cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasy
Turkmenistan SSR ministrler Sowetynyn yolbashcylary
1. Atabayew Gaygysyz Serdarowich-fewral 1925-iyul1937.
2. Hudaybergenow Aitbay-noyabr 1937-17.10.1945
3. Babayew Suhan Babayewic-17.12.1945-14.07.1951
4.Owezow Balysh Owezowich-14.07.1951-14.01.1958
5.Garayew Juma Durdy-14.02.1958-20.01.1959
6.Owezow Balysh Owezowic-20.01.1959-13.06.1960
7. Annalyyew Abdy Annalyyewic-13.06.1960-26.03.1963
8. Gapurow Muhammetnazar Gapurowic-26.03.1963-25.12.1969
9. Orazmuhammedow Oraz Nazarowich-25.12.1969-17.12.1975
10. Yaskuliyew Bally-17.12.1975-15.12.1978
12.Niyazow Saparmurat Atayewic-18.03.1985-4.01.1986
13. Hojamyradow Annamyrat-4.01.1986-17.11.1989
.ki
Kiribati'nin internet kodu.
.km
Komorlar'ın internet kodu.
Gýote Iogann Wolfgang
244px|thumb|right|Johann Wolfgang von Goethe
(28.8.1749, Maýn boýundaky Frankfurt — 22.3.1832, Weýmar) — nemes şahyry, akyldary, tebigaty öwreniji. Gýote Germaniýada magaryflandyryş döwri edebiýatynyň esasy wekili, täze zaman nemes edebiýatyny esaslandyryjylaryň biri. Ol ilki maşgalada gowy terbiýe alýar, soňra Leýpsigde (1765—68) we Strasburgda (1770—71) okap, hukuk ylymlary we başga ylymlar boýunça leksiýa diňleýär. Gýote “Faust” diýen eserinde, “Poeziýa we hakykat” atly ýatlamalar kitabynda aýratyn nygtaýşy ýaly, dünýäniň, durmuşyň hakyky manysyna düşünmäge çalyşýar. Gýote 1794 ýylda F. Şiller bilen tanyşýar we şondan soň onuň bilen ýakyn aragatnaşyk saklaýar. Her halda Gýoteniň dünýä we durmuşa garaýşy örän gapma-garşylykly häsiýetdedir. Gýoteniň irki poeziýasy (1767—69) anakreontik lirikanyň däplerine eýerilip ýazylan eserlerdir. Onuň döredijiliginiň täze, kämil döwri Strasburgdan başlanýar. Gýoteniň ilkinji goşgular ýygyndysy Leýpsigde (1769) çap edilýär. Onuň “Tupanlar we okgunly zarbalar” döwründe ýazan goşgulary nemes poeziýasynyň taryhynda iň ajaýyp sahypalary düzýär. Ol meşhur “Faust” dramasyny döredýär. Faustyň esasy problematikasy döwrüň feodal düzgünlerini dargatmaga we şol döwür üçin täze progressiw bolan buržuaz gatnaşyklary ornaşdyrmaga bolan ymtylyşlary görkezmäge bagyşlanandyr. Gýote döwrüniň tematikasyna ýüzlenip, “Klawigo” (1774), “Stella” (1775) ýaly pýesalary hem ýazýar. “Egmont” (1788), “Torkwato Tasso” (1780—89), “Korinfsk gelinligi” (1797), “Graždanin-general” (1793) ýaly eserleri, “Wilgelm Meýsteriň okuw ýyllary” (1793—96), “Wilgelm Meýsteriň jahankeşdelik ýyllary” (1821—29) romanlary hem Gýoteniň döredijilik biografiýasynyň bezegi hasaplanýar. Gýote gündogar poeziýasy bilen hem gyzygypdyr. Onuň “Günbatar-gündogaryň diwany” (1814—19) kitabyndaky goşgular siklinde Züleýhanyň obrazynyň üsti bilen gündogaryň ajap tebigatyny suratlandyrýar.
P. V. Sindhu
Pusarla Venkata Sindhu (1995-nji ýylyň 5-nji iýulynda Haýdarabatda doguldy) hindi badminton oýunçysy.
Karýerasy
Sindhu, Andra Pradeşiň Haýdarabat şäherinde dünýä indi. Ejesi-de, kakasy-da woleýbolçydy. Kakasy P. V. Ramana 1986-njy ýylda geçirilen Aziýa oýunlarynda bürünç medal gazandy.
Karýerasynda Sindhu 2019-njy ýylda Badminton boýunça dünýä çempionaty, 2016-njy ýylda Olimpiýa kümüş medaly , 2021-nji ýylda Olimpiýa bürünç medaly we 2022-nji ýylda Arkalaşygyň oýunlary altyn medaly bar.
Üstünlikleri üçin Sindhu, 2015-nji ýylda Hindistanda dördünji iň ýokary raýat baýragy bolan Padma Şri bilen sylaglandy we soňra 2020-nji ýylda Hindistanda üçünji iň ýokary raýat baýragy bolan Padma Bhuşan bilen sylaglandy.
Daşarky baglanyşyklar
tournamentsoftware.com P. V. Sindhu
.kn
Saint Kitts ve Nevis'in internet kodu.
Programmirleme
frameless|
'''C++ Programmirleme- 1-nji sapak Dev-C++ Ýüklemek'''
Programmirleme dilini öwrenmegiň iň gowy ýoly, ony ulanyp programma ýazmakdyr. Ýazan programmalarymyzy barlap görmek üçin bize Dew-Ç++ gerek bolar we birinji etmeli işimiz, şol programmany oz kömpýüterimizde işletmek. Ol programmany internet-den şu salgydan alyp bilersiňiz. http://surfnet.dl.sourceforge.net/sourceforge/dev-cpp/devcpp-4.9.9.2_setup.exe
Dev-C++ Programmasy. Birinji Programmamyzy ýazalyň 1. Dew-C++ açyn, 2. File -> New -> Source File girin ýada CTRL+N 3. Täze açylan ýer, C++ programmasy ýazylýan ýer. Şol ýerik aşakdaky bölegi göçürin. Edil bolşy görçürmegiňiz zerurdyr. Baş-setir (uly,kiçi) harplar tapawut edýär. C++ Programmirleme- 1-nji sapak (http://www.tmolympiad.org/ ) /* menin birinji programmam */ using namespace std; int main { cout << "Salam! Men C++ owrenyarin!!!" << endl; system("pause"); return 0; }
4. Bu faýly ýatda sakladyn. File -> Save. Ýada CTRL+S. Özüniz bir at berin 5. Ýazan programmamyzy işledelin. Execute -> Compile & Run. Ýada F9 6. Siz “Salam! Men C++ owrenyarin!!!!” Ýazgysyny we “Press any key to continue ...” ýazgysyny görmeli. Bu işlap duran biziň ýazan programmamyz. 7. Çykmak üçin her haýsy duwma basyn.
Şulary edip bilen bolsanyz ýeterlik. Indi Ikinji sapaga garaşyn!
Dessanlar
Dessan-şygyr bilen kyssanyň garyşyk getirilmeginden düzülen epiki eserdir.
Dessan we dessançylyk türkmen edebiýatyna, halk döredijiligine mahsus janrlaryň biridir. Dessanyň sýujeti, esasan, halk rowaýatlaryndan, ertekilerinden alynýar.
Dessanlar özleriniň häsiýetleri, temasy, ideýa-mazmuny boýunça dürli-dürli bolýar. Türkmen edebiýatynda "Görogly" eposy, "Ýusup-Ahmet", "Aly beg-Baly beg", "Döwletýar" ýaly dessanlar gahrymançylykly dessanlara, "Leýli-Mejnun", "Zöhre-Tahyr", "Şasenem-Garyp" ýaly eserler yşky-liriki dessanlara, "Nejeboglan" bagşylaryň durmuşyndan ýazylan dessana, "Seýpelmelek-Methaljemal", "Gül-Bilbil", "Gül-Senuber" ýaly dessanlar fantastik dessanlara degiş-lidir.
Dessanlar halk arasynda uly höwes bilen diňlenipdir. Dessany boýdan başa ýerine ýetirýän bagşy-sazandalara dessançylar diýlip-dir.
