cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gadymy şaýlyklar
Sasanidler dowletinin saylyklary
Sasanidler dowleti 400 yyldan gowrak yasapdyr (224-nji yyldan 651-nji yyllara cenli). Sasanidlerin dowrunde 4-nji asyrdan baslap feodalizm guycli osupdir. Artasir I mirasduserleri Sasanidler dowletinin sahynsahlary Sapur I (240-270-nji yyllar) Sapur II (309-379-nji yyllar) Yezdigerd I (399-420-nji yyllar). Gundogarda hem-de Gunbatarda ustunlikli uruslaryn birnacesini alyp barmak bilen oz serhetlerini gineldipdirler. Sasanidlerin sayylyklary altyndan hem-de kumusden zikgelenipdir. Sayylyklary zikgelemegin Sasanidler dowrunde oran uly mocberde yola goyulanlygy bellap gecmek zerurdyr. Ol dowletin saylyklary oz eyyamynyn aydyn yadygarlikleridir. Dowletin yasamagynyn ahyryna cenli zikge hanalaryn yuz yigrimisi uznuksiz islapdirler. Olar Aziyanyn bazarlaryna saylyklaryn millionlarcasyny iberipdirler.
Margiananyn saylyklary
Murgap deryasynyn orta we asaky akymynda yerlesyan welayat Margiana Aheminidler dowletini salaryndan baslap, Sasanidlerin sahynsahlaryna cenli hemme wagtda gadymyyetin ahli hokumdarlarynyn goz diken yeri bolupdyr. Bol hasylly toprak, mylayym howa, yokary medeniyetin, sowdanyn, hunarlerin merkezi hokmunde Margiananyn ir osmegine yardam edipdir. Merw (hazirki Bayramaly saheri) Margiananyn paytagty bolupdyr, ol adamlaryn 300 yyldan hem gowrak wagtlap yasan gadymy saheri hokmude belli bolupdyr. Merwin oz zikgehanasy bolmandyr, dine b.e cenli I asyrda Parfiyanyn gullap osen wagtynda Merwde zikgelenen ilkinji saylyklar peyda polupdyr. Merwin saylyklary tehniki taydan yerine yetirilisinin yokary hilliligi bilen tapawutlanypdyr. Olaryn duzuminde yokary hilli kumus bolupdyr, bu bolsa zikgelemegin usulynyn osusinde ep-esli ustunliklerin bolandygyny sayatlyk edyar. B.e. I asyrynda Margiana kop mukdarda mis we burunc saylyklary zikgelemage girisyar. Olar esasan welayatyn hem-de onun towereklerinin ownuk sayylyklara bolan islegini kanagatlandyrmaga niyetlenipdir. Merwde yokary hilli saylyklary zikgelemegin dabi ence yyllap saklanypdyr. Merwde zikgelenen sonky saylyklar Margiananyn Temirlenlerin dowletinin duzumine giren wagty bolan XV asyra degislidir. Bu yagday bolsa Merwin zikgehanasynyn bir yarym mun yylyn dowamynda nesilden nesile gecirilen oran uly ussatlygyna sayatlyk edyar.
Gyrgyzystan
Gyrgyzystan (Кыргызстан), Aziýa'da bir döwlet.
1991-nji ýylyň 31-nji awgustynda garaşsyzlygyny gazanan Gyrgyzystan demirgazykda Gazagystan, günbatarda Özbegistan, günortada Täjigistan, günorta-gündogarda Hytaý bilen serhetleşýändir.
Döwletiň tutýan meýdany 198 500 inedördül kilometr bolup, ilaty 6,598,944 adamdyr. Ilatyň 64,9 % gyrgyzlar, 13,8%, özbekler, 12,5% ruslardyr.
Paýtagty Bişkek bolup, 1825-nji ýylda Kokant hanlygy tarapyndan Bişkek sebitinde gala hökmünde gurlandyr. Bişkek 1922-nji ýylda Daglyk oblastynyň merkezi, 1924-nji ýylda Gyrgyz Awtonom oblastynyň paýtagty bolupdyr. 1926-njy ýylda şäheriň ady Frunze (Bolşewik serkerdesi M. Frunze Bişkekde doglupdyr) diýlip üýtgedilipdir. 1991-nji ýylda şähere taryhy ady gaýtarylyp berlipdir. 2000-nji ýyldan başlap Oş şäheri döwletiň günorta paýtagtydyr.
Gyrgyzystanyň milli pul birligi somdur.
Garaşsyz Gyrgyzystanyň içeri we daşary syýasaty
Gyrgyzystan 1991-nji ýylyň 31-nji awgustynda garaşsyzlygyny yglan edipdir. Şol ýylyň 12-nji oktýabrynda Askar Akaýew saýlaw esasynda Gyrgyzystanyň Prezidentligine saýlanypdyr. 1991-nji ýylyň dekabrynda Gyrgyzystan Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna giren şertnama gol çekipdir.Gyrgyzystanyň garaşsyzlygy ilkinji ykrar eden döwlet Türkiýedir (24-nji dekabr 1991).
Gyrgyzystanda ilçihana açan ilkinji döwlet Amerikanyň Birleşen Ştatlarydyr (1992-nji ýýlyň 1-nji fewraly). 28-nji fewralda Türkiýe Bişkekde ilçihanasyny açypdyr. Gyrgyzystan 1992-nji ýylyň 2-nji martynda Birleşen Milletler Guramasyna kabul edilipdir. 1992-nji ýylda Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna, UNESCO, 1996-njy ýyldan başlap Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň agzasydyr.
UNESCO-nyň goldawy bilen Gyrgyzystanda “Manas” dessanynyň 1000 ýyllygy (1995) we Oş şäheriniň 3000 ýyllygy (2000) ýyllygy bellenilipdir. Gyrgyzystanyň teklibi bilen 2002-nji ýyl Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan “Daglar ýyly” diýlip kabul edilipdir.
1992-nji ýylyň 3-nji martynda Gyrgyzystanyň milli baýdagy tassyklanylypdyr. Döwletiň gimni şol ýylyň 18-nji dekabrynda, gerbi bolsa 1994-nji ýylyň 14-nji ýanwarynda kabul edilipdir. 1992-nji ýylda öz milli goşunyny guran Gyrgyzystanyň yaragly güýçleriniň serkerdebaşysy Prezidentdir. Gyrgyzystanyň resmi dili gyrgyzjadyr. 2001-nji ýylyň 24-nji dekabrynda çykarylan kanun bilen rus dili döwletiň ikinji resmi dili bolupdyr. Häzirki wagtda Gyrgyzystanda ulanylýan elipbiý 1940-njy ýyldan bäri dowam edip gelýän Kirill elipbiýidir.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Gyrgyzystanyň metbugatynda dürli atdaky gazet-žurnallar çap edilýärler. Asaba (Baýdak), Gyrgyz ruhy, Res Publika, Delo No, Aalam ýaly hususy gazetler, Kut Bilim (Kutadgu Bilig) ýaly ýarym resmi gazetler, Gyrgyz Tuusu (Gyrgyz baýdagy), Slowo Kyrgyzystana, Erkin Too (Erkin daglar) ýaly resmi gazetler metbugatyň esasy organlarydyr. Şeýle hem Türkiýäniň Zaman gazeti hem çykýandyr.
2005-nji ýylda Gyrgyzystandaky parlament saýlawlaryndan soňra Kurmanbek Bakiýew Prezidentlige saýlandy. 2010-njy ýylyň aprel aýynda Talasda başlaýan halk gozgalaňynyň netijesinde öňki Daşary işler ministri Roza Otunbaýewa Gyrgzystanyň Prezidentligine saýlandy.
Ykdysadyýet
Gyrgyzystanyň Milli banky Gyrgyzystanyň merkezi banky bolup hyzmat edýär.
