cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ýaponiýa XX asyryň 50-60-njy ýyllarynda
Ýapon jemgyýetiniň ösüşiniň aýratynlyklary
Baknalyk döwründe kapitalistik döwletleriň baknasyna öwrülmän, gaýtam özi gowşak goňşularyny bakna eden, II jahan urşuna bakna mülklerini giňeltmek maksady bilen gatnaşan, emma masgara bolup ýeňlen Ýaponiýanyň geçen asyryň ikinji ýarymynda dünýäniň ykdysady merkezleriniň birine öwrülmeginiň syry nämede-kä?! Ýapon “gudratynyň” üstünligi ozaly bilen döwletiň ykdysady syýasatyna bagly bolup durýar. Bu syýasat Ýaponiýanyň halkara derejesinde abraýyny ýokarlandyrmaga, söwda we telekeçilige goldaw bermäge, ylmyň, bilimiň ösmegine hemeýat etmäge gönükdirilendir. Uruşdan soňky ýyllarda ýaponlar jemgyýeti umumymilli ösüşiň hasabyna ilerletmegiň hatyrasyna berk düzgün-nyzamly zähmet çekmegi öwrendiler. Olar kesekiniň tejribesini öwrenmegem özlerine kiçilik bilmediler. Iň esasysam olar öwrenen zatlaryny köre-körlük bilen ulanmadylar. Ýapon ussatlary daşary ýurt tejribesini özlerindäki medeni-milli aýratynlyklar bilen utgaşdyryp ornaşdyrdylar. Başgaça aýdanymyzda, Ýaponiýa “Gündogar bilen Günbatary” sepleşdirip, “kebşirlemegi” başardy. Hut şu sepleşikde hem kämilleşmegiň ýapon nusgasynyň syry jemlenýär. Uruşdan soňra ýurtda geçirilen agrar özgerdişler fermerler üçin öndürilen senagat harytlaryny (enjamlary, dökünleri) ýerleşdirmäge iri bazary döredipdi. Amerikanyň “ganatynyň” aşagynda bolan Ýaponiýa goranmak üçin beýleki döwletler üçin ep-esli az mukdarda çykdajy çykarýardy. Konstitusiýa laýyklykda harby çykdajylaryň ýylda jemi milli önümiň 1 %-den artykmaç mukdarda bolmagy gadagandy. Munuň öwezine Ýaponiýa özüniň senagatyna beýleki ýurtlaryňkydan köp goýum goýmagy başardy. Bu hem ýaponlaryň puly köp sowman, ony tygşytlap tutmak häsiýeti bilen baglydy. Banklaryň üsti bilen bu süýşürintgiler önümçilige maýa goýumy hökmünde gaýdyp gelýärdi. Harytlary ýurduň daşyna çykarmak (eksport) ýapon ykdysadyýetiniň özboluşly herekte getirijisi bolup çykyş edýärdi. Ýaponlaryň üstünliginiň syry diňe bir olaryň önüminiň özboluşlulygynda (originallyk) hem däl-de, olaryň arzanlygyndady. Işçi güýjüne çykdajylaryň az sarp edilmegi harydyň gymmatynyň arzan düşmegine mümkinçilik berýärdi. Ýapon işçileri, inženerleri öz işini ýokary derejede bilýän, has düzgün-nyzamly hünärmenlerdi. Hakyna tutmagyň özboluşly däbi bardy : işçiler haýsydyr bir firma esasan tä pensiýa çykýança işe alynýardy. Işgäriň öz firmasyna wepalylygy höweslendirilipdir. Firma iň bir kynçylyga düşen pursaty hem öz işgärini işden boşatmazlyga çalşypdyr. Şonuň üçin ýurtda işsizlik azdy. Ýaponiýa häzirki wagtda dünýäde öndürilýän gämileriň ýarysyny, magnitofonlaryň 80 %-ni öndürýär (bu sanawy ýene-de uzaltmak mümkin). Özem şu zatlar energiýa çeşmesine we çig mala garyp, onuň doly diýen ýaly daşary döwletlerden satyn alynýan ýurdunda öndürilýär. Gysgaça aýdanymyzda, Ýaponiýa ylmyň we ertirki günüň tehnikasynyň merkezidir. Ösen magaryfly, saglygy goraýyşly, adamlaryň durmuş goraglylygy kepillendirilen, baý we gülläp ösýän ýurtdur.
1.	50-60-njy ýyllarda işçiler hereketiniň we syýasy garşylyklaryň ýitileşmegine nämeler sebäp boldy?
2.	Ýapon “gudraty” näme? Ol nämäniň hasabyna gazanyldy?
Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Türkmenbaşynyň 1994-nji ýylyň ahyrynda Rumyniýa ilkinji resmi sapary boldy. Saparyň barşynda resmi iş kagyzlarynyň 10 sanysyna gol çekildi.
Syýahatçylyk
Syýahatçylyk ýa-da syýahat, bir ýurda ýa-da sebite gelýänleri özüne çekmek üçin görülýän ykdysady, medeni, tehniki çäreleriň we gözlegleriň hemmesi, dynç almak, hezil etmek, görmek we tanamak üçin edilen syýahatdyr. Syýahatçylyk syýahaty diňe bir ýerden başga bir ýere syýahat etmek bilen çäklenmän, medeni, ykdysady we sosial taýdan hem aragatnaşyk saklaýar. Syýahatçylygyň kömegi bilen adamlar durmuşa, dürli sebitlerden, ýaşaýan sebitiniň daşyndaky beýleki ýurtlaryň gözelliklerine we adamlaryň galdyran medeni mirasyna göz ýetirip, geljekki nesillere has ýaşap boljak dünýäni terk etmegiň zerurdygyna ynanýarlar. geçmişde ýaşapdy. Syýahatçylar gidýän ýurdunda ýa-da sebitinde görýän ýerleriniň deregine ýerli ilat üçin pul gazanýarlar. Başgaça aýdylanda, syýahatçylyk syýahat edilýän ýurduň we sebitiň ykdysadyýetine uly maliýe goşant goşýar. Syýahatçylyk nukdaýnazaryndan Antalýa we Bodrum Türkiýe üçin iň köp girdeji gazanýar. Syýahatçylyk sözi ilkinji gezek 21-nji asyrda Iňlisleriň Europeewropa syýahaty üçin ulanyldy. II. Ikinji jahan urşundan soň bu hereket bütin dünýäde giňden ýaýransoň, syýahatçylyk sözi meşhur söze öwrüldi. Geçmişde diňe baý we işsiz adamlar tarapyndan amala aşyrylan bu syýahatlar transport desgalarynyň (tizlik, rahatlyk we howpsuzlyk ýaly) yzygiderli ösmegi we jemgyýetçilik ösüşleri (myhmanhanalar, moteller, düşelgeler, dynç alyş) köpeldi. obalar we ş.m.) gysga wagtyň içinde hemmelere dynç almaga mümkinçilik berýär.
Myhmanhanalar, myhmanhanalar, umumy ýaşaýyş jaýlary, plýaacheslar, restoranlar we kazinolar, dynç alyş ýerleri, güýmenje meýdançalary, sport we aw desgalary, spalar syýahatçylaryň ýaşamagy we dynç almagy üçin gurlan syýahatçylyk guramalarydyr. Bu edaralaryň sany, amatlylygy, işgärleriniň dostlugy we bu ýerlere elýeterliligi syýahatçylaryň akymyny artdyrýar. Syýahatçylygy artdyrýan başga bir faktor, taryhy ýadygärlikleriň köp bolmagydyr. Köne şäher harabalyklary, meşhur ýadygärlikler (metjitler, ybadathanalar, açyk asmanda teatrlar, muzeýler we ş.m.) hemişe adamlaryň ünsüni özüne çekýär. Bulardan başga-da, tebigy gözellikler hem möhüm gyzyklanma çeşmesidir. Bütindünýä Syýahatçylyk Guramasy (UNWTO) syýahatçylyk girdejileriniň her ýyl 4% ýokarlanýandygyny mälim etdi. Iňlis travel
Öwürt
Öwürt – adamyñ agyz boşlugynyñ göwrümi takmynan 50–55 mm deñ bolan göwrüm birligi.
