cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maşgala kanuny (Yslam)
Öýlenmek
Öýlenmek – ynsan tebigatynyň zerurlygy bolup, şahsyýetiň duýgy we düşünjeleriniň, jynsy arzuw-islegleriniň tertipleşdirilmegidir. Öýlenmegiň asyl maksady Allahy we Onuň Resulyny razy etjek nesilleri ýetişdirmekdir. Pygamberimiz bir hadysynda: «Öýleniň, köpeliň! Çünki, men kyýamat gününde ymmatymyň köplügi bilen buýsanaryn», (Ajluni «Keşful-Hafa»; Abdurrezzak «Musannef») diýipdir. Ýagny, sepil, keýpi-sapanyň guly, maňlaýy seždesiz, wyždany bozuk nesile Resuly Ekremiň buýsanmajagy aýandyr. Serwerimiziň köpelmegini arzuw eden nesli: dini, ahlagy arassa, milletine, maşgalasyna wepaly, Allahy we Onuň Resulyny razy etjek nesildir. Bu maksady özünde jemlemän gurlan maşgala niýetsiz amallar ýaly netijesiz we bereketsizdir. Şonuň üçin öýlenjekler birek-biregiň daş owadanlygyna, baýlygyna we jemgyýetdäki tutýan derejesine görä däl-de, ruhy gözelligine, namys we ahlak düşünjesine seredip maşgala gurmalydyr. Kurany Kerimde bu barada şeýle aýdylýar: «Araňyzdaky öýlenmedikleri we durmuşa çykmadyklary we salyh gul-gyrnaklary öýeriň. Eger olar garyp bolsa, Allah lutfy-keremi bilen olary mätäçlikden halas eder. Çünki Allahyň lutfy-keremi giňdir. Ol her bir zady bilýändir», (Nur, 32). Maşgala gurýanlar maşgalaly bolmagyň ullakan borçdugyny unutmaly däldir. Maşgalabaşy bolmaly ýigit geljekde maşgalasyny eklemäge, goramaga, çagalaryna terbiýe bermäge borçludyr. Gyz bolsa bir öýüň keşigini çekmäge, adamsyna söýget bolmaga, sagdyn nesil ýetişdirmäge taýyn bolmalydyr. Bularyň şu zatlary etmäge ýeterlik akyly, sowady, gaýraty bolmalydyr. Iň esasy zat hem boýnuna düşen borjy maşgalanyň, ene-atanyň, jemgyýetiň hatyrasyna, şeýle hem hut öz mertebäň üçin birkemsiz ödemelidir. Borjuny berjaý edip bilmeýän adamda mertebe bolmaz. Mertebesizlik binamyslyga elter. Haka sygynyp, mantyk we düşünjäni esas edinip, ilkinji kerpiji goýlan maşgala şeýle bir mübärek öýdür, ol ömürboýy mekdep ýaly işlär we ýetişdiren nesilleri bilen halkynyň edepliliginiň we dowamlylygynyň girewidir. Oýlanyp-ölçenilmän gurlan maşgala yzynda gözi ýaşly eneleri, maşgala mährinden mahrum ýalňyz köňülleri galdyrar. Öýlenmegiň şahsyýete peýdasy bir bolsa, millete has köpdür. Şeýle hem oýlanylman gurlan maşgala hem-de asla öýlenmezlik we durmuşa çykmazlyk, gyzlary sepil, ýaş ýigitleri ryswa eder. Netijede, halk geljegini ýitirer. Fykyh alymlary maşgala gurmagy birnäçe görnüşlere bölüpdirler.
Durmuş gurmak haram bolanlar
Kurany Kerimde kim bilen durmuş gurmagyň haramlygy şeýle görkezilýär: (Eý, mukminler!) Size (şular bilen nikalaşmak) haram edilendir: ejeleriňiz, gyzlaryňyz, gyz uýalaryňyz, kakaňyzyň aýal doganlary (ejekeleriňiz), daýzalaryňyz, erkek doganyňyzyň gyzlary, aýal doganyňyzyň gyzlary, sizi emdiren süýt eneleriňiz, süýt emşen uýalaryňyz, gaýyneneleriňiz, (jynsy gatnaşykda bolan) aýallaryňyzyň ýany bilen gelen öýüňizdäki öweý gyzlaryňyz. Ýöne (nikalaşyp), heniz jynsy gatnaşykda bolman (aýrylyşan aýallaryňyzyň gyzlary bilen nikalaşmagyňyzda) hiç hili günä ýokdur. Emma öz biliňizden önen (ogullyk alynmadyk) ogullaryňyzyň (aýrylyşan) aýallaryna (öýlenmegiňiz) we iki gyz dogany bir wagtda (nikaňyzda) birleşdirmegiňiz (hem haram edildi). Emma (nadanlyk döwründe öň bolup) geçeni geçdi biliň! (Siz oňa jogapkär dälsiňiz). Takyk, Alla Bagyşlaýjydyr, Rehimşepagatlydyr. — Kuran: sura №4, aýat №23 Bu aýata görä, yslam alymlary öýlenmek haram edilenleri üç topara bölüpdirler.
1) Nesil
Bular: eje, ene, mama, gyzy, uýasy, erkek doganynyň we uýasynyň gyzy, bibisi we daýzasydyr.
2) Süýt emşenlik
Süýt emşen doganyňa öýlenmek haramdyr. Süýt emişmegiň kadasy şudur: Süýt emeniň emdirene nebsi (özi), emdireniň emene özi we nesli haramdyr. Ýagny süýt enekesi, onuň enesi we mamasy, süýt enekesiniň äri, onuň enesi we mamasy, süýt emşen doganlary, olaryň çagalary, emşen doganlaryň daýzasy, bibisi emen üçin haramdyr.
Nikäh
Öýlenmek üçin hökman nikadan geçmelidir.
Gulgeldiýew Daýanç Ýaranowiç
Gulgeldiýew Daýanç Ýaranowiç - Türkmenistanyň döwlet işgäri.
Doglan senesi we ýeri
1980-nji ýylda Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynda doguldy.
Dan Castellaneta
thumb Daniel Louis "Dan" Castellaneta (1957) Amerikally aktýor.
Gulgeldiýew Daýanç Ýaranowiç
Bilimi we hünäri
Ýokary bilimli. 2003-nji ýylda Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk instituny tamamlady. Hünäri boyunça tälimçi, hukukçy-menejer.
Zähmet ýoly
Zähmet ýoluna 2005-nji ýylda «Olimp» orta sport mekdebinde usulyýetçi wezipesinde başlady. 2006-2009-njy ýyllarda Türkmenistanyň Syýahatçylyk we sport baradaky döwlet komitetinde baş hünärmen wezipesinde işledi. 2009-2011-nji ýyllarda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň döwlet diwanynyň gullukçylaryny gaýtadan taýýarlaýan okuwlaryň diňleýjisi (möhleti iki ýyl). 2011-2013-nji ýyllarda Syýahatçylyk we sport baradaky döwlet komitetiniň sport bölüminiň baş hünärmeni, başlygyň orunbasary, halkara gatnaşyklar bölüminiň başlygy wezipelerinde işledi. 2013-2017-nji ýyllarda Ýapyk binalarda we soweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitetiň başlygy. 12.2017-26.01.2018-ni ýyllar aralygynda Aşgabat şäher häkimliginiň Olimpiýa şäherçesini dolandyryş müdirliginiň baş direktory. 2018-nji ýylyň 26-njy ýanwarynda Türkmenistanyň sport we ýaşlar syýasaty ministri wezipesine bellendi.
688
Aradan çykanlar
680'erne
Omar Gooding
Omar M. Gooding, Sr. (1976) Amerikally aktýor.
Saparaly
Saparaly Igdirow
Doglan wagty -30.maŷ.1998
Doglan ŷeri   - Daşoguz şäher, Daşoguz welaŷaty, Türkmenistan
Ýakub Hajyýewiç Urazsahatow
Ýakub Hajyýewiç Urazsahatow 1951nji ýylyñ 20nji yanwarynda Aşgabat şäherinde dunya indi. Milleti türkmen. Häzirki wagtda "Rostow" futbol klubynyñ tälimçisi.
