cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Platonyň filosofiýasy
Edebiýat
Nejip Taýlan
Wulkan
thumb|200px|[[Stratowulkanyň emele gelmegine eltýän mehanizm]] thumb|200px|[[Suwasty wulkan]]
Wulkanlar — ýer gabygynyň ýa-da başga bir planetanyň gabygynyň ýüzünde döreýän geologik emele gelmeler bolup, olarda magma ýeriň ýüzüne çykýar we lawalary, wulkan gazlaryny, daşlary (wulkan bombalaryny) we piroklastik akymlary emele getirýär.
"Wulkan" diýen söz gadymy rimlileriň ot hudaýy bolan Wulkanyň adyndan gelip çykypdyr.
Wulkanlary öwrenýän ylma wulkanologiýa, geomorfologiýa diýilýär.
Wulkanlar formasy (galkan görnüşliler, stratowulkanlar, şlak konuslar, gümmez şekilliler), işjeňligi (hereket edýän, ukudaky, sönen), ýerleşişi (ýerüsti, suwasty, buzasty) we ş.m. boýunça klassifisirlenýär.
Rus imperiýasy XVII-XVIII asyrlarda
Mowzuk : Rus imperiýasy XVII-XVIII asyrlarda
MEÝILNAMA :
1.	Russiýa Pýotr-I-iň dolandyran döwründe.
2.	Pýotr-I-den soň Russiýadaky köşk agdaryşyklary.
3.	XVIII asyryň II-nji ýarymynda Russiýanyň durmuş-ykdysady we syýasy ýagdaýy.
XVIII asyr Russiýanyň taryhynda Pyotryň döwri bilen başlanýar. Pýotr-I-niň özbaşdak dolandyran döwri XVII asyra hem degişlidir, ýagny ol ýurdy 1689-njy ýyldan dolandyryp başlaýar. Pýotr-I-ň geçiren reformalary jemgyýetçilik, döwlet we hojalyk durmuşynyň ähli ugurlaryny diýen ýaly öz içine alýar.Onuň ilkinji reformasy goşun bilen baglanyşyklydy. Pýotr-I-re çenli Russiýada kadaly goşun ýokdy, goşun diňe uruş üçin toplanýardy. Ilkinji polklar preobražen we Semýonow polklary 1691-nji ýylda döredildi.
1705-nji ýylda Pýotr-I Ýewropada ilkinji bolup hökmany gullugy girizýär. (rekrutlyga kabul etmek). Ol 1874-nji ýyla çenli hereket edýär. (ýagny 170 ýyl), şol ýyl ähli umumy hökmany harby borçluk girizilýär. XVIII asyryň I-nji çärýeginde Russiýanyň ýaragly güýçleriniň düýpli özgerişi geçirildi. Şoňa laýyklykda goşunyň esasyny pyýada we atly goşun düzüp, ýeke-täk geýim, ýarag, dolandyryş ýola goýuldy.
XVIII asyryň başynda Russiýanyň taryhynda ilkinji gezek harby-deňiz floty döredildi. Ilkinji harby gämiler toplumyny 1703-nji ýylda suwa goýberdiler.
Umuman, Pýotr-I-ň patyşalyk eden döwrüniň ahyrynda, 1725-nji ýylda rus flotunda 28 müňden gowrak gämiler bolup, diňe Kaspi flotunda 100 töweregi gämi bardy. Baltika deňzinde 1000 golaý. 1708-1715-nji ýyllarda guberniýa reformasy geçirilip, şoňa laýyklykda Russiýa jemi 11-guberniýa bölünýär : Moskwa, Sankt-Peterburg, Kiýew, Kazan, Azow, Smolensk, Arhangelsk, Woronež, Riga, Nižegorod, Astrahan. Guberniýalary general gubernatorlar dolandyrýardy. Her guberniýa 50-a golaý prowinsiýa bölünip, olara komendantlar bellenýärdi. 1711-nji ýylda Senat döredilip, onuň 9 agzasy we ober-sekretary bardy. Senatyň esasy wezipesi patyşa ýok wagty ýurdy wagtlaýyn dolandyrmakdan ybaratdy. Umuman Pýotr-I Russiýany dolandyrmagy Ýewropa döwletiniň nusgasy boýunça amala aşyrmagy maksat edinýärdi. Pýotra çenli Merkezi edaralar prikazlar diýlip atlandyrylýardy. 1718-nji ýylda ol kollegiýa ady bilen  çalşyrylýar. (häzirki ministrlikler). 1722-nji ýylda prokuratura instituty döredilip, onuň başynda senatyň general-prokurory durýardy. Şeýlelikde, Russiýanyň döwlet dolandyryşyndaky üýtgetmeler onuň syýasy durmuşynda absolýut monarhiýa düzgünleriniň dikeldilemgi bilen tamamlandy. 1721-nji ýýlda Pýotr-I imperator derejesiniň berilmegi Russiýada absolýutizimiň tassyklandygyny subut etdi. 1700-nji ýylda Patriarh Andrian aradan çykdy. Pýotr-I onuň mirasdüşerini saýlamagy gadagan etdi. 1721-nji ýylda Mukaddes dolandyryjy Sinad ýada Ruhy kollegiýa döredilip, ol Senata garaşly bolýar. Umuman, buthana reformasyny geçirip, ol buthananyň özbaşdak syýasy ähmiýetiniň ýok bolmagyna getirdi. Ol gelejekde rus döwletiniň dolandyryş edarasynyň bir bölegi hökmünde hem-de patyşa garşy toparyň emele gelmeginde rol oýnady. Russiýa şertlerinde onuň tehniki ykdysady yzagalaklygyny diňe döwletiň senagatyň ýokardan aralaşmagy esasynda mümkindi.
Indi içerki we daşarky söwdanyň satyn alyjylyk ukubynyň artmagyny ownuk haryt önümçiligi kanagatlandyryp bilenokdy.
Orsýetde monofaktur önümçiliginiň ösüşiniň aýratynlygy ol hem rus monofaktur önümçiliginiň daşary ýurtlara garaşly däldigidi. Döwlet oňa birnäçe ýeňillikler berýärdi. Esasan hem demir magdan, demri gaýtadan işleýän gämi gurluşyk, ýarag öndürmek, dokma, deri senagat pudaklary monofaktur önümçiligi görnüşindedi.
Şeýle bolsa-da demir magdan Uralda kändi. Bu ýerlerde XVIII asyryň ortasynda Russiýada eredilýän demiriň umumy möçberiniň 1/3 bölegi öndürmeýärdi; asyryň ahyryna 40% köprägi öndürilip başlandy. XVIII asyryň ortalarynda Russiýa çoýun eretmek boýunça dünýäde 1-nji orna çykdy. 1712-nji ýylda Pýotryň buýrugy bilen Ýewropada ýarag satyn alamk gadagan edildi. Umuman Pýotryň dolandyran döwrüniň ahyryna rus harytlarynyň daşary ýurtlara çykarlyşy, daşary ýurtlardan getirilişinden 2 esse artykdy. Senagatyň ösüşi galalaryň we şäherleriň döremegine getirdi. 1703-nji ýylda Sankt-Peterburg şäheri esaslandyryldy. (1713-nji ýyldan ol Russiýanyň paýtagty, 1918-nji ýyla çenli). Pýotryň döwründe durmuş syýasaty birnäçe kanunlaryň kabul edilmegi bilen häsiýetlendirilýär. 1649-njy ýyldaky kanun boýunça daýhanlar ýere berkidilmeýärdi, Pýotr ony has kämilleşdirýär.
1718-1724-nji ýylda geçirilen ilat ýazgysy esasynda jan başyna salgyt tölemegiň sanawy düzülýär. Pýotr-I 1712-nji ýylyň Nowruz aýynyň 23-inde ähli hususy emläkleriň miraslygy barada kanun kabul edýär. (Motorat kanuny – ol doly durmuşa geçirilmeýär).
XVIII asyryň birinji çärýeginde Russiýanyň daşary syýasatynyň häsiýetli aýratynlygy onuň ýokary işjeňlidi. Pýotryň alyp baran işleriniň esasy umumymilli maksady – Baltika we Gara deňizlere çykmakdy. Onuň üçin Orsýet Şwesiýa we Türkmen Osman imperiýasy bilen çaknyşmaly bolýardy.
