cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саритӯр
Саритӯр — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Тулкибос ҷойгир аст. Дар соли 2009 тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ 356 нафар аҳолӣ дошт.
Бозрасии давлатии автомобилӣ
Бозрасии давлатии автомобилӣ (БДА) — шакли махсуси мақомоти идоракунӣ ва назорати давлатӣ, яке аз сохторҳои тобеъи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки вазифаҳои вазоратро барои таҳияи пешниҳодҳо дар мавриди ташаккул ва татбиқи самтҳои асосии сиёсати давлатӣ, танзими меъёрии ҳуқуқӣ дар соҳаи бехатарии ҳаракат таъмин ва амалӣ менамояд.
Таърих
БДА моҳи марти 1936 дар марказ ва маҳалҳо ба тобеъияти Сарраёсати милитсияи коргару деҳқон амалӣ шуда, 3-юми июли ҳамон сол Шӯрои Комиссариати халқии Иттиҳоди Шӯравӣ Низомномаро «Дар бораи Бозрасии давлатии автомобилӣ» тасдиқ намуд. Соли 1930 баъди ба ҷумҳурӣ ворид гаштани корвони аввалини автомобилҳо Ҳукумати ҶШС Тоҷикистон барои ташкил намудани хадамоти миллии БДА қарор қабул кард.
Низомномаи Шуъбаи БДА-и Вазорати ҳифзи тартиботи ҷамъиятии ҶШС Тоҷикистон бо қарори Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷ. 19 декабри 1963 ба тасвиб расида, бо фармони Вазорати ҳифзи тартиботи ҷамъиятии ҶШС Тоҷ. таҳти № 188 аз 27 июни 1964 эълон карда шуд. Моҳи ноябри 1967 Шӯрои Вазирони ИҶШС «Дар бораи рушди бехатарии ҳаракат дар шаҳрҳо, маҳалҳои аҳолинишин ва роҳҳои автомобилгард» қарори дахлдор қабул намуд, ки самти асосии фаъолияти БДА-ро оид ба пешгирии фалокатҳои нақлиёт дар роҳ муайян менамуд. Вазифаҳои нав дар соҳаи таъмини бехатарии ҳаракат дар роҳ, дар сохтор, шакл ва тарзи фаъолияти БДА тағйироти сифатан куллиро ворид намуд. Соли 1980 шуъбаи БДА-и ВКД Тоҷикистон ба Раёсати БДА-и ВКД Тоҷикистон табдил дода шуд. Сараввал ба ҳайати он танҳо як хадамот – шуъбаи ташкили ҳаракат дар роҳ шомил буд. Соли 1981 иловатан бахши назорати техникӣ, гурӯҳи ташвиқоту тарғибот, бахши таҳлилу ҳисоботӣ ва бахши роҳбонӣ таъсис дода шуд. Ин тағйирот асоси воқеии тахассусии кори дастгоҳи марказии БДА-ро ташкил медод.
Донишгоҳи иёлати Айова
Донишгоҳи давлатии илм ва технологияи Айова (Iowa State University of Science and Technology Айова), маъруф бо номи Донишгоҳи давлатии Айова — донишгоҳи давлатии ИМА дар Амес, Айова.
Бозрасии давлатии автомобилӣ
Таърих
Бо мақсади хуб ба роҳ мондани танзими ҳаракат дар роҳ, қабул намудани маълумот оид ба хусусияти ҳаракат дар роҳҳои автомобилгард, ҷобаҷогузории аломатҳои роҳ ва кашидани хатҳои амудию уфуқӣ соли 1969 дар таркиби БДА идораи махсусгардонидашудаи васлу истифодабарӣ ва азнавсозии воситаҳои техникии танзими ҳаракат ташкил карда шуд. Ба ҳамин монанд идора моҳи январи 1973 аввал дар назди Ҳукумати ш. Душанбе, баъдан соли 1986 дар назди БДА ВКД Тоҷикистон ва соли 2005 дар назди Раёсати ВКД Тоҷикистон таъсис дода шуд.
Донишгоҳи иёлати Айова
Таърих
Соли 1858 ҳамчун коллеҷи кишоварзӣ ва хоҷагии намунавии Айова таъсис ёфтааст. Аз соли 1898 то 1959 онро Коллеҷи давлатии кишоварзӣ ва санъати механикии Айова меномиданд.
Бозрасии давлатии автомобилӣ
Вазифаҳо
Дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳаракат дар роҳ» (соли 1995) бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 18 феврали 1998 таҳти рақами № 55 Низомномаи БДА ВКД Тоҷикистон тасдиқ карда шуд. Тибқи Низомнома ба зиммаи БДА-и ВКД Тоҷикистон иҷрои вазифаҳои зерин гузошта шудааст:
Иҷрои талаботи шахсони мансабдори БДА ҳангоми дар сари адои вазифаҳои хидматӣ қарор доштани онҳо барои тамоми ашхос ва шаҳрвандони ҷумҳурӣ ҳатмист.
Донишгоҳи иёлати Айова
Таърих
Аз соли 1958 ин донишгоҳ узви Ассотсиатсияи донишгоҳҳои Амрико аст.
Бозрасии давлатии автомобилӣ
Адабиёт
Гурӯҳ:Пулиси Тоҷикистон Гурӯҳ:Нақлиёт дар Тоҷикистон
Донишгоҳи иёлати Айова
Сохтор
Донишгоҳ 8 коллеҷро дар бар мегирад :
Пайвандҳои беруна
Гурӯҳ:Ассотсиатсияи донишгоҳҳои Амрико Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор Гурӯҳ:Осорхонаҳои биографии Айова Гурӯҳ:Донишгоҳи иёлати Айова
Николай Гонтар
Николай Павлович Гонтар (Николай Павлович Гонтарь; 29 апрели 1949, Владивосток, ҶШФС Русия) — футболбози русӣ, маснадашро анҷом додааст,, муррабӣ.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 29 апрел Гурӯҳ:Зодагони соли 1949 Гурӯҳ:Дарвозабонони футбол Гурӯҳ:Мураббиёни футбол Гурӯҳ:Футболбозони Русия Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи ИҶШС Гурӯҳ:Бозингарони БФ Luch-Energiya Vladivostok Гурӯҳ:Бозингарони БФ Динамо Маскав
Хиуляно Портила
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 25 май Гурӯҳ:Зодагони соли 1972 Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Перу Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Перу Гурӯҳ:Бозингарони БФ León Huánuco Гурӯҳ:Бозингарони БФ Universitario Deportes Гурӯҳ:Бозингарони БФ ФБК Мелгар Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cienciano del Cuzco Гурӯҳ:Бозингарони БФ Спортинг Кристал Гурӯҳ:Бозингарони БФ Депортиво Мунисипал Гурӯҳ:Бозингарони БФ José Gálvez FBC
Фурудгоҳи кутрол кӯ
Фурудгоҳи кутрол кӯ (Cutral Có Airport) (маҳаллӣ: Aeropuerto de Cutral Có) — фурудгоҳи  бо Коди ИОТОи CUT аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри неҳвкн кишвари Аргентина қарор дорад.
Болшое (ноҳияи Южа, Иванов)
Болшое — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Южа, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Южа (Иванов)
Ингрид Бергман
Ингрид Бергман (Ingrid Bergman; ) — ҳунарпешаи аҳли Суэд аст. Вай дар солҳои 1944 ва 1956 ҷойизаи Оскар гирифт.
Кӯҳбинон
мини Кӯҳбинон ( ҳамчунин ба забони румӣ чун Kūhbanān, Koobanan, Kūhbonān ва Kūh Banān; инчунин бо номи Kūh Baneh ) — шаҳр ва маркази Шаҳристони Кӯҳбинон, ки дар Устони Кирмони, Эрон воқеъ аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 10,112 нафар, дар 2623 оила буд.
