cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maunt Raşmor
Ilkibaşda, günorta Dakotanyň taryhçysy bolan Doun Robinson(Doane Robinso)n ştatyň syýahatçylygyny ösdürmek maksady bilen günorta Dakotanyň  Bläk Hils(Black Hills) diýen ýerinde meşhur adamlaryň şekillerini oýup ýasamaly diýen pikirini öňe sürýär. Ol ilki bilen Iňňeleriň şekillerini ýasamak isledi, ýöne Gutzon Borglum granityň pes hili üçin hem-de daş gurşawy goraýjylaryň garşy çykmaklary sebäpli bu pikiri ret edýär. Olar sebitdäki iň beýik dag bolan Mount-Rushmore’y onuň üstüne iň köp wagtlap gün şöhleleriniň düşýänligi sebäpli saýlapdyrlar. Borglum, heýkeller milli äheňde bolmaly diýen netijä gelip, şekilleri çapylyp ýasaljak dört prezidenti saýlady. Memorialyň gurluşygy 1927-nji ýylda başlap, ondaky prezidentleriň ýüzleri 1934-1939 ýyllar aralygy çapylyp ýasaldy. Gutzon Borglum 1941-nji ýylda ýogalandan soň, gurluşygy onuň ogly Lincoln Borglum dowam etdirdi. Aslynda prezidentler kelle bilen bil aralygyndaky ýeri şekillendirmelidi, ýöne pul ýetmezçiligi sebäpli 1941-nji ýylyň oktýabr aýynda gurluşyk şol durşuna togtadyldy.
ABŞ-nyň Milli parklarynyň gullugy, 1933-nji ýylda, gurluşyk entäk dowam edip duran wagty memorialy öz gözegçiliginiň astyna alyp, şu güne çenli ony dolandyrmaga dowam edýär. Bu ýer her ýyl iki milliona golaý syýahatçyny kabul edýär.
Windows 10
Windows 10, Microsoft Korporasiÿsiÿasy tarapyndan işlenip düzülen kompÿuter işlediji sistemadyr(ulgamdyr). Ol Windows NT maşgalasyna degişli bir wersiÿadyr.2014-nji ÿylyñ Sentÿabr aÿyndan 2015-nji ÿylyñ iÿul aÿyna çenli beta test demosy(Build 2014) bilen test edilmek üçin halka hödürlendi. 1-nji Awgust 2015-de bolsa resmi bolup halka satyşa çykdy. Microsoftyñ 2014-nji ÿylda alan karary bilen, kompÿuterlerinde orginal Windows 7 we Windows 8.1 wersiÿasy bolan müşderiler, hiç hili pul tölemden onlaÿn Window 10 wersiÿasyny alyp bilÿärler.
Windows 10-da näme üÿtgeşiklikler bar?
Sensorly ekrany bolan netbuklar üçin, el bilen ekrana ÿazgy ÿazma we şekiller çyzmak(we bulary MS One Noteda saklamak) Windows sistemasy üçin täze gelen üÿtgeşiklikdir. Window XP'däki ÿaly çep tarapyñ aşakgy burçyna "başlama meÿusy"(Start menu) goÿulandyr. Aÿry-aÿry işleri bir wagtda garyşdyrman işlemek üçin täze bir sahypada "Desktop" açyp bolÿandyr. İnternet Explorer Gözleg browseriniñ ÿerine täze Microsoft Edge browseri gelendir. Oÿun oÿnaÿan ulanyjylar üçin bolsa täzelenen DirectX 12 we WDDM 2.0 grafikalary bardyr. Bulardan daşary barmak yz we yüz şekli arkaly parol goÿma sistemasy hem bardyr. İñ esasy we täze üÿtgeşikligi bolsa "Cortana" adyndaky ses bilen işleÿan kömekçisidir. Bir zady telefonyñyzdan gözletmek islän wagtyñyz "Cortana" ny açyp şoña sesiñiz bilen aÿdyp gözletmek bolÿar(şu wagt az sanda dillerde gözledip bolÿar). Windows Media Center(Windows Media Player we ş.m) mediÿa oÿnatyjysynyñ ÿerine täze Windows DVD Player gelendir.
Näme üçin Windows 9 çykmady?
Microsoft, CEO Steve Ballmer wagtynda(2000-2014) durmuşa geçirilen birnäçe proÿektlerde üstünlük gazanyp bilmedi we biržadaky bahsy düşüşe geçdi. Windows Vista, Windows 7 we Windows 8.1 ÿaly sistemalar ulanyjylar arasynda nägilelige ÿol açdy. Microsoft esasanda garşydaşy Apple korporsiÿasy garşysynda paÿ ÿitirdi we ulanyjylar nazarynda "gowy marka" bolmakdan çykmana başlapdy. Täze CEO Satÿa Nadella Microsoftyn we Windows seriÿalarynyñ abraÿyny täzeden dikeltmek sözi bilen başa gelÿär. Nadella täzeden dikeltmek we markalaşmak üçin "9" ÿerine has gowy we göze hoş "10" sanyny ulanmagy saÿlaÿar.
Avito
Avito –– harytlar, gozgalmaýan emläk, zähmet bazaryndaky boş wezipeler (wakansiýalar) we rezýume, şeýle hem hususy şahslaryň we kompaniýalaryň hödürleýän hyzmatlary baradaky bildirişleri ýerleşdirmek üçin, onlaýn-klassifaýdlaryň arasynda dünýäde ikinji orny hem-de Russiýada birinji orny eýeleýän rus internet-hyzmaty bolup durýar. “Awito”-da satmaga hödürlenýän harytlar täze we ulanylan bolup bilýärler. 2021-nji ýylyň sentýabr aýynda “Awito”-da 80 mln-a golaý işjeň bildiriş ýerleşdirilipdi. “Awito” dünýäniň dürli ýurtlaryndaky bildiriş saýtlaryny birleşdirýän Prosus niderland kompaniýasyna (Naspers-iň ýewropa bölümçesi) degişli bolan OLX Group-yň bir bölegi bolup durýar. Russiýada kompaniýa baş edara jaýy Moskwa şäherinde ýerleşýän “KEH eKommerts” JÇJ-nyň üsti bilen hereket edýär. Işgärleriň sany 2021-nji ýylyň sentýabr aýynda 2500 adamdan hem gowrak bolan düzümden ybarat boldy.
Şäher
thumb|[[Ronda, Ispa niýa]] thumb|right|[[Çeşme, Türkiýe]]
Uly şäherler — iri ilatly nokat, onuň ýaşaýjlary, kada bolşy ýaly, oba hojalygyndan daşgary işler bilen meşgullanýarlar.
Ilatly nokadyň şäherler kategoriýasyna degişli edilmegi kanun çykaryjy tertipde resmileşdirilýär.
Merkantalizm
Merkantalizm, 16-njy asyrda Günbatar Ýewropada döredilen ykdysady teoriýa. Merkantalizma görä bir halkyň eşreti esasy puluň mukdaryna baglydyr we täjirçilik göwrümi üýtgemez. Merkantalizme görä halkyň baýlygy eýeçiligindäki altyn, kümüş ýa-da täjirçilik hümmeti bilen belgilendirilýär. Merkantalizma görä dolandyryş ykdysadyýetde esewançy rolunda bolmaly, eksporty goldamaly importy çäklendirmeli. Bu pikirleriň üstünde durup geçýän ulgama Merkantalizm diýilýär.
Kesgitlemesi we taryhy
Merkantalist pelsepe orta asyrlaryň soňy we senagat döwrüniň başy arasyndaky döwürde (1500-1800) işjeňdi. Ýewropa mahsusdyr, Ýewropada dörän we ösen. Döwrüň ykdysady hereketi täjirçilikdir. Täjirçilikdäki ösüş oba hojalygynyň diňe bir güzerançylyk üçin edilmeginden çykyp söwda geçmegine bat berdi.
