cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kot-d’Iwuar
Taryh
Köpler öz obasy oumoussoukrony täze syýasy paýtagta öwürmek üçin sarp edilen millionlarça dollaryň biderek bolandygyny duýdular; beýlekiler onuň merkezinde parahatçylyk, bilim we din merkezini döretmek baradaky pikirini goldadylar. 1980-nji ýyllaryň başynda dünýädäki çökgünlik we ýerli guraklyk Iwoýriýanyň ykdysadyýetine şok tolkunlaryny iberdi. Agaçlaryň aşa köp bolmagy we şekeriň bahasynyň pese gaçmagy sebäpli ýurduň daşarky karzy üç esse ýokarlandy. Abidjanda jenaýat ep-esli ýokarlandy, sebäbi obalylaryň sany çökgünlik sebäpli ýüze çykan işsizligi güýçlendirdi.
1990-njy ýylda ýüzlerçe döwlet işgäri institusional korrupsiýa nägilelik bildirýän talyplar bilen iş taşlaýyş etdi. Bulaşyklyk hökümeti köp partiýaly demokratiýany goldamaga mejbur etdi. Houphout-Boigny gitdigiçe ejizleşdi we 1993-nji ýylda aradan çykdy. Henri Konan Bedeni mirasdüşer hökmünde saýlady.
2002-nji ýylyň 19-njy sentýabrynda ir bilen prezident Italiýada bolanda ýaragly gozgalaň boldy. Demobilizasiýa edilmeli goşunlar gozgalaň turuzdylar we birnäçe şäherde hüjüm guradylar. Abidjanda esasy endandar kazarmasy üçin söweş daň atýança dowam etdi, ýöne günortanlyk hökümet güýçleri Abidjany üpjün etdi. Theurduň demirgazygyndaky gözegçiligini ýitiripdiler we gozgalaňçy güýçler demirgazykdaky Bouake şäherinde berkitme gurdular.
Gozgalaňçylar ýene Abidjana tarap hereket etjekdikleri bilen haýbat atdylar we Fransiýa öňe gitmek üçin ýurtdaky bazasyndan goşun iberdi. Fransuzlar öz raýatlaryny howpdan goraýandyklaryny aýtdylar, ýöne olaryň ýerleşdirilmegi hökümet güýçlerine-de kömek etdi. Fransuzlaryň iki tarapa kömek edýändigi hakykat hökmünde kesgitlenmedi; emma her tarap fransuzlary garşy tarapy goldamakda günäkärledi. Uzak möhletde fransuz hereketleriniň ýagdaýy gowulaşdyrandygy ýa-da erbetleşendigi jedelli. Şol gije bolup geçen zatlar hem jedelli. Hökümet ozalky prezident Robert Guäniň agdarlyşyk synanyşygyna ýolbaşçylyk edendigini öňe sürdi we döwlet telewideniýesi onuň jesediniň köçede suratlaryny görkezdi; Garşy çykýan aýyplamalarda onuň we başga-da 15 adamyň öýünde öldürilendigi, jesediniň bolsa jenaýat jogapkärçiligine çekilmegi üçin köçelere çykarylandygy aýdylýar. Alassane Ouattara Germaniýanyň ilçihanasyna pena berdi; öýi ýandy. Prezident Gbagbo Italiýa saparyny gysgaltdy we gaýdyp geleninde telewideniýede eden çykyşynda gozgalaňçylaryň käbiriniň daşary ýurtly migrant işçileriň ýaşaýan kiçijik şäherlerinde gizlenýändigini aýtdy. Endandarlar we hüşgärler müňlerçe adamyň öýlerini gabadylar we ýakdylar, ýaşaýjylara hüjüm etdiler.
Demirgazyk ilatynyň köpüsiniň goldawyna eýe bolan gozgalaňçylar bilen irki ýaraşyk gysga möhletli boldy we kakao ösdürip ýetişdirýän esasy sebitlerde söweş başlandy. Fransiýa atyşygyň araçägini saklamak üçin goşun iberdi, Liberiýadan we Sierra Leondan söweşijiler we söweşijiler ýaly söweşijiler günbataryň käbir ýerlerini basyp almak üçin krizisden peýdalandy.
2010-njy ýylda geçirilen prezident saýlawy 2010–2011-nji ýyllardaky Iworiýa krizisine we Ikinji Piliwan raýat urşuna sebäp boldy. Halkara guramalar iki tarap tarapyndan-da köp sanly adam hukuklarynyň bozulandygyny habar berdiler. Duekou şäherinde ýüzlerçe adam öldürildi. Golaýda ýerleşýän Blekinde onlarça adam öldürildi. BMG we Fransuz güýçleri Gbagbo garşy harby çäre gördi. Gbagbo 2011-nji ýylyň 11-nji aprelinde öz rezidensiýasyna edilen reýdden soň tussag edildi. Uruş zerarly ýurda uly zeper ýetdi we Ouattaranyň ykdysadyýeti dikeltmek we Ivoriýalylary birleşdirmek üçin kyn meselä miras galandygy mälim edildi. Gbagbo 2016-njy ýylyň ýanwar aýynda Gaagadaky Halkara Jenaýat Kazyýetine äkidildi. Kazyýet tarapyndan aklanandygy yglan edildi, ýöne 2019-njy ýylyň ýanwar aýynda şertli ýagdaýda boşadyldy. Belgiýa kabul ediji ýurt hökmünde bellendi.
Lesoto
Lesoto Günorta ýerleşýän döwlet.
Źiloteliỳe
Źiloteliỳe – poçta markalaryny öwrenỳän ylym. Taryhy onomastika atlaryň taryhy.
Topologiýa
thumb|right|240px|[[Kýonigsbergiñ ýedi köprüsü Eýleriñ çözen meşhur topologiýa meselesi.]]
Konýaspor
Konyaspor Sport Topary hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
1156
1156-njy ýyl Grigorian kalendarynda 1156-njy ýyldyr. Roma sifrleri bilen: MCLVI. Bu ýyl 366 günden ybarat boldy we hepdäniň ýekşenbe güni başlady.
Senegal
Senegal Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet.
Täçmahal
Hindi şahyr: “Adamlar iki topardyr. Täçmahaly görenler we görmedikler” diýär. Elbetde ýöne ýere dünýäde ýedi täsinligiň biri bolmandyr. Ýek-tükleriň “Görenem puşman,görmedigem “diýän ýedi täsinligiň biri bolan Täçmahala, “Görmäge göz gerek,taryp etmäne söz” diýänler köp.
Şah Jihan 10 ýaşynda doglan gününe berilen altynlaryň sany-sajagy ýok. Duşmanlary bardy bu ýaş şazadanyň : Doganlary. Elbetde her wagt uly dogan şalyga geçip bilenok. Şol wagt 10 ýaşynda Erjüment Banu(Mümtaz Mahal) bilen kagyz üstünde nikalanýar. 16 ýaşynda aşyk bolup,öýlenmek üçin 5 ýyl garaşýar. Aradan 15 ýyl geçip Şah Jihan üstü-üstüne gazan ýeňişleri bilen at-abraý gazanýar. Ol wagt hökümdar, ozalky paýtagty bolan Agrada Gyzyl galada (Red ford)bolýardyrlar. Birnäçe gyzlar köşkde şazadaň emrindedi emma, aşyk, Mümtaz Mahala bolan söýgüsi gözüni kör eden. Mümtaz Mahal owadanlygy,akyly bilen tanalýady. Şah Jihan söýgüli aýalyny giden ýerine alyp gidip,onuň pikirlerini diňläp,halaýan zatlaryna üns bererdi.
Höhümdarlygyň barlykly mahaly, Şah Jihan höhüm sürýärkä aýaly Mümtaz Mahal, 14.çaga üstünden aýrylýar. Şah Jihan aýalynyň ölümünden soň, 8 gün iýmän-içmän otagyndan çykmaýar. 9.gün otagyndan çykyp daşary çykan mahaly,saçynyň agaryp,çökügli halda görülýär. Döwlet işini oňaýly ýerine ýetirip bilmän başlaýar. Söýgüli aýalynyň ölmeden öň islegini(görülmedik üýtgeşik zat) ýerine ýetirmek üçin ussalary çagyrýar. Ussalar saýlanyp seçilip Orta Aziýadan getirilýär. Şah Jihan Gyzyl galanyň ýanyndan Ýamuna derýasy geçsede özüne görünip durmasyny aýtýar.
