cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gowşut han
Söweşiñ yz ýany we öñe çykanlar
1858-nji ýylyň başlarynda Gowşut hanyň iberen wekilleri Ahala – Gökdepä gelýärler. Olar Nurberdi hana habarlaryny berýärler. — Indi Sarahsda durarlyk ýok. Eýranyň agzy Sarahsda, Sarahsam Eýranyň agzynda. Aslymyzam, düýbümizem Ahal. Ahala barmakçy bolanymyzda «Ahalyň ýagdaýy öňem ýabygorly, gurakçylyk, ot-suw, öri meýdanlar çarwalar üçin ýetmezçilikli ýagdaýda. Garşyda duşmanlaryň has-da möwjeýän wagty. Iň gowusy Mara süýşüň» diýip, netijä gelipdiňiz. Biziň Mara barmagymyza-da saryk garyndaşlarymyzyň ýaşulusy Sary han garşy. Olar Murgabyň bol ýer-suwuna deň şäriklige razylyk berenoklar. Hatda uruşmaga-da taýyndyklaryny aýdýarlar. Uruş bolsa-da, nähak gan döküljek. Indi näme etmeli? — diýip, Gowşut hanyňkyda bolan maslahatyň netijesini hat hem dil üsti bilen aýdýarlar.
Nurberdi han aksakgallar bilen maslahatlaşandan soňra:
Ölümi
Soňra Gowşut han goranyş galanyň gurluşygyny has-da güýçlendirýär we 1874-nji ýyllarda tamamlaýar. Sarahsdan Mara göçülip barlanda (1858 ý.), gedaý sypatyna giren Aly han atly rus ofiseri – içalysy peýda bolýar. Ýerli halk oňa Aly mülhit diýip at berýär. Ol haramzada gyş wagtlary çilimsazlyk edip, tomsuna gara meşikde suw satyp gezen. Bu ýerde 15 ýyla golaý bolup, Nurberdidir Gowşut han dagyň gizlin maslahatlaryny, harby syrlaryny, maksat-planlaryny bilýär we aram-aram ýitirim bolýar, öz baýarlaryna habar berip durýar. Ol kezzap ahyrsoňy ynama girip gala aralaşýar, hyzmatkärlige ýetýär. Şunlukda, erbet derman-däri bilen üpjün edilen mülhit şol yzarlap ýörşüne, amatly pursat tapyp, hanyň petekli aýakgabynyň içine we peteginiň aşagyna iýiji keselini döredýän dermany gaýym dökýär. Onsoň ýakyn günlerde: «Gowşut hanyň aýagyndan ýara dömüpdir» diýlen şum habar ýaýrap başlaýar, emma Aly mülhit welin, eýýäm zym-zyýat, ýitirim bolýar. Ol pürsüýäniň ýaramaz niýetlidigini diňe şondan soň bilip galýarlar. Şondan soň Gowşut hanyň aýagyndan dörän iýiji keseli ýaýrap ugraýar. Han aýagynyň çapylmagyny soraýar, emma bu teklip wagtynda bitirilmänsoň, kesel ýokaryk – ýürege çenli ýaýraýar. Şunlukda, 1878-nji ýylda türkmeniň abraýly serkerde hany – Gowşut han (56 ýaşlarynda) rus içalylary tarapyndan awulanyp öldürilýär. Ol Marynyň golaýyndaky Hajy Abdylla gonamçylygynda Abdylla isanyn hemde Molla nepesin yanynda jaýlanýar. Gowşut han ölensoň, onuň ornuny tutan mypasyp adam bolmandyr. Daşky duşmanlaryň hileli täsirleri netijesinde bulaşyklyk, oňşuksyzlyk güýçlenýär. Täçgök serdar öz syçmaz tiresi bilen Mäne-Çäçä, Hojamşükürem Mary aýagyna — Tejene göçýär. Gowşut hanyň ölümi külli türkmen üçin agyr we uly ýitgi bolan bolsa, duşmanlar üçin örän amatly utuş bolýar. Şondan soň türkmen halky uzak ýyllaryň dowamynda köp sanly muşakgatlara, zulum-sütemlere döz gelmeli boldy. Ýöne «Öňüm gelenden soňum gelsin» diýlişi ýaly, ata-babalarymyzyň — erkin ýaşamagy arzuwlan türkmenleriň asyrlar boýy ýüreklerinde besläp gelen özbaşdak, garaşsyz, berkarar döwleti döredildi. Goý, biziň Türkmenistan döwletimiz demirgazyk ýyldyzy kimin parlap, ebedi dowam edip, uzaklara şöhle saçsyn. Gowşut hana degişli ýokarky maglumatlaryň aglabasy merhum kyssaçy Suhanberdi Annagurban oglunyň (1898-1983) söhbetinden (Türkmenistan YA-nyň golýazmalar fondy, № 3749 bukja) alyndy.
Çeşme
Türkmen hanlary we serdarlary. A.:Türkmenistan Ylymlar Akademiýasy “Ensiklopediýa” neşirýaty, 1992.
Türkmençe Wikipediýa
Türkmen Wikipediýa Wikipediýanyň türkmençe bölümi. Türkmen Wikipediýa 2004 -nji ýyldan bäri işleýär.
Häzirki ýagdaýy
2023-ýyl 1-September boýunça türkmençe wikipediýada makalalar bar. hasaba alynan ulanyjylar, olaryň sanysy ahyrky aý içinde iň azy bir sany redaktirleme edenler,  ulanyjy bolsa administrator. Jemi redaktirlemeler sany —.
Kümmet Gowuz etraby
Kümmet Gowuz etraby (Parsça: شهرستان گنبد کاووس) Eýranyň Türkmensähra sebiti, Gülistan welaýatynyň 13 etrabyndan biridir.
Bu etrap merkez etrapçasy we daşlyburun etrapçasy bolmak bilen 2 etrapçadan ybaratdyr.
Etrap Eýranyň iň köp Türkmen ilatyna eýedir.
Merkez etrapça Agabat, Bağlymarama, Fejir we Sultanaly atly böleklerden ybaratdyr. Bu etrapçanyň şäheri bolsa Kümmet Gowuz şäheridir.
Daşlyburun etrapçasy Etrek we Küren atly böleklerden ybaratdyr we etrapçanyň şäheri de Inçeburundyr.
Bu etrap we Kümmet Gowuz şäheri Ebusehil Mesihi we Seýit Ysmaýyl Cürcany ýaly taryhda ady galan meşhur lukmanlaryn dogduk diýarydyr.
Kümmet Gowuz etraby Eýranda Türkmen at ýaryşlary bilen meşhurdyr.
Eýranyň iň çepermen woleýbolçylary da Kümmet Gowuzda ýaşaýan Türkmen sportsmenlerdir.
Ajygöl, Almagöl we Alagöl bu etrabyň owadan seýlgählerinden bir näçesidir.
Kybty dili
Kybty dili — Afraziýa şahasyna degişli dil.
Söz toparlary
Söz toparlary. Sözler biri-birinden aňladýan manylary, morfologik aýratynlyklary hem-de, sözlemdäki sitaktik hyzmaty taýdan tapawutlanýarlar. Şoňa görä-de sözler şol aýratynlyklaryna baglylykda toparlara bölünip öwrenilýär. Olar şu toparlara bölünýärler:
Sonic The Hedgehog
Sonic The Hedgehog (Sonik Kirpi)—video oyun seri kompani SEGA.
Ukrain dili
Ukrain dili — Gündogar slawýan dillerine degişli bir hindi-ýewropa dilidir.
Satyjy.com
thumbnail|SATYJY.COM
.et
Efiopiýayn internet kody.
Samsun welaýaty
Samsun, Türkiýe de bir welaýat.
Ybraýym pygamber
Ybrahym ýa-da Abraham [1] (Ybranyça אברהם), ýakyn B.e.öňki 2000 ýylda [2] ýaşap geçendigine ynanylan Ybrany [2][3] dini şahsyýet.
Çeşme
1. ^ Biziň döwrümizdäki Musaýylaryň asly Türk Musaýy jemagaty. Erişim: 9. 01. 2012.
2. ^ a b "(Hebrew patriarch) İbrahim ." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
3. ^ "Abraham." Oxford Dictionary of English 2e,Oxford University Press,2003.
