cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gowşut Han
„ Adamlar, haýdaweriñ,indi içegeleri arasslamañ,şol durşuna goýuşdyryñ“ diýen.Şol gije suwuñ akymnyñ täsirine düşen içegeleriñ hereketlerini gören gurbagalar ýylandyr öýdüp,jyñklaryny çykarmandyrlar.
Ertir ir turan soñ Han gaharlanyp:
-- Bular bir şeýtan- Hannas- Eblis-azazyl ahyryn.gurbagalary nädip lal etdiler?- Diýip gygyran.Soñra Han ýörişini dowam etdirip, Mary bilen Tejen arasyna baryp,Sarahsyñ ekin çygryna girýär.
Ondan soñ ol Gowşut Hanyñ galasyny gündogaryndan aýlanyp,guşluk tarapyna geçýär.Tejen derýasynyñ gaýra ýakasynda we ulug babanyñ (Düýe boýun öwülýäsiniñ)gaýra gabadyndaky Ýaglydepäniñ üstünde öz ýüpek çadyrny-tugyny gurup,goşunlaryny daşyna ýygnap,1-2 gün dynç almakçy bolýar.
Hiwa Hanyñ Mara gelende Gowşut Hanyñ töwellaçylary kabul edilmän yzyna gaýtarlanyndan soñ,Gowşut Han taýarlygy hasda güçlendirýär.
Her niçegem bolsa olar Sarahsa gelende-de Nurberdi Hanyñ we beýleki sypaýlaryñ haýysy-maslahaty esasyn- da Gowşut Han Täç serdaryñ baştutanlygynda 9 adamy töwellaçi iberýär.
Olar baryp:
-- Han aga,sen bize garşy uruş etme.biz häli-häzirem siziñ raýatyñyz bolup gelýäris.Siz ýalan-ýaşryk sözlere ynanmañ,raýatyñyzam beýle horlamañ!- Diýip,2-3 sapar Hana arz-töwella edýäler.Emma bularyñ aýdanyny diñlemegem islemidik Han:
-- Eşidiñ,wekiller! Hanyñza,ýaşulularyñyza baryñ-da aýdyñ.Ertir ir bilen gün dogan wagtynda meniñ goşunym siziñ üstüñize çozar.Nätüsli çäräñiz bolsa,haýal etmäñ görüberiñ!—Diýýär.
Mädiminiñ goşuny diýen wagtynda Gowşut hanyñ galasynyñ guşluk we demirgazak tarapyndan iki bölünip çozýarlar.Emma Gowşut Hanyñ nökerleri howlukman,olary gala golaý getirip atyşyp uruşýarlar.Hiwa goşunlary muny görup gaýra çekinýärler.
Tekeleriñ atly hem pyýada goşunlary şolgün öýleden soñ,guşluk tarapdan gelen Hiwa goşunlarnyñ üstüne çozup,gylyçly hem tüpeñli urşa girişýärler.Şondan duşman köp zyýan çekýä,olaryñ bir näçesi ýesir alynýar. Şunlukda Hiwa hanynyñ goşuny derbi-dagyn edilýär.
Şol günüñ ahyrynda garşydaş taraplaryñ ikisi-de tutlarynyn berkitmelerniñ töweregine ýygnanyşýarlar.Emma Tekelerniñ goşunyñ bir bölegi Hiwa goşunyñ daşyndan aýlanyp,şol gije olaryñ 40-50 sany ýukly erkeklerini-kerwenini(Düýekeş bilen) oljalap,öz çadyrlaryna alyp gidýärler.
Şol gün bilen ýelli howanyñ bolmagy-da,ýerli goşun üçin amatly bolýar.Çünki duşmanlar tozanly ýeliñ içi bilen edilen çozuşlaryñ haýsy tarapdandygyny bilmäge-de maý tapmandyr.
Gök kit
Gök kit (şeýle hem mawy kit ýa-da blýuwal, Balaenoptera musculus) — murtly kitlere degişli, kitşekilliler otrýadyndan bir deňiz jandary. Iň uly kit,şeýle hem, ähtimal, Ýerde ýaşap geçen jandarlaryň iň irisi. Onuň uzynlygy 33 metre baryp ýetýär, agramy bolsa 150 tonnadan hem geçip bilýär.
thumb|Uly gök kit
Gowşut Han
Ilkinji güni dañdanlar Gowşut Hanyñ galasynyñ töwereginde Hiwanyñ oyýada goşunlary we onuñ izindan bolsa atly goşunlary arklaşyp durýarlar.
Şol wagt Gowşut Han Haji gaplañ Aýmet oglunýn hem-de Salar keýik hanyñ ýolbaşçylykdaky atly goşunlary bir bölegini duşmanyñ pyýada goşunynyñ arkasyndaky atly goşunyna garşy gylyçly urşa gaýdowsyzlyk bilen girişmegi büýrük berýär.
Tekelriñ goşuny ýyldyrym ýaly süýnüp,duşmanyñ üstüne gapyllykda basýar.Ejizläp ýan berip başlan Hiwa goşuny ganlaryny sarkdyryp,tuglaryna tarap çekinýärler.
Olar çozuşdan goranmak üçin penaralyk ýerlerde durýarlar.
Şonda Tekeler çozma uruşa girişýärler.Çar tarapdan „Çoz Teke, ýa Allah! “diyşip,atly hem pyýadalar gylyç oýnadyp,naýza sanjyp,tüpeñ atyşyp,her hilli hünärlerini ýerlikli ulanýarlar.
Bularyñ şeýle gahramançylykly söweşmekleri netijesinde Hiwa hanynyñ goşuny ýeñilip ýeliñ ugruna gaçyp başlalaýar.
olaryñ bir toparlary tozan-topar boluşyp ýaraglaryny taşlap,gollaryny galdyryp durýarlar.
ABBA
thumb|ABBA 1974-nji ýylda ABBA, 1972-nji ýylda Agnetha Fältskog, Björn Ulwaeus, Benni Andersson we Anni-Frid Lyngstad tarapyndan döredilen şwesiýaly pop topary. Topar esasan pop we pop-rock resanrlarynda aýdym aýdýar. Toparyň işjeňlik ýyllary 1974-nji ýyldan 1982-nji ýyla çenli. Şeýle hem, bu topar tarapyndan döredilen Mamma Mia! Bu albom giňden tanalýar we 2008-nji ýylda aýdymy esaslandyran “Universal Pictures” filmi çykdy.
Gowşut Han
Ençeme bolsa ýaragyny taşlap çöke düşüp oturýarlar.
Tekelerniñ çalasyn nökerlerniñ bir topary Hiwa goşunynyñ 3-4 çakyrymdaky tuguna tarap gaçanlaryñ izindan ýetip,çapyp baryşlaryna Mädemin Hanyñ çadyryna baranlaryna-da düýman galýarlar.Mädemin Han bolsa düýşeninden bihabardy.Ol ýagly kişmişli palawdan doýup,şatranç(küşt) oýnap,humarly başyny galdyrman,ýeñ-şe garaşýardy.
Hanyñ tuguna baran çalasyn ýigitler şol ýerde orta boýly,garaýagyzrak,hyýrsyz adama gözleri düşüp,derrow oña gylyç salyp öldürýärler.Onuñ Mädemindigini soñra bilip galýarlar.Gowşut,Nurberdi Han dagy bir näçe ýaşulular, sypaýylar bilen Mädeminiñ tuguna gelip görseler,ol öldürlipdir.Onuñ öldürilmegine gaty gynanan hem gaharlan- an Gowşut Han:
-- Siz, Hanyñ, Patyşanyñ düzgünini bilmeýän bir topar nadanlar muny kim öldürdi? – diýip, hälki ýigitlere käýäpdir.
Tuguñ ýanyndaky çadyrlara baryp görseler,15-20 sany Özbek,ýagny Tagt ýaşululary,çadyryñ içinde,ýoragan-düşeklerniñ astynda gorkularyna gizlenip ýatyr ekenler.Bir topar emeldarlary bolsa murtlaryny tozga ýaly, gözlerini çanak ýaly edip,Howutlaryñ,çanaklaryñ aşagyna kellelerini sokup,hyklaşyp ýatypdyrlar.
Gowşut Han şol ýerde öz nökerlerniñ hem-de Özbek ýaşuli-beglerniñ häziriñ özünde başlap etmeli işleri hakyn- da dik duran ýerinde ýaşulular bilen gyssagara maslahat çagyrýar.Şonda şeýle karara gelýärler:
1. Şu gün Hiwa hanynyñ goşuny ýeñildi.Mädemin Han öldi.Sarahsa getirilen goşun sülsatlary Gowşut Hanyñ döwletine,Hanlygynyñ hasabyna geçirmeli.
