cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
การรบที่เมืองรุมเมืองคัง
ทางด้านเจ้าฟ้าเมืองคัง ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของหงสาวดีแข็งเมือง ไม่ยอมส่งราชบรรณาการไปถวายพระเจ้านันทบุเรง ดังนั้นทางหงสาวดีจึงจัดกองทัพขึ้น 3 กอง มีพระมหาอุปราชราชโอรสของพระเจ้านันทบุเรง พระสังขฑัตโอรสเจ้าเมืองตองอู ส่วนทัพที่ 3 คือกองทัพของพระนเรศวร แห่งกรุงศรีอยุธยาให้ยกไปปราบปรามเมืองคัง กองทัพของพระมหาอุปราชบุกเข้าโจมตีเมืองคังก่อน แต่ปรากฏว่าตีไม่สำเร็จ ต่อมาจึงเป็นหน้าที่ของกองทัพพระสังขฑัต แต่การโจมตีก็ต้องผิดหวังล่าถอยกลับมาอีกเช่นกัน ดังนั้นจึงเป็นคราวที่พระนเรศวรจะเข้าโจมตีเมืองคังบ้าง
พระนเรศวรทรงพิจารณาเห็นว่าเมืองคังตั้งอยู่บนที่สูง พระองค์จึงวางแผนการยุทธจัดทัพใหม่ แบ่งกำลังส่วนหนึ่งเข้าโจมตีด้านหน้า กำลังส่วนนี้มีไม่มากนัก แต่กำลังส่วนใหญ่ของพระองค์เปลี่ยนทิศทางโอบเข้าตีด้านหลัง ประกอบกับพระองค์ทรงรู้ทางลับที่จะบุกเข้าสู่เมืองคังอีกด้วย จึงสามารถโจมตีเมืองคังแตกโดยไม่ยาก พระนเรศวรจับเจ้าฟ้าเมืองคังไปถวายพระเจ้านันทบุเรงที่หงสาวดีเป็นผลสำเร็จ
ชัยชนะในการตีเมืองคังครั้งนั้นทำให้ฝ่ายพม่าเริ่มรู้ว่าฝีมือทัพอยุธยา มีความเก่งกล้าสามารถน่าเกรงขามยิ่งกว่าแต่ก่อน โดยเฉพาะพระสังขฑัต และพระมหาอุปราชารู้สึกมีความละอายมากในการทำศึกครั้งนี้ นอกจากนี้แล้วต่อมาพวกเขมรยกทัพมากวาดต้อนผู้คนในเมืองนครราชสีมาและหัวเมืองชั้นใน ก็ถูกกองทัพของพระนเรศวรโจมตีแตกกระเจิงและเลิกทัพถอยกลับไป
ความเก่งกล้าสามารถของพระนเรศวรมีมากขึ้นเพียงไร ความหวาดระแวงของพระเจ้านันทบุเรงก็เพิ่มมากขึ้น พระเจ้านันทบุเรงเริ่มไม่ไว้วางพระทัยพระนเรศวร คอยจับจ้องดูความเปลี่ยนแปลงและความสามารถของพระองค์อยู่ตลอดเวลา คิดว่าหากมีโอกาสเมื่อใดก็จะกำจัดตัดไฟแต่ต้นลม
ประกาศอิสรภาพ
เมื่อปี พ.ศ. 2126 พระเจ้าอังวะเป็นกบฏ เนื่องจากไม่พอใจทางกรุงหงสาวดีอยู่หลายประการ จึงแข็งเมืองพร้อมกับเกลี้ยกล่อมเจ้าไทยใหญ่อีกหลายเมืองให้แข็งเมืองด้วย พระเจ้านันทบุเรงจึงยกทัพหลวงไปปราบ ในการณ์นี้ได้สั่งให้เจ้าเมืองแปรเจ้าเมืองตองอูและเจ้าเมืองเชียงใหม่ รวมทั้งทางกรุงศรีอยุธยาด้วย ให้ยกทัพไปช่วยทางไทย สมเด็จพระมหาธรรมราชาโปรดให้สมเด็จพระนเรศวรยกทัพไปแทน
สมเด็จพระนเรศวรยกทัพออกจากเมืองพิษณุโลก เมื่อวันแรม 6 ค่ำ เดือน 3 ปีมะแม พ.ศ. 2126 พระองค์ยกทัพไทยไปช้า ๆ เพื่อให้การปราบปรามเจ้าอังวะเสร็จสิ้นไปก่อน ทำให้พระเจ้านันทบุเรงแคลงใจว่า ทางไทยคงจะถูกพระเจ้าอังวะชักชวนให้เข้าด้วย จึงสั่งให้พระมหาอุปราชาคุมทัพรักษากรุงหงสาวดีไว้ถ้าทัพไทยยกมาถึงก็ให้ต้อนรับและหาทางกำจัดเสีย และพระองค์ได้สั่งให้พระยามอญสองคน คือ พระยาเกียรติและพระยาราม ซึ่งมีสมัครพรรคพวกอยู่ที่เมืองแครงมาก และทำนองจะเป็นผู้คุ้นเคยกับสมเด็จพระนเรศวรมาแต่ก่อน ลงมาคอยต้อนรับทัพไทยที่เมืองแครง อันเป็นชายแดนติดต่อกับไทย พระมหาอุปราชาได้ตรัสสั่งเป็นความลับว่า เมื่อสมเด็จพระนเรศวรยกกองทัพขึ้นไป ถ้าพระมหาอุปราชายกเข้าตีด้านหน้าเมื่อใด ให้พระยาเกียรติและพระยารามคุมกำลังเข้าตีกระหนาบทางด้านหลัง ช่วยกันกำจัดสมเด็จพระนเรศวรเสียให้จงได้ พระยาเกียรติกับพระยารามเมื่อไปถึงเมืองแครงแล้วได้ขยายความลับนี้แก่พระมหาเถรคันฉองผู้เป็นอาจารย์ของตน ทุกคนไม่มีใครเห็นดีด้วยกับแผนการของพระเจ้านันทบุเรง กองทัพไทยยกมาถึงเมืองแครง เมื่อวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 6 ปีวอก พ.ศ. 2127 โดยใช้เวลาเดินทัพเกือบสองเดือน กองทัพไทยตั้งทัพอยู่นอกเมือง เจ้าเมืองแครงพร้อมทั้งพระยาเกียรติกับพระยารามได้มาเฝ้าฯ สมเด็จพระนเรศวร จากนั้นสมเด็จพระนเรศวรได้เสด็จไปเยี่ยมพระมหาเถรคันฉองซึ่งคุ้นเคยกันดีมาก่อน พระมหาเถรคันฉองมีใจจึงกราบทูลถึงเรื่องการคิดร้ายของทางพระเจ้านันทบุเรง แล้วให้พระยาเกียรติกับพระยารามกราบทูลให้ทราบตามความเป็นจริง เมื่อพระองค์ได้ทราบความโดยตลอดแล้ว ก็มีพระราชดำริเห็นว่าการเป็นอริราชศัตรูกับกรุงหงสาวดีนั้น ถึงกาลเวลาที่จะต้องเปิดเผยต่อไปแล้ว จึงได้มีรับสั่งให้เรียกประชุมแม่ทัพนายกอง กรมการเมือง เจ้าเมืองแครงรวมทั้งพระยาเกียรติพระยารามและทหารมอญมาประชุมพร้อมกัน แล้วนิมนต์พระมหาเถรคันฉองและพระสงฆ์มาเป็นสักขีพยาน ทรงแจ้งเรื่องให้คนทั้งปวงที่มาชุมนุม ณ ที่นั้นทราบว่า พระเจ้านันทบุเรงดีคิดประทุษร้ายต่อพระองค์ จากนั้นพระองค์ได้ทรงหลั่งน้ำลงสู่แผ่นดินด้วยสุวรรณภิงคาร (พระน้ำเต้าทองคำ) ประกาศแก่เทพยดาฟ้าดินว่า "ด้วยพระเจ้าหงสาวดี มิได้อยู่ในครองสุจริตมิตรภาพขัตติยราชประเพณี เสียสามัคคีรสธรรม ประพฤติพาลทุจริต คิดจะทำอันตรายแก่เรา ตั้งแต่นี้ไป กรุงศรีอยุธยาขาดไมตรีกับกรุงหงสาวดีมิได้เป็นมิตรร่วมสุวรรณปฐพีเดียวกันดุจดังแต่ก่อนสืบไป"
จากนั้นพระองค์ได้ตรัสถามชาวเมืองแครงว่าจะเข้าข้างฝ่ายใด พวกมอญทั้งปวงต่างเข้ากับฝ่ายไทย สมเด็จพระนเรศวรจึงให้จับเจ้าเมืองกรมการพม่าแล้วเอาเมืองแครงเป็นที่ตั้งประชุมทัพ เมื่อจัดกองทัพเสร็จก็ทรงยกทัพจากเมืองแครงไปยังเมืองหงสาวดีเมื่อวันแรม 3 ค่ำ เดือน 6
พระแสงปืนต้นข้ามแม่น้ำสะโตง
ฝ่ายพระมหาอุปราชาทราบข่าวว่า สมเด็จพระนเรศวรกวาดต้อนคนไทยกลับจึงได้ให้สุรกรรมาเป็นกองหน้า พระมหาอุปราชาเป็นกองหลวงยกติดตามกองทัพไทยมา กองหน้าของพม่าตามมาทันที่ริมฝั่งแม่น้ำสะโตง ในขณะที่ฝ่ายไทยได้ข้ามแม่น้ำไปแล้ว และคอยป้องกันมิให้ข้าศึกข้ามตามมาได้ ได้มีการต่อสู้กันที่ริมฝั่งแม่น้ำ สมเด็จพระนเรศวรทรงใช้พระแสงปืนคาบชุดยาวเก้าคืบ ยิงถูกสุรกรรมาแม่ทัพหน้าพม่าตายบนคอช้าง กองทัพของพม่าเห็นแม่ทัพตาย ก็พากันเลิกทัพกลับไป เมื่อพระมหาอุปราชาแม่ทัพหลวงทรงทราบ จึงให้เลิกทัพกลับไปกรุงหงสาวดี พระแสงปืนที่ใช้ยิงสุรกรรมาตายบนคอช้างนี้ได้นามปรากฏต่อมาว่า "พระแสงปืนต้นข้ามแม่น้ำสะโตง" นับเป็นพระแสงอัษฎาวุธ อันเป็นเครื่องราชูปโภค
เมื่อสมเด็จพระนเรศวรเสด็จกลับถึงเมืองแครง ทรงพระราชดำริว่าพระมหาเถรคันฉองกับพระยาเกียรติพระยารามได้มีอุปการะมาก สมควรได้รับการตอบแทนให้สมแก่ความชอบ จึงทรงชักชวนให้มาอยู่ในกรุงศรีอยุธยา พระมหาเถรคันฉองกับพระยามอญทั้งสองก็มีความยินดีพาพรรคพวกเสด็จเข้ามาด้วยเป็นอันมาก ในการยกกำลังกลับครั้งนี้สมเด็จพระนเรศวรทรงเกรงว่า ข้าศึกอาจยกทัพตามมาอีกถ้าเสด็จกลับทางด่านแม่ละเมา มีกองทัพของนันทสูราชสังครำตั้งอยู่ที่เมืองกำแพงเพชรจะเป็นอุปสรรคต่อการเดินทาง พระองค์จึงรีบสั่งให้พระยาเกียรติ พระยาราม นำทัพเดินผ่านหัวเมืองมอญลงมาทางใต้ มาเข้าทางด่านเจดีย์สามองค์ เมื่อกลับมาถึงกรุงศรีอยุธยาแล้ว สมเด็จพระมหาธรรมราชาก็พระราชทานบำเหน็จรางวัลแก่พวกมอญที่สวามิภักดิ์ ทรงตั้งพระมาหาเถรคันฉองเป็นพระสังฆราชาที่สมเด็จอริยวงศ์ และให้พระยาเกียรติ พระยารามมีตำแหน่งยศได้พระราชทานพานทองควบคุมมอญที่เข้ามาด้วย ให้ตั้งบ้านเรือนที่ริมวัดขมิ้นและวัดขุนแสนใกล้วังจันทร์ของสมเด็จพระนเรศวร แล้วทรงมอบการทั้งปวงที่จะตระเตรียมต่อสู้ข้าศึกให้สมเด็จพระนเรศวรทรงบังคับบัญชาสิทธิขาดแต่นั้นมา
รบกับพระยาพะสิม
ปี พ.ศ. 2127 หลังจากที่สมเด็จพระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพได้ 7 เดือน พระเจ้านันทบุเรงจึงจัดทัพสองทัพให้ยกมาตีไทย ทัพแรกมีพระยาพะสิม (เป็นพระเจ้าอาของพระเจ้านันทบุเรง) คุมกำลัง 30,000 โดยยกมาทางด่านเจดีย์สามองค์ ทัพที่สองมีเจ้าเมืองเชียงใหม่ชื่อมังนรธาช่อราชอนุชา ยกทัพบกและเรือมา จากเชียงใหม่มีกำลังพล 100,000 กองทัพพระยาพสิมยกเข้ามาถึงเมืองกาญจนบุรี (ถึงก่อนทัพเจ้าเมืองเชียงใหม่) สมเด็จพระนเรศวรทรงให้พระยาจักรียกทัพเรือไปยิงปืนใหญ่ดักข้าศึกแถว ๆ เมืองสุพรรณบุรี ทัพพม่าถูกปืนใหญ่แตกพ่ายหนีไปอยู่บนเขาพระยาแมน เจ้าพระยาสุโขทัยยกทัพไปเขาพระยาแมน เข้าตีทัพพระยาพสิมแตกพ่ายหนีกระเจิง เจ้าพระยาสุโขทัยจึงสั่งให้ตามบดขยี้ข้าศึกจนถึงชายแดนเมืองกาญจนบุรี หลังจากทัพพระยาพสิมแตกพ่ายหนีกลับไปได้สองอาทิตย์ กองทัพพระยาเชียงใหม่ได้เดินทัพมาถึงชัยนาท โดยที่ไม่ทราบข่าวการพ่ายแพ้ของพระยาพสิมจึงส่ง แม่ทัพและทหารจำนวนหนึ่งมาตั้งค่ายที่ปากน้ำบางพุทรา ทางสมเด็จพระนเศวรมีรับสั่งให้พระราชมนูยกทัพไปตีข้าศึกที่ปากน้ำบางพุทรา เมื่อไปถึงพระราชมนูเห็นว่ากำลังน้อยกว่ามาก (พม่ามีอยู่ 15,000 ไทยมี 3,200 คน) จึงแต่งกองโจรคอยดักฆ่าพม่าจนเสียขวัญถอยกลับไปชัยนาท สุดท้ายทัพพม่าจึงถอยกลับไป
รบกับพระเจ้าเชียงใหม่ที่บ้านสระเกศ
พ.ศ. 2128 พระเจ้าเชียงใหม่ยกกองทัพมาแก้แค้นตั้งอยู่ที่บ้านสระเกษในแขวงเมืองวิเศษชัยชาญ สมเด็จพระนเรศวรกับพระเอกาทศรถยกทัพไปถึงตำบลป่าโมก ก็พบกับกองทัพพม่าซึ่งลงมาเที่ยวรังแกราษฎรทางเมืองวิเศษชัยชาญ จึงได้เข้าโจมตีจนทัพพม่าล่าถอยไป พระเจ้าเชียงใหม่จึงจัดกองทัพยกลงมาอีก สมเด็จพระนเรศวรจึงดำรัสสั่งให้พระราชมนูคุมกองทัพขึ้นไปลาดตระเวนดูก่อน กองทัพพระราชมนูไปปะทะกับพม่าที่บ้านบางแก้ว สมเด็จพระนเรศวรเสด็จขึ้นไปถึงบ้านแห จึงมีดำรัสให้ข้าหลวงขึ้นไปสั่งพระราชมนูให้ทำเป็นล่าทัพกลับถอยลงมา แล้วพระองค์กับพระอนุชาก็รุกไล่ตีทัพพม่าแตกพ่ายทั้งทัพหน้าและทัพหลวงจนถึงค่ายที่ตั้งทัพของพระเจ้าเชียงใหม่ที่บ้านสระเกษ ทัพของพระเจ้าเชียงใหม่จึงแตกกระจัดกระจายไป
เมื่อได้ค่ายที่บ้านสระเกศแล้วสมเด็จพระนเรศวรทรงติดตามพระเจ้าเชียงใหม่ขึ้นไปถึงนครสวรรค์ ทรงทราบข่าวว่าพระเจ้าเชียงใหม่นี้หนีไปอาศัยอยู่กับพระมหาอุปราชาที่เมืองกำแพงเพชรแล้ว หากติดตามไปอาจเสียทีพระมหาอุปราชาได้ จึงได้วางกำลังส่วนหนึ่งเป็นหน่วยลาดตระเวนเอาไว้ที่เมืองนครสวรรค์ แล้วยกทัพลงไปสมทบที่ปากน้ำบางพุทธา และถวายรายงานพร้อมคาดการณ์ว่าข้าศึกไม่น่าจะยกพลมาถึงกรุงศรีอยุธยาก่อนฤดูแล้ง ต่อมาสมเด็จพระมหาธรรมราชามีรับสั่งให้เลิกกองทัพเสด็จกลับพระนคร
พระแสงดาบคาบค่าย
ปีพ.ศ. 2129 พระเจ้านันทบุเรงประชุมกองทัพจำนวน 250,000 คนยกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา ในช่วงต้นเดือนยี่ข้าวในนายังเกี่ยวไม่เสร็จ สมเด็จพระนเรศวรจึงรับสั่งให้เจ้าพระยากำแพงเพชรยกทัพออกไปป้องกันชาวนาที่กำลังเกี่ยวข้าว พอทัพพม่าของพระมหาอุปราชยกทัพมาถึงก็ให้ทัพม่าเข้าตีจนทัพเจ้าพระยากำแพงเพชรแตกพ่ายหนีเข้าเมือง สมเด็จพระนเรศวรทรงพิโรธอย่างมาก เพราะไทยไม่เคยแตกพ่ายแพ้ต่อข้าศึกอาจทำให้ทหารขวัญเสีย พระองค์และสมเด็จเอกาทศรถเสด็จลงเรือพระที่นั่งออกไปรบทันที (สมเด็จพระเอกาทศรถทรงถูกกระสุนปืนแต่ไม่เป็นอะไร เพียงแค่ฉลองพระองค์ขาดเท่านั้น) ผลปรากฏว่าทรงยึดค่ายคืนมาได้ สมเด็จพระนเรศวรมีรับสั่งประหารชีวิตเจ้าพระยากำแพงเพชร แต่โชคดีที่พระบิดาสมเด็จพระมหาธรรมราชาทรงขอชีวิตเอาไว้ การศึกครั้งนี้พม่าหมายมั่นจะตีกรุงศรีอยุธยาให้ได้ แต่ด้วยความแข็งแกร่งของทหารไทยจึงรักษาที่มั่นเอาไว้ได้เสมอ เสด็จออกปล้นค่ายพม่าซึ่งเป็นทัพหน้าของหงสาวดี ข้าศึกแตกพ่ายถอยหนี พระองค์จึงไล่ตีมาจนถึงค่ายหลวงของพระเจ้านันทบุเรง เสด็จลงจากม้าคาบพระแสงดาบแล้วนำทหารปีนบันไดขึ้นกำแพงข้าศึก แต่ถูกพม่าใช้หอกแทงตกลงมาข้างล่างหลายครั้งจึงเสด็จกลับพระนคร พระแสงดาบนี้มีนามว่า พระแสงดาบคาบค่าย
ในพงศาวดารกล่าวว่า พระเจ้านันทบุเรงทรงทราบการกระทำอันห้าวหาญของสมเด็จพระนเรศวรจึงตรัสว่า ถ้าพระนเรศวรออกมาอีกจะต้องจับพระองค์ ให้ได้ถึงแม้ว่าจะใช้ทหารมากมายเพียงใด จึงวางแผนให้ลักไวทำมูนำทหารจำนวน 10,000 ไปดักจับ สมเด็จพระนเรศวรทรงออกไปปล้นค่ายหลวงพม่าอีก พม่าจึงใช้ทหารจำนวนน้อยเข้าล่อให้พระองค์ไล่ตี เข้ามาจนถึงบริเวณที่ลักไวทำมูซุ่มรออยู่ ลักไวทำมูจะเข้ามาจับพระองค์ สมเด็จพระนเรศวรจึงใช้พระแสงทวนแทงลักไวทำมูตายทันที แต่พระองค์ยังถูกล้อมอยู่และสู้กับทหารพม่า จำนวนมากนานร่วมชั่วโมง จนทัพไทยตามมาทันจึงเสด็จกลับพระนครได้ สุดท้ายกองทัพหงสาวดีบอบช้ำจากการสู้รบกับไทยอย่างมากจึงถอยทัพกลับไปเช่นเดิม
เสด็จขึ้นครองราชย์
นับตั้งแต่สมเด็จพระนเรศวรประกาศอิสรภาพเป็นต้นมา หงสาวดีได้เพียรส่งกองทัพเข้ามาหลายครั้ง แต่ก็ถูกกองทัพกรุงศรีอยุธยาตีแตกพ่ายไปทุกครั้ง เมื่อสมเด็จพระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคตเมื่อปี พ.ศ. 2133 พระองค์ได้เสด็จขึ้นครองราชย์เมื่อวันอาทิตย์ที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2133 เมื่อพระชนมายุได้ 35 พรรษา ทรงพระนามว่า สมเด็จพระนเรศวร หรือ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 2 และโปรดเกล้าฯ ให้พระเอกาทศรถ พระอนุชา ขึ้นเป็นพระมหาอุปราช แต่มีศักดิ์เสมอพระมหากษัตริย์อีกพระองค์
พระมหาอุปราชายกทัพมาครั้งแรก
สมเด็จพระนเรศวรเสวยราชย์ได้ 8 เดือนก็เกิดข้าศึกพม่าอีก เหตุที่จะเกิดศึกครั้งนี้คือเจ้าฟ้าไทยใหญ่เมืองคังตั้งแข็งเมืองขึ้นอีก พระเจ้านันทบุเรงตรัสปรึกษาเสนาบดี เห็นกันว่าเป็นเพราะเหตุที่เจ้าเมืองคังได้ทราบว่าปราบกรุงศรีอยุธยาไม่สำเร็จ จึงตั้งแข็งเมืองเอาอย่างบ้างตราบใดที่ยังไม่ปราบกรุงศรีอยุธยาลงได้ ถึงแม้จะปราบเมืองคังได้ เมืองอื่นก็คงแข้งข้อเอาอย่าง แต่ในเวลานั้นพระเจ้านันทบุเรงทรงอยู่ในวัยชราทุพพลภาพ ไม่ทรงสามารถจะไปทำสงครามเอาได้ดังแต่ก่อน จึงจัดกองทัพขึ้นสองทัพ ให้ราชบุตรองค์หนึ่งซึ่งได้เป็นพระเจ้าแปรขึ้นใหม่ยกไปตีเมืองคัง ทัพหนึ่งให้พระยาพะสิม พระยาพุกามเป็นกองหน้า พระมหาอุปราชาเป็นกองหลวงยกลงมาตีกรุงศรีอยุธยาอีกทัพหนึ่ง พระมหาอุปราชายกออกจากกรุงหงสาวดีเมื่อเดือน 12 พ.ศ. 2133 มาเข้าทางด่านพระเจดีย์สามองค์ เพื่อตรงมาตีพระนครศรีอยุธยาทีเดียว
ฝ่ายทางกรุงศรีอยุธยาครั้งนี้ รู้ตัวช้าจึงเกิดความลำบาก ไม่มีเวลาจะต้อนผู้คนเข้าพระนครดังคราวก่อน ๆ สมเด็จพระนเรศวรทรงเห็นว่าจะคอยต่อสู้อยู่ในกรุงอาจไม่เป็นผลดีเหมือนหนหลัง จึงรีบเสด็จยกกองทัพหลวงออกไปกับสมเด็จพระเอกาทศรถ ในเดือนยี่ เมือเสด็จไปถึงเมืองสุพรรณบุรีได้ทรงทราบว่าข้าศึกยกล่วงเมืองกาญจนบุรีเข้ามาแล้ว จึงให้ตั้งทัพหลวงรับข้าศึกอยู่ที่ลำน้ำท่าคอย พอกองทัพพม่ายกมาถึงก็รบกันอย่างตะลุมบอน พระยาพุกามแม่ทัพพม่าคนหนึ่งตายในที่รบ กองทัพพม่าถูกไทยฆ่าฟันล้มตายเป็นอันมาก ที่เหลือก็พากันพ่ายหนี ไทยไล่ติดตามไปจับพระยาพะสิมได้ที่บ้านจระเข้สามพันอีกคนหนึ่ง พระมหาอุปราชาเองก็หนีไปได้อย่างหวุดหวิด เมื่อกลับไปถึงหงสาวดีพวก แม่ทัพนายกองก็ถูกลงอาญาไปตาม ๆ กัน พระมหาอุปราชาก็ถูกภาคทัณฑ์ให้แก้ตัวในภายหน้า
สงครามยุทธหัตถี
เช้าของวันจันทร์ แรม 2 ค่ำ เดือนยี่ ปีมะโรง พ.ศ. 2135 สมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถทรงเครื่องพิชัยยุทธ สมเด็จพระนเรศวรทรงช้าง นามว่า เจ้าพระยาไชยานุภาพ ส่วนสมเด็จพระเอกาทศรถ ทรงช้างนามว่า เจ้าพระยาปราบไตรจักร ช้างทรงของทั้งสองพระองค์นั้นเป็นช้างชนะงา คือช้างมีงาที่ได้รับการฝึกให้รู้จักการต่อสู้มาแล้วหรือเคยผ่านสงครามชนช้าง ชนะช้างตัวอื่นมาแล้ว ซึ่งเป็นช้างที่กำลังตกมัน ในระหว่างการรบจึงวิ่งไล่ตามพม่าหลงเข้าไปในแดนพม่า มีเพียงทหารรักษาพระองค์และจาตุรงค์บาทเท่านั้นที่ติดตามไปทัน
สมเด็จพระนเรศวรทอดพระเนตรเห็นพระมหาอุปราชาทรงพระคชสารอยู่ในร่มไม้กับเหล่าเท้าพระยา จึงทราบได้ว่าช้างทรงของสองพระองค์หลงถลำเข้ามาถึงกลางกองทัพ และตกอยู่ในวงล้อมข้าศึกแล้ว แต่ด้วยพระปฏิภาณไหวพริบของสมเด็จพระนเรศวร ทรงเห็นว่าเป็นการเสียเปรียบข้าศึกจึงไสช้างเข้าไปใกล้ แล้วตรัสถามด้วยคุ้นเคยมาก่อนแต่วัยเยาว์ว่า "พระเจ้าพี่เราจะยืนอยู่ใยในร่มไม้เล่า เชิญออกมาทำยุทธหัตถีด้วยกัน ให้เป็นเกียรติยศไว้ในแผ่นดินเถิด ภายหน้าไปไม่มีพระเจ้าแผ่นดินที่จะได้ยุทธหัตถีแล้ว" พระมหาอุปราชาได้ยินดังนั้น จึงไสช้างนามว่า พลายพัทธกอเข้าชนเจ้าพระยาไชยานุภาพเสียหลัก พระมหาอุปราชาทรงฟันสมเด็จพระนเรศวรด้วยพระแสงของ้าว แต่สมเด็จพระนเรศวรทรงเบี่ยงหลบทัน จึงฟันถูกพระมาลาหนังขาด จากนั้นเจ้าพระยาไชยานุภาพชนพลายพัทธกอเสียหลัก สมเด็จพระนเรศวรทรงฟันด้วยพระแสงของ้าวถูกพระมหาอุปราชาเข้าที่อังสะขวา สิ้นพระชนม์อยู่บนคอช้าง ส่วนสมเด็จพระเอกาทศรถทรงฟันเจ้ามังจาปะโรเสียชีวิตเช่นกัน ทหารพม่าเห็นว่าแพ้แน่แล้ว จึงใช้ปืนระดมยิงใส่สมเด็จพระนเรศวรได้รับบาดเจ็บ ทันใดนั้นทัพหลวงไทยตามมาช่วยทัน จึงรับทั้งสองพระองค์กลับพระนคร พม่าจึงยกทัพกลับกรุงหงสาวดีไป นับแต่นั้นมาก็ไม่มีกองทัพใดกล้ายกมากล้ำกรายกรุงศรีอยุธยาอีกเป็นระยะเวลาอีกยาวนาน
แต่ในมหายาชะเวงหรือพงศาวดารของพม่า ระบุว่า การยุทธหัตถีครั้งนี้ ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรบุกเข้าไปในวงล้อมของฝ่ายพม่า ฝ่ายพม่าก็มีการยืนช้างเรียงเป็นหน้ากระดาน มีทั้งช้างของพระมหาอุปราชา ช้างของเจ้าเมืองชามะโรง ทหารฝ่ายสมเด็จพระนเรศวรก็ระดมยิงปืนใส่ฝ่ายพม่า เจ้าเมืองชามะโรงสั่งเปิดผ้าหน้าราหูช้างของตน เพื่อไสช้างเข้ากระทำยุทธหัตถีกับสมเด็จพระนเรศวรเพื่อป้องกันพระมหาอุปราชา แต่ปรากฏว่าช้างของเจ้าของชามะโรงเกิดวิ่งเข้าใส่ช้างของพระมหาอุปราชาเกิดชุลมุนวุ่นวาย กระสุนปืนลูกหนึ่งของทหารฝ่ายสมเด็จพระนเรศวรก็ยิงถูกพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์
สงครามตีเมืองทะวายและตะนาวศรี
ศึกทะวายและตะนาวศรีนั้น เป็นการรบในระหว่างคนต้องโทษกับคนต้องโทษด้วยกัน กล่าวคือ ทางกรุงศรีอยุธยพาพวกนายทัพที่ตามเสด็จไม่ทันในวันยุทธหัตถีนั้น มีถึง 6 คนคือ พระยาพิชัยสงคราม พระยารามกำแหง เจ้าพระยาจักรี พระยาพระคลัง และพระยาศรีไสยณรงค์ สมเด็จพระนเรศวรรับสั่งให้ปรึกษาโทษ ลูกขุนปรึกษาโทษให้ประหารชีวิต สมเด็จพระวันรัตสังฆปรินายกมาถวายพระพรบรรยายว่า การที่แม่ทัพเหล่านั้นตามเสด็จไม่ทัน ก็เพราะบุญญาภินิหารของพระองค์ สมเด็จพระนเรศวรที่จะได้รับเกียรติคุณเป็นวีรบุรุษที่แท้จริง ด้วยเหตุว่าถ้าพวกนั้นตามไปทันแล้วถึงจะชนะก็ไม่เป็นชื่อเสียงใหญ่หลวงเหมือนที่เสด็จไปโดยลำพัง เมื่อเห็นว่าสมเด็จพระนเรศวรทรงเลื่อมใสในคำบรรยายข้อนี้แล้ว สมเด็จพระวันรัตก็ทูลขอโทษพวกแม่ทัพเหล่านี้ไว้ สมเด็จพระนเรศวรก็โปรดประทานให้ แต่พวกนี้จะต้องไปตีทะวายและตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว จึงให้เจ้าพระยาจักรีเป็นแม่ทัพคุมพลห้าหมื่นไปตีตะนาวศรี พระยาพระคลังคุมกำลังพลหมื่นเหมือนกันไปตีทะวาย ส่วนแม่ทัพอื่น ๆ ที่ต้องโทษก็แบ่งกันไปในสองกองทัพนี้คือพระยาพิชัยสงครามกับพระยารามคำแหงไปตีเมืองทะวายกับพระยาพระคลัง และให้พระยาเทพอรชุนกับพระยาศรีไสยณรงค์ไปตีเมืองตะนาวศรีกับเจ้าพระยาจักรี
ส่วนทางหงสาวดีนั้น เมื่อพระเจ้านันทบุเรงเสียพระโอรสรัชทายาทแล้วก็โทมนัส ให้ขังแม่ทัพนายกองไว้ทั้งหมด แต่ภายหลังทรงดำริว่าไทยชนะพม่าในครั้งนี้แล้วก็จะต้องมาตีพม่าโดยไม่ต้องสงสัย ก่อนที่ไทยไปรบพม่าก็จะต้องดำเนินการอย่างเดียวกันกับที่พม่ารบกับไทย กล่าวคือ จะต้องเอามอญไว้ในอำนาจเสียก่อนและเป็นการแน่นอนว่าไทยจะต้องเข้ามาตีทะวายและตะนาวศรี ด้วยเหตุนี้จึงให้แม่ทัพนายกองที่ไปแพ้สงครามมาครั้งนี้ไปแก้ตัวรักษาเมืองตะนาวศรีและเมืองทะวาย เป็นอันว่าทั้งผู้รบและผู้รับทั้งสองฝ่าย ตกอยู่ในฐานคนผิดที่จะต้องแก้ตัวทั้งสิ้น
ในการรบทะวายและตะนาวศรีครั้งนี้แม่ทัพทั้งสองคือ เจ้าพระยาจักรีและพระยาคลังกลมเกลียวกันเป็นอย่างยิ่ง ถึงแม้สมเด็จพระนเรศวรจะได้แบ่งหน้าที่ให้ตีคนละเมือง ก็ยังมีการติดต่อช่วยเหลือกันและกัน ในที่สุดแม่ทัพทั้งสองก็รบชนะทั้งสองเมืองและบอกเข้ามายังกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระนเรศวรได้โปรดเกล้าฯ ให้พระยาศรีไสยณรงค์อยู่ครองเมืองตะนาวศรี ส่วนทางเมืองทะวายนั้นให้เจ้าเมืองทะวายคนเก่าครองต่อไป ชัยชนะครั้งนี้เป็นอันทำให้แม่ทัพทั้งหลายพ้นโทษ แต่ทางพม่าแม่ทัพกลับถูกทำโทษประการใดไม่ปรากฏ แต่อย่างไรก็ดีการชนะทะวายและตะนาวศรีครั้งนี้ ทำให้อำนาจของไทยแผ่ลงไปทางใต้เท่ากับในรัชสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช
ตีได้หัวเมืองมอญ
ปี พ.ศ. 2137 พระยาลาว เจ้าเมืองเมาะตะมะ เกิดวิวาทกับเจ้าพระยาพะโร เจ้าเมืองเมาะลำเลิง พระยาพะโรกลัวพระยาลาวจะมาตีเมาะลำเลิงจึงให้สมิงอุบากองถือหนังสือมาขอบารมีสมเด็จพระนเรศวรเป็นที่พึ่ง ขอพระราชทานกองทัพไปช่วยป้องกันเมือง สมเด็จพระนเรศวรจึงยอมรับช่วยเหลือพระยาพะโรทันที มีดำรัสสั่งให้พระยาศรีไศลออกไปช่วยรักษาเมืองเมาะลำเลิง ซึ่งแต่บัดนี้ไปได้ยอมมาสวามิภักดิ์เป็นประเทศราชของไทย ฝ่ายข้างพระยาลาวเจ้าเมืองเมาะตะมะ ก็ไปขอความช่วยเหลือทางหงสาวดีบ้าง ทางหงสาวดีให้พระเจ้าตองอูยกทัพมาช่วย แต่กองทัพไทยกับมอญเมาะลำเลิงได้ตีทัพพระเจ้าตองอูแตกไป
ตีเมืองหงสาวดีครั้งแรก
การที่สมเด็จพระนเรศวร ได้หัวเมืองมอญฝ่ายใต้มาเป็นเมืองขึ้น นับว่าเป็นจุดหักเหที่มีนัยสำคัญ ของการสงครามไทยกับพม่า จากเดิม ฝ่ายพม่าเป็นฝ่ายยกทัพมาไทยโดยตลอด การได้หัวเมืองมอญฝ่ายใต้ ทำให้ไทยใช้เป็นฐานทัพ ที่จะยกกำลังไปตีเมืองหงสาวดีได้สะดวก
