cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soltan Sanjar
Hökümdarlyga ymtylyşy we beýik göreşleri
Horasan häkimi bolan gujurly, akylly Soltan Sanjar jigsi Mahmyt II niň Soltan bolmagyny we oňa garaşly bolup Horasan Seljukly döwletini dolandyrmagyny öz üstüne aldy. Horasanda Ahmet Sanjar soltan diýlip yglan edildi. Soltan Sanjar Horasan goşuny bilen Yraga Mahmyt II üstüne ýörüş etdi. Soltan Sanjar bilen Mahmyt II arasyndaky.bolan söweşde Sanjar üstün geldi. Mahmyt II üçin örän giç bolup, pursaty elden bermän gaçdy we gaçybatalga diýip Sawah şäherine bardy. Agasy Soltan Sanjar bilen şertnama baglaşmak kararyna geldi. Mahmyt II öz wezirini Soltan Sanjar bilen görüşmek üçin gönderdi. Olar bolsa ýaraşyk baglaşan soňlar özi Soltan Sanjaryň huzuryna bardy. Bu şertnamada Mahmyt II Soltan Sanjaryň Beýik Seljukly soltany bolandygyny kabul etdi we oňa weliäht etdi. Soltan Sanjar bolsa Mahmyt II ä Yrak, Azerbeýjan we Günbatar Eýrany berip özüne tabyn häkim edip belledi. Bu peşgeşi bagt hasaplan Mahmyt II özüne berlen topraklaryndaky mesjit hutbalarynda Soltan Sanjaryň adyna hutba okatdyrdy. Onuň adynyň ýany bilen öz adyny hem okatdyrdy. Şeýdip Mahmyt II 1118-nji ýylda Yrak Seljukly döwletiniň garaşly hökümdary boldy (diňe Soltan Sanjar 1157-nji öleninden soňra Yrak Seljukly döwleti garaşsyzlygyny gazandy). Bagdatdaky Abbasy halyfy Mustarşid Soltan Sanjara «Emirul Muminin (Möminleriň emiri)» derejesini berdi. 1128-nji ýylda Horezmşalar döwletinde Atsyz şa Horezmşasy kakasy Kutbeddin Muhammediň ýerine geçdi. Kakasynyň döwründe Horezmşalar döwleti Beýik Seljukly hökümdarlygyna garaşlydy. Ýöne Atsyz şa Horezmşalar döwletiniň garaşsyz bolmaga pursat tapypdy. Atsyz Horezmşa ilkinji Hazar deňzi we Aral deňzi aralygyndaky sähralygyndaky Yslam dinini kabul etmedik Gypjak we Oguz türkmenlerine garşy uruşlar başlatdy[2]. Ilki-ilkiler Atsyz Horezmşasy Soltan Ahmet Sanjara wepaly hem garaşly häkimi bolup göründi. Soltan Ahmet Sanjaryň 1130-njy ýylda Jeýhun (Amyderýa) derýadan geçip Mawerannahrda ýerleşen Samarkant şäherinde ýyllyk salgydyny tölemeýän şäher häkiminiň üstüne çozdy. Bu ýörüşde Atsyz Horezmşa hem öz goşuny bilen goşuldy. Soltan Sanjar Samarkant häkimini ilki bilen wezipesinden boşatdy we ýerine bir sadyk adamyny belledi. Diňe şäher häkimi Soltan Sanjardan geçirimlilik soranynda ony täzeden häkim edip belledi. 1133-nji ýylda Soltan Sanjar, Atsyz Horezmşanyň goşuny bilen birlikde täzeden Mawerannahra süsňäp girdi. Atsyz Horezmşa bu ýörüşde Aral deňzi bilen Seýhun deňziniň aralygyndaky göçüp-gonup ýören Gypjaklylar bilen uruş etdi we olary ýeňdi. Bu topraklarda iň berk şäher bolan Jent galasyny eýeledi[3].
Oguzlar bilen söweş
1153-nji ýylda Seljukly Soltany Ahmet Sanjar kapyr Oguz taýpalaryna 20 müň goýun salgydyny isledi. Oguzlar oňa salgyt tölemediler. Soltan Sanjar Seljukly goşuny bilen olara garşy ýörüşe çykdy. Emma Soltan Sanjar kapyr Oguzlar bilen bolan söweşde ýeňildi we olaryň eline ýesir düşdi. Kapyr Oguzlar Horasany eýelediler. Soltan Sanjar bolsa Oguzlara garşylyk görkezdi. Soltan Sanjar tussaglykdaka onuň aýaly Türkan hatyn hökümdarlygy dolandyrdy. Oguzlar Soltan Soltan hökmünde öňki Garahanly hökümdary we Soltan Sanjaryň garyndaşy Mahmyt hany soltan yglan etdiler. Seljukly goşunynyň esasy topary Mahmyt hany soltan kabul etmediler. Bu sapar Mahmyt han Oguzlara garşy çykdy. Atsyz horezmşa Oguzlaryň soltan saýlanşygyna goşulmady we Seljuklylara gulluk etdi. Mahmyt han Atsyz Horezmşa bilen birleşdi. Atsyz horezmşa sebäpkär hökmünde Seljukly esgerlerinden Horasana goşulmadyklarynyň gaýdyp gelmekleri üçin söweş yglan etdi. Beýleki Horezmşalar keşmekeşlerden peýdalanyp oňa garşy çykdylar. 1154-nji ýylda Atsyz horezmşa jigsi Ýynal Tekiniň baştutanlygynda Horasana ýörüş etdi. Horezm garaşly döwletinden tä Beýhaka (häzirki Sebzewar) çenli ilerläp bu ýerleri talady. 1156-njy ýylda Türkan hatyn öldi. Soň Soltan Sanjar tussaglykdan gaçdy. Soltan Sanjar Beýik Seljukly hökümdarlygyndaky öňki düzgünlerini çalt girizdi we ele aldy[4]. Şol wagtlar Soltan Sanjar Atsyz horezmşanyň garaşsyzlygyny bermedi. Soltan Sanjar Oguzlara ýörüş etmezden Gurlylar we Bawendiler bilen ýaraşyk şertnamasyny baglaşdy. 1156-njy ýylyň başynda Soltan Sanjar özüni ýesir alan Oguzlara garşy ýörüş etdi. Atsyz horezmşa Soltan Sanjara goşulmalydy.
Soltan Sanjar güýjini ýitirmegi we Seljukly hökümdarlygynyň ýykylmagy
Soltan Sanjaryň aýaly Türkan hatyn 1156-njy ýylda ölüpdi. Soltan Sanjaryň Türkan hatynyndan iki gyzy bardy. Bu iki gyzyny hem Mahmyt II nikalap beripdi. Soltan Sanjar soň Soltan Mesud Demiregiň dul aýaly bolan Gruziýa karoly Dmitriniň gyzy Rusudana öýlendi. Emma onuň ol aýalyndan perzent önmedi. Atsyz horezmşa bolsa ogly Arslan II öz ýerine häkim belläp 1156-njy ýylda wepat boldy. Soltan Sanjar bolsa 1157-nji ýylyň 8-nji maýda dünýeden ötdi. Soltan Sanjar öleninden soň bolsa Horasan we Mawerannahr Horezmşalar döwletine bagly bolup galdy.
Soltan Sanjaryň türbesi
Soltan Sanjar Horasanda, häzirki Türkmenistanyň gadymy Merw şäherinde ýerleşýär[5]. Bu türbe 1221-nji ýylda Çingiz hanyň emrindäki Mongollar tarapyndan Merwiň basylyp alynmagy we bütin halkynyň ýok edilmegi netijesinde Mongollar tarapyndan ýykylypdyr[6]. Soltan Sanjaryň türbesi Sowet Soýuzyň (SSSR) dargamagy bilen Türkiýe prezidenti Süleýman Demirel ony zyýarat etmäge gelende onuň köne görnüşini görüpdir we abatlaýyş işlerini geçirmäge kömek etdi. XX asyrda Türkmenistan SSSR garaşly wagtlarynda birnäçe sapar abatlaýyş işleri geçirilipdir. Emma şol abatlaýyş we konsirweleme, düzediş işleri ýalňyş edilipdir. Bu türbe soňky gezek UNESKO tarapyndan hakyky keşbiniň üstünde işläp bina etdiler[7]. Soltan Sanjar türbesi gadymy Merwde örän amaly haşam sungaty bilen bina edilipdir eken. Ini, boýy we uzynlygy 38 metr bolan tugla diwarlardan edilen kub şekli bardyr.
