cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jhilmar Lora
Irki durmuşy
Lora 2000-nji ýylyň 24-nji oktýabrynda Callaoda dünýä indi. Futboly ýakyn maşgalada önüp-ösen "Jhil", Boterin töwereklerinde hemişe oýnap, çagalykdan sporta bolan höwesini ösdürdi. Dört ýaşyndaka, öýünden 10 minut uzaklykda, La Perla etrabynda ýerleşýän Liceo Naval Capitán de Navío Germane Astete ýerleşýän ýerli Alianza Lima klubyna goşuldy we Nill Gonzáles tarapyndan tälim aldy. Soň bolsa Bruno Ferreira tarapyndan tälim aldy we 2013-nji ýylda professor Hitswan Tazaýko tarapyndan kabul edildi.
Sport Kristalynyň ömürlik goldawçysy Lora on bir ýaşyndaka Lima klubyna goşuldy. Sekiz ýyllap ýetginjekler üçin oýnady, her ýetginjek ýaryşynda diýen ýaly ýeňiji boldy we ýaşlar topary bilen ýeňilmezekdi. Şol oýunçylar toparynyň köpüsi gaty tehniki. Görkezýän şertleri sebäpli Jhilmar-a begenýärdi, sebäbi şol döwürde ol tapawutlanmady, ýöne birden şol döwürde öňe saýlanan ýa-da ýarymgoragçy tapawutlandy. Öz gezeginde özüne “Sport Kristal” -yň karýerinde we 20-nji kiçi bölüminde re directedissýorlyk eden Conrad Flores, Jhilmar Loranyň başda dogry bellik hökmünde däl-de, başga bir pozisiýada bolandygyny öňe sürdi. “Ilkibaşda merkezi arka, Benýamin Villalta bolsa sag arka. Şeýlelik bilen, oýun oýnamak aýratynlyklary sebäpli pozisiýasyny üýtgetmek kararyna geldim: Villalta edil arka we Lora edil arka ýaly ”.
Lora ähli ýaryşlarda oýnady, ýoldaşlary bilen dostlaşdy, olaryň arasynda Joao Grimaldo we Benýamin Villalta. Lora “Sport Cristal” ýaşlar toparynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Ilkinji doly möwsüminde (2016), ätiýaçlyk ýaryşynyň çempiony - Apertura y Klausura- we Copa Modelo Centenario. Ikinji möwsüminde (2017), ätiýaçlyk ýaryşy - Apertura we 17 ýaşly Sub-17 Klausura çempiony boldy, bu toparyň finaly Alianza Limadan 3-2 hasabynda üstün çykdy., Lora 0-2-den gaýdyp geleninden soň ýeňiji pökgini tora girizdi. Bir hepde geçensoň, “Universitario” -da milli derejäni ýitirer. Üçünji möwsüminde (2018) ätiýaçlyk ýaryşy - Apertura- çempion boldy. Soňky möwsümi (2019) ervetiýaçlyk ýaryşynyň çempiony - Apertura-, ýylyň ortasynda Lora ilkinji topara çykaryldy, ýöne indiki ýyl öz kategoriýasynyň Copa Libertadores-da dowam etmegi üçin çagyrylmalydy. toparlaryň tapgyrynda ýitdi.
2019-2020: Ilkinji topara çykyň
2019 möwsüminde, 2019-njy ýylyň 7-nji awgustynda ilkinji professional şertnamasyna gol çekdi we ilkinji topara geçirildi. 19 ýaşynda we 16 günlükde, Renzo Revoredonyň ýerine 61-nji minutda onuň ornuny tutup, Melgar bilen çempionlyk oýnunda ilkinji toparda çykyş etdi. 2020 möwsüminde çempionat oýunlarynda başlangyç hatarda 4 gezek oýnady we möwsümiň ahyrynda Peru bilen klubyň çempiony boldy.
2021-nji ýyl: Başlangyç on bir oýunçy bolmak
2021-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda Sport Cristal Lora bilen şertnamanyň 2023-nji ýylyň ahyryna çenli uzaldylandygyny tassyklady. 13-nji martda täze möwsümiň 1-nji tapgyrynyň "Deportivo Binacional" klubyna garşy oýnunda Kristofer Gonzalese karýerasyndaky ilkinji kömekçisini berdi (4: 0). 2021-nji ýylyň 21-nji aprelinde Copa Libertadores-da Sao Paulo (0: 3) bilen oýnady, 82-nji minutda onuň ornuny tutdy. 2021-nji ýylyň 14-nji iýulynda “Arsenal de Sarandi” (2: 1) bilen geçirilen 16-njy tapgyrda Copa Sudamericana-da ilkinji gezek çykyş etdi. Kluby çärýek finala çykyp, iki oýunda (1: 3) we (0: 1) Peñaroldan utuldy. 2021-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda täze möwsümiň 11-nji tapgyrynyň “Universidad Técnica de Cajamarca” klubyna garşy oýnunda Markos Rikuelme karýerasyndaky ikinji kömekçisini berdi (6: 1).
2021: Uly we Kopa Amerika ilkinji gezek çykyş etdi
2021-nji ýylyň 27-nji aprelinde tälimçi Rikardo Gareca, Peril Kopa Amerika üçin 2021-nji ýylda geçiriljek Copa Amerika üçin Jhilmar Lora üçin 50 oýunçy üçin deslapky synag tabşyrdy. 21-nji maýda Kolumbiýa we Ekwadora garşy 2022-nji ýyldaky dünýä çempionatynyň saýlama oýunlaryna ilkinji gezek çagyryldy. 10-njy iýunda Braziliýada geçiriljek Copa America üçin milli ýygyndynyň soňky arzasy girdi. Paragwaý bilen ýaryşyň çärýek final oýnunda Lora milli ýygyndyda ilkinji gezek 90 + 2 minutda Aldo Korzonyň ýerine meýdança çykdy. Duşuşyk 3: 3 hasabynda tamamlandy we Perunyň milli ýygyndysy jerime urgusynda ýeňiş gazandy, şeýle hem 21-nji asyrda Kopa Amerikada ilkinji bolup çykyş eden Perunyň ilkinji oýunçysy boldy. Ondan soňky oýunlarda, Braziliýa garşy ýarym final (0: 1) we Kolumbiýa bilen 3-nji ýer ugrundaky oýun (2: 3), Lora ýene iki gezek Korzonyň ýerine meýdança girdi we ahyrynda milli ýygyndysy bilen dördünji orny eýeledi. ýaryş. 29-njy awgustda Urugwaý, Wenesuela we Braziliýa garşy 2022-nji ýyldaky dünýä çempionatyna gatnaşmak üçin gyssagly çagyryldy. 2021-nji ýylyň 24-nji sentýabrynda Çili, Boliwiýa we Argentina bilen üç günlük bäsleşige çagyryldy. Üç günlük senäniň Argentina bilen geçirilen üçünji oýnunda Lora FIFA dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda milli ýygyndy bilen ilkinji bolup meýdança çykdy. Duşuşyk 1: 0 hasabynda Argentinanyň peýdasyna tamamlandy, şeýle hem 21-nji asyrda futbol boýunça dünýä çempionatynda “Conmebol” klassifikasiýasynda çykyş eden ilkinji Peruwly oýunçy boldy.
Oýun täri
Jhilmar Lora köplenç sag tarapda oýnaýar we "Perunyň futboly üçin uly wada" hökmünde häsiýetlendirilýär. Ajaýyp tizlenmesi we döredijilik ukyplary sebäpli bu pozisiýa oňa çep aýagy bilen atmaga we merkezleşdirmäge we ýoldaşlaryna kömek etmäge mümkinçilik berýär.
Peru futbolynyň iň gowy goragçylaryndan biri hasaplanýan Lora, fiziki taýdan kyn bolmasa-da, beýikligi we kellesiniň takyklygy bilen howada tapawutlanýar, bu bolsa ony oýnaýan topda görnükli goraga öwürýär; başarnykly hüjümçi. Goranyş ukybyndan we topdaşlaryna kömek etmek ukybyndan başga-da, oňa tizlik berilýär we top bilen özüni rahat duýýar, gowy tehniki ukybyna, şeýle hem topy öňe sürmäge, üýtgetmäge mümkinçilik berýän gowy paýlanyşa eýe. top. Uzyn toplar bilen oýnaýaryn ýa-da ýeriň aňyrsyndan oýnaýaryn. Şeýle hem ajaýyp tizlenme bar, şonuň üçin gysga wagtda çäkli giňişlikde hereket edip biler.
