cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuwa Respublikasy
thumb thumb|Baýragy thumb|Gerbi Tuwa Respublikasy – Russiýa Federasiýasynyň içinde bir Respublika.
Remezan Baýramy
Remezan baýramy (Arapça: عيد الفطر Aýd-ül Fitr, Parsça: عید فطر) ýa-da Oraza Baýramy Yslam dünýäsinde agyz beklenýän aýy bolan Oraza aýy gutarandan soňra 3 günläp gutlanýan dini baýram. Hijri kalendarynda göra onunjy aý bolan Şewwal aýynyň ilkinji üç güni bellenilýär. Hijri ýyl hasaby mi­la­dy ýyl hasabyndan 11-12 gün gysga bolýar we şoňa görä hem her ýyl baýramyň wagty milady senenamasynda 11-12 gün öňe süýşýär. Ýakynlaşyk her 33 ýyldan Remezan Baýramy şol gün bilen dogry gelýär.
Adynyň gelip çykyşy
Remezan Baýramy: Remezan sözi Arapça sözi bolan ramaḍ (‘gyzgynlyk’) sözünden gelip çykýar. Bunuň sebäbi Remezanyň ilkinji gezek tomus pasylynyň aýlarynda belenilmegi bolup biler.
Baýramyň bellenilişi
Remezan Baýramy Oraza aýynda tutulmagy parz bolan Orazanyň soňunda bellenilýär. Remezan Baýramynyň birinji güni Şewwal aýynyň hem birinji güni hasaplanýar we şol güni agyz beklenmeýär.
Remezan Baýramynyň ilkinji gününde metjitlerde adamlar Baýram namazyny okaýarlar. Baýram namazyny diňe erkekler okaýar. Baýram namazyndan soňra bolsa hutbe okalýar.
Baýram rugsady
Yslam döwletlerinde Baýram üçin resmi ýagdaýda rugsat berilýär. Beýleki döwletlerde rugsadyň görnüşleri üýtgeýär, käbir ýewropa ýurtlaryndaky uly firmalar we döwlet edaralary Musulmanlara Baýram rugsady berýär.
Boris Spasskiý
thumb|Boris Spasski 1984-nji ýyldaky Salonik küşt olimpiýadasynda
Boris Wasilýewiç Spasskiý (Бори́с Васи́льевич Спа́сскийБори́с Васи́льевич Спа́сский; 30/01/1937) SSSR-li, Fransiýa ly we Russiýaly grossmeýster dir. Ol Küşt boýunça 10-njy dünýä çempiony, ol bu tituly 1969 we 1972-nji ýyllar arasynda göterdi. Spasskiý 3 dünýä küşt çempionatynda çykyş etdi: 1966-njy ýylda Tigran Petrosian dan utuldy, 1969-njy ýylda Petrosiany ýeňdi we dünýä çempiony boldy; ondan soňra 1972-nji ýylda Bobi Fişer den utuldy.
Spasskiý 2 gezek göni SSSR küşt çempiony boldy (1961, 1973), 2 gezek 1-njiligi paýlaşanda pleý-offda utuldy. 7 gezek Dünýä küşt çempionlygyna dalagärligine saýlandy. 1965 we 1968 dalaşgärler bäsleşigindäki ýeňişlerinden daşary ol 2 gezek, 1974 we 1977-de ýarym-finala baryp ýetdi.
Spasskiý 1976-njy ýylda Fransiýa göçdi we 1978-nji ýylda Fransiýanyň raýatlygyny aldy. 1992-nji ýylda Bobbi Fişere garşy gaýry-resmi Dünýä çempionaty jogap duşuşygynda ýeňildi. 2012-nji ýylda Fransiýany terk etdi we Russiýa göçüp bardy.
Irki durmuşy
Spasskiý küşt oýnamagy gabaw astyndaky Leningrad dan ýerlileri ewakuirleýän otlyda öwrendi. Ol ilkinji gezek haçan-da 1947-nji ýylda Sowet küşt çempiony Mihail Botwinnigi birwagtly sergide utmagy bilen üns çekdi. Onuň ilkinji tälimçisi Wladimir Zak dyr. Spasskiý 1-nji kategoriýa ýeten iň ýaş (10 ýaş) Sowet; ussatlyga dalaşgär iň ýaş  Sowet (11 ýaş); Sowet Ussady derejesine ýeten iň ýaş Sowet (15 ýaş) hökmünde rekordlaryň eýesidir. 1952-nji ýylda 15 ýaşyndaka Riga da geçirilen Sowet küşt çempionatynyň ýarym finalynda Spasskiý 50% netije görkezdi we Leningrad çempionaty nda 2-nji orna eýe boldy şol bir ýylda. Bu sepgitleri netijesinde Botwinnik tarapyndan öwgä mynasyp saýyldy.
Karýerasy
Spasskiýniň iň ileri tutan açylyşlary aklar hökmünde hem garalar hökmünde hem Sisiliýa goragy we Ruý Lopez açylyş larydyr.
Spasskiý karýerasy dowamynda 6 inkär edilmez dünýä küşt çempionyny iň az 2 gezek utdy (ählisi çempionlygy möwritindä däl). Olar: Wasiliý Smyslow, Mihail Tal, Tigran Petrosian, Bobi Fişer, Anatoliý Karpow we Garry Kasparow dyr.
Ýetginjek grossmeýster
right|thumb|Spasskiniň 1956-njy ýylda alnan suraty Spasskiýniň ilkinji halkara çykyşy 16 ýaşyndaka 1953-nji ýylda Rumyniýa nyň Buharest şäherindäki bäsleşikde boldy  we bu bäsleşikde Spasski 4-nji orny paýlaşdy. Ol bu ýaryşda Dünýä çempionyna erşiji Wasiliý Smyslowy ýeňdi we FIDE tarapyndan Halkara sport ussady titulyna eýe boldy. Spasskiý Sowet küşt çempionaty na ilkinji gezek Moskwa da geçirilen 1955-nji ýyldaky çempionat da gatnaşdy we 11.5/19 utuk bilen 3-nji orny paýlaşdy we Gotenburg Interzonal tapgyrynda çykyş etmäge hak gazandy.
Spasski 1956-njy ýyldaky Amsterdam da geçirilen Dalaşgärler bäsleşigi ne gatnaşmaga hukuk gazanmak bilen grossmeýster titulyna eýe boldy, şol wagt üçin bu iň ýaş grossmeýster rekordydy. Amsterdamdaky dalaşgärler bäsleşiginde Spasskiý 3-nji orny paýlaşdy. 1956-njy ýylyň Ýanwar-Fewral aýlarynda geçirlen 23-nji Sowet çempionaty finalynda  Spasskiý Mark Taýmanow we Ýuri Awerbah bilen 1-njiligi paýlaşdy emma çempionlyk üçin oýnaljak pleý-off tapgyrynda Taýmanowdan ýeňildi. Spasski 24-nji Sowet çempionaty na hem gatnaşdy.
Dünýä çempionlyga dalaşgärligi
Spasskiý ýiti hüjümçi tälimçisi Aleksandr Toluş dan ýüz öwrüp ýuwaş strategiýaçy Igor Bondarewski den tälim almaga başlady. Mundan soňra ol 1961-nji ýylda Baku da geçirilen 29-njy Sowet küşt çempionaty nyň çempiony boldy.
Spasskiýniň çempionlyga erşiji we dünýä çempiony ýyllary
Spasskiý ähli taraplaýyn oýunçy hasaplanýardy we onuň uniwersal täri köp naýbaşy grossmeýsterleri ýeňmeginde iňňän uly öňdelikdi. 1965-nji ýylda Rigada Dalaşgärler bäsleşigi niň çärýek finalynda Pol Keres i ýeňdi 6 - 4 hasaby bilen (+4 -2 = 4). Ondan soňra Rigada ol Ýefim Geller i täsirli hüjümler bilen 5½–2½ (+3−0=5) hasabynda ýeňdi. Soňra Tblisi de geçirilen finalda Mihail Tal y ýeňmegi başardy, ol bu duşuşykda 7–4 (+4−1=6) hasaby bilen ýeňiş gazandy we Dünýä çempionlygy üçin dünýä çempiony Tigran Petrosiana erişmäge hak gazandy.
Tigran Petrosiana garşy Dünýä çempionlygy duşuşygy nda Spasski ýeňildi, Petrosianyň 4 ýeňşine diňe 3 ýeňiş bilen gaýtawul berip bildi.