Bu döwürde Ýewropada açyşlar eýýamydyr, täze geografiki mesgenlerden Ýewropa gymmatly magdanlar getirilendir. Merkantalizme görä bu gymmatly magdanlaryň daşary ýurda çykmagynyň öňüni almak üçin edilmeli 2 ädim bardyr:
Merkantalizmiň beýleki aýratynlyklary:
«Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady
«Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady – Türkmenistanyň döwlet sylagydyr.
Düzgünnamasy
Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady Türkmenistanyň döwlet sylagydyr. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady: köp ýyllaryň dowamynda sportuň dürli görnüşleri boýyunça okuw-türgenleşik işlerinde aýratyn tapawutlanyp, «Türkmenistanyň çempiony» diýen ada birnäçe gezek mynasyp bolan; Olimpiýa, Aziýa oýunlarynda, dünýä çempionatlarynda, Aziýa we dünýä Kuboklary ugrundaky ýaryşlarda üstünlikli çykyş edip, ýeňiji bolan, çempion diýen ady, birnaçge baýrakly orunlary, şol sanda ulularyň arasynda şahsy birinjilikde baýrakly orunlary eýelän we türkmen sportunyň halkara abraýyny belende götermekde uly hyzmatlary bitiren; sportuň oýun we beýleki görnüşleri boýunça toparlaryň düzüminde Olimpiýa, Aziýa oýunlarynda, dünýä çempionatlarynda, Aziýa we dünýä Kuboklary ugrundaky ýaryşlarda üstünlikli çykyş eden, toparlaryň arasynda birinjiligi gazanan ýa-da Aziýa oýunlarynda, çempionatlarynda baýrakly orunlary eýelän, şol sanda jemleýji tapgyrlarda oýnan we ýokary netijeleri gazanan türgenlere dakylýar. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady Türkmenistanyň raýatlaryna dakylýar. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly adyny Türkmenistanyň raýaty bolmadyk adamlara hem dakmaga haklydyr. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady dakylan adamlara Türkmenistanyň Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly adynyň Şahadatnamasy we döşe dakylýan nyşany gowşurylýar. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady dakylan adamlara iň pes aýlyk zähmet hakynyň dört essesi möçberinde birwagtlaýyn baýrak tölenýär we iň pes aýlyk zähmet hakynyň 20 göterimi möçberinde iş hakyna, aýlyk wezipe hakyna, pensiýasyna, döwlet kömek puluna, talyp hakyna her aýda goşmaça hak bellenýär. Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly ady dakylan adamlar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde we halatlarda beýleki ýeňilliklerden hem peýdalanýarlar.
Hormatly adyň döşe dakylýan nyşanynyň Ýazgysy
Türkmenistanyň «Türkmenistanyň at gazanan sport ussady» diýen hormatly adynyň döşe dakylýan nyşany üsti-üstüne goýlan üç bölekden ybarat bolup, onuň esasyny sekizburçluk emele getirýär. Döşe dakylýan nyşanyň umumy diametri 43,5 mm. Döşe dakylýan nyşanyň esasyny emele getirýän sekizburçlugyň üstünde ýerligi ak reňk bilen syrçalanan altyn çaýylan çyzyklar şekillendirilen kiçi onaltyburçluk ýerleşdirilip, onuň ýiti burçlarynyň her biri ak reňkli sirkoniý daşy bilen bezelen. Döşe dakylýan nyşanyň ýokardaky bölegi umumy diametri 29,5 mm bolan tegelekden ybarat bolup, onuň merkezi böleginde gün şohleleri şekillendirilen we kiçi tegeleginiň ortasynda güberçek görnüşli, Türkmenistanyň ýaşyl reňkli syrçalanan kartasy ýerleşdirilen. Döşe dakylýan nyşanyň diametri 20,5 mm bolan kiçi tegeleginiň daşynda ini 4,5 mm bolan ak reňk bilen syrçalanan tegelek halkanyň ýokarky böleginde «TÜRKMENISTANYŇ AT GAZANAN SPORT USSADY» diýen ýaşyl reňkli ýazgy, aşaky böleginde bolsa, ak reňkli sirkoniý daşynyň başisi ýerleşdirilen. Döşe dakylýan nyşan halkajyk arkaly ini 31 mm, beýkligi 18,5 mm bolan baýdak görnüşli ýaşyl reňkli syrga örtülen kolodka birikdirilýär. Kolodkada bäş sany türkmen milli haly gölleri we bäş ýyldyzly ýarym Aý şekillendirilen. Döşe dakylýan nyşan we onuň kolodkasy 925 mähekli kümüşden ýasalyp, onuň ýüzüne altyn çaýylýar.
Çernogoriýa
Çernogoriýa, Montenegro ýa da Garadag —  günorta-gündogar Ýewropada, Balkan ýarymadasynyň adriatik kenarýakasynda ýerleşýän döwlet.
Kenarýakasyny Adriatik deňzi ýuwýar, günbatarda Horwatiýa, demirgazyk-günbatarda Bosniýa we Gersegowina, demirgazyk-gündogarda Serbiýa, gündogarda kem-käs ykrar edilýän Kosowo Respublikasy we günorta-gündogarda Albaniýa bilen guryýer serhedi bar.
left|300px|Kotor aýlagy
Haima 7
Bu sahypa şu wagt boş dur. Bu ady başga sahypalarda gözläp bilersiňiz, degişli gündeliklerde gözleg geçirip bilersiňiz, ýa-da bu sahypany üýtgedip bilersiňiz.
Çaýkur Rizespor
Çaykur Rizespor Sport Topary hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
Ýapyk tohumly osumlik
nahili osumlik, kopelisi ,yayran gursawy gornusleri
Uky
Uky, daşarky dünýäde gaýtalanýan huşuň ýitirilmegi (ýöne duýgur kabul etmäni ýitirmezden), myşsalaryň tonusynyň kem-kemden peselmegi bilen yzygiderli ýüze çykýar. Ukydan oýanmak, sirkadanyň ritmine degişli haýwanlarda esasy siklleriň birine gabat gelýär. Adamlarda uky ortaça ömrüň üçden bir bölegini tutýar.
Uky huşsuzlykdan (ýa-da koma) refleksleriň saklanmagy we uklaýan adamyň gözüni açmak, gürlemek we degmek ukyby bilen tapawutlanýar. Uky we üç ýagdaýy bar. Oýanmak bilen ukynyň üýtgemegi üçin sirkad sikli hakda. Slowuwaş uky bilen REM ukusynyň üýtgemegi üçin ultradian sikli hakda aýdýarys.
Uky, ventroletar preoptiki ýadro (VLPO) baglydyr. Adenoziniň gündelik gurulmagy bilen aljyraňňylyga düşen VLPO, gistamin we bizi ukyda saklaýan beýleki maddalaryň öndürilmegini togtatmak üçin stimul merkezlerine signal iberýär. Uky wagtynda sinapslaryň bir bölegi täzeden düzülýär we bu mehanizm güýçli, metabolik, maglumat we ýat düşündirişleri we täsirleri bolup biler1.
Käbir aýallar öz döwründe erbet uklaýarlar (olar ukusyzlyga erkeklerden iki esse köp) we köpüsi menopauza wagtynda. Garry adamlar köplenç ýaşlara garanyňda az uklaýarlar.
Taryh
1937-nji ýyldan başlap, Amerikaly newrofiziolog Alfred Li Loomis (içerde) EEG-iň kömegi bilen bir gijeki ukuda yzygiderli bäş fazany görkezdi; A-dan E6-a çenli aýdýar:
Kömekçilerinden biri ugewgen Aserinskiý (içerde), gözüň hereketine, boýnuň myşsa tonusynyň gowşamagyna (bu myşsalary we şol eňegi meýletin edip bilýän adamlarda) uly amplitudanyň elektroensefalogramma yrgyldamalary barada habar berýär. subýektler dördünji tapgyra girenlerinde beýni korteksiniň güýçli işjeňligi. Çalt göz hereketleriniň ýa-da MOR (REM, Iňlis dilinde çalt göz hereketleri) bolmagy bu tapgyry düýşlere özleşdirmäge mümkinçilik berýär: soňra 1961-nji ýylda gözlegçi fransuz Mişel ouuwet tarapyndan "çalt uky" ýa-da "paradoksal" çokundyryldy. Lionda CNRS.