Ном
Номи Кӯҳбинон (Kūhbanān) ба маънои "кӯҳи писта - дарахт", аз калимаҳои форсии kūh, маънояш "кӯҳ" ва "бинон" ё "бинан", ки ба пистаи ёбоӣ ишора мекунад.
Таърих
Кӯҳбинонро нависандаи асри X ал-Муқаддасӣ ҳамчун як шаҳраки хурд бо ду дарвоза тавсиф кардааст. Масҷиди ҷомеи шаҳр яке аз ин дарвозаҳо буд. Берун аз қисми девори шаҳр минтақаи наздишаҳрӣ буд, ки дар он ҳаммомҳо ва корвонсаройҳо мавҷуд буданд. Ғайр аз ин майдони бўстонсарой Кӯҳбинон аз тарафи хоҷагиҳо ва боғҳо иҳота шуда буд, ва дуртар аз он кӯҳҳои ҳамсоя ҷойгир мебошанд.
Кӯҳбинони асримиёнагӣ бо маъданҳои зеризаминӣ - Тутти Кӯҳбинон, оксиди руҳ, ки ҳамчун воситаи муолиҷаи чашм истифода бурда мешавад, машҳур буд. Ҳанӯз дар асри X ал-Муқаддасӣ Тутти Кӯҳбинонро ҳамчун яке аз сарчашмаҳои содироти асосии вилояти Кирмон номбар карда буд. Вай навиштааст, ки он дар "қубурҳо" -и ба ангушт монанд шакл гирифтааст, ва сипас онҳоро дар оташдонҳои дароз дар ҳамон кӯҳе, ки маъдан истихроҷ карда мешуд, бирён мекарданд. Дар аввали солҳои 1200 -ум, Ёқут ал-Ҳамавӣ ба ҳамин монанд Кӯҳбинонро дар якҷоягӣ бо шаҳри Беҳобод, ки содиркунандаи асосии тутти мебошад, тавсиф кардааст. Марко Поло дар солҳои 1300 ба Кӯҳбинон, ки онро Кобинан меномид, дидан кард ва тавсифи муфассали саноати маҳсулоти Туттиро пешниҳод кард. Тақрибан дар оғози асри XX сайёҳи бритониёӣ Перси Сайкс шоҳиди тавлиди тутти дар Кӯҳбинон буд; раванди тасвиркардаи ӯ аслан ҳамон тавре, ки садҳо сол пеш истифода мешуда буд тавсиф шудааст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Кирмон Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Сетигори (ноҳияи Холмогор)
Сетигори (ноҳияи Холмогор) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.
Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Холмогор
Қайназар (ноҳияи Ҷомбул)
Қайназар — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Ҷомбул ҷойгир аст. Дар соли 2009 1241 нафар аҳолӣ дошт.
Эзоҳ
)
Андроновская (ноҳияи Красноборский)
Андроновская (Андроновская) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноборский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Аки
Аки — яке аз шаҳрҳои префектураи Кочи, Ҷопон аст.
Рудня-Тереховка (ноҳияи Клинсов)
Рудня-Тереховка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Клинсов, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Клинсов
Калитва (ноҳияи Краснен)
Калитва — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Краснен ‎, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Краснен ‎
Akaflieg München Mü5 Wastl
Akaflieg München Mü5 Wastl (Akaflieg München Mü5 Wastl) — як ҳавогарди сохтаи Akaflieg München дар кишвари Олмон аст. Ин ҳавогард дар 1929 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Фалево (ноҳияи Великоустюг, Вологда)
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Великоустюг, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Великоустюг (Вологда)
Муҷихарфи Майда
Муҷихарфи Майда — деҳа дар ҷамоати деҳоти Муҷихарфи ноҳияи Нуробод. Аз Муҷихарфи Майда то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 52 км. Аҳолиаш 803 нафар (2017), тоҷикон.
Сарчашма
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Нуробод Гурӯҳ:Ҷамоати Муҷихарф
Хосе Хара Гонсалес
Хосе Эдуардо Хара Гонсалес (José Eduardo Jara González; 19 октябри 1984, Парагвай) — футболбози парагваӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 19 октябр Гурӯҳ:Зодагони соли 1984 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Парагвай Гурӯҳ:Бозингарони БФ Sport Colombia Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Атлетико Ривер Плате Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Либертад Гурӯҳ:Бозингарони БФ Серро Портенйо Гурӯҳ:Бозингарони БФ Club Universal Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Мартин Ледесма Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Капитан Фигари Гурӯҳ:Бозингарони БФ Пакука Гурӯҳ:Бозингарони БФ Маккаби Аҳи Назарeс Гурӯҳ:Бозингарони БФ Геноа К.Ф.К. Гурӯҳ:Бозингарони БФ Persepam Madura United
Фурудгоҳи карӣ‌карӣ
Фурудгоҳи карӣ‌карӣ (Kerikeri Airport) — фурудгоҳи  бо Коди ИОТОи KKE аст, ки як бонди фуруди чаман дорад, ва тӯли бонди он 490 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Зеландияи Нав қарор дорад, ва дар баландии 150 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Сарянка (деҳа)
Сарянка (Сарьянка) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Таборинский, вилояти Свердловск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Таборинский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Коваи оҳангар (филм)
Коваи оҳангар — яке аз филмҳои Тоҷикфилм аст. Коргардон филм Борис Кимёгаров. Филм дар соли 1961 таҳия шудааст.
Fairey Prince (H-16)
Fairey Prince (H-16) (Fairey Prince (H-16)) — як ҳавогарди сохтаи Fairey Aviation Company Limited аст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Фурудгоҳи велсун рондн
Фурудгоҳи велсун рондн (маҳаллӣ:  ) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  бо Коди ИОТОи YIP аст, ки як бонди фуруди сангфарш дорад, ва тӯли бонди он 2028 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико қарор дорад, ва дар баландии 218 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Участок Красноозерский (ноҳияи Тулун, Иркутск)
Участок Красноозерский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Тулун, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Тулун (Иркутск)
Нанкоку
Нанкоку — яке аз шаҳрҳои префектураи Кочи, Ҷопон аст.
Баротерапия
thumb|Бемор дар барокамера ҳангоми гузаронидани фишори баланди оксиген. Баротерапия (аз βάρος — «вазнинӣ», «гаронӣ» — вазнинӣ ва терапия) — физиотерапия, бо мақсади муолиҷа истифода бурдани фишори баланд ё пасти атмосфера.
Таҷҳизоти амалисозӣ
Баротерапея ба тавассути таҷҳизоти махсус — барокамераҳо амалӣ мегардад. Бо мақсади баротерапеяи умумӣ ба барокамера як ё чанд нафар беморро ҷойгир карда, дар он фишори паст ё баланди оксиген, ҳаво ё дигар омехтаи гази оксигендорро ба вуҷуд меоваранд.
Баротерапеяи умумӣ
Баротерапеяи умумӣ бо фишори баланди ҳаво асосан барои муолиҷаи иллати кессонии ғаввосон истифода мешавад. Баротерапеяи умумӣ бо фишори пасти ҳаво барои муолиҷаи сурфакабутак, зиқи нафас ва дигар бемориҳое, ки бо душвории нафаскашӣ вобастаанд, тавсия шудааст. Барои табобати бемории гипертония (дар ибтидои касалӣ), камхунии дил ва баъзе бемориҳои аъзои ҳозима баротерапеяи умумиро дар биатрон (иншооти махсусе, ки дар он фишори атмосферӣ, ҳарорат, рутубати ҳаво, миқдори оксиген ба таври автоматӣ танзим мешавад) мегузаронанд. Беморонро дар биатрон 14-20 рӯз нигоҳ медоранд. Ба онҳо ба воситаи шлюз хӯрок мефиристанд ва бо дастгоҳи гуфтугӯ алоқа мекунанд. Яке аз шаклҳои баротерапеяи умумӣ оксигеншифоӣ зери таъсири фишори баланд аст. Дар мавриди баъзе бемориҳо ҳангоми фишори муқаррарии атмосфера оксигенро нафас гирифтани бемор норасоии онро дар организм рафъ намесозад, зеро таҳти фишори атмосферӣ оксиген дар плазмаи хун нағз ҳал намешавад ва гемоглобин (ноқили оксиген) аз уҳдаи пайвастани он намебарояд. Дар сурати баланд будани фишори оксиген (2-3 атм.) таъсири ҷузъии он дар шуш меафзояд. Дар натиҷа мувофиқи қонуни Генри оксиген дар плазмаи хун нағз ҳал шуда, бофтаҳои организмро пурра таъмин мекунад. Чунин усули баротерапеяи умумӣ «оксигеннокшавии гипербарӣ» ном гирифтааст.
