cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ติณฏุกกัล
เชื่อว่าเมืองติณฏุกกัลเป็นที่ตั้งถิ่นฐานโบราณ มีผู้ปกครองในหลายยุคหลายสมัยอย่าง อาณาจักรพันด์ยันช่วงต้น, ยุคกลางของราชวงศ์โจฬะ, ราชวงศ์ปัลลวะ, ปัณฑยะช่วงปลาย, รัฐสุลต่านมตุไร, รัฐสุลต่านติณฏุกกัล, จักรวรรดิวิชัยนคร, ราชวงศ์มตุไรนายาก, จันทาซาฮิบ (Chanda Sahib), ราชอาณาจักรคาร์นาทิก และอังกฤษ เมืองติณฏุกกัลยังมีอนุสรณ์ทางประวัติศาสตร์เป็นจำนวนมาก
อุตสาหกรรมของเมือง เช่น ทำกุญแจ เครื่องหนัง ปั่นสิ่งทอ บริการด้านการบริหาร การค้าพืชผลทางเกษตร การธนาคาร เครื่องมือการเกษตร และการบริการด้านการศึกษา เมืองมีพื้นที่ 14.01 ตร.กม. มีประชากร 207,327 คน ในปี ค.ศ. 2011 เมืองติณฏุกกัลมีถนนและทางรถไฟที่เชื่อมต่อกับส่วนที่เหลือของรัฐทมิฬนาฑูได้ดี เป็นเมืองใหญ่เป็นอันดับ 12 ของรัฐ จากการสำรวจสำมะโนประชากรในปี ค.ศ. 2011 เมืองมีพื้นที่เพาะปลูก 200,000 เอเคอร์ และเกษตรกรรมยังคงเป็นอาชีพหลักของประชากร ติณฏุกกัลมีพื้นที่ป่าสงวน 85 เอเคอร์
รัตนากร ใหม่คามิ
รัตนากร ใหม่คามิ (7 มกราคม พ.ศ. 2541 —) เป็นนักฟุตบอลอาชีพชาวไทย ปัจจุบันเล่นตำแหน่งกองกลางตัวรับให้กับบุรีรัมย์ ยูไนเต็ดในไทยลีก
ฤดูกาล 2559–2561
ในวันที่ 25 มิถุนายน 2559 รัตนากร ใหม่คามิ ถูกดันขึ้นมาเป็นผู้เล่นของทีมชุดใหญ่ หลังจากที่ก่อนหน้านี้เคยได้เล่นให้กับทีมชุดเยาวชนของบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด โดยเขาจะสวมเสื้อหมายเลข 26
ในวันที่ 2 มีนาคม 2561 รัตนากรทำประตูแรกในนามสโมสรในนัดที่บุรีรัมย์เปิดบ้านเอาชนะพีที ประจวบ 3–0
ฤดูกาล 2562
ในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562 ไทยแลนด์แชมเปียนส์คัพ นัดชิงชนะเลิศ บุรีรัมย์ ยูไนเต็ด แชมป์ไทยลีก ฤดูกาล 2561 เจอกับ สิงห์ เชียงราย ยูไนเต็ด แชมป์ช้าง เอฟเอคัพ 2561 ที่สนามกีฬากองทัพบกในกรุงเทพมหานคร รัตนากรลงเล่นเป็นตัวจริงในนัดนั้น สุดท้าย บุรีรัมย์ แซงเอาชนะ สิงห์ เชียงราย 3–1 ช่วยให้บุรีรัมย์คว้าแชมป์ไทยแลนด์แชมเปียนส์คัพ สมัยแรก ได้สำเร็จ ต่อมาในวันที่ 7 สิงหาคม พ.ศ. 2562 ช้าง เอฟเอคัพ รอบ 8 ทีมสุดท้าย บุรีรัมย์บุกไปตามตีเสมอตราด 2–2 ทั้งที่ถูกนำก่อน 0–2 ทำให้ต้องตัดสินด้วยการยิงลูกโทษ ซึ่งรัตนากรเป็นผู้ยิงคนที่หก (คนแรกในช่วงซัดเดนเดท) และเขาก็ยิงเข้าไปได้ สุดท้าย บุรีรัมย์สามารถเอาชนะตราดในการยิงลูกโทษไปได้ 5–4 ผ่านเข้าสู่รอบรองชนะเลิศได้สำเร็จ ต่อมาในวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2562 ไทยลีกนัดที่บุรีรัมย์บุกไปเอาชนะตราด 1–0 รัตนากรเรียกฟาล์วได้จากจังหวะที่ยูกิ บัมบะ ไปยกเท้าสูงใส่ ทำให้ตุญเญซเริ่มเล่นบอลสั้นและจ่ายบอลให้นาเซอร์ บาราซีเตอ ทำประตูชัยได้สำเร็จ แต่ตุญเญซเริ่มเล่นบอลไม่ตรงจุดที่ได้ฟาล์ว ทำให้ผู้เล่นของตราดไม่พอใจจนต้องวอล์กเอาต์ออกจากสนาม ก่อนที่จะกลับมาแข่งขันต่อจนจบ ต่อมาในวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2562 รัตนากรทำประตูแรกในลีก ช่วยให้บุรีรัมย์เปิดบ้านเอาชนะราชบุรี มิตรผล ไปได้ 6–0 ต่อมาในวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2562 โตโยต้า ลีกคัพ รอบชิงชนะเลิศ บุรีรัมย์พบกับ พีที ประจวบ ที่เอสซีจีสเตเดียมในจังหวัดนนทบุรี ผลจบลงด้วยการเสมอ 1–1 ในเวลา 120 นาที ต้องตัดสินด้วยการยิงลูกโทษ รัตนากร เป็นคนยิงคนที่ 2 และเขาก็ยิงเข้าไปได้ แต่สุดท้าย บุรีรัมย์พ่ายแพ้ประจวบในช่วงลูกโทษ 7–8 ผลประตูรวม 8–9 พลาดโอกาสคว้าแชมป์ โตโยต้า ลีกคัพ อย่างน่าเสียดาย ต่อมาในวันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2562 รัตนากรทำประตูที่ 2 ในลีก ช่วยให้บุรีรัมย์บุกไปเอาชนะ นครราชสีมา ที่สนามเฉลิมพระเกียรติฯ 3–2
ฤดูกาล 2563–64
ก่อนเริ่มฤดูกาล 2563 รัตนากร เปลี่ยนหมายเลขเสื้อจากเดิม 26 เป็น 8 ซึ่งเคยเป็นหมายเลขเสื้อของสุเชาว์ นุชนุ่ม อดีตกัปตันของสโมสรที่ย้ายไปเมืองกาญจน์ ยูไนเต็ด ต่อมาในวันที่ 22 พฤศจิกายน เขาทำประตูแรกในไทยลีก ฤดูกาล 2563–64 ช่วยให้บุรีรัมย์บุกไปเอาชนะสุโขทัยที่สนามทุ่งทะเลหลวง 3–0 ต่อมาในวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2564 เขาทำประตูที่ 2 ในลีก ช่วยให้บุรีรัมย์เปิดบ้านเอาชนะราชบุรี มิตรผลไปได้ 3–0
ฤดูกาล 2564–65
วันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2564 รัตนากรได้รับใบแดงจนถูกไล่ออกจากสนามในจังหวะที่ล้มตัวสกัดบอลในเกมลีกนัดที่ 8 ที่ทีมของเขาเปิดบ้านเอาชนะนครราชสีมา มาสด้า 2–0 ต่อมาในวันที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2565 เขาทำประตูแรกในไทยลีก ฤดูกาล 2564–65 ช่วยให้ทีมบุกไปเอาชนะเมืองทอง ยูไนเต็ดที่ธันเดอร์โดมสเตเดียม 1–0 ต่อมาในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ เขาทำประตูในรอบก่อนรองชนะเลิศของช้าง เอฟเอคัพ 2564–65 ช่วยให้ทีมเปิดบ้านเอาชนะหนองบัว พิชญ 4–1 ผ่านเข้าสู่รอบรองชนะเลิศได้สำเร็จ
ฤดูกาล 2565–66
ก่อนเปิดฤดูกาล 2565–66 รัตนากรได้ไปทดสอบฝีเท้ากับสโมสรฟุตบอลเลสเตอร์ซิตีในอังกฤษ พร้อมกับศุภณัฏฐ์ เหมือนตาและศุภชัย ใจเด็ด
ทีมชาติ
ในเดือนสิงหาคม 2560 รัตนากรติดทีมชาติไทยรุ่นอายุไม่เกิน 23 ปีในการแข่งขันฟุตบอลซีเกมส์ และพาทีมชนะเลิศในการแข่งขันครั้งนั้น
ในวันที่ 20 สิงหาคม พ.ศ. 2562 รัตนากรมีชื่อติดทีมชาติไทยเบื้องต้น 33 คน ในการแข่งขันฟุตบอลโลกรอบคัดเลือก นัดที่ไทยจะเปิดบ้านพบกับเวียดนามและออกไปเยือนอินโดนีเซีย แต่สุดท้าย รัตนากรถูกคัดออกในรอบตัดตัวเหลือ 23 คน
ในวันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2562 รัตนากรมีชื่อติด ทีมชาติไทยรุ่นอายุไม่เกิน 23 ปี ในรอบเบื้องต้น 28 คน สำหรับการแข่งขันฟุตบอลชายในซีเกมส์ 2019 ที่ประเทศฟิลิปปินส์ ต่อมาในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2562 รัตนากร มีชื่อติดทีมชาติไทยในรอบเบื้องต้น 33 คน ในการแข่งขันฟุตบอลเอเชียเยาวชนอายุไม่เกิน 23 ปี 2020 ที่ไทยจะเป็นเจ้าภาพ แต่ถูกคัดออกในรอบ 23 คนสุดท้าย
นัดดา วิยกาญจน์
นัดดา วิยกาญจน์ เป็นนักร้องหญิงเสียงเสน่ห์ทรงพลัง ที่มีเอกลักษณ์หาตัวจับยากคนหนึ่งของไทย นัดดามีประสบการณ์คร่ำหวอดในแวดวงดนตรีมายาวนานกว่า 40 ปี เคยสร้างชื่อเสียงให้ประเทศไทยในระดับโลกจากการประกวดเพลงนานาชาติที่ประเทศญี่ปุ่น โดยได้รับรางวัล Best Song Award Winner และเป็นศิลปินไทยคนแรกที่ได้รับการทาบทามให้เซ็นสัญญาเข้าสังกัดค่าย CBS ประเทศสหรัฐอเมริกา
ประวัติ
นัดดา วิยกาญจน์ มีชื่อเล่นว่า "ตุ๋ม" เกิด วันพุธที่ 20 ธันวาคม พ.ศ 2493 ที่โรงพยาบาล จุฬาลงกรณ์ จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาปีที่ 6 จากโรงเรียนสายปัญญา และศึกษาต่อที่โรงเรียนบพิตรพิมุข เมื่อจบการศึกษาได้ทำงานเป็นแอร์โฮสเตส 2 ปี และมีโอกาสไปต่างประเทศกับหม่อม หลวงเติบ ชุมสาย ซึ่งเป็นญาติสนิท เพื่อไปงานแสดงอาหารไทยที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์เป็นเวลา 4 เดือน และไปใช้ชีวิตในต่างแดนเป็นเวลา 8 ปี โดยศึกษาต่อด้านเลขานุการที่ประเทศแคนาดา และด้านภาษาที่ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ ซึ่งการได้ใช้ชีวิตอยู่ต่างประเทศ ต้องช่วยเหลือตัวเองและทำงานส่งตัวเองเรียนหนังสือ ทำให้มีความสามารถในการใช้ภาษาอังกฤษ เยอรมัน ฝรั่งเศส และ Swiss Dialect ได้เป็นอย่างดี เมื่อกลับมาถึงประเทศไทย ได้สมัครเข้าทำงานด้านเลขานุการแต่ไม่เป็นผลสำเร็จ จึงหันมาประกอบอาชีพนักร้อง โดยเริ่มเป็นนัก
