cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdysetdar Kazy
Abdysetdar Kazy "Jeňnama" atly taryhy poemanyň awtorydyr. Ol 19-njy asyryň başynda Gökdepe sebitlerinde dünýä inip, 19-njy asyryň II ýarymynda aradan çykypdyr diýlip çak edilýär. Öz döwrüniň sowatly we düşünjeli adamy bolupdyr. Ol "Jeňnama" eserini 1862-nji ýylda ýazypdyr. Poema mesnewi formasynda ýazylyp, 2200 setirden ybarat. Awtor bu eserinde 1858 hem-de 1861 ýyllarda türkmenleriň birleşip, Eýran şasy Nasretdiniň talaňçy goşunlaryny derbi-dagyn edişi barada gürrüň berýär. 1858-nji ýylda Nasretdin Japargulyny baş edip, Garrygala sebitlerine agyr goşun ýollaýar. Şu taryhy jeňde türkmenleriň köp tireleri birleşip, watan ugrunda gahrymançylykly göreşýärler. Söweşe Nurberdi han ýolbaşçylyk edýär. Guramaçylykly we agzybir alynyp barlan şol söweşde talaňçy duşman goşunlary ýeňilýär. Şahyr eseriniň 1-nji bölüminde ine şu taryhy ýeňşi taryplaýar. Şahyr türkmen taýpalarynyň birleşip alyp baran watançylyk hereketiniň taryhy ähmiýetine dogry baha beripdir we şeýle birleşmäniň, dostlaşmanyň ýene-de rowaçlanmagyny isläpdir. Eseriň 2-nji bölüminde eýran goşunlarynyň 1861-nji ýylda Mara eden uly çozuşy hakynda söhbet açylýar. Garrygalada masgara bolup ýeňlen Nasretdin şa Hemze Mürzäniň baştutanlygynda türkmenleriň üstüne 70 müň adamly goşun sürýär. Emma bu gezekde şanyň agyr goşuny türkmenleriň birleşen güýjüne çydap bilmeýär. Bu taryhy söweşe Gowşut han ýolbaşçylyk edýär. Ahal türkmenleri hem Nurberdi hanyň ýolbaşçylygynda Mara kömege gelýär. Gazaply jeň talaňçy duşmanlaryň ýeňilmegi bilen gutarýar. Abdysetdar Kazy poemanyň bütin dowanymda watan ugrunda alnyp barlan urşuň tarapynda durýar. Duşmanlara aç gurt ýaly daraýan, halkynyň aryny-namysyny özbaşdaklygyny goraýan gerçekleri wasp edýär. Parahat ilaty talamaga gelen gelmişekleri paş edýär. Eser şeýle uly taryhy ýeňiş gazanan halky we onuň gaýduwsyz ogullaryny taryplaýan muhammes bilen tamamlanýar. Poemada aýratyn alnan gahryman hereket etmän, tutuş halk hereket edýär. Şonuň üçinde eseriň diliniň we stiliniň agyrlygyna garamazdan, onda uruş kartinalary, halk köpçüliginiň watançylyk hyjuwy we duýgulary real görkezilýär. Poema ilkinji gezek rus dilinde 1914-nji ýylda "Kniga rasskazow o bitwah tekinsew" ("Tekeleriň uruş kyssa kitaby") ady bilen Peterburgda akademik A. N. Samoýlowiç tarapyndan ylmy-düşündirişli çap edilýär. Eser gysgaldylan görnüşde "Jeňnama" ady bilen türkmen dilinde 1943inji ýylda çap edildi.
Tebigy gurşawyň hapalanmagy
Hapalanma – bu daşky gurşawda ekologik ulgamyň ýa-da onuň aýry-aýry düzüm bölekleriniň funksionirlenmegini bozýan hem-de adamyň oňaýly ýaşaýşy ýa-da hojalyk işlerini alyp barmagy nukdaý nazaryndan daşky gurşawyň hiliniň peselmegine getirýän zyýanly maddalaryň toplanmagydyr.
Adamyň hojalyk işjeňliginiň netijesi tebigy baýlyklaryň azalmagynda, biosferanyň önümçilik galyndylary bilen hapalanmagynda, tebigy ekoulgamlaryň dargamagynda, Ýeriň üstüniň we klimatyň üýtgemeginde aýdyň ýüze çykýar. Hojalyk işleriniň täsirleri tebigy aýlawlaryň ähli görnüşleriniň diýen ýaly bozulmagyna we dargamagyna getirip bilýär.
Adamyň hojalyk işjeňligi ýa-da tebigy hadysalar (wulkanlaryň atylmagy, tokaýlaryň otlanmagy, tozanly tupanlaryň gaýtalanmagy we başgalar) netijesinde tebigatda zyýanly täsirleri bolan täze düzüm bölekleriň (komponentleriň) ýüze çykmagy daşky gurşawyň hapalanmagy diýilýän düşünje bilen häsiýetlendirilýär.
Daşky gurşawyň hapalanmagynyň birnäçe görnüşleri (tebigy, antropogen, biologiki, fiziki, himiki, radioaktiw, oba hojalyk, senagat, ses, elektromagnit we başgalar) bar. Emma olaryň esasy 3 görnüşini tapawutlandyrýarlar. Daşky gurşawyň hapalanmagy dürli görnüşdäki hapalaýjylaryň täsirinde bolup geçýär. Hapalaýjylara daşky gurşawyň ulgamlaryny ekologik deňagramlylyk ýagdaýyndan çykarýan maddalaryň, hadysalaryň kesgitli möçberden artan toplumy degişli edilýär.
Fiziki hapalanma – bu daşky gurşawyň fiziki görkezijileriniň (parametrleriniň) üýtgemeginiň netijesinde ýüze çykýan hapalanmalardyr. Olara ýylylyk, ýagtylyk, ses, elektromagnit, radioaktiw hapalanmalary degişlidirler.
Himiki hapalanma – ''gurşawyň tebigy himiki häsiýetleriniň belli bir döwürde haýsydyr bir maddanyň mukdarynyň köp ýyllaryň dowamyndaky derejesinden ýokarlanmagy netijesinde döreýän hapalanmadyr. Şeýle hem himiki hapalanma ozal bolmadyk himiki maddalaryň gurşawa aralaşmagy netijesinde hem döreýär.''
Biologik hapalanma – ''gurşawa adam üçin islenilmeýän janly organizmleriň getirilmegi we köpelmegi bilen baglanyşyklylykda ýüze çykýar. Hapalaýjy maddalaryň ekologik täsirleri dürli derjede ýüze çykyp bilýär. Olar aýry-aýry organizmlere ýa-da populýasiýalara, biosenozlara, ekoulgamlara, hatda tutuşlygyna biosfera hem täsir edip bilýärler.''
Tebigy hem-de antropgen faktorlaryň täsirinde ýüze çykýan hapalanmalar tapawutlandyrylýar.
Tebigy hapalanma tebigy sebäpler netijesinde döräp, olara wulkanlaryň atylmagyny, ýer yranmagyny, betbagtçylykly suw joşmalaryny, silleriň gelmegini, tebigy meýdanlaryň otlanmagyny degişli edýärler.
Antropogen faktorlaryň täsirinde döreýän hapalanma bolsa adamyň hojalyk işjeňliginiň netijesinde ýüze çykýar.
