cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
MITDAU
MITDAU - Maglumatlary işläp taýýarlamagyň we dolandyrmagyň awtomatlaşdyrylan ulgamlary. Türkmen politehniki institutynyň Kompýuter tehnologiýasy we awtomatika fakuleltetiniň bir hünäri. Käri: Inžener - sistemotehnik. Esasy öwrenýänleri: kompýuter ulgamy we programirleme.
Şamdaky Seljuk türkmenleri
Şamdaky Seljuk türkmenleri.
Alp Arslanyň ogly Tutuşyň 1077-nji ỳylda Şamyň hökümdary bolandygy barada taryhda maglumatlar bar. Ỳöne şol wagt Şam özbaşdaklygyny gazanmandy. Diňe Mälik şa aradan çykandan soň, 1095-nji ỳyla çenli Tutuş döwleti özbaşdak dolandyrỳar. Emma Tutuşyň (1095) aradan çykmagy bilen onuň ogullary Rydwan Halapda, Dukak bolsa Şamyda hökümdarlygynyň özbaşdaklygyny gazanỳar. Emma bu uzak dowam etmeỳär. Ỳagny Halapdaky hökümdarlyk Artykly Ilgazynyň, Şam bolsa Böri ogullarynyň eline gecipdir. Şeỳlelikde Şam Seljuk döwleti 1117-nji ỳylda ỳykylỳar.
Beỳik Serdarymyz Saparmyrat Türkmenbaşy “Şam döwleti türkmenleriň ornaşan we rowaçlanan şol yeri medeniỳetiň ösmegine goşandyny goşan döwletdir” diỳip ỳazỳar.
Artyk ogullary
Artyk ogullary
Artyk hökümdar kim bolupdyr? Artyk begiň has dogrusy Artyk hökümdaryň ady Daňdanakan söweşinden soňra Soltan Alp Arslanyň zamanynda çykyp başlapdyr. 1063-nji ỳylda Artyk türkmen ỳigitleri bilen bilelikde Soltan Alp Arslanyň ỳygynyna goşulyp, serkerdelik edip başlaỳar. Artyk begiň Horasanda häzirki Türkmenistanyň topragynda ỳasandygy baradaky maglumat berdi. 1040-njy ỳylyň Daňdanakan söweşinden soň Horasana dolan türkmenleriň sany köp bolupdyr. Artyk ogullary Anadoluda Diỳarbekir, Mardin we harput töwereklerde 1102-1409-njy ỳyllarda höküm sürỳärler, Artyk begiň iki ogly Sökmen bilen Ilgazy kakasyndan soň tagta geçỳärler. Artyk ogullary hökümdarlary dünỳä medeniỳetine uly goşant goşupdyrlar. Taryhda türkmen robotlaryny, mehaniki sagatlary gaỳyklary oỳlap tapypdyrlar. Olaryň ỳörite şaỳlyk pullary hem bolupdyr. Artyk ogullary türkmenleri hakynda olaryň medeniỳeti hakynda Jezeriniň “Adatdan daşary mehanik gurallaryň maglumatlary hakynda” kitabynda giňişleỳin gürrüň berilỳär. Hut şonuň üçinem Beỳik Saparmyrat Türkmenbaşynyň ylyma, ussatlyga, senetçelige ỳugurlan türkmen medeniỳetiniň belentligini nygtamagy ỳöne ỳere däldir.
Owganystanyň syýasy garaşsyzlyk gazanmagy
Owganystanyň syýasy garaşsyzlyk gazanmagy.
Owgan halky özüniň milli däpleri boýunça özbaşdaklygy halaýan halk. XIX asyrda dünýäniň iň güýçli döwleti bolan Beýik Britaniýa iki gezekki Owganystana garşy alyp baran uruşlarynda-da (1838 -1842 ýý; 1878-1880 ýý.) ony doly ýeňip bilmändi. Her näme-de bolsa, ikinyi iňlis-owgan urşunda Beýik Britaniýa Owganystanyň, daşary syýasatynyň üstünden öz gözegçiligini gurap bildi. Owganystan Beýik Britaniýanyň ýarym baknasyna öwrüldi. Bu ýagdaý 40 ýyl çemesi dowam etdi.
1919-njy ýylyň başynda Owganystanyň täze emiri Amanulla han turuwbaşdan garaşsyzlygy gazanmaga çalyşdy. 1919-njy ýylyň 28-nji fewralynda Amanulla han Owganystanyň garaşsyzlygyny jar etdi.
Owganystanyň garaşsyzlygyny ykrar etmeg-ä beýle-de dursun, Beýik Britaniýa bu mesele boýunça owgan wekilleri bilen gepleşmek hem islemedi. Diňe Russiýadan başga dünýäniň hiç bir döwleti täze garaşsyz döwleti ykrar etmedi.
Beýik Britaniýa Owganystanyň garaşsyzlygyny ýok etmek üçin urşa taýýarlyk gördi. Owganystanyň 40 müň adamly goşunyna garşy 140 müňli goşun bilen, harby uçarlary-da ulanyp, Beýik Britaniýa 1919-njy ýylyň 3-nji maýynda üçünji iňlis-owgan urşuna başlady.
Anadolu türk mekdebi
Anadolu Turk Mekdebi-Turkiýe ilçihanasyna degişli we birinji açylan türk mekdep. Edil Turkyanin Anadoly liseylerinde berilen bilim bilen den derejede yoreyar. Mugallymlary Turkiyeden synag usti bilen gelyaler. Synagyn ady ALES, synaga gatnaşmagyn şertleri: Turkiyede dowlet mekdeplerinde azyndan 5 yyl iş tejribesi gazanmaly. Turkmenistanyn paytagty Aşgabatda 1993-nji yylda açylan mekdebe irki dowurler yokarda agzalan synagdan geçip gelen mugallymlar 3 yyl işlemeli şertnamasy bilen gelmage rugsat berilyardi. 2004-2005nji yyllarda bu şertnama 3+1+1 yagny mugallymyn öz islegine bagly 5 yyla çenli işlemage haky bar bolya. 2006njy yyla çenli 7nji synpdan son synag usti bilen kabul edilip 1 yyl tayyarlyk (inlis dili, turk dili we kompyutor) we 3 yyl orta mekdebin beryan sapaklary turk dilinde okadylyardy. 2006njy yyldan başlap Turkiyanin okuw sistemasynyn uytgemesi bilen tayyarlyk synpy ayyryldy we netijede dine 1nji synpdan okuwçy alynyp başlanyldy.
Yrakdaky Seljuk türkmenleriň döwleti
Yrakdaky Seljuk türkmenleriň döwleti – Soltan Sanjaryň Seljuk türkmen dölwetindäki tagt üstündäki dawalary ỳatyrmak üçin döreden döwletidir. Yrakda türkmenler yslam dininiň ỳüze çykmagy bilen hem-de Horasana ỳaỳramagy bilen köpelỳär.
Moşçena
Moşçena (Мощена) Ukraina'da bir oba.
.nl
.nl - Niderlandlar'nin Internet kody.
Adaglama
Adaglama —Ömürboýy bile ýaşajak, her hili kynçylyklary bilelikde ýeňip geçjek, täze dünýä injek çagalara eýe boljak oglan bilen gyzyň nikahdan öň biri-birini görüp, tanyşmagy, häsiýetlerini öwrenmegi täze guruljak maşgalanyň berkligi üçin öpän möhümdir.
Șonuň üçin dünýä we ahyret bagtynyň çeşmesi bolan ýagşy maşgala şu dünýädäki jennet köşgüdir. Bu meselede ýalňyşlyk goýberen iki dünýesini-de berbat eder.
Hywadaky, Buharadaky we Mongoliýadaky ynkylaplar
Hywadaky, Buharadaky we Mongoliýadaky ynkylaplar.
Bu ýurtlaryň üçüsi-de Russiýanyň täsirindedi. Russiýa olary elden gidermek islemeýärdi. Rus patyşalarynyň şeýle syýasatyny, başgaçarak äheňde bolşewikler hem dowam etdirdi.
Mongoliýadaky ynkylap özboluşly boldy. Bu ýurduň halky uzak wagtlyk göreşden soň, 1911-nji ýylda Hytaýdan özbaşdaklyk gazanypdy. Emma Russiýa bilen ylalaşan Hytaý, 1915-nji ýylda onuň özbaşdaklygyny ýok edip, ýene-de Hytaýyň düzümindäki aýratyn hukukly awtonom döwlete öwürdi. 1919-njy ýylda Hytaý Mongoliýanyň ol hukugyny-da köp görüp, ýurda goşun girizdi. Mongol halky Suhe-Batoryň ýolbaşçylygynda milli-azat edijilik herekete baş göterdiler.