Gyrgyzystan öňki Sowet Soýuzynyň iň garyp dokuzynjy ýurdy we häzirki wagtda Merkezi Aziýada Täjigistandan soň ikinji garyp ýurt.Ýurduň ilatynyň 22,4% -i garyplyk çäginden aşakda ýaşaýar
Halkara Walýuta Gaznasy (HPG), Bütindünýä Banky we Aziýa Ösüş Banky ýaly esasy günbatar karz berýänleriň goldawyna garamazdan, Gyrgyzystan garaşsyzlykdan soň ykdysady kynçylyklara sezewar boldy. Ilkibaşda bular Sowet söwda blogunyň dargamagynyň we respublikanyň isleg ykdysadyýetine geçmegine päsgel berýän bazarlaryň ýitmeginiň netijesi boldy.
Hökümet çykdajylary azaltdy, baha subsidiýalarynyň köpüsini bes etdi we goşulan baha üçin salgyt girizdi. Umuman aýdanyňda, hökümet bazar ykdysadyýetine geçmegi maksat edinýär. Ykdysady durnuklaşdyryş we özgertmeler arkaly hökümet uzak möhletleýin yzygiderli ösüş nusgasyny döretmäge synanyşýar. Özgertmeler 1998-nji ýylyň 20-nji dekabrynda Gyrgyzystanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna (BSG) goşulmagyna sebäp boldy.
Gyrgyzystanyň ykdysadyýetine Sowet Soýuzynyň dargamagy we giň bazarynyň ýitmegi agyr täsir etdi. 1990-njy ýylda Gyrgyzystanyň eksportynyň 98% töweregi Sowet Soýuzynyň beýleki ýerlerine gitdi. Şeýlelik bilen, 1990-njy ýyllaryň başynda ýurduň ykdysady görkezijileri öňki Sowet Soýuzynda däp bolan bazarlarynyň ýitip gitmegi bilen zawodlar we döwlet fermalary ýykylan Ermenistan, Azerbaýjan we Täjigistandan başga öňki Sowet respublikalaryndan has erbetdi. Soňky ýyllarda ykdysady görkezijiler ep-esli gowulaşan hem-de esasanam 1998-nji ýyldan bäri ýeterlik maliýe girdejilerini almakda we ýeterlik sosial howpsuzlyk toruny üpjün etmekde kynçylyklar galýar. Russiýada işleýän 800 000 töweregi gyrgyz migrantynyň pul iberişleri Gyrgyzystanyň jemi içerki önüminiň 40% -ini emele getirýär.
Oba hojalygy Gyrgyzystanyň ykdysadyýetiniň möhüm pudagydyr (Gyrgyzystanda oba hojalygyna serediň). 1990-njy ýyllaryň başynda hususy oba hojalygy hasylyň üçden birinden ýarysyna çenli üpjün etdi. 2002-nji ýylda oba hojalygy jemi içerki önümiň 35,6% -ini we işiň ýarysyny düzdi. Gyrgyzystanyň sebiti daglyk bolup, maldarçylygy ösdürip ýetişdirýär, iň uly oba hojalygydyr, şonuň üçin ýüň, et we süýt önümleri esasy harytlardyr. Esasy ekinlere bugdaý, şeker şugundyry, kartoşka, pagta, temmäki, gök önümler we miweler girýär. Daşary ýurtlardan getirilýän agrohimiýa we nebitiň bahalary gaty ýokary bolansoň, köp ekerançylyk nesillerdäki ýaly el we at bilen amala aşyrylýar. Oba hojalygyny gaýtadan işlemek senagat ykdysadyýetiniň esasy bölegi, şeýle hem daşary ýurt maýa goýumlary üçin iň özüne çekiji pudaklardan biridir.
Gyrgyzystan mineral serişdelere baý, ýöne ähmiýetli nebit we tebigy gaz gorlaryna eýe; nebit we gaz import edýär. Mineral gorlarynyň arasynda kömür, altyn, uran, antimon we beýleki gymmatly metallar bar. Metallurgiýa möhüm pudak bolup, hökümet bu ugurdan daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmegi umyt edýär. Hökümet Kumtor altyn käninden we beýleki sebitlerden altyn çykarmak we gaýtadan işlemek boýunça daşary ýurtlylaryň işjeň gatnaşmagyny höweslendirýär. Waterurduň bol suw baýlyklary we daglyk ýerler oňa köp mukdarda gidroelektrik energiýasyny öndürmäge we eksport etmäge mümkinçilik berýär.
Esasy eksport reňkli metallar we minerallar, ýüň önümleri we beýleki oba hojalyk önümleri, elektrik energiýasy we käbir in engineeringenerçilik önümleri. Importda nebit we tebigy gaz, gara metallar, himiki maddalar, tehnika, agaç we kagyz önümleri, käbir iýmitler we käbir gurluşyk materiallary bar. Öňdebaryjy söwda hyzmatdaşlary Germaniýa, Russiýa, Hytaý, Gazagystan we Özbegistan. Pekin 2013-nji ýylda “Bir guşak we ýol başlangyjy” (BRI) işe başlandan soň, Hytaý ykdysady gatnaşygyny giňeltdi we Gyrgyzystanda ençeme infrastruktura taslamalaryna başlady.
Telekommunikasiýa infrastrukturasy barada aýdylanda bolsa, Gyrgyz Respublikasy Bütindünýä Ykdysady Forumyň Tor Taýýarlyk Indeksinde (NRI) Merkezi Aziýada soňky orunda durýar - bu ýurduň maglumat we aragatnaşyk tehnologiýalarynyň ösüş derejesini kesgitlemek üçin görkeziji. Gyrgyz respublikasy 2014-nji ýyldaky NRI reýtinginde umumy sanawda 118-nji ýeri eýeledi, 2013-nji ýyldan üýtgemedi.
Miras instituty tarapyndan ykdysady azatlyk boýunça Gyrgyzystan 78-nji ýerde durýar.
COVID-19 pandemiýasynyň hyzmatlara, pul geçirmelerine we tebigy baýlyklara bil baglaýan Gyrgyzystanyň ykdysadyýetine ep-esli täsir etmegine garaşylýar. Netijede, ykdysady çökgünligi azaltmak we soňky ýyllarda gazanylan ösüşiň köp bölegini goramak üçin Bütindünýä banky ýurtdaky birnäçe taslamany maliýeleşdirmek arkaly goldaw berer.
Gyrgyzystan
Serdar Azmun
thumbnail Serdar Azmun 1995-nji ýylda Eýranyň Türkmensähra sebitiniň Kümmet Gowuz şäherinde eneden doguldy.
Eýran Ýokary Ligasynda Sepahan FK klubynda oýnaýan Serdar 2012-nji ýylda Eýranyň ýaşlar topary milli ýygyndysy bilen 2012-nji ýylda Russiya Federasiyasynda geçirilen dostluk kubogynda oýnap 6 oýunda 7 gol urup iň gowy hüjumçi adyna eýe boldy.
Serdar 2011-2012-nji ýyl Eýran Ýokary Ligasynda Sepahan topary bilen birinji orny eýeledi.
2009-2011-nji ýylda ýetginjikler milli toparynda 9 oýunda 6 gol uran Serdar Azmun 2011-nji ýyldan şu wagta çenli-de Eýranyň ýaşlar milli toparynda 10 oýunda 14 gol urdy.
Serdaryň kakasy Halil Azmun öz döwründe Eýranyň we Kümmet Gowuzyň iň meşhur woleýbol sportsmenlerindendi.
Eýran ýaşlar milli futbol topary ýygyndysynda oýanaýan Serdar, Türkmen bolany üçin Gurban Berdiýew bilen aňsat şekilde gepleşip biljekdigini we gowy futboly bilen Rubinde öz ýerini tapyp biljekdigini nygtaýar.
Serdar hem Jelil Gülçeşme yaly Eýranda ýaşaýan Türkmenlerden meşhurlyk gazananlaryñ biridir.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zamanasynyň binagärçiligi we heýkeltaraşlygy
2. Garaşsyzlyk zamanasynyň binalary.
Zyna
Zinä (زِنَاء — nikasyz jyns gatnaşyk). Dört (fikh) sünni mezhebine görä, zyna erkek bilen zenan arasyndaky nikasyz razylykly jyns gatnaşygy. Ähli-kitapdaky (iudeý we hristian) bolşy ýaly yslamda hem zyna uly günä hasaplanýar. (Güýç ulanyp) zorlanan zenan zyna etdi hasaplanmaz, emma zenanyň erkegi zorlamagy hakda alymlaryň arasynda belli netije ýok.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zamanasynyň binagärçiligi we heýkeltaraşlygy
3.Heýkeltaraşlyk sungaty.
