cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taryhy tapyndyly Jeýtun
Türkmenistanyň günorta sebitinde küýzegärçiligiň döremegine itergi beren sebäpler we şertler biziň eramyzdan öňki VII-VI müňýyllyklarda ýüze çykypdyr. Ýokarda getirilen mysallar sungat derejesine ýeten küýzegärçilik senediniň öz gözbaşyny Jeýtun medeniýetininden alyp gaýdýandygyny görkezýär. Jeýtunyň ilkinji küýze önümleri tekiz düýpli bolup, lenta usulynda ýasalypdyr. Küýze ýasalýan palçyga owradylan saman garylypdyr. Küýze önümleriniň köpüsi gyzyl reňkli nagyşlar bilen bezelipdir. Nagyşlar ýönekeýje bolup, dikligine ýa-da ýapgyt çekilen we egrem-bugram çyzyklardan ybarat bolupdyr. Alymlaryň pikirine görä, Jeýtunda jemi 150-160 töweregi adam ýaşapdyr diýip, çaklanylýar. Gadymy ilat ekerançylyk, maldarçylyk bilen meşgul bolupdyr. Ýöne hojalykda ekerançylyk esasy orny tutupdyr. Görnükli alym B.M.Massonyň pikirine görä, obadaky ilatyň däne hasylyna bolan islegini kanagatlandyrmak üçin 20 gektardan az bolmadyk ekin meýdany gerek bolupdyr. Biziň eramyzdan öňki VI müňýyllyga degişli Jeýtundan tapylan aýal şekili toýundan ýasalypdyr. Şeýle hem bu ýerden tapylan altmyşa ýakyn şekilleriň diňe altysy adam şekilli, galanlary bolsa haýwan şekilleridir. Bu tapyndylar neolit ýa-da başgaça aýdanyňda täze daş asyry döwrüniň adamlarynyň estetiki islegleriniň ösüp başlandygyny aňladýar. Jeýtun medeniýetine degişli gazylyp alnan tapyndylardan mälim bolşy ýaly, daşa, süňke çyzgy, şekil, haşam nagyş çekmegiň ilkinji nusgalarynyň bolandygyny alymlar tassyklaýarlar. Şeýle-de, şol döwürde külalçylygyň, hojalyga zerur bolan küýze önümleriniň, galla saklanýan gap-gaçlaryň ýasalmagy, jaýlaryň saman suwaglar bilen suwalmagy, eýýäm Jeýtun medeniýetiniň durmuş ýörelgeleri bolan ekerançylyk, awçylyk, maldarçylyk bilen bir hatarda binagärçiligiň hem düýbüniň tutulyp başlanylandygyna şaýatlyk edýär. Jeýtun medeniýetine degişli Pessejikdepede örän galyň we berk daşky diwarly, meýdany has uly, adaty bolmadyk bir jaýyň üsti açylýar. Jaýyň meýdany örän uly bolup, oňa obanyň ilaty ýerleşip biljek. Bu bolsa, jaýyň jemgyýetçilik, ýagny köpçülik üçin niýetlenendigine güwä geçýär. Jaýyň doiwarlarynyň ak suwagynyň ýüzüne gyzyl we gara reňkler bilen çekilen toýnakly we ýyrtyjy haýwanlaryň, agaçlaryň, üçburçluklaryň we adamlaryň şekilleri adamzat taryhynda iň gadymy suratlaryň hataryna girýär. Gadymy mmedeniýetleriň medeni ojaklaryň üstüniň açylyp alymlar tarapyndan ylmy esasda öwrenilmegi, gadymy senetlerimizi sungat derejesine ýetiren ata-babalarymyzyň ussatlygyna we öz döwrüne mahsus giň dünýägaraýyşlaryna göz ýetirmäge ýärdam edýär.
Gutlyýewa Gözel, Halkara gatnaşyklary we dünýä syýasaty Halkara Ynsanperwer we Ösüş Uniwersiteti
Garagöl
Garagöl şäher. özbegystan respublikasinda yerlesiyar. Klimaty kontinentaldy.
Ýyldyz Oteli
Aşgabat şäherinde ýerleşýän Ýyldyz Oteli lüks bir myhmanhanadyr. 2013-nji ýylda Fransuz Bouygues tarapynda gurylan otelde, jemi 155 otag we 24 gat bardyr. Binanyñ uzynlygy 107 metrdir.
Luwr muzeýi
thumb|210px|right|Meşhur italýan suratkeşi [[Leonardo da Winçiniň dünýä belli eseri "Mono Liza" Luwryň merjeni hasaplanýar]] LUWR - bu diňe bir ajaýyp arhitektura ýadygärligi bolman, eýsem ol fransuz korollarynyň köşgi, dünýäniň iň abraýly adygan muzeýleriniň biridır.
1981-nji ýylda Fransiýanyň Prezidenti Fransua Mitteranyň karary esasynda Luwrda giň gerimli restawrasion işleri başlanýar. Onuň iň gadymy bölegi (baş binasy) dikeldilýär.
1985-1989-njy ýyllarda Napoleonyň köşgüniň öňünde täze zallary we howlyny köşk bilen birikdirýän meşhur piramida gurulýar. Onuň awtory asly hytaýly amerikan arhitektory Ýoh Ming Pi. Piramidanyň beýikligi 21 metr bolup, onuň töweregini fontan gurşaýar, fontanyň daşynda ýene-de kiçiräk üç sany piramida ýerleşýär.
Meşhur italýan suratkeşi Leonardo da Winçiniň dünýä belli eseri "Mono Liza" (Džokonda) Luwryň merjeni hasaplanýar. Suratkeş florensiýli bankir Françesko della Džokondanyň buýurmasy boýunça onuň aýaly Mono Lizanyň portretini çekýär. Bu uly bolmadyk eseriň üstünde suratkeş dört ýyla golaý işleýär. 1911-nji ýylda „Mono Liza“ Luwrdan ogurlanýar. Ony muzeýde agaç ussasy bolup işleýän Françenso Peruja atly italýan ogurlaýar. Iki ýyldan soňra, 1913-nji ýylda surat tapylýar we ol Luwra gaýtarylyp berilýär. Jenaýatçy Napoleon Bonapart tarapyndan bikanun getirilen bu kartinany diňe Italiýa gaýtarmak maksady bilen ogurlandygyny düşündirýär.
LUWRYŇ ZALLARY BOÝUNÇA WIRTUAL EKSKURSIÝA 1. Gadymy Gündogar galereýasy
Gadymy Eýran: Pars şalygy
Mesopotamiýa, Assiriýa, Horsabad Yslam sungaty (1250-1517)
2. Gadymy Ýegipt (Gadymy Müsür) gelereýasy Ýegipt - faraonlaryň döwründe: Täze şalyk Kleopatranyň döwrüne çenli soňky müsür faraonlary ( faraon - bu gadymy müsür şalarynyň tituly, ady) Müsür - faraonlaryň döwründe: ybadathana Kopt Ýegipti
Grek, Etrussk we Rim galereýalary Rim gymmatlyklary
Gresiýa: Nike Samofrakiýa
Gresiýa: Weneraly otag
Gresiýa: Wenera Gresiýa: kariatidler Rim: Ýuliý-Klawdiý Rim: Daryň galereýasy
Heýkelleriň galereýasy Fransiýa: galereýa Fransiýa: beýik şahslaryň galereýasy Fransiýa: mergelden edilen içgi köşk Fransiýa: pugetiň içki howlusy 1 Fransiýa: pugetiň içgi howlusy 2 Italiýa: galereýa Mikelanželo 1 Italiýa: galereýa Mikelanželo 2 Demirgazyk Ýewropa: giçki gotik döwri
Sungat eserleriniň galareýasy Orta asyr Galkynyş eýýamy XVII - XVIII - nji ýüzýyllyk Täç gymmatlyklary 1
Täç gymmatlyklary 2 XIX-njy ýüzýyllyk: Napoleon III-niň jaýy, aşhana XIX-njy ýüzýyllyk: Napoleon III-niň jaýy, myhman otagy
Çeperçilik galereýasy Fransiýa: Fontenblonyň ikinji mekdebi Fransiýa: zal GeorgesdeLaTour Fransiýa: goňur zal Fransiýa: Lýudowik XIV-niň kartinalarynyň ýygyndysy Fransiýa: Wattonyň zaly Fransiýa: Restunyň zaly Fransiýa Buşeniň zaly Fransiýa: Wýeniň zaly
Fransiýa: Daryň zaly Fransiýa: Molýeniň zaly Italiýa: XIII-XV asyr; zal "Kare" Italiýa: XIII-XV asyr; uly galereýa Jokonda (Mono Liza) Italiýa: XVI-XVII asyr; uly galereýa
Grawýuralaryň galereýasy Fransiýa: XVII-nji asyr Italiýa XVI-nji asyr
Luwr orta asyrda Napoleonyň üsti gümmezli jaýy Luwryň çukurlary
Orta asyr ýer asty jaýy
Luwryň arhitektura gözelligi Piramida gündizki görnüş 1 Piramida gündizki görnüş 2 Piramida gijeki görnüş Luwryň öňündäki meýdança
LUWRYŇ ÝADROSY
Luwrda dünýä meşhur kartinalaryň ýadrosy, ХVI asyrda Fransisk I-nji, Lýudowik ХIII we Lýudowik ХIV tarapyndan ýygnalan kolleksiýalar hasaplanýar.
