Gadymy_Köneürgenç_döwleti
Onuň sebäbi bu döwür Parfiýa, Baktriýa, Sogda, Margiana we Horezmiň uly merkezi şäherleri ýykylýar, köp sanly halk köpçüliginiň gozgalaňlary, hereketleri bolup geçýär, oturymly ekerançylyk ilatynyň etniki düzüminde düýpli özgerişler bolup geçýär. VI asyryň ahyrlarynda Amyderýanyň sag kenaryndaky Toprakgala, Eresgala we Dumangala ýaly şäherleriň taşlanmagy çarwalaryň çozuşlary bilen baglanyşykly bolupdyr. Şeýle galagoply ýagdaýdan penalanmak üçin, diwarlary örän beýik galalar salnypdyr. Şäherleriň sanynyň azalmagy bilen suwarymly ekerançylyk hem pese düşýär. Ýaşaýyş esasan şäherden oba geçip başlaýar. Beýle ýagdaý feodal zamany üçin örän häsiýetlidir. Iri suwaryş kanallarynyň boýunda uly köşk ymaratlary peýda bolupdyr. Şol köşkleriň eýeleri Afrigitler döwletinde aýratyn artykmaç hukuklardan peýdalanýan adamlar bolupdyrlar. Olar daýhanlaryň ekin meýdanlaryna suw goýberilişine gözegçilik edipdirler. Oba ýerlerinde feodal berkitmesiniň-galasynyň töwereginde daýhan öýleri ýerleşip, olar özbaşdak okrug-rustak döredipdirler. Her bir okrugyň başynda iri ýer eýesi durupdyr. Afrigit urugyndan bolan hökümdar Kät şäherinde Horezm şalaryna degişli bolsa-da, her bir iri ýer eýesi Rustak “syýasy özbaşdaklyga dyrjaşyp, ýurdy baş-başdaklyga we dagynyk ýagdaýa salypdyr. Afrigitler zamanynda Horezmiň hojalygy esasan ekerançylyga esaslanypdyr. Eger-de V-VI asyrlarda ekerançylyk meýdanlary ep-esli kemelenem bolsa, VII-VIII asyrlarda onuň tersine ekerançylyk giňelipdir. Suwaryş desgalary kämilleşipdir. Ene ýaplar (kanallar) gulçulyk döwründäkilere garanyňda has dar, emma çuň bolupdyr. Suwaryş desgalary birnäçe şahalara bölünipdir. Geçirilen bu çäreler suwy tygşytlamaga, artykmaç zähmet harçlamazlyga amatly şert döredipdir. Däneli ekinlerden arpa, bugdaý, gabykly ekinlerden mäş we noýba, bakja ekinlerden gawun, garpyz, kädi, käşir, hyýar ýaly ekinler ekilipdir. Pagta we künji ýaly tehniki ekinler hem-de erik, şetdaly, garaly, armyt, üzüm we başga miweli agaçlar ösdürülip ýetişdirilipdir. Bu döwürde, ilatyň esasy köpçüligi ekerançylyk bilen meşgul bolan orta asyr şäherleri döräp başlapdyr. Emma soňabaka bu şäherlerde kem-kemden hünärmentçiler kwartallary peýda bolupdyr. Afrigitler döwründe Horezmiň ekerançylyk obalary Orta Aziýanyň döwürdeş obalaryndan tapawutlanyp, ol ýerde bir-birine degşip oturan, hatar-hatar ýaşaýyş jaýlary däl-de bir-birinden aralary üzňe aýry-aýry mellekde guralan berkitmeler bolupdyr. Şeýle mellekleriň başynda uly patriarhal maşgala durupdyr. Şeýlelikde, Afrigitler döwrüniň ahyrlarynda beýik we ykjam berkitmelerde ýaşan baý gatlaklaryň öýlerini we öz mellek ýerlerinde ýaşan ýönekeý ekerançylaryň öýüni daşky görnüşinden saýgarmak bolýar eken. Gazuw-agtaryş pursadynda Afrigitler döwrüniň ýadygärliklerinden el degirmenleri aýratyn köp duş gelipdir. Ol bolsa hojalykda ekerançylygyň esasy orun tutandygyna şaýatlyk edýär. El degirmeni bilen birlikde mal güýji bilen herekete getirilýän degirmen-haraz hem duş gelýär. Maldarçylyk hem ilatyň hojalygynda möhüm orun tutupdyr. Amyderýanyň sag kenaryndaky Berkutgala oazisinde arheologik gazuw-agtaryşda tapylan mal süňkleriniň 55-61 prosenti ownuk mala-goýna we geçä degişli bolupdyr. Ikinji ýerde gara mallar – 15-16 prosent durupdyr. Düýäniň, gylýalyň we eşegiň köpeldilip ýetişdirilendigi hakynda hem arheologiki  maglumatlar tapyldy. Ol haýwanlar esasan hojalykda işçi güýji we transport serişdesi hökmünde peýdalanylypdyr. Oba hojalygy bilen birlikde senetçilik we hünärmentçilik belli bir derejede ösüpdir. Mellek ýerlerdäki ýaşaýyş jaýlardan dokmaçylygy häsiýetlendirýän ýüň petdeleri, sapak, ikbaş, mata, geýim we palas bölekleri ýaly zatlar tapylypdyr. Horezme eftalitleriň aralaşmagy, soňra bolsa VIII asyrda araplaryň gelmegi Afrigit döwletiniň dargamagynda uly rol oýnapdyr.