Adamyň hojalyk işjeňligi netijesinde döreýän hapalaýjy maddalar we olaryň daşky gurşawa täsirleri dürli görnüşli bolýarlar. Olara esasan, uglerodyň, kükürdiň, azodyň birleşmeleri, agyr metallar, dürli görnüşli organiki maddalar, emeli döredilen materiallar, radioaktiw elementler we köp sanly beýleki hapalaýjylar degişlidir.
Edebiýatlar
''Durdyýew S., Aşyrmyradowa Ş., Nurberdiýew N. Ekologiýa 11. Aşgabat TDNG 2014.''
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Nesilbaşy: Ogugus (Oguz han)
Içoguz (Sak) hökümdarlary
1.Targit (Türk) içoguz rowaýatyndaky nesilbaşy. Felet hanedanlygyny esaslandyryjy. Onuň 3 sany ogly bolupdyr.
2.Lipoks
3.Arpoks,
4.Koloks (Dag, Gökderýa, Gün).
5.Ariýant m. ö...?一...?
6.Pal
7.Nap一Sak asylly iki dogan (ady rowaýata öwrülen...???
8.Sagil m.ö...?m. ö...? (ady rowaýata öwrülen).
9.Gnur m. ö. VII一VI a.
11.Skopasis VI a.
12.Işpakaý m. ö. 679一m. ö. 674.
13.Bartatua (Alp är töňňe) m. ö. 673一654.
14.Madiý m. ö. 653一m. ö.625.
16.Idanfirs takmynan m. ö 512 (möhüm wakasy).
17.Ariýapif m. ö. 480一m. ö. 460.
18.Skil m. ö. V a. (m. ö.465一440).
19.Oktomosad m. ö. 446一m. ö. 438.
20.Ateý m. ö. 429一339.
21.Agar m. ö. 310一m. ö.309.
22.Skilur m. ö. 130一m. ö. 114.
24.Hodarz m. I a. Krym hökümdary Ompsalagyň ogly.???
25.Tumar (Tomiris)一Massaget zenanşasy.
26.Ompsalka一Tanauzisiň ogly.???
27.Aspurgam... ???
Içoguz-Işkuzaý (Sarmat) hökümdarlary
28.Amaga m. ö. III ahyry一m. ö. II a. başy.
29.Tazy (Taziý) m. ö. II一I a.
30.Gatar m. ö. II一m. ö.179.
31.Ewnon m. ö. 49 (esasy wakasy).
32.Abeak m. ö. 47 (esasy wakasy).
33.Spadin m. ö. I一m. ö. 47 ý. aors hökümdary.
34.Zorsin m. 40一49. 35.Farzoý 60一70
36.Umabiý 62 ý (esasy wakasy).
37.Inismeý 70一80. ý.ý.
39.Rawsimod一332 ý (esasy wakasy).
40.Rasporagon...?一...?
Yrak Türkmen soykýrýmý
Yrak Türkmen soykýrýmý, Yslam döwleti tarapyndan Yrak türkmenleriniň öldürilmegi, zorlanmagy, jezalandyrylmagy, ýurtdan çykarylmagy we jynsy gulçulygy bilen baglanyşyklydyr. Yslam döwleti 2014-nji ýylda köp sanly türkmen topragyny basyp alanda başlandy we Yslam döwleti Yrakdaky ähli ýerlerini ýitirýänçä dowam etdi. 2017-nji ýylda Yslam döwletiniň türkmenleri yzarlamagy resmi taýdan soykýrým diýlip ykrar edildi, 2018-nji ýylda bolsa türkmen gyzlaryň we aýallaryň jynsy gulçulygy BMG tarapyndan ykrar edildi.
Yrak türkmenler
Yrakly türkmenler Yrakdaky üçünji uly etnik topardyr. Olar Oguz türk neslinden bolup, günortada araplar we demirgazykda kürtler bilen gurşalan Türkmeneli taryhy sebitinde ýaşaýarlar. Yrak türkmenler sünni we şaýy arasynda deň derejede bölünýär. Soykýrýmda sünni we şaýy türkmenleriň ikisi-de öldürildi.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
1.Teoman (Gara han) m. ö. 220一m. ö.209.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Yrak türkmenler
2014-nji ýylyň iýun aýynda Yslam döwletiniň Demirgazyk we Merkezi Yraga çozmagy bilen, Yslam döwleti türkmenleriň aglaba köplügini basyp aldy we ganly soykýrým amala aşyrdy.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
2.Mete (Oguz han) m. ö. 234一m. ö.174.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
2014-nji ýylyň iýun aýynda YDS goşuny Talafary ilkinji gezek ele alanda, 1300 Yrak türkmenini, 700 töweregi erkek, 470 aýal we 130 çagany alyp gaçdy. YTF (Yrak Türkmen Fronty) 1300-den diňe 42-siniň gaýdyp gelendigini, galanlarynyň indi hiç haçan görünmändigini aýtdy. Türkmenleriň öýleri ýakyldy, türkmen çopanlarynyň haýwanlary ogurlandy we köpüsi gaçmaga mejbur boldy. Hüjümlerden bäri Talafar türkmenleriniň 90%i gaçdy. Türkmen halas ediş gaznasynyň metbugat sekretary Mehdi Baýat, 2017-nji ýylyň fewral aýynda türkmen bosgunlarynyň sanynyň 600,000-e ýetendigini öňe sürdi.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
3.Kiok (Gök han) m. ö.174一m. ö. 160.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
2014-nji ýylyň 16-njy iýunynda Yrak, Kerkuk şäheriniň golaýyndaky 4 dürli ýerden (Çardagli, Karanam, Beşir, Birawçi) azyndan 40 türkmeni öldürdi. Yslam döwleti ýene-de türkleri ýigrenmekde we türkmenleri diňe milletleri üçin öldürmekde aýyplandy. Bir gün soň Beşirde ýene 52 türkmen öldürildi we ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, gyrgynçylyk etniki sebäplere görä. Beşirden gelen bir şaýat şäherde 700 türkmeniň gyrylandygyny aýtdy. 2014-nji ýylyň iýun aýynda YDYD guramasy Al-Şamsiýat obasyndan 26 türkmeni alyp gaçdy. Şol aýda şaýy türkmenler YDYD guramasy tarapyndan abanýan howplardan soň Al-Kibba we Şreýkandan gaçdy. Talafar, Başir, Birawçi we Garanaz obalarynda ýaşaýan köp sanly türkmen hem jihadçylardan has köp hat alansoň gaçdy.
18-nji iýunda YDYD guramasy bilen Yrak gury ýer güýçleriniň Amirli we Tuz şäherleriniň arasynda bolan çaknyşykda azyndan 20 türkmen raýaty öldürildi. Öýler we mekdepler, şeýle hem Karanaz, Çardagli we Birawçidäki metjitler Yslam döwleti tarapyndan ýakyldy.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
4.Kuniçen (Gün han) m. ö. 161一m. ö. 126.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
23-nji iýunda YDYD Guba, Şrihan we Talafar sebitlerinden azyndan 75 türkmen alyp gaçdy. Kubanyň demirgazygyndaky jülgede diňe 2 jeset tapyldy. 950 türkmen maşgalasy YDS-dan gitmegini talap edensoň sebitlerden gaçdy. 7-nji awgustda Sinjarda 100 sany türkmen öldürildi.