Zyna
Jennet
Ýusuf pygamberi Zuleýha zorluk bilen  zyna etdirmekçi bolýar, emma Ýusuf pygamber gaçýar. Zuleýha bu işi başarman soň, Ýusuf pygamberi zyndana taşladýar.
Hadysa görä kime biri (garşydaş jynsdan bolan) owadan we baý «gel zyna edeli.» diýse, ol hem «ýok men Alladan gorkýaryn» diýse kyýamat güni kölegede durar.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zamanasynyň binagärçiligi we heýkeltaraşlygy
Halklaryň ählisinde şanly seneler bolýar. Şol günlerde durmuşdaky wajyp ähmiýetli wakalar baýram hökmünde bellenilýär. Halkyň durmuşyndaky ykbal çözüji özgerişlikleriň hem-de şol özgertmeleriň başyny başlaýjynyň bitewiligini alamatlandyrýan baýramlar hem bar. Halk öz durmuşynyň düýpgöter özgerendigi üçin şol baştutanyna borçludygyny duýýar.
Halkymyzy Garşsyzlyga we rowaçlyga ýetiren Serdarymyz Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň ady hem her bir türkmeniň kalbynda çuňňur minnetdarlyk duýgusy oýardy. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň ady milli we dünýä taryhyna ebedilik girmek bilen, türkmen halkynyň durmuşynda düýpgöter täze eýýamyň – milli döwletliligiň täzeden dikeldilýän eýýamynyň başlanandygyny, dünýäniň syýasy kartasynda Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan dölwetiniň dörändigini görkezdi. Garşsyzlyk ýyllary sarpaly Serdarymyzyň öňden görüjilik ukybyna, egsilmez joşguna eýedigini, halka baş bolmak sungatyndan birkemsiz baş çykarýandygyny, ýiti syýasatçy, akyldar we ynsanperwer adamdygyny görkezdi.
Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllaryndan ýurdumyz gülläp ösdi, şäherleri we obalary ak mermer bilen örtülen binagärçilik toplumlary, lukmançylyk we ylmy merkezler, köşkler, teatrlar, mirashanalar, ajaýyp seýilgäh toplumlary, ähli amatlyklar döreden belent ýaşaýyş jaýlary bezeýär. Ýurdumyzyň çäginde ulaglar üçin birinji derejeli ýollar ulgamy guruldy.
SSSR – döwründe sanlyja binasy bolan Türkmenistan döwletimiziň paýtagty bu gün – Garaşsyzlyk zamanamyzda ak mermerli jennet mekana öwrüldi. Sanlyja ýylyň içinde Beýik Serdarymyzyň tagallasy bilen bina edilen ymaratlaryň sany sanasaň sogaby bar diýleni. Garaşsyzlyk binasy, Bitaraplyk binasy, Altyn Asyr söwda merkezi, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň saglyk ýoly, saglygy anyklaýyş merkezleri, Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky olimpiada stadiony, Gökdepe metjidi, Ärtogrul Gazy metjidi, Gypjak metjidi … Emma ýurdumyzda ajaýyp binalaryň gurluşygy häli dowam edip dur. 2003-nji ýýlyň Baýdak aýynyň 17-sindäki 25-gatly jaý ulanmaga berildi. Jaýyň tutýan umumy meýdany 32320 inedördül metre barabar bolan bu jaýy Fransiýanyň “Buig” kompaniýasy gurdy. Türkmen ýurdunyň ýüregi bolan Aşgabat şäherindäki bu belent jaý Arçabil şaýolunyň ugrunda gurlup, bu ýerde Türkmenistanyň nebit-gaz pudagyna degişli ministrlik we şol pudagyň edaralary ýurt tutundy. Bu kaşaň ymaratda pudagyň ýolbaşçylary we hünärmenleri üçin otaglar, mejlis geçirmek üçin 260 orunlyk ýer, gorbanyşhanalar, maglumatlar merkezi we nebit-gaz toplumynyň umumy gözegçilik merkezi, kitaphana, dükan, saglyk otagy  ýerleşýär. Dünýä derejesinde gurlan bu binada arhiw üçin otaglar, ýangyn howpsuzlyk merkezi, hojalyk otaglary, gapdalynda bolsa ulaglar üçin duralgalar gurlupdyr.Beýik, berk, owadan amatly … Elbetde, bir tarapdan şu dört söz bu binanyň iç-daşynyň häsiýetini doly berýär diýsek, ýalňyşmasak gerek. Bu bina – şu ugurdaky ýetiljek belent sepgitleriň buşlukçysydyr. Dünýäniň gurluşyk ulgamlarynda ulanylýan iň soňky tehnologiýalar, iň täze materiallar ulanyp gurlan ulanyp gurlan binadyr. Türkmenistanyň ýerinde gadymy Jeýtun medeniýetiniň üstüni açan arheologlar ol ýerde otuza golaý biri-birine örän meňzeş jaýyň tapylandygy barada ýazylýar. Bu gadymy jaýlar palçygyna saman garylan çig kerpiçlerden gurlupdyr.
Uly suw çüwdürimleriniň ikisi bu myhmanhanasy bu myhmanhananyň täsinligine täsinlik goşýar. Onuň töweregi bolsa bagy – bossanlyk bolup dur. Alty ýyldyzly bu myhmanhananyň meýdany 3 gektara barabardyr. Onuň umumy meýdany bolsa 20 müň inedördül metrdir. “Prezident myhmanhanasy” 2004-nji ýylyň Baýdak aýyna doly taýýar bolup, şol aýda hem bu myhmanhana mertebeli myhmanhana gapysyny açdy.
Ýurdumyzda gurlan ajaýýp binalaryň ýene biri “Gypjak” metjididir. Uzakdan göreňde özüniň owadanlygy bilen özüne maýyl edýän bu bina 2000-nji ýylda guruldy. Binanyň gümmeziniň diametri 50 inedördül metr bolup, olAziýa ýurtlaryndaky metjitleriň gümmezleriniň ulylarynyň hataryna girýär.
Metjidiň sütüniniň beýikligi 91 metr bolup, bu ýurdumyzyň 1991-nji ýýlda Garaşsyzlyk binýadymyza eýe bolandygyny aňladýar. Metjidiň daşyny owadan suw çüwdürimleri we bagy bossanlyk tutýar.
Garaşsyzlygyň ilkinji günlerinden başlap, Beýik Serdarymyzyň tagallasy bilen heýkeltaraşlyk sungatyna giň ýol açyldy. SSSR ýurdunyň düzümindekäk ýurdumyzyň paýtagty Aşgabat şäherinde bary ýogy 5-10 sany heýkel bardy. Ol hem “Leniniň heýkeli”, “Kitap okaýan zenan” bilen “Kitap okaýan erkek adamyň ” heýkelidi. Garaşsyzlyk ýyllarynda şekillendiriş sungatynyň esasy görnüşiniň biri bolan heýkeltaraşlyk täzeden janlanyp ugrady. Atamyrat Nyýazow seýilgähinde milletiň gahrymany Atamyrat aganyň heýkel ýadygärligi döredildi. Türkmeniň käbäsi Gurbansoltan ejäniň adyna bina edilen ýadygärlik toplumy, şeýle hem Bitaraplyk derwezesi, ýer şaryny göterip duran öküziň heýkeli ýagny Ene mähri heýkeli, şeýle hem Garşsyzlyk seýilgähindäki milletimiziň buýsanjy bolan şahsyýetlerimiz Oguz han türkmen, Gorkut ata, Görogly beg türkmen, Baýram han, Magtymguly Pyragy, Seýitnazar Seýdi, Gurbandurdy Zelili, Mämmetweli Kemine, Mollanepes, Uzyn Hasan beg, Ärtogrul Gazy, Muhammet Togrul beg, Dawud Çagry beg ýaly gerçekleriň heýkelleri oturdylan.