Häzirki wagtda Luwryň ýygyndylarynyň sany 400.000 eksponatdan ybarat. Olaryň 35.000 müňden gowragy muzeýiň 200-e golaý zallarynda sergilenýär.
HÄZIRKI WAGTDA LUWRYŇ IŞ TERTIBI
Dynç günleri: her hepdäniň 2-nji güni hem-de 1-nji ýanwar, 1-nji maý we 25-nji dekabr.
Muzeý hepdäniň 3-5-nji günleri sagat 9.00-dan 21.45-e çenli işleýär.
Giriş petekleriniň bahasy: günüň dowamynda Luwryň ähli ekspozisiýasy üçin her adama 10 ýewrodan 14 ýewra çenli.
Her aýyň birinji ýekşenbesi we 14-nji iýul güni muzeýe giriş tölegsiz (mugt).
18 ýaşa çenli çagalar üçin muzeýe giriş hemişe tölegsiz. 18-25 ýaşlylar üçin her hepdäniň 5-nji güni sagat 18.00-dan soňra tölegsiz. thumb|center|800px|Luwr muzeýi
Garasu derýasy
Garasu derýasy Eýranyň demirgazyk-gündogaryndaki Türkmensähra sebitinde bir derýadyr.
Bu derýa Gürgen etrabynyň Taňrygargan (Galamaran) dagyndan akyp Akbaşdepe atly ýerde Bender Türkmeniň Garasu obasynda hazar deňizine döküler.
Bagbançylyk
Makalalar
AB preparaty
Gutulmyş
Gutulmyş, (Arap elipbiýinde قتلمش) doly ady Umeýr ibn Şuýýim ibn Amr Arslan Yabgu ibn Gutulmyş, Türkmen hökümdar. Arslan Ýabgunyň ogly we Beýik Seljukly döwletiniň Soltany Togrul begiň doganoglanydyr.
Togrul beg we Çagry begiň daýysy Arslan Ýabgunyň oglydyr, Togrul begiň doganoglanydyr.
Durmuşy barada
1040-njy ýylda Daňdanakan urşundan soň Bizanslylar Debil şäherine çozýarlar ýöne Gutulmyş ol çozuşy duzurýar. 1045-nji ýylda Kawkaza girýär. Gutulmyş, Diýarbekir we Musul taraplarynyň işini görüp ýören kakasyna degişli Oguzlary ýanyna alyp 18 müňlik goşun toplaýar. Şo ýylyň güýzünde 25 müňlik Bizans goşununy Diwin diýen ýerde edil ýok edýär. Ermeni goşunbaşy Wahram hem bu uruşda öldürilýär. Bu Diwin uruşunda Bizanslylar gaty uly ýitgi çekdi, Seljuklaryňky bolsa gaty azdy. Soňra Gutulmyş Togrul bege bir hat ugradyp bu töwerekleriň baýdygyny we Rimlileriň aýallar ýaly gorkakdygyny şo sebäpli bu ýeriň aňsatjak basylyp alynjagyny aýtdy. Türkmenleriň baş goşununyň baştutany bolan Musa Ýabgunyň ogly Hasan Erzurum töwereklerinden aýlanyp Wan kölüniň ýakynlaryna girdi. Gruz şasynyň goýberen goşuny Hasana duzak gurdy we Hasan we ençeme türkmen esgeri öldürildi. Seljukly soltany Togrul beg şehit bolan Hasanyň we Seljukly esgerleriniň aryny almak üçin Ybraýym Ynalyň Anadola çozmasyny buýruk berdi. Gutulmyş hem olara goşuldy we 1048-de Anadola girdiler. Şo döwürde ýaşan bir ermeniniň aýtmagyna görä, Türk milletiniň gorkunç çozuşlary Erzuruma döküldi. Seljuklaryň 50 müňlik goşuny bardy. Olaryň bir toparyna Ybraýym Ynal bir toparynada Gutulmyş baştutanlyk edýärdi. 1048-nji ýylyň 18-nji sentýabrynda Seljukly goşuny 70 müňlik Bizans goşuny bilen garşylaşdy. Pasinlerde bolan bu uruşda Seljuklylar goşunyň baş bölümini dargadyp IV. Liparidi we ençeme esgeri, birtopar oljany alyp çekildiler. Togrul beg 1055-nji ýylda uly bir pilli goşun bilen Bagda-da geldi. Şol wagt ýanynda Gutulmyşam bardy. Şol wagtlar Büweýhileriň Türk serkerdesi Arslan el-Besasiri Musula çozýar. Togrul beg Musuly goramak üçin Gutulmyşy goýberýär. Gutulmyş Arslan el-Besasiriniň üstüne çozsada ýeňmäni başarmaz. Soň Togrul beg Musula gelip Gutulmyşam ýanyna alyp Bagdada gelýär. Anadolyda basmaçy türkmen begleri yzygyderli çozuşlar edip rimlilere we Bizanslylara gorky salýardy, baran ýerlerini ýakyp ýykýardylar. Bulara Gutulmyş liderlik edýärdi. 1058-nji ýylda Ybraýym Ynal Togrul bege garşy gozgalaň etdi. Ol özüne eýleki liderler ýaly zat berilmedigini aýtýardy. Togrul beg Ybraýym Ynalyň üstüne goşun bilen ýöredi. Ýöne Togrul beg ýeňilip tussag edildi. Çagry beg bu habary alanda gaty hassalanypdy, uruşmana ýagdaýy ýokdy. Şo sebäpli ogly Süleýman we Alp Arslany köplik bir goşun bilen kömege ugratdy. Ybraýym Ynal bu goşundan ýeňildi we Alp Arslan ony tutup Togrul bege getirdi. Togrul beg ony bagyşlady. Soňky ýyllarda Togrul bege Ybraýym Ynalyň gozgalaň etjekdigi maglumatlary gelýärdi. Togrul beg bir çozuşa gidende Ybraýym ýene gozgalaň etdi. Bu gozgalaňda-da Ybraýym Ynalyň 30 müňlik goşuny ýeňildi. Ýöne bu gezek bagyşlanman 1059-njy ýylda öldürildi. 1060-da Togrul begiň aýaly Altynjan Hatyn we jigsi Çagry beg hassalanyp aradan çykýar.
Togrul bege garşy gozgalaňy
1061-de Gutulmyşam Togrul bege garşy gozgalaň edýär. Sebäbem Çagry begiň ogly Süleýmany mirasdüşer etmesidi. Gutulmyş Gaznalylara tutulmanka Oguzlaryň başynda kakasynyň durandygyny, şo sebäpli tagtyň özüniňkidigini aýtýardy. Togrul beg Gutulmyşyň üstüne goşun goýbersede goşun Gutulmyşdan ýeňilýär. Şo sebäpli ýörite Togrul begiň özi Gutulmyşyň bolýan galasyny gabaýar. Ýöne bulam başa barmaýar. Togrul beg muňa weziri Kunduryny baştutan belleýär. Soňky wagtlarda ylalaşyk görüşmeleri başlar we Gutulmyş käbir şertleri aýdar : 1. Soltan özüne hiç hili zyýan bermejekdigine talak bilen kasam eder. 2. Gozgalaňy sebäpli özünden zat islenmeli däl. 3. Süleýmanyň gyz jigsi bilen öýlenmegine garşy çykylmaly däl. 4. Häkimiýetine gaty baý bir welaýat berilmeli. Bu şertleriň 3-si kabul edilsede 1-nji şert kabul edilmez, sebäbi talak bilen Soltanyň hiç kime kasam etmejekdigi aýdylar. Ýöne Gutulmyş munyň kabul edilmegini islär, şo sebäpli ýene gatnaşyklar kesilýär. Kundury gababy dowam edip durka 1063-de Togrul beg hassalanyp aradan çykýar. Soltanyň ölümi bilen weziri Kundury paýtagta gelýär. Gutulmyşam galasyndan aýrylyp Reý töwereklerinde ýaşaýan türkmenleri öz hyzmatyna alýar. Gutulmyşyň jigsi Resul Teginem oňa goşulýar we Reýe ýöremegini maslahat berýär. Şeýlelik bilen Çagry begiň ogullary Süleýman we Alp Arslan bilen, Arslan Ýabgunyň ogullary Gutulmyş we Resul Teginiň arasynda tagt çekeleşigi başlaýar.