Şwesiýa garşy uruşa taýýarlyk görüp, Pýotr Daniýa, Saksoniýa, Polşa bilen ýaranlyk baglaşýar. Türkmen bilen hem parahatçylyk şertnamasyny baglaşýar. Demirgazyk urşy 20 ýyl dowam edýär. 1700-1721-nji ýylda Niştad ýaraşygy bilen tamamlanýar. Şoňa laýyklykda Russiýa Liflendiýa, Estlendiýa, Koreliýaň bir bölegini eýeledi. Şu uruşyň netijesinde Pýotr-I “Ýewropa girelge edindi”.
1721-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 22-sinde Sankt-Peterburgda Pýotr-I umumy Russiýa imperatory derejesini alýar. Pýotr-I-iň şahsy hyzmatlary üçin Senat oňa “Watanyň atasy, Beýik Pýotr, umumy rus imperatory” derejelerini berýär.
1722-nji ýylda Pýotryň Persiýa ýörişi başlanýar, ol öňünden Ermen we Gruzin dolandyryjylary hökümdarlary bilen ylalaşyp ilki Derbendi soň Bakuny basyp alýar. Netijede Persiýa Orsýete özüniň eýeçiligindäki Kaspi deňziniň Günbatar we Günorta kenarýaka ýerlerini berdi. Indi Pýotr Kaspiň üsti bilen Gündogar ýurtlara ýol açdy.
Umuman, Pýotr–I we onuň getiren reformalary rus taryhynda üstünlikli we ahyryna çenli amala aşyrylan ýeke-täk çäreleriň (reformalaryň) biridir, ol Orsýetiň iki asyr mundan beýläki ösüşini üpjün etdi we taryhda yz galdyrdy. (Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnama).
1725-nji ýylda ýagny Pýotryň aradan çykan wagtyndan tä Ýekaterina-II 1762-nji ýylda häkimiýete gelen wagtyna çenli, rus tagtynda 6 patyşa bolup geçdi.
Pýotr-I-iň iki aýaly Ýekaterina tagta geçen soň döwlet edaralarynyň hukuklary çäklendirilip başlanýar. Senatyň ygtyýarlyklarynyň bir bölegi 1726-njy ýylda ýokary gizlin Geňeşe berilýär. 1727-1730-njy ýylda rus tagtynda Pýotr-I-ň agtygy (12-ýaşyndaka ol imperator bolýar). Ol birden ýogalýar. Romanowlaryň ugry boýunça mirasdüşerleriň bolmanlygy üçin ýokary gizlin geňeş tagta Annany çykarýar. Ol 1730-1740-njy ýylda dolandyrýar. Ol ýokary gizlin geňeşi dargadýar. Annanyň döwründe Orsýetde doly derejede eden etdilik we zalymlyk düzgüni dikeldilýär. Onuň nemes oýnaşlary Minih, Osterman, Biron döwletde resmi wezipe alman iş ýüzünde esasy dolandyryjy bolýar. Ol taryhda “Bironowçylar” düzgüni bilen hem tanalýar, ol adaty ýüzlenmelerinde “Siz ruslar” diýmegi halaýardy. 1741-nji ýylyň Sanjar aýynyň 25-i gijesi harbylar döwlet agdarylyşygyny amala aşyrýarlar, tagta Pýotr-I-iň gyzy Ýelezaweta Petrowna gelýär. Ol derrew öňki nemesleri tusag edýär hem-de 1741-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 12-sinde kanun çykaryp, onda Pýotr-I ýolunyň dowam etdirilmegini kesgitleýär. Ol Pýotr-I-iň döwründäki ähli döwlet edaralaryny dikeldýär. Munuň üçin kollegiýaly Senaty, Baş ministrligi, imperiýada maslahaty we ş.m. ýagny ynsanperwerlik ýörelgeleri Ýelizaweta Petrowna öz syýasatynyň esasy hökmünde ulanýar. Taryhda şeýle hem Ýelizaweta Petrownanyň dolandyran döwrüni “Şadyýan Ýelizaweta” döwri diýip hem atlandyrýarlar, sebäbi ol şadyýan agşamlary, teatry, bal-maskarady gowy göryärdi. Ol aradan çykan soň 15 müňden gowrak onuň köýnekleri 2 sandyk ýüpek joraplary 1 müň jübütden gowrak aýakgaplary galýar.
Ýöne onuň dolandyran döwrüniň rus taryhynda yz galdyran wakalary hem bar. Ilki bilen nemesleriň düzgüni ýok edilýär hem-de hemme hereketde ynsanperwerlik bir ýere goýulýar.
1756-njy ýylyň permany bilen imperator aýal Russiýada ölüm jezasyny ýatyrýar. Özüniň daşary syýasatynda Ýelizaweta Petrowna döwründe Russiýa 1741-1743-nji ýylda Şwesiýa bilen uruş alyp barýar, onda ol ýeňiş gazanýar.
1756-1763-nji ýyldaky ýedi ýyllyk uruşda Russiýa Awstriýa, Fransiýa we Şwesiýa bilen bilelikde Prusiýa garşy uruşa gatnaşýar hem-de prus goşunyny derbi-dagyn etmekde esasy rol oýnaýar.
Il üçin diňe rus generaly Saltykowyň ýolbaşçylygyndaky goşunyň prus şasy Fridrih-II-ň 48 müň adamly goşunynyň 45 müňden gowragyny gyrypdyr. 1762-1796-njy ýyllar aralygynda rus imperiýasyny Ýekaterina-II dolandyrýar. Ol rus taryhynda sowatly, aňly-düşünjeli, bilimli magaryflaşan hökümdar hökmünde tanalýar. Ýekaterina-II öz döwletiniň öz halkynyň durmuşyny üýtgedip gurmak maksat edinýärdi. Ol Günbataryň ýagny fransuz magaryfçylary Wolter, Didro bilen hat alyşýardy. Olardan durmuşa ynsanperwerlik derejesinden sseretmegiň nazaryýet esaslaryny öwrenýärdi. Ýekaterina-II imperator hökmünde şu aşakdaky wezipeleri goýdy, ýagny : özüne wepaly adamlardan topar döretmek, dolandyryşyň baş şahalaryny öz elinde jemlemek, hökümdara duşmançylyk edýän adamlary ýok etmek, öňdebaryjy pikirler esasynda Rus kanunlaryna : 1. Täzeden seretmek, esasy maksat Rus absolýutizmi şertlerinde orta asyr düzgünlerini krepostnoýçylygy, samoderžawiýeni saklap galmak Ýekaterina-II patyşalyk eden döwrüniň 1773-1775 ýyllara çenli işjeň çäreleriň geçirilmegi bilen baglanyşyklydyr.
Esasan hem ýurduň ykdysadyýetiniň ösmegi üçin 1762-1763-nji ýyllarda Ýekaterina Ýewropa ýurtlaryna çagyryş bilen ýüzlenýär. Onda daşary ýurtlaryň Orsýete göçüp gelmegi olara birnäçe ýeňillikler briljegi aýdylýar.
Netijede Powožýe ýerlerine köp sanly nemesler göçüp gelip, ekerançylyk ýerleriniň eýesi bolýarlar.
Ýekaterina-II-iň döwründe Rus imperiýasynyň çäklerini täzeden bölmegi reformasy boýunça Orsýet her biri 300-400 müň ilatly 5 guberniýa bölünýär, guberniýalar hem her birinde 20-30 müň ilat ýaşaýan uýezdlere bölünýär.
Umuman, täze kagyz pulunyň durmuksyzlygy harytlaryň nyrhynyň ýokarlanmagyna getirdi. Şonuň bilen baglanyşykly ilatyň köp böleginiň närazylygy döredi. Birnäçe gozgalaňlar Ýemel. Pugaç (1773-1775) Don, Ural, Powožýe.Rus magaryfy şol döwürde Ýewropa ýurtlarynyň esasynda ösýärdi. A. N. Radişew 1790-njy ýylda ýazan “Peterburgdan Moskwa syýahat” bilen tanyşyp onda fransuz mör-möjekleri bar. Onuň awtory Pugaçewdan hem howply diýen Radişewi tusag etdirýär we Sibire sürgün etdirýär. D.S 1763-nji ýylyň Pariž ýaraşygy boýunça Russiýa bilen Prussiýanyň arasynda parahatçylykly gatnaşyklaryň emele gelmegine getirdi. Ol Polşanyň ýerleriniň 3 gezek bölünmegi bilen berkleşdirildi.
Prussiýa-Primorýe, Polşa bölegi.
Awstriýa-Galisiýa.
Orsýete-Belarus ýerleri.