Bulardan başga-da Artyk Muhammedow, Nurmuhammet Ataýew, Welmyrat Jumaýew, Öwez Muradow dagylar suw çüwdürimleri bilen gurşalan “on atyň” heýkelleri bina etdiler.
Garaşsyzlyk seýilgähindäki şahsyýetlerimiziň heýkelleri göreniňde olara buýsanç duýgusyny döredýär. Seýilgähde bu şahsyýetleriň heýkelleriniň arasynda aýlanyp ýörkäň olaryň ruhy öz Ata  Watanlarynyň şeýle sepgitlere ýetendigine buýsanýan ýaly duýulýar. Biz bu beýik şahsyýetlerimize hem, olaryň şahslaryny dikeltmekde ýolbaşçylyk eden Beýik Saparmyrat Türkmenbaşa  buýsanmaga haklydyrys. Guwan, türkmen aslyňa !
Autizm
thumb|right|248px|Autizmli näsaglaröz oýnawaçlaryny, otagdaky zatlaryny hemişe rejeläp goýmaga ymtylýarlar thumb|right|248px|Autizmli näsaglar öz oýnawaçlaryny, otagdaky zatlaryny hemişe rejeläp goýmaga ymtylýarlar Autizm —Çagalykda, esasan hem çaganyň 3 ýaşyna çenli döwründe onuň ruhy taýdan ösüşiniň binýady tutulyp, gylyk-häsiýetler toplumynyň emele gelmegi we kebşirlenmegi bolup geçýändir.
Autizm keseliniň alamatlary hem çaganyň 3 ýaşyna çenli döwründe ýüze çykýandyr.
Çaga autizmi – beýniniň ösüşiniň bozulmalary netijesinde döräp, hemmetaraplaýyn sosial aragatnaşyklaryň, esasan hem gürrüňleşme ukybynyň ýetmezçiligi, gyzyklanmalaryň çäkliligi we şol bir hereketleri gaýtalap durma endiginiň döreýänligi bilen häsiýetlendirilýär.
Autizm keseliniň sebäpleri beýniniň nerw öýjükleriniň geçirijilik ukybyna täsir edýän genler bilen baglanyşdyrylýar. Ýöne keseliň gelip çykmagynyň sebäpleri çylşyrymly bolup, onuň ýüze çykmagynda haýsy ýagdaýyň has täsir edýänligini bilip bolmaýar: gen toplumynyň özara arabaglanşygymy ýa-da belli bir faktorlar sebäpli geniň häsiýetleriniň üýtgemegimi (gen mutasiýalary).
Gen toplumyna täsir edýän ýaramaz faktorlary öwrenmekde hem ylmy işler alnyp barylýar. Ýaramaz täsir edýän bu faktorlara şular degişlidir: käbir iýmit önümleri, ýokançly keseller, agyr metallar, himiki eredijiler, dizel dwigateliň tüssesi, plastik önümçiliginde ulanylýan fenol we ftalatlar, pestisidler, brominirlenen oda çydamly materiallar, alkogol içgileri, neşe önümleri, çilimkeşlik. Autizmiň döremeginde bu faktorlaryň gönüiden-göni täsiriniň bardygyny subut edýän ylmy deliller entek bolmasa-da, göwreliligiň birinji 8 hepdesinde olaryň düwünçege edýän täsiri howpludyr. Keseliň ýüze çykmagynda waksinasiýanyň täsiri barada hem käbir deliller getirilýär. Bu barada aýdylan pikirler, käbir ýurtlarda öňüni alyş sanjymlary geçirmegiň ýygylygyny azaltdy. Bu bolsa gyzamyk keseline uçraýanlaryň sanyny artdyrdy. Geçirilen köpsanly barlaglar, MMR- waksinanyň, şonuň ýaly-da waksinalara goşulýan timerosalyň autizmiň döremegi bilen hiç hili arabaglanşygynyň ýoklugyny subut etdiler. Şonuň ýaly-da, autizmiň ýüze çykmagynda enäniň we atanyň ýaşynyň uly bolmagy, kiçi agramly çagalar, wagtyndan öň bolan dogrum, dogrumda çagada ýüze çykýan kislorod ýetmezçiligi ýaly ýagdaýlary hem ünsden düşürmeli däldir.
Keseliň taryhyna göz aýlasak, "austsmuş" termini 1910-njy ýylda şweýsar psihiatry Eýgen Bleýler tarapyndan şizofreniýanyň alamatlaryny beýan etmek üçin ulanylşa girizilipdir. Ol "özüni çendenaşa gowy görmek" manysyny aňladýan täze latyn sözüne "özüm" diýen grek sözüni goşmak bilen, "näsaglaryň öz guran howaýy dünýäsinde ýaşaýanlygy we islendik daşdan gelýän täsire ýürege düşgünçlik ýaly garaýandyklaryny" nygtajak bolupdyr. D. Hopkins gospitalynyň lukmany Leo Kanner iňlis dilinde "autizm" sözüne täze döwrebap many berdi. 1943-nji ýylda 11 sany çaganyň özüni alyp barşynda umumy alamatlaryň bardygyny beýan edip, ol "irki çaga autizmi" diýen söz düzümini ulandy.
Autizmden ejir çekýän näsaglaryň gylyk häsiýetlerinde aşakdaky özboluşly alamatlar döräp, käbir çäklerde olar has hem aýdyň ýüze çykýandyr:
Sözsüz gatnaşyklarda tejribe toplamak kynçylyklarynyň ýüze çykmagy bolup biler. Meselem, göni gözüňe seretmek endigi, ýüzüň içki duýgulara görä üýtgemegi, bedeniň ýagdaýynyň üýtgemegi; Öz deň-duşlary bilen dostlukly aragatnaşyklary gurap bilmezlik; Töweregindäkiler bilen şatlygyny, üstünliklerini, gyzyklanmalaryny bölüşip bilmezlik ýagdaýynyň ýüze çykmagy; Autizmli adamlarda başga adamlaryň içki duýgularyna, gam-gussaly ýagdaýyna düşünip, olara duýgudaşlyk etme häsiýeti bolmaýar.
Çaga giç dil açýar ýa-da asla geplemeýär. Autizmli näsaglaryň 40%-i hiç haçan geplemäni öwrenip bilmeýärler; Gürrüňdeş bolmak üçin söz açmak autizmli näsaglara kyn düşýär. Şonuň ýaly-da, başlanan gürrüňi alyp gitmek, gürrüňdeşligi saklamak olar üçin kyn mesele bolup durýandyr; Autizmli näsaglara öz gürrüňlerinde birmeňzeş, gaýtalanýan sözleri we söz düzümlerini gaýtalamak (eholaliýa) mahsusdyr; Autizmden ejir çekýän adam öz gürrüňdeşine kynlyk bilen düşünýändir. Meselem, ol öz gürrüňdeşiniň degişme äheňli gürrüňine düşünmän biler. Sebäbi olar hemme aýdylanlara gönimel düşünip, sözüň gizlin manysyny anyklap bilmeýärler.
Bir zadyň böleklerinde ünsüň jemlenmegi. Autizmli kiçijik çagalar bütin bir oýnawaç bilen oýnaman, onuň aýry-aýry böleklerine güýmenýärler. Meselem, tutuş maşynjagaz bilen gyzyklanman, onuň tigirjikleri bilen gümra bolýarlar; Şonuň ýaly-da, autizmli çagalar belli bir zada gyzyklanma bildirýärler. Meselem, uly ýaşly çagalar we ulular wideooýunlar, kartly oýunlar ýa-da maşynlaryň nomerli belgileri bilen gyzyklanyp bilerler; Öz gün tertibinde birmeňzeşlige ymtylmak ýagdaýy autizmli näsaglara mahsusdyr. Meselem, çaga işdäaçar iýmezden öň, hemişe çörek iýýär ýa-da ony her gün mekdebe şol bir ýol bilen äkidilmegini talap edýär. Olar öz oýnawaçlaryny, otagdaky zatlaryny hemişe rejeläp goýmaga ymtylýarlar; Autizmli näsaglara uzak wagt şol bir hereketleri gaýtalama ýagdaýy mahsusdyr. Meselem, yranyp oturma ýa-da uzak wagt çapak çalma, kellesini aýlap oturma we başgalar. Öz-özüňi dişlemek ýa-da ýiti jisimler bilen özüňi sançmak ýaly hereketler autizmden ejir çekýän näsaglaryň arasynda ýygy duş gelýändir. 2007-nji ýylda geçirilen barlaglaryň görkezişi ýaly, autizmli çagalaryň 30%-i öz ömründe bir gezek hem bolsa özlerine şikeslenme ýetirendirler.
