cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Қатъномаи 487 Шӯрои Амният
Қатъномаи 487 Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 19 июн 1981 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Ироқ-Исроил аст. Ин қатънома тайи нишасти 2٬288‌ум бо 15 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 0 мумтанеъ тасвиб шуд.
Манобеъ
Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
Durand Mk V
Durand Mk V (Durand Mk V) — як ҳавогарди сохтаи Homebuilt аст. ин ҳавогард дар 1978-6-28 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Моржоветс (деҳа дар ноҳияи Мезенск)
Моржоветс (деҳа дар ноҳияи Мезенск) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Мезенск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.
Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Мезенск
Ҳелветас
Ҳелветас Свисс Интеркооперейшэн — яке аз ташкилотҳои бузургтарин оид ба рушд дар Швейтсария мебошад. Он 1 июли соли 2011 дар натиҷаи ба ҳам омадани ду ташкилот ба дунё омадааст: Ҳелветас (соли 1955 таъсис шуда) ва Интеркооперейшн (соли 1982 таъсис шуда). ҲЕЛВЕТАС Свисс Интеркооперейшэн, ҳамчун ассотсиатсияи аз ҷиҳати сиёсӣ ва динӣ озод, зиёда аз 100 аъзо ва маблағгузорон, ҳамчунин 12 гурӯҳҳои ихтиёрони минтақавӣ дастгирӣ менамояд. Бештар аз 1200 кормандони маҳаллӣ ва 60 кормандони байналмилалӣ (асосан швейтсарӣ) дар 30 мамлакат-шарикҳо дар Африқо, Амрикои лотинӣ ва Аврупои шарқӣ кор ва фаъолият мебаранд. Ба таври умумӣ 130 нафар дар дафтарҳои Берн ва Сюрих, ҳамчунин филиалҳои Лазанна ва Балерна кор мекунанд. Онҳо барои ҳамоҳангсозии рушди лиоҳаҳо, пешкаши хидматҳои машваратӣ ба ташкилоҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ, ҳамчунин баланд бардоштани воқифият оид ба масоиле, ки мардуми мамлакалҳои рӯ ба тараққӣ рӯ ба рӯ мешаванд, кор ва фаъолият мебаранд.
ҲЕЛВЕТАС дар Тоҷикистон иҷрои лоиҳаҳои зеринро ба ӯхда дорад:
1) Лоиҳаи Дастрасӣ ба адолат ва ислоҳоти судӣ 2) Лоиҳаи Шабакаи марказҳои ёрии ҳуқуқӣ дар деҳот
3) Лоиҳаи Рушди бозори маҳаллӣ
4) Лоиҳаи Рушди силсилаи арзиши органикӣ
5) Лоиҳаи Истифодаи Босамари об (SEP) - лоиҳаи пилотӣ
Данило Алвес Де Фрейтас
Данило Алвес де Фрейтас (Danilo Alves de Freitas; 12 феврали 1989, Мато Гросо, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Тоғансой
Тоғансой  — деҳа (ауыл) дар ҷануби Қазоқистон, дар вилояти Туркистон. Тобеи маъмурияти шаҳри Орис мебошад. Дар соли 2009 тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ 68 нафар аҳолӣ дошт.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишини маъмурияти шаҳри Орис
ТВ Илм ва табиат
ТВ Илм ва табиат — шабакаи телевизионии Тоҷикистон, ки бахшида ба Рӯзи илми тоҷик дар мамлакат 14 апрели соли 2021 Муассисаи давлатии телевизиони Тоҷикистон — ТВ «Илм ва табиат» ба фаъолият оғоз намуд. .
Таъсис
Таъсиси телевизиони мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 июли соли 2020 тибқи «Барномаи давлатии рушди телевизион ва радио дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021—2025» тасдиқ гардид. Дар баробари ин, Қарори Ҳукумати мамлакат "Дар бораи таъсиси Муассисаи давлатии телевизиони «Илм ва табиат» ба тасвиб расида буд..
Минбаъд ҳамаи чорабиниҳои илмиву маърифатӣ ба монанди «Фурӯғи субҳи доноӣ», «Илм чароғи маърифат» ва дигар олимпиадаҳо тариқи ин телевизион пахш карда мешавад. .
Барномаҳо
Дар айни замон шабака 18 соати нашр дошта, қарор аст давоми сол ба 24 соат расонида шавад. .
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон Гурӯҳ:Муассисаҳои телевизионии Тоҷикистон Гурӯҳ:Душанбе Гурӯҳ:Шабакаҳои телевизионии тоҷикизабон
Маориф дар Тоҷикистон
Маориф дар Тоҷикистон — яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳсуб меёбад Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф». . 22 - июли соли 2013 кабул карда шудааст
Таърих
Тоҷикон яке аз мардумони қадими Осиёи Марказӣ мебошанд, ки фарҳанги бостонӣ ва муассисаҳои таълиму тарбияи дар замони қадим ва ибтидои асрҳои миёна ташаккулёфта (дабистон, дабиристон ва ғайра) доштанд. Дар асрҳои миёна ин низоми таълиму тарбия дар шакли мактабу мадрасаҳо, ки барои омӯзонидани шариати ислом ва дигар улуми мутадовилаи вақт роиҷ буд, амал менамуданд. Дар мактабҳо таълими ибтидоӣ ва дар мадрасаҳо таълими миёна ва олӣ марсум буд.
Маориф дар даврони шӯравӣ
Бо вуҷуди ҳамагуна мушкилиҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ дар ин минтақа дар охири соли 1918 19 мактаб ва соли 1919 73 мактаби дараҷаи якум ва дуюм амал мекард. Соли 1920 аввалин мактаби ибтидоии духтарона дар Хуҷанд таъсис дода шуд.
Ба тараққиёти минбаъдаи мактабҳои нав қарори қабулнамудаи Комитети иҷроияи марказии Туркистон аз 5 августи соли 1919 мусоидат намуд. Мувофиқи он шӯроҳои маҳаллӣ вазифадор гардиданд то ҳамаи биноҳоеро, ки барои эҳтиёҷоти соҳаи маориф сохта шудаанд, новобаста аз тобеияташон ба ихтиёри шӯроҳои маҳаллии маорифи халқ вогузор намоянд. Барои дар амал татбиқ намудани қарори шӯроҳои маҳаллии ноҳияҳои шимолии Тоҷикистон комиссияи махсус ҷиҳати муайян намудани чунин биноҳо ташкил ёфт.
Барои вусъат додани сохтмони мактабҳои нав Шӯрои Комиссариати халқии ҶХШС Туркистон соли 1919 ба Комиссариати маорифи халқ аз буҷет зиёда аз 200 млн. сум ҷудо намуд. Аз ин миқдор 700 ҳазораш барои рушду нумӯи маориф ва тандурустии уезди Хуҷанд ҷудо гардид. Дар натиҷа дар охири соли 1921 дар ин ҷо 37 мактаб фаъолият дошт, ки дар онҳо 1197 нафар хонанда таҳсил мекард. Мактабҳои нави шӯравӣ на танҳо дар шаҳрҳо, балки дар деҳаҳо низ таъсис меёфтанд. Ба ташвиқоти баъзе мухолифи ҳукумат н нигоҳ накарда, халқи заҳматкаш дар ташкилу таъсиси мактабҳои нав фаъолона иштирок мекарданд. Масалан, аҳолии Хуҷанд соли 1923 барои сохтмони мактаби нав 14000 сум ҷамъ намуда, дар сохтмону тармими мактабҳо иштирок карданд. Дар Самарқанд бошад, аҳолӣ барои таҷҳизонидани мактаб-интернати бачагони ятиму бепарастор қариб 40 ҳазор сум ҷамъ оварданд.
Аз соли 1921 дар қисматҳои Бухорои шарқӣ аввалин шуда ба сохтмони мактаби нави шӯравӣ иқдом намуданд. 15 марти 1921 дар Душанбе Нозироти вилоятӣ (Шуъбаи маорифи халқи Бухорои Шарқӣ) таъсис ёфт. Бо ташаббуси ин Шуъба июли 1921 Анҷумани вилоятии кормандони маориф давъат шуд. Дар ин Анҷуман камбудҳои кори мактабу маориф мавриди муҳокима қарор гирифтанд ва роҳҳои бартараф намудани онҳо муайян гардиданд.
