cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beýik Ýüpek ýoly
Gadymy döwürde we Orta asyrda Merw özüniň ösen hünärmentçiligi bilen şöhratlanypdyr. Şol ýerde merw matalary, galyplarda ýasalan gap-gaçlar satylypdyr. Orta asyr awtorlarynyň biri Merwe “Horasan şäherleriniň enesi” diýip, ýöne ýere aýtmandyr. Merwden çykan kerwenler Sarahsa, ondan aňryk bolsa Nişapura (Eýrana), Abiwerde, Nusaýa we Dehistana gidipdirler, soňra olar Hazar deňziniň kenarlary bilen arap ýurtlaryna baryp ýetipdirler.
Ýyldyz han
Umumy maglumatlar
Ýyldyz (Ulduz, Ýulduz, Ýolduz, Ildiz) han Oguz han dessanynda Oguz hanyň 3-nji oglydyr. Ýyldyz hanyň tugynda Ýyldyzyň şugla saçýan şekli bolupdyr. Ýyldyz han ogullary şulardyr: Owşar, Kyzyk, Begdili, Garkyn. Kyzygyň 3 ogly: Geçiýüz, Ortaýüz, Ulyýüz
Geçiýüziň 2 ogly: Baýogly, Garakesek. Baýoglynyň 14 şahasy: Adaý, Çabaş, Alaşa, Gyzyk, Baýbagyt, Gurt, Maskar, Saýalar, Baryş, Altyn, Tarlar, Eşinliler, Çerkez, Tana. Garakesegiň 3 ogly: Ket, Şumekli, Alym. Alymyň 11 goly: Aýratbeg, Bubeg, Aksakal, Baryş, Baýbeg, Şikeste, Garasakal, Garakesek, Gurtgara, Aýtak, Çakaýym.
Ortaýüzüň 6 ogly: Busak, Geri, Naýman, Kendat, Wak, Argyn. Geriniň 1 ogly Aýakgeri. Aýakgeriden 12 gol:Şiýntin, Hosnaban, Merkit, Şiaraý, Menk, Taýjan, Itli, Garagaş, Jadyk, Seruş, Sarybaş, Ken sarak.
Indi Ulyýüz ogullary: Ulyýüzden 11 ogul. Döwlet, Adban, Suran, Serbaşly, Asty, Eşaket, Sarwesan, Kanakly, Sansgul, Şirguly, Jelagyr.
Begdiliniň Alili atly 1 ogundan 9 sany perzent: Awylar, Awçylar, Tuwit, Garadaşly, Onbegi, Ýüzbaşy, Mylly, Gypjak, Garkyn.
Heo Jong-suk
thumb|right|Heo Jong-suk 1945-nji ýylda Heo Jong-suk (Koreý dili : 허정숙 許貞淑 ; 16 iýul 1902 - 5 iýun 1991) : Günorta Koreýa Syýasatçylar, bağımsızlık aktivistler, Communists, Feminists.
Uşilu
Höküm sürdi: b.e.öň. 105一b.e.öň. 102.
Özünden öň: Uweý
Özünden soň: Suýlihu
Doguldy: ? b.e.öň 105.
Öldi: b.e.öň. 102.
Ýurdy: Oguz türkmenleriniň Hun döwleti
Kakasy: Uweý
Aýaly: ???
Babasy: Woýan-Szýuýdi
Är Uşilu ýa-da Uşilu diýlip atlandyrylan Şanýuý heniz kiçi ýaşyndaka tagta çykdy we jemi 3 ýyl hökümdarlyk etdi. Onuň döwründe Hunlar Çynlylar bilen (hytaýlylar) birnäçe söweşler alyp bardylar we ýeňlişe sezewar boldylar. Uşilu bolsa miladydan öňki 102-nji ýylda syrkawlady we şol keselinden gutulyp bilmän aradan çykdy.
Beýik köller
thumb|Ýokarky kölden bir görnüş ([[Minnesota ştaty)]]
Beýik köller (Great Lakes, Grands Lacs) Demirgazyk Amerikada ABŞ-nyň we Kanadanyň territoriýasynda ýerleşýän süýji suwly köller ulgamy. Derýalar we bogazlar arkaly birleşýän ençeme iri we ortaça howdany öz içine alýar. Meýdany 245,2 müň km² çemesi, suwunyň göwrümi 22,7 müň km³.
Kim Kyu-sik
thumb|Kim Kyu-sik 1947-nji ýylda Kim Kyu-sik(Koreý dili : 김규식 金奎植 ;28 fewral 1881 - 10 dekabr 1950) : Günorta Koreýa Syýasatçylar.
Suýlihu
Özünden öň: Uweý
Özünden soň: Çudihu
Öldi: b.e.öň. 101
Ýurdy: Oguz türkmenleriniň Hun döwleti
Kakasy: Içiz
Aýaly: ???
Çagasy: ???
Suýlihu 1 ýyl hökümdarlyk eden Hun hökümdarydyr. Jigsiniň ogly bolan Er Uşilu nyň ölüminden soňra häkimýetiň başyna geçen ýaşy gartaşan goja Suýlihu Hytaýa garşy goşun birikdirip herekete girişende syrkawlap öldi.
Hindi okeany
thumb|Hindi okeanynda bir ada. Hindi okeany Ýer şarynyň ululygy boýunça üçünji okeany. Onuň meýdany 76,2 mln km² ybaratdyr; göwrümi — 210 mln km³. Ol demirgazykda Aziýa, günbatarda Arap ýarymadasy we Afrika, gündogarda Hindi-hytaý, Zond adalary we Awstraliýa, günortada Günorta okean bilen araçäkleşýär.
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
Mowzuk: XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi.
Meýilnama:
1.	Mukaddes Ruhnamada 20-30- ýýllaryň taryhynyň beýany.
3.	Ikinji Garagum urşy.
4.	Üçünji Garagum urşy. Basmaçylyk hereketiniň soňy.
Edebyatlar:
1.	Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnama Aşgabat 2001.
2.	K. Muhammetberdiýew, Ýa. Orazgylyjow. Turkmenistanyň taryhyndan materillar. Aşgabat 1998 ý.
3.	edebiýat we sungat gazeti - 2002ý. Ruhnama aýy.
Gudraty güýçli Beýik Allatagallanyň emri bilen Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy türkmeniň tagtyna daň ýyldyzy ýaly bolup lowurdy çaýýp 1991-nji ýylyň Garaşsyly alyp, berip ony garaňkylykdan ýagtylyga çykardy. Indi türkmen asmany asuda zemini parahat güneşli türkmen topragynyň üstünde agzybir, Sedar dasyna jebisleşip döwran sürýäler. Eziz Serdarymyz halkymyza şamçyrag kimin ýol görkeziji bolan, Gurhan ýaly Mukaddes Ruhnama kitabyny peşgeş bermek bilen ilimizi geçmiş taryhyna şu gününe we geljegine buýsandyrmaga şert döretdi.
Mukaddes Ruhnamany okan her bir adam özüniň 5 müňýyllyk taryhy döwür çinde näderejede taryhy ýolunyň bolandygyna doly göz ýetirer.
Geçmiş taryhymyzdan belli bolşy ýaly türkmen halky agyr külpetleri, çekip çydamakdan agyr gelýän zorluklary diňe öz topragy – ar namysy üçin gördi. Halkymyzyň taryhy gahrymançylygy baradaky, asyrlaryň dowamynda milli özbaşdak döwlet gurmak ugrundaky göreşlerini tolgunman gözüňe ýaş aýlaman okamak asla mümkin däl. Mukaddes Ruhnamada bellenilşi ýaly türkmen halky soňky üç ýüz ýylyň içinde dürli sütümlere sezewar edildi. Aýratyn – da XX asyr adamzadyň ykbalynda awuly uly ýitgili, köp pidaly gan döküşikli wagşy asyr boldy. Şonda-da türkmen ejizmedi, ruhdan düşmedi, haçan hem bolsa özbasdak döwlet boljakdygyna ynanýardy, ol diňe şonuň üçin hem göreşdi.