สมเด็จพระนเรศวรเสด็จยกกองทัพหลวงไปตีเมืองหงสาวดี ออกจากพระนคร เมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น3 ค่ำ เดือนอ้าย ปีมะแม พ.ศ. 2138 มีกำลังพล 120,000 คน เดินทัพไปถึงเมืองเมาะตะมะ แล้วรวบรวมกองทัพมอญเข้ามาสมทบ จากนั้น ได้เสด็จยกกองทัพหลวงไปยังเมืองหงสาวดี เข้าล้อมเมืองไว้ กองทัพไทยล้อมเมืองหงสาวดีอยู่ 3 เดือน และได้เข้าปล้นเมือง เมื่อวันจันทร์ แรม 13 ค่ำ เดือน 4 ครั้งหนึ่ง แต่เข้าเมืองไม่ได้ ครั้นเมื่อทรงทราบว่าพระเจ้าแปร พระเจ้าอังวะ พระเจ้าตองอู ได้ยกกองทัพลงมาช่วยพระเจ้านันทบุเรงถึงสามเมือง เห็นว่าข้าศึกมีกำลังมากนักจึงทรงให้เลิกทัพกลับ เมื่อวันสงกรานต์ เดือน 5 ปีวอก พ.ศ. 2139 และได้กวาดต้อนครอบครัวในหัวเมืองหงสาวดี มาเป็นเชลยเป็นอันมาก และกองทัพข้าศึกมิได้ยกติดตามมารบกวนแต่อย่างใด
การสงครามครั้งนี้ สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงสันนิษฐานว่า สมเด็จพระนเรศวรเสด็จยกทัพไปครั้งนี้ เป็นการจู่ไป โดยไม่ให้ข้าศึกมีเวลาพอตระเตรียมการต่อสู้ได้พรักพร้อม และพระราชประสงค์ที่ยกไปนั้น น่าจะมีอยู่ 3 ประการคือ
ข้อสันนิษฐานอื่น ๆ มีอยู่ว่า การกวาดต้อนผู้คนกลับพระราชอาณาจักรไทยครั้งนี้ น่าจะได้ช่วยนำคนไทย ผู้ซึ่งถูกพม่ากวาดต้อนเอาไปเป็นเชลย แล้วเอาตัวไว้ใช้งานตามเมืองต่าง ๆ กลับมาด้วย ประการต่อมา สาเหตุที่ยกทัพกลับนั้น นอกจากจะทรงเห็นว่า กองทัพข้าศึกกำลังระดมยกมาจากอีกสามเมืองใหญ่ มีกำลังมากแล้ว เสบียงอาหารของกองทัพไทยก็น่าจะขาดแคลน เพราะมีกำลังพลมาก และล้อมเมืองหงสาวดีอยู่นานถึงสามเดือน ประกอบกับใกล้เข้าสู่ฤดูฝนแล้ว และประการสุดท้าย การที่พระองค์ถอนทัพกลับ โดยที่พม่าไม่ได้ยกติดตามตีหรือรบกวนแต่อย่างใด ทั้งที่มีพลเรือนที่ถูกกวาดต้อนมาเป็นจำนวนมาก เช่นเดียวกับครั้งสงครามประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง ก็น่าจะเป็นเพราะพระองค์ดำเนินการถอนทัพ และนำผู้คนพลเรือนกลับมาอย่างมีระบบ โดยให้พลเรือนล่วงหน้าไปก่อน
ตีเมืองหงสาวดีครั้งที่สอง
พ.ศ. 2142 สมเด็จพระนเรศวรทรงมุ่งหมายจะตีเอาเมืองหงสาวดีให้ได้ จึงตระเตรียมทัพยกไปทั้งทางบกและทางเรือ ได้ออกเกลี้ยกล่อมหัวเมืองต่าง ๆ ให้อ่อนน้อมต่อไทยได้อีกหลายเมือง แม้แต่เชียงใหม่ซึ่งได้ตั้งแข็งเมืองต่อพม่าแล้ว แต่คิดเกรงว่ากรุงศรีสัตนาคนหุตและไทยจะยกทัพไปรุกราน ก็ได้ตัดสินใจยอมอ่อนน้อมมาขอขึ้นต่อกรุงศรีอยุธยาด้วย ส่วนเมืองตองอูกับเมืองยะไข่เมื่อเอาใจออกห่างจากกรุงหงสาวดีไปแล้ว ก็หันมาฝักใฝ่กับไทยและรับว่า ไทยยกทัพไปตีกรุงหงสาวดีแล้ว ก็จะเข้าร่วมช่วยเหลือพระเจ้ายะไข่นั้นอยากได้หัวเมืองชายทะเล ส่วนพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องอยากได้เป็นพระเจ้าหงสาวดีแทน สมเด็จพระนเรศวรจึงทรงรับเป็นไมตรีกับเมืองทั้งสองนั้น ในระหว่างนั้นพระมหาเถระเสียมเพรียมภิกษุรูปหนึ่งได้เข้ายุยงพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องมิให้อ่อนน้อมแก่ไทย และแจ้งอุบายให้พระเจ้าตองอูนัดจินหน่องคิดอ่านเอาเมืองหงสาวดีเสียเอง พระเจ้าตองอูนัดจินหน่องเห็นชอบด้วยจึงชวนพระเจ้ายะไข่ให้ไปตีเมืองหงสาวดี แล้วพระเจ้าตองอูจนัดจินหน่องะทำทีเป็นยกกองทัพมาช่วยหงสาวดี พอเข้าเมืองได้แล้วก็หย่าศึกกันเสีย และจะแบ่งประโยชน์ให้ตามที่พระเจ้ายะไข่ต้องการ คือจะยกหัวเมืองชายทะเลให้แก่พระเจ้ายะไข่ แต่ครั้งทัพพระเจ้ายะไข่และทัพพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องเข้าประชิดเมืองหงสาวดีแล้วก็หาเข้าเมืองไม่ ทั้งนี้เพราะพระเจ้านันทบุเรงเกิดทรงระแวงขึ้น ทัพพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องและพระเจ้ายะไข่จึงได้แต่ตั้งล้อมเมืองหงสาวดีไว้
สมเด็จพระนเรศวรทรงเห็นว่าทางกรุงหงสาวดีกำลังปั่นป่วนจึงเสด็จยกทัพหลวงไปตีหงสาวดี แต่ต้องไปเสียเวลาปราบปรามกบฏตามชายแดนซึ่งพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องได้ยุยงให้กระด้างกระเดื่องเป็นเวลาถึง 3 เดือนเศษ จึงเดินทัพถึงเมืองหงสาวดีช้ากว่ากำหนดที่คาดหมายไว้ ทางฝ่ายพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องและพระเจ้ายะไข่ซึ่งกำลังล้อมเมืองหงสาวดีอยู่ พอได้ทราบข่าวว่าสมเด็จพระนเรศวรยกกองทัพขึ้นไปกำจัดกบฏตามชายแดนเมืองเมาะตะมะและกำลังเดินทัพมาก็แจ้งให้พระเจ้านันทบุเรงทราบ พระเจ้านันทบุเรงก็จำใจอนุญาตให้พระเจ้าตองอูยกทัพเข้าไปในเมืองหงสาวดีได้ และมอบหมายให้พระเจ้าตองอูนัดจินหน่องบัญชาการรบแทนทุกประการ พระเจ้าตองอูนัดจินหน่องจึงกวาดต้อนผู้คนและทรัพย์สมบัติ รวมทั้งพระเจ้านันทบุเรงไปยังเมืองตองอู ทิ้งเมืองหงสาวดีไว้ให้กองทัพพระเจ้ายะไข่ค้นคว้าทรัพย์ที่ยังเหลืออยู่ต่อไป พอพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องออกจากหงสาวดีไปได้ประมาณ 8 วัน กองทัพไทยก็ยกไปถึงเมืองหงสาวดี ครั้นสมเด็จพระนเรศวรได้ทรงทราบว่าพระเจ้าตองอูนัดจินหน่องไม่ซื่อตรงตามคำมั่นที่ได้ให้ไว้ก็ทรงพระพิโรธ จึงเสด็จยกทัพตามขึ้นไปตีเมืองตองอู ได้เข้าล้อมเมืองตองอูอยู่ถึง 2 เดือนก็ไม่อาจตีหักเอาได้ เพราะเมืองตองอูมีชัยภูมิที่ดี ชาวเมืองก็ต่อสู้เข้มแข็ง ประกอบกับฝนตกชุกและทัพไทยขาดเสบียงอาหาร สมเด็จพระนเรศวรจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกกองทัพกลับคืนกรุงศรีอยุธยา
สวรรคต
สมเด็จพระนเรศวร กับสมเด็จพระเอกาทศรถ เสด็จยกกองทัพออกจากพระนคร เมื่อวันพฤหัสบดี แรม 8 ค่ำ เดือนยี่ ปีมะโรง พ.ศ. 2148 เสด็จโดยกระบวนเรือจากพระตำหนักป่าโมก แล้วเสด็จขึ้นบนที่ตำบล เอกราชไปตั้งทัพชัย ณ ตำบลพระหล่อ แล้วยกกองทัพบกไปทางเมืองกำแพงเพชรสู่เมืองเชียงใหม่ ครั้นเสด็จถึงเมืองเชียงใหม่ก็หยุดพักจัดกระบวนทัพอยู่หนึ่งเดือน แล้วให้กองทัพสมเด็จพระเอกาทศรถยกไปทางเมืองฝาง ส่วนกองทัพหลวงยกไปทางเมืองหางหลวง ครั้นเสด็จถึงเมืองหางแล้วก็ให้ตั้งค่ายหลวงประทับอยู่ที่ทุ่งแก้ว สมเด็จพระนเรศวรทรงพระประชวรเป็นหัวระลอก (ฝี) ขึ้นที่พระพักตร์ แล้วกลายเป็นบาดทะพิษพระอาการหนัก จึงโปรดให้ข้าหลวงรีบไปเชิญเสด็จสมเด็จพระเอกาทศรถมาเฝ้า สมเด็จพระเอกาทศรถเสด็จฯ มาถึงได้ 3 วัน สมเด็จพระนเรศวรก็เสด็จสวรรคต เมื่อวันจันทร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 6 ปีมะเส็ง ตรงกับวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2148 สิริพระชนมพรรษา 49 พรรษาเศษ ดำรงราชสมบัติ 14 ปีเศษ สมเด็จพระเอกาทศรถจึงได้อัญเชิญพระบรมศพกลับกรุงศรีอยุธยา
วิชัย ไวทยางกูร
วิชัย ไวทยางกูร นักฟุตบอลทีมชาติไทย เกิดที่ อ.หนองเต่า จ.ลพบุรี เล่นให้สโมสรฟุตบอลธนาคารกรุงเทพ และในปี พ.ศ. 2523 ได้เข้าร่วมแข่งขันในนามทีมชาติไทย ต่อมาได้รับบาดเจ็บที่หัวเข่า จึงเลิกเล่น หันไปเป็นตัวแทนขายประกันชีวิต
หลังจากนั้นได้เปลี่ยนชื่อเป็น ชัย ลาภสัมปันน์ ปัจจุบันเปลี่ยนชื่ออีกครั้งเป็น สรรค์ชัย ลาภสัมปันน์ชัย ดำรงตำแหน่งรองกรรมการผู้จัดการใหญ่ฝ่ายตัวแทน บมจ.อยุธยา อลิอันซ์ ซี.พี. ประกันชีวิต
Monoposthiidae
Monoposthiidae เป็นสกุลของนีมาโทดาที่อยู่ในวงศ์ Desmodorida.
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
ชีวิตส่วนพระองค์
พระราชประวัติของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชส่วนใหญ่ได้จากพงศาวดารอยุธยา ซึ่งมักมีการจดบันทึกในพระราชกรณียกิจ ซึ่งส่วนใหญ่บันทึกถึงการทำสงครามกับอาณาจักรเพื่อนบ้านเป็นอันมาก จนมองข้ามเกี่ยวกับเจ้านายฝ่ายในหรือพระมเหสีของพระองค์ อย่างไรก็ตามได้มีการปรากฏพระนามของเจ้านายฝ่ายใน ในเอกสารของต่างชาติ 5 ฉบับด้วยกัน ซึ่งได้แก่ จดหมายเหตุสเปน (History of the Philippines and Other Kingdom) ของบาทหลวงมาร์เชโล เด ริบาเดเนย์รา (Marchelo de Ribadeneira, O.F.M), จดหมายเหตุวันวลิต, พงศาวดารละแวก, คำให้การขุนหลวงหาวัด และมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว ซึ่งปรากฏพระนามพระมเหสี 3-4 พระองค์ โดยมีพระนามดังนี้
มีการกล่าวถึง พระมณีรัตนา และเจ้าขรัวมณีจันทร์ ว่าอาจเป็นบุคคลเดียวกัน แต่บ้างก็ว่าอาจเป็นคนละคนกัน โดยเชื่อว่า พระมณีรัตนาอาจเป็นเจ้าหญิงที่สืบเชื้อสายมาจากราชวงศ์ละโว้สายสุพรรณภูมิของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิและสมเด็จพระมหินทราธิราช ซึ่งในขณะนั้นเจ้านายฝ่ายในในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ พระองค์หนึ่งมีพระนามว่า พระรัตนมณีเนตร หรือ พระแก้วฟ้า ซึ่งเป็นพระขนิษฐาต่างชนนีของพระวิสุทธิกษัตรีย์ ซึ่งหากเป็นเช่นนั้นพระนางจะมีศักดิ์เป็นพระมาตุจฉาของพระนเรศวร อย่างไรก็ตามเจ้าขรัวมณีจันทร์ มีบทบาทสูงกว่าพระมเหสีจากเชียงใหม่และเขมร โดยมีการสถาปนาพระนางเป็นอัครมเหสีดังที่ปรากฏในคำให้การขุนหลวงหาวัดที่กล่าวถึงเมื่อครั้งที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จขึ้นเสวยราชย์สมบัติต่อจากพระราชบิดา ความว่า
หลังจากการสวรรคตของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และสมเด็จพระเอกาทศรถได้เสด็จขึ้นครองราชย์ต่อนั้น เจ้าขรัวมณีจันทร์ได้ปรากฏอีกครั้งในจดหมายเหตุวันวลิต ที่ได้กล่าวถึง พระชายาม่ายของสมเด็จพระนเรศวร ได้เสด็จออกบวชชี และเป็นเหตุให้บุคคลทั่วไปเรียกกันว่า เจ้าขรัว จนกระทั่งมีเหตุการณ์หนึ่งที่เสด็จไปช่วยพระราชโอรสพระองค์หนึ่งของสมเด็จพระเอกาทศรถ คือ "เจ้าไล" หรือศรี ซึ่งมีเหตุวิวาทกับพระยาออกนา จนต้องพระราชอาญาจนถึงชีวิต ข้ารองพระบาทในพระองค์ไลจึงได้ไปทูลขอพึ่งพระบารมีเจ้าขรัวมณีจันทร์ซึ่งเป็นพระปิตุจฉา พระนางจึงรีบเสด็จเข้าเฝ้าสมเด็จพระเอกาทศรถ จนสมเด็จพระเอกาทศรถยินยอมด้วยความเกรงพระทัย (แต่ในจดหมายเหตุวันวลิตกล่าวว่า ถูกฟันด้วยพระแสงดาบและถูกจำคุกเป็นเวลา 5 เดือน เจ้าขรัวมณีจันทร์จึงได้ขอพระราชทานอภัยโทษ) โดยปรากฏในจดหมายเหตุวันวลิต ความว่า "จนกระทั่งเจ้าขรัวมณีจันทร์ ชายาม่ายของพระเจ้าอยู่หัวในพระโกศ คือ พระ Marit หรือพระองค์ดำ ได้ทูลขอจึงเป็นที่โปรดปรานอีก"
พระราชโอรส-ธิดา
มีการกล่าวถึงพระราชโอรสในสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในจดหมายเหตุสเปน (History of the Philippines and Other Kingdom) ของบาทหลวงมาร์เชโล เด ริบาเดเนย์รา (Marchelo de Ribadeneira, O.F.M) ที่เขียนขึ้นจากคำบอกเล่าของบาทหลวงคณะฟรันซิสกันที่เคยพำนักอยู่ในกรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 2125 ปลายรัชสมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช และ พ.ศ. 2139 ตรงกับต้นรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเนื้อความในจดหมายเหตุนี้ได้มีการอธิบายถึงกระบวนพยุหยาตราชลมารคของพระเจ้าแผ่นดินสยาม โดยมีเนื้อความตอนหนึ่งที่ได้กล่าวถึงพระอัครมเหสีและพระราชโอรสผู้ทรงพระเยาว์โดยเสด็จด้วย ความว่า
เมื่อนำเหตุการณ์ที่บาทหลวงสเปนได้เขียนบอกเล่าไว้ไปเทียบเคียงกับพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระจักรพรรดิพงศ์ (จาด) จะพบว่าในรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชได้มีการกล่าวถึงพระราชพิธีอาสวยุทธ และการต้อนรับคณะทูตกัมพูชาที่เดินทางมาถวายเครื่องราชบรรณาการยังราชสำนักอยุธยาซึ่งตรงกับเหตุการณ์การเสด็จฯทางชลมารคและการออกรับทูตกัมพูชาในจดหมายเหตุของสเปน โดยบางทีสมเด็จพระนเรศวรมหาราชอาจมีพระราชโอรสมากกว่า 1 พระองค์แล้ว เนื่องจากในจดหมายเหตุมีการใช้คำว่า "พระราชกุมารพระองค์เยาว์ที่สุด"
นอกจากนี้สมเด็จพระนเรศวรมหาราชก็มีพระราชธิดาด้วย โดยกล่าวถึงพระเจ้าเชียงใหม่นรธาเมงสอได้รับการช่วยเหลือจากกรุงศรีอยุธยาเพื่อจัดการปัญหาเมืองขึ้นแข็งเมือง และช่วยป้องกันการรุกรานจากข้าศึก ด้วยการเกื้อกูลกันดังกล่าว ได้สร้างสายสัมพันธ์ทางเครือญาติกับนรธามังสอและสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยสมเด็จพระนเรศวรมหาราชได้ทรงยกพระราชธิดาให้สมรสกับเมงสาตุลอง ผู้ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระเจ้านรธามังสอ โดยพระเจ้านรธามังสอก็ได้ถวายพระราชธิดาให้เป็นพระมเหสีของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชด้วย โดยการมอบพระราชธิดาของพระเจ้านรธามังสอแด่สมเด็จพระนเรศวรมหาราช มีปรากฏในโคลงบทที่ 21 ความว่า
อย่างไรก็ตามก็มีหลักฐานเกี่ยวกับพระอัครมเหสีรวมไปถึงพระราชโอรสและพระราชธิดาน้อยมาก เนื่องจากผู้ที่เขียนจดหมายเหตุสเปนเองก็บันทึกจากผู้เห็นเหตุการณ์ที่ไม่รู้รายละเอียด รวมไปถึงพงศาวดารของพม่าที่กล่าวถึงพระราชธิดาในสมเด็จพระนเรศวรมหาราชอย่างผ่าน ๆ เท่านั้น ภายหลังจากที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จสวรรคตแล้ว ราชสมบัติจึงตกแก่สมเด็จพระเอกาทศรถ
พระบรมราชานุสรณ์
พระบรมราชานุสาวรีย์และศาลสมเด็จพระนเรศวรฯ มีการจัดสร้างไว้เพื่อรำลึกถึงพระราชวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ตามจังหวัดต่าง ๆ ดังต่อไปนี้ ได้แก่ ส่วนกลาง กรุงเทพมหานคร, ต่างจังหวัด ได้แก่ พิษณุโลก​ (พระราชวังจันทน์, ค่ายสมเด็จพระนเรศวร, มหาวิทยาลัยนเรศวร), พระนครศรีอยุธยา (ทุ่งภูเขาทอง, วัดใหญ่ชัยมงคล), สุพรรณบุรี (ดอนเจดีย์ ถือว่าเป็นพระบรมราชานุสาวรีย์แห่งแรกและในเขตเทศบาลสุพรรณบุรี), อ่างทอง (วัดท่าสุทธาวาส), เชียงใหม่ (เชียงดาว), เชียงราย (แม่สาย), ลำปาง, แม่ฮ่องสอน, เพชรบูรณ์, สระแก้ว, หนองบัวลำภู, เพชรบุรี, ประจวบคีรีขันธ์ (อุทยานราชภักดิ์), ปราจีนบุรีและกาญจนบุรี เป็นต้น
วันที่ 18 มกราคมของทุกปี เป็นวันสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ระลึกถึงพระองค์ผู้ทรงต่อสู้อริราชศัตรูและทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยชนะพระมหาอุปราชา และทรงกอบกู้เอกราชประกาศอิสรภาพจากการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่หนึ่ง
ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
ได้มีการนำพระราชประวัติของพระองค์มาสร้างเป็นภาพยนตร์ 3 ครั้ง ครั้งแรก ใช้ชื่อว่า นเรศวรมหาราช ในปี พ.ศ. 2500 ครั้งที่ 2 ใช้ชื่อว่า มหาราชดำ ในปี พ.ศ. 2522 และครั้งที่ 3 ใช้ชื่อว่า ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในปี พ.ศ. 2550 เช่นเดียวกับภาพยนตร์เรื่อง กษัตริยา ควบคู่กับ มหาราชกู้แผ่นดิน ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ มีพระชนมพรรษาครบ 72 พรรษา ใน พ.ศ. 2542 โดยบริษัท กันตนา จำกัด เป็นผู้ผลิตรายการ ออกฉายทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 ในช่วงปี พ.ศ. 2545 ถึง พ.ศ. 2546
