Osman_döwletleri_XVI_–_XVII_asyryñ_başlarynda
1453-nji ýylda türk imperiýasy konstantinobyly  basyp alan soñ  özüniñ territoriýasyny  giñeltmekligi  dowam etdirdiler. Balkan ýarym adasynda Serbiýany, Bosniýany, Albaniýany  basyp alýar. Albaniýa türkler tarapyndan iki gezek basylyp alynýar.Iki rotanyñ arasynda  Albaniýa  göreş alyp baryp azatlygyny saklady. 1443-nji ýylda  Albaniýada  Kostirýot türklere  garşy söweşde  ýolbaşçylyk edip özüniñ  garaşsyzlygyny   gazanýar. 1468-nji ýylda Kostirýot  ölensoñ içki garşylyklaryñ  ýitileşmegi bilen  ikinji gezek türkler  basyp alýar. 70-nji ýylyñ ortalarynda  Krymy basyp alýarlar. Kiçi Aziýada Tranezund  şäherlerini, Ýewfrat derýasyna çenli  basyp aldylar. Mehmet iki gezek ýeñlişe  sezewar bolýar. Belgyrada ýöriş edende hem-de  Rodos adasyna  ýöriş edende  ýeñlişe  sezewar  bolýar. Selim I döwründe täzeden ýöriş  başlanýar, ol Eýrana garşy göreş  edip Azerbeýjana, Ermenistana, Guruziýany, Dagystany, Kürtüstany basyp alýar. Siriýany, Müsüri birleşdirdi. Eýýeländen soñ  Selim I yslamyñ  ýolbaşçysy hökmünde  halyflyk titunyny  alýar. Osman döwleti Süleýman II  komuiçi döwründe  has hem giñelýär. Örän köp territoriýalary basyp alýar. Ol özüniñ patyşalyk  edip  başlanda  Belgrady we Rodasy  basyp  alýar. 1526-njy ýylda Mahaçyn eteginde birleşen  çeh – wenger goşunyny derbi – dagyn  edýär. Moldawiýada, Wolohiýa gutarnykly türk   soltanlygynyñ  köşgüne  öwrülýär. Süleýman 1529-njy ýylda  Wenýanyñ  üstüne  çozýar, emma ony   basyp  alyp bilmeýär. Bagdat şäheri bilen bilelikde   Messopatamiýany eýeleýär. Demirgazyk Afrika hem ýöriş edýär. Gripolini, Alžiri basyp alýar. Türkler Süleýmanyñ döwründe  bütin Arabystany  hem   basyp alýar. Wizantiýanyñ eýelik edýän territoriýasynyñ ählisini birleşdirdi. Soltanyñ elinde ol ýerleriñ  uly bölegi degişli bolupdyr. Süleýman dünde Osman döwleti Ýewropa  syýasatyna  örän aktiw  gatnaşypdyrlar. 1529-njy ýylda Süleýman  Awstriýa  garşy ýoriş  edýär. 1535-nji ýylda Türkleriñ  gol astyndaky ýerlerde  salgyt tölemek bilen  Fransiýa söwdagärlerine  doly hukuk berlipdir. Türk soltany tarapyndan eýelenen  territoriýalarda   administratiw gurluş  deñ bolýar. Ähli döwlet 21 welaýata bölünýär. Olam 250 sany etraba bölünýär. Welaýatyñ başynda gubernatorlar durupdyrlar. Etrabyñ ýolbaşçylaryna  somjak diýlipdir. Özleriniñ ünsüni harby işe  beripdirler. Harby goşunlaryñ bir   böleginiñ    ýagdaýyny  ýeñilleşdirmek üçin  ýorite karar çykarypdyrlar. Esasy bölegine Ýaniçar diýilipdir. Olaryñ sany 12-20 müñe çenli bolupdyr. Harby işden boş wagty Türk Soltandan  köp ýeñillikler alypdyrlar. Türk goşunynyñ  esasy bölegi  iri ýer eýleri    bolupdyr. Dürli ýer eýeleri hökmany harby ýörişlere gatnaşmaly bolupdyrlar. Ýerleriñ mukdaryna görä ýaragly otrýady  getirmäge  borçly bolupdyrlar. Süleýman  daýhanlaryñ feodal  borçlaryny kanuny  tertipde kesgitläpdir. Ilkinji nobatda döwlet salgydyny  tölemeli bolýar. Öz hojalygyna ýer üçin, mal üçin  tölemeli bolýar. Gaçyp giden daýhanlary kesgitli wagtdan soñ   tapyp yzyna getirmäge  mümkinçilik beripdir. Türk daýhanlary  bilen  deñeşdireniñde  basylyp alynan  ilatyñ ýagdaýy has agyr  bolupdyr. Özbaşdaklygy ýok edilipdir. Sähelçe hereketi üçin daýhanlaryñ  üstüne  talañçylykly   ekspedisiýalar  gurapdyrlar. Balkan ýarym adasy pese gaçyar. Natural hojalyk agalyk edip başlaýar. Türk eýeçiligi dünde  Balkan halky örän horlanýar. 