cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hindistan
Bi­li­mi
1990-njy ýyl­lar­da ýurt­da bi­lim al­ýan­la­ryň sa­ny 154 mil­li­on eken. Baş­lan­gyç, or­ta we ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­rin­de bi­lim ber­ýän mu­gal­lym­la­ryň sa­ny tak­my­nan 3.5 mil­lio­na go­laý­dyr. Ýurt­da 15 ýaş­dan ki­çi bo­lan ça­ga­la­ra baş­lan­gyç bi­lim hök­ma­ny­dyr we mugt­dyr. 1983-nji ýyl­da ýur­duň bi­lim ul­ga­myn­da tä­ze öz­ge­riş­lik­ler ama­la aşy­ryl­dy. Bi­lim be­riş ul­ga­my bir­nä­çe bö­le­ge bö­lün­di. Baş­lan­gyç we do­ly or­ta däl mek­dep­ler­de bi­lim be­riş möh­le­ti 10 ýyl. Ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­rin­de oka­mak üçin hök­ma­ny su­rat­da 12 ýyl­lyk do­ly or­ta mek­de­bi ta­mam­la­mak ge­rek. Ştat­lar­da­ky baş­lan­gyç mek­dep­ler­de bi­lim döw­let di­lin­de be­ril­ýär.
Ýokary bilimi barada
Uni­wer­si­tet­ler­de we beý­le­ki ýo­ka­ry teh­ni­ki mek­dep­ler­de ýaş­la­ra iň­lis di­lin­de bi­lim be­ril­ýär. Hin­dis­tan­da 226 uni­wer­si­tet, 4.7 müň ta­kyk we gu­ma­ni­tar ugur­lar­da bi­lim ber­ýän kol­lej­ler, 1.9 müň mu­gal­lym­çy­lyk, 185 in­že­ner-teh­nik we 359 luk­man­çy­lyk kol­le­ji he­re­ket ed­ýär. Ýur­duň iri uni­wer­si­tet­le­ri: Kal­kut­ta (150 müň ta­lyp), Bom­beý (150 müň ta­lyp), Ra­jast­han (150 müň ta­lyp), De­li ( 130 müň ta­lyp), M.K Gan­di adyn­da­ky uni­wer­si­tet (150 müň ta­lyp). Ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­rin­de 6.5 mil­li­on talyp bi­lim alýar. Ol hem ýur­duň 17-23 ýaş ara­ly­gyn­da­ky ýaş­la­ryň 5-6 gö­te­ri­mi­ni tut­ýar.
Yl­my
Ýurt­da köp ugur­ly yl­my-bar­lag ojak­la­ry­nyň iň­ňän uly ul­ga­my dö­re­di­lip­dir. Ola­ryň ara­syn­da döw­le­te de­giş­li yl­my-bar­lag eda­ra­la­ry bi­len bir ha­tar­da hu­su­sy bag­lag ins­ti­tut­la­ry we la­bo­ra­to­ri­ýa­la­ry hem bar. Olar yl­myň dür­li ugur­la­ry bo­ýun­ça iş alyp barý­lar­lar. Yl­my-bar­lag ins­ti­tut­la­ryn­da däp bo­lan ylym­lar luk­man­çy­lyk, ag­ro­no­mi­ýa, we­te­ri­nar­çy­lyk, me­teo­ro­lo­gi­ýa, hä­zir­ki za­man ylym­la­ryn­dan atom ener­gi­ýa­sy, älem gi­ňiş­li­gi­niň öw­re­niş we elekt­ro­ni­ka ýa­ly ugur­lar­da iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar.
Bol­li­wud
Ol Hin­dis­ta­nyň Mum­baý şä­he­ri­niň ki­no­in­dust­ri­ýa­sy­nyň si­no­ni­mi ha­sap­lan­ýar. ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatyn­da­ky Golliwud meň­zeş edi­lip at­lan­dy­ry­lyp­dyr. Bolliwud Bombeý we Gol­li­wud söz­le­rin­den eme­le ge­ti­ri­lip­dir. Bol­li­wu­dda­ky meş­hur ki­no­stu­di­ýa­lar “Fil­ma­laya” we “Film City” şä­he­riň de­mir­ga­zyk bö­le­gin­de ýer­leş­ýär. Her ýyl Bol­li­wu­dyň ki­nos­tu­di­ýa­la­ryn­da 600-700 film su­ra­ta dü­şü­ril­ýär. Olar esa­sa­nam hin­di hem-­de ur­du we pen­jab dil­le­rin­de çyk­ýar.
Soň­ky ýyl­lar­da Bol­li­wu­dyň film­le­ri gün­ba­tar ýurt­la­ryn­da hem meş­hur­lyk ga­za­nyp baş­la­dy. Şo­nuň ne­ti­je­sin­de-de Bol­li­wu­dyň meş­hur akt­ýor­dyr akt­ri­sa­la­ry gü­n­ba­tar ýurt­la­ry­nyň film­le­rin­de su­ra­ta düş­mä­ge baş­la­dy­lar. Şol bir wagt­da gün­ba­tar­ly ki­no ýyl­dyz­la­ry-da Bol­li­wu­dyň film­le­rin­de esa­sy keşp­le­ri jan­lan­dyr­ma­ga hö­wes bil­dir­ýär­ler.
Dün­ýä­niň iň be­ýik yma­ra­ty
Hin­dis­tan ga­dy­my bi­na­gär­lik ýa­dy­gär­lik­le­ri­ne örän baý ýurt. Ýur­duň paý­tag­tyn­da-da şeý­le ýa­dy­gär­lik­le­riň köp san­ly­sy­na duş gel­mek bol­ýar. Bu ýer­de ga­dy­my dö­wür­ler­den bi­ziň gün­le­ri­mi­ze çen­li sak­la­nyp ga­lan kä­bir bi­na­la­ryň gur­lu­şy ak­ly­ňy haý­ran ed­ýär. My­sal üçin, Hin­dis­ta­nyň iň be­ýik yma­ra­ty bo­lan Kutb Mi­nar. On­da dür­li eý­ýam­la­ryň tä­sin nus­ga­la­ry­ny özün­de jem­le­ýän me­de­ni we di­ni mi­ra­syň ut­gaş­ma­sy­ny gör­mek bol­ýar. Di­wa­ryn­da Gur­ha­nyň aýat­la­ry hem mi­na­ra­nyň gur­lu­şy­gy ba­ra­da­ky mag­lu­mat­lar ýa­zy­lan bu ýa­dy­gär­lik şä­he­riň aja­ýyp ýe­rin­den 72 metr be­lent­li­ge ho­wa­la­nyp dur. Onuň aşak­dan ýo­kar­ly­gy­na ta­rap aý­la­nyp gid­ýän 379 bas­gan­ça­gy bar. Aýt­mak­la­ry­na gö­rä, bas­gan­ça­gyň di­ňe 156-njy­sy­na çen­li çy­kyp bol­ýar. Kutb Mi­nar­da­ky de­mir sü­tü­ni-de ha­ky­ky gud­rat di­ýip, ha­sap edip bo­lar. Be­ýik­li­gi 7 metr, ini iki adam eli­niň uzyn­ly­gy­na ba­ra­bar bo­lan bu de­mir sü­tün 4-nji asyr­da di­ki­lip­dir. 15 asyr­dan gow­rak wagt ge­çen­di­gi­ne ga­ra­maz­dan, ol he­ni­ze çen­li pos­la­man­dyr. Şol wagt­lar şeý­le uly de­mir bö­le­gi­ni nä­dip gu­ýan­dyk­la­ry we ony pos­la­maz ýa­ly nä­me eden­dik­le­ri hä­zi­re çen­li ylym­da uly syr bo­lup gal­ýar.
Lo­tos yba­dat­ha­na­sy
Lo­tos yba­dat­ha­na­sy Bahaýi dini­niň dün­ýä­niň dür­li yk­lym­la­ryn­da bar bo­lan ýe­di yma­ra­ty­nyň bi­ri­dir. Onuň tas­la­ma­sy­ny as­ly eý­ran­ly bo­lan ka­na­da­ly ar­hi­tek­tor Fariborz Sahba lotos gülü­niň keş­bin­de dö­re­dip­dir. Yba­dat­ha­na­ny gur­mak üçin se­riş­de dün­ýä bo­ýun­ça ba­haizm di­ni­ne uý­ýan­lar ta­ra­pyn­dan ýyg­na­lyp­dyr. Onuň gur­lu­şy­gy 1980-nji ýyl­da baş­la­nyp 1986-njy ýyl­da hem ta­mam­la­nyp­dyr. Yba­dat­ha­na 27 sa­ny lo­tos gü­lü­niň ýap­ra­jy­gyn­dan yba­rat bo­lup, ol be­ton­dan gur­lup­dyr we için­den owa­dan mer­mer daş­la­ry bi­len be­ze­lip­dir.