Geçmişde Oguzhan, Gorkut ata, Görogly beg, Mälik şa, Togrul begdir, Çagry beg, Alp Arslan, Jelalledin ýaly beýik şirleri bolan türkmen öz topragy ugrunda asyrlar boýy göreşdi. Olara özbasdak milli döwlet gurmak üçin öňde görüji parasatly sahawaty baştutan gerekdi. Ine şol baştutany Beýik Alla türkmeniň bagtyna getirdi. XX asyryň ahyrynda halkymyzy uly eşretlere eýe etdi, geçmiş taryhymyzy öwrenmäge doly ýol açdy.
Mukaddes Ruhnamada Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy: “Türkmen halky özüniň garaşsyzlygy azat ýaşamaklygy üçin ençeme asyrlyk taryhy gahrymançylykly göreşleri başdan geçirdi, olar özleriniň erkinligi söýüjiligi, batyrlygy we harbylygy bilen tapawutlanypdyrlar” diýip belleyär.
Ine şol taryhy wakalaryň biri-de Garagum uruşlarydyr. 1920-nji ýyldan başlap tä 30-nji ýyllaryň ortalaryna çenli dowam eden basmaçlyk hereketi Türkmensitanda ozalky 1916-njy ýylda bolup gecen milli azat edijilik hereketiniň özboluşly dowamydyr. Has takygy onuňäze şertlerde gaýtalanmasydyr.
Birinji Garagum urşy.
1920-nji ýylyň Türkmenbasy (ýanwar) aýynda Jüneýit hanyň Hywa tagtyndan agdaryp, Garaguma çekilmegi bilen basmaçylyk hereketi yzygiderli dowam edyän uly syýasy häsiyete eýe bolup baslady.
1921-nji ýylyň Gurbansoltan (aprel) aýynyň 21-sinde Jüneýit hanyň 1000-e atly – ýaragly nökerleri gyzyl esgeriň kiçeňräk otrýadyny  gylyçdan geciirp Ýylanlyny eýeledi. Gorkut aýynyň 17-nde olar Akdepe duran otrýad bilen söweşe girdiler. Ýöňe gyzyl esgerler tarapyndan berk gaýtarwul görlensoň yza çekilmäge mejbur boldular.
Şol ýylyň tomsunda Daşoguz etraplarynda Jüneýit han öz goşuşyna nöker toplady. Oňa ilatdan ýene-de 25 atly gelip goşuldy. Nökerler Tagta (häzi Görogly), Ýylanly, Köneütgenç, Goňrat, Hojaili ýaly etrap merkezlerine çapawulçylyk etdiler.
1921-nji ýylyň Sanjar aýynyň 5-nde Köneürgençde Horezm Halk Sowet Respublikasynyň delegasiýasy Jüneýit han bilen ýaraşyga gol çekdi. Ýaraşygyň şertlerine görä, Jüneýit hanyň Hywa türkmenleriniň ýanyndaky türkmen meýletin toparlaryny dargatmak baradaky we beýleki talaplary berjaý edildi.
Onuň bilen birlikde Horezm Respublikasynyň dokumentiniň düzümmine Jüneýit handan iki adam girizmek, oňsoňam hanyň ýaşakal ýerine köneürgenjiň 40 km günbatalarynda Garasaç diýlen ýere Amyderýadan ýap çekip bermek barada ylalaşyga gelindi. Başga-ça aýdylanda Horezm Respublikasy Jüneýit hanyň ähli talaplaryny berjaý ermäge razylyk etdi.
Buhara Halk Sowet Respublikasynyň ýolbaşçýlaeynyň hem käbirleriniň Türküstan hökümýeti bilen “mäşi bişişenokdy”. Olar ýurtdan rus goşunlarynyň  çykarylmagyny talap edýärdiler. Buharada Kerki we Çärjew welaýatlarynda basmaçy toparlary peýda bolup, ýagdaý has-da ýitileşdi. 1922-nji ýylyň baharynda Gd Buharadaky basmaçylara Türkiýeden bu yere gelen Enwer paşşa ýolbaşcýlyk edip baslady. Onuň täsiri bilen basmaçylaryň sany gün – günden artyp, tiz wagtyň içinde 16 müň adama ýetdi.
Basmaçylyk hereketi indi diňe Demirgazyk Türkmenistanda däl eýsem beýleki raýonlarda hem döräp başlady. 1921-nji ýylyň Alp – Arslan aýynda Murgap, Tejen derýalarynyň aşak akymynda basmaçy toparlary peýda boldy. Musal üçin Hjaguly hanyň ýolbaşçylygynda Tejen we Sarahs etraplarynda hereket edýän basmaçylar toparyna 600 atly dagy bardy. Ýeri gelende aýtsak, Hojaguly han 1918-1920-nji ýyllarda Jüneýit han Hywada hanlyk sürende onuň ýanynda bolup, gullugyny edipdi. Ol häzirem Jüneýit bilen ýakyn aragatnaşykdady.
1922-nji ýylyň Sanjar aýynda Hywada türkmenlerden we özbeklerden düzülen meýletinçiler toparlary döredilip, tolly pulemýotly, Somolýotly Gyzyl Goşun bölümleri bilen bilelikde Jüneýit hanyň üstüne iberildi. 1923-nji ýylyň ortalaryna çenli Goplaňgyr, Akýaýyr, oklysuzek diýlen ýerlerde balykly, Aknabat – Göknabat, Igde guýularynyň ýanynda Orta guýuda uly söweşler bolup, basmaçylaryň esasy güýçleri palaç ýatyrylan ýaly ýatyryldy, ençeme çarwa obalar ýakylyp ýndyryldy. Gyzyl esgerler müňlerçe düýe, on müňlerçe goýun olja aldylar. Jüneyit han Garagumyň has jümmüşine yza çekilmäge mejbur boldy.
1922-nji ýylyň awgustynda Gd Buharada söweşde Enwer paşşa öldürildi. Buhara basmaçylarynyň beýleki Serdarlary Owgasnystana geçip gitdiler. 1923-nji yylyň ortalaryna çenli ferganada, Zerewşanda hem basmaçylyk hereketi gutarnykly suratda derbi – dagyn edildi.
Emma Jüneýit hanyn at – owazasynyň ýaýran ýerlerinde basmaçylyk herejeti hiç togtamaýardy. Gaytam kem – ekmden giňelýärdi. Onuň esasy sebäbi bolşewikleriň eden – etdilikleridi. Mysal ücin 1923-nji ýylda Howz Halk Sowet Respublikasy Sosialistik respublika diýlip yglan edildi. Şonuň bilen birlikde haýdan – haý kazyýetler ýatyrylyp, sowet kazyýetleri girizildi.
1924-nji ýýlyň Türkmenbaşy aýynyň ilkinji günlerinde Horezm respublikasynyň gd raýonlarynda oturan özbek ilaty aýaga galdy. Şol bir wagtyň özünde olar Jüneýit hanyň ýanyna öz wekillerini iberip, ondan gozgalaňy goldamagyny soradylar. Hut şol wagtyň özünde beýleki dilegasiýany bolsa Hywa iberip, Horezm sowet sosialistik respublikasynyň hökümýetinde sowet mekdeplerini ýatyrmak, ozalky mekdepleri, medereseleri dikeltmek, kommunistleri respublikadan çykaryp kowmak barada ýötite ultimatum berdiler.
