Аламут
Таърих
thumb|300 px|Харобаҳои қалъаи Аламут (соли 2006)|алт=|чап Ин минтақа маркази анъанавии ҳокимони ҷустонии Дайлам буда, яке аз онҳо ин қалъаро тақрибан соли 860 сохтааст. Сипас ин ноҳия ва қалъа таҳти итоати мусофириён ва то фатҳи исмоилиён дар дасти алавиён буд. Бино ба ривояте гӯё яке аз ҳукмронони Дайламро уқобе дар бунёди ин қалъа роҳ намудааст ва аз ин рӯ онро Аламут номидаанд, ки ваҷҳи тасмияаш низ аз ҳамин ҷост. Қалъаро, ки дар болои кӯҳи баланд (1827 м аз сатҳи баҳр) пеш аз оғозшавии қаторкӯҳҳои Ҳавдигон, дар кӯҳҳои Албурзи марказӣ бино ёфтааст, дараи ҳосилхез бо кӯҳҳо аз чор тараф иҳота кардаанд. Даромадгоҳ ба қалъа фақат ба воситаи пайраҳаи танг, сарнишеб, печ дар печ аз тарафи қисми шимолии кӯҳи Аламут имконпазир буд. Дар ҷануби қалъа сарнишебие вуҷуд дорад ва дар интиҳои он хандақе ба дарозии 50 м ва арзи 7 м дида мешавад, ки аз давраи исмоилиён боқӣ мондааст. Девори шарқӣ 20 м дарозӣ дорад. Аслан қалъа ба ду бахш тақсим мешавад: бахши ғарбӣ «Пайлоқалъа» ва бахши шарқӣ «Пиёзқалъа». Аз девори ҷанубӣ ва ғарбии ин қалъа осори каме боқӣ мондааст. Мутобиқи маълумоти Ҷувайнӣ қалъа биноҳои устуворе дош тааст. Маводи сохтмонии қалъа аз санг, хишти ниҳоят мустаҳками пухтаи ранги сафеду сурх ва кошӣ иборат будааст. Истеҳкомоти қалъа, ки бархе аз боқимондаҳояшон ҳанӯз ҳам пойбарҷоянд, дар даврони Ҳасани Саббоҳ бунёдгузорӣ шудаанд. Қалъа воқеан ҳам фатҳнашаванда ва амалан ҳеч гоҳ ба воситаи қудрати низомӣ ишғол нагардидааст. Солҳои 1087—1088 Ҳасани Саббоҳ, ки дар маъхазҳо ба унвони Бобо Сайидино низ ёд мешавад, ҳамин қалъаи дастнораси фатҳнопазирро аз байни чандин қалъаҳои кӯҳии Рӯдбору ҳаволии он, ки бештар аз 50 адад буданд (Ҳамдуллоҳи Муставфӣ, «Нузҳат»), аз қабили Ламасар, Маймундиж, Боғдашт, Зуворак, Отон беҳтарин пойгоҳи худ интихоб кард. 4 сентябри 1090 Ҳасан махфӣ ба қалъа ворид шуда чанд муддат бо номи Деҳхудо дар қалъа зиндагӣ кард. Ин замон қалъа дар дасти яке аз алавиёни Ҳусайнӣ — Маҳдӣ буд, ки аз султон Маликшоҳ (аз ҳокимони Табаршоҳ) ба мерос гирифта буд. Ҳасан ба Маҳдӣ иҷозат дод, ки қалъаро бо хушӣ тарк кунад. Ҳасан пас аз ба даст даровардани қалъа ба таъмири он пардохт; истеҳкомҳои онро мустаҳкамтар ва манбаъҳои таъмини об ва хӯроквориро густариш дод: ҳамчунин низоми обёрӣ ва кишти ғалладонаро Ҳасан дар водии Аламут созмон дода, дарахтони бис ёреро (аксар мевадор) шинонд. Гирифта шудани қалъаи Аламут дар соли 1090 аз таъсиси самараноки давлати Низориён ва оғози марҳалаи нави фаъолияти исмоилиёни Эрон, ки то ин дам пинҳонӣ амал мекарданд ва дар сатр қарор доштанд, хабар дод. Минбаъд даъвати исмоилӣ дар Эрон сиёсати нави шӯриши ошкоро ба муқобили Салҷуқиёнро пеш гирифт ва фатҳи Аламут пирӯзии аввалин буд. Низориён ҳам акнун давлати мустақили худро таъсис доданд. Сарзамини парокандаи ин давлат асосан дар ду минтақаи Эрон — Рӯдбору навоҳии васеи Кӯҳистон ва ҳамчунин дар қисмати ҷанубии Ҷабали Баҳрои Сурия ҷойгир буданд ва пойтахти ин давлат, ки дар он ҷо пешво ва роҳбари эронии ҷамоати низорӣ иқомат дошт, Аламут буд. Пас аз он ки Ҳасан мавқеи худро дар Аламут мустаҳкам намуд, омиён ва доъиёнро ба нуқоти мухталиф бо мақсади паҳн кардани даъват фиристод. Минбаъд ба Аламут мутавотир Салҷуқиён бо сарварии амир Юрунтош ҳуҷум мекарданд. Пас аз чанде Маликшоҳ соли 1092 бо маслиҳати вазираш Низомулмулк лашкаре ба муқобили исмоилиёни Рӯдбор ва Кӯҳистон равон кард. Лашкар бо сарфармондеҳии Арслонтош ба Аламут омада онро муҳосира кард, аммо бо як шабохуни аламутиён шикаст хӯрд, вале ҳуҷумҳо то ба қатл расидани Низомулмулк ва фавти Маликшоҳ. ҳамоно дар дигар минтақаҳо давом доштанд.