พระราชประวัติของพระองค์ยังได้มีการนำไปสร้างเป็นละครโทรทัศน์ถึง 2 ครั้ง ครั้งแรกใช้ชื่อว่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราช เมื่อ พ.ศ. 2530 ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ภายหลังมีการนำละครเรื่องนี้มาฉายใหม่ทางช่อง สทท.11 อีกครั้ง (ประมาณ พ.ศ. 2540) และครั้งที่ 2 ใช้ชื่อว่า ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดอะซีรีส์ เมื่อ พ.ศ. 2560 ออกอากาศทางโมโน 29 ซึ่งเรื่องนี้ถ่ายทำเป็นรูปแบบของซีรีส์ และได้เสนอชื่อเข้าชิงรางวัลโทรทัศน์ทองคำในปี พ.ศ. 2560 จากการออกอากาศในฤดูกาลแรก เช่นเดียวกับการนำไปสร้างเป็นหนังสือการ์ตูนอยู่หลายครั้ง เช่น มหากาพย์กู้แผ่นดิน ผลงานของมนตรี คุ้มเรือน เป็นต้น นอกจากนี้ พระองค์ยังปรากฏในภาพยนตร์แอนิเมชันสามมิติ ก้านกล้วย และ ก้านกล้วย 2 ที่ออกฉายใน พ.ศ. 2549 และ 2552 ตามลำดับ โดยภาพยนตร์มีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับเจ้าพระยาปราบหงสาวดีซึ่งเป็นช้างทรงของพระองค์ รวมถึงสงครามยุทธหัตถีด้วย
ไม้ เมืองเดิม ได้นำเหตุการณ์ในสมัยนี้ไปใช้เป็นฉากในนวนิยายเรื่อง ขุนศึก ซึ่งตัวเอกของเรื่องคือ เสมา ทหารในสมัยสมเด็จพระนเรศวรซึ่งมีชาติกำเนิดเป็นช่างตีเหล็ก นวนิยายเรื่องนี้ได้รับการสร้างเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์เช่นกัน
อ้างอิง
บรรณานุกรม
รังสิต ศิรนานนท์
ประวัติ
รังสิตเป็นบุตรคนที่สามจากทั้งหมดสี่คนของสมศักดิ์และอุสรา ศิรนานนท์ เขาชื่นชอบในการเล่นกีฬาโดยเฉพาะบาสเก็ตบอล สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมปลายจากโรงเรียนชลราษฎรอำรุง และสำเร็จการศึกษาปริญญาตรีสาขาการตลาด คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
กระดูกยาว
กระดูกยาว (Long bones) เป็นประเภทหนึ่งของกระดูกที่มีความยาวมากกว่าความกว้าง ซึ่งมีการเติบโตแบบปฐมภูมิโดยการยืดออกของไดอะไฟซิส (diaphysis) โดยมีเอพิไฟซิส (epiphysis) อยู่ที่ปลายของกระดูกที่เจริญ ปลายของเอพิไฟซิสถูกคลุมด้วยกระดูกอ่อนชนิดไฮยาลิน คาร์ทิเลจ (hyaline cartilage) (หรือ "articular cartilage") การเจริญเติบโตทางยาวของกระดูกยาวเป็นผลจากการสร้างกระดูกแบบแทนที่กระดูกอ่อน (endochondral ossification) ที่บริเวณแผ่นเอพิไฟเซียล (epiphyseal plate) การยืดยาวออกของกระดูกถูกกระตุ้นโดยการสร้างโกรทฮอร์โมน (growth hormone) ซึ่งหลั่งจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า
ตัวอย่างของกระดูกยาว เช่น กระดูกต้นขา กระดูกแข้ง และกระดูกน่องของขา กระดูกต้นแขน กระดูกเรเดียส กระดูกอัลนาของแขน กระดูกฝ่ามือและกระดูกฝ่าเท้า (metatarsal) ของมือและเท้า และกระดูกนิ้วมือและกระดูกนิ้วเท้า กระดูกยาวของขามนุษย์มีความยาวเกือบเป็นครึ่งหนึ่งของความสูงในผู้ใหญ่ นอกจากนั้นโครงสร้างที่เป็นกระดูกที่ประกอบเป็นความสูงก็ได้แก่กระดูกสันหลังและกะโหลกศีรษะ
ด้านนอกของกระดูกประกอบด้วยชั้นของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่เรียกว่า เยื่อหุ้มกระดูก (periosteum) นอกจากนี้เปลือกนอกของกระดูกยาวเป็นกระดูกเนื้อแน่น หรือกระดูกทึบ (compact bone) ชั้นลึกลงไปเป็นชั้นกระดูกฟ่าม, กระดูกฟองน้ำ, กระดูกพรุน หรือกระดูกโปร่ง (cancellous bone หรือ spongy bone) ซึ่งมีไขกระดูก (bone marrow) ส่วนด้านในของกระดูกยาวเป็นช่องว่างเรียกว่า medullary cavity ซึ่งแกนกลางของโพรงกระดูกประกอบด้วยไขกระดูกเหลือง (yellow marrow) ในผู้ใหญ่ ซึ่งจะพบมากในผู้หญิง
ไม้ล้มลุก
ไม้ล้มลุก (Herbaceous plant ในภาษาพฤกษศาสตร์เรียกสั้นๆ ว่า “Herb”) เป็นพืชที่ใบและก้านตายราบลงไปถึงดินเมื่อสิ้นฤดูการปลูก พืชโตชั่วฤดูอาจจะเป็นพืชปีเดียว, พืชสองปี หรือไม้ล้มลุกหลายปีก็ได้
พืชโตชั่วฤดูที่เป็นพืชปีเดียวจะตายโดยไม่ฟื้นเมื่อสิ้นฤดูการปลูก หรือเมื่อออกดอกและผลแล้วก็จะปลูกจากเมล็ดได้อีกในฤดูการปลูกของปีต่อมา
ไม้ล้มลุกหลายปีและพืชสองปีจะมีก้านที่ตายราบลงเมื่อสิ้นฤดูการปลูกแต่บางส่วนที่ติดดินของยังคงมีเซลล์ที่มีชีวิตอยู่ต่อไปในฤดูที่จะมาถึง (ในกรณีพืชสองปีก็จะมีชีวิตอยู่จนถึงฤดูการปลูกในปีต่อมาก่อนที่จะออกดอกและตาย) ส่วนที่จะโตขึ้นใหม่ในฤดูการปลูกในปีถัดมาจะก่อตัวขึ้นบนดินหรือใต้ดินที่รวมทั้วราก หัว ไรโซม หรือ หน่อ หรือกิ่งใต้ดินแบบต่างๆ ตัวอย่างของพืชโตชั่วฤดูที่เป็นพืชสองปีก็ได้แก่แครอท และ พาร์สนิพ ไม้ล้มลุกหลายปีก็ได้แก่โบตั๋น, ฮอสตา, สะระแหน่ และ เฟิร์นเกือบทุกชนิด ในทางตรงกันข้ามพืชที่ไม่ใช่ไม้ล้มลุกหลายปีจะเป็นไม้แข็ง (woody plant) ที่มีกิ่งเหนือดินที่ยังมีชีวิตอยู่ระหว่างช่วงที่หยุดเจริญเติบโต และแตกหน่อในฤดูการปลูกในปีต่อมาจากกิ่งที่อยู่เหนือดินซึ่งรวมทั้งต้นไม้ ไม้พุ่ม และ ไม้เถา
ลักษณะการเติบโตเช่นที่กล่าวนี้เกิดขึ้นในบริเวณภูมิภาคที่อากาศเย็นและมีสี่ฤดูที่ฤดูการปลูกจะอยู่ในช่วงระหว่างฤดูใบไม้ผลิจนถึงฤดูร้อน
โย่ง เชิญยิ้ม
โย่ง เชิญยิ้ม หรือ  พิเชษฐ์  เอี่ยมชาวนา  นักแสดงตลกชาวไทยเคยใช้ชื่อ โย่ง พิษณุโลก ก่อนที่จะเข้าร่วมกับเชิญยิ้มและใช้ชื่อว่า  โย่ง เชิญยิ้ม
ประวัติ
เกิดวันที่ 6 เดือน พฤษภาคม พ.ศ. 2501 เกิดที่ อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก มีบิดาชื่อใจ มารดาชื่อโต้ เอี่ยมชาวนามีชื่อเล่นว่า น้อย เขาจบประถมศึกษาปีที่ 7 จากโรงเรียนวังทองพิทยาคมเป็นคนที่ใจรักศิลปินมาก เป็นคนชอบร้องเพลงฉ่อยถึงขั้นไปร้องเพลงกับคณะเพลงฉ่อยท้องถิ่นมาแล้วเมื่อแรกเริ่มก่อนที่จะมาเข้าวงการตลกนั้นได้เป็นลิเกในหลายคณะ วันหนึ่งแม่ใช้เขาไปเอาข้าวสารแต่กลับหนีไปเล่นลิเกนานถึง 2 เดือนก่อนจะกลับมาอีกครั้งและไปเล่นลิเกเหมือนเดิมกับคณะสนมน้อยวังใน เฉลิมชัยลือชา จนมาถึงลิเกคณะศักดิ์นรินทร์ดาวร้ายที่พิษณุโลกเป็นตัวโจ๊กหรือเรียกว่า (ตัวตลก) ใช้ชื่อว่า ก้านยาว เก้ากระรัช ที่นั้นเขาได้พบคู่ชีวิตที่เป็นนางเอกลิเกชื่อบุญสม(ชื่อเก่า:สมรัก) เขาก็ได้ดูแลแม่จนวาระสุดท้ายเวลาต่อมาก็อยากเป็นตลกได้มาสมัครมาเป็นตลกที่กรุงเทพมาสมัครอยู่กับ โน้ต เชิญยิ้ม หรือนาย บำเรอ ผ่องอินทรีย์ และกับโน้ตมาไม่นานมีคนมาติดต่อ ให้มาเล่นในคณะน่ารักและอยู่มาไม่นานก็ย้ายไปอยู่กับ เด่น ดอกประดู่ ต่อมาเด่น ดอกประดู่แยกวงเลยมาเล่นอยู่กับพรรคพวกซึ่งมี ยอด นครนายก ยาว อยุธยา และเขาใช้ชื่อ โย่ง พิษณุโลก เพื่อให้ชื่อเข้ากับยอดและยาวต่อมาแยกวงมามีคณะตลกเป็นของตัวเองโดยใช้ชื่อว่าโย่ง พิษณุโลก โดยมีพรรคพวกลิเกที่รู้จักมักคุ้นกันที่พิษณุโลกมารวมวงด้วยอาทิ โก๊ะ สุโขทัย (พวง เชิญยิ้ม) ,แกละ สุโขทัย (แกละ เชิญยิ้ม) ,ดักแด้ พระประแดง (ดักแด้ เชิญยิ้ม) ,อ๊อด ราชบุรี ,เขียว อยุธยา (เขียวเสวย) และบุญชู สิงห์บุรี (บุญชู เชิญยิ้ม)
ต่อมาทางรายการ ก่อนบ่ายคลายเครียดโดยคุณ เป็ด เชิญยิ้ม มาติดต่อให้ไปเล่นที่ก่อนบ่ายคลายเครียดจึงเป็นจุดเปลี่ยน ในวันหนึ่งได้มีโครงการของชาวตลกบรรพชาเพื่อสมเด็จย่าและ โย่ง เชิญยิ้ม ได้มีโอกาสพบปะตลกมากมายและในครั้งนั้นได้คุยกับโน้ต เชิญยิ้มเพื่อการเปลี่ยนใช้นามสกุลเชิญยิ้ม และในที่สุดเปลี่ยนชื่อมาเป็น โย่ง เชิญยิ้ม ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
ต่อมาดักแด้ เชิญยิ้มออกไปตั้งคณะใหม่ชื่อว่าคณะดักแด้ เชิญยิ้มโดยนำเอาอ๊อด ราชบุรีและบุญชู สิงห์บุรี (บุญชู เชิญยิ้ม) ไปด้วยส่วนเขียวอยุธยานั้นย้ายไปอยู่กับยาว อยุธยาในที่สุดแต่ไม่นานโย่ง เชิญยิ้มก็ได้มีสมาชิกใหม่เพิ่มมา2คนคือ เตี้ย พิจิตรและนง เชิญยิ้ม 2 คนนี้แยกออกมาจากคณะยอดนครนายก (ลิเกเก่าเหมือนกัน) และต่อมาก็ได้นำลูกชายมาเล่นบ้างชื่อว่าบอย เชิญยิ้มจนกระทั่งได้มีตลกร่างยักษ์ โยกเยก เชิญยิ้มเข้ามาอยู่ในคณะด้วยและด้วยความดังและความสามารถในการแสดงตลกของเตี้ย พิจิตร มีสูงจึงแยกคณะไปตั้งคณะเป็นของตังเองใช้ชื่อว่า เตี้ย พิจิตร และตอนนี้สมาชิกของโย่ง เชิญยิ้มในปัจจุบันประกอยไปด้วย  พวง เชิญยิ้ม, นง เชิญยิ้ม, แกละ เชิญยิ้ม, โยกเยก เชิญยิ้มและบอย เชิญยิ้ม (ลูกชาย)
ธุรกิจส่วนตัว
ปัจจุบันโย่ง เชิญยิ้มได้เปิดธุรกิจในสายงานบันเทิง ชื่อว่า "โย่งสเตชัน" www.yongstation.tv เป็นเว็บไซต์สื่อกลางสำหรับ สถานีตลกออนไลน์ มีการถ่ายทอดตลอด 24 ชั่วโมง และการจัดรายการสดโดยโย่ง เชิญยิ้ม
Microlaimidae
Microlaimidae เป็นสกุลของนีมาโทดาที่อยู่ในวงศ์ Desmodorida.