ร้องนำวง "Evergreen" ทำการแสดงครั้งแรกที่โรงแรมแอมบาสเดอร์ เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2520
นัดดา เริ่มมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักมากขึ้น จากการร้องเพลง ชื่อ "Happiness" แต่งทำนองโดย ด.ญ.อินทุอร ศรีกรานนท์ บุตรสาวของอาจารย์ แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ และประพันธ์คำร้องโดย บาทหลวงเซฟเฟอริโน โดยเข้าประกวดในรายการ "Siam Popular Song Festival ’ 81" ของสยามกลการมิวสิกฟาวเดชั่น ในปี พ.ศ. 2524 ได้รางวัล Best Song Award Winner จากนั้นได้นำเพลงนี้เข้าประกวดบนเวทีระดับโลก ในงาน "World Popular Song Festival # 12" ณ บูโดกัน ฮอลล์ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น โดยมีเพลงส่งเข้าประกวดทั้งหมด 1,963 เพลง จาก 56 ประเทศ ผลปรากฏว่าเพลง Happiness ได้รับรางวัล The Best Song Award from the World Popular Song Festival
ในปี พ.ศ. 2525 นัดดาได้รับการคัดเลือกให้เป็นตัวแทนศิลปินประเทศไทย ไปแลกเปลี่ยนความรู้และทักษะทางด้านดนตรี ในงาน "ASEAN ARTISTS EXCHANGE FESTIVAL" ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย และเริ่มมีคอนเสิร์ตของตนเอง ที่สถาบันสอนภาษาอังกฤษ เอยูเอ ในวันที่ 4 และ 5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2526 ซึ่งประสบความสำเร็จอย่างงดงาม จนก้าวขึ้นมาเป็นนักร้องหญิงคุณภาพระดับแถวหน้าคนหนึ่งของประเทศไทย
นัดดาเริ่มมีอัลบั้มเพลงชุดแรก คือ "มายาชีวิต" ในปี พ.ศ. 2526 กับค่ายอโซน่า โดยได้รับเชิญให้ไปแสดงผลงานเพลงบนเรือเดินสมุทรรอบโลกที่ใหญ่ที่สุดในโลก ชื่อ "Queen Elizabeth II" อีกด้วย และเป็นตัวแทนประเทศไทยไปปรากฏตัวร้องเพลงอีกหลายงานในต่างประเทศเรื่อยมา  พร้อมกับมีอัลบั้มเพลงอีกหลายชุด รวมถึงอัลบั้มเพลงแนวแจ๊สแบบไทยประยุกต์ซึ่งสร้างชื่อเสียงให้นัดดาโด่งดังและมีผลงานเพลงยอดนิยมเป็นอมตะมาจนถึงทุกวันนี้ อาทิ มายาชีวิต, เธอเปลี่ยนใจ, สิ้นแสงตะวัน, ฉันไม่แคร์, มารยา, เสน่หา, ม่านบังตา, ลมหวล, มีดอกไม้มาฝาก เป็นต้น
ในปี พ.ศ. 2533 นัดดาเป็นศิลปินหญิงไทยคนแรกที่เดินทางไปบันทึกเสียงที่ประเทศอังกฤษ โดยออกอัลบั้มชุดที่ 6 เพลงสากล "World of your own" โดยใช้ทีมงานส่วนใหญ่จากเมืองผู้ดี จนได้รับการทาบทามให้เซ็นสัญญาเข้าสังกัด CBS ประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นเวลา 5 ปี
นัดดามีความสามารถทั้งการร้องเพลง และการแสดง ผลงานที่ผ่านมา อาทิ ละคร น้ำผึ้งขม (พ.ศ. 2529), ไฟที่ไร้ควัน (พ.ศ. 2532), นิรมิต (พ.ศ. 2540),  กุหลาบสีดำ (พ.ศ. 2548),  ภาพยนตร์  ไม่อยากให้มีพรุ่งนี้ (พ.ศ. 2529),  ภาพยนตร์ เผื่อใจไว้ให้กันสักหน่อย (พ.ศ. 2532) และ ละครเวที เรื่อง ผู้แพ้ ผู้ชนะ (พ.ศ. 2531) ที่โรงแรมมณเฑียร เป็นต้น
ด้านธุรกิจส่วนตัว เมื่อปลายปี พ.ศ. 2529 นัดดาได้เปิด EVITA COCKTAIL LOUNGE ที่โรงแรม อริสตั้น สุขุมวิท 24 ซึ่งเป็นกิจการของตนเอง
ในปี พ.ศ. 2553 ถึงปัจจุบัน นัดดาเป็นนักร้องและนักแสดงอิสระ
ผลงาน
นัดดา วิยกาญจน์ มีผลงานเพลง 11 อัลบั้ม
1.มายาชีวิต
2.สิ้นแสงตะวัน
3.ฉันไม่แคร์
4.ม่านเสน่หา
5.ร้อน
6.World of your own
7.อัลบั้มรวมฮิต
9.วังบัวบาน
10.นัดดา 2002
11.หนึ่งเดียวคนเดิม
ในปี พ.ศ. 2526 ร้องเพลงประกอบละครเรื่อง วิมานคนบาป ทางช่อง 9
ในปี พ.ศ. 2558 ร้องเพลงประกอบละครเรื่อง สุดแค้นแสนรัก ทางไทยทีวีสีช่อง 3 ได้รับรางวัลเพลงละครยอดเยี่ยม นาฏราช ครั้งที่ 7 (วันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2559)
คลองสาทร
คลองสาทร (Sathon Canal) เป็นคลองสายหนึ่งในกรุงเทพมหานคร อยู่ในเขตพื้นที่เขตสาทร ใจกลางกรุงเทพมหานคร มีประวัติเกิดขึ้นมาพร้อม ๆ กับถนนสาทร ในปี พ.ศ. 2438 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อกิจการค้าข้าวของประเทศไทยเจริญรุ่งเรืองมาก มีพ่อค้าชาวจีนและชาวตะวันตกเข้ามาค้าขายมากขึ้น แต่การคมนาคมการขนส่งมีความยากลำบาก ทางรัฐบาลต้องการพัฒนาที่ดินและขุดคลองเป็นจำนวนมาก จึงเชิญชวนเอกชนทำการขุดคลอง โดยจะยกสิทธิ์ในที่ดินสองฟากคลองเป็นการตอบแทน ต่อมาเจ้าสัวยม หรือเจ๊สัวยม คหบดีชาวจีน ได้ร่วมกันจัดตั้ง บริษัทขุดคลองแลคูนาสยาม จ้างกรรมกรจีนทำการขุดคลองขนาดใหญ่จากแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออก ไปบรรจบกับคลองถนนตรง (คลองวัดหัวลำโพง) ซึ่งคลองที่ขุดขึ้นใหม่นั้น นิยมเรียกกันตามชื่อผู้ที่ขุดว่า  "คลองเจ้าสัวยม" ขณะที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเรียก "คลองนายยม" และได้นำดินที่ขุดคลองทำถนน ทั้ง 2 ฝั่งคลองด้วย จึงกลายเป็นถนนสาทรในที่สุด ภายหลังเจ้าสัวยมได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น หลวงสาทรราชายุตก์ ผู้คนจึงนิยมเรียกคลองขุดใหม่นี้ว่า "คลองสาทรราชายุตก์" รวมถึง "ถนนสาทรราชายุตก์"  แต่ต่อมาได้เรียกเหลือเพียงสั้น ๆ ว่า "สาทร"
โดยคำว่าสาทร ในระยะแรกทั้งชื่อเขต รวมถึงคลองและถนน สะกดด้วย ธ ต่อมาในปี พ.ศ. 2542 จากการสืบค้นประวัติความเป็นมาของกรุงเทพมหานคร พบว่าสะกดผิด เนื่องจาก "สาธร" นั้นไม่มีความหมาย แต่หากสะกดด้วย ท จะมีความหมายถึง "เอื้อเฟื้อ เอาใจใส่" กอปรกับชื่อที่ถูกต้องของหลวงสาทรราชายุตก์สะกดด้วย ท จึงได้เสนอต่อกระทรวงมหาดไทย และได้มีประกาศในราชกิจจานุเบกษา เปลี่ยนมาดังเช่นปัจจุบัน
คลองสาทรเดิมเป็นคลองที่มีขนาดใหญ่ จนเมื่อช่วง พ.ศ. 2522–2525 ได้มีการก่อสร้างสะพานสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เพื่อเชื่อมต่อการจราจรจากถนนสาทรไปยังฝั่งธนบุรี จึงทำให้ต้องขยายถนนเพื่อรองรับจำนวนรถที่มาจากฝั่งธนบุรี และรองรับจำนวนรถที่จะข้ามไปยังฝั่งธนบุรีเช่นกัน ทำให้ต้องถมคลองสาทรในส่วนริมคลองทิ้งไป ส่งผลให้คลองสาทรแคบลงอย่างที่เห็นในปัจจุบันนี้
ดวงจันทร์
คาดว่าดวงจันทร์ก่อกำเนิดประมาณ 4.51 พันล้านปีก่อน ไม่นานหลังจากโลก คำอธิบายที่ได้รับการยอมรับกว้างขวางที่สุดคือดวงจันทร์ก่อกำเนิดจากเศษที่เหลือจากการชนขนาดยักษ์ระหว่างโลกกับเทห์ขนาดประมาณดาวอังคารชื่อ ธีอา (Theia)
ดวงจันทร์หมุนรอบโลกแบบประสานเวลา จะหันด้านเดียวเข้าหาโลกเสมอคือด้านใกล้ที่มีลักษณะเป็นทะเลภูเขาไฟมืด ๆ ซึ่งเติมที่ว่างระหว่างที่สูงเปลือกโบราณสว่างและหลุมอุกกาบาตที่เห็นได้ชัดเจน เมื่อสังเกตจากโลก เป็นเทห์ฟ้าที่เห็นได้เป็นประจำสว่างที่สุดอันดับสองในท้องฟ้าของโลกรองจากดวงอาทิตย์ พื้นผิวแท้จริงแล้วมืด แม้เทียบกับท้องฟ้าราตรีแล้วจะดูสว่างมาก โดยมีการสะท้อนสูงกว่าแอสฟอลต์เสื่อมเล็กน้อย อิทธิพลความโน้มถ่วงของดวงจันทร์ทำให้เกิดน้ำขึ้นลงมหาสมุทร และทำให้หนึ่งวันยาวขึ้นเล็กน้อย
เส้นผ่านศูนย์กลางของดวงจันทร์มีค่าประมาณ 3,474 กิโลเมตร หรือประมาณหนึ่งในสี่ของโลก ดังนั้นพื้นผิวของดวงจันทร์มีน้อยกว่า 1 ใน 10 ของพื้นผิวของโลก (ประมาณ 1 ใน 4 ของผืนทวีปของโลกเท่านั้น คิดเป็นขนาดใหญ่ประมาณรัสเซีย แคนาดา กับสหรัฐอเมริกา รวมกัน) มวลรวมของดวงจันทร์คิดเป็นประมาณ 2% ของมวลของโลก และแรงโน้มถ่วงเป็น 17% ของโลก
สัญลักษณ์แทนดวงจันทร์คือ ☾ ปี พ.ศ. 2512 (ค.ศ. 1969) นีล อาร์มสตรอง และ บัซซ์ อัลดริน นักบินอวกาศขององค์การนาซา เป็นมนุษย์ 2 คนแรกที่เหยียบลงบนพื้นดินของดวงจันทร์ กฎหมายอวกาศถือว่าดวงจันทร์เป็นสมบัติร่วมกันของมนุษยชาติ ตามสนธิสัญญาที่ใช้บังคับกิจกรรมของรัฐบนดวงจันทร์ ดวงดาว และวัตถุอวกาศอื่น ๆ ค.ศ. 1979
ชื่อและศัพทมูลวิทยา
ดวงจันทร์เป็นดาวบริวารของดาวเคราะห์ แต่มีความแตกต่างจากดวงจันทร์ดวงอื่นๆ ในระบบสุริยะ เพราะเมื่อเราพูดถึง "ดวงจันทร์" ก็จะหมายถึง ดาวบริวารที่โคจรรอบโลกของเรา
คำว่า จันทร์ นั้นเป็นคำศัพท์มาจากภาษาสันสกฤต (चंद्र จํทฺร อ่านว่า จัน-ดฺระ หรือคนไทยเราเรียกว่า จัน-ทฺระ) ซึ่งหมายถึงพระจันทร์ ในภาษาไทยเดิมมักเรียกว่า เดือน หรือ ดวงเดือน (ลาว: ເດືອນ เดือน, ไทใหญ่: လိူၼ် เหฺลิน) สำหรับในภาษาอังกฤษ ดวงจันทร์ หรือ Moon (ภาษาอังกฤษใช้อักษรตัวใหญ่ขึ้นต้นคำ) เป็นคำภาษาเจอร์แมนิก ตรงกับคำภาษาลาติน คือ mensis เป็นคำที่แยกออกมาจากรากภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม และเป็นตัวแทนของการนับเวลา ซึ่งรำลึกถึงความสำคัญของมัน คือ วันจันทร์ ในภาษาอังกฤษ การเรียกดวงจันทร์มีมาจนถึงปี ค.ศ. 1665 เมื่อมีการค้นพบดาวบริวารดวงใหม่ของดาวเคราะห์ดวงอื่น บางครั้งดวงจันทร์จึงถูกเลี่ยงไปใช้ชื่อในภาษาลาตินของมันแทน คือ luna เพื่อที่จะแยกมันออกจากดาวบริวารอื่น ๆ
การหมุนสมวาร
ข้างขึ้นข้างแรม ดวงจันทร์มีการหมุนรอบตัวเองแบบที่เรียกว่า การหมุนสมวาร (synchronous rotation) คือคาบการหมุนรอบตัวเองกับคาบการโคจรรอบโลกมีค่าเท่ากัน โดยดวงจันทร์ใช้เวลาโคจรรอบประมาณ 27.3 วัน เป็นผลให้ดวงจันทร์หันด้านเดียวเข้าหาโลก เรียกด้านที่หันเข้าหาเราว่า "ด้านใกล้" (near side) ส่วนด้านตรงข้าม คือ "ด้านไกล" (far side) เป็นด้านที่เราไม่สามารถมองเห็นได้ อย่างไรก็ตาม ดวงจันทร์มีการแกว่งเล็กน้อย ทำให้เรามีโอกาสมองเห็นพื้นผิวดวงจันทร์ได้มากกว่า 50% อยู่เล็กน้อย ในอดีต ด้านไกลของดวงจันทร์เป็นด้านที่ลึกลับอยู่เสมอ จนกระทั่งถึงยุคที่เราสามารถส่งยานอวกาศออกไปถึงดวงจันทร์ได้ สิ่งหนึ่งที่แตกต่างระหว่างด้านใกล้กับด้านไกล คือ ด้านไกลไม่มีพื้นที่ราบคล้ำที่เรียกว่า "มาเร" (แปลว่าทะเล) กว้างขวางมากเหมือนอย่างด้านใกล้
ดวงจันทร์ใช้เวลาในการหมุนรอบตัวเองที่ได้จังหวะพอดีกับวิถีการโคจรรอบโลก ซึ่งเมื่อเรามองดวงจันทร์จากพื้นโลกจะมองเห็นดวงจันทร์เพียงด้านเดียวตลอดเวลา ในประวัติศาสตร์ยุคแรกของดวงจันทร์ การหมุนของมันช้าและกลายเป็นถูกล็อกอยู่ในลักษณะนี้ เป็นผลมาจากปรากฏการณ์ความฝืด และมีความสัมพันธ์กับปรากฏการณ์น้ำขึ้นน้ำลงบนโลก
เมื่อนานมาแล้ว ขณะที่ดวงจันทร์ยังคงหมุนเร็วกว่าในปัจจุบัน รอบโป่งในปรากฏการณ์น้ำขึ้นน้ำลงมาก่อนแนวโลก-ดวงจันทร์ เพราะว่ามันไม่สามารถดึงรอยโป่งของมันกลับคืนได้อย่างรวดเร็วพอที่จะรักษาระยะของรอยโป่งระหว่างมันกับโลก การหมุนของมันขจัดรอยโป่งนอกเหนือจากแนวโลก-ดวงจันทร์ รอยโป่งที่อยู่นอกเส้นโลก-ดวงจันทร์นี้ทำให้เกิดการบิดเบี้ยวขอหนอน ซึ่งลดความเร็วของการหมุนของดวงจันทร์ลง เมื่อการหมุนของดวงจันทร์ช้าลงจนเหมาะสมกับการโคจรรอบโลก เมื่อนั้นรอยโป่งของมันจึงหันหน้าเข้าหาโลกเสมอ รอยโป่งอยู่ในแนวเดียวกับโลก และรอยบิดของมันก็จึงหายไป นี่คือเหตุผลว่าทำไมดวงจันทร์จึงใช้เวลาในการหมุนรอบตัวเองพอๆ กับการโคจรรอบโลก
มีความผันผวนเล็กน้อย (ไลเบรชัน) ในมุมองศาของดวงจันทร์ซึ่งเราได้เห็น เราจึงมองเห็นพื้นผิวของดวงจันทร์ทั้งหมดประมาณ 59% ของพื้นผิวทั้งหมดของดวงจันทร์
ด้านที่มองเห็นจากโลกจะถูกเรียกว่า "ด้านใกล้" และด้านที่อยู่ตรงข้ามเรียกว่า "ด้านไกล" ด้านไกลของดวงจันทร์ต่างจากด้านมืดของดาวพุธคือ ด้านมืดของดาวพุธเป็นด้านที่ไม่ถูกแสงอาทิตย์ส่องเลย แต่ด้านไกลของดวงจันทร์นั้นบางครั้งก็เป็นด้านที่ได้รับแสงอาทิตย์และหันหน้าเข้าหาโลก ด้านไกลของดวงจันทร์ได้ถูกถ่ายรูปโดยยานลูน่า 3 ของโซเวียตในปีค.ศ. 1959 หนึ่งในลักษณะภูมิประเทศที่ทำให้สังเกตได้ว่าเป็นดวงจันทร์ด้านไกลคือมันมีที่ราบคล้ำหรือ "มาเร" น้อยกว่าด้านใกล้มาก
ทะเลบนดวงจันทร์
พื้นผิวบนดวงจันทร์ที่มองด้วยตาเปล่าเห็นเป็นสีคล้ำ คือที่ราบบนดวงจันทร์หรือเรียกว่า "ทะเล" บนดวงจันทร์ (ภาษาอังกฤษเรียกว่า "มาเรีย" หรือ "มาเร" มาจากศัพท์ภาษาละติน หมายถึง ทะเล) ทั้งนี้เนื่องจากนักดาราศาสตร์ยุคแรกๆ เชื่อว่าพื้นผิวสีคล้ำเหล่านั้นเป็นพื้นน้ำ แต่ปัจจุบันทราบกันแล้วว่าเป็นแอ่งที่ราบกว้างใหญ่เกิดจากลาวาในยุคโบราณ ลาวาที่ระเบิดพวยพุ่งเหล่านี้ไหลเข้าไปในหลุมที่เกิดจากการปะทะของอุกกาบาตหรือดาวหางที่พุ่งเข้าชนดวงจันทร์ (ยกเว้น โอเชียนัส โพรเซลลารัม ซึ่งบนด้านไกลของดวงจันทร์ เป็นแอ่งที่มิได้เกิดจากการปะทะใดๆ เท่าที่รู้จัก) เราพบทะเลบนดวงจันทร์มากบนด้านใกล้ของดวงจันทร์ ส่วนทางด้านไกลมีอยู่ประปรายเพียงประมาณ 2% ของพื้นที่ผิวทั้งหมดเท่านั้น ขณะที่ทางด้านใกล้มีทะเลถึงประมาณ 31% ของพื้นที่ผิว คำอธิบายที่เป็นไปได้มากที่สุดคือการที่บรรยากาศด้านใกล้ของดวงจันทร์มีแหล่งกำเนิดความร้อนมากกว่า ซึ่งพบได้จากแผนที่ภูมิเคมีที่สร้างขึ้นจากสเปกโตรมิเตอร์รังสีแกมมาของ ลูนาร์โปรสเปกเตอร์
ภูเขาบนดวงจันทร์
บริเวณที่มีสีอ่อนกว่าบนพื้นผิวดวงจันทร์นั้นเรียกว่า "ภูเขา" (terrae) หรือบางครั้งก็เรียกง่ายๆ เพียงว่า "ที่ราบสูง" เพราะมันเป็นบริเวณที่มีความสูงมากกว่าส่วนที่เป็นทะเล มีแนวเทือกเขาที่โดดเด่นอยู่มากมายบนด้านใกล้ของดวงจันทร์ตามแนวขอบของแอ่งปะทะขนาดใหญ่ซึ่งเต็มไปด้วยหินบะซอลต์ สันนิษฐานว่านี่เป็นซากที่หลงเหลืออยู่ของขอบนอกของแอ่งปะทะ ไม่มีเทือกเขาใดของดวงจันทร์ที่เชื่อว่าเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของพื้นผิวดาวเหมือนอย่างการเกิดของภูเขาบนโลกเลย
จากภาพที่ถ่ายไว้โดยปฏิบัติการคลีเมนไทน์ (Clementine mission) เมื่อปี ค.ศ. 1994 ทำให้พบว่าบริเวณเทือกเขา 4 แห่งตามขอบของแอ่งเพียรี (Peary crater) ซึ่งกว้าง 73 กิโลเมตร ใกล้ขั้วเหนือของดวงจันทร์ น่าจะถูกแสงอาทิตย์ตลอดช่วงวันอันยาวนานบนดวงจันทร์ เหตุที่ยอดเขาแห่งแสงนิรันดร์ (Peak of Eternal Light) นี้ถูกแสงอาทิตย์ตลอดเวลาน่าจะเป็นไปได้เพราะดวงจันทร์มีความเอียงของแกนเมื่อเทียบกับระนาบสุริยวิถีน้อยมาก ไม่พบว่ามีบริเวณที่ต้องแสงอย่างนิรันดร์ลักษณะเดียวกันนี้ที่บริเวณขั้วใต้ของดาว แม้ว่าจะมีบริเวณขอบของแอ่งแชคเคิลตัน (Shackleton crater) ที่สะท้อนแสงราว 80% ของวันของดวงจันทร์ ผลสืบเนื่องอีกประการหนึ่งจากการที่แกนเอียงของดวงจันทร์มีค่าน้อยมาก คือมีย่านที่อยู่ในเขตมืดนิรันดร์ที่บริเวณก้นแอ่งมากมายใกล้ขั้วดาว
แอ่งบนดวงจันทร์
พื้นผิวของดวงจันทร์สามารถสังเกตตำแหน่งได้โดยดูจากแอ่งปะทะ ซึ่งเกิดขึ้นจากการที่อุกกาบาตและดาวหางพุ่งเข้าชนพื้นผิวของดวงจันทร์ มีแอ่งอยู่เป็นจำนวนราวครึ่งล้านแห่งที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางใหญ่กว่า 1 กิโลเมตร เนื่องจากลักษณะของแอ่งปะทะเกิดขึ้นในอัตราเกือบคงที่ จำนวนแอ่งต่อหน่วยพื้นที่จึงสามารถใช้ในการประมาณอายุของพื้นผิวได้ โดยที่ดวงจันทร์ไม่มีชั้นบรรยากาศ ไม่มีอากาศและกระบวนการทางธรณีวิทยา จึงมั่นใจได้ว่าแอ่งเหล่านี้ดำรงคงอยู่ในลักษณะดั้งเดิมไม่เปลี่ยนแปลงเมื่อเทียบกับแอ่งบนโลก
แอ่งที่ใหญ่ที่สุดบนดวงจันทร์ และอาจจัดว่าเป็นแอ่งปะทะที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่รู้จักกันในระบบสุริยะ คือ แอ่งแอตเคนขั้วใต้ (South Pole-Aitken basin) แอ่งนี้อยู่ทางฝั่งด้านไกลของดวงจันทร์ ระหว่างขั้วใต้ของดาวกับแนวศูนย์สูตร มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางราว 2,240 กิโลเมตร ลึก 13 กิโลเมตร. สำหรับแอ่งปะทะที่โดดเด่นทางฝั่งด้านใกล้ของดวงจันทร์ ได้แก่ ทะเลอิมเบรียม ทะเลเซเรนิเททิส ทะเลคริเซียม และทะเลเนคทาริส
น้ำบนดวงจันทร์
วันที่ 9 ตุลาคม 2009 ครบ 100 วันการส่ง LCROSS ไปโคจรรอบดวงจันทร์ ทางนาซ่าก็ยิงจรวดที่ติดตั้งอยู่บนดาวเทียมพร้อมกับปล่อยให้ตัว ดาวเทียมตกกระทบพื้นดวงจันทร์ นาซ่าก็แถลงผลวิเคราะห์ข้อมูลจากเซ็นเซอร์บนดาวเทียมว่า ฝุ่นที่กระจายขึ้นมานั้นมีน้ำประมาณ 90 ลิตร
