cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
อดัม สมิธ
งานสำคัญ
และในตอนสรุปของบทนี้ของภาคแรก อดัม สมิธได้ตั้งข้อสังเกตว่า “การทำให้สภาวการณ์ของสังคมดีขึ้นทุกอย่างมีแนวโน้มที่จะทำให้ค่าเช่าแท้จริงของที่ดินสูงขึ้นไม่ทางตรงก็ทางอ้อม จะเพิ่มความมั่งคั่งแท้จริงให้แก่เจ้าที่ดิน เพิ่มกำลังซื้อของเขาต่อแรงงาน หรือผลผลิตแห่งแรงงานของผู้อื่น” (I.11.255)
“การขยายสิ่งปรับปรุงและการเพาะปลูกมักจะทำให้ค่าเช่าที่ดินสูงขึ้นโดยตรง ส่วนแบ่งของเจ้าที่ดินในผลผลิตย่อมจะต้องเพิ่มขึ้นเมื่อผลผลิตเพิ่มขึ้น” (I.11.256)
โรมาจิ
ในปี ค.ศ. 1954 (ปีโชวะที่ 29) รัฐบาลญี่ปุ่นได้ประกาศใช้ "ข้อกำหนดการถอดเป็นอักษรโรมัน" (ญี่ปุ่น: ローマ字のつづり方 โรมาจิ: Rōmaji no tsuzurikata) ประกอบไปด้วยตาราง 2 ตาราง ตารางที่ 1 เป็นวิธีถอดตามระบบคุนเร ส่วนตารางที่ 2 เป็นวิธีถอดแบบอื่น ๆ ที่ไม่ตรงกับระบบคุนเร  โดยกำหนดให้ใช้ตารางที่ 1 เป็นหลัก และใช้ตารางที่ 2 เฉพาะกรณีที่ไม่สามารถเปลี่ยนมาใช้ตามระบบที่กำหนดได้ในทันที เช่น เป็นวิธีถอดที่ใช้ในทางการทูต
นอกจากนี้ ใน "แนวปฏิบัติการจัดการเรียนรู้ระดับประถมศึกษา" (小学校学習指導要領 (Shōgakkō gakushū shidō yōryō)) ซึ่งประกาศใช้ในปี ค.ศ. 2017 (ปีเฮเซที่ 29) ยังได้กำหนดให้นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 เรียนวิธีการถอดภาษาญี่ปุ่นเป็นอักษรโรมัน (โรมาจิ) ตามข้อกำหนดข้างต้นทั้งในด้านการอ่านและการเขียนด้วย อย่างไรก็ตาม โรมาจิมีการใช้ที่จำกัด เช่น ข้อความบนป้ายสาธารณะตามท้องถนน ชื่อและนามสกุลบนหนังสือเดินทาง และการป้อนข้อมูลเข้าคอมพิวเตอร์
สระ
เสียงสระ「ア、イ、ウ、エ、オ」เขียนเป็น "a, i, u, e, o" ตามลำดับ
พยัญชนะและเสียงควบกล้ำ
โดยหลักการแล้ว เสียงพยัญชนะของอักษรวรรค 「カ、サ、タ、ナ、ハ、マ、ヤ、ラ、ワ、ガ、ザ、ダ、バ、パ」ให้เขียนเป็น "k, s, t, n, h, m, y, r, w, g, z, d, b, p" ตามลำดับ ส่วนเสียงควบกล้ำให้เขียนเป็น "พยัญชนะ+y+สระ" เช่น 「キャ」→ "kya"
ระบบเฮ็ปเบิร์นและระบบเฮ็ปเบิร์นฉบับปรับปรุงแทน「シ」ด้วย "shi" แทน「チ」ด้วย "chi" แทน「ツ」ด้วย "tsu" แทน「フ」ด้วย "fu" แทน「ジ」ด้วย "ji" เสียงควบกล้ำของวรรค「サ」แทนด้วย "sh-" ทั้งหมด เสียงควบกล้ำของวรรค「タ」แทนด้วย "ch-" ทั้งหมด และเสียงควบกล้ำของวรรค「ザ」แทนด้วย "j-" ทั้งหมด เนื่องจากคำนึงถึงความใกล้เคียงกับการออกเสียงภาษาอังกฤษซึ่งเป็นภาษาแม่ของเจมส์ เคอร์ทิส เฮ็ปเบิร์น (James Curtis Hepburn)
ระบบนิฮงแทน「ヂ」「ヅ」「ヲ」ด้วย "di" "du" "wo" อิงตามอักขรวิธีโบราณ แต่เนื่องจากในภาษากลาง (ภาษาโตเกียว) ไม่ได้แยกความต่างระหว่าง「ヂ」กับ「ジ」, 「ヅ」กับ「ズ」และ「ヲ」กับ「オ」อีกต่อไป ระบบคุนเรจึงใช้ "zi" แทนทั้ง「ヂ」และ「ジ」, "zu" แทนทั้ง「ヅ」และ「ズ」, "o" แทนทั้ง 「ヲ」และ「オ」 เช่นเดียวกับระบบเฮ็ปเบิร์นที่ให้ "ji" แทนทั้ง「ヂ」และ「ジ」, "zu" แทนทั้ง「ヅ」และ「ズ」, "o" แทนทั้ง 「ヲ」และ「オ」
พยัญชนะท้ายนาสิก
โดยหลักการแล้ว เสียงพยัญชนะท้ายนาสิกให้เขียนเป็น "n" ยกเว้นเฉพาะระบบเฮ็ปเบิร์นดั้งเดิมที่กำหนดให้เขียนเป็น "m" เมื่ออยู่หน้าอักษร "b, p, m"
ตัวอย่าง: shin-ai หรือ shin'ai（） ≠ shinai（）, shin-yō หรือ shin'yō（） ≠ shinyō（）
พยัญชนะซ้ำ
โดยหลักการแล้ว ให้ซ้ำพยัญชนะที่อยู่ก่อนหน้าเสียงพยัญชนะซ้ำ มีข้อยกเว้นเฉพาะในระบบเฮ็ปเบิร์น (ทั้งแบบเก่าและฉบับปรับปรุง) ที่ให้ให้ "t" เมื่อตามด้วย "ch" เช่น "ma tc ha" สำหรับเสียงพยัญชนะซ้ำกรณีที่ปรากฏท้ายคำ เช่น「あっ」「それっ」ไม่มีระบบใดที่กำหนดวิธีเขียนไว้
คำช่วย
คำช่วย「は」「へ」「を」 ทั้งระบบคุนเรและระบบเฮ็ปเบิร์นเขียนด้วย「わ (wa)」「え (e)」「お (o)」ตามลำดับ แต่อาจพบการเขียนเป็น「は (ha)」「へ (he)」「を (wo)」ได้ในกรณีที่ผู้เขียนต้องการสะท้อนรูปเขียนของอักษรคานะ
เฮ็ปเบิร์น
โรมาจิแบบเฮ็ปเบิร์น จะออกเสียงสระตามกลุ่มภาษาโรมานซ์ เป็นวิธีแสดงการสะกดคำในภาษาญี่ปุ่นอย่างเป็นธรรมชาติ และเคยเป็นมาตรฐานของสหรัฐอเมริกา แต่ถูกยกเลิก ณ วันที่ ๖ ตุลาคม ค.ศ. ๑๙๙๔ โรมาจิแบบเฮ็ปเบิร์นเป็นที่นิยมมากที่สุดในปัจจุบัน
โรมาจิแบบเฮ็ปเบิร์นฉบับแก้ไข ใช้ขีดข้างบนสระเพื่อแสดงสระเสียงยาว และใช้เครื่องหมายอะพอสทรอฟีเพื่อแบ่งพยางค์ในบางกรณี เช่น じゅんいちろう-Jun'ichirō ระบบนี้เป็นที่นิยมในหมู่นักเรียนต่างชาติและในทางวิชาการ
นิฮงชิกิ
โรมาจิแบบนิฮงชิกิ ออกแบบมาเพื่อให้คนญี่ปุ่นเขียนภาษาของตนด้วยอักษรละติน แทนการถ่ายเสียงตามแบบเฮ็ปเบิร์น ระบบนี้ตามระบบอักษรญี่ปุ่นอย่างเคร่งครัด ไม่เปลี่ยนตามวิธีออกเสียง ระบบนี้เป็นมาตรฐาน ISO 3602 Strict
ตัวอย่าง
ตัวอย่างของการทับศัพท์แบบต่าง ๆ
ไม้จิ้มฟัน
ไม้จิ้มฟัน คือชิ้นไม้หรือพลาสติกหรือวัสดุอื่น ลักษณะเป็นแท่งสั้น ๆ ขนาดเล็ก มีปลายแหลมหนึ่งหรือสองข้าง เป็นอุปกรณ์เพื่อใช้กำจัดเศษอาหารหรือสิ่งสกปรกตามซอกฟัน โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหาร ในประเทศไทยไม้จิ้มฟันมักทำมาจากไม้ไผ่ โดยการฝานไม้ไผ่ให้บาง ตัดพอดีชิ้น สุดท้ายลับและเหลาให้คม ปัจจุบันมักผลิตโดยเครื่องจักร
ประวัติ
ไม้จิ้มฟันอาจจะเป็นอุปกรณ์ทำความสะอาดฟันที่เก่าแก่ที่สุด ในหลายวัฒนธรรมต่างก็รู้จักและใช้ไม้จิ้มฟัน ก่อนที่แปรงสีฟันจะถูกประดิษฐ์ขึ้น ผู้คนรู้จักการใช้ชิ้นไม้ที่แข็งหรืออ่อนเพื่อทำความสะอาดฟัน ไม้จิ้มฟันที่ผลิตจากทองสำริดถูกค้นพบในสุสานก่อนประวัติศาสตร์ ทางตอนเหนือของประเทศอิตาลีและทางตะวันออกของเทือกเขาแอลป์ รวมถึงในอารยธรรมเมโสโปเตเมีย
ไม้จิ้มฟันที่ผลิตจากทองและไม้ยางเรซินถูกค้นพบในสถานที่ที่เคยเป็นจักรวรรดิจีนมาก่อน และในคริสต์ศตวรรษที่ 9 มีการผลิตไม้จิ้มฟันให้มีความหรูหรา เช่นทำจากโลหะมีค่า วาดลวดลายให้วิจิตรบรรจง และมีการเคลือบให้เงางามคงทน
ในปี ค.ศ. 1859 เบนจามิน แฟรงคลิน สเตอร์เตแวนท์ ได้จดสิทธิบัตรสหรัฐเลขที่ 26627 สำหรับวิธีการปอกท่อนไม้เป็นแผ่นบาง (วีเนียร์) และ ค.ศ. 1863 ได้จดสิทธิบัตรสหรัฐเลขที่ 38768 สำหรับการตัดแผ่นบางนั้นออกเป็นชิ้นเล็กมีจุดประสงค์เพื่อนำมาทำหมุดตอกรองเท้า แต่ชาลส์ ฟอร์สเตอร์ นักธุรกิจชาวบอสตันได้ขอซื้อสิทธิจากสเตอร์เตแวนท์ เพื่อนำมาดัดแปลงผลิตไม้จิ้มฟัน ประมาณปี 1867 เขาได้เปิดโรงงานผลิตไม้จิ้มฟันแบบเหลี่ยมด้วยเครื่องจักรขึ้นเป็นครั้งแรกในโลกที่บอสตันและต่อมาย้ายไปยังรัฐเมน ที่มีไม้เบิร์ชคุณภาพดีอยู่มากเมื่อ ค.ศ. 1870 หลังจากนั้น ชาลส์ ฟรีแมน ผู้ทำงานกับฟอร์สเตอร์ได้จดสิทธิบัตรเครื่องจักรและผลิตภัณฑ์ไม้จิ้มฟันแบบกลมขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อปี ค.ศ. 1891 ดังนั้นจึงเป็นความเข้าใจผิดที่เผยแพร่กันว่า ค.ศ. 1872 ซิลาส โนเบิลและเจ. พี. คูลีย์ได้จดสิทธิบัตรเครื่องผลิตไม้จิ้มฟันเครื่องแรกของโลก ซึ่งเป็นสิทธิบัตรการปรับปรุง (improvement) เท่านั้น เนื่องจากชาลส์ ฟอร์สเตอร์ได้ทำการผลิตไม้จิ้มฟันด้วยเครื่องจักรมาหลายปีก่อนหน้านั้นแล้ว
ในทุกวันนี้ ไม้จิ้มฟันไม่ค่อยเป็นที่ยอมรับในศาสตร์ทันตกรรมสมัยใหม่ การใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงสีฟันเป็นสิ่งที่ทันตแพทย์แนะนำ อย่างไรก็ตาม ด้วยเหตุที่การพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตไม้จิ้มฟันยังมีความสำคัญอยู่ ไม้จิ้มฟันจึงยังคงเป็นที่นิยมต่อใครหลาย ๆ คน
สต็อกโฮล์ม
