cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gurban Berdiýew
Oýunçylyk karýerasy
Gurban Berdiýew 1971-nji ýylda professional futbola ädim ätdi. Ol Sowet Naýbaşy ligasy nda Kairat Futbol Kluby nyň düzüminde (1977, 1981, 1982, 1984 we 1985-nji ýyllarda) we Roston-on-Don futbol kluby nyň düzüminde (1979, 1980) 7 möwsüm çykyş etdi. Ol Sowet Ýokary ligasynda 7 möwsümde 155 oýunda meýdança çykyp 23 gol urmagy başardy. Bulardanam daşary ol Kolhozçy Aşgabat futbol klubynda hem çykyş etdi.
Tälimçilik karýerasy
thumb|363x363px|Russiýa Premýer ligasynyň çempiony Rubin Kazanyň baýrak alma dabarasynda Gurban Berdiýew we Tatarstanyň prezidenti [[Mintimer Şaýmyýew bilelikde.]]
Gurban Berdiýewi megerem onuň Rubindäki başarnyklary aýratyn hem meşhur eden bolsa gerek.Gurban Berdiýew Rubin Kazan FK Russiýada 2-nji diwiziýa bolan Russiýanyň 1-nji diwiziýasynda wagty tälimçilik wezipesina başlady, olary Russiýanyň Premýer ligasyna beýgelden Gurban Berdiýew ilkinji möwsüminde Rubin Kazana 3-nji orun gazandyrmagy başardy. Ol Rubin Kazan FK bilen 2-gezek Russiýanyň çempiony boldy, Rubin Kazan onuň ýolbaşçylygynda 2 gezek bürünç medal gazandy, onuň ýolbaşçylygynda Rubin Kazan 2 gezek Russiýanyň kubogy ny we Russiýanyň Super Kubogy ny gazandy. 2017-nji ýylda onuň Rubin Kazana dolanmagyndan soňra fourfourtwo neşiri bu babatda "olaryň [Rubin Kazan] onuň [Gurban Berdiýew] ýolbaşçylygynda ýene üstünlige ýetmegine garaşmalysyňyz" diýip belläp geçdi.
2014-nji ýylyň 18-nji Dekabrynda Gurban Berdiýew Rostow FK-nyň tälimçiligi wezipesine başlady. 2015-2016-njy futbol möwsüminde FK Rostow onuň ýolbaşçylygynda 2-nji orny eýeledi we UEFA Çempionlar ligasyna gatnaşma hukugy gazandy. Çempionlar ligasynda orun almak üçin saýlama tapgyrlarynda FK Rostow Anderleht FK-ny we Aýaks FK-ny ýeňmegi başardy. 2016-njy ýylyň 6-njy awgustynda Gurban Berdiýew FK Rostow tälimçilik wezipesinden aýrylmak üçin arzasyny berdi we wezipesinden aýryldy. Ondan soňra Gurban Berdiýew 09/09/2016 - 01/07/2017 seneleri arasynd Rostow Futbol klubynyň wise-prezidenti we tälimçisi wezipelerini ýerine ýetirdi.
09/06/2017 - 05/06/2019 seneleri arasynda ol ýene Rubin Kazan tälimçisi hökmünde çykyş etdi.
Kazan merkezli Sport Business Online neşiriniň çap eden Gurban Berdiýew bilen söhbetdeşliklerde Gurban Berdiýewiň Marselo Lippi we Karlo Ançelotti bilen görüşendigi, olar bilen tejribe we bilim çalyşygynda bolmak maksatly olaryň topar türgenleşiklerine syn edendigi, Guardiola bilen hem beýle duşuşyk rejelenendigi emma soňra goýbolsun edilendigi bellenip geçilýär.
Şöhraty
alt=2019-njy ýylda Gurban Berdiýew üçin Rubin Kazan futbol kluby tarapyndan taýynlanan hoşlaşyk portreti.|right|150px|thumb|2019-njy ýylda Gurban Berdiýew üçin [[Rubin Kazan futbol kluby tarapyndan taýynlanan hoşlaşyk portreti.]] Gurban Berdiýew 2017-nji ýylda Angliýa merkezli Fourfourtwo neşiri tarapyndan dünýäniň iň naýbaşy 50 tälimçisi arasynda görkezildi, oňa bu sanawda 36-njy orunda ýer berildi. Fourfourtwo neşiri ol barada "Onuň ýaly taktiki ajaýyplyga eýe tälimçi tapmak kyndyr" diýýär. Mundanam daşary neşir o barada Rubini başdan-aýak onuň binýat edendigini, Rostow futbol klubynda onuň aýlygy tölenmeýän oýunçylar bilen ikinji diwiziýa düşmegiň bosagasyndaky topar bilen 2-nji orny almagynyň mugjyzadygyny belläp geçýär.
Wladimir Putin
thumb|Putin 2021-nji ýylda Wladimir Wladimirowiç Putin (Rusça doly ady: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин) Russiýa Federasiýasynyň şu wagtky Prezidentidir. Putin 7-nji Oktýabr 1952-de Sowýet Soýuzynyň Leningrad şäherinde Dünýa gelýär. Ol 1999-2000 we 2008-2012 ýyllary arasynda RF-nyň Premýer Ministri bolandyr. 2000-2008(1-nji gezek Prezidentlik döwri) we 2015-nji ýylyň 7-nji maý aýynda bolsa 2-nji gezek Prezident wezipesine saýlanandyr. Bulardan daşary Putin, Birleşen Russiýa Partiýasynyň başlygy wezipesinde hem işländir. Boris Ýelsiniň Birleşen Russiýa Partiýasyna goşulmazyndan öň Putin 16 ýyl boyunça KGB-de Uly Leýtenant wezipesinde işländir. 1991-nji ýylda öz dogulan ýeri Sankt-Peteburgda syýasata başlaýan Putin, 1996-da Moskwada göçüp barýar we Ýelsiniň partiýasynda tiz wagtda ýokary wezipelere gelmegi başarýar. 1999-njy ýylda Ýelsiniň garaşylmadyk ýagdaýda syýasatdan aýrylmagy netijesinde Putin, geçiji hökümetde "wagtlaýynça doladyryjy prezident" wezipesine başlaýar. 2000-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda Putin Russiýa Federsiýaynyň prezidenti wezipesine saýlanýar. 2004-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda Putin Russiýa Federsiýaynyň prezidenti wezipesine 2-nji gezek saýlanýar. 2008-nji ýylda Russiýa Federasiýasynyň Konstitusiýasynyň 2 gezek prezident saýlanma kodeksine laýyklykda täzeden prezident saýlawlaryna gatnaşmaýar we Przidentligi öz partiýasy Birleşen Russiýadan Dmitri Medwedew gazanýandyr. Putin 2008-2012 ýyllary arasynda RF-niň premiýer ministri bolýar we 2011-nji ýylda "2 gezek prezident saýlanma" kodeksini Konstitusiýadan aýyrýar we 2012-nji ýylda 3-nji gezek Birleşen Russiýa Partiýasyndan prezidentlige saýlanýar. 1999-2008-nji ýyllar arasynda RF-niň ekonomiýasy 2,5 esse ulalýar, işgärleriň aýlyklary 3 esse artýar, işsizlik we garyplyk bu döwürden öňki wagt bilen garşylaşdyrdygymyzda 2 esse azalýar. 2014-15 ýyllaryndaky Krym RF-ýe baglama we Dünýa Nebit krizisini göz öňünde tutmasak, Putin wagtynda RF-niň kişi başyna düşýän girdejisi 72% artandyr. Elbetde bulardan daşaryda RF-niň tebigy baýlyklary we Soýuz wagtyndan galan söweş tehnologiýalaryny dogry wagtda we dogry ýerde ulanmagy başaran Putin, RF-yi 15 ýylyň içinde täzeden bütin Dünýade syýasy taýdan sözi geçýan sanaglyja döwletleriň hataryna getirendir.
Ýakub Kolas
Ýakub Kolas (hakyky ady we familiýasy Konstantin Mihaýlowiç Miskewiç, Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч) (1882—1956) — belorus sowet ýazyjysy. Belorus edebiýatynyň klassyklarynyň we düýbüni tutujylarynyň biri. Belorussiýa SSR-niň halk şahyry (1926). SSSR-iň Ýazyjylar soýuzynyň agzasy (1934). Belorussiýa SSR-niň at gazanan ylmy işgäri (1944).
I jahan urşy we Aziýa we Afrika ýurtlary
Mowzugy: I jahan urşy we Aziýa we Afrika ýurtlary
Faýl:1dunyaursy.jpg
Hasse
Hasse – patyşalyk ýerde oturyp kärendeçilik edýän ýerler (Hywada Buharada).