Барокамераҳо
Соли 1975 дар Маскав дар Маркази илмии ҷарроҳӣ таҳти роҳбарии академик Б. В. Петровский маҷмаи барокамераҳои тиббӣ ба истифода дода шуданд, ки дар асоси онҳо Маркази оксигеннокшавии гипербарӣ ташкил ёфт. Дар марказ се блоки барокамераҳо (ҷарроҳӣ, муоилҷавӣ ва таҳқиқотӣ) амал мекунанд. Дар блоки ҷарроҳӣ зери фишори 2-3 атмосфера ҷарроҳиҳои хеле хатарнок (масалан, ҷарроҳии нуқси модарзод ва ғайримодарзоди дил), ҳамчунин сабук (ҳангоми бемории вазнини одамони камқуввати солхӯрда)-ро мегузаронанд, ба занҳои ҳомила, ки гирифтори нуқси диланд, ёрӣ мерасонанд. Дар блоки муолиҷавии барокамера беморони гирифтори иллатҳои гуногуни музмин — эндартериит, камхунии дил, захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта, камхунии шабакаи чашм ва ғайраро зери фишори баланди оксиген табобат мекунанд. Дар камераи таҳқиқотӣ муолиҷа ва реаниматсияи ашхосе, ки ба бемории дилу рагҳо, иллати нафаскашӣ, норасоии оксиген дар майна ва ғайра гирифторанд, гузаронида мешавад. Барои табобати суддаи ҳавоӣ, ки баъзан ҳангоми ҷарроҳӣ дар майна пайдо мешавад, истифода бурдани фишори баланд (6-7 атм.) натиҷаи дилхоҳ медиҳад. Самараи оксигеннокшавии гипербарӣ дар мавриди табобати сирояти анаэробӣ низ назаррас аст, зеро аз оксиген пурра таъмин шудани бофтаҳо ба ангезаҳои сирояти анаэробӣ (масалан, гангрена) таъсири ҳалокатбор мерасонад (онҳо дар шароити беоксиген меафзоянд). Чунин тарзи муолиҷа имкон медиҳад, ки фавт аз сирояти анаэробӣ кам гашта, дар баъзе мавридҳо дасту пойи иллатёфта бурида нашаванд.
Сарчашма
Гурӯҳ:Физиотерапея
Хадича Ҳакимова
Ҳакимова Хадича Фатҳуллоевна - узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба қонунияти конститутсионӣ, қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон, аз 17 марти соли 2005. 3 июли соли 1963 дар ноҳияи Темурмалик таваллуд шудааст.
Пайвандҳо
МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН
Березино (ноҳияи Дятков)
Березино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Дятков, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Дятков ‎
Владимир Здориков
Владимир Иванович Здориков (Владимир Иванович Здориков; 9 августи 1987, Псков, ҶШФС Русия) — футболбози русӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 9 август Гурӯҳ:Зодагони соли 1987 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Русия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Псков 2000 Гурӯҳ:Бозингарони БФ Pskov-747 Pskov
Андрюшинская (ноҳияи Красноборский)
Андрюшинская (Андрюшинская) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноборский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Красноборский Гурӯҳ:Ноҳияи Красноборский
Лохта (ноҳияи Череповетс, Вологда)
Лохта — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Череповетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Череповетс (Вологда)
Ҷоан Крауфорд
Ҷоан Крауфорд (23 март, 1904 — 10 май, 1977) ҳунарпешаи аҳли ИМА аст. Дар 1945 ҷойизаи Оскар гирифт.
Инҷоро ҳам бингаред
Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Юшково (ноҳияи Сокол, Вологда)
Юшково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Сокол, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Сокол (Вологда)
Кучма (ноҳияи Унеч)
Кучма — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Дараҷа
Дараҷа метавонад дар яке аз мавориди зер ба кор равад:
Кучма (ноҳияи Унеч)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Унеч
Ҳасани аробакаш (филм)
Ҳасани аробакаш — яке аз филмҳои Тоҷикистон аст. Коргардон Борис Кимёгаров буд. Филм дар соли 1965 таҳия шудааст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Филмҳои ИҶШС Гурӯҳ:Филмҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Филмҳои Тоҷикфилм Гурӯҳ:Филмҳои Тоҷикистон
Мaрлинд Нуриу
Мaрлинд Лютфи Нуриу (тав. 5 июли 1997) — футболбози Албанӣ,.
Қалъаи Ганҷ
Қалъаи Ганҷ (  ҳамчунин ба забони румӣ чун Qal'eh Ganj ва Qal'eh-шумо Ganj; Ҳамчунин Ghal'eh Ganj, Kalāteh-i-Ganj, Kalāteh-ye Ganj, ва Moḩammadābād) маълум  аст, — шаҳр ва маркази Шаҳристони Қалъаи Ганҷ, ки дар Устони Кирмони, Эрон воқеъ аст. Дар саршумории соли 2016, шумораи аҳолии он 13,169 дар 3638 оила буд.
Таърих
Таҳқиқот дар бораи таърихи ин шаҳр хеле душвор ва драмавӣ аст. Пайдоиши шаҳр ба давраи пеш аз  тамаддуни ислом ва то мелод тааллуқ дорад, ки намунаҳои боёфтҳои ҳафриёт дар ин шаҳр, нишон медиҳад. Бозёфтҳо аз ин тамаддуни бостонӣ нишон медиҳанд, ки таърихи пайдоиши шаҳр беш аз 5000 сол дорад. Алҳол мардуме, ки дар ин шаҳр зиндагӣ мекунанд, форсҳо, балучҳо, арабҳо, бахтиёриҳо ва афро-эрониён мебошанд.
Забон
Забони маҳаллии сокинони Қалъаи Ганҷ бо Башкардӣ ва яке аз навъҳои гурӯҳи забонҳои Гармсирӣ, ки идомаи лаҳҷаҳои ба ҳам наздик аст, аз водии дарёи Ҳалилруд дар шимол то гулӯгоҳи Ҳурмуз дар ҷануб иртибот дорад.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Кирмон Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Степурино (ноҳияи Грязоветс, Вологда)
Степурино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Грязоветс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Ваҳй
Ваҳй (وحي — ҳар чизе, ки ба дигаре илқо шавад; су­хани пинҳону пӯшида, роз; ишора) — истилоҳи бунёдии ҳар гуна дин, ки ҳидояти худовандӣ ва иртиботи илоҳӣ бо инсон ва дигар махлуқотро ифода мекунад.
Дар ислом
Дар Қуръон лафзи ваҳй бо тобиш­ҳои гуногуни маъ­ноӣ барои инсон, фариштагон ва баъзе мавҷудоти дигари зинда ба кор рафтааст. Лафзи ваҳй ба маънои илқои васвасаи шайтонӣ (6: 121) низ омадааст.