สปีชีส์ในสกุล ได้แก่:
สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน
สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน (China Central Television: CCTV; 中国中央电视台) เป็นสถานีโทรทัศน์แห่งชาติของประเทศจีน, ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2501 เพื่อเป็นสื่อโฆษณาชวนเชื่อ มีช่องรายการต่างๆ 50 ช่อง และออกอากาศรายการต่างๆ แก่ผู้ชมมากกว่าหนึ่งพันล้านคนในหกภาษา ดำเนินการโดยสำนักงานบริหารกิจการวิทยุและโทรทัศน์แห่งรัฐ ซึ่งขึ้นตรงต่อกรมโฆษณาชวนเชื่อกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน
ประวัติ
สถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี เริ่มทดลองออกอากาศ ในระบบขาวดำเป็นครั้งแรก โดยใช้ชื่อว่า สถานีโทรทัศน์ปักกิ่ง (Beijing Television 北京电视台) เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2501 และเริ่มแพร่ภาพอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 2 กันยายน ปีเดียวกัน ในช่วงแรกนั้นออกอากาศเพียง 3 วันต่อสัปดาห์ ครั้งละ 30 นาที และมีเจ้าหน้าที่ของสถานีเพียง 30 คน ส่วนใหญ่จะมาจากสถานีวิทยุประชาชนกลางของจีน (CNR), สตูดิโอสารคดีข่าวและภาพยนตร์ และปักกิ่งออกัสเฟิสต์ฟิล์มสตูดิโอ
ต่อมา เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2516 สถานีโทรทัศน์ปักกิ่ง เริ่มทดลองแพร่ภาพในระบบสี พัล-ดี ทางช่องสัญญาณที่ 2 ทุกวันอังคาร วันพฤหัสบดี และวันเสาร์ โดยออกอากาศอย่างสมบูรณ์เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ในปีเดียวกัน หลังจากนั้นจึงเปลี่ยนชื่อเป็นซีซีทีวี เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2521
ปลายปี ค.ศ. 1970 มีรายการที่ออกอากาศในช่วงเย็นเท่านั้น โดยปกติจะยุติการแพร่ภาพ ในเวลา 24.00 น. ช่วงฤดูร้อนและฤดูหนาว โดยบางครั้งจะแพร่ภาพในช่วงกลางวัน ทั้งรายการสำหรับนักศึกษา (ในช่วงปิดภาคเรียน) พ.ศ. 2523 ซีซีทีวีทดลองถ่ายทอดข่าวจากท้องถิ่น มายังห้องส่งของสถานีฯ ด้วยระบบไมโครเวฟ ต่อมา พ.ศ. 2528 ซีซีทีวีกลายเป็นผู้นำเครือข่ายโทรทัศน์ของจีนแล้ว ความนิยมของซีซีทีวี ที่สำคัญคือ การปรับตัวอย่างน่าเชื่อถือ และการนำเสนอละครชุดเรื่อง ความฝันในหอแดง (Dream of the  Red  Chamber) ซึ่งออกอากาศทั้งหมด 35 ตอน นับเป็นละครโทรทัศน์เรื่องแรก ที่ผลิตเป็นดีวีดีออกจำหน่ายทั่วโลก และยังคงมีชื่อเสียงอย่างมาก ในปีเดียวกัน ซีซีทีวีส่งออกรายการโทรทัศน์ทั้งหมด 10,216 รายการ ให้กับสถานีโทรทัศน์ในต่างประเทศถึง 77 แห่ง
ในปี พ.ศ. 2531 ได้ย้ายที่ทำการถาวรแห่งแรก ที่อาคารเลขที่ 11 ถนนฟู่ซิง ซึ่งสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2526 และแล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2529 และได้รับอนุญาตให้ทำการโฆษณาเชิงพาณิชย์ได้
เมื่อวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2551 ซีซีทีวีเปิดอาคารที่ทำการ และสำนักงานใหญ่หลังใหม่ เนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ 50 ปีของสถานีฯ
การควบคุมเนื้อหา
ในยุคแรก เนื้อหาที่ออกอากาศ ถูกควบคุมตามประกาศคำสั่ง ว่าด้วยการออกอากาศเนื้อหาที่ไม่เหมาะสม ของสำนักงานโฆษณา แห่งคณะกรรมการศูนย์กลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน แต่หลังจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนปฏิรูปการปกครองประเทศ เมื่อปี พ.ศ. 2533 ซีซีทีวีให้ความอิสระซึ่งเป็นที่ยอมรับ มาเป็นบรรทัดฐาน เนื่องจากมีความต้องการสั่งซื้อรายการของซีซีทีวีเข้ามาอย่างมาก ขณะที่ก่อนหน้านั้นมีศูนย์กลางในการควบคุมความเป็นอิสระนั้นอยู่
การปรับปรุงรูปแบบครั้งนี้ ก็เพื่อป้องกันการแพร่ภาพที่ผิดวัตถุประสงค์ และปกป้องระบบสังคมนิยม ลัทธิคอมมิวนิสต์ เพศสัมพันธ์ ตลอดจนเนื้อหาที่รุนแรง ไม่ให้ไปถึงผู้ชมสื่อ ทั้งในและนอกประเทศจีนจำนวนมาก ในปีนั้น ซีซีทีวีแจ้งว่า ปริมาณเงินทุนสนับสนุนของสถานีฯ ลดลงอย่างมากโดยทันที ซึ่งมีสาเหตุมาจากความพยายามสร้างสมดุล ระหว่างบทบาททั้งสองของสถานีฯ กล่าวคือ การเป็นกระบอกเสียงของรัฐบาล และการเป็นสื่อกลางเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารและโฆษณา
ระบบการออกอากาศ
ปัจจุบัน ซีซีทีวี มี 22 ช่องรายการในระดับชาติ (ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2555) ส่วนมากจะออกอากาศตลอด 24 ชั่วโมงต่อวัน และใช้ช่องความละเอียดสูง (High Definition  channel) รวมทั้งปรับปรุงระบบเสียงดอลบี สเตอริโอ (Dolby  Stereo), ดอลบีรอบทิศทาง (Dolby  Surround), ดอลบี เอสอาร์ (Dolby SR), ดอลบีเพิ่มความละเอียดของคุณภาพเสียง (Dolby  Digital  Advanced  Sound  Quality  Definition) และการปรับปรุงระบบเสียงเหล่านี้ ได้รับการพัฒนาโดย ห้องปฏิบัติการดอลบี (Dolby  Laboratories), DTS (ระบบเสียง) (สนับสนุนการขยายเสียงระบบสเตอริโอ Stereo  Expansion  Support)) และ โซนี่ ไดนามิค ดิจิทัล ซาวด์ (Sony  Dynamic  Digital  Sound) (ควบคู่กันกับSDDS) เพื่อให้ผู้ชมจากทั่วโลก โดยเฉพาะในประเทศจีน สามารถรับฟังเสียงจากสถานีฯได้ เนื่องจากทางสถานีฯ มีศักยภาพในการพัฒนาที่ดีกว่า (ลักษณะเหล่านี้ยังไม่ได้ใช้ จนกว่ายุคของการแพร่ภาพโทรทัศน์จะได้พัฒนาต่อไป) และยังรวมถึง ระบบเสียงมัลติแชแนลปรับปรุง กับระบบเสียงดอลบี (Dolby) เพื่อให้เสียงสมจริง
เทศบาลเมืองปัตตานี
ปัตตานี เป็นเทศบาลเมืองแห่งหนึ่งที่เป็นเมืองศูนย์กลางของจังหวัดปัตตานี ตั้งอยู่ริมอ่าวไทยบริเวณปากแม่น้ำปัตตานี เมืองมีประชากรในปี พ.ศ. 2561 จำนวน 44,353 คน มีพื้นที่ครอบคลุมตำบลต่าง ๆ ในอำเภอเมืองปัตตานี ได้แก่ ตำบลสะบารัง ตำบลอาเนาะรู และตำบลจะบังติกอ เทศบาลเมืองปัตตานีจัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2478 โดยยกฐานะเป็นเทศบาลเมือง ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งเทศบาลเมืองปัตตานี
สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน
เหตุเพลิงไหม้ในปี พ.ศ. 2552
ขณะที่สถานีโทรทัศน์กลางจีนได้เฉลิมฉลองในวันตรุษจีน เกิดเปลวไฟโหมกระหน่ำที่ทำให้โครงสร้างอาคาร 42 ชั้น ขณะที่กำลังก่อสร้าง สร้างไม่เสร็จทันตามกำหนด เพราะว่าสังกะสี ไทเทเนียม และโลหะ รวมถึงพื้นผิวรอบนอกกลายมาเป็นเชื้อเพลิงในการโหมกระหน่ำเปลวเพลิง โรงแรมแมนดาเรียนโอเลนเติ้ลได้ถูกทำลายก่อนที่คาดว่าจะเปิดตัวในปี ค.ศ. 2009 เหตุการณ์นี้ทำให้นักผจญเพลิงเสียชีวิตไปหนึ่งคน
ไฟนำมาซึ่งไปยังการเฉลิมฉลองของสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวีซึ่งไม่เป็นที่นิยมแล้ว เพราะว่าเป็นการปกครองของสื่อ เหตุการณ์นี้เป็นการล้อเลียนต่อ netizens บุคคลที่นำสำเนาจากภาพถ่ายที่เกิดเหตุไฟใหม้และถูกวิจารณ์ CCTV จะตรวจการรายงานข่าวว่าเป็นความจริงหรือไม่ รูปภาพนั้นถูกนำไปแเผยแพร่ทางอินเทอร์เน็ต เกือบทุกเว็บไซต์
เทศบาลเมืองปัตตานี
อาณาเขต
เทศบาลเมืองปัตตานีห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 1,055 กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งหมด 4.78 ตารางกิโลเมตร
สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน
การจัดรูปแบบองค์กร
สถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี ซึ่งมีผู้ว่าจ้างประมาณ 10,000 คน และมีรายได้ประจำปีรวมแล้ว 1.2 ล้าหยวนในปี ค.ศ. 2006 ตกอยู่ในภายใต้การดูแลของ สถานะการจัดการทางวิทยุ ภายนตร์ และโทรทัศน์ ซึ่งเอยู่ในหน้าที่บังคับบัญชา ไปถึง สถานะสภาสธารณรัฐประชาชนจีน รองนายกรัฐมนตรี ต่อมาคณะรัฐมนตรี ให้ไปเป็นประธานสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี องค์กรมีความสัมพันธ์กับสถานีโทรทัศน์ประจำภูมิภาคดำเนินการโดยรัฐบาลท้องถิ่น ซึ่งต้องสำรองที่เพิ่มถึง 2 ช่องสำหรับการในการแพร่ภาพ
