cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
คริปโทเคอร์เรนซี
ข้อวิจารณ์
แม้คริปโทเคอร์เรนซีและเงินดิจิทัลจะบริหารจัดการผ่านเทคนิคการเข้ารหัสที่ก้าวหน้า รัฐบาลต่าง ๆ ก็ค่อนข้างระมัดระวังต่อพวกมัน โดยเกรงการไม่มีการควบคุมแบบรวมศูนย์และผลที่มันมีต่อความปลอดภัยทางการเงิน องค์กรควบคุมของรัฐหลายประเทศได้ให้คำเตือนต่อต้านคริปโทเคอร์เรนซี และบางประเทศก็ได้ทำการควบคุมอย่างเป็นรูปธรรมเพื่อปรามผู้ใช้บริการ นอกจากนั้น ธนาคารจำนวนมากยังไม่มีบริการสำหรับคริปโทเคอร์เรนซี และปฏิเสธให้บริการแก่บริษัทเงินเสมือน เทียบกับบริการทางการเงินปกติที่มีหลักซึ่งมั่นคงเพื่อป้องกันผู้บริโภค บิตคอยน์ไม่มีผู้มีอำนาจพอที่จะจำกัดความเสียหายถ้ามีการสูญเสียหรือถูกขโมย ยกตัวอย่างเช่น คุณสมบัติหนึ่งอของคริปโทเคอร์เรนซีที่ไม่มีเทียบกับบัตรเครดิตก็คือ การป้องกันผู้บริโภคจากการฉ้อฉล คือการให้เงินคืนแก่ผู้บริโภค (ที่มีบริการในสหรัฐอเมริกาโดยมาก)
นกยางควาย
นกยางควาย  (ชื่อวิทยาศาสตร์: Bubulcus ibis; Cattle egret) เป็นนกยางสีขาว ในวงศ์ Ardeidae พบในเขตร้อนและอบอุ่น นกกระยางควายมีจุดกำเนิดในทวีปเอเชีย แอฟริกาและยุโรป แต่นกยางมีการขยายพันธุ์และกระจายตัวไปทั่วโลก และเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535 จัดเป็นนกเพียงชนิดเดียวเท่านั้นในสกุล Bubulcus
คริปโทเคอร์เรนซี
ข้อวิจารณ์
การขุดหาเหรียญคริปโทแบบ proof-of-work ใช้พลังงานอย่างมหาศาล แม้ผู้สนับสนุนคริปโทเคอร์เรนซีจะกล่าวว่า ต้องเทียบกับพลังงานที่ใช้ในระบบการเงินปกติ
นกยางควาย
ลักษณะทางกายวิภาคศาสตร์
เป็นนกยางสีขาว ตัวผู้และตัวเมียมีลักษณะเหมือนกัน ขนทั่วตัวสีขาว ขากรรไกรค่อนข้างใหญ่และขาสั้น มีความยาวจากปลายปากจรดปลายหางเพียง 51 เซนติเมตรเท่านั้น แต่ในฤดูผสมพันธุ์จะมีขนประดับเป็นเส้นยาว ๆ ที่หัว คอ และหลังเป็นสีเหลืองส้ม พ้นฤดูผสมพันธุ์ขนประดับดังกล่าวจะผลัดออกหมด นัยน์ตาและปากเป็นสีเหลือง แต่รอบตาสีออกเขียวอ่อน เท้าสีดำ ในช่วงนี้เมื่อจับคู่แล้วนกทั้งสองเพศจะช่วยกันทำรังโดยตัวผู้หาวัสดุซึ่งก็คือกิ่งไม้แห้งที่อาจจะหามาเองหรือขโมยเอาจากรังใกล้ๆ ตัวเมียสร้างรัง เมื่อวางไข่แล้วจะช่วยกันกกไข่ และหาอาหารมาป้อนลูก
อนุกรมวิธาน
นกกระยางควายแบ่งตามลักษณะทางภูมิศาตร์ได้ 2 ชนิดย่อย คือ ทางตะวันตก, B. ibis และ ทางตะวันออก, B. coromandus ทั้งสองแบบถูกแบ่งโดย แมคอัลเลนและบรู๊ค แต่ได้รับการพิจารณาแล้วว่าเป็นชนิดเดียวกัน
คริปโทเคอร์เรนซี
ข้อวิจารณ์
ชุมชนคริปโทเคอร์เรนซีเรียกปฏิบัติการแบบ pre-mining, การเริ่มใช้เงินแบบซ่อน, การเสนอขายเหรียญเริ่มต้น (ICO), หรือการให้รางวัลแบบสุดโต่งแก่ผู้ตั้งสกุลเงินทางเลือก ว่าเป็นปฏิบัติการแบบฉ้อฉล แต่นี่ก็อาจใช้เป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบคริปโทเคอร์เรนซีด้วย โดย pre-mining หมายถึงเงินที่สร้างขึ้นโดยผู้ตั้งสกุลเงินก่อนที่จะให้สาธารณชนได้ใช้
ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ผู้หนึ่ง (Paul Krugman) ไม่ชอบบิตคอยน์ โดยพูดซ้ำหลายครั้งแล้วว่า มันเป็นฟองสบู่ที่ไม่สามารถดำรงอยู่ได้ และเชื่อมมันกับความคลั่งทิวลิป
นกยางควาย
การอพยพและการเคลื่อนที่
ประชากรบางส่วนของนกยางควาย ที่อพยพและค่อนข้างที่จะแยกความแตกต่างกันได้ยาก นกยางควายจะอพยพจากพื้นที่ขั้วโลกเหนือไปสู่บริเวณที่อบอุ่น แต่นกยางในออสเตรเลีย จะอพยพไปที่ที่มีอากาศเย็นในแทสมาเนียและนิวซีแลนด์ในช่วงฤดูหนาวและอพยพกลับในฤดูใบไม้ผลิ การอพยพในแอฟริกาตะวันตกขึ้นอยู่กับการตอบสนองของปริมาณน้ำฝน
คริปโทเคอร์เรนซี
ข้อวิจารณ์
ส่วนนักลงทุนระดับโลกวอร์เรน บัฟเฟตต์ คิดว่า คริปโทเคอร์เรนซีจะมีจุดจบที่ไม่ดี
นกยางควาย
การสืบพันธุ์
ในฤดูผสมพันธุ์นกชนิดนี้จะดูสวยและจำแนกได้ง่าย เพราะหัว คอ หน้าอก และหลังจะมีขนสีเหลืองทองสดใสปกคลุมไปทั่ว ขาที่เคยเป็นสีดำสนิทก็จะมีสีเหลืองหรือสีแดงมาแทนที่ ในช่วงนี้เมื่อจับคู่แล้วนกทั้งสองเพศจะช่วยกันทำรังโดยตัวผู้หาวัสดุซึ่งก็คือกิ่งไม้แห้งที่อาจจะหามาเองหรือขโมยเอาจากรังใกล้ๆ ตัวเมียสร้างรัง เมื่อวางไข่ ไข่เป็นสีฟ้า-ขาวซีด เป็นรูปวงรีขนาด 45 มิลลิเมตร x 53 มิลลิเมตร แล้วจะช่วยกันกกไข่และหาอาหารมาป้อนลูก
กีฬากระโดดน้ำในโอลิมปิกฤดูร้อน 1960
การแข่งขันกีฬากระโดดน้ำในกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน 1960 จัดการแข่งขันที่โรม ประเทศอิตาลี มีการชิงชัย 4 เหรียญทอง
นกยางควาย
การกินอาหาร
นกยางควาย อาศัยตามแหล่งน้ำเหมือนอย่างนกยางอื่น ๆ แต่นกยางควายไม่ได้กินปลาเป็นอาหารหลัก แต่มักกินพวกตั๊กแตน และแมลงต่าง ๆ ในทุ่งหญ้า ที่อยู่บริเวณแหล่งน้ำ หรือแม้กระทั่งพวก กบ เขียด นอกจากนี้ นกยางควายอาจจับกินแมลงที่อยู่บน ควาย หรือ วัว ด้วย
คริปโทเคอร์เรนซี
เป็นเหตุให้ราคา GPU สูงขึ้น
การเกิดบริษัทขุดหาเหรียญคริปโทอย่างรวดเร็วได้เพิ่มอุปสงค์ของการ์ดแสดงผล (GPU) อย่างมหาศาล การด์ที่นิยมของผู้ขุดหาเหรียญรวมทั้งการด์อินวิเดีย GTX 1060 และ GTX 1070 และการด์เอเอ็มดี RX 570 และ RX 580 ซึ่งมีราคาเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าถ้าไม่ถึงสามเท่า หรือก็จะหมดสต็อกโดยทันที การด์ GTX 1070 Ti ซึ่งวางตลาดขายที่ $450 ปัจจุบันขายได้ราคาถึง $1,100 การ์ดที่นิยมอีกอย่างคือ GTX 1060's 6 GB โดยเริ่มวางตลาดขายที่ $250 แต่ปัจจุบันขายเกือบ $500 การ์ด RX 570 และ RX 580 จากเอเอ็มดีไม่เหลือสต็อกเกือบปีแล้ว คนขุดหาเหรียญซื้อสต็อกของ GPU ใหม่ ๆ ทั้งหมดเป็นปกติทันทีที่มี ซึ่งผลักราคาให้สูงขึ้นไปอีก และโดยทั่วไปสร้างความไม่พอใจจากคนเล่นเกมและแฟนเทคโนโลยีใหม่ ๆ
มีรายงานว่า อินวิเดียได้ขอให้ผู้ขายปลีกทำสิ่งที่ทำได้เพื่อขาย GPU ให้คนเล่นเกมแทนที่ผู้ขุดหาเหรียญ ตามสัมภาษณ์กับผู้จัดการประชาสัมพันธ์ของบริษัทในเยอรมนี "ผู้เล่นเกมเป็นผู้มาก่อนสำหรับอินวีเดีย... สิ่งที่เราทำทุกอย่างเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์รุ่น GeForce ก็เพื่อลูกค้าหลักของเรา เราจึงแนะนำหุ้นส่วนการค้าของเราให้หาวิธีเพื่อขายสินค้าแก่คนเล่นเกมตามความต้องการในสถานการณ์ปัจจุบัน"
ประวัติ
ในปี 1983 นักวิทยาการรหัสลับชาวอเมริกันเดวิด ชอม ได้คิดค้นเงินอิเล็กทรอนิกส์ที่เข้ารหัสและนิรนามซึ่งเรียกว่า ecash ต่อมาในปี 1995 เขาจึงอิมพลิเม้นต์มันให้เป็น Digicash ซึ่งเป็นวิธีการจ่ายเงินทางอิเล็กทรอนิกส์โดยเข้ารหัสในยุคต้น ซึ่งผู้ใช้จะต้องมีซอฟต์แวร์เพื่อถอนเงินจากธนาคารและกำหนดกุญแจเข้ารหัสโดยเฉพาะ ๆ ก่อนจะส่งเงินไปให้ผู้รับ เป็นวิธีที่ทำให้เงินดิจิทัลไม่สามารถติดตามได้โดยธนาคารที่ออกเงิน หรือรัฐบาล หรือบุคคลที่สามอื่น ๆ
ในปี 1996 สำนักงานความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐตีพิมพ์เอกสารชื่อว่า วิธีสร้างโรงกระษาปรณ์ - วิทยาการรหัสของเงินอิเล็กทรอนิกส์นิรนาม (How to Make a Mint: the Cryptography of Anonymous Electronic Cash) ซึ่งอธิบายระบบคริปโทเคอร์เรนซี โดยพิมพ์มันเป็นครั้งแรกในบัญชีจ่าหน้าของเอ็มไอที แล้วต่อมาจึงพิมพ์ในวารสาร The American Law Review
ในปี 1998 Wei Dai ได้ตีพิมพ์คำอธิบายของ b-money ซึ่งเป็นระบบเงินอิเล็กทรอนิกส์แบบกระจายและนิรนาม ต่อมาไม่นาน Nick Szabo ก็สร้าง "bit gold" ขึ้น คล้ายกับบิตคอยน์และคริปโทเคอร์เรนซีอื่น ๆ ที่จะติดตามมา bit gold (อย่าสับสนกับตลาดแลกเปลี่ยนทองที่จะเกิดต่อมาคือ BitGold) เป็นระบบเงินอิเล็กทรอนิกส์ที่บังคับให้ผู้ใช้คำนวณฟังก์ชัน proof of work โดยสิ่งที่คำนวณจะรวมเข้ารหัสแล้วแสดงเป็นสาธารณะ ส่วนระบบเงินแบบ reusable proof of work ต่อมาจึงสร้างขึ้นโดย Hal Finney
