cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jyns gatnaşygyň kadalary (Yslam)
Nikadan soňky gije
Birinji gijede erkek musulman öz zenanyna hüdür-kerem etmeli (mysal üçin: süýt, ary baly, we şuňa meňzeşler. Ýöne himikatly, iýmitlik goşundylary goşulan, spirtli içgileri we şuňa meňzeş emeli ýasalan önümler iýmek, içmek gadagan. Sebäbi bular geljekki çaganyň ruhy we beden saglygyna zyýan ýetirýär. Süýdi hüdr etmek sünnet). Täze gelniň aladasyny etmeli we onuň bilen namaz okamaly, bile doga okamaly, jyns gatnaşygynda üstüňi ýapmaly ondan soň birikmeli. Jyns gatnaşykdan öň mümkin bolsa, gowy edip arassalanmak gerek. Jyns gatnaşygynda är öz aýalyna örän mylaýym, çendenaşa ýumşak, mähirli bolmalydyr, zenan hem (jynsy) doly kanagatlanýança onuň ýanyndan gitmeli däl. Zenana köpräk hurma we şuňa meňzeş tebigatyň tebigy süýji tagamly önümleri iýmek, arassa howaly bolmak, erbet endikleri etmezlik, gaharjaň bolmazlyk maslahat berilýär. Birigip bolunandan soň gusl almak sünnet, namaz wagty başlanda bolsa hökmandyr (suw ýok bolsa teýemmum). Eger ikinji gezek birikmek islenilse, onda gusul alyp ondan soň birikmek gowy, emma iň bolmanda awrat ýeri ýuwup ondan soň birikmek gowy. Bu birikmek iň azyndan 4 aýda 1 gezek bolmaly. Eger aýaly 1-den köp bolsa, (şeriatda 4-den köp aýal almak bolanok) olara deň garamagy gerek. Eger durmuşa çykan zenan ozal äre çykmadyk bolsa, onda äri onuň bilen 7 gije bile bolmaly, eger-de ol zenanyň ozal äri bolan bolsa, onda 3 gije hem ýeterlikdir.
Är-aýal gatnaşygyny etmezden öň aýdylýan doga
Jyns gatnaşyk etmezden ozal (esasan hem çaga üçin) eşik çykarylmaka erkek öz aýalynyň maňlaýyna elini goýup aşakdaky dogany okamaly. Eger şol jyns gatnaşykdan çaga bolsa, şeýtany çaga bolmaz. Bismillä, Allahumme jennibnäş-şeýtone, we jennibiş-şeýtone mä rozaktenä. Bismillä (Allanyň ady bilen başlaýaryn). Eý Allahym! Bizi şeýtandan we şeýtany-da bizi ryzyklandyrjak perzentden daşlaşdyr!
Çaga aýyrmak
Yslamda ene göwresindäki çagany aýyrtmak gadagan edilýär:
Iň gowusy çaga üçin däl-de, ýöne jyns gatnaşyk bolsa, tohum içeri gitmezden ozal jyns organy aýyrmak bolar. Ýöne nikanyň iň esasy sebäbi bolan çagany edinmezlik gadagandyr. Iň bolmanda bir çaga edinmelidir.
Azil we göwreliligiň öňüni almak
Azil – erkegiň jynsy gatnaşygy doly tamamlaman yza çekilmegi diýmekdir. Bu usul göwreliligiň öňüni almak üçin gadymdan bäri ulanylyp gelýän usuldyr. Sahabalardan Jabiriň «Biz azil edýärdik. Resulullah ﷺ bize hiç zat diýmeýärdi», (Buhary, Muslim) diýip gürrüň beren hadysyna daýanyp, yslam alymlarynyň aglabasy azil etmegiň mubahdygyny belläpdirler. Häzirki döwürde ýatgynyň öňüne spiral goýdurmak, dürli derman ulanmak azil ýaly kabul edilýär.
Azil hem-de beýleki çärelere şu ýagdaýlarda rugsat edilipdir: Bu şertlerden başga ýagdaýlarda göwreliligiň öňüni almak jaýyz däldir. Ýatga tohumy eltýän kanallaryň baglanmagy ýa-da erkegiň biçilmegi hem göwreliligiň öňüni alýan çäreleriň biridir. Emma yslam alymlary saglyk we dini taýdan zerurlyk bolmasa, muny jaýyz görmändirler. Hatda şeýle etmekligi Allahyň beren nygmatlaryny inkär etmek ýaly görüpdirler. Ýöne aýallaryň saglyk ýagdaýy sebäpli wagtlaýyn çaga dogurmaz ýaly hala gelmekleri dürsdür.
Çaga aýyrtmak (abort)
Ýatga ýerleşen düwünçegiň daşky täsir arkaly düşürilmegi, gadymdan bäri diniň, ahlagyň we hukugyň halamaýan işidir. Ene-atanyň çaga bolmagyny arzuw etmegi öz erkinde bolsa-da, çagany düşürmäge olaryň haky ýokdur. Çagany aýyrtmak bilen baglanyşykly Kurany Kerimde we hadyslarda anyk we kesgitli delil bolmasa-da, käbir yşaratlar bardyr.
"12. Takyk, Biz ynsany (ýerden alnan) palçykdan ýaratdyk. 13. Soň ony ynamly bir ýerde damja suw edip goýduk. 14. Soň bu damja suwy gan lagtasy edip ýaratdyk. Gan lagtasyny bölejik et edip ýaratdyk. Bölejik eti-de süňk edip ýaratdyk. Süňke bolsa et geýdirdik. Soň hem ony başga bir ýaradylan (adam) görnüşinde ýaratdyk. Ýaradyjylaryň iň haýyrlysy bolan Alla örän Beýikdir. 15. Soň siz munuň yzyndan (ýaşanyňyzdan soň), elbetde, ölersiňiz. — Mukminun surasy." Hadyslarda bolsa bu aýatlaryň düşündirişi hökmünde şeýle aýdylýar:
Emeli usulda tohumlandyrmak
Ene-atanyň çaga öndürmek islegi iň tebigy arzuwlarynyň biridir. Yslam dini hem muny goldaýar. Ýöne nikahsyz çaga dogurmagy nesliň zaýalanmagy hasaplap gadagan edipdir. Şonuň üçin tohumlandyrmakda üç zerurlyk bolan – tohumyň, ýumurtganyň, ýatgynyň nikahlaşan är-aýala degişli bolmagy hökmandyr. Häzirki döwürde dürli ýetmezçilikler sebäpli çagasy bolmaýanlar emeli usul bilen tohumlandyrmak arkaly çaga öndürip bilýärler. Bu medisinanyň gazanan üstünligidir.
Emeli usul bilen tohumlandyrmagy yslam alymlary şu ýagdaýlarda dürs hasaplamaýarlar: Yslam alymlary erkegiň tohumynyň öz nikahly aýalynyň ýumurtgasy bilen emeli usul arkaly tohumlandyrylyp, embrionyň ýene şol aýalyň ýatgysyna ýerleşdirilmegi arkaly çaga öndürmegi jaýyz görýärler. Bu usul diniň kadalaryna ters däldir.
