cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Öýjük
Öýjügiň himiki düzümi
Mineral duzlar öýjükde az mukdarda bolýar. Olaryň arasynda duz kislotasynyň natriý we kaliý duzlary hem-de fosfor we kömür kislotalarynyň natriý, kaliý, kalsiý, magniý duzlary has köpräk duş gelýärler. Olar öýjügiň madda çalşygyna gatnaşýarlar, öýjügiň ýaşaýyş işjeňligi üçin amatly şertler döredýärler.
Organiki birleşmeler öýjügiň umumy massasynyň 20-30%-ni tutýar. Öýjükleriň gurulmagynda we iýmitlenmeginde olaryň möhüm ähmiýeti bar.
Goramak boýunça tagallalara bagly görnüşler
thumb|220пкс| TGHB-niň kategoriýalary Goramak boýunça tagallalara bagly görnüşler (Conservation Dependent, CD) — Tebigaty goramagyň halkara bileleşiginiň (TGHB, IUCN) görnüş subkategoriýasy.
Öýjük
Öýjügiň himiki düzümi
Beloklar öýjükleriň esasy maddasy hasaplanylýar. Beloklar gurluşlary boýunça organiki birleşmeleriň iň çylşyrymlylaryna degişlidir.
Ýaglar. Ýaglaryň düzümine üç element: uglerod, wodorod we kislorod girýär. Ýaglar öýjük membranasynyň esasy düzüm bölegidir. Ýaglar öýjüklerde ätiýaçlyk maddalary we güýç çeşmesi hökmünde hem peýdalanylýar.
Uglewodlar ýaglary emele getirýän elementler bolan ugleroddan, wodoroddan we kisloroddan durýarlar. Uglewodlaryň ýaşaýyş üçin gerek bolan güýjüň çeşmesi hökmünde uly ähmiýeti bar. Uglewodlar gurluşyk serişdesi bolup hem hyzmat edýärler.
Nuklein kislotalary öýjügiň ýadrosynda emele gelýärler.
Öýjükleriň häsiýetleri
Öýjükler janly bedenleriň düzüm bölegidir. Olara ýaşaýşyň hemme häsiýetleri, ýagny madda çalşygy, gyjynyjylyk, hereket, ösmek we köpelmek mahsusdyr. Öýjüklere hemişe iýmit maddasy baryp durýar. Şol maddalardan bolsa, çylşyrymly birleşmeler emele gelýär. Emele gelen organiki maddalaryň hasabyna-da öýjükler gurulýarlar. Öýjüklerde organiki maddalaryň emele gelmegine biosintez diýilýär. Öýjükde organiki maddalaryň emele gelmegi bilen bir wagtda olaryň dargamagy we turşamagy hem bolup geçýär. Şu hadysalaryň köpüsi kislorodyň gatnaşmagynda amala aşýar. Netijede, gurluşlary boýunça has sada maddalar we güýç emele gelýär. Turşamagyň netijesinde emele gelen önümler (kömürturşy gazy, suw we ş.m.) gan bilen bölüp çykaryjy synalara (böwreklere öýkenlere we derä) barýar. Ol ýerden hem daşky gurşawa bölünip çykarylýar. Emele gelen güýç bolsa, öýjügiň ýaşaýyş işjeňligi üçin sarp edilýär. Şeýlelikde öýjük bilen daşky gurşawyň arasynda dyngysyz madda çalşygy bolup geçýär. Bu bolsa, öýjügiň düzüm böleginiň mydam täzelenip durmagyny üpjün edýär.
=Öýjükleriň köpelişi=
Hadysany sadalaşdyrmak üçin 46 sany hromosoma dälde, 6 sany hromosoma gorkezilen.
Çeşme
Orta mekdepleriň VIII synpy üçin okuw kitaby -2012ý.
Balçik
Balçik – Bolgariýada bir şäher.
Geçigaplaň
Geçigaplaň, ýa-da aziýa geçigaplaňy, ýa-da awçy leopard, ýa-da çita (Acinonyx jubatus) — pişikler maşgalasyna degişli süýdemdiriji ýyrtyjy. Ýeriň ýüzünde ýaşaýan iň ýyndam jandar.
Turgut Reis metjidi (Balçik)
thumb link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Balchik_Mosque.jpg/220px-Balchik_Mosque.jpg|thumb| 1939-njy ýylda Turgut Reis metjidi.
Turgut Reis metjidi (Тургут Реис джамия, Turgut Reis Camii ýa-da Karagöl Camii) Bolgariýanyň Balçik şäherindäki metjitdir. Turgut Reis Gara deňizde güýçli tupana düşdi we bu tupandan gutulanda metjit gurjakdygyny aýdyp doga etdi. Balçik şäherine baryp, Turgut Reis metjidini gurdy.
Şarl Monteskýu
thumb|Şarl Monteskýu portreti. Kim tarapyndan çekilendigi näbelli Şarl Monteskýu (Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu) - 18.01.1689 - 10.02.1755. Fransuz kazy, akyldar we syýasy filosof. Ol megerem iň köp güýçler aýrylygy teoriýasy üstündäki işleri üçin tanalýan bolsa gerek.
Dünýägaraýyşlary
Monteskýu ilkinji pozitiwistlerden we sosilogiýa ylmynyň ilkinjilerinden hasaplanýar.
=== Kanunlar baradaky dünýägaraýşy === Monteskýu kanuny "goşuň tebigatyndan dogan mejbury gatnaşyklar" diýip kesgitleýär we Monteskýuwa görä hemme zadyň, ýaradylanlaryň; maddy dünýäniň; ynsandan ýokary barlyklaryň, haýwanlaryň we ş.m. ählisiniň kanunlary bardyr. Monteskýuwa görä Taňry ýaradyjy we esewançy sypatyndadyr, älemi kanunlara eýerip ýaradandyr. Monteskýuwa görä jismi ugrukdyrýan kanunlar kimin ynsanlary dolandyrýan kanunlar bardyr.
Halklar we jemgyýetler arasy gatnaşyk döwlet hukuky bilen berjaý edilmelidir, dolandyryjylar we dolandyrylanlar arasyndaky gatnaşyk syýasy hukuk arkaly berjaý edilmeli, kişiler arasyndaky gatnaşyk medeni hukuk arkaly berjaý edilmelidir.
Monteskýuwa görä her kanun öz jemgyýetine muwapykdyr, başga jemgyýetler üçin uýgun bolman biler. Kanunlar muwapyk jemgyýetiniň häsiýetine jaýdar bolmaly.
Monsteksýu taňry kanunlaryny we tebigy kanunlaryny ynsan kanunlaryna ýol görkeziji diýip kesgitleýär.
Monsteskýu sowuk klimatlarda - ýewropada - erkinlige esaslanan administrasiýa gurulýandygyny, yssy klimatlardaky sebitlerde - Aziýada - gulçylyk ýörgünlidigini belläp geçýär.
Dolandyryş biçimleri baradaky garaýyşlary
Monteskýu 3 dolandyryş görnüşi barada dil ýarýar: Respublika, monarhiýa we despotizm ýa-da zalymlyk.
Monteksýu monarhiýany diňe bir kişiniň kanunlara tabynlykda ýurdy dolandyrmagy diýip kesgitleýär. Despotizmi bolsa diňe bir kişiniň kanunlary äsgermän garawsyz dolandyrmagy diýip kesgitlegýär.
Demokratiýa hakdaky garaýyşlary
Mosteskýu demokratiýany halkyň hem dolandyrmagy hem dolandyrylmagy diýip kesgitleýär. Oňa görä hökmürowan güýje eýe halk elýeter işleri özi etmelidir, elýeterli däl işleri wekiline tabşyrmalydyr. Monteskýu halkyň şalar ýaly, belki şalardanam öte, wekillerden emele gelen geňeş tarapyndan dolandyrylmagy tarapdary. Bu geňeş agzalarynyň halk tarapyndan saýlanmagy tarapdary.
Erkinlikler we güýçler üzňeligi meselesi
Monteksýu erkinlik sözi kimin köpmanyly söz ýokdygyny belläp geçýär. Monteskýu erkinligiň her kimiň her isläni edip bilmegi däl, kanunly - tertipli jemgyýetde islemegi ýeg bolan zady edip bilmegidigini, islemezligi ýeg zady edip bilmezligidigini belläp geçýär.
Güýçler üzňeligi
Monteskýu kanun çykaryjy güýjüň kanun çykarmalydygyny; ýerine ýetiriji güýjüň söweşe we parahatçylyga karar bermelidigini, saýry ýurtlara wekil ibermelidigini we saýrywan wekilleri kabul etmelidigini, içerki we daşarky asudalygy berjaý etmelidigini; kazyýetçilik güýjüniň bolsa etmişlileri jezalandyrmalydygyny, düşünişmezlikleri çözmelidigini belläp geçýär. Monteskýu bu güýçleriň biri-birinde üzňe bolmalydygyny, aýry-aýry adamlaryň ygtyýarynda bolmalydygyny belläp geçýär.
Monteskýu kanun çykaryjy organy ýygnaga çagyrmak hukugynyň patyşada bolmalydygyny aýdýar, kanun çykaryjy organyň dowamly ýygnakda bolmagynyň hem peýdaly bolmajakdygyny aýdýar.
Patyşada kanun çykaryjy organyň kararlaryny weto etme hakynyň bolmalydygyny hem belläp geçýär Monteskýu, ýogsa kanun çykaryjy organyň zalymlyga ýüz urup biljekdigini belläp geçýär. Monteskýu kanun çykaryjy organyň ýerine ýetiriji organy togtatma güýjüniň bolmaly däldigini, diňe kanunlaryň nähili ýerine ýetirilýändigini barlamak hukugynyň bolmalydygyny belläp geçýär.
Mertebesi
Monteskýu tarapyndan ýazylan "Kanunlaryň ruhy" atly kitaby 1751-nji ýylda Rim Papasy tarapyndan okalmagy gadagan edildi. Jon Lak bilen bilelikde Monteskýu güýçler üzňeligi düşünjesiniň pionerlerinden hasaplanýar.
Mährijemal Mekandurdyýewna Mämmedowa
Mährijemal Mekandurdyýewna Mämmedowa — Türkmen syýasatçysy.
Umumy maglumat
1973-nji ýylda Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň Saýat şäherinde doguldy. Ýokary bilimli. 1994-nji ýylda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyny tamamlady. Hünäri boýunça mugallymçylyk mekdeplerinde pedagog-psiholog, terbiýeçi.
Zähmet ýoly
Zähmet ýoluna 1994-nji ýylda Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň çagalar bagynyň terbiýeçisi bolup başlady. 1997 — 1999-njy ýyllar aralygynda şol etrapdaky orta mekdepde pedagog-psiholog bolup işledi. 2000 — 2004-nji ýyllar aralygynda Aşgabat şäherindäki 16-njy orta mekdepde pedagog-psiholog bolup zähmet çekdi. 2004 — 2005-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň 16-njy, soňra 51-nji orta mekdepleriniň müdiriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasary. 2010-njy ýylyň maý aýyndan 2011-nji ýylyň apreli aralygynda Aşgabat şäheriniň Çandybil etrap häkimliginiň kämillik ýaşyna ýetmedikleriň işleri boýunça toparynyň I derejeli hünärmeni. 2011 — 2014-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrabynyň häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy goraýyş we sport boýunça orunbasary. 2014-nji ýyldan 2020-nji ýyla çenli Mary welaýatynyň häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy goraýyş we sport boýunça orunbasary. 2020-nji ýylyň 3-nji iýulyndan bäri Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary (medeniýet meseleleri boýunça).
Ahmed bin Hanbel
Ahmed ibn Hanbal, (Arapça: ‏‎‎‎‎‎‎‎‎أحمد بن حنبل‏‎‎‎‏‎‎‎ ‎‎‎‎‎‎‎) (dogluşy: 780-nji ýyl - ýogalyşy 855-nji ýyl) Yslam hukugy boýunça alym we 4 sany mezhebden biri bolan Hanbali mezhebiniň ymamydyr
Mährijemal Mekandurdyýewna Mämmedowa
Sylaglary
“Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna”, “Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna” ýubileý medallary bilen sylaglanyldy.
Ahmed bin Hanbel
Hijri 164-nji ýylda Bagdatda doguldy, 241-nji ýylda bolsa, şol ýerde ýogaldy. Ymam Şafiniň okuwçysydyr. "El Musned" atly hadys kitabynda 30 müň hadys bardyr. Yslam döwletiniň serhetleriniň giňemegi we Yslam hukugy meselesinde köpelen soraglar we pikir aýrylyklarynyň ýüze çykmagy bilen, käbir ýerlerde Mukaddes Kurandan daşarda aklyň hem ulanylmagnyň tarapdarlary bolan Mutazilalara garşy çykandyr. Abbasy halyfalary Memun, Mutasym we Wasykyň ynanýan pikirleri we zorluk bilen kabul etdirmäge çalyşýan Kuranyň mahlukdygy (ýaradylandygy) hakyndaky ynanja garşy çykandyr. Şol sebäpli hem birnäçe ýyl zyndanda galandyr. Ynanç meseleleri hakynda “er Red Alez zenadyka wel Jehmiýýa” atly eseri bardyr.
Sabyn
Sabyn dürli arassalaýjy we çalgy önümlerinde ulanylýan ýag kislotasynyň duzudyr. Öý şertlerinde sabynlar adatça ýuwmak, suwa düşmek we öý hojalygynyň beýleki görnüşleri üçin ulanylýar. Senagat şertlerinde sabynlar galyňlaşdyryjy, käbir çalgy ýaglarynyň bölekleri we katalizatorlaryň başlangyjy hökmünde ulanylýar.
El ýuwmak, sýrfaktant hökmünde, azajyk suw bilen ýygnananda, sabyn membrananyň lipid bilýerini tertipsizleşdirmek we beloklaryny denatirlemek arkaly mikroorganizmleri öldürýär. Şeýle hem, ýaglary emulsiýa edýär, akýan suw bilen alyp gitmäge mümkinçilik berýär.
Sabyn ýaglary we ýaglary esas bilen garyşdyrmak arkaly döredilýär. Şuňa meňzeş proses mikserde himiki birleşmeleri birleşdirmek arkaly döredilen ýuwujy serişdeleri ýasamak üçin ulanylýar.
Adamlar müňlerçe ýyl bäri sabyn ulanýarlar. Biziň eramyzdan öň 2800 -nji ýylda gadymy Wawilonda sabyn ýaly materiallaryň öndürilendigi barada subutnamalar bar.
Görnüşleri
Olar ýag kislotalarynyň duzlary bolansoň, sabynlaryň umumy formulasy bar (RCO2−)nMn+ (R nirede alkil, M metal we n kationyň zarýady). Sabynlaryň esasy klassifikasiýasy Mn+ bilen kesgitlenýär. M Na (natriý) ýa-da K (kaliý) bolanda, sabynlara el ýuwmak üçin ulanylýan hajathana sabynlary diýilýär. Köp metal baglanyşyklar (Mg2+, Ca2+, we başgalar) metal sabyn berýär. M Li bolanda, netijesi ýokary öndürijilikli ýaglarda ulanylýan litiý sabyny (meselem: litiý stearat). Metalyň ýerine ammiak ýaly organiki bazadan kation ulanylyp bilner; ammiak nonanoat gerbisid hökmünde ulanylýan ammiak esasly sabyn.
Ýuwujy serişdelerden tapawutlylykda, gaty suw sabyny ulanylanda gowy ýuwulmaýar we sabynyň umumy düzümi bolan stearatyň bir bölegi eräp bilmeýän çökgünlik hökmünde emele gelýär.
Hajathana däl sabynlar
Sabynlar köp ýaglaýjy ýaglaryň we galyňlaşdyryjylaryň esasy düzüm bölekleridir. ýaglar, adatça, kalsiý sabynynyň ýa-da litiý sabynyň we mineral ýagyň emulsiýasydyr. Alýumin, natriý we garyndylar ýaly köp sanly metal sabynlar hem peýdalydyr. Şeýle sabynlar ýaglaryň ýapyşygyny ýokarlandyrmak üçin galyňlaşdyryjy hökmünde hem ulanylýar. Gadymy döwürde zeýtun ýagyna hek goşmak bilen çalgy ýaglary ýasalýardy.
Metal sabynlar reologiýany üýtgediji hökmünde häzirki zaman suratkeşleriniň ýag boýag formulalaryna hem girýär.
Metal sabyn öndürmek
Metal sabynlaryň köpüsi metanyň gidrolizi bilen etano kislotasyna we ýag kislotalaryna taýýarlanýar:
Hajathana sabynlary
Öý şertlerinde "sabyn", adatça, tehniki we hajathana sabyny diýilýän zady, öý we şahsy arassalamak üçin ulanylýar. Arassalamak üçin ulanylanda, sabyn bölejikleri we reňkleri erär, soň bolsa arassalanan makaladan aýrylyp bilner. Eräp bolmaýan ýag / ýag molekulalary mikrelleriň içinde birleşýär, daşyndaky polýar gidrofil (suwy özüne çekiji) toparlar bilen sabyn molekulalaryndan emele gelen kiçijik sferalar we ýag molekulalaryny suwdan goraýan lipofil (ýag ​​çekiji) jübini gurşap alýar. eremegine sebäp bolýar. Ereýän islendik zat suw bilen ýuwular. ]
Hajathana sabynlaryny öndürmek
Hajathana sabynlarynyň öndürilmegi, adatça ösümlik ýa-da haýwan ýaglary we ýaglary bolan trigliseridleriň saponifikasiýasyna sebäp bolýar. Alkogol ergini (köplenç boýag ýa-da natriý gidroksidi ) saponifikasiýa sebäp bolýar, şonuň bilen trigliserid ýaglary ilki bilen kislotalaryň duzlaryna gidroliz edýär. Gliserol (gliserin) azat edilýär. Gliserin, käwagt aýrylsa-da, ýumşadyjy serişde hökmünde sabyn önüminde galyp biler.
Ulanylýan aşgar metalyň görnüşi sabyn önüminiň görnüşini kesgitleýär. Natriý gidroksidden taýýarlanan natriý sabynlary berk, kaliý gidroksidinden alnan kaliý sabynlary has ýumşak ýa-da köplenç suwukdyr. Taryhy taýdan kaliý gidroksidi dykylan ýa-da beýleki ösümlikleriň külünden alyndy. Lityum sabynlary hem gaty bolýar. Bular diňe ýaglarda ulanylýar.
Gadymy ýakyn Gündogar
Sabyny ilkinji bolup kimiň oýlap tapandygy belli däl. Sabyn ýaly materiallaryň öndürilendiginiň iň irki subutnamalary gadymy Wawilonda takmynan 2800-nji ýyllara degişlidir. Sabyn ýasamagyň formulasy miladydan öňki 2500-nji ýyllarda Sumer toýun planşetinde ýazylypdyr; sabyn ýagyň we agaç külüniň garyndysyny gyzdyryp öndürilip, iň irki hasaba alnan himiki reaksiýa we ýüň eşikleri ýuwmak üçin ulanylýar. Ebers papirusy (Müsür, miladydan öňki 1550-nji ýyl) gadymy müsürlileriň sabyny derman hökmünde ulanandyklaryny we haýwanlaryň ýaglaryny ýa-da ösümlik ýaglaryny sabyn döretmek üçin Trona atly gazly madda bilen birleşdirendigini görkezýär. Müsüriň resminamalarynda ýüň dokamak üçin ýüň taýýarlanylanda şuňa meňzeş maddanyň ulanylandygy aýdylýar. Nabonidusyň döwründe (miladydan öňki 556-539-njy ýyllar) sabyn üçin resept uhulu [kül], serwi [ýag] we künji [tohum ýagy] "hyzmatkär gyzlara daş ýuwmak üçin" bolupdyr. Günorta Lewantda, Salsolanyň görnüşleri, duzy (Seidlitzia rosmarinus) we Anabasis ýaly barilla ösümliklerinden kül kaliý diýlip atlandyrylýan sabyn önümçiliginde ulanyldy.
Däp bolşy ýaly, birnäçe günläp mis gazanda gaýnadylan Lewantyň hemme ýerinde haýwanlaryň arasynda zeýtun ýagy ulanylýar. Gaýnap barýarka, aşgar kül we az mukdarda çaltlyk goşuldy we yzygiderli garyldy. Çorba bar bolsa, yzarlap başlaýança ýyly bolanda, yzygiderli garyşmagy talap edýärdi. Galyňlaşyp başlansoň, demi bir galyp guýup, iki hepde sowatmak we gatylaşdyrmak üçin goýuldy. Gatylaşandan soň, kiçijik tortlara kesildi. ýapraklary, lawanta, germander we ş.m. ýaly hoşboý ys bermek üçin berlen sabyna ýakymly ysly ösümlikler goşulýardy.
Hobbiçiler üçin sabyn ýasamak
Hobbiçiler üçin sabyn ýasamak üçin dürli usullar bar. Sabyn öndürijileriň köpüsi gliserolyň önümde galan amallaryny ulanýarlar we sabon galyplara guýlandan soň saponifikasiýa birnäçe gün dowam edýär. Gliserol gyzgyn proses usulynda galdyrylýar, ýöne ulanylýan ýokary temperaturada, sabyn galyplara guýulmazdan ozal, reaksiýa çäýnege diýen ýaly tamamlanýar. Bu ýönekeý we çalt proses dünýäniň kiçi zawodlarynda ulanylýar.
Sowuk prosesden elde öndürilen sabyn, senagat taýdan öndürilen sabundan tapawutlanýar, sebäbi aşgazany iýmek üçin zerur bolan artykmaç ýag ýa-da (Kokos ýagy, Kazumbal prosesi) ulanylýar ( sowuk guýmak prosesinde bu artykmaç ýag diýilýär) superfatting ") we galan gliserol nemlendiriji serişde hökmünde çykyş edýär. Şeýle-de bolsa, gliserin sabyny has ýumşak edýär. Gliserolyň goşulmagy we bu sabyny gaýtadan işlemek gliserin sabyny öndürýär . Üsti örtülen sabyn, "ýagly" duýgy galdyryp bilse-de, goşmaça ýagsyz birine garanyňda derä has amatlydyr. Käwagt jojoba ýagy ýa-da shea ýagy ýaly bir täsir ediji goşulýar. Gum ýa-da pomza ýuwýan sabyn öndürmek üçin goşulyp biler. Arassalaýjy serişdeler deriniň arassalanmagyndan ölen öýjükleri aýyrmaga hyzmat edýär. Bu prosese eksfolýasiýa diýilýär.
Antibakterial sabyn ýasamak üçin triklosan ýa-da triklokarban ýaly birleşmeler goşup bolýar. Antibakterial sabynlary we beýleki önümleri ulanmak mikroorganizmlerde mikroblara garşylygy höweslendirip biler diýen alada bar.
Alı bin Isa
Ali bin İsa (Arapça: علي بن عيسى‎), Bagdatda doglandyr. IX. asyrda astronomiýa, geografiýa esasan hem optika boýunça uly işler alyp baran Musulman alymydyr.
Ali bin Isa Orta Asyrlarda göz hassalyklary hakynda ýazylan ilkinji eser Notebook of Oculist (Göz Lukmanynyň Depderi) atly eserini ýazandyr. Bu eser onuň Orta Asyr Ýewropasynda Jesu Occulist ady bilen tanalmagyna sebäp bolandyr. Jesu Latyn dilinde Isa diýmegi aňladýar. Bu eser ilki bilen Pars diline terjime edilýär. Soňra bolsa, Latyn diline terjime edilip, 1497-nji ýylda Wenesiýada çap edilýär. Has soňra bolsa, 1904-nji ýylda Hirschberg we Litter tarapyndan Nemes diline; 1936-njy ýylda bolsa, Casey Wood tarapyndan Iňlis diline terjime edilendir. Ibn İsanyň bu kitaby, özünden soň gelen optika alymlary tarapyndan iň köp ýüz tutulan kitap çeşmelerinden biri bolandyr. Ali bin Isa bu işlerinden başga-da 827-nji ýylda Halid bin Abdulmelik bilen bilelikde, dünýäniň töweregini ölçäp, 40.248 km. netijesini alandyrlar. Beýleki çeşmelerde bu netije 41.136 kilometrdir.
Durnalar
Durnalar — Ýewropada, Aziýada, Demirgazyk Amerikada we Awstraliýada ýaşaýan hakyky durnalar maşgalasyna degişli guşlaryň bir urugy.
Türkmen döwlet binagärlik we gurluşyk instituty
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda 6 fakultet hereket edip, 31 hünär boýunça hünärmenler taýýarlanylýar.
Fakultetler
1.Binagärlik-gurluşyk 2.Himiýa tehnologiýasy 3.Inžener-mehanika 4.Kompýuter tehnologiýasy we awtomatika 5.Ykdysadyýet we dolandyryş 6.Ýol gurluşygy
Hünärler
Binagärlik-gurluşyk fakulteti boýunça: 1.Senagat we raýat jaý gurluşygy 2.Şäher gurluşygy 3.Binagärlik 4.Şähergurluşyk we ilatly ýerleri meýilleşdirmek 5.Binagärlik gurşawynyň dizaýny 6.Ýylylyk, gaz üpjünçiligi we howa çalşygy 7.Suw üpjünçiligi, ulanylan suwlary akdyryş we suw gorlaryny goramak Himiýa tehnologiýasy fakulteti boýunça: 1.Organiki däl maddalaryň himiki tehnologiýasy 2.Eremesi kyn metal däl we silikat materiallaryň himiki tehnologiýasy 3.Himiýa önümçiliginiň we gurluşyk materiallary kärhanalaryň maşynlary we apparatlary 4.Aýnanyň we sitallaryň himiki tehnologiýasy 5.Himiýa tehnologiýalary (bakalawr)
Inžener-mehanika fakulteti boýunça: 1.Göteriji, äkidiji, gurluşyk, ýol maşynlary we enjamlary 2.Elektrik üpjünçiligi 3.Senagat desgalarynyň we tehnologik toplumlaryň elektrohereketlendirilişi hem-de awtomatikasy 4.Gara metallaryň metallurgiýasy 5.Metallary basyş bilen işläp taýýarlamak 6.Önümçiligi we tehnologik prosesleri awtomatlaşdyrmak Kompýuter tehnologiýasy we awtomatika fakulteti boýunça: 1.Maglumat-ölçeg tehnikasy we tehnologiýasy (bakalawr) 2.Mikroelektronika we ýarymgeçiriji abzallar (bakalawr) 3.Senagat elektronikasy (bakalawr) 4.Maglumat ulgamlary we tehnologiýalary(bakalawr) 5.Kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi (bakalawr) 6.Maglumat we kommunikasiýa tehnologiýalary (bakalawr) Ykdysadyýet we dolandyryş fakulteti boýunça: 1.Ykdysadyýet we dolandyryş (Gurluşyk pudagynda) (bakalawr) 2.Kärhananyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (Gurluşyk pudagynda) (bakalawr) 3.Logistika (Gurluşyk pudagynda) (bakalawr) 4.Gozgalmaýan emläkleriň ekspertizasy we dolandyrylyşy (bakalawr) Ýol gurluşygy fakulteti boýunça: 1.Gurluşyk materiallaryny, önümlerini we konstruksiýalaryny öndürmek 2.Amaly geodeziýa 3.Awtomobil ýollarynyň we uçuş meýdançalarynyň gurluşygy 4.Köprüler we ulag tonnelleri
Kartografiýa we geoinformatika (bakalawr)
Stiw Fainaru
Stiw Fainaru (rumynça : Făinaru ; 1962-nji ýylda doglan) Amerikaly derňew žurnalisti we ESPN.com we ESPN Žurnalynyň uly ýazyjysy. Ondan öň "Waşington Post" gazetiniň habarçysy bolup, Yrak söweşini 2008-nji ýylda halkara hasabatlylygy üçin Pulitser baýragyna eýe bolupdy. 2010-njy ýylda bu wezipäni terk edip, San-Fransisko aýlagyndaky "The Citizen" gazetiniň baş redaktory boldy. Sebit habar guramasy. Ol inkär ligasyny dogany Mark Fainaru-Wada bilen bilelikde ýazdy Milli Futbol ligasynda beýniniň şikeslenmegi, Fainaru we dogany 2014 -nji ýylda edebi sport ýazuwy üçin PEN / ESPN baýragyny aldy.
Fainaru Kaliforniýanyň Mountain View şäherinde dünýä indi we Marin okrugynda ulaldy. Larkspurdaky Redwud orta mekdebinde okady we 1984 -nji ýylda Missuri uniwersitetini tamamlady. Aýlag sebtine gaýdyp geldi we San-Hose Merkuri habarlarynda işledi, soňra Gündogar kenaryna göçdi we 1986-njy ýyldan Hartford Courantynda (Konnektikut) işledi. 1989-njy ýyla, soňra bolsa “Globus Nýu-Ýork” býurosynyň başlygy wezipesine bellenen “Boston Globe”. 1992-nji ýylda Kolumbiýa uniwersitetinde halkara meseleler boýunça magistr derejesini aldy. 1995-nji ýyldan 1998-nji ýyla çenli “Globus” boldy Meksika şäherinde ýerleşýän Latyn Amerikasynyň býurosynyň başlygy.
Toyota
Toyota ýapon awtoulag öndürijisidir. Awtoulag satuwy boýunça dünýäde “Volkswagen Group” -dan soň ikinji ýerde durýar. Passengerolagçy awtoulaglaryny, awtobuslary, ýük awtoulaglaryny we robotlary öndürýär. Şahamçalary Daihatsu, Lexus we Subaru.
Mehdi Abbasow
Mehdi Abbasow (Azerbaýjança: Mehdi Abbasov Yusif oğlu) (1960-njy ýylyň 1-nji ýanwary, Agworik, Ermenistan - 1992-nji ýylyň 13-nji ýanwary, Məlikcanly, Azerbaýjan) Azerbaýjanyň Milli Gahrymanydy we Birinji Nagorno-Garabag söweşiniň söweşijisi. Şeýle hem, SSSR-iň sport ussady diýen ada eýe boldy.
Terjimehaly
Ol 1960-njy ýylyň 1- nji ýanwarynda Ermenistanyň Agworik obasynda dünýä indi. 1977-nji ýylda Mehdiniň maşgalasy Ermenistandan kowuldy we Gazagystan Respublikasynyň Tulkubas welaýatynyň Kulan obasyna göçdi. 1980-nji ýylda Mehdi Çimkent pedagogika institutynyň okuw bölümine girdi we soňra okuwyny Karagan şäherindäki pedagogika institutynda dowam etdirdi.
Harby çäreler
Mehdi Abbasow Azerbaýjan Respublikasynyň Içeri işler ministrliginde 1991-nji ýylyň 28-nji iýunynda işe bellendi. Ol Içeri işler ministrliginiň baş leýtenanty bolup işe başlady. Mehdiniň soňky söweşi 1992-nji ýylyň 13-nji ýanwarynda bolupdy. Melikkan obasynyň töweregindäki söweşlerde esasy şahsyýetleriň biri. Mehdi Abbasow Melikkan obasy üçin bolan söweşde öldürildi.
Ýadygärlik
Mehdi Abbasow, 1992 - nji ýylyň 6 - njy iýunyndaky 831 belgili karary bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň karary bilen "Azerbaýjanyň Milli Gahrymany" diýen ada eýe boldy.
Ismaýilli etrabynyň öňki Ruşan obasy indi Mehdi Abbasowyň hormatyna Mehdikand diýilýär. Ismailli etrabynyň merkezi köçelerinden birine onuň ady dakyldy.
Al-Kuweýt
Al-Kuweýt Kuweýtiň paýtagty. Kuweýt aýlagynyň günorta kenarynda, Pars aýlagynda. Ilaty 1-million adam (1998). Howa gurak tropiki howadyr, ýanwar aýynda ortaça temperatura 11 °, iýulda 34 °, ýyllyk ýagyş 1000 mm-den gowrak. K. XVIII asyryň başynda guruldy. 1756-njy ýyldan bäri Sabah Emirliginiň paýtagty. 1871-nji ýylda K. türkler, 1899-njy ýylda Iňlisler tarapyndan basylyp alyndy. 1961-nji ýyldan bäri garaşsyz ýurduň paýtagty.
thumb|Kuweýt şäheri gündiz.
thumb|Kuweýt şäheri gije.
Ruslar
Ruslar (русские, russkiýe) — gündogar ýewropada ýaşaýan gündogar slawýan etnik toparyna degişli bir milletdir. Ruslaryň aglaba bölegi şu wagtky Russiýa Federasiýasynyň çäginde ýaşaýar. Beýleki uly bir bölegi bolsa öňki söwet döwletleriniň çäklerinde ýaşaýarlar. Ýene-de beýleki bir uly topary bolsa Birleşen ştatlarda, Germaniýa, Kanada we Ysraýyl döwletlerinde ýaşaýarlar. Ruslar ýewropada ilat sany boýunça iň köp adamly milletdir.
Ruslar köp däpleri we medeniýetleri gündogar slawýan halkarynyň aýratyn hem Belaruslaryň we Ukrainlaryň däplerine we medeniýetlerine meňzeýär. Olaryň aglaba bölegi din hökmünde Ortodoks hristiýançylygyna ynanýarlar. Rus dili Russiýanyň, Belarusiýanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň resmi dilidir. Käbir öňki söwet döwletlerinde ikinji dil hökmünde gürlenilýär.
İlaty
2010-njy ýylyň hasabyna göra dünýäde 129 million ruslar ýaşaýar. Olaryň 86% Russiýada, 11.5% GDA döwletlerinde we Baltika döwletlerinde , 2.5% bolsa dünýäniň beýleki ýurtlarynda ýaşaýarlar.
Diaspora(bölünişik)
Rus halkynyň käbir bölegi Rus imperiýasy we Sowet Saýuzy wagtlarynda oturumly ýerlerinden göçmeli edilýärler.
1917-nji ýylda oktýabr rewolýusiýasy we halk gozgolaňlaryndan soňra köp ruslar Bolşewik režimi astynda öz ýerlerinden göçmeli edilýärler. Millionlap adamlar bosgun ýagdaýyna düşýärler. Köp ak emigrantlar Aklaryň hereketine gatnaşany üçin gaçyp gidýärler we beýleki käbir ruslar täze režime görä öňki söwet döwletlerine göçmeli edilýärler.
Çizburger
Çizburger, gamburgeriň peýnirli görnüşidir. Peýniri esasan, dilimlenen görnüşde bolýar we kotletiň üstünde goýulýar. Galan bölegi dürli görnüşlerde ýasalýar. Dünýä ýüzündäki Fast-food restoranlary we ýerli restoranlar, peýniriň birnäçe görnüşlerini ulanýarlar. Cheddar, Şweýsar, Mozzarella, Monterey we Stilton peyniri bularyň esasylarydyr.
Çizburger sözi Türkmençä, İňlisçedäki "peýnir" manysyny aňladýan cheese sözi bilen burger sözüniň birleşmeginden dörän cheeseburger sözünden geçendir. Çizburger peýnirli gamburger manysyna gelse-de dünýäniň birnäçe ýerinde gyzardylan sogan halkasy, turşy we dürli souslar bilen hödür edilýär.
Rafael Orozco Maestre
Rafael Orozko Maestre (24 Mart 1954 – 11 Iýun 1992) Kolumbiýa aýdymçysy.
Adaty lakga
Adaty lakga (Silurus glanis) — lakga şekilliler otrýadynyň lakgalar (Siluridae) maşgalasyna degişli süýji suwda ýaşaýan iri teňňesiz balyk.
Dalton Vigh
Dalton Vigh de Sousa Vales (Iýul 10, 1964 Braziliýa) Braziliýanyň aktýor.
Odilon Wagner
Odilon Wagner (21/10/1954 Braziliýa) Braziliýa ly aktýor.
Kutub as Sitta
Kutub as Sitta (Arapça: الكتب الستة‎, Parsça: صحاح سته), Alty Kitap manysyny aňladýar. Ähli Sünnet tarapyndan iň ynamdar we berk Hadys çeşmeleri hökmünde kabul edilýär:
Jumädäl äwwäl
Jumädäl āwwäl (جُمَادَىٰ الْأَوَّل) islam kalendarynda 5-nji aýy.
Gamburger
Gamburger, iki bölek tegelek sandwiç çöreginiň arasyna kotlet ýerleşdirilip ýasalýan sandwiçiň görnüşleriniň biridir. Esasan, ketçup, maýonez, turşy, sogan, pomidor, gorçisa we ş.m. dürli zatlar goşulyp hödür edilýär. Ýasalanynda ulanylýan kotlet esasan malyň eti bolsa-da, towuk etinden ýasalýanlaryna hem uly isleg bardyr. Şeýle-de, peynirli görnüşleri (çizburger) hem ýasalýandyr.
1932-nji ýylda Amerikaly John T. Gregore tarapyndan patenti alynan hem bolsa, patent düşünjesiniň heniz ýaýramadyk ýurdy bolan Wietnamda birnäçe asyrdan bäri edil şu görnüşdäki iýmitiň bardygy soňundan belli bolýar.
Tirmizi
Tirmizî (Arapça|الترمذي) (dogluşy: 824-nji ýyl, Tirmiz - ýogalyşy 892-nji ýyl) IX. asyrda ýaşan Pars hadys alymy.
Gamburger
Adyny Germaniýanyň Gamburg şäherinden alandyr.
Tirmizi
Kutub as Sitta ady bilen bilinýän 6 hadys kitabyndan Al Jamius Sahihiň ýazarydyr.
Durmuşy
Häzirki Özbegistandaky Tirmiz şäheriniň Bug obasynda 824-nji ýylda doguldy. Maşgalasy häzirki Türkmenistanyň Merw şäherinden Tirmiz şäherine göçendir.
Cássia Kis
Cássia Kis Magro (Ýanwar 6, 1958 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Tirmizi
Durmuşy
Tirmiziniň kör bolup doglandygy ýa-da doglanyndan soňky döwürlerde kör bolandygy hakynda çeşmelerde bellenip geçilýär. Ilkinji bilimi alanyndan soňra, 849-njy ýyldan soň, ylym işlerinde hadys ylmyna has köp üns bermäge başlaýar. Hadyslary jemlemek maksady bilen Horasan, Yrak we Hijazda saparlarda boldy. Başda Buhari, Muslim we Ebu Dawud ýaly birnäçe alymdan hadys aldy. Tirmiziniň özünden bolsa, Heýsem bin Kulab el Sasi, Mekhul bin el Fald, Muhammed bin Mahbub el Mahbubi el Merwezi ýaly alymlar hadys rowaýat etdiler.
Eserleri
Andalus alymlaryndan biri, Tirmiziniň eseriniň aýratynlyklaryny we bahasyny, ýazan şygrynda şeýle düşündirýär:
"Tirmiziniň kitaby bir ylym bakjasydyr. Gülleri edil asmandaky ýyldyzlaryň ýagtylygny ýatladýar...”
"Ondan, biz hem hadyslar ýazdyk; eseri biz hem rowaýat etdik. Bu işi, Jennet çaýynyň suwyndan gana-gana içmek niýeti bilen etdik."
"Düşünje, many deňzine çümdi. Ol ýerden iň dogry manylara ýetdi. Rahman bolan Allah, Ebu Isa et Tirmiziniň bu abraýly işi sebäpli haýyr üstüne haýyr berip buşdulasyn".
Malik ibn Anas
Malik ibn Anas (Arapça: مالك بن أنس; dogluşy: 712-nji ýyl, Medine - ýogalyşy: 795-nji ýyl, Medine), 4 sany mezhebden biri bolan Mäliki mezhebiniň ymamy, Yslam hukugy boýunça alym we hadys alymy.
Nesil daragtynda ady geçýän Ebu Amir, Hezreti Muhammediň (s.a.w.) sahabalaryndan biri bolup, onuň bilen bilelikde Bedir söweşinden başga ähli söweşlere gatnaşandyr. Onuň ogly Malik, ýagny, Ymam Maligiň atasy bolsa, meşhur tabygynlardandyr. Ol Ýemenden Medinä göçüpdir. Sahabalardan Omar (r.a.), Talha ibn Ubaýdullah (r.a.), Aýşa (r.a.) we Abu Huraýradan (r.a.) rowaýatlar aýdandyr. Onuň ogullary, ýagny Ymam Maligiň daýylary bolsa Abu Suheýl, Nafi, Uweýs, Rebi we Nadrdyr. Malik ibn Abu Amir hijri 102-nji ýylda ýogalypdyr. Ymam Maligiň ejesi Aliýa binti Şureýk el Ezdidir. Ymam Maligiň Ýahýa we Muhammed atly iki ogly we Fatma atly gyzy bolupdyr.
Durmuşy
Mugallymlarynyň arasynda Nafi (hijri 117-nji/milady 735-nji ýyl), Said al Makburi, Amir bin Abdillah bin Zubeýr (h. 124-nji/m. 741-nji ýyl), Zuhri (h. 124-nji/m. 741-nji ýyl), Abdullah bin Dinar (h. 127-nji/ m. 744-nji ýyl) ýalylar bardyr. Muwattada 90-a ýakyn kişiden rowaýat edendir. Özüniň 900-e ýakyn mugallymynyň bolandygy aýdylýar. Okuwçylarynyň sany bolsa, müňlerçedir. Onuň ýolundan giden meşhur okuwçylarynyň arasyndan Abdullah bin Wehb, Abdurrahman bin Kasym, İbn Ziýad el Absi, Asad bin Furat, Ýahýa bin Ýahýa al Laýsi, Kanabi, Wakidi, İbnul Majişun ýalylary agzamak bolar.
Ymam Malik hijri 179-njy ýylda Medinede ýogalýar we Medinedäki Baky mazarlygynda gömülýär. Jynaza namazyny Medine şäheriniň häkimi Abdullah bin Muhammed okadandyr.
Eserleri
Ymam Maligiň eserleriniň başynda al Muwatta atly içinde Medine halkynyň amaly, sahaba we tabygynlaryň fetwalary ýazylan hadys eserini agzamak bolar. Kitabyň döwrümize ýeten 9 rowaýaty bardyr. Mundan başga-da Tefsiru Garibil Kuran, İbn Wehbe ýazan ýazgyt hakyndaky haty, Harun ar Raşida, Leýs bin Sada, käbir kazylara we şuňa meňzeşlere ýazan hatlary bardyr.
"Muwatta" hakynda Ymam Şafi bu kitabyň Allahyň kitabyndan soňra iň sahyh kitapdygyny aýtmagy, İbnul Mehdiniň Mukaddes Kurandan soňra iň peýdaly kitapdygyny aýtmagy we alymlaryň bu kitap hakyndaky sözleri eseriň möhümligni görkezýändir.
Ana Mena
Ana Mena Rojas (25 fewral 1997, Estepona, Ispaniýa) pop aýdymçysy we aktrýs.
Allo
Her gün birnäçe gezek ulanýan ALO sözümiz nirden gelip çykypdyr?! Köpümiziñ bilşimiz ýaly telefony ilkinji oýlap tapan adam Alexander Graham Bell. Bu adam telefony oýlap tapandan soñra ilki bilen söýgülisiniñ öýüne telefon çekipdir. Söýgülisi gözel gyzyñ adyna Alessandara Lolita Oswaldo diýer ekenler. Graham Bell ussahanasyna jañ gelende, telefony her gezek söýgülisiniñ adyny tutup"Alessandra Lolita Oswaldo" diýip alar eken. Sebäbi diñe söýgülisinden jañ gelýärdi, başga hiç ýerde telefon ýokdy. Graham Bell telofony ýaýratmak üçin gije gündiz ussahanasynda işleýär eken. Soñ soñlar söýgülisinden jañ gelse adyny gysgaldyp "Ale Lol Os" diýip telefona jogap beryar eken. Günleriñ geçmegi bilen Graham Bell özüni telefona berip wagtynyñ köp bölegini ussahanasynda geçirýar eken. Işiñ köplügi we wagtynyñ azlygy sebäpli söýgülsiniñ adyny has hem gysgaldyp diñe baş harplary aýdypdyr - ALO. Graham Bell özuni telefona berip ony ýaýratmagyñ üstünde işläp söýgülisi bilen wagt geçirmeýanligi üçin Alessandra Lolita Oswaldo Graham Belli terkedipdir. Telefon bütün şähere ýaýrapdyr. Graham Bell söýgülisine köp garaşypdyr. Her gezek telefon jyrlanda jañ etýän söýgülisidir öýdüp ALO diýip telefony alýar eken. Graham Belliñ hormatyna bütün şäher ALO sözüni ulanyp başlapdyrlar we şeýle dowam edip shu günümize ýetip gelipdir.
Käfir
Käfir (كافر) bu yslam dinine ynanmaýan adama aýdylyar. Türkmençe kapyr diýilýär. Kufrdaky adam käfirdir. Musulman hem kufra düşüp biler. Asly käfirler ateistler, materialistler we ş.m.lardyr. Ýöne iudeýler we hristianlar ähli-kitap bolsada yslamy kabul etmeýändikleri üçin olar hem käfirdir. Ýöne olara (hristianlara) yslam hakda dogry maglumat barmaly.
(Käbir afrika ýurtlary ýaly ýerlerde) hiç din hakda eşdilmedik (bilinmeýän) bolsa olar käfir saýylmaz.
Aňy ýok (ýagny, asly däli), hiç zat öwredip bolmaýan (kör+ker), bulug bolmadyk — bular käfir saýylmaz. Musulmanyň çagasy bulug ýaşyna ýetmäkä ölse, yslam dininden hasaplanar.
Ada
Ada - Daş-töweregini suw gurşap alan gury ýer bölegi.
Sílvia Bandeira
Sylvia de Sousa Bandeira Ferreira (15 fewral, 1950  Braziliýa) Braziliýaly aktrysa.
Garagum derýasy
Amyderýanyň suwy Garagum derýasynyň kömegi bilen Mary şäherinden dört kilometrlikde Murgap derýasy bilen birleşýär. Şu ýerden Murgap – Tejen aralykdaky ikinji nobatdakysy başlanýar. Onuň ikinji nobatdakysy (uzynlygy 140 km) 1960-njy ýylda guruldy. 1961-nji ýylda Murgap – Tejen aralygynda uly Hanhowuz suw howdany (göwrümi 87,5 mln. m3, 1974 ý.) guruldy.
Şrek
Şrek (Shrek) ABŞ-da “DreamWorks Animation” tarapyndan öndürilen we “DreamWorks Pictures” tarapyndan 2001-nji ýylyň 18-nji maýy ABŞ paýlanan 3D animasiýa fantaziýa komediýa filmidir. Film William Steig meňzeş atly kitabyndan şekile geçirilen.
Guilhermina Guinle
Guilhermina de Oliveira Sampaio Guinle (26 iýul, 1974 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Otuz iki tohum kyssasy
Şahyr Gaýyby XVIII asyr türkmen edebiýatnyň görnükli we özbluşly şahyry hasaplanýar. Onuň ady Mahmyt bolup, edebi lakamy Gaýybydyr. Şahyr eserlerini Gaýyby, kemine Gaýyby, Gaýyp, molla Gaýyp lakamy bilen ýazypdyr. Şahyryň doglan we ölen ýyllary köplenç takmyn bilen bellenilýär.
Gaýyby, esasan, ýazuw edebiýatynyň wekili bolup, eserleriniň köpüsini Gündogaryň görnükli klassyklary Nowaýynyň, Fizuliniň stilinde, aruz ölçeginde ýazypdyr, döreden şygyrlaryny kagyz ýüzüne geçiripdir.
Gaýyby aýdym aýdyp, saz çalmagy söýüpdir. Onuň bagşy-sazandalary, şahyrlary ölümden halas edişi hakynda rowaýat hem bar. Gaýyby 600 töwersgi eseri jemleýän gazallar diwanynyň hem-de "Otuz iki tohum kyssasy" atly poemanyň awtorydyr. Gaýyby liriki şahyrdyr.
Ol öz poemasynda şahyrana pikir duýgular arkaly adam-zat gözelligini wasp edip, ençeme progressiw ideýalary öňe sürüpdir. Şahyrmň döredijiliginde söýgi temasy esasy orun tutýar.
Ol bu temada ýazan eserlsrinde "Älem geda, men hem geda", "Käkilik", "Elden gider", "Gelmese uýky gijeler".../ gelin-gyz-laryň Görk-görmegini, edep-ekramyny, el hünärini, belent adamkärçiligini taryplaýar. Gaýyby sotsial motiwli /"Zaman geldi", "Sopular", "Eýýäm talh", "Jepalar eýledi', tebigat gözelligini suratlandyrýan /"Älsm gülgüzar aldy ýene" "Açdy ruhsaryň ýene", "Pasly bahar oldy' we başga temalara degişli goşgular döredipdir.
Şahyr "Otuz iki tohum kyssasy" poemasynda A allegorik obrazlar arkaly şol döwrüň jemgyýetindäki dürli sotsial toparlaryň arasyndaky gatnaşyklary suratlandyrýar. Olaryň hersiniň häsiýeti obrazlaryň üsti bilen ýüze çykarylýar. Essre gowaça, budaý jöwen künji, arpa... ýaly ösümlikler gatnaşýar.
Köp wagtlyk Jedelden soň gowaça ýolbaşçy saýlanýar. Şahyr Gündogar klasyklarynyň deplerine eýerip, öz eserlerini kitaby dilde, aruz we ş.m..ölçeglerde ýazypdyr.
Bişr Hafi
Bişr Hafi (dogluşy: 767-nji ýyl, Merw, Horasan - ýogalyşy: 841-nji ýyl, Bagdat), hijri 150-nji ýylda häzirki Türkmenistanyň Merw şäherinde doguldy, hijri 227-nji ýylda häzirki Yragyň Bagdat şäherinde wepat boldy. Ady, Bişr bin Haris Abdurrahman, künýesi Ebu Nasrdyr.
Ýaşlygynda alym we weli bir kişiniň nesihatlaryndan täsirlenip toba eden hem bolsa, erbet dostlarynyň täsiri bilen ýene-de öňki durmuşyna geçdi. Kakasynyň galan baýlygy üçin özünden aýrylmaýan dostlary ony erkine goýmadylar. Bir gün ýene serhoş we doýan ýagdaýda öýüne gelýärkä ýolda üstünde Bismilläh ýazylgy ýazylgy bir kagyz tapdy. İçi syzlap ýerden aldy. Öpüp, palçygyny süpürip, tämizläninden soňra, ýakymly yslar sürüp, öýüniň diwaryna asdy. Şol gije alym we weli bir kişä, düýşünde; "Git Bişrä aýt! Adymy tämizleýşiň ýaly seni tämizlärin. Adymy beýik tutuşyň ýaly, seni beýgelderin. Adymy gözel ysly edeniň üçin, seni gözel ederin. Seniň adyňy dünýäde we ahyratda tämiz we gözel eýlärin." diýildi. Bu düýş üç gezek gaýtalandy. O kişi irden Bişri Hafini gözläp meýhanada tapdy. Möhüm habarym bar diýip içeriden çagyrdy. Bişr geleninde; "Kimden habar berjek?" diýdi. "Saňa Allah Tagaladan habar berjek." diýeninde, aglamaga başlady. "Maňa gaharlanýarmy, güýçli azap berjek bolýarmy?" diýdi. Düýşi diňläninden soň dostlaryna; "Eý dostlarym! Meni çagyrdylar, mundan soňra meni hiç wagt bu ýerlerde görmersiňiz." diýdi. Ol kişiniň ýanynda derrew toba etdi. Şol wagt aýagynda aýakgaby bolmandygy üçin, şondan soň hiç aýakgaby geýmedi. Sebäbini soranlara, "Alla Tagalaga toba eden we günä işlemezlige söz beren wagtym aýagym ýalaňaçdy. Şol wagt geýmedik aýakgabymy indi geýmekden utanýaryn" diýdi. Şol wagtdan soňra aýakgaby geýmedigi üçin özüne ýalaňaç aýak manysynda "Hafi" lakamy berildi.
Toba edip köne ýaşaýşyny terk edeninden soňra bir süre Merwde ylym öwrenip daýysy Ali bin Harşamdan ders aldy. Syýahatlara çykdy. Mekge, Kufa, Basra, Şam we Liwan taraplaryna gitdi. Şol sebäpden Syýahatçy Sopylardan saýyldy. Iň soňunda Bagdada gelip ýerleşdi. Gezen ýerlerinde we Bagdatda döwrüniň öňde gelen alymlaryndan ylym aldy we hadys diňledi. İbrahim Sad, Abdurrahman bin Zeýd bin Eslem, Hammad bin Zeýd, Şureýk bin Abdullah, Muafa bin İmran Musuli, Weki bin Jerrah, Ebu Bekr bin Iýaş, Hafs bin Gyýas, Abdullah bin Mubarak, Isa bin Ýunus, Abdullah bin Dawud el-Haýri, Ebu Muawiýa ed-Darir, Zeýd bin Ebiz-Zerka onuň ylym alan we hadys diňlän alymlaryndan bir bölegidir.
Onuň ýaşan ýyllarynda esasy şäherleriň biri bolan Bagdatda, Ahmed bin Hanbel, Sufýany Sewri Fudaýl bin Iýad, Muafa bin İmran we Ymam Mälik ýaly alymlaryň mejlislerinde we söhbetlerinde bolup olardan ylham aldy. Bulardan Hanbeli mezhebiniň ymamy Ahmed bin Hanbel, Bişri Hafini örän gowy görýärdi.
Din ylymlarynda beýik alym, beýik weli Bişri Hafi, döwrüniň medisina biliminde-de söz eýesidi. Birnäçe kişä ylym öwredip, sapak berdi. Nuaým bin Heýdam, Muhammed bin Heýdam, İbrahim bin Haşim, Nasr ibn Mansur, El-Bezzar, Muhammed bin el-Musenna, Syrri-i Sekati, İbrahim bin Harbi en-Nişapury, Omar bin Musa el-Jela ýaly birnäçe alym ondan sapak alyp, hadys okandyrlar.
Bişri Hafi bütin ömrüni ylym öwrenmek we öwretmek bilen geçirdi. 841-nji (Hijri 227-nji) vyly[ Rebiulewwel aýynda Bagdatda ýogaldy.
Mihail Ýurýewiç Lermontow
Görnükli rus şahyry Mihail Ýurýewiç Lermontow 1814-nji ýylda Moskwada dünýä inýär. Ol ene-atasyndan ir mahrum bolup, mamasynyň elinde terbiýelenýär. Şahyryň çagalygy mamasynyň mülki bolan Tarhany obasynda geçýär.
Mihail Lermontow rus edebiýatynda Puşkiniň däplerini dowam etdirýär. Halypasynyň köpsanly çeperçilik ýörelgelerini ösdürmek bilen, ol rus jemgyýetçilik aňynyň täze bir ýagdaýynyň beýan edijisine öwrülýär. Bu bolsa onuň şygryýetiniň çuňňur özboluşlylygyny üpjün edýär. Ol rus şygryýetine pikiri beýan etmek babatda öň görlüp-eşidilmedik güýje eýe bolan setirleri sowgat edýär.
Mihail Lermontow rus kyssasyna hem önjeýli goşant goşýar. Onuň “Biziň döwrümiziň gahrymany” romany (1840 ý.) realizmiň dabaralanmagy hökmünde, belli bir derejede rus edebiýatynyň geljekki ösüş ugruny kesgitledi.
Abu Dawud
Abu Dawud as Sijistani  (Arapça:أبو داود سليمان بن الأشعث الأزدي السجستاني "Abu Dawud Suleýman ibn al Eşas al Ezedi as Sijistani") (dogluşy: hijri 202-nji/ milady 817-nji ýyl - ýogalyşy: hijri 275-nji/ milady 889-njy ýyl), Kutub as Sittadan biri bolan Sunan al Abu Dawud atly eseriň ýazary we hadys alymy.
Horasan sebitiniň, häzirki Eýran bilen Owganystanyň arasyndaky Sijistanda doguldy. Okuwyna şol ýerde başlady. 18 ýaşyndan başlap ylym öwrenmek maksady bilen Bagdat, Basra, Mekge, Kufa, Homs, Balh, Şam we beýleki birnäçe şäherlerde boldy. İbn Hajar, Abu Dawuduň 300-e ýakyn mugallymdan sapak alandygyny belläp geçýär.
Eva Todor
thumb|275x275px|Eva Todor, 1959. Eva Fodor Nolding (9 noýabr, 1919 - 10 dekabr, 2017) Braziliýanyň aktrýs.
Bengal dili
frameless|right Bengal dili (öz dilinde: বাংলা bāṃlā [baŋla]) — Günorta Aziýada, Hindistan we Bangladeşnyň dili.
Oskar baýragy
'Oskar baýragy dünýäde iň köp bilinýän filmleri syglandyrmak dabarasydyr.Kinomotografiýa we bilimler akademiýasy (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) tarapyndan 1929-njy ýylda Los-Anjeles ştatynda berilip başlandy. Çäre adatça Fewral aýynda gurnalýar.
Baýrak ilkinji gezek 1930-njy ýylda radioda ýaýlyma berlilipdi we ilkinji gezek 1953-nji ýyldan p mawy ekrana görkezildi. Şu wagt 200-den gowrak döwletde göni ýaýlymda we internet üsti bilen online görnüşde tomaşa edilýär Oskar baýragy dünýäde ilkinji film baýragy hasap edilýär. Telewizordaky Emmi baýragy(Emmy Award), teatrdaky Tony baýragy(Tony Award), we aýdymlar üçin Grammy baýragy oskar baýragyndan soňra döredildi.
Tejen derýasy
Tejen (Gerirud) derýasy ululygy we ähmiýeti boýunça Türkmenistanda üçünji orunda durýar. Ol Murgapdan uzyndyr (1124 km). Onuň 800 kilometre golaýy Owganystanyň we Eýranyň çäklerinden akýar. Bu derýa özüniň gözbaşyny Owganystanyň okean derejesinden 3000 metr belentlikde ýerleşýän daglaryndan alýar. Ol ýerde oňa Saryjeňňel diýlip at berilýär. Derýa orta akymynda Gerirud, Türkmenistanyň çäklerinde bolsa Tejen diýlip atlandyrylýar. Derýanyň suw ýygnanýan meýdany 70 müň km2 bolsa-da, alyp gelýän suwy azdyr (30 m3/s), sebäbi onuň suwunyň esasy bölegini Owganystanyň Hyrat (Gerat) oazisini suwarmak üçin sowup alýarlar. Tejen derýasy hem Murgap derýasy ýaly öz suwuny gardan we ýagyşdan alýar. Şoňa görä-de joşgunlar diňe ýazyna bolýar. Diňe şu wagtda (iki aýda) suw sekuntda 500 m3 we ondan hem köpräk harçlanýar. Emma joşgunlar tiz ýatyşýar, şoňa görä-de derýa tomsuna Sarahs şäherçesiniň aşak tarapynda guraýar. Derýa suwunyň 80 göterimi ýaz aýlarynda akýar. Ozallar suw howdanlary we ullakan bentler ýokka, Tejen derýasy joşýardy we oazisiň halk hojalygyna ägirt köp zyýan ýetirýärdi. Häzirki wagtda Tejen derýasynyň suwunyň akyşy doly kadalaşdyryldy. 1950-nji ýylda Ilkinji Tejen suw howdany guruldy we ulanmaga berildi, häzir bolsa Ikinji Tejen we Horhor suw howdanlary işleýär. Tejendäki suw howdanlary derýanyň ýazyna joşmagynyň zyýanly netijeleriniň soňuna çykmaga we onuň suwlaryny suwaryş üçin islege laýyk peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Emma derýanyň az suwlulygy oazisiň suwarylýan meýdanlarynyň giňeldilmegini juda çäklendirýär. Derýanyň deltasynda we orta akymynda suwaryş üçin ýaramly 600 müň gektardan köpräk ýer bar bolsa-da, şol ýerleriň diňe az bölegi peýdalanylýar. Garagum derýasynyň Tejen derýasy bilen birikdirilmegi, Tejen suw howdanlaryndaky saklanýan suwaryş suwuny kadalaşdyrmaga mümkinçilik berdi.
Ýehudylykda
thumb|150px '''Ýehudylyk dini Ybraýymy dinleriň biridir. Olar ÝHWH atly ýeketäk taňra ynanýar. Mukaddes Kitaby Tora (Töwratdyr).'''
Ruth de Souza
Ruth Pinto de Souza (Maý 12, 1921 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Murgap derýasy
Murgap derýasy ululygy we ykdysady taýdan ähmiýeti boýunça Türkmenistanda ikinji orunda durýar. Bu derýa gadym döwürde köp hili atlandyrylypdyr. Onuň ekerançylyk üçin giňden peýdalanylandygyna derýanyň Merwab («Merw derýasy») diýen ady hem şaýatlyk edýär. Onuň beýleki ady – Margab («Marg suwy», «Marg derýasy») ösümlige baý ýerden akandygyna we ozal suwunyň köp bolandygyna güwä geçýär. Sebäbi, «Marg» sözi «çyrmaşyk» diýmegi aňladýar. Murgap derýasy özüniň gözbaşyny Owganystanda okean derejesinden 2600 m belentlikde ýerleşen Sefid-Kuh daglaryndan alýar. Derýanyň umumy uzynlygy 978 kilometr bolup, onuň 350 kilometri Türkmenistanyň çäginde ýerleşýär. Onuň ähli suwy diýen ýaly suwaryş işleri üçin peýdalanylýar. Derýanyň suw toplaýan meýdany 60 müň km2-dir. Murgap az suwly derýadyr. Tagtabazaryň golaýynda derýa sekuntda 50 m3 suw getirýär.
Murgabyň günbatardaky Guşgy goşandynyň ady pars-owgan dillerindäki Kuşk («Köşk») sözünden hasap edilýär we ol at gadymy döwürde derýanyň golaýynda galanyň bolandygyny aňladýar. Ýerli ýaşaýjylar Guşgy derýasyny «Moruň suwy» diýip atlandyrýarlar, sebäbi onuň golaýynda Morgala (Galaýmor) atly gala ýerleşýär. Bu goşandyň umumy uzynlygy 277 kilometr, Türkmenistanyň çägindäki uzynlygy 140 kilometr. Suw ýygnaýan meýdany 10700 km2. Jülgesiniň çuňlugy Guşgy şäheriniň ýanynda 80–100 m, Murgaba goşulýan ýerinde 10 metre çenli peselýär.
Derýanyň suwunyň azlygy ekerançylyk üçin ýaramly ýerleriň ählisini peýdalanmaga doly mümkinçilik bermeýär. Şu sebäpli Murgap oazisinde ekerançylyk üçin Garagum derýasynyň suwy giň möçberde peýdalanylýar.
Ýolöten şäherine çenli derýanyň kenarlary belentdir. Şoňa görä-de bu ýerde diňe darajyk zolak suwarylýar. Ýolötenden aşakda derýa düzlükden akýar we gollara bölünip başlaýar. Bu ýerde derýa giň meýdanlary suwarýar.
Murgap derýasy hem gardan, hem ýagyşdan suwlulanýar. Şonuň üçin-de ol ýylda bir sapar – ýazyna joşýar. Tomus ekin meýdanlaryny suwarmak üçin köp mukdarda suw gerek bolan mahaly, derýada suw az bolýar. Tomusky suwaryş işleri üçin ýaz suwuny peýdalanmakdan ötri, Murgapda birnäçe suw howdanlary guruldy. Şol suw howdanlarynyň kömegi bilen derýanyň suwy doly peýdalanylýar. Derýada gurlan ozalky köne suw howdanlary – Kolhozbent, Ýolöten, Hindiguş suw howdanlary, soňrak gurlan Daşköpri (1939-njy ýyl), Saryýazy (1957-nji ýyl) suw howdanlary täzeden dikeldildi. Şol suw howdanlary arkaly Murgap derýasynyň suwy rejeli peýdalanylýar. Onuň çägindäki suwaryş kanallarynyň, uly ýaplaryň umumy uzynlygy 10000 kilometre golaýdyr. Murgap jülgesi we onuň aşak akymy Diýarymyzyň gülläp ösýän pagtaçylyk oazisine öwrüldi. Garagum derýasynyň Murgap bilen birikdirilmegi Amyderýanyň suwuny Murgap oazisine bolelin akdyrmaga mümkinçilik berdi. Garagum derýasynyň suwy gysga möhletlerde gurlan suw sorujy desgalaryň kömegi bilen 25 metr ýokary galdyrylyp, Murgaba akdyryldy. Ekin meýdanlaryna sekuntda 15 kubmetr suw berildi. Bu bolsa suwuň az bolan ýyly pagtadan we beýleki ekinlerden ýokary hasylyň alynmagyna ýardam etdi.
Puştunlar
Puştunlar, Pahtunlar ýa-da Patanlar diýlip hem bilinýär, häzirki Owganystan we Päkistan ýurtlarynda Paştunistanyň geografiki sebitinde doglan Eýran etnik toparydyr.
Ana Rosa
Ana Rosa Guy Galego (Iýun 18, 1942 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.
Jon Lak
thumb|Jon Lakyň [[1697-nji ýyl da Godfri Neller tarapyndan çekilen portredi]] Jon Lak (iňlisçe: John Locke) 1632-nji ýyl yň 29-njy awgusty nda doglan, 1704-nji ýyl yň 28-nji oktýabr ynda ölen, aýdyňlanma eýýamy nyň iň täsirli pähimdarlaryndan biri we Liberalizm iň atasy hökmünde giňden ykrar edilen Iňlis filosof y we lukman y.
Irki durmuşy we ömür beýany
Lakyň kakasynyň hem ady Jondy we kakasy aklawjydy, Iňlis raýatara urşunda atly güýçleriň kapitany hökmünde hyzmat edipdi. Jon Lak Angliýa nyň Bristol şäheri ne ýakyn Wrington obasy nda doguldy. Dogluşyndan gysga wagt soňra maşgalasy Pensford şäheri ne göçdi we Jon Lak Bellýuton obasy nda önüp-ösdi.