ในปี 2009 นักพัฒนาซอฟต์แวร์โดยนามปากกาซะโตชิ นะกะโมโต (Satoshi Nakamoto) ได้สร้างคริปโทเคอร์เรนซีแบบไม่รวมศูนย์สกุลแรกคือ บิตคอยน์ ซึ่งใช้ SHA-256 เป็นฟังก์ชันแฮชสำหรับวิธีการ proof-of-work ในเดือนเมษายน 2011 มีการสร้าง Namecoin ขึ้นโดยเป็นส่วนของการตั้งดีเอ็นเอสแบบกระจายศูนย์ ซึ่งจะทำให้การตรวจพิจารณาอินเทอร์เน็ตทำได้ยากมาก ต่อมาในเดือนตุลาคม 2011 จึงมีการวางตลาด Litecoin ซึ่งเป็นคริปโทเคอร์เรนซีสกุลแรกที่ใช้ scrypt เป็นฟังก์ชันแฮชแทน SHA-256 ส่วนคริปโทเคอร์เรนซีที่เด่นอีกสกุลก็คือ Peercoin ซึ่งเริ่มใช้ระบบผสม คือ proof-of-work/proof-of-stake เป็นสกุลแรก ส่วน IOTA เป็นคริปโทเคอร์เรนซีแรกที่ไม่ได้ใช้บล็อกเชน แต่ใช้ Tangle แทน
วันที่ 6 สิงหาคม 2014 สหราชอาณาจักรประกาศว่า กระทรวงการคลังได้รับคำสั่งให้ศึกษาคริปโทเคอร์เรนซี เพื่อดูว่า มันสามารถมีบทบาทในเศรษฐกิจของประเทศได้บ้างหรือไม่ งานศึกษาก็จะรายงานด้วยว่า ควรจะมีกฎหมายควบคุมหรือไม่
ความสนใจจากสาธารณชน
เจ้าหน้าที่ระดับสูงของธนาคารกลาง (Gareth Murphy) แห่งหนึ่งได้กล่าวว่า "การใช้คริปโทเคอร์เรนซีอย่างแพร่หลายจะทำให้องค์กรสถิติมีปัญหามากขึ้นในการเก็บข้อมูลทางเศรษฐกิจ ซึ่งรัฐบาลใช้ในการคัดท้ายเศรษฐกิจ" เขาได้เตือนว่า เงินเสมือนเป็นการท้าทายธนาคารกลางในการควบคุมนโยบายการเงินและการแลกเปลี่ยนเงินตรา
ส่วนบริษัท Robocoin ได้เริ่มติดตั้งเครื่องแลกเปลี่ยนบิตคอยน์อัตโนมัติ (Bitcoin ATM) ในสหรัฐอเมริกาเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2014 เครื่องที่ติดตั้งในเมืองออสติน รัฐเท็กซัส คล้ายกับเครื่องเอทีเอ็ม แต่มีเครื่องอ่านบัตรประจำตัวที่ออกโดยรัฐบาล เช่น ใบขับขี่หรือหนังสือเดินทางเพื่อยืนยันพิสูจน์ว่าเป็นบุคคลนั้น ๆ โดยเดือนกันยายน 2017 มีเครื่องแลกเปลี่ยนบิตคอยน์อัตโนมัติ 1,574 เครื่องที่ได้ติดตั้งทั่วโลกโดยมีค่าธรรมเนียมเฉลี่ยที่ 9.05% มีการติดตั้งเครื่องโดยเฉลี่ย 3 เครื่องต่อวันในเดือนกันยายน 2017
มูลนิธิโดชคอยน์ ซึ่งเป็นองค์กรการกุศลและจัดตั้งโดยผู้ร่วมสร้างโดชคอยน์ (คือ Jackson Palmer) ได้บริจาคโดชคอยน์มูลค่ากว่า $30,000 (ประมาณ 903,900 บาท) เพื่อให้ทุนแก่ทีมกีฬา Jamaican bobsled team เพื่อเดินทางไปแข่งกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว 2014 ที่เมืองโซชี ประเทศรัสเซีย ชุมชนผู้ใช้โดชคอยน์ที่กำลังขยายกว้างขึ้น ยังเพิ่มชื่อเสียงทางการกุศลของตนโดยหาเงินจำนวนเท่ากันเพื่อซื้อสุนัขบริการสำหรับเด็กพิการ
ฟาเซเลโนลาโรนา
ฟาเซเลโนลาโรนา (เซตสวานา: Fatshe leno la rona) (แปลว่า ดินแดนอันสูงส่งนี้เป็นปิติ) เป็นเพลงชาติของสาธารณรัฐบอตสวานา เพลงนี้แต่งโดย Kgalemang Tumediso Motsete ซึ่งเป็นผู้ประพันธ์เนื้อเพลงด้วย ได้รับการรับรองให้เป็นเอกราชในปี พ.ศ. 2509
ประวัติ
ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 จนถึงจุดสูงสุดของการแยก อาณานิคม ในช่วงทศวรรษที่ 1960 Bechuanaland (ตามที่ทราบกันดีอยู่แล้ว) เป็น รัฐในอารักขา ของ สหราชอาณาจักร ภายใต้ อาณาจักร อาณานิคม ในการเรียกร้องเอกราชได้มีการจัดทำข้อเสนอสัญลักษณ์ประจำชาติของประเทศในอนาคต แม้ว่า ธง และ ตราแผ่นดิน จะเป็นทางเลือกที่ตรงไปตรงมา แต่การเลือกเพลงชาติก็กลายเป็นที่มาของการโต้แย้ง แม้จะได้รับความนิยม แต่มีรายงานว่า เป็นเพลง "ฟาเซเลโนลาโรนา" ไม่ใช่ ฟร้อนท์รันเนอร์ เพราะนักแต่งเพลงชื่อ Kgalemang Tumediso Motsete ซึ่งเป็น "ปริญญาตรีการดนตรี จาก ลอนดอน"  - เป็นผู้ร่วมก่อตั้งและเป็นผู้นำของพรรคฝ่ายค้าน พรรบอตสวานาเพื่อประชาชน (BPP),    ซึ่งเป็นฝ่ายหัวรุนแรงในครั้งนั้น  แต่รัฐบาลต้องการที่จะรักษาเพลง "Morena boloka Sechaba sa Etsho" ("พระเจ้าปกป้องชาติของโลก") เป็นเพลงสรรเสริญพระบารมีหลังได้รับเอกราช แม้ว่าเพลงหลังได้รับการพิจารณาโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐบางส่วนที่จะเป็น "เพลงอาณานิคม"  มันเป็นในความเป็นจริงร่วมกับ ชาตินิยม ในภาคใต้ของ ทวีปยุโรป ในการต่อสู้ของพวกเขากับลัทธิล่าอาณานิคมเช่นเดียวกับใน แอฟริกาใต้ ในช่วง การแบ่งแยกสีผิว ในยุคนั้น ในการให้สัมภาษณ์กับหนังสือพิมพ์ระดับชาติ Motsamai Mpho เพื่อนร่วมก่อตั้ง BPP ระบุว่าเพลง "ฟาเซ เลโน ลา โรนา" แต่งขึ้นในปี พ.ศ. 2505 เขาระบุว่า Motsete ได้แต่งเพลงชาติ กานา ซึ่งเขาได้รับแรงบันดาลใจจากเพลงแห่งการปลดปล่อยจากประเทศนั้น อันที่จริง Mpho ยืนยันว่าตัวเอง Motsete และอีกสามคนที่สังกัด BPP เป็นคนกลุ่มแรกที่ร้องเพลงชาติในขณะขณะเดินทางกลับบ้านด้วยเครื่องบิน ภายหลังจากการประชุม Pan-Africanist ที่ จัดขึ้นใน อักกรา ในปีเดียวกันนั้น
ตามที่ผู้เขียนชีวประวัติของ Gobe Matenge อดีตปลัดกระทรวงมหาดไทยเขาเป็นหนึ่งในข้าราชการหลายคนรวมทั้ง รองประธานาธิบดี Peter Mmusi ในอนาคตซึ่งบังคับให้รัฐบาลมอตสวานายอมรับให้เพลง "ฟาเซ เลโน ลา โรนา" เป็น เพลงชาติ เพื่อที่จะยืนยันความคิดเห็นของประชาชนทั่วไปเกี่ยวกับเรื่องนี้ รัฐบาลจึงส่งเพลชาติที่แข่งขันกันทั้งหมดผ่าน วิทยุบอตสวานา  อย่างไรก็ตามกลุ่มของ Matenge สามารถรับการบันทึกเพลงเหล่านี้และออกอากาศต่อหน้า การชุมนุม ใน ศาลากลางที่ จัดขึ้นในตามเมืองหลัก ๆ เช่น Lobatse, Molepolole และ Mafikeng นอกเหนือจากเมืองหลวงของ กาโบโรเน  พวกเขาเล่นเพลง "ฟาเซ เลโน ลา โรนา" เป็นเพลงสุดท้ายเป็นกลยุทธ์ ซึ่งตามทฤษฎีแล้วจะเพิ่มโอกาสที่ผู้ชมจะจดจำเพลงนี้ได้  ขณะที่ผู้จัดงานของพวกเขามีคำชม เพื่อพยายามที่จะโน้มน้าวแสดงความคิดเห็นของผู้คน ที่ชื่นชอบเพลงชาตินั้น   ในตอนท้ายของการซ้อมเขาจะส่ง จดหมายแบบฟอร์ม สำเร็จรูปที่แสดงให้เห็นถึงมุมมองของผู้แต่งที่มีต่อเพลง "ฟาเซ เลโน ลา โรนา" ซึ่งเป็นผู้ที่ชื่นชอบเพลงชาติ  สิ่งนี้เกิดขึ้นเนื่องจากการรู้หนังสือในบอตสวานาในขณะนั้นอยู่ในระดับต่ำ  จากจดหมายจำนวนมากที่ส่งไปยังกรมสารนิเทศและกิจการกระจายเสียงส่วนใหญ่แสดงความโน้มเอียงไปทางเพลงดังกล่าว
อย่างไรก็ตามรายงานนี้ข้อขัดแย้งโดย George Winstanley เสมียน คนแรก ของคณะรัฐมนตรี หลังจากได้รับเอกราช เขายืนยันว่าเรื่องราวเกี่ยวกับการที่รัฐบาลถูกกดดันให้อนุมัติเพลง "ฟาเซ เลโน ลา โรนา" นั้นไม่ถูกต้องโดยเฉพาะอย่างยิ่งในแง่ของข้อเท็จจริงที่ว่าข้าราชการที่คิดว่าทำเช่นนี้เป็นเพียง "เจ้าหน้าที่บริหารระดับต้น" ในเวลานั้น แต่วินสตานลีย์จำได้ว่า เซเรตซีคามา เอนเอียงไปทาง "โมเรนา" ("ลอร์ดรักษาชาติของโลก") อย่างไรก่อนที่เขาจะโน้มน้าวให้คามาเลือกเพลงชาติ "unique to Botswana"(บอตสวานาเป็นเอกลักษณ์ของชาติ)  Quett Masire รองผู้อำนวยการของ Khama เล่าว่าประธานาธิบดีในอนาคตต้องการเพลงชาติที่ยืนยงและก้าวข้ามสเปกตรัมทางการเมืองอย่างไรจึงจะไม่เปลี่ยนแปลงเมื่อ พรรคการเมืองอื่นเข้ามามี อำนาจในอนาคต
เพลงชาติทั้งหมดเจ็ดเพลงได้รับการคัดเลือกให้เข้ารอบสุดท้ายสำหรับเพลงชาติใหม่ Motsete ส่งผลงานอีกครั้ง - "Botswana Fatshe le Lentle" (หมายถึง "บอตสวานาประเทศที่สวยงาม") - นอกเหนือจาก "ฟาเซ เลโน ลา โรนา"; ทั้งสององค์ประกอบได้รับรางวัลรองชนะเลิศและผู้ชนะตามลำดับ หลังได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2509 ซึ่งเป็นปีที่ประเทศได้รับเอกราช  ปฐมฤกษ์สาธารณะชนครั้งแรกที่มีการเล่นเพลงชาติในพิธีชักธงในเวลาเที่ยงคืนของวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2509 ถือเป็นการสิ้นสุดการปกครองของอังกฤษเหนือบอตสวานา
สมัยใหม่
โดยปกติเพลงชาติมีจะร้องขับร้องด้วยเสียงประสานกันสี่ส่วน จัดแสดงตามงานต่าง ๆ ทั้งในระดับชนเผ่าและระดับชาติ เช่น ร้องก่อนการประชุมหมู่บ้านตามประเพณี (kgotla)
บริบทของเนื้อเพลง
เนื้อเพลงของ "Fatshe leno la rona" กล่าวถึง พระเจ้า และ จุดยืนของท่านในฐานะผู้มอบอำนาจให้กับแผ่นดินของประเทศ นอกจากนี้ยังส่งเสริมค่านิยมเช่นความรักชาติ และสอดคล้องกับ กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ที่อาศัยอยู่ในรัฐ
หมายเหตุ
<references group="upper-alpha" />
Rachicallis
Rachicallis เป็นสกุลของพืชดอกที่อยู่ในวงศ์ Rubiaceae.