Çeşme
1. ^ Grousset, René (1970) The Empire of the Steppes Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey, USA, s.159, ISBN 0-8135-0627-1 2. ^ Ahmad Hasan Dai, Wadim Mihaýlowiç Masson, János Harmatta, Boris Abramovich Litvinovskiĭ, Clifford Edmund Boşworth (1999) History of Civilizations of Central Asia,Motılal Banarsidass Pub. ISBN 81-208-1409-6 [1]
3. ^ Häzirki Jent galasynyň edil ýerleşýän ýeri diýlip hasap edilýär. Galanyň özi bolsa Seýhunyň Aral deňziniň akymynda bolandygy we bu ýerlerde häzir bir haraba şäher bar bolup, şol gala harabasynyň hem Jent bolandygy hasap edilýär.
4. ^ Malcolm. John (1821), Histoire de la Perse depuis les temps les plus anciens jusqu'à l'époque açtuelle,Pillet aîné s.93 (fransuzça)
5. ^ Soltan Sanjaryň Merwdäki türbesiniň suraty şu kordinatda ýerleşýär: 37°39′51″K 62°09′50″D. "Wikimedia common"'da hem türbäniň şekli bar.
6. ^ Saunders, John Joseph (1971) The History of the Mongöl Conquests University of Pennsylvania Press
7. ^ ""Gadymy Merw" Taryhy we medeni milli park''. UNESKO. 22. 09. 2015.
Türkmenistanyň milli buz hokkeý ýygyndysy
Türkmenistanyň milli buz hokkeý ýygyndysy daşary ýurt hokkeý ýygyndylary bilen geçiren duşuşyklarynyň hemmesinde ýeňiş gazanyp, olar sekiz sany ýeňiş bolyp uly abraýa eýe boldy. Türkmenistanyň milli buz hokkeý ýygyndysy 2017-nji ýylda Ýaponiýada geçirilen gyşky aziýa oýunlarynda B toparda çykyş edip altyn medal gazanyp indiki geçiriljek ýaryşda A toprada çykyş etmäne hak gazandylar.Türkmenistanyň milli buz hokkeý ýygyndysy hokkeý boýunça 2018-nji ýylda geçirilen dünýä çempiýonatda Topar III synagy üçin çykyş edip altyn medala mynasyp bolyp geljek çempiýonatda Topar III çykyş etmäne hak gazandy.Şol ýaryşda Türkmenistanyň milli buz hokkeý ýygyndysy Küweýtiň milli buz hokkeý ýygyndysyny 24-2 hasaby bilen yeňip ol toparda iň gowy hokkeý milli ýygyndydygyny subut etdi.
Gabriýel Sarkisýan
thumb|250px|right|Sarkisýan 2011-nji ýylda Gabriýel Sarkisýan dünýä belli Ermeni uly küşt ussady.Gabriýel Sarkisýan küşt boýunça üç gezek olimpiýadada çempiýon boldy.
Lewon Aroniýan
thump|250px|right|Tigran Petorosiýan Lewon Aroniýan 6-njy oktýabr 1982-nji ýylda dogulan dünýä belli Ermeni uly küşt ussady.Lewon Aroniýan barada başga bir dünýä belli Rus küşt ussady Sergeý Karýakin futbolda Liýonel Messi nähili bolsa küşdiňem Messisi Lewon Aroniýan diýip ussadyň ezberligini bahalandyrýar.Lewon Aroniýanyň oýun oýnaýyş stili gaty hasaply taktikaçy görnüşli diýip aýtsak has takyk bolar.Lewon Aroniýan Marşal hüjümini iň gowy ýerine ýetiren uly küşt ussady hasaplanýar.
Hajygara Annamammedow
Hajygara Annamammedow (рус. Хаджигара Аннамамедов, 1931 — 1989) — sowet we türkmen artisti, TSSR-yň halk artisti. «Mollanepes drama teatrynyň» we «Ýaş tomaşaçylar teatrynyň» halk artisti.
Biografiýasy
Ahal welayatynyň Tejen etrabynda dogulan. 1947-nji ýylda şol döwürde Aşgabatda ýerleşen Pedagogik institutynyň biologiýa-geografiýa fakultetini tamamlap, Tejende hem-de Babadaýhanda mugallym bolup işlän. 1951-nji ýylda žurnalist bolmak arzuwy bilen Moskwa şäherine giden. Ýöne resmimalaryny Moskwanyň A.W.Lunaçarskiý adyndaky teatr sungaty institutynyň tankytçylyk bölümine tabşyrýar. Synaglara taýýarlanyp ýören mahaly şol institutyň professory N.W.Petrow onuň bilen söhbetdeş bolup, ony artistleri taýýarlaýan bölümine okuwa çagyran. Ony institutyň üçünji ýylyna okuwa kabul edýärler. 1954-nji ýylda H.Annamammedow instituty tapawutlanan diplom bilen tamamlap, Aşgabada dolanyp gelýär we «Mollanepes drama teatrynda» we «Ýaş tomaşaçylar teatrynda» işleýär.
Oýnan spektakllary
«Ak lotos», «Gögeýin», «Otuzynjy ýyllar», «Murgabyň kenarynda», «Derňewçi», «Synag», «Garagumda», «Söýgi», «Ykbal», «Aýgytly ädim», «Taýfun», «Joralar», «Elwan ýaglykly serwim», «Bu gaýtalanmaly däldir», «Çagalan başlar», «Jeňňelde bir gije», «Keremli toprak».
Kinomatografiýadaky tejribesi
«Aýna» kinosynda mugallymyň rolyny oynady.
Aýdyp geçen sözleri
"«...Artist öz edýän zadyna özi ynanmasa, hiç wagt tomaşaçyny ynandyryp bilmez. Artistiň bilim, ahlak derejesi, maşgala durmuşynda özüni alyp baryşy, ol islese-islemese sahna çykýar. Artistlere diňe bir sahnada däl, durmuşda-da syn ediň. Bu siziň artist baradaky düşünjäňiziň giňelmegine, has-da aýdyňlamagyna köp kömek eder»."
Materiallary öwreniş
Materiallary öwreniş — Eýýämdan bu soraga jogap edip, adamzadyň arzuw etýän, ýagny berkligi, arzanlygy, çydamlylygy boýunça häzirki döwriň inženerçilik talaplaryna laýyk gelýän materiallary, material öwreniş ylmy tarapyndan işlenip taýýarlanylýar.
Vatnajökulsþjóðgarður
Vatnajökulsþjóðgarður milli parky (ter. — «suw berýän buzluk») — Islandiýanyň çägindäki iň uly milli park bolup durýar. Onuň meýdany 1 200 000 ga-dan ybarat, ýagny adanyň çäginiň 12% diýen ýaly. Park meňzeş atly Vatnajökull buzlugynyň şanyna atlandyrylandyr. Park Islandiýanyň günorta-gündogarynda ýerleşmek bilen, ol demirgazyk-gündogara uzalyp gidýär. Bu çäkde Islandiýadaky iň uly we Ýewropada ululygy boýunça ikinji orny eýeleýän buzluk hem ýerleşýär. Buzuň ortaça galyňlygy 400 m golaý, iň galyň ýeri bolsa 1000 m ýetýär.
Vatnajökull milli parky ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilendir.
Ýanyp duran wulkanlar
Islandiýanyň buzluklarynyň köpüsinde bolşy ýaly, Vatnajökull-yň astynda ýanyp duran wulkanlar ýerleşýär. Hvannadalshnúkur wulkany (2109 m), Islandiýanyň iň beýik nokady, Vatnajökull günorta eteginde ýerleşýär. Depesine tarap ugur köp sanly ýaryklaryň üstünden geçýär.
Bu wulkandan başga-da, Vatnajökull-yň astynda Islandiýanyň iň bir ýanyp duran wulkanlarynyň biri bolan Bárðarbunga wulkany hem ýerleşýär. Wulkanyň beýikligi 2009 m-den ybarat (bu Islandiýada Hvannadalshnúkur piginden soň, beýikligi boýunça ikinji orny eýeleýän depedir). Ol buzasty görnüşli stratowulkan bolmak bilen, çuňlugy 700 m-den ybarat bolan kalderde ýerleşýär. Bárðarbunga-dan gidýän wulkan ýaryklary Askja we Torfajökull wulkanlary bilen baglanyşyklydyr. Wulkan häzirki zaman döwründe hemişe atylyp çykýardy. Soňky atylyp çykma 1910-njy ýylda bolup geçdi we iýun aýyndan oktýabr aýyna çenli dowam edipdi. Soňra wagtal-wagtal bu etrapda az ähmiýetli ýerasty sarsgynlar bildirýärdi. Wulkanyň işjeňligi gaýtadan çen bilen 2007-nji ýyldan bäri artyp başlady.
