cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Андре Рикардо Cуарес
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 9 октябр Гурӯҳ:Зодагони соли 1981 Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Нинейрус Еспорте Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ São Raimundo Esporte Clube Гурӯҳ:Бозингарони БФ Вила Нова Футебол Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Гоiас Еспорте Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Коритиба Фоот Бол Клуб Гурӯҳ:Бозингарони БФ Виториа C.К. Гурӯҳ:Бозингарони БФ Кёлн Гурӯҳ:Бозингарони БФ Anápolis Futebol Clube
Алагоас
Алаго́ас (Alagoas) — иёлот дар шарқи Бразилия. Маркази маъмурӣ — шаҳри Масейо.
Мамадёрбек Маҳмадназарбеков
Зиндагинома
Мамадёрбек Маҳмадназарбеков Институти давлатии педагогии шаҳри Душанберо (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) (1953) ва Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии назди КМ КПСС-ро (1962) хатм кардааст. Фаъолияташ пурра дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин ҷараён гирифтааст, солҳои 1958—1973 муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи иқтисоди сиёсӣ, 1973—1994 мудири ҳамин кафедра, азсоли 1994 то поёни умр профессори кафедраи иқтисоди сиёсӣ дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин буд.
Фаъолияти илмӣ
Перомуни истифодаи захираҳои моддию меҳнатӣ, фондҳои асосии корхонаҳо, роҳҳои баланд рафтани некуаҳволии мардуми деҳот, беҳбудии фаъолияти корхонаҳои кишоварзӣ, ҷаҳонишавӣ ва оқибатҳои он, дигар масоили иқтисодӣ зиёда аз дусад асару мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ навиштааст.
Адабиёт
Гурӯҳ:Иқтисодшиносони Тоҷикистон Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ аз Тоҷикистон
Афзалов Ғайбулло
Афзалов Ғайбулло - (10.12.1948, ҷамоати деҳоти Сарихосори ноҳияи Балҷувон), ходими давлатӣ, сиёсатмадор, номзади илмҳои кишоварзӣ (2000). Корманди шоистаи ҶТ (1998). Факултети байтории Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло ДАТ, 1969) ва Институти сиёсатшиносӣ ва роҳ­барии шаҳри Тошканд (1991)-ро хатм кардааст. Фаъолияти кориашро соли 1969 аз вазифаи сардухтури байтории ноҳияи Темурмалик оғоз карда, солҳои 1970–73 сарбайтори хоҷагии зотпарварии «Ҳисор»-и ноҳияи Фархор, 1973–1975 сардори Идораи байтории ноҳояи Фархор, 1975–1977 сардухтури байтории вилояти Кӯлоб, 1977–86 сардори Раёсати хоҷагии қишлоқи вилояти Кӯлоб буд. Минбаъд то соли 1991 дар вазифаи роҳбарии ҳизбию давлатии ноҳияҳои Восеъ ва Кӯлоб кор кардааст. Солҳои 1991–1992 директори генералии Иттиҳодияи хоҷагии қишлоқи вилояти Кӯлоб, 1992–93 раиси колхози ба номи Ғайрат Сафарзодаи ноҳияи Восеъ, 1993–1995 ҷонишини раиси Комиҷроияи вилояти Хатлон, 1995–2000 директори генералии Иттиҳодияи истеҳсолии хоҷагии ҷангали ҶТ, 2000–2002 раиси ноҳияи Ҷилликӯли вилояти Хатлон буд. Ду даъват вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Солҳои 2002–05 узви Кумита оид ба сохтори давлатӣ ва худидораи маҳаллӣ ва 2005–06 муовини раиси Кумита оид ба масъалаҳои аграрӣ ва шуғли аҳолии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз декабри 2006 аввал иҷрокунанда, аз 27 феврали 2007 раиси вилояти Хатлон мебошад. Дар таҳия ва қабули Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои соҳавӣ ва дигар санадҳои меъёрҳои ҳуқуқӣ иштирок кардааст.
Бо медалҳои «Барои меҳнати шоён» (1980), «10-солагии Иҷлосияи 16 Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2002), нишони «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2010) сарфароз гардидааст.
Сарчашма
Гурӯҳ:Ходимони сиёсӣ Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Балҷувон
Cuyuna 430
Cuyuna 430 (Cuyuna 430) — як ҳавогарди сохтаи Cuyuna Development Company дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Балатопар
Балатопар — деҳа дар ноҳияи Балхаши вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Ансаб, Мансурхоҷаи Бухороӣ
Ансаб Мансурхоҷаи Бухороӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — и тоҷик (асри 19).
Зиндагинома
Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тазкиранависон, аз ҷумла Возеҳ дар «Тӯҳфату-л-аҳбоб» аз ӯ чун шоири боистеъдод ёд кардаанд. Аз илмҳои маъмули замонаш, инчунин аз рамл ва ҳисоб воқиф будааст. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳои Возеҳ, «Намунаи адабиёти тоҷик»-и Садриддин Айнӣ сабт гардидаанд, ки онҳо асосан аз ғазалиёт иборатанд. Абёти зерин аз Ансаб мебошанд:
Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон
Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон — унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он ҳунарпеша, коргардон, дирижёр, консертмейстер, балетмейстер, корманди эҷодии театр, кино, телевизиону радио, филармония, сирку ансамбл, дастаи ҳунарӣ, мутрибе, ки маҳорати баланди иҷрокунандагӣ дошта, дар рушди ҳунари Тоҷикистон ва дар тарбияи насли эҷодкор саҳми арзанда гузошта, аз рӯи ихтисос 15 сол ва зиёда аз он фаъолият кардааст ва чун қоида ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дорад, қадрдонӣ мешавад.
Унвони фахрии Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон ба ҷойи унвони фахрии замони шӯравӣ «Артисти хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон» (аз соли 1939) ҷорӣ карда шудааст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Нижнеиргинское (деҳа)
Нижнеиргинское (Нижнеиргинское) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноуфимский, вилояти Свердловск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Красноуфимский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Элсeид Ҳюсaй
Элсeид Гезим Ҳюсaй (тав. 2 феврали 1994) — футболбози Албанӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1994 Гурӯҳ:Зодагони 2 феврал Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Албания Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Албания Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Эмполи Гурӯҳ:Бозингарони C.C.К. Наполи
Зиёрати мазорҳо
Зиёрати мазорҳо - ин анъана миѐни мардуми тоҷик маъмул аст. Бештари мардуме, ки ҳоҷат доранд ба зиѐрати мазорҳо мераванд. Одатан рӯзҳои чоршанбе ва шанбе рафта дар гирди қабри ҳамон бузургвор давр мезананду ягон гӯсфандеро забҳ мекунанд, инро «назр» мегӯянд баъзеашон фатиру қалама пухта мебаранд ва аз Қуръон оятҳо тиловат мекунанд ѐ аз мутаваллии ҳамон мазор хоҳиш мекунанд,ки тиловат кунад. Дар охир чи ҳоҷоту дархосте, ки доранд талаб мекунанд. Зиѐраткунандагон бештар барои шифо ѐфтан, фарзанддор шудан ва ѐ сафар кардан ба роҳҳои дур мераванд. Дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст
Эзоҳ
Гурӯҳ:Ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон
Бичаи Мунаҷҷима
Бичаи Мунаҷҷима (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоира ва донишманди форс-тоҷик (а. 15).