Elbetde “üstünlikden” basy aýlanan Horezm SSR-niň hökümeti gozgalaňçylaryň talaplaryny berjaý etmedi. Jüneýit han bolsa diňe bir kömek bermek däl eysem gozgalaňa umumy ýolbaşçylygam öz üstüne aldy. Özem ol döwre çenli han yene-de mazaly güýç toplady. Onuň nökerleriniň arasynda zakaspi türkmenlerem hatda owganly türkmenleriň onlarçasy bardy. Hanyň goşuşyna dürli ýerlerden ýarag ok – däri ýükli kerwenleriň ençemesi eýýäm gelipdir.
Kelteminatdan hana beýleki türkmen obalaryndan Jüneýit hana kömege gelen köp sanly türkmen atlylaryna ata taýpasynyň baştutany Agajan işan ýolbaşçylyk edýärdi.
Medine
Medine al-Minäwwär - (المدينة المنورة | Medinetil Münäwwär | medeniýetli şäher, meşhur şäher)
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
1924-nji ýylyň Türkmenbasy aýynyň 10-da umumy sany 6-7 müňe ýetyän gozgalaňçylar Hywany gabadylar. Ýanynda müňlerçe atlysy bolsa-da Jüneýit han bada – bat söweşe giri bermän, ozaly bilen Hywa halkyna Hywanyň kethudalaryna hat üsti bilen ýuzlendi.
Hywa galasyny garaýjylar ol ýüzlenmäniň nähili täsir edendigi barasynda häzirlikçe maglumat ýok. Emma ondan garaşylan netijäniň çykmandygy welin bellidir. Galanyň içinde 100 sany gyzyl esger, 700-den gowrak eli ýaragly goragçy bardy, olara bolşewikler hem komsomollar ýolbaşçylyk edýäridi. Olaryň elinde 10 sany pulemýot bardy. Tiz wagtyň içinde Hywanyn goragçylaryna Daşoguzdan 80 adamly türkmen özbek meýletinleçiler otrýady, Hojailiden 130 adamly gyzyl esger otrýadly kömege geldi. Aldym – berdimli söweşler baslandy. Bu wagtlar Hywany goraýjylara kömek üçin iberilen. 82-nji Türküstan atly polky hem ýetip gelýärdi. Bu polk ozal Ferganada we Buharada bamaçylygy basyp ýatyrmaga gatnaşypdy. Polk Türkmenbaşy aýynyň 22-sinde Çärjewe gelip, durman Hywa tarap gecip gitdi. Şol aýyň 28-nde Jüneýit han polkyň golaý gelenini bilip, nökerleri bilen galany taslap ýene-de Garaguma siňdi.
Şu aýyň 29-nda polk Hazaraspda gozgalaňçylaryň Agajan işan tarapyndan baştutanlyk edilýän topar bilen garpyşdy. 18 sagada çeken söweşden soň gozgalaňçylar guma çekildiler. Polk Hankeni, başaryhy basmaçylardan arassalap, Baydak aýynyň 4-de Hywa girdi. Gozgalaňçýlardan 2,14 adam tussag edilip zyndana taslandy.
Jüneýit han 82-nji polkuň esasan özüne garşy iberlendigini onuň hökmany suratda yzyna duşüp gelýändigini bilýärsi. Şonuň üçin ol Hywadan çykanda polkuň bada bat yzyndan elýetmezligi üçin Ýylanlyda Anna baba bastutanlygynda 500 atlyny, tagtada hem Ahmet begiň 800 atlysyny goýup, özi bolsa 1500 – 2000 atly bilen Balykly guýusyna çekildi.
Baydak aýynyň 27-nde Balykly guýusynyň ýanynda polk Jüneýit hanyň esasy güýçleri bilen söweşe girdi we agyr söweşden soň Jüneýit han çyryşly guýusyna çekildi. Nowruz aýynyň 3-inde bu ýerde agyr söweşler bolup, han ýene-de yza çekilmeli boldy. 8-nji Gurbansoltan aýynda Jüneýit han, güýjüniň has azdygyna garamazdan Igde guýusynyň oýunda yzyndan polk  bilen ýene bir gezek garpyşdy. Söweşde ýigitleriň 30 - syny ýitirip, galan atlylary bilen Garagumyň jümmüşine siňip gitdi.
Basmaçylyk hereketiniň garşysyna bu gezekki urlan zarba taryha birinji Garagum urşy diýen at bilen girdi. Ol sowet hökümýetiniň uly ýeňşi höküminde bellenip gecildi.
Ikinji Garagum urşy.
1924-nji ýylyň Türkmenbaşy – Gurbansoltan aýlarynda urlan urgulardan soň basmaçylyk hereketi aýňalmajak ýalydyr. Emma örän tiz wagtyň içinde basmacylyk herekete ýene-de aýga galdy. Ýöne ol indi göreş taktikasyny üýtgetdi: basmaçylar bir ýere toplanman aýratyn toparlara bölünşip hereket edip basladylar.
1924-1925-nji ýyllarda Türkmenistanda şeýle toparlaryň 50-ä golaýy bolup, olarda diňe eline ýarag alyp, ata münip çöle çykan basmacylaryň umumy sany, doly däl maglumatlara görş 2000 – denem gecýärdi. Basmaçy toparyndan Daşoguzda Şaltaý batryň, Ahmet begiň, Ýerbentde Berdimyradyň Maryda Durdy baýyň Kerim hanyň, tejende Hojaguly hanyň kKerkide (Atamyrat) Jora Emmiň, Gylyç Mregeniň, Gazankykda Orazgylyç mollanyň toparlary has iri toparlardy. Basmaçylyk hereketiň baş serenjançysy ruhlandyryjysy, adatça bolşy ýaly, Jüneýit handy. Ol öz nökerleri bilen Orta guýuda mekan tutupdy.
Basmacylylar bilen bir hatarda galtamanlaram peýda boldy. Basmaçylaryň düýp maksady sowet hökümýetini ýykyp, “Kapyrlary” ýurtdan kowmak bolsa galtamanlar ýol urmak il talamak bilen meşguldy. Onsoňam basmaçylar gum içinde bolup, wagtal – wagtal medeni zonadaky obalaryň üstüne dökülen bolsalar, galtamanlar gös – göni medeni zonada ýasap ilaty talaýardylar. Mysal üçin, Ýylanlyda Anna balaň galtaman topary obalaryň üstünden musallat bolup indi.
Ilat ondan gorkýardy. Onsoňam Anna baba örän uly müldarlary we söwdägärleri 40 müň manat berip kärendesini alandansoň, ol Daşoguz okrugynyň ähli bazarlaryny eýeledi. Yzmykşirde Gulamaly han özüne özüne gala saldyryp, töwregine onlarça atly toplap, ýol urup kerwen talaýardy. Ol öz obadaşlatyna ekdirip ordular. 100 gektara golaý ýeriň hasylyňam alýardy.
1925-nji ýylyň iýunynda Gulamaly han sowet organlary tarapyndan duýdansyzlykda öldürildi. Gulamalynyň ölümi galtaman toparlarynyň Serdarlaryna özboluşly bir duýduryş bolup hyzmat etdi. Olaryň birnäçesi, şolaryň arasynda Anna bala-da şu wakdan soň öz atlylary bilen baryp Jüneýit hana goşuldylar.
1925-nji ýylyň Baydak aýynda Jüneýit han Aşgabada bütin türkmen sowetleriň I uçraditel gurultaýyna öz wekilini Abdyrahman ahun Gurban seyit ogluny iberdi. Wekil hanyň gurultaya iberen hatyny okap berdi. Onda jüneýit han basmaçylara töwegelçilik edilmegini, indi olary yzarman belli bir ýerde mekan tutmaga rugsat berilmegini belent mertebeli ýygnanşykdan soraýardy.