1966-njy ýyldaky Dalaşgärler ýeňşinden soňra Spasski 1968 Dalaşgärler bäsleşigi ne göni gatnaşdy. Dalaşgärler bäsleşiginde ol çärýek finalda Geller bilen duşuşdy we ýeňdi, soňra Malmö de Bent Larsen e garşy oýnady we ýeňdi, ondan soňra finalda onuň ezeli bäsdeşi Korçnoýy ýeňdi. we ýene bir gezek Dünýä çempionlygy üçin Petrosiana erişmäge hak gazandy. Moskwada geçen Dünýä çempionlygy duşuşygy nda Spasskiý Petrosiany 12½–10½ hasaby bilen ýeňdi we Dünýä çempiony boldy.
Spasskiniň ünýä çempionlygy möwriti
Dünýä çempionlygyny ele geçirenden soňraky ilkinji turniri 1969-njy ýylyň Oktýabr aýynda gurnalan San Huan turniridir we Spasskiý bu turnirde 11.5/15 utuk bilen çempion boldy. 1970-nji ýylda Belgradda gurnalan "SSSR VS Dünýä" wakasynda Spasski SSSR adyna 1-nji tagtada çykyş etdi we ilkinji 3 raundda Bent Larsene garşy +1−1=1 hasabynda utuk gazandy, ahyrky raundda onuň ýerine Leonid Ştaýn çykyş etdi. thumb|Boris Spasskiý IBM bäsleşiginde Spasskiý 1970-nji ýylda Amsterdamdaky her ýyl geçirilýän IBM turnirinde hem 11.5/15 utuk bilen 1-njiligi Lew Polugaýewskiý bilen paýlaşdy.
Fişer bilen Dünýä çempionlygy duşuşygy
Spasskiýniň çempionlyk möwriti 3 ýyl dowam etdi, ol 1972 Dünýä küşt çempionatynda ABŞ-ly Bobi Fişerden ýeňildi we bu duşuşyk Asyryň duşuşygy hökmünde hem bilinýär. Bu duşuşyk Sowuk urşuň gyzgalaňynyň çür depesindekä Islandiýa nyň Reýkýawik şäherinde bolup geçdi.
Mertebesi
left|thumb|Spasski 2009 Spasskiýniň iň öndümli ýyllary hökmünde onuň ýetginjek geniý hökmünde görlen ýyllary bolan 1950-nji ýyllardyr. Dünýä çempiony bolmagyndan soňra maksadaokgunlylygyny we yhlasyny ýitirendigine ynanylýar. Kimileri Fişeriň özüni alyp barşynyň Spasskä erbet täsir edendigini öňe sürýär, beýlekiler muňa Spasskiniň jentilmenligini we Fişeriň bir ajaýyp ýeňşine el çarpmagyny mysal görkezip garşy çykýar.
Spasski köpler tarapyndan uniwersal oýunçy hasaplanýar. Ol asla açylyşlar ussady hasaplanmaýar, iň azyndan döwürdeşleri Geller we Fişer bilen deňeşdirilende ol açylyşlar babatda ejiz gelýär. Ol oýun ortasy we taktikalarda ökdedi.
Şahsy durmuşy
Boris Spasskiý 3 gezek öýlenen. Onuň ilkinji aýaly (1959 - 1961) Nadežda Konstantynowna Latyntsewadyr. Olaryň bir gyzy bar, ady Tatýana (1960-njy ýyl). Onuň ikinji aýaly Larisa Zaharowna Solowýowadyr. Olaryň Wasiliý Solowýow-Spasski adynda ogly bar (1967-nji ýyl). Ol 3-nji gezek öýlenende Fransiýada Rus uruş generalynyň gyzy Marina Ýuriewna Şerbaçowa öýlendi. Olaryň Boris Spasski Jr atly ogullary bar (1980-nji ýyl).
Spasskiý özüni Prowaslaw hristiýan, monarhiýa tarapdary we Ors milliýetçisi hökmünde suratlandyrýar.
2005-nji ýylda Kaliningrad daky tarapdarlar bilen duşuşygynda "ýurduň başyna geljek wakalary bilen bolsadym Komunist partiýa agzasy bolardym" diýdi.
2005-nji ýylda Spasskiý Orsýetde Ýewreýleriň dini we milli guramalarynyň ählisiniň ýapylmagy tarapdary bolan arza gol çekdi. Soňra Spasskiý bu herekete gol çekmegini ýalňyşlyk hökmünde görýändigini beýan etdi.
Agageldi Allanazarow
Agageldi Allanazarow 1948-nji ýylda Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň Marçak obasynda eneden bolýar. Ol obalaryndaky orta mekdebiniň 8 klasyny tamamlandan soňra, Mary şäherindäki mugallymçylyk uçilişesinde okuwyny dowam edýär. Bir ýyl mekdepde mugallymçylyk edýär. 1969-njy ýylda ol goşun gullugyna çagyrylýar. Gullukdan soň 1971-nji ýylda Moskwanyň A.M.Gorkiý adyndaky edebiýat institutyna girip, ony 1976-njy ýylda tamamlaýr.
Agageldi Allanazarow 1976-njy ýylda Aşgabada gelip, „Türkmenistan neşirýatynyň redaktory bolup işe başlaýar. 1983-nji ýyldan 1988-nji ýyllar aralygynda TSSR-iň Ýazyjylar birleşiginiň ýanyndaky çeper edebiýaty wagyz etmek boýunça Býuronyň direktory bolup işleýär. Ol 1988-nji ýylda „Türkmenistan“ neşirýatynyň baş redaktory soň şol neşirýatyň direktory bolup işleýär.
Agageldi Allanazarow döredijilik işine mekdepde okan ýyllary başlaýar. Onuň ilkinji goşgulary 1964-nji ýylda „Mydam taýýar' gazetinde, soňra bolsa „Pioner“ žurnalynda peýda bolýar. 1976-njy ýylda „Günüň öýi“ ady bilen onuň ilkinji goşgular kitaby neşir edilýär.
Ol 1979-njy ýyldan SSSr-iň Ýazyjylar birleşiginiň agzasy, Türkmenistan Lenin komsomoly baýragynyň laureaty. Agageldi Allanazarowyň aýry-aýry eserleri çet ýurt dilleriniň onlarçasyna terjime edildi. „Şadyýan harplyk“ kitaby üçin ol Türkmenistanyň Ýazyjylar birleşmesiniň „H. Ysmaýylow“ baýragyna mynasyp boldy. Türkmenistanyň ozalky A.Garlyýew adyndaky kinostudiýasynda A.Allanazarowyň „Ýedi däne“, „Çat aşan menzil“ powestleri boýunça doly metražly çeper filmler hem surata düşürildi.
„Süýji gawun, waharman“ atly eseri Daşoguzyň N.Andalyp adyndaky döwlet sazly drama teatrynyň sahnasynda goýuldy.
Ata Salyh
Ata Salyh (1908-1964 ýý.)
Türkmenistanyň halk şahyry Ata Salyh 1908-nji ýylda Mary oblastynyň Murgap raýonynyň Şordepe obasynda garyp daýhan maşgalasynda eneden bolýar. Üç ýaşyny doldurmanka gözagyry keselinden göreçleri şikes tapýar we ol göreçlerinden mahrum bolýar.
Ata Salyh ýaşlykda düşbi, zehinli, bilesigeliji bolup gürrüňçi hem dessançy ýaşulularyň, ertekiçi mamalaryň gürrüňlerini diňläpdir. Halk arasynda giňden ýaýran “Görogly” eposy, Keýmir kör, Aldar Köse, Esen Polat, Myraly, Japbaklar hakyndaky ýiti şorta sözler, legendalar hem rowaýatlar şahyryň aň-düşünjesiniň ösmegine dünýägaraýşynyň terbiýelenmegine täsir edipdir.
Ata Salyh 11-12 ýaşlarynda goşgy düzüp başlaýar. Döredijilik işinde Ata Salyhyň hakyky mugallymlary Kormolla hem Mollamurt bolupdyr.
Şahyryň ilkinji goşgusy 1931-nji ýylda Maryda çykýan “Täze oba” gazetinde çap edilýär. Şahyr “Tokmak” žurnalynda hem-de “Sowet Türkmenistany” gazetiniň ýörite habarçysy bolýar.
Döredijilik işinde gazanýan üstünlikleri üçin A.Salyh 1934-nji ýylda SSSR Ýazyjylar birleşiginiň agzalagyna kabul edilýär. A.Salyh gözsüzligine garaman sowet halklarynyň edebiýatylar bilen yzygiderli tanyşyp durýar.
Şahyryň iň gowy goşgularyny öz içine alýan, 1939-nji ýylda çap edilen ýygyndysy oňa has-da uly abraý getirýär. Hökümet ony “Zähmet Gyzyl Baýdak” ordeni bilen sylaglaýar. Şol ýylda oňa “Türkmenistanyň halk şahyry” diýen hormatly at hem dakylýar.