2. Hiwanyñ dagan goşunlaryny ýygnap,ýesir alynan goşunlar bilen bilelikde ýol şaýlaryny tutup,azyk-suwlaryny üpjün edip,Hiwa ugratmaly.
3. Iki tarapdan ölen adamlary her tarapyñ özi tizden-tiz jaýlamalydyr.
4. Agyr hem ýeñil ýaralanlary Gowşut Hanyñ galasyna ýygnap gutulýançalar ser etmeli.Olara seretmek üçin tebipler we ýörite adamlary goýmaly,gutulansoñ,olary öz ýüwürdyna ugratmaly.
5. Iki sany mähremi we on sany nökeri bilen şaýlaryny tutup,hut şu gün Mädeminiñ meýdini ugratmaly.Goý olar öz Hanynyñ jesedini hala Mara,hala-da Hiwa äkidip,hala-da Sarahs babada jaýlasynlar,olaryñ ygtyyarlary özünde.
6. Hanyñ ýanlary bilen gelenleriñ gitjeklerine-de,galjaklaryna-da ygtyýar bermeli.Onsoñam su gandöküşikligiñ hut Mädemiñ özüdigini “ Myhmanlara “ wagyz-syýasat arkaly düşündirmeli.
7. Ýaşulularyñ maslahaty bilen edilen şu tabşyryklary ýerine ýetirmegi hem-de berjaý edişini barlap durmagy Täçgök serdara,Hiwa ýesirlerine degişli işleri bolsa Mätýakup serdara hem-de Mätjan ýaşula tabşyrmaly.
Soñra Hiwaly ýesirler hat-da Mara çenli gaçanlaram gaýtaryp, ýol şaýy tutulyp,ulaglara mündirip ugradylýar.
Mädemin Hanyñ garnynyñ ýyrtylanly sebäbli,iç goşlaryny aýryp, ýüwüp-päkizläp,ak mata dolaýarlar,soñra bolsa täze palasa çolap, güýçli ineriñ üstüne keseligine ykjam baglap,şol gün gij-ara (1855nji ýylyñ 12nji mart-da) ugratýarlar.
Şol uruşda Töre sokynyñ gyzy,Hangeldi sokynyñ uýasy Güljemal (18-19 ýaşlarynda) ýaly Teke gyz-gelinler hem elleri keserli,sydyly,pyçakly urus edýärler.Güljemalyñ garyndaşlary Çebşek batyr, Köpek batyr,Gulçar batyr, Gutly mergen,Çary gapan,Haji gaplañ( şol söweşde ölýär) dagy hem edermenlik görkezipdirler.
Şol söweşde Güljemalyñ adamsy Anna(Annaöwez)hem wepat bolýar.Hiwa hanyñ bigünä halkyñ üstüne goşun çekip gelmegi öñem çar tarapdan gysylan Tekeler üçin ýigitler getirýär,birnäçe gonymçylyklaryñ döremegine sebäp bolýar.
Nurberdi Hanyñ baştutanlygynda Ahaldan gelen myhmanlar heniz Sarahsdan ugrap-ugramanka,yzlaryndan Eýran Şahsynyñ goşunlarnyñ Gökdepä esasanam ilatyñ has köp ýeri bolan Hurmanda düdansiz çozup,çaga-çugalara çenli,hatda göwreli aýallara çenli çapyp,talap gidendikleri hakynda habar gelýär.
Gyssagly maslahatda Gowşut Han we Nurberdi Han dagy belli-külli netijä gelýär. Gowşut Hana bu ýerdäki urşuñ ýetiren nogsanlyklaryny düzetmek tabşyrylýar.Ahalli myhmanlar tiz ýola düşýärler ýolda duşmanlar barada, halka rahatlyk bermek,ogul-gyz ýetişdirip,olara hat-sowat öwretmegiñ zerurlygy,baryp Görogly zamanyndan (8-9nji asyrdan) bäriden ata-babalarynyñ başyndan geçiren agyr günler barada söhbet açýarlar.
Gowşut Han Hiwa ýesirleri ugradansoñ,ýaşululary we nöker başlary çagyryp,maslahat edýär.Onda uruşda iki tarapyñ köp ýitginiñ bolandygy,Hiwa Hanlygy bilen Teke Türkmenlerniñ arasynda köp wagt bäri gamyş köpriniñ bolandygyny,emma Mädemin hat -da öz halkyna we ýaşulularyna hem maslahat salman,düdansyz gabahat işe girişip,uly bedbagtçylyka sebäpkär bolandygy,şunlukda indiden beýläk Sarahsda oturmagyñ gorkulydygyny çünki Sarahsadaky täze galany özlerniñ garşysyna göreşmek maksady bilen salnan hasanlap,Eýran Şahsydyr Hanlarnyñ höwp salýandygy ýaly meseleriñ üstünde durulýar.
Şondan soñ Mara iberlen 5 wekil Saryklaryñ Hany Sary Hanyñka barýarlar we ýagdaýy düşündirýärler.
Soñra bolsa özlerine Mary-Murgap derýasynyñ bir gapdalnyñ berilmegini haýyş edyärler.
1858nji ýylyñ başlarynda Gowşut Hanyñ iberen wekilleri Ahala-gökdepä gelýärler.Olar Nurberdi Hana habarlaryny berýärler.
Indi Sarahs-da durarlyk ýok.Eýranyñ agzy Sarahsda,Sarahsam Eýranyñ agzynda. Aslymyzam,dübümizem Ahal. Ahala barmakçy bolanymyzda “Ahalyñ ýagdaýy öñem ýabygörli, gurakçylyk, ot-suw,öri çarwalar üçin ýetmezçilik ýagdaýda,garşyda duşmanlar has-da möwjeýän wagty.Iñ gowsy Mara süýşüñ” Diýip,netijä gelipdiñiz.
Biziñ Mara barmagymyza-da Saryk garyndaşlarymyz ýaşulusy Saryk Han garşy.Olar murgabyñ bol ýer-suwuna deñ şäriklige razylyk berenoklar.Hat-da uruşmaga-da taýyndyklaryny aýdýarlar.Uruş bolsa-da nähak gan döküljek, Indi name etmeli?
Diýip, Gowşut Hanyñkyda bolan maslahatyñ netijesini hat hem dil bilen aýdýarlar.
Nurberdi Han aksakgallar bilen maslahatlaşandan soñra:
Saryk garyndaşlaram razy bolarlar.bardy-geldi kakabaşraklary uruşmakçy bolaýsalar-da,çarwa urşuny edersyñiz-taýak,gamçy ulanarsyñyz.Enşalla soñy düzeler,Garyndaşaradyr.Birek-biregi Tanarlar.Biz häzir Gökl-eñ ,Ýumut garyndaşlaryñ üstüne Japarguly hanyñ baştutanlygynda Eýranly leşger gelýän diýen habara görä,gyssakly kömege ugramakçy.Emma Saryk garyndaşlaryñ akylly sypaýylary kändir.
Şondan soñra Sarahsly Tekeler kem-kemden süşüp,bir aýdan gijä galman,Mara barýarlar.Garrygaladaky söweşden ýeñişli gaýdan Nurberdi Han öz wekilleri bilen Mary- Sary Hanyñka,soñraGowşut Hanyñka baryp, Kaka başlarnyñ çaknaşyklaryny ýatyryp,Marynyñ külli Türkmene ortak ýüwürtdigini,Hiwa Hanyñ raýatyndaky-
laram indi Gowşut Hana degislidigini,ata-baba gan düşer garyndaşdyklaryny düşündirip,özara parahatçylygyny gazanýarlar.
Soñra Saryk garyndaşlaryñ bir näçesi Ýolötene,bir näçesi bolsa Pendä,Şeýhi-Jüneýde (guşga)gidýär.
Bir näçesi bolsa Maryda galýar.Saryk ýaşulularyñ maslahatyny alman,halkyna-da sala salman,Sary Han zoñtarlyk edip,Eýran Şhsy Naseretdine aryz edip,bolan ýagdaýlary aydýar…Öñem yrsarap,nireden urup-ýarjagyny peýläp ýören Nasseretdin Garrygalada ýeñlip gaýdan goşunynyñ ahmyryny çykarmak üçin Mara çozmaga ykjam taýýarlanyp başlaýar.
Türkmenistanyň demografiýasy
thumb|440x440px|Ilatyň üýtgemegi 1950–2009 Bu döwürde ilat dört esse artdy. Grafikde millionlarça ilat görkezilýär Bu makalada Türkmenistanyň demografiýasy barada statistika hödürlenýär.
