cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keteni
Keteni dokalanda saçyň tary ýaly inçe ýüpekden erişler ýüwürdilýär. Ol erişler adam häsiýetleridir. Ol tarlar lülelerden soň — bu edep-terbiýedir, sazdan geçirilýär. Şeýdip häsiýetleriň sazlaşygy emele gelýär. Aşakda iki üzeňňi bardyr — gije bilen gündiz. Olar erişleriň arasyny açar —wagt seniň aýbyňam açar, ýagşy gylyk- häsiýetleriňem. Taraçynyň elinde argaçly mäki bardyr, ol ony erişleriň arasyndan geçirer. Bu seniň häsiýetleriň arasyndan geçýän alan manyň, çykaran netijäňdir. Saz olary sazlaşdyryp ýüpek parçany emele getirer. Ýüpegi berk hem reňkdar keteni köýnek geýen türkmen gözelleri siziň ömrüňizem berk hem owadan bolmaga mynasypdyr. Ýüpeklerine pet berlen ketenili gyzlar enelerinden-atalaryndan pent alan gyzlardyr.
Enemin bukcasyndan. Ene-mamalarymyz ozlerinin el hunarleri bilen milli egin baslary tikip halallyga gol berip yasapdyrlar. Elde yerine yetirilyan kesdesidir gaymasy, kocumedir pugtamasy, basmasydyr sunsugi, alajasydyr aldymgajy, jahegidir ceplisagy bilen egin esiklerini gozel gorke getiripdirler. Arada men enemden miras galan nusgalyk saklanyan egin esikleri gune serip yelejiredeyin diyip sandykdan cykardym. Gurcuk keteniden tikilen koynegi synlap dursuma oya batdym. Gorsene, bu koynekde yagyrniclik, yensapy, begeyik yaly durli matalardan gurnalan bolejikleri. Ozude seylebir kebsirlenip gelisdirip tikilipdir. Gozbasyny oran anyrlardan alyp gaydyan milli egin baslar gozelligin ajayyplygyn cugdamy bolup dur. Yakasy bir kemsiz kesdelenip boynuna layyk edilip tikilen bu koynegi synlap, hazirki wagtda yaslarymyzyn doslerini acyp, dosleri ote acyk, yzy gapdaly dilikli gelsiksiz tikip geyyan koynekleri goz onume geldi. Konekilerimizin aydyp gecisi yaly "Ayal uyal" diyipdirler. Utanyp- uyalmaklyk gelin-gyza mahsus hasiyet. Edep ekramlylykda, sadadan sypayy geyinmekde ene-mamalarymyz bize nusga goyup gidipdirler. Kakilik Garajayewa (Gurbansoltan eje zurnalyndan)
Beýik Serdarymyzyň aýal-gyzlaryň baýramyny ýokary derejede bellemek hakyndaky Permany bilen geçirilýän bu toý güni hakyky eneleriň, gelin-gyzlaryň toýudyr. Egerde türkmen halysy ýaly haly, keçesi ýaly keçe, ketenisi ýaly keteni… dünýede ýok bolsa, olary döreden çeper elli gelin-gyzlar, mährem eneler hem dünýede tapylgysyzdyr. Türkmeniňem ähli milletleriňki ýaly özboluşly, özüne mynasyp gelin-gyzlary bar. Olar her bir maşgalanyň asudalygydyr. Diýmek tutuş türkmen iliniň asudalygydyr. Asudalyga-da taý geljek zat barmy näme?!
Ajaýyp dag totuguşy
Ajaýyp dag totuguşy — totuguşlar maşgalasyna degişli bir guş.
Gadymy Assiriýa
MOWZUK:GADYMY ASSIRIÝA
70-80-nji ýyllardaky sebitara dawalar
70-80-nji ýyllardaky sebitara dawalar.
Gadymy Assiriýa
1.Gadymy Assiriýa b.e.öň II müňýyllygyň I ýarymynda.
2.Orta we Täze Assiriýa döwürleri.
70-80-nji ýyllardaky sebitara dawalar
Afrikadaky gapma-garşylyklaryň köpüsi halkara gatnaşyklarynda dartgynlyklara getirdi. Liwiýa bilen Çadyň arasyndaky dawa Fransiýa we ABŞ işjeň goşuldy. 70-nji ýyllarda Namibiýa meselesi ýitileşdi. 1988-nji ýylyň ahyrynda Angolanyň, Kubanyň we Günorta Afrika Respublikasynyň arasyndaky gepleşikleriň netijesinde 1989-nji ýylyň 1-nji aprelinden başlap Namibiýanyň garaşsyzlygy yglan edildi. Ol ýerden Angolanyň, Kubanyň goşunlary çykaryldy. 80-nji ýyllarda ABŞ özüne ýaramaýan syýasy düzgünli döwletleriň käbirine dünýä göz edip, güýç görkezdi. 1983-nji ýylda ABŞ-yň Grenada goşun salmagy, 1989-njy ýylda Panama çozmagy munuň aýdyň mysalydyr. Bu babatda SSSR hem „akja jüýje“ däldi. Ol Angoladaky, Efiopiýadaky, Nikaraguadaky wakalara goşulypdy. Owganystanda 9 ýyllap yglan edilmedik uruş alyp barypdy.
Gadymy Assiriýa
3.Assiriýa b.e.öň VIII-VII asyrlarda.
70-80-nji ýyllardaky sebitara dawalar
„Çöldäki harasat“. 1990-njy 2-nji awgustynda Pars aýlagy sebitinde täze dartgynlylyk emele geldi. Yrak Kuweýti basyp alyp, ony Yragyň bir welaýaty diýip yglan etdi. BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rugsady bilen 1991-nji ýylyň başynda ABŞ, Ýewropa döwletleriniň käbiri Yraga garşy „çöldäki harasat“ adyny alan söweş hereketlerini geçirdiler. Kuweýtiň garaşsyzlygy dikeldildi.
Gadymy Assiriýa
1.Gadymy Assiriýa döwründe döwletiň tutýan meýdany uly bolmandyr.Ilat ekerançylyk bilen meşgullanyp,arpa,üzüm,emmer ýaly ekinler ekipdirler.Esasan tebigy suwaryşdan az möçberde guýularyň we Tigriň suwundan peýdalanypdyrlar.Ýurduň gündogarynda ýaýlalarda maldarçylyk bilen meşgullanypdyrlar.Irki Assiriýa jemgiýetiniň durmuşynda esasy orny söw- da tutupdyr.
Assiriýanyň üstünden Ortaýer deňziniň Gündogaryndan,Kiçi Aziýadan we Zakaw- kazýeden Tigr boýunça Orta we Günorta Mesopotamiýa,ondan hem aňry Elama gidýän mö- hüm söwda ýollary hem geçipdir.
Irki Assiriýanyň söwdagärleri esasy söwda ýollarynda,esasanam Kiçi Aziýada öz ko- loniýalaryny döredipdirler.B.e.öňki XX-XVIII asyrlarda aşşurly söwdagärler Küldepäniň töwereginde Siriýadan,Ýewfrat boýlaryndaky ýerlerden we ýerli söwdagärlerden ybarat akkadça Kaniş,hettçe-Nesa diýilýän söwda birleşmesini döredipdirler.Kanişliler süýthorçylyk bilenem meşgullanypdyrlar.
Mesopotamiýadan Kiçi Aziýa galla,galaýy,matalar,egin-eşikler,hünärmentçilik önümleri çykarylypdyr we ol ýerden bolsa mis,gurşun,kümüş,mal,ýüň,deri,agaç getirilipdir.
Assiriýada patyşa,ybadathana ýerleri bolup,olary daýhanlar we gullar işläpdirler. Ýerleriň esasy bölegi jemagat ýerleri ekeni.Irki Assiriýa döwründe gulçulygyň esasy çeşmesi bergidarçylyk gulçulygy bolupdyr.Ýesir düşen we goňşy taýpalardan satyn alnan gullar hem bolan.Jemagatdaky ýönekeý maşgalalarda hem 1-2 gul bolupdyr.