การยืนยันนี้ได้มาจากเซ็นเซอร์ NIR (Near Infrared) โดยอาศัยการวัดค่า spectrum ของแสงก่อนการชน และหลังการชน เพื่อเทียบสัดส่วนของพลังงานในย่านต่างๆ พบว่าย่าน 300nm นั้นมีพลังงานสูงขึ้นมาเป็นการยืนยันว่ามี hydroxyl อยู่ในฝุ่นที่ลอยขึ้นมานั้น
ก่อนหน้านี้ข้อมูลจากกล้องฮับเบิลเคยแสดงข้อมูลเบื้องต้นว่าอาจจะมีไฮดรอกซิลในฝุ่นที่ลอยขึ้นมา แต่ช่วงเวลาที่แถลงข่าวนั้นยังไม่มีการยืนยัน
สำหรับการสังเกตการพวยฝุ่นที่ทางนาซ่าคาดว่าน่าจะใช้อุปกรณ์สมัครเล่นทำ ได้นั้นกลับไม่สามารถทำได้เนื่องจากสภาพอากาศ แต่ทางนาซ่าก็ได้ถ่ายภาพไว้แล้ว
ลักษณะทางกายภาพ
ดวงจันทร์เป็นดาวเคราะห์ที่ประกอบด้วยองค์ประกอบอันหลากหลาย ที่มีความแตกต่างทางเคมีภูมิวิทยาอย่างชัดเจนระหว่างส่วนของพื้นผิว ส่วนของเปลือก และส่วนของแกน เชื่อว่าลักษณะทางโครงสร้างเช่นนี้เป็นผลมาจากการก่อตัวขึ้นเป็นส่วนๆ จากทะเลแมกม่าที่เกิดขึ้นหลังจากการกำเนิดดาวเคราะห์ไม่นานนัก คือราว 4.5 พันล้านปีที่แล้ว พลังงานที่ใช้ในการหลอมเหลวผิวชั้นนอกของดวงจันทร์เชื่อว่าเกิดจากการปะทะครั้งใหญ่ ซึ่งให้เกิดระบบการโคจรระหว่างโลกกับดวงจันทร์ขึ้น
อุณหภูมิพื้นผิว
แตกต่างอย่างชัดเจนเนื่องจากบนดวงจันทร์ไม่มีชั้นบรรยากาศห่อหุ้มเหมือนบนโลก
การก่อตัว
ในยุคแรก ๆ คาดเดากันว่าดวงจันทร์เคยเป็นส่วนหนึ่งของเปลือกโลก แต่เปลือกโลกส่วนนั้นได้กระเด็นออกไปโดยมีสาเหตุจากแรงหนีศูนย์กลาง ทิ้งร่องรอยเป็นแอ่งของมหาสมุทรขนาดใหญ่บนโลก อย่างไรก็ตามแนวคิดนี้ไม่น่าจะเป็นไปได้ เพราะโลกจะต้องหมุนรอบตัวเองเร็วมาก บางคนบอกว่าดวงจันทร์อาจก่อตัวขึ้นที่อื่น แต่พลัดหลงมาอยู่ใกล้โลกจึงถูกโลกจับไว้เป็นดาวบริวาร
บางคนเสนอว่า โลกและดวงจันทร์อาจเกิดขึ้นมาพร้อม ๆ กันขณะที่ระบบสุริยะก่อตัว แต่ทฤษฎีนี้ไม่สามารถอธิบายได้ว่าเหล็กในดวงจันทร์พร่องไปไหน อีกทฤษฎีหนึ่งกล่าวว่า ดวงจันทร์อาจก่อตัวจากการสะสมหลอมรวมของดาวเคราะห์น้อยขนาดเล็ก
ทฤษฎีที่ยอมรับกันมากที่สุดในปัจจุบัน คือ ทฤษฎีการชนครั้งใหญ่ กล่าวว่ามีวัตถุขนาดดาวอังคารโคจรมาชนโลก ในช่วงที่โลกกำลังก่อตัวขึ้นใหม่ ๆ ทำให้เนื้อโลกบางส่วนที่ยังร้อนอยู่กระเด็นออกไป และรวมตัวกันเป็นดวงจันทร์
แรงไทดัลทำให้ดวงจันทร์มีรูปร่างเป็นทรงรีอยู่เล็กน้อย โดยมีแกนหลัก (แกนด้านยาว) ของวงรีชี้มายังโลก
จันทรุปราคา
จันทรุปราคา เกิดจากการที่ดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ เรียงตัวในแนวเดียวกันตามลำดับ ทำให้เงาของโลก บดบังแสงอาทิตย์ที่จะส่องมายังดวงจันทร์ และทำให้ดวงจันทร์ค่อยๆหายไปทั้งหมด หรือบางส่วน ก่อนจะกลับมาปรากฏใหม่อีกครั้ง ซึ่งจันทรุปราคาที่ดวงจันทร์จะหายไปทั้งหมดเรียกว่า จันทรุปราคาเต็มดวง จันทรุปราคาที่ดวงจันทร์จะหายไปบางส่วนเรียกว่า จันทรุปราคาบางส่วน
การสำรวจดวงจันทร์
ประเทศที่ส่งยานสำรวจอวกาศลงบนดวงจันทร์ คือ โซเวียต (ค.ศ. 1966 โดยปัจจุบันคือรัสเซีย), สหรัฐ (ค.ศ. 1966), จีน (ค.ศ. 2013)
ประเทศที่ส่งนักบินอวกาศลงเหยียบบนดวงจันทร์ คือ สหรัฐ (ค.ศ. 1969)
ความเชื่อของมนุษย์ต่อดวงจันทร์
ชาวตะวันตกมีเทพนิยายกรีก ที่มีอาร์ทิมิส (Artemis) และ เซลีนี เทพีแห่งดวงจันทร์ และชาวโรมันมี ไดแอนา เป็นเทพีแห่งดวงจันทร์เช่นกัน ส่วนทางตะวันออกเช่น จีน มีเทพธิดาฉางเอ๋อ เป็นเทพธิดาแห่งดวงจันทร์ ในโหราศาสตร์ไทยมี พระจันทร์ เป็นเทวดาประจำวันจันทร์ และชาวญี่ปุ่น มีการมองดวงจันทร์ว่ามีกระต่ายตำข้าวอยู่บนดวงจันทร์ ในไทยมีความเชื่อเรื่องการอาบน้ำเพ็ญ คือการอาบน้ำในวันพระจันทร์เต็มดวงมีการทำพิธีในวันเพ็ญเดือน 12 โดยเชื่อว่าการอาบน้ำกลางแจ้งในช่วงของวันดังกล่าวจะทำให้ได้รับพลังจากดวงจันทร์เป็นความสิริมงคล
สถานภาพทางกฎหมาย
ถึงแม้ว่าธงจำนวนมากของสหภาพโซเวียตจะถูกโปรยโดยยานลูน่า 2 ในปี 1959 และภายหลังภารกิจลงจอด และธงชาติสหรัฐอเมริกาก็ถูกปักไว้เป็นสัญลักษณ์บนดวงจันทร์ ไม่มีชาติใดได้ครอบครองความเป็นเจ้าของของส่วนใดส่วนหนึ่งของพื้นผิวดวงจันทร์เลย โซเวียตและสหรัฐต่างก็อยู่ร่วมกันในสนธิสัญญาอวกาศนอก ซึ่งให้ดวงจันทร์อยู่ภายใต้วงอำนาจเดียวกันกับเขตน่านน้ำสากล (สาธารณสมบัติ) สนธิสัญญานี้ยังจำกัดให้มีการใช้ดวงจันทร์เพื่อจุดประสงค์แห่งสันติภาพ ซึ่งแน่นอนว่าจะเป็นการห้ามการติดตั้งทหารและอาวุธอำนาจทำลายล้างสูงอีกด้วย (รวมไปถึงอาวุธนิวเคลียร์)
สนธิสัญญาฉบับที่ 2 สนธิสัญญาจันทรา มีจุดประสงค์เพื่อที่จะจำกัดการสำรวจทรัพยากรธรรมชาติบนดวงจันทร์โดยชาติเพียงชาติเดียว แต่ก็ยังไม่มีชาติใดในกลุ่ม Space-faring nations เซ็นสนธิสัญญานี้เลย เอกชนหลายๆ แห่งได้ทำการครอบครองดวงจันทร์ทั้งหมดหรือส่วนใดส่วนหนึ่ง แม้ว่าจะไม่มีผู้ใดจะพิจารณาความน่าเชื่อถือก็ตาม
เจ้าชายโชโตกุ
เจ้าชายโชโตกุ (聖徳太子 (Shōtoku Taishi); 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 574 – 8 เมษายน ค.ศ. 622) รู้จักกันในพระนาม เจ้าชายอูมายาโดะ (厩戸皇子 (Umayado no ōjî)) หรือ เจ้าชายคามิตสึยะ (上宮皇子 (Kamitsumiya no ōji)) เป็นผู้สำเร็จราชการและนักการเมืองกึ่งตำนานในประเทศญี่ปุ่นยุคอาซูกะที่รับใช้จักรพรรดินีซูอิโกะ พระองค์เป็นพระราชโอรสของจักรพรรดิโยเมและเจ้าหญิงอานาโฮเบะ โนะ ฮาชิฮิโตะ พระบิดาและพระมารดาเป็นพระญาติของตระกูลโซงะ ซึ่งมีอำนาจมากในสมัยนั้น และพระองค์ทรงเกี่ยวพันกับการกำจัดตระกูลโมโนโนเบะอีกด้วย หลักฐานสำคัญที่ใช้อ้างอิงพระประวัติและพระกรณียกิจนั้นมาจากพงศาวดารญี่ปุ่นนาม นิฮงโชกิ เจ้าชายมีชื่อเสียงจากการปรับปรุงการบริหารราชการให้ทันสมัยและส่งเสริมศาสนาพุทธในประเทศญี่ปุ่น
ลำดับวงศ์ตระกูล
พระบิดามารดา ภริยา
สิ่งสืบทอด
มีสถาบันหลายแห่งที่ตั้งชื่อตามโชโตกุ เช่น มหาวิทยาลัยโชโตกุกากูเอ็งและวิทยาลัยที่เกี่ยวข้อง (ทั้งสองแห่งอยู่ในกิฟุ) พยางค์แรกของพระนาม (聖) สามารถอ่านแบบโก-อนว่า โช และในแบบคัง-อนว่า เซ ตัวอ่านแบบหลังสามารถพบในชื่อมหาวิทยาลัยเซโตกุและวิทยาลัยที่เกี่ยวข้อง (ทั้งสองแห่งอยู่ในมัตสึโดะ)
สกุลเงิน
พระบรมสาทิสลักษณ์ของเจ้าชายโชโตกุปรากฏลงในธนบัตร 100, 1,000, 5,000 และ 10,000 ้ยน
นรสิงห์
นรสิงห์ หรือ นรสีห์ (नरसिंह, ) เป็นอวตารของพระวิษณุ โดยมีร่างกายท่อนล่างเป็นมนุษย์ และร่างกายท่อนบนเป็นสิงโต ลงมาทำลายความชั่วร้ายและยุติการกดขี่ข่มเหงทางศาสนาและความหายนะบนโลก ฟื้นฟูธรรม นอกจากนี้ นรสิงห์ยังได้รับการกล่าวถึงเป็นเทพแห่งโยคะ ในรูปแบบโยคะ-นรสิงห์
นรสิงห์เป็นหนึ่งในเทพหลักในลัทธิไวษณพ และตำนานของเขาได้รับการยกย่องในVaikhanasas, Sri Vaishnavism, Sadh Vaishnavism และในธรรมเนียมอื่น ๆ ของลัทธิไวษณพ
พิมพ์ใจ ใจเย็น
ศาสตราจารย์ พิมพ์ใจ ใจเย็น (เกิด 25 ธันวาคม พ.ศ. 2513) เป็นนักวิทยาศาสตร์ที่ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ สาขาชีวเคมี ประจำปี พ.ศ. 2548 และรางวัล ประจำปี พ.ศ. 2546 จากผลงานการวิจัยศึกษากลไกการทำงานของเอ็นไซม์ เพื่อกำจัดสารพิษตกค้างในสิ่งแวดล้อม
นรสิงห์
เรื่องราว
หิรัณยกศิปุบำเพ็ญตบะเป็นเวลานาน จนได้รับพรจากพระพรหม ให้เป็นผู้ที่ฆ่าไม่ตายจากมนุษย์, สัตว์, เทวดา ให้ฆ่าไม่ตายทั้งในเวลากลางวันและกลางคืน ให้ฆ่าไม่ตายทั้งจากอาวุธและมือ ให้ฆ่าไม่ตายทั้งในเรือนและนอกเรือน
พิมพ์ใจ ใจเย็น
ประวัติ
