cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdyýewa Bahargül Gurbanmyradowna
Abdyýewa Bahargül Gurbanmyradowna - Türkmenistanyň öňki döwlet işgäri.
Bilimi we hünäri
Ýokary bilimli. 1999-njy ýylda Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutyny tamamlady. Hünäri boýunça dilçi we edebiyatçy, iňlis dili we edebiçaty mugallymy.
Zähmet ýoly
Zähmet ýoluna 1991-nji ýylda «Başgaragumgurluşyk» trestiniň Abadan gurluşyk materiallary we konstruksiýalar kombinatynyň çagalar bagynda başlaýar. 1992-1994-nji ýyllarda Aşgabat şäherindäki «Abadan» halyçylyk kombinatynyň çagalar bagynyň terbiýeçisi bolup işleýär. 1994-1995-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň Abadan etrap häkimliginiň durmuş ykdysady üpjünçilik bölüminde dürli wezipelerde işledi. 1995-1999-njy ýyllarda Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň iňlis dili kafedrasynyň uly laboranty. 2007-2011-nji ýyllarda bu ýokary okuw mekdebiniň iňlis dili kafedrasynyň mugallymy. 2011-2014-nji ýyllarda Türkmen döwlet maliýe institutynyň jemgyýeti öwreniş ylymlary kafedrasynyň mugallymy, institutyň daşary ýurt dilleri kafedrasynyň uly mugallymy wezipelerinde işledi. 07.11.2014-01.12.2017-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Medeniýet ministriniň orunbasary wezipesinde işledi. 01.12.2017-26.01.2018-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň medeniýet bölüminiň müdiri. 26.01.2018-04.07.2020-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary.
Ibabekir Bekdurdyyev
Ybabekir Annadurdiýewiç Bekdurdyýew (RUS dilinde: Ибабекир Аннадурдыевич Бекдурдыев, IŇLIS dilinde:  Ibabekir Bekdurdyev) 1989-njy ýylda 7-nji iýunynda Aşgabat şäherinde doguldy. Bekdurdiýew orta bilimi Gurbansoltan eje adyndaky 33-nji orta mekdepde alýar. Ol orta mekdebi tamamlap, Türkmen politehniki institutynyň Nebit we gaz fakultetine okuwa girýär. Ol talyp ýyllarynda sportuň dürli görnüşlerine, ylaýtada erkin göreşe we bilýarda uly gyzyklanma bildirýär. Onuň boýy 178sm, agramy 90kg.
Erkin göreş (2002-2012)
Ybabekir Bekdurdyýew 2002-2012-nji ýyllar aralygynda Türkmenistan milli çempiony, Master sport toparynda, sportuň erkin göreş ugrunda ýaryşlara gatnaşýar. Ol bu ugurda 2009-2010-2011 ýyllarda has işjeň hereket edýär. Bekdurdiýew bu ugurda Türkmenistan çempionatynyň birinjisi bolup, uly üstünlik gazandy.
Bilýard/Billiard (2002-häzirki wagta çenli)
Ybabekir Bekdurdyýew 2002-2003-nji ýyllarda sportuň bilýard ugruna gyzyklanma bildirip, Türkmenistanyň milli ýygyndysyna agza bolýar. Ol Gruziýada 2017-nji ýylda Ajara Open 2017 ýaryşdy we 3-nji ýere mynasyp boldy. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda geçirilen Aziada 2017 ýapyk binalar we söweş sungaty çempionatynda bolsa 1-nji we 3-nji ýerlere mynasyp boldy. Onuň şu wagta çenli sportuň bilýard ugrunda gazanan medallary; erkin piramida-da altyn medal, dinamik piramida-da bürünç medal.
Gyzylödegiň düwnük keseli
Howply täze döremeleriň içinde gyzylödegiň ragy ýygy duş gelýän (5-7%) görnüşleriň biridir. Ol esasan orta ýaşan we gartaşan erkek adamlarda has köp duş gelýär. Rak köplenç gyzylödegiň ortaky we aşaky böleklerine zeper ýetirýär.
Keseliň döremeginiň esasy sebäplerine, nädogry iýmitlenme – gaty we gyzgyn nahary köp iýmek, alkogol içgileri köp kabul etmek ýaly faktorlar degişlidir.
Keseliň döremek ähtimallygy çilim çekme netijesinde 2-3 esse, alkogol içgileri kabul etmek netijesinde 12 esse artýandyr. Gyzylödegiň rak keseli, onuň nemli bardasynyň aşgarlaryň täsiri netijesinde zeperlenmesinden soň hem köp duş gelýändir. (köp ýyllar geçenine seretmezden).
Bedende witaminleriň, esasan hem A we C witaminleriň ýetmezçiligi, gyzylödegiň ragynyň döreme ähtimallygyny ýokarlandyrýar.
Gyzylödegiň ahalaziýasy we Barrettiň gyzylödegi hem raga getirýän kesellere girýändir.
Kliniki alamatlarynyň köpüsi howply täze döremeleriň hemmesi üçin meňzeşdir: Gyzylödegiň rak keseliniň esasy alamaty – gaty iýmitiň gyzylödekden kynlyk bilen geçmegidir. Bu alamat keseliň başynda gaty bildirenok. Naharyň gaty böleginiň ýa-da süňküň, gyzylödegiň nemli bardasyny şikeslendirendir öydüp, näsag bilen lukman ilkibaşda oňa hiç hili üns hem bermän bilerler.
Köplenç gyzylödegiň geçirijiligi kynlaşyp, näsaglar hatda öz tüýküligini hem ýuwudyp bilmeýär. Olar gaty horlanyp, igleýärler. Keseliň ötüşip, çişiň gyzylödegiň daşyna ýaýramagy netijesinde, gursakda ýanýan häsiýetli agyrylar, ýuwdunanda agyry döräp biler, üsgürme, sesiň gyrylmagy we üytgemegi yüze çykyp biler.
Üsgürme, sesiň gyrylmagy, agyrylar ýaly alamatlar seýrek duş gelýän hem bolsa, olaryň ýüze çykmagy ragyň ýaýranlygyndan habar berýändir.
Iýmitiň kynlyk bilen geçme duýgusynyň döremegi üçin rak bilen gyzylödegiň töwereginiň 75%-i zeperlenen bolmalydyr. Gyzylödegiň zeper ýeten böleginiň uzynlygy däl-de, onuň diwarlaryna ragyň ýaýraýyş derejesi, limfa düwünleriň zeperlenmesi, anyklaýyş çäresi höküminde wajyp maglumaty berip biler.
Ragyň dargamagy netijesinde gaýraüzülmeler döräp biler: Gaýraüzülmeleriň hemmesi tiz medisina kömegini talap edýändir. Belläp geçilen alamatlaryň hemmesi lukmandan ýörite barlaglary geçirmegi talap edýändir.
Gyzylödegiň ragyny anyklamagyň esasy usuly – rentgen barlagy we ezogastroduodeno-skopiýadyr. (ýörite abzal bilen gyzylödegi, aşgazany, oniki barmak içegäni görmek).
Gastroskopiýa bilen biopsiýany (agzadan bir bölegini alyp, gistologiýa barlagyny geçirmek) bile geçirmek, 95% ýagdaýlarda ragy irki döwürde anyklamaga kömek edýär.
Ragyň ýaýrama derejesini, limfa düwünleriň zeperlenmesini, aýratyn ýaýran ojaklary (metastazlary) anyklamak üçin kompýuter we magnit-rezonans tomagrafiýasy ulanylýar.
Gyzylödegiň ragynyň dem alyş ýollaryna ýaýramagyna güman edilende, bronhoskopiýa barlagy (dem alyş ýollaryna seretmek) geçirilýär. Çylşyrymly ýagdaýlarda, gyzylödege goňşy ýerleşýän hemme beden agzalaryny barlamak üçin torakoskopiýa ýa-da laproskopiýa geçirilýär.
Umumy barlag höküminde we ragyň ýaýran ojaklaryny anyklamak üçin döş kapasasynyň agzalarynyň rentgenografiýasy, bagryň USB-ny, süňkleriň izotop barlaglaryny geçirýärler.
Islendik kesel, şol sanda howply täze döremeler hem, irki döwürde ýüze çykarlanda, bejerginiň netijeli boljakdygyny ýatdan çykarmaly däldir.