Gurultaý hanyň haýyşnamsyny kanagatlandyrdy. Ýöňe beyle ylalaşyk uzaga çekmedi. Bu gezek ýagadýyň ýitileşmegine ähtimal daşarky wakalar täsirini ýetirdi. Gd Eýranyň Horasan Astrabat – welaýatlarynda Etrek – Gürgen etraplarynda ýaşaýan türkmenler şanyň zulumyna garşy baş göterdiler. 1924-nji ýylyň Magtymguly aýynda olar garaşsyz Türkmen respublikasyny döredip, asman ahuny onuň prezedentligine saýladylar. Eýran şasy Ryza dergazap bolup, türkmenlere garşy jeza beriji otrýad, goşun iberdi. Emma Nepis Serdaryň 2000 atlysy, Allaýar hanyň 5000 atlysy Gök Serdaryňam 500 atlysy birleşip şa goşunyny kül – peýkun etdiler. Ryza han indi ähli nemes lýotçikleini hakyna tudy. 5000 adamly jeza beriji ekspedisiýasynam dişine çenli ýaraglandyryp. 1925-nji ýylyň ýayzna “kakabaşlary amana getirmek” üçin ýola saldy. Ýokardan lýotçikler türkmen obalaryny “nemes anyklygy” bilen öwran – öwran bombalasalar, aşakdan ygtyýrasyz gyzybaşlar öňünden çykany gylyçdan geçirdiler. Türkmenler bolsa hiç ýerden kömek bolmady. Şonda-da olar mertlerçe söweşip 1925-nji ýylyň güýzüne çenli garaşsyzlygyny saklamagy başardylar.
Ýüregine bire baglap, türkmeniň erkanalagy diýip ata çykanlar üçin elbetde munuň täsiri boldy. Gana gark edilendigine garamazdan dagyň aňyrsyndaky arkadaşlaryň özbasdak Türkmen döwletini gurup ony bir ýarym ýyla golaý saklap bilmegi basmaçylyk hereketiniň täzeden göterilmegine getirdi. Basmaçylar ylaýtada Mary etraplatynda näki miýetiň ynjalygyny gacyrdy. Bu ýerdäki basmaçy toparlaryň Serdarlary Berdimyrat, Hydyr ärsary Hangeldi,  Annageldi, Sary tiz – tizden Jüneýit hanyn ýanyna gatnap başladylar.
“Awatar”: Iň soňky howaçy
“Awatar”: “Iň soňky howaçy”, “Awatar” diýlip hem atlandyrylýar: Käbir sebitlerde “Aang rowaýaty”, Nikelodeon animasiýa studiýasy tarapyndan öndürilen Amerikan animasion teleserialy. Ony Maýkl Dante DiMartino we Braýan Konietzko bilelikde döredip, Aaron Ehasz baş ýazyjy bolup işledi. Nikelodeonda 2005-nji ýylyň fewral aýyndan 2008-nji ýylyň iýul aýyna çenli üç möwsümde efire berildi. “Awatar”, Aziýanyň ruhlandyran dünýäsinde guruldy, onda käbir adamlar Hytaýyň söweş sungatyndan ruhlanan “egilmek” diýlip atlandyrylýan tejribe arkaly suwuň, ýeriň, otuň ýa-da howanyň dört nusgawy elementiniň birini telekinetiki usulda dolandyryp bilerler. Dört elementiň hemmesini egip bilýän ýeke-täk şahsyýet, “Awatar”, dünýäniň dört döwletiniň arasynda deňagramlylygy saklamaga jogapkärdir we fiziki dünýä bilen ruh dünýäsiniň arasynda köpri bolup hyzmat edýär. Bu seriýa, Amerikan multfilmleri bilen anime birleşdirýän we esasan Günorta Aziýa, Täze Dünýä, Inuit we Sireniki täsirleri bilen Gündogar Aziýa medeniýetiniň şekillerine daýanýan stilde hödürlenýär.
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
Syýasy ýagadýyň üýtgemegi bilen Jüneýit han has arkaýynlaşdy. Onuň nökerleri diňe bir gum içinde däl, eýsem respublikanyň ähli raýonlarynda gapynçsyz aýlanyşyp ýördüler. Ilaryň belli bir bölegi basmaçylara açykdan – açyk ýardam edyärdi. Mysal üçin 1925-nji, 1927-nji ýyllarda çarwalar hana öz mallarynyň kyrkdan birini zekat berdiler.
“Awatar”: Iň soňky howaçy
Bu seriýa, häzirki Awatar we öz halkynyň iň soňky diri galan Howa Göçmenleri, dostlary Katara, Sokka we soňra Toph bilen ýangyn milletiniň söweşini bes etmekçi bolanda, on iki ýaşly Aangyň syýahatyna bagyşlanýar. dünýäniň beýleki halklaryna garşy. Şeýle hem, ot milletiniň sürgün edilen şazadasy Zuko, akylly daýysy Iroh bilen bilelikde Aangy, soň bolsa hyjuwly uýasy Azulanyň hekaýasyny ele alyp, ýitirilen abraýyny dikeltmäge synanyşýar. Leaves From The Vine
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
TSSR Halk komissarlar sowetiniň baslygy türkmeniň söwer ogly Gaýgysyz Atabayew emele gelen ýagdaýdan çykalga gözleyärdi. Ol synply göreşiň bähbitleri üçin bir halkyň wekilleriniň biri – birini çapmagynyň galatdygyna, bu betbagtçylygyň her edip nesip edip öňüni almagyň zerurdygyna düşünýärdi. Şu maksat baradaky ol Jüneýit hanyň ýanyna ýörite wekiller iberip, onuň bilen gepleşikler geçirýärdi. Oňa azyk kömeklerini-de berýärdi.
“Awatar”: Iň soňky howaçy
“Awatar”: Iň soňky “Airbender” reýtingde üstünlik gazandy we gahrymanlary, medeni salgylanmalary, sungat ugry, ses ýazgysy, degişme we mowzuklar bilen meşhurlyk gazandy. Bularyň arasynda uruş, genosid, imperializm, totalitarizm, indoktrinasiýa we erkin saýlaw ýaly ýaşlaryň güýmenjesinde seýrek duş gelýän düşünjeler bar. Görkeziş köplenç ähli döwürleriň iň uly animasiýa teleseriallarynyň biri hasaplanýar. Bäş sany Enni baýragyny, Gelip çykyş baýragyny, Ilkinji Emmi baýragyny, Çagalary saýlamak baýragyny we Peabody baýragyny aldy.
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
Gaýgysyz Atabaýewiň töwekgellik edip Jüneýit han bilen aragatnaşyk saklamagy oňa degerli wagty azyk kömeklerini bermegi hana täsir edipdir. Ol töweregindäki 200 hojalyk bilen wasda özüne mekan tutmaga razy bolupdyr. Ýöne MK – nyň şol wagtky jogapkär orunbasary H. Sähetmyradow bu meselede Atabaýew gaty ýazgardy. Şeýlelelik-de hökümetiniň Jüneýit han bilen aragatnaşygy kesildi. Basmaçylyk ýene-de ýetjek derejesine ýetdi. Muny ymykly aňan Jüneýit han eýýä 1927-nji ýylyň Alp Arslan aýynda öz goragyny güýçlendirdi we basmaçylaryň mekan tutan guýularyň hemmesine öz adamlary goýdy. Öz nökerlerini 12 sany uly otrýada bölüp, otrýadlara baştutan edip özüniň ynamdar adamlaryny. Uly ogly Eşi hany, kiçi ogly Igdir hany, Şaltaý batyry, Anna balany, Ahmet begi, Durdygylyç hany, Nugeldi hany, zana barmagy, Ýazan öküzi Temiralyny, Şakir balany, Zair balany goýdy. Basmaçylaryň esli bölegini bolsa hut öz ýanynda rezerwde goýdy. Han bolşewikler bilen bojak aýgytly söweşe taýýar boldy.
