cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahal welaýatyndaky taryhy ýadygärlikler
ÄNEW METJIDINIŇ ANSAMBLY
Halk arasynda Seýit Jemaleddiniň metjidi ady bilen belli bolan bu ymaratyň galyndylary Änew şäherçesiniň gündogarsynda ýerleşýär. Arheologik maglumatlar Günorta Türkmenistanyň eneolit zamanynyň ýadygärliklerini “Änew medeniýeti” diýen at bilen ylmy dolanyşyga girizmäge mümkinçilik berdi.
Ansambly dört desga - metjit, onuň öňündäki gabyrüsti we beýik gümmezli zaly bolan iki sany jaý emele getiripdir. Bu çylşyrymly desga metjidiň, guburhananyň, medresäniň we hanakanyň wezipelerini ýerine ýetiripdir.
Änewdäki metjidi öwrenmegiň başlangyjyny 1886-njy ýylda W.A. Žukowskiý başlapdyr.1904-nji ýylda harabaçylygy R. Pompelliniň amerikan ekspedisiýasy gazypdyr. Sonky ýyly A.A. Semýonow metjidiň gysgaça beýanyny hen-de ony öwrenmäge çakylygy çap etdiripdir. 1920-nji ýyllarda A.A. Karelin we W.R. Tripolskiý deformasiýanyň we weýranlanmagyň sebäplerini barladylar, inžener S.S. Sklaýarowskiý bolsa çyzgysyny ýerine ýetirdi. Ýadygärligi konserwasiýa etmek işlerini dürli wagtlarda W.R. Tripolskiý we N.M. Baçinskiý amala aşyrdy. 1947-nji ýylda M.Ý. Massonyň ýolbaşçylygy astynda Günorta Türkmenistan arheologik kompleksleýin ekspedisiýasy ansambly çuň we hemmetaraplaýyn öwrenmek işini geçirdi. Şonuň netijesinde-deençeme makalalar we G.A. Pugaçenkowanyň giňişleýin monografiýasy (1959 ý.) peýada boldy.
Metjidiň portalynyň ýokarsynda Horasanyň hökümdary soltan Abul Kasym Babyryň (1446-1457ý.) ady getirilipdir. Ondaky ýazgyda şeýle diýilýär:”Bu gurluşyk beýik soltan, öz halklarynyň eýeleri, ýurtlaryň we asyrlaryň penakäri Abul-Kasym-Bayr Bahadur han patyşalyk süren wagtynda boldy, hemmeden Beýigiň özi onuň häkimiýetini we onuň paryşalygyny ebedileşdirsin”.
Beýleki ýazgylarda “Gözellik öýüni” Muhammet diýen biriniň öz kakasy Jemal-ed-dünýä-wa-d-diniň ýadygärligi üçin öz serişdeleri bilen 1455-1456-njy ýyllarda gurdurandygy hakyndaky maglumat getirilýär.
G.A. Pugaçenkowa metjidiň ýüzündäki ýazgyda ady gelýän Muhammedi soltanyň weziri bolan Muhammet Hudaýdot bilen bir diýip ynandyrýar, özi-de onuň bu ýerde jaýlanan kakasy Jemaleddiniň doglan ýeri Änew eken diýýär. Desga gurlup tamamlanmandyr, çünki soltan Babyr ölenden soň (1457 ý.) özara uruşlar we weýrançylyklar döwri başlanypdyr.
Oňat bişen kerpiçden bina edilen metjit keramik mozaika bilen we syrça bilen gysganylman bezelipdir. Beýik portalynda inli depesi çowly arasy bolan metjidiň gapysy howlynyň içine tarap açylýar eken. Gapynyň arkasynda ellistik gümmez bilen örtülen inedördül (taraplary 10,5 metr) zaly bolupdyr. Gümmez çekili arkalaryň we konstruktiw taýdan tamamlanmadyk stalaktit dekorasiýaly paruslaryň üstüde durýar eken. Peştagy demirgazyga bakdyrylypdyr we jaýyň jümmüşinde günorta diwaryň ýüzünde syrçalar bilen bezelen mährap bolupdyr. Onuň gapdallarynda günorta diwaryň ýüzünde insizje tagçalar edipdirler, olar diwaryň daş ýüzüne çykytly edilipdir. Metjidiň beýleki iki diwarynda hersinde ikiden inli çuň tagçalar edipdirler. Bu tagçalar hem hüjreli sokol etažynyň derejesinde metjidi üç tarapyndan gurşan eýwanyň içine çykytly edilipdir.
Iki gapdalynda oňa goşulyp guralan gurluşyklar metjidiň portalynyň öňündäki giň howlyny gabsapdyr. Olaryň gümmezli zallary (diametri 7 metr töweregi) iki etažynda hem kiçeňräk otaglar bilen gurşalypdyr.
Portalyň ýozaik bezeginiň çeperçilik özboluşlylygynyň uly gymmaty bolupdyr. Ol bezegde arkanyň, üstünde bir-birlerine tarap kellelerini uzadyp süýnüöip gelýän iki sany eýmenç görnüşli aždarhanyň şekili çekilipdir. Olaryň sarymtygarak göwresi ownuk ösümlik nagyşly garamtyl-mawy mozaik düşegiň üstünde towlanyp barýat, ol ownuk ösümlik nagyşlary fantastik janawarlaryň her biriniň açylan agzyndan başlanýar.
Jaýyň öň ýüzündäki monumentel sungatda şuňa meňzeş aždarhalaryň şekillendirilişiniň nusgasy Orta Aziýada başga ýok. Änew metjidinde aždarhalaryň şekillendirilmeginiň manysyna has ynamlyrak düşündirişi G.A. Pugaçenkowa berýär. Ol “munuň özi XV asyrda Änew töwereginde ýaşan ... esasy türkmen taýpasynyň totemidir, ähtimal Änewde jaýlanan şeýh Jemaleddin hem şol taýpadan bolandyr“ diýip hasap edýär.
Bu metjidiň gurluşygy hakda ýerli ilatyň arasynda ur döwürlerden bäri şeýle rowaýat dowam edip gelýär:”Bir wagtlar şäheriň gala diwarynyň düýbünde bir agaç dikilip, ondan uly jaň asylyp goýlupdyr. Başyna iş düşen her bir ýolagçy jaňy kakmak bilen şähere duýduryş berýär eken, ilat bolsa oňa kömege gelip, başyna düşen işden ony halas edýärler eken. Bir gezek adalatly we parasatly Jamalyň ýurdy dolandyrýan wagtynda adamlar jaňyň gaty we howsalaly kakylýandygyny eşidipdirler. Derwezäniň agzyna ylgaşyp gelenerinde olar ägirt uly towlanyp duran aždarhanyň jaňy kakandygyny görüpdirler. Şunda ol aždarha bir zady görkezýän ýaly edip, daga tarap ümläpdir, soňra bolsa märekäniň arasynda elleri paltaly we byçgyly duran iki ussa tarap ümlenip, daga tarap ugrapdyr. Patyşa aýal Jamal ussalara aždaranyň yzy bilen gitmegi buýrupdyr. Bular daga baranlarynda, agyr jebir çekip ýatan başga bir aždarhany görüpdirler: ol uly dag geçisini diriligine ýuwdupdyr, emma onuň buýralay şahlary aňryk geçmän, aždarhanyň bokurdagyna ilişip galypdyr. Edermen ussalar aždarhanyň açylyp ýatan agzyna girip, dag geçisiniň şahlaryny byçgy bilen kesip aýrypdyrlar we geçiniň etini böleklere bölüşdiripdirler whem-de aždarhany jebirden gutarypdyrlar. Şundan soň birinji aždarha ussalary hazynadan doly bolan bir derä eltipdir we olara şol hazynadan gereklerini hem-de göterip bilenlerini almaga ygtyýar beripdir.
Sarahs babanyň kümmeti we Sarahs galasy
Ýadygärligiň ýerleşýän ýeri: Ahal welaýatynyň Sarahs etraby
Ýadygärligiň döwri: b.e. ö. I m.ý. – b.e. XIX asyry
Sarahs Beýik ýüpek ýolunyň ugrundaky Nişapur bilen Merwiň arasynda we Tejen derýasynyň ýokarky akymynda ýerleşen adybir welaýatyň merkezi şäheri bolupdyr. Bu ýere ilat eneolit döwründe (b.e.o. IV m.ý.) göçüp gelip başlapdyr.
B.e.o. I m.ý. ortasynda köne Sarahs şäherjiginiň ýerinde ilkinji obalar peýda bolupdyr.
B.e.o. II m.ý. Sarahs Parfýan döwletiniň düzümine giripdir we Siraken diýen ady alypdyr, ol syýasy we ykdysady taýdan Merwe tabyn bolupdyr. Araplaryň gelmegi bilen Orta Aziýanyň ýerli mirasdarlary bilim alanlaryndan soň, Sarahsyň ähmiýeti ep-esli artýar. Şol wagt Beýik ýüpek ýolunyň esasy ýollarynyň biriniň ugry üýtgeýär, şondan soň ol Eýranyň merkezi welaýatlaryndan Nişapura baryp ýetýär, ondan aňryk bolsa Sarahsyň üsti bilen Merwe we gündogara tarap gidýär. Sarahsyň halkara söwdasynyň aýlawyna goşulmagy onuň ykdysadyýetiniň ýokary göterilmegine amatly täsir edýär. Şol döwürde Sarahs umumy meýdany 120 gektardan, töwereginden 12 metr ýokaryk galdyrylan, 340×560 metr uzynlykda berkidilen şähristanly gür ilatly uly şähere öwrülýär. Şähristanyň 300-400 metr töwereginde, esasan, önümçilik mähelleleri ýerleşdirilipdir. Dürli görnüşli hünärmentçiligiň arasynda Sarahsyň gurluşykçy ussalary ajaýyp üstünlige eýe bolupdyrlar.
Sarahsyň ussalarynyň şöhrady Orta Aziýa we Eýrana ýaýrapdyr, muňa Sarahsyň çäklerinden daşarda gurlan ymaratlar şaýatlyk edýär. Eýrandaky Rabat-Şarif kerwensaraýynda, Merwdäki Soltan Sanjaryň äremgähinde, Jar-Gürgendäki münberde Sarahsly ussalaryň atlary saklanyp galypdyr.
Sarahsyň ussalarynyň aýdyň eserleriniň biri halkyň arasynda “Sarahs babanyň mawzoleýi” diýlip atlandyrylan Abul Fazlyň äremgähidir. Ol 1023-nji ýylda aradan çykan musulman akyldary Abul Fazylyň Sarahs şäheriniň etegindäki mazarynyň üstünde XI asyrda bina edilipdir.
XIII asyryň başynda mongol basybalyjylary Sarahsyň durmuşyna agyr zarba urupdyrlar
Fredrik Idestam
thumb|175px|Fredrik Idestam Fredrik Idestam (28 oktýabr 1838 - 8 aprel 1916) - "Nokia" kompaniýasynyň öndürijisi,rus (fin) dag iňženeri. 1865-nji ýylyň maýynda Fredrik Idestam kagyz öndürmek üçin bir kiçijik zawod gurupdyr. 1871-nji ýylda Fredrik Idestam we onuň dosty Leo Mehelin "Nokia Corporation" (türkmençe "Nokia Korporasiýasy") kompaniýasy öndüripdirler. "Nokia" fin dilinden türkmen diline terjime edilende, "garaňky","gije" diýen manylaryny berýär.
Saparmyrat Türkmenbaşy halkara aeroporty
Aşgabadyñ Halkara Howa Menzili, Türkmenistanda bar bolan üç Halkara Howa Menzillerinden biridir.
Mustafa Balel
Mustafa Balel, Türk ýazycysy we terjimeçisi.
Mustafa Balel, 1945-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda Türkiýäniň Sivas şäherinde dünýä inýär. Häzirkizaman türk ýazyjysy. Ol Sivas şäherinde ýerleşýän Sivas Lisesinde okaýar. Liseyi gutarandan soň maşgalasynyň basyşy astynda Ankarayň Gazi uniwersitetine okuwa girýär.
Gorlar
[http://acikerisim.selcuk.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/1729/294485.pdf?sequence=1/
Marşall adalary
thumbnail Marşall Adasy Respublikasy - Ýuwaş okeanyň bir bölegi.
Niger derýasy
thumb thumb|Niger derýasy ([[Mali)]] Niger (Niger, Niger , Niger, Ọya) — Günbatar Afrikanyň ähmiýetli derýalarynyň biri. Uzynlygy 4 180 km, basseýniniň meýdany 2 118 müň km², ol bu parametrleri boýunça Afrikada Nil we Kongo derýalaryndan soň üçünji orunda durýar.
Ikinji Garagum urşy
1924-nji ýylyň Ýanwar– Fewral aýlarynda urlan urgulardan soň basmaçylyk hereketi aýňalmajak ýalydyr. Emma örän tiz wagtyň içinde basmacylyk herekete ýene-de aýga galdy. Ýöne ol indi göreş taktikasyny üýtgetdi: basmaçylar bir ýere toplanman aýratyn toparlara bölünşip hereket edip basladylar.
1924-1925-nji ýyllarda Türkmenistanda şeýle toparlaryň 50-ä golaýy bolup, olarda diňe eline ýarag alyp, ata münip çöle çykan basmacylaryň umumy sany, doly däl maglumatlara görş 2000 – denem gecýärdi. Basmaçy toparyndan Daşoguzda Şaltaý batryň, Ahmet begiň, Ýerbentde Berdimyradyň Maryda Durdy baýyň Kerim hanyň, tejende Hojaguly hanyň kKerkide (Atamyrat) Jora Emmiň, Gylyç Mregeniň, Gazankykda Orazgylyç mollanyň toparlary has iri toparlardy. Basmaçylyk hereketiň baş serenjançysy ruhlandyryjysy, adatça bolşy ýaly, Jüneýit handy. Ol öz nökerleri bilen Orta guýuda mekan tutupdy.
Basmacylylar bilen bir hatarda galtamanlaram peýda boldy. Basmaçylaryň düýp maksady sowet hökümýetini ýykyp, “Kapyrlary” ýurtdan kowmak bolsa galtamanlar ýol urmak il talamak bilen meşguldy. Onsoňam basmaçylar gum içinde bolup, wagtal – wagtal medeni zonadaky obalaryň üstüne dökülen bolsalar, galtamanlar gös – göni medeni zonada ýasap ilaty talaýardylar. Mysal üçin, Ýylanlyda Anna balaň galtaman topary obalaryň üstünden musallat bolup indi.
Ilat ondan gorkýardy. Onsoňam Anna baba örän uly müldarlary we söwdägärleri 40 müň manat berip kärendesini alandansoň, ol Daşoguz okrugynyň ähli bazarlaryny eýeledi. Yzmykşirde Gulamaly han özüne özüne gala saldyryp, töwregine onlarça atly toplap, ýol urup kerwen talaýardy. Ol öz obadaşlatyna ekdirip ordular. 100 gektara golaý ýeriň hasylyňam alýardy.
1925-nji ýylyň iýunynda Gulamaly han sowet organlary tarapyndan duýdansyzlykda öldürildi. Gulamalynyň ölümi galtaman toparlarynyň Serdarlaryna özboluşly bir duýduryş bolup hyzmat etdi. Olaryň birnäçesi, şolaryň arasynda Anna bala-da şu wakdan soň öz atlylary bilen baryp Jüneýit hana goşuldylar.
Jüneýit hanyň mekan tutan ýerlerinin orta guýy balaişem çyryşdy guýularynyň ýene-de mähellesi artdy. Oňa dasoguz etraplaryndaky özbek basmaçylaram gelip goşuldy. Onda-da han açyk söweşde giri bermekden saklandy. Ol amatly pursat gelýänçe sowet hökümyeti bilen ylalaşyp ýaşamaga mejbur boldy.