Prussiýa-Polşa ýerleri
Orsýete-Belarus ýerleriniň köp bölegi hem-de sag kenar Ukraina.
1795-nji ýylda 3-nji bölünişik netijesinde Orsýet Litwany, Günbatar Belarusy we Günbatar Ukraina, şeýle-de Reç Poskolita özbaşdak döwlet hökmünde öz ýaşaýşyny bes etdi. XVIII asyryň 60-njy ýylynda Ýewropada syýasy oýunlar gyzyşýar. Ol hem birnäçe gapma-garşylyklaryň emele gelmegi bilen düşündirilýär.Orsýet Fransiýa we Awstriýa bilen gatnaşyklaryny ýitileşdirýär. 1868-nji ýylda Türkiýe Orsýete garşy uruşy yglan edýär. Rus-türk uruşy (1768-1784 ý.). (Orsýetiň maksady Gara deňze çykmak). Netijede orslar ýeňiş gazanyp 1774-nji ýylyň Gorkut aýynyň 10-unda Güjük-Gaýnarjy (Dunaýyň sag kenary) obasynda ýaraşyk şertnamasy baglaşylyp, Gara deňiz kenar ýakasynda birnäçe ýerleri eýeleýär, Krymyň bir bölegi XVIII asyryň 80-nji ýylynda Krym meselesi Rus syýasatynyň esasy meselesi birnäçe gündelik hereketiniň netijesinde 1783-nji ýylyň Gurbansoltan aýynyň 8-inde Ýekaterina-II Russiýanyň düzümine Krym ýarym adasy, Taman adasy we bütin Kuban tarapyny kabul edýänligi barada resminama kabul etdi. (Krym ýarym adasy ozal türkleriňkidi, Türkiýe üçin Orsýete çozmagyň möhüm galasy hökmündedi). Indi Orsýete Zakawkazýe gerek boldy. Ol boýunça hem Türkiýe bilen gapma-garşylyk emele geldi. 1783-nji ýylda Gruzin patyşasy Irakli-II Russiýa tabyn bolmaga razylyk berýär.Ikinji rus-türk uruşy 1787-1791-nji ýylda bolup ol uruş netijesinde Orsýet ýeňýär.1791-nji ýylyň Bitarap Ýassada baglaşylan şertnama boýunça Russiýa bilen Türkiýäniň arasyndaky serhet kesgitlendi. Umuman, XVIII asyryň ahyrynda Orsýetiň ykdysady we syýasy durmuşynda birnäçe gapma-garşylykly çäreler geçirilip, olar esasan hem ýurtda ýeke-täk patyşa häkimiýetini pugtalandyrmaga gönükdirilipdi.
Haýns Fişer
thumb|200px|[[Awstriýa'nyň prezidenti: Heinz Fischer]] Haýns Fişer (9 Oktýabr 1938), Awstriýa'nyň prezidenti.
Oman
Oman Soltanlygy (عُمان) — Günorta-günbatar Aziýada, Arabystan ýarymadasynyň günorta-gündogarynda ýerleşýän döwlet. Ol Saud Arabystany, BAE we Ýemen bilen serhetleşýär. Kenarýakasyny Arabystan deňziniň we Oman aýlagynyň suwlary ýuwýar.
Eskişehir (il)
Hamam Yolu ile ünlüdür. ( http://www.HamamYolu.com .: Eskişehir' de Herşeye Fokslan!)
Zolushka (Kino 1950)
Zolushka, 1950-nji ýylda (1328 AH) öndürilen Wolt Disneýiň Amerikan animasiýasydyr. Hekaýa Çarlz Perunyň Zolushka hekaýasyna esaslanýar.
Kebap we çişlikler
Kebap Kebap türk we orta gündogar aşhanalarynda tapyp bişirilen etli tagam. Köp görnüşleri dünýäde meşhurdyr. Kebaplar üçin adaty et köplenç goýun ýa-da guzy bolup durýar, ýöne sebitleýin reseptlerde sygyr, geçi, towuk, balyk ýa-da dini gadaganlyklar sebäpli doňuz eti seýrek bolýar.
Türkmen naharlary
Aşgabat kebaby Täze soýlan goýnuň budundan alyp, ony et üweýji maşyndan sogan bilen bile geçirmeli. Duzdur burç hem goşup garyşdyrmaly. Ony heýkelli kebap görnüşindäki ýaly edip, saçda mesgä gowurmaly. Ýene bir saçda sogan gowrup, gowrulan kebaby-da üstüne goýmaly we azrak suw guýup, buguna bişirmeli. Soňra üstüni basyrmaly. Dogralan gök sogan, ukrop we ýaly tamdyr çöregi bilen saçaga äberilse, kebab işdalije iýler. Taýýarlamak üçin 700 gram et, 100 gram sogan, 30 gram mesge, duz we burç gerek.
Heýkelli kebap Ýokary sortly etiň budundan we guýruk tarapyndan almaly, ony çapyşdyrmaly. Soňra ona mesge bilen maýda dogralan sogan goşmaly. Ýarym taýyar farşa ýumurtgany garyşdyrmaly, duzdur burçyny hem unutmaly däl. Massany el bilen öwüp pugtalandyrmaly. Taýýar farşy kebap syhyna 8-10 sm uzynlykda düzmeli hem-de közüň üstünde bişirmeli. Taýýar bolansoň, ukrop, sogan, sirke sepişdirip, saçaga geçirmeli. Taýýarlamak üçin 2,2 kilogram goýun eti, 200 gram sogan, 8 sany ýumurtga, 500 gram gök sogan, 50 gram ukrop bilen mesge, duz we burç gerek.
Gapyrga çişligi Goýun etiniň gapyrgalaryny 2-3 bölege bölüp, duzdur burç sepmeli. Oňa maýda dogralan sogany, turşurak nar suwuny, lawr ýapragyny atyp, hemmesini mazaly garyşdyryp goýmaly. 6-8 sagat duransoň, ony sazak közüniň üstünde bişirmeli. Taýyar bolan çişligiň üstüne ownujak dogralan gök sogan, ukrop petruşka sepip, saçaga eltäýmeli. Taýýarlamak üçin 1 goýnuň gapyrgasy, 1 kilogram sogan, 500 gram nar, duz, burç, 1 bogun ukrop, petruşka, gök sogan gerek.
Böwrek çişligi Goýnuň böwreklerini inedördül görnüşde kesişdirmeli. Dogralan sogany, ukropdyr petruşkany goşup, 1-2 sany nary-da maýdalap garyşdyrmaly. Duzdur burçuny sepip, 1-2 sagatlap goýmaly. Soňra olary çişlik syhlaryndan geçirip, sazak közünde bişirmeli. Çişlik maýdajyk dogralan gök sogan, ukrop we petruşka bilen saçaga eltilýär. Taýýarlamak üçin 6-7 böwrek, 3-4 düýp sogan, ukrop, petruşka, duz we burç gerek.
Bagyr çişligi Bagyr çişligi hem edil böwrek çişliginiň bişirilişi ýalydyr. Taýýarlamak üçin 1 kilogramdan bagyr bilen sogan, ukrop, petruşka, duz we burç gerek.
Çopan çişligi Goýun etiniň çylka ýerinden alyp, ony her bölegi 25-30 grama barabar bolar ýaly bölüşdirmeli. Sogany tegelekläp kesip, ukroby dograp, duzdur burç bilen garyşdyrmaly. Soňra hemmesini garyp, mäjum etmeli. Ony syrçaly gapda 10-15 graduslyk jaýda 4-5 sagat goýmaly. Kebap ojar ýa-da sazak közünde bişirilýär. Taýýarlamak üçin 1,8 kilogram et, 150 gram sogan, gök sogan, ukrop, duz we burç gerek.
Gülgüne gaplaň
Gülgüne gaplaň Iňlis dilinde:(pink panther) komediýa-jenaýat film seriýasy bolup, birinjisi 1964-nji ýylda surata düşürilip, köp üstünlik gazandy.
Yun Hyon-seok
Yun Hyon-seok(Koreý dili : 윤현석 ; 7 awgust 1984 - 26 aprel 2003) : Günorta Koreýaň Şahyr ve yazar. nickname Yuk Woo-dang.
Çernobil
Çernobil, Ukraina da ýerleşýän şäher. Şu güne çenli bu ýerde radiasiýadan ejir çekenleriň sany takmynan 5,500,000 adam töweregedir. 1986-njy ýylyň 26-njy aprelinde 4-nji atom reaktoryň ýadrosy erände emele gelen radiasiýa Hiroşima we Nagasaki deki radiasiýadan ýüzlerçe esse ýokarydyr.