“Awatar”: Iň soňky howaçy
Giňeldilen “Awatar” franşizasy dowam edýän gülkünç seriýalary, deslapky roman seriýasyny, animasiýa yzygiderli seriýasyny we göni efirde filmi, şeýle hem Netflix üçin öndürilen görkezilişiň göni ýaýlymda görkezilmegini öz içine alýar. Doly seriýasy, finalynyň on ýyllygy mynasybetli 2018-nji ýylyň iýun aýynda Blu-rayda ýaýradyldy we 2020-nji ýylyň maý aýynda ABŞ-da we Kanadada Netflix-de ýaýlyma berildi. Paramount + 2020-nji ýylyň iýun aýynda, we 2021-nji ýylyň ýanwar aýynda Amazon Prime Video-da.
Sazlamak
“Awatar”: Iň soňky howa geçirijisi, adamzat siwilizasiýasynyň dört nusgawy elementiň adyny göterýän dört halkdan ybarat dünýäde guruldy: Suw taýpalary, Kingdomer şalygy, ýangyn milleti we howa göçmenleri. Her bir ýurtda, “egiriji” (suw geçiriji, ýer togalagy, ýangyn söndüriji we howa geçirijisi) diýlip atlandyrylýan käbir adamlar, Hytaýyň söweş sungatyna esaslanýan yşaratlary ulanyp, öz milletine degişli elementi telekinetiki taýdan dolandyrmak we dolandyrmak ukybyna eýe. “Awatar” dört elementiň hemmesini egmek ukybyna eýe bolan ýeke-täk adamdyr.
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
1927-nji ýylyň Ruhnama aýynda Merkezi Aziýa okrugy Jüneýit hanyň garşysyna Türkmenistanda iki sany goşun toplumyny doretdi. Dg topluma 83-nji we 84-nji atly polklar. 1-nji Türkistan atykylar polkunyň botolýony, 1-nji turkmen atly polkunyň eskadrony, awrasiýa otrýady, Go topluma bolsa basmaçylar yzg tesende öňunde çykyp ýok etmek tabşyryldy.
“Awatar”: Iň soňky howaçy
Sazlamak
“Awatar” dört halkyň arasynda sazlaşygy saklamak we adamlar bilen ruhlaryň arasynda araçy hökmünde çykyş etmekden ybarat halkara emin. “Awatar” ölende, olaryň ruhy täze bedeninde täzeden dogulýar, indiki ýurtda ene-atalara “Awatar” aýlawy diýlip atlandyrylýan tertipde dünýä iner: Ot, Howa, Suw we .er. Däp bolşy ýaly, täze “Awatar” dört egilmek sungatyny öwrenmek üçin dünýäni gezer we şondan soň global parahatçylygy goraýjy roluna yhlas bilen başlar. “Awatar”, “Awatar döwleti” diýlip atlandyrylýan bir ýagdaýa girip biler, bu ýagdaýda wagtlaýynça öňki keşplerini öwrener. Bu “Awatar” iň güýçli wagty bolsa-da, “Awatar” awatar döwletinde bolan wagtynda öldürilmeli bolsa, reenkarnasiýa sikli gutarar we “Awatar” gaýtadan dogulmaz.
XX – nji asyryň 20-30-njy ýý-da türkmen halkynyň özbaşdak, milli döwlet gurmak ugrunda göreşi
1927-nji ýylyň 19-njy Ruhnama aýynda Jüneýit hanyň hut özi goşuna baş bolup, ýörişe ugrady. Türkmenistanyň çäklerine seredende, Garagumda uly uruş başlandy. Jüneýit han ilatdan kömek esläp, birnäçe otrýady Köneürgen Ýylanly, Tagta raýon merkezlerine iberdi. Han obalarda dayhanlaryň goldamagyna garaşypdy. Emma o diýeni bolmady. Gaytam, daýhan köpçüligi Jüneýidiň nökerleri bilen söweşe giren gyzyl esgerlere kömek berdiler. Netijede Jüneyit hanyň ilatdan goldaw isläp, ýerlere iberen toparlary yzly – yzyna güýçli garşylyga duçar boldular. Mysal üçin; Köneürgenjiň ýolunda köpükli, Ketgenli öý obalarynda, tagtanyň Hoja kümmet obasynda atyşyk birnäçe güne çekdi. Hasam Hojakümmetde bolan söweş gazaply boldy. 29-njy Ruhnama aýyndan başlap 3-nji Garaşsyzlyk aýyna çenli dowam eden söweşde Jüneýit hanyň özi ýolbaşçýlyk etdi. Gyzyl goşun bölümleri ýerden, uçarlar ýokardan yzarlap Ata guýuň oýunda Jüneýit hanyň yzyndan ýetdiler.
“Awatar”: Iň soňky howaçy
Gysgaça Mazmun
Bir asyr öň ýaş Awatar Aang, täze jogapkärçiliklerinden gorkup, öýünden gaçyp, tupan bilen okeana mejbur edilip, Günorta polýusyň golaýyndaky buz buzunda asylan animasiýa bilen özüni saklady. Az salymdan, “Fire Nation” -yň şol wagtky hökümdary Fire Lord Sozin öz imperiýasyny giňeltmek üçin dünýä urşuny başlady. “Awataryň” Howa göçmeni bolmalydygyny bilip, ýangyn söndürijileriň güýjüni ýokarlandyrýan kometanyň kömegi bilen Howa göçmenlerine garşy genosid amala aşyrdy. Hundredüz ýyldan soň, Günorta Suw taýpasynyň ýetginjekleri Katara we Sokka tötänleýin Aangy tapyp, ony janlandyrýarlar.
Aang ilkinji möwsümde Katara we Sokka bilen Demirgazyk suw taýpasyna syýahat edýär, şonuň üçin suw akymyny öwrenip biler we “Fire Nation” -ny ýeňmäge taýyn bolar. Häzirki Fire Lord Ozaýyň kowulan ogly şazada Zuko, abraýyny dikeltmek üçin Awatary ele almagy umyt edip, daýysy Iroh bilen bilelikde olary yzarlaýar. Aang, Ozaýyň göwnünden turmak isleýän Fire Nation admiraly Zhao tarapyndan yzarlanýar. Harby-deňiz güýçleri Demirgazyk suw taýpasyna hüjüm edeninde, Zhao aýyň ruhuny öldürýär; Taýpanyň şazadasy ueu, janlandyrmak üçin janyny pida edýär we Aang duşman flotundan kowýar.
Ikinji möwsümde, Aang on iki ýaşly kör toprakly hilegär Toph Beifong-dan topragy öwrenmegi öwrenýär. Indi Fire Lord-dan gaçyp giden Zuko we Iroh Kingdomer Patyşalygyna bosgun bolýarlar we ahyrynda paýtagty Ba Sing Se-de mesgen tutýarlar. Iki topara-da Zukonyň kiçi uýasy Azula we ýangyn söndüriji yzarlanýar. Aang topary, ýakyn gün tutulmagy bilen baglanyşykly Firean Kingine goldaw üçin Earther şasynyň goldawyny gözlemek üçin Ba Sing Se gidýär, şol döwürde ýangyn söndürijiler güýçsiz bolar. Azula döwlet agdarylyşygy döredýär, paýtagty Fire Nation-a gözegçilik edýär, Zuko bolsa aýal dogany bilen. Aang Azula tarapyndan agyr ýaralanýar, ýöne Katara tarapyndan janlanýar.
