Germaniýa_XVI_we_XVII_asyryň_başlarynda
XVI asyryň başynda Germaniýanyň ilatynyň aglaba köpüsi iri ýer eýelerine garaşlydy. Obada knýazlar, dworýanlar we dolandyryjylar agalyk edýärler. Nemes şäherlerinde seh hünärmentçiligi bolupdyr. Olaryň magistratlary patrisalardan we baý brýugerlerdendi. XV asyrda XVI asyrda Germaniýanyň ykdysadyýetinde öňe gidişlikleri duýuldy. Zähmet bölünşigi halkara söwdanyň ösmegine getirdi. Demirgazyk German gaznasy iňlis we golland söwdagärlerini bäsleşip gysyp başlady. Emma ol uzaga çekmedi. Gündogar bilen söwda territoriýasynyň Augsburg, Nýuriberg we beýleki Reýn hem-de ýokary Dunaý şäherleriniň üstünden geçýärdi. Germaniýa dünýäde kümüşi gazyp almak boýunça birinji ýerde durýardy. Alýarinanyň kümüşi, altyny diňe XVI asyryň ortalaryndan akyp başlaýar. Söwda ýolunyň ugrunda ýerleşendigi üçin ir wagtdan hünärmentçilik we oba-hojalyk önümleriniň öndürijiligi ösdi. Augusburg XVI asyrda Iltaliýanyň ýüreginiň hindi önümleriniň ammary ýaly hyryn-dykyndy. Guggerleriň we Welzerleriň köp ýurtlarda edaralary bardy, mysal üçin Wenesiýa Tirolda, Ispaniýada, Wengriýada we beýleki döwletlerde şol ýurtlaryň knýaz dolandyryjylary pul zerurlygy ýüze çyksa, şolara ýüz tutupdyrlar. Nýuriberg demir işläp bejerýän senagatyň merkezi bolupdyr. XVI asyrda 20 müň ilaty bolupdyr. Eldas şäherinden Strasburg tapawutlanyp, Fransiýa bilen söwda edýärdi. Frankdgurt-na-maýnede şowhunly bazarlar bilen şöhratlanypdyr, Niderlandlardan, Flandriýadan, Angliýa, Polşa, Çehiýa, Italiýa, Fransiýadan söwdagärler gelipdir. Ulm, Konstans, Rawensburg, Aussburg bilen birlikde nahmatalary bilen şöhratlanyp diňe öz ýurtlarynda däl, Italýan, Ispan bazarlarynda-da satýardy. Dunaý günorta-gündogar Ỳewropa bilen söwdany baglanyşdyrýardy. XV asyr kapitalistik önümçilik gatnaşyklarynyň elementleri peýda bolup başlapdy. Kapitalistik gatnaşyklar çap edişde  hem duýuldy. XVI asyr Germaniýa ýa-da zähmet kollektiwlerine derek kapitalistik gatnaşyklar peýda boldy. Şahtalardaky enjamlar çylşyrymlaşýardy. Ol bolsa köp çykdajy talap edýärdi. XVI asyrda Germaniýa dag-magdan senagatynda 100 000 adam işleýärdi. Kapitalistik gatnaşyklar ösdügiçe ýüňe we beýleki azyk önümlerine isleg artdy. Bu bolsa maldarçylyk, tehniki we azyk önümleriniň artmagyna getirdi. XVI asyryň başlarynda oba-hojalygyň girdejiligine uly üns beripdirler. Feodallar öz hususy ýerlerinde geçi saklapdyrlar. Kä halatda daýhan ýerlerini işläp bermek düzgünini ýerine ýetirmedikleriň elinden alypdyrlar. Gündogar we demirgazykda daýhanlar az-kem goranypdyrlar. Şol sebäpli olaryň ýerlerini köp ellerinden alyp bilmändirler. Ýöne bu ýerde iri ýer eýeleriniň ezişi has güýçli bolupdyr. Daýhanlar bugdaý atyz ekinlerinden buthana salgyt töläpdirler. Üstesine-de hojaýyn salgydy artýar. Daýhanlar tokaýdan 1524-1525 ýyllarda daýhan hereketinde özüniň ýetjek nokadyna ýetdi. Halk täze düzgüniň girizilmegine garşy, ezişe garşy aýaga galdy. Daýhanlar 1525-nji ýylda öz meýilnamalaryny düzdüler. Ýörite hat-da daýhanlaryň talaby we närazyçylygy aňladýardy. Aýaga galan daýhanlar “12 maddany” esasy maksatnama öwürdiler. Bu iri ýer eýelerine garşy göreşiň meýilnamasydy. Emma gozgalaňy uzaga çekmedi. 