cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Owganystanyň syýasy garaşsyzlyk gazanmagy
Urşuň gidişinde Owganystanyň geljekki emiri, şol wagt goşun generaly Muhammet Nedir hanyň ýolbaşçylygyndaky esgerler aýratyn tapawutlandylar. Garaşsyzlygy janyndan ileri gören owgan halkyny ýeňmek iňlislere başartmady. Uruş başlanandan göni bir aý geçen güni-1919-njy ýylyň 3-nji iýunynda uruş hereketleri ýatyryldy.
1919-njy ýylyň awgustynda Beýik Britaniýa Owganystanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi. 1921-nji ýylda gutarnykly iňlis-owgan ýaraşyk şertnamasy baglaşyldy. Owganystan Amanulla hanyň tutanýerliligi, halkyň erkinligi jany-teni bilen söýüp, gahrymanlarça göreşendigi netijesinde döwletiň syýasy garaşsyzlygyny dikeltdi.
Hywadaky, Buharadaky we Mongoliýadaky ynkylaplar
1920-nji ýylda Hywada we Buharada dowam edýän hanlyk düzgünlerini ýok etmäge amatly ýagdaý döredi. Çünki Russiýadaky ynkylap ugrundaky wakalaryň täsiri bilen ýerli halklaryň dolandyryjylara garşy ululy-kiçili çykyşlary köpeldi. Merkezi Aziýadaky bu hanlyklaryň halklary bolşewikleriň wagyzçylary tarapyndan göreşe galkyndyryldy. Russiýanyň bolşewikleriniň we Gyzyl Goşunynyň gatnaşmagynda 1920-nji ýylyň 2-nji fewralynda Hywa hany, 2-nji sentýabrynda Buhara emiri tagtyndan agdarylyp, Sowet respublikalarynyň döredilýändigi jar edildi.
Şeýdaýy
Käbir alymlaryň pikirine görä, Şeýdaýy XVII-XVIII asyrlaryň dowamynda Maňgyşlakdan göçüp gaýdyp, Saragtda ýaşapdyr.
Paltoga
thumb|right|250px|Paltoga Paltoga (Палтога) Russiýa'da bir oba.
Türkiýedäki milli azat edijilik ynkylaby
Türkiýedäki milli azat edijilik ynkylaby.
Soltan Mahmyt
Umumy
Soltan Mahmyt gaznalylar (Gaznawylar) imperatorlygynyň iň beýik hökümdarydyr. Otuz üç ýyllap (997-1030 ýyllar), Hazar deňzinden başlap Bengaliýa çenli, Termezden başlap Hindi okeanyna çenli bolan topraklary içine alan gaznawylar döwletine hökümdarlyk etdi. Gaznawylar döwleti 968-nji ýylda guruldy we 1187-nji ýylda ýykyldy. Gaznawylar döwletini gurujylaryň oguz türkmenleriniň gaýy boýyndan bolandygy taryhy çeşmelerde ýazylýar.
Urartu döwleti
Urartu döwleti.
3.Uratu taýpa  bileleşmesi baradaky  baradaky ilkinji maglumatlar Assiriýa  patyşasy Salmanasar I-niñ  döwrüne  degişlidir.
Anadoly Seljuk döwleti
Anadoly türkmen dölweti 1075-nji ỳylda Gutulmyşyň ogullary tarapyndan esaslandyrylỳar. Gutulmyşyň kakasy Arslan Seljuk türkmenlerinden bolupdyr. Dölwetiň gurulmagyna sebäp bolan Alp Arslanyň 1071-nji ỳyldaky Malazgirt söweşinde ỳeňiş gazanmagydyr. Ruma baran Seljuk türkmenleri Gutulmyşyň ogly Süleỳman şanyň daşyna jemlenipdirler. Örän gysga wagtyň içinde Süleỳman şanyň ady belende galypdyr. 1075-nji ỳylda Yznygy eỳeläp, ony paỳtagt edipdir. Adana, Tasus, Malatyỳa, Masis şäherlerini özüne birikdiripdir. Bu döwletiň ikinji soltany Gylyç Arslandyr. Seljuklaryň köpçülikleỳin Anadoluda mesgen tutmagy onuň watany ỳagdaỳyna getirilipdir. Yslam dinini ỳaỳradypdyrlar. Bu döwlet 1308-nji ỳyla çenli dowam edipdir.
Urartu döwleti
Patyşa Argistiniñ  döwründe  Uratu has-da  güýçlenip, onuñ goşunlary Kulha  (Kolhida) ýurduna girýärler. Ol Araks derýasynyñ  çep kenarynda  Argistihinili şäherini  esaslandyrýar, Uratulylar günbatarda  Kiçi Aziýa, günorta – gündogarda Tigre guýýan  Diala derýasynyñ  kenarlaryna  baryp ýetýärler. Şeýlelikde Uratu döwleti  Assiriýanyñ ýerleriniñ  iki gapdalynda-da    ýerleşipdir. Olar onlarça müñ ýerleri  sürüp äkidipdirler. Ýesirler gul edilipdirler. Uratuda oba hojalygynda   esasy öndürijiler erkin  obşinaçylar bolupdyrlar. Bagçylykda, ussahanalarda , gurluşyk işlerinde gullary has  köp ulanypdyrlar.
.bn
.bn - Bruneýiň Internet kody.
TÄZE WAWILON PATYŞALYGY
Assiriýanyň patyşasy Asarhaddon b.e.öň 669-njy ýylda ýurdy ogullaryna paýlaýar. Assiriýa Aşşurbanopal I-ä,Wawilon Şamaş-şum-ukine berilýär.Şamaş-şum-ukin b.e.öň 652-648-nji ýyllarda Wawilonyň özbaşdaklygy ugrunda göreşip,ahyrda wawilonlylar bilen birlikde ýanyp duran köşgüň harabalyklarynda wepat bolýar.
Indi Ýakyn Gündogarda Midiýa,Müsür,Wawilon,Kiçi Aziýada Lidiýa,Kilikiýa ýaly iri döwletler bolupdyr.
Osman imperiýasy
Soltanlar
Gurulyş döwri (1299–1453)
Baýram
Gutlag, medeni çäre.
Gadymy Assiriýa
Meýilnama:
70-80-nji ýyllardaky sebitara dawalar
Ykdysady, territoriýal, etniki, dini we milletara düşünişmezlikleriň esasynda ýüze çykan dawalaryň hataryna Kiprde täsir zolaklaryny paýlaşmak hem-de Egeý deňzindäki adalara eýeçilik etmek ugrundaky grek-türk dawasyny goşmak bolar. Ýapon deňzindäki käbir adalar meselesi Ýaponiýa bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky dawanyň sebäbine öwrüldi. Ispaniýa bilen Beýik Britaniýa Gibraltar meselesinde oňuşmady. 1982-nji ýylda Beýik Britaniýa Argentina degişli Folklend (Malwin) adalaryny basyp aldy.
Gadymy Assiriýa
Ýöne Assiriýanyň gülläp ösmegi birdenkä tamamlanypdyr.B.e.öň XII-XI asyrlaryň sepgidinde Arabystandan Alynky Aziýanyň giňişliklerine arameýleriň çarwa taýpalary çozup giripdirler.Assiriýa olaryň ýolunda ýerleşip,esasy urguny özüne kabul etmeli bolupdyr.Assiriýa bir ýarym asyrlap pese düşüpdir.Daşary ýurtlularyň agalygy wagtynyň taryhy bolsa belli däl.Orta assiriýa döwründe söwda peselip,ekerançylygyň ähmiýeti artypdyr.Metallaryň köp bolmagy bilen gurluşyk güýçli ösýär.Täze paýtagt “Tukulti-Ninurtanyň galasy” gurulýar.
Salmanasar III Ýewfratyň aňyrsyna 16 gezek ýörişden soň Damaskyň patyşasy Gazaili ýesir alypdyr,ýöne şäher boýun egmändir.
Assiriýanyň hazynalary talamagy,paç ýygnamagy,ýesirleri sürüp äkitmegi ýurtda uly gurluşyklary etmäge mümkinçilik beripdir.
1.B.e.öň 669-654ý.Bu döwürde Assiriýa entek Ortaýer deňziniň Gündogarynda güýçli agalyk edipdir.Aşşurbanapal köp uruşlar alyp barmaly,gozgalaňlary basyp ýatyrmaly bolupdyr.B.e.öň 655-nji ýylda Müsür bölünip aýrylypdyr.