Assiriýa döwleti b.e.öň XVI asyra çenli “alum Aşşur”,ýagny,Aşşur şäheri diýlip at- landyrylypdyr.Ýokary häkimiýet guramasy “Şäheriň öýi” diýilýän ýaşulylaryň maslahaty bolupdyr.Olaryň içinden birini 1 ýyl möhlet bilen “limmu” saýlapdyrlar.Limmu şäheriň hazyna- syna baştutan bolupdyr.Şol ýyla onuň adyny dakypdyrlar.
Ýaşulularyň ýygnagy “ukulluma”,ýagny,şäher-döwletiň sud we administratiw işlerini alyp barýan adamy saýlapdyr.
Şeýle hem hökümdaryň nesle geçýän “işşiakkuma” wezipesi bolupdyr.Işşiakuma din işlerine,ybadathanalaryň gurluşygyna ýolbaşçylyk edipdir,uruş wagtynda harby serkerde bolupdyr,dürli jemgiýetçilik işlerine gözegçilik edipdir.
B.e.öň XX asyryň başyndaky halkara ýagdaýy Assiriýa üçin amatly bolmandyr.Ýewfratyň töwereginde Mariniň ýokary göterilmegi günbatarda,Hett döwletiniň döremegi Kiçi Aziýada söwda etmäge päsgel beripdir.
Amoreý taýpalaryň Mesopotamiýa tarap süýşmegi Assiriýanyň ähli söwda işlerine uly urgy bolupdyr.Aşşuryň günbatara (Ýewfrata) we günorta (Tigriň akymynyň ugruna) eden ilkinji ýörişleri söwdany dikeltmek üçin edilen bolmaly.
Günbatarda daşary syýasat güýçli bolup,amoreý serdary Şamşi-Adad I (1813-1781) wagtynda demirgazyk Mesopotamiýa şäherleri,Mari,günbatar semit taýpalarynyň bir bölegi, Karkemiş bilen bileleşip bolsa,Siriýanyň Katna şäheri basylyp alynýar.Günbatar bilen aralyk söwda Aşşura geçýär.Assiriýa Wawilon we Eşnuna bilen parahatçylykly aragatnaşyk saklapdyr.Gündogarda bolsa hurritlere garşy göreşipdir.
Şeýlelikde b.e.öň XIX asyryň ahyrynda,XVIII asyryň başlarynda Assiriýa Alynky Aziýada iri döwlete öwrülýär.Şamşi-Adad I özüni “köpleriň patyşasy” diýip atlandyrypdyr.Patyşa dolandyryşa,goşuna,patyşa hojalygyna baştutanlyk edipdir,kazy bolupdyr.Ýurt welaýatlara bölünipdir.
Şamşi-Adad I-niň gazanan üstünliklerini onuň nesilleri berkidip bilmändirler.Hammurapi Mari bilen bileleşip Assiriýany derbi-dagyn edipdir we Wawilona boýun egdiripdir.I Wawilon nesilşalygy ýykylandan soň,b.e.öň XVI asyryň ahyrlarynda Assiriýa ýaş döwlet Mitanniniň oljasyna öwrülýär.
2.Orta Assiriýa döwri b.e.öň II müňýyllygyň II ýarymynda bolup geçipdir.B.e.öňki XV asyrda ol öňki ýagdaýyny dikeltmek üçin diplomatiýa serişdelerini ulanypdyr.Ol Müsür bilen ýakynlaşyp,Amenhotep III-niň we Ehnotonyň döwründe dostlugyny berkidipdir.Müsüriň goldamagynda daşarky syýasatda üstünlik gazanypdyr.Aşşur-Uballit I (b.e.öň XIV a) Wawilon patyşasy bilen garyndaşlyk açyp,onuň tagtynda assiriýa dikmeleriniň oturmagyny gaza- nypdyr.
B.e.öň XIII asyrda Assiriýa iň ýokary derejä ýetipdir.Günbatarda Mitanni döwletini boýun egdiripdir.Assiriýanyň patyşasy Tukulti-Ninurta I (b.e.öň XIII a.II ýarymy) Siriýa ýöriş edip,30000 ýesir alypdyr.Ol Wawilona hem çozup,onuň patyşasyny ýesir alýar,köp olja we Mardukyň heýkelini hem äkidipdirler.Tukulti-Ninurta demirgazyk ugurda assiriýalylaryň Nairi ýa-da Uruatri (soňra Urartu) ýurdy diýýän ýerindäki taýpalar bilen urşupdyr.Ol Nairiniň 43 hanynyň birleşmesini derbi-dagyn edipdir.
B.e.öň XII asyrda dyngysyz uruşlar sebäpli Assiriýa wagtlaýynça pese düşýär.Ýöne Tiglatpalasar I-niň (1115-1077) dolandyran wagtynda ol ýene-de öňki kuwwatyna eýe bolýar,bu döwürde halkara ýagdaýy üýtgeýär:Hett patyşalygy ýykylýar,Müsür syýasy dagynyklyk döwrüne gadam basýar.Assiriýanyň bäsdeşi bolmaýar.Tiglatpalasar I günbatara 30 gezek ýöriş edip,Demirgazyk Siriýany,Demirgazyk Finikiýany basyp alýar.Kiçi Aziýanyň günorta-gündogar tarapyna çozup girýär.Tiglatpalasar I finikiýa gämilerinde ýeňşiniň hormatyna Ortaýer deňzine çykýar.Oňa Müsürden sowgatlar gelýär.Nairide täze ýeňişler gazanylýar.
Assiriýa söwdasy b.e.öň XIV-XIII asyrlarda gaýtadan janlanypdyr.
Orta assiriýa döwründe döwleti dolandyrmakda güýçli özgerişler bolupdyr.”Işşiakumynyň” elinde “ukullumanyň” wezipeleri hem jemlenipdir.Aşşur-Uballit I “şarru” (patyşa) derejesini ulanyp başlapdyr.Patyşalar ýaşulularyň maslahatynyň täsirini peseltmäge çalşypdyr- lar.Tukulti-Ninurta I Aşşuryň maslahatynyň umumydöwlet ähmiýetini ýitirmek üçin paýtagty täzeläpdir.Ýöne munuň üçin ol “beýik” närazylar tarapyndan öldürilipdir.
B.e.öň I müňýyllygyň başlarynda gadymy gündogar ýurtlarynda ykdysady ýokary göteriliş bolupdyr.Onuň sebäbi demir önümçiliginiň başlanmagydyr.Bu döwürde täze,ýaş döwletler-Urartu,Kuş,Lidiýa,Midiýa,Eýran uly ähmiýete eýe bolup başlaýar.B.e.öň I müňýyllykda “dünýä” agalygy ugrunda göreş güýçlenip,gadymy döwrüň ägirt uly döwletleriň döremegine getirýär.Olaryň ilkinjisi Ýakyn Gündogarda agalyk eden Assiriýa döwleti bolupdyr.
Assiriýa arameýleriň çozuşyndan 200 ýyldan soň,b.e.öň X asyryň ahyrlarynda aýňalypdyr.Halkara ýagdaýynda iri bäsdeşler bolmandyr,harby ümsümlik emele gelipdir.
Assiriýa döwleti öz taryhynda täze ösüşe başlap,b.e.öň X-VII asyrlary öz içine alýan täze assiriýa döwrüne gadam basypdyr.
Assiriýanyň daşary syýasatynyň işjeňleşmeginiň onuň ykdysadyýetine metal, agaç we beýleki çig mallaryň zerurlygy,keseki ýerleri talamak,söwda ýollaryny eýelemek ýaly sebäpleri bolupdyr.
B.e.öňki IX asyryň başlarynda Assiriýa berkleşipdir we ýene-de basybalyjylykly daşary syýasaty güýçlendiripdir.Patyşa Aşşurnasiropal II (883-859) Nairi taýpalary,midiýalylar bilen üstünlikli uruşlar edipdir.Wawilonyň demirgazyk ýerlerini basyp alypdyr.Ýöne Assiriýanyň daşary syýasatynyň esasy ugry günbatarda-Ortaýer deňziniň Gündagarynda bolupdyr.Onuň ünsüni bu ýeriň tebigy baýlyklary we geografiki ýerleşişi çekipdir.Aşşurnasiropal II Demirgazyk Siriýadaky arameýleri derbi-dagyn edýär.Ortaýer deňziniň kenaryna çykýar oňa Siriýa begzadalary we finikiýa şäherleri salgyt getiripdirler.