4. ^ a b "Gurhany Kerim we Türkçe manysy", Diýanet işleri Başkanlygy
5. ^ "Ibrahim ." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
6. ^ Cemvakfi.org
7. ^ a b www.ihsaneliacik.com/2012/07/ramazan-kelimelerinin-dunyasi.html
N.K Maribor
N.K Maribor hazirki wagtda Sloveniýa Ýokary Ligasynda basleşige dowam edyar.
.eu
Ýewropa Birleşigi
.fi
Finlýandiýa.
Köýtendag goraghanasy
1986-njy ýylyň 11-nji iýulynda döredilen Köýtendag goraghanasy äpet Pamir-Alaý dag ulgamynyň Gissar gerşiniň bir şahasy bolan Köýten daglarynyň günbatar eňňidinde ýerleşýär. Goraghananyň tutýan meýdany 27139 ga barabardyr. Goraghananyň döredilmeginiň esasy maksady - Köýtendagyň we oňa golaý ýerleriň täsin tebigatyny goramakdan hem bozulan ekoulgamlaryny dikeltmegiň ylmy esaslaryny işläp düzmekden ybaratdyr. Şeýle şeýle hem onuň döredilmegi, juda seýrekligi üçin Tebigaty Goramagyň Halkara Birleşiginiň (TGHB) Gyzyl kitabyna girizilen burma şahly dag tekesini goramak zerurlygy bilen baglydyr.
Goraghananyň we onuň töwereginiň klimaty hem edil tutuş tebigy keşbi ýaly diýseň özboluşlydyr. Ygallaryň ortaça bir ýyldaky mukdary 402 mm bolup, onuň möçberi dag eteklerinde azalyp, beýiklikde bolsa 700–800 mm ýetýär. Bahar aýlary çagbaly ýagyş ýaganda, derelerde sil akymlary döreýär.
Goraghananyň florasynda pamir-alaý görnüşleri agdyklyk edýärler, beýleki görnüşleri hem hasaba alanyňda, bu ýerde 872 görnüşiň ösýändigi anyklanyp, şolaryň 10% -i diňe şu ýerlerde ösýän (endemik) görnüşlerdir (beýik çigildem, çomuç, çyryş we beýlekiler). Halk hem ylmy medisinada ulanylýan derman ösümlikleriniň hem 130-dan gowrak görnüşi duş gelýär. Gymmatly ösümliklerden Gordýaginiň kleomesi, Nikitiniň esparesti, beýik çigildem, Wiktoryň gaýrajy ýaly ösümlikler Türkmenistanyň Gyzyl kitabynyň ikinji neşirine girizildi.
Köýtendagyň haýwanat dünýäsi hem baý we dürli-dürlidir. Bu ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 2 (ýaşyl gurlawuk, köl gurbagasy), guşlaryň 100 (sakgally garaguş, gajar, dazzarkel, mazar garaguşy, sähra garaguşy, gyrgy, depe syçançysy we başgalar) we süýdemdirijileriň 40-a golaý görnüşi duşýar. Juda seýrek we gymmatly haýwanlaryň görnüşlerinden gara leglegi, uzynguýruk siňekçini, hindi ütelgisini, goňur aýyny, geçigaplaňy, burma şahly dag tekesini, köýten kör ýalaňaç balygyny we başgalary ýatlamak bolar.
Goraghana umumy meýdany 90 müň ga çemesi bolan üç sany Garlyk, Hojapil, Hojaburjybelent zakaznikleri degişli. Köptaraplaýyn Garlyk zakaznigi (40 müň ga) Köýtendagyň günorta ýapgydyny we Amyderýa çenli daglyk ýerleri öz içine alýar. Ol dünýä meşhur Garlyk karst gowaklar toparyny, melhem suwly Gaýnarbaba çeşmesini köýten kör balygynyň ýaşaýan ýerasty köllerini, Sinjir, Kettekiň, Abdere, Bulakdere ýaly çuň we gözel jülgeleri goraýar.
Hojaburjy belent landşaft zakaznigi (17,6 müň ga) Köýten obasynyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşip, Sakyrtma, Hojaburjybelent, Tahtatag gerişlerini öz içine alýar. Bu ýerde meşhur pisse tokaýlygy (1,5 müň ga) we dagyň deňi - taýsyz künjekleri goralýar.
Zakazniklerde ýatlananlaryň köpüsi dünýä, sebit, döwlet we ýerli ähmiýetli tebigy ýadygärliklerdir.
Goraghanada haýwanlaryň sanyny we göçüşini anyklamak, ösümlikler barada maglumat toplamak, karst gowaklaryny we beýleki tebigatyň döreden täsinliklerini öwrenmek, ilatyň arasynda ekologiki bilim hem terbiýe bermek işleri geçirilýär. Toplanan ylmy maglumatlaryň netijeleri, kitaplarda, ýygyndylarda, gazet hem žurnal sahypalarynda çap edilýär.
Şonuň bilen birlikde radiýoda we telewideniýede goraghananyň tebigaty barada gürrüň edilýär. Bu ülkede ilatyň az ýaşaýanlygy we onuň adamyň täsirine az sezewar bolýandygy üçin, bu goraghana diňe bir syýahatçylar däl-de mekdep okuwçylary üçin hem täsin ýerdir.
Bulardan başga-da bu ýeri dag jynslarynyň ýalaňaç gatlagyna has hem gumdaşlarynyň gyzylreňdäki gatlaklaryna baýdyr we belli botanik M.G. Popow “Tutuş landşaft ajaýyp gyrmyzy gyzyl reňkde, ýalpyldap duran gök asman bolsa, bu künjegi dürli reňklerden dolduryp gözellik berýär” diýip belläp geçýär. bu ýerde dürli reňkli dag gözellikleriniň birnäçesi ýagny owadan hedizarum, ýalpyldawuk çigildem, çyryşlaryň birnäçe görnüşi we başga uly bezeg ösümlikleri ösýär. Ýokarda aýdylanlaryň hemmesi bu ýeri Türkmenistanda ilkinji “Köýtendag” milli tebigy seýilgähini döretmäge mynasyp ýeriň biri diýip belläp görkezýär.
.fj
fiji'nin internet kodu.
Willereýal KF
Willereýal KF häzirki wagtda Ispaniýa Çempiýonatynda bäsleşige dowam edýär.
Arap elipbiýi
Arap elipbiýinde 28 sany harp bar.
Ene
Ene ýa-da eje (fransuz dilinde: maman) maşgala ýaryşlaryndan biridir we aýalyň tebigy ýa-da sosial ene-atasy diýilýär. Çylşyrymlylyk we jemgyýetçilik, medeni we dini tapawutlar, kesgitlemeler we rollar sebäpli ene sözüniň umumy kesgitlemesi başga.
Kybty elipbiýi
Kybty elipbiýinde 31 sany harp bar.
Rize (il)
Rize, Türkiýe'nin ili.
(Provinz)]]
Sakarýa
Sakarya, Türkiýe'nin ili.
Anatoliýa
Anatoliýa, Aziýa böleginde ýerleşýän ýarym ada. Tamamı Türkiýe Respublikasy'nda ýerleşýär. Onuň üç kenaryny dört sany deňiz ýuwýar: Gara deňiz, Ortaýer deňzi, Egeý deňzi we Mermer deňzi.
.fk
Falkland Adaları'nın internet kodu.
Al-Nassr FC
Al-Nassr FC hazirki wagtda Arabiýa Ligasynda basleşige dowam edyar.
Bereket demirýol menzili
Bereket demirýol menzili, Türkmenistan'ın Bereket kentinin ana demirýol menzili.
