cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Informatika
Informasiýalaryň kodlanyşy. Maglumatlaryň mukdarynyň ölçeg birlikleri
Maglumatlary dürli usullarda beýan edip, toplap, gaýtadan işläp we ýaýradyp bolýar. Adamlar özara dil ýa-da ýazuw üsti bilen düşünişmeli bolanlarynda kesgitli harplardan düzülen elipbiýden, sifrlerden, dyngy belgilerinden we ş.m. peýdalanýarlar. Elektron hasaplaýjy maşynlarda islendik maglumaty beýan etmekde 2-lik hasaplaýyş ulgamynyň 0 we 1 sifrlerinden düzülen belgiler toplumyndan peýdalanylýar. Diýmek, kompýuter diňe ikilik sanlara düşünýär. 0 ýa-da 1 sifrleri bit (BInary digiT - ikilik sifr) diýip atlandyrýarlar. Edil uzynlygyň metr, wagtyň sagat, massanyň kilogram we ş. m. arkaly ölçenilişi ýaly maglumatlaryň mukdary hem degişli ölçeg birlikleriniň kömegi bilen ölçenilýär. Bit maglumatyň mukdaryny ölçemegiň iň kiçi birligidir. Bitleriň kömegi bilen islendik belgini aňladyp bolýar. Eger şeýle bolýan bolsa, onda näme üçin kompýuterde latyn “A” harpy ýazgyly düwmejik basylanda, ekranda onuň şekili peýda bolýar-ka? Häzirki zaman EHM-leriniň köpüsinde her bir belgä bitleriň sekiz sanysyndan düzülen yzygiderlik degişli edilýär. Oňa belginiň ikilik kody diýilýär we baýt diýlip atlandyrylýar. Baýt “byte” diýen iňlis sözünden alnan, 1 baýt = 8 bit. Meselem latyn “A” harpy 01000001 (10-luk hasaplaýyş ulgamynda 65), latyn “B” harpy 01000010 (10-luk hasaplaýyş ulgamynda 66) san bilen belgilenýär. Her bir harpa, sifre, belgä 0-dan 255-e çenli aralykda üýtgeýän haýsydyr bir onlyk san görnüşinde kod degişli edilýär. 255-den uly sanlar bilen belgileri kodlamak mümkin däldir (sebäbi bitleriniň hemmesi 1-likler bolan san: 11111111 = 128 + 64 + 32 + 16 + 8 + 4 + 2 + 1 = 255). Latyn “A” harpynyň basylmagy bilen kompýutere onuň ikilik sifrlerden düzülen kody (baýty) ugradylýar, ýörite elektron shemalar şu kod arkaly “A” harpynyň duran ýerini tapýarlar we ony ekranda “çap edýärler”. Häzirki döwürde belgileriň 128 sanysyny (0-dan 127-ä çenli sanlar arkaly) kodirleýän ASCII (American Standart Code for Information Interehange) kod jedweli ölçeg hökmünde peýdalanylýar. Onda dolandyryjy belgiler (0-dan 31-e çenli, meselem, [Enter] we [Esc] klawişleri degişlilikde 13 we 27), hyzmat ediji belgiler (meselem, boş ýer 32, “-“ belgisi 45, “_” belgisi 95), sifrler (48-den 57-ä çenli), baş we setir latyn harplary (degişlilikde 65-den 90-a we 97-den 122-ä çenli) kodlanandyrlar. Belgileriň galan 128 sanysy (128-den 255-ä çenli sanlar arkaly) ölçeg hökmünde kesgitlenen däldir. Onda milli elipbiýler we käbir belgiler kodlanýarlar. Maglumatyň mukdaryny ölçemek üçin bit we baýtdan başga-da has uly ölçeg birlikleri (Kbaýt, Mbaýt, Gbaýt) hem ulanylýar:
1 Kbaýt (bir kilobaýt) = 210 baýt = 1 024 baýt;
1 Mbaýt (bir megabaýt) = 210 Kbaýt = 1 024 Kbaýt;
Haýwanlar
Haýwanlar (Animalia) — organizmleriň (Aristoteliň döwründen bäri) adaty bölünýän kategoriýasy, oňa häzirki wagtda biologik şalyk hökmünde garalýar. Haýwanlar zoologiýanyň esasy öwrenýän obýekti bolup durýar.
Informatika
Informasiýalaryň kodlanyşy. Maglumatlaryň mukdarynyň ölçeg birlikleri
1 Tbaýt (bir terebaýt) = 210 Gbaýt = 1 024 Gbaýt.
C
thumbnail|right|200px thumbnail|right C, Latyn elipbiýiniň 3. harpy.
Möý adam
Örümçek adam, Marvel Comics tarapyndan komikslerde neşir edilen hyýaly super gahryman. Birnäçe meşhur “Marvel” super gahrymanynyň we öňdebaryjy dizaýner Stiw Ditkonyň awtory we döredijisi Stan Li tarapyndan döredildi. Aslynda, şol wagt Marveliň redaktory Piter Parker ýetginjekdi we ýetginjekleriň gülkünç dünýäsine girmegine garşy çykmak üçin kömekçi bolmaly diýip pikir edýärdi.
Salgylanmalar
täze film çykarmany maslahat berýän möý adamyñ 2023 ýyl täze film cykarylsa yetginjekler cagalar we hatda uly adamlar tarapyndan gem gyzgyn garshylanjak bir film bolar diyip umyt edyan!
Kiril elipbiýi
Kiril ýa-da kirilisa rus elipbiýine berilýän atdyr. Bu elipbiýe kiril adynyň berilmeginiň sebäbi bu elipbiýi düzen adamlardan biriniň adynyň Kiril bolmagydyr. Bu elipbiýi orta asyrlarda Kiril we Mefodiýdüzüp taýýarlapdyr.
Faýl:Cyrillicalphabet.jpg
Toto Cutugno
thumb|Cutugno 2014-nji ýylda Aslynda Salvatore Cutugno diýlip atlandyrylýan Toto Cutugno (D. 7-nji iýul 1943, Fosdinowo, Italiýa) Italiýaly aýdymçy.
San Remo aýdym-saz festiwalynda birnäçe gezek sylaglandy. 1980-nji ýylda Solo Noi bilen birinji ýeri eýeledi. 1983-nji ýylda L'Italiano bilen ýurduň daşynda meşhurlyk gazandy. Köp hudo .nikler aýdymlaryny aýtdylar. 1990-njy ýylda Insieme aýdymy bilen ovewrowideniýede birinji ýeri eýeledi.
Adalat (gazet)
Adalat, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.
D
thumbnail|right|200px thumbnail|right|240px D d, Türkmen elipbiýiniň we latyn elipbiýiniň 4. harpy.
Sapar Hajy
Saparhajy Eýranyň Türkmensähra sebiti, Gülistan welaýatynyň Bender Türkmen etrabynyň Merkez etrapçasynyň bir obasydyr.
Bu oba etrapçanyň Günorta Caparbaý bölegine tabindir.
Türkmeniň ýüpek ýoly
Turkmening Yupek Yoly, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.