Aşşurnasiropalyň basybalyjylykly syýasatyny ogly Salmanasar III dowam edipdir.Ol demirgazykda Urartu bilen üstünlikli urşupdyr.Wawilonyň jümmüşine aralaşyp, Pars aýlagyna çykypdyr,Wawilonyň tagtyna Assiriýanyň ýokary häkimiýetini ykrar eden da- laşgäri çykarypdyr.Gündogarda midiýalylar bilen çaknyşypdyr.
B.e.öň IX asyrda esasy üns täze paýtagt Kalhu (häzirki Nimrud) şäherine berlipdir.B.e.öňki IX asyr Assiriýanyň ykdysady we harby-syýasy ýokary göteriliş döwri bolupdyr.Oňa taryhda Assiriýanyň “ilkinji ýokary göterilişi” hem diýilýär.Ýöne b.e.öň VIII asyryň başlarynda Assiriýa döwleti pese düşýär.Köp uruşlar netijesinde halk köpçüligi tozupdyr, üstesine-de hasylsyzlyk,keseller,tebigy betbagtçylyklar netijesinde gozgalaňlar bolupdyr.As- siriýanyň b.e.öň VIII asyrda pese düşmegine halkara ýagdaýy hem täsir edipdir.Güýçli goşuny bolan Urartu döwleti basybalyşlara başlapdyr.
B.e.öň 746-745-nji ýyllarda Assiriýanyň Urartudan ýeňilmegi sebäpli Kalhuda gozgalaň turupdyr.Harbylaryň goldamagynda häkimiýet başyna Tiglatpalasar III gelipdir.Ol administratiw we harby özgerdişler geçirip,ýurduň içerki ýagdaýyny berkidýär,hemişelik goşun döredýär.Goşunyň sany 120000-e ýetipdir.
Assiriýanyň üçünji we iň ýokary göterilen döwri b.e.öňki VIII asyryň 40-njy ýyllaryndan - VII asyryň 40-njy ýyllaryna çenli aralykda bolup geçýär.
Tiglatpalasar III (b.e.öň 745-727) b.e.öň 743-740-njy ýyllarda Urartunyň gol- daýan demirgazyk Siriýa we kiçi Aziýa hökümdarlaryny ýeňip,18 patyşadan paç alypdyr.B.e. öň 738-735-nji ýyllarda Urartunyň özüne-de iki gezek ýöriş edipdir.B.e.öň 734-732-nji ýyllarda Assiriýanyň garşysyna Ortaýer deňziniň Gündogaryndaky döwletleriň bileleşmesi çykyş edipdir.Bu uruşda hem Assiriýa üstün çykyp,onuň bu ýerlerde täsiri güýçlenipdir.
Gündogarda Tiglatpalasar III Midiýany we Wawilony ýeňipdir.B.e.öň 729-njy ýylda ol Wawilonda täç geýipdir.
Basylyp alnan ýerlerde welaýatlar döredilip,olary patyşanyň bellän adamlary dolandyrypdyr.Basylyp alnan ýerleriň ilatyny başga ýerlere göçüripdirler.Meselem,diňe Siriýadan 73000 adam göçürilipdir.
Sargon II-niň (722-705ý.) goşunlary Ysraýyl patyşalygyny b.e.öň 722-nji ýylda basyp alypdyr we bu döwlet Alynky Aziýanyň kartasyndan ýitipdir.
B.e.öň 714-nji ýylda Urartu döwletine Sargon II uly zarba urupdyr.Şondan soň Urartu kän aýňalmandyr.
Sargon II Assiriýanyň täze paýtagtyny Durr-Şarrukin şäherini esaslandyrypdyr.
Sargon II-niň ogly Sinahherib (705-681 ý.) ullakan döwleti miras alypdyr.Ol öz döwründe basylyp alnan ýerleriň garşylygyny basyp ýatyrmaly bolupdyr.Wawilona garşy göreş has-da dartgynly bolupdyr.B.e.öň 689-nji ýylda Sinahherib,wawilonlylara boýun egmek barada eden teklibi ret edilenden soň,şäheri zabt edip alypdyr we köçelerine suw goýberipdir. Onuň bu wagşylygy beýleki ýurtlarda hem,Assiriýanyň özünde hem ýazgarylypdyr.Sebäbi wawilonlylar dini,dili,medeniýeti bir bolan assiriýalylar bilen garyndaş ekenler.
Sinahheribiň dolandyran soňky ýyllarynda içerki syýasy göreş ýitileşipdir.Ol b.e.öň 681-nji ýylda dildüwşük netijesinde öldürilýär.Tagta onuň kiçi ogly Asarhaddon (681-669ý.) çykyp,ol harbylar topary bilen söwdagär-ruhanylaryň toparynyň bähbitlerini utgaşdyr- mak arkaly içerki ýagdaýy kadalaşdyrýar.Asarhaddon b.e.öň 679-678-nji ýyllarda Wawilony dikeldýär.Wawilon şäherleriniň we ybadathanalarynyň öňki hukuklaryny gaýtaryp berýär.
Asarhaddon özüniň esasy wezipesi Müsüri basyp almak diýip hasap edipdir. Munuň üçin ilki tyly berkidýär,ýagny kimmerler,Urartunyň goňşusy Şupriýa bilen uruşýar,Midiýadaky welaýatlaryny berkidýär.Müsüre ýörişden öň Sidonda gozgalaňy basyp ýatyrýar, araplary boýun egdirýar,Kiprde ornaşýar.B.e.öň 671-nji ýylda Müsüri basyp alýar.Faraonlaryň derejelerini kabul edýär.Şondan soň Assiriýanyň çäkleri Niliň I bosagasyndan Zakawkazýä, Eýran tekiz daglygyndan Kiçi Aziýa,Ortaýer deňzinden Pars aýlagyna çenli bolupdyr.
Müsüre garşy jeza beriji ýöriş wagtynda b.e.öň 670-nji ýylda Asarhaddon ýolda aradan çykýar.Onuň ýerine ogly Aşşurbanapal (b.e.öň 669-635/27ý.).Ol klinopisi,şumer, akkad dillerini bilipdir,edebi ukyby bolupdyr,binagärlik sungatyny,hasabyýeti,astronomiýany, syýasy we döwlet işlerini öwrenipdir.Aşşurbanapalyň döwründe Assiriýanyň daşary syýasatynda iki döwür tapawutlanýar:
2.B.e.öňki VII asyryň ortasynda Assiriýanyň daşary syýasatynyň II döwri başlanypdyr.Ýurduň syýasy çökgünligi güýçlenipdir.Basylyp alnan ýerlerde güýçli gozgalaňlar turupdyr.
Maşat
thumb|right|220px|Maşat
Maşat ( — ''Mäşhäd') - Eýranda bir şäherdir. Bu şäher Merkezi Horasan welaýatyň merkezidir.
=Ýerler= Gyzyl ymam
Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky etrap
Saparmyrat Türkmenbaşy etraby welaýatyň çet demir­gazyk­-günbatar böleginde ýerleşýär. Etrap pagtaçylyk, dä­neçilik, şalyçylyk, gök­bakja ekerançylygy, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmek, dowardarçylyk, düýedarçylyk, ýüpek­çilik boýunça ýöriteleşdirilýän iri hojalyklaryň biridir. Onuň çäginde 1 şäherçe, 27 geňeşlik, 109 sany oba bar.
