cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türkmenistanyň GDA ỳurtlary bilen gatnaşygy
Türkmen – Hytaý syýasy medeni  gatnasygynyň ösmegi. Hytaý-müňýyllyk taryhynyň dowamynda dünýäniň iň gadymy medeniýetiniň birini döreden ýurtdur. Türkmen we hytaý halklarynyň dostlugy we hyzmatdaşlygy hem beýik Ỳüpek ýoly döwürlerinden baslap, köp asyrlyk taryhyna eýedir. Häzirki wagytarda Hytaý Respublikasy Bütin dünýä ilelşiginiň ünsüni özüne çekýän döwletleriniň biri segsenjini ýyllaryň başynda, özgertmeler baslan pursatdan soň geçen gysga döwüriň gazanan ägirt uly üstünlikleri  ykdysadyýeti ösdürmekde häzir hem saklanyp gelýän ýokary depginler, oýlanyşykly we yzygiderli amala aşyrylýan  içeri syýasat, milli aýratynlyklary nazara alýan parahatçylygy we  durnuklylgy pugtalandyrmagy, dünýäde täze adalatly ykdysady tejribäniň berkarar bolmagynyň maksat edinýän garaşşyz daşary syýasat-bularyň hemmesi ösüşiň  ýoluna düşen ýurtla ryň hem-de dünyäde ösen ýurtlaryň, şol sabda dünýäde gepi gecmeyän  ýurtlarynyň Hytay  baradaky gyzyklanmasyna sebäp bolýar. HHR bilen dostlukly gtanasyklary ösdürmek Türkmenistan üçin aýratyn möhümdir, sebäbi Hytaý Türkmneistanyň garaşşyzlygy ykrar eden ilkinji ýurtlaryň biridir hem-de  ol biziň öz ygtyýarlandyrmaga  we garaşsyzlygymyzy pugtalandyrmaga häzir hem elinden gelen ýardamlaryny berýär. Şonuň üçin garaşşyz Türkmenistanyň baştutanlarynyň ilkinji resmi sapaklarynyň birinji Hytaý Halk Respublikasyna amala aşyrylandygy doly ýerliklidir. Şol sapar netijesinde iki taraplayyn gatnaşyklary dülri ugurlarda ösdürmegiň başy başlandy syýasy ykdysady we medeni hyzmatdaşlygynň düýbi tutuldy.
Garaşsyz ýurdumyzyň Prezidenti örän ýokary derejede kabul edildi. Ol HHR-ň baslygy Ỳan Syzýan Szeminiň HHR-ň başlygy Ỳan  Şonkun dölwet sowetiniň premýeri Li Pen bilen duşuşdy we gepleşikler gecirdi. Özara ynsnyşmak wedüşünişmek derejsinde geçen gepleşiklerden soň, Türkmneistan bilen Hytaýyň arasynda özara gatnaşyklary we hyzmatdaşlygyň prinsiplerini kesgitleýän Bilelikdäki Maglumata, Inwestisiýalary özara goramak, medeniýet we saglygy baradaky ylalaşyklara konsulluk ylalaşyklara gol çekildi.
Pekin bilen  Aşgabadyň arasyndaky dostluk gtanaşyklary parahatçylykly ýaşamagynyň 5 prinsipi esasynda amala aşyrylýar. Şol prinsipleriň üçünjisi bir döwleriň garşysyna gönükdirilen däldir diýilip, bu dokumetde bellenilip gecilýär. Onda Hytaýyň we Türkmenistanyň uzak möhletleyin hem-de durnuşlylyk esasynda söwda-ykdysady aragatnaşykla ryna üns berilip syýasat ykdysadyýet we söwda ylym we tehnika babatda hyzmatdaşlygy mundan beyläk ösdürmäge tayyarlyklary hem bellenilýär.
Soňra [9Türkmenistanyň Prezidenti]] beyik saparmyrat Türkmenbasy Beyik Hytaý diwaryna we Şanhaý şäherine beryp gördi.
Merjen deňzi
200px|right|thumb|Merjenler
Merjen deňzi — Ýuwaş okeanyň bir deňzi, ol Awstraliýanyň, Täze Gwineýanyň we Täze Kaledoniýanyň kenarlarynyň arasynda ýerleşýär. Tutýan ýeri — 4791 müň km². Maksimum çuňlugy — 9140 m. Köpsanly merjen rifleri we adalary bar. Iň meşhur rifleriň biri-de Uly Barýer rifi bolup, ol dünýäniň iň uly merjen rifi.
Podgoritsa
right||thumb|300px|Podgoritsa
Podgoritsa — Montenegronyň paýtagty.
Sahara
thumb|300px|Tunis araçägindäki Sahara
69
Aradan çykanlar
60er
Indoneziýalylar
Indoneziýalylar (orang-orang Indonesia) Indoneziýa Respublikasynda ýashaýanlaryn özine berýän ady.
Ýurduň ylatynyň 96% malaý-polinez diller mashgalasyna we go. Mongoloid toparyna degishli indoneziýa dillerinde gepleýän I-dan ybaratdyr. Lingwistler, sheýle hem etnograflar kahalatlarda indoneziýa shahasyna degishli dilde gepleýän ähli halklar, shol sanda olaryň Indoneziýadan dasharda ýashaýanlaryna hem I. diýip atlandyrylýar. Indoneziýanyn graždanlygyndaky I-yn sany 124,9 mln adam (1971). Ýurduň halklarynyň umumy sany 150-deň gowrak, dilleriniň we dialektleriň sany 1000-deň hem geçýär. Ýurduň ylatynyň 90%-I 13 sany uly halkdan (her haýsy 1 mln gowrak) durýar. I-nyň köpüsi (85 % golaýý) yslam dinine 2%-e golaýý induizm dürli gornushlerine, 4%-I hristian dinine, 3%-I buddizme we konfusiançylygy (hytaýlar) lar. I-yn emele gelmeginde hususan go. Mongoloid jynsa, melänez we weddoid antropologik tipe degishli ekwatorial (negr-awstraloid) jynsa hem-de belli ir derejede ýewropiedlere degishli birnäçe etnik komponentler gatnashýar. Go. Mongoloidler b,e,on 3-2 munýýllyklaryn sepgidiňdeň bashlap, Aziýa materiginiň go-gd raýonlaryndan tapgyr-tapgyr bolup gelýärler. Içerki we dasharky migraşyýanyn we etnik jynslaryň biri-biri bilen özärä gatnaşhyklaryň dowam etmegi netijesinde Indoneziýanyn häzirki zaman etnik ozbolushlygy emele gelýär. Ýurduň dürli halklary sosiýal-ykdysady we medeni ösüşhiň dürli derejesinde durýarlar. Indoneziýada ýashaýan köp halklarda obshina-urug gatnaşhyklaryň galyňdylary örän güýçli, papuaslarda, kuwu äkitlerde we b-da bolsa ilkidurmush obshina jemgyýetiniň alamatlary saklanyp gelýär. Häzirki wagtda Indoneziýada ýashaýan ownuk halklaryň ýakynlashmak prosesi bolup geçýär. Aragatnaşhyk we döwlet dili diýip indooneziýa dili (gelip çykyşhy boýunça malaý dili) hasaplanýar. I-nyň taryhy, ykdysadýýeti we medenýeti barada Indoneziýa (seret) diýen mäkälädä giň maglumat berilýär.
Gönümel işlemek
Gönümel işlemek (iňl. straight-through processing, STP) üznüksiz, doly awtomatlaşdyrylan maglumat gaýtadan işlemek prosesi bolup durýar. Esasy maglumatlary awtomatik ulgamlar we el bilen girizmek arkaly döretmek bolýar, emma soňraky geçirmeklik we gaýtadan işlemeklik doly awtomatik usulda amala aşyrylýar.
Has dar manyda, STP tehnologiýasy brokerlik kompaniýasynyň müşderiler bilen daşarky bazaryň arasynda awtomatik araçy hökmünde çykyş etmegini çaklaýar. Müşderileriň sargytlary daşarky bazarda ýa-da uly kontragentde geleşikleri baglaşmak üçin awtomatik usulda ugradylýar.