Аз нигоҳи дини ислом ваҳй аз хавосси нубувват ва хориҷ аз қаламрави ҳиссу таҷрибаи афроди муқаррарӣ ба шумор рафта, бар ду гуна аст: каломи илоҳӣ ва ҳадиси на­бавӣ. Паёмбарон аз ҳавои нафси худ сухан намекарданд, балки сухани эшон аз ваҳй аст (Қуръон: 53: 3-4). Худованд танҳо ба се сурат бо паёмбарони Худ сухан гуфтааст: 1) ваҳй ва илҳоми қалбӣ, хоҳ дар хоб бошад, хоҳ дар бедорӣ; 2) аз паси парда ва монеаҳои табиӣ, ба тавре ки каломи Худоро шунавад, вале Худоро набинад, ҳамон гуна, ки Мусо (а) каломи Худоро мешунид, вале Ӯро намедид; 3) ваҳй ба воситаи яке аз фариштагон, ба тавре ки худи фаришта дидаву шунида шавад, чунонки фариштаи ваҳй, малаки муқарраб Ҷабраил (а) дастуроти Худоро ба паёмбарон меовард; паёмбарон ҳам ӯро медиданд ва ҳам суханашро мешуниданд.
Дар ҳадис маротиби ваҳй ба Муҳаммад (с) ба шарҳи зер баён гаштааст:
Тасаввуф
Ваҳй дар тасаввуф хабар додани умурест, ки аз ҳавос ниҳон буда, дар нафси одамӣ бидуни қасду такаллуфе ворид мешавад. Ба қавли Ибни Арабӣ, ваҳй чизест, ки ба ҷойи иборат ишора ба кор меравад, зеро бо иборат ме-тавон ба маънои мақсуд расид ва аз лафз ба маъно убур кард, ба хилофи ишорае, ки ваҳй аст, чи он ба зоти му-шор илайҳ таваҷҷуҳ дорад. Ба андешаи ориф, оғози ваҳй инзоли маонии муҷаррадаи ақлӣ дар қолибҳои ҳиссӣ аст, ки муқайяд ба ҳузури хаёл мебошад — хоҳ дар хоб сурат гирад, хоҳ дар бедорӣ. Аз нигоҳи Азизуддини Насафӣ («Инсони комил»), ҳар вақт ки малоика сухане ба дили одамиён илқо кунанд, он илқо агар дар бедорӣ бошад, номаш илҳом аст ва агар дар хоб бошад, номаш хоби рост аст. Ҳар вақт, ки малоика аз осмон ба замин оянд ва мусаввар гашта, бар анбиё зоҳир шаванду сухани Худоро ба анбиё расонанд, номаш ваҳй аст. Ба қавли ӯ, ваҳй баъзе анбиёро ҳамеша ва Паёмбари мо (с)-ро дар аввал шаш моҳ дар хоб мерасид. Ба андешаи Ҷалолуддини Румӣ («Маснавии маъ­на­вӣ»), «нуҷуму тиб ба ваҳйи анбиёст» ва «ҷумла ҳир­фатҳо яқин аз ваҳй бувад». Мавлавӣ мефармояд:
Адабиёт
Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ
Стригино (ноҳияи Муром)
Стригино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Муром, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Муром
Akaflieg München Mü6
Akaflieg München Mü6 (Akaflieg München Mü6) — як ҳавогарди сохтаи Akaflieg München дар кишвари Олмон аст. Ин ҳавогард соли 1931 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Алиасғари Шеърдӯст
Алиасғари Шеърдӯст ( тав. 1962 Эрон) — ходими давлатии Эрон, доктори илми филологӣ (1990),  Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1998), Узви хориҷии Академияи илмҳои Тоҷикистон (2010).
Зиндагинома
Алиасғари Шеърдӯст Донишгоҳи Теҳронро ба поён расондааст (1980). Корманди Кумитаи Садои Ҷумҳурии Исломии Эрон, Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ, Шӯрои густариши забон ва адабиёти форсӣ, интишороти байналмилалии Алҳудо, Раёсати умури фарҳангии Осиёи Миёна ва Қафқоз, интишороти Сурӯш (1980-2000). Намояндаи мардум дар Маҷлиси Шӯрои исломии Эрон (2000). Мушовири Раиси ҷумҳурии ҶИЭ, Раиси котиботи Шӯрои Олии оид ба эрониёни хориҷии берун аз кишвар. Муншии куллии Анҷумани дӯстии ҶИЭ ва Озарбойҷон (2004-2007). Сафири ҶИЭ дар Тоҷикистон (2008 - 20). Самти асосии фаъолияти илмӣ:адабиётшиносӣ. Доктори ифтихории ДДХ ба номи Б.Ғафуров (1998). .
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Ходимони давлатии Эрон Гурӯҳ:Дорандагони унвонҳои фахрӣ Гурӯҳ:Сафирони Ҷумҳурии Исломии Эрон Гурӯҳ:Аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Гурӯҳ:Аъзои хориҷии АИ Тоҷикистон
Fairey Prince (V-12)
Fairey Prince (V-12) (Fairey Prince (V-12)) — як ҳавогарди сохтаи Fairey Aviation Company Limited аст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Қаншенгел
Қаншенгел — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Ҷомбул ҷойгир аст. Дар соли 2009 144 нафар аҳолӣ дошт.
Эзоҳ
)
Фурудгоҳи нерӯе ҳаво салтанате дишфурс
Фурудгоҳи нерӯе ҳаво салтанате дишфурс (RAF Dishforth) — фурудгоҳи низомӣ  аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 1362 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Англия қарор дорад, ва дар баландии 36 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Фурудгоҳи кот ниок дин
Фурудгоҳи кот ниок дин (Cut Nyak Dhien Airport) (маҳаллӣ: Bandara Cut Nyak Dhien) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) бо Коди ИОТОи MEQ аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 2.4 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Индонезия қарор дорад, ва дар баландии 3 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Навободи Калон
Навободи Калон — деҳа дар ҷамоати деҳоти Муҷихарфи ноҳияи Нуробод. Аз Навободи Калон то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 51 км. Аҳолиаш 768 нафар (2017), тоҷикон.
Оливиа де Ҳавилланд
Оливиа де Ҳавилланд  — ҳунарпешаи синамои ИМА аст. Дар 1949 ҷойизаи Оскар гирифтааст.
Навободи Калон
Сарчашма
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Нуробод Гурӯҳ:Ҷамоати Муҷихарф
Оливиа де Ҳавилланд
Эзоҳ
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои синамои ИМА
Луан Виана Патросинио
Луан Виана Патросинио (Luan Viana Patrocínio; 14 январи 1996, Cан Пауло, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 14 январ Гурӯҳ:Зодагони соли 1996 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Португэза Де Деспортус Гурӯҳ:Бозингарони БФ Гремио
Сезар Фалетти
Сезар Фалетти (César Falletti; 2 декабри 1992, Артигас, Уругвай) — футболбози уругвайӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 2 декабр Гурӯҳ:Зодагони соли 1992 Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Уругвай Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cerro Гурӯҳ:Бозингарони БФ Тернана Калчо Гурӯҳ:Бозингарони БФ Болона
Табори (деҳа)
Табори (Таборы) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Таборинский, вилояти Свердловск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Таборинский Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Манӯҷон
Манӯҷон ( ҳамчунин ба забони румӣ чун  Manūjān; инчунин бо номи Qal'eh-ye Manūjan - маънояш "Қалъаи Манӯҷон "; қаблан Posht Qalāt) — шаҳр ва маркази Шаҳристони Манӯҷон, устони Кирмон и Эрон аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 1201 нафар, дар 2501 оила буд.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Кирмон
Черемухов (ноҳияи Михайлов, Волгоград)
Черемухов - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Михайлов, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Михайлов (Волгоград)
Шумора
Шумора - ҳиссаи номии нутқ буда, миқдор ва тартиби ашёро ифода менамояд ва ададҳоро номбар мекунад. Шумора ба саволҳои "чӣ қадар?" ва "чандум? ҷавоб мешавад. Дар ибораи "чаҳор китоб" ва "чорсаду бисту панҷ рӯзи меҳнат" ададҳои "4" ва "425" миқдори ашёро мефаҳмонанд. Дар ифодаҳои математикии "ду карат ду - чаҳор", "шашу ҳашт - чаҳордаҳ"'' шумораҳои ду, чаҳор, шаш, ҳашт, чаҳордаҳ ададҳоро ифода мекунанд. Дар ибораи курси сеюм, хонаи рақами ҳаштум тартиби шумори ашёро мефаҳмонанд. Шумораҳо ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд: шумораҳои миқдорӣ ва шумораҳои тартибӣ. Шумораҳо аз рӯйи сохташон сода, мураккаб ва таркибӣ мебошанд.