สต็อกโฮล์ม หรือ สตอกโฮล์ม (Stockholm) เป็นเมืองหลวงของประเทศสวีเดน และเป็นพื้นที่เขตนครที่มีประชากรมากที่สุดในประเทศและในภูมิภาคสแกนดิเนเวีย ด้วยประชากรหนึ่งล้านคนอาศัยในเขตเทศบาล, 1.6 ล้านคนในเขตเมือง, และ 2.4 ล้านคนในเขตนคร สต็อกโฮล์มมีพื้นที่กินเกาะจำนวนสิบสี่ที่ซึ่งมีทะเลสาบมะลาเรนไหลลงทะเลบอลติก และเป็นส่วนหนึ่งของหมู่เกาะสต็อกโฮล์ม พื้นที่ของสต็อกโฮล์มปรากฏหลักฐานว่ามีการตั้งรกรากมาตั้งแต่ยุคหิน ราวหกพันปีก่อนคริสตกาล และจัดตั้งขึ้นมาในฐานะเมืองเมื่อปี 1252 โดยบีรเยร์ ยาร์ล
สต็อกโฮล์มเป็นเมืองหลวงของมณฑลสต็อกโฮล์ม และเป็นศูนย์กลางด้านวัฒนธรรม สื่อ การเมือง และเศรษฐกิจของประเทศสวีเดน ภูมิภาคสต็อกโฮล์มมีมูลค่าสูงกว่าหนึ่งในสามของจีดีพีของประเทศ และเป็นหนึ่งในสิบภูมิภาคที่มีจีดีพีต่อหัวสูงสุดในทวีปยุโรป สต็อกโฮล์มได้รับการจัดอันดับเป็นมหานครโลกระดับอัลฟา รวมถึงเป็นนครที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคสแกนดิเนเวีย รวมถึงเป็นศูนย์กลางของสำนักงานใหญ่บริษัทใหญ่ ๆ ในภูมิภาคนอร์ดิก สถาบันการศึกษาและมหาวิทยาลัยระดับต้น ๆ ของโลกที่ตั้งอยู่ในสต็อกโฮล์ม เช่น สถาบันเศรษฐศาสตร์สต็อกโฮล์ม, สถาบันคาโรลินสกา, ราชวิทยาลัยเทคโนโลยีเคทีเอช และ มหาวิทยาลัยลุนด์ นอกจากนี้สต็อกโฮล์มยังเป็นเมืองเจ้าภาพการจัดพิธีมอบรางวัลโนเบลที่โถงคอนเสิร์ตสต็อกโฮล์ม และ ศาลาว่าการเมืองสต็อกโฮล์ม หนึ่งในบรรดาพิพิธภัณฑ์ชั้นนำของสต็อกโฮล์มคือพิพิธภัณฑ์วาซา ซึ่งเป็นพิพิธภัณฑ์ที่ไม่ใช่หอศิลป์ที่มีผู้เข้าชมมากที่สุดในภูมิภาคสแกนดิเนเวีย  รถไฟใต้ดินสต็อกโฮล์ม ซึ่งเปิดทำการในปี 1950 เป็นที่รู้จักทั่วโลกจากการตกแต่งภายในสถานีทุกสถานี จนได้รับการขนานนามให้เป็นหอศิลป์ที่ยาวที่สุดในโลก
สต็อกโฮล์มเป็นที่ตั้งสำนักงานใหญ่ของรัฐบาลสวีเดนและกระทรวงทบวงต่าง ๆ ของประเทศ รวมถึงศาลสูงสุดในระบบยุติธรรม และที่ประทับอย่างเป็นทางการของสถาบันพระมหากษัตริย์และนายกรัฐมนตรี ที่ทำการรัฐบาลสวีเดนตั้งอยู่ในอาคารโรเซินบาด ส่วนริคสดาก (สภา) ตั้งอยู่ในอาคารรัฐสภา และที่อยู่ทางการของนายกรัฐมนตรีตั้งอยู่ตรงข้ามกันที่บ้านซาเกร์   ที่ประทับทางการและสถานที่ทรงงานหลักของพระราชวงศ์สวีเดนคือพระราชวังสต็อกโฮล์ม ในขณะที่พระราชวังโดรตท์นิงโฮล์มซึ่งเป็นแหล่งมรดกโลกและตั้งอยู่ชานเมืองสต็อกโฮล์ม เป็นที่ประทับส่วนพระองค์ของพระบรมวงศานุวงศ์
พิงก์
อลีเซีย เบธ มัวร์ (Alecia Beth Moore) (เกิดวันที่ 8 กันยายน ค.ศ. 1979) เป็นที่รู้จักกันดีในชื่อ พิงก์ (Pink แต่มักเขียนเป็น P!nk) เป็นนักร้องและนักแต่งเพลงชาวอเมริกัน ได้รับรางวัลแกรมมี่ถึง 2 ครั้ง พิงก์มีผลงานอัลบั้มแรกชื่อ คานท์ เทค มี โฮม เป็นอัลบั้มเพลงอาร์แอนด์บี ในปีค.ศ. 2000 กับค่าย LaFace อัลบั้มที่สองคือ มิซซันดาสะตูด เป็นอัลบั้มเพลงป็อปร็อก วางจำหน่ายในปีค.ศ. 2001 อัลบั้มนี้เป็นอัลบั้มที่ขายดีที่สุดของเธอ อัลบั้มที่สามคือ ไทร ดิส เป็นอัลบั้มเพลงกรันจ์ ออกในปีค.ศ. 2003 ไม่ประสบความสำเร็จเท่ากับอัลบั้มที่ผ่านมา หลังจากพักนานถึง 3 ปี อัลบั้มที่สี่ของเธอคือ แอม นอท เดด ในปีค.ศ. 2006 ประสบความสำเร็จไปทั่วโลก อัลบั้มของพิงก์มียอดจำหน่ายรวมทั้งสิ้นมากกว่า 25 ล้านอัลบั้ม และอัลบั้มที่ห้าคือ ฟันเฮาส์ วางจำหน่ายในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2008 มีซิงเกิลอันดับ 1 ในบิลบอร์ด ฮอท 100 คือ So What ต่อมาในปี 2012 พิงก์ได้กลับมาทำอัลบั้มอีกครั้ง โดยใช้ชื่อว่า เดอะทรูธอะเบาท์เลิฟ และมีซืงเกิ้ลเปิดอัลบั้ม 2 ซิงเกิ้ล ได้แก่ Blow Me (One Last Kiss), Try และ Just Give Me A Reason ทั้งสามเพลงนี้ ติด 1 ใน 10 ของ บิลบอร์ด ฮอท 100 และจะมีซิงเกิ้ลต่อมา ซึ่งมีชื่อว่า True Love ซึ่งมีลิลี่ อัลเลนมาร่วมร้องในเพลงนี้ด้วย
ประวัติ
พิงก์พัฒนาเสียงของตัวเองตั้งแต่ยังเด็ก ถึงแม้ว่าเธอจะเกิดมาแข็งแรง แต่ในวัยเด็กเธอก็เป็นโรคหืด เมื่อตอนเธอเป็นวัยรุ่น เธอแต่งเพลงเพื่อใช้ระบายความรู้สึก แม่ของเธอแสดงความคิดเห็นว่า "เพลงที่เธอแต่งในสมัยเด็กมักจะหมกมุ่นอยู่กับตัวเอง บางเพลงจะดูชั่วร้าย ลึกลับ ซึ่งมันน่ากลุ้มใจมาก" เมื่ออายุ 14 ปี พิงก์ได้เริ่มร่วมงานแสดงกับสโมสรต่าง ๆ ของฟิลลาเดเฟีย และเมื่ออายุ 16 ปี เธอได้เป็นสมาชิกวง Choice ซึ่งเป็นเกิร์ลกรุ๊ปแบบอาร์แอนด์บีและได้จดทะเบียนกับค่าย LaFace ซึ่งมีเพลง "Key to My Heart" เป็นเพลงประกอบภาพยนตร์ในปีค.ศ. 1996 เรื่อง "Kazaam" แต่สมาชิกวง Choice ก็แยกวงทั้ง ๆ ที่อัลบั้มแรกยังไม่วางจำหน่าย พิงก์ยังอยู่ในค่ายเดิมและใช้ชื่อในวงการว่า P!nk โดยเธอเริ่มจากการเป็นนักร้องร้องสมทบให้กับนักร้องต่าง ๆ เช่น ไดอานา รอส, 98 ดีกรีส์, เคนนี แลตติมอร์ และ เทวิน แคมป์เบลล์ โดยการชักนำของ Daryl Simmons
การแต่งงานและการหย่าร้าง
พิงก์พบกับแครี ฮาร์ต ที่ 2001 เอกซ์ เกม ในฟิลลาเดลเฟีย พิงก์ขอแครีแต่งงานในระหว่างการแข่งขันในเมืองแมมมอธเลกส์ แคลิฟอร์เนีย พิงก์ชูป้ายที่เขียนว่า "คุณจะแต่งงานกันฉันไหม?" อีกด้านเขียนว่า "ฉันเอาจริงนะ!" ซึ่งขณะนั้นแครีกำลังทำการแข่งขัน เขาอ่านป้ายและเกือบได้รับอุบัติเหตุ พิงก์กับแครีแต่งงานกันเมื่อตอนตะวันตกดิน ในวันที่ 7 มกราคม ค.ศ. 2006 ที่ประเทศคอสตาริกา
แต่แล้วเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2008 Michele Schweitzer นักประชาสัมพันธ์ของพิงก์ออกมาบอกกับพีเพิลแมกกาซีนว่าทั้งคู่ได้แยกทางกันแล้ว เขากล่าวว่า "พิงก์กับแครีตัดสินใจให้ความสัมพันธ์ของทั้งคู่เป็นแค่เพื่อนที่แสนดีที่มีความรักให้กันและกัน และเคารพในเรื่องส่วนตัวของอีกฝ่าย"
ในปี 2010 กุมภาพันธ์ พิงก์ได้ออกมายอมรับว่า เธอและฮาร์ต กลับมาคบกันอีกครั้ง และในเดือนพฤศจิกายนพวกเขาได้มีลูกคนแรก ในวันที่ 2 มิถุนายน 2011 พิงก์ได้ให้กำเนิด Willow Sage Hart ลูกสาวของเธอ ต่อมาปี 2013 Carey Hart ได้ปรากฏตัวในมิวสิควิดีโอของพิงก์ในเพลง "Just Give Me a Reason"
งานการกุศล
พิงก์มีส่วนร่วมในงานการกุศลหลายงาน เช่น Phoenix vert, งานรณรงค์เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน, ONE Campaign, Prince's Trust, Run for the Cure Foundation, Save the Children, Take Back the Night, UNICEF และ World Society for the Protection of Animals เมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2008 พิงก์ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการให้เป็นผู้สนับสนุนของสมาคมสงเคราะห์สัตว์ (RSPCA) ในออสเตรเลีย
ภาพลักษณ์
เมื่อปีค.ศ. 2002 พิงก์ได้รับการโหวตให้อยู่อันดับที่ 36 ใน "ผู้หญิง 102 คนที่เซ็กซี่ที่สุดในโลก" ของนิตยสาร Stuff และในปีค.ศ. 2013 พิงก์ได้ถูกเลือกเลือกให้เป็น Woman Of The Year ประจำปี 2013 ของบิลบอร์ด
แหล่งข้อมูลอื่น
1979
จังหวัดลำปาง
ลำปาง (, ลำป๋าง) เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคเหนือ ตั้งอยู่ในแอ่งที่ราบล้อมรอบด้วยภูเขา มีประวัติศาสตร์เก่าแก่ยาวนาน มีชื่อเรียกอย่างหลากหลายตั้งแต่ เขลางค์นคร, เวียงละกอน, นครลำปาง ฯลฯ ในภายหลังเป็นที่รู้จักกันดีอีกชื่อหนึ่งว่า "เมืองรถม้า" ที่สัมพันธ์กับเอกลักษณ์ของลำปาง
สภาพภูมิศาสตร์
ลำปางตั้งอยู่ในพื้นที่ราบลุ่มรอบล้อมด้วยหุบเขาจากทุกด้าน ทำให้มีลักษณะเป็นแอ่งกระทะ มีแม่น้ำสำคัญคือ แม่น้ำวังที่มีต้นน้ำอยู่ที่ตอนเหนือ บริเวณอำเภอวังเหนือ ที่ไหลลงจากเหนือสู่ใต้ พื้นที่ราบที่กว้างใหญ่ที่สุดอยู่บริเวณตอนกลางนั่นคือ บริเวณอำเภอเมืองลำปาง อำเภอเกาะคา และอำเภอห้างฉัตร
ที่ตั้ง
จังหวัดลำปางมีพื้นที่ติดต่อกับจังหวัดอื่น ๆ เรียงตามเข็มนาฬิกา ดังนี้
ทิวเขาและภูเขา
