Kaşgarly özüniň «Diwanylugatittürk» atly eserinde Kynyklar hakynda ýatlap şeýle ýazypdyr: «Oguzlar Türkmendirler. Olar ýigrimi iki taýpadan ybaratdyr. Her taýpasynyň aýry tagmasy bar we belligi bar. Biribirlerini şul tagma bilen tanaýarlar. Birinjileri we başlary: «قنق». Döwrümiziň hakanlary şolardandyr. Haýwanlaryna uran yşaratlary şu bellik bilen tanalan Oguz taýpasydyr. Abylgazy Bahadur han XVI asyr da ýazan Şejereýi teräkime atly.eserinde Seljuklylaryň patyşalygy ele alandyklaryny ýatlap şeýle ýazypdyr: «Seljuklylar Türkmen bolup, dogandyrys diýdiler, ile we halka peýdasy degmedi. Patyşa bolanlaryndan soňra «Biz Türkmeniň Kynyk urugyndandyrys» diýdiler we soňra hem «Biz Afrasiýab yň bir ogly Keýhüsrew den gaçyp, Türkmeniň Kynyk urugynyň içine gaçyp baryp şol ýerde boldy. Seljuklylar: «Biz şonuň ogullary we Afrasiýabyň neslinden bolarys diýişip, atalaryny sanap 35 göbekde Afrasiýaba ýetirdiler. Türkmenistanda Kynyk türkmenleriniň iň soňky soltanlarynyň biri bolan Soltan Sanjar y goldan kiçeňiräk topar taýpa bar. Olar Teke türkmenleri ň şejere şahasyndaky Soltanyz we Üçurug taýpalarydyr. Soltan Sanjaryň ezizleri söýenleri, janpenalary bolan şol iki taýpa Türkmenistanda ýaşamaklaryny dowam etdirýärler. Ylmyda öwrenilmedik hem bolsa, halk içindäki birnäçe rowaýat-gürrüňleri seljerilip gelinen netijelere görä, Teke Türkmenleriniň Utomyş golunyň Bagşy bölüminiň içinde bolan Garadaşaýak, Akdaşaýak (peri gatançly) we Soltanyzlar Soltan Sanjaryň nesilleri diýilip aýdylýar. Burkazlar bolsa Soltan Sanjaryň dogany Muhammetsaparyň (Muhammet Tapar) nesilleri diýilip aýdylýar (bu gürrüňler anyklanylmaga mätäçdir. Aga jomur). Türkiýede (Anadoly) Sandykly etrabyna bagly birnäçe Kynyk atly obalar häzir hem bar.
Gyzylja
Keseliň ýaýramagy. Gyzyljadiňe adamlaryň arasynda ýaýraýar. Kesel ýaýradyjy çeşme gyzylja bilen kesellän adam bolup biler. Gyzylja ýolugan adam örgüniň peýda bolmazyndan 7 gün öň we peýda bolandan 4 gün soň  ýokançly hasap edilýär. Kesel adamlara howanyň üsti bilen ýokuşýar. Şeýle hem wiruslar kesellän adamyň peşewinde we nejasatynda bolup bilýändigi üçin, ol käbir zatlaryň (oýnawaçlaryň, gap-gaçlaryň) üsti bilen hem geçip biler. Aýal göwrelilik döwründe gyzylja ýolugan bolsa, bu kesel onuň göwresindäki çaga-da ýokuşýar. Şeýle çaga dünýä inenden 1-2,5 ýyla çenli gyzylja wirusynyň "ojagy" hasaplanylýar
Keseliň döreýşi. Gyzylja keseliniň wiruslary dem alyş ýollarynyň üsti bilen gana düşýärler. Soňra bedeniň limfalarynda, deri dokumalarynda mekan tutýarlar, köpelýärler we zyýanly täsirini ýetirip başlaýarlar. Gyzylja bilen kesellän göwreli aýalyň çagasyna hem ýokýar (ýatgy içindäki gyzylja). Göwreliligiň ilkinji aýlarynda gyzylja köplenç göwredäki çaganyň ölmegine we düşmegine getirýär. Bu kesel bilen kesellän göwreli aýallardan maýyp, şikesli çagalaryň dünýä inmegi ahmaldyr (60%).
Keseliň alamatlary. Keseliň inkubasion döwri 15-24, köplenç 16-21 güne çenli bolýar. Onuň ilkinji we esasy alamaty - endama örgüniň örmegidir. Syrkawyň umumy ýagdaýy gaty agyr bolmaýar. Onda ýüzleý ysgynsyzlyk, kellagyry, burnundan suw akmak, gözüniň içiniň gyzarmagy ýaly alamatlar peýda bolýar. Adaty alamatlarynyň biri – limfa düwünleriniň, esasan hem boýnunyň ýeňse mäzleriniň çişmegi we agyrmagydyr. Birbada ýa-da 1-2 günden syrkawyň ýüzünde we 2-3 sagadyň içinde bolsa bütin teninde açyk gülgüne reňkli örgün peýda bolýar. Ol esasan hem el-ýagyň epilýän ýerlerinde, otyrýerde, arkada we butlarda bolýar. Örgün az-kem gyzgynyň galmagy bilen bolup geçýär we ol 2-3 gün saklanyp, yz goýman, aýrylyp gidýär. Gyzyljany käbir adamlar ýeňil geçirse, käbirleri agyr geçirýär (gyzgynyň has ýokary galmagy, kelläniň we myşsalaryň agyrmagy).
Hajathana edepleri (Yslam)
Aýallaryň hammama gitmegi
Pygamberimiz: «Öýünde hammamy bolan maşgalasynyň umumy hammama gitmegine rugsat berse, halal bolmaz» (Ebu Dawud) diýipdir. Emma zerurlyk ýagdaýynda aýallar hem hammama gidip biler. Hezreti Aişe enemiz hassalykdan açylmak niýeti bilen umumy hammama gidipdir. Hammama gidilende aýallar hem özaralarynda göbek bilen dyz aralygyny bir-birine görkezmeli däldir. Iň laýygy – umumy hammamda bolýan bir adamlyk ýörite otaglaryň birini saýlamakdyr.
Kellagyry
Arassa howa, alkogol ýa-da nikotin bilen bejerip boljak käbir kelle agyrylary bar. Gimnastika köşeşdiriji we pyýada ýaly çäreler bilen dartgynly kelle agyryny aýyryp bolýar. Dartgynly kelle agyrynyň esasy sebäplerinden biri stresdir. Stressygy-ýygydan dartgynly kelle agyrylary stressi azaltmak arkaly ýeňilleşdirip bolar. Kellagyry, akupunktur, massaage bilen kömek edýär.