Анҷуман вазъи соҳаи маорифро дар Бухорои Шарқӣ таҳлилу баррасӣ намуда, доир ба тараққиёти минбаъдаи он қарори дахлдор қабул намуд. Дар натиҷаи чорабиниҳои мушаххас баҳори соли 1921 дар Бухорои Шарқӣ 5 мактаби нави шӯравӣ таъсис ёфт, ки дар онҳо 600 нафар бачагон таҳсил мекарданд. Ҳамзамон, мактабҳои нави шӯравӣ дар Кӯлоб, Ховалинг, Ғарм, Ҳоит ва дигар мавзеъҳо ташкил ёфтанд. Соли таҳсили 1923–1924 дар Кӯлоб, Ғарм ва Душанбе яктогӣ интернат кушода шуд, ки дар онҳо 92 нафар бачагон дарс мехонданд. Соли 1923 дар Помир дар назди кумитаи инқилобии вилоят Шуъбаи маорифи халқ таъсис ёфт, ки ҳамзамон вазифаи мактабро ба уҳда дошт. Дар назди ин мактаб барои тарбияи фарзандони деҳқонони камбағал ва ятимон интернат таъсис дода шуд. Дар мактаб ва интернат 50 нафар бачагон таҳсил мекарданд. Дар ташкили таълиму тарбияи насли навраси тоҷик қисмҳои Артиши Сурх низ фаъолона иштирок намуданд. Онҳо дар Кӯлоб ва Ғарм 50 нафар бачагонро ба тарбияи худ гирифтанд. Бо дастгирии комсомолони Шуъбаи сиёсии полки 76 дар Кӯлоб аввалин интернат сохта шуд.
Маориф дар давраи ҶМШС Тоҷикистон
Ба мақсади ҷалб намудани фарзандони меҳнаткашон ба мактаби шӯравӣ ва афзудани нуфузи он дар байни аҳолӣ Комитети инқилобии Ҷумҳурии Тоҷикистон 30 сентябри соли 1925 «Дар бораи имтиёзу бартарии оилаҳое, ки фарзандонашон дар мактаби советӣ мехонанд» қарор қабул намуд. Мувофиқи он падару модароне, ки бе монеъият фарзандони худро ба мактаби нави шӯравӣ ба хондан мефиристоданд, аз давлат ёрдампулӣ, тухмӣ, масолеҳи сохтмонӣ ва ғайраро бепул мегирифтанд.
Барои боз ҳам ташаккул додани низоми маориф ва баланд бардоштани фарҳангу тамаддуни халқи тоҷик анҷумани якуми Муассисони умумитоҷикистонии шӯроҳо (декабри соли 1926) «Декларатсияи ҷорӣ намудани таълими умумии бепули меҳнаткашони ҶХШС Тоҷикистон»-ро қабул намуд, ки дар он чунин омадааст: «Ҳарҷониба кӯшидан лозим аст, ки оммаи васеътарини меҳнаткашони ҶХШС Тоҷикистон ҳамроҳи дигар ҷумҳуриҳои иттифоқӣ ба роҳи бунёдкории эҷодии маданияти ягонаи сотсиалистӣ, ҳамчунин ба роҳи протсесси иқтисодӣ бароянд, ки он ба некӯаҳволии хоҷагии оммаи васеи меҳнаткашони Тоҷикистон оварда мерасонад».
Ҳукумати ҷумҳурӣ оид ба ташвиқу таблиғи мактаби нав дар байни аҳолӣ истифодаи на танҳо маблағи давлатӣ, балки дар ин кор ҳисса гузоштани мардумро низ вусъат бахшид. Деҳқонон тадриҷан фарзандонашонро ба мактаб мефиристоданд ва дар кори сохтмони мактабҳои нав кумаки моддиву амалӣ мерасониданд.
Шумораи мактабҳо ва хонандагон сол аз сол меафзуд. Агар соли таҳсили 1926-1927 шумораи мактабхо 150 ва шумораи хонандагон 5024 нафар бошад, соли хониши 1927-1928 ба 258 ва 9070 хонанда, соли хониши 1928-1929 миқдори мактабҳо ба 308 ва шумораи хонандагон ба 12000 расид.
Соли хониши 1927-1928 ҳамагӣ 5,6% ва дар соли хониши 1928-1929 21,3% бачагони синни мактабӣ ба таълим фаро гирифта шуда буданд. Дар ҷумҳурӣ барои маҳви бесаводии одамони калонсол низ аҳамияти ҷиддӣ дода шуд. Агар соли 1925-1926 дар 63 мактаби маҳви бесаводӣ 1450 нафар калонсолон савод омӯхта бошанд, соли таҳсили 1928-1929 миқдори мактабҳо ба 314 ва саводомӯзон ба 84000 нафар расонида шуд.
Ҳукумат барои рушду нумӯи маорифи халқ маблағгузориро афзун намуд. Агар соли 1924 барои ин соҳа 180 ҳазор сум ҷудо гардида бошад, пас соли 1929 ин маблағ ба 13 млн. 749 ҳазор сум расонида шуд. Бо вуҷуди ин, соли хониши 1928 аз 398 мактаб ҳамагӣ 5 фоизаш бинои типи махсус дошт. Аксарияти мактабҳо дар биноҳои куҳна бе пояи моддию техникӣ, тахтаи синф, нимкат ва ғайра амал мекарданд.
Дар натиҷаи ташкилшавии мактабҳои нав дар ҷумҳурӣ дар назди таълиму тарбияи насли наврас вазифаҳои нав гузошта шуд. Вазифаҳои нави мактаб дар барномаи қабулкардаи анҷумани VIII умумииттифоқии Ҳизби коммунист равшану возеҳ муайян шуда буд. Барнома таърифи аниқи моҳияту мазмуни мактаби шӯравиро дар худ таҷассум мекард. Дар равиши таълиму тарбияи бачагон бештар ба тарбияи ахлоқӣ диққат дода, дар хонандагон тарбия намудани ҳисси ёрию дӯстӣ, бародарию баробарӣ, коллективизм дар дараҷаи аввал меистод.
Дар   мактабҳо ячейкаҳои аввалини ташкилоти бачагон ташкил гардиданд ва фанҳои нави таълимӣ, аз ҷумла забони модарӣ, арифметика, ҷуғрофия, таърих ба хонандагон омӯзонида мешуданд. Дар мактабҳо имтиҳонҳои чорякӣ, нимсола ва солона гузаронида мешуд. Ҳамаи ин чораҷӯиҳо ба равиши таълиму тарбияи бачагон таъсири хуб расонида, обрӯ ва эътибори мактаби нави тоҷикро дар байни аҳолӣ дучанд намуд.
Далели дигаре, ки ба равиши корҳои таълиму тарбияи ҷавонон ва насли навраси тоҷик кумаки бузург расонид, ин тартиб додану чоп намудани китобҳои дарсӣ, тарҷумаи баъзе асарҳо ва нашри матбуоти даврӣ мебошад. Дар ин солҳо аввалин китобҳои дарсӣ барои мактабҳои тоҷикӣ чоп шуданд. Инҳо алифбоҳои Муҳаммад Самадзода Собит «Мифтоҳултаълим» (1922), Саидризо Ализода «Соли нахустин» (1923), Нисормуҳаммад Афғони Юсуфӣ «Алифбои тоҷик» (1924), Садриддин Айнӣ «Алифбо» (1923) ва китоби дарсии арифметикаи Нисормуҳаммадов «Мухтасарраҳнамои ҳисоб» маҳсуб мешаванд.
Барои ҷоннок намудани нашр ва тарҷумаи китобҳои дарсӣ соли 1924 Комиссияи илмии тоҷик ташкил гардид. Дар натиҷаи фаъолияти кори ин комиссия нашр ва тарҷумаи китобҳои дарсӣ, дастурҳои таълимию методӣ барои мактабҳои тоҷикӣ сифатан беҳтар гардида, рӯ ба афзоиш ниҳод. Чунончӣ, дар ибтидои соли хониши 1927-1928 барои мактабҳои тоҷикӣ 6 номгӯй китобҳои дарсӣ ва дастурҳои таълими оид ба математика, морфологияю синтаксиси забони тоҷики, табиатшиносӣ, адабиёти тоҷик ва ғайра чоп гардид. То охири соли хониш шумораи китобҳои дарсӣ ба 14 номгӯӣ расид.