Komor Adalary
Komor Adalary, resmi ady Komor Adalarynyň Bileleşigi (2002-nji ýyla çenli — Komor Adalarynyň Federal Yslam Respublikasy) — Hindi okeanynda, demirgazyk Madagaskar bilen demirgazyk Mozambigiň arasyndaky Mozambik bogazynyň demirgazyk böleginde ýerleşýän döwlet. Tutýan meýdany — 1862 km². Ilaty — 752 müň adam töweregi (2009ý.). Paýtagty — Moroni şäheri.
Troyan Aty
Troýan aty, Odisseýiň Troýan diwarlaryndan geçip, şähere girmeli agaç at modelidir. Uruş takmynan 10 ýyl bäri dowam edýär. Esgerler içgysgynç we ýadaw. Akyllylygy sebäpli Afiny tarapyndan hem söýülen Odisseus agaç at ýasamak pikirini öňe sürýär. Meýilnama görä, Aheýler gaty uly agaç atyny galdyryp, söweşden yza çekilýän ýaly. Odisseý we beýleki görnükli serkerdeler atyň içinde gizlenýän bolsa, beýlekiler deňze gidýärler we gämileri Troýanlaryň görüp bilmeýän Bozcaadanyň aňyrsynda gizleýärler. Meýilnamanyň işlemegi üçin agaç atyň Troýanyň diwarlaryna girmegini üpjün etmek üçin Ahean esgerini at bilen goýýarlar. Aheanlaryň yza çekilişini gören Troýanlar, günbatar derwezäniň öňündäki ullakan agaç atyň ýanyna barýarlar. Şol bir wagtyň özünde peýda bolan Sinon atly Ahean esgeri, grekleri ýigrenýändigini, Aheýleriň gaýdyp gelmegi üçin zerur bolan şemalyň pidasy hökmünde saýlandyklaryny we gaçandygyny aýtdy.
Agaç at Afiny taňrysyna mukaddes gurbanlyk hökmünde guruldy. Uly bolmagynyň sebäbi, Troýanlaryň dar şäher derwezelerinden şähere girmeginiň öňüni almakdyr. Aheanlylaryň garaşýan zady, Troýanlaryň bu aty ýakmagy we ýok etmegi. Şeýlelik bilen, Afiny hudaýynyň Troýa gaharyny getirerler. Theöne Troýanlar aty şähere alyp, ony gorasa, Afinynyň merhemeti Troýanlara gider.
Ahean esgeriniň sözlerine ynanýan we parahatçylyk gurmak isleýän Troýanlar bu sözlere ynanýarlar we agaç aty içeri alýarlar. Gijelerine parahatçylyk dabaralary bilen hezil edip, alkogolyň täsirine aralaşyp, Troýanlary atyň içindäki Ahean Warriors awlaýar. Bu aralykda, Troýanyň diwarlaryna ýakynlaşan Ahaly goşunynyň güýçlenmegi bilen Troýa şäheri düýbünden weýran boldy. Troýanyň doly ýakylan bu gyrgynçylygyndan soň Menelous Heleni alyp, Gresiýa gitdi.
Kamerun
Kamerun (Cameroun, Cameroon), resmi ady — Kamerun Respublikasy (République du Cameroun, Republic of Cameroon, Rio dos Camarões — "leňňeçli derýa" diýen sözden) — Merkezi Afrikanyň günbatar böleginde ýerleşýän döwlet.
Mevlâna İdris Zengin
thumb| Mewlana Idris, 2012-nji ýylda Mewlna İdris Zengin (1966-njy ýylda doguldy - 2022-nji ýylyň 7-nji iýunynda öldi) türk ýazyjysy we şahyrydy.
Mewlana İdris Zengin 1966-njy ýylda Kahramanmaraşyň Andyrynda dünýä indi. 1989-njy ýylda Stambul uniwersitetiniň hukuk fakultetini tamamlady. Onuň goşgulary, hekaýalary we oçerkleri İkindiyazyları, Diriliş, Dergah, Albatros, Giňişleýin Zamanlar we Gerçek Haýat ýaly köp magazinesurnallarda we gazetlerde çap edildi. Şeýle hem çagalar edebiýaty pudagynda köp kitap ýazypdyr.
Mustafa Ruhi Şiriniň ýolbaşçylygynda döredilen Çagalar neşirýat geňeş we neşir geňeşiniň agzasy. 100 Esasy eserler sanawynda käbir beýleki çagalar kitap ýazyjylary bilen birlikde sanawdan çykarylmagy "çagany äsgermezlik etmek we duýgularyny, pikirlerini we hyýallaryny hasaba almazlygyň" alamaty hökmünde görkezildi.
2022-nji ýylyň 7-nji iýunynda ýürek keseli sebäpli Kahramanmaraşda aradan çykdy.
Onuň gubury, Stambulyň Eýüp Soltanynda, Mihrişah Walide Soltan toplumynyň mazarynda.
Baýraklar
Bäş dürli uniwersitetde bäş töweregi dürli ylmy gözleg geçirildi: Müsür-Kair, Germaniýa-Berlin we Türkiýe-Stambul, Çanakkale, Erzurum.
Mewlana Idris, Frankfurt, Damask, Köln, Budapeşt, Pristina, London we Pekin ýaly şäherlerde çagalar edebiýaty bilen baglanyşykly konferensiýalara we dürli çärelere gatnaşdy.
Küşt gyzgynlygy
Küşt gyzgynlygy (Шахматная горячка) 1925-nji ýylda düşürülen sessiz komedýa filmi.Bu filmi Wesewolod Pudowkin we Nikolaý Şipikowiski tarapyndan döredilýär.Bu kinoda hut dünýä belli küşt ussady Hose Raul Kapablanka hem oýnaýar.
Mevlâna İdris Zengin
Baýraklar
Käbir ertekiler multfilmde ýasalyp, telewizorda ýaýlyma berildi. Authorazyjy henizem Stambulda ýaşaýar we ýazuw işini dowam etdirýär.
Tesla
Tesla (Tesla Motors diýen at bilen esaslandyrylan) kompaniýasy 2003-nji ýylyň 1-nji iýulynda Martin Eberhard bilen Mark Tarpenning tarapyndan bellige alyndy. 2004-nji ýylyň fewral aýynda üç sany esaslandyryjy 7,5 mln. ABŞ dollary möçberinde maýa goýumlary çekdiler, şunlukda, Ilon Mask 6,5 mln. ABŞ dollaryny geçirdi. Mask Direktorlar geňeşiniň başlygy boldy we Eberhardy baş direktor wezipesine belledi.
Mevlâna İdris Zengin
Käbir eserleri
Mewlana Idrisiň käbir goşgulary: "Erteki" https://www.youtube.com/watch?v=uuzfVieUACA
Tesla
Taryh
Tesla ilkinji awtomobiliniň prototipleri Santa-Monikada (Kaliforniýa) 2006-njy ýylyň 19-njy iýulynda jemagat öňünde hödürlenildi. 2006-njy ýylda Mask üçin 100 mln. ABŞ dollaryny çekmeklik başa bardy. Netijede, Tesla 2008-nji ýylda özüniň Roadster ilkinji modeliniň öndürmeklige başlady. 2010-njy ýylyň ýanwar aýynda Tesla ABŞ-nyň Energetika ministrliginden 465 million ABŞ dollaryny karzyna aldy, onuň bilen bolsa kompaniýa 2013-nji ýylda üzülişdi. 2010-njy ýylyň maý aýynda Frimontdaky (Kaliforniýa) Tesla Model S öndüýän fabriginiň gurluşygyna başlady. 2010-njy ýylyň 29-njy iýunynda Tesla, 1956-njy ýylda Ford Motordan soň, IPO amala aşyrýan ilkinji amerikan awtomobil kompaniýasy bolup, NASDAQ-da paýnamalaryň (IPO) jemagat öňünde ilkinji ýerleşdirmeklige başlady we 226 million ABŞ dollaryny çekdi. 2012-nji ýylyň iýun aýynda Tesla özüniň ikinji awtomobiliniň – Model S önümçiligine başlady. 2017-nji ýylyň iýul aýynda Tesla sedan Model 3 satyp başlady. 2019-njy ýylyň 14-nji martynda täze elektromobil Tesla Model Y hödürlenildi. 2020-nji ýylyň noýabr aýynda Tesla, Uber we ýene-de 26 sany amerikan kompaniýasy Zero Emission Transport Association (ZETA) guramasyny esaslandyrdylar, ol ABŞ-da elektromobilleriň sanynyň ýokarlandyrylmagyny lobbirlärler. 2021-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda kompaniýanyň kapitalizasiýasy 1 trln. ABŞ dollaryndan ýokary geçdi.