Arap-ysraýyl urşy 1973
Ýewropa da dartgynlylygyň birneme gowşandygyna garamazdan, birnäçe ýerlerde sebitara dawalar dowam edýärdi. 70-80-nji ýyllarda ýakyn Gündogar sebitara dawalaryň ýitileşen ýerine öwrülipdi. Palestina meselesi sebitiň halklarynyň parahatçylygyna elmydama howp salýardy. BMG 1967-nji ýyl yň 22-nji noýabr ynda Ysraýyl yň basyp alan arap ýerlerinden çykmaklygyny talap edýän karar kabul etdi. Emma Ysraýyl ol karary ýerine ýetirmedi.
Täçmämmet Jürdekow
--Oglum jahany uruş belasyndan gorap saklasaňyz, biziň üçin iň uly sylag serpaý şoldyr.
Häzir "edebiýat we sungat" gazediniň baş redaktory bolup işleýän.
Meniň esasan edebiýatyň satira bölümi bilen meşgullanýandygymdan, megerem, okyjylar habarlydyr. Türkmenistanyň döwürleýin metbugatydyr. Radio-telewideniýanyň işgärleri-hä maňa beletdir. Hekaýalarym çap edilmedik gazet-žurnal ýok bolsa gerek. Öz başdak çap bolup çykan kitaplarymyň atlaryny yatda saklamak juda aňsat.
Onsoňam, "Ody özüne bas,..."(1992ý.). Şulardan başga, Moskwada "Krokodil" žurnalynyň kitaphanasynda "Piscebumashnyy tigr"(1990y.) ady bilen hekaýalar ýygyndym özbaşdak kitapça bolup çykdy.
.uz
.uz - Özbegistanyň Internet kody.
Aziýa “gaplaňlary” ýa-da “täze senagatlaşan döwletler”
1.	Aziýa “gaplaňlary” ýa-da “täze senagatlaşan döwletler”.
Aziýa “gaplaňlary” ýa-da “täze senagatlaşan döwletler”. Ikinji jahan urşundan soň Günorta-Gündogar Aziýa sebitinde täsirini artdyrmak barada iki ulgamyň arasynda göreş güýçlendi. Olaryň käbirinde (Wýetnam, Kamboja, Demirgazyk Koreýa, Laos) SSSR-iň hem-de Hytaýyň täsiri bilen sosializm gurmaga synanyşyldy. Günorta Koreýada, Tailandda, Singapurda, Malaýziýada ABŞ-nyň we Ýaponiýanyň goldawy bilen bazar gatnaşyklaryna geçildi. Bazar gatnaşyklary ösüş ýolunyň artykmaçlygyny sosialistik ulgama göz etmek üçin ABŞ Günorta Koreýanyň ykdysadyýetini görnetin çalt ösdürmäge goltgy berdi. XX asyryň soňky çärýeginde Günorta Koreýa, Tailand, Singapur, Malaýziýa özüniň ösüş depgini boýunça has öňe saýlandylar. Şonuň üçin olara “täze senagatlaşan döwletler” ýa-da Aziýa “gaplaňlary” hem diýilýär. Agzalan döwletler öz ösüşinde Ýaponiýanyň tejribesini özüne nusga edinýärler. Syýasy babatda bu döwletlerde köp partiýaly ulgam dowam edýär.
Singapur iri maliýe merkezidir. 1995-nji ýylda onuň walýuta biržasynyň bir günki dolanyşygy 117 mlrd. dollara barabar boldy. Bu görkeziji boýunça ol diňe Londondan, Nýu-Ýorkdan we Tokiodan yza galýardy. Daşary döwletleriň köpüsi Singapuryň ykdysadyýetine maýa goýumyny goýmaga gyzyklanýarlar. Jan başyna 18 müň dollar girdejisi bolan Singapuryň daşary ýurtlara bergisi ýokdur.
Malaýziýa.
.tw
.tw - Çin Cumhuriyeti'nin Internet kody.
Änew metjidiniň ansambly
Oňat bişen kerpiçden bina edilen metjit keramik mozaika bilen we syrça bilen gysganylman bezelipdir. Beýik portalynda inli depesi çowly arasy bolan metjidiň gapysy howlynyň içine tarap açylýar eken. Gapynyň arkasynda ellistik gümmez bilen örtülen inedördül (taraplary 10,5 metr) zaly bolupdyr. Gümmez çekili arkalaryň we konstruktiw taýdan tamamlanmadyk stalaktit dekorasiýaly paruslaryň üstüde durýar eken. Peştagy demirgazyga bakdyrylypdyr we jaýyň jümmüşinde günorta diwaryň ýüzünde syrçalar bilen bezelen mährap bolupdyr. Onuň gapdallarynda günorta diwaryň ýüzünde insizje tagçalar edipdirler, olar diwaryň daş ýüzüne çykytly edilipdir. Metjidiň beýleki iki diwarynda hersinde ikiden inli çuň tagçalar edipdirler. Bu tagçalar hem hüjreli sokol etažynyň derejesinde metjidi üç tarapyndan gurşan eýwanyň içine çykytly edilipdir.
Görogly eýýamynyň ülke taryhynyň öwrenilişi
Amaly – haşam ýadygärlikleri.
Amaly –haşam diýende diňe bir jaýlaryň içini nagyşlamak däl, gap-gaçlaryň, küýzeleriň, saz gurallarynyň, jaýlaryň agaçdan ýasalan gapylarynyň, şaý sepleriň nakgaşlanmagy hat-da haly, keçe haşamlamak bezemek degişlidir. Jaýlaryň diwarlarynda gizlin tekjeler bolupdyr. Tekjeleriň ýüzi duran nagyşlardan bezelipdir. Eger öz eliň bilen çekip göräýmeseň onuň tekjedigini bilmändirler. Suw, galla salynýan hümlar, küýzeler ýag salynýan golçalar, okaralar haşamlanypdyr. Nagyşlar esasan tolkun şekillerden ybarat bu bolsa küýzelerde çekilen bolsa suw küýzedigini aňladýar. Ýag, gowrulan et önümlerini syrçaly gaplarda saklapdyrlar. Käbirlerinde möhür basylan nagyşlar bolupdyr. Syrçalanan gör küýzelerde tutulan çalyň tagamy diýseň üýtgeşik bolýar. Guşuň, balygyň, şekili hoşamlanypdyr. Guş, balyk bagtlylygyň alamaty, islegine, maksat-myradyna ýetýär diýip hojalygynda ulanypdyrlar. Türkmenistanyň dürli künjeklerinden  gazuw agtaryş işleri geçirilende Şahrismandan tapylan farfor gaplar has oňat görlüpdir. “Seladon” “berk” ýasalan gap özboluşly bolupdyr. Şäherde zergärleriň işlän edaralarynyň 4-si bolupdyr. Olar zähmet gurallaryny, şaý-seplerini ýasapdyrlar. Onuň şeýledigini bolsa demir erginleriniň galyndylary, ergin üçin ulanýan guýguçlaryň tapylmagy tassyklaýar. Bürünçden ýasalan gazan şaryslamdan tapyldy. Mermer, ýakut ýaly daşlardan ýüzük ýasapdyrlar. Şähryslamdan 2 sany möhür hem tapylypdyr. Möhürleriň biriniň ýüzünde gazma nagyşlar we keýigiň şekili bar. Möhüriň arka ýüzünde bolsa “MöhüriOmar ýasady” diýen ýazgy bar.
Köneürgenjiň harabalyklarynyň ortasynda 60 sm töweregi beýiklikdäki minara bar. Minaradan kerpiç örüminden edilen ýazgy bu desganyň Altyn Orda – Ürgenç welaýatynyň hökümdary Gutlugtemin ady bilen baglanyşdyrýar. Bina 1320-1330-njy ýyllarda gurlupdyr. Arap syýahatçysy ibn Batuta bu minara köpçüligiň ybadathanasy bolupdyr diýip maglumat berýär. Minaranyň depesinde ähli tarapy açyk bassyrma bolupdyr. Şol bassyrmajykda durup azançy adamlary namaza gelmäge çagyrypdyr. Minaranyň üstüne çykmak üçin merdiwan bolupdyr (145) sany basgançagy bolupdyr, onuň basgançaklary ýeriň derejesinden 7 m töweregi belentlikden başlanýar, ol bolsa metjidiň tekiz üçeginiň gabadyna gelipdir. Küşttertibinde bölünip goşalanan kerpiçlerden nagyşly örülen on ýedi sany inli guşak zolagyna bölünipdir.