Gyzylödegiň ragy hirurgiki ýol bilen, şöhle bejergisi ýa-da olaryň utgaşmasy bilen bejerilýär. Himiki dermanlar bilen özbaşdak bejergi geçirmek degerli netijeleri bermeýär.
Gyzylödegiň ortaky we aşaky böleginiň rak keselinde hirurgiki usul bilen bilelikde, şöhle we himiýa bejergisiniň utgaşmasy ulanylýar.
Keseliň ýaýran we operatiw bejergi geçirme mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýynda şöhle bejergisi geçirilýär. Gyzylödegiň ýokarky böleginiň rak keselinde, esasan, şöhle bilen bejergi ulanylýar. Bejerginiň hirurgiki usuly gyzylödegi aýyrmakdan ybaratdyr.
Operatiw bejerginiň dürli usullary işlenip düzüldi. Gyzylödek aýrylandan soň, aşgazanyň ýa-da içegäniň (inçe ýa-da ýogyn içegäniň) böleginden emeli gyzylödek ýasap, plastiki operasiýany geçirýärler. Operatiw bejerginiň netijeliligini gazanmak üçin, operasiýadan soň himiki ýa-da şöhle bejergini geçirýärler.
Keseliň ötüşip, operatiw bejergini geçirmäge mümkinçilik bolmadyk ýa-da näsagyň iýmiti kabul edip bilmedik ýagdaýlarynda, iýmitlenme üçin gastrostomany goýýarlar. Ýerli agyrsyzlandyrmadan soň, aşgazany garnyň öňki diwaryna tikip, iýmitlenme üçin oňa turbajyk sokýarlar.
Gyzylödegiň ragy döş kapasasynyň limfa düwünlerine, 20% ýagdaýda bagra, 10% öýkene, süňklere, beýnä ýaýrap bilýär.
Gyzylödegiň rak keseliniň öňüni almakda esasy çäreler, rak keseliniň öň ýanyndaky (gyzylödegiň ahalaziýany, Barrettiň gyzylödegi, mehaniki we himiki şikeslenmeler) keselleri ýüze çykaryp bejermäge we ragy başlangyç döwürlerde anyklamak üçin barlaglar geçirmäge syrygýandyr. Bu zatlar bolsa öňüni alyş barlaglary wagtynda geçirmek we öz saglygyna ünsli garamak arkaly gazanylýandyr.
Kitap
thumb|Kitap Kitap maglumatlary, ideýalary, şekilleri we bilimleri saklamak we ýaýratmak, jemgyýetçilik-syýasy, ylmy we estetiki garaýyşlary emele getirmegiň serişdesidir; bilimleri ýokarlandyrmak we bilim guraly; çeper, ylmy iş, jemgyýetçilik edebiýaty. Halkara statistika, UNESKO-nyň teklibi boýunça 48 sahypadan az bolmadyk döwürleýin neşir, tabaklarda tikilen, Kitap diýlip atlandyrylýar.
Kitabyň işi Kitap döretmek, taýýarlamak, paýlamak, gorap saklamak, beýan etmek we öwrenmek bilen baglanyşykly uly prosesi öz içine alýar. Neşirçiniň çap etmek we ýaýratmak üçin ylym, edebiýat we sungat eserlerini saýlamak, olara ylmy we çeperçilik nukdaýnazaryndan çemeleşmek, redaktirlemek, çeperçilik taýdan bezemek, çap etmegiň ýerine ýetirilişini kesgitlemek we neşir etmek üçin taýýarlaň. Kitaby köpçülikleýin çap etmek neşirýat pudagynda amala aşyrylýar. Kitaplary ýygnamak, saklamak, okuwçylaryň arasynda wagyz etmek, okyjylar tarapyndan ulanmak üçin amatly şertler döretmek kitaphananyň jogapkärçiligidir (Kitaphana, Kitaphana ylmyna serediň). Belli bir maksat bilen Kitap we beýleki çap edilen eserler barada okyjylara habar bermek we olary wagyz etmek bibliografiýanyň wezipesi.
K.-nyň peýda bolmagynyň taryhy, ýazuwyň döremegi we emele gelmegi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Criptionazgynyň aýratynlyklary (alamatlar ulgamy, olaryň tertibi), ýazuw materialynyň we ýaragyň aýratynlygy we belli bir derejede K.-nyň gurluşyny hem kesgitledi. Kad. Müsürde, Rimde, Gresiýada we Merkezi Aziýada adamlar daş, palma ýapraklary, keramika we beýleki materiallara ýazmak arkaly pikir alyşdylar. Her K. şeýle materiallardan ýasalan onlarça tabakdan ybaratdy we agramy birnäçe kg. Papirus ösümliginiň ýazuw materialy hökmünde ulanylmagy bilen (miladydan öňki 4-3-nji müňýyllykda) aýlawlar peýda boldy. Şeýle K.-nyň uzynlygy ortaça 10 metre deň bolup, inçe, tegelek taýaklar bilen örtülip, ​​ýörite deri ýa-da agaç gaplarda saklanýar. Gündogar ýurtlary, Gadymy Rimiň we Gresiýanyň seýrek duş gelýän eserleri papirusda ýazylypdyr. Miladydan öňki II asyrda pergamentiň (deriniň) K. üçin material hökmünde ulanylmagy giňden ýaýrapdyr. Ilkibaşda şeýle K. örtülmedi. Käbir maglumatlara görä, Merkezi Aziýada, esasanam,Miladydan öňki I müňýyllygyň birinji ýarymynda Horezmde döredilen Zaratuştraçylyk dininiň mukaddes kitaplaryndan Awestanyň kadasy. Şeýle hem 12,000 nusga gara sygyrda çap edilýär. Araplar Merkezi Aziýany basyp almazdan ozal (8-10-njy asyrlar), seýrek kitaplaryň saklanýan kitaphanalary bardy. Emma olaryň köpüsi agressiýa söweşleri netijesinde ýitdi. Beöň II-IV asyrlardan başlap. Rimde, häzirki K.-nyň bukjalaryna meňzeş, bukulan, tikilen we birleşdirilen K.-nyň kodeksi peýda boldy. Ilki papirusda, soňra pergamentde ýazylypdyr. Şeýle K. agyr we ulydy. 6-njy asyrdan başlap, K.s häzirki görnüşinde kodeks görnüşine esaslanýar. Deriden ýasalan özboluşly K.-dan Mus-ýakyn Usmanyň Gurhany. GurhanGoşgynyň bu nusgasy 644-656-njy ýyllarda halyf Usmanyň görkezmesi bilen Muhammet (saw), Zaýd ibn Tabit, Amir ibn AlOs we Hişam ibn Hakim tarapyndan ýazylypdyr. Bu golýazmany Amir Temur Samarkanda getirdi. Jemi 353 list, ululygy 68x53x22 sm. Özbegistan Musulmanlarynyň Ofisiniň kitaphanasynda saklanýar.
Kagyzyň tapylmagy K. taryhynda täze döwür açdy. Käbir çeşmelere görä, Samarkantda 650 ýyl ozal K.s kagyzlary bar. XIII asyrdan başlap, kagyz Europeewropanyň esasy ýazuw materialyna öwrüldi. Kagyz K.-nyň köpelmegi we ýaýramagy üçin täze bir mümkinçilik açdy. K.-nyň bezegine aýratyn ähmiýet berildi. Sahypalarynda dürli miniatýuralar we bezegler ýasalyp başlandy. Kem-kemden kalligrafiýa (kalligrafiýa) we örtük ýasamak ýaly hünärler aýryldy. Esasanam Merkezi Aziýada kalligrafiýa sungaty orta asyrlarda giňden ösüpdir. Meşhur kalligraflaryň köp nesli K. taýýarlamak usulyny - materiallary, syýa, göçürmek usulyny kämilleşdirdi.
Aleksandr Kuprin
1905-nji ýylda Kupriniň iň belli eseri – “Göreş” powesti çap edilýär. 1911-nji ýylda ýazan “Gyrmyzy bilezik” powestini ýazyjy özüniň iň gowy eseri hasaplaýar. Bu eserlerinden soň Kuprin öz döwrüniň iň söýülip okalýan ýazyjysyna öwrülýär. 1915-nji ýylda ýazan “Çukur” powestiniň daşynda örän uly jeddeller döreýär.
