cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tamdyrlamalar
Kädi Tamdyrlamasy Ilki palaw kädini kesip, iki bölege bölmeli we içindäki çigitlerini aýryp, arassalap, ýuwmaly. Ýene bir gapda aralaşdyrmany taýyarlamaly. Oňa dogralan sogan, käşir, pomidor, ukrop petruşka, duz atyp garysdyrmaly. Soňra taýyarlanan durusdani kädiniň içine dykyşdyryp, iki bölegi biri-birine sepleşdirmeli. Onuň daşyny ak syk mata bilen birnäçe gat dolamaly. Dolanan kädini tamdyryň kozsuzrak goruna gömmeli. Gömen wagtyňyzda, gowusy, ilki daşyna kul aýlan, soňda ol ýanmaz. Taýyarlamak üçin 1 kädi, 200 gr sogan, 100 gr käşir, pomidor, ukrop, petruşka, burçdyr duz gerek.
Günorta Türkmenistanda sungat ýadygärlikleri
Günorta Türkmenistanda sungat ýadygärlikleri
MEÝILNAMA :
1.	Janly şekillendiriş sungaty.
2.	Amaly-haşam sungaty.
3.	Binaçylyk sungaty.
Edebiýatlar :
1.	Saparmyrat Türkmenbaşy. Ruhnama. A., 2001 ý.
2.	Atagarryýew Ýe. Taryhda galan yzlar. A., 1984 ý.
3.	Esenow A. Türkmenistanyň binagärçiliginiň taryhy. A., 2001 ý.
4.	Türkmenistanyň arhitektura ýadygärlikleri. L., 1974 ý.
Maksady : Gorkut ata eýýamynda Günorta Türkmenistanda sungat ýadygärlikleri barada talyplara düşünje bermek. Bu mowzugyň üsti bilen   talyplarda öz ülkesiniň maddy  gymmatlyklaryna  bolan  söýgüsini  buýsanjyny döretmek we olarda watançylyk duýgularyny terbiýelemek.
Gorkut ata eýýamynda Merkezi Aziýa sungatynda jemgyýetiň durmuş we syýasy düzümindäki özgerişler bilen baglanyşykly çuňňur özgerişler bolup geçdi. Bu özgerişler Günorta Türkmenistanyň sungatynda hem sypatlandyrylan. Has täsirli alamat janly şekillendiriş sungatynda öz beýanyny tapdy. Häzirki döwürde Merkezi Aziýanyň her bir ýerinde janly şekillendiriş ýadygärlikleri tapyldy. Köneürgençde Toprakgala köşgünde çekilen suratlar muňa şaýat. (S.P. Tolstow Po sledam. 164 sah.)
Gorkut ata eýýamynyň irki döwründe Köneürgençde (VII-VIII asyr) ondan başgarak häsiýetli surat çyzgylary tapyldy. Bu ýerde nekropollary – baýyrlary gazyp agtaryşlar ossuariler – merhum bolanlaryň arassalanan süňklerini (bu otparazlygyň däpleri) saklamak maksady üçin niýetlenen gaplar tapyldy. Bu assuariler örän özboluşly surat çyzgylary bilen bezelen. Gadymy Sogda irki Gorkut ata eýýamynyň (VII-VIII asyr) hakyky janly şekillendiriş mirashanasy Penjikent şäheri bolup durýar. Şeýle-de janly şekillendiriş sungaty Merkezi Aziýanyň ýerleri bolan Sogdanyň paýtagty Samarkantda, Buharanyň ýerleri bolan Warahşda duş gelýär. Baktriýada – (günorta Merkezi Aziýada) Toharistanda düýpli janly şekillendiriş hakdaky bilimleriň esasy çeşmesi bolup, uly bolmadyk Balalykdepe (V-VI asyr) binasy mysal bolup biler. Şeýlelik bilen gadymy Merkezi Aziýanyň her bir ýerinde – Köneürgençde, Sogdada, Baktriýada gadymy janly şekillendiriş sungatynyň ýadygärlikleri tapyldy. Demirgazyk Horasanyň merkezi bolan gurply Merwde bu iş başgaça alamatlandyrylýar. Emma sungatyň bu görnüşi Merwde bolmady diýmek ýalňyş. Seredilýän döwürde Merw Aziýanyň medeni merkeziniň biri bolan beýle döwletde şekillendiriş sungatynyň bolmazlygy mümkin däl. Şu sungatyň Merwde bolandygyna iki sany surat şekillendirilen ossuarileriň we nagyşly küýzäniň tapylmagy mysal. Bu janly şekillendiriş bolmasa-da anyk şekillendiriş sungatynyň barlygynyň subutnamasydyr. Nagyşly küýze Maryda Gäwürgalada budda keramathanasyndan 1962-nji ýylda M.Ýe. Massonyň ýolbaşçylygyndaky arheologiki toparyň, G. A. Koşelenkonyň ýolbaşçylygyndaky ÝuTAKE işi netijesinde tapyldy. Onuň daş ýüzünde Mary hökümdarynyň durmuşynda möhüm wakalaryň dört görnüşi şekillendirilen. 1.Toý-meýlis sahnasy beýan edilipdir. Gymmat baha don we uzyn köýnek geýen sakgally, uly burunly Merw hökümdary we onuň gelni bir-birlerine  ýüzbe-ýüz otyrlar. Olaryň öňünde pessejik oturgyjyň üstünde täç ýatyr. Bu täç şa aýalyň başyna geýdirilmäge niýetlenen bolmaga çemeli. Şeýle lybas Türkmenistanda şol wagtda giň ýaýran. Hökümdaryň başyna geýen zady şaýlyklar bilen bezelen. Bu surata gyzyl, gök, ýaşyl reňk berlipdir. Meýlis bagyň içinde geçyär. Patyşanyň elinde içi üzümli jam bar. Onuň arka tarapynda bolsa nar, armyt ýaly miweler görnüp dur. Şa aýalyň yzynda hyzmatkär dur. Onuň gollary hormatlaýan görnüşde döşünde gowşurylgy, ol özüniň “hapa” demi bilen şanyň we onuň aýalynyň “päk” bedenini hapalamazlygy üçin onuň agzy mata daňy bilen örtülipdir.
2. Aw-awlanyş sahnasy. Onda emaý bilen ýöräp barýan gara atyň üstünde patyşa dabara bilen awa gidýär. Ýaýy çekmäge çemeli bolar ýaly, patyşa bir goluny donuň ýeňinden çykarypdyr. Ýaýyň çemelýän ugrunda gonup oturan sülgün we çalasynlyk bilen gaçyp barýan jeren hem şekillendirilipdir.
3. Öli agysy sahnasy. Onda juda gaýgyly halda çäkmene dolanyp, hassa ýatyr. Ähtimal ol ölüp barýan bolmagy çemeli. Gussaly iki aýalyň elleri hassa tarap uzaýar. Hassanyň baş ujunda içi dermanly käsäni saklap duran lukman dur.
4. Jaýlama däbi. Bu sahnadaky şekile görä lukmanyň emi kömek etmedik bolara çemeli sebäbi dört hyzmatkär özleriniň baýarlarynyň gymmat baha parçalara dolanan jesedini tabyda salyp, iň soňky ýoluna ugradýarlar.
Rus alymy B.Ýa. Stawisskiý bu şekili VII asyra degişli diýip hasaplaýar. Ondan soň şa toýuny şekillendirýän bulgurlar tapyldy (olaryň biri Leningradyň ermitažynda, beýlekisi Britan mirashanasynda). Şol şekillerde sazandalar, hyzmatkärler şekillendirilen, bu şekillerde eftalit täsiri duýulýar.