Dawut pygamber
Dawut (داود,Dāwūd; Ybranyça: דוד, Dawid; Iňlisçe,Fr, Deutsçe (german) Dawid), Ysraýylogullarynyň guran Ysraýyl patyşalygynyń üçünji patyşasy (ýakyn B.e.öňki 1000 - b.e.öň 962) we Kudus şäheriniň gurujysy bolupdyr. Tanah we Gurhanda nebi (pygamber) diýlip ýatlanylýar. Hristiýan ynanjynda Isanyň Köne Ähtdäki nyşanalaryndan biri hasaplanylýar. Gurhana görä Zebur kitaby Dawut pygambere Allah tarapyndan indirilipdir. Musa pygambere inen kitabyñ ady bolsa Töwratdyr. . Ýesseniň sekiz oglundan iň kiçisi çopan Dawut patyşanyň köşgüne alnypdyr. Patyşa Şaul esgerleri bilen söweşe gidende şol esgerleriñ arasynda ýer alan Dawut Pygamber sapany bilen atan daşynda Jaludy ýeňip kellesini alypdyr. Birnäçe wagtdan soñ Şaul Dawuda görüplik edip onuň öldürilmegini emr edyär. Yöne Dawut Pygamber halas bolup gutulypdyr. Palestinliler bilen bolan söweşde Şaul we Ýonatan öldürilýär. Ýahudy adamlary tarapyndan 30 ýaşynda bolan Dawut Pygamber patyşa saýlanýar. Dawut Kenganlylara degişli bolan Zion (Kudus) galasyny eýeläp bu ýerini özüne paýtagt edip saýlaýar. Dawut bütin Ýahudylary boýun egdirýär. Siriýany eýeleýär. Dawut 36 ýyl höküm süreninden soňra wepat etyär. Ýerine ogly Şolomon (Süleýman) geçýär. Dawut we ogly Süleyman Muhammet Pygamberden öň ýaşan Pygamberlerdir.
Federasiýa
Döwlet gurluşynyň bir görnüşidir. Federasiýanyň (latynça soýuz, birleşik) aýratynlygy onuň belli bir derejede özbaşdaklykdan peýdalanýan respublikalardan, ştatlardan durmagydyr. Federasiýanyň bölekleriniň öz kanun çykaryjy edaralary, hökümetleri, konstitusiýalary we başga alamatlary bolýar. Salgyt meselesinde, içki meseleleri we başga käbir meselelerde federasiýanyň böleklerine köp hukuklar berilýär. Federasiýany bitewi sosial ykdysady meýdan, bitewi pul ulgamy, federal raýatlyk, federal konstitusiýa, federal häkimiýetiň we dolandyryşyň edaralary birleşdirýär. Ỷöne federasiýanyň subýektleriniň (respublikanyň, ştatlaryň) raýatlygy bardyr. Federasiýa bilen onuň subýektleriniň arasyndaky gatnaşyk federal konstitusiýa we federal kanunlar tarpyndan kadalaşdyrylýar. ABŞ, GFR,  Russiýa we ş.m. döwletlerde federatiw döwlet gurluşy bar.
Çeşme: P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.
Federasiýa gollanma.com
Sadylla Rozmetow
Saddyla Rozmetov Türkmenistanyn gahrymany, 2011 yylynyn 20 nji yanwarynda aradan çykty. Ornyna 2 nji ogly Kamil Rozmetow başlyk boldy uly ogly Rozumbay Rozmetow halk tarapyndan sylanan yaşuly.
Osmaniýe (il)
300px|thumb|Osmaniye ili Osmaniye, Türkiýe'nin ili.
.fm
Mikronezya'nın internet kodu.
.fo
Faroe Adaları'nın internet kodu.
Sürýany dili
Sürýany dili — sami şahasyna degişli dil.
Halkara Futbol taryh we hasabat federasýasy
Halkara Futbol taryh we hasabat federasýasy (Iňlisçe: International Federation of Football History & Statistic, IFFHS) 1888-nji ýyldan başlap hemme ýurtlatrda we ýyllarda geçirlen milli çempiýonatlary barlar.
Websaýty
http://www.iffhs.de/
Sürýany elipbiýi
thumb|Sürýany elipbiýi Sürýany elipbiýinde 22 sany harp bar.
Çekdirme
“Çekdirme” müň ýyldan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän adaty türkmen naharydyr, şol bir wagtyň özünde tüwi, et, pomidor pastasy we sogan, ýag, suw we duz we burç ýaly goşundylar bilen bir wagtda bişirilýär.
.fr
.fr - Fransiýanyň Internet kody.
Pergamen
Pergam patyşasy Ewmen II özi üçin möçberi meşhur Alleksandriýa bibliotekasyndan hiç bolmadyk biblioteka düzmegi isläpdir. Emma müsürliler öžleri üçin şeýle konkurenti ýüze çykmazlyga galşypdirler. Munuň üçin bolsa olar Müsürden Pergama papiruslaryň ekidilmegini gadagan edipdirler.
Iň ýuka we nepis pergamen ýas guzynyň derisinden edilipdir. Keýigiň-jereniň derisinden edilen pergamen hem ýokary baha mymasyp bolupdyr. Ýöne pergamen ýasamaklykda köplenç goýuz, goýun göle derisi ulanylypayr. Bir deriden 2-3 pergament ýasasa bolýär.
Pergamen özüniň berkligi, çydamlylygy we amatlylygy sebäpli g.d-a we Wizantiýa ýäýradylyşy ýaly tiz g.b. Ýewropa hem aralaşypdyr. Papirus belen ýäryşda pergamen tiz üstün çykypdyr. Biziň eramyzyň IV asyrynda papyrus örän aýrek ulanylypdyr.
Rus ýazuw ýadygärlikleri üçin ilki daşary görändan geçirilen pergament ulanupdyr. Soňra ýerli pergamen ýüže çykypdyr. XI-XII asyryň elýazmalyrynyň hemmesi diýen ýaly daşardan getirilen pergamene ýazylypdyr. Ol ilki Wizantiýadan soňra Nowgorodyň üsti bilen g.b. Ýewropa ýurtlaryndan getirilipdir. Diňe XIII-XIV asyrlarda köplenç halatlarda ýerli pergamentlere duş gelýäris. Pergamendäki hatlar ilkiwagtlar “deri”, “telýatini” diýilip atlandyryplypdyr. Kagyzyň ýüžüne ýazylan iň irki dokumentler 1341-daky Semen Gordynyň doganynyň doganlar Iwan we Andreý bilen baglaşan şertnamasy, 1345-nji ýylyň töwereginde Nižegorod knýazy Wasiliý Dawydowiçiň spasek monastyryna ýazan haty görkezme bolar.
XIV asyr Russiýada perdamen bilen kagyz arasyndaky ýaryş (göreş) bilen häsiýetlendirilipdir. Ýazuwyň şu mäçbere eýe bolmagy, skoropisiň ýüže çykmagy pergamenden kagyza geçilmegine şert döredipdir. Sebäbi pergamen örän gymmat we çalt ýazmaklygy tehniki babatda oňaýsyz bolupdyr. XVI-XVIII asyrda ýazylan elýazmalara Troise-Sergiýewe manostyryna degişli kitaby (Isaak Siriniň nesihaty, 1381 ý.).
Kagyzy ilki Hytaýda ýasapdyrlar (b.e I asyry). Biziň eramyzyň VIII asyryndan başlap Samarkanda ondan soňra Bagdada, Siriýa, Müsürde, Eýrana we beýleki ýerlere ýaýrapdyr.
XII asyrda kagyz Wizantiýa, Italiýa, Ispaniýa ýäýraýär. XIII asyrda bolsa g.b. Ýewropanyň ähli döwletlerinde öndürilipdir. XIV asyrda bolsa Russiýa aralaşýar, tä XVII asyra ahyryna, çenli daşary ýurtda ýasalan kagyz ulanylypdyr. Hususy kagyz önümçiligi XVIII asyrdan başlanypdyr.
Moskwa döwletine kagyzyň esasy bölegi g.b. Ýewropa döwletlerinden geçirilipdir. Kagyzyň beýleki bölegi g.d-dan gelipdir. (Samarkandan we Eýrandan). G.d. kagyzy Arhangelsiniň üsti bilen aralaşypdyr.
Russiýa g.b. Ýewropa kagyzlarynyň içinden ilkinji wagtlarda italýan kagyzy Nowgorod üsti bilen (XIV asyr), XV asyrda – fransuz kagyzy, XV asyryň ahyrynda names kagyzy, XVI asyrynda Polşa kagyzy, XVII asyr fransuz kasyzy bilen Gollandiýa kagyzynyň göreş asyry bolýar. Netijede Gollandiýa kagyzy fra. Kagyzy çyk we XVIII asyryň I çäreginde agalyk ediji ýagdaýa eýe bolýär.