Jemi 600 türkmen aýal YDS tarapyndan tussag edildi we seks guly hökmünde ulanyldy. Olaryň 400-500 töweregi Siriýadaky YDS-nyň wagtlaýyn türmelerine iberildi. 2018-nji ýylyň fewral aýynda bir topar aýal BMG-nyň Kirkukdaky adam hukuklary edarasynyň daşynda nägilelik bildirdi. Nyşanlary göterip, Yrak hökümetinden ýitirim bolan 450 töweregi türkmen aýalyny dikeltmek üçin bir zat etmegini islediler, ýöne nägilelik bildirilmedi. ITF-iň lideri Hasan Turan, eger türkmen aýallary gaýdyp gelseler, maşgalalary tarapyndan öldürilmeginiň pidasy bolmagyndan gorkýardy. "Köp gyzlar gaýdyp gelmez, diňe maşgalalary gaýdyp gelseler olary kabul eder diýip umyt edip bilerin. Olar pidalar" -diýdi. Soňra 2018-nji ýylda BMG ahyrsoňy türkmen aýal-gyzlaryň jynsy gulçulygyny ykrar etdi. YDYD guramasyndan halas bolan Tikrit şäheriniň golaýyndaky kiçijik al-Alam şäherinden ady aýdylmadyk bir türkmen aýal, BBC Türkiýä habar berdi. Şeýle hem YDS şäheriň türkmen dili mugallymyny zorlady we netijede öldi. Yrakly türkmenler, Yslam döwletiniň Yrak türkmenlerine garşy genosidiniň türkleri ýigrenmegi sebäpli ýüze çykandygyny aýtdy.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
5.Içiz han m. ö. 126一m. ö. 114.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
13-nji martda 10 ýaşdan 17 ýaş aralygyndaky 25 türkmen çagasy bosgun düşelgesinden Yslam döwletiniň söweşijileri tarapyndan alnyp gaçyldy we Talafardaky Yslam döwletiniň türgenleşik lagerlerine iberildi.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
6.Uweý han m. ö. 114一m. ö. 105.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
Mart aýynda Kerkuk şäheriniň golaýyndaky Başirde 16 türkmeniň köpçülikleýin mazary tapyldy. Mart aýynda ýene-de YDYD Ninewäniň Gara Kuýan şäherinde 9 sany türkmen dul aýalyny öldürdi, adamsy jihadçylar tarapyndan öldürildi. Jezalandyrylmagynyň sebäbi, YDS söweşijilerine öýlenmekden ýüz öwürmegi. Birawcili obasynda YDYD obanyň 23 ýaşaýjysyny öldürenden soň iki sany türkmeni alyp gaçdy. Gubada we Şrihanda 60 sany türkmen oglan we erkek alnyp gaçyldy. Şol aýda Erhan Kamçi atly ýaş türkmen Kerkukdaky öýünden alnyp gaçyldy.
Haumea
thumb|Haumea we iki aý Haumea (simwoly: ) — Koýperiň guşaklygynda ýerleşýän asman jisimidir. Ol kiçi planetalar toparyna degişlidir. Haumeanyň massasy Plutonyň massasynyň 1/3-dir. Ol ilkinji gezek 2004-nji ýylyň 28-nji dekabrynda ABŞ-daky Caltech obserwatoriýasynda, Michael E. Brown başlyklygyndaky topar tarapyndan tapyldy. 2005-nji ýylda Ispaniýadaky Polomar obserwatoriýasynda Jose Luis Ortiz Moreno başlyklygyndaky topar tarapyndan hem tapyldy. (Emma ikinji tapylyş resmi däldir).
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
Bir ýyl soň, 2015-nji ýylyň awgust aýynda Mosulda YDYD mürtedlikde aýyplanyp, 700 türkmeni köpçülikleýin öldürdi.
Saladin welaýatynda 2015-nji ýylda ýekeje-de YDYD awtoulag partlamasy 40 türkmeniň ölmegine sebäp boldy. ITF YDYD-nyň Yrak türkmenlerine edýän hüjümleriniň strategiki etnik arassalaýyş kampaniýasydygyny mälim etdi. Tal Afardan gelen 540 türkmen raýaty, şol sanda 125 aýal-da YDS-nyň elinde ýitirim boldy we olaryň diňe 22-si tapyldy.
Haumea
(Muhammetnyýaz Jumanyýazow)
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
8.Suýlihu m. ö. 102一m. ö. 101.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
3000 türkmen 2015-nji ýylyň tomsunda Amirli şäherinden gaçdy. 2015-nji ýylyň ahyrynda 1500 türkmen maşgalasy (7500 adam) Karbalada gaçybatalga tapdy.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
9.Çudihu m. ö. 101一96.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
8-nji martda Taza Khurmatu himiki ýaraglar bilen hüjüm edilip, üç adam ölüp, 1500 adam ýaralandy. 25,000 şäherden gaçdy. Şol ýylda Beşir obasyna himiki ýaraglar hem hüjüm edildi. Beşiriň 90%i 2016-njy ýylda 250 öýi öz içine almak bilen yzyna alyndy. Türkmeniň Başir obasynda 9 aýal alnyp gaçyldy, zorlandy we çyralara asyldy. Şol obada 12 ýaşly bir gyz zorlanyp, elektrik sütünine asyldy. Türkmeniň ýaşaýjylary onuň jesedini getirmäge synanyşanda, 15 adam YDS-dan mergen oty bilen öldürildi. Zorlamak bilen baglanyşykly wakalar Tuz Khurmatunyň iýun aýynda ýykylmagyndan soň hasaba alyndy.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
10.Hulagu m. ö. 96一85.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Soykýrým
Januaryanwar aýynda Mosulyň golaýyndaky Raşidiýada köpçülikleýin mazar Yrak medaragly Güýçleri tarapyndan tapyldy. Mazar gyrylan 27 türkmen erkek we oglan degişlidir. Olaryň jesetlerinde gynamalaryň yzlary bardy. 2017-nji ýylda ýitirim bolan türkmen aýal-gyzlaryň we gyzlaryň sany 1200 boldy. 2018-nji ýylda 1300 türkmen dereksiz ýitdi.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
12.Sulu Çiançu m. ö. 68一m. ö. 60.
Yrak Türkmen soykýrýmý
Mirasyň weýran bolmagy
Yrak, türkmenler üçin möhüm bolan taryhy eserleriň ýok edilmegine jogapkärdir. Köp asyrlyk metjitler, sünni ýa-da şaýy bolsun, kitaphanalar ýok edildi. Tal Afardaky iň köne kitaphana partladyldy, Diýalada 1500-den gowrak taryhy kitap bolan başga bir kitaphana weýran boldy. Destroyedok edilen eserleriň arasynda yaahýa Abu al-Kasymyň mawzoleýi (Zengidler tarapyndan 1293-nji ýylda gurlan, 2014-nji ýylda weýran edilen), Ymam Awn Al-Diniň mawzoleýi (1248-nji ýylda Zengidler tarapyndan gurlan, 2014-nji ýylda weýran edilen) mawzoleýi bar. Kadib Al-Ban Mosuli (Mosulyň Atabegleri tarapyndan gurlan, 2014-nji ýylda ýykyldy), Al-Ymam Muhsin metjidi (Seljuklar tarapyndan guruldy, 2015-nji ýylda agyr zeper ýetdi), Al-Nuri beýik metjidi (1172-nji ýylda Zengidler tarapyndan guruldy), 2017-nji ýylda ýykyldy), Ymam al-Baher metjidi (1259-njy ýylda gurlan, 2014-nji ýylda ýykyldy) we Paşa metjidi (1881-nji ýylda Osmanlylar tarapyndan gurlan weýran edildi).