Адабиёт
Гурӯҳ:Забоншиносӣ Гурӯҳ:Забони тоҷикӣ
Медали «Барои мудофиаи Инқилоб»
thumb|Ордени дараҷаи 3 - медали «Барои мудофиаи Инқилоб» «Барóи мудофиáи Инқилóб» — аввалин медали Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро (ҶХСБ), ки 3 июли соли 1922 Президиуми Умумибухороӣ бо қарори худ таъсис дод.
Таърих
3 июли соли 1922 Президиуми Умумибухороӣ бо қарори худ таъсис дода шудааст. Дар қарори мазкур дар бораи таъсиси ду медали нуқрагӣ: «Барои мудофиаи Инқилоб» ва «Барои ишғол намудани Душанбе» низ сухан меравад. Дертар фақат яке аз ин медалҳо бо номи «Барои мудофиаи Инқилоб» тайёр карда шуд. Дар бисёр ҳуҷҷатҳои давраи шӯравӣ медали «Барои мудофиаи Инқилоб» чун дараҷаи III-и ордени Ситораи Сурхи ҶХШБ маҳсуб мешавад.
Сохт
Медал аз нуқра сохта шуда, шаклаш мудаввар аст. Дар рӯйи он ситораи сурхи панҷгӯша тасвир ёфтааст. Гирдогирди он ҳарфҳои арабии «ҶХШБ» ва «МОҚ», таҳти он «Барои мудофиаи Инқилоб» (Инқилоб мудофиасӣ учун) ва ба забони русӣ «Защитнику революции» навишта шудаанд.
Мукофотшавандаҳо
Бо медали «Барои мудофиаи Инқилоб» иштирокчиёни фаъоли барқарорсозии сохти шӯравӣ ва муборизаи зидди босмачиҳо мукофотонида мешуданд. Ба мукофотонидашудагон ҳамроҳи медал ифтихорномаи (грамота) махсус супурда мешуд, ки дар матбааи давлатии Бухорои нав (Когон) чоп мегашт.
Кессарин Эктаваткул
Кессарин Эктаваткул Ӯ яке аз занҳои зеботарини Таиланд ба шумор меравад.
Эзоҳ
Q6395130 Гурӯҳ:Таиланд
Федоровская (ноҳияи Великоустюг, Вологда)
Федоровская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Великоустюг, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Великоустюг (Вологда)
Борок (ноҳияи Южа, Иванов)
Борок — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Южа, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Южа (Иванов)
Оскар Гил
Оскар Гил Осес (Óscar Gil Osés; 14 июни 1995, Пералта – Аскоиэн, Испания) — футболбози испанӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 14 июн Гурӯҳ:Зодагони соли 1995 Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Испания Гурӯҳ:Бозингарони БФ Basconia Гурӯҳ:Бозингарони БФ Bilbao Athletic Гурӯҳ:Бозингарони БФ Атлетик Билбао Гурӯҳ:Бозингарони БФ Реал Овиедо
Адабиёти тоҷик
Адабиёти Тоҷик — адабиёт ба забони тоҷикӣ.
Тавсиф
Дар қарнҳои III-VII дар Осиёи Миёна қавмҳои эронии шарқӣ сокин буданд, ки онҳо дар гӯиш ва шеваҳои мухталиф, вале ба ҳам наздики суғдӣ, хоразмӣ ва портиву сакӣ ҳарф мезаданд ва ба ҳамин забон адабиёти фанниву бадеӣ низ эҷод карда буданд. Ёдгориҳои хаттии ниҳоят кам, вале пурарзиши адабии «Дарахти Асурик» ва «Аяткори Зарирон» ба забони портӣ дар таркиби луғавии худ бисёр калимаву вожаҳое доранд, ки дертар дар забони Дарии асри Сомонӣ ба назар мерасанд.
Ҳамзамон дар ҳамин қарнҳо давлати муқтадири Сосониён (221-651 мелодӣ) вуҷуд дошт, ки адабиёти, фарҳанг ва осори меъмориву тасвирии онҳо дар мамолики Шарқу Ғарб шуҳрати мафтункунандае дошт. Дар давлати Сосониён ба забони паҳлавӣ осори бой ва бузурги адабиву ахлоқи таълиф гардид. Адабиёти ҳам Эрони ғарбиву ҳам шарқи, яъне Мовароуннаҳр аз ҷиҳати мазмунҳои асотирӣ ва ҳамосавии бостонӣ ва аз ҳайси таркиби луғавӣ бисёр умумият ва ҳамонандиҳо доштанд. Қавмҳои гуногуни эрониро суннатҳои қадими мардумӣ ва ойини мазҳабию динӣ (яъне ойини Зардуштӣ) ба ҳам наздик мекарданд.
Дар қарни VII милодӣ лашкари аъроб зери парчами ислом ба тасхир ва истилои сарзамини Эрон ва баътар Осиёи Миёна бархост. Дар натиҷаи ҷангҳои шадиду пурталотум на танҳо бинои давлати Сосонӣ ва мулкҳои мардуми эронии шарқӣ пош хӯрданд, балки осори маданиву фарҳангӣ ва маънавии чандинасрии Эронзамин хароб гашт. Баробари ҳамин дини мубини ислом бо суръат ва вусъати ҳайратангези ба ҷойи дину мазҳабҳои қадими эронӣ дар Эрону Мовароуннаҳр истеҳком ёфт. Лашкари аъроб дар баробари ислом ба ин сарзаминҳо забони арабиро низ овард. Забони арабӣ ҳамчун забони муқаддас ва забони китоби осмонии ислом - Қуръон дар коргузории давлат, дар ҳаёти иҷтимоиву фарҳангӣ ҷойгузини забонҳои бумии эронӣ гашт. Олимону шоирон ва адибони маҳаллӣ осори манзум ва мансури худро ба забони арабӣ таълиф менамуданд.
Дар Эрону Мовароуннаҳр шеъри араб шаклҳои классики назм ва насри бадеии аъробро ворид намуд. Вазни арӯз ва тарзи қофиясозии шеъри араб, воситаҳои тасвири шеъри бодиянишинони араб, анвои шеъри ғаноиву мадеҳӣ, мисли ғазалу қасида дар ашъори шоирони арабизабони маҳаллӣ устувор гардид. Баробари ҳамин шеъри араб дар зери таъсири муҳит ва иқлими мулкҳои нави обшору сабзу хуррам, бо таъсири суннатҳои бостонии адабиёти хаттии қадими эронӣ аз ҷиҳати санъати сухан ва воситаҳои тасвир ғанитар гардид ва аз шеъри бумии худи арабҳо хеле дур ҳам рафт. Намоҳои достонҳои асотириву ҳамосавӣ, мазмунҳои қиссаҳои қадими эронӣ, гуфтан мумкин аст адабиёти араби маҳаллиро ба вуҷуд овард, ки мо онро метавонем адабиёти эронии арабзабон гӯем. Аз ин ҷост, ки дусад соли «сукути адабиёти форсиро» мо имрӯз давраи арабизабони адабиёти форс-тоҷик меномем.
