เจ้าพระรามราชรามางกูรขุนโอกาส_(ราม_รามางกูร)
เจ้าพระรามราชรามางกูร (ลาว: ເຈົ້າພຣະຣາມມະຣາຊຣາມາງກູຣ) หรือขุนราม เป็นขุนโอกาส หรือเจ้าโอกาส หรือเจ้าเมืองธาตุพนม ธาตุพนมเคยเป็นเมืองธาตุพนมไม่ได้เป็นเพียงบ้านธาตุพนมตามความเข้าใจและความเชื่อของนักวิชาการบางกลุ่ม เรื่องความเป็นเมืองธาตุพนมดูรายละเอียดใน คัมภีร์ใบลานเรื่อง ตำนานลานคำ. หอสมุดแห่งชาติ ม.จันทะบูลี นครหลวงเวียงจันทน์ สปป.ลาว. เอกสารใบลาน ๑ ผูก. อักษรธรรมลาว. ภาษาบาลี-ลาว. เส้นจาร. จ.ศ. ๑๒๕๙. โครงการปกปักรักสาหนังสือใบลานลาว (โครงการร่วมมือลาว-เยอรมัน) กระทรวงแถลงข่าวและวัฒนธรรม เลขรหัส PLMP ๐๑ ๐๑ ๒๙ ๑๒ ๐๒๒_๐๑. หมวดนิทานชาวบ้าน. ๘ ใบ ๑๖ หน้า. ผ.๑/บ.๑/น.๑/ด.๑/บท.๓., คัมภีร์ใบลานเรื่อง ลำพื้นเมืองเวียงจัน. วัดอารันยาราม ม.หินบูน ข.คำม่วน สปป.ลาว. เอกสารใบลาน ๑ ผูก. อักษรธรรมลาว. ภาษาบาลี-ลาว. เส้นจาร. พ.ศ. ๒๔๗๘. โครงการปกปักรักสาหนังสือใบลานลาว (โครงการร่วมมือลาว-เยอรมัน) กระทรวงแถลงข่าวและวัฒนธรรม เลขรหัส PLMP ๑๒ ๐๔ ๐๑ ๐๔ ๐๐๑_๐๐. หมวดตำนานเมือง. น.๕/บ.๓/ด.๑/บท.๔. และคัมภีร์ใบลานเรื่อง นิมิตหลักกงแก้วหัวเอิกธาตุเจ้าก้ำเหนือ. วัดหัวเวียงรังษี (ธ) บ.ธาตุพนม ต.ธาตุพนม อ.ธาตุพนม จ.นครพนม. เอกสารใบลาน ๑ ผูก. อักษรธรรมลาว. ภาษาบาลี-ลาว. เส้นจาร. ม.ป.ป.. ไม่ปรากฏรหัส. หมวดตำนานพุทธศาสนาและประวัติศาสตร์. ๒๒ ใบ ๔๓ หน้า. บ.๓/น.๖/ด.๒/, บ.๔/น.๘/ด.๒, บ.๕/น.๙/ด.๑-น.๑๐/ด.๒. (เอกสารส่วนบุคคล), ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), "เมืองลาวแถบโขง", ใน วชิรญาณวิเศษ : เล่ม ๘ แผ่นที่ ๔๖ วันพฤหัศบดี ที่ ๒๔ เดือนสิงหาคม รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๒ ราคาแผ่นละ ๓๒ อัฐ, (ม.ป.ท. : สำนักหอสมุดแห่งชาติ ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ, ม.ป.ป.), หน้า ๕๔๒-๕๔๓. สุพร สิริพัฒน์, "Laotiane", ใน อำเภอธาตุพนมดินแดนพระธาตุพนมอันศักดิ์สิทธิ์, (นครพนม : ม.ป.พ., ม.ป.ป.), หน้า ๕-๖. (อัดสำเนา), โยซิยูกิ มาซูฮารา, ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจของราชอาณาจักรลาวล้านช้างสมัยคริสต์ศตวรรษที่ ๑๔-๑๗ จาก "รัฐการค้าภายในภาคพื้นทวีป" ไปสู่ "รัฐกึ่งเมืองท่า", (กรุงเทพฯ : มติชน, ๒๕๔๖), หน้า ๙๐., ง้าวแถน ถนิมแก้ว, '''สงครามพันปีระหว่างลาวกับแกว : เอกสารประวัติศาสตร์การเมืองลาวจากปี ค.ศ. ๗๐๐ ถึงปี ค.ศ. ๑๙๖๐, เรียบเรียงเป็นภาษาไทยโดย บุญส่ง สิริขรรค์, พิมพ์ครั้งที่ ๒, (ม.ป.ท. : ม.ป.