2011-nji ýyldan başlap, uky tapgyrlarynyň sany 3-e çenli azaldyldy. 1-nji we 2-nji tapgyrlar ýeňil uky, 3-nji tapgyra bolsa çuňňur uky degişlidir.
Uky zerurlygy ähliumumy diýen ýaly görünýär
Uky, ewolýusiýa taýdan artykmaçlyklara meňzeýär, sebäbi köp ösen haýwanlarda tebigy saýlama bilen goralyp saklanýar, köp haýwanlar üçin gymmat ýaly görünse-de (ýyrtyjylara gowşaklyk, iýmit gözlemek ýa-da almak, iýmitlenmek ýa-da ideg etmek üçin az wagt, ýaşlar bilen jübütleşmek ýa-da ideg etmek we ş.m. .7).
2000-nji ýyllaryň başyna çenli dünýäde düýbünden uklamadyk ýabany haýwan ýokdy; şonuň üçin hemme zat hiç bir haýwanyň ukusyz uzak ýaşap bilmejekdigini (hatda birkemsiz uky bilen meşgullanýan haýwanlarda-da - ýarym oýanýan beýni bilen ýarym uky we ýarym uklaýan beýni - uzak wagtlap uçýan ýa-da göçüp barýan we pelagiki deňiz görnüşleri ýaly ýarym uky süýdemdirijiler, öýken dem almagyna we gark bolmagynyň öňüni almaga8). Öldüriji kitleriň we çüýşeli delfinleriň görüşleri bu sözlere birneme laýyk geldi: professor Jerri Siegel we Los An Angeleselesdäki Kaliforniýa uniwersitetiniň kärdeşleri (UCLA) doglandan bir aý soň, ganhor kitler we ýaşlar uklamaýarlar. Bu ýaşlara ýyrtyjylardan gaçmaga, gorag ýagyna garaşýan mahaly bedeniniň gyzgynlygyny saklamaga, her 3-30 sekuntda bir gezek dem almaga we beýniniň çalt ösmegine we bedenine kömek eder. Bu aýallar we ýaşlar (ýuwaş-ýuwaşdan) ýuwaş-ýuwaşdan “adaty” uky ritmini taparlar.
Gözlegler we gözlegler
Durmuşyň ilkinji günleriniň ähmiýeti
INSERM9 tarapyndan geçirilen gözlegiň netijesine görä, ukynyň hili durmuşyň ilkinji ýyllarynda meýilleşdirilýär. Çaga doglandan soň 15 günüň dowamynda çaga syçanlarynda serotoniniň kabul edilmegini emeli usulda bozmak bilen, gözlegçiler bu ululykdaky syçanlaryň bölek-bölek, durnuksyz we ukusynyň erbet dikeldilendigini anykladylar. Bu uky bozulmalary, depressiýa döwründe görülýänlere meňzeýär. "Bu gözlegler, syçanlarda ömrüň ilkinji üç hepdesiniň serotonerjik ulgamyň uky we emosional hereketleriň deňagramlylygyna edýän täsiri we berkleşýän möhüm döwürdigini görkezýär. Bu ulgam işe girizilenden soň, bu deňagramlylygy dowam etdirip bolmajak ýaly görünýär "-diýip, Inserm-iň esasy ýazyjysy we emitus gözleg müdiri Joëlle Adrien belleýär.
Recentlyakynda (2016-2017) üç ölçegli elektron mikroskopiýa, merkezi tolgundyryjy fazadan soň merkezi nerw ulgamynyň sinapslarynyň bir bölegini (iň kiçi we iň "plastmassa") görkezmäge mümkinçilik berdi. gijelerine uky wagtynda saýlanyp bejerildi (Diapt we başg. (2017) 10,1 laýyklykda syçanlarda sinaptiki interfeýsiň ululygy azalýar, umumy sinaptiki güýjüň kadalaşma wagtynyň artmagy bilen uky gipotezasyny goldaýar; Günüň dowamynda öwrenmek we ýatda saklamak arkaly. Gomer1a1 geni tarapyndan dolandyrylýan uky oýanmak siklinde glýutamat reseptorlarynda üýtgeşmeler bolýar. Oýanýan haýwanlarda Homer1a neýronlarda ýygnanýar, ýöne ýokary derejeli norepinefrin eýeleýän sinapslarda däl. ukynyň başlanmagy, norepinefrin azalýar, Homer1a tolgundyryjy sinapslarda hereket etmäge mümkinçilik berýär we - pl biz kiçi - olary "gowşatmak". Bu mehanizmiň kuwwatly, metabolik, maglumat we ýat düşündirişleri we netijeleri bolup biler1.
Bedatmagyň ähmiýeti
Gijäniň ýaryndan soň ýatýan ýetginjeklere, impulslaryna gözegçilik etmek has kyn bolar. Gijäniň ýaryndan soň ýatmak bilen baglanyşykly faktorlaryň arasynda ýaş, ekranlara (smartfon, kompýuter, planşet, telewizor we ş.m.) tomaşa etmek üçin ep-esli wagt sarp etmek we okuwdan daşary çärelere gatnaşmazlyk12, esasanam sport.
Centüz ýaşlylaryň arasynda geçirilen gözleg, hemmesiniň gije ir ýatandygyny, ukuda kynçylyk çekmändigini, irden turup, günortan uklap, uky dermanlaryny kabul etmeýändigini belläp geçdi. Şeýlelik bilen, ukynyň mukdary we görnüşleri uzak ömre uly täsir edip biler13.
Fazalar
Adamlaryň köpüsinde 90-a golaý takmynan üç-bäş uky sikli (ortaça) her gije dört aýratyn fazadan ybarat bolup biler. Ilkinji üç tapgyr haýal tolkun ukusyna (SOL) gabat gelýär, elektrik ölçegleri gaty pes, dördünjisi bolsa mowzugyň arzuw edýän ýerinde REM uklaýar. (Käbir ylmy gözlegler bu temanyň ukynyň beýleki döwürlerinde hem arzuw edip biljekdigini görkezdi)
Oýanmak we uky wagtynda EEG maglumatlary ähli süýdemdirijiler üçin umumydyr. Başga bir tarapdan, ehidna ýaly başlangyç süýdemdirijilerde käbir tapawutlar bar ýaly. Bu maglumatlar ukynyň dürli tapgyrlaryny tapawutlandyrmaga mümkinçilik berýär.
Ukusyzlyk
EEG 1-nji tapgyrda.
Ukusyzlyk (1-nji tapgyra) köplenç uklamagyň öň ýanyndaky uky (oýanmak bilen ukynyň arasyndaky geçiş). Hüşgärligiň, myşsalaryň sesiniň we ýürek urşunyň peselmegi bilen häsiýetlendirilýär. Muskulyň hereketi haýal (gabaklar “togalanýar”). Adaty hasaplanýan uklamagyň gijä galmagy ýigrimi minutdanam az. Munuň daşyndaky ukusyzlyk. Ablyeri gelende aýtsak, ukynyň fazasy, oýanandan tapawutlylykda hiç haçan duýulmaýar (awtoulag süreniňde uklamagyň mysaly). Gipnagogiki şekiller köplenç I tapgyrda bolup geçýär, ýöne hemişe76 däl. Teta tolkuny: 3,5-7,5 Hz.
Gündiziň aşa ukusy, mowzugyň durmuşyny bozsa, gürleýäris. Bu köplenç semizlik bilen baglanyşykly sindromdyr.
Lighteňil uky
EEG 2-nji tapgyrda.