Gowşut Han
Eýran Şahsynyñ agyr ýaraglandyrylan goşunlary hem-de Mürzäniñ serkerdeliginde 1861nji ýylda Murgap derýasynyñ ileri ýakasynda Nyýazmet(Porsy) galada düşüp,Gowşut Han bilen söweş etjekdiklerini habar berýärler.
Türkmenistanyň demografiýasy
Ilaty: 5 054,828 (2011-nji ýylyň çaklamalary)
Gowşut Han
Ondan habarly Gowşut Han söweşe ykjam taýýarlanypdy.
Türkmenistanyň demografiýasy
Ageaşy boýunça gurluşy
Gowşut Han
Ertesi Türkmen ýigitleri gün dogmanka,eserdeñlik bilen Eýran goşunyna tarap ugrap,Murgap derýasynyñ ilersine geçip,üzin ýaka düzelip,Nizam-Tertip bilen taýar bolup durýarlar.
Gowşut Han Eýranlylara bir näçe gezek töwellaçy iberse-de,olar urşa başlajakdyklaryny habar berýärler.
Türkmenistanyň demografiýasy
Ilatyň ortaça ýaşy:
Gowşut Han
- Orta batyr-pälwanlaryñyzdan çykaryñ !Ilki bilen, goý, pälwanlar güýç synanyşsynlar! Diýýär.
Eýran goşuny tarapdan bir pälwan gara atyny münüp,orta çykyp durýar-da:” Mübäryk-bura gel,başyñy kesip aparar men” Diýip gygyrýar.
Türkmenistanyň demografiýasy
Ilatyň ýyllyk ösüşi: 1,143% (2011-nji ýyldaky syn)
Gowşut Han
Gowşut Han: -Hany ýigitler,şol pälwanyñ garşysyna kim çykjak? Diýýär.
-- Biz çykarys! Diýip,Gurbanmeñliniñ ogly Çebşek batyr dor atyny sürüp oñe çykýar.
Türkmenistanyň demografiýasy
Çaga dogluş derejesi: ýylda 19.55 dogluş / 1000 ilat (2011 syn)
Gowşut Han
Gowşut Han onuñ atynyñ çekisini çekýär,atyny ýaragyny synlap:
Bar işiñi hak oñarsyn!- Diýip,pata berip ugradýar.
Türkmenistanyň demografiýasy
Ölüm: ýylda 1000 adama 6,21 ölüm (2011 syn)
Immigrasiýa görkezijisi: ýylda 1000 ilata -1,9 immigrant (2011 syn)
Hett döwleti
MOWZUK:HETT JEMGIÝETI WE DÖWLETI.
Meýilnama:
1.Kiçi Aziýanyň tebigaty we döwleti.
2.Hett döwletiniň taryhynyň çeşmeleri we taryhnamasy.
3.Hett döwleti we täze patyşalyklar döwründe.
4.Hett medeniýeti.
Türkmenistanyň demografiýasy
Şäherleşme:
Hett döwleti
Kiçi Aziýada tokaýlar we gazylyp alynýan peýdaly magdanlar köp bolupdyr.
Türkmenistandaky köpçülikleýin mediýa
Türkmenistanyň köpçülikleýin habar mediýa dünýäde iň berk gözegçilik edilýänleriň arasynda. Türkmenistandaky gazetler iň hemmesi diýen ýaly hökümet tarapyndan maliýeleşdirilýär. Döwlet ygtyýarlandyryş syýasaty resmi garaýyşlary görkezmeýän ähli habar beriş serişdelerini netijeli aradan aýyrýar. Türkmenistanyň hökümetini ýa-da Prezidenti ni tankytlamak, adatça kazyýet tertibine, türmä basylmagyna ýa-da käbir halatlarda gynamalara sebäp bolýar.
Onlyeke-täk içerki habar gullugy Türkmenistanyň Döwlet habar gullugydyr. Türkiýäniň Anadolu Agentliginiň Aşgabat daky ofisi bar, şeýle hem Türkiýäniň Radio we Telewideniýe korporasiýasy (TRT). Agence France Presse, Associated Press, Reuters we ITAR-TASS stringerlerden habar alýar. Döwleteýeçiligindäki Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti ýedi telewizion kanaly we dört sany radiostansiýany alyp barýar.
“Serhetsiz habarçylar” (RSF) 2022-nji ýyldaky metbugat azatlygy indeksinde Türkmenistan 180 ýurtdan 177-nji orunda, Eýran dan, Eritreýa dan we Demirgazyk Koreýa dan öňe geçdiler. SSSR dargaly bäri Türkmenistan metbugat azatlygynyň iň pes çärelerinde ya-da golaýynda hemişe nobata durýar.
Milli gazetler
Döwlet tarapyndan neşir edilýän gazetleriň köpüsiniň elektron nusgalaryny Döwlet neşirýat web sahypasyndan göçürip alyp bilersiňiz.
Kabel
Döwlet kärhanasy “Turkmentelekom” ýurtda kabel teleýaýlymlaryny alyp barýar. Hyzmat marka däl.
Gowşut Han
Atyny ýüzini saldyryp barşyna Çebşek batyr ýüzüniñ ugruna gylyjyny çalasynlyk bilen salyp,onuñ gylyjyny gaçyrýar hem atynyñ badyna ol batyry dartyp,atynyñ öñüne kese basyp,izine dolanýar.At syryp gelşine onuñ boýun damaryndan şol eliniñ güýçli penjesi bilen tutup,sag ýumrygy bilen bolsa guluñ türresine urup,dolanyp gelýär.
Haçan-da nökerler:- Eý,Pälwan gul,saña näme boldy?- Diýip soranlarynda,ol gözüni açalyk-ýumalyk edip:
Türkmenistandaky köpçülikleýin mediýa
Radio
ABŞ-nyň maliýeleşdirýän radio ýaýlymy "Radio Free Europe/Radio Liberty" Türkmençe gullugyny, Azatlyk Radiosy ny alyp barýar. Onlaýn portal hem bar.
Gowşut Han
Soñra olardan ikinji batyr orta çykyp bilmändir.
Iki tarapdan agyr goşun bir-birine çozup,uly gan-döküşikli uruş başlanýar.söweş bir näçe gün dowam edip,ahyry soñ duşman ejizläp,arka berip gaçyp başlaýarlar.
Nurberdi Hanyñ ýany bilen Ahally serkerdeleriñ goşunlaryñam ýetişmegi netijesinde basybaljylar aljaraññylyga düşüp,aman dilýär. Türkmenler duşmanyñ berkitmede ýatan goşunlaryny-da, çeträkde ýatan goşunlary-da ýesir alýarlar.
Olar Hemze Mürzäniñ goşunynyñ gelip ornaşan ýerniñ daşyna aýlanyp,arkalaryndan hüjüm edip,aljyraññylyga salýarlar.
Gowşut Hanyñ goşun bölegi,Eýran goşunynyñ izindan gelýän ýüklerini,sülsatlaryny Sarahs bilen aralykda oljalaýarlar.
Gije ,dañdanlar suw almaga baran duşman nökerlerini suwuñ boýundaky gamyş tokaýlarynyñ arasynad bukda ýatan Türkmen ýigitler düýdansyz tutup,suwa çümdürip,suwuñ içi bilen äkidýärler.Eýran goşunlarnyñ toplarynyñ atylşy bilen öwrenişenden soñ Türkmen jigitleri ondan gorkmandyrlar.
Şeýlelikde,söweşiñ ahyrky güni adatdakydan hem aýylganç bolýar.Porsyýañ boýundaky gazaply söweş netijesinde,duşmanlar ýeñilip,dagap başlaýarlar.
Ýaraglaryny taşlap çök oturýarlar.Kä birleri azan aýdyp durýarlar Garaz gaçyp dargan goşunyñ içinde ölmän, izyna gaýdyp barany barmak basyp sanaýmaly bolýar.
Haçanda Horasanyñ (Maşat) Hany we Eýran şahsy öz ýeñilmez derejede taýýarlap ugradan goşunynyñ masga- ra bolup ýeñilendigini eşidenlerinde başlary aýlanyp,ynanjagyny-ynanmajagyny bilmän,akyl-huşy çaşyp:“ Ne oldy, zernigar-zaññyr“ Diýip başyny iki baka ýaýkap durýar.
Bu uruşda Gurbanmeñli ogly Çebşek batyr ýaly ýigitleriñ ençemsi wepat bolýar.Şol uruş bolan ýere bolsa soñ-soñlar Porsyýap (Maslyklaryñ porsaşyp ýatmagyna sebäpli) Diýlipdir.
Mary,Ahal hanlyklarnyñ birleşen güýjünden ýeñlen şah goşuny Nyýazmet(Porsy) galadan gaçyp gaýdandansoñ, wepat bolanlaryñ ýasy tutulyp,ençeme gün sadaka berilýär,aýat-towir okalýar. 1861-62nji ýyllaryñ sepgidinde Gowşut Han uly maslahat geçirýär.Ol il bähbidini arap,edilmeli işleri baradaky gürrüñini jemläp durka,Nurberdi Hanam ýaşululardyr,serdarlary bilen myhmançylyga gelýär.
Myhmanlaryñ hormatyna üç günläp toý tutulýar.Myhmanlar bir näçe günläp bu ýerde bolýarlar.Salyk-salyr ýaşululary-da çagyrýarlar.olar bilen ata-baba garyndaşlyklaryny ýatlaşýarlar.
Gowşut Han myhmanlar gaýtmanka,öz wekillerini we nökerlerini çagyryp maslahat geçirýär.Şonda ol üç meseläni orta atýar:
1. Ahal ýürdi we Ahal hanlygyTeke Türkmeniñ esasy Hanlygy bolmaly,şoña görä-de Mary Hanlygy we Mary Hany Ahal hanlygyna we Hanyna garaşly Han bolup durmalydyr.
2. Nurberdi Hany Teke Türkmenlerniñ Hany diýip mübessa edip, ony Hanlar Hany etmeli.
Hett döwleti
Kiçi Aziýanyň gadymy ilaty hattlar ýa-da hettleriň ata-babalary bolupdyr.Olaryň dili Kawkazyň abhas-adygeý dilleri bilen garyndaşdyrlar.B.e,öň II müňýyllyklarda Kiçi Aziýada Hindi-Ýewropa dil maşgalasynyň dillerinde gepleýän halklar köp ýaýrapdyr.Olaryň içinde hettler uly topar bolupdyrlar.Olar özlerine dürli taýpa toparlary boýunça nesitler,luwiýler,pa- laýlar diýip atlandyrylypdyrlar.B.e.öň II müňýyllygyň ortalarynda günbatarda grek-aheýler, soňra frigiýalylar peýda bolupdyrlar.B.e.öň VIII-VII asyrlarda Kiçi Aziýanyň gündogary kimmer taýpalarynyň mesgenine öwrülýär.
Türkmenistanyň demografiýasy
Jyns paýlanyşy:
Çaga ölümleri:
Hett döwleti
2.B.e.öň II müňýyllykda ýaşamagyny bes eden hett döwleti antik çeşmelerden şöhle- lendirilmeýär.Injilde “hetteýler” barada az-kem agzalýar.1887-nji ýylda Tel-Amarn arhiwiniň üsti açylýar.Ondaky diplomatik ýazuw ýadygärliklerinde hett patyşasy Müsür faraonynyň “dogany” hökmünde agzalýar.Şeýdip täze gadymy döwlet barada açyş edilýär.
1906-njy ýylda G.Winkleriň baştutanlygynda hettleriň paýtagty Hattwanyň ýerleşen ýeri bolan Bogazköýde nemes ekspedisiýasy gazuw-agtaryş işlerine başlaýar.Olar hett-müsür ýaraşyk şertnamasynyň klinopis görnüşini tapýarlar.Bogazköýden tapylan arhiwde Ýakyn Gündogaryň birnäçe dillerinde ýazylan on müň kerpiçjikler tapyldy.
Türkmenistanyň demografiýasy
Ömrüň dowamlylygy:
Hett döwleti
Hett diliniň hindi-ýewropa dillerine degişlidigini 1915-nji ýylda çeh alymy B.Groznyý kesgitledi.Hett taryhyny öwrenmekde gazanylan üstünlikler netijesinde 1933 ýylda A.Getse Kiçi Aziýanyň taryhynyň umumy oçerkini ýazdy.Ol esasy ünsi harby we nesilşalyk taryhyna gönükdiripdir.Demirgazyk Siriýanyň ýerlerindäki b.e.öňki II-I müňýyllyklara degişli döw- letleriň tapyndylarynda ýazylan ýazgylaryň dili hett diline ýakyn bolupdyr.Şonuň üçinem ol döwletleri hett halkynyň taryhynyň soňky döwri hasaplaýarlar.
3.B.e.öňki II müňýyllygyň başlarynda Kiçi Aziýada ilkinji döwlet birleşmeleri emele gelip başlaýar.Olara Nesa (Kanis),Burushanda,Kussar we Hattusa degişlidir.Bulary bir döwlete birleşdirmek üçin ilkinji synanyşyk b.e.öňki XVIII asyra degişlidir.Kussar şäheriniň hö- kümdary patyşa derejesini kabul edýär we Nesany basyp alýar.Soňra patyşa Anitta paýtagty Nesa geçirýär.Birnäçe uruşdan soň,ol Hattusany hem basyp alýar.Burushandanyň hökümdarynyň özi oňa tabynlyk bildiripdir.
Türkmenistanyň demografiýasy
AIDS / AIW:
15 metr we garry adamlaryň sowatlylygy:
Gowşut Han
3.Ýokardakylar bilen ugurdaşlykda Nurberdi Hany abraýyny tutup,oña abraýly ýeriñ maşgalasyny alyp bermeli. Maryda-da bir öýini dikeltmeli.Ýer –suw,mülk berip,öz islän ýerinde oturtmaly Nurberdi Han Ahalda ýa-da Mary- da bolanda-da öz öýýinden örse hemme tarapdan gelşikli we laýyk bolar.
Hett döwleti
Şeýlelikde Anitta Gadymy Hett patyşalygy diýilýän uly döwletiň hökümdary bolupdyr.(B.e.öň XVII-XVI a.).Hett patyşalary öz häkimiýetini halk goşunyna daýanyp,amala aşyrypdyr.Ýarag tutmaga ykyply adamlar pankus diýilýän patyşanyň ýygnagyna üýşýän ekenler. Ýurdy dolandyrmakda tanymal hettler işjeň gatnaşypdyrlar we halk ýygnagynyň işine baştu- tanlyk edipdirler.Tanymal hett begzadalaryna patyşanyň ogullary,doganlary,garyndaşlary hem giripdir.Olar möhüm meseleleri çözmek üçin maslahata-“tuliýa” ýygnanypdyrlar.
NASDAQ
NASDAQ gazna biržasy ýa-da ýöne NASDAQ bu Amerikanyň gazna biržasydyr. Onuň ady "National Association of Securities and Dealers Automated Quotations" gysgaltmasydyr. Amerikanyň iň uly elektron biržasy bolup durýar. NASDAQ-da 3700 golaý kompaniýa hasaba alnan, bu bolsa onuň iň uly birža bolmagynyň esasy sebäbi.
Hett döwleti
Öňden gelýän däp boýunça mirasdar patyşa urugyndan,esasanam,patyşanyň ýegen- lerinden (aýal doganynyň çagalary) saýlanypdyr.Ýöne hett patyşalary bu däbiň soňuna çykmaga çalyşypdyrlar.
Hett patyşalygyny döredenleriň birleşdirijilik syýasatyny Anittanyň dördünji orun- tutary patyşa Labarna (ýa-da Tabarna) (b.e.öň 1680-1650ý.) tamamlapdyr.Ol üstünlikli ýörişler edip Tawr gerişlerine demirgazygyny eýeläp,Gara deňiziň kenaryna çykýar.
NASDAQ
NASDAQ indeksleri
NASDAQ-da diňe ýokary tehnologiki kompaniýalaryň paýnamalarynyň söwdasynyň edilmegi bilen çäklenilmeýär, bu sebäpli, her biri ykdysadyýetiň degişli pudagyndaky ýagdaýlary görkezýän indeksler ulgamy döredildi. Häzir bolsa şeýle indeksleriň on üçüsi bar. Olaryň esasynda NASDAQ elektron ulgamynda söwda edilýän gymmat bahaly kagyzlar ýer alýar.
Gowşut Han
Ýaşulular Gowşut Hanyñ tekliplerini makullaýarlar.Ýöne abraýly ýeriñ tapmagy onuñ özüne ynanýarlar.
Şondan soñ Gowşut Han Marydaky gajar urşunda wepat bolan Çebşik batyryñ garyndaşy,Töre sokynyñ gyzy Hangeldi sokynyñ uýasy Güljemaly ñurberdä alyp berýärler.Nikalap üç günläp toý edýärler.Soñra Gowşut Han bir wagtlap özünden öýkeläp,sarahsdan giden Hojamşüküri getirmek üçin bir näçe ýaşululry we düýekeşli kerweni ugradyp,töwella bilen ony Mara göçürip getirýär.Ony ýene-de özüniñ iñ ýakyn maslahatçysy edinip, onuñ islegi boýunça öz obasy wekilbazarda oturdýar.