Emma şy döwürde Pýotr I hususy kagyz önümçiligini ýola goýar we kem-kemden dolanşyga giriýär. Ýazuw materially hökmünde pergamenden we kagyzdan başgada şäherlerde Rusda we Moskwa döwletinde daş, agaç we berest (bereza gabygy) ulanylypdyr. Daşa XI-daky gadymy ýazuw ýadygärlikleriniň biri-de Taman ýarym agasyndan tapylan ýazgydyr (Kerç aýlawynyň ölçegi hakynda). Agaja ýazylan hatlardan Nowgorod elmaýzlaryny görkezmek bolar. Bereza gabygyna ýazylan hatlar esasan hem d.g. rusda we Sibirde duş gelýär (XI-XV asyr). Bereza gabygy örän gydamsyz materialdyr. Ýöne yzgar ýerde köp wagtlap saklanýär. Şonuň üçin biziň günlerimize çenli berýoza gabygyna ýazylan hatlaryň 500 golaý gelip ýetipdir.
Pergamente we kagyza elýazmalar syýa bilen ýazylypdyr. Rus we g.o. slawýan rukopislerindäki syýa goňur “öwüşgin beripdir”. Ol özüniň berkligi bilen tapawutlanypdyr. Şol bilen ýazylan ýazgylar häzir hem eger örän howanyň çytlylygyň çogek täsiri ýetmedik bolsa açyk we anyk okaýar. Syýa güýşeleri ilki-ilkiler agaçdan, pylçykdan, soňra bolsa esasan hem XVI-XVII asyrda metaldan edilidpdir.
Ýazuw syýadan başga-da reňk (ylaýtada gyzyl reňk) ulanylypdyr. Kraska bilen eseriň atlary, başangyç harplar ýazylypdyr.
Tekstiň käbir ýerlerini gyzyl krasra bilen ýazmaklyk ýlaýtada g.b-da we g.d-da giň ýaýrapdyr. Owadan elýazmalary döretmek üçin käwagtlar eseriň ady we käbir harplar ýazylanda altyn we kümüş ulanylypdyr.
Eýýäm rus ýazuwynyň XI-XII asyrlarda ýadygärlikleri (1056-1057-ň, Ostromirow Ýewangeliýesi we XII asyryň başyndaky Miroslaw ýewangiliýesi) altyn harplar bilen bezelipdir.
Eger-de ýazuw materially soňky asyrlarda az üýtgän bolsa, onuň tersine ýazuw guraly şu döwürde uly ewolýusiýaly başdan geçirdi. Rus rukoposleriniň ählisi diýen ýaly elen bilen ýazylypdyr.
Gaz elegi bilen ýazmyklak tä XIX asyryň dowam etdi. Ondan soňra bolsa polat pero ulanylyp başlaýar. Polat pero Angliýada XVIII asyryň ahyryndan taýýarlanylýär eken. Ýöne ýaramaz hiliň bolanlygy sebäpli üstünlik eýe bolmadyr.
XIX asyryň 30-bji ýyllaryndan başlap metal peronyň ýasalyşy has kämilleşiriýadi we gaz elegi gyzylyp çykaryldy. Metal perosynyň taryhy doly gözülmeri. Iňlis we names edebiýaty hersi öz peýdasyna metal perosynyň gelip çykyşyna analiz berýär.
Eýýäm gadymy Rimde bronzadan, kümüşden edilen perolar meşhur ekeni. Olar häzirki aýraty tapawutlanmaýardyrlar. Şol perolaryň aýratynlygy olar çüýpemeklige (korroziýa) dugar bolmandyrlar we ýlelikde elmydama berkliginde galypdyrlar. 1798 ýylda names alymlarynyň (Oýle) pikirçe Zenedelderi işi bilen iňlis fabrikalary tanyş bolupdyrlar.
XIX asyryň 30 ýyllarynda bolsa iňlis Mezon, Peri, Waýze peronyň oýlap tapyşy peýdalanypdyr we bu mesele nemeslerden öňe saýlanypdyrlar. 1818-nji ýylda Aahenni ýaşaýjysy Ýasen polaty, pero ýasandyr. Ol tapan täzeligini öž şaherinde geçirilýän kongrese parahatçylyk edil şol peronyň materially ýaly pyçka bolsun diýen arzuw bilen beripdir. 1856 ýylda Germaniýada her günde 700 pero we 300 puçka ýasylypdyr.
Iňlis edebiýaty bolsa metal pero 1789 ýylda birmeňzeşli Samýuel Garrison t-n oýlanyp tapylypdyr. 1803 ýylda bolsa ol perolar eýýäm Londonda 5 işleýşden başlanypdyr (2.30 köpük) diýip tassyklaýärlar. Metal perolar gaty has galam ýazmaça mümkinçilik beripdir.
Nigde (il)
300px|thumb|Niğde ili Niğde, Türkiýe'nin ili.
Pergamen
XIX asyryň 30-dan başlap Russiýa daşary yurt metal perolary aralaşýär. Rus perolary bolsa has soňrak ýüze çykýär.
Gaz eleginden metal (polat) pero geçmeklik örän doamly we kem-kemden bolupdyr. Mysal üçin 1852 ýylyň, 8 Magtymguly aýynda Nikolaý Bestužew ýazan hatynda denir pero bilen hiç wagt ýäzmandygyny we ýazyp-da bilmeýändigini aýdýar.
Ordu (il)
300px|thumb|Ordu ili Ordu, Türkiýe'nin ili.
Pergamen
Diňe 1880 ýyllardan metal pero okuw işinde giň ulanyp başlaýar. 1912 ýylda Britan Muzeýinda her okyja 2 pero goýulypdyr (polat pero we gaz elegi). Ikinji “geçmeşi hormalamagyň nyşany” hökmünde goýlanda bolsa elýazmalaryň käbiri ondan peýdalanypdyr.
Hinjiýan Uýgur Awtonom Etraby
Hinjiýan uýgur awtonom etraby (شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى;, Xinjang Uyĝur Aptonom Rayoni; ) Demirgazyk-günbatar ýerleşýän welaýat derejesindäki Hytaýyň awtonom etraby. Bu etrap Hytayň adminstatiw bölüniş boýunça iň uly we dünýäniň 8-nji etraby. Bu etrabyň umumy meýdany 1.6 million km2. Hinjiýan welaýaty Hytaý bilen Hindistanyň arasyndaky baýlaşylmadyk Akaý Çin teretoriýasyny öz içine alýar. Hinjaýan etraby Mongoliýa, Russiýa, Gazagystan,Gyrgyzstan, Täjikistan,Owganystan,Päkistan we Hindistan döwletleri bilen araçäkleşýär. Karakoram, Kunlun daglary, Tiýan Şan daglary etrap serhediniň uly bölegini tutýar we etrabyň olar günbatar we günorta tarapynda ýerleşýär. Hinjiýan Tibet Awtonom Etraby we beýleki Gansu we Kingaý welaýatlary bilen araçäkleşýär. Taryhda Beýik Ýüpek ýolynyň başlanýan ýeri hasaplanýar.Ýakyn onýyllyklarda bu ýerde nebit we mineral reserwler tapyldy we Hinjiýan etraby Hytaýyň iň köp tebigy gaz çykarýan etrabydyr.
Süleýman pygamber
Süleýman (سليمان,sulaymān; Ybranyça: שלמה,Şlomo ýa-da Şelomo; Latynça: Salomone,Yunança: Σολωμών, Iňlisçe: Solomon, Fransuzça: Salomon,Deutsçe (german): Salomo), Patyşa Dawut bilen Batşebanyň ogly we Ysraýylyň patyşlarynyň üçünjisi (1. Tatul, 2. Dawut) hökümdary. Kudus şäherindäki uly ybadathanany bina edipdir. Gurhanda nebi (pygamber) diýlip ýatlanyp geçilýär. Hristiýan ynanjynda hökümdar diýlip hormat bildirilýär. Musaýy keramatly kitabynyň jemleýji ýazyjysy Süleýman bolupdyr. Dinden daşarky öwrenilen taryhy B.e.öňki 970-928-nji ýyllarda patyşalyk edipdir. Ybrany שלמ kökden gelen Şlomo ady, söz manysy «Ýaraşyk gazanan» diýmekdir. Arapça selim, salamat we yslam sözleri bilen asyldaşdyr. Köne ähtde Süleýmanyň öýkesi 1. Patyşalar kitabynyň ilkinji 11-nji bölüminde we 2. Taryhlar kitabynyň ilkinji 9-njy bölüminde düşündirilýär. 1. Patyşa Süleýman faraonyň gyzyny yzýany Moawly, Ammonly, Edomly, Saýdaly we Hititli birnäçe kesekileri aýal edip alypdyr.
.ga
Gabon'un internet kodu.
Garagoýunly döwleti
Garagoýunly döwleti — Garagoýunly türkmenler oguzlaryň iwe taýpasundan gelip çykandyr. Garagoýunly döwletiniň baýdagynyň ýüzünde gara goýnuň şekili ýerleşdirilipdir. Döwlet Gara Ýusub yň hökümdarlyk eden döwründe (1410-1420) has güýçlenýär‚ ol Azerbaýjan yň ep-esli bölegini we tutuş Ermenistan y eýeleýär. Gara Ýusup 1408-nji ýylda Temir iň ogly Mizan şan y‚ soňra bolsa Bagdad yň häkimi Soltan Ahmed Jelaýyz y ýeňlişe sezewar edýär. Ol 1410-njy ýylda Garagoýunly türkmen döwletini esaslandyrýar. Döwletiň paýtagty Töwriz şäheri bolupdyr. Garagoýunlylar döwletiniň düzümine Azerbaýjanyň‚ Ermenistan‚ Kürdistan‚ Yrak girýär. 1420-nji ýylda Temiriň ogly Şahruh köp sanly goşuny bilen Hyratdan garagoýunlylaryň üstüne ugraýar. Uruş mahaly Gara Ýusup ýarawsyzlygy sebäpli aradan çykýar. Gara Ýusubyň ogly Jahan şan yň hökümdarlyk eden döwründe (1435-1467) Garagoýunlylar döwleti has berkeýär. Boýun bolmaýan çarwa begzadalarynyň merkezi döwlete boýun bolmagyny gazanýar. Jahan şa 1467-nji ýylda Muş diýen ýerde akgoýunly taýpasynyň ýolbaşçysy Uzyn Hasan bilen bolan çaknyşykda ölýär we Garagoýunly döwleti ýaşamagyny bes edýär.
Durdy Baýramow
Durdy Baýramow Türkmenistanyň halk suratkeşi (1991), Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri (1980), “Watana bolan söýgüsi üçin” medaly (2008), Türkmenistanyň Suratkeşler birleşiginiň “Bäşim Nuraly” adyndaky medaly (2009), Gyrgyzystan Respublikasynyň çeperçilik akademiýasynyň akademigi (1998), Türkmenistanyň Lenin komsomoly baýragynyň (1970) we Bütinsoýuz Lenin komsomoly baýragynyň (1972) eýesi.
Garagoýunly döwleti
Gargoýunly döwleti ýykylanyndan soň‚ onuň ýerlerinde Akgoýunly türkmen döwleti döreýär. Akgoýunly türkmen döwleti hem Töwriz şäherini öz paýtagtyna öwürýär. Akgoýunly türkmen döwleti Azerbaýjandan daşary Ermenistany‚ Kürdistany‚ Yragy we Eýran yň bir bölegini özüne birikdirýär.
.gd
Grenada'nın internet kodu.
Ýumurtga
Aýal ýumurtga öýjüginiň (ýumurtga) ýumurtgasy, adatça biologiki taýdan köpelýän we adamlar üçin iýmit çeşmesi bolan ellipsdir. Eggumurtga goýmak prosesi 25 sagat dowam edýär, şonuň üçin Towuk adatça günde bir ýumurtga goýýar.
Durdy Baýramow
5000-den gowrak nakgaşlyk we grafika eserlerini döreden. Ýykgyn eden žanrlary: keşp, peýzaž, natýurmort, temalaýyn kompozisiýalar.
Terjimehaly
Durdy Baýramow 1938-nji ýylyň 14-nji aprelinde Sowet Soýuzynyň öňki respublikasy Türkmenistan SSR-niň Baýramaly şäherinde dünýä inýär. Ene-atadan ir galansoň, Durdy Gyzylarbadyň (häzirki Serdar şäheri) çagalar öýünde terbiýelenýär.
1954-nji ýylda Baýramow Aşgabatda Ş. Rustaweli adyndaky Türkmen Döwlet çeperçilik uçilişşesine okuwa girýär. Mugallymlary G.Ýa. Brusensew bilen A. Hajyýew oglanyň zehinini görüp, okuwynyň tutuş dowamynda oňa goltgy beripdirler.
Soň-soňlar Brusensow bilen Baýramowyň arasyndaky halypa-şägirt gatnaşyklary hakyky dostluga öwrülipdir. Durdy Brusensowy halypasy hasaplapdyr, onuň özbaşdak sergilerini guramaga gatnaşypdyr we üç gezek keşbini çekipdir. “Gennadiý Brusensow meniň ilkinji mugallymym, ol atamyň deregini tutdy” diýip, Baýramow halypasyny mähir bilen ýatlapdyr.
1959-njy ýylda Baýramow Moskwanyň W.I. Surikow adyndaky döwlet çeperçilik akademiki institutyna okuwa girýär we ol ýerde adybelli sowet nakgaşy, SSSR-iň halk suratkeşi D.K. Moçalskiniň ussahanasynda okaýar. Baýramow “Moskwada okan ýyllarym professor Dmitriý Moçalskiý maňa paýhasly, dogry we berk sowat bilim berdi” diýip aýdypdyr. Durdy günlerde bir gün mähriban Watanyny wasp etmek üçin nakgaşlygyň rus mekdebini ele alan türkmen-rus suratkeşidir. Indi bolsa onuň eserleri halypalary G.Ýa. Brusensowyň we D.K. Moçalskiniň eserleri ýaly Döwlet Tretýakow galereýasynda saklanylýar.
W.I. Surikow adyndaky Moskwanyň döwlet akademiki çeperçilik institutyny tamamlanyndan soňra, Durdy Aşgabada gaýdyp gelýär. Uçilişşede, soňra institutda okan döwürlerinde ýazan ilkinji eserleri tomaşaçylaryň we hünärmenleriň ünsüni çekýär. Tizara ol hünärli suratkeş hökmünde tanymallyga ýetýär: 1965-nji ýyylda SSSR Suratkeşler birleşiginiň agzalygyna kabul edilýär, Aşgabatda we Moskwada geçirilýän umumymilli çeperçilik sergilerine yzygider gatnaşýar, birwagtlar tamamlan uçilişşeisinde ders berýär.
1966-njy ýylda Baýramow Dünýägözel (Gözel) Ylýasowa öýlenýär. Dünýägözel suratkeşiň durmuşynda ýeke-täk ýanýoldaşy bolýar. Baýramow “Ýanýoldaşym Gözele men dört sany ajaýyp gyzlarym: Bahar, Jemal, Keýik we Sülgün üçin; maňa dost hem direg bolandygy üçin minnetdardyryn” diýip aýdardy. Ýanýoldaşyna ol 57 sany grafiki işden ybarat bolan “Gözel” keşpler tapgyryny bagyşlaýar.
1968-nji ýyldan suratkeş jahankeşdelik edýär. Alan täsirleriniň netijesinde Durdyny hyýalyna täze döredijilik ideýalary we stilleri gelýär. Baýramow “Bütin ömrüme men beýik reňk ussatlary Tisianyň, El Grekonyň, Surbaranyň, Rembrandyň güýçli täsirinden çykyp bilmeýärin. Men jahankeşdeligimi dowam edýärin, beýik ussatlaryň muzeýlerdäki eserlerini öwrenmegimi dowam edýärin, zehinli kärdeşlerimden öwrenýärin, we nakgaşlyk ussatlygymy kämilleşdirýärin” diýip ýazypdyr. 55 ýyllyk döredijiliginde Baýramowyň eserleri tutuş dünýä boýunça geçirilen 100-den gowrak özbaşdak we toparlaýyn sergilere gatnaşdy. Onuň Germaniýa Demokratik Respublikasynda (Berlin, 1981) we Wengriýada (Budapeşt, 1986) geçirilen irki özbaşdak sergileri oňa diňe Sowet Soýuzynda däl, eýsem, Ýewropa ýurtlarynda hem meşhurlyk getirdi.