Ýazyjy rewolýusiýany kabul etmeýär, 1919-njy ýylda Fransiýa göçýär. Ýöne Watanyndan uzakda ol öňki eserleriniň derejesinde hiç zat döredip bilmändir. 1937-nji ýylda, agyr halda Russiýa dolanyp barýar, 1938-nji ýylda hem aradan çykýar. Ony beýik rus ýazyjysy IwanTurgenewiň ýanynda jaýlaýarlar.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş instituty
Aşgabat şäherinde ýerleşýän ýokary okuw mekdebi.
Wolga
200px|thumb|right|Häzirki döwürde Wolganyň gözbaşy|left
Wolga (, Юл, Идел, Атӑл, Рав, Вльга) — Russiýanyň Ýewropa böleginde derýa, ol Ýer şarynyň iň uzyn derýalarynyň biri bolmak bilen, Ýewropada iň uly derýadyr. (Wolganyň aşaky akymynyň bir goly bolan Kigaç derýasy Gazagystanyň territoriasyny kesip geçýär).
Uzynlygy — 3530 km (suw howdany gurulýança — 3690 km). Basseýniniň meýdany — 1360 müň km².
FK Shakhter Karagandy
FK Shakhter Karagandy hazirki wagtda Gazagystan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. 3 gèzëk Gazagystan Çempiyony 2 gezek Gazagystan kübogy sähýby.
Lee Thompson Young
Lee Thompson Young (1984 – 2013) — Amerikaliq aktýor.
O
thumbnail|right|200px thumbnail|right O o – türkmen elipbiýiniň 18. harpy, latyn elipbiýiniň 15. harpy.
ABŞ düzümindäki ştatlar
thumb|335x335px|ABŞ-nyň 50 ştaty we paýtagtyny görkezýän karta ABŞ ştatlary ABŞ döwletindäki administratiw sebitlerdir. Häzir ABŞ 50 ştatdan ybarat.
P
thumbnail|right P p – türkmen elipbiýiniň 20. harpy, latyn elipbiýiniň 16. harpy.
Sarahs
Türkmenistanyň Ahal welaýatynda oazis şäheridir we Sarahs etrabynyň dolandyryş merkezi. 36° 31' demirgazyk giňişliginde we 61° 12' gündogar uzynlygynda ýerleşýär hem-de deňiz derejesinden 285 metr beýikliginde. Bu gündogarda Merw bilen günbatarda Maşat arasynda ýerleşýän gadymy Ýüpek ýolunyň oazislerinden biridir. 1989-njy ýylda şäheriň 9585 ilaty bardy.
Ýanszy
Ýanszy (長江 — "Uzyn derýa"; ) — Ýewraziýanyň iň uzyn we köp suwly derýasy, suwlulygy we uzynlygy boýunça dünýäde üçünji orunda durýar. Hytaýyň territoriýasy bilen akyp geçýär, uzynlygy 6300 km töweregi, basseýniniň meýdany — 1808,5 km².
thumb|right|Ýanszy derýasynda bir jülge.
Çohpetde
Türkmenistan döwletiniň Lebap welayatyndaky Halaç etrabynda bir şäherçe. Ilatynyň 99% hem köp bölegi Ärsarylardyr. Ilatyň esasy bölegi daýhançylyk bilen meşgullanýarlar. Amyderýanyň kenarynda we Garagumyň etegindedir. Çohpetde sözi - çok we petde sözünden gelip çykyp, bu ýerde çok - köp, petde - agajyň bir görnüşidir. Bu ýerde Ärsarylaryň Garkyn, Okçy we ýene birnäçe uruglary ýaşaýar. Çohpetde şäherçesinde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky pagta egirme fabrigi ÝGPJ ýerleşýär. Täzelikler: Çohpetde şäherçesindäki sport desgasy täzelendi. Hususy söwda merkezi we hyzmat ediş öýi guruldy. Şäherçede we onuň çäklerinde arassaçylygy ýola goýmak üçin birnäçe işler amala aşyryldy. Öýjükli telefonlarda ýokary tizlikli 3G+ internet ulgamy işe girizildi.
Racibórz
Racibórz bir Polşada şäher, ilaty 55,8 müň adam (2014).
Alman dili
Alman dili ya-da Nemes dili (Deutsch) : Almaniýa, Awstriýa, Lihtenşteýn, Lüksemburg, Belgiýa we Şweýsariýa'nyň resmi dili. Namibiýa'nyň milli dili.
XI-XV asyrlarda Mongoliýa
Mowzuk: XI-XV asyrlarda Mongoliýa
1.	Mongol döwletinde  iri ýer  eýeçilik  gatnaşyklarynyň ösüşi.
2.	Beýik Mongol  döwletiniň  döremegi we pese  gaçmagy.
3.	Mongollaryň medeniýeti
Maksady: Mongol döwletinde  iri ýer  eýeçilik gatnaşyklaryň  ösüşi barada düşünje  bermek.
Wezipesi: Mongol  basyp alyşlarynyň  Gündogar  we merkezi  aziýa  döwletine täsirini beýan etmek
“Çingiz hanyň wagşyýana çozuşyndan soň,  türkmen ösüşleri, özgerişler çarhyny  Gündogardan  Günbatara  tarap aýlady. Türkmenistan dünýäde  iň  ösen  ülkedi”. Mukaddes Ruhnama sah-56
2.	ezilýän garaşly  adamlar bardy.
Garaşly aratlar hemme  taraplaýyn  hemm tarapdan  çäkli  bolupdyr. Rugsatsyz olar – çagalaryna  miras  galdyryp ogullaryny  öýerip, gyzlaryny çykaryp, karz  alyp ýa-da  berip  bilmändir.
1380-nji ýyldaky Kulekowa şöweşinden  soň  Çingiz  hanyň  imperiýasy dargap  başlapdyr. Mongollar ekerançylyk we hünärmençilik önümleri bilen üpjün  edýän esasy  Hytaýlylardy, olaryň arasy  kesilenden soň  ýagdaý  erbetleşdirilýär. Min neberikleri hökümýete çekenden soň mongollar bilen  ykdysady  gatnaşyklary alyp  barmaga  gyzyklanmady.şeýdip mongollar  iri  şahly  mallary, düýe, at  idedip başlapdyr. Mongol iri ýer  eýeleriň öz  miras  galdyrýan  nesle geçýän udeli bolupdyr. Iri udeller uluşlar diýip atlandyryldy. Mongollarda merkezi  häkimiýet örän  gowşak bolupdyr. XVI asyrda mongollar  ykdysady we syýasy  dagynyklygy başdan  geçiripdir, buddizm dini  bu  ýerde  deň  ýaýrapdyr. Mongollaryň XIII asyra çenli  medeniýetiň  baradaky  maglumatlary Plano, Karpini, Rubrika,  Markopolo we sisiliýaly syýanatlary baradaky  ýazgylary  berýär. Pers ýazyjysy Raşid- ed-din (XIV) Mongol  medeniýetine  degişli  maglumatlary galdyrypdyr. Olar  uýgur  Mongol – Hytaý hatlary, ýa-da  Tibet elipbiýi  esasynda  dörän Takwy – ilamaý hat ýazuwy bolupdyr. Mongol döwleti pese gaçandyr soň özara uruşlar medeniýetiň pese gaçmagyna getirýär. XIV asyrda mongollarda ilkinji kitaplar peýda boldy. Ilkibaşda dini aheňdaki  eserler çap edildi soa baka  dünýewi mowzukdaky  taryhy  ýygyndylar sözlükler Hytaý romanlaryny terjime  etmeklik kitap çap etmek Mongol halkynyň  medeni ösüşdäki üstünlikleriň biri boldy.
Agajy kesip oňa owadan nagyşlary bermek süňklerden dürli zatlary ýaşamak zergärçilik sungaty ösüpdir.
XVI asyrda Mongoliýa birnäçe  hanlyklara, birnäçe hanlyklary bölündi şol döwrüne degişli dini maglumat hem köp saklanylypdyr.
Q
thumbnail|right|200px thumbnail|right Q q – latyn elipbiýiniň 17. harpy.