Mevlâna İdris Zengin
Käbir eserleri
Geň adamlar seriýasyndaky kitaplary Germaniýanyň bir neşirýaty tarapyndan 9 dünýä diline terjime edildi we neşir edilmäge taýýarlanýar. Şeýle hem, "Hiç haçan we hemişe Nuri Pakdil" atly dokumental filmiň tekstini ýazyp, düşünje geňeşçisi bolup işledi. Dokumental film 2010-njy ýylda TRT telewideniýesinde görkezildi.
Sezai Karakoçyň goşgularyna esaslanyp, 2012-nji ýylyň 13-nji aprelinde Diýarbakyrda geçirilen Halkara Sezai Karakoç simpoziumynda onuň "Gül sesleri" atly şygyr dokumental filmi görkezildi.
Mewlana Idrisiň käbir kitaplary pars, nemes, arap, urdu we wenger dillerine terjime edildi we neşir edildi.
Studio-jaýy
Studio-jaýy, adatça, içki bölünişigi bolmadyk kiçijik jaý bolup, onda aşhana, myhmanhana we ýatylýan jaý bir otagda ýerleşýär. XX asyryň başlarynda studiolar mebelleri minimal ýagdaýda bolan, kä halatlarda her gatda diňe bir sany suwa düşülýän ýeri bolan jaýlar bolupdyr. Häzirki döwürde studiýa-jaýlary dürli gozgalmaýan emläk pudaklarynda hödürlenýär. Ykdysadyýet synpynda bular kiçi meýdanly jaýlardyr. Şeýle hem ýokary amatlyklary bolan öýlerde uly meýdanly studio-jaýlary bar.
Argentina
Argentinada bir otagly jaýa monoambiente diýilýär (ispan dilinde mono – bir, ambiente bolsa otag diýmekdir).
Gonkong
Gonkongda studio takmynan 10 m2 içinde suwa düşülýän otag we aşhanasy bolan kiçi jaýdyr. Ýaşamak üçin rugsat berilen iň pes meýdany awtoulagyň duralgasyna ululygyna deňdir.
Kanada
Kanadada studiýa bachelor (sallah jaýy) diýilýär.
Portugaliýa
Portugaliýada studio-jaýlaryna T0 (T-Zero) ady berilýär. 0 sany, jaýda özbaşdak ýatylýan otaglaryň ýokdugyny aňladýar.
Şwesiýa
Şwesiýada studio-jaýlara etta, "birlik" diýilýär. Olaryň meýdany adatça 20-den 40 m2 çenli bolýar.
AMERIKANYŇ BIRLEŞEN ŞTATLARY
ABŞ-da studiýa ululygy ortaça 46–56 m2 barabardyr.
Ýaponiýa
Ýaponiýada meýdany 10 m2 golaý bolan studio-jaýlaryna wan rūmu manşon (bir otagly köşk) diýilýär.
Berdinazar Hudaýnazarow
223x223px|thumb|Türkmenistanyň Halk ýazyjysy Berdinazar Hudaýnazarow|alt=
Ömür beýany
Berdinazar 1946–1948-nji ýyllarda öňki Kerki welaýatynyň «Täze ýol» gazetinde, soňra Kerki etrabynyň «Pagtaçynyň sesi» gazetinde edebi işgär bolup işleýär. 1946-njy ýylda bu gazetlerde onuň goşgulary peýda bolup ugraýar. Ýaş şahyryň goşgulary okyjylarda uly gyzyklanma döredýär. Her ýazyjy-şahyr bir ýol bilen edebiýata gelýär. Berdinazar Hudaýnazarow merkezden alysda, obada – zähmetiň gaýnaýan ýerinde kyn şertlerde ýaşap, özüniň hakyky şahyrdygyny ykrar etdirýär. Ol 1956-njy ýylda Garagum derýasynyň gurluşygynyň köp tiražly gazetinde gezme habarçy bolup işleýär. Eýýäm şol ýylda onuň «Ýaş kommunist» gazetinde Gyzgyn sähra» poemasy çap edilýär. Hut şu poema hem edebiýatymyza uly bir zehiniň gelendiginiň buşlukçysy bolýar. Poema şygryýet muşdaklarynyň arasynda uly seslenme döredýär.
Berdinazar Hudaýnazarow 1957-nji ýylda Moskwanyň Maksim Gorkiý adyndaky Edebiýat institutyndaky Ýokary edebiýat kursuna okuwa iberilýär. Moskwada Edebiýat institutynda ol Mihail Swetlow, Ýaroslaw Smelýakow ýaly meşhur rus şahyrlaryndan tälim alýar. Edebiýat institutynda okaýan döwründe şahyryň «Gyzgyn sähra» poemasy Moskwada rus dilinde neşir edilýär. Berdinazar Hudaýnazarow köp ýyllaryň dowamynda çeper döredijilik işi bilen meşgullandy we okyjylaryň göwnünden turýan çeper eserleri döretdi. Berdinazar Hudaýnazarow Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň başlyklygyna saýlanyldy, Magtymguly adyndaky Halkara baýraklary baradaky komitetiň başlygy wezipesinde işledi.
Berdinazar Hudaýnazarowyň publisistikasy hakda-da, drama eserleri hakda-da, eserleri boýunça döredilen kinofilmler hakda-da giňişleýin gürrüň etmek mümkin. Ol rus şahyry Aleksandr Twardowskiniň, awar şahyry Resul Gamzatowyň we beýleki şahyrlaryň ençemesiniň eserlerini türkmen diline terjime etdi. Berdinazar Hudaýnazarowyň terjimesinde ol eserler terjime däl-de, ussat türkmen şahyrynyň hut özi tarapyndan ýazylan poeziýa eserleri ýaly ýaňlanýar. Berdinazar Hudaýnazarow tutuş ömrüniň dowamynda türkmen edebiýatyny ösdürmek aladalary bilen ýaşady, onuň ody bilen girip, küli bilen çykdy. Türkmen edebiýatynyň aýry-aýry meseleleri, ýaşlaryň döredijiligi barada makalalar bilen metbugat sahypalarynda yzy giderli çykyş etdi. BerdinazarHudaýnazarow 2001-nji ýylda aradan çykdy.
Berdinazar Hudaýnazarow şygryýeti mukaddes hasaplap, onuň mertebesini hemişe belent tutan şahyr. Ol şahyryň borjuna, şygryýetiň wezipesine düýpli düşünmek bilen şeýle diýýär:
Goşgy ýürekden çykýar,
Meňzeşdir ol perzende.
Aklym siňsin her bende,
Şeklim siňsin her bende.
Mährim siňsin her bende,
Gahrym siňsin her bende.
Her bir söz ussady çeper döredijilikde özüniň gowy bilýän, ýürekden söýýän, özüni tolgundyrýan, galama ýapyşmasa, öz erkine goýmaýan temasyna, meselesine ýüzlenýär. Ýerbentde dünýä inen Berdinazar üçin dogduk mekany, Garagumuň giň sährasy, depeleri, gollary, gum obasy, adamlary örän eziz hem mähriban. Geljekki şahyrda Wa tana bolan uly söýgi hut şu ýerden başlanýar. Şahyryň çagalygy çölüň jümmüşinde geçýär:
Ýerbent çöli uzap ýatyr
Garagumuň ýüreginde,
Çagalygmyň yzy bardyr,
Her golunda, her eginde.
Şahyr üçin Garagumuň jana şypa beriji howasy-da, akylyňy haýran edýän gözel görnüşi-de, gazaply ýakyp–ýandyryp barýan jöwzasy-da biçak gymmatly. Hut şeýle çöl durmuşy-da onuň ýaşlygyny taplaýar:
Gyzgyn gumda bişirdim men.