ถิ่นกำเนิดของมันคือทางตะวันออกเฉียงใต้ของเม็กซิโก แคริบเบียน
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
สโมสรฟุตบอลฮหว่างอัญอัตตะปือ
สโมสรฟุตบอลฮหว่างอัญอัตตะปือ (Hoang Anh Attapeu F.C.) เป็นสโมสรฟุตบอลที่อยู่ในแขวงอัตตะปือ ประเทศลาว แข่งในลาวพรีเมียร์ลีก พ.ศ. 2556 โดยได้อันดับที่ 2 ในปีนั้น
Rabiea
Rabiea เป็นสกุลของพืชดอกที่อยู่ในวงศ์ Aizoaceae.
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
โฮโซกาวะ มาซาโมโตะ
โฮโซกาวะ มาซาโมโตะ (, 1466 - 1 สิงหาคม 1507) ผู้ช่วยโชกุนของ ตระกูลโฮโซกาวะ ของญี่ปุ่น และบุตรชายของ โฮโซกาวะ คัตสึโมโตะ มาซาโมโตะได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งนี้ระหว่าง ค.ศ. 1486 ก่อนจะสูญเสียตำแหน่งนี้ให้แก่ฮาตาเกยามะ มาซานางะ แต่ก็ได้ตำแหน่งคืนในเวลาต่อมา
สงครามกัมพูชา–เวียดนาม
สงครามกัมพูชา-เวียดนาม (សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម, Chiến tranh Campuchia–Việt Nam) รู้จักกันในเวียดนามว่า การโต้กลับที่ชายแดนตะวันตกเฉียงใต้ (Chiến dịch Phản công Biên giới Tây-Nam) และโดยกลุ่มชาตินิยมกัมพูชาว่า การโจมตีกัมพูชาของเวียดนาม (ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកកម្ពុជា) เป็นความขัดแย้งด้วยอาวุธระหว่างสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนามและกัมพูชาประชาธิปไตย สงครามเริ่มขึ้นด้วยการปะทะตามพรมแดนทางบกและทางทะเลของเวียดนามและกัมพูชาระหว่าง พ.ศ. 2518 ถึง 2520 ต่อมาในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2521 เวียดนามเริ่มปฏิบัติการรุกรานกัมพูชาเต็มขั้นและยึดครองประเทศได้หลังล้มล้างรัฐบาลเขมรแดง
ระหว่างสงครามเวียดนาม คอมมิวนิสต์เวียดนามและเขมรแดงเป็นพันธมิตรกันเพื่อสู้รบกับรัฐบาลสาธารณรัฐเขมรซึ่งมีสหรัฐอเมริกาหนุนหลัง แม้แสดงท่าทีร่วมมืออย่างเปิดเผยกับเวียดนาม แต่ผู้นำเขมรแดงเกรงว่าพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามกำลังวางแผนจัดตั้งสหพันธ์อินโดจีนโดยมีเวียดนามเป็นแกนนำ เพื่อชิงตัดหน้าความพยายามของเวียดนามในการครอบงำพวกตน ผู้นำเขมรแดงจึงเริ่มกวาดล้างกำลังพลที่ได้รับการฝึกจากเวียดนามในกองทหารของตนเองเมื่อรัฐบาลลอน นอลยอมแพ้ใน พ.ศ. 2518 จากนั้น ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2518 กัมพูชาประชาธิปไตยซึ่งเพิ่งก่อตั้งขึ้นใหม่โดยเขมรแดง เริ่มทำสงครามกับเวียดนาม โดยโจมตีเกาะฝูกว๊กของเวียดนาม แม้การสู้รบเกิดขึ้นระหว่างสองประเทศ แต่ผู้นำของเวียดนามหลังการรวมชาติกับกัมพูชานั้นได้แลกเปลี่ยนทางการทูตหลายครั้งตลอด พ.ศ. 2519 เพื่อเน้นความสัมพันธ์อันแนบแน่นที่สมมติว่าเป็นจริงระหว่างกัน อย่างไรก็ดี เบื้องหลังฉากนั้น ผู้นำกัมพูชายังคงกลัวสิ่งที่พวกเขารับรู้ว่าเป็นการขยายตัวของเวียดนาม เมื่อเป็นเช่นนั้น ในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2520 เขมรแดงจึงเริ่มการโจมตีทางทหารครั้งใหญ่ต่อเวียดนามอีกครั้งหนึ่ง เวียดนามเริ่มการตีโต้เพื่อแก้แค้นเมื่อปลาย พ.ศ. 2520 เพื่อพยายามบีบให้รัฐบาลกัมพูชาเจรจา ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2521 ทหารเวียดนามถอนออกไปเพราะเป้าหมายทางการเมืองไม่บรรลุผล
การสู้รบขนาดเล็กดำเนินไประหว่างสองประเทศตลอด พ.ศ. 2521 เมื่อจีนพยายามไกล่เกลี่ยระหว่างทั้งสองฝ่าย แต่ไม่บรรลุการประนีประนอมที่ยอมรับได้ จนถึงปลาย พ.ศ. 2521 ผู้นำเวียดนามตัดสินใจรุกเข้าไปในกัมพูชาเพื่อล้มล้างรัฐบาลกัมพูชาประชาธิปไตยที่มีเขมรแดงบงการอยู่ โดยมองว่าเขมรแดงนิยมจีนและเป็นปรปักษ์ต่อเวียดนามเกินไป วันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2521 ทหารเวียดนาม 150,000 นายรุกรานกัมพูชาประชาธิปไตยและชนะกองทัพปฏิวัติกัมพูชาได้ในเวลาเพียงสองสัปดาห์ วันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2522 ได้จัดตั้งสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาที่นิยมเวียดนามในกรุงพนมเปญ นับเป็นจุดเริ่มต้นของการยึดครองของเวียดนามนานสิบปี ระหว่างช่วงนั้น กัมพูชาประชาธิปไตยของเขมรแดงยังได้รับการรับรองโดยสหประชาชาติเป็นรัฐบาลโดยชอบธรรมของกัมพูชา เพราะกลุ่มต่อต้านติดอาวุธหลายกลุ่มมีการจัดตั้งขึ้นเพื่อสู้รบกับการยึดครองของเวียดนาม หลังฉาก นายกรัฐมนตรีฮุน เซนแห่งรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาได้พยายามเจรจากับ รัฐบาลผสมกัมพูชาประชาธิปไตยเพื่อเริ่มการเจรจาสันติภาพ ภายใต้แรงกดดันทางการทูตและเศรษฐกิจอย่างหนักจากประชาคมนานาชาติ รัฐบาลเวียดนามจึงเริ่มนำการปฏิรูปนโยบายเศรษฐกิจและต่างประเทศหลายอย่างมาใช้ ซึ่งนำไปสู่การถอนตัวออกจากกัมพูชาในเดือนกันยายน พ.ศ. 2532
ในการประชุมจาการ์ตาอย่างไม่เป็นทางการครั้งที่สามใน พ.ศ. 2533 ภายใต้แผนสันติภาพกัมพูชาซึ่งออสเตรเลียเป็นผู้สนับสนุน ผู้แทนจากรัฐบาลผสมกัมพูชาประชาธิปไตยและสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาตกลงจัดตั้งรัฐบาลแห่งชาติขึ้น เรียกว่า สภาสูงสุดแห่งชาติกัมพูชา บทบาทของสภาแห่งชาติสูงสุด คือ เป็นตัวแทนอธิปไตยของกัมพูชาในเวทีระหว่างประเทศ ขณะที่องค์กรบริหารชั่วคราวแห่งสหประชาชาติในกัมพูชาได้รับมอบหมายให้ดูแลนโยบายภายในประเทศของกัมพูชาจนกระทั่งรัฐบาลกัมพูชาได้รับเลือกตั้งผ่านกระบวนการอันเป็นประชาธิปไตยอย่างสันติ เส้นทางสู่สันติภาพของกัมพูชานั้นพิสูจน์แล้วว่ายากยิ่ง เพราะผู้นำเขมรแดงตัดสินใจไม่เข้าร่วมการเลือกตั้งเป็นการทั่วไป แต่หันไปเลือกขัดขวางกระบวนการเลือกตั้งโดยโจมตีทางทหารต่อเจ้าหน้าที่รักษาสันติภาพของสหประชาชาติและสังหารผู้อพยพเชื้อชาติเวียดนาม ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2536 ขบวนการฟุนซินเปก (FUNCINPEC) ของเจ้าสีหนุชนะพรรคประชาชนกัมพูชา หรืออดีตพรรคปฏิวัติประชาชนกัมพูชา ในการเลือกตั้งเป็นการทั่วไป อย่างไรก็ดี ผู้นำพรรคประชาชนกัมพูชาปฏิเสธยอมรับความพ่ายแพ้และพวกเขาประกาศให้จังหวัดทางตะวันออกของกัมพูชา ที่ซึ่งเป็นฐานเสียงส่วนใหญ่ของพรรค แยกตัวออกจากกัมพูชา เพื่อหลีกเลี่ยงผลเช่นนั้น เจ้านโรดม สีหนุ ผู้นำพรรคฟุนซินเปคตกลงจัดตั้งรัฐบาลผสมกับพรรคประชาชนกัมพูชา ไม่นานจากนั้น ได้มีการฟื้นฟูราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ และเขมรแดงถูกประกาศว่าเป็นกลุ่มนอกกฎหมายโดยรัฐบาลกัมพูชาที่เพิ่งตั้งขึ้นใหม่นี้
ประวัติศาสตร์กัมพูชา-เวียดนาม
เวียดนามเข้ามามีอิทธิพลในกัมพูชาหลังยุคพระนครตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 18 อิทธิพลทั้งโดยตรงและโดยอ้อมได้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนสามารถครอบงำกัมพูชาได้ในพุทธศตวรรษที่ 24 ใน พ.ศ. 2356 นักองจัน กษัตริย์กัมพูชาได้หันไปขอความช่วยเหลือจากเวียดนาม ทำให้ตลอดรัชกาลของพระองค์กัมพูชาอยู่ภายใต้การอารักขาของเวียดนาม ใน พ.ศ. 2377 หลังจากนักองจันสิ้นพระชนม์ เวียดนามได้เข้ามาปกครองกัมพูชา ในฐานะจังหวัดหนึ่งของเวียดนาม และได้พยายามทำลายวัฒนธรรมเขมร อิทธิพลของเวียดนามยังคงอยู่ในช่วงที่เป็นอาณานิคมของฝรั่งเศส และกัมพูชาต้องเสียดินแดนที่ปัจจุบันนี้คือไซ่ง่อน ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงและเมืองไตนิญให้แก่เวียดนาม เขมรแดงเมื่อครองอำนาจได้ต่อต้านเวียดนามและพยายามที่จะฟื้นฟูประเทศไปสู่สมัยก่อนที่เวียดนามจะเข้ามามีอิทธิพล
การขึ้นมามีอำนาจของพรรคคอมมิวนิสต์
