Islami_Nakyl
Ý
Ýalanyň üstüni çyn basar. Ýoluň ak bolsun, ýoldaşyň — hak. Ýüz berilse, ýüziň düşer etme. Ýagşylyk ýerde ýatmaz. Ýamany görmedik — ýagşa nyrh bermez. Ýakma bişersiň, gazma düşersiň. Ýagşa – ýanaş, ýamandan – daşlaş. Ýagşa ýagşy diý, bereketi artsyn, Ýamana ýagşy diý, pälinden gaýtsyn. Ýagşa berseň gyzyňy, söýer-sylar soltan eder, Ýamana berseň gyzyňy, urar-söger oltaň eder. Ýagşa bir söz besdir, ýamana müň söz hebesdir. Ýagşa durum ýok, ýamana – ölüm. Ýagşa duşsaň, ozarsyň, ýamana duşsaň, tozarsyň. Ýagşa garalyk ýokmaz, ýamana il bakmaz. Ýagşa igenseň, iňňe dek bolar, ýamana igenseň – ner dek. Ýagşa sögseň, süňňünden öter, ýamana sögseň – derisinden. Ýagşa taý tapylmaz, ýamana – ýaran. Ýagşa ýalbarsaň jan geler, ýamana ýalbarsaň – gan. Ýagşa ýoldaş bolsaň, işiň biter, Ýamana ýoldaş bolsaň, başyň gider. Ýagşa ýoldaş et, ýamandan – daş. Ýagşynyň köňlünde kine az bolar. Ýagşynyň mazasyny bilmedik, ýamanyň yzasyny bilmez. Ýagşynyň ölüsi ýakar, ýamanyň – dirisi. Ýagşynyň özi ölse-de, sözi ölmez. Ýagşynyň özi-de ýagşy, sözi-de. Ýagşynyň sözi şaýat, ýamanyň – özi. Ýagşynyň ýady bolmaz, ýamanyň – uýady. Ýagşynyň ýagşa ýeter hümmeti, ýamanyň ýagşa ýeter minneti. Ýagşynyň ýaman bolmagy aňsat, ýamanyň ýagşy bolmagy kyn. Ýagşynyň ýören ýeri bazar, ýamanyň ýören ýeri azar. Ýagşynyň ýüzi – jennet, nadanyň işi – minnet. Ýagy gelýär diýip, malyň tüketme, oba göçjek diýip – odunyňy. Ýagy ýalbaranyňy bilmez. Ýagydan ýaý boýy, daş bol. Ýalançy yzyndan ýetdirýänçä ýaňrar. Ýalançynyň çyn sözi ýalana gider. Ýalançynyň çyny zaýa. Ýalançynyň öýi ýandy, oňa hiç kim ynanmady. Ýalançynyň şaýady kasam. Ýagşy at hem büdürär. Ýagşy ata bir gamçy, ýaman ata – müň. Ýagşy atadan däli çaga-da dogar. Ýagşy atyň dişini görme, ýagşy kişiň ýaşyny sorama. Ýagşy aýal işli bolar, ýaman aýal – dişli. Ýagşy aýal öý işini gül eder, ýaman aýal gazananyň kül eder. Ýagşy aýal ýok zadyňy bar eýlär, ýaman aýal giň jahany dar eýlär. Ýagşy aýalyň eli uzyn, ýaman aýalyň – dili. Ýagşy bilen bolsaň goňşy, işiň zowky-sapa bolar, Ýaman bilen bolsaň goňşy, işiň jebri-jepa bolar. Ýagşy bilen dost bolsaň, galan işiň bitirer, Ýaman bilen dost bolsaň, eden işiň ýitirer. Ýagşy bilen ýöreseň, ýetersiň myrada, Ýaman bilen ýöreseň, galarsyň uýada. Ýagşy bolsa aýalyň, gülmezden öň güldürer, Ýaman bolsa aýalyň, ölmezden öň öldürer. Ýagşy günüň ötmesi aňsat, ýaman günüň ötmesi kyn. Ýagşy iliniň