50
Aradan çykanlar
50er
Halkara Matematika Olimpiadasy
Halkara matematika olimpiadasy 7-8 şäher we etrap, 9-10 şäher etrap we welaýat,11 synp şäher etrap welaýat hemde döwlet olimpiadalery görnüşinde geçirilýär.
Doly
Doly (ýarymly) 18,5 litre deñ bolan göwrüm birlik.
Angliýa xvı–xvıı asyryň birinji ýarymynda
MEÝILNAMA:
1.	XVI ASYRYŇ BAŞLARYNDA ANGLIÝANYŇ YKDYSADY ÖSÜŞI.
2.	DWORÝANÇYLYGYŇ ÖSÜŞI WE DAÝHAN ÝERLERINIŇ DAŞYNYŇ GERMELMEGI.
3.	DEŇIZ SÖWDASYNDA ANGLIÝA BILEN ISPANIÝANYŇ BÄSLEŞIGI.
MAKSADY : ANGLIÝANYŇ XVI ASYRDAKY YKDYSADY ÖSÜŞI BARADA DÜŞÜNJE BERMEK.
WEZIPESI: TALYPLARYŇ ANGLIÝA BARADAKY ÖŇKI DÜŞÜNJELERINI GIŇELTMELI.
Mukaddes Ruhnama: “Türkmenleriň dünýä ýaşaýşynyň, ylmynyň, önümçiliginiň, senagatynyň ösüşine goşan goşantlary ymgyr kän, olar entek düýpli öwreniler” sah. 62.
XVI asyryň 2 ýarymynda dramaturgiýa ösdi. Londonda 9 teatr jaýy bolypdyr. Mundan başga hususy teatrlar, bay jaýlar bolupdyr. 1564-1616-njy ýyllarda Uliýam Şespir ýaşap geçýär. Ol daýhan maşgalasyndan bolupdyr. Şekspir 1585-nji ýylda Londona gelýär. Bu teatr üçin pessalar ýazýar. Ol öz komediýa we tragediýalarynda iri ýer eýeleriniň zulumyndan azat bolan adamlary, olaryň hereketini häsiýetlendirýär. Ýokary gummanistik ideýalary bilen ol “Gamlet”, “Mokbet”, “Timon Afinskiý”, “Kariolon” we ş.m. tragediýalary ýazypdyr olar dürli halklaryň durmuşyna degişlidir. Baýlyk adamlarda ýgrenji artdyrar diýýär. Angliya tarapyna degişli pessalary yazdy. Genrih VI, Karol Džon, Genrih IV, Genrih V, Genrih VII, güýçlimonorhiýanyň elinde häkimýetiň jemlenişini ýazýar.
Ýaşylbaş
Ganatlarynyň üsti, boýunlarynyň ýüzi ýaşyl öwsüp duran ördek. Mysal üçin: Ol baýak obanyň ileri çetinden geçýän suwa bir topar ýaşylbaş gondy. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde).
Gylýalçylyk
Türkmensitanda gylýallaryn ahal-teke we yomut tohumlry köpeldilýär. Bu atlar bir wagtda iş maly hem-de atçylyk sprotynda peýdalanylýar. Türkmen atlary özlerinin owadanlygy, çuslugy ajaýyp häsiýetliligi we çakgan hereketleri nepisligi, kyn şertlere çydamlylygy, uzak aralygy ýyldamlyk bilen çapyp geçmäge ukypplylygy bilen dünýä baarynda bahasynyn örän ýokary hyrydarynynyň köp bolmagyna getirdi.
51
Aradan çykanlar
50er
Stambul külesi
Stambul külesi - 37 litre deñ bolan göwrüm birligi.
Halkara Himiýa Olimpiadasy
thumb|40-njy Halkara Himiýa Olimpiýadasynyñ altyn medaly
Göwrüm birlikleri
2.	Goşawuç – adamyñ goşawujynda saklap biljek suwunyñ göwrümine deñ bolan birligi, takmynan 80–90 mm deñ bolan göwrüm birligi.
3.	Öwürt – adamyñ agyz boşlugynyñ göwrümi takmynan 50–55 mm deñ bolan göwrüm birligi.
4.	Doly (ýarymly) 18,5 litre deñ bolan göwrüm birlik.
5.	 Stambul külesi  - 37 litre deñ bolan göwrüm birligi.
Oktawian Awgust
thumbnail|right|Awgust Oktawian Awgust (b.e. öň 63 - b.e. 14) - Rim imperatory (b.e. öň 27-b.e. 14), diktator Ý. Sezaryň ýegeni. Ol b.e. öň 44 ýylyna çenli Gaý Oktawiý, 44 ýyldan Gaý Ýuliý Sezar Oktawian, 27 ýyldan imperator Gaý Ýuliý Sezar Oktawian Awgust adyny dakynypdyr. B.e. öň 44 ýylda Sezar ölenden soň, Sezaryň weteranlaryna we soldatlaryna daýanyp, ýeke-täk häkimiýet ugrunda göreşe başlapdyr. Respublika senatorçylar partiýasynyň serdarlary Brutuň we Kassiniň garşysyna göreşmek üçin, Antoniý we Lepid bilen II Triumwiraty döredipdir. B.e. öň 42 ýylda Brut bilen Kassini derbi-dagyn edenden soň, Awgust öz esasy duşmany Antoniniň garşysyna çykyş edipdir. Ol Antoniden üstün çykypdyr we Rim döwletiniň ýeke-täk hökümdary bolupdyr. Senat oňa Awgust (mukaddes, beýik) diýen hormatly at beripdir. Awgust Senata täze düzgün girizipdir. Ençeme sapar konsullyga, beýik žreslige saýlanypdyr, ömürlik halk tribuny edilipdir, ähli häkimiýet Awgustyň elinde jemlenipdir, Senat we halk ýygnagy onuň erkini ýerine ýetiripdir. Awgustyň girizen düzgüni boýunça respublika edaralary monarhiýa bilen çalşyrylypdyr. Bu syýasy gurluş Prinsipat (harby diktatura) diýlip atlandyrylypdyr. Awgust Rim imperiýasyna Demirgazyk-Günbatar Ispaniýany, Dunaý boýundaky welaýatlary we başgalary birikdiripdir. Awgustyň höküm süren döwründe Rimiň edebiýaty we sungaty gülläp ösüpdir.
52
Aradan çykanlar
50er
Galaşlar
Galaşlar (Kalasha: Kaĺaśa; Nuristaniçe: Kasivo; Urduçaکالاش), ýa-da Galaş,Päkistanyň  Haýber-Pahtunhwa  welaýatynda we Owganystanyň Nurystan welaýatynda ýaşaýan ýerli Aborigenler l. Olar Galaş dilinde gürleýärler, Päkistanda ýaşaýan iň az millet hasaplanýar.
Egin-eşikleri
Galaş milletininiň häsiýetini kesgitlejek käbir çekişmeler bar.20-nji asyrdan öň musulman bomadyk toplumyň içinde azalma bolýar. Garaşlaryň lideri Saýfulla Jan "Eger bir Galaş dinini yslam dinine üýtgetse, onda ol ýaşamaly däldir" diýip kanun çykarypdyr. Şu wagt 3 müňe golaý Garaşly Garaş obasynda we golaýyndaky dagda diri ýaşaýarlar. Şu wagt şyhlar we dinini yslama üýtgeden topar garaş dilinde gürleýän adamlaryň ýarysyna deňdir.
Han dinastiýasy
Han dinastiýasy (b.e. öň 206-220) — hytaý dinastiýasy we Hytaýyň taryhynyň Üç patyşalygyň öňýanyndaky we Sin dinastiýasyndan soňky döwri. Hytaýlylaryň esasy etniki topary şol dinastiýanyň ady boýunça han diýlip atlandyrylypdyr.
53
Aradan çykanlar
50er
Erigördek
Alaja ördek, alaja, gyzylbaş
Halkara Biologiýa Olimpiadasy
thumb|right|250px
Germaniýa XI - XV asyrlarda
MOWZUK:	Germaniýa XI - XV asyrlarda.