Lighteňil uky (ýa-da 2-nji tapgyra) umumy uky wagtynyň takmynan 50% -ini alýar. Mundan başga-da, daşarky gyjyndyrmalara gaty duýgur. 2-nji tapgyra, gowy ýatýanlaryň takmynan 50% -i we erbet uklaýanlaryň 80% -i ukusyzdyr öýdýärler. Teta tolkuny (3,5-7,5 Hz), K toplumlary we uky pyrlaýjylary (12 - 14 Hz).
Çuň uky
Çuňňur uky 3-nji tapgyra gabat gelýär: elektrik işjeňligi haýal tolkunlardan, delta tolkunlaryndan (<3,5 Hz) we yzygiderli bolanda möhüm alamatlar haýallaýar. 2-nji we 3-nji tapgyryň arasynda gaty paýhasly muskul işjeňligi dowam edýär we göz hereketleri ýitip gitdi. Gijeki gorkular ýa-da uklamak 3-nji tapgyrda bolup biler.
Bu öýjük bölünişikleri we ösüş gormonynyň öndürilmegi bolup geçýär, şonuň üçin çagalarda uklamagyň ähmiýeti. Çuňňur uky, ortaça gijeki ukyda 1 sagat 40 minut töweregi wagt alýar, adam gysga uklaýanmy ýa-da agyr uklaýanmy. 2-nji basgançagyň peýdasyna ýaş bilen azalýar, bu ukynyň iň möhüm tapgyry. Gowy uky almak üçin masques de sommeil ýa-da melatoniniň kabul edilmegi iň gowy usuldyr.
Paradoksiki uky [redaktirlemek | kody üýtgetmek]
Esasy makala: Paradoksiki uky.
REM uky wagtynda EEG. Göz hereketleri nygtalýar.
EEG-de neokortiki işjeňlik, ukynyň haýal ukusyna garanyňda has ýakyn, bu “paradoks”. Dem almak kadaly däl. Heartürek tizlenýär ýa-da haýallaýar. Adamlarda çanaklyk organlarynyň dilasiýasy we eýakulýasiýa bolup bilýän bonnet migraine bolýar. Bu etap takmynan her 90 minutda gaýtalanýar we dowamlylygy gijäniň ahyrynda iň ýokary bolmak üçin uky siklleriniň yzygiderliligi bilen uzalýar. Bu düýş görmek üçin iň amatly pursat, ýogsa düýşler haýal uky wagtynda bolup biler.
REM ukusy umumy uky wagtynyň takmynan 20-25% -idir. Düýşleriň ýady uzak wagtlap REM ukynyň bolmagy bilen baglanyşyklydyr. Aslynda, indi düýş görýän ýerimizde diňe bir uky basgançagy ýok bolmagy mümkin diýip pikir edýäris78.
Poligraf ýazgylary (EEG, EMG we EOG) düýş görmek we REM ukynyň arasynda belli bir baglanyşygy görkezdi. Gözlegler, dürli uky döwürlerinde birnäçe adamy oýarmak arkaly geçirildi. Arzuw ýadynyň hiliniň oýanan basgançagyna baglydygyny görkezdiler.
Aslynda, REM ukusy wagtynda oýanan mowzuklar, arzuwlaryny has jikme-jik ýada salýarlar, eger haýal uky wagtynda oýansak, ony gaty ýada salýarlar ýa-da ýatda saklamaýarlar. Takyk ýat ýok. Geçirilen gözlegler gözüň hereketiniň, ýürek urşunyň ýokarlanmagy we düýş görmegiň intensiwligi bilen baglanyşyklydygyny görkezdi. Bu gözlegler, düýşleriň 80% -iniň REM ukusy wagtynda ýüze çykýar diýen netijä geldi. Şeýle-de bolsa, düýş ýaly işler haýal ukynyň belli bir döwründe hem bolup biler. Şonuň üçin “düýş” we “REM uky” adalgalary artykmaç bolmaly däldir.
Gülistan etraby
Sydarya etraby - Özbegistanyň Syrdarya welaýatynde ýerleşýän etrap.
Denizlispor
thumb|right|Denizlispor Sport Topary Denizlispor Sport Topary hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
Baglanyşyk energiýasy
Baglanyşyk energiýasy — bölejikleriň käbir toplumynyň baglanyşykly ýagdaýynyň energiýasy bilen bu bölejikleriň biri-birindei tükeniksiz daşlaşan ýagdaýyndaky energiýasynyň tapawudy. Eger-de bu bölejikler molekulany emele getirýän atomlar bolsa, onda Baglanyşyk energiýasy diýlip, himiki Baglanyşyk energiýasyna düşünilýär. Eger-de bu bölejikler atom ýadrosyny emele getirýän neýtronlar we protonlar bolsa, onda Baglanyşyk energiýasy diýlip ýadronyň Baglanyşyk energiýasynaa aýdylýar. Baglanyşyk energiýasy başga hili hem bolýar. Öz ululygy boýunça Baglanyşyk energiýasy sistemany düzýän bölejikleri dargatmaga sarp edilýän işe deň. Baglanyşykly ýagdaý emele gelende, energiýa bölünip çykýar, şu sebäbe görä Baglanyşyk energiýasy otrissatel ululykdyr. Absaolýut ululygy boýunça Baglanyşyk energiýasy näçe köp bolsa Baglanyşyk şonça-da berk bolýar. Atom ýadrolarynyň Baglanyşyk energiýasy mln-ça ew-dan ybarat. Ýadrolarda şeýle uly Baglanyşyk energiýasynyň bolmagy atom ýadrolarynyň örän durnuklylygy bilen düşündirilýär. Bir protondan we bir neýtrondan ybarat bolan deýtronyň Baglanyşyk energiýasy 2,2 Mew deň. Uranyň ýadrosynyň Baglanyşyk energiýasy 1780 Mew golaýdyr. Käwagtlar ýadrodaky nuklonyň (protonyň ýa-da neýtronyň) Baglanyşyk energiýasy düşünjesi ulanylýar. Nuklony ýadrodaky baglanyşyklardan boşatmak üçin sarp edilýän energiýa nuklonyň Baglanyşyk energiýasy diýilýär. Ýeňil ýadrolardaky bir nuklona degişli bolan Baglanyşyk energiýasy ýadro baglylykda üýtgeýär. Bu üýtgeme 4He, 8Be, 12C we 160 ýadrolarynda (mes., 4He ýadrosy üçin Baglanyşyk energiýasy 7 Mew den) has güýçlüdir. Aralyk ýadrolar üçin bir nuklona degişli bolan Baglanyşyk energiýasy hemişelik diýen ýalydyr we ol 8,6 Mew deňdir.
Agyr ýadrolarda bir nuklona degişli bolan Baglanyşyk energiýasy kem-kemden azalýar. Bu sebäpli agyr ýadro (mes., uran) aralyk massaly iki ýadro bölünende energiýa bölünip çykýar. Iki sany ýeňil ýadro bir sany agyr ýadro birigende-de energiýa bölünip çykýar. Mes. 4He ýadrosy iki neýtrondan emele gelende takmynan 24 Mew bölünip çykýar. Baglanyşyk energiýasy massanyň defekti arkaly gös-göni aňladylýar. Atomdaky ýa-da molekuladaky elektronyň Baglanyşyk energiýasy ionizassiýa potenssialy bilen häsiýetlendirilýär. Erkin atomlardaky dürli elektronlaryň ionizassiýa potenssiallary atomlaryň gurluşlarynyň umumy kanunalaýyklyklary bilen şertlenendir. Molekulalar atomlardan emele gelende elektronlaryň Baglanyşyk energiýasy üýtgeýär. thumb|600px|center|Baglanyşyk energiýasy.
Natco Pharma
Natco Pharma Ltd, işjeň derman önümlerini öndürýän hindi derman kärhanasydyr.
Kompaniýa syn
Işiň esasy ugurlary - wirusa (şol sanda gepatit C) we rak keseline garşy göreşmek üçin dermanlary ösdürmek.