Etrap merkezi S.Türkmenbaşy şäherçesi Daşoguz şäherinden 140 km töweregi uzaklykda bolup, şäherçede gurluşyk, durmuş hyzmaty kärhanalary, bilim we sagly­gy saklaýyş edaralary işleýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda A.Kakabaýew obasynda agyz suwy zawody guruldy, şeýle hem «Şirwan» pagta arassalaýjy zawody işleýär. 2001­-nji ýylda Köneürgenç şäherinden etraba demir ýoly çekildi. Etrabyň ähli obalary awtomobil ýollary arkaly birleşýärler.Etrabyñ çaginde taryhy yadygärlikleriñ galalaryñ birnaçesi bar olara durli ýurtlardan we başga welaýatlardan syýahatçylar gelýärler
.bt
.bt - Butan'nin Internet kody.
Efiopiýa
Efiopiýa (ኢትዮጵያ ), resmi ady Efiopiýa Federatiw Demokratik Respublikasy) — Gündogar Afrikada döwlet, deňze çykalgasy ýok.
Şabat etraby
S.A.Nyýazow adyndaky etraby Daşoguz şäheriniň daş-töweregindäki meýdanlary öz içine alýar. Etrap pagtaçylyga, däneçilige, gök ekerançylyga, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmeklige we ýüpekçilige ýöriteleşdirilendir. Onuň çäginde 1 şäherçe, 17 geňeşlik we 93 oba ýerleşýär. Etrap merkezi S.A.Nyýazow adyndaky şäherçe Daşoguz şäherinden 7 km. günorta-­gündogarda ýerleşýär. Şäherçede etraby dolandyryş edaralary, oba hyzmat birleşigi, oba hojalyk maşynlaryny abatlaýan, durmuş hyzmaty, azyk senagat kärhanalary, durmuş-­medeni edaralar bar.
2022-nji ýylyň 22-nji oktabrynda "S.A.Nyýazow" etraby ýatyrylyp, "Şabat" etraby döredilýär.
Bouygues
Buig - Fransuz gurluşyk firmasy. Gypjakdaky metjidi hem şu firma gurdy.
Arap-ysraýyl urşy 1973
'''Ýakyn Gündogar gapma-garşylygy. 1973ý arap-ysraýyl urşy.''' alt=|right
1973-nji ýyl da nobatdaky, dördünji arap-ysraýyl urşy tutaşdy. Arap ýurtlary, Ysraýylyň üstüne duýdansyz çozdy. Müsür iň ýaragly güýçleri Sues kanaly ndan üstünlikli geçip, Sinaý ýarymadasy na çozdy. Siriýa Golan belentlikleri niň sebitinde söweş hereketlerini ýaýbaňlandyrdy. Uruş özüniň netijesiz tamamlandy.
Uruş Müsüriň ykdysadyýeti ne agyr zarba urdy. Esasy girdeji çeşmesi - Sues kanaly işlemegini bes etdi. Gamal Abdel Naser ýogalandan soňra ýurduň döwlet baştutany bolan Anwar Sadat Müsüriň syýasatyny 180 gradus başga ugra öwürdi.
1973-nji ýylyň ýeňlişinden soň Anwar Sadat Arap birligi meýillerinden el çekdi. Ol Sues kanalyny we Sinaýy diňe Ysraýyl bilen ylalaşyp yzyna almagyň aladasyny etdi. Ol 1976-njy ýylda SSSR bilen däp bolan gowy gatnaşyklaryny kesdi. 1978-nji ýyl yň 17-nji sentýabr ynda Kemp-Dewid de (ABŞ-yň prezidenti J.Karter iň tomusky kabulhanasynda) A. Sadat Ysraýylyň premýer-ministri Menahem Begin bilen (separat) ylalaşyk baglaşdy. 1979-njy ýyl yň 26-njy mart ynda bolsa Waşington da „Ysraýyl bilen Müsüriň arasynda parahatçylyk baradaky şertnama“ gol çekildi. Kemp-Dewid ylalaşygy na laýyklykda Sinaý ýarymadasy yzyna Müsüre berildi. Müsür hem öz gezeginde Ysraýyla garşy uruş syýasatyndan el çekmek barada ylalaşdy. alt=|left
Kemp-Dewid ylalaşygy we ýaraşyk şertnamasy arap dünýäsiniň agzybirligine ýiti zarba urdy. Müsür arap ýurtlarynyň Ligasyndan çykaryldy. Sadatyň Ysraýyl bilen baglaşan ylalaşygyny dönüklik hasaplap, 1981-nji ýylda harby parad mahalynda yslam fanatikleri ony atyp öldürdiler. 1961-nji ýylda Palestinany azat ediş guramasy döredildi. Bu gurama Palestinanyň özbaşdaklyk ugrundaky halk hereketine ýolbaşçyltyk etdi. Guramanyň ýolbaşçysy Ýaser Arafat boldy.
Fewral
Fewral = Baýdak
Eýran Ýokary Liga
Eýran Ýokary Ligasy Eýran Futbol Assosiasiýasy tarapyndan guralýan futbol bäsleşigidir.
Bäsleşik möwsümleri
{| bgcolor="#f7f8ff" align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
Çalyk Holding
Çalyk Holding we Çalık in TVP ABC - Gurluşuk edýar(Gap Inşat firmasy bilen), tekstil(3-4 sany tekstil fabrigy bar, kabir bölegi döwlete degişli). Her welaýatda diýen ýaly power plant-elektrik stansiýasy bar.
Istiklol Tähran
Istiqlal Tähran häzirki wagtda Eýran Ýokary Ligada bäsleşige dowam edýär.
Sepahan FK
Sepahan Yspyhan hazirki wagtda Eýran Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Annaly Berdiýew
Annaly Berdiýew (23 mart, 1932, Gökdepe etraby nyn 1-nji Birlesik obasy (Maksim Gorkiy) — 19 may 2002) — türkmen terjimeçisi.
Terjimehaly
Annaly Berdiýew 1932-nji ýylyň 23-nji martynda Gökdepe etrabynda dünýä inýär. Yazyjylar we zhurnalistler soyuzynyn agzasy. Ol 1985 -nji yylda Magtymguly adyndaky döwlet baýragyna mynasyp bolýar.
Izmir (il)
thumb|right|Cumhuriyet Meydanı, İzmir thumb|right|Kordon, İzmir thumb|right|Alsancak, İzmir thumb|right|Konak, İzmir thumb|right|Karşıyaka, İzmir
İzmir, Türkiýe'nin 3. uly ili.
Täçmämmet Jürdekow
right|thumb|Jurdekow 2007-nji ýylda Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekow 1940-njy ýylyň 15-nji maýynda Gökdepe etrabynyň Kelejar obasynda eneden bolýar. Onuň çagalykdan çeper söze bolan uly höwesi, ymtylşy özüniň oňat netijelerini berýär. Türkmen edebiýatynyň satira bölüminde ymykly orun alan ýazyjy bu gün ýurdumyzyň ähli ýerinde teneli sözleriň taýsyz ussady hökmünde tanalýar. T.Jürdekowyň eserleri birnäçe daşary ýurt dillerine hem terjime edildi. Onuň birnäçe kitaplaryny aşakda agzap geçeliň: we ýenede birnäçe eserleri bar.
Täçmämmet Jürdekowyň 1996-njy ýylda çykan Däliden dogry habar diýen kitabynda, özi barada şeýle "terjimehalyny" ýazýar:
Uly ile aýan bir hakykat bar ýaşamak üçin ilki dogulmaly. Hudaýa şükür, menem häli-häzir ýaşap ýörün. Diymek, haçanam bolsa bir wagt menem dogulypdyryn onuň anyk senesi, ýagny näçenji ýyldygy aýy güni okyjy üçin hökmanmyka?! Eger şeýle bolsa, onda, otyryňda özüňiz hasaplap görüň meniň dogulan ýylym luw ýyly ekeni. Satirik şahyr Kemine panydan bakyýete "Geçenden" ylaýyk ýüz ýyl soň dünýä inipdirin. Has takygy şu asyryň ahyrynda, ýagny 2000-nji ýylyň 15-nji maýynda, nesip edip ýaşap ýörsek bizem 60 ýaşaýarys.
Meniň nirede dogulanlygym bilen kimiň näme işi barmyşyn?! Juda belesigeliji bolsaňyz, aýdaýmaly bolarda. Hawa, gadymy Gökdepäniň Kelejar diýip bir obasy bar. Ine, şol ýeri meniň göbek ganymyň daman ýeri.
Wiý, ýogsada "göbek" diýemde bir zat ýadyma düşdi. Göbek enem pahyr maňa köp gezek gürrüň beripdi. Çaga dünýä inende çyrlap aglaýar, men weli ýylgyrypdyryn. Adatdan daşary bu ahwalaty enem atam özüçe tesbirläpdirler. Gowlyga ýorupdyrlar.
--Oglumyz ulalansoň degişgen, wäşi bir ýigit bolup ýetişer...
Käbä deňelýän ene-atanyň uly ynamyny ödemezlik uslyp däl. Şonuň üçinem... bolýar, ol barada azajyk soňurak.
Hawa men öz kakam Jürdek Atajyk ogly bilen juda oňaýsyz ýagdaýda "duşuşdym". Ol watan üçin bolan söweşleriň birinde 1942-nji ýylyn 29-nji dekabrynda, ýagny men 2 yaşymdakam wepat bolupdyr. Ony gözlap, idäp tapmaklyk maňa 42 ýyldan soň (1984ý) başartdy. Sowuk mazaryň astynda ýatan 25 ýaşly kakam özüniň 44 ýaşly ogly bilen Nowgorod oblastynyň Staraýa Russo şäherinde şeyleräk "gurru" etdi.
Gulagyma eşidilen ata sargydy uly nesliň özünden soňkylara eden pendi bolup ýaňlandy.
Men 1948-nji ýylyň aýylganç ýer titremesini hem görmeli boldym, agyr ýitgini başdan geçirdim. Özümden iki ýaş uly ýalňyz gyz doganymdan jyda düşdim. Ejem ikimiz gugaryp galdyk. Shol döwüriň agyr kynçylyklary, durmuşyň apaty biziňem deňämizden göni geçip gitmedi. Ony öz gerdenmizde çekmeli boldyk. Ýöne adamyň başyny alyp durýan zat ýok eken, hemme zat öz nobaty bilen gelip-geçip dur. Ynha, men indi alty çagaň atasy agtyklarymyň sany hem, Hudaýa şükür, köpelip gidip otyr.
Ýazyw pozuwa ýedi ýaşymda başladym. Geň görmäň, döredijilige däl. Birinji klasda okap ýörkäm edýän ýazuwymdan, edýän pozuwym kändi. Şeýdip şeýdiwem ahyry ýazyjy boldym. 1982-nji ýyldan bäri ýazyjylar birleşiginiň agzasy.
Men Aşgabadyň G.Seýitliýew adyndaky medeni-aň bilim tehnikumyny (1959ý), soňra hem Moskwanyň döwlet medeniýet institutyny (1964ý) tamamladym. Dürli kärlerde işledim. Goşun hatarynda gullyk etdim.
Döredijilik diýilyan jadyly senet bilen ymykly meşgullanyp başlan döwürim 70-nji ýyllaryň ahyrlaryna degişli.
-"Uly başlyk"(1982ý.), "Aýtsaň bolmaýarmy?!"(1984ý.), -Hüş, "Il bir eşitmesin"(1988ý.).
-"Başlyk aga, bagyşla"(1991ý.).
Wiý, ýogsa-da, meniň tebipçilikden hem başym çykman duranok. Ynanmasaňyz "Diagnozy:ýygnak" (1993ý.) diýen kitabymy okap göräýiň. Körpe okyjylary hem gözden salmajak bolýan. Olara "Esger papagy"-ny (1990ý.) sowgat etdim. Ondaky ýerleşdirilen çaklanja powestdim hem-de hekaýalarym belli bir derejede öz durmuşymyň beýanydyr. Käbir ýygyndylarda hem ("Ynamly nesil", "Şatlyk gözleginde") aýry-aýry hekaýalarym çap bolup çykdy. Dogry men bir goşgy ýazyp ýören şahyr däl eýsemde bolsa, kompazitorlar bilen bilelikde 10-a golaý aýdymy ýazdym. Umuman, gol gowşyryp otyrmaga wagtym ýok.
Maglumat üçin ýene-de bir zat aýdyp biljek. Tutuş kitabyma däl, ýöne aýry-aýry hekaýalarym özbek, gazak, başgyr, latyş, mangol, türk dillerinde çap edildi.
Çeper terjimede hem öz güýjümi synap görýän. Aýry-aýry hekaýalardan daşary çeper kinofilmlerin 10-larçasyny rus dilinden türkmen diline geçirdim. Özüm "prodýuser" hökminde üç sany ("Aýhan Hajyyew", "Gämidäki toý", "Täze adatlar") dokumental filmin awtory.
Jemgiýetçilik işlerine hem işeňgir gatnaşýaryn. Magtymguly Halkara baýragy Komitetiniň, Daşary ýurtlar bilen dostlyk jemgiýetiniň prawleniýasynyň agzalary.
Bu işleriň daşyndan bolsa jahankeşdeligi halaýan. Häzire çenli dünýäniň 7 ýurdynda (ABŞ, Hindistan, Mangoliýa, Bolgariýa, Siriýa, Malta, Eýran) boldym.
Ýene-de essem-pesemim ýok däl, ýöne ol baradaky söhbeti wagtyň özi dowam etdirer.
Howwa, "Iş bitirseň il tanar" diýilişi ýaly, meniň çekýän zähmetim köpüň gözünden sypmady. Mähriban Prezidentimiziň Permany bilen maňa "Türkmenistanyň Halk Ýazyjysy" (1993ý.) diýen hormatly at dakyldy. Bu meniň üçin el ýetmez bagtdyr.
Türkmenbaşy Bank
Türkmenbaşy Bank, Teke bazarynyň ýanyndaky bank. Aşgabatda Azatlyk we Köpetdag etraplarynda şahamçalary bar. Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň adyny göterýär. BANKYŇ TARYHY
TDTB “Türkmenbaşy” bankyň ösüşiniň we emele gelşiniň taryhy XX-nji asyryň 20-nji ýyllaryndan başlanýar. 1924-nji ýylda Türkmenistanda, Söwda-senagat bankynyň türkmen bölümi açylýar. 1928-nji ýylda senagaty we elektrohojalygy uzak möhletleýin karzlaşdyrmaklyk bir bankda jemlenildi. Senagatbankynyň we Elektrobankynyň gysga möhletli ammallary Gosbanka geçirildi. 1928-nji ýylyň 14-nji fewralyndan SNK SSSR-ň karary bilen Senagatbankynyň we Elektrobankynyň esasynda senagaty we elektrohojalygy uzak möhlete karzlaşdyrýan Bank – Senagat banky döredildi. 1958-1959-nji ýyllarda Obahojalykbankynyň we Sekombankynyň kontoralary ýapyldy, we olaryň işi Gosbanka we Senagat banka, täzeden at berilen, maýa goýumlaryny maliýeleşdirýän Bütinsoýuz banky - Gurluşykbanka geçirildi.
Gurluşyk bankynyň edarasy (1982-nji ý.) ş. Aşhabat, Žitnikow köç.,22. 1991-nji ýylda, Sowet Soýuzynyň dagamagy Türkmenbaşy bankynyň taryhynyň üýtgemegine täsir etdi. Öňden hereket edip gelýän “Türkmensenagatgurluşykbank” - Aksioner inwestision täjirçilik banky “Inwestbank” diýip atlandyryldy. Inwestbank, ilkinjileriň hatarynda, milli we daşary ýurt walýutada amallary geçirmek üçin ygtyýarnamany aldy we inwestision institut hökmünde iş geçirmäge hukugy berýän Türkmenistanyň ykdysadyýet we maliýe Ministrliliginiň N 1 ygtyýarnamasyny aldy, bu bolsa gymmat bahaly kagyzlaryň bazarynda inwestisiýa instituty hökmünde raýatlar bilen işi amala aşyrmak üçin hukuk berdi.Bu derejede bank 1991-nji ýyldan 1999-nji ýyla çenli işledi.
1993-nji ýylda Türkmenistan öz milli walýutasyny – manady girizdi, garaşsyzlygyň hakyky kepili hökmünde, bu bankyň işjeňligine ep-esli üýtgeşikleri girizdi. Şu wagt, “10 ýyl abadançylyk” maksatnamasynda görkezilen, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň pikirlerini durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly esasy meseläniň biri hem, bankyň işini netijeli ösdürmek üçin amatly guraýjy-ykdysady ýagdaýy döretmek bolup dur. Milli walýutanyň girizilen döwrinde bank tarapyndan ýurdyň hemme welaýatlarynda walýutany çalyşmak üçin punktlar açyldy.
1999-nji ýylyň ýanwar aýynda AIKB “Inwestbank”, ykdysadyýetiň hususy sektorynyň ýuridiki taraplaryna, şol sanda daşary ýurt maýasynyň gatnaşmagyndaky kärhanalara, şeýle-hem şahsy taraplara hyzmat etmek hukugy bilen, senagat we senagat infrastrukturasyny maliýeleşdirmäge gönükdirilen ýöriteleşdirilen döwlet täjirçilik banky diýip täzeden atlandyryldy. 2000-nji ýylyň aprel aýynda Aksioner inwestision täjirçilik banky “Inwestbank” – Türkmenistanyň Döwlet täjirçilik banky “Türkmenbaşy” adyna üýtgedildi.
TDTB "Türkmenbaşy" üýtgeşmeleriň netijesinde, diňe öňki müşderilerini galdyrmakdan başga-da, öz ornuny maliýe bazarynda pugtalandyrdy. Çörek-bulka kombinaty ş.Aşgabat Köp ýyllaryň dowamynda, işiň has maýyşgak usullaryny özleşdirip we işe girizip, bank hemişe esasy müşderlerini saklamaga ymtylýardy.
Türkmenistanyň döwlet täjirçilik banky “Türkmenbaşy”, Türkmenistanyň beýleki banklary bilen bir hatarda halkyň hal ýagdaýynyň gowulandyrylmagynda we ýurdyň ykdysady ösüşiniň pugtalanmagynda öz işjeň goşandyny goşýar. Öz derejesinde döwlet banky bolmak bilen we Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmekligiň meýilnamasyna salgylanmak bilen, Türkmenbaşybank öz işinde esasy ünsi senagat, ulag, aragatnaşyk we söwda pudaklaryny maliýeleşdirmeklige berýär.
Türkmenbaşybankynyň esasy karz syýasaty, milli önüm öndürijilerine we halkyň hal ýagdaýyny gowlandyrmaga gönükdirilendir. Galybersede ýurdyň ähli senagat sebitlerinde şahamçalar zynjyrynyň düýbüniň tutulmagy, Bankyň esasy strategiki wajyp ugury bolup durýar, bu hem muşderileriň isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilendigini görkezýär. Bank, häzirki wagytda bank ulgamyna degişli ähli görnüşli islegleri kanagatlandyrjak derejede hyzmatlaryň toplumny hödürleýär.
Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik banky Türkmenistan döwleti özüniň ösüşiniň täze tapgyryny amala aşyrmak bilen bir hatarda dünýä ykdysady ulgamyna integririlenmekligini dowam etdirýär. Bu ugurda edilen möhüm ädimleriň biri-de, Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan bazar ykdysadyýetiniň milli modelini döretmek baradaky başlangyjydyr. Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň modeli - eýeçiligiň dürli görnüşleriniň ulanylmagy we deň derejede hukuk kadalaryna eýe bolmagy, telekeçiligiň dürli görnüşleriniň, hususan-da, kiçi we orta telekeçiligiň ykdysady erkinlikde gülläp ösmegi bilen bir hatarda hojalygy ýöretmegiň bazar ýörelgelerine geçmekligi üpjün etmekdir. Türkmenistanyň ykdysady ösüşinde bank ulgamynyň aýratyn orny bardyr. Türkmenistanyň ,,Türkmenbaşy" döwlet täjirçilik banky Türkmenistanyň iň bir ýöriteleşdirilen banklarynyň biridir. Bank müşderileriň talaplaryndan we bank hyzmatlarynyň dünýä standartlaryndan ugur almak bilen, döwrebap bank tehnologiýalaryny özleşdirýär we hyzmatyň görnüşleriniň gerimini giňeldip, olary has-da kämilleşdirýär. Müşderilere ýokary professional derejede hyzmat etmekligi, bank amallarynyň syryny saklamaklygy, goýumçylaryň maýalarynyň ygtybarly we bähbitli goýulmagynyň üpjünçiligini kepillendirýär. Bank işewür adamlary özara bähbitli hyzmatdaşlyga çagyrýar. Alyp barýan işiniň möçberine we eýeçiliginiň gömüşlerine garamazdan, bank ähli müşderiler bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyr.
Içerki maliýe bazaryndaky iş tejribesi, oýlanyşykly strategiýa, ýokary hünär derejeli işgärleriň bolmagy, döwrebap tehnologik çözgütler, bank etikasynyň gyşarnyksyz berjaý edilmegi - banka öz müşderilerine ýokary hilli we netijeli hyzmat etmeklige mümkinçilik berýär. Bank dürli görnüşli hyzmatlaryň mümkin bolan köplügini teklip etmek bilen, müşderileriň anyk talaplaryny göz öňünde tutup we indiwidual çemeleşmä esaslanyp, olaryň toplumlaýyn meselelerini çözmekligi özüniň ileri tutulýan wezipeleriniň biri hasap edýär we hem korporatiw, hem hususy müşderiler üçin ygtybarly hyzmatdaş hökmünde çykyş edýär. Bank müşderilere maliýe ugrundan gowy baş alyp çykmakda, pul serişdelerini netijeli dolandyrmakda ýardam bermek bilen, edilýän hyzmatlaryň amatlylygyny üpjün edip, bank hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini amala aşyrýar.
http://www.tbbank.gov.tm
Azady Stadiony
thumbnail|Azady Stadiony Azady Stadiony, Tähranda yerleşyan köp-dürli sportlar üçin ulanylyan stadion. Ol köplenç halatlarda futbol oyunlary üçin ulanylyar we Persepolis FK ony öz öy oyunlaryny geçirmek üçin ulanyar. Ol 100,000 orunlykdyr
Zob Ahan FK
Zob Ahan Yspyhan hazirki wagtda Eýran Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Ebumüslim FK
Ebumüslim Horasan hazirki wagtda Eýran Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Garaşsyzlykbank
Garaşsyzlyk Bank, Türkmenistanda ýerleşýän banklaryň biri.
Aziýa “gaplaňlary” ýa-da “täze senagatlaşan döwletler”
Günorta- Gündogar Aziýa ýurtlary XX asyryň ahyrlarynda we XXI asyryň başlarynda
Meýilnamasy:
2.	Günorta Koreýa.
3.	Tailand.
4.	Singapur.
5.	Malaýziýa.
6.	Sebitiň döwletleri bilen Caraşsyz Türkmenistanyň gatnaşyklary.
Geliň, indi bu döwletleriň hersine gysgajyk häsiýetnama bereliň!
Günorta Koreýa.
300px
Döwletiň resmi ady “Koreýa respublikasy” bolup, ol 1948-nji ýylyň 15-nji awgustynda döredilipdi. Ýadyňyzda bolsa ikinji jahan urşundan soň Koreýa 38-nji parallel boýunça ikd bölünipdi (seret §35-36!). Günorta Koreýada 40 ýyllap diýdimzor düzgün saklanyp galdy. 1960-njy ýylyň apreline çenli ýurdy Li Syn Man, 1960-1979-njy ýyllarda Pak Çžon, ondan soň Çon Duh Wan (1980-1987 ýý.) prezident kürsüsini eýelediler. 1988-nji ýylda geçirilen ählumumy halk sala salyşlygynyň netijesinde täze konstitusiýa kabul edildi. Oňa laýyklykda öňki basgançakly saýlawlar ýatyrylyp, göni prezident saýlawlary girizildi. Parlamentiň hukuklary giňeldildi, metbugat azatlygy berkidildi.
