cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Günorta Afrika Respublikasy
Goranmak güýji
2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, Günorta Afrikanyň milli goranmak güýçleriniň düzüminde 60 müň esger bar. Günorta Afrika bilen ABŞ-nyň arasyndaky harby hyzmatdaşlyk gatnaşyklary ösdürilýär. Günorta Afrikanyň harby güýçleri BMG-niň baýdagynyň astynda Burundi, Şirmaýy Kenar Respublikasy, Sudan ýaly bimäçe Afrika ýurtlarynda parahatçylyk ugrundaky hereketlere gatnaşdy. 2004-nji ýyldaky maglumata görä, ýurtda goranmak pudagy üçin 3,172 milliard dollar harçlandy.
Jin Bodin
Jin Bodin (1530 - 1596) iňlisçe: Jean Bodin, Fransuz hukukçy, taryhçy we syýasy filozof.
Günorta Afrika Respublikasy
Syýasy partiýalary
Günorta Afrika köp partiýaly döwlet. Ýurtda 20 sany syýasy partiýa hasaba alyndy. Olaryň iň abraýlylary şeýleräk:
Jin Bodin
Eserleri
Bodin öz kitaplaryny adatça Fransuz dilinde ýazandygy we eserleri soňra Latin diline terjime edilendigi beýan edilýär. Bodin taryh, ykdysadyýet, syýasat, jadygöýlük we tebigy filosofiýa barada kitaplar ýazdy.
Günorta Afrika Respublikasy
Ykdysadyýeti
Günorta Afrika Respublikasy Afrika yklymynda ykdysady gatnaşyklar babatda iň ösen ýurtlaryň biridir. Dünýä ülňülerine laýyklykda bu ýurt jan başyna düşýän girdeji babatda ýokary görkezijilere eýedir. Ýurduň ilatynyň işe ýaramly bölegi orta hasap bilen 15,23 million adam.
Jin Bodin
Methodus ad facilem historiarum cognitionem
"Taryh öwrenmegiň aňsat usuly." Bodin Fransiýada bu kitaby üçin taryhçy hökmünde ykrar edilýär. Bodin bu kitabyny 1566-njy ýylda ýazýar.
Günorta Afrika Respublikasy
Senagaty
Senagat pudagy ýurduň umumy milli girdejisiniň 31,6 göterimini tutýar. Senagat pudagynyň esasyny gaýtadan işleýän senagaty düzýär. Ýurtda gara metallurgiýa, reňkli metallaryň önümçiligi (GAR hrom we marganes önümçiliginde dünýäde öňdäki orunlarda durýar), altyn we platin böleginiň önümçiliginde ösen. Döwletde oba hojalyk önümlerini gaýtadan işleýän kärhanalar işleýär. «SAB-Miller» atly piwo şereketi öz önümlerini dünýäniň 11 ýurduna satýar. Günorta Afrikada dokma, tikinçilik, aýakgap we himiýa (kömürden benzin alynýan zawodlar) ýaly pudaklar hem ösýär. Kagyz we sement önümçiligi hem işe girizildi.
GAR - mineral serişdelere hem baý ýurt. Magdan senagatynyň esasy pudagy - altyndyr. Günorta Afrika altyn gazyp almakda dünýäde öňdäki orunlarda durýar. Onuň merkezi Ýohannesburg şäheridir. Käte bu şähere «altyn şäher» hem diýilýär. Ilkinji şahta 120 ýyl mundan ozal açylypdyr. Altynyň gory azalýar. 2004-nji ýylda onun çykarylyşy 346 tonna çenli azaldy. 2001-nji ýylda bolsa bu görkeziji 500 tonna barabardy. «Anglo platinum» şereketi platin metalyny çykarýan iri şereketleriniň biri hasaplanýar. GAR-da «BMW», «Mersedes», «Toýota», «Mazda», «Ford» ýaly dünýä belli awtomobiller ýygnalýar. «General Motors» şereketi Port-Elizabet şäherinde golçur kärhanasyny açdy.
Jin Bodin
Häkimiýet, döwlet we hökmürowanlyk baradaky garaýyşlary
Jin Bodin ""Döwletiň alty kitaby" (fransuzça: Les Six livres de la République)" atly kitabynda döwlet adalgasynyň kesgitlemesini bermek bilen başlaýar. Ol bu kitabynda döwleti "Döwlet, birnäçe maşgalanyň we olaryň ortak mülkiýetiniň hökmürowan güýji tarapyndan dolandyrylmasydyr" diýip kesgitleýär.
Günorta Afrika Respublikasy
Oba hojalygy
Günorta Afrikanyň ykdysadyýetiniň häzirkizaman tehnologiýalary bilen doly üpjün edilen ösen pudagydyr. Oba hojalygy pudagynda öndürilýän esasy azyk önümleri bilen ilat doly üpjün edilýär. Ýurtda arahis, mekgejöwen, mango, günebakar, bugdaý, şeker çiňňirik, nohut, pagta, arpa ekilýär. GAR gök önüm we miwe (ananas, apelsin, üzüm, alma) eksport edýär. Oba hojalygyna ýygy-ýygydan bolýan guraklyk ýaramaz täsir edýär. Ýurtda maldarçylyk, guşçulyk hem ösen. GAR angor geçişinin derisinden ýasalýan moher önümçiliginde dünýäde birinji orunlarda barýar. Her ýyl derýalardan we ummanlardan 700 müň ton-nabalyk we beýleki suw jandarlary tutulýar. Bir million tonna çenli tutmaga rugsat berilýär. Derýalardan krokodiller hem tutulýar.
Jin Bodin
Häkimiýet, döwlet we hökmürowanlyk baradaky garaýyşlary
"Döwletiň alty kitaby" (fransuzça: Les Six livres de la République) atly kitaby Saint Barthelemy gyrgynçylygyndan soňra Protestant ýazyjylar tarapyndan ýaýradylan eserlere jogap sypatyndadyr.
Günorta Afrika Respublikasy
Daşary söwdasy
Daşary söwda ýurduň ykdysady ulgamynda esasy rol oýnaýar. Eksport bilen importyň mukdary bir ugurda barýar. 2005-nji ýylda orta hasap bilen import 52,97 milliard dollar, eksport 50,91 milliard dollar. Esasy import edýän harytlary: ulag, nebit, himiýa önümleri. Import boýunça esasy hyzmatdaşlary: Germaniýa, ABŞ, Hytaý, Ýaponiýa, Beýik Britaniýa, Fransiýa, Saud Arabystany we Eýran. Esasy eksport edýän harytlary: mineral çig mallar (almaz, altyn we platina), awtoulag, tehnika, hojalyk harytlary we şerbetler. Eksport boýunça esasy hyzmatdaşlary: ABŞ, Beýik Britaniýa, Ýaponiýa, Germaniýa, Gollandiýa. «De Birs» şereketi göwherden ýasalan şaý-seplerini Londondaky, Nýu-Ýorkdaky we Tokiodaky dükanlarynda satýar. 2005-nji ýylda Parižde dükan açdy.