Tranzaksiýalar
STP tehnologiýasy 1990-njy ýyllaryň başynda Londondaky fond bazarlarynda awtomatik işlemek üçin paýnamalaryň söwdasy üçin işlenip düzüldi.
Ozal töleg etmek hemişe el bilen işlemegi talap edýärdi. Bu proses köplenç birnäçe sagada çekýärdi. Üstesine, adamyň goşmaça gatyşmagy ýalňyşlyklaryň ýüze çykmagynyň has uly töwekgelçiligine sebäp bolýardy.
STP tehnologiýasynyň kömegi bilen, pul ýa-da gymmatbaha kagyzlar bilen amallary şol gün işlemek we tamamlamak mümkin. Tölegler dürli sebäplere görä henizem STP-däl görnüşde geçirilýän bolup biler.
Artykmaçlyklar
STP tehnologiýasy doly durmuşa geçirilende, aktiwleri dolandyryjylara has gysga dolanyşyk wagty, hasaplaşyk töwekgelçiligini azaltmak we amal çykdajylaryny ýeňletmek ýaly ýeňillikleri üpjün biler. Käbir pudak analitikleri 100% awtomatlaşdyrmagyň ýetip bolmajak sepgitdigine ynanýarlar. Olar, muňa derek, firmanyň içindäki STP derejesini ýokarlandyrmak baradaky pikiri öňe sürmek bilen, firma toparlaryny ikitaraplaýyn ýa-da ulanyjy jemgyýeti (daşarky STP) hökmünde öz aralarynda tranzaksiýa maglumatlaryny awtomatlaşdyrmagyň hilini ýokarlandyrmak üçin bilelikde işlemäge höweslendirýärler. Beýleki analitikler bolsa, STP tehnologiýasyna biznes prosesleriniň funksional ylalaşyklylygynyň döremegi esasynda ýetip boljakdygyna ynanýarlar.
17-nji asyr
Wakalar we ykdysadyýet
1602-nji ýyl: Horezmiň hany Hajymuhammet hanyň ölümi.
1602-1621-nji ýyllarda Arapmuhammet hanyň Hywada hanlyk sürmegi. Onuň kakasy Hajymuhammet han. Arapmuhammet hanyň höküm süren döwründe Horezmde gazaply gandöküşikli feodalçylyk uruşlary bolupdyr. Şol uruşlara türkmen han-begleri we taýpalary köpçülikleýin gatnaşypdyrlar. Ol uruşlar Horezmi we bütin Orta Aziýany Rus döwleti bilen baglanyşdyrýan söwda ýo llaryny, ýer-suwy, syýasy häkimiýeti eýelemek maksady bilen alnyp barlypdyr.
1606-njy ýyl-Garajaoglanyň (şahyr) dünýä inmegi.
1606 - njy ýylda Žitwatorok şertnamasy.
1623-1642-nji ýyllar: Ispendiýar hanyň dolandyrmagynda Hywa hanlygy. Ispendiýar han Türkmen atly goşunynyň güýjüne daýanyp häkimiýeti berkitmegi.
1626-njy ýyl: Hindistanyň türkmen hökümdary bolan Abdyrahym Baýram han oglynyň ölümi.
1645-nji ýyl: Çingiz hanyň neslinden bolan Abylgazynyň Hywada häkimiýet başyna geçmegi. Netije-de Hywada özbek feodallarynyň agalygy dikeldilipdir.
Indol
Er t 52gradus. I gyzgyn suwda we orgaňyky eredijilerde ereýär. I. dash kömür smolasynyň düzümiňde bolýar, ondan I-y ahgar metallarynyň duzlary görnüşhiňde. I. käbir efir ýaglarynyň (meş. Jasmine ýagynyň) düzümiňde bolýar. Ol şkatol (3-metilindöl) bien adamyň we suýtemijilerin içegelerinde hem tapyldy. I-in köp önümleri biýologik taýdan aktiwlik hasýetine eýedir. Meş. 3-indolylukşyş kislotasy (geteroauksin A- ösdüriji madda), serotonin, rezerin we b. I. geteroauksini, triptofany sintezläp almak üçin bashlangyç çig önüm bolup hyzmat edýär. Ol parfýumeriýa senagatynda hem ulanylýar (gül essensiýalaryn ysyny gowlandyrýar we güýçlendirýär)
17-nji asyr
Wakalar we ykdysadyýet
1646-njy ýyl: Abylgazy Bahadur hanyň Hywa tûrkmenlerini ähtiýalanlykda hezzet-hormat bildirip gije olaryň 200-den gowragyny öldürtmegi. Diri galan az sanly türkmenleriň günorta Türkmenistana gelmekleri.
1646-njy ýyl: Gyş aýynda Abylgazy Bahadyr hanyň Tejen türkmenleriniň üstüne talaňçylyk bilen dökülmegi we olary gyrgyna bermekligi. Şondan soň Tejen türkmenleriniň bir topary Mara we Ahala tarap süýşüp gelmekleri.
70
Aradan çykanlar
70er
17-nji asyr
Wakalar we ykdysadyýet
1648-nji ýyl: Abylgazy Bahadyr han Ahaldaky türkmenleriň üstüne uly ýörüş etmegi. Şol wagtlar Abylgazy hanyň zulmyndan gaçyp gelen türkmenleriň uly topary Bamy we Börme töweregine ýygnanyşmaklary.
1651-nji ýyl: Dünýäniň iň uzak çeken söwei bolan üç ýüz otuz bäş ýyllyk söweşi başlandy.
1651-nji ýylda: Abylgazy Bahadur han Demirgazyk Etrek çöllerinde çarwaçylyk edýän türkmenleriň üstüne çozmagy. Onuň türkmen obalaryndan birnäçe olja we ýesir almaklygy.
1653-nji ýylda Abylgazy Bahadur han ýene-de Ahalyň üstüne ýörüş edip Goçatanyň ýanyndaky Ýemrelileriň birentek obasyny tozdurmagy.
1653-nji ýylda Abylgazy Bahadyr hanyň Dynar guýusynyň golaýynda oturan Salyrlaryň obasyny talamagy.
1553一1654-nji ýyllara (başlanan wagty 1648-nji ý) çeken birnäçe uruşlaryň netijesinde Abylgazy han Türkmenleri boýun egdirip bilmezligi.
1661-nji ýyl一Abylgazy Bahadyr han一«Şejereýi Teräkime» atly Türkmenleriň şejere kitabyny ýazyp tamamlady.
1663-nji ýyl: Ukraina, Osman türkmenleriniň hemaýatyna girdi.
Indoneziýa Kommunistik Partiýasy
Indoneziýa Kommunistik Partiýasy (IKP; Partai Komunis INDONESIA) - 1920 ýýlyn 23 maýýnda esaslandyrylýar.
17-nji asyr
Wakalar we ykdysadyýet
1669-njy ýyl一Krit adasy Osman türkmenleri tarapyndan basylyp alyndy.
1676一1681-nji ýyllar一Osmanly-Rus söweşi bolup geçdi.
1679-njy ýyl: Garajaoglanyň (şahyr) ölümi.
1683-nji ýyl: Wiýana gabawy.
1687-nji ýyl: Mohaç ýeňişi.
1691-nji ýyl: Salankamen ýeňişi.
1695-nji ýyl: Goýun adalary ýeňşi.
1695-nji ýyl: Döwletmämmet Azady dünýä indi. Ol Garrygalada, Etrek, Gürgen sebitlerinde ýaşap geçen.
1699-njy ýyl: Karlofça şertnamasy baglaşyldy. Osman imperiýasy durgunlyk ýagdaýynda saklandy.