ขบวนการนิยมคอมมิวนิสต์ในเวียดนามและกัมพูชาเริมขึ้นก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยมีการก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์อินโดจีน ซึ่งสมาชิกส่วนใหญ่เป็นชาวเวียดนาม เริ่มต้นด้วยการต่อต้านฝรั่งเศส เจ้าอาณานิคมในอินโดจีน ใน พ.ศ. 2484 โฮจิมินห์ได้ก่อตั้งเวียดมิญเมื่อญี่ปุ่นพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่ 2 เวียดมิญได้สู้รบกับฝรั่งเศสในสงครามอินโดจีนครั้งที่หนึ่ง เพื่อเรียกร้องเอกราช ในระหว่างนี้ เวียดมิญได้ใช้แผ่นดินกัมพูชาในการขนส่งอาวุธและความช่วยเหลือต่าง ๆ ในสงครามเวียดนาม กัมพูชายังเป็นทางผ่านสำคัญในการโจมตีเวียดนามใต้ ใน พ.ศ. 2494 เวียดนามได้สนับสนุนให้จัดตั้งพรรคคอมมิวนิสต์ในกัมพูชา เพื่อร่วมมือกับกลุ่มชาตินิยมคือเขมรอิสระในการเรียกร้องเอกราช หลังการลงนามในสนธิสัญญาเจนีวา เมื่อ พ.ศ. 2497 ทำให้การปกครองของฝรั่งเศสสิ้นสุดลง กลุ่มเวียดมิญในพรรคคอมมิวนิสต์กัมพูชากลับไปเวียดนามเหนือ ทำให้กลุ่มปัญญาชนปารีสที่นิยมคอมมิวนิสต์เข้ามามีอิทธิพลในพรรค ได้แก่ พล พต เอียง ซารี และเขียว สัมพัน กลุ่มนี้มีแนวคิดนิยมลัทธิเหมา และเป็นหัวหน้าของกลุ่มที่ต่อมาเรียกว่าเขมรแดง
กัมพูชาประชาธิปไตยและเขมรแดง
เมื่อเขมรแดงได้ครองอำนาจและสถาปนากัมพูชาประชาธิปไตย และใช้คำว่าอังการ์หรือองค์กรเป็นคำแทนกลุ่มของตน จนถึง พ.ศ. 2520 เขียว สัมพันมีฐานะเป็นประมุขรัฐแต่ผู้มีอำนาจจริง ๆ คือ พล พต และเอียง ซารี เป้าหมายของเขมรแดงคือต้องการล้มล้างระบอบศักดินาออกไปจากกัมพูชา และสร้างสังคมอุดมคติสำหรับผู้ใช้แรงงาน ซึ่งทำให้เกิดการสังหารหมู่ตามมา
ในระหว่างสงครามกลางเมืองกัมพูชา พ.ศ. 2513 – 2518 เขมรแดงได้รับความช่วยเหลือทั้งจากจีนและเวียดนามเหนือ แต่หลังจากสงครามเวียดนามสิ้นสุดลง ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามกับเขมรแดงเลวร้ายลง การปะทะกันครั้งแรกสุด เกิดขึ้นเมื่อราว พ.ศ. 2517 หลังจากที่พลพตสถาปนาความสัมพันธ์ฉันมิตรกับจีน
การสู้รบและมิตรภาพ พ.ศ. 2518 – 2519
การสิ้นสุดของความขัดแย้งในอินโดจีนเมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2518 ได้ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างเวียดนามและกัมพูชาเกือบจะทันที หลังจากที่ทั้งเวียดนามเหนือและเขมรแดงชนะในการสู้รบ ผู้นำของกัมพูชาประชาธิปไตยมองเวียดนามเหนืออย่างไม่ไว้วางใจ เพราะเชื่อว่าพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามมีความคิดที่จะจัดตั้งสมาพันธรัฐอินโดจีน โดยมีเวียดนามเป็นผู้นำ ดังนั้น รัฐบาลกัมพูชาจึงตัดสินใจให้เคลื่อนย้ายทหารเวียดนามเหนือทั้งหมดออกนอกประเทศ หลังจากที่พวกเขายึดพนมเปญได้ใน พ.ศ. 2518 การปะทะกันของทั้งสองประเทศเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 โดยเขมรแดงโจมตีเกาะฝูกว๊ก ซึ่งอ้างว่าเป็นดินแดนของกัมพูชา ในวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 เขมรแดงเข้าโจมตีเกาะโถเจา และฆ่าชาวเวียดนามไป 500 คน ทหารเวียดนามได้เข้าโจมตีทหารกัมพูชาที่เกาะทั้งสองแห่ง และเข้ายึดครองเกาะปูลูไวของกัมพูชาไว้ด้วย ต่อมา ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2518 พล พตได้ไปเยือนฮานอยและมีการลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างกัน และในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2518 เวียดนามได้คืนเกาะไวให้กัมพูชา
หลังจากเหตุการณ์นี้ ทั้งสองประเทศพยายามสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างกัน ในวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2519 เวียดนามแสดงความยินดีกับเขียว สัมพัน พล พตและนวน เจีย ในการขึ้นมาเป็นผู้นำกัมพูชาประชาธิปไตย และเวียดนามยังได้เตือนกัมพูชาเกี่ยวกับการทิ้งระเบิดของสหรัฐที่เสียมราฐเมื่อ เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2519 ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2519 กัมพูชาได้ส่งสารแสดงความยินดีกับรัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลแห่งเวียดนามใต้ หลังการโค่นล้มระบอบที่สนับสนุนโดยสหรัฐ
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2519 เมื่อมีการตั้งสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม หลังการรวมประเทศ วิทยุพนมเปญได้ประกาศถึงความเป็นมิตรระหว่างสองประเทศ แตในเดือนเดียวกันนั้น ก็เริ่มเกิดความตึงเครียดระหว่างกัน ในวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2519 ซึ่งเป็นวันแรกที่มีการคมนาคมทางอากาศเชื่อมต่อกันระหว่าง ฮานอย โฮจิมินห์ซิตี และพนมเปญ ในเดือนธันวาคม เขมรแดงได้แสดงความยินดีในการประชุมสมัชชาครั้งที่ 4 ของพรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม
พ.ศ. 2520 เริ่มต้นสงคราม
จนถึงสิ้นปี พ.ศ. 2519 เขมรแดงและเวียดนามพยายามรักษาความสัมพันธ์อันดีระหว่างกัน เวียดนามถือว่าตนเป็นผู้นำโลกคอมมิวนิสต์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพราะได้ให้ความช่วยเหลือเขมรแดงเช่นเดียวกับขบวนการปะเทดลาวในการต่อสู้เพื่อสถาปนาระบอบคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามเหนือกับเขมรแดงไม่ราบรื่นตั้งแต่ พ.ศ. 2516 ที่มีการปะทะระหว่างฝ่ายเดียวกันเอง อิทธิพลของเวียดนามในพรรคคอมมิวนิสต์กัมพูชาลดลง เมื่อสงครามเวียดนามสิ้นสุดลง กลุ่มที่นิยมเวียดนามในพรรคถูกขับออกจากพรรค เมื่อพล พตและเอียง ซารีขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมในเดือนกันยายน พ.ศ. 2519 นายกรัฐมนตรีเวียดนาม ฝ่าม วัน ดง และเลขาธิการทั่วไปของพรรคคอมมิวนิสต์คือเล ส่วน ได้ประณามทั้งพล พตและเอียง ซารีว่าเป็นคนเลว เพราะนิยมความคิดแบบจีน ในการประชุมที่สถานทูตสหภาพโซเวียตเมื่อ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519 รัฐบาลที่พนมเปญมีความหวาดระแวงเวียดนามที่พยายามเข้ามาแทรกแซงพรรคคอมมิวนิสต์ในกัมพูชาและลาวโดยใช้สมาชิกที่ผ่านการอบรมจากเวียดนาม ทำให้เขมรแดงพยายามขับกลุ่มที่ผ่านการอบรมจากเวียดนามเหนือออกจากพรรค
ในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2520 ซึ่งเป็นวันครบรอบ 2ปีที่ไซ่ง่อนแตก เขมรแดงได้โจมตีจังหวัดอังเกียงและจังหวัดเจาดอก ฆ่าชาวเวียดนามไปราวร้อยคน ในวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2520 กองทัพประชาชนเวียดนามได้ส่งทหารเข้าไปในพื้นที่ยึดครองและเรียกร้องให้มีการเจรจาในระดับสูง ในวันที่ 18 มิถุนายน พ.ศ. 2520 เขมรแดงได้ประกาศให้เวียดนามถอนตัวออกจากพื้นที่พิพาทและกำหนดเขตปลอดทหารขึ้นมา
ทั้งสองฝ่ายต่างปฏิเสธข้อเสนอซึ่งกันและกัน กองทัพปฏิวัติกัมพูชาได้ส่งทหารข้ามพรมแดนไปโจมตีชาวเวียดนามอีกในเดือนกันยายน พ.ศ. 2520 และได้ทำลายหมู่บ้านไป 6 หมู่ในในจังหวัดซองทับ และได้รุกเข้าไปในจังหวัดต่ายนิญ 10 กิโลเมตร และฆ่าชาวเวียดนามไปกว่าพันคน ทำให้ฝ่ายเวียดนามส่งทหารกว่า 60,000 คนเข้าโจมตีกัมพูชา และได้ข้ามพรมแดนเช้าไปในกัมพูชาเมื่อ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2520 และเรียกร้องให้เขมรแดงออกมาเจรจา ในการรบภาคสนาม เวียดนามเป็นฝ่ายชนะอย่างรวดเร็ว สามารถบุกเข้ามาในจังหวัดสวายเรียงได้ ต่อมาในวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2520 เขียว สัมพันออกมาประกาศขอให้ถอนทหารออกไป ต่อมาในเดือนมกราคม พ.ศ. 2521 เวียดนามตัดสินใจถอนทหารออกไป โดยมีการประหารนักโทษจำนวนมาก และมีผู้อพยพออกไปเป็นจำนวนมาก หนึ่งในนั้นคือฮุน เซน
การเตรียมการเพื่อการเปลี่ยนแปลงระบบ พ.ศ. 2521