Üçünji möwsümde Aang we onuň ýaranlary Gün tutulmagy wagtynda Fire Nation paýtagtyna çozýarlar, ýöne yza çekilmäge mejbur bolýarlar. Zuko Aang-a goşulmak we oňa ot ýakmagy öwretmek üçin Fire Nation-dan ýüz öwürýär. Lifehli durmuşy hormatlamak üçin monahlar tarapyndan ulalan Aang, urşy bes etmek üçin Ozaýy öldürmeli boljakdygy bilen göreşýär. Soziniň kometasy gaýdyp gelende, Aang Ozai bilen ýüzbe-ýüz bolýar we “Awatar” güýçlerinden peýdalanyp, Ozaýy ot ýakmak ukybyndan mahrum edýär; bu aralykda Aangyň dostlary Ba Sing Se-ni azat edýär, Fire Nation dirishipabl flotuny ýok edýär we Azulany ele alýar. Zuko täze Fire Lord täji boldy we uruş gutarýar.
Şertlere duýgurlyk
Tekstler kämahal şertlere duýgur bolýar; ýagny, sözler baş we setir harplar bilen ýazylan mahaly düýpgöter tapawutly many aňladyp bilýärler. Baş harp bilen başlaýan sözler setir harp bilen başlaýan sözler bilen hemişe şol bir manyny aňladyp durmaýar. Meselem Abadan sözi bir şäheriň adyny setir harply abadan sözi bolsa abatlygy aňladýar.
Tonga
Tonga (, Tonga ), resmi ady — Tonga Korollygy (, Kingdom of Tonga) — Polineziýada ýerleşýän ýuwaş okean döwleti. Günbatarda Samoanyň territorial suwlary, gündogarda Niueniň territorial suwlary, günbatarda Fijiniň suwlary bilen araçäkleşýär. Kenarýaka zolagynyň uzynlygy — 419 km. Tonga adybir arhipelagyň 172 sany adasynda ýerleşýär. Umumy meýdany — 748 km². Ýurduň ilaty — 103 252 чел. (2011ý). Paýtagty — Nukualofa.
B.e. öň V asyr
B.e. öň VI asyr - B.e. öň V asyr - B.e. öň IV asyr
Chymopapain Injection
Diskiň gerniasiýasy üçin himonukleoliz (Himopapain sanjym)
Himonukleoliz(Iňlis dilinde Chymopapain Injection diýilýär), Europeewropada Demirgazyk Amerikadan has meşhur, ýadro pulposusyny eritmek üçin ferment (papaýa ösümliginden alnan himopapain), oňurgara diskine iňňe we rentgen görkezmesi arkaly girizilýär. Hirurgiki disektomiýa üçin az täsir ediji alternatiwa hasaplanýar.
Oňurgaly disk gaty daşky gabykdan ýa-da annulus fibrozdan we ýadro pulposusy diýilýän ýumşak içki ýadrodan durýar. Daşky gabygyň gowşak ýeri ýadronyň köpelmegine ýa-da herni bolmagyna ýol açyp, goňşy nerw köklerine basyş we gahar-gazap döredip biler. Bu, köplenç aýagyň agyrmagyna ýa-da siyatikanyň döremegine sebäp bolýar, belki gowşaklygyň ýitmegi bilen baglanyşyklydyr. Himonukleoliz düşünjesi, sanjylýan ferment guşaklarynyň ýadrosy bolup, herni peseldýär we şeýlelik bilen nerw basyşydyr.
Netijelilik
Himiukleolizi kesilen diski bejermek hökmünde ulanmak 1993-nji ýylda ýüze çykan kynçylyklar barada hasabat çap edilenden soň çalt azaldy. Şeýle-de bolsa, tehnikanyň kämilleşdirilmegi we hassalaryň ýaramlylygy barada has anyk görkezmeler soňky ýyllarda uly goldaw bilen kabul edildi kliniki gözlegler. Himonukleoliz bilen iň gowularyny ýerine ýetirýän ýaly görünýän hassalar, gysga möhletli, aýakda agdyklyk edýän we şekillendirişde gowy lokallaşdyrylan korrelýasiýa disk patologiýasy bilen ýaşdyr (MRI ýa-da KT skaner). Sanjymdan soň derrew köp hassalar agyrylaryndan birneme ýeňillik alýarlar, ýöne köpüsi 6 hepde töweregi doly peýdany görmeýärler. Degişli saýlanan adamlarda habar berlen netijeler, 5 ýyldan 20 ýyla çenli dowam edýän 75-80% agyryny azaltmak bilen operasiýa bilen deňeşdirilýär. Çylşyrymlylyk derejesi hirurgiki disektomiýadan 5-10 esse az diýilýär.
2000-nji ýylda Sinaý dagynyň Medisina Journalurnalynyň gözden geçirişinde “himopapain ulanýan himonukleoliz, herni lomber pulposusyny bejermek üçin ulanylýan iň az invaziv usuldyr. 37 ýyllyk kliniki tejribeden, birnäçe kliniki synagdan, Azyk we neşe serişdeleriniň müdirligi tarapyndan berlen iki merkezli gözlegden we ylmy jemgyýetde gyzgalaňly jedellerden soň, herni diskleri bejermek üçin himopapain sanjymynyň (degişli saýlanan hassalarda) subut edildi. az kynçylyklar we ep-esli tygşytlamagyň artykmaçlygy bilen laminektomiýa ýaly üstünlikli. ”
Howpsuzlyk: Himopapain ulanyp, himonukleoliziň belli bir garşylyklary bar, hususan-da ilatyň 0,3% -de bar bolan papaýa allergiýasy (anafilaksiýa diýilýän allergiki reaksiýa), bu amaldan öň barlanmalydyr.
Himonukleoliz faktlary
Himonukleoliz simptomatiki disk herniasy bolan näsaglaryň belli bir topary üçin hirurgiki däl bejerginiň alternatiwasy hökmünde yzygiderli garalmagyny kepillendirýär.
Brusellýoz
Bruselloz (brucellosis) – zoonoz (haýwanlaryň üsti bilen geçýän) ýokançly kesel bolup, süňkleriň, myşsalaryň, nerw we jynsy ulgamyň şikeslenmegi bilen geçýändir hem-de bedeniň umumy zäherlenmegi bilen häsiýetlendirilýändir.
Brusellozyň iri şahly mallaryň (B. abortus) we doňuzlaryň (B. suis) brusellalary bilen döredilmegi, keseliň onçakly bir ýaýramagyna getirýän däldir we olar ýeňil görnüşde geçýändir.
Bruselloza halk arasynda "mal keseli" hem diýilýär, sebäbi bu ýokançlygy ownuk we iri şahly mallar, doňuzlar, gaty seýrek ýagdaýda bolsa sugunlar, düýeler, itler we pişikler ýaýradyp, keseliň köpelme çeşmesi bolup bilerler. Mallarda kesel düwünçegiň düşmegi, seýrek ýagdaýlarda ýatgynyň, süýt mäzleriniň, ýumurtgajygyň sowuklamagy, bogunlaryň we olary birleşdiriji dokumalaryň zeperlenmegi ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp biler. Mallarda kesel gizlin dörnüşde, hiç hili alamatsyz hem geçip bilýändir, ýöne olar köp ýyllaryň dowamynda bruselloz göterip gezýändirler. Süýdüň, peşewiň, nejesatyň, düşen düwünçegiň we onuň ýan suwlarynyň, ýatgydan bölünip çykmalaryň üsti bilen brusellalar ýataga, topraga, iým galyndylaryna we başga zatlara düşüp bilerler.