Tássia Camargo
Maria Aparecida Pereira Anastásio (29 ýanwar, 1961 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Indoksil
INDOKSIL-indolyň toparyna degishli, kristallary açyk-sary reňkli, ýaramaz ysly madda; er T85 gradus I. iki sany tautomer formada bolup bilýär. Mölekulýar massasy 133,14
I. adamyň we haýwanyň peshewinde 3indoksilkukurt kislotasynyň kaliý duzy (peshewin indikany) görnüşhiňde, käbir tropiki ösümlikleriň shiresinde indikanyň glikozidi görnüşhiňde saklaňýar. Bulary gidrolyzlap I alyňýar. I-e azotly kislota täsir etdirilende, 2 yzatyňokşym alyňýar. I. howanyň kislorody we b. oksidlendirijiler bilen oksidlenende, gök nil-indigö emele getirýär, gaýtarylanda bolsa indol berýär.
Düýedarçylyk
Türkmenistanyň maldarçylyk azyk toplumyna girýän pudaklaryň arasynda iň arzan önümleri düýedarçylykdan alynýar. Düýedarçylyk ahmiýeti oba hojalyk pudagy bolup, ol süýt, et ýüň öndurmeklikde ep-esli orun tutyar. Düýe süçdünden yaramly içgi çal we ak agaran taýýarlanylýar. Türkmenistanda yeke örküçli düýeleri gin ýaýrandyr. Düýelerin tohumlaryny gowylandyrmak üçin uly işler hem alynyp barylýar. Ýeke örküçli düýeleri iki örküçli düýeler bilen höwre goýlanda, ikisninin aralygy bolan garyndysynyn erkegine iner, inenine maýa diýilýär. Maýany sap arwana erkegine çekmek netijesinde garyndynyn ikinji nesli alynýar, olaryn erkegine göhert, innine kärderi diýilýär.
Arwana düýelerinin diri agramy 600 kg maýanyn agramy 500 kg. Her düýeden 2,5 kg ýüň, aýda her sagylýan inen düýeden 3140 kg süýt alynýar.
Düýe 18 aýyn dowamynda sagdyrray. onuň süýtliligi ortaça gije-gundizde 7,5 kg-dir. Süýdüň iň köp sagdyrýan aýlarry 5 aý bolup, şonda ähli sgymyn ýarysyna golaýýy alynýar.
71
Aradan çykanlar
70er
Sapporo
Şäher XIX asyrda Meýdzi döwründe gurulýar. Ol Kiotonyň gadymky bölegine meňzeş edilip gurlupdyr. Sapporoda oba hojalyk pudagy hem ösendir. Şäherde birnäçe iri senagat önümçilik kärhanalary işleýär. Şäherde gubernatorlygyň administratiw we hökümet binalary. şeýle hem Ýaponiýanyň iň abraýly uniwersitetleriniň biri ýerleşýär.
Şäheriň ykdysady mümkinçiliginiň 70 göterimi lomaý we bölek satuw söwdasy, jemgyýetçilik iýmiti we hyzmat pudagyna degişli senagat kärhanalary tutýar. Meselem, Susukino şatlykşagalaň meýdançasynda 4600-e golaý göwün açyjy jaýlar bar. Ol ýurtdaky iri göwün açyjy merkezleriniň biri bolmak bilen Ýaponiýanyň Las-Wegasy hasaplanýar.
Sapporonyň tebigatynyň gözellikleri daşary ýurtly jahankeşdeleriniň hem ünsüni çekýär. Her ýyl şähere 13 müň jahankeşde gelýär. Bu ýerde ýerlidir daşary ýurtly jahankeşdeler üçin ösen hyzmat ulgamy döredilipdir. Gyşyna jahankeşdeler gar festiwaly üçin gelýän bolsalar, ýaz we tomus pasyllarynda şäheriň muzeýlerini seýilgählerini we dürli sport desgalaryna aýlanyp görýärler.
Lucélia Santos
Maria Lucélia dos Santos (20 maý, 1957 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Kel bagşy
Kel bagşy (Annaberdi Aýdogdi ogly (1850-1923)) — Meşhur Türkmen dutarçysy,saz dörediji kompozitor,halypa Kel bagşi Gökdepe etrabynda Yzgant obasynda daýhan maşgalasynda doglupdyr. Kel bagşynyñ atasy Aýdogdy dutar çalyp bilse-de,ussatlyk derejesine ýetip bilmändir. Kel bagşy öz döwrüniñ meşhur sazandalary bolanGulgeldi ussa,Amangeldi göni,Sary bagşy,we beýleki ussat bagşy-sazandalar bilen duşuşyp,öz ukybini kämilleşdirýär. Şol döwürlerde ýazgy maşynlary bolman soñ,onuñ öz eli bilen çalan sazlarynyñ ýazgysy biziñ döwürmize gelip ýetmändir.Şeýle bolsa-da,onuñ döreden „Hatija“ „Jerenim“ „ Suwa geledir“ „Kepderi“ „ Ak eşekli“ „ Ýusup owgan“ ýaly sazlary Türkmen Bagşy-sazandalarnyñ çalynmalaryndan düşmän gelýär.Kel bagşy 1923nji ýylda aradan çykýar. Onuñ şöhraty Türkmen sazynyñ taryhyna ebedilik girdi.
Türkmenistanda “Aziada – 2017” taýýarlyk.
Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş Uniwersiteti Ilmämmedow Didar 3-nji ýyl talyp
Konakri
Gwineýa respublikasyň paýtagty.
72
Aradan çykanlar
70er
1181
W
Fernanda Montenegro
Arlette Pinheiro Esteves Torres (16 oktýabr, 1929 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Dehqonobod
Dehqonobod - Özbegistanyň Syrdarya welaýaty Gülistan etrabynde ýerleşýän şäher.
Indigo
Indigo (indigo, lat, indiçüm, gr indiköş-hindilerinki) — goýy gök kristallik madda, er, temperaturasy 390-392 gradus (kem-käsleýin dargamak bilen). Suwda we spirtde eremeýär. Beýleki organiki eredijilerde gowşak ereýär. Indigo gadymy wagtlardan belli boýag bolup, ol Hindistandan Gresiýa getirilýär. Ony indigo saklaýan ösümlikleriň Indigofera tinctoria görnüşinden alypdyrlar.
Indigonyň esasy alnyş usuly: ol aňylynyň hlor-uksus kislotasy bilen täsir edilmeginde fenelgsin alynýar, ol bolsa aşgar bilen işlenilýär; şunda emele gelen indoksil howanyň kislorody bilen indigony oksidleýärler. Reňkiniň tiz solýanlygy sebäpli, ol has durnukly kub boýaglary bilen çalşyrylýar. Pagta süýümini, ýüňi gök reňkde boýamaklykda giňden ulanylypdyr. Indigonyň 19-njy asyrda nemes organik himigi Baýer tarapyndan açylmagy, onuň gurluşynyň we sintezlemek metodynyň öwrenilmegi indigoid boýaglarynyň öndürilişini ösdürmäge itergi berdi.
Percutaneous Discectomy
Oňurgara süňk oňurgalaryndan durýar. Her oňurganyň arasynda disk diýlip atlandyrylýan ýumşak esasly gurluşlar bar. Diskde herniasiýa ýüze çykanda, diskiň içki bölegi oňurga kanalyna tarap çykyp başlaýar. Bu çäklendirmäni çap etmek bilen ilkinji nobatda aýak, boý, gol we arka agyrylara sebäp bolup biler. Bu ýerde perkutan disektomiýa, nerwiň gaharyny getirip bilýän herni diskiň bir bölegini aýyrmak prosesi. Bu amaldan soň derrew agyry azalýar.
Perkutan disektomiýa haçan ileri tutulýar?
Perkutan disektomiýa, käbir boýun we arka agyrylary üçin hirurgiki däl bejergidir. Oňurgaňyz birek-biregiň üstünde doly ýerleşdirilen oňurgalardan durýar. Oňurgaly diskler her oňurganyň arasynda ýerleşýär. Bu diskler hereketi ep-esli ýeňilleşdirýän we oňurganyň rahat hereket etmegine mümkinçilik berýän suwukdan doldurylan ýumşak maddalardyr. Beýleki tarapdan, faset bogunlary ähli oňurgalary birleşdirýär, dürli tendonlar we baglar oňurgany hasam durnuklaşdyrýar. Kellesine birikmek üçin oňurga ýiligi oňurganyň aşagyndaky, oňurganyň ortasyndan sebite çenli ähli anatomiýadan geçýär. Oňurganyň ähli bölekleri sagdyn bolanda, goldaw beriji gurluş bolar. Painöne agyry saglyksyz bolanda ýüze çykýar.