Ýemen
Ýemen (اليمن el-Ýemen), resmi ady — Ýemen Respublikasy (الجمهوريّة اليمنية el-Jumhuriýet-ul-Ýemeniýýe) — Günorta-Günbatar Aziýada, Arabystan ýarymadasynda ýerleşýän döwlet. Ol Ýakyn Gündogaryň bölegi bolup durýar we Oman hem-de Saud Arabystany bilen araçäkleşýär. Kenarýakasyny Gyzyl deňziň we Arabystan deňziniň suwlary ýuwýar. Paýtagty: Sana şäheri. left|thumb|300px|Ýemen — 1940.
Mähri Pirgulyýewa
Mähri Pirgulyýewa 1988-nji ýylyň 11 martynda Aşgabat şäherinde doguldy. 1995-2006 ýyllar aralygynda Aşgabat türk Anadolu liseyinde okady. Aýdym aýtmaga mekdepde okaýan döwründe başlady. Ilkinji "gijeler" aýdymyny "Polyx" studiýasynda ýazga geçirtdi. Ilkinji "Seňki däl" atly albomyny Türkmenistanyň belli produseri Nikolaý Ýakimow bilen bilelikde işläp 2007-nji ýazga geçirdi. Ondan soňra ikinji "Söýgi wagty geldi" atly albomyny işläp başlady. Şol albomda Mähri Pirgulyýewanyň öz düzen aýdymlary hem bar. Şu albomdaky "Eziz Watanym" atly aýdymyny bolsa türkmen ýaşlarynyň adyndan Türkmenistana sowgat etdi.
14 ýaşly Mähri Pirgulyýewa heniz orta mekdepde okaýan döwürleri aýdym-saz sungaty bilen gyzyklanmaga başlaýar. Ol özüniň ilkinji albomyny “Seňki däl” ady bilen prodýuser Nikolaý Ýakimowyň gatnaşmagynda 2007-nji ýylda ýazga geçirýär.
Mähri Pirgulyýewa 2018-nji ýylda «Ýylyň parlak ýyldyzy» göçme nyşanyna mynasyp boldy. Baýragyň gowşurylyş dabarasynda ol «Alaja» atly meşhur aýdymyny ýerine ýetiripdi.
2020-njy ýylyň ýanwar aýynda «Aşgabat» restoranynda Mähri Pirgulyýewa özüniň «Ýyldyz» atly täze aýdym-saz toplumyndaky aýdymlar bilen çykyş etdi. Täze toplum türkmen dilinde ýerine ýetirilen aýdymlaryň 11-sinden ybaratdyr. Onuň aýdymlary «Ýyldyz», «Nurana», «Çalýar depler», «Men bagtly gyzyň», «Bal ýaly», «Diňe sen», «Ildar», «Waheý waheý», «Ülkam Türkmenistan», «Ýadama» we «Deň däl biz» diýlip atlandyrylýar. «Ejem» atly bir aýdym bolsa Türkmenistanyň at gazanan artisti Züleýha Kakaýewa bilen bilelikde ýerine ýetirilipdir.
Ylym we bilim
Bilimiň kesgitlemesi—Filosofiýada ulanylýan adalga kökmünde kesgitlemesi
Ulanyjy: Filosofiýa
Bilim
Bilim (nemes.d. erkenritnis, fransuz.d. corinaissonce, iňlis.d. knowledge, cognition, latyn.d. cognitio, köne.t.d. magrifet, maglumat): Umumy manyda 1. Bilme işi. 2. Bilinýän zat; bilme amalynyň netijesinde gazanylan zat. Filosofiýada haýsydyr bir zadyň bir zat hökmünde aňlanylmagy. Bu ýerde göz öňüne getirmeden   tapawutlylykda    bilme    isleginiň    ýüze    çykmagy. Ylym   dürli garaýyşlarda ýüze çykyp biler: 1. Ynsandaky ruhy hadysa hökmünde. 2. Akyl ýetirmegiň görnüşi  hökmünde  sap  aňyň  funksiýasy,  ymtylyş  (meýil  bildirme “intention”) hökmünde. 3. Subýekt (bilýän) we predmetiň (bilinýän) arasyndaky baglanyşyk (bilimiň baglanyşygy). 4. Predmetiň subýektdäki simwoly, göz öňüne getirmesi, täsiri (bilimiň emele gelişi). 5. Göz öňüne getirme, janlandyrma simwolynyň predmet bilen gabat gelmekligi, sazlaşykly bolmaklygy. 6. Bilimimiziň we bilim simwolynyň predmetiň tutuş mazmunyna gabat gelmeklik meýli (bilim prosesi, bilimiň ösüşi). 7. Bilimiň başga ynsanlara ýetirilip bilinmegi, geçirilmegi, öwredilmegi netijesinde ýüze çykýan: bilimiň hasyly, bilimiň netijesi, bilimiň miwesi.
Edebiýatlar
==== ==== ====
Ýolöten etraby
Ýolöten etraby Mary welaýatynyň günortasynda, Murgap derýasynyň jülgesinde ýerleşýän uly etraplaryň biridir. Etrap pagtaçylyga, däneçilige, dowardarçylyga, üzümdarçylyga ýöriteleşdirilendir. Günorta Ýölöten–Osman gaz käniniň özleşdirilmegi, onuň esasynda uly gaz-himiýa toplumlarynyň gurulmagy geljekde etrabyň senagat önümçiligindäki ähmiýetini artdyrar. Etrapda ýöriteleşdirilen üzümdarçylyk hojalygy we çakyr kärhanasy bar. Murgap derýasynyň boýlarynda dürli wagtlarda Ýolöten, Kolhozbent, Hindiguş suw howdanlary guruldy. Ýolöten etrabynyň düzümine 1 şäher, 1 şäherçe, 15 geňeşlik we 48 oba girýär. Etrap merkezi Ýolöten şäheri welaýatda ululygy we ähmiýeti boýunça 3-nji orunda durýar. Ol gadymy Ýüpek ýolunyň ugrunda kerwensaraý hökmünde dörän irki ilatly ýerleriň biridir. 1939-njy ýylda oňa şäher statusy berildi. Ýolöten şäheri etrap merkezi bolup, Murgap derýasynyň suwaryş ulgamlaryny emele getirýän ýerinde ýerleşýär. Şäheriň üstünden Mary–Serhetabat demir we awtomobil ýollarynyň geçmegi onuň ykdysady-geografik ýerleşişiniň ähmiýetini artdyrýar. Şäheriň golaýynda pagtanyň tohumçylygy we seleksiýasy ylmy-barlag instituty we 1913-nji ýylda gurlan Hindiguş suw elektrik stansiýasy işleýär. Şäherde egirme-dokma, bezeg fabrikleri, pagta arassalaýjy, süýt önümleri zawodlary bar. Etrabyň düzümine girýän S.A.Nyýazow adyndaky şäherçe Ýolöten şäherinden 30 km. günortada ýerleşýär. Şäherçäniň golaýynda Ymambaba demir ýol stansiýasy, geologiýa-gözleg ekspedisiýasy bar.
Salawat
Alymlar boýunça salawaty gysgaldyp ýazmak bolmaýar.
Alymlara görä, hakyky salawat aýdýan kişi sünneti direldýän we sünnetleri berjaý edýän kişidir, emma salawat okaýanyň hem şol salawat okaýanlygy sebäpli Allah ony sünnet ýoluna gönükdirmegi ähtimaldyr.
Salawatyň esasy manysy Muhammed pygamberiň ﷺ getiren ýoluny Alladan şol ýoly direltmegi we galdyrmagy dilemekdir, we Muhammed pygambere ﷺ we onuň maşgalasyna salam we salamat aýtmakdyr.
Giresun (il)
Giresun, Türkiýe'nin ili.