Yaşlyk wagtynda "CSKA" dubl toparynyñ yarymgoragçysy boldy. Mundan başga Aşgabadyñ " Köpetdag" we Samarkandyñ "Dinamo" toparlarynda oynady.
2001nji yylda Russia kluby "Krystall" (Smolensk), 2002nji yylda "Rubin"(Kazan), Kurban Berdiyewi 2013nji yylda Baş tälimcilikden ayransoñlar, Yakub aga hem bile işinden çykyp gaytdy. 2014nji ýylyñ dekabr ayyndan bäri, Kurban Berdyew bilen bile Rostowda tälimçilik edyär.
Tomas Jeferson
Tomas Jeferson 1735-1826 ýyllary arasynda ýaşap geçen, 04.03.1797 - 04.03.1801 senelerinde ABŞ prezidenti bolan, ABŞ üçinji prezidentidir. Prezidentlige gelmezden öňem ABŞ 2-nji prezidenti Jon Adams'yň wise-prezidenti bolan.
Jakarta
thumb|200px|Jakarta aýlagynda ýelkenli şlýupka Jakarta (Jakarta, Jakarta) (ozal Batawiýa, şeýle hem Jaýakarta) — Indoneziýanyň paýtagty hem-de iň iri şäheri. Ýawa adasynyň demirgazyk-günbatar kenarýakasynda Çiliwung derýasynyň Ýawa deňzine guýýan ýerinde ýerleşýär.
Alýa Izetbegowiç
Aliýa İzzetbegowiç (Boşnakça telaffuz: [alija izɛtbɛɡɔʋitɕ] Alija Izetbegović) ; (d. 1925-nji ýylyň 8-nji awgusty - ö. 19-njy oktýabr 2003), Bosniýa döwlet işgäri we garaşsyz Bosniýa we Gersegowina nyň ilkinji prezidenti dir.
Oňa täsir eden akyldarlar we ýazyjylar
Esasanam taryh, pelsepe we edebiýat kitaplaryny okaýan Aliýa Izetbegowiç Bergsonyň ýaşlyk döwründe eden üç eserine täsir edipdir. Bular; 'Döredijilik ewolýusiýasy', Kantyň 'Arassa aňy tankytlamak' we Spengleriň 'Günbataryň pese gaçmagy'.
Hermann Hesse, kitaplaryny okamagy halaýan romançylaryň biridir. Paulan Pol Sartre, Albert Kamus ýaly ekzistensialist filosoflaryň romanlaryny we Dostoýewskiý bilen Kafkanyň filosofiki hereketlerini okady. Şol bir wagtyň özünde Aliýa Izetbegowiç, Balzak, Tolstoý, Iwan Turgenew, Gorki, Gogol, Puşkin, Stendhal, Wiktor Gýugo, Edgar Allan Po, Knut Hamsun, Gýote, ilemile Zola, Çarlz Dikens, Günter Grass, Lawrens Durrell, Oskar Waýld, Tomas Mann, Gaý de Maupassant, Bertolt Breht we Iwo Andrigi okandygy mälim.
Aliýa Izetbegowiç; Aristotel, Platon, Kant, Gegel, Nitşe, Nikolo Makiavelli, Henri Bergson, Soren Kierkegaard, Karl Marks, Fridrih Engels, Martin Heidegger, Zigmund Freýd, Erik Fromm, Maks Weber, Hose Ortega we Gasseti okamak üçin pikir edipdir. Eserleri okalýan we pikirlerine täsir eden käbir musulman ýazyjylary we akyldarlary Ibn Sina, Ymam Gazali, Ibn Tufeýl, Ibn Hazm, Katip Çelebi, Muhammet Ykbal, Ebu'l-Hasen el-Eşari, Hakim Tirmizi, İbn Haldun, Firdewsi, Nizami, Sadi. -I Şirazi, Cemaleddin Owgan we Muhammet Abduh.
Izetbegowiçiň Yslam Manifesti
1980-nji ýylda Tito aradan çykanda, federasiýa prezidentligi barada jedel ýüze çykdy. Soňra alty federal ştatyň hersiniň prezidentiniň öz gezeginde federasiýa bir ýyl ýolbaşçylyk etjekdigi ylalaşyldy. Bu ösüş bilen ýurtda bölekleýin demokratiýalaşma prosesi başlandy. Sebäbi federal ştatlarda häkimiýete geçmek isleýänler syýasy partiýalaryň üsti bilen işleri amala aşyryp bilerdiler. Şoňa laýyklykda azatlyklarda giňeliş boldy. Izetbegowiçiň ogly bu gurşawdan peýdalanyp, kakasynyň makalalaryny bir kitapda ýygnap, 1983-nji ýylda "Yslam Manifesti" ady bilen neşir etdi. Izetbegowiçiň bir kitaby 1970-nji ýylda bu at bilen neşir edilipdi. Şol kitabyň 1983-nji ýylda neşir edilmegi uly tolgunyşyk döretdi. Häkimiýet ulgamy bu ösüşe çydap bilmedi we Izetbegowiçi Europeewropanyň ortasynda radikal yslam respublikasyny döretmekde işlemekde aýyplady we tussag edildi. Izetbegowiç "bar bolan ulgamy üýtgetmek we Bosniýa bilen Gersegowinany Yslam döwletine öwürmek üçin işlemekde" aýyplanyp, kazyýete getirildi we suddan soň 14 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Emma bu ynam, kitabynyň bütin Bosniýada eşidilmegine we täsir etmegine mümkinçilik berdi. Musulmanlar onuň kitabyny dürli ýollar bilen almaga synanyşýardylar. Kitabyň awtorynyň bu kitap sebäpli türmede bolmagy, okyjylaryň kalbyna täsirini hasam artdyrdy.
Syýasy göreş
right|thumb| Alija Izetbegowiçiň [[Amerikanyň Birleşen Ştatlary|1997-nji ýylda ABŞ-a eden sapary]] Izetbegowiç türmeden boşadylandan soň dünýädäki kommunistik reimesimler dargady. Ugugoslawiýada köne federatiw gurluşy gorap saklamak meselesinde kän bir duýgurlyk galmady. Munuň ýerine garaşsyzlygy goldaýan pikirler güýje girip başlady. Mundan başga-da, dolandyryş üçin welaýatlarda täsirli syýasy ýaryşlar başlandy. Aliýa Izetbegowiç Bosniýa we Gersegowina Awtonom Respublikasynda Demokratik Hereket Partiýasy (SDA) diýlip atlandyrylýan syýasy partiýa döretdi. Bu partiýa 1990-njy ýylyň 5-nji dekabrynda Bosniýa we Gersegowinada geçirilen umumy saýlawlarda ýeňiş gazandy we onuň lideri Alija Izetbegowiç prezident boldy. Bu saýlaw SDA üçin ilkinji bolup geçen hem bolsa, prezident bolup, mejlisdäki 86 orny gazanyp, uly üstünlik gazandy. Kesel sebäpli 1996-njy ýylyň 14-nji martynda Prezidentinden gitmeli boldy.
Garaşsyzlyk döwri
left|thumb| Saraýewo (19.3.1996) 1990-njy ýyllarda ugugoslawiýa Sosialistik Federal Respublikasynda garaşsyzlyk hereketi ýüze çykdy. Awtonom respublikalar birek-birege garaşsyzlygyny yglan edýärdiler ýa-da bu ugurdaky niýetlerini açýardylar. Bosniýa we Gersegowina 1992-nji ýylyň 1-nji martynda geçirilen referendumdan soň garaşsyzlygyny yglan etdiler. Sebäbi referendumda % Olaryň 62,8-si garaşsyzlygy makul bildi. Şeýle-de bolsa, serbler Bosniýa we Gersegowinanyň administrasiýasynda sözleri bar musulmanlara garşy söweş yglan edip, derrew täze gyrgynçylyk hereketine başladylar. Horwatiýa bilen Sloweniýanyň garaşsyzlyk göreşini goldaýan Europeanewropa ýurtlary we ABŞ, Serbiýanyň hüjümleri sebäpli Bosniýa we Gersegowinany ýeke goýdy. Bosniýa we Gersegowinanyň musulmanlaryny iň köp biynjalyk eden zat, Europeewropanyň üçünji uly goşuny, ugugoslawiýanyň Federal goşunynyň serb çetnikleri bilen bilelikde hereket etmegi we olara goldaw bermegi boldy. Beýleki tarapdan, musulmanlara harby goldaw ýokdy we ýarag taýdan gaty ejizdi. Netijede serbler Bosniýa we Gersegowinanyň möhüm şäherlerini eýeledi. Bu basyp alyş hereketi bir milliona golaý musulmany göçmäge mejbur etdi. Serbler basyp alan ýerlerinde gyrgynçylygy we ýok etmegi amala aşyrýardylar. Esasanam metjitleri we yslam yzlary bolan taryhy eserleri ýok etmek üçin seresap boldular.
Bosniýa-Gersegowina meselesini çözmek üçin dürli seneler boýunça geçirilen gepleşikler we araçylyk tagallalary hem netije bermedi. 1994-nji ýylyň ahyryna çenli Bosniýada we Gersegowinada raýat urşunda ölenleriň sany 250 000-den geçdi we göçmäge mejbur bolanlaryň sany 1 milliondan geçdi.
Bosniýa we Gersegowina Respublikasynyň prezidenti Alija Izetbegowiç ilki bilen uly harby güýje we mümkinçiliklere eýe bolan serblere we her dürli harby serişdesi bolmadyk Bosniýa we Gersegowinanyň halkyna garşy durmazlyk üçin gaty seresaply syýasata eýerdi. we daşary ýurt goldawy ýok.
Milli Goşun Türkmenistan
«Milli goşun» web-saýty Türkmenistanyň Goranmak ministrligi tarapyndan ýöredilýär. Ol Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň amala aşyrýan gündelik işleriniň internet torundaky elektron şöhlelenmesidir.
Web-saýt türkmen halkynyň taryhda gahrymançylykly ömür we söweş ýollary, häzirki döwürde üstünlikli durmuşa geçirilýän giň gerimli harby özgertmeler baradaky maglumatlaryň ençemesi bilen ýakyndan tanyşdyrmak mümkinçiligine hem eýedir.
«Milli goşun» žurnalynyň internet torunda adybir web-saýty türkmen we rus dillerinde berilýän harby-taryhy, jemgyýetçilik-syýasy makalalar peýdalanyjylaryň döredijilik isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilendir. «Milli goşun» web-saýty birnäçe bölümlerden ybarat bolup, her bir bölümiň öz göz öňüne tutýan wezipeleri bardyr.
«Habarlar», «Harby hukuk», «Harby sport», «Harby bilim», «Harby taryh», «Harby durmuş», «Kitaphana», «Merdana nesiller», «Sorag – jogap», «Giriş synaglary» bölümleriň her biriniň atlandyrylyşyna laýyklykda ugurlar boýunça ýazmaça we wideo maglumat gory bardyr.
«Milli goşun» web-saýtynyň «Harby hukuk» bölüminde Türkmenistanda amala aşyrylýan harby özgertmeleriň kanuny esaslaryna salgylanýan harby hukuk maglumatlary bilen tanyşmaga-da giň mümkinçilik bar.
Aziada — 2017-ä barylýan günleriniň her sekundynyň hasabaty ýöredilýän döwründe «Milli goşun» web-saýtynda iň täze sport täzelikleri bilen «Harby sport» bölüminde tanyşyp bolar.
«Merdana nesiller» bölüminde harby gullukçylar tarapyndan taýýarlanylýan we Türkmenistanyň teleýaýlymlarynda goýberilýän harby telegepleşikleri teleýaýlymda görüp ýetişmedik ýa-da gaýtadan göresiň gelýän telegepleşiklerine tomaşa etmek mümkinçiligi bar.
«Sorag – jogap» bölümi web-saýtyň ulanyjylaryna harby gulluk bilen bagly we harby durmuşa degişli yzygiderli ýüze çykýan soraglaryna kanunalaýyk jogap berýär. Bu bölümde hem dürli ýaşdaky raýatlar we harby gulluga çagyryşa degişli ýaşlar özlerini gyzyklandyrýan harby gulluk bilen bagly soraglara kanagatlanarly jogap taparlar.
«Kitaphana» bölüminde türkmen taryhynyň harby maglumatlarynyň çeşmeleri bolan türkmençe eserleri okap bolýar.
«Giriş synaglary» bölümi Türkmenistanyň metbugat we tele-radioýaýlymlarynyň resmi bildirişlerine garaşmazdan, ýöriteleşdirilen harby mekdeplerde orta bilim almaga isleg bildirýän, harby hünär ugry boýunça bilim alasy gelýän ýaşlaryň ýokary harby okuw mekdepleriniň giriş synaglary baradaky gyzyklanmalaryna jogap tapyp bilýändikleri üçin has hem ähmiýetlidir.
Şeýle mümkinçiliklere eýe bolmagy bilen «Milli goşun» web-saýty dünýäniň dürli döwletlerinde ýaşaýan, işleýän, bilim alýan ýaşlaryň, şonuň ýaly-da daşary ýurt döwletlerinde ýaşaýan we işleýän türkmenistanlylaryň gyzyklanmalaryny kanagatlandyryp biler.
Links
web-saýty
2
Aradan çykanlar
0er
Şaýmflug prinsipi
Şaýmflug prinsipiniň düşündirilişi
right|thumb|300x300px|Şekil 1. Adaty fotoapparat bilen, haçan-da jisim tekizligi surat tekizligine parallel däl bolsa, diňe kiçi bölek fokusda (dury) bolar. right|thumb|300x300px|Figure 2. The angles of the Scheimpflug principle, using the example of a photographic lens right|thumb|400x400px|Figure 4. Rotation-axis distance and angle of the PoF Adatça, fotoapparadyň lens we surat (film ýa-da sensor) tekizlikleri paralleldir we netije-de fokus tekizligi hem parallel bolýar. Eger-de tekiz jisim (binanyň diwary ýaly) surat tekizligine parallel bolsa, fokus tekizliginiň üstüne gabat gelmegi mümkin we netije-de jisim surata dury çykar. Eger-de jisim tekizligi surat tekizligine parallel däl bolsa, on-da jisim tekizligi diňe fokus tekizligi bilen kesişen çyzygynda dury görner, Şekil 1-de görkezilişi ýaly.
Surat we lens tekizliklerinden tangens çyzygy geçirilen-de, fokus tekizliginiň geçýän çyzygynda kesişýärler, Şekil 2-de görkezilişi ýaly. Şu ýagdaýda, surat tekizligine parallel bolmadyk tekiz jisim doly fokusda (dury) bolar.
Jeýms Madison
Jeýms Madison, 1751-1836 ýyllary arasynda ýaşap geçen. 04.03.1809 - 04.03.1817 seneleri arasynda ABŞ prezidenti bolan, Tomas Jefersondan soňra ABŞ-yň 4-nji prezidentidir.
KIRIÇENKONYŇ TOMUSKY GOJAMAN TENEÇIRI
KIRIÇENKONYŇ TOMUSKY GOJAMAN TENEÇIRI (Cymindis kiritshenkoi) Teneçirler otrýady Gojaman teneçirler maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi V (DD). Ýeterlik öwrenilmedik görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Türkmenistanda şu uruga degişli 3 görnüşiň biri duş gelýär. Ýurtda görnüşiň genofondyny gorap saklamakda uly ähmiýeti bar. Gysgaça beýany. Bedeninde gara menekler ýok diýen ýaly, örän açyk sary reňkli, göwresi uly teneçir. Maşgala degişli beýleki ähli görnüşleriňkiden tapawutlylykda, erkek teneçirleriň ganatlarynyň yzky burçy aýlawly we onda oýulan ýer bolmaýar. Ýaýraýşy. Farap, Galkynyş, Birata şäherçeleri. Türkmenistandan daşarda — Özbegistan, Gazagystan, Eýran, Yrak, Mesepotamiýa. Ýaşaýan ýerleri. Düzlüklerdäki we dag jülgelerindäki çalt akýan derýajyklaryň ýakasy. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Ýek-tük tapylýar. Esasy çäklendiriji sebäpler. Suw gurluşyk we suwaryş işleri geçirilen mahalynda, derýalaryň tebigy akymynyň bozulmagy. Gowaça meýdanlary suwarylanda Amyderýanyň we uly ýaplaryň suwlaryna galyndy suwlaryň goşulmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Ýeterlik öwrenilmedik. Maý-iýun aýlary, esasan, Amyderýanyň kenar ýakalarynda duş gelýär. Liçinkalary we kiçi ýaşly teneçirler akar suwlarda iki ýyla golaý ýaşaýar. Ownujak bognaýaklylar bilen iýmitlenýär. Köpeldilişi. Iş geçirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Amyderýa döwlet goraghanasynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Tutmagy gadagan etmeli. Barlaglar boýunça teklipler. Biologiýasyny jikme-jik öwrenmeli, liçinkasyna ylmy beýan etmeli. Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň mör-möjekler gaznasy üçin teneçirleri ýygnamaly. Düzüji: S. K. Durdyýew
James Comey
James Brien Comey, Jr. (1960).
Luck (multfilm)
Luck ABŞ-da “Skydance Animation” tarapyndan öndürilen we “Apple TV+” tarapyndan 2023-nji ýylyň 2-nji awgusty Ispaniýa paýlanan 3D animasiýa komediýa filmidir.
Kabul edişlik
21 syn esasynda 48/100 Metacritic baly bar.
Uýgurlar
thumb
Merkezi Aziýada iñ medenýetli we juda gadymy halk bolan uýgurlaryñ etnik ady hem onlarça alymlaryñ únsúni ózúne çekipdir. Meselem 974-nji ýylda ýazylan Kýu-Wu-taý diýen hytaý çeshmesinde uýgur sózi hókúmdary shóhratlandyrýan we hújúm edýán diýlip terjime dilýár.
Reşideddiniñ pikiriçe, Oguz hanyñ iline goshulyp, onuñ Gara hanyñ garshysyna alyp baran sóweshlerine ýardam berenligi úçin, Oguz han bu halka Uýgur diýip at beryár.Bu túrki sóz uýmak ishliginden bolup uýujy ,goshulan,birleshen, diýen manydadyr.Abylgazy hem bu ady sheýlerák terzde dúshúndirýár.
Türk etnonimleri diýen kitabynyñ bir babyny ýórúte uýgur sózúni derñemeklige bagyshlan garagalpak alymy D.Aýmyradow bu etnonimi Uý (ýúñ, túý, saç manysynda) we gur (gara) sózlerinden hasaplap, onuñ  gara saçlylarmanysynyñ tarapyny tutýar.Shu kitapda bu etnonimiñ manysy barada dúrli pikirleri hem getiryár.
Biziñ çaklaýshymyza górá uýgurlaryñ we oguzlaryñ gadymy garyndash bolshy ýaly, olaryñ etnik atlary hem shol bir kókden dórápdir.Kábir túrki halklar meselem(çuwaşlar) z sesi bilen gutarýan túrki sózleri r sesi bilen aýdýarlar: oguz+ogur,,,dokuz+tohar,sekiz+seker, geler + gelmez ýaly sózlerde bu fonetiki hadysa túrkmen dilinde-de dush gelýár.Diýmek, uýgur sózi r - dilli túrki taýpalar.Oguz hem z dilliler tarapyndan dóredilen atlardyr.Muny VIII asyr uýgurlaryna dokuzoguz diýlendigi hem tassyklaýar(ilki dówlet guranda, uýgurlar 9 sany oguz taýpasyndan ybarat eken)
Ýatgynyň miomasy
ÝATGYNYŇ MIOMASY|right|frame Ýatgynyň miomasy aýal jyns agzalarynyň köp duş gelýän howply däl täze döremesidir. Olar öz düzümi boýunça myşsadan ýa-da birleşdiriji dokumadan ybarat bolup bilýärler. Agdyllyk edýän dokumanyň görnüşine baglylykda howply däl täze döreme fibromioma (birleşdiriji dokuma köp – bu seýrek ýagdaý) ýa-da mioma (myşsa dokumasy köp – 5:1 gatnaşykda) diýip atlandyrylýar. Onuň düzüminiň 75-85% yagdaýlarda myşsadan ybaratlygyny göz öňüne tutup, soňky ýyllar ony "mioma" diýip atlandyrmak dogry bilindi.
Ýatgynyň miomasy 20-40 ýaş aralygynda emele gelýändir. Operatiw bejergi köplenç 30-50 ýaş aralygyndaky aýallarda geçirilýär. Soňky ýyllarda miomanyň "ýaşarandygyny" belläp geçmelidir.
Geçen asyryň 60-70 ýyllarynda 30 ýaşa çenli aýallarda mioma sebäpli geçirilýän operasiýalar gaty seýrek duş gelýärdi. Häzir bu ýaşda geçirilýän operasiýalaryň ýygylygy 5% barabardyr. Aýbaşydan galma döwrüne ýeten aýallarda onuň ýüze çykyşy 30-35%-e deň bolup durýandyr.
Mioma düwünleri köplenç ýatgynyň bedeninde (95% ýagdaýlarda), seýrek ýagdaýda ýatgynyň boýunjygynda (5%) döreýär. Ösüş häsiýeti boýunça mioma düwünleri garyn boşlugyna tarap, ýatgynyň içine tarap we ýatgynyň öz myşsa süýümleriniň arasyna ösüp biler. Köplenç ýatgynyň dürli ýerlerinde köpsanly mioma düwünleri emele gelip biler.
Ýatgynyň miomasynyň emele gelmeginde bedende ýüze çykýan gormonal üýtgeşmeler esasy orny eýeleýändir. Çişiň döremegine, aýal jyns agzalaryň gormonlarynyň (estrogen we gestagen) emele gelmeginiň bozulmalary, aýry-aýry estrogen birleşmeleriniň (estron we estrodiolyň) mukdarynyň ýokarlanmagy itergi berýär. Käbir barlagçylaryň bellemegine görä, ganda diňe estrogen gormonlary köpelmän, androgenleriň (testosteron) hem derejesi ýokarlanýandyr. Ondan başga-da, miomanyň myşsa dokumasynyň aýal jyns gormonlaryna we androgenlere ýokary duýgurlylyk häsiýetiniň barlygy anyklanyldy.
Dokumanyň has hem progesterona bolan ýokary duýgurlylygy, çişi gestagen serşdeleri bilen bejermegiň ýerlikliligi barada netijäni çykarmaga kömek edýär.
Ýatgynyň miomasynyň kliniki alamatlary onuň ýerleşişine, ölçeglerine, aýalyň ýaşyna, bar bolan bedeniň başga kesellerine baglydyr. Esasy alamatlaryna agyry we aýbaşy aýlawyna bagly ýa-da bagly bolmadyk gan akmalar degişlidir. Gan akmalaryň gaýraüzülmeleri höküminde ýürek-damar ulgamynyň işiniň bozulmagy we gan azlylyk ýüze çykyp biler.
Hemişe duýulýan, syzlaýan häsiýetli agyrylar çişiň çalt ösýän ýagdaýynda ýüze çykýar.Bu agyrylar çişiň dokumalary we nerw süýümleri basmagy netijesinde döreýär.
Aýbaşy döwründe ýüze çykýan agyrylar miomanyň ýatgynyň myşsasynyň gatynda dörän ýagdaýynda köp duş gelýär. Şu agyrylaryň döremegi, bu döwürde ýatgynyň ýygrylmagynyň güýçlenýänligi bilen düşündirilýär. Mioma düwnünde gan aýlanşygy bozulanda, agyrylar güýjeme häsiýete eýe bolýandyr. Burgy towlaryna meňzeş agyrylar ýatgynyň içine tarap ösýän düwünlerde köp duş gelýär. Güýjeýän agyrylar garyn boşlugyna tarap ösýän düwünleriň “aýajygynyň“ towlanmagy sebäpli hem ýüze çykyp biler.
Miomalarda iň köp duş gelýän alamat – gan akmalardyr. Gan akma miomaly näsaglaryň 5-7% duş gelýändir. Aýbaşy aýlawynyň bozulmagy bilen ýüze çykýan ýatgydan gan akmalar näsaglaryň 15-20% ýüze çykýandyr. Käwagt uly mioma düwünleri hem gan akma getirýän däldir. Tersine, uly bolmadyk mioma gan damarlaryny zaýalap we ýatgynyň myşsa gatlagynyň gan aýlanşygyny bozup, gan akmalara getirip biler. Mioma düwünleri polip görnüşde bolup, ýatgynyň agzyndan çykyp ("dogulýan mioma"), uly gan akmalaryň sebäbi bolup biler.
Miomada güýçli gan akmalar, ýatgynyň içki gatlagynyň (endometriýa) umumy meýdanynyň ulalmagy (miomada 10-15 esse ulalýar) we ýatgynyň ýygrylmagynyň bozulmagy bilen düşündirilýär.
Ýatgydan gan akmalar gan azlylygyň ýüze çykmagyna getirýär. Ol bolsa öz gezeginde, ýürek – damar ulgamynyň işiniň bozulmagyna, agzalarda gan aýlanşygynyň üýtgemegine getirip biler.Ýüregiň myşsa diwarjygynda hem maddalaryň alyş-çalyş ýagdaýy üýtgeýär. Mioma düwünleriň ýerleşişine we ululygyna baglylykda, peşew haltasy we peşew akarlar basyşa sezewar bolup biler.
Peşew akarlaryň basylmagy, esasan, mioma düwünleriň ýatgydan gapdallygyna ösen ýagdaýynda duş gelýär. Bu anatomiki bozulmalar böwregiň giňelmegine we peşew çykaryjy ýollaryň ýokançlyklaryna getirip biler.
Peşew çykaryjy ulgamyň başga bozulmalaryna ýygy-ýygy buşukma, peşew saklap bilmezlik ýagdaýy degişlidir.
Miomaly näsaglarda bagryň işiniň zeperlenmegi hem ýüze çykýar. Jyns gormonlaryň alyş-çalyş ýagdaýynyň bozulmagyna sebäp bolup, ol üýtgeşmeleriň öňden gelýänligi hem ähtimaldyr. Şonuň bilen bilelikde, gan azlylyk sebäpli bagyrda uglewod, ýag çalşygy hem üýtgeýändir.
Ýatgynyň miomasyndan ejir çekýän aýallarda aýbaşynyň gelmeginiň üýtgeýänligini belläp geçmelidir. Aýbaşy agyryly bolup, olaryň dowamlylygy uzalýandyr. Aýallarda aýbaşydan galma döwri gijigip, ol 50-55 ýaşa çenli dowam edip bilýär.
Ýatgynyň miomasyny anyklamak çylşyrymly däldir. Şonuň bilen bilelikde, kiçijik düwünleri, olaryň ýerleşişini, düzümini, howply täze döremelere öwrülmek howpyny öz wagtynda anyklamak wajyp çäreleriň biridir.
Semiz aýallarda, ýatgynyň yzky diwarynda ýerleşýän miomalary ginekologiki barlag netijesinde anyklamak hemişe başartmaýar. Ginekologiki barlag çişiň ölçegini, ýerleşýän ýerini, olaryň ösüş aýratynlygy barada maglumat berýär. Bir ýylyň dowamynda ýatgynyň ölçegleriniň ulalşyndan, miomanyň ösüş tizligi barada netije çykarýarlar. Ýylyň dowamynda ýatgynyň ösüşi göwreliligiň 4 hepdä laýyk gelýän ululygyndan kiçi bolsa-haýal ösüş, 4 hepdeden ýokary bolsa – çalt ösüş hasaplanýar.
Goşmaça anyklaýyş çärelerine USB, gisteroskopiýa, laporoskopiýa, sitologiki barlaglar degişlidir. Ultrases barlagy – mioma düwünleriň ululygyny, ýerleşýän ýerini anyklamaga kömek edýär. USB geçirilýän bejerginiň peýdalylygyny, mioma düwünleriň ösüş tizligini anyklamakda peýdaly maglumaty berýändir.
Gisteroskopiýa – bu usulyň kömegi bilen diňe ýatgynyň içki gatlagynyň ýagdaýy anyklanylman, ýatgynyň içine tarap ösýän düwünler barada maglumat alynýar. Gisteroskopiýa geçirlende, ýatgynyň içki gatlagyndan biopsiýa (bir bölegini) almaga, endometrioz bilen miomany aýyl-saýyl etmek mümkinçiligi döreýär. Miomany sarkomadan aýyl-saýyl etmek çylşyrymly bolup durýar.
Miomanyň çalt ösmegi, güýçli gan akmalar sarkomany güman etmäge esas döredip biler.
Laparoskopiýa – anyklaýyş çäreleriň jemleýji tapgyry höküminde geçirilýär. Ýatgynyň daşyna ösýän miomalary bilen ýumurtgalyklaryň çiş kesellerini aýyl-saýyl etmekde köp maglumat berýändir.
Dogry bejergini bellemek üçin bu soraglary çözmek möhüm bolup durýandyr. Sitologiki usul – has giňişleýin barlaglary geçirmek üçin näsaglary seçip almaga kömek edýär. Ýatgynyň miomasyny bejermek iki usul bilen alnyp barylýandyr: hirurgiki (operatiw) we konserwatiw (operatiw däl) usullar.
Hirurgiki usul saýlanyp alnanda,geçirilýän operasiýanyň göwrümi köp faktorlara baglydyr: ýatgynyň içki gatlagynyň we boýunjygyň ýagdaýy, aýalyň ýaşy, onuň geçiren beden keselleri we başgalar.
Aşaky ýagdaýlar hirurgiki bejergi üçin görkezme bolup biler: Miomanyň konserwatiw bejergisiniň esaslary geçen asyryň 70-80 ýý. işlenip düzüldi. Häzirki wagtda amaly lukmançylykda onuň birnäçe görnüşi peýdalanylýandyr.
689
Aradan çykanlar
680'erne
Ýatgynyň miomasy
Köpýyllyk barlaglar dörän miomanyň ýitip gitmeýänligini tassyklap, onuň ölçegleriniň aýbaşydan galma döwründe kiçelýänligini belleýärler. Şol döwre mahsus üýtgemeleri konserwatiw bejerginiň kömegi bilen döredip, miomanyň kiçelmegini gazanyp bolar.
Gormon serişdelerini ulanmak konserwatiw bejerginiň esasy bolup durýandyr.
Gormon serişdeleriň birnäçe görnüşleri ulanylýar.
Ritzau
Ritzau — Daniýa gazet guramasy.
Ýatgynyň miomasy
Ýokarda agzalan serişdeleriň täsiri netijesinde 2-3 aýdan aýbaşynyň kesilmegi bolup geçýär. Gormon bejergi dowam edýän wagty, üç aýdan 1 gezek USB geçmek hökmandyr. 3-4 aý geçirilýän bejerginiň dowamynda çişiň ulalmagy anyklanylsa, bejergini bes etmek dogry hasaplanylýar.
Bejerginiň peýdaly netijeleri beren ýagdaýynda, diňe bir çişiň ösmegi saklaman, eýsem, onuň ululygynyň kiçelmegi (20% çenli) hem bolup geçýär.
Gormon serişdelerini ýokary gan basyşly aýallara, semizlikden, süýji keselinden, aýagyň warikoz keselinden ejir çekýän aýallara bermekden saklanmalydyr. Gormon serişdeleri bilen bilelikde, ýürek-damar ulgamynyň işini kadalaşdyrýan bejergini we gan azlylygyň bejergisini geçirmelidir.
Mioma düwünleri bejermekde ýokary ýylylyk berýän fizio bejergileri ulanmak bolýan däldir. Olar çanaklyk agzalaryň gan aýlanşygyny güýçlendirip, çişiň ösmegine getirip biler.
Ýatgynyň miomasy anyklanylan hemme aýallar ginekolog lukmany tarapyndan gözeçilige alynmalydyr. Lukman gormon bejergisi we hirurgiki bejergi üçin görkezmeleri dogry çäklendirmäni başarmalydyr. Hirurgiki bejergiden soň hem aýallar lukman gözegçiliginde galmagy dowam edýändir.
FK Žalgiris Wilnýus
FK Žalgiris Vilnius hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Don Rickles
thumb Donald Jay "Don" Rickles (1926 – 2017) Amerikally aktýor.