Energetika pudagy
Ýurduň çäginde sarp edilýän elektrik energiýasynyň 80 göterimi 20 sany elektrik beketlerinden öndürilýär. Şeyle hem bir atom stansiýasy hereket edýär. Ol 1985-nji ýylda Keýptaun bilen Saldanýa-Beý şäherleriniň arasynda gurlupdyr. Günorta Afrikaly alymlar ýadro generatoryň nusgasyny oýlap tapdylar. Ýurduň energiýa ulgamy Botswananyfl, Lesotonyň, Namibiýanyň we SEswatiniiň energiýa ulgamy bilen birikýär. GAR bu ýurtlara elektrik energiýasyny satýar. 2003-nji ýyldaky maglumata görä, ýurtda 215,9 milliard kWt/sagat elektrik energiýa öndürilip, onun 10,14 milliardy eksport edildi.
Jin Bodin
Häkimiýet, döwlet we hökmürowanlyk baradaky garaýyşlary
Bodine görä hökmürowanlyk dowamly - hemişelik güýçdür sebäbi hökümetler üýtgese hem jemgyýet şo durşuna galýar. Bodine görä hökmürowanlygyň özi kanunlara bagly däldir, hökmürowanlyk ne-hä özünden öňki kanunlara baglydyr ne-de öz döreden kanunlaryna baglydyr. Bodin aýtmagyna görä hökmürowan adam öz elini baglap bilmez.
Günorta Afrika Respublikasy
Gözel ýerleri
Günorta Afrikanyň paýtagtyndaky botanika bagy we dag garbanyşhanasy UNESKO-nyň bütindünýä miras sanawyna girizildi. Şeyle hem ýurtda köp sanly muzeýler, milli seýilgähler. zulu, kosa ýaly halklaryň döwrebaplaşdyrylan obalary, goraghanalary bar.
Bilimi
Afrikaly çagalar üçin ilkinji mekdep baryp 1799-njy ýylda Kap koloniýasy döwründe açylypdy. 1994-nji ýyla çenli döwletiň mekdep ulgamy jynsparazlyga esaslanýardy. Aparteid ulgamyň ýatyrylmagy bilen ýurtda ýaşaýan ähli halklaryň bilim almaga mümkinçiligi döredi. Mekdep bilimi hökmanydyr. Ýokary okuw mekdepleriniň ulgamyna 20 uniwersitet 15 tehniki mekdepler girýär. 2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, Keýptaundaky uniwersitetiň 6 fakultetinde 672 mugallym zähmet çekýär we 16 müň talyp bilim alýar. Şeýle hem Pretoriýa şäherindäki uniwersitetde 1460 mugallym, 26 müň talyp, Günorta Afrika uniwersitetinde 1074 mugallym we 117 müň talyp bar. Günorta Afrika uniwersiteti iň iri bilim ojagy bolup, bu ýerde dünýä ülňülerinde bilim berilýär. 2003-nji ýylda Keýptaunda Afrika yklymynyň ilkinji matematika bilimleri instituty açyldy. 1990-njy ýyllaryň soňlarynda ýurtda kompýuter hünärmenlerini taýýarlamak üçin gazna döredildi. 2002-nji ýyldan başlap, ýokary okuw mekdepleriniň bilim derejesiniň hilini artdyrmak maksady bilen täze reformalar durmuşa geçirilip başlandy. Döwlet bütjetinden bu reformalar üçin 3,1 milliard rand bölünip berildi. Teatry: Keýptaunda ilkinji teatr 1801-nji ýylda açyldy. 1920-nji ýyllarda teatrlarda afrikaans dilinde teatr oýunlary sahnalaşdyrylyp başlandy. 1950-nji ýylda ýazyjy we dramaturg Ezeldi Mpahiele tarapyndan ilkinji teatr topary döredildi.
Jin Bodin
Häkimiýet, döwlet we hökmürowanlyk baradaky garaýyşlary
Bodine görä hökmürowanlyk hemme zatdan öňürti umumy we hemmeler üçin kanun çykaryp bilmek we kanunlary üýtgedip bilmek häkimiýetidir. Hökmürowan güýç kanun çykarýarka ýa-da kanun özgerdýärkä ýa-da kanuny ýatyrýarka ne özünden ýokary, ne özüne deň ne-de başga islendik bir güýjüň oňlamagyna mätäçdir.
Günorta Afrika Respublikasy
Kinematografiýasy
Ýurduň kinematografiýasy 1912-nji ýyldan soň ösüp ugrady 1915-nji ýyldan başlap “Kilarni film” kinostudiýasy yzygiderli çeper filmleri surata düşürip başlady. Sesli kinolaryň çykyp başlamagy bilen ýurtda iňlis we afrikans dillerinde kinolar surata düşürildi. 1979-njy ýyldan bäri Durban şäherinde Afrikanyň günorta böleginiň halkara kinofestiwaly geçirilýär. 2004-nji ýylda golliwudyň kino ýyldyzy asly ýohannesburgly Şarliz Teron «Oskar» baýragyna mynasyp boldy. Şeýle hem ol «Altyn şar» baýragyna mynasyp bolan ilkinji afrikaly aktrisa hem boldy.
Jin Bodin
Häkimiýet, döwlet we hökmürowanlyk baradaky garaýyşlary
Bodine görä däp dessurlar hökmürowan güýji kanun çykarýarka çäklendirip bilmez, hökmürowan güýç söweş çykarar - asudalygy berkarar eder, kazyýetde soňky we jemleýji hökmi berer, ýokary derejeli ygtyýarlylary wezipä bellär, pul çykarar, salgyt goýar we etmişlileriň günäsini geçer.
Günorta Afrika Respublikasy
Kinematografiýasy
Belli günorta afrikaly režissýor Leon Şusteriň surata düşüren filmi Berlin kinofestiwalynda baýraga mynasyp boldy. 2005-nji ýylda şol festiwalda Günorta Afrikanyň «Karmen» atly filmi hem baýrak aldy. 2005-nji ýylda GAR-yň kinematograflarynyň sungatyna ýokary baha berdiler. Şol ýyl geçirilen FESPAKO festiwalynda iň ýokary baýrak bolan «Skakun Ýennegi» heýkeli režissýor Zol Masekonyň surata düşüren «Baraban» atly filmine berildi.
B.e.öň 2-nji müňýyllyk
{| align="right"
Günorta Afrika Respublikasy
Kinematografiýasy
Şeýle hem günorta afrikaly režissýorlar Ramadan Sulemanyň (“Zulunyň söýgi haty” filmi) we Teddi Materiň (“Maks we Mona” filmi) sungatyna ýokary baha berildi. Soňky ýyllarda Keýptaun şäheri kinoindustriýanyň merkezine öwrülip barýar. Her ýyl bu ýerde 12-13 sany kino surata düşürilýär.
Jin Bodin
Döwlet dolandyryş usuly baradaky garaýyşlary
Absolýut emma garawsyz däl monarhiýa tarapdary bolan Bodin hökmürowan şa bilen halk arasynda danyşment organ hökmünde senato, parlament we Etats-Generaux atly guramalary görkezýär emma bu guramalaryň karar organy däldigini, bolup hem biljek däldigini aýdýar, sebäbi, oňa görä, hökmürowanlyk bölünmez, hiç bir zada tabyn däldir we bir adamyň eýeçiligindedir.