NASDAQ
NASDAQ Composite
Nasdaq Composite indeksi NASDAQ biržasynda ýer alan ähli kompaniýalaryň (jemi 5000-den gowrak) paýnamalaryny öz içine alýar. Bazar bahasy şeýle hasaplanylýar: kompaniýanyň paýnamalarynyň umumy sany bir paýnamanyň häzirki bazar bahasyna köpeldilýär.
Hett döwleti
Ol öňki däbi bozup,öz ogly Hattusili I-ni (1650-1620) mirasdar belleýär.Paýtagty Hattusa geçirýär.
Hattusili I-niň daşary syýasaty şowly bolmandyr.Onuň öz ogluny mirasdar belleme- gine garşy göreş tutaşypdyr.Ogly ölensoň mirasdary edip agtygyny belläpdir.Mursili I-niň (1620-1590) wagtynda Hett döwletinde merkezleşmek güýçlenýär.Ol Halpany (Halap) eýeleýär.Şondan soňra ol 1595-nji ýylda Wawilony basyp alýar.Ýöne Hett ýurdunyň içerki ýagdaýy artgynly bolýar.Begzadalar tagt mirasdaryny öňki düzgün boýunça bellemek isläpdirler. Mursili uýasynyň adamsy tarapyndan,ol hem öz giýewi tarapynda öldürilýär.Agzalalyklar onlarça ýyla üekipdir.Daşary syýasat hem gowşaýar.
Gowşut Han
Gowşut Han aksakgallar bilen maslahatlaşyp,Eýran we Owgan çäklerine çenli dagap ýören Salyr we saryk garyndaşlaryñ gadymy mekanlary bolan Sarahsa we pendi ýürdüna ýygnanmagyny gazanýar.
Türkmenistanyň demografiýasy
Dinler:
Gowşut Han
1865nji ýyl töwerekleri Marynyñ gülläp ösen döwri hasaplanylsa-da,daşky duşmanlaryñ howpynyñ güýçlenýän wagtydy.
NASDAQ
Nasdaq-100
Nasdaq-100-e paýnamalary NASDAQ biržasynda söwda edilýän, maýalaşdyrmak boýunça iň uly 100 kompaniýany girýär. Indekse maliýe pudagyndaky kompaniýalar girmeýär. 2021-nji ýylyň ýagdaýy boýunça, Nasdaq-100-iň 57% tehnologiki kompaniýalardan ybarat. Nasdaq biržasynda QQQ belligindäki gazna ýokary takyklyk bilen Nasdaq-100 dinamikasyny gaýtalaýar.
Gowşut Han
1868nji ýylda Buhara emiriniñ üstüne Russ padyşasynyñ goşuny çozuşa taýýarlanýar.
Gowşut Han Buhara emiriniñ özüni kömege çagyrýandygyny baradaky habary Kaspi tarapdan gelýän Russ basybalyjalaryna garşy taýýarlanyp Hanlar Hany Nurberdä ýollaýar-da,özi Buharadan gelen wekiller bilen agyr goşun çekip kömege ugraýar.Emma olar uruş meýdana ýetmänkä.Zerbulak beýikligindäki söweşde Buharanyñ goşuny ýeñilip,Russ genraly Kaufman bilen ýaraşyk baglaşanlygy sebäpli, Gowşut Hanyñ goşuny uruşsyz izyna dolanýar.
Soñra Gowşut Han goranyş galanyñ gurulşygyny has-da güýçlendirýär we 1874nji ýyllarda tamamlaýar.
Sarahsdan Mara göçülip baranda(1858),gedaý sypatyna giren Aly Han atly Russ ofiseri- içalasy peýda bolýar.Ýerly halk oña Aly mülhit diýip at berýär.
Türkmenistanyň demografiýasy
Dilleriň ulanylyşy:
Gowşut Han
Ol haramzada gyş wagtlary çylymsazlyk edip,tomsuna gara meşik-de suw satyp gezen.Bu ýerde 15 ýyl golaý bolup,Nurberdidir Gowşut Han dagyñ gizlin maslahatlaryny,harby syrlaryny, maksat-planlaryny bilýär we aram-aram ýitrim bolýar,öz baýarlaryna habar berip durýar.
Türkmenistanyň demografiýasy
Etnik toparlar:
Gowşut Han
Emma Aly mülhit welin,eýäm zym-zyýat,ýitrim bolýar.Ol Porsýanyñ ýaramaz niýetlidigini diñe şondan soñ bilip galýarlar.
Hett döwleti
Bu bulaşyklygyň soňuna patyşa Telepin (b.e.öň 1520-1490) çykdy.Ol öz buýrugy bilen patyşa häkimiýetine mirasdarlygy öz ogluna beripdir.Eger patyşanyň ogly ýok bolsa, ýegeni mirasdar bolmaly ekeni.
Gowşut Han
Şondan soñ Gowşut Hanyñ aýagyndan dörän iýiji keseli ýaýrap ugraýar.Han aýagynyñ çapylmagyny soraýar ,emma bu teklip wagtynda bitirilmänsoñ,kesel ýokaryk – ýürege çenli ýaýraýar.
Hett döwleti
Telepin aradan çylandan soň,Orta Hett patyşalygy diýlip atlandyrylýan bulaşyk döwür başlanypdyr (takmynan b.e.öňki XV asyr.)
Gowşut Han
Ol Marynyñ golaýyndaky Hoja Abdyllah gonamçylygynda jaýlanýar.
Hett döwleti
Bu döwürde Hett döwleti umuman gowşaýar.Onuñ Gündogarynda güýçli bäsdeşi Mitanni döwleti,Kiçi Aziýanyň günortasynda Arsawa bolupdyr.Hettleriň Ortaýer deňzinden arasy üzlüpdir.Has hem kasklar howply bolupdyrlar.Olar Gara deňizden Hett döwleti- niň arasyny üzüp ýurdy ýykmak howpuny hem salypdyrlar.Paýtagt şäher Hattusany eýeläp, ony tozdurypdyrlar.
B.e.öňki XIV asyryň başlarynda Hett patyşalygynyň gaýtadan döremegi bolup geçýär.Ajaýyp Hett patyşasy Suppiluliuma ökde diplomat,başarjaň serkerde öňdengörüji,syýasatçy bolupdyr.Ol Müsüriň,Wawilonyň,Metanniniň kuwwatynyň gowşamagy bilen Alynky Aziýada emele gelen halklara ýagdaýyndan peýdalanyp,Hett patyşalygynyň harby kuwwatyny artdyrýar.Goşuny ýeňil we çalt sürülýän arabalar bilen üpjün edýär.Bu arabalar üç urşu- jy:arabany sürýän,ýaý atýan,galkan göterýän ýerleşipdir.Şäherleri galalar bilen berkidýärler. Suppiluliuma ilki Arsawany boýun egdirýär.Soňra diplomatiýanyň kömegi bilen güýçli döwlet Kissuwadnany öz gezegçiligine geçirýär.Öz gyzyny Haýasa patyşasyna çykaryň,Gündogar Pont daglarynyň günortasynda metala baý ýerlere çykalga gazanýar.Soňra Sippiluliuma Ehnotonyň döwründe Müsüriň gowşamagynda peýdalanyp,Ortaýer deňziniň gündogarynda Iordan derýasynyň deňze guýýan ýerine çenli bolan aralygy eýeläpdir.Suppiluliumanyň daşary syýasatynyň iň uly üstünligi Metanni döwletiniň boýun egdirilmegidir.Ol ilki Metannä degişli bolan Halpu,Nuhaşşe,Niýa,Karkemiş ýaly siriýa şäherlerini eýeleýär.Metanni patyşa- sy Tuşratta ölen soň,tagt dawasyna goşulýar we Tuşrattanyň ogly Şattiwasuny tagta çykaryp, öz gyzyny beripdir.Şeýdip giýewini özüne garaşly edýär.
Gowşut Han
Gowşut Han ölensoñ,onuñ ornuny tutan mynasyp adam bolmandyr.Daşky duşmanlaryñ hilesi täsirleri netijesin- de bulaşyklyk, oñuşsyzlyk güýçlenýär.
Täçgök serdar öz syçmaz tiresi bilen Mäne-ÇäÇä,Hojamşükürem Mary aýagyna Tejene göçýär.
