Beýik_Mogollar_imperiýasy
Şah Jahan Jamna derýasynyň bir kenarynda aýalynyň wesýetini ýerine ýetirip, müňlerçe gullaryň işledilmeginde birnäçe ýyllap dünýäniň iň ökde ussalaryna Agra şäherinde ak mermerden ajaýyp Täçmahal aramgähini gurdurdy. Derýanyň beýleki kenarynda özi üçin Täçmahal ýogalandan soňra gününiň garadygyny alamatlandyrýan gara reňkdäki aramgähiň düýbüni tutdurdy. Bu ikisini baglanyşdyrmagy göz öňüne tutupdy. Ogly tarapyndan tagtdan agdarylan Şah Jahan özi üçin gurulmaly aramgähi tamamlap bilmedi. Aurangzeb bolsa bu işi dowam etdirmedi. Tersine, Aurangzeb induslaryň, özi sünni bolandygy üçin şaýy musulmanlarynyň gurduran dini ymaratlaryny ýykdyrmak bilen meşgullandy. Aurangzeb 1707-nji ýylda aradan çykdy. Ol aradan çykandan soňra Beýik Mogollar imperiýasy iş ýüzünde dargady. Halk Aurangzebiň nesilleri Bahadur şa (1707-1712 ýý.), Jahandar şa (1712-1713 ýý.) we beýleki neberelerini-de goldamady. XVII asyryň ikinji ýarymyndan başlap Mogollar döwletiniň gowşamagy has-da gýjäpdi. Mogol patyşalarynyň alyp barýan syýasatlary käbir halk çykyşlaryna getirdi. Jatlar, sikhler, marathlar gozgalaňa baş göterdiler. Şularyň arasynda marathlaryň gozgalaňy aýratyn güýçli boldy. Marathlar Hindistanyň günbatarsyndaky Maharaştra welaýatynda (merkezi Bombeý şaheri) ýaşaýardy. XVII asyryň 50-nji ýyllarynda Bhonsle Şiwajiniň (1627-1680 ýý.) ýolbaşçylygynda marathlar mogollara garşy gozgalaňa başladylar. Şiwaji 1674-nji ýylda Maharaştranyň Beýik Mogollar döwletinden bölünip aýrylýandygyny jar edip, resmi ýagdaýda şa täjini başyna geýdi. Marathlar beýleki hindi ýerlerine hem özbaşdaklyk ugrundaky göreşine görelde boldular. Hindistanda Mogollar döwletiniň dargamaklyk döwri başlandy. XVIII asyrda hem döwletiň dargamagy dowam etdi. 1739-njy ýylda Eýran şasy Nedir şa Delä ýöriş gurady. Nediriň maksady Hindistany basyp almak däldi. Oňa bu ýurduň baýlygy-hazynasy gerekdi. Şol sebäpli Beýik Mogolyň goşunyny ýeňip, hazynasyny alsa-da, territoriýasyndan Hind derýasynyň boýundaky azajyk böleginden galanyna el gatmandyr. 1747-nji ýylda Nedir şa öldürilenden soňra onuň iň ýakyn serkerdeleriniň biri Ahmet şa abdaly özbaşdak Owganystan döwletini döretdi. Nediriň Delä ýörişi döwründe Mogollar imperiýasynyň gowşakdygyny öz gözi bilen gören Ahmet şa Hindistana ýörişler tapgyryny gurady. 1748, 1750, 1752-nji ýyllarda Ahmet şa Hindistana üç gezek ýöriş gurap, Beýik Mogoly öz oýnatgysyna öwürdi. Owganlara garşy marathlar baş galdyrdylar. Marathlar bilen owganlaryň arasyndaky uruş uzak dowam etdi. 1761-nji ýylda Panipat şäheriniň golaýynda olaryň arasynda aýgytlaýjy söweş boldy. Bu söweşde owganlar ýeňdi. Mundan soňra marathlar owganlara garşy göreşde özüni dürsäp bilmediler. Nedir şanyň Hindistana çozuşlary mogollaryň öňki kuwwatynyň ýokdugyny bütin dünýä äşgär etdi. Indi Beýik Mogol iş ýüzünde Deliniň daş-töwereginiň hökümdaryna öwrülipdi. Hindistan maýda hanlyklara dargapdy. Beýik Mogollaryň iň soňky şasy Bahadur han 1857-nji ýylda sypaýylaryň gozgalaňy başlanan wagtynda ýatlanylýar. Gozgalaňçylar öz hereketine kanuny äheň bermek üçin ony özleriniň ýolbaşçysy diýip jar edýärler. 1858-nji ýyl Beýik Mogollar imperiýasynyň resmi taýdan dargan ýyly hasaplanýar. Şeýlelikde, Hindistanda 332 ýyllap dowam eden bu imperiýa öz möwritini paýawlady.