ศาสตราจารย์ พิมพ์ใจ ใจเย็น หรือที่รู้จักในนาม ศาสตราจารย์ ดร.พิมพ์ใจ ใจเย็น เกิดเมื่อ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2513 ที่จังหวัดภูเก็ต เป็นบุตรสาวคนโตของนายอดุลย์ และนางซุ่ยลู้ ใจเย็น มีน้องสาว 1 คน คือ พญ.นัยเนตร ใจเย็น ศาสตราจารย์ ดร. พิมพ์ใจ ใจเย็น สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมต้นและมัธยมปลาย จากโรงเรียนสตรีภูเก็ต และโรงเรียนหาดใหญ่วิทยาลัย โดยได้รับทุนโครงการพัฒนาและส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (พสวท.) ตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายจนถึงปริญญาเอก จบปริญญาตรี (เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง) สาขาเคมี จากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เมื่อปี พ.ศ. 2535 และปริญญาเอก สาขาชีวเคมี จากมหาวิทยาลัยมิชิแกน แอนน์อาร์เบอร์ (University of Michigan, Ann Arbor) ตลอดเวลาที่เรียน ได้รับรางวัลผลการเรียนดีเด่นต่างๆ อยู่เสมอ อาทิ รางวัลพระราชทานนักเรียนเรียนดีในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น รางวัลจากมูลนิธิ ดร. แถบ นีละนิธิ ในระดับปริญญาตรี รางวัล Chrisman Award สำหรับนักศึกษาปริญญาเอกที่มีผลการเรียนผลงานวิจัยดี และรางวัล Murphy Award สำหรับผู้สำเร็จการศึกษาที่มีผลงานตีพิมพ์ดีเยี่ยม จากมหาวิทยาลัยมิชิแกน
นรสิงห์
เรื่องราว
หิรัณยกศิปุ ได้อาละวาดสร้างความเดือดร้อนไปทั่วทั้งสามภพ พระอินทร์จึงทูลเชิญพระนารายณ์อวตารเกิดมาเป็น นรสิงห์ คือ มนุษย์ครึ่งสิงห์ นรสิงห์สังหารหิรัณยกศิปุด้วยกรงเล็บด้วยการฉีกอก ที่กึ่งกลางบานประตู ในเวลาโพล้เพล้ ก่อนตาย นรสิงห์ได้ถามหิรัณยกศิปุว่า สิ่งที่ฆ่าเจ้าเป็นมนุษย์หรือสัตว์หรือเทวดาหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ สิ่งที่สังหารเป็นมือหรืออาวุธหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ ในเรือนหรือนอกเรือนหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ และเป็นเวลากลางวันหรือกลางคืนหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ นรสิงห์จึงประกาศว่า บัดนี้ พรที่ประทานจากพระพรหมได้สลายไปสิ้นแล้ว เทวดาทั้งสามภพจึงยินดี
พิมพ์ใจ ใจเย็น
การทำงาน
ปัจจุบันเป็นศาสตราจารย์ประจำภาควิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล นักวิจัยประจำหน่วยวิจัยเพื่อความเป็นเลิศโครงสร้างและการทำงานของโปรตีน คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และกรรมการบริหารชมรมวิจัยโปรตีนแห่งประเทศไทย
งานวิจัย
ศ.ดร. พิมพ์ใจ สนใจศึกษาความรู้พื้นฐานในด้านกลไกการเกิดปฏิกิริยาของเอนไซม์ โดยเฉพาะเอนไซม์ในกลุ่มที่มีสารประกอบประเภทวิตามินบีสอง (Flavin) เป็นตัวช่วยในการเร่งปฏิกิริยา นอกจากใช้วิธีการทดลองทางด้านชีวเคมีทั่วไปในการศึกษาแล้ว มีการใช้ข้อมูลทางจลนศาสตร์และอุณหพลศาสตร์ ซึ่งได้มาจากการทำการทดลองกับเครื่องมือ stopped-flow spectrometer ควบคู่ไปกับการวัดสมบัติทางด้านสเปคโตรสโกปีชนิดต่างๆ เพื่อเป็นตัวบ่งชี้ถึงกลไกการเกิดปฏิกิริยาด้วย รวมทั้งการศึกษาโครงสร้างทางสามมิติของเอนไซม์ต่างๆ เอนไซม์หลักที่ศึกษา มี 4 กลุ่ม ได้แก่
นรสิงห์
เรื่องราว
รูปประติมากรรมหรือรูปวาดของนรสิงห์ตอนสังหารหิรัณยกศิปุ จึงมักสลักมีรูปเทวดาองค์เล็ก ๆ 2 องค์อยู่ข้างล่างแสดงกิริยายินดีด้วย
พิมพ์ใจ ใจเย็น
งานวิจัย
1. เอนไซม์ที่ทำหน้าที่ย่อยสารประกอบอะโรมาติก ซึ่งทำให้จุลินทรีย์สามารถบำบัดของเสียในสิ่งแวดล้อมด้วยกระบวนการทางชีวภาพได้
2. เอนไซม์ลูซิเฟอเรส (luciferase) ที่สามารถเร่งปฏิกิริยาการเรืองแสงจากสิ่งมีชีวิต โดยได้ทำการแยกเอนไซม์ชนิดนี้จากแบคทีเรียเรืองแสงในทะเล
3. เอนไซม์ไพราโนสออกซิเดส (pyranose oxidase) ในการสังเคราะห์สารให้ความหวาน โดยศึกษาถึงข้อมูลเชิงลึกในการเกิดปฏิกิริยา เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้งานเอนไซม์ตัวนี้ในภาคอุตสาหกรรมได้ดีขึ้น
4. เอนไซม์เซอรีนไฮดรอกซีเมททิลทรานสเฟอเรส (serine hydroxymethyl transferase, SHMT) เพื่อการนำไปสู่การพัฒนายาต้านมาลาเรียตัวใหม่ต่อไป
วอร์มเนสออนเดอะโซล
"วอร์มเนสออนเดอะโซล" เป็นอีพี และซิงเกิลลำดับแรกของวงดนตรีเฮฟวีเมทัลชาวอเมริกัน อะเว็นจด์เซเวนโฟลด์ ออกจำหน่ายเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2544 โดยกูดไลฟ์เรเคิดดิงส์ ซิงเกิลหรืออีพีนี้ประกอบด้วยวิดีโอของเพลง "วอร์มเนสออนเดอะโซล" เป็นแทร็กโบนัสในเอนแฮนซ์ซีดี อีพีนี้เป็นผลงานแรกของมือกีตาร์ ซินนิสเตอร์ เกตส์ เพลงทั้งหมดได้รวมอยู่ในอัลบั้มแรกของอะเว็นจด์เซเวนโฟลด์ ซาวน์ดิงเดอะเซเวนท์ทรัมเปต ยกเว้นเวอร์ชันเฮฟวีเมทัลของเพลง "ทูเอนด์เดอะแรปเชอร์" ซึ่งต่อมาได้ออกจำหน่ายอีกครั้งกับค่ายเพลงโฮปเลสเรเคิดส์
รายชื่อเพลง
เพลงทั้งหมดแต่งโดยอะเว็นจด์เซเวนโฟลด์ นอกเหนือจากนี้จะระบุไว้
* เวอร์ชันใหม่นี้ได้อยู่ในอัลบั้ม ซาวน์ดิงเดอะเซเวนท์ทรัมเปต ที่ได้นำมาออกจำหน่ายอีกครั้ง แทนที่เวอร์ชันเดิม
เพียเมืองแพน
อพยพจากเวียงจันทน์
พ.ศ. 2322 พระเจ้าสิริบุญสารแห่งเวียงจันทน์ (ครองราชย์ราว พ.ศ. 2294-2322) พิพาทกับกลุ่มเจ้าพระวอเจ้าพระตาเมืองนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน แล้วยกทัพตีค่ายบ้านดอนมดแดงแตกจับเจ้าพระวอประหาร กษัตริย์ธนบุรีจึงโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ทองด้วง) และเจ้าพระยาสุรสีห์ (บุญมา) สองพี่น้องยกทัพตีนครเวียงจันทน์ เจ้าแก้วบุฮม (แก้วบรม) และเพียเมืองแพน (พระยาเมืองแพน) สองพี่น้องซึ่งเป็นโอรสเจ้าแสนปัจจุทุม (ท้าวแสนแก้วบุฮม) ในราชวงศ์ล้านช้างจึงยกไพร่พลจากบ้านเพี้ยปู่แขวงเมืองธุรคมหงษ์สถิตย์ซึ่งตั้งอยู่ทิศเหนือเวียงจันทน์ไปทางน้ำงึมราว 70 กิโลเมตร ข้ามน้ำโขงมาตั้งถิ่นฐานกระจายอยู่บ้านโพธิ์ตาก (ตำบลบ้านกง อำเภอเมืองขอนแก่น) บ้านยางเดี่ยว บ้านโพธิ์ศรี (ตำบลบ้านโนน อำเภอกระนวน) บ้านโพธิ์ชัย (อำเภอมัญจาคีรี) บ้านสร้าง บ้านชีโหล่น (เขตเมืองสุวรรณภูมิ อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด) และไพร่พลบางส่วนตั้งอยู่เขตอำเภอเมืองขอนแก่น อำเภอน้ำพอง อำเภออาจสามารถในจังหวัดร้อยเอ็ด และอำเภอคำเขื่อนแก้วในจังหวัดยโสธร เฉพาะเจ้าแก้วบุฮมอพยพไพร่พลตั้งที่บ้านโพธิ์ชัยฝ่ายเพียเมืองแพนอพยพไพร่พลตั้งที่บ้านชีโหล่น (ชีโล่น)  คุมไพร่พลคนละ 500 ขึ้นเมืองท่งหรือเมืองสุวรรณภูมิ ราว 9 ปีต่อมาใน พ.ศ. 2331 เพียเมืองแพนอพยพไพร่พลราว 330 คนขอแยกจากเมืองสุวรรณภูมิไปตั้งบ้านเรือนที่บึงบอนบ้านดอนพยอมเมืองเพี้ย (ดอนกระยอม) ยกขึ้นเป็นเมือง ปัจจุบันคือบ้านเมืองเพี้ย ตำบลเมืองเพี้ย อำเภอบ้านไผ่
เริ่มตั้งเมือง
หลังทัพสยามบุกตีเวียงจันทน์ได้กวาดต้อนเจ้านาย ขุนนาง และไพร่พลลาวเข้ามาในอาณาเขตสยามตั้งรกรากส่วนมากที่สระบุรีรวมทั้งหัวเมืองลาวชั้นในและกรุงเทพฯ เจ้านางคำแว่นราชวงศ์ล้านช้างธิดาคนโตของเพียเมืองแพนอดีตนางข้าหลวงของเจ้านางเขียวค้อมพระราชธิดาพระเจ้าสิริบุญสาร ถูกควบคุมตัวในฐานะเชลยไว้ที่พระบรมมหาราชวัง พ.ศ. 2325 เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกปราบดาภิเษกตนเองเป็นกษัตริย์สยามรัชกาลที่ 1 แล้วย้ายราชธานีจากธนบุรีมาตั้งที่บางกอก จึงมีนโยบายกดดันเจ้านายหัวเมืองลาวสองฝั่งโขงให้อยู่ในความควบคุมผ่านการตั้งเมืองขึ้นโดยส่งบรรณาการปีละ 2 ครั้ง พ.ศ. 2331 เพียเมืองแพนทราบข่าวธิดาถูกสถาปนาเป็นพระสนมเอกและกวนเมืองแสนหรือเพียเมืองแสน (ท้าวคำพาว ต้นสกุลประจันตเสน) ญาติสนิทได้เป็นพระจันทรประเทศเจ้าเมืองชลบถ ปัจจุบันคืออำเภอชนบทในจังหวัดขอนแก่น จึงอพยพไพร่พลมาอยู่บ้านโนนทองข้างบึงบอน (หนองขอนแก่นหรือบึงพระลับโนนทอง) ตั้งเป็นบ้านบึงบอนปัจจุบันคือพื้นที่บึงแก่นนคร ก่อนตั้งเมืองได้สำรวจสถานที่ลงหลักปักฐานจากบ้านภูเวียงใกล้เขาภูเวียงมาถึงบ้านโพธิ์ตากใกล้บึงชัยวานและน้ำพองหนีบ ซึ่งมีน้ำพองไหลผ่านทิศเหนือและน้ำเซินไหลผ่านทิศใต้ แต่เห็นว่าบริเวณดังกล่าวคงห่างไกลกรุงเทพฯ และปีใดฝนดีน้ำก็ท่วม จึงสำรวจสถานที่ตั้งเมืองใหม่ ณ บ้านทุ่มแต่น้ำท่าไม่สะดวกและเจ้าเมืองชลบถอ้างว่าเป็นเขตแดนเมืองชลบถเสมอซึ่งอ้างมาจนสมัยรัชกาลที่ 5 เพียเมืองแพนจึงเลือกบริเวณบ้านโนนทอง บ้านโนนทัน และบ้านพระลับ ซึ่งนอกจากตั้งใกล้บึงบอนยังใกล้น้ำชี เมื่อตั้งเมืองด้วยไพร่พล 330 คนแล้วจึงสมัครขึ้นเมืองนครราชสีมา โดยมีใบบอกถึงพระยานครราชสีมาและปักบือเมืองหรือเสาหลักเมือง ณ ทิศตะวันตกวัดกลาง บ้านเมืองเก่า ถนนกลางเมือง สร้างหอโฮงเจ้าเมือง 3 หลังซึ่งใหญ่กว่าที่ว่าราชการเมืองหรือจวนเจ้าเมืองและสร้างศาลมเหสัก (เมืองเก่า) ประจำเมือง