1925-nji ýylyň Baydak aýynda Jüneýit han Aşgabada bütin türkmen sowetleriň I uçraditel gurultaýyna öz wekilini Abdyrahman ahun Gurban seyit ogluny iberdi. Wekil hanyň gurultaya iberen hatyny okap berdi. Onda jüneýit han basmaçylara töwegelçilik edilmegini, indi olary yzarman belli bir ýerde mekan tutmaga rugsat berilmegini belent mertebeli ýygnanşykdan soraýardy.
Gurultaý hanyň haýyşnamsyny kanagatlandyrdy. Ýöňe beyle ylalaşyk uzaga çekmedi. Bu gezek ýagadýyň ýitileşmegine ähtimal daşarky wakalar täsirini ýetirdi. Gd Eýranyň Horasan Astrabat – welaýatlarynda Etrek – Gürgen etraplarynda ýaşaýan türkmenler şanyň zulumyna garşy baş göterdiler. 1924-nji ýylyň Magtymguly aýynda olar garaşsyz Türkmen respublikasyny döredip, asman ahuny onuň prezedentligine saýladylar. Eýran şasy Ryza dergazap bolup, türkmenlere garşy jeza beriji otrýad, goşun iberdi. Emma Nepis Serdaryň 2000 atlysy, Allaýar hanyň 5000 atlysy Gök Serdaryňam 500 atlysy birleşip şa goşunyny kül – peýkun etdiler. Ryza han indi ähli nemes lýotçikleini hakyna tudy. 5000 adamly jeza beriji ekspedisiýasynam dişine çenli ýaraglandyryp. 1925-nji ýylyň ýayzna “kakabaşlary amana getirmek” üçin ýola saldy. Ýokardan lýotçikler türkmen obalaryny “nemes anyklygy” bilen öwran – öwran bombalasalar, aşakdan ygtyýrasyz gyzybaşlar öňünden çykany gylyçdan geçirdiler. Türkmenler bolsa hiç ýerden kömek bolmady. Şonda-da olar mertlerçe söweşip 1925-nji ýylyň güýzüne çenli garaşsyzlygyny saklamagy başardylar.
Ýüregine bire baglap, türkmeniň erkanalagy diýip ata çykanlar üçin elbetde munuň täsiri boldy. Gana gark edilendigine garamazdan dagyň aňyrsyndaky arkadaşlaryň özbasdak Türkmen döwletini gurup ony bir ýarym ýyla golaý saklap bilmegi basmaçylyk hereketiniň täzeden göterilmegine getirdi. Basmaçylar ylaýtada Mary etraplatynda näki miýetiň ynjalygyny gacyrdy. Bu ýerdäki basmaçy toparlaryň Serdarlary Berdimyrat, Hydyr ärsary Hangeldi,  Annageldi, Sary tiz – tizden Jüneýit hanyn ýanyna gatnap başladylar.
Syýasy ýagadýyň üýtgemegi bilen Jüneýit han has arkaýynlaşdy. Onuň nökerleri diňe bir gum içinde däl, eýsem respublikanyň ähli raýonlarynda gapynçsyz aýlanyşyp ýördüler. Ilaryň belli bir bölegi basmaçylara açykdan – açyk ýardam edyärdi. Mysal üçin 1925-nji, 1927-nji ýyllarda çarwalar hana öz mallarynyň kyrkdan birini zekat berdiler.
TSSR Halk komissarlar sowetiniň baslygy türkmeniň söwer ogly Gaýgysyz Atabayew emele gelen ýagdaýdan çykalga gözleyärdi. Ol synply göreşiň bähbitleri üçin bir halkyň wekilleriniň biri – birini çapmagynyň galatdygyna, bu betbagtçylygyň her edip nesip edip öňüni almagyň zerurdygyna düşünýärdi. Şu maksat baradaky ol Jüneýit hanyň ýanyna ýörite wekiller iberip, onuň bilen gepleşikler geçirýärdi. Oňa azyk kömeklerini-de berýärdi.
Gaýgysyz Atabaýewiň töwekgellik edip Jüneýit han bilen aragatnaşyk saklamagy oňa degerli wagty azyk kömeklerini bermegi hana täsir edipdir. Ol töweregindäki 200 hojalyk bilen wasda özüne mekan tutmaga razy bolupdyr. Ýöne MK – nyň şol wagtky jogapkär orunbasary H. Sähetmyradow bu meselede Atabaýew gaty ýazgardy. Şeýlelelik-de hökümetiniň Jüneýit han bilen aragatnaşygy kesildi. Basmaçylyk ýene-de ýetjek derejesine ýetdi. Muny ymykly aňan Jüneýit han eýýä 1927-nji ýylyň Alp Arslan aýynda öz goragyny güýçlendirdi we basmaçylaryň mekan tutan guýularyň hemmesine öz adamlary goýdy. Öz nökerlerini 12 sany uly otrýada bölüp, otrýadlara baştutan edip özüniň ynamdar adamlaryny. Uly ogly Eşi hany, kiçi ogly Igdir hany, Şaltaý batyry, Anna balany, Ahmet begi, Durdygylyç hany, Nugeldi hany, zana barmagy, Ýazan öküzi Temiralyny, Şakir balany, Zair balany goýdy. Basmaçylaryň esli bölegini bolsa hut öz ýanynda rezerwde goýdy. Han bolşewikler bilen bojak aýgytly söweşe taýýar boldy.
1927-nji ýylyň Sentýabr aýynda Merkezi Aziýa okrugy Jüneýit hanyň garşysyna Türkmenistanda iki sany goşun toplumyny doretdi. Dg topluma 83-nji we 84-nji atly polklar. 1-nji Türkistan atykylar polkunyň botolýony, 1-nji turkmen atly polkunyň eskadrony, awrasiýa otrýady, Go topluma bolsa basmaçylar yzg tesende öňunde çykyp ýok etmek tabşyryldy.
1927-nji ýylyň 19-njy Sentýabr aýynda Jüneýit hanyň hut özi goşuna baş bolup, ýörişe ugrady. Türkmenistanyň çäklerine seredende, Garagumda uly uruş başlandy. Jüneýit han ilatdan kömek esläp, birnäçe otrýady Köneürgen Ýylanly, Tagta raýon merkezlerine iberdi. Han obalarda dayhanlaryň goldamagyna garaşypdy. Emma o diýeni bolmady. Gaytam, daýhan köpçüligi Jüneýidiň nökerleri bilen söweşe giren gyzyl esgerlere kömek berdiler. Netijede Jüneyit hanyň ilatdan goldaw isläp, ýerlere iberen toparlary yzly – yzyna güýçli garşylyga duçar boldular. Mysal üçin; Köneürgenjiň ýolunda köpükli, Ketgenli öý obalarynda, tagtanyň Hoja kümmet obasynda atyşyk birnäçe güne çekdi. Hasam Hojakümmetde bolan söweş gazaply boldy. 29-njy Sentýabr aýyndan başlap 3-nji Oktýabr aýyna çenli dowam eden söweşde Jüneýit hanyň özi ýolbaşçýlyk etdi.
Kabul welaýaty
Geografiýasy
left|thumb|Kabul şäheri, Hindiguş daglarynyň arasynda
Taryhy
Kabukyň taryhy 3500 ýyl daýanýar,Bu ýer Zoroastrianism dininiň merkezi bolupdyr hem-de yzgiderlikde  Buddhists we Hindus dinleriniň öýi hasaplanýat.
Britan Muzeýiniň hasabatlaryna görä Kabulyň ýerli ýaşaýjylary dökmünde Paştunlar we Täjikler görkezilýär.
Şäher arap Musulmanlar y tarapynda 7-nji asyrda basylyp alynýar Yslam  dini ornaşdyrylýar, ýone muňa garamazdan olar ýuwaşlyk bilen öňki dini bolan Hindi şahiligyna dolanýarlar.but was slowly taken back by the Hindu Shahi's of Kabul. 9-njy asyrda Yslam dini Sefewiler we Samanileriň , we  11-nji asyrda  Soltan Mahmyt yň Hindi şahi patyşasy Jaý Palany öldürmegi bilen ýene täzeden ornaşdyrylýar. in the 11th century, when the Hindu Shahi King Jay Pala committed suicide. Gaznalylar döwleti ýykylanyndan soňra bu ýerler Gurlulara tapyn bolýarlar, we soňra Mongol imperiýasy Çingiz han yň liderliginde bu ýerleri özlerine birikdirýärler. .