Маориф дар давраи ҶШС Тоҷикистон
16 октябри соли 1929 анҷумани сеюми фавқулоддаи шӯроҳои Тоҷикистон хоҳиши халқи тоҷикро ба назар гирифта, дар бораи ташкил ёфтани ҶШС Тоҷикистон ва ихтиёран ба ҳайати ИҶШС дохил гаштани он қарор қабул кард. Илова бар ин, анҷуман масъалаҳои муҳимтарини хоҷагӣ, сиёсию маданӣ, аз он ҷумла соҳаи маорифи ҷумҳурии навташкилро дида баромада, ба Ҳукумати ҷумҳурӣ пешниҳод намуд, ки вазифаҳои асосии ин соҳаро дар муддати кӯтоҳ дида барояд. Дар натиҷа моҳи апрели 1930 Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Тоҷикистон масъалаи соҳаи маорифи ҷумҳуриро муҳокима намуда, аз рӯи ин масъала қарори васеъ қабул кард, ки дар он вазифаҳои асосии ташкилотҳои ҳизбӣ дар соҳаи маорифи халқ муайян гардида буд. Мувофиқи он ташкилотҳои хизбӣ вазифадор шуданд, ки то охири панҷсолаи якум 75% кӯдакони синни мактабии ноҳияҳои шарқӣ, 100% кӯдакони ноҳияҳои шимолии Тоҷикистон ва то охири соли таҳсили 1931-1932 тамоми кӯдакони синни мактабӣ ба таълим фаро гирифта шаванд. Ба инкишофи соҳаи маорифи халқ дар ҷумҳурӣ қарорҳои анҷумани якуми муассисони Ҳизби коммунисти Тоҷикистон (июни соли 1930) низ нақши калон бозид. Анҷуман доир ба рушду нумӯи соҳаи маорифи халқ қарор «Оид ба сохтмони маданӣ» қабул намуд. Дар асоси ин қарор дар ҷумҳурӣ амалиёти маданӣ эълон гардид. Амалиёти маданӣ бояд вазифаҳои паҳн намудани маданияти нав, ташкил намудани мактабҳои маҳви бесаводӣ, ҷорӣ намудани таълими умумии ҳатмӣ, сохтану таъмири мактабҳо, тайёр намудани омӯзгорону кормандони соҳаи фарҳанг ва ғайраро ҳал мекард. Дар натиҷаи фаъолияти иштирокчиёни ин амалиёт дар соли таҳсилӣ 1929-1930 шумораи мактабҳо ва хонандагон дар он хеле афзуд.
11 октябри 1930 Комитети марказӣ ва Шӯрои Комиссариати халқи ҶШС Тоҷикистон дар маҷлиси якҷояи худ «Дар бораи ҷорӣ намудани таълими умумии касбӣ дар ҷумҳурӣ» қарор қабул кард. Мувофиқи ин қарор дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд ва Ӯротеппа таҳсилоти ҳафсола, дар деҳа ва ноҳияҳои дигар таълимоти панҷсола (мактаби дараҷаи якум) ҷорӣ гардид. Дар таҳкиму мустаҳкамшавии минбаъдаи маорифи тоҷик қарорҳо «Дар бораи мактаби ибтидоӣ ва миёна» (аз 15 сентябри 1931) ва «Дар бораи барномаҳои таълимӣ ва реҷа дар мактабҳои ибтидоӣ ва миёна» (аз 25 августи 1932) нақши бузург бозиданд. Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон бо мақсади аз нав дида баромадани барномаҳо аз ҳисоби Комитети Шӯрои давлатии олимон, коркунони донишкадаҳои педагогӣ ва муаллимони мактабҳо комиссияи махсус ташкил намуд. Соли таҳсили 1933–34 ҳамаи мактабҳои ҷумҳурӣ аз рӯйи барномаи нав ба кор шурӯъ карданд. Барои амалӣ гардидани барномаи таълими умумӣ аз 15 сентябр то 15 октябри 1932 бо ташаббуси Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон курси якмоҳаи таълими умумии мактабӣ гузаронида шуд. Дар давраи якмоҳаи таълим дар ҳамаи ноҳияҳои ҷумҳурӣ сохтмону таъмири мактабҳо, таъмин намудани мактабҳо бо ашёи хониш ва ғайра сурат гирифт. Дар ин солҳо бо китобҳои дарсӣ таъмин намудани мактабҳо низ яке аз масъалаҳои муҳим ба шумор мерафт. Бо ин мақсад моҳи феврали 1932 қарор «Дар бораи китобҳои дарсӣ барои мактабҳои ибтидоӣ ва миёна» қабул карда шуд. Дар натиҷаи чораҷӯиҳо соли таҳсили 1933–34 аз 40 номгӯй китобҳои дарсии доимии дар нақша пешбинигардида 17 номгӯй аз чоп баромад. Дар солҳои баъдӣ нашри китобҳои доимии мактабӣ аз ҷиҳати миқдору сифат беҳтар гардид. Яке аз масъалаҳои муҳимми ин давра тайёр кардани кадрҳои омӯзгорӣ ба шумор мерафт. Дар ин давра Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон барои кушодани якчанд донишкадаҳои миёнаи омӯзгорӣ, факултаҳои коргарӣ, омӯзишгоҳҳои тиббӣ, хоҷагии қишлоқ ва курсҳои муаллимтайёркунӣ вазифадор гардид.
Кушодашавии аввалин омӯзишгоҳҳо
Бо мақсади тайёр намудани кадрҳои омӯзгорӣ моҳи сентябри 1925 дар Душанбе аввалин омӯзишгоҳи омӯзгорӣ ва курси семоҳаи муаллимтайёркунӣ кушода шуд. Соли таҳсили 1928–29 се омӯзишгоҳи омӯзгорӣ вуҷуд дошт, ки дар онҳо 360 нафар омӯзгорон дарс мехонданд. 1 сентябри 1931 Донишкадаи омӯзгории Душанбе (аввалин мактаби олӣ дар ҳудуди ҳозираи Тоҷикистон) ва соли 1932 дар Ленинобод Донишкадаи дуюми омӯзгорӣ кушода шуд. Баъдтар Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон дар асоси қарори махсус Институтии такмили ихтисоси кадрҳои соҳаи маорифи халқро таъсис дод. Дар маҳалҳо курсҳо, омӯзишгоҳҳои ғоибона ташкил ёфтанд. Соли таҳсили 1936–37-ум 80 дарсади муаллимони ҷумҳурӣ ба курсҳои такмили ихтисос фаро гирифта шуданд. Барои бо омӯгорони баландихтисос таъмин намудани мактабҳои ҷумҳурӣ соли таҳсили 1939–40 дар Душанбе ва Ленинобод донишкадаҳои дусолаи муаллимтайёркунӣ кушода шуданд. Июли соли 1940 «Дар бораи ташкил кардани Донишкадаи омӯзгорӣ дар шаҳри Кӯлоб» қарор қабул карда шуд. Соли 1933 дар назди Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон Пажӯҳишгоҳи илмҳои педагогӣ ташкил карда шуд, ки ба рафти корҳои илмӣ – таҳқиқотӣ дар соҳаи педагогика таъсир расонд. Дар ин солҳо як гурӯҳ олимони тоҷик ба корҳои илмӣ – таҳқиқотӣ дар соҳаи педагогикаи тоҷик шурӯъ карда, мақолаҳои худро доир ба таълиму тарбия ва мактабшиносӣ эҷод намуданд.