Alamatlar az bolan hadysalarda arka we boý agyrylary agyrysyz remissiýa girip biler. Theöne agyrylar adatça gaýdyp, dowamly agyry sindromyna sebäp bolýar. Irki bejergiler dowamly agyrynyň döremek mümkinçiligini ep-esli azaldar. Düwürtik disektomiýa prosedurasy, agyrylar bir aýdan gowrak dowam edende has ileri tutulýar. Düwürtik disektomiýa oňurga ýiligine we baglanyşykly nerwlere edilýän basyşy gowşadyp, agyryny azaldýar.
Perkutan disektomiýa bejergisi nerwlerdäki basyşy we agyryny aýyrmak üçin disk materialyny aýyrýar. Bu amal, umuman degeneratiw disk keseli üçin makul bilner. Düwürtik disektomiýa, herni disk, oňurga stenozy we osteoporoz problemalary üçin hem ileri tutulýar. Mundan başga-da, bu amal, oňurgaly disklerde degenerasiýa sebäp bolýan köp şertlerde kömek edip biler.
Perkutan disektomiýa nähili ýerine ýetirilýär?
Gözlegler, perkutan disektomiýa prosedurasynyň näsaglaryň ortaça 90% -e çenli agyryny we neşe serişdelerini talaplaryny azaltmak bilen bedeniň işini üstünlikli ýokarlandyrýandygyny görkezdi. Amal wagtynda hiç bir süňk ýa-da täze adam kesilmänsoň, bejeriş prosesi has çalt bolýar we yzy azalýar. Näsaglaryň köpüsi bejergiden soň öýlerine gaýdyp gelip, adaty gündelik işlerini dowam etdirip bilerler we birnäçe günüň içinde işläp bilerler. Şeýle hem, gözlegler perkutan disektomiýa bilen ýüze çykýan çylşyrymlylygyň açyk hirurgiki disektomiýa garanyňda has pesdigini görkezdi.
Perkutan disektomiýa näçe wagt alýar?
Perkutan disektomiýa, umumy anestezi töwekgelçiliginden doly gaça durup, ýerli anestezi usuly bilen amala aşyrylýar. Bejergi kliniki ýagdaýda geçirilýär we 30 minutdan 45 minuta çenli dowam edýär.
Perkutan disektomiýanyň artykmaçlyklary
Perkutan disektomiýadan soň nämä üns bermeli
Sanjym meýdany amaldan soň agyryly ýa-da oňaýsyz bolup biler. Emma bu ters täsir 24-40 sagadyň içinde ýitýär. Sowuk ýa-da gyzgyn kompressler bu meseläni çözüp biler. Mundan başga-da, lukman ilkinji günlerde agyry dermanlaryny maslahat berip biler. Perkutan disektomiýadan bir hepde soň, gündelik işleriňize gaýdyp bilersiňiz.
Netijede, konserwatiw bejergilere hiç hili jogap bermeýän herni diskli näsaglar has az invaziv operasiýa alternatiwasy hökmünde perkutan disektomiýadan peýdalanyp bilerler. Osteoporoz we beýleki degeneratiw disk problemalary bolan näsaglar bu amal bilen uly ýeňillik gazanyp bilerler.
Infeksion keseller
Infeksion keseller — organizmde patogen mikroorganizmleriň ýaýramagy sebäpli döreýän keseller topary.
Ekwador
Ekwador, resmi ady Ekwador Respublikasy — Günorta Amerikanyň demirgazygynda döwlet. Demirgazykda Kolumbiýa, ol gündogarda we günortada Peru, günbatarda Ýuwaş okean bilen serhetleşýär.
Trihomoniaz
Trihomoniaz|right|frame Jyns ýollarynyň trihomoniazy – iň köp ýaýran weneriki keselleriň biri bolup, ony jynshana trihomonadasy döredýändir. Bu kesel jyns gatnaşygy arkaly geçip, başga zatlaryň (süpürgiç, moçalka, düşek we başgalar) üsti bilen ýokuşmak ýoly örän seýrek duş gelýär. Keseliň geçişi bedeniň kesellere garşy göreşiji güýçlerine, jyns ýollarynyň ýagdaýyna we başga ýokançlyklar (gonokokklar, kömelekler, mikoplazmalar) bilen utgaşmagyna baglydyr. Keseliň inkubasion (keseliň ýokuşyp, birinji alamatlarynyň ýüze çykýan wagty) döwri 2 - 3 güňden 3 - 4 hepdä çenli dowam edip bilýär. Trihomoniazyň birnäçe görnüşleri bardyr: Aýallarda trihomoniaz jynshananyň nemli gatlagyna, ýatgynyň boýunjygyna, ýatga, yatgynyň turbalaryna zyýan ýetirip bilýär. Seýrek ýagdaýlarda ol peşew ýollaryna, peşew haltasyna, göni içegä, dem alyş ýollaryna, badam şekilli mäzlerine hem zeper ýetirip biler. Keseliň täze başlan döwründe aýallary garnyň aşagynda agyry, agyryly buşukma, daşky jyns agzalarynda gijilewik we alawlama, jynshanadan köp mukdarda bölünip çykmalar biynjalyk edip biler. Trihomoniazyň dowamly görnüşinde diňe gijilewik we bölünip çykmalar bolup biler. Erkek adamlarda trihomoniaz esasan peşew ýollaryna zeper ýetirýändir. Agyryly peşew etme, peşew ýollaryndan iriňli bölünip çykmalar ýaly alamatlar ýüze çykýar. Keseliň dowamly görnüşinde bu alamatlar kän bir duş gelenok ýa-da olar mese-mälim bildirýär. Erkek adamlarda trihomoniazyň gaýraüzülmeleri kän duş gelip, ol erkeklik jyns mäzine, tohum haltajygyna zyýan ýetirme bilen häsiýetlendirilýär. Keseliň kesgitlenmegi kliniki alamatlaryň we bakteriologiki barlaglaryň kömegi bilen geçirilýär. Bejergi aşakdaky düzgünlere laýyklykda geçirilýär: Bejergi keseliň hemme kliniki görnüşlerinde hem geçirilmelidir. Adamsynda trihomoniaz tapylyp, özlerinde tapylmadyk aýallar hem doly bejergini geçmelidir. Trihomoniaza garşy ulanylýan peýdaly serişdelerden metronidazol (trihopol, flagil, klion, orwagil) we fazižin (tinidazol) bellidir. Keseliň başga ýokançlyklar bilen (trihomoniaz+bakteriýalar+kömelekler) utgaşyp geçen ýagdaýynda, klion-D-100, makmiror, efifan, utrikan-250, tiberal-Roş ýaly serişdeler kabul edilýär we jynshana goýulýar. Näsagyň ýagdaýyna, keseliň görnüşine, getiren gaýraüzülmelerine laýyklykda dermanlar bilen bejermegiň dürli shemasy ulanylýar. '''Her näsag üçin bejergini degişli barlaglardan soň lukman bellemelidir. Özbaşdak bejergi geçirmek keseliň ötüşip, dowamly görnüşe geçmegine, agyr gaýraüzülmeleriň döremegine getirip biler.''' Bejergi geçirilýän wagty, şahsy gigiýenanyň talaplaryny berjaý etmek hökmandyr. Bejergiden soň näsagy bakteriologiki barlagdan geçirlip, bejerginiň netijeliligini barlamalydyr.
Mongollar
Mogollar, Mongollar (Монголчууд,, Mongolchuud, )  Gündogar Aziýa we Merkezi Aziýa , Mongoliýa we Hytaýda ýaşaýan etniki millet. Olaryň uly bölegi Hytaý we Russiýada ýaşaýarlar.