Hett döwleti
Mursili II-niň dolandyran söňky ýyllarynda Alynky Aziýada daşary syýasy ýag- daý üýtgäp başlaýar.Seti I-niň we Ramses II-niň döwründe Müsür Ortaýer deňziniň Gündogarynda ornaşmak üçin uruşlar alyp barýarlar.Müsür bilen Hett döwletiniň arasynda Alynky Aziýa üçin uruş turýar.Esasy söweşleriň biri b.e.öň 1296-nji ýylda Kadeşiň ýanynda bolýar. Ramses II-niň goşuny ýeňilýär we zordan galan goşuny bilen Müsüre gelýär.Şondan soň ol diplomatik serişdeler arkaly Hett döwletini Ortaýer deňziniň Gündogaryndan gysyp çykarma ga başlaýar.Şol bir wagtda Hett döwletinde hem ýagdaý çylşyrymlaşýar.Mursili II ölen soň, onuň ýerine zor bilen kiçi dogany Hattusili III geçýär.Ol özüniň gowşaklygyny duýýar.Üstesine-de,Assiriýa tarapdan howp abanypdyr.Şeýlelikde Müsür bilen Hett patyşalygynyň arasynda ýakynlaşma bolup,b.e.öň 1280-nji ýylda parahatçylyk şertnamasy baglaşylýar.Bu şertnama boýunça Siriýa we Demirgazyk Finikiýa hett täsirine,Palestina we Günorta Finikiýa müsür täsirine düşýär.Şertnama Hattusili III-niň gyzy bilen Ramses II-niň arasynda baglanyşan nika arkaly berkidilýär.
Gowşut Han
Gowşut Hanyñ ölümi külli Türkmen üçin agyr we uly ýitgi bolan bolsa,duşmanlar üçin örän amatly utuş bolýar.
Hett döwleti
Grekler Troýany ýeňensoň,hettler Troadany basyp alýarlar,Sardyny hem ýumurýarlar.B.e.öň XIII asyryň ahyrynda Egeý deňziniň kenarlaryndan we adalaryndan bolan deňiz halklary bileleşmeleri Alynky Aziýa dökülipdirler.Müsür bularyň garşysyna durup bilipdir. Ýöne Hett patyşalygy b.e.öň 1190-njy ýyl töwereginde ýaşamagyny bes edipdir.B.e.öň XII- VIII asyrlarda onuň ýerinde birnäçe ownuk döwletler emele gelipdir.
Hett patyşalygynda ykdysadyýetiň esasyny oba hojalygy tutupdyr.Maldarçylyk, aýratynam dowardarçylyk giň ýaýrapdyr.Ekerançylyk esasan düme görnüşinde bolup,emeli suwaryş kän bolmandyr.Arpa,bugdaý,alma,armyt,injir,erik,üzüm,zeýtun ekilipdir.Hünärment- çiligiň dürli görnüşleri bolupdyr.Ýaraglar esasan bürünçden ýasalypdyr.
Gowşut Han
Şondan soñ Türkmen halky uzak ýyllaryñ dowamynda köp sany Muşakgatlara,zülüm-sütemlere döz gelmeli boldy.
Hett döwleti
Täze Hett patyşalygy döwründe daşarky söwda ösüp,oňa döwlet gözegçiligi ýola goýlupdyr.
Hett döwletinde ýerleriň bir bölegi patyşanyň maşgalasyna degişli bolupdyr.Baş ruhany hökmünde ybadathana ýerlerine hem patyşa ygtyýarlyk edipdir.
Döwlet we ybadathana ýerlerinden başga ýerler hususy eýeçilikde bolup,ony satyn almak,satmak bolupdyr.Ýer eýeleriniň birleşmeleri ýerli jemagatlary emele getiripdir.Olaryň kethudalary administratiw we kazyýet işlerini ýerine ýetiripdirler.Hususy we döwlet eýeçiligindäki hojalyklarda gullaryň,ýesirleriň,ýere berkidilen işgärleriň zähmetini ulanypdyrlar.
Hett hukugy boýunça salgyt töleýän we zähmet borçlaryny ýerine ýetirýän adamlar erkin däl adamlar hasaplanypdyr.
Phan Thiet
Phan Thiet (Thành phố Phan Thiết) Wýetnam'da bir oba.
Gowşut Han
Ýöne „ Öñüm gelenden-soñum- gelsin“ diýilşi ýaly,Ata-babalarmzyñ-erkin ýaşamagy arzuwlan Türkmenleriñ asyrlar boýy ýüreklerinde besläp gelen özbaşdak garaşsyz,berkara döwleti dördildi goý biziñ Türkmenistan döwletimiz demirgazak ýyldyzy kemin parlap ebedi dowam edip,uzaklara şöhlesi saçsyn.
Gowşut Hana degişli ýokarky maglumatlaryñ aglabasy merhum kyssaçy Suhanberdi Annagurban oglynyñ söhbetinden alyndy.
Hett döwleti
Täze Hett patyşalygy döwründe patyşanyň monarhiýa häkimiýeti güýçlenmäge başlapdyr.Emma oňa garşy çykýanlaryň täsiri has uly bolup,şol sebäplem b.e.öň XIII-XII asyrlaryň sepgidinde Hett döwletiniň ýykylan bolmagy-da mümkindir.
3.Hett medeniýetine Müsür we Mesopotamiýa siwilizasiýalarynyň,hurritleriň täsiri ýetipdir. Hettleriň dini köphudaýlylyk bolup,paýtagty Hattusanyň howandary apy-tupanyň hudaýy hasaplanypdyr.Onuň bilen birlikde Hurritleriň Tesub hudaýyna-da çokunypdyrlar.Ony eli bir topbak ýyldyrymly we söweş paltaly şekillendirip,ýyldyrym hem uruş hudaýy hasaplap- dyrlar.Hattusada ýyldyrym hudaýynyň aýaly gün hudaýyna-da,dürli hasyllylyk hudaýlaryna- da,şol sanda müsürli Osirise we Şumerli Dumuzä gabat gelýän Telepine hem ynanypdyrlar. Kilikiýada ýerli hasyllylyk hudaýy Sandan bolup,onuň aýaly ene Ma hasaplanypdyr.Many akkadça Iştar diýip hem atlandyrypdyrlar.
Hett ýazuw ýadygärliklerinde patyşa terjimehallary ýazylan eserler,taryh baradaky eserler,şumer-hett-wawilon dilleriniň sözlügi,hett patyşasynyň baş atbakary asly mitannili Kikkuli tarapyndan düzülen atçylyk baradaky okuw kitaby ýaly işler duş gelýär.
Hett berkitmeleri iki diwarly bolupdyr.Olar daşdan salnypdyr.Heýkeller we relýef şekilleri uly we agyr bolan.Olar äpetligi bilen tomaşaçynyň sussuny basypdyrlar.
Dunaý
thumb|250 px|[[Budapeştde Dunaý derýasy]] Dunaý derýasy (Irki Danuvius sözünden nemesçe: Donau, keltçe: *dānu, manysy "akmak", slowakça we polýakça Dunaj, wengrçe Duna, rumynça Dunărea, Frakiýa/Dakiýa dilindäki “Donaris/Donare” sözünden, gadymy skandinaw dilinde Duná, türkçe Tuna, gadymy grek dilinde Istros, slowençe Donava, horwatça Dunav, serbçe Дунав/Dunav, bolgarça Дунав, ukrainçe Дунай) Ýewropa Bileleşiginiň iň uzyn, Ýewropanyň bolsa Wolga derýasyndan soň ikinji iň uzyn derýasydyr.
Ol Germaniýanyň Schwarzwald tokaýlygyndan gözbaş alyp gaýdaýan kiçi Brigach we Breg derýalarynyň adybir Donaueschingen nemes şäherinde goşulmagy bilen Dunaý derýasy diýlip atlandyrylýar. Dunaý derýasy gündogara tarap 2550 km (1771 mil) çemesi akyp, birnäçe orta we merkezi ýewropa paýtagtlarynyň içinden geçýär we Rumyniýa bilen Ukrainada ýerleşýän Dunaý deltasynyň üsti bilen Gara deňze baryp guýýar.
Maria Zilda Bethlem
Maria Zilda Bethlem (20 oktýabr, 1951 Braziliýa) Braziliýaly aktrisa
Dunaý
Taryhda Rim imperiýasynyň gadymky sepgidi hökmünde tanalýan bu derýa on sany ýurduň içinden akyp geçýär – ýa-da olaryň serhediniň bir bölegini düzýär: Germaniýa (7.5%), Awstriýa (10.3%), Slowakiýa (5.8%), Wengriýa (11.7%), Horwatiýa (4.5%), Serbiýa (10.3%), Rumyniýa (28.9%), Bolgariýa (5.2%), Moldowa (1.7%), we Ukraina (3.8%). Mundan hem başga onuň basseýni ýene dokuz sany ýurdy öz içine alýar: Italiýa (0.15%), Polşa (0.09%), Şweýsariýa (0.32%), Çehiýa (2.6%), Sloweniýa (2.2%), Bosniýa we Gersegowina (4.8%), Montenegro, Makedoniýa respublikasy we Albaniýa (0.03%).