Operasiýon sistemalar
Operasiýon sistemalar(OS) – bu ýörite maksatnamalar bolup, ol awtomatiki ýagny  PK  işledilende  ýerine ýetirilýär we ulanyjy(adam) bilen PK-iň arasyndaky baglanşygy üpjün edýär.  Şeýle hem  OS beýleki maksatnamalary  hem  ýerine ýetirmäge ýardam edýär. Eger PK-de OS bolmasa onda PK-da hiç hili işi ýerine ýetirip bolmaýar. Operasiýon sistemalara MSDOS, UNIX,  AMIGA,  WINDOWS,  MacOS, OS/2 we ş.m. mysal getirse bolar. Operasion ulgamyň esasy wezipesi kompýuteriň üpjünçiligini amala aşyrmak,  amaly programmalary ýerine ýetirmek hem-de ol programmalaryň sargytlaryny işläp taýýarlamak bolup durýar.OS kompýuteriň we ulanyjynyň arasynda dialog geçirýär (arabaglanşygy ýöredýär). OS dürli programmalary ýerine ýetirýär we olaryň bir-näçesiniň maglumatlaryny bir wagtda peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Giňden ýaýran OS-laryň biri WindowsOS, onuň hem birnäçe  görnüşleribardyr: Windows95, Windows 98, Windows Milenium, Windows 2000, Windows XP, Windows Vista, Windows7, Windows 8 görnüşde belgilenýär. Soňky döwürlerde esasan sonky  iki  görnüşleri ulanylýar. Görnüşleriniň Windows95 -den başlap iş prinsipleriniň meňzeşligi saklanandyr. Şonuň üçin bir görnüşi öwrenilse beýlekilerde hem aňsatlyk bilen işläp bolar. Windowsyň PK-e ýazylmagy üçin ýörüte instalýasiýa kompakt diskleriniň bolmagy zerurdyr. Adatça setup.exe komandasy Windowsy yazmaklyga baslaýar we zerur bolan maglumatlar ýörite penjirelerde soralýar.
Taryh
thumb|210 px| Nikolaus Gizis. Taryhyň allegoriýasy, 1892ý.
Taryh — geçmişdäki adamy (onuň işlerini, ýagdaýyny, dünýägaraýşyny, sosial gatnaşyklaryny we guramalryny we ş.m.) öwrenmeklik bilen meşgullanýan gumanitar ylym; has dar manyda — wakalaryň yzygiderliligini, taryhy prosesi, ýazylan faktlaryň obýektiwligini kesgitlemek hem-de wakalaryň sebäpleri barada netije çykarmak üçin, geçmiş baradaky her dürli çeşmeleri öwrenýän ylym.
Türkmenistanda COVID-19 pandemiýasy
Türkmenistanda henize çenli tassyklanan COVID-19 hadysasy ýok. Hökümet wirus baradaky maglumatlary gözegçilikde saklaýar emma hünärmenler onuň ýurtda habar berilmedik ýagdaýda ýaýraýanlygynyň mümkindigini çaklaýarlar.
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa missiýasynyň başlygy, doktor Katrin Smallwud, missiýanyň Türkmenistana 10 günlük saparyndan soň geçirilen brifingde ýurtda COVID-19 ýokanç keseli ýüze çykarylanmandygyny habar berdi. Türkmenistan belli ýagdaýda tutuk, Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky awtoritar režim bilen bilkastlaýyn izolirlenen döwlet. Garaşsyz habar beriş serişdeleri düýbünden ýok diýen ýaly, ýurtdan ygtybarly maglumatlary alyp we tassyklap bilmezlik sebäpli häzirki ýagdaý barada habar bermek kyn.
Öňüni alyş işleri
31-nji ýanwarda Türkmenistan howa ýollary Bangkoga we Pekine gatnawlaryň togtadylýandygyny yglan etdi we türkmen raýatlary üçin adatdan daşary reýslerini amala aşyrdy.
29-njy fewralda Türkmenistan wirusa sezewar bolan ýurtlardan raýatlaryň girmegini ret edip başlady. 5-nji martda Gazagystanyň Almaty şäherinden uçup gelýän ikisi arap döwletinden bolan üç sany daşary ýurtly syýahatçynyň girmesine rugsat berilmedi. Olaryň uçary Aşgabat şäherine gelenlerinden soň Türkmenabat şäherine ugradyldy, soňra hemmesi Stambula gidýän uçara geçirildi.
Mart aýyndan başlap, koronawirus infeksiýasynyň gelmesiniň we ýaýramagynyň öňüni almak maksady bilen, Türkmenistana daşary ýurtlardan gelýän ähli uçarlar Türkmenabat halkara howa menziline ugradyldy. Türkmenistanyň daşyndan gelen ýolagçylarda wirusyň alamatlary barlandy. Näsaglar üçin zerur bolsa ýokanç keseller hassahanasyna eltiş mehanizmi döredildi. Zerur bolaýjak ýagdaý üçin ýokanç keseller hassahanasyndaky näsaglar üçin daşama mehanizmi döredildi. Aeroport lukmançylyk merkezi şahsy gorag enjamlary bilen enjamlaşdyryldy. Lukmançylyk barlagyndan geçensoň, uçar içindäki ýolagçylar bilen bilelikde Aşgabat şäherine ugrady. Türkmenistandan uçuşlar Aşgabat halkara howa menzili nden amala aşyryldy.
Netijede halkara gatnawlary ýatyryldy. Diňe diplomatik, resmi, ynsanperwerlik maksatly ygtyýarlylara Türkmenistanyň çägine girmäge rugsat berilýär. Daşary ýurt awiakompaniýalarynyň köpüsi ýolagçylaryň düşürilmegi sebäpli Türkmenistana uçuşlaryny ýatyrdy. Türkmenistana baryp görmek isleýänleriň ýanynda koronawirusyň ýoklugy barada şahadatnamasy bolmagy talap edilýär.
Paýtagt Aşgabat ýaly Türkmenistanyň uly ilatly ýerleriniň töwereginde goşmaça gözegçilik nokatlary döredildi. Uly şäherlere we welaýatlara girmezden ozal sürüjileriň ýa-da ulaglaryň ýolagçylarynyň bedeniniň gyzgynlygy infragyzyl termometrler bilen ölçelýär. Bu ätiýaçlyklar ähli içerki gatnawlardaky ýolagçylara hem degişlidir.
Türkmenistanyň Futbol federasiýasy, howandarlygyndaky ähli ýaryşlary, şol sanda 2020-nji ýyldaky “Ýokary ligany” belli bir wagta çenli togtatdy. 19-njy aprelde gaýtadan başlandy. Türkmenistan Futzal ligasy 2-nji iýunda täzeden başlady.
Türkmenistan koronawirus ýaýran Hytaý, Russiýa, Türkiýe we Belarus ýaly ýurtlardan raýatlary ewakuasiýa etdi.
Türkmenistanyň hökümeti COVID-19 sebäpli aprel aýynda ýük transportyny çäklendirdi.
"Serhetsiz habarçylar" Türkmenistan hökümetiniň "koronawirus" sözüni gadagan edendigini we adamlaryň maska geýendigi ýa-da pandemiýa barada pikir alyşandygy üçin tussag edilip bilinjekdigini habar berdi. Soňra gurama bu sözüň gadagan edilmeýändigini, ýöne maglumat broşýuralaryndan aýrylandygyny we hökümetiň wirus baradaky maglumatlary çäklendirýändigini we "gaty bir taraply maglumat" berýändigini aýdyp, hasabatyny düzetdi. Türkmenistanyň Hronikasyna görä, döwlet habar beriş serişdeleri 25-nji marta çenli görülýän çäreler barada habar bermäge başlamady.
Pandemiýa döwründe prezident Gurbanguly Berdimuhamedow dermanlyk ösümlik üzärligi kesellere garşy göreşmek üçin ýakmagy maslahat berdi, ýöne bu koronawirusyň bejergisi hökmünde ylmy taýdan öwrenilmedi we COVID-19 hakda aç-açan agzamady.
Hytaý bilen söwdanyň ýurduň ykdysadyýetine ähmiýeti göz öňünde tutulup, Türkmenistanda pandemiýa sebäpli ýüze çykjak ykdysady meseleler barada gaýgylar bar. Türkmenportal, Türkmenistanda importyň ornuny tutýan senagatlaşdyryş maksatnamasynyň birnäçe ýyl bäri işleýändigini, içerki telekeçileriň we kompaniýalaryň giň gerimde ýeterlik mukdarda önüm we derman öndürýändigini habar berdi.