Hajathana edepleri (Yslam)
Istibra
Istinjanyň we istibranyň düzgüni Hajathana girmänkäň, eliňde Allahyň ýa-da Pygamberimiziň ady ýazylan ýüzük, jübüňde aýat, Kurandan bir bölek ýazylan sahypa bar bolsa, olary aýyrmaly ýa-da suw geçirmeýän bir zada salmaly. Muňa mümkinçilik bolmasa, ýüzügiň ýazgyly ýerini owujyň içine öwürmäge-de rugsat edilýär.
Aý han
Aý han — Oguz hanyň ikinji oglydyr. Oguz hanyň Uýgurça wersiýasynda Oguz hanyň kakasynyň hem Aý handyr. Oguz han dessanynda Aý hanyň 4 ogly bolupdyr: 1. Ýazyr, 2. Ýaparly, 3. Dodurga, 4. Duger. Aý hanyň adyna asmandaky şuwlaýan kümüşreňk Aýyň ady dakylypdyr. Aý özüniň yşygy bilen Ýeriň daşyndan aýlanýan Ýeriň hemrasydyr. Aý hanyň tugynda Aýyň suraty bolupdyr. Onuň nesli Gün hanyň neberesi patyşalykdan çekilse Aý han ogullary hökümdarlyk başyna geçipdir. Türkmenlerde; «Ilim günüm bolmasa, Aýym günüm dogmasyn» diýlen nakyllar öz manydaşlygy bilen Türkmen halkynyň aňynda galypdyr. Aýhan ogullaryndan Ýazyrdan Garadaşlylar gelipdirler. Dodurganyň 2 ogly Halka dagly we Kyrk. Kyrkyň iki ogly Gerkez, Gynklyk. Gerkeziňki: Batyr Gyýyk. Gynklygyňky: Sepeýan, Dana, Garaguzy, Çekme, Gökje, Ongut, Demir, Garaja, Kenger.
Birinji Garagum urşy
Buhara Halk Sowet Respublikasynyň ýolbaşçylarynyň hem käbirleriniň Türküstan hökümýeti bilen “mäşi bişişenokdy”. Olar ýurtdan rus goşunlarynyň  çykarylmagyny talap edýärdiler. Buharada Kerki we Çärjew welaýatlarynda basmaçy toparlary peýda bolup, ýagdaý has-da ýitileşdi. 1922-nji ýylyň baharynda Gd Buharadaky basmaçylara Türkiýeden bu yere gelen Enwer paşşa ýolbaşçylyk edip baslady. Onuň täsiri bilen basmaçylaryň sany gün – günden artyp, tiz wagtyň içinde 16 müň adama ýetdi.
Uly Barýer rifi
thumb|300px|Uly Barýer rifiniň bir böleginiň kosmosdan görnüşi
Park Heon-young
Park Heon-young(Koreý dili : 박헌영 朴憲永 ; 28 maý 1900 - 5 dekabr 1956) : Günorta Koreýa Syýasatçylar, bağımsızlık aktivistler, Communists, Feminists. Demirgazyk Koreýa vice premýer ministr(1948-1953).
Beýik Ýüpek ýoly
thumb|300px|Beýik Ýüpek ýolyñ kartasy right|thumb|300px|Beýik Ýüpek ýolyñ 1-nji asyrdaky kartasy. Taryhda “Beýik Ýüpek ýoly” adyny alan gadymy ýüpek ýoly söwda, işjeň duşuşyklar we gepleşikler üçin örän uly mümkinçilikler beripdir, ajaýyp ösüşleri özara baýlaşdyrmaga ýardam edipdir. Beýik Ýüpek ýolunyň Hytaýyň merkezi etraplaryndan başlanan ugry Aziýanyň üsti bilen Ortaýer deňziniň gündogar kenarlarynyň portlaryna baryp ýetipdir.
Uşilu
Çagasy: Ady näbelli,
Suýlihu
Höküm sürdi: b.e.öň 102一b.e.öň. 101
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
2.	“Basmaçylyk hereketiniň” raýatlyk urşuna öwrülmegi Birinji Garagum urşy.
“Milli buýsanç milli galkynyş öz halkynyň taryhyny öwrenmekden we bilmekden başlanyar” diýip eziz Serdarymyz türkmen halkynyň taryhyny doly we dogruçyl öwrenmegi talap etdi.
Türkmen halky XIX – XX asyrlaryň sepgidinde özleriniň bir merkezlen döwletiniň bolmalygy sebäpli goňşy döwletleriň han – beglikleriň el garamagynda bolup, durmuşyň agyr  külpetlerini öz gerdenlerinde çekmeli bolupdylar. Bu döwrde türkmen tire – tayplary milli özbaşdaklyk syýasy garaşsyzlyk ugrundaky göreslere baş goşup, milli döwlet döretmek mümkinçiligini gazandylar. Şeýle mümkinçilikleri döretmek bilen birnžce taryhy wakalaryň netijesinde türkmen ulus ilini birleşdirip jebisleşdirip, bir döwlete gulluk etmägä bastutanlyk edip boljak türkmeniň ogullary bolan Nurberdi han Gowşut hany, Soltanyýaz begi, Dykma Serdary, Şammy batyr, Jüneýit han ýaly beyik gerçekleri syýasy arena çykardy.
Elbetde, Jüneýit han Kerki, Çärjew taraplarynda hereket edýän basmaçy toparlarynyň döremeginden habarsyz däldi. Şeýlelikde dürli regionlarda dörän basmaçy toparlary göräýmäge dagynyk ýaly bolsa-da hakykatda olar Jüneýit han bilen baglanyşyklydy. Ol mümkin boldugyça hemme türkmen taýpalaryny “kapyrlara” ýagny Sowet häkimýetine garşy aýaga galdyrmaga çalyşýardy. Onuň pikiriçe baknadylar orslar bilen bolşewik orslaryň arasynda tapawut ýokdy. Olaryň ikisem türkmeni özüne boýun egdirmäge, has takygy türkmen halkyny öz gününe goýman, onuň boýununa nboýuntorluk salmaga gelipdi. Şunuň üçünem Jüneýit han türkmeniň ili ýaragty tutanyň ata çykmagyny talap edýärdi. Kimde kim söweşden ýüz öwürse has beteri bolşewiklere goşulsa, ol Jüneýit üçin ganym duşmandy.
Jüneýit hanyň mekan tutan ýerlerinin orta guýy balaişem çyryşdy guýularynyň ýene-de mähellesi artdy. Oňa dasoguz etraplaryndaky özbek basmaçylaram gelip goşuldy. Onda-da han açyk söweşde giri bermekden saklandy. Ol amatly pursat gelýänçe sowet hökümyeti bilen ylalaşyp ýaşamaga mejbur boldy.