พื้นที่ของภาคเหนือประกอบด้วยภูเขากระจายอยู่ 3 ใน 4 ของภาค นั่นได้ตัดแบ่งที่ราบลุ่มแม่น้ำให้กระจายออกจากกันไม่เป็นผืนใหญ่เหมือนที่ราบในภาคกลางหรือภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดลำปางเป็นที่ราบ ที่อยู่ระหว่างทิวเขาผีปันน้ำ ซึ่งเป็นทิวเขาที่มีลักษณะซับซ้อน โดยแนวของทิวเขาเอง ต่างเชื่อมต่อกันเป็นโครงข่ายอยู่ทางซีกตะวันออกของภาคเหนือ
ที่มาของชื่อ “ผีปันน้ำ” มาจากแหล่งต้นกำเนิดของแม่น้ำหลายสายที่แยกทิศทางกันไปได้แก่ แม่น้ำปิง วัง ยม และน่าน ที่ไหลลงใต้สู่แม่น้ำเจ้าพระยา และกลุ่มน้ำแม่ลาว น้ำแม่กก และน้ำแม่อิง ที่ไหลขึ้นเหนือไปลงแม่น้ำโขง
ตัวเมืองลำปาง อยู่ ณ สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 234.92 เมตร และภูเขาสูงที่สุดอยู่ที่ อำเภอเมืองปาน ชื่อว่า “ดอยลังกา” ความสูง 1,986 เมตร บนละติจูด เหนือ 18 องศา 59’ 53” และลองจิจูด ตะวันออก 99 องศา  24’ 26”
ลุ่มน้ำ
อาจนับว่าลำปางประกอบด้วย ลุ่มน้ำวังและลุ่มน้ำงาว มีการแบ่งพื้นที่ลุ่มน้ำวังออกเป็น 7 ลุ่มน้ำสาขา สรุปรายละเอียดได้ดังนี้
ส่วนลุ่มน้ำงาวนั้นเป็นลุ่มน้ำสาขาของแม่น้ำยม
ลักษณะทางธรณีวิทยา
อาจมองผ่านภาพรวมของภาคเหนือ ที่พบว่ามีลักษณะทางธรณีวิทยาค่อนข้างสลับซับซ้อน มีการเคลื่อนไหวของเปลือกโลกอย่างรุนแรงมาหลายครั้ง ดังที่พบว่าพื้นที่บางส่วนถูกอัดดันยกตัวขึ้นเป็นทิวเขาและภูเขา เกิดการสึกกร่อนพังทลายของหิน และบางส่วนทรุดตัวต่ำลงไปเป็นแอ่งแผ่นดิน ทั้งยังเกิดการตกจมทับถมของโคลนตะกอน ซึ่งต่อมากลายเป็น “หินชั้น” หรือ “หินตะกอน”. บริเวณเหล่านี้ประกอบด้วยหินอายุที่แตกต่างกันมาก ตั้งแต่มหายุคเก่าที่สุด (พรีแคมเบรียน เก่ากว่า 570 ล้านปีมาแล้ว) จนถึงมหายุคใหม่ที่สุด (ซีโนโซอิก 66.4 ล้านปีลงมา)
รอยเลื่อนทางธรณีวิทยา
แหล่งกำเนิดแผ่นดินไหวหรือบริเวณตำแหน่งศูนย์กลางแผ่นดินไหวส่วนใหญ่จะอยู่ตรงบริเวณพื้นที่เสี่ยง จังหวัดลำปางวางตัวอยู่ท่ามกลาง รอยเลื่อนมีพลังที่นับได้ 2 รอยเลื่อน นั่นคือ รอยเลื่อนเถิน และรอยเลื่อนพะเยา
ภูเขาไฟ
พบแหล่งภูเขาไฟบริเวณตอนกลางของลำปาง ในเขต อำเภอเมืองลำปาง-อำเภอแม่ทะ และเกาะคา-อำเภอสบปราบ โดยกลุ่มหินบะซอลต์ ที่เกิดจากลาวาของภูเขาไฟลำปางไหลอาบออกมาปกคลุมพื้นที่ มีอยู่ 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่คลุมพื้นที่อำเภอเกาะคา และอำเภอสบปราบ เรียกรวมกันว่า บะซอลต์สบปราบ มีพื้นที่ประมาณ 70 ตารางกิโลเมตร อีกกลุ่มหนึ่งอยู่ในบริเวณอำเภอเมืองลำปาง และอำเภอแม่ทะ รวมเรียกว่า บะซอลต์แม่ทะ ซึ่งได้แก่ภูเขาไฟดอยผาคอกจำป่าแดด และภูเขาไฟดอยผาคอกหินฟู กลุ่มนี้ให้ลาวาคลุมพื้นที่ประมาณ 120 ตารางกิโลเมตร ภูเขาไฟลำปางเกิดจากการเคลื่อนไหวของเปลือกโลก ทำให้เกิดรอยเลื่อนลึก (Deepseated fault) ขึ้นในแนวเหนือ-ใต้ เป็นช่องทางให้หินหนืดภายใต้ผิวโลก ทะลักล้นออกมาในแนวรอยเลื่อนนี้เกิดเป็นปล่องภูเขาไฟเรียงตัวในแนวนี้ด้วย
ถ่านหินลิกไนต์และสุสานหอยขม
ไม่เพียงการพบถ่านหินลิกไนต์จำนวนมหาศาล ที่อำเภอแม่เมาะ ยังมีการค้นพบสุสานหอยขม อายุกว่า 13 ล้านปี ในเขตเหมืองแม่เมาะในพื้นที่กว่า 43 ไร่ อีกด้วย
ภูมิอากาศ
ลำปางเป็นจังหวัดที่มีอากาศร้อนอบอ้าว เมื่อเทียบกับจังหวัดอื่น ๆ ในภาคเหนือ และในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมาลำปางเป็นดินแดนที่ฝนตกน้อย ฝนแล้ง จนมีปัญหากับการเพาะปลูกอยู่เสมอ แบ่งภูมิอากาศออกได้เป็น 3 ฤดู
ก่อนประวัติศาสตร์
ชุมชนบริเวณประตูผา อยู่ขึ้นไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของตัวเมืองปัจจุบัน(บริเวณรอยต่อของอำเภองาวและอำเภอแม่เมาะในปัจจุบัน) เป็น แหล่งโบราณคดีที่ขุดค้นพบโครงกระดูกมนุษย์ เครื่องประกอบพิธีศพมีอายุกว่า 3,000 ปี ทั้งยังมีภาพเขียนสีจำนวนมากถึง 1,872 ภาพ แบ่งภาพเขียนเป็น 7 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 ผาเลียงผา กลุ่มที่ 2 ผานกยูง กลุ่มที่ 3 ผาวัว กลุ่มที่ 4 ผาเต้นระบำ กลุ่มที่ 5 ผาหินตั้ง กลุ่มที่ 6 ผานางกางแขน และกลุ่มที่ 7 ผาล่าสัตว์และผากระจง
ยุคประวัติศาสตร์
ที่กล่าวมานั้นคือ ยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่ยังไม่มีการจดบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ในภูมิภาคนี้เข้าสู่ยุคประวัติศาสตร์จากอารยธรรมทางทะเล ที่เข้ามาจากละโว้ นั่นคือ การก่อตั้งอาณาจักรหริภุญชัย ในพุทธศตวรรษที่ 13 ซึ่งเป็นยุคที่ทำให้ชุมชนในลุ่มน้ำปิงและวังกลายเป็นชุมชนเมืองขนาดใหญ่ขึ้น
หากแบ่งยุคทางประวัติศาสตร์ต่อจากนี้แล้ว อาจแบ่งได้เป็นช่วงใหญ่ 6 ช่วงตามอิทธิพลทางการเมืองการปกครอง (ในที่นี้จะยุติถึงช่วงปี พ.ศ. 2500) ได้แก่
กำเนิดเมืองบนลุ่มน้ำวัง
การกำเนิดรัฐบริเวณลุ่มน้ำปิงในนามหริภุญไชยนั้น จำเป็นต้องสร้างเครือข่าย อันได้แก่ เวียงเถาะ, เวียงมะโน ฯลฯ เมืองที่ถือกำเนิดในลุ่มน้ำวัง ก็ถือเป็นหนึ่งในเครือข่ายนั้นเช่นกัน แต่มิใช่เกิดขึ้น โดยกลุ่มคนจากหริภุญไชยเท่านั้น ในตำนาน ที่มีการเล่าถึง "พรานเขลางค์" และ "สุพรหมฤๅษี"ที่อาศัยอยู่บริเวณ "ดอยเขางาม" นับเป็นตัวแทนกลุ่มชนดั้งเดิมในระยะเวลานั้น ซึ่งมีทั้งชาวลัวะและกะเหรี่ยง ในโบราณสถานหลายแห่งมีการกล่าวอ้างถึง "พระนางจามเทวี" เช่น วิหารจามเทวี วัดปงยางคก, ตำหนักเย็น วัดพระธาตุจอมปิง ฯลฯ ซึ่งเป็นสำนึกการเชื่อมโยง ความยาวนาน แต่ก็ไม่ได้การยืนยันทางวิชาการอย่างหนักแน่นพอ
การตั้งถิ่นฐาน
มีการกล่าวถึง 3 พื้นที่ อันได้แก่
ชื่อบ้านนามเมือง
ศาสตราจารย์ แสง มณวิทูร ให้คำอธิบาย "เขลางค์นคร" ว่ามาจากภาษามอญ ว่า ฮฺลาง หรือ ขฺลาง แปลว่า ขัน หรือโอ และตีความว่า พรานเขลางค์ ก็คือ พรานที่อาศัยอยู่ที่ ดอยเขลางค์ ก็คือ ดอยโอคว่ำนั่นเอง ศาสตราจารย์ สุรพล ดำริห์กุล ให้คำอธิบายว่า เมืองลำปางก็คือ บริเวณวัดพระธาตุลำปางหลวงนั่นเอง ชื่อของ พระธาตุลำปางหลวง ปรากฏในตำนานเรียก "พระมหาธาตุเจ้าลำปาง" หรือ "พระธาตุหลวงลำปาง" เมืองลำปางจึงน่าจะเป็น "เมืองลำพาง" หรือ "อาลัมพางนคร" ที่พระเจ้าอนันตยศ โปรดให้สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ประทับของ พระนางจามเทวี พระราชมารดา ยังมีอีกข้อสันนิษฐานจาก อ.สักเสริญ รัตนชัย ว่า เวียงอาลัมพาง น่าจะอยู่บริเวณ กลุ่มวัดกู่คำ วัดกู่ขาว
การตั้งถิ่นฐาน
หลังจากพญามังราย ยึดเมืองเขลางค์นครได้แล้ว จึงได้ให้ขุนไชยเสนา รั้งเมืองและออกมาสร้างเมืองใหม่ในปี พ.ศ. 1845 สันนิษฐานว่าเป็นบริเวณวัดเชียงภูมิ (วัดปงสนุกในปัจจุบัน) มีการก่อกำแพงเมืองเพิ่มเติม รวมถึงคูเมือง และประตูเมืองต่าง ๆ ได้แก่ "ประตูปลายนา" "ประตูนาสร้อย" "ประตูเชียงใหม่" "ประตูป่อง" อย่างไรก็ตาม เมืองใหม่ที่สร้างมากับเมืองเก่าเขลางค์นครนั้น น่าจะยังมีความสัมพันธ์กันต่อเนื่อง แต่ลดระดับความสำคัญลงไปจากเดิมเท่านั้น
สงครามล้านนากับอยุธยา
เวียงลคอรได้เป็นสมรภูมิรบระหว่าง ล้านนา กับกรุงศรีอยุธยา หลายคราว ได้แก่
เมืองยุทธศาสตร์ตอนใต้
การเกิดขึ้นของอาณาจักรล้านนานั้น ถือว่าเป็นรัฐที่เติบโตอยู่ท่ามกลางมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ และการทางหาร ทางเหนือได้แก่ พม่า และทางใต้ คือ สุโขทัย กรุงศรีอยุธยา เมื่อสุโขทัยถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของกรุงศรีอยุธยา ทำให้ล้านนาถูกคุกคามจากทางใต้มากขึ้น นั่นหมายถึงว่า ในขณะนั้นตำแหน่งของหัวเมืองทางใต้มีความหมายและความสำคัญอย่างยิ่ง "เวียงลคอร" จึงมีฐานะเป็นเมืองยุทธศาสตร์ที่จะต้านทานกองทัพที่มารุกรานเสมอ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งทำให้ "เวียงลคอร" มีอำนาจต่อรองพอที่จะได้รับอานิสงส์ความมั่งคั่งด้วย
