Skandinaw_ýurtlary_XI_–_XV_asyrda
Skandinaw ýurtlary bolan Daniýa, Şwesiýa we Norwegiýa iri ýer eýeçilikli  jemgyýetleriñ  täsiri bu  ýerlere  giç aralaşdy. Urug gatnaşyklary uzaga çekdi. Irki iri ýer eýeçilik gatnaşyklaryna   geçiş döwri Ýewropa  ýurtlarynda  X-XI  asyrlarda  tamamlanan bolsa bu ýerde  XII-XIII  asyrlara  çenli dowam  etdi. Bu ýeriniñ özboluşly aýratynlyklary boldy. Daýhanlary ýere berkitmek we işläp bermek Norwegiýada  bolmady diýen ýaly; ýöne  wassal gatnaşyklary dowam etdi. Skandinaw döwletlerinde  zähmet öndürijiliginiñ  pes bolmagynyñ  sebäbi  onuñ tebigy geografiki  şertleri bilen  hem baglanyşyklydyr. Deñiz dag landşafty bolup ekerançylyk üçin   amatly ýer  örän azdyr: köller, batgalyklar, şaglawuklar, deñiz aýlaklary günbatar ýarym  adany bölüp aýyrýar. Norwegiýa we Şwesiýada   ekerançylyk ýönekeýje   kätmenler bilen  özleşdirilýär. Köplenç dary we           hojalykda  maldarçylyga   esasy üns berilipdir. Demirgazykda tokaýlyk welaýatlarda sütükli derili haýwanlary we dag goçlaryny  awlapdyrlar. Derýa kenarlaryndaky welaýatlarda, balykçylyk bilen meşgullanypdyrlar. Olar gämi gurluşygy we deñizde  ýüzmekde deñi taý tapmak kyn bolupdyr. Ýutlandiýa ýarym adasy we Daniýada  ekerançylyk üçin  amatly ýerler  bolupdyr. Ýeri ozal  bilen bejerip ýylda  2-3 hasyl  alypdyrlar. Skandinawiýada demiri daglyk  ýerlerden  gazyp  alypdyrlar. Irki döwürden başlap ilatyñ  esasy bölegini  azat adamlar – bondlar düzüpdir. Olara ekerançylar, maldarlar, awçylar, balykçylar girip, aýry oba jemagatlary  bolup ýaşapdyrlar. Köplenç paý ýerlerini umumylaşyp bejeripdirler. Urug-taýpa gatnaşyklary VIII-IX asyra çenli çekendigi üçin  şeýle ýeri  bejermek hem uzaga  çekipdir. Olar ýerleri dolandyryşa – tingi diýip at  beripdirler. Ýörite ýygnak çagyryp erkek adamlar  maslahatlar  geçiripdirler. Tingide harby demokratiýanyñ  köp sypatlary saklanyp galypdyr. Tapawutlanýan ýokary gatlak wekilleri, mal sürüsi köp adamlar gämili, garakçylyk edip baýlyk üýşürenler (wikingler) uruşlarda  ýesir düşen  gullara  ýer bölegini  paýlap  berip işledipdirler. Ýutland ýarym adasynda tapawutlanýan ýerler peýda  peýda bolupdyr. Ilatyñ dürli gatlaklara bölünmegi  netijesinde  döwletiñ hem döremegine  mümkinçilikler  döräpdir. Ilkinji Skandinaw şazadalary taýpa başlyklaryndan  bolupdyr. X asyryñ II ýarymynda patyşa Harold  Sinezubyý karol  häkimýetini  berkitdi, deñizkenar  slawýanlary we prussiýa  bilen göreşdi. Köp taýpalary özüne birleşdirip, XI asyrda Norwegiýa tutuş birleşdirildi. Norwegiýa Dat patyşasy Knuta (1018-1035ýý) degişlidi, ol Daniýa we Angliýany özüne  birleşdiripdi. Knut aradan çykandan soñra Norwegiýada  Dat karolyna boýun  boldy. Angliýa özbaşdaklygyny aldy. Şotlandiýada uzak wagtlap iki korollyk  saklandy. Demirgazykda swewler, günortada gýotlar (ýotlar) korollyklary. Ol korollyklar XI asyrda   birleşdirildi. Korol häkimýeti Hristian   buthanasyna  daýanýardy. Germaniýa we Angliýadaky buthana täsiri  şol ýerden  bu ýerlere-de aralaşypdyr. Hristian buthanasy X-Xi asyrlarda  berkedi. 