VII asyryň ortalarynda Türkmenistanyň çäklerine araplaryň aralaşmagy bilen bu ýerde sasaniler hökmürowanlygy bes edilipdir. Araplar Nusaýy, Abiwerdi (Kaka), Maryny, Horasan ýerlerini, VIII asyryň başynda bolsa Köneürgenji we Günbatar Türkmenistany (Dahystany) eýelediler. Basybalyjylar zorluk bilen ýerli ilaty yslam dinine girizdiler. Olar türkmenleriň gadymy medeniýetiniň ýadygärliklerini ýok etdiler. Yslam dininiň aralaşmagy ýerli ilatyň durmuşyna, medeniýetine öz täsirini ýetiripdir. Ýöne araplaryň öz medeniýeti ýerli halkyňkydan pes bolupdyr. Yslam dininiň aralaşmagy bilen şekillendiriş sungaty pese gaçypdyr. Sebäbi yslam janly zadyň suratyny çekmäge gadagan edipdir. Şonuň üçin köplenç toslama janldarlary şekillendirmek bilen çäklenipdirler. Adamlaryň suratyny çekmek bolsa düýbünden gadagan bolupdyr. Şol sebäpli meşhur adamlaryň ençemesiniň suratlary bize çenli gelip ýetmändir. Hat-da Muhammet Pygamberiň öz suraty hem çekilmändir. Diňe soň-soňlar ony uçýan mifik atyň – Byragyň üstüne münüp, Allanyň ýanyna baryp gelýärmiş diýip göz öňüne getiripdirler.
1954-nji ýylyň Magtymguly aýynda - S.A. Ýerşow, F.Ýa. Koske, J. Durdyýew we beýlekilerden ybarat arheologik ekspedisiýa Baýramaly şäherinden bäş km demirgazykdaky gonamçylykda gazuw-agtaryş işlerini geçirende gap-gaçlaryň, küýzeleriň, hat-da aýmançalaryň hem adam süňklerini tapdylar. Şol döwürde şu ýerde öz ölilerini jaýlan adamlaryň ynamyna görä ýer “keramatly”, topraga ölini gömmek bolsa ýeri zaýalamak hasaplanypdyr. Şoňa görä-de ölen adamlary ilki ýörite açyk meýdançada goýupdyrlar. Jesediň endamynyň ýaglary eräp ýere siňipdir, etleri wagşy it- guşlara şam bolupdyr. Diňe şondan soň süňkleri ýygnap, ýörite gutulara salypdyrlar. Arheologlar ol gutulara “ossuari” diýip at beripdirler. Seneleri boýunça bu ossuariler V-VII asyrlara degişli gazuw-agtaryş işleri geçirilen alty sany kiçiňräk depejiklerde adamlar jaýlanan eken. Ol ýerden dürli görnüşdäki ossuariler tapyldy. Olaryň birnäçesi mähnet küýze – hum şekilinde bolsa, beýlekileri piramida çalymdaş, başga birleri silindr görnüşinde keramiki gaplarda ýerleşdirilipdir. Ossuarileriň çeperçiligi barada aýdylanda, olar kesme nagyşlar bilen bezelipdir, birnäçeleriniň üstünde adam we haýwan şekilleri suratlandyrylypdyr. Ossuarileriň biri has hem täsin. Onuň durky basgançakly piramida görnüşinde bolup, onuň gapdal diwarlary dürli reňkli mozaika kerpiçjagazlaryndan düzülen. Ossuariniň gapsasynyň daş ýüzünde gülleriň içinde uçup ýörän sumrug guşuň suraty çekilen. Bu guş çokjasynda togalak zady saklap dur. Halk ynamy boýunça sumrug guş jaýlanan adamyň ymanyny behişde alyp barýarmyş. Özüniň şekillendiriş derejesi boýunça bu şekil Gündogaryň beýik çeperçilik eseri hasaplanýar.
Amaly-haşam sungaty türkmen halkynyň milli sungatynyň bir bölegidir. Gadymy türkmen zergärleri öz senedinde kümüşi, gymmat bahaly daşlary örän ussatlyk bilen utgaşdyryp ulanypdyrlar. Olaryň ýasan şaý-sepleri üýtgeşik reňkli, bir kemsiz ýasalyp, gaşdyr-haşam çyzgylaryň örän takyklygy, şelpe-düwmeleriň dakylyşynyň üýtgeşik özboluşlylygy adamlary häli-häzirem haýran galdyrýar. Başga hiç bir milletde duş gelmeýän ajaýyp şaý-sepleri diňe bir bezeg üçin niýetlenmändir. Olaryň ýüzüne çekilen nagyşlaryň olary dakynýanlary gözden, dilden, jadylamakdan, kakyn – silkinden, şeýtanyň, arwah-jynlaryň zyýanly täsirinden goramak üçin, bagt getirmek üçin niýetlenipdir.
Şeyle-de şaý-sepler gelin-gyzlaryň gorag we söweş lybasy hökmünde hem bolypdyr. Onyň has aýdyň beýany Mukaddes Ruhnamada hem berlipdir: “Turkmen gyzlarynyň şaý-seplerine üns beriň: gupba-tuwulga, çekelik-bukaw-boýundan gylyç salynmazlygyny üpjün edýär, gülýaka döşi, gursagy goraýar. Bilezik goly, donuň öňüne, arka tarapyna dakylýan dürli arbasylar, dürli şaýlar peýkamdan goraýar. Türkmen gyzyny doly şaý-sep bilen bezeseň – ol doly söweş geýmine giren söweşiji gyz bolýar. Hasaplanyp görülse, bir aýal ähli şa-sepleri dakynsa, otuz alty kilogram altyn-kümüş götermeli bolýar. Türkmeniň zenana goýan bahasy beýikdir.” (sah. 378)
Türkmen zergärleri diňe aýal-gyzlary üçin däl-de, çagalar, söwer aty üçin hem şaý-sepleri ýasapdyrlar.
Gymmat bahaly daşlaryň fiziki, himiki häsiýetlerine näbelet bolan gadymy türkmen zergärleri süňňi bilen syzmak ýoly arkaly ol daşlaryň täsirine göz ýetirip, olary keramat sanypdyrlar. Zehinli zergärleriň bütin yhlasyny siňdirip, çeper elleri bilen ýasan şaý-sepleri gelin-gyzlary özüne bendi edipdir, olaryň ýüreklerine teselli beripdir, ruhlandyrypdyr. Bu senet bilen meşgullanan ussat zergärleriň onlarça arkasy çalyşyp, şu nepis sungaty erjellik bilen kämilleşdirip, kaşaňlyk derejesiniň arşyna çykaryp bilipdirler. Gadymy halypa zergärler şu täsin hünäriň inçe syrlaryny şägirtlerine ýetiripdirler.
Amaly-haşam sungatynyň ýene biri agajy, demri, taňsydy (keramika) haşamlamakdyr. Ýörite demir, agaç, taňsyd ussahanalary bolupdyr. Demirden, agaçdan diňe bir zähmet, hojalyk gurallary däl, eýsem bezeg esbaplary hem ýasalypdyr. Altyndan, kümüsden şaý-sepler ýasalypdyr, şaýlyklar zikkelenipdir. Çeper taňsyd içinde küýzegärçilik has ýörgünli bolupdyr. Arheologiýa gazuw-agtaryş işlerinde tapylan tapyndylaryň aglaba köpüsi küýzelerdir. Deri işläp bejerilipdir. Ondan aýakgap, içmek, possun, telpek we ş.m. dikilipdir. Türkmeniň buýsanýan sungatynyň biri-de haly dokamak we keçe ýüwürtmekdir. Gorkut eýýamynda haly, keçe önümleri hojalyga derkar esbaplar bolupdyr. Keçe haly bilen alty ganat ak öýler düşelipdir. Onuň üsti bir reňk keçe durluklar bilen örtülipdir, haly-palas onuň gapy tutusy bolupdyr. Öýüň tärimleri owadan haly-palasdan tutulypdyr. Gap-çanak, egin-eşik, gelin-gyzlaryň esbaplaryny saklar ýaly torbalar, el-bukjalar, saçaklar, dutar-torbalar, alaja ýüpler, düýeleriň, atlaryň üstünde ýük götermek üçin haly-palas, çuwallar, horjunlar dokalypdyr. Dürli ýaryşlarda ýeňiş gazananalaryň iň gymmat baýragy, uly toý serpaýy haly bolupdyr. Halyda çitilen göller türkmeniň durmuşyny beýan edipdir. Hala reňk bermekde ösümlik boýaglary ulanylypdyr. Esasan açykdan goýy gyzyl reňkler ulanylyp, olaryň üsti sary, ýaşyl, gök, ak reňkler bilen bezelipdir. Türkmenlerde ýüpek egrip dokamak zenanlaryň esasy käri bolupdyr. Ýüpekden “keteni”, “daraýy”, “suwsany” ýaly matalary agaç taralarda dokapdyrlar. Olardan kürte, çyrpy, çawut, gyňaç,  tahýa dikipdirler. Olara keşde-nagyş salypdyr.