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
13.Tutsitan m. ö. 60一m. ö. 68.
14.Huhanýe m. ö. 58一m. ö. 31.
Farabynyň kitaplary
Farabynyň eserleri
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
16.Souse m. ö. 20一m. ö. 12.
17.Çuýýa m. ö. 12一m. ö. 8.
18.Uçjulýu m. ö. 8一m. 13.
Baýramaly etraby
Baýramaly etraby Baýramaly şäheriniň daş-töweregindäki oba hojalyk meýdanlaryny öz içine alýar. Etrabyň hojalygynyň esasy ugurlary pagtaçylyk, däneçilik, gök ekerançylyk, miweçilik, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmeklik, dowardarçylyk, ýüpekçilik bolup durýar. Etrabyň çägine 2 şäherçe, 17 geňeşlik we 53 oba girýär. Etrabyň ilaty köpmilletliligi bilen tapawutlanýar. Bu ýerde türkmenler, buluçlar, gazaklar, parslar we beýleki milletler ýaşaýarlar. Etrap merkezi Baýramaly şäheri hasaplanýar. Etrabyň dolandyryş edaralarynyň ählisi şol şäherde ýerleşýär. Etrabyň gündogar böleginde Mary–Türkmenabat demir ýolunyň ugrunda Bagtyýarlyk we Rawnina şäherçeleri ýerleşýär. Olaryň maldarçylyk hojalyklarynyň durmuş-medeni merkezi hökmünde ähmiýeti uludyr. Bagtyýarlyk şäherçesiniň keşbi düýpgöter özgerdi. 2012-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň gatnaşmagynda şäherçede häzirki zaman ülňülerine laýyk gelýän orta mekdep, çagalar bagy, söwda merkezi, myhmanhana, saglyk öýi, ýaşaýyş jaýlary ulanylmaga berildi.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
19.Sýan Ulej jodi 13一18.
20.Ýu (Huduerşi Daokao) 18一46.
22.Panu 46一52. (1-njy ogly Beg we Ýuli /52ý) 2-nji ogly Huhanýe II.
23.Huhanýe 48一55.
24.Mo Sýufudi 55一56.
25.Han Ýuludi 56一59 (ogullary Suan we Ango)
26.Di Haýtunşiçjhou 59一63.
27.Su Çýuçuçýuýlindi 63 ý.
28.Çjan Husesi Çjouhudi 63一85.
Geljekde boljak astronomiki wakalar
Ruslaryň 《Wenera-D》(rusça Венера- Д) kosmos gämisi Wenera baryp ýeter.
Türkmenleriň ata-baba hökümdarlary
Aziýanyň Gün (Hun) hökümdarlary
29.Suan Itu Ýuýludi 85一88.
30.Tuntuhe Hulan Siçjuhoudi 88一93.
31.Anko 93一94.
32.Tunduşi Siji 94一98.
33.Tan Wanşişi Çudi 98一124.
34.Ba Uçjihouşiçjudi
35.Suli 128一142.
36.Duluçu 143一147.
37.Çüçür Ilinşiçjuçzýu 147一172.
39.Huçjen 178一179.
40.Çýançu 179一188.
41.Çýan Ýufuluo 188一195.
42.Huçukuan 195一215.
43.Liu Bao 215一260.
44.Kubeý (Liu Kubeý) 260一272.一 (Tiefu hökümdarlygyny esaslandyran) ogly Liu Kauşenkuýan 272一309. Liu Menk 272一ogly Liu Fulun一onuň ogly Liu Luku 285一320 onuň ogly一 Liu Kuren. (Liu Kauşenkuýanyň ikinji ogly Liu Hu一309一 341);onuň ogly Liu Wuheng 341一356; onuň ogly Liu Elitu 356一358; onuň ogly Liu Hsiuku 358一359; onuň ogly Liu Weýçen 359一391; onuň ogly Liu Bobo 407一431 (Sýa hökümdarlygyny esaslandyran).
Par hökümdarlygyny esaslandyranlar
1.Ärsag I (Arşak一I) m. ö. 250一m. ö. 211.
2.Ärsag II (Tridat I) m. ö. 211一m. ö.191
3.Prepat m. ö. 191一m. ö. 176
5.Mitridat I m. ö. 171一m. ö. 171 m. ö. 138.
6.Frat II m. ö. 138一m. ö. 128.
7.Artaban I m. ö. 128一m. ö. 123.
8.Mitridat II m. ö. 123一m. ö. 88.
9.Gotarz I m. ö. 95一m. ö. 90.
10.Orod I m. ö. 90一m. ö. 87.
11.Sanatürk m. ö.77一m. ö. 70
13. Orod II m. ö. 57一m. ö37
15.Frat IV m. ö 38一m. ö 2.
16.Mitridat IV m. ö.12一10.
17.Frat V (Fratak) m. ö. 2一m. 4.
18.Orod III 4一7
19.Wonon I. 7 一12.
20.Artaban II 12一38.
21.Frat VI. 35ý.
22.Tridat III 35一36
23.Kin 37一38
24.Wardan I 39一47.
25.Gotarz II 41一51.
26.Wonon II 51 ý.
27.Wologez II 77一80.
29.Artaban III 80一81.
30.Wologez III 105一147.
33.Mitridat IV 128一147.
34.Wologez IV 148一192.
35.Oruz II 190.
37.Wologez VI 208一228.
38.Artaban IV 212一224.
Tofik Bahramow
Tofik Bahramow Bahram ogly 1925-nji ýylyň 29-njy ýanwarynda Azerbeýjanyň Agjabedi diýilýän ýerinde dogulýar. Futbol karýerasyna 40-nji ýyllarda futbolçy bolup başlaýar, 1950-nji ýylda aýagyna alan agyr şikesi sebäpli futbolçylyk karýerasyny ýapmak mejburýetinde galýar. 1951-nji ýylda bolsa 20 ýyldan gowrak dowam etjek eminlik karýerasyna başlaýar. SSSRiň futbol çempionatynda we kubogynda eminlik edip başlaýar.
Karýerasy
Ilkinji halkara eminlik 1964-nji ýylda edýär. 1966 we 1970 dünýä çempionatlaryna gatnaşyp iki çempionatda jemi 8 oýna eminlik edýär (2-baş emin, 6-gapdal emin). Iň gyzykly ýeri Bahramow 1966 dünýä çempionatyna emin bolup gatnaşmagy üçin bary-ýogy 2 sanjak halkara oýuna eminlik etmegi ýetirlik bolupdyr (buwagt mümkindäl).