Indigirka
INDIGIRKA Ýak. ASSR0nda ýerleshýan derýa. Uzynlygy 1726 km, basseýninin meýdany 360 mun km kwadrat. I. Hastah we Taryn-Ýurýah derýalarynyň birleshmesinden emele gelip, Gd Sibir deňzine guýýar. Hastah we Taryn-Ýurýah derýalary goshulandan soň I. Oýmýakon daglarynyň has peselýäň bölegöndeň dg-gb tarapa akýar. Sonar dg-a öwrülip, Çerskiý gershinin ençeme dag ulgamlaryny kesip geçýär. I. çün dereleriň içinden akyp, köp sanly boşagalary emele getirýär. Ýana-Indigirkä pesliginde onuň hanasy giňelýär. Esasy goshantlary: Çepden Kýunte, Kuýdudun, elgi, Seleninýah, Uýandyna; sagdan Nera, Moma, Badýariha, Esasan, ýagysh we gar suwlaryndan suwlanýar. Oktýabrda doňup maýýn ahyrynda-iýunyň bashlarynda dony çözülýär. Tomsuna joshýa, gyshyna ujypsyz akýar. Üst-Neranyň ýanynda suwuň ortaça sarp edilişhi 428 m3/sek, Woronsowyn ýanynda 1570 m3/sek I/ balyga (rýapushka, çirmiksun, nelma, omul, syg) baýdyr. Moma derýasynyň guýýan ýerinden bashlap gamy gatnawlydyr (1086 km). Esasy gamy guralgalary, Drushina, Çokurdah, Tabor, I-nyň basseýinden altyn alyňýar.
Mongollar
Dolandyryş görnüşi we düzümleri
Çingiz hanyň döreden Mongollarda, ýerli mongollara "iwgen","obop" we kiçi birliklere bolsa "aýmug" we "ýasun" diýilipdir. Goşun hem şu görnüşde döredildi. "Ulus" diýilýän mongol tiresindäki adamlaryň hemmesi diýen ýaly esger hasaplanylypdyr, tireler sapara çykanlarynda her kim öz çadyry, haýwanlary we aýallary bilen bir goşun ýaly bolup çykardylar. Her tiräniň özüniň dolandyryş sistemasy bolupdyr. Ýaraglary özleri ýasapdyrlar. Basyp alan döwletleri dolandyryp bolmajak dereje köpdi. Syýasy we dolandyryş taýdan mongollar pesdiler we şol sebäpli hem bu ugurda köp kynçylyklar çekdiler. Döwlet edaralaryndan döwlet işgäri we salgyt ýygnaýjy görän azdy.
On dördünji asyryň başlarynda Orta we Gündogar Aziýada musulman döwletlerde ýaşaýan mongollar yslam dinini kabul edip başladylar. Ilhanly hökümdary Mahmyt Gazan hanyň musulman dinine geçmegi bilen, generallar, wezir we esgerleriň uly bölegi musulman bolýar.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Mowzuk: Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi.
M E Ý I L N A M A
1.	Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Garaşsyz we hemişelik Bitarap Türkmenistanyň taryh ylmyny ösdürmekdäki tagallalary.
2.	Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy tarapyndan Türkmenistanyň taryhynyň täzeçe döwürlere bölünişi.
3.	Mukaddes Ruhnama türkmen taryhynyň naýbaşy eseridir.
4.	Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň türkmen taryhynyň dürli döwürlerini öwrenmeklige goşandy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň ýolbaşçylygynda gazanylan ajaýyp üstünlikler dünýäde bolup geçýän taryhy özgerişikler, jemgyýetçilik ösüşiniň meselelerini, taryhy öwrenmeklige, taryhy tejribäni peýdalanmaklyga bolan gyzyklanmany barha güýçlendirýär. Garaşsyzlyk döwründe bolup geçýän özgerişlikler diňe bir biziň geljegimiz bilen däl-de, eýsem geçmişimiz bilen-de berk baglanyşyklydyr. Ol özgerişikleriň köki, gözbaşy bardyr.
Gana
Gana Günbatar Afrikadaky döwlet. Paýtagty - Akkra. Tutýan meýdany - 238,54 müň inedördül kilometr. Administratiw taýdan 10 welaýata bölünýär. ilaty - 20,76 million adam. Döwlet dili - iňlis dili. Dini - hristian. Yslam we däp bolan käbir afrikan ynançlaram bar. Pul birligi sedi. Milli baýramy - Nowruz aýynyň 6-sy. Şol gün Gana ýurt garaşsyzlygyny yglan etdi (1957-nji ýyl). Gana Birleşen Milletler Guramasynyň, Afrika Birligi Guramasynyň, Afrika Bileşiginiň, Günbatar Afrika ýurtlarynyň Ykdysady jemgyýetiniň agzasy.
Geografik ýerleşişi we serhedi
Kontinental döwlet. Günorta serhedini Atlantik okean ýuwýar. Günbatarda Şirmaýy Kenar respublikasy, demirgazykda Burkina-Faso we gündogarda Togo bilen serhetleşýär. Kenar serhediniň uzynlygy 539 kilometr.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Häzirki döwre dogry göz ýetirmek, oňa mynasyp baha bermek, öňe ynamly gadam urmak üçin ata-babalarymyzyň geçen ýoluna doly we dogry düşünmek zerurdyr. Şu sebäbe görä-de Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň türkmen halkynyň taryhyny doly we dogry beýan edip halka ýetirmek baradaky aladasy tebigydyr.
Gana
Tebigaty
Ýurduň tutýan meýdanynyň agramly bölegini düzlikler tutýar. Günorta-günbatarynda we gündogarynda Aşanti we Kwahu platolary ýaýylyp ýatyr. Akkra şäheriniň etraplarynda ýygy-ýygydan ýer titreýär. Iň beýik gerşi - Afajoto dagy (885 m). Peýdaly gazylyp alynýan baýlyklary - almaz, alýuminiý, asbest, altyn, demir, hek daşy, duz, marganes, nebit, tebigy gaz, uran, hrom we galaýy. Ilaty: Günbatar Afrikanyň iň bir gür ilatly ýurdy hasaplanýar. 2001-nji ýyldaky maglumatlara görä, ilatyň gürligi 1 inedördül kilometre 79,2 adam düşýär. Ilat orta hasap bilen ýylda 1,36 göterim artýar. Ýurtda 65 ýaşa ýeten ýaşaýjylaryň sany 3,7 göterime barabar. Ortaça ýaş dowamlylygy - 56, 27 ýyl (erkelerde -55,36 ýyl, aýallarda bolsa 57,22 ýyl). Ykdysady taýdan işjeň ilaty 9 milliona adama ýetýär. Gana - ýarym etniki döwlet. Ýurduň ilatynyň 40 göterimi şäherlerde. ýaşaýar. iri şäherleri -Kumasi (610,6 müň adam), Tamale (259,2 müň adam), Tema (225,9 müň adam), Obuasi (118 müň adam), Teşei (112,9 müň adam). Ilatyň 1,5 göterimini bolsa ýewropalylar tutýar. 2002-nji ýylda Liberiýadan 9,5 müň adam, Serra-Leoneden 2 müň adam we Togodan 1 müň adam göçüp geldi. 1990-njy ýyllarda Gananyň raýatlary Ýewropa ýurtlaryna işlemäge gitdiler. 2001-nji ýylda Ýewropa ýurtlarynda 65 müň sany ganaly emigrant hasaba alyndy.