ประดิษฐานพระแก้วมรกต ณ วัดพระแก้วดอนเต้า
ปรากฏเหตุการณ์อัญเชิญ "พระแก้วมรกต" จาก เชียงรายไปเชียงใหม่ กล่าวกันว่าช้างที่อัญเชิญไม่ยอมไปเชียงใหม่ กลับดึงดันที่จะเข้าเวียงลคอร จึงทำให้ "พระแก้วมรกต" ประดิษฐาน ณ วัดพระแก้วตอนเต้า เป็นเวลาถึง 32 ปี ก่อนจะถูกอัญเชิญไปที่วัดเจดีย์หลวง นครเชียงใหม่ในเวลาต่อมา
ชื่อบ้านนามเมือง
ชื่อเมือง"เขลางค์นคร" เริ่มถูกตัดให้สั้นเหลือเพียง "เมืองนคร" ในพ.ศ. 2019 จากหลักฐานศิลาจารึก หลักที่ 65 ที่แสดงให้เห็นว่าการใช้ เมืองนคร ตั้งแต่สมัยพระเจ้าติโลกราช และคำว่า "นคร" ได้เขียนกลายเป็น "ลคอร" สำเนียงชาวพื้นถิ่นออกเป็น "ละกอน"
ยุคที่ 3 : ประเทศราชของพม่า (พุทธศตวรรษที่ 23-24)
ด้วยปัญหาภายในล้านนาที่ไม่มีความเป็นเอกภาพแท้จริง ในที่สุดก็สลายลงใน พ.ศ. 2101 ซึ่งทัพของ พระเจ้าบุเรงนอง กษัตริย์พม่าใช้เวลาเพียง 3 วัน ก็สามารถยึดเชียงใหม่อย่างง่ายดาย ผู้ปกครองเมืองต่าง ๆ รวมทั้งเวียงลคอร จึงอยู่ภายใต้การควบคุมของพม่า เรื่อยมาเป็นเวลากว่า 200 ปี ที่อยู่ใต้อิทธิพลความคิด และการอุปถัมภ์จากราชสำนักพม่า หนานทิพย์ช้าง ต้นตระกูลเจ้าเจ็ดตน ราวปลายพุทธศตวรรษที่ 23 ปรากฏวีรกรรมของหนานทิพย์ช้างที่สามารกำจัด ท้าวมหายศ เจ้าเมืองลำพูนที่เข้ามาสร้างความเดือดร้อนได้สำเร็จ ดังปรากฏเรื่องเล่า ณ บริเวณวัดพระธาตุลำปางหลวง หนานทิพย์ช้างได้รับการยอมรับจากชาวเมืองให้เป็นเจ้าเมือง ศาสตราจารย์สรัสวดี อ๋องสกุล กล่าวว่า หนานทิพย์ช้าง ได้รับการแต่งตั้งจากกษัตริย์พม่า ให้เป็น "พระยาไชยสงคราม" ถือเป็นความชอบธรรมประการหนึ่งในสมัยนั้นที่ยังอยู่ใต้อิทธิพลของพม่า อย่างไรก็ตามหนานทิพย์ช้าง ยังถูกเรียกในนามอื่น ๆ ได้แก่ พระยาสุลวฤๅไชย พ่อเจ้าทิพย์ช้าง
นโยบายกวาดต้อนผู้คน
กำลังคนไพร่พลเป็นปัจจัยสำคัญอย่างยิ่งในการดำรงอยู่ของเมือง ๆ หนึ่ง ครั้นล้านนาตกอยู่ในอำนาจของพม่า โครงสร้างของไพร่พลดังกล่าวอ่อนแอลงจนไม่สามารถควบคุมให้อยู่ในสังกัดได้ดังเดิม เมื่อ "พระเจ้ากาวิละ" อาศัยความร่วมมือจากทางกรุงธนบุรี-กรุงเทพฯ จนกลับมาตั้งศูนย์อำนาจการเมืองทางเหนือได้สำเร็จ จึงได้ใช้ "นโยบายเก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง" จากหัวเมืองต่าง ๆ ทางเหนือ เช่น เมืองเชียงตุง เมืองสาด เมืองยอง ฯลฯ
การตั้งถิ่นฐาน
อ.สักเสริญ รัตนชัย อ้างถึงตำนานเจ้าเจ็ดตน ฉบับสุวรรณหอคำมงคล ใน ประวัตินครลำปาง ว่า "...สมัยเจ้าคำโสม ผู้ครองนครลำปางองค์ที่ 2 ...ได้สร้างวิหารหลวงกลางเวียง ก่อองค์เจดีย์ และพระพุทธรูปองค์ใหญ่ สร้างพระอุโบสถ สร้างพระวิหารวัดหมื่นกาด วิหารวัดน้ำล้อม วิหารวัดป่าดั๊วะในฝั่งเมืองใหม่... ต่อมาในสมัยเจ้าหอคำดวงทิพย์เป็นพระยานคร เมื่อ พ.ศ. 2337 ได้สร้างกำแพงและขุดคูเมือง พร้อมทั้งสร้างหอคำขึ้นราว พ.ศ. 2351 ...มีประตูเมืองชื่อต่าง ๆ คือ ประตูหัวเวียง ประตูศรีเกิด ประตูชัย ประตูศรีชุม ประตูสวนดอก และประตูเชียงราย..." ทางฝั่งเหนือ ของแม่น้ำวังนั้นประกอบด้วยชุมชนจากเชียงแสนดังที่กล่าวมาแล้ว ได้แก่ บ้านหัวข่วง บ้านสุชาดาราม บ้านช่างแต้ม บ้านปงสนุก นอกนั้นยังมีบ้านพะเยา ที่อยู่บริเวณเดียวกับบ้านปงสนุก ภายหลังได้ย้ายกลับไปตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนที่เมืองพะเยาอีกครั้ง
เศรษฐกิจ
ในส่วนของการค้าขายระยะไกล จะมีพ่อค้าเร่ พ่อค้าวัวต่างที่เชื่อมโยงระหว่าง ยูนนาน พม่า รัฐฉาน หลวงพระบาง เชียงตุง ซึ่งเป็นพ่อค้าไทใหญ่ พ่อค้าฮ่อ ผ่านมา โดยจะเดินทางมาพักบริเวณศาลาวังทาน (บริเวณวัดป่ารวก และสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จังหวัดลำปางในปัจจุบัน) บริเวณทิศตะวันออกเฉียงใต้ของเมือง
ชื่อบ้านนามเมือง
มีการกล่าวถึงขื่อ นครลำปาง ในหลายแห่ง ได้แก่ ตำนานสิบห้าราชวงศ์ ที่กล่าวถึง พระยาละครลำปาง (ในพ.ศ. 2332) พงศาวดารนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย ไว้ว่า พ.ศ. 2357 ในแผ่นดินรัชกาลที่ 2 ได้มีการยกเมืองเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย เป็นเมืองประเทศราช ทั้งนี้ปรากฏชื่อ "ศรีนครไชย" จากตำนานที่เขียนขึ้นในยุคนี้ เพื่อเป็นการถวายเกียรติสดุดีแด่สกุลเจ้าเจ็ดตน
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปางองค์สุดท้าย
เป็นเจ้าผู้ครองนครลำปางองค์ที่ 10 ที่พบการเปลี่ยนแปลงอย่างใหญ่หลวง เป็นผู้บริจาค ผู้สร้างสิ่งสาธารณประโยชน์จำนวนมาก ซึ่งเป็นการดำเนินนโยบายที่สนับสนุนรัฐบาลสยามอย่างยิ่ง อันได้แก่ สร้างโรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย โรงทหาร โรงพยาบาลทหาร ที่ทำการไปรษณีย์ หรือการอุทิศที่ดินเพื่อสร้างที่ทำการศาล เรือนจำกลางลำปาง เป็นต้น
เศรษฐกิจ
ดังที่กล่าวมาแล้ว ในยุคนี้เป็นการเปิดหน้าประวัติศาสตร์ของระบบทุนนิยมเข้าสู่นครลำปาง กลุ่มแรก ๆ ที่มีโอกาสสะสมทุนก็ได้แก่ กลุ่มทำไม้ ชาวไทใหญ่-พม่า ที่ร่วมกับชาวยุโรป โดยเฉพาะอังกฤษ ดังปรากฏการสร้างบ้านใหญ่โต บริเวณท่ามะโอ หรือการสร้างวัดแบบไทใหญ่-พม่า บริเวณย่านป่าขามเป็นจำนวนมาก อีกกลุ่มหนึ่ง คือ ชาวจีน ที่เดินทางมาจากส่วนกลางของสยามประเทศและศูนย์กลางการค้าทางน้ำ เช่น สวรรคโลก นครสวรรค์ มาประกอบอาชีพค้าขายทางน้ำ โดยเรือหางแมงป่อง ขึ้น-ล่อง ส่งสินค้าระหว่างนครลำปาง กับปากน้ำโพ และอาจไปจนถึงกรุงเทพฯ หรือบางคนสามารถสะสมทุนและได้รับการแต่งตั้งให้เป็นนายอากรเก็บภาษีในท้องถิ่น
การตั้งถิ่นฐาน
เมืองในยุคนี้จะมีความหลากหลายและซับซ้อนมากขึ้น เนื่องจากกลุ่มชาติพันธุ์ แต่ละกลุ่มก็มีความเชื่อ และโลกทัศน์ที่ต่างกันในการอยู่อาศัย ใช้ชีวิต ได้แก่ ฝรั่งอังกฤษที่เข้ามาทำไม้ และชาวไทใหญ่-พม่า ตั้งถิ่นฐานบริเวณท่ามะโอ ที่ใกล้แม่น้ำวัง จนใช้บางแห่งเป็นที่ชักลากซุงขึ้นมา เช่นบริเวณด้านหน้าของวัดพระแก้วดอนเต้า (ด้านสระน้ำ) ขณะที่ชาวจีน ชาวไทใหญ่-พม่า ก็เลือกทำเลบริเวณตลาดจีน (กาดกองต้า) ที่ใช้พื้นที่ต่ำใกล้น้ำให้เป็นประโยชน์ในการเป็นท่าเทียบเรือสินค้า โกดัง ที่อยู่อาศัย และห้างไปในตัว ย่านวัดไทใหญ่-พม่า บริเวณป่าขามและใกล้เคียง เป็นบริเวณที่แยกออกมาจากตัวเมือง ขณะเดียวกันก็มีบริเวณม่อนที่มีความสูงสอดคล้องกับคติการสร้างวัด คริสเตียนอเมริกันเพรสไบทีเรียน เป็นเพียงกลุ่มเดียวที่มิได้มีเป้าหมายอยู่ที่การค้าขาย แต่เน้นที่การเผยแพร่ศาสนา ให้การศึกษา และสังคมสงเคราะห์ มีถิ่นฐานอยู่บริเวณบ้านเกาะ ริมแม่น้ำวัง ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นที่ดินพระราชทาน ใกล้กับสถานกงสุลอังกฤษประจำนครลำปาง
การขยายตัวเนื่องมาจากรถไฟ
การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในเงื่อนไขของการคมนาคมเช่นเดียวกับการปฏิวัติอุตสาหกรรมในประเทศตะวันตก เมื่อเส้นทางรถไฟตัดผ่านเมืองใด เมืองนั้นก็จะเกิดความเปลี่ยนแปลงและเติบโตอย่างรวดเร็ว ในกรณีลำปาง จากเส้นทางน้ำสู่การค้าทางบกอย่างรถไฟที่มีความรวดเร็ว ปลอดภัย คุ้มค่า ในอีกด้านหนึ่งก็เป็นการดึงคนเข้าเมือง โดยเฉพาะชาวจีนที่เข้ามาเป็นจำนวนมากพร้อม ๆ กับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทั้งในแง่ของความรู้ การจัดการตลอดไปจนเครื่องจักรต่าง ๆ ล้วนเติบโตในช่วงนี้
สงครามโลกครั้งที่ 2
ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 (ราว พ.ศ. 2485-2488) ญี่ปุ่นเข้ามาเพื่อเคลื่อนพลผ่านประเทศไทยและได้ตั้งกองบัญชาการที่ลำปาง เข้าทำการยึดอาคารสถานที่ในกิจการของชาวตะวันตก ทั้งชาวอังกฤษ อเมริกัน และชนชาติอื่น ๆ ต่างก็ทำการลี้ภัยออกไป ขณะที่ประเทศไทยสมัยนั้นเป็นคู่สงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตร จึงถูกฝ่ายสัมพันธมิตรโจมตีเมืองด้วยการทิ้งระเบิดในพื้นที่ต่าง ๆ หลายครอบครัวในตัวเมืองได้ทำการย้ายไปอยู่นอกเมืองชั่วคราวเพื่อหลบภัยสงคราม บางร้านในเมืองก็พรางอาคารด้วยยอดมะพร้าวหรือเอาสีดำมาทาตัวตึก ทหารญี่ปุ่นได้ยึดอาคารสำคัญในเมืองโดยเฉพาะอาคารร้านค้าบริเวณกาดกองต้า ตลอดไปจนถึงการยึดเอาข่วงโปโล (สวนสาธารณะเขลางค์นครในปัจจุบัน) และบริเวณโรงแรมทิพย์ช้างตั้งเป็นตึกบัญชาการกองพล 1 ญี่ปุ่น ขณะที่อาคารสถานที่ของกลุ่มชนคู่สงครามอย่าง อังกฤษ และอเมริกัน เช่น โรงพยาบาลแวนแซนวูร์ด โรงเรียนเคนเน็ตแมคเคนซี ต่างก็โดนยึดเป็นที่ตั้งกำลังพลทหารญี่ปุ่น แม้แต่วัดน้ำล้อมก็มีการเล่าว่า มีทหารรถถังของญี่ปุ่นมาขอพักที่วัด
การตั้งถิ่นฐาน
ดังที่กล่าวมาแล้วว่า คนส่วนใหญ่ที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นชาวจีน ซึ่งตั้งตัวอยู่บริเวณถนนประสานไมตรีใกล้ย่านสถานีรถไฟ ย่านการค้าซึ่งเป็นส่วนขยายของเมืองไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ขณะที่อีกส่วนหนึ่งกลับขยับขยายไปบริเวณย่านตลาดในเมือง ได้แก่ ตลาดบริบูรณ์ปราการ ตลาดราชวงศ์ ซึ่งปรากฏการตั้งถิ่นฐานบนถนนทิพย์ช้าง ถนนบุญวาทย์ ถนนรอบเวียง
เศรษฐกิจ
ย่านสถานีรถไฟ กลายเป็นศูนย์กลางการขนส่ง และแหล่งการค้าสำคัญซึ่งมีกิจการที่เกี่ยวข้องอันได้แก่ โรงสี โรงเลื่อย โกดังเก็บผลผลิตทางการเกษตร ทั้งยังเป็นเส้นทางผ่านไปยัง พะเยา เชียงราย ควบคู่ไปด้วยกันนั้น แหล่งบันเทิง ย่านกินเที่ยว ก็ตามมา ทั้งโรงฝิ่นบนถนนประสานไมตรี และข้างสถานีตำรวจสบตุ๋ยในปัจจุบัน หรือย่านเที่ยวบนถนนบุญวาทย์ที่มีทั้งซ่อง โรงฝิ่น โรงภาพยนตร์ โรงแรม ร้านอาหาร
ชื่อบ้านนามเมือง
จังหวัดลำปางเดิมชื่อ "เมืองนครลำปาง" จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ได้ระบุไว้อย่างชัดเจน ได้แก่ ศิลาจารึก เลขทะเบียน ลป.1 จารึกเจ้าหมื่นคำเพชรเมื่อ พ.ศ. 2019 และศิลาจารึกเลขทะเบียน ลป.2 จารึกเจ้าหาญสีทัต ได้จารึกชื่อเมืองนี้ว่า "ลคอร" ส่วนตำนานชินกาลมารีปกรณ์ ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ตำนานเมืองเชียงแสน ตลอดจนพงศาวดารของทางฝ่ายเหนือ ก็ล้วนแล้วแต่เรียกชื่อว่า เมืองนครลำปาง แม้แต่เอกสารทางราชการสมัยรัตนโกสินตอนต้น ก็เรียกเจ้าเมืองว่า พระยานครลำปาง นอกจากนี้จารึกประตูพระอุโบสถวัดบุญวาทย์วิหาร ก็ยังมีข้อความตอนหนึ่งจารึกว่า เมืองนครลำปาง แต่เมื่อมีการปฏิรูปบ้านเมืองจากมณฑลเทศาภิบาลเป็นจังหวัด ตามคำสั่งของกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2459 ปรากฏว่า ชื่อของเมืองนครลำปาง ได้กลายมาเป็นจังหวัดลำปาง มาจนกระทั่งทุกวันนี้
ราชการส่วนภูมิภาค
ราชการส่วนภูมิภาค มีสายบังคับบัญชาขึ้นตรงกับกระทรวงมหาดไทย เกิดจากการจัดระเบียบราชการในระบอบประชาธิปไตยที่ทำการยกเลิกระบอบมณฑลเทศาภิบาล ที่มีการจัดระเบียบให้มีการบริหารราชการ 3 ส่วนได้แก่ ราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาคและส่วนท้องถิ่น ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2476 และพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2476
ศูนย์กลางการบริหารอยู่ที่ศูนย์ราชการจังหวัดลำปาง ถนนวชิราวุธดำเนิน ตำบลพระบาท อำเภอเมืองลำปาง โดยผู้ว่าราชการจังหวัดลำปางที่มีอำนาจปกครองท้องที่ 13 อำเภอที่ดูแลโดยนายอำเภอ
แบ่งออกเป็น 13 อำเภอ 100 ตำบล 855 หมู่บ้าน
ราชการส่วนท้องถิ่น
ภายในจังหวัดลำปาง ประกอบด้วยราชการส่วนท้องถิ่นที่เปิดโอกาสให้ประชาชนมีสิทธิเลือกตั้งผู้แทนของตนขึ้นมาบริหารท้องที่ องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) 1 แห่ง มีเทศบาลนคร 1 แห่ง เทศบาลเมือง 3 แห่ง รวมไปถึงเทศบาลตำบล และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ต่าง ๆ ซึ่งส่วนใหญ่ขอบเขตจะสัมพันธ์กับการเป็นศูนย์กลางของตำบล หรือย่านชุมชน จะเห็นได้ว่า ในเทศบาลเมือง หรือเทศบาลตำบล ส่วนหนึ่งจะมีรากฐานเดิมมาจากสุขาภิบาลตำบล โดยหลักประกอบด้วย
ศิลปสถาปัตยกรรม
ศิลปสถาปัตยกรรม มักจะสะท้อนอุดมการณ์และปฏิบัติการทางเมือง ในที่นี้จึงแบ่งยุคต่าง ๆ เป็นดังนี้ พระพิมพ์ดินเผา ยุคหริภุญชัย (การขุดค้นทางโบราณคดีของกรมศิลปากร)
ศิลปะยุคทองที่ถือว่าเป็นแบบฉบับของศิลปสถาปัตยกรรมล้านนา ตัวอย่างได้แก่
ศิลปะสืบสานแบบจารีตเดิม ศิลปะแบบเชียงแสน ตัวอย่างได้แก่
สัญลักษณ์ครุฑตัวแทนราชสำนักสยาม ตัวอย่างได้แก่ ศิลปะแบบพม่า-ไทใหญ่ วัดพม่า-ไทใหญ่ในลำปาง 9 แห่ง สัมพันธ์กับพ่อค้าคหบดีพม่า-ไทใหญ่ที่เข้ามาทำไม้ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 25 ตัวอย่างได้แก่
สัญลักษณ์พานรัฐธรรมนูญ ที่เป็นพานแว่นฟ้าซ้อนกันสองชั้นแล้วด้านบนเป็นสมุดไทยซึ่งหมายถึงรัฐธรรมนูญนั่นเอง สัญลักษณ์นี้ถูกเลือกให้เป็นตัวแทนของระบอบใหม่ ในจังหวัดลำปางได้ปรากฏสัญลักษณ์พานรัฐธรรมนูญในที่ต่าง ๆ เช่น หน้าแหนบวัดปงหอศาล อำเภอแม่ทะ ระบุว่าสร้างเสร็จวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2475 (ในปฏิทินแบบเก่าปีใหม่เริ่ม เมษายน ดังนั้น มีนาคมจึงเป็นปลายปีแล้ว เมื่อปรับตามปฏิทินร่วมสมัยก็จะกลายเป็น 15 มีนาคม พ.ศ. 2476) หรือวัดอื่น ๆ ในแม่ทะ เช่น ชิ้นส่วนที่คาดว่าจะเป็นหน้าแหนบของวัดสบทะ ดาวเพดานวิหารวัดนากว้าว แต่ลักษณะของพานนี้เป็นพานชั้นเดียว(พานแว่นฟ้าจะเป็นพานสองชั้นซ้อนกัน) ก็อาจตีความได้ทั้งสองอย่างคือสื่อถึงรัฐธรรมนูญ หรือเป็นพานที่รองรับพับสาธรรมะทั่ว ๆ ไป แผงคอสองวิหารพระเจ้าพันองค์ วัดปงสนุก อำเภอเมืองลำปาง ที่ระบุว่าอยู่ในปี พ.ศ. 2482 เช่นเดียวกันกับเครื่องบนหลังคาของวิหารหลวงวัดปงสนุก(เหนือ) หลังเก่าที่ถูกรื้อไปแล้ว แต่ยังเก็บชิ้นส่วนนี้ไว้ที่พิพิธภัณฑ์ สันนิษฐานว่าน่าจะถูกสร้างขึ้นมาในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ส่วนทางใต้ของลำปางก็พบมีการใช้สัญลักษณ์พานรัฐธรรมนูญ บริเวณหน้าแหนบวิหารหลวง วัดล้อมแรด อำเภอเถิน
ทางถนน
นอกจากนั้นยังมี “โครงการทางหลวงเอเชีย” ที่เป็นความร่วมมือของภูมิภาค เพื่อที่จะพัฒนาการเชื่อมโยง เมืองหลวง เมืองอุตสาหกรรม ท่าเรือ สถานที่ท่องเที่ยว และแหล่งการค้าสำคัญด้วยกัน ประเทศที่เกี่ยวข้องได้แก่ กัมพูชา ไทย เนปาล บังกลาเทศ ปากีสถาน ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย เวียดนาม ศรีลังกา ลาว อัฟกานิสถาน อินเดีย อินโดนีเซีย และอิหร่าน ความร่วมมือเกิดจาก คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจสำหรับเอเชีย และตะวันออกไกล (ECAFE ปัจจุบันคือ คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจและสังคมสำหรับเอเชียและแปซิฟิก ESCAP) ในปี 2502 ต่อมาจีน พม่าและมองโกเลียได้ร่วมโครงการในปี 2531-2533 ทางหลวงเอเชียที่ผ่านประเทศไทยสายประธานที่เกี่ยวกับภาคเหนือมี 3 สายนั่นคือ
ขณะที่ทางหลวงหมายเลขที่ 11 ที่เชื่อมลำปาง-ลำพูน-เชียงใหม่ ตัดผ่านในต้นทศวรรษ 2510
