cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2013 Bütindünýä tomusky uniwersiada
Türkmenistan ilkinji gezek Bütindünýä talyp oýunlaryna örän wekilçilikli düzümini ugrady. Onuň düzümine 117 adam, şol sanda sportuň dokuz görnüşi boýunça—boks, agyr atletika, küşt, tennis, ýeňil atletika, dzýudo, sambo, guşak göreşi, erkin we grek-rim göreşleri boýunça çykyş etjek 83 türgen girdi.
Gökbogma
Gökbogmada syrkaw üznüksiz üsgürýär. Munuň netijesinde ses yşy gysylýar, bogulma emele gelýär. Soňra syrkaw uludan demini alanda, repriz (hyžyrdyly ses) döreýär. Şonuň yaly yagday yzly-yzyna gaytalanyp biler.
Syrkaw üsgürende, onuň ýüzi gyzarýar, käte gögerýär. Tutgaýgörnüşli üsgülewükden soň, syrkaw gaýtarýar, gakylygy tüýkürýär ýa-da ýuwudýar.
Tutgaýgörnüşli üsgülewügiň bejerişe garamazdan, 2-3 aý dowam etmegi mümkindir. Wagtyň geçmegi bilen üsgülewügiň dowamlylygy azalýar, emma bu örän haýal bolup geçýär.
Gökbogma keseli 6 aýlyk, 1 ýaşamadyk çagalarda has agyr geçýär. Bu döwürde tutgaýgörnüşli üsgülewükden soň, çaga birnäçe sekunt, käte 1 minut we ondan gowrak wagt dem alyp bilmeýär. Kislorodyň ýetmezçiligi netijesinde, çagalarda nerw ulgamynyň bozulmalary ýüze çykýar.
GÖKBOGMA KESELI BARADA NÄMELER BILMELI WE NÄME ETMELI Antibiotikler we arassa howa gökbogmanyň bejergisinde örän ähmiýetlidir. Emma diňe bular ýeterlikli däldir. Belli bir derman serişdesini lukman saýlap almalydyr. Emma ene-atalar: "Bu derman haýyr etmeýär" diýmeli däl. Sebäbi derman keseli birden aýyrmasa-da gaýra üzülmelere ýol bermeýär.
Bedirkent obasy
Bedirkent obasy Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynda ýerleşýär. Bu obada Jüneýit han, Beki Seýtäkow, Durdy Gylyç, Balyş Öwezow, Annagylyç Ataýew, ýaly meşhur şahsyýetler ýaşap geçipdir.
Uweý
Höküm sürdi: b.e.öň 114—b.e.öň 105
Özünden öň: Içiz
Özünden soň: Uşilu
Öldi: b.e.öň 105.
Hun türkmenleriň hökümdarlygy
Kakasy: Içiz
Aýaly: ???
Çagasy: Uşilu
Umumy maglumat
Uweý Şanýuý Miladydan öň 114-nji we miladydan öň 105-nji ýyllar aralygynda hökümdarlyk edipdir. Içiziň uly ogly bolan Uweý şanýunyň häkimýet döwri Hun imperiýasynyň durgunlyk döwri saýylýar. Hun Hökümdarlygynyň 4nji döwri saýylýar. Häkimýetiň 4-nji ýylynda Çyn-Maçyn ilçisi oňa imperatoryň ony huzuryna çagyrandygyny we Wassallygy kabul etmegini isleýändigini aýtdy. Uweý muňa gazaplanyp ilçini Baýkal köliniň etraplaryna sürgüne ugratdy we goşunyna dynç berdi. Ýan-sin atly Çyn-maçyn ilçisi ötünç sorap Şanýunyň rugsady bilen imperatoryň ýanyna gitmek isledi. Şanýuý bolsa oňa haýbat atyp Çyn-maçyn şazadasyny talap etdi. Şanýuý belli karara gelip bilmän özi Çynmaçyna gitmek isledi we Imperator Wudi Uweý üçin Çankanda bir saraý dikilmegini emr etdi. Şondan soňky ýyl Hun ilçisi Çyn-Maçynda syrkawlandygy üçin Uweý ony öldürüpdirler diýip pikir etdi we Çyn-Maçyna gitmek pikirinden ýüz öwürdi. Miladydan öňki 105-nji ýylda ölen Uweýiň ýerine heniz ýaş ogly Er şanýuý hökümdar diýlip yglan edildi[1].
Çeşme
1. ^ Bichurin N.Ya., "Collection of Information on Peoples in Central Asia in Ancient Times", vol. 1, p. 46.
Elektrodinamiki mikrofon
mikrofon MIKROS-kici FON-ses diyen grek sozlerinden duzulendir.Ol gatylygy pes bolan ses yrgyldylaryny elektrik yrgykdylaryna özgerdýän abzaldyr. Elektridinamiki mikrofon halka görnüşli yşly güýçli magnitden inçe simden saralan ses tegeginden we bu tegek bilen berk baglanyşykly ýuka alýuminden yasalan örtükden durýar. Ses tegege magnitiň halkalaýyn yşynda ýerleşdirilýär. Magnit induksiyasyñyñ güýç çyzyklary tegegiñ sarymlarynyñ tekizligine perpendikulyardyr. Elektrodinamiki mikrofonyñ işleýşi elektromagnit induksiya hadysasyna esaslanandyr.
Syrdarya (şäher)
Syrdarya - Özbegistanyň Syrdarya welaýaty Syrdarya etrabynde ýerleşýän şäher.
Agalaň obasy
Agalaň obasy —Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň Tejen etrabynda ýerleşýän oba. Halk arasynda "Prawda" diýlip hem atlandyrylýar. Agalaň sözi "Ak" hem-de "alaň" sözlerinden emele gelendir. Agalaň obasynda Tejen etrabynyň Mäti Kösäýew adyndaky 3-nji orta mekdebi ýerleşýär.
Namaz
Namaz ýa-da äs-solä(t) (الصلاة‎) — yslamda bäş sütüniň ikinjisi.
Ampermetr
thumb|right|250px|<font face="arial" color="red"> elektrik togu geçýän sim ölçelýär. <font face ="arial" color="green">Ok kuwwaty deňagramly ýagdaýda işleýär thumb|right|250px|Nol-merkezine görä işleýän ampermetr frame|right|Ampermetr elektrik aýlanşygyna şeýle baglanýar ýagny yzygider baglanýar. thumb|right|250px|San ölçegli (Dižital) multimetr bilen hem toguñ güýji ölçelip bolar. Ampermetr, elektrik aýlanşygyndan geçýän togu ölçeýän guraldyr.
Namaz
Başda Muhammed pygambere ﷺ iki namaz buýrulýar, ýagny fäjr we asr. Soňra Muhammed pygamber ﷺ miraja gideninde bäş wagtyna namaz farz edilýär.
Namazy näme üçin okaýaň diýip soralsa, imanym bolany üçin diýmeli, ýöne men kakam oka diýýär we ata-babalarymyz edipdir diýmek parz hasaplamazlyk dinden çykarýar. Namazy okaýan bolup hem namazyň farzlygyny inkär edýän dinden çykar. Sebäpsiz asr (ikindi) namazy okamazlyk, dinden çykan adamyň hemme sogaplary boşaýşy ýaly öňki hemme sogaplary nol bolar. Her Anna güni mesjidde okalýan Jum'a (jemlenme) namazy bardyr. Bu diňe erkekler üçin hökmany, emma zenanlar üçin sünnet. Pygamberimiziň hiç wagt sypdyrmaýan we ymmatyna (bizlere) buýurýan namazlary hem bolupdyr. Olar sünneti muekkede diýlip atlandyrylýar.
Namaz okalanda «takbiri, Fatiha süräni, zam süräni, tasbihleri, Ettehiýätini, salamy» ýuwaş ýerde gulagyň eşitjek derejede aýtmaly. Ymama uýýanlar ymamyň öz okamaly zadyndan başgasyny, ýagny uýýan «euzu, besmele, Fatiha, zam sura, semi-Allahu limen hämide» aýtmaz, emma ýokarda agzalany özi ýuwaş ýerde eşitjek derejede okar. Emma lal bolsa, diňe dodagy, dili okalşyna görä gymyldatmak ýeterlikdir.