3-nji aprelde Prezident Berdimuhamedow döwlet býudjetine täzeden seretmegi, täze binalary gurmak meýilnamalaryna täzeden seretmegi , ulag çylşyrymly edaralaryna goldaw bermek üçin çäreleri görmegi , zerur harytlaryň ýeterlik üpjünçiligini döretmegi buýurdy we koronawirus pandemiýasy bilen baglanyşykly hususy kärhanalary goldamak üçin gyssagly çäreleri işläp düzmäge görkezme berdi.
7-nji aprelde Bütindünýä saglyk gününi bellemek üçin sport çäreleri geçirildi; Türkmenportal "Dünýäniň köp ýurtlarynda koronawirus bilen baglanyşykly ýagdaýyň dartgynly bolýan döwründe, Türkmenistanda öz wagtynda görülýän çäreler netijesinde epidemiologiki  asuda ýagdaýyň üpjün edilenligini"  habar berdi.
9-njy aprelde Türkmenistan COVID-19-yň öňüni almak üçin ilatyň saglygyna gözegçilik etmäge ýörite lukmançylyk toparlaryny döretdi. Türkmenistanyň ähli raýatlary koronawirus üçin barlanar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 10-njy aprelde Türki dilli döwletleriň Geňeşiniň adatdan daşary sammitinde eden çykyşynda "Türkmenistanda sanitariýa we epidemiologiki ýagdaý durnukly we gözegçilik astynda" diýdi.
Türkmenistandaky serhet gözegçilik nokady dezinfeksiýa enjamlary bilen enjamlaşdyryldy. Ýurtda Saglygy goraýyş we lukmançylyk senagaty ministrliginiň, Oba hojalygy we daşky gurşawy goramak ministrliginiň we beýleki degişli döwlet edaralarynyň hünärmenlerinden düzülün sanitariýa we fitosanitar gözegçilik, weterinariýa gözegçilik, döwlet serhedindäki ähli barlag nokatlarynda işleýän toparlar ulgamy bar. Olaryň esasy wezipesi ýokary derejeli sanitariýa we arassaçylyk, dezinfeksiýa, sebitleri we beýleki ýerleri dezinfeksiýa etmek üçin  çäreleri üpjün etmekdir.
22-nji aprelde Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşit Meredow ýurtda COVID-19 koronawirus ýokuşma hadysasynyň ýokdugyny aýtdy. Başgaça bolan ýagdaýynda, Türkmenistan Bütindünýä Saglyk Guramasyna infeksiýa barada habar bererdi. "Biz hiç zady gizlemeýäris, biz açyk" diýip, diplomat BMG-nyň agzasy hökmünde kabul edilen borçnamalara Türkmenistanyň jogapkärdigini aýtdy. Raşid Meredow daşary ýurtly kärdeşlerine Lebap sebitindäki karantin merkezine baryp, pandemiýanyň ýokdugyna göz ýetirmegi teklip etdi. Türkmenistanda COVID-19 anyklamak üçin üç sany serhet karantin zolagy bar (Türkmenbaşy, Garabogaz we Lebap welaýaty).
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary António Guterres bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde Türkmenistanyň prezidenti koronawirus pandemiýasynyň döwründe BMG-nyň çäginde transport meseleleri boýunça gepleşik açmagy teklip etdi we "Türkmenistan BMG-nyň howandarlygynda dünýä ykdysadyýetini dikeltmek üçin öz tejribesini we mümkinçiliklerini bermäge taýýardyr" diýdi.
27-nji aprelde BSGG-nyň Türkmenistandaky ofisiniň başlygy Paulina Karwowska Türkmenistan hökümetiniň koronawirusyň öňüni almak ugrundaky işine ýokary baha berdi. Türkmenistanyň COVID-19 garşy göreşmek we wirusyň ýurtda ýaýramagynyň öňüni almak üçin netijeli işleýändigini aýtdy.
9-njy maýda, wirusa garamazdan Ikinji jahan urşunda ýeňişiň 75 ýyllygy mynasybetli harby parad we baýramçylyk dabaralary geçirildi.
Maý aýynda Russiýa-24 teleýaýlymy VGTRK-nyň ýörite habarçysy Anna Afanasýewanyň "COVID-19. Lukmançylyk taryhy-2" atly dokumental filmini çykardy. Efir wagtynyň ep-esli bölegi Türkmenistandaky epidemiologiki ýagdaýa bagyşlandy. "Bütin dünýä COVID-19 bilen göreşmegi dowam etdirýärkä, Türkmenistan wiruslar çölünde oazis bolup galýar. Resmi taýdan bu post-Sowet giňişliginde infeksiýanyň degmän geçen ýeke-täk döwleti " diýip Anna Afanasýewa habarynda aýtdy. Türkmenistanyň Saglygy goraýyş ministrliginiň Maglumat merkeziniň müdiri Ogulmähri Geldiýewa, Russiýa-24 kanaly bilen göni wideo baglanyşyk arkaly wirusyň ýurtda degmän geçendigini aýtdy.
3-nji iýunda Türkmenistan Bütindünýä welosiped gününi dabaraly ýagdaýda belledi. Köpçülikleýin welosiped ýaryşyna 7400 adam gatnaşdy. Bu günde daşary ýurt paýtagtlary Brýussel, Minsk, Kiýew, Daşkent, Ankara, Tbilisi, Tokio, Pekin, Pari Paris, Buharest, Abu Dabi, şeýle hem Dubaý (BAE), Türküstan(Gazagystan), Stambul (Türkiýe) şäherlerinde köpçülikleýin welosiped sürmek goldanyldy.
Türkmenistandan habar berişlerine görä, 16-njy iýunda bir şepagat uýasynyň COVID-19 barlagy pozitiw çykanyndan soň, Türkmenabatdaky iki esasy hassahanany gulplady.
27-nji iýunynda Ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy Türkmenistan häkimiýetleriniň COVID-19 epidemiýasyny inkär etmek bilen ilatyň saglygyna howp salýandygyny aýtdy.
8-nji iýulda Türkmenistanyň Russiýadan wirusa garşy derman satyn aljakdygy habar berildi.
Tutuş ýurt boýunça çäreler
"Türkmenistanyň Koronawirus pandemiýasyna garşy göreşmek we tiz çäre görmek üçin taýýarlyk meýilnamasyna" laýyklykda metjitler, bazarlar , söwda merkezleri , käbir restoranlar wagtlaýyn ýapyldy. Käbir şäherara awtobus ugurlarynyň we otlylaryň hereketi wagtlaýynça saklandy.
Türkmenistanyň Zähmet we Sosial gorag ministrligi dynç alyş rugsadyna çykmagy maslahat berýär.
BSGG-nyň sapary
6-njy iýulda BSGG-nyň missiýasy Türkmenistan howa ýollarynyň adatdan daşary reýsinde Frankfurt-dan Türkmenabat şäherine geldi. Şol gün Neýtralnyý Türkmenistan gazeti Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we lukmançylyk senagaty ministrliginiň Maglumat merkezine baglanyşykly "Türkmenistanda atmosfera howasyndaky tozan mukdary köpeldi, bu adam saglygy, esasanda dem alyş ulgamy üçin ýaramaz" diýip habar berdi. Websaýt howanyň düzüminiň üýtgemegi we içindäki patogen maddalaryň köpelmegi sebäpli tebigy we ekzogen täsirleri azaltmak üçin saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň, satyjylaryň, jemgyýetçilik ulaglary we beýleki hyzmat işgärleriniň ýokarky dem alyş ýollary üçin şahsy gorag enjamlary (hirurgiki maskalar) ulanmagyny maslahat berdi. Şeýle hem Neýtralnyý Türkmenistan hroniki keselleri bolan adamlara maskalary maslahat berdi we adamlary ellerini ýuwmaga we arassaçylyk bilen meşgullanmaga çagyrdy.