Бо вуҷуди он ки дар Эрону Хуросону Мовароуннаҳр адабиёти хаттӣ ба забонҳои маҳаллӣ аз мавҷудият боз монд, аммо дар байни мардум ва аҳли илму дониши эронитабор адабиёти шифоҳӣ ва муоширату муомилот ҳамчунон дар забонҳои хеш идома дошт. Намунаи чунин назму шеърҳои форсиро таърихнависони араб дар китобҳояшон ба ҳуруфоти арабӣ сабт кардаанд. Шеъри ҳаҷвомези хатлониён дар шикасти ҷанговарони араб, мисраъҳои ҳузномези Абулянбағӣ дар харобиву вайронии Самарқанд, ки дар таърихномаҳои муаллифони араб сабт гардидааст, шоҳиди он аст, ки мардум ба забони маҳаллии худ шеър мегуфт, арзи ҳол мекард. Ҳамаи ин далолат ба он мекунад, ки забону суннатҳои қадими бостонӣ ва нақши ойини зардуштӣ ва дигар анъанаҳои ба ислом бегонаро мардум нигаҳбонӣ мекард, дар ёду хотир пос медошт.
Хонадонҳои ҳукумрони маҳаллӣ, ки дар мулкҳои эронии шарқи хилофати араб аз ҷониби халифа ҳокимони нисбатан мустақил таъйин мешуданд, ба ҳифз ва ҷорӣ гардидани урфу одат ва ойину русуми мардуми эронинажот сидқан мусоидат мекарданд. Ду сулолаи эронинажот – Тоҳириёну Саффориён, ки аз оғози қарни IX ба тарзи мустақил дар Хуросону Мовароуннаҳр ҳокимият доштанд, дар устувории давлати худ асосан ба мардуми маҳаллӣ ва расму ойини қадими халқ такя мекарданд. Ин волиён дар дарбори худ шоиронеро, ки ба забони маҳаллӣ ва форсӣ шеър менавиштанд, ҷамъ намуда, онҳоро дар пос доштани забони адабиёти маҳаллӣ таблиғ ва ташвиқ менамуданд. Дар сарчашмаҳо омадааст, ки Ҳанзали Бодғиси маддоҳи дабори Тоҳириён буд. Чанд абёти, ки аз ин шоир дар дастраси мост, шоҳиди он аст, ки дар замони вай шеъри форсӣ дар шаклу чорчӯбҳои шеъри араб иншо мешудааст:
Дар дарбори воли қавидасти Саффорӣ Яъқуб ибни Лайс (867-879м.), Муҳаммад ибн Васиф, Бассоми Курд ва Муҳаммад ибни Муҳаллад шоирони маддоҳу дарборӣ буданд. Фирӯзи Машриқӣ, Варроқи Ҳиротӣ, Абӯсулайки Гургонӣ низ аз шоирони давраи салтанати Саффориён ба шумор меравад. Намунаи шеъри мадеҳавии Ибни Васиф дар ситоиши Яъқуб ибни Лайс чуни наст:
Аз он чи иқтибос шуд ва аз он абиёти бозмондаи Вассофи Курду Ибни Муҳаллад бармеояд, ки дар шеъри ибтидои қарни XIII мо нақши сурудаҳои мардумӣ ва луғоту вожаҳои халқиро намебином. Ашъори ин шоирон бештар бо ибораву калимоти арабӣ ва дар доираи ташбеҳоту истиороти шеъри араб сохта шудааст. Ба ибораи дигар гӯем, шоирони ин қарн аз тақлид ва пайравии шеъри араб дур наратааст ва ба суруду таронаҳои халқӣ камтар рӯй оврадаанд.
Дар охири асри IX ба арсаи мубориза намояндагони хонадони Сомонӣ баромаданд, ки онҳо аз оғози асри IX ба идораи вилоятҳои гуногуни Мовароуннаҳр аз ҷониби хилофати Араб маъмур буданд. Аз ин ҷо давлати бузурги Сомониён дар сарзамини паҳновари Мовароуннаҳр ва Хуросон аз ҷиҳати иқтисодӣ, фарҳангӣ ва сиёсӣ яке аз бузургтарин ва пешқадамтарин давлати онвақтаи дунё гардид. Исмоил сиёсатмадори замони худ буд. «Ҳеч касс аз оли Сомон бисёрдонтар аз вай набуд» - гуфтааст Наршахӣ.
Исмоили Сомонӣ баробари хотима додан ба муборизаи дохилӣ ва ғалаба аз болои душманони хориҷӣ барои боз ҳам мустаҳкамтар гардидани иқтидори иқтисодии давлат, амнияти марзҳои он аз ҳуҷуми хориҷиён, устувории дарбори амирӣ, ташкили артиши бонизом ва ғайра ислоҳотҳои борвар гузаронидааст. Дар замони ӯ ба илму фарҳанг роҳи васеъ кушода шуд. Ҳамаи чораҷӯйиҳое, ки Исмоили Сомонӣ дар роҳи истиқлол ва истеҳкоми давлат анҷом дод, ба инкишофи иқтисодиёт, соҳаҳои кишоварзӣ, ҳунармандӣ, тиҷорат, кашфи маъдан, шаҳрсозӣ корҳои меъмориву бинокорӣ, пешрафти фарҳанг ва ғайра роҳ кушод. Робитаи тиҷоратии шаҳрҳои Осиёи Миёна бо кишварҳои ҳамсоя пурқувват гардид.
Пешрафти иқтисодии кишвар барои равнақи ҳаёти фарҳангӣ шароити мусоид фароҳам овард. Дар маркази давлати Сомониён – Бухоро намояндагони беҳтарини илму маданият гирд омада, дар роҳи тараққиёти илм, санъат, фалсафа, адабиёт ва таърих корҳои бузурге анҷом медоданд. Таърихшиноси маъруф Абӯбакри Наршахӣ (вафоташ соли 959 м.), муаррих ва адиб Абдуллоҳи Диноварӣ, ки бештар бо номи Ибни Қутайба машҳур аст (829-889 м.), мунаҷҷим ва риёзиётшинос Абӯмаъшари Балхӣ, табиб ва файласуф Муҳаммад ибни Закариёи Розӣ (замони зиндагияш байни солҳои 850-923 м.), мутарҷими «Таърихи Табарӣ», вазири ибни Нӯҳи Сомонӣ Абӯалӣ Муҳаммад ибни Абулфазл Муҳаммади Балъамӣ (вафоташ соли 937 м.), риёзидон Муҳаммад ибни Мӯсо ал-Хоразмӣ (780-863м.), мутафаккири ҷаҳонӣ Абӯалӣ ибни Сино (980-1038 м.), ва ғайраҳо дар ин давра зиндагӣ ва эҷод намудаанд.
Яке аз воқеаҳои таърихии мардуми форсизабон дар ин давр ба таври мустаҳкам пойдор гаштани забон ва адабиёти форс-тоҷик (дарӣ) буд. Пайдоиш, ташаккул ва тараққиёти баъдии адабиёти классики форс-тоҷик дар ин аср заминаҳои маънавии таърихӣ дошт. Намунаҳои олии адабиёти бостонии форс-тоҷик дар ҳазораи дувуми қабл аз милод арзи вуҷуд намуда, «Готҳо»-и «Авасто» ҳанӯз дар асрҳои XII-X-и пеш аз милод дар рӯйи чандин ҳазор пӯсти гов забту сабт шуда буданд. Он эҷоди пайғамбари эронитаборон Зардушт буд. Баъдтар порчаҳои «Худойномак», «Дарахти Асурик», «Пандномаи Анӯшервон», «Аржанг»-и Монӣ ва ғайра зуҳур карданд. Адабиёти қадими форс-тоҷик (то қарни IX милодӣ) ба забонҳои қадими эронӣ; авастоӣ, паҳлавӣ, суғдӣ, хоразмӣ, баъдтар ҳатто ба забони арабӣ ва амсоли инҳо таълиф шудаанд.