Damagan söweşi
Iň soňunda Gutulmyş 50 müň kişilik goşun toplaýar we Reýe ugraýar. Edil şol wagtlarda Alp Arslan hem goşun tutup Reýe gaýdan eken. Wezir Kundury, Alp Arslanyňam goşun tutup Reýe gelýändigini bilenden soň Süleýman ýerine Alp Arslanyň adyna wagyz okadýar we Alp Arslanyň ýanynda ýer alýar. Şol wagt Kundurynyň Gutulmyşyň üstüne goýberen goşuny ýeňilýär. Şo ýylyň 15-nji noýabrynda Gutulmyş Reýe ilkinji baryp şäheri gabaýar. Edil şol wagtlar Alp Arslanyň baş serkerdesi Hajyp Erdemiň Damgana gelendigini öwrenenden soň Reýden aýrylyp Damgana tarap ugraýar. Dihinemek diýen ýerde Gutulmyş Hajyp Erdemiň goşununy ýeňýär. Gutulmyş Dihinemekde goşununy goýýar we palçylaryň uruş gününi ugursyz görmeleri sebäpli akar suwy Alp Arslanyň ýoluna öwürýär, maksady bu ýeri palçyk edip 10 km aňyrdaky Alp Arslanyň ýoluny kesmekdi. Ýöne diýeni başa barmaýar, Alp Arslan goşuny bilen ol ýerden geçýär we iki Seljukly goşuny garşylaşýar. Şo ýerde iki goşun biri-birine girýär. Bolan uruşda Gutulmyşyň goşuny ýeňilýär. Goşunyň ýeňilmegi bilen jigsi Resul Tegin we ogly Süleýman Şah serkerdeleri bilen bile Alp Arslana ýesir düşýär.
Ölümi
Gutulmyş gaçýar, we bir rowaýata görä dargan goşununyň galanlaryny toplajak bolup durka çukur bir meýdanda atyndan düşip ölýär. Bu bolan hemme zatlardan soň Alp Arslan Gutulmyşyň ölümine gaty gynanyp aglaýar. Onuň üçin ýas tutýar. Gutulmyş Reýde Togrul begiň mazarynyň ýanyna gömülýär.
Salgylanmalar
https://www.ylymly.com/2020/03/08/seljuklylaryn-nesil-daragty
Lukas Podolski
Lukas Podolski Germaniýa Milliý futbol komandasy we Londonnyń Arsenal futbol kluby oýinçysy.
Gutulmyş
Salgylanmalar
http://kitapcy.com/news/2020-01-03-9985
http://talyplar.com/posts/28409
http://merw.news/tm/seljuk-dowleti-doredilyar-muhammet-togrul-beg
Jumageldi Mülkiýew - Seljuklar romany bölekler
FC Džiugas
Futbolo klubas Džiugas häzirki wagtda Litwaň 1. Ligasynda bäsleşige dowam edýär.
Riwer Pleýt
Riwer Pleýt(Buenos Ayres,Argentina)(river plate)-1901nji yylda esaslanyar.lakamy-"Millionerler",stadiony El-Monumental(66.645 orun),formasy-ak-gyzyl.
Argentinanyn chempiony-37 gezek(1932,36,37,41,42, 45,47,52,53,55,56, 57,75,76,77,78,79, 80,81,85,89,90,91, 93,96,97,98,99,2000, 02,03,04,08 yy),Libertadores kubogynyn eyesi-4 gezek(1986,1996,2015,2018 yy),Libertadores superkubogynyn eyesi-1 gezek(1997 y),Mezhkontinental kubogynyn eyesi-1 gezek(1986 y),Gunorta Amerika kubogynyn eyesi-1 gezek(1997 y).Argentinanyn chempionatynda in uly yenish-10:1(Urakan,1974 y),in uly yenilish-1:6(Rasing,1942 y),
Oýunçy taryhynda
Toparyn taryhynda in tanymal oyunchylaryi.
Turan gaplaňy
thumb|right|350px|[[Turan gaplaňy]] Turan gaplaňy - ýitip giden gaplaň görnüşi.
Altyn Asyr gündogar bazary
190px|right Altyn Asyr gündogar bazary Türkmenistanyñ iñ uly söwda bazarydyr. Bu bazar Merkezi Aziýanyñ iñ uly 5-nji bazarydyr. Bu söwda bazary 2011-nji ýylda Hormatly Arkadagymyz tarapyndan açyldy.
Aliabat etraby
Aliabat etraby (Parsça: شهرستان علی آباد کتول) Eýranyň Gülistan welaýatynyň 13 etrabyndan biridir.
Bu etrap merkezi etrapça we Kemalan etrapçasý bolmak bilen 2 etrapçadan ýbaratdýr.
2006-nji ýylda bu etrabyň raýatlarynyň sany 125079 adamdyr.
Bu etrabyň şäheri bolan Aliabat Pars oturumlydyr emma Aşyrbaý, Ödek düýeji, Şordepe nepes, Badrak Ännegeldi, Badrak nuri, Bähelke nepes, Yrfanabat, Garabulak, Guşkörpi, Köseli, Küçük ussajyk we Küçük nazarhany obalary Türkmen obalardyr.
Naruhito
Naruhito ((23/02/1960.Tokio, Ýaponiýa) 2019-njy ýyl yň 1-nji Maý yndan bäri Ýaponiýanyň imperatory.
Olaw Engebretsen
Olaw Engebretsen, Olaf Engebretsen (1905-nji ýylyň 25-nji dekabry - 1988-nji ýylyň 30-njy marty) Norwegiýanyň kino redaktory we režžisýorydy.
Engebretsen, esasan, 1941-nji ýyldan 1962-nji ýyla çenli kino redaktory hökmünde işleýärdi. Redaktirlän filmlerinde Den forsvundne pølsemaker (1941), Jeg drepte bar!, (1942) we Line (1961). 1961-nji ýylda “ Line ” redaktirlemegi üçin Norwegiýanyň film tankytçylary baýragyny (Filmkritikerprisen) aldy. 1954-nji ýylda Troll i ord we I moralens navn filmlerine režissýorlyk etdi. Engebretsen Oslodaky Halasgärimiziň gonamçylygynda jaýlandy.
Kataloniýa
Kataloniýa (Catalunya, Cataluña,) — Ispaniýanyn tariýxiý we Muxtar welaýaty. (Comunitat Autònoma), Hududy orta dengyz we Pireneý däglary ortasyndа Pireneý ýarimadasinyn demýrgazýk-gundogoryndа ýerleşýan. Meýdany — 31,950 km². Welaýatdyn iń üly şähery — Barselona. Dävlat dili: Katalon dili, ispan dili we аrаn dili. Kataloniýanin Ilaty sany - 7 210 508 (2007) adam.
Premçand
Premçand
(1880-1936)
Ussat hindi ýazyjysy Premçand 1880-nji ýylda, Benares şäheriniň golaýyndaky Lamhi obasynda dünýä inýär. Onuň hakyky ady Dhanpatraý Şriwastaw. Ýaş wagty Premçand mugallym hem mekdep jaýlarynyň gözegçisi bolup işledi. Ýazyjy 13 sany powestdir romanlaryň, 40-a golaý hekaýalar ýygyndylarynyň, birnäçe publisistik eserleriniň ýazary hökmünde meşhurdyr. Hindistanyň milli azat edijilik hereketi ýazyja örän uly täsir etdi.
Premçandyň «Watana bolan söýgi» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysy 1909-nji ýylda çap edildi, emma iňlis basybalyjylarynyň häkimýeti bu neşiri gadagan edip, otda ýakdylar.