Suwsuzlykda güni dogrup,
Düňle sähra bolan söýgüsinden, oňa bäş barmagy ýaly beletliginden başga-da Berdinazar Hudaýnazarow gumlularyň häsiýetini, edim-gylymlaryny, endiklerini, däp-dessurlaryny, ruhy dünýäsini örän çuňdan bilýär, olaryň içki dünýäsine inçeden aralaşýar. Bu hakykaty şahyryň «Gumlular» goşgusy-da tassyklaýar:
Bedenleri gurşun ýaly berkdir.
Sadalygy, sagdynlygy olara,
Meger, tebigatyň özi beripdir.
Gadymlardan gelýän gymmatly däpler,
Gum içinde namys kimin goralar.
Tanyşmakçy bolsaň, öz adyň däl-de,
Ilki ataň-babaň ady soralar.
Şahyr öz eserlerinde ajaýyp ynsan häsiýetlerini wasp edýär. Gözel häsiýetler her döwürde-de ynsan bezegi. Şonuň üçin döwrüň üýtgemegi, durmuşyň täzelenmegi şahyryň eserlerini köneldip, many-mazmun taýdan gymmatyny pese gaçyryp bilmeýär. Şahyryň döredijiliginiň irki döwürlerinde ýazan we «Adam hakynda aýdym» atly goşgular ýygyndysynda (1964) ýerleşdirilen «Täze ýyl arzuwlary» goşgusyny okanymyzda-da, muňa göz ýetirmek mümkin:
Adamzat eşretiň eýesi bolsun,
Dynçlyk dünýämiziň söýesi bolsun.
Adamyň adamda öji bolmasyn,
Bar kişiniň güni ajy bolmasyn.
Hatarlarmyz bolsun mydama jebis,
Namysyň öňüne düşmesin nebis.
Şu setirlerde ündelýän pikirler häzirki döwürde-de öz ähmiýetini ýitirenok. Şahyr ynsany bezeýän sypatlar hakynda oýlanýar. Ol türkmeni hakyky türkmen edýän, onuň milli merte besini, milli buýsanjyny belende göterýän häsiýetleri öz döwürdeşleriniň her birinde görmek isleýär. Şahyryň soňky döwürde neşir edilen «Meniň dünýäm» atly kitabynyň başynda ýerleşdirilen «Goşgular başy» diýen şygyrda şeýle setirler bar:
Agzy aşa ýetse aýnaman bilýän,
Synaga salynsa ownaman bilýän,
Rusýanyň ak gary
Russiýanyň ak gary (Белый снег России) drama kinosy Rusýanyň dünýä belli küşt ussady Aleksandr Alýohiniň durmuşy barada düşürilen kino.Filmiň režisýory bolsa Ýuri Wyşinskiý, Aleksandra Kotowayň «Aklar we garalar» romanyndan ugyr alyp Russiýanyň ak gary kinosyny döredipdir.
Berdinazar Hudaýnazarow
Ömür beýany
Özüni oýnatman, oýnaman bilýän,
Şeýleräk türkmeni göresim gelýär.
Öz aslyny bilýän, pederin bilýän,
Pähimiň, paýhasyň gadyryn bilýän,
Umuman, özüniň ederin bilýän,
Berdinazar Hudaýnazarow öz eserlerinde möwsümleýin, geldi-geçer wakalara däl-de, durmuşdaky durnukly ahlak hem ruhy gymmatlyklara ýüzlenýär. Şahyryň liriki gahrymany ynsany hakyky ynsan edýän, onuň mertebesini ýokary göterýän sypatlaryň goragçysy hökmünde çykyş edýär. Hakykata gol ýapmak, dogruçyllyk şahyryň döredijilikde baş ýörelgesi. Ol iňňän kyn şertlerde-de şol haky katy aýtmagyň ebeteýini tapýar. Şahyr ynsan mertebesini ýokary götermäge aýratyn üns berýär. Bu pikir onuň köp eserleriniň içinden eriş-argaç bolup geçýär. Ynsap, päklik, halallyk, ynsan mertebesi, ar-namys ýaly adamy bezeýän häsiýetler şahyryň eserlerinde gozgalýan baş meselelerdir. Şahyr eserlerinde adamlary özlerinde şeýle hä siýetleri terbiýelemäge, saklamaga, hiç bolmanda, ol ajaýyp häsiýetleriň ýok bolup gitmegine ýol bermezlige çagyrýar. Berdinazar Hudaýnazarow ululy-kiçili poemalaryň birnäçesini döretdi. Şahyra ilkinji meşhurlyk getiren iri göwrümli eseri «Gyzgyn sähra» poemasydyr. Şahyr Garagum derýasynyň gurluşygynyň köp tiražly gazetiniň gezme habarçysy bolup işlän döwründe çölde kanal gurujylaryň arasynda ýaşaýar we olaryň durmuşyndan bu eseri ýazýar. Öz gahrymanlary bilen bilelikde duz-çörek iýip, bir howadan dem alyp ýaşamagy, olaryň durmuşyna ýakyndan belet bolmagy, galyberse-de, tebigy zehin şahyra uly üstünlik getirýär. «Gyzgyn sähra» poemasynda täsirli wakalar poeziýanyň şirin-şerbedine, gahrymanlaryň çuňňur duýgusyna ýugrulyp çeper suratlandyrylýar. Eserde şygyr setirleri owazly, akgynly. Bu eser barada Tükmenistanyň halk ýazyjysy Kerim Gurbannepesow şeýle ýazýar: «Ellinji ýyllaryň or tasynda Berdinazar Hudaýnazarowyň biziň edebiýatymyza gelmegi bilen poeziýamyz täze öwüşgin aldy. Poeziýamyzyň «Gyzgyn sähra» diýen liro-epiki, soňra «Seniň ýaşlygyň bolupdy» diýen liriki poemalar bilen baýlaşmagy uly hadysa bolupdy. Sebäbi şundan ozalky türkmen sowet poeziýamyzda gahrymanyň pynhan içki dünýäsine, çylşyrymly ykbalyna, şeýle çuňňur, özboluşly aralaşylmandy. «Gyzgyn sähradaky» gahrymanlaryň döwrebaplygy, söweşjeňligi, baý ruhy, «Seniň ýaşlygyň bolupdydaky» liriki gahrymanyň uly şahsyýeti, kämil oýlanmalary biziň poeziýamyz üçin täzelikdi». Şahyryň her bir ýygyndysy, hatda her bir goşgusy çeper hadysa, çeper açyş hökmünde okyjylaryň aňyna siňdi. Onuň täsin, dürli reňklere, öwüşginlere baý şahyrana dünýäsi bar. Kerim Gurbannepesowyň aýdyşy ýaly, Berdinazar Hudaýnazarowyň poeziýa dünýäsi örän lezzetli. Ol dünýäniň içi giň. Howasy arassa. Ondan dem aldygyňça, dem alasyň gelýär. Şonuň bilen birlikde bolsa, ol dünýäniň howsalasy-da, aladasy–da özüne ýetik. Ol dünýäde gögem gürleýär, ýyldyrymam çakýar, tupanam turýar. Emma durmuş hemme bela-beteri ýeňýär. Durmuşy ykrar edijilik, ruhubelentlik şahyryň poeziýasyny tapawutlandyrýan esasy aýratynlykdyr.
Eserleri
- Ynsabyň yzasy (Roman) - Gumlular (Roman)
Jibuti
Jibuti (جيبوتي), resmi ady Jibuti Respublikasy —demirgazyk-gündogar Afrikada, Afrika şahynda ýerleşýän döwlet. Gündogarda onuň kenarýakasyny Aden aýlagy ýuwýar. Demirgazykda Eritreýa, günbatarda we günortada Efiopiýa, günorta-gündogarda Somali bilen serhetleşýär.
Aldi
Aldi, Aldi for Jelly Jamm, Aldi for Vampirina we Aldi for Goldie and Bear (Albrecht-Diskont) – Alman merkezli indirim marketleri şirketlar. gyda marketleri zýncýrýdyr. Aldi Süd we Aldi Nord olarak iki ayry merkezden yönetylyr. Adyndaky Albrecht kurucu ailenyn soyady, Diskont barada ise indirim anlamyndadyr.
Bu adamlar "Aldi" (bu abbrewiatura hece Albrecht Di'skont). Bu telaffuz. Bu şirketlar Lidlnyň baradaky marketleri. Şirketyň merkezi Aldi Nord Essen, Almaniýa we Aldi Süd Mülheim, Almaniýa.