Nasrullah ibn Ibadullah
Nasrullah ibn Ibadulla (Nasrulloh ibn Ibodulloh), doglan ady Nasrullah Ibadullaýew (Nasrulla Ibodullayev) — özbek asly türkmen dini (yslam), jemgyýetçilik we ylmy şahsyýet, şyh. 1991-2003-nji ýyllarda Türkmenistanyň baş müftüsi, bu ýurduň meşhur teologlaryndan biri.
1947-nji ýylyň 10-njy dekabrynda şol wagtky Taşauz sebitiniň (häzirki Daşoguz welaýaty) Taşauz etrabynyň (häzirki Saparmurat Niýazow sebiti) bir bölegi bolan Jamli-Kala obasynda doguldy. Milleti boýunça özbek. Dini maşgaladan. Başlangyç dini bilimini kakasyndan we beýleki garyndaşlaryndan aldy, şol sanda ýaşlygyndan şol döwürde gizlin yslam mugallymlaryndan Gurhan we Arap dilini gizlin öwrenýärdi. Orta mekdebi gutarandan soň, aryçy bolup okady. 1966-1969-njy ýyllarda Ukrain SSR-de Sowet goşunynda gulluk etdi.
Ol Buharada (Özbek SSR) ýerleşýän Miri Arab Medresesini gutardy, şol döwürde resmi taýdan tutuş SSSR-de ýeke-täk ýokary yslam bilim edarasydy. Buhara medresesini gutarandan soň, zehinli uçurym hökmünde beýleki ýaş ulamalar bilen bilelikde daşary ýurtlara okamak üçin iberildi (parişionerleriň sadakalarynyň hasabyna). Ilki Damask (Siriýa) uniwersitetiniň şerigat fakultetini gutardy, soňra Kairdäki (Müsür) Al-Azhar uniwersitetinde okady. Ol Daşkentde Merkezi Aziýa we Gazagystan musulmanlarynyň Ruhy Dolandyryşynda, şeýle hem Buharanyň Miri Arap medresesinde mugallym bolan Barakhanyň Daşkent medresesinde işledi. Soň bolsa, Merkezi Aziýa we Gazagystan musulmanlarynyň Ruhy Dolandyryşynyň Türkmen kazyýatyna (bölümine), Taşauzda (häzirki Daşoguz) we Aşgabatda (häzirki Aşgabat) işledi.
Nasrullah ibn Ibadullah 2002-nji ýylyň dekabrynda türkmen häkimiýetleri we howpsuzlyk güýçleri tarapyndan Prezident Saparmurat Niýazowa garşy kast etmek synanyşygynda we şol ýylyň 25-nji noýabrynda bolup geçen döwlet agdarylyşygy synanyşygynda gatnaşmakda aýyplandy. Ol käbir garyndaşlarynyň ýaşaýan ýeri bolan goňşy Özbegistana gaçmaga synanyşdy, ýöne türkmen howpsuzlyk güýçleri tarapyndan ýesir alyndy. Ol tussag edilip, derňewlere garaşylýar. Derňewiň tamamlanmagyna garaşman, 7-nji ýa-da 8-nji ýanwarda Prezident Saparmurat Niýazow (Saparmurat Türkmenbaşy) müfti we Kakageldy Wepaýew (etniki türkmenler) kazyýet işinden geçip, ýokary müfti we müfti wezipesinden boşadyldy.) häkimiýetlere wepaly ýerine "saýlandy". 2004-nji ýylyň 2-nji martynda "döwlete garşy we terrorçylyk hereketlerinde", "döwlete garşy gozgalaňa gatnaşmakda we döwlet agdarylyşygy synanyşygynda", "abraýly prezidente dönüklik etmekde" günäkär tapyldy we 22 ýyl azatlykdan mahrum edildi türmede, ilkinji bäş ýyl azatlykdan mahrum edildi. Ol adamkärçiliksiz we aşa agyr şertler bilen tapawutlanýan "Owadan-Depe" syýasy tussaglar üçin ýörite türmede saklandy. Muftiniň işden aýrylmagynyň we soňraky repressiýalarynyň sebäbini prezident Saparmurat Niýazowyň Aşgabatda gurlan täze metjidiň diwarlaryny "Ruhnama" kitabyndan sitatalar bilen boýamak baradaky karary bilen ylalaşmazlygy bar. . Şeýle hem, Amnesty International guramasynyň habaryna görä, müfti Niýazowyň janyna kast etmek synanyşygyndan soň Türkmenistanda yzyna berilmegi teklip edilen ölüm jezasynyň yzyna berilmegine garşy çykypdyr.
Öňki Supremeokary müfti Nasrullah ibn Ibadulla tussag edilenden we höküm çykarylandan soň, häkimiýetleriň we howpsuzlyk güýçleriniň berk basyşy we gözegçiligi astynda bolmak bilen birlikde maşgala agzalary we beýleki garyndaşlary işsiz galdylar. Ynsan hukuklary merkeziniň "Memorialadygärlik" habaryna görä, Nasrullah ibn Ibadullahyň iş kesilmegi Niýazow re regimeimi tarapyndan alnyp barylýan "Türkmenizasiýa" syýasatynyň bir bölegidi.
2006-njy ýylyň dekabrynda Saparmurat Niýazow ölenden soň, koloniýa şäherçesine geçirilendigi we 2007-nji ýylyň awgust aýynda höküm çykarylan Nasrullah ibn Ibadullahyň günäsiniň gelendigi we häkimiýete gelen prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň boşadylandygy aýdylýar. bir ýyl ozal. Şeýdip, azyndan bäş ýyl türmede oturdy. Günä geçişden soň onuň ykbaly barada ygtybarly we açyk maglumatlar ýok.
Öýlenen, çagalary bar. Özbek, türkmen, arap, pars we rus dillerinde gürledi.
Aladdin (1992)
Aladdin ABŞ-da “Walt Disney Feature Animation” tarapyndan öndürilen we “Buena Vista Pictures” tarapyndan 1992-nji ýylyň 11-nji noýabry ABŞ paýlanan animasiýa komediýa aýdym-saz filmidir. Filmde Skott Weinger, Robin Williams, Linda Larkin, Jonathan Freeman, Gilbert Gottfried we Duglas Seil rol alar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, ABŞ (The United States of America, USA, Estados Unidos de América) — Demirgazyk Amerikada döwlet. ABŞ döwlet gurluşy federal, ştatlar we ÿerli hökümetlerden ybaratdyr. Amerikanyň Birleşen Ştatlary dünýäde iň köp ilatly ýurtlaryň sanawynda Hytaý we Hindistan dan soň, üçünji orunda durýar.
Birleşen Ştatlar demirgazykda Kanada, günortada — Meksika bilen araçäkleşýär, şeýle hem ol deňiz arkaly Russiýa bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny günbatarda Ýuwaş okean, gündogarda bolsa Atlantik okean ýuwýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Demirgazyk Amerikada ýerleşýän döwletdir. Ol demirgazykda Kanada, günortada Meksika bilen araçäkleşýär. ABŞ-nyň resmi taýdan döredilen ýyly 1776-njy ýylyň 4-nji iýuly hasaplanýar.