Brusellýoz
Brusellozy döredijiler togalak ýa-da taýajyk görnüşli brusellalar bolup, olaryň esasan 6 görnüşi bellidir. Adamda keselçiligi döretmekde, ownuk şahly mallarda brusellozy dörediji – Brusella melitasis ýokançlygynyň orny uludyr. Ol keseliň agyr görnüşini döredip, onuň giňden ýaýramagyna sebäp bolup bilýandir.
Keseliň ýokuşmagy dem alyş ýollary arkaly bolup geçende badam görnüşli mäziň, damagyň, bronhlaryň sowuklamagynyň alamatlary ýüze çykýandyr. Seýrek ýagdaýda öýken sowuklamasy duş gelýär. Näsaglaryň işdäsi pes bolup, agyzlary guraýar, olary teşnelik we içiň gatamagy biynjalyk edýär. Brusellozda bagryň ulalmagy, käwagtlar dalagyň ulalmagy ýüze çykýar. Näsagy myşsalarda, süňklerde, bogunlarda (artalgiýa) döreýän agyrylar biynjalyk edýär. Ol agyrylar soňundan döreýän zeperlenmeleriň alamatydyr. Bedeniň deriasty gatlagynda fibrozitler – gaty we agyryly emele gelmeler döreýär.
Gyzdyrma döwri bilen deňeşdirlende, gyzdyrmasyz döwürde näsagyň ýagdaýy has hem ýaramaz bolup biler.
Şetdaly
Şetdaly (Prunus persica: "pers garalysy") — bägül güllüler maşgalasyna degişli ösümlik. Ol badam agajyndan diňe miwesi boýunça tapawutlanýar.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň 1000 gün Maksatnamasy
2.	“1000 gün” Maksatnama Türkmenistany XXI asyra güýçli ösen ýurt hökmünde gadam basmagyna esas goýujy ykdysady taglymatdyr.
Tutuş Türkmenistan ägirt uly gurluşyk meýdanyna öwrüldi. 100-lerçe zawod-fabrikleriň gurulmagy netijesinde Türkmenistan öz çig mal baýlyklaryny özünde işläp önüm çykaryp başlady. Mähriban Serdarymyzyň aladalary bilen dünýäniň ösen tehnologiýasyna esaslanýan täze türkmen tekstil senagaty döredi. Bu bolsa ýokary hilli önüm öndürmäge we olary eksport etmäge mümkinçilik berdi. Beýik Serdarymyzyň öňden görüjilikli pähim-oaýhasy bilen özüniň başda dumagy netijesinde Tejen-Sarahs-Maşat demir ýolunyň gurulmagygadymy taryhy ýüpek ýoluna täzeden jan berdi. Bu ýoluň gurulmagy we ulanmaga berlmegi bilen dünýäniň köp ýurtlary (döwletleri) Pars aýlagyna we Yewropa iň ýakyn we arzan transport geçelgesiniň hyzmatyndan peýdalanyp başladylar.
Gorkut ata eýýamynyň medeniýeti
Mowzuk: Gorkut ata eýýamynyň medeniýeti.
1.	Ruhy medeniýetiň ösüşi.
VI – VII asyrlarda şol bir däp – dessury bilen doňup galan zoroastrizm başga dinleriň bäşdeşligine sezewar bolýar, hususan-da, hristiançylyk, ylaýta hem, hristiýançylygyň dürli “ýeretik” mezhepleri onuň bilen üstünlikli bäsdeşlik edip ugraýarlar. Maryda 420 – nji ýylda nestorian ýekiskomiýasy mitropoliýa öwrülýär, bu mitropoliýanyň tabynlygynda bolsa ençeme hristian obşinalary bolupdyr. Mary Sasanitler wagtynda nestorianlaryň esasy üç merkeziniň biri bolupdyr. VI asyryň birinji ýarymynda şol ýerli episkop, köp eserleriň awtory Fýodor aýratyn hem meşhur bolupdyr. Hut şol asyryň özünde Abiwertde hem episkop bolandygy ýatlanyp geçilýär. VI asyryň ortasynda eftalitleriň bir bölegi hristian dinini kabul edipdir. Marynyň özünde Majan kanalynyň aýagynda, Ba-i Baban diýen ýerde Mary mitropolitiň uly bagy bolupdyr. Onuň içinde episkop ýygnaklary üçin depesi gümmezli jaý bar eken. Öldürilen Iýezdegerdiň jesedini hem 651-nji ýylda şu ýerde geciripdirler, ony şol jaýyň içinde jaýlap, agzyny mumlapdyrlar. Başga bir wariant boýunça, patyşany jaylamak üçin mitropolit bagynyň ortasynda ýörite “naus” bina edilipdir. Mary oazisiniň demirgazyk böleginde VI – VII asyryň gadymy şäheri bolan Düýe Çakynyň golaýynda Haraba Köşgüň galyndylary somalyşyp durýar, bu, megerem, şol wagtyň hristian buthanasynyň harabaçylygy bolsa, gerek. Bu – gümmez bilen örtülen uzyn jaý bolup, onuň günorta – gündogar çetinde mährap ýerleşýän ýer – “transpet” bolupdyr. Arhitektura konstruktiwlik barasynda bu jaý büs – bütin ýerli gurluşyk däbi bilen baglanyşyklydyr.
Metaly çeper bejermek sungaty (torewtika) ýokary jemgyýetçilik synplary üçin ýasalan önümlerde ýokary ösüş derejesine ýetipdir. “Sasanit metaly” diýip atlandyrylýan metal önümleriniň köp sanly obýektleriniň arasynda ençemeleri, gürrüňsiz, Orta Aziýa ussalarynyň işidir. Olaryň sýužetleri köplenç, feodallary gahrymanlaşdyrmak ähenleri bilen baglanyşyklydyr. Megerem, Horezmde ýasalan kümüş tabygyň ýüzüne çekilen başa baş göreş sahnasy örän çeper edilipdir, bu tabak häzir Döwlet Ermitažynda saklanýar. Kellesi üçşahly telpekli, boýnyny, alkymyny, eginlerini ýapyp duran sowutly, apbasy dakylan lybasly pälwanlaryň biri beylekisine naýza çenäp dur, beýlekisi hem ýaýyny çekip, ok çenäp dur. Töwreklerinde bolsa döwük gylyçlar, aý paltalar, gürzüler dargaşyp ýatyr. Anikowskoýe obasyndan tapylan tabygyň ýüzünde hem söweş temasynda surat çekilipdir, ylmy barlagçylar bu tabagyň Horezm ýada Sogd medeniýetine degişlidigini inkär edýärler. Bu tabygyň ýüzünde gofralanan diwarly beýik köşgüň suraty çekilipdir, köşgüň aňyrsynda bolsa, ikinji bir jaý – megerem, dini jaý bolsa gerek, - görünýär. Sömmek şlýomly, sowutly, gylyç we ýaý bilen ýaragly, elleri tugly hüjüm edýänleriň bir topary köşgüň daşyny gabapdyrlar, köşgüň depesinden bolsa edil şolar ýaly eşikli adamlar ok atyp goranýarlar. Ok degip ölenleriň läşleri köşgüň diş – diş erneginden sallanyşyp ýatyrlar. Sazandalar häzirki karnaylara meňzeş turbalarynyň agzyny ýokaryk tutup çalýarlar. Jaýlaryň we adam şekilleriniň kompozision ýerleşdirilişi uly ussatlyk bilen ýerine ýetirilipdir, emma adamlaryň şekillerinde birneme hereketsizlik duýulýar.