Dessanlar türkmen bagşylarynyň esasy repertuar çeşmesidir. Dessançy bagşylaryň hataryna türkmeniň belli bagşy-sazandalary Pälwan bagşynyň, Nazar Baganyň, Magtymguly Garlyewiň, Öwülýägulydyr Palta bagşynyň atlaryny tutmak bolar. "Görogly" eposynyň 1941-ýyldaky neşiri Pälwan bagşynyň, "Hüýrlükge-Hemra" dessany bolsa Nazar Baganyň dilinden ýazylyp alyndy.
.kr
Kore Cumhuriyeti'nin internet kodu.
Jonathan Galindo
Instagramda we başga sosýal medialarda meşhur bolan rahatsyz ediji surat (Ýüz)
Şuwagt instagramda meşhur bolan bir surat bar.
Aslynda waka şeýle başlaýar, Samuel Canini atly bir film döredijisi özüniñ maskalaryny ýasap instagramda paýlaşýar. Maskalary her hili görnüşde ýasaýar. Soñra Carlosname atly instagram ýyldyzy hem şo suratlardan özüniñ maskasyny ýasap biraz gorkunç hala getirýär we instagramda paýlaşyp ugraýar. Ýöne başga bir topar suraty instagramyñ başyna bela etýär. Olam Jonathan Galindo. Suraty erbet niýetler üçin ulanyp çagalary gorkuzýar. Çagalara şonuñ üsti bilen oýun oýnatýar. Meselem suraty profiliñe goý, gije gorkunç film gör we ş.m wezipeler berýär. Eger utsa çagalara sowgat berjegini aýtýar. Eger etmese çagalary etdirjek şekilde gorkuzýar. Bu işiñ soñy özüni öldürmege çenli gitýär. Edil "Gök kit" oýny ýaly. Eger şuwagt bu suraty instagramda profiliñize goýsañyz instagram hasabyñyz doly ýapylýar. Sebäp hökmünde "Özüni öldürmäge gönükdürilen surat paýlaşdyñyz" şeklinde. Şuwagt ençeme YouTuberler YouTubede Facebookda Twitterda paýlaşdy. Hakykatdanam barlap görülse instagram hasabyñyz 5 sekunt ýaly gysga wagtda pozulýar.
Surat twittterdede çalt paýlaşylýar. Sebäbi paýlaşan adamlaryñ köpüsi "Bu suraty profiliñize goýsañyz sowgat bar" şeklinde paýlaşýar eken. Suraty profiliñize goýaýmañ hakykatdanam pozulýar. Suratyñ näme sebäpden beýle çalt we näme sebäpden ulanylýandygy belli däl.
Kiçilere zyýany
Jonathan Galindo "oýun" ady bilen çagalary has erbet ýagdaýa düşürýär. Sebäbi çagalar sosýal medianyñ iñ goragsyz kişileridir. Jonathan Galindo çagalara sosýal mediada bir oýun oýnatýar. Oýunda ençeme bölümler bar, bu bölümleriñ soñy ölüm bilen gutarýar. Jonathan Galindo oýunda çagalara gaty howply wezipeler berýär. Çagalaryñ psihologiýasyny bozan bu adamlaryñ bu işleri arkaýyn etmesiniñ arkasyndaky uly syr sosýal medianyñ gizlinligine daýanmak.
Bekre balyk
Bekreşekilli balyklar otrýady
Bekrebalyklar maşgalasy
Ýagdaýy
Derejesi I (CR) Düýbünden ýitip barýan görnüş.
Genefondy gorap saklamakda ähmiýeti
Urugyň Aral-Amyderýa aýtymyndaky ýeke-täk görnüşi.
Ýaşaýan ýerleri
Deňizde işbil taşlaýan derýalaryndan uzaklaşmaýar. Esasan süýji suwuň deňze guýýan ýerinde iýmitlenýär. Hazar deňziniň türkmen kenarynda çuňlugy 10 metrden çuň bolan ýerlerde ýaşaýar. Amyderýa köpelýän döwründe geçýär, çuň çukurlarda gyşlaýarlar.
Sany we ony üýtgetmek ýagdaýy
Hazar deňzinde sany hemişe azdy we umumy tutulýan bekreleriň (ýerini üýtgedýän) görnüşleriniň içinde 1% tutýardy. Hazar deňziniň türkmen kenarynda ýek-tüki duşýar. 1971, 1972, 1974 we 1977-nji ýyllarda ýazda Garagum derýasyna ýaş balyklar aralaşdy. Geçirilen barlaglarda 1 liçinkasy 6 gezek hasaba alyndy. 1978-nji ýylda Hanhowuz suw howdanynda, 1997-nji ýylda Amyderýada, Atamyrat (Kerki) şäherine golaý ýerde, uly bekre balyk tutuldy.
Esasy çäklendiriji sebäpler
Işbil taşlaýan derýalarynyň suwunyň azalmagy we kadalaşdyrylmagy.
Biologiýasynyň aýratynlyklary
Köpelmek üçin derýalara geçýär. 32 ýyl ýaşaýar. Göçýän, jyns tarapdan giç ýetişýän görnüş. Ýaz-tomus döwründe suwuň derejesi 15一20°C ýetende köpelýär. Önümliligi 280一 574,7 müň işbil.
Köpeldilşi
Iş geçirilmedi
Gorag üçin görlen çäreler
TGHB-niň Gyzyl sanawyna (2009), Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) we CITES-iň (2011) sanawyna girizildi. Hazar we Amyderýa döwlet goraghanalarynda goralýar. Tutmak gadagan edildi.
Barlaglar boýunça teklipler
Emeli usullarda ösdürip ýetişdirmegiň biotehnikasyny işläp düzmeli we howdan şertlerinde ösdürmeli.
Düzüji F. M. Şakirowa, A. I. Suwhanowa
Azatlyk heýkeli
Amerikadaky Azatlyk/Swoboda heykelini fransuzlar ABŞ'yñ garaşsyzlygynyñ 100 yyllygyna sowgat hökmünde gurupdyrlar.Bu heykel,gurujylary Frederik Bartold we Gustaw Eyfeliñ gatnaşmagynda Azatlyk adasynda Gudzon deryasynyñ gyrasynda 1886'jy yylyñ 28 oktybrynda açylyar. Nýu-Ýorka gelyän gämileri garşylayan Azatlyk ayaly heykeli juda agyrdyr-onuñ agramy 204 tonnadyr,onuñ 90 tonnasy daşyny örtmek üçin kümüş ulanylypdyr'.Şol 90 tonna renkli metaly üpjün eden potratçy şol döwrüñ puly bilen tonnasy 2500$ bolanlygyny gözöñünde tutsak,yaglyja düşewünt/girdeji görüpdir.Amerikalylar bu gurluşyk üçin ummasyz pul toplapdyrlar.Bu puly toplamak üçin World gazetiniñ eyesi Jozeph Pulitzer orta we uly girdejili kompaniyalary bu gurluşyga pul kömegini etmäne çagyrypdyr.1885'ji yylyñ awgustynda eslije pul toplanypdyr.Emma okeanyñ bärki tarapynda fransuzlar eyyäm heykeliñ köp bölegini tayynlap,olary gämide Nyu-Yorka getiripdi.Azatlyk heykeli 350 bölekden ybaratdy we olary "İzere" diylen gämide 214 yaşikde getiripdirler.4 ayyñ içinde müñlerçe işçileriñ zähmeti netijesinde bu monument guruldy.1886.jy yylyñ 28.ji oktybrynda garaşsyzlyk bayramçylygynyñ 100 yyllygyna 10 yyl gijä galynyp açylyşy bolupdyr.Aslynda bu taslamany Frederik Bartolda 1876'da gutarmaly diylip wagt berilipdir.Emma bu monumentdäki fakelli el açylyşdan öñ toplanypdyr,hatda Filadelfiyada sergide hem görkezilipdir.Gurluşyk başlansoñ çaklanandan kän pul çykyp başlansoñ,amerikalylar hemde okeanyñ bärisindäki fransuzlar yenede pul toplap başlapdyr,hayyr-sahawat konsertlerini gurnapdyrlar,lotereya oynapdyrlar we ş.m.Bartolda bu äpet konstruksiyanyñ parametrleriniñ hasaby we gurluşygy üçin güyçli injeneriñ kömegi gerek bolupdyr.Bu işe tejribeli injener Gustaw Eyfeli-Parijdäki Eyfel başnyasyny guran adamy çagyrypdyr.G.Eyfel bu konstruksiyany berk zemine deñagramlygyny saklar yaly edip taslamasyny düzüpdir.Yenede belläp geçmeli zat hem,bu monumentiñ daşyna geydirilen 90 tonna barabar kümüş-orslaryñ kümüşi eken.1814.ji yylda Nijniy Tagilde Waysk dagynda tapylan Demidowlaryñ bu kümüş karyeriniñ 1850.ji yyldaky gazylyp alnyşy yylda 10 müñ tonna çykypdyr.Şol döwürler,tutuş Yewropada bary yogy-3 müñ tonna kümüş çykarylypdyr.Rus kümüşleri şol döwürler Yewropada uly isleg bilen alynyar eken.Pawel Pawlowiç Demidow,Nijniy Tagil kümüş känleri kompleksiniñ yolbaşçysy yaşlygyny Parijde geçiripdir.Azatlyk heykelindäki ayalyñ yüz keşbi şu heykeliñ heykeltaraşy bolan Frederik Bartoldyñ ejesiniñ yüzi eken.Pul yetmezçilik zerarly 10 yyllap bu gurluşyk gijä galypdyr.Bu gurluşyga 100 müñden gowrak fransuz pul bagyşlapdyr.Fransuzlaryñ sowgat beren bu yadygärligine şol döwrüñ prezidenti frankomason Grower Kliwlend hem gatnaşypdyr.Ynha şeydip,masonlaryñ simwoly bolan,emma arkayyn durmuş diyip Täze Dünyä iş gözläp giden emigrantlaryñ Azatlyk heykeli şeydip gurulypdyr.
salgylanma
http://ertir.com/#blog.php?view=90852
Kamilla Kabello
Karla Kamilla Kabello Ettrabo Ispança: [kamila kaβeʎo] Iňlis: [Camila cabello]; 1997-nji ýylyň 3-nji martynda doglan) Amerikaly Kuba aýdymçysy we aýdym ýazyjysy.
David Spade
thumb David Wayne Spade (1964) Amerikally aktýor.
.kw
Kuveyt'in internet kodu.
Bägül güllüler maşgalasy
Bägül güllüler maşgalasynyň umumy alamatlary
Bägül güllüler maşgalasyna degişli ösümlikleriň gülleriniň bäş sany okara ýapraklary, bäş sany aýry-aýry ýerleşen gül ýapraklary, köp sanly tyçinkalary we bir ýada birnäçe miwelikleri bardyr. Erigiň, garalynyň, alçanyň, şetdalynyň güllerinde miwelik bir sanydyr, emma almanyň, armydyň, bägülüň güllerin de bolsa miwelik köp bolýar. Köplenç, bägül güllüler maşgalasyna degişli ösümlikleriň miweleri tagamly hemde şirelidir. Birnäçeleriniň miweleriniň emele gel megine gül ýatagy hem gatnaşýar (almada, armytda, beýide, bägülde we beýlekilerde). Bular ýaly miwelere ýalan miweler diýilýär. Ençeme ösümliklerde şänikli miwe (erikde, alçada, garalyda, şetdalyda we beýleki lerde) bolýar. Bägül güllüler maşgalasyna degişli ösümlikleriň käbiri bilen tanşalyň.
Matallar
• Gel disem gelenok gelme disem gelýä (dodak)
Gazyk ustunde gardurmaz (Mayak) Yerin astynda altyn gazyk (Sabzi)
Ertekiler
Ertkiler - türkmen halk döredijiliginiň iň gadymy görnüşleriniň biridir.
Ertekilerde, esasan, halkyň bagtly durmuşy, azatlyk ugundaky göreşleri, arzuw-umytlary beýanini tapyp-dyr. Ertekilerde adalat, hakykat hemişe dabaralanýar, açgözlükdir, wagşylykdan üstün çyhylýar.
Ertekiler durmuşy, fantastiki, haýwanlar hakynda ýazylan toparlara bölünýär. Olar, köplenç, "Bir bar eken, bir ýok eken" diýen jümlelerden başlanýar. Ertekilerde halkyň oý-pikiri, dünýägaraýşy, duýgy-düşünjeleri beýan edilýär. Durmuşy ertekilere "Garybyň çerkeze gidişi", "Aýazhan" ýaly ertekiler degişlidir.
Olarda adalatyň, agzybirligiň, dostlugyň, akyl-paýhasyň ýeňilmez güýji görkezilýär.
"Aýazhan" ertekisiniň gahrymany Aýazhan. Ol ýönekeý bir çopan. Özüniň ugurtapyjylygy, akyly bilen ol patyşa bolmaklyga çenli baryp ýetýär. Ýöne ol öz päliniň azmazlygy üçin çarygyny hemişe gözünüň öňünde asdyryp goýýar.
Azhanyň şu hereketleri bilen adamynyň hemişe pes pel bolmalydygyny ýatladyp durýar. Fantastik erteklere: döw, ajdarha, peri jadyly hyýaly ýaly zatlar gatnaşýarlar. Oňa "Akpamyk", "Memmetjan", "Garybyň gyzy Güljahan" ýaly ertekiler mysal bolup biler.
Haýwanlar hakyndaky ertekilere "Dört dost", "Aldanan möjek", "Küýze we tilki", "Möjek we guzy" ýaly ertekiler degişlidir. Bu hili ertekilerde haýwanlaryň obrazy arkaly adam durmuşy we hesiýeti ýüze çykarylýar. Ýolbars, gaplaň-ýyrtyjy, tilki-mekir, möjek-açgöz, goýun-pes päl hesiýetleri bilen orta çykýar.
Jadyly ertekilerde adamlar tebigatyň gara güýçlerine garşy göreş alyp barýarlar. Şol göreşlerde adamyň döw, ajdarha, al-arwah, jyn, peri ýaly güýçlerden üstün çykyşy görkezilýär. "Akpamyk" ertekisinde paýhasly sada gyzyň gabat gelen kynçylyklary ýeňmegi başaryşy görkezilýär. Akpamyk doganlaryny tapýar, olaryň hormatyna mynasyp bolýar.Doganlaryny döwler öldürensoňlar, ahy-nala çekip oturmaýar, haý diýmän, agalaryny direltmegiň ugruna çykýar. Görip gelnejeleri ony agyr güne sezewar edýärler. Akpamyk şonda-da adalata umytsyz bolmaýar. Päk ýüreklilik, hoşniýetlilik bilen zalymlyk, ejize ganymlyk, göriplik jezalandyrylýar. Adalat üstün çykýar.
Ertekide haýwanlaryň adam dilinde geplemekleri, döwüň kellesiniň kesilenden son, köp bolup gelmegi, akmaýanyň kömegi bilen ölen doganlar direlýär... Bularyň hemmesi täsin, durmuşda bolmaýan jadyly zatlardyr.
Ertekiler mazmun taýdan baý, halk fantaziýasynyň ajaýyp nagyşlaryny özünde jemleýändigi üçin mynasyp orunlaryň birini eýeleýär. Ertekiler halkyň özboluşly taryhydyr. Ertekiler diňe göwün açmak hyzmatyny ýerine ýetirmek bilen çäklenipdir. Ol halkyň durmuşynda möhüm akyl ýetirijilik, özboluşly ylym-bilim bolup hyzmat etmek wezipesini ýerine ýetiripdir. Ertekilerdäki wakalar -bu durmuş hadysalaryny ýüzlerçe ýyllaryň dowamynda edilen gözegçilikleriň, garaýyşlaryň netijesidir.
HINÇI MURTLAK ÇEKIRTGE
Göni ganatlylar otrýady Stenopelmatidler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi IV. Seýrek görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Türkmenistanyň endemigi. Gysgaça beýany. Güýçli derejede buýnuzlaşan uly kelleli ganatsyz çekirtge. Arka öňüniň öň tarapy yz tarapyna görä biraz inliräk, bedeniniň reňki sarymtylgülgüne öwuşginli. Erkekleriniň bedeniniň uzynlygy 20–22, urkaçylarynyňky 23–25 mm. Ýaýraýşy. Magtymguly etraby, Aşgabat, Duşak demir ýol bekediniň töweregi, Bathyz, Repetek. Ýaşaýan ýerleri. Dag-etek baýyrlaşan meýdanlar we berkleşen çägeler, gemrijileriň we mör-möjekleriň hinleri. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Iki-ýeke duş gelýär. 2009‑njy ýylda Gündogar Köpetdagyň eteklerinde (Duşak) iýul aýynda 2 sagatlyk meýdan barlaglarynyň dowamynda 1 hinçi murtlak çekirtge hasaba alyndy. Esasy çaklendiriji sebäpler. Ýaýran ýerleriniň oba hojalyk taýdan özleşdirilmegi, ekin we öri meýdanlarynyň himiki serişdeler bilen işlenilmegi. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Hinlerde ýaşaýar. Gijesine hereketde bolýar, gündizine gemrijileriň we tomzaklaryň taşlan hinlerinde gizlenýär, şol ýerde hem jyns taýdan ýetişen hinçi murtlak çekirtgeler we olaryň uly ýaşyndaky liçinkalary gyşlaýar. Ýylda iki nesil berýän bolmagy mümkin. Köpeldilişi. Iş geçirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Köpetdag, Bathyz we Repetek döwlet goraghanalarynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Ýaşaýan mesgenleriniň goralyşyny güýçlendirmeli. Barlaglar boýunça teklipler. Goraghanalaryň çäklerinde çekirtgäniň populýasiýasynyň ýagdaýyny we sanyny öwrenmeli. Düzüji: E. O. Kokanowa
La Serena
thumb La Serena - bir şäher Çili'da.
Elipbiý
thumb|250px Türkmen elipbiýi
Irem Deriji
thumb|İrem Derici Irem Deriji (İrem Derici) 1987-nji ýylyň 21-nji martynda Türkiýanyň Stambul šäherinde eneden boldy. Hulusy Deriji we Žale Ediziň gyzy bolan Irem, dört ýašynda org çalmaga bašlapdyr. Sinan Güzel senetler Uniwersitetiniň Döwlet konserwatoriýasynyň Piýanino bölümi liseýi bilen birlikde tamamlapdyr. Stambul Maglumatlar Uniwersitetiniň Sosiologiýa bölümini hem tamamlan Deriji Bazar Ykdysadyýet Uly Lisans programmasyny alyp barýar. Šol wagtlar Monopop atly topary bilen Türkiýanyň birnäçe ýerinde sahna aldy. 2012-nji ýylda Mensiz bašarmarsyň (Bensiz Yapamazsın) aýdymy bilen aýdym-saz sungatyna ädim ädýär. Yz ýany 2013-nji ýylyň Maýynda ikinji "Düşler Ülkesinin Gelgit Akıllısı" albomyny piýasa çykardy. Šol ýylyň Sentýabrynda Iki atly maks albomuny çykardy. Ilkinji çykarylan šekilli aýdymy Söýgi bolsun, Dašdan bolsun (Sevgi Olsun Taştan Olsun) atly, ikinji šekilli aýdymy Zorun ne sevgilim i düšürtdi. Ol klip Türkiýanyň Resmi sahypalarynda üç hepdeläp ikinji ýerde durdy.Yz ýany Nešet Ärdašyň( Neset Ertas) aýdymy Neredesin Seni täzeden piýasa çykardy. 2014-nji ýylda Kalbimin tek sahibine atly albomuny Türkiýede hit hökmünde YouTubeda tomaša edilmäge bašlady. Šol ýyl ikinji maks albomy Üç aýdymyny çykardy. Soňra Birmiyiz, Nabza Göre Šerbet aýdymlaryna šekilli aýdym döredildi. Mart 2015-nji ýylda Degmezsin Ağlamaya" šol ýylyň Sentýabrynda Ašk Ešittir Biz albomlaryny çykartdy. Šol ýyl aýratynam Emrah Karadumanyň Tozduman albomyndaky Nerden Bilecekmiš aýdymyny aýtdy. Deriji, 2016-njy ýylyň fewralynda ilkinji studio albomy Danteli GNL Entertainmentiň kömegi bilen piýasasyny çykardy. Albomyň ikinji klibi Evlenmene bak aýdymy surata düšürildi we klipde Sinan Akçyl hem oýnady. Yz ýany üçünji klip Dur Ýuwaš we dördünji klip Maňa hiç zat bolmaz (ana Hiçbir Şey Olmaz) aýdymlaryna gezek geldi. 2014-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda radioçy Ryza Esendemire durmuša çykýar. Soňra 2016-njy ýylyň 22-nji martynda ondan aýrylyšýar. 2016-njy ýylyň 11-nji Iýul, 21-nji Sentýabr aralygynda Rising Star Türkiýa ýaryšygynyň ikinji bölüminde üstünlik gazananlaryň arasynda boldy. 2017-nji ýylda Mutafa Ceceliniň  Zincirimi Kırdı Aşk albomynyň birinji aýdymy Kıymetlim", Kendine Gel, Tektaš ýaly aýdymlaryny hem çykartdy.
Sapargeldi Annasähedowa
Sapargeldi Annasähedow barada
Hudaýberdi Diwangulyýew “Düýä edebiýaty” žurnal, №1 2012 1.	 Sapargeldi Annasähedow “Edebiýat we sungat” gazet, neşir 20.11.1998 2.	 Sapargeldi Annasähedow “Edebiýat we sungat” gazet, neşir 15.10.1988 3.	 Sapargeldi Annasähedow “Edebiýat we sungat” gazet, neşir 1997-1999 4.	 www.USSAT%20TERJIMEÇILER%20-%20TALYPLAR.COM.html 5.	“Sowet edebiýaty”, neşir №2, 1966 6.	Hemra Şirow “Türkmen dili” gazeti, 2011-nji ýylyň 19-njy ýanwary
Soganly çörek
Soganly çörek (Jigirdekli çörek) — Un, hamyrmaýa, suw we duz goşup, hamyr taýýarlama- ly we alýança goýmaly. Yasalmazdan öň oňa dogralan jigir- degi, ownuk kerçelen düýp sogany goşmaly. Olaryň ähli- sini gowy garmaly böleklere bölmeli we demini alandan soň süýri göprnüşde ýasamaly.
Bişirilmezden öň onuň ýüzüne maýda dogralan düýp sogan sepmeli. Taýýarlamak üçin 3 kg. una 50-60 gr. gury hamyrmaýa, 2 na- har çemçesi duz, 1 käse jigirdek, 4-5 düýp sogan gerek bolýar.
Raewdäki Sarow keramatly Serafimiň hormatyna ybadathana
Raewdäki Sarow keramatly Serafimiň hormatyna ybadathana, Moskwanyň demirgazyk-gündogar dolandyryş etrabynda ýerleşýän prawoslaw kilisesi. Medvedkowo metro bekedinden 10 minutlyk aralykda ýerleşýär. Üç gümmezli kerpiç ybadathanasy 1000 parişioner üçin niýetlenendir. Ybadathananyň beýikligi 43 metrdir. Ybadathananyň umumy meýdany 1100 inedördül metr. metr. Ybadathana toplumy administratiw we ykdysady binalary, ruhy we bilim merkezini we ybadathana dükany bolan derwezäni öz içine alýar. Ybadathanada kitaphana bar, çagalar we ulular üçin ýekşenbe mekdebi açyk, hor toparlary, çeper studiýa we teatr studiýasy gurnalan.
Gurluşyk
Gurluşyk 2005-nji ýylda başlandy. Ybadathananyň binasy XVI asyryň rus ybadathana binagärliginiň iň oňat däplerinde guruldy. Upperokarky gurbanlyk sypasy Sarowyň keramatly Serafiminiň, aşaky gurbanlyk gudrat işgäri Likýanyň Myranyň arhiepiskopy Keramatly Nikolaýyň hormatyna mukaddes edildi.
Keramatly Nikolaýyň 2014-nji ýylyň 19-njy dekabrynda ybadathananyň gümmezine haç dabaraly mukaddes edildi we dikildi.
Kiçijik mukaddeslik 2016-njy ýylyň 30-njy iýulynda geçirildi.
Beýik mukaddeslik dessury: 2017-nji ýylyň 15-nji fewralynda Moskwanyň mukaddes patriarhy Kirill we All Rus 'çykyş etdi.
GARAMTYL GANATLY UZYNMURT ÇEKIRTGE
Göni ganatlylar otrýady Hakyky uzynmurt çekirtgeler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi III (VU). Ýitmek howpunyň abanmagyna ýakyn görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Bir görnüşden ybarat bolan turan urugyna degişli. Gadymdan galan görnüş. Türkmenistanda C. f. fuscipennis Uvarow, 1910 ilkinji beýanly asaky görnüşi duş gelýär. Merkezi Aziýanyň endemigi. Gysgaça beýany. Iri çekirtge, onuň güýçli ösen ganat üstleri garamtyl ýa-da açyk reňkli tegmilli. Ganatlary çalymtyl-sary. Bedeniniň reňki çalymtyl-sary ýa-da goňur. Göwresiniň uzynlygy erkekleriniňki — 33–40, urkaçylarynyňky 35– 42 mm. Ýaýraýşy. Krasnowodsk belent tekizligi, Jebel demir ýol duralgasynyň günortagündogary. Türkmenistandan daşarda — Gazagystan, ýaýrawynyň gündogarynda — Inder kölüne çenli, Özbegistan, Gyrgyzystan, Täjigistan. Ýaşaýan ýerleri. Baýyrlaryň arasyndaky ýowşanly peslikler. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Seýrek duşýar. Esasy çaklendiriji sebäpler. Ýaşaýan ýerlerinde çendenaşa köp mal bakylmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Ýeterlik öwrenilmedik. Ösümlik düýpleriniň arasynda (tamnobiont) ýaşaýar. Ganatly erkek çekirtgeler maýyň ahyrynda, ýetişen ýumurtgaly urkaçylary bolsa iýunda duş gelýär. Köpeldilişi. Iş geçirilmedi. Gorag üçin geçirilen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Gorag üçin zerur çäreler. Ýaşaýan ýerlerinde çäkli goraghanalary we beýleki goralýan ýerleri döretmek. Barlaglar boýunça teklipler. Uly Balkanyň demirgazyk-günbatar böleginde ýaşaýan populýasiýasynyň ekologiýasyny öwrenmeli. Düzüji: E. O. Kokanowa
Buhara užownigi
BUHARA UŽOWNIGI Užownikler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi I (CR). Düýbünden ýitip barýan görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Gadymy, dar çäkli endemik. Bezeg ähmiýetli. Gysgaça beýany. Boýy 10–15 sm bolan köpýyllyk ösümlik. Gysgalan porrugynda gysgajyk, süýşýän kökjagazlary ýerleşýär. Ýapragynyň tohumlyksyz bölegi süýnmek. Ondan uzyn aýajykly hasyllaýan sümmül aýrylýar. Ýapragynda mesemälim bildirýän orta damarjygy bar. Ýaýraýşy. Amyderýa çaýlymy (Termez bilen Atamyrat şäherleriniň aralygy). Türkmenistandan daşarda — Penj derýasynyň çaýlymy. Bitýän ýerleri. Şortaň topraklar, çygly ýerler, jeňňellik ösümlik toparlarynyň arasy. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Çäkli ýaýrawynda örän seýrek duşýar. Soňky 10 ýylda populýasiýalarda 5–10 sanysy bellendi. Esasy çäklendirji sebäpler. Derýa kenarlarynyň ýuwulmagy we opurylmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Sporalary arkaly köpelýär. Ösüşi aprel — iýun aýlarynda dowam edýär. Maý — iýul aýlarynda sporalary ýetişýär. Ýetişdirilişi. Ýetişdirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Gorag üçin zerur çäreler. Ösýän ýerlerinde gözegçiligi güýçlendirmeli. Barlaglar boýunça teklipler. Täze duşýan ýerlerini gözlemeli. Biologiýasyny we ekologiýasyny öwrenmeli. Düzüji O. Ý. Rahmanowa
Oyungezer
Oyungezer Türkiýe Jumhuriyätinde Türkçe neşir edilen žurnal.
Baýju Noýan
Baýju Noýan (öldi 1260?) Günbatar Mongollar goşunynyň serkerdesi. Mangollaryň Besud/Beşud taýpasyndan bolup Çingiz hanyň serkerdelerinden biri bolan Jebeniň garyndaşy bolupdyr. 1228-nji ýylda Yspyhana tarap edilen ýörüşlere gatnaşdy. Soňra Jormagon Noýanyň kömegi bilen Kawkaziýada harby çaknyşyklarda özüni görkezdi. 1241-nji ýylda syrkawlan Jormagon Noýanyň ýerine Mugandaky Mongol goşunynyň başyna serkerde edilip bellenen Baýju Noýan Babaýi gozgalaňynyň soňunda Anadoly Seljuklylarynyň kyn ýagdaýa düşendigini bilip Ermeni we Gürjilerden düzülen 30.000 adamlyk goşun birlikleri bilen Mugandan herekete geçdi. Serkerdeligindäki mongol goşuny bilen birlikde 1242-nji ýylyň Bahar aýlarynyň soňlarynda Arzyrumyň öňlerine gelip şäheri gabady. Arzyrumy gysga wagtyň içinde boýun egdirdi. Bu ýerde ol ýykan-ýumrançylyk weýrançylyk görkezýär. 1243-nji ýylda Kösedag söweşinde Gyýaseddin Keýhüsrew II serkerdeligindäki Seljukly goşun birliklerini ýeňlişe sezewar etdi. Şol uruşdan soň özüne boýun egen Siwasa girip şähere zabt etdi. Kaýseri we Tokat şäheriniň ilaty oňa garşylyk görkezse-de bu şäheri hem basyp aldy. Azerbeýjana baranynda Erzinjany eýeläp basyp aldy. Bu ýeňişi bilen Anadoly Seljuklylaryny Mongollara garaşly döwlet halyna getirdi[1]. 1245-nji ýylda Ahlat we Diýarbekri ele geçirdi[2]. 1246-njy ýylda täze Mongol hökümdary Güýük han onuň wezipesini elinden aldy we ýerine Eljigideýi belledi. Güýük hanyň ölüminden soňra 1251-nji ýylda täze Mongol hany Möngkeniň hanlygyna garşy gelen Eljigideýi öldürdip Baýju Noýan täzeden Eýran topraklaryndaky Mongol goşunlarynyň serkerdeligine getirildi[3]. Hulagunyň Eýran we günbatar taraplaryny «Ilhan» lakamy bilen esgerlerini alyp Mugandan daşlaşyp ýaýlak we gyşlak üçin täzeden Anadoly topraklaryna girdi. Goşunlary bilen Aksaraýa çenli gelen Baýju öz diýenini gögertmek bilen başlanan söweşde Abadoly Seljukly goşuny ýeňlişe sezewar etdi. 1256-njy ýylda goşuny bilen Konýany gabawa alan wagty Konýa halkynyň toplan altynlaryny özüne almak üçin şäheriň küňrelerini ýykdyryp yza çekildi. 1258-nji ýylda Hulagu hanyň Bagdat ýörüşine goşulmak bilen Elbistany eýeledi. Şol ýyl Düjeýil söweşinde Abbasy goşunlaryny pytratdy. Bagdat gabawyna goşulyp ony birlikde eýelediler. Baýju Noýanyň haçan we nähili ölendigi hakyndaky maglumatlar näbellidir. Käbir çeşmelere görä Bagdat ýörüşine goşulan wagtlary Halyf Mustasim Billäh bilen gizlin hat alyşandygy üçin, Bagdat eýeleneninden soňra Hulagu han tarapyndan öldürlipdir[4]. Baýju Noýandan soň Hulagu hanyň Siriýany basyp almak üçin 1259-njy ýylyň Sentýabrynda gören taýýarlyklarynyň dowamynda hem agzalyp geçipdir[3]. Käbirleriniň aýtmaklaryna görä Baýju Noýan, Ärtogrul türkmen tarapyndan öldürlipdir TRT 1 türk telekanalynda Janlanyş Ärtogrul (Diriliş "Ertuğrul") köpbölümli türk filminde Baýju Noýanyň roluny Baryş Bagçy janlandyrdy.
Çeşme
[1]"Erzurum Sonbaharı", Erkan GÖKSU
[3]a b "BĀYJŪ",Encyclopædia Iranica
[4]"Erken Dönem Memlük Tarihçilerinin Bağdat'ın Moğollar Tarafından İstilasıyla Alakalı Rivayet ve Yorumları", İslam Medeniyetinde Bağdat Uluslararası Sempozyumu, 7/9 Kasım 2008, İstanbul, Fatih Yahya AYAZ
Jele
Jele (Fransuzça: Jelly), sowukda garylan jelatini öz içine alýan şekerde bişirilen miwe suwy. Jelly desert bolup, jelatin diýlip hem bilinýän kollagen önümidir. Jele ilkinji gezek 18 asyrda we Hanaglass aşpezlik sungaty kitaby bilen tanyşdyryldy.
Gowurdakly çörek
Gowurdakly çörek — Un, hamyrmaýa, suw we duz goşup, gatyja hamyr ýugurmaly. Üwelen eti aýratyn taýýarlamaly. Munuň üçin çylka goýun etini iri gözli et üwelýänden geçirmeli, duzlamaly, burç sepmeli we ownuk dogralan sogany goşup gowurmaly.
Hamyr alandan soň ony böleklere bölmeli we 1-2 sm. galyňlykda ýaýmaly, her bir çörek üçin hamyryň iki gaty gerek bolýar, özi-de aşaky gaty biraz galyňrak bolmaly. Oňa üwelen eti goýmaly we üstüni hamyryň ýuka gatlagy bilen ýapyp, gyralaryny bükmeli. Dürtgüç bilen owadanlamaly, birnäçe ýerini deşmeli. Şondan soň tamdyrda bişirmeli. Gyzgyn çörekleriň ýüzüne biraz saryýag çalynýar.
Taýýarlamak üçin 2 kg. una 1 kg. çylka et, 4-5 düýp sogan, 3 nahar çemçesi saryýag, 2 nahar çemçesi duz, 50 gr. gury hamyrmaýa gerek bolýar.
Pawlowskiniň murtlak çekirtgesi
Göni ganatlylar otrýady Hakyky uzynmurt çekirtgeler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi IV. Seýrek görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Türkmenistanyň endemigi. Gysgaça beýany. Orta ululykdaky çekirtge. Esasy reňki sarymtyl — çal ýa-da gülgünä golaý açyk sary. Ganat üstleri gysga, 2,4– 2,7 mm uzynlykda. Erkekleriniň bedeniniň uzynlygy 16–18 mm barabar. Ýaýraýşy. Merkezi we Günorta-Gündogar Garagum. Ýaşaýan ýerleri. Sözen, çerkez, sazak we gandym bilen berkleşen ulgam hem depe çägeleri. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Seýrek duş gelýär. 2009‑njy ýylyň iýulynda Merkezi Garagumda (Ýerbendiň töwereklerinde) bir sagat meýdan barlaglarynyň dowamynda sazaklarda 1 çekirtge hasaba alyndy. Esasy çaklendiriji sebäpler. Ýaşaýan ýerlerinde köp mal bakylmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Agaçdyr gyrymsy agaçlaryň düýpleriniň arasynda ýaşaýan görnüş. Liçinkalary apreliň aýagynda peýda bolýar, iýunda ganatlanýar. Ýylyň dowamynda bir gezek nesil berýär. Köpeldilişi. Iş geçirilmedi. Gorag üçin geçirilen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Repetek döwlet biosfera goraghanasynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Ýaşaýan ýerlerini aýap saklamaly. Barlaglar boýunça teklipler. Repetek döwlet biosfera goraghanasynda görnüşiň populýasiýasynyň ýagdaýyny öwrenmeli. Düzüji: E. O. Kokanowa
Saad al-Gamdi
Саад ал-Гамди (Saad al-Ghamdi) – это профессиональный чтец Корана. Полный аудио чтение Корана можно скачать на этом [ссылке] (1,4GB).
См. также
Kategoriýa:Kary
Wan köli
thumb|200px Van Köli (Türkçe: Van Gölü) — Türkiýe Respublikasynda bir köl.
Mariana çukury
Mariana çukury, Ýuwaş okeanyň günbataryndaky Mariana adalarynyň iň ulusy bolan we iň günortasyndaky adasy bolup bilinýän Guam adasynyň günorta günbatarynda, Ýaponiýa we Indoneziýanyň ortasynda ýerleşýär. Dünýä ýüzündäki iň çuň nokatdyr. Bilim adamlary tarapyndan geçirilen barlaglar netijesinde iň çuň nokadynyň 10.994 metr bolandygy bellenipdir we uzynlygynyň 2542 kilometr bolandygy ýüze çykarylandyr. Çukuryň giňişligi 69 kilometrdir.
Bu çukuryň nähili emele gelendigini aýtsak: käbir wagtda ýergabygyny emele getiren plakalardan käbirleri bir-birlerine ýakynlaşyp çaknyşyrlar. Bu çaknyşma netijesinde bir plaka beýlekisiniň aşagyna girer. Netijede bu ýerlerde güýçli ýer titremeler emele gelýär we bularyň emele getirýän çuňluklary 700 kilometri alyp bilýär. Bu çukura ilkinji bolup inenler Amerikaly esger Tegmen Donald Walş we Şwesariýaly bilim adamy Jacques Piccardyr.
bilgiustam.com Ýazan: Kaan Gündüz. Terjime eden: Allanur Hudaÿnazarow. Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti.
Bathyz goraghanasy
Bathyz döwlet goraghanasy Türkmenistanyň Günortasynda Eýran we Owganystan bilen araçägiň golaýynda, Tejen we Murgap derýalarynyň aralygynda ýerleşýär. Bu ülkäniň gözel we gazaply tebigatynyň we Merkezi Aziýanyň çäginde diňe şu ýerde saklanyp galan bary-ýogy 150 sany gulan-onagranyň ýeke-täk populýasiýasynyň bolmagy, hem-de ösümlik we haýwanat dünýäsiniň baý we dürli görnüşlerini saklamak üçin gaýragoýulmasyz çäreleri kabul etmeklik tutanýerligi talap edipdi. Professor Rozanow gulanlary goramak üçin ylmy taýdan esaslandyrylan, Bathyzyň bütin tebigy toplumy hakynda goraghana döretmek barada maglumat taýýarlaýar we Türkmenistanyň hökümetine gowşurýar. 1941-nji ýylyň 3-nji dekabrynda agyr harby döwüre garamazdan Bathyz döwlet goraghanasy döredilýär.
Bathyz goraghanasynda başga-da seýrek, gymmatly haýwanlar we ösümlikler goralyp saklanýar, olaryň köpüsi başga hiç ýerde duş gelmeýär. Ýewroaziýanyň hiç ýerinde Bathyz goraghanasynda goralyp saklanýanlara meňzeş tebigy toplumlaryň ýoklugy sebäpli, ol 2000-nji ýylyň başynda doly esasda dünýäniň has möhüm goraghanalarynyň hataryna girizildi we ÝuNESKO-nyň Bütindünýä medeni hem tebigy mirasynyň Sanawyna girizilmäge hödürlendi.
Goraghana 87680 gektar meýdany eýeläýär. Şonuň ýaly-da onuň garamagynda üç sany zakaznik bar : Çemenebit, Pulhatyn we Gyzyljar.
Goraghanada, ýer üstüniň pisse tokaýlygy, çöllük sähra, akymsyz çöketlikler diýilýän, şertli atlar dakylan dürli keşpleriň üç görnüşini tapawutlandyrýarlar.
Pisse tokaýlygy daş görnüşi boýunça sawanna meňzeşdir. Agaçlar bir-birinden has açyklykda ösüp, olaryň şahalary beýlekileriňki bilen galtaşmaýarlar. Pisse agajy 300 ýyla we hatda 500 ýyla çenli ýaşap bilýär. Ol, gadym eýýamlardan bäri adama peýda getirýän, täsin ösümlikdir. Bu agaç baradaky ýatlamalar baryp biziň eýýamymyzdan öňki V asyrda hem duş gelýär. Rimliler özüniň Aziýa eden ýörişlerinde pissäni Italiýa getiripdirler, ol ýerden bolsa Ispaniýa äkidilipdir. X asyrda pisse agajy Merkezi we Demirgazyk Amerika düşüpdir.
Pisse nämesi bilen adamyň ünsüni özüne çekdikä? Ilkinji nobatda tagamly, örän ýagky miweleri - pisseleri bilen. Onda günebakardakydan bir ýarym- iki esse köp ýag bolup, onuň tagamy ýokary hilli hoz we zeýtun ýaglarynyňkydan pes däldir.Pissäniň maňzynda 24 prosent beloklar bar. Pisse hozjagazlary şol durşuna we duzlanan görnüşde naharda goşmaça iýilýär, şonuň ýaly-da konditer we kolbasa senagatynda şirinnanlary (tortlary), şokolady, buzgaýmagy, kolbasanyň ýokary sortlaryny taýýarlamakda ulanýarlar. Miwelwrinden başga-da pissäniň şepbigi - terraktin atly gymmatly zat hasaplanýar we boýagdyr renkleýji senagatda ýokary hilli çeperçilik rňkleri öndürmekde ulanylýar. Onuň ýapraklaryndaky düwürli ösüntgilerden (buzgunç) eýleýji maddalar alynýar, ýerli ilat bolsa haly dokanlarynda ýüňi we ýüpegi gyrmyzy we goýy gyzyl reňklere boýamak üçin ony ulanypdyrlar. Ondan başga-da, pisse derman ösümligidir.
Pisse tokaýyndan gündogarda ýapgyt gerişli baýyrlary, jülge şekilli peslikleri bolan çöllük sähra onlarça kilometre uzalýar. Bu ýerde biz göýä tupan sowulan badyna doňup galan äpet ýer ummanyna düşýäris. Sähralar we dag baýyrlary - Bathyzyň ýer üstüniň esasy keşbini döredijileridir.
Ýeroýlanduz - şeýle ady landşaftyň üçünji tipi bolan akymsyz çöketlik özünde göterýär. Çöketligiň 500 m çuňlugy bolup, meýdany - 300 km barabardyr. Çöketligiň döremegine Tetis deňziniň aşagyndaky hereket edýän wulkaniki öjak sebäp bolupdyr. Geçen şol gadymy döwürlerde dag jynslary bolan magmalar ýer çuňlugyndan ýokary göterilip, ýokarysyna çykyp bilmän, gadymy deňziň düýbüni gümmez şekilinde galdyryp, dag jynslarynyň uly harsalary şekilinde gatap galypdyrlar.
Şeýle akymsyz çöketlik ertir irden ýa-da günüň şöhlesine ertekilerdäki ýaly owadandyr. Ondan göwrak gara andezit- bazalt depeleri enaýy görnüşde nahar duzy bilen dolan şor kölüň kenarynda seleňläp durlar, gurak döwürler bolsa şorluga öwrülýärler. Bu çöketlik edil ýer taryhynyň açyk kitaby ýaly. Bu ýerdäki ýeriň gabygynyň gatlaklary, geň enaýy depeleriň ýapgytlaryndaky açyk kert oýulan ýerleri görüp, biziň ülkämiziň geçmişde hakykatdan-da täsin geologiýasynyň bolandygyny bellemek bolar.
Ýeroýlanduzuň akymsyz çöketliginiň enaýylygy diňe bular bilen çäklenmeýär. Goraghana üçin, bu ýerleri iň gymmatly gorag haýwanlary bolan gulan we keýikleriň esasy ýaşaýan ýeri bolmak bilen hem ähmiýetlidir.
Gulan - az sanly saklanyp galanlygy bilen adatdan daşary gymmatlyk bolman, eýsem ol adam üçin ähmiýetliligi bilen tapawutlanýar. Adam aty gulan bilen çaknyşdyryp, duzly suwy, iýmiti dannamaýan, uzak ýörişlere çydamly täze atyň täze görnüşini döretmek üçin köp synanyşypdyr. Bu haýwanyň şeýle geň häsiýetlerini Onore de Balzak „Şagren derisi” diýen esrinde ýazýar.
Küşt
Küşt örän çylşyrymly strategiýa oýny bolup, aýratyn düzgün boýunça 64 öýli tagtada 32 sany ak we gara mally oýnalýan oýun. Dünýäde küşt ýaryşlary geçirilýär we ol sportuň bir görnüşi hasaplanýar. Küşt oýununa könelerimiz beýniniň gimnastikasy hem diýipdirler. Küşt oýnunda Türkmen türgenleri uly abraýa eýedir. Türkmenistanda abraýly uly küşt ussatlary bardyr. Mesgen Amanow, Maksat Atabaýew, Meýlis Annaberdiýew, Orazly Annageldiýew, Hanjar Ödäýew ýaly örän ussat küştçüleri mysal bermek bolar. Küşt tagtasy diýlen 8×8 bolan dörtburç tagtanyň üstünde oýnalýar. Jemi 64 sany dörtburçlugyň (öýjügiň) 32 sany gara, 32 sany hem ak reňkli bolýar. Küştçileriň biri aklary, beýlekisem garalary alýar we bir gezekde diňe bir göçüm edip bilýär.
Bathyz goraghanasy
Bathyzyň ösümlik örtügi örän baýdyr. Bu ýerde 1050 görnüşdäki damarly ösümlikler (442 urug, 76 maşgala), olaryň arasynda 75 görnüş (aşaky görnüş) endemikdir. Ösümlikleriň 13 görnüşi Türkmenistanyň Gyzyl Kitabyna (1999) girizildi. Olar Türkmenistanyň “Gyzyl kitabynyň” ösümlik görnüşleriniň umumy sanynyň 12%-ni tutýar. Olar Bathyz düýegyrany, Owgan injiri, Wasilçenkonyň astragaly we Guşgy astragaly, çägemik, Bathyz pissesi, trihostomopsis, Guşgy çigildemi we başgalar.
Küşt
Oýuna Başlamazdan Öň Daşlaryň Düzülişi
thumb|Oýuna başlamazdan öñ daşlaryň düzülüşü
Bathyz goraghanasy
Bathyz sähralygy özüniň gözelligi hem täsirliligi bilen tapawutlanýar. Martyň aýagynda - apreliň başynda gülleýän çülälekler we pakpakylar gyzyl reňkli giň meýdanlary emele getirýärler. Çägelerde sary hem ak çigildemler tapawutlanýarlar. Gülleýän sygyrdiliniň ýaşyl-ak öwüsýän meýdanlary apreliň ahyrynda sähralygy tutýar. Şu döwürde pisse tokaýlygynda, gök ýapgytlyklarda ak gül çogdamlaryny ýaýradyp, gülläp oturan, Koçiň dadranlaryny hem görmek bolýar. Maý aýynda kaspi we äpet soganlary, astragallaryň hem birnäçesi gülleýärler we meýdanlara gözellik berýärler.
Bathyzyň haýwanat dünýäsi - toýnaklylaryň ýüzläp sürileri, ölän haýwanlaryň maslyklarynyň üstündäki gyrgydyr, gajar sürileri, çeşmeleriň ýanyndaky jeňňelliklerdäki alaja barslar we sähradaky möjek çagajyklarydyr. Bathyzyň ýyrtyjy wagşy haýwanlary hemme adamlaryň gözüne gönüden-göni görünmeýär. Bathyzda ýyrtyjylaryň şasy diýip, hiç bir şübhesiz uly owadan pişik - barsy görkezip bolar. Bathyzda toýnaklylardan -gulanlar, goçlar we keýikler ilkinji bolup göze ilýärler. Olar we maslyk iýiji guşlar bu ýerlere uzak ekzotiki döwletleriň gözelligini berýär.
Goraghanada haýwanlardan ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 2 görnüşi, süýrenijileriň 39 görnüşi, guşlaryň 257 görnüşi we süýdemijileriň 36 görnüşi (aşaky görnüş) ýaşaýar. Bu ýerde oňurgasyz haýwanlaryň 1326 görnüşi (görnüşleriň has kiçisi) anyklanandyr. Şol sanda olaryň 108 görnüşi (8,1%) çäkli ýerlerde ýaşaýanlardyr.
Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Türkmenbaşy 1995-nji ýylyň 15-nji dekabrynda çykaran „Türkmenistanyň döwlet goraghanalarynyň tipli düzgünnamasy” diýen kararyna laýyklykda goraghana ylmy-barlag edarasy diýen statusa eýe boldy.Bathyzyň tebigy toplumy barada 4200-den gowrak habarlar, kitapçalar we birnäçe monografiýalar çap edildi. Goraghanada garaşsyz döwletleriň köpüsiniň talyplary önümçilik praktikasyny geçýärler. Aşgabadyň, Moskwanyň, Sankt-Peterburgyň, Riganyň, Kiýewiň, Daşkendiň, Ýerewanyň, Permiň we beýleki şäherleriň alymlary Bathyzyň materiallary esasynda 47 kandidatlyk we doktorlyk dissertasiýasyny goradylar.
Haýwanlaryň we ösümlikleriň seýrek görnüşleri goraghanany Türkmenistanyň iň gözel ýerleriniň birine öwürýär. Goraghana gelip görmek, onuň özboluşly tebigaty bilen tanyşmak - ýatdan çykmajak täsir galdyrýar.
Бадхызский заповедник
Sähra süýri çekirtgesi
Göni ganatlylar otrýady Hakyky uzynmurt çekirtgeler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi II (EN). Ýitip barýan görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Saginae aşaky maşgalanyň düzümine girýän Saga Charpentier palearktik, bir görnüşden ybarat bolan urugy. Gysgaça beýany. Uzynmurt çekirtgeleriň iň irileriniň biri. Ganatlary gowşak ösen. Göwresi has süýri, inçemik, ýaşyl ýa-da sarymtyl reňkli, arkaöňüniň aşaky gyrasy we garyn bogunlarynyň ählisi goşa agymtyl zolakly. Kellesi örän ýapgytlaşan maňlaýly. Urkaçysynyň bedeniniň uzynlygy 53–75 mm. Ýaýraýşy. Köpetdag, Köýtendag. Türkmenistandan daşarda — Ýewropanyň günortasy, Krym. Ýaýrawynyň gündogarynda — Zaýsan kölüne, şonuň ýaly-da Demirgazyk we Günbatar Týanşana çenli, demirgazygynda — Harkow, Woronež we Çelýabinsk oblastlaryna çenli. Ýaşaýan ýerleri. Gurakçylyga uýgunlaşan däneli ösümlikli guraklygy pesräk sähralar. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Kesgitlenilmedi. Esasy çaklendiriji sebäpler. Mal bakylmagy, öri meýdanlaryň himiki serişdeler bilen işlenilmegi. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Diňe ösümliklerde bukuda gizlenip ýaşaýan, häsiýetleri boýunça hudaýata meňzeş mörmöjekler. Mör-möjekler bilen, şol sanda iri uzynmurt çekirtgeler, hudaýatylar we çekirtgeler bilen iýmitlenýär. Erkek jynslylary bolmaýar. Enelik jyns öýjükleriniň tohumlanmasyz usuly bilen köpelýär. Ösüş döwründe 8 gezek gowuny çalşyrýar. Jyns taýdan ýetişende gowuny çalşyranyndan 3–4 hepde geçeninden soňra, ýumurtgalaryny topraga güýze çenli, agşamlaryna ýa-da gijelerine dürli çuňlukda taşlaýar. Köpeldilişi. Iş geçirilmedi. Gorag üçin geçirilen çäreler. TGHB-niň Gyzyl sanawyna (2009), Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Köpetdag we Köýtendag döwlet goraghanalarynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Ýaşaýan ýerleriniň goralyşyny güýçlendirmeli. Barlaglar boýunça teklipler. Goraghanalaryň çäklerinde populýasiýalarynyň ýaýraýşyny we sanyny öwrenmeli. Düzüji: E. O. Kokanowa
Geografiýa
Geografiýa  (γεωγραφία "ýeriň beýany" ( — Ýer we  — yazmak, beýan etmek)) — Ýeriň geografik gabygyny öwrenýän we giňişlik-wagt kanunalaýyklyklarynyň ýüze çykyşyny nygtaýan bitewi bir ylymlar kompleksi. Geografik ylymlaryň öwrenýän esasy obýektleri geosferalar (biosfera, atmosfera, litosfera, gidrosfera we toprak örtügi) hem-de geoulgamlar (landşaftlar, tebigy zonalar, biogeosenozlar…) bolup durýar.
thumb|333px|right|Dünýäniň fiziki kartasy [[:Faýl:Physical world.jpg|(Ortaça) (Uly - 2 MB)]]
Tagtlaryň oýny
5-nji möwsüm
5-nji möwsüm 2007-nji ýylyň Aprel aýynda ýaýlyma goýberildi.
Beýik Britaniýa
Beýik Britaniýa, has anygy onuň bir welaýaty — Demirgazyk Iordaniýa «Tagtlaryň oýnunyň» surata düşürilen esasy ýeri boldy. Onlarça galaly, epik plýažly, gaýaly hem çemenzarlykly dumanly Irland tebigaty söweşler, urug dawalary, kowgular we dabaraly toý-tomaşalar üçin tüýs jüpüne düşen ýere öwrüldi. Belfastyň golaýyndaky hut şol ýerde Starklaryň dogduk mesgen-mekany bolan Winterfell galasynyň ornuny tutan ýeri tapyldy. Ol XVIII asyra degişli Uardyň Köşgi we içki howlusydyr. Mundan başga-da, serialyň ilkinji wakalary surata düşürmek işleri Şotlandiýanyň, hakykatdan-da, Winterfelli ýatladyp duran Doun köşgünde alnyp baryldy. Morn daglarynda dotrakiý şäheri BaecDotragyň tebigaty, onuň golaýyndaky gözel tabigatly Tollimor seýil bagynda bolsa demirgazyk tokaýlyklaryna degişli birgiden sahnalar (mysal üçin, Jon Snou bilen RobbStorkyň tokaýda gurt çagalaryny tapyşlary ýaly) surata düşürildi. Daunhill plýažynda döredijilik topary Aždarhanyň daşynyň ýanynda Ýedileriň ýakylyşyna degişli sahna bezeglerini ýerine ýetirseler, Larn şäherçesiniň golaýyndaky Mageramern dag magdanlary köwlüp çykarylýan ýerini bolsa Gara köşgüň «keşbine» girizdiler. Serialdaky Demir adalar bolsa hakykatda Ballintoý aýlagydyr.
Horwatiýa
“Tagtlaryň oýnunyň” üçünji we dördünji möwsümleri Dubrownikde — onuň Köne şäherinde surata düşürildi. Bu ýer Şa gämi duralgasynyň ornuny tutdy. Orta syrlara degişli köçejiklerde şäherliler bilen bagly, sahnalar surata düşürilse, gelşikli jaýlar baý-begleriň eýwanyna öwrüldi. Şeýle hem Şa köşgi, Lowrenas galasy, Sponsuň köşgi we Minçet diňi özboluşly keşbe girizildi. Lokrum adajygynda döredijilik toparytaslanyp tapylan Kwart şäherini „ýerleşdirdiler“ (bu ýere öz aždarhalary bilen Deýeneriň Targariýan gelýär). Arboretum Tresteno bag-bakjalygy bolsa Şa gämi duralgasynyň barjamly adamlarynyň gezim edýän ýerine öwrüldi.
Malta
Maltanyň ululygy boýunça ikinji adasy bolan Gozo kinoçylar tarapyndan Daýeneris Targariýen bilen drakiýleriň goşun serkerdesi khalaDrogonyň toýunyň geçirilýän ýeri hökmünde saýlanylyp alyndy. Bu dabaralar üçin belli Lazur penjiresini — deňziň üstünde howalanyp duran dag arkasyndan peýdalanmazlyk asla mümkin däldi. Ýöne surata düşüriş işleri bu ýeriniň ajaýyp tebigatynyň ekoulgamyna düýpli zelel ýetirdi. Şonuň üçinem, myş-myşlara görä, ýurduň hökümeti kinonyň döredijilik toparyndan garasyny saýlamagy talap edipdir (şu sebäbe görä, soňky möwsümler Maltada däl-de, Horwatiýada surata düşürildi).
Serialyň ilkinji wakalarynda Gozodan başga-da Mdina we  Walettanyň köne deňli galalaryny, egrem-bugram köçelerini synlamak bolýar. Bu şäherler göýä diýersiň, köp asyr mundan ozal doňdurylyp goýlan ýaly, olar — taryhy filmleri surata düşürmek diýseň amatly. „Tagtlaryň oýny“ bu ýerde alnan filmleriň üstüni ýetirdi. Olaryň arasynda „Gladiator“, “Troýa”, “Da Winçiniň kody”, “Odisseý”, “Ýuliý Sezar” we beýlekiler surata düşürildi.