Namaz çalt okalmaýar. Namaz okalanda tesbihler we doganlar we süreler arkaýyn okalmaly. Eger gyssanmaç bolsa, Yhlas süresi ýaly gysga süre ýa-da 3 aýat okamaly we namazdaky tesbihleri 3 gezek aýdaýmaly.
Dinimizde namazyň hökümi
Namaz yslamdan öňki dinlerde hem emr edilipdir. Namaz hijretden 18 aý ozal, magraj gijesinde, bäş wagt görnüşinde farz buýrulýar. Magrajdan öň hem Resulullah (ﷺ) we mukminler namaz okapdyr. Ýöne olar namazy iki wagtyna – ertirine we agşamyna okapdyrlar. Şeýle hem, namaz okamak olar üçin farz däl-de mendupdy.
Namaz – Kuran, hadys we ijmag bilen anyk kesgitlenen farzdyr. Ol akyly ýerindäki, kämillik ýaşyna ýeten her bir musulman üçin berjaý edilmeli iň belent wezipedir. Dinimizde ýedi ýaşyna ýeten çagalara namaz emr edilip höweslendirilýär. On ýaşyna ýetende ol çaga namazyny okamasa, okamagy talap edilýär. Bu barada Pygamberimiz şeýle aýdýar: «Çagalaryňyzy ýedi ýaşyna ýetende namaz okamaga höweslendiriň, on ýaşyna ýetende okamasa, okamagy talap ediň...», (Ebu Dawud, Ahmed b. Hanbel). Bu möhüm farz ybadatyny amal edenler Allah Tagalanyň ençeme lutuf we hidaýetine ýeterler.
Namazyň farzdygyny inkär etmek, mukmini dinden çykarýar, emma farzdygyny inkär etmän, diňe ýaltalyk sebäpli bu ybadaty amal etmeýänler ruhy taýdan uly ýitgä we zyýana galýarlar. Namaz okamazlyk dünýä we ahyret azabyna sebäpdir. Ahyret azaby barada Allah tagala Kurany Kerimde şeýle buýurýar
Pygamberimiz bolsa hadysy şeriflerinde şeýle aýdýar «Kim äsgermän üç ýola yz-yzyna juma namazyny terk etse, Allah onuň ýüregini möhürlär», (Nesaýy, Tirmizi, Ibni Mäje).
Unudyp, ýa-da uklap galandygy sebäpli namazyny okamadyk kişi soň kazasyny okamalydyr. Hadysy şerifde
Kurany Kerimiň ençeme aýatynda mukminleriň namaz okamagyna emr edilýär. «Namazyň wagtynyň kesgitlenip, mukminlere farz edilendigi şübhesizdir», (Nisa, 103). Hadysy şerifde: Ibni Omardan rowaýat edilýän başga bir hadysda bolsa, Pygamberimiz şeýle buýurýar
Namazyň wagtlary we namazda wagtyň ähmiýeti
Wagt namazyň syhhatynyň (dürslüginiň) iň esasy şertidir. Namazy wagtynda okamagyň sogaby uludyr. Ibni Mesud (r.a.) Resuly Ekremden (ﷺ): Resulullah (ﷺ): Wagtynda okalan namazyň hem iň fazyletlisi we sogaplysy wagty bolan badyna okalan namazdyr. Hadysy şerifde bu barada:
Ýokary Liga 2013
Türkmenistan Milli Futbol Ligasy 2013, gaty çekeleşikli geçdi.
Jemlenen Netije
Şunluk bilen, HTTU Aşgabat AFC Prezident Kubogyna 2014-de gatnaşmaga hukuk gazandy.
Namaz
Namazyň wagtlary we namazda wagtyň ähmiýeti
Wagtynda okalmadyk namaz kaza galar. Kaza namazlary guly borjundan halas etse-de, wagtynda okalan namazyň berýän feýzini we kemalyny, uhrewi bähbidi we peýdany bermez. Şeýle hem, namazyň kazasynyň okalmagy ynsandan ybadat wezipesinde goýberen ahmallygynyň we gulluk borjuny wagtynda berjaý etmezliginiň günäsini aýyrmaz. Şol sebäpli namazy wagtynda okamak üçin, namazyň wagtlaryny bilmek zerurdyr.
Mekruh wagtlar
Namaz okamagyň mekruh wagty ikidir. Fykyh kitaplarynda mekruh wagtlara kerahat wagtlary hem diýilýär.
Farz, nafile, islendik namazy okamagyň mekruh wagty
Ukbe b. Amir el-Jüheniniň gürrüň beren hadysynda bu wagtyň üçdügi bellenlilýär: «Şu üç wagtda, Resuly Ekrem (ﷺ) bize namaz okamagymyzy we ölülerimizi depin etmegimizi gadagan etdi: Gün dogandan, tä (naýza boýy) ýokaryk göterilýänçä, Gün dik depeden zewal wagtyna çenli hem-de Gün batmaga meýl eden wagty», (Muslim, Ebu Dawud, Tirmizi). Ýagny, hadysda görkezilen wagtlar şulardyr: Bu üç wagtyň kerahat wagty bolmagynyň hikmeti, otparazlaryň ybadat wagty bolanlygyndandyr. Bu üç wagtda salawat getirmek, doga we tesbih etmek Kuran okamakdan hem has fazyletlidir. Mekruh bolan wagtda sejde aýaty okalsa, şol wagtda sejde etmek bolýar, emma bu sejdäni kerahat wagtyndan soňa goýmak has fazyletlidir. Ýogalan adam kerahat wagtlarynyň birinde taýýar bolsa, jynaza namazy okalyp bilinýär. Hatda bu namazy gijikdirmän, derrew okamak has fazyletlidir. Çünki, Pygamberimiz (ﷺ) bir hadysynda şeýle aýdýar
Mustahap wagtlar
Namaz okamagyň has fazyletli we sogaply saýylýan wagtlaryna «mustahap wagtlar» diýilýär. Pygamberimiz käbir namazlary möwsüm, pasyl, yklym ýaly dürli ýagdaýlary nazarda tutup, wagt gireni bilen okalmagyňdan gijikdirilmegini has fazyletli saýypdyr. Jemagat bolmak ýaly, mustahap wagtlarda namaz okamak hem diňe erkeklere mahsus bir fazyletdir. Aýallara mustahap bolany namazlaryny öýlerinde, erkek kişiler mesjitde okanlaryndan soň okamaklarydyr. Emma ertir namazyny erkek kişileriň jemagat bolup okamaklaryna garaşman, ir okap bilerler.
Hadesden taharet
Namaz okajak kişiniň hadesden tämizlenmegi, ýagny taharetsiz (täretsiz) bolsa, taharet kylmagy, jünüp bolsa gusul etmegi diýmekdir.
Nejasetden taharet
Nejasetden taharet – namaz okajak kişiniň bedeninde, eşiginde, namaz okajak ýerinde şerigatyň nejis (gan, iriň, peşew...), pis saýýan bir zady bar bolsa, ol hapanyň arassalanmagy diýmekdir.
Setri awret
Ynsanyň owrat ýerlerini namazda örtmegine «setri awret» diýilýär. Owrat ýerleri – erkek we aýalyň örtmegi farz bolup, başgalara görkezmegi haram bolan agzalarydyr. Erkeklerde owrat ýerleri göbekden dyzyna çenli aralykdyr. Aýallarda bolsa owrat ýüz,el, we aýaklardan başga bedeniň ähli ýeridir. Pygamberimiz bir hadysynda diýip aýdýar. Başga bir hadysynda bolsa şeýle diýýär Owrat hasaplanýan agzanyň dörtden birinden az açylmagy namazy bozmaz. Namazdaka owrat ýeri açylsa, derrew açylan ýer ýapylsa, namaz bozulmaz. Bir rükün mukdary, ýagny, üç gezek «Subhänalla(h)» diýerlik pursatdan soň ýapylsa, namaz bozulýar. Örtünmäni hem ýeke eliň bilen etmelidir. Çünki, iki eliň bilen edilen hereketler amaly kesire (uly herekete) girýär we namazy bozýar. Erkek kişiniň ýüpek matadan tikilen eşik bilen namaz okamagy jaýyz däldir. Erkek kişiniň başy ýapyk, doly egin-eşikli namaz okamagy mustahapdyr. Emma diňe owrat ýerleri ýapyk şekilde namaz okamak jaýyz hem bolsa mekruhdyr. Çäresiz ýagdaýda welin, kerahat ýokdur. Setri awret hem Halygyň hem mahlugyň hukugydyr. Şol sebäpli özünden başga biriniň ýok ýerinde (hylwatda) hem ynsanyň örtünmegi zerurdyr. Özüňe seretmegi halal bolmadyk biriniň ýanynda owrat ýeriňi açman nejasetden arassalanmagyň mümkin bolmadyk ýagdaýynda namaz nejasetli okalar. Çünki, owrat ýeriniň açylmagy nehiý (gadagan) edilendir. Nejasetden arassalanmak bolsa emr edilendir. Bir meselede emr bilen nehiý birlikde gelse, nehiýni ýerine ýetirmek gerekdir. Hapa degen eşik bilen namaz okamak, ýalaňaç okamakdan ewladyr – gowudyr. Çünki, iki sany deň bela uçran kişi ikisinden birini saýlamaga erklidir. Eger ýeňili bar bolsa, onda şony saýlamaly. Muňa dinimizde «ehweni şer» diýilýär. Nejaset bolsa ýalaňaçlykdan ehwendir – ýagşyrakdyr.
Istikbaly kybla
Istikbaly kybla – namazy Käbä tarap bakyp okamakdyr. Kybla diňe Mekgeýi Mükerremedäki daşdan gurlan bina däldir. Şerigata görä kybla – Käbäniň üstünden tä arşa, aşaklygyna bolsa ferşe çenli uzaýan nurdan bolan sütündir. Şol sebäpli, kişi isle, uçaryň üstünde – Käbeden ýokarda bolsun, isle, ýeriň çuňluklarynda – Käbeden aşakda bolsun, bu nurany sütüne ýönelip namazyny okap, istikbaly kybla şertini berjaý eder. Musulmanlaryň namaz okap durka mabetleriň iň gadymysy we iň mukaddesi bolan Käbä ýönelmegi olaryň agzybirlik ruhuny saklamak, köňüllerini ybadatyň ruhy joşguny we nury bilen aýdyňlatmak ýaly hikmetlere daýanýar. Ähli musulmanlaryň kybla ýönelip ybadat etmegi dil, reňk, millet, jyns tapawudyny aradan aýyryp doly söýginiň we bütindünýä dost-doganlygyň dikeldilmegine wesiledir. Kyblanyň haýsy tarapdadygyny bilmeýän kişi, ilki töwereginden sorap anyklamalydyr. Başga kişiden sorara ýagdaý bolmasa, özi biljek bolmaly. Soňra Kybla haýsy tarapdadyr diýip karara gelse, şol tarapa bakyp okamaly. Eger-de, ýönelen tarapynyň kybla däldigini namazyndan soň bilse, şol namazyny gaýtadan okamagy gerek däldir. Emma soramaga adam barka, soraman ýalňyş tarapa bakyp okasa, onda şol namazyny gaýtalamalydyr. Kyblanyň haýsy tarapdadygyna şübhe edip, soraman-etmän namaza duran kişi, kybla tarap dogry durup okaýanyny namazyny okap durka bilse-de, namazyny täzeden okamaly. Çünki, soňky rekagatlary şübheli okanlarynyň üstüne goşup bilmez. Emma namazyny doly gutarandan soň, dogry durup okandygyny bilse, onda namazyny gaýtalamaly däl. Ymam Ebu Ýusufa görä, bu iki ýagdaýyň ikisinde-de, namazy gaýtadan okamaga zerurlyk ýokdur. Bir kişi hassalygy sebäpli kybla dönüp bilmese, öwrere-de ýanynda adam ýok bolsa, ýa-da duşmandan, wagşy haýwandan gorkusyna kybla bakyp bilmese, güýjiniň ýa-da mümkinçiligiň bolan tarapyna öwrülip namazyny okap biler. Ulagda barýana farz namazyny okamak jaýyz däldir. Pygamberimiz ýolagçy wagty, ulagynyň üstünde diňe sünnet we nafile namazlaryny okapdyr. Gämide ýa-da uçarda namaz okajak kişi ilki kyblany kesgitlemelidir. Onuň islendik tarapyna bakyp namaz okamagy dogry däldir. Namaz okap durka gäminiň ýa-da uçaryň ugry üýtgese, mümkin bolsa, ol hem kybla öwrülip namazyny tamamlamalydyr. Awtobus, poýezd ýaly ulaglaryň namaz wagtynda durmazlygy kybap bir sebäp bilen namazyny okamaly bolan kişi mümkin bolan tarapa ýönelip namazyny okamaly, ulag haýsy tarapa ugruny üýtgetse-de, ol hiç ýana üýtgemän namazyny okap biler. Kyblanyň haýsy tarapdadygy barada ihtilaf edilse, her kes özbaşyna namaz okamaly. Jemagat bilen okalan ýagdaýynda, ymamyň duran tarapynyň kybladygyna şübhe edýäniň namazy dürs bolmaz. Farz we nafile namazlaryny Käbäniň içinde okamak dürsdür we ol ýerde islän tarapyňa bakmak bolýar. Bir kişi namaz okap durka, hiç sebäpsiz göwresini kybladan öwürse namazy bozulýar. Diňe ýüzüni öwürse namazy bozulmaz, emma mekruh iş etdigi bolar. Onuň derrew kybla tarap öwrülmegi gerekdir. Namaz üçin kybla ýönelen bir kişiniň niýetinde «ýüzüm kybla» diýmegi şert däldir.
Wagt
Wagt – bäş wagt namazy öz wagtynyň dowamynda okamak diýmekdir. Wagt girmezden namaz okamak jaýyz däldir. Wagt geçenden soň okalan namazlar eda däl-de, kaza bolar, (ser. «Namaz wagtlary»).
Niýet
Niýet – kalbyň bir zada karar etmegi, şol işiň näme üçin edilýändigini oýlanman bilmegi diýmekdir. Namaz barada niýet – diňe Allah ryzasy üçin namaz kylmagy islemek we okaljak namazyň haýsy namazdygyny bilmek, ýürekden duýmak diýmekdir. Niýet kalba degişli bir işdir. Şeýle-de bolsa, dil bilen hem aýtmagy has fazyletli görlüpdir. Nafile namazlary üçin wagt bellenmeýär. «Allahyň ryzasy üçin namaz kylmaga niýet etdim» diýmek ýa-da kalbyň bilen niýet etmek ýeterlikdir. Emma bäş wagt namazyň sünnetlerinde «Niýet etdim şu wagtyň ilki sünnetini ýa-da soňky sünnetini» diýmek bolýar. Terawyh namazy üçin bolsa «Terawyh namazyny ýa-da wagtyň sünnetini okamaga niýet etdim» diýmelidir. Yhtyýata laýygy şudur. Farz namazlarynda bolsa onuň wagtyny anyk aýtmak şertdir. Mysal üçin: «Şu günki öýle namazynyň farzyny okamaga niýet etdim». Juma, baýram, jynaza we Witr namazlarynda hem farz namazlary ýaly anyk wagt aýtmak gerekdir. Kaza namazlarynda haýsy wagt kaza ediljek bolsa anyk aýdylmalydyr. Bilinmeýän bolsa, mysal üçin: «Iň soňky kaza galan öýle namazyna niýet etdim» diýilmelidir. Niýetiň iftitah tekbirine ýakyn edilmegi afzaldyr (has fazyletlidir). Niýet bilen tekbiriň arasynda iýmek-içmek, gürlemek ýaly namaza gelişmejek işler etmeli däldir. Tekbir getireniňden soň, edilen niýet bilen namaz sahyh bolmaz. Kabul edilen görüş budur. Başga bir görşe görä bolsa, eger niýet tekbirden soň, subhanekeden we e’uzüden öň edilse, namaz jaýyz bolýar. Eda niýeti bilen kaza, kaza niýeti bilenem eda jaýyzdyr. Meselem, bir kişi öýle wagty geçen däldir diýip öýle namazyny eda niýeti bilen okasa, soň wagtyň geçendigini bilse, okan namazy öýläniň kazasynyň ýerine geçer. Jemagat bilen namaz okalan ýagdaýynda, ymama uýýanyň namaza niýet bilen birlikde ymama uýmaga-da niýet etmegi gerekdir. Meselem: «Şu günki öýle namazynyň farzyny okamaga niýet etdim, uýdum şu ymama» diýilýär. Bir kişi ymama uýmaga niýet edip, ymam heniz namaza başlamanka, namaza başlaýsa, ol kişi ymama uýan saýylmaz, Hatda «Allahu ākbär» sözüni ymam aýdyp gutarmazyndan öň aýtsa, ýene ymama uýan hasaplanmaz. Şol ýagdaýda ol kişi täzeden tekbir getirip ymama uýmalydyr. Jemagatyň ymama uýmak niýeti ymamyň «Allahu ākbär» diýip namaza başlamagyndan soň edilmelidir. Bu ymameýniň görşüdir. Ymamy Agzama görä, jemagatyň tekbirleri ymamyň tekbirine ýakyn bolmalydyr. Diýmek, niýet ymamyň tekbiriniň öň ýanynda edilmelidir. Şeýle hem, ymam fatihaýy şerifeýi bitirmänkä, tekbir getirip, ymama uýan kişi iftitah tekbiriniň sogabyny alar. Ymam boljak kişiniň ymamlyga niýet etmegi hökman däldir. Emma özüne aýallar hem uýýan bolsa, onda ymamete niýet etmek gerek bolýar. Şeýle ýagdaýda ymamyň Ymam Şafyga görä hem jemagatyň tekbirleri ymamyň tekbirine ýakyn bolmalydyr.