Natco Pharma Hindistanda, ABŞ-da, Europeewropada we Aziýada işleýär. Şahamçalar Demirgazyk we Latyn Amerikasynda, Aziýa-Pacificuwaş umman sebitinde, Eastakyn Gündogarda we Günorta-Gündogar Aziýada ýerleşýär.
Bu kompaniýa ilki Natco Fine Pharmaceutical Ltd. diýilýärdi. 1992-nji ýylyň iýul aýyndan bäri resmi taýdan köpçülige açyldy. 1993-nji ýylyň Baýdak aýynda adyny Natco Pharma (NPL) diýip üýtgetdi.
“Natco Pharma Limited” -iň önümleriniň diapazony 500-den gowrak derman önümidir we tehnologiýa pudagyndaky esasy gözlegler we hyzmatdaşlygyň netijesinde yzygiderli giňelýär.
Kompaniýa Sofosbuvir, Daklatasvir, Lenalidomide, Entecavir, Deferazirox, Ledipasvir, Imatinib, Bendamustin, Bortezomib, Chlorambucil, Velpatasvir we beýlekiler ýaly dermanlary öndürýär.
NPL, Ranbaxy we Parke Davis üçin derman öndüriji we eksportyň ösüşine mümkinçilik berýän ISO 9002 kepillendirilen kompaniýa. “Natco Pharma Ltd” 20-den gowrak ýurtda öz adyny bellige almak işine başlady.
ABŞ bazaryna girmek üçin NPL ABŞ-da Natco Pharma-nyň golçur kärhanasyny döretdi we Jammudaky Sebit gözleg laboratoriýasy, Sintetiki peptidler üçin öýjükli we molekulýar biologiýa merkezi we Merkezi gözleg instituty bilen gözleg hyzmatdaşlygyna girdi.
Natco Laboratories, Natco Parenterals we Karanth Pharmaceuticals, baý aktiw bazasyny üpjün etmek we ýokary tehnologiýaly mümkinçilikleri ýokarlandyrmak üçin flagman NPL kompaniýasy bilen birleşdi.
Locationerleşýän ýeri
Hasaba alnan edara Hindistanyň Telangana ştatynyň Haýdarabat şäherinde ýerleşýär.
Hasaba alyjy - Wençura kapitaly we korporasiýa maýa goýumlary Pvt. Ltd.
Russiýada we GDA ýurtlarynda wekilhanalar
Natco Pharma-nyň Russiýada we GDA ýurtlarynda resmi wekilhanalary ýok.
Kompaniýanyň taryhy
Kompaniýa 1981-nji ýylda işe başlady. Häzirki wagtda onuň öz gözleg merkezleri we 4000-den gowrak hünärli alym bar. NPL önümleri ABŞ, Awstraliýa, Kanada, Braziliýa, Europeewropa, GDA ýurtlaryna, Wýetnam, Gonkong, Hytaý, Gollandiýa, Nigeriýa, Tanzaniýa we Keniýa we ş.m. eksport edilýär.
Natco Pharma Limited Bütindünýä Saglyk Guramasy tarapyndan kepillendirilýär we Ranbaxy Laboratories Ltd., Eskayef Ltd., Parke Davis (I) Ltd., Fulford India Limited, Cadila Ltd., John Wyeth India Ltd., ICI Ltd. üçin önüm öndürýär. we SOL Pharmaceuticals Ltd.
Hronologiýa
1996 - Sumatriptan dermanynyň öz markasy bilen migreniň garşysyna çykmagy.
1997 - Natco Pharma Limited, Natco önümlerini Russiýada we GDA-nyň beýleki ýurtlarynda satmak hukugyny berýän şertnama baglaşdy. Toparyň birleşmegi Natco Pharma, Natco Laboratories, Natco Parenterals we Dr. Karanth Pharma Chemical Labs.
1998 - Natco Pharma Ltd, Amerikanyň derman öndürijisi Mallin Krodt bilen Naproxeniň önümçiligi we eksporty barada şertnama baglaşdy.
2002 - Natco Pharma Ltd, Mekagood desgasy üçin Awstraliýanyň Terapewtiki Harytlar Dolandyryşyndan (TGA) rugsat aldy.
2003 - rak keseline garşy derman Imatinibiň öz markasy bilen çykmagy.
Sanjym üçin zoledronik kislotany öz içine alýan dermanyň çykmagy. Natco Pharma dünýäde bu derman önümçiligini başlatan ikinji kompaniýa boldy.
Aýbaşydan soňky aýallarda ösen döş mäzini bejermek üçin Letrozol dermanynyň çykmagy.
Citalopram Gidrobromidiň eksporty üçin 35 fr-a sargyt ediň (bejermek üçin antidepressant hökmünde ulanylýar).
2004 - Natco Pharma rak keseline garşy derman öndürdi, onkologiýa bölümini açdy. Şol ýylda prostat mäzini bejermek üçin bir derman we ýumurtga keseli üçin derman çykardy.
2005 - Natco Pharma Limited, rak keselini öndürmek bilen baglanyşykly tehnologiýalary alyşmak üçin Özara düşünişmek Memorandumyna gol çekdi. Şeýle hem Worikonazol dermanyny işe girizýär.
2007 - Natco dünýä derejesindäki göwreliligiň öňüni alyş serişdeleriniň goýberilendigini habar berdi.
2010 - Natco Pharma ABŞ-da Bendamustin we Anastrozol öndürýär.
2011 - Natco, Amerikanyň “Lewomed LLS” kompaniýasy bilen bilelikde Braziliýada derman paýlamak üçin “Natcofarma Do Brasil” atly başga bir kompaniýa döretdi.
2012 - kompaniýa ösüşi üçin Altyn Tawus Dünýä baýragyny aldy.
Natco, böwrek we bagyr keselinden bejerişiň başlandygyny habar berdi.
2015 - Natco Nepalda Sofosbuvir önümçiligini ýola goýdy.
Kompaniýanyň nyrh syýasaty
Natco Pharma Ltd, pes girdejili hassalar üçin elýeterli edip, gymmat, belli, markaly dermanlaryň analoglaryny öndürýär. Şeýlelik bilen, 2012-nji ýylda hindi kompaniýasy Baýer tarapyndan öndürilen rak keseli üçin patenti ýatyrdy we umumy dermanlary Tosilat Sorafenibiň Germaniýadan Baýer tarapyndan asyl bahasyndan 3 göterim satyljakdygyny aýtdy. Häzirki wagtda Natco bu dermanlary Hindistanda 174 dollara satýar. Asyl “Bayer” neşesi 5500 dollara satylýar.
2017-nji ýylyň maý aýynda hindi kompaniýasy 5000-20,000 rupiýa bahasy bilen gan rak keseliniň bejergisini çykardy, bu ABŞ-daky bahadan 98% arzan. Pomalidomid köp miýeloma (gan keseliniň bir görnüşi) näsaglar üçin niýetlenendir. Bu derman ABŞ-daky “Celgene Inc” tarapyndan “Pomalyst” markasy bilen satylýar. Natco, pomalidomid kapsulalaryny Hindistanda öz markasy bilen satar.
2017-nji ýylyň oktýabr aýynda Natco Pharma Ltd paýnamalary 20% ýokarlandy, ABŞ-nyň Azyk we derman serişdeleri müdirligi (FDA) Natco tarapyndan Gollandiýanyň “Mylan” kompaniýasy bilen hyzmatdaşlykda döredilen umumy Copaxon dermanlaryny tassyklady. Bu derman köp sklerozy bejermek üçin ulanylýar. Asyl derman Ysraýylyň “Teva” kompaniýasy tarapyndan öndürilýär we satylýar. 2017-nji ýylyň 31-nji iýulyndan 12-nji iýuly aralygynda “Copaxone” -yň 20 mg dozada satuwy 700 million dollar, dozasy 40 mg - 3,6 milliard dollar boldy.