Büyümenyň Syrry
Albrecht kardeşleryň bazarynyň syrry o dönemlerde yzyn verilen 3% yndrym yapma barada ýa-da ulaýnjydan, bu yüzdeyi sattyklary ýa-da fiyatyndan düşüyorlardy. Ayryca halk arasynda "dükkanın lüks dekorasionu satylan mallara ýansyýor" inancy hakim olduğu uçin, hyçbyr dekorasion yapmyyorlardy. Pahaly reklamalar ýa-da uzak duruyorlardy. Bu şirketlar masraflary barada marketlar, gyda makalalar olabyldyhynce ucuza satyyorlardy.
Finansal Durumu
2008 da ytybarýyla Aldi Nordnyň 35 merkezden yönetilen 2.500 ewro paralar. Aldi Südnyň ise 31 merkezden yönetilen 1.700 ewro paralar war.
Gabon
Gabon (Gabon ), resmi ady Gabon Respublikasy (République gabonaise) — Merkezi Afrikada ýerleşýän döwlet, Fransiýanyň ozalky koloniýasy. Ol Afrika kontinentiniň iň baý we durnukly ýurtlarynyň biri hasap edilýär. Demirgazyk-günbatarda Ekwatorial Gwineýa, demirgazykda Kamerun, gündogarda we günortada Kongo Respublikasy bilen serhetleşýär. Ýurduň günbatar kenarýakasyny Atlantik okeanyň suwlary ýuwýar. Paýtagty — Librewil şäheri. 1960-njy ýylyň 20-nji sentýabryndan bäri Birleşen Milletler Guramasynyň agzasy.
Mawrikiý
Mawrikiý (Mauritius, Maurice), resmi ady Mawrikiý Respublikasy (Republic of Mauritius, République de Maurice) — Hindi okeanynyň günorta-günbatar böleginde, Madagaskardan takmynan 900 km gündogarda ýerleşýän ada döwleti. Respublikanyň düzümine Maskarena adalary arhipelagynyň bölegi bolup durýan Mawrikiý (iň iri, 1865 km²) we Rodriges adalary (104 км²), şeýle hem Kargados-Karahos arhipelagy, Agalega adalary we ençeme ownuk adalar girýär. Ýurduň jemi tutýan meýdany 2040 km² ybaratdyr. Paýtagty — Mawrikiý adasynda ýerleşýän Port-Lui şäheri.
Taryh
left|thumb|Öň Mawritde ýaşap ýören Dodo guşy. Mawritis adasy, orta asyrlarda arap deňizçileriniň adyna Dina Arobi diýip at beren ilkinji saparyndan ozal adamsyzdy. 1507-nji ýylda portugaliýaly deňizçiler adamsyz ada geldi we syýahat bazasyny döretdi. Portugaliýaly deňizçi Diogo Fernandes Pereira Mawritide gonan ilkinji ýewropalydy. Adanyň adyny "Ilha do Cirne" ("Sirne adasy") diýip atlandyrdy. Portugaliýalylar bu adalar bilen gyzyklanmaýandyklary üçin uzak durmadylar.
1598-nji ýylda admiral Wybrand Wan Warwikiň ýolbaşçylygyndaky Gollandiýaly eskadron Grand Porta gondy we ada Gollandiýa Respublikasynyň şazadasy Moriçiň (Gollandiýa: Maurits van Nassau) adyny "Mawrit" diýip atlandyrdy. Gollandiýalylar 1638-nji ýylda bu adada ýaşapdyrlar we şol ýerden ebony agaçlaryndan peýdalanyp, gant şugundyryny, öý haýwanlaryny we sugunlary tanadypdyrlar. Gollandiýaly deňizçi Abel Tasman hut şu ýerden Awstraliýanyň günbatar bölegini açmak üçin ýola çykdy. Ilkinji Gollandiýa şäherçesi ýigrimi ýyl dowam etdi. Soňra birnäçe synanyşyk edildi, emma ilatly nokatlar hiç haçan diwidend öndürmek üçin ýeterlik derejede ösmedi we 1710-njy ýylda Gollandiýalylaryň Mawritisden ýüz öwürmegine sebäp boldy.
Goňşy Île Bourbony (häzirki Réunion) eýýäm dolandyrýan Fransiýa 1715-nji ýylda Mawritisiň gözegçiligini ele geçirdi we adyny Isle de France diýip atlandyrdy. 1723-nji ýylda, bu harytlaryň eýesiniň "harytlary" ýitirilen halatynda ätiýaçlandyryş pullaryny we öwezini dolmak mümkinçiligini almak üçin bir topar adamy "haryt" kategoriýasyna bölmek üçin Noir kody döredildi. [26] 1735-nji ýylda Fransiýanyň gubernatory Bertrand-Fransua Mahé de La Bourdonnaisiň gelmegi şeker önümçiligine esaslanýan gülläp ösýän ykdysadyýetiň ösmegine gabat geldi. Mahé de La Bourdonnais Port Lui deňiz bazasy we gämi gurluşyk merkezi hökmünde döretdi.
Küşt (Multifilm)
Küşt (Multifilm) (Шахматы (мультфильм)) wakalar iki dost Ýerýoma we Fomanyň küşt bäsleşigine gatnaşmagy hakynda bolyp geçýär.
Amimiỳä
Amimiỳä – gipomimiỳanyń ỳokary derejesi bolup, ỳüz muskullarynyń hereketsizligi bilen häsiỳetlenip, perde şekilli ỳüz keşbi döredilỳär we üýtgemän durỳar. Amimiỳä kör dogan çagalara mahsusdyr, sebäbi olar ulularyń mimikasyny görmeỳärler we şonuń esasynda hem ol hereketleri özünde jemläp bilmeỳärler.
Aleksetimiỳä
Aleksetimiýä – emosional ýagdaýlaryň dil üsti bilen (werballaşmagynyň) berip biljek mümkinçilikleriniň azalmagy. (1968-nji ýylda sözlüge girizildi. Ol birnäçe görnüşde ýüze çykýar:
Orazgylyç Çarynyn Goşgulary
ZEMİNİN DÜYŞİ
Gün ýaşyp,towuklar uklansoň üýşüp,
Asmanda ýylpyldap müňlerçe ýyldyz,
Diýýärler: “Älemde dälsiň sen ýalňyz”.
Ýüzüni öwürýär Zemine taýa.
Şeýle bir hezillik...
Bir ýaman ýeri,
Ir bilen Gün gelip oýarýar Ýeri.
DEŇIZ GOMLARY
Indi näçe gündür, deňiz güwleýär,
Göýä, ümsümlikden alýar ol aryn.
Garşysyna hiç zat edip bilmeýän
Keýp edýär gorkuzyp baky kenaryn.
Gomlar näme?—deňizleriň terligi,
Olaň joşsuzly gaýanyp köýmegi.
Gomlar näme?—bir gazaply ýelli gün,
Eritreýa
Eritreýa Döwleti — Gündogar Afrikada, Gyzyl deňziň kenarýakasynda ýerleşýän döwlet. Günbatarda Sudan, günortada Efiopiýa we gündogarda Jibuti bilen araçäkleşýär. 1993-nji ýylda Efiopiýadan garaşsyzlygyny aldy.
Orazgylyç Çarynyn Goşgulary
Mawy deňziň galgap giden köýnegi.
GAPLAŇ
Düýrülip, ýazylyp tapanok karar.
Ejizlemek nire, gaplaňlyk nire,
Ol hötde gelmezmi bujagaz ýara?
Ýat bolar gaplaňa algyr çakganlyk,
Ondan bolsa aýrylasy gelenok.
Şeýle awçylar bar—tyg çekse çekýär,
Ýöne ýürekden jaý urup bilenok.
Gaplaň süýräp agyryly syrasyn,
Ýuwaşjadan daga çykyp barýardy.
Garaýşy-da derdi ýaly agyrdy,
Bu giň dünýä gaşynçytyp barýardy.
Birden hem özüni zyňdy uçutdan,
Dag-daşlar güwleýär—durup bilenok.
Ýowuz awçylar bar—tyg çekse çekýär,
Kapablanka (kinosy)
thumb|right|Hose Raul Kapablanka 1919-njy ýylda Kapablanka —Dünýäniň küşt boýunça 3-nji çempiony Hose Raul Kapablankaň durmuşy barada surata düşürilen film.(Капабланка) ady bilen Sowet-Kuba kinematografistleri tarapyndan goýlan bu filmde Hose Raul Kapablankanyň keşbini aktýor Sesar Ewora ýerine ýetirýär.