1966 Dünýä çempionaty, 1966 Dünýä çempionaty finaly, stadion Wembley (London, Angliýa), 98000 tomaşaçy, Angliýa milli ýygyndysy-Germaniýa Federatiw Respublikasy.|Germaniýa Federatiw Respublikasy milli ýygyndysy]]
Dünýä çempionatynyň taryhy altyn finallarynyň biri, duşuşygyň esasy wagty 2-2 gutarýar, goşmaça wagtda iňlis futbolçy Jef Herst depen topy derwezäň ýokarky sütünine degip aşaky çyzykdan meýdança gaýdansoň nemes futbolçylarynyň nägileliklerine garamazdan Bahramow goly hasap edýär. Ilkibaşda gol jedelli ýaly görünse-de soňlygy bilen Bahramowyň oýunda dogry karar berendigine bütün dünýä şaýat bolýar. Şeýdibem Bahramow adyny futbol taryhyna altyn harplar bilen ýazdyrýar. Ol goldan soňra duşuşyk dowam etdirilýär, birnäçe minutdan soň Herst duşuşykdaky 3-nji goluny salýar we Angliýa-Germaniýa 4-2 hasap bilen gutarýar.
Tofik Bahramow 1970 dünýä kubogynda meşhur Braziliýa-Urugwaýa (1/2 final) duşuşygynda hem eminlik edýär.
Ardahan (il)
300px|thumb|Ardahan ili
Tofik Bahramow
Karýerasy
Ömrüniň soňky ýyllaryny AFFA-da dürli wezipelerde işleýär.
Ardahan (il)
Ardahan Türkiýäniň bir ili.
Tofik Bahramow
Karýerasy
1972-nji ýylda Kontinetara kubogynyň finalyna hem eminlik edýär (Ajax-Independiente).
Ölümi
Altyn swistok alan ýeketäk gapdal emin hökmünde dünýä futbol taryhyna giren Tofik Bahramow 1993-nji ýylyň 26-njy martynda Bakuda aradan çykýar.
Şöhraty
Bahramow - Nikolaý Latişewden soňra dünýä çempionatynda eminlik eden 2-nji sowet emini, ýewro kubok finallarynda eminlik eden ilkinji sowet emini bolup taryha girýär.
Altyn swistok alan ýeketäk gapdal emin hökmünde dünýä futbol taryhyna girdi.
Bahramowyň hormatyna filmler, multifilmler döredilýär. 2006 dünýä çempionaty üçin düşürilen filmiň baş gahrymany hem Bahramow bolýar.
2004-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Azerbeýjan-Angliýa (2006 dünýä çempionatynyň saýlamasy) oýunyna Bahramowyň hatyrasy üçin Jeffri Herst (1966daky şol meşhur goluň awtory), FIFA prezidenti Blatter we ýene birnäçe futbol ýyldyzlary Bakuwa ýygnandylar. Şol gün Bakuda Bahramowyň heýkeliniň (heýkeli dikilen dünýädäki ilkinji emin) açylyş dabarasy geçirildi.
Azerbeýjanyň N1 sport arenasy hem Tofik Bahramowyň adyny göterýär (heýkeli hem şu arenanyň öňünde).
2011-nji ýylyň 6-njy iýunynda şol taryhy finaldan 45 ýyl soňra ser Jeffri Herst (şol jedelli goluň awtory) we Hans Tilkowski (şol finalda nemesleriň derwezebany) ýene duşuşdylar, emma bu gezek Wembleyde däl-de Bakuda. Azerbeýjan futbolynyň 100 ýyllygy mynasybetli Bakuda Tofik agaň heýkeline gül desselerini goýdylar.
Abijan
Kot d'Iwuar
Hemra (kosmos)
Gün ulgamyndaky hemralar (Güne golaydan daşlyga görä):
Thor (Kino 2011)
Tor (Iňlis dilinde:Thor), Marvel Studios tarapyndan surata düşürilen we “Marvel” kinematiki äleminde dördünji film bolan “Paramount Pictures” tarapyndan öndürilen Amerikan super gahrymany filminiň ady.Film Kent Brana re directedissýorlyk edip, Eşli Miller, Zak Stents we Dan Payne tarapyndan ýazylan we Kris Hemswort, Natali Portman, Tom Huddleston, Stellan Skarsgord, Klem Fewer, Reý Stiwenson, Idris Elba, Kat Dennings we Rene Rousse ýaly aktýorlar çykyş edýär. Tor kakasy Odine boýun egmeýär, ar almak üçin Buz ägirtleriniň ýurduna gidýär Şeýdip, kakasy oňa gaharlanýar we ony yer Planeta sürgün edýär.
Luciano Spalletti
Luciano Spalletti italýan futbol dolandyryjysy. 2023-nji ýyldan bäri Italiýanyň milli ýygyndysynyň tälimçisi bolup işleýär
Artwin (il)
300px|thumb|Artwin ili
Artwin Türkiýäniň bir ili.
Megalopolisler
Mega(lo)polis (grekçe megas ýa-da megalu – uly + polis – şäher diýmek) - Birnäçe goňşy şäherleriň we ilatly ýerleriň birleşdirilmegi netijesinde emele gelen, eýeleýän meýdany we ilatynyň sany boýunça ägirt uly möçberdäki şäher.
Senagat taýdan has ösen, ilatynyň sany barha köpelýän döwletlerde şäherleriň giňemegi netijesinde megapolisler ýa-da megalopolisler emele gelýär.
Dünýäniň dürli künjeklerinde şonuň ýaly şäherler toparynyň (megapolis ansamllarynyň) birnäçesi bar. Meselem, ABŞ-da iri megapolisleriň üçüsi ýerleşýär: Boswaş, Çipis, San-San. Boswaş megapolisi Boston – Nýu-Ýork – Filadelfiýa – Baltimor – Waşingto n şäherlerini birikdirýär, onuň ilaty 40 mln adama barabar bolup, 150 müň km2 meýdany eýeleýär. Çipis megapolisi (30 mln adam) Beýik kölleriň günorta kenarýakasynda ýerleşen Çikago – Detroýt –Kliwlend – Pitsburg şäherleri öz içine alýar. San-San megapolisi Günorta Kaliforniýada ýerleşip, San-Fransisko – Los-Anjeles – San-Diýego şäherleri birikdirýär (11 mln adam).
Alymlaryň çaklamalaryna görä, geljekde megalopolisleriň sany we möçberi has artar. Megalopolislerde daşky gurşaw güýçli (maksimal) derejede kem-kem-den ýaramazlaşýar. Munuň özi olarda sagdyn ekologiýa gurşawyny döretmegi has-da wajyplaşdyrýar.
Edebiýatlar
''Durdyýew S., Aşyrmyradowa Ş., Nurberdiýew N. Ekologiýa 11. Aşgabat TDNG 2014.''
Çili döwlet gimni
Musiqisi:Ramón Carnicer
Sözləri:Eusebio Lillo
Sözləri
<div style="font-family: Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">
Blackpink
BLACKPINK (Koreýçe: 블랙 핑크; köplenç “BLΛƆKPIИK” diýip ýazylýar), “Wijay Entertainment” tarapyndan döredilen Jesu, Jenny, Rosie we Lisa-dan ybarat Günorta Koreýaly gyzlaryň topary. Bu topar 2016-njy ýylyň awgust aýynda “Sygyr” we “Bomaýa” aýdymlaryny we Günorta Koreýanyň “Gaon Digital Chart” we “Billboard Global Digital Song Satyş” -daky birinji ýazgylaryny öz içine alýan “First Square” atly ilkinji albomyna başlady.