Ady
thumb|250px|[[Visegrád, Wengriýa]] Dunaý derýasy dürli dillerde dürlüçe atlandyrylýar:
thumb|200px|[[Esztergom we Štúrovo, Wengriýa we Slowakiýa]] Dunaý derýasy aşakdaky ýurtlardan we dört sany paýtagt şäherden akyp geçýär. Şeýle hormat dünýä boýunça diňe Dunaý derýasyna degişlidir:
thumb|300px|right| [[Đerdap, Serbia]]
thumb|200px|Dunaý derýasy Ulmda
thumb|200px|Dunaý derýasy [[Wenada]]
thumb|200px|[[Wena, Awstriýa]] thumb|200px|[[Bratislava]]
Rok Dog
Rok Dog (Rock Dog) ABŞ-da “Mandoo Pictures” tarapyndan öndürilen we “Summit Premiere” tarapyndan 2016-njy ýylyň 8-nji iýuly Hytaý paýlanan 3D animasiýa komediýa aýdym-saz filmidir. Film Zheng Jun meňzeş atly grafiki romandan şekile geçirilen.
Juçi
Juçi – Çingiz hannyň ogly we altyn orda neberesiniň atasy.
Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo
Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo (Türkmen dili: manda manda manda manda manda manda manda manda) – ABŞnyň Iňlis dili eşsesli, sesteş, homofon we gramatika.
Garabogazköl Aylagy
Garabogazköl Aylagy - Türkmenistanyň günbataryndaky köl. thumb|Garabogazköl Aylagy Garabogazköl Aylagy 18 000 km²-dir.
Öň aýlagdy, ýöne bent gurulmagy sebäpli ol durgun köle öwrüldi.
Russiýa Federasiýasynyň döwlet gimni
Rus dogasy (1816—1833)
1816 ýylyň ahyrynda Aleksandr I bu sazyň imperator a-da ýerine ýetirilmegi barada karar çykardy.
Gimn hökmünde ulanylýar (1816-1833).
V. A. Žukowskiniň sözleri, Genri Keriniň sazy (Hudaý saklasyn, 1743)
Russiýa Imperiýa Gimni
200px|thumb|Russiýa Imperiýa baýdagy Боже, царя храни! (Hudaý patyşany halas etsin!) - Russiýa gimni 1833-1917.
Işleýän Marseillaise (1917)
Fewral rewolýusiýasyndan soňky ilkinji aýlarda gimn hökmünde ulanyldy.
Fransuz gimniniň sazy (La Marseillaise).
Tekst Wperyod gazetinde 1-nji iýulda 1875 ýylyň "Işleýän Marseillaise" ady bilen çap edildi.
Lavrowyň sözleri, Pýotr Lawrowiç (bu fransuz dilinden terjime däl), Klod Jozef Rouget de Lilliň sazy.
Watançylyk aýdymy (1991—2000)
Russiýa Federasiýasynyň döwlet gimni (1991-2000).
1990-njy ýylyň 5-nji noýabrynda RSFSR hökümeti döwlet nyşanyny, döwlet baýdagyny we RSFSR gimnini döretmek barada karar kabul etdi. Gimniň sazy hökmünde komissiýa Mihail Glinkanyň Watançylyk aýdymyny tassyklady.
Russiýanyň prezidenti eleltsiniň karary (No. 2127) bilen Boris Nikolaýewiç 1993-nji ýylyň 11-nji dekabrynda tassyklandy.
Glinkanyň, Mihail Iwanowiçiň (Andreý Petrow tarapyndan düzülen) sazy, gimniň teksti ýokdy.
Russiýa Federasiýasynyň Döwlet gimni (2000-nji ýyldan bäri)
2000-nji ýyldan bäri Russiýanyň Döwlet gimni.
Tassyklama taryhy
1999-njy ýylyň 10-njy martynda Döwlet Dumasy "Russiýa Federasiýasynyň Döwlet gimni barada" kanun taslamasyny ilkinji okalanda kabul etdi.
2000-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Döwlet Dumasy "Russiýa Federasiýasynyň Döwlet gimni barada" konstitusiýa kanunynyň taslamasyny okap, üçünji, jemleýji karar kabul etdi.
2000-nji ýylyň 20-nji dekabrynda Federasiýa Geňeşi Russiýanyň Döwlet gimni baradaky kanuny Aleksandrowyň sazyna kabul etdi.
27-nji dekabrda Prezident Döwlet gimniniň teksti baradaky tekliplere garamak üçin 12 adamdan ybarat iş toparyny döretdi.
30-njy dekabrda Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň 2110 belgili karary bilen, degişli federal konstitusiýa kanuny güýje girýänçä Mihalkowyň teksti tassyklandy.
2000-nji ýylyň dekabry - 2001-nji ýylyň fewralynda gimniň teksti baradaky 5 kanun taslamasy Duma hödürlendi. Prezident V. V. Putin S. V. Mihalkowyň tekstini hödürledi. Bu kanun taslamasy 2001-nji ýylyň 7-nji martynda Döwlet Dumasy tarapyndan garaldy we S. V. Mihalkowyň teksti Russiýa Federasiýasynyň resmi gimni hökmünde kabul edildi.
Rus gimniniň teksti tassyklandy
A. V. Aleksandrowyň sazy, S. V. Mihalkowyň sözleri.
Tereza Seiblitz
Ana Tereza Milanez de Lossio e Seiblitz (29 iýun, 1964 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Kişisel hayat
O, aktör André Gonçalves ile kısa bir ilişki sonucunda 13 Şubat 1998'de doğan Manuela'nın annesidir.
İki yıl ayrıldıktan sonra çiftin sevgi dolu nüksetmesinin sonucu olarak, 8 Haziran 2001'de doğan Vittório adında bir oğlu olan film yapımcısı Luiz Fernando Carvalho ile dört yıl evlendi.
José Maurício Parreira Horta'nın oğlu Juliano, 8 Nisan 2006'da eski kocası Cordão do Boitatá'nın müzisyen Kiko Horta tarafından doğdu.
Güýç
Güýç — fiziki wektor ululyk. Bir jisime beýleki jisimler tarapyndan ýa-da meýdan tarapyndan edilýän täsiriň ölçegi. Güýjiň jisimlere täsiri netijesinde jisimiň tizligi üýtgeýär, deformirlenýär ýa-da dartylýar.
Güýjüň belgisi hökmünde adatça F - lat.fortis(güýçli) simwoly ulanylýar. Güýjüň birlikleri:
Türkmenin Milli Saz Guraly Dutar
Düzet Türkmen saz guralı diylende aklımıza ilki bilen dutar geler. Türkmenistanyn aýdym-saz dünýäsinde iñ bilinen ve ýörgünli saz gurallaryndan biride dutardyr. Dutar dine bir Türkmenistanda dal, Merkezi Asiýada dürli halklaryñ arasynda, ýörgünli guraldyr, yöne adlary ve daş görnüşünde üytgeşmeleri bardyr. Dutar, Türkmen tanalmana başlany bäri halk sungatydyr. Dutar taryhdan bu günümüze çenli yörgünlü saz guraly bolup gahramançylyk söweşleri, gaydowsuz göreşlerini, batyr şirlerini bize beýan edýär. Dutar görüşü 3 bölekden ybaratdyr. 1-nli bölege kädi ady berilmektedir, 2-nji bölege sap, 3-nji bölege bolsa gapak ady berilmektedir. Dutaryň kädi bölegi tut agaçdan usdalaryn öz usullaryna göre ulu ya da kiçi edip yasayar. Dutaryň sap bölegi bolsa erik agajyndan ýasalýar. Bu böleklerin ikisi–de agajyň ortarasyndan kesilip yasalyar. Dutaryň gapak, böledi bolsa tut agajyndan ýasalýar. Bulardan başka dutaryn 2 sany kirşi ve 13 sany perdesi bardyr.
Zambiýa
Zambiýa (Zambia ) — Merkezi Afrikada ýerleşýän döwlet. Demirgazykda Kongo Demokratik Respublikasy, demirgazyk-gündogarda Tanzaniýa, gündogarda Malawi, günortada Mozambik, Zimbabwe, Botswana we Namibiýa, günbatarda bolsa Angola bilen araçäkleşýär.
Paýtagty we iň iri şäheri — Lusaka.
Wawilon taryhy
MOWZUK: GADYMY WAWILON
I umumy okuw
Meýilnama:
2.Hammurapiniň kanunlar ýygyndysy.