Lora tehniki ussatlygy we kemsidiji hem-de goragly ussatlygy, şeýle hem winger hökmünde ýerleşdirmegine mümkinçilik berýän köp taraplylygy üçin öwgü gazandy. Youthaşlygynda köplenç merkezi arkada oýnapdyr, soň bolsa karýerasynyň ösmegi bilen özüni gapdal hökmünde görkezipdir. Köp ussatlygy sebäpli, “Sport Cristal” toparynyň tälimçisi Roberto Mosquera ony Perunyň iň gowy goragçylaryndan biri Nolberto Solano bilen deňeşdirdi; özüni “Perunyň futbolynda ajaýyp we gyzykly oýunçy” hökmünde häsiýetlendirdi. 2021-nji ýylda Julio Sezar Uribeniň "Perunyň öndüren halkara derejesindäki oýunçysy" diýen pikiri. Lora käwagt merkezi ýa-da goragçy hökmünde hem ýerleşdirilýär. Lora, möhüm oýunlarda aýgytly çykyşlary üçin, esasanam Sport Kristal üçin, topary üçin möhüm maksatlara kömek etmek meýli sebäpli öwüldi we birnäçe journalistsurnalist we janköýerler tarapyndan ýokary bäsdeşlik we basyş ýagdaýlarynda iň ygtybarly oýunçy hasaplanýar. goragçy hökmünde başarnygy, taktiki duýgusy, bir möwsümiň dowamynda oýnuň yzygiderliligi we konsentrasiýasy sebäpli. Onuň başarnyklary, döredijiligini, görüşini, geçmegini, kesgitlemesini, degmegini we tehnikasyny, Aridiň “wada” oýunçysy ýaly emeli bolmagyny öz içine alýar.
FK Utenos Utenis
Futbolo klubas Utenos Utenis häzirki wagtda Litwaň 2. Ligasynda bäsleşige dowam edýär.
Bill Geýts
thumb|Bill Gates (2014)
Bil Geýt­s(iňlisçe: Bill Gates)
“Micro­soft şe­re­ke­ti­ni“ esas­lan­dy­ry­jy­la­ryň, şeýle hem dün­ýä­de iň baý we jo­mart ha­ýyr - sa­ha­wat­çy­la­ryň bi­ri bo­lup dur­ýar. Bil Geýts dün­ýä­de iň tä­sir­li şahsyýetleriň bi­ri­dir. Ol komp­ýu­ter se­na­ga­ty­nyň iň bel­li brend­le­ri­niň bi­ri­niň esas­lan­dy­ry­jy­sydyr.
Sto­luň üs­tün­de go­ýul­ýan her bir komp­ýu­te­riň bi­ri “Micro­soft”-yň prog­ram­ma­sy­ny ulan­ýar di­ýen ýa­ly­dyr. “For­bes“ žur­naly­nyň mag­lu­mat­la­ry­na gö­rä, Bil Geýts 1996 – 2007-nji ýyl­lar ara­ly­gyn­da dün­ýä­de iň baý adam­la­ryň bi­ri bo­lup, uzak ýyl­lar­dan bä­ri bi­rin­ji or­ny eýe­läp gel­ýär.
Geýts 1955-nji ýy­lyň 28-nji okt­ýab­ryn­da ABŞ-nyň Wa­şing­ton şta­ty­nyň Si­et­le şä­he­rin­de dün­ýä in­ýär we şol ýer­de ula­l­ýar. Onuň ka­ka­sy Uil­ýam Geýts II Si­et­le­de ak­law­jy bo­lup­dyr, eje­si bol­sa mek­dep mu­gal­ly­my we “Uni­ted Way” at­ly ha­ýyr – sa­ha­wat gu­ra­ma­sy­nyň we­ki­li bo­lup­dyr. Geýts we iki uýa­sy oňat ter­bi­ýe alyp­dyr we Geýt­se ikin­ji ýö­ri­te­leş­di­ri­len “La­ke­si­de Scho­ol”-da oka­ma­ga müm­kin­çi­lik dö­räp­dir.
Bil 13 ýa­şyn­da­ka özü­niň il­kin­ji prog­ram­ma­sy­ny – BA­SIC prog­ram­ma­sy­nyň di­lin­de “Ata­nak nol­luk” at­ly oý­nu­ny ýa­zyp­dyr. Bill Geýts 1973-nji ýyl­da Pol Al­len bi­len hyz­mat­daş­lyk eden ýe­ri Gar­ward uni­wer­si­te­tin­de oka­ma­ga baş­lap­dyr. Geýts we Al­len “MITS Al­ta­ir” (il­kin­ji mik­ro­komp­ýu­ter) üçin esas bo­lan “BA­SIC” di­li­niň nus­ga­sy­ny prog­ram­ma­laş­dyr­ma­gyň üs­tün­de iş­läp­dir­ler. Ol “Micro­soft Cor­po­ra­ti­on” at­ly dün­ýä­de komp­ýu­ter­le­ri prog­ram­ma bi­len üp­jün edi­ji iri şe­re­ke­ti ýo­la goý­ma­ga gi­riş­mek üçin Gar­ward uni­wer­si­te­ti­ni taş­la­ma­ly bol­ýar.
Geýts we “Micro­soft Cor­po­ra­ti­on”
Bü­tin dün­ýä­niň adam­la­ry we kär­ha­na­la­ry öz müm­kin­çi­lik­le­ri­ni do­ly ama­la aşyr­mak­la­ry üçin ”Micro­soft” öz mis­si­ýa­sy­na baş­la­ýar. Bil Geýts we onuň hyz­mat­da­şy Pol Al­len Gar­ward­dan gaý­dan­dan soň­ra, komp­ýu­ter se­na­ga­ty­na öz­ge­riş­lik ge­ti­rip­dir­ler. Geýts her bir ofis sto­lun­da we her bir öý­de komp­ýu­ter bol­ma­gy­ny ile­ri tu­tup­dyr.
1975-nji ýyl­da komp­ýu­ter­le­ri prog­ram­ma bi­len üp­jün edi­ji “Micro-Soft” şe­re­ke­ti­niň düý­bi tu­tul­ýar. Ba­sym onuň ady ýö­ne “Micro­soft” bol­ýar we adam­la­ryň komp­ýu­ter­le­ri ula­ny­şy­ny bü­tin­leý öz­gert­mä­ge gi­riş­ýär.
“Micro­soft” komp­ýu­te­riň ula­ny­ly­şy­ny ýö­ne­keý­leş­dir­mä­ge kö­mek et­di, ony ös­dür­mek bi­len bir ha­tar­da, prog­ram­ma bi­len üp­jün­çi­li­gi­ni öz­leş­dir­di, oňa söw­da-da uly üs­tün­lik ge­tir­di. “Micro­soft”-yň üs­tün­li­gi “MS-DOS” ama­ly ul­ga­my bi­len baş­lap, Geýts öz oý­lap ta­pan za­dy üçin yg­ty­ýar­na­ma al­ýar. “Micro­soft Win­dows” bol­sa, 1985-nji ýy­lyň 20-nji no­ýab­ryn­da oý­la­nyp ta­pyl­ýar.
Bil Geýt­siň baý­ly­gy 2012-njy ýyl­da 66 mil­liard dol­lar­dan gow­rak diý­lip, ha­sap edil­ýär­di. Oňa 1996 – 2007-nji ýyl­lar ara­ly­gyn­da iň baý adam hök­mün­de ba­ha be­ril­di. Ol dün­ýä­de iň iri ha­ýyr-sa­ha­wat gaz­na­sy­ny esas­lan­dy­ryp­dyr. Bil we Me­lin­dy Geýt­siň gaz­na­syn­da 1994 – 2010-njy ýyl­lar ara­ly­gyn­da 28 mil­liard dol­lar pul bo­lup, ýyl­da 1 mil­liard­dan gow­rak pu­ly ha­ýyr-sa­ha­wat iş­le­ri­ne sarp et­mä­ge ýag­da­ýy bo­lup­dyr. Bu gaz­na 2000-nji ýyl­da esas­lan­dy­ryl­ýar. Onuň mak­sa­dy “sag­ly­gy go­ra­ýyş ul­ga­my­ny in­no­wa­si­ýa en­jam­la­ry bi­len üp­jün et­mek we ony dün­ýä jem­gy­ýet­çi­li­gi­ne öw­ret­mekden” ybarat bo­lup dur­ýar.
Bil Geýts “Micro­soft” şe­re­ke­ti­ni­ni kä­mil­leş­dir­mek­de örän iş­jeň rol oý­na­ma­gy­ny do­wam et­dir­ýär. Ol hä­zir şe­re­ket­de “Baş­lyk” we “Prog­ram­ma üp­jün­çi­li­gi­niň baş bi­nä­gä­ri” di­ýen ýa­ly we­zi­pe­le­ri eýe­le­ýär. Ol “Micro­soft”-da öz üs­tü­ne az jo­gap­kär­çi­lik al­ma­gy me­ýil­leş­dir­ýär we ne­ti­je­de, özü­niň äh­li wag­ty­ny “Bill we Me­lin­de Geýts” gaz­na­sy­na ba­gyş­la­mak üçin “Micro­sof­ty”-yň ýol­baş­çy­ly­gy we­zi­pe­sin­den gid­ýär.
Bil Geýts 2005-nji ýy­lyň mar­tyn­da Ang­li­ýanyň ko­rol aýa­lyn­dan “Hor­mat­ly” ry­sar­lyk de­re­je­si­ni al­ýar. Ol ga­ryp­ly­gy azalt­mak we dün­ýä­niň ösen ýurt­la­ryn­da sag­ly­gy go­ra­makda bi­ti­ren hyz­mat­la­ry üçin Bri­ta­ni­ýa­nyň “Knight Com­man­der” at­ly iň uly or­de­ni bi­len sy­lag­lan­ýar.