1425-nji ýylyň Gurbansoltan aýynda ýokary-şwabisda daýhanlaryň esasy bölegi derbi-dagyn edilipdir. Frokkoniýa we orta Germaniýada hereketiň täze ojaklary peýda bolupdyr. Ỳöne bu hereketleriň hemmesi-de 1525-nji ýylyň ahyrlarynda ýatyryldy. Ýewropada reforma ugrundaky hereket buržuaz rewolýusiýasynyň birinji etapyny aňlatdy. Iri ýer eýelerine garşy daýhanlaryň iň pes gatlagynyň çykyşydy. Ýeňilen daýhanlaryň hereketi nemes halkyna agyr täsir etdi. Obadaky eziş ruhanylar, knýazlar tarapyndan bolup, ýaňy ýüze çykyp başlan kapitalistik gatnaşyklary tormazlaýardy. Bu germaniýada XV-XVI asyr ykdysady ýokary göterilişi kesgitläpdir. Emma bu proses umumy ykdysady bazary döretýärdi. Germaniýanyň ykdysady ösüşleriň aýratynlyklarynyň ýene-de biri, onuň syýasy we sosial strukturasy bilen kesgitlendi. Ýewropanyň beýleki iri şäherlerinde söwda we senagatyň ösmegi syýasy merkezleşige getirdi. Germaniýada syýasy dagynlyk saklanyp galypdy “Imperiýanyň agzalary” imperiýanyň knýazlary bilen imperiýanyň graflyklary we imperiýa şäherleri bilen ykdysady we syýasy ähmiýeti boýunça tapawutlanypdyrlar. Güýçli knýaz öýi Gabsburglaryňky bolup ol XV asyryň 40 ýyllarynda  döräp Gabsburglaryň beýik döwletleri ýokary we aşaky Awstriýada, Tironiýada, Slawýan ýerleri bolan gitriýa, Karinti we Kraýnn gersoglyklarynda bolupdyr. Käbir nesil ýerleri ýokary Reýn, Burgupda Graflygynda we Niderlandlarda bolupdyr. 1526-njy ýylda Tabsburglaryň Beýik döwletine Çehiýa we Wengriýa korollyklarynyň bir bölegi giripdir. Olar bilen Bodoriýa graflygy bäsleşipdir. Maýda we iri territoriýalar özaralarynda oňuşmandyrlar. Her bir knýaz öz teňňesini zikgeläpdir. Salgyt ýygnapdyr, sud edipdir, imperator häkimýetiniň gowşamagyndan peýdalanyp, maýda dworýanlar şäherleri özüne çekmäge gyzyklanypdyrlar. Bu ýurduň ykdysady ösüşine uly täsirini ýetiripdir. Her Knýaz özüni baýlygy, goşuny bilen goňşusyna tanatmak isläpdir. Bu zatlar uly çykdajy talap edipdir. Ol oba, şäheriň ykdysady ösüşini tormazlapdyr. Döwlet olara hiç hili kömek bermändir, mundan günorta german Fuggerleriň, Welzerleriň, Gohmtetterleriň we beýlekileriň kärhanalary peýdalanyp pula zerurçylygy bolan nemes knýazlaryna karz beripdir. Kreditleriň hasabyna Germaniýanyň dag magdan senagatyna Awstriýa, Çehiýa, Wengriýa, Ispaniýa, Alarlnogs Welderiň kärhanasy mis we kümüş işläp bejermäge eýeçilik edipdir. Welder günorta Amerikada gul söwdasyny hem edipdirler. Şeýdip, ol ýerde kolonial syýasaty alyp barypdyrlar. Hakynatutma işçileri ezip ýeke-täk hukuklardan peýdalanypdyrlar. Ýurtdaky bolup geçýän wakalar güýçli sosial gapma-garşylyklara getiripdir. Şäher brýugerleri orta gatlak birleşipdir. Olar hususy eýelerinden, masterlerden, söwdagärlerden alynýan salgytlardan, özara uruşlarda, uly ýollardaky talaňçylyklardan närazydy. Nemes dworýanlary hem syýasy taýdan aktiwleşipdi. Dworýanlar knýazlardan närazydy. Daýhan-plebeýler hem feodallardan närazydy.