สร้างวัดประจำเมือง
ราว พ.ศ. 2332-2333 เพียเมืองแพนสร้างวัดประจำเมืองใกล้ฝั่งบึงบอนขึ้น 4 วัดคือ
1. วัดเหนือ (วัดหนองแวงพระอารามหลวง) สำหรับเจ้าเมืองบำเพ็ญกุศลและประกอบพิธีกรรม ที่เรียกวัดเหนือเนื่องจากตั้งอยู่เหนือทางน้ำไหล
2. วัดกลาง (วัดกลางเมืองเก่า) ติดโฮงเจ้าเมือง สำหรับกรมการผู้ใหญ่บำเพ็ญกุศลและประกอบพิธีกรรม
3. วัดใต้ (วัดธาตุพระอารามหลวง) หรือวัดพระธาตุโนนทอง หรือวัดธาตุเมืองเก่า สำหรับประชาชนบำเพ็ญกุศลและประกอบพิธีกรรม ที่เรียกว่าวัดใต้เนื่องจากตั้งอยู่ทิศใต้สายน้ำแต่อยู่ทิศเหนือของเมือง ที่เรียกวัดธาตุเนื่องจากมีธาตุเก่าตั้งอยู่ทิศตะวันออกของวัด ในอดีตน้ำจากบึงแก่นนครไหลลงบึงทุ่งสร้างดังนั้นคุ้มเหนือจึงตั้งอยู่ทิศใต้ของเมือง
4. วัดแขก (วัดโพธิ์โนนทัน) หรือวัดท่าแขก ฟากตะวันออกบึงบอน สำหรับสงฆ์และแขกเมืองหรือคนต่างถิ่นพักอาศัยบำเพ็ญกุศลและประกอบพิธีกรรม นอกจากนี้ยังบูรณะสิม (พระอุโบสถ) ขึ้นใหม่
อัญเชิญพระลับ
พระลับเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองสันนิษฐานว่าเพียเมืองแพนอัญเชิญมาประดิษฐานที่เมืองขอนแก่น ซึ่งบรรจุซ่อนไว้ในอุโมงค์พระธาตุเก่าของวัดธาตุ (พระอารามหลวง) เมืองเก่าหลังสร้างวัดเสร็จ การถูกซ่อนไว้เป็นความลับมีแต่เจ้าอาวาสเท่านั้นที่ทราบเรื่องชาวบ้านจึงเรียกนามพระพุทธรูปว่าพระลับหรือหลวงพ่อพระลับสืบมา หลังการตั้งเมืองพระพุทธรูปถูกปกปิดในพระธาตุโดยไม่มีใครพบเห็นเมื่อขยายเมืองมาตั้งบ้านขึ้นใหม่ทางทิศเหนือเมืองเก่าจึงตั้งชื่อว่าบ้านพระลับและยกเป็นตำบลพระลับตามนามพระพุทธรูป ปัจจุบันตำบลพระลับตั้งทางทิศตะวันออกเมืองขอนแก่น วัดเหนือเปลี่ยนนามเป็นวัดธาตุ (พระอารามหลวง) วัดกลางคงชื่อเดิม ส่วนวัดใต้ตั้งอยู่ริมหนองน้ำมีต้นแวงขึ้นมากจึงเรียกวัดหนองแวง (พระอารามหลวง) พระลับมีพุทธลักษณะปางมารวิชัยหล่อด้วยสัมฤทธิ์ทั้งองค์และฐาน หน้าตักกว้าง 11 นิ้ว สูง 29 นิ้ว ประทับนั่งขัดสมาธิราบ พระพักตร์รูปไข่ พระนลาฎกว้าง พระขนงโก่ง พระเนตรเรียวเหลือบต่ำ พระนาสิกสันปลายแหลม พระโอษฐ์แย้ม พระเกษาเล็กแหลม พระเกตุมาลาใหญ่ รัศมีเปลว ตั้งบนฐานกลีบบัวลาว ครองจีวรห่มเฉียงเปิดพระอังสาขวา ชายจีวรยาวจรดพระนาภี นิ้วพระหัตถ์ยาวเสมอกัน ฐานปัทม์ยกทรงสูงสี่เหลี่ยมบัวคว่ำบัวหงาย (โบกคว่ำโบกหงาย) แนวดูกงู (ลูกแก้วอกไก่) งอนขึ้นด้านบน เป็นศิลปะลาวหรือศิลปะล้านช้างสกุลช่างเวียงจันทน์พุทธลักษณะคล้ายกลุ่มพระพุทธรูปปางมารวิชัยระเบียงหอพระแก้วเวียงจันทน์ อายุราวพุทธศตวรรษที่ 22-24 สันนิษฐานว่าการหล่อพระลับเริ่มราว พ.ศ. 2068 ในรัชกาลพระเจ้าโพธิสาลราชแห่งหลวงพระบางโดยศึกษาจากพระพุทธลักษณะ อีกทัศนะสันนิษฐานว่าหล่อราว พ.ศ. 2232 เจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็กอพยพผู้คนมาบูรณะปฏิสังขรณ์พระธาตุพนมโดยนำช่างเวียงจันทน์ลงมาด้วย พ.ศ. 2233 การบูรณะสำเร็จตั้งแต่ส่วนที่ 2 ขึ้นไปจนยอดสุด โลหะบูรณะสร้างจากเหล็กเปียกหรือเหล็กไหลเนื้อคล้ายตะกั่ว (ซะกั่ว) หรือเงินโดยหล่อโบกครอบปูนยอดพระธาตุพนม แหล่งเหล็กเปียกตั้งบนภูเหล็กซึ่งเป็นภูเขาศิลาแลงเตี้ยเป็นเนินสูงจากทุ่งนาใกล้บ้านดอนข้าวหลาม ตำบลน้ำก่ำ อำเภอธาตุพนม ทิศใต้พระธาตุพนมราว 8 กิโลเมตร ปัจจุบันยังคงปรากฏหลุมและรอยขุด
พ.ศ. 2236 หลังบูรณะพระธาตุพนมเจ้าราชครูโพนสะเม็กหล่อพระพุทธรูปใหญ่ปางมารวิชัยหน้าตักกว้าง 1.80 เมตร ตั้งเป็นประธานในพระวิหารหอแก้วของวัด วัสดุที่เหลือ เช่น ทองแดง เศษปูน เป็นต้น ถูกใช้หล่อพระพุทธรูปหลายองค์เพื่อมอบให้ศิษย์นำไปสักการะ ส่วนที่เหลือบรรจุไว้ในพระธาตุพนม พ.ศ. 2497 พระเทพรัตนโมลี (แก้ว กนฺโตภาโส, อุทุมมาลา) เจ้าอาวาสวัดพระธาตุพนมซ่อมแซมวิหารหอพระแก้วก่อนปูกระเบื้องลายซีเมนต์ได้สั่งช่างขุดพื้นวิหารหน้าพระประธานและพบกรุพระจำนวนมาก เช่น พระทองคำบุ 250 องค์ พระเงิน พระขนาดเล็ก เป็นต้น โดยนำขึ้นมาเฉพาะพระทองคำ 1 องค์หนักราว 4 กิโลกรัมครึ่ง พระนาค 1 องค์ พระทองคำบุ 3 องค์ พระหินดำ 1 องค์ และพระทองสัมฤทธิ์ 1 องค์ สันนิษฐานว่าพระลับคงสร้างโดยเจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็กแล้วมอบแด่ราชวงศ์องค์สำคัญหนึ่งในนั้นคือเจ้าแก้วบูฮมบรรพบุรุษของเพียเมืองแพนและเพียเมืองแพนคงรักษาพระพุทธรูปองค์นี้สืบมา 17 ตุลาคม พ.ศ. 2537 พระเทพวิมลโมลี (เหล่า สุมโน) ซึ่งต่อมาเลื่อนเป็นพระธรรมวิสุทธาจารย์เจ้าอาวาสวัดธาตุ (พระอารามหลวง) รองเจ้าคณะภาค 9 (มหานิกาย) และรองอธิการบดีมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมภ์ วิทยาเขตขอนแก่น ในขณะนั้น เกรงว่าต่อไปชาวเมืองจะไม่รู้จักพระลับจึงเชิญนายกวี สุภธีระ ผู้ว่าราชการจังหวัดขอนแก่นพร้อมข้าราชการผู้ใหญ่ผู้ทรงคุณวุฒิฝ่ายสงฆ์และฆราวาสร่วมกันเปิดเผยและประกาศเป็นทางการเมื่อวันอังคาร ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 10 ปีจอ หรือวันออกพรรษาที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2537 ว่าพระพุทธรูปที่เพียเมืองแพนอัญเชิญมาพร้อมการสร้างเมืองคือพระลับซึ่งประดิษฐาน ณ วัดธาตุ (พระอารามหลวง) และประกาศให้เป็นพระพุทธรูปคู่เมืองขอนแก่น
การตั้งเมือง
ปลาย พ.ศ. 2339 รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ เจ้านางคำแว่นธิดาเพียเมืองแพนเป็นท้าวเสือ เมืองขอนแก่นส่งส่วยเมืองนครราชสีมาครบ 9 ปี เจ้านางคำแว่นจึงกราบบังคมทูลให้บิดายกไพร่พลแยกจากเมืองสุวรรณภูมิตั้งเป็นเมือง พระยานครราชสีมามีใบบอกถึงกรุงเทพฯ พ.ศ. 2340 รัชกาลที่ 1 จึงโปรดเกล้าฯ ยกบ้านบึงบอนเป็นเมืองขอนแก่น ให้เพียเมืองแพนเป็นพระนครศรีบริรักษ์เจ้าเมืองขึ้นต่อกรุงเทพฯ ดังระบุในใบบอกเมืองขอนแก่น เขียนที่ว่าราชการเมืองขอนแก่นฝ่ายเมืองเดิม วันที่ 28 เมษายน รัตนโกสินทร์ศก 109 ว่า
ส่วนหลักฐานการตั้งเมืองขอนแก่นในพงศาวดารอีสานฉบับพระยาขัติยวงศา (เหลา ณร้อยเอ็จ) ระบุว่า ...ครั้นถึงจุลศักราช 1150 ได้ทราบข่าวว่าเมืองแพนบ้านชีโล่นแขวงเมืองสุวรรณภูมิพาราษฎรไพร่พลประมาณ 330 คน แยกจากเมืองสุวรรณภูมิไปขอตั้งฝั่งบึงบอนเป็นเมือง จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เมืองแพนเป็นพระนครศรีบริรักษ์ผู้ว่าราชการเมืองขอนแก่น... เหตุการณ์เดียวกันยังถูกระบุในพงศาวดารหัวเมืองมณฑลอีสานของหม่อมอมรวงศ์วิจิตร (ม.ร.ว. ปฐม คเนจร) ด้วยว่า ...ลุจุลศักราช 1159 ปีมเสงนพศก ฝ่ายเพี้ยเมืองแพนบ้านชีโล่นเมืองสุวรรณภูมิเห็นว่าเมืองแสนได้เปนเจ้าเมืองชนบทก็อยากจะได้เปนบ้าง จึ่งเกลี้ยกล่อมผู้คนได้อยู่ในบังคับสามร้อยเศษ จึ่งสมัคขึ้นอยู่ในเจ้าพระยานครราชสิมาแล้วขอตั้งบ้านบึงบอนเปนเมือง เจ้าพระยานครราชสิมาได้มีบอกมายังกรุงเทพฯ จึ่งโปรดเกล้าฯ ตั้งให้เมืองแพนเปนที่พระนครบริรักษ์เจ้าเมือง ยกบ้านบึงบอนขึ้นเปนเมืองขอนแก่น (มณฑลอุดร) ขึ้นเมืองนครราชสิมา...