Истилои араб дар муддати муайян ҷараён ва шукуфоии адабиёти пешазисломии форс-тоҷикро қатъ намуд. Аммо анъанаҳои пешини ин адабиёт дар байни халқ, дар адабиёти шифоҳӣ ҳамчунон пойдор будааст ва халқ ба лаҳҷаҳои маҳаллии худ пайваста эҷод мекардааст ва таронаву бадеҳаҳо месурудааст. Порчаҳои манзум, ки аз Абулянбағӣ, Ҳанзалаи Бодғисӣ, Фирӯзи Машриқӣ, Абӯсулайки Гургонӣ ва ғайра боқӣ мондаанд, гувоҳи онанд, ки дар асри VIII ва оғози асри IX, яъне ҳанӯз то замони ҳукумронии Сомониён адабиёти хаттӣ ба забони дарӣ вуҷуд доштааст ва дар ин адабиёт равияи пешқадами халқи дорои мавқеъи назаррасе буда. Намояндагони равияи пешқадам қаҳрамонии халқи худ, муборизаи онҳоро ба муқобили истилогарон мадҳу ситоиш мекарданд. Шоири асри IX Масъудии Марвазӣ аз гузаштаи қаҳрамонии халқҳои ин сарзамин дар давраи Сомониён афсонаву қиссаву ривоятҳои халқиро ҷамъ намуда, ба назм даровард, ки ин низ тазоҳури ҳамин равияи пешқадам дар назм буд.
То истилои араб Эрону Хуросон ва Мовароуннаҳр минтақаҳои равнақи динҳои мухталиф буд. Дар ин кишварҳо ойини зардуштӣ, кеши монавӣ, мазҳаби исавӣ, маслаки яҳудӣ ва дар баъзе ҷойҳо ҳатто таълимоти будоӣ ва эътиқодии ҳиндӣ вуҷуд дошт. Барои нашри афкор ва тарғиби ақоиди худ мубаллиғини ин адёну мазоҳиб забонҳои арабӣ, паҳлавӣ, сурёнӣ, санскрит ва ғайраро ба кор мебурданд. Дабистону дабиристонҳо, мадрасаҳо, масҷидҳо, оташкадаҳо, дайрҳо, китобхонаҳо ва амсоли инҳо чун қонунҳои баҳсу ташвиқи андешаҳои гуногун буданд. Аксари китобҳои паҳлавӣ баъд аз асрҳои VIII-IX ба забони арабӣ нақл шудаанд».
Бунёди бегазанди адабиёти нави форс-тоҷик, ки имрӯз ҳам дарёи бузурги он шодоб аст, дар асрҳои IX-X милодӣ гузошта шудааст. Баъди он ки Бухоро пойтахти дувуми Оли Сомон (892 м.) эълон шуд (пойтахти аввалӣ шаҳри Самарқанд), ба он ҷо беҳтарин суханварон, мунаҷҷимон, олимон, табибон, аҳли ҳунар ва ғайра гирд омадаанд. Дар зери таъсири ишон амирону вазирон, мирзоёну ҳокимони маҳалҳо ва фарзандони онҳо беш аз пеш ба илму адабиёт рӯй меоварданд. Дар Бухоро барои илмомӯзӣ шароити мусоид муҳайё гардида буд. Китобхонаи бузурги Сомониён «Сивону-л-ҳикмат» («Ганҷинаи ҳикмат») хазинаи илму фалсафа, донишу фарҳанги Шарқу Ғарб буд. Абӯалӣ ибн Сино сохти китобхонаро чунин ёдовар шудааст: «Ман ба иморате дохил шудам, ки хонаҳои зиёде дошт. Дар ҳар як хона сандуқҳои пур аз китобро бар болои якдигар ниҳода буданд. Дар як хона китобҳои арабӣ ва девонҳои шуъаро ва хонаи дигар китобҳои дин ва фиқҳ ва ҳамчунон ҳар хона шомили китобҳое дар соҳае буд. Ман феҳристи китобҳои муаллифони қадимро хостор шудам ва он китобҳо, ки ниёзманди онҳо Будам, хостам ва онҷо китобҳое дидам, ки ниёзманди онҳо будам, хостам ва он ҷо китобҳое дидам, ки ҳатто номи онҳо бар бисёр касон маҷҳул (номаълум) буд ва аз он пас чунин ҷамъомади китобҳоро дар ҳеч ҷой надидам».
Дар ҳақиқат Сомониён дар баробари таъмин намудани ҳаёти осудаи кишвар, баланд бардоштани сатҳи иҷтимоъиву сиёсӣ ба илму фарҳанг диққати ниҳоят бузурге равона карда буданд, ки як рукни намоёни онро адабиёт ташкил менамуд, адабиёте, ки дар асрҳои VIII-IX ташаккул ёфта, дар асри X ба зинаи баланди инкишоф расида буд.
Адабиёти тоҷик яке аз бойтарин адабиётҳои ҷаҳон мебошаду таърихи ҳазорсола дорад. Рӯдакӣ аз саромадон асосгузорони ин ҷараёни навшуҳрати адабӣ ба шумор мерафт. Дар атрофии устод Рӯдакӣ ва маҳфилҳои адабии ӯ суханварони маъруфе, моанди Шаҳиди Балхӣ, Муродӣ, Фароловӣ, Абӯшакри Балхӣ, Абулмасали Бухороӣ, Абулмуайяди Балхӣ, Абӯзароъаи Гургонӣ Абуттаййиби Мусъабӣ, Абулҳасани Оғоҷӣ ва ғайра ҷамъ меомаданд, базмҳои адабӣ меростанд, аз дастовардҳои адабии худ ҳамдигарро воқиф менамуданд. Вай дар ривоҷу равнақи фарҳанги ҷаҳонӣ нақши муҳиммеро бозӣ кардааст. Намояндагони адабиёти классикии тоҷик аз қабили Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Ибни Сино, Саъдии Шерозӣ, Хоҷа Ҳофиз, Носири Хисрав, Умари Хайём ва бисёр дигарон, ки имрӯз мояи ифтихори халқанд, на фақат дар инкишофи адабиёт ва маданияти мардуми тоҷик, балки дар пайдо шудан ва пеш рафтани адабиёт ва маданияти дигар халқҳои Шарқ ҳисса гузоштаанд.
Давраи нави адабиёти тоҷик
Давраи нави адабиёти тоҷик аз ибтидои асри ХХ оғоз гардида то замони мо давом меёбад. Дар муддати зиёда аз як қарн адабиёти тоҷик боз ба тағйироти марҳалавӣ дучор гардидааст ва ин дигаргуниҳо баҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва адабии мардуми тоҷик зиёда иртибот дорад. Аз ин рӯ, адабиёти давраи нави тоҷикро марҳалабандӣ кардан зарур аст. Марҳалабандии адабиёти давраи нав имконият медиҳад, ки хонанда ба ҳаёти фарҳангӣ ва ҷараёни адабии давраи муайян амиқтар таваҷҷеҳ зоҳир намуда, дар айни ҳол муносибати адабиёти бадеиро ба гардишҳои муҳими сиёсиву иҷтимоии ҷомеа равшан дарк намояд. Ҳамчунин, марҳалабандии адабиёти давраи нав барои амиқтар аз худ кардани мавзеъҳои обзорӣ ва монографӣ, сабабҳо ва роҳҳои таҳаввули адабиёт, тағйироти мундариҷавию услубиии осори адибон ва масъалаҳои робитаи адабӣ имконият фароҳам меоварад.