Ýazyr
Umumy maglumatlar
Ýazyr一24 türkmen taýpasynyň iň ulularynyň biri bolup, Mahmyt Kaşgary ony (Ýazgyry) 10-njy, Reşideddin, Ýazyjyogly we Abylgazy 5-nji, Salar baba bolsa 9-njy orunda ýerleşdiripdir. Sala Baba bu taýpa adyny geçiren taýpabaşyny Ýyldyzhanyň birinji ogly hasaplasa, beýlekiler ony Aýhanyň birinji ogly edip görkezýärler. Ýazyr sözüne olaryň beren düşündirişleri şeýle: Reşideddin: «Çok (köp) ülkede häkim»; Ýazyjy ogly: «Çok welaýat anyň ola»; Salar Baba: «Köp welaýatlar seniň sary bolgaý»; Abylgazy: «Iller agasy». Soňky alym öz işinde «Ýasyr» diýen taýpanyň adyny hem tutýar we oňa «Aldyga her nemerse (närse) uçrasa, any ýykar» diýip düşündiriş berýär. Elbetde, bu alymlaryň ählisi adyň asyl köküni «Ýazmak» (ýere ýazmak, ýagny «ýeňmek», «basyp almak» manysyndaky söz) bilen baglanyşdyrýarlar: ýazyr-ýazar, ýagny boýun egdirer». Bu ýagdaý eýýäm orta asyrlarda ýazyr etnoniminiň hakyky manysynyň unudylandygyna güwä.geçýär.Biziň pikirimizçe, ýazyr sözüniň manysy we gelip çykyşy barada akademikler S. P. Tolstowyň we A. A. Roslýakowyň pikirleri hakykata ýakyndyr. Bular ýazyr etnonimini gadymy «Ýas» diýen türki taýpa bilen baglanyşdyrýarlar. Bu pikiri Abylgazynyň işinde 24 türkmen taýpasynyň biri (6-njysy) hökmünde ýasyr etnoniminiň getirilmegi hem tassyklaýarlar (ýazyr diýen at 5-nji orunda gelýär). Ýas ýa-da As diýen gadymy alanlaryň ikinji ady bolup, ol igdirleriň Asa ýa-da Ýasa tiresiniň adynda hem duş gelýär. Şu pikir dogry bolsa, onda etnonimiň gurluşy şeýle bolmaly: Ýaz (» Ýas»as) we -yr diýen gadymy türki köplük goşulmasy. Manysy: «Ýaz ili» «Ýaz taýpasy» «Är», ýagny «Ýazyda, sährada ýaşaýan il» diýip düşündirýär we ony terjime edilen (kalkalaşdyrylan) görnüşi hasaplaýar. Sul sözi «Çöl» sözüniň fonetik öwüşginidir. Sullar V一VI asyrlarda dünýä çempiony bolan meşhur türkmen küştçüsi as-Suly hem şu taýpadan bolupdyr. Mary tekeleriniň düzümindäki ýazy tiresiniň ady hem ýazyr diýen etnonimiň gysgalan görnüşi bolsa gerek (şahyr Mollanepes şu tireden bolupdyr). Ýaz sözüniň yzyna goşulan -y goşulmasynyň köplük sanyň başga bir formasy bolmagy-da mümkindir, ol göki, gyrgy, barany, gaýy, garrawy, gunny ýaly etnonimlerde hem duş gelýär. Ýazy sözi Mary tekeleriniň düzümindäki ýazyýusup tiresiniň adynda hem bar. Sözümiziň ahyrynda ýazyrlaryň geçmişine degişli käbir zatlary ýatlalyň. Mongol çozuşlarynyň öň edil öň ýanynda bu taýpa Ahalda tas özbaşdak döwlet gurmak we özbaşdak halk, bolmak derejesine ýeteňkirläpdir. Olaryň paýtagtyna ilki Tak, soňra Takýazyr diýen at berilýär. Bu gadymy şäheriň harabalary häzir Bäherden raýonynda bolup, ol Şähryslam diýen at bilen bellidir. Ýazyrlaryň ýurduna bolsa Ýazyr ili ýa-da Ýazyrystan diýlipdir. Häzirki garadaşly diýen türkmen taýpasy hem ýazyrlardan döräpdir. Mongol çozuşlaryndan soň, ýazyrlar dumly-duşa dargap, olaryň köp bölegi Kiçi Aziýa ýurtlaryna göçüp gidipdirler.
Çeşme
Soltanşa Atanyýazow «Şejere (türkmenleriň şejere daragty)» 242-244 sah...
Gadymy Turan
Gadymy Turan
«Gündogarda gündogara çenli, günortada günorta (taraplara) çenli, günbatarda günbatara çenli, demirgazykda gijäniň ortalygyna çenli, onuň içindäki millet bary maňa tabyndyr. Şunça milleti düzgünleşdirdim. Taňrynyň buýrugy bilen boldy, özüm döwletli bolanym üçin kagan boldum. Aç, pahyr milleti baý etdim, az milleti köpeltdim. Ýogsam näme, bu sözümde ýalan barmy?» (Kül Tigin)
5000 ýyl mundan ozalky döwürlere aralaşanymyzda Orta gündogardaky Turanda 2500 ýyl öň hem nämeleriň bolup geçendigini biz bilemizok. Miladydan öňki 1027-nji, miladydan öňki 256-njy ýyllar aralygynda Çyn-maçyny (Hytaýy) dolandyran Jhow (Jhou) hanedanynyň Turanly bolandyklary gaty gowy bilinýär we ylym älemi bularyň Türki bolmaklyk ähtimallygy hakynda pikir edýärler. Jhow kowmy bar wagtlarynda, gerek bolsa ondan hem öň Hytaýyň demirgazygynda ornaşan kowumlar bilen baglanyşykly belli we anyk belli bolmadyk maglumatlar bize bellidir. Bularyň hem kimdigini anyk däl-de çaklama bilen aýdyp bilýäris. Bilşimiz ýaly Orta Aziýanyň durumy Alynky Aziýadan tapawutly bolmandyr. Hatda bu ýerler hakynda maglumatlarymyz örän az, çünki taryhy çeşmeleriň bize gelip ýeten bölegini keseki medeniýeti harap bolmadyk medeniýetler galdyrypdyr. Sähraýy halklary hakyndaky bilýänjelerimiz bu ýerleriň maglumatlaryna esaslanýar. Emma bu göçüp-gonup gezenleriň bize maglumat galdyrmandyrlar diýdigimiz däl. Munuň açyk delili Orhon ýazgylarydyr. Bu ýazgylar hem öz durkuny saklapdyr. Bu durum, entek gadymy döwürlere degişli çeşmeleriň bir ýerlerde bardygy hakyndaky umydymyzy üzmeýäris. Bu maglumatlaryň ýokdugy hakynda bir maglumat ýokdur. Türkmenistanda Änew töwereklerinde soňky ýyllarda alynyp barylan gazuw-agtaryş işlerinde, 4000 ýyl mundan ozalky döwürlere degişli, ýazgy diýlip çal edilýän şekiljikleriň tapylmagy (olaryň hem Göktürk ýazgysynyň öňki ýa-da ilkinji bir tipi bolmagyny görmezlik üçin hiç bir sebäp ýok). Bir ýandan Orta Aziýa we Alynky Aziýanyň gadymy medeniýetleri bilen baglanyşykly ylmy işleriň gereklidigi orta atyldy. Bu tapyndylar sähraýy Saklaryň döwürlerini aýtmazymyzdan öň, bu ylmy işler dünýä taryhçylygynyň iki meselesiniň çözülmesine yşyk tutar. 一Hindi-ýewropalylaryň döremegi («Bu diýdigimiz (ene watan), edil bir toparyň orta çykan ýeri diýmek däldir. Şonuň üçin dörän ýeri nemisçe (deutsh) «Urheimat» sözüniň garşylygy bolup bu sözi belli edýärin) hereket etmekleri we ýaýylmalary. Bularyň çykyş nokady bilen baglanyşykly düzgünleşdirilen birnäçe binalaryň bar bolmagy we entegem hiç biriniň durkuny ýitirmändigi düşnüklidir. 一Türkileriň döremegi, hereket etmekleri we ýaýylmalary. Bu gözlegleriň netijesinde Altaýlardan hem aňyrda soňky ýyllarda duş gelinen günbatarda, hatda Ortagündogarda gadymy Türki ýurdynda galan türkiler özlerine degişli ýurt tutunypdyrlar, göçüp gonmadylar. Bu bolsa taryhyň täzeden ýazylmagy diýmekdir.