Bil Geýts özü­niň söý­gü­li aýa­ly Me­lin­do Geýts we üç ça­ga­sy bi­len Wa­şing­ton kö­lün­den uzak­da bol­ma­dyk ýer­de ýa­şa­ýar. Ol oka­mak, golf we brij oýun­la­ry bi­len gy­zyk­lan­ýar.
Maturidi
Mäturidizm (الماتريدية — äl-mäturidiýä) 10-njy asyryň başynda ýüze çykan sünni kelam mezhebi. Äbu Mänsur äl-Mäturidi, Mu'tazilitler we Jahmitler ýaly firgalar (akydadaky bidgatçylar) bilen jedellerde "akyl argumentlerini" we kelam subutnamalary ulanypdyr.
Äl-Mäturidiniň taglymatlary we ideýalary döwürdeşi Abul-Hasan al-Aşariniň pikirlerine köp meňzeýär (ýöne käbir bellikler bilen), ýöne tanyşlyk hakda ygtybarly maglumat ýok.
Maturidizm XIII asyrda ahyrynda emele gelýär we Osmanly döwründe musulman dünýäsinde iň uly täsir alýar. Maturidizm Hanafileriň köpüsi tarapyndan akyda mezhebi hökmünde kabul edilýär.
Esaslandyryjy
Maturidizmi esaslandyryjy Abu Mansur al-Maturidi (944-nji ýylda aradan çykan). "Samarkand mahalla Maturidde" dünýä indi. Äl-Mäturidiniň doglan senesi takyk däl, ussadlary barada hiç hili habar ýok, diňe Nasir ýa-da Nasr ibn Ýahýa al-Balhi we Muhammed ibn Mukatil ar-Razi ýaly birnäçe ussady agzalýar. Maturidler äl-Mäturidini “Mutakallimleriň ymamy” (imämul-Mutäkälimin) diýip atlandyrýarlar.
Soňky emele geliş döwri (1100-1300 ýyl)
Bu döwür maturidit ynançlarynyň doly kemala gelmegi bilen tapawutlandy.
Ýaýraýyş döwri (1300-1900 ýyllar)
thumb| Maturidler Osman imperiýasy döwründe iň uly täsir edipdir. Osman soltanlarynyň Maturid mezhebine eýerýändikleri sebäpli, Maturidizm Osman imperiýasynyň hemme ýerinde musulmanlaryň arasynda giňden ýaýrapdyr. Bu döwürde maturidizmiň tanymal wekillerinden (المسايرة في العقائد المنجية في الآخرة — “äl-Musaýar fi-l-akaid äl-mänjiýä fi-l-ähira”) kitabynyň awtory "äl-Kamalä ibn äl-Humämä" belläp bolar. Bu kitap hatda häzirki döwre çenli hem medreselerde okadylýar.
İlähi sifatlar
Maturidiler Allanyň ähli sifatlaryny iki görnüşe bölýär:
Alladan başga hiç kime degişli däl sifatlary (sifätäz-zätiýä):
Maturidleriň arasynda 8 sany sifat aýdylýar (emma Aşarylaryň arasynda 7 sany sifat aýdýarlar):
Hudaýy görmek
Maturidiler jennetde musulmanlaryň Allany görmegi hakdygyny tassyklaýar, emma nähili boljakdygy hakda aýtmaýarlar. Sebäbi Alla hiç bir ýaradylan ýaly däldir.
Musulmanlykdaky günäkärler hakda
Maturidileriň akydasyna görä, musulman günälerine toba etmän ölen bolsada eger imanly ölen bolsa hemişelik dowzahda galmaz.
Fadime
Fadime, režisýorlygyny we ýolbaşçylygy Türker Inanogly tarapyndan ýerine ýetirlen, 1970-nji ýylda çykarlan çeper filmdir. Melodramma görnüşindäki bu çeper filmiň baş keşbini Filiz Akyn we Kartal Tibet ýerine ýetirdiler.
Mazmuny
Fadime, garyp gyz we baý oglanyň hekaýasyny gürrüň berýän adaty bir melodrammadyr. Fadime (ýoldaşlary oňa Fadik diýip ýüz tutýar) we ýoldaşlary, köçede saz çalyp gününi dolamaga çemeleşýän bir garypdyr. Ýaşaýan öýüniň kireýini töläp bilmändikleri üçin, öýüň eýesi tarapyndan öýden çykarylýar. Galmaga başga ýeri bolmadyk Fadime bir gije, gaýyk duralgasynda bir gaýykda uklaýar. Ertesi säher bilen, gaýygyň eýesi Erol tarapyndan tutulýar. Erol bolsa, özüni garyp diýip görkezýän barly adamdyr. Fadime bilen Erol dostlaşýarlar.
Şol gün Erolyň şereketinden uly möçberde pul ogurlanýar. Ogrular gaçyp barýarkalar içi puldan doly torba bilen Fadimeniň torbasyny çalşyp, ýalňyşlyk bilen Fadimeniň turbasyny alyp gaçýarlar we içi puldan doly torba Fadimede galýar. Soňra bolsa, ýalňyşyna düşünip, pullary yzyna almak üçin Fadimeniň yzyna düşýärler.
Fadime, ýoldaşlary bilen pullary sowmaga we baýlaryň durmuşynda ýaşamaga başlaýar. Eroly hem gullukçy edip işe alýarlar. Hekaýanyň dowamynda Erol bilen Fadime biri-birine aşyk bolýarlar.
Rollaryň paýlanylyşy
Baş gahrymanlar:
Tus şäheri
Tus şäheri - Tus, Tos ýa-da Tows (parsça / طوس) Eýranyň demirgazyk-gündogarynda, Maşat şäheriniň golaýyndaky Horasan-Rezawi welaýatda gadymy şäherdir. Tus Şäheri, pars şahyry Ferdowsiniň doglan ýeri we ölen ýeri hökmünde tanalýar, mawzoleýi hem bu şäherde ýerleşýär.
Maşa we Aýy
"Maşa we Aýy" (Rusça: "Маша и Медведь") meşhur rus multfilm seriýasy. 3D grafikany ulanyp Animacord studiýasy tarapyndan döredildi. Premýer-premýer 2009-njy ýylyň 7-nji ýanwarynda bolup geçdi.
Taslamanyň ideýasyny animator Oleg Kuzaukow 1996-njy ýylda oýlap tapdy. Ol kenarda, özüni alyp barşy Maşa multfilminiň keşbine meňzeýän bir gyzy gördi. Kuzaukow "Tom we Jerri" multfilm seriýasyndan hem ylham aldy. Sýu plotet pikiri, "Maşa we Aýy" atly rus halk ertekisine esaslanýar.
2011-nji ýylda rus halk ertekilerine esaslanýan 26 bölümden ybarat “ Masha ertekiler” atly ilkinji aýlaw çykdy. 2014-nji ýylda " Masha elhenç wakalar" ady bilen ikinji aýlaw çykdy.
Dildüwşük
Gyz Maşa tötänleýin tokaýda ýaşaýan Aýy öýünde özüni tapýar. Ol ýerde bulaşyklyk edýär, Aýy umytsyz. Islenmeýän myhmandan dynmaga we ony öýden alyp gitmäge synanyşýar. Gije gyz hakda alada edip başlaýar we ony gözleýär. Medwedwi ony tapman, gynanç bilen öýüne gaýdyp gelýär we Maşany şol ýerde tapýar. Şol pursatdan Maşa we Aýy iň gowy dostlar. Maşa köplenç Aýy görýär we ony terbiýelemäge synanyşýar.
Üçünji möwsümden Maşa ulalýar we birneme has jogapkärli bolýar. Indi Medwedide ýygy-ýygydan bolýar we öýündäki işleri bilen has meşgullanýar. Ol bolmasa-da, tokaýyň ýaşaýjylary özlerini alyp barmaga we dürli kynçylyklara başlamaga başlaýarlar we Maşa olara ýoldan çykmaga kömek edýär.
Paýlamak
"Maşa we aýy" multfilmi Beýik Britaniýa, Germaniýa, Fransiýa, Italiýa, Şweýsariýa, Ispaniýa, Kanada, Latyn Amerikasy we Eastakyn Gündogar ýurtlaryndaky teleýaýlymlarda görkezilýär.
2015-nji ýyldan başlap, gahrymanlar tomaşaçylar bilen täsirleşýän interaktiw doly göwrümli animasiýa filmi görnüşinde bar.
Gypjaklar
right|thumb|300x300px| Gypjaklaryň meýdany 1200-nji ýyl right|thumb|300x300px| Deşt-i Gypjak Gypjaklar, Kipçaklar ýa-da Gumanlar ( Rusça : По́ловцы Polowtsy ýa-da Кума́ны Kuman, Hytaý : 钦察, Qīnça) gadymy türk halklarynyň biridir. Olaryň dili Gypjak bolup, üç şahada ösüp, soňra Gypjak dilleriniň çeşmesine öwrüldi.