เครือข่ายผู้อำนวยการสูงสุด และ เจ้าหน้าที่ อื่นๆ ได้รับแต่งตั้ง อันเองมาจกสถานะ และ เจ้าหน้าที่สูงสุดเช่นกันที่สถานีโทรทัศน์ทั่วไปในจีนแผ่นดินใหญ่ เกือบทั้งหมดถูกจำกัดไปถึงการแพร่ภาพกระจายเสียงภายใน เหล่านั้นเป็นเจ้าของในส่วนภูมิภาค หรือ เป็นเทศบาล รับชมแพร่ภาพทางสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี บรรณาธิการอิสระ ในห้วข้อพิจารณานโยบายของรัฐบาล และดังนั้น เป็นการแต่งตั้งอยู่ที่ "การประชาสัมพันธ์ มุ่งหมายเพื่อผู้ชมล้างสมอง (propaganda aimed  at  brainwashing  the  audience) ในอดีตเป็นรายการข่าวมาก่อน จดหมายถูกเขียนโดยบุคคลที่มัสติปัญญาสุงจากประเทศจีน เรียกร้องคัดค้านเรื่องการเป็นสถานะภาพสื่อสารมวลชน อีกด้วย คือถูกประกาศทางเว็บไซต์พื้นฐานของสหรัฐ และได้ถูกหมุนเวียนไปยังเว็บไซต์ในประเทศจีนไปจนเสร้จสิ้น องค์กรตัวท่านเองเป็นส่วนหนึ่งของ สามองค์กรยักษ์ใหญ่ ของประเทศจีน คล้ายกันกับ พีเพิ้ลเดลี (People' s  Daily) และ ซินหัว (Xinhua)
รายชื่อช่องรายการที่ออกอากาศ
อนึ่ง ในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2554 ซีซีทีวี ได้เปลี่ยนการแสดงอัตลักษณ์ใหม่ โดยจะเป็นรหัสช่อง และคำภาษาจีนระบุช่องรายการ (ยกเว้นช่องซีซีทีวี 9 ภาคภาษาอังกฤษ จะเป็นคำภาษาอังกฤษว่า "CCTV-9 Documentary")
รายการต่างๆ ของสถานีฯ
สถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี เป็นผู้ผลิตข่าวนำไปเผยแพร่ 3 ช่วงเวลา คือ ส่วนใหญ่เป็นประเทศที่มีอิทธิพลและ ผู้ผลิตรายการโทรทัศน์เป็นจำนวนมาก ข่าวภาคค่ำจะออกอากาศเป็นเวลา 30 นาที ซินเหวินเหลียนปัว จะออกอากาศทุกวันเวลา 19.00 น. (ตามเวลาประเทศจีน) เป็นอย่างมาก เป็นความรู้โดยส่วนมาก การรับชมรายการข่าวในประเทศจีน สิ่งที่จีนแผ่นดินใหญ่การรับชมรายการยกไว้ให้กับการเมืองของรัฐบาล สถานีโทนทัศน์ท้องถิ่นต้องการเพื่อรับชมราการข่าว CCTV 19.00 น.โดยจะแพร่ภาพการนำเสนอข่าวเป็นหลัก กลุ่มสำรวจภายในสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวีแสดงไว้ว่า เกือบ 500 ล้านคน ทั่วประเทศจีนโดยปกติจะรับชมรายการนี้ อย่างไรก็ตาม ตัวเลขตกฮวบเมื่อไม่นาน รายการคิดเป็นร้อยละ 10 ของการประเมินผล เปรียบเทียบโดย ร้อยละ 40 ก่อน 1998 และประมาณ 72.8 ล้านคนรับชมรายการ ซินเหวินเหลียนปัว ในเวลานี้
ถึงแม้ว่าการปฏิรูปข่าวที่มีชื่อเสียงเป็นเครือข่ายของสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี ข่าวภาคค่ำเนื้อหาของข่าวยังเหมือนเดิม เหมือนกับตั้งแต่การปรากฏตัวครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ 1980 โดยส่วนใหญ่จุดสนใจของผู้นำประเทศต้อนรับแขก และ ไปเยือนผู้นำประเทศ ผู้นำ CPC ได้เริ่มต้นการประชุมหรือการปรึกษาเรื่องราวของความกล้าหาญสิ่งนั้นถูกสมมุติยกตัวอย่าง จากหนึ่ง หรือ สิ่งอื่นๆของลัทธิคอมมิวนิสต์ เนื่องจากแพร่ภาพเรื่องราวเกี่ยวกับรายการข่าวการเมืองจำนวนมากเป็นสิ่งสำคัญ
จุดสนใจเป็นรายการที่ได้รับความนิยมทางสถานีโทรทัศน์ซีซีทีวี อีกด้วย เริ่มครั้งแรก ค.ศ. 1994 โดยปกติรายการการสนทนาได้ถูกเปิดเผยออกมากซึ่งเป็นการกระทำที่ผิดต่อผู้นำท้องถิ่น สิ่งที่ดึงดูดความสนสนใจมาจากรัฐบาลระดับสูงเป็นไปอย่างจริงจัง และ เป็นการประชุมที่กล่าวถึงปัญหาโดยเฉพาะ ต่อมารายการได้ประกาศเกี่ยวรัฐบาลจีนจัดการแก้ปัญหาประเทศ รายการเป็นโอกาสสำคัญเพื่อตรวจสอบวรสารศาสตร์ที่น่าเชื่อถือ
รายการพิเศษเนื่องในวันตรุษจีนซึ่งจะจัดเป็นประจำทุกปี งานวันปีใหม่กับ CCTV (CCTV New Year's Gala) จะมีผู้ชมมากที่สุด ในปี 2007 ข้อมูลการวิจัยแสดงถึงงานรื่นเริงจะมีผู้ชมมากถึงกว่า 800 ล้านคนทั้งหมดทั่วทุกมุมโลก เริ่มตั้งแต่แรกในปี ค.ศ. 1980 แต่ละปี นักร้องและตลกกลายมาเป็นบุคคลชื่อเสียงเพราะว่าคืนนั้นเป็นการแสดงเพียงคืนเดียว
เครือข่ายของทางสถานีที่พิจรณาอย่างถี่ถ้วนซึ่งเชื่อถือได้ส่วนมากในจีน โดยปกติบทบาทที่ดีที่สุดสำหรับการโฆษณาที่จะชนะผู้บริโภคที่ไว้วางใจของผลิตภันฑ์ และการแข่งกันกับช่องเคเบิลท้องถิ่น
อัตลักษณ์
ในระยะแรก ยังใช้ข้อความ 中央电视台-x ไว้บนมุมจอ (x นั้น เป็นเลขช่อง) ต่อมาในช่วงปลายปี พ.ศ. 2534 จึงปรากฏหลักฐานการออกแบบตราสัญลักษณ์ขึ้นมา เพื่อให้มีเอกลักษณ์น่าจดจำ เป็นอักษรภาษาอังกฤษ ตัว C สองตัวไขว้กัน มีตัวอักษร TV อยู่ตรงกลาง ปัจจุบันยุติการใช้งานแล้ว แต่ยังคงมีปรากฏให้เห็นอยู่บนหัวไมโครโฟน และสวนหน้าอาคารสถานี  ในปีพ.ศ. 2540 แบบแรกจะเป็นตัวอักษรคำว่า CCTV อย่างเดียว  และแบบที่ 2 เป็นตัวอักษร CCTV เรียงกัน เดินเส้นสองแนว ลักษณะคล้ายกับเครื่องหมายการค้าของซีเอ็นเอ็น โดยมีสีดำทั้งหมด ยกเว้น ตัว C ตัวที่ 2 เป็นสีแดง สัญลักษณ์ที่แสดงบนจอจะเป็นวาวคล้ายแก้วใส บางช่องอาจมีอัตลักษณ์รองลงมา เช่น ซีซีทีวี 2 จะมีลักษณะเป็นรูปตัวอักษร V สองตัว ทำกราฟิกให้เหมือนเลข 2 ซีซีทีวี 5 จะเป็นอัตลักษณ์เลข 5 และซีซีทีวี 6 จะเป็นภาพแผ่นฟิลม์ภาพยนตร์พันกันเป็นตัวอักษร M
นาฬิกาบนจอ
เป็นนาฬิกาดิจิทัล เป็นรูปวงกลมมีตัวเลขดิจิตอลในวงกลม นาฬิกาจะนับก่อนเริ่มรายการข่าวและหลังจบรายการข่าว และนับก่อนเปิดสถานี
การเปิดและปิดสถานี
ปัจจุบัน (พ.ศ. 2561) ซีซีทีวีหลายช่องออกอากาศตลอด 24 ชั่วโมง ยกเว้นช่องต่อไปนี้ซึ่งจะมีเวลาเปิด-ปิดสถานีในแต่ละช่อง (เวลาตาม GMT+8)
ยูนิเวอร์ซิตีคอลลิจลันเดิน
ยูนิเวอร์ซิตีคอลลิจลันเดิน เป็นมหาวิทยาลัยวิจัยของรัฐ ตั้งอยู่ ณ​ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร มหาวิทยาลัย UCL ยังเป็นสถาบันหนึ่งในสังกัดมหาวิทยาลัยลอนดอน UCL ถือได้ว่าเป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยชั้นนำของโลก โดยการจัดอันดับมาตรฐานมหาวิทยาลัยโลกของคอกโครัลลีไซมอนส์ในปี ค.ศ. 2020 UCL ได้รับการจัดอันดับให้อยู่ที่ 8 ของโลก และอันดับที่ 3 ในของทวีปยุโรป และมีจำนวนนักเรียนในระดับบัณฑิตศึกษาที่ลงทะเบียนปัจจุบันมากที่สุดในสหราชอาณาจักร
มหาวิทยาลัย UCL ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1826 ในฐานะมหาวิทยาลัยลอนดอน และ UCL ได้ถือว่าเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกในกรุงลอนดอน และมหาวิทยาลัยแห่งแรกในประเทศอังกฤษที่รับนักศึกษาเข้าเรียนโดยไม่คำนึงถึงศาสนา และเพศของผู้เข้าเรียน โดยให้สิทธิสตรีเทียบเท่ากับบุรุษ ในปี ค.ศ. 1836 UCL ได้เปลี่ยนฐานะเป็นวิทยาลัยของมหาวิทยาลัยลอนดอนซึ่งเกิดจากการรวมตัวของวิทยาลัยอื่นๆในกรุงลอนดอนเพื่อเป็นมหาวิทยาลัยเดียวกัน
วิทยาเขตหลักของ UCL ตั้งอยู่ที่ Bloomsbury ในพื้นที่ลอนดอนส่วนกลาง Central London นอกจากนี้ยังมีสถาบันต่างๆ และโรงพยาบาลโรงเรียนแพทย์ในที่ต่างๆ ทั่วกรุงลอนดอนที่เป็นของ UCL รวมไปถึงการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมในวิทยาเขตในเมืองแอดิเลด ประเทศออสเตรเลีย และกรุงโดฮา ประเทศกาตาร์
UCL เป็นมหาวิทยาลัยที่มีการแข่งขันสูงในการสมัครเข้าศึกษา และได้ถูกจัดอันดับอยู่ในระดับสูง ทั้งในระดับประเทศ และในระดับนานาชาติ ศิษย์เก่าของ UCL ที่เป็นบุคคลสำคัญ เช่น ผู้ประดิษฐ์โทรศัพท์ และผู้ร่วมค้นพบโครงสร้างของดีเอ็นเอ รวมไปถึงผู้ก่อตั้งกาน่า, ญี่ปุ่นสมัยใหม่ และไนจีเรีย ผู้ค้นพบแก๊สมีตระกูล ถึงปัจจุบัน UCL มีอาจารย์ ศาสตราจารย์ และนักวิจัย ผู้ที่ได้รับรางวัลโนเบล รวมทั้งสิ้น 29 ท่าน
อำเภอเมืองร้อยเอ็ด
เมืองร้อยเอ็ด เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดร้อยเอ็ด โดยถือเป็นศูนย์กลางด้านการปกครองและเศรษฐกิจของจังหวัด
ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเมืองร้อยเอ็ดตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเมืองร้อยเอ็ดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่
โรคคุดทะราด
คุดทะราด (yaws) เป็นโรคติดต่อเรื้อรัง มีอาการเป็นแผลตามผิวหนัง พบได้ทั่วร่างกาย เป็น ๆ หาย ๆ เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่มีชื่อว่า Treponema pallidum pertenue ระยะฟักตัวนานประมาณ 2 สัปดาห์ถึง 3 เดือน