Lionel Messi
Lionel Andres Messi (Ispança ýazylyşy we doly ady: Lionel Andrés Messi Cuccittini) — 1987-nji ýyl yň 24-nji iýun ynda doglan) Ispaniýa nyň Barselona kluby nda we Argentinanyň milli ýygyndysy nda hüjümçi hökmünde çykyş edýän professional futbolçy dyr. Adatça dünýäniň iň gowy oýunçysy hasaplanýar we köpler tarapyndan ähli wagtlaryň iň beýigi hasaplanýar. Messi ortak rekort bolan 5 balland'or rekordyna eýedir, Messi olaryň 4-sini bassyrlykda gazandy we Ýewropa altyn aýakgaby ny bassyrlykda 5 gezek gazandy. Ol öz professional karýerasyny dolulygyna 9 la liga çempionlygy, 4 UEFA Çempionlar ligasy çempionlygy we 6 Kopa Del Reý çempionlygy gazanan kluby bolan Barselonada geçirdi. Öndümli bombardir we oýun-düzüji bolan Messi La Liga taryhyndaky iň golçy oýunçy (383), La Liga möwsümindäki iň golçy oýunçy (50), Ýewropada bir sezonda iň köp gol uran klub oýunçysy (73), kalendar ýylynda iň köp gol uran oýunçy (91), El Klasiko-da iň köp gol uran oýunçy rekortlary bilen bir hatarda La Ligadaky iň öndümli asistçi (149) we Kopa Amerika bäsleşikleriniň iň öndümli asistçisi (11) rekortlarynyň hem eýesi.
Merkezi Argentina da doglan we önüp - ösen Messi ösüş gormon kemçiligi bilen diagnozlanypdy. 13 ýaşyndaka onuň keseliniň töleglerini tölemegi boýun alan Barselona klubyna goşulmak üçin Ispaniýa göçdi. Barselonanyň ýetginjekler akademiýasy ndaky depginli ösüşinden soňra Messi özüniň professional debýutyny 2004-nji ýyl yň 17-nji oktýabr ynda amala aşyrdy. Karýerasynyň ilki ýyllarynda dowamly we yzygiderli şikeslenýändigine garamazdan ilkinji 3 möwsümde Leonel Messi özüni klubyň gaýragoýulmaz oýunçysy hökmünde esaslandyrdy, 2007-nji ýyl y FIFA ýylyň oýunçysy we Ballandor baýraklarynda finalist hökmünde tamamlady. Onuň ilkinji şikessiz ýörişi 2008-09 möwsümi nde amala aşdy, bu möwsümde ol Barselona Ispaniýa futboly taryhyndaky ilkinji treble-i gazanmaklaryna ýardam berdi. 22 ýaşyndaka Messi Ballandor we FIFA ýylyň oýunçysy baýraklaryny rekort aratapawut bilen gazandy.
Argentina milli ýygyndysynda çykyş edýän Messi öz ýurdunyň taryhyndaky iň golçy bombardirdir. Ýaşlyk derejesinde ol 2005 FIFA Ýaşlar Dünýä çempionaty ny çempion, Altyn Top we Altyn Aýakgap eýesi hökmünde tamamlady. 2008 Tomus Olimpiada oýunlary nda altyn medal gazandy.sik sesi
Irki durmuşy
Leonel Messi 1987-nji ýylyň 24-nji iýunynda Argentinanyň Rosario şäherinde polat fabrikasynda dolandyryjy hökmünde işleýän Horhe Messi we onuň aýaly magnet öndüriji fabrikasynda işleýän Celia Cuccittini-niň 4 çagasyndan 3-njisi hökmünde doguldy.Kakasy tarapyndan ol Italian we Ispan asyllydyr, Italiýanyň we Kataloniýa nyň Marçe sebitinden gelen göçmenleriň 3-nji nesli, ejesi tarapyndan ol esasan Italian asylly. Futbolsöýer maşgalada önüp ösen "Leo," futbola çagalykdan höweslidi we özüniň agalary Rodrigo we Matias we doganogly Maksimiliano we Emanuel Biankuççi bilen yzygiderli futbol oýnaýardy. 4 ýaşyndaka Grandoli futbol klubyna goşuldy, o taýda ol kakasyndan tälim aldy we şonda-da ol oýunçy hökmünde owaldan mamasyndan täsirlendi. 11 ýaşyndaka Mamasynyň ölümi ony agyr ýaralady we şondan bäri Katoliklige berilen biri hökmünde gollaryny mamasynyň hatyrasyna asmana çommaldyp belleýär.
Oýun täri
Gysga boýy zerarly Messi ýerçekimi merkezi bilen az täsirleşýär we bu ýagdaý oňa uzyn oýunçylara garanda has çeýe bolmagyna ýol açýar we netijede Messi ugruny has çalt üýtgedip bilmegi netijesinde garşydaşlaryň päsgelçiliklerinden ýeňillik bilen sowa geçip bilýär. Bu ýagdaý netijesinde Ispan metbugaty oňa "Atomik tagtabit" lakamyny berdi.
Öndümli golçy Leonel Messi özüniň tamamlaýyjylyk, pozisiýa almak, çalasyn reaksiýa we çeýeligi bilen tanalýar. Mundanam daşary ol oýun-gurujy pozisiýasyndaky görüşü we paslary bilen hem ökde, jerime urgylaryny we penaltileri dürs ýerine ýetirmegi bilenem tanalýar. Leonel Messi dünýäniň şu wagtky we şol sanda ähli wagtlaryň iň ussat dribbleri hasaplanýar.
Paul F. Tompkins
Paul Francis Tompkins (1968) Amerikally aktýor.
Lionel Messi
Oýun täri
Taktiki taýdan Messi erkin hüjümçi rolunda oýnaýar, meýdançanyň her iki tarapynda we ortasynda hem oýnap bilýär.
Karýerasyndaky möwsümleriniň grafikadaky gysga beýany
{{legend|gold| '''Klubynyň möwsümi çempion tamamlan ýyly we Messiniň bombardir bolan möwsümi. |border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|silver| Naýbaşy asistçi bolan möwsümi. |border=1px solid #AAAAAA}}
Lýudwig Witgenşteýin
thumb|Wittgenstein 1929-nji ýylda
Awusturýaly pelsepeçi we matematik.Logika we dil pelespesine uly goşant goşupdyr. Traktatus Lojiko-Filosofikus atly eseri dünýä belli boldy.
Burundi
Burundi, Burundi Respublikasy (Republika y'u Burundi, République du Burundi) — Merkezi Afrika ýerleşýän uly bolmadyk döwlet, dünýäniň iň garyp ýurtlarynyň biri. Demirgazykda Ruanda, günbatarda Kongo DR we gündogarda hem-de günorta-gündogarda Tanzaniýa bilen araçäkleşýär. Deňze çykalgasy ýok. Günorta-günbatar kenarýakasyny Tanganika köli ýuwýar.
Awesta
Awesta — bu gadymy diniñ esasy ýörelgeleri, düzgünleri beýan edilen kitapdyr. Kitabyñ iñ irki yazylan döwri b.e öñki II müñýyllyk lara aralaşýar. Sasanylar döwrü nde arameý (gadymy Eýran) hatlary bilen üsti ýetirilipdir. Awestada Margiýana nyñ ady tutulýar. Dorän ýeri hem Margiýana bolaýmagy mümkindir. Awesta 21 kitapdan ýada bölümden ybarat bolupdyr. Rowaýatlara görä Awesta kitaby Zaratuştra dirikä 30 müñ öküziñ derisine zer altyn bilen ýazylanmyş. Aleksandr Makedoniýaly Eýran y basyp alyp, merkezi şäher Persepol y otlanda ol hem ýananmyş.
Ahuramazada - Ahraman ýagşylygyñ we şeriñ hudaýlary hasaplanýar.