Adamyň bedenine brusellalar dem alyş we iýmit siňdiriş agzalaryň nemli bardasynyň üsti bilen, şonuň ýaly-da şikeslenen deri (deri soýuklary, ýaralary, dyrçanaklar) arkaly düşüp biler. Adama bruselloz keselli maldan alnan çig süýt we ondan taýynlanan önümleri (mesge, dorog, peýnir) kabul edende ýokuşyp bilýändir. Ýokuşma deri we ýüňi täzeden işleme bilen bagly önümçilikde, şonuň ýaly-da keselli mallara ideg edilende, olaryň bölünip çykmalary bilen hapalanan zatlaryň üsti bilen hem bolup biler. Köplenç bu kesel bilen sygyr sagyjylar, çopanlar, weterinar gullugynyň işgärlari we zootehnikler keselleýärler.
Bruselloz keseline ýolugan adam ony başgalara ýokuşdyryp bilmeýär.
Bruselloz bilen kesellän aýallarda sag çagalar dogulýandyr. Kesel islendik ýaşda duş gelýändir, ýöne ol 20-50 ýaş aralygynda has ýygy duş gelýär.
Bruselloz bilen keselçilik ýaz-tomus aýlarynda ýokarlanýar. Bu bolsa şol möwsümde maldarçylaryň mallary köpeltme, gyrkym işlerini alyp baryp, keselli mallar bilen iş salyşýanlygy bilen düşündirilýär. Hususy hojalykda mal saklaýanlaryň arasynda hem keselçilik ýokarydyr.
Keseliň inkubasion döwri 1-3 hepdeden birnäçe aýlara dowam edip bilýändir. Näsagyň bedeniniň gyzgyny 39 C˚ - 40 C˚ galyp, ol 3-7 gün saklanýandyr. Gyzdyrma üşütme we güýçli derleme bilen utgaşýandyr. Bu kesel üçin mahsus we ir ýüze çykýan alamatlaryň biri hem köpsanly ownuk limfa düwünleriň ulalmagydyr. Olar ýumşak bolup, agyrmaýarlar.
Bu kliniki alamatlar aýrylyp hem bilýär, ýöne köp halatlarda keseliň güýjemegi bolup geçip, ýiti gaýtalanýan brusellozyň alamatlary döreýändir. Gyzdyrma tutgaýlary täzeden döräp, 3-6 güne çenli dowam edýär. Gyzdyrma döwründen soň, ol 1-2 aý näsagy biynjalyk etmeýär. Tutgaýlar wagty gyzdyrma 3-7 güne çenli dowam edip, gyzgyn örän ýokary galyp, näsagda tolgunma, keýpiköklük ýagdaýy, ukysyzlyk bolup biler. Gyzdyrmasyz döwürde myşsa gowşaklygy, hereketsizlik, el- aýaklarda agyrylar we sanjylamalar biynjalyk edýändir.
Kesel başlanandan 6 aýdan soň, ýiti gaýtalanýan bruselloz dowamly işjeň görnüşe geçýändir.
Bu döwri ýerli zeperlenmeleriň ýüze çykmagy häsiýetlendirýär. Bedeniň gyzgyny 37,5 C˚ - 37,8 C˚ çenli galýar, ýöne köplenç gyzgyn galman hem biler.
Kesel dürli alamatlar utgaşmasy bilen ýüze çykyp, dürli agzalaryň we ulgamlaryň şikeslenmegi bolup biler. Köplenç myşsalaryň, baglaýjy dokumalaryň, bogunlaryň daşky gatlagynyň sowuklamagy görnüşinde direg-hereketlendiriji ulgamyň zeperlenmegi bolup geçýändir.
Birnäçe, esasan hem uly bogunlaryň zeperlenmegi ýüze çykýar. Bruselloz netijesinde köpsanly bogunlaryň sowuklamagy birnäçe hepde, hatda aýlar hem dowam edip biler. Oňurgada, esasan hem bil-türre böleginde güýçli agyrylar, hereketleriň çäkliligini döredýän üýtgemeler ýüze çykyp biler.
Bruselloz nerw ulgamyna hem täsir edip, nerw topbajyklaryň, beýniniň daşky gatlagynyň, görüş we eşidiş nerwiniň sowuklamagyna getirýändir. Erkeklerde we aýallarda jyns agzalaryň sowuklamagy ýüze çykýar. Aýallarda köplenç çaga düwünçegiň düşmegi, wagtyndan öň dogrum ýagdaýlary döreýändir. Erkeklerde jynsy gowşaklyk, aýallarda bolsa, aýbaşy bozulmalary, önelgesizlik duş gelip biler. Uzak wagt dowam edýän gowşaklyk (asteniki sindrom) ruhy gamgynlylyk, huşuň bulaşmagy ýaly ruhy nähoşluk (psihoz) ýagdaýlaryny döredip biler. Köplenç bu ýagdaýlaryň gaýtalanmagy bolup biler.
Çagalarda bruselloz edil uly adamlarda geçişi ýaly geçýändir. Çagalaryň limfa, nerw, ýürek-damar, iýmit siňdiriş ulgamy bruselloz ýokançlygyna has duýgurdyr. Olarda hem iýmit siňdiriş ulgamyň bozulmagy, içege sowuklamalary, bogunlaryň töweregindäki dokumalaryň zeperlenmegi, köpsanly örgünler ýaly alamatlar bolup biler. Ýöne çagalarda bogunlaryň dowamly sowuklamasy we hereketsizlenmegi örän seýrek duş gelýärdir.
Keseli anyklamak üçin ganyň bakteriologiki barlagy, sünk ýiliginiň we düwünleriň punksiýasy (agzany deşip barlag üçin çig mal almak) ýaly çäreler ulanylýar. Anyklaýyş çärelerinde Raýtyň, Haddsonyň, Kumbsuň reaksiýalary ýaly serologiki usullar hem giňden ulanylýar. Soňky ýyllarda immunoferment seljermesi giňden ulanylyp başlady. Süňkleriň we bogunlaryň, oňurganyň şikeslenme derejesi rentgen barlagy arkaly anyklanylýar.
Ýiti brusellozda we dowamly brusellozyň ýitileşme ýagdaýynda näsaglar keselhana ýerleşdirilýändir. Brusellozyň bejergisi keseliň görnüşine görä bellenilýändir.
Ýiti döwründe adaty antibiotikler (tetrasiklin, doksisiklin, rifampisin, lewomisetin, seýrek ýagdaýlarda streptomisin) berilýär. Bejergi 10-12 gün dowam edýändir. Ondan başga-da, antigistamin, rahatlandyryjy serişdeler, C we B toparyň witaminleri ulanylýar. Nerw ulgamynyň we köpsanly bogunlaryň zeperlenmesinde kortikosteroid serişdeleri (prednizalon, deksametazon) antibiotikler bilen utgaşmada bellenilýär. Bejergide 4-aminohinolin hatarynyň serişdeleri (delagil ýa-da hlorohin) we indometasin, brufen, ibubrufen hem ulanylýar.
Bogunlaryň zeperlenmeginde fizioemleri (UWÇ bejergi, ultramelewşe şöhleler, elektrofarez, ultrases usullary) giňden ulanylýar. Näsag sanator-kurort bejergisine, keseliň ýiti döwri geçenden 3 aýdan az bolmadyk wagtdan soň ugradylýandyr. Suw, palçyk ýaly tebigy faktorlar, esasan, brusellozyň bedende galdyran zeperlenmesiniň bejergisi üçin ulanylýar.