Bu ýurt gündogarda Atlantik okeanyndan günbatarda Ýuwaş okeanyna çenli 4500 kilometr aralykda ýerleşýär. Alýaska we Gawai adalaryny hem öz içine alýan ABŞ-nyň umumy tutýan meýdany 9 million inedördül kilometrden geçýär. Alýaska ýurduň 50 ştatynyň meýdany boýunça iň ulusydyr. Ýurduň günortasyndaky Tehas bolsa bu ugurda ikinji orunda durýar.
Taryhy
XVIII asyryň ortalarynda Amerikadaky koloniýalaryň sany 13-e ýetýär. XVIII asyryň ahyrlarynda bolsa koloniýalarda garaşsyzlyga garşy göreş başlanýar. Iki ýyl dowam eden urşuň netijesinde täze döwlet döredilendigi baradaky jarnama kabul edilýär. Ilki başlarda Birleşen Ştatlaryň düzümindäki ştatlaryň sany 13-den 36-a çykýar. Soňra ol 50-ä ýetýär.
Döwlet gurluşy
Amerikanyň Birleşen Ştatlary federal respublika. Döwlet 50 ştatdan we Kolumbiýa federal okrugyndan ybarat bolup durýar. Döwlet baştutany - prezident. Kanun çykaryjy organy - Kongres. Ol iki palatadan durýar: Wekiller palatasy we Senat. Senatorlar 6 ýyl, wekiller palatasynyň agzalary iki ýyl möhlete saýlanýar. Senatorlar we beýleki palatanyň agzalary dalaşgär bolan halatynda täzeden saýlanyp bilerler.
Elli ştatyň her biri Kongrese iki senator iberýär. Senatorlyga dalaşgär bolmak üçin 30 ýaşyny dolduran we iň azyndan dokuz ýyl mundan ozal Amerikanyň raýatlygyny kabul eden bolmalydyr. Wekiller palatasynyň 435 agzasy bar. Bir taslamanyň kanun bolmagy üçin hem Senat hem-de Wekiller palatasy tarapyndan tassyklanmagy gerek.
Ilaty
Birleşen ştatlaryň baş kanuny her on ÿyldan amerikalylaryň “adam sanynyň” hasabynyň alynmalydygyny, ÿagny ilat ýazuwynyň geçirilmelidigini nygtaÿar. Ýurtda 280,6 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Amerika göçegçileriň ýurdy, göçegçiler tarapyndan döredilen döwlet, häzirki wagt hem dünýäniň iň köp göçegçisini kabul edýän ýurt hasaplanýar. 1776-njy ýyldan öň, ýurduň ilatynyň sany bary-ýogy 2,5 milliona barabardy. Olaryň 95 göterimi akýagyzlar, galan bölegini bolsa afrikalylar düzýärdi. 1880-nji ýyllarda ilatyň sany 60 milliona ýetýär. 1935-nji ýylda bu görkeziji 100 milliona, 1970-nji ýylda 200 milliona ýetýär.
ABŞ-da ilat gürlügi her inedördül kilometre 27 adamdyr. 1990-njy ÿylda Amerikanyň ilatynyň 80% golaÿynyň özlerini akÿagyz, 12%-garaÿagyz, 9% ispan dilli hasaplan.
ABŞ-daky musulmanlar:
Amerikanyň musulman ilaty dürli etnik, dil, ideologik, sosial, ykdysady we dini toparlardan düzülendir. Amerikadaky musulmanlaryň sanyny takyk aýtmak kyndyr sebäbi ABŞ-da ilat sanawy hasaba alynanda dini degişlilik hasaba alynmaýar. Çaklama esasynda (2008-nji ýylyň dekabry) gelnen sanlar 2 milliondan 7 milliona çenli barýar.
ABŞ-daky musulmanlar barada statistikalar:
Aşak-da görkezilen maglumatlar üçin peýdalanylan çeşmeler: statistik maglumatlar şu ýygyndydan alyndy: “Muslim Americans: Middle Class andýMostly Mainstream” Pew Research Center, May 22, 2007. Bu bölümiň teksti “Strengthening America: The Civic and Political Integration of Muslim Americans, The Chicago Council on Global Affairs, 2007” atly kitapdan
alyndy.
Musulmanlaryň ABŞ sebitlerindäki sanlary şeýledir:
Günorta: 32%
Demirgazyk-gündogar: 29%
Orta günbatar: 22%
Günbatar: 18%
Olaryň ýaş toparlary we jynslara görä bölünişi:
Aşak-da görkezilişi ýalydyr :
18 - 29 ýaş: 29%
30 - 49 ýaş: 48%
50 - 64 ýaş: 18%
65 ýaş we ondan uly: 5%
Aýallar: 46%
ABŞ-nyň metjitleriniň agdyklyk edýän etnik toparlara degişlilikde bolünişi:
Aşak-da görkezilişi ýalydyr :
Günorta aziýaly 28%
Günorta aziýaly we arap, sany deňräk 16%
Araplar 15%
Ähli özge birleşmeler 14%
ABŞ ştatlaryndaky metjitleriň sany:
Özüni "global musulman elektron görnüşli jemgyýet" diýip atlandyrýan islamcity.com internet sahypasy 1995-nji ýyldan bäri ABŞ-daky musulmanlar barada maglumat toplap gelýär. Olaryň aýtmagyna görä ABŞ-daky musulman gurama we medreseleriň sany 2300-den gowrakdyr. Ady geçen saýtyň beren maglumatyna görä ştatlardaky metjit sany aşakda görkezilişi ýalydyr (ştat ady we ştatdaky metjit sany formatynda görkezilen):
Alabama 20
Alýaska 0
Arizona 10
Arkanzas 1
Kaliforniýa 198
Kolorado 8
Delawer 2
Waşington, K.o 8
Jorjiýa 40
Hawai 1
Aýdaho 3
Illinoýs 43
Indiana 14
Aýowa 5
Kanzas 2
Kentaki 9
Luiziana 17
Men 1
Massaçusets 13
Miçigan 55
Minnesota 3
Missisipi 9
Misuri 7
Montana 2
Nebraska 1
Newada 3
Nýu-Hämpşir 3
Nýu-Jörsi 56
Nýu-Meksiko 7
Nýu-Ýork 131
Demirgazyk Karolina 20
Demirgazyk Dakota 4
Ohaýo 41
Oklahoma 8
Oregon 10
Pensilwaniýa 43
Günorta Karolina 12
Günorta Dakota 2
Gaplaň
Gaplaň (Panthera tigris) — pişikler (Felidae) maşgalasynyň düzümine girýän uly pişikler kiçi maşgalasyna degişli Panteralar (Panthera) urugynyň dört sany wekiliniň biri bolan ýyrtyjy süýdemdiriji görnüş.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary
ABŞ ştatlaryndaky metjitleriň sany:
Tennesi 10
Ýuta 5
Wermont 0
Wirjiniýa 27
Waşington 10
Wiskonsin 13
Waýoming 1
Ykdysadyýeti
Amerikanyň Birleşen Ştatlary ykdysady taýdan güýçli ösen ýurt. Ýurduň magdan, himiýa, ýeňil we maşyngurluşyk senagaty has ösen. Atom we kosmos pudagy hem çalt depginlerde ösýär. Oba hojalygynda ekerançylyk pudagyna uly üns berilýär. Syýahatçylyk pudagy hem ýurduň iň girdejili pudaklarynyň biri hasaplanýar.