Зиндагинома
Зодгоҳаш шаҳри Кирмони Эрон. Дар тазкираҳои «Маҷолис-ун-нафоис» ва тарҷумаҳои он, «Ҷавоҳиру-л-аҷоиб» ва ғ. аз ӯ чун зани фозила, донандаи илми нуҷум, моҳира дар тақвимсозӣ ва ғ. ёд шудааст. Бо Алишери Навоӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ ошноӣ доштааст. Дар тазкираҳо абёти мутоибаомези Биҷаи Мунаҷҷима ва Абдурраҳмони Ҷомӣ, ки нисбат ба ҳамдигар гуфтаанд, оварда шудаанд. Намунаҳои ашъораш ба тавассути тазкираҳо расидаанд.
Плоски (ноҳияи Колчугин)
Плоски — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Колчугин, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Колчугин
Дмитрий Артюхов
Дмитрий Андреевич Артюхов (таваллуд 17 феврали 1988, Салехард) — шахсияти иқтисодӣ ва сиёсии Русия. Губернатори Округи Мухтори Ямало-Ненетс аз 9 сентябри соли 2018 (иҷрокунандаи вазифаи губернатори Округи Мухтори Ямало-Ненетс аз 29 май то 9 сентябри соли 2018).
Избное (ноҳияи Коношский)
Избное (Избное) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Коношский, вилояти Архангелск медарояд.
Дмитрий Артюхов
Зиндагинома
17 феврали соли 1988 таваллуд шудааст. Писари муовини аввали раиси Думаи вилояти Тюмен Андрей Артюхов. Аз рӯзи таваллуд, ӯ дар Ямал зиндагӣ ва кор мекунад.
Избное (ноҳияи Коношский)
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Коношский Гурӯҳ:Ноҳияи Коношский
Дмитрий Артюхов
Зиндагинома
Ӯ дар гимназияи Новий Уренгой таҳсил мекард, аълохон буд.
2005 — дохилшавӣ ба Донишгоҳи давлатии Тюмен.
2009 - дараҷаи бакалаврро бо дипломи аъло аз Донишгоҳи давлатии Тюмен бо ихтисоси иқтисод гирифтааст.
2011 - магистратураи Донишгоҳи давлатии Тюменро бо ихтисоси иқтисод бо дипломи аъло хатм кардааст.
2012 - дар Донишгоҳи давлатии Тюмен дараҷаи магистри ҳуқуқро гирифтааст.
2013 - дараҷаи MBA (Магистри идоракунии тиҷорат) аз Донишгоҳи менеҷменти Сингапур гирифта шудааст.
2006 - ба кор дар Бонки тиҷоратии Сибири Ғарбӣ оғоз кард.
Соли 2010 ба Округи Мухтори Ямал-Ненетс баргашт. Фаъолияти меҳнатии худро дар Ямал ба сифати ёрдамчии муовини аввали губернатори Округи мухтори Ямало-Ненетс огоз кардааст.
Аз соли 2011 то 2016 - Ёвари раиси ОМЯН.
Солҳои 2012-2013 ҳамчун роҳбари эҳтимолии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоят ба резерви кадрҳои роҳбарикунандаи вилоят дохил карда шуд.
Аз январи соли 2016 - муовини губернатори Округи мухтори Ямало-Ненетс оид ба рушди иқтисодӣ ва ҷалби сармоягузорӣ.
29 майи соли 2018 Артюхов губернатори муваққати Округи Мухтори Ямало-Ненетс таъин шуд ва дуввумин губернатори ҷавонтарин дар Русия (пас аз Антон Алиханов) шуд.
9 сентябри соли 2018 вакилони Маҷлиси қонунгузории ноҳия ӯро бо овоздиҳии пинҳонӣ интихоб карданд. Худи ҳамон рӯз, Артюхов ба кор шурӯъ кард.
Аз 2 августи соли 2019 то 27 январи соли 2020 - узви Президиуми Шӯрои давлатии Федератсияи Русия.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Иқтисоддонҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон Гурӯҳ:Зодагони соли 1988 Гурӯҳ:Зодагони 17 феврал Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд
Желоминино (ноҳияи Грязоветс, Вологда)
Желоминино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Грязоветс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Амазонас
Амазо́нас (Amazonas) — калонтарин иёлот дар Бразилии, дар қисми шимолу-шарқии кишвар ҷойгир шудааст. Маркази маъмурӣ — шаҳри Манаус.
Сидр ревир (глдуин кон, мешегон)
сидр ревир (глдуин кон, мешегон) (Cedar River (Gladwin County, Michigan)) — номи дарёе аст, ки дар давлати Иёлоти Муттаҳидаи Амрико равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
Северний (ноҳияи Осин, Иркутск)
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Осин, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Осин (Иркутск)
Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Корумоч
Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Корумоч (Kurumoch International Airport) — фурудгоҳи  бо Коди ИОТОи KUF аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 2548 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Русия қарор дорад.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Фурудгоҳи ором‌ий‌уф ботруврс
Фурудгоҳи ором‌ий‌уф ботруврс (RMAF Butterworth) (маҳаллӣ: TUDM Butterworth) — фурудгоҳи низомӣ бо Коди ИОТОи BWH аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 2438 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Малайзия қарор дорад, ва дар баландии 2.4 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Касянка (ноҳияи Великоустюг, Вологда)
Касянка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Великоустюг, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Великоустюг (Вологда)
Заполе (Челмохта ноҳияи Холмогор)
Заполе (Челмохта ноҳияи Холмогор) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Холмогор
Толстое (ноҳияи Губкинск)
Толстое - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Губкинск, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Губкинск
AEREON III
AEREON III (AEREON III) — як ҳавогарди сохтаи AEREON Corporation дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Донори ифтихории Тоҷикистон
Донори ифтихории Тоҷикистон  - унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.
Унвони фахрии Донори ифтихории Тоҷикистон ба шахсон тибқи Қонуни Ҷумҳурии  Тоҷикистон  "Дар бораи додани хун ва ҷузъҳои он"  бо имтиёзу бартариҳои пешбинишуда дода мешавад.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Унвонҳои фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
Қатъномаи 276 Шӯрои Амният
Қатъномаи 276 Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 30январ 1970 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Вазъияти Намибия аст. Ин қатънома тайи нишасти 1٬529‌ум бо 13 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 2 мумтанеъ тасвиб шуд.
Манобеъ
Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Арӯсбозӣ
Арӯсбозӣ, арӯсбиёрак
Як навъ бозии маъмули духтаракони хурдсол, ки дар боғ ё ҳавлӣ баргузор мегардад. Яке аз духтараконро ҳамчун «арӯс» интихоб карда, ба ӯ либосҳои тоза мепӯшонанд ва ба сараш рӯймоли калон меандозанд. Ду-се нафари дигар нақши меҳмононро бозӣ мекунанд, ки як-як ба арӯсхона медароянд. Яке аз духтарон дойира менавозад ва дигарон бонавбат аз ҷой хеста мерақсанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.
Адабиёт
1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976; 2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015.
Манобеъ
Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Буддоия
Пайравони дин
Соли 2010 шумораи диндорон 450 — 500 миллион нафар (аз рӯи донишномаи Британика (Encyclopedia Britannica) — 463 млн. наф., мувофиқи донишномаи Динҳои ҷаҳонӣ («Религии мира») Ҷон Мелтон — 469 млн. нафарро ташкил мекард.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дин
Новое Село (деҳа)
Новое Село (Новое Село) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноуфимский, вилояти Свердловск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Красноуфимский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Чарлз Томсон Рис Вилсон
Чарлз Томсон Рис Вилсон (Charles Thomson Rees Wilson; ) — и шотландӣ. Узви Анҷумани салтанатии Лондон (1900).