Özüni alyp barmada we häsiýetinde gaýtalanma hereketleriň hiç biri hem autizm üçin aýratyn mahsus bolmasa-da, bu keselde hereketleriň gaýtalanmagy ýygy we aýdyň duş gelýäligini bellemelidir.
Autizmden ejir çekýän näsaglary başga alamatlar hem tapawutlandyrýar:
Okuw sapaklaryny ýeterlik özleşdirip bilmezlik häsiýeti olaryň arasynda ýygy duş gelýändir. Tutgaýlaryň ýüze çykmagy. Ýetginjeklik döwründe olaryň has hem köpelmegi bolup biler. Ünsi jemlemekde ýetmezçilikleriň ýüze çykmagy. Ulular tarapdan berlen tabşyryklaryň ünssüz ýerine ýetirilmegi mümkin (meselem, okuw sapaklary) bolup, tersine, öz saýlan güýmenjelerine (şol bir multfilmi gaýta-gaýta görmek, kubikleri yzly-yzyna düzmek) ünsli çemeleşip bilerler Autizmli çagalaryň ýygy we güýçli gaharlanmagy mümkindir. Bu ýagdaý çaga öz talaplaryny doly beýan edip bilmedik ýa-da onuň adaty gün tertibine başga biri goşulanda ýüze çykyp biler. Näsaglarda daş-töwereginden gelýän gyjyndyrmalary nädogry kabul etmek ýagdaýy ýüze çykýar. Bu olaryň duýujylygynyň (sensor kabul ediş) bozulanlygy bilen düşündirilýär. Meselem, olar hemişe hereketde bolýarlar ýa-da tersine çalt ýadaýarlar, olara deglende tisginme ýagdaýynyň ýüze çykmagy, ys almada ýokary duýujylyk, elleri hapalananda alada galmak ýagdaýlary degişlidir. Çagalar belli bir hereketi amala aşyranda oňaýsyzlyk duýup bilerler: hiňňillikde uçanlarynda, ýapgyt tekizlikden düşenlerinde, meselem, basgançakdan ýa-da tersine ýapgyt ýere dyrmaşmaly bolan ýagdaýlarynda. Autizmli näsaglaryň 2/3 böleginde iýmit saýlaýjylyk, iýmitden ýüz döndürmek ýaly ýagdaýlar duş gelýär. Olarda iýmit siňdiriş agzalarynyň näsazlyklary ýüze çykyp biler, ýöne bu autizm üçin mahsus alamat däldir. Autizmli çagalarda ukusyzlyk has ýygy duş gelip, olar gijäniň ýarymynda ýa-da ir säherde oýanyp bilýändirler. Autizmli çagalaryň ene-atalary çagalarynyň adaty bolmadyk ýaşaýşy we oňa hemişe gözegçilik etme zerurlygynyň ýüze çykýanlygy sebäpli, uly dartgynlylyk ýagdaýda ýaşaýarlar. Autistler doganlary bilen seýrek ýagdaýda dawalaşýarlar, olar köplenç öz doganlaryna buýsanyp gezýärler. Ýöne uly ýaşly autistlerde ene-atalary we doganlary bilen düşünişmezlikler ýygy duş gelip biler.
Ene-atalar öz çagalarynda bar bolan autizme mahsus alamatlary, çaga 18 aýlyk bolandan soň duýup başlaýarlar. Çaga 2 ýaşyna baranda bu alamatlara ene-atalaryň 80%-e golaýy üns berýärler. Çaganyň ömrüniň birinji ýylynda käbir alamatlar saýgaryp bilner, meselem çaganyň aýry-aýry sesler bilen lak atmasynyň giç ýüze çykmagy, gürrüňleşmek üçin söz atylanda gowşak reaksiýanyň döremegi ýaly yagdaýlar ýüze çykýar. 2-3 ýaşly çagalara az we seýrek gepleme, öz sözlerinde çekimsiz sesleriň az ulanmagy, söz baýlygynyň garyp bolmagy mahsusdyr. Autist çagalar haýyş bilen seýrek ýüz tutup, içki hyýallaryny başgalar bilen paýlaşýan däldirlrer. Öň belläp geçişimiz ýaly, başgalaryň aýdan sözlerini gaýtalap durma (eholaliýa) ýa-da at çalyşmalaryny ýalňyş ulanmak olar üçin mahsusdyr. Meselem, "Seniň adyň näme?" diýen soraga, çaga "seniň" sözi "meniň" söze çalşyrman "Seniň adyň Myrat" diýip jogap berip biler. Çagalaryň ünsüniň ýeterlik däldigi sebäpli, eliň bilen bir zat görkezilende, olar zada seretmän, adamyň eline seredýändirler. Özleri hem bir zady el bilen görkezip, şol barada öz pikirlerini aýtmaga ukyply bolmaýarlar.
Autizm keselinde, öz wagtynda başlanylmadyk bejerginiň, gerekli, peýdaly netijelere giç getirjekdigini bellemelidir. Şol sebäpli hem, aşakdaky alamatlaryň islendigi ýüze çykanda lukmana ýüz tutmalydyr:
Eger 1 ýaşly çaga şindiz hem aýry-aýry sözleri we bogunlary aýdyp, geplejek bolmaýan bolsa; 1 ýaşly çaga hereketleri bilen düşünişmäge ukyply bolmadyk ýagdaýynda (eli bilen bir zady görkezme, hoşlaşanda eljagazyny bulamak); 16 aýlykda sözleri diýip bilmese; 24 aýda iki sözden ybarat söz düzümlerini diýip bilmese; Eger islendik ýaşda gepleme ýa-da sosial ukyplylygyň bir bölegi ýitirilse. Autizm her näsagda dürli derejede ýüze çykyp biler. Dil we akyl taýdan yza galýan, yranyp ýa-da üznüksiz ellerini bulaýlap wagtyny geçirýän näsaglar hem, tersine, gepleşikde täsin bolup görünýän, çäkli gyzyklanmalar spektri bolan, köp gürleýän, sosial taýdan işjeň autistler hem duş gelip bilýändirler.
Käbir uly ýaşly autizmden ejir çekýän adamlar özbaşdak işläp hem ýaşap bilýärler. Başga biriniň kömegine garaşsyz ýaşamak ukyby adamynyň akyl taýdan kämilligine we gürrüňleşip bilme ukybyna baglydyr. Näsaglaryň 33%-i başgalardan az garaşly bolup ýaşap bilýärler. Akyl taýdan pes we sözleşip bilmeýän uly autizmli adamlar başgalaryň kömegine mätäçdir.
Autizmiň bejergisinde ýeke-täk netijeli usullar ýokdur. Her näsagyň ýagdaýyna, keseliň alamatlarynyň ýüze çykyş derejesine baglylykda çäreler toplumy saýlanylmalydyr.