Ýartygümmez kümmeti
Sungaty öwreniji G.A. Pugaçenkowa bu kümmeti Samanynyň berýän maglumatyna görä (XII asyrda) Sarahsyň golaýynda jaýlanan şeýh Ahmet al-Hadyny guburhanasydyr diýip çaklaýar.
Kuşan döwleti
Kuşan döwleti — Kuşan döwleti Owganystanyň territoriýasynda döräpdir. Döwlet b.e. I-IV asyrlarynda ýaşapdyr. Onuň merkezi ilki Kabul sebitlerinde, soňra bolsa demirgazyk Hindistanda (häzir Pakystanda) Peşewara geçirilipdir. Kuşan döwletiniň dili baktriýa dili, dini bolsa budda bolupdyr. Döwletiň Kuşan ady “Gowşuan” diýen sözden bolupdyr. Gowşuan taýpalary ilki Hytaý sebitlerinde ýaşap, soňra Gazagystanyň we Orta Aziýanyň territoriýasy bilen Arabystana aralaşypdyr. Biziň eramyzyň başlarynda şol taýpanyň ady bilen baglanyşykda Amyderýany hem Gowşuý (Guwşuý) diýip atlandyrypdyrlar.
Türkmenistan 1941-1945 ýyllaryň Watançylyk urşy döwründe
Urşuň ilkinji günlerinde Günorta-Günbatar söweş meýdanlarynda türkmen esgerleri Bäşim Reýimow, Ahmet Annadurdyýew we beýlekiler  gaýduwsyzlyk bilen  söweşdiler. 1941-nji ýylyň iyul aýynyň 26-synda Bessarabiýa-Rumyn serhedinde Malo-Malokişno diýlen ýerde bir belentlige hüjüm edilende Sakarçägeli türkmen ogly Gurban Durdy aýratyn tapawutlandy. Ol öz bölümini üç gezek hüjüme galdyrdy, agyr ýaralansa-da söweş meýdanyny taşlamady. Hüjümi dowam edip, söweşijileri yzy bilen alyp gitdi. Bu edermenligi üçin oňa Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen at dakyldy. Agyr ýaralanan Gurban Durdy hassahanada ýatdy we 1942-nji ýylda Aşgabadyň pedinstitutyna okuwa girip, 1947-nji ýylda taryh fakultetini tamamlady.
Moskwany goraýjylaryň arasynda Aýtguly Geldiýew ýaly ençeme türkmen ýigitleri bardy. A.Geldiýew söweşde wepat bolan harby toparyň baştutanyny çalşyryp esgerleri hüjüme galdyrdy. Duşman yza serpikdirildi. Türkmen gerçekleriň gahrymançylygy hakda näçe ýatlasaň ýatlap oturmaly.
7-8 ýaşlarynda Atamyrat obasyndaky Emek mollanyň metjidine okuwa barýar. Ýetginjek Atamyrat Hajy obasyndaky atly polkda terbiýe alýar. Ol ýerde harby tälim öwrenýär. Ylma-bilime bolan höwes Atamyrady 1931-nji ýylda Aşgabat pedinstitutyna getirýär. Ol bu institutyň ýanyndaky 3 aýlyk okuwy üstünlikli tamamlap, başlangyç synplaryň mugallymy hünärini ele alýar. Şonuň yzysüre-de Atamyradyň durmuşynda has agyr günler başlanýar. Sowet hökümeti 1932-nji ýylyň gyşynda Annanyýaz agany baý-kulak diýip sürgün edýär. Öň eneden ýetim galan Atamyrat indi kakasyndan hem aýra düşýär.
Eger ganym uruş bolmadyk bolsa” – Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy
Atamyrat Annanyýaz oglunyň gysga ömründe bitiren işleri, onuň halkyna, Watanyna bolan söýgüsi, halkyň bütewiligini saklamak ugrundaky hyzmatlary gahrymançylygyň aýdyň nusgasydyr. Türkmen ili bu hakykaty nazarda tutup oňa Türkmenistanyň Gahrymany adyny berilmegini isledi. Şeýlelikde, Türkmenistanyň raýatlarynyň gelýän köp sanly ýüzlenmelerini we isleg-arzuwlaryny nazara alyp Atamyrat Nyýazowyň şahsyýetine ýokary hormat goýup, oňa 2000-nji ýylyň May aýynyň 4-nde Türkmenistanyň ýokary tapawutlandyryş derejesi - Türkmenistanyň Gahrymany diýen ady dakyldy.
Türkmen aýal-gyzlary şaý-seplerini-de Goranmak fonduna berdiler. Tagtabazar etrabynyň “Gyzyl goşun” kolhozynyň aýallary gyzyl goşulan 82 kg kümüş şaý-seplerini tabşyrdylar. Urşuň bütin dowamynda Türkmenistan boýunça ýygnalan altyn-kümüş 7392 kg barabar hasap edildi. Emma bu maglumat takyk däl. Urşuň tylynda zähmet çeken enelerimiziň, uýalarymyzyň, gelnejelerimiziň ömür ýoly ýaş neslimizi ata Watanyň milli ruhunda mert, zähmetsöýer, edermen, watansöýüjilik ruhunda terbiýelemekde mukaddes göreldedir” diýip, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy belleýär. Serdarymyzyň bu sözleri Prezidentimiziň käbesi Gurbansoltan ejä-de gös-göni degişlidir. Gurbansoltan eje uruş döwründe ýadawsyz zähmet çekip, edermenlik görkezen türkmen zenanlarynyň umumylaşdyrylan nyşanydyr.
German döwletleri 1648-1849-njy ýyllar aralygynda
Emele gelýän nemes milletiniň bitewiligi ilki bilen medeniýet babatynda duýulýardy. Eýýam 17 asyryň 2-nji ýarymynda öňdebaryjy alymlar, ýeke-täk nemes edebi diliniň döredilmegi, ugrunda hereket edýärler. Eýýam 18 asyryň 2-nji ýarymynda nemes edebi dili has ýaýrap başlady. Ýurist Hristian Tomazmus 1687-nji ýylda ilkinji bolup uniwersitet leksiýalaryny nemes dilinde okap başlady. Umuman aýdylanda XVIII asyryň ahyry XVIII asyryň başlarynda german döwletlerinde magaryfyň ösüşi duýulýardy. Ol döwürde Ỳewropada nemes uniwersitetleri aýratyn orundady. 1770-nji ýýlda 40 sany nemes, 23 fransuz, 2 iňlis we 1 rus uniwersitetleri bardy. Territorial dagynyklyk şertlerinde-de nemes medeniýeti ösýärdi. Medeniýet esasan bilimli gatlaklaryň arasynda duýulýardy. Şol sebäpden hem nemes taryhçylarynyň kesgitlemegi boýunça bu döwürde nemes milleti bolman mysal üçin iňlis, fransuz milletleri ýaly, eýsem “medeni millet” hökmünde emele geldi. Onuň ýeke-täk millet bolmagy pikirlere bolsa, hem-de ýeke-täk Germaniýany döretmek pikirleri esasan hem XVIII asyr fransuz rewolýusiýanyň bişişýän döwründe has giň ýaýrady. Napoleon uruşlary nemes halkynyň ykbalyna uly täsir etdi. Germaniýada Napoleonyň agalygy dikeldildi, 1803-nji ýýlda ownuk şalyklar ýok edilip, olaryň ýerleri iri döwletlere birikdirildi. 1806-njy ýýlda Reýn bileleşigi döredilip, onuň başynda Napoleon durýardy. Bu bileleşik 1812-nji ýyla çenli ähli nemes döwletlerini basyp alypdy. Reýn bileleşigine girýän döwletler Fransiýa bilen goranyjylyk we hüjüm edijilik soýuzda durýardy. Hat-da Reýn bileleşigine garşy duran Russiýa hem 1806-nji ýýlda Fransiýa tarapyndan doly basylyp alynýar. Napoleon German döwletlerini özüne tabyn edip, geljekde Russiýa garşy urşa taýýarlanmakda ol ýurtlaryň maddy we adam serişdelerini ulandy. Mysal üçin 1812-nji ýylyň Oguz aýynda Russiýa garşy Napoleon I-ň goşunynyň 1/3 bölegini bolan Awstriýa, Russiýa Fransuz imperiýasynyň ýarany bolmaga mejbur edilipdi, prus goşuny 20 müň adam, awtsriýa goşuny 30 müň adam Russiýa garşy uruşa iberilipdi. Emma Napoleon I-ň goşunlarynyň derbi-dagyn edilmegi bilen, Ỳewropada parahatçylygy kadalaşdyrmaga gönükdirilen Wena kongresiniň karary esasynda German soýuzy arkalaşygyň döredildi. Onuň düzümine 35 özygtyýarly monarhiýa we 4 erkin şäherler – Lamburg, Brenun,Yýubek we Frankfurt-na Maýne. Soýuzyň arkalaşygyň wekilçilikli edarasy hökmünde bundestag döredilýärdi. German bileleşik arkalaşygy aýrylmaz bölünmez diýilip ykrar edilýärdi. Soýuzyň 5 sany galasy bolup, onuň bileleikdäki goşuny (bundeshler) hem döredilýärdi. Soýuzyň iň güýçli agzalary Awstriýa we Prussiýady şol sebäpden bundestagyň möhüm kararlary şol 2 döwletiň öňünden ylalaşygy esasynda kabul edilýärdi.
Günorta-Gündogar Aziýa
Günorta-Gündogar Aziýa — Hytaýyň, Hindistanyň we Awstraliýanyň arasyndaky kontinental we ada territoriýalaryny eýeleýän uly sebit. Oňa Hindihytaý ýarymadasy we Malaý arhipelagy hem girýär.
Agamuhammet han
Agamuhammediň goşunlary Maşadyň golaýyna gelende Nedir mürze şäherden çykyp, Owganystana gaçyp gidýär. Kawkaza ikinji gezek ýöriş döwründe dildüwşik netijesinde 1797-nji ýylyň Magtymguly aýynda öz goşunynyň bir harby serkerdesi tarapyndan öldürilýär.
Angliýa XVII-XVIII asyrlarda
1.	XVII asyrda Angliýanyň ösüşi. Raýat urşy we respublikanyň berkarar edilmegi. 2.	XVIII asyryň I-nji ýarymynda Angliýanyň durmuş-ykdysady we syýasy ösüşi.
Geçirilýän çäreler tiz wagtyň içinde ýokary gatlak wekillerinde närazylyk döredip başlady. Uly basyş netijesinde kiçi parlament öz-özünden dargady 1653-nji ýylyň Bitaraplyk aýynda Angliýada täze konstitusiýa kabul edildi. Şoňa laýyklykda Kromwel Angliýanyň, Şotlandiýa, Yslandiýa ömürlik lord-protektor wezipesini alýar. Şeýle hem 3 ýýlda bir gezek saýlanýan 400 adamdan ybarat parlament bilen bilelikde ýurdy dolandyrmagy kesgitleýär. Ýerine ýetiriji häkimiýet protektora we 15 adamdan ybarat hemişelik hereketi edýän Döwlet maslahatynda tabşyrylýardy. Protektoryň özi ägirt uly häkimiýeti öz elinde jemläpdi. Ýagny ol wezipeli adamlary belleýärdi. Ýaragly güýçlere baştutanlyk edýärdi. Halkara syýasatyna ýolbaşçylyk edýärdi, onuň razylygy bolmasa kanunlar üýtgelip bilinmeýärdi, salgytlar girizilmeýärdi. Hakykat ýüzünde ýurtda Kromweliň harby güýje daýanýan häkimyeti emele gelipdi. Protektoryň syýasaty özüniň ýarawlygy seresaplylygy bilen tapawutlanýardy. Angliýada bu döwürde birnäçe sosial-ykdysady çäreler amala aşyryldy. Emma parlament täze konstitusiýanyň esasaynda protektoryň häkimligini çäklendirmek synanşygyny etdi. Emma Kromwel parlamenti dargadýar we ýurdy ýeke-täk özi dolandyryp başlaýar. Ýurtda maýor-generallaryň polisiýa düzgüni girilzilýär. 1658-nji ýýlyň Ruhnama aýynyň 3-de Kromwel aradan çykýar, häkimiýet onuň ogly Rigonda geçýär, emma ol ýurdy dolandyrmagy başarmaýar. Netijede 1659-njy ýylyň ýazynda häkimiýete “Uzak parlament”  gaýdyp gelýär. Angliýada 2-nji respublika emele gelýär. Ýurtda öňki hökümetiň ykdysady, syýasy, sosial we sud reformalaryny gecirmänligi sebäpli halkyň tolgunşyklary başlanýar. Emma 1659-njy ýylyň güýzünde general Lambertiň Lambert ýolbaşçylygyndaky goşun ýurtda harby düzgüni dikeldýär. Indi ýurtdaky buržuaz dworýan topary şa häkimiýetini kanuny ýagdaýda dikeltmegi maksat edýärler. 1660-njy ýylyň Gurbansoltan aýynyň 25-I konwent ýygnak açylýar we ol Karl 2-ni kanuny şa diýip yglan edýär.
Hajy Ysmaýylow
Hajy Ysmaýylow (1913, Bagyr — 6 oktýabr, 1948, Aşgabat) — türkmen ýazyjysy we terjimeçisi. Hajy Ysmaýylow Ýazyjynyň ady we familiýasy: Hajy Ysmaýylow Doglan ýeri: Aşgabat şäheriniň Bagyr obasy Doglan senesi: 1913 Aradan çykan senesi: 1948 Bilimi: Moskwada Türkmen magaryfy instituty
Gysgaça maglumat
1929-njy ýylda Aşgabada gelip, okuwyny Komintern adyndaky 1-nji rus orta mekdebinde dowam etdirýär. Hajy dürli gazet-žurnallaryň redaksiýalarynda terjimeçi bolup işleýär. Hajy Ysmaýylow 1941-nji ýylyň ahyrynda fronrta gidip, faşistik basybalyjylara garşy söweşip, 1943-nji ýylyň başlarynda agyr ýaralanýar hem-de çep goluny aldyryp, Aşgabada dolanyp gelýär. Ol Türkmen döwlet neşirýatynda işleýär, edebi döredijilik işine başlaýar. Rus hem daşary ýurt ýazyjylarynyň eserleriniň birnäçesini türkmen diline terjime edýär. Hajy Ysmaýylow çagalar hem ýetginjekler prozasyny esaslandyrjylaryň biri. Onuň “iki atanyň bir ogly” (1946), “Bäsdeşler”, “Mugallymyň gyzy” (1947) powestleri özüniň çeperçilik gymmatyny henize çenli ýitirenok. Hajy Ysmaýylow 1948-nji ýylda Aşgabat ýer titremesinde wepat bolýar.
Terjimehaly
1936-njy ýyldan bäri seýregrägem bolsa kiçijik hekaýalar we terjime barada makalalar ýazýaryn.
Çeşmeler
Çeşmesi: https://www.atavatan-turkmenistan.com/hajy-ysmayylow-2/. 19.05.2022ý.
Ispaniýa XVII-XIX asyrlarda
MEỲILNAMA
Ýurduň çäginde umumy milli bazary döretmek gaty kyndy. Sebäbi içeri gümrük päsgel berýärdi. Mysal üçin her bir söwdalaşan haryt üçin salgyt (alkabala 10%) tölenýärdi. Şeýle hem ýurduň tebigy baýlyklary düýbünden diýen ýaly peýdalanmaýardy. Magdan känleri daşary ýurtlylara satylýardy.
1713-nji ýýlda Utrehtde (Utreht ýaraşygy), 1714-nji ýýlda Raştatda baglanşylan şertnamalar boýunça Filip-5 onuň fransuz tagtyndan el çekmeklik şerti bilen Ispaniýanyň şasy edilip bellenildi. 1759-nji ýýlda tagta Filipiň 2-nji  ogly Karl 3 geçýär. Ol özüniň daşyna başarjaň adamlary ýygnap, ýurtda özgerişleriň zerurulygyny nygtaýar.
1898-nji ýylyň Gurbansoltan aýýnda ispan-amerikan urşy başlandy. Amerikanlar ispanlaryň ähli eýeçilikleri doly basyp almagy maksat edindiler, netijede 4 aý dowam eden uruş ispanlaryň ýeňilmegi bilen tamamlanmanka 1895-nji ýýlyň Bitaraplyk aýýnyň 10-da Pariž parahatçylyk şertnamasy oýunça Ispaniýa Kubany,Poerto-Rikonyň, Guam adasynyň we Filippinleri (20 mln $) ABŞ-a bermeli edildi. 1899-nji ýýlyň Baýdak aýynda Karolin we Marian adalary Germaniýa satyldy.
