Peru
Gözel we syýahatçylyk ýerleri
Inkleriň ýiten şäheri – Maçu Pikçu Günorta Amerikada ýerleşýän Peru Respublikasy gadymy ýadygärlikleri we goraghanalary bilen tanalýar. Çawan, Çimu, Naska, Tiahuanko, Moçika we elbetde Ink ýaly imperiýalaryň gadymy medeniýeti bu ýurduň özboluşly medeni gymmatlyklaryny artdyrýar. Ink imperiýasy köp sanly näbelli taryhy eserleri galdyryp gidipdir. Olaryň biri-de Maçu Pikçu şäheridir. Bu şäher Ink hökümdary Paçakutek döwründe gurlupdyr. Taryhy maglumatlara görä, şäheriň 1440-njy ýyllarda döredilen bolmagynyň ahmaldygy çaklanylýar. Şäherde 1532-nji ýyla çenli ýaşaýyş dowam edýär. Şol ýyl ispanlar inklere degişli bolan ýerleri basyp alýarlar. Maçu Pikçu şäheriniň ilaty bolsa näbelli ýagdaýda ýitip gidýärler. Şäher Urubamby derýasynyň jülgesinde ýerleşýän 2057 metr belentlikdäki dag gerşinde ýerleşýär. Şäheriň ýerleşýän ýeri Peru Respublikasyna degişli. Dagyň gerşinde ýaýlyp ýatan şäherde 200-den gowrak desga bar. Olar ybadathanalar, köşk-eýwanlar, ammarlar we jemgyýetçilik üçin ulanylýan beýleki binalardan ybarat. Şäherde orta hasap bilen 1200-e golaý adam ýaşapdyr. Olar Inti hudaýyna çokunyp, ekerançylyk bilen meşgullanypdyrlar. 400-den gowrak ýyl bu şäher unudylypdyr. 1911-nji ýylyň 24-nji iýulynda Ýel uniwersitetiniň professory, amerikaly alym Haýr Binghem tarapyndan bu ýadygärlikler täzeden tapylýar. Ol bu ýere ýerli ýolbelet oglanjyk we hökümet tarapyndan berlen gorag topary bilen barýar. Alym Binghem bu ýerde daýhanlara duş gelýär. Daýhanlaryň alyma gürrüň berişlerine görä, olar bu şäherde azat, parahat durmuşda ýaşapdyrlar. Olary ne döwlet işgärleri, ne-de salgyt toplaýjylar birahat edipdirler. Maçu Pikçu örän anyk binagärçilik äheňinde gurlupdyr. Günorta-gündogarynda köşk-eýwan toplumy ýerleşýär. Günbatar böleginde uly ybadathana bar. Onuň gabat garşysynda iki gatly jaşaýyş jaşlary ýerleşýär. Olaryň arasyny dar köçeler we merdiwanlar kesip geçýär. Ispan basybalyjylary Maçu Pikçu şäherine baryp ýetmändirler. Şäher derbi-dagyn edilmändir. Ýöne bu täsin we gizlin şäher barada taryhy çeşmelerde maglumatlara duş gelmek kyn. Inklere näme üçin deňiz derejesinden 2450 metr belentlikde we döwletiň merkezinden çet ýerde şäher gurmak gerek bolduka?! Bize şäheriň ilatynyň sany we onuň hakyky ady hem näbelli. Ýel uniwersitetiniň amerikaly alymlary Riçard Brýuger we Lýusi Salazar XVI asyrdaky ispan taryhy çeşmelerine gözden geçirip, bu şäheriň ink hökümdary Paçakutegiň gyşky köşgi bolandygyny öňe sürdüler. Tomusda ýagyş ýagýan döwründe şäherde 200-den gowrak adam galýan eken. Imperiýanyň alynmagy bilen şäher öz ähmiýetini ýitirýär we ýaşaýjylar ony hemişelik terk edýärler. Maçu Pikçu bilen Kusko aralygynda ýol ýerli gurluşykçylaryň sungatynyň ajaýyp nusgasydyr. Ýagyşly günlerde-de ýol öňki durkunda galýar. Imperiýanyň ähli ýeri döwrebap we giň ýol ulgamy bilen birikdirilipdir. Olaryň uzynlygy takmynan 40 müň kilometre barabar. Ink döwletiniň ýollarynyň strategik ähmiýeti bolupdyr. Ol ýollardan goşun arkaýyn geçip bilipdir. Inkler goňşy döwletler bilen medeni gatnaşyklar saklapdyr. Bu ýollaryň üsti bilen adamlar bir-birinden keramika, dokmaçylyk, metaly täzeden işlemek, arhitektura we gurluşyk sungatyny öwrenipdirler. Inkler araba ulanmandyrlar. Şonuň üçin olaryň dag ýollary basgançakly bolupdyr. Derýadan geçmek üçin daşdan köpri gurupdyrlar. Köprüler inkler üçin mukaddes hasaplanýar. Dag gerşinden şäher gurmak üçin özboluşly ussatlyk gerek bolýar. Gurluşykçy-inžener Kennet Raýt we arheolog Alfredo Walensi Segarry şäheriň gurluşygynda işiň agramly böleginiň şäheriň umumy meýdanynyň taýýarlyk işlerine we binalaryň düýbüniň tutulmagyna gidendigini mälim etdiler. Sebäbi 500 ýyldan bäri ýagyş we sil suwlaryna garamazdan, şäher öňki durkunda dur. Diýmek, şäheriň düýbi berk tutulypdyr. And medeniýetiniň mirasdüşerleri Maçu Pikçuny gadymy beýik medeniýet bilen birleşdirýän nyşan hökmünde kabul edýärler.