VII-IX asyrlarda türkmenlerde binagärçilik hem ösüpdir. Bu döwürde ýaşaýyş we hojalyk jaýlarynyň, köşkleriň galalaryň birnäçesi salynypdyr. VI-VII asyrlarda ybadathanalar köp gurlupdyr.
Yslam diniň ornaşmagy bilen  ýurdumyzda metjitleriň, medreseleriň gurluşygy gň gerim alypdyr. Olaryň binagärlik nagyşlarynyň içine arap hatynyň okamasy kyn bolan kufi (şekili bilen) ýazgysy siňdirilipdir. Ýazgy esasan “Kurandan” alnan jümleler bolupdyr. Şeýle-de arapdan öňki nagyşlaryň deregine indi binagärlik nagyşlarynda çyzgy görnüşli nagyşlar häsiýetli bolupdyr. Türkmen ussalary metjitdir aramgähleri diňe bir öz ýurdunda gurman, eýsem goňşy ýurtlarda gurupdyrlar. Sarhsly ussalaryň guran binalary has tapawutlanypdyr. Maryda, Köneürgençde ajaýyp ymaratlaryň we desgalaryň birnäçesi gurlupdyr. Bu döwrüň jaý gurlyşygy üçin iri ýer eýeleriniň köşkleri ýa-da galalary häsiýetli desgadyr. Olaryň daş-görnüşiniň aýratynlygy uly diwarlarynyň daş ýüzünde diwardan çykytly ýarym silindr görnüşli sütünler şekilinde küňreler bilen bezelipdir. Marynyň küňreli jaýlary bolan Uly we Kiçi Gyzgala – köşkleriň häsiýetli mysalydyr. Marynyň töwereginde Wekilbazarda Uly we Kiçi Nagymgalanyň küňreli ýykyndylary saklanypdyr. Onuň Merkezi uly otagynyň töwereginde ýaşalýan ikinji gatynda adatça köp sanly otaglar jemlenýär. Jaýyň gatlaryny basgançaklar – merdiwanlar baglanyşdyrýar, girelgede bolsa ýapgytlyk bolýar. Öwrenilen galalar olarda üç hili häsiýetiň bardygyny görkezdi : olar mülk howluly gala, mülk howlusya gala we diňli galadyr. Birinji häsiýetde galanyň ýanynda tutuş bir howlyny emele getirýän, daşyny toýun palçykdan diwar aýlanan her dürli hojalyk we ýaşaýyş jaýlarynyň barlygydyr. Artyk demir ýol duralgasynyň ýanyndaky Akdepe we Dälihandepe ýykyndylaryny muňa mysal edip bolýar.
Ikinji häsiýet galalarynda kömekçi gurluşyklar galanyň özi bilen gös-göni baglanaşykly. Köşk bolsa olaryň üstüne abanyp dur. Mäne obasynyň ýanyndaky Goşadepe, Marydaky Şordepe we ş.m. mysal.
Üçünji häsiýetli galalary bir çüňkünde diňe meňzeş bölegi bolan özbaşdak oturan desga bolup durýar. Şu häsiýetli gala Kaka etrabyndaky Köne Bawart we Mahmaldepe galalarynyň galyndylary degişlidir.
Galalaryň köpüsi biziň günlerimize çenli guma öwrülen baýyrlar – depeler saklanypdyr.
Gurbangeldi Ahunber
1946-njy ýylda garyplykda Kümmet Gowuzda eneden doglan we garyplykda da aradan çykan şahyr Türkmensähra şahyrlarynyn arasynda iň duýguly şahyrlardan biridir.
2005-nji ýylyň fevral aýynyň 26-synda aradan çykan şahyr Kümmet Gowuzda jaýlanar.
Şahyryň bir şygry: Goşgym
Goşgym göz ýaşymdan ganyp joşmasa
Bagrymyň ýarasyna melhem goşmasa
Goşgym bir arassa yşga düşmese
Men o goşga goşgy diýebilmerin
Goşgym damar ganym bilen akmasa
Galbymyň heňine düşmän bakmasa
Ýa-da meňli şirin gyzy ýakmasa
Ýok ol goşga goşgy diýebilmerin
Şygrym ilim bilen deň ağlamasa
Şygrym gerek ýerde wagt çaglamasa
Gala dek ganyma ýol baglamasa
Men ol goşga goşgy diýe bilmerin
Gerek wagty Hyzyr dek ýetişmese
Zalyma garşylap ok atyşmasa
Men ol goşga goşgy diýebilmerin
Toýumda şat, ýasda gara giýmese
Garradyň diýip garrylygy söýmese
Mawy asmanyň ýyldyzyça bolmasa
Ýandak başy ýansa ýanyp solmasa
Durnalary asyl ýada salmasa
Goşgym sen gylyçdan ýiti bolmaly
Bagrymyň gany hem eti bolmaly
Ýogsa saňa goşgy diýebilmerin
Çeşme
http://drdieji.blogfa.com/page/ahunbar.aspx
Karaman (il)
Karaman, Türkiýe'nin ili.
Musanyñ köprüsi
Musanyñ köprüsi. Hazirki dowurde ozuni synlamana gelyan turistlerin sany bilen meshur bolan bu Musa pygamberin yewrey halkyny Musur faraonynyn esgerlerinden halas etmek ucin denzi ika bolenini yatladyan bu kopri Gollandiyanyn Gunbatar Brabant diyen yerinde gurulypdyr. Sonun ucin bu koprunin adyna Musanyn koprusinin ady berilipdir. Bu kopri 2010 njy yylda gurulypdyr. Bu kopri uzakdan gorenlerihayrana galdyryar we hamala adamlar bu kanalyn icinden yorap gecyan yaly bolup gorunyar.
Tumblr
tumblr Kategoriýa:info paýlashma Video, audio, tekst, link paýlashyp bolýan gysga görnüshli blog ýöretme ulgamy.
Şokolad
thumb|250px|Plitka şokolad Şokolad — teobromine we kofeine baý şokolad agajynyň tohumlary bolan kakao tohumlarynyň gaýtadan işlenilip alynýan kakao ýagynyň esasynda öndürilýän konditer önümi.
Şokolad önümleriň düzüminde köplenç hoşboý ysly garyndylar (kofe, spirt, konýak, wanilin, burç), azyk garyndylary (kişmiş, hoz, wafli, şekerlenen miwe) ýa-da huruşlar bolýar.
Kars (il)
300px|thumb|Kars ili Kars, Türkiýäniň bir ili.
Azerbaýjanyň Eýranyň agalygyndan halasbolmagy
Azerbaýjan hanlyklarynyň döremegi
Perşia's Gat talent
Perşya's Gat Talent, esasanam Eýranda ("Pars" ady bilen hem tanalýar) bütin dünýäde pars dilli tomaşaçylara niýetlenen Got Talent atly iňlis zehinler sergisiniň bir bölegi. Eýranyň daşynda öndürilýär we 2020-nji ýylyň 31-nji ýanwaryndan Eastakyn Gündogar ingaýlym Merkeziniň bir bölegi bolan MBC Persia-da efire berilýär.
Elizabeth II
Elizawetta II(aýdylyşy: Elizelizaweta II; doly ady Elizelizaweta Alexandra Mary (aýdylyşy: Elizelizaweta Alexandra Mary); 1926-njy ýylyň 21-nji apreli - 2022-nji ýylyň 8-nji sentýabry) 1952-nji ýylyň 6-njy fewralyndan tä ölýänçä Angliýanyň şa zenanydy. Şa aýal hökmünde 70 ýyl 214 gün höküm sürdi we ony islendik Iňlis monarhynyň iň uzak wagtlap dolandyran hökümdarlygyna öwürdi.