Muňa Fin-ugor halklarda hem hiç hili maglumat bolmadyk gizlin geçmişleri, Mogollaryň gadymy taryhdaky rollary, bu gün Sibiriýanyň her ýerlerinde ýaşaýan ilatlar, Ural we Altaýly maşgalar bilen garyndaşlygy bolmadyk taýpalaryň geçmiši hakynda birnäçe gyzykly maglumatlary size ýetireris.
Turan dörän nokady bilen birlikde, Sasani zamanynda, häzirki Päkistanyň Bulujystanyň demirgazyk-gündogar ýerlerinde oturýan düýe çopanlaryndan ybarat bolan halklara aýdylýar eken. Ondan soňra bu atlandyrmanyň demirgazyk taraplara ýörgünleşmesi, Jeýhun (Amy) derýanyň aňry tarapyndaky (ýagny häzirki Özbegistan taraplar) düýe çopanlaryna garşylyk a:t we goýun çopanlarynyň hem bar bolmagy bilen zyýada bularyň ikisi hem Eýran basybalyjylaryna garşy duşmanlyk bildiren halklardyr. Soňra wagtyň geçmegi bilen Turanyň has ýokarlardaky sähraýy ýerlere hem ýörgünleşip başlapdyr. Turan sözüniň çeşmesi Eýranlylar tarapyndan saklanypdyr. Kä wagt ýeňilip, käte hem ýeńip, yzygiderli Eýrany bitahat eden, Jeýhun aňyrsyndaky halklaryň ýurdy Turandyr. Rowaýatlara görä Peridun (Feridun): bu ülkeleri ogly Tura beripdir. Ýurduň ady hem şondan gelip çykypdyr. Turan şol döwürler Eýranlar tarapyndan atlandyrlan «Türa» atly şeýtanyň ýurdy diýlip atlandyrlypdyr.
Çeşme: Osman Karatay, iran ile Turan hayali milletler çağında Avrasya ve Ortadoğu, Ankara, Mart 2003. ISBN 975-6467-04-5
Ö
Ö ö – türkmen elipbiýiniň 19. harpy.
Thaís de Campos
Thaís de Campos (7 noýabr, 1963 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Aň-bilim eýýamy
thumb|200px|[[Didro bilen d'Alamberiň fransuz ensiklopediýasynyň titul sahypasy]]
Aň-bilim eýýamy (siècle des lumières, Aufklärung) — Ýewropanyň medeniýet taryhynyň esasy eýýamlarynyň biri, ol ylmyň, filosofiki we jemgyýetçilik pikirleriniň ösmegi bilen baglanyşyklydyr. Bu intellektual hereketiň esasynda rasionalizm we erkin pikirlilik ýatýar.
Amsterdam
Amsterdam (Amsterdam) — Niderlandlaryň paýtagty we iň iri şäheri. Ol ýurduň günbatarynda Demirgazyk Gollandiýa prowinsiýasynda Amstel we Eý derýalarynyň aýagynda ýerleşýär. Amsterdam kanal arkaly Demirgazyk deňzi bilen birleşýär.
thumb|right|upright|Keramatly Nikolaý buthanasy
R
thumbnail|right|200px thumbnail|right R r – türkmen elipbiýiniň 21. harpy, latyn elipbiýiniň 18. harpy.
Atina
thumb|250px|Atina
Atina (Αθήνα) — Ýunanystannyň paýtagty. Ol Merkezi Ýunanystanda ýerleşýär we ýurduň ykdysady, medeni we administratiw merkezi bolup durýar.
Mustapa IV
Höküm sürdi: 29 Maý 1807 – 28 Iýul 1808
Özünden öň Selim III
Özünden soň: Mahmyt II Osmanly
Aýallary: Saýýara hatyn, Dilpezir hatyn, Şewkinur hatyn.
Gyzy: Esma Soltan
Hökümdalygy: Osmanly hökümdarlygy
Kakasy: Abdulhamid I
Ejesi: Nukhet Seda hanym [1]
Doguldy: 8 Sentýabr 1779 Stambul
Öldi: 17 Noýabr 1808 (29 ýaşynda) Stambul
Depin edildi: 18 Noýabr 1808. Abdulhamit I Türbesinde.
Dini: Yslam
Doly ady: Mustapa Hany Rabi bin Abdulhamid Han El-Muzaffer Hemişe.
Mustapa IV 29-njy Osmanly patyşasydyr we 108-nji Yslam halyfydyr. Gabakçy Mustapanyň turuzan pitnesi sebäpli tagtdan indirilen agasy Soltan Selim III iň ýerine 1807-nji ýylyň 29-njy Maý gününde tagta geçeninde 28 ýaşyndady. Soltanlygy döwründe Hökümdarlyk içki gapma-garşylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolupdy.
Soltanlyk eden wagtlaryndaky ýagdaýlar
Soltan Mustapa IV özboluşly tebigata eýe adamdy. Kakasy Abdulhamit I öleninde 10 ýaşynda bolan patyşa Seliň III iň höküm süren wagtlary saraýda özbaşyna bolup ýaşaýardy. Emma Gabakçy Mustapanyň(Kabakçı Mustafa) çykaran pitnesi netijesinde Selim III iň tagtdan indirilmegine göz ýummagy, bilmediksiremegi hemmelere üsti açylmadyk syr bolup galdy. Bary-ýogy 14 aýa çeken soltanlygynda Selim III iň gurduran günbatarlaşma düzgünini ara-alyp maslahatlaşylýan Nyzamy Jedit binasyny 1807-nji ýylyň Iýunyň 1-ne ýykyldy[2]. Mustapa IV iň tagta çykmagy bilen imperiýanyň merkezi böleginde çökgünçilik bolup geçdi[3]. Döwlet dolandyryjylygynda ýokarky gatlakdakylar öldürilýär. Selim III iň egindeşleri Ahmet Muhtar beg, Jenap Umury Bahriýe Nazyry Hajy Ybraýym, Jenap Syr Katibi Ahmet Faiz dagylar öldürilen adamlaryň arasynda-dy. Nyzamy Jedit ýygnanyşygy dargadyldy. Käbirleri Stmabuldan gaçsa, käbirleri tussag edilip jezalandyryldy. Şol wakalaryň yz ýany Soltan Selim III iň tagtdan inmegine sebäp bolan Gabakçy Mustapa we pitneçileriň beýleki başbozarlary döwlet ýolbaşçylygyndaky esasy wezipelere geçirilýärdi. Gabakçy Mustapa Rum ili galalaryna, Nazyry we agasy Baýburtly Süleýman bolsa Tersanaýy Amire Sanjak serkerdesi boldy. Osmanly döwlet bu pitneden soňra Ýanyçarlaryň arkasynda durmady[4]. Osmanly taryhynda ilkinji gezek öň görlüp eşdilmedik şertnama baglaşyldy[5]. Şertnama görä gozgalaňda öň hatarda bolan Ýanyçara agalara we ýamaklara hiç hili jeza berilmezligine, pitnäniň sebäbiniň soralmazlygyna we onuň jogaby hökmünde aýaga galyp garşy çykmazlygyna borçly edildi[6]. Gozgalaňdan soňra Soltan Selim III egindeşi Älemdar Mustapa Paşşa sygynýar. Alemdar Mustapa Paşşa 1806-1812-nji ýyllarda Osmanly-Rus söweşi gidip durka uly gahrymançylygy görkezen Osmanly.patyşasy bolupdyr. Soltan Mustapa IV tagtdan agdaryp Mahmyt II iň yerine geçmeginde aýgytly rol oýnady.