Şahyr diňe bir ussat şahyr hökmünde däl, eýsem ertekiçi hökmünde meşhur boludyr. 1940-njy ýylda çykan “Dynç alyş wagtynda” atly ertekiler hem ýomaklar kitaby muňa mysaldyr. Türkmenistanyň edebiýatynyň ösmegine uly goşant goşan şahyr döredijiliginiň iň kämil wagtynda 1964-nji ýylda biwagt aradan çykýar.
Ata Salyh Türkmenistanyň Sowet edebiýatynda satiranyň we ýumoryň ösmeginde goşant goşdy. Onuň “Elhepus”, “Boljak däl”, “Şagal bilen horaz”, “Kädiniň gülküsi”, ýaly basnýalary muňa mysaldyr. Kakasy Salyh Gyşşamma. Ejesi Ogulsabyr. Sowet hokumeti tarapyndan olara yer berilyar. Kakasy 1925 de olyar. Kakasy olenden soň ejesi leningrad kolhoz clen bolup işe giryar. 8 Jan maşgalany ejesi ekleyar
Bazar Amanow
Amanow Bazar (1908-1981 ýý.)— Türkmenistanyň halk artisti, ökde aktýor, dramaturg B.Amanow 1908-nji ýylda Tejen etrabynyn Babadaýhan obasynda eneden dogulýar. Ol ilki oba mekdebinde okaýar.Soňra Tejendaky internada, 1926-njy ýylda Aşgabada gelip, Aşgabat teatr studiýasyna okuwa girýär we ony 1929-njy ýylda gutarýar hem Türkmendöwlet drama teatryna artist bolup işe girýär. Şol ýyldan hem B.Amanow döredijilik işine başlaýar.
B.Amanow „Zöhre-Tahyr“ (H.Çaryýew bilen), „Keýmir kör“ (G.Burunow bilen), „Kemine“, Soltan Sanjar“, „Aýazhan“, „Mollanepes“, Hazynalar adasy“, „Jadyly nagyşlar“ pýesalary döredip, dramaturgiýamyzy baýlaşdyrýar.
B.Amanow „Jahan“ dramasynda şahyryň, „Keýmir körde“ Nedir şanyň, „Derňewçide“ Osipiň, „Huýrulykga-Hemrada“ Hysrow şanyň, „Aýgytly ädimde“ Gully hanyň, „Otelloda“ Ýagonyň ýatdan çykmajak keşplerini döredip, tomaşaçylaryň söýgüsine mynasyp bolýar. Türkmen dramaturgy, belli aktýor, Halk artisti.
B.Amanow Tejen etrabynda daýhan maşgalasynda 1908-nji ýylda eneden bolýar. 1924-nji ýylda Aşgabada gelýär. 1926-1929-njy ýyllarda Aşgabat teatr studiýasynda okaýar we ony gutaryp, Türkmen döwlet drama teatrynda artist bolup işe başlaýar. Ol türkmen sahnasynda Şahyryň (“Jahan”), Nedir şanyň (“Keýmir kör”), Osipiň (“Derňewçi”), Hysrow şanyň (“Hüýrlukga-Hemra”), Gully hanyň (“Aýgytly ädim”), Ýagonyň (“Otello”) we onlarça beýleki obrazlary sahnada dikelden ajaýyp artistdir. Şonuň bilen bir wagtda-da Bazar Amanow “Zöhre-Tahyr” (1937, H.Çaryýew bilen), “Aýlar” (1963), “Keýmir kör” (1940, G.Burunow bilen), “Kemine” (1942), “Soltan Sanjar” (1946), “Aýazhan” (1961), “Mollanepes” (1963), “Hazynalar adasy” (1967) pýesalaryny döretdi.
Onuň “Zöhre-Tahyr” (1937 ý.), “Kemine” (1942 ý.), “Mollanepes” (1963 ý.) dramalary köp ýyllaryň dowamynda sahnadan düşmän oýanalan eserler boldy. Aýratyn-da B.Amanowyň G.Burunow bilen ýazan “Keýmir kör” atly taryhy dramasy türkmen teatr sungatynyň altyn fonduna ymykly giren eser boldy. “Keýmir kör” indi 50 ýyldan-da köp wagt bäri sahnadan düşmän gelýän dramadyr.
Türkmen filmlerinde: “Prokurorda” Sapar baýyň, “Aýnada” esen baýyň, “Çopan oglunda” Nepesiň we başgalaryň hem obrazlaryny döretdi.
Çeşme:
Türkmen edebiýaty, 8-nji klas üçin synag okuw gollanmasy – hrestomatiýa. – A.: M.Kösäýew, B.Şamyradow, O.Ýazymow, N.Çaryýew. “Magaryf”,1995. Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 1, sah. 125
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin
thumb|Aleksandr Sergeýewiç Puşkin Aleksandr Sergeýewiç Puşkin 1799-njy ýylyň 6-njy iýunynda Moskwada eneden dogulýar. Ol çagalykda maşgalasynda terbiýelenýär, soňra 1811-1817-nji ýyllarda Sarskoýeselo liseyinde okaýar. Şol döwürde ol 130 goşgy ýazýar.
Şahyr özüniň goşgularyny ilkinji gezek 1814-nji ýylda «Ýewropanyň habarlary» žurnalynda çap etdirýär. 1820-nji ýylda bolsa «Ruslan we Lýudmila» poemasyny ýazýar. Bu poema şahyra meşhurlyk getirýär. Şondan soň ol iň tanymal şahyr hökmünde görülýär.
Puşkin Russiýanyň günorta etraplaryna aýlanýar. Onuň Kawkazda,puskin Kişinýewde, Odessada, Krymda bolmagy döredijiliginiň gülläp ösyän döwrüne gabat gelýär. Ol şonda 100-e golaý goşgy, dört poema, «Ýewgeniý Onegin» poema-romanynyň birinji we ikinji baplaryny ýazyar. Soňra 1824-nji ýylda ene-atasynyň Pskowdaky mülküne gelýär. Ol ýer häzir Mihaýlowsk diýlip tanalýar. Bu ýerde-de ol özüniň 100-e golaý eserini döredýär. 1826-njy ýylda Moskwa dolanyp gelensoň, onuň galamynyň astyndan çykan eserler okyjylary aňk etmegini dowam edýär. Puşkiniň 1830-njy ýyldan soňky döredijiliginde kyssa eserleri agdyklyk edýär. Şahyr 1837-nji ýylda duelde aradan çykýar. Puşkiniň miras goýup giden eserleriniň tas hemmesi diýen ýaly ene dilimize terjime edilip, dürli ýyllarda çap bolup çykdy.
Puşkin on iki ýaşyndaka, aristokratik maşgalanyň çagalaryny taýýarlamak üçin Tsarskoý Seloda (Tsarskoe Selo) rus şasy Aleksandr I tarapyndan açylan mekdebe ýazyldy we mekdebiň beýleki okuwçylary ýaly, Sankt-a ýazyldy. Ol gitmäge rugsatsyz daşarky dünýäden üzňe bilim aldy.Şahyr ussatlygy bilen dostlarynyň arasynda tapawutlanýar. Ilkinji goşgusy "Şahyr dostuna" (1814) Nikolaý Karamziniň "Awrupa Habercisi" journalurnalynda çap edildi. Puşkiniň orta mekdep ýyllarynda ýazan goşgularynda realizm tendensiýasy aýdyň görünýär. Gawrila Derjawiniň şol döwürde poeziýasynda ulanylmaýan gödek we tötänleýin sözleri ulanyp, goşgulary bilen ünsüni özüne çekmegi başardy.Häzirki wagtda meşhur şahyr hasaplanýan Puşkin 1817-nji ýylda Çar obasynyň orta mekdebinde okuwyny tamamlap, Daşary işler ministrliginde işlemek üçin Peterburga gitdi. Bu aralykda, köpüsi gadagan edilen libertarian goşgulary we satiralary häzirki wagtda halk arasynda ýaýrady. Rus edebiýatynda ilkinji gezek poeziýa halkyň göwnünden turdy.