Premçandyň «Söýgi aramgähi»(1922), «Meýdança»(1925), «Uruş meýdany»(1932), «Gurbanlyk sygyr»(1936) romanlarynda, «Ýedi lotos»(1917), «Söweş ýoly»(1932) hekaýalar ýygyndylarynda hindi halkynyň azatlyk üçin alyp baran göreşi, syýasy gapma-garşylyklar barada gürrüň berilýär. Ýazyjy öz eserlerinde gahrymanlarynyň çuňňur psihologiki häsiýetnamalarynyň üsti bilen ýönekeý halkyň agyr durmuşyny ussatlarça açyp görkezmegi başarypdyr.
Premçand eserlerini hindi hem urdu dilinde döredipdir. Ol 1930-36-njy ýyllarda «Hans» žurnalyna, 1932-34-nji ýyllarda «Jagaran» žurnalyna baştutanlyk edýär. Premçandyň publisistik eserleri hem Hindistanda realistik we demokratik edebiýatyň ösmegine güýçli itergi beripdir. 1936-njy ýylda ýazyjy Hindistanyň progressiw ýazyjylar birleşiginiň döredilmegini gazandy, şol ýyl hem Benares şäherinde aradan çykdy.
Kuba
Kuba (Cuba), resmi ady — Kuba Respublikasy (República de Cuba )) — Karib deňziniň demirgazyk böleginde ada döwleti. Ýurt Uly Antil adalarynyň düzüminde Kuba adasynda, Huwentud adasynda we has ownuk adlaryň ençemesiniň territoriýasynda ýerleşýär. Kuba Demirgazyk Amerikadan demirgazykda Florida bogazy, günbatarda bolsa Ýukatan bogazy arkaly bölünip aýrylýar.
Paýtagty we iň iri şäheri — Gawana.
left|thumb
Rus bazary
190px|right Aşgabadyñ merkezinde ýerleşýän Rus bazary, şäheriñ iñ uly we taryhy bazarlarynyñ biridir.
Alajagaplaň
thumb|right|250px|Eyran alajagaplaň thumb|right|250px|Hyndystan alajagaplaň
Alajagaplaň – (panthera pardus)
Awiasion dwigatel
bélyegkép|219px|thumb|Boeing 737
Club Social y Deportivo Colo-Colo
Club Social y Deportivo Colo-Colo (Colo-Colo) — hazirki wagtda Çili Ligada basleşige dowam edyar.
Pereira
thumb|285px|
Pereira (Ciudad de Pereira) -Kolumbiyanyň ululygy boýunça ikinji şäheri.
Jyzzah (şäher)
Jyzzah şäheri - Özbegistanyň Jyzzah welaýatynde ýerleşýän şäher va merkezi.
Arapmuhammet han
Arapmuhammet han 1602-1621-nji ýyllarda Hywada hanlyk edipdir. Ol ilki Durunyň hökümdary, kakasy Hajymuhammet han ölenden soň, bütin Hywanyň hany bolýar. Onuň höküm süren döwründe Horezmde gazaply gandöküşikli feodalçylyk uruşlary bolupdyr. Şol uruşlara türkmen han-begleri we taýpalary köpçülikleýin gatnaşypdyrlar. Ol uruşlar Horezmi we bütin Orta Aziýany Rus döwleti bilen baglanyşdyrýan söwda ýollaryny, ýer-suwy, syýasy häkimiýeti eýelemek maksady bilen alnyp barlypdyr.
Arapmuhammet han halkyň suwa bolan mätäçligini ýeňilleşdirmek üçin 1602-nji ýylda Amyderýanyň aşak akymynda, Nöküsiň demirgazyk tarapynda uly kanal gurdurypdyr. Emma bu hem suw ugrundaky göreşi gowşadyp bilmändir, suw gytçylygyny kanagatlandyrmandyr.
Arapmuhammet han döwründe Horezmde ilki türkmen han-begleri agalyk ediji ýagdaýy eýeläpdirler, emma soňra birwagtlar bu ýerden göçüp giden goňratly, maňňytly özbek taýpalary we başgalar Horezme gaýdyp gelipdirler. Şol taýpalaryň han-begleri özleriniň ozalky agalyk ediji ýagdaýyny eýelemek ugrunda dawa edip başlapdyrlar. Arapmuhammet han olaryň talaplaryny kanagatlandyrmandyr. Şoňa görä-de, naýmanlar we uýgurlar Arapmuhammet hana garşy bolupdyr. Arapmuhammet hanyň ogullary Hebeş we Ilbars bolsa şolara daýanyp, öz kakasyna garşy çykypdyr, ony tagtyndan agdarypdyr hem-de gözüni oýupdyr.
Çeşme
Türkmen hanlary we serdarlary.A.:Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasy “Ensiklopediýa” neşirýaty, 1992
Sauzhempton ýaşlar futbol akademiýasy
Teo Wolkat
Teo Wolkat 2000-2005-nji ýyllarda Southampton futbol akademiýasynda oýnady, soňra bolsa klubyň esasy toparyna (2005-2006-nji ýyllar) geçmegi başardy. Ýaşlar bilen işleşmegi halaýan Arsen Wenger 2006-njy ýylda Theo Walcotty Arsenala transfer etdi. Şol ýyl Germaniýadaky dünýä çempionatyna gidende Walcottyň bary-ýogy 17 ýaşynyň bardygyny bellesek hem artykmaçlyk etmese gerek.
Aleks Oksleýd Çamberleýn
Arsenalyň we Angliýanyň milli ýygyndysynyň başga bir ýyldyzy Aleks Oksleýd Çamberleýn hem bu klubyň akademiýasyndan ýetişdi. 2000-2010-nji ýyllarda Southampton akademiýasynda oýnap, 2010-njy ýylda klubyň A toparyna goşulmagy başardy. 2011-nji ýyldan bäri bolsa Arsenalyň üstünlikleri üçin der dökýär.
Adam Lallana
Sauzhemptonyň häzirki kapitany we Angliýanyň milli ýygyndysynyň hüjümçisi Adam Lallana hem bu akademiýadan çykan futbolçylardan. 26 ýaşly futbolçy 2000-2006-nji ýyllary Southampton akademiýasynda geçirdi we 2006-njy ýylda esasy topara alynan Lallana 8 ýyl bäri Southamptonda oýnap gelýär.
Alan Şirer
Angliýanyň premýer ligasynyň taryhynda iň köp gol salan futbolçy Alan Şirer hem 1986-1988-nji ýyllarda bu akademiýada oýnady, 1988-1992-nji ýyllarda bolsa Southamptonyň esasy düzüminde oýnady.
Salgylanma
http://wap.ertir.com/index.php?q=blog&view=81973
Bürgüt
thumb|right|250px|Bürgüt Bürgüt — (Aquila chrysaetos)
Türkmenistanyň Döwlet Sirki
Türkmenistanyň Döwlet Sirki, Aşgabat şäherinde ýerleşýän sirk oýynlarynyñ geçirilýän esasy meýdançasydyr. Meýdança 1700 tomaşaçy üçin niýetlenedir. Sirk, Türkmenistanyñ Medeniýet we Telewideniýa Ministirligine bagly guramadyr.
Armenia
thumb|285px|
Landşaft
Landşaft - bir ýeriñ göz bilen görüp bolýan aýratynlyklaryny öz içine alýar. Munuñ içine, ol ýeriñ fiziki elementleri (meselem, depesi buzly daglar, baýyrlar), suw toplumlary(derýalar, köller, suw howdanlary, deñizler) we janly elementleri(özboluşly ösümlik örtügi), adama degişli obýektler(dürli ulanylan ýerler, binalar we strukturalar) we üýtgäp duran şertleri( ýagtylanma, howa ýagdaýy) degişli. Goýy tekst
Çarli Çaplin
alt=Çarli Çaplin|thumb|Çarli Çaplin
Çarli Çaplin (Iñlis: Charles Spencer «Charlie» Chaplin) Dünýä belli Iñlis film aktýory.
Doglan ýyly : 16-njy aprel 1889
Doglam ýeri : London
Saýdy : https://www.charliechaplin.com/
Filmlerde geplemeýän aktýor.
1977-nji ýylyñ 25-nji dekabrynda Şwesariýada 88 ýaşynda aradan çykýar.