Derýaň ýany bolany üçin deň agramlygyny saklamak üçin, piller bilen daşlar getirilip ýerden belli bir möçberine çenli goyup, daşdan dag ýasaýarlar. Ak mermerleriň yanyndan gyzyl we gara mermerlerem getirilip,şekildir suratlar çekilip gurulan Täçmahalyň geomertik çygyzy,sany,şekline häzirki inzhinerler haýran galmakda. Şekilleri emele getirmek üçin hiçhili galam,reňk ulanylman diňe mermeri oýup gara,gyzyl mermerden şekil ýasalan. Giren mahalyň Täçmahal hamana daşlaşýan ýaly görnüş bar,yza tarap ýöräniňde ýakynlaşýar. 4 sany minarasy daşyna egik dur azajyk eger,güýçli ýer titräp minaralar ýykylan mahaly daşyna ýykylmasy üçin. 4 minary uzakdan göni seredeniňizde, yzky minaralar görnenok. Her bir goýulan şekil,gapy Täçmahalyň 4 tarapynda hem edil şol ýerinde şol şekilde gurulan. 4 tarapyna bolsa Kurandan, Yasin aýaty aýratyn we üýtgeşik ýazylypdyr. Uzynlygy 82 metr. Howa gyzgyn bolsada içi salkyn. Sag tarapynda metjit,çep tarypynda myhmanhana bar. Käbir maglumatlarda 20 ýyl diýilsede Täçmahal 22 ýylda 1652-nji ýylda gurulyp gutarýar. Girişdäki binaň üstünde 22 sany gümmez goýulyp, 22 ýyldygyny aýtmakda Täç Mahalyň diwarlarynda altyn,merjenleriň bardygy orta atylan emma, nä dereje dogrydygy belli däl.
Täçmahalda günde 20müňdenem köp ussa işlän. Ertekilerde,gaýdyp gurulmasyn diýip, ussalaryň ellerini kesilendigi aýdylýar. Ussalaryň, agtyklarynyň agtyklaryny Täç Mahalyň ýanynda saklaýarlar. Her Anna güni olar aýlanyp, synlap, käbir mermerlere zeper ýeten bolsa täzeleýärler.
Dünýädäki gurulan iň romantik bina hasaplanylýan Täç Mahala “gideniňizde, ýüregiňizde ýanyňyzdan alyp gidersiňiz”diýipdirler. Muny gurmak üçin döwlet gaznasyndan giden altynlaryň sany-sajagy ýok. Güýç bilen söýgi birleşip emele gelen Täçmahalyň ýanyndan Şah Jihan özüne gara mermerden gurduryp başlan mahaly ogly,tahtdan düşürüp, tussag edip goýýar we şol tussaghanada-da aradan çykýar.
Täç Mahala ýylda 3 milýondan hem köp turist gelýär. Gurulmak üçin gaznadan sanalgysyz çykdaýjy çykarylan Täç Mahalyň girdeýjisi ,şuwagt Hindistanyň ekenomikasynda uly rol oýnaýar.
©SalamTurkmen, 2013
Kýonigsbergiň ýedi köprüsi
180px| → 179px| → 180px|
Filistin Döwleti
Filistin ýa-da Palestina resmi taýdan Filistin/Palestina döwleti ( دولة فلسطين )  de-fakto döwleti Eastakyn Gündogarda we Günbatar Aziýada, Ortaýer deňziniň kenaryndaky taryhy Kengan sebitinde, Günbatar Şeriýada ( Ysraýyl - Iordaniýa serhedi) we Gaza zolagynda ( Ysraýyl - Müsür serhedinde) höküm sürdi. Döwletiň paýtagty Iýerusalim de jure diýlip kesgitlense-de, merkezi Ysraýylyň basyp almagy sebäpli Ramallahda, Iordan derýasynyň günbatar kenarynda ýerleşýär. Palestina sebitleri 1948-nji ýyla çenli Müsür we Iordaniýa, 1967-nji ýylda alty günlük söweşden soň Ysraýyl basyp aldy. 2020-nji ýylyň Baýdak aýyna çenli 5 051 493 ilaty bilen dünýäde iň köp ilatly 121-nji döwlet boldy.
Al Algerirdäki Palestina azat ediş guramasynyň (PLO) başlygy erasser Arafat Palestina döwletiniň döredilendigini 1988-nji ýylyň 15-nji noýabrynda yglan etdi. 1993-nji ýylda Oslo şertnamasyna gol çekilenden bir ýyl soň, Günbatar Şeriýada we Gaza zolagynda A we B sebitlerini dolandyrmak üçin Palestina Milli Dolandyryşy döredildi. Ysraýylyň Gazadan çykarylmagyndan iki ýyl soň, Gaza 2007-nji ýylda Hamas tarapyndan dolandyrylar.
Palestina döwleti, BMG-nyň 138 agzasy tarapyndan ykrar edildi we 2012-nji ýyldan bäri Birleşen Milletler Guramasynda synçy däl döwlet statusyna eýe. Palestina; Arap Bileleşiginiň, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, G77, Halkara Olimpiýa Komitetiniň we beýleki halkara guramalarynyň agzasy.
Etimologiýa
Palestina mandatyndan bäri " Palestina " adalgasy Ysraýyl döwletini, Günbatar Şeriýany we Gaza zolagyny öz içine alýan geografiki sebit bilen baglanyşykly. "Palestina" adalgasynyň ýa-da Ortaýer deňziniň günorta-gündogar burçundaky sebite, şeýle hem Siriýa bilen umumy ulanylyşy, gadymy Gresiýa we Gerodotyň miladydan öňki V asyrda ilkinji taryh taryhyndan bäri ýüze çykýar. Finikiýalylaryň Taryhdaky beýleki deňiz halklary bilen gatnaşygy bolan "Siriýanyň Palestina diýlip atlandyrylýan ýeri". "Palestina" adalgasy, başga düşündirişler bar bolsa-da, gadymy grekler tarapyndan palestinalylaryň basyp alan ýerleri üçin döredilen adalga hasaplanýar.
Terminologiýa
" Palestina " ýa-da "Palestina döwleti" "basyp alnan Palestina territoriýasy" üçin ulanylýar. Hususan-da, "basyp alnan Palestina territoriýasy" adalgasy, 1967-nji ýyldan bäri Ysraýyl tarapyndan basyp alnan Palestina sebitleriniň geografiki sebitini aňladýar. Islendik ýagdaýda, ýer ýa-da territoriýa salgylanmalar Palestina döwleti tarapyndan talap edilýän çäklere degişlidir.
Taryh
Aliairde 1988-nji ýylyň 15-nji noýabrynda garaşsyzlyk yglan edildi. Hytaý, Russiýa, Hindistan we Türkiýe ýaly ýüzden gowrak ýurt tarapyndan resmi taýdan ykrar edildi. Garaşsyzlyk yglan edilende, Palestina azat ediş guramasy Palestina sebitlerine gözegçilik edip bilmedi. Häzirki wagtda diňe Günbatar Şeriýa we Gaza zolagy Palestina gözegçiliginde we bu ýerleri Ysraýyl goşuny eýeleýär. Palestina we Ysraýyl hökümetleriniň arasynda parahatçylyk gepleşikleri dowam edýär, ýöne gepleşiklerden oňyn netije alynmady.
Birleşen Milletler Guramasy 2012-nji ýylyň 29-njy noýabrynda Palestinanyň BMG-daky 'synçy guramasy' derejesini 'agza bolmadyk synçy döwleti' derejesine çykardy. BMG Baş Assambleýasynda geçirilen ses berişlikde 138 ýurt Palestiniň islegi üçin "hawa", 9 ýurt "ýok" ses berdi, 41 ýurt saklandy. Şwesiýanyň mejlisi 2014-nji ýylyň 30-njy oktýabrynda Palestina döwletini resmi taýdan ykrar etdi. Bu karar Europeanewropa Bileleşigine agza döwlet tarapyndan kabul edilen ilkinji karar boldy. 2015-nji ýylyň sentýabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş Assambleýasynda ilkinji gezek Palestina baýdagy galdyryldy. BMG-nyň Nýu-Yorkorkdaky Baş Assambleýasynda aýyň başynda geçirilen ses berişlikde Palestina baýdagynyň, kanun taslamasyna laýyklykda Watikanyň baýdagy bilen birlikde beýleki ýurtlaryň baýdaklarynyň arasynda wekilçilik ediljekdigi karar edildi. agza döwletleriň köpüsiniň “hawa” sesi bilen kabul edildi.
