Китоб
Таърих
Таърихи пайдоиши китоб  ба тараққиёти хат, забон, адабиёт, санъат, техника ва илм алоқа дорад. Дар замонҳои қадим дар рӯйи санг, чӯб, сафол, мису биринҷӣ, баргҳои дарахтони  нахл, устухонҳо  ва ғайра аз  одамон  дастнависҳо  боқӣ  мондаанд, ки  ба китоб мансубият  доранд. Аввалин дастнависҳои  папирусӣ дар Мисри Қадим  ёфт шудаанд, ки    ба  ҳазораи  4-3-юми то милод мансубанд. Дар асри VI бори якум ксилография (асбоби махсуси китобчопкунӣ) ба кор даромад. Асри XI бо ёрии литери (қолибчаҳои) махсус (аз гилу чӯб тайёр карда мешуд) чоп карданро ҷорӣ намуданд. Асри XIV дар Корея бо  ёрии  литерҳои  фулузӣ  китобчопкунӣ  ҷорӣ шуд,ки  барои  такмили  минбаъдаи  интишори китоб  ёрӣ расонд. Китобҳои Юнони Қадим, ки ба асри IX то милод тааллуқ доранд, дар папирус  навишта  шудаанд. Дар Рим интишори китобҳо  авҷ  гирифта  буд, ки  ба  он  бештар ғуломони махсус ҷалб карда мешуданд. Аврупо дар китобчопкунӣ аввал аз папирус ба варақҳои яклухт, баъд ба перғамент (пӯст) ва ниҳоят ба коғаз гузашт. Авесто ҳам аввало дар перғамент (асри 1 то милод) навишта шудааст. Дар Аврупои асримиёнагӣ китобҳо мазмуни динӣ дошта, ба забони лотинӣ чоп мешуданд. Назар ба баъзе маълумотҳо дар Самарқанд асри VIII китобҳои коғазӣ ёфт шудаанд. Вобаста ба китобнависӣ хаттотӣ, муқовабандӣ барин касбҳо пайдо мешаванд. Асрҳои миёна дар Осиёи Миёна, аз ҷумла, дар Ҳисор санъати хаттотӣ хеле инкишоф ёфт. Асарҳои мутафаккирон Абӯрайҳони Берунӣ, Форобӣ, Ибни Сино, Саъдӣ, Ҷомӣ, Навоӣ, Улуғбек ва дигарон аз тарафи хаттотҳо рӯйнавис карда, аз насл ба насл гузаронида мешуданд. Санъати хаттотӣ дар Осиёи Миёна дуру дароз давом кард. Ҳатто баъди кашфи асбоби китобчопкунӣ ҳам китобҳо бо роҳи дастнавис зиёд карда мешуданд, ки вақт ва меҳнати  зиёдеро  талаб менамуд. Аз онҳо оммаи васеъ баҳраманд шуда наметавонист. Дар натиҷаи афзоиши талабот ба китоб ксилография пайдо шуд. Солҳои 40-уми асри XV дар Германия аз тарафи Иогани Гутенбург (1400-68) ихтироъ намудани воситаи китобчопкунӣ пай дар пай такмил ёфта, ба дигар мамлакатҳо ҳам паҳн шудан гирифт. Соли 1468 дар Чехословакия ва Швейтсария, 1470 дар Фаронса, 1473 дар Полша ва Венгрия, 1477 дар Англия китобчопкунӣ ҷорӣ гашт. То январи с.1501 калимаҳои чопшуда инкунабула ва минбаъдааш палеотип, дар Россия калимаҳои аввалини чопӣ Апостол ном доштанд. Соли 1564 дар Москва аз тарафи Иван Фёдоров (ваф.1583) ва Пётр Мстислав (ваф. 1580) ба табъ расидаанд. Охири асри XVIII ва аввали асри XIX дар санъати чопи китоб матбаа, ороишу зинати бадеӣ, ҳамчун соҳаҳои мустақил ривоҷ ёфт. Соли 1798 бо ихтироъ шудани литография (чопи сангӣ) кори китобчопкунӣ, хусусан бо суратҳо оро додани китоб осон гардид. Дар Осиёи  Миёна  китобчопкунӣ  баъди  ба Россия ҳамроҳ  шудан  таъсис  ёфт. Китобҳои мактабҳои мусулмонӣ ва  русии  маҳаллӣ  дар  Осиёи  Миёна дар шаҳрҳои  Тошканд, Самарқанд, Қазон, Когон  бо ҳуруфоти арабӣ ва русӣ чоп мешуданд. Баъди Револютсияи  Кабири  Сотсиолистии  Октябр  дар  Осиёи  Миёна давраи нави  тараққиёти  китоб  сар  шуд. Соли 1920  ба забонҳои миллӣ нисбат  ба  соли 1913 2 баробар  зиёд китоб аз чоп баромад. Ноширону матбаачиёни шӯравӣ маҳз ба чопи  китобҳои  оммавӣ  эътибори  калон  медоданд. Аз китоб  оммаи  васеи  меҳнаткаш  баҳраманд  мешуд. Китоб ба аслиҳаи пурзӯри мафкуравии КПСС ва Ҳукумати Шӯравӣ табдил  ёфт. Китоби шӯравӣ  дар  ҷаҳон аз  ҳама баландғоя, пешқадамтарин буд. Дараҷаи идеявӣ ва илмии китобҳои советӣ мунтазам баланд шуда, ороиши бадеӣ ва полиграфии онҳо тадриҷан беҳтар мешуд. СССР аз  ҷиҳати  китобчопкунӣ  дар  ҷаҳон  ҷойи аввалро мегирифт. Дар давоми  солҳои  1918-80  дар  СССР бештар аз  3,1  млн номгӯй  Китоб, брошюра  бо  шумораи умумии 53,6  млрд  нусха  чоп  карда  шудаанд. Дар солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ Китоб ва брошюраҳо ба 151 забон, аз ҷумла  ба  89  забони  халқҳои  СССР  нашр гардидаанд. Солҳои Ҳокимияти Советӣ дар ИҶШС қариб 68 ҳазор  Китобҳои  нависандагони  76  миллат  ва  халқият бо теъдоди  умумии  1  млрд  200  млн  нусха  чоп  карда шудааст Вусъат ёфтани  базаи  полиграфии  бо  техникаи ҳозиразамон таҷҳизонидашуда, афзоиши  шумораи кадрҳои баландихтисоси  саноати  полиграфӣ  ба  зиёд гардидани миқдори  китобҳои  шӯравӣ  сабаб  шуд. Аз с. 1930 сар карда институтҳои тадқиқотӣ-илмии полиграфӣ, техникумҳои махсус, мактабҳои  олӣ  ташкил  карда шуданд. Дар солҳои ҶБВ Китобҳои баландмазмуне, ки Ватани Шӯравӣ ва ватандӯстиро васф мекарданд, дар роҳи ғалаба нақши бузург бозиданд.