ýamanyny ýaşyrar, ýagşysyny aşyrar. Ýagşy niýet – ýarym döwlet. Ýagşy ogul etekdäki atasyny töre geçirer, Ýaman ogul tördäki atasyny – göre. Ýagşy ogul il abraýy, ýagşy gyz – öý. Ýagşy özüni ýamanyň ýanynda tanadar. Ýagşy sakla adyňy, betnamçylyk il gezer. Ýagşy söz baldan süýji. Ýagşy söz pili hem ýola salar. Ýagşy söz ýagşy eder, ýaman söz – wagşy. Ýagşy söz ýylany hinden çykarar, Ýaman söz musulmany – dinden. Ýagşy söze daş ýarylar. Ýagşy söze gulak goý, ýaman söze – duzak. Ýagşy tutgun päliňi, it gapmasyn donuňy. Ýagşy ýagşylyk öwreder, ýaman – ýamanlyk. Ýagşy ýagşynyň gadyryna ýeter. Ýagşy ýar ýatdan çykmaz. Ýagşy ýaryň gadyry bolmaz, bir ýamana duşmaýançaň, Öz ýurduň gadyry bolmaz, özge ýurda aşmaýançaň. Ýagşy ýeter myrada, ýaman galar uýada. Ýagşy ýigit iş üstüne geler, ýaman ýigit – gep üstüne. Ýagşy ýigit münen atyny har etmez, Ýagşy aýal baran ärini garratmaz. Ýagşydan bag galar, ýamandan – ýürekde dag. Ýagşydan ýaman dogulsa, emi tapylmaz, Ýamandan ýagşy dogulsa – deňi. Ýagşylaryň ýagşylygyny aýt, sahawaty artsyn, Ýamanlaryň ýamanlygyny aýt, pälinden gaýtsyn. Ýagşylyga ýagşylyk her kişiniň işidir, Ýamanlyga ýagşylyk är kişiniň işidir. Ýagşylyga ýaran bolsaň, iki dünýäň abatlarsyň, Ýamanlara ýaran bolsaň, iki dünýäň bibatlarsyň. Ýagşylygy bilmeseň, ýagşylyga goşul. Ýagşylyk eden – eseler, ýamanlyk eden – peseler. Ýagşylyk et, derýa at, balyk biler, Balyk bilmese, Halyk (Allah) biler. Ýagşylyk etseň ýanyňda, ýamanlyk etseň alnyňda. Ýagşylyk göze görünmez, ýamanlyk gömlüp goýulmaz. Ýagşylyk isleseň, ýagşylyk et. Ýagşylyk suwa batmaz, ahyr çykar, çümüp ýatmaz. Ýagşylyk – ýamanlygyň galkany. Ýagşyny göreniňde, pikir et, ýamany göreniňde, şükür et. Ýagşyny sylasaň, ýadyndan çykmaz, ýamany sylasaň, gapyňdan gitmez. Ýagşyny ýaman diýme, daşyň hem bolsa, Ýamany ýagşy diýme, ýakynyň hem bolsa. Ýagşynyň gadyryny ölensoň bilerler. Ýagşynyň gahary bar – ýamany ýok, Garyndaşyň azary bar – bizary ýok. Ýagşynyň haly ýagşy bolar, ýamanyň päli ýaman. Ýagyna dözmeýän çöregini gury iýer. Ýagynly gün at alma, ýelli güni guş salma. Ýagyny görmänkäň gorksaň-da, göreňsoň gorkma. Ýagyş özüni sil saýar, guýy özüni – köl. Ýagyşly gün – ýat, ýelli gün – ýort. Ýakma – bişersiň, gazma – düşersiň. Ýalan söz adam duşmany, sözleseň etdir puşmany. Ýalan sözden awunarsyň. Ýalan sözden saklan, ýaman – gözden. Ýalan sözläp peýda görseň – ahyry zyýana ýeter, Dogry sözläp