Ispan Marokkasy ispan hökümeti tarapyndan onuň pretekturaty, ýagny ýarym garaşly edilýärdi. Şol ýeriň halyfy ispan hökümeti tarapyndan bellenýärdi. Umuman XX asyryň başynda Ispaniýanyň daşary syýasaty üstünlik getirmedi, onuň düýp sebäbi hem ýurtda dowam edýän konstitutsion monarhistik düzgüni.
Gajarlar döwleti
1801-nji ýylda Fath Aly şa Angliýa bilen şertnama baglaşyp, fransuzlary ýurdundan çykarýar. Fath Aly şanyň tagta geçen wagty Napoleon uruşlarynyň döwrüne gabat gelipdi. Angliýa Eýrandan fransuz täsirini ýok etmek we ýurduň iňlis täsirine düşmegi üçin bu şertnamany baglaşypdy. Fath Aly şa Russiýanyň Kawkaza aralaşmagy sebäpli dörän dawada Angliýadan çaky cýkmansoň Fransiýa bilen ýakynlaşýar. Emma ýewropalylar öz bähbitlerini arap Eýrana kömek bermäge söz berýändigi düşnüklidir. XIX asyryň başlarynda Pussiýa Eýranyň Kawkazdaky eýeçiliklerini eýeleýär. Fath Aly şanyň döwründe Eýran iki gezek Russiýa bilen Kawkaz ýerleriniň üstünde uruş alyp barmaly bolýar. Olaryň birinjisi Genji hanlygynyň üstünde 1804-1813-nji ýyllarda bolup, ol 1813-nji ýyldaky Gülüstan şertnamasy bilen tamamlanýar. Ikinjisi 1826-1828-nji ýyllarda bolup, Türkmençaý ýaraşyk şertnamasy bilen gutarýar. Iki uruşda hem Eýran ýeňilýär. Fath Aly şanyň daşary syýasatyndaky ýene-de bir waka 1821-1823-nji ýyllarda Osman türkmen döwleti bilen alyp baran urşudyr. Bu uruşda Eýran goşunlary üstünlikli hereket edip, birnäce ýerleri basyp alsalar-da Fath Aly şa urşy togtadyp, 1823-nji ýylda ýurt üçin hiç-hili bähbit araman garşydaşy bilen şertnama baglaşýar. Onuň sebäbini Fath Aly şanyň Ruusiýa garşy täze urşa taýýarlanýandygy we şol sebäpli Osman türkmen döwleti bilen garşylyklary ýitileşdirmek islemändigi bilen düşündirmek mümkin.
Nasreddin şanyň alyp barýan içeri we daşary syýasaty halka ýaramandyr. Oňa garşy dildöwşükler gurnalypdyr. 1896-njy ýylyň Magtymguly aýynyň 1-inde Reza Kermany diýen adam tarapyndan Nasreddin şa öldürilýär. Tagta onuň ogly Nasreddin geçýär. Umuman XIX asyryň dowamynda Eýranda rus we iňlis baknadarlary ornaşýarlar.
Etrek etraby
Etrek etraby, Türkmenistanda bir etrap.
Demirgazyk Afrika
Demirgazyk Afrika (شمال أفريقيا) - Afrika kontinentiniň bir bölegi, onuň uly bölegini Sahara çöli eýeleýär. Bu ýerde territoriýasy boýunça Afrikanyň iň iri döwletleri ýerleşýär:
Esenguly etraby
Durmuş
Etrabyň esasy ýaşaýjylary -nebitçiler, balykçylar, daýhanlar, halyçylar bolup duryar. «Türkmenhaly» döwlet paýdarlar korporasiýasy etrapda 300 orunlyk haly fabrigini gurar. Ony 2008-nji ýylyň güýzünde işe girizmek göz öňünde tutulýar.
MERKEZI AZIÝA GADYMY DÖWÜRDE
Meýilnama:
2.Taryhy çeşmeleri we taryhnamasy.
Merkezi Aziýanyň dürli ýerlerinde demir,galaýy,kümüş ýataklary bar.
B.e.öň VII-VI asyrlarda Baktriýada şeýle döwlet emele gelip başlaýar.Baktriýa pa- tyşasynyň baştutanlygynda köp sanly berkidilen şäherleriň bolandygy,olara garşy assiriýalylaryň ýörişler edendikleri barada rowaýatlar saklanylypdyr.
B.e.öň VI asyrda Merkezi Aziýa döwletleri Ahemeniler döwleti tarapyndan baslyp alnypdyr.Uzak göreşden soň,b.e.öň 545 ýylda Baktriýa boýun egdirilýär.
B.e.öň 250-nji ýyl töwereklerinde Selewkidlerden Baktriýa we Parfiýa bölünip aýrylypdyr.Horezm bolsa Aleksandryň döwründe-de özbaşdaklygyny saklap galypdyr.
Ysraýyl
Ysraýyl, doly resmi ady — Ysraýyl Döwleti (מדינת ישראל, Medīnat Ýişra'el; دولة إسرائيل, Dawlat İsrā'īl) — Aziýanyň günorta-günbatarynda, Ortaýer deňziniň gündogar kenarýakasynda döwlet. Ol demirgazykda Liwan, demirgazyk-gündogarda — Siriýa, gündogarda — Iordaniýa we Günbatar Kenar, günorta-günbatarda — Müsür we Gaza Sektory bilen serhetleşýär.
Gündogar Ýewropa
right|thumb|250px|Ýewropanyň sebitleri, [[BMG-niň Statistika bölüminiň maglumatlary boýunça : {{legend|#4080FF|Demirgazyk Ýewropa}} {{legend|#00FFFF|Günbatar Ýewropa}} {{legend|#FF8080|Gündogar Ýewropa}} {{legend|#00FF00|Günorta Ýewropa}}]]
Gadymy Hytaý
Gadymy Hytaý.
4.	Gadymy Hytaýyň medeniýeti.
Gadymy hytaýlylar saz sungatyna  uly üns  beripdirler. Hytaýda “Sözler aldap biler  adamlar bolşuny gizläp biler  diñe saz ýalan  sözlemäge  ukypsyzdyr” diýen  pähim bolupdyr. Hytaýyñ saz gurallary üç topara  bölünipdirler: kirişli,  üflenýän, urlup çalynýan saz gurallary. Gadymy Hytaýyñ şäher gurluşygynyñ  nusgasy  paýtagt (Han imperiýasynyñ) – Çanýan şäheri bolupdyr. Onuñ töweregi on iki derwezeli  diwar bilen  gurşalypdyr. Iñ beýik jaýlar imperatoryñ köşgi bolan  Han döwründe  şekillendiriş sungatynda  portret suratlary çekmek has  meşhur  bolupdyr.
1979 Eýran ynkylaby
Nebitden gelýän ummasyz girdejiler Eýran şasyna ýollary döwrebaplaşdyrmaga, täze senagat kärhanalaryny gurmaga mümkinçilik berdi. Senagat önümçiliginiň depgini aşa ýokarydy - ol ýylda 10-20%-te ýetýärdi. Ýurduň ykdysadyýetinde hususy pudak berkäpdi.
Muhammet-şa Gajar
Muhammet şa Eýranyň üstünde Russiýa bilen Angliýanyň hars urýandyklaryna gowy düşunipdir. Şonuň üçin başarsa olaryň ikisinden hem gaça durmaga synanyşypdyr. 1848-nji ýylyň Ruhnama aýynda Muhammet şa aradan çykypdyr.
Aýatolla Ruholla Musawi Homeýni
Aýatolla Ruholla Musawi Homeýni (1900-1989).
Ali Akbar Haşemi Rafsanjany
thumb|Rafsanjany 2013-nji ýylda Ali Akbar Haşemi Rafsanjany.
Türkmenistanyň Eýran, Owganystan bilen ykdysady hyzmatdaşlygy, gatnaşyklary
2)	2-nji tarapdan bolsa Eýran Yslam Respublikasynyň üsti bilen Pars aýlagyndaky we beýleki ähli ýurtlara haryt geçirmegi baradaky teklibi bilen ylalaşyp şertnama baglaşdyrlar.