Kabul Dürranylar Imperiýasyna 1747-nji ýylda birikdirilmänkä köp wagtlap garaşsyz bolýar. 1839-njy ýylda birinji iňlis-owgan urşynda iňlisler ýeňýärler, ýöne iňlis goşuny bu ýerleri 1842-nji ýylda özüne doly bagly edýärler. Iňlisleriň goşunyna degişli müňlerçe adam Jalalabada gelýän wagtlary gizlin bukyda öldürilýärler. Ar alyş Iňlisleriň Kabulyň ýarysyny ýakmagy bilen dowam edýär. Iňlisler şäheri ikinji gezek 1879-njy ýylda "Ikinji iňlis-owgan urşy" netijesinde öz ellerine geçirýärler.
1960-1970-nji ýyllarda Kabul Merkezi Aziýanyň Pariži diýip tanalýardy, bu şäher ýewropa stilinde gurulan şäherdi. .Aziýanyň göwheri, ösýän we döwrebap şäherde şol günler kinoteatrlar, kafelar, fransuz fermalary, mekdepler, kitaphanalarm uniwersitetler bardy. "Kabullylar" diçilip tanalýan adamlar ýokary bilimli, döwrebap, aň-düşünjeli adamlar diýilip kabul edilipdir. Aýal we erkekler başlangyç synpa, orta mekdeplere, we uniwersitetlerde okap bilipdirler, kiçi ýubkalar 1970-nji ýyllara çenli adaty eşikler hasaplanypdyr. 1960 we 1970-nji ýyllarda saçlaryny örtmek meselesi bolmandyrlar. Ösüp barýan asuda halkyň asudalygy 1970-nji ýyllardan soňra beýleki döwletleriň teretoriýasyna aralaşmagy bilen soňlanýar we şu wagtky ýagdaýyna gelýar. Sowet goşunlary 1979-njy ýylda  Owganystanyň demokratik pariýasyna kömek maksady bilen Kabulyň halkara aeroportyna gonýar. left|thumb|NATO-nyň Kabul Halkara Aerportynda  harmy bazasy Kabul Sowet hökürowanlygynda 10 ýyla golaý wagt bolýar, Mujadinleriň Sowet goşunlaryny ýeňmegi netijesinde 1989-njy ýylyň Fewral aýynda Sowet goşunlary Owganystandan çykýarlar. 1992-nji ýylyň ýazynda Muhammed Najubullahyň hökümedi ýykylýar, Kabul Mujahidiniň adamlarynyň eline geçýär. Pariýalylaryň sowuk urşy  adamlaryň toparlanşmagyna getirýär. 1996-njy ýylda "Talyplar" şäheri basyp alýarlar we täze - köp sapaklaryň okadylagy, göwün açyjy işler, aýallara işlemägi, erkekleriň sakgalyny almagy we ýene-de beýleki käbir adamyň günlük edýän işleri gadagan edýäm  berk Yslam "şerigat"yny ornaşdyrýar. thumb|Owagan Polisiýasynyň umumy ulaglary 2002-nji ýylda NATO-nyň halkara howpsuzlyk kömek güýç (ISAF) kabulda ýerleşdilýär. Uruş-şäheri az kem hem bolsa ösüp başlaýar. Ilat sany 200-nji ýylda  500,000 bolan halk 2007-nji ýylda 3  in 2001 to over 3 milliona ýetýär. Köp daşary ýurt ilçihanalary täzeden ilçiliklerini açýar. owganystanyň döwlet institutlary täzeden açylýar we abatlaýyş işleri geçirilýär.2008-nji ýyldan başlap Owgan milli Polisiýasyna (ANP) türgenleşdirilip başlanýar. Owganystanyň milli goşuny (ANA) şol ýerdäki howpsyzlyga jogap berýär. NATO esasy barlyk bolsa hem köçelere esgerlerini mundan beýläk goýbermeýär.
Şäher ösýän hem bolsa bu ýerde wagta- wagtal Hakkani, Talibanlar, Kuetta we ýene-de beýleki hökümede garşy toparlaryna degişli adamlaryň özüni öldürme, ölüm howply bombalar we partlamalar bolýar we olaryň Päkistanyň Halkara razwedkaçylygy tarapyndan goldag we kordinatalary berilýandigi aýdylar.
OMV
Österreichische Mineralölverwaltung Aktiengesellschaft merkezi Awstriýanyň Wena şäherinde ýerleşýän Awstriýanyň köpmilletli integrirlenen nebit  gaz we nebithimiýa kompaniýasy.
Politic-Ed
Kanada, Avustralya, Noua Zeelandă ve Regatul Birimi'nden Politik Editör tarafından CANZUK'a aittir.
Osmanly hatynlar
Osmanly hatynlar bölümi Osmanly hökümdarlygyna degişli soltanlaryñ hatynlary, hyzmatkärleri, gyzlary we Osmanly zenan şahyrlary degişlidir. Bu bölümde şolar hakynda maglumat alyp bilersiñiz.
Politic-Ed
Politic-Ed este ve un susținător al președintelui amerikan Donald Trump, cu toate acestea, ei au fost cunoscuți să-l eleştiri ve siyaset satış din când în când!
Politic-Ed, kitle iletişim dijital yayıncıları, Raptor Consolidated Media Group, tarafından yayınlanan bir lumea ve bir lumea politică! Au angajat analist politik politik lobi, Matthew Booten pentru a fi principalul lor muhabir, cu toate că alții scriu ocazional și pentru sitesi!
Hulagu
Özünden soň: Huýandi
Politic-Ed
Politic-Ed bir kız kardeşi yayınıdır International Aviation HQ.
Jamaldin Hojanyýazow
thumbnail|Zenit Jamaldin Abdulhalitowiç Hojanyýazow (Джамалдин Абдухалитович Ходжаниязов; 18 iýul 1996, Baýramaly) — uýgur futbolçy, rus «Zenit» futbol toparynda we Russiýanyň milli futbol ýygyndysynda (U17) oýnaýar. Ýewropa U17 çempiony (2013).
Hulagu
Hanedany: Suýlihu hun hanedanlygy
Kakasy: Suýlihu
Ejesi: (Ýançži)
Aýaly: çžunsýuý-Ýançži 1 (titul)
Çagasy: Ady näbelli ogul, gyzlary
Aýaly: Li Guanli
Höküm sürdi: b.e.öň 96 — b.e.öň. 85
Umumy maglumat
Hulagu ýa-da Huluku şanýuý一miladydan öň 96-njy ýylda atasynyň ýerine tagta geçipdir. Häkimýete geçen wagtlary ady meşhur bolmadyk jigisini tagt mirasdüşeri edip taýyn etse-de ol tiz wagtdan soňra wepat boldy. Häkimýetiniň ilkinji 6 ýyly asuda geçen Hulagu miladydan öňki 90-njy ýylda köne duşmanlary bolan goňşylary Wanku we Wuhuanlardan çynlylara garşy uly goşun toplamakda ýardam bermegi üçin esger isledi. Wuhuanlardan 70.000 esger geldi. Hun şazadasy Çýueçen 30.000 esger bilen, Mantun bolsa 40.000 esger bilen geldi. Şanýuý Altaý daglaryna çekilip söweşe taýynlanmaga başlady. Çyn goşuny Hun döwletiniň içerilerine hereket etdi we ilat garasyny görmän soň yzyna gaýdyp gelýärkä Hun serkerdesi Li Liniň hüjümine sezewar bolup yza çekildi. Hulagu Çyn goşunyny heläk edip Çyn-maçyndan 600 litr şerap, 2 million litr içgi azygy we 100.000 top, ýüpek talap etdi. Imperator oňa jogap bermedi. Hulagunyň ýesiri bolan Li Kuanklinin Hulagunyň gyzy bilen öýlenmegi bilen Şanýunyň ejesiniň hassalygynyň sebäbiniň Li Kuankli bolandygyny oňa aýtdylar. Rowaýata görä şanýuý Hulagu bilen Li Kuankliniň arasyndaky bolup geçen wakalarda Li Kuankli bütin milleti näletläpdir. Hakykatdan-da soňky ýyllar hunlarda her hili mergi keseller köpelip başlapdyr. Şanýuý Hulagu bolsa Li Kuanklinyň mukaddesleşdirilmegini we oňa sežde edilmegini emr etdi. Imperatoyň ölmegi we tagta täze geçen Imperator Çaodiniň döwründe syrkawlan Hulagu oglunyň öleni üçin garyndaşlarynyň we egindeşleriniň teklibi boýunça ýerine jigsiniň ogly Huýandini taýyn etdi.
