cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
บทนำวิวัฒนาการ
การคัดเลือกโดยธรรมชาติ
ความหลากหลายของสัตว์และพืชที่เห็น เป็นมูลฐานของทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติ ยกตัวอย่างเช่น ดาร์วินสังเกตเห็นว่า กล้วยไม้สัมพันธ์กับแมลงอย่างใกล้ชิดที่ทำให้พืชสามารถถ่ายละอองเรณูได้ คือกล้วยไม้มีโครงสร้างต่าง ๆ ที่ดึงดูดความสนใจจากแมลง และละอองเรณูจากดอกไม้จะติดไปกับตัวแมลง โดยวิธีนี้ แมลงจึงเป็นตัวขนละอองเรณูจากกล้วยไม้เพศผู้ไปยังเพศเมีย ถึงแม้กล้วยไม้จะมีลักษณะพิสดารต่าง ๆ แต่ส่วนพิเศษเหล่านี้ก็เกิดจากโครงสร้างพื้นฐานเดียวกันที่มีในดอกไม้อื่น ๆ ในหนังสือปี 2405 การผสมพันธุ์ของกล้วยไม้ (Fertilisation of Orchids) ดาร์วินเสนอว่า ดอกไม้ของกล้วยไม้ได้ปรับตัวมาจากส่วนที่มีอยู่แล้วผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
ในขณะที่ยังกำลังวิจัยและทดลองไอเดียเกี่ยวกับการคัดเลือกธรรมชาติ เขาก็ได้รับจดหมายจากนักธรรมชาติวิทยาอัลเฟรด รัสเซล วอลเลซ ผู้พรรณนาถึงทฤษฎีที่คล้ายกับของเขาเอง ซึ่งนำไปสู่การพิมพ์ทฤษฎีทั้งสองร่วมกันทันที ทั้งวอลเลซและดาร์วินเห็นประวัติสิ่งมีชีวิตเหมือนกับต้นไม้ตระกูล (พงศาวลี) โดยจุดแยกสาขาแต่ละจุดก็คือบรรพบุรุษร่วมกัน ปลายสุดของสาขาเป็นตัวแทนสปีชีส์ปัจจุบันและกิ่งต่าง ๆ เป็นตัวแทนบรรพบุรุษร่วมกันของสปีชีส์ต่าง ๆ เพื่ออธิบายความสัมพันธ์นี้ ดาร์วินกล่าวว่า สิ่งมีชีวิตทั้งหมดเป็นญาติกัน ซึ่งหมายความว่าสิ่งมีชีวิตทั้งหมดต้องสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเพียงไม่กี่รูปแบบ หรือแม้แต่บรรพบุรุษร่วมกัน เขาเรียกว่ากระบวนการนี้ว่า การสืบเชื้อสายพร้อมกับการเปลี่ยนแปลง (descent with modification)
ดาร์วินพิมพ์ทฤษฎีวิวัฒนาการผ่านการคัดเลือกโดยธรรมชาติในหนังสือ กำเนิดสปีชีส์ (On the Origin of Species) ในปี 2402 ทฤษฎีของเขาแสดงว่า สิ่งมีชีวิตทั้งหมดรวมทั้งมนุษย์ เป็นผลผลิตของกระบวนการธรรมชาติที่เป็นไปอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันกลุ่มศาสนาต่าง ๆ ก็ยังคัดค้านประพจน์ว่า สิ่งมีชีวิตทั้งหมดในโลกมีบรรพบุรุษรวมกัน เทียบกับการสนับสนุนทฤษฎีถึง 99% ในชุมชนนักวิทยาศาสตร์
เหตุของความหลากหลาย
ทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติของดาร์วินเป็นฐานของทฤษฎีวิวัฒนาการปัจจุบัน งานทดลองและข้อสังเกตของเขาได้แสดงว่าสิ่งมีชีวิตในกลุ่มประชากรแตกต่างกัน ว่าความหลากหลายบางอย่างเช่นนี้สืบมาจากบรรพบุรุษ และการคัดเลือกโดยธรรมชาติมีผลต่อความแตกต่างเหล่านี้ แต่เขาก็ไม่ได้อธิบายถึงเหตุความต่างอย่างถูกต้อง
เหมือนกับนักธรรมชาติวิทยาก่อน ๆ ดาร์วินคิดผิดว่า ลักษณะที่สืบทอดมาเช่นนี้เป็นผลของการใช้หรือไม่ได้ใช้ โดยลักษณะที่ได้ในช่วงชีวิตสามารถตกทอดไปถึงลูกหลาน เขาพยายามหาตัวอย่าง เช่น นกขนาดใหญ่ที่หากินที่พื้นควรมีขาแข็งแรงขึ้นเนื่องจากต้องใช้ขา และปีกที่อ่อนแอลงเพราะไม่ได้ใช้ จนกระทั่งบินไม่ได้เหมือนกับนกกระจอกเทศ ซึ่งเป็นความเข้าใจผิดที่เรียกว่า การสืบทอดลักษณะที่ได้ (Inheritance of acquired characteristics) โดยเป็นส่วนของทฤษฎีการเปลี่ยนสภาพของสปีชีส์ (transmutation of species) ที่ลามาร์กได้เสนอในปี 2352 ดาร์วินได้ตั้งทฤษฎีไม่ได้การที่เขาเรียกว่า pangenesis เพื่ออธิบายว่า ลักษณะที่ได้สามารถสืบทอดต่อไปได้อย่างไร แต่ในคริสต์ทศวรรษ 1880 การทดลองของนักชีววิทยาวิวัฒนาการชาวเยอรมันออกัส ไวส์แมนน์ ก็ได้แสดงว่า ลักษณะที่เกิดจากการใช้หรือไม่ใช้สืบทอดไม่ได้ ดังนั้น ทฤษฎีของลามาร์กจึงได้ตกไป
ข้อมูลจำเป็นเพื่ออธิบายว่า ลักษณะใหม่จะสืบทอดจากพ่อแม่ไปยังลูกได้อย่างไรมาจากงานพันธุศาสตร์บุกเบิกของเกรกอร์ เม็นเดิล งานทดลองปลูกถั่วลันเตาหลายชั่วยุคของเม็นเดิลแสดงว่า การสืบทอดเกิดจากการแยกและการสับเปลี่ยนข้อมูลพันธุกรรมเมื่อเซลล์สืบพันธุ์เกิดแล้วนำข้อมูลมารวมใหม่ในช่วงผสมพันธุ์ ซึ่งคล้ายกับการสับไพ่สองมือ คือสิ่งมีชีวิตจะได้ไพ่สับแบบสุ่มครึ่งหนึ่งมาจากพ่อหรือแม่ และอีกครึ่งหนึ่งมาจากอีกฝ่ายหนึ่ง เม็นเดิลเรียกข้อมูลนี้ว่า "ปัจจัย" (factors) ซึ่งต่อมาภายหลังจึงเรียกว่า ยีน อันเป็นหน่วยพื้นฐานของการสืบทอดพันธุกรรมในสิ่งมีชีวิต เป็นตัวบรรจุข้อมูลที่กำหนดพัฒนาการทางกายภาพและพฤติกรรม
ยีนประกอบด้วยดีเอ็นเอ ซึ่งเป็นโมเลกุลยาวอันประกอบด้วยโมเลกุลย่อย ๆ ที่เรียกว่านิวคลีโอไทด์ ข้อมูลทางพันธุกรรมจะเข้ารหัสเป็นลำดับนิวคลีโอไทด์โดยเป็นส่วนของดีเอ็นเอ คล้ายกับลำดับตัวอักษรในคำต่าง ๆ เป็นตัวบันทึกข้อมูล ยีนก็เหมือนกับวิธีการสั้น ๆ ที่บันทึกด้วยตัวหนังสือจากชุดอักษรดีเอ็นเอ เมื่อรวมกัน ยีนทั้งหมดเหล่านี้จะให้ข้อมูลพอเป็น "คู่มือ" ในการสร้างและดำเนินการสิ่งมีชีวิต แต่วิธีการสั้น ๆ ที่บันทึกด้วยอักษรดีเอ็นเอก็สามารถเปลี่ยนได้เพราะการกลายพันธุ์ ซึ่งอาจเปลี่ยนข้อมูลที่ยีนเก็บไว้
ภายในเซลล์ ยีนจะอยู่ในโครโมโซม ซึ่งเป็นตัวบรรจุยีน กระบวนการสับเปลี่ยนโครโมโซมจะมีผลเป็นยีนสับแล้วรวมกันทำให้เป็นยีนรูปแบบโดยเฉพาะในสิ่งมีชีวิตรุ่นลูก เนื่องจากยีนมีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกันในช่วงพัฒนาการของสิ่งมีชีวิต การรวมเป็นยีนแบบใหม่ ๆ เพราะการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ อาจเพิ่มความหลากหลายของยีนในกลุ่มประชากรได้แม้ถ้าไร้การกลายพันธุ์ ความแตกต่างทางพันธุกรรมของกลุ่มประชากรหนึ่งก็อาจเพิ่มขึ้นด้วย เมื่อสมาชิกของกลุ่มผสมพันธุ์กับสมาชิกจากอีกกลุ่มหนึ่ง เป็นเหตุให้มีการโอนยีนระหว่างกลุ่มประชากร ซึ่งอาจเพิ่มยีนที่ไม่เคยมีมาก่อนในกลุ่มประชากร
วิวัฒนาการไม่ใช่เป็นกระบวนการแบบสุ่ม/แบบบังเอิญ คือแม้ว่าดีเอ็นเอจะกลายพันธุ์แบบสุ่ม แต่การคัดเลือกโดยธรรมชาติก็ไม่ใช่กระบวนการสุ่ม เพราะสิ่งแวดล้อมจะกำหนดโอกาสความสำเร็จทางการสืบพันธุ์ วิวัฒนาการเป็นผลที่เลี่ยงไม่ได้เพราะสิ่งมีชีวิตสร้างผู้แทนตัวเองโดยทำสำเนาดีเอ็นเอได้ไม่สมบูรณ์ และทำสืบกันเป็นพัน ๆ ล้านปีภายใต้ความกดดันคัดเลือกของสิ่งแวดล้อม
ผลของวิวัฒนาการ/การคัดเลือกโดยธรรมชาติก็ไม่ใช่สิ่งมีชีวิตที่สมบูรณ์ทุกอย่าง แต่เป็นสิ่งมีชีวิตที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมปัจจุบัน การคัดเลือกโดยธรรมชาติไม่ใช่เป็นการก้าวหน้าไปสู่จุดหมายสูงสุด ไม่ใช่เป็นความพยายามเพื่อได้สิ่งมีชีวิตที่ก้าวหน้ายิ่งขึ้น ฉลาดขึ้น หรือซับซ้อนขึ้น ยกตัวอย่างเช่น หมัด ซึ่งเป็นปรสิตไร้ปีก สืบสายมาจากแมลงปีกในอันดับ Mecoptera และงูก็เป็นกิ้งก่าที่ไม่จำเป็นต้องมีแขนขาอีก แม้งูเหลือมจะยังมีโครงสร้างเล็ก ๆ ซึ่งเป็นส่วนเหลือค้างจากขาหลังของบรรพบุรุษ สิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เป็นเพียงผลของความหลายหลากที่ประสบความสำเร็จหรือความล้มเหลว ขึ้นอยู่กับปัจจัยสิ่งแวดล้อมในเวลานั้น ๆ
การเปลี่ยนแปลงทางสิ่งแวดล้อมอย่างรวดเร็วปกติจะเป็นเหตุให้เกิดการสูญพันธุ์ ในบรรดาสปีชีส์ที่เคยมีในโลก 99.9% ได้สูญพันธุ์ไปแล้ว ตั้งแต่สิ่งมีชีวิตได้เกิดในโลก มีการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ 5 ครั้งที่ลดความหลากหลายของสปีชีส์อย่างมหาศาลและฉับพลัน ครั้งหลังสุด คือเหตุการณ์การสูญพันธุ์ในยุคครีเทเชียส-พาลิโอจีน เกิดขึ้นเมื่อ
การเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจง
การเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจงเป็นเหตุให้ความถี่อัลลีลเปลี่ยนไปภายในกลุ่มประชากรของสปีชีส์ อัลลีลเป็นแบบต่าง ๆ ของยีนโดยเฉพาะ ๆ ซึ่งกำหนดลักษณะสืบสายพันธุ์ที่ต่าง ๆ กันระหว่างบุคคลรวมทั้งสีผม สีผิว สีตา และหมู่โลหิต
การเปลี่ยนความถี่ยีนจะไม่เพิ่มอัลลีลแบบใหม่ ๆ ในกลุ่มประชากร แต่อาจลดความหลากหลายโดยลบอัลลีลแบบต่าง ๆ ออก การเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจงมีเหตุจากการสุ่มตัวอย่าง (ที่ไม่เจาะจง) ของอัลลีล การสุ่มตัวอย่างสัมบูรณ์จะไม่มีอิทธิพลจากปัจจัยภายนอก คล้ายกับหยิบลูกหินที่มีขนาดและน้ำหนักเดียวกันแต่มีสีต่างกันโดยสุ่มจากถุง สิ่งมีชีวิตแต่ละรุ่นจะมีอัลลีลที่สุ่มตัวอย่างได้จากรุ่นที่แล้ว โดยความบังเอิญจะกำหนดว่าสิ่งมีชีวิตนั้นจะรอดชีวิต สืบพันธุ์ แล้วถ่ายทอดตัวอย่างอัลลีลของตนไปยังลูกหลานหรือไม่ ความถี่อัลลีลของกลุ่มประชากรหนึ่งก็คือ อัตราของอัลลีลรูปแบบหนึ่งของยีนเทียบกับอัลลีลแบบอื่น ๆ ในกลุ่มประชากรนั้น
การเปลี่ยนความถี่ยีนจะมีผลต่อกลุ่มประชากรที่เล็กมากกว่ากลุ่มที่ใหญ่กว่า
หลัก Hardy-Weinberg
หลัก Hardy-Weinberg อ้างว่า กลุ่มประชากรใหญ่ที่ถึงดุลยภาพ Hardy-Weinberg จะไม่เปลี่ยนความถี่ของอัลลีลในสิ่งมีชีวิตรุ่นต่อ ๆ ไป แม้แต่กลุ่มขนาดพอสมควรก็จะถึงจุดดุลยภาพนี้ได้ยาก เพราะต้องผ่านข้อแม้ 5 อย่าง
กลุ่มประชากรที่อยู่ในดุลยภาพ Hardy-Weinberg อุปมาเหมือนกับไพ่ป๊อก 52 ใบ ไม่ว่าจะสับไพ่กี่ครั้ง ก็จะไม่เติมใบใหม่และเอาใบที่มีออก ไพ่แต่ละใบอุปมาเหมือนกับอัลลีลที่อยู่ในกลุ่มประชากร
คอคอดประชากร
คอคอดประชากร (population bottleneck) จะเกิดเมื่อประชากรของสปีชีส์ลดจำนวนลงอย่างฮวบฮาบภายในเวลาสั้น ๆ เนื่องจากปัจจัยภายนอก ในคอคอดประชากรสัมบูรณ์ การลดจำนวนประชากรจะไม่นิยมอัลลีลใดหนึ่ง ๆ โดยเฉพาะ สิ่งมีชีวิตแต่ละหน่วยจะรอดชีวิตโดยสุ่มอย่างสมบูรณ์ คอคอดประชากรสามารถลดหรือกำจัดความแตกต่างทางพันธุกรรมจากกลุ่มประชากร การเปลี่ยนความถี่ยีนหลังจากคอคอดอาจจะลดความหลากหลายทางพันธุกรรมยิ่งขึ้นอีก ซึ่งอาจจะทำให้กลุ่มประชากรเสี่ยงสูญพันธ์เนื่องจากความกดดันคัดเลือกอื่น ๆ
ปรากฏการณ์ผู้ก่อตั้ง
ปรากฏการณ์ผู้ก่อตั้ง (founder effect) จะเกิดเมื่อกลุ่มเล็กจากกลุ่มที่ใหญ่กว่าแยกออกแล้วตั้งกลุ่มใหม่ขึ้น บ่อยครั้งเนื่องจากการแบ่งแยกทางภูมิภาค ความถี่อัลลีลของกลุ่มใหม่นี้น่าจะต่างจากกลุ่มเดิม จึงอาจเปลี่ยนความสามัญของอัลลีลหนึ่ง ๆ ในกลุ่ม ผู้ก่อตั้งกลุ่มจึงเป็นตัวตัดสินปัจจัยทางพันธุกรรมและกำหนดความอยู่รอดของกลุ่มใหม่เป็นหลายชั่วยุค
ยกตัวอย่างคือ การอพยพของคนอะมิชเยอรมันไปยังรัฐเพนซิลเวเนียในปี พ.ศ. 2287 ผู้ก่อตั้งกลุ่มคู่หนึ่งมีการเติบโตทางกระดูกผิดปกติเนื่องจากอัลลีลแบบด้อย เป็นอาการที่เรียกว่า Ellis-van Creveld syndrome เพราะคนอะมิชมักจะเคร่งศาสนาและแยกอยู่ต่างหาก จึงแต่งงานระหว่างกันเองเป็นหลายชั่วยุค ความถี่อัลลีลของโรคในประชากรอะมิชจึงสูงกว่าที่พบในกลุ่มประชากรทั่วไปมาก
ทฤษฎีสังเคราะห์ในปัจจุบัน
ทฤษฎีวิวัฒนาการแบบสังเคราะห์ในปัจจุบัน (modern evolutionary synthesis) อาศัยแนวคิดว่า กลุ่มประชากรต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิตจะมีความหลากหลายทางพันธุกรรมอย่างสำคัญ โดยมีเหตุจากการกลายพันธุ์และการผสมรวมตัวใหม่ของยีนในระหว่างการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ ทฤษฎีกำหนดวิวัฒนาการว่าเป็นความเปลี่ยนแปลงความถี่อัลลีลภายในกลุ่มประชากรหนึ่งเนื่องจากการเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจง การโอนยีน และการคัดเลือกโดยธรรมชาติ โดยเน้นการคัดเลือกโดยธรรมชาติว่าเป็นกลไกสำคัญที่สุด และความเปลี่ยนแปลงใหญ่ ๆ จะเป็นผลของการสะสมการเปลี่ยนแปลงน้อย ๆ อย่างค่อยเป็นค่อยไปเป็นเวลานาน
ทฤษฎีวิวัฒนาการแบบสังเคราะห์ในปัจจุบัน เป็นผลของของการรวมสาขาวิทยาศาสตร์หลายสาขาเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างความเข้าใจอย่างหล่อหลอมเกี่ยวกับทฤษฎีวิวัฒนาการ ในคริสต์ทศวรรษ 1920 นักชีววิทยา-สถิติชาวอังกฤษโรนัลด์ ฟิชเช่อร์, ชาวอินเดีย-อังกฤษ J.B.S. Haldane, และนักพันธุศาสตร์ชาวอเมริกันซิวอัลล์ ไรท์ ได้รวมทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติของดาร์วินกับแบบจำลองทางสถิติของพันธุศาสตร์แบบเม็นเดิล และสร้างสาขาพันธุศาสตร์ประชากรใหม่
ในทศวรรษ 1930 และ 1940 มีการพยายามเพื่อรวมพันธุศาสตร์ประชากร กับสังเกตการณ์ของนักธรรมชาติวิทยาในเรื่องการกระจายตัวของสปีชีส์พร้อมทั้งสปีชีส์ย่อย และกับการวิเคราะห์บันทึกซากดึกดำบรรพ์ เพื่อสร้างแบบจำลองวิวัฒนาการแบบเอกภาพ การประยุกต์ใช้หลักพันธุศาสตร์กับกลุ่มประชากรในธรรมชาติ โดยบุคคลต่าง ๆ เช่น นักพันธุศาสตร์ชาวยูเครน-อเมริกัน Theodosius Dobzhansky และนักชีววิทยาวิวัฒนาการชาวเยอรมัน Ernst Mayr ได้ขยายความเข้าใจเรื่องกระบวนการวิวัฒนาการ
หนังสือ พันธุศาสตร์กับกำเนิดสปีชีส์ (Genetics and the Origin of Species) ปี 2480 ของ Dobzhansky ได้เชื่อมความเข้าใจระหว่างพันธุศาสตร์กับชีววิทยา โดยแสดงงานคณิตศาสตร์ของนักพันธุศาสตร์ประชากรในรูปแบบที่เป็นประโยชน์ต่อนักชีววิทยา และโดยแสดงว่า เทียบกับแบบจำลองรุ่นต้น ๆ ของนักพันธุศาสตร์ประชากร ประชากรในธรรมชาติ (wild) มีความแตกต่างทางพันธุกรรมเมื่อสปีชีส์ย่อยแยกกันอยู่โดด ๆ มากกว่าที่เผื่อไว้ในแบบจำลอง และมีการเก็บรักษาความแตกต่างทางพันธุกรรมในยีนด้อย (recessive) มากกว่าที่เผื่อไว้
ส่วนนักบรรพชีวินวิทยาชาวอเมริกัน George Gaylord Simpson รวมการวิเคราะห์ทางสถิติของบันทึกซากดึกดำบรรพ์เข้าในศาสตร์บรรพชีวินวิทยา แล้วแสดงวิถีวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตแบบแบ่งเป็นสาขาโดยไม่ได้ดำเนินเป็นเส้นเดียว ซึ่งเข้ากับรูปแบบที่ทฤษฎีแบบสังเคราะห์ในปัจจุบันได้พยากรณ์
บันทึกซากดึกดำบรรพ์
งานวิจัยในสาขาบรรพชีวินวิทยาซึ่งศึกษาซากดึกดำบรรพ์ สนับสนุนไอเดียว่าสิ่งมีชีวิตทั้งหมดเป็นญาติกัน ซากดึกดำบรรพ์เป็นหลักฐานแสดงความเปลี่ยนแปลงที่สะสมในสิ่งมีชีวิตเป็นระยะเวลานาน อันนำมาสู่ความหลากหลายของสิ่งมีชีิวิตดังที่เห็นในปัจจุบัน ซากดึกดำบรรพ์เองจะแสดงโครงสร้างสิ่งมีชีวิตและความสัมพันธ์ของมันกับสปีชีส์อื่น ๆ ทั้งที่ยังอยู่และสูญพันธุ์ไปแล้ว และช่วยนักบรรพชีวินวิทยาให้สร้างต้นไม้ลำดับญาติ (family tree) สำหรับสิ่งมีชีวิตทั้งหมดบนโลก
ต่อมาทฤษฎีว่า ความเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยาของโลกดำเนินไปอย่างค่อย ๆ เป็นค่อย ๆ ไป โดยเฉพาะทฤษฎีของนักธรรมชาติวิทยาชาวสก็อต James Hutton และนักธรณีวิทยาชาวอังกฤษ Charles Lyell ก็ได้แทนที่ทฤษฎีของกูว์วีเย อย่างไรก็ดี หลักฐานที่ได้พบแล้วทั้งหมดในบันทึกซากดึกดำบรรพ์ สนับสนุนแนวคิดว่ามีการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ ๆ ดังนั้น ไอเดียทั่ว ๆ ไปของทฤษฎีมหาวิบัติจึงยังเป็นสมมติฐานที่สมเหตุผล อย่างน้อยก็เกี่ยวกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสิ่งมีชีวิตดังที่พบในบันทึกซากดึกดำบรรพ์
ปัจจุบัน มีซากดึกดำบรรพ์ที่ได้ค้นพบแล้วระบุแล้วเป็นจำนวนมาก ซึ่งเป็นเหมือนกับบันทึกกาลานุกรมของวิวัฒนาการ และให้ตัวอย่างของสปีชีส์ช่วงเปลี่ยนสภาพ (transitional species) ที่แสดงการสืบสายพันธุ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตในปัจจุบันกับในอดีต
ตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพอันหนึ่งก็คือไดโนเสาร์สกุล Archaeopteryx ซึ่งเป็นสัตว์โบราณที่มีลักษณะของสัตว์เลื้อยคลานอย่างชัดเจน (เช่น หางยาวที่มากด้วยกระดูก และฟันรูปทรงกรวย) แต่ก็ยังมีลักษณะคล้ายสัตว์ปีก (เช่น ขนนก และกระดูกหน้าอกนก [Furcula]) เป็นหลักฐานแสดงว่า สัตว์เลื้อยคลานและสัตว์ปีกปัจจุบันมีบรรพบุรุษร่วมกัน
กายวิภาคเปรียบเทียบ
ศาสตร์ที่เปรียบเทียบส่วนคล้ายกันระหว่างสิ่งมีชีวิตไม่ว่าจะเป็นรูปร่างหรือลักษณะอวัยวะ ก็คือ สัณฐานวิทยา เป็นวิธีการจัดสิ่งมีชีวิตเข้าในกลุ่มที่สัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด ที่ได้ใช้มาเป็นเวลานานแล้ว และทำโดยเปรียบเทียบโครงสร้างของสิ่งมีชีวิตที่โตเต็มที่แล้วของสปีชีส์ต่าง ๆ หรือเปรียบเทียบรูปแบบต่าง ๆ ที่เซลล์เจริญเติบโต แบ่งตัว และแม้แต่เปลี่ยนย้ายที่ในช่วงพัฒนาการของสิ่งมีชีวิต
อนุกรมวิธาน
อนุกรมวิธานเป็นสาขาของชีววิทยาที่ตั้งชื่อและจัดหมวดหมู่สิ่งมีชีวิตทั้งหมด นักวิทยาศาสตร์อาศัยความคล้ายคลึงกันทางสัณฐานและพันธุกรรมเพื่อช่วยจัดสิ่งมีชีวิตตามความสัมพันธ์ทางบรรพบุรุษ ยกตัวอย่างเช่น ลิงอุรังอุตัง กอริลลา ชิมแปนซี และมนุษย์ล้วนจัดอยู่ในหน่วยอนุกรมวิธานเดียวกันคือ วงศ์ Hominidae (ลิงใหญ่) เพราะความคล้ายคลึงกันทางสัณฐานที่มาจากบรรพบุรุษร่วมกัน (ซึ่งเรียกว่า homology หรือแปลได้ว่า การมีกำเนิดเดียวกัน)
หลักฐานที่ชัดเจนของวิวัฒนาการมาจากการวิเคราะห์โครงสร้างที่มีกำเนิดเดียวกัน (homologous) เป็นโครงสร้างในสปีชีส์ต่าง ๆ ที่ไม่ทำหน้าที่เดียวกันแต่กลับมีโครงสร้างคล้าย ๆ กัน เช่น กรณีแขนขาท่อนปลายของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
ขาหน้า/แขนของมนุษย์ เสือและแมว วาฬ และค้างคาว ล้วนแต่มีโครงสร้างกระดูกคล้ายกันอย่างน่าแปลกใจ แต่กลับทำหน้าที่ต่างกัน กระดูกเดียวกันที่เป็นปีกใช้บินของค้างคาว ก็เป็นครีบใช้ว่ายน้ำของวาฬ "การออกแบบ" เช่นนี้ไม่สมเหตุผลถ้าไม่เกี่ยวข้องกันและสร้างเพื่อทำหน้าที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะ ทฤษฎีวิวัฒนาการสามารถอธิบายโครงสร้างมีกำเนิดเดียวกันเช่นนี้ คือ สัตว์ทั้งสี่มีบรรพบุรุษร่วมกัน และแต่ละชนิดได้วิวัฒนาการไปมีลักษณะต่าง ๆ กันภายในหลายชั่วยุค โดยการเป็นแขน/ขาหน้าที่ปรับใช้ทำการต่าง ๆ กัน
แต่การเปรียบเทียบทางกายวิภาคก็สามารถทำให้เข้าใจผิดได้ เพราะความคล้ายคลึงกันไม่ได้หมายความว่าต้องสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด คือ สิ่งมีชีวิตที่มีสิ่งแวดล้อมเหมือนกันบ่อยครั้งจะพัฒนามีลักษณะทางกายเหมือนกัน เป็นกระบวนการที่เรียกว่า วิวัฒนาการเบนเข้า (convergent evolution) เช่น ทั้งปลาฉลามและโลมาก็มีรูปร่างกายคล้าย ๆ กัน แต่ก็เป็นญาติที่ห่างไกลกันมาก เพราะฉลามเป็นปลาและโลมาเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ความคล้ายคลึงกันเช่นนี้มีเหตุเพราะกลุ่มประชากรทั้งสองได้รับความกดดันคัดเลือกแบบเดียวกัน ในกลุ่มทั้งสอง ความเปลี่ยนแปลงเพื่อช่วยว่ายน้ำได้การคัดเลือกมากกว่า ดังนั้น ตามกาลเวลา สัตว์ทั้งสองจึงพัฒนารูปร่างสัณฐานที่คล้ายกัน แม้ว่าจะไม่ได้เป็นญาติใกล้ชิดกัน
คัพภวิทยา
ในบางกรณี การเปรียบเทียบโครงสร้างทางกายวิภาคในเอ็มบริโอ/ตัวอ่อนของสปีชีส์สองชนิดหรือมากกว่านั้น จะให้หลักฐานการมีบรรพบุรุษร่วมกันที่อาจไม่ชัดเจนถ้าเปรียบเทียบสิ่งมีชีวิตที่โตเต็มที่แล้ว เพราะเมื่อเอ็มบริโอพัฒนาขึ้น โครงสร้างที่มีกำเนิดเดียวกันอาจมองไม่เห็น หรืออาจมีหน้าที่ต่างกัน มูลฐานส่วนหนึ่งของการจัดกลุ่มสัตว์มีกระดูกสันหลัง (รวมทั้งมนุษย์) ก็คือการมีหาง (ยื่นเกินทวารหนัก) และมีส่วนที่เรียกว่า Pharyngeal arch โดยโครงสร้างทั้งสองจะปรากฏในช่วงพัฒนาการของเอ็มบริโอซึ่งอาจจะไม่ชัดเจนในสัตว์โต
เพราะความคล้ายคลึงทางสัณฐานในเอ็มบริโอในสปีชีส์ต่าง ๆ ในช่วงพัฒนาการ ครั้งหนึ่งจึงเคยเชื่อกันว่า เอ็มบริโอจะพัฒนาซ้ำประวัติวิวัฒนาการ ดังนั้น เอ็มบริโอมนุษย์จะพัฒนาผ่านระยะสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก แล้วระยะสัตว์เลื้อยคลาน ก่อนจะพัฒนาเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วนม แต่การซ้ำรอยเช่นนี้ที่บ่อยครั้งเรียกว่า ทฤษฎีการซ้ำรอยวิวัฒนาการ (recapitulation theory) ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ แต่สิ่งที่เกิดจริง ๆ ก็คือ พัฒนาการในระยะแรกจะคล้ายกันในสิ่งมีชีวิตกลุ่มใหญ่ ๆ ยกตัวอย่างเช่น ในเอ็มบริโอระยะต้น ๆ สัตว์มีกระดูกสันหลังทั้งหมดจะปรากฏเหมือนกันมาก แต่ก็ไม่เหมือนสปีชีส์บรรพบุรุษใด ๆ เมื่อพัฒนาการต่อไป ลักษณะเฉพาะ ๆ ก็จะงอกออกจากรูปแบบพื้นฐานเช่นนั้น
โครงสร้างเหลือค้าง
ลักษณะต้นกำเนิดเดียวกัน จะรวมกลุ่มโครงสร้างพิเศษที่มีร่วมกันซึ่งเรียกว่า โครงสร้างเหลือค้าง (vestigial structures) โดยคำว่า เหลือค้าง (vestigial) หมายถึงส่วนต่าง ๆ ที่มีประโยชน์น้อยมากหรือไม่มี ต่อสิ่งมีชีวิตที่มี โครงสร้างที่ไร้เหตุผลเช่นนี้เป็นส่วนเหลือของอวัยวะสำคัญในบรรพบุรุษ ตัวอย่างเช่น วาฬมีกระดูกเหลือค้างที่น่าจะเป็นส่วนกระดูกขาของบรรพบุรุษที่เดินบนบก
ชีวภูมิศาสตร์
ชีวภูมิศาสตร์ (Biogeography) เป็นการศึกษาการกระจายสปีชีส์ไปสู่ภูมิภาคต่าง ๆ หลักฐานจากชีวภูมิศาสตร์โดยเฉพาะจากเกาะต่าง ๆ ที่อยู่โดด ๆ มีบทบาทสำคัญทำให้ดาร์วินและวอลเลซเชื่อว่า สปีชีส์ต่าง ๆ ได้วิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษร่วมกันโดยแตกเป็นสาขา ๆ
เกาะต่าง ๆ บ่อยครั้งมีสปีชีส์เฉพาะถิ่น ๆ ที่ไม่พบที่อื่น ๆ แต่สปีชีส์เหล่านี้มักจะเป็นญาติกับสปีชีส์ที่พบในทวีปที่ใกล้ที่สุด นอกจากนั้นแล้ว เกาะมักจะมีสัตว์เป็นกลุ่ม ๆ ที่เป็นญาติใกล้ชิดแต่มีวิถีชีวิตเฉพาะนิเวศ (ecological niche) ที่ต่างกันมาก ซึ่งก็คือมีวิธีทำมาหากินที่ต่างกันในสิ่งแวดล้อมเดียวกัน กลุ่มต่าง ๆ เหล่านี้เกิดจากระบวนการแผ่ขยายของการปรับตัว (adaptive radiation) ที่บรรพบุรุษสปีชีส์เดียวได้ตั้งอาณานิคมบนเกาะหนึ่งอันมีวิถีชีวิตต่าง ๆ ที่ยังไม่มีสัตว์อื่นเอา แล้วจึงวิวัฒนาการเกิดความหลากหลายกลายเป็นสปีชีส์ต่าง ๆ ที่ปรับตัวให้เข้ากับวิถีชีวิตที่ยังว่างอยู่เหล่านั้น
ตัวอย่างที่ศึกษาเป็นอย่างดีรวมทั้งนกจาบปีกอ่อนของดาร์วิน 13 สปีชีส์ที่เป็นนกเฉพาะถิ่นของหมู่เกาะกาลาปาโกส และนกในวงศ์ย่อย Carduelinae ในฮาวาย ซึ่งก่อนจะสูญพันธุ์ไปเพราะมนุษย์ เป็นกลุ่มนกมีจำนวน 60 สปีชีส์ซึ่งมีวิถีชีวิตเฉพาะทางนิเวศหลายหลาก และล้วนสืบเชื้อสายมากจากบรรพบุรุษคล้ายนกกระจาบปีกอ่อนที่ได้มาถึงหมู่เกาะฮาวายเมื่อ อีกตัวอย่างหนึ่งก็คือกลุ่มพืชในวงศ์ทานตะวันที่เรียกว่า Silversword alliance ซึ่งเป็นสปีชีส์พืชตลอดปีที่มีอยู่เฉพาะในหมู่เกาะฮาวาย ในแหล่งที่อยู่ต่าง ๆ ที่หลายหลาก มีรูปร่างขนาดที่ต่าง ๆ กันรวมทั้งเป็นไม้ต้น ไม้พุ่ม และที่เป็นเหมือนเสื่อติดกับพื้น แต่กลับผสมพันธุ์กันเองได้และกับสปีชีส์ในเผ่า Madieae (tarweed) ที่พบในฝั่งตะวันตกของอเมริกาเหนือได้ จึงดูเหมือนว่า tarweed ได้ตั้งอาณานิคมในฮาวายในอดีต แล้วแผ่ปรับตัวเป็นพืชกลุ่ม Silversword alliance
อณูชีววิทยา
สิ่งมีชีวิตที่ยังมีอยู่ทั้งหมด (อาจยกเว้น ไวรัสแบบอาร์เอ็นเอ) มีดีเอ็นเอ ที่มีข้อมูลทางกรรมพันธุ์ ส่วนยีนก็คือกลุ่มดีเอ็นเอเช่นนี้ ซึ่งมีอิทธิพลต่อลักษณะต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิต ยีนจะกำหนดรูปร่างทั่วไปและพฤติกรรมบางส่วนของสิ่งมีชีวิต ถ้าสิ่งมีชีวิตสองชนิดเป็นญาติใกล้ชิด ดีเอ็นเอของพวกมันก็จะคล้ายกันมาก ในนัยตรงข้าม สิ่งมีชีวิตสองชนิดยิ่งห่างกันเท่าไร ดีเอ็นเอก็จะต่างกันเท่านั้น ยกตัวอย่างเช่น พี่น้องจะใกล้ชิดกันอย่างยิ่ง จึงมีดีเอ็นเอที่คล้ายกันมาก ในขณะที่ลูกพี่ลูกน้องห่างกันมากกว่า ดีเอ็นเอจึงต่างกันมากกว่า
