Михаил_Светаев
Эҷодиёт дар Тоҷикистон
Шиносоӣ бо  мусиқии  суннатии  тоҷик  ба  зудӣ  ба  фаъолияти ҷиддии  мусиқӣ-таҳқиқотӣ  табдил  меёбад. Ба қалами  М. Cветаев мақолаи «Шашмақом» (маҷаллаи «Дружба народов», 1965) тааллуқ дорад. Ӯ андешаҳои худро нисбат ба арзиши безаволи фолклори мусиқии тоҷик дар мақолаи «О некоторых особенностях таджикских народных  песен»  (нашрияи  Академияи  илмҳои  Тоҷикистон, 1975), дар  монографияи  «Ҳофизи  халқи  тоҷик  Шариф  Ҷӯраев» (Москва: «Советский композитор», 1960) иброз намудааст. Дарки фарҳанги миллии тоҷик ба ӯ имкон дод, ки дар сафи аъзои Иттифоқи композиторони Тоҷикистон фаъол шавад. Вай бо  композиторон  Шоҳназар Соҳибов, Фазлиддин Шаҳобов  ва  Фозил Солиев робитаҳои наздики эҷодии устувору дарозмуддат пайдо мекунад. Ӯ дар тақдири эҷодии композиторон насли дигар Дамир Дӯстмуҳаммадов ва Саид Ҳамроев  нақши  бузург  бозида, ба  ташаккули  композитори ҷавон Заррина Миршакар таъсири калон расонидааст. Таҳти роҳбарии ӯ дар Омӯзишгоҳи мусиқии Душанбе симои эҷодии композитор Қудратуллоҳ Яҳёев ташаккул меёбад. Ин самти фаъолияти М. Cветаев дар маҷаллаи «Советская музыка» (1967), ба таври сазовор арзёбӣ гардидааст. М.Cветаев дар  эҷодиёти  композитории  худ  ба  жанрҳои калонҳаҷм  бештар  рӯ  овардааст. Жанри мусиқӣ-саҳнавиро  М. Cветаев бо драмаи  мусиқӣ  оғоз  намуда, дар  балети  «Қолини  кабуд» (1949) идома медиҳад. Аз мусиқии ин балет аксаран ду сюитаи хореографӣ, валси консертии тоҷикӣ ва рақсҳои алоҳида дар консертҳои симфонӣ  тез-тез  иҷро  мегарданд. Операи бачагонаи ӯ  «Рӯбоҳи  ҳилагар»-ро, ки  соли  1960  Театри  давлатии  академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ ба саҳна гузошта буд, соли 1974 барқарор  намуд. Соли 1969  композитор  ба  нахустин  операи  худ «Шабҳои сафед» баргашта таҳрири дуюми онро пешниҳод кард. Дар синну соли камолот эҷодиёти композитор бештар дар жанри симфонӣ зоҳир мегардад. Диди ӯ дар ин жанр оптимистӣ буда, паҳлӯҳои гуногуни  ҳаёти  халқ  ва  ҷомеаи  ба  ӯ  муосирро  таҷассум  мекунад. Ду қисми симфонияи нотамоми ӯ (1952) ҳамчун достонҳои симфонии «Боғҳои  гулзор»  ва  «Скерцо-достон» маъмул гаштанд. Симфонияи сеюм (1970) ба хотираи В.И. Ленин навишта шудааст. Симфонияи чаҳорум «Тоҷикистон» (1972) – тасаввуроти мусиқӣ дар бораи ҷумҳурии маҳбуб аст. Мазмунан ба он симфонияи панҷум – «Дӯстии халқҳо» (1973) қарин аст. Симфонияи шашуми композитор (1976) зери таассуроти рӯзномаи шахсии Таня Савичеваи ленинградӣ пайдо шуда, ба шаҳидони Ҷанги Бузурги Ватанӣ бахшида шудааст. Дар эҷодиёти  вокалии  ӯ  жанри  романс  мақоми  хосаро  пайдо кардааст. Интихоби шеър  аз  завқи  баланд  ва  шеърфаҳмии  ӯ  ва маҳорати оҳангсозӣ – аз дарки мукаммали имкониятҳои сарояндагӣ гувоҳӣ медиҳанд. Солҳои 50-ум М. Цветаев силсилаи романсҳоро (иборат аз 12-то) бо номи «Гулдастае болои қабри шоир» бахшида ба Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ эҷод намуд. Пас аз 20 сол боз ба ин жанр рӯ оварда, силсилаи романсҳоро зери унвони «Бо оби фано» аз рубоиёти  Умари  Хайём  меофарад. Ин силсилаасар  намунаи олиҷаноби талқини фалсафии ашъори шоири бузург маҳсуб мешавад. Се романси дигари М. Цветаев (шеърҳои Ю. Друнина, 1975) ба мавзӯъи Ҷанги Бузурги Ватанӣ бахшида шудаанд. Омӯзиши хусусиятҳои  мусиқии  суннатии  тоҷик  ба  осори  композитории М.Цветаев таъсири бузург расонид. Оҳангҳои асарҳои ӯ, ба монанди «Сарахбори Наво» барои ансамбли ҳофизон ва оркестри симфонӣ, сурудҳои сершумор бар матнҳои фолклори тоҷик барои яккахон ва фортепиано, ду хори a’capella ба оҳангҳои суннатии тоҷик  хеле  қаринанд. Дар ду  сюита  бар  оҳангҳои  классикии  тоҷик  барои  оркестри  созҳои  халқӣ, М. Цветаев кӯшидааст,ки нозукиҳои лаҳнӣ, оҳангӣ ва зарбии мусиқии тоҷикро тавассути имкониятҳои оркестр нигоҳ дорад. Солҳои охири ҳаёт композитор М. Цветаев симфонияи ҳафтуми худро бо истифодаи маводи фолклори мусиқии тоҷик (1980), «Увертюраи табрикотӣ» (1981), Консерт барои фортепиано ва оркестрро менависад. Эҷодиёти ӯ инчунин беш аз 40 мусиқӣ бар спектаклҳои театрӣ, мусиқӣ барои  кинофилмҳо, коркардҳои  мусиқии  халқӣ, суруду романсҳои сершуморро дар бар мегирад. Бо фаъолияти ҷамъиятӣ ва омӯзгории худ композитор М.Цветаев дар фарҳанги мусиқии ҷумҳурӣ саҳми хеле бузург гузоштааст. Соли 1977 М.Cветаев сазовори унвони фахрии Ходими хазматнишондодаи санъати Тоҷикистон гардид. Қаблан ӯ бо медалҳои «Ветерани меҳнат» сарфароз гардида буд.