Ýuliýa Lipniskaýa
Düzüminde çykyş edýän ýurdy: Rossiýa
Doglan wagty: 1998-njy ýylyň 5-nji iýuny
Doglan ýeri: Ýekaterinburg, Rossiýa
Boýy: 158 sm
Tälimçisi: Eteri Tutberidze, Sergeý Dudakow
Horeografy: Ilýa Awerbuh
Ýaşaýan ýeri: Moskwa, Rossiýa
Sportda gazanlary
ISU sistemasy boýunça iň gowy netijeleri:
Summa: 209.36
Gysga programmada: 72.90
Erkin programmada: 139.75
Ýewropa çempionatlary: 2014 Budapeşt - Altyn medal (ýekelikde typmakda)
Ýuliýa Wýaçeslawowna Lipniskaýa - rus figuristkasy, ýekelikde typmakda çykyş edýär. 2014-nji ýylda Ýewropaň çempiony, 2012-nji ýylda ýuniorlaryň arasynda dünýä çempiony, 2013-nji ýylda ýuniorlaryň arasyndaky dünýä çempionadynyň wise-çempiony, 2013/2014 sezonda Gran-pri finalynyň kümüş medalynyň eýesi, 2012-nji we 2014-nji ýyllarda Rossiýanyň çempionadynyň kümüş medallarynyň eýesi, 2012-nji ýylda ýuniorlaryň arasynda Rossiýanyň çempiony. Rossiýanyň halkara derejeli sport ussady. Konkide typýanlaryň halkara soýuzynyň (ISU) 2014-nji ýylyň ýanwaryndaky reýtinginde 3-nji orny eýeleýär.
Ýuliýa buz bilen ejesi ony 4 ýaşyndaka sport mekdebine alyp baranda tanyşýar. Sportda has ýokary basgançaklara galmak üçin Ýekaterinburgda mümkinçilikleriň bolmanlygy sebäpli 2009-njy ýylyň martynda Moskwa gidýär we Eteri Tutberidzäniň toparyna goşulýar. Onuň dünýäde iň çylşyrymly aýlawlary ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýän tebigatdan berlen adaty bolmadyk çeýeligi bar.
2014-nji ýylyň Ýewropa çempionadynda öz watandaşy Adelina Sotnikowany hem-de dünýäniň bäş gezek çempiony italiýaly Karolina Kostneri yzda galdyrýar we ilkinji gatnaşýan çempionadynda ilkinji ýeri eýeleýär. Ýuliýa şol çempionada gatnaşanlaryň içinde ýaşy boýunça iň kiçisi (15 ýaş) hem bolýar.
Lipniskaýa 8-nji fewralda dowam edýän XXII gyşky olimpiýa oýunlarynda Rossiýanyň düzümindäki ilkinji çykyşynda (gysga programmada) hem birinji ýeri eýeläp, toparlaýyn ýaryşlarda öz ýygyndysyna 10 oçko getirdi we özüniň üýtgeşik talanty, ussatlygy, ýaşynyň kiçidigine garamazdan müňlerçe (ekranlarda seredip oturanlary hasaba alsaň millionlarça) adamyň öňünde ynamly çykyş etmegi bilen hemmeleriň ünsüni özüne çekdi. Şeýle hem ol gysga programmada öz şahsy rekordyny (72.90) goýdy.
Türkmenistanyň ''Prezidentbank'' täjirçilik banky
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2000-nji ýylyň ýanwar aýynyň 31-däki №4549 belgili kararyna laýyklykda karz guramasy hasaplanýan Prezidentbank täjirçilik banky dýredildi. Bu bank özüniň täze döredilendigine garamazdan bazar gatnaşyklary şertlerinde müşderilere hyzmat etmegiň dürli ugurlaryny tapmak we marketing ulgamyny ösdürmek boýunça köptaraply işleri alyp barýar. Türkmenistanyň raýatlaryna ipoteka karzlaryny bermeklik bankyň esasy ugry bolup durýar.
Ipoteka karz ulgamy döwletiň ýaşaýyş-durmuş syýasatynyň wajyp ugurlarynyň biri bolup çykyş edýär. Türkmenistanyň her bir ýaşaýjysyna oňaýlylygy ýokarlandyrylan ýaşaýyş jaýyny satyn almak üçin zerur şertleri we mümkinçilikleri döretmek maksady bilen gozgalmaýan emläk üçin karzyň uzak möhletli (30 ýyl), pes göterimli (1% ýyllyk) bilen karz bermeklik ýola goýuldy.
Bank diňe ýaşaýyş maksatly ipoteka karz bermek bilen çäklenmän, telekeçilere Türkmenistanyň çäklerinde ýaşaýyş jaýlarynda we aýratyn duran guramalarynda ýerleşen iş otaglaryny, dükanlary, ammar jaýlaryny satyn almak, dünýä ülňülerine gabat gelýän we dünýä bazarynda bäsleşip biljek önümçiligi ösdürmek, ony giňeltmeklige gerek bolan ösen tehnologiýa enjamlaryny, çig mallary satyn almak, önümçilik we ilata hyzmat ediş binalaryny gurmak üçin gönükdirilýän karzlary berýär. Berlen karzlaryň esasy bölegini gozgalmaýan emlägi satyn almak üçin berlen karzlar tutup, bu görkeziji jemi karz bukjasynda berilen karz serişdeleriň 89,4%-ne barabar boldy.
Nagt pul serişdelerini çekmeklik işjeňliginde bank howpsuzlyk şertlerini berk talap edijilik düzgüninde üpjin edýär. Ondan başga-da ilata daşary ýurt pulundaky pul geçirimlerini ugratmak we kabul etmek hyzmatlaryny ýerine ýetirmek maksady bilen Western Union ulgamynyň işi ýola goýuldy. Türkmenistanyň Prezidentbank täjirçilik banky Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň martyndaky N7824 belgili Türkmenistanda bir bitewi bank programma serişdelerini ornaşdyrmak we milli kartly töleg ulgamyny döretmek hakyndaky kararyny esasynda Altyn asyr töleg kartlary ulanylmaga girizildi. Tölegiň kart görnüşi pul dolanyşygyny gowulandyrmak we nagt serişdeşiniň çykdajysyny azaltmak maksady bilen bank tarapyndan bank kartlary arkaly diňe zähmet haklaryny tölemek bilen çäklenmän, olaryň kömegi bilen söwda ulgamynda, halka hyzmat edýän edaralarda geçirip boljak nagt däl hasaplaşyklaryň görnüşleri öwrenilýär.
Düýpli gurluşyk üçin bank häzirki wagtda maýa goýumlary goşmaça maliýeleşdirmegiň hasabyna däl-de, öz hususy we çekilen serişdeleriniň hasabyna amala aşyrýar. Bankyň maýagoýumlar maksatnamasy, bank işgärlerini ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmeklige, şeýle-de döwletimizde giň göwrümli alynyp barylýan gurluşyk maksatnamasyna esaslanyp gönükdirilendir. Bankyň öz öňünde goýan maksady: milli manadyň hümmetini ýokarlandyrmak; bank önümlerini giňeltmek we hil taýdan has ýokary derejä götermek; dünýä tejribesiniň öňdebaryjy usullaryny we iň täze tehnologiýalaryny ornaşdyrmak; pul serideleriniň kadaly dolanşygyny üpjün etmek; ilatyň peýdalanmaýan pul serişdelerini önümçilikde karzlaşdrma we maýa goýum hökmünde ulanmak we ilatyň banklara bolan ynamyny artyrmak. Bank tarapyndan, bank hyzmatlarynyň görnüşlerini giňeltmek boýunça uly işler amala aşyrylýar. Ýerine ýetirilen işleriniň esasy bölegi bank işjeňligini ýokarlandyrmak we täze müşderileri çekmek bilen baglanyşyklydyr.
Gurbandurdy Zelili Ömri we Döredijiligi
Zelili beýik watançy, gumanist, ökde lirik şahyr bolupdyr. Zelili Magtymgulynyň ýegeni.
Gurbandurdy Zelili Gürgeniň Garaguzy obasynda 1780-nji ýyl-da eneden bolýar. Zeliliniň önüp-ösen ýeri etrek gurgen garrygala sebitleridir.