Wagt
Çaga edinmek üçin sagdyn, arassa iýmitlenmek gerek. Aýbaşyň başlan gününden, indiki aýbaşy başlaýan güni aralyk günlerini hasaplamaly. Aýbaşynyň özi 3-10 günläp dowam edip bilýär. Aýbaşydan beýleki günler her zenanda ýaşyna görä 21-40 gün aratapawutly bolup bilýär. (Meselem: Iki aýbaşyň aralygy (aýbaşyly günler bilen, aýbaşysyz günler) 28 gün bolsa,  . Ýagny,  gün geçirip jyns gatnaşyk etmeli. (owulýasiýa)). Owulýasiýadan öň jyns gatnaşyk edilmese gowydyr. Bu döwürde zenanyň ärine bolan jyns islegi ýokary bolmaly. Owulýasiýa gününi bilmek üçin testerler bardyr, mysal üçin: «Clearblue». Ýene-de bir usuly, owulýasiýa güni waginada reňksiz şepbeşiklik bolýar, bu şepbeşiklik birnäçe santimetre çenli sünüp bilýändir. Äri hem jyns gatnaşyk etmänkä aýalynyň höwesi artar ýaly garaşmaly. Jyns gatnaşyk gije bolsa gowy. Sperma matka barar ýaly ýagdaý bolmaly. Zenan garnyna ýatmaly we ýanbaşy biraz ýokarrak galdyrmaly (ýassyjak goýsa bor), äri bolsa onuň ýokarsynda bolmaly. Şeýle ýagdaýda çaga edinmek üçin iň gowy görnüşleriň biri. Ondan soň zenan iň azyndan 2 sagat ýatmaly. Ondan öň erkek iň bolmanda iki-üç günläp jyns gatnaşygy etmeli däl (has takygy owulýasiýa gününi anyklap bolsa şol gün gowydyr). Erkek owulýasiýa ýetmänkä 2-3 gün öň tohumyny (spermany) täzelemek gowy bolar we owulýasiýa güni jyns gatnaşygy etmek gowy bolar. Zenan bolsa iň bolmanda bir aý öňünden başlap süýji tagamly miweleri, et iýmeli (meselem: hurma, injir, balyk...). Emma doňdurma we ş.m.lary iýmek içmek gadagan. Jyns gatnaşygynda kimiň höwesi öňürtilese, çaga hem köp taraplaýyn şoňa meňzäp (biler). Eger indiki aýbaşy bolmasa, onda zenanyň göwreliliginiň subutnamasy. Göwrelilik döwri aýbaşy bolmaýar. Göwrelilik döwri aýbaşydaky ýaly gan gelse oňa istihäze diýilýär. Ol diňe täreti bozýar. Ýagny, göwrelilik döwri namazy, orazany galdyrmaly däl.
Gan topary
Çaga bolmagy üçin gabat gelmeli gan toparlary: Başga gan toparly äri bolan zenanlardan esasy kyn düşjegi I gan toparda bolan zenanlardyr.
Jyns gatnaşygynyň ähmiýeti
Nikaly jyns gatnaşygyň - nesil goýmak, musulman köpeltmek, garyndaşlyk açmak, zynadan saklanmak, nesil arassalygyny saklanmak, jynsy islegi kanagatlandyrmak we ş.m ähmiýetleri bar. Arap dilinde nika - birikmek manyny berýär.
Waginal gatnaşyk
Aýallaryňyz siziň üçin (çaga öndürýän) ekin ýeriňizdir. Öz ekin ýeriňize (halal edilen ýerden) öz göwün isleýşiňiz ýaly baryň! Özüňizi hem (sogap işler bilen) öňünden taýýarlaň! Alladan gorkuň we siziň Oňa gowuşjakdygyňyzy biliň! Mukminleri (hem) söýünjile! Kuran: sura №2, aýat №223. Ýagny islän ýeriňden barsaň hem diňe çaga dogulýan ýere jyns birikdirmek rugsat berilýär.
Anal gatnaşyk
Anal gatnaşyk — ýagny, ynsanyň yzky uly meýdan edýän deşigi bilen jyns gatnaşyk etmegine aýdylýar. Bu yslam dininde bütinleý haram hasaplanýar. Eger-de zenanyň äri şeýle hereket etjek bolsa, zenanyň mundan doly ýüz öwürmäge we talak soramaga doly huhugy bardyr (eger äri pälinden gaýtmasa). Eger-de zenanyň özi muny ärine etmegi islese ýa-da talap etse, onda äri ýüz öwürmeli (ýagny, etmeli däl). Iki tarapyň hem saglygyna örän howply ýagdaý bolansoň, köp ýurtlarda kanuny esasda azatlykdan mahrum edýärler.
Masturbasiýa
Masturbasiýa — eliň bilen öz jyns organyňy oýnamak. Nikadaky är - aýal biri biriniňkini oýnamagy bolýar(halal). Öz özüňkini, başga biriniňkini mysal üçin: erkek erkeginkini, zenan zenanyňkyny we nikada dällere düýbünden gadagan edilen. Eger-de zyna howpy abanýan bolsa, diňe özüňkini etse bor (eger-de öýlenmek (durmuşa çykmak) mümkinçiligi ýok bolsa).
Zoofiliýa
Haýwanlar bilen jyns gatnaşyk etmek düýbünden gadagan (haram).
Insest
Insest — (incest — gan gatyşdyrmak, ýakyn garyndaş bilen durmuş gurmak) düýbünden gadagan (haram). (Eý, mukminler!) Size (şular bilen nikalaşmak) haram edilendir: ejeleriňiz, gyzlaryňyz, gyz uýalaryňyz, kakaňyzyň aýal doganlary (ejekeleriňiz), daýzalaryňyz, erkek doganyňyzyň gyzlary, aýal doganyňyzyň gyzlary, sizi emdiren süýt eneleriňiz, süýt emşen uýalaryňyz, gaýyneneleriňiz, (jynsy gatnaşykda bolan) aýallaryňyzyň ýany bilen gelen öýüňizdäki öweý gyzlaryňyz. Ýöne (nikalaşyp), heniz jynsy gatnaşykda bolman (aýrylyşan aýallaryňyzyň gyzlary bilen nikalaşmagyňyzda) hiç hili günä ýokdur. Emma öz biliňizden önen (ogullyk alynmadyk) ogullaryňyzyň (aýrylyşan) aýallaryna (öýlenmegiňiz) we iki gyz dogany bir wagtda (nikaňyzda) birleşdirmegiňiz (hem haram edildi). Emma (nadanlyk döwründe öň bolup) geçeni geçdi biliň! (Siz oňa jogapkär dälsiňiz). Takyk, Alla Bagyşlaýjydyr, Rehimşepagatlydyr.
Kuran: sura №4, aýat №23.
Gomoseksuallyk
Gomoseksuallyk — erkek erkek bilen ýa-da zenan zenan bilen zyna etmegine aýdylýar. Yslamda haram.
Interseks
Germafroditler — bilen jyns gatnaşyk etmek düýbünden gadagan. Eger-de lukman onuň jynsyny anyklap, operasiýa geçirlip doly bejerlenden soň, ol garşydaş jynsly adam bilen durmuş gurup biler.
Van der Madeweg metro bekedi
Van der Madeweg — Niderlandiýanyň Amsterdam şäherindäki metro bekedi. Beket 1977-nji ýylda açyldy we 3 ugur boýunça hyzmat edýär: 50 (Isolatorweg–Gein), 53 (Amsterdam Centraal–Gaasperplas) we 54 (Amsterdam Centraal–Gein).
Çarlz Albert Gobat
thumb|Çarlz Albert Gobat Çarlz Albert Gobat-Şweýsariýaly hukukçy, syýasatçy. Parahatçylyk ugry boýunça Nobel baýragyny 1902-nji ýyldaky sanynyň Elie Dukommun bilen bilelikdäki eýesi.
Hukuky we syýasy karýerasy
Doktorlyk derejesini alandan soňra Albert Bern'de hukukçy bolup işe başlady we soňra Fransiýada raýat hukuklary barada leksiýalar berdi. Ondan soňra ol Delemont şäherinde(iňlisçe: Delémont) hukuk edarasyny açdy we gysga wagtda bu ofis öňdebaryjy hukuk ofisi bolmagy başardy.
Hukuk bilen 15 ýyl iş salşandan soňra ol syýasata girdi. 1882-nji ýylda ol Bern'de jemgyýetçilik işleri boýunça(iňlisçe: public instruction) başkomissar(iňlisçe: superintendent) wezipesine bellendi we bu wezipäni 30 ýyl boýunça dowam etdi. Bilim ugrunda diýseň üstünliklidi we bilim sistemada gaty köp öwrülşik amala aşyrdy.
Syýasy arenada hem ol birnäçe ýerlere bellendi. 1882-nji ýylda ol Bern baş geňeşine(iňlisçe: grand çounçil) saýlandy. 1884-1890 ýyllarynda Şweysariýa döwlet geňeşiniň(iňlisçe: the Council of States of Switzerland) agzasy bolup hyzmat etdi. 1890-njy ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Şweýsariýanyň bir başga kanun çykaryjy guramasy bolan Milli Geňeşiniň( National Council) agzasy bolup hyzmat etdi. Ylymda-da, syýasatda-da ol liberal reformaçydy.