Döwlet gurluşy: Respublika. 1993-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 7-sinde kabul edilen Konstitusiýa hereket edýär. Prezident - ýurduň baştutany we ýaragly güýçleriniň baş serkerdebaşysydyr. Ol ähliumumy saýlawlar esasynda dört ýyl möhlete saýlanýar. Bu wezipä iki möhlete saýlanyp bilýär. Bir palataly parlamente deputatlar hem (200 adamlyk-ýerli milli assambleýa) ähliumumy saýlawlar esasynda dört ýyllyk möhlete saýlanýar. Prezident - Kufuor Jon Kofi Aguekum, onun orunbasary Alhaji Mahama Aliu. Goranmak güýji: Ýurduň Ýaragly güýçleriniň düzüminde 7 müň adam bar. Olaryň 5 müňi gury ýerde, 1 müňi denizde we 1 müňi bolsa howa güçýlerinde gulluk edýär. 2002-nji ýylda ýurt goranmak üçin 328 milliard sedi möçberinde pul harçlady.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy taryh ylmyny mundan beýläk-de ösdürmegiň düýpli konsepsiýasyny işläp düzüp, taryhçy alymlaryň Türkmenistanyň we türkmen halkynyň hakyky dogruçyl taryhyny döretmegi, ol taryhyň bolsa ylmy derejesi boýunça real durmuşa, zamanamyzyň ruhuna laýyk gelmegi, hakykaty beýan etmekligini nygtap “taryhymyzy ýazmakda hiç kim size görkezme berenok we bermezem. Indi her kim öz pikiri bilen işlemeli. Halkymyzyň taryhyny dogruçyl beýan etmeli. Munuň üçin alymlaryň arasynda ylmy çekişmeler guramaly. Ahyrky netijede soňky nesillere galjak hakyky taryhymyzy ýazmaly” diýdi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň taryh ylmynyň problemalaryna beýle uly üns bermegine, türkmen halkynyň hakyky, dogruçyl taryhyny döretmek barada yzygider alada etmegine SSSR döwründe taryhymyzyň gözgyny ýagdaýa salynmagy sebäp boldy. Taryh ylmynda obýektiw hakykatdan her bir çetleşme düýpden ýol berilmesiz ýagdaýdyr. Sebäbi geçmişiň taryhyny obýektiw öwrenmezden hem-de seljermezden şu günki ýagdaýa dogry düşünmek mümkin däldir. Şu günki durmuşyň köküniň geçmişde bolşy ýaly, geljegiň köki hem şu gündedir. Geçmişi galplaşdyrmak, taryhy wakany ýoýmak geljege zarba urmakdyr. Hut şu nukdaý nazardan Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy türkmen halkynyň taryhyny obýektiw we dogruçyl beýan etmek dogrusyndaky mesele diňe bir ylmy jähtden däl, eýsem durmuşy jähtden hem aýgytly ähmiýete eýedir diýip nygtady.
Gana
Ykdysadyýeti
Gananyň ykdysadyýetiniň esasy pudaklary - oba hojalygy we altyn gazylyp alynýan senagatydyr. 1996-njy ýylda Tema (ýurduň iri senagat merkezi) şäherinde erkin ykdysady zolagy döredildi.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň taryhy konsepsiýasy Garaşsys we bitarap Türkmenistanyň taryh ylmynyň esasyny düzýär. Onuň Türkmenistan Kommunistik partiýasyna baştutanlyk eden ýyllarynda kemala gelen türkmen halkynyň taryhyna garaýşy garaşsyzlyk ýyllarynda görülip-eşidilmedik derejede täze tejribeler bilen baýlaşdy.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Türkmenistanyň taryhy baradaky konsepsiýasy ýurdumyzyň Garaşsyzlyk we bitaraplyk almagy bilen baglanyşykly täze netijeler bilen baýlaşdyryldy. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Türkmenistanyň taryh ylmynyň täze pudagyny – garaşsyz we Bitarap Türkmenistanyň taryhynyň, Türkmenistanyň halkara gatnaşyklarynyň taryhynyň, Täze taryhynyň döredilmegine hemmetaraplaýyn ýardam etdi. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Garaşsyzlyk ýyllarynda ýazan işleri, Halk Maslahatlarynda, Ýaşulylar bilen geçirilýän maslahatlarynda çykyşlary we ş.m. çuň taryhy nukdaý nazardan ugur alyp maglumatlara baýdyr.
Gana
Oba hojalygy
2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, oba hojalygynyň umumy içerki önümdäki paýy 35 göterim bolup, ykdysady taýdan işjeň ilatyň 57 göterimi bu pudakda zähmet çekýär. Oba hojalygyn-da esasan kakao ýetişdirilýär. Ýurduň ekine ýaramly ýerinin 50 göterimine kakao ekilýär. Mundan başga-da, ýurtda ananas, arahis, banan, mekgejöwen we beýleki ekinler ekilýär. Ýurduň maldarçylyk pudagy az önümçiligi bilen tapawutlanýar. Senagat taýdan guşçylyk pudagy ösdürilýär. Tokaýçylyk pudagyna hem uly üns berilýär. Gymmat bahaly agaçlar daşary ýurtlaryň bazarlaryna satylýar. Adamlar balykçylyk bilen hem meşgullanýarlar. Balykçylyk pudagy ýurduň içerki bazarynyň üçden iki böleginiň islegini kanagatlandyrýar. 1990-njy ýylyň başlarynda Bütin-dünýä bankynyň maliýe kömegi bilen balykçylyk pudagy döwrebaplaşdyryldy. Senagaty: Ykdysadyýetinde magdan senagatynyň möhüm ähmiýeti bar. 1990-njy ýyllarda magdan senagatynyň önümçilik pudaklaryna öňdebaryjy tehnologiýa ornaşdyryldy. Gana kakao hasylyny ýygnamak we eksport etmek, almaz, altyn, marganes gazyp almak boýunça dünýäde öňdäki orunlary eýeleýär. Marganes magdanyny gazyp almakda dünýäde 8-nji orunda durýar. 2002-nji ýylda 1 milliard 136million tonna marganes magdany gazylyp alyndy. Dokma, aýakgap. tikin senagatynyň kärhanalary bar. Tokaý senagatynyň kärhanalary öz önümleriniň ep-esli bölegini eskport edýär.
Daşary söwdasy
Ýurtda importyň möçberi eksportdan geçýär. 2003-nji ýylda 3,24 milliard dollarlyk hant daşary ýurtlardan satyn alnan bolsa, 2,64 milliard dollarlyk haryt satyldy. Esasy satyn alýan harytlary: tehnika, nebit we azyk önümleri. Import boýunça esasy hyzmatdaşlary: Nigeriýa (20,8 göterim), Beýik Britaniýa (7 göterim), ABŞ (6,4 göterim), Italiýa, Hytaý we Şyrmaýy Kenar respublikasy (6 göterim) hem-de Germaniýa (4,6 göterim). Gana öňden belli altyn, kakao, kauçuk, agaç önümlerini eksport edýän ýurtdyr. Şelýe hem almaz, alýuminiý, ananas, boksit, agaç önümleri hem daşary ýurt bazarlaryna satýar. Esasy eksport edýän hyzmatdaşlary: Gollandiýa (14,6 göterim), Beýik Britaniýa (9,7 göterim), ABŞ (6,9 göterim), Germaniýa (6,4 göterim), Fransiýa (5,7 göterim), Nigeriýa (4,7 göterim), Belgiýa (4,4 göterim) we Italiýa (4,1 göterim). Energetika: Ýurtda elektrik energiýanyň 70 göterimi agaç kömrüni ulanmak arkaly öndürilýän bolsa, 15 göterimi nebit önümlerinden we galan 15 göterimi hem Wolta derýasynyň kenaryndaky Kponge we Akosombo gidro elektrik beketlerinden alynýar. Ýeketäk energiýa ulgamy ýok.