ความคล้ายคลึงกันของดีเอนเอจึงสามารถใช้กำหนดความสัมพันธ์กันระหว่างสปีชีส์ เหมือนกับที่สามารถใช้กำหนดความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ยกตัวอย่างเช่น การเปรียบเทียบชิมแปนซีกับกอริลลาและมนุษย์แสดงว่า ชิมแปนซีกับมนุษย์มีดีเอ็นเอคล้ายคลึงกันจนอาจถึง 96% ซึ่งแสดงว่ามนุษย์เป็นญาติกับชิมแปนซี โดยใกล้ชิดกว่าที่ทั้งสองเป็นญาติกับกอริลลา
สาขาอณูอนุกรมวิธาน (molecular systematics) วัดความคล้ายคลึงกันของโมเลกุลเหล่านี้แล้วใช้ข้อมูลเพื่อแสดงว่า สิ่งมีชีวิตต่าง ๆ สัมพันธ์ทางวิวัฒนาการกันอย่างไร ซึ่งช่วยสร้าง ต้นไม้ความสัมพันธ์ (relationship tree) เกี่ยวกับวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตในโลก และช่วยไขความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตที่มีบรรพบุรุษร่วมกันในอดีตที่ไกล จนกระทั่งไม่ปรากฏรูปร่างอะไร ๆ เหมือนกันภายนอก
การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น
การคัดเลือกพันธุ์เป็นการเพาะพันธุ์พืชและสัตว์เลี้ยงโดยเฉพาะ มนุษย์เป็นผู้กำหนดว่า สัตว์หรือพืชไหนจะสืบพันธุ์ต่อไป และพืชสัตว์รุ่นลูกหน่วยไหนจะรอดชีวิต ดังนั้น จึงเป็นผู้กำหนดยีนที่ถ่ายทอดต่อไปยังสิ่งมีชีวิตรุ่นต่อ ๆ ไป การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น (artificial selection) เช่นนี้มีผลสำคัญต่อวิวัฒนาการของสัตว์เลี้ยง ยกตัวอย่างเช่น มนุษย์ได้สร้างสุนัขพันธุ์ต่าง ๆ โดยการคัดเลือกพันธุ์ ขนาดที่ต่างกันระหว่างสุนัขพันธุ์ชีวาวากับเกรตเดนเป็นผลของการคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น และถึงแม้จะมีลักษณะร่างกายที่ต่างกันมาก สุนัขทั้งหมดก็วิวัฒนาการมาจากหมาป่าที่มนุษย์เริ่มไม่เกิน 15,000 ปีก่อนได้ปรับมาเป็นสัตว์เลี้ยง
การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้นก็ได้สร้างรูปแบบหลากหลายของพืชด้วย หลักฐานทางพันธุกรรมปี 2548 แสดงว่า การปรับข้าวโพดมาเป็นพืชเลี้ยงเกิดขึ้นเมื่อ 10,000 ปีก่อนในเม็กซิโกกลาง ก่อนจะปรับมาเลี้ยง ส่วนที่ทานได้ในข้าวโพดธรรมชาติทั้งเล็กและเก็บยาก ในปัจจุบัน ศูนย์เก็บข้าวโพด The Maize Genetics Cooperation • Stock Center ได้สะสมข้าวโพดกว่า 10,000 ชนิดทั้งที่เกิดจากการกลายพันธุ์แบบสุ่มและที่มีโครโมโซมหลากหลายโดยเกิดจากชนิดธรรมชาติเดิม
ในการคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น พันธุ์ใหม่หรือความหลากหลายที่เกิดจะเป็นการกลายพันธุ์โดยสุ่มที่มนุษย์ชอบใจ เทียบกับการคัดเลือกโดยธรรมชาติที่สปีชีส์ซึ่งรอดชีวิต จะมีการกลายพันธุ์โดยสุ่มที่มีประโยชน์ในสิ่งแวดล้อมที่ไม่เกี่ยวกับมนุษย์ แต่ทั้งในการคัดเลือกโดยธรรมชาติและโดยทำขึ้น ผลแตกต่างที่ได้ก็คือการกลายพันธุ์โดยสุ่มเช่นกัน โดยเป็นผลจากกระบวนการทางพันธุกรรมที่เหมือนกันโดยพื้นฐาน
ดาร์วินได้สังเกตอย่างระมัดระวังเห็นผลที่ได้จากการคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้นในสัตว์และพืช แล้วใช้เป็นหลักฐานสนับสนุนทฤษฎีการคัดเลือกโดยธรรมชาติของเขา หนังสือ กำเนิดสปีชีส์ ของเขามีมูลฐานไม่น้อยอยู่ที่สังเกตการณ์ความหลากหลายของนกพิราบเลี้ยง ดาร์วินเสนอว่า ถ้ามนุษย์สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงที่น่าทึงในสัตว์เลี้ยงในช่วงสั้น ๆ การคัดเลือกโดยธรรมชาติที่มีเวลาเป็นล้าน ๆ ปี ก็สามารถให้ผลเป็นความแตกต่างที่เห็นในสิ่งมีชีวิตปัจจุบันได้เหมือนกัน
วิวัฒนาการร่วมกัน
วิวัฒนาการร่วมกัน (Coevolution) เป็นกระบวนการที่สปีชีส์สองชนิดหรือมากกว่านั้นมีอิทธิพลทางวิวัฒนาการต่อกันและกัน สิ่งมีชีวิตทั้งหมดได้รับอิทธิพลจากสิ่งมีชีวิตรอบ ๆ ตัว แต่ว่าในวิวัฒนาการร่วมกัน มีหลักฐานว่า ลักษณะสืบสายพันธุ์ที่เกิดเป็นผลโดยตรงจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตสองชนิด
กรณีวิวัฒนาการร่วมกันที่ศึกษาอย่างกว้างขวางก็คือความสัมพันธ์ระหว่างมดสกุล Pseudomyrmex กับถั่วสกุล Acacia ซึ่งมดใช้เป็นอาหารและเป็นที่อยู่ สิ่งมีชีวิตทั้งสองสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดจนกระทั่งเกิดวิวัฒนาการโครงสร้างและพฤติกรรมพิเศษในสกุลทั้งสอง มดจะป้องกันถั่วจากสัตว์กินพืชและกำจัดเมล็ดของพืชคู่แข่งบนพื้นป่า ส่วนพืชวิวัฒนาการมีหนามใหญ่ที่มดใช้เป็นที่อยู่และมีส่วนดอกไม้โดยเฉพาะที่มดกิน
วิวัฒนาการร่วมกันไม่ได้หมายความว่ามดและถั่วเลือกประพฤติแบบเอื้ออาทร แต่ว่า ภายในประชากรกลุ่มหนึ่ง ความเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมเล็ก ๆ ในทั้งมดและถั่วเป็นประโยชน์ต่อกันและกัน ซึ่งเพิ่มโอกาสสืบทอดลักษณะดังที่ว่าไปยังรุ่นต่อไป และตามกาลเวลา การกลายพันธุ์ต่อ ๆ กันก็ได้สร้างความสัมพันธ์โดยเฉพาะที่เราเห็นทุกวันนี้
สปีชีส์
ถ้าสถานการณ์เหมาะสมและมีเวลาพอ วิวัฒนาการจะนำไปสู่การเกิดสปีชีสใหม่ แต่การนิยามคำว่าสปีชีส์ให้แม่นยำและครอบคลุมก็เป็นเรื่องยาก นักชีววิทยาวิวัฒนาการชาวเยอรมัน Ernst Mayr นิยามสปีชีส์ว่าเป็นประชากรหรือกลุ่มประชากรที่สมาชิกมีโอกาสผสมพันธุ์กัน แล้วมีลูกที่สามารถรอดชีวิตและสืบพันธุ์ได้ ดังนั้น สมาชิกของสปีชีส์หนึ่งจะไม่สามารถมีลูกที่อยู่รอดแล้วสืบพันธุ์ กับสมาชิกของสปีชีส์อื่น ๆ นักชีววิทยาได้ยอมรับนิยามนี้อย่างกว้างขวาง แม้ว่าจะไม่สามารถใช้กับสิ่งมีชีวิตบางอย่างเช่น แบคทีเรีย เพราะสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ
เพื่อจะให้เกิดสปีชีส์ใหม่ การแยกออกจากกันจะต้องมากพอที่กลุ่มประชากรทั้งสองไม่สามารถโอนยีนไปยังอีกลุ่มหนึ่งได้โดยสิ้นเชิง เมื่ออยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ต่างกัน กลุ่มที่แยกออกทั้งสองก็จะดำเนินตามวิถีวิวัฒนาการเฉพาะของตน แต่ละกลุ่มจะสั่งสมการกลายพันธุ์ที่ต่างกัน และอยู่ใต้ความกดดันคัดเลือกที่ต่างกัน ความเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมที่สั่งสม อาจมีผลเป็นกลุ่มประชากรทั้งสองไม่สามารถผสมพันธุ์กันแม้มารวมอยู่กันอีก
อุปสรรคที่กันไม่ให้ผสมพันธุ์กันได้มีทั้งแบบ prezygotic (กันการผสมพันธุ์หรือการปฏิสนธิ) หรือ postzygotic (อุปสรรคที่มีหลังจากปฏิสนธิ) และถ้าผสมพันธุ์กันไม่ได้อีกต่อไป ก็จะพิจารณาว่าเป็นคนละสปีชีส์
ผลของวิวัฒนาการตลอด 4 พันล้านปีก็คือ ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตรอบ ๆ ตัวเรา โดยประเมินว่ามี 1.75 ล้านสปีชีส์ที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน ปกติแล้ว กระบวนการเกิดสปีชีส์ใหม่เป็นเรื่องช้า เกิดขึ้นในช่วงเวลานานมาก ดังนั้น ที่จะสังเกตเห็นได้ในช่วงชีวิตมนุษย์ก็มีน้อยมาก แต่การเกิดสปีชีส์ใหม่ก็ยังเคยเห็นในสิ่งมีชีวิตปัจจุบัน และที่เกิดในอดีตก็ได้พบในบันทึกซากดึกดำบรรพ์
นักวิทยาศาสตร์ได้บันทึกการเกิดขึ้นของสปีชีส์ปลาหมอสีใหม่ 5 ชนิดจากบรรพบุรุษเดียวร่วมกันที่เริ่มแยกกันอยู่เมื่อ 5,000 ปีก่อนที่ทะเลสาบ Nagubago ในแอฟริกาตะวันออก หลักฐานว่าเป็นการเกิดสปีชีส์ใหม่ก็คือรูปร่างสัณฐานของปลาและการไม่ยอมผสมพันธุ์กันโดยธรรมชาติ คือ ปลาเหล่านี้มีพิธีกรรมการหาคู่ที่ซับซ้อนและมีสีหลายหลาก สีที่เปลี่ยนไปเพียงเล็กน้อยในสปีชีส์ใหม่ได้เปลี่ยนกระบวนการเลือกคู่ และชนิดใหม่ 5 อย่างที่เกิดขึ้นก็ไม่สามารถโน้มน้าวให้ผสมพันธุ์กับปลาต่างชนิดกันได้
กลไก
