Гулрухсор_Сафиева
Эҷод
Гулрухсор шоири лирик аст. Дар шеърҳои ӯ тавсифи Ватан, изҳори меҳр ба Тоҷикистон ва кӯҳистон (табиату манзараҳои зебои он), ба халқи меҳнатдӯсти тоҷик бо самимият ифода гардидааст. Мазмуну муҳтавои шеърҳои ватандӯстонаи Гулрухсор дар шеъри «Тоҷикистон» (1978) чунин ифода ёфтааст:Ба лирикаи иҷтимоии замони шӯравии Гулрухсор, ки тасвири меҳнати бунёдкоронаи мардум, манзараҳои дилрабои кӯҳистон, ёди модар ва айёми кӯдакӣ, саҳифаҳои таърихи халқу кишвар дар он мақоми хосса дорад, омезиши таркибии ҷанбаҳои объективӣ ва субъективӣ, таъсири ҳиссиётписанд ва таъсирбахш хос аст. Пайванди ногусастаниву таркибии ҷанбаҳои объектививу субъективӣ дар ашъори ватанпарастонаи Гулрухсор падидор мешаванд, ҳиссиёти шахси шоир бо мафҳуми мавзӯи шеър ба ҳадди имконпазир меомезад, ҳастии ӯ бо ин мафҳум тавъам ба зуҳур меояд:Дар лирикаи иҷтимоии Гулрухсор дар даврони истиқлол, хусусан дар солҳои 1992-97, оҳанги ватандӯстӣ дучанд қувват гирифт. Шоир моҳияти ҷанги таҳмилӣ-шаҳрвандии тоҷиконро омӯхта, аз таҳмилгарони он хостааст, ки Тоҷикистонро ором гузоранд, то мардуми ҷафодидаи ин кишвар соҳиби тақдири худ бошанд:Қисме аз ашъори дар солҳои бенизомӣ эҷоднамудаи Гулрухсорро оҳанги яъсу таассуф аз вазъи Ватан, ҳолати ошуфтагӣ аз ноилоҷӣ ва лаҳни дарун ба даруну ниёиш ба хотири оромии кишвар ва осудагии мардуми он фаро гирифтааст. Муроҷиати шоир ба Ватан бо шеваи дарду умедворист: «Тоҷикистон, ….. кай ба асли рӯят гулшани дидор оростӣ?!… То ба кай дар оташи дардодаи фарзандҳои носазоворат яккаву танҳо бисӯзӣ?!» («Лангари андуҳ», 1996). Дар ҳамон замон Гулрухсор барои худу дигарон нидо карда буд, ки «Ватан ишқ асту армон аст, Ватан дард асту дармон аст…» («Таманно», 1996). Гулрухсор солҳои 1992-97 дар муҳоҷират берун аз Тоҷикистон зиндагӣ кардааст. Шеърҳои дар он солҳо эҷодкардаи ӯ шеъри ҳолат аст, ки вазъи гуногуни рӯҳониву равонии гӯяндаро намудор мекунад. Ин навъ шеърҳои сурудаи шоира аз баёни ҳолати мушаххаси шахси шоир фаротар рафта, ба мафҳумҳои фард ва ҷомеа, ҳастиву адам, нуру зулмат мерасад. Дар натиҷа мавзӯи шеър аз доираи ҳастии ҳол гузашта, то дарку арзёбии вазъи ҷомеа вусъат меёбад. Чунин ҳолат дар шеъри «Бехобӣ» (1996) ба назар мерасад:Мавзӯи ишқ дар лирикаи Гулрухсор мақоми махсус дорад. Лаззати лаҳзаҳои васлу дидор, ғаму андуҳи ҳаҷру фироқ муҳаррики асосии эҳсосоти қаҳрамони лирикии ашъори ошиқонаи ӯ мебошад. Сифати шеърҳои ошиқонаи Гулрухсор самимияти ибрози эҳсосот аст. Чунин навъи шеърҳо монологи пурэҳтирос ва ё гуфтугӯи шахсии шоира бо дилаш буда, ин гуфтугӯ гоҳ пурдарду ҳазин ва гоҳ мамнуну масрур, гоҳ пуризтиробу пурилтиҷо ва гоҳ бурдбору комгор, гоҳ катъиву раднопазир ва гоҳ хаста садо медиҳад. Ҳамаи ин тазодҳо аз чашмаи замири дил об мехӯранд, мураккабии ҷаҳони ботинии шахсиро таҷассум мекунанд, тағйирпазирии рӯҳияи инсон, табдили доимии вазъи рӯҳии ӯро ифода менамоянд, драматизми шеърро шиддат ва заминаи воқеии онро қувват мебахшанд:Шеърҳои ошиқонаи Гулрухсор саршор аз ҳиссиётанд. Гулрухсор на танҳо эҳсосоти ошиқонаи шахси худ, балки ҳолату рӯҳияи ошиқонаи ҳамнаслону ҳамзамононашро сурудааст:Дар ашъори Гулрухсор мавзӯи хориҷа низ мавқеи муҳим дорад. Дар раҳоварде, ки баъди сафарҳои Алҷазоир, Олмон ва дигар кишварҳои Шарқу Ғарб эҷод шудаанд, ғояҳои ватандӯстӣ ва гуманизму башардӯстӣ, тараннуми сулҳ ва маҳкум намудани ҷанг мавқеи асосӣ доранд. Дар шеъри «Қасидаи кӯҳистон» (1977) гуфтааст: