Küştdepdi
Küştdepmeleriñ ýerine ýetirilişi
Küştdepmeler köplenç her setiri ýedi-sekiz bogunly bentlerden bolup,olar rubagy goşgy düzüliş formasyndaky poetiki eserlerdir. Biz olaryñ a,b,w,b; a,b,a,b; a,a,b,a ýaly görnüşlerine duş gelýäris. Küştdepmeleriñ ýerine ýetirilişi hem bir topar özboluşly aýratynlyklara eýedir: Öýleniş, ogul, jaý, goşunyñ hataryna gidiş ýa-da ondan geliş dabaralarynda hem küşt depilýar. Häzirki wagtda Ýurdumyzyñ uly bayramçylyk dabaralarynda-da ýa-da dünýäniñ dürli ýurtlarynda Türkmenistanyñ medeniýet günleri geçirilende-de halk döredijiliginiñ bu şahyrana görnüşini ussatlyk bilen ýerine ýetirýärler. Küşt depmäge başlamazdan öñ, ýaş oglan-gyzlar halka garap durýarlar. Şol wagt bir ýaş ýigit we gyz orta çykýar. Bu san toýuñ gidişinde ýigitleriñ we gyzlaryñ köpçülikleýin gatnaşmaklary bilen has hem artyp biler. Şeýlelikde, küştdepme aýdýanyñ owazy bilen, ol küşt depýänleriñ aýak tarpyldylary biri-biri bilen utgaşyp çykyar. Olar sazlaşykly heñde ýañlanýarlar. Küştdepme aýdýan ýadasa ýa-da aýdyp gutarsa, olar yzygiderli gezekleşip durýarlar. Küştdepdä gatnaşýanlar garşylykly, gyzykly, degişme häsiýetindäki bentleri hem aýdýarlar. Ony oglan bilen gyz hem garşylykly aýdyşyp biler. Eger şeýle jogaby tapyp bilmese, onuñ öz bäsdeinden yeñildigi bolyar. Bu bentler küştdepmäniñ "ýeke depim" diýen görnüşinde aýdylýar. Ýeke depimi iki ýaş ýigit ýa-da iki gyz bilelikde hem ýerine ýetirip biler. Şeýle bolanda küştdepmäni hatarda duranlaryñ haýsy hem bolsa biri aýdýar. Köplenç halatlarda ýigit bilen gyz gezekleşip aýdýar. Küştdepmaniñ "Űç depim" diýen görnüşi hem bar.Onda ýigitlerdir gyzlar halka gurap aýlanýarlar.Ortada küşt depýänleriñ aýak sesine goşup, küşt bendini aýdýan öz heñini üç depim bilen sazlaşdyryp aýdýar. Küştdepmäniñ bu görnüşini oglan-gyzlar bilelikde, iki, dört ýa- da alty bolup ýa-da şol sanda oglanlar we gyzlar aýry bolup hem ýerine ýetirip bilýärler.Küşt depýänler özüni şadyýan görnüşde alyp barýarlar. Olaryñ töweregine üýşen adamlar bolsa, el çarpyşyp, küşt depýänleriñ hereketlerine görä, birazajyk eglibräk yranyşýarlar. Küşt depýänler bolsa, sesi owazly hem ýakymly, batly çykýan gazal aýdyjynyñ sesine görä, tegelek aýlanyp, üç gezek öñe ätläp,ellerini çarpyp, sag aýaklaryny beýlekiler bilen bilelikde, birbada ýere urýarlar. Küştdepmeleri ýaşuly adamlaryñ ýerine ýetirýändiklerine hem duş gelmek bolýar. Küştdepijiler iki tarap bolup aýdyşýarlar, ýöne weli küştdepme aýdymlaryny aýdyjylar soñundan ol sözleri göwünlerine almaz ýaly degişme äñeñinde aýdýarlar.Küştdepmede göwne degiji bentleri aýtmak maslahat berilmeýär. Küşt depýänler toý wagty küşt depmeýän ýa-da il ugruna şatlanmaýan oglan-gyzlary berk tankytlaýarlar we tomaşaçylary toýa şadyýan gatnaşmaga çagyrýarlar. Küşdi depýän oglanlar we gyzlar küştdepmede aýdylýan bentleri köplenç küşt depip duran wagtlary oýlap tapýarlar (Bu küştdepmäniñ beýleki şahyrana görnüşlerden aýratynlygydyr.). Şonuñ üçin hem küştdepmeleriñ käbir bentleri çeperçilik taýdan gowşak bolýarlar. Küştdepmeleriñ tekstleri mazmun taýyndan öleñlerden, mon- jugatdylardan, lälelerden känbir tapawutlanmaýarlar. Emma ýerine ýetirilişi parhly bolýar. Küştdepmeler öñde bellenilişi ýaly tans hereketleri bilen utgaşdyrylyp aýdylýar hem-de her bentden soñ bolsa, hökman "haýt-haýt, haýt; küşt-küşt-küşt; öh-hä, öh; alha-al; ühhä- ühhä, ühhä" ýaly sözler zol gaýtalanýarlar. Küştdepmeleriñ temasy baý. Bentlerde, esasan, Watan, dostluk, söýgi, ýaşlaryñ bagtly geljegi, beýleki meseleleri beýan edilýär. Täze Galkynyşlar zamanasynda küştdepmeler yzygiderli döreýän, köpelýän, täze many-mazmuna, owüşgine eýe bolýan şahyrana görnüşli döredijilikdir.