Ahal welaýatynyň administratiw bölünişi
Ahal welaýaty administratiw taýdan 7 etraba bölünýär. Ahal welaýatynda 1 şäher, 13 şäherçe, 103 geňeşlik we 277 oba ilatly ýerleri bar.
Git, It. Git! (animasiýa seriýasy)
thumb'Git, It. Git!' (Go, Dog. Go!) — Amerikaly-Kanadaly kompýuter animasiýa seriýasy. Seriýa P. D. Eastman meňzeş atly kitabyndan şekile geçirilen. Filmde oýunçylar: Mişel Lýusi, Callum Şoniker, Keýti Griffin, Martin Roach, Tajja Isen, Lion Smit, Judy Marşank we Patrik MakKenna.
Kalmar Oýny
thumb Kalmar Oýny (오징어 게임, Squid Game) — Netflix-de meşhur filmlerinden biri. Filmde oýunçylar: Lee Jung-jae, Park Hae-soo, Wi Ha-joon, HoYeon Jung, O Yeong-su, Heo Sung-tae, Anupam Tripathi, we Kim Joo-ryoung.
Mihaýil Çigorin
Mihaýil Çigorin 1850-nji ýyl da dogulan, ilkinji dünýä belli Rus küştçüsi. Mihaýil Çigorin dünýä çempiýonlugy üçin dalaşgär bolan ilkinji Rus küştçisi.
Ekwatorial Gwineýa
Ekwatorial Gwineýa Respublikasy (República de Guinea Ecuatorial, République de Guinée équatoriale) — merkezi Afrikada ýerleşýän döwlet. Kamerun we Gabon bilen araçäkleşýär. Kenarýakasyny Gwineýa aýlagy ýuwýar.
Bäşburçluk
thumb|220px|Bäşburçluk Bäşburçluk, bäş gyrasy bolan köpburçluk. Içki burçlaryň jemi 540 dereje.
Uly ussat (kino)
Uly ussat (küşt) ol söz iňlisçe Grandmaster (GM) sözüniň terjimesi bolyp şol sözi kino ady edip ulanýar Uly ussat kinonyň (Гроссмейстер) režisýory Sergeý Mikaelýan.Bul kino belli küştçi Uly ussat (küşt) Sergeý Hlebnikowyň küşt kariýerasynda we şahsy durmuşundaky kynçylyklary barada wakalary tomaşaçylara hüdürleýär.
Kontaktor
thumb|right|Kontaktor Kontaktor,bir elektrik sepini başga elektrik sepiň ýapylmasy halynda yapan ýa-da açan elektromehaniki guraldyr.Köplenç Elektrik dwigateli üçin daşdan kontrol sepiniň bir bölüminde ulanylýar. "Adaty açyk " we "Adaty ýapyk " iki görnüşli kontaklary bardyr.
Nikäh
Nikäh (نكاح‎ — nikalaşmak), jawaz, zawaj, urs — yslamda erkek bilen zenanyň nikalaşmagyna aýdylýar.
Nikasyz, nika dogry kylynman, nika bozukly (talak bilen) ýaşaşmak gadagan.
Maşgala mukaddesliginiň iň aýdyň alamaty nikahdyr. Nikah dini esaslarda durmuş gurjak aýal bilen erkegiň özara ylalaşyk akty diýmekdir. Nikahsyz är bilen aýalyň bile ýaşamagyny «zyna» hasaplanýar. Yslam dini nikahly maşgala gurmagy sagdyn milletiň esasy we sütüni hasaplaýar.
Guruljak maşgalanyň berkligi üçin nikah zor bilen gyýylmaly däldir. Nikah gyýlandan soň gizlemän, yglan edilmelidir.
Durmuş gurmak haram bolanlar
Kurany Kerimde kim bilen durmuş gurmagyň haramlygy şeýle görkezilýär: "«(Eý, mukminler!) Size (şular bilen nikalaşmak) haram edilendir: ejeleriňiz, gyzlaryňyz, gyz uýalaryňyz, kakaňyzyň aýal doganlary (ejekeleriňiz), daýzalaryňyz, erkek doganyňyzyň gyzlary, aýal doganyňyzyň gyzlary, sizi emdiren süýt eneleriňiz, süýt emşen uýalaryňyz, gaýyneneleriňiz, (jynsy gatnaşykda bolan) aýallaryňyzyň ýany bilen gelen öýüňizdäki öweý gyzlaryňyz. Ýöne (nikalaşyp), heniz jynsy gatnaşykda bolman (aýrylyşan aýallaryňyzyň gyzlary bilen nikalaşmagyňyzda) hiç hili günä ýokdur. Emma öz biliňizden önen (ogullyk alynmadyk) ogullaryňyzyň (aýrylyşan) aýallaryna (öýlenmegiňiz) we iki gyz dogany bir wagtda (nikaňyzda) birleşdirmegiňiz (hem haram edildi). Emma (nadanlyk döwründe öň bolup) geçeni geçdi biliň! (Siz oňa jogapkär dälsiňiz). Takyk, Alla Bagyşlaýjydyr, Rehimşepagatlydyr.» — än-Nisä: 23." Bu aýata görä, yslam alymlary öýlenmek haram edilenleri üç topara bölüpdirler.
1) Nesil
Bular: eje, ene, mama, gyzy, uýasy, erkek doganynyň we uýasynyň gyzy, bibisi we daýzasydyr.
2) Süýt emşenlik
Süýt emşen doganyňa öýlenmek haramdyr. Süýt emişmegiň kadasy şudur: Süýt emeniň emdirene nebsi (özi), emdireniň emene özi we nesli haramdyr. Ýagny süýt enekesi, onuň enesi we mamasy, süýt enekesiniň äri, onuň enesi we mamasy, süýt emşen doganlary, olaryň çagalary, emşen doganlaryň daýzasy, bibisi emen üçin haramdyr.
3) Öýlenmek
Gaýyn enä, gaýyn ata, baldyza, öweý enä, öweý gyza, nikahly aýala öýlenmek haramdyr. Iki dogany bir nikahda saklamak haram bolsa-da, aýalyň ölenden soň, onuň aýal doganyna öýlenmek bolýar. Ýahudy we hristian dinindäki aýala öýlenmek bolýar, emma musulman gyzyň gaýry dindäki adama durmuşa çykmagy haramdyr. Hiç bir dine ynanmaýan we muşrik aýala öýlenmek hem haramdyr.
Nika dogry (sahih) bolmagy üçin şertler
Nikahyň dürs bolmagynyň şertleri:
Nikah gyýmagyň düzgüni
Nikany mesjidde gyýmak sünnetdir. Häzirki döwürde aýalyň hak-hukugyny goramak üçin resmi nikahdan geçilmänkä, dini nikah gyýylmasa gowudyr. Nikah gyýylýan wagty içerdäkiler çök düşüp, ellerini iki dyzynyň üstünde goýmalydyr. Nikah dabarasy gutarýança, barmaklaryňy çilşirmek, ýüzügiňi çykaryp dakmak, bir zady düwmek bolmaýar. Nikah dabarasy gutarýança, otaga girip-çykylmaly däldir. Bular nikahyň edeplerindendir. Nikahy gyýjak kişi gyzyň we oglanyň ady bilen olaryň atasynyň ýa-da enesiniň, şaýatlaryň adyny ýazmaly. Şeýle hem mähriň mukdary anyk belli edilmeli. Eger gyz bilen oglan nikah mejlisine gelip bilmese, wekilleriniň ady ýazylýar. Mundan soň şu doga okalýar: Soňra gyza ýüzlenip: «Bismillähi alä milleti Rosulillä, Allah Tagalanyň emri, Pygamberimiz hezreti Muhammet Mustafanyň (s.a.w) sünneti we mezhep ymamymyz Ymam Agzam hezretleriniň ijtihady we şu ýerde häzir bolan musulmanlaryň şaýatlygy bilen, pylany gyz: araňyzda ylalaşylan mehri mü'ýejjel we mehri muajjel bilen birlikde siz pylanynyň ogly pylanyny äriňiz diýip kabul etdiňizmi? (Eger gyzyň ýerine wekili bar bolsa, onda wekile: «Siz pylanynyň gyzy pylanynyň wekili hökmünde, ony pylanynyň ogly pylana aýal edip berdiňizmi?») diýip soramaly. «Hawa, kabul etdim», (wekil bolsa «Berdim») diýilýär. Bu üç gezek gaýtalanýar. Soňra erkege ýüzlenip: «Bismillähi ala milleti Rasulillah, Allah Tagalanyň emri, Pygamberimiz hezreti Muhammed Mustafanyň (s.a.w) sünneti we mezhep ymamymyz Ymam Agzam hezretleriniň ijtihady we şu ýerde häzir bolan musulmanlaryň şaýatlygy bilen, pylanynyň ogly araňyzda ylalaşylan mehri mu'ýejjel we mehri muajjel bilen birlikde siz pylanynyň gyzy pylanyny aýalyňyz diýip kabul etdiňizmi? (Eger oglanyň ýerine wekili bar bolsa, onda wekile: «Siz wekil bolup, araňyzda ylalaşylan mehri mü'ýejjel we mehri muajjel bilen birlikde pylanynyň gyzy pylanyny – pylanynyň ogly pylanynyň aýaly diýip kabul etdiňizmi?») diýip soramaly. «Hawa, kabul etdim» diýenden soň, bu hem üç gezek gaýtalanýar. Soňra şu doga okalýar: «Allahym, huzuryňda nikahlanan bu iki juwany ömürleriniň dowamynda bagtly we bagtyýar eýle. Ömürlerine bereket, janlaryna saglyk, ryzklaryna giňlik yhsan eýle. Olara dinine, Watanyna, milletine haýyrly salyh we salyha perzentler ber. Olary we çagalaryny dünýä we ahyret sagadatyna ýetir» diýip ämin edilýär we nikah dabarasy gutarýar. Nikahdan soň süýji zatlar paýlanýar.