พ., ๒๕๔๒)., Lefevre, E., Travels in Laos : The Fate of the Sip Song Pana and Muong Sing (๑๘๙๔-๑๘๙๖), (Bangkok : White Lotus, ๑๙๙๕)., และ Aymonie, Etienne, Isan travels : Northeast Thailand's economy in ๑๘๘๓-๑๘๘๔''', Translated by E. J. Tips, Walter, (Bangkok : White Lotus, ๒๐๐๐), p. ๗๙. ซึ่งเป็นเมืองกัลปนา (เวียงพระธาตุ หรือพุทธศาสนานคร) องค์แรกจากราชวงศ์เวียงจันทน์ ปกครอง พ.ศ. ๒๓๒๕-๖๐ รวม ๓๕ ปี ในสมัยธาตุพนมเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ เป็นพระราชนัดดาในสมเด็จพระเจ้าไชยเสฏฐาธิราชที่ ๓ หรือสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารแห่งเวียงจันทน์ (พ.ศ. ๒๒๙๔-๒๓๒๒) กับเจ้านางจันทะมาสเทวีพระนัดดาเจ้าเมืองศรีโคตรบูร เป็นพระโอรสในเจ้าพระยาหลวงบุตโคตตวงสาเจ้าเวียงธาตุพนม เจ้าเวียงธาตุอิงฮัง และเจ้าเมืองดอนตาล กับเจ้านางเทพกินลี ประสูติในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสาร ทรงทำหน้าที่ดูแลรักษาพระธาตุพนม ปกครองข้าโอกาสหรือข้าอุปัฏฐากพระธาตุพนม และรักษากงดิน (เขตแดน) พระธาตุพนม ถูกสถาปนาเป็นเจ้าเมืองในรัชกาลสมเด็จพระเจ้านันทเสน (พ.ศ. ๒๓๒๕-๓๗) ถึงอนิจกรรมในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์ (พ.ศ. ๒๓๔๘-๗๑) เมื่อเดือน ๕ พ.ศ. ๒๓๖๐ (จ.ศ. ๑๑๘๐) ในพื้นเวียงจันทน์อย่างน้อย ๓ ฉบับระบุว่าสมเด็จพระเจ้านันทเสนและสมเด็จพระเจ้าอินทวงศ์ (พ.ศ. ๒๓๓๗-๔๘) เสด็จจากซะง้อหอคำลงมาตั้งเมืองที่พนมธาตุแล้วสถาปนากุมารอันเป็นเชื้อตระกูลแต่ก่อนซึ่งหมายถึงเจ้าพระรามราชให้รักษาพระธาตุพนมเมื่อ พ.ศ. ๒๓๒๕ ก่อนขึ้นไปตีเวียงสีเชียงใหม่ พื้นเวียงจันทน์บางฉบับระบุว่าทรงถูกสถาปนาโดยกษัตริย์เวียงจันทน์พระนามว่าพ่ออีหลิบซึ่งต่อมาถูกยึดราชสมบัติคืนจากสมเด็จพระเจ้านันทเสนและสมเด็จพระเจ้าอินทวงศ์ เจ้าพระรามราชเป็นต้นตระกูลรามางกูรในอำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม ตระกูลรามางกูร (ຣາມາງກູຣ) หรือลามางกูน (ລາມາງກູນ) ในเมืองสีสัดตะนากและเมืองสีโคดตะบอง นครหลวงเวียงจันทน์ และเป็นต้นตระกูลข้าโอกาสมากกว่า ๓๐ ตระกูลทั้งในธาตุพนม หว้านใหญ่ มุกดาหาร เรณูนคร นครพนม และฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง เอกสารใบลานจำนวนมากระบุว่าทรงมีบทบาทในการสร้างเมืองธาตุพนมต่อจากบิดาและอาทั้ง ๖ ของตน เช่น ใบลานเรื่องจาเซื้อราชวังสาเจ้าพระอัคคปุตตะระบุถึงพระองค์ว่าเมื่อศักราช "...