Bulardanam başga ABŞ ýarag söwdasynda hem işjeňdir we ABŞ 96 döwlete (2016-njy ýylyň maý aýyndaky hasabat) ýarag satýar. ABŞ 2001-nji we 2016njy ýyl aralygyndaky jemi ýarag söwdasynyň 33 göterimini amala aşyrdy. 2016-njy ýylyň 1-nji çärgeýiniň soňuna çenli ol diňe bir ýakyn gündogara 30 milliard dollarlyk ýarag satdy.
Tanymal ýerleri
Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüniň tebigy ajaýyplyklary we taryhy ýadygärlikleri bilen jahankeşdeleri özüne bendi edýär. Ýurduň paýtagty Waşingtonda Kapitol binasy (paýtagtyň iň beýik binasy hasaplanýar), Ak Tam – ýurduň döwlet baştutanynyň resmi kabulhanasy, Waşingtonyň ýadygärligi (152 m), Pentagon (Goranmak ministrliginiň jaýy) we Federal aňtaw edarasy, Arlington hatyra gonamçylygy, Milli sungat galereýasy, Kongresiň kitaphanasy, Smitson institutynyň muzeýi, ABŞ-nyň öňki prezidentleri Jorj Waşingtonyň, Jeffersonyň hem-de Abraham Linkolnyň (Abraham Lincoln) memorialy ýaly köp sanly taryhy ýadygärlikler, muzeýler ýerleşýär. 250px|thumb|left|Nýu-Ýork şäherindäki köpri-[[Bruklin köprisi]] 300px|thumb|right|[[Kapitol binasy]] 300px|thumb|right|[[Ak tam- ABŞ prezidenti ýaşaýan we işlerini alyp barýan öýidir, Waşington şäherinde ýerleşýär.]]
Nýu-Ýork şäherinde bolsa Azatlyk statuýasy ýaly owadan ýerler bar. Şeýle hem Amerikanyň Florida ştatynda Ewergleýds Orlando milli goraghanasy we oňa degişli „Uolt Disneý dünýäsi“ şatlyk-şagalaň bagy bar. Maýami-Biç kurort sebiti jahankeşdeleriň iň bir gelim-gidimli ýeri hasaplanýar.
Esasy baýramçylyklary:
19-njy fewral - Jorj Waşingtonyň doglan güni, 4-nji iýul - garaşsyzlyk güni, 11-nji noýabr - weteranlar güni, sentýabr aýynyň birinji duşenbesi - zähmet güni, noýabr aýynyň dördünji penşenbesi - Şükranalyk baýramçylygy(thanksgiving day).
Stefaniýa Turkewiç
Stefaniýa Turkewiç-Lukiýanowiç (ukr. Туркевич-Лукіянович Стефанія Іванівна) – Ol Ukrainanyň ilkinji zenan kompozitory, pianinoçysy we sazandasy. Eserleri Sowet hökümeti tarapyndan Ukrainada gadagan edilipdi.
Simfoniki eserler
1. Simfoniýa no. 1 - 1937
2. Simfoniýa no. 2 (a) -1952
4. Üç simfoniki eskiz, 1975
5. "La Vita" simfoniki goşgusy
6. Kosmos simfoniýasy - 1972
7. Iki orkestr üçin otag
8. Iki setirli orkestr üçin hyýal
Balet
9. Öli eli bolan gyz - Bristol, 1957
10. Boýnlar
11. Bahar - (Çagalar baleti) 1934-5
12. (b) "Tokaý Nymph" - 1964-7 - Belfast
13. Garaköli - 1976
Opera
14. Mawka - Lesya Ukrainka tokaý aýdym-saz sebäplerine esaslanýar
Çagalar operalary
15. "Okhs awtoulaglary" ýa-da Oksananyň ýüregi - 1960
16. Täze Iblis
17. Gök önümleriň ekstrakty (1969)
Hor işi
18. 1919-njy ýyldaky Liturgiýa
19. Sheptytskanyň mezmurlary
20. Söweşden öň
21. Triptych
22. 1946 (O, Pişik ýok) Çagalar bagy
Palata - Instrumental eserler
23. 1935 - Skripka we fortepýano üçin Sonata
24. (a) 1960 - 1970 - Setir kwarteti
24. (b) 1960 - 1970 - Setir kwarteti
25. 1960 - 1970 - skripka, viola we cello üçin üçlük 26. Iki skripka, viola, cello pianino üçin kwartet 1960 - 1970
27. Trio fleýtalar, klarnetler, basson, 1972
Fortepýano eserleri
28. 1932 - Ukrainanyň mowzugynda üýtgeşiklikler
29. Fantaziýa: 1940-njy ýyllaryň ukrain mowzuklarynda fortepýano seriýasy
30. Impromptu 1962
31. Groteska 1964
32. Mountain Suite 1966-1968
33. 1936 - 1946-njy ýyllarda çagalaryň eserleriniň aýlawy
34. Ukrain we Şedrivka aýdymlary
35. Gowy täzelik
36. 1971-nji ýylda bir harlequin bilen Ro Christmasdestwo
Banknot hasaplaýjy
Banknot hasaplaýjy (banknot sanaýan maşynasy)-hem diýilýär banknotlary sanamak we gaýtadan işlemek üçin enjamlaryň biridir. thumb|200x200px|Banknotlary gaýtadan hasaplaýyş enjamy thumb|299x299px|Banknotlary gaýtadan hasaplamak bilen işlemigiň mysaly
Taryh
Banknotlary awtomatiki hasaplaýan maşynlar 1920-nji ýyllarda dünýäde peýda boldy. Bu maşynlaryň yzygiderli önümçiligi SSSR-de diňe 1970-nji ýyllarda başlandy - Toçmaş zawody (Kaliningrad) SDB-1M modelini, 1988-nji ýyldan bolsa SDB-2 Sarapul 1200 modelini öndürdi.
Türkmenistan manady
right Manat — Türkmenistanyň pul birligi. «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi. Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi banky kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.
USD / TMT	3,5000 EUR / TMT	3,9015 GBP / TMT	5,4660
Beyleki walyutalar üçin http://www.cbt.tm/kurs/kurs_today.html
Abul Fazl kümmeti.
Sarahs baba kümmeti 1024nji ýylda Abu Fazl as Sarahsa bagyşlanyp gurlupdyr. Bingärçilik esasan 11-13nji asyrlarda has ýokary derejelere ýetipdir .Binalar gümmez görnüşinde gurlupdyr .Olar bişen kerpiĉlerden salnypdyr.
Wiruslaryň görnüşleri we aýratynlyklary boýunça toparlara bölünişi
Kompýuter wiruslarynyň görnüşleri dürli-dürlüdir. Dünýä belli bo­lan wirusologlaryň biri Ýewgeniý Kasperskiý wiruslary olaryň aýratynlyklary boýunça aşakdaky häsiýetler esasynda şertli toparlara bölýär:
▪ wirusyň zyýan ýetirýän gurşawy boýunça;
▪ ýaýrama usuly boýunça;
▪ destruktiw mümkinçilikleri boýunça;
▪ işleýiş algoritminiň aýratynlyklary boýunça.