Iň azyndan 8-nji asyrdan bäri belli bolan kıbçak / kipçak adyndan başga-da bir türk jemgyýeti üçin jemi ýedi at, üç ýerli (türk) we dört daşary ýurtly kesgitlenildi:
Gypjaklar, beýleki türk taýpalary ýaly, "saryýagyz" we açyk reňkli göz ýagdaýyna eýe. Mundan başga-da, käbir pikirlerde etnoniýanyň rus görnüşi bolan polovets adynyň slawýan dillerinde hemişe sary däl, käte gök (göz) görkezýändigi aýdylýar.
Taryh
thumb|200x200px| [[İgor Svyatoslaviç|Knez Igoryň Igor eposynda polowts bilen bolan söweşinden soň (Suratkeş: Wiktor Vasnetsow )]] Gypjak, 9-11. asyrlar boýy Irtyş taýpalarynyň Kimekleri bilen baglanyşdy. Bular 8-9. Asyr töweregi Merkezi Aziýadan Urala geçip, bu ýerde artykmaçlyk gurupdyrlar. Soňra olary Sir Darýa taýpalarynda, Oguzlar bilen gapdalynda we Merkezi Aziýada ýaýrandygyny görýäris. Mongol çozuşyndan ozal gypjaklar Sir Darýa, ildil we Don arasynda, Kawkaz we Krym daglarynda, Hazaryň demirgazyk düzlüginde we häzirki Gazagystanyň merkezi we demirgazyk-günbatar böleginde ýaşapdyr we Eýranda köp sanly türk taýpasy bilen garyşypdyr, Siriýa, Russiýa, Gündogar Europeewropa we Wizantiýa bilen harby, söwda we ykdysady gatnaşyklar ýola goýuldy Öň " Mafazat Al-guz " (Oguz sährasy) ady bilen tanalýan ýerler indi XIII. asyrda Deşt-i Gypjak diýlip atlandyrylyp başlandy. Bu döwürden soň Hytaýdan Don derýasyna, Uraldan Gara deňzine çenli ýaýran Gypjaklar uly işjeňlik bilen meşgullandy. left|thumb|200x200px| Gypjak balbaly, XII asyr. ( Lugansk ) Wengriýaly taryhçylardan alnan maglumata görä, 1020 töweregi Günbatar Sibirde Kimek- Gypjak taýpalarynyň uly birleşigi bolupdyr. Gumanlar ( Wengriýa Kun) taýpa gurluşynyň üçünji möhüm adamlary, Kunlar we Sariklerden başga-da bu döwürde birleşdiler we birleşdiler; Soňra has meşhur bolan Cuman taýpasy ady bu döwürde ýüze çykypdyr. Bu döwürde görlen Guman-Gypjak taýpalarynyň birleşmezinden ozal, Guman halky gündogarda has köp ýaşap ýörkä, Sary uýgurlary ýeňip, ýurtlaryny basyp alyp, bu adamlaryň käbirini özlerine baglapdyr. Ynha, Guman-sary uýgur birleşmesi, X asyryň ikinji ýarymynda, Kitaýlaryň we goňşulary Keýiň basyşy bilen günbatara Oguz we Karluk topraklaryna tarap ugrady. Bu göçümiň dowam etmegi bilen ýokarda ady agzalan Oguz sährasy taryhy çeşmelerde Kipçak sährasy hökmünde peýda bolup başlar. Taryhda seýrek duş gelýän ýöriş, 11-nji asyrda rus şazadalaryna garşy birnäçe ýeňişden soň Karpatlylara, Balkanlara çenli dowam eder. Bu görnüşde ösen Gypjak-Guman barlygy, XIII asyryň ahyryna çenli bu sebitde kesgitleýji güýç bolup durýar. Gypjak serkerdesi Toktemirusyň ogly Basbug Basarapa, Balkanlarda Wallahian-Moldowa şazadasyny esaslandyrdy. Möhüm Gypjak başlyklaryndan biri bolan Copk (it) rus knezlerine ýygy-ýygydan hüjüm edip, Krymyň kenar ýakasyndaky ýüküni ýeňletdi we ruslary Sibir sebitinde türmä basdy. right|thumb|245x245px| Ukrainada tapylan Kipçaklardan balballar ( [[Dnipro )]] Esasanam XIII asyrda, Mongol çozuşlarynyň öňünde asewraziýa sähralarynda giň meýdana ýaýran Gypjaklar dinamiki güýç hökmünde goňşy döwletleriň gorkunç duşmanlary we käwagt ygtybarly ýaranlarydy, ýöne olar gaty bölünipdi. taryhda olaryň adyny göterýän döwleti terk edip bilmedi.
Gumanlardan sebite miras galan başga bir at Kemençe. Kemençe Gumanlarda şahsy at hökmünde hem ulanylýar. 1290-njy ýylda Wengriýa şasy IV. Laszlony öldüren kumanlaryň birine Kemençe diýilýär. Kemençe adyny Gumanyň ýaýran ýerlerinde görmek bolýar. Krym ýarym adasyndaky Kemençe, Küçük Kemençe we Murzatar Kemençe atly obalar olaryň käbiri. Gagauzdaky Kemençe sözüniň manysy skripka, Kemençe oýnamak bilen oýnan oýnuň ady Horo.
Müsürdäki mamluklar
Gypjaklaryň esasy sebitlerinden başga-da, Müsür sebiti söweşiji güýç we gul hökmünde gelen sebitdir (Ar: mamluk). Wagtyň geçmegi bilen bu sebitdäki agalygy ele aldylar we Mamluk döwletini döretdiler. Şeýlelik bilen, Müsürde Deňiz Mamluklary diýlip atlandyrylýan dinastiýany esaslandyrdylar. Mamluklaryň iň möhüm hökümdary Soltan Baýbars Krym ýarym adasynda dünýä indi. Mamluklaryň Müsüriň taryhynda möhüm orny bar; Kutuz, Aýbek, Aktaý we Kalawun ýaly möhüm Kipçak harby serkerdeleri tälim aldy. Bu serkerdeleriň güýji Müsüri mongol çozuşyndan goraýardy.
Wengriýadaky Kunlar
Mongollar Gypjak topragyna çozandan soň, Başbuğ Köteniň ýolbaşçylygyndaky takmynan 40,000 maşgaladan ybarat topar häzirki Wengriýa gidip, Kuns atly etnik topary döretdi. Gypjak beýleriniň biri bolan Kemençe Wengriýa korolyny öldürdi we öldürdi. Wengriýaly Gypjaklaryň hristianlar hökmünde dilini we medeniýetini ýitirendigi barada pikir edildi, ýöne soňky ýyllarda Beýik Cumanistan şäheri, ýagny Nagykunsag şäheriniň Karsak töwereginde 75,000 töweregi Kipçak türkiniň ýaşaýandygy anyklandy. Köten Hanyň agtygydygyny öňe sürýär. Olar hristianlar. Bu Gypjaklaryň dili bolan Gypjagy ulanan iň soňky adam, 1804-nji ýylda Wengriýada aradan çykdy. Şeýle-de bolsa, bu diliň soňky ýatlamasy henizem aýdylýan we bilinýän doga. TRT-iň Özütürk dokumental filmi olary ýazga aldy.
Dini ynanç
Gypjaklar şamanizm ynanjyna uýýardylar. [37] Yslam dinini kabul etmek Yslam merkezleriniň golaýynda bolup geçdi. [37] _ Mundan başga-da, Gypjak Han Otrokyň gyzyna durmuşa çykan Gürjüstan şasy IV. Dawudyň haýyşy boýunça köp adam çokundyryldy. 1120-nji ýyldan başlap, Gypjak milli hristian buthanasy we möhüm ruhanylar bardy. Mongol çozuşyndan soň, Altyn Ordanyň Kipçaklarynyň arasynda yslam dininiň meşhurlygy artdy.
Codex Cumanicus
Codex Cumanicus ( Codex Kumanikus) XIV asyrda Gara deňziň demirgazygyndaky Kipçak türklerinden ( Gumanlar ) italýanlar we nemesler tarapyndan düzülen iki bölümli eser.
Jek London
Jek London - Amerikaly ýazyjy we žurnalist, söweş habarçysy, jemgyýetçilik işgäri, sosialist. Başdan geçirmeleriň we romanlaryň awtory hökmünde meşhurdyr.
Durmuşy
1876-njy ýylyň ahyrynda Flora, Amerikanyň raýatlyk urşunyň weterany Jon Londona öýlendi, we çagasyna familiýasyny dakdy. Şonda oglan Jon London adyny aldy, ýöne soňra edebi eserlerine Jek (Jon adynyň kiçelýän görnüşi) ady bilen gol çekip başlady. Bu at bilen soň meşhur ýazyjy hökmünde tanaldy.