Russiýa mongol watançylaryny goldady. Olaryň haýyşy boýunça Russiýanyň Gyzyl Goşuny Mongoliýa girizildi. Gyzyl Goşunyň kömegi bilen basybalyjylar ýurtdan kowuldy. 1921-nji ýylyň 11-nji iýuly ynkylabyň ýeňen güni diýip jar edildi.
Russiýanyň Gyzyl Goşuny Hywada-da, Buharada-da, Mongoliýada-da ynkylaplaryň ýeňmeginde baş gahrymandy. Russiýadaky bolşewiklere bu ýurtlardaky ynkylaplar näme gerek bolduka?
Bolşewikler diňe bir günorta serhetlerini berkitmek üçin olary goldamandy. Bolşewikler olara dünýä ynkylabynyň bir ülüşi hökmünde seredýärdiler.
Osman türkmenleriniň döwleti
Osman türkmenleriniň döwleti üç yklymyň döwleti ady bilen taryha giripdir. Bir nesilşalyk bilen dyngysyz 600 ýyldan-da köp wagt dowam eden Beýik Osman imperiýasy ýaly döwlet dünýäde ýokdur we bolmandy. Osman türkmenleriniň döwleti ösen döwründe üç yklymda ýerleşip Aziýanyň, Afrikanyň we Ýewropanyň çäkleriniň böleklerini özüne birleşdiripdir.
Emma beýik imperiýanyň taryhynyň öňüsyrasyda bar. XIII asyr Türkmenistan mongol basybalyjylarynyň golastynda düşýär. Müňlerçe türkmenler gelmişeklere tabyn bolmajak bolup, günbatara, Seljuk türkmen nesilşalygynyň wekilleri we olaryň öňki serkerdeleri tarapyndan dolandyrylan türkmen begliklerine, döwletlerine göçüp gidipdirler. Şeyle türkmen harby toparlarynyň biri Horasanda mongollar bilen bolan köp sanly söweşlerden soňra uzak ýol geçip Kiçi Aziýanyň serhedinde peýda bolýar. Oguz türkmenleriniň gaýy taýpasyndan bolan edermen serkerde Ärtogrul Gazynyň günbatara alyp barýan 400 atlysy türkmenleriň gylyjynyň güýjüne ynanypdyr. Seljuk türkmen soltany Alaýeddin Keýkubatyň mongollar bilen söweşýänini eşidip, Ärtogrul Gazy özüniň goşuny bilen duşmana garşy aldym-berdimli söweşe giripdir. Olaryň gaýduwsyzlygy we duşmana berk gaýtawul bermekleri mongol goşunynyň derbi-dagyn edilmegine getiripdir. Ärtogrul Gazynyň bitiren uly hyzmaty üçin soltan oňa Kiçi Aziýanyň demirgazyk günbatarynda ýerleşen Eskişäheriň golaýyndan ýer berýär. Biraz soň, Ärtogrul Gazy Soltan bilen bilelikde Wizantiýanyň garşysyna söweşýär we oňa täze ýerler sowgat berýär. Saparmyrat Nyýazowyň belläp geçişi ýaly, 1270-nji ýylda Ärtogrul Gazynyň ýigitleri Söwüdi Wizantiýalylardan basyp alýarlar we Alaýeddin Keýkubat oňa bu ajaýyp ýeri hem-de Domaniç jülgesini, Ermeni dagyny sowgat berýär. Öz nesillerine uly bolmadyk mülki miras goýan Ärtogrul Gazynyň yzyny 1281-nji ýylda täze garaşsyz begligiň dörändigini yglan eden Osman dowam etdiripdir. Osmanyň begligi beglikleriň içinde iň kiçisi hasaplanypdyr. Weýran ediji uruşlaryň gyzgalaňly döwründe bu kiçijik hanlygyň aman galmagyna näme sebäp bolduka? Onuň aman galmagyna diňe bir Kiçi Aziýanyň demirgazyk-günbataryny goramak üçin amatlylygy, ýagny ol ýerden deňze göni çykyp bolýandygy kömek edendir diýip pikir edýärsiň. Ikinjiden begligiň serdarynyň şahsy ukybynyň çäksizligi we geljege bolan umytlaryň bolmagydyr. Ärtogrul we Osman atlaryna “gazy” sözüniň goşulmagy ýöne ýerden däldir. Olar gaýry dinlere gazawat yglan edip, diňe bir türkmenleri birleşdirmek bilen däl, eýsem, täze dogan aýyň suraty çekilen tugy göterip, yslam dinini ýaýan hakyky azat edijiler hem bolupdyrlar. Osman örän parasatly, adalatly, jomart hökümdar bolupdyr. Ol kiçijik döwleti uly imperiýa öwürip biljek nesli terbiýeläpdir. Onuň ogly Orhan Gazynyň döwründe (1324-1362ýý.) Osmanlylar Balkan ýarymadasynyň uly bölegini eýeläpdirler. 1453-nji ýylda Muhammet II Wizantiýany basyp alypdyr. Wizantiýanyň paýtagty Konstantinopoly – Stambul diýip atlandyrypdyr. Bu Osman döwletiniň paýtagty bolupdyr.
Osman döwletinde ylym, binagärçilik, edebiýat, sungat gülläp ösüpdir. Hatda iňlis patyşasy Genrih VIII (1509-1547) Kanuny Soltan Süleýmanyň ýanyna hukuk ulgamyny öwrenmek üçin ýörite wekilleri ýollapdyr. Osman imperiýasynyň kuwwaty XVI asyrdan soň peselipdir. XX-asyryň başlarynda soltanlyk ýatyrylýar. Mustafa Kemal halk tarapyndan Atatürk diýip yglan edilýär. 1923-nji ýylyň
29-njy oktýabrynda Türkiýe Respublikasy jar edilýär.
Şeýdaýy
Şeýdaýy (1730-1800)
Şeýdaýy XVIII asyrda yndandyr.
Şeýdaýy şahyryň lakamy bolup, "Şeýda" sözi "yşga düşen", "yşk ýolunda ýeldirgän" diýen manyny aňladýar.
http://e-mekdep.com/seydayy-omri-we-doredijiligi/
Plagiat
Haýsydyr bir ýerden alynan pikirleri çeşme görkezmezden ulanmakdyr. Başgaça aýdanymyzda başga biriniň pikirini özüňki ýaly edip görkezmekdir. Başga biriniň eserinden bölek alyp ulansa bolar, ýöne çeşme görkezmek hökmanydyr. Çeşme görkezilmedik ýagdaýynda plagiat bolýar we akademiki jenaýat hasaplanýar.
Plagiatyň käbir görnüşleri:
Plagiat bilkastlaýyn ýa-da tötänleýin edilip biliner.
"Ýer jisimleri özüne çekýär" ýa-da "II jahan urşy 1945-nji ýylda gutardy" ýaly sözlemleri goşa dyrnak içinde ýazmazlyk plagiat hasap edilmeýär. Sebäbi köp kişi tarapyndan bilinýän zatlary ýazan adam pikiri ilkinji orta atan adam ýaly görünmeýär. Şuňa meňzeş hemme kişi tarapyndan bilinýän zatlary we hakykatlary ýazan ýagdaýyňda çeşme görkezmezlik plagiat hasap edilmeýär.
Hindi-päkistan urşy
1971-nji ýylyň hindi-päkistan urşy.