Маориф дар солҳои ҶБВ
ҶБВ (1941–45) ба соҳаи маориф зарбаи ҳалокатовар зад. Дар моҳҳои аввали ҷанг бисёр биноҳои мактабҳо ба шифохонаҳо ва муассисаҳои ҳарбӣ табдил дода шуданд. Кори мактабҳо мушкил гардида, мактаббачагон дар ду ё се баст мехонданд. Талабагон аз набудани ашёи хониш танқисӣ мекашиданд, солҳои 1942–43 ягон китоби дарсӣ чоп нашуд, ҳазорҳо мактаббачагон мактабро тарк карданд. Дар давраи ҷанг вазифаи аввалиндараҷаи мактаб тарбияи ватандӯстӣ, башардӯстӣ ва кории бачагон буд. Бо ин мақсад дар барнома ва нақшаҳои таълимӣ тағйирот дароварда шуд. Дар рафти таълим ба фанҳои биология, зоология, ҷуғрофия, физика ва кимиё хусусияти амалӣ дода шуд. Бачагон бештар вақти худро ба меҳнати фоиданоки ҷамъиятӣ сарф мекарданд. Дар солҳои ҶБВ масъалаи маҳви бесаводӣ ва чаласаводӣ дар маркази диққати кормандони маориф қарор дошт. Ба мақсади бартараф кардани бесаводӣ ва чаласаводӣ дар байни калонсолону ҷавонон Шӯрои Комиссарони халқи ҷумҳурӣ 14 феврали 1941 «Дар бораи тамоман барҳам додани бесаводӣ дар Тоҷикистон» қарор қабул кард. Мувофиқи ин қарор то соли 1942–43 бесаводӣ дар ҳамаи ноҳияҳои Тоҷикистон бояд тамоман барҳам дода мешуд. Вале ин қарор бо сабабҳои гуногун иҷро нашуд. Бо вуҷуди ин, дар натиҷаи кори самараноки кормандони маорифи халқ миқдори мактабҳои маҳви бесаводӣ ва шунавандагони онҳо зиёд шуда, соли 1943 дар онҳо 36900 кас савод омӯхтанд. Бояд соли 1944-ум 20 ҳазор одамони бесавод ва чаласавод ба курсҳои саводомӯзӣ фаро гирифта мешуданд. Дар ин асос дар ҳамаи ноҳияҳои ҷумҳурӣ мактабҳо ва маҳфилҳои маҳви бесаводӣ ва чаласаводӣ кори худро аз нав сар карданд. Барои беҳтар ташкил намудани таҳсили ҷавононе, ки дар истеҳсолот кор мекарданд, Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон 24 сентябри 1943 дар бораи ташкил намудани мактабҳои коргарҷавонон дар ҷумҳурӣ фармон баровард. Соли таҳсили 1943–44 имконияти кушодани 11 мактаб бо 850 хонанда муяссар гардид. Соли таҳсили 1944–45 дар ҷумҳурӣ 170 мактаби коргарҷавонон ташкил карда шуд, ки дар онҳо 4,6 ҳазор хонандагон таҳсил мекарданд. Дар давраи ҶБВ тайёр намудани кадрҳои омӯзгорӣ яке аз масъалаҳои муҳимтарини соҳаи маориф ба шумор мерафт. Зеро аз 22 июни 1941 то 25 октябри 1942 аз ҷумҳурӣ қариб 5 ҳазор муаллим ба сафҳои Артиши Шӯравӣ даъват шуда буданд. Таъмини мактабҳои ҷумҳурӣ бо муаллимон, инчунин ба муаллимӣ тайёр намудани хонандагони синфҳо 9–10-ро ба эътибор гирифта Комиссариати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон ҳафтае се соат дарси тайёрии омӯзгориро ба барномаи таълим дохил намуд. Дар ин дарсҳо хонандагон ба педагогика, психология ва методикаи таълими фанҳои алоҳида шинос мешуданд. Дар давраи таътили тобистона курсҳои думоҳаи муаллимтайёркунӣ ташкил шуда буданд. Барои таъмин кардани эҳтиёҷоти мактабҳои ҷумҳурӣ бо муаллимон донишкадаи дусолаи муаллимии занонаи Ленинобод 1 октябри 1943 ба Донишкадаи омӯзгорӣ табдил дода, дар назди он курси тайёрӣ барои 100 нафар ташкил карда шуд. Омӯзишгоҳҳои омӯзгории занонаи Ленинобод ва Конибодом ба омӯзишгоҳҳои омӯзгории умумӣ табдил ёфтанд. Омӯзишгоҳи омӯзгории Хоруғ баъди таътили кӯтоҳмуддат аз нав ба кор шурӯъ намуд. Аз сентябри 1944 омӯзишгоҳҳои омӯзгории Панҷакент ва Ғарм дубора ба кор сар карданд.
Маориф баъд аз ҷанг
Вазифаҳои аввалиндараҷаи соҳаи маориф баъд аз ҷанг васеъ намудани шабакаи таҳсилоти умумӣ дар шаҳру деҳот, ташкили таълими ҳатмии бачагон аз синни 7-солагӣ, беҳтар намудани тайёрии кадрҳои омӯзгорӣ, зиёд намудани нашри адабиёт ва баланд бардоштани сифати таълиму тарбия ба ҳисоб мерафт. Масъалаи бо муаллимони баландихтисос таъмин намудани мактабҳо дар охири панҷсолаи панҷум иҷро гардид. Дар ду панҷсолаи баъдиҷангӣ 13 ҳазор муаллим омӯзонда шуд. Соли 1958 дар мамлакат таҳсилоти умумии ҳатмии ҳаштсола муқаррар гардид. Дар натиҷаи ислоҳоти мактабҳои таълими умумӣ низоми нави маориф ҷорӣ шуд. Муҳлати таҳсил дар мактабҳои ибтидоӣ 4 сол, дар мактабҳои миёнаи нопурра 4 сол, дар мактабҳои миёна 3 сол муқаррар гардид. Шумораи мактабҳо, мактаб-интернатҳо афзуд. Дар ин солҳо барои дар амал татбиқ намудани ягонагии равиши таълиму тарбия, ба ҳаёт наздик намудани мактаб ва дар нақшаю барномаҳои мактабӣ инъикос намудани талаботи илму техника кормандони соҳаи маорифи халқ корҳои бисёреро анҷом доданд. Бо максади тайёр намудани кадрҳои омӯзгорӣ дар низоми он тағйирот ворид гардид. Соли таҳсили 1954–55 шуъбаҳои ғоибонаи омӯзишгоҳҳои Ленинобод, Конибодом, Хоруғ, Орҷоникидзеобод ва соли таҳсили 1955–56 омӯзишгоҳҳои Кӯлобу Ғарм, соли 1956 Омӯзишгоҳи педагогии Ӯротеппа, дар давоми соли таҳсили 1958–60 омӯзишгоҳҳои Орҷоникидзеобод, Конибодом ва Қӯрғонтеппа барҳам дода шуданд. Ба ҷойи омӯзишгоҳҳои басташуда қабули донишҷӯён дар донишкадаҳои омӯзгорӣ зиёд гардид. Соли таҳсили 1956–57 Донишкадаи муаллимтайёркунии занонаи Ленинобод, Институти педагогии Ленинобод ва Институти муаллимтайёркунии Душанбе ва соли таҳсили 1957–58 Институти педагогии занонаи Душанбе ба Институти педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко муттаҳид карда шуд. Пояҳои моддию техникии институтҳои педагогии Душанбе, Ленинобод ва Кӯлоб хеле мустаҳкам гардид. Бо вуҷуди тадбирҳои андешидашуда ҳанӯз ҳам дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ муаллимон намерасиданд. Бинобар ин соли таҳсили 1962–63 Институти педагогии Кӯлоб бо факултаҳои филологияи тоҷик, физика ва математика, соли таҳсили 1963–64 омӯзишгоҳҳои Конибодом ва Қӯрғонтеппа аз нав барқарор карда шуданд. Омӯзишгоҳи педагогии Ҳисор таъсис ёфт. Илова бар ин барои таъмин намудани мактабҳо бо муаллимони забони русӣ дар назди институтҳои педагогӣ, Институти таҳқиқоти илмҳои педагогии Душанбе, Институти такмили ихтисоси муаллимони Ленинобод, Институти педагогии Кӯлоб, шуъбаҳои маорифи шаҳрҳои Қӯрғонтеппа ва Хоруғ курсҳои кӯтоҳмуддат ташкил карда шуданд. Дар ин солҳо бо мақсади баланд бардоштани ихтисоси муаллимон дар Душанбе, Ленинобод, Хоруғ, Кӯлоб ва Қӯрғонтеппа институтҳои такмили ихтисоси муаллимон ва дар назди мактабҳо ва шуъбаҳои маориф кабинетҳои методии байнимактабӣ ташкил ёфтанд. Аз 1 сентябри 1964 мактаби 11-солаи таълими истеҳсолӣ ба мактаби 10-сола табдил дода шуд ва дар ҷумҳурӣ низоми зерини таҳсилоти умумӣ ҷорӣ гардид: таҳсили ибтидоӣ – 4 сол, миёнаи нопурра – 4 сол, таҳсили миёна – 2 сол.