ทฤษฎีวิวัฒนาการเป็นเรื่องที่ยอมรับอย่างกว้างขวางในชุมชนนักวิทยาศาสตร์ เป็นตัวเชื่อมสาขาเฉพาะทางต่าง ๆ ของชีววิทยา เป็นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มั่นคงของสาขาชีววิทยา นักพันธุศาสตร์ชาวยูเครน-อเมริกันได้สรุปรวบยอดความสำคัญของทฤษฎีวิวัฒนาการไว้ว่า "ไม่มีอะไรในชีววิทยาที่สมเหตุผลยกเว้นเมื่อส่องด้วยแสงทฤษฎีวิวัฒนาการ"
- Theodosius Dobzhansky
อย่างไรก็ดี ทฤษฎีวิวัฒนาการก็ไม่ใช่อะไรที่อยู่นิ่ง ๆ ยังมีเรื่องต้องพิจารณาเกี่ยวกับกลไกที่ขับเคลื่อนกระบวนการวิวัฒนาการ ยกตัวอย่างเช่น อัตราความรวดเร็วที่กระบวนการเกิดขึ้นเป็นเรื่องยังไม่ยุติ อนึ่ง ยังเห็นต่างกันว่า สิ่งมีชีวิตหรือยีนเป็นตัวกำหนดหน่วยพื้นฐานของการเปลี่ยนแปลงทางวิวัฒนาการ
อัตราความเปลี่ยนแปลง
ดาร์วินและนักวิทยาศาสตร์ยุคเดียวกันมองวิวัฒนาการว่าเป็นกระบวนการที่ช้าและค่อยเป็นค่อยไป ต้นไม้วิวัฒนาการอาศัยแนวคิดว่า ความแตกต่างที่ลึกล้ำระหว่างสปีชีส์เป็นผลของการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ จำนวนมากที่ได้สะสมเป็นระยะเวลานาน
ทฤษฎีวิวัฒนาการแบบค่อยเป็นค่อยไป (Gradualism) มีพื้นฐานจากงานของนักธรณีวิทยาชาวสก็อต James Hutton และชาวอังกฤษ Charles Lyell มุมมองของพวกเขาแสดงว่า ความเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยาที่ลึกล้ำมาจากกระบวนการที่ทำงานต่อเนื่องค่อนข้างช้า ๆ ที่สะสมขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งเป็นอะไรที่ยังสามารถมองเห็นทุกวันนี้ นี้ตรงข้ามกับทฤษฎีมหาวิบัติที่เสนอว่า ความเปลี่ยนแปลงแบบฉับพลันมีเหตุในอดีตที่ไม่สามารถเห็นได้แล้ว นักวิทยาศาสตร์ต่อมาได้เลือกใช้มุมมองแบบค่อยเป็นค่อยไป
แต่มุมมองเช่นนี้ก็ดูเหมือนจะขัดแย้งกับบันทึกซากดึกดำบรรพ ซึ่งมักแสดงหลักฐานของสปีชีส์ใหม่ ๆ ที่ปรากฏอย่างฉับพลัน แล้วคงยืนในรูปนั้นเป็นเวลานาน ในคริสต์ทศวรรษ 1970 นักบรรพชีวินวิทยาชาวอเมริกัน Niles Eldredge และ Stephen Jay Gould จึงได้พัฒนาแบบจำลองทางทฤษฎีที่เสนอว่า แม้จะเป็นกระบวนการที่ช้าในมุมมองของมนุษย์ วิวัฒนาการจะมีช่วงเวลาที่การเปลี่ยนแปลงเกิดอย่างรวดเร็ว (โดยมีพิสัยระหว่าง 50,000-100,000 ปี) สลับกับเสถียรภาพเป็นเวลานาน เป็นทฤษฎีที่เรียกว่า ดุลยภาพเป็นพัก ๆ (punctuated equilibrium) ซึ่งสามารถอธิบายบันทึกซากดึกดำบรรพ์โดยไม่ขัดกับไอเดียของดาร์วิน
หน่วยความเปลี่ยนแปลง
หน่วยการคัดเลือก (unit of selection) สามัญอย่างหนึ่งของทฤษฎีวิวัฒนาการก็คือตัวสิ่งมีชีวิตเอง คือ การคัดเลือกโดยธรรมชาติจะเกิดขึ้นเมื่อความสำเร็จทางการสืบพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตหนึ่ง ๆ ดีขึ้นหรือแย่ลงเพราะเหตุลักษณะสืบสายพันธุ์อย่างหนึ่ง โดยความสำเร็จจะวัดโดยจำนวนลูกที่รอดชีวิตของสิ่งมีชีวิต
แต่ทั้งนักชีววิทยาเองและนักปรัชญาก็ได้คัดค้านหน่วยวิวัฒนาการเช่นนี้ ริชาร์ด ดอว์กินส์ ได้เสนอว่า เราสามารถเห็นอะไรได้ดีขึ้นถ้ามองวิวัฒนาการจากมุมมองของยีน ซึ่งก็คือ การคัดเลือกโดยธรรมชาติเป็นกลไกทางวิวัฒนาการทั้งในระดับยีนและในระดับสิ่งมีชีวิต ในหนังสือปี 2519 ชื่อว่า ยีนซึ่งเห็นแก่ตัว (The Selfish Gene) เขาได้อธิบายว่า "สิ่งมีชีวิตแต่ละหน่วยไม่ใช่อะไรที่เสถียร แต่เป็นไปชั่วแล่น โครโมโซมก็สับเปลี่ยนจนจำไม่ได้ เหมือนกับไพ่ในมือต่าง ๆ หลังจากพึ่งแจก แต่ตัวไพ่เองจะรอดจากการถูกสับ ใบไพ่ก็เหมือนกับยีน ยีนไม่ถูกทำลายเมื่อโครโมโซมแลกเปลี่ยนยีน เพียงแต่เปลี่ยนคู่ขาแล้วก็ดำเนินต่อไป แน่นอนว่า ยีนจะดำเนินต่อไป เพราะนั่นเป็นกิจของมัน พวกมันเป็นตัวทำสำเนา และพวกเราก็เป็นเครื่องกลที่ช่วยให้มันรอดชีวิต เมื่อเราได้ทำหน้าที่ของเราแล้ว ก็จะถูกทิ้งไป แต่ยีนเป็นผู้ดำรงอยู่ในระดับธรณีกาล ยีนเป็นอมตะ"
- ริชาร์ด ดอว์กินส์
ส่วนคนอื่น ๆ มองการคัดเลือกว่าดำเนินไปในระดับต่าง ๆ ไม่ใช่เพียงแค่ระดับเดียวคือที่สิ่งมีชีวิตหรือที่ยีน ยกตัวอย่างเช่น นักบรรพชีวินวิทยาชาวอเมริกัน Stephen Jay Gould เรียกร้องให้มีมุมมองเป็นชั้น ๆ เกี่ยวกับการคัดเลือก
เหริน จื่อเวย์
เหริน จื่อเวย์ (3 มิถุนายน ค.ศ. 1997 —) เป็นนักสเกตความเร็วระยะสั้นชาวจีน ผู้ได้รับเหรียญทองจากโอลิมปิกฤดูหนาว 2022 ที่ประเทศจีนในรายการ 1000 เมตร และทีมผลัดผสม 2000 เมตร และเหรียญเงินจากโอลิมปิกฤดูหนาว 2018 ที่ประเทศเกาหลีใต้ในรายการทีมผลัด 5000 เมตร
ประวัติ
เขาเริ่มเล่นสเกตความเร็วระยะสั้นในปี ค.ศ. 2006 เมื่อตอนอายุ 8 ขวบ เขาปรากฏตัวระดับนานาชาติครั้งแรกในการแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นเยาวชนชิงแชมป์โลก 2014 ที่เมืองแอร์ซูรุม เขาได้รับเหรียญทองแดงในรายการ 1500 เมตร และเหรียญทองในรายการทีมผลัด 3000 เมตร หนึ่งปีต่อมาเขาได้รับสองเหรียญเงินจากการแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นเยาวชนชิงแชมป์โลก 2015 ที่เมืองโอซากะ ในรายการ 1000 เมตร และรายการทีมผลัด 3000 เมตร
ในการแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นเยาวชนชิงแชมป์โลก 2016 ที่เมืองโซเฟีย เขาได้รับเหรียญเงินในรายการ 1500 เมตร และเหรียญทองในรายการ 1000 เมตร 1500 เมตร และทีมผลัด 3000 เมตร นอกจากนี้ยังเหรียญทองจากคะแนนรวมทุกประเภท ต่อมาในเดือนพฤศจิกายนของปีเดียว เขาได้รับเหรียญทองในรายการทีมผลัด 5000 เมตร (ร่วมกับหาน เทียนยฺหวี่ สฺวี่ หงจื้อ และอู่ ต้าจิ้ง) ด้วยเวลา 6:48.078 วินาที จากการแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นเวิลด์คัพ 2016-17 ที่ซอลต์เลกซิตี โดยเนเธอร์แลนด์และคาซัคสถานได้รับรางวัลรองชนะเลิศและอันดับที่สามตามลำดับ
ในการแข่งขันเอเชียนเกมส์ฤดูหนาว 2017 ที่ซัปโปโระ เขาได้รับรางวัลเหรียญทองในรายการทีมผลัด 5000 เมตร (ร่วมกับหาน เทียนยฺหวี่ สฺวี่ หงจื้อ และอู่ ต้าจิ้ง) ด้วยเวลา 7:01.983 วินาที ต่อมาในเดือนมีนาคมเขาได้เข้าแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นชิงแชมป์โลก 2017 ที่รอตเทอร์ดาม เขาได้รับรางวัลเหรียญเงินในรายการทีมผลัด 5000 เมตร และในเดือนตุลาคมในการแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นเวิลด์คัพ 2017–18 ที่บูดาเปสต์ เขาได้รับรางวัลรองชนะเลิศในรายการทีมผลัด 5000 เมตร (ร่วมกับอู่ ต้าจิ้ง หาน เทียนยฺหวี่ และสฺวี่ หงจื้อ) ด้วยเวลา 6:46.196 วินาที
ในการแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 2018 ที่พย็องชัง เขาได้รับรางวัลเหรียญเงินในรายการทีมผลัด 5000 เมตร (ร่วมกับอู่ ต้าจิ้ง หาน เทียนยฺหวี่ สฺวี่ หงจื้อ และเฉิน เต๋อเฉฺวียน) ด้วยเวลา 6:32.035 วินาที และในรายการ 500 เมตร เขาจบอันดับที่ 6 ด้วยเวลา 40.694 วินาที ต่อไปในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2019 เขาได้รับรางวัลเหรียญเงินในรายการทีมผลัด 5000 เมตร (ร่วมกับอู่ ต้าจิ้ง สฺวี่ หงจื้อ และจาง ยฺหวี่ถิง) ด้วยเวลา 2:40.246 วินาที และเหรียญทองแดงในรายการ 500 เมตร ด้วยเวลา 42.888 วินาที จากการแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นชิงแชมป์โลก 2019 ที่โซเฟีย และในเดือนกุมภาพันธ์ 2020 เขาได้เข้าแข่งขันสเกตความเร็วระยะสั้นเวิลด์คัพ 2019–20 ที่เดรสเดิน เขาได้รับเหรียญทองในรายการ 1000 เมตร ต่อมาหนึ่งสัปดาห์ที่สนามดอร์เดรชท์ เขาได้รับเหรียญทองแดงในรายการ 1500 เมตร
ในการแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 2022 ที่ปักกิ่ง เขาได้รับรางวัลเหรียญทองในรายการ 1000 เมตรด้วยเวลา 1:26.768 วินาที และในรายการทีมผลัดผสม 2000 เมตร (ร่วมกับฉฺวี่ ชุนยฺหวี่ ฟ่าน เค่อซิน อู่ ต้าจิ้ง และจาง ยฺหวี่ถิง) ด้วยเวลา 2:37.348 วินาที