Faýl:Hindipak.jpg
Päkistan döredilen mahaly ýurt biri-birinden üzňe Günbatar we Gündogar böleklerden ybaratdy. 60-nji ýyllaryň ahyrynda Gündogar Päkistanda dartgynlylyk ýagdaýy güýjäpdi. Günbatar päkistanly dolandyryjylaryň öz häkimýetine daýanyp, özüniň Gündogar bölegindäki raýatlaryna zulum etmegi olary aýaga galdyrdy. Gündogar Päkistanda ýaşaýan esasy halk bolan bengallaryň 10 mln-a golaýy Hindistana gaçmaly bolupdy. Gündogar Päkistanda özbaşdaklyk ugrunda göreş ýaýbaňlandy. Mujibur Rahmanyň ýolbaşçylygyndaky Halk ligasy 1970-nji ýylyň saýlawlarynda ýeňiş gazandy. Emma Ýahýa hanyň ýolbaşçylygyndaky Yslamabat hökümeti saýlawlaryň netijesini ykrar etmedi. Muňa jogap edip bengallar garaşsyzlyk ugrunda göreşe başlady. Bengallar özleriniň Päkistandan bölünip aýrylyp, M.Rahmanyň ýolbaşçylygynda garaşsyz Bangladeş Halk Respublikasyny döredýändigini yglan etdiler. Päkistanyň içerki gapma-garşylyklary halkara dawasyna öwrüldi. Hindistan öz territoriýasyndaky bengal bosgunlarynyň watanyna gaýdyp barmagy üçin zerur şertleri döretmegi Päkistandan talap etdi. Muňa özüniň içerki işlerine gatyşylmagy hökmünde baha beren Päkistan 1971-nji ýylyň 3-4-nji dekabrynda oňa garşy uruş yglan etdi. Emma 16-njy dekabrda Päkistan ýeňilendigini boýun aldy. 1972-nji ýylda Hindistan we Bangladeş dostluk, hyzmatdaşlyk hakynda şertnama gol çekdiler. Şol ýylda Bangladeş bilen Päkistanyň arasynda ýaraşyk şertnamasyna gol çekildi. 1974-nji ýylda Päkistan Bangladeşiň garaşsyzlygyny ykrar etdi.
.bj
.bj - Beniniň Internet kody.
.ne
.ne - Nigeriň Internet kody.
.bh
.bh - Bahreýniň Internet kody.
Aparteid
Aparteid, apartheýd (apartheid — "agzalalayk, aýrybaşgalyk", ýagny aýry ýaşamak, işlemek we ş.m.), Günorta Afrika Respublikasynda 1948-1994-njy ýyllar aralagynda ýöredilen ýurduň ilatyny zorluk bilen bölme syýasaty.
Reformasiýa
thumb|250px|Augsburg reýhstagy
Reformasiýa (reformatio — düzediş, dikeldiş) — katolik hristiançylygy Injile laýyklykda reformirlemäge gönükdirilen, 16-njy asyrda we 17-nji asyryň başlarynda Günbatar we Merkezi Ýewropada bolup geçen köpçülikleýin dini we jemgyýetçilik-syýasy hereket.
.bi
.bi - Burundiniň Internet kody.
Başkent Bilim Merkezi
Bashkent Bilim Merkezi-Türkmenistan-da bilime degişli her hili işler alyp barýan Türkmenistanyň Bilim Ministirligine degişli gurama. Türkmen-türk mekdeplerinden jogapkär.
Tan (dinastiýa)
thumb|right|[[700-nji ýyllarda Tan]]
Tan dinastiýasy (18 iýun 618 — 4 iýun 907, 唐朝, Tançao) — Li Ýuan tarapyndan esaslandyrylan hytaý imperatorlyk dinastiýasy. Onuň ogly imperator Li Şimin progressiw syýasat alyp barypdyr. Tan dinastiýasynyň döwri Hytaýda ýurduň iň kuwwatly ösen döwri hasap edilýär. Şonda Hytaý öz ösüşi bilen dünýäniň ähli ýurtlaryndan ozup geçipdir.
Seljuk beg
Seljuk beg — Oguz türkmenleriniň kynyk boýundan bolan Dukak beg iň ogly Seljuk beg, Oguz ýabgu döwleti niň goşun serkerdesidir. Doglan wagty - X asyr yň başlary bolup, ölen wagty - 1007-njy ýyl hasaplanýar.Hytaý dan başlap Ýewropa, Afrika çenli, Hindi okeanyndan başlap Altaý a çenli bolan ýerleri içine alan Beýik seljuklaryň döwleti atly uly bir imperatorlygy guran hökümdarlar Seljuk begiň nebereleridir. Beýik seljuklar döwleti 1038-nji ýylda guruldy we 1157-nji ýylda parçalandy. Seljuk beg türkmeniñ ýolbaşçylygynda Seljukly döwleti gülläp ösüpdir
Türkiýedäki milli azat edijilik ynkylaby
Faýl:Canakkaleurcy.jpg
German toparynyň tarapynda durup, birinji jahan urşuna başlan Türkmen-Osmanly imperiýasy 1918-nji ýylyň 30-njy oktýabrynda ýeňlendigini boýun aldy. Onuň ähli goşuny we floty fransuzlar bilen iňlisleriň gözegçiligine geçirildi.
Antanta döwletleri Türkmen-Osmanly imperiýasynyň dargamagy bilen çäklenmän, Türkiýäniň hut öz ýerlerini hem paýlaşmaga girişdiler. Döwründe häzirki dünýä döwletleriniň 40 töwereginiň territoriýasyna doly ýa-da kem-käsleýin eýelik eden türklere döwlet garaşsyzlygyny doly ýitirmek, özbaşdak döwlet bolup ýaşamak hukugyndan mahrum bolmak howpy abandy. Halk döwlet garaşsyzlygyna iň mukaddes zat hökmünde garaýardy. Emma duşman düýnki Dörtler bileleşigini ýeňen Antanta döwletleridi. Olar güýçlidi.
Beýik Britaniýa, Fransiýa, Gresiýa ýaly döwletler Türkiýäniň garşylyksyz paýlaşmakçydylar. Olar uruşdan ýadan türkler düýpli garşylyk görkezer öýdüp pikir etmeýärdiler. Çünki, ýurduň iri şäherlerinde basybalyjylaryň goşunlary ýerleşdirilipdi. Grekler Izmir sebitlerini basyp almaga girişdiler. Olar bu hereketlerine basyp almak hökmünde hem seretmän, özaralaryndaky Türkiýäni paýlaşmak boýunça ylalaşyklaryň ýerine ýetirilmegi hökmünde düşündiler. Şonuň üçin Beýik Britaniýa, Fransiýa grek goşunlaryny goldady. Ylalaşyk boýunça grekler Izmiri almalydylar. Türkleri arap ýerlerinden ýeňillik bilen çykaran Antanta olaryň dogduk diýarynda hem düýpli garşylyga garaşmaýardylar. Hatda olar türk mejlisinden goldawa garaşdylar.
Turkiýäniň mejlisi olaryň garaşyşynyň tersine, 1920-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda türkleriň ýaşaýan territoriýasynyň butewiligini we özbaşdaklygyny goldap çykyş etdi. Stambuly eýelän iňlisler “diýen etmezek” parlamenti dargatdylar. Halk wekillerini tussag etdiler.
Türk soltany we onuň hökümeti ýurduň özbaşdaklygyny goramagy gurap bilmedi. Şeýle şertlerde watançy güýçler göreş meýdanyna çykyp, olara goşun generaly Mustafa Kemal ýolbaşçylyk etdi. Türkiýede milli-azat edijilik ynkylaby başlandy.
Mustafa Kemal Ataturk (Mustafa Kemal paşa) (1881-1938).
Faýl:mustafaka.jpg
Türkiýäniň meşhur syýasy we döwlet işgäri. Turkiýe Respublikasyny esaslandyryjy. Ýaşlygynda ýaş turkleriň syýasy hereketine goşulýar. Harby gullukda abraý gazanyp, general derejesini alýar. 1911-nji ýylda Liwiýada, 1912-nji ýylda Balkanlardaky söweş hereketlerine gatnaşýar. Birinji jahan urşy wagtynda Gallaipoliýadaky söweş hereketlerine gatnaşýar. Turk halkynyň milli azat edijilik ynkylabynyň serdary. Türk milletçiligine daýanýan dünýewi döwlet döredýär. 1923-1938-nji ýyllarda Türkiýäniň ilkinji prezidenti bolýar.
Mustafa Kemalyň ýolbaşçylygyndaky türk watançylary Ankara şäherinde täze mejlis çagyrdylar. Bu mejlis Turkiýäniň “Beýik milli ýygnagy” adyny aldy. Mejlis 1920-nji ýylyň 3-nji maýynda Milli hökümeti döretdi. Iki häkimiýetlilik başlandy. Emma halk soltan hökümetini däl-de, Ankara hökümetini goldaýardy. Mustafa Kemalyň hökümeti soltan hökümetiniň Antanta ýurtlary bilen 1920-nji ýylyň 10-njy awgustyndaky baglaşan parahatçylyk şertnamasyny ykrar etmedi.
Soltan Mahmyt
300px|thumb|Gaznawy imperiýasy
Türkiýedäki milli azat edijilik ynkylaby
Beýik Britaniýa, Fransiýa, Italiýa türk watançylarynyň azatlyk hereketini Gresiýanyň kömegi bilen basyp ýatyrjak boldular. Greýsiýa 1920-nji ýylyň iýulynda ähli söweş ugry boýunça hüjüme geçdi. Grekler Ankaranyň 75 kilometr ýakynyna barmagy başardylar. Şol ýerde greklere türk watançylary berk gaýtawul berdiler.