BAŞGA
1902-nji ýylda Elie Dukommun bilen bilelikde Parahatçylyk ugry boýunça nobel baýragynyň eýesi boldylar, bilelikde döreden Hemişelik Halkara Parahatçylyk býurosyny(iňlisçe: Permanent International Peace Bureau) üçin, 1906-njy ýylda Elie Dukommun ölmeginden soňra býuronyň ýeke prezidenti bolup galdy.
1914-nji ýylyň 14-nji martynda Bern'de bir konferensiýada söze başlamakçy bolanda erbetleşdi we bir sagat soňra öldi.
William Randall Kremer
William Randall Kremer-18.03.1828-22.07.1922
ÖMRI WE ZÄHMET ÝOLY BARADA GYSGAÇA
Adatça, Randal ady bilen bilinýär we Parlamentiň iňlis liberal agzasy(iňlisçe: English Liberal Member of Parliament) bolan.
1965-nji ýylda Halkara işçiler Assosasiýasynyň(iňlisçe: International Workingmen's Association ) sekretarlygyna saýlandy, 2 ýyl soňra, ýagny 1867-nji ýylda öz islegi bilen işden çykdy.
1903-nji ýylda Halkara arbitražlyk(iňlisçe: international arbitration) işleri üçin we 1887-nji ýyldaky Anglo-Amerikan arbitraž ylalaşygyndaky(iňlisçe: Anglo-American arbitration treaty) zähmetleri üçin üçin Parahatçylyk ugry boýunça nobel baýragy bilen sylaglandy. Halkara Arbitraž ligasynyň (iňlisçe: International Arbitration League) düýbüni tutyjylardan.
Hagerston (iňlisçe: Haggerston) şäherinde onuň adyny göterýän mekdep bar.
BELLIKLER
ýaý içinde iňlisçesi görkezilen türkmençe sözler öz terjimäm, türkmen diline geçirlende belki başga şekilde geçýändigini gözöňünde tutup iňlisçesini hem goýdum.
ýazgyda şeýle(gyşyk) ýazylan sözler birbirine bagly bolan sözlerdir.
SALGYLANMA
Iňlisçe wikipediadaky makalanyň terjimesi: Randal Cremer
Beki Seýtäkow
Çeşmeler
1. Türkmen edebiýatynyň taryhy. V tom, I kitap, Red. K. Jumaýew, E. Işangulyýew.-A.: Ylym,1980.
2. Jora Allakow, Tirkiş Sadykow, Romanguly Mustakow Edebiýat. Orta mekdepleriň X synpy üçin synag okuw kitaby. Aşgabat Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2009.
Ylham Alyýew
Ylham Haýdar ogly Alyýew 1961-nji ýylyň 24-nji dekabrynda Baku-şäherinde doguldy, azerbaýjanly syýasatçy we döwlet işgäri. 2003-nji ýylyň 31-nji oktýabryndan başlap, Azerbaýjan Respublikasynyň dördünji prezidenti wezipesini eýeledi. Ondan öň 2003-nji ýylyň 4-nji awgustyndan şol ýylyň 4-nji noýabry aralygynda Azerbaýjan Respublikasynyň premýer-ministri bolupdy.
Durmuşy
Ilhom Aliýew 1961-nji ýylyň 24-nji dekabrynda Bakuwda dünýä indi [1]. 1967-1977- nji ýyllarda Bakuwdaky 6-njy orta mekdepde okady. 1977-nji ýylda Moskwa döwletiniň halkara gatnaşyklar institutyna girdi. Okuwy gutarandan soň, institutyň aspiranturasyna kabul edildi, 1985-nji ýylda tezisini gorady we taryhy ylymlaryň kandidaty derejesini aldy. 1985-1990-njy ýyllarda Moskwa Döwlet Halkara gatnaşyklar institutynda mugallym bolup işledi. 1991-1994-nji ýyllarda hususy telekeçilik pudagynda işledi. Birnäçe täjirçilik guramalaryna ýolbaşçylyk etdi. [2] [3] 1994-nji ýyldan 2003-nji ýylyň awgustyna çenli Azerbaýjan Döwlet Nebit Kompaniýasynyň wise-prezidenti we birinji wise-prezidenti boldy. Heýdar Alyýewiň nebit strategiýasyny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşdy. Özbaşdak Azerbaýjanyň nebit syýasatynyň geosyýasy taraplary boýunça birnäçe gözleg işleriniň awtory. Syýasat ylymlarynyň doktory. 1995 we 2000-nji ýyllarda Azerbaýjan Respublikasynyň Milli Assambleýasynyň wekili saýlandy. 2003-nji ýylda Azerbaýjanyň premýer-ministri wezipesine bellenilmegi sebäpli, deputat bolup işlemegini bes etdi. 1997-nji ýyldan bäri Azerbaýjanyň Milli Olimpiýa Komitetiniň prezidenti. Sportuň ösmegine we Olimpiýa hereketine goşan goşandy üçin Halkara Olimpiýa Komitetiniň iň ýokary buýrugy bilen sylaglandy. 1999-njy ýylda Täze Azerbaýjan partiýasynyň başlygynyň orunbasary, 2001-nji ýylda başlygyň birinji orunbasary, 2005-nji ýylda partiýanyň başlygy wezipesine saýlandy. 2001-2003-nji ýyllarda Azerbaýjan Respublikasynyň Milli Assambleýasynyň Europeewropa Sowetiniň Mejlis mejlisinde wekiliýetiniň başlygydy. 2003-nji ýylyň ýanwar aýynda Europeanewropa Geňeşiniň Mejlis mejlisiniň başlygynyň orunbasary, ESPA býurosynyň agzasy saýlandy. 2004-nji ýylyň aprelinde ESPA-nyň işlerine işjeň gatnaşandygy we Europeanewropa ideallaryna ygrarlylygy üçin oňa ESPA-nyň hormatly agzasynyň diplomy we ESPA medaly berildi. 2003-nji ýylyň 4-nji awgustynda Milli Mejlis tarapyndan tassyklanandan soň, Azerbaýjan Respublikasynyň premýer-ministri wezipesine bellendi. 2003-nji ýylyň 15-nji oktýabrynda Azerbaýjan Respublikasynyň prezidenti saýlandy. Saýlawçylaryň 76% -den gowragy prezident saýlawlarynda Ilham Aliýewe ses berdi. Wezipelerini 2003-nji ýylyň 31-nji oktýabrynda ýerine ýetirip başlady. 2008-nji ýylda gaýtadan prezidentlige saýlandy. 2013-nji ýylda üçünji möhlete prezident saýlandy we prezident wezipesini dowam etdirýär. Azerbaýjan, rus , iňlis , fransuz we türk dillerini bilýär. Öýlenen. Üç çagasy we dört agtygy bar.
Qatar
Qatar, bir döwlet Aziýa'da.
Kataryň paýtagty − Doha.
left|thumb left|thumb left|300px left|300px
Miyamoto Musaşi
Miýamoto Musaşi (宮本 武蔵 c. 19 maý 1584 -ýa-da 13 iýun 1645), ýetginjeklik ýyllaryndaky ady Miýamoto Bennosuke ýa-da Miýamoto Musana, meşhur Ýapon gylyç halypasy. Iň güýçli gylyç halypalarynyň biri bolan. Kiçi ýaşda hem bolsa köp gylyç urşlaryna gatnaşanlygy sebäpli gylyjy nähili ullanylmalydygyny gowy bilýar. Hiýoho Niten İçi-riyi ýa-da bolmasa Nito Riýy stilleri gowy öwrenen.
Marvel studiýasy
1993-nji we 1996-njy ýyllar aralygynda “Marvel Films” ady bilen tanalýan “Marvel” studiýasy Burbankyň “Walt Disney” studiýasynda ýerleşýän Amerikan film we serial studiýasydyr.
Sowet Soýuzynyň gimni
Гимн Советского Союза - Sowet Birleşigi döwlet senasy 1977-1991.
Juz
Juz (جُزْء — bölek) — Kuranyň bölekleri. Kuran 30 juza bölünen, ýagny 30 günde okap biljek üçin. Her juz 2 hizba deň.
Türkmen filmleriniň ady
Keýik Taňrykuliýewa
Wiktor Gýugo
Wiktor Gýugo (1802-1885) - fransuz ýazyjysy (şahyr, kyssaçy, dramaturg),fransuz edebiýatynda romantizm akymynyň düýbüni tutujy. Fransuz akademiýasynyň agzasy (1941)
Ferhat Gaýymy
Ferhat Gaýymy (Parsça: فرهاد قائمی) Eýran Milli Woleýbol ýygyndysy toparynyň we Kümmet Gowuz şäheriniň Barij toparynyň sportsmeni.