M E Ỳ I L N A M A
1.	XI – XIII asyrlarda öndüriji güýçleriň we oba hojalygynyň ösüşi.
2.	German imperatorlarynyň italýan syýasaty we onuň synmagy.
3.	XIV – XV asyrlarda Germaniýanyň durmuş ykdysady we syýasy ösüşi.
Maksady:	Mukaddes Ruhnamada talyplara berilýän öndüriji güýçler baradaky düşünjäni çuňlaşdyrmak. Italýan syýasaty bilen tanyşdyrmak.
Wezipesi:	Germaniýanyň durmuş-ykdysady we syýasy ösüşine talyplaryň ünsüni çekmek.
Portugal dili
Portugal dili (português ýa-da língua portuguesa) Ýewropanyň Iberiýa ýarym adasynda dörän Hindi-Europeanewropa dil maşgalasynyň günbatar romantik dili. Portugaliýa, Braziliýa, Cape Verde, Angola, Mozambik, Gwineýa-Bissau we San-Tome we Prinsipiň ýeke-täk resmi dili, Gündogar Timorda, Ekwatorial Gwineýada we Makaoda bilelikde dil derejesi bar. Portugal dilinde gürleýän adam ýa-da millet " Lusophone " ( lusófono ) diýilýär. Kolonial döwürde giňelmeginiň netijesinde dünýäde portugal dilinde gürleýänleriň medeni barlygy hem duş gelýär. Portugal dili orta asyr Galisiýa Patyşalygynda we Portugaliýa okrugynda Wulgar latyn diliniň birnäçe şiwesinden emele gelen Ibero-Romantika toparynyň bir bölegidir we leksikada käbir kelt fonologiýasyny saklapdyr.
Takmynan 250 million ene dilinde we 24 million L2 (ikinji dilde) gürleýänler bilen portugal dilinde takmynan 274 million gürleýji bar. Adatça ene dilinde gürleýänleriň sany boýunça dünýäde iň köp gürlenýän ýewropa dili boýunça altynjy we iň köp gürlenýän dil hökmünde sanawda we dünýäde iň köp gürlenýän Romantika dili, diňe ispanlardan ýokarydyr. Günorta Amerikada  we Günorta isarym Şarada iň köp gürlenýän dil bolmak bilen,  Ispaniýadan soň Latyn Amerikasynda iň köp gürlenýän 10 dilleriň biri bolan Latyn Amerikasynda iň köp gürlenýän dildir. Afrika, we Europeanewropa Bileleşiginiň resmi dili Merkosur, Amerikan döwletleriniň guramasy, Günbatar Afrika döwletleriniň ykdysady bileleşigi, Afrika bileleşigi we Portugal dili ýurtlarynyň bileleşigi, bularyň hemmesinden ybarat halkara gurama; dünýädäki resmi Lusofon halklary. 1997-nji ýylda giňişleýin akademiki gözleg Portugal dili dünýäniň iň täsirli 10 diliniň hataryna goşdy.
Halkara Ýaşlar Tebigy Bilimler Olimpiadasy
thumb|right|Kümüş medal
Gupta imperiýasy
385px|thumb|Gupta imperiýasy [[5-nji asyryň ahyrynda]]
54
Aradan çykanlar
50er
Eýran 20-30-njy ýyllarda
Eýran 20-30-njy ýyllarda.
Birinji jahan urşuna çenli Eýran Russiýanyň we Beýik Britaniýanyň ýarym bakna ýurdydy. Oktýabr öwrülişiginden soňra Russiýa Eýrandaky ähli eýeçiliklerinden we artykmaç hukuklaryndan ýüz öwürdi. Indi Eýran diňe Beýik Britaniýa ýarym bakna ýurda öwrülipdi. Eger-de 1919-njy ýylda baglaşylan iňlis-eýran şertnamasy-da güýje giren bolsady, onda ýurt Beýik Britaniýanyň doly baknasyna öwrüljekdi. Emma halkyň şertnamanyň şertlerinden we iňlisleriň eden- etdiliginden närazylygynyň güýçlenmegi iňlisleriň maksatlaryny puja çykardy. Şertnama güýje girizilmedi. 20-nji ýyllardan başlap Eýrandaky kazak harby bölüminiň polkownigi Reza hanyň täsiri güýçlenip başlady. Onuň gatnaşsmagynda 1921-nji ýylda hökümet agdarylyşygy guraldy. Bu agdarylyşygyň anyk maksatnamasy Londonda taýýarlanylypdy. Agdarylyşyk netijesinde iňlislere ýapja hökümet düzüldi. Reza harby ministr wezipesini eýeledi. Iňlisler tarapyndan goldalynýan Reza hany Ahmed şa 1923-nji ýylda hökümetiniň ýolbaşçysy wezipesine bellemäge mejbur boldy. Eýranda Gajarlar neberesi özüniň iň soňky demini sanaýardy. Oňa garşy halk hereketleri, welaýatlaryň merkezi häkimiýete boýun egmezligi güýçlenipdi. Osman ahunyň ýolbaşçylygynda türkmenler özbaşdaklyk ugrunda herekete başlap, Türkmensähra respublikasyny jar etdiler. Emma ol uzak dowam etmedi. Reza han 1925-nji ýylda gajarlar neberesiniň iň soňky dolandyryjysy Ahmed şany tagtdan agdarmagy gurady. 1925-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Reza han Pehlewi Eýranyň mejlisi tarapyndan ýurduň şasy diýlip jar edildi. Şeýlelikde, Eýrany 1925-1979-njy ýyllarda dolandyran Pehlewiler neberesiniň şalygy başlandy. Reza han Pehlewiniň ýolbaşçylygynda 20-30-njy ýyllarda birnäçe durmuş-ykdysady özgerdişler geçirildi. Döwletiň hasabyna täze-täze senagat kärhanalary, demir ýollar guruldy. Ol Eýranyň üstünden iňlis syýasy agalygyny ýatyryp, ýurduň syýasy taýdan garaşsyzlygyny dikeltdi. Beýik Britaniýanyň ykdysady täsirini gowşatmak üçin SSSR, Germaniýa ýaly döwletler bilen gatnaşyklary ýola goýdy. 1928-nji ýylda Eýranyň milli banky döreildi. 1931-nji ýylda daşary sowdanyň üstünden döwlet gözegçiligi dikeldildi. Iňlis-eýran bilelikdäki nebit kärhanasynyň öňki şertnamasynyň şertlerini üýtgetmäge synanyldy. Ýöne, iňlisler Milletler Ligasynyň üsti bilen Eýranyň nebitinden gelýän girdejini öňküsi ýaly galdyrmagy başardy. 30-njy ýyllarda magaryfy we medeniýeti ösdürmek babatda birnäçe özgerişler geçirildi: dünýewi mekdepler açylyp, hökmany başlangyç bilim hakynda kanun kabul edildi. Orta mekdepler, ýokary okuw jaýlary (şol sanda 1934-nji ýylda Tähran uniwersiteti) açyldy. Ikinji jahan urşunyň öňüsyrasynda Eýran Germaniýa bilen ysnyşykly gatnaşygy ýola goýdy.
55
Aradan çykanlar
50er
Kastamonu Uniwersiteti
Kastamonu uniwersiteti (Türkçe:Kastamonu Üniversitesi), gysgaça KASU (Türkçe: KASÜ), 2006-njy ýylyňda Kastamonuda düýbi tutulan döwlet uniwersiteti. Häzirki döwürde, Türkiýede iň gowy uniwersitetlerin biri hasap edilýär. Tutýan meýdany 50 gektar, tokaýynyň meýdany bolsa 37 gektara barabardyr.
Turkmenistanyn orta mekdepleri
turkmenistanyn zawodlary
Geçiguş
Geçiguş - Guýrygy inçejik, ala ýeleklije, kiçijik guş.
Iwrit dili
Iwrit dili ya-da ybrani (עִבְרִית‎, iwrit) iwrit dili häzirki Ysraýylyň resmi we Iwrit dil 9 milliondan gowrak gürleýjisi bolan Ysraýylyň sami we ene dillerinden biridir.Taryhy taýdan Ysraýyl ogullarynyň we olaryň çagalarynyň dili hökmünde kabul edildi.