Pireneý ýarymadasy
Pireneý ýarym adasy Iberiýa diýlip hem atlandyrylýar, Ýewraziýanyň günbatar çetini kesgitleýän günorta-günbatar Ýewropada ýarym ada. Günorta Fransiýanyň, Andorranyň we Gibraltaryň az böleginiň goşýan sebitiniň köp bölegini öz içine alýan Ispaniýa ýarym adasy bilen Kontinental Portugaliýa arasynda bölünýär. Meýdany takmynan 583,254 inedördül kilometre (225,196 inedördül mil), takmynan 53 million ilaty, bu Skandinawiýa ýarym adasyndan soň Ýewropa ýarym adasy boýunça ikinji ýerde durýar.
Meniň öý haýwanym
Meniň öý haýwanym” 1986-njy ýylda ilkinji gezek “ Amerikan salamlary ” tarapyndan öndürilen ýumşak gurjak hökmünde başlanan häsiýetdir. Aýrylan mämişi plastmassa eli geýnen şahlary, gök sütükleri we ýylgyryşy bar.
Q klawiaturasy
thumb|333x333px|Ýewropada dürli klawiatura ýerleşişleriniň geografiki paýlanyşy: {{Legend|#3CB371|QWERTY}} {{Legend|#FF8C00|[[QWERTZ}} {{Legend|#6495ED|AZERTY}} {{Legend|#ffff00|Özüne görä üýtgeşme (Türk: FGĞIOD, Latwiýa: ŪGJRMV, Litwa: ĄŽERTY)}} {{Legend|#b3b3b3|Latyn elipbiýi ýok}}]] Q klawiaturasy ýa-da QWERTY 1874-nji ýylda Kristofer Latham Şoles tarapyndan patentleşdirildi we Sholes şol ýyl QWERTY patentini ýazuw maşynlary kompaniýasy E. Remington we Sons -a satdy.
right|thumb|230x230px|Q klawiaturasynda ýygy-ýygydan ulanylýan düwmeleriň türk dilinde paýlanyşy. Şeýle-de bolsa, “Q” klawiaturasyna ýazýanlaryň häzirki endigi we bazaryň “Q” klawiaturasy tarapyndan basybalyjylygy we 40 million ýazuw maşynkasyny çalyşmak üçin çykdajylar sebäpli, Dworakyň klawiaturasy ýaýraman, ýitip gidýär.
Kawkaz
Russiýanyň Elbrus dagy, Ýewropanyň iň beýik dagy, Günbatar Kawkazda ýerleşýär. Günorta tarapda, Kiçi Kawkazda Jawakheti platosy we Ermenistan daglyk ýerleri bar, bir bölegi Türkiýede.
Kawkaz Demirgazyk Kawkaza we Günorta Kawkaza bölünýär, Günbatar Kawkaz hem Demirgazyk Kawkazyň içinde aýratyn geografiki giňişlik hökmünde bar. Demirgazykdaky Uly Kawkaz dag gerimi esasan Russiýa we Gürjüstan, şeýle hem Azerbaýjanyň demirgazyk bölekleri bilen paýlaşylýar. Günortadaky Kiçi Kawkaz dag gerşini esasan Ermenistan, Azerbaýjan we Gürjüstan birnäçe garaşsyz döwlet eýeleýär, şeýle hem demirgazyk-gündogar Türkiýäniň, Eýranyň demirgazygynda we özüni yglan eden Artakh respublikasynda ýerleşýär.
Maşyn
Enjam, güýç ulanmak we hereket etmek üçin hereketi dolandyrmak üçin güýç ulanýan fiziki ulgamdyr. Bu adalga, hereketlendirijileri ýa-da hereketlendirijileri ulanýan emeli enjamlara, şeýle hem molekulýar maşynlar ýaly tebigy biologiki makromolekulalara ulanylýar. Maşynlar haýwanlar we adamlar, ýel we suw ýaly tebigy güýçler, himiki, ýylylyk ýa-da elektrik energiýasy bilen dolandyrylyp bilner we hereketlendirijini emele getirýän mehanizmler ulgamyny öz içine alyp biler.çykyş güýçleriniň we hereketiniň belli bir ulanylyşyna ýetmek üçin giriş. Şeýle hem, köplenç mehaniki ulgamlar diýlip atlandyrylýan öndürijilige we meýilnama hereketine gözegçilik edýän kompýuterleri we datçikleri öz içine alyp biler.
Galkynyş tebigy filosoflary ýük göterýän başlangyç enjamlar bolan alty sany ýönekeý maşyny kesgitlediler we häzirki wagtda mehaniki artykmaçlyk hökmünde tanalýan çykyş güýjüniň giriş güýjüne bolan gatnaşygyny hasapladylar.
Şamuratowa Aýmhan Turymbetowna
Aýmhan (Aýimhan) Turymbetowna Şamuratowa ( узб. Oýimxon Şomurotowa, каз. Aýimhan Turymbetkyzy Şamuratowa; 1917 - 1993 ) - Garagalpak, Sowet teatrynyň aktrisasy, konsert aýdymçysy ( mezzo-soprano ), jemgyýetçilik işgäri. SSSR-iň halk aýdymçysy ( 1968 ) bu ada eýe bolan ýeke-täk Karakalpak zenanydyr.
Terjimehaly
1917-nji ýylyň 10-njy iýunynda (beýleki çeşmelere görä - 5-nji iýun we 10-njy oktýabr ) 1917 -nji ýylda Kanlykul obasynda (häzirki - Garagalpakstanyň Kanlykul etrabynyň merkezi) (beýleki çeşmelere görä - Kungradda ) dünýä indi ) garyp daýhanyň maşgalasynda.
1932-nji ýyldan başlap, Kungrad toparynda, soňra Turtkul teatrlarynda çykyş edip, Karakalpak teatryny esaslandyryjylaryň bir aktly spektaklynda ilkinji gezek çykyş etdi. Utepowa we S. Mazitowa
1939 -njy ýylda Moskwa konserwatoriýasynda okady.
1939 - 1949 we 1951 - 1955 - Garagalpak filarmoniýasynyň solisti. Berdakh we radio.
1957 -nji ýyldan bäri CPSU -nyň agzasy. 4-nji we 7-nji ýygnakda Karakalpak ASSR-nyň Sovietokary Sowetiniň orunbasary.
Ikinji jahan urşunyň öňündäki konsert toparlaryna gatnaşdy
"Durmuşym teatr" diýen ýatlamalary ýazdy
1993 -nji ýylyň 29-njy maýynda (beýleki çeşmelere görä - 31-nji maý ) Nukusda aradan çykdy.
Garagalpak poeziýasynyň nusgawy Ibragim upusupow "Aktrisanyň ykbaly" goşgusyny oňa bagyşlady.
Azerbaýjanyň geografiýasy
thumb|300px|Azerbaýjanyň topografik kartasy Azarbeýjan, Günorta Kawkazyň gündogar böleginde, Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýär. Ol günortada Eýran, günbatarda Türkiýe we Ermenistan, demirgazykda Russiýa we demirgazyk-günbatarda Gürjüstan we gündogarda Hazar deňzi bilen araçäkleşýär. Ýurdun kenarýaka uzynlygy 713 kilometre barabardyr. Nahçywan Awtonom Respublikasy, Azerbaýjanyñ günbatarda araçäkleşýär. Azerbaýjanyñ çägi günbatardan gündogara 470 kilometre we demirgazykdan günorta 390 kilometre uzalyp gidýär we 86.600 inedördül kilometr meýdany tutýar.
Topografiýa we zeýkeş
Azerbaýjanyň topografiki kartasy Belentlik pesliklerden belentliklere has gysga aralykda üýtgeýär; ýurduň ýarysyna golaýy daglyk hasaplanýar. Görnükli fiziki aýratynlyklar, subtropiki günorta-gündogar kenar ýakalarynyň çaý plantasiýalary, mämişi agaçlary we limon agaçlary bilen örtülen ýumşak depelerdir; Bakunyň golaýyndaky Kobustan dagynyň jülgelerinde köp sanly palçyk wulkany we mineral çeşmeler; we deňiz derejesinden ýigrimi sekiz metr aşakda ýerleşýän kenarýaka ýerleri.
Gündogar Hazar kenaryndan we Gürjüstan we Eýran bilen serhetleşýän käbir sebitlerden başga Azerbaýjan daglar bilen jyňňyrdaýar. Demirgazyk-gündogarda, Russiýanyň Dagystan awtonom respublikasy bilen serhetleşýän Uly Kawkaz aralygy; günbatarda Ermenistan bilen serhetleşýän Kiçi Kawkaz aralygydyr. Iň günorta-gündogarda, Talyş daglary Eýran bilen serhediň bir bölegini emele getirýär. Iň belentlikler Bazardüzü dagynyň deňiz derejesinden 4,466 metr beýiklikdäki Beýik Kawkazda bolup geçýär. Kawkazdan sekiz uly derýa akyp, merkezi Kura-Aras pesliklerine, alýuwial düzlüklere we deňiz kenaryndaky pes delta sebitlerine, Mtkwari derýasynyň (Kura) we esasy goşundy Arasyň Azerbaýjan ady bilen bellendi. Kawkaz sebitiniň iň uzyn derýasy bolan Mtkvari deltany emele getirýär we Aras bilen birleşýän ýerden gysga aralykda Hazara akýar. Meýdany 605 inedördül kilometre barabar bolan Mingechaur suw howdany, Azerbaýjanyň iň uly suw howdanyna öwrülip, Azerbaýjanyň günbataryndaky Kurany gurmak arkaly emele geldi. Suw howdanynyň suwlary gidroelektrik energiýasyny we Kura-Aras düzlügini suwarmagy üpjün edýär. Riversurduň derýalarynyň köpüsinde gämi gatnawy ýok. Azerbaýjanda ýerleriň 15% töweregi ekin meýdanlarydyr.