1103-nji ýylda  Skandinaw ýurtlarynyñ  (arhiepiskoplygy) buthana guramasy Lun şäherinde  döredildi. Soñra aýry Norwegiýa we Şwesiýada döredi. Bu edaralaryñ maksady buthana  üçin halkdan alynýan  salgytlaryñ sanyny  artdyrmakdy. Ol bolsa halk gozgalañlaryna eltdi. Ol gozgalañlar kynçylyk bilen ýatyryldy. Korollar öz goşunynda gulluk edýän   adamlaryna we  gullukçylaryna  gulluk üçin  ýer paýlapdyrlar. Azat ilatyñ arasyndan saýlanyp çykan “Güýçli adamlar”, tapawutlanyp  öz ýerleri bolup, onda işleýänlere  dürli jerimeleri salypdyrlar. Ýöne Şwesiýada daýhanyñ  hususy ýeri köp  wagtlap  saklanypdyr. Iri ýer eýeçilige geçiş döwründe karol häkimýetide  wajyp rol oýnapdyr. Ol daýanlary özüne tabyn edip, ýer salgydyny  dürli önümler görnüşde töledipdir. Ony özi tarapyndan bellenen adamlar ýygnapdyr. Wagtyñ geçmegi bilen  olar oro ýer  eýelerine  öwrülipdirler, daýhanlar bolsa olara  bagly  bolupdyrlar. XIII asyrdan başlap Daniýa, Şwesiýada  köşkler gurulyp başlanypdyr. Maksat ýurtda parahorçylygy saklamak,   halkdan salgyt ýygnamakdy. Pond diýen  ekerançy bolman,  maldarçy, balykçy, awçy bolup aýry jaýda  (hutorda) ýaşapdyr. Olaryñ ýaragy bolupdyr. Zerur halatynda karola   gulluga çagyrylypdyr, goşunda gulluk edipdir. Pondlar öz serişdeleriniñ  hasabyna  harby gämileri  gurmaly bolupdyr, şonuñ  üçin  karol  köplenç  olar bilen  ylalaşmaly  bolupdyr. Emma soña baka iri ýer  eýeçiligine  gecildigiçe  eziş hem güýçlenipdir, salgytlar artypdyr. Norwegiýada XII asyryñ  ahyrynda  XIII asyryñ  başlarynda  raýat uruşlary  bolup geçipdir. Gozgalaña Swerrur ýolbaşçylyk  edipdir. 1174-nji ýyldaky  gozgalañ  ýeñipdir, halk täze patyşadan  köp zada garaşypdyr, emma  Swerrup häkimýete geçenden soñ  (1184-1202) iri ýer eýeleriniñ  islegini  kanagatlandyrýan   adama öwrülýär. Gozgalañ uzaga  çekýär. Halk ondan närazy  bolýar. Diñe buthana bilen döwletiñ arasynda  ylalaşyga   gelinenden soñ   gozgalañ  togtadylýar. Norwegiýada karol  häkimýeti XIII  asyrda  berkeýär. 1274-nji ýylda  karol  Magrus   kanun çykaryjy  ýurdy dolandyrypdyr. Ol ýurtda esasy işleri kanun esasynda  ýola goýmaga  çalyşýar. XII asyrda Daniýada  irki göreşler başlanýar. Olaryñ öñüni almak üçin Karol Waldemir  I (1157-1182ýý)  buthana bilen  soýuz bolup  iş alyp barjakdygy barada   german imperatory  Fridrih I Par baroskä söz berýär. Sebäbi Daniýada döwlet işlerinde  buthananyñ  täsiri güýçli bolupdyr. XII asyrda  Daniýada  rysar goşunlary  döredilýär. Olar harby işe çekilip, dürli salgytlardan   azat  edilýär. Beýleki Skandinaw döwletlerine  seredende  Daniýa  günbatar Ýewropadaky iri ýeçiligiñ  ösüşi täsirini ýetirýär. Iri ýer eýeçiligine  geçiş  Daniýa  we Norwegiýa  seredende  Şwesiýada  haýal geçipdir. Hususy ýeri bolmadyklar daýhanlar bolupdyr. Azat daýhanlar  hem  az bolmandyr.