Emma köşkde ýaşap, oda ýazanlaryň arasynda öz eserleriniň halk döredijiligine esaslandylan hakyky şahyrlar hem bolupdyr.
822-nji ýylda Horasanyň hökümdary bolan Tahyr wagtynda “Wapyk we Üzle” diýen köp romantiki dessan pehweli dilinde Horasanyň gepleşik diline goşgy bilen geçiripdir.
Ankara uniwersiteti
Ankara uniwersiteti (Türkçe:Ankara Üniversitesi) Türkiýäniň paýtagty Ankarada ýerleşýän uniwersitet.
Türkmenistan barada maglumat
Döwlet din we wyždan azatlygyny, olaryň kanun öňünde deňligini kepillendirýär. Dini guramalar döwletden aýry bolup, olar döwlet işine goşulyp, döwlet wezipelerini ýerine ýetirip bilmeýärler. Döwletiň bilim ulgamy dini guramalardan bölünendir we dünýewi häsiýete eýedir.
MEÝDANY
Milli pul birligi 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilen manat bolup durýar. Häzirki wagtda milli walýutanyň erkin konwertirlenýän walýuta bolan gatnaşygy: 3,50 manat = ABŞ-nyň 1 dollary.
Konstitusiýa güni we Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni — 18-nji maý,
Her ýyl bellenilip geçilýän Gurban baýramynyň we Oraza baýramynyň seneleri Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryna laýyklykda kesgitlenilýär.
Ykdysadyýet
Türkmenistanyň içerki önüminiň 2016-njy ýylda ösüş depgini 6,2% deň boldy. Döwlet býujetiniň 2016-njy ýylda girdeji bölegi 102%, çykdajy bölegi bolsa 86,5% deň boldy. Býujetiň girdeji böleginiň 80% durmuş ulgamyny maliýeleşdirilmäge gönükdirildi. Aýlyk haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda doly möçberde maliýeleşdirildi.
Wiktoriýa köli
Wiktoriýa (Wiktoriýa-Nýanza, Ukerewe, Lake Victoria, Victoria Nyanza, Ziwa Victoria, Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) — Gündogar Afrikada Tanzaniýanyň, Keniýanyň hem-de Ugandanyň territoriýalarynda ýerleşýän köl. Gündogar Afrika platformasynyň tektoniki egrelmesinde 1134 m belentlikde ýerleşýär. Ol Afrikanyň iň uly kölüdir.
Bronhit
Dowamly bronhit
Keseliň öňüni alyş çareleri:
-Hapa atmosfera howada işlenilýän zähmet şertlerini gowulandyrak, bolmasa gorag eşikleri, maska dakynmak;
Tonirowka
thumb|Tonirowka mysaly Reňklemek, awtoulag penjireleriniň ýagtylygynyň, reňkiniň we şöhlelendiriji häsiýetleriniň üýtgemegi.
Aýna plýonkalary
Örtügiň görnüşine görä plýonkalar aşakdaky görnüşlere bölünýär:
Barlamak üçin
OGUZ HAN PYGAMBERMI? II bölüm
Has Türkmen Turanly.
Deňleme
kök deñdiriñ sag tarapyna geçende dereje bolyp geçýär
Mahmyt Kaşgarly
Guşuň ýamany alahekgedir, agajyň ýamany azgan agajydyr (bu agaç ýanan wagtynda, ondan köp uçgun syçraýar), ýeriň ýamany çarkandakly ýerdir, halkyň ýamany barysgan halkydyr. Barysganlylar gaty bahyl bolýarlar diýip Mahmyt Kaşgarly görkezýär. Umuman, goşguda gyş pasly ýaza garap özüniň artykmaçlyklaryny mälim etmek bilen ýazyň öňünde öwünýär. Ýaz pasly bolsa öz artykmaçlyklaryny görkezip, gyşa garşy durýar. Bu zatlar şol şygyrlarda adamlaryň içki duýgularyna, pasyllara bolan garaýşyna, düşünjesine laýyklykda beýan edilipdir. Şolardan mälim bolşuna görä, adamlar pasyllary we onuñ çalşygyny göýä tebigatdaky janly zatlar hasalap uly bir güýç hökmünde kabul edipdirler. Şol sebäpli iki paslyň arasyndaky bolup geçýän tebigat özgerişleri çeper suratlandyrylypdyr. Umuman, şunuň ýaly özara jedellerden soň ýaz gyşdan üstün çykýar. Gyş ýazdan ýeňlip gaýdyp gelmeze giden ýaly edilip görkezilýär. Gyşyň ýeňilmegi bilen ähli janly-jandarlar, azyk-owkatsyzlykdan, sowukdan heläkçilik çeken adamlar begenişýärler. Bu üstünlige begenip bütin tebigat janlanýar. Gün ýere ýylylyk nuruny saçýar, ýerden mylaýym akja buglar asmana göterilýär. Daglardaky gar-buzlar ereýär, bulak-çeşmelerden şarlap suwlar akýar. Gyş gorkusyna basyrnyp ýatan otlar ýerden galýar1. Ol bentleri bir ýere toplap öwrenseň, ýokarda aýdanymyz ýaly, bitewi mazmun emele gelýär. Ine, şonuň üçinem onuň asyl nusgada bitewi bir eser bolandygy hakyndaky pikirimize gelýäris. Bu şol döwürde eýýam uly sýužetli goşgularyň bolandygyndan habar berýär. Özem ol adaty goşgy bolman aýdyşyk goşgy. Diýmek, klassyky edebiýatymyzdaky aýdyşyk goşgular öz gözbaşyny gaty ir döwürlerden alyp gaýdýan eken diýmäge doly esas bar. Pasyllaryň aýdyşygyny beýan edýän goşgy bentleri bilen “Hurma agajy we geçi” atly gadymy oguz eseriniň meňzeşligi bar. Bularyň ikisem munazraçylyk däbinde ýazylypdyr. Olaryň ikisinde-de öwünjeňlik ýazgarylýar. Hurma agajy bilen gyşyň häsiýetinde meňzeşlik bar. Olaryň ikisi-de öwünjeň. Edebiýatymyzyň munazraçylyk däbiniň kem-kemden has-da kämilleşendigini aýtmalydyr. Ol diňe bir türkmen edebiýatynyň däl, eýsem, tutuş Gündogar edebiýatynyň öşüşinde uly orun tutýar. “Türki halklaryň edebiýatynda Ahmeddiniň, Ýakynynyň, Emiriniň we Fizulynyň munazralary meşhurdyr” diýip “Türkmen klassyky edebiýatynyň sözlüginde” düşündiriş berilýär2. Türkmen edebiýatynda Gaýybynyň “Otuz iki tohum kyssasy” eseri munazraçylyk däbiniň ajaýyp nusgasydyr. Bu däbiň sopuçylyk edebiýatynda-da işlenilendigini aýtmalydyr. Sözlükdäki goşgy bentleriň ýene bir aýratynlygy harby gahrymançylyk temasynda ýazylan eserleriň bolmagydyr. Olarda gahrymanyň söweşde görkezen gahrymançylygy wasplanýar. Adatça şygyr gahrymany öz batyrlygyny wasp edýär:
Lukmançylyk ylmynyň kanunlary
Ol süňkleriň we bogunlaryň doly anatomiýasyny berýär. Skeletiň süňkleriniň we bogunlarynyň anatomiýa adalgalary häzirki wagtdaky adalgalara ýakynlaşýar.