2020-nji ýylyň 10-njy iýulynda BSGG Ýewropa boýunça wekilhanasynyň maslahat we tehniki missiýasynyň hünärmenleriniň Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we lukmançylyk senagaty ministrliginiň we Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň ýolbaşçylygyndaky ýygnagy geçirildi. BSGG-nyň ýurtdaky ofisiniň başlygy Paulina Karwowska, BSGG / Ýewropa missiýasynyň Türkmenistana sapara utgaşdyrylan guramaçylygy we giňişleýin goldaw üçin BSGG ýolbaşçylaryndan Türkmenistan hökümetine minnetdarlyk bildirdi. Türkmenistanyň COVID-19-a garşy göreşmek, şol sanda halkara lukmançylyk alymlary geňeşini döretmek we ýurdyň COVID-19 tehnologiýa giriş howuzuna (C-TAP) goşulmak baradaky tagallalarynyň möhümdigi bellendi.
BSGG / Ýewropa missiýasynyň başlygy, doktor Katrin Smallwood, Türkmenistana 10 günlük saparyndan soň geçirilen brifingde ýurtda COVID-19 ýokançlygynyň ýüze çykarylandygy barada maglumat bermedi.
Gumanitar kömekler
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy tarapyndan gumanitar kömek 16-njy iýulda öňüni alyş çäreleri hökmünde Türkmenistana gowşuryldy. Ynsanperwerlik ýükünde 320,000 lukmançylyk maskasy, 130,000 respirator, 88 müňden gowrak ýüz galkany, 18,000-den gowrak äýnek we 12,000 lukmançylyk köýnegi bar. Ýük Aşgabat şäherine iberildi we ähli serişdeler paýlandy we ýurduň lukmançylyk edaralaryna geçirildi.
Asman jisimleri
Asman jisimleri diýlip kosmos daky (Ýer atmosfera synyň daşyndaky) jisimlere aýdylýar. Bu jisimler ägirt uly ölçeglerden mm (millimetr) hasabyna çenli hatda ondan hem kiçi ululykda bolup bilýär. Meselem: Gün 1.5 mln. km. ululykda. Aý bolsa, Ýeriň 1/4 (dörtden bir) ululykda.
Telewizor
Taryhy
1884-nji ýylda nemes oýlap tapyjysy Paul Nipkow mehaniki telewideniýäniň esasyndaky ýeňil­räk enjamy - Nipkowyň diskini oýlap tapypdyr.
1911-nji ýylyň maý aýynda Rus tehniki jemgyýetiniň maslahatynda Rozing ýönekeý geomet­rik şekilleriň telewizion şekillerine geçişini we olaryň elektron şöhle trubkaly ekranda alnyp görkezilişininiň usullaryny görkezipdir. Geçirilen şekiller gymyldysyz, ýagny hereketsiz bolup­dyr.
1908-nji ýylda ermeni oýlap tapyjysy Owanes Adamýan signallary geçirmek maksady bilen oýlap tapan enjamy üçin ygtyýarnama alypdyr. Ol “Geýsleriň trubkasynyň ýagtylyk yrgyldy­synda ossilograf aýnasynda şöhlenenen ýagtylyk toplumjygynyň çäkli yrgyldylaryny üýtget­mek üçin ulanyşa taýýarlanmagy” barada bolup, ygtyýarnama almak üçin arza 1907-nji ýylda berlipdir. Soňra ol şonuň ýaly ygtyýarnamalary Beýik Britaniýada, Fransiýada we Russiýada alypdyr.(“Aralykdan elektrik arkaly geçirilen şekiller üçin priýomnik” 1910). 1918-nji ýylda Adamýan Russiýada ilkinji bolup, telewideniýäniň ösüşinde uly ädim bolan gymyldamaýan ga­ra-ak şekilleri görkezmäge ukyply enjamy ýygnapdyr.
1925-nji ýylda şotland oýlap tapyjysy Jon Loji Berd ilkinji gezek Nipkowyň diskini ulanyp, here­ket edýän şekilli telewizion geçirilişi görkezipdir. 1920-nji ýylyň ahyrynda onuň esaslandyran “Baird Corporation” şereketi dünýäde ýeke-täk telewizor öndüriji bolupdyr.
B. Rozingiň şägirdi W.K. Zworykin elektron telewideniýesiniň tehnikasynda hakyky öňe gidiş­lik gazanypdyr. Ol rewolýusiýadan soňra Amerika göçýär we bu ugurda işleýär. Ol 1923-nji ýylda bütinleý elektron esaslardan ugur alýan telewideniýäniň üstünde işläp başlapdyr. Ol 1931-nji ýylda dünýäde ilkinji gezek “Ikonoskop” atlandyrylýan mozaiko fotokatodly geçiriji elektron turbany döredip, elektron telewideniýäniň ösüşiniň esasyny goýupdyr.
Şekilleri optiki – mehaniki ulgamda ýaýlyma bermek bilen yzygiderli telegepleşik bermek ABŞ-da 1927-nji ýylda, Germaniýada 1929-njy ýylda başlapdyr. Elektron esaslarda ilkinji yzy­giderli gepleşik UKW – diapazonynda 1935-nji ýylda Germaniýada, 1936-njy ýylda Angliýa­da, Italiýada we Fransiýada başlapdyr. Gepleşikleri bildiriş edip, ýaýlyma çykmak 1936-njy ýylda Beýik Britaniýada başlapdyr.
Eger-de 1947-nji ýylda ABŞ-da 180 müň töweregi telewizor bolan bolsa, 1953-nji ýyla çenli onuň sany 28 milliona çenli artdy. (ýagny her ikinji maşgalada telewizor bardy). Bazar 6 ýylyň içinde gara-ak telewizorlardan dolupdy we amerikanyň radiosenagaty halk köpçüligi üçin ni­ýetlenen täze haryt döretmek maksady bilen reňkli telewizorlaryň üstünde çynlakaý işläp baş­lady.
NTSC ulgamy işläp bejerilenden we döredilenden soňra, 1953-nji ýylda ABŞ-da yzygiderli reňkli telewizion gepleşikler berlip ugrady. Şonda hem reňkli telewizorlar peýda boldy. Şol dö­würde onuň ortaça müň dollar töweregi bahasy bardy, (awtoulagyň bahasynyň ýary), oňa hyzmat etmek bolsa, bir ýylda çen bilen ýene-de şonça baha baryp ýetýärdi. Mysal üçin, hep­dede diýen ýaly hünärmenleriň gelip, sazlap gitmegini talap edýärdi.
Şonuň üçin, ABŞ-da reňkli telewizorlar diňe 12–15 ýyldan soň, giň halk köpçüligi üçin öndüri­lip başlanypdyr. (diňe 1966-njy ýyla çenli ilkinji 10 million reňkli telewizor satyldy). Şonuň ýaly hem ýapon radiosenagaty ABŞ-yň bazary üçin arzan reňkli telewizorlaryň önümçiligini tiz ýola goýdy.
Öňki SSSR-de yzygiderli telegepleşikler 1939-njy ýylyň 10-njy martynda başlapdyr. Bu ýurt­da telewizor önümçiligi 1932-nji ýylda ýola goýlan hem bolsa, ilkinji sowet telewizory 1940-njy ýylda öndürilip, “KWN–49” atlandyrylypdyr. Eýýäm 1957-nji ýylda öňki Soýuzda telewizorlaryň sany bir milliondan geçýärdi. Reňkli telewizorlar 1958-nji ýylda öndürilmäge girişilse-de açyk satuwda bolmandyr. Netijede, 1958-nji ýylda ozalky SSSR bilen Fransiýanyň arasynda reňkli telewideniýe babatda hyzmatdaşlyk hakynda ylalaşyga gol çekilýär we giň halk köpçüligi üçin niýetlenen ilkinji reňkli gepleşik 1967-nji ýylyň 7-nji noýabrynda ýaýlyma berlip başlanýar. Il­kinji reňkli telewizorlar hem Fransiýadan satyn alnypdyr.
“Rubin – 401” SSSR-de ilkinji reňkli telewizordyr. (1967). Onuň has köpçülikleýin öndürilen görnüşi “Rubin – 714” 1976-njy ýylda çykarylypdyr. 70 – 80-nji ýyllardan soň gara-ak reňkli telewizorlaryň ornuny ýuwaş-ýuwaşdan reňkli telewizorlar eýeläp başlaýar. 1980-nji ýylyň ahy­rynda öňki SSSR-iň ilatynda eýýäm 50 milliondan gowrak reňkli telewizor bardy. Çen bilen 1990-njy ýyllara çenli telewizorlar başdan-aýak kinoskopyň esasynda (elektron şöhle trubka­sy) ulanyldy. Ýöne şu döwürde kinoskoplar hem bütinleý kämilleşip, tekiz ekranly telewizorlar öndürilip başlanypdy.
XXI asyryň başynda bolsa, eýýäm suwuk kristallik we plazma ekranly telewizorlar köpçülikle­ýin öndürilip ugrady. Häzirki zaman telewizorlarynyň ölçegi birnäçe esse uly bolup, örän takyk görkezýär. 2008-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda ilkinji lazer telewizory satuwa çykdy. 2010-njy ýyl­dan soň, telewizion priýomnikleriň mundan buýanky ösüşinde ýokary takyklykdaky 3D telewi­zorlar has ileri tutulyp başlandy.
Salgylanmalar
Çeşme: zaman gazeti
Gara geýýän erkekler:Halkara
Gara Geýýän Erkekler: Halkara 2019-njy ýylda FG Greý re directedissýorlyk eden ylymly komediýa. Filmde Kris Hemswort, Tessa Tompson, Liam Nysson, Kamil Nanjiani, Reif Spal, Rebekka Ferguson we Emma Tompson bar. Film 2019-njy ýylyň 14-nji iýunynda “Sony Pictures” tarapyndan görkezildi.
Sakgal
thumb
Sakgal — erkek adamyň ýüzüniň aşak tarapyndan çykýan gyllar.
Edebiýat we Sungat
Edebiyat we Sungat, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.
Urugwaý
Urugwaý (Uruguay), resmi ady — Urugwaý Gündogar Respublikasy (República Oriental del Uruguay) — Günorta Amerikada döwlet.
Zoologiýa
Zoologiýa (ζῷον — haýwan we — öwrenmek) — biologik ylym, ol haýwanlar şalygynyň wekillerini öwrenýär. Zoologiýa. Bu biologiýanyň bir bölümi bolup, ol haýwanlar barada ylymdyr. Zoologiýa haýwanlar dünýäsiniň köpdürliligini, ýaýraýşyny, ýaşaýan sredasy bilen baglanyşygyny, indiwidual (hususy) we taryhy ösüşiniň kanuna laýyklygyny öwrenýär
Zoologiýanyň predmeti
Zoologiýa haýwanlaryň fiziologiýasyny, anatomiýasyny, embriologiýasyny, ekologiýasyny, filogeniýasyny öwrenýär.
Gaasperplas metro bekedi
Gaasperplas — Niderlandiýanyň Amsterdam şäherindäki metro bekedi. Beket 1977-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda açyldy.
Metro bekedine diňe OV-çipkart ýa-da GVB Travel Pass bilen girip bolýar.
E
thumbnail|right|200px thumbnail|right E e, türkmen elipbiýiniň we latyn elipbiýiniň 5. harpy.
Türkmenistanyñ çäginde dörän gadymy şäher-döwletleriniñ ýadygärlikleri
Türkmenistanyñ çäginde dörän gadymy şäher-döwletleriniñ ýadygärlikleri
Meýilnama :
Pasrfiýa patyşalygynyñ ýadygärlikleri. Gadymy Merw. Gadymy Köneürgenç.
Edebiýatlar :
1. 	Saparmyrat Türkmenbaşy. Ruhnama. Aşgabat, 2001.
3. 	E.Atagarryýew. Taryhda galan yzlar. Aşgabat, 1984.
4. 	Ahmedow A. Gadymyýetiñ ýañy. Aşgabat, 1992.
5. 	Ýusupow H. Türkmenistanyñ taryhyndan sahypalar. Aşgabat, 1997.
Sapagyñ maksady:
Şu sapagyñ üsti bilen talyplara Türkmenistanyñ çaginde dörän gadymy şäerler-Parfiýada-Täze we Köne Nusaý, Gadymy Merw, Köneürgenç, şäherleriniñ gadymy syýasy, ykdysady w medeni durmuşy düşünje bermek.
Talyplarda dünýä medeniýetiniñ merkezi, wepalylyk, watançylyk duýgularyny terbiýelemek.
1994-nji ýylda «Türkmenistanda şäher gurluşyk işi» hakyndaky kanun girizilip, öl şäerlerde we ilatly ýerlerde gurluşyk işini meýillemek we alyp barmaga gönükdürilendir.
Türkmenistanyñ taryhy-medeni we çeper mirasyny ulanmak bilen, binagärçilikde täze ugruñ ösmegi üçin zerur bolan şertleriñ düýbi tutuldy. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy binagärçilikde milli däpleri wwe oñdebaryjy daşary ýurtlaryñ, aýratynam Türkmenistan bilen taryhy kökleri umumy bolan döwletleriñ häzirki zaman gazananlaryny utgaşdyrmagy talap edýär.
Türkmenistanyñ iñ täze binagärçiliginiñ ösmegi döwletimiziñ paýtagty Aşgabat şäheriniñ mysalynda beýan edýär. Ägirt binalar we desgalar, ýollar döwrebaplaşdyrylýar. 1992-1993-nji ýyllarda Aşgabat şäherini we onuñ sebitii 2020-njy ýýla çenli ösdürmegiñ meýilnamasy düzüldi.
Aşgabatda Garaşsyzlyk ýyllarynda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyñ köşgi, Türkmenistanyñ Ruhyýet Köşgi. 1881-ñ müñlerçe türkmeniñ öz garaşsyzlygy ugrunda baş goýan Gökdepe galasynyñ çäginde Saparmyrat hajy adyndaky ýadygärlik metjidi bina edildi.
Aşgabatda Ertogrul gazy adyndaky metjit, «Altyn asyr» söwda merkezi.
Garaşsyzlyk binasy - ýurdumyzdaky iñ belent we ajaýyp atyra toplumydyr. Onuñ tutuşlaýyn binagärlik - Heýkeltaraşlyk sazlaşygy türkmen alkynyñ asyrlar boýy milli döwlet gurmak hakyndaky arzuw - hyýallarynyñ amala aşyrylandygyny alamatlandyrýar, özüniñ Altyn asyryna, röwşen geljege tarap halkyñ okguply gadamlarynyñ beýanydyr.
Halkara Türkmen-türk uniwersiteti türkmen milli mirashanasy ene mähri ýadygärligi - Gypjakdaky.
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyñ hut öz ýolbaşçylygyna Garaşsyzlyk ýyllary içinde Türkenistanda dürli ugurly binalaryñ birnäçesi guruldy. Beýik Serdarymyz bina gurluşygynyñ iline möüm ämiýet berdi, ol «her bir işde hil esasy görkeziji bolmalydyr» diýip nugtady.