Her bir ugruna aýratynlykda seredip geçeliň:
1. Wirusyň zyýan ýetirýän gurşawy boýunça wiruslar aşakdakylara bölünýärler:
▪ Faýl wiruslar. Bu wiruslar ýerine ýetiriji faýllaryna zyýan edýärler (Com we Exe programmalar).
▪ Ýüklendirýän wiruslar. Bu wiruslar diskleriň ýüklendiriji sektor­laryna (Boot sektorlary) ýa-da winçesteriň ulgamlaýyn ýüklendi­rijisini (Master Boot Record) saklaýan sektoryna zyýan edýärler.
▪ Tor wiruslary. Bu wiruslar dürli kompýuter ulgamlarynda kö­pelýän wiruslar.
▪ Flash wiruslar. Bu wiruslar BIOS ýadynyň flash mikroshema­larynda zyýan ýetirýär.
2. Ýaýrama usuly boýunça wiruslar aşakdakylara bölünýärler:
▪ Rezident däl wiruslar. Bu wiruslar kompýuteriň operatiw ýadynda öz rezident nusgalaryny goýmaýarlar. Käbir wiruslar ýatda özüniň käbir fragmentlerini goýýarlar, ýöne olaryň soň ýaýramak mümkinçiligi bolmaýar. Şonuň üçin şeýle wiruslar rezident däl wiruslar diýlip hasap edilýär.
3. Wiruslar destruktiw mümkinçilikleri boýunça aşakdakylara bölünýärler:
▪ Zyýansyz wiruslar. Bu wiruslar kompýuteriň içine hiç hili täsir etmeýär. Olar diňe diskde boş ýeriň azalmagyna ýa-da operatiw ýadyň göwrümine täsir edip bilýärler.
▪ Howply däl wiruslar. Bu wiruslar dürli grafiki ses effektler ýa‑da beýleki zyýansyz hereketlerde ýüze çykyp bilýärler.
▪ Howply wiruslar. Bu wiruslaryň netijesinde kompýuteriň ýa-da olaryň torlarynyň içinde näsazlyklaryň ýüze çykmagyna getirip bilýärler.
▪ Örän howply wiruslar. Bu wiruslar maglumatlaryň ýok edil­megine, ýitirilmegine, programmalaryň we ulgamlaryň işjeňliginiň ýitirilmegine getirip bilýärler.
4. Wiruslar işleýiş algoritminiň aýratynlyklary boýunça aşakdakylara bölünýärler:
▪ «Gurçuk» wiruslar (wornes). Bu wiruslar kompýuter tory boýunça ýaýraýarlar. Olar kompýuter torundan kompýuteriň ýadyna geçirýärler we beýleki kompýuterleriň IP salgylaryny ha­saplap, olara öz nusgalaryny iberýärler.
▪ «Parazit» wiruslar. Bu wiruslar faýllaryň ýa-da diskiň sektorlarynyň düzümini üýtgedýärler.
▪ «Stels» wiruslar (iňlis «stelth virus» sözünden, göze görünmeýän). Bu wiruslar operasion ulgamynda zyýan ýetirilen faýllara ýa-da diskleriň sektoryna ýüzlenende, özleriniň ýerine maglumatlaryň zyýan ýetirilmedik böleklerine goýýarlar.
▪ «Polimorf» wiruslar (öz özüne sifrleýän). Bu wiruslary anyklamak örän kyn, sebäbi olaryň programmalaryna hemişelik programma kody bolmaýar. Bu wirusyň esasyny şifrleýän we şifrden açýan programmalaryň köpdürliligi bilen amala aşyrylyp gazanylýar.
▪ «Makro» wiruslar. Bu wiruslar makrodilleriň mümkinçiliklerini ulanyp, köplenç, Microsoft Office faýllaryna: tekst redaktorlaryna, elektron tablisalara zyýan ýetirýärler.
Häzirki döwürde maglumatlary geçirmek üçin, esasan, Flash diskleriň ulanylmagy täze meseleleri ýüze çykardy. Olar USB wiruslarydyr. Bu wiruslar gün-saýyn artýar we olary aýyrmak gitdigiçe kynlaşýar. Bu wiruslardan autorun görnüşi has-da giň ýaýrandyr (autorun.bin, autorun.reg, AUTORUN.FCB, autorun.srm, autorun.txt, autorun.wsh, autorun.~ex, autorun.exe, autorun.inf_?????, autorun.inf, autorun.bat, autorun.ico, autorun.ini, autorun.vbs we beýleki .inf, .com, .sys, .tmp, .exe giňeltmeli faýllar, şeýle-de RECYCLER papkasy).
Ýuriý Nikulin
Ýuriý Wladimirowiç Nikulin (Rusça : Юрий Владимирович Никулин; 1921-nji ýylyň 18-nji dekabry - 1997-nji ýylyň 21-nji awgusty) Sowet we Rus aktýory we köp meşhur filmlerde rol alan palçydy. Leonid Gaidai -iň “The Diamond Arm and Kidnapping”, “Kawkaz stili” ýaly komediýalardaky rollary bilen iň meşhur, kämahal dramatiki rollarda oýnap, Moskwa sirkinde çykyş edenem bolsa.
1973-nji ýylda SSSR-iň Halk suratkeşi we 1990-njy ýylda Sosialistik zähmet gahrymany diýen ada eýe boldy. Şeýle hem, ömründe iki gezek alan abraýly Leniniň ordeni ýaly birnäçe döwlet baýraklaryna eýe boldy.
Irki ýyllar
Nikulin Russiýanyň raýat urşy gutarandan soň, Smolensk welaýatynyň Demidow şäherinde dünýä indi. Kakasy Wladimir Andreýewiç tankytçy, satirik oýunlaryň awtory we Demidowyň ýerli drama teatrynda režissýordy. Ýuriniň ejesi Lidiýa ol ýerde aktrisa bolup, 1920-nji ýyllaryň başynda durmuş gurup, 1925-nji ýylda Moskwa göçüpdirler.
Ýuriý Moskwanyň 16-njy abraýly mekdebe girdi we tiz wagtdan mekdep pedologyndan “çäkli çaga” üçin oňaýsyz häsiýet aldy. Masgaralanan kakasy mekdebe gelip, Ýuriýniň ýagty çagadygyny subut edip, mugallym bilen ýüzbe-ýüz boldy. Wladimir Nikulin mekdebiň drama klubyna ýolbaşçylyk etdi, häzirki zaman dramaturglaryny sahnalaşdyrdy we Ýuriý ol ýerde höwesjeň suratkeşdi. Sekizinji synpda 346-njy mekdebe 'orta mekdep' hasaplandy. 1939-njy ýylda okuwy gutardy, birnäçe aýyň içinde harby gulluga çagyryldy.
Ikinji jahan urşy
Nikulin 1939-njy ýylyň 18-nji noýabrynda, 17 ýaşynda Gyzyl Goşuna çagyryldy. Dekabr aýynda Sestroretsk şäheriniň golaýynda uçara garşy batareýa bilen Finlýandiýa bilen Gyş söweşine iberildi. Mannerheim liniýasyndaky söweşlerde ol telpekçi bolup işledi we bir gezek -30 ° C-de sumkanyň üstünde rulondan 2 km sim goýmagy buýurdy. Şol gije, garda uklap, serhet gullugy tarapyndan bagtyna halas edilen missiýadan soň gaty ýadady. Gaty aýazdan ejir çekýärdi we ömrüniň ahyryna aýaklary aňsatlyk bilen doňupdy. Sagaldylandan soň öz bölümine gaýdyp geldi.