Ulagy
1898-nji ýylda polat ýollaryň gurluşygyna girişildi. Demir ýoluň uzynlygy 1300 kilometrdir (2003 ýyl). Gana Günbatar Afrikada gaty örtüklü gara ýollary. bolan ýurtlaryň arasynda öňdäki orunlary eýleýär. Gara ýoluň uzynlygy 39,41 müň kilometrdir. Onuň 11,67 müň kilometri gaty örtük bilen örtülendir. iki sany deňiz porty bar: Takoradi (1928-nji ýylda gurlupdyr) we Tema (1962-nji ýylda açyldy). 1998-nji ýylda portlaryň durkunyň täzelenmegine girişildi. Ganada 12 sany aeroport bar. Olaryň 7-si gaty örtük bilen örtülendir. Paýtagt Akkra şäherindäki Kotoka halkara aeroporty halka hyzmat edýär. Ýurduň içine we daşyna (Aziýa, Ýewropa, Günbatar Afrika ýurt-laryna, London, ABŞ we Günorta Afrika Respublikasy) yzygiderli uçar gatnawlary ýola goýlandyr.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Häzirki zamana çuň we hemmetaraplaýyn analiz bermek, garaşsyzlyk, bitaraplyk ýaly düşünjeleriň genezesi  we  ösüşi Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň döredijiliginde ylmy-taryhy häsiýete eýedir.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy 1992-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 14-indäki Halk maslahatynda özüniň türkmen halkyna ýüzlenmesinde demokratik hukuk döwleti, demokratiýa baradaky aňyýeti ösdürip: “Sosialistik jemgyýetden, bazar jemgyýetine, totalitar sistemadan demokratik sistema geçilýän häzirki geçiş döwründe ideal demokratiýany bir gijede, bir ýylda ýa bäş ýylda gurjak bolmaklyk hyýaly bir zatdyr. Türkmenistanda demokratiýa etaplaýyn gurlar” diýip, nygtap güýçli häkimiýetlik syýasatyna, konstitusion hukuklaryň we borçlaryň ýerine ýetirilişine berk gözegçiligiň gerekdigini belleýär. Ol özüniň demokratiýa baradaky garaýşyny beýan etmek bilen demokratiýa düşünmekde diňe bir umumy adamzat tejribesinde däl, eýsem halkyň milli däplerinden hem ugur alýandygyny “…Türkmen halky öz gelip çykyşy, ýasalyşy, hüý-häsiýeti boýunça örän demokratik halkdyr…”. Öz halky bilen ýüzbe-ýüz durup maslahatlaşmak, geňeş etmek demokratiýasyna heniz dünýäniň özüni iň kämil demokratik ýurtdyr diýip hasap edýän ýurtlary-da ýetip bilenok. Bu biziň ata-babalarymyzdan bize miras galan beýik demokratiýadyr” diýip, belledi. Garaşsyz Türkmenistanyň sosial ykdysady durmuşynyň ösmeginde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy diňe bir halkyň erk-isleginiň, halk häkimiýetiniň taryh tarapyndan işlenilen görnüşlerine daýanmak bilen çäklenmän eýsem demokratiýanyň manysyndan we ahyrky maksatlaryndan, halkyň bähbitlerinden, gowy gün-güzeranlaryndan hem ugur alýar.
Gana
Bilimi
Ýerli ýaşaýjylar üçin ilkinji mekdep pormgallar tarapyndan 1529-njy ýylda açylýar. Ýurtda 9 ýyllyk bilim hökmanydyr. Çagalar 6 ýaşynda mekdebe barýarlar. 2001 -nji ýylda başlangyç mekdepleriň gatnaşygy 80 göterime ýetdi. Okuwçylar 12 ýaşdan başlap orta mekdebe gatnaýarlar. Orta mekdepde bilim iki döwürde üç ýyldan berilýär. 2003-nji ýylda Afrikanyň Ösüş banky Gana bilim ulgamyny kämilleşdirmek üçin 27,55 million dollar karz pul we 6,89 million dollar gaýtargysyz pul kömegi berdi. Mekdepleriň kompýuterleşdirilmegi dowam etdirilýär. Ýokary okuw ulgamynyň düzüminde 4 uniwersitet, 6 politehniki institut we 11 kollež bar. 2002-nji ýylda Gana Döwlet uniwersitetiniň (1948-nji ýylda açyldy) ýedi fakultetinde 608 mugallym zähmet çekip, 8.8 müň talyp bilim aldy. Şol ýyldaky maglumatlara görä, Kumasi şäherindäki Nkrumy uniwersitetinde 487 mugallym we 11,6 müň talyp bardy. Ýokary okuw jaýlarynda bilim iňlis dilinde berilýär. 1985-nji ýyldan bäri ýurtda ilatyň uly ýaşdaky böleginiň arasynda sowatsyzlyga garşy göreş alnyp barylýar. 2004-nji ýylyň Aprel aýynda ýurduň mejlisi bilim üçin býujetden bölünip berlen 78 million dollara barabar bolan pul serişdesini tassyklady. Saglygy saklaýyşy: Ýurtda gyzzyrma, gökbogma, gyzamyk we ýokanç keseller giň ýaýrandyr. Arassa agyz suw gytçylygy bar. 2004-nji ýylyň ortalarynda 300-e golaý hassahanada 1400 lukman we 9 müň şepagat uýasy zähmet çekdi. 2002-nji ýyldaky hasaplamalara görä, umumy içerki önümden 4,2 göterimi saglygy saklaýyş pudagyna harçlanýar eken.
Gana –resmi ady Gana respublikasy, ol Afrikanyň günbatarynda ýerleşip, 238305 km2 meýdany tutýar. Paýtagty Akkra Gana 10 welaýata bölünýär. Ilaty 19 mln 300 müň adam. Döwlet dili – iňlis dili, pul birligi – sedi. Döwlet gurluşy respublika, baştutany-perzident. Gana ösen dag-magdan senagaty bolan,agrar ýurtdur. BMG-nyň agzasy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Geçiş döwründe jemgyýetiň ideologiýasy baradaky taglymaty baýlaşdyryp, täzeçe garamaklygy, diniň halallyk we haramlyk, adamyň kalby päk, lebzi arassa bolmalylygy baradaky ideýalarynyň ynsan kalbyny sap saklamakdaky ornuna uly ähmiýet berilýär. Muny hormatly Prezidentimiziň “Din biziň halkymyzyň geçmiş medeniýetiniň bir bölegi, özem düýpli we uly bölegi… Adam ýüreginden, kalbyndan bir ynanja, bir mukaddeslige  uýmaly, päklige hem kämillige gulluk etmeli, özüni sap hem tämiz saklamaly. Bu ugurda diniň hyzmaty örä uly” diýen sözlerinden hem görmek bolýar. Ähli durmuş şertleri umumy bolan sosialistik jemgyýetiň ykdysady kanunlaryny ýazgaryp, adamyň şahsyýetini gysyp gowurýan şol umumylygy, ähli adamlary biraýakdan sürmekligi-de täze ideologiýa ret edýär. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy özüniň Helsinkide bolup geçen Ýewropada Howpsuzlyk hem Hyzmatdaşlyk baradaky maslahatda eden çykyşynda: “Adam hukugy döwletiň milli bähbitleri bilen aýrylmaz baglanşyklydyr” diýen pikiri öňe sürdi. Bu pikir bolsa dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan gyzgyn goldanyldy.
