cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
โฮโมอิเร็กตัส
การจัดสปีชีส์และลักษณะเฉพาะ
แต่ว่า สัตว์แบบจำลองที่ใช้ในการเปรียบเทียบนี้สำคัญมาก  และการเลือกสปีชีส์มาเป็นแบบนั้นอาจจะยาก (ยกตัวอย่างเช่น ความแตกต่างทางสัณฐานของมนุษย์ปัจจุบันทั้งโลกนั้น  มีระดับที่ต่ำมาก และดังนั้น  ระดับความแตกต่างของสปีชีส์เราเองนั้น  อาจจะไม่ใช่ตัวเปรียบเทียบที่ดี) ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ก็คือ ซากดึกดำบรรพ์ที่พบในโบราณสถาน Dmanisi ตอนแรกยกว่า  เป็นของอีกสปีชีส์หนึ่งที่เป็นญาติกัน  คือ H. georgicus แต่ตัวอย่างที่พบต่อ ๆ มากลับแสดงว่า ระดับความแตกต่างที่มี  อยู่ในขอบเขตของ H. erectus  และดังนั้น  เดี๋ยวนี้จึงจัดว่าอยู่ในสปีชีส์ย่อย H. erectus georgicus
H. erectus มีขนาดกะโหลกศีรษะที่ใหญ่กว่า H. habilis (แม้ว่า ตัวอย่างจากโบราณสถาน Dmanisi จะค่อนข้างเล็ก) ตัวอย่างที่เก่าแก่ที่สุดมีกะโหลกศีรษะขนาด 850 ซม3 และตัวอย่างใหม่ที่สุดที่พบในเกาะชวามีขนาด 1,100 ซม3 ซึ่งคาบกับขนาดสมองของมนุษย์ปัจจุบัน กระดูกหน้าผากของ H. erectus ลาดเอียงน้อยกว่า และส่วนโค้งของฟันเล็กกว่า  ที่พบใน australopithecine (ปกติรวมสกุล Australopithecus, Paranthropus, และในบางที่ Ardipithecus) ใบหน้านั้นยื่นออกไปน้อยกว่าที่พบใน australopithecine และ H. habilis โดยมีสันคิ้วที่ใหญ่ และกระดูกโหนกแก้ม (zygoma) ที่เล็กกว่า มนุษย์ยุคต้น ๆ เหล่านี้สูงประมาณ 1.79m (มีชายปัจจุบันประมาณ 17% เท่านั้นที่สูงกว่า) และผอมมาก รวมทั้งมีแขนขายาว
ความแตกต่างระหว่างเพศ (sexual dimorphism) ชายและหญิง อยู่ในระดับที่สูงกว่ามนุษย์ปัจจุบัน โดยชายมีขนาดใหญ่กว่าประมาณ 25% แต่ก็ยังอยู่ในระดับที่ต่ำกว่าสกุลสายพันธุ์มนุษย์ Australopithecus การค้นพบโครงกระดูกหมายเลข KNM-WT 15000 ที่เรียกว่า Turkana boy (จัดเป็น H. ergaster) พบที่ทะเลสาบ Lake Turkana ประเทศเคนยา โดยริชาร์ด ลีกคีและคณะในปี ค.ศ. 1984 เป็นโครงกระดูกมนุษย์ที่สมบูรณ์ที่สุดโครงหนึ่งที่เคยค้นพบ และเป็นประโยชน์มากในการตีความหมายกระบวนการวิวัฒนาการทางสรีรภาพของมนุษย์
ส่วนที่เหลือของบทความนี้ จะใช้ศัพท์ว่า  Homo erectus  หมายถึงซากดึกดำบรรพ์  ทั้งที่จัดว่าเป็น H. ergaster และ H. erectus แถบเอเชีย
การใช้เครื่องมือ
H. ergaster ใช้เครื่องมือหินที่หลากหลายและสลับซับซ้อนมากกว่าสัตว์บรรพบุรุษ แต่โดยเปรียบเทียบกัน H. erectus กลับใช้เครื่องมือที่สลับซับซ้อนน้อยกว่า คือ H. ergaster เริ่มใช้เครื่องมือที่เป็นเทคโนโลยีแบบ Oldowan และหลังจากนั้นจึงพัฒนาไปใช้เทคโนโลยีแบบ Acheulean เริ่มตั้งแต่ แต่ว่า H. erectus ได้แยกสายพันธุ์ออกไป 200,000 ปีก่อนที่จะเกิดการประดิษฐ์เทคโนโลยี Acheulean ดังนั้น ลูกหลานของ H. ergaster ที่อพยพออกไปทางเอเชียจึงไม่มีการใช้เทคโนโลยีนี้ นอกจากนั้นแล้ว ยังมีการเสนอว่า  H. erectus  อาจเป็นมนุษย์พวกแรกที่ใช้แพในการข้ามน้ำข้ามทะเล
การใช้ไฟ
โบราณสถานต่าง ๆ ในแอฟริกาตะวันออก เช่นที่โบราณสถาน Chesowanja ใกล้ทะเลสาบ Lake Baringo, โบราณสถาน Koobi Fora และ Olorgesailie ในประเทศเคนยา มีหลักฐานที่อาจจะแสดงการใช้ไฟของมนุษย์ในยุคต้น ๆ คือ ที่ Chesowanja นักมานุษยวิทยาได้พบเศษเครื่องปั้นดินเผาทำด้วยดินเหนียวแดงมีอายุประมาณ เมื่อนักวิจัยลองเผาเศษดินเหนียวเหล่านั้นใหม่ก็พบว่า จะต้องเผาจนกระทั่งถึง 400 องศาเซลเซียส เพื่อที่จะให้แข็งตัว ส่วนที่โบราณสถาน Koobi Fora ณ จุด FxJjzoE และ FxJj50 มีหลักฐานการควบคุมไฟโดย H. erectus เมื่อ คือมีตะกอนดิน (sediment) มีสีแดง ซึ่งจะมีสีนี้ได้ก็ต่อเหมือเผาที่อุณหภูมิ 200-400 องศาเซลเซียส ส่วนที่โบราณสถาน Olorgesailie มีแอ่งหลุมที่ปรากฏเหมือนกับพื้นเตา แต่ถึงแม้ว่าจะมีถ่านที่เห็นได้ด้วยกล้องจุลทรรศน์ แต่ก็อาจะเป็นผลของไฟธรรมชาติ ส่วนในเขต Gadeb ประเทศเอธิโอเปีย มีการพบหินตะกอนภูเขาไฟหลอม (welded tuff) ที่ปรากฏว่ามีการเผาที่จุด Locality 8E แต่ว่าการเผาที่เกิดขึ้นภายหลังของหิน อาจเกิดขึ้นเพราะกิจกรรมของภูเขาไฟที่เกิดในพื้นที่ หลักฐานเกี่ยวกับการใช้ไฟเหล่านี้ พบในท่ามกลางสิ่งประดิษฐ์เทคโนโลยี Acheulean ของ H. erectus ส่วนในลุ่มแม่น้ำ Middle Awash มีการพบหลุมรูปกรวยในดินเหนียวแดงที่อาจเกิดขึ้นด้วยการเผาที่อุณหภูมิ 200 องศาเซลเซียส หลุมเหล่านี้เชื่อวา เกิดจากการเผาตอไม้  เพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงเมื่อเดินทางไปที่อื่นนอกที่อยู่อาศัย นอกจากนั้นแล้ว ยังพบหินเผาในลุ่มแม่น้ำ Middle Awash อีกด้วย  แต่ก็มีการพบหินตะกอนภูเขาไฟหลอมด้วยเหมือนกัน
ส่วนที่สะพานลูกสาวของเจค็อบ (Daughters of Jacob Bridge) ประเทศอิสราเอล มีการอ้างว่า H. erectus/ergaster ได้ก่อไฟขึ้นเมื่อระหว่าง 790,000-600,000 ปีก่อน นี้เป็นหลักฐานการใช้ไฟที่มีการยอมรับมากที่สุด แม้ว่า การวิเคราะห์ใหม่ของกระดูกที่มีรอยเผา  และของเถ้าที่มาจากพืช  ในถ้ำ Wonderwerk ประเทศแอฟริกาใต้ อาจแสดงหลักฐานว่ามนุษย์สามารถควบคุมไฟได้ตั้งแต่ หรือ
การหุงอาหาร
ไม่มีหลักฐานทางโบราณคดีว่า H. erectus หุงอาหาร แต่ว่า ก็มีการเสนอทฤษฎีนี้ แม้ว่าจะไม่ได้การยอมรับอย่างกว้างขวาง แต่ว่า งานวิเคราะห์รอยสึกของขวานมือหิน ที่เห็นได้โดยกล้องจุลทรรศน์แสดงว่า เนื้อเป็นอาหารสำคัญของมนุษย์สปีชีส์นี้ แต่เนื้อสามารถย่อยได้โดยไม่ต้องหุง และบางครั้งแม้มนุษย์ในสมัยปัจจุบันก็ยังทานเนื้อดิบ นอกจากนั้นแล้ว ถั่ว เบอร์รี และผลไม้ล้วนทานได้โดยไม่ต้องหุง ดังนั้น จึงไม่สามารถจะสันนิษฐานได้ว่ามีการหุงอาหาร  คือจนกระทั่งถึงปัจจุบัน  ก็ยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนจากโบราณสถานต่าง ๆ
สังคม
H. erectus น่าจะเป็นสายพันธุ์มนุษย์พวกแรกที่อยู่ในสังคมแบบล่าสัตว์-เก็บพืชผัก (hunter-gatherer) และนักมานุษยวิทยาต่าง ๆ รวมทั้งริชาร์ด ลีกคี ก็เชื่อว่า  เป็นสังคมที่คล้ายกับของมนุษย์ปัจจุบันมากกว่าของสกุล Australopithecus ที่มาก่อนหน้านั้น นอกจากนั้นแล้ว การขยายขนาดของสมองมักจะมีไปพร้อมกับการใช้เครื่องมือหินที่ซับซ้อนมากยิ่งขึ้นที่บางครั้งพบพร้อมกับซากดึกดำบรรพ์
การค้นพบ Turkana boy (จัดเป็น H. ergaster) ในปี ค.ศ. 1984 ให้หลักฐานว่า แม้ว่าจะมีกายวิภาคคล้ายกับ H. sapiens แต่ H. ergaster/erectus อาจจะไม่สามารถออกเสียงเหมือนกับมนุษย์ปัจจุบันที่สำคัญในการพูด H. ergaster น่าจะสื่อสารโดยภาษาแบบดั้งเดิม (proto-language) ที่ไม่มีโครงสร้างเต็มรูปแบบเหมือนกับภาษามนุษย์ปัจจุบัน แต่เป็นภาษาที่พัฒนาก้าวหน้ากว่าการสื่อสารแบบไม่ได้พูดที่ใช้โดยลิงชิมแปนซี แต่ว่า ข้ออนุมานนี้มีการคัดค้านโดยการค้นพบกระดูกสันหลังของ H. ergaster/erectus ที่เก่าแก่กว่า Turkana Boy ถึง 150,000 ปีในโบราณสถาน Dmanisi ที่บ่งความสามารถทางการพูดที่อยู่ในระดับเดียวกันของมนุษย์ปัจจุบัน และทั้งขนาดสมองและการมีเขตสมองที่เรียกว่า Broca's area ซึ่งใช้ในการสื่อภาษา ก็เป็นหลักฐานอีกอย่างที่สนับสนุนการใช้ภาษาที่มีการออกเสียงชัดเจน (articulate language)
H. erectus น่าจะเป็นสายพันธุ์มนุษย์พวกแรกที่อยู่ในสังคมแบบ band societies (สังคมแบบกลุ่มญาติพี่น้อง) ที่คล้ายกับสังคมแบบล่าสัตว์-เก็บพืชผักที่เป็นกลุ่มญาติพี่น้องเหมือนกัน H. erectus/ergaster เชื่อว่าเป็นมนุษย์พวกแรกที่ล่าสัตว์โดยประสานงานกัน ใช้เทคโนโลยีหินที่ซับซ้อน  และดูแลคนป่วยและคนไม่แข็งแรง
ยังไม่มีข้อยุติว่า H. erectus หรือแม้แต่ H. neanderthalensis ที่เกิดขึ้นภายหลัง ได้มีการผสมพันธุ์กับมนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน (anatomically modern human) ในยุโรปและเอเชียหรือไม่ (ดูรายละเอียดเพิ่มที่หัวข้อ "การผสมพันธุ์กันระหว่างมนุษย์กลุ่มต่าง ๆ" ในบทความวิวัฒนาการของมนุษย์)
สปีชีส์ลูกหลานและสปีชีส์ย่อย
H. erectus เป็นสปีชีส์มนุษย์ที่มีชีวิตสืบเนื่องกันยืนนานที่สุดในสกุล Homo คือสืบต่อกันมากว่า 1 ล้านปี เทียบกับมนุษย์ปัจจุบันที่เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อ 200,000 ปีก่อน แต่ถ้านับเพียงแค่พวกที่อยู่ในเอเชีย นักวิชาการก็ยังไม่มีมติร่วมกันว่า  สปีชีส์นี้เป็นบรรพบุรุษของ H. sapiens หรือมนุษย์สกุลอื่น ๆ ที่เกิดภายหลังหรือไม่
การค้นพบมนุษย์สปีชีส์ Homo floresiensis ในปี ค.ศ. 2003 ที่มีการสูญพันธุ์พึ่งเกิดขึ้นไม่นาน เพิ่มความเป็นไปได้ว่า  อาจมีมนุษย์สกุลลูกหลานของ Homo erectus อื่น ๆ ในเกาะต่าง ๆ ของเอเชียอาคเนย์ ที่ยังไม่มีการค้นพบ และ Homo erectus soloensis ซึ่งเป็นสปีชีส์ของมนุษย์ที่สมมุติกันมานานแล้วว่า  อยู่บนเกาะชวาจนกระทั่งถึงประมาณ 50,000 ปีก่อน  (แม้ว่างานวิจัยในปี ค.ศ. 2011 จะปรับอายุของโบราณสถานขึ้นเป็นระหว่าง  143,000-550,000 ปี ) ก็จะเป็นสปีชีส์ลูกหลานของ H. erectus แต่ว่า มีนักวิทยาศาสตร์บางท่านที่ยังไม่ปักใจเกี่ยวกับข้ออ้างว่า H. floresiensis เป็นสปีชีส์ลูกหลานของ H. erectus เช่น มีคำอธิบายหนึ่งที่เสนอว่า  ซากดึกดำบรรพ์ที่ค้นพบเป็นมนุษย์ปัจจุบันที่มีโรค microcephaly (โรคทางประสาทที่มีหัวเล็ก) ในขณะที่อีกคำอธิบายหนึ่งกล่าวว่า  เป็นคนพิกมี (pygmies ซึ่งมักหมายถึงกลุ่มชนที่ผู้ชายโดยเฉลี่ยมีความสูงต่ำกว่า 150-155 ซ.ม.)