Namazyň wajyplary
Namazyň wajyplary farzlaryň üstüni ýetirýändir. Wajyplary amal etmek bilen nogsanlar aradan aýrylýar. Wajyplardan birini, ýa-da birnäçesini unudyp, terk edeniň üçin, namaz – sahyhdyr – bozulmaz. Ýöne sogaby nogsanly bolar. Bu nogsany aýyrmak üçin namazyň soňunda sehiw sejdesi edilýär. Netijede namaz tamam bolýar, sogaby hem egsilmeýär. Eger wajyplar bilgeşleýin terk edilse, bu tahrimen mekruhdyr. Şeýle namazy täzeden okanyň gowudyr. Bu ýagdaýda sehiw sejdesi namazy tamamlamaga ýeterlik däldir.
Namazyň sünnetleri
Namazyň sünnetlerini berjaý eden kişi iň kämil manyda namaz okar we has köp sogap gazanyp, Pygamberimiziň şefagatyna ýeter. Çünki, sünnetler Pygambere bolan söýginiň bir alamatydyr. Namazyň wajyplary nähili farzlaryň üstüni ýetirýän bolsa, sünnetler hem wajyplaryň üstüni ýetirýär.
Namazyň sünnetlerini bilgeşleýin ýa-da unudyp terk etmek namazy bozmaz, beýle ýagdaýda sehiw sejdesi hem gerek bolmaz. Ýöne magnewi mahrumlyga sebäp bolar. Allah gorasyn! Sünnetleri äsgermezlik we inkär etmek, kişini imansyzlyga eltip biler. Çünki, sünnet diniň hökümlerinden we esaslaryndan biridir.
Namazdan öňki we namazyň içindäki sünnetler şulardyr:
Namazda sütre edinmek
Sütre – öňi açyk ýerde namaz okaýan kişiniň öňünden geçenden penalanmak üçin goýýan bir zadydyr. Sütre iň azyndan bir arşyn (68-70 sm.) beýiklikde bolmalydyr. Sütre agaç, sütün, taýak, oturgyç we ş.m. zatlar bolup biler. Hadysy şerifde bir ok hem bolsa, sütre goýulmagyny emr edilipdir. Eger-de taýagy ýere dikmek mümkin bolmadyk ýagdaýynda uzynlygyna ýatyrmak hem bolýar. Eger sütre edere zat tapylmasa, namaz okaýan kişi öňüne uzynlygyna ýa-da ýaý görnüşinde bir çyzyk çekse-de bolýar. Eger ýere namazlyk ýazylsa, onda sütre goýulmasa-da bolýar. Çünki, ol ýere çyzylan çyzygyň ornuny tutup bilýär. Erkek kişiler öňünden geçýäni habardar etmek üçin sesini gataldyp bilýär, ýa-da «Subhänalla(h)» diýse-de bolýar. Namaz okaýanyň öňünden geçilmegi onuň namazyna zyýan bermez, emma geçen kişi günäkär bolar. Namaz jemagat bilen okalan ýagdaýynda diňe ymamyň öňüne sütre goýmak ýeterlikdir.
Namazyň mekruhlary
Namazyň wajyplaryndan islendik birini bilip berjaý etmezlik tahrimen mekruhdyr. Sünnet ýa-da adabyndan birini etmezlik mekruh bolsa-da, harama ýakyn däldir.
Sehiw sejdesi
Sehiw sejdesi namazda farzlaryň gijikdirilmegi, wajyplardan biriniň undulyp terk edilmegi ýa-da gijikdirilmegi sebäpli, şol ýalňyşy düzetmek maksady bilen namazyň soňunda edilýän sejdedir. Sehiw sejdesi wajypdyr. Sehiw sejdesi iň soňky oturyşda, tahyýýat okalandan soň, ymam diňe sag tarapyna, özbaşdak ýeke özi okaýan kişi bolsa, iki tarapyna-da salam berip, «Allahu ākbär» diýip, soňra iki gezek sejde etmeli. Sejdeden soň täzeden tahyýýat, salawat we beýleki dogalary okap, iki egniňe salam berilýär. Netijede, sehiw sejdesi berjaý bolýar. Namaz okaýan kişi salam berenden soň ýalňyşandygyny bilse, ýüzüni kybladan öwürmedik, gürlemedik bolsa, sehiw sejdesini etmelidir. Ýöne ýerinden turup, ýüzüni kybladan öwren ýa gürlän bolsa, sehiw sejdesi edilmez. Namaz sahyhdyr, diňe sehiw sejdesi edilmändigi üçin sogaby azalar.
Änew medeniýeti - ak bugdaýyň Watany
100 ýyl myndan ozal Änew medeniýeti amerikan geology Rafael Pampelliniň ylmy barlaglary netijesinde ilkinji gezek dünýä  äşgär boldy. Türkmen topragynda  baryp b.e.öň V müňýyllykda ösdürilip ýetişdirilen ak bugdaý änew medeniýeti bilen baglanşyklydyr. Änew medeniýetiniň dowam eden döwri b.e.öň V müňýyllyga – III müňýyllygyň başlaryna degişlidir. Şol gadymy döwürlerde ata-babalarymyz bolan änewlilerde amaly sungat hem bolupdyr. Munuň şeýledigini başaşa üçburçlyklardan, inedördül dörtburçlyklardan, tolkun şekilli we göni çyzyklardan ybarat bolan geometrik nagyşlar bilen bezelen we toýundan ýasalan gap-gaçlar, daşlaryň dürli görnüşinden, şol sanda pöwrize we hakyk daşyndan ýasalan monjuklar görkezýär. Änewde esasy kär ekerançylyk bolupdyr, munuň şeýledigine däneleriň toýunda galan yzlary, şeýle hem gazuw-agtaryş işleri geçirilende tapylan daş kätmenler, oraklar we sokular hem şaýatlyk edýär. Ekerançylyk esasan ýarym suwarymly häsiýetde bolan bolsa gerek. Ekerançylyk üçin çaýlaryň, akar çeşmeleriň jülgeleri ulanylypdyr. Ilat galla ekinlerini, ilkinji nobatda bolsa, arpa ekipdirler. Änewliler maldarçylyk bilen hem meşgullanypdyrlar. Arheologik barlaglaryň netijeleri gara malyň, şeýle hem ýabynyň, düýäniň süňkleriniň galyndylarynyň tapylandygyny görkezýär. Änew medeniýetiniň örän gyzyklanma döredýänliginiň sebäbi, ol gadymy merkezler bolan Elam we Şumer bilen baglanyşykly ekerançylyk merkezleriň Türkmenistanyň günortasynda bolandygyny anyklamaga mümkinçilik berýär. Baryp şol döwürlerde Hindistanyň medeniýeti bilen, Ikiderýanyň arasyndaky iňňän gadymy siwilizasiýa bilen aragatnaşykda bolandygy barada gürrüň etmäge esas bar. Olardan soňky döwürlerde Türkmenistanyň eneolit medeniýeti Owganystanyň, Bulujystanyň we başgalaryň medeniýetine barha köp täsir edipdir. Soňky onýylyklaryň dowamynda Hytaýda - Sinszýandaky eneolit döwrüne degişli ýaşaýyş mesgenlerinde Änewiň syrçasyz küýzegärlik önümlerine meňzeş nagyşli önümler tapyldy. Adamzat taryhynda Änew medeniýetiniň agdyklyk ediji ähmiýeti bar, ol ekerançylygyň jülgeleriniň hem-de sähralyklaryň ilatynyň hojalyk, medeni, etniki we syýasy taýdan özara gatnaşygynda mynasyp orny eýeläpdir.
Epgek we gurakçylyk
Epgek we gurakçylygyň täsirine gözegçilik etmek howanyň gurak we yssy wagty (howanyň 10 güniň dowamynda degişli çyglylygy 30 % we ondan pes ýagdaýda) aýratyn hem topragyň çyglylygynyň az mukdarda bolan wagty (sürüm gatlagynda 10 mm az bolsa) geçirilýär. Ösümlikleriň sowuk alanyny görkezýän alamatlary: •	ýapraklaryň saralmagy ýa-da goňralmagy şeýle-de gök ýagdaýda guramagy; •	başlaryň saralmagy; •	düwünçekleriň guramagy ýa-da ösüp barýan gülleriň, gunçalaryň, ýetişmedik, miweleriň dökülmegi; •	mekgejöweniň golçuryndaky gulpagynyň guramagy.
Ösümlikleriň zaýalanmagynyň alamatlary: gündizine ýapraklaryň süllermegi, ösümligiň umumy myssarmagy. Epgek we toprakda çyglylygyň ýetmezçiligi, entek doly bişmedik dänäni guratmagy ähtimal, öri meýdanlarda ösüp barýan otlary öz wagtyndan ir guradýar. Toprakda çyglylygyň ýetmezçiligi yssy howada, gurakçylykda we epgekde ösümlik ösmegini togtadýar, ösümlik süllerýär, (gije-de galmaýar) saralýar we guraýar.
Doly, çagbaly ýagyş, güýçli ýel, tozanly ýel we başga hadysalar. Doly-dolynyň howply ýagdaýy onuň diametri 20 mm we ondan ýokary bolsa; (ortaça dolynyň diametri 10 mm bolsa iri doly hasaplanýar). Çagbaly ýagyş-ýagyşyň ýagmagynyň tizligi sagatda 20 mm az bolsa (ýa-da az döwrüň içinde). Ýagan ýagyşyň möçberi ýagşyň ýagan wagtynda kesgitlenýär. Güýçli ýel-orta tizlikdäki ýel ýa-da öwüsgini 25 m/s we ondan köp bolsa güýçli ýel hasaplanýar. Ösümlige zyýan ýetiren ýeliň iň ýokary tizligi bellenilýär. Tozanly ýel- tozanly howanyň bolmagy ýeliň tizliginiň sekuntda 12 metre ýetse we ondan ýokary bolsa, onuň dowamlylygy 12 sagatdan geçse tozanly ýel hasaplanýar. Tozanly ýeliň gözýetimi 50 metr ýa-da az bolsa demir ýoluň we gara ýoluň hereketi togtadylýar. Amatsyz howa şertleriň ösümliklere zyýan ýetiren derejesini bellemek, aşaky ýagdaýlarda: 1)	kökleriň dökülmegi; 2)	ýapraklar düşende, baldaklar, şahalar, çybyklar, agaçlar döwlende we ýykylanda; 3)	gül-täji, gül, gunça, miwe elementleri, ýetişmedik miweler, ýetişen miweler dökülende; 4)	 başdaky däneler dökülende we öte ýagyş sebäpli başdaky däne gögerende; 5)	ekin meýdan suw akymy ýa-da  sil suw bilen ýuwlanda; 6)	ekin meýdany güýçli ýel sebäpli zaýalananda-kökler açylanda, däneleriň baldak çogdumy ýalaňaçlananda, gowşak kökler, ösümlikler doly zyňylanda; 7)	güýçli çagbaly ýagyş ýa-da toprakda çyglylyk artykmaç bolmagy sebäpli ösümlikleriň käbir bedenleri (ýapraklary, baldaklary) saralyp başlanda; 8)	ösümlikler ýel getiren toprak bilen gömülende; 9)	ýagyş we sil suwunyň getiren gyrmançasy bilen ekinler basylanda; 10)	meýdany suw basanda; 11)	ýagyş we ümür sebäpli tozanlama erbet geçende; 12)	ýagyşdan soň üzümiň salkym däneleriniň jaýrylmagy.
FK Kauno Žalgiris
FK Kauno Žalgiris hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Türkmenistanyň taryhy
Türkmen taryhy biziñ eýýamymyzdan öñki 2000 ýyllarda başlaýar. Türkmenistan taryhda uly yz galdyran döwletleriñ biridir
Gadymy taryh
Biziñ eýýamymyzdan öñki 2000-1500 ýyllarda bolsa Margiana şu wagty Mary welaýatyda döreýär.
Altyndepede geçirilen gazuw agtaryş işlerinde altyn çaýylan goýun we möjek kellesi tapyldy
Beýik Seljuk Türkmen döwleti
Seljukly türkmenleri 1038-nji ýyldan 1055-nji ýyla çenli Horasany, Günbatar Eýrany we Yragy basyp aldy.
Abbasid imperiýasy Seljuk Türkmenleri tarapyndan basylyp alynan soñ Abbasy halyfy Al Kaim Togrul begi soltan we "Gündogaryň we Günbataryň şasy" diýip ykrar etmäge mejbur boldy.
1071-nji ýylda Seljukly Türkmenleri bilen Wizantiýalaryñ arasynda söweş bolýar, bu söweşe Malazgirt söweşi diýip atlandyrylýar. Alp Arslanyñ kömegi bilen Türkmenler malazgirt şäherini basyp aldylar.
Şondan soň Seljuklar Kiçi Aziýanyň hemmesini diýen ýaly Ermenistany, Gruziýany soňra bolsa Siriýany we Palestini basyp aldy. Şirwana we Mawernahra çozuşlaryndan soñ olaryñ hökümdarlary Seljuk soltanlarynyň wassaly boldular.
Haçly çozuşlary
1-nji çozuş (1096-1099)
Seljukly türkmenleri Palestinany basyp alandan soñ, Irusalemdäki Hristiýançylyk güýçleri artdy. Haçparazlar Musulman döwletleriniñ ösmegine garşy çozuşlar geçiripdiler. Ilkinji çozuş 1096-njy ýylda başlandy. Uly we gowy ýaraglanan esgerleriñ başynda Raymond VI bolup, ýewropanyñ ýarsy diýen ýaly ýurtlaryndan esger aldylar. Konstantinopolyň dürli ýollaryna ýygnanan haçly esgerleriñ sany on müňlerçe boldy. Birinji çozuşda seljuklylar ýeñilip siriýany, palestiny ýitiripdir. 1099-njy ýylda täze döwletler döräpdir. Olar Edessa okrugy, Antakiýanyň şazadasy, Irusalem patyşalygy, Tripoli
2-nji çozuş (1147—1149)
Birinji haçly ýörişden soň Seljukly türkmenleri ýeñilsede bir wagtdan soñ güýçlenmegi başlandy. Mosulyň emiri, Seljuklynyñ serkerdesi Imad ad-Din Zangi 1144-nji ýylda Edessany yzyna alyp, tutuş Edessa okrugyny basyp aldy. Ikinji haçly ýöriş, hristianlaryň edessany yzyna almak üçin geçirildi. Germaniýanyň koroly Konrad III Wengriýanyň üsti bilen Konstantinopola geldi we 1147-nji ýylyň sentýabr aýynyň ortalarynda Aziýa goşun iberdi, ýöne goşuny Seljukly türkmenler bilen çaknyşykdan soñ ýeñilip, yzyna gaýdyp geldi. Konradyň şowsuzlygyndan gorkup, fransuzlar Kiçi Aziýanyň günbatar kenaryna gitdiler Soňra patyşa we asylly haçparazlar gämilere çykyp deñizde 1148-nji ýylyň martynda Siriýa gitdiler. Haçparazlaryň galanlary wizantiýanyñ üsti bilen gidip hemmesi diýen ýaly aradan çykdylar. Haçparazlaryñ Seljuklylary ýykmak üçin iberen goşuny ýene ýeñilip yzyna gaýtdylar. Seljukly türkmenleri Siriýany yzyna aldylar.
Buhara gozgalaňy
XIX asyr yň başlarynda Özbegistanyň ähli hanlyklary nda zähmetkeş halkyň ýagdaýy örän agyr bolupdyr. Olar salynýan salgytlardan we paçlardan, hanyň dolandyryjy toparlarynyň eden-etdiliklerinden, feodallaryň gutarnyksyz özara uruşlaryndan zyýan çekip halys bolupdyrlar. Bu bolsa öz gezeginde zähmetkeş halkyň öz ezijilerine garşy aç-açan çykyşlaryna getiripdir.
Şeýle uly hereketleriň biri 1821-nji ýyl da Buhara hanlygy nyň Miankal etraby nda başlanypdyr.Öz wagtynda salgydyny töläp bilmedik daýhanlar salgyt ýygnaýjylar tarapyndan agyr sütemlere sezewar edilipdir we olaryň hususy emläklerini ellerinden alypdyrlar. Daýhanlaryň arza-şikaýatlary hökümdarlaryň hiç biri tarapyndan diňlenilmändir. Tersine, arz edenler rehimsizlik bilen yzarlanypdyr we olara goçmaça agyr jezalar ýüklenipdir.
Bu bolsa, olary gutarnykly tozdurupdyr. 1821-nji ýylyň Buhara gozgalaňynyň sebäbi Miankal etrabynyň ýaşaýjylaryndan Merw de gulluk etmek üçin goşuna adamlaryň alynmagy bolupdyr. Munuň üstesine şol bir wagtda Ketdekurgan hökümdary Aýazbi tarapyndan ilatdan ýene-de salgyt ýygnamak barada buýruk bermegi halkyň nägileligini has hem artdyrypdyr. Tiz wagtda gozgalaň aç-açan ýagdaýa geçipdir. Netijede gozgalaň has güýçlenipdir.
Eýran XVI-XVII asyrda
Mowzuk: Eýran XVI-XVII  asyrda.
Buhara gozgalaňy
Gozgalaňçylar emiriň ähli çinowniklerini urup-ýenjipdirler we olary kowup, Ketdekurgan, Çilek, Ýangykurgan we beýleki käbir iri şäherleri basyp alypdyrlar. Ketdekurgan şäherinde gozgalaňçylara senetçi Safar aksakal yň ýolbaşçylygynda şäheriň aşaky gatlaklary hem goşulypdyr. Mundan soňra gozgalaňçylar Samarkant şäherine süýşüpdirler.
Eýran XVI-XVII asyrda
Meýilnama:
Buhara gozgalaňy
Gozgalaňçylaryň garşysyna emir uly goşun birikmelerini iberipdir we Ketdekurgany eýeläpdir. Olar gozgalaňçylardan rehimsizlik bilen öç alypdyrlar. Jezalandyrylanlaryň umumy sany ýedi ýüz adama ýetipdir. Gozgalaňçylaryň serkerdeleriniň biri Safar aksakal hem wepat bolupdyr. Muňa garamazdan gozgalaňçylaryň bir bölegine gaçyp, Ýangykurganda gizlenmek başardypdyr.
Eýran XVI-XVII asyrda
1.	Sefewiler döwleti.
Buhara gozgalaňy
Emir Haýdar Ketdekurganyň alnandygy baradaky habary eşidip top atyjy goşuny bilen şähere gelipdir. Ýöne, şäherdäki ýagdaý gaty dartgynly bolupdyr. Şoňa görä hem Emir Haýdar şäher ilatynyň garşysyna aýgytly hereketleri edip bilmändir. Emir gozgalaňçylar bilen gepleşikler geçirmek üçin ruhanylaryň abraýly wekillerini iki gezek iberipdir. Emma bu hiç hili netije bermändir. Gozgalaň has giňelip, tutuş Miankal etrabyny basyp alypdyr. Emir Haýdar gozgalaň tuzuran halkyň garşylygyny ýatyryp bilmän mejbury ýagdaýda Buhara gaýdypdyr.
Eýran XVI-XVII asyrda
2.	Abbasitler döwleti.
Buhara gozgalaňy
1822-nji ýyl da hem Emiriň goşunynyň gozgalaňçylaryň eýelän galasyny basyp almak ugrundaky göreşi şowsuzlyk bilen gutarypdyr. Gozgalaňçylar bilen hökümet goşunynyň göreşi gandöküşikli we dartgynly häsiýete geçipdir. Emir Miankaldaky gozgalaňçylaryň garşysyna alyp baran söweşi bilen birlikde hanlygyň demirgazyk we demirgazyk-gündogar ýerlerine çozuş eden Hywa hanlygynyň garşysyna hem göreşmeli bolupdyr.
Gozgalaňçylar şol bir wagtyň özünde Kokant hanyndan we emiriň garşysyna durýan beýleki hökümdarlardan kömek sorap ýüz tutupdyrlar. Bu bolsa emir Haýdaryň ýagdaýyny has hem kynlaşdyrypdyr. Gozgalaňçylar birleşen güýç bilen Samarkandy basyp almaga synanyşypdyrlar. Emma olaryň ýaranlarynyň arasynda agzybirlik bolmandyr. Tersine, özara dawalar başlanypdyr. Netijede, gozgalaňçylar Samarkandy basyp almak umydyndan el çekip gabawy aýryp, hersi öz ugruna gidipdirler.
Miankalyň gozgalaň turuzan ilaty öz taraplaryna Buhara hanlygynyň beýleki etraplarynyň daýhanlaryny çekmek ugrunda çalşypdyrlar. Olar şol maksat bilen ýurduň jümmişine süýşip başlapdyrlar. Emma olaryň hereketi Miankal ýerlerinde gabalypdyr. Netijede, gozgalaň pese gaçyp başlapdyr. Dört ýylyň dowamynda etrabyň hojalygy gutarnykly dargapdyr. 1825-nji ýylyň ýazynda emir Haýdar gozgalaňçylaryň garşysyna goşun sürüp, olary aýgytly ýeňlişe sezewar edipdir.
Eýran XVI-XVII asyrda
Wezipesi: Eýran XVI-XVII asyrda mowzugyň maksadyna laýyklykda  talyplara täze düşünjeleri bermek hem-de öň bar bolan bilimleri kämileşşdirmek.
Eýranda XVI asyryň başynda şa Ismail birinjiniň hökümit başyna gelmegi bilen (1502-1524) sefewileriň döwleti döräpdir we ol XVII asyryň başyna çenli ýaşapdyr.
Buhara gozgalaňy
1821-1825-nji ýyl laryň gozgalaňy Buhara hanlygynyň syýasy durmuşyna özüniň uly täsirini ýetiripdir. Gozgalaň Buhara hanlygynyň syýasy güýjini gowşadyp, onuň syýasy durmuşyna ullakan täsirini ýetiripdir.
Eýran XVI-XVII asyrda
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Mukaddes Ruhnama kitabynda sefewi dölweti hakynda şeýle maglumat bar: “Eýranda XVI asyryň başlarynda, ak goýunly döwletdeň soň bu ýurtda ýene bir türkmen hökümdarlygy ýüze çykdy. Olar Abadolydan Eýrana göçen türkmenlerdir. Garagoýunly we Akgoýunly türkmenleriň döwletini döredipdirler. Türkmeniň Anadolydan Eýrana göçmeginiň sebäbi şudyr: Yerdebredäki sefewi dini toplumynda   Akgoýunlar öň hatara saýlanandan soň, Garagoýunlar oňa gahar edip Eýrana gidipdir. Sefewi derşejilik dini toparynyň täsiri bilen gaby köp türkmenler bu göçe 99999. Şeýlelekide Sefewi döwletini guranlar hem  edil Osman döwletini guranlar ýaly arassatürkmenlerdir.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
XVI asyr da Mawerannahr da edebiýat, ylym, binagärçilik we şekillendiriş sungaty mundan beýläk-de ösüpdir. Şygryýet bu döwürde uly ösüşlere eýe bolupdyr. Hasan Buhary Nisary nyň “Muzakkir al-ahbap” (1566) we Mutribi niň “Tazkiraty Şuara” (1604-1605) atly antologiýa lary muňa doly şaýatlyk edýär. Olaryň işlerinde Samarkand yň, Buharanyň, Daşkend iň we Merkezi Aziýa nyň beýleki şäherlerinde ýaşap geçen ýüzlerçe edebiýat we ylym işgärleriniň atlaryny görmek bolýar.
Eýran XVI-XVII asyrda
Döwleti 1502-nji ýyla guran şa Ismailyň ejesi bolsa Akgoýunly hökumdarlygy gyzydy.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
XVI asyrda hünärmentçiligiň we söwdanyň ösmegi ýazyjylaryň we şahyrlaryň sanynyň artmagyna öz täsirini ýetiripdir. Zeýniddin Wasifi özüniň memuarlarynda (ýatlamalarynda) Samarkantda geçirilen ýygnanşyklara şahyrlaryň, hünärmenleriň, täjirleriň we ýönekeý şäher ilatynyň gatnaşandygyny belleýär. XVI asyryň birinji ýarymynda özbek dilinde edebi we taryhy eserler peýda bolup başlaýar. Olaryň hatarynda ýazary näbelli bolan “Tawarih-i guzida Nusrat-name” eserini we Muhammet Salyh yň “Şeýbany-name” eserini görkezmek bolar.
Eýran XVI-XVII asyrda
Bu döwleti iň giňan çagynda Eýranyň G.d. Horasanyň, Yragyň, Gurjüstanyň, Hazerbedjanyň,Dagystanyň, Türkmnelriň ýerlerini gol Arabystanyň kenarynyň g.d. Anadolynyň käbir böleklerini özü içine aldy”.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
Bu eserleriň ikisinde hem Merkezi Aziýanyň halklarynyň taryhy, etnografiýasy barada takyk, gyzykly maglumatlar berlendir. Bu döwürde ýazylan taryhy we edebi ýadygärlikleriň ýene-de biri “Baburnama dyr”. Onuň ýazary Zahyritdin Babur dyr. Ol eserde Watanyndan jyda düşen adamynyň öz Watanyna bolan söýgüsi beýan edilýär.
Eýran XVI-XVII asyrda
XVI asyryň başynda Sefewi hökümdarlary ähli Eýran ýerlerini birleşdirmek we täze territiriýalary basyp almak ugrunda uruşlar alyp bardylar. Gyzylbaş;lar 1510-nji ýylda Seýbanyň özbek goşuny derbi dagyň edip Marynyň eteginde, Harasanda ornaşdylar. Soňra 1514-nji ýylda Sefewi döwleti bilen Osman  Türkiýede arasynda Kawkazda, Gurjustanda, Mesopotamiýada agalyk etmek ugurunda  uzak döwürleýi uruşlar başlanda ol 1556-nji ýylda Kiçi Aziýada Amasiýe diýen ýerde  ylalaşyklyk  baglaşmak bilen talnamlaýar. Sefewi ilki başdan merkezi hökümetini pukdalandyrmaga galyşypdyr. Sefewiler esasan hem gyzyl baş taýpalaryň güýjüne daýanapdyrlar. Daşky uruşlar, ýurduň içinde iri ýer eýeleriniň özara salgytlaryň uruşlary bilen salgytlaryň ýokary galmagy halk köpçülüginiň ýagdaýyny tozdular. Ýurtda garahassa keseli giň geçiş aldy, elhenç açlyk başlandy.
Ýokary Liga 2012
Türkmenistan Milli Futbol Ligasy 2012, gaty çekeleşikli geçdi.
Eýran XVI-XVII asyrda
1569-1571-nji ýyllarda Gilýanda özbaşdaklygy almak ugrunda uly gozgalaň boldy. 1572-1571-nji ýyllarda Gilýanda özbaşdaklygy almak ugrunda uly gozgalaň boldy. 1572-nji ýylda basylyp ýatyryldy. 1571-1573-nji ýyllarda iri söwda merkezi bolan. Tebgizde ýerli häkimiýetler boldy,olar Tomas I Tebuzde täze  häkimiýet boldy. 1580-nji ýyllarda hem gozgalaňlary bolupdyr,emma olar rehimsiz basylyp ýatyrylypdyr. XVI asyrda 70-80-nji ýyllarda irki ýagdaýy Sefewi döwletleriň Türkiýe özbaşdaklyk almak almaklyk üstünde has gazaply söweşler başlanýar. Gyzylbaş hanlary tagta Apbasy çykaryp ony “şa” diýip yglan edipdir.Onuň 17 ýaşy bardy. Bu sefewi döwletiniň içki ýagdaýynda peýdalanyp Türk osmanlar bütin Hazerbaýžany we Arap ýarymyny basyp alypdyrlar, Horosany eýeläpdirler. 1590-nji ýylda Abbas türkler bilen Stambul ylalaşyga gol çekdi. Osman döwletini günorta Türküstan we Hazer günorta Ermeniler, Kurdustan we Haserbažan berildi.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
XVI asyrda ylym has uly ösüşlere eýe bolupdyr. 1593-nji ýylda Amin Ahmet Razy “Haft iklim” diýen geografiki görkeziji sözlügini düzýär. Şol döwürde Mutribi özüniň “Tazkiraty Şuara” atly dünýä kartasyny çap edipdir. Lukmançylyk ylmy hem ösüpdir. 1541-nji ýylda Muhammet Huseýin ibn al-Mireki as-Samarkandy özüniň “Lukmançylyk dermançylygy” boýunça traktatyny düzüpdir. Onuň bu işinde derman ösümliklerini taýýarlamagyň usullary, olary saklamakda gerek bolan gap-gaçlar hem-de dermanlaryň häsiýetli aýratynlyklary şekillendirilipdir.
Eýran XVI-XVII asyrda
Abbas I Özgerdişlerinde merkezi orny harby reforma eýelediler. Osman döwletiniň goşunyndan gowşapdy harby ukyplyk, ynamdar goşuny içki tolgunyşyklar basyp ýatyrmak şa hökümetini pugtalandyrmak üçin zerurdyr. Harby reforma aşyrylmakda şa Abbas I düzüminde 20 müň atyjy Kawkazlylardan ybarat 12 müň atly goşun,12 müň top atyjý bölümi adam. Agyr top atyjy bölüminde 500 golaý puşkalary bardy. Şeýlelikde kurçiler şa goragçy, topary saklandy. Şa Abbas tarapynda duranlaryň ählisi “şahsewen” (şany söýýänler) adyny alypdyr.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
Saz sungaty hem belli bir ösüşlere eýe bolupdyr. XVI asyryň birinji ýarymynda Buharaly Mulawy Kaukaby atly sazanda saz eserlerini döredipdir. Bu döwürde hatdatlyk sungaty hem özüniň ösüşinde ýokary derejelere ýetipdir. XVI asyrda soltan Aly Meşhedi, Mir Aly Faraby, Mahmut ibn Ishak aş-Şyhaby we beýlekiler hatdatçylyk sunagtynda uly meşhurlyga eýe bolupdyrlar. Derwüş Muhammet ibn Dust Muhammet Buhary hatdatlyk sunagtynyň nazaryýeti barada eser döredipdir.
XVI asyrda binagärçilik sungaty hem uly ösüşlere eýe bolupdyr. Bu döwürde öz ajaýyp binalar gurlupdyr. Olaryň içinde Samarkantda gurlan Şeýbany hanyň medresesini, Abdyrahym Sadr yň medresesini we beýleki binalary görkezmek bolar. Bu döwürde Kalon Metjidi, Miri Arap medresesi, iki sany uly Abdylla han medresesi, Gögeldaş, Kalobot we medreseleri bina edilipdir.
XVI asyrda dini mekdepler hem ösüşe eýe bolup, olarda gurply adamlaryň çagalary okapdyrlar. Hat-da gurply maşgalalaryň öýlerinde ýörite maşgala mugallymlary hem saklanypdyr. Çagalar alty ýaşdan başlap mekdeplerde okadylyp başlanypdyr. Olar arap elipbiýni öwrenipdirler. Soňra mekdepden medreselerde okuwlaryny dowam etdirip, ol ýerde yslam dininiň esaslaryny öwrenipdirler.
Aýry-aýry ugurlar mysal üçin hasabat ýöretmek, şeýle hem goşgy ýazmak we hatdatlyk sungaty medresäniň daşyndan öwredilipdir. Medreselerde dersler üç sany topara bölünip, ýagny olar başlangyç, orta we ýokary toparlardyr. Medreselerde okaýan talyplara öz toparlaryna görä talyp we azyk haklary bellenilipdir. Talyplar medreselerde sekiz ýyl okapdyr.
XVII-XVIII asyrlarda talyplar takyk we tebigy ylymlarlar bilen meşgullanypdyrlar. Olar ruhylar tarapyndan yzarlanylypdyr. Bu döwürde şahyr we filosof Ýusup Garabagy, belli hukukçy alym Nasreddin Buhary, suratkeş-hatdat Muhammet Amin we beýlekiler has tapawutlanypdyrlar. XVII asyrda Merkezi Aziýa halklarynyň durmuşynyň edebiýat meýdanynda görnükli orny eýelän şahyr Babarahym Maşrapdyr. Ol öz goşgularynda agalyk ediji synplaryň eden-etdiligini, ýaranjaňlygyny berk tankytlapdyr.
Halkyň içinde Mirza Abdulkadyr Bediliň (1644-1720) eserleri uly meşhurlyga eýe bolupdyr. Onuň progressiw pikirleri Merkezi Aziýa halklarynda jemgyýetçilik filosofiki pikirleriň kemala gelmegine öz täsirini ýetiripdir. Bedil halkyň durmuşyny örän gowy bilipdir we öz döredijiliginde olaryň agalyk ediji topara garşy göreşini şöhlelendiripdir.
XVIII asyryň ikinji ýarymynda Buharada Abdyrahman Talynyň “Abul-faýz-hanyň taryhy” we Muhammet Wafaýi Kermanigiň “Tuhfai hani” diýen taryhy eserleri ýazylypdyr. Ol eserlerde XVIII asyrda Merkezi Azyýada bolup geçen synpy göreşler barada giňişleýin maglumatlar berilýär. XVIII asyrlaryň ahyrlarynda bolup geçen halk gozgalaňlary barada asyryň ahyrynda ýazylan Muhammet Şarifiniň “Tadž-at-tawarih” atly taryhy ýyl ýazgylarynda gymmatly maglumatlar berilýär.
XIX asyryň birinji ýarymynyň taryhy eser bolan Muhammet Mir Alyma Buharynyň “Faht-name-i sultani” diýen golýazmasynda şol döwrüň wakalary öz beýanyny tapýar. Bu eserde salgyt reformalary, 1821-1825-nji ýyllaryň halk gozgalaňlary we 1826-njy ýylyň syýasy wakalary barada gyzykly maglumatlar berilýär. XIX asyryň birinji ýarymynda hywa hanlygynyň taryhy döredilýär.
Esenmeňli
Esenmeňli - bu, Türkmenistanyň Lebap walaýatynda Halaç etrabynda etrap merkezinden 15 km günbatarda ýerleşen gadymy oba. Bu obanyň çäginde gadymy gala hem bar.Ol galany oba ilaty esenmenli gala diyip atlandyryarlar.Oba adamlarynyn kabirinin aytmaklaryna gora sol galanyn icinde yorelyan gowak bar sol gowagyn  anarky ujy hojammaz hemde besir obalan yanydaky galadan cykayar eken.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
Onuň awtorlary Şirmuhammet Munis we Agehi bolupdyr. XIX asyryň başlarynda Kokantda zehinli, demokrat şahyr Mahmur ýaşapdyr we döredijilik işi bilen meşgullanypdyr. Ol özüniň satiriki eserleriniň üsti bilen halk köpçüliginiň adalatsyzlyga garşy nägileligini beýan edipdir.
Esenmeňli
yazan: Akmämmedow Rahat.
Buhara gozgalaňy
Medeniýet we ylym
Başga bir progressiw pikirli ýazyjy, demokrat, ferganaly Gulhany bolupdyr. Ol özüniň satiriki gürrüňlerinde we basnýalarynda ýönekeý halkyň bähbidini gorap, agalyk ediji toparyň wekilleriniň üstünden gülüpdir. Onuň döredijiligi halk köpçüliginiň içinde uly abraýdan peýdalanypdyr.
XVIII asyryň ahyrlarynda XIX asyryň başlarynda özbek poeziýasynyň görnükli wekili belli kokant şahyry Gazy bolupdyr. Ol özüniň liriki goşgularynda feodallaryň eden-etdiliklerini paş etmek bilen adama we adamzat mertebesine ýokary baha beripdir.
Salgylanma
http://gollanma.com/1821-1825-nji-yyllardaky-buhara-gozgalany.html
Fransiýa XX asyryň ikinji ýarymynda
Mowzuk: Fransiýa XX asyryň ikinji ýarymynda.
Meýilnama:
1.	Ikinji jahan urşundan soňky ýyllarda Fransiýanyň durmuş-ykdysady syýasy ýagdaýy.
2.	Fransiýa De Golluň hökümeti döwründe.
3.	1970-1980-nji ýyllarda Fransiýanyň içeri we daşary syýasaty.
4.	Fransiýa XX asyryň ahyrynda.
Edebiýat:
2.	Saparmyrat Türkmenbaşy. Ykdysady, milli we ruhy galkynyş. Eserler, 3-nji tom, A,RUH.1995ý.
3.	Rubinskiý.Ýu. I Bäşinji respublika. M, 1984ý.
4.	Smirnow. W. P. Fransiýanyň iň täze taryhy, 1918-1985. M, 1989.
5.	Molçanow.N.N. General De Goll. M,1988.
6.	Semenskiý.S.A. Dünýä ýurtlary. Minsk.2000.
Fransiýa Ýewropanyň Günbatarynda ýerleşýän döwletdir. Ýurduň umumy meýdany 551000 kw.km. Ilaty 1995-ýylyň maglumaty boýunça 57109160 adam, olaryň 95% -e golaýy fransuzlardyr. Umumy ilaty zähmete ukyply bölegi 24.2 müň adam, şolardan 61.5% hyzmat edişde, 31.3% - senagatda, 7.3% - oba-hojalygynda. Ýurdyň doly ady- Fransuz respublikasy. Döwlet gurluşy – prezident respublikasy. Paýtagty Pariz. Ýurdyň soňky konstitusiýasy 1958-nji ýylyň 28-nji Ruhnama aýynda kabul edildi. Milli baýramy Gorkut aýynyň 14-ne Bastiliýanyň alnan güni. (1789ý). Döwletiň başy-prezident, ol premýer- ministri belleýär. Kanunçykaryjy häkimiýet iki palataly parlament tarapyndan amala aşyrylýar, ol Senatdan (ýokary palata) we Milli ýygnakdan (aşakky palata) ybarat düzülen. Ýurtdaky esasy syýasy partiýalar: respublikany goldamak birleşmesi, Fransuz demokratiýasynyň soýuzy, Respublikan partiýa, Fransuz sosialistik partiýasy, çepçi radikal partiýa, kommunistik partiýa. Fransiýa dünýäniň iň baý ýurtlarynyň biri. Ol 47-sany halkara we dünýä guramalarynyň agzasydyr, şol sanda BMG, NATO, SBSE,ES,MAGATE, we ş.m. Ikinji jahan urşundan soňky Fransiýanyň taryhy 3-döwre bölünýär:
1.	1944-1946ý.ý/ wagtlaýyn döwür.
2.	1946-1958ý.ý/ 4-nji respublika.
3.	1958-häzirki döwür.5-nji respublika.
Ikinji jahan urşy ýyllarynda Fransiýa dört ýyl faşistik germaniýanyň gol astyndady. Bu döwürde ýurduň ykdysadyýeti we maliýa durmuşy doly diýen ýaly dargapdy.
Ýokary Liga 2012
Jemlenen Netije
Şunluk bilen, HTTU Aşgabat AFC Prezident Kubogyna 2013-de gatnaşmaga hukuk gazandy.