Nýu-Ýork ştaty
Umumy maglumat
Tutýan meýdany boýunça ABş-da 27-nji ýerde durýan ştat.
ilaty: iň köp ilatly 3-nji ştatdyr. 19 651 127 (2013-nji ýyl tahmyny ilat)
ABŞ-a goşulan senesi: 1788-nji 26-njy iýuly. 11-nji ştat bolup goşuldy.
Ahal welaýatyndaky taryhy ýadygärlikler
ÄNEW METJIDINIŇ ANSAMBLY
Ertesi şäheriň ilatyny ýene-de jaňyň sesi oýadypdyr. Olar galadan çykanlarynda iki aždarhany hem görüpdirler, ol aždarhalar köp altyn we gymmatbahaly daşlary alyp gelen ekenler. Olar bu zatlary patyşa aýalyň öňünde goýup, özleri ýene daga tarap gidipdirler. Jamal bu gymmatbaha zatlardan uly metjit gurmagy we onuň peştagynda şu zatlary beren aždarhalaryň şekilini çekmegi buýrupdyr. Rowaýatda aždarhalar Änewiň ilatyna hossarlyk eden jandarlar hökmünde görkezilýär, olaryň şekili bolsa ýykylan metjidiň ýüzündäki ýazgyda atlandyrylyşy ýaly “Gözellik öýüni” gorap saklapdyrlar.”
Sarahs babanyň kümmeti we Sarahs galasy
Ýadygärligiň taryhy:
Kabul welaýaty
Kabul (Pashtoکابل, کابل), Owganystanyň gündogarynda ýerleşýär, we Owganystanyň 34 welaýatynyň biridir. Welaýatyň paýtagty Kabul şäheridir. 2012-nji ýylyň hasaplaryna görä Kabul welaýatynda 4 milliýona golaý adam ýaşaýar we olaryň 80 göterimi(prosenti) şäherlerde ýaşaýarlar. Welaýatyň şu wagtky häkimi Hamid Akram.
Ikinji Garagum urşy
Gyzyl goşun bölümleri ýerden, uçarlar ýokardan yzarlap Ata guýuň oýunda Jüneýit hanyň yzyndan ýetdiler.
Kabul welaýaty
Etraplary we ilaty
thumb|250x250px|Kabulda 14 sany etrap bar Kabul köp milletli şäer. 2003-njiň maglumatlaryna görä bu ýerdäki ilatyň  45% Tajik, 25% Hazara, 25% Paştular, 2% Özbekler, 1% Bäluçlar, 1% Türkmenler, and 1% Hindiler. Dari we Paştu dili esasy gürlenilýän dillerden ikisi.
Politic-Ed
Britanik amerikan de inut de britanici. Politic-Ed  se noter, daha fazla bilgi için bkz. Buraya tıklayın, daha fazla bilgi için lütfen buraya tıklayın UE la Brexit ve alegerile prezidențiale. Politic-Ed ve dağıtım merkezi satış sitesi sosyal medya.
Hulagu
Özünden öň: Suýlihu
TOEFL
TOEFL (Test Of English as a Foreign Language: Daşary ýurt dili hökmünde iňlis dili synagy). Edil IELTS ýaly iňlis dilini biliş derejäni ölçeýän halkara synag. 1960-njy ýyllaryň başlarynda Amerikadaky ýokary okuw jaýlarynda okaýan, ýa-da dalaşgär, daşary ýurtly talyplaryň iňlis dilini bilişlerini barlamak maksady bilen ýüze çykýar. Stanford Uniwersitetinde taýynlanan synagyň ilki döwürde administrasiýasy birnäçe gezek guramalar arasynda üýtgänden soň 1973-nji ýylda ETS (Educational Testing Service) TOEFL-yň ýeke täk administratiw guramasy bolýar. TEFLS ETS-yň söwda belgisi.
Mahmyt II Osmanly
Doly ady: Soltan Mahmyt Hany Sani bin Abdulhamit han El-Muzaffer hemişe
Doguldy: 20 Iýul 1785 Stambul
Aýallary
2. Pertewniýal Walide Soltan (d.1812 - ö.1883).
14. Wuzlat hatyn (ö.1830).
Ogullary
6. Şyhzada Ahmet (d.1822 - ö.1823)
12. Şyhzada Süleyman (d.1817 - ö.1819)
15. Şyhzada Mehmet (d.1822 - ö.1822)
Gyzlary
4. Şa Soltan (d.1812 - ö.1814)
15. Şa Soltan (d.1814 - ö.1817)
Jyzzah welaýaty
Ykdysadyýet
Jyzzah welaýaty respublikanyň önümçiliginde we medeni ösüşinde möhüm rol oýnaýar. Hususan-da, pagta, däne, gök önümler, miweler we maldarçylyk önümleri ösdürilip ýetişdirilýär. Bagbançylygy ösdürmäge üns berilýär.
Seýit Ysmaýyl Gürgenli
Ol özüniň keselleri anyklamakdaky, bejermekdäki baý tejribesini beýan edýän «Tebipçiligiň ýan kitaby» eserini şol döwürde däp bolşy ýaly arap dilinde ýazman, ýerli halklara düşnükli bolar ýaly, pars dilinde ýazýar. Bu kitap Lukman Hekimiň (Awisennanyň) «Kanunlaryndan» soň tebipçiligiň iň ygtybarly ýygyndysy hasap edilýär. Adyndan hem belli bolşy ýaly, bu kitap şol döwrüň tebipleriniň köp ulanan ýan kitapçasyna öwrülýär.