Kynçylyk çeken ýyllary
Kawkazdan gaýdyp gelen Puşkin Russiýada harby dolandyryşa garşylygy sebäpli dört ýyllap paýtagta girmegi gadagan etdi we maşgala eýeçiligindäki Mihailowskoý obasynda ýaşamaga mejbur boldy. Ogluny gözegçilik astynda saklamak üçin hökümet tarapyndan bellenen kakasy hem öz borjuny ýerine ýetirdi.24 ýaşly Puşkin sürgün döwründe ýedi ýyldan soň tamamlan Yevewgeniý Onegin romanyny ýazyp başlady. Syganlar sürgündäki bu ýyllarynda Pygamber we Boris Godunow atly möhüm eserlerini hem ýazypdyrlar. Şol ýyllarda ol öz ýurdunda dowam edýän azatlyk ugrundaky göreşden başga-da, Gresiýanyň gozgalaňyny we Ispaniýada we Italiýada absolýutizme garşy hereketleri ýakyndan yzarlady. 1820-1824-nji ýyllar aralygyndaky sürgünlik döwründen soň rus şasy Nikolaý I tarapyndan Moskwa çagyrylan ýaş şahyryň ruçkasyndan çykan zatlaryň hemmesi indi patyşanyň senzurasyndan geçer. Polisiýanyň reýdleri we söýgi işleri Puşkiniň durmuşynyň aýrylmaz bölegidi.
Öylenmegi
Puşkin ýokary derejeli we pensiýa çykan wezipeli adamyň gyzy Natalýa Gonçarowa top bilen duşuşdy we bu ýaş gyza aşyk boldy. Puşkin Natalýa teklip etdi; Natalýa şahyryň nikalaşmak teklibine näbelli wagtda jogap bermek üçin jogapsyz galdy. Puşkin bu ýagdaýa gaty umyt edip, Moskwadan gitmek isledi. Şonuň üçin 1829-njy ýylda synçy hökmünde rus goşunyna goşuldy we Osman sebitine geldi. Puşkiniň Erzurumdan alan ylhamynyň yzlaryny Puşkiniň başga-da köp eserinde tapyp bolýar, soň bolsa ýazan "Erzuruma syýahat" atly eserinde syýahat eden täsirlerini beýan edýär.
Moskwa gaýdyp gelen Puşkin Natalýa teklibini gaýtalady. Uzak çekeleşiklerden soň, Natalýanyň maşgalasyny-da yrmagy başardy we netijede olar durmuşa çykdylar. Bu nikany islemeýän Natalýa bu ýagdaýa biperwaý galdy. Natalýanyň bu negatiw garaýşy, gatnaşyklary gutarýança şeýle dowam etdi.Puşkiniň aýaly Natalýa Gonçarowa Puşkin tükeniksiz derňewler we gadaganlyklar sebäpli biynjalyk bolsa-da, ýazmagyny dowam etdirdi. Yevgeni Onegin Don Huan, Gyrgynçylykdaky banket ýaly aýat tragediýalaryny we Dubrowski we Spades şa zenany ýaly möhüm eserleri ýazdy. Gogol bilen dostlugy hem bu döwre gabat gelýär. Puşkiniň Gogola meşhur “Öli ruhlar” romanyny ýazmak pikiri berendigi aýdylýar.
Ölümi
Bu döwürde durmuşyna Jorj Çarlz d'Anth atly bir adam girdi. Puşkin özüne ýazylan birnäçe gol çekilmedik hatlaryň üsti bilen d'Anthès atly bu fransuzyň aýaly Natalýa Puşkin bilen duşuşýandygyny bildi. 1837-nji ýylda d'Anth-i duele çagyrdy. 1837-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda Sankt-Peterburgyň golaýyndaky Gara Dere burçunda duel geçirmek kararyna gelindi. Puşkiniň şaýady dosty Danzasdy. Duelde ulanjak ýaragyny satyn almak üçin kümüşini satandygy öňe sürülýär.Duşuşykda Puşkiniň egninden şikes alan D'Anth, Puşkiniň garnyna şikes ýetmegi başardy. Iki gün rahatlyk bilen ölýän Puşkin fewral aýynda bir gün öýlän aradan çykdy.Şahyryň ölümi baradaky habary eşidip, adamlar Yevewgeniý Oneginiň soňky neşirini tükedip, öýüniň öňünde ýygnandylar. Şahyryň ölüminden başlanan tolgunyşyklar hökümete garşy gozgalaň derejesine ýetdi. Polisiýa wakalaryň gözegçilikden çykyp biljekdiginden gorkup, bir gije şahyryň tabytyny gizlinlikde ýygnap, Mihaýlowskaýa obasyna eltdi we jaýlady.Gogolyň "Puşkin adatdan daşary waka" hakda. we Dostoýewskiniň has mistiki usuly: "Puşkin geljegi bize habar berýän keramatly adamdy." Puşkin, häzirki rus edebiýatynyň döremegine iň uly goşant goşan edebiýatşynas hasaplanýar. Puşkin rus edebiýatynda "realizm hereketini" Günbatar nusgawy edebiýatyny we rus halk ruhuny sintez edip başlapdy.Puşkin we Georges d'Anth DuelAleksandr Puşkiniň duel güni iň soňky duralgasy Sankt-Peterburg Newski prospektindäki Möjek konditer önümi (häzirki Litteraturnia kafesi). Bu kafede Puşkiniň mum heýkeli bar.
Yazan eserleri:
Ruslan i Lýudmila - Ruslan we Ludmila (1820) (goşgy)Kawkazskiý Plennik - Kawkazly tussag (1822) (goşgy)Baghisarayskiy Fontan - Bahçesaraý Selsebili (1824) (goşgy)Tsygany, - Syganlar (kyssa goşgusy) (1827)Arap Petra Welikogo - Beýik Piteriň arapy (taryhy roman, gutarylmadyk) (1828)Poltava (1829)Kiçijik betbagtçylyklar (1830)Boris Godunow (1825) (drama)Ruhy çopan we hyzmatkäri Balda hakda hekaýa (1830) (goşgy)J Pokoynogo Iwana Petrowiça Belkina - Iwan Petrowiça Belkiniň hekaýasy (5 gysga hekaýadan ybarat: Atyş, gar tupany, jaýlanyş çäresi, dolandyryjy we Beýiň gyzy) (1831) (proza)Patyşa Soltanyň ertekisi (1831) (goşgy)Dubrowskiý (1832-1833, 1841, roman)Şazada we 7 Gahryman (1833, goşgy)Pikowaýa Dama - Maça Kızy (hekaýa) (1833) soňra opera uýgunlaşdyryldy.Altyn horaz (1834, goşgy)Balykçy we altyn balyk ertekisi (1835, goşgy)Yevewgeniý Onegin (1825-1832) (goşgy romany)Mednyý Vsadnik - Bürünç atly (1833, goşgy)Ememelyan Pugaçýow gozgalaňynyň taryhy (1834, proza)Kapitanskaýa Doçka - Kapitanyň gyzy (1836, proza)Kirdzhali - Kardzhali (gysga hekaýa)Gavriiliada Istoriýa Sela Gorýuhina - Gorýuhino obasynyň hekaýasy (gutarylmadyk)Stseny iz Rytsarskikh Wremen - Rysar hekaýalary Egegipetskiý Noçi - Müsür gijeleri (gysga şahyrana hekaýa, gutarylmadyk)K A.P. Kern - AP. Kern (goşgy)Bratya Razboyniki - Bandit doganlar (oýun)Graf Nulin - Nulini sanamak Zimniý vecher - Gyş agşam
Bid'a
Bid'a (بِدْعَة — täze goşulma, dine godulan ýalňyşlyklar ýa-da erbetlikler).
Diňe dine goşulan zatlar bidgat diýiler, emma dünýä degişli zatlar mysal üçin: haly, sagat, traktor ýaly zatlara bidgat diýilmez.
Ybadatdaky bidgatlar
Mewlid,
Gündogar Türküstan
Gündogar Türküstan – Hytaý Halk Respublikasynyň Hinjiýan Uýgur Awtonom Etrabyny taswyr edýär. thumb
thumb| Baýragy
thumb|Gerbi
Türkmenistanyň Milli Sport we Syýahatçylyk Instituty
Türkmen döwlet Bedenterbiýe we sport instituty Aşgabat şäherinde ýerleşýän Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynyň biri, sport we syýahatçylyk pudagynyň ykdysady netijeliligini gazanmak üçin gurulan institut.
Şu wagtky rektory Alladurdy Saryýew.
Raddul Muhtar
Raddul-Muhtār alä äl-Durrul-Muhtär (رد المحتار على الدر المختار) XVIII asyr yslam alymy Ibn Abidiniň ýazan "Yslam hukugy" (fykh) kitaby bolup, ady "Musulman hukuklaryny düşündiriş" diýip terjime edilýär. Bu kitap Hanefi mezhebinde iň meşhur fikh kitaplaryň biridir.