Diýdimzor düzgün synandan soňky döwürde ýurtda aram demokratik özgerdişleriň tapgyry geçirildi. 1992-nji ýylyň saýlawlarynda Demokratik liberal partiýadan Kim Ýen Sam ýeňiş gazanyp häkimiýete geldi. “Durnuklylyk şetlerinde özgerdişler” onuň hökümetiniň esasy şygaryna öwrülipdi. Koreýa Respublikasy çalt ösýän senagatly-oba hojalykly döwlet hasaplanýar. Ol täze senagatlaşan döwletleriň arasynda öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. 70-80-nji ýyllarda onuň ýyllyk ykdysady ösüş depgini 8% töweregi boldy. 1986-1988-nji ýyllar aralygynda bu görkeziji 12%-te çenli ýokarlandy. 90-njy ýyllarda ykdysady ösüş depgininiň haýallamak meýli duýuldy. 1995-nji ýylda ilatyň jan başyna düşýän milli girdeji 10 müň amerikan dollaryna ýetdi.
Günorta Koreýada daşkömrüň, galaýynyň baý gorlary bar. Ýurt wolfram öndürmekde dünýäde esasy orny eýeleýär. Ykdysadyýetinde gaýtadan işleýän senagata möhüm orun degişlidir. Gämileri, ýeňil maşynlary, elektronika we elektrotehnika önümlerini, polat öndürmekde dünýäde öňdebaryjy döwletleriň hataryna girýär. Samsung, Goldstar ýaly iri kompaniýalary dünýäniň iri transmilli korporasiýalarynyň 100-lügine girýär.
Ýurduň halk hojalygyny ösdürmekde bäşýyllyk meýilnamalara üns berilýär. Ykdysady kynçylyklar bu meýilnamalara täzeden garamagy talap edýär. Ýurt ylma daýanýan önümçilige, ýokary tehnologiýalara geçilmegi arkaly halk hojalygyny üýtgedip gurmak meselesiniň öňünde dur. Koreýada ylma uly üns berilýär. Bu ýerde 500-den gowrak ýokary okuw jaýy bolup, şonuň 400-si hususydyr.
Tailand.
Günorta-Gündogar Aziýada, Malakka we Hindi-Hytaý ýarymadasynda ýerleşen döwlet. Tutýan meýdany 513115 müň inedördül km. Ilaty 60 mln. (1960 ý.). Ýurt 1939-njy ýyla çenli hem-de 1945-1949-njy ýyllarda Siam diýlip atlandyryldy.
Tailand konstitusion monarhiýadyr. Döwletiň baştutany korol hasaplanýar. 1954-nji ýylda Tailand SEATO harby bileleşiginiň agzalygyna girdi. Bu bileleşigiň merkezi jaýy td 1977-nji ýylda ýatyrylýança onuň paýtagty Bangkokda ýerleşdi. Tailandyň harby güýçleri Hindihytaýdaky amerikan basyp almalaryna gatnaşdy. 1957-1973-nji ýyllarda häkimiýetde harby düzgün boldy.
Tailand ykdysadyýeti eksporta niýetlenen, çalt depgin bilen ösýän ýurtdur. Azyk, dokma, elektrotehnika we himiýa senagatlary ösendir. Tailand ykdysady taýdan Aziýa-Ýuwaş ummany sebitinde ykdysady utgaşygy işjeňleşdirmek ugrunda hereket edýär. 1993-nji ýyldan bäri Goşulmazlyk hereketiniň agzasydyr.
Singapur.
Malakka ýarymadasynyň günorta böleginde ýerleşen adalar döwleti hasaplanýar. Sanskrit dilinden terjime edilende ýurduň ady “ýolbarsyň şäheri” diýen manyny berýär. Umumy meýdany 639,1 inedördül km. bolup, 50-den gowrak kiçi adalary birleşdirýär. Ilaty 3 mln. adam (1995 ý.). Singapur parlament respublikasydyr. Beýik Britaniýa tarapyndan baştutanlyk edilýän Bileleşige girýär. Ýurt 1965-nji ýylyň 9-njy awgustynda Malaýziýa federasiýasynyň düzüminden çykyp, özbaşdaklygyny jar etdi.
Singapur ykdysady babatda Günorta-Gündogar Aziýada has ösen ýurt hasaplanýar. Kompýuterleşdirmegiň we robotlary önümçilige ornaşdyrmagyň derejesi boýunça Ýaponiýadan soňra ikinji ýerde durýar. Nebiti gaýtadan işlemäge ýöriteleşen döwletdir. Ol bu babatda dünýäde üçünji ýerde durýar. Deňiz ýalpaklygynda nebit agtarmakda baý tejribesi bar. Ýolagçy we ýük dolanyşygy boýunça Singapuryň deňiz porty we aýeroporty dünýäde iň öňdäki ýerleriň birini eýeleýär.
Malaýziýa Beýik Britaniýanyň ýolbaşçylygyndaky Bileleşige girýär. Ýurtda konstitusion monarhiýa düzgüni dowam edýär. 1957-nji ýylyň 31-nji awgustynda Malaýziýanyň garaşsyzlygy jar edilipdi. Malaýziýa çalt ösýän senagatly-oba hojalykly ýurt hasaplanýar. Nebiti gaýtadan işleýän, elektronika senagatlary ösendir. “Petronas” nebiti gaýtadan işlemekde dünýä belli kompaniýa hasaplanýar. Malaýziýa dünýäde galaýyny we tebigy kauçugy köp öndürýän ýurtdur. Dünýäde öndürilýän kauçugyň 20%-te golaýy bu ýerde öndürilýär. Ýaponiýa, Singapur, Beýik Britaniýa, Taýwan,Günorta Koreýa Malaýziýanyň ykdysadyýetine esasy maýa goýumyny goýujy döwletler hasaplanýar.
Indoneziýa.
Indoneziýa “täze senagatlaşan döwletleriň” hataryna girmeýär. 1945-nji ýylyň 17-nji awgustynda garaşsyzlygyny aldy. Ýurt prezident dolandyryşly unitar respublikadyr. 1968-1993-nji ýyllar aralygynda Suharto bu wezipd 6 gezek saýlanyldy. 1999-njy ýylyň saýlawlarynda Suhartonyň ornuna Abdyrahman Wahyd geldi. Asly Ýawa adasynyň gündogaryndan bolan Abdyrahman Bawyd Indoneziýada demokratik ýol bilen saýlanylan ilkinji prezidentdir. Ol ýurtda demokratik özgerdişleri geçirmäge synanyşýar. Bu batyrgaý hereketleri üçin garşydaşlary tarapyndan öz işini başarmazlykda we pula satylmakda aýyplanýandygyna garamazdan, ol ýurdy demokratik ýol bilen ösdürmäge synanyşýar.
Indoneziýa tebigy kauçugy we palma ýagyny öndürmekde dünýäde ikinji ýerde durýar. Indoneziýanyň ykdysadyýeti 90-njy ýyllardan başlap pese gaçyşlygy başdan geçirýär. Kynçylyklara garamazdan Indoneziýa 1995-nji ýylda milli ösüşiň täze 25 ýyllyk meýilnamasyny amala aşyrmaga girişdi. Oňa laýyklykda Indoneziýa “täze senagatlaşan döwletleriň” hataryna çykmalydy.
Sebitiň döwletleri bilen Garaşsyz Türkmenistanyň gatnaşyklary. Türkmenistan Günorta-Gündogar Aziýa sebitiniň döwletleri bilen işjeň gatnaşyklary alyp barýar. Indoneziýanyň we Malaýziýanyň döwlet baştutanlary Türkmenistanda resmi saparda boldular. Agzalan döwletler Türkmenistanyň bitaraplyk derejesini almagynda uly goldaw berdiler. Malaýziýanyň “Petronas” kompaniýasy Türkmenistanyň nebit-gaz ulgamynda hyzmatdaşlyk edýän esasy hyzmatdaşydyr. Bu döwlet Türkmenistana dürli ugurlar boýunça ýokary hünärmenleri taýynlamaga hem kömek edýär.