1941-nji ýylda nemesleriň Sowet Soýuzyna çozmagy başlanda Nikulin demobilizasiýa garaşýardy. 1942-nji ýylda batareýasy gabalan Leningradyň golaýynda ýerleşýärdi. 1944-nji ýylda ýene gudrat bilen ölümden gutuldy - çukur gaçybatalgasyndan çykandan birnäçe sekunt soň agyr artilleriýa raketasy bilen uruldy. Şol ýylda ol basyp alan obada sim gurmak üçin komandiriň ýalňyşlygy bilen nemes esgerleri tarapyndan diňe şowlulyk bilen öldürilmedi. Uruş gutarandan soň diňe 1946-njy ýylda goşun gullugyndan boşadyldy.
Sirk karýerasy
Uzukda Nikulin sypaýy, haýal we göwni açyk adam oýnady, Günbatarda Buster Kiton we Çarli Çaplin bilen deňeşdirildi. Mimikasiýa baý, manyly sözlere baý Nikulin Russiýanyň daşyndaky “beýni palçy” hökmünde garşylandy.
Rus çagalary tarapyndan "Ýura daýza" diýlip atlandyrylýan Nikulin, esasan, 20-nji asyryň iň gowy palçylaryndan biri hökmünde taryhda öz ornuny gazanmak üçin akyllaryna bil baglady. 60 ýaşynda palçy hökmünde çykyş etmegini bes etdi, "palçy çal bolmaly däl, gaty gynandyryjy görünýär".
Kino
Ekrana ilkinji gezek 1958-nji ýylda “Gitaraly gyz” filmi bilen çykdy. Esasan 1960-70-nji ýyllarda onlarça esasy aýratynlykda peýda boldy we Leonid Gaidai režissýorlyk eden gysga metražly filmler bilen uly üstünlik gazandy.
Ilkinji iki eser Gaidai, Dog Barbos we Unusual Cross we soňra Bootleggers (Rusça: Samogonçiki ýa-da The Moonshine Makers, 1961) bilen Nikuliniň Georgi Witsin bilen birlikde “Üç Stooges” üçlüginde akmak keşbi hökmünde çykyş eden ýeri. Koward we Yevewgeniý Morgunow ýaly Pro. Öňki Sowet respublikalarynda jenaýat üçlügi baradaky meşhur film seriýasyndaky roly bilen tanalýar. Bu seriýa “Operation Y” we “Şurik” -iň beýleki başdan geçirmeleri we adam alyp gaçmagy, Kawkaz stili ýaly filmler girdi.
Maşgala
1949-njy ýylda Nikulin geljekki ýanýoldaşy Timirýazew oba hojalyk akademiýasynyň talyby Tatiana Pokroskaýa bilen tanyşdy. Tatýana sirkde Karandaşyň haýyşy boýunça bir möjek atyny getirdi. Şol gün repetisiýa wagtynda Tatýana Ýuriniň atyň üstünden ylgaýandygyna, sarsdyrylmagyna, süňküniň döwülmegine we gözüni ýitirip biljekdigine şaýat boldy. Tatýana öýlenip, alty aýyň içinde hassahana baryp gördi. Şondan bäri sirkde işläp başlady, köp oýunlaryna gatnaşdy, Nikulin we Şuidin bilen syýahat etdi. Tatýana Nikuliniň birnäçe filminde-de ownuk rol oýnaýar.
Rubens de Falco
Rubens de Falco da Costa (19 oktýabr, 1931 - 22 fewral, 2008) Braziliýanyň aktýor.
Karl Linneý
thumbnail|upright=0.5 Karl Linneý (Carl Linnaeus, Carl Linné, Carolus Linnaeus, 1761-nji ýylda dworýanlyk alansoň — Carl von Linné; 23-nji maý, 1707, Roshult — 10 ýanwar, 1778, Uppsala) — şwed tebigat hadysalaryny derňeýjisi we wraç. Ösümlik we haýwanat dünýäsiniň klassifikasiýasynyň ýeke-täk ulgamyny dörediji.
Latyn dili
thumb|289px|[[Lapis niger (Gara daş) — latyn dilinde hat ýazylan iň irki ýadygarlikleriň biri.]] Latyn dili, ýa-da latynça, — hindi-ýewropa dil maşgalasynyň Italiýa dilleriniň latyn-falisk şahasyna degişli dil.
Tebigaty goramagyň halkara bileleşigi
Tebigaty goramagyň halkara bileleşigi (Union internationale pour la conservation de la nature, IUCN) — planetanyň bioköpdürlüligi goramagyň problemalaryny düşündirmek bilen meşgullanýan halkara täjirçilik däl gurama. Guramanyň BMG-nyň Baş Assembleýasynda gözegçi statusy bar.
Mazdakitler hereketi
Mazdakitler hereketi — Mazdak ruhany gatlagyndan bolupdyr.Ol agalyk ediji gatlaga garşy göreşe köpçiligi çagyrýar.
Aňyýeti
Deñlik, zatlary paýlamak. Ol agyr ýaşaýan giñ köpçuligi özüne çekipdir. Daýhan gozgalañlary tutaşyp başlapdyr.Hak begleriñ ep-esli toparynyñ emlägi ellerinden alynyp daýhanlara paýlanypdyr. Mazdakitleriñ hereketiniñ iñ osen döwri Kawad patyşanyñ dolandyran ýyllaryna gabat gelýar.Kawad gozgalañçylara dane ambarynyñ agyzlaryny açyp beripdir. Kawadyñ özi hem bu hereketi bir bada goldapdyr.Ýerli ruhanylar dildüwişip goşun toplap, patyşa Kawady 496 ý tagtdan düşüripdirler.Ol Eftalylara gidipdir. Soñ 499 ý Eftalylaryň kömegi bilen tagta geçýär. 529-njy ýylda Mazdak we onuñ egindeşleri öldürilýär. Bu hereket Merkezi Aziýa, Azerbeýjana ýaýraýar. Onuň taglymatlary astynda soñ- soňlar hem birnäçe gozgalañlar bolup geçýär.
Areal
Areal (area: sebit, meýdan, giňişlik) — bir taksonyň, meselem görnüşiň ýaýran sebiti, ýaýrawy. Ol organizmleriň geografik ýaýraýşyny öwrenýän biologik ugurlar bolan ösümlik geografiýasy bilen zoogeografiýanyň esasy düşünjeleriniň biridir.
Ekerançylyk
Giriş:
Dizaýner Deýwid Holmgreniň we Bill Mollisonyň pikiriçe, Permakultura janly-jandarlaryň (biomimikriýa ýa-da ekomimikriýa) işleýşinden ylham alyp, täzeden dikeldiş ekosistemalaryny dizaýn etmek üçin ylym we sungatdyr. Etika, ýörelgeler toplumy, şeýle hem kiçi maşgala ösümlik bagyndan başlap, ýaşaýyş meýdanlary we agronomiki ulgamlar ýaly suw çeşmeleriniň ösmegine çenli ähli ulgamlary taslamak üçin usulyýet gurallaryny birleşdirýär. Hemme zatdan öňürti synlamaga esaslanyp, permakultura soňky ylmy açyşlarda hem berkidilýär we şol bir wagtyň özünde tebigy ekosistemalaryň dürlüligini, durnuklylygyny we çydamlylygyny köpeltmek üçin adaty jemgyýetleriň bilimine daýanýar3,4.