Mehriban Aliýewa
Mehriban Aliýewa (Doly ady: Aliýewa Mehribon Arif gyz) - Azerbaýjan Respublikasynyň birinji wise-prezidenti  ; Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň aýaly, Haýdar Aliýew gaznasynyň we Azerbaýjan Medeniýet Gaznasynyň prezidenti , UNESKO we ISESKO -nyň hoşniýetli ilçisi
Durmuşy
Aliýewa Mehriban Arifiň gyzy 1964 -nji ýylyň 26-njy awgustynda Baku şäherinde intellektuallar maşgalasynda dünýä indi. Ol ýazyjy, edebiýatşynas, Azerbaýjanyň abraýly alymy, filologiýa ylymlarynyň doktory (1947), professor Mir Jelal Paşaýew we tanymal journalisturnalist, pedagog, Hormatly alym Nasir Imanguliýewiň agtygydyr.
Kakasy Arif Paşaýew meşhur alym, mugallym, jemgyýetçilik işgäri, Milli Ylymlar akademiýasynyň akademigi, Döwlet baýragynyň eýesi, fizika we matematika doktory, professor. 1996-njy ýyldan şu güne çenli Döwlet awiasiýa akademiýasy "Azerbaýjan howa ýollary" döwlet aladasy rektory bolup işleýär.
Ejesi Aida Imanguliýewa, gündogarşynas, edebiýatşynas, tankytçy, terjimeçi, filologiýa ylymlarynyň doktory, professor. Aida Imanguliýewa, arap edebiýatynyň ilkinji lukmany, ilkinji zenan professor.Köp ylmy işlerinde (3 monografiýa, 70-den gowrak ylmy makala) Günbatar we Gündogar medeni däpleriniň sintezi, işjeňlik usullarynyň ösdürilmegi, täze çeper hereketleriň emele gelmegi öwrenilýär we olar diňe bir arap edebiýaty däl, şeýle hem geljekde Gündogaryň täze edebiýatyny öwrenmekde örän möhüm esas bolup hyzmat edýär.Aida Imanguliýewa 1992-nji ýylyň 19-njy sentýabrynda aradan çykdy.
Uly galajyk
uli alajig da kiçi gala jig hem kelle pos obasi yali umuman türkmen yuwurdi ors we pars hökmet lerniñ arasinda payla$ilip merz ler baglanan dan soñ esenguliniñ dewerekin dä ki ya$ayan çopon lariñ ors lariñ elin den gaçip atan yeri dir edil $u sebäp li hem häzir bu güne çenli merz ara dü$üp biri birin den yslen medik yagadai da ayra dü$ürlen dogonlar ya$ap yörler.misal ücin kellepos obadäki tañriberdi kemiñ ayal dogoni hidirbibi balkan iñ garadepe obasin da ya$ap yör.
Kellepos
kellepos-bu obaniñ adi hagda $eyle bir rewayat bar $ol rewayati da tarihi kytap lar yog beile däl diye bilmeyarlar. iran da gajar lariñ wagtin da iran go$un lari türkmen leri irana boyun eñdir jek bolup eden hereklerniñ birin de $u wagitki kellepos obasiniñ oturan yerin de türkmen ler iran go$unini gavap girip da oloñ serker de leriniñ kelle lerini kesip agaja çomup da $u wagit ki balkan iñ çaloyug obasina göcip de soñra yzina ewrilip göçmeli bolan da öñki gaydan yuwur dini häki kelle
Angola
Angola (Angola, resmi ady — Angola Respublikasy (República de Angola ) — günorta-günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet. Günortada Namibiýa, demirgazyk-gündogarda we demirgazykda Kongo Demokratik Respublikasy, gündogarda Zambiýa, şeýle hem Kongo Respublikasy (Kabinda anklawy) bilen serhetleşýär. Günbatar kenarýakasyny Atlantik okean ýuwýar. Ozalky portugal koloniýasy. 1976-njy ýylyň 1-nji dekabryndan bäri BMG-nyň agzasy.
Chess.com
thumb|365x365px|Chess.com saýtynyň baş sahypasynyň skrinşoty - 19/09/2018
Chess.com internet küşt serweri, Internet küşt forumy we sosial web saýtydyr. Şol bir sanda Chess.com saýtyna eýeçilik edýän kompaniýanyň ady. Alexa Internet rankings-e görä bu saýt öňdebaryjy küşt saýtydyr.
Taryhy
Chess.com domeini ilki bilen Kaliforniýa nyň Berkeli sebiti nde Afisionado tarapyndan hyzmata açylypdy we bu saýt küşt barada gollanma berýän "Chess mentor" atly gural satýardy. 2005-nji ýylda telekeçi Erik Allebest we hyzmatdaşy Jarom ("Jeý") Sewerson bu domeini satyn aldy we saýty gaýtadan düzmek üçin deweloperler ýygnady. Bu saýt 2007-nji ýylda gaýtadan ulanyşa goýberildi. 2009-njy ýylda bu saýt ugurdaş küşt sosial ulgamy bolan chesspark.com saýtyny satyn alandygyny jar etdi.
2013-nji ýylyň oktýabr aýynda chess.com Niderland asylly küşt täzelikleri saýty chessvibes.com saýtyny hem öz düzümine goşdy. 2014-nji ýylda bu saýt öz üstünde milliarddan agdyk janly oýun oýnalandygyny jar etdi, bu möçbere 100 million gaýybana oýunlar hem dahyldyr.
Saýt içi bäsleşikler
Chess.com saýty 2012-nji ýylyň Ýanwaryndan bäri titully oýunçylara tölemek arkaly olary 3 sagatlyk arakesmesiz blitz "Duel duşuşygynda" göreşdirýär. (5 minutlyk, 3 minutlyk we 1 minutlyk oýunlar. Hersinde göçüm üçin 1 sekunt gatanç). Bu güne çenli 38 sany beýle "Duel duşuşygy" bolup geçdi, gatnaşyjylar Hikaru Nakamura, Dmitry Andreýkin, Maksim Waşier Lagraw, Simen Agdeştaýn, Wesli Söw, Georg Maýer, Fabiano Karuana, Judit Polgar, Naýjl Şort we Ruslan Ponomariow ýaly dünýäniň naýbaşy küştçileridi.
Kompýuter küşti bäsleşikleri
2017-nji ýylyň Noýabr aýynda chess.com saýty şol wagtky iň güýçli 10 küşt programmasy arasynda bäsleşik gurnady, baýrak 2500 Amerikan dollary. Naýbaşy 2 programma, Stokfiş we Hudini "Superfinalda" göreşdi. 20 oýundan ybarat Superfinalda Stokfiş Houdiniden 10.5 - 9.5 hasaby bilen üstün çykdy. 5 oýun aýgytly netije bilen tamamlandy, 15 oýun deňlikde tamamlandy. Aýgytly 5 oýundan 3-sinde Stokfiş ýeňiş gazandy we beýleki 2-sinde Houdini ýeňiş gazandy.
Aýratynlyklar
Chess.com freemium biznes modeli bilen iş alyp barýar, saýtyň esasy aýratynlyklary tölegsiz emma goşmaça aýratynlyklar üçin küştçiler töleg tölemeli.
Saýt zyýaratçylar küşt serwerinde janly oýun oýnap bilerler we nobat-aýlawly diýilýän gaýybana görnüşde oýun oýnap bilerler. Küştçiler küşt programmalaryna garşy hem oýnap bilerler, saýlawly oýunlarda orun alyp bilerler we toparlarynyň haýsy göçümi göçjekdigine ses berip bilerler. Bulardanam daşary, taktiki tapmaçalar, küşt forumlary, makalalar, küşt täzelikleri, indirimler, açylyşlar ambary, toparlar, göni ýaýlymlar, günlük tapmaçalar, onlaýn tälim we 2 milliondan agdyk oýunly databaza ýaly goşmaça aýratynlyklar bar.
Saýtda küştçiler islendik derejede hem tälim alyp bilerler, oýnamagy öwrenip bilerler, çekeleşiklere gatnaşyp bilerler we küşt wakalaryna tomaşa edip bilerler. Beýleki bir meşhur aýratynlygy bolsa klublardyr, klublar özarasynda duşuşyk gurnap bilýärler.
Bu kompaniýa küşt baradaky dürli temalarda makalar çap edýärler. Bu temalardan käbirleri: küşt strategiýasy, açylyş teoriýasy we taryhy. Natalia Pagonina, Gregory Serper ýaly meşhur ýazyjylar bu saýtda makala ýazýarlar.