ซากดึกดำบรรพ์
ซากดึกดำบรรพ์สำคัญ ๆ ของ Homo erectus มีดังต่อไปนี้
เดเอ็ฟเบ-โพคาล 2019 รอบชิงชนะเลิศ
การแข่งขัน เดเอ็ฟเบ-โพคาล 2019 รอบชิงชนะเลิศ เป็นการตัดสินหาผู้ชนะของ เดเอ็ฟเบ-โพคาล ฤดูกาล 2018–19, ฤดูกาลที่ 76 ของฟุตบอลถ้วยหลักของเยอรมนี. นัดนี้ลงเล่นไปเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม ค.ศ. 2019 ที่สนาม โอลึมเพียชตาดิโยน ใน เบอร์ลิน.
ทีม
''ในตารางด้านล่างต่อไปนี้, นัดชิงชนะเลิศจนกระทั่งถึงปี ค.ศ. 1943 จะเป็นยุคทสชัมเมอร์โพคาล, ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1953 จะเป็นยุค เดเอ็ฟเบ-โพคาล.''
เส้นทางสู่รอบชิงชนะเลิศ
หมายเหตุ: ผลการแข่งขันด้านล่างนี้, ผลของทีมที่เข้าชิงชนะเลิศจะขึ้นเป็นตัวเลขแรก (H: เหย้า; A: เยือน).
มหาวิทยาลัยนอเตอร์เดม
มหาวิทยาลัยนอเตอร์เดม (University of Notre Dame) เป็นมหาวิทยาลัยเอกชนโรมันคาทอลิกของสหรัฐอเมริกา ตั้งอยู่ที่เมืองนอเตอร์เดม (ที่เป็นเมืองเฉพาะของมหาวิทยาลัย อยู่บริเวณเมืองเซาท์เบนด์) ในรัฐอินดีแอนา ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2385
ใน พ.ศ. 2548 มีนักศึกษาประมาณ 11,500 คน
ชื่อมหาวิทยาลัยมาจากคำว่า นอเตอร์ดัม (Notre Dame) ในภาษาฝรั่งเศสที่หมายถึง พระนางมารีอา โดยในสหรัฐอเมริกานิยมเรียกว่า นอเตอร์เดม
เฉิน อวี่หาน
เฉิน อวี่หาน (陳瑀涵; Chen Yu Han; 18 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1984 – ) เป็นชาวไต้หวัน เธอสำเร็จการศึกษาสาขาการละครจากมหาวิทยาลัยวัฒนธรรมจีน และใน ค.ศ. 2004 เธอได้ร่วมประกวดในฐานะตัวแทนไต้หวันในรายการมิสพอร์ทไชน่า โดยได้รับรางวัลชนะเลิศ จากนั้น ใน ค.ศ. 2006 เธอเข้าร่วมประกวดรายการมิสเอเชีย ซึ่งจัดขึ้นที่ฮ่องกง โดยเป็นผู้เข้าสู่รอบแปดคนสุดท้าย
ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2008 ได้มีการระบุว่าเธอได้หันเข้าสู่วงการบันเทิงของญี่ปุ่น โดยสื่อญี่ปุ่นใช้ชื่ออังกฤษของเธอในการเรียกคือ เพอร์รา เฉิน (ベラ・チェン; Perra Chen)
หยุดด่วนนรกมหาประลัย
หยุดด่วนนรกมหาประลัย (Derailed) เป็นภาพยนตร์แอคชั่นสัญชาติอเมริกา ที่ออกฉายในปี ค.ศ. 2002 กำกับโดย บ๊อบ มิสิรอวสกี นำแสดงโดย ฌ็อง-โกลด ว็อง ดาม, โทมัส เอราน่า, ลอว์ร่า ฮาร์ริ่ง
วิไล พนม
วิไล พนม เป็นนักร้องลูกทุ่งชาย ที่ยึดแนวเสียงของศรคีรี ศรีประจวบ ปัจจุบันเลิกร้องเพลงไปแล้วเนื่องจากสุขภาพไม่เอื้อต่อการร้องเพลง ก่อนจะหันไปทำงานหลายอย่าง รวมทั้งเป็นนักแต่งเพลงลูกทุ่ง โปรดิวเซอร์ และนักจัดรายการวิทยุ วิไล พนม มีผลงานเพลงดังหลายเพลง อย่าง" คืนนี้พี่ติดเวร " และ " รักแรกลพบุรี " ในส่วนของการแต่งเพลง เขาก็ผลิตผลงานเพลงดังระดับอมตะให้กับนักร้องหลายคน ส่วนการเป็นโปรดิวเซอร์ เขาก็สร้างนักร้องดังมาหลายคนเช่นกัน
ประวัติ
วิไล พนม หรือ ป๊อด เป็นชื่อจริงนามสกุลจริง แต่หลังจากเลิกร้องเพลง เขาเปลี่ยนไปใช้ชื่อ "กิจพจน์" และ ล่าสุดใช้ "อณิวัชร์" แต่ยังคงใช้นามสกุล "พนม" เช่นเดิม เขาเกิดเมื่อวันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2492 ที่บ้านสำนักคร้อ ตำบลตะคร้ำเอน  อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี เป็นบุตรนายถมและนางปุ่น พนม จบการศึกษาระดับประถมศึกษาที่โรงเรียนราษฎร์บำรุง มัธยมศึกษา โรงเรียนท่ามะกาวิทยาคม ที่กาญจนบุรี  ต่อมาสมัครเข้ารับราชการทหารในกองทัพอากาศ โดยมียศเป็นจ่าอากาศโท ก่อนที่จะลาออกจากราชการเมื่อปี 2517 วิไล พนม เข้าสู่วงการลูกทุ่งในปี 2513 และอำลาวงการจากปัญหาโรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง
ผลงานการประพันธ์
หลังอำลาการขายเสียง วิไล พนม ที่ได้วิชาการแต่งเพลงมาจากครู ไพบูลย์ บุตรขัน ก็ได้หันมาเป็นนักประพันธ์เพลงเต็มตัว โดยมีผลงานสร้างชื่อ อาทิเช่น
โปรดิวเซอร์
วิไล พนมเคยเป็นโปรดิวเซอร์ให้กับนักร้องหลายคน ในจำนวนนั้น ก็มี โจนัส แอนเดอร์สัน และ คริสตี้ กิ๊บสัน 2 นักร้องลูกทุ่งเลือดฝรั่งเต็มตัวที่วิไล พนม ภาคภูมิใจมากๆ นอกจากนั้น เขาก็ยังเคยเป็นโปรดิวเซอร์ให้กับ จิ้งหรีดขาว วงศ์เทวัญ ด้วย แต่ภายหลังรู้สึกเบื่อ และผิดหวังกับการทำงานเบื้องหลัง จึงถอยห่างออกมา
ชีวิตส่วนตัว
วิไล พนม สมรสแล้วกับ ตรีวรางค์ เจริญวงศ์ มีบุตรชาย 2 คน นายจิรภัทร์ พนม นายเอกอัคร พนม ปัจจุบัน เขามีบริษัทชื่อ ชิคาโก้ กลัฟท์ ประเทศไทย รับจัดคอนเสิร์ต เวที ไฟแสงสีเสียง ศิลปิน แดนเซอร์ทั่วประเทศ ทั้งยังรับสอนร้องเพลง และแต่งเพลงลูกทุ่ง นอกจากนั้น เขาก็ยังเป็นผู้อำนวยการวิทยุ วทท. วิทยุท้องถิ่นไทย ตะตร้ำเอน เฟรนด์เรดิโอ FM.103.75 MHz ที่บ้านเกิด จ.กาญจนบุรีด้วย
อรพิม
อรพิม หรือ คิ้วนาง  เป็นไม้เถาเนื้อแข็งในสกุลชงโค มีมือเกาะ มีขนสีน้ำตาลที่กิ่งอ่อน ใบประกอบ ดอกมี 5 กลีบ สีขาว 4 กลีบ สีเหลือง 1 กลีบ ติดฝักเป็นรูปดาบ เปลือกบาง ผิวเรียน เมล็ดข้างในแบน มีจำนวนมาก แก้ท้องเสีย แก้ปวดศีรษะ ขับเสมหะ แก้บิด จัดเป็นสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นที่พบได้ในประเทศไทยเท่านั้น และเป็นดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี
โดยชื่อวิทยาศาสตร์นั้น ตั้งขึ้นเป็นเกียรติแก่ พระยาวินิจวนันดร (โต โกเมศ) นักพฤษศาสตร์ชาวไทย ที่ได้รับการยกย่องให้เป็น "บิดาแห่งพฤษศาสตร์ไทย"
สโมสรฟุตบอลบีจี ปทุม ยูไนเต็ด ในฤดูกาล 2564–2565
ฤดูกาล 2564–2565 เป็นฤดูกาลที่สองติดต่อกันของ บีจี ปทุม ยูไนเต็ด ใน ไทยลีก หลังจากการเลื่อนชั้นในปี พ.ศ. 2562 บีจี ปทุม ยูไนเต็ด เข้าสู่ฤดูกาลในฐานะแชมป์ลีกแชมป์เก่า หลังจากชนะเลิศรายการ ไทยลีก ฤดูกาล 2563–64
นอกจากลีกภายในประเทศ สโมสรจะแข่งขันใน ไทยเอฟเอคัพ และ เอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก ของฤดูกาลนี้ด้วย
ยอห์นผู้ให้บัพติศมา