Gana
Bilimi
Häzirki Gananyň etniki toparlary yzygiderli migrasiýanyň netijesinde döredi. Olaryň käbiri (akanlar) demirgazykdan geldiler, beýlekileri (we,ga) gündogardan geldiler. XV asyrda akanlar ýerli ilaty gysyp çykaryp kenarýakalaryny özleri eýelediler. Akanlaryň irkidörän döwlet birleşmeleri söwda edipdirler we biri-biri bilen uruşlar alyp barypdyrlar. XVII asyrda aşantiler öz paýtagty Kumasiden ýöriş edip, döwlet bileleşikleriniň ählisini özüne tabyn edýär.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda taryh ylmynyň ösüşi
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy demokratik, hukuk we dünýewi, döwletiň täze ideologiýasynyň ruhlandyryjysy we döredijisi boldy, jemgyýetçilik-taryhy, ykdysady ösüşe täze göz aýlan, ýurduň sosial-ykdysady ösüşini täzeçe düşündirmegi başardy. Ol özüniň “Taryh sapaklary hakda we döwrüň öňde goýan meseleleri hakda” diýen talyp ýaşlaryň öňünde eden taryhy çykyşynda SSR Soýuzynyň ýykylmagyna çuň analiz berip: “SSSR-iň bütewi giňişliginiň territoriýasynda hakyky garşylykly güýçler üýtgedip gurmak döwründe däl-de ýetmiş ýyl mundan ozal gozganyp başlandy” diýip belleýär. SSSR-iň döredilişi barada meýletinlik diýen sözüň hakykata laýyk gelmeýändigini bellemek bilen soýuzyň dargamagynyň düýp sebäbi adalatsyzlyk hem-de düzgün tertipdäki adalatsyzlyk, häkimiýetiň halka garaýşyndaky adalatsyzlyk ýaly faktorlaryň, imperiýalaryň synmagyna eltendigi baradaky hakykaty öňe sürdi. Bu teoretiki meseläni anyklaşdyrmaklyk önümçiligiň sosialistik gatnaşyklaryndan hususy eýeçilige, bazar gatnaşyklaryna geçmek üçin zerurdy, döwrüň iň wajyp meselesidi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy sowet döwletiniň bütin taryhyndaky ýalňyşlyklaryny analizläp, hususyýetçiler synpynyň dargadylmagyny, söwda, nyrh döretmek üçin döwlet monopoliýasynyň höküm sürmegini, ýeriň hakyky eýeleriniň ýanalmagyny, adamlaryň telekeçilige, döredijilige höwesiniň gaçyrylmagyny we ş.m. sistema ýalňyşlyklary diýip netije çykardy. Ol bu babatda çuň ylma esaslanýan ideýany öňe sürüp: “köneçe pikirlenýän, lenç edilen sowet sistemasyna laýyk oýlanýan adamlar täze ykdysady gatnaşyklara girip biler” diýip, çaklamak nädogry bolardy. Adamyň aňyny üýtgetmekden täze zawod gurmak has aňsatdyr. Emma şunda täze önümçiligi kim dolandyrarka? Şonuň üçin jemgyýetçilik aňyny üýtgetmek, täze adamy terbiýelemek “10 ýyl abadançylyk” maksatnama esasy düzgünleriniň biridir diýip belledi. Ýurduň sosial-ykdysady meselelerini çözmekde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zähmetkeş halkyň taryhy ornuna uly orun berip: “Indi bolsa täze nesliňem, häzirki nesliňem, köne nesliňem, garaz biziň barymyzyň bir zada anyk göz ýetirmegimiz gerek, ol bolsa biziň düýpgöter täze jemgyýet gurýanlygymyzdyr. Bu jemgyýeti gurmaly, halk ruhy taýdan sagdyn halk bolmalydyr” diýip belledi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Watan, borç, watanparazlyk, graždanlyk pozisiýasy ynam ýaly baky düşünjelere täzeçe garaýyşlary her bir adamyň öz dünýägaraýşynda kemala gelmegi baradaky täze sosial - ahlak çelgileri kemala getirmegiň ýollaryny kesgitläp “Şol çelgiler näçe çalt kemala geldigiçe, döwlet gurluşygy şonça-da netijeli bolar. Milli däplere, häsiýetlere, gumanistik gymmatlyklara daýanýan jemgyýeti döretmek şonça-da netijeli bolar” diýen häsiýetnamany öňe sürdi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy hünärmenleri taýýarlamak meselesinde sosialistik gurluşyň düýpli kemçiliklerini ýeňip geçip, sosial-medeni prosesleri aňlatmak üçin diňe bir san ölçegi bilen çäklenmän hil ölçegine üns bermelidigini belläp: “Sanyň gerekligi hiliň gezekligiçi ýokdur” diýen hakykaty öňe sürdi. Sowet döwründe Türkmenistanyň ilatynyň bilim we medeni derejeleriniň ägirt köp esse ösendigine garamazdan, ol elmydama ruhlylygyň, ahlaklylygyň, adamlaryň sosial jogapkärçiliginiň ösmegine gabat gelmedi. Bularyň kämilleşmeginde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň bilim we terbiýe, Milli Galkynyş hereketi baradaky syýasatynyň roly uludyr.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň çuň ylmy esaslara daýanýan pikirlerinde türkmen halkynyň ruhy taýdan galkyndyrmak Maksatnamasy onuň ähli oý-pikirleriniň özeni bolup durýar. Halk Maslahaty bilen milli galkynyş hereketiniň birinji gurultaýynda eden taryhy çykyşynda: “Häzir biziň öňümizde halkymyzyň medeni ruhuny täzeden dikeltmek, garaşsyz Türkmenistanyň halkynyň milli medeniýetini öwrenip jemläp, baýlaşdyryp, ony dünýä medeniýeti bilen baglanyşdyrmak wezipesi durýar. Şol wezipeleriň hötdesinden gelmek üçin medeniýetimiziň we sungatymyzyň dürli görnüşlerini çuňdan öwrenip, olary täze garaýyş, täze mazmun bilen doldurmak möhüm bolup durýar” diýip belledi.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy özüniň 1993-nji ýylda döredijilik işgärleri bilen bolan duşuşygynda türkmen milletiniň milli häsiýetiniň gözbaşy, etika, diňe edim-gylymlara akyl ýetirmeklik baradaky meseläniň üstünde durup, oňa taryh, edebiýat we dini nukdaý nazardan garady. Ol halkyň medeni däpleri barada ýerlikli pikiri öňe sürüp: “Aslyýetinde türkmen halky giňgöwünli kanagatly halk. Ol milli däpleri, ata-babalarynyň urp-adatlaryny saklap, olara sarpa goýýan halk, ol öz zähmeti bilen gün görüp, öz çöregini özi gazanýan halk. Ol howaýy durmuşa kowalaşman, ýaradana şükür edýär. Şoňa görä-de milli medeniyet, birentek däp-dessurlar, adatlar biziň jemgyýetimize  çenli saklanyp gelipdir” diýip nygtady.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy “Ýaşulylaryň IX döwlet maslahatynyň, halk Maslahatynyň we umumymilli “galkynyş” hereketiniň bilelikdäki mejlisinde sözlän sözünde döwrümiziň sosial-ykdysady ösüşiniň ýollaryny kesgitläp “Biz parahat, arkaýyn zähmet bilen, halallyk bilen ýurdumyzy özgertmelidiris. Biz indi ruhubelent, kalby arassa, maksady niýeti kän, ähli dünýä gymmatlyklaryna hormat goýýan, hemme halky sylaýan, hemme ili sylaýan, öz arasynda agzybir ýaşap bilýän millet bolup orta çykmalydyrys, özümizi tanatmalydyrys. Üçünji müňýyllyk bize indi başga ýoly salgy berenok” diyen genial pikiri öňe sürdi. Mundan başga-da Merhemetli Prezidentimiz hut şu maslahatda türkmen taryhyny doly we dogry beýan etmekligi ündäp, ony bäş saldamly döwre böldi:
1.	Oguzhandan b.e. VI asyryna çenli;
3.	IX – XVI asyr. Türkmen halkynyň gülläp ösen döwri. Görogly eýýämi.
4.	XVII – XX asyr. Türkmen durmuşynyň ??? döwri. Magtymguly eýýämi.
5.	1991-den bärki döwür. Garaşsyzlyk eýýämi.
Türkmenistanyň Garşsyz we bitarap döwlet hökmünde dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilmegi türkmen halkynyň taryhynda biçäk uly taryhy ähmiýetli wakadyr. Türkmen halkynyň sosial-ykdysady we medeni taýdan gülläp ösmegi üçin wajyp sepgitdir. Biziň Garaşsyz we Bitarap döwletimiziň durmuşyň ähli sferalarynda gülläp ösmegi barada Belent mertebeli Prezidentimiziň teoretiki taýdan çuň ylym esaslara daýanýan ajaýyp pikirleri we ideýalary bolsa türkmen halkynyň taryh ylmy üçin bahasyna ýetip bolmajak ideýa mazmuny boýunça çuň, möçberi boýunça giň we uly goşantdyr.
Gana
Bilimi
XV asyryň ahyrynda Gana gelen ilkinji ýewroopalylar portugallar bolup, olar bu ýerde galalar salypdyrlar.