เหตุแห่งการตั้งเมืองในมุขปาฐะ
ทองสุข เศรษฐภูมิรินทร์ ระบุเหตุแห่งการตั้งเมืองขอนแก่นในมุขปาฐะซึ่งพิมพ์ในหนังสือประวัติต้นตระกูลพระยานครศรีบริรักษ์ อดีตผู้ว่าราชการเมืองขอนแก่น (เจ้าเมืองขอนแก่น) อนุสรณ์งานฌาปนกิจศพคุณแม่ประทุม นครศรีฯ ในฐานะเอกสารชั้นรองโดยละเอียดว่า
''จ.ศ. 1151 พ.ศ. 2332 ได้เกิดเรื่องราวที่เกี่ยวกับนางคำแว่นซึ่งเป็นเรื่องที่เล่าสืบต่อกันมาว่า ในเวลาบ่ายวันหนึ่งขณะที่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรรทมอยู่พระองค์ทรงละเมอขึ้นด้วยพระสุรเสียงอันดังเป็นเวลานานก็ยังไม่รู้สึกพระองค์ พวกนางสนมกำนัลในต่างพากันตกใจทั้งไม่ทราบว่าจะทำประการใด ครั้นจะปลุกพระองค์ก็เกรงพระราชอาญาทุกคนต่างตกตะลึงตัวสั่นเทา นางคำแว่นซึ่งอยู่ ณ ที่นั้นได้เห็นเหตุการณ์โดยตลอดนางคลานเข้าไปใกล้แท่นพระบรรทมกราบถวายบังคมเสร็จแล้วนางใช้ปากกัดที่นิ้วพระบาทโดยมิได้ล่วงล้ำแตะต้องพระองค์ท่านด้วยประการใดเลย ทันใดนั้นเองสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงรู้สึกพระองค์ท่ามกลางนางสนมกำนัลทั้งหลายที่มาประชุมหมอบกราบอยู่ทรงตรัสถามไปว่าผู้ใดเป็นผู้ปลุกพระองค์ นางเขียวค่อมกราบทูลว่านางคำแว่นเป็นผู้ปลุกโดยวิธีเอาปากกัดที่นิ้วพระบาท พระองค์ทรงตรัสถามต่อไปว่านางคำแว่นเป็นคนของใคร ลูกเต้าเหล่าใคร นางเขียวค่อมกราบทูลว่านางคำแว่นเป็นนางข้าหลวงของนางเองติดตามมาจากนครเวียงจันทน์เมื่อครั้งอพยพ เป็นบุตรท้าวเพี้ยเมืองแพนขณะนี้ท้าวเพี้ยเมืองแพนอพยพจากนครเวียงจันทน์มาอยู่ที่บ้านชีโล่นแขวงเมืองสุวรรณภูมิเป็นเวลาหลายปี ต่อมาได้อพยพครอบครัวจากบ้านชีโล่นมีครอบครัวประมาณ 330 ครอบครัวมาตั้งที่บ้านบึงบอนขอขึ้นต่อพระยานครราชสีมาและขอตั้งบ้านบึงบอนเป็นเมืองขอนแก่นอยู่ในเวลานี้ เมื่อสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงฟังความกราบบังคมทูลของนางเขียวค่อมแล้วพระองค์ทรงดำริเห็นว่านางคำแว่นนี้เป็นผู้จงรักภักดีและกล้าหาญมาก ตามปกติแล้วไม่มีผู้ใดจะอาจเข้าไปแตะต้ององค์พระมหากษัตริย์ได้เพราะเกรงพระราชอาญา พฤติการณ์ที่นางคำแว่นกระทำลงไปนั้นเป็นการเสียสละด้วยความกล้าหาญเป็นอย่างสูงเป็นที่พอพระราชหฤทัยของพระองค์ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามแก่นางคำแว่นเป็นท้าวเสือเพื่อเป็นเกียรติสมกับความกล้าหาญของนาง และในปีเดียวกันนั้นทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ยกบ้านบึงบอนขึ้นเป็นเมืองขอนแก่นให้ท้าวเพี้ยเมืองแพนบิดาท้าวเสือ (นางคำแว่น) เป็นพระนครศรีบริรักษ์ผู้ว่าราชการเมืองขอนแก่น (เจ้าเมืองขอนแก่นคนแรก) และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เมืองขอนแก่นขึ้นตรงต่อกรุงเทพพระมหานครตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา''
ปัญหาเรื่องตัวตนและที่มาของเพียเมืองแพน
บิดาของเพียเมืองแพนคือเจ้าเเสนปัจจุทุม (ท้าวแสนแก้วบุฮม) บ้านเพี้ยปู่ เมืองธุรคมหงส์สถิต (ทุละคม) อาจเป็นองค์เดียวกับเจ้าวิชัยพระราชบิดาของเจ้าจารย์เเก้วเจ้าเมืองท่ง (ปัจจุบันคืออำเภอสุวรรณภูมิในจังหวัดร้อยเอ็ด) เเละเจ้าจารย์จันทสุริยวงศ์เจ้าเมืองหลวงโพนสิม เมืองพิน เมืองนอง (ปัจจุบันอยู่ในแขวงสะหวันนะเขด) เมืองธุรคมถูกสถาปนาในสมัยรัชกาลที่ 3 ตามสร้อยราชทินนามเจ้าเมืององค์เเรกคือพระวิชิตหงษ์พิไสยเชื้อสายของพระวอพระตา ไม่ได้สืบเชื้อสายจากนครหลวงเวียงจันทน์หรือเจ้าเเสนปัจจุทุมโดยตรง ดังนั้นเพียเมืองเเพนอาจไม่ได้กำเนิดจากเมืองธุรคมของอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ อย่างไรก็ตามปัจจุบันที่เมืองธุรคมในแขวงเวียงจันทน์มีหมู่บ้านเก่าแก่ปรากฏนามว่าบ้านขอนแก่นอยู่ด้วย เเต่ชื่อนี้พบได้ทั่วไปในพื้นที่ภาคอีสานตามประเพณีนิยมสมัยโบราณ เช่น พื้นที่จังหวัดเลย มุกดาหาร ร้อยเอ็ด เป็นต้น นอกจากนี้ยังพบชุดข้อมูลที่ระบุถึงเพียเมืองแพนว่าเป็นบุตรเจ้าเมืองสุวรรณภูมิอีกด้วย คือเจ้าจารย์แก้วมีทายาทชื่อพระรัตนวงษา (ภู) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ พระรัตนวงษา (ภู) มีบุตรนามว่าท้าวศักดิ์และได้แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเพียเมืองแพน ไปตั้งรักษาการอยู่ริมแม่น้ำชีซึ่งสถานที่นั้นเรียกว่าชีโหล่นต่อมาจึงได้เป็นเจ้าเมืองขอนแก่น
เอกสารบางแห่งระบุว่าเพียเมืองแพนบ้านชีโหล่นเป็นหลานเจ้าจารย์แก้ว หลังเป็นเจ้าเมืองขอนแก่นจึงเลื่อนเป็นพระยานครบริรักษ์เจ้าเมือง ข้อมูลบางชุดที่ว่าเพียเมืองเเพนเป็นพี่น้องกับเจ้าจารย์แก้วนั้นเป็นไปได้น้อยเนื่องจากมีอายุห่างกันเกือบร้อยปี เอกสารเกี่ยวกับประวัติเมืองท่งและเชื้อสายเจ้าเมืองชี้ว่าเพียเมืองเเพน มีพี่น้องร่วมกัน 1 คน คือ เพี้ยศรีปาก (นา) หรือต่อมาคือพระยาเสนาสงคราม เจ้าเมืองพุทไธสงคนเเรก เพี้ยเมืองเเพนกับเพี้ยศรีปากทั้งคู่เป็นบุตรชายของท้าวพรราชวงศ์เมืองสุวรรณภูมิเหลนของเจ้าจารย์แก้ว หากเทียบลำดับศักราชทางประวัติศาสตร์จะใกล้เคียง พ.ศ. เกิดของเพียเมืองแพน เพียเมืองเเพนจึงควรเป็นทายาทชั้นเหลนของเจ้าจารย์เเก้ว หลักฐานเกี่ยวกับเจ้าจารย์แก้วเจ้าเมืองท่งองค์แรกมีความชัดเจนอย่างมากเนื่องจากปรากฏในเอกสารประวัติศาสตร์หลายเเห่ง พงศาวดารอีสานเเละพงศาวดารนครจำปาศักดิ์ระบุตรงกันว่าเจ้าจารย์แก้วเป็นเจ้าเมืองท่งใน พ.ศ. 2256 ขึ้นกับอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ซึ่งห่างจากช่วงอายุของเพียเมืองแพนมาก
ลำดับการสืบตระกูลของเจ้าเมืองมุกดาหารชี้ว่าเจ้าจารย์จันทสุริยวงศ์บิดาของเจ้าจันทกินรีเจ้าเมืองมุกดาหาร (บังมุก) องค์เเรกนั้นเป็นพี่น้องกับเจ้าจารย์เเก้วไม่ใช่พี่น้องของเพียเมืองเเพน จากหลักฐานที่ว่าเพียเมืองเเพนเป็นญาติสนิทกับเพียเมืองเเสน (คำพาว) จึงเป็นไปได้ที่เพียเมืองเเพนจะเป็นทายาทชั้นหลานหรือชั้นเหลนของเจ้าจารย์เเก้ว เอกสารพื้นเมืองท่งเเละเอกสารเกี่ยวกับประวัติเมืองศรีสะเกษเเละเมืองสุรินทร์ระบุตรงกันว่าเพียเมืองเเสน (คำพาว) หรือพระจันตประเทศเจ้าเมืองชลบทวิบูลย์องค์เเรกเป็นบุตรของท้าวอุ่นเจ้าเมืองศรีสะเกษองค์เเรกเเละเป็นหลานเจ้ามืดคำดลเจ้าเมืองท่งองค์ที่ 2 เพียเมืองแพนจึงไม่น่าจะมีถิ่นกำเนิดจากนครหลวงเวียงจันทน์เเละอพยพมาทีหลัง เเต่กำเนิดที่เมืองท่งตั้งเเต่ต้น บิดาของเพียเมืองแพนคือท้าวพร (ราชวงศ์พร) ท้าวพรเป็นบุตรชายคนสุดท้องของเจ้าเซียงเจ้าเมืองท่งองค์ที่ 4 เจ้าเซียงเป็นบุตรเจ้ามืดคำดลปู่ของเพียเมืองเเสน (คำพาว) ซึ่งตรงกับข้อมูลที่ว่าเพียเมืองแสน (คำพาว) กับเพียเมืองแพนเป็นญาติสนิทกัน จึงพออนุมานความเป็นไปได้มากที่สุด คือ เพี้ยเมืองเเพนเป็นลูกหลานของเจ้าจารย์เเก้ว มีพี่น้องร่วมกัน 1 คน คือ เพี้ยศรีปาก (นา) มีถิ่นกำเนิดที่เมืองท่งศรีภูมิ พอโตเป็นหนุ่ม บิดา (ราชวงศ์พร) จึงส่งเพี้ยเมืองเเพนซึ่งเป็นกรมการเมืองสุวรรณภูมิอยู่ก่อนเเล้ว ออกจากเมืองท่งไปทำราชการเป็นขุนนางที่เมืองเวียงจันทน์เเทน นอกจากกรณีของเพี้ยเมืองเเพน กรณีที่เมืองท่งส่งลูกหลานออกไปทำราชการที่เมืองอื่นนอกอาณาเขตของเมืองตนเองนั้นเคยมีการส่งออกไปอยู่หลายครั้ง หลายหน เช่น กรณีที่มีการส่งท้าวอุ่น บุตรชายคนสุดท้องของเจ้ามืดคำดล ออกไปทำราชการที่เมืองขุขันธ์ ไปดำรงตำเเหน่งปลัดเมืองขุขันธ์ เนื่องจากท้าวอุ่นมีความดีความชอบจากการไปช่วยราชการสงครามรบกับเวียงจันทน์ ซึ่งต่อมา ท้าวอุ่นได้เป็นที่ พระยารัตนวงศา เจ้าเมืองศรีสะเกษคนเเรก ในเวลาต่อมา หรือกรณีท้าวบุญจันทน์ลูกหลานของเจ้าจารย์เเก้วสายหนึ่ง ที่ถูกส่งไปทำราชการที่เมืองรัตนบุรี ซึ่งต่อมาได้เป็นที่ พระศรีนครชัย เจ้าเมืองรัตนบุรีคนที่ 2 เเทนพระศรีนครเตาท้าวเธอ เจ้าเมืองรัตนบุรีคนเก่า เป็นต้น ภายหลังเพี้ยเมืองเเพนจึงได้ไปมีครอบครัวที่นครหลวงเวียงจันทน์ซึ่งเป็นที่ที่ตนได้ทำราชการอยู่ ต่อมาในช่วงที่นครเวียงจันทน์ถูกกรุงธนบุรีรุกรากเเละกำลังจะถูกยึด เพี้ยเมืองเเพนจึงได้เเยกจากครอบครัวของตนอพยพลี้หนีภัยกลับมาพำนักที่ถิ่นฐานเดิมซึ่งเป็นถิ่นกำเนิดของตน อย่างเมืองท่งศรีภูมิหรือเมืองสุวรรณภูมิ เเล้วจึงกลับมาทำราชการเป็นกรมการเมืองสุวรรณภูมิตามเดิม ก่อนที่ต่อมาจะขอเเยกตัวออกจากเมืองสุวรรณภูมิไปตั้งเมืองขึ้นใหม่เป็นเมืองขอนเเก่น ในเวลาต่อมา