Hebrewewreý ýazuwynyň ilkinji mysallary beöň X asyra degişlidir.
Iwrit elipbiýi
Hebrewewreý elipbiýi 22 harpdan ybarat. Aşakdaky sesler ýewreýçe:
א -- ב – ב -- ג – ד – ה – ו –  ז –  ח –  ט –  י –  כ – כ -- ך -- ל –  מ –  ם --  נ –  ן -- ס – ע –  פ --  פ --  ף -- צ –  ץ --  ק –  ר – ש – ש -- ת
Owganystan 20-30-njy ýyllarda
Owganystan 20-30-njy ýyllarda.
20-nji ýyllarda Owganystanda bazar ykdysadyýetiniň ösmegine itergi berýän özgerişleriň toplumy durmuşa geçirildi. 1923-nji ýylda Owganystanyň taryhynda ilkinji konstitusiýa kabul edildi. Konstitusiýa laýyklykda gulçulyk gadagan edildi, raýatlaryň (şol sanda aýallaryň-da) deň hukuklylygy jar edildi. Ruhanylaryň, taýpa-tire aksakallarynyň hukuklary çäklendirildi. Amanulla han Gündogaryň we Ýewropanyň birnäçe ýurtlarynda gezelençde bolan döwründe gören, öwrenen täzeliklerini watanynda ornaşdyrmaga synandy. Emma Amanulla hanyň Owganystany ösdürmäge gönükdirilen çäreleriniň ähmiýetine ters düşünenler, 1928-nji ýylda oňa garşy gozgalaň turuzdylar. Gozgalaňa täjik milletinden bolan Baçai Sakao ýolbaşçylyk etdi. 1929-nji ýylyň başynda Amanulla han tagtyndan agdarylyp, Baçai Sakao ýurtda hökümdar boldy. Baçai Sakaonyň hökmürowanlygy 9 aý dowam etdi. Ýeri gelende ýatlasak, sowet düzgünine garşy göreşde asgyn gelen, öz watanyny gelmişeklerden goramak üçin ata çyksa-da, “basmaçy” ýarlygy ýelmenen Jüneýit han we beýleki watançylar Baçai Sakaonyň goldawyndan peýdalanypdyrlar. Türkmenistanda sosializm gurluşygyndan närazy bolan ildeşlerimiz 20-30-njy ýyllarda mejbury ýagdaýda musulman ýurtlara siňipdiler. Bu pajygaly hakykat barada Türkmenbaşy şeýle diýýär: “1917-nji ýyldan 1939-njy ýyla çenli basa-baslykda türkmeniň gül ýaly ýigitleri, ýaşululary, gyzlary, aýallary ata Watany terk etmeli boldular. Ol türkmeniň iň soňky göçe-göçlügidir. Şol döwürde Owganystana geçen türkmenler, Eýrana geçen türkmenler, Türkiýä geçen türkmenler hem biziň ata-babalarymyzdy. Ol hem türkmeniň taryhy, biziň ondan aýrylyp gitjek ýerimiz ýok. Biz hakykaty bilmelidiris.” 1929-nji ýylyň oktýabrynda Amanulla han döwri Owganystan döwletiniň harby ministri bolan Muhammed Nedir şa boldy. 1933-nji ýyldan başlap onuň ogly Muhammed Zahyr Owganystany dolandyrdy. Ikinji ýahan urşunyň başlanmagy bilen Owganystan goşulmazlyk syýasatyny jar etdi.
56
Dünýä inenler
Βabcdefghijklmnop
Aradan çykanlar
50er
Talokan (Owganystan)
Talokan (parsça, terjime edilen Taleqon ýa-da Taluqan) Owganystanyň demirgazyk-gündogaryndaky Takhar welaýatynyň paýtagtydyr. Talukan etrabynda ýerleşýär. 2006-njy ýylda ilatyň sany 196,400 boldy.
Taryh
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Khwarezmshahs_jital_1200-1220_Taliqan.jpg/200px-Khwarezmshahs_jital_1200-1220_Taliqan.jpg|right|thumb|200x200px| [[Muhammad Xorazmshoh|’Ala ed-Din Mohammad ibn Tekesh (1200–1220) döwründäki teňňe pullar]] Marko Polo, milady 1275-nji ýyl, derýanyň günbataryndaky köne şäher tarapyndan suratlandyrylýar:
"Uly mekgejöwen bazary bolan Taýhan atly bir gala bar. Onuň günortasyndaky depeler uly we belentdir. Olaryň hemmesi ak duz, aşa gaty. Dünýäde tapylan iň arassa ýer hasaplanýar." 1603-nji ýylda Talokana ("Talkhan") başga bir Ýewropaly gözlegçi Bento de Gis baryp gördi, ol kerwen bilen Kabuldan qarkanda (şol wagt Kaşkariýanyň paýtagty) gitdi.
Salgylanmalar
Photos of Taloqan on TrekEarth.com
Günorta Aziýanyň genetikasy we arheogenetikasy
Günorta Aziýanyň genetikasy we arheogenetikasy Günorta Aziýanyň etnik toparlarynyň genetikasyny we arheogenetikasyny öwrenmekdir. Bu toparlaryň genetiki taryhyny açmagy maksat edinýär. Günorta Aziýanyň geografiki ýagdaýy, biodürlüligini anatomiki taýdan häzirki zaman adamlarynyň Aziýa boýunça irki ýaýramagyny öwrenmek üçin möhüm edýär.
Mitokondrial DNK (mtDNA) üýtgemelerine esaslanyp, Günorta Aziýanyň dürli ilatynyň arasynda genetiki bitewilik, ähli mtDNA görnüşleriniň filogenetiki agajynyň ata düwünleriniň köpüsiniň Günorta Aziýada dörändigini görkezdi. Y Hromosomanyň üýtgemegine we Awtosomal DNK üýtgemegine esaslanýan gözlegleriň netijeleri dürli-dürli boldy.
Günorta Aziýalylar Günorta Aziýanyň ýerli böleginiň nesilleri ( Gadymy ata-babalar Günorta hindiler diýilýär, gysga "AASI"), Günorta Hindistandan häzirki izolirlenen taýpa toparlaryna, şeýle hem Andaman halklaryna iň ýakyn we Aborigen Awstraliýalylar we Gündogar Aziýalylar bilen has ýakyn baglanyşyklydyr we soňraky Günbatar-ýewraziýa (Ýewropa / Ýakyn Gündogar bilen baglanyşykly) we dürli derejelerde degişlilikde Gündogar / Günorta-Gündogar Aziýanyň goşmaça bölekleri.
mtDNA
Günorta Aziýada iň ýygy-ýygydan mtDNA gaplog toparlary M, R we U (bu ýerde U R-nyň nesli). Oppenheimeriň pikiriçe, Merkezi Aziýada, ýakyn Gündogarda we ýewropada adam enesiniň nesilleriniň hemmesiniň diýen ýaly Günorta Aziýada 50,000–100,000 ýyl ozal dörän dört mtDNA setirinden gelip çykmagy gaty ähtimal.
Elektrik dwigateli
Elektrik dwigateli, elektrik energiýasyny mehaniki energiýa öwürýän guraldyr. thumb|Dürli-dürli elektrik dwigatelleri.
Türkmenistanda Bank Ulgamy
Türkmenistanda Bank Ulgamy. 2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary(DTB), 3-si paýdarlar täjirçilik banklary(PTB), 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň(Germaniÿanyñ Doýçebankyň(Deutsche Bank) we Kommersbankyň(Commerzbank) bölümi. Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi "Daýhanbank" we "Türkmenistan" DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. 2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy. -PTB-paýdarlar täjirçilik banky -DTB-döwlet täjirçilik banky 2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar: 2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.
Boýowut (şäher)
Boýowut - Özbegistanyň Syrdarya welaýaty Boýowut etrabynde ýerleşýän şäher.