รัฐบาลกัมพูชาประชาธิปไตยถือว่าการที่เวียดนามยอมถอนทหารถือเป็นชัยชนะ จึงยังไม่หยุดการต่อต้านเวียดนาม ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2521 กองทัพกัมพูชาพยายามรุกรานเวียดนามที่จังหวัดห่าเตียน ในที่สุด ในวันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2521 เวียดนามจึงเริ่มระดมพลชาวกัมพูชาเพื่อโค่นล้มระบอบเขมรแดงในช่วง 9 มกราคม - 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2521 ฝั่ม วัน ด่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของเวียดนามได้เดินทางไปเยือนปักกิ่งบ่อยครั้ง เพื่อเจรจาถึงปัญหารัฐบาลกัมพูชา ในวันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2521 จีนพยายามเป็นตัวกลางในการเจรจาระหว่างเวียดนามกับกัมพูชา ในพื้นที่ภาคตะวันออกของกัมพูชา เกิดการต่อต้านรัฐบาลมาก พล พตได้แก้ปัญหาโดยการนำทหารจากทางตะวันตกเฉียงใต้เข้าไปยังภาคตะวันออกเพื่อกำจัดทรราชย์ที่ซ่อนเร้น โส พิม ผู้นำฝ่ายต่อต้านฆ่าตัวตาย ส่วนเฮง สัมรินหนีไปเวียดนาม ในวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2521 กัมพูชาได้เรียกร้องให้เวียดนามเจรจาโดยยอมรับอธิปไตยของกัมพูชาแต่เวียดนามปฏิเสธ ทหารกัมพูชาได้รุกข้ามเส้นเขตแดนเข้าไปยังเวียดนาม 2 กิโลเมตร ฆ่าชาวเวียดนามไปมากกว่า 3,000 คน ในหมู่บ้านบาชุก จังหวัดอันเกียง
ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2521 กองทัพอากาศเวียดนาม เริ่มเข้ามาทิ้งระเบิดในกัมพูชาตามแนวชายแดน ผู้นำฝ่ายต่อต้านในภาคตะวันออกหนีไปเวียดนามและได้จัดตั้งกองทัพปลดปล่อยโดยมีเวียดนามสนับสนุน พรรคคอมมิวนิสต์เวียดนามมองว่าจีนเป็นมหาอำนาจที่จะเข้ามาแทนที่สหรัฐและเขมรแดงเป็นตัวแทนของจีน ดังนั้นจึงจำเป็นต้องโค่นล้มรัฐบาลเขมรแดงออกไป ในช่วงครึ่งปีหลังของ พ.ศ. 2521 สื่อเวียดนามเริ่มนำเสนอภาพที่โหดร้ายของระบอบพล พตส่งกองทัพฝ่ายต่อต้านแทรกซึมเข้าไปในกัมพูชา และขอแรงสนับสนุนจากสหภาพโซเวียต ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2521 วิทยุเวียดนามเริ่มออกประกาศชักชวนให้ฝ่ายต่อต้านลุกฮือต่อต้านเขมรแดง
จุดเปลี่ยนที่สำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างจีน-เวียดนามและสหภาพโซเวียต-เวียดนามคือการลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างเวียดนามกับสหภาพโซเวียตเมื่อ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2521 จากนั้นได้มีการเตรียมการเพื่อรุกรานกัมพูชา โดยมีนายพลเล ดึ้ก แอ็ญเป็นผู้บังคับบัญชา ในวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2521 จีนได้กล่าวเตือเวียดนามว่าความอดทนของจีนมีจำกัด กองทัพของเขมรแดงได้รับการสนับสนุนจากจีน โดยจีนเริ่มสนับสนุนเขมรแดงมากขึ้นเมื่อความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามและกัมฑุชาเลวร้ายลงใน พ.ศ. 2521
ต่อมาเวียดนามได้ประกาศจัดตั้งแนวร่วมประชาชาติกู้ชาติกัมพูชาในพื้นที่ปลดปล่อยของกัมพูชา รัฐบาลฮานอยได้กล่าวว่าขบวนการนี้เป็นขบวนการคอมมิวนิสต์ของกัมพูชาที่เป็นอิสระ เฮง สัมรินที่เคยเป็นทหารเขมรแดงมาก่อนเป็นประธาน ก่อนหน้านี้ แนวร่วมนี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อรัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลแห่งกัมพูชาที่ประกอบไปด้วยทหารกัมพูชาประมาณ 300 คน กลยุทธนี้คล้ายคลึงกับการบุกครองเชโกสโลวาเกียของฝ่ายกติกาสัญญาวอร์ซอเมื่อ พ.ศ. 2511
การรุกรานกัมพูชา
กองทัพเขมรแดงได้ถอยทัพไปยังชายแดนประเทศไทย และได้รับอย่างอบอุ่นจากรัฐบาลไทย สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาพยายามที่จะฟื้นฟูประเทศทั้งทางด้านเศรษฐกิจและสังคมเนื่องจากถูกทำลายในสมัยเขมรแดง คนที่มีการศึกษาถูกสังหารในสมัยเขมรแดง บางส่วนต้องอพยพไปนอกประเทศ การพัฒนาประเทศมีอุปสรรคเนื่องจากมีกลุ่มต่อต้านเวียดนามที่ต่อต้านรัฐบาล ทางภาคตะวันตกของกัมพูชา
การตอบสนองของประชาคมนานาชาติ
หลังจากพนมเปญแตกเนื่องจากกองทัพเวียดนามเข้าโจมตีในเดือนมกราคม พ.ศ. 2522 ตัวแทนของกัมพูชาประชาธิปไตยได้เรียกร้องให้มีการประชุมฉุกเฉินของสภาความมั่นคงแห่งประชาชาติ พระนโรดม สีหนุได้เป็นตัวแทนของระบบนี้ แม้ว่าสหภาพโซเวียดและเชโกสโลวะเกียจะปฏิเสธแต่สหประชาชาติก็รับคำร้อง อย่างไรก็ตาม พระนโรดม สีหนุได้ปฏิเสธความเกี่ยวข้องกับหัวข้อทางด้านสิทธิมนุษยชนของเขมรแดง โดยพระองค์กล่าวหาว่าเวียดนามทำลายอธิปไตยของกัมพูชา พระองค์ต้องการให้สมาชิกสหประชาชาติทั้งหมดงดให้ความช่วยเหลือแก่เวียดนาม และไม่ยอมรับระบบการปกครองที่สถาปนาโดยเวียดนาม ประเทศที่ไม่ได้เป็นสมาชิกถาวรของสภาความมั่นคง 7 ประเทศ ได้เสนอให้มีการสงบศึก และให้ถอนกองกำลังต่างชาติออกจากกัมพูชาซึ่งได้รับการรับรองโดยจีน ฝรั่งเศส นอร์เวย์ โปรตุเกส สหรัฐและสหราชอาณาจักร อย่างไรก็ตาม แผนการนี้ไม่ได้รับการรับรองโดยสหภาพโซเวียตและเชโกสโลวะเกีย ซึ่งถือว่าเวียดนามไม่ได้รุกรานกัมพูชา แต่เป็นความต้องการที่จะหยุดยั้งระบอบของพล พตที่บ่อนทำลายความมั่นคงของอินโดจีน
ระหว่าง 16–19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2522 เวียดนามและสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาได้จัดให้มีการประชุมเพื่อลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างกัน มาตรา 2 ของสนธิสัญญาได้ระบุว่าความปลอดภัยของเวียดนามและกัมพูชาได้เกี่ยวข้องกันและจะต้องป้องกันซึ่งกันและกัน ทำให้การคงอยู่ของทหารเวียดนามในกัมพูชาเป็นเรื่องถูกกฎหมาย หลังจากนั้น สหภาพโซเวียต ประเทศสังคมนิยมในยุโรปตะวันออกและอินเดียได้ประกาศรับรองสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา โดยสหภาพโซเวียตชื่นชมกับการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา และประณามเขมรแดงว่าเป็นทรราชย์ที่มีจีนสนับสนุน
ในการประชุมทั่วไปของสหประชาชาติครั้งที่ 34 ตัวแทนของสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาและกัมพูชาประชาธิปไตยต่างอ้างว่าเป็นตัวแทนของประเทศกัมพูชา สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาได้รับการรับรองจากสมาชิกสภาความมั่นคงแห่งสหประชาชาติแต่สหประชาชาติยอมรับกัมพูชาประชาธิปไตย แม้จะมีปัญหาเรื่องการนองเลือด ในที่สุดตัวแทนของกัมพูชาประชาธิปไตยได้รับการยอมรับในการประชุมทั่วไปโดยจีนให้การสนับสนุนอย่างมาก ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2523 มี 29 ประเทศสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา ในขณะที่อีกเกือบ 80 ประเทศยังคงยอมรับกัมพูชาประชาธิปไตย ในเวลาเดียวกัน มหาอำนาจตะวันตกและกลุ่มอาเซียนได้ประณามการใช้กำลังทหารโค่นล้มเขมรแดงของเวียดนาม
ประเทศไทยที่เป็นเพื่อนบ้านใกล้ชิดของกัมพูชา และระแวงการรุกรานของเวียดนามได้เรียกร้องให้เวียดนามถอนทหารออกจากกัมพูชา อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และสิงคโปร์สนับสนุนท่าทีของไทย อาเซียนมองว่าการรุกรานกัมพูชาของเวียดนามเป็นการยึดครองที่สหภาพโซเวียตสนับสนุน จีนมีความเห็นในทำนองนี้เช่นกัน สหรัฐซึ่งไม่เคยรับรองรัฐบาลของเขมรแดงได้สนับสนุนสมาชิกภาพของกัมพูชาประชาธิปไตยในสหประชาชาติ และเห็นด้วยกับข้อเรียกร้องที่ให้ถอนทหารเวียดนามออกจากกัมพูชา
จีนรุกรานเวียดนาม
ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2522 จีนได้ต่อต้านการรุกรานกัมพูชาของเวียดนามโดยการโจมตีตามแนวชายแดนจีน-เวียดนาม จีนสามารถยึดครองเกาบังได้วันที่ 2 มีนาคม และลาวเซินในวันที่ 4 มีนาคม และมุ่งหน้าไปยังฮานอย แต่การส่งกำลังบำรุงไม่ดีพอ ในอีกไม่กี่วันต่อมา จีนสามารถบุกลึกเข้าไปได้อีกในเวียดนาม แต่เนื่องจากจีนได้รับความเสียหาย ทหารจีนเสียชีวิตมากกว่าทหารเวียดนาม ทำให้จีนต้องยุติการสู้รบ
การต่อต้านระบบใหม่ภายในประเทศ