จังหวัดลำปางอยู่ห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 600 กิโลเมตร จากเส้นทางสายเอเชีย (ถนนพหลโยธิน) ผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยา นครสวรรค์ กำแพงเพชร ตาก เข้าสู่ลำปาง ถนนเป็นถนนสี่เส้นทางการจราจรตลอดทาง หรือใช้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 แยกจากถนนพหลโยธิน ที่จังหวัดนครสวรรค์ ผ่านพิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ แพร่ เข้าสู่ลำปาง สิ้นสุดปลายทางที่เชียงใหม่ ใช้เวลาเดินทางรถส่วนตัวประมาณ 7-8 ชั่วโมง
รถโดยสารประจำทางระหว่างต่างจังหวัดและกรุงเทพมหานคร
รถประจำทางจากกรุงเทพฯ-ลำปาง สามารถเดินทางได้จาก สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (จตุจักร) มีรถให้เลือกหลายบริษัทหลายระดับ ขณะที่การเดินทางออกจากลำปาง ใช้สถานีขนส่งจังหวัดลำปาง สังกัดเทศบานครลำปาง ณ ถนนจันทรสุรินทร์ ตำบลสบตุ๋ย อำเภอเมืองลำปาง โดยรถประจำทางมีเส้นทางเดินรถดังนี้
สายกรุงเทพฯ สายภาคกลาง สายตะวันออก สายตะวันออกเฉียงเหนือ สายใต้ สายตะวันตก สายเหนือ
ทางราง
เริ่มมีการเดินรถไฟครั้งแรกในวันที่ 1 เมษายน 2459 ณ สถานีรถไฟนครลำปาง
ศูนย์กลางอยู่ที่สถานีรถไฟนครลำปาง ตำบลสบตุ๋ย อำเภอเมืองลำปาง สถานีรถไฟนครลำปาง เปิดใช้งาน 1 เมษายน 2459 รองรับ ขบวน รถรวม พิษณุโลก - ลำปาง และ อุตรดิตถ์ - ลำปาง ก่อนมีรถด่วน สายเหนือตรงจากกรุงเทพ ขึ้นมาทำขบวนเมื่อ 1 พฤศจิกายน 2465
พ.ศ. 2506 การรถไฟแห่งประเทศไทยได้จัดส่งหัวรถจักรไอน้ำมาแสดงไว้ที่สถานีรถไฟลำปาง และกำหนดให้สถานีรถไฟแห่งนี้เป็นสถานีประวัติศาสตร์ และทำการอนุรักษ์ไว้ รูปแบบสถาปัตยกรรมของสถานีรถไฟลำปางเป็นอาคาร 2 ชั้น ก่ออิฐฉาบปูน ผังรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีปีก 2 ข้างเชื่อมกับโถงกลาง รูปแบบสถาปัตยกรรมแบบอาณานิคม มีการใช้โค้ง (arch) และการประดับตกแต่งด้วยไม้ฉลุ และปูนปั้น พื้นที่ของสถานีรถไฟนครลำปาง มีประมาณ 161 ไร่ มีตัวอาคารสถานี คลังสินค้า  พื้นที่เก็บหัวรถจักรและตัวรถไฟ รวมถึงพื้นที่บ้านพักพนักงาน  อาคารสถานีดังที่เห็นในปัจจุบันได้ผ่านการต่อเติมมาเป็นบางส่วน โดยเฉพาะช่วงก่อนปีพ.ศ. 2520 มีการต่อเติมส่วนควบคุมบริเวณปีกทางทิศใต้ ส่วนพักคอยด้านติดรางรถไฟ และ ซุ้มด้านหน้าที่จอดรถ จากนั้นมีการเปลี่ยนกระเบื้องหลังคา กระเบื้องพื้น และปรับปรุงพื้นชั้นล่างทั้งหมดในปี พ.ศ. 2538
ทางอากาศ
ลำปางมีท่าอากาศยานที่ใช้เดินทางเฉพาะภายในประเทศเท่านั้น และท่าอากาศยานแห่งนี้อยู่ภายใต้การดูแลของ กรมการบินพาณิชย์ กระทรวงคมนาคม นั่งเครื่องบินใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง 30 นาทีจากกรุงเทพฯ ลงที่ท่าอากาศยานลำปาง
ท่าอากาศยานลำปางได้รับงบประมาณผูกพันปี 2555-2557 จำนวน 250 ล้านบาท ในการก่อสร้างอาคารผู้โดยสารหลังใหม่ เป็นอาคารคอนกรีต 2 ชั้น พื้นที่ใช้สอยประมาณ 4,000 ตารางเมตร โดยเป็นอาคารที่มีลักษณะของสถาปัตยกรรมล้านนาประยุกต์แล้วเสร็จเปิดใช้งานในปี 2560
ประชากร
จังหวัดลำปาง เป็นจังหวัดที่ไม่มีพื้นที่ติดกับประเทศอื่น แต่จังหวัดลำปางติดต่อกับจังหวัดอื่นๆของประเทศไทย ในทิศเหนือนั้นติดต่อกับจังหวัดเชียงราย พะเยา ส่วนทิศใต้ติดต่อกับจังหวัดตาก และจังหวัดสุโขทัย ทิศตะวันออกติดกับจังหวัดแพร่ ส่วนทิศตะวันตกติดกับจังหวัดลำพูน จังหวัดลำปางถือว่าเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีกลุ่มชาติพันธุ์อาศัยหลากหลาย เช่น
จากข้อมูลประชากรจากการทะเบียนในจังหวัดลำปาง พ.ศ. 2561 พบว่าจังหวัดลำปาง มีประชากรทั้งสิ้น 742,883 คน ชาย 363,076 คน ร้อยละ 48.87 หญิง 379,807 คน ร้อยละ 51.13 ในด้านแรงงานมีประชากรภาคแรงงาน เมื่อสิ้นไตรมาสที่ 3 ของปี พ.ศ. 2561 รวมทั้งสิ้นจำนวน 406,033 คน จำแนกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ แรงงานในภาคเกษตร และแรงงานนอกภาคเกษตร ซึ่งแบ่งเป็น แรงงานในภาคเกษตร 182,487 คน ร้อยละ 44.94 และแรงงานนอกภาคเกษตร 223,546 คน ร้อยละ 55.06
การศึกษา
กว่าลำปางจะมีสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษาก็ต้องรอจนถึงปี 2514 ที่มีการก่อตั้งวิทยาลัยครูขึ้น ณ บ้านหนองหัวหงอก ตำบลชมพู อำเภอเมืองลำปาง มหาวิทยาลัยรัฐ
มหาวิทยาลัยเอกชน
การศึกษาระดับอาชีวศึกษาขยายตัวหลังการปฏิวัติสยาม 2475 เพื่อส่งเสริมให้พลเมืองได้ประกอบอาชีพได้ เป็นทางเลือกนอกจากการเรียนทางวิชาการ
กลุ่มโรงเรียนที่เปิดสอนระยะแรก คือ กลุ่มโรงเรียนคริสต์ที่ก่อตั้งโดยมิชชันนารีอเมริกันเพรสไบทีเรียน โดยได้รับพระราชทานที่ดิน ได้แก่ โรงเรียนวิชชานารี (เมื่อแรกตั้งชื่อว่า ละกอนเกิร์ลสคูล ต่อมาเป็นสตรีอเมริกัน) โรงเรียนเคนเน็ตแมคเคนซี (เมื่อแรกตั้งชื่อว่า ละกอนบอยสคูล) ระลอกต่อมา คือ โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัยที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช (หรือรัชกาลที่ 6 ในเวลาต่อมา) ได้เสด็จมาเปิดในปี 2448 ขณะที่ลำปางกัลยาณีเริ่มตั้งแต่ปี 2458 ในช่วงทศวรรษ 2450-2460 มีการขยายตัวของโรงเรียนขึ้นมากทั้งในส่วนโรงเรียนราษฎร์และโรงเรียนประชาบาล สัมพันธ์กับพระราชบัญญัติโรงเรียนราษฎร์ พ.ศ. 2461 และพระราชบัญญัติประถมศึกษา พ.ศ. 2464 โรงเรียนที่เกิดขึ้นช่วงนี้ได้แก่ โรงเรียนมัธยมวิทยา (ยกส่าย) และโรงเรียนฮั่วเคี้ยว (ประชาวิทย์) ซึ่งก่อตั้งโดยคหบดีชาวจีน หลังปฏิวัติสยาม 2475 โรงเรียนประชาบาลจำนวนหนึ่งกลายเป็นโรงเรียนเทศบาล ขณะที่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็เป็นช่วงที่โรงเรียนคริสต์ในเครือเซนต์คาเบรียลได้เข้ามาตั้งโรงเรียนอรุโณทัยและโรงเรียนอัสสัมชัญลำปาง
อำเภอเมืองลำปาง อำเภอแม่ทะ อำเภอเกาะคา อำเภอห้างฉัตร อำเภอแจ้ห่ม
อำเภอเมืองปาน
อำเภองาว อำเภอวังเหนือ อำเภอเถิน อำเภอแม่เมาะ อำเภอแม่พริก
โรงเรียนที่ยกเลิกไปแล้ว
สนามกีฬา
สนามกีฬาและสถานที่เกี่ยวข้อง
สนามกีฬาเชิงพาณิชย์
สวนสาธารณะและแหล่งพักผ่อนหย่อนใจ
สนามกอล์ฟ
สระว่ายน้ำ
สนามบาสเกตบอล
สนามเทนนิส
คอร์ตแบดมินตัน
สถาบันทางด้านกีฬา
สื่อมวลชนด้านกีฬา
นอกจากในคอลัมน์กีฬาที่ปรากฏในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นแล้ว ยังมีหนังสือพิมพ์ที่เสนอเรื่องราวกีฬาในลำปางล้วน ๆ นั่นคือ ลำปางสปอร์ตไทม์
วัดซิกข์และพื้นที่เกี่ยวข้อง
1.วัดซิกข์ ลำปาง ถนนพหลโยธิน ตำบลหัวเวียง อำเภอเมืองลำปาง
แหล่งท่องเที่ยว
อำเภอเมืองลำปาง
อำเภอเกาะคา
อำเภอห้างฉัตร
อำเภอเมืองปาน
อำเภอแจ้ห่ม
อำเภอเถิน
อำเภองาว
อำเภอแม่ทะ
อำเภอวังเหนือ
นิยาม 5
นิยาม 5 หมายถึง กำหนดอันแน่นอน, ความเป็นไปอันมีระเบียบแน่นอนของธรรมชาติ, กฎธรรมชาติ อันครอบคลุมทุกสิ่งทุกอย่าง ทุกสิ่งทุกอย่างดำเนินไปตามกฎทั้ง 5 ประการนี้ ได้แก่
อิบน์ เฮาก็อล
มุฮัมมัด อะบูลกอซิม อิบน์ เฮาก็อล (محمد أبو القاسم بن حوقل; เกิดที่นุศ็อยบิน เมโสโปเตเมียตอนบน) เป็นนักเขียน นักภูมิศาสตร์ และผู้บันทึกเหตุการณ์มุสลิมชาวอาหรับในคริสต์ศตวรรษที่ 10 เขาออกเดินทางสำรวจระหว่าง ค.ศ. 943 ถึง 969 ผลงานสำคัญที่เขาเขียนใน ค.ศ. 977 มีชื่อว่า ศูเราะตุลอัรฎ์ (صورة الارض; "โฉมหน้าของแผ่นดิน") ปีที่เขาเสียชีวิตซึ่งคะเนจากงานเขียนของเขาเป็นปีหลัง ฮ.ศ. 368/ค.ศ. 978
พ.ศ. 690
พุทธศักราช 690 ใกล้เคียงกับ
พิธีเปิดพาราลิมปิกฤดูหนาว 2018
พิธีเปิดมหกรรมพาราลิมปิกฤดูหนาว 2018 ได้จัดขึ้นที่สนามกีฬาโอลิมปิกพย็องชัง ในเมืองพย็องชัง, ประเทศเกาหลีใต้ เมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2561 เวลา 20.00 น. ตามเวลามาตรฐานเกาหลี
การเตรียมการ
เว็บไซต์พิธีเปิดโอลิมปิกที่สนามกีฬาโอลิมปิกพย็องชังได้สร้างขึ้นเป็นพิเศษสำหรับพิธีการ สนามกีฬามีที่นั่งทั้งหมด 35,000 คน กิจกรรมของโอลิมปิกหรือพาราลิมปิกจะจัดขึ้นที่สนามกีฬาเท่านั้น และใช้สำหรับพิธีเปิดและปิดเท่านั้น