Türk halkyny ýeňip bolmajagyna düşünip, ilki Italiýa, soňra Fransiýa gaýtmyşym edip, goşunlaryny çykardylar. 1922-nji ýylyň güýzüne çenli basybalyjylar doly ýeňildiler we ýurtdan kowlup çykaryldylar.
1922-nji ýylyň 1-nji noýabrynda soltanlyk agdaryldy. Lozanna şertnamasy (1923ý) boýunça Antanta döwletleri Turkiýäniň häzirki serhetlerinde döwlet özbaşdaklygyny ykrar etmäge mejbur boldular.
Türk halky Müstafa Kemalyň ýolbaşçylygynda birinji jahan urşunda ýeňiji bolan döwletleri ýeňmegi başardy. Bu göreş öz watany, çagalarynyň geljegi, garaşsyzlygy üçin göreşen halky ýeňip bolmajakdygyny görkezdi.
Urartu döwleti
1.	Taryhy çeşmeleri we taryhnamasy.
2.	Tebigy şertleri we ilaty.
3.	Urartu döwletiniň döremegi we ösmegi.
4.	Urartu medeniýeti.
1.Uratu döwletiniñ taryhy boýunça  çeşmeler bolup,  maddy medeniýetiñ  ýadygärlikleri,  Uratu  patyşalarynyñ  ýazgylary, hojalyk  dokumentleri, Uratunyñ  taryhy  barada  Assiriýa  çeşmeleri  we ş.m.  hyzmat  edýärler.
Uratu patyşalary klinopis  belgileri  bilen  ilki  assiriýalylaryñ, soñra  öz dillerinde  daş plitalaryñ  ýüzüne  tekstler  ýazdyrypdyrlar. Olar Uratunyñ taryhynyñ esasy çeşmeleridir. Ol öwrenmekde M.W.Nikolskiý, G.A.Melikişwili, G.A.Kapansýan, N.W.Arutýunýan dagylara  uly rol  degişlidir. Uratunyñ maddy medeniýetiniñ  ýadygärliklerini  açmakda  we  öwrenmekde  I.A.Orbeli, B.B.Piotrowskiý, A.A.Martirosýan, A.G.Seýs we K.F.Leman – Haupt ýaly alymlar uly  işler  etdiler.
2.Assiriýadan demirgazyk tarapda  daglyk ýerler bolupdyr. (Olar Ermeni daglyklary bolup, häzirki wagtda köp bölegi  Türkiýa degişlidir). Ýewfrat derýasy şol ýerlerden  baş alyp gaýdýar. Ondan demirgazykda gündogar tarapa  Araks akýar. Esasy kölleri Wan, Urmiýa we Sewan. Ermeni daglarynda ekerançylyk ýerleri az bolupdyr, ýöne gowy öri meýdanlary  köp ekeni. Ilat irki döwürde, esasan  maldarçylyk bilen  meşgullanypdyr. B.e. öñ I müñýyllygyñ başlarynda  demirden ýasalan  zähmet  gurallarynyñ  peýda bolmagy bilen, ekerançylyk hem  uly ähmiýete  eýe  bolup başlaýar. Uly möçberde bolmasa-da  suwaryş  işleri üçin desgalar gurulýar. Bu daglyk ýerleriñ ilaty  etniki taýdan  dürli-dürli bolupdyr. Olaryñ esasysy  urartlar bolup, olar  dili boýunça  halklaryñ hurrit  toparyna  degişlidir. Demirgazyk – günbatarda Hindiýewropa  ilaty  agdyklyk  edipdir.
B.e. öñ IX asyrda Wan kölüniñ  töwereginde  Uratu patyşalygy  döreýär. Ol Assiriýa  bilen yzygiderli bilen  yzygiderli uruşlar alyp barypdyr.
Anadoly Seljuk döwleti
Anadoly Türkmenleriniň döwleti. alt=Anadoly Türkmen döwletiniñ baýdagy|thumb|Anadoly Türkmen döwletiniñ baýdagy
Urartu döwleti
Uratunyñ paýtagty  Tuçpa  şäheri  bolupdyr. Ol aralaşyp bolmajak gaýanyñ  ýokarsynda  ekeni. Wan kölüniñ  suwy içmäge  ýarawsyz (duzly) bolany üçin, b.e. öñ 800-nji ýyl  töwereginde   patyşa  Menua  dag çeşmelerinden  arassa  suw  geler  ýaly gaýalardan  suw geçirijisini çapyp oñarmagy buýurýar.
ABŞ-daky Raýatlyk urşy
thumb|right|[[Jefferson Dewis, Amerikanyň Konfederatiw Ştatlarynyň prezidenti.]]
Urartu döwleti
B.e. öñ IX asyrda Uratu Assiriýadan   goranyş uruşlaryny  alyp barypdyr. B.e. öñ VIII asyrda  ýagdaý  üýtgeýär. Uratu  güýçli  döwlete  öwrülýär  we   basybalyjylykly   syýasat ýöredip  başlaýar. Demirgazykda onuñ  araçäkleri  Araks  tarapa, demirgazyk – günbatarda  Gara deñziñ  günorta  kenaryna , gündogarda  Urmiýa kölüne  çenli baryp  ýetýär.
Assiriýada Tiglatpalasar III (745-727ýý) häkimýeti ele alandan soñ, Uratunyñ garşysyna    esasy harby güýçlerini sürýär. Arpadyñ eteginde Uratu patyşasy Sardur II-ni ýeñýär we ony  Siriýadan  gysyp çykarýar. Ol hat-da Tuşpany eýelemäge  hem synanyşypdyr. Ýöne ony  alyp  bilmändir.
B.e. öñ 714-nji ýylda Sargon  II Uratuny  täze urga   sezewar edýär. Ol ýurduñ araçäklerine garaşylmadyk  tarapdan  girýär. Uratulylaryñ  keramatly şäheri  Musasiri talaýar. Ol ýerde Haldiniñ ybadathanasynda  patyşalaryñ  hazynalary bar eken. Ýeñlişden soñ uratu patyşasy  Rusa I  özüni öldürýär. Şondan soñ Assiriýa bilen Uratunyñ   arasyndaky  dartgynly göreş  bes edilýär. Sebäbi olaryñ hersiniñ   indi has howply duşmanlary bardy. . Uratu patyşasy Azawyñ kerarlaryndan gelen  kimmerleriñ  çozuşlaryny  yza serpikdirmeli bolan. Bu urgudan hem aýñalyp uratu patyşalary  Sewan kölüniñ  töwereginde  berk ornaşýarlar. Olaryñ esasy daýanjy Teýsebaini  şäher – galasy bolupdyr. Uratu döwleti hem Assiriýa   bilen bir wagtrakda  ýykylýar. Onuñ paýtagty Tuşpany Midiýa   döwleti eýeleýär. Soñra skifler onuñ demirgazyk welaýatlaryny   we Teýşebaini  eýeleýärler.
Uratu döwleti ýykylansoñ, urart diliniñ ýerine demirgazyk-günbatardan (Haýasadan) göçüp  gelenleriñ  ermeni dili  peýda bolýar. B.e. öñ VI asyrda  ýurt Ermenistan  adyna  eýe bolýar.
3.Uratunyñ medeniýeti ilkibaşda  goñşy Assiriýanyñ  täsirinde  ösüpdir. Soñra ýerli şertlere  görä,  özboluşly  häsiýetlere  eýe bolýar. Uratulylar ýylmanan daş böleklerinden  ymaratlary bina etmekde   aýratyn üstünliklere eýe bolupdyrlar.
Uratu heýkeltaraşlygynda metal statuýajyklary (meselem, adam ýüzli, ganatly ýolbarsyñ  bürünç  şekili) aýratyn bellemek bolar. Olarda şaý-sepleri ýasamak hem ýokary çeperçilige ýetipdir.
Uratu ýadygärliklerinde diwaryñ ýüzüne çekilen  suratlaryñ bölekleri  saklanyp galypdyr. Uratulylaryñ  dini tetişizmden we  tebigat güýçlerine  ynanmakdan  köphudaýlylyga  çenli ösüş ýoluny  geçipdir. Olaryñ baş hudaýy Haldi patyşanyñ howandary  hasaplanypdyr.
Uratulylaryñ öz klinopis ýazuwy bolupdyr. Uratu dili, dini, mifologiýasy gadymy Ermenistanyñ we Gruziýanyñ  halklarynyñ  medeniýetiniñ  ösüşine  uly  täsir  edipdir.
Sowuk uruş
Sowuk uruş — bir tarapda Sowet Soýuzy we onuň soýuzdaşlary bilen beýleki tarapda ABŞ we onuň soýuzdaşlarynyň arasynda 1940-njy ýyllardan başlap, tä 1990-njy ýyllara çenli dowam eden global geosyýasy, ykdysady we ideolokig konfrontasiýa.
ABŞ-daky Raýatlyk urşy
ABŞ-daky Raýatlyk urşy (Demirgazyk bilen Günortanyň urşy; American Civil War) 1861-1865 — Demirgazygyň abolisionist ştatlary bilen Günortanyň 11 sany gul eýeçilikli ştatynyň arasynda bolup geçen uruş. ABŞ-nyň şol wagtky prezidenti Awraam Linkoln bu uruşda demirgazyk ştatlaryň goşunyna baştutanlyk etmek bilen, ýurtda gul eýeçiligini ýatyrmagy başardy.
Wahyt Orazsähedow
thumbnail|Türkmenistanda Wahyt Sähetmyradowiç Orazsähedow (Вахыт Сахетмыратович Оразсахедов; 26 ýanwar 1992, Babarap) — türkmen futbolçy, rus «Neftehimik» futbol toparynda we Türkmenistanyň milli futbol ýygyndysynda oýnoýa.
2009-njy ýylda Kazan "Rubin" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2012 ýylyň iýulde Nižnekamskyň "Neftehimike" arenda barýa.
Britan imperiýasy
thumb|right|150px|Şa zenan Ýelizaweta I
Britan imperiýasy (British Empire) ähli kontinentlerdäki koloniýalary bilen tutuş adamzat taryhynda höküm süren iň uly döwlet. Imperiýanyň çäkleri iň ýokary derejesine 20-nji asyryň 30-njy ýyllarynda baryp ýetipdir. Şonda imperiýanyň territoriýasy gury ýeriň dörtden bir bölegine barabar bolan 37 mln kw km bolupdyr. Onuň umumy ilat sany 500 million adamdan hem geçipdir.
Wikingler
thumb|200px|Wiking heýkeli
Wikingler — irki orta asyrlar skandinaw deňiz syýahatçylary, olar 8—11 asyrlarda Winlanddan Biarmiýa çenli we Hazar deňzinden Demirgazyk Afrika çenli deňiz ýörişlerini geçiripdirler. Olaryň aglaba bölegi daniýaly, norweg we şwed asylly erkin daýhanlar bolupdyr.
Wozroždeniýe
thumb|"[[Witruwian adam" Leonardo da Winçi]]
Renessans (Renaissance, Rinascimento) — Ýewropa medeniýetiniň taryhynda Orta asyrlar medeniýetiniň ornuna gelen we täze döwrüň medeniýetinden ozalky döwür. Bu döwrüň takmynan hronologik çäkleri 14-nji asyryň başlarynda 16-njy asyryň soňky çärýegine çenlidir.
Wozroždeniýe döwrüniň tapawutlandyryjy alamaty — medeniýetiň dünýewi häsiýeti we onuň antroposentrizmi (ýagny, ilkinji nobatda, adama we onuň hereketlerine bolan gyzyklanma). Ol döwürde antik medeniýete (we onuň "täzeden dikeldilmegine") bolan gyzyklanma agdyklyk edensoň, onuň ady şol esasynda gelip çykypdyr.
.pe
.pe - Peruňin Internet kody.
.pg
Papua'nin internet kodu.
.ph
Filippinler'nin internet kody.
Turkmenweb
Turkmenweb, 2000-nji ýylda düýbi tutulan Türkmen web saýt öndüriji studio. Türkmen internetiniň öňbaşçysy (pioneri) hasaplanýar.
.pk
.pk - Päkistan'nin internet kody.
Turkmenweb
acan firmasy. Türkmenistan internetinde köp sahypasy bar. Turkmenweb, Turkmenistan internetinin osmeginde uly rol oynayar. Kabir proyektleri: bulara mysal -> tmchat, turkmennet, tmhits, AsbHost, Ashgabat.us, turkmenmail, tmhabar. http://turkmenweb.com
By: Arslan Alaýew
Önümleri
alt=|thumb|149x149px|Turkmenweb önümi Ashgabat.us websaýtynyň logosy
Käbirleri:
Çeşme
Resmi web sahypasy
TÄZE WAWILON PATYŞALYGY
MOWZUK:TÄZE WAWILON PATYŞALYGY.
Meýilnama:
1.Wawilon döwleti b.e.öň XII-VII asyrlarda
2.Nawuhodonosor II-niň daşary syýasaty.
3.Wawilonyň Ahemeniler döwleti tarapyndan baslyp alynmagy (b.e.öň 538ý.)
4.B.e.öň VII-IV asyrlarda Wawilonyň ykdysadyýeti we jemgiýeti.
1.B.e.öň XIII asyryň ahyrlarynda Wawilonyň ykdysady we syýasy taýdan pese düş- megi başlanýar.Assiriýa we Elam mundan peýdalanýarlar.Olar XII asyryň ortalarynda Wawilony eýeläp,şäherlerini,ybadathanalaryny talaýarlar.Iň soňky kassit patyşasy we wawilon begzadalary ýesir edilip äkidilipdir.Mardugyň heýkeli elama äkidilýär.Şeýdip Wawilonda kassit- leriň döwri tamam bolýar.Wawilony dolandyrmak üçin elam dikmesi goýulýar.Elamlylaryň garşysyna göreşi Issin şäheri başlaýar.Wawilon kem-kemden güýç ýygnap,Nawuhodonosor I-niň (1126-1105) dolandyran wagtynda ol,gysga wagtlyk bolsa-da,ýokary derejede ösýär. Der galasynyň ýanynda Wawilon tarapyndan Elamyň goşuny derbi-dagyn edilýar.Soňra olar Ela- myň içine girip,güýçli zarba urupdyrlar.Şondan soň üç asyrlap,Elamyň ady çeşmelerde gabat gelmeýär (b.e.öň 821-nji ýyla çenli).
B.e.öň VIII asyra çenli Wawilonyň günbatar we demirgazyk serhetlerinde arameýler ornaşýarlar.
B.e.öň IX asyrdan başlap Wawilonda arameý diliniň bir şiwesinde gürleýän haldeý taýpalary uly täsire eýe bolýarlar.Olar pars aýlagynyň kenarlarynda,Tigr we Ýefrat derýalarynyň aşak akymlarynda ýaşapdyrlar.Olar kem-kemden günortadan demirgazyga süýşüpdirler, Wawilon dinini we medeniýetini kabul edipdirler.
Haldeýler barada ilkinji gezek b.e.öň 878-nji ýylda Aşşurnasirapal II-niň ýyl ýaz- gylarynda agzalýar.
B.e.öňki IX asyrda assiriýalylar Wawilonyň demirgazygyny eýeläpdirler.B.e.öň 744-nji ýylda haldeý taýpalaryna uly zarba urupdyr.B.e.öň 729-njy ýylda bolsa Tiglatpalasar III Wawilony basyp alýar.Şondan soň Wawilon garaşsyzlygyny bir asyrlap ýitiripdir.Ýöne ol Wawilony adaty welaýata öwürmän,Assiriýanyň çäklerinde aýratyn döwlet hökmünde sak- lap galypdyr.
B.e.öň 720-nji ýylda haldeý serdary Marduk-apla-iddin II elamlylaryň kömegi bi- len assiriýalylary ýeňip,10 ýyla golaý wawilon tagtynda oturypdyr.Ýöne Sargon II b.e.öň 710- njy ýylda ilki Elamy,soňra Wawilony basyp alýar,b.e.öň 709-njy ýylda bolsa Wawilonda täç geýipdir.
B.e.öň 705-nji ýylda assiriýa tagtyna Sinakherib geçipdir.Marduk-apla-iddin Günorta Wawilonyň şäherlerine,haldeý we arameý taýpalaryna daýanyp,Assiriýanyň beýleki duş- manlary (Iudeýa,Tir,Arwad,Askalon ýaly finikiýa şäherleri,Elam) bilen bileleşip,gozgalaňa başlaýar.
B.e.öň 703-nji ýylda ol Wawilony alypdyr,ýöne soňra şowsuzlyga uçrap,ony galdyrmaly bolýar we özi-de ýurduň günortasyna gaçýar.B.e.öň 692-nji ýylda ýene-de Wawilon aýaga galýar.Oňa Elam,arameýler,Zagros daglarynyň taýpalary kömek edýärler.Aýgytlaýjy söweş b.e.öň 691-nji ýylda Tigriň boýunda Halule diýen ýerde bolýar.Iki tarapam ýeňip bil- män,diňe köp ýitgi çekipdirler.
B.e.öň 690-njy ýylda Elamyň patyşasynyň ysmaz keseline ýolugyp,onuň Wawilona kömek berip bilmejegini bilen badyna Sinahherib şäheri gabaýar.Şäherde açlyk başlanýar,azyk 75 esse gymmatlaýar,töwerej jesetden dolýar.B.e.öň 689-nji ýylda Wawilon boýun egýär.Si- nahherib öç alyp,ilaty gyrýar we gulçulyga satýar,şäheri tekiz ýumurýar.Wawilony Assiriýa- nyň welaýatyna öwürýär.
Türkmenistanyň kubogy
Türkmenistanyň Kubogy 1993-nji ýylda döredildi.
TÄZE WAWILON PATYŞALYGY
B.e.öň 626-njy ýylda Wawilon haldeý serdary Nabopalasaryň baştutanlygynda ýene-de Assiriýadan azat bolmak ugrunda göreşe başlaýar.Nabopalasar b.e.öň 626-njy ýylyň Sanjar aýynyň 25-nde Wawilon şäherinde täç geýip,täze haldeý nesilşalygyny esaslandyrýar.
B.e.öň 616-njy ýylda Nabopalasar Aşşury gabaýar,ýöne alyp bilmändir.B.e.öň 614-nji ýylda Midiýa patyşasy Kiaksar Assiriýanyň Arrapha welaýatyny eýeleýär.Soňra Ninewiýany almaga synanyşýar.Ýöne ol basa barmansoň,Aşşury basyp alýar,ilatyny gyrýar.Şäher harabalyga öwrülenden soň bu ýere Nabopalasar hem gelýär.Midiýa we Wawilon özara bileleşik hakda ylalaşyp,Nabopalasaryň ogly Nawuhodonosor II bilen Midiýa patyşasy Kiaksaryň gyzynyň nikasy arkaly ony berkidýärler.
Midiýalylar,skifler we wawilonlylar Assiriýanyň garşysyna urşy dowam edip, b.e.öň 612-nji ýylda üç aý gabawdan soň Ninewiýany eýeläp,ilatyny hem gyrypdyrlar.Assiriýa goşunlarynyň iň soňkulary b.e.öň 609-njy ýylda Harran şäheriniň ýanynda ýok edilýär.Midi-ýalylar Assiriýanyň öz ýerlerini,wawilonlylar onuň Mesopotamiýada basyp alan ýerlerini özüne birleşdiripdirler.
2.Wawilon Tigrden günbatarda ýerleşen ýerleri basyp almaga taýýarlanypdyr.B.e. öň 607-nji ýylda Nabopalasar ýurduň içerki dolandyryşyny öz elinde saklap,goşunyny ogly Nawuhodonosora ynanypdyr.B.e.öň 605-nji ýylda ol Karkemişi eýeleýär we Müsür goşunyny ýok edýär.Soňra Siriýany we Palestinany eýeleýär.
B.e.öň 605-nji ýylda Nabopalasar ölenden soň,Nawuhodonosor II patyşa bolýar. Şol ýyl ol Finikiýanyň Askalon şäherini,b.e.öň 598-nji ýylda Demirgazyk Arabystany eýele- ýär.Şol wagtlar Müsüriň goldamagynda Iudeýa bölünip aýrylýar.B.e.öň 597-nji ýylda Nawu-hodonosor ony ýene-de eýeläpdir.Şol bir wagtda-da müsürliler Finikiýanyň Gaza,Tir,Sidon şä- herlerini eýeläpdirler.Iudeýany hem Wawilona garşy gozgalaňa galdyrypdyrlar.Nawuhodonosor II iki ýyl gabawdan soň ,b.e.öň 587-nji ýylda Iýerusalimi basyp alypdyr we Iudeýa patyşalygyny Wawilonyň welaýatyna öwrüpdir.Iýerusalimiň müňlerçe ilaty ýesir edilip äkidilipdir.
B.e.öň 574-nji ýylda Tir şäheri hem basylyp alnypdyr.
Nawuhodonosor II-niň dolandyran döwründe Wawilonyň ykdysady ýokary göterilişi we medeni taýdan gaýtadan döreýşi bolupdyr.Ol Gadymy Gündogaryň 200 000 ilaty iň uly şäherine öwrülipdir.Ol Ýewfradyň we onuň iki kanalynyň iki tarapynda ýerleşipdir.Şäher uzynlygy 123 m.,ini 5–6 m. bolan köpri bilen birleşdirilipdir.Şäherde esasy ybadathana-Esagila,7 basgançakly zikkurat-Etemenanki (“Wawilon minarasy”),patyşa köşgi bolupdyr.Şäheriň daşyna iki gat diwar aýlanypdyr.Onuň daşynda içi şuwly garym bolupdyr.Şäheriň 8 sany derwezesi bolupdyr.Iştar derwezesiniň beýikligi 12 metr bolup,fantastiki jandarlaryň şekilleri bilen bezelipdir.
3. B.e.öň 562-nji ýylda Nawuhodonosor II ölenden soň, begzadalar we ruhanylar syýasata güýçli täsir edip başlapdyrlar.Uzaga çeken uruşlardan soň,tagta Nabonid (556-539ý.) çykypdyr.Onuň kakasy arameý taýpalarynyň biriniň hökümdary bolupdyr.Ejesi bolsa Harranda aý hudaýy Sinanyň ybadathanasynda ruhany aýal bolupdyr.Harrany midiýalylar basyp alanda ol öz ogly bilen Wawilona gaçypdyr we ogluna geljekde uly täsir edipdir.Nabonid tagta çykandan soň aý hudaýy Sinany kem-kemden I orna çykarypdyr.Ol şeýdip Alynky Aziýadaky arameý taýpalaryny birleşdirip,kuwwatly döwleti döretmäge çalşypdyr.Eýranlylaryň çozmagy bilen Midiýa patyşasy Astiag Harrandan öz goşunyny äkidýär.Mundan peýdalanyp,Nabonid bu şäheri b.e.öň 553-nji ýylda basyp alýar.Ol Merkezi Arabystanyň demirgazyk böleginde Teýma welaýatyny basyp alýar.B.e.öň VI asyrda Ýewfrat akymynyň ugruny üýtgeden soň,Ur şäheriniň üstünden Pars aýlagy bilen söwda etmek mümkin bolmandyr.Nabonid rezi- densiýasyny Teýma geçiripdir.Ol Wawilony dolandyrmagy ogly Bel-şar-usura (Injilde Balta- sar diýilýär) tabşyrypdyr.
Nabonid günbatarda hereket edýän wagty,Wawilonyň gündogarynda eýýäm Mi- diýany,Lidiýany basyp alan Eýran patyşalygy peýda bolupdyr.Urşuň gutulgysyzdygyna göz ýetiren Nabonid Wawilona gelip goranyşy gurapdyr.Ýöne Wawilon eýýäm hemme  tarapdan gabalypdy we onuň ýagdaýy çykgynsyzdy.Ondaky dürli ýerlerden ýesir edilip getirilen halklar ruhanylar,söwdagärler eýranlylara kömek etmäge taýýar ekenler.B.e.öňki 539-njy ýylda eýranlylar Tigriň golaýynda Opis şäheriniň ýanynda Belşarusuryň goşnyny derbi-dagyn edýärler.
Türkmenistanyň kubogy
Bu ýaryşyň iň şowly çykyş eden topary bolan Köpetdag Aşgabat 6 gezek ýeňiji boldy, Nebitçi Balkanabat bilen Merw Mary bolsa 2 gezek eýelediler.
TÄZE WAWILON PATYŞALYGY
B.e.öň 539-njy ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 12-nde duşman Wawilona giripdir.17 günden soň,Kir II hem dabaraly ýagdaýda şähere giripdir.Nabonid ýesir alynýar we Kermaniýa welaýatynyň hökümdary edilip,hormatly sürgüne iberilýär,ogly Bel-şar-usur jezalandyrylýar.
Kir II-niň basylyp alnan halklar we olaryň dini babatda alyp baran syýasaty öňki basybalyjylardan tapawutlanypdyr.Parslar wawilonlylaryň dini dessurlaryna,baýramçylyklaryna hormat goýupdyrlar,olara sadaka beripdirler.Wawilona ýesir edilip getirilenlere öýlerine gaýtmaga rugsat beripdirler.Kiriň hökümdarlyk etmegine wawilonlylar kesekiniň agalygy hökmünde garamandyrlar.Sebäbi ol tagty gadymy keramatly däp-dessurlary beýan edip,hudaý Mardukyň elinden kabul edipdir.Kir II “Wawilonyň patyşasy,ýurtlaryň patyşasy” diýen dere- jäni göteripdir.Bu dereje b.e.öň V asyrda dolandyran Kserkse çenli saklanypdyr.
Wawilonda b.e.öň 522-521-nji we 484 hem 482-nji ýyllar parslaryň agalygyna garşy gozgalaňlar bolýar.B.e.öň 482-nji ýylda Wawilony adaty bir satraplyga öwrülýär.
4.B.e.öň VII-IV asyrlarda Wawilonyň ykdysadyýetiniň esasy oba hojalygy bolupdyr.Ýerler ybadathanalara,patyşa maşgalasyna,iri söwdagärlere,patyşa we ybadathana admi- nistrasiýasynyň işgärlerine degişli bolupdyr.Ownuk ýer işläp bejerijileriň 0.33 gektardan bir- näçe gektara çenli ýeri bolupdyr.Suwarymly ekerançylyk bolupdyr.Ownuk ýer eýeleri öz ýerlerini özleri işläp bejeripdirler.Iri ýer eýeleri ýerlerini kärendesine beripdirler.Kärendesine ulanmagyň şertleri ilki şertnamada görkezilen ýa-da hasylyň 3/1-ni hojaýyn,3/2-ni kärendeçi alypdyr.
Hünärmentçiligiň daş ýonujylar,dokmaçylar,demir,mis,agaç,gurluşyk,şaý-sepleriň ussalary,kir ýuwýanlar,çörek bişirýänler,piwo gaýnadýanlar ýaly görnüşleri bolupdyr.
Wawilon jemgiýetinde şäherleriň doly hukukly raýatlary,erkin,ýöne raýatlyk hu- kugy bolmadyk adamlar,ýarym garaşlylar we gullar bolupdyr.
B.e.öň I müňýyllykda patyşa hojalyklary ýurduň ykdysadyýetinde esasy orun tutmandyrlar.Esasy orun hususy we ybadathana ýerlerine degişli eken.
Dariý I Eýranyň ähli ýeri üçin darik pul birligini girizende bolsa,Wawilonda içer-ki söwdada töleg serişdesi kümüş tokgalary bolupdyr.Olaryň garyndylary dürli görnüşde bolup,garyndynyň derejesi tokgalarda görkezilýär ekeni.Altyn haryt bolupdyr we pul hökmünde ulanylmandyr.Wawilon ortaýer deňiz gündogar kenar ýurtlary,Mesopotamiýadan günortada we gündogarda ýerleşen welaýatlar bilen söwdada aralykçy orun eýeläpdir.Wawilon söwdagärleri Müsürden,Iiriýadan,Elamdan we Kiçi Aziýadan demir,mis,galaýy,agaç,çakyr we ş.m. getiripdir.Özünden galla,ýüň matalar we eşikler öndürip,Eýrandaky ýurtlara satypdyr.
Otuzýyllyk uruş
300px|thumb|[[Gustaw II Adolf|Gustaw II-niň Breýtenfeld söweşindäki ýeňşi (1631)]]
Otuzýyllyk uruş (1618-1648) — Şweýsariýa bilen Osmanly imperiýasyndan başga ähli ýewropa ýurtlarynyň dürli derejelerde gatnaşan ilkinji umumyýewropa harby konfliktleriniň biri. Uruş Germaniýanyň protestantlary bilen katolikleriniň arasynda dini çaknyşyk hökmünde başlapdyr, emma soňra ol Gabsburglaryň Ýewropadaky gegemoniýasyna garşy göreşe öwrülipdir.
Zylyha Muhammedowa
Zylyha Bakyýewna Muhammedowa (9 ýanwar, 1922, Mülkýusup, Mary welaýaty — 1984) — türkmen terjimeçisi.
Terjimehaly
Zylyha Muhammedowa 1922-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda Mary welaýatynyň Mülkýueup obasynda dünýä inýär. Ol "Aýgytly ädim" romanyny, Salar Baba-Gulaly oglunyň "Oguznamasyny", Keminäniň goşgular ýygyndysyny we ş.m. rus diline terjime edýär. 1984-nji ýylda aradan çykýar.
Zergärçilik
Türkmenleriň zergärçilik däpleri gadymy wagtlardan başlanypdyr. Matalaryň ýüzüne keşde çekmek we altyn çaýylan, gymmat bahaly daşlar bilen bezelen, zikgelenen kümüşden taýýarlanylan zergärçilik önümleri şu däbiň ýüze çykmasy bolup durýar.
Aýal-gyzlaryň egin-eşikleri, ozaly bilen-de gelinleriň egin-eşikleri ýokary çeperçilik bilen bezelýär. Börüge dakylýan şaý-sepler, saçbagylar, gulakhalkalar, boýna we döşe, bilege dakylýan şaý-sepler taýýarlanypdyr: depesinden dabanyna çenli nepis şaý-sepler bilen bezelen gyz, hamala diýersiň, özüniň açyk gyzyl reňkdäki köýneginde kümüşe çolanan ýaly bolup görünýär.
Özboluşly zergärçilik önümleri adamyň we haýwanlaryň, guşlaryň we möjegiň formalaryny gaýtalaýar, bular bolsa ähli türki halklaryň iň gowy görýän nagyşlarydyr.
Estetiki wezipesinden başga-da, şaý-sepler dürli keselleriň öňüni almak ähmiýetine hem eýedir, şaý-sepleriň keramatlylary hem bolup, olar adamlary göz degmeden goraýar. Seýrek bolaýmasa, olaryň Merkezi Aziýanyň beýleki halklarynyň şaý-sepleriniň arasynda özüne meňzeşleri ýokdur. Şol bir wagtyň özünde gadymy Parfiýanyň hem-de Margiananyň bezeg sungaty bilen arabaglanyşygynyň bardygy duýulýar, bu bolsa, şübhesiz, çeperçilik däpleriniň güýjüne hem-de üznüksizligine şaýatlyk edýär. Daşlary oýup nagyş salmak, kiçi göwrümli heýkeller kosmetiki gutujyklar ýasamak gadymy adamlara mahsus bolupdyr. Misden, bürünçden, kümüşden, altyndan, oniksden ýasalan bezeg önümleri: güberçekli we dürli görnüşli iňňebagjyklar, gulakhalkalar, monjuklar we beýlekiler bilen birlikde zergärçilik şaý-sepleri: ýüzükler, gulakhalkalar, gülýakalar, gymmat bahaly monjuklar, gadymy zergärçilik sungatynda ýörgünli bolupdyr. Gliptika daşa oýup nagyş salmak sungatynyň bir görnüşi bolup, bu usul arkaly möhürler, tumarlar ýasalypdyr. Şeýle usulda ýasalan möhürler we tumarlar Margianadam köp tapylýar. Sfragistika sungaty gliptikadan tapawutlylykda özüne metal möhürleri we tumarlary hem birleşdirýär.
.pl
Polşa'nin internet kodu.
Aşgabat ýertitremesi
300px|right|Ýadygärlik 1948-nji ýylyň oktýabr aýynyň 5-den 6-syna geçilýän gije 1 sagat 12 minut 5 sekuntda Aşgabatda hem-de onuň golaýyndaky etraplarda ägirt güýçli ýer ýer yranmasy boldy. Bary-ýogy 10 sekunt dowam eden, ýöne güýji 9 10 ortolyk baldan hem geçen elhenç sarsgyn göz açyp-ýumasy salymda ýaňy uka giden şäheri ýer bilen ýegsan etdi.
Ýangon
Ýangon (ozalky Rangun, ရန္ကုန္) — Mýanmanyň köne paýtagty, ýurduň iň iri şäheri. Ilaty 4 mln adamdan geçýär. Şäher eteklerini hasaba alanyňda 6 mln adam töweregi (2007).
Eýran-Yrak urşy
Eýran-yrak urşy (1980-1988).
Faýl:Iranıraks.jpg 260px|thumb|left|Eýran-Yrak urşy - September 22, [[1980 - Tähran]] Eýran bilen Yragyň arasyndaky serhet dawalary has öňräkden bäri dowam edýärdi. Dawa Şatt el-Arap derýasynyň üstünde barýardy. 1913, 1934, 1969, 1975-nji ýyllarda ol serhet dawalaryny düzgünleşdirmek baradaky şertnamalar dawany aradan aýyrmady.