EHow
eHow Kategoriýa:info paýlashma Her hili online komek berýän, bilinmeyan ishlerin usullaryny, ýollaryny görkezyän saýt.
Elizabeth II
Çagalyk we ýaşlyk
elizaweta Aleksandra Meri öňki Beýik Britaniýa Jorj VI -nyň ( 1895-1952 ) gyzy we öňki Elizabet Bowes- Lionyň (  1900-2002 ) uly gyzy. Şa zenany Elizelizawetaň ene-atalary: Jorj V ( 1865-1936 ) we atasy tarapynda şa aýal Meri Tek ( 1867-1953 ), Klod Jorj Bowes-Lion (1855-1944) , ejesiniň  tarapynda Earl of Strathmore  we Sesilia Bowes -  Lion ( 1883-1961 ).
Şazada Elizelizaweta Aleksandra Meri Londonyň Maýfaýr şäherinde, Earl of Strathmore-nyň rezidensiýasy Bruton köçesiniň 17-nji jaýynda dünýä indi. Häzirki wagtda etrap täzeden gurlaly bäri, jaý ýykyldy we ýerine ýadygärlik nyşany goýuldy. Ejesi (Elizaweta), enesi (Merýem) we enesi (Aleksandra) dakyldy.
“... Berti meniň bilen gyzyň adyny ara alyp maslahatlaşdy. Üç at aýtdy: Elizelizaweta, Aleksandr we Merýem. Men oňa atlaryň hemmesiniň gowydygyny aýtdym, ýöne Wiktoriýa ady bilen onuň bilen doly ylalaşdym. Tamamlandy ... Jorj V. ” Elizawettaň mesihi 25-nji maýda Bukingem köşgünde geçirildi.
1930-njy ýylda Elizelizawetaň ýekeje uýasy, şagyzy Margaret dünýä indi. Elizaweta esasan gumanitar ylymlar - konstitusiýa taryhy, gumanitar ylymlar, din, sungat we (esasanam özi) fransuz dilinde bilim aldy. Abethelizaweta ýaşlygyndan atlar bilen gyzyklandy we atçylyk sporty bilen meşgullandy. Bu gyzyklanmalar bilen köp ýyllap meşgullandy.
Elizaweta dünýä inen gününden Yorkyň şa zenany boldy, kakasy Uels şazadasy Eduard (Beýik Britaniýanyň geljekki şasy Edward VII) bilen kakasyndan soň tagtda üçünji orunda durýar. Şazada Eduard durmuşa çykmak we çagasy bolmak üçin gaty ýaşdy we Elizabet ilki tagtyň mirasdüşeri hasaplanmady. Emma 1936-njy ýylda Jorj V-iň aradan çykmagy sebäpli on bir aýdan soň işinden aýrylmaly boldy. Albert ( Jorj VI ) tagta çykdy, 10 ýaşly Elizelizaweta tagtyň mirasdüşeri diýlip yglan edildi we ene-atasy bilen Kensington şäherindäki Bukingem köşgüne göçdi.
Netijede, şa aýal abethelizaweta "mirasdüşer" hasaplandy, sebäbi Jorj VI-nyň çagasy dünýä inende, tagtyň ýeke-täk mirasçysydy.
Ikinji jahan urşy başlanda Elizelizaweta 13 ýaşyndady. 1940-njy ýylyň 13-nji oktýabrynda ilkinji gezek radioda söweşde ejir çeken çagalar bilen gürleşdi [2]. 1943-nji ýylda polk goragçylary granatçylary bilen ilkinji duşuşygyny geçirdi, ilkinji gezek köpçülige çykdy. 1944-nji ýylda Elizelizawetaň bäş sany "döwlet geňeşçisi" (patyşanyň işini alyp barmaga hukugy bolan adamlar) bardy.
1947-nji ýylda Elizelizaweta ene-atasynyň yzyndan Günorta Afrika gitdi we 21 ýaşynda, Iňlis monarhiýasy üçin janyny pida etjekdigini radioda yglan etdi.
Şol ýyl 21 ýaşly Elizelizaweta 26 ýaşly Iňlis deňiz işgäri Filip Mountbatten bilen durmuş gurýar, grek we Daniýa korollygynyň neslinden we şa aýal Wiktoriýanyň agtygy. 1934-nji ýylda duşuşdylar. 1939-njy ýylda Filipiň okan Dartmut deňiz kollejinde aşyk boldular. Toýdan öň şazada Filip Edinburg gersogy adyny alar.
Toýdan soň, 1948-nji ýylda bir ýyl soň, Elizabet we Filipiň uly çagasy Çarlz [5] dünýä indi. 1950-nji ýylyň 15-nji awgustynda Anna gyzy dünýä indi.
Täç geýdirmegiň we dolandyrmagyň başlangyjy
elizawetaň kakasy korol Jorj VI 1952-nji ýylyň 6-njy fewralynda aradan çykdy. Bu gün, Elizaweta adamsy bilen Keniýada dynç almasa-da, Beýik Britaniýanyň şa zenany diýlip yglan ediler. Patyşa kakasynyň doglan gününde fikus agajynyň depesinde ýerleşýän “Tree Tops” myhmanhanasynda galypdy. Hut şu döwürde myhmanhanada galan Edward Jeýms Korbet gündeliginde şeýle ýazdy:
“...Dünýä taryhynda ilkinji gezek agaja münen ýaş şa gyzy geljekki şa aýal boldy - Hudaý, maňa kömek et! Edward Jeýms...”
Kastamonu (il)
300px|thumb|Kastamonu ili Kastamonu, Türkiýe'nin ili.
Flickr
Flickr ýaratyjylyk sungaty. Bu web-saýt foto-surat görme we paýlaşma saýty bolup durýar.
BC Healthy Living Alliance
BC Healthy Living Alliance (BCHLA), 2003-nji ýylyň fewral aýynda döredilen, Britan Kolumbiýasynyň taryhynda saglyk ýolbaşçylarynyň iň uly koalisiýasydyr.
Penis
Erkek Jynsy agzase (latin. Penis ýa-da Phallos) daşarky jyns agzalary bolup, wezipesi sperma we peşew çykarmakdyr. right|frameless|427x427px
Azimberdi göki
Azimberdi göki (Parsça: عظیم‌بردی گوکی) 1966-njy ýylda Eýranyň Türkmensähra sebitinde Kümmet Gowuz şäherinde eneden doğlan Türkmen suratkeş, heýkeltaraş, zergär we bağşy.
16-nji ýaşdan gözel hat sungadyna başlan Azimberdi 20 ýaşyndaka ussatlyk rugsatyny alar.
Miniatur purdagynda da Eýranda at gazanan Azimberdi Göki Eýranyň dürli üniversitetlerinde de sungat dersleri bermäge başlar.
Mehiko, Tahran, Budapeşt, Ankara, Stambul we Moskwada eserlerini sergilän Türkmen suratkeş Magtymguly Pyragy, Omar Haýýam we Saadi ýaly şahyrlaryn goşgylaryny gözel hat we minyatur sungady bilen ýazar we neşir eder. Azimberdi Göki Türkiýäniň Stambul şäherinde ýaşaýar.
Çeşme
Mehikodan Stambula Eýran Türkmenleriniň sungady (Parsça)
Wagina
Wagina ýa-da çaganyň ýoly, aýal jyns agzalarynyň içki böleginde uzynlygy birnäçe santimetr bolup, jyns agzalarynyň daşky bölegine girelge bar. Wagina jynsy gatnaşykda we çaga dogurmakda ulanylýar.
Abrikosow Alekseý Iwanowiç
Abrikosow Alekseý Iwanowiç (1875-1955) - sowet patolog anatomy, SSSR Ylymlar Akademiýasynyň (1939) we SSSR MYA-nyň akademigi (1944), Sossialistik Zähmetiň Gahrymany (1945), Döwlet baýragynyň laureaty (1942). 1939-njy ýyldan SSKP çleni. Abrikosow 1899-njy ýylda Moskwa uniwersitetini gutarýar. Ol 1920-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Moskwa uniwersitetiniň medisina fakultetiniň (1930-nji ýyldan Moskwanyň 1-nji medisina institutynyň) professory, 1944-51 ýyllarda SSSR MYA-nyň Hormal we patologik morfologiýa institunyň direktory. Abrikosow patologik anatomiýanyň dürli meseleleri hakdaky köp sanly ylmy işleriň awtorydyr, Abrikosow pataloglaryň Moskwadaky ylmy jemgyýetini esaslandyryjy  we onuň hormatly başlygy (1938). Abrikosowyň ylmy işleri, esasan, öýken inçekeseline, simpatik nerw düwünleri, myşsa çiş kesellerine degişlidir. Abrikosow ýokary medisina okuw jaýlaryny üçin patologik anatomiýa boýunça okuw kitaplarynyň we birnäçe gollanmalaryň awtorydyr. Ol Polşa Ylymlar Akademiýasynyň kopp-çleni. Abrikosow Lenin ordeniniň ikisi we "Zähmet Gyzyl Baýdak" ordeni bilen sylaglanýar.
Peýnir
thumb|250px|Limburg peýniri Peýnir — süýt uýadyjy fermentleri hem-de süýt-turşy bakteriýalary ulanmak ýa-da erediji duzlary ulanyp, dürli süýt önümleri we süýtden alynmaýan çig mallary eretmek arkaly peýnire ýaramly süýtden alynýan azyk önümi.
Kaýseri
300px|thumb|Kayseri ili
frame|rigt|Kayseri Saat kulesi frame|rigth|360px|Erciyes dağı thumb|right|390px|Kayseri (Cumhuriyet Meydanı) thumb|right|390px|Kayseri (Sahabiye Medresesi)
Bäsmelä
Bäsmelä (بسملة), bismillä(h) (بِسۡمِ ٱللَّهِ) — Kuranda «Toba» surasynda galan beýleki suralaryň başynda ulanylýan islam terminy: «Mähriban we Rehim-şepagatly Allahyň ady bilen!» (بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ — bismillä-hir-Rohmän-ir-Rohi:m). Ony her namazda (dogada), her hökmany işi başlamazdan öň aýtýarlar.
Russiýanyň Ukraina basgyny
2022 -nji ýylyň 24-nji fewralynda Russiýa Ukraina çozdy. Çozuşdan ozal Russiýa uzak wagtlap Ukraina serhediniň golaýynda goşun ýygnap, sanyny köpeldipdi we Ukrainanyň NATO -a girmeginiň kanuny taýdan gadagan edilmegini talap edipdi. Çozuş başlamazdan birnäçe gün öň Russiýa Donetsk Halk Respublikasynyň we Lugansk Halk Respublikasynyň garaşsyzlygyny ykrar etdi we 2022 -nji ýylyň 21-nji fewralynda Russiýanyň ýaragly Güýçleriniň bölümlerini Ukrainanyň gündogaryndaky Donbass sebitine iberdi.
24-nji fewralda takmynan 05:00-da EET (UTC + 2) Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Ukrainany “denizlemek” we “ýaragsyzlandyrmak” üçin “ýörite harby operasiýa” başlandygyny habar berdi. Birnäçe minutdan rus goşunlary Ukrainanyň çägine howa hüjümlerine başladylar. Ukrainanyň serhet gullugy rus goşunynyň Russiýa we Belarus bilen serhet postlaryndan girendigini habar berdi.
Köp ýurt bu agressiýany ýazgardy we Russiýa garşy sanksiýalar girizdi. Bu hüjüme garşy global protestleriň arasynda Russiýada geçirilen protestler köpçülikleýin tussag edildi. Çozuşdan ozal-da, döwürde-de köp ýurt Ukrainany ýarag bilen üpjün edipdi. Muňa jogap edip Putin Russiýanyň ýadro güýçlerini hüşgär etdi.
BMG BMCK -yň habaryna görä, hüjümiň ilkinji dört gününde 500 000-den gowrak ukrain bosguny ýurtdan çykyp, Ýewropada basgyn krizise sebäp boldy.
Rus harby bölümleri
Russiýa 2021-nji ýylyň martyndan aprel aýyna çenli Ukraina bilen serhet ýakasynda goşun ýygnap başlady. Esgerleriň sanyny artdyrmagyň ikinji tapgyry 2021-nji ýylyň oktýabr aýyndan 2022-nji ýylyň fewralyna çenli dowam etdi.
Halkara kömegi
Bu harby amallar bilen baglanyşykly Amerikanyň Birleşen Ştatlary Ikinji jahan urşunyň Karz-kärende programmasyna täzeden başlady. 2022-nji ýylyň 9-njy maýynda ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýden Ukraina harby kömegi göz öňünde tutýan Karz-kärende kanunyna gol çekdi.
Mark Terensi Waro
Mark Terensi Warro (italiýança: Marcus Terentius Varro) miladydan öñki 116-njy ýyl we miladydan öňki 27-nji ýylda döwürdeşi bolan Waro Atasinus bilen garyşdyrylmazlygy üçin Waro Reatinus bolup hem atlandyrlypdyr. Ol Rim akademigi we ýazyjysydyr.
Raete (häzirki Rieti) ýakyn bir ýerlerde eneden boldy. Syýasy ýagdaýda preator bolmak üçin Pompeius Magnusyň goşunynda gulluk edýar.
Miladydan öňki 49-45-nji ýyllar aralygynda içerki söweşlerde Ýuli Sezara garşy Pompeý Warrony goşuna Ilerda söweşinde serkerdelik edipdi. Özara söweşde Sezar üstün çykan soň ol gaçýar we soňra günäsi ötülýar. Sezar öleninden soňra Mark Antoniýa tarapyndan duşman diýlip yglan edildi we mülkünüň köp bölegini elinden gidirdi. Ondan soňra Awgustusyň merhemetine ulaşyp Awgustusyň goragynda bolmaklyk wezipesi berilýär.
Rimiň gurulyş taryhyny miladydan öňki 754-753 taryhy aralygynda goýupdyr.
1871-1914-nji ýyllar aralygynda halkara gatnaşyklar
Mowzuk: 1871-1914-nji ýyllar aralygynda halkara gatnaşyklar
Kelalanyň Magtymguly Pyragy adyndaky medeniýet we sungat jemgiýetçiligi
Magtýmguly Pyragynyn hatyralama dabaralary, Türkmen aýdym-saz konsertleri, goşgy okama dabaralary we dil ugrundaky maslahatary geçirýän bu gurluşyk Güneş adynda bir jurnal da çap ediýär.
1871-1914-nji ýyllar aralygynda halkara gatnaşyklar
M E Ý I L N A M A
Kyrykkale (il)
Kırıkkale, Türkiýe'nin ili.
1871-1914-nji ýyllar aralygynda halkara gatnaşyklar
1.	Fransiýa Germaniýa gatnaşyklarynyň ýitileşmegi.
Kelalanyň Magtymguly Pyragy adyndaky medeniýet we sungat jemgiýetçiligi
Internet salgysy
http://magtymguly.ir
Kyrykkale (il)
Links
kku
1871-1914-nji ýyllar aralygynda halkara gatnaşyklar
2.	Paýlaşylan dünýäni paýlaşmak ugrunda göreş.
3.	XX asyryň başynda Ýewropa döwletleriniň özara şertnamalary.
XIX-njy XX-nji asyrlaryň sepgidinde beýik döwletler dünýäni paýlaşyp gutarypdy. Bütin ýer togalagy ol ýa-da beýleki uly ýurt tarapyndan eýelenipdi. 1-nji ýere Beýik Britaniýa degişlidi. 1900-njy ýylda onuň eýeçilikleri 33 mln inedördül km.368 mln. ilatly ýerde ýerleşipdi. Munuň özi dünýäniň gury ýer meýdanynyň we ilatynyň ¼ bölegine barabardy. Beýik Britaniýa Afrikada Müsüri, Sudany, Keniýany, Ugandany we birnäçe yzagalak ýurtlary basyp alypdy. 1899-1902-nji ýyllaryň iňlis-bur urşy netijesinde Angldiýa bur respublikalary bolan Oranžewaýa we Transwaly özüne tabyn etdi. Afrikanyň Günbatarynda Nigeriýa, Altyn kenar, Gambiýa ýaly iňlis baknalary emele geldi. Ondan başga-da Aziýada Birma hem Angliýa degişli edildi. Baknalyk edinmek göreşinde ikinji orunda Fransiýa durýardy. Onuň eýeçilikleri 11 mln inedördül km, 50 mln ilatly ýerde ýerleşýärdi, Afrikadaky ýerleriň 34% (göterimi) fransuzlaryňkydy. Şeýle hem oňa Alžir, Senegal ýaly ýurtlar hem degişlidi, bu ýurtlar Gwineýa aýlagynyň kenarlarynda ýerleşýär. Ondan başga-da Fransiýa Aziýada Wýetnamyň ähli ýerlerini, Tailandy, Laosy, Kambojany eýeledi.
XIX asyryň 80-nji ýyllaryndan Germaniýa baknalyk edinmek hereketine başlaýar. 1884-nji ýylda ol Günorta-Günbatar Afrikany, Gündogar Afrikany, Tago we Kameruny we Okeaniýadaky birnäçe ýerleri basyp alýar. 1900-nji ýylda Germaniýa 12 mln ilatly, 2,6 mln inedördül km meýdanly ýere eýeçilik edýärdi.
1898-nji ýylda ABŞ Ispaniýa garşy urşa başlaýar. Bu uruş paýlaşylan dünýäni täzeden paýlaşmak ugrunda ilkinji uruşdy. Bu urşuň netijesinde ABŞ Ispaniýanyň öňki baknalary-Puýerto-Rikony, Filippinleri, Gawaý, Guam, Samoa adalaryny eýeledi.
Şonuň ýalyda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnamasynda patyşa Russiýasynyň türkmen topragyny basyp alandan soňra türkmen halkynyň durmuşyna, dünýä taryhyndaky ornuna we abraýyna zeper ýetiren baknalyk syýasatynyň zaýanly täsirleri, netijeleri hakynda hem jaýdar jümleleri bilen şeýle belleýär: “Ýüzlerçe ýyllap dünýä ösüşine täsir eden türkmen halkynyň şanly aslyny taryhdan aýyrmak, topragyny basyp almak, milletini bakna etmek üçin gurnalan syýasy oýunlarydy. Ýalan häsiýetnamalar dogrudan hem, türkmenleriň dünyä taryhyndaky ornuna we abraýyna uly şokes ýetirdi”.(44-45s)
XX asyryň başynda Portugaliýa, Niderlandiýa, Belgiýa, Italiýa ýaly ýurtlar hem uly baknalyklary öz eline jemläpdi. Olar dünýäniň gury ýer meýdanynyň 7 mln. in.d km-e, 65,3 mln adamly ilata eýeçilik edýärdi.
Umuman 1900 ýylda dünýäniň meýdanynyň 73 mln ined/e km (55%) ilatynyň 530 mln (35%) beýleki döwletleriň baknalarydy. 1914-nji ýylda bolsa ýer togalagynyň 66,9% (göterimi) we ilatynyň 60% göterimi bakna we ýarym bakna ýagdaýyndady.
XX asyryň başynda Ýewropa dünýä syýasatynyň merkezi bolup galýardy. Iri Ýewropa döwletleriniň döreden harby-syýasy toparlary, ýagny üçler bileleşigi (Germaniýa, Awstro-Wengriýa, Italiýa) we fransuz-rus ýaranlygy-täze basgançaga gadam basdy. 1898-nji ýylda Germaniýa uly harby floty gurmaklyk maksatnamasyny işläp düzdi, ol 20 ýyla niýetlenipdi, onuň ahyrky maksady Germaniýany deňizde agalyk edýän döwlete öwürmekdi. Bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmeginiň ilkinji ädimi 1903-nji ýylda Türkiýe bilen baglaşylan Bagdat ylalaşygy boldy. Şoňa laýyklykda Türkiýe Germaniýanyň gämi gurluşygyna mugt agaç bermeli edildi. Ondan başga-da Germaniýa Bosfordan kiçi Aziýanyň üsti bilen Kuweýt gämi duralgasyna çenli demir ýol çekmegi ýlalaşdy. Emma Germaniýanyň bu hereketleri Angliýa ýaramady. Angliýa özüne ýaran gözläp Fransiýa ýakynlaşdy. 1903-nji ýylda 2 ýurduň baştutanlary duşup, 1904-nji ýylyň Gurbansoltan aýynda iňlis-fransuz ylalaşygyny baglaşdy. (ýürekdeş ylalaşyk-Antanta).
Şeýle şertlerde Germaniýanyň kaýzeri Wilgelm II iňlis-rus gatnaşyklaryny ýetirilşdirmegiň ugruna çykýar, german diplomatlarynyň baş maksady Russiýa bilen Angliýanyň ýakynlaşmagyna päsgel bermekden ybaratdy. Beýleki tarapdan german hökümeti Fransiýa bilen Russiýanyň gatnaşyklaryny gowşatmagy wezipe edip goýýardy. Bu maksatlara ýetmek üçin Wilgelm II ilki bilen Russiýanyň uzak Gündogardaky syýasatyny ýakyndan goldap çykyş edýär. Russiýa Mançžuriýa we Koreýa meseleleri boýunça Ýaponiýa bilen tersleşipdi, ahyrynda ol 1904-1905-nji ýyllaryň rus-ýapon urşuna getirýär. Rus-ýapon urşuna Russiýanyň birnäçe ýeňlişlere duçar bolmagyndan peýdalanyp, Wilgelm II rus-german ýaranlygyny baglaşmagy tekip edýär. Emma ol teklip başa barmaýar, sebäbi ony rus hökümetiniň agzalary goldamaýar.
1904-nji ýylda iňlis-fransuz kiçi Antantasynyň emele gelmegi bilen iňlis hökümeti islendik ýol bilen bu topara Russiýany çekmäge çalyşýardy. Russiýa bilen Angliýanyň arasyndaky gepleşikler 1906-njy ýylda başlanýar. Şol ýyl iňlis fransuz höümetleri Orsýetdäki rewolýusiýany basyp ýatyrmak üçin rus patyşasyna 1 mlrd rubl karz berýar, şu ädim hem iňlis-rus gepleşikleriniň başlanmagyna sebäp bolýar. 1907-nji ýylyň Alp-Arslan aýynda iňlis-rus şertnamasy baglaşylýar. Şertnama laýyklykda Eýranda, Owganystanda we Tibetde (Hytaýyň I bölegi) täsir ediş zolaklary kesgitlendi. Eýran 3 bölege bölünip: Demirgazygy (has ilatly bölegi) Russiýa degişli edildi, Merkezi Eýran bitarap bölek, Günorta-Gündogar Eýran Angliýanyň ygtyýaryna berildi. Owganystan hem Angliýanyň täsiri astyna düşýärdi, Tibet hem iňlislere degişli edildi.
Şeýlelikde 1907-nji ýylyň Alp-Arslan aýynyň 31-de üçler Antantasy döredildi.
Ýewropada halkara gatnaşyklarynyň möhüm ýeri Gündogar meselesidi. Balkan ýarym adasynda bir tarapdan uly döwletleriň arasyndaky gapma-garşylyk, ikinji tarapdan Balkan ýurtlarynyň dolandyryjy toparlarynyň milletçilik we hökümrowanlyk meýilleri Sebtde milli azatlyk hereketi bilen utgaşýardy. Umuman, osmanly Türkiýe imperiýasynyň we Awstro-Wenrgiýanyň Balkanlardaky syýasaty bulam-bujarlyk emele getirýärdi.
1908-nji ýýlyň ýaştürkleriň rewolýuasiýady we 1911-nji ýylyň Italiýa-Türkiýe urşy Bosniýa we Gersogowinada Awstriýalylara garşy hereketiň başlanmagyna getirdi. Munuň özi Gabsburglar monarhiýasynyň täsirini gowşatjakdy. Wenada Balkanlara garşy güýç ulanmak we Gabsburglaryň Eýgeý deňziniň kenarlaryna çenli agalygyny dikeltmek kararyna gelindi. Bu karary amala aşyrmak üçin Bosniýany, Gersogowinany we Serbiýany basyp almalydy. Bosniýa çökgünliginiň başlanmagyna Awstro-Wengriýanyň imperatory Frans Losifiň 1908-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 5-de Bosniýany we Gersogowinany güýç bilen özüne birikdirmegi sebäp boldy.
Günorta Slawýan ýerleriniň eýelenmegi Blakanlarda Milli-azatlyk hereketiniň güýclenmegine getirdi. Serbiýa we Çernogoriýa Gabsburglar monarhiýasy bilen diplomatik gatnaşyklaryny kesdi. Russiýa bolsa Serbiýanyň we Çernogoriýanyň milli bähbitlerini goldaýardy. Şol sebäpden hem 1909-njy ýylyň ýazynda rus-Awstriýa gatnaşyklary ýitileşdi. Germaniýa bolsa öz ýaranyny goldaýardy, hem-de mümkin boldugyndan Russiýa bilen Türkiýäniň arasynda pahna kakjak bolýardy. 1909-njy ýylyň Nowruz aýynyň 21-e Germaniýa Russiýadan Bosniýa we Gersogowinany, Awstro-Wengriýadan hem Serbiýa we Çernogoriýany basyp almaga razylyk bermegini talap edýär. Orsýet näalaç oňa razy bolmaly bolýar. 1912-nji ýylyň Nowruz –Ruhnama aýlarynyň aralygynda 4-ler ýaranlygy, ýagny Serbiýa, Çernogoriýa, Bolgariýa we Gresiýa bileleşigi döredilýär. Şol ýylyň Garaşsyzlyk aýynda ýaranlyk bilen Türkiýänyň arasynda uruş başlanýar, oňa taryhda 1-nji Balkan urşy diýilýär. Bu urşuň netijesinde Türkiýe ýeňilýär. 1913-nji ýylyň Magtymguly aýynyň 30-da Londonda baglaşylan ýaraşyk şertnamasyna laýyklykda Türkiýä Ýewropada Stambulyň golaýyndaky ýerler ýetýär. Emma London şertnamasy Awstro-Wengeiýany, Germaniýany kanagatlandyranokdy. Esasan hem Awstriýa Serbiýanyň eýeçiliklerine garşydy (Serbiýa Kosowany, Makedoniýanyň, Demirgazyk Albaniýanyň ýerlerini eýeläpdi )
1913-nji ýylyň ýazynda Serbiýa we Çernogoriýa öz aralarynda harby şertnama baglaşyp şol bir wagtda ol Bolgariýanyň Makedoniýa aralaşmagyna garşydy. (Bolgariýanyň patyşasy Ferdinant Koburg)
1913-nji ýylyň Oguz aýynyň 29-da bolgar goşunlarynyň serb we grek toparlaryna garşy hüjüme geçmegini buýurýar. Şeýle ýagdaýda 2-nji Balkan urşy ýagny ýaranlygyň özara urşy başlanýar. Bolgariýa garşy Rumyniýa we Türkiýä hem urşa başlaýar.
1913-nji ýylyň Gorku aýynyň ahyrynda Bolgariýa bu uruşda ýeňilýär.
1913-nji ýylyň Ruhnama aýynyň 10-26-da Buharest we Stambul şertnamalaryna laýyklykda Bolgariýa Makedoniýadaky ähli eýeçiliklerinden mahrum edilýärdi.
Umuman, 1912-1913-nji ýyllaryň Balkan uruşlary Ýewropada emele gelen 2 sany harby syýasy bileleşikleriň gapma-garşylygyny öňküsinden hem ýitileşdirdi. Balkan ýarym adasy bolsa “Ýewropanyň ok-däri ambaryna” öwrüldi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnamasynda XX asyryň birinji ýarymynda dünýä döwletleriniň arasyndaky gapma-garşylyklary ýagdaýlaryň çylşyrymlaşmagy barada şeýle belleýär: “XX asyr adamzadyň ykbalynda awuly, uly ýitgili, köp pidaly, gandöküşikli wagşy asyr boldy. Iki dünýä uruşlary, onlarça sebitara, döwletara agyr uruşlar boldy”. (41 s.)
Daşoguz welaýatynyň taryhy
Daşoguz welaýaty barada umumy maglumat.
Daşoguz (öňki: Daşhowuz, iňlis: Dashoguz, rus: Дашогуз öňki rus: Дашховуз, Ташауз). Türkmenistanyň demirgazyk bölegindäki Daşoguz welaýatynyň merkezi şäheriniň adydyr. Demirgazyk ykdysady raýonyn iň uly senagat, ulag, medeniýet we durmuş, administratiw merkezidir. Ilat sany – 227 184 adam. (2009).
Ýerleşik:
Türkmenistanyň demirgazyk-gündogarynda, Şabat kanalynyň iki ýakasynda ýerleşýär. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada daşlygy – 546 km, Garagalpagystanyň paýtagty Nöküse çenli 76,6 km, Özbegistanyň Horezm welaýatynyň merkezi şäheri Ürgenje bolsa 80 km daşlykda. Şäherde demir ýol wokzaly we aeroport ýerleşýär. Aeroport şäherden 10 km daşlykda.
Adynyň çykyşy:
Şäheriň resmi adynyň gelip çykyşy “Dädem Gorkut” eposynda ady geçen Daş Oguzlardan gelýänligi bellenilýär. Irki döwür Oguz taýpalary Iç Oguz we Daş Oguzlar diýilýän iki şahamça aýrylýardylar.
Taryhy:
Şäher 1681-nji ýylda Hiwa hanlygynyň çäklerinde süýji suw guýuly kerwensaraý we gala hökmünde gurulýar.
Daşkent begliginiň merkezi.
1920-nji ýylda Horezm halk respublikasynyň düzüminde Türkmen oblastynyň (welaýat) merkezi.
1992-nji ýylda “Ташауз” bolan rus dilindäki ady “Дашховуз” diýip üýtgedildi.
1999-njy ýylda Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Niýazowyň teklibi netijesinde şäher “Daşoguz” diýip täzeden atlandyryldy.
Oba hojalygy
thumb|375px|Gadymy Müsürde galla hasylynyň ýygnalyşy Oba hojalygy — ilatyň azyk we iýmit bilen üpjün edilmegine we ençeme senagat pudagyna çig mal öndürilmegine gönükdirilen ykdysadyýet pudagy. Ol dünýäniň ähli ýurtlarynda diýen ýaly iň wajyp pudak bolup durýar.
Gaýly
Gaýly mezolit döwrüne degişli ýadygärlikleriň biridir. Ol günbatar Türkmenistanda, Balkan welaýatynyň çäklerinde ýerleşýän gowakdyr. Gaýly gowagyndan birnäçe tapyndylar tapyldy. Gaýlydan çakmak daşlaryndan ýasalan gazawlaryň, ýasy daşlaryň üsti açyldy. Tapylan üçburçluk görnüşindäki çakmak daşlaryny ulanandyklaryny hem bilýäris. Çakmak daşyndan ýasalan ýüzi ýörite ýonguç bilen ýiteldilip, bir tarapy ýonuk daşlar hem tapyldy. Bu ýasy, oýukly daşlar peýkamlary, agaç oklary ýasamak üçin hyzmat edipdir. Mundan başga-da, gowakda gazawlar we deşgiç görnuşli gurallar hem tapylandyr.
Arheologiki barlaglaryň netijesinde Gaýly gowagynyň golaýyndan, takmynan b. e. öňki IX-VIII müňýyllyga degişli gadymy mazarlaryň üsti açylýar. Bu ýerdäki tapyndylar şol döwrüň adamlarynyň ruhy medeniýetini öwrenmäge, olaryň dini ynançlary barada käbir netijeleri çykarmaga mümkinçilik berýär. Bu döwrüň adamlary öz merhumlarynyň kellesini demirgazyk-günbatar tarapa goýup jaýlapdyrlar. Adamlar öz merhumlaryny jaýlamazdan öňürti, olaryň üstüne ohra (ýörite ysly suwuklyk) sepipdirler. Bu däbi ýerine ýetirmek bilen, olar ohranyň adatdan daşary güýjüne- 《o dünýäde》merhumy 《janlandyryp》biljegine ynanypdyrlar. Hatda ol döwürdäki merhumlar öz jaýlarynyň astynda jaýlanypdyrlar (biziň ýanymyzdan gitmesin diýip). Gaýly gowagynyň adamlary merhumlary balykgulakdan ýasalan monjuklar bilen bezäpdirler, çakmak daşyndan ýasalan dürli görnüşli pyçaga meňzeş gurallary olaryň guburlarynda goýupdyrlar. Günbatar Türkmenistanda ýaşan gadymy adamlar 《o dünýäde》ýaşaýşyň bardygyna ynanypdyrlar.
B. e. öňki V- IV müňýyllyklarda adamlaryň 《o dünýa》hakynda ynançlary ösüpdir. Gadymy adamlarda: 《Adam ölse-de, onuň ruhy ýaşaýar, ol diri adam ýaly iýmitlenýär》diýen düşünje döräpdir. Şonuň üçin olar merhumlarynyň mazarynda içi azykly gap-gaçlary goýupdyrlar.
Banan
Banan bu tropik we subtropik ösümlikdir.
Naylow
Naylow sözi türkmen halkynda edepsizlik sözleri kategoriyasyna degişli edilip bilner.
Kyrklareli (il)
Kırklareli, Türkiýe'nin ili.
Wena
Wena'nyň rayonlary
thumb|Wena'nın rayonları thumb|Wena
.ca
.ca - Kanadanyň Internet kody.
Yşrakylyk
Yşrakylyk-Yşraky filosofiýasynyň aýratynlyklary
Ugo Çawez
300px|thumb|right|Çawez 2010-nji ýylda
Kyrşehir (il)
Kırşehir, Türkiýe'nin ili.
Ugo Çawez
Ugo Rafaýel Çawez Frias 1954-nji ýylyň 28-njy iýulynda Wenesuelanyň Barinas ştatynyň Sabaneta şaherinnde doguldy.
Kyrşehir (il)
Kırşehir Türkiyenin iç anadolu bölgesinde yer alan küçük bir şehirdir. Kırşehir Ilaty:253.000 Kırşehir Meydany:6.570 km2
Ugo Çawez
1998-nji ýylda ählihalk saýlawlarynda Wenesuela Prezidenti wezipesine saýlandy.
2012-njy ýylyň 13 Oktýabrda Ugo Çawez Wise-prezident Nikolas Maduro käbir meselede karar kabul etmek barasynda ygtyýarnama berdi.
2012-njy ýylyň 11-nji dekabrda rak keseli sebäpli Kubada operasiýa edilipdi we bejerişini ol ýerde dowam etdi.
Ak pamuk ve awçy
Ak pamuk we awçy Iňlis dilinde:(Snow white and huntsman), Rupert Sandersiň re directedissýorlyk eden 2012-nji ýyldaky fantaziýa hereket filmidir. Film nemes hekaýasyndan (Gar ak) ylham aldy, ýöne başgaça garady.
Mähram
Mähram (مَحْرَم — 1. gadagan zat, 2. garyndaş.) Yslamda jyns gatnaşygy haram bolan we nikalaşyp bolmaýan garşydaş jynsdaky kişi. Ýöne olar bilen sapara ýa-da syýahata gidip bolýar we ýekelikde galyp bolýar. Mähram bilen jyns gatnaşyk etmek zyna hasaplanýar.
Erkek
(Eý, mukminler!) Size (şular bilen nikalaşmak) haram edilendir: ejeleriňiz, gyzlaryňyz, gyz uýalaryňyz, kakaňyzyň aýal doganlary (ejekeleriňiz), daýzalaryňyz, erkek doganyňyzyň gyzlary, aýal doganyňyzyň gyzlary, sizi emdiren süýt eneleriňiz, süýt emşen uýalaryňyz, gaýyneneleriňiz, (jynsy gatnaşykda bolan) aýallaryňyzyň ýany bilen gelen öýüňizdäki öweý gyzlaryňyz. Ýöne (nikalaşyp), heniz jynsy gatnaşykda bolman (aýrylyşan aýallaryňyzyň gyzlary bilen nikalaşmagyňyzda) hiç hili günä ýokdur. Emma öz biliňizden önen (ogullyk alynmadyk) ogullaryňyzyň (aýrylyşan) aýallaryna (öýlenmegiňiz) we iki gyz dogany bir wagtda (nikaňyzda) birleşdirmegiňiz (hem haram edildi). Emma (nadanlyk döwründe öň bolup) geçeni geçdi biliň! (Siz oňa jogapkär dälsiňiz). Takyk, Alla Bagyşlaýjydyr, Rehimşepagatlydyr. Kuran: sura №4, aýat №23.
Nifäs
Nifäs (نِفَاس — dogruş, dogruşdan soňky arassalanmak) çaga doglan wagtyndan başlap birnäçe gün (adatça 40 gün) dowam etýän ýagdaý. Bu döwürde geçen namazlaryň kazasy alynmaýar, emma tutmasy parz bolan (ýagny, remezan aýyň) orazanyň kazasyny nifäs döwri gutarandan soň almaly. Eger gan gelme kesilip, soňra ýene gelse, onda nifäs döwüriň dowamy bolýar. Bu döwürde Käbäň daşyndan aýlanmak, metjitde bolmak, Kuran okamak we onuň sahypalaryna eliňi degirmek, namaz okamak, oraza tutmak we jyns gatnaşyk etmek gadagan. Nifäs döwri gutaran soň, doly we dürs gusl almaly.
Luk Roessler
Luk Roessler (Luke Roessler, doguldy: 28 mart 28 mart, Wankuwer, Britaniýa Kolumbiýasy, Kanada) — kanadaly aktýor. Luk Roessler 2007-nji ýylyň 28-nji martynda Kanadada doguldy we karýerasyna 2015-nji ýylda başlady. Uly aýal dogany bar. Onuň ady Milissa Roessler. Şeýle hem ol aktrisa, ýöne Luk bilen deňeşdirilende kän tanalmaýar.
Aşpezlik
thumb|right|200px thumb|
Tagamlar
- Türkmen palawy - Kebap we çişlikler - Tamdyrlamalar
Peýdalanylan çeşmeler
Türkmen tagamlary
Absolýut (filosofiýa)
thumb|Islendik geometrik şekili absolýut hasap etmek bolýar. [[Kwadrat — şolaryň biri.]]
Absolýut (absolutus — şeksiz, çäksiz, hiç bir zada batly däl, kämil, öz-özlügindäki barlyk) — idealistik filozofiýada dünýädaki ähli zatlaryň ebedilik esasy, başlangyjy manysynda hudaýyň sinonimi (Absolýut ruh, Absolýut ideýa, Absolýut şahs we ş.m.), Meselem: Platon baky ideýalary, Gegel Absolýut ideýany, personalizm bolsa Absolýut şahsy tebigatyň, jemgyýetiň, adamyň pikirlenmesiniň düýp çeşmesi diýip yglan edýär. Dialektiki materilizm bu idealistik düşünjäni ret edýär. Absolýut şübhesiz, ebedi manysynda hem ulanylýar. Meselem: hereketiň absolýutlygy.
15-nji iýul Şehitler köprüsi
thumb|300x300px 15-nji iýul Şehitler köprüsi, Turkiýä niň Stambul şäherinde yerleşyän, häzirki wagtda Stambulyň Aziýa we Ýewropa boleklerini birlesdiryan üç köprüniň birinjisidir. 1970-nji ýylyň 20-nji fewralynda gurlup başlanan bu köprü 1973-nji ýylyň 30-njy oktýabrynda sagat 12: 00-da Türkiýe Respublikasynyň döredilmeginiň 50 ýyllygy mynasybetli döwlet dabarasy bilen ulanylmaga berildi. Gurluşygy tamamlanandan soň dünýäde dördünji uzyn asma köpri bolsa-da, 2012-nji ýyla çenli ýigrimi birinji ýerde durýar.
Bäherden
Bäherden şäheri Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär. Bäherden şäheri Aşgabatdan 102 km günbatarda ýerleşýär. Ol 2008-nji ýylda etrapdaky şäher statusyny aldy.