Abraziw gural
Abraziw gural - metaly, derini, agajy, aýnany, dag jynslaryny we bulary mehaniki işläp bejermek üçin abraziw materiallardan ýasalan gural. Esasan, iki görnüşde, ýagny gaty Abraziw gurallara (ýylmaýyjy tegelekler, segmetler, çalgydaşlar) hem-de çeýe Abraziw gurallara (lentalar, diskler we b.) bölünýär. Abraziw gurallar metalyň, aýnanyň, daşyň, agajyň, deriniň we beýleki emeli materiýallaryň üstlerini işlemekde hem-de dag jynslarynyň gazylyp alynýan ýerlerindäki burawlaýyş işlerinde ulanylýar. Esasy häsiýeti kesiji gurallary ýiteltmekden ybaratdyr. Kesijilik ukybyny gowulandyrmak üçin Abraziw gurallary almazlar, almaz galamlar, abraziw tegelekler, gaty splawlar we polat diskler bilen çalýarlar. Çalma prosesinde kesijilik ukybyny artdyrmak bilen Abraziw gurala dogry görnüş (forma) berilýär. Öz görnüşleri, daşky ölçegleri, olary ýasamakda ulanylýan abraziw materiallaryň gatylygy, tebigy gurluşy boýunça özara tapawutlanýarlar. Abraziw gurallaryň keramik berkidijisi abraziw işleriň köpüsinde, magnezial we silikat berkidijisi bolsa gatadylan polady ýylmamakda, owadanlamakda we ş. m. ulanylýar.
Sumgait
Sumgait, Azerbaýjan. Sumgait - öñki SSSR-iñ iñ esasy himiýa senagaty merkezidir. Häzirki wagtda ol şäherde agyr metallardan, nebit galyndylardan we başgada himiki galyndylardan zaherlenýän 275,000 töweregi adam ýaşaýar. Bu ýerde dogulýan çagalaryñ köpüsi añ ösmezlik we süñk keselleri bilen dünýä inýärler.
Abraziw gural
Abraziw gurallar 19-njy asyryň ikinji ýarymyndan başlap (ýylmaýjy stanoklaryň döräninden bäri), senagat usuly arkaly öndürlip başlandy. Abraziw guraly ýasamakda elektrokorund (normal, ak, monokorund be başgalar), kremniý karbidi (ýaşyl we gara), sintetik hem tabygy almazlar ulanylýar. Standart Abraziw gurallaryň görnüşi 12 müňe ýetýär. Elektrokorunddan we kremniý karbidinden ýasalaýan ýylmaýjy tegelekleriň diametri 3-den 1100 mm çenli, galyňlygy bolsa 0,5-200 mm bolýar. almaz dänelerinden (bakelit, metal we keramik baglanyşyklarda) ýasalýan ýylmaýjy tegelekleriň diametri 6-dan 300 mm çenli we iş halkasynyň galyňlygy 1,5-5 mm çenli, ini 3-den 20 mm çenli bolýar. Ýylmaýjy derijigiň düşegi mata ýa-da kagyz bolup, onuň elektrokorunddani kremniý karbidinden, aýnadan we kremniden ýasalaýan kesiji däneleri bolýar. Ýylmaýjy derijik el bilen ýa-da mehanizirlenen usulda ýylmaýyş işlerinde ulanylýar.
Gümüşhane (il)
300px|thumb|Gümüşhane ili Gümüşhane, Türkiýe'nin ili.
Namazgadepe
Ýurdumyzda eneolit döwrüne degişli ýadygärlikleriň 30-dan gowragy mälimdir. Olar, esasan hem, Günorta Türkmenistanyň çäklerinde ýerleşendir. Olar Änewdepe, Garadepe, Göksüýri we Namazgadepe ýaly gadymy ýadygärliklerden ybaratdyr.
Namazgadepe häzirki Kaka etrabynyň merkezinden günbatar tarapda ýerleşýär. Onuň tutýan meýdany 50 gektar bolupdyr. Namazgadepede köp ilat ýaşapdyr. Namazgadepäniň jaý gurluşygy, ol ýerden tapylan tapyndylar Altyndepäniňki bilen meňzeşdir. Namazgadepe II-de b.e. öňki IV müňýyllykda metaly gyzdyryp taplamagy oýlap tapypdyrlar. Namazgadepeden eneolit döwrüne degişli zähmet gurallary: palta, orak, gazawlar, burawlar, däne owguçlary tapyldy, olar zähmet gurallarynyň has kämilleşendiginden habar berýärler. Nazmazgadepeden şeýle-de mis bizler, temençeler, taýagyň ýa-da naýzanyň ujuna oturdulan misden ýasalan çişler tapyldy. Ol ýerde metaly ýörite peçlerde eredip, metalyň erginini galyplara guýmak üçin gerek bolan dürli ölçegdäki çemçeler ýasalypdyr. Metal böleklerinden ýiti reňkler bilen haşamlanan gap-çanaklar hem ýasalypdyr. Bu bolsa daşdan ýasalan zähmet gurallaryna görä has öndüriji bolupdyr. Metal gurallarynyň has giň ýaýran zamany, adatça, bürünjiň oýlanyp tapylmagy bilen, ýagny misiň we galaýynyň garnuwynyň oýlanyp tapylmagy bilen baglanyşykly bolup, şol zamana 《bürün çasyry》diýilýär.
Ýolöten
Ýolöten — Mary welaýatynda ýerleşýän bir şäherdir. thumb|300px|Ýolöten Şäheri thumb|300px|Ýolöten Şäheri
Namazgadepe
Namazgadepäniň gatlaklaryndan tapylan köp dürli reňkler bilen haşamlanan ýukajyk gap-çanaklar has kämil ýasalypdyr. Namazgadepede arabanyň tigirleriniň ilkinji nusgalary ýasalypdyr. Şol döwürde adamlar bezeg şaýlaryny altyndan, kümüşden, misden ýasap ugrapdyrlar.
Eneolit döwrüniň häsiýetli tarapy dokmaçylygyň giň gerime eýe bolmagydyr. Bu döwre degişli Namazgadepe we beýleki gonalgalar öwrenilende aýal mazarlarynyň hemmesinde diýen ýaly ikbaş tapylýar. Bu ýagdaý olaryň ik egrip, ýüplük taýýarlandyklaryna şaýatlyk edýär. Ýasalan zähmet gurallarynyň arasynda dokma keserleri, jorap örmek üçin çişler, bizler we ş.m. zatlar hem bar. Alymlaryň pikrine görä, dokmaçylyk, şol sanda haly-palas dokamaklyk ilki maldarçylyk bilen meşgullanýan ilatyň arasynda ýüze üykypdyr, soňra ol oturymly ekerançylyk bilen meşgullanýan ilata ýaýrapdyr. Ol ýerde palçykdan ýasalan ikbaşlaryň ýygy-ýygydan tapylmagy dokmaçylygyň ýaýrandygyny görkezýär.
Ärsary taýpasy
Çeşme
www.sfbars.org/ersari.html
www.britannica.com/EBchecked/topic/191954/Ersari
www.rugreview.com/habibu.htm
www.spongobongo.com/her9997.htm
www.teknikportal.com/ulkeler-tarihi-arsiv-t15586.0.html
www.asilkan.org/sabit/afgan.htm
Deýwid Wudard
thumb|Wudard 2020-nji ýylda Deýwid Wudard (1964-nji ýylyň 6-njy aprelinde Kaliforniýanyň Santa-Barbara şäherinde doguldy) Amerikaly orkestriň direktory we postmodern ýazyjysy we Amerikanyň belli kolonial maşgalalarynyň neslinden.
Wudard, Paragwaýda feminist / wegetarian utopiýa şäherçesi Nueva Germania bilen işi bilen hem tanalýar. Şweýsariýaly ýazyjy Kristian Krahtyň bilelikde ýazan nemes hat alyş kitaby, Five Years (Bäş ýyl), ol ýerde ýerine ýetirilen käbir gumanitar işleri beýan edýär.
Göksüýri
Göksüýri Tejen şäherinden 20 kilometr gündogar tarapda ýerleşendir (Göksüýri demir ýol duralgasynyň golaýynda) we eneolit döwrüniň oturymly ýerlerinden biridir. Ýadygärlikleriň oňat öwrenilen ýerleriniň biridir Göksüýri oazisidir. Bu ýerler Tejen derýasynyň aşak akymlarydyr.
Gazuw-agtaryş işleriniň netijesinde Göksüýrüde ekerançylyk bilen meşgul bolan 9 obanyň üsti açylýar. Şol gadymy ekerançylyk obalary eneolit döwrüne, ýagny b.e. öňki IV müňýyllyga degişlidir. Bu ýerlerde ýaşan ilat uly suwaryş desgalaryny- kanallary, howdanlary gazypdyrlar. Şeýle howuzlardan biriniň ini 35 metre barabar bolup, tutýan meýdany 1 müň kw/m, çuňlugy bolsa 3 metrden hem gowrak bolupdyr. Göksüýrüliler, esasan, arpa we bugdaý ekipdirler.