Солҳои 70-ум
Солҳои 70-ум вазорат ба масъалаҳои мустаҳкам намудани пояи моддӣ-техникии мактабҳо (сохтмони мактабҳо, асбобҳои таълимӣ, таҷҳизонидани кабинету лабораторияҳои мактабҳо бо асбобҳои зарурӣ), дуруст ҷобаҷогузории шабакаи мактабҳо, тайёр кардани кадрҳои омӯзгорӣ, баланд бардоштани сифати таълиму тарбия, сохту шаклҳои корҳои таълимию тарбиявӣ, ба кори фоиданоки ҷамъиятӣ тайёр намудани мактаббачагон, беҳтар намудани таълими коргарҷавонони шаҳру деҳот ва ҷорӣ намудани таҳсилоти умумии миёнаи ҷавонон диққати махсус дод. 24 декабри 1974 «Қонун дар бораи маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон» қабул гардид. Солҳои 1971–75 шумораи мактабҳо ва фарогирии хонандагон ба мактаб афзоиш ёфт. Дар ин давра дар ҷумҳурӣ 476 мактаби нав барои 158,5 ҳазор хонанда сохта шуд. Соли 1975 миқдори комбинатҳои байнимактабии таълимию истеҳсолӣ 4,5 маротиба афзуд. Соли таҳсили 1979–80-ум 22 ҳазор нафар хонанда аз рӯйи 44 касб тарбияи меҳнатӣ гирифт. Соли 1980-ум 535 бригадаи истеҳсолии талабагӣ, 487 урдугоҳи меҳнатию истироҳатӣ ташкил гардиданд. Солҳои 80 маорифи кишвар бемайлон рушд менамуд. Солҳои 1981–83 дар ҷумҳурӣ 75,4 ҳазор ҷой барои хонандагон сохта ба истифода дода шуд. Барои дар амал татбиқ намудани ягонагии раванди таълиму тарбия нақшаю барномаҳои нави таълимӣ таҳия гардиданд. Мувофиқи онҳо муҳлати таҳсил дар мактаби ибтидоӣ се сол муайян гардид. Дар ин давра барои беҳтар намудани усулҳои таълим, тайёр намудани кадрҳои омӯзгорӣ чораҳои судманде андешида шуданд. Дар асоси қарори махсус дар заминаи Институти педагогии Душанбе Институти тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1971), ҳамчунин дар Душанбе Институти педагогии забони русӣ ва дар Қӯрғонтеппа Филиали Институти педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ташкил карда шуд. Ҳамаи ин тадбирҳо дар тайёр намудани муаллимони ихтисосманд ва зиёд шудани миқдори донишҷӯён дар ҷумҳурӣ нақши муҳим гузошт. Барои беҳтар танзим намудани кори муассисаҳои таҳсилоти миёнаи махсус ва олии касбӣ соли 1978 Вазорати мактабҳои олӣ ва миёнаи махсуси Тоҷикистон таъсис дода шуд. Ба мақсади зиёд намудани шавқу ҳавас ва мунтазам баланд бардоштани ихтисосу маҳорати педагогии муаллимони мактабҳои таҳсилоти умумӣ аттестатсияи мунтазами онҳо ҷорӣ шуд. Аз рӯйи натиҷаҳои аттестатсия ба муаллимони беҳтарин номи «Муаллими калон» ва «Муаллими методист» дода мешуд.
Солҳои 80-ум
Барои қонеъ намудани масъалаҳои мушкилу ҳалталаби замони ҳозира гузаронидани ислоҳоти мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва касбӣ ба миён омад. Бо ин мақсад вазорат моҳи январи 1984 лоиҳаи «Самтҳои асосии ислоҳоти мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва касбӣ»-ро таҳия намуд, ки баъди муҳокимаи умум қабул карда шуд. Мувофиқи ислоҳот бояд кори таълиму тарбия дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва касбӣ ба зинаи сифатан нав бардошта, тарбияи меҳнати истеҳсолӣ тағйир дода мешуд. Бинобар ин дар мамлакат чунин низоми соҳаи маориф муайян гардид: мактаби ибтидоӣ – синфҳои I–IV, мактаби таҳсилоти нопурра – синфҳои V–IX, мактаби таҳсилоти умумии миёна – синфҳои X–XI ва касбӣ. Дар ин давра шумораи ҳамаи зинаҳои таҳсилот афзоиш ёфт ва дар раванди таълиму тарбия низ тағйирот ба амал омад. Дар асоси ислоҳоти мактабҳои таҳсилоти умумӣ дар мундариҷа, нақшаю барномаҳои таълимӣ тағйирот ворид гардид. Дар нақшаи нави таълимӣ фанҳои нав – «Шиносонидани бачагон ба муҳити атроф» (дар синфҳои I–II), «Асосҳои истеҳсолот», «Интихоби касб» (дар синфҳои VIII–X), «Ахлоқ ва психологияи ҳаёти оилавӣ» (дар синфҳои IX–X), «Асосҳои информатика ва техникаи ҳисоббарорӣ» (дар синфҳои IX–X) ҷорӣ шуд. Барои беҳтар намудани кори соҳаи маориф моҳи майи 1988 бо фармони Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси ҶШС Тоҷикистон барҳам дода, Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон ташкил карда шуд. Соли 1989 Вазорат лоиҳаи нави Консепсияи маълумоти умумии миёнаи ҶШС Тоҷикистонро таҳия намуд, ки он баъди муҳокима қабул шуд. Дар асоси ин консепсия Пажӯҳишгоҳи таҳқиқоти илмҳои педагогии Тоҷикистон бо ҳамкории мето дистону олимон ва муаллимони пешқадам нақшаю барномаҳои нави таълимиро таҳия намуданд ва дар асоси онҳо китобҳои дарсӣ, воситаҳои таълимию методии нав таълиф гардиданд. Ислоҳоти мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ва бозсозӣ ба низоми тайёр намудани кадрҳои омӯзгорӣ ва ҷиҳатҳои моддию маишии онҳо таъсири мусбат расонд. Мувофиқи он Вазорат ба ҷиҳатҳои тайёрии педагогию психологӣ ва касбии муаллимони оянда диққати махсус дода, муҳлати таҳсилро дар факултаҳои забон русӣ ва адабиёт, забони модарӣ ва адабиёт, таърих, математика, физика як сол зиёд кард. Дар ин давра дар ҷумҳурӣ ба рушду нумӯи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ва омӯзишгоҳҳои омӯзгорӣ аҳаммияти зиёд дода шуд. Бо мақсади таъмин намудани мактабҳо бо омӯзгорони баландихтисос Филиали дар шаҳри Қӯрғонтеппа будаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба донишкадаи мустақил табдил дода (соли таҳсили 1990–91), дар ноҳияи Ленин (ҳоло Рӯдакӣ) омӯзишгоҳи омӯзгорӣ кушода шуд. Дар ҷумҳурӣ омӯзгорони мактабҳои таҳсилоти умумӣ дар як донишгоҳ, 5 донишкада ва 9 омӯзишгоҳи омӯзгорӣ тайёр карда мешуданд. Дар соли таҳсили 1990–91 дар мактабҳои рӯзонаи таҳсилоти умумӣ ба таълиму тарбияи наврасону ҷавонон қариб 95 ҳозор муаллим машғул буд.
Маориф дар замони истиқлол
Солҳои 1992–2010 дар миқёси ҷумҳурӣ зиёда аз 2000 бинои мактаб сохта ба истифода дода шудаанд. Дар ин давра ҳамкориҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо кишварҳои дуру наздики хориҷӣ ва созмонҳои байналмилалӣ густариш ёфт. Байни Вазорати маорифи ҶТ ва вазоратҳои маориф (ва илм)-и кишварҳои хориҷӣ ва созмонҳои байналмилалӣ созишномаю тафоҳумномаҳои зиёде оид ба ҳамкорӣ ба имзо расиданд. Маҳз тавассути ин ҳамкориҳо тайёр намудани кадрҳои болаёқат дар хориҷи кишвар ба роҳ монда шуд. Дар ин давра бо мақсади дастгирии ҷавонони болаёқат ва тайёр намудани мутахассисони баландихтисос барои соҳаҳои мухталифи ҷомеа бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Стипендияи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дурахшандагон» ва ба мақсади танзими қабули шаҳрвандони Тоҷикистон барои таҳсил дар муассисаҳои таҳсилоти олии кишварҳои хориҷӣ Муассисаи давлатии «Маркази барномаҳои байналмилалӣ» таъсис дода шуд.
