cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ኮሮናቫይረስ
መምጽኢ ኮሮና ቫይረስ
ኮሮና ቫይረስ፣ ቀንዲ መምጽኢኡ ኡኳ 100% ብከመይ ከም ዝመጸ አንት ደይ ተፈልጠ፣ 92% ግን ካብ መንካዕ ከም ዝኾነ፣ ተመራመርቲ ኣረጋጊጾም ኣለዉ። ቦታ መምጽኢኡ ድማ፣ ካብ ዉሃን ዝበሃል ቦታ ኣብ ቻይና ትርከብ ዓዲ ከም ዝመጸ ተረጋጊጹ ኣሎ። ኣብ ዉሃን፣ ዘይ ሕጋዊ ነገር ስለ ዝገብሩ፣ ንኣብነት ዘይ ግፈፍ ዓሳ ገፊፎም እንዳ በልዑ፣ ድማ ነዚ ቫይረስ ኣብ ዓለም ሕደገኛ ኮይኑ ከም ዘሎ ድማ ጌሮም። ኮሮና ቫይረስ፣ ድሕሪ ነዊሕ ምምርማር፣ ቅድሚ ሕጂ ውን ከምኡ ዓይነት ቫይረስ ከም ዝነበረ ተረጋጊጹ ኣሎ። እቲ ናይ ቀደም ቫይረስ ድማ ማራ ሓደገኛ ኔሩ። እቶም ክልተ ናይ ቀደም ቫይረስ ድማ፣ ሳርስ፣ መርስን ይበሃሉ። እዚ ናይ 2020 መጽዩ ዘሎ ኮሮናቫይረስ ድማ፣ ኮቪድ19 ተባሂሉ ይጽዋዕ። ንምንታይ ኮቪድ19 ይበሃል ዝብል ሕቶ እንተ'ለኩም፣ ኣብ 2019 ስለ ዝተረኽበ ሕማም እዩ።
ማሜሎዲ ሳንዳውንስ ኤፍ.ሲ
ማሜሎዲ ሳንዳውንስ ፉትቦል ክለብ (Mamelodi Sundowns Football Club) (ብቐሊሉ ብሳንዳውንስ (Sundowns) ትፍለጥ ) ኣብ ማሜሎዲ, ፕሪቶርያ ኣብ ኣውራጃ ጋውቴንግ ዝመደበራ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ክለብ ኮይና ኣብ ፕሪመር ሶከር ሊግ ትጻወት ፣ ቀዳማይ ደረጃ ስርዓት ሊግ ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣፍሪቃ። ኣብ ሰብዓታት ዝተመስረተት እዛ ጋንታ፡ ኣብ ሜድኣ ጸወታታት ኣብ ስታድዩም ሎፍቱስ ቨርስፈልድ እያ እተካይዶ።
ሳንዳውንስ ኣብ 1996 ካብ እትጅምር ንደሓር 12 ግዜ ክብረወሰን ዝሓዘት ኮይና፡ 3 ሃገራዊ ሻምፕዮን ኩዕሶ እግሪ ሊግ ናይ ሓባር ክብረወሰን ዝሓዘት ኮይና፡ ብድምር 15 ዋንጫ ሊግ ክትዓትር ክኢላ እያ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዘመነ ፒኤስኤል ደቡብ ኣፍሪቃ ዝዓበየት ዕውትቲ ክለብ ኩዕሶ እግሪ እያ። ኣብ 2016 ካፍ ሻምፕዮንስ ሊግ ፣ 2017 ካፍ ሱፐር ካፕ ብምዕዋት ብሉጽ ክለብ ካፍ 2016 ተባሂላ ተመሪጻ። ኣብ ውሽጢ ሃገር እውን ንዋንጫ ኔድባንክ 6 ግዜ ፡ ንኤምቲኤን 8 4 ግዜ ፡ ንቴልኮም ኖክኣውት ድማ 4 ግዜ ተዓዊታ ኣላ። ኣብ ዋንጫ ዓለም ክለባት ፊፋ ዝተሳተፈት ናይ መጀመርታ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ኮይና ፡ ኣብ 6ይ ደረጃ ዛዚማ።
ጎ፣ ዶግ። ጎ!
'''ጎ፣ ዶግ። ጎ! ''' (Go, Dog. Go!) ኣመሪካውያን አኒሜሽን ተለቪዥን ፕሮግራም።
መርበብ
መደብ:ኣመሪካ መደብ:ካናዳ
ኪተ ካልአይ ደረጃ ትምህርቲ ቤት
ከባቢታት
ኪተ ናይ ውንጌላዊ ቤተ ቤተ-ክርስትያንን ካልአይ ደረጃ ትምህርቲ ቤት ብምስራቅ ትርከብ። አብ ኪተ ማእከል ውሽጥይ ናይ ባዕሉ ጸጥ ዝበለ መናፈሻ ቦታ አሎ። ካብ ማእከል ኪተ ናብ ዮንሱ 70 ኪ, ሚ ርሕቀት (ንውሓት) አልወን ፣ ካብ ማእከል ኪተ ናብ ሄልሲንኪ ድማኒ 400 ኪ,ሜ ርሕቀት አለወን፣ ካብ ማእከል ኪተ ናብ ሶርታቫን 100 ኪ,ሜ ርሕቀት አለወን፣ ካብ ማእከል ኪተ ናብ ናይ ድንበር ሞቃረጺ ነጠብጣብ ዞሎ ቫርትሲላ 40 ኪ,ሜ ርሕቀተ አሎወን።
ታሪኽ
ኪተ የኢቫንደሊካል አገልግሎት ናይ ደረጃ ትምህርቲ ትምህርቲ ቤት ድጋፍ ማሕበር ዝተቃወመሉ ብ 1943 እ,ኤ,አ ነይሩ። ኮለጅ ንመጀመርታ ጊዜ ዝተጀመረሩ ታሕሳስ ብ 1946 እ,ኤ,አ እዩ።
አብ ዝሰርሑሉ እዋን እዚ ኮሌጅ ዝተፈላለዩ ናይ መምሃሪ አቅርቦታት ክምስገኑ ዝግቡኡ እዮም። ካብ አከባቢያቶም እውን አበይቲ መማህር ኮይኖም እዮም። ኣብ ሕጂ እዋን እዚ ኮሌጅ ነዋሕ መሰመራት ውሽጢ እውን 2000 ንላዐሊ ብ ሓጺር ኮርስታት ውሽጢ ናብ 500 ተምሃሮታት ይማሃሩ።
መላማመዲ (ልምምድ)
ነዊሕ ኮርስታት (ናይ ትምህርቲ ዓመቲዊ - ነዊሕ መስመር)
እዚ ኮሌጅ ንዝተከታተሉ ሞያዊ ዲግሪ ናይ ድርጁቱ ስምምዕ አለዎ።
መምህራን
ናይ ፎል 2 ይ ደረጃ ትምህርቲ ቤት ኮርስ ሰፊሕ እዩ ብተወሳኺ ብመማህራን ውሽጢ ዝተፈላለየ በዓል ሞያ አለዉ።ብጣዕሚ ዝፍለጡ ናይ ቀደም ናይ ቤዝቦል ተጻወቲ ፓሲ ፓሪንየን ብተወሳኺ እውን ናይ ሙዙቃ መምህር ፕሌን ዲሞቭ ዝብሃሉ በዓል በዓል ብዙሕ ክእለት ትምህርቲ መምህራን እዩሞ።ንኣብነት ፕሌን ዲሞቭ ኣምሃሪ እውን ናይ ድሕሪት ድጋፍ ንኣብነት ናይ ለይቲ ምኞት ኣቦ ተባሂሎም ይጽዉዐ። ኣብ ኩርናዕ ኣብ ላዕሊ ናይ ዝተመስረተ ናይ ሓጺን ባንዲ መጀመርታ ታራ ቱርየን እና ቱማስ ሆሎፔይንየን። ኣብ ሊውቪሽ ባሕሪ ቫዩሊን ተጻዊቱ እዩ ።
ኣገልገልቲ እና አገልግሎታት
አብዚ ኮሌጅ ንምጽናዕ፣ ንምምባር እውን ነጻ ጊዜን ንምጥቃም ሙቹው (ጽቡቅ) ቦታ አለዎ። መምሃሪ ክፍልታት በዝግባእ ኩሉ ዘማልእ እዩ ። ንተምሃሮ ናይ መመገቢ ኣዳራሽ አለው ከምኡ እውን ደብሪ ክፍሊቲት እውን መደቀሲ ክፍሊታትእውን መሰርሒ ምግቢ (ክሽኔ) አለዎ። ብተወሳኪ እዚ ኮሌጅ ሳውና ተወሳኪ ድማ ንእተይ መሐንበሲ እውን ናይ ግሊ ገዛ አሎ። አብዚ ኮሌጅ አብ ቀረባ አከባቢ በዙሕ ናይ እስፖርታ ቦታ አሎ ሓድሽ ናይ እስፖርታ መዘናግዒ አሎዎ።
Evangelical Folk High School of Kitee
Abeno Harukas
Abeno Harukas(ጃፓን:あべのハルカス-) - ኦሳካ, ጃፓን ውስጥ የሚገኘው ሰማይ ጠቀስ. ግንባታ በ 2010 ተጀምሮ በ 2014 ተጀምሯል.
ስዊዘርላንድ
ስዊዘርላንድ (ብጀርመንኛ፦ Schweiz፣ ብፈረንሳይኛ፦ Suisse፣ ብጥልያን፦ Svizzera፣ ብሮማንሽ፦ Svizra)፣ ብወግዒ ኮንፈደረሽን ስዊዘርላንድ (ብጀርመንኛ፦ Schweizerische Eidgenossenschaft፣ ብጥልያን፦ Confederazione Svizzera፣ ብፈረንሳይኛን፦ Confédération suisse፣ ብ ሮማንሽን፦ Confederaziun svizra)፣ ኣብ ማእከላይ ኤውሮጳ እትርከብ ብባሕሪ ዝተዓጽወት ሃገር እያ።
መደብ:ስዊዘርላንድ መደብ:ሃገራት ኤውሮጳ
ኮሺየን ስታዲየም
ኮሺየን ስታዲየም(ጃፓን:甲子園球場-) - ኦሳካ, ጃፓን ውስጥ የሚገኘው ስታዲየም. ግንባታ በ 1923 ተጀምሮ በ 1924 ተጀምሯል.
ሃንሺን ታይገርስ
ሃንሺን ታይገርስ ( ጃፓንኛ :阪神タイガース)ጃፓናዊት ፕሮፌሽናል ጋንታ ቤዝቦል ኮይና ምስ ማእከላይ ሊግ ትተሓሓዝ። ካብተን ዝጸንሓ 12 ፕሮፌሽናል ጋንታታት ቤዝቦል ጃፓን ድሕሪ ዮሚውሪ ጃይንትስ ካልኣይቲ ዝነውሐ ግዜ ዝጸንሐት ጋንታ እያ ።
ኣብ 1935 ብስም ኦሳካ ታይገርስ ዝተመስረተት ኮይና ፡ ኣብ ሓደ ዘመነ ሊግ ኣርባዕተ ሻምፕዮንነት ክትዓትር ከላ፡ ኣብ 1950 ክልቲአን ሊጋት ካብ ዝጅምራ ጀሚረን ድማ፡ ሓሙሽተ ሻምፕዮን ማእከላይ ሊግ፡ ብድምር ትሽዓተ ሻምፕዮን ሊግ ተዓዊተን። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ከተማ ኒሺኖሚያ ፕረፈክቸር ሂዮጎ ዝርከብ ስታድዩም ሃንሺን ኮሺየን ከም ናይ ዓዶም ስታድዩም ይጥቀሙሉ ኣለዉ ።
ኣፍጋኒስታን
ኣፍጋኒስታን (افغانستان፣ )፣ ብወግዒ እስላማዊ ኢማራ ኣፍጋኒስታን (د افغانستان اسلامي امارت፣ ፣ ኣብ ኤስያ፣ ብፍላይ ከኣ ኣብ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ እትርከብ ኣኽራን ዝበዝሖ ሃገር እያ። ካቡል ርእሰ ከተማን ዝዓበየት ከተማን እያ።
መደብ:ኣፍጋኒስታን መደብ:ሃገራት ኤስያ
ጆርጂያ
ጆርጂያ እዩ ኤውሮጳ ሃገር ኣቖመ ብ ምብራቓዊ ኣውሮጳ ዞባ ናይ ኮከሰስ. ብጂኦግራፊያዊ ተኸለ ኣቀማምጣ ኣብ እቲ ብ ምብራቓዊ እስያ ድማ ምብራቓዊ ኣውሮጳ.
መደብ:ሃገራት
ፍልስጤም
thumb ካብ ባሕሪ ሜዲተራንያን ብደቡባዊ ምብራቕ ክሳብ ጎልጎል ዮርዳኖስ ዝርከብ ጂኦግራፍያዊ ከባቢ ኮይኑ፡ ኣብ ገለ ትርጉማት ድማ ካብ ሩባ ዮርዳኖስ ንምብራቕ ዝርከቡ ከባቢታት ዘጠቓልል ኮይኑ፡ ኣብ ምዕራብ ኤስያ ዝርከብን ብኣቀማምጣኡን ሓውሲ ደሴት ሲናይን ምስ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝራኸብን እዩ። ኣብቲ ምስ ግብጺ ዝተኣሳሰር ደቡባዊ ምዕራባዊ ክፋል ሌቫንት ዝፈጥር ክልቲአን ኣህጉራት ዝራኸበሉ ቦታ፤ ኣብ ታሪኽ ሃይማኖታት ካብ ዝነበሮ ማእከልነት ሓሊፉ መሳገሪን መጋጠሚ ባህልታትን ንግድን ፖለቲካን እዩ ነይሩ፣ ስለዚ ድማ ብዙሓት ከተማታታ ታሪኻዊ ወይ ሃይማኖታዊ ኣገዳስነት ኣለወን፣ ብፍላይ ድማ ኢየሩሳሌም Crouch, C. L. (1 October 2014). Israel and the Assyrians: Deuteronomy, the Succession Treaty of Esarhaddon, and the Nature of Subversion. SBL Press. ISBN 978-1-62837-026-3. Judah's reason(s) for submitting to Assyrian hegemony, at least superficially, require explanation, while at the same time indications of its read-but-disguised resistance to Assyria must be uncovered... The political and military sprawl of the Assyrian empire during the late Iron Age in the southern Levant, especially toward its outer borders, is not quite akin to the single dominating hegemony envisioned by most discussions of hegemony and subversion. In the case of Judah it should be reiterated that Judah was always a vassal state, semi-autonomous and on the periphery of the imperial system, it was never a fully-integrated provincial territory. The implications of this distinction for Judah's relationship with and experience of the Assyrian empire should not be underestimated; studies of the expression of Assyria's cultural and political powers in its provincial territories and vassal states have revealed notable differences in the degree of active involvement in different types of territories. Indeed, the mechanics of the Assyrian empire were hardly designed for direct control over all its vassals' internal activities, provided that a vassal produced the requisite tribute and did not provoke trouble among its neighbors, the level of direct involvement from Assyria remained relatively low. For the entirety of its experience of the Assyrian empire, Judah functioned as a vassal state, rather than a province under direct Assyrian rule, thereby preserving at least a certain degree of autonomy, especially in its internal affairs. Meanwhile, the general atmosphere of Pax Assyriaca in the southern Levant minimized the necessity of (and opportunities for) external conflict. That Assyrians, at least in small numbers, were present in Judah is likely – probably a qipu and his entourage who, if the recent excavators of Ramat Rahel are correct, perhaps resided just outside the capital – but there is far less evidence than is commonly assumed to suggest that these left a direct impression of Assyria on this small vassal state... The point here is that, despite the wider context of Assyria's political and economic power in the ancient Near East in general and the southern Levant in particular, Judah remained a distinguishable and semi-independent southern Levantine state, part of but not subsumed by the Assyrian empire and, indeed, benefitting from it in significant ways. ።
ሎሚ ዶባት ናይቲ ታሪኻዊ ዞባ ኣብ ሓያሎ ዝተደራረቡ ፖለቲካዊ ኣካላት ዝተመርኮሰ ኮይኑ፡ ሃገረ እስራኤል (ኣብ ኲናት 1948 ድሕሪ ምምዝባል ኣማኢት ኣሽሓት ፍልስጤማውያን ካብ ዓዶም ዝተመስረተት)፡ ምዕራባዊ ገማግም ባሕርን ምድረበዳ ጋዛን፡ which Israel occupied in the 1967 war.እተን ዝተጎበጣ ግዝኣታት ብዘይካ’ቲ ምሉእ ብምሉእ ምድረበዳ ጋዛ ንሃገራዊ ፍልስጤም ምግዛእ፡ ካብ 1994 ጀሚሩ ኣብ ስምምዓት ኦስሎ ዝተመርኮሰ ሲቪላዊ ጉዳያት ህዝቢ ዘመሓድር ፍልስጤማዊ ርእሰ-ምምሕዳር በዓል መዚ ይመሓደራ ስልጣን ካብ እትወጽእ እስራኤል ካብ ምድረበዳ ጋዛ ኣብ 2005. ኣብ 2007 ምምቕቓል ፖለቲካዊ ስልጣን ኣብ ርእሰ-ምምሕዳር ከባቢታት ኣብ ምድረበዳ ጋዛ ስልጣን ፈጢሩ ካልእ ድማ ኣብ ከተማታት ምዕራባዊ ገማግም ስልጣን ፈጢሩ። ኣብ ውሽጢ እዞም ዶባት ዘሎ ብዝሒ ህዝቢ ኣስታት 11,900,000 ሰባት ይግመት፣ ምኽንያቱ ኣብዚ እዋን’ዚ ዓቢ ክፋል ህዝቢ ታሪኻዊት ፍልስጤም ተዛረብቲ ዓረብኛ (ኣስላምን ክርስትያንን) ክኾኑ ከለዉ፣ እቲ ካልእ ክፋል ህዝባ ድማ ተዛረብቲ እብራይስጢ፣ ሰዓብቲ ሃይማኖት ኣይሁድ፣ ስደተኛታት እዮም። ከምኡ’ውን ደቂ ካልኦት ህዝብታት፣ ብሚእታዊቶም ድማ ሎሚ 49% ክኸውን ከሎ፣ ዓረብ ድማ 46% ይኸውን።
ድሕሪ ቀዳማይ ኲናት ዓለምን ሳዕቤናቱን ካብ ውድቀት ግዝኣት ኦቶማን፡ ንፍልስጤምን ትራንስን ሓዊሱ ንኹላ ሌቫንት ዝቆጻጸር ዝነበረ፡ ውዕል ሰቭረስ፡ ዋዕላ ሳን ረሞ፡ ከምኡ’ውን ስምምዕ ሳይክስ-ፒኮ፡ ዶባት እንግሊዝ ማንዳት ኣብ ፍልስጤም ዝተሳእለ ኮይኑ፡ ዶባት ብነዊሕ ካብ ሰሜን ናብ ደቡብ ብኣስታት ኣርባዕተ ዲግሪ ስፍሓት ይዝርጋሕ።ኣብ መንጎ ላቲቱድ 29.30ን 33.15ን ሰሜንን ሎንጊቱድ 34.15ን 35.40ን ንምብራቕን ዝዝርጋሕ ኮይኑ፡ ስፍሓት 26.990 ኪ.ሜ2 ዘለዎ ኮይኑ፡ ቀላይ ኪነሬትን... ፍርቂ ምዉት ባሕሪ። ብምዕራብ ብባሕሪ ማእከላይ ባሕሪ ዝዳወብ ኮይኑ 224 ኪ.ሜ ዝንውሓቱ ገማግም ባሕሪ፣ ብምብራቕ ብሶርያን ዮርዳኖስን፣ ብሰሜን ምስ ሊባኖስ፣ ብደቡብ ድማ ብግብጽን ወሽመጥ ዓቃባን ይዳወብ።
ፍልስጤም ቅርጻ ርብዒ ኩርናዕ ኮይኑ፡ ካብ ሰሜን ክሳብ ደቡብ ንውሓታ 430 ኪ.ሜ፡ ስፍሓታ ድማ ብሰሜን ካብ 51-70 ኪ.ሜ፡ ኣብ ማእከል ድማ ኣብ ኢየሩሳሌም ካብ 72-95 ኪ.ሜ ኣብ ራፋሕን ካን ዩኒስን ክሳብ ምዉት ባሕሪ 117 ኪ.ሜ. እቲ ዞባ ኣዝዩ ዝተፈላለየ መሬት ዘለዎ ኮይኑ፡ ብጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ ድማ ኣብ ኣርባዕተ ዞባታት ዝተኸፋፈለ ኮይኑ፡ ካብ ምዕራብ ክሳብ ምብራቕ ካብ ገማግም ባሕሪ ቆላ፡ ጎቦታት፡ ኣኽራናት (ኣኽራን ገሊላ፡ ኣኽራናት ናብሉስ፡ ኣኽራናት የሩሳሌምን ኣኽራናት ኬብሮንን) ከምኡ’ውን ጎልጎል ዮርዳኖስ (ዮርዳኖስ እዩ። ሽንጥሮ). ኣብ ርሑቕ ደቡብ በረኻ ነገቭ ይርከብ። ኣብ መንጎ ኣኽራናት ናብሉስን ኣኽራናት ገሊላን ማርጅ ኢብን ዓመር ይርከብ።ካብ ኣኽራናት ናብሉስ ንሰሜናዊ ምዕራብ ዝዝርጋሕ እምባ ቀርሜሎስ ነቲ ኣብ ገማግም ባሕሪ ዝርከብ ቆላ ይሰግር። ቁመት ካብ 417 ሜትሮ ትሕቲ ጽፍሒ ባሕሪ ኣብ ምዉት ባሕሪ (ኣብ ዓለም እቲ ዝወሓደ ነጥቢ ኣብ መሬት) ክሳብ 1204 ሜትሮ ልዕሊ ጽፍሒ ባሕሪ ኣብ ጫፍ ጀበል ኣልጀርማቅ (እምባ ሜሮን ከምቲ ኣብ እስራኤል ዝጽዋዕ) ይርከብ።
ብፖለቲካዊ መዳይ ፍልስጤም ኣብ ዓለም ካብ ዘለዋ ወጥሪ ዘለወን ዞባታት ጸጥታ ኮይና ብሰንኪ እቲ ብዙሓት ኣህጉራውያን ትካላት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት እስራኤል ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ፍልስጤማውያን ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ገይሮም ዝቖጽርዎ፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ነቲ ኩነታት ዘጋድድ ስርሒታት ሰፈራ፡ ብዘይካ’ቲ ዓሌታዊ ኣተሓሕዛ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ከምቲ ብዙሓት ዓሌታዊ ዝቖጽርዎ ኣብ ምዕራባዊ ገማግም ባሕሪ ዝሃነጾ ናይ ምፍልላይ መንደቕ እስራኤል፡ እዚ ኩሉ ነገራት ሕማቕ ናይ ጸጥታ ሃዋህው ፈጢሩ። ሃገራዊ በዓል መዚ ፍልስጤም ኣብ 1993 ካብ ዝምስረት ኣትሒዙ፡ ፍልስጤም ዝብል ስም ኣብ ገለ ጽሑፋት ብዓለምለኻዊ ደረጃ ተጠቒሙ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ትሕቲ ምሕደራ በዓል መዚ ፍልስጤም ንዝርከቡ ግዝኣታት ንምምልካት ይጥቀመሉ ነይሩ። እንተ እቲ ፍልስጤማዊ መዓርግ ግን ሎሚ ብፍላይ ድማ ካብ 1948 ጀሚሩ ኣብ መላእ እቲ ዞባ ንዝርከብ ህዝቢ ዓረብ (ህዝቢ ኣይሁድ ነዚ መዓርግ ንገዛእ ርእሶም ብምጥቃስ ከይጥቀሙሉ ክመርጹ እንከለዉ) የመልክት።
እቲ ዕለት
ፍልስጤም ኣብ መንጎ ግብጺ፣ ሊባኖስ፣ ሶርያን ዮርዳኖስን ኣብ ስትራተጂካዊ ቦታ ትርከብ።ዓዲ መልእኽትታትን መደቀሲ ስልጣነታት ደቂ ሰባትን እያ።ዕስራን ሓደን ስልጣነታት ካብ ሻሙናይ ሽሕ ዓመት ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ብዕድመ ዝነውሐት ከተማኣ ኢያሪኮ ሓሊፎም። ዕሸል ሃይማኖታት ኣይሁድን ክርስትናን ኮይኑ፡ እዛ መሬት እዚኣ ኣብ ባህሊ፡ ሃይማኖት፡ ንግድን ፖለቲካን ዝተሰረተ ነዊሕ ታሪኽ ኣለዋ። ኣብ ፍልስጤም ታሪኻዊ መርትዖታት ብዛዕባ ነዊሕን ዝተሓዋወሰን ታሪኽ እዛ መሬት ካብ ቅድመ ታሪኽ ጀሚሩ ይዛረብ። ነዛ ምድሪ እዚኣ ዝሰፈሩ ብዕድመ ዝደፍኡ ፍሉጣት ሰባት ከነኣናውያን እዮም። እቲ ዞባ ብብዙሓት ዝተፈላለዩ ህዝብታት ዝቆጻጸር ዝነበረ ኮይኑ፡ ጥንታውያን ግብጻውያን፡ ፍልስጥኤማውያን፡ እስራኤላውያን፡ ኣሶራውያን፡ ባቢሎናውያን፡ ፋርሳውያን፡ ግሪኻውያን፡ ሮማውያን፡ ቢዛንታይን፡ ዓረብ ካሊፋት፡ መስቀላውያን፡ ኣዩቢድ፡ ማምሉክ፡ ኦቶማን፡ እንግሊዝ ኣብ መወዳእታ ድማ እስራኤል ድሕሪ 1948 ናክባ ።
ጂኦግራፊ
ከምኡ’ውን ፍልስጤም፡ ኣብ መንጎ ሃገራት ዓረብ ብዘለዋ ማእከላይ ኣቀማምጣ፡ ኣብ መንጎ ክልተ ኣኽናፋ ነቲ ኣብ ደቡብ ዘሎ መበቆላዊ ባህርያት በደዊን፡ ከምኡ’ውን ነቲ ጥንታዊ ቅዲ ሰፈራ ዘጠቓለለ ሰፊሕ ሜዳ መሬት፡ ምትሕውዋስ ባእታታት ተፈጥሮኣውን ሰብኣውን ጂኦግራፊ ትፈጥር ኣብ ሰሜን ዝርከብ። መሬት ፍልስጤም ዝፍለየሉ ምኽንያት፡ ኣካል ናይቲ መበቆላዊ ዓዲ ናይቲ ቀዳማይ ወዲ ሰብ፡ ትውልዲ ናይ ሓደ ኣምላኽ ዝኣምኑ ሃይማኖታት፡ ቦታ ምቕልቃል ጥንታውያን ስልጣነታት፡ መሳገሪ ንግዳዊ ምንቅስቓሳትን ወተሃደራዊ ወራራትን ኣብ ምሉእ ዝተፈላለየ ታሪኻዊ ምንባሩ እዩ። ዘመናት። ምስ ዓለም ብምትእስሳር ማእከላይ ኣቀማምጣኣ ኣብ መንጎ ኣህጉራት ጥንታዊት ዓለም፡ ኤስያ፡ ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ዘራኽብ ረቛሒ ክትከውን ኣኽኢልዋ።ኩሉ ክሰፍር ዝደሊ። እዚ መርበብ ሓበሬታ እዚ ንምቁጽጻርን ብልጫታቱ ንምጥቃምን ትኹረት ናይቶም ተሃንጠይቲ እዩ ነይሩ።
ጥንሲ
ጥንሲ (pregnancy) ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ምስ እንቋቈሖ ጓል ኣንስተይቲ ካብ ዝተዋሃሃደሉ ኪሳብ ህጻን ዝወለደሉ ዘሎ ከባቢ 9 ኣዋርሕ ዘጣቓለለ እዩ።
ግዜ ጥንሲ
ብሳምንታት እዩ ዝቑጸር፡፡ ጥንስቲ ክትኮንሉ እትኽእሊ እቲ ዝበለጸ ግዜ። ኣብ ፍርቂ ዑደተ-ጽግያት እዩ። እታ ዝጸግየት እንቋቑሖ ኣብ ማህጸን ክትምዕብል ካብ ዝጀመረትሉ ግዜ ጀሚሩ ክሳብ እቲ ቆልዓ ዝውለድ ዘሎ ንውሓት ግዜ ግዜ ጥንሲ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ጥንሲ ንኣስታት 9 ኣዋርሕ ወይ 40 ሳምንታት ይጸንሕ ። ካብታ ናይ መጀመርታ መዓልቲ ናይታ ዝሓለፈት ምፍሳስ ደም ጽግያት (እቲ ሓቀኛ ጥንሲ ቅድሚ ምግጣሙ ዘሎ ከባቢ ክልተ ሳምታት) ጀሚሩ ይቑጸር። ሕርሲ ክኣ ካብታ መወዳእታ ናይ ጽግያት ደም ዝተራእየሉ ግዜ ጀሚርካ ድሕሪ 40 ሳምንታት የጋጥም። ብዙሓት ደቂኣንስትዮ ኣብ ግዜ ጥንሲ ከቢድ ጸገማት ከየጋጠመን። ጥዕና ነብሰንን ወላደንን ንምውሓስ እምብኣር እታ ኣደ እኹል ኣፍልጦ ክጸንሓ ኣገዳስነቱ ዕዙዝ እዩ።
ምልክታት ጥንሲ
ጓልኣንስተይቲ ጥንስቲ ምዃና ዘርኢ ምልክት ካብ ጓል ኣንስተይቲ ናብ ጓል ኣንስተይቲ እኳ ዝፈላለ እንተ ኾነ፡ ገለ ካብኡ ንምግላጽ ኣብተን ቀዳሞት ሰለስተ ኣዋርሕ ንግሆ ክትንስእ ከላ ዕወልወል ምባል ፡ ከምልሳ ምድላይ፡ ድኻም ምስማዕ ፡ ሽውሃታ ምዕጻው ወዘተ ክንዝርዝር ንኽእል። መብዛሕቱኡ ኣብ ኩለን ጥንሲ ከም ዘጋጥም እትፈልጥሉ ግን ግዜ ናይ ጽግያት (ናይ ኣዴታታ) ኣብ ግዝይኡ ምስዘይመጻ እዩ። ካልኦት ምልክታት ድማ ምቕንዛው ጡብ። ኣብ ከባቢ ጫፍ ጡብ ድማ ካብቲ ንቡር ንላዕሊ ኣዝዩ ዝጸለመ ሕብሪ ምህላው የጠቓልሉ፣ ካብ ኣርባዕተ ክሳዕ ሸውዓተ ወርሒ ዘሎ ጥንሲ። ንመብዛሕተን ደቂኣንስትዮ እቲ ዝመችአ ግዜ ኣብ መላእ ናይ ጥንሲ ግዚአን እዩ። ኣብዚ ግዜ እዚ ምሉእ ሓይሊ ዝስምዐን ብዙሓት ደቀንስትዮ ኣለዋ፣
መፍለጢ ጥንሲ
ኣብ ምዕቡላት ሃገራት ኣብ ገዛ ኴንካ እትጥቀምሉ መመርመሪ ጥንሲ ካብ ፋርማሲ ክትዕድግ ትኽእል ኢኻ ወይ ድማ ውሑድ ሽንቲ ማይ ንመርመራ ናብ ዶክተር ክትወስድ ይከኣል እዩ።
ዕሸል
ጥንስቲ ጓልኣንስተይቲ ካብ ራብዓይ ወይ ሓምሻይ ወርሒ ጥንሳ ጀሚሩ እቲ ዕሸል ክንቀሳቐስ ከሎ ክትሰምዕ ትኽእል እያ። ዘይ ቦካር ጓልኣንስተይቲ እዚ ነገር እዚ ኣቐዲሙ ክስምዓ ተኽእሎታት ኣሎ። ምንቅስቓስ ዕሸል ኣብ ሰሙን ዝተወሰነ ግዜ ጥራይ ክስምዓ ይኽእል እዩ ድሕሪ ቁሩብ ግዜ ግን መዓልታዊ ክስምዓ ይጅምር። ዕሸል ሸውዓተ ወርሒ ኣብ ዝገበረሉ ግዜ ከባቢ 1 ኪ.ግ ይምዘን። ኣስታት 35 ሰ.ሜ ድማ ንውሓት ይህልዎ፣ እቲ ዕሸል። ኣብዚ ግዜ’ዚ ምሉእ ብምሉእ ይምዕብል፥ ካብዚ ግዜ’ዚ ንድሓር ሕርሲ ምስዘጋጥም። መብዛሕቱ ግዜ። እቲ ቆልዓ ብህይወት ይውለድ እዩ፣ ኮይኑ ግን። እዚ ግዜ እዚ ንሕርሲ ኣዝዩ ዝቐልጠፈ ግዜ እዩ፥ ጥንስቲ ጓልኣንስተይቲ ንገዛእ ርእሳ ጽቡቕ ክንክን ክትገብር ኣገዳሲ እዩ፣ ከቢድ ነገር ኣብ ምልዓልን ልዕሊ ግቡእ ምዝርጋሕ ኣካላት ኣብ ምግባርን ክትጥንቀቕ ይግባኣ፣ ኣብ መወዳእታ ናይ ጥንሲ ግዜን። ከብዳ ኣጸቢቑ ይዓቢ፣ እታ ጓልኣንስተይቲ። ክብደት ብቐጻሊ ትውስኽ፣ ትንፋስ እውን ሕጽር ሕጽር ክብላ ይኽእል፣ እዚ ድማ እቲ ዕሸል ኣንጻር ናታ ድያፍራም ስለዝደፍኣ እዩ፣
ዕሸል ኣብ መወዳእታ ናይ ጥንሲ ኣዋርሕ ኣዝዩ ይዓቢ፣ ኣብ መወዳእታ 8ይ ወርሒ። ከባቢ 3 ኪ.ግ ይምዘን፣ ቅድሚ ሕርሲ ዘሎ ናይ መወዳእታ ወርሒ። እቲ ዕሸል ቦታ ይቕይር፥ ርእሱ ድማ ናብ ጐሎ ጓልንስተይቲ ገጹ ይገብር፣ ኩሉ ነገር ድማ ንሕርሲ ድልው ይኸውን፣ ድሕሪ ኣስታት 40 ሳምንታት ድማ እቲ ቆልዓ ይውለድ፣ ኣብ ኖርወይ እቲ ገምጋማዊ ክብደት ቆልዑ ኣብ ግዜ ሕርሲ። 3.6 ኪ.ግ እዩ፣
ማድሪድ
ማድሪድ ኣሎ እቲ ርእሰከተማ ከምኡውን ብጣዕሚ ብዙሕ ቍጽሪ ዘለዎም ጭፍራ መራኽብ ስፔን. ብ ውሽጢ ካልኣይ ዝዓበየ ከተማ እያ ሕብረት ኣውሮጳ. እቲ 15 ምምሕዳርከተማ ከደነ 604.3 km2 (233.3 sq mi).
thumb|ማድሪድ [[ሓድጊሰማይ]]
መደብ:ስፔን‎
ዪዱ በቢሀስኪ መሂፊእሲዛሎ ዞንፂፀሱ በቮ ፀአእፋቃ ላሎዛዞ ንጊጅት
ሂድገሰዊጂከ ሚዱቁጀድዛ በሳዋጦኾኑ ቪፊክሬሦ ፍሎበአእቁ
ስዑዲ ዓረብ
ስዑዲ ዓረብ ኣሎ ሃገር እዩ ምዕራባዊ እስያ ብዙሓት እቲ ናይ ብዙሓት ዓረብ ሓውሲደሴት. ምስ መሬት ስፍሓት ብሓንሳብ ብግምት 2,150,000 km2 (830,000 sq mi). እቲ ርእሲ ኣሎ ሪኘዶ.
ሽወደን
ሽወደን ውሽጢ ሃገራትስካንዲናቭያ ሃገር እዩ ሰሜናዊ ኣውሮጳ. እቲ ርእሲ ኣሎ ስቶክሆልም. ንሱ ደንደስ ኖርወይ ፊንላንድ ናብ ምብራቕ, ድማ ኣሎ ከምኡውን ናብ ዴንማርክ ደቡባዊ ምዕራብ ብወገን ብ ልድ ሶርኖ-መትረብ  ብወገን ናብ ኜሬሡዶ ጸቢብ.
፪፻ (200)
== ወረዳ ሰንዓፈ ==
መስሓል ወደ’ከለ
እምባ-ብደሓን፡ ኮኾባይ፡ ሰርሓ፡ ማይ-ጻዕዳ፡ ጻዕዳ-ኮርሶ፡ መስሓል፡ ማይ-ኣጉለ፡ ጸጸን፡ ምራራ፡ ድብድብ፡ ዓዲ-ዕንቅርቲ፡ሑጓ-ወዲማንታ፡ ሳግላ፡ ጉልዒ፡ ዓዲኻ፡ ዓዲ-ሓዞ፡ ደማጺ፡ ዓዲ-ንግድዮ፡ ሮኾይቶ፡ መምብሮ፡ ገልጋሊት፡ በዓቲ-ጸላም፡ ክሳድ-ብሩኻ
ወደ’ከለ ኣኽራን
ገርገራ፡ ሓድሽ-ዓዲ፡ ዓዲመስገነ፡ ዳምባ-ሓይሽ፡ ዓዲ-ኹቱ፡ ቅንቶ፡ ዑና-ሸሓቕ፡ እንገበቶ፡ ክንን፡ መስሓል፡ ጸሊም ቀላይ፡ ዓዲሻሁ፡ ዒንጣ፡ ቆሎ-ብርዶ፡ ሰብዖ፡ ሓስሓስ
መነዅሰይቶ
ዓዲ-ሰራው፡ ዓዲ-ብጽዖ፡ ሳዕስዕ፡ ዓዲ-ብሎና፡ መነዅሰይቶ፡ ዀለት፡ ግርዓና
ዓዲ-ጉልቲ
ጉቦ፡ እምባ-ሕሰኣ፡ ቢሓት፡ እግሪ-ማንታ፡ ዓዲ-ዕንቅርቲ፡ ፍቕያ፡ ዓደጣል፡ ሕንጠጥፌ፡ በራቒት፡ ፍያሻ
እንዳ-ዳሽም
ዓደርሖ፡ ሓድሽ-ዓዲ፡ በረክንሃ፡ እምባቖም፡ እምባርሓጎዳ
ቤት-መጣዕ
ሃም፡ ጭዓናዱግ፡ ኣምበሰተ፡ ገለባ፡ ደብረሊባኖስ፡ ዓዲ-ጠላዕ፡ እግሪ-ኣቦው፡ ኣረገን፡ ፍሐ፡ ኣሕዝ፡ ዑና-ወለስቲ፡ ዓዲ-መረታ
ላዕላይ ኣጕሩፍ
ክሳድ-ኣጕሩፍ፡ ዘዀሎ፡ ጨዓ፡ ዓዲ-ባዕከር፡ ዝባን-ኣዋሊዕ፡ መጠራ፡ ጨፋ፡ መቓይሕ፡ ኣገርጽዮት፡ ሓድሽ-ዓዲ፡ መደረ፡ ሰሉስ
ዘርኢሞሲ
ዕቡኽ፡ ዓሶጹር፡ ክሸዓት፡ ደናጉል፡ ብርቀነነ፡ ዓዲ-ኣሮና፡ ሓመስ፡ ካሪቦሳ፡ ዓዲ-ሃንስ፡ ማይሩባ፡ ነጠባ፡ ቀርኒ-ማጨው፡ ጉርጉር፡ ማይ-ኣብዓ፡ ማይ-ጕንዲ፡ ዓዲ-ሰጣሕ
=
=====
ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ
መደብ:ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ
ቦጎታ
thumb ቦጎታ ርእሰ ከተማ ኮሎምብያ እያ። ከምኡ’ውን ኣብ ኮሎምብያ ዝዓበየት ከተማ እያ።
ማክዶናልድስ
ማክዶናልድስ (ብእንግሊዝኛ፦ McDonald's)፣ ኣብ ቺካጎ፣ ኢሊኖይ ዋና ቤት ጽሕፈቱ ዘለዎ ኣመሪካዊ ሰንሰለት ኣብያተ መግቢ ቅልጡፍ መግቢ እዩ። ቀንዲ ፍርያቱ ድማ ሃምበርገራት፣ ቅልዋ ድንሽ፣ ዝርዝር መግቢ ቁርስን ልስሉስ መስተታትን እዮም። ኣብ መዓልቲ ንኣስታት 68 ሚልዮን ዓማዊል የገልግል፣ ኣብ ልዕሊ 36 ሽሕ ትካላት ኣብ 118 ግዝኣታትን ሃገራትን ዓለም።
ቴሌቪዥን
right|thumb|320x320px| ቴሌቪዥን (ሳንዱቕ ሱርሳጋ) ቴሌቪዥን ካብ መተሓላለፊ ስእልን ድምጽን ምልክታት ዝቕበል ዓይነት ርክብ እዩ። እቲ "ቴሌ-" ዝብል ክፋል ብግሪኽ "ርሑቕ" ማለት ኮይኑ "-ራእይ" ድማ ካብ ሮማዊ ቪዥዮ /ቪዥዮ/ "ምርኣይ" ("ምርኣይ") ዝመጸ እዩ። ብሓፈሻ ተለቪዥን ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ዝንቀሳቐስ ምስልታት (መብዛሕትኡ ግዜ ድምጺ) ንምትሕልላፍ ዝጥቀመሉ ናይ ርክብ መሳርሒ እዩ። እዚ እንተኾይኑ ሽዑ እቲ zeedaa ተለቪዥን ንኽልቲኡ ነቲ ምቕራጽ ምስልን ነቲ ምስል ተቐባሊን የጠቓልል፣ ንቡር ግን ነቲ ምስሊ ተቐባሊ ጥራይ ኢና ንጽውዖ።
ፌስቡክ
ፌስቡክ ብኣሜሪካዊ ትካል ቴክኖሎጂ ሜታ ፕላትፎርምስ ዝውነን ናይ ኦንላይን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ኣገልግሎት እዩ። ኣብ 2004 ብማርክ ዙከርበርግ ምስ ብጾቱ ተማሃሮ ኮለጅ ሃርቫርድን መሓዙቱን ኤድዋርዶ ሳቨሪን፡ ኣንድሪው ማኮሉም፡ ዳስቲን ሞስኮቪትዝን ክሪስ ሂዩዝን ዝተፈጥረት ኮይና፡ ስማ ካብቲ መብዛሕትኡ ግዜ ንኣመሪካውያን ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ዝወሃብ ናይ ገጽ መጽሓፍ ማህደር ዝመጸ እዩ። ኣባልነት ኣብ መጀመርታ ኣብ ተማሃሮ ሃርቫርድ ጥራይ ዝተሓጽረ ኮይኑ፡ በብቑሩብ ናብ ካልኦት ዩኒቨርሲቲታት ሰሜን ኣመሪካ፡ ካብ 2006 ጀሚሩ ድማ ናብ ዝኾነ ልዕሊ 13 ዓመት ዝዕድሚኡ ሰብ ይሰፍሕ ነይሩ። ክሳብ ታሕሳስ 2022፡ ፌስቡክ ወርሓዊ 2.96 ቢልዮን ንጡፋት ተጠቀምቲ ከምዘለዎን፡ ኣብ መላእ ዓለም ድማ ካብቶም ዝበዝሑ በጻሕቲ ዝረኽብዎም መርበባት ሓበሬታ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ተሰሪዑ። ኣብ 2010ታት ዝበዝሐ ዳውንሎድ ዝገበረት ናይ ሞባይል ኣፕ እያ ነይራ።
ፌስቡክ ካብ ምትእስሳር ኢንተርነት ዘለዎም መሳርሒታት፡ ከም ፐርሶናል ኮምፒዩተራት፡ ታብሌታትን ስማርትፎናትን ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ። ተጠቀምቲ ድሕሪ ምምዝጋቦም፡ ብዛዕባ ገዛእ ርእሶም ሓበሬታ ዝገልጽ ፕሮፋይል ክፈጥሩ ይኽእሉ። ጽሑፍ፡ ስእልታትን ማልቲሚድያን ክዝርግሑ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ድማ ምስ ዝኾነ ካልእ "ዓርኮም" ክኸውን ዝተሰማምዐ ተጠቃሚ ወይ ድማ ዝተፈላለየ ናይ ብሕትውና ቅጥዕታት ዘለዎ ብግልጺ ክካፈል ይኽእል። ተጠቀምቲ ብመሰንጀር ብቐጥታ ኣብ ነንሕድሕዶም ክረዳድኡ፡ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘለዎም ጉጅለታት ክጽንበሩ፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ንጥፈታት ናይ ፌስቡክ ኣዕሩኽቶምን ዝከታተልዎም ገጻትን መፍለጢታት ክረኽቡ ይኽእሉ።
ኣርእስቲ ብዙሕ ክትዓት ዝኾነ ፌስቡክ፡ ብብሕታዊነት ተጠቀምቲ (ከምቲ ኣብ ዳታ ካምብሪጅ ኣናሊቲካ ዝነበረ ዕንደራ)፡ ፖለቲካዊ ምትላል (ከምቲ ኣብ ምርጫ ኣመሪካ 2016)ን ጃምላዊ ምክትታልን ዝኣመሰሉ ጉዳያት ብዙሕ ግዜ ይንቀፍ ነይሩ። ፌስቡክ ብስነ-ኣእምሮኣዊ ሳዕቤናት ከም ወልፍን ትሑት ርእሰ-ምትእምማንን፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ከም ናይ ሓሶት ዜና፡ ውዲታዊ ክልሰ-ሓሳብ፡ ምግሃስ መሰል ቅዳሕ፡ ከምኡ’ውን ጽልኢ ዝመልኦ ዘረባ ዝኣመሰሉ ትሕዝቶታት ዝተፈላለየ ክትዓት ክቐርብ ጸኒሑ’ዩ። ወሃብቲ ርእይቶ፡ ፌስቡክ ከምዚ ዓይነት ትሕዝቶ ንምዝርጋሕ ብፍቓዱ ከም ዘመቻችእ፡ ከምኡ’ውን ንመወዓውዒታት ንምስሓብ ብዝሒ ተጠቀምቱ ኣጋኒኑ’ዩ ክብሉ ይኸሱ።
Televijiinii
right|thumb|320x320px| ቴሌቪዥን (ሳንዱቕ ሱርሳጋ) ቴሌቪዥን ካብ መተሓላለፊ ስእልን ድምጽን ምልክታት ዝቕበል ዓይነት ርክብ እዩ። እቲ "ቴሌ-" ዝብል ክፋል ብግሪኽ "ርሑቕ" ማለት ኮይኑ "-ራእይ" ድማ ካብ ሮማዊ ቪዥዮ /ቪዥዮ/ "ምርኣይ" ("ምርኣይ") ዝመጸ እዩ። ብሓፈሻ ተለቪዥን ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ዝንቀሳቐስ ምስልታት (መብዛሕትኡ ግዜ ድምጺ) ንምትሕልላፍ ዝጥቀመሉ ናይ ርክብ መሳርሒ እዩ። እዚ እንተኾይኑ ሽዑ እቲ zeedaa ተለቪዥን ንኽልቲኡ ነቲ ምቕራጽ ምስልን ነቲ ምስል ተቐባሊን የጠቓልል፣ ንቡር ግን ነቲ ምስሊ ተቐባሊ ጥራይ ኢና ንጽውዖ።
ኣቆጻጽራ ኦሮሞ
ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ህዝቢ ኦሮሞ መዓልታትን ኣዋርሕን ዓመታትን ዝቖጽረሉ ኣገባብ እዩ። እዚ ኣቆጻጽራ 300 ዓመት ዝገበረ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣቆጻጽራ ኣብ ሓደ ወርሒ 29.5 መዓልታት፡ ኣብ ዓመት ዓሰርተው ክልተ ኣዋርሕ፡ ኣብ ዓመት ድማ 354 መዓልታት ኣለዋ። ዓሰርተታት ዓመታት ሰሙናት የብሎምን ኣብ ወርሒ ኩለን መዓልታት ድማ ኣስማት ኣለወን። ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ኣብ ወርሕን ከዋኽብትን ዝተመርኮሰ እዩ።
ታሪኽ
ኦሮሞ ኣብ ከባቢ 300 ቅ.ል.ክ. ኣብ ሰሜናዊ ኬንያ ኣብ ዝርከብ ናሞራቱንጋ ኣርኪዮ-ስትሮኖሚያዊ ቦታ፡ ምዕራባውያን ቦራና ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ኰዀባት ኣንፈት ዝሕብር ዓንዲ እምኒ ተረኺቡ። ዳግማዊ ናሞራቱንጋ ኣብ ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ዝጥቀሙሉ ሸውዓተ ኮኾባት ኣንፈት ገጾም ዝጥምቱ 19 ዓምድታት ባዛልት ኣለዎ። እቶም ከዋኽብቲ ትሪኣንጉሉም (ብኣፋን ኦሮሞ: ሚሚ)፣ ፕለያደስ (ብኣፋን ኦሮሞ: ቡሶን)፣ ቤላትሪክስ (ብኣፋን ኦሮሞ: ኣልጋጂማ)፣ ኣልደባራን (ባከልቸ)፣ ማእከላይ ኦርዮን (ብኣፋን ኦሮሞ: ኣርበ ጋዱ)፣ ሳይፍ (ብዓፋን) እዮም። ኦሮሞ፡ ኡርጂ ወላ) ከምኡ’ውን ስርየስ (ባስ)። ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ነዚ ንምምሃዝ እዚ ተመራማሪ ከዋኽብቲ ከምዝተጠቕመሉ ይእመን።
ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን
ኣብዚ እዋን እዚ፣ ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን (ህግደፍ) ኣብ ኤርትራ እንኮ ሕጋዊ ፖለቲካዊ ሰልፊ እዩ። ብኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ኮይኑ፣ ብግዲኡ መራሒ ሃገር እዩ። ብለካቲት 1994 ኣብ ዘካየዶ ሳልሳይ ጉባኤኡ፣ ስሙ ናብዚ ሕጂ ዘሎ ዝቐየረ ማርክሳዊ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ከም ተካኢ እዩ ዝቑጸር። እቲ ትካል፣ ንኤርትራውያን ሃገራውያን፣ ማሕበራዊ ደርቦም ብዘየገድስ፣ ኣብ ሓደ ዘራኽብ፣ ሰፊሕ መሰረት ዘለዎ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ክኸውን ዝዓለመ እዩ።
ሳን ማሪዮ
thumb|ኣቀማምጣ ሳን ማሪኖ ሳን ማሪዮ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዋ ዝነኣሳ ሃገራት ሓንቲ እያ። ኣብ ኤውሮጳ ዝርከብን ብጣልያን ዝተኸበበን እዩ። መደብ:ሃገራት ኤውሮጳ
ዩቱብ
ዩቱብ (ብእንግሊዝኛ፦ YouTube)፣ ኣመሪካዊ መበቆል ዘለዎ ቪድዮታት ንምክፋል ዝዓለመ መርበብ ሓበሬታ እዩ። ዝተፈላለዩ ናይ ፊልም ክሊፓት፣ መደባት ተለቪዥንን ቪድዮታት ሙዚቃን ዝሓዘ እዩ። ነዚ መድረኽ ትሕዝቶ ዝፈጥሩ ሰባት ብሓፈሻ ዩቱበርስ ተባሂሎም ዝፍለጡ እዮም።
ኣብ ለካቲት 2005 ብሰለስተ ሰራሕተኛታት ፐይፓል ነበር ዝተፈጥረ ኮይኑ፣ ኣብ ጥቅምቲ 2006 ብጉግል ብ1.65 ቢልዮን ዶላር ተዓዲጉ፣ ሕጂ ድማ ከም ሓደ ካብ ትሕተ-ቅርጺ ትካላቱ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ኣብ ኢንተርነት ብዓይነቱ ዝበዝሐ ዝጥቀመሉ መርበብ ሓበሬታ እዩ።
ፉል
ፉል ኣሎ ሓደ ጥረታት እቶት እኹል ዝብልሉ ንእሱ ዝብላዕ ዘርኢ. ንሱ ኣሎ ብጣዕሚ ኣድላይ እቶት ንክልቲኦም ሰፊሕ ድማ ንኡስ ንግዳዊ ኣቕራቢ.
ኣዲስ ኣበባ
መርበብ
ወግዓዊት መርበብ ሓበሬታ
መደብ:ኣዲስ ኣበባ
ሻምቡቆ
ሻምቡቆ ንኡስ ዞባ ንእሽተይ ከተማ ኮይና ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ኣብ ኤርትራ ትርከብ።
ፊንላንድ
ፊንላንድ, ተባሂሉ ይጽዋዕ የፊንላንድ, ኣሎ እቲ ሃገር ብ ሰሜናዊ ኣውሮጳ. thumb|ፊንላንድ thumb
መደብ:ፊንላንድ መደብ:ሃገራት ኤውሮጳ
ባንዴራ ቤልጎሮድ
thumb|ባንዴራ ቤልጎሮድ ባንዴራ ቤልጎሮድ ሓንቲ ካብተን ወግዓውያን ምልክታት (ምስ ኣርማ) ከተማ ቤልጎሮድ፡ ዞባ ቤልጎሮድ፡ ፈደረሽን ሩስያ እያ። ባንዴራ ምልክት ሓድነትን ምትእስሳርን ነበርቲ እታ ከተማ እያ።
እዛ ሕጂ ዘላ ባንዴራ ብውሳነ ቤት ምኽሪ ምክትላት ከተማ ቤልጎሮድ ቁጽሪ 321 ብ22 ሓምለ 1999 ተጸዲቓ ኣብ 2002 ኣብ መዝገብ ስቴት ሄራልዲክ ፈደረሽን ሩስያ ብቁጽሪ ምዝገባ 978 ኣትያ።.
መግለጺ
ባንዴራ ከተማ ቤልጎሮድ (ሰማያዊ ሸራ ኣብ ታሕቲ ጻዕዳ መስመር ዘለዎ) ብጫ ኣንበሳ ኣብ ድሕሪት እግሩ ደው ኢሉ ኣብ ልዕሊኡ ጻዕዳ ንስሪ ይንሳፈፍ። ምልክታት እታ ከተማ ልዕሊ 300 ዓመት ዝዕድሚኦም ኮይኖም ኣብ ዘመነ ንግስነት ጴጥሮስ ቀዳማይ ዝተራእዩ እዮም።ዛር ሩስያ ንኽብሪ ኣብ ውግእ ፖልታቫ (1709) ኣብ ልዕሊ ሽወደናውያን ዝረኸቦ ዓወት ንህዝቢ ቤልጎሮድ ኣርማ ኣበርኪቱ። ብ1712 እቲ ምልክት ዕጥቂ ኣብ ሰንደቕ ዕላማ ናይቲ ንጸላኢ ዝሰዓረ ረጅመንት ቤልጎሮድ ተሳኢሉ፡ ብ1727 ድማ ምልክት ናይታ ሓዳስ ዝተመስረተት ኣውራጃ ኰነት።.
ቦሊቭያ
ቦሊቭያ, ኣሎ እቲ ሃገር ኣመልከተ ብ ምዕራባዊ ማእከላይ ደቡብ አሜሪካ. እቲ ቅዋማዊ ዓቢ ኣሎ ሱቹር, እናበለ እቲ ሰድያ ናይ መንግስቲ ድማ ቀረበሉ ዓቢ ኣሎ ረፐዙ.
thumb|ቦሊቭያ
መደብ:ቦሊቭያ መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
ቋንቋ ፓሽቶ
ፓሽቶ (پښتو)፣ ናይ ደቡብን ማእከላይን ኤስያ ናይ ፓሽቱናት ቋንቋ ኣደ እዩ። እዚ ቋንቋ እዚ ክፍሊ ምብራቓዊ ኢራናዊ ቋንቋታት እዩ፣ ብቐጥታ ድማ ካብ ቋንቋ ኣቨስትኛ እዩ ዝወርድ።
ዮሃን ሰባስትያን ባኽ
thumb|ዮሃን ሰባስትያን ባኽ, 1746[[ፋይል:Johann_Sebastian_Bach_signature.svg|center|frameless|Bachs Unterschrift]] thumb|"JSB"
ዮሃን ሰባስትያን ባኽ (21 መጋቢት 1685 - 28 ሓምለ 1750) ጀርመናዊ ኣዳላዊ ባሮክ እዩ ነይሩ ። ሓደ ኻብቶም ኣብ ታሪኽ ምዕራባውያን ብሉጻት ሙዚቀኛታት ጌርካ እዩ ዚርአ ። ባኽ ንኸም ሞዛርት ቢቶቨን ብራምዝ ዝኣመሰሉ ሙዚቀኛታት ጸልይዎም ኢዩ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበረ ሙዚቃ ድማ ብሉጽ ከም ዝኸውን ገበሮ ። ባኽ ሓደ ኻብቶም ኣብ ታሪኽ ምዕራባውያን ኣዝዮም ኣገደስቲ ስነ-ጥበባውያን እዩ ሙዚቃኡ ኸኣ ኣብ መላእ ዓለም እዩ ዚርአ።
መወከሲታት
መደብ:ጀርመን መደብ:ሙዚቃ
ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ
ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ ወይ ምስጢራዊ እምነት (ብጣልያንኛ፦ ሚስቲካ ፋሲስታ) ኣብ ፋሺስት ጥልያን ዝነበረ፣ ኣብ ፊደኒዝም፣  እተመስረተ ቅቡል ወይ ልሙድ ምንቅስቓስ ናህሪ ፖለቲካውን ሃይማኖታውን ኣተሓሳስባ እዩ ነይሩ፣ እዚ እምነት እዚ ብዘይ ምኽንያት ዝነበረ እዩ፣ ፋሺሽታዊነት ከኣ ኣብ ፅውፅዋያትን መንፈሳዊ ምስጢራውነትን እተመስረተ ክኸውን ኣለዎ ዝብል እምነት።
ትርጉም
ኒኮሎ ጂያኒ ንትርጕም ምስጢራዊነት ካብቲ ፈረንሳዊ ፈላስፋ ሉዊ ሩጀር ዝጸሓፎ ጽሑፍ ኢዩ ወሲድዎ -
ባንዴራ ኮሎምብያ
ሃገራዊት ባንዴራ ሪፓብሊክ ኮሎምብያ ንናጽነት ኮሎምብያ ካብ ስጳኛ ተመልክት፣ ብ20 ሓምለ 1810 ተረኺባ።
ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ
ትርጉም
ምስጢር ምስ ልምዲ ወይ ስምዒት ዚሰማማዕ እተፈላለየ ሓሳባት እዩ ፣ እዚ ሓሳባት እዚ ርትዓዊ መመኽነይታ እኳ እንተ ዘይኰነ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ነቲ ናብኡ ዝመርሐ ቐንዲ ምኽንያታት ዚርስዕ እዩ። |ሉዊ ሩጀር ኣብ ኒኮሎ ጃኒ ብ9 ጥቅምቲ 15 ጥቅምቲ 1932
ባንዴራ ኮሎምብያ
thumb|200x200px|ባንዴራ ኮሎምብያ እናወዛወዘት 280px|thumb|ባንዴራ ኮሎምብያ ኣብ [[ቦጎታ]]
ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ
ትርጉም
ጃኒ ምስ ሩዥየር ብምስምማዕ ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ፋሺስት ሚስቲሲዝም ዘቕረቦ መግለጺ ፋሺዝም 'ምስጢራዊ' መዳይ ከም ዘለዎ ኣጕልሐ ከመይሲ ፋሺዝም እተሓላለኸ ስነ-ምግባራውን ማሕበራውን ፖለቲካውን ምድብን ቀኖናውን እምነታት ኢዩ ዘመሓላልፎ እዚ ድማ ብሓፋሽ ይኹን ብሒደት ሰባት ተቐባልነት ረኺቡ ኣብ ሕቶ ዘይኣቱ ኢዩ ። ... [ፋሽስት] ኣብቲ ፋሺስትን ፈጣርን ስልጣነ ዝዀነ ዘይጋገ ዱስ በኒቶ ሙሶሊኒ ኸም ዚኣምን ገለጸ፣ [ፋሽስት] ካብ ዱስ ወጻኢ ዝዀነ ይኹን ነገር መንፈሳዊ ወይ ኣረማዊ ኣተሓሳስባ ኸም ዘለዎ ይኽሕድ እዩ።"'' ኣልዶ ግራንዲ 'ግሊ ኢሮይ ዲ ሙሶሊኒ። Niccolò ጃኒ ኢ ላ ስኩኦላ ዲ ሚስቲካ ፋሺስታ 'ሚላኖ ሪዞሊ (ኤዲዝዮኒ ቡር) 2004 ፓግ.32
ባንዴራ ኮሎምብያ
ጋለሪ ባንዴራታት
ሃገራዊት ባንዴራ
መደብ:ሃገራዊት ባንዴራታት መደብ:ባንዴራታት ኮሎምብያ
ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ
መወከሲ
መደብ:ፋሽሽታዊነት
ኣብርሃም ኣፈወርቂ
ኣብርሃም ኣፈወርቂ (Abraham Afewerki) (30 ጥሪ 1966 - 7 ጥቅምቲ 2006) ኤርትራዊ ደራፋይ፡ ጸሓፊ፡ ኣፍራዪ ሙዚቃ እዩ ነይሩ። ብፍሉይ ኣብ ትግርኛ መሰረት ዝገበረ ድርሰታቱን ግጥምታቱን ዝፍለጥ፡ ኣብ ሞንጎ ኤርትራውያን ሙዚቀኛታትን ኣዝዩ ፍሉጥ ከምኡ’ውን ኣብ ዓለም ሓደ ካብቶም ኣፍልጦ ዝረኸቡ ሰባት’ዩ ነይሩ።
ኣብ ንኡስ ዕድሚኡ
ኣብርሃም ኣፈወርቂ ኣብ 1966 ኣብ ኣስመራ ኤርትራ ተወሊዱ። ኣብ እዋን ኲናት ንናጽነት ኤርትራ ኣብርሃምን ስድርኡን ካብቲ ውግእ ሃዲሞም ኣብ ሱዳን ከም ስደተኛታት ይነብሩ ነበሩ። ካብ ንእስነቱ ኣትሒዙ ኣብ ሙዚቃ ተገዳስነት ስለ ዝነበሮ ፡ ፋምፉም ተመሃረ። ኣብርሃም ኣብ መበል 12 ዕድሚኡ ናብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ተጸንቢሩዓመተ ምህረት፣ ኣባል ናይ ሓደ ብህግደፍ ዝቆጻጸሮ ከባቢታት ዝዘውር ባህላዊ ጉጅለ ኮይኑ። ነቲ ኲናት ብዝምልከት ናይ ገዛእ ርእሱAbraham Afewerki ደርፍታትን ሙዚቃን ክጽሕፍ ጀሚሩ፡ ካብ 1979 ጀሚሩ ድማ ምርኢት የቕርቦ ነበረ። [1]
ኣብርሃም ናብ ጣልያን ገዓዘ፡ ኣብኡ ድማ ክራር ምጽዋት ተማሂሩ፡ ኤርትራዊ ሃገራውነት ብዝብል ቴማ ደርፍታት ምጽሓፍ ቀጸለ። ድሕሪ ሓያሎ ዓመታት ናብ ኣመሪካ ብምኻድ ብኽብሪ ናይ ዩኒቨርስቲ ዲግሪ ኣጽንዐ። [1]
ሙዚቃዊ ሞያ
ኣብርሃም መጀመርያ ወጋሕታ ( Sunrise ) ትብል ኣብ 1991 ተዘርጊሓ ነይራ። ኣብተን ዝቐጸላ 15 ዓመታት፡ ኣብርሃም ክልተ ተወሳኺ ኣልበማት ብምዝርጋሕ ኣብ ኤርትራውያን ህቡብነቱ ዝያዳ ኣልዓሎ። ደርፍታቱ ህቡብ ነይሩ ምኽንያቱ ሕላዩ ሓያልን ግጥማዊን ምስሊ ባህሊ ኤርትራ ዘንጸባርቕ ስለዝነበረ። "ኣብዘለናሊና" (Wherever We Are) እትብል ደርፉ ኣብ ኤርትራን ዓለምን ኣዝያ ተፈታውነት ረኺባ፡ ማሕበራዊ ንቕሓት ዝመልኦ ቃላቱን ምልዕዓል ዝፈጥር ግጥምታቱን ብዛዕባ ጅግንነት ናይቲ ህዝቢ የዘንቱ ነይሩ። [1]
ኣብታ ሰማይ ("Sky") እትብል ናይ መወዳእታ ዘርጊሑ፡ ኣብራሃም ምስ ሓያሎ ኤርትራውያን ሙዚቀኛታት ብምትሕብባር፡ ውጽኢቱ ኣዝዩ ጥዑም ድምጺ ነይርዎ። ኣብርሃም ሙዚቃኡ ምስ ጃዝ ፣ R & amp;B ፣ ከምኡ’ውን ሬጌ ህርመት ምውህሃድ ቀጸለ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ድማ መበቆላውነትን ሓቅነትን ሙዚቃኡ ዓቂቡ። ብፍላይ ሓንቲ ደርፊ ካብታ ኣልበም "ሰማይ ኢዩ ደረተይ" ("The Sky Is My Limit") እትብል ደርፊ፡ ኣብ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ህቡባት ደርፍታት እያ። [2]
ኣልብማዊ ሕትመት
ኣብ ኤርትራ እዘን ዝስዕባ ኣልበማት ኣሕቲሙ፡
ደጋዊ ጥብቆ
መደብ:ተጻወቲ ክራር መደብ:ናይ መበል 21ን ክፈለ ዘመን ደረፍቲ ተባዕትዮ መደብ:ወዝባዊ ሓደጋ ኣብ ኤረትራ መደብ:ናይ ምጥሓል ሞታት መደብ:ናይ 20 ክፍለ ዘመን ናይ ደቂ ተባዕትዮ ደረፍቲ መደብ:ህዝቢ ኣስመራ መደብ:ናይ 2006 ሞታት መደብ:ወለዶ ናይ 1966
ጆ ባይደን
thumb|right|ባይደን ኣብ 2021።
ጆሴፍ ሮቢነት ባይደን ጁንየር (ብእንግሊዝኛ፦ Joseph Robinette Biden Jr.፣ ኣብ ስክራንቶን፣ ፔንሲልቫንያ፣ 20 ሕዳር 1942 ተወልደ)፣ ከም ጆ ባይደን ብዝሓሸ ዝፍለጥ፣ ኣመሪካዊ ፖለቲከኛ ከምኡውን ናይ ሕቡራት መንግስታት ፕረዚደንት እዩ።
መደብ:ናይ ታሪኽ ሂወት መዋቕራት መደብ:ጆ ባይደን
ኡራጓይ
ኡራጓይ (ብስጳንኛ፦ Uruguay)፣ ወግዓዊ ምብራቓዊት ሪፓብሊክ ኡራጓይ (ብስጳንኛ፦ República Oriental del Uruguay)፣ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ናይ ደቡብ ኣመሪካ ክፋል እትርከብ ሃገር እያ። ርእሲ ከተማ ሞንተቪደዮ እያ።
መደብ:ኡራጓይ መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ መደብ:ናይ ሃገራት መዋቕራት
ባንዴራ ኤርትራ
left|thumb|200px|[[ፕረዚደንታዊት ባንዴራ።]] ሃገራዊት ባንዴራ ኤርትራ ብ5 ታሕሳስ 1995 ተቐቢላ። ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ካብ ዝነፈረላ ባንዴራ ዝተመስረተት እያ። እቲ ቀጠልያ ሕብሪ ንቁጠባ ሕርሻን ጥሪትን ኤርትራ ዘመልክት፣ ቀይሕ ሕብሪ ማለት ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ ዝፈሰሰ ደም፣ ሰማያዊ ሕብሪ ንሃብቲ ባሕሪ ዝውክል፣ ብጫ ሕብሪ ንማዕድን ሃብቲ ኤርትራ ዝውክል፣ ኣብታ ባንዴራ ዘሎ ዕንበባ ኣውሊዕን ጨንፈርን ካብታ ኣብ መንጎ 1952ን 1961ን ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለት ቀዳመይቲ ሃገራዊት ባንዴራ ኤርትራ ዝመጸ እዩ፣ እቲ ዕንበባ ኣውሊዕ ካብ ባንዴራ ሕቡራት ሃገራት ተቐቢሉን ንሰላም ዘመልክትን እዩ።
ሪፓብሊክ
ሓንቲ ሪፓብሊክ ወይ ረፑብሊክ (ካብ ላቲን፣ ረስ ፑብሊካ «ህዝባዊ ጉዳይ»)፣ ብዘይ ንጉስ ዓይነት መንግስቲ እያ። ብዙሕ ሃገራት ሪፓብሊክ ይጥቀሙ።
ባንዴራ ኤርትራ
ታሪኻዊት ባንዴራታት
መደብ:ሃገራዊት ባንዴራታት
ፊዚክስ
ፊዚክስ ኣሎ እቲ ተፈጥሮኣዊ ክእለት እታ መጽናዕቲ ነገር, ናታ እማመ ድማ ዝጥቀምሉ ብማእከል ቦታ ድማ ጊዜ, ድማ እቲ ዚዛመድ ዚጥቀሙሉ ናይ ጉልበት ድማ ሓይሊ. ፊዚክስ ኣሎ ሓደ ናይ እቲ ዳርጋ መሰረታዊ ስነፍልጠታዊ ኽትግስጾዘ, ድማ ናታ ዋና ሽቶ ኣሎ ናብ ተረድአ ከመይ እቲ ኣድማስ ተኣደበ.
ኮሎምብያ
ኮሎምብያ (Colombia)፣ ወግዓዊት ሪፓብሊክ ኮሎምብያ (República de Colombia)፣ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ደቡባዊ ኣመሪካ እትርከብ ምስ ባሕሪ ካሪበያ ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ቦጎታ እያ።
መደብ:ኮሎምብያ መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ መደብ:መዋቕራት ሃገራት
ክልል ትግራይ
ትግራይ (ዕላዊ ስም:- ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ) ሓንቲ ካብተን ክልላት ኢትዮጵያ ኮይና ኣብ ሰሜናዊ ጫፍ እታ ሃገር ትርከብ። ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ፌደራላዊት ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ ክልል ሓደ ተባሂላ ትፅዋዕ። ትግራይ ዓዲ ተጋሩ፣ ዓፋር፣ ኢሮብን ኩናማን እያ። ርእሰ ከተማኣ መቐለ ትበሃል። ካብ ክልላት ኢትዮጵያ ብስፍሓት መሬት  ሻድሸይቲ ክትኸውን ከላ ብበዝሒ ህዝቢ ከዓ ሓምሸይቲ እያ። ከም ውቅሮ፣ ዛላምበሳ፣ ዓብዪ ዓዲ፣ ዓድዋ፣ ነበለት፣ ሸራሮ፣ ዓዲግራት፣ ኣኽሱም፣ ሽረ እንዳስላሰ፣ ማይጨው፣ ኣላማጣ፣ መኾኒ፣ ሑመራ ዝበሉ ፍሉጣት ዓበይቲ ከተማታት ኣለውዋ። ብሰሜን ኤርትራ፣ ብምብራቅ ክልል ዓፋር ፣ ብምዕራብ ሱዳን፣ ብደቡብ ክልል ኣምሓራ ትዋሰን፡፡ ጠቅላላ 50,286 ካሬ ኪ.ሜ. ስፍሓት መሬት እንትሽፍን ብመሰረት 1999 ዓ/ም ዝተካየደ ቆፀራ ህዝቢ በዝሒ ህዝባ 6 ሚልዮን እዩ፤ ሎሚ ግን ናብ ኣስታት 10 ሚልዮን ከምዝዛየደ ይግመት። ትግርኛ ናይታ ክልል ናይ ስራሕ ቋንቋ እዩ። ትግራይ ብጣዕሚ ብዙሓት ተፈጥራዊ፣ ባህላውን ታሪካውን ፀጋታት ዝተዓደለት ስፍራ እያ። ከም ኣብነት ጥንታዊ ቤተ መቅደስ ያሓ፣ ጥንታዊ ሓወልትታት ኣክሱም፣ ካብ 4ይ ክሳብ 15 ክ/ዘመን ከምዝተሰርሑ ዝንገረሎም ልዕሊ 120 ዝኮኑ ካብ ከውሒ ተፈልፊሎም ዝተሃነፁ  ኣብያተክርስትያናትን ገዳማትን፣ ከምኡ እውን ካልኦት ብዙሓት ታሪካውን ኣርኪኦሎጂካውን ስፍራታት ዝርከቡላ ኣዝያ ንመስሕብ ቱሪዝም ዝመቸወት ክልል እያ።  ከም እምባ ኣላጀን ፅበትን ዝበሉ በረክቲ እምባታት ይርከቡዋ። ትግራይ ቅድሚ እኒ ሞዛርትን ካልኦት ፍሉጣት ሙዚቀኛታት ዓለምን ዜማታት ግእዝን ኣራራይን ዝመሃዘ መበቆል ቅዱስ ያሬድ እያ። ከም ሓያሎ ስልጣነታት ኣኽሱም ዝሓዘት ስፍራ ማእኸል ስልጣነ ዓለም እያ።
Social omsorg
ኣሃዱ ማሕበራዊ ኣገልግሎት በቲ ኣብ 2001 (ዓንቀጽ 2001/453) ዝተደንገገ ተማእዚዙ ይሰርሕ። ቅድሚኡ ግን እቲ ሓሳብ (እዚ ሕጂ ማሕበራዊ ኣገልግሎት) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዘሎ ካልእ ስም ማለት ማሕበራዊ ክንክን ብዝብል ኢዩ ይጽዋዕ ኔሩ። ቅድሚ 1956 ድማ ክንክን ድኻታት ወይ ድማ ምእላይ ድኻታት ተባሂሉ ኢዩ ዝጽዋዕ ዝነበረ።
እቶም ነዚ ዓይነት ኣግለግሎት ዝጥቀሙ ሰባት (ተረባሕቲ ናይዚ ኣገልግሎት ዝኾኑ) ድማ፣ ተገልገልቲ፣ ተጠቀምቲ፣ ዓማዊል፣ ተረባሕቲ ተባሂሎም ከከም ኩነታቱ ይጽዉዑ ኔሮም።
ጋዕናን ድሙ
ጋዕናን ድሙ (Kötü Kedi Şerafettin) 2016 ቱርካዊት አኒሜሽን ፊልም
መርበብ
መደብ:ቱርኪ መደብ:ሲነማ
ማሕበራዊ ኣገልግሎት
ማሕበራዊ ኣገልግሎት ወይ ድማ ኣሃዱ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ብምምሕዳርዊ ቅርጺ ናይ ነፍሲ ወከፍ ክፍሊ ምምሕዳር ተማእዚዙ ዝኸይድ ኣሃዱ ኮይኑ፣ ፖለቲካዊ፣ ኮነ ማሕበራዊ ሕቶታት ናይ ህዝቢ ንምምላስ ማሕበራዊ ሕጊ ተማእዚዙ ዝዓዪ ኣሃዱ ኢዩ። እት ልክዕ ስሙ ድማ ከከም ዝጥዕም ብነፍሲ ወከፍ ምምሕዳር ክስየም ይኽእል።
ኣሃዱ ማሕበራዊ ኣገልግሎት በቲ ኣብ 2001 (ዓንቀጽ 2001/453) ዝተደንገገ ተማእዚዙ ይሰርሕ። ቅድሚኡ ግን እቲ ሓሳብ (እዚ ሕጂ ማሕበራዊ ኣገልግሎት) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዘሎ ካልእ ስም ማለት ማሕበራዊ ክንክን ብዝብል ኢዩ ይጽዋዕ ኔሩ። ቅድሚ 1956 ድማ ክንክን ድኻታት ወይ ድማ ምእላይ ድኻታት ተባሂሉ ኢዩ ዝጽዋዕ ዝነበረ።
እቶም ነዚ ዓይነት ኣግለግሎት ዝጥቀሙ ሰባት (ተረባሕቲ ናይዚ ኣገልግሎት ዝኾኑ) ድማ፣ ተገልገልቲ፣ ተጠቀምቲ፣ ዓማዊል፣ ተረባሕቲ ተባሂሎም ከከም ኩነታቱ ይጽዉዑ ኔሮም።
ፓራጓይ
ፓራጓይ (ብስጳንኛ፦ Paraguay)፣ ወግዓዊ ሪፓብሊክ ፓራጓይ (ብስጳንኛ፦ República del Paraguay፤ ብጓራኒ፦ Tetã Paraguái)፣ ኣብ ማእከላይ ደቡብ ኣመሪካ እትርከብ ሃገር እያ። ርእሲ ከተማ ኣሱንስዮን እያ።
መደብ:ፓራጓይ መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ መደብ:ናይ ሃገራት መዋቕራት
ተርጓሚ ጉግል
ተርጓሚ ጉግል (ካብ እንግሊዝኛ፦ Google Translate)፣ ጽሑፍ፣ ሰነዳትን መርበባት ሓበሬታን ካብ ሓደ ቋንቋ ናብ ካልእ ቋንቋ ንምትርጓም፣ ብጉግል ዝተማዕበለን ዝቐረበን ብዙሕ ቋንቋታት ዝጥቀም ማሽን ትርጉም ስርዓት እዩ። ተርጓሚ ጉግል ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃታት ናብ 133 ቋንቋታት ናይ ምትርጓም ዓቕሚ ዘለዎ ኮይኑ፣ እቲ ስርዓት ናጻ ኣገልግሎት ዝህብን ልዕሊ 200 ሚልዮን ሰባት መዓልታዊ ዝጥቀሙሉን እዩ።
ውህደት መዳህሰሲ
ተርጓሚ ጉግል ኣብ ገለ መዳህሰሲታት ከም መናውሒ ኮይኑ ኣብቲ ዝረኽብዎ መርበባት ሓበሬታ ዝእክቦም ጽሑፋት ይትርጉም ኣሎ።
ካብ ታሕሳስ 2016 ጀሚሩ፣ ናጻ ጽሑፍ ትርጉም ብጉግል ናብ 5.000 ፊደላት ክድረት እንከሎ፣ ትርጉም ገጽ መርበብ ሓበሬታ ግን ናይ ንውሓት ገደብ የብሉን።
ውህደት መዳህሰሲ
ብተወሳኺ ናይ ጉግል ክሮም መርበብ ሓበሬታ መናውሒ ኣሎ፤ ብለካቲት 2010፣ ተርጓሚ ጉግል ኣብቲ ምዱብ ናይ ጉግል ክሮም መርበብ ሓበሬታ ተዋሃሂዱ፡ ነቲ ዝረአ ዘሎ መርበብ ሓበሬታ ብኣውቶማቲክ ክትርጉሞ ተገይሩ።
መርበብ ሓበሬታ
ንገለ ቋንቋታት፣ ተርጓሚ ጉግል ነቲ ዝተተርጎመ ጽሑፍ ክዛረብ፣ ኣብቲ ምንጪን ዕላማ ዘለዎን ጽሑፍ ዝሰማምዑ ቃላትን ሓረጋትን ከጉልሕ፣ ከምኡ’ውን ንሓደ ቃል ኣብ ሓደ እዋን ከም ቀሊል መዝገበ-ቃላት ኮይኑ ክሰርሕ ይኽእል። "Detect language" እንተተመርጹ፣ እቲ ስርዓት ብኣውቶማቲክ ነቲ ቋንቋ ከለልዮ ይኽእል።
ውህደት መዳህሰሲ
መደብ:ኣገልግሎታት ጉግል
መቐለ
thumb|ጎደና ደጀን ፡ መቐለ ። thumb|ንበዓል ቅዱስ መስቀል ኣብ ምብራቓዊ ኣንፈት እታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ጎቦ ዝርከብ መስቀል። መቐለ ናይ ክልል ትግራይ ዋና ከተማ እያ። መቐለ ኣቐዲማ ኣብ ትግራይ ዋና ከተማ  ኣውራጃ እንደርታ እያ ነይራ። ካብ ዋና ከተማ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ብሸነኽ ሰሜን 780 ኪሎሜተር (480 ማይል) ርሒቓ ትርከብ ኮይና 2,254 ሜትሮ (7,395 ፉት) ልዕሊ ጽፍሒ ባሕሪ ብራኸ ኣለዋ። ብኣመሓዳሪ ፡ ከተማ መቐለ ከም ፍሉይ ዞባ እያ ትቑጸር ፡ እዚ ድማ ኣብ ሸውዓተ ክፍለ ከተማታት ትኽፈል። ቊጠባዊ፣ ባህላውን ፖለቲካውን ማእከል ሰሜናዊ ኢትዮጵያ እያ።
ከተማ መቐለ ካብ 1991 ጀሚሩ በዝሒ ህዝባ እናወሰኸ ዝመፀ ኾይኑ ብ 1984 61,000  ፡ ብ 1994 97,000 ተቐማጦ (96.5% ተዛረብቲ ትግርኛ ምዃኖም) ፡ ብ 2006 ድማ 170,000 (እዚ ማለት 4% ህዝቢ ትግራይ)።  ከተማ መቐለ ካብ ኢትዮጵያ ድሕሪ አዲስ አበባ ኣብ ካልኣይ ደረጃ እትስራዕ ከተማ እያ: ብዝሒ ህዝቢ ድማ ከባቢ 545,000 እዩ ። ካብታ ኣብቲ ክልል ብዕቤታ ኣብ ካልኣይ ደረጃ እትስራዕ ከተማ ዓዲግራት ብ2.6 ዕጽፊ ይዓቢ።
መበቆል
thumb|ናይ አፀ ዮውሃንስ ራብዓይ ዓብዪ ግምቢ
ሰንዓፈ
ሰንዓፈ
ሰንዓፈ ( senafe በልው-ከልው) ሓንቲ ካብ ከተማታት ኤርትራ ኮይና፡ ኣብ ወሰን ከበሳታት ካብ ርእሰ ከተማ ኣስመራ ንደቡባዊ ኣንፈት 136 ኪ.ሜ ተደኲና ትርከብ። ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ሓደ ካብቶም ዓሰርተው ክልተ ምምሕዳራዊ ወረዳታት ዞባ ደቡብ ኮይኑ ብሰሜን ምስ ዓዲ-ቀይሕ፡ ብምዕራብ ምስ ጸሮና፡ ብምብራቕ ምስ ሰሜናዊ ቀይሕ-ባሕሪ፡ ብደቡብ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ትዳወብ። ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ኣስታት ክልተ ሚኢቲ ( ወረዳ ሰንዓፈ ክልተ ሚኢቲ ዓድታት) ገጠራት ተመሓድርን እንክትከውን ኣብ ውሽጣ ድማ ትሽዓተ ከባብያዊ ምምሕዳራት ሓቛፋ ኣላ። እዛ ከተማ ኣብ 118 ዓዳዊ ምምሕዳራዊ ከባቢታት ኣስታት ሚኢቲ (100 ሽሕ) ሽሕ ሰባት ዝነብሩላ ይቕመጥዋ።
ኣቀማምጣ
ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ኣስታት 1231 ትርብዒት ኪ.ሜ ስፍሓት ኣለዋ ። እቲ ዝበረኸ ጫፍ ኤርትራ ዝኾነ እምባ ሶያራ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ 3013 ሜትሮ ልዕሊ ጽፍሒ ባሕሪ ተቐሚጡ ኣሎ። እታ ከተማ  ከባቢ ዓሰርተ ሽሕ ጫማ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ተዶኲና ትርከብ።  ዝርጋሐ ማይ ከባቢ 40 0ሚ.ሜ ኣብ ጽቡቕ ክራማት ድማ ከባቢ 900ሚ.ሜ ኣብ ዓመት ኣቢሉ ይረክብ። ኩነታት ኣየር እዚ ከባቢ ንወዲ ሰብ ባህታ ዝፈጥር፡ ንመሬት ብሓምላይ ሳዕሪ ዝሽፍን፡ ዝተፈላለያ ዘቤታዊ እንስሳታት እንተላይ እንስሳታት ገዳም ከም ኢራብ፡ ዓጋዘን፡ መፍለስን ዛግራን ዝፋረያሉን ብዘደንቕ ዝዘላሉን ስለዝኾነ፡ ብዙሓት ተቐማጦ ካልእ ከባቢ መሬቶም ኣብ ከምዚ ዓይነት ሃዋህው ተለዊጡ ብደስታን ፍስሃን ክነብሩ ይሓልሙ ነበሩ። እዚ ቦታ እዚ ፡ እተፈላለየ ታሪኻዊ ኣርከናውን ኣርኪዮሎጂካዊን ጂኦግራፍያውን ኣገዳስነት ዘለዎ ቦታታት እዩ ። ብዘይካ’ቲ ኣብ ውሽጢ’ቲ ንኡስ ዞባ ዝርከቡ ታሪኻዊ ቦታታት ከም መተራ ታሪኻዊ ቦታ፡ ካልኦት ብኣርኪዮሎጂን ታሪኻውን ትርጉም ዘለዎም ቦታታት ከም ቆሃይቶን ተኮንዳዕን ኣለዉ።መጠራ ፡ ብ በለው- ከለው እውን ዝፍለጥ ፡ ካብ ከባቢ 7ይ ቅ.ል.ክ ክሳብ 7ይ ድ.ል.ክ. ሓደ ካብ ጽዑቕ ንግዳዊ ንጥፈታት ዝካየደሉ ዞባ ምዃኑ ይእመን ።
ሰንዓፈ
ኣብ ምምሕዳር ሰንዓፈ ዝርከብ ዝነውሐ እምባ ሶይራ እዩ። ካልኦት ንሰንዓፈ ዝኸበቡ ነዋሕቲ ኣኽራናት ከም እምባ መጠራ ፡ እምባ ሳይም ፡ እምባ ታሪኻ ኣለዉ እዮም። ከረን እምባ ደርሆ፡ ፋርክላ፡ ዓይኒ ሰንዓፈ ካላኦትን ኣብ ዙርያ ሰንዓፈ ኮይኖም ንምስላ ዘወቕቡ ተፈጥራዊ ቅርጽታት እዮም። ከተማ ሰንዓፈ ኣብ መንጎ ጎቦታትን እምባታትን እተዶኮነት ኣዝያ ምጭውቲ ንእሽቶን ከተማ እያ። ብምኽንያት ብራኸ ዝሕል ዝበለ ኩነታት ኣየር ዘለዋ፡ ብዙሓት ዓድታት ኣብ ዙርያ ዝሓዘት ዝሓቖፈት እያ። እምባ ክብሃል ስማ ዝጥቀስ ተበሃጊት ከተማ እውን እያ። ኣብ ዓይኒ ሰንዓፈ ኴንካ እንክትጥምት፡ እታ ከተማ ብቤተክርስትያናትን መሳጊድን ወቒባ ትረኣይ። እምባ መጠራን ታሪኻን ተወሳኺ ጽባቐ ዝፈጥሩላ ባህሪያዊ ትዕድልታ እዩም።
ቕድመ ታሪኽ
ምድረ-ፑንት 4000 ዓመታት ይገብር እዚ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ዞባ: ማለት ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ: ሱዳን: ጅቡቲን ሰሜናዊ ክፋል ሶማልያን ምድረ-ፑንት ይበሃል ነበረ። ግብጻውያን ክነግዱ ብባሕሪ ናብ ምድረ-ፑንት ይመጹ ነበሩ። ዕጣን: ከርበ: ወርቂ: ስኒ ሓርማዝን ክንቲት ሰገንን እቶም ቀንዲ ካብ ምድረ-ፑንት ዝውሰዱ ኣቕሑ ነበሩ። ኣብ መበል 8ይ ዘመን ቅድሚ ሓባራዊ መዋዕል (ቅ.ሓ.መ.) ድማ ሓደ ዳዓማት ዝበሃል ንግስነት ተመስሪቱ ነበረ። ዳዓማት ካብ ኣዱሊስ ጀሚሩ ክሳብ ከባቢ ኣኽሱማውያን ዝዝርጋሕ ዓቢ ንግስነት እዩ ነይሩ። thumb ድሕሪ ውደቀት ዳዓማት ሓበሻ ወይ ኣኽሱማውያን ተባሂሎም ዝፍለጡ ሴማውያን ህዝብታት ንጥንታዊት ከተማ ኣኽሱም ከም መቐመጢ መንግስቶም ጌሮም ሸውዓተ ክፍለ ዘመን ክፍለ ዘመን ዝጸንሐ ኣዝዩ ሓያልንን ገዚፍን ስልጣኔኣዊ ስርወ መንግስቲ  ኣብ ናይ ሎሚ ትግራይን ከበሳ ኤርትራን ከምኡ ምዕራባዊ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ክምስርቱ ከም ዝኸኣሉ ውን ማንርሆይ ይገልጽ፡፡ እዞም ሓበሻ ወይ ኣኽሱማውያን ዝበሃሉ ህዝቢ ካብቶም ቅድሚኦም ዝነበሩ ሳባውያን ዝፈለቑ ድዮም ዋላስ ካልኦት ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ ክምልስ ከሎ፡ ማንሮሆይ “ብጀካ ዝተወሰነ ምምስሳል ሳባውያንን ደኣማታውያንን ብሓበሻ ተዋሒጦም ደኣ ይኾኑ እምበር ንሳቶም ባዕልቶም ነቲ ኣኽሱማዊ ስልጣነ ከምዝቐጸልዎ ዝገልጽ ጽንኩር ሓበሬታ ከም ዘየለ” የቐምጥ፡፡ በቲ በለቲ ኣኽሱማዊ ስልጣነ ካብ ሓያላትን ኣዝዮም ፍሉጣት ጥንታውያን ስልጣነታት ዓለምና ኮይኑ ክወጽእ ናይቲ ዘመን ብሉጽ ካብ ዝበሃሉ ቴክኖሎጂ ስነ ህንጻ፣ መስኖ ሕርሻ፣ ሰርዓተ መንግስቲ፣ ገንዘባዊ ንግዲ፣ ሞጎዓዝያ ባሕሪን ሰብ ዋና ኣግኣዝያን ምኻኖም ብድርሳናት ታሪኽን ኣብ ልዕሊ ምድርን ብዘለው ሓድግታት ከምኡ ውን ብኻዕቲ ዝተረኸቡ ቅርስታት ዝዛረብዎ ሓቂ እዩ፡፡ ዳሕራይ ስርወ  መንግስተ ኣኽሱም  ሃይማኖት ክርስትና ምስተቐበለ ውን ኣስተምህሮታት  ሃይማኖት ክርስትና ሃይማኖት፡ ፍልስፍናን  ብበዓል  ቁዱስ ያሬድ ዝተምሃዙ ኣምራት ሙዚቃን ግእዛዊ ሰልጣኔታት ከምዝኾኑ ተነጺሩ ዝተቐመጠ እዩ፡፡
ታሪክ
መእተዊ፦ ታሪኽ ማለት ዛንታ ሰብ ማለት እዩ። ዛንታ ሰብ ማለት ከኣ ኩሉ’ቲ ሰብ ኣብ ዓለም ካብ ዝቕልቀል ኣትሒዙ ዘሕለፎ ተሞክሮን ዝገበሮ ንጥፈታትን ማለት እዩ። ስለ’ዚ ሰብ ካብ ቅድሚ ዓሰርተታት ኣሽሓት ዓመታት ዝጅምር ነዊሕ ታሪኽ ኣለዎ። ታሪኽ እምበኣር ሕብረተሰብ ካብ ዝተሓተ ደረጃ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ከመይ ኢሉ ብደፋእታ (ቀስ እንዳበለ) ከም ዝተጓዕዘን ከም ዝማዕበለን ዝምህረና ኣገዳሲ ዓውደ ፍልጠት እዩ። ታሪኽ ብዛዕባ ዝሓለፈ ተሞክሮ ሕብረተሰባት: ዓወታትን ስዕረታትን: ሓይልን ድኻማትን ይምህረና። ካብኡ ምህሮ ረኺብና ህይወትና ብዝሐሸ ንኽንመርሕ ይሕግዘና። ስለዚ ታሪኽ ማዕከን ፍልጠትን ልቦናን እዩ። ታሪኽ ምምሃር ስልጥንቲ ሃገር ኣብ ምህናጽን ራህዋ ዘለዎ መነባብሮ ኣብ ምፍጣርን ይሕግዘና።
ታሪክ ሰንዓፈ
<mapframe latitude="14.690878" longitude="39.437828" zoom="11" width="200" height="164" align="right" /> ኣመጻጽኣ መበቆላዊ ስም ሰንዓፈ ብዙሕ ንጹር እኳ እንተ ዘይኮነ፡ ብኣፈ ታሪክ ከምዝንገር ግን ካብ ሰንዓ የመን ናብ ደብባዊ ወገን እንዳ ተጓዕዙ ቀንዮም ኣብ ዓቐብ ታሪኻ ኣዕረፉ። ጸልማት ስለዝነበረ ክዕርፉ ኣግማሎም ኣራጊፎም ደቐሱ። ንጽባሒቱ ኣንጊሆም ክነቕሉ ክብሉ ሰፈራታት ዘለዎ ክንዮ ማዕዶጎቦ ተዓዘቡ። ሰንዓፈ ኣብ መንጎ ጎቦታትን እምባታትን እተዶኮነት ልጎም ምስረኣዩ፡ ነትታዝገደፍዋ ሃገር ዘኪሮም ሰንዓፈ ኢሎም ይበሃል። በዚ መሰረት ሰንዓፈ ማለት ሰንዓ ኣብዚ ኣላ ማለት እዩ። ኾይኑ ግን ሰንዓፈ ናይ ጥንቲ ስማ ከምዘይነበረ ብዙሓት ምንጭታት ይሕብሩ እዮም።  ሓደ ካብ ናይ ጥንቲ ስማት ሰንዓፈ በለው ከለው ፡ መጠራ ፡ ከስከሰ እዮም። ቅድሚ ሰንዓፈ ምስማያ  "ሓኪር" ተባሂላ ትጽዋዕ ነይራ እያ።  "ሓኪር" ዝብል ቃል ካብ  "ሓኾረ" ዝብል ናይ ትግርኛ  "ትግርይና" ግሲ ዝነቐለ ኮይኑ ምድያብ ዝብል እውን የስምዕ እዩ። ብ ከባቢ 1454 ኣቢሉ ዝተወስደ ምድራዊ ስእሊ ናይ ሰንዓፈ ኣብ ቀዳሞት መዝገብ ናይ  ምድራዊ ስእሊ ኣብ ሃገረ  ግብጺ ኖቨሎ ተሰኒዱ ይርከብ ኣሎ።
መነባብሮ
ነበርቲ ከተማ ሰንዓፈ ብማሕረስን መጓሰን ስለ ዝናበሩ፡ ብዙሕ ዓይነት ኣእካል፡ ከም ማሸላ፡ ስርናይ፡ ስገም፡ ባልዶንጋ፡ ዓተርን ብርስንን የእትውን። ብተወሳኺ ዝተፈላለያ እንስሳታት ዘቤት ከም በዓል ጠለቢጊዕ፡ ከፍቲ፡ ኣፍራስ፡ ኣእዱግ፡ ደርሁ የፋርዩ። ኣብ ፍሉያት ንኣሽቱ ኮማት ተመቓቒሎም ህይወቶም በቶም ዝመረጽዎም ዓበይቲ ዓድን መራሕቲ ሃይማኖትን ብሰላም የካይዱ። ማሕበራዊ ምትእስሳሮም ድማ እቶም ሳሆ ኣብ ቀቢላዊ ኣረዳድኣ ዝተሞርኮሰ ክኸውን እንከሎ፣ እቶም ዝተረፋ ኣውራ ኣብ ከባቢታት ዝነብሩ ድማ ኣብ ብሄራዊ፡ ዓዳዊ፡ እንዳውን ፡ ስድራ-ቤታውን ምትእስሳር ዝተሓጽረ ነበረ።
መጠራ
በለው-ከለው ብዝብል ቅጽል እትፍለጥ ታሪኻዊት ቦታ መጠራ፡ ካብ ከተማ ሰንዓፈ ንደቡባዊ ምብራቕ ድማ ሓደ ኪ.ሜ. ርሒቓ እትርከብ ጥንታዊት ቦታ እያ። መጠራ ኣብ 7ይ ክፍለ-ዘመን ቅ.ል.ክ. ዝተመስረተት ጥንታዊት ከተማ ኮይና፡ ካብቲ እዋን’ቲ ኣትሒዛ ክሳብ 7ይ ክፍለ-ዘመን ድ.ል.ክ. ኣብ ዝነበረ ንግዳዊ መስመር ንግስነት ኣኽሱም ቀንዲ ተዋሳኢት ምንባራ ይግለጽ። ስልጣነ መጠራን ከባቢኣን ኣብ ንግድን ሕርሻን ዝተመርኮሰ ከም ዝነበረ ይፍለጥ። ብፍላይ ምስ ኣዱሊስ፡ ከስከሰን ቆሓይቶን ብዝነበራ ንግዳዊ ርክብ ኣብ እዋና ስልጥንቲ ንኽትከውን ከም ዝሓገዛ ተመራመርቲ ስነ-ጥንቲ ይሕብሩ። ኣብቲ ከባቢ እትርከብ 2.8 ሜትሮ ቁመት እትውንን ሓወልቲ እውን ኣገዳሲት መስሕብ ናይቲ ከባቢ እያ። ጥንታዊት ከተማ መጠራ ኣብ 1960ታት ብፈረንሳዊ ተመራማሪ ስነ- ጥንቲ ፍራንሲስ ኣንፍረ ብዝተገበረላ መጽናዕቲ ዝተመስከረላ ታሪኽ መንነትን ጥንታውነትን ወለዶታትና እተጉልሕ ኣገዳሲት ጥንታዊት ቦታ እያ።
ዘመናዊት ከተማ ሰንዓፈ
ከም ውጽኢቱ ንብዙሓት ከተማታት ሰንዓፈ ሓዊስካ ክሃንጽ ጀሚሩ።
ምስምምጻእ መግዛእቲ ጥልያን ዘተኣታተዎ ምቅይያራት፡ ንማሕበረ ቁጠባዊ ኩነታት ዜጋታት ተባሂሉ ዝመጽአ ዘይኮነ፡ ብኣንጻሩ-መደባት ኣውጺኣካን ዕላማታት ኣነጺርካን፡ ሓፈሻዊ ረብሓታት ኢጣልያ ንምጭባጥ ተባሂሉ ዝመጽአ ምቅይያራት ኢዩ ነይሩ፣ነዚ ከምዚ ዓይነት ረብሓታት ንምርግጋጽ፣ ኢጣልያውያን ንትሕተ ቅርጺ እታ ሃገር ምምዕባል፣ ነቲ ኣብ 1887 ዝተጀመረ ምስራሕ መገዲ ባቡር ኣብ መፈጸምታ ከምዝበጽሕ ምግባር፣ ሓደሽቲ ጽርግያታት ምስራሕን ምምሕያሽን፣ ንኹሉ ዓይነት ጉዳያት ዘገልግላ ፋብሪካታት ምትካል፣ ሓደስቲ ከተማታት ምህናጽን ሰፋሕቲ ርእሰማላዊ ሕርሻዊ ትካላት ምትካልን ዝኣመሰሉ ንጥፈታት ከካይዱ ጀመሩ።
ቕድመ ታሪኽ
ከምዚ ኢሉ እንከሎ ቅድሚ ኣስታት 2300 ዓመታት ከኣ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕርን ከበሳን ብዙሓት ንኣሽቱ ናይ ንግዲ መደበራት ነበራ። እዘን መደበራት ከኣ ምስ ግዜ ናብ ከተማታት ማዕበላ። እተን ቀንዲ ከተማታት ከኣ ኣዱሊስ: ቆሓይቶ: ከስከሰ: ተኾንዳዕ: መጠራ ነበራ። እተን ኣውራ ፍሉጣት ዝነበራ ግን ኣዱሊስን ቆሓይቶን እየን። ኣዱሊስ ከም ዓባይ ጥንታዊት ወደብ: ማእከል ንግድን ፍልጠትን ነበረት። ህንጻታታ ሎሚ ተደቢዩ’ኳ እንተ’ሎ ኣሰሩ ኣብ መጻኢ ብስነፍልጠታዊ ኩዕታ ክወጽእ እዩ። ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ከተማታት ብነጋሲ ዝበሃል ሹመኛ ይመሓደራ ነበራ። ነጋሲ ማለት ኣካቢ ግብሪ ማለት እዩ። ግሪኻውያንን ሮማውያንን ክነግዱ ናብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ይመጹ ነበሩ: ብዘይካ’ዚ ንግስነት መረዊ ናይ ሱዳን’ውን ምስ ከባቢና ንግዳዊ ርክብ ነበሮ። በዚ መሰረት ጥንታዊ ምምስራት ናይ ሰንዓፈ ዝጀመረ።
ሰንዓፈ
ኣብ ሰንዓፈን ከባቢኡ ብብዝሒ ብህዝቢ ትግርኛን ክኸውን እንከሎ ገለ ውሑዳት ህዝቢ ሳሆን እውን ዝነብር ሕብረተሰብ ኣለዉ። መብዛሕቲኡ ብክቡር ባህልን ሃብታም ልምድታትን ዝውንን ህዝቢ ዘለዋ እያ። ብዑናታት መጠራ ፡ በለው ከለው ፡ ቤተክርስትያን እንዳ- ፃድቃን ከምኡ እውን በቲ ኣብቲ ከባቢ ብዘሎ ታሪኻዊ ሓወልቲ ትፍለጥ። ገለ ካብዞም ታሪኻዊ ቦታታት ድማ በለው ከለው ፡ መጠራ ብደቡብ ቖሓይቶ ፡ ብሰሜን ድማ ከስከሰ፡ ታሪኻ እዮም።
ከስከሰ
ከስከሰ፡ ሓንቲ ካብተን ኣገደስቲ ጥንታውያን ቦታታት ኤርትራ እያ። ከስከሰ ኣብ ኣስታት ዓሰርተ ወሓደ ትርብዒት ኪ.ሜ. ስፍሓት ዘለዎ ንሕርሻ ምቹእ ኣብ ዝኾነ ብሰንሰለታዊ ጎቦታት ዝተኸበ ሓውሲ ስንጭሮ ከባቢ ተደኲና ትርከብ። ኣሰራት ናይዛ ጥንታዊት ስፍራ፡ ኣዝዮም ብዙሓት እኳ እንተኾኑ፡ ኣስታት ዓሰርተ ሜትሮ ቁመት ዘለዎ ዝወደቐ ሓወልቲ፡ 5 ዝተሳባበሩ ዓበይቲ ኣዕኑድ-መሰል ጽሩባት ኣእማን፡ ፍርስራስ መናድቕ ናይ ዓበይትን ንኣሽቱን ገዛውቲ፡ መቓብርን፡ ዝተፈላለዩ ዓይነት ስርሓት ካይላ፡ ካብ እምኒ፡ ኣስራዝን ዑንቊን ዝተሰርሑ መሳርሒታትን መጋያየጺ ኣቕሑትን ይርከቡ።
መዝገብ ስም ዓውዲ
መዝገብ ስም ዶመይን ማለት ንመዕቆቢ ኣስማት ዶሜይን ኢንተርነት ዘመሓድር ኩባንያ እዩ። ሓደ መዝገብ ስም ዶመይን ብጀነሪክ ላዕለዋይ ደረጃ ዶመይን (gTLD) መዝገብ ወይ ብኮድ ሃገር ላዕለዋይ ደረጃ ዶመይን (ccTLD) መዝገብ ተፈላጥነት ክህልዎ ኣለዎ። ሓደ መዝገብቲ ብመሰረት መምርሒ ናይቶም ዝተመደቡ መዝገብ ስም ዶሜይን እዩ ዝሰርሕ።
ክሳብ 1999 ኔትወርክ ሶሉሽንስ ኢንክ (NSI) ንcom, net, and org top-level domains (TLDs) ዝኸውን መዝገብ የካይድ ነይሩ። ብዘይካ እቲ ናይ ዶሜይን ስም መዝገብ ኦፕሬተር ዝሰርሖ ስራሕ፡ ናይዞም ዶመይናት ብሕታዊ መዝገብቲ እውን እዩ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ሓያሎ ኩባንያታት ነጻ ኣገልግሎት መዝገብቲ ኣማዕቢለን ነይረን። ኣብ 1996 ሓደ ከምዚኦም ዝበሉ ኩባንያታት፡ ናይ ኢቫን ፖፕ ኩባንያ፡ ኔትነምስ፡ ምዝገባ ዶመይንን ካልእ ተዛመድቲ ኣገልግሎታትን ንህዝቢ ዝሸይጥ ንበይኑ ንግዳዊ ኣገልግሎት ምዝገባ ስም ዶመይን ዝብል ኣምር ኣማዕቢሉ፡ ብውጽኢታዊ መንገዲ ቅልጽም ችርቻሮ ናይ ሓደ ኢንዱስትሪ ምስ መዝገብ ጅምላ ሸየጥቲ ብምምስራት. NSI ነዚ ሞዴል እዚ ኣሲሚልዎ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ናብ ምፍልላይ ተግባራት መዝገብን መዝገብን ኣምሪሑ።
ዝተመደበ መዝገብ
ሓበሬታ ምዝገባ ዶመይን ብናይ ዶሜይን ስም መዝገብ ዝዕቀብ ኮይኑ፡ ምስ መዝገብቲ ዶመይን ውዕል ብምግባር ንህዝቢ ኣገልግሎት ምዝገባ ይህቡ። ሓደ ናይ መወዳእታ ተጠቃሚ ነቲ ናይ ምዝገባ ኣገልግሎት ዝህብ መዝገብቲ ይመርጽ፣ እቲ መዝገብቲ ድማ ነቲ ተጠቃሚ ዝመረጾ ዓውዲ ዝተመደበ መዝገብቲ ይኸውን።
ዲኤንኤስ ሆስቲንግ
ምዝገባ ናይ ሓደ ዓውዲ ብቐጥታ ነቲ ዝተመዝገበ ዓውዲ ኣገልግሎት DNS ምሃብ ዘመልክት ኣይኮነን። መብዛሕትኦም መዝገብቲ ብእኦም ኣቢሎም ንዝተመዝገቡ ዶመይናት DNS hosting ከም ኣማራጺ ነጻ ኣገልግሎት ይህቡ። ኣገልግሎታት ዲኤንኤስ እንተዘይተዋሂቡ፡ ወይ እቲ ናይ መወዳእታ ተጠቃሚ ካብቲ ውድድር እንተወጺኡ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ተጠቃሚ ኣገልግሎት ዲኤንኤስ ናይ ምዕዳግ ወይ ባዕሉ ናይ ምእንጋድ ሓላፍነት ኣለዎ። መዝገብቲ መብዛሕትኡ ግዜ ብውሑዱ ክልተ ናይ ስም ኣገልገልቲ ስፔሲፊኬሽን ይጠልቡ።
ምትሕልላፍ ስም ዓውዲ
ናይ ምስግጋር ምትላል
ዝተመደበ መዝገብ
እቲ ዝተመደበ መዝገብቲ ጥራይ እዩ ኣብ ማእከላይ ዳታቤዝ መዝገብ ብዛዕባ ኣስማት ዓውዲ ሓበሬታ ክቕይር ወይ ክድምስስ ዝኽእል። ሓደ ናይ መወዳእታ ተጠቃሚ ኣብ መንጎ እቶም ዝሳተፉ መዝገብቲ መስርሕ ምስግጋር ዓውዲ ብምጽዋዕ፡ ብፍሉይ ፖሊሲታት ምስግጋር ስም ዓውዲ ዝምራሕ፡ መዝገብቲ ክቕይር ልሙድ ኣይኮነን።
ምትሕልላፍ ስም ዓውዲ
ብዙሓት ካብዞም ናይ ምስግጋር ምትላል ብፖስታ፡ ብፋክስ ወይ ብኢመይል ዝለኣኽ ምልክታ ዘጠቓልሉ እዮም። ገለ ኣስገርቲ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ምስ ናይ መወዳእታ ተጠቀምቲ ብተሌፎን ይራኸቡ (እቲ ርክብ ሓበሬታ ብመንገዲ WHOIS ስለዝርከብ)። እዞም ምልክታታት እዚኦም ንመልክዕ ሓቅነት ንምውሳኽ ካብ ዳታቤዝ WHOIS ብህዝቢ ዝቐርብ ሓበሬታ ዘጠቓልሉ ምኾኑ። እቲ ጽሑፍ ነቲ ናይ መወዳእታ ተጠቃሚ ወግዓዊ ቀያዲ ምልክታ እዩ ኢሉ ንኽሓስብ ንምድንጋር legalese ምሓወሰ። መዝገብቲ ምትላል ደድሕሪ ኣብ ቀረባ እዋን ዝውድኡ ወይ ኣብ ቀረባ እዋን ግዜኦም ዝሓለፉ ኣስማት ዶሜይን ይኸዱ። ናይ ዶመይን ስም ናይ ምውዳእ መዓልታት ብመንገዲ WHOIS ብቐሊሉ ይርከብ።
ሓደ ምዝገባ ዶመይን ግዜኡ እንተ ኣኺሉ፡ ምኽንያት ብዘየገድስ፡ እቲ መበቆላዊ ዋና ንኽመልሶ ኣጸጋሚ፡ ክቡር ወይ ዘይከኣል ክኸውን ይኽእል። ድሕሪ እቲ ናይ ምውዳእ ዕለት፡ እቲ ናይ ዓውዲ ኩነታት መብዛሕትኡ ግዜ ብሓያሎ ናይ ምሕደራ ምዕራፋት ይሓልፍ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ንኣዋርሕ፤ መብዛሕትኡ ግዜ ብሓፈሻኡ ጥራይ ኣይከውንን እዩ።
ዲኤንኤስ ሆስቲንግ
ምዝገባ ናይ ሓደ ዓውዲ ስም ኣብ DNS ኣገልገልቲ ናይቲ ወላዲ ዓውዲ ስብስብ ናይ ስም ኣገልጋሊ መዛግብቲ ይምስርት፣ እዚ ድማ ናይቶም ንዓውዲ ስልጣን ዘለዎም ናይ DNS ኣገልገልቲ IP ኣድራሻታት የመልክት። እዚ ንቐጥታዊ ሕቶታት ናይ ዓውዲ ዳታ መወከሲ ይህብ።
ምትሕልላፍ ስም ዓውዲ
ምትሕልላፍ ስም ዶመይን ማለት ነቲ ዝተመደበ መዝገብቲ ናይ ሓደ ዶሜይን ስም ናይ ምቕያር መስርሕ እዩ። ICANN ኣብ መንጎ መዝገብቲ ምዝውዋር ምዝገባ ዝምልከት ፖሊሲ ኣቐሚጡ ኣሎ።እቲ ልሙድ መስርሕ ምትሕልላፍ ስም ዶሜይን እዩ።
ዝተመደበ መዝገብ
ብዙሓት መዝገብቲ ብመንገዲ ዳግመ-ሸያጢ ምትእስሳር እውን ምዝገባ የቕርቡ። ሓደ ናይ መወዳእታ ተጠቃሚ ወይ ብቐጥታ ምስ መዝገብቲ ይምዝገብ፣ ወይ ድማ ብተዘዋዋሪ መንገዲ ብሓደ ወይ ልዕሊኡ ንጣብ ዳግመ-ሸየጥቲ ይምዝገብ። ካብ 2010 ጀሚሩ፡ እቲ ናይ ችርቻሮ ወጻኢታት ብሓፈሻ ካብ ትሑት ኣስታት $7.50 ኣብ ዓመት ክሳብ ኣስታት $35 ኣብ ዓመት ንቐሊል ምዝገባ ዶመይን ይበጽሕ፡ ዋላ እኳ መብዛሕትኡ ግዜ መዝገብቲ ምስ ካልኦት ፍርያት ከም ዌብ ሆስቲንግ ክእዘዙ ከለዉ ነቲ ዋጋ ኣዝዩ ትሑት እንተኾነ - ሓደ ሓደ ግዜ ብነጻ ከይተረፈ ኣገልግሎት ምሃብ።
ኣብ 1997 ፒጂሚድያ ንዲኤንኤስ ሱር ዞባ ከም ኣገዳሲ መሳለጥያ ብምጥቃስ ኣንጻር ኤንኤስኣይ ጸረ-ትራስት ክሲ ኣቕሪቡ፡ ሃገራዊ ሳይንስ ፋውንዴሽን ኣመሪካ (NSF) ድማ ከም ተኸሳሲ ኣብዚ ስጉምቲ ተጸንቢሩ። ኣብ መወዳእታ፡ NSI ካብ ጸረ-ትራስት ክሲ ነጻነት ተዋሂብዎ፡ እቲ ክሲ ግን ንዕዳጋ ዶሜይን ስም ዳግማይ ንምውዳብ እኹል ጸቕጢ ፈጢሩ።
ምትሕልላፍ ስም ዓውዲ
ምትእትታው ናይ ሓባር መዝገብ ስርዓት፡ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ናይ ዶሜይን ምዝገባ ሞኖፖሊ፡ ንሓደስቲ ብመዝገብቲ ዝፍለጡ ኣካላት ከፊቱሎም፡ እዚኦም ድማ ብICANN ንግዲ ንኽገብሩ ብቑዓት ነይሮም። ብዙሓት መዝገብቲ ኣብ ነንሕድሕዶም ክወዳደሩ ነይርዎም፣ ዋላ እኳ ገለ ኩባንያታት ተወሳኺ እሴት ዘለዎ ኣገልግሎት እንተሃባ ወይ ቫይራል ማርኬቲንግ ይጥቀማ እንተነበራ፣ ካልኦት ከም በዓል ቨሪሳይንን ዶመይን ረጂስትሪ ኦፍ ኣሜሪካን ግን ዓማዊል ካብቲ ሕጂ ዘለዎም መዝገብቲ ንኽቕየሩ ብዶሜይን ስላሚንግ ዝፍለጥ ልምዲ ተጠቒሞም ከታልሉ ፈቲኖም.