Hereket etmek barasyndaky babyny, adam anatomiýasynda bogunlary öwrenmekde ulanmak bolýar. Hereketi haýsydyr bir ugur boýunça başlamaklyk ýa-da ony bogunlaryň biomehanikasy bilen baglanyşdyrmak bolýar.
Gaýy
Häzirki Türkmenistanyň territoriýasynda gaýylar özbaşdak taýpalygyny ýitirip, urug hökmünde gökleňleriň we baýatlaryň düzümine goşulypdyrlar, çünki bu taýpanyň aglabasy Seljuk ýörişleri döwründe Türkiýa, Eýran, Yrak, Siriýa we Kawkaz ýurtlaryna aralaşypdyrlar. Türk alymy, professor Faruk Sumeriň «Oguzlar (türkmenler)» diýen kitabynda ýazylşyna görä, Türkiýanyň Anadoly welaýatynda 25 sany oba gaýylaryň etnik ady dakylypdyr. XVI asyrda şeýle obalaryň sany 94 eken. Reşidetdin we ondan soňky orta asyr alymlarynyň ählisi Gaýy sözüni Oguz hanyň uly ogly Günhanyň birinji perzendiniň ady we şondan dörän taýpa hasaplaýarlar, gaýy sözüniň manysy «mäkäm» diýip düşündirýärler, ähtimal olar gaýy we gaýym sözlerini bir kökden dörän hasap edýän bolsalar gerek. Biz gaýy sözüniň manysyna düýbünden başga tarapdan çemeleşmekçi. Dünýä halklarynyň köpüsinde, şol sanda türki halklarda iňňän irki etnonimler «adam», «garyndaşlar», «tire», «urug» ýaly manylardaky adaty sözlerden emele gelipdirler. Gaýy taýpasy hem «garyndaş» manysyndaky gadymy türki «gad-gaz gaý» sözünden gelip çykan bolsa gerek (türki dillerde D-Z we Z-Ý ses çalşygy mahsus fonetik hadysadyr. Deňeşdiriň adak- azak-aýak). Orhon ýeniseý türki ýazuw ýadygärliklerinde duş gelýän gadyn, XI asyrda ýazylan «Kutadgu bilik» diýen eserdäki gazyn, häzirki türkmen dilindäki gaýyn, sözleri şol gad-gaz-gaý sözlerinden emele gelip, «aýalyň atasy», «gaýyn» we «garyndaş» ýaly manylary aňladypdyr. Mahmyt Kaşgary gadaş we gazaş sözlerini «garyndaş» manysynda ulanypdyr. Umuman, gadymy gadaş sözi soňra türkmen dilinde üýtgedilip, has dogrusy, manysy düşnükli sözler bilen çalşyrylyp, gardaş we garyndaş görnüşine geçipdir (garyndaş一bir garyndaş çykan). Eger şu çaklamamyz dogry bolsa, onda gaýy sözüniň yzyndaky -y (ýa-da -yk. Mahmyt Kaşgary bu ady kaýyg görnüşinde ulanylypdyr) jemi, köplügi, degişliligi bildirýän gadymy türki goşulmadyr. Netijede, gaýy (kaýyg) diýen etnonim «garyndaşlar topary», «gan garyndaşlardan dörän il» ýaly manyda ýüze çykypdyr.
V-XV asyrda Günbatar ýewropada orta asyr medeniýeti
Hristian dinine uýýanlar üçin edebiýatlary ýaýradyjylaryň biri g.o Italiýada, Wiwari metjidi bolup oňa Kasiodaryň (480-573) ýolbaşçylygynda hristian ýazgylarynyň kitaplary ýaýradylypdyr.
Adile hatyn
Osmanly hanym, soltan we şahyrlaryñ biri. Kakasy Osmanly soltany Mahmyt han II, ejesi Zernigar Hatyn. 1825-nji ýylda doguldy. Ol örän gowy maşgalada, gowy terbiýäni aldy. 1845-nji ýylda Kaptany-derýa Mehmet Aly paşşa durmuşa çykdy. Soltan Abdylmejit döwründe bir ýyla ýakyn sadrazamlyk eden Mehmet Aly Paşşa 1868-nji ýylda dünýeden ötdi. Adile hatyn adamsynyñ ölüminden soñ gyzyny hem ýitirýär. Onuñ gyzy dünýeden öteninden soñ Adile hatyn öýüne dolanyp barýar, hemme zady goý bolsun edip özüni ybadata bagş edip, garyp-pukaralara seredipdir. Olara elinden gelen kömegini gaýgyrmaýar. Ömri boýunça mekdep we pukaralaryñ öýlerini abatlaýyş geçirdip, çagalaryñ ylymly-bilimli bolmagy üçin elinden gelen kömegi berdi. Adile hatyn ömrüniñ soñky günlerini Fyndyklyda häzirki Güzel Sanatlar Akademiýasy bolan Sahilsaraýda geçirdi we 1898-nji ýylyñ Ýanwar aýynda dünýeden öteninde adamsy Mehmet Aly Paşşanyñ Eýýupdaky türbesinde depin edilipdir. Adile soltan şol döwürde Osmanly hanedanyna degişli Diwanyna degişli ýeketäk zenan şahyrdyr. Aýratynam Fuzuly we Şeýh Galibe nazireler we Ýunus Emräniñ terzinde şygyrlar ýazypdyr. Soltan Adiläniñ basylan Diwanynyñ ýazma nusgalary Uniwersitet we Topgapy köşginiñ kitaphanasynda bardyr.
Chic (aýdym-saz topary)
Taryh
1980 - 1990-njy ýyllar: dargamak, beýleki taslamalar, gysga duşuşyk
Günorta Aziýa
Sebit demirgazykdan günorta 4,2 müň km, günbatardan gündogara çenli bolsa 5,6 müň km-e ýaýylyp gidýär. Faýl:South Asia (orthographic projection) without national boundaries.svg
Alynky Aziýa
Sebit demirgazykdan günorta 2,3 müň km, günbatardan gündogara çenli bolsa 3,6 müň km-e ýaýylyp gidýär.
Fransuz dili
thumb|right|470px Fransuz dili (Français, ) — Fransiýanyň resmi dilidir.
Jennifer Lopez
Mekdebini tamamlanyndan soň Jennifer ýuridik edara işe girýär. Ol ýerde Lopez gündizine işleýär, gijesine bolsa gijeki klublarda çykyş edýär. Birinji ösüşini "New Kids on the Block" ýaş pop-gruppa topary bilen gazanýar. Soňra Janet Jekson we Mark Entoni ýaly belli aýdymçylarda çykyş edýär.