Orazly Annageldiýew
Orazly Annageldiýew —20-nji mart 1960-njy ýylda dogulan Türkmenistan yň ady belli küşt ussady. Ol grossmeýster titulyna eýedir.Orazly Annageldiýew Türkmenistanyň küşt we şaşka federasiýasynyň başlygydyr.
Tigran Petrosian
thump|250px|right|Tigran Petorosiýan "Tigran Petorosiýan" Sowet-Ermeni dünýä belli küşt ussady.Tigran Petorosiýan 1963-nji we 1969-njy ýyllar arasynda dünýäniň küşt boýunça çempiýony diýen ady göterdi.Tigran Petorosiýan küşt oýnunyň iň goraga ökde çempiýony hasap edilýär,şol sebäbden hem lakamy "Polat Tigran" diýip tutulupdyr.
Peynir helvası
Peynir HalvasyÇanakkalede meşhur bolan peynir halwasy
Döwlet Türkiye
görnüşi    Şüyji
görnüşü   Halwa thumb|Meşhur Çanakkale Peynir Halwasy Peýnir halwa halwanyň bir görnüşüdür.
Canakkale peýnir halwasy
right|thumb|250x250px| Canakkale peýnir halwasy Çanakkale Peýnir halwa, peýnir, un, şeker, suw ýa-da süýt, margarin we ýagyň esasy maddalary bilen ýasalýar. Yagly, duzlanmadyk goýun peýnirini ulanmak möhümdir. Şeýle-de bolsa, peýniriň saýlanylyşy we taýýarlanylyşy sebite baglylykda üýtgäp biler, ýöne peýnir duzlanmaly däldir. Adatça, peýnir pes otda ownuk böleklerde ereýär. Un gowrulandan we şeker suwy goşulandan soň, bu bişirilen garyndynyň içine eredilen peýnir goşulýar bişirmage dowam edilyar. Peýnir halwasy gyzgyn iýilýän desertiň bir görnüşidir. Çanakkale-den desert. Iki görnüşde bişirilen we bişmedik görnüşde iymek üçin hödürlenýär.
Erzurum peýniri Halwasy
Erzurum peýniri Halwah düzümi raýat peýniri, bugdaý uny ýa-da kepekli un, süýt gaymagy we duzdan ybarat. Erzurum peýniri Halwasy, 16.07.2021-nji ýylda Türkiýäniň Patent we söwda belligi müdirligi tarapyndan hasaba alyndy we geografiki görkezme aldy.
Tekirdag Peýnir Halwasy
Tekirdag Peýnir Halwasynyň düzümi ak şeker, duzlanmadyk peýnir erigi, bugdaý uny günebakar ýagy, reňkleýji (E160a (karotin)) ýa-da ýumurtganyň sarysyny goşup bilersiniz. Tekirdağ Peýnir Halwasy, 09.09.2020-nji ýylda Türkiýäniň Patent we söwda belligi bölümi tarapyndan hasaba alyndy we geografiki görkezme aldy.
Hose Raul Kapablanka
Hose Raul Kapablanka dünýä belli Kubaly küşt ussady, 3-nji dünýä küşt çempiony. 1921-1927-nji ýyllar aralygynda küşt boýunça dünýäniň çempiony boldy. (Doglan senesi: 19.10.1888ý. - Aradan çykan senesi: 8.03.1942ý.) 1921-nji ýylda Emanuel Laskeri Gawana şäherinde ýeňip dünýäniň 3-nji resmi küşt çempiony diýen ada eýe boldy, 1927-nji ýylda bolsa, Aleksandr Alýohinden ýeňilip dünýäniň küşt çempiony diýen adyny ýitirdi.
Ol küşde 4 ýaşyndaka başlapdyr. 12 ýaşyndaka Kubanyň küşt çempiony J.Corzony ýeňip, Kubanyň küşt boýunça çempiony bolupdyr. 21 yaşyndaka Amerikanyň çempiony Marşaly ýeňmegi başarypdyr. 1911 San Sebastian halkara küşt ýaryşynyň ýeňijisi boldy. 1914-nji ýylda Sankt Petersburgda geçirilen halkara ýaryşda Emanuel Laskeriň ýarym utuk yzyndan ikinji orun bolupdyr. I Jahan Urşunyň başlanmagy bilen Emanuel Lasker bilen bolan çempionlyk oýny gijikdirilip diňe 1921-nji ýylda oýnapdyrlar. 4 ýeňiş, 10 deňlik we ýeňilmän oýnanyndan soň Laskerden çempionlygy almagy başarypdyr.1922-nji ýylda Londonda geçirilen ýaryşda uly aratapawut bilen 1-nji orny eýelemegi başardy. Emma 1924-nji ýylda Nýu ýork ýaryşynda ikinji,1925-nji ýylda Moskwa ýaryşynda 3-nji boldy. Bu dönemde otörler Capablanca'nın zirveye ulaştıktan sonra artık ilerlemeye ve oyununu geliştirmeye yönelik itici gücün kaybolduğu konusunda görüş bildirirler. Käbir adamlar Kapablankanyň kän bir türgenleşmeýändigini we öz tebigy zehini bilen küşt ussady diýen ada eýe bolandygyny aýdýarlar. 3-nji orun bolanyndan soňra 1927-nji ýylda geçirjek ýaryşa gowy türgenleşip barýar we bu ýaryşda arassa ýeňiş bilen, ýagny hemme oýnuny ýeňip 1-nji orun bolmagy başarýar. Bu ýaryşda ikinji bolan Aleksandr Alýohin bolsa, Capablanka bilen çempionlyk oýnyny oýnamaga hukuk gazandy. Bu ýaryşdan soň Kapablanka özüniň ýeňjegine birjikde şübhe etmeýär we bu ýaryşa hiç hili diýen ýaly taýýarlanman gelýär. Emma, Alýohin bolsa, Kapablankanyň oýunlaryny, oýnaýyş stilini doly öwrenip ýaryşa taýýarlanýar. Soňra bolsa, garaşylmadyk ýagdaýda, 6 gezek ýeňilip, 3 gezek ýeňip çempionlygyny Alýohine bermeli bolýar.
Çanakkale Deniz Müzeyi
Çanakkale deňiz muzeýiniň taryhy
Hose Raul Kapablanka
1927-nji ýyldan soň halkara ýaryşlaryň 17-sine gatnaşyp, 8-sinde 1-nji orny eýelemegi başarypdyr. Aleksandr Alýohin bilen rewanş oýnuny oýnamak islese-de maddy sebäplerden ötri oýnap bilmändir. Ol ýyllarda garşydaşyň goýan pul möçberinde pul goýmasaň çempionlyk oýnuny oýnap bolmaýardy. Kuba döwleti hem Kapablanka kömek etmänsoň rewanş oýnuny oýnap bilmändir.