Зиндагинома
Баъди хатми мактаби хусусӣ дар коллеҷи Оуэн (ҳозира Донишгоҳи Манчестер) ва коллеҷи Сидни Сассекс (дар Кембриҷ) таҳсил кардааст. Омӯзгор (1900) ва профессори Донишгоҳи Кембриҷ (1925). Дар соҳаи физикаи молекулавӣ, ҳастаӣ ва атомӣ таҳқиқот кардааст. Вилсон пас аз мушоҳидаи ҳодисаҳои атмосферии тоҷ ва глория дар расадхонаи кӯҳи Бен-Невис ин ҳодисаҳоро дар лабораторияи худ санҷида, конденсатсияи бухори моддаро зери таъсири зарраҳои барқаноки суръатнок таҳқиқ намуд. Ӯ нишон дод, ки дар шароити муайян ҳар як иони барқанок маркази конденсатсияи бухори об мегардад ва онҳоро бо чашм дидан мумкин аст. Барои мушоҳидаи пайҳои зарраҳои барқанок асбобе сохт, ки дар он акси пайҳои алфа-зарраҳо, бета-зарраҳо ва электронҳоро қайд кардан имконпазир гашт. Минбаъд асбоби мазкур бо номи камераи Вилсон машҳур шуд (1912). Баъдтар Вилсон онро такмил дода, соли 1923 мақолаҳои машҳури худро дар бораи масирҳои электронҳо нашр кард. Дастовардҳои Вилсонро олимони тамоми дунё истифода мекунанд. Солҳои 1900—1901 Вилсон ба хулосае омад, ки шуоъафкании ионзое мавҷуд аст, ки аз қабатҳои ғафси хок мегузарад. Барои ихтирои «камераи Вилсон», ки ба кашфи «усули аёни (визуалӣ)-и ошкор кардани масирҳои зарраҳои электрикии барқанок бо ёрии конденсатсияи бухор» сабаб шуд, сазовори мукофоти Нобел гаштааст (1927, якҷо бо Артур Комптон).
CZAW SportCruiser
CZAW SportCruiser (CZAW SportCruiser) — як ҳавогарди сохтаи Czech Aircraft Works аст ки дар соли 2006 сохта шуд.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Бичахонум
Бичахонум — персонажи театри лухтакбозии тоҷик.
Асосан то Инқилоби Октябр (1917) вуҷуд дошт (ниг. Зочабозӣ). Биҷахонум персонажи якчанд пйеса буда, дар ҳар асар симои ӯ тағйир меёбад. Дар як пйеса зани Полвонкачал, дар пйесаи дигар чун маъшуқаи ӯ амал мекунад. Биҷахонум гоҳ зани таннозу инҷиқ ва гоҳе раққосаи моҳиру хандон аст. Дар Хуҷанд бо номи Бибии Баргигул машҳур буд.
Сарчашма
Гурӯҳ:Персонажҳои театр
Ансамбл
Ансамбл (ensemble — маҷмӯъ):
Сарчашма
Гурӯҳ:Вожагони мусиқӣ Гурӯҳ:Истилоҳоти санъатшиносӣ
Мишел Темер
Фаъолияти сиёсӣ
Ӯ аз соли 2011 муовини президенти Бразилия буд ва пас аз рақобат дар канори Дилмо Русеф, номзади Ҳизби Коргар, дар интихоботи соли 2010 ба ин мақом расид. Вай қаблан иёлати Сан-Паулуро дар Палатаи вакилони Бразилия намояндагӣ мекард ва ба ҳайси президенти он барои се давраи алоҳидаи дусола (дар солҳои 1997–1998, 1999–2000 ва 2009–2010) фаъолият кардааст.
Баъди таваққуфи Дилмо Русеф, аз президенти Бразилия, Темер кафили раёсати ҷумҳурии Бразилия буд ва пас аз барканор шуданаш Президенти Бразилия шуд. Вай ин мақомро то поёни давраи раёсати ҷумҳурӣ дар соли 2019 бар ӯҳда дошт.
Бар асоси назарсанҷиҳо, Тамер бо ҳамагӣ 5% маъруфият яке аз маъруфтарин пешвоёни таърихи Бразилия мебошад.
Педро Ларреа
Педро Себастян Ларреа Арелано (Pedro Sebastián Larrea Arellano; 21 майи 1986, Лоха, Эквадор) — футболбози эквадорӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 21 май Гурӯҳ:Зодагони соли 1986 Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Эквадор Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Эквадор Гурӯҳ:Бозингарони БФ Лига Депортива Университария Де Кито Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Сокял Й Депортиво Макара Гурӯҳ:Бозингарони БФ Барселона Спортинг Клуб Гурӯҳ:Бозингарони БФ Лига Депортива Университария Де Лоха Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Депортиво Эл Насионал
Фурудгоҳи донли
Фурудгоҳи донли (Donnelly Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 900 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 594 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Камешная (ноҳияи Коношский)
Камешная (Камешная) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Коношский, вилояти Архангелск медарояд.
Сидор (дарё)
Дарёи Сидор (Cedar River) — номи дарёе аст, ки дар давлати Иёлоти Муттаҳидаи Амрико равон аст.
Камешная (ноҳияи Коношский)
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Коношский Гурӯҳ:Ноҳияи Коношский
Сидор (дарё)
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
Жан Мота
Жан Мота Оливейра де Соуза (Jean Mota Oliveira de Souza; 15 октябри 1993, Cан Пауло, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 15 октябр Гурӯҳ:Зодагони соли 1993 Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Португэза Де Деспортус Гурӯҳ:Бозингарони БФ Форталеза Еспорте Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Сантос
Дмитриково (ноҳияи Сокол, Вологда)
Дмитриково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Сокол, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Сокол (Вологда)
Дараҷаи консулӣ
Дараҷаи консулӣ — рутбаи шахсони мансабдори консулӣ мебошад, ки ба ҳолати хидматии ишголнамудаи онҳо алоқамандӣ дорад. Дараҷаҳои консулӣ ба чунин гурӯҳҳо ҷудо мешаванд: Дараҷаи консулӣ ба вазъи муассисаҳои консулӣ мувофиқ аст. Дар ин ҷода амалияи давлатҳо ягона мебошад, бо сознши тарафҳо дараҷаи муассисаи консулӣ муайян мегардад, ки аз он дараҷаи сардори он бармеояд. Дигар ҳайати коркунони консулӣ озодона аз ҷониби давлати равонкунанда таънин карда мешаванд. Онҳо дорои классификатсияи байналхалқӣ-ҳуқуқӣ нестанд.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои хидмати давлатӣ Гурӯҳ:Рутбаҳои дараҷавй
Дуляпино (ноҳияи Фурманов, Иванов)
Дуляпино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Барибоев
Барибоев — деҳа дар ноҳияи Балхаши вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Дуляпино (ноҳияи Фурманов, Иванов)
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Фурманов, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Фурманов (Иванов)
Поздняково (ноҳияи Колчугин)
Поздняково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Колчугин, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Колчугин
Кромово (ноҳияи Сураж)
Кромово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Сураж, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Сураж
Омск
left|240x240px|шаҳри Омск Омск — яке аз калонтарин шаҳрҳои Русия мебошад, ки дар наздикии дарёҳои Иртиш ва Омӣ ҷойгир аст, як маркази бузурги илмӣ, фарҳангӣ, варзишӣ ва саноатӣ [5]. Шаҳри дорои шарафи меҳнатӣ аст [6].
Шаҳри миллионҳо - 1,164,815 нафар (2019), дуввумин аз рӯи шумораи аҳолии Сибир ва ҳаштум дар Русия.
Маркази бузурги нақлиётӣ: Роҳи оҳани Транс-Сибир аз ғарб ба шарқ тавассути шаҳр мегузарад ва дарёи киштибоби Иртиш аз ҷануб ба шимол мегузарад.
Омск соли 1716 таъсис ёфтааст. Расман мақоми шаҳрро дар соли 1782 гирифтааст. Пойтахти давлати Русия (1918-1920, аз аксулинқилобчиёни Русия). Аз соли 1934 - маркази маъмурии вилояти Омск.
Он дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ, вақте бисёр заводҳо аз қисмати аврупоии Русия ба ин ҷо кӯчонида шуда буданд васеъ шудааст ва пеш аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ бо номи "Шаҳри Боғ", "Шаҳри Ҷавонон", "Шаҳри Илм" маълум шуд. Аз солҳои 90-ум, вазъи иҷтимоии шаҳр бадтар шудан гирифт, дар ВАО ва Интернет аксар вақт тасвири манфиро эҷод мекарданд.
Омск як маркази бузурги фарҳангӣ ва варзишии Сибир аст: дар он ҷо фаъолияти театрӣ ва намоишгоҳии гуногун фаъол аст, фестивалҳои бузурги миллӣ ва байналмилалӣ баргузор мешаванд; Марафони Байналмилалии Сибир, мусобиқаҳои байналмилалии хоккей, мусобиқаҳои варзиши аспдавонии Русия ва ғайра.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Қазон Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Шаҳрҳо-миллионерҳои Русия
Фурудгоҳи рионпуртр
Фурудгоҳи рионпуртр (Riyan Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) бо Коди ИОТОи RIY аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри мкло кишвари Яман қарор дорад, ва дар баландии 16 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Уруче (ноҳияи Вигонич)
Уруче - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Седар Ривер (Онтрим Канти, Мичиган)
сидр ревир (онтрим кон, мешегон) (Cedar River (Antrim County, Michigan)) — номи дарёе аст, ки дар давлати Иёлоти Муттаҳидаи Амрико равон аст.
Уруче (ноҳияи Вигонич)
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Вигонич, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Седар Ривер (Онтрим Канти, Мичиган)
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
Уруче (ноҳияи Вигонич)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Вигонич ‎
Фурудгоҳи кургон вист
Фурудгоҳи кургон вист (Kurgan West) — фурудгоҳи   аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Русия қарор дорад, ва дар баландии 152 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Полятино (ноҳияи Чагодошен, Вологда)
Полятино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Чагодошен, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Чагодошен (Вологда)
AEREON 26
AEREON 26 (AEREON 26) — як ҳавогарди сохтаи Aereon Corporation дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ин ҳавогард дар 1971-3-1 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Қатъномаи 277 Шӯрои Амният
Қатъномаи 277 Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 18 март 1970 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Масъалаи дар робита ба вазъият дар Родезиаи Ҷанубӣ аст. Ин қатънома тайи нишасти 1٬535‌ум бо 14 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 1 мумтанеъ тасвиб шуд.
Манобеъ
Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
CZAW Parrot
CZAW Parrot (CZAW Parrot) — як ҳавогарди сохтаи Czech Sport Aircraft дар кишвари Чехия аст. Ин ҳавогард дар 2005-6-15 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
right|thumb|250px Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон  — вилояти мухторест дар кӯҳсори Помир дар шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Марказии вилоят шаҳри Хоруғ аст.
Ҷойгоҳ
thumbnail|Кӯҳнавардон дар назди [[қуллаи Исмоили Сомонӣ соли 1978]] Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон бо сарзамине 64,2 ҳазор км² дар кӯҳсори Помир ҷойгир аст ва 44,5 дарсад аз сарзамини Тоҷикистонро дар бар мегирад. 97 дарсад аз сарзамини ВМКБ кӯҳсор аст ва баландтарин кӯҳҳои Тоҷикистон — қуллаи Исмоили Сомонӣ (7495 м), қуллаи Истиқлол (7134 м), қуллаи Корженевский (7105 м), дар ин вилоят ҷой доранд. Аз ин рӯ Бадахшонро Боми Ҷаҳон низ меноманд. Дар Бадахшон пиряхҳои калонтарини Осиёи Марказӣ: Пиряхи Федченко (масоҳат 651,7 км², дарозӣ 77 км), Грумм-Гржимайло (масоҳат 142.9 км²), Гармо (114,6 км²) ва диг, ҳастанд, ки саргаҳи рӯдҳои Панҷ, Ғунд, Бартанг, Шоҳдара, Язғулом, Ванҷ мебошанд.
ВМКБ дар шимол бо Қирғизистон, дар шарқ бо Чин, дар ҷануб ва ғарб бо Афғонистон ҳаммарз аст.
Аҳолӣ
Бино ба саршумори 1 январи соли 2022 аҳолии ВМКБ 230 100 танро дар бар мегирифт, ки 2,3 дарсад аз аҳолии Тоҷикистонро ташкил медиҳад. Миёнгини зичии аҳолӣ дар вилоят 3,7 кас ба як км² аст. Аз ин шумор 39,6 ҳазор нафар (17,2 дарсад аз шумораи умумии аҳолии вилоят) шаҳрӣ ва 190,5 ҳазор нафар (82,8 дарсад) рустоист.
Мардуми Бадахшон ба забонҳои тоҷикиву помирӣ — шуғнонӣ, рӯшонӣ, бартангӣ, рошорвӣ, язғуломӣ, вахӣ, ишкошимӣ ва забони қирғизӣ сухан мегӯянд.
Таърих
Дар соли 1905 тамоми Бадахшон ба округи Помири вилояти Фарғонаи Империяи Русия шомил буд. Округи Помир аз 4 ноҳия иборат буд:
Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон расман дар 2 январи соли 1925 бар асоси Қарори Кумитаи Иҷроияи Марказии Иттиҳоди Шӯравӣ дар таркиби Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ташкил шуда ва минбаъд ба таркиби ҶШС Тоҷикистон дохил гардидааст. Аз ибтидо дар ҳайати вилоят чор ноҳия буд: Соли 1963 қаламрави вилоят ба чор ноҳия тақсим карда шуд: Соли 1965 ба ҳайати ВМКБ ду ноҳияи дигар ҳамроҳ карда шуд: ноҳияи Қалъаи Хумб, марказаш Қалъаи Хумб ва ноҳияи Рӯшон, марказаш Рӯшон.
Соли 1991 номи ноҳияи Қалъаи Хумб ба ноҳияи Дарвоз иваз карда шуд.
Соли 1992 ноҳияи Роштқалъа таъсис дода шуд.
Бино ба Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994), Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон расман дар ҳайати кишвар ҳамчун вилояти мухтор арзи ҳастӣ мекунад. Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ҳоло иборат аз 1 шаҳр, 7 ноҳия ва 43 ҷамоати деҳот аст.
Бахшбандии кунунӣ
Бино бар Қонуни тақсимоти кишварии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 1 шаҳр, 7 ноҳия ва 43 ҷамоати деҳот дорад :
Ҳукумат
Сарвари Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон Раиси Ҳукумати он аст, ки аз ҷониби Раиси Ҷумҳури Тоҷикистон таъйин мегардад. Ниҳоди қонунгузори ВМКБ — Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад, ки аз тарафи ҳама мардуми ВМКБ ба муддати 5 сол интихоб мешавад.