สวนฮามาริกีว
สวนฮามาริกีว เป็นสวนสาธารณะในกรุงโตเกียว ตั้งอยู่ที่ปากแม่น้ำซูมิดะในเขตชูโอ เปิดเมื่อวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1946 มีเนื้อที่ 250,165 ตารางเมตร มีสระน้ำชิโออิริอยู่ตรงกลาง คูน้ำที่ไหลอยู่ในสวนนี้เป็นน้ำทะเลจากอ่าวโตเกียว สวนแห่งนี้สร้างขึ้นในพื้นที่ของที่พำนักของโชกุนตระกูลโทกูงาวะในศตวรรษที่ 17
เส้นขนานที่ 11 องศาใต้
เส้นขนานที่ 11 องศาใต้ คือวงกลมละติจูดที่ 11 องศา ด้านใต้ของระนาบศูนย์สูตรโลก เส้นนี้ลากผ่านมหาสมุทรแอตแลนติก ทวีปแอฟริกา มหาสมุทรอินเดีย ออสตราเลเซีย มหาสมุทรแปซิฟิก และทวีปอเมริกาใต้
รอบโลก
เริ่มต้นที่เส้นเมริเดียนแรก และมุ่งหน้าไปทางตะวันออก โดยเส้นขนานที่ 11° ใต้ลากผ่านพื้นที่ดังนี้:
พ.ศ. 687
พุทธศักราช 687 ใกล้เคียงกับ
พฤษภาคม พ.ศ. 2540
'''พฤษภาคม พ.ศ. 2540''' เป็นเดือนที่ 5 ของปี พ.ศ. 2540 วันแรกของเดือนเป็นวันพฤหัสบดี วันสุดท้ายของเดือนเป็นวันเสาร์
คณะศิลปนาฏดุริยางค์ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
คณะศิลปนาฏดุริยางค์ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ (Faculty of Music and Drama, Bunditpatanasilpa Institute) เป็นคณะวิชาสังกัดสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ มีหน้าที่ผลิตศิลปิน นักวิชาการ นักบริหารจัดการด้านนาฏศิลป์ ดนตรีไทยและคีตศิลป์ไทย
ประวัติ
คณะศิลปนาฏดุริยางค์ เป็นคณะวิชาหนึ่งในสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ มีหน้าที่ผลิตศิลปิน นักวิชาการ นักบริหารจัดการด้านนาฏศิลป์ ดนตรีไทยและคีตศิลป์ไทย เริ่มเปิดการเรียนการสอนหลักสูตรศิลปบัณฑิต (ต่อเนื่อง) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2542 โดยรับนักศึกษาที่สำเร็จการศึกษาระดับนาฏศิลป์ชั้นสูงจากวิทยาลัยนาฏศิลปทั่วประเทศเข้ามาศึกษาต่อในหลักสูตรนี้ ซึ่งใช้ระยะเวลาในการศึกษาตลอดหลักสูตรเป็นเวลา 2 ปี ใน 3 สาขาวิชา คือ สาขาวิชานาฏศิลป์ไทย สาชาวิชาดนตรีไทย และสาขาวิชาคีตศิลป์ไทย ในปีการศึกษา 2547 คณะวิชาได้เปิดการเรียนการสอนหลักสูตรศิลปบัณฑิต (4 ปี) โดยเปิดการเรียนการสอนเฉพาะสาขานาฏศิลป์ไทย
ต่อมาในปีการศึกษา 2548 คณะวิชาได้ทำการเปิดการเรียนการสอนในสาขาวิชาดนตรีไทย และคีตศิลป์ไทย ตามลำดับ ต่อมาในปีการศึกษา 2550 คณะวิชาได้เปิดการเรียนการสอนในหลักสูตรศิลปบัณฑิต สาขาวิชาศิลปะดนตรีและการแสดงพื้นบ้าน เพิ่มอีก 1 สาขา โดยแบ่งเป็น 2 แขนงวิชา คือ แขนงวิชาศิลปะดนตรีพื้นบ้านอีสาน และแขนงวิชาศิลปะการแสดงพื้นบ้านอีสาน โดยจัดการเรียนการสอนในรูปแบบห้องเรียนเครือข่าย ณ วิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอ็ด และวิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธุ์ คณะศิลปนาฏดุริยางค์ ได้ตระหนักถึงความสำคัญของการดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษา โดยพยายามเน้นการควบคุมคุณภาพของหลักสูตรและการเรียนการสอนเป็นสำคัญ และได้มีการพัฒนาระบบควบคุมคุณภาพให้ครบภารกิจของคณะศิลปนาฏดุริยางค์ จึงเร่งรัดให้มีการพัฒนาระบบและกลไกการประกันคุณภาพภายในให้ครบภารกิจของคณะศิลปนาฏดุริยางค์ ในด้านการจัดการเรียนการสอน การวิจัย การให้บริการทางวิชาการแก่ชุมชน และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม เพื่อสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาคุณภาพและการบริหาร จัดการศึกษาให้สอดคล้องกับปรัชญาการศึกษา เพื่อบรรลุวิสัยทัศน์ พันธกิจ วัตถุประสงค์ และยุทธศาสตร์ที่คณะศิลปนาฏดุริยางค์กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ
เฟอร์นันดา อันเดรด
เฟอร์นันดา อันเดรด (Fernanda Andrade; เกิด 8 มีนาคม พ.ศ. 2527) เป็นนักแสดง นางแบบ และนักร้องชาวอเมริกันที่เกิดในประเทศบราซิล เธอมีชื่อเสียงจากการนำแสดงในภาพยนตร์ หนังสยองขวัญปี ค.ศ. 2012 เรื่อง เดอะเดวิลอินไซด์ ในบทอิซาเบลลา รอสซี, รับบทเจ้าหน้าที่พิเศษซาลาซาร์ในภาพยนตร์แอ็คชั่นระทึกขวัญไซไฟปี ค.ศ. 2020 เรื่อง เน็กซ์ และสำหรับบทบาทของเธอเป็น เวนดี้ สเปคเตอร์ ในจักรวาลภาพยนตร์มาร์เวล ในเรื่อง มูนไนท์
ปาวีอา
ปาวีอา (Pavia ; ลอมบาร์ด Pavia; ) เป็นเมืองและเทศบาลทางตอนใต้-ตะวันตกของแคว้นลอมบาร์เดีย ทางตอนเหนือของประเทศอิตาลี อยู่ทางตอนใต้ของมิลานราว 35 กม. (22 ไมล์) บนฝั่งแม่น้ำตีชีโน ใกล้จุดรวมกับแม่น้ำโป ปาวีอาเป็นเมืองหลวงของจังหวัดชื่อเดียวกัน มีประชากรราว 71,000 คน มีการผลิตภัณฑ์จากเกษตรกรรม เช่น ไวน์ ข้าว ธัญพืช สินค้าประจำวัน
อันโตนีโอ วีวัลดี
ประวัติโดยทั่วไป
อันโตนีโอ ลูซิโอ วีวัลดี (Antonio Lucio Vivaldi) เกิดเมื่อวันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2221 (ค.ศ. 1678) ที่เมืองเวนีส ประเทศอิตาลี เขาเป็นเป็นนักแต่งเพลงและนักเล่นดับเบิ้ลเบสชื่อดังในสมัยบาโรก นอกจากนี้ยังเป็นอาจารย์และพระอีกด้วย วิวัลดีได้รับการยอมรับว่าเป็นนักแต่งเพลงในยุคบาโรกที่ดีที่สุด อิทธิพลของเขาในขณะที่มีชีวิตอยู่ครอบคลุมไปทั่วทั้งยุโรป คนส่วนใหญ่รู้จักเขาจากการที่เขาแต่งเพลงให้กับเครื่องดนตรีประสานเสียง สำหรับไวโอลินและเครื่องดนตรีอื่น ๆ อีกมากมาย ตลอดจนแต่งเพลงที่ใช้ในการบูชาทางด้านศาสนา และละครเพลงกว่าสี่สิบบท ผลงานที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของเขาคือซีรีส์ของเพลงประสานเสียงไวโอลิน ที่รู้จักในชื่อ “The Four Seasons”
ศูนย์บัญชาการทหารสูงสุดผสมชาติยุโรป
ศูนย์บัญชาการทหารสูงสุดผสมชาติยุโรป (Supreme Headquarters Allied Powers Europe) หรือ SHAPE เป็นศูนย์บัญชาการทหารของส่วนปฏิบัติการบังคับบัญชาผสม (Allied Command Operations) แห่งองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (เนโท) มีอำนาจบังคับบัญชาเหนือปฏิบัติการของเนโททั่วทุกมุมโลก ศูนย์บัญชาการทหารสูงสุดมีที่ตั้งอยู่ในเทศบาลมงส์ ประเทศเบลเยียม
อันโตนีโอ วีวัลดี
ประวัติโดยทั่วไป
หลายเพลงจากบทประพันธ์ทั้งหมดของวิวัลดีถูกแต่งขึ้นมาให้วงออร์เคสตร้าหญิงจากสถานกำพร้า “ออสปิดาเล เด ลา ปีเอตา” ซึ่งเขาเคยทำงานอยู่ในช่วง ค.ศ. 1703-1715 และ 1723-1740 วงออร์เคสตร้าหญิงล้วนนี้ได้กลายเป็นวงออร์เคสตร้าที่มีเอกลักษณ์ที่สุดวงหนึ่งในสมัยนั้น จนสามารถดึงดูดเศรษฐีชาวต่างชาติมาชมการแสดงได้มาก วิวัลดียังประสบความสำเร็จกับการแสดงละครโอเปร่าที่มีราคาแพงของเขาในเวนิส, มันโตวาและเวียนนาหลังจากการประชุมของจักรพรรดิคาร์ลที่ 6 วิวัลดีย้ายไปอยู่ที่กรุงเวียนนาเพราะหวังว่าจะได้เลื่อนขั้น แต่จักรพรรดิสวรรคตไม่นานหลังจากที่มาถึงและวิวัลดีก็เสียชีวิตในหนึ่งปีต่อมาท่ามกลางความยากจน
ศูนย์บัญชาการทหารสูงสุดผสมชาติยุโรป
ผู้บัญชาการมีชื่อตำแหน่งว่า ผู้บัญชาการทหารผสมสูงสุดยุโรป (Supreme Allied Commander Europe) ซึ่งเป็นนายทหารยศพลเอกของกองทัพสหรัฐผู้ครองตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสหรัฐภาคยุโรป
อันโตนีโอ วีวัลดี
ประวัติโดยทั่วไป
หลังจากที่เขาตาย เพลงของเขาก็ถูกลืมเลือนไป จนกระทั่งในยุคศตวรรษที่ยี่สิบ เพลงของเขาได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาอีกครั้ง ทุกวันนี้วิวัลดีถูกจัดอันดับให้เป็นนักแต่งเพลงยุคบาโรกที่มีชื่อเสียง ได้รับการบันทึกไว้อย่างแพร่หลาย และเป็นต้นแบบให้คีตกวีรุ่นหลังนิยมทำตาม ทั้งในสมัยคลาสสิกและโรแมนติก โยฮัน เซบัสทีอัน บัค ที่ได้รู้จักกับวีวัลดีชื่นชมเขามากจนกระทั่งได้ยืมหัวข้อที่วิวัลดิกล่าวถึงไว้หลายหัวข้อมาถ่ายทอดและปรับเปลี่ยนใหม่
แหล่งข้อมูลอื่น
16781741
ทอม วอห์น-ลอว์เลอร์
ทอม วอห์น-ลอว์เลอร์ (Tom Vaughan-Lawlor; เกิด 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2520) เป็นนักแสดงชาวไอริช เขาเป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดีในไอร์แลนด์จากบทบาทของเขาในฐานะ Nigel 'Nidge' Delaney ในซีรีส์ RTÉ One เรื่อง Love/Hate (2010–2014) และเป็นที่รู้จักในระดับสากลจากบทบาท Ebony Maw ใน Avengers: Infinity War และภาคต่อ Avengers: Endgame
ชีวิตในวัยเด็ก
วอห์น-ลอว์เลอร์เกิดที่ ดันดรัม ดับลิน ประเทศไอร์แลนด์ เขาเข้าเรียนที่ De La Salle College Churchtown ซึ่งเป็นโรงเรียนมัธยมชายล้วนในดับลิน 14 เขาจบการศึกษาจาก Trinity College Dublin โดยได้รับปริญญาสาขา Drama Studies และศึกษาต่อที่ Royal Academy of Dramatic Art ในลอนดอน ประเทศอังกฤษ
หมากฝรั่ง
หมากฝรั่ง หมายถึงยางสังเคราะห์ที่ถูกแต่งกลิ่น รส และสีให้เป็นกลิ่นรสต่าง ๆ ตามที่ต้องการ เช่น โคคาโคล่า ส้ม มินต์ เป็นต้น โดยในอดีตมักทำมาจากยางไม้
ออสโล
ออสโล (Oslo; ในภาษานอร์เวย์ออกเสียง อุสลู หรือ อุชลู) เป็นเมืองหลวงของประเทศนอร์เวย์
ออสโลมีประชากรประมาณ 811,688 (เมื่อ 1 มกราคม ค.ศ. 2005) โดยประชากรร้อยละ 22 เป็นผู้อพยพมาจากประเทศใกล้เคียง เขตการปกครองออสโลมีพื้นที่ทั้งหมด 115 ตารางกิโลเมตร ซึ่ง 7 ตารางกิโลเมตรใช้ทำการเกษตร ปัจจุบัน (ค.ศ. 2006) ออสโลเป็นเมืองที่มีค่าครองชีพสูงที่สุดในโลก แทนที่โตเกียว
ตามตำนานของเผ่านอร์ส ออสโลก่อตั้งเมื่อ ค.ศ. 1048 แต่หลักฐานทางโบราณคดีสามารถบอกได้ว่าออสโลมีคนอยู่อาศัยมาก่อน ค.ศ. 1000
กวนเหล็ง
กวนเหล็ง มีชื่อในสำเนียงจีนกลางว่า กวน หนิง เป็นตัวละครในวรรณกรรมจีนอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊ก เป็นลูกชายคนโตของกวนเต๋งซึ่งอาศัยอยู่ในป่าบริเวณใกล้เมืองกิจิ๋ว เป็นพี่ชายแท้ ๆ ของกวนเป๋ง
เมื่อกวนอูได้เดินทางไปตามเล่าปี่ซึ่งกำลังอยู่กับอ้วนเสี้ยวที่เมืองกิจิ๋ว กวนอูได้ให้ซุนเขียนเข้าไปหาเล่าปี่ ส่วนตนเข้าไปขอพักค้างคืนที่บ้านของกวนเต๋ง กวนเต๋งได้ยินชื่อเสียงของกวนอูมานานจึงเรียกกวนเหล็งกับกวนเป๋งผู้บุตรมาคำนับกวนอู ต่อมาเมื่อเล่าปี่ได้เดินทางมาพบกวนอูที่บ้านของกวนเต๋งและจะลาไป กวนเต๋งได้มอบกวนเป๋งให้เป็นบุตรบุญธรรมของกวนอูให้เดินทางติดตามไปด้วยกัน ส่วนกวนเหล็งยังคงอยู่กับกวนเต๋งผู้บิดา
ชื่อของกวนเหล็งไม่ปรากฏในจดหมายเหตุสามก๊ก คาดว่าเป็นตัวละครที่ล่อกวนตงสมมติขึ้นในวรรรณกรรมสามก๊ก
ในสามก๊กฉบับบรีวิตต์ เทย์เลอร์ ออนไลน์ สะกดชื่อของกวนเหล็งเป็น Guan Neng จากชื่อที่ถูกต้องที่เขียนว่า Guan Ning คาดว่าเพื่อไม่ให้ซ้ำกับชื่อของก่วนหนิง เพื่อนสนิทของฮัวหิม ซึ่งสะกดชื่อว่า Guan Ning เช่นเดียวกัน
ถ้ำจาม
ถ้ำจาม เป็นถ้ำที่อยู่ด้านในสุดบนเขาลูกเดียวกับถ้ำจีน ภายในด้านขวาของถ้ำพบภาพพระพุทธรูปแสดงปางต่างๆและภาพต้นไม้ สันนิษฐานว่าเป็นภาพพุทธประวัติตอน ยมกปาฏิหาริย์ที่เมืองสาวัตถี โดยพุทธองค์ทรงปรากฏพระองค์ในปางต่างๆเป็นคู่ๆ ภาพพุทธประวัติตอนนี้มีความนิยมสร้างทั่วไปในทุกนิกาย แต่เป็นที่สังเกตว่าในที่นี้ปรากฏผลมะม่วแทรกอยู่ตามต้นไม้ แสดงให้เห็นว่า การแสดงยมกปาฏิหาริย์นี้ทรงแสดงบนต้นมะม่วงซึ่งสอดคล้องกับคัมภีร์ ชาดกอรรถกถา ของนิกายเถรวาท กล่าวว่า ครั้นเมื่อพระพุทธองค์เสวยผลมะม่วงแล้วได้ทรงนำเมล็ดไปปลูกทันที ทันใดนั้นเมล็ดได้เติบโตขึ้นออกผลให้ภิกษุเก็บไปฉัน ... เมื่อพระพรหมประทับข้างขวา พระอินทร์ประทับข้างซ้ายแล้ว พญานาคชื่อนัทะ และอุปนัทะ ได้เนรมิตดอกบัวขึ้น มีพระพุทธเจ้าประทับอยู่อีกองค์หนึ่ง และพระพุทธองค์ยังทรงเนรมิตพระพุทธเจ้าอีกเป็นจำนวนนับไม่ถ้วน บางพระองค์ทรงจงกรม บางพระองค์ประทับ บางพระองค์ยืน บางพระองค์บรรทม ดังนั้นพระพุทธรูปองค์นี้จึงน่าจะอยู่ในนิกายเถรวาทนี่เอง นอกจากภาพยมกปาฏิหาริย์ มีภาพปูนปั้นรูปต้นมะม่วงแล้ว ด้านซ้ายของถ้ำยังพบพระพุทธรูปสลักนูนต่ำปางมหาปรินิพพานใต้ต้นสาละซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับที่ถ้ำฝาโถ พระพุทธรูปองค์นี้จึงน่าจะเป็นภาพพุทธประวัติตอนเดียวกันและอยู่สมัยเดียวกัน ซึ่งก็คือ ช่วงพุทธศตวรรษที่13-14
ไทโกะโนะทัตสึจิง
ไทโกะโนะทัตสึจิง (太鼓の達人; Taiko no Tatsujin) เป็นเกมตีกลอง ซึ่งผลิตโดยบริษัทนัมโค จากประเทศญี่ปุ่น ซึ่งจัดวางจำหน่ายทั้งในรูปของเกมตู้, นินเทนโด ดีเอส, เพลย์สเตชัน 2, เพลย์สเตชันพอร์เทเบิล, วี, iPhone OS, Advanced Pico Beena และโทรศัพท์มือถือ โดยในหลายเวอร์ชันได้ถูกจัดวางจำหน่ายในญี่ปุ่น และจัดวางจำหน่ายในอเมริกาเหนือโดยใช้ชื่อว่า Taiko: Drum Master โดยดัดแปลงให้เข้ากับวัฒนธรรมของภูมิภาคนั้นๆ สำหรับการจัดวางจำหน่ายนอกประเทศญี่ปุ่น
ข้อมูลโดยสังเขป
นอกจากนี้ ในระบบนินเทนโดดีเอส กับเพลย์สเตชันพอร์เทเบิล ยังสามารถร่วมเล่นแข่งแบบสี่คน
รูปแบบการเล่น
ผู้เล่นจะต้องถือไม้ตีกลองขณะเล่น โดยตีกลองให้ตรงจังหวะตามเกมที่กำหนดไว้ โดยที่ลักษณะของกลองจะแบ่งเป็นซีกซ้ายและซีกขวา และมีปุ่มข้างกลองด้านซ้ายและด้านขวาเช่นกัน ผู้เล่นจะต้องตีกลองตามจังหวะของเพลงที่กำหนดไว้ บนหน้าจอจะมีแถบตีจังหวะสีเทา และมีตัวโน้ตเป็นรูปหน้ากลองสีแดงหรือสีฟ้าวิ่งจากขวามาซ้ายมายังจุดตี โดยที่ผู้เล่นจะต้องตีกลองเมือโน้ตหน้ากลองมาอยู่ที่จุดตี
เพลง
เพลงที่นำมาบรรจุส่วนมากเป็นเพลงแนว เจ-ป็อป, เพลงประกอบอนิเมะและโทคุซัทสึ, เพลงคลาสสิก, เพลงสำหรับเด็ก/เพลงญี่ปุ่น, เพลงรวมหลากหลายรูปแบบ, ทำนองเพลงจากเกมดัง และ ทำนองออริจินอลที่สร้างใหม่โดยนัมโค โดยระบบซาวด์แทรคเหล่านี้ได้ถูกจัดวางจำหน่ายช่วงปีค.ศ. 2008 ซึ่งมีทั้งในเวอร์ชัน ไทโกะโนะทัตสึจิง 10, ไทโกะโนะทัตสึจิง 11, ไทโกะโนะทัตสึจิง DS: Touch de Dokodon และ Mecha! ไทโกะโนะทัตสึจิง DS: 7-tsu no Shima no Daibouken
ตัวละคร
ตัวละครในเกม ไทโกะโนะทัตสึจิง ออกแบบเพื่อสร้างสีสันและมีความเป็นมาต่าง ๆ ของตัวละคร ซึ่งออกแบบโดย โยโคโอะ ยูคิโกะ (横尾有希子) ตัวละครเอกของเรื่องได้แก่ ฝาแฝดกลองไทโกะ วาดะดน (和田どん) และ วาดะ คัทสึ (和田かつ) สามารถดูเพิ่มได้ที่ ตัวละครในไทโกะโนะทัตสึจิง
เลิศทะเล เลือดระยอง
ประวัติ
ในช่วงที่เป็นกลาสีเรือ เลิศทะเลไปชกมวยที่ปีนัง ซึ่งปรากฏว่าเลิศทะเลขึ้นชกในแบบมวยสากล ชนะน็อค คิด คาบาเนลลาจากฟิลิปปินส์ในยกที่ 6 จากนั้นไปเป็นครูมวยในมาเลเซีย กลับมาไทยอีกครั้งใน พ.ศ. 2493 และขึ้นชกมวยไทยอีกที่หาดใหญ่ ชนะคะแนน ลิงลม ศรสิงห์ จากนั้นขึ้นชกกับสุวรรณ คล่องผจญเมื่อ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2493 ซึ่งเลิศทะเลเป็นฝ่ายชนะน็อคในยกที่ 3 และปรากฏว่าสุวรรณมีอาการเส้นฏลหิตแตกในสมอง เสียชีวิตไปเมื่อ 20 สิงหาคม หลังการชกครั้งนี้
เลิศทะเลชกมวยไทยอยู่นานประมาณ 20 ปี จนร่างกายไม่ไหวจึงแขวนนวม และเป็นครูสอนเชิงมวยให้กับนักมวยในคณะเลือดระยองหลายคนคือศักดิ์ชัย เลือดระยองหรือศักดิ์ชัย นาคพยัคฆ์ และสมพงษ์ เลือดระยองหรือสมพงษ์ พิทักษ์สมุทร และมีหลานชายเป็นนักมวยหลายคนเช่น เมืองแกลง สิงห์ศรทอง สามย่าน สิงห์ศรทอง และประแสร์ สิงห์ศรทอง ในบั้นปลายชีวิตเลิศทะเลมีปัญหาเรื่องดวงตาฝ้าฟางจนมองไม่ค่อยเห็น อาศัยอยู่กับภรรยาที่นนทบุรี ไม่ปรากฏว่ายังมีชีวิตอยู่หรือเสียชีวิตแล้ว