ยอห์นผู้ให้บัพติศมา (โปรเตสแตนต์เดิมเรียกว่ายอห์นผู้ให้รับบัพติศมา) ยอห์นผู้ทำพิธีล้าง (คาทอลิก) หรือนักบุญยอห์น บัปติสต์ (คาทอลิก) (John the Baptist; John the Baptizer) เป็นนักเทศน์ชาวยิวในคริสศตวรรษที่ 1 ถือว่าเป็นผู้เผยพระวจนะในสี่ศาสนาคือ ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม ศาสนาบาไฮ และศาสนามันดาอี ท่านถูกกล่าวถึงในพระวรสาร คัมภีร์อัลกุรอาน และคัมภีร์ของศาสนาบาไฮ นักบุญยอห์นบัปติสต์บางทีก็รู้จักกันในชื่อ “ยอห์นผู้มาก่อน” (John the Forerunner) เพราะถือกันว่านักบุญยอห์นเป็นผู้มาล่วงหน้าก่อนพระเยซู
ประวัติ
พระวรสารนักบุญลูกากล่าวว่ายอห์นเป็นบุตรของนักบุญเศคาริยาห์ปุโรหิตและนักบุญเอลีซาเบธจากตระกูลปุโรหิตอาโรน ฉะนั้นยอห์นจึงมีตำแหน่งเป็นปุโรหิตโดยปริยาย ก่อนการกำเนิดของยอห์นผู้ให้บัพติศมา ขณะที่เศคาริยาห์กำลังทำพิธีอยู่ในพระวิหารในกรุงเยรูซาเลม ทูตสวรรค์กาเบรียลได้มาบอกเขาถึงการกำเนิด ชื่อ และงานของยอห์น ทูตสวรรค์องค์นั้นยังไปบอกมารีย์ว่า “ดูซิ ถึงนางเอลีซาเบธญาติของเธอชราแล้ว ก็ยังตั้งครรภ์มีบุตรเป็นชายด้วย บัดนี้ นางนั้นที่คนเขาถือว่าเป็นหญิงหมัน ก็มีครรภ์ได้หกเดือนแล้ว” (ลก 1:7)  ลูกาผู้นิพนธ์พระวรสารกล่าวว่ายอห์นเกิดก่อนพระเยซูราว 6 เดือนและความตื่นเต้นที่เศคาริยาห์ได้มีลูกจีงทำให้พูดไม่ออกไปจนยอห์นได้ทำพิธีสุหนัต (ลก 1:64)
เมื่อโตขึ้นยอห์นกลายเป็นผู้เผยพระวจนะ และได้วิพากษ์วิจารณ์กษัตริย์เฮโรด อันทีพาส จากการที่ทรงรับนางเฮโรเดียส พระชายาของเจ้าชายฟิลิป พระอนุชา มาเป็นมเหสี นางเฮโรเดียสพยาบาทยอห์นมาก จึงขอให้กษัตริย์เฮโรดมาประหาร พระองค์ก็จับยอห์นมาขังไว้แต่ยังไม่กล้าประหาร เพราะทรงทราบว่ายอห์นเป็นผู้ศักดิ์สิทธิ์และชอบธรรม และทรงโปรดฟังคำสอนของยอห์นด้วย
ในงานฉลองวันคล้ายวันประสูติของกษัตริย์เฮโรด ธิดาของนางเฮโรเดียส (เชื่อกันว่าคือนางสะโลเม) ได้เต้นรำถวายในงานจนเป็นที่พอพระทัย จนตรัสว่าจะให้ทุกสิ่งที่นางปรารถนาเป็นรางวัล นางไปปรึกษามารดาและได้รับคำแนะนำให้ทูลขอศีรษะของยอห์นใส่ถาดมาถวาย เมื่อพระเจ้าเฮโรดทราบก็เสียพระทัยมาก แต่ออกพระโอษฐ์ไปแล้วและไม่อยากเสียหน้ากับแขกที่มาในงาน จึงรับสั่งให้เพชฌฆาตไปตัดศีรษะยอห์นในคุกแล้วใส่ถาดส่งไปให้ตามที่นางขอ นางก็นำไปให้นางเฮโรเดียสต่อ ศิษย์ของยอห์นทราบว่าท่านถูกประหารแล้วก็มารับศพไปฝังไว้ในอุโมงค์
วันฉลอง
ปฏิทินโรมันคาทอลิกกำหนด "วันสมโภชนักบุญยอห์นแบปติสต์บังเกิด" ตรงกับวันที่ 24 มิถุนายนซึ่งเป็นเวลา 6 เดือนก่อนวันคริสต์มาสซึ่งสมมติกันว่าเป็นการประสูติของพระเยซู และกำหนดให้วันที่ 29 สิงหาคม เป็น "วันระลึกถึงนักบุญยอห์นแบปติสต์ถูกตัดศีรษะ"
ในศิลปะ
ในประเทศไทยมีการสร้างรูปประติมากรรมของยอห์นโคลงภาพฤๅษีดัดตนในเขามอ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร สร้างในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เรียกว่า "โยฮันปริพาชก" อยู่ในส่วน แก้ขัดแข้ง ขัดขา ดังปรากฏความตอนหนึ่งว่า
มีความหมายว่า ปริพาชกโยฮัน ผู้รับประทานน้ำผึ้งตั๊กแตนแทนข้าว จาริกอยู่ ณ ดินแดนแถบแม่น้ำจอร์แดน ดินแดนแห่งอูฐ นั่งถ่างเท้า ถ่างมือ และดีดนิ้วด้วยท่าวิตรรกมุทรา ดัดตนแก้ลมขัดแย้ง ลมขัดขา โดยคำว่าปริพาชกแปลว่า ผู้จาริกไป ผู้ท่องเที่ยวไป แต่คนไทยใช้เรียกนักบวชนอกศาสนาพุทธแทน ส่วนที่นำยอห์นมาแสดงท่าทางดัดตนนี้ เพราะคนไทยในสมัยนั้นถือว่าเป็นการนำบุคคลพิเศษเท่าที่รู้จักมาเรียบเรียงไว้ในจักรวาลวิทยาของไทย
ลูโก
ลูโก (Lugo) เป็นเมืองหลักของจังหวัดลูโกในแคว้นปกครองตนเองกาลิเซีย ตั้งอยู่ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศสเปน ปัจจุบัน (ค.ศ. 2010) มีประชากร 97,635 คนเฉพาะในอาณาเขตของเมืองและอีกประมาณ 20,000 คนในเขตชานเมือง
พันธุวิศวกรรม
พันธุวิศวกรรม หรือ วิศวกรรมพันธุศาสตร์ (Genetic engineering), หรือที่เรียกว่า "การดัดแปลงพันธุกรรม" (genetic modification) คือการยักย้ายถ่ายเทโดยตรงของจีโนมของสิ่งมีชีวิตโดยใช้เทคโนโลยีชีวภาพ. ดีเอ็นเอใหม่อาจถูกแทรกอยู่ในจีโนมของเจ้าภาพโดยตอนแรกต้องแยกและคัดลอกสารพันธุกรรมที่น่าสนใจโดยใช้วิธีการโคลนิงโมเลกุลเพื่อสร้างลำดับดีเอ็นเอขึ้นมาอันหนึ่ง, หรือโดยการสังเคราะห์ดีเอ็นเอ, จากนั้นก็แทรกโครงสร้างนี้เข้าไปในสิ่งมีชีวิตของเจ้าภาพ. หลายยีนอาจถูกลบออกหรือ "เคาะออกมา" (knockout) โดยใช้ nuclease. การกำหนดเป้าหมายยีน (Gene targeting) เป็นเทคนิคที่แตกต่างอันหนึ่งที่ใช้วิธีการรวมตัวแบบคล้ายคลึง (homologous recombination) เพื่อเปลี่ยนแปลงยีนภายใน, และสามารถนำมาใช้ในการลบยีน, รื้อถอน exons, เพิ่มยีน, หรือการใส่การกลายพันธุ์แบบจุด (point mutation).
สิ่งมีชีวิตที่ถูกสร้างขึ้นผ่านทางพันธุวิศวกรรมจะถือว่าเป็นสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม (จีเอ็มโอ). GMOs แรกเป็นเชื้อแบคทีเรียในปี 1973 และหนูจีเอ็มถูกสร้างขึ้นในปี 1974. แบคทีเรียที่ผลิตโดยอินซูลินอยู่ในการพาณิชย์ในปี 1982 และอาหารดัดแปลงพันธุกรรมได้มีการจำหน่ายตั้งแต่ปี 1994. Glofish, จีเอ็มโอแรกที่ออกแบบมาเป็นสัตว์เลี้ยง, ออกจำหน่ายครั้งแรกในประเทศสหรัฐอเมริกาในเดือนธันวาคมปี 2003
เทคนิคพันธุวิศวกรรมมีการนำไปใช้ในหลายสาขารวมถึงการวิจัย, การเกษตร, อุตสาหกรรมเทคโนโลยีชีวภาพ, และการแพทย์. เอนไซม์ที่ใช้ในน้ำยาซักผ้าและยารักษาโรคเช่นอินซูลินและฮอร์โมนการเจริญเติบโตของมนุษย์มีการผลิตในขณะนี้ในเซลล์ GM, สายการทดลองเซลล์จีเอ็มและสัตว์จีเอ็มเช่นหนูหรือ zebrafish กำลังถูกใช้เพื่อการวิจัย, และพืชดัดแปลงพันธุกรรมได้อยู่ในการพาณิชย์.
ความหมาย
พันธุวิศวกรรมทำการเปลี่ยนแปลงส่วนประกอบทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตโดยใช้เทคนิคที่ถอดทิ้งวัสดุที่ถ่ายทอดได้หรือที่ใช้ดีเอ็นเอที่เตรียมด้านนอกสิ่งมีชีวิตโดยตรงเข้าสู่เจ้าภาพหรือเข้าสู่เซลล์ที่จากนั้นจะถูกหลอมละลายหรือถูกไฮบริดกับเจ้าภาพ, ซึ่งเกี่ยวข้องกับการใช้เทคนิคกรดนิวคลีอิก recombinant (DNA หรือ RNA) เพื่อสร้างรูปแบบผสมใหม่ของวัสดุพันธุกรรมที่ถ่ายทอดได้ตามมาด้วยการรวมตัวกันของวัสดุนั้นทั้งทางอ้อมผ่านระบบโมเลกุลเวกเตอร์หรือโดยตรงผ่านเทคนิคการฉีดแบบไมโคร (micro-injection), การฉีดแบบแมคโครและการห่อหุ้มแบบไมโคร (micro-encapsulation).