19 ноябри соли 2013 Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил дода шуд ва муқаррар гардидд, ки вазифаҳои пешбурди сиёсати илм аз доираи ваколатҳои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бароварда шуда, ба Вазорати мазкур вогузор гарданд.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз 10 феврали соли 2014 Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (ММТНПҶТ) таъсис дода шуд. Аз соли 2015, дар баробари МТТОК (донишгоҳу донишкадаҳо), муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ (коллеҷҳо) ба низоми имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ (ИМД) ворид карда шуд, қабули донишҷӯён ба ин муассисаҳо (донишгоҳу донишкадаҳо) тавассути низоми мазкур амалӣ карда мешавад.
Ба ҳолати 20 июли соли 2022 дар Тоҷикистон 3940 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ вуҷуд дорад, ки дар онҳо 128 827 омӯзгор дарс медиҳанд. Миқдори муассисаҳои томактабӣ бошад ба 696 мерасанд.
Дастовардҳои байналмилалӣ
Тавре аз маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми ҷумҳурӣ хабар доданд, хонандагони Тоҷикистон аз аввали соли ҷорӣ то имрӯз дар 14 олимпиадаи байналмилалӣ, ки дар Қазоқистон, Ҳиндустон, Руминия, Русия, Малайзия, Булғористон, Беларус, Ветнам, Италия, Тоҷикистон ва ИМА баргузор шуданд, сазовори 201 медал (47 тило, 71 нуқра ва 83 биринҷӣ) гардиданд.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маориф дар Тоҷикистон
Пабло Аймар
Пабло Сезар Аймар Хиордано (тав. 3 ноябри 1979) — футболбози Аргентинагӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1979 Гурӯҳ:Зодагони 3 ноябр Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Аргентина Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Аргентина Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Атлетико Ривер Плате Гурӯҳ:Бозингарони БФ Валенсия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Реал Зарагоса Гурӯҳ:Бозингарони БФ C.Л. Бенфика Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ҷохор Дарул Та'зим
Боку
thumb|250px|Боку thumb|200px|«Қалъаи духтарӣ» thumb|200px|Манзараи [[Баҳри Каспӣ]] Боку́ (, шояд аз ) — пойтахт ва шаҳри калонтарини Озарбойҷон. Боку, бандари калони Баҳри Каспий ва шаҳри бузургтарини Қафқоз аст. Дар соҳили ҷанубии нимҷазираи Обшорон (Апшерон) воқеъ аст. Аҳолиаш — 2 092 400 нафар (2011, бо атрофаш 2 600 100), асосан озариҳо (то соли 1990 сермиллат буд; зимни барӯйхатгирии соли 1989-ум 66 дарсади аҳолиаш озариҳо буданд).
Таърих
Боку бори нахуст дар маъхазҳои асри 5 ва асарҳои ҷуғрофии асрҳои 9-10 («Ҳудуду-л-олам» ва дар осори Истахрӣ, Масъудӣ, Муқаддасӣ) зикр шудааст. Аз асри 11 бандари баҳрии асосии Шервон, дар охири асри 12 ва асри 15 маркази маъмурии давлати Шервоншоҳиён буд. Муаллифони асрҳои 12-15 (Ёқути Ҳамавӣ, Закариёи Қазвинӣ, Бакрон ва ғ.) кони нафт доштани Бокуро (дар асарҳои худ) қайд кардаанд. Соли 1540 Бокуро сипоҳиёни Сафавиён ва дар охири асри 16 Империяи Усмонӣ тасарруф намуданд. Соли 1604 қалъаи Бокуро лашкари шоҳ Аббоси 1 хароб кард. Солҳои 1723—1735 ва 1796—1797 зери тасарруфи сипоҳиёни рус қарор дошт. Соли 1747 маркази хонигарии Боку буд. Дар солҳои ҷанги байни русҳо ва форсҳо (1804—1813) ба Руссия ҳамроҳ карда шуд (1806). Дар нимаи дуввуми асри 19 Боку бо саноати истихроҷи нафт босуръат тараққӣ кард. Апрел-июли 1918 таҳти назорати болшевикон, августи 1918 дар тасарруфи лашкариёни англис қарор дошта, дертар Бокуро туркҳо ба даст дароварданд. Солҳои 1919-20 пойтахти Ҷумҳурии Демократии Озарбойҷон буд. Апрели 1920 ба Боку Артиши Сурх ворид гардид; солҳои 1920—1991 пойтахти ҶШС Озарбойҷон буд. Аз соли 1991 пойтахти Ҷумҳурии Озарбойҷон.
Аҳолӣ
Аҳолӣ 2 181 800 наф нафар (2014). Соли 2009 дар Боку чунин миллату халқҳо маскун буданд озарбойҷониҳо (90,3 %), русҳо (5,3 %), украинҳо, курдҳо, лезгинҳо ва халқҳои Доғистон, яҳудиён, гурҷиҳо, туркҳо.
Иқтисод
Боку маркази бузургтарини иқтисодии мамлакат буда, дорои се заводи пуриқтидори коркарди нафт аст. Бокуи муосир маркази саноати мошинасозӣ, киштисозӣ, электротехникӣ (з-дҳои мошинасозии электрикӣ, «Электросвет», истеҳсоли яхдон ва кондитсионер), нафту кимиё (заводи коркарди кислотаи сулфат, истеҳсоли шина ва йоди Сурахан), коркарди семент, саноати сабук (истеҳсоли матоъҳои пахтагин, шоҳӣ ва моҳути маҳин, комбинати дӯзандагӣ, фабрикаи пойафзор) ва саноати хӯрокворӣ мебошад.
Нақлиёт
Тариқи гузаргоҳи киштиҳо (роҳи киштигард) бо шаҳрҳои Туркманбошӣ, Бекдашем (Туркманистон) ва Оқтеппа (Қазоқистон) мепайвандад. Маркази роҳи оҳан дар Ганҷа, Дарбанд, Имишлӣ, Саланӣ ва Ленкоран. Фурудгоҳи байналмилалӣ ва метрополитен дорад.
Ҷозибаҳои гардишгарӣ
Маркази Боку ба ду қисм — куҳна ва нав (аврупоӣ) ҷудо мешавад. Дар шаҳри қадима Шаҳри дарун, Қалъаи шикаста (асри 11), Қалъаи Духтар (асри 12), маҷмааи Қалъаи Шервоншоҳиён (асри 11), манора ва масҷиди Синик-қалъа (1079), Девонхона, манораи Масҷиди ҷомеъ, мақбараи ситорашинос Саиди Бокувӣ, корвонсаройи Мултон (асри 14) боқист. Дар қисми аврупоии Боку биноҳои охири асри 19 ва аввали асри 20, аз ҷумла бинои Думаи шаҳрӣ (1900), театрҳои мусиқӣ-мазҳакавӣ, Академияи илмҳо, Филармония, хонаи А. Қулиев (1899), осорхонаи адабиёти Озарбойҷон ба номи Низомӣ ва дигар майдону хиёбонҳои Озарбойҷон, Нафтчиён, ба номи Рашид Бейбутов, Истиқлолият; майдонҳои марказии Азалдӣ, Ознефт, Фузулӣ, масҷидҳои Тоза-Пир (1914), масҷиди Имом Ҳусейн, Ҳоҷӣ Султонлӣ ҷой гирифтаанд.
Маориф ва фарҳанг
Дар Боку донишгоҳ (1919), 8 мактаби олӣ, Академияи илмҳо (1945), 32 Осорхона (аз ҷумла осорхонаҳои таърихи Озарбойҷон, санъат, осорхонаи қолинбофӣ), 8 театр, Сирк, Боғи ботаникӣ ва Боғи ҳайвонот мавҷуд аст.
Исмоил Раҳматов
Исмоил Раҳматов (30 ноябри 1949, ноҳияи Рӯшон, ВМКБ — 16 май 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — муаррих, номзади илмҳои таърих (1987), дотсент.