เอดเลอร์
เอดเลอร์ (Edler) เป็นบรรดาศักดิ์ขุนนางระดับต่ำที่สุดของรัฐชาติเยอรมัน เป็นรองจากอัศวิน (Ritter) ขุนนางชั้นเอดเลอร์ไม่มีบรรดาศักดิ์นำหน้า แต่จะมีคำว่า von อยู่ก่อนนามสกุล โดยมากเป็นบรรดาศักดิ์ที่มอบให้แก่ข้าราชการพลเรือนและทหาร และผู้ทำคุณประโยชน์แก่บ้านเมือง
หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่หนึ่งในปีค.ศ. 1919 ระบบขุนนางในเยอรมนีและออสเตรียถูกยกเลิก คำว่า von จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของนามสกุล
รายชื่อจังหวัดที่เข้าร่วมมิสแกรนด์ไทยแลนด์
ในปัจจุบันมีจังหวัดที่เข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ เป็นทั้งหมด 77 จังหวัด โดยมิสแกรนด์ไทยแลนด์ได้เริ่มจัดระบบจังหวัดเป็นครั้งแรกในปีค.ศ. 2016  โดยผู้ได้รับตำแหน่งสูงสุดจะเป็นตัวแทนประเทศไทยในการเข้าร่วมเวทีการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล
จังหวัดที่เข้าร่วมการประกวด
หมายเหตุ : เนื่องจากการประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2013–2015 ยังไม่ได้จัดประกวดหาตัวแทนประจำจังหวัด
หมายเหตุ
{|
ผลการเข้ารอบ
ผลการเข้ารอบในเวทีมิสแกรนด์ไทยแลนด์และสถิติการเข้ารอบของแต่ละจังหวัด
สัญลักษณ์สี
อันดับจังหวัดตามจำนวนนางงามที่ได้ตำแหน่งต่าง ๆ
หมายเหตุ : เนื่องจากการประกวดมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2013–2015 ยังไม่ได้จัดประกวดหาตัวแทนประจำจังหวัด
อัปเดต : 26/06/2565
มะนาเคาะฮ์
มะนาเคาะฮ์ (مناخة) เป็นหมู่บ้านในบริเวณภาคตะวันตกตอนกลางของประเทศเยเมน ตั้งอยู่ในเขตผู้ว่าการซานา ซึ่งอยู่บนถนนระหว่างซานากับอัลฮุดัยดะฮ์ โดยอยู่ห่างจากซานา 60 km ตัวหมู่บ้านตั้งอยู่ในญะบัลฮะรอซ ครั้งหนึ่งเคยเป็นที่ตั้งของชุมชนยิว จนกระทั่งพวกเขาอพยพไปที่อิสราเอลในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึง 20 คาร์ล รัทเยินส์ (Carl Rathjens) นักภูมิศาสตร์ชาวเยอรมันได้มาเยี่ยมหมู่บ้านในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1930
ชาฮีด ข่าน
ชาฮีด ราฟิก ข่าน (เกิด 18 กรกฎาคม ค.ศ. 1950) เป็นมหาเศรษฐี นักธุรกิจ และผู้ประกอบการกีฬาชาวปากีสถาน-อเมริกัน เขาเป็นเจ้าของ เฟล็กซ์-เอ็น-เกต บริษัทรถยนต์อเมริกัน เขายังเป็นเจ้าของแจ็กสันวิลล์จากัวส์ในเนชันแนลฟุตบอลลีก (NFL) และสโมสรฟุตบอลฟูลัมในพรีเมียร์ลีก และยังเป็นเจ้าของร่วมของออลอีลิตเรสต์ลิง (AEW) ร่วมกับโทนี ข่าน ลูกชายของเขา
ข่านได้ปรากฏตัวบนปกหน้าของนิตยสาร ฟอบส์ ใน ค.ศ. 2012 ในฐานะที่เขาเป็นตัวแทนของอเมริกันดรีม ณ เดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2021 ข่านมีทรัพย์สินส่วนบุคคลอยู่ที่ 9 พันล้านดอลลาร์ ใน ค.ศ. 2021 เขาอยู่อันดับที่ 94 ของชาวอเมริกันที่ร่ำรวยที่สุดจากการจัดอันดับของฟอบส์ 400 และอยู่อันดับที่ 291 ของบุคคลที่ร่ำรวยที่สุดในโลก ข่านเป็นเจ้าของกิจการรถยนต์ที่ร่ำรวยเป็นอันดับที่ 2 รองจาก Georg F. W. Schaeffler ซึ่งมีทรัพย์สิน 12 พันล้านดอลลาร์ ข่านยังเป็นชาวปากีสถานที่ร่ำรวยที่สุด
ชีวิตช่วงต้นและการศึกษา
ข่านย้ายไปสหรัฐใน ค.ศ. 1967 ด้วยวัย 16 ปี เพื่อศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยอิลลินอยแอทเออร์บานา–แชมเปญ ในคืนแรกที่สหรัฐ เขาได้เข้าพักที่ห้องพักราคา 2 ดอลลาร์ที่มหาวิทยาลัยวายเอ็มซีเอ และงานแรกของเขาคือการล้างจานด้วยค่าจ้างชั่วโมงละ 1.20 ดอลลาร์ ต่อมาเขาได้เข้าร่วมสมาคม Beta Theta Pi ที่โรงเรียน เขาสำเร็จการศึกษาวิทยาศาสตร์บัณฑิตสาขาวิศวอุตสาหกรรมจาก UIUC College of Engineering ใน ค.ศ. 1971 ต่อมาเขาได้รับรางวัลศิษย์เก่าดีเด่นสาขาวิทยาศาสตร์เครื่องกลและวิศวกรรมศาสตร์ใน ค.ศ. 1999
ลำไส้เล็กส่วนต้น
ลำไส้ส่วนต้นหรือดูโอดีนัม (Duodenum) เป็นลำไส้เล็กส่วนแรกในสัตว์มีกระดูกสันหลังชั้นสูงส่วนใหญ่ รวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์เลื้อยคลานและสัตว์ปีก ในปลา ส่วนของลำไส้เล็กนั้นไม่ชัดเจน และอาจใช้คำว่า ลำไส้เล็กหน้าหรือลำไส้เล็กต้น (proximal intestine) แทน ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ลำไส้เล็กส่วนต้นอาจเป็นที่ดูดซึมเหล็กหลัก
ลำไส้เล็กส่วนต้นอยู่ก่อนลำไส้เล็กส่วนกลาง (jejunum) และลำไส้เล็กส่วนปลาย (ileum) และเป็นลำไส้เล็กส่วนที่สั้นที่สุด เป็นที่ที่เกิดการย่อยเชิงเคมีมากที่สุด
การตั้งครรภ์ไข่ปลาอุก
การตั้งครรภ์ไข่ปลาอุก (molar pregnancy, hydatidiform mole) เป็นการตั้งครรภ์ผิดปกติชนิดหนึ่ง ซึ่งไข่ที่ปฏิสนธิแล้วไม่สามารถเกิดเป็นตัวอ่อนที่มีชีวิตได้และฝังตัวลงที่ผนังมดลูก
จังหวัดอัฟยองคาราฮีซาร์
อัฟยองคาราฮีซาร์ (Afyonkarahisar) หรือ อัฟยอน (Afyon) เป็นจังหวัดทางภาคตะวันตกของประเทศตุรกี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรลักษณาวดี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรลักษณาวดี (12 มิถุนายน พ.ศ. 2415 – 18 สิงหาคม พ.ศ. 2469) เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสุด ในรัชกาลที่ 5
พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรลักษณาวดี เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสุด ในรัชกาลที่ 5 (ธิดาพระยาสุรินทรราชเสนี (จั่น) กับคุณหญิงกลิ่น) เมื่อวันพุธ ขึ้น 7 ค้ำ เดือน 8 ปฐมาษาฒ ปีวอก ตรงกับวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2415 โดยเป็นพระราชธิดาพระองค์แรกที่ประสูติใน “เศวตฉัตร”
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรลักษณาวดี สิ้นพระชนม์ด้วยพระโรคพระหทัย (หัวใจ) และ พระอันตะ (ลำไส้ใหญ่) พิการเมื่อเวลา 8.25 น. ที่ตำหนักใน พระบรมมหาราชวัง ในสมัยรัชกาลที่ 7 เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2469 สิริพระชันษา 54 พรรษา ต่อมาในเวลา 18.00 น. วันเดียวกัน พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินจาก พระที่นั่งอัมพรสถาน มายังพระบรมมหาราชวังเพื่อพระราชทานน้ำสรงพระศพ พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2471 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง
จังหวัดอาดือยามัน
อาดือยามัน (Adıyaman; Semsûr) เป็นจังหวัดทางภาคใต้ตอนกลางของประเทศตุรกี ได้รับการจัดตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1954 โดยแยกพื้นที่ส่วนหนึ่งออกจากจังหวัดมาลัตยา มีพื้นที่ทั้งหมด 7,606.16 ตารางกิโลเมตร มีประชากรทั้งหมด 590,935 คน ใน ค.ศ. 1990 มีประชากรเพิ่มขึ้น 513,131 คน และมีเมืองหลักคืออาดือยามัน
ไอนาร์ แฮร์ตสปรอง
ไอนาร์ แฮร์ตสปรอง (Ejnar Hertzsprung, ; 8 ตุลาคม 1873 – 21 ตุลาคม 1967) เป็นนักดาราศาสตร์ ชาวเดนมาร์ก มีชื่อเสียงจากการคิดแผนภาพของแฮร์ตสปรอง–รัสเซิล ร่วมกับเฮนรี นอริส รัสเซิล
ชีวประวัติ
เขาเกิดในเมืองโคเปนเฮเกน ประเทศเดนมาร์ก หลังจากจบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีโคเปนเฮเกน เขาก็ทำงานเป็นเวลาหลายปีในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซีย ศึกษาเคมีการถ่ายภาพกับ วิลเฮล์ม ออสท์วัลท์ ในเมืองไลพ์ซิช จากนั้นจึงเริ่มการศึกษาดาราศาสตร์ ในปี 1909 เขาได้รับตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านดาราศาสตร์ที่หอดูดาวเกิตทิงเงิน ซึ่งนำโดยคาร์ล ชวาทซ์ชิลท์ และในปี 1919 เขาได้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์และผู้อำนวยการหอดูดาวที่มหาวิทยาลัยไลเดน