พันธุวิศวกรรมตามปกติไม่ได้รวมถึงการเพาะพันธ์สัตว์และการเพาะพันธ์พืชแบบดั้งเดิม, การปฏิสนธินอกร่างกาย (In vitro fertilisation), การเหนี่ยวนำของเซลล์ที่มีโครโมโซมเหมือนกันมากกว่าสองคู่ (polyploidy), การกลายพันธุ์และเทคนิคการละลายของเซลล์ที่ไม่ใช้กรดนิวคลีอิก recombinant หรือสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมในกระบวนการ. อย่างไรก็ตามคณะกรรมาธิการยุโรปยังกำหนดพันธุวิศวกรรมในวงกว้างที่รวมทั้งการคัดเลือกพันธุ์และวิธีการอื่นๆของการเลือกประดิษฐ์. การโคลนิงและการวิจัยเซลล์ต้นกำเนิด, แม้ว่าจะไม่ได้รับการพิจารณาว่าเป็นพันธุวิศวกรรม, ถูกนำไปสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดและพันธุวิศวกรรมสามารถนำมาใช้ภายในพวกมัน. ชีววิทยาสังเคราะห์ (Synthetic biology) เป็นสาขาวินัยที่เกิดขึ้นใหม่ที่ใช้พันธุวิศวกรรมอีกขั้นหนึ่งไกลกว่าเดิมโดยการใช้สารพันธุกรรมสังเคราะห์เทียมจากวัตถุดิบให้เป็นสิ่งมีชีวิต.
หากสารพันธุกรรมจากสายพันธุ์อื่นถูกเพิ่มลงในเจ้าภาพ, มีชีวิตที่เกิดขึ้นจะถูกเรียกว่าพันธุกรรมดัดแปร (transgenic). หากสารพันธุกรรมจากสายพันธุ์เดียวกันหรือสายพันธุ์ที่สามารถผสมพันธุ์ตามธรรมชาติกับเจ้าภาพถูกใช้, สิ่งมีชีวิตที่เกิดขึ้นจะถูกเรียกว่า cisgenic. พันธุวิศวกรรมนอกจากนี้ยังสามารถใช้ในการรื้อถอนสารพันธุกรรมจากสิ่งมีชีวิตเป้าหมายอีกด้วย, ในการสร้างสิ่งมีชีวิตที่ยีนถูกน็อคเอาท์. ในยุโรปการดัดแปลงพันธุกรรมเป็นคำพ้องกับพันธุวิศวกรรมในขณะที่ภายในสหรัฐอเมริกา มันยังสามารถหมายถึงวิธีการเพาะพันธุ์ธรรมดา. ระบบการกำกับดูแลของแคนาดาจะขึ้นอยู่กับว่าผลิตภัณฑ์มีคำอธิบายโดยไม่คำนึงถึงวิธีการ ต้นกำเนิดหรือไม่. พูดอีกอย่าง, ผลิตภัณฑ์จะได้รับการกำกับดูแลแบบดัดแปลงพันธุกรรมถ้าจะประกอบด้วยลักษณะบางอย่างที่ไม่พบก่อนหน้านี้ในสายพันธุ์ไม่ว่ามันจะถูกสร้างขึ้นโดยใช้วิธีการปรับปรุงพันธุ์แบบดั้งเดิมหรือไม่ (เช่นการคัดเลือกพันธุ์, การละลายเซลล์, การเพาะพันธุ์แบบกลายพันธุ์) หรือพันธุวิศวกรรม. ในชุมชนวิทยาศาสตร์, คำว่า "พันธุวิศวกรรม" ไม่ได้ถูกใช้กันทั่วไป; คำที่เฉพาะเจาะจงมากกว่าเช่น transgenic จะถูกใช้มากกว่า.
สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม
บทความหลัก: Genetically modified organism
พืช, สัตว์หรือสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มีการเปลี่ยนแปลงผ่านทางพันธุวิศวกรรมเรียกว่าสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมหรือจีเอ็มโอ. แบคทีเรียเป็นสิ่งมีชีวิตแรกที่ได้รับการดัดแปลงทางพันธุกรรม. ดีเอ็นเอแบบ Plasmid พลาสมิด มีได้ในแบคทีเรียหลายชนิด เป็น DNA ที่อยู่นอกโครโมโซม มีขนาดตั้งแต่ไม่กี่พันคู่เบสจนถึงมากกว่าแสนคู่เบส มีโครงสร้างเป็นวงแหวนเกลียวคู่ มีการพันกันในลักษณะเกลียวซ้อนเกลียว มักมียีนที่ทำให้แบคทีเรียมีคุณสมบัติพิเศษ เช่น ทำให้ผลิตยาปฏิชีวนะได้ ทำให้เกิดความต้านทานต่อยาปฏิชีวนะ หรือสามารถย่อยสลายโมเลกุลบางอย่างได้ พลาสมิดบางชนิดสามารถส่งถ่ายจากเซลล์หนึ่งไปยังอีกเซลล์หนึ่งได้โดยกระบวนการที่คล้ายกับการ conjugation เรียกว่าพลาสมิดแบบ conjugative ส่วนพลาสมิดบางชนิดที่ไม่สามารถส่งถ่ายจากเซลล์หนึ่งไปยังเซลล์หนึ่งได้เรียกว่าพลาสมิดแบบ non conjugative พลาสมิดกลุ่มนี้จะถูกส่งเข้าไปในเซลล์ที่ต้องการได้ในห้องปฏิบัติการ โดยอาศัยกระบวนการ transformation นอกจากนี้พลาสมิดกลุ่มนี้ยังสามารถส่งถ่ายระหว่างเซลล์ได้ถ้าอยู่ในเซลล์เดียวกับพลาสมิดแบบ conjugative พลาสมิดแต่ละชนิดจะมีวิธีการจำลองตัวที่แตกต่างกัน เช่น พลาสมิดบางชนิดมีวิธีการจำลองตัวภายใต้การควบคุมแบบเดียวกับโครโมโซม ทำให้มีพลาสมิดชนิดนี้เพียง 1 หรือ 2 โมเลกุลในเซลล์เรียกว่าพลาสมิดแบบ stringent ส่วนพลาสมิดบางชนิดมีวิธีการจำลองตัวที่ไม่ได้ขึ้นกับการจำลองตัวของโครโมโซม ทำให้มีหลายโมเลกุลในหนึ่งเซลล์เรียกว่าพลาสมิดแบบ relaxed พลาสมิดแบบ stringent มักมีขนาดใหญ่และเป็นพลาสมิดแบบ conjugative ส่วนพลาสมิดแบบ relaxed มักมีขนาดเล็กและเป็นพลาสมิดแบบ non conjugative
ประวัติ
บทความหลัก: ประวัติของพันธุวิศวกรรม
มนุษย์ได้ทำการเปลี่ยนแปลงจีโนมของสายพันธุ์เป็นเวลาหลายพันปีมาแล้วโดยการคัดเลือกเทียม (artificial selection) และเมื่อเร็วๆนี้เป็นพันธุกรรมกลายพันธ์ (mutagenesis). พันธุวิศวกรรมแบบการยักย้ายถ่ายเทดีเอ็นเอโดยตรงโดยมนุษย์นอกเหนือจากการเพาะพันธุ์และการกลายพันธุ์เพิ่งมีมาตั้งแต่ปี 1970s เท่านั้น. คำว่า "พันธุวิศวกรรม" ถูกตั้งขึ้นเป็นครั้งแรกโดยแจ็ค วิลเลียมสันในนิยายวิทยาศาสตร์เรื่อง "เกาะมังกร" ตีพิมพ์ในปี 1951, หนึ่งปีก่อนที่บทบาทของดีเอ็นเอในการถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้รับการยืนยันโดยอัลเฟรด เฮอร์ชีย์และมาร์ธา เชส , และสองปีก่อนที่ เจมส์ วัตสันและฟรานซิส คริกแสดงว่าโมเลกุลของดีเอ็นเอมีโครงสร้างเป็นเกลียวคู่.
ในปี 1972 พอล Berg ได้สร้างโมเลกุลดีเอ็นเอ recombinant ขึ้นครั้งแรกโดยการรวมดีเอ็นเอจาก SV40 ไวรัสของลิงกับดีเอ็นเอของไวรัสแลมบ์ดา. ในปี 1973 เฮอร์เบิร์ท บอยเยอร์และสแตนลีย์ โคเฮนที่สร้างสิ่งมีชีวิตดัดแปรพันธุกรรมครั้งแรกโดยการแทรกยีนต้านทานยาปฏิชีวนะเข้าไปในพลาสมิดของแบคทีเรีย E. coli. หนึ่งปีต่อมารูดอล์ฟ Jaenisch สร้างหนูดัดแปรพันธุกรรมโดยการใส่ดีเอ็นเอต่างถิ่นเขัไปในตัวอ่อนของมัน, ทำให้มันเป็นสัตว์ดัดแปลงพันธุกรรมตัวแรกของโลก. ความสำเร็จเหล่านี้นำไปสู่ความกังวลในชุมชนวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับศักยภาพของความเสี่ยงจากพันธุวิศวกรรม, ซึ่งได้รับการกล่าวถึงเป็นครั้งแรกในเชิงลึกที่'การประชุม Asilomar' ในปี 1975. หนึ่งในข้อเสนอแนะหลักจากการประชุมครั้งนี้คือการกำกับดูแลของรัฐบาลของการวิจัยดีเอ็นเอ recombinant ควรได้รับการจัดตั้งขึ้นจนกว่าเทคโนโลยีจะถือว่าปลอดภัย.
ในปี 1970s นักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา สตีเว่น Lindow แห่งมหาวิทยาลัยวิสคอนซิน-แมดิสันกับ D.C. Arny และ C Upper พบแบคทีเรียที่เขาระบุว่าเป็น "P. syringae" ที่มีบทบาทในนิวเคลียสน้ำแข็ง และในปี 1977, เขาค้นพบสายพันธุ์น้ำแข็ง-ลบ (Ice-minus bacteria) ที่กลายพันธุ์. หลังจากนั้นเขาก็ประสบความสำเร็จในการสร้างสายพันธุ์น้ำแข็ง-ลบ recombinant. ในปี 1983, บริษัทเทคโนโลยีชีวภาพ Advanced Genetic Sciences (AGS) ยื่นขอรับการอนุมัติจากรัฐบาลสหรัฐเพื่อดำเนินการทดสอบภาคสนามกับสายพันธ์น้ำแข็ง-ลบของ "P. syringae" เพื่อปกป้องพืชจากน้ำค้างแข็ง, แต่กลุ่มสิ่งแวดล้อมและผู้ประท้วงถ่วงเวลาการทดสอบภาคสนามออกไปเป็นเวลาสี่ปีกับความท้าทายทางกฎหมาย. ในปี 1987 สายพันธุ์น้ำแข็งลบ-ของ "P. syringae" กลายเป็นสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม (จีเอ็มโอ)อันแรกที่จะถูกปล่อยออกสู่สิ่งแวดล้อม เมื่อไร่สตรอเบอร์รี่และไร่มันฝรั่งในรัฐแคลิฟอร์เนียถูกพ่นด้วยมัน. ทั้งสองสนามทดสอบถูกโจมตีโดยกลุ่มนักกิจกรรมในคืนก่อนการทดสอบจะเกิดขึ้น. "สถานที่ทดสอบแห่งแรกของโลกได้ดึงดูดสนามขยะแห่งแรกของโลก".
การทดลองภาคสนามครั้งแรกของพืชดัดแปลงพันธุกรรมเกิดขึ้นในฝรั่งเศสและสหรัฐอเมริกาในปี 1986, ต้นยาสูบถูกดัดแปลงให้ทนต่อสารเคมีกำจัดวัชพืช. สาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นประเทศแรกที่จะทำการตลาดพืชดัดแปรพันธุกรรม, โดยการนำเสนอยาสูบทนไวรัสในปี 1992. ในปี 1994 Calgene ได้รับการอนุมัติให้จำหน่ายมะเขือเทศ Flavr Savr ในเชิงพาณิชย์, มะเขือเทศที่ถูกดัดแปลงมาเพื่อมีชีวิตในชั้นเก็บยาวขึ้น. ในปี 1994 สหภาพยุโรปได้อนุมัติยาสูบออกแบบที่ถูกดัดแปลงให้ทนต่อสารกำจัดวัชพืช bromoxynil, ทำให้มันเป็นพืชดัดแปลงพันธุกรรมแรกที่จำหน่ายในเชิงพาณิชย์ในยุโรป. ในปี 1995 Bt Potato ได้รับการอนุมัติความปลอดภัยโดยหน่วยงานคุ้มครองสิ่งแวดล้อม, หลังจากที่ได้รับการรับรองจากองค์การอาหารและยา, ทำให้มันเป็นพืชที่ผลิตยาฆ่าแมลงตัวแรกที่ได้รับการอนุมัติในประเทศสหรัฐอเมริกา. ในปี 2009 พืชดัดแปรพันธุกรรม 11 ตัวได้ปลูกในเชิงพาณิชย์ใน 25 ประเทศ, ที่ใหญ่ที่สุดโดยพื้นที่ที่ปลูกเป็นสหรัฐอเมริกา, บราซิล, อาร์เจนตินา, อินเดีย, แคนาดา, จีน, ปารากวัยและแอฟริกาใต้.