Daglar
Azerbaýjan-Russiýa serhedinde ýurduň iň beýik nokady Bazardüzü bu aralykda 4,485 metre çykýar.
Türküstan
thumb|385x385px|Türküstanyň derejesi we häzirki Merkezi Aziýa döwletlerinde takmynan paýy. Türküstan ; günbatarda Hazar deňzinden gündogarda Gobi çölüne çenli uzalyp gidýän düşnüksiz Merkezi Aziýa sebiti üçin pars sözi bolupdyr. Meýdany 2,500,000 km² we häzirki wagtda esasan ýedi ştata degişlidir.
Diller
Türküstanda elmydama köp diller bar. Rus basybalyjylygyndan bäri özbek diýlip atlandyrylýan we häzirki wagtda Merkezi Aziýanyň iň möhüm türk dili bolan Çagataýça öz sebitinde möhüm türk edebi dili şeýle ösdi. Mundan başga-da, pars diliniň iň möhümi bolan Eýran dilleri Günorta Türküstanyň köp böleginde (Hytaý Türküstanda, beýlekiler bilen birlikde Sarikoli) gürleşilýär.
Gurluşy
"Günorta Türküstan" ady esasan 1980-nji ýyllaryň ahyrynda we 1990-njy ýyllaryň başynda Merkezi Aziýanyň Pan- Türkistleri tarapyndan döredilip, Täjigistlerden başga-da kiçi gyrgyz we uýgur azlyklary ýaşaýanlygy sebäpli Owganystanyň Hindi Kuş sebitine ýaýrady.
3. Häzirki Owganystanyň demirgazyk bölegine türk halklary tarapyndan "Günorta Türküstan" diýilýär. Bu "Günorta Türküstan" ilkibaşda Buhara we Kokand Türküstan hanlyklarynyň günorta böleklerinden emele gelipdir. Bular 1886-1893-nji ýyllar aralygynda Parslara berilipdir. Şonuň üçin bu sebit 19-njy ýerde-de bardy Asyrda köplenç Pars Türküstany diýilýär. Owganystanyň garaşsyzlygy bilen bu sebit territorial statusyna degişlidi we "Pars Türküstan" ady taşlandy. Türküstanyň beýleki sebitlerinden tapawutlylykda bu sebit türk halklary tarapyndan giç mesgen tutdy. Günorta Türküstanyň köp bölegi henizem Horasan sebitiniň bir bölegi bolsa-da, Günbatar Türküstanyň sebiti bir wagtlar Transoxaniýanyň taryhy welaýatlaryny emele getirdi (Arapça ما وراء النهر, mā warāʾa n-nahr, sözme-söz "derýanyň aňyrsyndaky zat") we Horezmiýa.
"Günbatar" we "Gündogar Türküstan" bellikleri rus Timkowskiý ( Тимковский ) bilen baglanyşykly, olary Merkezi Aziýa üçin 1805-nji ýyldaky ilçihanasynyň hasabatynda ulanan. Kämahal Altaý we Saýan daglarynyň sebitleri, şeýle hem günbatar Mongoliýanyň türk dilli şäherleri Türküstanyň bir bölegi hasaplanýar. Bu sebitler häzirki türk halklarynyň gelip çykyşynyň taryhy merkezini emele getirýär. Şeýle-de bolsa, bu tejribe ykrar edilen türkologlaryň arasynda jedelli we köplenç diňe ýarym ylmy orta edebiýatda ulanylýar.
Gyzyl Goşunyň "Türküstan" harby etrabyna şol wagtky Sowet respublikalary Türkmenistan we Özbegistan girdi. (Gazagystan, Gyrgyzystan we Täjigistan Sowet respublikalary Merkezi Aziýa harby etrabynda birleşdi.)
1. Günbatar Türküstan ( Günbatar Türküstan, Rus Türküstan ýa-da Sowet Merkezi Aziýa diýlip hem atlandyrylýar) XVI-XIX asyrlaryň arasynda ýaşaýan Gazagystanyň günorta sebitinden durýar. Asyr Gazagystanyň Uly Ordasyna degişlidi. Günbatar Türküstan häzirki Gyrgyzystan, Täjigistan, Türkmenistan we Özbegistan döwletlerini hem öz içine alýar. Käwagt ozalky Russ sährasynyň umumy hökümetiniň (demirgazyk we günbatar Gazagystan) öňki Gazagystanyň kiçi we orta orda sebäpli Türküstan adalgasyna goşulýar. Şeýle-de bolsa, bu tejribe jedelli hasaplanýar, sebäbi diňe Gazak hanlygynyň (Beýik Orda) günorta territoriýasy Türküstan sebitinde ýerleşýärdi. 2. Gündogar Türküstan ( Gündogar Türküstan ýa-da Hytaý Türküstan diýlip hem atlandyrylýar) başda diňe uýgur awtonom sebitiniň ( Sinszýan ) günorta-günbatar sebiti bilen çäklenipdi, emma häzirki wagtda tutuş sebiti öz içine alýar. Uýgur separatistleri köplenç Türküstanyň bu bölegini "uýgurlaryň ýurdy" diýip, uýguristan diýip atlandyrýarlar.
Türküstan-Sibir demirýoly Türküstandan geçýär ýa-da gysgaça Turksib.
Peru
Peru (Perú, aým. we Piruw), resmi ady — Peru Respublikasy (República del Perú) — Günorta Amerikadaky döwlet. Ol demirgazyk-günbatarda Ekwador, demirgazykda Kolumbiýa, gündogarda Braziliýa, günorta-gündogarda Boliwiýa we Çili bilen araçäkleşýär. Ýurduň günbataryny Ýuwaş ummany ýuwýar. Döwlet gurluşy: Peru – prezident respublikasydyr. Döwlet 12 sany welaýat bilen bir garaşsyz welaýatdan ybarat. Döwlet baştutany – prezident. Kanun çykaryjy organy – Milli kongres.
Türküstan
Gurluşy
Türküstanyň territorial giňelmegine birnäçe çemeleşme bardy. Ilkibaşda oňa "Transkaspiýa " diýilýärdi, ýagny Hazar deňziniň aňyrsynda (Ýewropadan görünýär) Aziýa tarapynda - 1880-nji ýyllarda Russiýa tarapyndan boýun egdirilen sebit ilki Kawkaz sebtine tabyn edilipdi. Birinji jahan urşy bilen "Türküstan" adalgasy umumy kabul edildi we netijede ýokary derejede syýasylaşdyryldy. Adamlar indi Günbatar bilen Gündogar Türküstany tapawutlandyryp başladylar. 1942-nji ýyldan başlap "Türküstan" şeýle kesgitlenildi: Sowet Soýuzynda we Hytaý Halk Respublikasynda Günbatar we Gündogar Türküstan, şeýle hem Eýranyň Gorgan welaýaty we gadymy Horasan dag etekleri. Mundan başga-da, demirgazyk Owganystan (“Günorta Türküstan”) we günorta we merkezi Gazagystan hem goşuldy, şeýlelik bilen Türküstany gabady.
Etimologiýa
Türküstan pars dilinde "Türkleriň ýurdy" diýmegi aňladýar we adyny "türklerden" alýar, şol sanda günbatar bölegindäki (Kök) türkleri we mirasdüşerleri, şol sanda On Oq, Türges, Karluks, Ghuzz, Gyrgyz we Karahanidlere düşünmeli. Eýranyň nukdaýnazaryndan bu halklaryň oturymlylygyny ýa-da agalyk etmegini düşnüksiz şekillendirýär we şonuň üçin taryhyň dowamynda birmeňzeş mazmuna eýe däl. 11-nji ýyldan başlap, türklerden soň Yslam dünýäsinde esger hökmünde ulanylan bu halklaryň bölekleri Asyr Günbatar Aziýa göçüpdi, beýleki zatlar bilen bir hatarda häzirki türkleriň we azerbaýjanlylaryň nesilleri bardy.