เขมรแดงได้เรียกร้องให้ชาวกัมพูชารวมตัวกันเป็นเอกภาพ และต่อสู้กับชาวเวียดนามแต่ประสบการณ์ที่เลวร้ายในสมัยกัมพูชาประชาธิปไตยทำให้ชาวกัมพูชาบางส่วนต่อต้านทั้งเวียดนามและเขมรแดง ทำให้มีขบวนการที่ไม่ใช่คอมมิวนิสต์สององค์กรปรากฏขึ้น กลุ่มแรกเป็นฝ่ายขวา นิยมตะวันตกนำโดยซอน ซานเรียกว่าแนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติประชาชนเขมร ซึ่งได้ควบคุมค่ายผู้อพยพหลายค่ายตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชา คาดว่าแนวร่วมนี้มีทหารราว 12,000 - 15,000 คน แต่ประมาณ 1 ใน 3 สูญเสียไปในการสู้รบกับเวียดนามช่วง พ.ศ. 2527 – 2528
กลุ่มที่ไม่ใช่คอมมิวนิสต์อีกกลุ่มหนึ่งคือฟุนซินเปก องค์กรนี้เกิดขึ้นเมื่อพระนโรดม สีหนุแยกตัวออกจากเขมรแดง โดยพระนโรดม สีหนุเรียกร้องให้สหปรชาชาติถอนการรับรองเขมรแดงเพราะปัญหาอาชญากรรม และไม่ยอมรับตัวแทนของเขมรแดงหรือสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาเป็นตัวแทนกัมพูชาในสหประชาชาติ ในช่วงแรกของการยึดครองเวียดนาม กองกำลังต่อต้านในกัมพูชาแต่ละกลุ่มมีการติดต่อกนอย่างจำกัด เพราะความแตกต่างของแต่ละกลุ่ม แม้ว่าเขมรแดงจะได้รับการยอมรับจากนานาชาติมากกว่า แต่ก็ถูกกดดันในสังคมระดับนานาชาติมากขึ้นใน พ.ศ. 2523 ต่อมาจึงมีแนวคิดในการรวมฝ่ายต่อต้านทั้งหมดเข้าด้วยกันในต้นปี พ.ศ. 2524 พระนโรดม สีหนุและซอน ซานเริ่มพูดคุยกับเขียว สัมพันเพื่อสร้างความร่วมมือ
ในเดือนสิงหาคมพ.ศ. 2524 องค์ฝ่ายต่อต้านทั้งสามได้รวมกันเป็นเอกภาพ แต่ก็ยังมีข้อพิพาทเกี่ยวกับการเป็นองค์กรนำ ในที่สุดได้จัดตั้งเป็นรัฐบาลผสมโดยแต่ละองค์กรมีอำนาจเสมอกัน โดยจัดตั้งแนวร่วมเขมรสามฝ่ายเมื่อ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2525 โดยใน พ.ศ. 2530 กัมพูชาประชาธิปไตยยังคงเป็นสมาชิกสหประชาชาติ
การปฏิรูปของเวียดนามและการถอนตัว
ใน พ.ศ. 2521 เมื่อเวียดนามตัดสินใจรุกรานกัมพูชา พวกเขาไม่ได้คาดว่าจะถูกต่อต้านในระดับนานาชาติ อย่างไรก็ตาม เวียดนามและสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชามีบทบาทในการฟื้นฟูประเทศ นโยบายของนานาชาติเกี่ยวกับกัมพูชาส่งผลต่อเศรษฐกิจของเวียดนาม สหรัฐประกาศคว่ำบาตรเวียดนาม และมีหลายประเทศในสหประชาชาติไม่รับรองเวียดนามและสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา และปฏิเสธสมาชิกภาพขององค์กรระดับนานาชาติ เช่น ธนาคารโลก ธนาคารพัฒนาเอเชีย และกองทุนการเงินระหว่างประเทศ ใน พ.ศ. 2522 ญี่ปุ่นได้กดดันโดยลดความช่วยเหลือต่อเวียดนามความขัดแย้งระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียต และปัญหามนุษย์เรือ ทำให้สวีเดนที่เคยสนับสนุนเวียดนามถอนการรับรอง
นอกจากนั้นยังเกิดการกดดันภายในประเทศเวียดนามเพราะไม่สามารถกระตุ้นการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจได้ การใช้ระบบการวางแผนเศรษฐกิจจากส่วนกลางตามอย่างสหภาพโซเวียต เวียดนามพยายามเน้นอุตสาหกรรมหนัก และไม่สามารถพัฒนาเวียดนามใต้หลังรวมประเทศได้ รัฐบาลเวียดนามใช้งบประมาณส่วนใหญ่ในทางการทหาร รวมทั้งใช้ในการปฏิวัติกัมพูชา เวียดนามเริ่มถอนทหารออกจากกัมพูชาตั้งแต่ พ.ศ. 2525 แต่กระบวนการถอนทหารของเวียดนามไม่มีการรับรองจากนานาชาติ ผู้สังเกตการณ์ต่างชาติมองว่าเป็นเพียงการหมุนเวียนทหาร ใน พ.ศ. 2527 เวียดนามใช้แผน K5 ในการโจมตีกัมพูชาตะวันตกจนถึงชายแดนไทย ทหารเวียดนามยังคงอยู่ตามจังหวัดใหญ่ ๆ เพื่อฝึกฝนทหารกัมพูชา
ใน พ.ศ. 2528 การโดดเดี่ยวในระดับนานาชาติและปัญหาทางเศรษฐกิจทำให้เวียดนามต้องพึ่งสหภาพโซเวียตมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงที่ทำสงครามกับจีนใน พ.ศ. 2522 สหภาพโซเวียตให้ความช่วยเหลือเวียดนาม 1.4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และสูงที่สุดใน พ.ศ. 2524 – 2528 ใน พ.ศ. 2529 สหภาพโซเวียตประกาศลดความช่วยเหลือทางเศรษฐกิจต่อเวียดนามลง 20% และลดความช่วยเหลือทางทหารลง 1 ใน 3 เพื่อที่จะกลับเข้าร่วมในประชาคมระดับนานาชาติอีกครั้งและเพื่อเผชิญกับความท้าทายทางเศรษฐกิจดังที่สหภาพโซเวียตและยุโรปตะวันออกต้องเผชิญ ผู้นำเวียดนามตัดสินใจปฏิรูป ในการประชุมสมัชชาใหญ่ของพรรคครั้งที่ 6 ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2529 เลขาธิการทั่วไปของพรรคคือเหงียน วัน ลิญ ได้นำเสนอการปฏิรูปที่สำคัญคือ นโยบายโด่ยเม้ย ซึ่งในภาษาเวียดนามหมายถึงการปรับใหม่ เพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจของเวียดนาม ผู้นำเวียดนามเห็นว่าปัญหาเศรษฐกิจของเวียดนามเกิดจากการถูกโดดเดี่ยวในระดับนานาชาติหลังการรุกรานกัมพูชาใน พ.ศ. 2521 และนโยบายนี้จะประสบความสำเร็จได้เมื่อเปลี่ยนแปลงนโยบายทางการทหารและต่างประเทศ ต่อมา ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2530 คณะกรรมการโปลิตบูโรของเวียดนามได้ปรับนโยบายทางการทหารและให้มีการถอนทหารออกจากกัมพูชาโดยสมบูรณ์และลดจำนวนทหารลง
ต่อมา ในวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2531 คณะกรรมการโปลิตบูโรได้ปรับนโยบายการต่างประเทศโดยจะเปิดประเทศรับการลงทุนและความช่วยเหลือจากต่างชาติ เวียดนามยุติการประณามสหรัฐอเมิกา จีน อาเซียนและเริ่มมีการถอนทหารออกจากกัมพูชาโดยลำดับ แต่ก็มีกลุ่มต่อต้านเวียดนามออกมากล่าวว่ายังมีทหารเวียดนามอยู่ในกัมพูชาหลังเดือนกันยายน พ.ศ. 2532 โดยกลุ่มต่อต้านคอมมิวนิสต์รายงานว่าได้ปะทะกับกองกำลังพิเศษของเวียดนามที่ตมาร์ปวกใกล้ช่อง 69 หลังการประกาศถอนทหารในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2534 มีรายงานว่าทหารเวียดนามกลับเข้าไปในจังหวัดกำปอตเพื่อต่อต้านการรุกรานของเขมรแดง อย่างไรก็ตาม รัฐบาลเวียดนามได้ลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพเมื่อ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2534 เพื่อฟื้นฟูสันติภาพในกัมพูชา
ข้อตกลงสันติภาพปารีส
เมื่อ 14 มกราคม พ.ศ. 2528 ฮุนเซนขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีของสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาและเริ่มเจรจาสันติภาพกับแนวร่วมเขมรสามฝ่าย ระหว่าง 2-4 ธันวาคม พ.ศ. 2530 ฮุนเซนได้พบปะกับสีหนุในฝรั่งเศสเพื่อเจรจาเกี่ยวกับอนาคตของกัมพูชา การเจรจาเกิดขึ้นอีกครั้งระหว่าง 20 – 21 มกราคม พ.ศ. 2531 แต่การเจรจาล้มเหลว ก้าวต่อไปของการฟื้นฟูสันติภาพกัมพูชา ฝ่ายสาธารณรัฐประชาชนและแนวร่วมเขมรสามฝ่ายได้พบปะกันเป็นครั้งแรกในการประชุมจาการ์ตาอย่างไม่เป็นทางการเมื่อ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2531 ซึ่งพระนโรดม สีหนุเสนอให้มีการสงบศึก ให้สหประชาชาติเข้ามาดูแลสันติภาพ ถอนทหารเวียดนามออกไป และรวมกองกำลังทุกฝ่ายเข้าเป็นกองทัพเดียวกัน เวียดนามได้เสนอให้มีการตกลงเป็นการภายในระหว่างฝ่ายต่าง ๆ ของกัมพูชา แล้วจึงไปตกลงกับประเทศและองค์กรภายนอกที่เกี่ยวข้อง แต่ไม่สามารถตกลงกันได้
ในการประชุมจาการ์ตาครั้งที่ 2 รัฐมนตรีต่างประเทศของออสเตรเลียได้เสนอแผนสันติภาพกัมพูชา โดยให้มีการสงบศึก การเจรจาสันติภาพและการจัดตั้งรัฐบาลแห่งชาติเพื่อรักษาอธิปไตยของหัมพูชา จนกว่าจะมีการเลือกตั้ง ต่อมา ระหว่าง 29 – 30 เมษายน พ.ศ. 2532 ฮุน เซนได้จัดตั้งให้มีการประชุมสมัชชาแห่งชาติเพื่อแก้ไขรัฐธรรมนูญและเปลี่ยนชื่อประเทศเป็นรัฐกัมพูชา เพื่อสะท้อนถึงอธิปไตยของประเทศ กำหนดให้ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจำชาติ และรับรองสิทธิส่วนบุคคลของประชากร
การเจรจาสันติภาพยังคงดำเนินต่อไป โดยการประชุมสันติภาพปารีสเกี่ยวกับกัมพูชาครั้งแรกจัดขึ้นใน พ.ศ. 2532 หลังจากการถอนทหารเวียดนาม ต่อมาในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2533 ได้จัดการประชุมจาการ์ตาครั้งที่สามและจัดตั้งสภาสูงสุดแห่งชาติกัมพูชา เพื่อรับรองอำนาจอธิปไตยของกัมพูชา ในระยะแรกสมาชิกสภาสูงสุดมี 12 คน สภานี้เป็นตัวแทนกัมพูชาในสหประชาชาติตั้งแต่ พ.ศ. 2534 ในเวลาเดียวกัน ฮุน เซนได้เปลี่ยนชื่อพรรคปฏิวัติประชาชนกัมพูชามาเป็นพรรคประชาชนกัมพูชา
ในวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2534 สภาสูงสุดแห่งชาติกัมพูชา เวียดนามและอีก 15 ประเทศ ที่เข้าร่วมในการประชุมนานาชาติว่าด้วยเรื่องกัมพูชา ได้ลงนามในข้อตกลงสันติภาพกัมพูชา ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของสงครามกลางเมืองที่ยาวนาน หลังจากนั้น ได้ตั้งอันแทคซึ่งจะเป็นที่ปรึกษาชองรัฐบาลกัมพูชาในการจัดการเลือกตั้งที่เป็นประชาธิปไตย ในวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2534 พระนโรดม สีหนุได้เสด็จกลับกัมพูชาเพื่อเข้าร่วมการเลือกตั้ง และซอน เซน ตัวแทนเขมรแดงได้มาถึงในอีกไม่กี่วันต่อมา ในวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2534 เขียว สัมพัน เดินทางมาถึงพนมเปญเช่นกัน แต่ในวันที่เขียว สัมพันมาถึง ได้มีผู้ที่โกรธแค้นมาประท้วงและขว้างปาสิ่งของใส่ และเขียว สัมพันได้ขอความคุ้มครองจากสถานทูตจีนและได้เดินทางออกจากกัมพูชาไป
ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2535 อันแทคได้เดินทางมาถึงกัมพูชาและเริ่มปฏิบัติหน้าที่ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2535 เขมรแดงได้ประกาศจัดตั้งพรรคสามัคคีแห่งชาติกัมพูชา และไม่เข้าร่วมการเลือกตั้ง ปฏิเสธการปลดอาวุธตามข้อตกลงปารีส และเพื่อป้องกันไม่ให้ชาวเวียดนามเข้าร่วมการเลือกตั้ง เขมรแดงได้เริ่มการสังหารหมู่ชาวเวียดนามปลายปี พ.ศ. 2535 กองทัพเขมรแดงได้บุกเข้าจังหวัดกำปงธมแต่ก็ถูกกองกำลังรักษาสันติภาพผลักดันออกไป
การเลือกตั้งในวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2536 พรรคฟุนซินเปกชนะการเลือกตั้ง พรรคประชาชนกัมพูชาได้อันดับสอง ฮุน เซนประกาศไม่ยอมรับผลการเลือกตั้ง สิน สองประกาศแยกจังหวัดทางตะวันออกของกัมพูชาซึ่งสนับสนุนพรรคประชาชนกัมพูชาออกไป ในที่สุด พระนโรดม รณฤทธิ์ได้ตกลงที่จะจัดตั้งรัฐบาลผสมกับพรรคประชาชนกัมพูชา ในวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2536 สภาร่างรัฐธรรมนูญได้รับรองรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ พระนโรดม รณฤทธิ์เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 1 และฮุน เซนเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 2 ในวันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2536 ได้ฟื้นฟูราชวงศ์ในกัมพูชา โดยพระนโรดม สีหนุขึ้นครองราชย์ในฐานะประมุขรัฐ ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2537 รัฐบาลกัมพูชาประกาศให้เขมรแดงเป็นกลุ่มนอกกฎหมาย และประกาศให้การสังหารหมู่ในสมัยกัมพูชาประชาธิปไตยเป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ เขมรแดงได้สลายตัวไปโดยสมบูรณ์ใน พ.ศ. 2541
เวียดนามกลับสู่สังคมโลก
เวียดนามและจีนได้สถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกันในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2533 ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2534 นายกรัฐมนตรีคนใหม่ของเวียดนาม หวอ วัน เกียตได้เดินทางไปยังปักกิ่งเพื่อเข้าพบนายหลี่ เผิง เพื่อเจรจาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ที่เป็นทางการระหว่างกัน การสิ้นสุดความขัดแย้งในกัมพูชา ทำให้ประเทศในอินโดจีนเข้าร่วมกับอาเซียน ในช่วง พ.ศ. 2534 – 2535 เวียดนามได้ฟื้นฟูความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศสมาชิกอาเซียน และการลงทุนของประเทศสมาชิกอาเซียนในเวียดนามระหว่าง พ.ศ. 2534 – 2537 คิดเป็น 15% ของการลงทุนของต่างชาติในเวียดนาม ต่อมา ในวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2538 เวียดนามเข้าเป็นสมาชิกอันดับที่ 7 ของอาเซียนอย่างเป็นทางการ ต่อมา ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2538 เวียดนามได้ประกาศยกระดับจากตัวแทนจากเป็นสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาหลังจากที่มีการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระดับปกติต่อกันตั้งแต่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2538 รวมทั้งการเข้าร่วมองค์การการค้าโลก เมื่อปี 2550 และการเข้าร่วมลงนามความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก เมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2559 ทำให้การโดดเดี่ยวเวียดนามออกจากสังคมโลกสิ้นสุดลง
โรงเรียนสันติพัฒนกิจวิทยา
โรงเรียนสันติพัฒนกิจวิทยา (Santipattanakitwittaya School) เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดเล็ก สังกัด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 25 (ขอนแก่น) เปิดสอนในระดับ มัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย ตั้งอยู่ที่ หมู่ 7 ตำบลโนนศิลา อำเภอโนนศิลา จังหวัดขอนแก่น
ประวัติ
โรงเรียนสันติพัฒนกิจวิทยา แรกเริ่มก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2537 ภายใต้การนำของคณะผู้ก่อตั้ง ดังนี้  พระครูสุมลพัฒนกิจ เจ้าคณะตำบลหนองปลาหมอ, พระครูจันทธรรมสาร เจ้าคณะตำบลโนนศิลา, พระมหาปคุโณ (วรรณธรรม), นายสันติ ควรประเสริฐ, นายจรัส ผิวขม, นายสมจิตร โคตรทา, นายประสาทชัย จันทรสมบัติ, นายบุญหนา บัวนาค และนายวรา แว่นประชา ข้าราชการ ครู ตำรวจ ทหาร พ่อค้า และประชาชนทุกหมู่เหล่า ได้ให้ความร่วมมือกับ ฯ พณ ฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการในขณะนั้น ก่อตั้งเป็นสาขาของโรงเรียนรังสรรค์วิทยาคม ที่โคกสาธารณะบ้านหลุบคา หมู่ 7
เมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540 ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ได้ประกาศจัดตั้ง โรงเรียนเป็นเอกเทศ โดยเปิดสอนในระดับช่วงชั้น ที่ 3 และ 4 ซึ่งมีเขตพื้นที่บริการ 3 ตำบลดังนี้ ตำบลโนนศิลา (บางส่วน) ตำบลหนองปลาหมอ และตำบลเปือยใหญ่ อำเภอโนนศิลา
เอเดรียแอร์เวย์
เอเดรียแอร์เวย์ (Adria Airways) เป็นสายการบินแห่งชาติของประเทศสโลวีเนีย มีฐานบินอยู่ที่ท่าอากาศยานลูบลิยานา ให้บริการเที่ยวบินประจำในเส้นทางยุโรปและยุโรปกลางทั้งสิ้น 28 จุดหมายปลายทาง และเที่ยวบินเช่าเหมาลำ เอเดรียแอร์เวย์เข้าร่วมเป็นหนึ่งในสมาชิกพันธมิตรสายการบินสตาร์อัลไลแอนซ์ ในปี พ.ศ. 2547
อภิวัฒน์ เพ็งประโคน
อภิวัฒน์ เพ็งประโคน (22 สิงหาคม พ.ศ. 2531 —) เป็นนักฟุตบอลชาวไทย ปัจจุบันเล่นตำแหน่งกองหน้าให้กับนครศรีฯ ยูไนเต็ด ในไทยลีก 2
พีทีที ระยอง
ในวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2561 อภิวัฒน์ได้ย้ายมาร่วมทีมพีทีที ระยอง อย่างเป็นทางการ โดยเขาจะสวมเสื้อหมายเลข 9 ต่อมาในวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2562 อภิวัฒน์ทำประตูแรกในนามสโมสรในเกมลีกนัดที่พีทีทีเปิดบ้านเอาชนะสมุทรปราการ ซิตี้ ไปได้ 2–1
วิลฮัฟ ทาร์คิน
วิลฮัฟ ทาร์คินเป็นตัวละครในเรื่องแต่งชุดสตาร์ วอร์ส มีบทบาทเป็นตัวร้ายในภาพยนตร์สตาร์ วอร์ส ตอนที่ 4: ความหวังใหม่ แสดงโดยปีเตอร์ คุชชิง นักแสดงชาวอังกฤษ นอกจากนี้ยังมีบทบาทเล็กน้อยในภาพยนตร์สตาร์ วอร์ส ตอนที่ 3: ซิธชำระแค้น ซึ่งแสดงโดยเวย์น ไพแกรม รวมทั้งมีบทบาทในเรื่องราวส่วนขยายอื่นๆ อีกมาก รวมทั้งในภาพยนตร์การ์ตูนโทรทัศน์สตาร์ วอร์ส: เดอะ โคลน วอร์ส อีกด้วย
