Гвинея-Бисау
Таърих
Дар ҳудуди ҷазираи Гвинея-Бисау дар замонҳои қадим ва асрҳои миёна қабилаҳои зангӣ зиндагӣ мекарданд. Дар садаи XV португалиягиҳо ба соҳили ғарбии Африқо омада, ҳудуди имрӯзаи Гвинея-Бисауро ба ҷойи хариду фурӯши моҳӣ табдил доданд. Аз ин ҷо ғуломонро ба Амрикои Лотинӣ мефиристоданд. То ибтидои садаи XIX португалиҳо фақат баъзе маҳалҳои соҳил ва ҷазираҳоро тасарруф карда буданд. Дар чоряки садаи XIX Гвинея-Бисау объект (минтақа)-и рақобати байни Фаронса ва Британияи Кабир гардид. Аз он зиддиятҳо Португалия истифода бурда, ҳукмронии худро дар Гвинея-Бисау давом дод. То соли 1879 Гвинея-Бисауро губернатори Португалия дар ҷазираҳои Кабо-Верде идора мекард, аз соли 1879 мустамликаи алоҳида шуд. Аҳолии Гвинея-Бисау ба аҷнабиён муқобилати сахт нишон дод. Ҳаракати озодихоҳӣ дар Гвинея-Бисау баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ пурзӯр гардид. Соли 1956 ҳизби миллӣ-инқилобӣ ҲАИГК-В таъсис ёфта, ба мубориза барои истиқлол сарварӣ кард. Августи 1961 ҲАИГК-В ба муборизаи мусаллаҳонаи зидди мустамликадорони португалиягӣ гузашт. Соли 1963 тамоми Гвинея-Бисауро муборизаи мусаллаҳона фаро гирифт. Қувваҳои мусаллаҳи ҲАИГК-В соли 1971 зиёда аз 1/2 мамлакатро озод карда, зери назорати худ гирифтанд. Дар ҳудуди озодгашта мақомоти ҳокимият, судҳои халқӣ, кооперативҳои кишоварзӣ, мактабҳо ташкил ёфта, дигаргуниҳои демократӣ ба амал омаданд. Мувофиқи қарори Шӯрои олии шӯриши мусаллаҳонаи ҲАИГК-В сентябр — декабри 1972 интихоботи умумии Маҷлиси миллӣ барпо гардид. 24 сентябри 1973 Маҷлиси миллӣ дар ноҳияи озодшудаи Мадина ду Бой ташкил ёфтани Ҷумҳурии Гвинея-Бисауро эълон ва конститутсияи нави онро қабул кард. Дар ин конститутсия таъкид шуда буд, ки ҷумҳурии соҳибихтиёр, демократӣ, зиддимустамликадорӣ ва зиддиимпериалистии Гвинея-Бисау барои озодии комил, ягонагии Гвинея-Бисау ва ҷазираҳои Димоғаи Сабз, барои пешрафти иҷтимоии халқи худ мубориза мебарад. 30 сентябри 1973 ИҶШС Ҷумҳурии Гвинея Бисау-ро ба расмият шинохт ва октябри 1973 бо вай муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуд. Соли 1974 созишнома дар бораи қатъи амалиётҳои ҳарбӣ ба имзо расид. Ҳукумати Португалия соҳибистиқлолии Гвинея-Бисауро эътироф кард ва октябри 1974 қувваҳои ҳарбии худро тамоман аз Гвинея-Бисау баровард. Дар мамлакат хоҷагии плании сотсиалистӣ ҷорӣ карда шуд. Соли 1976 Гвинея-Бисауро 129 давлат ба расмият шинохт. Ноябри 1980 дар мамлакат табаддулоти ҳарбӣ рух дод ва Ж. Б. Виейра ба сари қудрат омад. Барномаи нави васеи ҳукумат оид ба ислоҳоти иқтисодӣ, ки соли 1986 пешниҳод гардид, ба либерализатсияи бахши давлатии иқтисодиёт дар асоси вусъат бахшидан ба муносибатҳои бозорӣ равона шуда буд. Соли 1990 дар мамлакат низоми бисёрҳизбӣ ҷорӣ карда шуд, ҳизбҳои нав пайдо шуданд. Моҳи майи 1991 конститутсияи нав қабул карда шуд. Соли 1994 ҲАИГК-В дар Маҷлиси миллии халқӣ аксарияти ҷойҳоро соҳиб гардид. Дар натиҷаи бадшавии вазъи иқтисодӣ дар Гвинея-Бисау дар миёнаи солҳои 1990 нооромиҳои иҷтимоӣ шиддат гирифт. Моҳи июни соли 1998 бо сардории генерал А. Мане кӯшиши табаддулот карда шуд, ки боиси ҷанги шаҳрвандӣ гардид. Дар натиҷаи задухӯрдҳои шадид байни қувваҳои давлатӣ ва шӯришгарон наздики 2 ҳазор кас кушта шуд, бисёриҳо маҷбуран хонаҳои худро тарк карданд. Моҳи майи 1999 Ж. Б. Виейра аз мамлакат фирор кард. Моҳи феврали 2000 ҳукумати муваққатӣ ҳокимиятро ба дасти пешвои мухолифин Кумба Яла дод. Соли 2003 К. Яла дар натиҷаи табаддулоти ҳарбӣ бе хунрезӣ аз вазифа сабукдӯш карда шуд. Тоҷир Энрике Роза Президенти муваққатии Гвинея-Бисау шуд. Тобистони соли 2005 интихоботи президентӣ баргузор шуд ва Ж. Б. Виейра боз Президенти Гвинея-Бисау интихоб гардид. Субҳи 2 март сарбозон ба қасри Президент ҳуҷум карда, Ж. Б. Виейраро ба қатл расонданд. Баъди ин намояндаи ҲАИГК Малам Бакай Саня Президент интихоб шуд. Январи 2012 Малам Бакай Саня вафот кард. 13 апрели 2012 дар Гвинея-Бисау табаддулоти ҳарбӣ ба амал омад. Низомиён бо сардории Мамаду Туре Курума Президенти муваққатии мамлакат Раймунду Перейра ва собиқ сарвазир, номзад ба вазифаи президент Карлуш Гомеш Жуниорро асир гирифтанд. 11 майи 2012 раиси Маҷлиси миллии халқӣ Мануэл Сезиф Намаҷо Президенти муваққатии Гвинея-Бисау таъйин шуд. Дар интихоботи президентии 18 майи 2014 намояндаи ҲАИГК-В Жозе Марио Ваз Президенти Гвинея-Бисау интихоб карда шуд. Гвинея Бисау узви СММ (аз 1974) ва Созмони Ягонагии Африқо (аз 1973) мебошад.