Makdisiniń berýän maglumatlaryna görä Mazdakhananyń töwereklerinde 12000 berkidilen gala bolupdyr. Merkezi Aziýanyń binalaryny öwrenen B.A.Lawrow şol döwrüń binagärçiliginiń taryhynyń ösüşinde jaý gurluşygynyń – ýaşaýyş jaý etraby – rustagy diýen düşünje  astynda täze ugry tapawutlandyrýar. Bürgütgala jülgesi etrabyń şeýle görnüşde oturymlaşyşynyń aýdyń mysalyny görkezýär. VII-VIII asyrda Köneürgençdäki köşkler ähli  otaglar ikinji gatda ýerleşipdir. Köşkleriń gurulan wagtyna we ýerine baglylykda olaryń berkidiliş häsiýeti üýtgäpdir, ýöne şunda-da olar ýeke-täk meýilnamalaşdyryş täri boýunça gurupdyrlar. Irki orta asyr ýaşaýyş jaýynyń has ýönekeý meýilnamalaşdyrylyşy – basyrylyşynyń gurluş täri sebäpli ýüze çykan jaýyń gińişligini darajyk däliz görnüşli otaglara bölmekdir.
Deşikgala mülküniń beýleki köşklerden has iri köşgüniń has kämil meýilnamasy we görnükli binagärçilik usuly bardyr. Onuń meýilnamasy anyk geometrik gurluşdyr. Girelgesinde dessur otagy bolupdyr. Ol gönüburçly uly sütünler bilen jäheklenen tagçaly ýörite kabul edilýän otagy eltipdir.
Skandinaw ýarymadasy
Skandinaw ýarymadasy — Ýewropanyň demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän we Botniýa aýlagyny we Baltika deňzini gurşap alýan ýarymada. Demirgazykda Russiýadan we Finlýandiýadan başlap, günortada tas Daniýanyň serhetlerine çenli 1900 km uzalyp gidýär. Ýarymadanyň ini 800 km-e baryp ýetýär, tutýan meýdany 800 müň. km² töweregi (Ýewropanyň iň uly ýarymadasy). Ýarymadada Norwegiýa, Şwesiýa we Finlýandiýanyň demirgazyk-günbatar bölegi ýerleşýär.
Nasreddin şa
Babçylaryň gozgalaňyny basyp ýatyrandan soňra döwlet häkimiýetini berkitmek maksady bilen birnäce özgertmeleri geçirýär. 1853-1856-njy ýyllardaky Gündogar urşy döwründe Angliýanyň uruş bilen eliniň baglydygyndan peýdalanyp, Hyrady basyp alýar. Bu ýagdaý 1856-1857-nji ýyllardaky iňlis-eýran urşunyň bolmagyna getirýär. Nasreddin şa Hyratdan göşunlaryny çykarmaga mejbur bolýar we 1857-nji ýylda Parižde Angliýa bilen Eýranyň arasynda urşuň jemlerini jemleýän şertnama baglaşylýar. Nasreddin şanyň döwründe Eýranyň demirgazygynda Russiýanyň, günortasynda Angliýanyň täsiri artýar. Olar Eýranyň tebigy baýlyklaryny talamak bilen çäklenmän döwletiň içki işlerine gatyşyp başlaýarlar. Nasreddin şa 1890-njy ýylda Angliýa we Russiýa bilen geljekki 10 ýylyň dowamynda demir ýollary gurmazlyk barada şertnama baglaşmaga mejbur edilýär. (1899-njy ýylda bu şertnama ýene 10 ýyl uzaldylýar). XIX asyryň 70-nji ýyllarynda Eýran Beýik Britaniýanyň we Russiýa patyşalygynyň ýarym baknasyna öwrüldi. 1872-nji ýylda şa iňlis barony Reýteriň telegraf gullugyna Eýranda ýollary, suwaryş desgalaryny, fabrikleri gurmaga, mineral we tokaý baýlyklaryny özleşdirmäge 70 ýyllyk ygtyýarnama beripdi. Eýran maliýe taýdanam daşary ýurt maýasynyň täsirine düşüpdi. Nasreddin şa üç gezek Ýewropa syýahat edip gelenden soňra döwlet häkimýetini ýewropa nusgasynda döwrebaplaşdyrmaga synanyşdy. Köşkde ýewropaly maslahatçylar köpeldi. Goşun awsriýaly, german, fransuz, italýan harby gözükdirijileriniň garamagyna berildi. Ýurtda temmäki önümçiliginiň Talbotanyň iňlis kompaniýasynyň ygtyýaryna berilmegi ýurtda daşary ýurtlulara garşy tolgunyşygyň güýçlenmegine sebäp boldy. 1891-nji ýyldaky tolgunyşykda gozgalaňçylar “Eý, musulmanlar! Temmäki öndürmek elimizden gitdi. Karun derýasy elimizden gitdi. Gant önümçiligi, Ahwaz ýoly elimizden gitdi. Bank geldi, tramwaý geldi. Ýurt daşary ýurtlaryň eline geçdi. Şa biziň bähbitlerimize seredenok. Geliň, ähli zady öz elimize alalyň!„ diýip köpçülige ýüzlenipdirler.
Fath Aly
Faýl:gajarlar.jpg
Fransiýa XIX asyrda
Emma Týuilri eýelenen soñ deputatlar açykdan-açyk hereket edip başladylar. Olar bank eýesi Laffitiñ töweregine ýygnanyp, hereket etmegiñ esasy maksatnamasyny düzdüler. Täze kabinetiñ başlyklygyna gersog Mortemor bellendi, ol 1814-nji ýýlyñ Hartiýasynyñ tarapdarydy. Şeýlelikde Burleonlar monarhiýasyny saklap galmak başa barmady. Rewolýusiýa “Karl x! Burbonlar ýok bolsun” diýen şygarlar bilen ýeñdi. 1830-njy ýylyñ Gorkut aýýnyñ 30-da çap edilen manitestde Gersog Orleonskiý ýurduñ şalygyna hödürlenýärdi.
Umuman, maliýe aristokratiýasy döwlet apparatynda uly wezipeleri eýeledi, ol döwletiñ baýlygynyñ ummasyn bölegini ulanyp, özüne ýurduñ ähli kompaniýalaryny garaşly etdi. Beýle ýagdaý bolsa döwletiñ býutžet gytçylygyny artdyryp başlady.
Rewalüsiỳanyň ỳeňmegi netijesinde wagtlaỳyn hökümet döredilỳär.(ol koalision) bolup häsiỳeti boỳunça ylalaşylyjydy. B.H. başlygy edilip Dỳupandel Sr, ol 1789-1794 ỳ we 1830 fransuz rewalision gatnaşyjy. Hakykadan-da bolsa onuň wezipesini hem daşary işler ministri Lomartin ýetirýärdi.
Birnäçe wagtalap edilen jedellerden soň Fransiýa respublika diýip yglan edildi. Şol bir wagtda ähliumumy saýlaw hukugy hakynda kanun kabul edildi.
Rüstem Saparow
Rüstem Saparow (10 Aprel 1978) — türkmen futbolçy
Gadymy Eýran
B.e.ön 590-njy ýylda midiýa Galis derýasyna çenli aralygy eýeleýär. Bu bolsa Lidiýa bilen urşa getirýär. Uruş 5 ýyla çekýär. B.e.oň 585-nji ýylyň Magtymguly aýynyň 29-nda söweş wagty gün tutulmasy bolupdyr. Şondan soň iki tarap hem urşy bes edipdir we ýaraşyk baglaşylypdyr. Galis derýasy araçäk bolýar. Kiaksaryň ogly Astiak Lidiýanyň patyşasynyň gyzyna öýlenýär.
Döwlet dolandyrylyşynda esasy orny parslar eýeläpdirler.
Dariý I-niń döwrűnde beýleki ýurtlaryń kanunlary ýazylyp, umumylaşdyrylyp, patyşanyń syýasatyna laýyklykda űýtgedilýär. Patyşa kanunlarynyń esasyny parslaryń adat hukugy dűzupdir. Parslaryń hukuk durmuşynda 7 sany tanymal urug uly orun  tutupdyr. Olaryń wekilleri patyşanyń maslahatyna gatnaşypdyr.
B.e.öń 519-njy ýýlda Dariý I döwlet salgytlaryny täze ulgamyny girizýär. Ähli satraplyklar ýerleriń we onuń hasyllylygynyń derejesine görä bellenilen pul salgydyny tölemeli bolupdyrlar.
Parslar esasy agalyk ediji hakdygy űçin pul salgydyndan boşadylypdyr, ýene önűm görnűşinde salgyt tölemeli ekenler, beýleki haklar ýylda 232 tonna kűmuş möçberinde salgyt töläpdirler.
B.e.öń VI asyryń ahyrlarynda Aheminiler döwletiniń araçäkleri gűndogarda Hind derýasyndan gűnbatarda Egeý deńzine çenli, demirgazykda Ermenistandan gűnortada Niliń I bosagasyna çenli bolupdyr.