Jamaldin Hojanyýazow
1996-nji ýylyň 18-nji iýulda Mary welaýatyň Baýramaly şäherinde dogulýar.
Ilkinji tälimçisi - Grigoriý Rozyýew. Daşkentyň "Çilnazar" sport mekdepi gutordy.
Tolýati "Akademiýa" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2013 ýylyň fewralde Sankt-Peterburgyň "Zenite" barýar.
TOEFL
Häzirki ýagdaýda TOEFL 13o ýurtda 8500-den köp akademik gurama tarapyndan kabul edilýär. Başda çykan wagtynda el bilen ýazyp jogaplanýan, ýa-da kagyz formatynda (PBT: Paper Based Test), düzülen test, soňlugy bilen kompýuterde hem jogaplanýan formaty (CPT: Computer Based Test), we 2005-nji ýyldan bäri Internet arkaly jogaplanýan formaty hem hödürleýär (iBT: Internet Based Test).
2006-njy ýyldan bäri CPT, ýagny kompýuter formatly synag geçirilmeýär, we onuň netijeleri ýörgünligini ýitirdi. Käbir ýurtda PBT dowam edýän bolsa-da iBT esasy synag görnüşi şeklinde durýar. 2013-nji ýyldan başlap Türkmenistanda hem iBT formatyndan synag geçiriljegi aýdylýar.
TOEFL iBT 4 bölümden ybarat:
Mazmuny
Wagt
Reading	3–5 tekst, her tekstiň ahyrynda 12-14 sany sorag	60–100 minut Listening	6–9 bölek, her bölekde 5–6 sany sorag	60–90 minut Arakesme		10 minut Speaking	6 bölek	20 minut Writing	2 bölek	50 minut Netijeler
TOEFL iBT formatynda her bölüm üçin 0-30 aralygynda baha berilýär. Umumy baha dört bolüme degişli bahanyň jemlemesi esasynda çykarylýar we umumy baha 0-120 bal aralygynda bolýar.
Elektrik zarýady
Elektrik zarýady — jisimiň elektromagnit meýdanyň çeşmesi bolmak we elektromagnit özara täsire gatnaşmak ukybyny kesgitleýän fiziki skalýar ululyk. Elektrik zarýady ilkinji gezek 1785-nji ýylda Kulonyň kanunyna girizildi.
Mahmyt II Osmanly
Höküm sürdi: 28 Iýul 1808 – 1 Iýul 1839
Özünden öň: Mustapa IV
Özünden soň: Abdulmejit
Aýallary: Bezmialem soltan. Pertewniýal soltan.
Ogullary: Abdulmejit, Abdulaziz
Hökümdarlygy: Osmanly hökümdarlygy
Ejesi: Nakşidil Walide soltan
Doguldy: 20. Iýul. 1785 Stambul
Ölümi: 1. Iýul. 1839 (53 ýaşynda) Stambul
Depin edildi: 2. Iýul 1839 Mahmyt II türbesi
Dini: Yslam
Kakasy: Abdulhamit I
Ejesi: Nakşidil Walide Soltan
Ölümi: 1 Iýul 1839 (53 ýaşynda) Stambul.
Depin edildi: 2 Iýul 1839. Mahmyt II türbesi.
Mahmyt II Osmanly (Osmanly türkçesi: ىناث دومحم Mahmudu sani, ىلدع دومحم Mahmudu Adli)
Umumy
30-njy Osmanly hökümdary we 109-njy Yslam halyfy. Osman Gazy we Soltan Ybraýymdan soňra Osmanly hökümdarlygynyň üçünji we soňky şejere atasydyr. Soňky alty Osmanly hökümdaryndan ikisi onuň ogly, dört sanysy bolsa onuň agtygydyr. Tagta geçen wagtlaryndan beýläk 31 ýyl höküm sürüp Osmanly taryhy syýasy tarapdan iň gapma-garşylykly döwürleriniň birini başdan geçiripdir. Balkanlarda imperiýanyň dargamanyň, çagşamanyň başlangyjyny başladan Serb er Ýunan (grek) pitneleri, Rus, Iňlis we Fransuz deňiz flotlarynyň Nawarinde Osmanly flotlaryny ýok etmekleri we günäkärlenen Müsür baştutany  Kawalaly Mehmet Aly paşşanyň goşunlarynyň Siriýa we Anadolyny geçip Kütahÿa çenli gelmekleri ýaly bolup geçen wakalar bilen pete-pet garşylaşan Mahmyt II Osmanly, ýene bir tarapdan hakykatlaşdyrylan reformalar bilen imperiýanyň dolandyrylmagyny üýtgedip Osmanly modernleşmeginiň öňüni alypdyr. Ölüminden dört aý soňra yglan edilen Tanzimat permanynyň ugurlarynyň we kararlarynyň taýýarlaýjysy Mahmyt II Osmanly bolupdyr. Hökümdarlygy döwründe edilen işler sebäpli, käbirleri özüni döwleti gaýtadan has gowy ýagdaýa getirmek üçin her asyrda bir gelmekligi garaşylan müjeddid bolup kabul edilip özûniň aýratyn sypatlary bilen ýatlanan dolandyryjy saýypdyrlar.
Ölümi
Agyr hassalyga sezewar bolan Soltan Mahmyt II Osmanly 1839-njy ýylda birahat bolup Ýaz günleriniň birinde Çamlyja howasynyň özüne gowy täsir etjekdigine umydyny baglap gämi bilen Beşikdaş saraýyndan birnäçe egindeşleri bilen Üsküdara bardy. Ol ýerden hem Çamlyja baryp aýaly Bezmiälem soltan we ogly Abdulmejit bilen birlikde, jigsi Esma Soltanyň bu ýerdäki köşgüne geldi. Soltan Mahmydyň keseliniň beterleşen günlerinde Mejlisi Wala baştutany Goja Hüsrew Paşşa tarapyndan ynanylan saraý adamlary patyşanyň ýagdaýynyň daşara çykarylmazlygyna üns berýärdiler. Ölüminden soň ýerine Abdulmejidi bellemek isleýänler hem bardy. Şyhzada Abdulmejit we ejesi Bezmiälem soltan hem onuň ölüm habaryna garaşýardylar. Bu garaýyşlary gulaklary bilen eşiden soltan Mahmyt II Osmanly, Şyhzada Abdulmejitden we ejesi Bezmiälem soltandan gaty gördi. Ölüm düşegindekä Şyhzada Abdulmejit kakasyny soňky gezek görmek isläp onuň ýatan otagyna girip aýaklaryny ýüzüne sürtüp aglan wagty, bu ýagdaýy duýan Soltan Mahmyt II onuň ýüzüne depip, ondan närazydygyny bildirdi. Soltan Mahmyt II Osmanly 1839-njy ýylyň 2-nji Iýulda Dynç güni daňa golaý aradan çykdy. Hüsrew Paşşa soltan Mahmydyň ölendigini bilip ýanyndaky egindeşi Said Paşşany jynaza üçin gerekli zatlary toplamak üçin ony belledi. Soňra säher wagty gaýyk bilen Topgapy saraýyna äkidilip şol ýerde ýuwulyp kepeni biçilip Jynazasyny okadylar. Asman garalyp ýagyş ýagmaga başlady. Gyz jigsi Esma soltanyň islegi bilen Esma Soltanyň Jagaloglundaky köşgüne depin edildi.