Zelili-zelil, horlanan, ejiz düşen diýmekdir. Onuň bu lakamy ýaşaýşy-durmuşy bilen baglanşyklydyr. Zeliliniň esasy kesp-käri kümüş, demir ussaçylygy bolupdyr.
Zelili Döndi diýen obadaş gyzy gowy görüpdir. Oňa bagyşlap "Döndi hanym", "Janymyň jananasy" ýaly şygyrlar düzüpdir.Ýone Dönda öýlenmek Zelilä başartmaýar. Zelili Nury atly gyza öýlenip,onüň bilen ömrüniň ahyryna çenli ýaşaýar.
Häzir Zeliliniň nebereleri Garrygala töwereklerinde ýaşaýar. Zeliliniň döwründe halky ezen, türkmenler babatda talaňçylyk syýasatyny ýöreden hanyň biri-de Muhammet rahymdyr. Onüň hanlyk süren döwründe (1806-1825) türkmenleriň ýagdaýy agyr bolupdyr. Şu ýagdaýlaryň hemmesi diýen ýaly Zelilinyň döredijiliginde öz beýanyny tapypdyr.
Zelili ömrüniň ýedi ýylyny Hywada ýesirlikde geçirýär. Diňe Muhammetrahym han ölenden soň, 1826 -nji ýylda gökleň turkmenleri Hywadan Garrygala göçýärler. Zelili hem şolar bilen göçüp gelýär.
ZELILI WE SEÝDI
Zeliliniň döwürdeşi, dosty, kyýamatlyk dogany serkerde şahyr Seýdi bolupdyr. Seýdi bu barada „Gal imdi“ elsgiýasynda ýatlaýar.
Zelili şahyr hem "Seýle gideli", "Nyşan Seýidi, "Salam Seýdi" ýaly goşgularynda öz doganyny ýatlaýar, öz durmuşyny, ýesirlikdäki hor-zar günlerini beýan edýär:
Zeliliniň deredijiligi we tematikasy
Zelili bir topar liriki goşgularyň awtorydyr. Onuň edebi döredijiliginde il-güne degişli, sotsial-deňsizligi görkesýä. Mert we namartlara degişli öwüt-nesihat beriji, söýgi temadaky çeper şygyrlar uly orun tutýar.
Zeliliniň döredijilngi özüniň manylylygy we çeperçiligi bilen tapawutlanýar. Zelili döredijiliginiň irki döwründe ahlaky häsiýetde goşgular Düzündir. Zeliliniň döredijiliginiň ikinji döwri onuň Hywa ýesir edile den soň başlanýar. Çünki bu dowürde watançylyk duýgusy, il-gününi, ýurduny söýmek hyjuwy has-da güýçlenýär.
'''Zeliliniň watançylyk goşgulary. ''' Zeliliniň döredijiligiňde il-güni, ýurdy söýmek we halkyň agzybýr, erkin durmuşyny goramak pikirleri uly orun tutýar.Duşmanlar tarapyndan tozdurylan obalara, ýesir edilen oglan-gyzlara şahyr gynanmak bilen, şeýle zalymlyga garşy çykýar.
Şahyr Etregiň, Gürgeniň keşbini, tebigatany "Watanym seni" şygrynd uly joşgun bilen suratlandyrypdyr:
Zelili bu goşgusyny ýesirlikde ýazypdyr. Ol ähli ýesirleriň adyndan il-ýurda söýgi besleýär.
Zelili "Nyşan Seýidi" diýen şygrynda ýesirlikde geçiren günleri, zulumdan ýaňa çekýän ejirlerini, ýurt aýraçylygyny suratlandyrýar:
Şahyr hemişe watanyna gowuşmagyny arzuw edipdir. Muny şahyryň "Pul diýip aglar" goşgusyyda görmek bolýar:
Zelili il-ýurt barada ýazmak bilen birlikde, onuň ýigitlerini mertlige, batyrlyga çagyrypdyr. Şahyr "Dert galar" goşgusynda:
diýip, mertler bilen namartlary deňeşdirýär.
Sotsial-tankydy goşgular.
Zelili öz halkynyň süýthorlar,ruhanylyr tarapyndan ezilýändigini görüpdir. Olary tankytlap, şahyr "Elli ýaşyň için-de", "Käre döndi", "Ýagşydyr", "Gider sen", "Şaýly bolmasa" ýaly şygyrlary döredipdir.
Zeliliniň "Elli ýaşyň içiňde" diýen şygrynda onuň döwründäki halkyň ömrüni ýeter- ýetmezlykde, kemsidilmekde geçirýendigi beýan edilýer:
Sotsial-deňsizlik tema "Käre döndi" diýen şygrynda has-da aýdyň beýan edilýär. Şahyr ýazyjy synpyň pyssy-pyjrlyklaryny görkezip, halkyň ganyny sorýan han-begleri zäherli ýylana meňzedýär.
Şahyr ruhanylaryň halky din ady bilen aldaýandyklaryny görkezýär:
Zelili "Şaýly bolmasa", "Ýagşydyr" goşgularynda öz döwrundäki höküm süren sotsial-deňsizligi görkezýär.
Şahyr zähmetkeşleriň garyp ýagdaýa düşmegini köp ýagdaýlarda "pelegiň" üstüne ýükleýär. Zelili ezijileri diňe tankytlamak bilen çäklenipdir. Ol bu meselede Azadynyň, Magtymgulynyň öňe süren pikirlerini dowam etdiripdir.
Zeliliniň sotsial-deňsizlige degişli döreden goşgulary dörtleme formasynda düzülipdir.
Söýgi lirikasy.
Zelili söýgi temasynda hem birtopar goşgy ýazypdyr. Olara "Haraýym Döndi", "Ýar senden", "Bolmasa", "Janymyň jananasy" ýaly goşgulary döredipdir.
Ol bu temadan ýazan goşgularynyň köpüsini Dönde bagaşlapdyr. Zeliliniň Dönde bolan garaýşy, onuň, yzynda sergezdan bolşy we durmuşdan zeýrenişi bu goşgularynyň içinden eriş-argaç bolup geçýär.
.
ýa-da
Şahyr "Bolmasa" goşgusynda ýaşlaryň biri-birini tanap, halap durmuş gurmaklarynyň tarapdary bolup çykyş edýär:
Şunuň bilen birlikde Zelili gelin-gyzlaryň el hünärlerini, görk-görmeklerini, adamkärçiliklerini hem wasp edipdir;
Zeliliniň öwüt-nesihat goşgularynda öňe sürülýän pikirler.
Zeliliniň öwüt-nesihata degişli şygyrlary onuň döredijiliginde uly orunlaryň birini tutýar.
Olara "Ýaraşmaz", "Diýmek biläni", "Özgeden bolmaz", "Bigana ýagşy", "Bellidir" ýaly şygyrlar degişlidir. Synçy şahyr ozüniň "Ýaraşmaz" diýen şygrynda adamlaryň däbine, özlerini alyp baryşlaryna we haýwan-laryň, guşlaryň gylyk-häsiýetlerine degişli birnäçe pikirler ýöredýär
Zeliliniň "Başda bellidir" şygry durmuş tsjribesi esasyn-ýazylypdyr.
Şahyryň "Özge dem bolmaz" diýen şygry başdan-aýak öwüt-nesihat häsiýetlidir. Zelili bu şygrynda dogry sözlüligi ündemegi, gybatkeşlegi, ýalançylygy ýazgyrmagy maksat edinipdir.
Şahyr "Bilen" şygrynda birek-birege süýji sözli bolmaklygyň, biderek ýere adamyň göwnüne degmezligiň tarapynda durýar:
ZELILI WE MAGTYMGULY
Zeliliniň poeziýasy hakyky manysyndaky halk poeziýasydyr.
Zelili Magtymgulynyň watançylylygy hem gumanistik, öwut-nesihat häsiýetli pikirlerini dowam etdirip, şol pikirleriň edebiýatda kämilleşilmegine öz mynasyp goşandyny goşupdyr.