Baýat
Umumy maglumatlar
Mahmyt Kaşgarynyň döwründe 9-njy orunda duran baýat taýpasy weli, onuň ady bilen baglanyşykly toponimlerden çen tutsaň, biziň respublikamyzda goja Hazaryň kenarlaryndan başlap, Amyderýa boýlaryna çenli aralykda mesgen tutupdyr. 1928-nji ýyla deňeç Gyzyletrek posýologyna Baýathajy diýlen bolsa, Darganata, Dänew, Türkmenabat (Çärjew), Sakar, Farap we Hojambaz raýonlarynda baýatlar häzire çenli kowçum-kowçum bolup ýaşaýarlar. Buhara welaýatynyň köp raýonlarynda, ylaýta-da Alatda we Garakölde bu taýpanyň uly bölegi ýerleşýär. Olar Täjigistanda-da duş gelýärler. Azerbeýjanda baýatlar Genje şäheriniň töwereklerinde, Agjaberdi, Guba, Neftçala, Ujar, Şamahy, Şuşa raýonlarynda ýaşaýarlar. Ýeri gelende aýtsak, hut Gorkut atanyň özi we beyik Füzuli hem şu baýatlardan gelip çykypdyr. Owganystan, Eýran, Türkiýe, Yrak, Siriýa ýaly ýurtlarda-da baýatlaryň köp sanlysy bar. Bu ülkelere (Owganystandan beýlekilere),şeýle-de Kawkaza olar seljuklaryň ýörişi döwründe aralaşypdyrlar. Mahmyt Kaşgary, Reşidetdin (XIV asyr), Ýazyjy ogly (XV), nusaýly Salyr Baba Gulaly ogly (XVI asyr), Abylgazy (XVII) ýaly orta asyr alymlary Baýady Oguz hanyň Gün han diýen oglundan bolan ikinji çaganyň ady hasaplaýarlar we onuň manysyny hem «aşly-nanly», «döwletli», «bagtly», «baý» diýip düşündirýärler. R. G. Kuzeýew bu taýpanyň adyny oguz-türkmen taýpasy peçenekleriň (itbeçene) Baýaut urugynyň ady bilen baglanyşdyrýarlar.
Mahmyt II Seljukly
Höküm sürdi 1118.
Ýurdy: Yrakdaky Seljuk türkmenleriniň döwleti:
Depin edildi: Yspyhan
Çeşme
2. ^ Bosworth, C. E. (1968). "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 10)
Panama kanaly
Panama kanaly — Ýuwaş okeanyň Panama aýlagyny Karib deňzi hem-de Atlantik okean bilen birleşdirýän gämi gatnawly kanal. Ol Panama döwletiniň territoriýasynda Panama gury ýer zolagynda ýerleşýär. Uzynlygy — 81,6 km, şol sanda gury ýer bilen 65,2 km we (gämileriň çuň suwdan geçmegi üçin) Panama hem-de Limon buhtalarynyň düýbi bilen 16,4 km.
BlockFi
Android и iOS ulanyjylary üçin BlockFi-niň öz aýratyn sahypalary hem bar.
Santiýago
right||thumb|250px|Santiago de Chile Santiýago de Çile (isp. Santiago de Chile) — Çiliýanyň paýtagty. Şäheriň tutýan meýdany — 837,89 km².
Kopengagen uniwersiteti
Birnäçe meşhur ylmy teoriýalar we pikir mekdepleri Kopengagen uniwersitetiniň atlary. Meşhur Kopengagen kwant mehanikasynyň düşündirişi uniwersitetiň bir bölegi bolan Niels Bohr institutynda emele geldi. Syýasat kafedrasy uniwersitetiň adyny göterýän Kopengagen Howpsuzlyk Okuw Mekdebini birleşdirdi. Beýlekilerde Kopengagen ylahyýet mekdebi we Kopengagen dil bilim mekdebi bar.
Mahmyt I Seljukly
Höküm sürdi: 1092-1094
Ölümi
Türkan hatyn Berkýaryk bilen şertnama gazanmagy ýüregine düwdi. Bu şertnama görä Türkan hatyn bilen Mahmyt I Yspyhan we Pars topraklaryna tabyn hökümdar bolup höküm sürmekdi. Berkýaryk bolsa bütin Günbatar Seljukly döwletine soltanlyk etjekdi[2]. Bu şertnamadan bir ýarym ýyl geçen soň Türkan hatyn syrkawlap öldi. Türkan hatynyň yz ýanyndan 1094-nji ýylda Soltan Mahmyt I gül keseline ýolugyp öldi. Şondan soň Berkýarygyň özi Beýik Seljukly hökümdary bolup galyberdi.
Çeşme
3. ^ K. Ybraýym (1992), Selçuklular İstanbul: MEB Yayınlar, ISBN 975-11-0454-8, Kür-Boğa maddesi (türkçe)
Günbatar Ýewropa
right|thumb|250px|Ýewropanyň sebitleri, [[BMG-niň Statistika bölüminiň maglumatlary boýunça : {{legend|#4080FF|Demirgazyk Ýewropa}} {{legend|#00FFFF|Günbatar Ýewropa}} {{legend|#FF8080|Gündogar Ýewropa}} {{legend|#00FF00|Günorta Ýewropa}}]]
TOBB Ykdysadyýet we tehnologiýa uniwersiteti
TOBB Ykdysadyýet ve tehnologiýa uniwersiteti (Türkçe:TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi) Türkiýäniň paýtagty Ankarada ýerleşýän uniwersitet.
Tacloban
thumb Tacloban Filippinlerde bir port şäher. Ol Manilanyň 360 mil çemesi günorta-gündogarynda ýerleşýär. Ol Leyte prowinsiýasynyň administratiw merkezidir. Ol şeýle-de Gündogar Visayasyň sebit merkezidir.
Bagmal etraby
Bagmal etraby - Özbegistanyň Jyzzah welaýatynde ýerleşýän etrap.
Sues kanaly
Sues kanaly (قناة السويس, Qanā al-Suways) — Müsürde gämi gatnawly şlýuzsyz kanal. Ol Ortaýer deňzini Gyzyl deňiz bilen birleşdirýär. Kanalyň zolagy iki kontinentiň arasyndaky şertli serhet hasap edilýär. Ol Hindi okeany bilen Atlantik okeanyň arasyndaky iň gysga suw ýoludyr (alternatiw marşrut 8 müň km). Esasy portlary: Port-Said we Sues.