Yangiobod etraby
Yangiobod etraby - Özbegistanyň Jyzzah welaýatynde ýerleşýän etrap.
APA (agensiýa gazet)
Austrian Press Agency (APA) — Awstriýa gazet guramasy.
Dolmabahçe
dolma bahçe sarayının memarı kimdir
Australian Associated Press
Australian Associated Press (AAP) — Awstraliýa gazet guramasy.
Zedd
Anton Zaslawskiý (Антон Заславский; d. 2 Sentýabr 1989) ýa-da tanalýan ady bilen Zedd, rus-nemes albom produseri, DJ, multi-instrumentalist we saz dörediji.
Zedd Germaniýanyň Kaiserslautern welaýatynda önüp-ösýär we şol ýerde kariýerasyna başlaýar. 20012-nji ýylda çykaran "Clarity" aýdymy oňa şowlulyk getirýär. Aýdym Billboard Hot 100-de 8-nji ýerini alýar, Iň gowy tans albomy kategoriýasynda 56-njy Gremmy baýraklarynda Gremmy  baýragyny mynasyp bolýar. "Clarity" aýdymyndan soňra iň gowy bilinýän aýdymy Alessiýa Kara bilen bilelikde ýerine ýetiren "Stay" (gal) aýdymy.
Orta asyrlar
Orta asyrlar — Gadymyýetden soňraky we Täze döwrüň öňýanyndaky taryhy döwür.
Karaçi
thumb|left|200px|3 Talwar, Karaçi
Karaçi (کراچی, Karachi, ڪراچي) — Päkistanyň günortasynda port şäheri, ýurduň iň iri şäheri we 14 million çemesi ilaty bilen dünýäniň iň iri şäherleriniň biri.
Kudus
thumb|285x285px|right thumb|197x197px|Ierusalimiň gündogar tarapdan görnüşi
Kudus, Ierusalim (ירושלים Ýeruşalaýim, القدس "el-Küds") — Ýakyn Gündogaryň gadymy şäheri, ol Ortaýer deňzi bilen Öli deňziň arasyndaky tarazda 650–840 m beýiklikde ýerleşýär. Ol dünýäniň iň gadymy şäherleriniň biridir — ýaşy 3500 ýyldan hem gowrakdyr.
Anime
Anime (アニメ, anime) — Ýaponiýanyň animasiýa.
161
Aradan çykanlar
160er
Fetih-1453
Fetih-basyp almak/almak manysy bar. Rejissýory: Faruk Aksoý,
Bash keshplerde : Dewrim Ewin, Halis Baýraktaroglu, Ibrahim Çelikkol, Ozan Çobanoglu, Ali Riza Soýdan, Sedat Mert, Dilek Serbest, Wolkan Keskin, Ozkar Güngör.
Ssenarisi: Atilla Engin, Irfan Saruhan.
Jeýms Monro
Jeýms Monro, 1738-1831 ýyllary arasynda ýaşap geçen. 04.03.1817 - 04.03.1925 seneleri aralykda Jeýms Madisondan soňra ABŞ-yň 5-nji prezidenti bolan.
Fetih-1453
Prodýuser:Faruk Aksoý,
Cmd
nusga buýruklary; start calc (kalkulýatory çagyrmak).
Fetih-1453
Kompozitory: Benzamin Wallfish,
Studiýa:Túrkiýa(túrk dilinde)
Górnúshi: Drama, taryhy we sówesh filmi,
Dowamlylygy:160 minut
Býujeti:17 million $.
Taryhyñ iñ esasy wakalarynyñ biri-de Osmanly döwleti tarapyndan shol wagtky Konstantinopolyñ ýa-da házirki ady Stambuluñ basylyp alynmagydyr.1453-nji ýylda bolup geçen bu taryhy waka bilen baglanyshykly házire çenli halkyñ gównúnden turan film surata dúshúrilmándi.Yóne bu filmde bash roldaky keshp janlanmandyr.Bu film 2012-nji ýylyñ ýagny geçen yylyñ 17-nji Fewralynda dúnýá prokatyna çykaryldy.
Ceshme:Zaman
Süleýman I
thumb|right|200px|Süleýman I
Süleýman I , (Iňlisçe: Suleiman the Magnificent).
TASS
Rusiýa Gazet Guramasy (TASS) — Russiýa gazet guramasy.
Mekan Amanow
Mekan Amanow Parahadowiç. Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň Hojadepe geňeşliginde  1993-nji ýylyñ Aprel aýynyñ 18-ne dogulan. Ol Sakarçäge etrabyndaky 28-nji orta mekdebi tapawutlanyp tamamlaýar.Ýokary bilimi 2010-2015-nji ýyllarda Türkmen Döwlet Ykdysadyýet we Dolandyryş Institutynda alýar.
Karfagen (Kolumbiýa)
thumb|285px|
Karfagen (Ciudad de Cartagena) -Kolumbiyanyň ululygy boýunça ikinji şäheri.
Olimpiýa şäherçesi
Türkmenistanda gurulýan özboluşly sport desgalarynyň biri hem Olimpiýa şäherjigi bolup durýar. Merkezi Aziýa sebitinde deňi-taýy bolmadyk bu şäherjikde 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa Oýunlary geçiriler.
Mälim bolşy ýaly, gerimi we ähmiýeti taýdan görlüp-eşidilmedik bu taslamanyň başlangyjyny Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi goýdy. 2010-njy ýylyň 5-nji noýabrynda Döwlet baştutany Olimpiýa şäherjiginiň – 30-dan gowrak desgany öz içine alýan köpugurly sport toplumynyň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy.
Toplumyň infrastrukturasy häzirki olimpiýa stadionynyň daş-töwereginde ýerleşýän, dört tarapyndan paýtagtyň iri ulag ýollary geçýän zolakda ýerleşýär. Bu örän ähmiýetli faktor toplumyň ähli desgalaryna päsgelçiliksiz barmagy üpjün etmäge mümkinçilik berýär.
Olimpiýa şäherjigine goňşuçylykda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleri, ýagny Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş instituty, Türkmen döwlet medeniýet instituty, Döwlet serhet gullugy akademiýasy we Türkmenistanyň milli sport we syýahatçylyk instituty ýerleşýär. Bu bolsa, geljekde toplumyň sport desgalaryny okuw-türgenleşik binýady hökmünde ulanmaga mümkinçilik berer.
Ýapyk sport desgalarynda oňaýly şertleriň döredilmegi we olaryň ýöriteleşdirilen enjamlar bilen üpjün edilmegi halkara kadalara we sport tehnologiýasynyň talaplaryna laýyklykda türgenleşikleri we ýaryşlary, kwalifikasiýa we seçgi oýunlaryny tutuş ýylyň dowamynda geçirmäge mümkinçilik berer.
Jon Kuinsy Adams
Jon Kuinsy Adams, 1767-1848 ýyllary aralygynda ýaşap geçen. 04.03.1825 - 04.03.1829 senesinde Jeýms Monrodan soňra ABŞ 6-njy prezidenti bolan. Wise-prezidenti Jon Kalhoun.
Eýnikis Gintaras
Litwaly belli basketboçy.Basketbolda Litwaň ýedi gezek çempiýony.Basketbolda Rusýaň bir gezek çempiýony.Basketbolda Polşaň bir gezek çempiýony.
Romen Gari
Romen Gari (hakyky ady – Roman Kasew) XX asyr fransuz edebiýatynyň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol Russiýa imperiýasynyň Wilno şäherinde (häzirki Wilnýus, Litwa), söwdagär bilen aktrisanyň maşgalasynda dünýä inipdir. 1928-nji ýylda ol ejesi bilen Fransiýa, Nissa şäherine göçüpdir. Roman Eks-an-Prowans şäherinde we Parižde hukuk hünärini öwrenipdir. Ýaşlyk ýyllary ol uçarman bolmagy arzuw edipdir, bu ugurdan ýörite okapdyr. Ikinji Jahan urşy başlanyndan soň Roman Beýik Britaniýa göçmeli bolýar, bu ýerde Şarl De Gollyň goşunyna goşulyp, Ýewropadaky we Afrikadaky birnäçe söweşlere gatnaşýar. Uruşdan soň Fransiýa dolanyp, ilçihana işe girýär.