I jahan urşy we Aziýa we Afrika ýurtlary
Meýilnamasy
1.Urşuň sebäpleri, bahanasy, başlanyşy, häsiýeti.
2. 1915-1916-njy ýyllardaky uruş hereketleri
3.. Urşuň tamamlanýan döwri. Urşuň netijeleri.
Türkmenler Orsýede birikdirilenden soň, 1910-njy ýyldan tä 1917-nji ýyla çenli türkmen ýigitlerini urşa alyp 	gitdiler. Şol döwürde salgyt salyp, atlarymyza çenli alyp gitdiler. Türkmen birinji jahan urşunda esli gan dökdi. (Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy)
Aziýada Osman Türkmen döwleti, Eýran, ,Yaponiýa ýaly ýurtlar I jahan urşuna gönüden-göni gatnaşdylar. Urşuň başynda Eýran ewropalylaryň dawasyna goşulmajagyny jar etse-de iş ýüzunde beýle bolmady. Uruşýan taraplar ony urşa goşulmaga mejbur etdiler. Eýranyň demirgazygyna rus, günortasyna iňlis, günbataryna bolsa türk-german goşunlary girip, yran iki oduň arasynda galdy. Uruş netijesinde Eýrandan rus we türk-german goşunlary yeňlip çykandan soň angliýa ol ýerde ýeke-täk hojaýyna öwrüldi.
Hytaý urşa goşulmakçy däldi. Ol diňe 1917-nji ýylda Germaniýa garşy uruş yglan etdi, ýöne uruş hereketlerine gatnaşmady. Hytaý uruş döwri Antanta döwletleriniň diýeni boýunça syýsat ýöretdi.
Faýl:1dunyaursy2.jpg
Türkiýe
Türkiýe (Türkiye), resmi ady Türkiýe Respublikasy (Türkiye Cumhuriyeti) — bir bölegi Aziýanyň günorta-günbatar böleginde, beýleki bölegi Günorta Ýewropada ýerleşýän döwlet. Ýurduň territoriýasynyň easy bölegi Anatoliýa ýarymadasynda (Kiçi Aziýa ýarymadasy) Gara deňiz bilen Ortaýer deňziniň aralygynda ýerleşýär.
Türkiýe gündogarda Gürjüstan, Ermenistan, Azarbeýjan we Eýran bilen; günortada — Yrak we Siriýa; günbatarda — Ýunanystan, Bolgariýa bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny dört sany deňiz ýuwýar: Gara deňiz, Ortaýer deňzi, Egeý deňzi we Mermer deňzi.
Türkiýeniň umumy tutýan meýdany 814,578 inedördül kilometr bolup, şonuň 790,200 inedördül kilometri Kiçi Aziýa ýarym adasynda, galan 24 müň inedördül kilometri hem Ýewropadadyr. Ýagny, Balkan ýarym adasynyň günorta gündogaryndadyr.
Türkiye dünýäniň iň täsin ýerinde gadymy Aziýanyň, Ýewropanyň we Afrikanyň biri-birine iň golaýlaşýan ýerinde, Aziýanyň Ýewropa bilen araçäkleşýän ýaýlymynda ýerleşýär. Ol günortadan demirgazyga 550 kilometre, gündogardan günbatara 1600 kilometre uzalyp gidýär.
Üç tarapy deniz bilen gurşalan Türkiye döwleti Birinji jahan urşundan soň, 1923-nji ýylda Mustafa Kemal Atatürk tarapyndan esaslandyrylýar. Türkiye dünýäniň birnäçe abraýly guramalarynyň agzasydyr. 2005-nji ýylyň oktýabr aýynda" Türkiye Ýewropa Bileleşigine doly hukukly agza bolmak üçin gepleşiklere başlady.
Türkiýeniň Uly Millet Mejlisi 1920-nji ýylyň aprel aýynyň 23-inde döredildi. Ol ýurduň kanun çykaryjy organydyr. Deputatlar halk tarapyndan her 5 ýylda bir gezek geçirilýän saýlawlaryň netijesinde saýlanýar. Mejlisde 550 deputat bar.
Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýetine premýerministr ýolbaşçylyk edýär. Ol Ministrler Kabinetine başlyklyk edýär. Premýerministr Mejlis tarapyndan 5 ýyllyk möhlete saýlanýar. Türkiye «Ýurtda parahatçylyk - dünýäde parahatçylyk» ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirip, ony sebitdäki yurtlar bilen özara bähbitli gatnaşyklar, hormat goýmak esasynda dowam etdirýär.
Tebigy baýlyklary
Türkiýeniň territoriýasy ýerasty magdanlara baýdyr. Ýurtda altyn, kümüş, mis, boksit, wolfram, simap, demir, marganes, daş we goňur kömür, nebitdir gaz çykarylýar. Hromitiň gorunyň çykarylmagy we eksport edilmegi, wolframyň we sürmäniň gory boýunça Türkiye dünýäde birinji orunlaryň birini eýeleýär. Bu ýerde bütin günorta-gündogar Aziýa boýunça daş we goňur kömrüň iň iri ýataklary bar. Himiki çig mal we tebigy gurluşyk materiallar hem köp dürlüligi bilen tapawutlanýar.
Haýwanat dünýäsi
Türkiýeniň baý haýwanat dünýäsi bar. Munda Aziýa bilen Ýewropanyň biri-biri bilen araçäkleşmeginiň uly täsiri bar. Täsin geografiki ýerleşişi we dürli howa şertlerine eýe bolandygy üçin bu ýurduň ösümlik dünýäsi beýleki ýakyn Gündogar ýurtlarynyňka seredeňde örän baýdyr. Ýurtda 9 müňden gowrak ösümlik görnüşi bar. Şeýlelikde. ýurtda diňe bir Ortaýer deňziniň faunasynyň görnüşleri bolman, eýsem Ýakyn we Gündogar Ýewropa Kawkaz hem-de Arap ýarym adasynyň faunasyna degişli haýwanlara duş gelmek bolýar.
Ykdysadyýeti
1923-nji ýyldan bäri durmuşa geçirilýän özgertmeler arkaly häzirki günde Türkiye dünýäniň çalt ösýän ýurtlarynyň birine öwrüldi. Häzirki wagtda ykdysady ösüşi boýunça dünýäde 17-nji orny.
Belli şahsyýetleri
Türkiýeniň esaslandyryjysy Mustafa Kemal Atatürküň ýaşan kyn döwründe bitiren uly işleri, alyp baran üstünlikli syýasatlary, syýasy meselelerdäki öňdengörüjiligi bilen dünýäde meşhur bolan şahsyýetdir.
Dünýäde meşhurlyk gazanan Türk sungat ussatlary-da az däl. Olardan pianinoçy Fazyl Saý we Süher Pekinel, opera aýdymçysy Leýla Genjer, edebiýatçylardan - Orhan Pamuk, Ýaşar Kemal, Nazym Hikmet, Mehmet Akif Ersoý, Hüseyin Nihal Atsyz, şahyrlardan,-Nuri Bilge Jeýlan, Ferzan Özpetek dagy dünýä medeniyetine uly goşant goşan ady belli şahsyýetlerdir.
Matematika boýunça birnäçe teoriýalaryň üstünde işlän Jahit Arf molekulýar biologiýa we kwant teoriýasy babatda ylmy işler ýazan Oktay Sinanogly, taryhçy Halil Inaljyk we Ilber Ortaýly, beýni hirurygy Gazi Ýaşargil dagy bolsa dünýä ylmyna goşant goşan türk alymlary hasaplanýar.
Metbugaty
Türkiýeniň Döwlet Teleradiokompaniýasy (TRT) ýurduň ilkinji teleýaýlymydyr. Ol 5 teleýaýlymy we 5 radiosy bilen ýaýlyma çykýar. TRT-niň döredilmegi bilen göz önünde tutulan maksadyň beýleki ýaýlymlar bilen bäsleşmek ýa-da girdeji gazanmak bolman, eýsem, jemgyýetiň bähbidini gorap, ýokary hilli gepleşikleri taýýarlamakdan ybaratdyr. Türkiýeniň bazarynda 21 milli, 14 sebitara we 1000 sany ýerli teleýaýlymlar bar. Iň köp tomaşa edilýän ýaýlymlar:, "Kanal D", "ATV", "Show TV" we "Stard Tv ". Ýurtda ykdysadyýet meselelerine we habarlara üns berýän ýaýlymlar hem az däl. Ýurduň iň köp okalýan gazetleri: "Posta", "Hürriyet", "Zaman", "Radikal", "Milliýet" we "Sabah" gazeteleridir:
Kinosy
Türkiýeniň kinematografiýasynda ilkinji kino 1914-nji ýylda surata düşürildi. Şol döwürde Fuat Uzkynaý "Aýastefanosdaky rus ýadygärliginiň ýykylmagy" atly filmi surata düşüripdi. 1914-2006-njy ýyllar aralygynda 4827 sany serial we film surata" düşürildi. Metin Erksanyň režissýorlygynda "Susuz ýaz" atly reňksiz film 1964-nji ýylda halkara Berlin kinofestiwalynda "Altyn aý" baýragyna mynasyp boldy. 1970-nji ýylda "Ýeşilçam" kino industriýasy ýurduň kinematografiýasyna uly goşant goşdy. Türkan Şoraý, Filiz Akyn, Ýylmaz Güney. Kadir Inanyr, Ediz Hun ýaly kino ussatlary öz filmleri bilen türk tomaşaçylarynyň söýgüsini gazandy. Häzirki ýyllarda-da kino industriýasy çalt depginlerde ösýär. Iň köp tomaşa edilýän filmler: "GORA", "Dondurmam Gaýmak", "Gurtlar jülgesi", "Atam we oglum".