ในปี 1929 เขาได้รับเหรียญทองจากสมาคมดาราศาสตร์หลวงของอังกฤษ และในปี 1937 เขาได้รับเหรียญรางวัลบรูซ
เขาค้นพบดาวเคราะห์น้อยสองดวงคือ 1627 อีวาร์ และ 1702 คาลาฮารี และชื่อของเขายังถูกตั้งเป็นชื่อดาวเคราะห์น้อย 1693 แฮร์ตสปรอง
ฮีกายัตมะโรงมหาวงศ์
ฮีกายัตมะโรงมหาวงศ์ (حكاية مروڠ مهاوڠسا, Hikayat Merong Mahawangsa บางครั้งสะกดเป็น Hikayat Marong Mahawangsa) ซึ่งยังเป็นที่รู้จักกันในชื่อ ตำนานมะโรงมหาวงศ์ พงศาวดารเมืองไทรบุรี เป็นวรรณกรรมภาษามลายูที่บอกเล่าเรื่องราวและประวัติศาสตร์เชิงวีรคติของรัฐเกอดะฮ์ (ไทรบุรี) คาดกันว่าผลงานนี้เขียนขึ้นในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 หรือในช่วงใดช่วงหนึ่งของคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงแม้ว่าเอกสารนี้จะมีข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์อยู่ แต่ก็มีเนื้อหาเหลือเชื่อหลายจุด เอกสารนี้ครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่การเปิดเมืองเกอดะฮ์ของมะโรง มหาวงศ์ (ผู้อ้างว่าสืบเชื้อสายจากอเล็กซานเดอร์มหาราชแห่งราชอาณาจักรมาเกโดนีอา) ไปจนถึงการรับศาสนาอิสลาม
จังหวัดอาดานา
จังหวัดอาดานามีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดแมร์ซินทางทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดนีแดทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ติดต่อกับจังหวัดคัยเซรีทางทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดคาฮ์รามันมารัชทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ติดต่อกับจังหวัดออสมานีแยทางทิศตะวันออก และติดต่อกับจังหวัดฮาทัยทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนทางทิศใต้เป็นชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และมีเมืองหลักคืออาดานา
ทิลลี สมิท
ทิลลี สมิท (Tilly Smith; เกิด ) เป็นหญิงชาวอังกฤษที่ได้รับการกล่าวถึงในการแจ้งเตือนผู้คนบนหาดไม้ขาว จังหวัดภูเก็ต ในเหตุการณ์แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547 ซึ่งช่วยเหลือคนนับร้อยให้รอดพ้นจากเหตุการณ์ครั้งนี้ได้ โดยในขณะนั้นเธอมีอายุเพียง 10 ปีเท่านั้น ทั้งนี้เธอเรียนเรื่องคลื่นสึนามิในวิชาภูมิศาสตร์ในชั้นเรียน
ชีวิตและเหตุการณ์
ทิลลีเรียนเกี่ยวกับสึนามิในบทเรียนภูมิศาสตร์ ในสองสัปดาห์ก่อนเหตุการณ์ดังกล่าวจากแอนดรูว์ เคิร์นนีย์ ครูผู้สอนเธอที่โรงเรียนเดนส์ฮิลล์ ในเมืองอ็อกซ์ช็อตต์ มณฑลเซอร์รีย์ สหราชอาณาจักร ระหว่างเกิดแผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547 เธอและครอบครัวท่องเที่ยวอยู่บนหาดไม้ขาว จังหวัดภูเก็ต เธอรู้สึกว่าน้ำทะเลลดจากเส้นขอบชายทะเลและฟองอากาศบนพื้นผิวทะเล จากนั้นเธอเตือนผู้ปกครองซึ่งต่อมาไปเตือนผู้อื่นบนชายหาดและเจ้าหน้าที่โรงแรมที่พักอาศัยอยู่ในเวลานั้นอีกทอดหนึ่ง จากนั้นมีการอพยพผู้คนออกจากหาดก่อนที่คลื่นยักษ์มาถึง ทำให้เป็นหนึ่งในไม่กี่หาดที่ไม่มีรายงานผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์
ครอบครัวของทิลลีปฏิเสธให้สัมภาษณ์แก่สื่อใด ๆ แต่ทิลลีปรากฏตัวที่สหประชาชาติในเดือนพฤศจิกายน โดยเธอได้เข้าพบบิล คลินตัน ซึ่งขณะนั้นเป็นผู้แทนพิเศษแห่งสหประชาชาติเพื่อการบรรเทาทุกข์จากสึนามิ  และในการครบรอบหนึ่งปีการเกิดเหตุการณ์ดังกล่าวในภูเก็ต ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์การให้ความสำคัญกับการศึกษา
การศึกษา
ทิลลีศึกษาที่โรงเรียนเดนส์ฮิลล์ ซึ่งเป็นโรงเรียนเอกชนแห่งหนึ่งในหมู่บ้านในอ็อกซ์ช็อตต์ จากนั้นเธอไปศึกษาต่อที่โรงเรียนสโตว์ที่เป็นโรงเรียนเอกชนแบบพักประจำในเมืองสโตว์ มณฑลบักกิงแฮมเชอร์
รางวัลและการเชิดชูเกียรติ
ในวันที่ 9 กันยายน ทิลลีได้รับรางวัลพิเศษทอมัส เกรย์แห่ง Marine Society & Sea Cadets จากพลเรือโทเจมส์ เบอร์เนลล์-นิวเจนต์ Second Sea Lord
ต่อมามีการตั้งชื่อดาวเคราะห์น้อย 20002 Tillysmith เพื่อเป็นเกียรติประวัติ
เรื่องราวของทิลลีได้รับการถ่ายทอดเป็นบทเรียนในเรื่องแผ่นดินไหว สึนามิ และการเอาชีวิตรอดจากเหตุการณ์ดังกล่าว
น้ำย่อย
น้ำย่อยของลำไส้เล็ก (Intestinal Juices) เป็นน้ำย่อยที่สร้างมาจากนำลำไส้เล็กเอง ประกอบด้วยเอนไซม์หลายชนิด  ดังนี้
ไดเพปทิเดส (Dipeptidase) ย่อย Dipeptide ได้  Amino  Acid
นอกจากนี้ยังมีเอนไซม์อีกหลายชนิดที่ช่วยย่อยสลายเพปไตด์ (Peptide) จนได้ Amino Acid  เช่น  Carboxypeptidase  และ  Aminopeptidase
การควบคุมการหลั่งน้ำย่อยของลำไส้เล็ก
ลำไส้เล็ก จะหลั่งน้ำย่อยออกมาอยู่ภายใต้การควบคุมของระบบประสาทอัตโนมัติ  (ANS  =  Autonomic  Nervous  System)  ชนิด  Parasympathetic  Nerve  หรือเป็นประสาทสมองคู่ที่  10  (Vagus Nerve) มีการย่อยเชิงกลโดยการบีบตัวของกล้ามเนื้อทางเดินอาหารและมีการย่อยทางเคมีโดยเอนไซม์เพปซิน (pepsin) ซึ่งจะทำงานได้ดีในสภาพที่เป็นกรด โดยชั้นในสุดของกระเพาะจะมีต่อมสร้างน้ำย่อยซึ่งมีเอนไซม์เปปซินและกรดไฮโดรคลอริก (กรดเกลือ) เป็นส่วนประกอบ เอนไซม์เปปซินจะย่อยโปรตีนให้เป็นเพปไทด์ (peptide) ในกระเพาะอาหารนี้ยังมีเอนไซม์อยู่อีกชนิดหนึ่งชื่อว่า "เรนนิน" ทำหน้าที่ย่อยโปรตีนในน้ำนม ในขณะที่ไม่มีอาหาร กระเพาะอาหารจะมีขนาด 50 ลูกบาศก์เซนติเมตร แต่เมื่อมีอาหารจะมีการขยายได้อีก 10 – 40 เท่า
น้ำย่อยของตับอ่อน (pancreas)
น้ำย่อยของตับอ่อน (Pancreatic Juice) เป็นเอนไซม์ที่สร้างมาจากตับอ่อน  (Pancreas) มีสภาพเป็นเบส  ประกอบด้วย
การลอบสังหารอิเนจิโร อาซานูมะ
ในวันที่ 12 ตุลาคม ค.ศ. 1960 อิเนจิโร อาซานูมะ (浅沼 稲次郎 (Asanuma Inejirō)) ประธานพรรคสังคมนิยมญี่ปุ่นถูกลอบสังหารที่หอประชุมสาธารณะฮิบิยะในเขตชิโยดะ โตเกียว ขณะการโต้วาทีถ่ายทอดออกอากาศ ชายคลั่งชาติวัย 17 ปี โอโตยะ ยามางูจิ วิ่งขึ้นบนเวทีโต้วาทีและใช้ดาบสั้นวากิซาชิแทงอาซานูมะจนถึงแก่ชีวิต
การสังหารหมู่ครั้งนี้ส่งผลให้พรรคสังคมนิยมญี่ปุ่นอ่อนแลลงอยากหนัก, ทำให้เกิดอาชญากรรมเลียนแบบตามมามากมาย และหลังยามางูจิกฆ่าตัวตายในเรือนจำได้กลายเป็นผู้พลีกายของกลุ่มขวาจัดญี่ปุ่นในเวลาต่อมา
ภูมิหลัง
หลังเดินทางกลับญี่ปุ่น อาซานูมะกลายมาเป็นผู้นำและบุคคลสาธารณะคนสำคัญของการประท้วงอัมโปะเพื่อต่อต้านสนธิสัญญาความปลอดภัยญี่ปุ่น-สหรัฐ นำขบวนการประท้วงครั้งใหญ่ไปยังสภานิติบัญญัติแห่งชาติ กลุ่มขวาจัด เช่น บิง อากาโอะ และ พรรคไดนิปปงไอโกกุ (大日本愛国党 (Dai Nippon Aikoku Tō)) เชื่อว่าการประท้วงของฝ่ายซ้ายในครั้งนี้เป็นสัญญาณว่าญี่ปุ่นกำลังเข้าใกล้การปฏิวัติคอมมิวนิสต์ และเริ่มก่อการเพื่อพยายามป้องกันการปฏิวัติ
การฆ่าตัวตายของผู้ก่อเหตุ
หลังการลอบสังหาร ยามางูจิถูกจับกุมและคุมขังขณะรอการตัดสิน ตลอดการถูกคุมขัง เขาคงความสงบและสารภาพทุกอย่างต่อตำรวจ ยามางูจิยังย้ำตลอดว่าเขาลงมือทำด้วยตัวคนเดียว และไม่มีการชี้นำจากใครอื่น ในวันที่ 2 พฤศจิกายน เขาได้ใช้ยาสีฟันเขียนบนผนังของห้องขังว่า "ขอสมเด็จพระจักรพรรดิทรงพระเจริญ" และ "เพียงแค่กระผมมีชีวิตเจ็ดชีวิตที่จะมอบให้แก่ประเทศ (七生報国, shichisei hōkoku; มาจากคำพูดสุดท้ายก่อนเสียชีวิตของคูซูโนกิ มาซาชิเงะ ซามูไรจากศตวรรษที่ 14) และใช้ผ้าปูเตียงมัดกันแขวนคอตนเองเสียชีวิตในห้องขัง
การเสื่อมถอยของพรรคสังคมนิยมญี่ปุ่น
