Гуруснагӣ
Аҳаммият
Гуруснагии касолатӣ (патологӣ) дар одам дар натиҷаи набудан ё нарасидани ғизо, инчунин ҳангоми ихтилоли ҳазми хӯрок, хусусан дар мавриди бемориҳои узвҳои гувориш, падид меояд. Гуруснагӣ пурра (организм фақат аз об таъмин аст), нопурра (нимгуруснагӣ) ва мутлақ (беғизо ва беоб мондани ҷисм) мешавад. Гуруснагии ҷузъӣ низ мавҷуд аст, ки дар мавриди он дар организм моддаҳои ғизоӣ (сафеда, моддаҳои минералӣ, витамин ва ғ.) намерасанд. Таҳқиқи илмии гуруснагӣ аз асри 19 оғоз ёфтааст. Муқаррар гашт, ки дар натиҷаи гуруснагии пурра организм аз ҳисоби моддаҳои захиравӣ (хосса равған) ва маҳсулоте, ки ҳангоми атрофияи тадриҷии бофтаҳои худи организм ба вуҷуд меоянд, муддати муайян зинда мемонад. Дар лаҳзаи аз гуруснагӣ фаро расидани марг тақр. 40-50 дарсади сафедаи организм талаф меёбад. Давомоти умр ҳангоми гуруснагӣ ба массаи бадан (масса ҳар қадар зиёд бошад, захираи неруи организм ҳамон қадар бештар аст), синну сол (кӯдакон ба гуруснагӣ нисбатан ҳассос мебошанд), ҷинс (занҳо нисбат ба мардҳо пуртоқатанд), сарфи неру (ҳангоми камтар ҳаракат кардан умр дарозтар мешавад) ва хусусиятҳои фардии организм вобастагӣ дорад. Ҳадди ниҳоии гуруснагӣ барои одам 65-70 шаборӯз (ҳангоми гуруснагии мутлақ ҳамагӣ чанд рӯз) аст. Аз гуруснагии пурра парандаҳои хурд баъди 2, мурғ баъди 14-20, саг баъди 40-60 ва асп баъди 80 рӯз мефавтанд. Гуруснагии пурра аз 3 давра иборат аст. Якум — давраи мутобиқати ибтидоии андомгон (2-4 рӯз). Дар ин давра ҳисси гуруснагӣ хеле тезутунд аст. Иштиҳо ва фаъолияти меъда бениҳоят пурзӯр (ҳатто боиси ташаннуҷ — спазм мешавад) мегардад. Мубодилаи моддаҳо суст шуда, захираи унсурҳои барои организм хеле муҳим коҳиш меёбад (мас., гликогени ҷигар, чарбуи насҷи зери пӯст ва ғ.). Рӯзҳои аввал вазни бадан дар як шаборӯз то 1 кг кам мешавад (минбаъд ин раванд нисбатан суст мегардад). Дуввум — давраи мутобиқати андомгон ба зиндагӣ дар ҳолати гуруснагие, ки нисбатан бардавом аст. Эҳсоси гуруснамонӣ суст ва иштиҳо нест мешавад; рӯи забонро ҳалолат (парда)-и сафед фаро гирифта, аз даҳон ва пӯст бӯи атсетон меояд. Ҳисси ташнагӣ кам, набз, инчунин фаъолияти меъда заиф мегардад; аз дидани ғизо тарашшӯҳи шираи меъда намеафзояд. Дар таркиби шираи ҳозима сафеда бисёр буда, он дар рӯда ба аминокислотаҳо табдил меёбад; бозпас ҷабида шудани аминокислотаҳо барои синтези баъдии ҷисмҳои сафедавии муҳим маводди чандир (пластикӣ) фароҳам меоварад. Ихроҷи пешоб мунтазам, вале хеле кам аст. Дар организм андаке об ғун мешавад. Дар ибтидо, эҳтимол дар натиҷаи атсидоз (сертуршӣ), одам тундмиҷоз, сардард ва бехоб мегардад; баъдан аломатҳои карахтӣ, беҳолӣ ва хоболудӣ ба вуҷуд меоянд. Фаъолияти зеҳнӣ (ақл) халал намеёбад, кори мушакҳо тадриҷан заиф мешавад. Дар оғози давраи дуввуми гуруснагӣ раванди оксидшавии карбогидратҳо якбора суст гашта, қисми бештари неру аз ҳисоби афзоиши оксидшавии чарбӣ ҳосил мешавад. Организм баъди ба охир расидани захираи чарбии худ ба сарфи сафедаи мушакҳо ва узвҳои дохилӣ мепардозад. Сараввал сафедаи бофтаҳои начандон муҳимми ҳаётӣ ва фақат баъд аз он, яъне дар давраи ниҳоӣ (терминалӣ), сафедаи мушакҳои дил ва силсилаи марказии асаб сарф гашта, онҳо рӯ ба табоҳӣ меоранд. Давраи сеюм — давраи ниҳоӣ (5-7 шаборӯз) буда, фаъолияти кулли организм хароб мешавад, иғмо (кома)-и амиқ падид меояд. Ҳарорати бадан дар лаҳзаи фавт то 28°С паст мефурояд.