Chesskid.com
13 ýaş we ondan aşagy üçin Chess.com Chesskid.com saýtyny işledýär. Chesskid.com ABŞ küşt federasiýasy tarapyndan ykrar edilen onlaýn çempionat gurnaýar.
Mani
Maniheýçilik — görnükli ýazyjy, hudožnik we alym täze dini taglymaty dörediji Mani ibn Patik 216 ý 14-nji aprelde Wawilonda dogulýar. Ejesi Merýem Parfiýa ly bolup, Arşakitler bilen garyndaş bolupdyr. Kakasy Patik Hemedan ly bolup ol hem Arşanitler maşgalasyndan bilen garyndaş bolupdyr. Soñ ol Hindistan a,Turan a, Wawilona, Midiýa aýlanyp öz dini taglymatyny ýaýradýar.Ol Şapur I bilen hem tanyşýar. 261 ý Müsürde bolýar, ol ýerde hem öz dinini ýaýradýar. Ol Şapur I ogly Ormizda I döwründe 272-273 ýylda hem dinini ündäp gezýär. Tagta Şapur I başga ogly Bahram I ( 273-76ý.ý ) ýerly ruhanylar Many nyñ taglymatyny ýazgarýarlar we Bahram I hem oña garşy goýýarlar. Bahram I Manini 276 ýylda zyndana taşlaýar. Mani ol ýerde jebir çekip ölýär.
Nodira
Nodira, (lakamy ady: Mohlaroyim) (1792, Andijan - 1842, Ko'kan ) özbek şahyry, bilim işgäri we döwlet işgäri. Şeýle hem, "Komila" we "Maknuna" lakamlary bilen goşgy ýazypdyr. Kakasy, Andijanyň gubernatory Rahmon Kulbi, Ferganyň hökümdary Olim Hanyň özbekleriň müň taýpasyndan bolan daýysy. Olim Han dogany Umar Hana Margilanyň häkimligini berdi we 1807-nji ýylda Nadira bilen durmuş gurdy. Bu öýde Nadira goşgy ýazmak bilen meşgullanýar, şahyr Uwaýsi bilen duşuşýar we ony köşge mugallym hökmünde çagyrýar. Nadiranyň adamsy Amir Umar Han hem Amiri lakamy bilen döredipdir. 1810-njy ýylda dogany Olim Hanyň ýerine Umar Han bilen Kohana geldi. 1822-nji ýylda Omar Hanyň pajygaly ölüminden soň ogly Madali Hanbilen bilelikde Kohan hanlygyny dolandyrýar. Medreseler, metjitler, kerwenler gurýar. Bilim halkyna ýol görkezýär we garyplara howandarlyk edýär. 1842-nji ýylda Buhara emirliginiň hökümdary Amir Nasrullah tarapyndan jezalandyryldy.
Döredijiligi
Nadiranyň şahyrana mirasy birnäçe diwanyň golýazmalary arkaly saklanyp galypdyr. Şeýle hem, Özbek dilinde Komila we Pars dilinde Maknuna lakamlary bilen eser ýazypdyr. Eserleriniň takmynan 10,000 aýaty geldi. Gazal, mukhamlar, rubaý, fard ýaly köp resanrlary işjeň ulanýardy. Nawoý, Fuzuli we Bedil däplerini goşgularynda dowam etdirdi. Nadiranyň gazallarynda aýralyk we agyry tüýs ýürekden beýan edilýär.
Nadiranyň durmuşyny we işini öwrenmek öz döwründen başlandy. Hakim Han Toranyň Muntahabut Tawarih, Awaz Muhammet Attaryň Tuhwatut Tawarih, Yshak Han Toranyň Fergana taryhy, Muşrifiň Ansobus-Salotin we Tawarik Hawakin, Uwaisiniň " Voqeoti Muhammadalikhan" ýaly taryhy eserlerinde. Haft Gülşan " eposlarynda Nadiranyň zehini we işi barada gymmatly maglumatlar bar.
Döwlet dolandyryşy
Umar Han 1822-nji ýylda aradan çykdy we ogly 14 ýaşly Muhammet Ali Han (Madali Han) tagta çykdy. Emma esasan Nadiranyň özi döwleti dolandyrýardy. Medeniýeti we sungaty ösdürmäge çalyşdy. Nadiranyň döwürdeşi Kazi Abdunabi Hatifiň gutarmadyk epiki dessany Nadiranyň durmuşyny we jemgyýetçilik işlerini ynandyryjy subutnamalar bilen görkezýär: "Eseri ýazmakda maksadym, Nadiranyň bilimlere we sözlere ýokary baha berýän akylly, düşünjeli, paýhasly aýaldygyny görkezmek... Umar Han ölenden soň -Jusiniň bu päkligi, şunuň ýaly günleri höwes we aýralyk bilen geçirmegi minnetdar hasaplady. Ol Andijandan we beýleki şäherlerden gelen begleri, alymlary, şahyrlary, suratkeşleri çagyrdy. "Nadira birnäçe kitap göçürdi we şahyrlary täze eserler ýazmaga höweslendirdi. Şahyr diwanyň owadan ýazylyşyny we bezegini hut özi barlady. gowy işlän sekretarlar, olara ruçka we kümüş galam halta berdi we "Altyn ruçka" derejesine çykardy.
Nodira bazarlaryň we dükanlaryň, metjitleriň we medreseleriň, kerwenleriň gurluşygyna üns berdi. Kalon gonamçylygynda Çalpak medresesini we Tagagarlikdäki Mohlaroyim medresesini gurdy. 1842-nji ýylda Buhara emirliginiň hökümdary Amir Nasrullah Kokany basyp aldy we Madali Han, dogany Soltan Mahmud Han, 14 ýaşly ogly Muhammet Amin Han we Nadirany ölüm jezasyna höküm etdi.
Edebi miras
Nadiranyň edebi mirasy, ideologiki we çeper ähmiýeti taýdan nusgawy poeziýanyň ajaýyp mysallaryndan biridir. Özbegistiň doly däl bölümi Özbegistanyň Ylymlar akademiýasydyrGündogary öwreniş institutynyň gaznasynda saklanýar. Nadiranyň 109 (ýa-da 1704 aýat) gazallary Devonda bar. Nadira Uzi tarapyndan ýazylan sözbaşyda terjimehaly barada käbir möhüm maglumatlar berilýär. Nodiranyň "Komila" lakamy bilen ýazan 19 (328 setir) gazal XIX asyrda göçürilen we häzirki wagtda Özbegistan Ylymlar akademiýasynyň Taryh muzeýiniň arhiwinde saklanýan diwanda tapyldy. 1962-nji ýylda Namangan şahyr üçin ajaýyp goşgy tapdy. Özbegistan Ylymlar akademiýasynyň Alişer Nawoý döwlet edebiýat muzeýinde saklanýan bu kabinet şahyryň mirasyny doly öz içine alýar. Şahyryň ýazan sözbaşy gaty gowy berilýär. Theygyndyda şahyryň "Nodira" lakamy bilen ýazan 180 goşgusy bar (olaryň 136-sy özbek dilinde, 44- si Täjigistanda ). Şol sandaMuhammalar, 2 musaddalar, 1 muhamsal, 1 terjime, 1 mazmun tablisasy we 1 jümle bar. Özbegistan Ylymlar akademiýasynyň Gündogar öwreniş institutynyň gaznasynda Nodira tarapyndan "Maknuna" lakamy bilen ýazylan 333 gazaldan ybarat ýygyndy bar. Häzirki wagtda Nadiranyň Özbek we Pars-Täjik dillerinde liriki mirasynyň takmynan 10,000 aýaty bar.
Şygyr
Sözler Nadiranyň poeziýasynyň esasyny düzýär. Nadira söýgi, wepalylyk we wepaly aýdymçy. Gözellik we wepalylyk, gündogar aýal-gyzlarynyň agyrylary we hasraty, söýgi aýdymlary hakda aýdym aýtdy. Şahyr özüni söýginiň aýnasy diýip atlandyrýar we bu aýna adamyň durmuşa bolan umytly dünýägaraýşyny, asylly isleglerini we arzuwlaryny görkezýär. Söýginiň Hudaý tarapyndan adamlaryň ýüregine goýlan baky sowgatdygyny aýtdy: Söýgüsiz adam adam däl. Eger adam bolsaňyz, söýgini saýlaň! Nadiranyň söýgi düşünjesi çuňňur sosial many berýär. Söýgi şahsy duýgularyň çäginden çykýar we adamzada çuňňur düşünmegiň serişdesine öwrülýär. Nadira, adamyň iň ýokary hiliniň wepalylykdygyna ynanýar. Wepalylyk temasy şahyryň radifli gazal "Meboş" -da pars-täjik dilinde giň gerime eýe.