ናይ DNSSEC ደገፍ
ዶመይን ኔም ሲስተም ሴኩሪቲ ኤክስቴንሽንስ (DNSSEC) ብስርዓት ዶሜይን ኔም ዝቐርብ ዝተወሰኑ ዓይነታት ሓበሬታ ንምውሓስ ዝሕግዝ ስብስብ ናይ ኢንተርነት ምህንድስና ሓይሊ ዕማም (IETF) ስፔሲፊኬሽን እዩ። እዚ ድማ ሓደ መዝገብቲ ህዝባዊ ቁልፊ ዳታ ምምስራሕን ናብቲ ወላዲ ዞባ ንኽውሰኹ መዛግብቲ ዲኤስ ምፍጣርን የጠቓልል። ኩሎም ሓደስቲ GTLD መዝገብትን መዝገብትን DNSSEC ክድግፉ ኣለዎም።
ዝተመደበ መዝገብ
ንሓደ ዶሜይን ስም ዝለዓለ ናይ ምዝገባ ግዜ 10 ዓመት እዩ። ገለ መዝገብቲ ክሳብ 100 ዓመት ዝበጽሕ ነዊሕ ግዜ ይህቡ፣ ከምዚኦም ዝበሉ ምቕራብ ግን እቲ መዝገብቲ ንዓሚሎም ምዝገባ ምሕዳስ ዘጠቓልል እዩ፤ እቲ ናይ 100 ዓመት ምዝገባ ኣብቲ ወግዓዊ ዳታቤዝ ምዝገባ ኣይምሃለወን።
ምትሕልላፍ ስም ዓውዲ
ድሕሪ እዚ መስርሕ እዚ እቲ ሓድሽ መዝገብቲ ናይቲ ዶሜይን ስም ዝተመደበ መዝገብቲ እዩ። እቲ መስርሕ ኣስታት ሓሙሽተ መዓልታት ክወስድ ይኽእል። ኣብ ገለ ገለ ኣጋጣሚታት፡ እቲ ናይ ቀደም መዝገብቲ፡ ክሳብ ዝፍቀድ ነቲ ዝውውር ኮነ ኢሉ ከደናጉዮ ይኽእል። ድሕሪ ምስግጋር፡ እቲ ዶመይን ን60 መዓልታት ዳግማይ ክሰጋገር ኣይክእልን እዩ፡ ብዘይካ ናብቲ ዝሓለፈ መዝገብቲ ምምላስ።
ደረጃታት መዝገብቲ
እቶም ዝርዝር ኩሎም እንተበዝሐ ክሳብ ታሕሳስ 2009 ዝነበሩ 16 ብህዝቢ ዝቐርቡ ጀነሪክ TLDs (gTLDs) ዝጥቀሙ ይመስሉ፣ ተወሲኹዎም .us። ኣብ ለካቲት 2010 ዝተዳለወ ናይ ICANN ዞባ ፋይል ምብጻሕ ኣምር ወረቐት[5] መብዛሕትኦም ናይ ሃገር ኮድ TLD (ccTLD) መዝገብ ኣብ 2003 ንናይ ዞባ ፋይላት ምሃብ ከምዘቋረጹ ይገልጽ፣ እዚ ድማ ብዘይግቡእ ብምጥቃስ እዩ።
ሓያሎ ትካላት ብብጽሒት ዕዳጋ ዝተሰርዐ ዝርዝር ናይ ዶሜይን ስም መዝገብትን ኣብ ነፍሲ ወከፎም ዝተመዝገቡ ቁጽሪ ዶመይናትን ይልጥፉ። እቶም ዝተሓትሙ ዝርዝር ኣየኖት ላዕለዎት ደረጃታት ዶመይናት (TLDs) ከም ዝጥቀሙ ይፈላለዩ፤ ኣብ ድግግም ምዕባለታት፤ ከምኡ’ውን መሰረታዊ ዳታኦም ብመዝገብ ዝቐርቡ ፍጹም ቁጽርታት ድዩ፣ ወይስ ካብ ፋይላት ዞባ ዝመጽእ መዓልታዊ ለውጢ ምዃኑ።
ምትሕልላፍ ስም ዓውዲ
ንሓደ ዶመይን ቅድሚ ግዜኡ ምውዳቑ ብቕጽበት ከተሰጋግሮ ምፍታን ልቦና ኣይኮነን። ኣብ ገለ ገለ ኣጋጣሚታት ሓደ ዝውውር ክሳብ 14 መዓልታት ክወስድ ይኽእል እዩ፣ እዚ ማለት እቲ ዝውውር ቅድሚ እቲ ምዝገባ ምውዳኡ ከይዛዘም ይኽእል እዩ። እዚ ድማ ምዝገባ ስም ዶመይን ምጥፋእን እቲ ዝውውር ምፍሻልን ከስዕብ ይኽእል። ነዚ ንምውጋድ፡ ናይ መወዳእታ ተጠቀምቲ ወይ ቅድሚ እቲ ምውዳእ መዓልቲ ኣጸቢቑ ክሰጋገሩ ኣለዎም፡ ወይ ድማ ቅድሚ ነቲ ምስግጋር ምፍታኖም ነቲ ምዝገባ ከሐድስዎ ኣለዎም።
ኣብ ጥቅምቲ 1998፡ ብሰንኪ ጸቕጢ ናይቲ እናዓበየ ዝኸይድ ዝነበረ ናይ ዶሜይን ስም ምዝገባ ንግዲን ካልኦት ግዱሳት ወገናትን፡ ስምምዕ ኤን.ኤስ.ኣይ ምስ ክፍሊ ንግዲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ተኣሪሙ። እዚ ምምሕያሽ እዚ ንብዙሓት መዝገብቲ ዝድግፍ ናይ ሓባር ስርዓተ ምዝገባ ምፍጣር ዝጠልብ ነይሩ። እዚ ስርዓት እዚ፡ ካብ 11 መጋቢት 1999 ጀሚሮም ነቲ ስርዓት ዝጥቀሙ ሓያሎ ናይ ፈተነ ዓራት መዝገብቲ እኳ እንተነበሩ፡ ብ30 ሕዳር 1999 ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ኢንተርነት ኮርፖሬሽን ንዝተመደበ ኣስማትን ቁጽርታትን (ICANN) ኣገልግሎት ጀሚሩ።ካብ ሽዑ ጀሚሩ ልዕሊ 900 መዝገብቲ ኣትዮም ዕዳጋ ኣገልግሎት ምዝገባ ስም ዶሜይን
ድሮፕ ካቸር
ድሮፕ ካቸር ንሓደ ዓሚል ዝተዋህበ ዶሜይን ስም ብቕልጡፍ ንምምዝጋብ ዝፍትን ኣገልግሎት ዝህብ መዝገብ ስም ዶሜይን ኮይኑ፡ እቲ ስም እንተድኣ ተረኺቡ-ማለት "ዝወደቐ" ስም "ምሓዝ"-ምዝገባ ናይቲ ዶሜይን ስም ምስተወድአን... ድሕሪኡ ይስረዝ፣ ወይ እቲ ተመዝጋቢ ነቲ ዶመይን ስለዝገድፎ ወይ ድማ እቲ ተመዝጋቢ ቅድሚ ምድምሳስ ነቲ ምዝገባ ስለዘየሐደሶ።
ነፍሲ ወከፍ ብICANN ተፈላጥነት ዘለዎ መዝገብቲ ውሱን ክፍሊት 4,000 ዶላር ኣሜሪካ ተወሲኹዎ ተለዋዋጢ ክፍሊት ክኸፍል ኣለዎ። ድምር ተለዋዋጢ ክፍሊት መዝገብቲ ብድምር 3.8 ሚልዮን ዶላር ኣሜሪካ ክኸውን ተሓሲቡ ኣሎ። እቲ ብናይ ሓባር ስርዓተ ምዝገባ ዝፍጠር ውድድር፡ ናይ መወዳእታ ተጠቀምቲ ካብ ብዙሓት ብዝተፈላለየ ዋጋ ዝተፈላለየ ተዛመድቲ ኣገልግሎታት ዝህቡ መዝገብቲ ክመርጹ የኽእሎም።
ደረጃታት መዝገብቲ
ዝተሓትሙ ደረጃታትን ጸብጻባትን፤
ካብቶም ኣብ መጀመርታ ናብ ዕዳጋ ዝኣተዉ መዝገብቲ፡ ብዙሓት ዕብየቶም ቀጺሎምን ንመወዳድርቶም ይበልጹን። ጎዳዲ እቲ ዝዓበየ መዝገብቲ እዩ። ካልኦት ብሰፊሑ ዝጥቀሙ መዝገብቲ ድማ ኢኖም፡ ቱኮውስን ዌብሰንትራልን ይርከብዎም። ፈለማ ንዕዳጋ ዝመርሑ ዝነበሩ ድሒሮም ግን ብመወዳድርቶም ዝተበገሱ መዝገብቲ ኔትወርክ ሶሉሽንስን ዶትስተርን ይርከብዎም።
ኩሽ (መጽሓፍ ቅዱስ)
ኩሽ ወይ ኩሥ (ብዕብራይስጥ: כּוּשׁ‎ ; ብግዕዝ: ኩሽ/ኩሥ) ቦኽሪ ወዲ ካምን ወዲ ወዱ ንኖህን እዩ ነይሩ ። ንሱ ድማ አሕዋት ኸነዓን፥ ሚስራይምን ፥ፉጥን ነበረ። ኩሽ ኣቦ ኒምሮድ ዝበሃል ንጉስ እዩ ነይሩ ፣ ንሱ ድማ "ኣብ ምድሪ ናይ መጀመርታ ጅግና" ተባሒሉ እዩ ዝጽዋዕ ነይሩ ።
መለለዪ
እቲ ኩሽ ዝብል ፎርም ፡ ኣብ መዝገብ ግብጻውያን ካብ ግዝኣት መንቱሆተፕ ካልኣይ (21 ክፍለ-ዘመን ቅ.ል.ክ) ኣትሒዙ ፡ ኣብ ዞባ ኑብያ ወፈራታቱ ብዝርዝር ተጻሒፉ ይርከብ ። ኣብቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዕብራይስጢ እተጠርነፈሉ እዋንን ኣብ ብምሉኡ ክላሲካዊ ኣጸዋውዓ መንግስቲ ኑብያ ኣብቲ ዘመናዊ ሕዝቢ ሱዳን ዝነበረ መሮቭ ዘተኰረ እዩ ነይሩ ።
ኩሽ ብልምዲ ኣቦሓጎ እታ ኣብ ጥቓ ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ከም ዝነበረት ዝእመነላ ጥንታዊት ግዝኣት "ምድሪ ኩሽ" ጌርካ እያ እትርአ ። ኩሽ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እትርከብ ምስ መንግስቲ ኩሽ ወይ ጥንታዊት ኢትዮጵያ እያ ። ቛንቋ ኩሽ ፡ ኩሽ ዝብል ስም እዩ ዘለዎ ።
መለለዪ
ኩሽ ብቛንቋ ዕብራዊ/ዕብራይስጥ እተጸውዐ ስም ኰይኑ ፡ ካብቲ ካሽ ዝብል ናይ ግብጺ ስም ታሕተዋይ ኑብያ ፡ ደሓር ከኣ ካብቲ ኣብ ናፓታ ዝነበረ መንግስቲ ኑብያ ዝመጸ ክኸውን ይኽእል እዩ ።
ባህላዊ መለለዪ
ዮሴፍ ብዛዕባ ሕዝበ ኩሽ ወዲ ካምን ወዲ ወዱ ንኖህን ከምዚ ብምባል ጸብጻብ ሃበ - "ካብ ቶም ኣርባዕተ ደቂ ካምሲ ጊዜ ንስም ኩሽ ከቶ ኣይጐድኦን፣ ከመይሲ እቶም ንሱ ዝነገሰሎም ኢትዮጵያውያን ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ ንበይኖምን ብዅሎም ሰብ እስያን ኩሻውያን ተባሂሎም ይጽውዑ ኣለዉ። s" (Antiquities of the Jews 1.6).
መጽሓፍ ዘሁልቍ 12 1 ንሰበይቲ ሙሴ "ኩሻዊት ሰበይቲ" ኢላ ኽትጽውዓ ኸላ ጺጶራ ሰበይቲ ሙሴ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ኻብ ሚድያን ከም ዝመጸት ጌርካ እዩ ዚግለጽ። ህዝቅኤል እታ ኤክሳጎጅ 60-65 ጺጶራ ኣብ ሚድያን ጓና ኸም ዝዀነት ድሕሪ ምግላጽ ነቶም ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝነበሩ ተቐማጦ ኣባሓጎታታ ኸምዚ ብምባል ገለጸሎም -
እቲ ፋርሳዊ ጸሓፍ ታሪኽ ኣል-ታባሪ (ከ. 915) ፡ ሰበይቲ ኩሽ ቃርናቢል ፡ ጓል ባታዊል ፡ ወዲ ቲራስ ከም እተባህለት ፡ "ኣብሲናውያን ፡ ሲንዲስን ህንዳውያንን" ከኣ ከም ዝወለደትሉ ዝገልጽ ልምዲ ኣዘንተወ ።
ሎሚ ተዛረብቲ ቋንቋ ኩሻውያን ንኣገው: ኦሮሞ: ሶማል: ዓፋር: ከምኡውን ንኻልኦት ሓያሎ ቀቢላታት፣ ብሔራትን፣ ነገዳትን ዝሓቘፉ እዮም ፣ ኣብ መኣድታት ማሱዲ ወርቂ ካብ 947 ድ.ል.ክ. ከም ዘርኢ ኩሽ እዮም ዝቑጸሩ ነይሮም ። እቶም ቋንቋ ኩሽ ዝዛረቡ ህዝቢ ቤጃ ፡ ካብ ኩሽ ዝመበቈሉ መስመር ወለዶ ኣለዎም ።
ኣብ 5ይ ዘመን ድ.ክ. ሶርያውያን ጸሓፍቲ ነቶም ሒምያራውያን ዝበሃሉ ደቡብ ዓረብ ኩሻውያንን ኢትዮጵያውያንን ከም ዝዀኑ ገለጹሎም ።
ከም ዮሃን ማይክልስን ሮዘንሙለርን ዝኣመሰሉ ምሁራት ፡ እቲ ኩሽ ዝብል ስም ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ቀይሕ ባሕሪ ፡ ኣብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ (የመን) ን ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃን ኣብ ዝርከባ ትራክትታት እታ ሃገር ከም ዝውዕል ሓቢሮም እዮም ።
"እዛ ሃገር እዚኣ ሊብያ ተባሂላ እያ እትጽዋዕ። ካብ እተፈላለዩ ሕዝብታት ኢትዮጵያውያን ከምኡውን ካብ ጸልማት ዝመጹ ዓሌታትን ነገዳትን ዚነብሩላ ኸተማ እያ። ሓደ ሰብኣይ ገዛኢ እታ ምድሪ እዩ ፣ ንጉስን ጀነራልን እዩ ። ነቲ መንግስቲ ይገዝኦ ነቲ ሕዝቢ ይፈርዶ ካህን ድማ እዩ። እዚ ሰብኣይ እዚ ኣቦይን ናታቶምን እዩ።
ጀምስ ብሩስ ዝስሙ ኣብ ከባቢ 1770 ናብ ከበሳታት ኢትዮጵያ ዝኸደ ዳህሳሲ ፡ ብዛዕባ እቲ ድሕሪ ማይ ኣይሂ ኣብ ዝነበራ መዓልትታት ፡ ኩሽ ወዲ ካም ምስ ስድራ ቤቱ ኰይኑ ናብ ጐልጐል ኣጣራ ኽሳእ ዝበጽሕ ፡ ካብኡ ንደሓር ሰብ ዘይነብሮ ፡ ካብኡ ድማ ንምድሪ ኢትዮጵያ ክርእዩ ዝኽእሉ ኣቢሲናውያን ፡ "ልምዲ" ከም ዝነበረ ጸሓፈ ። ኣብኡ ድማ ንኣክሱም ደዪቦም ሰርሑ ፣ እተወሰነ እዋን ጸኒሖም ከኣ ናብ ጐልጐል ተመልሱ ፣ ንሜሮቭ ድማ ሰርሑ ። ንሱ ብተወሳኺ ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበሩ ኤውሮጳውያን ምሁራት ፡ ነዚ ጸብጻብ እዚ ብምኽንያት እቲ ተመስሪቱሎም ዝነበረ ክልሰ-ሓሳብ ፡ ብትእምት ከም ዝነጸግዎ ፡ ኩሽ ብመንገዲ ዓረብን በቲ ኣብ መንጎ የመን ኣብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዝርከብ ሓርፋፍ ኵነታት ባብ-ኤል-መንደብን ኣቢላ ናብ ኣፍሪቃ ከም ዝኣተወት ፡ ጅቡቲን ኤርትራን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ዝርከባ ይገልጽ ። ብተወሳኺ: እቲ ኣብ ኣክሱም ዝነበረ ዓቢ ጭሕሚ: ኩሽ ነቲ እተመደበሉ ከባቢ ንምምልካት ከም ዘዳለዎ እዩ ዝንገር: እቲ ኢቲኦፕ ዝበሃል ወዱ ድማ ኣብኡ ከም እተቐብረ እዩ ዝንገር ። ብመሰረት መጽሓፍ ኣክሱም: ብሩስ ኣብ ኣቢሲንያ ምስ ክብራ ናጋስት ብማዕረ ከም እተቐብረ እዩ ዝገልጽ ።