ในช่วงปลายปี 1980s และต้นปี 1990s, คำแนะนำเกี่ยวกับการประเมินความปลอดภัยของพืชดัดแปลงพันธุกรรมและอาหารได้เกิดขึ้นจากองค์กรรวมทั้ง FAO และ WHO.
ในปี 2010 นักวิทยาศาสตร์ที่สถาบัน J. Craig Venter ประกาศว่าพวกเขาได้สร้างจีโนมแบคทีเรียสังเคราะห์ตัวแรก. นักวิจัยได้เพิ่มจีโนมใหม่ให้กับเซลล์แบคทีเรียและเลือกเซลล์ที่มีจีโนมใหม่. เพื่อทำเช่นนี้เซลล์จะผ่านกระบวนการที่เรียกว่า resolution, นั้นคือในระหว่างการแบ่งตัวของเซลล์แบคทีเรีย เซลล์ใหม่หนึ่งตัวจะได้รับจีโนมดีเอ็นเอเดิมของแบคทีเรีย, ในขณะที่ตัวอื่นๆได้รับจีโนมสังเคราะห์ใหม่. เมื่อเซลล์นี้แบ่งตัว มันจะใช้จีโนมสังเคราะห์เป็นแม่แบบของมัน. แบคทีเรียที่ได้จากการพัฒนาของนักวิจัย, ชื่อ Synthia, เป็นรูปแบบชีวิตสังเคราะห์ตัวแรกของโลก.
กระบวนการ
บทความหลัก: เทคนิคทางพันธุวิศวกรรม
ขั้นตอนแรกคือการเลือกและแยกยีนที่จะแทรกเข้าไปในสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม. ณ ปี 2012, ในพืชจีเอ็มเชิงพาณิชย์ส่วนใหญ่มียีนที่โอนเข้ามาในตัวมันที่ให้การป้องกันแมลงหรือทนทานต่อสารเคมีกำจัดวัชพืช. ยีนสามารถแยกได้โดยการใช้เอนไซม์ข้อจำกัด (restriction enzymes) เพื่อตัดดีเอ็นเอให้เป็นเศษๆและใช้วิธี gel electrophoresis เพื่อแยกพวกมันออกตามความยาว. ปฏิกิริยาลูกโซ่โพลิเมอร์ (PCR) ยังสามารถเพื่อขยายขึ้นส่วนของยีน, ซึ่งจากนั้นจะสามารถแยกได้ผ่านวิธีการ gel electrophoresis. ถ้ายีนที่ถูกเลือกหรือจีโนมของสิ่งมีชีวิตผู้บริจาคได้มีการศึกษามาดี, มันก็อาจจะปรากฏในห้องสมุดทางพันธุกรรม. ถ้ารู้ลำดับดีเอ็นเอ, แต่ไม่มีสำเนาของยีน, มันก็สามารถถูกสังเคราะห์แบบเทียมได้.
ยีนที่จะแทรกเข้าไปในสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมจะต้องรวมเข้ากับองค์ประกอบทางพันธุกรรมอื่นๆเพื่อให้มันทำงานอย่างถูกต้อง. ยีนยังสามารถได้รับการดัดแปลงในขั้นตอนนี้เพื่อให้มันการแสดงออกหรือมีประสิทธิภาพที่ดีกว่าอีกด้วย. เช่นเดียวกับยีนที่จะแทรกเข้าไป, โครงสร้างดีเอ็นเอส่วนใหญ่จะประกอบด้วยผู้ก่อการ(ทางชีวภาพ) ((biology) promoter) และภูมิภาคที่เป็นตัวปิดท้ายทางพันธุกรรม ((genetics) terminator region) เช่นเดียวกับยีนเครื่องหมายที่เลือกได้ (selectable marker gene). ภูมิภาคผู้ก่อการจะเริ่มต้นการถอดรหัสของยีนและสามารถนำมาใช้ในการควบคุมสถานที่และระดับของการแสดงออกของยีน, ในขณะที่ภูมิภาคตัวปิดท้ายสิ้นสุดการถอดความ. เครื่องหมายที่เลือกได้, ซึ่งในกรณีส่วนใหญ่ประศาสน์ความต้านทานยาปฏิชีวนะให้กับสิ่งมีชีวิตที่มันแสดงออก, จำเป็นที่จะต้องตรวจสอบว่าเซลล์ตวไหนจะถูกแปลงกับยีนใหม่. โครงสร้างจะถูกทขึ้นำโดยใช้เทคนิคดีเอ็นเอ recombinant, เช่นข้อจำกัดน้ำย่อย (restriction digest), การผูก (ligations) และการโคลนโมเลกุล. การยักย้ายถ่ายเทของดีเอ็นเอมักเกิดขึ้นภายในพลาสมิด.
รูปแบบที่พบมากที่สุดของพันธุวิศวกรรมเกี่ยวข้องกับการแทรกสารพันธุกรรมใหม่แบบสุ่มภายในจีโนมเจ้าภาพ. เทคนิคอื่นๆจะยอมให้สารพันธุกรรมใหม่ที่จะถูกแทรกในสถานที่เฉพาะในจีโนมเจ้าภาพหรือสร้างการกลายพันธุ์ที่ loci จีโนมที่สามารถเคาะยีนที่เกิดขึ้นภายในสิ่งมีชีวิต (endogenous genes) ออก. เทคนิคของ gene targeting จะใช้ homologous recombination เพื่อกำหนดเป้าหมายที่ต้องการที่จะเปลี่ยนแปลง endogenous genes ที่เฉพาะเจาะจง. สิ่งนี้มีแนวโน้มที่จะเกิดขึ้นที่ความถี่ที่ค่อนข้างต่ำในพืชและสัตว์และโดยทั่วไปต้องใช้ selectable markers. ความถี่ของ gene targeting สามารถเพิ่มขึ้นอย่างมากด้วยการใช้ nucleases ดัดแปลงเช่น zinc finger nucleases,  homing endonucleases ที่ถูกดัดแปลง  , หรือ nucleases ที่สร้างจาก TAL effectors. นอกจากการเสริมสร้าง gene targeting, nucleases ที่ถูกดัดแปลงยังสามารถถูกใช้ในการแนะนำการกลายพันธุ์ใน endogenous genes ที่สร้าง gene knockout.
การแปลง
บทความหลัก: การแปลง (พันธุศาสตร์)
ประณีตศิลป์ วัชรพล
คุณหญิงประณีตศิลป์ วัชรพล (สกุลเดิม ทุมมานนท์; เกิด 22 ตุลาคม พ.ศ. 2475) เป็นประธานกรรมการบริษัท วัชรพล จำกัด, ประธานกรรมการมูลนิธิไทยรัฐ และเป็นภรรยาของกำพล วัชรพล ผู้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ
พันธุวิศวกรรม
การแปลง
ในการรวมแบบพึ่งพาแบคทีเรียเกษตร, โครงสร้างพลาสมิดจะประกอบด้วย Transfer DNA (T-DNA), ดีเอ็นเอซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบสำหรับการแทรกของดีเอ็นเอเข้าสู่จีโนมพืชเจ้าภาพ. พลาสมิดนี้จะถูกแปลงให้เป็น "Agrobacterium" ที่ไม่มีพลาสมิดก่อนที่จะติดเชื้อเซลล์พืช. Agrobacterium จากนั้นโดยธรรมชาติจะแทรกสารพันธุกรรมเข้าไปในเซลล์พืช. ในการแปลงแบบ biolistics, อนุภาคของทองหรือทังสเตนจะถูกเคลือบด้วยดีเอ็นเอจากนั้นจะถูกยิงเข้าไปในเซลล์พืชอ่อนหรือตัวอ่อนของพืช. บางสารพันธุกรรมจะเข้าสู่เซลล์และแปลงพวกมัน. วิธีการนี้สามารถนำมาใช้กับพืชที่ไม่ไวต่อการติดเชื้อ Agrobacterium และยังช่วยในการแปลงของ plastids พืช. วิธีการอีกวิธีหนึ่งสำหรับเซลล์พืชและสัตว์คือ Electroporation. Electroporation เกี่ยวข้องการช๊อคด้วยไฟฟ้ากับเซลล์พืชหรือสัตว์, ซึ่งสามารถทำให้เยื่อหุ้มเซลล์สามารถดูดซึมเข้าไปในพลาสมิดดีเอ็นเอ. ในบางกรณีเซลล์ที่ถูก electroporated จะรวมดีเอ็นเอเข้าไปในจีโนมของพวกมัน. เนื่องจากความเสียหายที่เกิดจากเซลล์และดีเอ็นเอ, ประสิทธิภาพการแปลงของ biolistics และ electroporation จะต่ำกว่าการแปลงแบบ agrobacterial mediated และ แบบ microinjection.
เนื่องจากบ่อยๆที่เพียงเซลล์เดียวเท่านั้นจะถูกแปลงด้วยสารพันธุกรรม, สิ่งมีชีวิตจะต้องถูกสร้างขึ้นใหม่จากเซลล์เดียวอันนั้น. เมื่อแบคทีเรียประกอบด้วยเซลล์เดียวและถูกผลิตใหม่ (reproduce) แบบโคลนิง, การสร้างขึ้นใหม่ (regeneration) จึงไม่จำเป็น. ในพืช สิ่งนี้สามารถทำได้โดยการใช้การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ. พืชแต่ละสปีซีส์จะมีความต้องการที่แตกต่างกันสำหรับการ regeneration ที่ประสบความสำเร็จผ่านการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ. หากประสบความสำเร็จ, พืชผู้ใหญ่จะผลิตสิ่งที่ประกอบด้วยสิ่งดัดแปรพันธุกรรมในทุกๆเซลล์. ในสัตว์, มันมีความจำเป็นเพื่อให้แน่ใจว่าดีเอ็นเอที่ถูกแทรกจะปรากฏในเซลล์ต้นกำเนิดตัวอ่อน (embryonic stem cells). Selectable markers จะถูกใช้เพื่อง่ายต่อการแยกความแตกต่างของเซลล์ที่แปลงกับเซลล์ที่ไม่ถูกแปลง. markers เหล่านี้มักจะปรากฏในสิ่งมีชีวิตดัดแปรพันธุกรรม, แม้ว่าหลายกลยุทธ์ได้รับการพัฒนาที่สามารถลบ selectable marker ออกจากพืชดัดแปรพันธุกรรมผู้ใหญ่. เมื่อลูกหลานถูกผลิต, พวกมันสามารถได้รับการคัดเลือกเพื่อหาการปรากฏตัวของยีน. ลูกหลานทั้งหมดจากรุ่นแรกจะเป็น heterozygous สำหรับยีนที่ถูกแทรกและจะต้องผสมพันธ์กันเพื่อผลิตสัตว์ homozygous.
