Yrakdaky_Seljuk_türkmenleriň_döwleti
Soltan Sanjar köp dawalary aradan aỳyrmagy başarypdyr. Soltan Sanjar 1102-nji ỳylyň Oguz aỳynda Seljuk şazadalygynyň arasynda bolup geçỳän tagt dawalaryndan peỳdalanmak islän, Beỳik Seljuk türkmenleriniň üstüne ỳörişe çykan Garahanly türkmenleriniň Gündogardaky döwletiniň goşunlaryny yza serpikdiripdir. Garahanly patyşasy Kadyr han söweş gidip durka wepat bolupdyr. 1118-nji ỳylda bolsa ol Garahan; türkmenleriniň döwletine Beyik Seljuk türkmenleriniň döwletine ymykly tabyn edipdir. Bu döwletiň paỳtagty bolan Gaznada Hutba ilki halyfyň, soňra Seljuk Soltanynyň, soňra Mälik Sanjaryň, iň soňunda bolsa gaznaly türkmenleriniň Soltany Bährem şanyň adyna okalyp başlanỳar. Süỳtdeş agasy soltan Muhammet Tapar imperiỳanyň günbatar bölegi bilen meşgullanyp ỳörkä, Mälik Sanjar dölwetiň gündogaryna gözegçilik edipdir. Sanjar kakasy Mälik şanyň syỳsatyny dowam etdirmek bilen imperiỳanyň gündogar bölegini düzgün-nyzama salypdyr. 1118-nji ỳỳlyň Gurbansoltan aỳynyň 18-güni Soltan Muhammet Taparyň aradan çykmagy bilen onuň kiçi ỳaşly ogly Mahmyt Beyik Seljuk türkmenleriniň tagtyna çykpdyr, ỳaşajyk Mahmydyň dowamynda döwlet işleriniň wezir-wekilleriniň täsiri bilen ỳöredilişini gören Sanjar onuň soltanlygyny oňlamandyr we işleriň düzedilmegi üçin nama gönderipdir. Duỳduruş täsir etmänsoň 1118-nji ỳỳlyň Oguz aỳynyň 14-ne özuni Beyik Seljuk Türkmenleriniň döwletiniň Soltany diỳip yglan edipdir. Onuň soltanlygyny Abbasy halyfy hem tassyklapdyr. Muňa razy bolmadyk Mahmyt Sanjara garşy herekete geçipdir. 1119-njy ỳylyň Alp Arslan aỳynyň 14-güni bu iki hökümdaryň goşuny çaknyşypdyr. “Sawe söweşi” adyny alan 	 bu söweşde Sanjar üstün çykypdyr. Imperiỳanyň beỳik Soltany Sanjar döwleti paỳtagty Yraky Azemden Horasana geçiripdir. “Mary Sanjar” ỳene-de paỳtagt edilipdir. “Sawe söweşinde” gazanan ỳeňşinden soň Beyik Soltan adyn alan Sanjar belli eden döwründe şazadalaryň tagt üçin eden dawalarynyň netijesinde gowşap ugran döwleti täzeden düzgüne salypdyr. Sanjar öz döwletiniň serhediniň içine giren Horasan, Köneürgenç, Mawerrennahr, Kaşgar, owganystan, Kerman, Eỳran, Yrak, Anadoly, Halap, Şam we beyleki ülkelerde abadanlyk, adalatly, durmuşyň bolmagy üçin aladalanypdyr. Soltan Sanjar 1121-nji ỳylda öz häkimỳetine garşy bas galdyran gullary tabyn edipdir. 1130-njy ỳylda Samarkantda Garlyk türkmenleriniň doreden gapma-garşylyklarynyn öňüni alypdyr. Mawerrennahrda öz gyz uỳasynyn ogly Mahmyt hany ỳerleşdiripdir. Köneürgenje Kutubetdiň Muhammedi (1097-1128) we ogly Atsyzy belläp, demirgazyk sähralaryndan geljek howpuň öňüni alypdyr. Soltan Sanjara döwlediň içindäki gozgalaňlary basyp ỳatyrmak hem iş bolupdyr. 1132-nji ỳỳlda Yrakdaky Seljuk türkmeneleriniň gozgalanlaryny basyp ỳatyrypdyr. Şeyle agyr döwürleriň iň gynandyryjy ỳeri hem 1152-njy ỳylda Oguz türkmenleriniň käbir emirleri ỳalňyş hereket edip Sanjara garşy göreşipdirler. Balh ỳakalarynda Oguzlar bilen söweş etmäge mejbur bolan Seljuklaryň goşuny ỳeňilipdir. Sanjar ỳesir düşỳär, üç ỳyldan soň 1156-njy ỳylda oňa ỳesirlikden boşapdyr. Seljuk türkmenlerine tabyn bolan ülkeler, döwletler Sanjary goldap oňa ỳene soltan bolmagy aydypdyrlar. Emma Sanjar muňa razy bolmandyr. 1157-nji ỳylda Gurbansoltan aỳỳnyň 29-na Sanjar 71 ỳasynda aradan çykypdyr.