พรรคสังคมนิยมญี่ปุ่นประกอบด้วยสมาชิกที่ไม่ค่อยลงรอยกัน ทั้งนักสังคมนิยมซ้ายจัด, นักสังคมนิยมฝ่ายกลาง และนักสังคมนิยมฝ่ายขวา แต่ต้องมารวมตัวกันเพื่อต้านความแข็งแกร่งของบรรดาพรรคอนุรักษนิยมที่รสมตัวกันเป็นพรรคประชาธิปไตยเสรีนิยม (Liberal Democratic Party) ในปี 1955 อาซานูมะเป็นบุคคลที่มีคารมคมคาย และสามารถยึดโยงกลุ่มที่มีความต่างนี้เข้าด้วยกันได้โดยใช้บุคลิกภาพของเขา ในสมัยการนำของอานาซูมะ พรรคสังคมนิยมญี่ปุ่นชนะการเลือกตั้งเพิ่มขึ้นหลายที่นั่งในสภานิติบัญญัติแห่งชาติในทุก ๆ การเลือกตั้งนับตั้งแต่ช่วงครึ่งหลังของทศวรรษ 1950 และมีท่าทีกำลังได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อย ๆ การเสียชีวิตของอาซานูมะทำให้พรรคสูญเสียผู้นำที่ชำนาญ และได้ซาบูโร เอดะ ขึ้นมานำพรรคแทน เอดะขยับพรรคไปทางฝ่ายกลางขึ้นทันที ซึ่งเป็นการปรับที่เร็วเกินกว่ากลุ่มสังคมนิยมฝ่ายซ้ายจะรับได้ และนำไปสู่การต่อสู้ภายในพรรค อันนำไปสู่การส่งสารแก่สาธารณะที่ไม่มีความเป็นน้ำหนึ่งเดียวกัน ในช่วงที่เหลือของทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา จำนวนที่นั่งของบรรดานักสังคมนิยมในสภานิติบัญญัติลดลงเรื่อยมาจนพรรคสูญที่นั่งทั้งหมดในปี 1996
แดร์บีบาร์ซาลูนี
ประวัติ
อัสปัญญ็อล เป็นหนึ่งในสโมสรภายใต้พระบรมราชูปถัมภ์ ก่อตั้งโดยแฟนบอลชาวสเปน ซึ่งต่างกับบาร์เซโลนาที่มีคณะกรรมการบริหารสโมสรคล้ายบริษัทข้ามชาติ เจตนาการก่อตั้งสโมสรคือเพื่อต่อต้านสโมสรบาร์เซโลนา เนื่องจากพวกเขาไม่เห็นด้วยที่จะเห็นบาร์เซโลนาเป็นสโมสรของชาวต่างชาติ ความเป็นคู่แข่งมีมากขึ้นเรื่อย ๆ จากสิ่งที่ชาวกาตาลาเห็นว่าเป็นตัวแทนจากมาดริด สนามเดิมของอัสปัญญ็อลตั้งอยู่ในย่านซาร์ริอาอันมั่งคั่ง
ระหว่างยุคเผด็จการของมิเกล ปริโม เด ริเบรา (พ.ศ. 2466–2473) และฟรันซิสโก ฟรังโก (พ.ศ. 2482–2518) อัสปัญญ็อลถูกประชาชนบาร์เซโลนาส่วนใหญ่มองว่าเป็นสโมสรที่ปลูกฝังความอ่อนน้อมต่ออำนาจส่วนกลางที่มาดริด ซึ่งตรงข้ามกับจิตวิญญาณการปฏิวัติของบาร์ซาอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ในยุค 60 และ 70 ในขณะที่บาร์ซาทำตัวเสมือนเครื่องหลอมรวมทางสังคมสำหรับผู้อพยพมาจากบรรดาแคว้นยากจนในสเปนเพื่อแสวงหาชีวิตที่ดีกว่า อัสปัญญ็อลกลับแสวงหาการสนับสนุนส่วนใหญ่จากภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับระบอบเผด็จการสเปนในสมัยนั้น เช่น ตำรวจ เจ้าหน้าที่ทหาร ข้าราชการ ผู้สนับสนุนลัทธิฟาสซิสต์
ต่อมาในปี พ.ศ. 2461 อัสปัญญ็อลเริ่มเรียกร้องต่อต้านความเป็นอิสระในการปกครองตนเองของแคว้น ซึ่งเป็นประเด็นปัญหาสำคัญมานานในเวลานั้น ต่อมา กลุ่มผู้สนับสนุนอัสปัญญ็อลส่วนหนึ่งได้เข้าร่วมกลุ่มฟาลังเคซึ่งอยู่ฝ่ายเดียวกับระบอบฟาสซิสต์ในสงครามกลางเมืองสเปน แม้ว่าจะมีความแตกต่างกันในอุดมการณ์ แต่ "แดร์บี" ก็มีความสำคัญต่อผู้สนับสนุนอัสปัญญ็อลมากกว่าผู้สนับสนุนสโมสรบาร์เซโลนาเนื่องมาจากความแตกต่างของจุดประสงค์การบริหาร ในปีหลัง ๆ การประชันขันแข่งระหว่างทั้งสองสโมสรเริ่มมีความเป็นการเมืองน้อยลง โดยอัสปัญญ็อลได้เปลี่ยนชื่อทางการของสโมสรและเพลงประจำสโมสรจากภาษาสเปนเป็นภาษากาตาลา
แม้ว่าจะเป็นดาร์บีท้องถิ่นที่มีการแข่งขันมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของลาลิกา แต่ก็เป็นดาร์บีที่มีความสมดุลน้อยที่สุดเช่นกัน เพราะบาร์เซโลนาเป็นฝ่ายชนะมากกว่าอย่างท่วมท้น จากตารางคะแนน อัสปัญญ็อลสามารถจบฤดูกาลด้วยอันดับที่เหนือกว่าบาร์เซโลนาเพียง 3 ครั้งในรอบเกือบ 70 ปี และในการแข่งขันโกปาเดลเรย์รอบสุดท้ายในปี พ.ศ. 2500 ซึ่งสโมสรจากกาตาลุญญาลงเล่นทั้งคู่ บาร์เซโลนาก็เป็นฝ่ายชนะไป อย่างไรก็ดี อัสปัญญ็อลเคยได้รางวัลปลอบใจด้วยการชนะบาร์ซามากที่สุดถึง 6–0 ในปี พ.ศ. 2494 และสามารถชนะบาร์ซา 2–1 ในฤดูกาล 2008–2009 กลายเป็นทีมแรกที่สามารถชนะบาร์เซโลนาที่กัมนอว์ได้ในฤดูกาลที่พวกเขาชนะเลิศทั้งโกปาเดลเรย์, ลาลิกา และยูฟ่าแชมเปียนส์ลีก เลียวเนล เมสซี ผู้เล่นของบาร์ซา ทำประตูได้ 15 ประตูในการแข่งขันกับอัสปัญญ็อล ซึ่งเป็นสถิติที่มากที่สุดในการแข่งขันดาร์บีนี้
การแข่งขัน
สำหรับการแข่งขันลีก
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนนทบุรี
ภาพรวม
จังหวัดนนทบุรีมีโรงเรียนทั้งหมด 269 โรงเรียน โดยแบ่งตามสังกัดและอำเภอที่ตั้งดังนี้
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
จังหวัดนนทบุรีมีโรงเรียนสังกัด สพฐ. จำนวน 115 โรงเรียน โดยแบ่งเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี (สพม.นนทบุรี) จำนวน 18 โรงเรียน โรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานนทบุรีทั้ง 2 เขตจำนวน 95 โรงเรียน และโรงเรียนสังกัดสำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ 2 โรงเรียน
เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาของจังหวัดนนทบุรีแบ่งดังนี้
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี
จังหวัดนนทบุรีอยู่ในเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี และมีโรงเรียนในสังกัดจำนวน 18 โรงเรียน โดยแบ่งเป็น 3 สหวิทยาเขตได้แก่
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานนทบุรีเขต 1
สพป.นนทบุรี เขต 1 มีพื้นที่ครอบคลุม 2 อำเภอทางตอนใต้ของจังหวัด ได้แก่อำเภอเมืองนนทบุรีและอำเภอบางกรวย มีโรงเรียนในความรับผิดชอบจำนวน 32 โรงเรียน โดยแบ่งเป็นอำเภอเมืองนนทบุรี 22 โรงเรียน และอำเภอบางกรวย 10 โรงเรียน
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานนทบุรีเขต 2
สพป.นนทบุรี เขต 2 มีพื้นที่ครอบคลุม 4 อำเภอทางตอนกลางและตอนเหนือของจังหวัด ได้แก่อำเภอไทรน้อย อำเภอบางบัวทอง อำเภอบางใหญ่ และอำเภอปากเกร็ด มีโรงเรียนในความรับผิดชอบจำนวน 63 โรงเรียน โดยแบ่งเป็นอำเภอไทรน้อย 19 โรงเรียน อำเภอปากเกร็ด 19 โรงเรียน อำเภอบางบัวทอง 14 โรงเรียน และอำเภอบางใหญ่ 11 โรงเรียน
สำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ
จังหวัดนนทบุรีมีโรงเรียนสังกัดสำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ 2 โรงเรียน ได้แก่
โจ ฮาร์วีย์
โจเซฟ ฮาร์วีย์ (Joseph Harvey; 11 มิถุนายน 1918 - 24 กุมภาพันธ์ 1989) เป็นนักฟุตบอลชาวอังกฤษและเป็นผู้จัดการทีมในเวลาต่อมา เขาค้าแข้งกับนิวคาสเซิลยูไนเต็ด เขาเป็นกัปตันทีม ผู้จัดการทีมที่รับใช้สโมสรยาวนานที่สุด และเป็นผู้จัดการทีมคนสุดท้ายที่คว้าแชมป์เมเจอร์ได้
การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550
'''การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญฉบับ ปี พ.ศ. 2550''' เป็นการเสนอญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 โดยมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคพลังประชาชน พรรคเพื่อแผ่นดิน พรรคมัชฌิมาธิปไตย พรรคประชาราช และสมาชิกวุฒิสภาจำนวนหนึ่ง เป็นผู้สนับสนุน ความเคลื่อนไหวดังกล่าวมีหลายฝ่ายออกมาคัดค้านเนื่องจากเห็นว่าเป็นการกระทำเพื่อตนเอง และเป็นชนวนให้เกิดความไม่สงบในปัจจุบัน
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนนทบุรี
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
จังหวัดนนทบุรีมีโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 57 โรงเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีโรงเรียนในความรับผิดชอบได้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดนนทบุรี (34 โรงเรียน) เทศบาลนครนนทบุรี (6 โรงเรียน) เทศบาลนครปากเกร็ด (3 โรงเรียน) เทศบาลเมืองบางบัวทอง (2 โรงเรียน) เทศบาลเมืองใหม่บางบัวทอง (2 โรงเรียน) และเทศบาลตำบล 5 แห่ง