การทดสอบเพิ่มเติมใช้วิธี polymerase chain reaction (PCR), Southern hybridization, และ DNA sequencing จะถูกดำเนินการเพื่อยืนยันว่าสิ่งมีชีวิตมียีนใหม่. การทดสอบเหล่านี้ยังสามารถยืนยันสถานที่ตั้งของโครโมโซมและคัดลอกหมายเลขของยีนที่ถูกแทรกอีกด้วย. การปรากฏตัวของยีนไม่ได้รับประกันว่ามันจะมีการแสดงออกในระดับที่เหมาะสมหรือไม่ในเนื้อเยื่อเป้าหมายดังนั้นวิธีการที่จะมองหาและวัดผลิตภัณฑ์ยีน (อาร์เอ็นเอและโปรตีน) ยังมีการใช้อีกด้วย. เหล่านี้รวมถึง northern hybridization, quantitative RT-PCR, Western blot, immunofluorescence, ELISA และการวิเคราะห์แบบ phenotype. สำหรับการแปลงที่เสถียร, ยีนควรจะถูกส่งผ่านไปยังลูกหลานในรูปแบบการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของเมนเดล (Mendelian inheritance) เพื่อที่ว่าลูกหลานของสิ่งมีชีวิตจะได้ถูกศึกษาด้วย.
การแก้ไขจีโนม
บทความหลัก: การแก้ไขจีโนม
การแก้ไขจีโนมเป็นชนิดของพันธุวิศวกรรมในการที่ดีเอ็นเอจะถูกแทรก, ถูกแทนที่, หรือถูกเคลื่อนย้ายออกจากจีโนมโดยใช้ nucleases วิศวกรรมเทียม, หรือ "กรรไกรโมเลกุล". nucleases จะสร้างการแบ่งเกลียวคู่ (double-stranded break (DSBs)) ที่เฉพาะในสถานที่ที่ต้องการในจีโนม, และใชประโยชน์ของกลไกภายใน (endogenous mechanisms) ของเซลล์เพื่อซ่อมแซมการแบ่งที่เกิดจากกระบวนการทางธรรมชาติของการรวมตัวกันอีกแบบคล้ายคลึงกัน (homologous recombination (HR)) และการเชื่อมปลายแบบไม่คล้ายคลึงกัน (nonhomologous end-joining (NHEJ)). ปัจจุบันมีสี่ครอบครัวของ nucleases วิศวกรรมคือ:. meganucleases, zinc finger nucleases (ZFNs), transcription activator-like effector nuclease (TALENs) และ CRISPRs.
การประยุกต์ใช้งาน
พันธุวิศวกรรมมีการประยุกต์ใช้ในงานด้านการแพทย์, การวิจัย, อุตสาหกรรมและการเกษตรและสามารถนำมาใช้ในวงกว้างของพืช, สัตว์และจุลินทรีย์.
การแพทย์
ในการแพทย์, พันธุวิศวกรรมได้ถูกนำมาใช้เพื่อผลิตแบบมวลของอินซูลิน, ฮอร์โมนที่สร้างการเจริญเติบโตของมนุษย์, follistim (สำหรับการรักษาภาวะมีบุตรยาก), อัลบูมินมนุษย์ (โปรตีนชนิดหนึ่งพบในไข่ นม เนื้อสัตว์ และเลือด เป็นตัวขนส่งฮอร์โมน, กรดไขมัน, และส่วนผสมอื่นๆ, ผ่อนความเป็นกรดหรือความเป็นด่าง, และรักษาแรงดันของสารละลายที่ไหลผ่านเนื้อเยื่อ, ไปยังส่วนต่างๆของร่างกาย), monoclonal antibodies, antihemophilic factors, วัคซีนและยาอื่นๆอีกมากมาย. ขบวนการของวัคซีนโดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับการฉีดรูปแบบของไวรัสหรือสารพิษของพวกมันที่อ่อนแอ, มีชีวิต, ตายแล้วหรือไม่มีกิจกรรมแล้วเข้าสู่บุคคลที่ไม่มีภูมิคุ้มกัน. ไวรัสดัดแปลงพันธุกรรมกำลังมีการพัฒนาที่ยังคงสามารถให้ภูมิคุ้มกัน, แต่ขาดลำดับการติดเชื้อ. หนูไฮบริด, เซลล์หลอมรวมกันเพื่อสร้าง monoclonal antibodies, ถูกทำให้ใช้ได้กับมนุษย์ผ่านทางพันธุวิศวกรรมเพื่อสร้าง monoclonal antibodies ของมนุษย์. พันธุวิศวกรรมได้แสดงให้เห็นสัญญาสำหรับการรักษารูปแบบบางอย่างของโรคมะเร็ง.
พันธุวิศวกรรมถูกนำมาใช้เพื่อสร้างแบบจำลองสัตว์ของโรคของมนุษย์. หนูดัดแปลงพันธุกรรมเป็นแบบจำลองสัตว์ดัดแปลงพันธุกรรมที่พบมากที่สุด. พวกมันได้ถูกนำมาใช้เพื่อการศึกษาและทำแบบจำลองมะเร็ง (หนู oncomouse), โรคอ้วน, โรคหัวใจ, โรคเบาหวาน, โรคไขข้อ, สารเสพติด, ความวิตกกังวล, โรคแก่และโรคพาร์กินสัน. การรักษาที่มีศักยภาพสามารถทดสอบกับแบบจำลองหนูเหล่านี้. นอกจากนี้หมูดัดแปลงพันธุกรรมยังถูกเพาะพันธ์โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มความสำเร็จของการปลูกถ่ายอวัยวะสุกรให้กับมนุษย์.
การบำบัดด้วยยีนเป็นพันธุวิศวกรรมที่ทำกับมนุษย์โดยการเปลี่ยนยีนบกพร่องของมนุษย์ด้วยสำเนาการทำงานซึ่งอาจเกิดขึ้นในเนื้อเยื่อของร่างกายหรือเนื้อเยื่อ germline. ถ้ายีนถูกแทรกเข้าไปในเนื้อเยื่อ germline มันสามารถส่งผ่านลงไปที่ลูกหลานของบุคคลนั้น. การบำบัดด้วยยีนได้ถูกใช้อย่างประสบความสำเร็จในการรักษาหลายโรครวมถึง X-linked SCID, มะเร็งเม็ดเลือดขาวเรื้อรังแบบ lymphocytic (CLL) และโรคพาร์กินสัน. ในปี 2012, Glybera กลายเป็นการรักษาด้วยยีนบำบัดอันแรกที่ได้รับการอนุมัติสำหรับการใช้งานทางคลินิกทั้งในยุโรปหรือสหรัฐอเมริกาหลังจากการรับรองโดยคณะกรรมาธิการยุโรป. นอกจากนี้ยังมีความกังวลเกี่ยวกับจริยธรรมว่าเทคโนโลยีควรจะถูกใช้ไม่เพียงแต่สำหรับการรักษาเท่านั้น, แต่สำหรับการเพิ่มประสิทธิภาพ, การดัดแปลงหรือการเปลี่ยนแปลงของภาพลักษณ์, การปรับตัว, ความเฉลียวฉลาด, นิสัยหรือพฤติกรรมของมนุษย์ด้วยหรือไม่. ความแตกต่างระหว่างการรักษาและการเพิ่มประสิทธิภาพยังคงเป็นเรื่องยากที่จะจัดทำขึ้น. นักแปลงมนุษย์พิจารณาว่าการเพิ่มประสิทธิภาพของมนุษย์เป็นสิ่งพึงประสงค์.
การวิจัย
พันธุวิศวกรรมเป็นเครื่องมือที่สำคัญอันหนึ่งสำหรับนักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ. ยีนและข้อมูลทางพันธุกรรมอื่นๆจากหลากหลายของสิ่งมีชีวิตจะถูกแปลงให้เป็นเชื้อแบคทีเรียสำหรับการจัดเก็บและการดัดแปลง, เป็นการสร้างแบคทีเรียดัดแปลงพันธุกรรมในกระบวนการ. แบคทีเรียมีราคาถูก, ง่ายต่อการเติบโต, ทำโคลนิงได้, ทวีคูณอย่างรวดเร็ว, ค่อนข้างง่ายที่จะแปลงและสามารถเก็บไว้ที่ -80 °C เกือบจะนานไม่สิ้นสุด. เมื่อยีนถูกแยกออก, มันก็สามารถถูกจัดเก็บไว้ภายในแบคทีเรียเป็นให้อุปทานที่ไม่จำกัดสำหรับการวิจัย.
สิ่งมีชีวิตจะได้รับการดัดแปลงพันธุกรรมเพื่อค้นหาการทำงานของยีนบางตัว, ซึ่งอาจเป็นผลกระทบต่อฟีโนไทป์ของสิ่งมีชีวิต, ที่ยีนจะแสดงหรือสิ่งที่ยีนอื่นๆที่มันโต้ตอบด้วย. การทดลองเหล่านี้มักจะเกี่ยวข้องกับการสูญเสียหน้าที่การทำงานบางอย่างไป, การได้รับหน้าที่การทำงานบางอย่างมา, การติดตามและการแสดงออก.
ด้านอุตสาหกรรม
การใช้เทคนิคพันธุวิศวกรรม, เราสามารถแปลงจุลินทรีย์เช่นแบคทีเรียหรือยีสต์, หรือแปลงเซลล์จากสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์เช่นแมลงหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม, ที่มียีนรหัสเข้าเป็นโปรตีนที่มีประโยชน์, เช่นเอนไซม์แบบหนึ่ง, เพื่อที่ว่าสิ่งมีชีวิตหลังการแปลงจะแสดงออกอย่างชัดแจ้งว่ามีโปรตีนที่ต้องการ. เราสามารถผลิตปริมาณแบบมวลของโปรตีนโดยการปลูกสิ่งมีชีวิตที่ถูกแปลงในอุปกรณ์เครื่องปฏิกรณ์ชีวภาพโดยใช้เทคนิคของการหมักอุตสาหกรรม, จากนั้นก็ทำโปรตีนให้บริสุทธิ์. ยีนบางตัวไม่ทำงานได้ดีในแบคทีเรีย, ดังนั้นยีสต์, เซลล์แมลง, หรือเซลล์สัตวืเลี้ยงลูกด้วยนม, แต่ละ eukaryote, ยังสามารถนำมาใช้ได้. เทคนิคเหล่านี้ถูกนำมาใช้ในการผลิตยารักษาโรคเช่นอินซูลิน, ฮอร์โมนการเจริญเติบโตของมนุษย์, และวัคซีน, อาหารเสริมเช่น tryptophan, ช่วยในการผลิตอาหาร (chymosin ในการทำชีส) และเชื้อเพลิง. การประยุกต์ใช้งานอื่นๆที่เกี่ยวข้องกับเชื้อแบคทีเรียดัดแปลงพันธุกรรมที่กำลังทำการตรวจสอบอยู่จะเกี่ยวกับการทำให้แบคทีเรียปฏิบัติงานนอกวงจรธรรมชาติของพวกมัน, เช่นการทำเชื้อเพลิงชีวภาพ, การทำความสะอาดน้ำมันรั่วไหล, คาร์บอนและขยะพิษอื่นๆ และการตรวจสอบสารหนูในน้ำดื่ม.
การประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมและการทดลองในขนาดห้องปฏิบัติการ
ในวัสดุศาสตร์, ไวรัสดัดแปลงพันธุกรรมได้ถูกนำมาใช้ในห้องปฏิบัติการทางวิชาการโดยเป็นนั่งร้านสำหรับการประกอบแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น.
แบคทีเรียได้รับการดัดแปลงมาเพื่อทำงานเป็นเซ็นเซอร์โดยแสดงโปรตีนเรืองแสงภายใต้สภาพแวดล้อมบางอย่าง.
เกษตรกรรม
บทความหลัก: พืชดัดแปลงพันธุกรรม
หนึ่งในการประยุกต์ใช้พันธุวิศวกรรมที่รู้จักกันดีที่สุดและมีการโต้เถียงคือการสร้างและการใช้พืชดัดแปลงพันธุกรรมหรือสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม, เช่นปลาดัดแปลงพันธุกรรม, ซึ่งจะใช้ในการผลิตอาหารและวัสดุดัดแปลงพันธุกรรมที่มีการใช้งานที่หลากหลาย. มีสี่เป้าหมายหลักในการสร้างพืชดัดแปลงพันธุกรรม.