Peru
Ykdysadyýeti
Peru agrar ýurt bolmak bilen dag magdany we balyk hojalygy senagatynda ösen ýurt. Oba hojalygynda ekerançylyga uly üns berilýär. Ýurduň azyk senagaty, aýratynam balyk hojalygy pudagy has ösen. Syýahatçylyk we söwda floty ýurduň iň bir girdejili pudaklary hasaplanýar. Peruda gazylyp alynýan peýdaly magdanlaryň baý käni bar. Baý balyk gory bar. Ýurduň klimat şertleri oba hojalygyny diwersifikasiýalaşdyrmaga uly mümkinçilik döredýär. Oba hojalygynda ekerançylyga uly ähmiýet berilýär, pagta we kofe köp ekilýär. Peru dokma toplumy babatda hem ösen ýurt. Muňa garamazdan, ýurduň milli ykdysadyýeti metal önümleriniň we beýleki harytlaryň dünýä bazaryndaky nyrhlaryndan täsirlenýär. Dünýä bazaryndaky nyrhlaryň üýtgäp durmagy söwda we maýa goýuma öz täsirini ýetirýär. Bank ulgamy onçakly ösmedik. Soňky ýyldaky maglumatlara görä, dürli pudaklaryň ýurduň umumy içerki önümindäki paýy şeýleräk: oba hojalygy 8,5 göterim, senagat 26,4 göterim, hyzmat pudagy 65 göterim. Esasy oba hojalyk ekinleri: pagta, şeker çiňrik, kofe we kakao. Peruda maldarçylyga hem uly ähmiýet berilýär. Ýurtda iri we ownuk şahly mallaryň sany köpeldilýär. Ýurtda balykçylyk has ösen. Her ýyl köp mukdarda balyk tutulýar. Balyklar esasan balyk uny önümçiliginde ulanylýar. Peruda sink, demir magdany, kümüş, altyn, nebit çykarylýar. Peru demir magdany we kümüş önümçiliginde dünýäde öňdäki orunlarda durýar. Ýurtda 16,8 milliard kWt-s elektrik energiýasy öndürilýär. Onuň agramly bölegi gidroelektrik beketlerinden öndürilýär. Perunyň 2553 kilometre barabar polat ýoly, 71,4 müň kilometr gara ýoly bar. Esasy deňiz porty – Kalýao. Peru daşary ýurtlara dag magdany we metallurgiýa senagatyna degişli önümleri, nebit, nebit önümlerini, balyk uny, kofe, pagta we şeker satýar. Daşary söwdadaky esasy hyzmatdaşlary: ABŞ, Ýaponiýa we Germaniýa. 1986-njy ýyla çenli ýurtda milli pul birligi hökmünde inti ulanylýardy. 2001-nji ýylda pul birligi peru soly boldy.
Taryhy
Peru 1100-nji ýyllarda gurlan ink imperiýasynyň merkezi hasaplanýar. 1500-nji ýyllarda imperiýanyň düzümine diňe bir Peru däl, eýsem-de bolsa Kitodan Ekwadora we Mole derýasyndan Çilä çenli ähli ýerler degişli bolýar. 1532-nji ýylda Fransisko Pisarronyň baştutanlygyndaky ispan goşuny ink imperiýasyny basyp alýar. 1535-nji ýylda Lima şäheri döredilýär. Häzir bu şäher Perunyň paýtagty. 1542-nji ýylda Peru şalygy döredilýär. Wenesuela we Panama hem bu şalygyň gol astynda bolýar. Ispan häkimligi Günorta Amerikada 300 ýyllap dowam edýär. Peru 1821-nji ýylyň 28-nji iýulynda öz garaşsyzlygyny gazanýar. Peru Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň beýleki ähli guramalarynyň agzasydyr.
Türküstan
Gurluşy
Häzirki wagtda Türküstan giňden üç ugra bölünýär:
Peru
Maçu Pikçu edebiýatda we kinoda
1943-nji ýylda çilili şahyr Pablo Neruda Maçu Pikçu hakynda goşgy ýazdy. Ol „Maçu Pikçunyň belentligi“ atly goşgusynda bu täsin şäher baradaky oýlanmalaryny beýan etdi. „Motosikletçiniň gündeligi“ atly filmde-de bu şäher görkezilýär. Maçu Pikçu – inkleriň syrly we gizlin şäherleriniň biri. Maçu Pikçu „Garry dag“ diýen manyny berýär. Häzir ol ýere Kusko şäherinden awtobus ýa-da otly bilen barmak bolýar. Kusko bilen Maçu Pikçunyň arasy dört sagatlyk ýol.
Maçu Pikçunyň täsinlikleri
XX asyrda alymlar tarapyndan alnyp barlan ylmy-barlag işleriň netijesine görä, XVI asyrda ispanlar basyp almazdan ozal Perunyň halky medeniýet, astronomiýa, arhitektura, gurluşyk, lukmançylyk, oba hojalygy we beýleki ugurlarda ylym babatda uly ösüşler gazanypdyr. Perunyň häzirki tutýan meýdanyndan birnäçe gadymy medeniýet ojaklary tapyldy. Alymlar we arheologlar belent-belent daglarda syrly we täsin unudylan şäherlere duş geldiler. Maçu Pikçu gadymy şäherde 100-den gowrak adam skeleti we 50-ä golaý gubur tapylypdyr. Amerikaly alym Haýr Binghem 1912-13-nji ýyllarda alyp baran ylmy-barlag işleriniň netijesinde bu şäheriň üstünden barýar. 1915-nji ýylda bu şäher baradaky ylmy-barlag işleri barada kitap çap edýär. Dünýä belli „National Geographic Society“ (Milli geografiýa jemgyýeti) atly žurnaly 1913-nji ýylyň aprel aýyndaky sanyny bu şähere bagyşlaýar. Şeýdip, bu şäher meşhurlyk gazanýar. 1983-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň UNESKO edarasy Maçu Pikçu şäherini bütindünýä mirasynyň sanawyna goşýar.
Şäheriň syýahatçylyk ähmiýeti
Maçu Pikçu şäheri Günorta Amerikada syýahatçylaryň iň köp syýahat edýän ýeri hasaplanýar. Her gün bu şähere 2 müň syýahatçy gelýär. UNESKO harabalara, taryhy ýadygärliklere zeper ýetmezligi üçin bu görkezijiniň 800-e çenli azaldylmagyny talap etdi. Maçu Pikçu dünýäniň täze ýedi täsinliginiň sanawyna goşuldy. Şweýsariýada ýerleşýän “Täze 7 täsinlik” atly gazna dünýäniň täze ýedi täsinligini tapmak üçin pikirsoraşma geçirdi. Pikirsoraşma 21 eser gatnaşdy. Dünýäniň dört künjünden100 milliona golaý adam ykjam telefonlary arkaly bu pikirsoraşma gatnaşdy. Şeýle hem internet arkaly hem ses berişlik guraldy. Portugaliýanyň paýtagty Lissabonda pikirsoraşmanyň we internetdäki ses berişligiň jemi jemlendi. Olaryň netijesinde dünýäniň täze 7 täsinligi saýlandy. Olar: Iordaniýadaky gadymy Petra şäheri, Hytaý diwary, Braziliýadaky Kristo Redentor heýkeli, Perudaky Maçu-Pikçu şäheri, Meksikadaky Çiçen itza piramidasy, Italiýanyň Rim şäherindäki kolizeý we Hindistandaky Täç-Mahal.
Finlandiýanyň bilim ulgamy
Fin­lan­di­ýa­da äh­lu­mu­my hök­ma­ny okuw 9 ýyl oka­dyl­ýar we ça­ga­lar 7 ýa­şa ba­ran­dan soň­ra baş­la­ýar. Bu tap­gyr umu­my bi­lim ber­ýän mek­dep ýa-da “de ýu­ra” /umu­my/at­lan­dy­ry­lyp, tap­gyr­la­ra bö­lün­me­ýär, em­ma “de fak­to”/ tej­ri­be­de/ 1-nji synpdan 6-njy syn­pa çen­li ça­ga­la­ra umu­my bi­lim ber­ýän mek­dep döw­ri ha­sap­la­nýan bol­sa, 7-nji synp­dan 9-njy syn­pa çen­li ulu­la­ra umu­my bi­lim ber­ýän mek­dep diý­lip, ka­bul edi­lip­dir. Ki­çi synp­lar­da äh­li sa­pagy okat­mak bir mu­gal­ly­myň bor­ju­na gir­ýär, üs­te­si­ne-de şol bir otag­da. Ýö­ne uly syn­pyň okuw­çy­la­ry­ny dür­li - dür­li mu­gal­lym­lar okad­ýar­lar. Şo­nuň ýa­ly hem ki­çi­le­riň we ulu­la­ryň umu­mu bi­lim ber­ýän mek­de­bi bü­tin­leý aý­ry ýer­de ýer­leş­ýär.
thumb|right|180px Mek­de­be çen­li we mek­dep bi­li­mi, Finlandiýada köp san­ly gün­ba­tar ýurt­la­ryn­dan ta­pa­wut­ly­lyk­da, mek­de­be çen­li bi­lim 6 ýaş­dan baş­lap, bir ýy­la çek­ýär.
Fin­lan­di­ýa­da mek­dep bi­li­mi mugt be­ril­ýär. Döw­let mek­dep­le­rin­den baş­ga-da hu­su­sy mek­dep­ler hem bo­lup, olar­da geň ýe­ri okuw üçin tö­leg al­mak ga­da­gan edi­len. Bu ýurt­da hu­su­sy mek­de­bi esas­lan­dyr­mak üçin Döw­let Mas­la­ha­ty­nyň ka­ra­ry ze­rur. Hu­su­sy mek­dep­leri, şo­nuň ýa­ly hem döw­let mek­dep­le­rini deň de­re­je­de döw­let ma­li­ýe­leş­di­r­ýär, ýö­ne mu­nuň üçin olar­dan iý­mit, luk­man­çy­lyk hyz­mat­la­ry, mugt okuw gol­lan­ma­la­ry we mek­dep trans­por­ty ýa­ly hyz­mat­la­ryň be­ril­me­gi ta­lap edil­ýär. Fin­lan­di­ýa­nyň umu­my bi­lim ber­ýän mek­dep­le­ri­niň mak­sat­na­ma­la­ryn­da haý­sy­dyr bir äş­gär ta­pa­wut­lan­dy­ry­jy ala­mat­la­ry ýok we sa­pak­la­ryň meň­zeş je­mi­ni öz içi­ne al­ýar.
Umu­my bi­lim ber­ýän mek­dep­le­ri ta­mam­lan­la­ryn­dan soň­ra, onuň äh­li uçu­ry­my di­ýen ýa­ly oku­wy­ny do­wam et­di­rip - et­dir­me­li däl­di­gi ha­kyn­da­ky me­se­le bi­len iki­çäk gal­ýar­lar. Or­ta bi­li­miň çäk­le­rin­de okuw ja­ýy­nyň 2 gör­nü­şi iş­le­ýär: li­seý (Lu­kio) we pro­fes­sio­nal-teh­ni­ki mek­dep (Am­ma­til­li­nen op­pi­lai­tos). Li­seý­ler öz okuw­çy­la­ry­ny uni­wer­si­tet­le­re taý­ýar­la­ma­ga gö­nük­di­ri­lýärler, şo­nuň üçin be­ril­ýän bi­lim ýo­ka­ry hi­lligi bi­len ta­pa­wut­lan­ýar. Olar­da okuw 3 ýy­la çek­ýär we sy­nag­la­ry tab­şyr­mak tä kä­mil­leşýänçä do­wam ed­ýär (Yliop­pi­las­tut­kin­to). Fin­lan­di­ýa­da her ýy­lyň maý aýyn­da bu sy­nag­la­ryň tab­şy­ryl­ýan gü­nü­ne ga­bat ge­ti­ri­lip “Vap­pu” (“Maý baý­ram­çy­ly­gy”) bel­le­nip ge­çil­ýär. Şol gün äh­li uçu­rym­ ak pa­pa­jyk ge­ýip gez­ýär­ler.
Şu ýy­lyň do­wa­myn­da mu­gal­lym­la­ryň esa­sy wezipele­ri­niň bi­ri ça­ga­la­ry mek­dep­de oka­ma­ga ta­ýyn­la­mak­dan yba­rat­dyr. Şu dö­wür­de äh­li üns ene di­li­ni (oka­mak, ýaz­mak), matematika­ny, tebigy ylymlar­ny we ah­lak ka­da­la­ry­ny öw­ret­mä­ge gö­nük­di­ril­ýär. Ýö­ne bu tap­gyr ze­rur bol­man, ene-ata­lar öz is­leg­le­ri­ne gö­rä, ça­ga­la­ry­nyň mek­de­be çen­li taý­ýar­ly­gy­ny öý­de hem ber­jaý edip bi­ler­ler.
Ýur­duň has ab­raý­ly okuw jaý­la­ry Helsinki, Tam­pe­re we Ýo­en­su ýa­ly şä­herlerde ýer­leş­ýär. Mah­la­sy, yl­my bar­lag­lar üçin ýö­ri­te­leş­di­ri­len Hel­sin­ki uni­wer­si­te­ti, Hel­sin­ki­niň Yk­dy­sa­dy­ýet mek­de­bi, Sun­gat we Di­zaýn uni­wer­si­te­ti Skan­di­na­wi­ýa­nyň meş­hur çe­per­çi­lik mek­dep­le­ri ha­sap edil­ýär. Jem­gy­ýet­çi­lik, yk­dy­sa­dy­ýet, şeý­le hem me­de­ni­ýet we sag­ly­gy gora­ýyş ýa­ly ylym­lar Tam­pe­ra uni­wer­si­te­ti­niň ýü­zü­ni gör­kez­ýän ugur­lar­dyr. Ýo­en­su uni­wer­si­te­ti 6 fa­kul­te­ti öz içi­ne alyp, te­bi­gy we gu­ma­ni­tar, so­sio­lo­gi­ýa, to­kaý ho­ja­ly­gy, yla­hy­ýet we psi­ho­lo­gi­ýa ýa­ly mak­sat­na­ma­lar­da okuw­la­ry tek­lip ed­ýär.
Ýa­şa­ýyş jaý üpjünçiligi
Finlandiýada ta­lyp­la­ry ýa­şa­ýyş jaý bi­len üp­jün et­mek üçin ýö­ri­te ul­gam dö­re­di­len. Onuň yg­ty­ýa­ryn­da ter­tip bo­ýun­ça 100000 ýa­şa­ýyş ja­ýy bar. Adat­ça, ta­lyp­la­ryň ja­ýy 2-3 otag­dan yba­rat bo­lup, olar­da bir­nä­çe adam ýa­şa­ýar. Köp ha­lat­lar­da ýaşaýyş we umu­my ýa­şa­ýyş jaý­la­ry mugt in­ter­net bi­len üp­jün edi­len.
In­di­ki alym­lyk de­re­je­si – ma­gistr (ma­is­te­ri) - ECTS-iň azyn­dan 160 bal ba­ha­sy­ny al­mak bi­len 5 ýyl okuw ta­lap ed­ýär (ýa-da ba­ka­law­ria­ta­dan soň iki ýyl ta­lap ed­ýär), şeý­le hem dis­ser­ta­si­ýa go­ra­ma­ly. Bi­li­miň dür­li ugur­la­ryn­da bu de­re­je dür­li hi­li at­lan­dy­ryl­ýar. My­sal üçin, in­že­ner­lik­de ol “dip­lo­mi-in­si­nöö­ri” diýilse, bi­na­gär­lik­de “mai­se­ma-ark­ki­teh­ti” at­lan­dy­ryl­ýar.
Äh­li uni­wer­si­tetlere we po­li­teh­ni­kum­lara gir­me­giň jik­me-jik düz­gün­le­ri ju­da çyl­şy­rym­ly. Adat­ça, her bir okuw ja­ýy özü­ne ge­rek res­mi­na­ma­la­ryň top­lu­my­ny ta­lap ed­ýär. Da­laş­gär­den no­ta­ri­al eda­ra­syn­da tas­syk­la­nan or­ta bi­lim ha­kyn­da­ky şa­ha­dat­na­ma­nyň fin, şwed we iň­lis dil­le­ri­ne ter­ji­me edi­len nus­ga­sy ta­lap edil­ýär. Eger-de iň­lis di­lin­dä­ki okuw­la­r me­ýil­leş­di­ri­len ha­la­tyn­da, okuw ja­ýy TOEFL ýa-da IELTS-iň ne­ti­je­le­ri­niň be­ril­me­gi­ni ta­lap ed­ýär, ýa-da da­laş­gä­ri sy­nag­dan geç­mä­ge ça­gyr­ýar. Iň go­wu­sy, şu me­se­lede ta­kyk mag­lu­mat­la­ry onuň ýy­gy-ýy­gy­dan üýt­gäp dur­ýan­ly­gy­na gö­rä, gö­nü­den-gö­ni gy­zyk­lan­ýan uni­wer­si­te­tiň özün­den al­saň has ta­la­ba la­ýyk bo­lýar. Ýew­ro­pa bi­le­le­şi­gin­den bol­ma­dyk ta­lyp­lar­dan ýa­şa­mak üçin rug­sat­na­ma al­mak ta­lap edil­ýär. Ol bir ýyl­lyk ber­lip, möh­le­ti ge­çen­den soň­ra uzal­dyl­ýar.
Po­li­teh­ni­kum­lar ba­ra­da aý­da­ny­myz­da bol­sa, bu ýer­de esa­sy alym­lyk de­re­je­si ba­ka­lawr bo­lup dur­ýar. Ba­ka­law­ri­at­da oka­mak üçin ECTS-iň 140 – 180 bal ba­ha­sy­ny we 4 ýyl okuw ta­lap ed­ýär. Po­li­teh­ni­kum­lar te­bi­gy baý­lyk­lar, teh­no­lo­gi­ýa, kom­mu­ni­ka­si­ýa, do­lan­dy­ryş, myh­man­ha­na biz­ne­si, sy­ýa­hat­çy­lyk, me­de­ni­ýet we bi­lim ýa­ly ugur­lar­da hü­när­men­le­ri taý­ýar­la­ýar. Ýö­ne po­li­teh­ni­kum­da ba­ka­lawr de­re­je­si­ni al­mak üçin, edil uni­wer­si­te­tiň­ki ýa­ly 4 ýyl ge­rek.