1989-nji ýylda Kümmet Gowuzda eneden doglan Ferhat Gaýymy 2007-nji ýylda Meksikada oýnalan ýaşlar bütindünýa woleýbol çempiýonadynda Eýran topary bilen birinji orny eýeledi.
Wiktor Gýugo
Beýik fransuz ýazyjysy Wiktor Gýugo Bezansonda dünýä inipdir.Kakasy -Napoleonyň serkerdesi Žozef Leopold Sigisber Gýugo we ejesi hanym Gýugo (gyz ady Sofi Fransuaz Trebýuşe de la Renodýe).
Ene-atasy aýrylyşan körpe Wiktor iki sany uly agasy bilen kä kakasynyň, kä ejesiniň ýanynda ýaşady, olar bir şäherden beýlekä, Fransiýadan kä Italiýa, kä Ispaniýa göçüp-gonýardy. Wiktor bäş ýaşynda kakasynyň harby polkuna ýazylypdyr.
Ýetginjekkä Wiktor Gýugo goşgulary hem-de latyn şahyrlaryndan eden terjimeleri bilen on sany depderi doldurypdyr, emma olary ýakypdyr.Ol wagtlar Wiktor Parižde, keramatly Margarita köçesindäki pansionda okaýardy.
Fransuz akademiýasy tarapyndan yglan edilen bäsleşikde ýaş Gýugo üç ýüz otuz dört setirden ybarat poemasy üçin Hormat hatyna mynasyp boldy. Tuluz akademiýasy «Genrih IV heýkeliniň dikeldilmegi» atly odasy üçin ony «Altyn liliýa» baýragy bilen sylaglapdyr.
Tizara Wiktor Gýugo agasy Abel bilen bile «Edebiýat konserwatory» ady bilen edebi žurnal neşir etmäge synanyşdy. Bir ýarym ýylyň dowamynda Wiktor bu žurnalda on bir tahallus bilen 112 sany makala, 22 sany goşgy çap etdirdi. Abel öz hasabyna Wiktoryň ilkinji kitabyny neşir etdirdi, ol «Odalar we başga goşgular» diýlip atlandyrylýardy.
«Kromwel» atly dramasyna ýazan sözbaşysy edebiýatçylar tarapyndan «Romantizmiň manifesti» hökmünde biragyzdan ykrar edilen Wiktor Gýugo romantizmiň asyl özenini «hiç haçan rahatlyk bilmeýän, kä şatlanýan, kä nalaýan kalbyň geň howsalasy» hökmünde häsiýetlendiripdi.
1831-nji ýylyň başlarynda ol «Parižli Bibimerýemiň ybadathanasy» atly romanyny tamamlady. Gýugo bu kitabyny ilkinji nobatda «hyýaly göz öňüne getirmäniň, hokgabazlygyň we fantaziýanyň önümi» diýip häsiýetlendirdi. Ol bu roman üçin zerur bolan XV asyryň Pariži hakyndaky maglumatlary üç ýyllap toplapdy. Romanyň golýazmasyny neşirýata şertnamada belenilen iň ahyrky möhletde tabşyrdy. Ol wagt Gýugonyň eýýäm öýi, maşgalasy bardy we ol edebi zähmeti bilen her ýyl iň azyndan on bäş müň frank gazanmagyň arzuwyndady. Tiz wagtdan ol mundan has köp gazanyp başlady, ýöne her agşam ol ýadaman-ýaltanman, öz çykdajylaryny santime* (fransuz pul birligi) çenli hasaplaýardy.
1830-njy ýylyň iýun we 1848-nji ýylyň fewral aýlaryndaky rewolýusiýalaryň aralygynda Gýugo birnäçe täze şahyrana eserler toplumyny: goşgy bilen ýazylan «Korolyň güýmenjesi» dramasyny, kyssadaky üç dramasyny, Germaniýa baradaky oçerkler kitabyny («Reýn») tamamlapdy we soňra ady «Ýekirilenler» diýlip üýtgedilen «Garyplyk» romanyny ýazmaga oturdy.
1841-nji ýylyň 7-nji ýanwarynda Wiktor Gýugo akademiýa kabul edildi. Aradan ýedi ýyl geçenden soň, Parižiň VIII okrugynyň häkimligine saýlandy. Ol Kanun çykaryjy mejlisde Respublikanyň prezidenti, şazada Lui Bonaparty tankytlap çykyş etdi. Lui Bonapart imperatorlyk häkimligini ele almak maksady bilen, döwlet agdarylyşygyny amala aşyrandan soň, Gýugo tussag edilmek howpy abandy we ol galp pasport bilen Parižden Brýussele gaçyp gitmeli boldy. Şeýdip onuň uzak ýyllara çeken sergezdanlygy başlandy.
«Eger jahanda sürgün edilen üçin ajaýyp künjek bar bolsa, Jersini hem olaryň hataryna goşmak gerek... Men bu ýerde, deňziň kenaryndaky ak külbede mesgen tutundym. Öz penjirämden Fransiýany görýärin» diýip, Gýugo Normand adalarynyň Jersi diýilýän ýerindäki Marin-Terras öýünde ýazypdy. Bu ýazgysynda «ak külbe» diýip atlandyrýan öýünde ol üç ýyllap ýaşady. Beýleki fransuz emigrantlary bilen birlikde Jersiden çykarylan Wiktor Gýugo goňşy Gernsi adasynda ýerleşdi we «Syn etme» atly goşgular ýygyndysynyň galamhakyna Otwil-Haus atly öýüni satyn aldy.
Otwil-Hausdaky öýünde ol «Ýekirilenler» romanyny ýazyp tamamlady, «Asyrlaryň rowaýaty» atly göwrümli epopeýasy üçin birgiden goşgulary we poemalary ýazdy. Şeýle hem «Deňziň zähmetkeşleri (Jersiniň balykçylary hakynda) we «Gülýän adam» atly romanlaryny döretdi.
1870-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda Fransiýa Respublika hökmünde jar edilen dessine Gýugo Pariže dolanyp bardy. Parižiň Demirgazyk demir ýol menzilinde ony mähelle «Marselýezany» aýdyp we «Ýaşasyn Fransiýa! Ýaşasyn Gýugo!» diýen şatlykly gykylyk bilen garşylady. Tiz wagtdan Gýugo Milli mejlisiň deputatlygyna saýlandy.
Ferhat Gaýymy
FYVB’niň beren maglumatyna görä Ferhadyň iň halaýan nahary Türkmen Çekdirme palawy.
Kümmet Gowuzyň Türkmen ýaş nesli ýaly Ferhad-da çagalykdan woleýbol oýnamaga köçelerden başlaýar we bu spordy milli toparda dowam etdirýär.
Çeşme
/Boy’s Youth World Championship /Sporçylaryn Biyografiyasi: Farhad Ghaemi
Wiktor Gýugo
Şol wagt onuň aýaly-da, ogullary-da, uly gyzy-da aradan çykypdy. Onuň körpe gyzy bolsa akyl taýdan näsaglaryň hassahanasyna ýerleşdirilipdi. Gýugo agtyklary Žoržy hem Žannany diýseň eý görerdi we olara «Ata bolmak sungaty» atly goşgular toplumyny bagyşlapdy.
1885-nji ýylyň iýunynda san-sajaksyz märeke onuň tabydyny Ýyldyz meýdanyndan Panteona deňiç göterip äkitdi. Hormat garawulynyň ýanyndaky ak bägüllerden edilen gülhalkalar bilen bezelen, başga hiç hili kaşaňlyk bolmadyk gara tabyt arabasynyň gapdalynda on iki sany ýaş şahyr durdy. Öz wesýetnamasynda Wiktor Gýugo şeýle ýazypdyr: «Elli müň franky mätäçlere miras galdyrýaryn. Tabydymy gonamçylyga garyplara niýetlenen arabada äkitmeklerini isleýärin. Ybadathanalarda ruhum üçin doga okamaklaryndan ýüz öwürýärin. Hemmeleriň maňa doga-dileg etmegini haýyş edýärin. Taňra ynanýaryn. Wiktor Gýugo».