Maşgalasy
Soltan Mahmyt II Osmanlynyň Maşgalasy köplükdir. Birnäçe aýallary we ogullary, gyzlary bolan. Olaryň atlary aşakda ýerleşdirildi.
Aýallary
1. Bezmiälem Walide Soltan (d.1807 - ö.1853).
3. Hajiiýe Pertew-Piýale Newfidan hatyn(d.1793 - ö.1855).
4. Alyjenap hatyn (ö.1839).
5. Fatma hatyn (ö.1809)
6. Kamary hatyn (ö.1825).
7. Aşubijan hatyn (d.1793 - ö.1870).
8. Hajiÿe Hoşýar hatyn (ö.1859).
9. Hüsni Melek hatyn (d.1812 -ö.1856).
10. Nurtab hatyn (d.1810 - ö.1886).
11. Misli Naýab hatyn (ö.1825).
12. Perwiz Pelek hatyn (ö.1863).
13. Zeýini Pelek hatyn (ö.1842).
15. Zer-Nigar hatyn (ö.1832).
16. Ebri Reftar hatyn (ö.1825).
17. Lebriz Pelek hatyn (d.1810 -ö.1865).
18. Tirýal hatyn (d.1810 - ö.1883).
Ogullary
1. Abdulmejit (d.1823 - ö.1861)
2. Abdulaziz (d.1830 - ö.1876)
3. Şyhzada Ahmet (d.1814 - ö.1815)
4. Şyhzada Ahmet (d.1819 - ö.1819)
Petrol
Petrol döwlet konserni Sloweniýanyň nebit şirketasy çykaryjy kompaniýasydyr. Konserniñ 100% aksiýalary Sloweniýanyň hökümetine degişlidir.
Mahmyt II Osmanly
Ogullary
5. Şyhzada Ahmet (d.1819 - ö.1819)
7. Şyhzada Ahmet (d.1823 - ö.1824)
8. Şyhzade Baýezit (d.1812 - ö.1812)
9. Şyhzada Abdulhamit (d.1811 - ö.1815)
10. Şyhzada Abdulhamit (d.1813 - ö.1825)
11. Şyhzada Abdulhamit (d.1827 - ö.1828)
13. Şyhzada Mehmet (d.1814 - ö.1814)
14. Şyhzada Mehmet (d.1816 - ö.1816)
16. Şyhzada Myrat (d.1827 - ö.1828)
17. Şyhzada Hapyz (d.1836 - ö.1839)
18. Şyhzada Nyzametdin (d.1835 - ö.1838)
19. Şyhzada Osman (d.1813 - ö.1814)
20. Şyhzada Kemaluddin (d.1813 - ö.1814)
21. Şyhzada Abdylla (d.1820 - ö.1820)
22. Şyhzada Mahmyt (d.1822 - ö.1822)
Gyzlary
1. Emine Soltan (d.1813 - ö.1814)
2. Hamide Soltan (d.1817 - ö.1818)
3. Haýriýe Soltan (d.1831 - ö.1832)
5. Saliha Soltan (d.1811 - ö.1843)
6. Äşe Soltan (d.1809 - ö.1810)
7. Atiýe Soltan (d.1824 - ö.1850)
8. Fatma Soltan (d.1828 - ö.1830)
9. Munire Soltan (d.1824 -ö.1825)
10. Fatma Soltan (d.1809 - ö.1809)
11. Mihrimah Soltan (d.1812 - ö.1838)
12. Adile Soltan (d.1826 - ö.1899)
13. Fatma Soltan (d.1810 - ö.1825)
14. Emine Soltan (d.1814 - ö.1814)
16. Emine Soltan (d.1815 - ö.1816)
17. Zeýnep Soltan (d.1815 - ö.1816)
18. Jemile Soltan (d.1818 - ö.1818)
19. Hamide Soltan (d.1818 - ö.1819)
20. Hatyja Soltan (d.1825 - ö.1842)
21. Haýriýe Soltan (d.1832 - ö.1833)
22. Rafiýa Soltan (d.1836 - ö.1839)
Liv we Maddie
Liv we Maddie — Disney Channeliñ meşhur filmlerinden biri. Filmde oýunçylar: Liv, Maddie, Joey, Parker, Pete we Karen. Filmde Liv we Maddieniñ rolyny meşhur aktrissa Dove Cameron ýerine ýetirýär.
Jyzzah welaýaty
Jyzzah welaýaty - Özbegistanda ýerleşýän welaýat. Respublikanyň merkezi böleginde ýerleşýär. 1973-nji ýylyň 28-nji dekabrynda döredildi. Meýdany 21,2 müň km2. Merkez Jyzzah şäheridir.
Tebigat
Relýef daglardan, depelerden we düzlüklerden durýar. Günorta bölegini Türküstan dag gerşiniň (Molguzar dag gerşi), günbatar Nurata dag gerşiniň şahalary tutýar.
Welaýatda altyn, kümüş, wolfram, gurşun, sink, demir, molibden, mermer, wollastonit, bazalt, granit, korund we hek ýaly minerallar bar.
Seýit Ysmaýyl Gürgenli
Seýit Ysmaýyl Gürgenli, ynamly taryhy çeşmeleriň berýän maglumatlaryna görä, 1057-nji ýylda Gürgende dünýä inipdir. Alymyň «Jürjany», ýagny «Gürgenli» diýen lakamy hem muňa güwä geçýär, sebäbi Gürgeniň gadymy ady Jürjanydyr. Ol 80 ýaşap, Merwde (häzirki Maryda) 1137-nji ýylda aradan çykypdyr.
Seýit Ysmaýyl Gürgenliniň «Tebipçiligiň ýan kitaby» atly kitaby iki bölümden, on sekiz bapdan, ýedi makaladan durýar. Bu kitapda berilýän saglygy goramak we howa baradaky bölümlerini talyplara dem alyş ulgamlaryny düşündirilende giňden ulanmak bolýar.
Hereketde adam bedeniniň iň işjeň agzalary bolup durýan muskullaryň ýyg- rylmagyny we olaryň hereketlerde ýerine ýetirýän işlerini (funksiýalaryny) düşündirmek bolýar.
Adam anatomiýasynyň newrologiýa bölüminde temperamentleri ýa-da adam bedenindäki dört sany suwuklygyň haýsysynyň täsiri agdyklyk edýän bolsa, şoňa laýyklykda holerik (ödüň täsiri köpelse), sangwinik (gan köpelse), melanholik (gara öt täsiri köpelse), flegmatik (nem köpelse) nerw görnüşleriniň (adam häsiýetleriniň) bolýandygyny belläp geçmek bolar.
Adamyň nerw ulgamyndaky torly (retikulýar) gurluşyň işini uky we oýalyk barasyndaky baby bilen baglanyşdyrmak bolýar.
Gan aldyrmak we çirtmek barasyndaky babynda damarlar hakynda düşünje, olaryň işleri (funksiýalary), görnüşleri berilýär. Adalgaşynaslykda damarlaryň gelip çykýan atlary berilýär: Cephalis vein – kelle wenasy; Basilic vein – boýun damary (baslyk); Shaphena – ýamyz damary; Meodian Cutaneous – ýan damary (çigniň- egniň deriasty damary); Radius – bilek süňki; Wrist – Carpus – bilek damary; Uterus – ýatgy; Tenelon – siňir; Fasia – et perdesi; Musculus – muskul; Ischiadicus – otyrýer (nerwe degişli); Lentifornis – merjimek; Cruris – baldyr, injik; Thumb – başam barmak. Bölüp çykaryşyň birnäçe ugurlar bilen gidýänligini (peşew, sümük, tüýkülik we sülekeý, jyns gatnaşygy, iýmit çökündisi) nygtaýar. Bölüp çykaryş ulgamyndaky çökündileriň biri-de peşewdir. Urine – peşew; Saliva – tüýkülik, sülekeý; Small Intestine – inçe içege. Seýit Ysmaýyl Gürgenliniň «Tebipçiligiň ýan kitaby» ýazgylaryndaky berilýän aýratyn keseller, olaryň bejerilişi barasyndaky baplaryny adam anatomiýasynda içki agzalaryň ulgamlary öwrenilende, her bir ulgama haýsy agzalar degişlidigini nygtap geçmek üçin ulanmak bolýar.
Nezr
Nezir etmegiň dürs bolmagynyň şertleri
Edilen neziriň dürs bolmagy üçin, nezir eden kişi we nezir edilen zat bilen baglanyşykly käbir şertler bardyr. Neziriň dürs bolmagy üçin nezir eden kişiniň musulman, akyly ýerinde, kämillik ýaşyna ýeten bolmalydyr. Çünki nezir etmek üçin hökman bir ybadat ýerine ýetirilmeli. Munuň üçin bolsa, mükelleflik zerur. Hanefi alymlary gahar edip ýa-da degşip aýdylan nezir hem berjaý edilmeli diýip belläpdir. Neziriň dürs bolmagy üçin nezir edilen zatdan şu şertler talap edilýär:
Neziriň hökümi
Haýsy-da bolsa bir şerte we wagta baglanmaýan – mutlak nezirler. Nezir edilenden soň, ilkinji amatly pursatda amal edilse, ol iň laýygydyr. Bir şerte baglanan nezir bolsa, şol şerte laýyklykda amal edilýär. Şert bolmasa-da nezir ýerine ýetirilse, edilen ybadat nafile saýylýar. Meselem, haýsy-da bolsa bir işi biten ýagdaýynda üç gün oraza tutmagy nezir eden kişi, işi bitmese-de agzyny beklese, onuň orazasy nafile bolar. Şertli nezirlerden biri hem janly aýtmakdyr. Bu halkymyzyň arasynda giňden ýaýrapdyr. Bu meselede seresap bolmaly. Munda bilmän Allaha şirk goşulmagy mümkindir. Meselem, «Pylany sag-aman gelse ýa-da keselden gutulsa, pylan öwlüýänyň adyna gurban kesjek» diýip, nezir eden kişi, nezirini şeýle ýerine ýetirmelidir: «Öwlüýä ýoluna» diýmän «Allah ýoluna», «Hudaý ýoluna» diýip, sogabyny «pylan» öwlüýä bagyşlamagy niýet etmelidir. «Bismillähi Allahu Ekber» diýip, damak çalmalydyr. Damak çalnanda «Ýa, pylan öwlüýä!» diýip öwlüýäniň ady tutulmaly däldir. Başda edilen niýet ýeterlikdir. Diňe öwlüýäniň ady tutulyp kesilse, şol mal haram bolýar, hem-de Allaha şirk goşulýar. Nezir eden kişi bu nezirini öwlüýä gitmän, öýünde hem berjaý edip bilýär. Belki, bu neziri öýüňde etmek has gowudyr. Nezir gurbanynyň etinden nezir eden kişiniň özi we maşgala agzasy iýse dürs däldir. Onuň hemmesi garyp-mätäçlere paýlanmalydyr. Eger iýiljek bolsa, iýlen mukdarynyň bahasy sadaka hökmünde mätäçlere berilmelidir. Ýerine ýetirilmegi geljek bir wagta bellenen nezir bolsa, Ymam Agzam we Ebu Ýusufa görä, şol wagta garaşman öňünden hem amal edilip bilner. Ymam Muhammet, Ymam Şafygy we hanbeliler sadaka ýaly maly ybadatda şu pikirdedir. Ýöne namaz, oraza ýaly, beden bilen amal edilýän ybadaty wagty gelmezden öň berjaý etmek dürs däldir. Meselem, belli bir günde hassalykdan sagalsa, üç gün oraza tutmagy nezir eden kişi şol gün sagalsa, üç günläp oraza tutmalydyr. Ol muny sebäpsiz berjaý etmese günädir. Pursat tapan ilkinji güni kazasyny tutmalydyr. Döremegi islenmeýän bir şerte bagly nezir eden kişi, meselem, ýalan sözlemezlige, erbet amallary etmezlige nezir etse, ýagny «Indi gaýdyp içgi içmerin, içäýsem bir aý oraza tutaryn» diýse, ýöne sözünde durup bilmese, oraza tutup nezirini berjaý etmeli ýa-da ýemin (kasam) keffaretini tölemelidir. Käbir alymlar bu ýagdaýda ýemin keffaretini tölemegiň has makuldygyny aýdypdyrlar. Çünki bu ähtleşmek kasam saýylýar. Sadaka bermek bilen baglanyşykly nezirde mekan, zaman we şahs taýyndan bir zat bellense-de, olara görä amal etmek hökman däldir. Meselem, «Pylan wagtda mesjide haly ýazjak», «Pylan şäheriň garyplaryna sadaka paýlajak» diýip, nezir eden bu nezirini başga bir wagtda ýa-da başga bir ýerde ýerine ýetirip bilýär. Maddy nezir borjy bolup, dünýäden öten bir kişi, bu borjy amal etmegi wesýet eden bolsa, terekesinden berilýär. Wesýet etmedik bolsa, mirasdarlary öz isleglerine görä amal edýärler.
Haýsy-da bolsa bir şerte we wagta baglanmaýan – mutlak nezirler.
Nezir edilenden soň, ilkinji amatly pursatda amal edilse, ol iň laýygydyr. Bir şerte baglanan nezir bolsa, şol şerte laýyklykda amal edilýär. Şert bolmasa-da nezir ýerine ýetirilse, edilen ybadat nafile saýylýar. Meselem, haýsy-da bolsa bir işi biten ýagdaýynda üç gün oraza tutmagy nezir eden kişi, işi bitmese-de agzyny beklese, onuň orazasy nafile bolar. Şertli nezirlerden biri hem janly aýtmakdyr. Bu halkymyzyň arasynda giňden ýaýrapdyr. Bu meselede seresap bolmaly. Munda bilmän Allaha şirk goşulmagy mümkindir. Meselem, «Pylany sag-aman gelse ýa-da keselden gutulsa, pylan öwlüýänyň adyna gurban kesjek» diýip, nezir eden kişi, nezirini şeýle ýerine ýetirmelidir: «Öwlüýä ýoluna» diýmän «Allah ýoluna», «Hudaý ýoluna» diýip, sogabyny «pylan» öwlüýä bagyşlamagy niýet etmelidir. «Bismillähi Allahu Ekber» diýip, damak çalmalydyr. Damak çalnanda «Ýa, pylan öwlüýä!» diýip öwlüýäniň ady tutulmaly däldir. Başda edilen niýet ýeterlikdir. Diňe öwlüýäniň ady tutulyp kesilse, şol mal haram bolýar, hem-de Allaha şirk goşulýar. Nezir eden kişi bu nezirini öwlüýä gitmän, öýünde hem berjaý edip bilýär. Belki, bu neziri öýüňde etmek has gowudyr. Nezir gurbanynyň etinden nezir eden kişiniň özi we maşgala agzasy iýse dürs däldir. Onuň hemmesi garyp-mätäçlere paýlanmalydyr. Eger iýiljek bolsa, iýlen mukdarynyň bahasy sadaka hökmünde mätäçlere berilmelidir. Ýerine ýetirilmegi geljek bir wagta bellenen nezir bolsa, Ymam Agzam we Ebu Ýusufa görä, şol wagta garaşman öňünden hem amal edilip bilner. Ymam Muhammet, Ymam Şafygy we hanbeliler sadaka ýaly maly ybadatda şu pikirdedir. Ýöne namaz, oraza ýaly, beden bilen amal edilýän ybadaty wagty gelmezden öň berjaý etmek dürs däldir. Meselem, belli bir günde hassalykdan sagalsa, üç gün oraza tutmagy nezir eden kişi şol gün sagalsa, üç günläp oraza tutmalydyr. Ol muny sebäpsiz berjaý etmese günädir. Pursat tapan ilkinji güni kazasyny tutmalydyr. Döremegi islenmeýän bir şerte bagly nezir eden kişi, meselem, ýalan sözlemezlige, erbet amallary etmezlige nezir etse, ýagny «Indi gaýdyp içgi içmerin, içäýsem bir aý oraza tutaryn» diýse, ýöne sözünde durup bilmese, oraza tutup nezirini berjaý etmeli ýa-da ýemin (kasam) keffaretini tölemelidir. Käbir alymlar bu ýagdaýda ýemin keffaretini tölemegiň has makuldygyny aýdypdyrlar. Çünki bu ähtleşmek kasam saýylýar. Sadaka bermek bilen baglanyşykly nezirde mekan, zaman we şahs taýyndan bir zat bellense-de, olara görä amal etmek hökman däldir. Meselem, «Pylan wagtda mesjide haly ýazjak», «Pylan şäheriň garyplaryna sadaka paýlajak» diýip, nezir eden bu nezirini başga bir wagtda ýa-da başga bir ýerde ýerine ýetirip bilýär. Maddy nezir borjy bolup, dünýäden öten bir kişi, bu borjy amal etmegi wesýet eden bolsa, terekesinden berilýär. Wesýet etmedik bolsa, mirasdarlary öz isleglerine görä amal edýärler.
