Çehiýa_XI-_XV_asyrlarda
Gunbatar slawýan döwletleriniň biri Çehiýa bolup, Merkezi Ýewropa ýurtlarynda bolşy ýaly, XI-XII asyrlaryň başynda ösen iri ýer eýeçilikli jemgyýete geçdi. Şu döwür Çeh we Polşa halklarynyň german iri yer eýelerine garşy göreşi bilen gabat gelýär. Ýöne oba hojalygynda hünärmentçilik entäk doly bölünip aýrylmandy. Emma söwda ösýärdi. Ruslar. polýaklar, günbatar ýewropalylar söwda edýärdi. Iri yer eýeleri, buthana öz ýerini boş yerleri, tokaýlary arassalap, şolaryň hasabyna giňeldýärdiler. Azat daýhanlara dediçi diýip at beripdirler. Olar öz ýerinde (nesile geçýän) işläpdirler, ýöne bularyň jemgyýetçilik ýerlerinden peýdalanmaga hukugy bolmandyr, şol sebäpli olar iri ýer eýelerine garaşly bolupdyrlar, dürli salgytlary töläpdirler. Hat-da olaryň ep-eslisi iri ýer eýeleriniň ezilişine duçar bolup, ellerinden ýerlerini aldyrypdyrlar.Ýöne öňki gullardan galanlary bardy. Olar hukuksyzdylar. XI asyrda iri ýer eýelerinden atlylara “goşunda oňat gulluk edendigi”üçin ýer berilipdir.Iri ýer eýeleriniň agalygyny dikeltmek üçin ýörite knýaz gramotalary berilipdir. Olardan “panlar” çykýar, maýda feodallara 2-nji derejeli şlahtalar diýip at beripdirler. XI asyrda iri yer eýeçiliginiň dagynyklygynyň netijesinde döwletiň territoriýasy kraýnylara bölünipdir. Her kraýnynyň merkezi bolupdyr, oňa grad diýip at beripdirler. Sud, döwlet edaralary we maliýe işinden girýän gurdejiler bolupdyr bu yerli ýer eýeleriniň girdejisiniň üstüni doldurypdyr. Olarda kraýnlaryň harby gury ýer goşuny bolypdyr. Ýörite gurultaýlar çagyryp (seýme degişli) zerur meseleleri çözüpdirler. Syýasy dagynyklyk dowam etse-de Praga şäheri özüniň ýurduň merkezi bolmagyny bes etmändir. Nemes we polýak iri ýer eýelerine garşy göreşde çeh halkynyň agzybirligi güýçsizdir. Çeh khýazlary Bražislaw I (1034-1055) Spitignew II (1055-1061) we Braçislaw II (1062-1092) döwründe nemes we polýak goşunyna uly zarp urulypdyr. Aýratyn hem XIII asyrda nemes daýhanlary ezişe çydam edip bilmän goňşy çeh ýerlerine göçüpdirler. Bu ýerde lokator diýýän maýda iri ýer eýeleri aralykçy bolup olara kömek edipdirler. Şeýdip boş ýatan ýerler özleşdirilipdir, üstesine olaryň yzy bilen nemes söwdagärleri, hünärmentleri-de aralaşypdyrlar. Mukaddes Rim imperiýasynyň öňki abraýyny ýokary galdyrmak maksady bilen nemes knýazlary bilen ýakynlaşyp, özüne soýuzdaş gözläpdirler. Katoloki buthana ruhanylar bu ýere göcüp gelip ösýän çeh döwletini pese gaçyrmagy niýetläpdirler. Tefton rysarlary, tampliýerler, monahlar, dominikanlar gelipdirler. Nemesler gelip öz nemes hukuklaryny öňe sürdiler. Bu nemes kolonistleriniň geçiren çäreleri çeh döwletinde özüniň ters täsirini galdyrdy. Käbir ýerlerde çeh daýhanlaryny göçürip ezipdirler, ýerine nemesler göcüpdirler. Şeýdip çeh ýerlerinde (patrisatlar) ýokary hukukdan peýdalanýan adamlar hem peýda bolupdyr. Çeh halkynyň gelgindilere garşy göreşi güýjäpdir. Çeh döwleti barada aýtsak XIII asyrda ykdysady gatnaşyklar ösüp korol häkimýeti güýjedi. Korol Tokar II (1253-1278) öz yerlerini yzyna gaýdyp almak ugrunda çehlere garşy kömek etdi. Onuň döwründe Çehiýä merkezi Ýewropada iri ýer eýeçilikli döwlete öwrüldi. Ýöne 1241-1241-nji ýyllarda Wengriýa, Polşada soň çeh ýerlerine tatar-mongol basypalyjylary aralaşdy. Batynyň ordasy Morawiýany basyp aldy. Waslaw I olaryň Rusdaky alyp baran hereketlerinden soň güýjiniň gowşandygyny duýdy we olaryň ýörişlerini togtatdy.Prežemysl Otokkor II döwründe Heb welaýatyny Togen ştafunlardan aldy. Awstriýany Çehiýa birleşdirdi. Slawiýan ýerleri bolan Ştriýa Karintiýa we Krainyny Dunaýdan bärisini birleşdirdi. Äpet slawiýan döwletini döretdi. Ol Laba we Odra derýalaryndan tä Adriýatin deňzine çenli ýerlerini bermejek Wenger koroly Belyý IV bilen hem göreşdi. Wenger korolyny Galiso-Wolik knýazy Daniil Ramanowiç goldady we olar 1253-nji ýylda Çehiýa ýöriş etdiler. Emma çeh rus dostlugynyň bozulmagyna garşy Galisin knýazlygynda çykyşlar boldy. Şondan soň birnäçe gepleşikler geçirilip, gaýdyp çozuş etmediler. XIII asyryň 70-nji ýyllarynda nemes basyp alyşlarynyň syýasy täsirlei duýuldy. Çehler şol wagt Hristiandinini kabul edip alypdyr. Çehiýada ruhany rysar ordenleri peýda bolupdyr. Olaryň hem köpüsi nemes bolupdyr. Şeýdip korol häkimýeti nemes kolonizasiýasyna duçar bolupdyr.