2002-nji ýylda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşý bahasy 160 million dollaryna barabar bolan, her ýylda 1 million tonna iñ ýokary hilli sement öndürýän zawodyñ gurulmagy karar etdi. Ony gurmagy trkiýeli arkadaşymyz Ahmet Çalyga tabşyrdy. Bu zawod Baharly etrabynyñ Kalete obasynyñ golaýynda 2004-nji ýylyñ Magtymguly aýyna çenli gurlup tamamlanmaly. 2003-nji ýyla türkiýänyñ «Polomeks» firmasynyñ ýolbaşçysy Erd Tabanja baştutanlygynda Fransiýanyñ «Beug» firmasy bilen birlikde ürli binalar we ýadygärlikler, şol sanda Ruhyýet köşgüniñ golaýynda türkmen bedeweleriniñ ýadygärligi - 10 sany türkmen bedew aty dikeldi. Köçeler täze keşbe girdiler, olar gönülenip, giñeldiler, olaryñ boýunda gatbar-gatbar, ak mermere bürelen belent binalar dikeldildi. Her bir bina bezrmrn suwçuwül dirilmeli, milli neýkeller bilen örtüldi.
Keramat türkmen topragynda gurulýan binalaryñ bezemen, bagy-bossan bolmagynyñ aladasy bilen Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy heýkeltaraşlyk gök guşak işlerine hem möhüm ämiýet berdi. Heýkeltaraşlyk we amaly-haşa işlerini ösdürmek, kämilleşdirmek maksady bilen sarpasy Belent Serdarymyzyñ tagallasy bilen Türkmen ölwet çeperçilik Akademiýasy açyldy, onda türkmeniñ ussat eýkeltaraşlary döwrüñ we geçmişiñ ýüzüni açyp görkezýän heýkellere döredýärler. Heýkeltaraş Saragt Babaýew Garaşsyzlyk binasyny milli öwüşgün beryän heýkeller bilen ortdi, onuñ tutuş meýdançasynda heýkeltaraşlaryñ 5 topary işledi. 1 topar - Babasary Annamyradow, Nurmuhammet Ataýew, Gylyçmyrat Ýazmämmedow taryhy şahslar heýkelini ýasanlar. 2 topar - Meret Öwezow, Şamyrat Ýazmämmedow - taryhy şahslar heýkeliniýasanlar, Prezidentiñ heýkilini - Golmyrat Jumaýew, Ýedi Myradow Suljuk soltanlarynyñ we taryhy şahslarynyñ heýkellerini ýasadylar. Heýkeltaraşlaryñ döreden eýkelinde türkmenñ milli keşbi, onuñ milli lybaslary, milli baýlyklary nepislik bilen şekillendirilendir.
Türkmenleriñ ata-baba ezber amaly-aşam sungaty Garaşsyzlyk ýyllarynda milli-medeni miras hökmünde dikeldildi. Türkmeniñ käri bolan a,aly-haşam işleri - zergärçilik, haly dikamak, keçe etmek, tañsytlyk, dokma, şekillendiriş sungat işleri, ussaçylyk giñ gerime eýe boldy.
Türkmenler dürli gazaply nosanlyklary başyndan geçirse-de öz milli sungatyny ýitirmedi. Amaly-haşam işleriniñ rowaç almagy ýurdumyzda geçirilýän amaly-haşam işleriniñ sergilerinde aýdyñ görülýär. Ol işler öz milliligi bilen dünýäni añk edýär, olardan bir mysal: Türkmenleriñ sungatda at gazanan işgäri Maral Ataýewanyñ çeken suratlary türkmen ruhunda çekelendir. Ol toýun eýeläp, olardan naşyja zatlary ýasap, peçde-körükde ýakýar. Keramika tañsyk işlerinde Solmaz Muhammedowa türkmen syngatynyñ dünýä derejesine ýetirdi. Olaryñ sergesi diñre bir bizde däl, eýsem Hindistanda, Italiýada, Fransiýada guruldy.
Planeta
Planetalar ýyldyzyň (şol sanda Günüň (Gün hem ýyldyzdyr)) daşynda aýlanýan ägirt uly asman jisimleridir. Biziň Gün Ulgamymyzda (Sistemamyzda) 8 sany (Merkuriý, Wenera, Ýer, Mars, Ýupiter, Saturn, Uran, Neptun) planeta bardyr. Planeta bolmak üçin şu 3 kada laýyk bolmalydyr:
Erik
Daş görnüşi
Erik öz reňkini düzümindäki karotinoidlerden alýar.
Azyklyk gymmaty
Miwelerinde şeker, witaminler, organiki kislotalar (alma we limon kislotalary), karotin, minerallar bar. Adamlar üçin kaliý, karotin, C witamini  çeşmesi bolup durýar, ýöne düzüminde C witamini köp onçakly köp däldir: 100 g üçin 10 mg. Demir hem sähelçedir - 100 g üçin 0,4 mg, ol bolsa ulularyň gündelik isleginiň 3-4%-ni düzýär.
Latyn jümleleriň tertibi
A
A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto
Öküzüň öňünde,eşegiň yzynda,samsygyň ähli tarapynda ätiýaçly bol.
Absentem lædit, qui cum ebrio litigat
Serhoş bilen urşmak, ol ýerde ýok biri bilen urşmak diýmekdir.
B
Bona fide
Ýagşy niýet bilen.
Sagdyn bolmak iň uly baýlykdan gowudyr.
Brevitatis causa
Gysgaça aýt.
C
Canis sine dentibus vehementius latrat
Üýren it dişlemez.
Contraria contraiis curantur
Gylyk-häsiýeti meňzeş bolmadyk adamlar gowy düşünişerler.
D
Buda geçer.
Damnant quod non intelligunt
Düşünmeýän zatlaryny ýazgararlar.
Ölen biri hakynda diňe gowy zatlar aýdylar.
Ýaşlyk döwründäki ýalňyşlarym.
*Divide et impera
Böl we dolandyr.
*Divide ut imperes Dolandyrymak isleýän bolsaň, böl.
E
Ex nihilo nihil fit
Ýoklukdan ýokluk meýdana geler.
Experto crede
Ukyply adama ynamyň bolsun.
F
Fide, sed cui vide
Hudaýa ynansaň ynan weli, eşejigiňi berk duşa.
H
Aýdylmasy elhenç.
Türkmen sporty
Türkmen Sporty, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.
Faýllar we kataloglar
Kompýuterde islendik maglumat magnit disklerinde faýllar (file –jilt) görnüşinde saklanylýar. Faýl – ýadyň kesgitli bölegine şol bir at bilen ýazylan maglumatlaryň toplumydyr. Köplenç faýllary iki topara (ýazgy we ikilik) bölýärler.Ýazgy faýllaryny adam okap, oňa düzedişler girizip bilýär. Faýlda islendik resminamalar, ýazgylar, şekiller, çyzgylar, jedweller, maksatnamalar we ş.m. bolup biler. Kompýuteri peýdalanyjynyň we OS-yň ulanyp we tanapbilmegi üçin her bir faýla at berilýär.Faýlyň ady köplenç onuň esasy böleginden we ondan “.” (nokat) belgisi arkaly aýrylan giňeltmeden durýar: faýlyň ady.”faýlyň giňeltmesi” Gözleg işlerinde faýlyň adynda we giňeltmesinde “*” (islendik belgileriň islendik mukdary) we “?” (diňe bir islendik belginiň bardygy) belgilerini ulanmak bolýar.
Katalog – ''diskde faýllaryň atlary, göwrümleri, atributlary we ş. m. baradaky maglumatlar saklanýan ýörite ýerdir.'' OS-da kataloga hem at berilýär. Onuň faýlyňky ýaly giňeltmesi ýokdur. Her bir katalog özünde birnäçe kataloglary, olar hem öz gezeginde özlerinde başga kataloglar baradaky maglumatlary saklap bilýärler. Şol birkatalogda meňzeş atly iki sany faýly bellige alyp bolmaýar. Ýöne meňzeş atly faýllary dürli kataloglarda bellige almak mümkindir.
Debbi Raýan
Deborah Enn "Debbi" Raýan (d. 13 Maý, 1993) — Amerikaly aktrisa we aýdymçy.
Biznes Reklama
Biznes Reklama, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.
Filosofiýa ylmynyň ösüşi
Filosofiýa
Filosofiýa ylmy adamzadyň taryhynda iň gadymy ylymdyr. Ol adamzadyň dünýä, ýaşaýyş hakyndaky garaýyşlaryny, pikirlerini özünde jemläp, ylymlaryň döremeginde esas bolup hyzmat edipdir. Filosofiýa – bu ylymlaryň atasydyr. Tebigatyň, adamzat jemgyýetiniň we pikirlenmegiň ösüşiniň umumy kanunlary hakyndaky ylym bolan filosofiýa, iki sany gadymy grek (ýunan) sözünden, ýagny “phileo”(sarpa,söýgi,hormat) we “sofiýa”(paýhas,akyl,bilim) sözlerinden gelip çykyp , jemgyýetiň belli bir derejede kämil ýagdaýa yetende ýüze çykypdyr. Dini dünýägaraýyşdan bölünip aýyrylmak hakyky filisofiki ylmyň başlangyjynyň ýüze çykmagyna alyp barýar.
B.e.öň VII-VI asyrlarda Gresiýada soňky döwrüň esasy filosofiki ugurlary bolan ulgamlar işlenilip düzülipdir. Şol ulgamlar Rim we Orta asyr Ýewropa filosofiýasyna binýat hökmünde hyzmat edipdir. Dünýäde jemgyýetçlik durmuşyň hasda çylşyrymlaşmagy, ylmy-bilimleriň toplanmagy, filosofiýanyň ösmegine itergi beripdir. Türkmen topragynda ýaşap geçen akyldar filosoflar hökmünde Omar Haýýamy, Döwletmämmet Azadyny we Magtymgulyny mysal getirmek bolar. Olar özleriniň filosofiki garaýyşlaryny goşgy görnüşinde beýan etmegi başarypdyrlar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ylym-bilim ulgamynda geçiren taýsyz özgertmeleri netijesinde 2008-2009-njy okuw ýyllyndan başlap Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň okuw meýilnamasyna filosofiýa, sosiologiýa , syýasaty öwerniş we ykdysady teoriýa ýaly dersler girilizildi. Filosofiýa öz goraýan meselelerine takyk ylymlar ýaly gutarnykly we kesgitli jogap berip bilmeýändigine garamazdan, ol adamzady elmydama gyzyklandyrýan , ähmiýeti hiç haçan peselmejek ömürbaky meseleler bilen iş salyşýanlygy üçin hemmeleri özüne çekýän sungat we dünýägaraýyşdyr. Türkmenistanyň abraýly ýokary okuw mekdepleriniň biri bolan Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş unwersitetinde filosofiýa ylmy diňe bir ders hökmünde girizilmän, eýsem aýratyn hünär hökmünde iňlis dilinde ýokary derejede öwredilýär.Türkmeistanyň Prezidentimiziň bkmbaşda durmagyTürkmenistandanda ylym-bilim ulgamyna, ýaşlara we olaryň döwrebap bilim alyp terbiýelenmegine aýratyn üns berilýär. Filosofiýa ylmynyň ýaşlar tarapyndan öwrenilmegi mähriban diýarymyzyň geljekgi ösüşlerine, döwrebap akylly-düşünjeli alymlaryň, ýurdumyzyň abraýyny artdyrmaga, ösüşine goşant goşjak döwlet işgärleriniň kemala gelmegine uly badalga berer.
Verne Troyer
Vernon Jay "Verne" Troyer (1969 – 2018) Amerikally aktýor.
Hafizi Abru
Abdyllah ibn Lutfullah ibn Abdyreşit Hafizi-Abru (1430 ýylynda arandan çykan) - taryhçy, geograf. Ol Hyratda dogulýar, Hemedanda okaýar. Temiriň, Şahruhuň köşgünde gulluk edýär. Abdyllah Şahruhuň tabşyrmagy boýunça 1414/15 ýyllarynda 2 sany iş ýzmaga başlaýar. Ol iş 2 tomdan ybarat bolup, 1 tomuny 1419-njy ýylda tamamlaýar. Onda Magrypdan Kermana çenli bolan käbir ýurtlar barada, soňky 2 babynda Farsyň, Kermanyň we Horasanyň geografiýasyny, syýasy taryhyny (tä öz döwrüne çenli) ýazýar. 2-nji tomuny 1420-nji ýylda tamamlaýar. Onda Horasanyň we Mawerannahryň taryhyny beýan edýär. Emma henize çenli onuň doly ekzisy tapylanok. Soňra Abdyllah Şahruhyň tabşurmagyna görä, bütündünýä taryhy boýunça kompilýatiw "Ýygyndyny" düzmäge girişýär.
"Ýygyndyda" Ilhan Gazanyň ölen wagtyndan Temiriň tagta çykanyna çenli bolan wakalar beýan edilýär. Abdyllah Şahruhuň we onuň ogly Baýsungaryň tabşyrmagy boýunça 1423-nji ýylda özüniň ýygyndysy "Majma at-tawarihi" ýazmaga başlaýar. Bu ýygyndy 4 tomdan ybaratdyr. Onuň 4-nji tomy 2 bölümden ybarat bolup, 1-nji bölümi Temiriň, 2-nji bölümi Şahruhyň taryhyny beýan edýär.
1855
Sebitler boýunça
Sarahs söweşi
Hereket (fizika)
Kosmosdaky hemme jisimler hereket edýärler. Planetalar öz ýyldyzlarynyň, hemralar haýsy-da bolsa bir jisimiň, ýyldyzlar galaktikanyň merkeziniň, kiçi galaktikalar uly galaktikalaryň, Älem-jahan bolsa, durman giňelip hereket edýär.
Italiýa 1871-1914-nji ýyllar aralygynda
Mowzuk: Italiýa 1871-1914-nji ýyllar aralygynda
M E Ý I L N A M A
1.	XIX asyryň soňky çärýeginde Italiýanyň senagatynyň we oba hojalygynyň ösüşi.
Chris Hansen
Christopher Edward "Chris" Hansen (1959) Amerikally aktýor.
Italiýa 1871-1914-nji ýyllar aralygynda
2.	Watikan we onuň italýan jemgyýetiniň durmuşyndaky orny.
3.	XIX asyryň 80-90-njy ýyllarynda Italiýanyň syýasy durmuşy.
Marsyň orbitasy
Orbita- bu asman jisminiň öz hojaýynynyň daşynda hereket edýän okydyr (hyýaly ok hakykatda beýle jisim ýok). Kosmosda islendik zat hereket edýär. Şol sebäpden hem islendik jisimiň orbitasy emele gelýär. Meselem: planetalaryň, ýyldyzlaryň öz oklary bolýar.
Italiýa 1871-1914-nji ýyllar aralygynda
4.	XX asyryň başynda italýan hökümetiniň içeri we daşary syýasaty.
F
thumbnail|right thumbnail|right|150px F f, türkmen elipbiýiniň 7. harpy, latyn elipbiýiniň 6. harpy.
Italiýa 1871-1914-nji ýyllar aralygynda
Yeketäk Italýan döwletiniň döredilmegi hem-de onuň daşary ýurt tabynlygyndan çykmagy ýurduň içinde täze gatnaşyklaryň ösmegine getirdi. Indi Italiýanyň Ýewropada hem halkara abraýy artyp başlady. Şeýle bolsada XIX asyryň soňky çärýeginde Italýan senagatyň we oba hojalygynyň ösüşi gyradeň däldi. Esasan hem ýurduň günortasy bilen demirgazygyň ösüşinde düýpli aratapawut bardy.