Новий Бугалиш (деҳа)
Новий Бугалиш (Новый Бугалыш) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноуфимский, вилояти Свердловск медарояд.
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Ҳукумат
Раиси вилоят: Алишер Мирзонабот (аз 5 ноябри соли 2021)
Новий Бугалиш (деҳа)
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Таърих
14 октябри 1924 дар натиҷаи таъйиноти ҳудуди миллию давлатии ҷумҳуриҳои шӯроии Осиёи Миёна Республикаи Автономии Шӯроии Сотсиалистии Тоҷикистон (дар таркиби Республикаи Шӯроии Сотсиалистии Ӯзбекистон) таъсис ёфт. Вилояти Махсуси Помир, ки пештар ба таркиби Республикаи Автономии Шӯроии Сотсиалистии Туркистон дохил мешуд, ба Вилояти Автономии Бадахшони Кӯҳӣ табдил дода шуд ва тибқи қарори Президиуми КИМ-и ИҶШС аз 2 январи 1925 ба таркиби РАШС Тоҷикистон дохил гардид. Соли 1994 пас аз қабули Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон табдили ном кард. Мутобиқи моддаи 81-и боби 7-и Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон «Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон қисми таркибӣ ва ҷудонопазири Ҷумҳурии Тоҷикистон» мебошад. Сохтори марзии давлат низоми муайяни воҳидҳои марзӣ буда, мухторӣ ниҳоди махсуси воҳиди марзӣ дар таркиби давлати ягона ва дорои ҳуқуқҳои дар қонун муайяншуда мебошад.
Новий Бугалиш (деҳа)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Красноуфимский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Таърих
ВМКБ қисми шарқии Ҷумҳурии Тоҷикистонро фаро гирифта, дар шимол бо Ҷумҳурии Қирғизистон, дар шарқ бо Ҷумҳурии Мардумии Хитой, дар ҷануб ва ғарб бо Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ҳаммарз мебошад. Масоҳаташ 62,5 ҳазор км2 (43 дарсади ҳудуди Тоҷикистон), аҳолиаш 222 300 нафар (2014) ва марказаш ш. Хоруғ мебошад. ВМКБ аз 7 ноҳияи маъмурӣ (Дарвоз, Ванҷ, Рӯшон, Шуғнон, Роштқалъа, Ишкошим ва Мурғоб) иборат аст.
Табиат
Соли 1923 нахустин экспедитсияи муҷтамеи шӯравӣ бо роҳбарии Н. Л. Корженевский кӯҳшиносӣ, яхбандӣ, заминшиносӣ (геология), лимнология бахше аз биология ва набототи нуқоти дурдасти Бадахшонро таҳқиқ намуд. Бад-ин тариқ солҳои 1928, 1932, 1933, 1938 ба Бадахшон экспедитсияҳои омӯзишӣ фиристода шуданд. Омӯзишҳои ҷуғрофиёии ҷумҳурӣ ва билхосса Бадахшон дар давраи солҳои баъдиҷангӣ бар асоси таҳқиқоти мушаххаси мустақил ва натиҷагирии маводди қаблан омӯхташуда мутавотир сурат мегирифт.
Релйеф
Шарқи Тоҷикистонро кӯҳҳои мусалсали Бадахшон фаро гирифтаанд. Ин силсилакӯҳҳоро метавон ба Шарқи Бадахшон ва Ғарби Бадахшон ҷудо кард. Марзи шартии байни онҳо аз хатте мегузарад, ки силсилакӯҳҳои Зулумартро бо садди Усой, Яшилкӯл ва резишгоҳи Вахондарё ба дарёи Панҷ мепайвандад. Ҳастаи манзумаи кӯҳсори Бадахшон кӯтоҳ — 108 км, ба таври нисфуннаҳорӣ (меридиан) кашидашудаи силсилакӯҳи Академияи Фанҳо мебошад. Ин натанҳо баландии Тоҷикистон, балки баландтарин нуқтаи тамоми давлатҳои муштаракулманофеъ аст.
Баландии миёнаи қуллаҳои қ-кӯҳҳо 5757 м буда, кӯтали пасттарин — Кашолаях мутаносибан бо баландтарин қуллаи Алп-Монблан баробар аст. Баландтарин қуллаи қ-кӯҳ қуллаи Исмоили Сомонист (собиқ Коммунизм), ки иртифои он 7495 м мебошад. Аз нишебиҳои қулла чанд пирях фуромада бо пиряхи Гармо пайваст мешаванд. Дар қисмати шимоли кӯҳ қуллаи Е. Корженевский (7105 м) ҷой гирифтааст. Онро кашшофи қулла Н. Л. Корженевский ба шарафи ҳамсараш номгузорӣ кардааст. Сууди нахустинро ба қуллаи Исмоили Сомонӣ соли 1933 кӯҳнаварди шӯравӣ В. Абалаков анҷом дода буд. Дар баландии 6000-6100 м Пуштакӯҳ (фалот)-и пиряхии Помир 15 м захомат дорад. Қ-кӯҳи Академияи Фанҳо дар шимол аз соҳили чапи Муғсу ибтидо гирифта, қуллаи он Музҷилга 6376 м иртифо дорад. Аз тарафи ғарби қ-кӯҳи Академияи Фанҳо қ-кӯҳҳои Петри I, Дарвоз, Ванҷ ва Язгулом сар афрохтаанд. Қ-кӯҳи Петри I байни Сурхоб — Муғсу ва Оби Хингов ҷой гирифтааст. Баландтарин қуллаи ин қ-кӯҳ қуллаи Маскав (7685 м) аст. Қ-кӯҳи Дарвозро водии д. Оби Хингов, Яхсу, Ванҷ ва Панҷ печонидаанд. Баландтарин қуллаи ин қ-кӯҳ Арнавад (6083 м) мебошад. Давоми ин қ-кӯҳ Ҳазрати Шоҳ ном дорад. Қ-кӯҳи Ванҷ ғайримуқаррарӣ тангно ва нишеб буда, байни д-ҳои Ванҷ ва Язгулом ҷой гирифтааст. Қ-кӯҳи Язгулом бошад, дар ҷануби қ-кӯҳи Академияи Фанҳо, байни д-ҳои Язгулом ва Бартанг ҷойгузин аст. Иртифои он — қуллаи Инқилоб 6974 м мебошад. Ғарби Бадахшон бо ноҳамвориҳо ва тафовути баландиҳояш фарқ мекунад. Шакли релйефи он фарсоиши (эрозиявӣ)-и муқаррарист. Қ-кӯҳҳои ғарби Бадахшон дараҳои вартадори танг ва қуллаҳои дандонадор дошта доиман барфпушанд. Дарёҳои тезмаҷрои он низ дар дараҳои чуқури тангно туғён доранд. Кӯҳдоманҳо дар иртифои 1700—1800 м аз с. б. қарор гирифта, қуллаҳояшон бештар аз 6000 м баландӣ доранд. Аз сарозерии нишебҳои дараҳо тармаҳо сангчарха фаромада гоҳо кӯлҳо пайдо мешаванд. Байни д-ҳои Бартанг ва Ғунд қ-кӯҳи Рӯшон ҷой гирифта, ки баландтарин қуллаи он — Патхор 6080 м иртифо дорад. Ҷанубтар қ-кӯҳи Шуғнон имтидод меёбад ва андаке ҷудо аз он қ-кӯҳи Шохдара бо иртифои қуллаҳои Карл Маркс (6726 м) ва Энгелс (6510 м) қомат афрохтааст. Дар зовияи ҷануби ғарбии Бадахшон қ-кӯҳи нисбатан кӯтоҳи Ишкошим, ки иртифои қуллаи он — Маяковский 6098 м мебошад. Тамоми қ-кӯҳҳои ғарби Бадахшон пирях доранд.
