Оркестри_созҳои_халқии_тоҷикӣ
Таърих
Оркестри созҳои халқӣ соли 1938 дар назди Театри академӣ-драмавии Тоҷикистон ба номи А. Лоҳутӣ бо ҳайати начандон калон таъсис ёфта, соли 1947 ҳамчун Оркестри созҳои халқии тоҷикӣ ба Филармонияи давлатии Тоҷикистон гузаронида мешавад. С.-и 1962 оркестр дар назди Кумитаи давлатии телевизион ва радио ба кор шурӯъ намуд. Солҳои дар назди Кумита буданаш О. ниҳоят сермаҳсул буд: асарҳои тозаэҷоди композиторонро дар фонди Радио сабт намуда, бо барномаҳои ҷолиб дар назди тамошобинон зуд-зуд ба воситаи телевизион баромад мекард. Соли 1997 (бори дуюм) Оркестри созҳои халқии тоҷикӣ ба Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи Акашариф Ҷӯраев гузаронида шуд. Ҳоло (2016) ҳайати оркестр қариб ба 40 нафар мерасад, соли 1988 бошад, ҳайати он қариб 60 нафар буд. Асосгузор ва ташкилкунандаи оркестр композиторон А. Ленский (роҳбари бадеӣ) ва А. Камолов (дирижёр) буданд. Композиторон ва дирижёрон дар солҳои гуногун оркестрро роҳбарӣ намудаанд: А. Ленский ва А. Камолов солҳои дар оркестр фаъолият намуданашон кӯшиш ба харҷ додаанд, то ки ҳайати онро пурра созанд; Ш. Бобокалонов, ки як муддати кӯтоҳ роҳбар буд, сози ғижаки алтро ба гурӯҳи созҳои тории камончадор ворид сохт; солҳои У. Мадёров (1995-1961) роҳбари бадеӣ ва сардирижёри оркестр буданаш, суруду навоҳои халқиро барои оркестр такмил дода, муддати 2 моҳ бо ин коллектив дар вилоятҳои Русия бо барномаи рангин бо консертҳо баромад кардааст; А. Ҳамдамов, ки чанд муддат дар оркестр дирижёри навбатӣ шуда кор мекард, С.-ҳои 1961-1978 роҳбарии бадеӣ ва сардирижёрии оркестрро ба уҳда дошт ва дар тӯли ин солҳо асарҳои тозаэҷодкардаи композиторонро дар Фонди Радио сабт намуд; С. Ҳамроев, ки солҳои 1979-1984 роҳбари бадеӣ ва сардирижёри оркестр буд, кушиш ба харҷ додааст, то ки созҳои халқии дар оркестр набударо аз қабили дутор, танбӯр, сато ва ғайри тоҷикиро аз қабили флейта ва кларнетро дар асарҳояш бисёр моҳирона истифода барад. Ҳамчунин ӯ ба ҳам пайвастани регистру тембри созҳоро дар асарҳояш хеле хуб ба кор бурдааст. Бо ин кораш С. Ҳамроев садодиҳии оркестрро сифатан бою рангинтар сохтааст; дирижёри боистеъдод Д. Қурбонов фаъолияташро дар оркестри мазкур ҳамчун ғижакнавози ин даста оғоз карда, аз соли 1977 вазифаи дирижёри навбатиро адо мекард ва Солҳои 1982-1988 ба вазифаи роҳбари бадеӣ ва сардирижёр таъйин шуд. Ӯ таи чанд сол дар кораш таваққуф кард ва дуюмбора, аз соли 2009 дар вазифаи сардирижёри Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев то имрӯз адои вазифа мекунад. Д. Қурбонов дар тули ин солҳо асарҳои зиёди гуногунҳаҷму гуногунжанрро барои О. табдилу таҳия намуда, репертуари онро мунтазам наву рангин месозад. Дар ин қатор З. Нишонов, Ҳ. Пиров, Ф. Солиев, Ҷ. Обидпур (Обидов), Н. Абдуллоев, З. Зулфиқоров ва чанд тани дигар солҳои гуногун дар О. роҳбар ва дирижёр шуда кор кардаанду саҳми худро гузоштаанд. Мас., З. Нишонов барои оркестр як миқдор асар эҷод намудааст, Ҷ. Обидпур зиёда аз 100 асари гуногунҳаҷми композиторонро барои оркестр таҳияву табдил додааст. Бо оркестри созҳои халқии тоҷикӣ овозхонони маъруф ва навозандагони чиррадаст баромад карда, асарҳои иҷрокардаашонро дар Фонди тилоии Радио сабт намудаанд. Овозхонон: Аҳмад Бобоқулов, Ҳанифа Мавлонова, Барно Исҳоқова, Шоиста Муллоҷонова, Мастона Эргашева, Нуқра Раҳматова, Бурҳон Маҳмадқулов, Акбар Мирраҷабов, Содиқ Нуруллоев ва ғ. Якканавозон: Турсун Улмасов (чанг), Бақоҷон Ҳабибов (ғижак), Мустафо Муртазоев (рубоби қошғарӣ), Михаил Фузайлов (дунай), Яша Бободӯстов (рубоби қошғарӣ), Абдулмаҷид Юсупов (рубоби прима), Ҳамдам Миралиев (рубоби қошғарӣ) ва ғ.