1980-nji ýylyň sentýabrynda Eýran bilen Yragyň arasynda uruş başlandy. Yrak goşuny birbada üstünlikli hereket edip, 110 km-e çenli Eýranyň territoriýasyna süsňäp girip, Horremşehri basyp alypdyr. Emma tizlikde taraplaryň güýçleri deňeçerleşip, uruş surnukdyryjy häsiýete geçdi. Taraplaryň hiç birisi-de söweşlerde artykmaçlyk gazanyp bilmedi.
Yrak ýaraglanyşykda we awiasiýada, Eýran bolsa adam güýjünde (3:1) garşydaşyndan rüstemdi. Ýaraglanyşyk üçin ummasyz çykdajylar edilýärdi. 1986-njy ýylyň ahyryna çenli Yrak ýarag we harby enjamlary satyn almak üçin 55 mlrd dollar, Eýran bolsa 25 mlrd dollar harçlady. „Portlaryň we şäherleriň urşy“ adyny alan bu uzaga çeken uruş taraplary halys surnukdyrypdy. Taraplara töwella etmekde BMG-niň baş sekretarynyň ýörite wekili, Şwesiýanyň premýer-ministry Ulof Palme uly rol oýnapdy. 1987-nji ýylda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi eýran-yrak urşyny bes etmek barada 598-nji rezolýusiýany kabul etdi. EYR-yň hökümeti 1988-nji ýylyň 18-nji iýulynda ony ykrar etdi. Awgust aýynda uruş hereketleri togtadyldy. Emma entek uruş jemlenip, ýaraşyk şertnamasy baglaşylmandy. Uruş resmi ýagdaýda 1990-njy ýylda eýran-yrak şertnamasynyň baglaşylmagy bilen ýatyryldy. Uruş huç hili netijesiz we ýeňijisiz gutardy.
Faýl:olenler.jpg
Eýran-yrak urşunda 1 mln-dan gowrak adam ýogaldy. Uruş Eýranyň gaýtadan işleýän senagatynyň 60%-ni hatardan çykarypdy, Urşuň her bir ýyly 13-14 mlrd dollara düşýärdi. Urşuň ýetiren maddy zyýany ikisine bilelikde 400 mlrd dollara düşdi.
Osman imperiýasy
thumb|Osmanly İmperiýasy thumb|221x221px|Osman İmperiýasynyň Baýdagy (1844-1923) Osman imperiýasy ýa-da Osmanly hökümdarlygy, resmi— Beýik Osmanly döwleti — Oguzlaryň/Türkmenleriň Gaýy« taýpasyndan gelen osmanly soltanlarynyň häkimiýeti astynda 1299-njy we 1923-nji ýyllar aralygynda höküm süren köpmilletli döwlet. Ýewropada Osman imperiýasyna köplenç halatda Osmanly imperiýasy ýa-da Türk imperiýasy diýip at berilýär. 16—17-nji asyrlarda gülläp ösen döwründe ol Kiçi Aziýany (Anatoliýa, Anadoly), Ýakyn Gündogary, Demirgazyk Afrikany, Balkan ýarymadasyny hem-de onuň demirgazyk tarapyndaky Ýewropa ýerlerini öz içine alypdyr.Osman imperiýasyny Osman beg 1299-nji ýylda esaslandyrypdyr.
Umumy pikire görä, Osman imperiýasy 1299-njy ýylda garaşsyz döwlet hökmünde ýüze çykypdyr. Şeýle-de bolsa, Prof. Dr. Halil İnalçik we käbir beýleki alymlar Osman imperiýasynyň 1299-njy ýylda Wizantiýa garşy Koýunhisar söweşinden soň Söğütde däl, 1302-nji ýylda owalowada döwlet derejesini alandygyny öňe sürýärler. Stambul bilen çäklenýän şäher döwletine öwrülen Gündogar Rim (Wizantiýa) imperiýasyny weýran etdi we käbir taryhçylaryň pikiriçe, bu Täze Asyryň başlangyjydy. XVI-XVII asyrlarda Osman imperiýasy iň ýokary derejesine ýetende, üç yklymda ýaýrap, Balkanlaryň, Eastakyn Gündogaryň we Demirgazyk Afrikanyň aglaba böleginde agdyklyk edipdir. Theurduň serhetleri günbatarda Gibraltar bogazyna, gündogarda Hazar deňzi we Pars aýlagy, Awstriýa, Wengriýa we demirgazykda Ukrainanyň käbir bölekleri, günortada Sudan, Eritreýa, Somali we Yemenemen bilen uzaldy. 10] Osman imperiýasy 29 welaýatdan we Moldawiýa, Erdel we Wallahiýa häkimlerinden ybarat bolup, olara özbaşdaklyk berildi. Döwletiň käwagt daşary ýurtlarda-da sözleri bar. Atlantik ummanynda gysga möhletli ýer girdejisine Lanzarote (1585), Madeira (1617), Westmannaýjar (1627) we Lundy (1655) degişlidir.
Döwletiň gol astyndaky ýurtlarda ýaşaýan halklar, gaz we jihad düşünjesi bilen yzygiderli giňelýärdi, kämahal köpçülikleýin ýa-da ýerli gozgalaňlar bilen Osman hökümetine garşy çykýardy. Yslam dininiň Osman imperiýasynyň syýasy gurluşynda aýgytly roly we kanuny düzgünleriň emele gelmegi Osman imperiýasynyň "yslam döwleti" we şeýlelik bilen "dini döwlet" hökmünde häsiýetlendirilmegine sebäp boldy.
Osman imperiýasy döwri; Osman neberesiniň we kazyýet işgärleriniň slawýan hristian halklarynyň grek aýallary we aýallary bilen nikalaşmagy (serbler, bolgarlar, ukrainler) Türk taryhynyň birleşen döwri hökmünde görülýär Rim-Gündogar Rim taryhy bilen, Arnold J. Toýnbe ýaly käbir taryhçylar Türkiýäni ýeke-täk mirasdüşer döwlet hasaplamalydygyny öňe sürýärler.
Türkiýäniň Beýik Milli Assambleýasy 1924-nji ýylyň 3-nji martynda Osman neberesi Türkiýeden sürgün etmek kararyna geldi. Häzirki wagtda olaryň käbiri Türkiýede asylly dinastiýa ýaly görünýär.
Soltanlar
Osman I · Orhan I · Myrat I · Baýezid I · Mehmet I · Myrat II · Mehmet II
Beýgeliş döwri (1453–1683)
Baýezid II · Selim I · Süleýman I · Selim II · Myrat III · Mehmet III · Ahmet I · Mustafa I · Osman II · Myrat IV · Ibrahim I · Mehmet IV
Durgunlyk döwri (1683–1827)
Süleýman II · Ahmet II · Mustafa II · Ahmet III · Mahmyt I · Osman III · Mustafa III · Abdylhamit I · Selim III · Mustafa IV · Mahmyt II
Pese gaçyş döwri (1828–1908)
Abdylmejit I · Abdylaziz · Myrat V · Abdylhamit II
Synyş döwri (1908–1923)
Mehmet V · Mehmet VI
.br
Braziliýa
Persepolis FK
Persepolis FK  hazirki wagtda Eýran Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.
Baýram
Baýramçylyklar
Dini baýramlar: Resmi baýramlar:
Keteni
Bir gyrasyna atyp gelýän daňyň altyn reňki berlen, bir ýanyna bolsa ýaşyp gelýän şapagyň altyn reňki çaýylan, ikisiniň arasy bolsa dürli öwüşgin atyp duran düzlük... Keteni… Bu-da ýeke-täk türkmen gelin-gyzlarynda duş gelýän ajaýyp sungat eseridir. Arassa ýüpekden dokalýan ketenileri türkmen gyzlary durmuşa çykanlarynda hökmany suratda diýen ýaly geýýärler. Bu olaryň ömrüm daňy atandan tä ýaşýança öwüşgin atyp duran owadan hem bir durkly, parahat, düz bolsun diýip edýän niýet-arzuwlary bolaýmasyn?
Türkmeniň maşgala durmuşy hakynda kese ýurtly biri gözügidijilik bilen “Türkmen maşgalasynda uly bagt bar. Ol hem iki tarapyň hem biri-birinden arkaýynlygy“ diýipdi. Ine, keteni köýnekde şol arkaýynlygy görse bolýar. Keteni köýnek geýmegiň asyl manysyna düşünen, şol köýnegine mynasyp millilikde ýaşamagyň gymmatynyň ähli gymmatlyklardan ýokarydygyna düşünen gyz baran öýünde diňe bir özüni däl, maşgalasyny düz saklamak bilen ýaşaýar.