zelel görseň – ahyry peýda getir. Ýalan sözleseň, tutularsyň, düz sözleseň, gutularsyň. Ýalançy bilen ýoldaş bolma, ogry bilen – obadaş. Ýalany aýdyp ýaranandan çynyňy aýdyp ýalbar. Ýalanyň ömri gysga. Ýalanyň süýjüsinden çynyň zäheri datly. Ýalanyň ýarany – ant. Ýalanyşan ajykmaz, söýenişen ýykylmaz. Ýalaňaç içeri girer, aç daşary çykar. Ýalňyşmaz – bir Alla. Ýalňyz bolsaň uruşdan gaç, ýuka bolsaň – gyşdan. Ýalta – aşda, ökde – işde. Ýalta ýarymaz, ogry baýymaz. Ýalta ýük ýükleme, akmaga akyl berme. Ýaman bilen ýoldaş bolma, nadan bilen syrdaş. Ýaman bolsa hatynyň, bar akylyň çaşyrar, Ýagşy bolsa hatynyň, akylyňa akyl goşar. Ýaman dil il bozar, ýaman aýak – ýol. Ýaman gorkanyny sylar. Ýaman günüň ömri köp. Ýaman hem aşyňy iýer, hem – başyňy. Ýaman öz pälinden tapar. Ýaman söz jana bela, ýiti tyg – gyna. Ýamana başçy bolynçaň, ýagşa goşçy bol. Ýamana söz gatma, hödürsiz tagam datma. Ýamana ýagşylyk-da ýaman. Ýamana ýaran bolma, ýagşydan ýüzüňi sowma. Ýamandan gaç, ýagşa gujak aç. Ýamandan ýa gaçyp gutularsyň, ýa-da geçip. Ýamanlygy ýagşylyk bilen ýeň. Ýamany aşa çagyrsaň çagyr, işe çagyrma. Ýamany ýasawul goýsaň, ýalňyz oglunyň gözüni oýar. Ýamanyň agasy bolandan ýagşynyň inisi bol. Ýamanyň sözüni eşidenden ýagşynyň taýagyny iý. Ýamanyň wadasy – işi bitinçä. Ýamanyň ýary bolynçaň, ýagşynyň ýesiri bol. Ýamanyň yzyna düşseň, bela sataşarsyň. Ýamanyň zyýany iline ýeter, göribiňki – özüne. Ýandak öl hem bolsa, tikeni gury. Ýanýoldaşyňa näme dileseň, ol öz başyňa geler. Ýara ýalan sözleme, ýamanlygyny gözleme. Ýarym güne ýaryş ýok. Ýarym molla – apaty iman, ýarym tebip – apaty jan. Ýaşlygyňda toba kylsaň, garraýançaň düzelersiň, Garranyňda toba kylsaň, düzelýänçäň gömülersiň. Ýaşlykda ber, garranyňda alarsyň. Ýaşlykda el işlär, garranyňda – dil. Ýassygyň aşagynda ýylan saklama. Ýat goýun gyrada ýatar. Ýatan öküze iým ýok. Ýatan ölmez, ýeten öler. Ýatan ýylanyň guýrugyny basma. Ýatanyň üstüne turan gelmesin. Ýatar garna ýarpy iý. Ýatar gursak – ýarty susak. Ýatmak – ölümden, gezmek – ömürden. Ýatmak ölä ýagşy. Ýaz diýip, otsuz galma, gyş diýip – suwsuz. Ýaz diýip, ýapynjaňy ýanyňdan goýma, gyş bolsa halanyňy et. Ýaz işle, gyş dişle. Ýaz ýagyrdan, gyş goturdan gaýra dur. Ýaz ýatan gyş aglar. Ýaz ýüňi keçä bolmaz, güýz ýüňi – dolaga. Ýaza çyksaň, gyşyňy unutma. Ýazana bakma, ýazanyna bak. Ýazda derlemeýän, gyşda doňar. Ýazda maly aýak bilen bak, güýzde