Geografiýa
Palestina döwleti tarapyndan talap edilýän ýerler Lewantda ýerleşýär. Gaza zolagy günbatarda Ortaýer deňzi, günortada Müsür, demirgazykda we gündogarda Ysraýyl bilen serhetleşýär. Iordan derýasynyň günbatar kenary, gündogarda; Ysraýyl bilen demirgazykda, günortada we günbatarda serhetleşýär. Şeýlelik bilen, Palestina döwleti tarapyndan talap edilýän territoriýany emele getirýän iki kemeriň biri-biri bilen geografiki çäkleri ýok we Ysraýyl tarapyndan bölünýär. Bu ýerler gury ýer meýdany boýunça dünýäde 163-nji orunda durýar.
Palestinde käbir ekologiýa problemalary bar. Bular; Gaza zolagynyň öňünde durýan meseleleriň arasynda çölleşmek, süýji suwuň duzlanmagy, lagym suwlaryny arassalamak, suw bilen baglanyşykly keseller, topragyň zaýalanmagy, ýerasty suw baýlyklarynyň tükenmegi we hapalanmagy bar. Şol meseleleriň köpüsi Günbatar Şeriýada ulanylýar. Süýji suw has köp bolsa-da, dowam edýän gapma -garşylyklar sebäpli giriş çäklendirilýär.
Howa
Palestindäki temperatura dürli-dürli bolýar. Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky howa esasan Ortaýer deňzidir, günbatarda daglyk ýerleriň kenar ýakasyndan birneme salkyn. Gündogarda Iordan derýasynyň günbatar kenary, gury we yssy howa bilen häsiýetlendirilýän Öli deňziň günbatar kenar ýakasyny öz içine alýan birnäçe udeahuda çölüni öz içine alýar. Gazada gyşlarda ýumşak we gurak, tomusda yssy we ýarym gurak howa bar. Bahar; Mart-aprel aýlarynda bolup geçýär we iň yssy aýlar iýul we awgust aýlarydyr. Ortaça iň ýokary temperatura 33 °C. Januaryanwar aýy iň sowuk aý we temperatura adatça 7 °C bolýar. Rainagyş az we adatça noýabr bilen mart aralygynda bolýar. Ualyllyk ýagyş derejesi takmynan 4,57 in.
Hökümet we syýasat
Palestina Milli Dolandyryşynyň prezidenti, Palestina Kanunçylyk Geňeşi (Palestina) we Palestina Milli Dolandyryş Ministrler Kabineti Palestina Milli Dolandyryşy bilen baglanyşykly. Mundan başga-da, Palestiniň esaslandyryjy resminamasy Palestinanyň garaşsyzlyk jarnamasydyr.
Garagulak
Garagulak ýabany pişikleriñ iñ kiçijigi Afirkanyñ günortasynda ýaşaýan gara aýak pişikdir. Onuñ boýy 50 sm, agramy 1.5-2 kg barabardyr. Garagulak bolsa iñ iri pişikleriñ hataryna degişli bolup, onuñ boýy 65-82 sm, agramy bolsa 11–13 kg deñdir. Daşky görnüşi boýunça garagulak geçigaplaña meñzeşdir, ýöne ondan has owadandyr. Garagulak özüniñ inçe bedeni, sypaty, uzyn inçe aýaklary, uzyn guýrugy bilen öz kowumdaşlaryndan tapawutlanýar. Bedeni gysgajyk tüýler bilen örtülendir, olaryñ birmeñzeş sarymtyl-çägesöw reñkleri bardyr. Aýaklarynyñ aşak eteklerinde gaty tüýleri bar, olar bu haýwanyñ çägeli ýerlerde tiz hereket etmegini añsatlaşdyrýar. Garagulagyñ gulaklarynyñ daş gyrasyndaky garaja tüýler we agyzdyr burnunyñ daş-töweregindäki gara çyzyklar, ýanyp duran ullakan gözleri, ony has haýbatly görkezýär. Onuñ gulaklarynyñ ujunda uzyn gara tüýler bar. "Garagulak" ady hem şondan gelip çykypdyr. Garagulagyñ ýer ýüzünde sanynyñ juda az bolmagy, munuñ üstesine-de onuñ örän hüşgärligi we gizlin ýaşaýyş ýagdaý şu wagta çenli onuñ biologiýasyny we ýaşaýyş aýratynlygyny doly öwrenmäge päsgelçilik beripdir. Bu haýwan ýatmak üçin köplenç oklukirpiniñ we tilkiniñ hinlerini peýdalanýar. Ýylyñ ähli pasyllarynda gündizlerine ýatyp, gijelerine aw awlamaga çykýar. Diñe ýaz aýlarynyñ kä günlerinde hinden çykyp, gyrymsy agaçlaryñ aşagynda bukulyp, awuna garaşyp ýatýar. Öz awuny örän işjeñ gözleýär we yzarlaýar. Garagulaklaryñ aýaklary uzyn bolsa-da, uzak uzak aralyklara ylgap bilmeýär, şonuñ üçin hem ol bukuda gizlenip ýatyp, soñ çalasynlyk bilen awunyñ üstüne bökýär. Dört-bäş metr aralyga bökmegiñ hötdesinden gelýär. Şu häsiýeti oña hatda tiz ylgaýan haýwan bolan towşanyñ yzyndan ýetmäge-de mümkinçilik berýär. Garagulagyñ "ýyldyrym çaltlygyndaky" hereketi görenleri haýran edýär. Ol bukuda ýatan wagtynda golaýyna guş sürüsi gelip gonsa, olaryñ üstüne böküp, uzyndan-ýiti dyrnaklarynyñ kömegi bilen yzly-yzyna birnäçe guşy tutup alyp galyp bilýär. Garagulagyñ esasy iýmiti alakalar, ýalmanlar, syçanlar, towşanlardyr. Şeýle hem kirpini, oklukirpini, süýrenjileriñ we ownuk mör-möjekleriñ köp görnüşlerini tutup iýýär. Onuñ özi ýaly ýyrtyjy haýwanlara, keýiklere, şeýle hem mallara we öý towugydyr guşlaryna tipulyp, olary tutýan halatlaryna gabat gelinýär. Garagulak tomsuñ yssy günlerinde suwy köp içýär. Şol sebäpli ol suwly ýerleriñ golaýynda ýaşaýar.
Arzuw sagaldyş merkezi
“Arzuw” sagaldyş merkeziniň çäginde peýda bolan bu merkez Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň buýurmasy esasynda bina edildi.
Ýokary derejeli aşhana gurallary bilen enjamlaşdyrylan restoran dynç alýanlaryň iýmitlenmegi üçin hyzmatyň dünýä standartlaryna laýyk derejesinde üpjün edilipdir.
“Arzuw” sagaldyş merkeziniň täze binasynyň arhitektura keşbi barada aýdanyňda, ol binanyň daşy bilen gurşalyp, iki gatly jaýyň ýokarsynda asmana göterilen ýelken şekilindäki diňden ybaratdyr. Myhmanhananyň örän oňaýly mebeller bilen üpjün edilen, iň häzirki zaman tehnikalary bilen enjamlaşdyrylan otaglary bolup, olarda myhmanhana hyzmatynyň iň ýokary derejesi hödürlenýär. Ýeri gelende aýtsak, «Arzuw» sagaldyş merkeziniň çäginde gurlan myhmanhananyň binasynyň içerki bezegine öwrülen çeper şekilleriň türkmen suratkeşleriniň zehininden dörän surat eserleridigini bellemelidir. Myhmanhananyň zallarynda, otaglarynda goýlan suratlar türkmen zergärleriniň zehininden dörän ajaýyp şaý-sepleri, türkmeniň jana tenekar tebigatyny, halkyň buýsanjyna öwrülen ahalteke bedewlerini we beýleki şekilleri suratlandyrýarlar. Belent jaýa ýanaşyk duran iki gatly binada anyklaýyş we fizioterapiýa apparatlary oturdylan lukmançylyk otaglary, 165 orunlyk maslahatlar zaly, restoran, bar, türgenleşik zaly we beýleki dynç alyş-şüweleň merkezleri bar.
Sagaldyş merkezi häzirki zaman kompýuter tehnikasy hem-de çagalaryň uly isleg bildirýän ýeri bolan stoluň üstünde oýnalýan oýun abzallary bilen enjamlaşdyrylan otaglar bilen üpjün edilendir.
Bu desgada bilýard oýnalýan zal hem bardyr. Zalda bütin dünýäde meşhur bolan bu oýun üçin ähli şertler döredilipdir.
Salgylanma
gollanma maglumat merkezi
Sakarýaspor
thumb|right|Sakaryaspor Sport Topary Sakaryaspor Sport Topary hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
Onomastika
Onomastika – şahsy atlar hakyndaky ylym.
EToro
eToro - bu sosial söwda we dellalçylyk hyzmatlaryna ýöriteleşen dellalçylyk kompaniýasydyr. Kompaniýa köp sanly bazarlarda, şol sanda özüniň platformasynyň we mobil priloženiýesiniň üsti bilen walýuta, gazna indeksleri, paýnamalar, kriptowalyutalar (kriptografik walýuta) bilen söwda etmegi hödürleýär. Kompaniýanyň Ysraýylda, Beýik Britaniýada, Kiprde, ABŞ-da we Awstraliýada ofisleri bar. eToro doganlar Ýoni Assia we Ronen Assia tarapyndan Dewid Ring bilen bilelikde, 2007-nji ýylda Tel-Awiwde RetailFX ady bilen esaslandyryldy. 2020-nji ýylda kompaniýanyň bahasy 2,5 mlrd ABŞ dollaryna barabar boldy. Şol ýylda söwda platformasynda 13 million sany hasaba alnan akkaunt bardy.
Amallary
eToro gymmatbaha metallara, çig mal harytlaryna we energiýa göterijilerine, şol sanda WTI, Brent markaly çig nebite we tebigy gaza CFD şertnamalaryny hödürleýär. eToronyň gurşap alýan gazna indekslerindäki CFD şertnamalary özüne S&P 500, NSDQ 100, Awstraliýa S&P 200 gaznalaryny birikdirýär. eToro Bitkoýn ýaly kriptowalýutalary 2013-nji ýyldan, beýlekileri, şol sanda Ethereum we Ripple kriptowalýutalaryny 2017-nji ýyldan başlap hödürläp başlady. eToronyň alyp barýan işi ÝB-de CySEC, Beýik Britaniýada FCA, ABŞ-da FinCEN we Awstraliýada ASIC edaralary tarapyndan düzgünleşdirilýär.
Saýxunabad etraby
Sydarya etraby - Özbegistanyň Syrdarya welaýatynde ýerleşýän etrap.
UEFA Çempiÿonlar Ligasy
UEFA Çempiÿonlar Ligasy (iñlisçe doly ady: UEFA Champions League), gysgaça Çempiÿonlar Ligasy, UEFA(Ÿewropa Futbol Assosasiÿalary Birleşigi) tarapyndan her ÿyl Ÿewropa da çempiÿon bolan ÿada käbir ÿurtlaryñ 2-nji we 3-nji bolan komandolary arasynda gurnalÿan ligadyr. Bu Liga şu wagt Ÿewropa we bütin Dünÿäde iñ abraÿly Ligadyr.
Taryhy
Liga 1955-1992 ÿyllarynda UEFA Ÿewropa Çempiÿonlary Kubogy diÿilip atlandyrylÿardy. Şol ÿyldan soñ UEFA Çempiÿonlar Ligasy diÿip atlandyrylÿar. 1992-nji ÿyla çenli diñeje Ÿewropa ÿurtlary çempiÿon komandolary gatnaşyp bilÿärdi we ÿeñilişe sezewar bolan komando bolsa Çempiÿonlary Kubogy bilen hoşlaşÿardy. 1992-nji ÿyldan soñra Liga bolÿar we grupbada iñ köp açkony alan komando grupbadan çykyp, 1/8,1/4 we 1/2 finalleri oÿnaÿar.
Türkiýede Woleýbol
2021-2022 möwsümine çenli Türkiýede 5 liganyň ligasy bar.
Iň ýokary derejeli ligalar bolan Efeler ligasynda we Soltanlar ligasynda 14 topar bar.
1-nji ligada erkekler we aýallar üçin iki toparda 12 topar, erkekler üçin 24 topar we aýallar üçin 24 topar bar.
2-nji ligada aýallar üçin 142 topar we erkekler üçin 68 topar bäsleşýär.
Sebit ligasynda aýallar üçin 180 topar, erkekler üçin 113 topar bäsleşýär.
Sebit ligasynyň aşagynda ýerleşýän ýerli ligalarda aýallar üçin takmynan 400 klub we 81 welaýatda erkekler üçin 250 topar bar.
Iň meşhur toparlar Türkiýedäki aýallar üçin ýokary ligada Eczacıbaşı,  Wakıfbank, Galatasaraý, Fenerbahçe, THY we Yeşilyurt.
Erkekler üçin “Arkas”, “Ziraat Bank ”, “Halk Bank”, “Fenerbahçe”, “Galatasaray” we ýaňy-ýakynda ýokarlanýan “Altekma” toparlary meşhur klublaryň arasynda.
Mundan başga-da, köp ýyl bäri sebit ligasynda söweşip, üznüksizligi üpjün etmekde üstünlik gazanan aşaky ligalarda bolandygyna garamazdan, sosial jogapkärçilik taslamalary we Stambul woleýbol kluby Stambul woleýbol kluby bar ligalarda ençeme ýyl bäri söweşip gelýär, Türkiýäniň öňdebaryjy klublarynyň hataryna girýär.
Antroponimika
Antroponimika – atlaryň we familỳalaryň gelip çykyşy hakyndaky ylymdyr.
Siwasspor
Siwasspor Sport Topary hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
Ä
Ä ä, türkmen elipbiýiniň 6. harpy.
Bagration
thumb|right|Bagration Pýotr Iwanowiç BAGRATION Pýotr Iwanowiç [1765—12(24). IH. 1812] —knýaz, rus serkerdesi, 1812 ý-yň Wat. ur-nyň gahry-many. Gen. B. Kizlýar ş-inde gadymy gruzin knýazlary-nyň ieslinden bolan polkownik maşg-synda dogulýar. Ol 1787—91 ý-larda rus-türk urşuna, 1793—94 ý-lar-da Polşa kampaniýasyna gatnaşýar. Ol 1799 ý-da A. B. Suworowyň Italiýa we Şweýňariýa eden ýörişlerinde gen-maýor çininde awangardda komandirlik edip, äh-li uly söweşlerde tapawutlanýar. 1805—07 ý-larda Fraissiýa b-n bolan uruşlarda rus goşunynyň arer-gardyna baştutanlyk edýär we Şengrabeiiň, Preýsiş—Eýlauwyň, Fridlandyň ýanyndaky söweşlerde tapawut-lanýar. 1808—09 ý-laryň rus-şwed uruşlaryna gatna-şyp, 1809 ý-yň baharyida Aland adalaryny eelän diw, komandirlik edýär. 1806-12 ý-laryň rus-türk urşun-da B. 1809 ý-yň iýulyidai 1810 ý-yň martyna çenli Moldawiýa goşunyna komandirlik edýär. B. 1811 ý-yň awg-yndan Podolsk goşunynyň, 1812 ý-yň martyndai II Gb. goşunyiyn komanduýuşisi bolup, 1812 ý-yň Wat, ur-nda ussatlyk b-n söweşip, şol goşunlary güýç taý-dan agdyklyk edýän duşman goşunlarynyň zarbasynyň astyndan alyp çykýar we Smolenskiniň etegindäki I Gb. goşunlary b-n birikdirýär. Borodino söweşinde rus goşunlarynyň çep ganatyna komandirlik edip, uly ba-tyrlyk gärkezýär we agyr ýaralanyp aradan çykýar.
Merkezi we Günorta-Gündogar Ýewropa ýurtlary XX asyryň 2-nji ýarymynda
Mowzuk : Merkezi we Günorta-Gündogar Ýewropa ýurtlary XX asyryň 2-nji ýarymynda.
M E Ý I L N A M A :
1.	Merkezi we Gunorta-Gündogar Ýewropa ýurtlarynda sowet nusgasy boýunça sosializmiň gurulmagy.
2.	Sosializmiň dünýä ulgamy XX asryň 60-70-nji ýyllarynda.
3.	XX asyryň 80-nji ýyllarynyň ahyry 90-nji ýyllaryň başlarynda dünýä sosialistik ulgamynyň dargamagy.
Syýasy dartgynlylygyň ýüze çykmagynyň sebäpleri. Gündogar Ýewropada sosializm taglymatyny halkyň esasy bölegi ýürekden kabul etmeýärdi. Ikinji jahan urşunyň ahyryndaky wakalar bilen baglanyşykly, SSSR-ol ýerleriň köpüsini faşistlerden azat etmäge gatnaşmagy we  Staliniň basybalyjylykly syýasaty sebäpli, ol halklar SSSR-iň zory bilen sosializm gurluşygyna girişipdirler. Olarda kolhoz gurluşygy we agyr senagaty aşa ösdürmek syýasatlarynyň durmuşa geçirilmegi öňki ykdysady sazlaşygy bozupdy. Agyr senagata üns berip, halkyň gündelik sarp edýän harytlaryny öndürmek barada ýeterlik alada edilmändi. Bu ýagdaý gymmatçylygyň başlanmagyna getirýärdi.
Ýurtlarynda kommunistik düzgünler dikeldilen Ýewropa halklary jahan urşy gutarandan soňra, parahatçylykly durmuşa garaşypdyrlar. Emma ol halklar stalinçilik sosializmiň faşistik düzgünden känbir tapawutlanmaýanlygyna tizlikde göz ýetirdiler. Öz ýurtlarynyň ykbalynyň Moskwanyň eline geçendigine düşündiler. Ykdysady kynçylyklar zerarly halkyň ýaşaýyş derejesi hem garaşylýanyndan pes bolup çykdy. Üstesine-de, “sowuk uruş” döwrüniň başlanmagy bilen, Günbatar döwletleri sosialistik Ýewropanyň halklaryny ähli mümkin bolan ýollar bilen dowam edýän gurluşa garşy aýaga galmaga çagyrýardy. Bularyň ählisi 50-60-njy ýyllarda Ýewropanyň sosialistik döwletlerinde syýasy dartgynlyga getirdi.
GDR-däki we Polşadaky wakalar. Staliniň aradan çykmagy bilen onuň Ýewropada dikeldilen düzgünine garşy halk çykyşlary başlandy. Şeýle çykyşlar ilki GDR-de boldy. Bu ýerde urşuň tozgunçylygy SSSR-iň ondan jerime tölegini almagy, üstesine-de, ilatyň gündelik zerur harytlar bilen üpjünçiligindäki bökdençlikler halk tolgunyşyklarynyň başlanmagyna getirdi.
GDR-de 1953-nji ýylyň Oguz aýynyň 16-synda işçiler zähmet halklarynyň azaldylmagyna garşy Berliniň köçelerinde parahatçylykly närazyçylyk ýörişini guradylar. Oguz aýynyň 17-sinde GDR-iň ähli iri şäherlerinde işçileriň ýüzmüňlerçesi iş taşlady. Hökümetiň syýasatyndan närazy halk erkin saýlawlaryň geçirilmegini talap etdi. Syýasy talaplaryň öňe sürülmegi sowet ýolbaşçylaryny gorkuzdy. Oguz aýynyň 17-sinde sowet goşunlary we GDR-iň polisiýasy halk hereketini basyp ýatyrdy. GDR-iň hökümeti halkyň ýaşaýyş şertlerini ösdürmäge gönükdirilen çäreleri geçirmäge mejbur boldy. SSSR GDR-den öwez töleglerini almagyny-da bes etdi.
1956-njy ýylda Polşada halk çykyşlary başlandy. Ol Oguz aýynyň 28-inde demirýolçularyň iş taşlaýşy bilen başlanyp, ähliumumy iştaşlaýşa ösüp geçdi. Polşada syýasy ýagdaý köpden bäri çylşyrymlydy. Halk jahan urşy döwründe faşistlere garşy göreşde abraý gazanan, W. Gomulkanyň syýasy taýdan aklanylmagyny (seret § 36) talap edip başlady. SSSR Polşadaky öz goşunlarynyň üsti bilen polýak halkynyň tolgunyşyklaryny basyp ýatyrmakçy boldy. W. Gomulkanyň aklanylmagyna we Polşanyň işçiler partiýasynyň ýolbaşçysy wezipesine geçmegine SSSR päsgelçilik döredip bilmedi. Hruşýow Polşa baranda, Gomulka bilen gepleşik geçiripdi. Şol gepleşiklerde Gomulka Polşadaky halk hereketini basyp ýatyrmakda sowet goşunlary ulanylsa, polýaklaryň garşylyk görkezjekdigini Hruşýowa duýdurdy. Polşanyň sosialistik ösüş ýoly bilen ösjekdigini aýdyp, Gomulka Hruşýowy köşeşdirdi. 1956-njy ýyldaky Polşadaky syýasy tolgunyşyklar sowet goşunlaryny ulanmazdan, ýöne Gomulkanyň häkimiýete gaýdyp gelmegi bilen kadalaşdyryldy.
Gomulka häkimiýete täzeden gelenden soňra, daýhanlaryň zorluk bilen kolhozlara birikdirilmegine garşy boldy. Kolhoza girmedik daýhanlary goldamak barada işler geçirildi. Polşadaky beýleki syýasy partiýalaryň talaplaryna, haýyşlaryna üns berdi.
1956-njy ýyldaky Wengriýadaky wakalar. Wengriýanyň döwlet ýolbaşçysy Motias Rakoşidi. Ol 1919-njy ýyldaky Wengriýa rewolýusiýasynyň ýolbaşçylarynyň biridi. Soňra ol SSSR-de 20 ýyl gowrak ýaşap, stalinçilik döwlet dolandyryşynyň janly şaýady bolupdy. Ol Wengriýanyň döwlet baştutany bolandan soňra, Staline wepalylygyny görkezjek bolýardy. Ol agyr senagaty ösdürmek, kolhoz gurmak, bigünä adamlary köpçülikleýin jezalandyrmak boýunça “ur diýseň, gözüni çykarýanlardandy”. Rakoşi 9 mln ilatly ýurduň 1 millionyny sud jogapkärçiligine çekmäge şert döreden zalym ýolbaşçy bolupdy.
Staliniň ýogalmagy Rakoşini aljyratdy. Baryp ýatan stalinçi bolanlygy üçin, SSSR-iň täze döwlet ýolbaşçysy N. Hruşýow oňa ynamsyzlyk bilen garaýardy. Ýurtda halk tolgunyşyklary möwjäp, 1956-njy ýylyň Gorkut aýyndan başlap Wenger hökümeti ýurtda düzgün-tertibi ýola goýup bilmedi. M. Rakoşi wezipesinden el çekmeli boldy. Imre Nadyň ýolbaşcylygynda täze hökümet düzüldi. Imre Nad irki kommunistleriň biri bolsa-da, ýurdy täzeçil dolandyrmagyň, özgerdişleriň tarapdarydy.
Imre Nadyň hökümetiniň haýyşy boýunça 1956-njy ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 29-ynda Wengriýadaky sowet goşunlary çykaryldy. Onuň hökümetiniň düzümine beýleki partiýalaryň wekilleri girizildi. Kommunistik partiýa ýatyryldy. Sosial-demokratik partiýa dikeldildi. Öňki garalananlar aklanylyp başlandy. Imre Nadyň hökümeti demokratiýany dikeltjek bolup, ýurtda özbaşdaklygyň, budüzgünçilikleriň başlanmagyna şert döretdi. Halk köpçüligi öň özlerine sütem eden kommunistleri, döwlet howpsuzlyk guramasynyň we beýleki hukuk goraýjy döwlet edaralarynyň işgärlerini ýoluň gyrasyndaky sütünlerden asýardylar. Imre Nadyň ýolbaşçylygyndaky Wengriýanyň hökümeti sosializme garşy halk hereketini goldaýardy. I. Nad Warşawa Şertnamasy Guramasyndan Wengriýanyň çykýandygyny we döwlet bitaraplygyny jar etdi.
Bitarap ýurt bolmak bagty Wengriýa nesip etmedi. SSSR Wengriýadaky halk gozgalaňyny sosializme garşy hereket hökmünde häsiýetlendirdi. 1956-njy ýylyň Sanjar aýynyň 4-inde tussaglykdan ýaňy azatlyga çykan Ýanoş Kadaryň ýolbaşçylygynda Wengriýanyň wagtlaýyn hökümeti döredildi. Ol hökümet SSSR-iň ilçisiniň üsti bilen (şol wagt SSSR-iň Wengriýadaky ilçisi Ýu. W. Andropowy) sowet goşunlarynyň ýene ýurda girizilmegini haýyş etdi. Öňden taýýar sowet goşunlary tanklaryň kömegi bilen Sanjar aýynyň 4-inde Budapeşti eýelediler. Ganly çaknyşykda müňlerçe adam wepat boldy. Sowet ýolbaşçylary Ýanoş Kadary döwlete ýolbaşçy goýup, onuň haýyşy boýunça garşydaşy Rakoşini SSSR-e alyp gaýtdylar. Imre Nad bolsa, Sanjar aýynyň wakalary döwründe sowet goşynlaryndan gizlenýär. Ýöne ol soňra tutulyp 1957-nji ýylda döwlete dönüklikde aýyplanylyp, ölüm jezasyna höküm edilýär.
SSSR-däki üýtgedip gurmak döwrüniň täsiri bilen, 1956-njy ýyldaky Wengriýa wakalaryna stalinçilik düzgünine garşy halk gozgalaňy hökmünde garaldy we Imre Nad aklanyldy.
Gündogar Ýewropa ýurtlarynda “sosializmiň täzelenmeginiň” tarapdarlary häkimiýete geldiler. “Täzelikçiler” özlerini 50-nji ýyllaryň özgerdijileriniň oruntutarlary hasap edýärdiler. Olar buýruk beriji sosializmden “demokratik sosializme” geçmek ugruny saýlap aldylar. Syýasy azatlyklary yglan etdiler. Häkimiýete dalaşär (oppozision) syýasy partiýalar döredi. Erkin saýlawlar kynlyk bilenem bolsa özüne ýol arçaýardy Saýlawlarda köplenç täzelenem kompartiýalar ýeňlişe sezewar bolýardy. Häkimiýet başyna gelen täze syýasy güýçler sosializm gurluşynyň elhençliklerini görüp, ony ýok etmek ugrunda göreşe başladylar. Munuň üçin, ozaly bilen bazar ykdysadyýetine geçmek möhümdi. Bu ýolda uly kynçylyklar keserip durdy. Erkin söwda düzgüniniň girizilmegi hem-de bahalaryň üstünden döwlet gözegçiliginiň aýrylmagy bahalaryň galmagyna getirdi. Önümçilik pese gaçdy, ilatyň durmuş ýagdaýy ýaramazlaşdy. Emma bazar gatnaşyklary kynlyk bilenem bolsa özüne ýol arçady. 1989-njy ýylyň demokratik rewolýusiýasiýalary. 1989-njy ýylda Gündogar Ýewropada başlanan rewolýusiýalar demokratik häsiýetli bolup, buýruk beriji düzgüne garşy gönükdirilendi. Rewolýusiýalar netijesinde ilki syýasy düzgün ýykylyp, oppozisiýadaky güýçler häkimiýete geldi. Olar haýdan-haý bazar hojalygyna tarap ugur aldylar. Sosializmden ýüz öwrüldi. Aram demokratik özgerişleriň toplumy durmuşa ornaşdyryldy. Olar aşaky ugurlar boýunça alynyp baryldy :
a)	bazaryň öz akymlaýyn düzgünleşdiriş ähmiýetiniň dikeldilmegi we bahalaryň aramlaşdyrylmagy;
b)	hakyky haryt-pul gatnaşyklarynyň we baha emele getirilişiniň dikeldilmegi;
d)	Buýruk beriji düzgünden el çekmek;
ä) Demokratiýa we hukuk döwleti şertlerinde adamlaryň ykdysady jogapkärçiligine düşünmegi, erkin bäsdeşlik duýgusynyň ösmegi.
Irlandiýa
Irlandiýa, Irlandiýa Respublikasy (Éire, Poblacht na hÉireann; Ireland, Republic of Ireland , ýerl. ) — Günbatar Ýewropada ýerleşýän döwlet, ol Irlandiýa adasynyň uly bölegini eýeleýär. Meýdany — 70,2 müň km². Ýurduň ady Éire — döwlet diýen sözden gelip çykýar. Paýtagty — 1,4 million adam ilaty bar bolan Dublin şäheri.
thumb|left|250px|Bede ýatyrylýan meýdan
Bagrisskiý Eduard Georgiewiç
BAGRISSKIÝ (lakamy, hakyky fam-sy Dzýubin), Eduard Georgiewiç [22. H (3. HI). 1895. Odessa—16. II. 1934, Moskia] — rus sowet şahyry. GraŽdailyk ur-şuna gatnaşyjy. Onuň 20-30 ý-lardaky lirikasy graŽdanlyk urşunyň wakalaryndan, esgerleriň, deňie-çileriň, balykçylaryň aýdyň obrazlaryndan doly rew. romantika ýugrulandyr, dili emossional poetikligi b-n tapawutlanýar. «Soňky gije», «Şäher etegiade ýaşaýan adam» (1932) poemalary, köp goşgulary köne düşünje-leriň, meşançylygyn, hususyetçiligiň garşysyna gö-nükdirilendir. Has önjeýli eseri bolan «Opanas bara-da oýlanma» (1926) dien poemasynda Ukreinada graŽ-danlyk urşuny suratlandyrýar. «Pionerkanyň ölümi» (1932) dien poemasynda bir pioner gyzyň ölümýaň öňunde mertlerçe durşy beýan edilýär, rew. däpleri mlras edip almak ndeýasyny ykrar edýär.
Paleografik
a)	ỳazuw esbaby (pergament, kagyz we möhür, şaỳlyk, tugra we ş.m.
b)	çeşmäniň görnüşi – akt, edebiỳat ỳadygärligi we ş.m.
Bagşyýew Allaberdi
BAGŞYEW Allaberdi (1926) — Sossialistik Zähmetiň Gahrymany. Ol Mary obl-ynyň Mary r-nynyň II Gök-je obasyida dogulýar. 1942—52 ý-larda Mary r-nynyň «Moskwa» k-zynda k-zçy, 1952—70 ý-larda şol k-zda mehannzator bolup işlsýgr. O. h. eknnlerpni mehannzm arkaly bejermekde we progressnw usullary giňden ýaý-ratmakda ýokary netijeler gazananlygy üçnn, 1965 ý-da oňa Sossialistik Zähmetiň Gahrymany dnen at dakyl-ýar. Ol bnrnoçe medal 6-n sylaglanýar.
Ýagyş tokaýy
thumb|250px
Ýagyş tokaýy — dürli tokaý biomasy bolup, ol ýyllyk minimum 1750–2000 mm ygl düşmegi bilen tapawutlanýar. Olar ýyly okean akymlaryna golaý kenarýakalarda we musson şemallarynyň zonalarynda ýaýrandyr.
Big Baby Tape
Big Baby Tape (iňlis dilinden terjime "Big baby zolakly" okamak - Big çagalar zolakly, hakyky ady - Ýegor Olegowiç Rakitin ; doglan 5 ýanwar 2000 , Moskwa , Russiýa ) - rus rapç i we Songwriter. Benzo Gang aýdym-saz birleşiginiň döredijisi we resmi däl ýolbaşçysy. Mundan başga-da arzuwçyl astynda gerçekleştiren Tape DJ we ego Tape LaFlare. Ol ýerine ýetiriji we ýarym wagtdan A & R Bellik bar Warner Music Orsýet.
Okean
right|thumb|240px|Okeanlaryň bölünişiniň wariantlary
Okean (Ωκεανός, gadymy grek hudaýy Okeanyň adyndan) — Dünýä okeanynyň bir bölegini emele getirýän iň iri suw obýekti, ol materikleriň arasynda ýerleşmek bilen, suwlaryň aýlanyş ulgamyna we beýleki spesifik aýratynlyklara eýedir. Düzümine okeanlar we deňizler girýän dünýä okeanynyň tutýan meýdany Ýeriň ýüzüniň 71 göterimine barabardyr.
Okeanlary öwrenýän ylyma Okeanologiýa diýilýär.
Bazarow Batyr Aganazarowiç
Doglan senesi we ýeri
1976-njy ýylda Lebap welaýatynyň Saýat şäherçesinde doguldy. Milleti turkmen.
Bilimi we hünäri
Ýokary bilimli. 1997-nji ýylda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyny, 2002-nji ýylda Moskwanyň kommersiýa institutyny, 2009-njy ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyny tamamlady. Hünäri boýunça matematik, informatika we hasaplaýjy tehnikasynyň mugallymy, maliýe we karz işi boýunça ykdysatçy.
Zähmet ýoly
Zähmet ýoluna 1997-nji ýylda Türkmenistanyň «Türkmenistan» Döwlet täjirçilik bankynyň Lebap welaýat dolandyrmasynyň uly hasapçysy bolup başlady. 1998-1999-njy ýyllarda harby gullukda boldy. 1999-2000-nji ýyllarda hasap amallary bölüminiň hasapçysy, soňra 2001-nji ýyla çenli Türkmenistanyň «Türkmenistan» Döwlet täjirçilik bankynyň Lebap welaýat dolandyrmasynyň «Amul» şahamçasynyň uly hasapçysy. 2002-nji	ýyllarda Lebap welaýatynyň kopugurly hassahanasynyň ykdysadyýetçisi, meýilnama we maliýye bölüminiň başlygy bolup işledi. 2010-njy	ýyllarda Lebap welaýatynyň häkimliginde baş hasapçy, hasaplaşyk bölüminiň başlygy-baş hasapçy, hasaplaşyk bölümçesiniň başlygy-baş hasapçy bolup işledi. 2010-2014-nji ýyla çenii Lebap welaýatynyň Baş ykdysadyýyet we ösüş müdirliginiň başlygy. 2014-2016-njy ýyllarda Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň ýanyndaky Ykdysadyýeti töwekgelçiliklerden goramak agentliginiň başlygy wezipesinde işledi. 04.2016-05.10.2017-nji ýyllar Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministri. 05.10.2017-nji ýylda Türkmenistanyň maliýe we ykdysadyýet ministri wezipesine bellendi.
Günbatar we günorta Slawýanlar XI asyra çenli
Mowzuk: Günbatar we günorta Slawýanlar XI asyra çenli
Meýilnama :
1.	Hawiýanlaryň ýaýran ýerleri.
2.	Gadymy Çehiýa, Polşa döwletleriň döremegi.
3.	Günorta Howýanlaryň Balkana ýaýramagy
Maksady: Günorta we günbatar Howýanlar barada düşünji bermek
Wezipesi: Günorta we günbatar Howýan döwlerine gündogaryň merkezi Aziýa döwletleriň täsirini düşündirmek.
Biziň eýamymyzyň 1000 ýyllygynyň ortalaryna degişli ýazuw çeşmeleriniň berýän maglumatlaryna görä slowýanlarda durmuş bölünişigi başlanypdyr. V-VII asyrlarda günbatar we günorta slawýanlar halklaryň goçüşligine gatnaşýarlar.
Polýak, çeh, polab – rpbaltika taýpalaryna gadymy gurluşyk gurluşy täsir etmedi. Moraw we pannam slawýanlaryny Rim Wizantiýanyň  täsiri etdi, slawýanlarda harwatlarda, serblerde Rim – wizantiýalaryň ugur gurluşy täsirli bolupdyr. Günbatar Slawýanlarda syýasy birleşme knýažlyklar ýa-da Samo döwleti ýaly döwlet boldy. VII asyrda Marawiýa döwlet döräp ol baradaky maglumatlar 658 ýyla Samo ölýänçe soňky döwri barada maglumat ýok.
Beýik Moraw döwleti (çet – moraw taýpasynyň soýuzy 20-30 IX asyr) Samo knýäžkygynda däp soň onuň düzümine serbluzeu slawýanyň we g.o. Polşa taýpysy giripdir. Beýik morawyň irki iri ýer eýeçilikli döwleti bolupdyr. Merkezi Ýewropada synpy jemgyýetiň döräp başlap dünde günbatar slawýanlar hristiýançylygy kabul edip alypdyr. Kirmli we perodiý  Wizantiýadan  çagyrylyp getirýär. Olar slawýan ýazuwyny ýäýratmakda möhüm işleri bitirepdir. Ýurduň içindäki agzalalyklardan names iri ýer eýeleri peýdalanypdyrlar. IX asyrda Morawiýa çozupdyrlar. Slowakiýa Wenger korollygyna goşulýär. Serb-luz we slawýan taýpalary names markgraflygynyň gol astyna düşýär. Beýik Moraw döwletine girýän taýpalar çeh morawlar we kiçi (günorta) Polşa, Polşa döwletini degişli bolupdyr. Onuň özbaşdak döwlet bolmaga mümkinçiligi döräpdir.
Çehiýada IX-X asyrlarda knýažla özara bäsdeşligi başlanýar, onuň jümmüşini, knýaž goşunynda gulluk edýänler düzüpdir. 2 knýažlygyň arasynda serdarlyk ugrunda göreş başlanýär. Olaryň paýtagty Praga we jebise bolupdyr. Göreşde Praga nebereleri ýeňiş gazanýar. Ol söwda hünärmentçilik merkezine öwrülýär, dürli ýartlardan söwdagärler gelýär. Çehiýa bilen Germaniýanyň gatnaşyklary cylşyrymly bolupdyr. Wenger atlylarynyň çozulşlarynyň önüne almak ikisinide gyzyklandyrýar. 955 ýylda Lena derýasyndaky söweş onuň soňuna çykýär. Günorta names we çeh şäherleriniň arasynda X-Xi asyrda özara söwda gatnaşyklary ösýar. German imperatorlary öz gezeginde Pragany ozone boýun egdirmek üçin diplomatic we beýleki kanallary ulanypdyrlar. Names dindarlary hem bu syýasaty goldapdyr, sebäbi dara çeh buthanasy garaşly bolupdyr. Mukaddes Rim imperiýasynyň sostawyna girsede öz garaşsyzlygyny saklapdyr. Çeh döwleti  bilen bir wagtda ýene-de bir günbatar slawýan döwleti Polşa döräpdir, Wislanyň kenaryndaky birnäçe taýpalar esasyny düzüpdir. Sleziýalylar, knýaw, mazurlar ilkinji Polşa knýazy Meşko (Meçislow) bolupdyr. Ol 660-992 ýylda Beýik Polşa knýažny bolup Slileziýa Morawiýa we 9999 dolandyrýär.
966-nji ýylda günbatar dügzüni boýunça Meşko družinasy bilen bilelikde katolik dinini kabul edýär. Meşkonyň ogly Poleslaw I Hrabryý (992-1025) güýçli knýaz bolup köp (20 nüe golaý) družinasy bolupdyr. Onuň düzümine Krakow we Siloziýa ýerleride giripdir Boleslow Baltika deňziniň kenaryndaky Slawýanlarynda boýun egdiripdir. Çeh we Moraw ýerlerinde oňa garaşly bolupdyr. 1025 ýylda Boleslaw korol laamyny alýar, ol aradan çykandan soň Polşa köp knýažlyklara bölünýär. Emma muňa söretmezden Polşa döwleti Grmaniýa garaşly bolmady.