Адабиёти шӯравӣ
Дар давоми 80 соли фаъолияти иттиҳодияи нависандагони кишвар адабиёти кӯдакону наврасон ҳам чун як соҳаи махсуси эҷоди бадеӣ ташаккулу инкишоф ёфт. Устод Айнӣ, А. Лоҳутӣ, Пайрав, А. Ҳамдӣ аввалин хиштҳои бинои соҳаро гузошта, Б. Азизӣ, Ҷ. Суҳайлӣ, Р. Ҷалил, П. Толис, М. Фарҳат, А. Баҳорӣ, М. Миршакар, Ҳ. Карим, А. Деҳотӣ, Б. Раҳимзода, А. Шукуҳӣ, Гулчеҳра, Ғ. Мирзо, Ф. Ансорӣ, У. Раҷаб, Н. Розиқ, А. Шарифӣ, Б. Ҳоҷӣ, Р. Амонов, Мавҷуда, Гулназар, О. Аминзода. Б. Ортиқов, Н. Бақозода, А. Бобоҷон, А. Истад, Ҷ. Ҳошимӣ, Н. Бақозода, Л. Кенҷаева, Ю. Аҳмадзода, М. Субҳон ва дигарон ривоҷ доданд ва барои кӯдакону наврасон асарҳои шоистаи даврон офариданд.
Бо ҳидояти бевоситаи Иттифоқи нависандавони Тоҷикистон тарҷумаи осори гуногуни классикони адабиёти ҷаҳон роҳандозӣ шуда, хонандаи тоҷик бо намунаҳои сарвати маънавии халқҳои дигари олам ошнойии бештаре пайдо кардааст. Адибон, дар навбати худ, дар ҷараёни тарҷумаи осори бузургони адабиёти ҷаҳон дарси маҳорат омӯхтаанд Яке аз соҳаҳои муҳимми рушду такомули адабиёти тоҷик дар давоми 80 соли ахир тарҷумаи бадеӣ мебошад, ки Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон барои пешрафти он пайваста диққату ғамхорӣ зоҳир намудааст. Дар ин давра намунаҳои зиёде аз осори классикони адабиёти ҷаҳон ба тоҷикӣ тарҷумаву чоп шуда, дар болобурди савияи маърифати бадеии мардум хидмати сазовор кардаанд. Аз ҷумла, Сотим Улуғзода, Раҳим Ҳошим, Ҳасан Ирфон, Ҳабиб Аҳрорӣ, Ҷалол Икромӣ, Фазлиддин Муҳаммадиев, Эммонуил Муллоқандов, Анора, Шариф Шараф, Шамсӣ Собир, Аслам Адҳам, Абдулло Зокир, Ҷумъабой Азизқулов, Нусур Холмуҳаммадов, Лоиқ Шералӣ, Бозор Собир, Аскар Ҳаким, Ҳикмат Раҳмат, Нур Табаров, Низом Қосим, Юнус Юсуфӣ, Азимқул Насимов, Маҷид Салим, Абдуғаффор Абдуҷабборов ва диг. дар ташаккулу такомули тарҷумаи бадеии тоҷикӣ саҳми назаррасе гузоштаанд. Дар ин давра танқиду адабиётшиносии тоҷик ҳам хеле ташаккул ёфта, асосан, бо ду роҳ пеш рафтааст: омӯзиши мероси гузаштагон ва тадқиқи ҷараёни кунунии адабиёт. Дар баробари пеш рафтани адабиёти бадеӣ илми адабиётшиносӣ низ инкишоф ёфтааст. Мунаққидони тоҷик Шарифҷон Ҳусейнзода, Носирҷон Маъсумӣ, Воҳид Асрорӣ, Соҳиб Табаров, Худоӣ Шарифов, Абдунабӣ Сатторзода, Асадулло Саъдуллоев ва дигарон асарҳои адибонро ҳаматарафа таҳлил намуда, боиси чуқуртар ва комилтар шудани эҷодиёташон гардидаанд. Дар ҳар ду самти мазкур ҳам адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик аз усули сотсиологизми вулгар то шинохту таҳқиқи илмии адабиёт роҳи ноҳамвореро тай кардаанд. Муҳимтарин дастовардаҳои соҳа ба номи Устод Айнӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода, А. Мирзоев, Л. Бузургзода, Ш. Ҳусейнзода, Н. Маъсумӣ, Х. Мирзозода, М. Шакурӣ, Р. Ҳодизода, Р. Амонов, С. Табаров, Аълохон Афсаҳзод, Абдуқодир Маниёзов, Атахон Сайфуллоев, Х. Шарифов, Хуршеда Отахонова, М. Муллоҷонов, Абдунабӣ Сатторзода, Худойназар Асозода, Ҳамроқул Шодиқулов, Ю. Акбаров, А. Кӯчаров, А. Набиев, А. Ҳаким, Р. Мусулмонқулов, Ҷ. Бақозода, А. Насриддинов, Н. Салимов, Абдувалӣ Давронов, В. Самад, А. Абдуманнонов, С. Абдулло, Н. Файзуллоев ва чанди дигар вобаста мебошад. Ҳамин тариқ, Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон дар тӯли 80 соли фаъолияти пуршарафу пурсамараш имкону тавони худро тамомӣ ба кори муттаҳид ва тарбият кардани нерӯҳои солиму шоистаи адабии ҷумҳурӣ равона доштааст, ки ҳадафи асосии он баланд бардоштани сатҳи бадеию ғоявии адабиётамон будааст.
Адабиёти давраи истиқлол
Баробари барҳам хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ соли 1991 Тоҷикистон соҳибистиқлол гардид. Истиқлолият дар муддати кӯтоҳ тамоми соҳаҳои ҳаёти халқи тоҷикро фаро гирифт. Аз ҷумла, дар ҳаёти адабӣ низ як қатор тағйирот ва таҳаввулот ба амал омаданд. Дар эҷодиёти адибон, бахусус адибони ҷавон, сабки тозаи адабӣ мушоҳида шуд. Бо фаро расидани истиқлоли Тоҷикистон робитаи фарҳангию адабӣ бо ҷумҳуриҳои исломии Эрон ва Афғонистон мустаҳкам гардид, ки ин боиси аз ҷиҳати тасвир наздик шудани шеъри тоҷик ба шеъри форсии Эрону Афғонистон гардид. Тафаккури бадеии адибон бештар хусусияти миллӣ ва худшиносӣ гирифт. Бинобар ин марҳалаи сеюм адабиёти давраи истиқлол ном гирифт. Дастовардҳои адабии понздаҳ соли истиқлол гувоҳ бар он аст, ки адабиёти давраи нав оянда тағйироти куллии сифатиро аз сар хоҳад гузаронид.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Таърихи адабиёти тоҷик
Фирӯза Амонова
Зиндагинома
Профессор Фирӯза Амонова 30 июли соли 1951 дар хонадони фолклоршинос Раҷаб Амонов дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Бобои модариаш академик Абдулғанӣ Мирзоев мебошад. Дар соли 1974 Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст.
Корнома
Дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон то охири умр дар вазифаҳои лаборант (1974—1976), ассистент (1977—1978), муаллими калон (1978 −1979), дотсент (1979—1997), муовини проректор оид ба корҳои илмӣ (1991—1993), мудири кафедраи филологияи Эрон (1994 −1997), профессор (1998) ба кори педагогӣ ва илмӣ машғул шудааст.
Cаҳми Фирӯза Амонова дар таҳлили равобити кафедраи филологияи форсии ДМТ бо марказҳои ховаршиносиву эроншиносии хориҷӣ, аз ҷумла, маркази шарқшиносии шаҳри Ню-Йорки ИМА, бузург арзёбӣ мешавад.
Фаъолияти илмӣ
Дар масъалаҳои калимасозӣ, ономасиология дар забони форсӣ ва ғайра зиёда аз 100 асар навиштааст.
Даргузашт
Фирӯза Амонова 18 июли соли 2001 дар шаҳри Душанбе аз даргузашт.
Анфаловская (ноҳияи Красноборский)
Анфаловская (Анфаловская) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноборский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Красноборский Гурӯҳ:Ноҳияи Красноборский