อนิจกรรม
เพียเมืองแพนปกครองเมืองขอนแก่นนาน 22 ปีจึงถึงแก่อนิจกรรม ท้าวจามผู้บุตรรับตำแหน่งพระนครศรีบริรักษ์เจ้าเมือง เนื่องจากบ้านบึงบอนตั้งใกล้ชิดเมืองชลบถจึงย้ายเมืองไป ณ ดอนพันชาติหรือดงพันชาติปัจจุบันคือบ้านโนนเมือง ตำบลแพง อำเภอโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม
ทายาท
เพียเมืองแพนมีบุตรธิดา 3 (หรือ 5) ท่านคือ
อนุสาวรีย์
ชาวขอนแก่นพร้อมกันสร้างอนุสาวรีย์พระนครศรีบริรักษ์ขึ้นใน พ.ศ. 2525 ณ ทิศเหนือริมบึงแก่นนคร บริเวณสนาม เจ ซี (เดิม) ข้างสถานีโทรทัศน์ช่อง 11 อนุสาวรีย์อีกแห่งประดิษฐาน ณ วัดธาตุ (พระอารามหลวง) โดยจารึกนามยศว่าพระยาศรีนครบริรักษ์
ฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2543
'''ฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2543''' เป็นฤดูกาลในอดีตที่เคยมีการก่อตัวของพายุหมุนเขตร้อนในมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตก ฤดูกาลดังกล่าวจะลากยาวตลอด พ.ศ. 2543 โดยพายุหมุนส่วนใหญ่จะก่อตัวขึ้นระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือนพฤศจิกายน ฤดูกาลนี้เป็นฤดูกาลแรกที่ริเริ่มการกำหนดชื่อให้กับพายุหมุนเขตร้อนโดยใช้ชื่อสากลจากคณะกรรมการไต้ฝุ่น องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก เป็นฤดูกาลที่มีกิจกรรมของพายุหมุนเขตร้อนต่ำกว่าค่าเฉลี่ย โดยมีพายุโซนร้อน 23 ลูก ในจำนวนนั้นพัฒนาเป็นพายุไต้ฝุ่น 13 ลูก และมี 4 ลูกที่พัฒนาต่อจนเป็นพายุไต้ฝุ่นที่มีความรุนแรง พายุหมุนเขตร้อนลูกแรกที่ได้รับการกำหนดชื่อของฤดูกาลชื่อว่า ด็อมเร็ย ก่อตัวขึ้นเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม ส่วนพายุที่ได้รับชื่อเป็นลูกสุดท้ายคือ ซูลิก สลายตัวในวันที่ 4 มกราคมของปีถัดไป
ประเทศมอลตาในโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน 2014
ประเทศมอลตา เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน ครั้งที่ 2 ค.ศ. 2014 (พ.ศ. 2557) ที่เมืองหนานจิง สาธารณรัฐประชาชนจีน ระหว่างวันที่ 16-28 สิงหาคม พ.ศ. 2557 คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติมอลตาเป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันจำนวน 4 คน ใน 3 ชนิดกีฬา ผลการแข่งขันครั้งนี้ประเทศมอลตาไม่ได้รับเหรียญรางวัล
ฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2543
พายุ
ข้อมูลของพายุหมุนเขตร้อนต่อไปนี้ มีความแตกต่างกันในเรื่องของเกณฑ์วัดความเร็วลม โดยกรมอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่นใช้ความเร็วลมที่วัดได้ใน 10 นาที ส่วนศูนย์เตือนไต้ฝุ่นร่วมของสหรัฐใช้ความเร็วลมที่วัดได้ใน 1 นาที ด้วยเหตุนี้จึงทำให้ความเร็วลมสูงสุดที่วัดได้โดยศูนย์เตือนไต้ฝุ่นร่วม จะมีความเร็วมากกว่าที่กรมอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่นวัดได้
ประเทศมอลตาในโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน 2014
ยูโด
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ว่ายน้ำ
ผลการแข่งขันดังนี้ :
เทควันโด
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ยกน้ำหนัก
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ฤดูพายุไต้ฝุ่นแปซิฟิก พ.ศ. 2543
พายุไต้ฝุ่นด็อมเร็ย
พายุหมุนเขตร้อนลูกแรกของฤดูกาลก่อตัวขึ้นเป็นหย่อมความกดอากาศต่ำใกล้ปาเลาในวันที่ 3 พฤษภาคม โดยแต่เดิมศูนย์เตือนไต้ฝุ่นร่วม (JTWC) ระบุว่าระบบมีโอกาสในการพัฒนาต่ำ อย่างไรก็ตาม อีกไม่กี่ชั่วโมงต่อมาระบบมีการจัดระเบียบขึ้นอย่างรวดเร็ว วันรุ่งขึ้นกรมอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่น (JMA) จัดให้ระบบเป็นพายุดีเปรสชันเขตร้อน กระนั้น JTWC ก็ยังไม่ออกคำเตือนแรกของพายุ กระทั่งวันที่ 5 พฤษภาคม จึงได้มีการออกคำเตือนฉบับแรกขึ้น ตัวพายุเคลื่อนตัวเลี้ยวไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือและได้ทวีกำลังแรงขึ้นเป็นพายุโซนร้อนในวันที่ 6 พฤษภาคม จากนั้นจึงได้รับชื่อ อาเชียง (Asiang) จาก PAGASA และในวันที่ 7 พฤษภาคมจึงได้รับชื่อ ด็อมเร็ย (Damrey) จาก JMA ตามลำดับ ในเวลานั้น สันกึ่งเขตร้อนที่อ่อนกำลังลงมีทิศทางเคลื่อนไปทางเหนือ ทำให้พายุด็อมเร็ยเคลื่อนตัวไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ วันที่ 8 พฤษภาคม พายุด็อมเร็ยทวีกำลังแรงขึ้นเป็นพายุไต้ฝุ่น จากนั้นไม่นานภาพถ่ายดาวเทียมได้แสดงให้เห็นตาของพายุบริเวณศูนย์กลาง ในช่วงระยะเวลา 24 ชั่วโมง พายุด็อมเร็ยมีการทวีกำลังแรงขึ้นอย่างมีเสถียรภาพ โดยบรรลุความเร็วลมถึง 215 กิโลเมตรต่อชั่วโมงในวันที่ 9 พฤษภาคม การที่ระบบมีความสมมาตรอย่างมากและมีขนาดเล็ก ทำให้ตัวพายุสามารถมีความรุนแรงสูงสุดได้ที่ความเร็วลม 290 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และมีความกระโชกสูงถึง 350 กิโลเมตรต่อชั่วโมงในช่วงปลายของวันที่ 9 พฤษภาคม เนื่องด้วยโครงสร้างที่กระทัดรัดของตัวพายุ การเผชิญกับลมเฉือนแนวตั้งที่มีกำลังจากความกดอากาศสูงที่อยู่ใกล้เคียงเพียงยี่สิบสี่ชั่วโมง ก็ทำให้พายุด็อมเร็ยอ่อนกำลังลงเป็นพายุโซนร้อนได้ การพาความร้อนที่ลดลงอย่างต่อเนื่องโดยรอบ LLCC และระบบพายุยังได้รับโมเมนตัมไปทางด้านหน้าภายใต้สภาพแวดล้อมที่เลวร้าย ในวันที่ 12 พฤษภาคม พายุด็อมเร็ยได้กลายเป็นพายุหมุนนอกเขตร้อนอย่างเต็มรูปแบบ และในที่สุดก็สลายตัวลงในวันที่ 16 พฤษภาคม
ด็อมเร็ยเป็นพายุไต้ฝุ่นที่มีความรุนแรงที่สุดในเดือนพฤษภาคม นับแต่พายุไต้ฝุ่นฟิลลิสในฤดูกาล พ.ศ. 2501 แต่ฟิลลิสมีความเร็วลมสูงกว่าที่ 295 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และพายุด็อมเร็ยไม่ส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อแผ่นดินและชีวิต
พายุโซนร้อนหลงหวาง
วันที่ 15 พฤษภาคม ร่องมรสุมมีความเกี่ยวข้องกับหย่อมความกดอากาศต่ำที่ก่อตัวขึ้นทางตะวันตกเฉียงเหนือของฟิลิปปินส์ วันที่ 17 พฤษภาคม หย่อมความกดอากาศต่ำได้เริ่มเคลื่อนผ่านตอนเหนือของประเทศฟิลิปปินส์ และได้ทวีกำลังแรงขึ้นอย่างรวดเร็วเป็นพายุโซนร้อน ก่อนจะสลายตัวลงอย่างรวดเร็วด้วยเช่นกัน เนื่องจากลมเฉือนแนวตั้งในวันที่ 20 พฤษภาคม โดยเศษที่หลงเหลือถูกดูดกลืนไปโดยหย่อมความกดอากาศต่ำนอกเขตร้อนในวันที่ 22 พฤษภาคม