1945-nji ýylda ol Romen Gari ady bilen ilkinji nowellasyny çap etdirýär, derrew hem meşhurlyk gazanýar. Ýazyjy yzly-yzyna roman döredýär, olaryň hersini hem okyjylar örän gyzgyn garşylaýarlar. «Günüň reňki»(1952), «Asmanyň köki»(1956), «Säher wadasy»(1960), «Çingiz Haimiň tansy»(1967), «Hoş gal, Gari Kuper!»(1969), «Ak it»(1970), «Gamly masgarabazlar»(1979), «Batbörekler»(1980) romanlary ähli ýaşdaky okyjylary özüne bendi etdiler. Mundan ötri ýazyjy «Bütin ömür öňümizde»(1975), «Pseudo»(1976) we «Süleýman şanyň gorkusy»(1979) romanlaryny çap etdirip, Emil Ažar lakamy bilen hem uly şöhrat gazandy. Ol ýene birnäçe lakam ulanyp, birentek eserler çap etdiripdir. Ýokarda agzanlarymyz olardan iň meşhurlarydyr. Bu lakamlaryň üsti bilen ýazyjy fransuz edebiýatynyň taryhynda hiç kimiň başarmadyk zadyny edipdir – Gonkur baýragyna iki gezek mynasyp bolupdyr (bu baýrak ýazyjylara diňe bir gezek berilýär). Birinjisini 1956-njy ýylda – Romen Gari ady bilen «Asmanyň köki» romany üçin, ikinjisini hem 1975-nji ýylda – Emil Ažar ady bilen «Bütin ömür öňümizde» romany üçin mynasyp görlüpdir. Okyjylar ýazyja ynanyp, Emil Ažar Romen Gariniň ýegenidir öýdüpdirler.
Romen Gari döwrüň iň bir möhüm meselelerini aýny wagtynda duýup, gozgap we olaryň hakyky realistik çözgütlerini orta atyp, zaman bilen aýakdaş gidip bilýändigini subut eden ýazyjydyr. Onuň döredijiligini başga bir ýazyjynyň döredijiligi bilen garyşdyrjak gümanyň ýok. Ýazyjynyň ähli eserleri özüniň labyzlylygy, ýeňil okalyşy hem-de galdyrýan täsiri bilen okyjynyň ýüreginde aýrylmaz yz galdyrýar.
Ýazyjy 1980-nji ýylda, Parižde aradan çykypdyr.
Kinşasa
thumb|280px|Kinşasanyň we [[Kongo derýasynyň görnüşi]]
Enermyradow Öwezmyrat Yslamowiç
Enermyradow Öwezmyrat Yslamowiç - Türkmenistanyň döwlet işgäri.
Doglan senesi we ýeri
1981-nji ýylda Aşgabat şäherinde doguldy.
Bilimi we hünäri
Ýokary bilimli. 2005-nji ýylda Türkmen oba hojalyk uniwersitetini tamamlady. Hünäri boyunça agronom.
Peçenegler
Çeşme
Soltanşa Atanyýazow. Şejere (türkmenleriň nesil daragty) Aşgabat «Turan一1» 1994. sah 71-73.
163
Aradan çykanlar
160er
Edwin wan der Sar
Edwin wan der Sar 1970nji yylyn 29njy oktyabrynda Gollandiyanyn Worhaut shaherinde dunya inyar.
Kluby statistika
Wan der Sar 20 yashynda Lui wan Gaalyn Aýaksyn altyn nesline goshulyp,oz bet karyerasyna gadam basyar.Ayaksyn duzuminde bu derwezewan 4 sapar yurdun chempiony,3 sapar yurdun kubogyna eye bolyar.92de Uefa kubogyny eyelap,95de Uefa chempionlar ligasyny hem gazanyar.96da yene Chempionlar ligasynyn finalynda oynap,emma ol Ayaks bilen Ýuwentusdan asgyn geldi.1999da Yuwentusa gechip,2 yyl toparda zahmet chekyar.Yuwentus bilen Intertoto kubogyna eye bolyar.Yuwentusyn taryhyna hem ilkinji italyan dal derwezewan bolup giryar.2001de 7,5 mln yewro Fulheme gityar.Fulhemda 4 yylyn ichinde 2nji gezek Intertoto kubogy alyar.2005de ol Manchester Ýunaytede gechip,2nji yashlygy bashyndan gechiryar.Ser Aleks Ferguson ona uly hormat goyup,Peter Shmeyhelden son 2nji beyik derwezewan diyip at goydy ona.Wan der Sar ozunin bir ayratyn tapawudy barty,olam koplench derwezeden chykyp,ayakda gowy oynap,sonky goragchyn roluny doly amala ashyryarty.Manchester Yunaytedin duzuminde Edwin 4 gezek APL-yn chempiony boldy.2008de bolsa yarymfinalda Barselonany yoldan ayyryp,Moskwadaky finalda Chelsinin bar nastroeniyasyny bozyar.Shol finalda esasanam Wan der Sar oynun sonky urgylarda Anelkany depen topuny saklap,toparyn yenmegine sebapkar boldy.2009da Wan der Sar 1311 minutlap oz derwezesine pokgi gechirman,dunya rekordyny uryar.2011de eyyam 4nji gezek Chempionlar ligasynyn finalynda oynap,2nji sapar kumush medala mynasyp boldy.Shol finalda hem ol 40 yashynda bolup,final oyunlaryn in yashuly oyuchysy diyilip,taryhda galyar.Shol yylyn awgustynda ol oz uzak dowam eden karyerasyny tamamlayar.Gollandiyan milli yygyndysynda 1995-2008nji yy.chykysh edyar.Golandiyan duzuminde 130 oyun gechirip,rekord bellige hem eye bolyar.2000 we 2004 Yewropa chempionatlarda dowlet bilen burunch medalchysy bolyar.1994,95,96,97de Gollandiyanyn,1995 we 2009da bolsa Yewropanyn in gowy derwezewany bolyar.
Ol oz karyerasynda bir gezek gol urmagy bashardy, De grafshap toparyna gol urdy.
Şeýle aýtdy Zaratustra
Germanýaly dünýä belli pelsepeçi Fridrik Nitsçeniň ýazan kitaby.
Kalkutta
thumb|300px
Kolkata, 2001-e çenli resmi ady — Kalkutta (কলকাতা, Kolkata; कोलकता) — Hindistanyň gündogarynda Gang deltasynda şäher. Günbatar Bengaliýa ştatynyň paýtagty, tutýan meýdany boýunça Mumbaiden soň Hindistanyň ikinji şäheri. Ilaty 4,6 mln.
Fonetika
Fonetika - sözleýiş sesleri hakdaky ylymdyr. Biz öz oý-pikirlerimizi sözlem görnüşinde daşymyza çykarýarys. Sözlemler sözlerden, sözler bolsa belli bir yzygiderlikde gelen seslerden düzülýär. Söz, sözlem, sözlemek asyldaş adalgalardyr. Dil biliminiň ähli bölümlerinde esasy dil birligi bolan söz bilen iş salşylýar. Fonetikada sözleriň ses gurluşy bilen baglanyşykly meseleler öwrenilse, leksikada sözleriň many gatnaşyklary, morfologiýada sözleriň morfologik aýratynlyklary, sintaksisde sözlemde sözleriň baglanyş tärleri öwrenilýär. Fon grekçe ses (deňeşdiriň: telefon, mikrofon, magnitofon), tikaylym (deňeşdiriň: grammatika, stilistika, matematika...) düşünjelerini aňladýar.
Akmyrat Hojanyýaz
Akmyrat Hojanyýaz (Doly ady: Akmyrat Gurbangeldiýewiç Hojanyýazow). 1960-njy ýylyň 22-nji iýulynda Halaç etrabynyň Pelwert obasynda dünýä indi. 1981-nij ýylda W.I.Lenin adyndaky pedagogik (häzirki Seýitnazar Seýdi adyndaky mugallymçylyk) institutynyň taryh-filologiýa fakultetini türkmen dili we edebiýaty mugallymy hünäri boýunça tamamlandan soň, öz bilim alan mekdebinde ýaşlara sapak berdi.