Bejerginiň esasy maksady – maşgalada autizm bilen bagly bolan dartgynlylygy aradan aýyrmak we autistiň ýaşaýşynyň hilini ýokarlandyryp, başgalardan garaşsyz bolmagyny gazanmakdyr. Psihososial kömeginiň dürli usullarynyň peýdaly netijeleri berýändigini belläp geçmelidir. Her näsagyň häsiýetiniň dürli taraplary derňelip, ýörite düzülen uýgunlaşma meýilnamalarynyň kömegi bilen okuw sapaklaryny geçmek, sosial ukyplylygy ösdürmek, logoped lukmanyň bejergisini almak, özleşdirilşine görä zähmetiň dürli görnüşlerini öwretmek bejerginiň esasy usullary bolup durýandyr. Geçirilen çäreler toplumy degerli netijeler bermedik ýagdaýynda demanlaryň käbir görnüşlerinden peýdalanylýandyr. ABŞ-da autist çagalaryň ýarysyndan gowragy tutgaýa garşy serişdeleri, ruhy gamgynlylyga we psihiki üýtgeşmelere garşy dermanlardan peýdalanýandyrlar. Autizmli näsaglarda dermanlaryň ýerliksiz ulanylmagy ters netijelere we gaýraüzülmelere getirip biler. Autizmde ýüze çykýan sosial kynçylyklary hiç bir dermanyň düzedip bilmejekdigi düşnüklidir.
Geçen asyryň 70-nji ýyllarynda autizmiň ömürlik dowam edýän keseldigi barada düşünje döredi.
Psihiatr lukmanlary ony şizofreniýadan, kem akyllylykdan tapawutlandyryp, belli bir alamatlar toplumy mahsus bolan psihiki kesel höküminde kesgitlediler.
Häzirki wagtda autizm keseline garaýşyň ugurlary üýtgäp, käbirleri autistler keselden saplanmagyň ýollaryny gözlese, başgalary autizmi "ýaşaýşyň köp ugurlarynyň bir görnüşi" diýip hasaplaýarlar.
Şokolat
Dişleri, süňkleri pugtalandyrýan, derini çeýeleşdirýän, ýürek urgusyny kadalaşdyrýan, nerwleri köşeşdirýän kalsiniň esasy çeşmesi bolan süýt, sokoladyň tagamyny düýpgöter üýtgedýär,ony has peýdaly önüme öwürýär. Süýji şokolad plitkasyndaky ýaglar, uglewodlar ajy şokoladdakydan az däl, belok,kaliý, kalsiý, fosfor, B2 witamini bolsa has köp. Süýji şokolad ýokary kaloriýaly önüm. Düzümindäki ýaglar we süýji beden üçin esasy kuwwat çeşmesi bolup durýar. Kalsiý, magniý, myşsalaryň we nerwleriň kadaly işini üpjün etmek üçin ýeterlik. Şonuň üçin süýtli şokolad çagalar, sport we uly fiziki güýç talap edýän zähmet bilen meşgullanýan uly ýaşly adamlar üçin has peýdaly.
Şokoladdaky uglewodlar tiz özleşýär. Düzümindäki kofein bir käse kofedäkiden 6 esse az.Ýöne ýürek–damar we nerw ulgamyna ýeňil stimulirleýji täsir etmek üçin ýeterlik. Üstesine ýürek  kesellerinden ejir çekýän adamlar üçin zyýanly däl.
Şokolad dürli reňkli, suratly, möçberli gutulara gaplanylyp ýa-da kagyzlara dolanylyp, satuwa çykarylýar, uzak wagtlap tagamyny, hilini, peýdaly elementlerini ýitirmeýär.Şonuň üçin ony satyn almak, ýanyňda götermek, öýde (sowadyjyda) saklamak artykmaç alada talap etmeýär. Adaty we baýramçylyk günlerinde saçaga goýmak, çagany begendirmek, birek-birege sowgat bermek üçin satyn almak, öýde saklamak oňaýly, amatly we ýakymly.
Keýt Blançet
Katerina Elise Blançet 1969-njy ýylyň 14-nji Maýynda Awstraliýanyň Melburn şäherinde eneden doguldy. Ol heniz 10 ýaşyndaka kakasy Robert Blançet ýürekagyrysy tutup dünýeden ötýär. Jigsi Bob kompýuter inženeri bolupdyr, gyz jigsi Genevieve Blançet bolsa kostýum önümlerini öndiriji kärhanaçy bolupdyr. Genevieve Sahnalary düzgünleşdirýänçi hem bolup işläpdir. Keýt Blançet 1997-nji ýylda senarist Andrew Uptona durmuşa çykypdyr. Ondan iki çagasy bar. Soňra 2008-nji ýylda hem bir çagasy boldy[1]. Ol iki sapar Oskar baýragyna, üç sapar Bafta baýragyna we üç gezek Altyn baýragyna mynasyp bolan Awstraliýaly aktrisadyr. Kate Blançet Angliýanyň şazenany Elizabet I we Peter Jeksonyň «Ýüzükleriň patyşasy» (Galadriel bolup oýnady) filmlarda baş rollary ýerine ýetiripdir. Aýratynam Katerina Hepburnu janlandyran Martin Scorseseniň The Aviator (Gökleriň häkimi) filmde Iň gowy kömekçi zenan oýunçy Akademik adyny gazandy. Kate Blançet 1993-nji ýylda teatr sahnalarynda Geoffreý Ruşda at gazanan Dawid Mametiň Oleanna oýnunda Karol keşbini, 1994-1995-nji ýyllar aralygynda bolsa Ruş we Riçard Roksburg bilen başrollarda oýnap Neil Armfieldiň alyp baran B Kompaniýada Hamlet oýnunda Ophelianyň keşbini janlandyrýar. Blançetiň sinemada ilkinji roly Brus Beserfordyň ýöreden başrollarynda Glen Klose we Frnaçis MsDormandyň gatnaşmagyndaky Paradise Road kinosydyr. 1998-nji ýylda Ralph Fiennes bilen başrollary ýerine ýetiren Oscar and Luciana kinoda Lucinda Leplastrier rolyny ýerine ýetirip Awstraliýa film institustynda (Australian Film institute) örän gowy zenan oýunçy adyna mynasyp boldy. 1997-nji ýylda Enstitu Thank God He Met Lizzie kinoda hem meşhurlyk gazandy. 1998-nji ýylda Elizabeth filminde Elizabet I keşbini janlandyryp Oskar baýragyna mynasyp boldy. Şol ýyl Shakespeare in Love kinoda Gwyneth Paltrow aldy. Blançet bu kinoda hem meşhur bolýar. 2007-nji ýylda Bob Dylany janlandyran I m Not There filmi bilen Wenedik Film festiwalynda Volpi Cupy gazandy. 2013-nji ýylda Woody Alleniň gatnaşmagynda Blue Jasmine kinoda Jasminiň roluny ýerini ýetirdi we Oskar baýragyna mynasyp boldy. Piter Jeksonyň gatnaşmagynda düşürilen The Hobbit: An Unecpected Journey kinoda elf şazenany Galadrieli janlandyrýar. 2014-nji ýylda berilen Akademiýada Oskar baýragyny aldy[2].
Gatnaşan kinofilmleri
1990 Kaboria Extra
1996 Parklands Rosie Short film
1997 Paradise Road Susan Macarthy
1997 Thank God He Met Lizzie Lizzie
1997 Oscar and Lucinda Lucinda Leplastrier
1998 Elizabeth Queen Elizabeth I
1999 An Ideal Husband
1999 Bangers Julie-Anne Short film; producer
1999 Pushing Tin Connie Falzone
1999 The Talented Mr. Ripley
Meredith Logue
2000 The Gift Annabelle "Annie" Wilson
2000 The Man Who Cried Lola
2001 The Shipping News Petal Quoyle
2001 Charlotte Gray Charlotte Gray
Galadriel
2003 Veronica Guerin Veronica Guerin
2003 The Missing Magdalena "Maggie" Gilkeson
2003 The Lord of the Rings: The Return of the King
2004 The Life Aquatic with Steve Zissou
Jane Winslett-Richardson
2004 The Aviator Katharine Hepburn
2005 Little Fish Tracy Heart
2006 Babel Susan Jones
2006 Notes on a Scandal Sheba Hart
2007 Elizabeth: The Golden Age
Queen Elizabeth I
2007 I'm Not There Jude Quinn (Bob Dylan)
2008 Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull
Colonel-Doctor Irina Spalko
2008 The Curious Case of Benjamin Button
Daisy Fuller
Voice in English-language version
2010 Robin Hood Lady Marian
2011 Hanna Marissa Wiegler
2012 The Hobbit: An Unexpected Journey
OnePlus 2
OnePlus 2 — 2015-nji ýylyň 29-njy iýulynda görkezilen OnePlus hytaý kompaniýasynyň smartfony. Bu tapgyryň ikinji smartfony. OnePlus 2 özünden öňküsinden dizaýny we tehniki häsiýetnamalary bilen tapawutlandy.