Зиндагинома
Солҳои 1970—1975 донишҷӯи факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин буд. Солҳои 1976—1979 дар аспирантураи Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Солҳои 1979—1980 тарҷумон дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон, 1990—1992 муаллими калони кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ.Ҷӯраев, 1993—1996 мудири кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Солҳои 1998—2000 сармутахассис, 2001—2005 мудири шуъбаи сиёсии Маркази тадқиқоти стратегии назди Президентии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли 2006 то ба имрӯз ба ҳайси мудир, сипас дотсенти кафедраи кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон кор ва фаъолият дорад. Муаллифи 3 асар ва 100 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ мебошад. Дар конференсияҳо ва симпозиумҳои байналмилалӣ иштирок карда, роҷеъ ба ҳалли бӯҳрони Афғонистон, амнияти минтақаи Осиёи Марказӣ, мубориза ба муқобили терроризм ва экстремизми мазҳабӣ бо маърӯзаҳои илмӣ баромад кардааст. Бо нишони сарисинагӣ «Аълочии маорифи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Таърихшиносони Тоҷикистон Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон Гурӯҳ:Дорандагони нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон
40 лет Победи (ноҳияи Кириллов, Вологда)
40 лет Победи — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кириллов, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Кириллов (Вологда)
Уруша (деҳа)
Уруша (Уруша) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Сковородинский, вилояти Амур медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Сковородинский Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Бережок (ноҳияи Тотем, Вологда)
Бережок — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Тотем, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Байнаннаҳрайн
Байнаннаҳрайн (بین‌النهرین — байни ду наҳр, байни ду дарё, ё ما بين النهرين, Мобайнанаҳрайн; ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ, الجزيرة, Ал-Ҷазира; Μεσοποταμία, Месопотамия) — сарзамине дар миёноб ва поёноби дарёҳои Даҷлаву Фурот ва Корун (дар қисми ғарбии Осиё), ки аз Халиҷи Форс (дар ҷануб то пуштакӯҳҳои Арманистон (дар шимол)-ро фаро мегирад. Баъзан қисми шимоли (болооби) ин ду дарёро, ки арабҳо онро «Ҷазира» мегуфтанд, Байнаннаҳрайн меномиданд.
Байнаннаҳрайн яке аз гаҳвораҳои тамаддуни аҳди бостон дар сарзаминҳои Авруосиё мебошад. Он аз замини ҳамвори регӣ ва сангҳои обоварди дарёиву баҳрӣ иборат буда, қисми ҷанубиаш пастии бузургеро ташкил медиҳад. Баландии ин пастӣ дар шимол 200—250 м, дар ҷануб 100 м ва дар баъзе ноҳияи Шаттулараб аз он ҳам камтар аст.
Ҷуғрофиё
Дарёҳои Даҷла (1840 км) ва Фурот (2850 км) дар Қуна (воқеъ дар 96 километрии шаҳри Басра) ба ҳам пайваста, дарёи Арвандрӯд (Шаттулараб)-ро ташкил медиҳанд, ки он ба Халиҷи Форс рафта мерезад. Фосилаи байни дарёҳои мазкур дар наздикии шаҳри Бағдод ба 32 км мерасад. Дар Байнаннаҳрайн дарёҳои бузурги Хабур, Ҷулоб ва ғайра низ мавҷуданд, ки баҳорон пуроб ва зимистон камобанд. Дар ин сарзамин кӯлҳои зиёде (Ҳаммор, Саъдия ва ғайра) низ мавҷуданд, ки тобистон обашон хеле кам шуда, боиси мушкили обёрии зироатҳои кишоварзӣ мегардад. Аксари заминҳои Байнаннаҳрайн шӯразоранд.
Иқлими Байнаннаҳрайн хушк, дар шимол — субтропикӣ, дар ҷануб — тропикӣ (гармсер). Боришоти миёнаи солона то 300 мм, дар баландиҳо бештар, дар ҷануб то 100—200 мм. Зироаткорӣ аз қадимулайём инкишоф ёфтааст. Асосан гандум, ҷав, шолӣ, пахта ва диг. зироатҳои лӯбиёӣ мекоранд. Дар соҳилҳои дарёҳо ва лаб-лаби каналҳо найшакар мерӯяд.
Захираҳои табиӣ
Дар Байнаннаҳрайн баробари кишоварзӣ аз қадим чорводорӣ низ ривоҷ дошт. Дар гузашта муносибати ҳатаърихи зироаткорону чорводорон, ҳамкории байни соҳилнишинону саҳрогардон ба дараҷае буда, ки зиндагӣ ва муносибати мусолиҳатомези онҳоро таъмин намуда, табодули мол, доду ситад ва тиҷорати байни онҳоро фароҳам овардааст. Имрӯзҳо низ чунин муносибат байни зироаткорону чорводорон ба мушоҳида мерасад. Фаровонии дашту саҳроҳои сералаф ва гиёҳу буттаҳои гуногун омили асосии ривоҷи чорводорӣ дар ин сарзамин мебошад. Сайди моҳӣ низ аз қадим роиҷ буд ва ҳоло бо инкишофи дарёнавардию баҳрнавардӣ моҳигирӣ низ тараққӣ кардааст.
Таърих
Қадимтарин тамаддуни Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои 5-4 то м. ба вуҷуд омада буд. Пояҳои тамаддуни шумерӣ ба рӯйи хоке гузошта шуда буд, ки обхезиҳои мавсимии дарёҳои Даҷлаву Фурот ва бориши зиёд ҳосилхезии заминҳои шумериёнро таъмин менамуданд. Дар ибтидо шумериёни қисми ҷанубии Ироқи кунунӣ қашшоқона зиндагӣ мекарданд ва обхезии дарёҳо зироатҳоро нобуд месохтанд. Вале онҳо силсилаи тадбирҳо, аз қабили хушконидани ботлоқҳо, сохтани оббандҳову обанборҳо, наҳрҳои заҳкашию шабакаҳои обёрӣ, бунёди роҳҳо, маъбадҳо, қасру кушкҳо, шаҳрсозӣ ва диг. амалиёти марбут ба умури кишоварзиро роҳандозӣ намуданд. Дар натиҷаи чунин тадорукот дар нимаи дувуми ҳазораи 4 то м. шумериён ба муваффақиятҳои бузург ноил шуданд. Кишоварзӣ чунон зуд тараққӣ кард, ки ба гуфтаи фарҳангшиносон, дар ин давра шумериҳо аз ботлоқзорҳои хушконидашуда 86 баробари тухмии коштаашон ҳосил ғундоштанд. Пойтахти шумериён шаҳри Ур ободу зебо гардид, қасри шоҳӣ ва маъбадҳо сохта шуданд. Шаҳрҳои бузург ба мисли Урук (Варқаи кунунӣ), Ларсо (Синкрети кунунӣ), Ниффер, Нейсин ва ғ. арзи вуҷуд намуданд. Минбаъд шаҳр-давлатҳои бузург дар империяи шумериён ташаккул ёфтанд, ки онҳоро «шоҳ-коҳин»-ҳо (Patesi) идора мекарданд. Дар назди маъбадҳо анборҳои бузург барои нигаҳдории ғалла мавҷуд буданд ва рӯҳониён ба умури хоҷагӣ, муҳосиба, содироти ғалладона ба давлатҳои хориҷаи дуру наздик ва ворид намудани чӯб, филиззот, ғуломон ва диг. маводди мавриди ниёзи шумериён машғул шуданд. Ин ҳодиса барои ба вуҷуд омадани хат мусоидат намуд.
Аккадиҳо муҳоҷирони соминажоде буданд, ки тақр. дар нимаи дувуми ҳазораи 3 то м. аз қисми ғарбии Арабистон омада, дар атрофи давлати Шумериён иқомат ихтиёр карданд. Онҳо соли 2340 то м. бо роҳбарии Саргони Кабир давлати Аккадиёнро созмон доданд, ки пойтахташ шаҳри Агода (Аккад) буд. Саргони Кабир бисёр шаҳрҳо, аз ҷумла шаҳрҳои қаламрави Иломиҳоро тасхир намуда, қаламрави худро дар Шим. Ҷ. ва Шим. Ғ. тавсиа ва нахустин империяи бузургро таъсис дод. Саргон (Sorqon) 55 сол ҳукмронӣ кард. Аккадиҳо як силсила унсурҳои фарҳангӣ (хат, эътиқодоти динӣ, улуму замона ва ғайра)-ро аз шумериён касб карда, давлаташонро нерӯманд сохтанд ва нуфузашонро аз Баҳри Миёназамин дар Ғ. то Баҳри Каспий дар Шим. ва Халиҷи Форс дар Ҷ. тавсиа доданд. Маркази империяи Аккад дар масири роҳи корвонӣ қарор дошт. Он сарзаминҳоро аз Арманистон сар карда, то Халиҷи Форсу Эрон ва аз Осиёи Хурд то Баҳри Миёназамин ба ҳам мепайваст. Баъди вафоти Саргон саросари Аккадро ошӯбҳо фаро гирифтанд. Писари ӯ Нарам Син пеши роҳи таназзули Аккадро гирифтан натавонист ва охирҳои ҳазораи 3 то м. шумериён тавонистанд, ки аз чанги асорати аккадиён халос шаванд. Онҳо баъди обхезии бузург, ки олимон онро ба «Тӯфони Нӯҳ» нисбат додаанд, шаҳри Кишро маркази худ интихоб намуданд. Тақр. садаи XXI то м. иломиҳо ба онҳо ҳуҷум карда, ба ҳукмронии шумериён хотима доданд. Вале онҳо боз 5 асри дигар фарҳангу маънавиёти худро ҳифз карданд. Коҳинони шумерӣ ба як навъ табақаи рӯҳонӣ табдил ёфта, боз асрҳои зиёд фаъолият доштанд. Баъдтар қабилаи «гутӣ»-ҳо аз Ш. ва ошуриҳо аз Ғ. пай дар пай ба аккадиҳо ҳуҷум карда, ба ҳукмронии онҳо дар Байнаннаҳрайн хотима доданд.