Arap neşiri sekiz tomdan ybarat, Bu ýazgy, umuman alanyňda, musulman kanunlarynyň çäginde yslamyň bäş sütüni, nikalaşmak, aýrylyşmak, söwda, jihad, miras we musulman durmuşynyň beýleki ugurlaryny öz içine alýar.
Ýarym ada
Ýarym ada üç tarapdan suw bilen gurşalan we diňe materik ýa-da bir tarapdaky ada bilen baglanyşykly ýer bölegi. Köplenç ýarym ada geologiki taýdan materik bilen tutuşlygyna bolýar. Mas, Arabystan, Hindistan, Krym, Balkan, Kamçatka we başgalar.
Atamyrat Atabaýew
Doglan wagty: 16.11.1948 ý. Arada Çykan wagty: 04.03.2020ý.
Doglan ýeri: Mary welaýatynyň Mary etrabynyň 1-nji Gökje obasy.
Okan ýerileri: Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti we Moskwanyň (Russiýa Federasiýasy) edebiýat instituty.
Alan baýraklary we olaryň ady: „Watana bolan söýgüsi üçin“ medaly, „Gaýrat“ medaly, „Galkynyş“ ordeni, „Bitaraplyk“ ordeni, Türkmenistanyň ýaşlar baýragynyň eýesi, Türkmenistanyň halk ýazyjysy. “Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Altyn asyry” atly bäsleşiginiň ýeňijisi, 2008 ýyl.
Eserleriniň atlary: „Diýarym“, „Seni söýmedik bolsam“, „Çuňluk“, „Söýgüden söýgä“, „Dowamat dowam“, „Tylla terezi“ (1992), „Gumsagat“ (1989), „Bary-ýogy bir ömür“, „Başga tüýsli goşgular“ (1997), „Garaşsyzlyk ganatym“, "Başa täç edeliň Türkmenistany", "Döwletli döwran" (2010). Çagalar üçin: "Bagşy bilbil", "Boý derege boý gerek", "Dört dogan", "Ýaz nireden çykdy". Poemalary: "Dowamat dowam", "Oguz han rowaýat", "Salyr Gazanyň toýy","Kül Teginiň hatyrasyna uly ýazgy", "Kül Teginiň hatyrasyna kiçi ýazgy", "Bilge Kaganyň hatyrasyna ýazgy"
Terjimeler: 1. Döwletmämmet Azady “ Wagzy-Azat”.
2.	Abdysetdar Kazy “Jeňnama”.
3.	Töwratyň I-njii kitaby.
4.	Gadymy Mahineý ýazgylaryndan “Ergutlar”.
5.	Gadymy Ýunanystanyň mifleri.
6.	Mihail Bulgakowyň “Ussat we Margarita” romany.
7.	Ahmet Gurbannepesow we Döwletmyrat Kerimow dagy bilen bilelikde “Kalila we Dimna” (hindi rowaýatlar kitaby).
8.	Gazakbaý Ýollyýew bilen bilelikde “Hyýanatdan soňky sud”.
9.	Rus dilinden Puşkiniň, Lermontowyň, S. Ýeseniniň, Ýew. Ýewtuşenkonyň, Kaýsyn Kulyýewiň, Rasul Gamzatowyň goşgulary.
Gosgularyndan: Garaşsyz Goý,güller açylsyn sähraň ýüzünde, Asmanam,goý,rähnet nuruny saçsyn! Müň dokuz ýüz togsan biriň güýzünde Türkmenistan-ata mekan garaşsyz! Dünýäniň kartasynda türkmeniň ýurdy, Täze kürtäň keşdesi deý ýaraşsyn. Daglaryň arslany, çölleriň gurdy - Türkmen, bu gün gadym ýurduň garaşsyz!
Türkmen aga, telpegiňi göge zyň, Gyňaçlaram baýdak kimin parlasyn. Aýdym aýdyň, at çapdyryň, saz çalyň Türkmenistan - ata ýurdum Garaşsyz!
Aşyrberdi Kürt
AŞYRBERDI KÜRT (1930-1997)
Türkmeniň meşhur satirik ýazyjysy Aşyrberdi Kürt 1930-njy ýylyň 15-nji dekabrynda Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň Bamy obasynda eneden dogulýar. Onuň kakasy demirýol işgäri bolan, ejesi bolsa ir ýogalan. Iki aýal dogan, iki erkek dogan bolup ýetim galan Aşyrberdi Kürt Bamy obasynyň köne demirýol orta mekdebinde bilim alýar. Soňra ol Aşgabadyň mugallymçylyk institutynyň Türkmen dili we edebiýaty bölümini tamamlaýar. Institut Mary şäherine göçürilendigi sebäpli, Marynyň mugallymçylyk institutynda mugallym bolup işleýär. Ondan soňra Moskwa aspirantura okuwa gidýär. Aspiranturada dissertasiýa gorap bilmeýär. Ol şol ýerde teatr institutynda mugallym bolup işleýär. Mundan başga-da „Izwestiýa“ gazetiniň habarçysy, SSSR-iň ýokary sowetinde terjimeçi bolup işleýär. 1960-njy ýyllarda Aşgabada dolanyp gelýär, „Naýza“ satiriki žurnalynyň baş redaktory wezipesinde işleýär. Birnäçe ýyllap „Ýaş kommunist“ gazetinde işleýär. „Nesil“ gazetiniň bolsa düýbüni tutanlaryň biri. Ol özüniň ýiti ýumora ýugrulan hekaýalary, ýumareskalary, felýetonlary bilen dürli metbugatlarda çykyş edip özüne giň okyjylar köpçüliginiň söýgüsini gazandy. Onuň eserleriniň köpüsi wäşi artistleriň sahna eserlerine öwrüldi. Aşyrberdi Kürt „Bir köpük“, „Üç şert“, „Saňa ýalan, maňa çyn“, „Biler bolsaňyz“, „Gaharlanmak gadagan“ ýaly ajaýyp kitaplaryň ýazary. Ol 1997-nji ýylyň 22-nji awgustynda aradan çykdy.
Rovio Entertainment
“Rovio Entertainment ” Finlýandiýada ýerleşýän oýun programmirleme kompaniýasydyr. Iň meşhur oýny Angry Birds bolan bu kompaniýa öň diňe ykjam hyzmat edipdi. “ IPhone ” we “iPad” oýunlary köpleriň ünsüni özüne çekýän bu kompaniýa “ Angry Birds ” bilen uly girdeji gazandy.
2012-nji ýylyň mart aýynda Rovio belli bir mukdarda “Futuremark” kompaniýasynyň oýun ösüş bölümi “ Futuremark Game Studios” -ny satyn aldy.
Gazawat gyrgynçylygy
GAZAWAT GYRGYNÇYLYGY
XIX asyryň ortalarynda Hywa hanlygynda 35-40 müň öýli türkmen ýaşapdyr. Olar hanlykda ýaşaýan ähli ilatyň 24-26%-ini düzüpdir. Türkmenler sanynyň azlygyna garamazdan, ozalkylary ýaly Hywa hanlygynyň syýasy we harby durmuşynda uly orun eýeläpdirler. Hywa hanlary ol ýerde ýaşaýan türkmenleri hiç wagt özlerine doly boýun egdirip bilmändirler. Patyşa Russiýasynyň goşunlary Hywa çozanlarynda olara garşylyk görkezen esasy güýç türkmenler bolupdyr.
Patyşa goşunlary Hywany eýeländen soň, hanyň ýanynda maslahatçy edara - diwan döredilýär. Diwanyň düzümine ýerli han-begler bilen birlikde patyşa hökümetiniň hem wekilleri gityär. Patyşa hökümetiniň wekilleri Hywa hanynyň alyp barýan syýasatyny öz maksatlaryna gönükdiripdirler. Hywa hany Seýitmuhammet Rahym II patyşa hökümetiniň öňünde özüni «ak guş» edip görkezmek üçin, türkmenlere sürtüp bilen garasyny sürtüpdir. Türkmenleri rus-hywa harby çaknyşyklarynyň esasy günäkäri hökmünde häsiýetlendiripdir.
Patyşa goşunlarynyň baştutany K.P. Kaufman türkmenleri boýun egdirmegi, olardan ujypsyz bahadan azyk harytlaryny salgyt hökmünde rus düşelgesine (lagerine) hökman getirmegi talap etmekden başlaýar. Türkmenler bu görkezmäni ýerine ýetirmeýärler. Sebäbi olarda ätiýaçlyk galla ýokdy. Muňa gahary gelen K.P. Kaufman türkmenleri ykdysady taýdan has çykgynsyz ýagdaýa salmak üçin, olara 610 müň rus rubly möçberinde harby salgyt (kontribusiýa) salypdyr. Salgydy tölemegiň möhleti iki hepde diýlip bellenilipdir. Munça mukdardaky harby salgydy gysga möhletde tölemäge türkmenleriň mümkinçiligi bolmandyr.