Eýranyň daşary ykdysady aragatnaşyklary
2.	Homeýniniň ýoluny hiç hili üýtgewsiz tutmagyň tarapdarlary.
Haşemi Rafsanjany ikinji ugruň ykrar edilen öňbaşçysydyr. Ol özakymlaýyn bazar gatnaşyklaryny yslam däpleri bilen utgaşdyrmaga aýgytly synanyşyk etdi. Onuň tarapdarlarynyň işläp düzen ykdysadyýeti aramlaşdyrmak baradaky çäreleri ýurdy dartgynlylykdan çykarmaga belli bir dereje ýardam etdi. Soňky döwürde umumy milli önümiň artyşy 10%den geçýär. 1989-njy ýyldan başlap ýurt uzak möhletleýin maksatnamalar boýunça ösdürilip başlandy. Halk hojalygyny ösdürmegiň birinji birinji bäşýyllyk maksatnamasy 1989-1994-njy ýyllary öz içine aldy. Bu döwürde puluň hümmetsizlenmeginiň derejesi kemeldi. Önümçiligiň pese gaçmagynyň öňi alyndy. Rafsanjany döwlet pudagyna garanda has köp girdeji getirýän hususy pudaga has giň erkinlik bermäge çalyşdy. 1992-nji ýylda 460 sany döwlet kärhanasyny satmak bellenildi. Bazar gatnaşyklarynyň ornaşdyrylmagy 1990-njy ýylda döwlet pudagynda 14% ösüş gazanmaga mümkinçilik berdi.
Gadymy Hindistan
Umuman, Hindistanyñ tebigaty dürli – dürlidir. Bu ýerde dünýäniñ  iñ  beýik daglary-da, ägirt uly  düzlükler – de, musson ýagyşly ýerler we çöllük ýerler-de , sähralar we  geçip bolmaýan jeññeller-de, ekwator klimatly  ýerler we  hiç wagt  gary eremeýän  beýik daglyklar-da  bar.
Hind derýasynyñ kenarlarynda  grek – makedon  basybalyjylaryna  garşy göreşe döwlet işgäri  Çandragupta baştutanlyk edýär. Ol Magadkada häkimýeti basyp alan   nandalar  nesilşalygynyñ   soñky  wekili  Dhan Nandanyñ  gullugynda  bolup, soñra  onuñ  gazabyna  duçar bolýar. Ol Penjaba gaçyp, o taýda  Aleksandr bilen  duşuşýar.
4.Hindistanda dini  ynançlar iñ gadymy döwürlerden  bäri möhüm rol aýnapdyr. Wedalar eýýamynda  dini ynançlar  birnäçe döwri başdan geçirýär.
Muhammet Hatemi
Muhammet Hatemi.
Belarusiýanyň döwlet informatika we radioelektronika uniwersiteti (BDIRU)
Okuw laboratoriýalary
Täzelikçiligi we studentleň praktika türgenleşigi berkitmek üçin BDIRU-da okuw we gözleg üçin häzirki zaman enjamlary bilen üpjin edilen laboratoriýalary bar. Häzir BDIRU-da şolar ýaly 23 laboratoriýalar işleýär. 2009-njy ýylyň Aprel aýynyň 9 “High Technology Park” guramaň kömegi bilen baglanşykda uniwersitet türgenleşik we täzelikçilik “EPAM systems” kompleksini açyldy.
Studentleň boş wagtyntyň guramasy
BDIRU studentleň we işkärleň konkurs programmalary, edebi we sungat festiwallaryny gurnaýar. Däp bolanlary:
Gökdepe urşy
Uruşdan öň
Ruslar ilki bilen uly uruşa girmezden Gökdepe galasyny doly öwrenipdirler.
Uruş
12-nji ýanwara çenli Skobelew 4788 pyýada goşuny, 1043 atlyny, 1068 artilleriýany, 58 top, 5 top we 16 minomýot bilen jemi 6899 adamy jemledi.
Galanyň synmagy - Halkyň gyrylmagy
Galanyň içine giren ruslar, aljyrap gaçmak bilen bolan galanyň ýaşaýjylaryny gyryp öldürip başladylar. Goragsyz galan galadan 40 müň adam çöle tarap gaçdylar. Ýaşaýjylardan we esgerlerden 8 müň adam gaçdy, 6500 kişi bolsa galanyñ içinde öldürildi. Ruslardan diňe 669 esger ölüp 398 esgerem ýaralandy.
Şeýlede seret
Sarahs söweşi
Türkmenistan Mezolit we Neolit zamanlarynda
Oduň peýdalanyp başlanmagy adamzadyň durmuşynda diňe bir medeni progressiň ösmegine däl eýsem adamzadyň kämilleşmegi üçin hem ähmeýetli bolupdyr. Ot adamzadyň hojalyk durmuşynyň esasyny goýupdyr, işeňnirligini artdyrypdyr. Adamlar ody öçürmän saklamak üçin,  daş-töwerege ot düşmezligi,  ätiýaçlygy elden bermändirler. Indi adamlar ody ýelden, ýagyşdan, gorap saklamaly,  ýagny kadalaşdyrmaly,  bol-elin gury odun taýýarlamaly bolupdyrlar. Oduň ýüze çykmagy aýallar bilen erkek adamlaryň arasynda zähmet  bölünişigini hem ýüze çykyrypdyr.
Kelteminar medeniýeti b.e.öňki IV müň ýyllygyň aýagynda III müň ýyllygyň başlarynda döräpdir.
Orta Aziýanyň sähralarynda we çöllerinde ýaşan awçylar,  balykçylar we iýmit  ýygnaýjylar ýaly gadymy kelteminarlylaryň hojalygynyň  we durmuşynyň primitiw bolanlygyna garamazdan, olar özlerinden has uzaklardaky  ilatdan üzňe ýaşamandyrlar. Bu otrum ýerinde ýaşan ilat Eýran Arabystan aýlaklaryndaky ilat bilen  aragatnaşykda  bolupdyrlar. Onuň şeýledigini tapylan balykgulaklardan ýasalan köp sanly monjuklar subut edýär. Kelteminardaky oturym ýerlerden tapylan  keramika Amyderýanyň aşak akymlaryndan uzak demirgazykda we gündogarda  ýaşan neolit  zamanynyň  taýpalarynyň  medeniýeti bilen Aral Ýakasyndaky  medeniýetiň aragatnaşygynyň bolandygyny subut edýär.
.wf
.wf — Uollis we Futuna nyň internet kody.
Sara Bernard
thumb|right|[[Nadar (suratçy)|Nadar tarapyndan surata düşürilen Bernard]] Sara Bernard (Sarah Bernhardt — Jöhit (Ýewreý) asylly meşgur Fransuz aktrisasy. XX asyrda aktrisa "taryhyň iň meşgur aktrisasy" diýlip atlandyryldy.
.dd
Nemes Demokratik Respublikasy (köne)
BDIRU-nyň Kompýuter ýardam we bejergi fakulteti
Hünärler
" Radio we elektron serişdeleriň proektlarynyň we önümçiligiň gurnamagy "
Fransiýa XVII – XVIII asyrlarda
17-nji asyryň 2-nji ýarymynda Fransiýa Ýewropada iň uly we merkezleşen döwletleriň biridi. 1618-1648-nji ýyllarda bolup geçen 30 ýyllyk uruşyň netijesinde Fransiýanyň ýeňmegi onuň Ýewropada harby-syýasy agdyklygyny üpjün etdi. Fransiýanyň 18-nji asyryň ortalarynda ilaty 21 mln golaýy daýhanlardy. Emma oňa seretmezden ýurtda dokma senagatynyň kärhanalary daýhanlaryň zähmetinden amatly peýdalanýardy. Öndürilýän önümler ýurduň içerki we daşarky bazarynda satylýardy. Fransuz senagaty bu döwürde has köp pudaklydy: gymmat bahaly matalar, sagat, wino, ýarag, kagyz, kitap çap edýän kärhanalar bardy. Fransiýanyň demirgazyk ýerlerinde kärende görnüşinde oba –hojalyk ýöredilýärdi.
3-nji soslowiýe-578 deputatdan ybaratdy. Olaryň esasy bölegi ýuristler, intelegensiýanyň wekilleri, söwdagärler, bankirler, senagatçylar we mülkdarlardy.
Fransiýa XVIII-XIX asyrlaryň sepgidinde
MEÝILNAMA
1.	Ýakobinçiler topary we olaryň hökümrowanlygy.