Новобаста аз баландии мутлақ — то 5000-5500 м аз с. б. релйефи шарқи Бадахшон суффакӯҳ аст. Бештари ҳудуди ин минтақа ҳавзаҳои беобанд. Ин ҷо аз водиҳои фарохи ғайримуқаррарӣ дарёҳои ором (дар баландии 3700 то 5500 м аз с. б.) ҷориянд. Шаклҳои асосии релйефи шарқи Бадахшон пиряхи қадимӣ буда, рӯйи замини ин ҷоро аз обшусташавӣ — облесӣ эмин медоранд. Дар ғарби Бадахшон бошад, қабатҳои пиряхӣ барвақтар об шуда, рӯйи замини онро харобу валангор намуда, дарёбодҳои чуқуре ба вуҷуд омадаанд. Бад-ин сабаб бо тафовут аз ғарби Бадахшон дар қисмати шарқи он облесиву обхӯрдагиҳо кам ба назар мерасанд.
Сохтори заминшинохтӣ
Минтақаи Қарокӯл қисмати марказии Помири Шарқиро фаро мегирад. Таҳнишастҳои қадимтарин — сланесҳо (палма) ва шанзорҳои палеозойи поён дар 1500 м ҷойгиранд. Онҳоро қабатҳои оҳаксангӣ (500 м) — силури девон рупӯш мекунанд. Таркиби тектоникии минтақа сохтори блокӣ дорад. Дохили ҳар блок таркибҳои сахт дорад.
Аз нигоҳи тектоникӣ ин минтақа аз ду блоки архейӣ таркиб ёфтааст, ки бо вартаи вулкании хеле қадимӣ аз ҳам ҷудо мешаванд ва бо ҷилди нахуст — протерозой пӯшида шудаанд. Бадахшон таърихи хеле мураккабу пурпечи рушди геологиро паси сар намудааст.
Маъданҳои зеризаминӣ
Дар ҳудуди Бадахшон конҳои волфрам (икар) бештар дар таркиби қалъагӣ, мис, тило, молибден ва руҳ, қалъагии навъи скарнавӣ (Оқҷилга) ва грейзенӣ, молибден, сурма, симоб, алюминий (ин кон аз сабаби сифати паст ва захираи кам аҳаммияти иқтисодӣ-истеҳсолӣ надорад) мавҷуданд. Аз гурӯҳи маъданҳои зеризаминии ғайрифилиззӣ дар Бадахшон конҳои шпат (флюорит), слюда, талк, кварс кашф гардидаанд. Ҳамчунин дар Бадахшон захираи фаровони сангҳои ороишии қимат ва камбаҳо, аз ҷумла аметист, морион, раухтопаз, лаъл, булури кӯҳӣ, топаз, турмалин, фирӯза мавҷуд мебошанд.
Иқлим
Иқлими Бадахшон мисли тамоми Тоҷикистон ба як навъ нест. Дар қисмати шимоли он, ба истилоҳ «Помири Шарқӣ» иқлим хушк аст; тобистонаш салқин ва зимистони он камбарфи қаҳратун аст. Силсилаи кӯҳсор ба ташаккули иқлим ва равандҳои тағйири ҳаво мусоидат мекунад. Мураккаб будани релйеф ва баландиҳои аз ҳамдигар хеле тафовутдоштаи кӯҳистон иқлими хоссеро дар ин минтақа ба вуҷуд овардаанд. Ҳарорати пасттарини ҳавои солона дар баландкӯҳҳо ба мушоҳида мерасад ва бо пастравӣ аз баландиҳо афзоиши ҳарорат эҳсос мегардад. Чунончи ҳарорати ҳаво дар стансияи обуҳавосанҷии «Пиряхи Федченко», ки дар баландии 4169м ҷой гирифтааст, 6,90 аст ва ҳамзамон дар нуқтаи гармтарини Тоҷикистон — Айваҷ ин нишондиҳанда ба 17,20 мерасад. Вобаста ба баландӣ аз сатҳи баҳр (3000-3200) давраи хунукӣ бештар аз 8 моҳ идома меёбад. Пасттарин дараҷаи ҳарорат дар Булункӯл (-630) ва Ҷавшангоз (-490) мушоҳида мешавад. Муайян кардани чигунагии бориш дар баландкӯҳҳои Бадахшон баста ба авомили кӯҳшиносист. Намнокӣ бештар дар қисмати ғарбӣ ба назар мерасад. Дар пиряхи Федченко ҳисоби миёнаи бориш 1192 мм ва минтақаи ғарбӣ соле 600 мм (дар баъзе минтақаҳо — Қаракӯл, Мурғоб, Булункӯл ҳатто бориши миёнаи солона 72-86 мм мерасад). Вазиши бод дар бештари ҳудуди Бадахшон ба сабаби баланд будани кӯҳҳо ҳамчун монеа хеле суст ва аммо дар кӯталҳову дараҳо тезтар аст.
Хок
Қабати рӯпӯши хоки ВМКБ махсусиятҳои худро дорад. Дар баландиҳои 1600 то 2700 м дар теппаҳо ва доманакӯҳҳову нишебиҳои қ-кӯҳҳо хоки қаҳваранги карбонатӣ мавҷуд аст, ки маъмулан серсанг мебошад. Ранги равшану қаҳвагӣ ва дар умқи 20-25 см мавҷуд будани сатҳи карбонатӣ хусусияти фарқкунандаи чунин навъи хок мебошад. Қабати гиёҳдори хок 2-4,5 % буда, вокунишаш сусти ишқорӣ аст. Хокҳои ишқордори равшану қаҳвагӣ дар баландиҳои 2000—2900 м паҳн гардидаанд. Ранги сиёҳчатоби хокистарӣ ва равшани қаҳвагӣ доранд. Дар таги онҳо дар умқи 30-150 м ҷинсҳои асосии вайроншуда мавҷуданд.
Дарёҳо
Ҳавзаи дарёи Панҷ. Панҷ дар марзи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯйи дарозӣ (921 км), майдони обҷамъшавӣ (11 4000 км2) ва аз рӯйи маҷро (32,1 км2) дарёи бузургтарин мебошад. Сарҳадди миёни Тоҷикистону Афғонистон дар тамоми дарозии он қарор дорад. Тибқи таснифоти дарёшинос В. Л. Шулс Панҷ ба навъи дарёҳои аз пиряху барф манбаъгиранда, аз рӯйи тақсимоти солонаи маҷроӣ ба намуди дарёҳои тиёншонӣ бо пуробӣ дар айёми гармо ва маҷрои устувор дар вақти сармо маҳсуб меёбад.
Шохобҳои қисмати рости д. Панҷ — Бартанг, Ғунд, Ванҷ, Язгулом, Қизилсу (ҷанубӣ) аз ҷумлаи дарёҳои калони ҳавзаи Омударё мебошанд. Маҷмуан ба д. Панҷ бештар аз 60 шохобча (дараҳое чун Биҷонддара, Нишуспдара, Морҷакдара, Пишдара) мерезанд. Шохобҳои чапи он (аз қабили Шаур, Вахондара, Хандуд, Арахт, Чавой, Каҷдара, Чосмуд ва ғ.) дар сарзамини Афғонистон ҷорӣ мебошанд.