K.P. Kaufman özüniň harby salgyt baradaky kararyny berjaý etdirmek üçin iýul aýynyň 5-inde gazawatly türkmenlerden 17 kethudany Hywa çagyrýar. Şonda kethudalar salgydy tölemek üçin birneme wagt berilmegini haýyş edipdirler. Emma olaryň haýyşy kanagatlandyrylmandyr. Çagyrylan kethudalaryň 5-si yzyna iberilýär, galan 12 kethudany Kaufman girew hökmünde alyp galýar.
Şeýle agyr ýagdaýdan çykalga tapmak üçin gazawat (häzirki Görogly (Tagta) etrabyndaky) türkmenleri maslahat çagyrýarlar. Çykalga ýokdy. Şoňa görä-de, ýeňişe uly ynam bolmasa-da, patyşa gosunlaryna gaýtawul bermäge synanyşyk etmelidi. Kaufmanyň maksady bolsa türkmenlere rus ýaragynyň güýjüni görkezip, olary aňsat aýňalyp bilmez ýaly, agyr jeza bermekden ybaratdy. Hywa hany Seýitmuhammet Rahymyň hem isleg-arzuwy şoldy. Şeýlelikde, gazawatly türkmenleriň garşysyna guralan jeza beriji ýöriş hut hanyň gep bermegi bilen guralýar.
Golowaçýowyň topary öz harby hereketlerini dowam etdirip, Ýylanlynyň golaýyndaky Çendir obasyna baryp ýetyär. Ol ýerde 1873-nji ýylyň 15-nji iýulynda uly söweş bolýar. Bu söweşe türkmenleriň ýomut, gökleň, garadaşly, çowdur, ýemreli, alili taýpalarynyň wekillerinden ybarat 10 müňe golaý adam gatnaşypdyr. Türkmenler düşmana garşy gaýduwsyz söweşipdirler. Emma duşmanyň güýjüniň agdyklygy we ýaragynyň gurat bolanlygy sebäpli, türkmenler ýeňlipdirler. Söweşde türkmenlerden 800 adam wepat bolupdyr. Duşmanyň goşuny hem ep-esli pida çekipdir.
Ýylanla tarap giden general Kaufmanyň topary hem öňünde goýan maksadyna ýetipdir. Baran ýerinde türkmenlere rehimsiz darapdyr. Basym onuň topary Golowaçýowyň topary bilen birigipdir. Bu iki topar bilelikde türkmenlerden harby salgyt ýygnamagyny dowam etdiripdir. Türkmenler bolsa çykgynsyz ýagdaýa düşüp, basybalyjylara alaçsyz boýun synmaly bolupdyrlar.
Türkmenler öz güýçleriniň ýetdiginden harby salgydy öz wagtynda tabşyrmaga çalşypdyrlar. Türkmenleriň nagt puly bolmansoň, öz gelin-gyzlarynyň altyn-kümüş şaý-seplerini, olaryň gözleriniň köküni gyryp dokan ajaýyp halylaryny salgydyň hasabyna geçiripdirler. Mundan başga-da, olar köp mukdarda goýun, düýe, at ýaly mallary ýörite döredilen salgyt ýygnaýjy topara tabşyrypdyrlar. Türkmenler näçe köp zat tabşyrsalar-da, harby salgydy ýene-de bellenilen möhletde üzüp bilmändirler. General Kaufman türkmenleriň başga ýerlere göçüp gitmeginden ätiýaç edip, harby salgydyň möhletini bir ýyl yza çekdiripdir.
Salgylanma
A.Nuryýew, M.Moşew. Türkmenistanyň taryhy. XVII-XX asyrlar. Orta mekdepleriň IX synpy üçin synag okuw kitaby. - A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2009 http://gollanma.com/gazawat-gyrgyncylygy.html
Garaja Burunow
left|140px|Garaja Burunow Burunow Garaja (1896-1965 ýý.) — Türkmen iň talantly şahyry, dramaturg hem ökde terjimeçi – Garaja Burunow 1896-njy ýylda Tejende eneden dogulýar. Ol ilki mekdepde, soňra Kakadaky medresede, Tejende açylan ýerli rus mekdebinde okap bilim alýar. Garaja Burunow Tejen etrabynda ilki söwda organlarynda, soňra magaryf işlerinde zähmet çekýär. Ol 1924-nji ýylda Aşgabada gelip, metbugatda işleýär hem döredijilik işine başlaýar. G.Burunow ilki şahyrçylykdan başlap, „Tirýekkeş“, „On sekiz gark edilen türkmen“, „Maýsa“, „Pagta ýygymynda“, „Depgin“ ýaly poemalary ýazyp XX – asyr türkmen poeziýasyna uly goşant goşdy. G.Burunow çeper terjimeçilik işinde-de ilkinjileriň biri bolup, otuzynjy ýyllaryň türkmen edebiýatyny baýlaşdyrdy. Ol W.Şekspiriň „Otello“, „Korol Lir“, „W.Gogolyň „Derňewçi“ we Puşkiniň, Krylowyň we başgalaryň dünýä belli eserlerini türkmen diline terjime edýär. G.Burunowyň „Seýdi“, „Gül-Bilbil“, „Ýusup-Ahmet“, „Leýli-Mežnun“ we başga operalary, „Seýdi“, „Arslan“ (M.Atahanow bilen) pýesalary, „Aldarköse“ baleti, Keýmir kör“ (B.Amanow bilen) dramasy bar.
Türkmenistanyň sebitler boýunça bölünişi
2012-nji ýylyň ýanwar aýynyň 1-ine Türkmenistanyň edara ediş ýerli birlikleriniň sebitler boýunça bölünişi. Turkmenistanda Jemi: 1927 oba bar. 560 sany geneşlik bar. 78 sany posýolok bar. 25 sany şäher bar. 57 sany etrap bar. In kop oba Daşoguz welaýaty nda bar: 654 Iň az oba Balkan da bar: 128
Salgylanma
http://www.stat.gov.tm/content/info/turkmenistan/administrative-regional/
IKAO
IKAO munuň ozi dünyaäniň birnäçe yurduny özünde birleşdirýän, BMG-nyň howandarlygyndaky halkara gurama. Onuň esasy maksady bütin adam zadyň bähbidi üçin howa ulaglarynyň howpsuz, wagtly-wagtynda netijeli uçmagyna yardam bermekden ybaratdyr. Bu gurama gecen ur$uñ aldym-berdimli döwründe döräpdi. Uru$dan son jemgyyetcilik halkara guramasyna öwrüldi. BMG-nin yöriteleşen merkezi hökmünde Halkara Rayat Awiasiyasy guramasynyn (IKAO) wezipesi, hukugy, alyp baryan işinin ähmiýeti barha artyar. Sebäbi, häzirki wagtda müňlerçe aeroport we howa giňişliginde műňlerçe uçar hereket edyär.
Ýann M'wila
thumbnail|Yann M'Wila Yann M'Wila (Yann M'Vila; 22 iýun 1990, Amýen) - fransuz futbolçy, «Rubin Kazan FK» we Fransiýa milli ýygyndysynda oýnoýa. 2009-njy ýylda fransuz "Renn" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2013 ýylda tatarstanyň «Rubine» geçdi.