taýak bilen. Ýazlyk ýaltanyňky, güýzlük güýçlüniňki. Ýazylyp alynmadyk söz – ýiten hazyna. Ýazyň ýuwundysy gyşa gatyk. Ýazyna ýala, güýzüne çala. Ýedi ölçe-de, bir kes. Ýeke atdan tozan çykmaz. Ýel soňy ýagyş. Ýeňil gazanylan gazanç ýeňil sowlar. Ýeňili ýel götär, agyry – ýer. Ýer – bakany bakar, bakmadygy – ýykar. Ýer görki – suw, suw görki – guw. Ýer – hamyr, dökün – hamyrmaýa. Ýer ýylaman ot gögermez. Ýerden tapsaňam, sanap al. Ýere düşen gül bolar, oda düşen – kül. Ýere gulluk eden bir ýyldan baý bolar, mala gulluk eden – ýedi ýyldan. Ýeriň ýerden, äriň ärden parhy köp. Ýerine görä ýylany, dagyna görä dumany. Ýerini bilip sözleseň, dildir daşyň galasy, Ýerini bilmän sözleseň, dildir başyň belasy. Ýersiz gargyş özüňe deger. Ýigide garyp diýme, ekin eker, orak orar, baý bolar. Ýigide müň dürli hünär hem az. Ýigit – işe, garry – aşa. Ýigit – söweşde, garry – geňeşde. Ýigit garyp, namysa baý. Ýigit görki – hünär. Ýigitlik bir uly olja, ony mydam tutup bolmaz, Garrylyk bir gara derýa, ýüzüp ony ötüp bolmaz. Ýodany yzlasaň, ýola elter, ýoly yzlasaň – ile. Ýok diýseň ýukalar, bar diýseň galňar. Ýokdan Hudaý-da almandyr. Ýol uzak bolsa, aty gyssaman sür. Ýol ýöremek bilen, bergi-borç ödemek bilen. Ýoly ýörän ýeňer, bergini – beren. Ýoly ýöräp ozarlar, karzy berip ýeňerler. Ýorgana görä aýak uzat. Ýortanyň yzyndan ýörän ýeter. Ýumurtga tüý bitmez. Ýurdy belet çapar. Ýuwaş atyň depigi gaty. Ýuwaş düýe ýolda ýagşy, ýuwaş at – elde. Ýüp inçelen ýerinden üzüler. Ýüpek donuň içinde ýagşy-ýaman tanatmaz. Ýürek ýanar – göz ýaşarar. Ýüwrük at öňüni gözlär, ýagşy ýigit – soňuny. Ýüwrük ata gamçy çalynmaz. Ýüwrüp geçiljek ýoly ýöräp-de geçip bolar. Ýüz agaç eken oduna gitmez. Ýüz akyllyny bir tentek ýandyrar. Ýüz bereniň hatyryny ýykma. Ýüz gezek eşidenden, bir gezek gören ýagşy. Ýüz gören jennet görmez. Ýüz hünäri çala bilenden bir hünäri doly bil. Ýüz namart bir merdiň ýerini tutmaz. Ýüz ýalandan ýeke çyn bahaly. Ýüzüni gör-de, halyny sora. Ýüzüni görüp, öwme, ýeňsesinden döwme. Ýykylan göreşden doýmaz. Ýykylanyň ýeňsesinden depme. Ýykyljak araba, öňünden jygyldar. Ýykyljak ýerimi bilsem, saman düşärdim. Ýylanyň agyna-da nälet, garasyna-da. Ýylyň ýyldan, gyşyň gyşdan parhy köp. Ýyrtyga ýama, deşige dyky. Ýyrtyjy guşuň eti iýilmez. Ýyrtyk elek, ýykyk tam. Ýyrtyk geýim görse, it ýarar. Ýyrtyk öýi ýel tapar, ýalan gepi – çyn. Ýyrtyk ulalsa, ýamalyk ýetmez.