"Dünýä edebiýaty" žurnalyndan
Dnipro
Dnipro (Дніпро, Днипро (Dnipro)) bir şäher Ukraina'da.
Jeňnama
Abdysetdar Kazynyn poemasydyr. Ol muhannes gornusinde yazylyp, Garrygala hem-de Mary soweslerini doly beyan edipdir.
Galtaşýan dörtburçluk
thumb|Galtaşýan dörtburçluk (töwerege taraplary bilen galtaşýan dörtburçluk) mysal thumb|Galtaşýan dörtburçlugyň (töwerege taraplary bilen galtaşýan dörtburçluk) Inradiusy Kesgitleme:Galtaşýan üçburçluk bu öz taraplary bilen ýeke bir töwerege galtaşýan üçburçlukdyr.
Walt Disney
“Walt Disney” kompaniýasy, dünýäniň iň uly metbugat we güýmenje kompaniýalarynyň biri hökmünde tanalýan Amerikan metbugat kompaniýasydyr. “Walt Disney” kompaniýasynyň ştab-kwartirasy we ştab-kwartirasy Burbank, Kaliforniýa.
Wibautstraat metro bekedi
Wibautstraat — Niderlandiýanyň Amsterdam şäheriniň merkezindäki metro bekedi. Beket 1977-nji ýylda açyldy we 3 ugur boýunça hyzmat edýär: 51 (Amsterdam Centraal–Isolatorweg), 53 (Amsterdam Centraal–Gaasperplas) we 54 (Amsterdam Centraal–Gein).
Metro bekedine diňe OV-chipkaart ýa-da GVB Travel Pass bilen girip bolýar.
Anatoliý Solowýanenko
Anatoliý Solowýanenko, aýdymçy. SSSR-iň halk artisti (1975). Lenin baýragynyň laureaty (1980).
Hajybalhan
Hajybalhan Eýranyň Türkmensähra sebiti, Gülistan welaýatynyň Kümmet Gowuz etrabynyň merkez etrapçasynyň bir obasydyr. Bu oba etrapçanyň Fejir bölegine tabindir. Eýranyň hasabat guramasynyň 2006-nji ýyldaky sanawyna görä Hajybalhan 329 maşgala, 1552 raýatly bir obadyr
Aýlawly dörtburçluk
thumb|right|150px|Aýlawly dörtburçlugyň (içine çyzylan dörtburçluk) käbirleri. thumb|150px| ABCD aýlawly dörtburçluk (içine çyzylan dörtburçluk) thumb|right|150px|Ýapon teoremasy Kesgitleme:Aýlawly (sikliki) dörtburçluk - bu töweregiň içine çyzyp bolýan dörtburçluk görnüşidir.
Hizb
Hizb (حِزْب — partiýa, bölek) — Kuranyň bölekleri. Kuran 60 hizba bölünen, ýagny 60 günde okap biljek üçin. 2 hizb 1 juza deň.
Italmaz Nuryýev
(1938-1985)
Türkmenistanyň halk ýazyjysy, ussat şahyr Italmaz Nuryýew 1938-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň Çöňür obasynda eneden dogulýar. Ol orta mekdebi tapawutlanan bahalar bilen tamamlaýar. Obada işleýär. Soňra 1964-nji ýylda Moskwanyň Maksim Gorkiý adyndaky Edebiýat institutyny üstünlikli tamamlaýar.
Şahyr goşgy düzmeklige mekdep ýyllaryndan başlaýar. Onuň ilkinji goşgular ýygyndysy «Bahar güli» ady bilen 1963-nji ýylda Aşgabatda neşir edilýär. Italmaz Nuryýew Watan, il-gün, toprak, tebigat, sährä hakda türkmen topragynyň geçmişi, şu güni, ertiri, onuň zähmetsöýer gahrymanlary hakda, umuman, durmuş hakda öz pikirlerini, gaýgy-aladalaryny, şatlyk-buýsançlaryny okyjylar bilen deň paýlaşýar. Ine, şu hem Italmaz Nuryýewiň döredijiliginiň esasy aýratynlygydyr. Şahyr, maşgalasy Amangül Nuryýewa bilen bäş çagany Enegarry, Güljahan, Maýsa atly gyzlaryny, Agadurdy, Wepa atly ogullaryny terbiýeläp ýetişdirýärler. Ol döredijilik ýoluna 1956-njy ýyldan başlady. Şahyryň ilkinji kitaby «Bahar güli» ady bilen 1963-nji ýylda «Türkmenistan» neşirýatynda çap edildi.
Ýer
Ýer (astr. simwoly: ) — Güne iň ýakyn 3-nji planeta. Gün ulgamynda bar bolan 8 planetanyň arasynda iň uly 5-nji planetadyr. Bu planeta başgaça "Dünýä", "Mawy planeta" hem diýilýär. 4,5 milliard ýaşynda diýip çaklanylýar, ilkinji milliard ýyly içinde bolsa ýaşaýyş emele gelendigi çak edilýär. Wenera we Mars planetalarynyň aralygynda ýerleşýär. 250px|thumb|left|Ýer planetasynyň kosmosdan görnüşi 370x370px|thumb|right|Gün we Ýer Planeta ady: ÝER
Üstiniň meýdany: 510 072 000 km2
Göwrümi: 1.08321 x 1012 km3
Agramy: 5.97219 x 1024 kg
Iň pes temperaturasy: -89.2 °C
Ortaça temperaturasy: 15 °C
Gün orbitasyndaky aýlawyny tamamlaýan wagty: 365.256363
Öz daşyndan aýlawyny tamamlaýan wagty: 23 sagat 56 minut 4.1 sekunt
Günden uzaklygy: 149 598 261 km
salgylanma
http://www.sun.org/earth saýtyndan gysgaça terjime
Italmaz Nuryýev
(1938-1985)
Garaşsyzlyga garaşan Italmaz Nuryýewiň bize galdyryp giden edebi mirasy az däl. Onuň ýazan edebi makalalary, goşgulary dünýä edebiýatyndan eden çeper terjimeleri nusga alarlykdyr.
Mundan başga-da, «Men gündogarly» (1969 ý.), «Ýyldyzlaryň jogaby» (1970 ý.), «Ýyllar meniň basgançagym» (1971 ý.), «Halasgär» (1975 ý.), «Goşgy okap bereýinmi?!» (1977 ý.) atly goşgular kitaplary neşir edildi.
Italmaz Nuryýewiň «Ответ звезды» (1970 ý.) hem-de «Спасибо за соль» (1976 ý.) atly kitaplary Moskwanyň «Советский писатель» neşirýatynda «Стихи» atly kitaby bolsa (1980 ý.) Moskwanyň «Художественный литературы» neşirýatynda rus dilinde neşir edildi.
1977-nji ýylda şahyr Türkmenistanyň Ýaşlar baýragynyň eýesi bolýar. Şahyr 1964-1975-nji ýyllarda «Edebiýat we sungat» gazetinde, öňki «Türkmenfilm» kinostudiýasynda (häzirki «Oguzhan» adyndaky Türkmenfilm birleşiginde) «Magaryf» neşirýatynda dürli wezipelerde zähmet çekýär. Döredijilik işinde bolup, birnäçe eserleri döredýär.
Şahyr çeper terjimäniň ussady hökmünde hem meşhurdyr. Onuň «Polistinanyň şahyrlary» atly (1974 ý.) hem-de şahyr Asen Basowyň goşgularyndan eden terjime kitaplary (1978 ý.) neşir edildi. Ol körpe okyjylara «Ertekiler dünýäsine syýahat» atly goşgular kitabyny (1976 ý.) sowgat etdi. Italmaz Nuryýew Sergeý Ýesenin, Resul Gamzatow, Nazym Hikmet, Pablo Neruda ýaly şahyrlaryň eserlerini hem ussatlyk bilen türkmen diline terjime etdi.
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Italmaz Nuryýew «Ýollar bizi duşurmazmy», «Saýawanyň astyndaky aýdym», «Gitme sen», «Türkmenistan-baharystan» ýaly diňleýjileriň göwnüni awlan onlarça aýdymlaryň sözlerini döretdi.
Reý Bredberi
thumb|200px|Bredberi 1975-nji ýylda
Reý Bredberi - amerikan ýazyjysy, şahyry.
Reý Bredberi häzirki döwrüň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol 1920-nji ýylyň 22-nji awgustynda, ABŞ-nyň Illinoýs ştatynyň Uokigan şäherinde dünýä indi. Ýazyjynyň doly ady Reýmond Duglas Bredberi.
1934-nji ýylda Bredberiniň maşgalasy Los-Anjeles şäherine göçýär. Ýazyjy häzir hem şol ýerde ýaşaýar. Onuň çagalyk we ýaşlyk döwri durgunlyk we uruş ýyllaryna gabat gelýär, maşgalanyň gün-güzerany Reýe uniwersitete okuwa girmäge mümkinçilik bermändir. Muňa garamazdan, eýýäm 12 ýaşyndaka ol ýazyjy bolmagy göwnüne berk düwüpdir, şondan soň başga kärde işlemek barada pikir hem etmändir. Ýaş wagty ol gazet satyp gazanç edipdir, soňra birnäçe ýyllap aýalynyň aýlyk hakyna ýaşamaly bolupdyr. 1940-njy ýyllaryň ahyrynda Bredberiniň eserleri şöhrat gazanyp başlaýar. 1950-nji ýylda bolsa ýazyjynyň «Marsyň senenamasy» romany çap edileninden soň okyjylar hem, tankytçylar hem Bredberini ýylyň iň ussat ýazyjysy diýip ykrar edýärler.
Mundan soň ýazyjy ir säherden agşama çenli kitaphanada oturyp, täze eseriň üstünde işleýär. Netijede, 1953-nji ýylda «Playboy» žurnalynda onuň «Farengeýt 451°» antiutopik romany çap edilip, ýazyja bütindünýä meşhurlygyny getirýär. Ýazyjynyň ýiti öňdengörüjilik, welilik bilen ýazylan bu eseri 1957-nji ýylda döreden «Tozga şeraby» powesti bilen bilelikde dünýä edebiýatynyň nusgawy eseri hasaplanylýar.
Emma ýazyjyny, esasan hem, hekaýalary üçin söýýärler. Bredberiniň jemi 400-e golaý hekaýasy bar. «Günüň altyn almalary»(1953), «Tukatlykdan derman»(1959), «Şatlyk mehanizmleri»(1964), «Ýary gijeden esli wagt geçensoň»(1976), «Toýnbi konwektor»(1988), «Körüň sürşi»(1997), «Tomus sabasy, tomus gijesi»(2007) ýaly onlarça ýygyndyda ýerleşdirilen hekaýalar özüniň pelsepewi dünýägaraýşy bilen okyjylaryň köp nesline ahlak terbiýesini berdi. Olaryň esasynda 70-e golaý çeper film surata düşürildi.
Geçen ýyl 91 ýaşan Reý Bredberiniň bir eli ysmaz bolandygyna garamazdan, häzir hem galamyny taşlanok. 2009-njy ýylda onuň «Biziň mydama Parižimiz bolar» atly täze hekaýalar ýygyndysy çap edildi.
Bredberi öz eserleri arkaly adamzadyň ahlak arassalygy, gözel tebigatyň goragy, sungata bolan söýgi ugrunda göreşýär. Onuň eserleri birnäçe ýurtlaryň okuw mekdeplerinde öwrenilýär.
Mega Stars Shomanay Rep Topary
Mega Stars Pro Rep Topary Shomanay şeherynyñ meçhur rep topary.
Kiok
Özünden öň: Mode han
Özünden soň: Kuniçen (Szýunçen)
Öldi: b.e.öňki 161.
Ýurdy: Oguz türkmenleriniň Hun döwleti
Kakasy: Mode han (Mete han)
Ogly: Kuniçen (Szýunçen)
Disney kanaly
Disneý kanaly kabel we emeli hemra esasly Amerikan torydyr. Baş ofisi Kaliforniýanyň Burbank şäherindäki Günbatar Alameda köçesinde.
Statistika
Statistika Matematikanyn bir bölümidir. Bir bilim ugrydyr. Hasabatlar bilen gyzyklanyar.
Kiok
Umumy maglumat
Kiok han (Lawşan ýa-da Gök han) m. ö. 174-nji ýyldan m. ö. 160-njy ýyllarda hökümdarlyk etdi. Ol hunlaryň üçünji şanýusydyr. Ol Mode hanyň oglydyr. Dünýä ineninde ejesi oňa Çiçu adyny goýupdyr. Laoşan adynyň näme sebäpden dakylandygy belli däl. Hulsewanyň pikirine görä bu Hun dilindäki bir sözüň terjimesi ýa-da haýsydyr bir sözüň meňeşligi bolup biler diýipdir[1]. Çyn-maçyn (hytaý) dilinde Laoşan «uly we üstün» manysyny aňladýar. Hun dilinde onuň manysy Gökhan diýmekdir. Onuň häkimýeti döwründe Hunlar Çyn-maçyna beýik ýörüşleri gurnapdyrlar. Gökhanyň islegi tutuş Çynmaçyny eýelemekdi. Şeýlelikde m. ö. 166-njy ýylda Hunlar 140.000 leşgerler bilen birlikde paýtagt şäher Siýana golaý gelip çaknyşdy. Töwereklerden 100.000 leşgerleri bilen hökümdary haýbatly söweşi bilen garşylamaga çykdy. Emma ol güýçli garşylyk görmegi netijesinde yza Mangoliýa tarap çekildi. Mangoliýa Hunlaryň topraklarydy. Ol ýurdy eýelän Oguz handy. Gökhanyň bu ýörişi bir aýa çekdi. Soňra 10.000 Hun esgerleri bilen Lýawdun ýarymadasyna hüjüme geçdiler. Pekiniň ýakynlarynda ýerleşen Çili şäherine gelen Gökhan Çynmaçyn hökümdary bilen ylalaşyk baglaşyp yzyna dolandy. Merkezi Aziýadaky Hindi-Ýewropa kowmy bolan Düýeçileri (Ýuweçji) Hun topraklaryndan çykarylýar, kowulýar. M. öň 162-nji ýylda Düýeçi hanyň kellesinden gymyz käsesini ýasatdyran Gökhan hökümdarlygyny araçäklerini öňküsinden-de giňeldýär. Beýniden ýasalan şol gap atadan-ogula miras geçipdir. Gökhan Çynmaçyn hökümdary Weniň gyzyna öýlendi. Gök han m. ö. 160-njy ýylda wepat boldy[2].
Çeşme
[2] Şamuhammet Suwtyýew. Şan-şöhratly Hunlar. Aşgabat 2015. Gök han. sah-8-9.
Kümmet Gowuz etrabynyň obalary
{{Navbox |group1 = Obalar (18) |list1 = Abadandepe {{•}} Akabat {{•}} Aman garaja {{•}} Amangül depe {{•}} Egribogaz {{•}} Işanlar {{•}} Boýny uzin gojuk {{•}} Kiçi Totly {{•}} Tekeler {{•}} Hajybalhan {{•}} Hajygowşan {{•}} Garawlar {{•}} Garamuhammed Depe {{•}} Çapargoýma {{•}} Uly Çaýgowşan {{•}} Kiçi Çaýgowşan {{•}} Göznidepe
}}
|group1 = Obalar (3) |list1 = Oba peleň {{•}} Eýmir Töremolla {{•}} Eýmir Hajy Allayar {{•}} Eýmir Muhammed {{•}} Eýmir Mollasary }} |group1 = Obalar (4) |list1 = Arazmuhammed Ahun{{•}} Artykhajy{{•}} Yslamabat {{•}} Eýmir Muhammedguly Ahun {{•}} Aşagly Igdir {{•}} ýokarky Igdir
}} |group1 = Obalar (4) |list1 = Akgaya{{•}} Aşaky Akjaly{{•}} Ermi abat{{•}} Umidabat
Oguzhan aeroporty
“Polimeksyň” iň uly proýekti
“Polimeksyň” resmi websaýtynda ýerleşdirilen maglumata görä, Aşgabadyň täze halkara aeroportunyň gurluşygy 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda başlanyp, 2016-njy ýylda tamamlanar, şeýle-de, bu proýekt türk kompaniýasynyň daşary ýurtda amala aşyrýan iň uly proýekti bolup, onuň bahasy 2 milliard 253 million amerikan dollaryna durýar.