2012-nji ýylda D. Baýramow Kanada gelýär we ol ýerde “Kanadanyň güýzi” ady bilen eserler tapgyryny döredýär.
2014-nji ýylyň 14-nji fewralynda Durdy baýramow 76 ýaşynyň içinde dünýäden ötýar.
Çeperçilik stili
Durdy Baýramowyň döredijiliginiň baş žanry türkmen milli mekdebiň iň oňat däplerini, nusgawy realizm ussatlarynyň sapaklaryny we impressionistleriň täzeçilligini özünde jemleýän psihologiki keşpdir. Medeniýetleriň birnäçesini birleşdirýän filosofiýa ýykgyn etmek bilen, suratkeş keşbi çekilýäniň her biriniň özboluşlylygyny beýan etmegi başarypdyr. Döwürdeşleriniň - ХХ asyryň ahyrynyň we ХХI asyryň başynyň türkmen intelligensiýa wekilleriniň “Medeniýet adamlary” atly 150-den gowrak keşpden ybarat tapgyry Baýramowyň keşp ussatlygynyň naýbaşy bolýar. 1970-nji başlanan şol işine ol ömrüniň 40 ýylyny bagyş edýär.
Keşplerden başga-da, onuň türkmen medeniýetiniň milli öwüşginlerini we ülkäniň baý tebigatyny birleşdirýän natýurmortlary bilen peýzažlary hem üns bererliklidir. Mysal üçin, suratkeş meýdan güllerini, hususan-da Köpetdagyň eteginde bitýän gülälekleri we miweleri türkmen halysynyň we keçesiniň ýerliginde çekmegi gowy görüpdir. “Erkana toprak” (1969) atly eseri bolsa, türkmen peýzaž nakgaşlygynyň nusgawy nusgasy hasaplanylýar. Şonuň bilen birlikde, döredijilik saparlarynda suratkeş Russiýa, Niderlandlar, Belgiýa, Germaniýa, Kanada, Hindistan, Ýaponiýa, Taýland, Türkiýe, Maldiwler we BAE ýaly ýurtlaryň medeniýetini açyp görkezen eserler tapgyryny ýazýar.
Fotosungatynda hem Baýramow özüni ussat hökmünde tanadýar. Emma hiç wagt özüni hünärli fotosuratçy hasaplamandyr we fotosuratlary köpçülige çykarmandyr. Diňe dünýäden gaýdanyndan soňra, Durdy Baýramow adyndaky Çeperçilik gaznasy Scotiabank goldawynda CONTACT Photography Festival çäklerinde Kanadanyň Toronto şäherinde “Durdy Baýramowyň nazary bilen: Türkmen obalarynyň ýaşaýyş-durmuşy, 1960-1980-nji ýyllar” atly foto sergini üstünlikli geçirýär. 2015-nji ýylyň maý aýynda tomaşaçylar suratkeşiň 80-den gowrak fotosuraty bilen tanyşýar. Şeýle-de, Waşingtonyň, ABŞ, Smitson adyndaky institutynyň aziýa medeniýetiniň taryhy kafedrasynyň hemaýat bermeginde gazna tarapyndan serginiň adybir katalogy çap edilýär.
Mirasy
Baýramow suratkeşleriň täze neslini terbiýelemäge köp wagtyny sarp edýär: ýörite çeperçilik mekdebinde mugallymçylyk edýär we zerur materallary almaga güýji ýetmedik okuwçylara pul kömegini beripdir. Suratkeş ömrüni sungata bagyş etmäge ymtylýanlaryň, esasan-da ýaş össürimleriň hemmesiniň tarapdary bolupdyr.
2015-nji ýylda suratkeşiň gyzy Keýik Baýramowa kakasynyň mirasyny gorap saklamak niýeti bilen, Kanadanyň Toronto şäherinde täjirçilik däl, jemgyýetçilik medeni guramany - Durdy Baýramow adyndaky çeperçilik gaznany döredýär. Bu günki günde gazna Durdy Baýramow adyndaky öý muzeýünde bilim beriji maksatnamalaryň birnäçesini işläp taýýarlaýar we durmuşa geçirýär: nutuk okalýar, amaly maslahatlar we medeni çäreler geçirilýär, şeýle-de zehinli ýaş suratkeşlere gran berýär, olaryň sergisini guramaga gatnaşýar. Suratkeşiň eserleriniň toplumyndan başga-da, öý muzeýde Baýramowyň toplan kitaphanasy hem bar. Toplumda sungata bagyşlanan kitaplaryň 6000-dan gowragy bar, olardan käbiri XIX ahyryna – XX asyryň başyna degişli neşirlerdir.
Häzirki wagtda Durdy Baýramowyň eserleri dünýäniň hususy toplumlarynda, şeýle-de aşakda ady agzalan muzeýlerde, galereýalarda we medeni guramalarda saklanylýar:
Ýolly Öwlýagulyýew
Öwlýagulyýew Ýolly ( 26 –njy ýanwar 1935 ) – filosofiýa ylymlarynyň doktory, professor, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy. Sowet döwründe Türkmenistanyň SK KP ylym we ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçysy, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň filosofiýa we hukuk Institutynyň direktory bolupdyr.
Biografiýa
1935-nji ýylyň 26-njy ýanwarynda  Türkmenistan SSR-nyň Daşoguz welaýatynyň Tagta etrabynyň Bedirkent obasynda daýhan maşgalasynda dogulýar. Türkmen.
Zähmet ýoluna 1952-nji Daşoguz pedagogik uçilişesini tamamllandan soň oblastyň medeniýet bölüminiň inspektri bolýar. soňra Gazagystanda gulluk borjuny ýerine ýetriýär. Soňra medeniýet bölüminden komsomol işine çekilýär.
1966 –njy ýylda Daşkendiň ýokary partiýa mekdebini tamamlap, ýokary bilim alandan soň, Türkmenistanyň KP Aşgabat raýkomyna işe ugradylýar. Şol pursatdan hem onuň partiýa işi başlanýar.
Newşehir (il)
300px|thumb|Nevşehir ili Nevşehir, Türkiýe'nin ili.
Ah ganym söygi ine senin
ah ganym söygi ine senin zerarly, heniz-henizlerem ejir çekilyar. bir jepa öwrülen yigdin duygusy, gözel jezasyna gurban edilyar.
Ýolly Öwlýagulyýew
1973-nji ýylda SK KPSS  jemgyýetçilik ylymlary  Akademiýanyň aspiranturasyny tamamlandan soňra,  Moskwada kandidatlyk dissertasiýasyny goraýar. Ylmy işi milli meseleleriň ösüş aýratynlyklaryna bagyşlanan bolupdyr. Goragy amala aşyrandan soň filosofiýa ylymlarynyň kandidaty diýen ylmy dereje berilýar.
1973- 1988-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň SK KP medeniýet bölüminiň orunbasary, ylym we ýokary okuw  mekdepleriniň ýolbaşçysynyň orunbasary. 3 ýyllap 1975- 1978 –nji ýyllarda Türkmenistanyň KP Mary obkomynyň sekretary boldy. şol işi üçin Gyzyl zähmet ordeni bilen sylaglanýar.
Ah ganym söygi ine senin
belli dala belki yigdem günali, belki gözel gyzam ony halayar. aralarna haysy şeytan girdika, ya-da durmuş ikisinem synayar.
yigit entek umyt bilen garaşyar, gözel gyzyn gelerine bir mahal. ikisine gözel durmuş yaraşyar, şeyle gözel sayarsynyz "taçmahal".
ine yene otyryn birje özüm, ol ullakan marekeden uzakda. men göwnümde hiç bir zada yok dözüm, şon üçinem men mydama duzakda.
