Halyl_Kulyýew
Halyl Kulyýew - 1936-njy ýylda Lebap welaýatynyň Darganata (häzirki Birata) et rabynyň Şyharyk obasynda daýhan maşgalasynda eneden dogulýar. Halyl obasyndaky orta mekdebi tamamlap, şol mekdep­ de mugallym bolup işleýär. 1955-nji ýylda Türkmen döwlet uniwersitetiniň türkmen filologiýasy fakultetine okuwa girýär. Ol talyplyk ýyllarynda Nyzamy, Jamy, Nowaýy, Magtymguly, Mollanepes ýaly Gündogaryň söz ussatlary bilen bir hatarda A. S. Puşkin, S. Ýesenin, W. G. Belinskiý, N. G. Çernyşewskiý, N. A. Dobrolýubow ýaly rus ýazyjy-şa- hyrlarynyň, edebiýatçylarynyň eserlerini hem-de beýleki halklaryň edebiýatyny ürç edip okaýar, çeper döredijiligiň tebigatyna düşünmäge çalyşýar. Onuň özi-de goşgulardyr edebi-tankydy makalalary ýazmaga başlaýar. Halylyň goş- gulary, makalalary, edebi eserlere ýazan synlary talyp lyk ýyllarynda gazet-žurnallarda çap edilýär. 1960-njy ýylda uniwersiteti üstünlikli tamamlan Haly­ ly şol ýerde edebiýat kafedrasynda mugallym edip işe alyp galýarlar. Ol uniwersitetde edebiýat ylmyna giriş, edebiýat teoriýasynyň esaslary derslerinden talyplara sapak berýär. Şahyryň ilkinji goşgular ýygyndysy «Daň agarýar» ady bilen (1967 ý.) neşir edilýär. «Säher salamy» (1977 ý.) atly ikinji kitaby onuň dürli ýyllarda ýazan goşgularyny we «Akar suw» atly poemasyny öz içine alýar. H. Kulyýew uruşdan soňky türkmen drama tur gi- ýasynyň meselelerini ylmy taýdan öwrenip, kandidatlyk dis sertasiýasyny goraýar we «Dil-edebiýat ylymlarynyň kandidaty» diýen alymlyk derejesini alýar. Halyl 1978-nji ýylda aradan çykýar. 1983-nji ýylda şahyryň öňki kitaplaryna giren we girmedik eserleri jemle­ nilip, «Güneş» ady bilen neşir edilýär. H. Kulyýewiň «Ertekiniň gelip çykyşy» powesti 1988- -nji ýylda özbaşdak kitap görnüşinde okyjylara gowuş ýar. H. Kulyýewiň döredijiligi ylmy taýdan öwrenildi. Ede- biýatçy Reýimberdi Atakow şahyryň poeziýasy barada kan­ didatlyk dissertasiýasyny ýazdy. Edebiýatçy alymyň bu ylmy işi «Halyl Kulyýew – lirik şahyr» diýen at bilen kitap görnüşinde 1995-nji ýylda neşir edildi. Şahyryň goşgulary. Ýigriminji asyryň altmyşynjy ýyl larynda G. Ezizow, A. Agabaýew, I. Nuryýew, K. Ylýasow dagy bilen bir hatarda H. Kulyýew hem ýaş şahyr hökmün­ de adygýar. Halylyň gazet-žurnallarda çap edilýän her bir goşgusy okyjylar tarapyndan hem, edebiýat jemgyýetçiligi tarapyndan hem gyzgyn garşylanýar. Onuň bahar pasly ýaly gözel, mylaýym, çuň lirizme, mähir-muhapbete ýugru­ lan poeziýasy bar. Şa hyryň şygyrlarynda ynsan gözelligi bilen tebigat gözelligi täsin baglanyşykda wasp edilýär. Ol goşgulary okanyňda, tebigatyň gözel keşbi göz öňüňde jan­ lanýar, göwnüň açylý ar, ýüregiň joşa gelýär. Halyl liriki poeziýanyň ussady hökmünde okyjylaryň söýgüsine mynasyp boldy. Şahyryň goşgularynyň formasy mazmunyna laýyk gelýär. Olar sada, tebigy we halky, mil- li äheňlere ýugrulan. Olarda many-mazmun, pikir aýdyň. Şahyr şygyrlarynda öz döwrüniň, beýan edýän wakasynyň, suratlandyrýan adamynyň janly keşbini ussatlyk bilen çek­ megi başarýar. Halylyň çagalygy Beýik Watançylyk urşy döwrüne gabat gelýär. Şahyryň uruş temasyndan ýazylan ençeme goşgulary bar. Olarda urşuň adamzadyň kalbyna salan agyr ýarasy, halkymyzyň watansöýüjilik, mertlik, ruhubelent­ lik, ynsanperwerlik ýaly ajaýyp häsiýetleri hakyky durmuş wakalarynyň, çuňňur pelsepäniň, inçe ynsan duýgularynyň üsti bilen berilýär. Şahyr çuň pelsepä ýugrulan göçme manyly bu setirleriň üsti bilen «Indi bir uruş bol­ masyn» diýen pikiri öňe sürýär. Liriki gahrymanyň – ýetim oglanjygyň kalp ahwalatyny duýmazlyk, tolgunmazlyk mümkin däl. Şygyrda «uruş» sözi agzalanok, emma urşuň adamzadyň başyna getiren agyr kül peti iňňän göwnejaý açylyp görkezilýär. Halyl Kulyýewiň goşgulary täsirli, ýürege ýakyn, ýat­ da galyjy. Sebäbi ol goşgularyň hersinde bir-birine meňzemeýän durmuş wakasy, aýratyn bir kalp ahwalaty, başgaça aýdylanda, biçak şatlanmaga ýa-da gynanmaga, çakyn dan artykmaç söýmäge ýa-da ýigrenmäge, ýa bolmasa, üýtge- şik bir zada geň galmaga mejbur edýän pursatlar beýan edil ýär. «Zähmet mugallymy» goşgusynda, adyndan belli bolşy ýaly, mekdepde mugallymyň okuwçylar bilen zähmet okuwy sapagyny geçişi barada gürrüň gidýär. Mugallym her gezek zähmet okuwy sapagynda okuwçylara şol bir işi tabşyrýar: eliňe pil alyp, ýer agdarmaly. Mugallym kim gowy işlese, bäşlik goýýar, işlemedige baha-da goýanok. Işleseň, işläbermeli, işlemeseňem mugallym käýäp dura­ nok, özi işläberýär. Okuwçylar ondan: «Täze sapak geçjek dälmi, mugallym?» diýip soraýarlar. Bu sowala mugallym şeýle jogap berýär: Şonda welin dikeler-de mugallym, Diýer: – Eý, siz bagtly günde doglanlar! Şu – eziz, mukaddes toprakdan başga – Başga neneň sapak bolsun, oglanlar!