Älemdar Mustapa Paşşanyň Stambula gelmegi
Älemdar Mustapa Paşşa we egindeşleri Selim III ni täzeden tagtda oturtmak üçin plan düzmäge başladylar. Soňra 16.000 adamlyk goşun bilen Stambula ýönelen Älemdar Mustapa Paşşa, Hajy Aly Agany Stambula ugradyp Gabakçy Mustapany öldürtdi (19. Iýul. 1808) Goşuny bilen birlikde Stambula gelen Älemdar Mustapa Paşşa birnäçe pitneçileri öldürdip Babyala geldi. Jenap Arifi (Arapzada) şeýhulyslam edip belläp soňra saraýa dolandy. Soltan Mustapa IV Älemdar Mustapa Paşşanyň Selim III i patyşa bellemek üçin gelendigini aýdan Şeýhulyslamy kowdy we jigsi Şazada Mahmyt II We Selim III öldürilmegini emr etdi. Soltan Selim III ölüme höküm edildi. Şyhzada Mahmyt bolsa hyzmatkärleriniň kömegi bilen saraýyň gizlin gaçybatalgasyndan gaçdy. Älemdar Mustapa Paşşa Soltan Mustapa IV ni tagtdan indirip ýerine Soltan Mahmyt II tagta getirdi. Soltan Mustapa II özûni tagta çykarylmagyna kömek eden Älemdar Mustapa Paşşany sadrazam edip belledi. Älemdar Mustapa Paşşanyň sadrazamlygy we Mahmyt II patyşalygynyň soňrasynda saraýda ýaşaýan Mustapa IV Ýanyçarlara onuň täzeden patyşa bellenmekligi üçin aýaga galanlarynda Soltan Mahmyt II niň emri bilen 1808-nji ýylyň 17-nji Noýabrynda öldürildi[7]. Kakasynyň Eminöňündäki Türbesine depin edildi. Birehimleriň eden haýynlyklary sebäpli kyn günleri başyndan geçirmek bilen Soltan Mustapa IV Osmanly taryhyna girdi. Ol Osmanly taryhynda Soltam Myrat V den soň iň gysga aralykda höküm süren patyşalaryň biridir.
Öldürilmegi
Mahmyt II Osmanly Ýanyçarlaryň ony täzeden tahta geçirmeklerinden endişelenen dogany Mustapa IV 1808-nji ýylyň 17-nji Noýabrynda bogduryp öldürtdi[8]. Maşgalasy: Mustapa IV iň 4 sany aýaly, ýekeje-de gyzy bolupdyr.
Aýallary
1. Şewkinur Soltan [9]
2. Dilpezir Soltan [9]
3. Saýýara Soltan [9]
4. Peýkidil Soltan [9]
Gyzy
1. Esma Soltan
Çeşme
1. ^ Bahadyrogly, Ýowuz, Suratly Osmanly Taryhy, Nesil (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications),15th Ed., 2009, page 395, ISBN 978-975-269-299-2
2. ^ Sakaogly, 2005.s.449.
3. ^ Türk Taryhynyň Gurluşy Resmi sitesi Osmanly Patyşalary Sahypasy. Çykan wagty: 30.06.2011.
4. ^ Lamartine, 2005.s.419.
5. ^ T.J. Kultura we Turizm Baştutanlygy Resmi sitesi. Soltan Mustapa IV sahypasy. Çykan wagty:30.06.2011
6. ^ Finkel, 2007.s.372.
7. ^ Sakaogly, 2005.s.460.
8. ^ haber.mynet.com/osmanli-padisahlari-nasil-oldu-479363-foto-analiz-9
9. ^ a b c d Sakaogly, 2005.s.461.
Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar
Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar: 18 awgust 2023
Mertebe mirasy—türkmen şaý—sepleri.
Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş Uniwersitetiniň Halkara Gatnaşyklar hünäriniň 2—nji ýyl talyby Aganýazow Allanur.
Türkmenistan
Sung Jae-ki
Sung Jae-ki(Koreýa :성재기, 成在基, 11 sentýabr 1967 - 26 iýul 2013) : Koreýa Syýasatçylar, human right aktivistler and Civil right aktivistler. a leader of Erkek bir Korece(남성연대 男性連帶) 2008 ve 2013.
Dodurga
Umumy maglumatlar
Orta asyrlarda 24 türkmen taýpasynyň biriniň, häzir bolsa gökleňleriň iki uly bölüminiň biriniň ady bolan do: durga sözi (o sesi uzyn aýdylýar) Mahmyt Kaşgaryda Tutyrka (tuwtyrka), beýleki ähli çeşmelerde dudurga görnüşinde ýazylypdyr. Mahmyt dodurgany 24 taýpanyň içinde 16-njy, Reşidetdin 10-njy, Salar baba 11-nji, Ýazyjy-ogly we Abulgazy bolsa 7-nji orunda goýýar. Reşidetdin dodurga sözüni Oguz hanyň Aýhan diýen oglunyň 2-nji, Abulgazy 3-nji, Salar baba bolsa Ýyldyz han diýen oglunyň üçünji perzendiniň ady we ondan önen il hasaplaýarlar, adyň manysyny «mülk tutup, ýasamyş kylmak» (ýagny «ýurt alyp, ony saklamany başarýan») diýip düşündirýärler. Ylmy nukdaýnazardan beýle düşündiriş maňzyňa batmasa-da, bu adyň manysy barada häzirlikçe başga delil ýok. G. I. Karpow dodurgalaryň köp böleginiň seljuklar hereketi döwründe Türkiýanyň Anadoly welaýatyna we Ermenistanyň günortasyna gelip, ýurt tutunandygyny belleýär.
Çeşme
Soltanşa Atanyýazow. Şejere (türkmenleriň nesil daragty) Aşgabat «Turan一1» 1994. sah 136.
S
thumbnail|right|200px thumbnail|right S s – türkmen elipbiýiniň 22. harpy, latyn elipbiýiniň 19. harpy.
ISBN
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/EAN-13-ISBN-13.svg/220px-EAN-13-ISBN-13.svg.png|thumb| Ştrih-kodda ISBN kody ISBN ( Iňlis : International Standard Book Number; Halkara standart kitap belgisi ); 1972-nji ýylda Halkara standartlar guramasy (ISO) tarapyndan taýýarlanan kitap belgiler ulgamy. Kitap sanlaryny standartlaşdyrmak, materialyň şahsyýetini kesgitlemek üçin döredildi. Bu maglumatlar 1970-nji ýyla çenli neşir edilen kitaplarda ýok.
Ýaparly
Umumy maglumatlar
Mahmyt Kaşgary (XI asyr) Ýabagu diýen gadymy türki taýpanyň adyny tutýar. Ol hem manysy babatda ýokarky etnonimler bilen bir hatarda durýan atdyr. Bu atlarda gaýtalanýan ýap, ýab sözi (çekimlisi gysga) gadymy türki söz bolup, ol ýapmak (çörek ýapmak, ýorgan ýapmak), ýapyşmak, ýabşyrmak ýaly sözlerde häzire çenli ýörgünli ulanylýar. Irki eýýamlarda ol «ýapyşmak, birleşmek, toplanmak, jemlenmek» ýaly manylary aňladypdyr. Saýylmadyk, ýagny berçigip ýatan topbak-topbak ýüňe ýapagy ýüň, gadymy türki dillerde burum-burum tüýli haýwana (gürjä) hem ýapagy diýlip at berilýandigini ýap sözüniň hut şu manydadygyny bildirýär. Diýmek, sanalan etnonimleriň ählisi «birleşen il», «topar», «ýygyn» manysyndaky ýap (ýap, ýab) sözünden durýar. Indi olaryň degişli taýpalaryny görkezip, bu atlaryň manysy baradaky käbir çaklamalary hem şu ýerde ýatlap geçeliň. Saryklaryň ýapagy tiresi ýokarda ýatlanan ýabagu diýen gadymy taýpanyň galyndysydyr. Bu at ýap sözünden we -ak hem-de -y diýen köplük goşulmalardan durýar. Ýapan (teke) we ýapaç (esgi, teke) etnonimleri-de ýap sözünden we -an, -aç diýen köplük goşulmalaryndan hasyl bolupdyr. Ýomutlaryň ýapban tiresiniň ady ýapan etnonimiň fonetik görnüşidir. Bu ady etnograf alym G. P. Wasilewa «aryk, kanal» manysyndaky ýap sözünden hasaplap, onuň manysyny «mirap» diýip düşündirýär we bu etnonimi Sumbar, Çendir, Etrek jülgelerinde dörändir çaklaýar. Ata Jykyýew şyhlaryň düzümindäki ýapma etnoniminiň «ýapyşan, soň goşulan» manysynyň tarapyny tutýar.
Çeşme
Soltanşa Atanyýazow. Şejere (türkmenleriň nesil daragty) Aşgabat «Turan一1» 1994. sah 246.