Awstraliýalylar Bill Mollison (biolog) we Deýwid Holmgren (düzme ýazyjy) tarapyndan 1970-nji ýyllarda teoriýa edilen "ekerançylyk" adalgasy ilki bilen "hemişelik oba hojalygyny" aňladýardy we ekerançylyk ulgamlarynyň dizaýnyna aç-açan salgylanýar. 1990-njy ýyllardan başlap, Deýwid Holmgreniň itergi bilen köp ýyllyk ýa-da durmuşa ukyply (sosiologiki) manyda “hemişelik zadyň medeniýeti” manysyna kem-kemden uzaldyldy6. Bu giňeldilen many bilen, permakulturanyň gülünde duş gelýän beýleki ýerlere-de ulanylyp bilner7. Maksat, bu adamlara öz daşky gurşawyny dizaýn etmek we şeýlelik bilen ýerli tebigy işleýişden ylham alyp, has özbaşdak, dowamly we çydamly durmuş ýörelgelerini döretmekdir. Bu pikir önümçilik we paýlaýyş önümçilik ulgamlaryna az garaşly jemgyýeti gazanmakdyr (Bill Mollison tarapyndan ekosistemalary yzygiderli ýok etmegiň esasy hökmünde kesgitlenýär).
Permakultura, beýleki zatlar bilen bir hatarda ekologiýa8, ulgamlar, landşaft, organiki ekerançylyk8, agroekologiýa, biomimikriýa, etika, pelsepe we pedologiýa düşünjelerini ulanýar5. Permakultura bu teoretiki taraplary ýerde geçirilen gözegçilikler bilen sazlaşykly goýmaga çagyrýar9.
Bu termin, ýöne şu ýörelgelere esaslanýan oba hojalygynyň görnüşine degişlidir.
Mollison we Holmgren: permakulturany esaslandyryjylar
1970-nji ýyllaryň ortalarynda awstraliýalylar Bill Mollison we Deýwid Holmgren durnukly ekerançylyk ulgamlaryny döretmek üçin ulanyp boljak pikirleri ösdürip başladylar. Bu iş, suwy we ýeri hapalaýan, biodürlüligi peseldýän we millionlarça tonna hasylly ýerleri ýok edýän weýran ediji agro-senagat usullarynyň barha artýan ulanylyşyna düşünmekleriniň netijesinde ýüze çykdy. “Ösümlik ösdürip ýetişdirmek” diýlip atlandyrylýan çemeleşme olaryň jogaby boldy we ilkinji gezek 1978-nji ýylda “Perma-Medeniýet 1” atly kitabyň neşir edilmegi bilen, öz-özüni üpjün etmek üçin durnukly oba hojalygy we ähli ululykdaky fermalar21.
Ösümlik adalgasy ilki bilen “hemişelik oba hojalygyny” aňladýardy, ýöne soňra ulgamyň dowamlylygy üçin zerur bolan psihososial we bilim taraplaryny öz içine almak üçin “hemişelik medeniýete” öwrüldi.
“Permaculture One” neşir edilenden soň, Mollison we Holmgren usullaryny ulanmak arkaly pikirlerini hasam kämilleşdirdiler we ösdürdiler. Holmgreniň pikiriçe, olar “ýerli zerurlyklary kanagatlandyrmak üçin azyk, dokma süýümleri we energiýa bol önüm öndürmegi maksat edinýän tebigatda görlen nagyşlara we gatnaşyklara meňzeýän peýza .laryň aňly dizaýnyny durmuşa geçirdiler. »24. Bu maglumatlar “Permaculture 225” -den başlap has jikme-jik kitaplarda düzülendir. Mollison 80-den gowrak ýurtda mugallymçylyk etdi we kepillendirilen 72 sagatlyk okuwyny ýüzlerçe okuwçy aldy. Permakultura köp sanly adamyň özüne laýyk gelmegini maksat edinýär, şonuň üçin hem bakja önümçiliginde dizaýn ýörelgeleri, "ýeke-täk ahlak karary, özümiziň we çagalarymyzyň jogapkärçiligini öz üstüne almakdyr".
Bu düşünje 1980-nji ýyllaryň başyndan başlap, oba hojalygy ulgamlaryny dizaýn etmek ulgamyndan durnukly hasaplanýan adamzat jemgyýetlerini dizaýn etmegiň has bitewi prosesine öwrüldi. Germaniýada Deklan Kennedi, Awstraliýada Robin Frensis we köp ýurtda Rosemary Morrow bilen institutlaryň, alsurnallaryň we ösüş kömek taslamalarynyň döredilmegi bilen permakultura dünýäde çalt ösýär.
1991-nji ýylda ABC önümçiliginiň “Global bagban” atly dört bölümli dokumental filmi, dünýäniň dürli ýagdaýlarynda ulanylýan permakulturany görkezdi we bu düşünjäni has giň tomaşaçylaryň dykgatyna ýetirdi.
Iňlis terbiýeçilik tälimçisi Patrik Waýtfild iki sany permacultura hereketiniň bardygyny öňe sürýär: asyl permakultura we dizaýn permakulturasy.
Asyl bagçylyk (hemişelik oba hojalygy) dürlüligiň, durnuklylygyň we tebigy ekosistemalaryň çydamlylygynyň aýratynlyklaryna eýe bolan öndürijilikli oba hojalyk ulgamlaryny seresaply dizaýn etmek we dolandyrmakdyr. Ynsan, daş-töweregine sazlaşykly birleşmek, şondan özüne zerur zatlary, iýmit, energiýa, ýaşaýyş jaýy ýa-da umuman zerur zatlary, material bolsun ýa-da bolmazlygy üçin çekip biler.
Permakultura dizaýny (tebigy ulgamlaryň dizaýny) ekosistemadaky baglanyşyklary we işleýşini göz öňünde tutýar we adam ulgamlarynyň ähli görnüşlerine (ulag, jemgyýet, oba hojalygy we ş.m.) ulanylýan energiýa netijeliliginiň ýörelgelerini alýar. Tebigy energiýalara ünsli gözegçilik etmek arkaly täsirli dizaýn ulgamlary döredilip bilner29.
Iplesörelgeler
Permakultura, ähliumumy ugrukdyryjy ýörelgeleri almak üçin tebigy ekosistemalaryň täsirliligine ünsli synlamaga esaslanýar. Permakultura bilen meşgullanýanlaryň her biri ýa-da permakulturist, gelip çykyşyny baýlaşdyrýan täze ýörelgeleri goşup biler31 (esasanam Bill Mollison we Deýwid Holmgren32) 33.
Çydamly tebigy ulgamlary synlamakdan alnan bu ýörelgeleriň arasynda 34 mysal getirip bileris:
dürlüligi ösdürmek;
serhetleri güýçlendirmek;
syn etmek we özara täsir etmek;
energiýa almak we saklamak;
çykyş etmek;