Kapablanka örän sada we nusgawy stili bilen oýnar eken. Ol küştdäki iň uly tebigy zehinlerden biri hasaplanylýar. Zehininiň örän kiçi ýaşda ýüze çykandygy sebäpli we iň kyn göcümleri aňsatlyk bilen çözýändigi sebäpli oňa "küştüň mosarty" hem diýiler eken. Riçard Reti ol barada "Küşt onuň enedilidi" diýipdir. Kapablankanyň esasy lakamy "Küşt maşinkasydyr".
Şol bir wagtyň özünde birnäçe adam bilen oýnan oýunlary bilen küştüň tanalmagyna uly goşantlar goşandyr. 1922-nji ýylda Clevelandda şol bir wagtyň özünde 103 adam bilen oýnap, diňe birini deň edip, galan 102-sini ýeňmegi başarandyr.
Manhattan Küşt Klubynda bir oyuna tomaşa edip otyrka paralyž sebäpli ertesi güni aradan çykýar.
Çanakkale Deniz Müzeyi
Çanakkale deňiz muzeýiniň töwereginde ýaşaýyş jaýy, galanyň içindäki içki gala, Nusrat kän gämisi we uly bag bar. Jemi dört dürli bölümden ybarat bu muzeý 2015-nji ýylda gaýtadan dikeldiş işlerine başlady. Muzeýiň girelgesiniň sag tarapynda üç gatly bina bar we bu bina Respublikanyň döwrüniň binagärçiligi bilen gurlupdyr. Binada iki sany ýazgy, şeýle hem Harby-deňiz bölümleriniň serkerdeligi we harby ýaşaýyş ýerleri bar. Bu ýerler 1982-nji ýylda muzeý meýdanyna goşuldy.
Canakkale deňiz muzeýiniň eserleri
Galereýanyň birinji gatynda, suratlar we suratlar bar, 1915-nji ýylyň 18-nji martynda düşürilen suratlar bar. Mundan başga-da, bokurdagyň modelleri, döwrüň suratlary, umumy döwrüň resmi eşikleri, ýaraglar we harby enjamlar bar. Ikinji gatda 97 sany galam çyzgysy we Mehmet Ali Laga tarapyndan ýasalan akwarel suratlar bar. 4 dürli bölümden ybarat bu muzeý, taryh bilen baglanyşmak isleýän adamlaryň lezzet bilen baryp biljek ýerlerinden biridir.
Çanakkale deňiz muzeýi nirede?
Çanakkale gidýänler üçin hökman görülmeli ýerleriň biri bolan Çanakkale deňiz muzeýi, esasanam galanyň gurluşy sebäpli taryh söýüjileriniň lezzet aljak ýerlerinden biridir. Çanakkale söweşinden dürli eserleri öz içine alýan bu muzeý harby muzeýdir. Harby-deňiz güýçleriniň serkerdeliginde işleýän bu muzeý adamlara 1915-nji ýyly görkezýär. Çanakkale Fevzipaşada ýerleşýän bu muzeýe mikroawtobuslar ýa-da şäher awtobuslary bilen aňsatlyk bilen baryp bilersiňiz.
Soltan Sanjar
Soltan Sanjar (d. 1086- ö. 1157).
Çanakkale Deniz Müzeyi
Çanakkale Deniz Müzesi hafta içi saat 09.00’dan 17.00’a kadar açıktır. Hafta sonları ise sabah 10.00’dan, akşam 18.00’a kadar açıktır. Çanakkale Deniz Müzesi yılbaşı, dini bayramlarda ve pazartesi günleri kapalıdır.
Soltan Sanjar
Asly: Türkmen
Çanakkale Deniz Müzeyi
Müzeye hafta içi saat 16.00’dan sonra ziyaretçi alınmamaktadır. Hafta sonu ise saat 17.00’dan sonra ziyaretçi kabul edilmemektedir. Çanakkale Deniz Müzesine yetişkinler 12 Türk Lirası karşılığında girebilir. Öğrenciler ise ücretsiz bir şekilde müzeyi ziyaret edebilirler. Ek ücret olarak ise fotoğrafa 23 Türk Lirası ve video çekimine 46 Türk Lirası alınmaktadır. Kişiler ziyaretlerini bu saatler arasında kolay bir şekilde yapabilirler.
Soltan Sanjar
Höküm sürdi: 1118-1153
Çanakkale Deniz Müzeyi
Salgylanmalar.
Soltan Sanjar
Özünden öň: Mahmyt II Seljukly
Özünden soň döwlet ýykyldy Ýurdy: Seljukly hökümdarlygy
Öň gelen: Arslan Argun
Doly ady: Muizeddin Ebul-haris Ahmet Sanjar bin Mälikşa
Kakasy: Mälikşa
Doguldy: 1085. Sinjar
Öldi: 1157 ý. 8-nji Maý (72 ýaşynda). Merw.
Depin edildi: Merw
Dini: Yslam, Sünni
Umumy maglumat
Soltan Sanjar ýa-da Ahmet Sanjar (Muizeddin Ahmet Sanjar) diýlip bilinen (1086-1157) we (1097-1118) Seljukly hökümdarlygynyň Horasan (Günorta Türkmenistan) topraklarynda agalyk ediji Beýik Seljukly soltany. Soltan Sanjar Oguzlaryň Kynyk taýpasyndan bolan Seljukly soltany Mälikşanyň ogludyr. Kakasynyň bir ýurda eden ýörüşi wagtynda 1086-njy ýylda Sanjarda doguldy. Kakasy öleninde heniz çagajykdy. Soltan Mälikşanyň ölmegi bilen tutuş Seljukly hökümdarlygy sarsdy. Mälikşanyň aýaly Türkan hatyn Mälik şanyň ogly Mahmydyň soltandygyny yglan etdi. Mälikşanyň uly ogly Berkýaryk öz tarapdarlary bilen Reý şäherine gaçyryldy we soltan diýlip yglan edildi. Düzgün boýunça Mälikşanyň ilki uly ogly Berkýaryk soltan bolmalydy. Şonuň üçin Mahmydyň ejesi Türkan hatyn bilen Berkýarygyň aralygynda söweşler başlandy. Has dogrusy hökümdarlyk ugrunda, tagt ugrundaky göreşler başlandy. 1093-nji ýylda bolan Bürüjird söweşinde Berkýaryk ýeňdi. Soltan Sanjar we Berkýarygyň agasy Tutuş Siriýa ilerläp Şam we Halap galalaryny eýeledi we Seljukly döwletiniň gurujusy boldy. Tutuş Berkýarygyň eýeçiligindäki Eýran topraklaryna göz gyzdyrdy we bu ýerleri almak üçin 1095-nji ýylda Reýde Berkýaryk bilen Tutuş arasynda uly söweş bolup geçdi. Şol söweşde Tutuş ýeňildi we öldi. Şeýdip Berkýaryk Soltanlykda ýeke täk agalyk ediji soltan boldy. Emma ol hökümdarlykdaky bidüzgünçilikler, pitneler bilen garşylaşdy. Şondan soň Beýik Seljukly hökümdarlygy üçe bölündi: 1. Eýran, Yrak we Orta Aziýanyň bir bölegi Berkýarygyň soltanlygy astynda galdy.
2. Siriýa Halap we Şam emirligini hem Tutuş soltanlygy astyna aldy.
3. Gutulmuşogly Süleýman şanyň guran we onuň ogly Gylyç Arslanyň hökümdarlygyna bolsa Anadoly Seljukly döwleti girdi.
1097-nji ýylda Soltan Berkýaryk 12 ýaşynda bolan jigsi Soltan Sanjara merkezi şäheri Merw bolan Horasan häkimligini berdi. Ahmet Sanjar şondan soň 1097一1118-nji ýyllar aralygynda 20 ýyl dowamly Horasandaky Seljukly soltany boldy. Seljuklylaryň tagt dawalaryna, gep-berilmelere, beýleki Seljukly agalyklaryna kän goşulmady. Soltan Sanjar Horasan häkimligine göz gyzdyran Ebraýyl Arslan bilen söweşdi. Ol söweş hem 1102-nji ýylda bolup, Kaşgardan ilerläp gelen Ebraýyl Arslan hany Termez towereklerinde ýeňdi[1]. 1105-nji ýylda agasy Berkýaryk öldi. Ölmezden öň soltanlyga Mälikşä II belledi. Emma onuň soltanlygy Muhammet Tapara geçdi. Şol ýyl hem Muhammet Tapar jigsini tagtdan agdaryp Beýik Seljukly döwletiniň hökümdary boldy. Muhammet Tapar 1118-nji ýylda öleninde ýene-de tagt dawalary başlandy. Muhammet Tapar ýerine Mahmyt II soltan belledi.