Nadira öz işinde dünýägaraýyş bilen bir hatarda, sopuçylygyň Nakşbandi ugruna esaslanýan bitewiligiň üsti bilen ynsanyň jemgyýet we tebigat, ruhy dünýäsi bilen ylahy söýgi ýolundaky gatnaşyklaryny, örän owadan we janly aýatlarda beýan edýär. . Nadira öz goşgularynda yslamyň ruhuna, sopuçylyga we durmuş pelsepesine çuňňur düşünýär. Nadira köşkde ýaşasa-da, özüni ruhy taýdan bagtly hasaplap bilmedi.
Şonuň üçinem gazallarynyň birinde: "Patyşalygyň masnadynda meni göreniňde şübhelenme" diýýär.
Nadira alymlary, şahyrlary, esasanam şahyrlary gorady. Özbek diwanynyň sözbaşysynda şahyr öz diwanlarynyň "ähli öwrenilen alymlaryň, oňat söhbetdeşleriň maslahatyna we başlangyçlaryna laýyklykda düzülendigini" belläp geçdi.
Bia Seidl
Maria Beatriz Parpinelli Seidl (19 sentýabr, 1961 Braziliýa) Braziliýaly aktrysa.
Nodira
Şygyr
Nadira nusgawy poeziýanyň bar bolan resanrlarynda ýazypdyr. Özbek, pars we täjik gazallary 5 , 7, 9, 13, hatda dürli agramda 18 baýtlyk göwrümde döredildi. Şahyryň gazallarynyň esasy bölegi 7-9 setir. Nadira nusgawy edebiýatyň däplerini yhlas bilen we çyn ýürekden dowam etdirdi. Nawoý, Fuzuli we Bedil gazallary gazallara birikdirildi. Nadira gazallarynda has köp "mukar-rar" (sözüň gaýtalanmagy) we "goşa mukarrar" usullaryny ulandy. Onuň eserlerinde talmeh, metafora, daş-beh, metafora, tazad, tadriz, tasşis, inq ýaly çeper gurallar ussatlyk bilen ulanylýar.
Nadira pars-täjik dilinde owadan we täsir galdyryjy goşgular ýazypdyr. Mazmuny we çeper ussatlygy taýdan özbekdäki gazallary bilen deň derejede ýazylypdyr we şahyryň eserini has giň we doly öwrenmekde möhüm rol oýnaýarlar.
Şahyryň döredijiligine syn
Nadiranyň döredijiligine gyzyklanma şahyryň durmuşynda başlandy. Meşhur şahyr Dilşad (1800-1905) Nadira ýörite gazallary bagyşlap, ony "ylym, edebiýat we poeziýa asmanynyň ýyldyzy, hyzmatkärleriniň gazal zaly, şeker ýaýradýan gijesi" diýip häsiýetlendirýär. Şahyrlaryň köpüsi goşgy ýazyp, Nadiranyň gazallaryna ähmiýet beripdir. Özbek edebiýatynda we sahnada Nadiranyň çeper keşbi döredildi. H. Razzokowyň "Nodira" we Turob Toluň "Nodirabegim" aýdym-saz dramalary sahnalaşdyryldy. Kamil ormormatowwe M. Melkumowyň ssenarisi, "Nodirabegim" filmi döredildi. Şahyryň eserleri rus we beýleki daşary ýurt dillerine terjime edildi. Gazallary Özbek statuslaryna we halk sazlaryna düzüldi. Özbegistanyň şäherlerinde we obalarynda köp köçeler, kinoteatrlar, mekdepler we kitaphanalar Nodiranyň adyny göterýär.
Işini A.Kaýumow, T. Jalolow, H Razzokow, M.Kadirowa ýaly alymlar öwrendi.
Andijanda şäher merkezindäki köçeleriň biri, kinoteatr we beýleki medeni guramalar şahyryň adyny göterýär.
Tor programma üpjünçiliginiň derejesinde hüjüm etmek.
Tor programma üpjünçiligi hakerler üçin hüjüm etmegiň iň aňsat usuly, sebäbi maglumatlaryň iberilýän aragatnaşyk kanaly adaty ýagdaý­da goralmaýar we şol kanala elýeterligi bolan islendik adam maglumatlary kabul edip, özüniňkini hem iberip bilýär. Şonuň üçin tor programma üpjünçiliginiň derejesinde hakerleriň şeýle hüjüm etme­leri bolup bilerler:
▪ ýerli toruň segmentini diňlemek;
▪ marşrutizatorlarda maglumatlary saklap almak;
▪ tora hyzmat etmekden boýun gaçyrmak.
Tor programma üpjünçiliginiň derejesinde hakerleriň hüjüm et­megi tor birleşmeleriniň açyklygy bilen bagly. Şonuň üçin aragatnaşyk kanallaryny maksimal derejede goramak zerurdyr we şonda girmäge rugsady bolmadyk ulanyjylar üçin maglumatlaryň alyş-çalşygy kynlaşdyrýar. Aşakda şeýle gorag usullarynyň birnäçesi getirilýär:
▪ Tory daşky gurşawdan daşlaşdyrmak.
▪ Tor maglumatlaryny elektron sanlar bilen goldamak.
▪ Brandmauerleri ulanmak.
Ýunanystan
Ýunanystan (öz atlandyryşlary — Elada (Ελλάδα ), resmi ady — Ýunan Respublikasy (Ελληνική Δημοκρατία ); taryhy ady — Ἑλλάς ) — Ýewropanyň günortasynda, Balkan ýarymadasynda döwlet. Ol demirgazykda Arnawutlyk, Demirgazyk Makedoniýa we Bolgarystan, demirgazyk-gündogarda — Türkiýe bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny gündogarda Egeý deňzi, günbatarda — Ioniýa deňzi, günortada — Ortaýer deňzi hem-de Krit deňzi ýuwýar. Ýurda halkyň — ýunanlaryň etnonimi boýunça at berilýär.
Paýtagty — Atina şäheri.
Molekula
150px|thumb|right|Suwuň molekul­a­lary Molekula (, moles — "massa" sözüniň gysgaldylany) — elektrik taýdan neýtral  iki we ondan köp atomlaryň öz aralarynda  belli bir geometrik şekili  emele getirmeginde alnan mikro konstruksiýalardyr.
Molekular molekulýar maddalaryň struktur funksional birlikleri bolup,olaryň häsiýetleri molekulalaryň fiziki we himiki häsiýetlerini kesgitleýär. Molekulalaryň häsiýetlerini onuň haýsy himiki elementlerden(hatda elementleriň izotoplaryndan) durandygy,molekulanyň geomtriýasy ,simmetriýasy kesgitleýär.Molekulanyň geomteriýasy onuň himiki häsiýetlerine,bu molekuladan düzülen maddanyň elektrik we magnit häsiýetlerini,maddanyň dürli eredijilerde eräp bilijilik ukybyny ,maddanyň ýagtylyga bolan gatnyşygyny kesgitleýär. thumb|saharozanyň molekulasy Dürli elementlerden düzülen molekulalaryň geometrik şekilini kesgitlemeklik üçin 1940 njy ýylda N.Sidjwik we G.Pauel atomlaryň walent gatlagyndajky elektron jübütleriniň itekleşme modelini hödürlediler.1957-nji ýylda  R.Gillespi we R.Naýhol tarapyndan bu teoriýa doly ösdürildi we häzirki döwürde bu teoriýa Gilespi-Naýholmyň WGEJI modeli(Walent gatlakdaky elektron jübütleriniň itekleşme modeli) (VSEPR-valence shell electron pair repulsion) bilen tanalýar.Bu modeliň kemçilikleri-kompleks birleşmeleriň  molekulalarynyň we molekulýar ionlarynyň geometrik şekilini kesgitläp bilmeýänligindedir.Komplesk birleşmeleriň gurluşy esasan hem Gillespiniň modeliniň has modifisirlenen formasy   bolan Keppertiň modeli ulanylýandyr.
Suely Franco
Suely Franco Mendes (16 oktýabr, 1939 Braziliýa) Braziliýanyň aktrysa.