Zeliliniň döredijiliginde Magtymgulynyň stili, dili, çeper obrazlary we goşgy düzüşiniň täsiri aýdyň duýulýar. Zeliliniň käbir goşgularynda Magtymgulynyň şygyrlarynda ýöredilýän many taýdan gaty ýakynlaryny görmek bolýar. Mysal üçin, Magtymguly:
-diýen bolsa, Zelili;
-diýip, olary halkyň öňünde masgaralaýar.
'''Zeliliniň döredijiliginiň ähmieti ''' Zeliliniň dörsdijiligi şol döwrüň taryhy, ykdysady, jemgyýetçilik ýagdaýy bilen berk baglydyr. Ol öz ilini-gününi söýen, bütin düşünjeli ömrüni onuň abadanlygyna bagyşlan watançy şahyrdyr. Onuň goşgularynyň dili, çeperçilnk serişdeleri halkydyr. Zeliliniň asyrlardan bize gelip ýeten lirikasy uly hazynadyr.
http://e-mekdep.com/gurbandurdy-zelili-omri-doredijiligi/
39
Aradan çykanlar
30er
Liberiýa
Liberiýa Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.
Gaziantepspor
Gaziantepspor Sport Topary hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
Jeými Anderson
Jeými Luýs Anderson(13.09.1990) snoubord ugry boýunça Amerikaly sportçy, soçi-2014 gyşky olimpiada-da altyn medal eýesi.
Umumy maglumat
DOly ady: Jeými Luýs Anderson
Jynsy: Aýal
Boýy: 160 sm
Ýurdy: ABŞ
Agramy: 54 kilogram çykyş edýän ugry: snoubord
Karýerasy
Sporta ir ýaşlarynda başlady, soçi-2014de öz ugry boýunça altyn medal alan ilkinji zenan.
2006-2007 möwsümi
ugur boýunça çempion boldy.
2007-2008
2007-2008-nji ýyldaky möwsümde 3 ugur boýunça çempion, 3 ugur boýunça kümüş medal we 1 ugur boýunça bürünç medal eýesi boldy.
2008-2009
5 ugur boýunça çempion, 1 ugur boýunça kümüş we ýene bir ugur-da bürünç medal eýesi.
Salgylanma
[en.wikipedia.org iňlisçe wikipediadan] terjime-Jamie ANderson.
Süleýman Demirel
Süleýman Demirel — 1924-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Isparta iliniň Atabeg ilçesiniň Yslam obasynda dogulýar. Başlangyç bilimi obada alýar. Spartada orta mekdebi, Afýongarahisarda liseýi tamamlaýar. 1949-njy ýylda suw gurluşygy (bent gurmak) inženerçiligi temasyndan alymlyk derejesini alyp, Stambul tehniki uniwersitetini tamamlaýar. 1949-1950-nji ýyllarda Amerikada öz ugry boýunça hünär praktikasynda bolýar. 1955-ýylda Türkiýe döwlet suw işleriniň baş müdiri bolýar. Ol 28 ýylyň içinde 7 gezek premýer-ministriň wezipesini eýeläp, hökümeti dolandyrýar (1965-1969, 1969-1970, 1970-1971, 1975-1977, 1977-1978, 1979-1980, 1991-1993). 1983-nji ýyldan bäri öz döreden Dogry Ýol partiýasynyň (DÝP) öňbaşçysydyr. “Erk, ynanç we çörek“ şygary bu partiýanyň baş maksatnamasydyr. 1993-2000-nji ýyllar aralygynda Türkiýäniň Prezidenti boldy.
Türkiýede köppartiýalylyk ulgamy dowam edýär. Harby düzgün mahalynda (1980-1982) syýasy partiýalaryň işlemegi gadagan edilenem, bolsa 1983-nji ýyldan başlap olar gaýtadan hereket edip ugraýar. Süleýman Demireliň prezidentlik döwründe ýurtda dürli syýasy partiýalaryň guran gatyşyk hökümetleriniň ençemesi çalyşdy. Olara Tansu Çiller (Dogry Ýol partiýasy), Nejmeddin Erbakan (Refah partiýasy), Mesut Ýylmaz (Ene Watan partiýasy), Bülent Ejewit (Demokratik Çepçiler partiýasy) ýolbaşçylyk etdiler. Ejewitiň hökümeti Türkiýe Respublikasy döräli bäri 57-nji hökümetdi.
Gusl
Gusl (غُسْل — ýuwunmak, gusul). Dini manysy – «bedeniň hiç ýerinde iňňäň ujy ýaly ýer goýman ýuwunmak» diýmekdir. Muňa halk arasynda «boý tahareti» hem diýilýär.
Jünüplik
a) Oýa ýa-da ukudadygyňa seretmezden, ihtilam bolmak, ýagny, iniň hapalanmagy. Bu – (ýagdaýyň nähili bolup geçendigine garamazdan) meniniň erkek we aýaldan şehwet bilen daşary çykmagydyr.
Aýal adam hem ukuda ihtilam bolup biler. Bu barada Ummu Seleme radiýallahu anhadan şeýle gürrüň berilýär: «Enesiň ejesi Ummu Suleým aýtdy: «Eý, Allahyň Resuly! Hakykatda Allah dogrynyň aýdylmagyndan haýa etmez. Aýal düýşünde jynsy gatnaşyk etse, oýananda näme etmeli?» Pygamberimiz: «Eger-de öl bolanyny görse, gusl almaly» diýdi. Ummu Seleme «Aýal hem ihtilam bolarmy?» diýip, geň galyp sorady. Allahyň Resuly: «Hawa bolar. Erkegiň tohumy goýy akdyr. Aýalyňky bolsa suwuk we sarydyr. Iki suwdan haýsy öň gelse, ýa-da köp bolsa, çaga şoňa meňzär» diýip jogap berdi», (Ibni Mäje).
Sowuk, agyr ýük götermek, hassalyk sebäpli meniniň şehwetsiz çykan ýagdaýynda hem-de mezi we wedi gelende, kişi jünüp saýylmaz. Şonuň üçin oňa gusl almak gerekmez. Onuň diňe tahareti bozular. Pygamberimiz bu barada «Mezide taharet, menide gusl bardyr» diýýär. (Şewkany, «Neýlül ewtar», I tom)
b) Jynsy gatnaşykda bolmak, erkegiň jyns organy haşefesine – sünnetli ýerine çenli giren ýagdaýynda meni gelse-gelmese, gusl almak aýala-erkege hökmandyr.
Meni – erkek we aýala degişli tohumdyr (nutfe, sperma).
Mezi – jynsy arzuw oýanandan soň, meniden öň erkek we aýaldan gelýän reňksiz suwuklyk.
Wedi – kä halatda buşuganyňdan soň gelýän goýy ak suwuklykdyr.
ç) Şehwet bilen ýerinden aýrylyp, bedenden çykan meni säbäpli gusl hökmandyr. Şehwet bilen ýerinden aýrylyp, şehwet gidenden soň bedenden çykan meni säbäpli Ymam Agzam we Ymam Muhammede görä, gusl alynmalydyr. Emma Ymam Ebu Ýusufa görä bolsa, gerekmez.
Myhmançylykda, saparda we sowuk günlerde düýşde şehwet bilen çykan meniniň ýoly beklenip saklansa we soň şehwet gidenden soň çyksa, bu ýagdaýda Ymam Ebu Ýusufyň görşüni saýlamak ýeňilligi sebäpli makul görlendir. Başga ýagdaýlarda gusl almak iň laýygydyr.
d) Ukudan oýanan kişi eşiginde öl görse, onuň mezidigini bilse, gusl hökman däldir, emma meni ýa-da mezidigini anyk bilmese, gusl almalydyr. Mezi ýa-da menidigini anyklamak üçin: eger-de jyns organy kiçelen bolsa menidigine, dik bolsa, mezidigine höküm edilýär.