Keýt Blançet
Gatnaşan kinofilmleri
2013 Blue Jasmine
Jeanette "Jasmine" Francis
OnePlus 2
Häsiýetnamalary
Modelde OnePlus kompaniýasy üçin birinji gezek "öýe" düwmesinde gurnalan barmaklaryň yzlarynyň skaneri ulanyldy. Şeýle-de OnePlus 2 USB Type-C porty bolan dünýäde birinji smartfon boldy.
Keýt Blançet
Gatnaşan kinofilmleri
2013 The Turning Gail Lang
2013 The Galapagos Affair Dore Strauch Documenta voice
OnePlus 2
Operasion ulgam
OnePlus 2 OxygenOS 2.0 firmanyň proşiwkasy bilen çykaryldy, ol Android 5.1 Lollipop esaslandy. Android 6.0.1 bazasynda OxygenOS 3 täzeleniş 2016-njy ýylyň maýynda çykaryldy. OnePlus 2 Android 7 "Nougat" bazasynda resmi täzelenişi almady. OnePlus 2 resmi däl ýagdaýda LineageOS 15 proşiwkasynda Android 8.0 Oreo çenli täzelemek mümkin. OnePlus 2-de birinji gezek sesini sazlaýjy düwme bilen ýanaşyk ýerleşýän "Alert Slider" ýörite polzunok döredi. Polzunok ulanyjy tarapyndan üç sany öňünden saýlanan režime geçmäge mümkinçilik berýär, tertip boýunça bu “Sessiz”, “Wibrasiýa” we “Jaň”.
Keýt Blançet
Gatnaşan kinofilmleri
2013 The Hobbit: The Desolation of Smaug
OnePlus 2
Satuwlar
Oturdylan ýady 16 Gb bolan White Basic wersiýasynyň bahasy 329$ ybarat boldy, 64 Gb bolan Sandstone Black Premium wersiýasynyň bahasy 389$ ybarat boldy. Kewlardan ýa-da bambukdan edilen firmanyň yzky panelleri 27$ ybarat boldy. OnePlus 2 awgustyň ortalarynda Ýewropada, ABŞ-da we Hindistanda satuwa çykaryldy. Satuwlar OnePlus One ýagdaýda bolşy ýaly çakylyk boýunça amala aşyryldy. Satuwlar başlanandan soňra birinji 72 sagatda 1 million OnePlus 2 bronlandy. Bir hepdeden soňra 2 million öňünden berlen buýurmalar edildi. 2015-nji ýylyň sentýabrynda öňünden berlen buýurmalaryň sany 5 milliondan ybarat boldy. 2015-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda OnePlus çakylyklarsyz öz saýtynda 12:00-den 13:00 çenli HKT / CEST / PDT OnePlus 2 satdy.
Keýt Blançet
Gatnaşan kinofilmleri
2014 The Monuments Men
Claire Simone
2014 How to Train Your Dragon 2 Valka Voice
2014 The Hobbit: The Battle of the Five Armies
2015 Knight of Cups Nancy
2015 Cinderella Lady Tremaine
2015 Carol Carol Aird Executive producer
2015 Truth Mary Mapes
2015 Manifesto 13 roles
2016 Voyage of Time Narrator Documenta In post-production
2017 Jungle Book: Origins Kaa
Çeşme
[1] "Cate Blanchett ve Christina Aguilera hamile". NTV.com. 7.11.2007. Ýaýynlandy: 29.11.2007. [2]"Top Trilogies worldwide". Box Office Mojo. 16.01.2008. 15.03.2012 ý. Arhiwlandy: 2007-10-17.
Sünt-Hasardag goraghanasy
Günbatar Köpetdagyň tebigaty üýtgeşik bolup, bu ýerde Türkmenistanyň iň köp dürli ösülmlik, haýwanat dünýäsiniň bolmagy we Merkezi Aziýanyň başga ýerlerinde duşmaýan seýrek görnüşleriň gabat gelmegidir.
Mordekaý Kaplan
Mordekaý Kaplan (11 iýun 1881 - 8 noýabr 1983) Amerikally rabbi we magaryfçy.
Sünt-Hasardag goraghanasy
Günbatar Köpetdagyň tebigatynyň özboluşludygyny we östümlik dünýäsiniň baýdygyny XIX asyryň ahyrynda XX asyryň başynda bu sebiti gelip barlan barlagçylar giňden belläpdirler.
Şondan soňky ýyllarda jemgyýetçilik edaralar, has-da 30-njy ýyllarda döredilen Garrygaladaky Bütinsoýuz ösümçilik institutynyň Türkmen tejribe stansiýasynyň işgärleri çagyryşlar bilen çykyş edip, Günorta-Günbatar Köpetdagyň täsin tebigy toplumlaryny, bu ýerde goraghana düzgüni arkaly goramaklygy ündäp geldiler. Köp ýylyň dowamyndaky tagallalaryň netijesinde 1977-nji ýylyň dekabrynda bu sebitde Köpetdag goraghanasynyň filialy döredildi. 1978-nji ýylyň 20-nji dekabrynda bolsa aýratyn Sünt-Hasardag döwlet goraghanasyna öwrüldi. Goraghananyň meýdany üç sany bölekden ybaratdyr: Merkezi, Aýdere, Çendir. Sünt-Hasardag döwlet goraghanasyna degişli bir dag zakaznigi bar. 0l goraghananyň Merkezi böleginiň günortasynda ýerleşýär. Goraghananyň tutýan meýdany 3026 gektar.
Günbatar Köpetdagyň biologik durlüligi geň galdyrýar, bu ýerde Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen ösümlikleriň we haýwanlaryň ýarysyna golaýy duş gelip, olaryň köp bölegi bolsa Sumbar howdanynyda we onuň Çendire guýýan ýerinde duşýarlar.
Günorta-Günbatar Köpetdagyň ösülmlik dünýasiniň juda özboluşlylygy diňe amatly howa şertleri bilen bagly bolman, eýsem sebitde ösümlikleriň emele gelmeginiň taryhyn-da Ortaýerdeňíz we Eýran östümlik dünýasiniň wekilleriniň aralaşandygyna hem baglydyr.
Häzire çenli goraghananyň territoriýasynda ýokary derejeli ösümlikleriň 1322 görnüşi anyklanan, olardan 150 görnüşi endemiklerdir. Goraghananyň territoriýasynda ösümlikleriň 800 görnüşi duşýar we olardan 32 görnüşi türkmen selmelegi, grek rýabinasy, türkmen armydy, Siwersiň almasy we başgalar Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna, şeýle-de 3 görnüşli Raddeniň elwany, Guguň çigildemi, çylşyrymly sogan Tebigaty goramagyň halkara soýuzynyň (TGHS) Gyzyl kitabyna girizildi. Sumbar we Çendír derýalarynyň jülgelerinde badamlaryň, hozlaryň, narlaryň, injirleriň, üzümleriň görnüşleriniň hem köp dürlüsi jemlenendir. Bu ýerde gymmatly, dünýa möçberinde gabat gelýan, iň ýokary sortlardan tapawutlandyryp bolmaýan ösümlikleriň bolmagy, bu derýalaryň julgelerini miweli agaçlaryň tebigy pitomnigi hökmünde tanatdyrdy. Subtropik we beýleki miweli ösümliklerden başga-da bu ýerde goraga mätäç däneli we mal iýmiti üçin ulanylýan ösümliklerem ösýär, olara bogunlyçaýyr, ýabany süle, arpa, çowdary, bir ýyllyk we köp ýyllyk ýorunjalar we başgalar degişlidir.