Empatikler
Empatikler (grekç. "Pathos"-kösençlige golaý güýçli we çuňňur duýgy, "em" goşulmasy içe gönükdirilme diýmegi aňladýar) — Bu emosional aýratynlyk adamlaryň aragatnaşygynda, olaryň biri-birini kabul edenlerinde, aralaryndaky özra düşünişmekligi ýola goýmakda uly ähmiýete eýe.
Ilkibada bu fenomen filosofiýa nyň hususan da etika nyň we estetika nyň çäklerinde öwrenilýär. Şonuň üçinem ol ýa etiki "simpatiýa" düşünjesi bilen, ýa da estetiki "duýgudaşlyk etmek" düşüňjesi bilen aňladylypdyr. A.Smit simpatiýa beýlekä duýgudaşlyk bildirmek diýip düşünipdir. G.Spenser empatiýanyň iki görnüşini tapawutlandyrypdyr: instinktiw (emosional ýaňlanma ) we intellekual (duýgydaşlyk bildirmek).
Aş simpatiýanyň iki görnüşini tapawutlandyrýar - başdan geçirişmek we duýgudaşlyk bildirmek. Başdan geçirişmek – bu obýekt bilen meňzeş emosiýany başdan geçirmek. Ol özüňe gönükdirilen we tebigaty boýunça egoistiki. Onuň yzyndan gaça durmak reaksiýasy gelýär, sebäbi "otrisatel" – ýakymsyz emosiýalary başdan geçirmek subýekt üçin agyr. Duýgudaşlykda subýektiň we obýektiň başdan geçirmeleri deň däl.
Edebiýat
Professor B.B.Basarow, uly mugallym A.A.Esenowa, "Emosiýalaryň psihologiýasy". Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw gollanmasy.– A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2010. sah.97-98.
Fridrik Nitsçe
Fridrih Wilgelm Nitşe (nemes. Friedrich Wilhelm Nietzsche [ˈfʁiːdʁɪç ˈvɪlhɛlm ˈniː​tʃ​ə]; 1844-nji ýylyň 15-nji oktýabry, Röken, Germaniýa Konfederasiýasy - 1900-nji ýylyň 25-nji awgusty, Weýmar, Germaniýa imperiýasy) - nemes akyldary, klassiki filolog, kompozitor, şahyr, tebigatda düýpden akademiki däl we ylmy we pelsepe jemgyýetiniň çäginden has giň ýaýran özboluşly filosofiki taglymatyň döredijisi. Esasy düşünje, bar bolan ahlak, din, medeniýet we jemgyýetçilik-syýasy gatnaşyklaryň esasy ýörelgelerine şübhe döredýän hakykata baha bermek üçin ýörite ölçegleri öz içine alýar. Aforistik görnüşde hödürlenende, Nitşeniň eserleri düşnüksiz düşündirişleri we köp jedelleri döredýär.
= Biografiýasy =
Ýaşlyk ýyllary
Fridrih Nitşe 1844-nji ýylda Röken şäherinde (Prussiýanyň Saksoniýa welaýatynyň Leýpsig şäheriniň golaýynda) lýuterian ruhy çopany Karl Ludwig Nitşeniň (1813-1849) maşgalasynda dünýä indi. 1846-njy ýylda onuň aýal dogany Elizelizaweta dünýä inýär, soňra kakasy 1849-njy ýylda ölenden alty aý soň, onuň dogany Lýudiw Ýozef hem ýogalýar. 1858-nji ýylda meşhur "Pforta" gimnaziýasynda okamak üçin gidýänçä, ejesi tarapyndan terbiýelendi. Ol ýerde gadymy tekstleri öwrenmek bilen gyzyklandy, ilkinji gezek ýazmaga synanyşdy, sazanda bolmak islegini başdan geçirdi, filosofiki we ahlak meseleleri bilen içgin gyzyklandy, Şiller, Baýron we esasanam Hölderlini okamakdan lezzet aldy, şeýle hem Wagneriň sazy bilen tanyşdy.
Ýetginjeklik ýyllary
1862-nji ýylyň oktýabr aýynda Bonn uniwersitetine gitdi we şol ýerde teologiýa we filologiýa öwrenip başlady. Talyp durmuşyndan tiz lapykeç boldy we ýoldaşlaryna täsir etjek bolup, düşnüksiz bolup çykdy we olar tarapyndan ret edildi. Bu, halypasy professor Fridrih Riçliň yzyndan Leýpsig uniwersitetine göçmeginiň sebäplerinden biri boldy. Şeýle-de bolsa, täze ýerde filologiýa öwrenmeginde, bu meselede ajaýyp üstünlik gazanandygyna garamazdan, Nitşe kanagatlanma gelmedi; eýýäm 24 ýaşyndaka, talyp wagty, ol Bazel uniwersitetiň klassiki filologiýa professory wezipesine çagyryldy. Bu, Ýewropa uniwersitetleriniň taryhynda görlüp-eşidilmedik waka boldy.
Nitşe 1870-nji ýyldaky Frank-prussiýa söweşine gatnaşyp bilmedi: professorlyk işiniň başynda Prussiýanyň raýatlygyndan ýüz öwürdi we bitarap Şweýsariýanyň häkimiýetleri oňa söweşlere gönüden-göni gatnaşmagy gadagan etdi, diňe gullukda, harby sanitar hökmünde hyzmat edipdi. Wagondaky ýaralylara kömek edip, dizenteriýa we difteriýa keselini aldy.
Barbados
Barbados Merkezi Amerikada, Barbadosyň Kiçi Antilles adasynda ýerleşýän ýurt. Meýdany 430 km². Ilaty 300,000 adam (1995). Paýtagty Bridgetown şäheridir.
Döwlet gurluşy
Barbadosa Beýik Britaniýa ýolbaşçylyk edýär. Arkalaşygyň içinde garaşsyz döwlet. Döwlet baştutany Beýik Britaniýanyň şa zenany (şasy), häkimiýeti general-gubernator amala aşyrýar. Kanun çykaryjy iki palataly mejlis; senatdan we mejlis palatasyndan durýar. Ýerine ýetiriji häkimiýet premýer-ministriň ýolbaşçylygyndaky hökümet tarapyndan amala aşyrylýar. Premýer-ministr general-gubernator tarapyndan bellenilýär we premýer-ministriň teklibi bilen ministrler tassyklanýar.
Ilaty
Esasy ýaşaýjylary Barbadalylar. Häzirki etniki düzümi: Afrikalylar (negrler) 80%, gibridler 16%, Ýewropalylar 4%. .Ewropalylaryň arasynda Iňlis kolonizatorlarynyň nesilleri tapawutlanýar. Syýasy güýji negro köplügine geçirenem bolsalar, ýurduň ykdysady durmuşynda öňdebaryjy orny eýeleýärler. Ýewropalylaryň arasynda "garyp ak adamlar" atly ýörite topar bar. Olar XVII asyrda Irlandiýada garyp hyzmatkärlerdi. Döwlet dili iňlis dilidir. Dini adamlar, esasan, protestantlar.Amerikada ilatyň gürlügi boýunça iň ýokarydyr (1 km² töweregi 600 adam). Ýakyn wagta çenli tebigy ilatyň köpelmegi 3% boldy, hökümetiň çaga dogluşyna gözegçilik syýasatynyň netijesinde bu görkeziji 1% -e çenli azaldy. Ilatyň ýarysy 20 ýaşa çenli ýigitler we gyzlar. Uly ilatyň sowatlylygy 99%. Ilatyň 38% şäherlerde ýaşaýar.
Akyda
Akyda (عَقِيدَة) iman ylmy. Akyda musulmanlaryň ilkinji öwrenmeli dini ylymlaryndandyr. Akyda ylmyny ilkinji bolup Ebu Hanifa kitaba geçirip başlandyr. Mundan ozal diňe söz üsti bilen amala aşyrylandyr.
Akyda mezhebi
Ähli sünniler boýunça akydada kabul edilýän iki mezheb bar:
Maturidi mezhebi
Maturidi mezhebine Hanefi mezhebindäkiler girýär.
Aşari mezhebi
Aşari mezhebine Mäliki we Şafygy mezhebindäkiler girýär.
Kurana we hadysa düşündiriş
Kuranyň aýatlarynda we hadyslarda gabat gelýän Allaha ýakyn bolmak, Allahyň eli, gözi, münmek, düşmek we şuňa meňzeş aýatlar we hadyslarda akyda öwrenmediklere, sada adamlara, ýalňyş düşünýänlere okap berilmeýär. Sebäbi (manysy düşündirilmedik) göni terjime Allaha kemçilik berip görkezýär, we ýalňyş düşünýän adam «Hudaýda beden barmyka?!» diýip pikir edip biler, eger Hudaýda beden bar diýip ynananylsa kufrdyr. Allahyň sifatlary kämildir we oňa aň ýetirip bolmaz. Ýagny Allah hiç wagt aňyňdan geçmez. Ýöne Allahy jennetde görmek hakdyr, emma nähilidigi biljek bolmak gadagandyr.