Nury Baýramow
Baýramow Nury (1933 – 1993)
Nury Baýramow 1933-nji ýylyň 30-njy ýanwarynda Wekilbazar etrabyndaky Mülkbükri obasynda daýhan maşgalasynda eneden dogulýar. Oba mekdebini, Mary şäherindäki 6-njy mekdep-internatyny tamamlanyndan soňra, iki ýyl obalaryndaky mekdepde mugallymçylyk edýär. Nury Baýramowyň ilkinji goşgusy 1948-nji ýylyň tomsunda „Ýaş kommunist“ gazetinde çap edilýär. „Bagt hakynda rowaýat“ ady bilen ilkinji goşgular kitaby bolsa, 1958-nji ýylda çap bolup çykýar. 1952-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetine okuwa girýär. 1957-nji ýylda talyplyk okuwynyň daşyndan „Mydam taýýar“ çagalar gazetiniň redaksiýasynda işläp başlaýar, „Pioner“ žurnalyny hem redaktirleýär. Nury Baýramow türkmen çagalar edebiýaty meýdanynda iň öndümli we yzygider işleýän awtor boldy. 1964-nji ýylda „Dänejigiň aýdymy“, 1972-nji ýylda „Meret bilen Gün“, 1979-njy ýylda „Çeşme“, 1981-nji ýylda „Adam nämeden başlanýar“, 1984-nji ýylda „Sähradaky sallançak“, 1991-nji ýylda bolsa, „Dostluk älemgoşary“ atly goşgular we poemalar kitaplary okyjylara gowuşdy. Mundan başga-da, „Maňa garaşyň“, „Meniň hazynam“, „Ýönekeý goşgular“, Ýyldan-ýyllara“ ýaly ençeme goşgular we poemalar ýygyndylarynyň hem awtorydyr. Nury Baýramowyň kyssa eserleriniň hem çagalar edebiýatymyzda mynasyp orny bar. Onuň ilkinji ýazan „Döwli guýy“ (1962) powesti türkmen çagalar prozasyna romantik öwüşgini alyp geldi. Bu hatara „Örän uzaga çeken günler“, „Durnalar“, „Sähra güli“ atly powestler hem hekaýalar kitaplaryny, türkmen zenanlarynyň durmuşyna bagyşlap döreden „Sähra ýollary“ powestler romanyny hem goşmalydyr. Ençeme ýyl „Magaryf“ neşirýatynda işlemek we oňa ýolbaşçylyk etmek bilen okuw kitaplarynyň manysynyň çuňlaşmagyna, çeperçilik derejesiniň artmagyna goşandyny goşýar. Türkmen çagalar edebiýatynyň kämilleşmegine itergi berýär. Türkmenistanyň tebigaty hakynda söýgi bilen gürrüň berýän „Mähriban tebigat“ atly okuw kitabyny ýazýar. Türkmenistanyň halk ýazyjysy, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi.
Durdy Gylyç
Durdy Gylyç (1886-1950 ýý.)
Türkmenistanyň ilkinji halk şahyrlarynyň (1938) biri, ökde dessançy, ertekiçi şahyr Durdy Gylyç 1886-njy ýylda Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynyň Hojakümmet obasynda eneden dogulýar. Ol ýaşlykda iki gözünden mahrum batyl bolýar. Durdy Gylyç ýaşlyk zehini, yhlasy, ýatkeşligi bilen beýleki çagalardan tapawutlanypdyr. Ol eşiden, diňlän gürrüňlerini, rowaýatlaryny, ertekidir dessanlaryny ýat tutupdyr. Soňra bolsa olary halka ýatdan aýdyp beripdir. Şonuň üçin özi-de goşgy düzmäge başlapdyr. Durdy Gylyç halkyň içinden ýetişen zehinli şahyrlaryň biri. Şagyryň „Ömrüň ýanan, zaýa gelin“, „Jykyr“, „Emekli“, „Çatma“, „Zalymlar“, „Zamanaň geldi“, „Ylym okalyň“, „Biziň Türkmenistanda“, „Ýöriň“, „Iberiň urşa“, „Gurban Durdy“, „Ataýew“ we ş.m. goşgulary bardyr. Onuň eserleri zamanasynyň şahyrana ýazgylary bolup, edebiýat taryhynda yz galdyrdy. 1927-nji ýylda Durdy Gylyç Türkmenistan Sowetleriniň ikinji gurultaýyna Daşoguz welaýatyndan delegat bolup gatnaşýar.Ol gurultaýda çykyş edip, halkyň arzuw-isleglerini şygyr bile beýan edýär. Şahyryň bu çykyşy «Sýezdden» ady bilen şol ýylyň 7-nji aprelinde «Türkmenistan» gazetinde çap edilýär.Munuň özi onuň metbugatda çykan ilkinji şygyry bolýar.Durdy Gylyç 30-njy ýyllaryň başynda Türkmenistan radiosynda bagşyçylyk edýär.Şol döwürden başlap "Zamanyň geldi","Ylym okalyň","Şat boluň,aýal gyzlar","Halkym","Biziň Türkmenistanda","Ýaranlar" ýaly wagyz- nesihat häsiýetli şygyrlary döredýär.
Gorenje
Gorenje we Gorenje for Wissper – Sloweniýanyň–Türkmenistanyň şirketlar.
Rodolfo Abrantes
Rodolfo Gonçalves Leite de Abrantes (20 sentýabr, 1972, Brasília, Braziliýa) Braziliýanyň rock aýdymçysy we gitarist.
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen Oba Hojalyk Uniwersiteti
Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow adyndaky Türkmen Oba Hojalyk Uniwersiteti ýa-da S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen Oba Hojalyk Uniwersiteti ýa-da diňeje Oba Hojalyk uniweristeti Türkmenistanda iň uly ýokary okuw jaýlarynyň biri. Uniwersitet ekerançylyk ugruna ýöriteleşdirilen. Uniwersitet Türkmenistanyň birinji Prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň adyny göterýär.
Taryhy
1930-njy ýylda Aşgabat şäherinde Oba Hojalyk instituty ady bilen açylýar.
1998-nji ýyla çenli institutyň ady Mihail Kalinin diýlip atlandyrylýar. 1998-nji ýylda uniwersitet statusy berilýär we ady şu wagtky adyna üýtgedilýär.
2012-nji ýylda CLAAS ady bilen türgenleşik okuw merkezi açylýar.
Magrib (namaz)
Agşam namazy (صلاة المغرب).
Wagty
Gün ýaşandan soň, tä şapagyň doly ýitmegine çenli wagt aralygy agşam namazynyň wagtydyr. Bu ymameýniň görşüdir. Ymamy Agzama görä bolsa, namaz wagty Gün ýaşandan soň döreýän şapagyň yzynyň agarmagynyň hem doly ýitmegine çenli aralykdyr. Ibni Omaryň «Şapak - gözýetimdäki gyzyllykdyr» rowaýatyna görä, hanefiler agşam namazynyň wagty meselesinde Ebu Ýusufyň we Ymam Muhammediň fetwasyny esas edinýärler.
Agşam namazynyň okalyş düzgüni
Agşam namazy üç farz, iki sünnetden ybaratdyr. Farz ilki okalýar. Ilki bilen agşamyň farzyna niýet edilip namaza durulýar. Ilki iki rekagaty beýleki namazlaryň farzlary ýaly okalandan soň oturylýar. Diňe tahyýýat okalyp, üçünji rekagata turulýar. Üçünji rekagatda bolsa, diňe Fatiha okalyp, ruku’, sejde edilip, soňky oturylyşa oturylýar. Soňra tahyýýat, salawat we dogalar okalyp salam berilýär. Farzdan soň, sünnete niýet edilip, edil ertir namazynyň sünneti ýaly okalýar. Agşam namazynyň farzy, ertir namazynyň farzy ýaly sesli okalýar.
Ata Atajanow
left|150px|Ata Atajanow Atajanow Ata (1922-1989 ýý.)
Ýazyjy, şahyr, dramaturg Ata Atajanow 1922-nji ýylyň 15-nji dekabyrynda Mary etrabynyň ikinji Gökje obasynda mugallym maşgalasynda dünýä inýär. Ýedi ýaşyna çenli ene-atasynyň elinde terbiýelenip, soňra obalaryndaky mekdepde okaýar. 1934-1938-nji ýyllar Daşkentdäki pedagogik tehnikumda, 1938-1939-njy ýyllar Aşgabatdaky pedagogik institutda, 1949-1952-nji Ýokary partiýa mekdebinde, 1959-1960-njy ýyllar Ýokary edebiýat kursunda okap ýazyjylygynyň inçe syrlaryny özleşdirýär. Şahyr ilki mugallymçylyk, soň metbugat işinde işleýär. Mary oblastynyň “Lenin baýdagy” gazetinde, radio habarçysy, “Ýaş kommunist” gazetiniň redaktorynyň orunbasary redaktory, soňra Krasnowodskiniň oblast gazetiniň soň “Sowet Türkmenistany” gazetiniň redaktory şeýle-de “Sowet edebiýaty” žurnalynyň bölüm müdiri, redaktorynyň orunbasary wezipelerinde işleýär. Ýazyjy döredijilik işine 1941-nji ýylda başlaýar. Ilkinji goşgusy “Täze ýyl geldi” ady bilen Tagtabazaryň raýon gazetinde çap edilýär. Onuň “Hoş gal eziz obam”, “Ölmejek joýa”, “Ýeňiş”, “Ýar sary uç guşum”, “Çykda seret ýollara”, “Näbelli gahryman” ýaly birnäçe goşgulary Beýik watançylyk urşy baradadyr. A.Atajanowyň “Alma ýene gülleýär”, “Türkmenistan bahary”, “Arzyly myhman”, “Ädimme ädim”, “Sallançagym sähra meniň”, “Aýly agşam” atly kitaplarynyň awtorydyr. Türkmenistanyň prozasyny ösdüren “Çakmak”, “Öz tanyşlaryň”, “Halyň niçik Ýaran”, “Teke gyzy Tatýana”, ýaly romanlary durmuşyň dürli taraplaryny öz içine alýar. A. Atajanow ökde terjimeçidir (Puşkiniň, Twardowskiniň, Polewoýyň we baş eserlerini terjime eden).