Dünýäde diňe şu goraghanada ösýän, 1938-nji ýylda Türkmen tejribe stansiýasynyň öňki direktory O.F.Mizgirýowa tarapyndan ylma belli bolan Türkmen selmelegi täsin ösümlikleriň biridir. Türkmen selmelegine ýakyn, şu uruga degişli Ortaýerdeňiz görnüşleri adamlara gadymy döwürlerden bäri belli bolup, ýerli tebipler dürli kesellere garşy ulanyp geçipdirler. Ol tohumçylyga ornaşdyrylyp, ýetişdirilende täze bir gök ekinleriň biri bolardy we bu täsin ösümlik biologik çalt hem-de dermanlyk maddalaryň hem çeşmesidir. Selmelegiň öwrenilmegi, onuň gadymy döwürlerden bäri bejeriş usullarynyň tapylmagyna getirmegi mümkin. Häzir goraghanada bu gymmatly ösümligiň 400-e golaý duýbi saklanyp galypdyr.
Ýerli floranyň başga-da köp ösümliklerini efir ýagyny, reňkleri, şepbikleri (smola) almak üçin we bezeg ösümlikleri hökmünde hem ulanýarlar.
Günbatar Köpetdagyň haýwanat dünýäsi-de özüniň köp dürliligi we üýtgeşik sypatlary bilen tapawutlanyp, olaryň aňyrsy Ortaýerdeňiz, Merkezi Aziýa görnüşleriniň utgaşmaklygyndan gelip cykandyr.
Goraghananyň ekologik ulgamlarynda duşýan oňurgasyz haýwanlaryň görnüşleriniň sany gös-göni ösümlik dünýäsi we landşaftyň dürlüligi bilen berk baglanyşyklydyr. Oňurgasyz haýwanlaryň faunasy heniz doly öwrenilen däldir, şonuň üçin hem olaryň içinde seýrek we endemik görnüşleriň köp bolmagy mümkin. Mör-möjekleriň 12-görnüşi Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi.
Bu sebitde ýaşaýan oňurgaly haýwanlaryň faunasy gowy öwrenilendir. Günorta -Günbatar Köpetdagyň çäginde ýerde-suwda ýaşaýanlaryň we süýrenijileriň 38, guşlaryň 250, süýdemdirijileriň 76 görnüşleri duşýarlar. Oňurgaly haýwanlardan Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 7 görnüşi girizildi, olardan 4-si zemzen, göklors, türkmen eublefary, kepjebaş goraghanaň çäginde duşýarlar. Guşlaryň 14 görnüşi duşup, şolaryň 11-si goraghanada duşýarlar, olardan bürgüt, sakally garaguş, ütelgi, ýylançy gyrgy, turaç, sähra göwenegi, gajar we başgalar Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Süýdemdirijileriň 20-si duşup, şolaryň 17-si goraghanada gabat gelýär. Olardan kiçi nalburun, üçreňkli gijesi, bars, dag goçy, syrtlan, gunduz, itaýy, oklykirpi we başgalar Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi.
XX asyryň dowamynda ýerleriň yzygiderli ulanylmagy, ilatyň sosial ýagdaýynyň çylşyrymlaşmagy tebigy sredanyň ýitmegine, ol bolsa köp görnüşleriň ýitmegine getirdi. Soňky ýüz ýylyň içinde sebitde turan gaplaňynyň, buhara sugunynyň, aýynyň, dag goçunyň ýitmegine, ýok bolmagyna getirdi.
Häzirki döwürde ýitmek howpy abanýan haýwanlara syrtlany, barsy, dag goçuny, gorkezmek bolýar. Dag goçlarynyň we doňuzlaryň sanynyň azalmagy bilen barslar öý haýwanlaryna topulmaga mejbur bolýarlar we dawaly ýagdaýlary döredýär. Goraghananyň golaý ýerlerinde öý haýwanlaryna barslaryň topulmagy bolmaly hadysa. Barslaryň öý mallaryny iýip ýerli ilata berýän zyýanynyň öwezini doldurmak üçin 2000-nji ýylyň güýzünden Ýabany Tebigatyň Bütindünýä Fondynyň maksatnamasy işe başlady. Bu maksatnamany synag edip Sumbar jülgesinde, goraghanaň territoriýasy bilen serhede ýakyn ýaşaýan ilatly ýerde ýerine ýetirýärler. Eger bu geçirilýän synag netijeli bolsa onda Türkmenistanyň başga ýerlerinde hem ýagny bu ajaýyp pişigiň ýaşaýan ýerlerinde şonuň ýaly işler amala aşyrylar. Ýabany toýnaklylaryň baş sanyny goramak we dikeltmek bu Köpetdagyň daglarynyň bezegi bolan barsy saklamagyň girewidir.
Häzir ýitmek howpy abanýan seýrek guşlaryň-da sany kemelýär, ýogsam-da olaryň sany hiç wagtam ýokary bolmandy, olara sakally garaguş, gara leglek, ýylançy gyrgy, turaç we beyleki guşlary görkezmek bolar.
30-njy ýyllarda ýok edilen gulanlary dikeltmek üçin goraghananyň işgärleri çäreler geçirip ugradylar. 1987-88-nji ýyllarda Tersakan diýen ýeriň golaýyndaky pes daglyk ýerlere (Garrygaladan 40 km günbatar tarapda) Bathyzdan 44-sany gulan getirilip goýberildi. Gulanlar bu ýere tiz uýgunlaşyp, geçen 10-12-ýylyň dowamynda baş sanlaryny artdyrdylar. Günbatar Türkmenistanda gulanlary dikeltmeklik işleri häzir hem dowam etdirilýär.
Goraghananyň ylmy bölüminiň işgärleri ýylyň bütin dowamynda goraghanada we onuň töweregindäki ýerlerde tebigatyň hadysalaryna gözegçilik geçirýärler. Goraghananyň döredilmeginiň 20 -ýylynyň içinde uly ylmy gözleg işlerini alyp bardylar, her ýyl “ Tebigatyň ýyl ýazgysy” çykarylýar. Dürli ylmy neşirlerde goraghananyň ylmy işgärleriniň onlarça makalalary çykdy, olarda goýulýan meseleler, Günbatar Köpetdagyň tebigaty, onuň meseleleri we goragy gowulandyrmak barada bolup geldi.
Goraghanada 1500-ä golaý kitap fondy we dürli žurnallar saklanýan, ylmy kitaphana bar. 2500-den hem gowrak gerbariler saklanýar. Günbatar Köpetdagyň täsin tebigatynyň gözelligi barada goraghanada muzeý döretmekligiň işleri-de ýaýbaňlanyp ugrady.
Goraghana döredilen gününden başlap, onda zoopitomnik döredildi we käbir haýwanlaryň biologiýasyny çuňňur öwrenmeklik ýola goýuldy. Şu wagta çenli zoopitomnikde gulanlar, jerenler we guşlaryň dürli görnüşleri saklandy. Häzirki döwürde zoopitomnikde pars sülgüni, turaç saklanyp, olaryň kapasada saklanşyna gözegçilik ýola goýuldy. Ol guşlary köpeldip, ätiyaçlyk baş sanyny döredip, geljekde tebigata goýbermeklik maksat edilýär. Zoopitomnik goraghananyn merkezi mülkinde Parhaýda ýerleşýär, gelen myhmanlar bu ajaýyp guşlary öz gözleri bilen görüp bilerler we başgada biziň ýurdumyzyň özboluşly sebiti bolan Günbatar Köpetdagyň tebigy toplumlaryny goramak we öwrenmek boýunça goraghananyň işgärleriniň geçirýän işleri bilen tanyşarlar.
Sanlar teoriýasy
Sanlar Teoriyasy - sanlar barada teoriýa. Munyn içinde iki bölüm bar. Algebric Sanlar Teoriyasy we Analitiki Sanlar Teoriyasy.
German imperiýasy
Mowzuk: German imperiýasy (1871-1914-nji ýyllar aralygynda)
M E ÝI L N A M A
1.	German imperiýasynyň döredilmegi. 1871-nji ýylyň konstitusiýasy.