Kurandaky aýatlaryň görnüşleri:
Eger-de Kurandaky aýatlarda ýa-da sahih hadyslarda göni terjimesi Hudaýa kemçilik berip görkezýän zatlar gelse, ilki bilen ony tanzihda almaly, ýagny bu ýerde göni manyda aýdylmaýandygyna ynanmaly.
Akyda gowşak hadyslar alynmaýar.
«Wagt», «hemme ýerler, howalar, dünýäler we ş.m.lar», ýagny Alladan başga hemme zatlar ýaradylandyr. Allah wagtda we giňişliklerde ýerleşýän däldir. Ol hiç bir ýerde (giňişlige) mätäç däldir. Ondan başga hemme zatlar ýaradylandyr.
Allaha ýakyn bolmak diýilse, aralyga düşünmeli däl, ýalňyş düşünilmez ýaly bu ýerde dost (öwlüýä) diýip terjime edilýär.
Adam Allahyň birligine düşünip biler, emma Allahy aňyndan geçirip bilmez.
Kuran Allahyň kelamydyr, Allahyň kelamy ýaradylanlaryň sözi ýaly däldir. Ýagny, ses, harplar we ş.m. däl, we Allahyň sifaty ýaradylanlaryň sifaty ýaly däldir. Allah Kurany Muhammed pygambere ﷺ arap dilinde iberendir. Biziň elimizdäki (Kuran) kitap, sahypalary, syýalary, dili, ýatda saklaýşymyz, ony okaýşymyz ýaradylanyň sifaty zatlarydyr. Emma Allahyň kelamy Allahyň sifaty bolup — ýaradylmadykdyr.
Iudeýler (ýewreýler)
1135-nji ýylda doglan Maýmonid (Rambam) iudeýleriň öňki ýalňyş akydasyny belli derejede düzedýär. Oňa «13 принципов иудаизма» diýilýär. Häzirki iudeýleriň 90%-i muňa ynanýar, we Hristianlar bilen deňeşdireniňde iudeýleriň akydasy yslam akydasyna ýakyndyr. Ýöne olaryň esasy ýetmezçiligi musulmanlaryň kabul edýän (Isa we Muhammed) pygamberlerini kabul etmeýär. Ýagny olara yslamy kabul etmegi gezek.
Günorta Afrika Respublikasy
Afrikanyň günortasynda ýerleşýän döwlet. Kenarlaryny Atlantik we Hindi okeanlary ýuwýar. Tutýan meýdany 1,2 million inedördül kilometr. Ilaty 43 million adamdan geçýär. Olaryň 76 göterimi afrikalylar, galan bölegini bolsa beýleki milletler tutýar.
Resmi dili
GAR-da dürli halklaryň we etniki toparlaryň arasynda ulanylýan dilleri hem hasaba alanyňda, ýurtda 11 sany dil ulanylýar. Olar: afrikaans, iňlis, ndebele, kosa, zulu, pedi, suto, tswana, swazi, wenda we tsonga. Käbir maglumatlara görä, zulu iň köp ýaýran dil hasaplanýar. Ilatyň 22,9 göterimi şol dilde gürleýär. Halkyň 17,9 göterimi kosa, 14,4 göterimi Afrikaans, 9,2 göterimi pedi we 8,6 göterimi iňlis dilinde gürleşýär. Iňlis dili resmi we iş ýüzünde köp ulanylýar.
Dini
Günorta Afrikanyň ilatynyň 80 göterimi diýen ýaly hristian dinine uýýar. Şeýle hem ýurtda induizm, yslam we iudaizm dinine hem uýýanlar bar. Ýurduň ilatynyň belli bir bölegi bolsa ýokarda agzalan dinlere uýman, eýsem öz däp-dessurlaryna ynanýarlar. Afrika yklymynyň günorta böleginde ýerleşýän GAR demirgazykda Namibiýa, Botswana we Zimbabwe, demirgazyk-gündogarda Mozambik we Eswatini bilen araçäkleşýär. Umumy maglumatlar
GAR Afrika yklymynyň etniki taýdan köp milletli ýurdy hasaplanýar. Ol tebigy baýlyklara baý bolmak bilen çäklenmän, eýsem-de yklymyň ykdysady taýdan iň ösen ýurdudyr. GAR ykdysady ösüşi boýunça dünýä ýurtlarynyň arasynda öz ornuny aldy. GAR 50-den gowrak halkara guramalaryň agzasydyr, şeýle hem 1946-njy ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň agzalygyna kabul edildi. Ýurtda ösümlikleriň 16 müň görnüşi bar. 18 sany milli seýilgäh döredildi. GAR-yň käbir goraghanalary Dongola goraghanasynyň düzümine girýär. Günorta Afrika ýewropalylaryň aralaşmagy bilen ýurduň haýwanat dünýäsi barada täze maglumat çykyp ugrady. Ýurdun baý haýwanat dünýäsi bar. Soňky ýyllarda dürli görnüşdäki haýwanlaryň awlanmagy azaldy. Ýurduň köp böleginde pillere duş gelmek bolýar. Mundan öň köp duş gelinýän haýwanlardan ýolbarslara indiden beýläk diňe Krýuger milli seýilgähinde duş gelmek bolýar.
Ilaty
2001-nji ýyldaky maglumatlara görä, ýurtda ilatyň gürlügi boýunça 1 inedördül kilometre 36,8 adam düşýär. Ýohannesburg, Keýptaun we Durban ýaly şäherlerde köp adam ýaşaýar. 1990-njy ýyllaryň ahyrlarynda ýurduň ilatynyň ortaça köpelişi birneme yza galdy. 2004-nji ýyldaky maglumatlara seredeniňde ýurduň ilatynyň 64 göterimi şäherlerde ýaşaýar. Iri şäherleri - Keýptaun (4 million adam), Durban, Ýohannesburg, Port-Elizabet, Piterma-risburg we Blumfonteýn. Ýurda Zimbabwe, Nigeriýa, Hytaý we Beýik Britaniýa ýaly ýurtlardan adamlar ýaşamaga gelipdir.
GAR-daky şahtalarda we fermalarda işlemek üçin Eswatini, Lesoto we Botswana ýaly ýurtlardan adamlar gelýärler. 2003-nji ýylda GAR-dan ABŞ-a, Ýewropa ýurtlaryna, Awstraliýa we Täze Zelandiýa 10 müňe golaý adam iş bilen gidýär. Olaryň agramly bölegini lukmanlar. hasapçylar we mugallymlar tutýar. 2000-nji ýyldan bäri emigrant we immigrantlaryň arasyndaky tapawut kem-kemden azalýar.
Döwlet gurluşy
Günorta Afrika federalizm elementi bolan respublika. 1996-njy ýylda kabul edilen konstitusiýa hereket edýär. Döwlet baştutany we Ýaragly güýçleriň baş serkerdebaşysy – prezident. Prezidentiň iş möhleti bäş ýyl, ol iki gezekligine şaýlanyp bilýär. Kanun çykaryjy organy iki palataly parlament ýerine ýetirýär. Olar Milli Assambleýa (400 orunlyk) we Milli welaýatlar geňeşi (90 orun). Milli assambleýadaky deputatlar 5 ýyllyk möhlete saýlanýar. Prezident – Mbeki Tabo. Ol 2004-nji ýylyň 23-nji aprelinde prezident saýlandy. Ondan öň bolsa 1999-njy ýylda prezidentlige saýlanypdy. Prezidentiň orunbasary-Mlambo-Ngkuka Fumzile. 2005-nji ýylda bu wezipä bellendi. Döwlet 9 welaýatdan durýar. Olar: gündogar Keýp, Gauteng, günbatar Keýp, Kwazulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, erkin respublika, demirgazyk-günbatar we merkezi Keýp.
Kazyýet ulgamy
Ýurduň kazyýet ulgamy roman-golland we iňlis hukugynyň ýörelgeleri esasyndan döredildi. Döwletde konstitusion, ýokary apellýasion, ýokary kazyýet we magistratur kazyýetler hereket edýär.