ฮ้อย ๔๔ เต่ายี่ เพียยัคฆสังวัจสระ จัตตุวาสักกะ เสด็จล่วงตั้งเมืองแก้วหัวโอกใส่นามะนครเวียงสาสสนานัคราบุรมธาตุเจ้าพระนมประถมมหาเจติยะในทักขีณณทิสสะมหารัฏฐะอันนามะว่าโคตะปุระหลวง ยอเวียงสาสสนาลูกนี้แต่เมืองฮามขึ้นเป็นเมืองใหญ่เป็นมหานครอันหลวงแลเวียงอันใดแพะเพิงอยู่ดอมกงดินพระมหาซินธาตุเจ้าใส่ไว้เป็นลูกเวียงพระมหาซินธาตุเจ้าทั้งมวล..." นอกจากนี้ยังทรงสร้างกำแพงเวียงธาตุพนม กำแพงวัดพระธาตุพนม กำแพงหอราชโฮงหลวง ปัคคัยหะสิมวัดพระธาตุพนม สร้างมหาอารามหลวง กุฎี วิหาร หอน้อย หอใหญ่ หอกลอง หอไหว้ และหอสรงในวัดพระธาตุพนม บูรณะตีนธรณีพระมหาชินธาตุเจ้าหัวอกจนถึงยอดฉัตร บูรณะประตูขงและกำแพงแก้วทั้ง ๓ ชั้นล้อมพระธาตุพนม ร่วมสร้างข่วงลานหน้าวัดพระธาตุพนม สร้างสะพานข้ามแม่น้ำโขง สร้างและบูรณะวัดหัวเวียงร้าง วัดหัวเวียงรังษีได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาจากสยามเมื่อ ๒๙ มกราคม ร.ศ. ๑๓๘ พ.ศ. ๒๔๖๒ เป็นวันที่ ๓๓๖๗ ในรัชกาลที่ ๖ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จ (ผู้มีพระบรมราชโองการ) พนมนครคณาจารย์, พระครู และเจ้าคณะแขวง, พระครู (ผู้กราบบังคมทูลพระกรุณา). เอกสารเรื่อง พระราชอุทิศที่นั้นให้เปนที่วิสุงคามสิมา. วัดหัวเวียง บ.ธาตุพนม ต.ธาตุพนม อ.ธาตุพนม จ.นครพนม. เอกสาร ๑ ฉบับ. อักษรไทย. ภาษาไทย. เส้นพิมพ์. พ.ศ. ๒๔๖๒. ไม่ปรากฏรหัส. ไม่ปรากฏหมวด. บ.๑/น.๑/ด.๑/บท.๑-๒. (เอกสารส่วนบุคคล) และ พนมเจติยานุรักษ์, พระ, "กัณฑ์ที่ ๗ ไทยลานช้างอุปถัมภ์ ราชวงศ์ล้านช้างคุ้มครอง", ใน อุรังคะนิทาน : เปนตำนานพระธาตุพนมพิศดารละเอียดแสดงประวัติศาสตร์พุทธศาสนาและมนุษย์ชนตั้งแต่ดึกดำบรรพ์จนปัจจุบัน พระพนมเจติยานุรักษ์เจ้าอาวาสรวบรวม พิมพ์จำหน่ายเก็บทุนบำรุงพระธาตุพนม, พิมพ์ครั้งที่ ๔, (พระนคร : โรงพิมพ์ พ.พิทยาคาร (ในความอุปถัมภ์ของรัฐบาล), ๒๔๙๖), หน้า ๗๖. อย่างไรก็ตามในใบลานเรื่องเลิกแปลงสิมมาหัวเวียงพระมหาธาตุ อักษรลาวเดิมสมัยพระราชอาณาจักร มี ๑ ผูก ๕ ใบ จาร ๙ หน้า สันนิษฐานว่าจารราวปลาย พ.ศ. ๒๔๐๐-ต้น ๒๕๐๐ ระบุว่าต่อมาสิมของวัดสร้างขึ้นอีกครั้งโดยบรรดาทายาทของเจ้าพระรามราชคือเจ้าเมืองธาตุพนมฝ่ายเซบั้งไฟเป็นประธาน นอกนั้นมีนายกองบ้านธาตุพนม กรมการ บุตรหลานและภริยาทั้ง ๒ ฝ่าย ร่วมกับราษฎรและภิกษุ ๒ ฝ่าย เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๒ ปีฉลู เอกศก จ.ศ. ๑๒๕๑ ปีกัดเป้า เดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ วันอังคาร สร้างแล้วเสร็จใน พ.ศ. ๒๔๓๓ ปีขาล โทศก จ.ศ. ๑๒๕๒ ปีกดยี่ เดือน ๘ แรม ๓ ค่ำ วันอาทิตย์ ยามแถใกล้เที่ยง ฉลองเสร็จเมื่อแรม ๘ ค่ำ วันศุกร์ ยามหม่าเข้าแลงตะเว็นสูรย์คล้อยน้อย ๆ พออ่อนแสงจวนสิค่ำ รวมฉลอง ๕ วัน ในใบ ๑ หน้า ๑ ด้าน ๑ บรรทัด ๔ ถึงใบ ๒ หน้า ๔ ด้าน ๒ บรรทัด ๔ ปรากฏรายละเอียดระบุถึงผู้สร้างสิมหลังนี้ว่า "...ภายนอกมีอาชญาราซาเจ้าโอกาสตนเป็นอาชญ์กั่วแสนท้าวพระยาในขงขอกดินน้ำพระมหาธาตุพนมเจ้าจอมหัวเอิกแห่งพระสัพพัญญู อันมีพระนามกรว่าสมเด็จเจ้าพระอัคคบุตตามหาราซาธาตุพนมบุรมราชเจดีย์มหาบุญสีวรมุงคุลสุนทร ผู้เสวยเมืองพระมหาธาตุเจ้าพนมก้ำฟากบ้านด่านปากเซบั้งไฟทั้ง ๑๒ ลูกบ้านลูกเวียง พร้อมด้วยหมู่พี่น้องวงศามีสมเด็จเจ้าพระอุปราซามหาสีสุวัณณคำเฮืองบ้านหัวบึง ยาพ่อเจ้าจารย์พุทธา พระราชวงสามหาพรหมบุตราชคำเที่ยงกองบ้านด่านปากเซแลเอกภริยาญาติกาวงศาหม่อมห้ามลูกหลานทั้งมวล มีพระราชบุตรพระเป็นเจ้าเมืองพระมหาธาตุพนมตนมีพระนามว่าอาชญาเจ้าพระพิพักษ์เจดีย์สีมหาพุทธปริษัทกัตติยะวงสา ผู้เสวยกองข้าเลกพระมหาธาตุเจ้าพนมก้ำฟากบ้านธาตุพนมเป็นเค้าแลเอกภริยาหม่อมห้ามญาติพี่น้องลูกหลาน พระโพธิสารพินิต ญาพระประสิทธิ์ไซยสุลิยวงศ์ ยาพระพรหมวงสาฝูงฮักษาราชการกรมการกองบ้านธาตุพนมเดิม ก็เข้ามาพร้อมด้วยแสนท้าวพระยาลาวภูไทไกสอนเสนาอามาตย์พระราชมุนตรีมีทั้งสิบฮ้อยน้อยใหญ่ในเมืองพระมหาธาตุเจ้าพนมทั้ง ๒ ก้ำ ๒ กองฝ่ายฟากปากบ้านด่านน้ำเซแลฝ่ายบ้านธาตุพนม หมายเอาพระมหาธาตุเจ้าพนมหัวเอิกแห่งองค์สัพพัญญูเจ้าเป็นใหญ่ ภายในมีเจ้าหัวครูพนมพรหมวิเศษ เจ้าหัวครูอุตราเขตตรัตนะ แลเจ้าหัวด้านปู้ย เจ้าสำเร็จสิริตัมพสังฆาราชคามวาสี เจ้าหัวซาดี เจ้าหัวซาก่อง เจ้าสำเร็จพุทธวังสะ เจ้าหัวด้านซี แลพระสังฆเถระซาวเจ้าหัวจัวหม่อม คุณสัมมเณรนักบวชคนบุญขุนค้าพราหมณะมหาเศรษฐีกระฎุมพีชอันมีในหัวบ้านหัวเมืองพระมหาธาตุเจ้าพนมแลกองข้าเลกพระมหาธาตุเจ้าพนมทั้ง ๒ ก้ำ ๒ ฝ่าย..." (วัดสวนสั่งหรือวัดสวนสวรรค์) ซึ่งตั้งอยู่ริมฝั่งโขงในทิศหัวเวียงธาตุพนม สัมภาษณ์ นางจันเนา รามางกูร, อาชีพ ธุรกิจส่วนตัว, บทสัมภาษณ์เรื่อง ขุนรามฯ กับการสร้างวัดประจำตระกูลและประวัติวัดหัวเวียงรังษี (ธ.), สัมภาษณ์โดยเพลิงสุริยเทพ รามางกูร ณ โคตะปุระ เมื่อวันที่ ๑๖ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๕. และดูรายละเอียดใน หนูกัน ธมฺมทินฺโน, พระอธิการ, วัดหัวเวียง, (นครพนม : วัดหัวเวียงรังษี (ธ.) บ้านธาตุพนม ตำบลธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม, ๒๕๑๖), ไม่ปรากฏหน้า. (เอกสารเย็บเล่มและอัดสำเนา) วัดหัวเวียงรังษีมีศาสนสถานสำคัญของตระกูลผู้ปกครองธาตุพนมในอดีตคือกุฏิรามางกูร ศรัทธาสร้างโดย ดร.วีรพงษ์ รามางกูร อดีตรองนายกรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ฯลฯ เพื่ออุทิศแด่บรรพบุรุษตระกูลรามางกูร ในบทความของหนังสือพิมพ์มติชนรายวัน ฉบับวันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๕๔๒ เก็บรักษาที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (Princess Maha Chakri Sirindhon Anthropology (SAC)) ระบุว่า "...ขณะเดียวกันทางฝ่ายไทยนั้น ดร.วีรพงษ์ รามางกูร เลขาธิการสมาคมไทย-ลาว ซึ่งเดินทางไปร่วมงานพร้อมกับภรรยา นางลดาวัลย์ รามางกูร ได้เชิญชวนให้ฝ่ายลาวเข้าร่วมพิธีมอบเสนาสนะ (กุฏิ) ที่สร้างถวายเป็นกุศลแก่บรรพบุรุษในตระกูล "รามางกูร" ณ วัดหัวเวียงรังษี ซึ่งเป็นวัดที่ "ดร.โกร่ง" เคยวิ่งเล่นตั้งแต่เล็กจนเติบใหญ่ด้วย ครอบครัวฝ่ายพ่อของ ดร.วีรพงษ์เป็นคนพื้นเพอำเภอธาตุพนม สืบเชื้อสายมาจากขุนราม ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๑ และต่อมาทายาทได้เป็นหลวงกลางครองเมือง และวัดหัวเวียงรังษีซึ่งเป็นวัดเก่าแก่อายุกว่า ๑๐๐ ปี ก็มีความสัมพันธ์กับตระกูลมาตั้งแต่สมัยที่ปู่ทวดเคยบวชเรียนสืบต่อมาจนถึงรุ่นพ่อสู่ลูก ดร.โกร่งเล่าว่า ปู่บุญมีนั้นค้าขายร่ำรวยมากที่เวียงจันทน์ มีลูกหลานทางลาวก็ให้เปลี่ยนมาใช้นามสกุล "รามางกูร" หมด แม่นั้นเป็นชาวมอญปากลัด ตนเองเกิดมาแล้วจำความได้ก็ที่วัดหัวเวียงฯ แห่งนี้ ลานวัดเป็นที่วิ่งเล่นอยู่จนกระทั่งเข้าไปเรียนหนังสือชั้นประถมที่โรงเรียนสุนทรวิจิตร ในตัวจังหวัดนครพนม เมื่อมีโอกาสทำบุญทอดกฐินจึงรำลึกถึงวัดแห่งนี้อยู่เสมอ หลังจากที่สร้างกุฏิหลังใหม่ถวายเจ้าอาวาสแล้ว ดร.โกร่งยังมีแผนที่จะทำบุญบูรณะหลังคาโบสถ์อีกด้วย โบสถ์ของวัดแห่งนี้เป็นโบสถ์เก่าแก่ควรค่าแก่การรักษาและขึ้นทะเบียนโบราณสถาน เนื่องจากมีภาพจิตรกรรมฝาผนังศิลปะไทย-ลาว อันวิจิตร อายุเกือบศตวรรษ ที่ควรแก่การแวะไปชื่นชมสักครั้งหนึ่งอย่างยิ่ง..." สุมิตรา จันทร์เงา. "บุญเดือนสาม ไหว้พระธาตุ "ขอให้ไทย-ลาว มีฮักแพงเสถียรหมั้น" ", มติชนรายวัน, ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (Princess Maha Chakri Sirindhon Anthropology (SAC)). (๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๒) : ๑๑. และดูรายละเอียดใน พิษณุ จันทร์วิทัน, กงสุลไทยในเมืองลาว : ประสบการณ์ของนักการทูตไทยในประเทศเพื่อนบ้าน, (กรุงเทพฯ : บริษัทเนชั่นบุ๊คส์ อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด, ๒๕๔๘), หน้า ๒๐๗. เป็นต้น