Гайана
Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳон
Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳон (1939-45) ҳаракати қувваҳои ватанпарвари мамлакат барои истиқлоли сиёсӣ фаъол гардид. Соли 1950 дар заминаи Кумита оид ба корҳои сиёсӣ нахустин ҳизби Гайана — Ҳизби халқии тараққихоҳ (ҲХТ) ташкил карда шуд. Соли 1953 ҲХТ дар нахустин интихоботи умумӣ барои гузариши ҷамъияти Гайана аз капитализм ба сотсиализм амал карда, ғолибияти комил ба даст овард. Британияи Кабир фаъолияти конститутсияро боздошта, бо баҳонаи «хатари коммунистӣ» лашкари худро ворид кард. Ба мустамликадорон муяссар гардид, ки дар сафҳои қувваҳои ватандӯст низоъҳои этникӣ ангезанд. Аз ҳамин лаҳза омили нажодӣ дар сиёсати гайанӣ ҳукмрон шуд, ки борҳо боиси задухӯрдҳои шадид байни африқоиҳо ва ҳиндувони Гайана гардид. Соли 1955 яке аз пешвоёни ҳаракати озодихоҳӣ Л. Ф. С. Бёрнхем, ки аз ҲХТ баромада буд, ҳизби Конгресси мардумии миллӣ (КММ)-ро ташкил кард, ки бар хилофи ҲХТ, такягоҳаш ҷамоати ҳиндувони Гайана буд ва асосан ба ҷамоати африқоиёни Гайана такя мекард. Дар интихоботҳои солҳои 1957 ва 1961, ки аз рӯйи низоми мажоритарӣ гузаронида шуданд, ҲХТ ғалаба кард ва пешвои он Ч. Ҷаган солҳои 1957-64 нахустин сарвазири Гайана и Британӣ шуд. Дар интихоботи соли 1964, ки аз рӯйи меъёри намояндагии баробар баргузор шуд, КММ дар иттиҳод (коалитсия) бо Ҳизби қувваи муттаҳидаи соли 1960 таъсисёфта аксарияти овозҳоро гирифт ва Бёрнхем сарвазир шуд. Аз ҳамон вақт КММ, ки худро ҷонибдори сохти сотсиализми кооперативӣ эълон карда буд, то соли 1992 дар арсаи сиёсӣ ҳукмфармоӣ намуд. 26 майи 1966 Гайана истиқлоли сиёсӣ ба даст овард ва 23 феврали 1970 ҷумҳурӣ эълон карда шуд. Мамлакат номи нав — Ҷумҳурии Кооперативии Гайана ро соҳиб шуд. Соли 1985, баъди фавти Бёрнхем, пешвои нав — Президент Гайана Хю Десмонд Хойт шуд. Аз сабаби буҳрони шадиду бардавоми иқтисодӣ вай дар анҷумани КММ соли 1987 барномаи эҳёи иқтисодиро пешниҳод намуд, ки дар он аз низоми идеологияи муътақиди сотсиалистӣ даст кашида, зарурати танзими соҳибкории хусусӣ, бунёди ҷамъияти сиёсии кушодаро эътироф кард. Дар интихоботи соли 1992 ҲХТ, ки идеологияи сотсиалистиро ҷонибдорӣ мекард, ғолиб омад, вале дар шароити нав барои ташкили иқтисодиёти омехтаи сесектора, зидди милликунонии оянда, барои истифодаи унсурҳои бозории танзим амал кард. Президенти мамлакат Ч. Ҷаган интихоб шуд. Баъди фавти ӯ дар соли 1997 сарвари давлат завҷааш Ҷ. Ҷаган интихоб карда шуд ва ҳизбаш дар парламент аксарияти ҷойҳоро ишғол кард. Апрели 1999 Ҷ. Ҷаган бо сабаби вазъи саломатӣ бо хоҳиши худ ба истеъфо рафт, вазифаи президентиро Б. Ҷагдео ишғол кард. Дар интихоботи пеш аз муҳлати марти 2001 ҳам ҲХТ бори дигар ғалаба кард. Ҷагдео боз Президент интихоб шуд. Ошӯбҳои сиёсие, ки баъди интихобот сар заданд, боиси авҷ гирифтани ҷинояткорӣ гардиданд. Бо баҳонаи барои иҷрои аҳду паймонҳои дар рафти муколамаҳои байни ҳизбҳо ҳосилшуда қодир набудани давлат, баҳори 2002 КММ ҷаласаи парламентро тарк кард. Декабри 2002, баъди фавти Хойт, раиси КММ ва пешвои мухолифин Р. Корбин интихоб шуд, ки бо пешвои ҲХТ дар бораи аз нав сар кардани муколама маслиҳат кард. Дар натиҷа майи 2003 КММ ба парламент баргашт ва ҳар ду ҳизб қарор доданд, ки роҳи уҳдадориҳои қобили қабулро пеш гиранд. Ин, аз ҷумла, дар ташкили як қатор комиссияҳои дорои хусусияти ҳуқуқмуҳофизаткунӣ ифода ёфт, комиссия оид ба ислоҳоти конститутсия мақоми ташкилоти доимамалкунандаро соҳиб шуд. Дар интихоботи августи 2006 ҳам ҲХТ аксарияти овозҳоро гирифт. Аз ноябри 2011 то ҳоло президенти Гайана Доналд Рамотар аст.