1.Derýaaralygynda amoreýleriň çozuşlaryndan soň,syýasy dagynyklyk başlanýar.Günorta Larsa,demirgazykda Issin,derýaaralygynyň demirgazygynda:Ýefratda Mari,Tigrde Aşşur,Di- ýala derýasynyň töwereginde Eşnuna döwletleri bolup olarda amoreýler dolandyrypdyr.
Bu döwletleriň b.e.öň XX-XIX asyrda özara uruşlarynyň netijesinde Wawilon şäheri (Ba- byl-“Hudaýyň derwezesi”) ýokary göterilýär.Onda I Wawilon ýa-da Amoreý nesilşalygy do- landyryp,gadymy Wawilon döwri (1894-1595ý.) diýlip atlandyrylýar.Wawilonyň ýerleşişi Tigr bilen Ýefratyň ýakynlaşýan ýerinde bolandan soň,oňa çozmak üçinem,goranmak üçi- nem bu ýer amatly bolupdyr. Şäher tebigy taýdan ýurduň merkezi bolmaga laýyk gelipdir. Esasy suwaryş desgalary bu ýerde jemlenipdir,Alynky Aziýa möhüm gury ýer we derýa ýol- lary Wawilonyň üstünden geçipdir.
Wawilonyň gülläp ösmegi I Wawilon nesilşalygynyň altynjy patyşasy-Hammurapiniň   (b.e.öň 1792-1750) dolandyran döwrüne gabat gelýär.Hammurapi ajaýyp döwlet işgäri,ýiti akylly,mekir diplomat,iri harby işgär,parasatly kanunçy,başarjaň guramaçy bolupdyr.Ol harby bileleşmeleri syýasy taýdan ulanyp,soňra aňsatlyk bilen olary dargadyp goýberýän ekeni. Ol ilki Larsa bilen özara kömek barada şertnama baglanyşýar we Uruky soň Issini basyp alýar.Soň Mari bilen bileleşip,Eşnuny derbi-dagyn edýär.Mariniň hökümdary Zimrilim ýeň- şin miweleri barada Hammurapi şeýle diýýär:
“Özüň dolandyr,ýa-da özüňe ýaraýany goý”
Bular indiki zarbany Larsa urýarlar.Onuň hökümdary Rim-Sin Elama gaçýar.Patyşalygy bolsa Hammurapä ýetýär.Şondan soň Wawilonyň esasy garşydaşy Mari bolupdyr.Mariniň hökümdary Zimrilim hem gowşak hökümdar bolmandyr.Onuň Wawilonda diplomatlary we jansyzlary bolupdyr.Ol ähli wakalardan habarly ekeni.Haçanda Hammurapiniň meýilleriniň üýtgänini aňanda,ol öz goşunlaryny çagyryp alýar.
B.e.öň 1759-nji ýylda şol bahana bilen Hammurapi Mariniň üstüne çozýar we ony basyp alýar.Hammurapiniň dolandyran 35 ýylynyň ählisi diýen ýaly bütin Derýaaralygyna ýaýylyp ýatan Wawilon döwletini döretmäge gidipdir.Ýöne onuň ogly Şamsuiluna (1749-1712) döwründe eýýäm içerki garşylyklar we daşarky syýasatdaky kynçylyklar ýüze çykyp başlaýar.Ol öz abraýyny saklamaga çalşypdyr.Şeýle-de bolsa,günortada elamlylar yzly-yzyna şumer şä- herlerini basyp alypdyrlar,Sipparda gozgalaň döräpdir,Issin bölünip aýrylypdyr.
Daşarky syýasat hem Wawilon üçin ýaramsyz bolup ugrapdyr.Onuň ýerlerine urşujy kassit taýpalary çozupdyrlar.Demirgazyk-günbatar Derýaaralygynda täze döwlet-Mitanni döreýär we Wawilony Kiçi Aziýa hem-de Ortaýer deňziniň gündogaryna barýan ýollardan kesýär.B.e.öň 1595-nji ýylda bolsa hettler çozup,Wawilony basyp alýarlar we ony tozdurýarlar. Şeýlelikde I Wawilon nesilşalygy we 300 ýyl dowam eden gadymy Wawilon döwri tamam- lanýar.
2.Hammurapiniň kanunlary girişden 282 maddadan ybarat bolan esasy bölümden we netijeden ybarat bolup,ol ilki toýun kerpiçjiklere,Hammurapiniň dolandyran soňky ýyllarynda bolsa gara bazalt sütüne ýazylýar.Sütüniň ýokary böleginde Hammurapi Gün hudaýy Şamasyň öňünde ondan häkimiýeti kabul edýän şekilde görkezilipdir.Hammurapiniň kanunlary ýazylan sütüni 1901-nji ýylda   Elamyň paýtagty Suzyda gazuw-agtaryş işleri geçirilende fransuz arheologlary tapdylar.
Şol döwürdäki gadymy Wawilonyň ykdysady,jemgiýetçilik we syýasy gurluşy Hammurapiniň kanunlary we onuň häkimler,çinownikler bilen  ýazyşan hatlary,hususy doku- mentler arkaly öwrenilýär.
Hammurapiniň döwründe Wawilonda suwarymly ekerançylyk,bagçylyk,maldarçylyk, dürli senetler,içerki we daşarky söwda ösüpdir.Ekin meýdanlary täze özleşdirilen ýerleriň hasabyna giňelýär.Suwaryş desgalaryna aýratyn üns berlipdir.Onda işlemäge işe ýaraýan ähli ilat-erkin adamlardan gullara çenli çekilipdir.Suwaryş desgalarynda işlemek borjundan bo- ýun gaçyrýanlary ölüm jezasyna çenli jezalandyrypdyrlar.Kanunyň 4 sany maddasynda öz ýerindäki suwaryş desgalaryna daýhanlaryň ünsiz,geleňsiz garan ýagdaýlary göz öňünde tutulypdyr.Eger ol goňşusynyň ýerini suwa basdyrsa,zyýanyň öwezini doldurmaly,ýogsa-da ony goňşusyna ýetiren zyýany üçin satmaly ekeni.Hammurapi uly kanal hem gurdurypdyr.
Wawilonda öý,gämi gurýan ussalar,agaç ussalary,daş ýonujy,tikinçi,dokmaçy,demir ussasy,gönçi lukmanlar,mal lukmanlary, sertaraşlar, çaýhanaçylar ýaly hünärler bolupdyr.Olaryň işine töleg tölenipdir we bitiren işi üçin berk jogapkärçilik çekmeli bolupdyrlar.
Bütin Derýaaralygynyň üstünden geçýän içerki we daşarky söwda ýollarynyň bir elde jemlenmegi söwdanyň ösmegine ýardam edipdir.Wawilondan däne,hurma,sezam ýagy,ýüň, senetçilik önümleri çykarylypdyr.Wawilona metal,gurluşyk daşy we agajy,gul,bezeg üçin ulanylýan zatlar getirilipdir.
Söwda döwlet işi bolup,onuň bilen ýörite işgärler-tamkarlar meşgullanypdyrlar.Olar ow- nuk söwdagärleriň üsti bilen iri döwlet we hususy söwdany amala aşyrypdyrlar.Tamkarlara gullugy üçin ýer,bag we öý beripdirler.Esasy söwda merkezleri Wawilon,Nippur,Sippar,Lar- sa,Ur şäherleri bolupdyr.
Wawilonda doly hukukly raýatlara “awilum” (“adam”) diýlipdir.Erkin adamlardan başga-da ilatyň “muşkenum” (“aşak egilýänler”) diýilýän topary bolup,olar patyşa hojalygynda işläpdirler.Hammurapiniň kanunlary boýunça muşkenumyň tenine şikes ýetirileni üçin pul tölegi görnüşinde öwezi doldurylypdyr.Erkin adamlar üçin bolsa “göz üçin göz,diş üçin diş” düzgüni ýöräpdir.
Gadymy Wawilonda jemgiýetiň iň aşakky gatlagy gullar bolup,olara “wardum” diýlipdir.Gulçulygyň uruşlar,bergidarlyk,maşgalada biriniň girewine berilmegi ýa-da gulçulyga satylmagy,öz-özüňi gulçulyga satmak,jenaýatçylyk üçin gulçulyga satmak,gullaryň tebigy köpelmegi ýaly çeşmeleri bolupdyr.Ortaça ýaşaýan maşgalada 2-5 gul bolan.Gadymy Wawi- londa döwletiň başynda patyşa durup,ol kanun çykaryjy,ýerine ýetiriji,kazyýet we dini häkimiýete eýe bolupdyr.