Stuart Pankin
Stuart Pankin (1946) Amerikally aktýor.
Abu Aly
Abdulhamit I. Abdulhamid (arapça: عبد الحميد اول‎, Abdulhamidi ewwel) Agasy Mustapa III ölüminden soñ 49 ýaşynda patyşa bolan Soltan Abulhamit I tagta geçdi. Ata-babalarynyñ gazanan topraklarynyñ içinde Krym etraplary elden gideninden soñ Tagty Osmaniýe jalis diýlip Abdulhamide ýüzlenilipdir. Soñra ýene bir Galanyñ Ruslar tarapyndan basylyp alynmagy we galadaky 25 müñe golaý musulmanyñ gylyçdan geçirilmegi, hökümdary otursa-tursa puşmanlykda goýupdyr. Şol ahmyr bilenem dünýeden ötüpdir. Taryhy Çeşmelere görä uzyn boýly, bugdaý reñk sypaty bolan Abdulhamit I gep düşündirişi örän ýumşak bolupdyr. Häsiýeti babatynda hem şeýle bolupdyr. Özüniñ hökümdarlyk lybasy bilen şäherde gezer eken. Ýetmezçilik ýa kynçylyk ýüze çykaýsa sadrazamlaryny halkyñ meselesini çözmek üçin ugradar eken. Şazada wagtlary Husni Hat ady bilen meşhur bolan Owadan ýazgylary bilen Kurany Kerimi ýazmagy, ok we ýaý ulanmaga ökde bolupdyr. Onuñ Muhammet pygamber hakynda ýazan goşgusy hem bardyr: Jenabym! Eý Allanyñ Resuly! Tut elimden! Senden başga kimim bar? Hiç kimsäde sygynmaryn! Sen bütin kaýynata hidaýat nurusyñ. Sen Jomartlygyñ syrysyñ, Eý iñ haýyrly ynamdarym.
Ony öwmek ömür boýy meniñ işim bolsun. Ony söýen Arş eýesiniñ gatynda ol meniñ ynamdarym.
Iñ gözel salawat we salamlar baky oña, Çäksiz we sansyz salamlar bile.
We şerep eýesi, jomartlyk deñizi, sahabat erbaby bütin aly we sahabyna bolsun[2]...
Abdulhamit I ylyma we senete düşünjeli garandygyna göz ýetirse bolýar. Ybraýym Muteferrika metbugatynyñ Mahmyt I döwründe ýapylmagyndan soñra Türkçe kitap neşir edýän onuñ döwründe täzeden açylypdyr. Aýratynam Medine şäherinde bir medrese gurdurypdyr, golýazma eserlerden ybarat uly kitaphana gurdurypdyr, kitaplar ugradypdyr. Köpler Osmanly patyşalary ýaly taryh kitaplary okamaga ýykgyn eder ekenler. Osmanly hökümdarlarynyñ arasynda iñ köp gowy eserleri çykaranlaryñ biri hem Abdulhamit I dir. Atasy Fatih Soltan Mehmediñ döwründe Unkapanyndaky Şebsefa Hatyn metjidiniñ gapdalynda ýerleşen Sport klubynyñ gapysyndaky gulpy aýyrdyp täzeden şüweleñ geçirmäge buýruk beren hem Abdulhamit I dir. Ol sport klupda göreş tutulýar eken. Hökümdarlyk döwründe şäherde yzygiderli ýangynlar çykar eken. 1782-nji ýylyñ Awgustynda dörän uly Stambul ýangynynda ody öçürmäge hut özi kömek edipdir[3] Abdulhamit I Sport bilen meşgullanmasa-da sport oýunlaryny gowy görendigini özüniñ kätibiniñ ýazan Ruznamasynda okasa bolýar. Baran ýerlerinde Enderunyñ hormatlanýan adamlaryny ok atma ýaryşmasyna goşýar eken. Gylyç we Naýza oýunlary tälim etdirýär eken. Jirit oýnadyp Pälwan göreşleri we jeñbaz oýunlary gurnar eken. Üstünlik gazananlary, sportçylary sylaglaýar eken. Lewent Gyşlagynda top atylyş ýaryşyny hem geçirdipdir. Topkapy Saraýynda ozanlara-sazandalara saz çaldyryp, aýdymçylara aýdym aýtdyryp gijelerine aýdym-saz şüweleñini gurdurýar eken. Kä günler agşamlyk wagtlary Garagöz (Karagöz) tansyny gurnap özi hem şatlanyp sereder eken. Onuñ edebi mirasy Topkapy saraý muzeýinde söýgi goşgulary saklanýar. Bu hatlaryñ birinde aşygyna ýalbaryp ýazan hatyna Filip Mansel ýaly keseki ýurtlaryñ taryhçylaryny haýrana goýupdyr[4] Ruhyşahym, señ Hamidiñ saña gurban bolsun. Jenaby Halyk älem mahlukatynyñ Halygydyr. Bir ýalbaranym üçin azap eýlemez. Jenabym, saña bent bolan guluñdyryn men, isle meni zarba eýle, isle meni öldür. Saña boýundyryn. Bu gije gel nyýazymdyr, billähi sebäbi illetum we belki möwtum (hassalyk belki-de ölmegime sebäp) bolsun. Aýagyñ astyna ýüzümi gözümi sürtüp ýalbarýaryn. Özümi tutup bilemok, billähil azym[5].
Gaýy
Oguz türkmenleriniň iň irki we güýçli taýpalarynyň biri gaýylardyr. Mahmyt Kaşgarynyň sanawynda ol Gynyklardan soň ikinji orunda durýar, Reşideddiniň, Abulgazynyň we beýleki orta asyr alymlarynyň eserlerinde bolsa bu taýpa birinji orna geçýär. Diýmek XI asyrda gynyklar iň güýçli, agalyk ediji, adam sany boýunça hem agdyk taýpa bolan bolsa, soňra bu orny gaýylar eýeleýär. Hatda türkmen klassyk şahyrlarynyň döredijiliginde-de gaýylar we baýatlar ilbaşy sanylýar. Mollanepesiň «Äleme gelgeý, gelmegeý» goşgusyndan alnan şu setirlere üns beriň:
Il başy gaýu-baýat, ymykly, agar, arabaçy,
Nerezimde bir seniň dek ýa-ha bolgaý, bolmagaý.
V-XV asyrda Günbatar ýewropada orta asyr medeniýeti
Mowzuk: V-XV asyrda Günbatar ýewropada orta asyr medeniýeti we (ideologiýasy) aňyýeti.
Meýilnamasy:
1.	Irki asyr medeniýeti
2.	XI-XIII asyr medeniýeti.
3.	XIV-XV asyrda Günbatar ýewropanyň medeniýeti.
Maksady: Talyplara Ýewropa medeniýeti düşünjeleri bermek.
Wezipesi: Ýewropa medeniýeti Gündogaryň medeniýeti bilen ösüşi bilen deňeşdirmek arkaly okuwçylaryň mowzugy özbaşdak döredijiligi çemeleşmek arkaly öň bar bolan düşüňjilerini artyrmak hem-de bilimlerini kämilleşdirmek.