Hazyna myhmanhanasy
“Hazyna” myhmanhanasy, ol Awazadaky iň ajaýyp myhmanhana hasap edilýär. Myhmanhana gönüden-göni deňziň kenarynda ýerleşýär, onuň özüniň abadanlaşdyrylan plýažy bar. myhmanhananyň çägi öz dizaýny bilen haýran galdyrýar: Owadan yşyklar, ýagty reňkli abadanlaşdyrylan gülçanaklar, bezeg palmalary myhmanhana bezeg berýär. Myhmanhananyň çäginde şu aşakdakylar ýerleşýär:
• Açyk howuz
• Tomus eýwany
• Tomus amfiteatry
• 6 sany bir orunlyk otaglar (deňze açylmaýan görnüşli)
• Bir uly krowatly 48 sany iki orunlyk otaglar
• Aýratyn krowatly 20 sany iki orunlyk otaglar
• 10 lýuks otaglar
Myhmanhananyň ajaýyp restoranynda irdenlik, günortanlyk we agşamlyk naharlary girýär. Ýaşamagyň bahasyna 3 gezeklik naharlanma girýär.
Myhmanhananyň lobbi barynda Siz ýerli türkmen konýagyndan başlap Hennesi fransuz konýagyna çenli islendik içgileri buýrup bilersiňiz.
Hazyna myhmanhanasynda ajaýypŞpa-merkezi bar, ol massažyň, palçygyň we lukmançylyk amallarynyň dürli görnüşlerini hödürleýär.
Şpa-merkezde şu aşakdakylar ýerleşýär:
• Ýapyk howuz
• fito-bar
• bejeriş otaglary
Myhmanhananyň hyzmatlary:
• 130 orunlyk restoran.
• Restorandaky VIP zal 12 orunlyk.
• Lobbi bar we tomusky bar.
• 38 orunlyk konferens-zal (proýektor we ekran bar)
• Tomusky eýwan
• tomusky bar
• tomusky amfiteatr
• sagaldyş merkezi:
• sauna,
• ýapyk howuz
• trenažor zaly,
Astekler
thumb|220px|right| [[Güneş daşy]]
Astekler (özl. atl. mēxihcah []) — Merkezi Meksikada indeý halkyýeti. Sanlary 1,5 mln. gowrak. Astekleriň siwilizasiýasy (14—15-nji asyrlar) baý mifologiýa we medeni mirasa eýe bolupdyr. Astekleriň imperiýasynyň paýtagty Tenoçtitlan şäheri eken, ol şäher häzirki wagtda Mehiko şäheriniň ýerleşýän ýeri bolan Teskoko (Teşkoko) (Texcoco) kölüniň ýakasynda ýerleşipdir.
Hazyna myhmanhanasy
• walýuta alyş - çalyşmak
• sowgatlar dükany
• 3 gezeklik naharlanma
• Otaglarda hyzmat ediş
Ýerleşýän ýeri: Deňziň kenarynda.
Bangkok
thumb|300px|Bangkokda gün ýaşyp barýar Bangkok (กรุงเทพฯ, กรุงเทพมหานคร ýa-da Krun Thep (Krung Thep) ýa-da Krun Thep Maha Nakhon (Krung Thep Maha Nakhon), doly warianty: Krun Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahintaraýutthaýa Mahadilok Phop Nopparat Ratçathani Burirom Udomratçaniwet Mahasatan Amon Piman Awatan Satit Sakkathattiýýa Witsanukam Prasit) — Taýlandyň paýtagty we iň iri şäheri, ilaty 8 280 925 adam. (2010).
Türkmenbaşy (dürli manylar)
Türkmenbaşy sözi aşakdaky sahypalar bilen baglanyşykly bolup biler.
Geldinyýazow Mämmetmyrat
Geldinyýazow Mämmetmyrat — Türkmenistanyň döwlet işgäri.
Doglan senesi we ýeri
1971-nji ýylda Balkan welaýatynyň Jebel şäherçesinde doguldy. Milleti turkmen.
Bilimi we hünäri
Ýokary bilimli. 1993-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlady. Hünäri boýunça himiýa mugallymy.
Zähmet ýoly
Zähmet ýoluna 1993-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy wezipesinde başlady. 1999-2010-njy ýyllarda bu ýokary okuw mekdebiniň himiýa kafedrasynyň uly mugallymy. 2010-2011-nji ýyllarda himiýa-biologiýa fakultetiniň organiki we fizkolloid himiýa kafedrasynyň uly mugallymy wezipelerinde işledi. 2011- 2014-nji ýyllarda Beki Seýtäkow adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň direktory wezipesinde işledi. 01.2014-26.01.2018-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygy. 26.01.2018-nji ýylda Türkmenistanyň bilim ministri wezipesine bellendi.
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap – ''seýrek duş gelýän we ýitip gitmek howpy astyndaky organizmleriň sanawy; görnüşleriň we aşaky görnüşleriň ozalky we häzirki ýaýran ýerleri, sany we onuň kemelmeginiň sebäpleri, gaýtadan dikeltmegiň aýratynlyklary, görnüşleri dikeltmek üçin häzirki wagtda görlen we görülmeli zerur çäreleriň ýazgysy. Gyzyl kitabyň halkara, milli (döwlet derejesinde) we ýerli nusgalary bar.''
Gyzyl kitap barada düşünje
Ýitmek howpy abanýan görnüşleriň goragyny üpjün etmek üçin olaryň ýörite sanawy girizilen wagtlaýyn resminama – Gyzyl kitap döredilýär. Ilkinji Gyzyl kitap Tebigaty we tebigy baýlyklary goramagyň halkara bileleşigi (häzirki atlandyrylyşy – Tebigaty goramagyň bütindünýä bileleşigi) tarapyndan 1966-njy ýylda döredildi. Bu halkara bileleşik täjirjilik däl guramasy bolup, ol 1948-nji ýylda döredilýär. Onuň ştab-kwartirasy Morž şäherinde (Şweýsariýa) ýerleşen. Bileleşigiň düzümine dünýäniň 84 döwleti, biodürliligi goramak meseleleri bilen meşgullanýan ýüzlerçe täjirçilik bileleşikleri we müňlerçe alymlar girýär. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan ýurdumyz hem bu bileleşigiň işjeň agzasydyr.
Gyzyl kitaba girizilen görnüşleriň ygtybarly goralyp saklanylmagy we köpeldilmegi diňe bir ýurdumyz üçin däl, eýsem bütin dünýä möçberinde biologik dürlüligi gorap saklamaga mynasyp goşantdyr. Adamzat jemgyýetiniň umumy öýi bolan çylşyrymly gurluşly Ýer ýüzüniň her bir künjegi hemişe ýadawsyz üns berilmegini we aladany talap edýär. Ýurdumyzyň goraghanalarynda ýabany haýwanlary we ösümlikleri gorap saklamak, ylmy taýdan düýpli öwrenmek, olaryň sanyny artdyrmak, gözel tebigatly ýerlerimizi aýawly saklamak boýunça zerur işler geçirilmelidir. Adamyň amala aşyrýan işleriniň tebigata edýän täsiri hem ylmy tarapdan öwrenilmegini talap edýär. Bu işler ýurdumyzyň bütin ekologiýa ulgamyna, şol sanda topragyň, suwuň, howanyň arassalygyna, biodürlüligiň ýagdaýyna zyýan ýetirmeli däldir.
Tebigata aýawly we hakyky eýeçilik gözi bilen garamak biziň mukaddes borjumyzdyr. Ýurdumyzyň ajaýyp tebigatyny goramak we has-da baýlaşdyrmak boýunça döwlet derejesinde uly işleri geçirýäris. Tebigat baradaky alada ähli halkyň aladasydyr we Türkmenistanyň her bir ýaşaýjysy tebigy baýlyklarymyzy gözüniň göreji deýin gorap saklamalydyr. Türkmenistanyň Gyzyl kitaby — milli baýlyklarymyz barada gymmatly ylmy işdir. Ýurdumyzyň Gyzyl kitaby „Tebigaty goramak hakynda“, „Aýratyn goralýan döwlet tebigy ýerler hakynda“, „Ösümlik dünýäsi hakynda“, „Haýwanat dünýä hakynda“ Türkmenistanyň Kanunlaryna, halkara tebigaty goramak konwensiýalary boýunça ýurduň borçnamalaryna, döwlet ekologik maksatnamalaryna we meýilnamalaryna laýyklykda wagtlaýyn hereket edýän resminamadyr.
Atajan Tagan
Atajan Tagan, Türkmenistanly ýazyjy.