Iňlis dili
Dürs ýazuwy
Iň­lis di­li­niň dürs ýa­zu­wyny hin­di­-ýew­ro­pa dil­ler maş­ga­la­sy­nyň ara­syn­da öw­ren­me­si iň kyny ha­sap­lan­ýar. Ol ir­ki Gal­ky­nyş döw­rü­niň iň­lis di­li­ni şöh­le­len­di­rip, hä­zir­ki bri­ta­ni­ýa­ly­la­ryň, ame­ri­ka­ly­la­ryň, awst­ra­li­ýa­ly­la­ryň we beý­le­ki di­li ula­ny­jy­la­ryň gep­le­şik di­li­ne bü­tin­leý ga­bat gel­me­ýär. Söz­le­riň hem­me­si di­ýen ýa­ly baş­ga­ça ýa­zy­lyp, oka­lan­da aý­dyl­ma­ýar. Şu­nuň ýa­ly “oka­ma­gyň düz­gü­ni” ka­da­ny boz­ma­gyň ýo­ka­ry gö­te­ri­mi bi­len çäk­len­di­ri­len bo­lup, nä­hi­li hem bol­sa ha­ky­ky ma­ny­sy­na tä­sir ýe­tir­ýär. Bu dili öwrenýänleriň her bi­ri tä­ze sö­züň ýa­zy­ly­şy­ny we oka­ly­şy­ny öw­ren­me­li bol­ýar­lar. Şo­nuň üçin söz­lük­ler­de her bir sö­züň ýa­zy­ly­şy­nyň usu­ly­ny gör­kez­mek düz­güne giripdir.
Tä­ze iň­lis dili döwri
Iň­lis di­lin­de köp san­ly şi­we­ler bar. Be­ýik Bri­ta­ni­ýa­da ola­ryň gör­nüş­le­ri Ame­re­ka ga­ra­nyň­da, has köp bo­lup, XX asy­ryň or­ta­la­ry­na çen­li or­ta at­lan­tik (Mid-At­lan­tic) şi­we­si esa­sy ede­bi­ýat ka­da­sy bo­lup­dyr.
Iň­lis di­li ýüz­ýyl­lyk­la­ryň do­wa­myn­da Ýer­de iň köp ula­ny­lan dil­le­riň bi­ri. Oňa Be­ýik Bri­ta­ni­ýa­nyň alyp ba­ran sy­ýa­sa­ty, esa­san hem De­mir­ga­zyk Ame­ri­kada we Awst­ra­li­ýa­da alyp ba­ran sy­ýa­sa­tlary ýar­dam be­rip­dir.
Süýjülik (kesel)
SK1 görnüşde aşgazan asty mäziň B-öýjükleriniň işiniň bozulmagy bolup geçýär. Şuňa wirus we bedendäki autoimmun täsirler sebäp bolup biler. Bu görnüş çagalarda we ýaş adamlarda duş gelýär. Olarda gyzamyk, gyzylja, hapgyrtma, aşgazan asty mäziň, öt haltanyň sowuklamalary, nerw ulgamy tarapyndan bozulmalar süýji keseline getirip biler. Bu kesel nesil yzarlaýjy häsiýete eýe bolup, öten nesillerde keseliň duş gelmegi, onuň bilen kesellemek howpyny ýokarlandyrýar. SK2 görnüşi uly we gartaşan adamlarda duş gelýändir. Bu görnüşde insulina bolan talap aşgazan asty mäziň işine bagly däl ýagdaýlar bilen düşündirilýär.
Knut Hamsun
Hamsun soňky ýüz ýylyň içinde dörän “iň täsirli we döredijilik taýdan täzeçil ýazýan” görnükli ýazyjy hasaplanýar. Ol, adam psihologiýasyna ýykgyn edýän stilde ýazylan eserleriň öňbaşçysydyr. Eserleriniň içinden eriş argaç bolup geçýän “huş akabasy (aňyň akgynlylygyny)” we “içgi monologlar” öz täsirliligi bilen tapawutlanyp onuň işleri Tomas Man, Frans Kafka, Maksim Gorki, Stewan Swaýg, Genri Miller, German Ges we Ernst Hemigweý ýaly dünýä belli ýazyjylara ylham çeşmesi boldy. Isaak Başewiç Singer Hamsun barada “subýektiwlik taýdan, eserlerindäki giňişlik taýdan, lirika taýdan umuman hemme taraplaýyn häzirkizaman edebiýatynyň atasy” diýip aýdýar. 20-nji asyryň çeper edebiýaty tutuşlygyna diýen ýaly Hamsundan gönezlik alýar. Ernest Hemingweý “maňa nädip eser ýazmalydygyny Hamsun öwretdi” diýýär.
Abdyýewa Bahargül Gurbanmyradowna
Doglan senesi we ýeri
1974-nji ýylda Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň Etrek şäherçesinde doguldy. Milleti turkmen.
Gyzylödegiň düwnük keseli
Ragyň bu görnüşiniň ýaýramagynyň geografiýasy hem takyklandy. Gyzylödegiň karsinomasy Hytaýyň käbir welaýatlarynda, Eýranda, Orta Aziýada has köp duş gelýänligini barlaglar görkezdi. Onuň hem esasy sebäbi, bu ýerlerde iýmite uksus garylan marinadlary, nitrozaminleri, heň emele getirýän kömelekleri, gaty gyzgyn hahary we çaýy kabul edýändikleri, iýmitde selen mikroelementiniň, täze ir-iýmişleriň we bakja önümleriň ýetmezçiligi bilen düşündirilýär.
Iýmitiň kynlyk bilen geçmegi sebäpli, näsaglar gaty iýmiti iýmekden gaça durýarlar. Olar ownadylan iýmiti iýmäge çalyşýarlar. Soňundan diňe suwuk önümler (süýt, çorba, çaý, ir-iýmişleriň şiresi) bilen çäklenmeli bolýarlar. Kähalatlar hynçgylawuk hem döreýär.
Adenokarsinoma gyzylödegiň diwarlarynyň hemme gatlaklaryna ýaýraýan bolsa, ýasy öýjükli raga, esasan, nemli bardanyň aşagy bilen ýaýrama mahsusdyr. Ýasy öýjükli rak bilen deňeşdirlende, gyzylödegiň adenokarsinomasynda limfa düwünleri seýrek zeperlenýändir.
Keseliň geçişi ragyň görnüşine, ýaýraýyş aýratynlygyna, näsagyň ýaşyna baglydyr. Her bir ýagdaý aýratynlykda seredilmelidir.
Aleksandr Kuprin
thumb|200px
Aleksandr Iwanowiç Kuprin (1870-1938) — Meşhur rus ýazyjysy Kuprin 1870-nji ýylda, Penzen guberniýasynyň Narowçat obasynda dünýä inýär. Kakasy çaga bir ýaşyndaka aradan çykanyndan soň, ejesi Aleksandry alyp Moskwa göçýär. Geljekki ýazyjynyň çagalyk hem ýetginjeklik ýyllary bu şäherde geçýär. Ol Moskwanyň harby gimnaziýasyny tamamlaýar, soňra Aleksandr harby uçilişesine okuwa girýär. Özüniň harby okuw jaýlarynda geçen ýaşlygyny ýatlap, birnäçe ýyl geçeninden soň ýazyjy “Kadetler” powestini we “Ýunkerler” romanyny döredýär. Eýýäm şol döwürde Kuprin şahyr ýa-da ýazyjy bolmagy arzuw edýän eken.