เป้าหมายหนึ่งและเป็นสิ่งแรกที่จะต้องตระหนักในเชิงพาณิชย์คือการให้ความคุ้มครองจากภัยคุกคามสิ่งแวดล้อม, เช่นความเย็น (ในกรณีของแบคทีเรียน้ำแข็ง-ลบ), หรือเชื้อโรค pathogen, เช่นแมลงหรือไวรัส, และ/หรือความต้านทานต่อสารเคมีกำจัดวัชพืช. นอกจากนี้ยังมีพืชทนเชื้อราและเชื้อไวรัสที่พัฒนาแล้วหรือกำลังพัฒนา. พวกมันได้รับการพัฒนาเพื่อให้การจัดการแมลงและวัชพืชของพืชทำได้ง่ายขึ้นและสามารถเพิ่มผลผลิตของพืชได้ทางอ้อม.
อีกเป้าหมายหนึ่งในการสร้าง GMOs ก็คือเพื่อปรับเปลี่ยนคุณภาพของผลผลิตโดย, ตัวอย่างเช่น, การเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการหรือเพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อวงการอุตสาหกรรมมากขึ้นทั้งปริมาณและคุณภาพ. มันฝรั่ง Amflora, ยกตัวอย่าง, ก่อให้เกิดประโยชน์มากขึ้นในอุตสาหกรรมการบ่มของแป้ง. วัวได้รับการดัดแปลงเพื่อผลิตโปรตีนในนมของพวกมันมากขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวกในการผลิตชีส. ถั่วเหลืองและคาโนลาได้รับการดัดแปลงพันธุกรรมในการผลิตน้ำมันเพื่อสุขภาพมากขึ้น.
เป้าหมายอีกอันในการสร้าง GMOs คือการเพิ่มผลผลิตโดยตรงด้วยการเร่งการเจริญเติบโต, หรือการทำสิ่งมีชีวิตบึกบึนกว่าเดิม (สำหรับพืช, โดยการปรับปรุงเกลือ, การอดทนต่อความเย็นหรือภัยแล้ง). บางสัตว์ที่สำคัญทางเกษตรกรรมได้รับการดัดแปลงพันธุกรรมด้วยฮอร์โมนการเจริญเติบโตเพิ่มขนาดของพวกมัน.
วิศวกรรมทางพันธุกรรมของพืชผลทางการเกษตรสามารถเพิ่มอัตราการเจริญเติบโตและความต้านทานต่อโรคที่แตกต่างกันที่เกิดจากเชื้อโรคและปรสิต. นี้จะเป็นประโยชน์อย่างมากในขณะที่มันสามารถเพิ่มการผลิตของแหล่งอาหารด้วยการใช้ทรัพยากรที่น้อยลงกว่าที่จะต้องใช้จริงเพื่อเป็นเจ้าภาพด้านประชากรที่เพิ่มมากขึ้นของโลก. พืชดัดแปลงเหล่านี้ยังจะช่วยลดการใช้สารเคมี, เช่นปุ๋ยและสารกำจัดศัตรูพืช, และดังนั้นจึงลดความรุนแรงและความถี่ของการเกิดความเสียหายที่เกิดจากมลพิษทางเคมีเหล่านี้อีกด้วย.
ความกังวลด้านจริยธรรมและความปลอดภัยได้รับการพูดถึงรอบๆการใช้อาหารดัดแปลงพันธุกรรม. ความกังวลด้านความปลอดภัยที่สำคัญเกี่ยวข้องกับผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์จากการกินอาหารดัดแปลงพันธุกรรม, โดยเฉพาะเจาะจงว่าจะเป็นปฏิกิริยาที่เป็นพิษหรือการแพ้ที่อาจเกิดขึ้น. การไหลของยีนเข้าสู่พืชดัดแปรพันธุกรรมที่เกี่ยวข้อง, และผลกระทบนอกเป้าหมายในสิ่งมีชีวิตที่เป็นประโยชน์และผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่สำคัญ. ความกังวลด้านจริยธรรมเกี่ยวข้องกับประเด็นทางศาสนา, การควบคุมในองค์รวมของอุปทานอาหาร, สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาและระดับของการติดฉลากที่จำเป็นบนผลิตภัณฑ์ดัดแปลงทางพันธุกรรม.
BioArt และความบันเทิง
พันธุวิศวกรรมนอกจากนี้ยังถูกใช้ในการสร้าง BioArt. แบคทีเรียบางชนิดที่ได้รับการดัดแปลงพันธุกรรมเพื่อสร้างภาพขาวดำ.
พันธุวิศวกรรมได้ถูกนำมาใช้ในการสร้างรายการแปลกเช่นดอกคาร์เนชั่นสีลาเวนเดอร์ ดอกกุหลาบสีฟ้า และปลาเรืองแสง.
การกำกับดูแล
บทความหลัก: การกำกับดูแลของพันธุวิศวกรรมและการกำกับดูแลของการเปิดตัวของสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม
การปะทุของเขาเซอเมรู พ.ศ. 2564
การปะทุของเขาเซอเมรู ภูเขาไฟในจังหวัดชวาตะวันออกบนเกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย เริ่มต้นขึ้นในวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2564 การปะทุเริ่มต้นขึ้นหลังการสะสมของหยาดน้ำฟ้ามีความหนักจนส่งผลให้โดมลาวาบนยอดถล่ม การไหลแบบไพโรคลาสติก (Pyroclastic flows) และลาฮาร์ (lahars) จากภูเขาไฟส่งผลให้บ้านเรือนอย่างน้อย 5,205 หลังคาเรือนและสิ่งก่อสร้างสาธารณะอีกจำนวนมากได้รับความเสียหาย มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 69 คน บาดเจ็บอีก 104 คน ส่วนอีกมากกว่า 5 คนหายตัวไป
มิลลิเมตร
มิลลิเมตร อักษรย่อ มม. (millimètre) เป็นหน่วยวัดความยาว มีขนาดเท่ากับ 1 x 10-3 เมตร
เทศบาลตำบลเวียงสา
เทศบาลตำบลเวียงสา เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเภทเทศบาลตำบล ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน มีพื้นที่ครอบคลุม 2 หมู่บ้าน ของตำบลกลางเวียง
ประวัติ
เทศบาลตำบลเวียงสา ได้รับการยกฐานะจากสุขาภิบาลกลางเวียงขึ้นเป็นเทศบาลตำบล เมื่อวันที่ 25 เดือน พฤษภาคม พ.ศ. 2542 และเปลี่ยนชื่อจากเทศบาลตำบลกลางเวียงเป็น “เทศบาลตำบลเวียงสา” ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยเมื่อลงวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2549
เขตการปกครอง
เทศบาลตำบลเวียงสามีพื้นที่ 1 ตารางกิโลเมตร หรือ 625 ไร่ ประกอบด้วย 2 หมู่บ้าน ของตำบลกลางเวียง คือ
ประชากร
จำนวนประชาชนในเขตเทศบาลตำบลเวียงสา ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2552 มีจำนวน 3,183 คน แยกเป็นชาย 1,488 คน หญิง 1,695 คน ความหนาแน่นของประชากร 3,183 คนต่อตารางกิโลเมตร จำนวนบ้าน 1,088 หลังคาเรือน
การคมนาคม
การคมนาคมทางบก มีถนนสายต่างๆ ดังนี้ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1026 และถนนภายในหมู่บ้านต่างๆ
การศึกษา
สถานศึกษาในเขตเทศบาลตำบลเวียงสา มีดังนี้
ประเทศเบลเยียมในโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน 2010
ประเทศเบลเยียม เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกเยาวชนฤดูร้อน ครั้งที่ 1 ค.ศ. 2010 (พ.ศ. 2553) ที่ประเทศสิงคโปร์ ระหว่างวันที่ 14-26 สิงหาคม พ.ศ. 2553 คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งชาติเบลเยียมเป็นผู้ทำหน้าที่ในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันจำนวน 52 คน ใน 16 ชนิดกีฬา ผลการแข่งขันครั้งนี้ประเทศเบลเยียมได้รับเหรียญรางวัลแบ่งเป็น 2 เหรียญทอง 1 เหรียญเงิน และ 2 เหรียญทองแดง รวมทั้งหมด 5 เหรียญ
กรีฑา
ผลการแข่งขันดังนี้ :
ทราย
ทราย เป็นตัวอย่างหนึ่งของวัสดุจำพวก สสารแบบเม็ด (granular matter) ตามธรรมชาติแล้ว ทรายเกิดจากหินที่ถูกย่อยเป็นเม็ดละเอียด ซึ่งหมายถึงทรายทั่ว ๆ ไปที่เราพบเห็นตามชายหาด แต่อีกความหมายหนึ่งในแง่วิทยาศาสตร์ (โดยเฉพาะทางธรณีวิทยา) แล้ว หมายถึงชื่อขนาดของอนุภาคขนาดเม็ด "ทราย" ที่มีขนาดอนุภาคหรือเม็ดตะกอนระหว่าง 0.0625 ถึง 2 มิลลิเมตร อนุภาคหนึ่ง ๆ ของทรายนั้น เรียกว่า "เม็ดทราย" ขนาดของอนุภาคที่เล็กถัดลงไป เรียกว่า ทรายแป้ง (slit) เป็นอนุภาคที่มีขนาดเล็กกว่า 0.0625 มิลลิเมตร จนถึง 0.004 มิลลิเมตร ส่วนขนาดของอนุภาคที่ใหญ่กว่าขนาดอนุภาคของทราย เรียกว่า กรวด (gravel) อนุภาคมีขนาดใหญ่กว่า 2 ถึง 64 มิลลิเมตร (ท่านสามารถศึกษาการแบ่งขนาดของอนุภาคทางธรณีวิทยาได้จาก grain size) เมื่อใช้นิ้วถูเบา ๆ ขนาดอนุภาคทรายนั้นจะให้ความรู้สึกสาก ส่วนอนุภาคทรายแป้งนั้นจะรู้สึกเหมือนนิ้วถูผงแป้ง แต่จะรู้สึกสาก ๆ เพียงเล็กน้อย)
มาตุภูมิอันเรืองรอง
" มาตุภูมิอันเรืองรอง " ( เกาหลี : 빛나는 조국) เป็นเพลงของ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลี (เกาหลีเหนือ)ทำนองประพันธ์โดย รี มิน ซง (리면상) ในปี 1947 และเนื้อร้องเขียนโดย ปาร์ก เซ ยอง (박세영)
ประวัติ