Halkara aeroportunyň proýektinde uçarlaryň uçup-gonmagy üçin uzynlygy 3800 metrlik ýolyň, ýylda 200 müň tonna ýuki geçirmek üçin ýük saklanýan binalaryň, awtoulaglar üçin açyk we ýerasty duralgalaryň gurluşygy göz öňünde tutulýar.
Berlen sanlardan çen tutulsa, täze aeroporty gurmak üçin sökülýän Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky öňki aeroportyň-da ýolagçylaryň sany boýunça geçirijilik ukyby her sagatda 1600 adamdan ybarat.
1994-nji ýylda gurulan Aşgabadyň halkara aeroportynda uçarlaryň uçup-gonmagy üçin Graždan awiasiýasy boýunça halkara guramasynyň ikinji kategoriýasyna laýyklykda abzallaşdyrylan iki sany emeli ýoluň bardygy we bu aeroportdan halkara hem içerki gatnawlarda ýylda bir ýarym milliona golaý ýolagçynyň peýdalanandygy barada habar berilýär.
Ýolagçylaryň sany boýunça deň geçirijilik ukyply bu aeroportlaryň öňkisini söküp, ýerine täzesiniň gurulmagynyň sebäpleriniň, Türkmenistanda howa gatnawyny halkara kadalaryna laýyk getirmek maksady bilen baglydygy barada resmi maglumatlarda habar berildi.
Bu aeroport, soňky döwürde, sökülýän ýa ýumrulyp ýerine täzesi gurulýan uly proýektlerden diňe biri. Soňky ýylyň dowamynda ýumrulyp ýerine täzesiniň guruljakdygy aýdylýan obýektleriň arasynda Aşgabadyň Türkmenbaşy adyndaky stadiony hem bar.
Matematiki logika barada düşünje
Dushunje
Matematiki logika umumy ýa-da formal logika diýlip atlandyrylýan ylmyň bir bölegidir. Umumy logika gadymy döwürde yüze çykyp, oýlanmagyň, pikirlenmegiň, dünýä akyl yetirmegiň kanunlaryny we görnüşlerini öwrenýän ylymdyr. Matematiki logikanyň aňyýetleri we usullary diňe bir informatika, matematika, fizika, biologiýa ýaly ylymlarda däl-de, eýsem, tehnikada, pedagogika, psihologiya, hukuk we dil ylymlarynda, ykdysadyýetde hem peýdalanylýar. Matematiki logikanyň esasy düşünjeleriniň biri pikir aýtma düşünjesidir. Ýa çyn, ýa-da ýalan bolan sözleme (tassyklama) pikir aýtma diýilýär. Meselem, “3 - ýönekeý san”, “Aşgabat –Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenisitanyň paýtagty” pikir aýtmalardyr. Her bir pikir aýtma çyn ýa-da ýalan bahany alyp bilýär. Hiç bir pikir aýtma şol bir wagtda hem çуn, hem ýalan bolup bilmeýär. Käbir pikir aýtmalaryň çyndygy ýa-da ýalandygy häzirlikçe bize belli bolman bilýär. Emma oňa garamazdan, olary biz pikir aytma hasaplaýarys. Sebäbi barlag netijesinde tassyklamanyň çyndygyny ýa-da ýalandygyny anyklap bolýar.
Mysallar
a) 3 = 7 (ýalan pikir aýtma);
b) Şu gün Magtymguly aýynyň 12-si (çyndygy ýa-da ýalandygy anyklanmaly pikir aýtma); ç) 13 - ýönekeý san (çyn  pikir aýtma).
d) Ýel öwüsdi (haçan we nirede öwüsdi?)
e) Ýoluň ini 14 m. (haýsy ýol?)
Bellik
Her bir sözleme pikir aýtma diýip bolmaýar. Mysal üçin, sorag ýa-da ýüzlenme sözlemleri pikir aýtma däldir, sebäbi olaryň çyndygy ýa-da ýalandygy barada kesgitli bir pikir aýdyp bolmaýar. Meselem, “Sen haýsy klasda okaýarsyň?”, “Ýaşasyn parahatçylyk!” diýen sözlemler pikir aýtmalar bolup bilmeýärler.
Çyndygy ýa-da ýalandygy barada goşmaça maglumat talap edýän sözlemlere hem pikir aýtma diýip bolmaýar. Matematiki logikada “pikir aýtmanyň çynlyk bahasy” diýen düşünje girizilýär. Pikir аýtmanyň çynlyk bahasy “çyn” we “ýalan” sözler bilen ýa-da “1” we “0” sifrler bilen bellenilýär.
Strandwliet metro bekedi
Strandwliet — Niderlandiýanyň Amsterdam şäherindäki metro bekedi. Beket 1977-nji ýylda açyldy we 2 ugur boýunça hyzmat edýär: 50 (Isolatorweg–Gein) we 54 (Amsterdam Centraal–Gein).
Metro bekedine diňe OV-chipkaart ýa-da GVB Travel Pass bilen girip bolýar.
Golf
thumb|Golf
Golf, golf klublary we tebigatda ýörite ýasalan meýdanda golf taýaklary we kiçijik gaty top bilen oýnalýan oýun. Oýunyň maksady, golf topuna iň az urgy bilen meýdanyň bellenen 18 nokadyny (çukurlaryny) tamamlamakdyr.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy —Türkmenistanyň iň ýokary ylmy edarasy bolan TYA 1951-nji ýylyň 29-njy iýunynda döredildi. Ol Türkmenistanyň Ministrler kabinetine degişlidir.
Ylmy Ugurlary
TYA-nda 3 sany ylmy ugur bar:
Fizika-matematika, tehnika, geologiýa we himiýa ugurlary
Muňa Fizika-tehniki fakulteti(anyk däl, düzediş gerek), Matematika we kompýuter tehnologiýalary fakulteti(anyk däl, düzediş gerek) hemde Himiýa fakulteti degişlidir(anyk däl, düzediş gerek).
Biologia ylmy ugry
merkezi botanika bagy we Botanika instituty(anyk däl, düzediş gerek), Zulogiýa instituty(anyk däl, düzediş gerek) hem-de çşller instituty(anyk däl, düzediş gerek) girýär.
Matematiki logikanyň elementleri
Matematiki logikanyň elementleri Berlen pikir aýtmalardan täze has çylşyrymly bolan pikir aýtmalary emele getirýän amallara logiki аmаllаг ýa-da logiki baglanyşyklar diýilýär Özi hem şeýle çylşyrymly pikir aýtmalaryň çyndygy ýa-da ýalandygy оnuň düzümindäki ýönekeý pikir aýtmalaryň çyndygyna ýa-da ýalandygyna baglydyr. Pikir aýtmalaryň çynlyk bahalary EHM-de logiki amallary amala aşyrmak üçin esas bolup durýar. Logiki amallaryň içinde üç sanysy esasy hasap edilýär. Olar: iki pikir aýtmanyň dizýunksiýasy, iki pikir aýtmanyň konýunksiýasy, рikir aýtmanyň inkär etmesi. Pikir aýtmalar üstünde logiki amallar çynlyk jedweli arkaly kesgitlenýär.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy
Gumanitar ylmy ugry
Muňa Şaja Batyrow adyndaky Taryh instituty(anyk däl, düzediş gerek), Filosofiýa instituty(anyk däl, düzediş gerek), Ykdysadyýet instituty(anyk däl, düzediş gerek), Magtymguly adyndaky dil we edebiýat instituty(anyk däl, düzediş gerek), Türkmenbaşy adyndaky Milli golýazmalar instituty(anyk däl, düzediş gerek) degişlidir.
Dolandyryş bölümi
TYA dolandyryş apparatynda 11 adam işleýär: Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň wise-prezidenti, Baş alym sekretar, bar bolan 3 sany ylmy ugurlaryň ýolbaşçylary, 3 sany alym sekretar we Türkmenistanyň prezidentiniň kömekçisi. Akademiýanyň merkezi ylmy kitaphanasy, "Ylym" neşirýaty, tipografiýasy we awtobazasy bar.
Bellikler
bu ýazgy-da ulanylan maglumatlar 1996-njy ýylda ýazylan maglumatlardyr we bu taýda berilen maglumatlarda 1996-njy ýyldan soňra üýtgeşmeler bolup geçen bolmagy mümkin. Olar ýaý içinde görkezilendir.
