Halyl_Kulyýew
Şahyr «Zähmet çekiň, ene topragy söýüň, oňa hyzmat ediň» diýip, gönümel öwüt-ündewler bilen okyja täsir etjek bolmaýar. Ýöne ynsan üçin bereket çeşmesi bolan ene topra­ ga hyzmat etmegiň iň uly okuw – uly sapakdygy baradaky hakykaty zähmet mugallymynyň adamkärçilikli keşbiniň, parasatly sözleriniň üsti bilen okyja ýetirýär. Halyl Kulyýewiň goşgulary bahar howasy ýaly jana ýa- kymly, şypa beriji. Goşgularyň liriki gahrymany ynsanper­ wer, mähriban, ýürekdeş ynsan. Onuň başyndan geçirýän kalp ahwalatlary hut öz başyňdan geçiren duýgularyň ýaly bolup duýulýar.Halyl Kulyýew – özboluşly adam häsiýetlerini açyp görkezmegiň, özboluşly ynsan keşplerini döretmegiň ussady. Mähir-muhapbete eýlenen lirizm, mylaýym ýumor şahyryň şygyrlaryny bezeýär. Türkmen halkynyň giňgöwrümlilik, geçirimlilik ýaly häsiýetleriniň, dünýeden öten adamy gowulykda ýatlamak ýaly däbiniň goşguda göwnejaý berilmegi, milli äheň, her­ giz ýalan sözlemegi başarmaýan gojanyň mylaýym ýylgyryş döredýän keşbi goşgyny ýatdan çykmajak esere öwürýär. «Ertekiniň gelip çykyşy» powesti. H. Kulyýewiň «Ertekiniň gelip çykyşy» powesti halk döredijiligini öwre­ niji ýaş alym Gandymyň öz önüp-ösen etrabyna iş sapary­ na gidende duşuşan adamlarynyň beren gürrüňleriniň, öz ýatlamalarynyň esasynda gurulýar. Gürrüňi edilýän waka­ lar Jeýhun derýanyň boýlarynda, Lebap topragynda bolup geçýär. Powestde, esasan, geçen asyryň gyrgynçylykly ýig- riminji ýyllarynyň, Beýik Watançylyk urşy ýyllarynyň we ondan soňky döwrüň kynçylyklary, adamlaryň kynçylyklara mertlik bilen döz gelişleri, käbir adamlaryň ejizlik edip, ahlak taýdan pese düşüşi, ýaramaz gylyk-häsiýetli ýolbaşçylaryň oba adamlaryna jebir-sütem edişi barada söh bet açylýar. Oktýabr rewolýusiýasyndan soňky kolhoz gurluşygy ýyl lary diýlip atlandyrylan döwürde, bir tarapdan, bol- şewikleriň, ikinji tarapdan, olaryň garşydaşlarynyň, ýagny öňki durmuşyň goragyna ata çykan «basmaçylaryň» eden- -etdiliklerine sezewar bolan halk köpçüliginiň horlanan döw ründen bir pursat powestde şeýle suratlandyrylýar: «Bu ýerde mundan artyk eglenmek boljak däldi. Tüpeň sesleri ýakynlaşýardy, azyk gutaryp barýardy. Ýylgynly ba­ bada galan jigim janyň mazaryna meňzeş tümmejikleriň sany barha köpelýärdi. Şorahany terk edip, derýadan ilerik geçmelidi. Gije golaýdan tüpeň sesleri eşidilip başlady. Adam­ lar bosdular. Her kim aýagaldygyna derýa tarap ylgady. Gara gijäni örtünip ýatan galyň buz aýaklaryň aşagynda şytyrdaýardy. Derýanyň ortasyna ýetiberenimizde, hemişe öňden ýöreýän agam birdenkä doňup galdy. Eglip seretdi. Şonda biz derýanyň ortasyndaky at gaýtarym meýdanda bölek-bölek buzlaryň ýuwaşlyk bilen süýşýändigini görüp galdyk. – Ýyluw! Doňmandyr! – diýip, agam uly ili bilen haý- kyrdy. Däli Jeýhun öz oýnuny görkezýärdi. Hiç zatdan biha­ bar gaçyp gelýän bosgunlar bat bilen özlerini suwa urýardy­ lar. Çagalarynyň ellerinden berk tutan eneler olary özleri bilen galyň buz gatlaklarynyň aşagyna äkidýärdiler. Pag- şyldy, hyrkyldy, gykylyk, zenzele... aýdyp-diýer ýaly däldi. Hawa, oglum, şol ýyl adamlaryň başyna bela bolup inen ýyl boldy. Oňa ýöne ýerden «gyrgynçylyk ýyly» diýenoklar. Şol ýyl hemme zat adam tohumynyň kastyna çykan ýa- lydy. Göwnüňe bolmasa, gije-de adama duşmandy, derýa-da adama duşmandy, adamam adama duşmandy. Köp adama gara ýeriň bir gysym topragy-da nesip etmedi. Biziň bilimize ýüp daňyp, derýadan çekip aldylar. Eg­ nimdäki köýnegim doňup, dim-dik boldy. Ýok, indi maňa sowuk kär edenokdy. Meniň diňe bir arzuwym bardy: ol hem bolsa ýekeje minut gara ýeri ýassanyp süýnmekdi. Köp däl, ýekeje minut, birje minut! – Adamlar, siz nirä barýarsyňyz. Dursaňyzlaň, ýekeje minut dynç alalyň-da. Dursaňyzlaň...» «Ertekiniň gelip çykyşy» powestinde awtor hökmünde ähli wakalary gürrüň berýän ýaş alym Gandym bolaýma­ sa, başga boýdan-başa hereket edýän gahryman ýok. Eser bir-birine baglanyşygy bolmadyk aýry-aýry wakalardan, aý- ry-aýry adamlaryň gürrüňleridir ýatlamalaryndan düzülen. Ýöne olaryň hemmesi Gandymyň gözi bilen gören wakalary ýa-da gulagy bilen eşiden gürrüňleri. Şonuň üçin hem ol wakalar Gandymyň keşbiniň üsti bilen bir sapaga düzülýär we esere bitewi görnüş berýär. Eserde az hereket edýän-de bolsa, aýry-aýry ýatda galyjy keşpler bar. Şeýlelikde, olaryň hemmesi birleşip, döwrüň keşbini emele getirýär. Halyl Kulyýewiň goşgulary ýaly, kyssa bilen ýazylan bu eseriniň hem dili çeper. Powesti okanyňda onuň awtorynyň şahyrdygy duýulýar. Şahyryň goşgularyna mahsus inçe li­ rizm, suratkeşlik, mylaýym ýumor powestiň çeperçiligini artdyrýar.