Dag teloshistesi
DAG TELOSHISTESI (Teloschistes montanus Barkh. 1963) Teloshistesler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi IV. Seýrek görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Kawkaz — merkezi aziýa görnüşi, ýokary derejeli gurluşly, topbak düýpli, köp görnüşli urugyň görnüşi. Gysgaça beýany. Bedeni maýda şahalanan, diametri 3 sm, çal reňkde, iýiji kaliý täsirinden reňki üýtgemeýär. Perleri şahalanan, gysga, bölünen uçly, bedeniniň arka tarapy açygrak reňki we damarjyklary aýan görünýär. Apotesiýalary örän seýrek duşýar, köpsanly, diametri 5 mm çenli. Sporalary reňksiz, iki öýjükli, her torbajygynda 8 sanysy ýerleşýär Ýaýraýşy. Köpetdag (Müsünew, Tagaraw, Almajyk, Sarymsakly, Asylma). Türkmenistandan daşarda — Azerbaýjan, Täjigistan. Bitýän ýerleri. Deňiz derejesinden 1200– 2600 m belentliklerde, gaýalaryň ownuk daşly, jaýrykly eňňitleri Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Az, ýektük gabat gelýär.Esasy çäklendiriji sebäpler. Mal bakylmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Jynsy (askosporalar) we jynssyz (piknokonidiýalar) ýol bilen köpelýär. Ýetişdirilişi. Ýetişdirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Duşýan ýerleriniň bir bölegi Köpetdag döwlet goraghanasynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Gorag düzgünini berjaý etmeli. Barlaglar boýunça teklipler. Bitýän ýerlerini gözlemeli we ekologiýasyny hem biologiýasyny öwrenmeli. Düzüji Z. Joraýewa
.ge
Gürcistan'ın internet kodu.
Muş (il)
Muş, Türkiýe'nin ili.
III. Jahan urşy
thumb| Iñ uly ýadro çaknyşygy 3 nji Jahan urşy bilen baglanyşykly hasaplanýar. Ilki bilen 3 nji jahan urşy başlarmy diýen soragy bermeli bolýar. Elbetde 3 nji jahan urşy bolmagy gaty ahmal. Sebäbi uly taýynlyklar, biri birinin ýurtlarynda harby baza açma, men - menlikler urşyñ hökman boljagyny görkezýär. Osman Pamukogly atly ýazyjy 3 nji jahan urşy barada kitap ýazypdyr. Kitabynda 3 nji jahan urşy barada köp zatlary gürrüñ beripdir. Pamukogly 3 nji jahan urşunyñam beýleki jahan uruşlaryna meñzejegine aýdypdyr. 3 nji jahan urşam edil eýleki jahan uruşlary ýaly, oñuşmazlyk, men - menlik, ýetmezçilik, öz ýerlerini giñeltme ýada elindäkini ýitirme sebäbi bilen başlamagy ahmal. Pamukogly 3 nji jahan urşunyñ başlamagyna sebäp boljak Ýewropa, Balkanlar, Aziýa we Hindi Hytaý böleklerini görkezýär. Pamukogly 3 nji jahan urşy kimleriñ arasynda bolar soragyna ABŞ, HYTAÝ, RUSSIÝA diýip jogap beripdir. Bulardan biri ýada ikisi beýlekisine garşy bolar. Uruş bir çasyñ ýarylmasy, bir uçaryñ düşürilmesi, bir gäminiñ batyrylmasy, bir içaly ýada akla gelmejek bir sebäplerden başlap biler. Iñ erbedi bolsa bolmadyk zada boldy diýlip uruş açylmagy ahmal. Pamukoglyna görä wagt kimiñ tarapynda esasly bolsa, soñam gaçynylmaz bir ara gelende urşy şo tarap başlatjakdyr. Bu ýurt Amerikadyr. Hytaý wagt gazanmak üçin elinden gelen syýasy we iç çozuşlary dowam etýär. Amerikada etýär ýöne wagt Amerika esasly bolup durýar. Osman Pamukogly Russiýa-Amerika, Hindistan-Hytaýa garşy boljagyny aýtýar.
3 nji Jahan urşunyñ gidişi eýleki uruşlara meñzemez diýlip pikir edilýär. Sebäbi indi uruş top tüpeñ bilen däl, tehnologiýanyñ ösüşindäki kompýuterler bilen amala aşyrylar. Has geljekde bolsa uruşa adam ogly gatnaşmaz. Belki kompýuterler bilen işlenip, uruşda harby robotlaryñ uruşmagy ahmal.
2 nji Jahan urşunda Amerika Ýaponiýanyñ üstüne 2 sany iñ gorkunç ýarag bolan Atom bombasyny taşlady. Biri Nagasaki, beýlekisi bolsa Hiroşima şäheriniñ üstüne taşlandy. Bomba doly ýere düşmän ýaryldy. Ýarylanda göni 800 müñ adam wepat boldy. Iki şäherdenem müñlerçe parahat oturan halk heläk boldy. Milýonlarça adam maýyp galdy we şuwagtam bombañ zäheri ýitenok we Nagasaki Hiroşima şäherleriniñ golaýlarynda maýyp çagalar dogulýar. Aýdylmagyna görä ýene zäheriñ doly ýitmesi we Nagasaki Hiroşimany öñki hala gelmegine takmynan ortaça ýene 50 ýyl geçmeli bolar.
Şuwagtlar bolsa Hytaý we Amerikada ýüzlerçe atom bombalary we ondanam beter güýçlileri bar we intägem ýasamany dowam etýäler. Eger 3 nji Jahan urşy başlasa Amerika ýaly ýurtlar Atom bombasyny ulanmagy gaty ahmal. Onda näme üçin garşydaşy ulanmasyn. Olam bir uly bombany Amerikanyñ üstüne taşlar, ýene birini, we ýene birini. Boldy, ýer küle döner, Ýer Şary ýaşanylmaz hala geler. Ýagny 3 nji Jahan urşy Ýeri ýaşanylmaz hala getirer Dünýä Jähenneme döner. Hemme ýerler kül bolar. Gazanan kim bolar ? Elbetde hiç kim. 3 nji Jahan urşy iñ betbagtçylykly iñ erbet uruşlaryñ biri bolar. Beýleki uruşlardan 3, 4, 5 esse zyýany köp bolar. Uruş, hemme dünýäniñ gatnaşmasynda Jahan urşy bolýar. Iki ýurdyñ uruşmasynda däl. 1 nji Jahan urşynda 14 milýona ýakyn adam wepat boldy we 20 milýona ýakyn adam maýyp galdy. 2 nji Jahan urşunda 60 milýona ýakyn adam wepat bolup, 90 milýona ýakyn adam maýyp galdy. Intäk açlykdan ölenleriñ sany hem gaty köp bolar. Uruş başlasa şu zatlar ýüze çykar :
1) Gaty erbet köp adam öler
2) Tok köp ýurtda asla bolmaz
3) Her ýerde diñe ajy habarlar bolar
4) Her ýurt ýaranyna iñ azyndan müñläp esger haryt berer.
5) Bir ýurt uly bir ýeri basyp alsa, kiçi ýurtlaram öz gol astyna alar
6) Köp ýurtda internet asla bolmaz
7) Her ýerde ýarag, we tüpeñ sesleri bolar
8) Ýurtlarda açlyk köpeler
9) Ahy nala köp bolar
10) Şatlykly, begençli günler gaty az bolar
Diñe şujagaz zatlar hem adamy ürkütmäne ýetýär.
Indi uruş haçan başlar ? Uruşyñ başlamaýanlygynyñ iñ uly sebäbi, 2 nji Jahan urşunda bolan heläkçiligi gören ýurtlar ýene şolar ýaly bolmagyny islänok. Gaýgylanmañ 3 nji Jahan urşy intäkler başlamaz. Sebäbi şuwagt bir ýurt goh açsa garşydaşlar şony köşeşdirjek bolýar.
Söweşe köp ýurtda harby we raýat häkimiýetleri garaşýar we goranyş meýilnamalary şoňa laýyklykda düzülýär. Bu meýilnamalaryň çäginde ýadro bunkerleri guruldy. Mümkin bolan ýagdaýlar, planetanyň ýok edilmegine sebäp bolup biljek ýadro ýaragy ýa-da ýadro urşy bolmazdan söweşe görä meýilleşdirilýär.
Esasanam III. Jahan urşunyň meşhur medeniýetinde agdyklyk eden bu söweş dürli çeper filmleriň, teleseriallaryň we wideo oýunlarynyň temasy boldy.