Göksüýri I diýlip atlandyrulýan obada b. e. öňki IV we IiII müňýyllygyň sepgidinde orta hasapdan 2 müňe çenli adam ýaşapdyr. Obanyň jaýlarynyň arasy darajyk köçejikler bilen bölünipdir. Alymlaryň hasaplamalaryna göra, göksüýrüliler ekin meýdanlaryndan 100 tonna barabar däne ýygnap, öz ilatyny çörek bilen üpjün edipdirler.
Ýygnanan galla uly küýzelerde ýa-da çig kerpiçden ýörite salnan jaýlarda saklanypdyr. Dänäni owguçlarda ýa-da sokuda owradyp ýarma edipdirler. Arpanyň, bugdaýyň samanyny bolsa palçyga garyp, jaýlaryň üstüni suwapdyrlar. Saman şeýle-de küýze ýasamak üçin niýetlenen palçyga hem garylypdyr. Göksüýrüliler meýdan sypalyndan sebet hem örüpdirler.
Göksüýride ekerançylyk we maldarçylyk bilen bir hatarda awçylyk hem dowam edipdir. Tapylan süňk galyndylaryndan belli bolşy ýaly, olar tokaý we çöl haýwanlaryndan sugun, ýekegapan, keýik we gulan awlapdyrlar. Göksüýri oazisi bilen utgaşyp gidýän häzirki Oguzhan massiwiniň ýerli ilat tarapyndan 《Gulanly》diýlip atlandyrylmagy hem şol ýerlerden geçmişde gulan awlandyklaryna güwä geçýär.
Wapi, Hindistan
Wapi, Hindistan. Hindistanyñ bu ýerinde 1000 töweregi senagat kärhanalary ýerleşýär. Bu ýerdäki suwuñ düzüminde örän ýokary derejede simap (rtut) bar. Howasy bolsa agyr metallaryñ galyndylaryndan ýaña zäherlenendir. Her dürli hroniki kesel bilen kesellän Wapi şäherlileriñ sany bu ýyl 70,000-den geçdi.
Ben 10
Ben 10 Amerikanyň animasiýa teleserialydyr. Bu seriýa Ben Tennison atly 10 ýaşly oglan hakda, oňa dürli jandarlara öwrülmäge mümkinçilik berýän sagat enjamy bilen enjamlaşdyrylan.
Simpsonlar (Kino 2007)
Simpsonlar (iňl. The Simpsons Movie) “20th Century Fox” tarapyndan surata düşürilen we 2007-nji ýylda surata düşürilen animasiýa filmidir. Önüm çykarylandan gysga wagt soň başlandy Buz döwri 2002-nji ýylda.
Serhetabat
Serhetabat — Mary welaýatynda ýerleşýän bir şäherdir. thumb|300px|Serhetabat
Miras adyndaky Türkmen şygyr we edebiýat jemgiýetçilik guramasy
Miras adyndaky Türkmen şygyr we edebiýat jemgiýetçilik guramasy Eýranda Türkmen dilini gorap saklamak maksady bilen bir guramaçylykdyr.
1998-nji ýylda gurlan Miras jemgiýetçiliginin esaslandyryjylary merhum Gurbaňeldi ahunber, Şähruz Ak Atabaý, Mansur Teberi ýaly Türkmensähraly şahyr we ýazyjylardyr.
Bu jemgiýetçilikde anna günleri sagat 9-12 aralygynda Türkmen goşgulary okalar.
Jemgiýetçiligiň adresi: şäherdary pasajy, Gündogar şeraiti ýoly, Kümmet Gowuz
Saýty: http://www.turkmenmiras.ir/
Şatlyk
Şatlyk — Mary welaýatynda ýerleşýän bir şäherdir. thumb|300px|Şatlyk Şäheri thumb|300px|Şatlyk Şäheri
Hakkari (il)
300px|thumb|Hakkari ili Hakkari, Türkiýe'nin ili.
Hataý (il)
300px|thumb|Hatay ili Hatay, Türkiýe'nin ili.
Tänjin
Tänjin, Hytaý. Tänjin - gurşun öndürmekde Hytaýyñ iñ esasy merkezleriniñ biridir. Hytaýyñ ekologiýataýdan iñ hapa ýeri. Howadaky we toprakdaky gurşunyñ konsentrasiýasy rugsat edilen çäkden 10-larça esse ýokarydyr. Bu ýerde ýetişýän däneli ösümlikleriñ düzümindäki gurşunyñ konsentrasiýasy bolsa 24 esse ýokarydyr.
Garadepe (eneolit döwri)
Garadepeden palçykdan ýasalan köp sanly aýal heýkeljikleriniň tapylmagy, olaryň mukaddes enä sežde edendiklerini görkezýär. Başga-da Garadepede geçirilen barlaglaryň netijesinde tapylan keramikalaryň ortasynda aýalyň suraty çeklilip, suratyň iki gyrasynda bolsa, erkek adamlaryň şekili görkezilipdir. Garadepeden mermerden ýasalan öküz kellesiniň heýkeli hem tapyldy. Tapylan gap-çanaklaryň ýüzünde bolsa guşlaryň, sygyrlaryň, geçileriň we barslaryň suratlary çekilipdir. Bu tapyndylar b. e. öňki IV-III müňýyllyklarda Türkmenistanyň çäklerinde ýaşan ilatyň ösen sungata eýe bolandyklaryna güwä geçýär.
(MuhammetnyýazJumanyýazow)
Gagauzystan
Gagauzystan (gagauzça: Gagauziya), Gagauz Ýeri (gagauzça: Gagauz Yeri) - Moldowada muhtar döwleti.
Abraziw materiallar
Abraziw materiallar - materiallary, minerallary, dag jynslaryny, aýnany, keramik materiallary, agajy, derini, rezini we beýleki mehaniki işläp bejermekde ulanylýan gaty maddalar. Abraziw materiallar tebigy we emeli görnüşde bolýar. Tebigy Abraziw materiýallara almaz, korund, granit, naždak, kremen we b.; emeli Abraziw materiýallara bolsa elektrokorund, monokorund, kremninin, boruň karbidi, sintetik almaz degişlidir. Abraziw materiallar gatylygy, berkligi, özlüligi we daşky görnüşleri bilen tapawutlanýar. Abraziw materiýallaryň gatylygy ýörite gatylyk şkalasy boýunça kesgitlenýär. Abraziw däne köplenç kristalllik bölejik, käbir ýagdaýlarda bolsa monokristal görnüşinde bolýar. Abraziw ukyplylyk däneleriň kütelmegine çenli sürtülip aýrylýan materialyň gyryndysynyň mukdary bilen häsiýetlendirilýär we ol abraziw dänäniniň materialynyň fiziki häsiýetlerine hem-de üstünüň ýagdaýyna baglydyr. Abraziw materiallar abraziw ukyplylygy boýunça şeýle tertipde ýerleşýär: almaz, kub görnüşli bor nitridi, kremniý karbidi, monokroynd, elektrokorynd, naždak, çakmak daşy. Abraziw guralyň gatylygy uly tizlik bilen kesmäge mümkinçilik berýär. Mumuň özü birwagtda işleýän köp sanly tyglar bilen materialy ýeterlik derejede ýonmagy üpjün edýär. Abraziw materiallar abraziw gurallaryň formasyna we niýetlenişie baglylykda, abraziw gurallar berkidilen dänejikler görnüşinde ýa-da ýylmaýjy derijik, poroşok, pasta görnüşinde peýdalanylýar. Däneleriň ölçegleri elek analizi, suwuklykda çökdürmek ýa-da başga usullar bilen kesgitlenýär.
Ygdyr (il)
300px|thumb|Iğdır ili Iğdır, Türkiýe'nin ili.
Öý-2
Öý-2 (Rus dilinde: Дом -2), TNT kanaly tarapyndan öndürilen rus dilindäki real teleýaýlym programmasy Bäsleşigiň esasy maksady, ýaryşda öz ýoldaşyny tapyp biler ýaly jaý gurmak Thearyşda ýeňiş gazansaňyz, ýoldaşyňyz bilen jaýy gazanarsyňyz.
Sukinda, Hindistan
Sukinda, Hindistan. Bu ýerde dünýäniñ iñ iri hrom çykarýan şahtalaryýerleşýär. Önümçilik galyndylary bu töwerekdäki köllere we derýalara zyñylýar. Şäherde 2,500,000-den gowrak adam ýaşaýar. Olaryñ 90%-i rak keseline duçar bolmak howpy astynda.
Nazmämet niýazy
Nazmämet niýazy (Parsça: نیاز محمد نیازی) ýa da nazjan niýazy 1924.03.31-de Eýranyň Türkmensähra sebitiniň Kümüşdepe şäherinde eneden dogdy.
Söwdaçy kakasy Kümüşdepeden Russia gämi bilen ýük göterýärdi. İlkinji mekdebi Kümüşdepede okan Nazjan kakasy bilen Kümmet Gowuza göçer.
O şäherde ýüp boýamak işine başlar we 1977-nji ýylda tahranda haly konferansynda bir Owgan Türkmen bilen tanyş bolar we ondan soň Türkmenleriň halysynyň gölleri barada işlewmäge başlar.
51 ýyl zähmet bilen Türkmen halysynyň 811 gölüni tazeden çykaran Nazjan niýazy Eýranda Türkmen halysynyň atasy ady bilen biliner.
Eýran we daşary ýurtlarda 50-den gowrak sergi we foruma gatnaşan Nazjan barada Eýranda Nazjan we Türkmen halysy (Parsça: نازجان و فرش ترکمن) atly bir kitap da neşir ediler.
Ömrüni Türkmen halysyna bagyşlan Nazjan Niýazy 2010-njy ýylyň mart aýynyň 26-nji gününde aradan çykar we Kümmet Gowuzyň Akgaýa gönamçylygynda jaýlanar.
Çeşme
http://www.bayragh.ir/modules/smartsection/item.php?itemid=319
Krilýa Sowetow
Bu topar Samara şäherinde ýerleşýär Bu klub häzir Olimp fnl-yň 1 nji ýerini eýeleýär
Kerki
Kerki (1999—2017: Atamyrat) — Türkmenistanda, Lebap welaýatynda şäher.
Abraziýa
Abraziýa (latynça: abrasio - ýonulmak, köwülmek) - deňizileriň, kölleriň we uly suw howdanlarynyň kenarlarynyň tolkun zerarly weýran bolmagy. Tokynlaryň hemişelik we yzygiderli hereketleri kenarlary ýumurýar, kert ýerlerini düzleýär, köwýär we tolkun terrasalaryny emele getirýär. Abraziýa transgressiýa we regressiýa prosesleriniň esasy iş geçirijisi bolup, ol abrazion düzlükleriň we abrazion platformalaryň emele gelmeginde uly rol oýnaýar.
Ýalaňaçdepe
Ýalaňaçdepe edil Namazgadepe, Göksüýri, Garadepe we beýlekiler ýaly eneolit döwrüne degişli ýadygärlikleriň biridir. Ýalaňaçdepeden we Göksüýrüden tapylan keramikanyň ýüzündäki adam heýkeliniň töwereginde 15 sany tegelek Gün şekili bar. Şol ýerden tapylan başga bir heýkelde-de 15 sany oýma bellik bar. Bu duş gelýän 《15-lik》gadymy ekerançylaryň senenamasy bolup, 1 ýyl-15 aý, her aý bolsa 24 günden ybarat bolupdyr diýip alymlar çaklaýarlar (1 ýyl 360 gün bolupdyr). Şeýlelikde, iň gadymy senenama Türkmenistanyň çäklerinde IV müňýyllygyň ahyrlarynda III müňýyllygyň başlarynda ýüze çykypdyr diýip aýtmaga esas bar.
Halap
Halap ( ﺣَﻠَﺐ  / ALA-LC : Ḥalab, IPA: [ˈĦalab] ) Siriýanyň iň köp ilatly welaýaty bolan Halap häkimliginiň paýtagty bolup hyzmat edýän Siriýadaky şäher. 2021-nji ýyla çenli takmynan 2,098,000 ilaty bolan Siriýanyň ikinji uly şäheri we Lewant sebitiniň iň uly şäherlerinden biridir.
Halap dünýäniň üznüksiz ýaşaýan iň gadymy şäherlerinden biridir ; beöň altynjy müňýyllykdan bäri ýaşap geçen bolmagy mümkin. Köne Halap şäheriniň günortasynda ýerleşýän “Tell as-Sawda” we “Tell al-Ansari” -de geçirilen gazuw-agtaryş işleri bu ýeriň miladydan öňki üçünji müňýyllygyň soňky böleginde amorlylaryň eýeländigini görkezýär. Şeýle hem, Halapyň Ebla we Mesopotamiýada tapylan şunuň ýaly planşetlerde ilkinji gezek agzalýan, Amorly Yamhad döwletiniň bir bölegi hökmünde gürleýän we söwda we harby ähmiýetine üns berýän döwür. Şeýle uzyn taryh, Ortaýer deňzi bilen Mesopotamiýanyň arasyndaky söwda merkezi hökmünde strategiki ýerleşişi bilen baglanyşyklydyr.
Asyrlar boýy Siriýa sebitiniň iň uly şäheri, Osman imperiýasynyň bolsa Konstantinopoldan (häzirki Stambul ) we Kairden soň üçünji orny eýeledi. Şäheriň taryhdaky ähmiýeti, Merkezi Aziýadan we Mesopotamiýadan geçýän küpek ýolunyň bir ujunda ýerleşmegi boldy. 1869-njy ýylda Sues kanaly açylanda köp söwda deňze gönükdirildi we Halap haýal peselip başlady. Birinji jahan urşundan soň Osman imperiýasy ýykylanda, Halap demirgazyk kenar ýakasyny häzirki Türkiýä, şeýle hem Mosul bilen birleşdirýän möhüm Bagdat demir ýoluna ýitdi. 1940-njy ýyllarda Antakýa we eskenderun, şeýle hem Türkiýä deňze esasy girişini ýitirdi. Soňky onýyllykda Damaskyň ähmiýetiniň ýokarlanmagy ýagdaýy hasam agyrlaşdyrdy. Bu pese gaçmak köne Halap şäherini, orta asyr binagärligini we däp bolan mirasyny gorap saklamaga kömek eden bolmagy mümkin. 2006-njy ýylda Yslam Medeniýet paýtagty diýen ada eýe boldy we taryhy ýadygärliklerini üstünlikli dikeltmek tolkuny boldy. Halap söweşi (2012–2016) Siriýanyň raýat urşy döwründe şäherde bolup geçdi we şäheriň köp bölegi weýran boldy. Şäheriň zyýan çeken bölekleri häzirki wagtda durky täzelenýär. Çaknyşykda Halapda 31,000 adam öldi.
Ysparta
Isparta, Türkiýe'nin ili.
Karabük (il)
300px|thumb|Karabük ili Karabük, Türkiýe'nin ili.
AIMP
AIMP — bu kompýuter (Windows) we Android ulgamynda ulanmak üçin döredilen mugt audio aýtdyryjy, Windows wersiýasy Delphi-de ýapyk kodlama arkaly ýazylan.
Tomas Edison
thumb|right|Tomas Edison Tomas Edison — Amerikaly alym Tomas Edison oýlap tapylan zatlaryň sany boýunça dünyäde birinji orunda durýar. Ol, has takygy 1093-sini hasaba alnan alym hökmünde dünýä taryhyna girendir.
AIMP
Häzirki wagtda audio aýtdyryjy nyň kompýuter üçin niýetlenen soňky wersiýasy: AIMP v5.00, build 2344 (09.11.2021)
Tomas Edison
Tomas 11-nji fewral 1847-nji ýylda Milan, ştat Oýago (ABŞ) eneden bolýar.
AIMP
resmi web sahypasy: http://www.aimp.ru
Tomas Edison
18-nji oktýabr 1934-nji ýyl Uest-Orinj, ştat Nýu-Jersi (ABŞ) 84 ýaşynda aradan çykýar.
Oýlap tapan zatlarynyn arasynda kömürli transmitter kinoprozektor, elektrik lampasy we beýlekiler bar.
Pouya Bahtiari
Pouya Bahtiari (Parsça: پویا بختیاری) 2019-njy ýylyň 16-njy noýabrynda Karajda 2019-njy ýyldaky Eýran protestleri wagtynda atylyp öldürilen eýranly protestçi. Onuň ölümi we ene-atasynyň reaksiýasy tutuş ýurtda ünsi çekdi.