Uels
Paýtagty — Kardiff şäheri.
Işä
Wagty
Ýassy namazynyň wagty şapagyň ýitmeginden başlap, ikinji fejriň dogmagyna çenli dowam edýär.
Ýassy namazy sebäpsiz gijäň ýaryndan geçirmek gadagan.
Ýassy namazynyň okalyş düzgüni
Ýassy namazy dört sünnet, dört farz, iki soňky sünnet we üç witir bolup, jemi 13 rekagatdan ybaratdyr. Ýassynyň ilki dört sünnetine niýet edilip edil ikindiniň sünneti ýaly okalýar, ýagny ilkinji oturylyşda tahyýýatdan soň salawatlar hem okalýar. Ýassynyň bu ilki dört rekagat sünneti Türkmenistanda meşhur däldir. Ýassynyň farzynyň okalyşy bolsa, öýle we ikindiniň farzy ýalydyr. Diňe niýet edilende ýassynyň farzyna niýet edilýär. Şeýle hem ýassy namazy jehri (sesli) okalýar. Ýassynyň soňky sünnetiniň okalyşy hem agşam namazynyň sünnetiniňki ýalydyr. Munda hem diňe niýet edilende, ýassynyň soňky sünnetine niýet edilýär. Biziň ýurdumyzda ýassynyň soňky sünnetini dört rekagat okamak meşhurdyr. Eger dört rekagat okaljak bolsa, ikindiniň sünneti ýaly okalýar.
Witr
Ýassydan (soň) witr namazy üç rekat witr namazy okamak Hanefi mezhebi boýunça wajypdyr.
Çary Geldimyradow
Biografiýa
Çary Geldimyradow 1950-nji ýylyň 9-njy dekabrynda Aşgabat şäheriniň Aşgabat obasynda dogulýar. Paýtagtyň 26-njy hem-de 13-nji mekdeplerinde okaýar
Baýraklary
Türkmenistanyň Prezidentiniň Altyn asyr bäsleşiginiň ýeňijisi. Magtymguly Pyragy medalynyň eýesi. Aziýa we Afrika ýurtlarynyň raýdaşlygynyň sowet komitetiniň Hormat haty we medaly. Özbegistanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň neşir işleriniň bäsleşiginde I derejeli diploma, Hormat hatyna we pul sylagyna mynasyp boldy. SSSR Ýazyjylar, SSSR Žurnalistler birleşiginiň agzasy. Zähmet weterany.
Çykan Kitaplary
„Lälik“, satiriki hekaýalar. „Rahatlyk“, çagalar üçin hekaýalar. „Çykalga“, satiriki hekaýalar. „Ýolbarsyň haky“, satiriki hekaýalar. „Gören-eşidenlerimden habar bersem...“, döredijilik işgärleri bilen bolup geçen gyzykly wakalar. „Dünýä gülýär“, dünýä halklarynyň ýumorlary
Ссылки
https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/8/articles/40228
Категория:Персоналии по алфавиту
Russiýanyň milli futbol ýygyndysy
Russiýanyň milli futbol ýygyndysy (Rusça: национа́льная сбо́рная Росси́и по футбо́лу, natsionalnaya sbarnaya Rossii pa futbolu), halkara futbol bäsleşiklerinde Russiýa wekilçilik edýär we Russiýada futboly dolandyrýan Russiýa futbol bileleşigine (Rusça: Российский Футбольный Союз, Rossiýskiy Futboľnyý Soýuz) tabyn. Russiýa milli futbol ýygyndysy UEFA we FIFA guramalaryna agzadyr.
Bosniýa we Gersegowinanyň şeraby
Bosniýa we Gersegowinanyň şaraby - Bosniýa we Gersegowinanyň dowletlar
Russiýanyň milli futbol ýygyndysy
SSSR-iň milli futbol ýygyndysy
Häzirki Russiýa Federasiýasynyň çäklerinde futbol federasiýasy 1912-nji ýylyň ýanwar aýynda Sankt-Peterburg şäherinde döredildi. Şol ýyl FIFA-nyň agzasy bolan SSSR-iň ýygyndysy ilkinji resmi we halkara duşuşygyny 1924-nji ýylda Türkiýäniň topary bilen geçirýär we 3–0 hasabynda ýeňiş gazanýar. Ilki-ilkiler Russiýa imperiýasynyň topary, soňra köp ýyllaryň dowamynda SSSR-iň, gysga wagtlyk hem bolsa, GDA-nyň ýygyndysy atlary bilen çykyş edýär. SSSR-iň düzüminde iň köp çykyş eden oýunçy Oleg Blohin bolup, ol iň netijeli oýunçylaryň sanawynda-da birinji hatarda durýar. 1972–1988-nji ýyllar aralygynda çykyş eden Blohin 112 oýunda 42 gol geçirýär. Şeýle-de SSSR iň soňky resmi duşuşygyny 1991-nji ýylda Kipr bilen geçirýär we 3–0 hasabynda ýeňýär. Iň uly tapawutly ýeňşinde Hindistandan 11–0 hasabynda üstün çykýar (1955). Iň uly tapawutly ýeňlişinde Angliýanyň ýygyndysyndan 5–0 utulýar (1957).
Russiýanyň milli futbol ýygyndysy
Russiýanyň ýygyndysy ady bilen ilkinji duşuşyk 1992-nji ýylyň 16-njy awgustynda Meksika bilen geçirilýär we 2–0 hasabynda ýeňiş gazanylýar. Russiýanyň ýygyndysynda iň köp oýun geçiren futbolçy Sergeý Ignaşewiç bolup, ol 120 duşuşykda meýdança çykdy (8 gol). Iň netijeli futbolçy-da Aleksandr Keržakowdyr – 91 oýunda 30 gol.
Parfiýa döwletinde lukmançylyk
Salgylanma
N.Mollaýew, J.Sopyýew TDLU. 2007, y.Shenbe, 1nji-dekabr. Tükrkmenistan gazeti
Russiýanyň milli futbol ýygyndysy
FIFA Dünýä çempionatlary
Russiýanyň milli ýygyndysy ilkinji gezek Dünýä çempionatynana 1994-nji ýylda gatnaşýar. Russiýa futbol ýygyndysy SSSR-iň mirasdüşeridir, SSSR-iň ýygyndysy 1958-nji ýyldan başlap Dünýä çempionatlarynda çykyş edip ugraýar. Ozalky SSSR-iň ýygyndysy 1958–1990-njy ýyllar aralygynda geçirilen 9 Dünýä çempionatynyň 7-sine gatnaşýar. 31 oýunda 15 ýeňiş gazanýar. 6 saparam deňme-deň oýnap, 10 duşuşykda-da utulýar. Şol 7 çempionatyň iň soňkusyndan galanynda toparçadan çykmagy başarýar. Iň şowly çykyş eden çempionaty-da Angliýa–1966 Dünýä Kubogy bolýar. SSSR-iň topary bu ýaryşda 4-nji ýeri eýeleýär. Şol 31 duşuşykda 53 gol geçiren Sowetler, 34 top geçirdýär.
FIFA Dünýä çempionaty 1962
SSSR 1962-nji ýylda Çilidäki ýaryşyň toparçalarynda 2 ýeňiş, 1 deňlik gazanýar. Çärýek finalda ýer eýeleri Çili bilen gabatlaşýar. Olar bu saparam ýer eýelerinden utulýar (2–1).
FIFA Dünýä çempionaty 1966
1966-njy ýylda Angliýada geçirilen 8-nji Dünýä çempionatynda SSSR 4-nji toparça düşýär. Demirgazyk Koreýany 3–0, Italiýany 1–0, Çilini-de 2–1 hasabynda ýeňen öňki Soýuzyň ýygyndysy çärýek finalda-da wengerlerden üstün çykýar (2–1). Ýarym finalda Günbatar Germaniýanyň ýygyndysyndan 2–1 asgyn gelen SSSR üçin bu çempionat iň şowly Dünýä Kubogy bolýar. 3-nji ýer ugrundaky oýunda-da SSSR Eýsebioly Portugaliýadan 2–1 utulyp, 4-nji ýeri eýeleýär.