Salyglama
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy Şaja Batyrow adyndaky Taryh Insitutu "Türkmenistan" Atly Kiçi Ensiklopediýasy -Aşgabat 1996-njy ýyl.
Sura
Sura (سُورَةٌ — süre) — Gurhanyň bölekleri. Kuranda jemi 114 süre bar. Her süre aýatlardan durýar.
Ulanyjylar arkaly redaktirlemek sanawy
Last updated on:17 noýabr 2022.
Şazada
Şazada şanyň nesli, patyşanyň oglydyr.
Saç mumy
Saç mumy, saç saklamaga kömek etmek üçin ulanylýan mumy öz içine alýan galyň saç düzümi. Alkogoly öz içine alýan saç jelinden tapawutlylykda, saç mumy ýumşak bolup, guramak mümkinçiligi az. Netijede, saç mumy häzirki wagtda meşhurlygyň ýokarlanmagyny başdan geçirýär, köplenç pomada, putty, ýelim, gamçy, sakgyç ýa-da stil pastasy ýaly atlar bilen. Bu önümleriň gurluşy, yzygiderliligi we maksady dürli-dürli bolýar we öndürijä baglylykda hersiniň başga maksatly maksady bar. Däp bolşy ýaly, pomade saçyň mumynyň bir görnüşidir, ol hem saçyňyza parlaklyk goşýar.
Saç mumy köp ýyl bäri ulanylýar we mumy sabyn ýaly bir madda gadymy Gaullar tarapyndan saç düzmek serişdesi hökmünde oýlanyp tapyldy we köp ýyldan soň arassalaýjy serişde hökmünde ulanylmady.
Ingredients
Aşakda täjirçilik saç mumy önümlerinde tapylan käbir maddalar bar.
Käbir stilistler öz müşderileri üçin özleşdirilen saç mumynyň garyndylaryny ýasamagy makul bilýärler. Dürli reseptler, şol sanda käbir "gizlin" maddalar bar.
Gadymy şaýlyklar
In gadymy dowurlerden irki orta asyr eyyamyna cenli pul dolanysygy.
Umumy
Adamzat jemgiyetinin taryhy innan durli gornusli cesmelerden alynan esasy maglumatlary: arheologiya, etnografiya, edebiyat maglumatlary we beyleki maglumatlary owrenyar.
Pullaryn we pul aylanysygynyn taryhy ol yada beyleki wakalar, taryhy sahsyyetler, dini dusunjeler, ykdysady, syyasy, we jemgiyetcilik durmusy hakyndaky bilimlerin in mohum cesmelernin biridir. Pullaryn taryhy- munun ozi bir ya-da beyleki bir dowletlerin bolandygyny yeketak sayady bolup duryarlar, sebabi wagt diyilen zat beyleki medeni yadygarliklere rehim etmandir, sonun ucin-de saylyklar bolmadyk bolsa adamzat oz gecmisini kop sanly oran mohum wakalaryndan bihabar bolardy.
Komekci taryhy derslerin arasynda numizmatika ayratyn orun tutyar. Bu soz "Numizma" diyen sozden gelip cykyar we sayy pul diymegi anladyp, su ylmyn-saylar hakyndaky ylymyn ady bolup hyzmat edyar.
Uzak gecmisde adamlaryn arasynda alys-calys edilen wagtynda onun owezini tutup biljek ayratyn haryda-pula isleg dorandir. Arheologlar gazyw agtarys islerini gecirenlerinde sol yerlerde balykgulaklardan, merjenlerde, haywanlaryn dislerinden yasalan monjuklary we basgada toyundan yasalan onumleri tapyarlar. Alymlar sol zatlaryn gowy saklanyp galandygyna uns berip, olaryn dine bezegler hokmunde ulanmandyklaryna sayatlyk edyar. Olaryn hut pul hokmunde peydalanandygy subut edilyar. Arheologik tapyndylar boyunca pikiri yoredeninde "kauri" diyen deniz balykgulaklary pulun ornuny tutujy bolup cykys edyar. Onun ozune cekijiligi we oz eyeciliginde olary edinmek islegi bu "harydy" ilki basky pullara owrupdir. Kauri balykgulaklary XX asyra cenli hem Afrikanyn hem-de Gunorta Aziyanyn halklarynyn we taypalarynyn kopusi tarapyndan haryt pullar hokmunde peydalanypdyrlar. Turkmenistanyn caklerinde olary hatda sayylyklaryn eyyam pul hokmunde haryt pullary sowdadan gysyo cykarylan wagty bolan b.e VII-X asyrlaryna cenli dowre degisli medeni gatlaklardan hem tanayarlar.
Ilkinji saylyklar.
Ilkinji saylyklar b.e cenli VII asyra degislidir.Olaryn Kici Aziyada Lidiya diyen grek dowletinde zikgelap baslapdyrlar. Olar altynyn hem-de kumsi elektro-tebigy erginden tayyarlanylypdyr. Gresiya tabyn bolan saherlerin arasynda sowda isi calt osupdir. Ilki basda mis we burunc cybyjaklary ahliumumy denecer baha hokmunde ulanylypdyr. Bir neme sonrak bu cybyjaklary takyk belli bir agram boleklerine bolup baslapdyrlar, metalyn agramyny we arasalygyny gorkezmek ucin bolsa olara tagma basyp baslapdyrlar. Sular yaly cybyjaklaryn dessejigi "Drahma"(dessejik) diyen grek sozi bilen atlandyrylyk baslanypdyr. Bu soz hem dunyade ilkinji saylyklaryn adyna owrulipdir. Merkezi Aziyanyn ep-esli bolegi hususanda hazirki Turkmenistanyn cakleri b.e.cenli IV-VI asyrlarda Ahemenidlerin dowletinin duzumine giripdir ol yerde b.e. cenli VI asyrdan baslap ilki altyn sonra bolsa kumus saylyklar zikgelenip baslapdyr. Ahemenidler dowletinin saylyklarynyn dolansykda bolandygy hakynda ynandyryjy maglumatlar hazire cenli hem yok.
Ahimenidlerin kuwatly dowleti b.e cenli IV asyryn ahyrynda Aleksandr Makedonskinin gosunynyn zarbasy astynda synypdyr. (b.e cenli 323-336). beyik Serkerde tutus uc yyllap Merkezi Aziyany boyun egdirmek bilen mesgullanypdyr. Yenlis diyen zady bilmedik beyik serkerde oz obrazyny hudaylasdyrypdyr we Gerakl yaly Hudaylaryn nesli hasaplanypdyr. Sonun ucin saylyklarda hokumdar "sir" tuwalgasy diylip atlandyrylyan tuwalgaly sekillendirilipdir. Gadymy rowayatlara gora Gerakl basabas sowesde siri yenipdir we onun dersini geyipdir. Ozune huday Gerakla denesdiren Aleksandr Makedonskinin yeniji kesbi hem saylyklarda sekillendirilipdir. Umuman alanynda hakyky taryhy sahsyyetin sekili saylyklarda ilkinji gezek Aleksandr Makedonskinin yorusleri dowrunde peyda bolupdyr.
Turkmen-kusan saylyklary
Turkmen-kusan saylyklarynyn hazynalary Turkmenistanda Amyderyanyn orta hem-de asaky akymynyn sebitlerinden tapyldy. Hazirki Atamyrat etrabynyn Turkmen-kusan salygynyn duzumine girendigi subut edildi. Turkmen-kusan sayylyklary dili hem-de yuzundaki yazgylary babatda oran durli-durlidir. Turkmen-kusan yazuwynyn esasyna grek elipbiyi goyulupdyr. B.e cenli III asyryn baslarynda IV asyryn ahyrlarynda agirt uly gonsy dowletler bolan Turkmen-kusan salygy hem-de Parfiya pese dusyar. Olaryn ozalky mulkleri taze kuwwatly dowletin Sasanidlerin imperyasynyn awuna owrulyar. Turkmen-kusanlarynyn ozalky mulklerinde sasanidlerin bellan hakimleri Turkmen-kusan salary berkarar bolyar, olar Merkezi Aziyanyn sayycylyk isinde oran gyzykly hadysa bolan altyn, kumus hem-de mis saylyklaryny cykarypdyrlar.