X-XI asyrda günbatar polab we pribaltika Slawanlary döwlet gurmaklyga synanyşyk edýarlar. Muňa names çozuşlary mümkinçilik bermedi. Günbatar günorta şarlarda Kolobreg, Belgrad, Gransk (ýalylar) söwda şäherleri döräpdir. Pomerýalylar X-Xi asyrlarda şaher federasiýalary döredýär. Wolyn, Şesin, Ilamen şäherlerinde häkimiýet şaher aristorkratiýasyna degişli bolupdyr. Weçelar bolupdyr. Syýasy gurluşy demirgazyk rus şaherleri Nowgorod we Pskowa meňzäpdir. Polab slowýanlarynyň arasynda wend korollygy güýçli bolupdyr. Onuň esasyny obadritler Asakky Elbada ýaşaýanlar düzüpdir. Xi asyrda abodrit knýažlyklarynyň dinastiýasy döräpdir. Olaryň arasynda katolik düzgüni boýunça hristiýançylygy  kabul edýär. Names katoliki buthanasy bilen ýakynlaşyp Wend korallyklary özbaşdaklygyny saklap bilmändir. XII asyrda obotritleriň teritorriýasynda nemesleriň uly iri ýer eýeleriniň gersoglygy meklenburg döredýär. Bu bolsa Germanlara günbatar slowýnlara aralaşmaga mümkinçilik beripdir.
Raýan Gosling
Raýan Thomas Gosling (d. Noýabr 12, 1980), Oskar baýragyna dalaşgärlige hödürlenen Kanadaly aktýor. The Notebook, Half Nelson we Fracture (2007 film) filmlerdäki baş gahrymanlygy bilen tanalýar.
Half Nelson filmi bilen Stockholm Film festiwaly we Las Palmas Film Festiwalynda Iň Gowy Aktiýor baýragyna mynasyp boldy.
2007-nji ýylda Academy of Motion Picture Arts and Sciences-a goşulmak üçin çakylyk aldy.
Trado
“trado” - ỳazỳaryn diỳmekdir.
Bagşy
BAGŞY — dutaryň, gyjagyň ýa-da gargy tüýdügiň ýanynda türkmen milli aýdymlaryny ussatlarça ýerine ýetirýän, halkyň içiňde tanalýan aýdymçy. Bagşynyň sazandalyk we kompozitorlyk ukyby hem bolýar, Bagşylar ýerine ýetiriş ýollary, repertuarlary boýunça dessançy we tirmeçi diýen iki topara bölünýär. Tirmeçi Bagşy dessan, epos aýdymlaryny, şahyrlaryň goşgularyny, halk aýdymlaryny ýerine etirýär. Olardan Hally bagşyny, Sary bagşyny, Oraz Salyry, Nursähet Halsähet ogluny, Şükür bagşyny, Çowdur bagşyny, Nobat bagşyny, Hydyr bagşyny we olaryň ýoluny dowam etdiren respublikanyň halk artisti Sahy Jepbarowy, TSSR-iň halk bagşysy Ödeniýaz Nobadowy we beýlekileri görkezmek bolar. Ikinji topara degişli Bagşylar «Hüýrlukga — Hemra», «Zöhre — Tahyr», «Şasenem — Garyp», «Görogly», «Saýatly — Hemra» ýaly yşky-liriki dessanlary aýdýarlar. Olardan Nazar Baga, Pälwan Hoja, Magtymguly Garly, Jumamyrat Oraz, Palta bagşy we beýlekileri mysal görkezmek bolar. Dessançy Bagşylar, esasan, Türkmenistanyn Daşhowuz welayatynda has meşhurlyk gazanyp gözel watanymyzyn çar kunjinde bellidirler.Olardan has meşhurlarynyň atlary halk arasynda saklanyp gelýär.
Muhammet Awfy
Ýazan käbir kitaplary
1. Jewamygul hekaýat wel awamygur-rowaýat (Hekaýatlar ýygyndysy we rowaýatlaryň öwüşgini)
2. Lubabul-elhab (Naýbaşylaryň naýbaşysy)
XI–XV asyrlarda Günbatar Ỳewropada halkara gatnaşyklaryň ösüşi
MOWZUK:	XI–XV asyrlarda Günbatar Ỳewropada halkara gatnaşyklaryň ösüşi.
M E Ỳ I L N A M A
1.	Halkara gatnaşyklaryň häsiýeti Günbatar we Gündogar Ỳewropa ýurtlarynda halkara gatnaşyklarynda güýçleriň üýtgemegi.
2.	Slawýan halklaryň nemes zulumyna garşy göreşiniň halkara ähmiýeti.
Maksady:	XI–XV asyrlarda Günbatar Ỳewropada halkara gatnaşyklaryň ösüşi barada düşünje bermek.
Wezipesi:	Talyplarda watana bolan söýgüsini artdyrmak.
Kipr Respublikasy
Kipr Respublikasy — Ortaýer deňziniň gündogar böleginde ýerleşýän ada döwleti. Aslynda bu ada 3 ştatyň arasynda bölünýär: territoriýanyň 36% -i Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasynyň bölekleýin ykrar edilen döwleti, 3,7% BMG (bufer sebiti), 2,7% Angliýa (harby bazalar) tarapyndan dolandyrylýar Akrotiri we Dekelia), galanlary 57,6% Kipr respublikasy tarapyndan
Mesjid
Mäsjid (مَسْجِد) — musulmanlaryň Alla ybadat edýän ýeri. Metjit ady bilen meşhur.
SNMP
SNMP (Simple Network Management Protocol — ýönekeý set dolandyryş protokoly) — UDP arhitekturasynyň esasynda aragatnaşyk setlerini dolandyryş protokoly.
Trabzonspor
Trabzonspor − Türkiyanyn Trabzon şäheriniñ fudbol klubydyr.
1967. yylda doredilen bu klub, Turkiyanyñ çempionatyny gazanan Istanbuldan bolmadyk iki klubyn biridir.(beyleki Bursaspor) Bu klubyn reñkleri goyy gyzyl we mawy gök reñlerdir. Toparyn lakamy "bordo - mavililer" "gyzyl- mawylylar", "karadeniz fırtınası" "garadeñiz tupany".
Karandaş
karandaş – türk sözünden “kara” – çýornyý, “daş”
Bagyr keseli
BAGYR KESELI — mallarda we adamda bolýan kesel. Bu keseliň ýüze çykmagyna, esasan, iýmit siňdiriji organlaryň, gan hem-de ýürek-gan damar sistemalarnyň kadasyz işlemegi sebäp bolýar. Bagyr keseli käbir halatlarda gysga wagtlyk bolýar, emma agyr ýagdaýda geçýär, käbir halatlarda kesel uzak wagtlap dowam edip, ýeňil geçýär. Mallar Bagyr keseli bilen kesellände, birnäçe alamatlar ýüze çykýar, ýagny bagyr çişýär, onda agyry peýda bolup, nemli bardalar saralyp başlaýar, organizmiň duýgurlygy artýar. Bagyr keseli bejerilende, kesellän mala tiz siňýän ot-iým, glýukoza, urotropin, kampolon ýaly dermanlar, B, K, C witaminleri berilýär
Polineziýa
thumb|300px|Polineziýanyň kartasy thumb|300px|Sergin suwlar
Polineziýa (grekçe: πολύς köp, νῆσος ada) — Ýuwaş okeanyň merkezi böleginde, 23°30’dg.giň. — 28°go.giň. we 176°gd.uz. — 109°20’gb. uz. aralygynda ýerleşýän, Okeaniýanyň adalar topary.
Keselleriň döremeginiň sebäpleri
Psihologiýa. Biziň bedenimiz biziň bilen keselleriň, ýarawsyzlyklaryň we beýleki fiziki kynçylyklaryň üsti bilen gürleşende, ol öz ýagadaýyna üns bermegimizi isleýär. Ol bize durmuşymyzy, hereketlerimizi, pikir edişimizi üýtgemelidigimizi habar berýär. Eger adam öz-özüni ýigrenýän bolsa, ony hiç kim halamaýan boldsa, ol hem adamlary halamaýan bolsa, bu onuň saglyk ýagdaýyna täsir etmezmi? Elbetde eder! Ol öýke-kine, bahyllyk, gorky, gahar-gazap ýaly heläkleýji duýgularyň girdabyna düşer. Eger adam şeýle duýgulardan saplanmak islemese, onuň sagdyn bolmaga mümkinçiligi bolmaz. Şonuň üçin-de, ilki bilen şondan başlamaly. Durmuşda ileri tutulmaly zatlary saýgarmaly. Özüňi söýmegi öwrenmeli.
Iýmitlenme. Uzak wagtlap zaýalanmaýan iýmiti iýmek maslahat berilmeýär.
Zyýanly endikler
Jeren Gutlyýewa
Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş uniwersiteti