Çili döwlet gimni
Sözləri
I
II
III
IV
V
VI
Neumünster
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Neum%C3%BCnster_Vicelinkirche_1.jpg/250px-Neum%C3%BCnster_Vicelinkirche_1.jpg|right|thumb|250x250px| Vicelinkirche ( Vicelin buthanasy ) link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Neum%C3%BCnster._Stadt.jpg/220px-Neum%C3%BCnster._Stadt.jpg|thumb| Şäher merkezindäki Neumünster howuzynyň görnüşi, öňde kinoteatr binasy we çepde "Holsten-Galereýa" söwda merkezi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Omnibusbahnhof%2C_Neum%C3%BCnster%2C_Bahnhofstra%C3%9Fe_-_panoramio.jpg/220px-Omnibusbahnhof%2C_Neum%C3%BCnster%2C_Bahnhofstra%C3%9Fe_-_panoramio.jpg|thumb| Merkezi demir ýol menzilindäki merkezi awtobus duralgasy. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Neumuenster_-_station_forecourt_-_geo.hlipp.de_-_36221.jpg/220px-Neumuenster_-_station_forecourt_-_geo.hlipp.de_-_36221.jpg|thumb| Neumünster merkezi demir ýol menziliniň girelgesiniň daşynda. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Neumuenster_-_Konrad_Adenauer_Platz_-_geo.hlipp.de_-_36220.jpg/220px-Neumuenster_-_Konrad_Adenauer_Platz_-_geo.hlipp.de_-_36220.jpg|thumb| Merkezi demir ýol menziliniň daşyndaky " Konrad Adenauer Plaza" link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Einfelder_See_NSG.JPG/220px-Einfelder_See_NSG.JPG|thumb| Şäheriň demirgazygyndaky "Einfelder deňzi". link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/SWN_Bad_am_Stadtwald_Aussenanlage_Traglufthalle.JPG/220px-SWN_Bad_am_Stadtwald_Aussenanlage_Traglufthalle.JPG|thumb| Neumünster şäheriniň tokaýynyň golaýyndaky "Bad am Stadtwald" -da açyk howuz. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Hans-B%C3%B6ckler-B%C3%BCste%2C_Neum%C3%BCnster%2C_B%C3%B6cklersiedlung_Kantplatz_-_panoramio.jpg/220px-Hans-B%C3%B6ckler-B%C3%BCste%2C_Neum%C3%BCnster%2C_B%C3%B6cklersiedlung_Kantplatz_-_panoramio.jpg|thumb| Neýmünsteriň töwerekindäki "Hans Böckler şäherçesinde" nemes syýasatçysy Hans Bökleriň büsti. Neumünster (Alman dilinde: Neumünster [nɔʏˈmʏnstɐ]) Germaniýanyň Şleswig-Holşteýniň ortasyndaky şäher. Hasaba alnan 79,000-den gowrak ilaty bilen, Şleswig-Holşteýn ( Kiýel, Lýubek we Flensburgdan soň) dördünji uly şäherdir.
Geografiýa
Neumünster, Şleswig-Holşteýniň geografiki merkeziniň golaýynda, Şwale derýasynda, 35 km Kiýeliň günortasynda, 65 km Gamburgyň demirgazygynda we 72 km Lýubekiň günbatary. Aukrug tebigat seýilgähi şähere ýakyn.
Görnükli adamlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/NMS-St.Maria-St.Vicelin-Kirche_%287%29.JPG/150px-NMS-St.Maria-St.Vicelin-Kirche_%287%29.JPG|thumb|150x150px| Neumünsterdäki ýadygärlik plastinka Eduard Müller link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Staatsministerin_ChristineHaderthauer.jpg/150px-Staatsministerin_ChristineHaderthauer.jpg|thumb|215x215px| Kristin Haderthauer link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Panik_-_Jetix-Award_-_YOU_2008_Berlin_%286915%29.jpg/150px-Panik_-_Jetix-Award_-_YOU_2008_Berlin_%286915%29.jpg|thumb|150x150px| Panik 2008-nji ýylda
Fransiýanyň futbol ýygyndysy
Fransiýanyň milli futbol ýygyndysy taryhda Dünýä çempionatyny 2 gezek gazanmagy başarandyrlar.(1998; 2018 nji ýyllarda)
Ispaniýanyň futbol ýygyndysy
Ispaniýanyň milli futbol ýygyndysy taryhda 1 gezek Dünýä çempiony bolmagy başardy.(2010-njy ýylda)
Skilur
Skilur Tawroskifleriň patyşasy bolup miladydan öňki 130-njy m. ö. 114-nji ýyllarda Sak-skiflere (içoguz) hökümdarlyk edipdir. Onuň döwründe Skif serhetleri Tawridadan Dnepr derýasy aralygynda, günortada bolsa günorta Buga çenli uzapdyr. Ýurduň täze paýtagty Skif-Nepal bolupdyr. Skif-Nepalda Skiluryň ogly Pelek bilen tama şekillendirilen suraty tapylypdyr. Bulardan başga-da hökümdaryň statuýasy hem gazuw-agtaryş işlerinde tapyldy. Bu suratdyr tapylan şekiljiklerden çen tutsaň Skiluryň döwründe medeniýet ösüpdir we üns berlipdir.
Demirgazyk-günbatar Hytaý
right|thumb|200x200px|Demirgazyk-günbatar Hytaý Demirgazyk-günbatar Hytaý Halk Respublikasy (西北, Xīběi)  Hinjiýan we Ninhiýa awtonom etraplary we Şanhi, Gansu we Kinhaý welaýatlaryny öz içine alýar
Daşarky demirgazyk-günbatar Hytaý
Daşarky demirgazyk-günbatar Hytaý   ýerleri Hytaýyň Sin nasilşalygy nyň dargamagy    Pekin gurultaýynda  bolan ylalaşykdan soňra Russiýa imperiasyna berilýar. Bu ýerler Hinjiýan welaýatynyň günbatar bölegi we daşarky Mongoliýanyň dermirgazyk-günbatar bölegi we tutuş Tannu Ýuriýanhaýy öz içine alýar. Taryhda daşarky demirgazyk-günbatar Hytaý Çungariýanyň bir bölegi bolup durýar. Mançularyň XVIII asyrda Çungariýany ýeňmegi bilen bu ýerler Mançulara birikdirilýär.
Öňki Sowet Soýuzynyň dagamagy bilen bu ýerler  häzirki Gazagystan, Kyrgyzstan, Tajikistan we Russia nyň ýerlerine öwrüldi.
Elazyg (il)
300px|thumbnail|Elazığ ili Elazığ, Türkiýe'nin ili.
Targit
Targit ýa-da Targitaos, Targitaý diýlip bilinen şahsyýet Sak-Skifleriň (içoguz) ady rowaýata öwrülen gahrymany bolan ilkinji ata-babalarydyr. Onuň kakasy Grek taňrysy Zews, ejesi bolsa Derýanyň aýaltaňrysy Borisfen bolupdyr. Grekleriň pikiriçe ol Gerakl bolupdyr. aýaly Derýa taňrysy Borisfen bolupdyr. Ondan 3 sany ogly bolupdyr. Lipoksaýs, Arpoksaýs, Koloksaýs (Lipoxais, Arpoxais, Koloxais). Skifleriň asly hakynda Geredotyň şeÿle ýazgylary bardyr: «Skifler özlerini milletleriň iň gowsy hasaplaýarlar we asly hakynda şeýle diýýärler. Bu ýurt boşdy, bu ýerde ilkinji bolan Targitaos atly bir adam doguldy. Bu Targitaosyň kakasy Zews (Zews一Nuh pygamber bolaýmasyn), ejesi-de derýa şasy Borysthenesiň gyzy eken, şeÿle diýip aýtsalar-da ynanmak juda kyn, emma maňa parhy näme, rowaýat şeýle aýdýar, onuň 3 ogly bolupdyr, Lipoksaýs (Lipoxais, Arpoxais we Koloxais. Arpoksaýs we iň körpeleri bolan Koloksaýs[Geredot, 2006: 295]. Geredotyň ýokardaky naklyndan salgylanan Gammer; Türki döwlet söweşlerinde bar bolan sag sol we merkezden ybarat bolan üçlük şaha üns berýär. Gökalp bolsa Targitaosyň üç ogly Lepoksaýn, Erpoksaýn, Koloksaýn adynda bar bolan «Oksaýn» sözüniň Oguz ýada Oguz handan başga zadyň bolup bilmejegini çak edýär.