15-16 asyrlardan soñky 100 ýyllykda Balkan halky türklere  garşy göreşini   dowam etdiripdirler. Türkleriñ uly armiýasy üçin köp harajat  gerek bolýar. Basylyp alnan ilatyñ  duşmançylyk hereketi  güýçlenýär. Daglyk ýerlerdäki ilatyñ göreşi güýçli bolýar. Duşmanlar adada saklaýan türkleriñ  harby güýçlerine  zarba  urup  durýarlar. Türk dolandyryjylaryna garşy berk göreş alnyp barylýar. Duşmanlar dürli-dürli atlar dakynypdyrlar. Grek duşmanlary özlerini Kleftlez diýip, Dolmasiýa Uskotlar   diýip at dakypdyrlar. Bu hereketler halk aýdymlarda özleriniñ beýanyny   tapýar. Türkler özleriniñ hereketlerini  güýçlendirip olary  yzarlap basyp  ýatyrýarlar. Duşmanlaryñ türk häkimýetini  ýok eder  ýaly  güýçleri bolmandyr. Ikinji bir tarapy halkyñ olara   garşy dildüwüşikleri bolup  durupdyr. Aýry – aýry şäherlerde 1594-nji ýylda  bolan Serbleriñ  gozgalañy  bolýar. Gozgalaña  Banato gozgalañy  diýip at dakypdyrlar. 1598-nji ýylda Çernow şäherlerinde    gozgalañ bolýar. Oña Çernow – Mitropowlitiý  Diýonisi, Boýarlar ýolbaşçylyk etdiler. Şu gozgalañ ýeterlik taýyarlanylmandyr. XVII asyryñ  başlarynda  Serbler, Çernogorelylar üstünlikler gazanýar. 1603-nji ýylda  Serbler  Türk goşunyndan  üstün çykýar. Türkler bilen urşuñ gidişinde Slobýan ýurtlary ruslardan kömek  alyp durupdyrlar. Ýurtda garşylygyñ  ýitileşmegi  uly türk  armiýasynyñ gowşamagyna alyp barýar. Syýasy gurluşy gowşaýar. Türk imperiýasynyñ dolandyryş sistemasynyñ  öz içinde  garşylyklar ýitileşip  gowşaklyk döretdi. Süleýman I nesilleri döwründe biri-birine garşy toparlar döredýär. Oña ýançarlar hem  gatnaşypdyrlar. Ondüriji güýçler haýal ösýär. Ýakyn gündogaryñ halklary  türk eýeçiligine çenli  halkara  söwdasynda  uly rol oýnapdyrlar. Indi bolsa şol söwda bütinleýin  ýatyp galýar. Türk häkimýeti uzak wagtlap uruş alyp  barmagy   bilen   başga işe eli degmändir. F.Engels : Türk düzgünine harby  ýurt basarlarynyñ düzgüni   diýp at berýär. Önümçiligi hiç wagt ösdürmändir. Her bir urşy täze-täze territoriýalary berýär. Şu ýagdaý bolsa içki sosial  syýasy ýagdaýyny  ýitileşdirdi. Türkler soñky uruşlarynda ýeñlişe sezewar  bolýarlar. XVII asyryñ ahyrlaryndan  başlap Türk imperiýasynyñ territoriýasy kiçelip  başlaýar. Olar 1571-nji ýylda  Lepantonyñ  ýanynda  bolan söweşde  ýewropalylardan    erbet ýeñilýär. Uly türk floty  Ispaniýa, Wenesiýa, Rim papasynyñ  flotyndan  ýeñlişe  sezewar  bolýar. Oña Don huan  Awstriskiý ýolbaşçylyk edýär. Şondan soñ hem türkler  Wenesiýadan  Kirp adasyny  gaýtaryp alýar. XVI asyryñ  70-90-njy ýyllarynda  Türkiýada  örän  güýçli sosial – syýasy  krizis  bolup geçýär. Ýurtda iri ýer  salgytlarynyñ  göterilmegi bilen  birnäçe halk hereketleri bolup geçýär. 1591-nji ýylda güýçli gozgalañ bolup geçýär. 1595-1603-nji ýyllar aralygynda  ul gozgalañlar  dowam edýär. Ýanyçarlar he topalañ turuzýarlar. Soltanyñ özi hem  harby köşk  öwrülişiginde  öldürilýär. XVII asyryñ başynda  Türkiýa  Eýran bilen  alyp baran  urşunda  uly ýeñlişe  sezewar   bolýar. Eýran şasy Abbas I  Azerbeýjany, Ermenistany, Gruziýany, Mosul, Bagdat şäheri bilen  birlikde  Messopotamiýany  eýeleýär. 1619-njy ýyldaky Stambul  ýaragsyzlygy  boýunça  bütin  Kawkaziýany  we Messopotamiýany  elden gitdirýärler. Türkleriñ Rusiýa bilen çaknyşygy   XVI asyryñ   ikinji ýarymynda   bolýar. Soltan topy basyp alan soñ Astrahany almak üçin  synanyşyar. Ony eýeläp Eýrana ýoriş  etmekligiñ  planyny  düžýär. Astrahan 1568-nji ýylda  Türk goşunlaryna  garşy berk gaýtawul berýär. Astrahany alyp bilmän yza çekilmäge  mejbur bolýar. Gazaklaryñ Krym türkler bilen  alyp barýan  uruşlary soñky  ýyllarda  dowam  edýär. XVII asyryñ ikinji ýarymynda     Türkler Wenesiýa , Awstriýa, Rusiýa bilen köp  uruşlar alyp bardy. Şol uruşda ýeñilmegi bütin  Ýewropanyñ  öñünde  Türk  döwletiniñ  içki tarapdan  gowşamaklygy  hem-de  harby topardan  yza galaklygyny  görkezdi.