ในปี ค.ศ. 1946-1947 เมื่อเกาหลีเหนือไม่มีเพลงชาติ การประพันธ์เพลงชื่อเอกุกกา ถูกดำเนินการภายใต้การนำของคิม อิล-ซ็อง ในปีพ.ศ. 2490 มีผู้สมัครสองคนยังคงในการตัดสินรอบสุดท้าย และหนึ่งในสองคนได้รับเลือกให้เป็นเพลงสรรเสริญ อีกหนึ่งเพลงซึ่งเป็นที่รู้จักในปัจจุบันในชื่อ "มาตุภูมิอันเรืองรอง" จึงตัดสินใจที่จะเปิดเพลงให้สาธารณชนเข้าชมโดยเปลี่ยนชื่อจาก เอกุกา Aegukka เนื่องจากทำนองนั้นมีความไพเราะ เพลงนี้จัดอยู่ในหนังสือเพลงในเวลานั้นเป็นหนึ่งในเพลงตัวอย่าง เช่น "조쏘歌曲100曲集 (Korea-Soviet Collection of 100 Songs)" (北朝鮮音樂同盟 (Ed.), 1949)
ด้วยภูมิหลังเช่นนี้ เพลงนี้จึงถูกนำมาใช้ในเหตุการณ์สำคัญของเกาหลีเหนือ เพลงนี้ออกอากาศในช่วงปิดสถานี สถานีโทรทัศน์กลางบนแผ่นดินเกาหลี ของเกาหลีเหนือ พร้อมรูปธงชาติที่โบกสะบัด
โครงการทดสอบอะพอลโล–โซยุซ
โครงการทดสอบอะพอลโล–โซยุซ (ASTP) (Экспериментальный полёт «Союз» — «Аполлон», Eksperimantalniy polyot Soyuz-Apollon ตามตัวอักษร "เที่ยวบินทดสอบโซยุซ-อะพอลโล") เป็นโครงการเที่ยวบินอวกาศที่ร่วมมือกันครั้งแรกระหว่างสหรัฐอเมริกากับสหภาพโซเวียต และเป็นเที่ยวบินสุดท้ายของยานอวกาศอะพอลโล วัตถุประสงค์หลักคือเป็นสัญลักษณ์แห่งนโยบายยุคแห่งการผ่อนคลายความตึงเครียดที่ทั้งสองมหาอำนาจกำลังดำเนินในเวลานั้น และเป็นการสิ้นสุดการแข่งขันอวกาศระหว่างสองประเทศที่เริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 1957
ภารกิจดังกล่าวมีทั้งการทดลองวิทยาศาสตร์ร่วมและแยกกัน และการทดลองทางวิศวกรรมที่เป็นประโยชน์แก่การบินอวกาศร่วมสหรัฐ-รัสเซียในอนาคต เช่น โครงการกระสวยอวกาศ–มีร์ และสถานีอวกาศนานาชาติ
ภารกิจดังกล่าวเป็นภารกิจอวกาศสุดท้ายที่มีคนบังคับของสหรัฐกระทั่งเที่ยวบินแรกของสเปซชัทเทิลในเดือนเมษายน ค.ศ. 1981
การเบียดเบียน
การเบียดเบียนศาสนาที่เป็นที่รู้จักกันดีก็ได้แก่การเบียดเบียนคริสต์ศาสนิกชนในจักรวรรดิโรมัน ที่เกิดขึ้นตั้งแต่กลางคริสต์ศตวรรษที่ 1 ในสมัยของจักรพรรดิเนโรมาจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 4 โดยเฉพาะในรัชสมัยของจักรพรรดิไดโอคลีเชียน การเบียดเบียนในจักรวรรดิโรมันมาลดน้อยลงเมื่อจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 1 ทรงประกาศให้ศาสนาคริสต์เป็นศาสนาประจำชาติจักรวรรดิโรมัน แต่การเบียดเบียนคริสต์ศาสนิกชนก็มิได้หยุดยั้งลงและยังคงดำเนินต่อมาด้วยเหตุผลที่ต่าง ๆ ไปจากในช่วงศาสนาคริสต์ยุคแรก เช่นการเบียดเบียนที่เกิดขึ้นในฝรั่งเศสระหว่างโรมันคาทอลิกและอูเกอโนต์ซึ่งเป็นโปรแตสแตนต์ชาวฝรั่งเศส
การเบียดเบียนบางครั้งก็อาจจะมาจากความเชื่องมงาย (superstition) เช่น การเบียดเบียนผู้มีภาวะผิวเผือก (Persecution of albinism) ทางตะวันออกของแอฟริกาเพราะความเชื่อที่ว่าคนเผือกเป็นผู้มีอำนาจเวทมนตร์พิเศษ
สาธารณรัฐเช็กในโอลิมปิกฤดูร้อน 2020
สาธารณรัฐเช็ก จะได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน ครั้งที่ 32 ค.ศ. 2020 (พ.ศ. 2563) ณ เมืองโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ระหว่างวันที่ 24 กรกฎาคม - 9 สิงหาคม พ.ศ. 2563 คณะกรรมการโอลิมปิกแห่งสาธารณรัฐเช็กได้ส่งทีมนักกีฬาที่ผ่านรอบคัดเลือกโอลิมปิกแล้วทั้งหมด 40 คน เข้าร่วมการแข่งขันใน 11 ชนิดกีฬา
บอย (การ์ตูนญี่ปุ่น)
บอย (, HARELUYA II BOY) เป็นการ์ตูนญี่ปุ่นที่แต่งโดยฮารูโตะ อุเมซาวะ เป็นเรื่องราวของฮิบิโน่ ฮาเรลูย่า นักเรียนนักเลงคนหนึ่งซึ่งมีจุดประสงค์จะครองโลก โดยตัวละครหลักทุกตัวดัดแปลงมาจากตัวละครในเรื่อง ฮาเรลูย่า (HARELUYA) ซึ่งเป็นการ์ตูนเล่มเดียวจบที่แต่งไว้ในปีเดียวกัน บอยถูกตีพิมพ์ในนิตยสารโชเน็งจัมป์รายสัปดาห์ช่วงปี พ.ศ. 2535-2542 และเคยจัดทำเป็นอนิเมะโทรทัศน์ออกอากาศทางโยะมิอุริเทเลแคสติงคอร์ปอเรชัน ส่วนในไทยออกอากาศทางช่องทรูสปาร์ก
เนื้อเรื่อง
โอกาโมโตะ เคียวชิโร่ เด็กนักเรียนปีหนึ่งจากโรงเรียนราคุเอ็นผู้มีความใฝ่ฝันจะเป็นจิตรกร ได้พบกับนักเรียนร่วมชั้นที่ชื่อฮิบิโน่ ฮาเรลูย่า  บุตรชายของฮิบิโน่ ฮาเรบาเร  บาทหลวงประจำโบสถ์ ซึ่งฮิบิโน่มีความปรารถนาจะครองโลก เจ้าของวลี "ข้าจะครองโลก" หรือ "ตูข้ามันไร้เทียมทานเฟ้ย" ทั้งเป็นนักเลงหัวไม้จอมอันธพาล มักใช้คำพูดยียวนและหยิบอาวุธออกมาจากด้านหลังโดยเฉพาะกระทะและไม้เบสบอล และได้มาพบกับอิชิโจ มาโกโตะ  หนุ่มผมยาวซึ่งเป็นนักเรียนอันธพาลอีกคนหนึ่งที่มีความชื่นชอบในเพลงร็อก โดยเฉพาะเมื่อขึ้นคอนเสิร์ตยามวิกาลเขาจะจัดแต่งทรงผมให้ตั้งชี้ต่างจากตอนกลางวัน นอกจากนี้ยังมีเพื่อนสาวอีกคนหนึ่งคือยามานะ มิจิรุ  นักเรียนร่วมชั้นที่มักได้รับการช่วยเหลือจากทั้งสามคนเมื่อมีคนร้ายมาขโมยของในร้านของเธอ
ทั้งสามคนมักเสนอตัวช่วยเหลือผู้อื่นที่ถูกรังแกจากพวกอันธพาลกลุ่มบ่อยครั้ง แต่ด้วยความกล้าหาญและความเชื่อใจต่อสหายจึงทำให้ทั้งสามคนสามารถปราบเหล่าอันธพาลนั้นสำเร็จ หลังจากนั้นเป็นต้นมาพฤติกรรมของโอกาโมโตะ เคียวชิโร่จากเดิมที่เป็นคนอ่อนแอไม่สู้คน ได้พัฒนาเป็นคนที่ห้าวหาญและรักเพื่อนพ้อง
ในตอนจบของเรื่องโอกาโมโตะ เคียวชิโร่ได้คบหากับยามานะ มิจิรุ และเดินทางไปศึกษาต่อเพื่อเป็นจิตรกรที่ฝรั่งเศส ส่วนฮิบิโน่ ฮาเรลูย่า และอิชิโต มาโกโตะได้เป็นศิลปินร็อกในนามวงไฟเยอร์กันส์ เพราะดนตรีนั้นไร้พรมแดน และได้ครองโลกตามอุดมคติของตน
เซเรียอา ฤดูกาล 2019–20
ทีม
มี 20 ทีมที่ลงแข่งขันในลีก โดย 17 ทีมมาจากฤดูกาล 2018–19 และอีก 3 ทีมเลื่อนชั้นขึ้นมาจากเซเรียเบ ฤดูกาล 2018–19 มีรายชื่อเรียงลำดับตามตัวอักษรดังนี้
อัมเบรียล (ดาวบริวาร)
อัมเบรียล (Umbriel) เป็นดาวบริวารลำดับที่ 16 นับตามระยะทางจากดาวยูเรนัส ถูกค้นพบเมื่อ วันที่ 24 ตุลาคม  1986โดย วิลเลียม ลาสเซลล์ อัมเบรียล ถูกค้นพบในเวลาเดียวกันกับแอเรียลและชื่อก็มีที่มาจากที่เดียวกัน คือ จากเรื่อง The Rape of the rock ของ อเล็กซานเดอร์ โป๊ป อัมเบรียลมีส่วนประกอบของน้ำแข็งที่อยู๋ในรูปของหินและอาจจะมีความแตกต่างเป็นหินหลักและน้ำแข็งปกคลุม อัมเบรียล เป็นดาวบริวารที่มืดที่สุดในดาวบริวารทั้งหมดของดาวยูเรนัสและดูเหมือนว่าอัมเบรียลจะมีเป็นรูปร่างโดยการชนกับอุกกาบาต แต่การเกิดของหุบเขาชี้ให้เห็นว่า มีกระบวนการ เอนโดจีนิก (endogenic) และ ดวงจันทร์นี้อาจจะประสบกับการเปลี่ยนพื้นผิวของดวงจันทร์ใหม่ (resurfacing)
เซเรียอา ฤดูกาล 2019–20
แฮท-ทริคส์
4 ผู้เล่นที่ทำ 4 ประตู ; (H) – เหย้า ; (A) – เยือน
อัมเบรียล (ดาวบริวาร)
พื้นผิวของอัมเบรียล มีหลุมอุกกาบาตที่มีขนาด 210 กิโลเมตร หรือ 130 ไมล์ อัมเบรียลเป็นดาวบริวารที่มีหลุมอุกกาบาตมากเป็นอันดับ 2 รองจากโอเบอรอน อัมเบรียลมีปล่องภูเขาไฟที่มีลักษณะคล้ายวงแหวน ที่ขั้วของดาว ปล่องภูเขาไฟนี้มีชื่อว่า วุนดา (Wunda) ดาวบริวารนี้มีการเกิดที่เหมือนกับดาวบริวารดวงอื่นๆ โดยเกิดจากจานพอกพูนมวลที่ล้อมรอบดาวเคราะห์ทำให้เกิดดาวบริวารขึ้นมา ระบบของดาวยูเรนัส ถูกศึกษาอย่างใกล้ชิดเพียงครั้งเดียวโดยยานวอยเอจเจอร์ 2 ในเดือนมกราคม 1986 ซึ่งต้องใช้เวลาในการถ่ายภาพบนดาวบริวารดวงนี้ และจากภาพทำให้สามารถทำแผนที่ได้ 40% ของผิวดาว
ชื่อและการค้นพบ
อัมเบรียลเหมือนกับดาวบริวารของดาวยูเรนัส แอเรียล ถูกค้นพบโดย วิลเลียม ลาสเซลล์ ในวันที่ 24 ตุลาคม 1851 แม้ว่า วิลเลียม เฮอร์เชล ผู้ค้นพบดาวบริวาร ทิทาเนีย และ โอเบอรอน อ้างว่าในตอนท้ายของศตวรรษที่ 18 ที่เขาสังเกตเห็นสี่ดวงจันทร์เพิ่มเติมของดาวยูเรนัส ข้อสังเกตของเขาไม่ได้รับการยืนยันและบรรดาสี่วัตถุที่กำลังคิดว่าตอนนี้จะถูกสร้างขึ้นมา