.tk
.tk — Türkmenistanyň internet kody.
Türkmenistanyň Merkezi banky
Türkmenistanyň Merkezi Banky, Türkmenistan (düybi, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 36) Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol Türkmenistanyň Merkezi bankyndan (TMB) we täjirçilik banklaryndan emele gelýär.Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň milli bankydyr. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri Aşgabat şäheridir. http://www.cbt.tm/tm/about/about.html Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek; 2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak. Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär. Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.http://www.cbt.tm/tm/payment/payment.html
Mes Kerman
Mes Kerman hazirki wagtda Eýran Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
.tv
.tv — internetdäki Tuwalu adalarynyň ýurt kodlanan ýokary derejeli domeni.
Änew metjidiniň ansambly
Halk arasynda Seýit Jemaleddiniň metjidi ady bilen belli bolan bu ymaratyň galyndylary Änew şäherçesiniň gündogarsynda ýerleşýär. Arheologik maglumatlar Günorta Türkmenistanyň eneolit zamanynyň ýadygärliklerini “Änew medeniýeti” diýen at bilen ylmy dolanyşyga girizmäge mümkinçilik berdi.
Ansambly dört desga - metjit, onuň öňündäki gabyrüsti we beýik gümmezli zaly bolan iki sany jaý emele getiripdir. Bu çylşyrymly desga metjidiň, guburhananyň, medresäniň we hanakanyň wezipelerini ýerine ýetiripdir.
Änewdäki metjidi öwrenmegiň başlangyjyny 1886-njy ýylda W.A. Žukowskiý başlapdyr.1904-nji ýylda harabaçylygy R. Pompelliniň amerikan ekspedisiýasy gazypdyr. Sonky ýyly A.A. Semýonow metjidiň gysgaça beýanyny hem-de ony öwrenmäge çakylygy çap etdiripdir. 1920-nji ýyllarda A.A. Karelin we W.R. Tripolskiý deformasiýanyň we weýranlanmagyň sebäplerini barladylar, inžener S.S. Sklaýarowskiý bolsa çyzgysyny ýerine ýetirdi. Ýadygärligi konserwasiýa etmek işlerini dürli wagtlarda W.R. Tripolskiý we N.M. Baçinskiý amala aşyrdy. 1947-nji ýylda M.Ý. Massonyň ýolbaşçylygy astynda Günorta Türkmenistan arheologik kompleksleýin ekspedisiýasy ansambly çuň we hemmetaraplaýyn öwrenmek işini geçirdi. Şonuň netijesinde-de ençeme makalalar we G.A. Pugaçenkowanyň giňişleýin monografiýasy (1959 ý.) peýda boldy.
Metjidiň portalynyň ýokarsynda Horasanyň hökümdary soltan Abul Kasym Babyryň (1446-1457ý.) ady getirilipdir. Ondaky ýazgyda şeýle diýilýär:”Bu gurluşyk beýik soltan, öz halklarynyň eýeleri, ýurtlaryň we asyrlaryň penakäri Abul-Kasym-Bayr Bahadur han patyşalyk süren wagtynda boldy, hemmeden Beýigiň özi onuň häkimiýetini we onuň patyşalygyny ebedileşdirsin”.
Beýleki ýazgylarda “Gözellik öýüni” Muhammet diýen biriniň öz kakasy Jemal-ed-dünýä-wa-d-diniň ýadygärligi üçin öz serişdeleri bilen 1455-1456-njy ýyllarda gurdurandygy hakyndaky maglumat getirilýär.
G.A. Pugaçenkowa metjidiň ýüzündäki ýazgyda ady gelýän Muhammedi soltanyň weziri bolan Muhammet Hudaýdot bilen bir diýip ynandyrýar, özi-de onuň bu ýerde jaýlanan kakasy Jemaleddiniň doglan ýeri Änew eken diýýär. Desga gurlup tamamlanmandyr, çünki soltan Babyr ölenden soň (1457 ý.) özara uruşlar we weýrançylyklar döwri başlanypdyr.
Iki gapdalynda oňa goşulyp guralan gurluşyklar metjidiň portalynyň öňündäki giň howlyny gabsapdyr. Olaryň gümmezli zallary (diametri 7 metr töweregi) iki gatdan hem kiçeňräk otaglar bilen gurşalypdyr.
Portalyň ýozaik bezeginiň çeperçilik özboluşlylygynyň uly gymmaty bolupdyr. Ol bezegde arkanyň, üstünde bir-birlerine tarap kellelerini uzadyp süýnüöip gelýän iki sany eýmenç görnüşli aždarhanyň şekili çekilipdir. Olaryň sarymtygarak göwresi ownuk ösümlik nagyşly garamtyl-mawy mozaik düşegiň üstünde towlanyp barýat, ol ownuk ösümlik nagyşlary fantastik janawarlaryň her biriniň açylan agzyndan başlanýar.
Jaýyň öň ýüzündäki monumentel sungatda şuňa meňzeş aždarhalaryň şekillendirilişiniň nusgasy Orta Aziýada başga ýok. Änew metjidinde aždarhalaryň şekillendirilmeginiň manysyna has ynamlyrak düşündirişi G.A. Pugaçenkowa berýär. Ol “munuň özi XV asyrda Änew töwereginde ýaşan ... esasy türkmen taýpasynyň totemidir, ähtimal Änewde jaýlanan şeýh Jemaleddin hem şol taýpadan bolandyr“ diýip hasap edýär.
Görogly eýýamynyň ülke taryhynyň öwrenilişi
Mowzuk: “Görogly eýýamynyň ülke taryhynyň öwrenilişi”
Änew metjidiniň ansambly
Bu metjidiň gurluşygy hakda ýerli ilatyň arasynda ur döwürlerden bäri şeýle rowaýat dowam edip gelýär:”Bir wagtlar şäheriň gala diwarynyň düýbünde bir agaç dikilip, ondan uly jaň asylyp goýlupdyr. Başyna iş düşen her bir ýolagçy jaňy kakmak bilen şähere duýduryş berýär eken, ilat bolsa oňa kömege gelip, başyna düşen işden ony halas edýärler eken. Bir gezek adalatly we parasatly Jamalyň ýurdy dolandyrýan wagtynda adamlar jaňyň gaty we howsalaly kakylýandygyny eşidipdirler. Derwezäniň agzyna ylgaşyp gelenerinde olar ägirt uly towlanyp duran aždarhanyň jaňy kakandygyny görüpdirler. Şunda ol aždarha bir zady görkezýän ýaly edip, daga tarap ümläpdir, soňra bolsa märekäniň arasynda elleri paltaly we byçgyly duran iki ussa tarap ümlenip, daga tarap ugrapdyr. Patyşa aýal Jamal ussalara aždaranyň yzy bilen gitmegi buýrupdyr. Bular daga baranlarynda, agyr jebir çekip ýatan başga bir aždarhany görüpdirler : ol uly dag geçisini diriligine ýuwdupdyr, emma onuň buýralay şahlary aňryk geçmän, aždarhanyň bokurdagyna ilişip galypdyr. Edermen ussalar aždarhanyň açylyp ýatan agzyna girip, dag geçisiniň şahlaryny byçgy bilen kesip aýrypdyrlar we geçiniň etini böleklere bölüşdiripdirler whem-de aždarhany jebirden gutarypdyrlar. Şundan soň birinji aždarha ussalary hazynadan doly bolan bir derä eltipdir we olara şol hazynadan gereklerini hem-de göterip bilenlerini almaga ygtyýar beripdir.
.pt
Portugaliýayn internet kody.
.tz
.tz - Tanzaniýanyň Internet kody.
Görogly eýýamynyň ülke taryhynyň öwrenilişi
1.	Hojalyk ýadygärlikleri.
2.	Amaly haşam sungaty
3.	Binagärçilik.
EDEBIÝATLAR:
1.	Ruhnama Aşgabat 2001 ý.
2.	Türkmaniň bäş eýýamynyň ruhy. 2003 ý