Energiýa
thumb|"Energiýa" diýen düşünjäni häzirkizaman manysynda ilkinji gezek [[Tomas Ýung ulanypdyr]] Energiýa (ἐνέργεια — "hereket, iş, güýç, kuwwat") — materiýanyň hereket etmeginiň we özara täsirlenmeginiň dürli formalarynyň, şeýle hem onuň hereketiniň bir formadan başga bir forma geçmeginiň ýeke-täk ölçegi bolup durýan skalýar fiziki ululyk. Energiýa düşünjesiniň girizilmeginiň amatly tarapy bar, ýagny eger fiziki ulgam ýapyk bolan ýagdaýynda, onuň energiýasy onuň ýapyk duran wagtynyň dowamynda özünde saklanylýar. Bu tassyklamanyň adyna energiýanyň saklanma kanuny diýilýär. Bu düşünjäni öz "Fizika" traktatynda Aristotel girizipdir.
HYTAY XX ASYRYŇ SOŇKY ÇÄRÝEGINDE WE XXI ASYRYŇ BAŞLARYNDA
Mowzugy: HYTAY XX ASYRYŇ SOŇKY ÇÄRÝEGINDE WE 	XXI ASYRYŇ BAŞLARYNDA.
Meýilnamasy:
1.	80-90-njy ýyllarda hytaý ykdysadyýetiniň ýagdaýy.
2.	Sosailistik gurluşygyň hytaý özboluşlylygy.
3.	Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklary.
80-90-njy ýyllarda hytaý ykdysadyýetiniň ýagdaýy. Hytaý Kommunistik partiýasy soňky 20 ýylyň içinde ýurdy özgerdişler ýoly bilen dkidip, Hytaýy ykdysady ösüşiniň depgini boýunça dünýäniň ilkinji ýediligine goşdy. Senagat we oba hojalygy ösdi. 1978-1998-nji ýyllar aralygynda jemi içerki önüm 362,4 mlrd ýuandan 7955,3 mlrd ýuana çenli, ýagny tas 22 esse artdy. Ykdysady ösüşiniň umumy möçberi boýunça Hytaý dünýäde 7-nji, ösýän ýurtlaryň arasynda 1-nji orny eýeleýär.
Hytaýyň eksportynyň we importunyň möçberi 1950-nji ýylda 1,13 mlrd dollar bolanlygyndan 1998-nji ýylda 323,9 mlrd dollara çenli, ýagny 286 esse artdy. Häzirki wagtda Hytaý dünýäniň ähli döwletleri bilen diýen ýaly söwda-ykdysady gatnaşyklaryny alyp barýar. Daşary söwdasynyň möçberi boýunça Hytaý dünýäde 9-njy ýerde durýar.
Hytaý Halk Respublikasy (HHR) döredilen mahaly oba hojalygynyň we senagatynyň gatnaşygy 58,5% we 30% bolan bolsa, 1998-nji ýylda ol senagatyň peýdasyna üýtgedi (18%:49,2%). Munuň özi Hytaýyň senagatlaşan ýurda öwrüldi diýildigidir. Hytaý galla, pagta, et, ösümlik ýagy, kömür, polat, sement, süýümleri, telegörkezijileri öndürmekde dünýäde birinji ýere geçdi. Reňkli metallary eretmekde, himiýa süýümlerini, gämileri, mineral dökünleri, şekeri, elektrik energiýasyny öndürmekde hem Hytaý öňdebaryjy döwletleriň hataryna girýär. 1999-njy ýylyň ahyrynda Hytaýyň ilaty 1 mlrd 260 mln. adama ýetdi. Bu Hytaý ilatynyň sany boýunça dünýäde 1-nji ýerde durýar, Ýer şarynyň ilatynyň 22%-ti şu ýerde ýaşaýar diýildigidir. Ýurduň ähli ilatynyň üçden biri şäherlerde, üçden ikisi obalarda ýaşaýar.
Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklary. 1991-nji ýylyň 27-nji dekabrynda Hytaý Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi. 1992-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda iki döwletiň arasynda ilçileriň derejesinde diplomatik gatnaşyklar ýola goýuldy. Şol ýylyň 19-23-nji noýabrynda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Hytaýa ilkinji resmi sapary iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklarda täze sepgitleri açdy. 1994-nji ýylyň 20-22-nji aprelinde HHR-iň Döwlet geňeşiniň başlygy Li Peniň Türkmenistana resmi sapary boldy. 1998-nji ýylyň 30-njy awgustyndan 4-nji sentýabryna çenli aralykda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Hytaýa ikinji gezek resmi sapary boldy. Türkmenistanyň ýolbaşçysy Szýan Szemin bilen duşuşygynda Türkmenistanyň Hytaý ýaly beýik döwletiň tejribelerini öwrenýändigi barada: “Biziň “10 ýyl abadançylyk” geçiş maksatnamamyz siziň tejribeleriňiziň gös-göni täsiri esasynda döredi” diýip belledi. Şu güne çenli Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda döwletara we hökümetara resminamalaryň 30-a golaýyna gol çekildi. Türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy söwda-ykdysady, medeni we bilim ugurlarynda alnyp barylýar. Iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygy 50 mln. dollardan geçdi. Türkmenistanda Hytaýyň maýadarlarynyň gatnaşmagynda kärhanalaryň 10-sy gurulýar. Hytaý hünärmenleri Günbatar Türkmenistanda nebit ýataklaryny özleşdirmäge gatnaşýarlar. 2000-nji ýylyň 5-7-nji iýuly aralygynda HHR-iň döwlet başlygy Szýan Szeminiň Türkmenistana resmi sapary boldy.
Bilelikdäki türkmen-hytaý Jarnamasyndan bölek “Taraplar ähli ýurtlaryň öz syýasy, ykdysady ulgamyny we sosial gurluşyny kesgitlemäge, öz ýaşaýşyny üpjün edýän modeli saýlap almaga we öz ýurdunyň ýagdaýlaryna laýyklykda adam hukuklaryny goramaga haky bardyr. Islendik bahana bilen, şol sanda “Adam hukugynyň özygtyýarlylykdan artykmaçlygy” hakdaky tezisi we garaşsyz döwletleriň özygtyýarlylygyny dsgermezlik etmek üçin “ynsanperwer gatyşmak“ teoriýasyny peýdalanyp hem hiç bir ýurduň başga bir özygtyýarly ýurtlaryň içerki işlerine gatyşmaga haky ýokdur diýip hasap edýärler”.
Saparmyrat Nyýazow. Türkmen milleti, türkmen döwleti we dünýä:Müňýyllyk we XXI asyr, döwürleriň we siwilizasiýalaryň gatnaşygy (BMG-niň “Müňýyllygyň Assambleýasy“ diýen maslahatynyň öň ýanyndaky oýlanmalar).-A., “Ruh“, 2000, 6-7 sah.
Tamdyrlamalar
Tamdyrlamalar goýnuň (tokly, guzy), geçiniň (çebiş, owlak), guşuň (towuk, juýje, gaz, ördek) bitewi etini tamdyrda onuň öz buguna bişirmek arkaly tayyarlanýar. Gusşyr dowar kiçi boldugyça, onuň taýyarlanyş möhleti şonça azdyr.
Owlak tamdyrlamasy Munuň taýyarlanyşy-da edil tokly tamdyrlamasy ýalydyr. Kem-käs tapawudy şeyle: birinjiden, owlak tamdyrlamasy bary-ýogy 30-40 min. dowamynda taýyn bolýar; ikinjiden, ol täzeje bişirilen gatlakly petir bilen saçaga getirilýär. Taýyarlamak üçin owlagyň tutuş las, 1 kg-dan sogan, kartoşka, käşir hem kädi, 200 gr pomidor, 100 gr noyba, hersi 2 bogy ukrop, petruşka, gök sogan, 3-4 sany lawr ýapragy, 10 gr arça ýapragy, duzdyr burç gerek.
Jüyje Tamdyrlamasy Soýlup arassalanan jüyjeleriň etini bölekläp duzdyr burç sepmeli we tokly tamdyrlamasyndaky ýaly taýyarlanan durus danipita salyp goýmaly. Ýene bir pita ýaňky durucdeden salyp, gyzdyrylan tamdyr közüniň üstünde ýerleşdirmeli. Soňra soýlan jüyjeleri tamdyryň ücune sallap, agzyny berk suwamaly. Tamdyrlama 20-30 min-da taýyar bolýar. Saçaga getirilende, ýany bilen çorbasyny-da aýratyn gapda äbermeli. Taýyarlamak üçin 4-8 sany jüyje, 1 kg-dan sogan, kartoşka, käşir, 1-2 bogudan gök sogan, ukrop, petruşka, duzdur burç gerek.