Çypar içýan
Çypar içýan toprakda: ýer jaýryklarynda, daşlaryň aşaklarynda, sary garynjalaryň hinlerinde, ösümlik galyndylarynyň aşagynda ýaşaýar. Olar yssylygy, gyzgynlygy gowy görýärler. Içýan dürli mör-möjekler bilen iýmitlenýär.
Gurluşy
Bedeni ýapbaşyk, gaty örtük bilen örtülip, guýma kellekükrekden we garyndan ybaratdyr. Kellekükrek 4 sany kelle we 2 sany kükrek bogunlarynyň birleşmesinden ybarat. Garyn iki bölümden: 7 bogundan we 5 bogundan ybarat, yzky garyndan durýar. Käbir adamlar içýanyň yzky garnyny, onuň guýrugy diýip ýalňyş düşünýärler. Içýanda guýruk bolmaýar. Yzky garyn bölüminiň ujundaky zäher öndürýän syna telson diýilýär. Telsonyň aşak tarapynda içýanyň artbujak deşigi ýerleşýär. Kellekükregiň arka tarapynda bir jübüt, onuň öň gyrasynda bolsa, topbak bolup duran 5 sany göz ýerleşýär. Kellekükregiň 6 bognunda jübüt ujaklar ýerleşýär. Olaryň 1-njy jübütinde heliserler diýilýär. Heliserler ýokary äňlerdir, olaryň kömegi bilen awlary tutýarlar, çeýneýärler. 2-nji jübütine pedipalplar diýilýär. Olaryň ujunda gysaç ýerleşip, olar awlary tutmak üçin hyzmat edýärler. Pedipalplaryň üstünde köpsanly tüýjagazlar bolup, olar duýujylygy amala aşyrýarlar. 3, 4, 5, 6-njy jübüt ujaklar bolsa aýaklarydyr. Içýanyň öňki garyn bogunlary örän az hereketli, yzky garyn bogunlary bolsa işjeň hereketli birleşen. Şoňa görä-de, içýan goranjak ýa-da hüjüm etjek bolanda yzky garnyny («guýrugyny») islendik tarapa, esasanda, üstbaşaşyr öňe uzadyp bilýär. Telsonda 2 sany zäher öndürýän mäz bar. Olardan aýrylyp gidýän zäher geçiriji ýoljagazlar birleşip, iňňäniň içinde zäher geçiriji ýoly emele getirýärler. Içýan duşmanyny ýa-da awlaýan haýwanyny pedipalplary bilen tutýar, yzky garnyny öňe ýarym aýlaw görnüşinde galdyrýar, soňra iňňeli ujuny kellekükrekden üstaşyr öňe uzadýar we iňňesini sançýar. Onuň zäheri ölüm howplydyr. Çypar içýan Türkmenistanyň çöllerinde, daglarynda, baýyrlyk ýerlerinde, oazislerinde, hat-da ýaşalýan ýerlerde, daşlaryň aşaklarynda giňden ýaýrandyr.
Durdy Durdyyev
DURDY DURDYYEV (doly ady — Gylyçdurdy Durdyýew Hojagylyjowiç; ýa-da halk köpçüligine tanalýan galam ady bilen DURDY DURDYYEV. Doglan ýyly we ýeri 10-njy sentýabr 1990-njy ýyl, Aşgabat şäheri — Türkmen pop aýdymçy, aktýor, tansçy. Orta mekdepde okaýan döwründe öz agasy sazanda, kompozitor, Yslam Durdyýewdan gitara saz guralyny öwrendi. Kariýerasyna şahsy aýdymlary bilen 2009-njy ýylda başlady.
DURDY DURDYYEV
DURDY DURDYYEV 1990-njy ýylyň Sentýabr aýynyň 10-na Aşgabat şäherinde dogulýar. Başlangyç orta bilimi, Aşgabat şäherinde ýerleşýän 33-nji orta mekdebinde, 1997-2006 ýyllar aralygynda alýar. Ol mekdepden daşary, 2000-2005 ýyllar aralygynda Türkmenistanyň dokma ministrliginiň "Dokmaçylar" tans toparynda tans edýär. Mekdep döwründe agasy Yslam Durdyýewdan gitara saz guralyny çalmagy öwrenýär. Orta mekdebi tamamlap, Aşgabat şäher häkimliginiň garamagyndaky "Aşgabat" tans toparynda tansçy bolup işe başlaýar. 2007-nji ýylda Türkmen döwlet medeniýet institutynyň "Medeni miras" fakultetine talyplyga kabul edilýär. 2012-nji ýylda instituty üstünlikli tamamlap, Türkmenistanyň döwlet Medeniýet merkeziniň "Mukamlar" köşginde 1-nji derejeli estrada aýdymçy bolup işe başlaýar.
XIII-XV asyrda Merkezi Aziýa döwletleriniň medeniýeti
Seljuklar nebereliginiň gülläp ösen wagtynda ençeme şäherler gurlup gülläp ösýär. Maryda 4 sany kitaphana bolup, onuň birinde 12 müň tomluk kitap bolupdyr. Mundan hem başga Merwiň, Nusaýyň, Abiwerdiň, Köneürgenjiň kitaphanalarynda gündogar akyldarlary bilim alypdyrlar. Mälik şanyň döwründe Maryda “Ylmy öýleri” açylypdyr. Şäherlerde owadan-owadan ymaratlar, kanallar, suw desgalary, ýörite kitap çap edilýän tipagrafiýa jaýlary gurulýar. Seljuk soltany Soltan Sanjar döwründe suw sistemasynda 10000 adam işläpdir. Orta asyrlar medeniýetiniň naýbaşy nusgasy bolup Soltan Sanjaryň we Tekeş şanyň mazar üsti ymaratlaryny görkezmek bolar. Bu döwürlerde ymaratçylyk sungaty ösýär. Şu wagtlarda daşary ýurt alymlary hem öz işlerinde ýaşap geçýär. Arap geogrfy Ỳakup şeýle belleýär: “Men Mongollar gelmänkä Maryda 4 kitaphana bolup, şalaň birinde 12 tom kitap bardygyny gördüm. Mongollar gelip gidenden soň olaryň birinem görmedim”. Mongollar Orta Aziýany basyp alanda baran ýerini ýykyp, ýumurypdyr. Bu barada Beýik Serdarymyz Ruhnamasynda: “Mahal-mahal agyr aýlara batyp, özümi dert-azara goýýarym: “Wah, lagnat siňmiş Çingiz hanyň wagşy ordasy bolmadyk bolsa, taryhyň bu apaty pajarlap oturan ýüz müňlerçe ilatly Köneürgenjiň, Maru-şahu-jahanyň, Şahrislamyň, Abiwerdiň, Amulyň, Zemmiň, Dehistanyň şäher kentlerini boýnuna göwher monjuk ýaly düzüp oturan Oguzbaýyň (Uzboýyň) üstünde söwda geçen bolsa, müňlerçe kitaply kitaphanalar-“Ylmy öýler” ýakylyp, ýumrylmadyk bolsa, häzir Türkmenistan dünýäniň ykdysady, syýasy, medeni, ylmy mertebesini göterip barýan kuwwatly döwlet bolardy” diýip belleýär. Teýmiritler zamanynda ýene-de Orta Aziýa dikeldilip başlanýar. Teýmiriň özi paýtagt şäheri bolan Samarkantda bişen kerpiçden edilen kerwensaraýlar, köşkler, şäher jaýlary, medreseler, mazar üsti ymaratlar gurlupdyr.
Teýmiritler zamanynda “Beýik ýüpek ýoly” ýene-de geçip başlapdyr. Bu bolsa şäherleriň ösmegine getiripdir. Alişer Nowaýy döwründe Mary şäheri hem belli bir derejede gülläp ösüpdir. Suwaryş desgalary kadalaşdyrylypdyr. Alişer Nowaýy özüniň “Şirin-Perhat”, “Leýli-Mežnun”, “Hamza”, “Mahbulul-Kulub” ýaly eserleri edebiýatyň hazynasyna girendir. Ulugbegiň döwründe Samarkantda astronomiýa ylmyny öwrenýän owsarwatariýa gurlupdyr. Onda Ulugbegiň özi işläpdir. Hyratda arap hatlaryny owadan ýazmak üçin ýörite mekdep açylypdyr. Nakgaşlyk sungaty hem ösüpdir.
Real Madrid CF
Real Madrid (ispaniÿaça doly ady: Real Madrid Club de Fútbol) İspaniÿa Milli ligasy La Ligany düzümünde çykyş edÿan Madrid şäheriniň futbol komandasydyr.
Taryhy
Real Madrid 1902-nji ÿylda döredilÿär. Bu klub 1920-nji ÿylda İspaniÿa karoly Alfonso XIII tarapyndan goldaw berilÿänligi üçin "Royal" ÿagny "karollyk" komandasy hökmündede bilinÿandir (Komandanyň emblemasynda karollyk täjiniň şekili bardyr). 1947-nji ÿyldan bäri 81044 janköÿerli Madrid şäherindäki Santiago Bernabéu stadiÿony Real Madridiň futbol duşyşyklaryny geçirÿän yeridir. Real Madrid beÿleki köp Ÿewropa futbol komandolaryndan tapawutlydyr, sebäbi klub bir milÿarderiň yada bir şerektiň eÿeçiliginde bolman özi özini dolandyryş edyändir. Klub 2013-14 ÿylynda dünÿäniň iň gymmat ÿagny 2,5 milyard ÿewro we iň kän gazanÿan ÿagny 549,5 milÿon ÿewro, futbol komandosy seçilendir.
Komandanyň Atletico Madrid bilen oÿnaÿan oÿunyna El Derbi madrileño we Barcelona bilen oÿnaÿan oÿunyna El Clásico diÿip atlandyrÿarlar. 1950 ÿyllardan bäri Real Madrid hem Ýewropa ligalarynda hemde İspaniÿa ligasynda gazanÿan üstünlükleri we çempiyonlyklary bilen adyndan söz etdirÿän komandadyr. Şu wagta çenli klub 32 gezek İspaniÿa Ligasyny, 19 gezek İspaniÿa karollyk kubogyny(Copa del Rey), 9 gezek İspaniÿa Super Kubogyny, 14 gezek UEFA Çempiÿonlar Ligasyny, 3 gezek İnterkontinental Kubogy, 2 gezek UEFA Ÿewropa Ligasy kubogyny, 2 gezek UEFA Super kubogyny we 2 gezekde FİFA Dünÿa klublary kubogyny gazanandyr. Bu kuboklary we üstünlükleri üçin Real Madrid hem FİFA(23 dekabr 2000) hemde IFFHS (11 maÿ 2010) "20-nji asyryň iň gowy kluby" saÿlanandyr.
2022-1 7-nji ÿarym ÿyly üçin Real Madridiň düzümindäki oÿynçylar.
Elektrik generatory
thumb|right|200px|20-nji asyryñ başlaryndaky elektrik generatory
Real Madrid CF
Düzümi
Ekip
Walensiýa KF
Walensiýa KF häzirki wagtda La Ligada bäsleşige dowam edýär.
Belgrad Tokaýy
Belgrad Tokaýy (Türkçe: Belgrad Ormanı) Türkiýäniň iň iri şäheri Stambulun demirgazygynda 5,500 hektarlyk tebigy tokaý.
Ýarajy
Ýarajy obasy Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
=Şahsyýetler=
Soltan Sanjaryň aramgähi
Ýadygärligiň döwri: XII asyr
“Marydaky Soltan Sanjar kümmedi türkmen binaçylarynyň şöhrat-şanydyr. Ol şeýle bir berk gurlupdyr, hatda ony Çingiz hanyň leşgerleri hem syndyryp bilmändir.
Arap https://tk.wiktionary.org/wiki/jahanke%C5%9Fde si Ýakut ibn Hamawi bu kümmediň gümmeziniň bir günlik ýoldan görünýändigini ýazypdyr. Orta asyr ulamasy Reşideddin oňa: “Dünýäde iň uly bina” diýipdir.
Türkmenistanyň Ilkinji Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Orta asyr Gündogarynyň iň beýik ýadygärlikleriniň biri, Orta Aziýada görnükli syýasy işgär we harby serdar, Seljuklylar döwletiniň iň soňky şasy Soltan Sanjaryň aramgähidir.
Soltan Sanjaryň aramgähi barada sungat öwreniji G.A.Pugaçenkowa: “Eger bütin Merw we onuň şöhratyny şöhlelendirýän maglumatlar, hat-da şäheriň ýadygärlikleriniň harabaçylygy-da yz galdyrman ýiten hem bolsa, diňe şu aramgäh galsa, şäheriň ägirtligini duýmaklyga öz-özünden mümkinçilik döreder” diýip, ýazypdyr.
Maryda ýerleşen bu aramgäh hakykatdan hem Demirgazyk Horasan arhitektura mekdebine degişli taýsyz, ajaýyp nusgadyr. Binanyň özi Soltan Sanjaryň “Ahyrýetde ýaşajak jaýy” diýlip atlandyrylypdyr. Reşidetdin (XIV asyr) ony “dünýäde iň uly gurlan ymarat” diýip häsiýetlendiripdir. XV asyrdaky başga bir taryhçy: “Bu älemde iň bir beýik gurluşygyň biri bolup, şeýle derejede berk, zaýalama onuň golaýyna-da gelip bilmeýär” diýip ýazypdyr.
Diňe bir Merwiň däl, eýsem bütin Türkmenistanyň halk arhitekturasynyň ajaýyp ýadygärligi – Soltan Sanjaryň aramgähi Soltangalanyň merkezinde ýerleşýär. Aramgäh Mälik şanyň ogly Sanjaryň buýrugy bilen XII asyryň 40-njy ýyllarynda gurlupdyr we şol döwrüň taryhçylarynyň maglumatlaryna görä, ol “o dünýä öýi” diýlip atlandyrylypdyr.
Soltan Sanjar ölenden soň, ol özüniň gurduran şol aramgähinde jaýlanypdyr, emma, häzir ol ýerde onuň jesedi ýok, sebäbi XIII asyrda mongollar baýlyk gözläp, onuň guburyny talapdyrlar. Häzirki bar bolan gubur ýaňy-ýakynky zatdyr. Ol 1911-nji ýylda rus harby gullugynyň serkerdesi bolan bir türkmen tarapyndan gurdurylypdyr.
Aramgäh uly toplumyň bir bölegidir, oňa guburyň ýerleşýän ymaratyndan başga-da, köşk otaglary, gümmezli metjidiň binasy girýär. Emma wagtyň geçmegi bilen diňe aramgäh saklanyp galypdyr, onuň gurluşy örän ýönekeýdir we täsindir.
Ak depe
Ak depe obasy —Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
Soltan Sanjaryň aramgähi
Häzir onuň aşak bölegi dörtburç şekillidir, üstünde hem ýarym şar görnüşli gümmezi bar, ol bolsa gök reňkli syrça bilen örtülipdir. Aramgähiň umumy beýikligi38 metreýetipdir we gümmeziň gök  çyrçasy örän alyslardan görnüpdir.
Ýakutyň (XIII asyr) bellemegine görä, onuň mawy gümmezi ýoluň aňrybaşyndan görünýär (30 kilometregolaý). Binada ony guran Sarahsly beýik arhitektor Muhammet ibn Atsyzyň ady saklanyp galypdyr. Ol barada taryhy çeşmelerde hiç zat habar berilmeýän hem bolsa, onuň döreden zady öz-özünden görnüp dur. Onuň iki gatly gümmeziniň  gurluşygy aramgäh gurlandan üç ýüz ýyl geçenden soň, galkynyş döwrüniň ussasy  Filippo Bruneleski tarapyndan Florensiýada Santa Marii del Fore aramgähinde gaýtalanypdyr.
Gümmez galdyrylanda ulanylýan, aýlanyp durýan gural üçin beýik agaç peýdalanylypdyr. Aramgähiň içi hem ýönekeý we täsindir. Ol inedördül meýilnamada bolup, oklarynda çuň tagçalar ýerleşdirilipdir we olar ýylmanak diwarlar bilen utgaşypdyr. Tagçalaryň ýokarsy sekizgyraňly bolup, olar äpet gümmezi göterýär. Diwarlaryň ýüzüne ak suwag edilipdir, onuň bolsa, aýry-aýry ýerlerine gök hem-de gyzyl reňk bilen hat ýazylypdyr, belki altyn ýazgylar hem bolandyr.
Aramgähiň golaýynda iki tümmek daş ýygnanypdyr. Zyýarata  gelýänleriň her birisi, Sanjaryň duşmanyndan onuň aryny alýan ýaly, tümmekleriň üstüne daş atýarlar.
1928-nji ýylda A.Semenow “Zakaspi harabaçylygy boýunça” atly kitapçasynda aramgähdäki mazaryň üstündäki arap dilinde ýazylan ýazgyny okapdyr. Onda: “Şu ýerde, ahlak, ruh taýdan iň ýokary adam hasaplanýan, Seljuk türkleriniň neberelerinden bolan Soltan Sanjar atlandyrylýan adamyň jesedi ýatyr. Ol öz döwründe, Beýik Aleksandr (Isgender Zulkarnaýn) ýaly adalatly, alymlaryň we şahyrlaryň hossary bolupdyr. Yslam dünýäsine ol, ylym we sungat arkaly gülläp ösen ýagdaýda giripdir” diýlip, ýazylypdyr.
salgylanma
gollanma maglumat merkezi
Garaşsyzlygyň gadamlary
(Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy)
Mürçe
Mürçe obasy —Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
Uganda
Uganda Gündogar Afrikada döwlet.
58
Aradan çykanlar
50er
Podşipnik
Podşipnik (bearing, lager), biri-biri bilen gatnaşyga girýän we iň az sürtülme ýitgisi bilen degişlilikde hereket edýän iki maşyn elementiniň arasyndaky baglanyşygy we otnositel hereketi üpjün edýän maşyn, ugur boýunça otnositel hereketlere rugsat bermeýär. üstünde hereket edýän güýç ýa-da güýçler we bu güýçleriň bedene geçmegini üpjün edýär. Olara hiç hili ýük bolmadyk podşipniklere ýol görkeziji podşipnikler diýilýär. thumb|350px|Bir hatar çuň çyzykly top göteriji enjam: 1) daşky halka 2) top (togalanýan korpus) 3) bölüji 4) awtoulag ýoly 5) içki halka. thumb|350px|Köp sanly podşipnikler thumb|Dürli ululykdaky we dizaýnly rulmanlar(podşipnikler)|225x225px
Liwiýa
Liwiýa — Demirgazyk Afrikada ýerleşýän döwlet.
Innä lillähi we innä ileýhi rajiun
Innä lillähi we-innä ileýhi rajiun (إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ‎ — «Takyk, biz Allahyň (bendeleri) we biz, elbetde, Oňa gaýdyp bararys», şeýlede Istirja’ (ٱسْتِرْجَاع). Buny ölüm, erbet habar, açlyk, emläk ýitirme we şuňa meňžeş wagtlarda musulmanlar aýdýarlar. Allahyň synagynda sabyrly bolmak musulmanyň imanyndandyr. Allah hiç bir kişä başarmajak zadyny buýrmaýar.
Aýat
"Ol sabyr edenleriň (başyna) bir kynçylyk gelende: 'Takyk, biz Allahyň (bendeleri) we biz, elbetde, Oňa gaýdyp bararys' diýerler. — Kuran: 2:156"
Sünçe
Sünçe obasy- Ahal welaýaty nyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
Arçman
Arçman obasy Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
Moskwa Halkara Iş Merkezi
Moskwa Halkara Iş Merkezi (Rusça: Московский международный деловой центр / Moskowskiý meždunarodnyý delowoý tsentr) - Moskwa şaherinde yerleşyar.
59
Aradan çykanlar
50er
Ajy gala
Ajy gala obasy Lebap welaýatynyň Halaç etrabynda ýerleşýär.
Maý tomzagy
Maý tomzagy mör-möjekler klasyna degişli bolup, olar ýaz aýlary we tomsuň başlarynda üçburçlyk görnüşindäki ak tegmilleri bolan, açyk goňrumtyl reňkli, iri (2一2,5 sm) tomozaklar döreýär. Maý tomozagynyň bedeni 3 bölümden: kelleden, kükrekden we garyndan ybarat.
Tomzagyň kellesi
Tomzagyň kellesinde agyz we duýuş synalary murtlary ýerleşýär.
Içki gurluşy gan aýlanşy
Beýleki bognaýaklylarda bolşy ýaly, maý tomzagynda-da gan aýlanşy açykdyr. Gan beden boşlugyndaky içki synalaryň we dokumalaryň üstüne we aralaryna dökülýär, olara iýmit eltýär, bölüp çykaryş synalaryna bolsa ýaşaýyş işjeňligi netijesinde dörän zyýanly önümleri eltýär. Ganyň hereketi ýüregiň işi bilen amala aşyrylýar. Haçan-da ýürek giňelende, gan bedeniň yzky bölüminden, onuň gapdal deşikleriniň üsti bilen öňe barýar. Bu deşikleriň ýapyjalary ganyň yza akmagyna mümkinçilik bermeýärler. Beden boşlugynda gan öň tarapdan yza tarap akýar, soň ýürege düşüp, onuň urmagy netijesinde ýene-de kellä barýar.
Bölüp çykarşy
Bölüp çykaryş ulgamy inçejik suwuklyk geçirijileriň çogdam dessesi görnüşinde bolup, olara malpiginiň sosudlary diýilýär. Olar beden boşlugynda ýerleşýärler. Olaryň uçlary ýapyk kör bolup, esaslary bilen içegä açylýar. Olar soňra içegelere düşüp, iýmitleriň siňdirilmedik galyndylary bilen bedenden daşary çykýar.
Nerw ulgamy
Beýleki bognaýaklaryň bolşy ýaly, ol damakýany nerw halkadan hem-de garyn nerw zynjyryndan ybaratdyr. Kellede nerw öýjükleriniň birleşmeleriniň goşulyşmagy netijesinde kelle beýnisi emele gelýär.
Durun
Durun obasy Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
San-Tome we Prinsipi
San Tome we Prinsipi Merkezi Afrikada döwlet.
60
Aradan çykanlar
60er
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi we tablisasy
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi
Türkmenistanda her ýüz adamyň ýetmiş sanysy işsiz.Men muňa gaty gynanýaryn.
Ýolötendäki iş üpjinçilikleri
thumb|left|300px|Ýolötendäki iş üpjinçilikleri Türkmenistanda işsizlik möçberi köp adamlaryñ diñe belli bir bölegi mydamalyk işläp biljek ýerler bolan döwlet işlerinde işleýärler. Emma uly möçberi bolsa işsiz ýa daýhançylyk bilen meşgullanýar ýa bolmasa taksiçilik etýär ýa aýdym aýtýar, bazarda zat satýar. Ýurdyñ uly möçberi hem oba ýerlerinde ýaşaýanlygy sebäpli diñe daýhançylyk etmeli bolýarlar başga çykalga hem ýok ol adamlar üçin. Daýhançylygyñ ýagdaýy bolsa hiç hili öwerlik däl häzirki ýagdaýda Türkmenistanda we geljegi hem ýok diýsek bolar sebäbi häzirki wagtda Türkmenistana Amyderýadan başga arassa akýan suw ýap ýok we ol derýanyñ hem haçana çenli dowam etjekdigi belli däl. Häzirki wagtda hem suw gytçylygy duýulýar onsoñ egerde geljekde ol hem kesilse daýhanlary geçdim hatda adamlara içmäge suw boljakdygy nägumana.
Emma tolgundyryjy pursatlaryñ biri häzirki wagtda Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt firmalarydyr. Esasanda Mary welaýatynyñ Ýöleten etrabynda ägirt uly tebigy gazy gaýtadan işleýän zawod gurulýar. We şeýle ýerlerde häzirki wagtda işleri daşary ýurt firmalary alyp barýar. Onsoñ wagtlaýynça hem bolsa şeýle ýerlerde Türkmen halkymyza iş mümkinçilikleri bolup başlaýar. Mysal üçin Maryda kän boş gezip ýören adam görmek kyn hemme kişi Ýolötende işleýän aý hytaýlarda işleýän, koreýlarda işleýan, hyundaýda işleýän diýip barsynyñ işi bar tüweleme. Bu örän begendiriji ýagdaý Maryda toýlarda zatda kän bir adam hem görmek kyn agşam 10 da eýýam adamlar öýüne gaýtýarlar sebäbi ertir ir bilen işe gitmeli diýip bar kişi işli.
Beýleki welaýatlarda hem bar emma agramly bölegi Maryda bolansoñ şol ýerden mysal berdim sebäbi Ýolöten Osman gaz ojagy häzirki wagtda özünde toplanan rezerwi boýunça dünýäde 4-nji orunda durýar ýalñyşmaýan bolsam. Onsoñ şol ýere tebigy gazy gaýtadan işleýän ägirt uly döwlet kärhanasy gurulýar we häzir gurulmagyna ýardam berýän adamlar hem Türkmenlerimiz. Ol kärhana gurulanyndan soñra hem 6000 çemesi adamy işe alynar diýlip aýdylýär.
'''Hakykatdan hem bu örän begendiriji buýsandyrjy ýagdaý gowy tarapy öz gazymyzy özümiz çykaryp we ony gaýtadan işlemegimiz we şol bir wagtyñ özünde müñlerçe adama iş mümkünçiligi bolýar. Geljekde bu Türkmenistanyñ ykdysadyýetine hem öz peýdasyny ýetirermikä diýýän. Diñe bir Maryda däl eýsem beýleki welaýatlarymyzda hem ýer asty baýlyklaryny özleri çykaryp halky doly iş bilen üpjin etmeklik miesser etsin.'''
Babarap obasy
Babarap obasy Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynda ýerleşýär.
=Şahsyýetler=
=Ýörelgeler= Il arasynda "Babarap taňra mätäç däl" diýen bir ýörelge bar we bu ýörelge Babarap obasynda suwyň bollugy sebäpli aýdylýar.
Malaziýa
Malaziýa (Malaysia) — Günorta-Gündogar Aziýada ýerleşýän, Günorta-Hytaý deňzi tarapyndan bölünýän iki sany bölekden ybarat bolan döwlet:
Rubin futbol kluby
thumbnail|Gurban Berdiýew we Mentimer Şaýmiýew Russiýanyň çempion kubog bilen Rubin Futbol Topary (Rusça: Футбольный клуб "Рубин" Казань / Futbolnyý klub Rubin Kazan), Kazanda yerleşyar. Hazirki wagtda Russiýa Premýer Ligada basleşige dowam edyar. Olar 45 105 orunlyk Kazan Arenada oyunlaryny geçiryar. Baş tälimçisi - Renat Bilýaletdinow
ASP
Active Server Pages
Öndüriji 		: Microsoft
Durnukly goýberiliş	: 3.0 (täze wersiýasy meýilleşdirilmeýär)
Görnüşi	         	:  Web-programma karkasy
Lisenziýasy     	:  Hususy
Active Server Pages (ASP)
, başgaça ady bilen Classic ASP ýa-da ASP Classic, dinamiki döredilýän web-sahypalar üçin Microsoft-yň ilkinji serwer skript işleýjisidir. Ol ilkibaşda Windows NT 4.0 Option Pack (1998 ý.) arkaly Internet Information Services (IIS)-e goşmaça hökmünde goýberildi, soňra bolsa, Windows Server-iň mugt komponenti hökmünde goşuldy (Windows 2000 Server-iň ilkinji goýberlişinden başlap). ASP-niň deregini ASP.NET tutýar.
ASP 2.0 alty sany yaýýar obýekti üpjün edýär: Application, ASPError, Request, Response, Server we Session. Meselem, Session üýtgeýänleriň ýagdaýyny sahypadan-sahypa üpjün edýän kuki esasly sessiýany görkezýär. Active Scripting işleýjisiniň Component Object Model (COM)-e bar bolan goldawy ASP websaýtlarynyň DLL-ler ýaly kompilýatiw kitaphanalarda funksionallyga girmegine mümkinçilik berýär. .asp faýl giňeltmeli web-sahypalar ASP ulanýarlar, emma käbir websaýtlar howpsuzlyk maksatlary sebäpli özleriniň skriptleýiş dillerini gizleýärler (mes. has giňden ýaýran .htm ýa-da .html giňeltmelerini ulanýarlar). .aspx giňeltmeli sahypalar kompilýatiw ASP.NET ulanýarlar (Microsoft-yň .NET Framework-iniň esasynda), bu bolsa, olary iş wagtynda interprirlenýän ASP serwer skriptindäkiden has çaltlaşdyrýar we güýçlendirýär; şeýle hem bolsa, ASP.NET sahypalary barybir käbir ASP skriptlerini öz içine alýan bolmagy mümkin. ASP.NET-iň ulanmaga girizilmegi esasy tehnologiýa üçin Classic ASP diýen terminiň ulanylmagyna getirdi. Programmaçylar aglaba ASP sahypalaryny VBScript ulanyp ýazýarlar, emma oňa derek islendik başga bir Active Scripting işleýjisini @Language direktiwasy ýa-da <script language="language" runat="server"> sintaksisi bilen saýlap bolýar. JScript (Microsoft-yň ECMAScript amala-aşyrmasy) adatça elýeterli başga bir dildir. PerlScript (Perl ýasamasy) we beýlekiler başga gurulýan Active Scripting işleýjileri hökmünde elýeterlidir.
==Taryhy==
Halcyon InstantASP (iASP) we Chili!Soft ASP üçünji tarap önümleri Microsoft Windows işlediş ulgamlaryndan başga platformalarda ASP-ni işledýärler. Hakyky ASP-niň hiç bir alternatiwasy ähli funksiýalary doly emulirläp bilmeýär, üstesine adaty ASP-niň hiç hili meselesi ýok maglumat bazasynyň birikmesi ýaly funksionallygy gazanmak üçin goçmaça komponentleri hem talap edip bilýärler. Microsoft Access maglumat bazalary üçin goldawyň Windows däl ulgamlarda aýratyn meselä öwrülmegi mümkin.
JScript ulanýan Chili!Soft ASP-den tapawutlylykda, iASP programmasy VBScript we JScript dillerini ulanyp bilýär. Microsoft-yň ASP-si bularyň ikisini hem ulanyp bilýär, şeýle hem onuň başga dillere şol skript işleýjisini ulandyrmak potensialy hem bar. iASP programmasy Java-da ýazylandy, şonuň üçinem ol islendik işleýiş ulgamynda diýen ýaly işleýärdi. Indi iASP onçakly elýeterli däl ýa-da iň azyndan ony tapmak örän kyn. Elýeterli başga diller hem bar: mes. Perl we TCL, emma olar o diýen giňden tanalmaýar ýa-da ASP scriptlemesi üçin ulanylýar. Apache Webserver moduly ASP-ä çalymdaş Perl skript dilini işledýär.
Ilki bilen 1997-nji ýylda goýberilen Chili!Soft programmasy 2000-nji ýylyň 24-nji maýynda Cobalt Networks tarapyndan alyndy. Soňra bolsa, Cobalt Networks-i Sun Microsystems satyn aldy (7 dekabr, 2000). Chili!Soft-yň ady "Sun ONE Active Server Pages" bilen çalşyryldy, ondan soňra bolsa "Sun Java System Active Server Pages" diýlip üýtgedildi. Chilisoft ASP programmasy C/C++ bilen ýazylan, ol belli bir web serwer wersiýasyna pugta baglydyr. Sun-a görä, "Sun Java System Active Server Pages"iň ömri paýawlap barýar.
==Ulanylyşynyň mysaly==
<% Response.Write "Salam Dünýä!" %>
<%= "Salam Dünýä!" %>
Ýokaryda berlen mysallar HTML dokumentiniň tekstine "Salam Dünýä!" diýen jümläni print edýär.
==ASP.NET==