Elazyg (il)
Link
enσ:Elâzığ Province
Urugwaýyň futbol ýygyndysy
Urugwaýyň milli futbol ýygyndysy taryhda Dünýä çempionatynda 2 gezek çempion bolmagy başardy.(1930, 1950-nji ýyllarda)
Aýdyn (il)
300px|thumb|Aýdyn ili Aýdyn Türkiýäniň bir ili.
Germaniýanyň futbol ýygyndysy
Germaniýanyň futbol ýygyndysy hem edil Italiýanyň futbol ýygyndysy ýaly Dünýä çempionatynda 4 gezek çempion bolmagy başardy.
Ariana Grande
Ariana Grande-Butra (1993-nji ýylyň 26-njy iýunynda doglan) Amerikaly aýdymçy, aýdym ýazyjy we aktrisa. Ariana Grande Florida ştatynyň Boka Raton şäherinde dogulýar. karýerasyna 2008-nji ýylda 15 ýaşynda Brodweý teatrynda 13-de başlady. ol Nikelodeon Wiktoriý (2010-2013) we Sam we Kat (2013-2014) teleserialynda Walentin Pişik roly bilen iň meşhurdyr.
Florida ştatynyň Boka Raton şäherinde doglan Grande on bäş ýaşynda 2008-nji ýyldaky Brodweý aýdym- saz 13 -de aýdym-saz bilen ilkinji gezek çykyş etdi. Nikelodeonyň “ Victorious ” (2010–2013) we Sam & Cat (2013–2014) teleserialynda “ Pişik Walentin” roly bilen iň meşhurdyr. “YouTube Records” -yň gapak aýdymlaryny göreninden soň, 2011-nji ýylda şertnama baglaşdy. Ilkinji albomy “ Yours Truly ” (2013) pop we R&B reanrydyr. Bu albom ABŞ-nyň Billboard 200 diagrammasynda birinji boldy we albomyňtäk "The Way" Billboard Hot 100 diagrammasynda ilkinji onluga girdi.
Ikinji we üçünji studiýa albomlarynda “ My Everything ” (2014) we Dangerous Woman (2016) -da Grande pop we R&B resanrlaryny dowam etdirýän EDM elementlerini ulandy. Albomlaryň ilkinjisi dünýäde üstünlik gazandy we albomyň "Mesele", "Break Free" we "Bang Bang" aýdymlary Billboard 200 diagrammasynda ilkinji onluga girdi; ikinjisi Angliýanyň Albomlar çyzgysynda yzygiderli dört sany birinji albomyň birine öwrüldi. Sweetener -de şahsy göreşler (2018), duzak elementleri bolan dördünji we bäşinji studiýa albomlary weThanks U täsir etdi Next (2019) we iki albom hem möhüm we täjirçilik üstünlikleri boldy. Sweetener iň gowy pop wokal albomy üçin Grammy dalaşgärligini gazandy, Thanks U, Next birnäçe akym hyzmatlarynda rekord goýdy we ýylyň albomy üçin Grammy gazandy. 2020-nji ýylda Jastin Biber bilen “Stuck with U” we Leýdi Gaga bilen “Rain on Rain” aýdymlary “ Hot 100” diagrammasynda ilkinji gezek rekord goýmaga kömek etdi we ýokardaky aýdymlaryň soňkusy oňa Grammy gazandy. "Iň oňat pop duo / topar ýerine ýetirijisi" dalaşgäri üçin baýrak. Grande ýakyn wagtda çykjak altynjy R&B studiýa albomy, “ Positions ” (2020) we şol bir atdaky albom ýoly ABŞ we Angliýanyň aýdym-saz sanawlarynda birinji ýeri eýeledi. 2021 - nji ýylda “ Grande ” -niň “Gözýaşyňy halas et” atly dynç güniduetinden soň ABŞ-nyň altynjy nomerini gazandy.
Durmuş
Ariana Grande-Butera 1993-nji ýylyň 26-njy iýunynda Florida ştatynyň Boka Raton şäherinde dünýä indi. Ejesi aragatnaşyk we howpsuzlyk enjamlary kompaniýasy “Hose-McCann Communications” -yň baş direktory Joan Grande, kakasy Boca Ratondaky grafika dizaýn firmasynyň eýesi Edward Butera. Grande italýan asylly, we özüni italýan-amerikaly diýip häsiýetlendirýär. Mundan başga-da, güýmenje we prodýuser Frankie Grande-iň uly dogany bar. Grande, enesi Marjorie Grande bilen ýakyn arabaglanyşygy hasaplanýar. Grande sekgiz ýa-da dokuz ýaşyndaka dünýä inmezden we aýrylyşmazdan ozal maşgalasy Nýu-Ýorkdan Florida göçdi.
Şahsy Durmuş
Ariana Grande, söýgülisi Pit Deýwidson bilen 2018-nji ýylyň maý aýynda tanyşyp başlady we 2018-nji ýylyň 11-nji iýunynda köp habar beriş serişdeleri Deýwidson bilen Grande bilen meşgullandyklaryny habar berdiler. Olaryň gatnaşygy 2018-nji ýylyň oktýabr aýynda tamamlandy.
2019-njy ýylyň noýabr aýynda Grande senator Berni Sandersiň ikinji prezidentlige dalaş etjekdigini goldaýandygyny mälim etdi.
2020-nji ýylyň dekabrynda Grande gozgalmaýan emläk agenti Dalton Gomez bilen gatnaşyk gurup başlady. 2021-nji ýylyň maý aýynyň ortalarynda durmuşa çykdylar.
Fox
Gurluşyk
24 fewral 2007
Kärhana
News Corporation
Eýesi
Rupert Murdoch
Surat görnüşi
16:9 (SDTV, HDTV) Ýurt Türkiýe Dili Türkçe Bolýan ýeri: Türkiýe
Merkezi Stambul
Önki ady: TGRT Dogan kanal(lar) FOX Crime FOX Life FOX Sports FX 24Kitchen BabyTV National Geographic Channel National Geographic Adventure National Geographic Wild ( HD ) National Geographic Channel HD
Web sahypasy
www.fox.com.tr
Garagum etraby
Garagum etraby 1991-nji ýylda täzeden döredildi. Ol Mary welaýatynyň demirgazyk-gündogar böleginde, Garagum derýasynyň geçýän zonasyndaky territoriýada ýerleşýär. Etrabyň hojalygynyň ýöriteleşdirilen ugurlary pagtaçylyk, däneçilik we maldarçylykdyr. Etrap pagta we däne öndürmekde welaýatda iri hojalyklaryň biri hasaplanýar. Onuň düzümine 1 şäherçe, 8 geňeşlik, 19 oba girýär. Etrabyň merkezi Ýagtyýol şäherçesidir. Bu ýerde süýt zawody, gurluşyk we durmuş-medeni edaralar ýerleşýär.
Rupert Murdoch
1932-nji ýylda Awstraliýada doglan. News corporation guramanyñ eýesi.
Ýagyş
thumb|300px|Ýagyş thumb|300px|[[Alýaskada älemgoşar]]
Ýagyş — bulutlardan ýagýan, ortaça diametri 0,5 we 6–7 mm bolan suwuklyk damjalary görnüşindäki atmosfera ygaly.
Iň kiçi diametrli damjaly suwuk ygala çisňi diýilýär. Diametri 6–7 mm uly bolan damjalar bulutlardan aşak gaýdyş prosesinde maýdajyk damjalara bölünýär, şol sebäpli iň güýçli çabgada hem damjalaryň diametri 6–7 mm uly bolmaýar. Ýagşyň güýçliligi 0,25 mm/sag (çisňeýän ýagyş) bilen 100 mm/sag (güýçli çabga) aralygynda bolup bilýär.
Argentinanyň futbol ýygyndysy
Argentinanyň futbol ýygyndysy taryhda Dünýä çempionatyny 2 gezek gazanmagy başaran ýygyndydyr.(1978, 1986-njy ýyllarda)
Angliýanyň futbol ýygyndysy
thumb Angliýanyň ýygyndysy taryhda Dünýä çempionatyny 1 gezek gazanandyr.(1966-njy ýylda).
Italýan dili
Italýan dili (la lingua italiana ya-da Italiano) Italiýanyň resmi dili Latyn diliniň bir şahasy bolup, ispan, fransuz, rumyn we portugal ýaly beýleki latyn dillerine köp meňzeýär. Latyn dilleriniň arasynda latyn dilinde iň köp ýaýran söz we iň ýakyn dil.
Möý aýal (Marvel häsiýeti)
möý aýal (Iňlis dilinde :Ultimate Spider Woman), gülkünç kitaplarda çap edilen toslanyp tapylan super gahryman.Ilkinji gezek 2006-njy ýylyň oktýabr aýynda 98-nji belgili “Ultimate Spider-Man Comics” filminde Braýan Maýkl Bendis we Mark Begli çykyş etdi.
Köseguýy
Köseguyy Lebap welayatynyn Halaç etrabynda yer alan yol üstündaki çayhananyn adydyr. taryhy: Etbaş obasynda yaşap geçen Köse baba atly bir şahsyyet Atamyrat Türkmenabat gara yolunun ugrunda bir guyy gazypdyr yolagçylar suw içip geçmesi üçin wagtyn geçmegi bilen guyynyn töwereginde çayhanalar açylyar we ginelmage başlayar. in meşhur naharlary işlekli we çişlikdir.
FI­FA
FIFA- Halkara futbol federasiýasy diýmegi aňladýar.
Işpakaý
Çeşme
M. I. Dýakonowyň «История Мидии. Midiýanyň taryhy) Фил. Фак. СПбГУ, СПб, 2008» atly kitapda we H. F. Gutnowyň «Скифские портреты (Skifleriň portredi)» atly kitaplarda okap bilersiňiz.
Liwan
Liwan (لبنان, Lübnan), resmi ady Liwan Respublikasy (الجمهورية اللبنانية; El jumhuriýýet'ül Lübnaniýýe) — Ýakyn Gündogarda, Ortaýer deňziniň gündogar kenarynda ýerleşýän daglyk döwlet. Gündogarda we demirgazykda Siriýa, günortada bolsa, Ysraýyl bilen araçäkleşýär.
Mary etraby
Mary etraby welaýatyň iri hojalyklarynyň biridir. Etrap Mary şäheriniň demirgazygyndaky, gündogaryndaky we günortasyndaky meýdanlary öz içine alýar. Hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugurlary pagtaçylyk, däneçilik, gök ekerançylyk, gara mallary ösdürip ýetişdirmek, dowardarçylyk pudaklarydyr. Etrabyň çäginde 1 şäherçe, 21 geňeşlik we 40 oba bar. Obalaryň esasy bölegi Mary–Peşanaly we Mary–Sakarçäge awtomobil ýollarynyň, Akybaý kanalynyň ugrunda ýerleşendir. Etrap merkezi Mary şäheri hasaplanýar. Etraby dolandyryş edaralarynyň ählisi şu şäherde ýerleşýär. Etraba degişli Peşanaly şäherçesi welaýat merkezinden 16 km. demirgazykda ýerleşýär. Bu ýerde oba hojalyk maşynlaryny abatlaýan ussahana, kerpiç zawody, ilata durmuş hyzmatyny edýän kärhanalar we söwda edaralary bar.
Biologik dürlüligiň häzirki zaman ekologiýa ýagdaýy
Biologik dürlülik – ''bu biziň planetamyzda ýaşaýan ähli ýaşaýyş formalaryň jemidir. Ol Ýer şaryny beýleki planetalardan tapawutlandyrýan esasy alamatdyr. Häzirki döwre çenli Ýeriň biodürlüligi doly we takyk derejede kesgitlen däldir. UNEP-iň kesgitlemegine görä (1995 ý.), planetamyzda 13-14 milliona golaý görnüş ýaşaýar. Olaryň 1,75 mln töweregi ýa-da 13 %-i öwrenilen.''
Antropogen ekoulgamlar (oba hojalyk we şäher ekoulgamlary) we senagat tehnoulgamlar bilen bir hatarda, adamyň ýaşaýşynda tebigy ekoulgamlar hem möhüm ähmiýete eýedir. Olar adamy agyz suwy, agaç we azyk önümleri, derman serişdeleri we beýleki zerur çig mallar bilen üpjün edýärler. Biologik dürlülik tükenýän tebigy baýlyklara degişlidirler. Adamyň häzirki güni we geljegi olara baglydyr.
Çygly ekwatorial tokaýlaryň, korall rifleriň, gurak tropik tokaýlaryň, aram guşaklygyň çygly tokaýlarynyň, tokaýsyz (sawanna, sährä) landşaftlary görnüş dürlüligi bilen tapawutlandyrylýarlar. Çygly ekwatorial tokaýlaryň biodürlüligi görnüşlere has-da baýdyr. Meselem, Indoneziýanyň tokaýlarynda her 200 ga-da tutuş tropik däl Demirgazyk Amerikanyň görnüşleri duşýarlar. Korall rifleri hem baý biodürliligi bilen tapawutlanýarlar.
Bütindünýä biodürlüligiň aşakda görkezilen alty sany merkezi kesgitlenen:
1. Çako (Kosta-Rika).
2. Tropik Gündogar And daglary.
3. Atlantik ýaka Braziliýa
6. Täze Gwineýa
Merkezleriň her biriniň 10 000 km2 meýdanynda 5000-den gowrak görnüş duşýar. Biodürlüligiň esasy ekologik meseleleriniň biri-de, olaryň görnüşleriniň azalmagy, käbirleriniň bolsa düýbünden ýitip ýok bolmagy bilen baglanyşyklydyr. Her bir biologik görnüşiň bolsa tebigatda öz mynasyp orny bardyr.