Sporty
Türkiýede sporta uly üns berilýär. Ýurtda sportuň iň gowy görülýän görnüşleriniň biri hem futboldyr. Türkiýeniň futbol boýunça milli ýygyndysy hem bu ugurda uly üstünliklere eýe boldy. 2002-nji ýylda geçirilen dünýä futbol çempionatynda Türkiýeniň milli ýygyndysy hormatly üçünji ýere mynasyp boldy. Şeýle hem 2000-nji ýylda Belgiýa bilen Gollandiýanyň bilelikde gurnan Ýewropa futbol çempionatynda bolsa ýygyndy topar altynjy orny eýeledi;
Türkiýeniň birinji futbol ligasynda çykyş edýän "Galatasaraý" futbol topary 1999-2000-nji ýylda UEFA-nyň kubogynyň finalynda Angliýanyň "Arsenal" toparyndan üstün çykyp, bu kuboga eýe bolan ilkinji türk toparydyr. Şol ýyl ol Ýewropanyň "Süper kubogyny" eýeläp, dünýädäki iň meşhur futbol toparlarynyň hataryna goşuldy. Bu toparyň düzüminde çykyş edýän Hakan Şüküri hem-de häzirki wagtda-da Ýewropanyň güýçli toparlarynda oýnaýan Tunjaý Şanlyny we Nihat Kahwejini köp sanly futbol janköýerleri tanaýar.
Etraplary
Adana | Adyýaman | Afýonkarahisar | Agry | Aksaraý | Amasýa | Ankara | Antalýa | Ardahan | Artwin | Aýdyn | Balykesir | Bartyn | Batman| Baýburt | Bilejik | Bingöl | Bitlis | Bolu | Burdur | Bursa | Çanakkale | Çankyry | Çorum | Denizli | Diýarbakyr | Düzje|Denizli| Edirne | Elazyg | Erzinjan | Erzurum | Eskişehir | Gaziantep | Giresun | Gümüşhane | Hakkari | Hataý | Ygdyr | Ysparta | Ystanbul | Izmir | Kahramanmaraş | Karabük | Karaman | Kars | Kastamonu | Kaýseri | Kyrykkale | Kyrklareli | Kyrşehir | Kilis | Kojaeli | Konýa | Kütahýa | Malatýa | Manisa | Mardin | Mersin | Mugla | Muş | Newşehir | Nigde | Ordu | Osmaniýe | Rize | Sakarýa | Samsun | Siirt | Sinop | Siwas | Şyrnak | Tekirdag | Tokat | Trabzon | Tunjeli | Şanlyurfa | Uşak | Wan | Ýalowa | Ýozgat | Zonguldak
Ynam
Ynam – bu ýörite han tarapyndan sylag hökmünde wagtlaýyn berilýän ýerler (Hywa hanlygynda)
Berestologiýa
Berestologiỳa – berỳoza agajynyñ gabygyna ỳazylan hatlary öwrenỳän ylym.
Papirologiýa
Papirologiýa – papiruslardaky hatlary (müsürlilerde we beýleki gadymy halklarda hat ýazmak üçin ulanylan garçy ýapragy).
Kemal Reis
Kemal Reis (1451 t. – 1511) türk deňiz garakçysy hem-de osmanly admiraly bolupdyr.
George Floýdiň ölümi
George Floýd Amerikaly garaýagyz adamdy we 2020-nji ýylyň 25-nji maýynda Minnesota ştatynyň Minneapolis şäherinde bir polisiýa işgäri ýedi minut töweregi boýnuna aýagyny goýdy Şonuň üçinem öldi. Geçip barýanlar bu wakany jübi telefonynyň kamerasy bilen ýazga aldylar we sosial ulgamlarda giňden ýerleşdirdiler Jorj Floýd wideoýazgyda polysa  "Dem alyp bilemok" -diýdi.Şaýatlaryň polisiýa işgärlerine jenap Floýdiň dem almagyna rugsat bermeg gereg aýdýanlary hem eşidilýär. Başga bir şaýat polisiýa Floýdiň burnunyň ganandygyny aýtdy.Başga biri polisiýanyň aýagyny boýnundan aýyrmaly diýýär. Theöne bolan ýerdäki ofiserler adamlara ýakynlaşmaga rugsat bermediler, hatda käbir dartgynlylyk hem boldy.
Dörtgöl
Dörtgöl- Şäher, Garagalpagystan respublikasynda ýerlesiyar. Klimaty kontinentaldy.
Adaty gelinkömelek
200px|right Adaty gelinkömelek (Agaricus campestris) — kömelekleriň gelinkömelekler urugunyň bir görnüşi. Oňa hakyky gelinkömelek hem diýilýär.
Ylmy sinonimleri: we beýlekiler.
Möwsümi: maý aýyndan oktýabr aýyna çenli.
Saratow
thumb|right|250px|Saratow Saratow — Russiýa Federasiýasynda şäher.
Gulbatyr serdar
Gulbatyr serdar Gökdepe galasynyň 1880-81-nji ýyllardaky gahrymançylykly goralyşyna hem işeňňir gatnaşypdyr. Belli türkmen serdarlarynyň biri Gulbatyr Gadam (Gadam pälwan) ogly 1820-nji ýyllaryň ortalarynda Gökdepe etrabynyň Kelejar obasynda dünýä inip, 1905-06-njy ýyllarda aradan çykypdyr. Tiresi: teke — togtamyş — beg —amanşa — gowky — zereň — tirjin. Ol halk arasynda özüniň gaýduwsyzlygy, merdanalygy bilen meşhur bolupdyr. On dokuzynjy asyryň 50-70-nji ýyllarynda bolup geçen birnäçe söweşlere gatnaşyp, aýratyn batyrlyk görkezýär. Ol Dykma serdaryň iň ygtybarly, edermen serkerdesi bolan. Gulbatyr serdar on dokuzynjy asyryň 70-nji ýyllarynyň aýaklarynda rus goşunlarynyň Ahaly güýç bilen basyp almak üçin eden hüjümlerine garşy gönükdirilen agyr söweşlere, şol sanda Gökdepe galasynyň 1880-81-nji ýyllardaky gahrymançylykly goralyşyna hem işeňňir gatnaşyp, ene topragyň azatlygy ugrunda är kimin söweşipdir. Gökdepe galasy zalymlyk bilen weýran edilip, Ahal etraplary basylyp alnandan soň, patyşa häkimiýetleri türkmen taýpalarynyň arasyndan özüne daýanç edinmek üçin ýerli han-begleriň belli wekillerini her hili ýollar arkaly öz tarapyna çekmäge başlaýarlar. Şeýle tanymal adamlaryň biri Gulbatyr serdar hem 1881-nji ýylyň tomsunda türkmen delegasiýasynyň hatarynda Russiýa aýlanyp gelýär. Ol şol gezek Peterburgda rus patyşasy Aleksandr III-niň kabul edişliginde bolup, praporşşik harby çinine, halat-serpaýa we uly altyn medala mynasyp bolýar. Şondan soň Gulbatyr serdar galan ömrüne Zakaspidäki rus häkimiýetlerine gulluk edýär. Ol 1890-njy ýylda Durun pristawynyň kömekçisi edilip bellenilýär, ştabs-kapitan çini berilýär. Gulbatyr serdar kärizler baradaky jedelli işlere seredýän ýörite suduň we Aşgabatda her ýylda iki gezek mejlis geçirýän «Halk sudýalarynyň adatdan daşary gurultaýynyň» agzalygyna saýlanylýar. 1880-81-nji ýyllaryň Gökdepe söweşinde Gulbatyr serdaryň özi diri galan-da bolsa, onuň çagalary (şol sanda Ötgür atly ýeke ogly hem), aýaly bu aýylganç jeňiň pidasy bolupdyr. Diňe iň kiçi gyzy diri galypdyr. Gulbatyr serdar şol ýeke gyzyny hem töhmetçi näkesleriň ýalan-ýaşryk gepine aldanyp öldürýär. Soň eden işiniň gaty gabahat, nähak işdigine göz ýetirip, bütin ömrüne ökünip, gynanyp gezipdir. Şol gyzy tiz-tizden düýşüne girip: «Kaka, men päkdirin, sen nähak iş etdiň» diýip, ony biynjalyk eder eken. Gulbatyr serdar ömrüniň ahyrlarynda şu eden günäsinden saplanmak üçin uly sadaka berýär, Käbä zyýarata gidip gelýär. Onuň häzirki nesilleri soňky alan aýalyndan gaýdýar.
Angliýa XVI asyryň birinji ýarymynda
Meýilnama:
Maksady : Angliýanyň XVI asyrdaky ykdysady ösüşi barada düşünje bermek.
Wezipesi: Talyplaryň Angliýa baradaky öňki düşünjelerini giňeltmeli.
XVI asyryň 2 ýarymynda dramaturgiýa ösdi. Londonda 9 teatr jaýy bolypdyr. Mundan başga hususy teatrlar, bay jaýlar bolupdyr. 1564-1616-njy ýyllarda Uliýam Şespir ýaşap geçýär. Ol daýhan maşgalasyndan bolupdyr. Şekspir 1585-nji ýylda Londona gelýär. Bu teatr üçin pessalar ýazýar. Ol öz komediýa we tragediýalarynda iri ýer eýeleriniň zulumyndan azat bolan adamlary, olaryň hereketini häsiýetlendirýär. Ýokary gummanistik ideýalary bilen ol “Gamlet”, “Mokbet”, “Timon Afinskiý”, “Kariolon” we ş.m. tragediýalary ýazypdyr olar dürli halklaryň durmuşyna degişlidir. Baýlyk adamlarda ýgrenji artdyrar diýýär. Angliya tarapyna degişli pessalary yazdy. Genrih VI, Karol Džon, Genrih IV, Genrih V, Genrih VII, güýçlimonorhiýanyň elinde häkimýetiň jemlenişini ýazýar.
Roblox
Roblox ulanyjylara oýunlary meýilleşdirmäge we beýleki ulanyjylar tarapyndan döredilen oýunlary oýnamaga mümkinçilik berýän Roblox Korporasiýasy tarapyndan işlenip düzülen onlaýn oýun platformasy we oýun döretmek ulgamydyr.
Yslamyň bäş sütüni
Yslamyň bäş sütüni (أركان الإسلام خمسة‎‎) — yslam bäş zadyň üstünde gurulýar, ýagny şolary ýürekden haklygy kabul edilmese, hat-da birini inkär etmek musulmany kapyr edýär (kufr, ýagny dinden çykarýar). Şonuň üçin toba edip, täzeden iman gerirmeli bolýar. (şähädä)
Byzaw
Byzawyň bedeni uzynja, gelşikli, öňki bir jübüt aýaklary gazyjy tipli, yzky aýaklarynyň içki taraplarynyň üstünde iki ýa-da üç sany ösüntgiler (şipler) bolýarlar. Byzawyň bu görnüşi Türkmenistanyň hemme ýerlerinde diýen ýaly, şor bolmadyk toprakda ýaýrandyr. Ol ekin meýdanlarynda, mal dersleriniň köp ulanylýan ýerlerinde, parniklerde we teplisalarda has-da köp duş gelýär. Byzawyň imagosy we uly ösüş stadiýasynda bolan liçinkalary topragyň içinde, 20-90 sm çuňlukda gyşlaýarlar. Byzawlar aktiw ýaşaýşa esasan martda başlaýarlar. Byzawlaryň gyşlan uly liçinkalary aprel-maý aýlarynda ganatlanýarlar we olar uly osoblar bilen bilelikde maýyň ortalarynda ýeriň üstünde, gijelerine jübütleşýärler. Tohumlanan urkaçy byzawlar ýumurtgalary topragyň 10-20 sm çuňlugynda ýörite kameralara taşlaýarlar. Her bir kamera taşlanylan 200-e çenli ýumurtgalardan 15-20 günden soňra liçinkalar çykýarlar. Şu liçinkalar ganatlanýarlar we gyşlaýarlar. Gijiräk çykan liçinkalar ganatlanyp ýetişmän, uly ösüş stadiýasynda bolan liçinka görnüşinde gyşlaýarlar. Byzawlar Türkmenistanda gök, bakja däne ekinleriniň köklerini iýýärler we olaryň guramaklaryna sebäp bolýarlar. Byzawlar teplisalarda ösdürilip ýetişdirilýän hyýaryň, pomidoryň, açyk toprakda ekilýän kartofeliň hem ganym duşmanydyrlar. Türkmenistanyň göniganatlylaryny 1957-nji ýyldan bäri T.B.Tokgaýew öwrenýär. Bu mör-möjekler barada doly maglumatlary onuň işlerinde tapmak bolar.
Gara girdap
200px|thumb|right|Akmaýanyň Ýolunyň öňündäki gara girdabyň simulirlenen görnüşi.
Umumy otnositellik teoriýasynda, gara girdap älem giňişliginiň dartyş meýdançasy örän güýçli bolan sebitidir. Hiç bir zat, şol sanda ýagtylyk hem onuň dartyş güýjünden gaçyp bilmeýär. Gara girdabyň ýeke ugurly ýüzi bar bolup, oňa tekiz gözýetim diýilýär, ol ýeriň içine obýektler düşüp bilýär, emma welin ondan ýekeje zat hem çykyp bilmeýär. Oňa "gara" diýilmeginiň sebäbi hem, ol özüne gelip degen ähli ýagtylygy sorup alýar we hiç hili yzyna gaýtarmaýar. Gara girdabyň bu aýratynlygy edil termodinamikadaky kämil gara jisim ýalydyr.
Däliden dogry habar (çeper eser)
right|300px|thumb|[[Täçmämmet Jürdekowyň "Däliden dogry habar" diýen kitaby]] Awtory:Täçmämmet Jürdekow
Kitabyň ady:Däliden dogry habar
Çykan ýyly: 1996ý 0 ISBN 5-675-00993-0
Suratçy: M.Galyjow
Surat redaktory: D.Mamijikow
Teh.redaktor: W.Kus
Çap etmäge rugsat edildi: 19.04.1996ý
Formaty 60X84/16
Tirajy: 8000
Pifagoryň teoremasy
thumb|Pifagoryň teoremasynyň subuty thumb|right|200px|Hereketli şekil Pifagoryň teoremasynyň subuty [[Faýl:Pythagoras-2a.gif|thumb|right|200px|Hereketli şekil Pifagoryň teoremasynyň subuty Geometriýada gönüburçly üçburçlugyň taraplarynyň arasyndaky baglanyşyklary görkezýän teorema.Bu teoremany gadymy grek alymy Pifagor subut edýär.Ilkibaşda bu teorema gönüburçly üçburçlukda gipotenuzada gurlan kwadrat, katetlerde gurlan kwadratlaryň jemine deň ululyklydyr diýip, kwadratlaryň meýdanlarynyň arasyndaky baglanyşygy görkezýärdi, ýöne bu teorema aşakdaky ýaly gysgaça alynýar: şol bir birlikde gönüburçly üçburçlugyň katetleriniň kwadratlarynyň jemi gipetenuzanyň kwadratyna deňdir.Eger üçburçlugyň bir tarapynyň kwadraty onuň beýleki iki tarapynyň kwadratlarynyň jemine deň bolsa, onda şeýle üçburçluk gönüburçly üçburçlukdyr diýip tassyklaýan ters teorema hem dogrudyr.
Subutlar
border|right
Deňlemäň iki tarapynam c bilen köpeldiň:
Çagry beg
Gysgaça
Hökümdarlygy: Seljukly hökümdarlygy.
Doguldy: 989-nji ýyl Horasan (häzirki Günorta Türkmenistan).
Öldi: 16. 07. 1060-njy ýyl. Sarahs.
Hüküm sürdi: 1040-1060 ý.ý.
Soňra ýerine geçen: Alp Arslan
Kakasy: Seljuk ogly Mikaýyl.
Lakamlary: Ebu Süleýman
Öz ady: Çagry beg
Dini: Yslam, Sünni Çagry begiň hakyky ady Ebu Süleýman Dawut Çagry beg bin Mikaýyl (989-1060) bolup, ol Oguzlaryň Kynyk taýpasyndan bolan Seljukly hökümdary Seljuk begiň agtygy, Mikaýylyň hem oglydyr. Ol Togrul begiň agasydyr. Şeýle hem Alp Arslanyň hem kakasydyr.
Umumy maglumat
Çagry adynyň manysy:
Çagry ady şol wagtlar çekdirilip ulanylan Türki sözünde Dogan ýa-da Bozdogan (Ak dogan) manysyny beripdir[1][2] Mahmyt Kaşgarynyň Diwanylugatitturk atly eserinde «Çagry» diýmek. Dogan guş, Çakyr guş manysyny aňladýandygy ýazylypdyr[3]. Çagry beg we dogany Togrul beg Oguz taýpalarynyň Horasan we Horezm döwletlerine ýaýylan-ýaýran ýelerinde dogulypdyrlar. Çagry beg we Seljuk türkmenleri beýleki Türkmen taýpalary arasynda kynçylyk çeken soňlar Mawerannahrdan Horasana göçüp bardylar. Horasana häzirki wagtda günorta Türkmenistan bilen Demirgazyk Eýran we demirgazyk Owganystan giripdir. Horasan ol wagtlar Gaznalylar döwletiniň bir bölegidi. Togrul beg bilen birlikde Kynyklara we Seljuk maşgalasyna ýolbaşçylyk etdiler. 1035-nji ýylda Gaznaly hökümdary Mesut I bilen bolan söweşlerde üstünlik gazanýarlar. Gaznalylar söweşde ýeňilýär. Bir şertnama gazanylmagy pursat tapan Mesut bu saparda Çagry begi ýeňdi we Türkileriň gadymy hökümdary Afrasiýabyň gurdurandygy rowaýat edilen Merw şäherini Çagry beg 1037-nji ýylda zabt edip, içgi gala çozup girdi we atynyň eýerini ýerde goýup «Tagt» hökmünde üstünde oturdy[4]. Bular hakynda giňişleýin taryhy ýazan Ibn Esir şeýle diýýär:
Çeşme
[1] Clauson, p. 410.
[2] Çagry 1. Kimdir birini çagyrmak, 2. Dogan, Çakyr guş. 3. Rutbe, lakam. TDK adam atlarynyň sözlügi (türkçe).
[3] Atalaý. B. (2006). Diwanylugatitturk. Ankara: Türk taryhynyň gurluşy çaphana.ISBN 975-16-0405-2, jilt II. sah-343 we jilt III sah-332.
[4] Tabakat al-Naşiri. sah-127. Čaghrī Beg Dāwūd Encyclopaedia Iranica (iňlisçe)
[5] Ibn el-Esir. Kämil taryh. Miras çaphanasy. 2005. I jilt. sah-189-90.
Seýdi Ali Reis
Seýdi Ali Reis (1498 – 1563) osmanly admiraly bolupdyr.
Ol 1538-nji ýylda bolan Preweza deňiz söweşinde türk flotunyň çep flangyny dolandyrypdyr. Seýdi şondan soňra Hindi okeanyndaky osmanly flotunyň baştutanlygyna bellenilýär we ol şol wezipedekä Hindistanyň Goa şäherine ýerleşen portugal goşunlarybilen 1554-nji ýylda ençeme gezek söweşe girişýär.
Ol häzirki döwürde özüniň Hindistandan Stambula gaýdyp gelýärkä gören ýurtlaryny suratlandyrýan Mir'ât ül Memâlik (Ýurtlaryň aýnasy, 1557) ýaly kitaplary bilen giňden tanalýar. Onuň nawigasiýa we astronomiýa barada ýazan Mir’ât-ı Kâinât (Älem-jahanyň aýnasy) atly eseri hem bardyr. Mundanam başga Seýdi Ali Reis Kitâb ül Muhit: El Muhit fî İlmi'l Eflâk ve'l Buhûr (Sebitleýin deňizleriň we astronomiýa hem-de nawigasiýa ylymlarynyň kitaby) diýlip atlandyrylýan eserinde nawigasiýanyň tärleri baradaky maglumatlary, ugur kesgitlemegiň, wagt hasaplamagyň, kompas ulanmaklygyň usullaryny, ýyldyzlar, hijri şemmsi hem-de kamary kalendarlar, şemal we deňiz akymlary, şeýle-de Osmanly imperiýasynyň dürli sebitlerindäki portlar, gawanlar, kenarýaka ilatly ýerler we adalar bilen baglanyşykly portulanlary jemläpdir. Onuň kitaplary ençeme dile, şol sanda iňlis diline, fransuz diline, italýan diline, nemes diline, grek diline, arap diline, pars diline, urdu diline we rus diline terjime edilendir we olar osmanly döwründen gelip ýeten iň çeper edebi eserleriniň hataryna girýär diýlip hasap edilýär.
Ol günbatarda Sidi Ali Reis diýlip hem tanalýar.
Deslapky ýagdaý
Seýdi Ali Reis Stambul şäheriniň Galata kwartalynda asyl gelip çykyşy Türkiýäniň Gara deňiz kenarýakasyndaky Sinop şäherinden bolan bir türk maşgalasynda dünýä inýär. Soltan Mehmet II höküm süren döwründe onuň atasy Tersâne Kethüdâsı (Osmanly imperatorlyk harby-deňiz gorhanasynyň kethudasy) bolan bolsa, kakasy Hüseýin Reis Altyn Şahyň demirgazyk ýakasynda Stambulyň Galata kwartalynda ýerleşýän Bahriye Dârü's-Sınaasınyň (Harby-deňiz Senagaty Merkezi) Kethüdâsy (Kethuda) bolupdyr. Onuň kakasynyň ýokary çinli deňizçi hem-de harby-deňiz inženeri hökmündäki karýerasy Seýdi Aliniň geljek ykbalyna uly täsirini ýetiripdir. Seýdi Ali heniz ýaş wagty harby-deňiz gorhanasynda işläp başlaýar. Deňizçilige bolan höwesiniň üstesine Seýdi Ali matematika, astronomiýa we geografiýa ýaly takyk ylymlar boýunça gowy bilim hem alýar. Şeýle-de ol edebiýat we teologiýa sapaklarynda kämilleşipdir hem-de ökde şahyr hökmünde özüni tanadypdyr. Wagtyň geçmegi bilen ol harby-deňiz gorhanasynda ýokary çinli ofiser bolup ýetişýär we Reis çinine mynasyp bolýar (Osmanly döwründe bu çin hem kapitan hem-de admiral diýmekligi aňladypdyr).
George Floýdiň ölümine garşy protestler
Minneapolisli George Floýdiň ölümi bilen baglanyşykly derňew 2020-nji ýylyň 26-njy maýynda başlandy we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň beýleki ýerlerine-de ýaýrady. Protestler käbir sebitlerde, beýlekilerde bolsa bidüzgünçilikler, talaňçylyklar we jemgyýetçilik emlägine zeper ýetirmek görnüşinde parahatçylykly ýagdaýda geçirildi. Protestler Sankt-Pol-Minneapolisiň meýdanynda bidüzgünçiliklere öwrüldi. Gozgalaňçylar dükanlary taladylar, jemgyýetçilik emlägine ot berdiler we polisiýa merkezlerine hüjüm etdiler.
Seýdi Ali Reis
Osmanly flotundaky irki karýerasy
thumb|300px|Seýdi Ali Reis 1538-nji ýylda bolan [[Preveza söweşi|Preveza deňiz söweşinde türk flotunyň çep flangyny dolandyrypdyr]]
Rodosyň gabawyndan başlap, Seýdi Ali Reis osmanly flotunyň Ortaýer deňzinde alyp baran ähli iri harby-deňiz kampaniýasyna gatnaşypdyr. Ol Barbarossa Hayreddin Paşanyň 1538-nji ýylda Charles V-niň Keramatly Ligasynyň Andrea Dorianyň dolandyrmagyndaky flotuny doly suratda ýeňlişe sezewar eden Preveza deňiz söweşinde osmanly flotunyň çep ganatyna baştutanlyk edipdir. Mundanam başga ol Sinan Paşa bilen Turgut Reisiň 1551-nji ýylda Liwiýa döwletiniň Tripoli şäherini Ispaniýadan hem-de Malta rysarlaryndan basyp alan flotunda birnäçe gämini dolandyrypdyr. Ondan soňra ol Ortaýer deňziniň günbatar kenarýakasynda bolup geçen harby-deňiz kampaniýalaryna hem gatnaşypdyr.
Soňra Seýdi Ali Reise Azepler Kâtibi, Tersâne Kethüdâsı (Osmanly imperatorlyk harby-deňiz gorhanasynyň kethudasy) and Hassa Donanma Reisi (Osmanly Merkezi flotunyň baştutany) çinleri berilýär.
Hindi okeanyndaky osmanly flotunyň baştutany
1552-nji ýylyň aýagynda Halap şäherindäki gyşky rezidensiýasynda bolup ýören Soltan Süleýman Ajaýyp Seýdi Ali Reisi Sues (Müsür), Aden (Ýemen) hem-de Basra (Yrak) deňiz portlarynda ýerleşýän Osmanly Hindi okean flotuna baştutan edip belleýär. Ondan öň bu wezipede tanymal osmanly admiraly we kartografy Piri Reis hem-de 1538-nji ýylda bolan Preveza deňiz söweşine gatnaşan admiral Koja Murat Reis hem gulluk edipdirler.
Seýdi Ali Reis sebitdäki köpsanly dini ýerleri hem-de möhüm şäherleri aýlanyp görenden soň 1553-nji ýylyň 7-nji dekabrynda Halap şäherinde ýola rowan bolýar we ahyrsoňy 1554-nji ýylyň fewral aýynyň başynda Pars aýlagyndaky Basra şäherine baryp ýetýär.
Volks­wa­gen
74 ýyl mun­dan ozal 1938-nji ýy­lyň 26-njy ma­ýyn­da il­kin­ji “Volks­wa­gen” za­wo­dy­nyň düý­bi tu­tu­lyp­dy. “Volks­wa­gen” kon­ser­ni­niň ta­ry­hy 1934-nji ýyl­dan baş­lan­dy. Şol wagt­lar ne­mes hal­ky üçin uly bol­ma­dyk, yg­ty­bar­ly we ar­zan aw­tou­la­gy iş­läp taý­ýar­la­mak ze­rur­ly­gy ýü­ze çy­kyp­dyr. Bu iş meş­hur ne­mes konst­ruk­to­ry F. Por­şe tab­şy­ryl­ýar. Ol eý­ýäm bir ýa­rym ýyl­dan il­kin­ji “halk aw­tou­la­gy­nyň” bir­nä­çe gör­nü­şi­ni dö­re­dip­dir. Za­wo­dyň ady “volk” – halk, “wa­gen” – aw­tou­lag söz­le­rin­den yba­rat­dyr. Gör­nüş­le­riň bi­ri has giň gol­daw ta­pyp­dyr.
Kassa amallary
Bugalter hasaba alsynyn hasaplarynyn meyilnamalarynda baplar,bolumceler, bolumler, birinji tertibin hasaby, ikinji tertibin hasaby, analitik hasaplaryn sahsy hasaplary diyen gurluslar Kabul edilendir.
Volks­wa­gen
Il­kin­ji “Volks­wa­gen” şow­ly çy­kyp­dyr, hem­me­ler ol hak­da gür­rüň edip­dir­ler, köp san­ly ma­ka­la­lar peý­da bo­lup­dyr. 1938-nji ýyl­da “New York Ti­mes” ga­ze­din­dä­ki ma­ka­la­da “Volks­wa­gen”-iň daş­ky keş­bi tom­za­ga meň­ze­di­lip­dir. Bu at şeý­le bir or­na­şyp, ol kär­ha­na­nyň ha­ky­ky ýü­zü­ni gör­ke­zip­dir. Bu halk aw­tou­la­gynyň köp­çü­lik­le­ýin ön­dü­ril­me­gi üçin 1938-nji ýy­lyň 26-njy ma­ýyn­da Ger­ma­ni­ýa­nyň Wolfs­burg şä­he­rin­de “Volks­wa­gen” aw­to­za­wo­dy­nyň gur­lu­şy­gy­na baş­la­nyp­dyr. Ba­sym “Volks­wa­gen­werk GmbH” şe­re­ke­ti esas­lan­dy­ry­lyp­dyr. Ýö­ne i­kin­ji ja­han ur­şy “Tom­za­gyň” önüm­çi­li­gi­ni ýo­la goý­ma­ga päs­gel­çi­lik dö­re­dip­dir. Şeý­le­lik­de ola­ryň di­ňe on üç sa­ny­sy ön­dü­ri­lip­dir.
Kassa amallary
Ahli hasaplar bolumlerde duryan baplara bolunyar:
1.Balans hasaby.
Volks­wa­gen
Şol ýyl­lar­da “Volks­wa­gen”-iň önüm­çi­li­gi wagt­la­ýyn tog­ta­dy­lyp­dyr we kär­ha­na baş­ga mak­sat­ly önüm­le­ri ön­dür­mek üçin gaý­ta­dan tas­la­nyp­dyr. Ikin­ji ja­han ur­şun­dan soň iň­lis­ler kär­ha­na 20 müň aw­tou­lag sar­gyt edip­dir­ler we 1947-nji ýyl­da “Tom­zak” Gan­no­wer­de ser­gä goý­lup­dyr we ol gö­ren­le­riň ün­sü­ni özü­ne çe­kip­dir. Ba­sym kär­ha­na Ýew­ro­pa­nyň dür­li ýurt­la­ryn­dan aw­tou­lag üçin sar­gyt alyp­dyr.
Kassa amallary
2.Balansdan dasary hasaplar.
Volks­wa­gen
1948-nji ýyl­da kär­ha­na­nyň ýol­baş­çy­la­ry çal­şy­ry­lyp­dyr we oňa G. Nord­hoff ýol­ba­şy­lyk edip­dir. Bu to­pa­ryň dü­zü­mi­ne aw­tou­lag kär­ha­na­syn­da hal­ka­ra tej­ri­be­li we çäk­siz pi­kir­len­me­gi ba­şar­ýan dip­lom­ly in­že­ner­ler gi­rip­dir. Ola­ryň gel­me­gi bi­len aw­tou­lag kä­mil­le­şip­dir, aw­to­hyz­mat­lar ul­ga­my ýo­la goý­lup­dyr, he­mi­şe gün­ba­tar­ly müş­de­ri­ler bi­len iş­ler al­nyp bary­lyp­dyr we da­şa­ry ýurt­lar­da aý­ry­baş­ga­la­nan kär­ha­na­la­ryň ul­ga­my açy­lyp­dyr. Bu­la­ryň äh­li­si aw­tou­lag söw­da­sy­nyň mä­käm ul­ga­my­ny dö­ret­mä­ge we ýyllyk girdejisi köp mil­li­ona barabar bolan ne­mes se­na­gat kär­ha­na­sy­nyň ös­me­gi­ne ýar­dam be­rip­dir. 1960-njy ýyl­da “Volks­wa­gen” paý­dar­lar jem­gy­ýe­ti­ne öw­rü­lip­dir we onuň “tom­za­gy” bol­sa iş ýü­zün­de bü­tin dün­ýä­ni dol­du­ryp­dyr. Em­ma aw­tou­lag ba­za­ryn­da söw­da­nyň pe­se düş­me­gi şe­re­ke­te tä­ze iş­läp taý­ýar­la­ma­la­ra ün­sü­ni gö­nük­dir­mä­ge mej­bur et­di we 1970-nji ýyl­lar­da has şow­ly tä­ze mo­del­ler peý­da bol­dy. Hut şu mo­del hem “golf klas” diý­lip at­lan­dy­ry­lan yk­jam synp­ly aw­tou­lag­la­ryň önüm­çi­li­gin­de bäs­deş­li­giň tä­ze tap­gy­ry­nyň ny­şa­ny bol­dy.
Kassa amallary
Hasabat, esasan, ikinji tertibin hasabynyn esasynda duzulyar.
Volks­wa­gen
Hä­zir­ki wagt­da ne­mes aw­tou­lag kärha­na­sy “Volks­wa­gen” - dün­ýä­de aw­tou­lag sat­mak bo­ýun­ça iň iri kär­ha­na­la­ryň bi­ri bo­lup dur­ýar. Onuň 15 ýurt­da kär­ha­na­sy bar we olar meş­hur mar­ka­la­ry bi­len aw­tou­lag­la­ry ön­dür­ýär­ler. Ola­ryň ara­syn­da – “Audi”, “SE­AT”, “Sko­da”, “Volks­wa­gen”, “Rolls-Royce”, “Bent­ley”, “Bu­gat­ti” we “Lam­borg­hi­ni” ýa­ly aw­tou­lag­lar bar. Onuň baş eda­ra­sy Wolfs­burg­da ýer­leş­ýär.
Kassa amallary
'Hasaplaryn meyilnamasynyn ahli balans hasaplary passiw we aktiw hasaplara bolunyar. Passiw hasaplarda hususy we cekilen serisdeler, aktiw hasaplarda olaryn yerlesdirilisi hasaba alynyar.'
Volks­wa­gen
Şu gün Ýew­ro­pa­da sa­tyl­ýan her bä­şin­ji aw­tou­lag “Volks­wa­gen Group”-e de­giş­li bo­lup dur­ýar. Bu kär­ha­na ne­mes yg­ty­bar­lyly­gy we hi­li bi­len ta­pa­wut­lan­ýan hä­zir­ki za­man aw­tou­lag­la­ry­nyň tu­tuş se­ri­ýa­sy­ny hö­dür­le­ýär. Bu aw­tou­lag­lar düýn­ki ar­zuw edi­len za­dy ha­ky­ka­ta öw­rüp, aw­tou­lag önüm­çi­li­gi pu­da­gyn­da iň soň­ky üs­tün­lik­le­ri ama­la aşyr­ýar.
Kometa
thumb|[[Hale-Bopp kometasy]]
Kometa ýa-da guýruklyýyldyz Günüň daşyndan aýlanýan ownuk jisimdir, ol Güne ýeterlik derejede ýakynlaşan mahaly görnüp duran koma ýa-da guýruk emele getirýär. Olaryň ikisi hem esasan kometanyň ýadrosyna düşýän gün radiasiýasynyň täsirlerinden döreýär. Kometanyň ýadrosynyň özi buzdan, tozandan hem-de kiçi daş böleklerinden ybarat bolup, ini birnäçe ýa-da onlarça kilometre barabar bolup bilýär.
Kassa amallary
Hasaplaryn meyilnamasy yeke-tak kadalara we yorelgelere esaslanyar, olar halkara kadalara mumkin boldugyca yakynlasdyrylandyr:
-isin uznuksizligi;
-bugalter hasaba alsynyn kadalrynyn uytgewsizligi;
-seresaplylyk;
-amallaryn oz wagtynda gorkezilmegi;
-aktiwlerin we passiwlerin ayratyn gorkezilmegi;
-giryan balansyn yzygiderligi;
-mazmunyn gornusden ileri tutulmagy;
-acyklyk;
Karz guramalarynyn hasaplarynyn meyilnamasy duzulende bank isinin ayratynlygyny gorkezyan  binyatlyk yorelgelerin birnacesi ulanylyar.
Hindistana deňiz ỳolunyň açylmagy
Hindistana deňiz ỳolunyň açylmagy — XIV asyryň başlarynda Portugaliỳanyň kordy gämi gurluşygyna aỳratyn üns berip güỳçli harby flot döredỳär. Beỳik geografiki açyşlalyň gutulgysyz, iň bir derwaỳyş sebäpleriniň biri hen Hindistana we Hytaỳa täze deňiz ỳolunyň açylmagy bolupdyr. Bu ỳurtlar bilen söwda gatnaşygy Mogol (inperiỳasynyň) döwletiniň dargamagy netijesinde gaty çylşyrymlaşypdyr. Ol ỳerlerde araplaryň hökümdarlygy güỳçli bolandan soň, harytlar gymmat baha daşlar, zatlar, dürli tagamlaryň bu ỳurtlara getirilmegi  kemelip başlapdyr. Şonuň üçin hem Günbatar Ýewropa deňizde ỳüzüjileriniň maksady esasan araplara duşman, öžleri üçin bähbitli ỳollary tapmaga ymtylypdyrlar.
Atlyk ýer eýeçiligi
Atlyk ýer eýeçiligi - Hywa hanlygynda  ýaşaýan türkmenleriň  durmuşynda  ýerden-suwdan peýdalanmagyň atlyk formasy bolupdyr. Horezm türkmenleriniň içinde Hywa hanynyň harby gullugyny berjaý edýän her atly nökere paýlanyp berilýän ýere-suwa “atlyk ýerler” diýilipdir. Bu ýerler suwarymly ekin meýdanlar bolupdyr. XIX asyryň ortalaryndan atlyk ýerler hem nesilden-nesle geçilýän miras ýerlere öwrülipdir. Entäk Orsýede Hywa birikdirilmänkä türkmenleriň Hywada 2,5 golaý ýagny 70 müň  tanapa barabar atlyk ýerleri bolupdyr. Käbir taryhy arhiw maglumatlaryna görä Hywa türkmenleriniň umumy sany 23 müň öýli bolup olaryň 3 müňden  gowragy atlyk ýer alypdyr. Hywa türkmenlerine nöker gullarda böküp, atlyk ýer almak, amatly bolupdyr. sebäbi harby gullugy üçin aýratyn hak şeýle hem nökerler salgytdan, dürli hili  haşar işlerinden boşadylypdyr. Emma türkmenleriň aglamasy ýerleri kärendesine alyp  peýdalanypdyrlar.
Hindistana deňiz ỳolunyň açylmagy
Portugal koroly häkimiỳetini güỳçlendirmek maksady bilen köp çäreleri görỳär. Paỳtagty Lissabony açyk port şäheri diỳip yglan edỳär we dünỳäniň uly şäherleriniň birine öwürmek isleỳär.
Rim papasynyň kömegi bilen Portugallar Aziỳa we Afrika materiginde, Ispanlar Amerikanda agalygyny ỳöretmegi isleỳär.
Portugallar täze ekspedisiỳalary gutardylar. 1497-nji ỳylyň tomsunda Lissabondan Wasko da Gammanyň deňiz ekspedisiỳasy çykyp deňiz ỳoly bilen Hindistana ugraỳär. Ýaşyl Burun adalarynyň deňine ỳetenden soň ỳoluny ỳitirip, azaşỳarlar Braziliỳanyň kenar ỳakalaryndan ỳüzüp geçỳär.
Kassa amallary
'Turkmenistanyn banklarynda bugalter hasaplarynyn hasaplarynyn meyilnamasy “Turkmenistanyn Merkezi banky hakynda”, “Tajircilik banklary we bank isi hakynda” we “Bugalter hasaby hakynda” Turkmenistanyn kanunlarynyn, banklarda bugalter hasabynyn halkara olcegini peydalanmak bilen maliya statistikasy boyunca halkara guramalarynyn talaplarynynesasynda islenilip tayyarlanyldy. Ol banklaryn hojalyk amallarynyn hasaba almagyn bitewi usulyyet esasy hakynda gozukdirijidir.'
'Hasaplar ykdysady taydanbirmenzes alamatlar, likwidililik we mohletlilik boyunca yedi topara bolunyar. Hasaba alynyan obyektlerin ykdysady ayratynlyklary bolumler boyunca hasaplara toparlara bolunmeginin esasy bolup duryar. Her bolumde emlagin, borcnamalaryn we hojalyk amallarynyn birmenzes asakdaky gornusleri gorkezilyar.'
1.maya we gaznalar.
2.pul serisdeleri we gymmatly metallar.
3.bankara amallar.
4.musderiler bilen amallar.
5.gymmatly kagyzlar bilen amallar.
6.serisdeler we emlakler.
7.isin netijeleri.
Ikinji tertibin ahli balans hasaplary dine aktiw hokmunde ya-da dine passiw hokmunde kesgitlenyar.
'Debet we kredit galyndylary(saldo) yuze cykyp biljek amallary gorkezmek ucin jubut hasaplar girizilyar. Acyk jubut hasabyn dine bir sahsy hasabynda, aktiwde we passiwin galyndynyn bolmagyna yol berilyar. Hasabyn hasiyetine layyk bolmadyk galyndy yuze cykanda bugalterlik duzedis gecirmeleri gecirilmelidir, olar gecirilen amalyn hasiyetini gorkezmelidir.'
Bankyn kassasynda berlen nagt pullaryn mocberi hasaba alysda asakdaky gecirmeler bilen gorkezilyar:
1.Byujet edaralary ucin:
Dt-571 “Yerli byujetin serisdeleri”.
Kt-011 “Tajircilik bankalrynyn amallaryny geciryan kassalary”gecirilen pul serisdelerin mocberinde.
2.Telekeciler ucin:
Dt- 694 “Edara gornusindaki taraplary doretmeyan yekebara telekecilerin hasaplary.
Kt- 011 “Tajircilik banklarynyn amallarynyn gecirilyan kassalary”- gecirilen pul serisdelerinin mocberinde.
Kassa hyzmaty guralanda musderinin birwagtda pul cekini bermegi we nagt pul gecirmek barada bildiris bermegi bilen bagly amallaryn gecirilmegine yol berilmeli daldir.
Hindistana deňiz ỳolunyň açylmagy
Ýöne Ýewropalylar hem bu ỳerlere aralaşdylar. Magellanyň bütin dünỳä syỳahaty Wespuçiniň çaklamasynyň dogrudygyny äşgär etdi.
Magellan Portugal dworỳan maşgalasyndan gelip çykan. Ol ỳaşlygyndan patyşa gullygynda bolup, köp deňiz barlaglaryna gatnaşypdyr. Ol birnäçe gezek Malakka adalaryna barlag geçirỳär we ony Günorta Amerika golaỳ diỳip çak edỳär. Ol täze açylan kontinentiň uzaklygyny takyk bilmänden soň, günbatara tarapa ỳüzüşi dowam edip bolar diỳip çaklaỳar. Ýöne şol wagt Panama geçelgesinden Günbatarrakda Yuwaş okeanyň bardygyny biliỳardiler.
Ispan hökümeti entek täze açylan ỳerlerden girdeji almansoň Magellanyň barlagyna gyzyklanma bilen garamaỳar. Magellan ispan patyşasy bilen baglaşan şertnamasyna laỳyklykda Amerikanyň Günorta nokadyna çenli ỳetmelidi.
Rejep Taýýyp Erdogan
2021-nji ýylyň 27-nji Noyabrynda Türkmenistanda syýahat etdi
Aýaly Emine Erdogan we 4 çagasy bardyr
Şri-Lanka
Şri-Lanka (ශ්‍රී ලංකාව, இலங்கை), resmi ady Şri-Lanka Demokratik Sosialistik Respublikasy (ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය, இலங்கை ஜனநாயக சமத்துவ குடியரசு) — Hindistan ýarymadasynyň günorta-gündogar kenarýakasyndaky adybir adada ýerleşýän döwlet.
Gladiator
left|200px|Gladiator Gladýator latyn dilinden terjime edende (gladius-gylyç) gylyç göteriji diýen manyny berýär.Olar öz-özleri bilen her hili haýwanlar bilen halky güýmenje üçin ýörite gurylan arenalarda söweşipdirler.Gladýator oýunlary Rim imperýasynyň güýçlenmegi bilen täze-täze ýerleri basyp almagy,gullaryň sanynyň has köpelmegi bilen başlapdyr. Bu uruşlarda ejizler ölüp güýçliler galypdyr bu bolsa arenalara gelen halkyň begenjiniň has artmagyna getiren.Rimde ilkinji gladýator oýny b.e.öň 264-nji öküz bazarynda Brut Periň sadakasynda üç jübüt gladýator söweşipdir bu waka Rimiň ýyl ýazgylaryna giripdirB.e.öň 105 ýylda gladýatorlar oýny ähli Rim imperýasynyň çägine ýaýrapdyr.Sezyryň döwründe b.e.öň 65 ýylda uly glaýator oýny geçirilip oňa 320-i jübüt gladýator gatnaşypdyr. Eger iki gladýator söweşip biri çalajan galsa onuň ykbalyny arena gelen halk çözüpdir.Eger baş barmak ýokary galsa diri aşak egilse ölüm hasaplanypdyr.
Murgap etraby
Murgap etraby Mary şäherinden günorta-gündogar tarapdaky meýdanlary öz içine alýar. Etrap ilatynyň sany we ekerançylyk ýerleriniň möçberi boýunça welaýatyň iri hojalyklarynyň biri hasaplanýar. Ol pagtaçylyga, däneçilige, gara mallary ösdürip ýetişdirmeklige, dowardarçylyga we ýüpekçilige ýöriteleşdirilendir. Etrabyň çäginde birnäçe uly gaz ýataklary ýerleşýär. Onuň territoriýasyny Mary–Serhetabat demir ýoly we Mary–Ýolöten awtomobil ýoly kesip geçýär. Bu bolsa etrabyň geografik ýerleşişiniň ähmiýetini artdyrýar. Etrapda 1 şäherçe, 18 geňeşlik we 23 oba bar. Etrap merkezi Murgap şäherçesi Mary şäherinden 18 km. günorta-gündogarda ýerleşýär. Şäherçede pagta arassalaýjy zawod, oba hyzmat birleşigi, gurluşyk we durmuş-medeni edaralar bar.
Meşhurlygy
Etrap özüniň gawuny, Şordepe üzümi, nary, erigi bilen meşhurdyr. Akgurban Jumamyrat, Ümir Esen, Gözel Şaguly, Çary Meret, Ata Salyh ýaly belli adamlar bu etrapda doglan. Etrabyň demirgazygynda, Baýramaly etraby bilen araçäkde Gowşutbent bendi ýerleşýär. Bu bent Mary tekeleriniň Murgap oazisine gelenlerinde guran ilkinji bendi. Mundan başga-da bu etrapda "OJAR AZIÝA" we "BAŞLAR" ýaly belli hususy kärhanalar, "BAGT ÖÝI" toý mekany, "Ak öý" restorany hem bar.
Trihoplaks
Trihoplakslar plastinkaşekilliler tipine degişlidir. Bu urugda jemi iki sany görnüş: trihoplaks adaerens (Trichoplax adhaerens) we trihoplaks reptans (Trichoplax plastinkaşekilli bolup, reptans) bar. organizmiň Osoblaryň bedeni ýukajyk galyňlygy 4mm-e barabar. Organizmiň uçlary bir-birinden tapawutlanmaýar, onuň kellesi-de ýok, guýrugy-da. Daşky öjükleri žgutikli, içki öýjükleri bolsa ýalanaýakly. Olar myşsasyz. Muňa garamazdan trihoplanslaryň iki görnüşiniň osoblary-da deňizde otlaryň üstünde ýapyşyp, örän tiz hereket edýärler. Hereket paranhimadaky öýjükleriň ýalanaýaklarynyň kömegi bilen amala aşyrylýar. Trihoplakslar žgutikgöterijilerijiler ýyrtyjy bilen bolup, iýmitlenýärler. ownuk organizmler, Olar iýmitlikleriniň üstüni bütin bedeni bilen örtýärler, soňra awlarynyň üstüne olary erediji suwuklyk göýberýärler. Iýmitlikler daşky sredada bişirilýärler, soňra ondaky ýokumly maddalar organizmiň bütin beden üsti arkaly sorulyp alynýar. Trihoplakslaryň köpelişi üç hili bolup geçýär. 1. Bölünmek ýoly bilen bolup geçýän köpelişde ene osob iki sany gyz osoba bölünýär. Şunda ene osob őz bedenini tãze osoblara doly suratda harçlaýar. 2. Pyntyklamak bilen bolýan köpelişde ene osobyň bedeniniň üstünde pyntyklar emele gelýärler. Olar ene osobyň iýmitlikleriniň hasabyna iýmitlenýärler, ösýärler, ulalýarlar, soňra ýolynyp aýrylýarlar hem özbaşdak ýaşaýarlar. Bu köpelişde ene osob ýaşaýşyny dowam edýär. 2. Jynsly köpelişde ene osobyň bedenindäki täze dörän ýumurtgalar ylymda emele gelişleri şindi öwrenilmedik spermatozoidler bilen tohumlanýarlar. Trihoplakslar ýaşaýan deňiz suwlarynda filtrler bolýarlar, iýmit zynjyryna girýärler we polozitel rol oýnaýarlar.
1120
Aradan çykanlar
1120'erne
Hristofor Kolumb
thumb| Hristofor Kolumb 1451 ỳylyň oktỳabr aỳynda Genuỳada dogulỳar. Onuň kakasy Dominika Kolombo, ejesi Susanna Intanazora bolupdyr. Kolumbyň kakasy örän garyp ỳaşapdyr. Hatda onuň hususy ỳaşaỳyş jaỳyda bolmandyr. Ol ỳüň ussahanasynda işläpdir. Kolumb hem şol erde işleỳän ekeni. Kolumb mekdepde okamandyr emma ditalỳan, ispan, portugal dillerinde gürläp bilipdir. Ol 1472-1485 ỳyllarda Ispaniỳada ỳaşapdyr we uly kynçylyk çekipdir. Şol wagtda Genuỳa söwda ekspedisiỳasynda egeỳ, Arhipelaga ỳüzüpdir. Şu ỳyllarda Hios adasynda Paolo hegro gulluk edỳär. 1476 ỳylda Portugaliỳa gelỳär we 9 ỳylyň dowamynda P.Nesronyň dellaly bolupdyr. Kolumbyň dogany Bartolomeỳ deňiz kartasyny çyzmak bilen meşgullanypdyr. 1479-1480-nji ỳyllarda Madeỳra adasyna göçỳär. Şu döwürde syỳahat barada köp pikirleri ỳüregine düwỳär. Kolumbyň plany we ekspedisiỳasyny taỳỳarlaỳyşy
Portugal tagtyna kord Loan II (1481) geçenden soň Portugal deňizde ỳüzüjileriniň Hindistana işjeň (aktiw) ỳörişleri taỳỳarlanyp başlanypdyr. 1483 ỳylda Kolumb Portugallar bilen uly deňiz ekspedisiỳasyny gurmak barada gepleşikler geçiripdir.