Кӯлҳо
ВМКБ зиёда аз ҳазор адад кӯлҳои хурду бузург дорад, аксари онҳо кӯлҳои пиряхӣ ва баъзеашон дар натиҷаи фуромадани сел, тарма ва чарха (сангпар) ба вуҷуд омадаанд. Бештари кӯлҳои Бадахшони шарқӣ пиряхианд ва бузургтарини онҳо Қаракӯл аст, ки дар иртифои 3914 м аз с. б. ҷой гирифтааст. Кӯлҳои Сарез ва Яшилкӯл дар натиҷаи фуромадани сели бузург пайдо шудаанд.
Гиёҳон
Дар қисмати ғарбии ВМКБ бештар аз 1142 навъи рустаниҳои дараҷаи олӣ муайян шудаанд. Барои омӯзиши рустаниҳои шифобахшу алафӣ дар ВМКБ «Стансияи биологии Помир» дар шарқи вилоят — наздикии Шоркӯл, (рустаниҳои минтақаи аз 3800 то 5000 м баландтар аз с. б.-ро мавриди омӯзиш қарор додааст) дар «Боғи ботаникии Хоруғ» (аз 2150 м то 4000 м аз с. б.) ва «Стансияи биологии Барвоз» дар Шохдара (аз 2600 то 4100 м аз с. б.) таъсис дода шудаанд. Дар водӣ ва дараҳои соҳили рости д. Панҷ дарахту буттаҳои гуногуни мевадори себ, зардолу, гелос, олуча, олуболу, термева (як навъ дӯлонаи худрӯй), муруд, нок, ангур, анор, тут, зирк, ангат, чормағз, қарақот мерӯянд.
Дар ғарби Бадахшон анвои гуногун ва хеле сершумори алафҳои худрӯй ва рустаниҳои шифобахш мавҷуданд. Дар ҳамвориҳо, боғзор ва кӯҳдоманҳо ангури сагак, хоралаф, куруш, шилха, ғумай, мастак, ширгулак, гули лола, қоқу, чармак, пуш, юған, ров, рошак, торон, вин, ҳумоҷак (ҳамон ҳаума, ки дар Авесто ёд шуда ва ҳоло бо номи эфедра маъмул аст), зарбех, зирдос, кавар, гули хайрӣ, думи рубоҳ, гандумак, мушхор, аҷириқгандум, базрулбанҷ, барги зулф, чойкаҳак, бобуна, буғма, видирм, газна (чидғимс), кирёпч, зира, зирк, испанд, райҳон, хчифхор, киравҷ, коснӣ, муғелон, ниёзбӯ, палоч, юған (варх), пудина, роштвидирм, тахач, хуч (гулхор, ẋар), вилчак, камол, мармиҷон, моралаф, пардам, сумбул, тоҷи хурӯс (целозия), тоҷгул, бангидевона, қаланфур, қорч, ҷамилак мерӯянд, ки аксари онҳо шифобахшанд ва табибон аз онҳо фаровон истифода менамоянд. Дар шарқи ВМКБ, ки иқлим ва навъи хоку релйефаш фарқ мекунад, рустаниҳое мерӯянд, ки хосси биёбонҳои баландкӯҳанд; терескен, пуш, ғеша, явшен, шутурхор ва амсоли инҳо. Аз полезиҳову сабзавотӣ дар ғарби вилоят лаблабуи сурх, бодринг, помидор, харбуза, тарбуз, картошка, редиска, пиёз, сир, офтобпараст, турб кошта мешавад. Ғалладонагиҳо гандуми баҳориву тирамоҳӣ, ҷав, ҷуворӣ, нут, боқило, мош, мушунг парвариш мешаванд.
Ҷонварон
Бо вуҷуди минтақаи баландкӯҳ будан дар Бадахшон ҳайвоноту ҳашароти бисёре мавҷуданд, ки иддае аз онҳоро дар соир манотиқи Тоҷикистон ва берун аз он низ наметавон пайдо кард. Олами ҳайвоноти шарқи Бадахшон аз қисмати ғарби он комилан тафовут дорад. Дар минтақаи шарқӣ ҳайвоноте дучор меоянд, ки ба иқлими он ҷо мутобиқ шудаанд ва аз ҷумлаи ҳайвоноти нодир маҳсуб мешаванд. Чунончи хушгов (ғажгов, қутос) ва архар (мешак, гӯсфанди Марко Поло) танҳо дар ин минтақа ба шумули Таббат дучор меоянд (ҳоло қутосро дар ноҳияҳои Айнӣ, Масчо ва қисмате аз навоҳии вилояти Хатлон низ парвариш мекунанд).
Ҳайвоноту ҳашароти Помири Ғарбӣ муқоисатан анвои хеле гуногуну сершумор доранд. Ҳайвоноти дарандаи ваҳшӣ: паланг, хирс, гург, шағол, рӯбоҳ, гурбаи ваҳшӣ, сагобӣ, қашқалдоқ; хояндагон: юрмон, суғур, заргӯш, гулмуш, мири мушон, гуроз; ҳайвони ваҳшии ғайри даранда: нахчиру мешак; ҳайвоноти хонагӣ: гов, буз, гӯсфанд, хушгов (ғажгов, қутос), асп, хар, саг, гурба, харгӯш; ҳашарот: ғунда, ҳазорпо, занбӯр, каҷдум, қунғуз, қаракурт, гамбуск, парвона, кирм (анвои гуногун), парандаҳои ваҳшӣ; кафтар, харкафтар, фохта, фароштурук, досак, гунҷишк, момоҷурғотӣ, тазарвак, саъва, санҷидхор, дуҷ, дурроҷ, кабк, бум, чуғд, куку, зоғ, акка, даркӯб, заргулдор, кабки ҳилол, мурғи ҳумо, каргас, бургут, боз, боша, ғалевоз (чӯҷабарак), бедона; парандаҳои хонагӣ: мурғобӣ, ғоз, мурғ, мурғи марҷон, мурғи султонӣ; хазандаҳо: сагмор, тирмор, гурза, аломор, чипор, мори печон (афъӣ), калтаклос, сангпушт дар манотиқи гуногуни Помири Ғарбӣ дар мавсимҳои гуногуни сол дучор меоянд. Дар кӯҳсорони Помири Ғарбӣ нахчир ва суффакӯҳҳои Помири Шарқӣ архарҳо (мешак, гӯсфанди кӯҳӣ) зиндагӣ мекунанд, ки дар соир манотиқи ҷумҳурӣ ва ҷамоҳири ҳаммарз камтар ба назар мерасанд.
Саноат
Ҳоло (2014) дар ҳудуди вилоят 13 корхона ва 20 коргоҳ (сех)-и хурди саноатӣ фаъолият доранд. Дар тайи соли 2013 корхонаҳои саноатии ВМКБ ба маблағи 55,8 млн сомонӣ маҳсулот истеҳсол карданд, ки мутаносибан ба солҳои пешин хеле афзун аст. Иттиҳодияи матбааи вилоят, фабрикаи «Лаъл», ҶДММ «Хуҷаназар», фабрикаи дӯзандагии «Соҳибкор Баҳор», ҶДММ-и «Панҷ», Ҷамъияти саҳомии «Помирэнерҷӣ», фабрикаи дӯзандагии «Ҳаёти Нав», ҶДММ «Помир», «Ориён Гэс»-и Ширг фаъолияти пурсамар доштанд.