Emma ýurduň birleşdirilmeginiň tamamlanmagy milli bazaryň döremegini, senagatyň ekerançylykdan bölünip aýrylmagyny baýlygyň taplanmagyny tizleşdirdi. Ýurtda aýry-aýry welaýatlaryň arasyndaky gümrük päsgelçilikleri aýryldy, ýeketäk pul birligi girizidldi. Şeýle hem demir ýol gurluşygy we beýleki aragatnaşyk serişdeleri guruldy. 1865-1900-njy ýyllar aralygynda demir ýollaryň umumy uzynlygy 15880 km ýetdi. (1865–4420 km)
Umuman XIX asyryň soňky çärýeginde italýan senagaty ownuk haryt önümçiliginden fabrik-zawod görnüşine geçip başlady. Ýurtda 1 nah mata, ýüň, dagmagdan senagaty giň gerim bilen ösýärdi hem-de şol bilen bir hatarda Pýemont, Lambardiýa, Liguriýa ýaly şäherlerde ilat hem köpelýärdi. Täze döwürde Italýan obasynyň ýagdaýy onçakly öwerlikli däldi. Hökümet buthana onuň guramalaryna degişli 750 müň ga ýeri, hem-de 1,6 mln döwlet ýerlerini satdy. Beýle ýagdaýlar obada täze gatnaşyklaryň ösmegine getirdi, emma ol ösüş gyradeň däldi. Demirgazyk ýerlerinde, Lambardiýa, Pýemont, Emiliýa-oba hojalygy täze tehnika, agranomçylygyň täze gazananlaryny önümçilige oranşdyryp has ösen ýerlerdi.
Italiýanyň günortasy Sisiliýa, Sardiniýa adalary bolsa oba-hojalyk babatda gowşakdy. Esasan hem 1885-1887-nji ýyllar aralygynda oba hojalygynda çökgünligiň emele gelmegi oba hojalyk önümleriniň nyrhlarynyň pese gaçmagyna getirdi. Bu döwürde Italiýa bugdaý, galla we beýleki galla önümlerini daşary ýurtlardan satyn almaga mejbur boldy. Umuman XIX asyryň 80-90-njy ýyllarynda Italiýanyñ ykdysady ösüşi gyradeň däldi. Bütin ýurduň milli baýlygynyň 56%-Demirgazykda, 17% Merkezi Italiýada, 27% Günorta Italiýa, Sisisliýa degişlidi. Italiýanyň ýeketäk döwlet hökmünde ýaşamagynyň ilkinji 15 ýylynda häkimiýetiň başynda aram-liberal ugurly syýasy topar durýardy (1861-1876). Onuň içeri syýasaty esasan hem Kawura we Saboýa dinastiýasynyň (mirasdüşerleriniň) aram maksatnamasyna laýyklykda amala aşyrylýardy. Hökümet boýunça çäreleri geçirip, gysga wagtyň içinde döwletiň girdejisini artdyrdy. Mysal üçin: 1862-1876-njy ýyllar aralygynda döwlet gaznasyna gelýän girdeji 2,5 esse artdy. Ondan başgada hökümet ýurduň kredit bank ulgamyny hem kämilleşdirdi. Ilkinji nobatda daşarky syýasatyň durmuşa geçirilmegi bilen Italýan bazaryna daşary ýurt harytlary gelip başlady.
Umuman hökümetiň 60-70-nji ýyllardaky geçiren ykdysady syýasaty belli bir derejede ýurduň ýagdaýynyň gowulanmagyna täsir etdi. Frank-Prus urşy ýyllarynda Italýan korollygyna Papa welaýatynyň birikdirilmegi ugrundaky göreş tamamlanýar. Netijede Italiýa konstitusiýasy monarhiýa görnüşli döwlet hökmünde emele gelýär. Onuň ilkinji koroly Wiktor Emmanuil II tagta gelýär. Şa parlamentiň kanuny ygtyýarlyklary berilýär. Ýagny: uruş yglan etmäge hukuk berilýär. Şertnama baglaşmaga, ýurduň ýaragly güýçlerine hökümetiň daşary syýasatyna gözegçilik etmäge hukukly edilýär. Resmi syýasy partiýa hökmünde ykrar edilmese-de şanyň daş töweregindäkiler “köşk partiýasy” arkaly ýurduň syýasy ugruna täsir edýärdi. Olar ministrleri, ministr sowetiniň başlygyny, harby serkerdeleri bellemekde aýgytly rol oýnaýardylar. Konstitusiýa boýunça azatlyklary: raýatlaryň hususy eýeçiliginiň, ýaşaýyş jaýlarynyň eldegirilmesizligini kepillendirýär. Şeýle-de Italiýanyň döwlet gurluşy orta asyr galyndylary bilen bir hatarda täze demokartik düzgünleri hem girizdi, öz içine aldy.
Papa welaýatynyň Italiýa birikdirilmegi Rim papasynyň dünýewi häkimiýetiniň soňuna çykylandygyny aňladýardy, bu ýagdaý bolsa Watikan bilen döwletiň arasyndaky dawany güýçlendirýärdi. Papa welaýatynyň Italiýa birikdirilenden soň 1871 ýylyň Magtymguly aýynyň 13-de “Buthana bilen döwletiň özaragatnaşyklary barada” kanun kabul edildi. Şonda papa eldegirilmesiz we keramatly diýip yglan edilýärdi, oňa ähli dini hereketleri amala aşyrmakda erkinlik berilýärdi, şeýle hem din papasy beýleki döwletler bilen diplomatik gatnaşyklary amala aşyrmaga hukuk alýardy. Papa köşgüni howlusyny saklamak üçin döwlet her ýyl 3,2 mln lir möçberinde pul goýberýärdi. Kanun boýunça Papa Rimdäki Watikan we Lateran köşkleri berilýärdi. Emma hökümet buthanany döwletden we mekdepleri buthanadan aýyrmagy başarmady. Sebäbi ýurduň aglaba böleginde esasan oba ýerlerindäki mekdeplerde hudaýyň kanunlary okadylýardy, buthana nikasy hökmany kanundy.
Şeýlelik bilen rim-katolik buthanasy täze gatnaşyklara laýyklykda kem-kemden öz işini guraýardy. Emma Piý 9-ň mirasdüşeri Lew-15 (1878-1903) buthanany döwlete garşy goýmakda täze şygary “jemgyýetçilik tertibiniň duşmanlaryna” garşy göreşmegi öňe sürdi.
Umuman Watikan Ilatiýanyň paýtagtynda ýerleşýän ýer: onuň meýdany 0,44 kw km, ilaty 830 adam (1995) Döwlet hökmünde 1929-njy ýylyň Baýdak aýynda emele geldi. Döwlet başy Ioon Pawel 2-1878-nji ýylda tagta geldi. (aýaly Watylla-polýaj) özüniň gerbi, baýdagy, puly (watikan lirasy) goşuny, radiostansiýasy, gazeti bar. Baý döwlet-aksiýalar, gyzyl zapasy 13 mld dollar –poçta markalary, katolikleriň buthanalary, suwenirleri bar.
1876-njy ýylyň Nowruz aýynda Italiýada hökümete (parlament rewolýuasiýasy netijesinde) “çepçiler” gelýär, olar hem Monarhiýanyñ tarapdary bolup, aram-konstitusion özgerişleriň tarapdarydy. Ol hökümet başda ýurtda dolandyrmak reformasyny geçirmek, salgyt ulgamyny gözden geçirmek, hökmany we mugt başlangyç bilim bermek ýaly wadalary berdi. Olaryň birnäçesi durmuşa geçirildi: Mysal üçin 1882-nji ýylda dünýewi mekdep we raýat nikasy baradaky kanun kabul edilip, onda buthananyň täsiri çäklendirilýädi.