Дар ибтидои ҳазораи 2 то м. дар Байнаннаҳрайн давлате бо номи Ошуриён арзи вуҷуд намуд. Он дар ҳудуди чаҳор шаҳри воқеъ дар соҳилҳои Даҷла — Ошур (Шарлотаи кунунӣ), Арбела (Арбиёи кунунӣ), Кулах (Намруди кунунӣ) ва Нанаво (муқобили шаҳри Мавасили кунунӣ) ҷойгир шуда буд. Сокинони Ошур аз сомиёни Бобилу Аккад, қабилаҳои ғайрисомии ғарбӣ (хетиёну митониён) ва кӯҳнишинҳои курди Қафқоз иборат буданд. Онҳо ба Бобил ҳуҷум карда, соли 1900 то м. истиқлол ба даст оварданд ва Бобилро пойтахти худ эълон намуданд. Симиобум нахустин силсилаи шоҳиро ташкил кард. Султони овозадори Ошуриён Ҳаммурапӣ (ҳукмр. 1892—1850) дар таърих ҳамчун шоҳи кишваркушою нерӯманд ва қонунгузор машҳур шуда буд. Ӯ бори аввал дар таърих дар соҳаи ҳуқуқ «Маҷмӯи қонунҳо»-и худро дар рӯйи сахрасанги диорит навишта, дар маркази шаҳр гузошта буд, ки ҳоло он дар осорхонаи Луври Фаронса нигаҳдорӣ мешавад. Ҳаммурапӣ Сурияро низ тасхир кард ва маркази сиёсию фарҳангӣ ба қисмати шимоли Байнаннаҳрайн интиқол ёфт. Баъди 8 соли марги Ҳаммурапӣ коситҳо ва иломиҳо сарзамини Бобилистонро тасхир карданд. Митониён дар Шим. Байнаннаҳрайн ба тавсеаи давлати худ шурӯъ намуданд. Шоҳи Митониён Парратарна қисми шимолии Сурияро ба даст овард, Сауссадатар дар охири садаи XVI то м. Ошуриёнро ба худ тобеъ кард. Дар ибтидои ҳазораи 1 то м. оромиҳо аз Арабистон омада, дар Шим. Байнаннаҳрайн ва Сурия ҷойгир шуданд. Ошуриён, ки дар қисми ҷануб истиқлоли нисбии худро ҳифз намуда буданд, зуд иқтисодашонро қавӣ карда, бо сарварии Салмансари I ба фатҳи сарзаминҳои хурди шимол ноил гардиданд. Давраи нави таърихи Ошуриён шурӯъ шуд, ки онро империяи Ошури ҷадид ё худ империяи Калдониён низ меномиданд. Калдониён тадриҷан тамоми Сурия, Финикия ва Урартуро ба даст дароварданд. Онҳо шаҳри Колахро пойтахти нави худ қарор дода, қаламрави худро то Арабистон вусъат доданд.
Ошурбанипали II дувоздаҳ шаҳри дигарро низ ба тасарруфи худ даровард. Салмансари III ҳудуди давлаташро то Димишқ васеъ кард ва Пулсари II футуҳоти худро аз Қафқоз то ба Миср густариш бахшид. Ибтидои ҳазораи 1 то м. дар Байнаннаҳрайн ҷангу ситези байни ошуриёну бобилиён, иломиён ва давлати Урарту ба амал омад, ки меҳвари набарди давлатҳои тоза бавуҷудомадаи Сурия, Митониён, Киликия, Финиқия ва ғ. буд. Давраи салтанати Тиглатпаласари II (745—727 то м.) ва Набукатнасари II беҳтарин солҳои инкишофи ин тамаддун буд. Онҳо Фаластинро низ тасхир намуда, яҳудиёнро низ тобеъи худ намуданд. Охирин шоҳи Бобил Набонид аз парастиши Худои анъанавии бобилиён Мардук даст кашида, тахти шоҳиро тарк намуда, дар саҳрои Арабистон гӯшанишиниро ихтиёр кард ва минбаъд ин давлати мутамарказ ба осонӣ туъмаи дасти пурқудрати форсҳо гардид.
Дар ибтидои ҳазораи 2 то м. дар ҳудуди Осиёи Хурд мардуми дорои тамаддуни шаҳрӣ, ки маншаи он ҳанӯз ба хубӣ равшан нест, зиндагӣ мекарданд. Онҳо унсурҳои мушаххаси ҳиндуаврупоӣ доштанд ва худро «хетҳо» ё «хетиҳо» (Hitties) меномиданд. Дар натиҷаи ҳафриёти Бағозкӯй маълум гардид, ки дар ибтидои садаи XX то м. хетиҳо аз давлатҳои хурди амирнишин иборат буданд. Соли 1700 то м. онҳо давлати қудратманди худро таъсис дода, навоҳии ҳаволии Осиёи Хурд ва Осиёи Ҷанубу Ғарбиро тасхир намуданд ва нуфузашонро то Баҳри Миёназамин тавсиа доданд. Хетиён соли 1600 то м. Бобилро тасхир карданд ва Суппилулиум соли 1350 то м. империяи худро созмон дод. Баъди ташкили империя онҳо заминҳои Митониёнро то соҳили ғарбии Фурот ва шим. Сурия фатҳ намуданд ва шим. Сурияро низ ба даст оварда, тамаддуни «Хети бузург»-ро созмон доданд. Вале онҳо дар натиҷаи ҷангҳои тӯлонӣ бо фиръавнҳои Миср заиф шуданд ва зимни тохтутозҳо дар ин минтақа мушкетҳои Фракия ба онҳо зарбаи қатъӣ расонданд. Асрҳои 6-4 то м. Ҳахоманишиён Байнаннаҳрайнро забт намуданд. Куруши Кабир зимоми салтанат дар Бобилро ба писараш Камбуҷиё дод. Баъди Ҳахоманишиён Искандари Мақдунӣ Байнаннаҳрайнро тасхир кард ва дар давраи ҳеллинизм Байнаннаҳрайн ба яке аз вилоятҳои Селевкиён табдил ёфт. Минбаъд бахше аз Байнаннаҳрайн дар ҳайъати давлатҳои Портҳо, Сосониён дохил шуд. Тайсафун аз соли 226 м пойтахти шоҳони сосонӣ буд. Дар замони ҳукмр. Румиён Байнаннаҳрайн ба қисматҳои Osroene дар Ғ. бо шаҳри асосии Эдесса ва Miqdonia дар Ш. бо шаҳрҳои асосиаш Насибин ва Ҳеррон ҷудо шуд. Дар аҳди ислом Байнаннаҳрайн ба ҳайъати хилофати Умавиёну Аббосиён дохил буд. Баъдан онро Салҷуқиён ва муғулҳо истило карданд. Аввали садаи XVI таҳти ҳукмронии Сафавиён ва аз ибтидои садаи XVII то соли 1918 Байнаннаҳрайн дар ҳайъати империяи Усмониҳо қарор дошт. Ҳоло қисми зиёди Байнаннаҳрайн ба Ироқ, қисмҳои боқимондааш ба Сурияву Туркия дохил мешавад.