Grand Thef Auto: San andreas
Grand theft auto: san andreas, Hereket-başdan geçirmeler we açyk dünýä stilinde çyzykly däl wideo oýny, “Rockstar Narth” tarapyndan işlenip düzülen we “Rockstar Games” tarapyndan çykarylan ajaýyp awtoulag gizlin oýunlarynyň ýygyndysydyr. “Grand Theft Auto”: San Andreas GTA seriýasyndaky bäşinji oýun.Oýun ilki 2004-nji ýylyň 26-njy oktýabrynda PlayStation 2 konsoly üçin, soň bolsa 2005-nji ýylyň 7-nji iýunynda Xbox we Microsoft Windows üçin goýberildi. Oýun, şeýle hem, Xbox 360 üçin 2008-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda çykdy.
Ýaponiýanyň imperatory
Ýaponiýanyň imperatory Imperiýal maşgalanyňnyň başydyr we Ýaponiýaniň başydyr. Ýaponiýanyň 1947 konstitusiýasynda Ýaponiýa imperatory "döwletiň we halkyň birliginiň nyşany" hökmünde suratlandyrylýar. Taryhy taýdan Ýaponiýa imperatory Şintoizm dininde hem iň ýokary ygtyýarlydyr. Ýapon dilinde Imperatora "Tennō (天皇)" diýilýär, munuň harpma-harp manysy "behişti özygtyýarly" diýmekdir. Ýaponiýanyň Imperiýal maşgalasy işjeň iň köne monarhiýadyr. Häzirki imperator Naruhitodyr, ol bu wezipäny 2019-njy ýylyň 1-nji Maýynda öňki imperator Akihitodan miras aldy.
Roly
Ýaponiýa konstitusiýasy nyň 4-nji maddasy Ýaponiýa imperatorynyň hökümet bilen bagly häkimiýeti ýokdugyny belläp geçýär. Ýaponiýa imperatory Ýaponiýa premýer ministrini wezipä belleýär, konstitusiýanyň 6-njy maddasy Ýaponiýa imperatorynyň premýer ministri wezipä Ýaponiýa mejlisiniň taslaýşy ýaly wezipä bellemelidigini belläp geçýär. Konstitusiýanyň 6-njy maddasy imperatora şu dabaralyk wezipeleri ýükleýär:
Konstitusiýanyň 7-nji maddasy Imperatora "ministrler kabinetiniň tassyklamagy boýunça halk adyna" şu wezipeleri ýerine ýetirmegi buýurýar:
Garaguş (Mazar)
thumb|right|250px Garaguş (Mazar) – (Aquila heliaca)
M. Skobelew
Patşa Rasiýasynyň Osmanly döwleti bilen bolan söweşe gatnaşan.
Türkmen halysy geçmişiň we geljegiň beýany
Gutlyýewa Gözel, Halkara gatnaşyklary we dünýä syýasaty Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş Unuwersitety
Arçabil şaýoly
190px|right
Aşgabat şäherinde ýerleşýän Arçabil şaýoly, Türkmenistandaky iñ döwrebap we ýokary tizlikli ulanylýan awtoýolydyr. Uzynlygy 25.5 kilometr we ini 30 metrdir.
Alabama
Alabama — ABŞdaky ştatlarynyn biri. Meydany. 133,7 min km2. Ilaty 4,1 mln. Paýtagty - Montgomery şäheri. ABŞ düzimine 1959-njy ýylyň 21-nji awgustynda goşulan.
Milli tans sungatynyň ýalkymy
Ataÿewa Mähri TYA -nyñ Taryh institutynyñ kiçi ylmy išgäri.
Magtymguly Ýonaçy
Magtumguly Ýonaçy- Döwletmämmet Azadynyň kakasy, Magtymguly Pyragynyň bolsa, atasydyr. Ol dürli gol hünarleri bilen birlikde, ýona tikmage-de ökde ekeni. Şonun üçin oňa Magtymguly ýonaçy diýipdirler. Ol şahyrçylykdan habarly ekeni. Magtymguly Ýonaçy özünin päk zahmeti bilen yaşan adam. Dayhançylyk, at esbaplaryny tikmek, gurnamak yaly işler bilen meşgullanypdyr we ökde kümüşçi ussa bolupdyr. Özi-de sowatly, poeziýadan oňat başy çykýan adam bolany üçin halk ony sylapdyr. Ýonaçynyň kakasynyň ady hem Döwletmämmet Ýonaçy bolupdyr. Ol hem molla lakamyny alan sowatly-medeniýetli adam eken.
IC Markets
IC Markets – bu awstraliýanyň birža brokerçilik kompaniýasy. IC Markets Aziýada, Latyn Amerikada, Orta Günbatar ýurtlarynda, Awstraliýada we Ýewropada bazarlarda foreksiň, indeksleriň, çig mal harytlarynyň, gymmatly kagyzlaryň we gazna biržalarynyň aratapawudy hakyndaky şertnamalara ýöriteleşdirilen. Kompaniýanyň baş edarasy Sidneý, Awstraliýada ýerleşýär.
Taryhy
IC Markets 2007-nji ýylda Endrýu Budzinski tarapyndan esaslandyryldy.
2009-njy ýylda Awstraliýanyň Gymmatly kagyzlar we maýa goýumlar boýunça iş topary IC Markets 335692 belgili ygtyýarnamany berdi.
2015-nji ýylda IC Markets 2015-nji ýylyň 15-nji ýanwaryndan wşeýsar frankynyň çalt düşmeginden soň ýüze çykan oňaýsyz sazlaşygy ýapjakdygy barada habar berdi.
2017-nji ýylda IC Markets özüniň walýuta aralygynda 4 kriptowalýutany görkezdi.
2018-nji ýylda kompaniýa kipr ygtyýarnamasyny alandygy hakynda habar berdi.
2019-njy ýylda baş direktor wezipesine Nik Twidall bellenildi.
Amallary
IC Markets işi ÝB CySEC, Seýşelde we Awstraliýada Maliýe gözegçilik gullugy, Awstraliýada Gymmatly kagyzlar we maýa goýumlar boýunça iş topary tarapyndan kadalaşdyrylýar.
IC Markets MetaTrader 4 we 5, Ctrader hödürleýär we internediň üsti bilen, kompýuterde we öýjükli gurluşlarda işleýän gurallary goldaýar.
IC Markets Bitcoin, Bitcoin Cash, Ethereum, Dash, Litecoin, Ripple, EOS, Emercoin, Namecoin и PeerCoin degişlilikde CFD hödürleýär.
IC Markets indiki harytlar üçin CFD hödürleýär: gymmatly daşlar, oba hojalyk çig mal harytlary we energiýa serişdeleri, şol sanda WTI hilli çig nebit, Brent we tebigy gaz.
Italiýa 1918 – 1939-njy ýyllar aralygynda
Italiýa 1918 – 1939-njy ýyllar aralygynda
1.	Italiýa dünýä ykdysady çökgünlikleri ýyllarynda.
2.	XX asyryň 20-nji ýyllarynda Italiýanyň syýasy durmuşy. Hökümetiň içeri syýasaty. 3.	Italiýa faşizminiň daşary syýasaty.
I-nji jahan urşunyň netijesinde Italiýa özüni “ýeňijileriň içinde ýeňilen” hökmnde duýýardy. Uruş döwründe bu yurt 700 müňe golaý adamy ýitirdi we 1 million gowrak adam maýyp boldy. Harby hereketler netijesinde ýurduň demirgazyk böleginiň köp ýerleri ýumrulypdy, ol öz söwda gämileriniň 60%-e golaýyny ýitiripdi. Italiýa öz soýuzdaşlary bolan ABŞ-a 1,5 milliard lir, Angliýa 2,5 milliard lir karz bolupdy. Pariž maslahatynyň kararlary boýunça Italiýa – Astriýanyň günbatar bölegi, Pola we Golsiýa ýerleri geçdi.
Jahan urşunyň talaplary Italiýanyň agyr senagatynyň ösmegine getirdi. Bu yurt agrar ýurtdan agrar-indurtrial ýurtda öwrüldi. Esasan hem demir magdan, maşin gurluşyny we himiýa senagat pudaklary has ösdi. Döwlet karzynyň hasabyna agyr senagatda “Ansaldo”, “Ilwa” kompaniýalary, awtomobil senagatynda “Fiat” harby enjamlary öndürýän “Breda’ we ş.m. firmalar uly konsernlere öwrüldi. Şol bir wagtyň özünde orta we ownuk telekeçiler önümçiligi kemeltmäge hat-da ýapmaga mejbur bolupdy. Şonuň üçin hem uruş iri kapitalyň öz ornuny güýçlendirmäge we kuwwatyny ösdürmäge ýardam etdi.
Italiýada jahan urşy tamamlanandan soň senagat agyr ýagdaýa düşdi, sebäbi bu döwürde içerki bazaryň işlemeýändigi, adaty daşary söwda gatnaşyklarynyň bozulmagy, önümçiligiň birden aşak gaçmagyna getirdi, 1920-nji ýylda bolsa ol ykdysady çökgünlige geçip başlady.
Sugun
Sugun – (latynça Cervus elaphus). Öz arealynyň demirgazygynda gabat gelýän, Türkmenistanda ýitip ýok bolmak howpy astyndaky görnüş.
Italiýa 1918 – 1939-njy ýyllar aralygynda
Urşuň agyr netijeleri, işsizligiň artmagy, zähmetkeşleriň hal-ýagdaýynyň agyrlaşmagy ýurtda synpy göreşiň ýitileşmegine alyp geldi. Esasan hem 1918 – 1920-nji ýyllarda iş taşlaýyşlaryň artmagy (1918ý., 292; 1919ý – 1871; 1920ý. - 2070) we olara gatnaşýanlaryň sanynyň artmagy (2 milliona çenli) bu göreşiň subutnamasydyr.
Sugun
Gysgaça beýany
Ol uly, owadan hem-de syratly haýwan bolup, agramy 100-den tä 300 kilograma çenli ýetýär. Onuň erkekleriniň şahlaryndaky şahalar adatça bäşden artyk bolmaýar.
Ýaýran ýerleri
Öňler Türkmenistanda buhara suguny Amyderýanyň ýakalarynda gabat gelip, ähtimal, Murgap bilen Tejen boýlarynda hem gabat gelendir.
Italiýa 1918 – 1939-njy ýyllar aralygynda
Şonuň üçin hem bu döwürde syýasy partiýalaryň ýagny italýan sosialistik partiýasynyň, zähmetiň ähliumumy konfederasiýasynyň täsiri artyp başlady. Italýan sosialistik partiýasynyň hatarynda 1920-nji ýylda 200 münden gowrak adam bardy, zähmetiň ähli umumy konferensiýasynyň hatarlarynda bolsa 2 million gowrak adam bardy. Emma bu partiýalaryň, esasan hem ISP-ň içinde jebisligiň ýoklugy, onda fraksiýalaryň bolmagy dürli syýasy garaýyşlary emele getiripdi. Şol bir wagtda ýagny 1919-njy ýylyň Nowruz aýynda Italiýada faşistik hereket ýüze çykypdy. Milagda “Faşi di Kombattimento (Söweşjeň soýuzlar) diýip atlandyrylýan gurama döredilip, oňa 1914-nji ýylda sosialistik partiýanyň hatarlarynda çykarylan Benito Mussolini ýolbaşçylyk edyärdi. Belli bir syýasy maksatnamany öňe sürmezden faşistler köpçülik içinde meşhur bolan: respublikany döretmek, ähliumumy saýlaw hukugyny girizmek, garyp daýhanlara ýer bölüp bermek we ş.m. şygarlary ulanýardylar. Bu bolsa olara işçileriň we daýhanlaryň bir bölegini öz tarapyna, çekmäge mümkinçilik berýärdi, ýöne olaryň esasy daýanjy ownuk işewürlerdi. Eýyam 1919-njy ýylyň güýzünde faşistler ýaragly bölümleri döredip başlapdy, olaryň hatarlarynda 17 müňden gowrak adam bolup, olar esasan hem urşa gatnaşanlar, milletçiler we ş.m.
1919 – 1920-nji ýyllarda Italiýada synpy göreş has ýitileşdi. Şeýle ýagdaýda 1919-njy ýylyň Sanjar aýynda parlamente saýlawlar bolup geçdi. Saýlawlarda sosialistler 1913-nji ýyla seredende 3 esse köp ses toplady, hem-de parlamentde 156 ýer aldy. Saýlawlarda uly ýeňilişe sezewar edilen italýan işewürleriniň adaty partiýasy bolen aramçylar abraýdan gaçdy. Ýöne şonda-da olar özüňe degişli partiýalar, toparlar bilen birleşip parlamentde jemi 200 ýer eýelediler. Saýlaw netijesinde täze hökümet döredilip, onuň başynda sosialistler durýardy. Olara ses beren saýlawçylaryň aglaba bölegi indi öz durmuşynyň gowy boljakdygyna ynanýardylar. Emma sosialistler ynamy ödemediler, olar hat-da hökümetde islemekden hem ýüz öwürýärdiler. Aramçylara bolsa pursatdan peýdalanyp häkimiýet başyna gaýdyp geldiler.
Emma eýýäm 1921-nji ýylyň başyndan Demirgazyk Italiýada faşistik hereket uly germ bilen ösüp başlady. Ol herekete ilatyň dürli toparlary, hususyýetçiler, ownuk söwdagärler, ussahanalaryň eýeleri, gullukçylar, talyplar we ş.m. gatnaşýardy. Oba ilaty hakynda gürrüň edilende bu döwürde iri ýer eýeleri (mülkdarlar), kärendeçiler hem ýurtda “berk häkimiýetiň” döredilmeginiň tarapdarydy.
Şeýlelikde Italiýada faşistik hereketiň ösmegi netijesinde 1921-nji ýýlyň ahyryna olaryň hatarlarynda 300 müňden gowrak adam bardy. 1921-nji ýylyň Sanjar aýynda olar öz gurultaýyny çagyryp, resmi ýagdaýda öz partiýasyny döredýändigi barada karar kabul etdi we öz maksatnamasyny metbugatda çap etdi.
1922-nji ýylyň güýzünde Italiýada özboluşly 2 häkimiýetlilik emele geldi. Faşistler häkimiýetiň gowşaklygyndan peýdalanyp doly derejede işçleriň we demokratik guramalary ýumuryp başladylar. Mussolini öz kömekçilerine döwlet agdarylyşygyny taýýarlamagy tabşyrdy. Garaşsyzlyk aýynyň 24-nde ol faşistik partiýanyň gurultaýynda hökümete şertli duýdüryş (ultimatum) bildirip hökümetde faşistler üçin 6 sany ministrlik ýeri boşadyp bermegi talap etdi. Şondan soň ol Garaşsyzlyk aýynyň 28-nde Italiýanyň ähli faşistleri “Rime ýöriş” guramaga çagyrdy, şol gün “gara köýnekli” faşistleriň uly bölümleri paýtagta tarap ýeňdiler. Hiç hili garşylyk görkezmän şa Wiktor Emmanuil Mussolinä hökümet başlygy wezipesine geçmegi hödürledi. Parlamentde ses goýlanda Mussolini üçin 306 deputat ses berdi, 102 garşydy.
Şeýlelik bilen hökümsüriji toparlaryň wekilleri häkimiýeti faşistlere berdi. 1923-nji ýylyň Gurbansoltan aýyna çenly Mussolininiň hökümeti koalisiondy, oňa halk patriýasynyň, aram partiýasynyň wekilleri hem gatnaşýardy. Gysga wagtyň içinde Mussolininiň hökümeti “Uly faşistik maslahat” döredip oňa esasan hem faşistik partiýanyň agzalary, faşistik ministrler we beýlekiler girýärdi.
1924-nji ýylyň Gurbansoltan aýynda faşistler tarapyndan taýyarlanan täze saýlaw kanuny esasynda parlament saýlawlary geçirildi. Şol kanuna laýyklykda saýlawlarda 50% köp ses alan partiýa parlamentdäki ýerleriň 2/3 bölegini ýelemelidi. Saýlawlar netijesinde faşistler sagçy liberallar bilen bilelikde hereket edip 4,5 million ses toplady, beýleki partiýalar bolsa 3,5 million ses aldy.
Parlamentiň ilkinji mejlisinde deputatlar faşistik baş-başdaklygy ýazgaryp çykyş etdiler. Sosialistik Jakoma Matteoti Magtymguly aýynyň 30-nde faşistleriň saýlaw döwründäki gödek hereketlerini ýazgaryp çykyş etdi. Birnäçe günden soň ol köçede öndürildi. Şu wakadan soň parlamentdäki sosialistik-deputatlar, liberallaryň we katolikleriň aglaba bölegi parlamentden çykyp, appozision partiýalaryň komitetini, ýagny, “Awentin bileleşigini” döretdiler. Emma bu guramanyň ykbaly hem pajygaly ýagdaýda gutardy.
Şeýlelikde 1926-njy ýylda Italiýada totalitar faşistik düzgün dikeldildi. Faşsitik partiýa terrorçylyk hereketini ulanyp uzak möhletleýin häkimiýeti öz eline aldylar.
Durnuklaşmak şertlerinde Italiýanyň senagatynyň ösüşi duýulyp başlady. 1925-nji ýylda 1922-nji ýyl bilen deňeşdirende senagat önüçiligi 50%, elektrik energiýa 75% artdy, polat öndürilişigi 1,5 esse köpeldi. Bu ösüşde esasan hem daşary ýurtlardan (ABŞ, Angliýa) alynýan karz pullaryň hasabyndady (inwestisiýa).
Senagat önümçiligi 1929-njy ýyla çenli ösdi, emma şol ýýl başlanan ykdysady çökgünlik Italiýanyň işjeň işeňirligini aşak çagyrdy. 1929-njy ýylyň ahyryna Nýu-Ýork biržasynda nyrhlaryň aşak gaçmagy ýurduň ykdysadyýetine urlan zarbady. Italiýanyň ykdysadyýetiniň özenini düzýän dokma senagaty dargady. Çökgüňlik italýan durmuşynyň ähli pudaklaryna, şol sanda maliýe pudagyna hem täsir etdi. Italiýanyň iri banklaryndaky pul goýumlarynyň alynmagy olaryň ýagdaýyny agyrlaşdyrýardy. Italýan kommersiýa (telekeçilik) bankynyň, karz bankynyň, Rim bankynyň çökgünlige düşmegi ýurduň hojalyk durmuşynyň pese gaçmagyna getirdi. Krizisiň ilkinji üç ýylyň içinde Italiýanyň senagaty 1,5 esse, daşary söwda 3 esse, demirýollaryň ýük dolanyşygy 40% kemeldi. Çökgünlik köpsanly ownuk we orta kärhanalaryň dargamagyna getirdi, bu bolsa öz gezeginde önümçiligiň 1 ýere üýşmegi hereketini tizleşdirdi. Muňa faşistik hökümetiniň syýasaty hem dogry gelýärdi, sebäbi hökümet monopol birleşmelere ýakyndan kömek berip başlady. Iri kärhanalary maliýeleşdirmek üçin ýörite senagat täzeden gurnaýyşynyň döwlet instituty döredilip, ol iri senagatçylara karz bermegi, gymmatly kagyzlary (aksiýalary) satyn almagy we ş.m. işler bilen meşgullanýardy.
1930-njy ýylda hökümetiň karary bilen korporasiýalaryň milli Soweti döredildi. Onuň esasy wezipesi italýan ykdysadyýetine umumy ýolbaşçylyk etmek we önümçiligiň dürli pudaklarynyň arasyndaky gatnaşyklary kadalaşdyrmakdy. Bu Sowete 22 sany milli korporasiýalar garaşly bolup, ol italýan ykdysadyýetiniň esasy pudaklaryny öz içine alýardy.
1934-nji ýylda Italiýanyň bütin işleýän ilaty korparatiw ulgamyna girýärdi: işçiler, daýhanlar, senetçiler, senagatçiler we ş.m. Şeýlelik bilen korparatiw ulgamynyň döredilmegi faşistik döwletiň ýurduň ykdysadyýetine gatnaşmagyny aňladýardy, umuman hökümet ýurduň ähli pudaklarynyň işine doly gatyşmaga hukuk alypdy.
XX asyryň 30-njy ýyllaryň başlarynda italýan faşizmi özüniň basybalyjylyk maksatlaryny durmuşa geçirmäge girişdi. Diňe 1930-njy ýylda Mussolini daşary syýasat meseleleri dogrusynda 26-a golaý çykyş etdi. Ol hemişe Italiýanyň I jahan urşy netijesinde ýeke galandygyny belläp, Orta ýer deňzini “italýan köküne” öwürjekligini nygtaýardy.
1932-nji ýylda Mussolininiň “Faşizmiň doktrinasy” atly kitaby çykdy, onda italýan faşizminiň aňyýeti kesgitlenýärdi. Ol kitapda döwlet barada garaýyş yglan edilip, jemgyýetde ýaşamagyň hakyky görnüşi hökmünde döwlet dürli güýçleriň we häkimiýetiň çeşmesidir diýip bellenilýär. Faşistik döwletiň baş wezipesi hökmünde Mussolini onuň kuwwatlanmagyna, imperiýa ymtylmagy belleýär. Şeýle imperiýany döretmek onuň pikiriçe italýanlaryň döwlete doly tabyn bolmagy netijesinde, berk düzgün-nyzamy ýola goýmak arkaly döredip boljaklygyny belleýär. Şu kitabyň pikirleri bilen ruhlanyp, italýan hökümeti häli ykdysady çökgünlik dowam edyärkä harby taýýarlyklary görüp başlaýar. 1933 – 1934-nji ýyllarda geçirilen çäreler esasynda ýurtda doly ýaraglanmak hereketi başlandy.
Mussolininyň ilkinji gezek öz ýaraglarynyň kuwwatyny görkezmek synanyşygy 1934-nji ýylda onuň Awstriýa garşy ýörişe başlajak bolmagydy. Emma Germaniýanyň güýçlenýänligine gözi ýetip ol hereket saklandy.
1934-nji ýylyň ahyrynda ol Efiopiýany basyp almaga taýýarlyk görüp başlady. Efiopiýany basyp alyp, Italiýa Afrikada möhüm strategik daýanç edinjekdi. Şol maksat bilen Italiýa 1935-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynda Fransiýa bilen Afrikadaky täsir ediş çäklerni kesgitlemek boýünça şertnama baglaşdy. 1935-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 3-nde 500 müňden gowrak italýan goşuny Efiopiýa garşy urşa başlady, hem-de 1936-njy ýylyň Magtymguly aýynyň başlarynda ony doly eýeledi.
Fransiýa bilen Germaniýanyň arasyndaky gapma-garşylyklaryň ýitileşmeginden peýdalanyp 1935-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynda Italiýa Fransiýa bilen Afrikada täsir ediş çäkleri barada ylalaşyk baglaşdy. Şol gizlin ylalaşykda Fransiýa Italiýanyň Efiopiýa garşy urşuna razylyk berýär. 1936-njy ýylyň Magtymguly aýynyň 9-nda Mussolini Rimdäki Wenesian köşgünde Italiýanyň imperiýa öwrülendigini jar edip, ozone Efiopiýanyň hem imperatory diýen ady aldy. Italiýanyň Efiopiýany basyp almagy onuň Hindi okeanynda we Orta Gündogarda ornuny pugtalandyrdy. Italiýanyň bu hereketini 1935-nji ýylyň Sanjarynda Milletler Ligasy ýazgaryp, oňa garşy ykdysady çäklendirilmeleri girizmegi karar etdi.
Italýan faşizminiň indiki ädimi Ispaniýa garşy ýörişidi. Onuň başlanmagynyň sebäbi 1936-njy ýylyň tomsunda Ispaniýanyň uruşparaz generallary respublikan hökümetiň garşysyna pitne turuzan wagty, Mussolini oňa kömege barýar. Ýagny gysga wagtyň içinde italýan harby bölümi düzülip Ispaniýa iberilýär. 1937-nji ýylyň Nowruz aýynda Madridiň eteginde (Gwadalahara) bolan çaknyşmakda italýan goşunlary ýeňlişe duçar bolýar. Ispaniýada faşistik Italiýa bilen bilelikdäki hereketler Italiýany Germaniýa bilen ýakynlaşdyrýar. 1936-njy ýylyň Garaşsyzlyk aýynda Italiýanyň daşary işler ministry Çiano iki faşistik döwletiň syýasy hyzmatdaşlygy barada şertnama baglaşýar. Özüniň çykyşlarynyň birinde Mussolini bu ýlalaşyga ok diýip, onuň töweregine Mussoliniň pikiri boýunça Ýewropa döwletleri üýşmelidiler. Şeýdip betnam “Berlin-Rim” oky emele geldi. Baglaşylan şertnama boýunça Orta-Ýer deňzi Italiýanyň täsiri astyna geçýärdi. Italiýa öz gezeginde Germaniýanyň Merkezi Ýewropada “Täze derejesini” ykrar etmäge razylaşdy. 1937-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynda Italiýa antikomintern ylalaşygyna goşuldy, ol ylalaşyk Germaniýa bilen Ýaponiýany 1936-njy ýylda döredipdi. 1937-nji ýylyň Bitaraplyk aýynda Italiýa Milletler Ligasynda hem çykýar.
1938-nji ýylyň Ruhnama aýynda Mussolini Mýunhem ylalaşygyny baglaşmaga işjeň gatnaşdy we Gitleriň Çehoslowakiýany bölmek işine uly kömek etdi. Öz bäsdeşinden galmajak bolup Mussolini 1939-njy ýylyň Gurbansoltan aýynda Albaniýany basyp aldy. Iki faşistik döwlet täze jahan urşuna düýpli taýýarlyk görýärdi. 1939-njy ýylyň Magtymguly aýynyň 22-nde Germaniýa bilen Italiýanyň arasynda “polat pakty” baglaşyldy, şol şertnama boýujça iki tarap hem biri-birini “gury ýerde, deňizde we howada” goldamagy wada etdiler.
Şeýlelikde öňki syýasy ylalaşyklar indi harby ýaranlyga öwrülipdi. Mussolini oňa “basyp alyşlaryň guraly” diýip at berdi. Şol bir wagtyň özünde Mussolini Italiýanyň harby taýýarlygy üçin azyndan 2 – 3 ýyl gerek bolan diýip Gitlere habar beripdi.
1938-nji ýylyň tomusynda hökümet “medeni sagdynlaşdyrmak” kompaniýasyny (hereketini) yglan etdi. Ol ilki bilen faşistik häsiýete laýyk çäreleri amala aşyrmagy we milletiň durmuşynda daşary yurt täsirine garşy göreşi güýçlendirmegi göz öňünde tutýardy. Elleşip salamlaşmak faşistik salamlaşma bilen çalşyrylýardy we ş.m.
Italýan faşizminiň geçiren çärelerinden biri ol hem çaga dogurmak mukdarynyň ösüşi ugrundaky göreşdi. Faşistik imperiýa üçin esgerler gerekdi. Gazetler şäherler arasynda ilatyň köpelmegi ugrunda ýaryşlar barada maglumat çap edýärdi. Esasan hem Rimde tutulýan toýlar uly dabara bilen geçirilýärdi, olarda ýaş çatynjalar: 1 ýyldan soň watana ýaş esger sowgat etjekdigi barada Mussolinä kasam edýärdiler. Emma bu çäreleriň ählisi diýen ýaly başa barmady. Italiýada XX asyryň 30-njy ýyllaryň ahyryna ilatyň köpeliş % gaty aşakdy.
Ýurduň ykdysadyýetinde urşa taýýarlyk hem uly gerim bilen alyp barylýardy. Esasan hem strategiki ähmiýetli çig malyň öndürilişi ýagny uly mukdarda galla taýýarlamak, kömür we nebit ýataklaryny gözlemegi güýçlendirmek, gidroelektrik stansiýalaryň gurluşyny çatlandyrmak we ş.m. Netijede 1934 – 1939-njy ýyllarda ahrby ähmiýetli senagat pudaklary birneme ösdi. Emma şonda-da talap edilýän sepgide häli ýetilenokdy. Mysal üçin: 1938-nji ýýlda Italiýa 2 million golaý polat öndürýärdi, bu bolsa adaty döwürde onuň zerurlygynyň ýarysyna deňdi. Italýan senagatynyň käbir pudaklarynyň maddy-tehniňi düýbi köneleşen bolmagy, öndürlilýän önümleriň gymmatynyň has ýokary bolmagyna getirýärdi, onuň hili hem pesdi (awtorkiýe-öz-özüňi üpjün etmek).
Mysal üçin: Italiýada öndürilýän ýangyç onuň daşyndan getirilýändiginden 5 esse gymmatdy, ýurtdaky öndürilýän pagta daşyndan getirilýäninden 3 esse gymmatdy we ş.m. şol sebäpden hem bu döwürde harby harajatlara döwlet býudžetiniňýarysy sarp edilýärdi.
Italýan ykdysadyýetini harbylaşdyrmakdan iňňän uly peýda gazanýanlar iri monopol kompaniýalardy. 1934 – 1939njy ýyllar aralygynda “Pirelli”, “Snia Wiskoza”, “Fiat”, “Montekatini” ýaly kompaniýalaryň girdejisi ortaça 80%-tdi.
Şol bir wagta obada iri kapitalyň täsiri hem güýçlendi. Täze ýerleri özleşdirmek üçin olar döwletden uly karz (kredir) pul alyp, şol özleşdirilen ýerleri has gymmat baha satýardylar.
Faşizmiň Italiýany harbylaşan millete öwürmek we onuň ýkdysadyýetini uruşyň talabyna laýýk etmek işi garaşylýan netije berenokdy. Harby (paratlarda) gözden geçirişlerde goşun daşyndan göräýmäge netijeli, güýçli görünse-de, olaryň ýaraglanyşy gowşakdy. Şonuň üçin hem 1939-njy ýylyň Alp-Arslan aýynda Gitler uruş başlajakdygy hakyndaky karara gelendigini Mussolinä habar berende, ol özüniň wagtlaýynça soýuzdaşynyň tarapynda çykyş etmeklikden saklanýandygyny aýtdy, bu bolsa “polat paktyň” şertlerine laýyk gelenokdy.
Gökleň
Gökleñler uly türkmen taypasy hökmúnde XVII-XVIII asyrlarda taryhyñ sahnasyna cykan bolsalar gerek,çünki shondan öñ yazylan ishlerde,hatda Abylgazynyñ Türkmenleriñ shejeresidiyen kitabynda-da gökleñ diyen at dush gelmeyár.Köp bolegi Eyrandaky Türkmensahrada galan goklenglering etnik adynyñ XI asyrda Syrderýanyñ boýlaryndan Balkan etrabyna gocup gelen gök diyen turkmen taypasy bilen baglanshyklydygyna shek bolup bilmez.XI asyrdan soñ Balkan töweregine sygmadyk turkmen taypalary,shol sanda gökleñ Etrek,  Gürgen etraplarynda mesgen tutyarlar.Bu goklenglering etnik adynyñ yzyna -len goshulmasy hem hut shu yerde goshulyar. Pars dilinde leng (leñ)sozuniñ agsak diyen manyny angladyandygyndan ugur alyp,halk rowayatlary we ili suw bilen upjun etmegi basharan gök we agsak atly batyr yigit bilen baglanyshdyryarlar. Gökleñ sozuning manysy barada yorite makala yazan F.S.Faseýew bu ady gök-öleñ sozlerine syrykdyryar(gok olenglikde yashayanlar).Emma rowayatlaryng we Faseýewing dushundirishining hakykat bilen dahyly yok.cunki leng (leñ)sozi Demirgazyk Eýrandaky tire taypa atlarynda dush gelyan sozdur.Ynha shu etrapda yashayan bagtyyarlar diyen taypalar birleshiginde heftleng (yedi leñ) we ceharleng(dort leng)diyen urug atlarynda dush gelinyar.Hazirlikce bu termining hakyky manysyny anyklamak bashartmady,emma gok taypasynyng bir bolegine Gürgen etraplarynda XVII-XVIII asyrlarda gokleng adynyng dakylandygy bellemekcidiris.Gökleñlering wekillerine Türkiyede we Azerbeýjanda hem dush gelinyar. Eýranda bolsa olaryng sany has kopdur.Eýranly türkmenlering beren maglumatlaryna gora, Türkmensahradaky Aýderwiş, Güllüdag, Jergelan etraplarynda we yomut yaylalarynda jemi 90 mung cemesi gokleng yashayar.Olaryng ka biri gokleng sozuning yzyndaky leng sozuni mekan,yurtmanysyndaky lan diyen pars sozunden caklayarlar.Eger sheyle bolsa,onda bu adyng manysy goklenglering yurdy ,gok taypasynyng mekany diyen manyda yúze cykypdyr. A)Gökleňler orta asyrlaryň iki beýik taýpasynyň — gaýylar bilen dodurgalaryň birleşmeginden emele gelipdir. Beýik osmanlylaryň, gaz¬nalylaryň gaýy türkmenlerinden çykandygyny taryh bilýär. Ga¬ýylaryň meşhurlygy, öňbaşçylygy Magtymguluda edebi-şa¬hyrana beýiklik bolup oýanypdyr.          KIM DUZETSE LGBT GURAMANYN AGZASYDYR