1813-nji ýylyň ýazynda Fransiýa garşy Russsiýa, Angliýa, Ispaniýa, Portugal, Prussiýa, Şwesiýa, Awstriýa döwletleri bileleşik döredýärler. Olar Napoleon goşunlary doly derbi-dagyn etmegi ylalaşýarlar.
Agahan Durdyýew
= Ömri = Türkmen sowet edebiýatynda uly yz galdyran Agahan Durdyýew Tejen etrabynyň Ikinji Babadaýhan obasynda 1904-nji ýylda eneden bolýar. Olaryň maşgalasy garyp ýagdaýda güzeranyny zordan dolandyrypdyr. Ol bary-ýogy iki ýaşyna ýetende ata-enesinden mahrum bolýar. Agahana agasydyr, aýal dogany seretmeli bolýar. Şeýlelikde Agahan ýaşlykda zähmete bişişen ýigit bolup ýetişýär. Ol 11-12 ýaşlarynda obada molla gatnaýar, emma ol molla oňa känbir sapak bermeýär. Soňra Oktýabr sosialistik rewolyusiýasy ýeňip üstün çykandan soň, ýerlerde sowet mekdepleri açylýar. Agahan ilkinji gezek sowet mekdebinde okaýar. Soňra 1922-nji ýylda Maryda täze açylan pedtehnikumda okaýar. Ondan soň bolsa Daşkentdäki Orta Aziýa kommunistik uniwersitetine okuwa girýär. Ol şol ýeriniň žurnalistika bölümini tamamlap, Aşgabada gelýär we “Ýaş Kommunist” gazetinde hem “Tokmak” žurnalynda işläp başlaýar. 1942-nji ýylda Agahanyň saglyk ýagdaýy ýaramazlaşýar. Ol 1947-nji ýylda aradan çykýar.
Niderlandiýa
left|thumb|200px
Türkmen halky XIX asyryn birinji ýarymynda
Yer eyeçiligin jemagatçylyk görnüşinden başga-da günoıta Türkmenistanda ayry-ayry hojalyklara, ayratyn hem gurply dayhanlara degişli mülk yerler hem bolupdyr. Mülk yerler Ahalda has irden we ginden yayrapdyr. Tekelerde ozal Ahalda yaşan emrelilerifi mülk yerleri bolupdyr. Ahalda başga bir süw paylanyşygyna girip, payyny alyp bilsen, sol ömürlik seninki bolupdyr. Mary oazisinde tekeler ornaşan pursatynda mülk yerler ilkibada jemagat yerinin bir bölegi hökmünde wagtlayyn paylanypdyr. Emmawagtyn geçmeği haryt -• pul gatnaşyklarynyn ösmegi bilen baglanyşykly wagtlayyn ulanmak üçin bölünip berlen yerler ilkibada ömürlik bolyar, sön bolsa nesilden nesle geçip, müdimilik hususy mülk yere öwrülyâr. Etrek -Güren sebillerinde mülk yerleri gifiden yayrapdyr. Bu yerde yer eyeçiliginin gömüşleri esasan Mary oazisindâki düzgün bilen kybapdaşrak bolupdyr. Gürgen boylarynda mülk yerler has kop orun alypdyr. Mülk yerin eyesi öz obasynyn, hatda tiresinin çâginde yerim nâdeyin diyse erki bardy, satyp bilyârdı, birine wesyet edip. Miras goymaga haky bardy. Mülk yere eyeçilık etmâge dine erkek adamlaryn hukugy bardy, ayallar muna wagtlayynça we belli bir sertler esasynda eyelik edip bilyârdi.
Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri instituty
Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünyä dilleri instituty, Türkmenistanda bir institut.
Toklutaý
Toklutaý — Haýwanat dünýäsindäki özboluşly görnüşi bilen tapawutlanýan jandarlaryň biri hem toklutaýdyr. Olar hindi towuk ölçegli, uly guşdur. Üstki tarapynyň reňki kese gara zolakly çypar, kellesi we boýun bölegi tüsse reňkli çal. Ýazyna horazynyň bokurdagynyň gapdallary sallanyp duran ak ýelekli, boýnunyň aşagy bolsa çypar reňklidir. Ganatlary gara uçly.
Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklary
Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklary.
Italiýa
Tebigat
Ýurduň kenar ýakasy (7500 km) Apennine ýarym adasynyň günortasynda ýokary we aşak, beýleki böleginde bolsa tekiz diýen ýaly. Territoriýa ýurduň 4/5 bölegi daglardan we depelerden ybarat. Italiýanyň demirgazygynda Alp daglary ýerleşýär: Günbatar Alp daglarynyň eňňitleri (Mont Blanc depesi, 4807 m - Italiýanyň iň beýik nokady) dik. Gündogar Alp daglary (iň beýik nokady Ortles dagy, 3899 m) kem-kemden azalýar we gündogardaky karst platosyna goşulýar. Alp daglarynyň günortasynda ýerleşýän Padan düzlügi gündogarda Adriatik deňzine inýär. Po derýasynyň jülgesi batgalyk düzlük. Apennin daglary Alennine ýarym adasynyň boýunda 1200 km uzaklykda ýerleşýär. ýitip giden we ýitip gitmeýän birnäçe wulkan bar (Amiata - 1734 m, Wesuwiýus - 1277 m). Italiýa adalarynyň relýefleri esasan daglyk, Etna (3340 m), Stromboli, Wulkanlar bar. Italiýanyň merkezi we günorta böleklerinde ýygy-ýygydan güýçli ýer titremeler bolýar.
Italiýada ýabany haýwanlar esasan daglarda duş gelýär. Alp daglarynda we Apenninlerde serna, ýabany pişik, dag we tokaý gyrgysy, kellesi, goňur aýy, towşan we sugun ýaşaýar. Guşlaryň we süýrenijileriň 400 töweregi görnüşi bar. Balyk tutmagyň köp görnüşi bar. Italiýada täsin ösümlikleri, haýwanlary we geologiki desgalary gorap saklamak üçin goraghanalar döredildi. Milli seýilgähler: Stelwio, Granparadiso, Abruzzo, Calabria, Sirceo we ş.m. - umumy meýdany 200 müň ga.
Osman I
Çäkleriň giňeldilmegi
Osman Gazy 1280-nji ýyldan 1300-nji ýyllara çenli 20 ýyl boýunça Osmanly döwletini janlandyrmagy üçin Bitaniýada (Bursa-Bilejik-Iznik) Uçbegligiň goşunyny güýçlendirmek üçin birnäçe söweşleri alyp barypdyr. Bu söweşlerde Gazy dostlary Samsa Çawuş, Goňur Alp, Akjagoja, Aýgut Alp, Gazy Abdurahman ýaly beýleki «Alp» begler we bularyň elindäki goşun birliklerine daýanypdyrlar. Osman Gazy öz gyzy Bala hatyna öýlenen Şeýh Edabaly bilen dowamly gatnaşyk saklapdy[3]. Osman gazy başda 1283-nji ýylda Ineköliň golaýynda Nikola bilen bolan «Ermenibili söweşinde» ýeňlişe sezewar bolupdyr. Şol söweşde hemw jigsi Saryhanyň ogly Baý Hoja şehit bolupdyr. 1284-nji ýylda Osman beg 300 kişilik goşun birlikleri bilen Ineköliň golaýyndaky Emirdagynyň eteklerinde ýerleşen «Gulaja Hisar bir gije çozdy se bu galany eýeläpdir. Bu Osmanlylaryň ilkinji gala ýeňişleridir[3][9]. 1286-njy ýylda Osman beg bilen Wizantiýaky birleşen Ineköl ýerlileri bilen «Dominiç söweşi» bolup geçdi. Osman beg bu söweşde ýeňiş gazanypdyr ýöne jigsi Saryhan (käbir çeşmelerde Gündiz Alp) bu söweşlerde şehit bolupdyr. Şondan soň Garajahisar Osman begiň eline geçipdir. Şondan soň Osman Gazy egindeşleri bilen birlikde çozuşlar gurnap başlapdyrlar. Mudurnynyň ýakynlarynda Samsa Çawuş we jigsi Satylmyş we Harmangaýa (Priminos) Köse Mihal güýçleri bilen birlikde Sakarýa derýasynyň golaýlaryna Göýnük taraplara çozuş edipdirler[3]. 1298-1299-njy ýyllarda Osman Gazynyň kuwwatlanmagyndan birahat bolan Bilejik (Belekona) bir toý gurnap ony duzaga düşürmegiň kül-külüne düşüpdir. Osman Gazynyň dosty Harmangaýa bu