Döredijilik ýoly - eserleri
Ykbalyny döredijilige ymykly baglamak maksady bilen, Aşgabada geldi. “Sowet Türkmenistany” (soňra “Türkmenistan”), “Edebiýat we sungat”, “Nesil” gazetlerinde habarçy, uly habarçy, bölüm müdiri, baş redaktoryň orunbasary ýaly, dürli wezipelerde, Türkmenistanyň Prezidentiniň Metbugat gullugynyň referenti bolup işledi. Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji harby neşiriniň döredilmegi bilen, “Esger” gazetiniň baş redaktory wezipesine bellenildi. Häzirki wagtda “Türkmenistan” gazetiniň bölüm redaktory.
Akmyrat Hojanyýazyň goşgular ýygyndylary, şeýle-de syýasy-publisistik makalalaryny öz içine alýan ýygyndylary dürli ýyllarda “Magaryf”, “Türkmenistan” neşirýatlary tarapyndan çap edildi. Onuň terjime etmeginde Gündogaryň beýik akyldarlary Hoja Ahmet Ýasawynyň, Möwlana Jelaletdin Rumynyň, Nyzamy Genjewiniň, Feridetdin Attaryň, Hafyzyň, meşhur awar şahyry Resul Gamzatowyň we beýlekileriň eserleri türkmen okyjylaryna ýetirildi.
"Watan hakynda aýdym" eseri
Iň täze eseri bolan "Watan hakynda aýdym" 2019-njy ýylda okyjylar köpçüligine ýetirildi. 5 müň nusgalykda çapdan çykan bu kitap «Ýurdum, beýik Ogluň bar!», «Öz ýurdum», «Dolanmak», «Di­ňe söýgi bilen...», «Dünýäniň işi», «Kiçijik goşgular», «Ýa, Jelil!» atly bölümlerden ybarat bolup, olarda şahyryň dürli ýyllarda ýazan goşgulary ýerleşdirilipdir.
Aydym.com internet saýtyna görä, 2020-nji ýylda hem-de 2021-nji ýylyň ilkinji aýlaryna Akmyrat Hojanyýazyň "Watan hakynda aýdym" kitabyndan öz sesi bilen okan "Watannama" goşgusy Türkmenistanda iň köp diňlenýän goşgy diýip hasap edildi.
"Watan hakynda aýdym" eserinden öz okan goşgularyndan iň köp diňlenýänleri:
Döwlet sylaglary
Ol
Çowdur
Umumy maglumatlar
Iňňän irki eýýamdan tä şu günlere çenli özbaşdak taýpalygyny saklap gelýän 5 türkmen taýpasynyň biri çowdurlardyr (beýlekileri Baýat, Salyr, Eýmir, Ýywa taýpalary). Çimkent gazaklarynyň düzüminde şawuldyr diýen urugyň, şu etrapda şeýle atdaky demir ýol stansiýasynyň bolmagy çowdurlaryň XI asyra çenli Türküstan töwereginde ýaşandygyny görkezýärler. Soňra olaryň uly topary Maňgyşlaga gelýär. Bozajy diýen çowdur taýpasy bu ýerdäki Bozajy ýarym adasynda ornaşýar. XVI一XVII asyrlarda çowdurlaryň bir bölegi abdallar we söýünjajylar bilen birlikde Astrahan hem-de Stawropol etraplaryna göçýärler, beýleki bir bölegi bolsa Daşoguz welaýatynyň Kalinin hem-de Telman raýonlarynda ýaşaýarlar. Uzak taryhy döwür içinde çowdurlaryň öz içine dürli taýpalary (meselem, abdallary (Akhun), Igdirleri) siňdirişi we köpelip-känelişi ýaly, onuň çowdur diýen etnik ady hem dürli fonetik özgerişlere sezewar bolupdyr. Meselem, XI asyr alymy Mahmyt Kaşgaryda bu taýpanyň ady juwaldar görnüşinde duş gelýär, bu alym ony 24 türkmen-oguz taýpasynyň arasynda 20-nji orunda goýýar. Reşideddiniň işinde jawuldyr, Ýazyjy-oglunda çawyndyr, Abulgazyda Çawuldyr görnüşlerinde getirilen bu etnonim 15-nji orunda bolup, sanalan alymlar ony Oguz hanyň 4-nji oglynyň (Gökhan) 3-nji neberesiniň ady bilen baglanyşdyrýarlar. Diňe Salar Baba Çawuldyry Daghanyň 2-nji ogly hasaplap, ony 18-nji orna geçirýär. Bu alymlaryň etnonime berýän düşündirişleri şeýle: Reşideddin: «Şerefli (şöhratly), üýni ýaýgyn (ýagny sesi gaty); Ýazyjy-ogly: «Namysly we yrak çawly (ýagny sesi uzaga gidýän)»; Salar Baba: «Daýym (mydam) işi uruş-dawa bolgaý»; Abulgazy: «Şan-şerefli» we «Namysly». Häzirki döwrüň alymlary hem çowdur diýen etnonimi orta asyr alymlarynyňka meňzeş terzde düşündirýärler. Meselem, türk alymy I. Kafesogly bu babatda «beýik şöhratly» çowdur şiwesini öwrenen türkmen alymy H. A. Maşakow bolsa «Namysjaň, gahryman» ýaly düşündirişleri getirýär. Biz bu etnonimiň iň gadymy juwaldar (Çowaldar diýip okamak hem mümkin) häzirki döwürde ulanylýan çowdur görnüşlerinden ugur alyp, onuň düýp köküni Çog (Çok, Çoh) diýen türki söz bilen baglanyşdyrmakçy (çok sözi ýemrelileriň çokçy tiresiniň adynda hem duş gelýär). Türkmenistandaky Çohpetde (asly Çokpetde), Çokagaç, Çokjünewüt ýaly ýer-ýurt atlarynda çok sözi «gür», «topbak», «bir ýerde çogdam ösýän» ýaly manylary aňladýar. Häzirki türkmen dilinde çok sözi «köpçülik», «märeke», «ýygyn» diýen manydadyr, hatda «çopan adam çoka (märekä) bolmaz» diýen nakyl hem bar. Çog/ çok sözüniň gadymy manysy çugdumlamak, çugutmak, çokul (depede ýa-da ýeňsede goýulýan çogdam saç), çokaý (agzy bürülip bir ýere ýygnalýan aýakgap), çokga (sakgal), çogmak (topbak) ýaly sözlerde saklanýar. Diýmek juwaldar/çowdur diýen etnonimiň juw/çow sözleri aslynda çog/çok/çug sözünden bolup, ol «ýygyn», «märeke», «topar», «il» diýen manyny aňladypdyr, bu sözüň yzyna goşulan -yl, (-yn) 一köplük sanyň goşulmasydyr. Çowdur,igdir, çandyr ýaly etnonimler üçin umumy bolan -dur/ -dyr/ -dir goşulmalarynyň asyl köki näbelli (kem işlik goşulmasy däl), ýöne etnonimiýada onuň hem köplügi aňlatmagy mümkindir.
164
Aradan çykanlar
160er
Bleona Qereti
Bleona Qereti (14 maý, 1979, Korçë, Albaniýa) pop aýdymçysy.
Italýan aşhanasy
right|thumb|290x290px| [[Neapol (shahar)|Neapol pitsasy Margarita pitsasy]] right|thumb|291x291px|"Makaron" tagamlarynyň arasynda: Trenette col pesto genovese
Italýan aşhanasy Italýança : Cucina italiana) Pizza we spagetti ýaly tagamlaryň kömegi bilen bütin dünýäde giňden ýaýran we meşhur italýan aşhanasydyr. Naharhanalary dürli-dürli we sebitleýin, her sebitiň özboluşly tagamlary bar.
Italýan aşhanasy köp asyrlyk taryhy däp-dessurlara esaslanýar we Italiýada ýaşan ýa-da onuň medeniýetiniň döremegine täsir eden rimlileriň, grekleriň, lombardlaryň, araplaryň we beýleki halklaryň medeni täsirine eýe.
Litwa
left|thumb|250px|[[Gediminas|Gedimina (Vilnius) - Litvanyň nyşan]]