Кишоварзӣ
Ҳаҷми маҳсулоти умумии кишоварзӣ (аслан рустанипарварию чорводорӣ ва парандапарварӣ) дар давоми соли 2013 486 680 ҳазор сомониро ташкил дода, мутаносибан 4,2 дарсад афзуд. То 1 декабри 2013 дар сектори ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ дар майдони 15 943 га алафҳои кошташуда ва худрӯй дарав карда шуданд ва аз ин 77145 т хӯроки чорво тайёр карда шуд, ки нисбат ба солҳои пешин зиёд аст. Дар ин сол аз майдони 6114 га 140230 сентнер ғалла, аз майдони 1606 га 370000 сентнер картошка, аз 323 га 106714 сентнер сабзавот, аз 14 га 1795 сентнер зироатҳои полезӣ, аз 70 га 960 сентнер зағир, аз боғоти вилоят 112705 сентнер мева ҷамъоварӣ гардид, ки нисбат ба солҳои пешин зиёдтар аст.
Чорводорӣ
Ба 1 декабри 2013 дар ҳамаи секторҳои ҷамъиятӣ ва хусусии вилоят саршумори гов 108839 саршумори бузу гӯсфанд 342889 сар ва мурғ 147909 сарро ташкил дод. Дар ин давра ҳаҷми истеҳсоли гӯшт 61825 сентнер, шир 147830 сентнер, тухм 1892 ҳазор дона, пашм 2115 сентнер, асал 1095 сентнерро ташкил дод, ки ин нишондиҳандаҳо низ аз равнақи кишоварзӣ дар вилоят дарак медиҳанд.
Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 25 марти 2011, № 700) дар ноҳияи Ишкошими ВМКБ "Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» дар масоҳати 200 га таъсис дода шуд.
Тандурустӣ
Бахши тандурустӣ аз ҷумлаи соҳаҳои афзалиятноки вилоят маҳсуб гардида равнақи он ба пешрафти умумии тамоми соҳоти зиндагӣ мусоидат менамояд. Ҳоло ВМКБ 36 беморхона (1985 кати хоб), 165 бунгоҳи тиббӣ ва бештар аз 120 муассисаи табобатӣ дорад, ки дар ин муассисот бештар аз 500 табиби маълумоти олидор ва зиёда аз 1900 нафар кормандони маълумоти миёнаи тиббӣ сокинони ниёзманди вилоятро табобат менамоянд.
Дар ВМКБ бештар аз 60 чашмаи минералии гарму сард, ки иддае аз онҳо барои табобати беморон истифода мешаванд. Таркиби ин обҳо аз гази карбон «азот» ба маъданҳои гуногуни кимиёи шифобахшида ғалат буда, аксарашон дар Помири Ғарбӣ ҷойгиранд. Маъруфтарину маъмултарини ин чашмаҳои шифобахш дар Мурғоб ду чашма, Ванҷ 5 чашма, Роштқалъа 6 чашма, Шуғнон 3 чашма (маъруфтаринаш Ҷелондӣ), Ишкошим 22 чашма (беназирашон Авҷ, Гармчашма, Бибӣ Фотимаи Заҳро, Даршай) мавриди истифодаи ҳамешагӣ қарор доранд.
Омӯзишу парвариш
Соли таҳсили 1990-91 дар ВМКБ 294 мактаб (92 мактаби ибтидоӣ, 74 — асосӣ ва 128 — миёна) бо фаро гирифтани 48015 нафар толибилм фаъолият доштанд; соли 1992 нахустин мактаби олӣ — Донишгоҳи давлатии ш. Хоруғ ифтитоҳ гардид; соли 1994 Комбинати таълимӣ-истеҳсолии байнимактабӣ дар ш. Хоруғ ба фаъолият шурӯъ намуд; соли 1996 дар заминаи Хонаи пионерон, Стансияи техникони ҷавон, Стансияи туристони ҷавон, Стансияи кӯдакон ва наврасон «Маркази корҳои тарбиявӣ ва беруназмактабӣ»-и назди Идораи маорифи ВМКБ таъсис ёфт; соли 1997 Идораи маорифи ВМКБ дар ҳамкорӣ бо ИТРЕК (Анҷумани таълимоти мазҳабӣ ва тариқаи исмоилия)-и Бадахшон дар вилоят лагерҳои «Саодат»-и ноҳияи Шуғнон, «Умед»-и ш. Хоруғ, «Нур»-и ноҳияи Ишкошим ва «Маърифат»-и ноҳияи Рӯшонро бо фарогирии 100-нафарӣ дар 4 баст ташкил намуд; соли 1998 дар Заминаи мактаби № 3 Литсейи Оғохон ифтитоҳ шуд; соли 2011 хобгоҳ (ду бино) барои донишҷӯёни Донишгоҳи давлатии ш. Хоруғ сохта шуд ва моҳи сентябри ҳамон сол «Муассисаи давлатии таълимии Мактаби президентӣ барои кӯдакони болаёқат дар шаҳри Хоруғ» ба фаъолият пардохт.
Ҳоло дар ВМКБ бештар аз 350 муассисаҳои таълимӣ ва тарбиявии миёна (175), асосӣ (64), ибтидоӣ (76), кӯдакистон (20), интернатҳо (16), марказҳои рушди барвақтии кӯдак (80) фаъолият доранд, ки дар онҳо бештар аз 5400 нафар омӯзгорону мураббиён ба таълиму тарбияи зиёда аз 43 000 кӯдак машғул мебошанд.
Пажӯҳишгоҳи биологии Помир (4 доктор ва 12 номзади илм дорад), Пажӯҳишгоҳи улуми инсонӣ (4 доктор, 15 номзади илм) ва уламои Донишгоҳи давлатии Хоруғ дар пешрафти илми Ҷумҳурии Тоҷикистон мавқеи хос доранд.
Варзиш
Бахши варзиш ва сайёҳӣ низ аз соҳаҳои афзалиятноки самти иҷтимоӣ ва маънавии вилоят ба шумор рафта, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳокимияти маҳаллӣ ба он таваҷҷуҳи хосса доранд. Соли 2008 дар вилоят ҳамагӣ 10 мактаби варзишӣ амал мекарданд, минбаъд бо ҷалби бештари ҷавонону наврасон тамоми соҳаҳои он рӯ ба рушд ниҳоданд, минҷумла дастаҳои волейбол, баскетбол, гӯштин (анвои гуногуни он), шоҳмот, тенниси рӯйи миз, атлетикаи сабук ва вазнин, футбол, тӯби дастӣ ва амсоли инҳо. Соли 2014 дар ВМКБ 121 нафар номзад ба устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, 6 нафар мураббии шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 60 нафар устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, 4 нафар устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ бевосита худ дар мусобиқаҳо ширкат варзида ҳамчунин ба тарбияи шогирдон машғуланд.
Ниҳодҳои фарҳангӣ
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 191 китобхонаи ҳамагонӣ бо 1,3 млн нусха китобу маҷалла, 183 фарҳангсаро, 2 синамокада, 1 намоишсаро (театр) ва 1 осорхона дорад.
Ҷоизаҳо
Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон 4 августи соли 1967 аз ҷониби роҳбарияти Иттиҳоди Шӯравӣ барои дастовардҳои иқтисодӣ ва фарҳангӣ бо ордени Ленин мукофотонида шудааст.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Вилоятҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон