Awstraliýanyň_we_Okeaniýanyň_halklary
Ýöne birinji pikiriň tarapdarlary az. Polineziýanyň esasy  böleginiň  pikirine  görä Polineziýanyň  ilaty günorta gündogar Aziýadan  göçüp gelen  ilat. Häzirki wagtda köp sanly alymlar Awstraliýada  ilkinji gezek  adam  40-45 müň ýyl  mundan ozal  peyda  bolupdyr diýen  pikiri öňe  sütýärler. Geografiki pikirler hem-de  polipeni materiallar Awstraliýa  materigine  adamlaryň  günorta gündogar Aziýadan  gelendigini tassyk edýär. Ýöne Polineziýanyň  gadymy ilaty Awstraliýanyň  Tasmaniýanyň  ilatyna  garanyňda has ösen  bolupdyr. Göçup gelmeklik b.e. ilkinji asyryndan başlanypdyr. Polineziýalylaryň hojalyk medeni tipi, ada ýa-da umman tipi bolupdyr. Olar ekerançylyk bilen hem meşgullanypdyrlar. Banan hem-de kädi ekipdirler. Haýwanlardan üýrmeýan it, (ony köplenç  et üçin saklapdyrlar) doňuz, towuk saklapdyrlar. Mata dokamagy düýbünden bilmändirler. Şeýle hem metaly bilmändirler. Agajyň gabygyndan dürli zatlary örüpdirler. Olaryň sosial durmuşynda  soslowiýalar bolupdyr. Bý-garyp ýa-da biri-birine boýun egmeklik  bolupdyr. Poleneziýa sözuni türkmen diline geçirseň  köp adaly diýen manyny berýär. Poleneziýanyň ilatynda urug gurluşy bolmandyr. Ýewropalylar baranda ilki durmuş jemagatyndan  synyp gurluşa geçen ekenler. XVIII asyryň ahyrlaryndan  ýewropadan  hem-de  amerikadan  göçüp baran  Poleneziýanyň  beýleki adalarynda  hem kem-kemden  ornaşyp başlaýarlar. Şonuň ýaly-da Tilbert Fidäki adalaryna  aralaşýarlar. Birneme soňrak ýagny XIX asyryň 60-80-nji ýyllarynda  ýewropalylaryň käbir  toparlary Melaneziýa  we Palusa göçüp barýarlar. Okeanyň käbir adalarynda  kem-kemden ýewropa hem-de  amerikadan  göçüp baran  ilatyň bir müňden  onlarça müňe golaý toparlay emele  gelip başlaýar. XIX asyryň ikinji ýarymyndan başlap Okeaniýanyň  käbir adalarynda  aziýalylar hem  peyda bolup  başlaýar. Meselem Ýaponlar, Hytaýlylar we beýleki käbir adalarda) Filippini  peýda bolup başlaýarlar. Bular esasan  ýewropaly telekeçiler bilen zähmet şertnmasy baglaşan hem-de Okeaniýanyň  dürli plantasiýalarynda  işlemäge  gelen adamlar bolupdyr. Şeýlelikde  ýerli ilat bilen göçüp gelen  adamlaryň  biologiki taydan   gatyşmak prosesi bolup geçip, käbir adalarda, ýewropa – okean  hem-de  aziýaly-okean   gatyşyk toparlarynyň  emele gelmegine  getiripdir. Awstraliýanyň  ýerli ilaty  uly awstroland jynsyna degişlidir. Okeaniýanyň  günbatar bölegi ýagny Täze Gwineýanyň  Melaneziýa arhialagynyň  ýerli ilaty hem bu jynsa  degişlidir. Okeaniýanyň  gündogar hem-de demirgazyk böleginiň ýagny Polineziýanyň  hem-de mikroneziýanyň  ýerli ilatymongoloid hem-de abstronoid elementleriniň  garyşmagynda  emele gelipdir. Käbir alymlaryň  çaklamalaryna  görä polinezleriň döremegine  ýewropoid elementi hem  goşulypdyr. Dil topary boýunça Awstraliýanyň  hem-de  Okeaniýanyň  ýerli halky üç sany  uly  topara  awstreziý, papaus, awstrala bölünýär. 1-nji topara 700 etnos, II topar 500 III topara  200 etn.s degişlidir. Awstraliýanyň hem-de Okenaiýanyň  halklary dünýäde etniki taydan iň köp ownuk böleklere  bölünen halk hasaplanýar. Bu ýerlerde 1870-1880 ýý aralygynda  beýik rus syýahatçysy Minluho-Maklaý 3 sapar bolupdyr we 2,5 ýyllap papauslar arasynda ýaşapdyr. Ol eýýäm 30 ýaşynda ekspedisiýa  ýolbaşçylyk  edip  papauslaryň  arasyna  gidýär. Ol bu ýere gelende  ýerli halkyň  dilini bilmeýän  eken, soň  öwrenipdir. Papauslaryň içinde  700-den gowrak tire bar. Olaryň ynamyna girmeseň, olar seni  kabul edenoklar. Ýerli ilatyň sözlerini  toplap, ýörite  sözlük düzýär. Ýerli ilat şol wagt ody bilmeýän eken. Täze Gwineýada mundan 30 müň ýyl ozal adamlar ýaşap başlapdyr. Hat-da käbir alymlar bu ýerler 60 müň ýyl mundan  ozal  özleşdirilipdir diýen pikiri öňe sürýärler. Yöne öňem   belläp gecişimiz  ýaly  Awstraliýa ýaly Täze Gwineýa hem  ilkinji adamlar günorta gündogar Aziýadan  göçüp barypdyrlar. Ýöne Ýewropalylar bu ýere Mukluko-Maklaý gaýdyp gelensoň barypdyrlar. Ol ýere ilkinjileriň hatarynda  ruslar barypdyrlar. Olary Mikluho – Maklaýyň watandaşlary hökmünde gowy garşylapdyrlar. Papauslar 750-den gowrak etnosdan ybarat jemi 3 mln çemesi adam. Olarda ýönekeý ekerançylyk ösen bolupdyr. Iýmitleri köplenç ekerançylykdan önýän zatlar. Eti seyrek iýipdirler. Olar pişigiň etini hem iýipdirler. Olaryň sosial gurluşy tire aksakal bolupdyr, tire soýuzlary bolupdyr. Jemagat gurluşy bolupdyr. Täze Gwineýada papauslardan başga-da  halklar ýaşapdyr. Olara melaneýzler diýip at beripdirler. Meleneýz – diýmek gara ada manysyny berýär (Täze Gwineýa hem Milaneýz adalaryna  iň ululatynyň biridir). Melaneizleriň jemgyýetçilik hem-de  hoşalyk gurluşy umuman alanyňda papauslaryňka meňzeşdir. Ýöne käbir aýratynlyklary bar. Meselem melaneýzleriň sosial durmuşynda  erkek  adamlaryň  soýuzy bolupyr. Şol soýuza giren adamlar artykmaç  hukukdan  peýdalanypdyrlar we jemgyýeti dolandyrypdyrlar. Bularda erkek adamlaryň  soýuzy döwletiň  ilkinji ýaçeýkasy hökmünde  ýüze  çykypdyr. Erkek adamlaryň soýuzyna  girmek üçin  töleg tölemeli edilipdir. Şonuň ýaly-da fiziki synagdan geçirilipdir. Onuň agzalary berk bedenli, sagdyn, ukyply adamlar bolupdyrlar. Melaneziýanyň klimaty ýaşaýyş üçin  agyr bolupdyr, dürli tropiki  keseller (içgeçme), deri keselleri (ýaralar)    howasy zäherli bolupdyr.