วิลฮัฟ ทาร์คินเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดคนหนึ่งในจักรวรรดิกาแลกติก เป็นแกรนด์มอฟฟ์ผู้สร้างระเบียบปกครองของจักรวรรดิ และเป็นกำลังขับเคลื่อนสำคัญในการสร้างดาวมรณะอีกด้วย ทาร์คินเกิดบนดาวเคราะห์เอเรียดูในครอบครัวชาวมนุษย์สกุลทาร์คินซึ่งมีอิทธิพลทางทหารสูง และได้เข้ารับตำแหน่งใน Republic Outland Regions Security Force (กองกำลังรักษาความปลอดภัยดินแดนรอบนอกแห่งสาธารณรัฐ) จากนั้นได้ลาออกจากตำแหน่งและเข้ามามีบทบาททางการเมือง ขึ้นเป็นผู้นำของเอเรียดูและเซกเตอร์ดาวเคราะห์เซสเวนนา ก่อนที่จะกลับมารับตำแหน่งทางการทหารภายใต้การนำของสมุหนายกพัลพาทีนอีกครั้งหนึ่งในฐานะเจ้าหน้าที่ดำเนินการนิกายใหม่ซึ่งมีการดำเนินการเป็นไปโดยลับภายใต้การนำของซิธลอร์ด ช่วงนี้เองที่ทาร์คินได้รับทราบแนวคิดเกี่ยวกับการสร้างสถานีอวกาศบัญชาการรบขนาดใหญ่ลักษณะเป็นดาวเคราะห์เทียม และได้นำแนวคิดนี้ไปเสนอพัลพาทีนเพื่อสร้างสถานีอวกาศ ซึ่งต่อมาจะกลายเป็นดาวมรณะ
ในเวลาต่อมาทาร์คินค่อยๆ มีอิทธิพลมากขึ้นในฐานะผู้สนับสนุนพัลพาทีน ได้เป็นผู้ว่าการของเซกเตอร์เซสวานนาในช่วงสงครามโคลน ช่วงหนึ่งยังได้ปฏิบัติหน้าที่กัปตันภายใต้นายพลเจไดอีเวน พิเอลล์ด้วย ในช่วงท้ายของสงครามโคลน พัลพาทีนได้มอบหมายให้ทาร์คินได้เป็นมอฟฟ์คนแรก และเมื่อพัลพาทีนสถาปนาจักรวรรดิกาแลกติกก็ได้ให้ทาร์คินควบคุมการก่อสร้างดาวมรณะ ไม่นานหลังจากนั้นทาร์คินได้ออกระเบียบปฏิบัติแห่งทาร์คิน (Tarkin Doctrine) ซึ่งยิ่งตอกย้ำความสำคัญของทาร์คินในฐานะบุคคลสำคัญผู้ร่วมวางรากฐานของจักรวรรดิ เป็นรองแต่เพียงพัลพาทีนเท่านั้น ระเบียบปฏิบัติแห่งทาร์คินเป็นการวางรากฐานการปกครองกาแลกซีโดยอาศัยความหวาดกลัวต่อกำลังที่เหนือกว่า การสร้างสุดยอดอาวุธอย่างดาวมรณะนั้นก็เป็นไปตามแบบแผนนี้ โดยตั้งใจให้ความหวาดกลัวต่อกำลังที่เหนือกว่าเป็นสิ่งที่คอยควบคุมไม่ให้มีการลุกฮือจากผู้คิดกบฏ พัลพาทีนพึงพอใจแนวคิดนี้เป็นอันมาก และได้แต่งตั้งให้ทาร์คินเป็นแกรนด์มอฟฟ์คนแรก มีเขตอำนาจครอบคลุมเกือบทั่วทั้งดินแดนรอบนอก
ทาร์คินในฐานะแกรนด์มอฟฟ์ได้ปฏิบัติภารกิจมากมายร่วมกับดาร์ธ เวเดอร์ เพื่อควบคุมกาแลกซีตามแบบแผนปฏิบัติทาร์คิน เมื่อการก่อสร้างดาวมรณะล่าช้ากว่าแผนการ ทาร์คินได้สร้างค่ายบัญชาการมอว์ (Maw Installation) เพื่อดำเนินการปรับปรุงแผนผังก่อสร้าง ภายใต้การนำของนายพลเรือนาตาซี ดาลา ทำให้ดาวมรณะสามารถใช้งานได้ทันในปีที่ 0 แห่งยุทธการยาวิน ทาร์คินมั่นใจในความสามารถของดาวมรณะจึงเริ่มดำเนินการสร้างความกลัวโดยการทำลายอัลเดอรานทันที พร้อมกับจับกุมผู้นำกบฏ เจ้าหญิงเลอา ออร์กานา ไว้บนดาวมรณะ ก่อนที่จะถูกช่วยเหลือออกมาได้และนำกองทัพกบฏบนดวงจันทร์ยาวิน 4 เข้าโจมตีดาวมรณะ ทาร์คินเสียชีวิตจากการระเบิดของดาวมรณะด้วยฝีมือของลุค สกายวอล์คเกอร์ ไม่กี่วินาทีก่อนที่จะสามารถทำลายฐานทัพกบฏด้วยลำแสงของดาวมรณะ
เบื้องหลัง
ตัวละครแกรนด์มอฟฟ์ทาร์คิน (Grand Moff Tarkin) เป็นส่วนหนึ่งของภาพยนตร์ สตาร์ วอร์ส ภาคแรก ซึ่งภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น สตาร์ วอร์ส เอพพิโซด 4: ความหวังใหม่ โดยทาร์คินซึ่งเป็นตัวร้ายหลักร่วมกับดาร์ธ เวเดอร์ แสดงโดยนักแสดงมืออาชีพปีเตอร์ คุชชิง ชื่อของทาร์คินปรากฏในบทร่างฉบับแรกๆ ในชื่อ Grande Mouff Tarkin เป็นผู้นำศาสนาชาวอาควิเลียน มีบทพูดประโยคเดียวในฉากประชุมสภาอาควิเลียน บทบาทของเจ้านครผู้ชั่วร้ายเช่นนี้สอดคล้องกับบทของ Crispin Hoedaack ซึ่งเป็นตัวละครที่ไม่มีบทบาทในภาพยนตร์ เป็นเจ้าหน้าที่อายุน้อยผู้มีความมุ่งมั่น ซึ่งถูกมอบหมายให้มายึดครองดาวเคราะห์อาควิเล ซึ่งเป็นดาวบ้านเกิดของตัวเอกของเรื่อง ซึ่ง Hoedaack ถูกกำจัดลงหลังจากกลุ่มตัวเอกทำลายป้อมอวกาศของจักรวรรดิ ในบทร่างที่สอง ไม่มีเจ้านครผู้ชั่วร้าย มีแต่ดาร์ธ เวเดอร์ และ Grande Mouff Tarkin เป็นผู้บังคับบัญชาของกลุ่ม Kesselian Dragoon และเป็นผู้นำคนหนึ่งของทัพกบฏที่ไม่เชื่อถือใน "พลัง" ของสตาร์คิลเลอร์ แต่เชื่อถือในการวิเคราะห์การรบด้วยเทคโนโลยี ก่อนที่จะถูกโน้มน้าวให้เชื่อในแผนการรบของสตาร์คิลเลอร์ ต่อมาในบทร่างที่สาม Grand Mouff Tarkin เป็นผู้นำ Keselian Dragoon และเป็นนายพลทัพกบฏ ซึ่งเป็นคนคิดแผนการรบที่จะใช้ต่อสู้กับดาวมรณะ ซึ่งในที่สุดแล้วบทบาทนี้ก็ตกเป็นของตัวละครนายพลแจน โดดอนนา ในขณะที่บทร่างเดิมนั้นนายพลโดดอนนาเป็นนายพลที่ยังไม่มีความกล้าซึ่งได้รับการแต่งตั้งโดยทาร์คิน ในบทสุดท้ายนั้น บทตัวละครเจ้านครผู้ชั่วร้ายถูกนำกลับมาใส่ในเรื่องอีกครั้ง และจอร์จ ลูคัส ผู้เขียนบท ก็ได้กำหนดให้ทาร์คินเป็นชื่อของตัวละครเจ้านครผู้ชั่วร้าย และโดดอนนาเป็นนายพลทัพกบฏ เมื่อตัวละครดาร์ธ เวเดอร์ ได้ข้อสรุปว่าเป็นตัวละครที่ใส่หน้ากากปิดบังใบหน้า ลูคัสเชื่อว่าจำเป็นต้องมีตัวละครมนุษย์ฝ่ายร้ายที่สามารถเติมเต็มและคานกับตัวละครเวเดอร์ได้ และตั้งใจให้ทาร์คินมีบทบาทเป็นตัวร้ายหลักของเรื่อง เป็นตัวแทนของจักรวรรดิแทนจักรพรรดิซึ่งไม่มีบทบาทในเรื่อง
อีวอน เดอ โกล
อีวอน เดอ โกล (Yvonne de Gaulle; เกิด 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2443 ที่เมืองกาแล แคว้นนอร์-ปาดกาแล ประเทศฝรั่งเศส) เป็นภริยาของชาร์ล เดอ โกล ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศสคนที่ 18 ถือเป็นสุภาพสตรีหมายเลขหนึ่งของประเทศฝรั่งเศส ตั้งแต่ 8 มกราคม พ.ศ. 2502 – 28 เมษายน พ.ศ. 2512
เกาะหินโด่ง
ลักษณะการเกิด
เกาะหินโด่งนั้นแรกเริ่มมีการกำเนิดมาจากชั้นของหินตะกอน หินตะกอนไฟหรือผาหินปูนก็ได้ ซึ่งหินเหล่านี้มีความแข็งไม่มาก พอที่จะเกิดการกรัดกร่อนได้ง่าย ถ้าหากเป็นหน้าผาของเคลย์ก็จะเกิดการกรัดกร่อนและพังทลายง่ายเป็นพิเศษ แต่ถ้าหากเป็นแกรนิตก็จะใช้เวลาในการเกิดนานกว่ามาก
อ้างอิง
Mallo Felsnadel Kekoer
ไทยลีก ฤดูกาล 2565–66
บุรีรัมย์ ยูไนเต็ด เป็นแชมป์เก่าที่ต้องแข่งขันเพื่อป้องกันแชมป์ในปีนี้ โดยที่มี ลำพูน วอร์ริเออร์, สุโขทัย และ ลำปาง เป็น 3 สโมสรที่ได้เลื่อนชั้นจากไทยลีก 2 ขึ้นมาเล่นในไทยลีกฤดูกาลนี้
กำหนดการ
การแข่งขันไทยลีก ฤดูกาล 2565–66 เริ่มต้นนัดแรกในวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2565 จนถึงนัดสุดท้ายในวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2566 ซึ่งเลื่อนกำหนดมาจากเดิมวันที่ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2566 เพื่อหลีกเลี่ยงการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2566
ตลาดซื้อ-ขายนักเตะ
ตลาดซื้อขายนักเตะรอบที่ 1 เปิดตั้งแต่วันที่ 25 พฤษภาคม ถึง 9 สิงหาคม พ.ศ. 2565 ขณะที่ตลาดซื้อขายนักเตะรอบที่ 2 เปิดตั้งแต่วันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2565 ถึง 17 มกราคม พ.ศ. 2566
สโมสร
ทั้งหมด 16 สโมสรที่ได้สิทธิ์เข้าร่วมการแข่งขันในฤดูกาลนี้ โดยแบ่งเป็น 13 สโมสร จากไทยลีก ฤดูกาล 2564–65 และ 3 สโมสรจากไทยลีก 2 ฤดูกาล 2564–65 ได้แก่ ลำพูน วอร์ริเออร์ และ สุโขทัย ซึ่งเลื่อนชั้นขึ้นมาแบบอัตโนมัติจากการที่พวกเขาจบอันดับที่ 1 และ 2 ของตารางคะแนนตามลำดับ และ ลำปาง ซึ่งเลื่อนชั้นขึ้นมาจากการชนะเลิศในรอบเพลย์ออฟ
ผู้เล่นต่างชาติ
สำหรับการขึ้นทะเบียนนักกีฬาฟุตบอลต่างชาติกำหนดให้เป็นนักกีฬาฟุตบอลต่างชาติสัญชาติทั่วไป ไม่เกิน 5 คน และให้มีนักกีฬาฟุตบอลต่างชาติที่มีสัญชาติอยู่ในประเทศสมาชิกของ เอเอฟซี ได้อีก 1 คน ส่วนนักกีฬาฟุตบอลต่างชาติที่มีสัญชาติอยู่ในประเทศสมาชิกของอาเซียน สามารถขึ้นทะเบียนได้ไม่จำกัดจำนวน
จำนวนผู้ชมจากเกมเหย้า
แหล่งที่มา: ไทยลีก
จอห์น มาร์แชล (นักโบราณคดี)
ประวัติส่วนตัวและอาชีพ
มาร์แชลจบการศึกษาที่วิทยาลัยดัลวิชและคิงส์คอลเลจเคมบริดจ์ ใน พ.ศ. 2441 เขาได้รับรางวัล Porson
ใน พ.ศ. 2445 ลอร์ดเคอร์ซอน อุปราชคนใหม่ของอินเดีย แต่งตั้งมาร์แชลเป็นผู้อำนวยการทั่วไปด้านโบราณคดีในการปกครองของอังกฤษ มาร์แชลปรับปรุงวิธีการทางโบราณคดีให้ทันสมัยในทวีปนั้นโดยแนะนำโปรแกรมการทำรายการและการอนุรักษ์โบราณสถานและสิ่งประดิษฐ์