Merkezi_Aziýa_XVI-XVII_asyrlarda
2. Bu wagt teýmurit nesilleri öz aralarynda uruş alyp barypdyrlar. Şeýbany han Deşti-Gypjaga gelip Syrderýanyň aşak akymynda ep-esli goşun toplapdyr. Ol Orta Aziýany basyp almak üçin taýýarlyk görüpdir. Şeýlelikde ol ilkinji basyp almak üçin amatly bolan gala diýip Horezmi galasyny hasaplapdyrlar. Şol wagt Horezmi Teýmurit nesliniň şasy Soltan Söýüniň goýan adamsy dolandyrypdyr. Şeýbany han Horezme çözup Tirsek soňra türkmenleň oturýan Adak diýen galasyny basyp alypdyrlar. Ol Köneürgenji bir bada doly alyp bilmän yza çekilipdir. Ol täze güýç toplap Samarkanda, Buhara ýöriş edipdir. Samarkantlylar daşky galany birikdiripdirler. Şeýbany han Samarkandy alyp bilmejegini bilip Buharadan kömege gelýän goşunyň öňünden çykyp ony derbi-dagyn edýär. Soňra Buharany eýeleýär. Bu habary eşiden Samarkantlylar gorkup başlapdyrlar, hat-da käbir serkerdeler galadan çykyp gaçypdyrlar. Töweregindäkileň dönüklik etjegini bilip Samarkandyň teýmuritlerden bolan hökümdarynyň özi Şeýbany han bilen gepleşik geçiripdir. Şeýdip 1500-nji ýylda Teýmir leňiň gadymy paýtagty hiç hili garşylyksyz Şeýbany hana boýun bolupdyr. Şeýbany han şäherde berkitme goýup gidenden soň şäher ilaty we täsirli ruhanylar teýmuritlerden bolan şazada Muhammet Babura (1483-1530) gizlin hat ýollap eger-de gelde Samarkandyň derwezesini açjakdygyny aýdypdyr. Babur Samarkanda gelip Şeýbany hany goýup giden tylyny gyrypdyr. 1501-nji ýylda Şeýbany han ýene-de Samarkandy gabap 4 aýdan soň Samarkandy basyp alyp, rehimsizlik bilen talapdyrlar. Babur soňra Hindistana gaçyp gidip şol ýerde XIX asyra çenli ýaşan Mongollar döwletiniň düýbüni tutupdyr. Şeýbany han Samarkandy eýeläp Mawerennahyry boýun egdirenden soň Soltan Söýüniň hökümdarlyk  edýän Horasan döwletini basyp almaga girişýär. Ýaşy gaýdyşan Soltan Söýün öz ogly Badýuzzamana 20000 atly goşun berip Şeýbany hanyňöňüne ugradýar. Emma onuň ogly Amyderýadan geçip Termeze baryp goşunyň agzalalygy sebäpli yzyna gaýdýar. Bu habary eşiden Şeýbany han Balha çozýar. Ýöne ony alyp bilmeýär. Badýuzzaman 1504-nji ýylda goşun toplamana Murgabyň boýuna ugraýar. Şol ýyl hem Şeýbany han ürgenji basyp almak üçin Köneürgenje ýöriş edýär. Ol Köneürgenji doly basyp alýar. 1506-njy ýylda Badýuzzaman uly goşun bilen Murgaba ugraýar. Onuň yzy bilen galan goşuny alyp Soltan Söýün hem gaýdýar. Ogly atasyna garaşýan wagty 1506-njy ýylyň Nowruz aýynyň 5-inde Soltan Söýün ýolda ýogalýar. Onuň ölümi teýmuritler döwletiniň ýagdaýyny gutarnykly gowşadýar. Döwleti iki dogan biri Balhda, beýlekisi bolsa Hyratda oturym dolandyryp başlaýarlar. Şeýbany han Hywada ilçi iberip Badýuzzamana dogany bilen tabyn bolmagy talap edipdir. Ol Balhy 3 aý gabap, basyp alyp ony rehimsizlik bilen talapdyrlar. Ol 1507-nji ýlda Amyderýadan geçip Horasany doly basyp almana girşýär. Ilki Andihaýy, soňra Hyrady basyp alýar. Onuň mundan beýläk ýörişlerine Eýranda dörän sefewitler, türkmen edebiýatynda we taryhynda gyzylbaşlar ady bilen belli bolan döwlet päsgel beripdir. Sefewi döwletiniň Şasy Ysmaýyl I bolupdyr. Şeýbany hany ýöriş üstüne ýeňiş gazanmagy onuň başyny aýlady. Ol Eýran şasy Ysmaýyl I şaha haýbat atypdyr we onuň döwletiniň demirgazyk raýonlaryny talapdyrlar. Muňa gahar eden Şa Ysmaýyl 1510-njy ýylda Horasana gelip çaltlyk bilen gündogara we şol ýerde Mawerennahyrdan geljek goşuna garaşyp ýatýar. Şa Ysmaýyl gyşy geçirjek bahanasy bilen Maşada tarap ugraýar we Garaýabyň köprüsinde 17000 goşunyny gizläp goýýar. Muňa ynanan Şeýbany han onuň yzyndan urmak üçin üstüne çozýar we Garaýabyň köprüsinde geçende gabawa düşüp öldürilýär. Ondan soň Şa Ysmaýyl 1511-nji ýylda Mawerannahyra aralaşýar we ony hiç hili garşylyksyz basyp alýar. Şeýbany hanyň nesilleri gorkup boýun egýändigini aýdyp köp sowgat beripdirler. Şeýlelikde ylalaşyga gol çekilýär we Amyderýanyň çep kenary sefewileriň eline geçýär. Şeýbany han ölenden soň Şeýbanylaryň döwletinde dagynyklyk başlanýar. Bir bada Mawerennahyryň şol sanda Horezm hem gyzylbaşlaryň eline geçyär. Emma 1524-nji ýylda şa Ysmaýyl ölenden soň, Köneürgenç hem özbaşdaklygyny gazanýar. Eýýäm şol ýyl Köneürgenç hany Ilbars sefewi dikmelerini Ahaldan-da, Etekden-de kowup çykaryp, ol ýerleri öz raýaty diýip yglan edýär.