Турб
Турб (Raphanus sativus) — як навъ сабзавоти бехмева. Соли аввал бехмева ва соли дуюм гул карда, тухм мебандад. Бехмевааш гуногуншакл (лӯнда, дарозрӯя, махрутшакл ва ғайра), сафед, гулобӣ, зард, сиёҳ ва сурх, сермағзу сероб; вазни яктоаш то 5 кг мешавад. Баргаш чокдор, гулаш 4-баргаи дуҷинса, сафед, гулобӣ, бунафш ё зарди паст, мевааш ғилофаки дукшакл ё махрутшакл, тухмаш майдаи лӯнда ё дарозрӯя, дорчинранг. Турб рустании сармобардор аст. Тухмаш дар ҳарор. 4 – 5°С баъди 3 – 4 рӯз неш зада мебарояд. Барои нашъунамои хуби Турб ҳарор. 16 – 18°С мусоид асТурб Ҳарор. баланд ба Турб таъсири бад мерасонад; тез пухта, зуд пӯк мешавад. Аз норасоии намӣ суст сабзида, бехмевааш чӯб мегардад. Турб дар хоки марғзории серғизо, регхок ё гилхоки регомези хокистарранги серпору хуб месабзад. Дар Тоҷикистон ду навъи тезпазаки Турб – марғелонӣ (даври нашваш 85 – 90 рӯз) ва ашқободиро мепарваранд. Турб-ро дар шароити Тоҷикистон асосан тобистон (ох. июн – авв. июл) мекоранд. Ҳангоми баҳорон коштан қисми зиёди рустанӣ гулпоя мебандад. Турб зироати паскишт асТурб Онро дар замини сабзавоти барвақтӣ мекоранд. Картошка, нешпиёз, бодиринг ва ғ. барои Турб пешкишти хубанд. Турб сабзавоти дӯстдоштаи тоҷикон асТурб Таъми хуш ва каме тунд дорад. Онро тару тоза мехӯранд, ба бисёр таъомҳои миллӣ меандозанд. Турб сабзавоти парҳезӣ ва табобатӣ низ мебошад. Онро аз замонҳои қадим чун рустании доруӣ истифода мебаранд. Буқрот (садаҳои 5 – 4 то м.) хусусиятҳои шифоии онро таъриф кардаасТурб Дисқуридус ва Ҷолинус иштиҳоовар будани Турб-ро қайд намуданд. Абӯалӣ Сино бо тухми Турб иллати ҷигар ва бо шираи бехаш обхӯраро табобат мекард. Табабони халқӣ онро бештар барои табобати иллати испурч, инчунин сурфакабудак истифода мебаранд. Турб-и дар асал хобондаро ҳангоми илтиҳоби роҳи нафас, сил ва сурфа истеъмол мекунанд. Маълум кардаанд, ки оби Турб ҷудошавии шираи меъдаро метезонад ва ҳазми хӯрокро беҳтар мегардонад, кори рӯдаро тақвият медиҳад, ба хориҷ шудани холестерин аз организм мусоидат мекунад. Вале ҳангоми захми меъда, илтиҳоби рӯда, иллати ҷигар ва бемориҳои вазнини дил аз истеъмоли Турб худдорӣ бояд кард. Бино ба ақидаи табибони халқӣ агар Турб-ро бихӯранд, ахлоти ғафсгаштаи баданро рақиқ (суюқ) менамояд, варам ва моддаҳои ғализро дар бадан таҳлил медиҳад, бод пайдо мекунад, оруғ меоварад агар беҳад бихӯранд (вале тухмаш несткунандаи оруғ аст), барои баъзе одамон ҳазмкунандаи таомҳои ҳазмнопазир, хусусан барги он, вале дар баъзеҳо, ки меъдаашон рутубати бисёр дошта бошад, ҳазмро манъ мекунад, ҳатто ба дараҷае зарарнок аст, ки феъли меъдаи онҳоро вайрон месозад (хусусан худи турбро бихӯранд), зеро ки дар Турб моддаҳои сабуки зуд бадбӯшаванда мавҷуданд ва пешобро меронад. Агар барги баҳории онро бо равғани зайтун пухта бихӯранд, ғизоияташ аз худи турб зиёдтар мегардад. Дар Турб се хосият мавҷуд аст: баргаш парокандакунандаи бодҳои дарун мебошад, тухмаш пешобро меронад ва худи турб балғамро қатъ мекунад. Даруни Турб-ро холӣ карда, равғани гулисурх дар он рехта, ба рӯи оташ гузоранд, то равған биҷӯшад, баъд он равғанро нимгарм чанд қатра дар гӯш чаконанд, барои нест кардани боди даруни он, дарди гӯш зуд ва хуб таъсир мекунад. Агар оби Турб-ро бо равғани гулисурх якҷо карда, дар оташ биҷӯшонанд, то он ки обаш бухор шуда раваду равған бимонад, ин равғанро низ бичаконанд, ҳамон таъсирро дорад. Хӯрдани Турб ба чашм зарар дорад, вале оби онро дар чашм чаконанд, доғи таги гӯшаи чашмро аз тарафи бинӣ дафъ мекунад. Ва агар оби баргашро дар чашм чаконанд, қуввати бинишро тез мегардонад.