Brusellozyň wagtynda we doly bejerilmegi sagalma getirip biler. Ýöne direg-dikeldiş ulgamynyň zeperlenmegi zähmete ukyplylyk ýagdaýyny juda peseldip bilýändir.
Brusellozyň öňüni almak weterinar-sanitar, lukmançylyk we hojalyk çäreler toplumy öz içine alýar: Ýürek, böwrek keselli, inçekeselli, guryagyryly adamlara, ýetginjeklere, göwrelilere mallara seretmek rugsat berilmeýär. Ilatyň arasynda wagyz-nesihat işlerini geçirmek hem bruselloz bilen keselçiligi peseldip biler.
Günbatar Sahara
Günbatar Sahara (الصومال es-Sumal), resmi ady — Günbatar sahara Federatiw Respublikasy — Gündogar Afrikada ýerleşýän döwleti.
Ind
Ind — Günorta Aziýada iri derýa, ol öz gözbaşyny Hytaýda Gimalaýlardan alýar we esasan Hindistanyň demirgazyk-günbataryndan hem-de Päkistanyň territoriýasyndan akyp geçýär.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň 1000 gün Maksatnamasy
Mowzuk : Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň 1000 gün Maksatnamasy
1.	“1000 gün” Maksatnamanyň esasy ugurlary we wezipeleri.
Edebiýatlar :
1. Saparmyrat Türkmenbaşy. Ruhnama. A., 2001 ý.
2. Türkmenistan 1997 ý. Gurbansoltan 7, 15.
1997-nji ýylyň Gurbansoltan aýynyň 7-sinde uly ykdysady geňeşiň maslahatyny geçirdi. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy maslahaty açmak bilen bazar özgertmelerini çaltlandyrmagyň, “On ýyl abadançylyk” maksatnamasynyň durmuşa geçirilmginiň aýgytlaýjy, öwrülişik döwründäki ykdysady özgertmelere täze itergi berjekdigi babatda önüm ähmiýetini nygtap belledi. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy bu wezipelerden ugur alyp, 2000-nji ýyla çenli hereket etmedik maksatnamasyny öňe sürdi, ol milli ykdysadyýetiň gutarnykly nusgasy bolmalydyr. 1000 gün maksatnama iki ýüzýyllygyň sepgidinde külli türkmeni XXI asyr – türkmeniň altyn asyry bilen baglanyşdyrjak beýik işleriň maksatnamasydyr. 1000 günüň içinde ýaşaljak her bir günde, her bir sagatda bitirilmeli işler XXI asyra şöhle saçýan şamçyrag bolar.
“On ýyl abadançylyk” maksatnamasynyň maksady we wezipeleri 1994-1996 ýyllary öz içine  alýan 3 ýýl maksatnamasynyň maksady we wezipeleri. Öňki maksatnamalary amala aşyrmak bilen türkmen ykdysadyýetiniň düýbi tutuldy. Ykdysadyýet babatda täze oba syýasaty esasda belent mertebeli Prezidentimiziň hut özüniň işläp düzen we durmuşa geçiren reformalary öz ajaýyp miwelerini berdi.
Mundan başgada demir, gara ýollar gurmak işi boýunça täze uly tutumlar meýilleşdirildi. Beýik Serdarymyz Saparmyrat Türkmenbaşy türkmen ykdysadyýetiniň düýbüni tutmak, ony dünýäniň ösen ýurtlaryň derejesine ýetirmek üçin öňki GDA-ň döwletleriniň içinde iň kö pul – 5 mlrd $ gowrak maýa goýberen ýeke-täk döwletdir.
Beýik Serdarymyz 2000-nji ýyla çenli galan 1000 günde ykdysadyýetiniň ösüşini ilik-dügme hasaplap, ykdysady galkynyş nygtady.
Ýurduň geljegi nebit-gaz kompleksiniň ösüşi bilen baglanyşyklydyr. 1000 güň maksatnama esasynda türkmen nebitini, gazyny dünýä bazaryna çykarmak üçin taşlamalaryň birnäçesi taýýar edildi. Asyryň taslamasy diýlip ykrar edilen Türkemnistan – Pakistan gaz geçirijisiniň üsti bilen proýekti işlenip düzuldi. 1997 ýylda goňşy Eýrana türkmen gazy akyp başlady. Türkmenbaşy nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň durkuny täzelemek boýunça rekonstruksiýa işleri ýola goýuldy. Bu zawodyň durkunyň täzelenmegi we dünýä derejesinde ýokary tehnologiki enjamlaryň ornaşdyrylmagy, ýurdumyzyň ýangyç bilen üpjünçiligini has-da gowulaşdyrdy.
Munuň özi eksportyň hasabyna uly girdeji almagada täze mümkinçilik döreder. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy özüniň 1000 gün maksatnamasynda ýurduň transportyny, senagatyny ösdürmäge, beýik-beýik ymaratlary gurmaga aýratyn üns berýär Maksatnama esasynda Türkmenabat, Atamyrat, Gazanjyk – Gyzyletrek demir ýollarynyň gurluşygy tamamlanyp, ülkämiziň, ykdysadyýetiniň ösmegi, ilatymyzyň durmuşynyň has ýokarlanmagy üçin işläp başlar.
Aşgabat, Mary ýoly durky täzelenip dünýä standartynyň dogurlanmaly. Änew-Gökdepe demir ýoly elektrikleşdirilip uly ykdysady peýda getirer. 1000 gün maksatnamada paýtagtymyz gözel Aşgabatda we welaýat merkezlerinde gündogar ýurtlarynyň arhitekturasyna (binägärçiligine) laýyklykda dünýä derejesinde beýik-beýik binalarynyň hasabyna has gözelleşer.
Aşgabatda Adalat köşgi, Kongressler sungat köşgi bina edilmeli.
“1000 gün Maksatnama” energetika, maşyn gurluşygy we himiýa sungatynda täzeönümler öndürilip başlar. 1000 günüň içinde ýurdumyzyň himiýa senagaty hem aýtayn ösüşe eýe bolan ugra öwrüldi. Mineral dökünleriň, mineral duzlaryň, ýoduň bromuň we beýleki himiýa maddalarynyň öndürilişi has-da artdy.
“1000 gün Maksatnamada” ýurdumyzda öndürilýän gurluşyk materiallarynyň hem eksport edilmäge mümkinçilik barlagy nygtalýar onuň aýdyň ýollary görkezilýär.
Oba-hojalygy babatda :
“1000 gün Maksatnamada” ýurdumyzyň oba-hojalyk reformasynda entek peýdalanylmadyk täze-täze mümkinçilikleriň barlygyna göz ýetirildi. Maksatnamada ýurduň kärendeçileriniň we mülkdarlarynyň Prezidentimiziň göniden-göni öz howandarlygyna geçýänligi barasynda we goşmaça ýeňilliklere, kömeklere eýe bolýandyklary nygtaýar. Munuň özi 2000 ýyla çenli Türkmenistanda azyk bolçulygynyň dörejekdiginiň ikiuçsydygyny we gutulsyzdygyny aňladýar.
1000 günüň içinde bereketli türkmen topragynda ýerleriň kärendesine we mülkdaryna doly paýlanyp gutarylmagy daýhany hakyky ýeriň eýesi etmekde bolup geçýän taryhy öwrülişikdir. Maksatnama esasynda anyk hasaplamalar : 2000 ýyla çenli pagta – 1mln 500 t. däne ýlda 1 mln 200 müň 2001 çenli pagtany 2 mln, dänäni 1 mln 700 müň.
Suw hojalygy : Garagum derýasy Gyzyletrek, Esenguly ýetirerler.