Nazmamet pakga
Nazmamet pakga (d. 1959) Türkmensähra sebitiniň Akgala şaherinde Üçdepe obasynda doğlan Türkmen şahyrdyr.
Köp sanly Eýran gazetlerinde işlän Nazmametden "Söýjek bolsaň" atly Türkmen dilinde (Arap/Pars elipbiýi bilen) bir goşgy kitaby çykarandyr.
2002-nji ýylyň Sentýabr aýynyň 14-inde Şiraz şäheinde bir keselhanada aradan çykandyr.
Rubagylaryndan birnäçesi:
Taýym sen
Asmanymda görülmedik aýym sen
Ogurlanan berlimedik paýym sen
Ýeke, ýalňyz, çölde galan aşyk men
jüda düşen, ýitip giden taýym sen
Söýjek bolsaň
Gerek bolsa bazara sal, ýoý meni
Ha ýagşy men, ha ýaman men ezizim
Söýjek bolsaň şu durşuma söý meni
Akgoýunly döwleti
Akgoýunly döwleti— Garagoýunly Jahan şa 1467-nji ýylda Muş diýen ýerde akgoýunly taýpasynyň ýolbaşçysy Uzyn Hasan bilen bolan çaknyşykda ölýär we Garagoýunly döwleti ýaşamagyny bes edýär.
Gargoýunly döwleti ýykylanyndan soň‚ onuň ýerlerinde Akgoýunly türkmen döwleti döreýär. Akgoýunly türkmen döwleti hem Töwriz şäherini öz paýtagtyna öwürýär. Akgoýunly türkmen döwleti Azerbaýjandan daşary Ermenistany‚ Kürdistany‚ Yragy we Eýranyň bir bölegini özüne birikdirýär. Akgoýunly taýpa birleşiginiň esasyny türkmeniň baýandyr taýpasy düzüpdir. Döwletiň baýdagynda ak goýunyň şekiliniň bolandygy sebäpli oňa Akgoýunly türkmen döwleti diýipdirler.
Akgoýunly döwleti Uzyn Hasanyň dolandyran döwründe (1453-1478) has gülläp ösýär. Ol Italiýa‚ Wengriýa‚ Awstriýa‚ Polşa we beýleki Ýewropa döwletleri bilen diplomatik hem-de söwda gatnaşyklaryny ýola goýupdyr. Bu döwletler Azerbaýjan hökümdaryny türk soltany Mehmet II garşysyna göreşde özleriniň ýarany hökmünde görüpdirler.
Hatda Uzyn Hasan Osmanlylaryň garşysyna söweşmek üçin Wenesiýa bilen ýaranlyga hem giripdir. Akgoýunlylaryň paýtagty Töwrizde Wenesiýa ilçileri- Lazaro Kwirino‚ Katarino Zeno‚ Jozeppa Barbara‚ Abrojo Kontarini hemişelik diýen ýaly bolup, olar özleriniň Azerbaýjana syýahatlary barada gymmatly ýazgylary galdyrypdyrlar.
Uzyn Hasanyň ejesi Sara hatyn hem Ýewropada we gündogarda diplomat we döwlet işgäri hökmünde özüni tanadypdyr. 1472-nji ýylda Akgoýunly döwleti türk soltany Mehmet II Fatihyň goşuny bilen çaknyşýar. Bu söweşde Wenesiýa akgoýunlylara kömek etmek maksady bilen öz flotyny Turkiýanyň kenarlaryna iberendigine garamazdan Uzyn Hasanyň goşuny ýeňilýär. Emma muňa garamazdan türk soltany Azerbaýjany alyp bilmeýär. 1478-nji ýylda Uzyn Hasan ölenden soňra Akgoýunly döwletiniň içinde tagt ugrynda söweş başlanýar. Netijede, Akgoýunly türkmen döwletiniň ýerine Uzyh Hasanyň gyzyndan bolan agtygy Ysmaýyl I şa Sefewiler döwletini döredýär.
B. R. Ambedkar
Bhimrao Ramji Ambedkar (14-nji aprel 1891-nji ýylyň 6-njy dekabry), şeýle hem Dr. Babasaheb Ambedkar, hindi hukukçysy, ykdysatçy, syýasatçy we jemgyýetçilik reformaçysydy. Dalit Buddist hereketine ylham berdi we degilmeýänlere (Dalits) sosial diskriminasiýa garşy kampaniýa gurady. Şeýle hem, aýallaryň we zähmet haklaryny goldady. Ol garaşsyz Hindistanda ilkinji hukuk we adalat ministri, Hindistan konstitusiýasynyň binagäri we Hindistan Respublikasynyň esaslandyryjysydy.
1956-njy ýylda 600,000 tarapdary bilen buddaçylyga geçip, Dalitleri köpçülikleýin kabul edip başlady. Hindistanda buddizmi janlandyrdy. Ambedkar, Nawaýana buddistleriniň arasynda bodhisattva we Maitreýa hasaplanýar.
1990-njy ýylda Hindistanda iň ýokary raýat baýragy bolan Bharat Ratna aradan çykandan soň Ambedkara berildi. Ambedkaryň mirasy köp sanly ýadygärlikleri we meşhur medeniýetdäki şekilleri öz içine alýar. Ambedkaryň jemgyýetçilik-syýasy reformaçy hökmünde mirasy häzirki Hindistana uly täsir etdi.
Ambedkar, Taryh TV18 we CNN IBN tarapyndan geçirilen pikir soralyşykda 2012-nji ýylda "Iň beýik hindi" (The greatest Indian) saýlandy.
Ambedkar Jaýanti (Ambedkaryň doglan güni) her ýyl 14-nji aprelde bellenilýän festiwal bolup, ol diňe Hindistanda däl, eýsem bütin dünýäde bellenilýär. Ambedkar Jaýanti Hindistanda resmi dynç alyş hökmünde bellenilýär. Birleşen Milletler Guramasy Ambedkar Jaýantini 2016, 2017 we 2018-nji ýyllarda belledi.
Aratürük etraby
Ýiwu (Aratürük) etraby — Xinjiang Uyghur Autonomous Region  we Hami şäherinde ýerleşýän etrap. Bu etrabyň umumy meýdany 19,511 km2. 2002-nji ýylyň çaklamalaryna görä bu ýeriniň ilatynyň sany 20,000 adam.
Ýerleşişi
Ýuwy etraby demirgazyk-günbatar welaýatyň we Karlik Şan dagy we Mongolian aralygynda ýerleşýär. Etrabyň agyň daşyndaky ýerleriniň köp bölegi Gobi çölünde ýerleşýär.
Etrabyň köp  adamly ýerleri  Ýiwu derýasynyň golaýyndaky oazislerde ýaşaýarlar. Bu ýerlere günotadan demirgazyk ýerleri bolan Ýiwu şäheri (伊吾镇),  Weýzi hiýa şäherçesi (苇子峡乡), we Laomao Hu şäheri  (淖毛湖镇) degişlidir.
Hazar deňzi
thumb|224x224px|right|Hazar deňziniň kosmosdan düşürilen suraty Hazar deňzi (Каспийское море, ) — Ýernyn in büyük axmaz köl. Ýewropa we Aziýanyn kesişmesynde yerleşýar. Dibinde okean tipli yer qatı yerleşdiyine we deňiz ölçülerin malik olduğuna göre deňiz adlanır. Axmaz olduğundan tärkibinde duznyn faizi 0,05% Volga çayının deltasında 1—3%-dir. Suwdyn säviyyesy deyişkendir, hazırda o okean səviyyesinde täqmiban 28 metr aşağıdır. Onu dünyanın başqa iri suw hövzälärinden äsas färqi dünya okeanı ile heç bir birbeşa olmamasydyr. Qädim xäritälerdä Hazar deňizi Gilan deňizi kimi adlandırılırdı.
Hazariň meýdany 380 000 km²-dir. Sahil xättinin ümumy uzunlygy (perimetri) 6 380 km-dir. In uzun sahasynyn uzunlygy 1 205 km, eni 554 km, in därin ýeri 1 025 m-dir. Türkmenistan, Russiýa, Eýran, Azerbaýjan we Gazagystan bilen serhetleşýär.