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap barada düşünje
Türkmenistanyň Gyzyl kitaby – döwletimiziň çäklerinde duşýan haýwan-larynyň, ösümlikleriniň we kömelekleriniň seýrek we ýitmek howpy astyndaky görnüşleri (aşaky görnüşleri), olaryň biologiýasy, ýaýraýşy, sanynyň azalmagynyň we ýitip gitmeginiň sebäpleri baradaky gymmatly ylmy maglumaty özünde jemleýän, yzygiderli täzelenýän we kämilleşdirilýän döwlet sanawydyr. Ol indi 40 ýyla golaý wagt bäri ýöredilip gelinýär.
Atajan Tagan
Ömri we döredijiligi
Ussat ýazyjy Atajan Tagan 1940-njy ýylyň 15-nji maýynda, Türkmenistanyň Mary welaýatynyň Murgap etrabynda daýhan maşgalasynda dünýä indi. Kakasy Tagan Öwez 1943-nji ýylda Beýik Watançylyk urşynda Orýol şäherinde wepat boldy. Geljekki ýazyjy Mary şäherindäki 10-njy orta mekdebi tamamlady. Okuwynyň arasynda iki ýyl Sowet goşunynyň hatarynda gulluk etmek bilen 1967-nji ýylda Moskwanyň Edebiýat institutyny tamamlady. Şol ýyl hem Türkmenistan Ýazyjylar  guramasy ony SSSR Ýazyjylar birleşigine türkmen edebiýaty boýunça geňeşçi wezipesine Moskwa şäherine işe ýollady we şol ýerde  ol 1993-nji ýyla çenli, Türkmenistana gaýdyp gelýänçä işleýär.
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap barada düşünje
Türkmenistanyň ilkinji Gyzyl kitaby 1985-nji ýylda çap edilýär. 1999-njy ýylda çap edilen ikinji neşiri iki tomdan ybaratdy. Birinji tomy 152 sany haýwan görnüşlerini we ikinji tomy 149 sany ösümlik görnüşlerini öz içine alýarlar. Türkmenistanyň Gyzyl kitabynyň 2011-nji ýylda çap edilen üçünji neşiri hem iki tomdan ybarat bolup, üç dilde (türkmen, iňlis, rus) ýazylan. Birinji tomy “Ösümlikler we kömelekler” diýlip atlandyrylyp, öz içine 115 ösümlik görnüşini alýar. Ikinji tomy “ Öňurgasyz we oňurgaly haýwanlar” diýlip atlandyrylýar we 149 haýwan görnüşleririni öz içine alýar.
Atajan Tagan
Ömri we döredijiligi
Atajan Tagan türkmen, rus, bolgar, täjik, gyrgyz dillerinde  jemi 620.000 ekz. tiraž bilen çap bolan 15-den gowrak kitabyň awtory. Onuň iň gowy powestleri we hekaýalary “Družba narodow”, ”Ogonýok”, “Znamýa”, ”Oktýabr” ýaly meşhur jurnallarda çap edildi, hekaýalarynyň birnäçesi ( esasanam “Uruş haçan gutarýar” hekaýasy) dünýä dilleriniň onlarçasyna terjime edildi. Hekaýa janrynyň ussady hökmünde A.Taganyň Berlinde, Budapeştde ýörite “Hekaýa agşamy” geçirildi.
A.Taganyň eserleriniň esasynda “Babagambaryň gaýdyp gelmegi”, “Takdyr”,”Tentek”,“Ogul”(“Ak maýanyň ýoly”) çeper filmleri surata düşürildi, ”Söýgüniň haky üçin” (“Uruşdan soňky söweş”), “Padymanyň tallary”, “Gaýnene“ (“Gaýnene” Gyrgyzystanda hem oýnaldy), “Iň owadan gyz” spektakllary teatrlaryň sahnasynda goýuldy. Onuň “Keseki” (“Pereňli ýesiriň ýatlamasy”) taryhy romany esasynda döredilen spektakl köp ýyllar bäri Aşgabadyň A.S. Puşkin adyndaky rus döwlet drama teatrynda sahnadan düşmän gelýär.
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap barada düşünje
Görnüşleriň ýagdaýynyň milli ölçeglerini işläp taýýarlamak, soňky on ýylda toplanan maglumatlary nazara alyp ösümlikleriň we haýwanlaryň sanawyny anyklamak we düzetmek neşiri taýýarlamakda örän wajyp işleriň biri boldy. TGHB-niň Gyzyl sanawyna laýyklykda Türkmenistanyň Gyzyl kitabynyň üçünji neşirinde aşakdaky derejeler kabul edildi:
Atajan Tagan
Ömri we döredijiligi
Atajan Tagan Jek Londonyň, E. Hemingueýiň, Ç. Aýtmatowyň, W.Rasputiniň, I.Turgenewiň, M. Lukoniniň, W. Şukşiniň hem başga-da birnäçe rus ýazyjylarynyň eserleri bilen türkmen okyjylaryny tanyşdyrdy.
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap barada düşünje
Derejesi I (CR) — düýbünden ýitip barýan görnüş (aşaky görnüş). Populýasiyasynyň sany guýçli depginde azalýan (80%-den gowrak) we ýaýrawy örän çäkli görnüş. Yorite careleriň gecirilmegi zerur.
Derejesi II (EN)— ýitip barýan görnüş (aşaky görnüş). Populyasiyasynyň sany 50%-den gowrak azalýan, ýaşaýan ýaýrawy güýçli depginde daralýan.
Atajan Tagan
Ömri we döredijiligi
A.Tagan Halkara ýazyjylar birleşiginiň agzasy. Ol türkmen-rus medeni gatnaşygynyň ösmegine goşan goşandy üçin Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň permany bilen “Russiýa Federasiýasynyň at gazanan medeniýet işgäri” diýen hormatly at berilen ilkinji türkmenistanlydyr. Kino hem teatr suhgaty ugrunda bitiren işleri üçin Tükmenistanyň Prezidentiiň permany bilen A.Tagana “Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri” diýen hormatly at berildi. Häzirki wagtda ýazyjy "Dünýä edebiýaty" žurnalynda işleýär. Bu ýerde häli-şindi onuň dünýä edebiýatynyň dürdäne eserlerinden eden terjimeleri çap edilýär. Ýakyn wagtda ýazyjy Özbegistanyň "Johon edebiýoty" žurnalynda özüniň "Keseki" atly täze döreden taryhy-dokumental eserini çap etdirdi. Bahym bu eser kitap bolup, türkmen okyjylaryna-da ýetiriljekdigi şübhesiz. Ondan daşary hem Garagum žurnalynda ýazyjynyň "40 ýylda ýazylan kitap" atly gündelik-essesinden parçalar çap edilýär.
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap barada düşünje
Derejesi III (VU) — ýitmek howpunyň abanmagyna ýakyn görnüş (aşaky görnüş). Populýasiýasynyň sany az (30%-dan gowrak) we ýaşaýan ýaýrawy çäkli.
Derejesi IV — seýrek görnüş (aşaky görnüş). Milli/sebit ähmiýetli we diňe birnäçe sanysynyň (ýada tapylan yerleriniň) usti bilen belli bolan endemik ýa-da ýitip gitmegi biodürlüligiň genefondyň garyplaşmagyna getirjek gadymy (relikt) görnüş.
Atajan Tagan
Eserleri
Hekaýalar:
Gyzyl kitap
Gyzyl kitap barada düşünje
Derejesi V (DD) — ýeterlik öwrenilmedik görnüş (aşaky görnüş). Sany we ýaýrawy durnukly bolmadyk hem-de onuň ýagdaýy barada goşmaça maglumat zerur bolan görnüş. Geljekdaki barlaglar we täze maglumatlaryň ýygnalmagy onuň ýagdaýyny anyklamaga ýardam eder.
Gyzyl kitaba atlary ýazylan ösümlikleriň we haýwanlaryň her bir görnüşi baradaky maglumatlar pugta tertipde we şunuň ýaly görnüşdäki kesgitlenen yzygiderlilikde beýan edilýär: ýagdaýy (derejesi); genofondy gorap saklamakda ähmiýeti; gysgaça beýany; ýaýraýşy; ýaşaýan ýerleri; sany we onuň üýtgemek ýagdaýy; esasy çäklendiriji sebäpler; biologiýasynyň aýratynlyklary; köpeldilişi (haýwanlar), ösdürilip ýetişdirilişi (ösümlikler); gorag üçin görlen çäreler; bar-laglar býunça teklipler.