Беларус
Адабиёт
Бо қабули дини насронӣ (масеҳӣ) аз ҷониби славянҳо ва паҳн кардани китобҳои бо хатти кириллӣ иншошуда дар сарзамини сукунати белорусҳо марказҳои адабӣ ва чопи китоб пайдо шуданд (дар Полотск, Туров). Дар садаи XII ин ҷо муаллифони шуҳрати ҷаҳонидошта – Кирилл Туровский ва Ефросиния Полотская корҳои маорифпарварӣ анҷом медоданд. Баъдтар солноманависӣ маъмул гашт («Солномаи князҳои бузурги литвонӣ» – сеяки аввали садаи XV; «Солномаи белорусию литвонӣ» – 1446, тарҷумаҳо ба забони кӯҳнаи белорусӣ пайдо шуданд. Дар садаи XVI жанри мукотибаи расмӣ ва коргузорӣ ривоҷ ёфт. Маорифпарвар ва асосгузори китобчопкунӣ ба забони славянҳои шарқӣ Ф. Скорина солҳои 1517–1519 дар Прага 23 китоби «Библия»-ро ба табъ расонд. Нимаи дуюми садаи XVI назми китобии белорусӣ, драматургия, асарҳои публитсистӣ, насри ҳолноманависӣ, ёддоштнависӣ ва ғайра ривоҷ ёфт. СОЛИ Будний, В. Тяпинский–ислоҳотчиёни он замон ба забони кӯҳнаи белорусӣ асарҳои зиёде чоп кардаанд. Аввали садаи XVII мадҳиянависӣ расм шуд. Нашри алифбоҳо ва китобҳои дарсӣ низ вусъат ёфт («Грамматика словенскасри..»-и Л. Зизания, Вилно, 1596). Жанри адабии «баҳсҳои калисоӣ» ҷолиб буд (муаллифон Мелетий Смотритский, И. Рутсий, Иосафат Кунсевич ва дигарон). Минбаъд муаллифон ба мавзӯи ҳаёти инсони одӣ мувоҷеҳ шуданд (асарҳои Симеон Полотский). Баъди аз ҷониби сарварони давлати полякию литвонии Реч Посполитая манъ гардидани истифодаи забони белорусӣ адабиёти он ба забони полшагӣ, лотинӣ ва баъдтар русӣ иншо мешуд. Ин замон адабиёти фолклорӣ, сафарномаҳо (Я. Сапега) ва воқеанигорӣ пайдо шуд. Аксари асарҳо ба забони белорусӣ дар шакли дастнависҳо паҳн мешуданд. Соли 1820 асарҳо дар жанри ҳаҷв ва миёнаҳои садаи XIX дар шакли ривоятнигорӣ маъмул шуд («Тарас дар болои Парнас»). Шоири полшагӣ АСРИ Митскевич дар асарҳояш назми мардумии белорусиро фаровон истифода намудааст. В. И. Дунин-Марсинкевич, В. Сирокомля, Ф. Богушевич, Я. Лучина, АСРИ Гуринович адибони намоёни садаи XIX белорус мебошанд. Ибт. садаи XX назми белорусӣ ривоҷ ёфт: Я. Купала (маҷм. «Жалейка, 1908; «Гусляр», 1910), Я. Колас («Сурудҳои яъс», 1910, «Образҳои ба дил наздик», 1914), Тётка (номи аслиаш Алоиза Пашкевич; маҷмуаи «Ғижаки белорусӣ», 1906). Минбаъд равияҳои реализм ва романтизм мустаҳкам гардиданд: ҳикояҳои Я. Колас, М. Горетский, З. Бядуля. Ёддоштнависӣ, воқеанигорӣ, повест ва романнависӣ, ҳачвнигорӣ (К. Крапива, АСРИ Деркач) маъмул гашт. Солҳои 30 садаи XX асарҳои Я. Колас, К. Чорний, П. Глебка, П. Бровка, М. Танк, В. Тавлай чоп шуда, солҳои ҶБВ ҳангоми истилои Белоруссия аксари адибон дар қатори ҷанговарон ҷой гирифтанд ва бо душмани ғаддор бо сухан мубориза мебурданд. Дар солҳои баъдиҷангӣ мавзӯи ҷанг дар эҷодиёти ин адибон мавқеи асосӣ дошт: повести В. Биков «Сотников» (1970), АСРИ Адамович «Достони Хатин» (1984). Осори В. Короткевич намунаи таърихнигории воқеъбинона аст. АСРИ Макаёнок асарҳои ҳаҷвӣ эҷод кардааст ( «Левониха дар мадор», 1901; «Ҳабби зери забон», 1973. Фоҷиаи Чернобил боиси эҷоди асарҳо дар жанри адабӣ публитсистӣ гардид. Асарҳои Адамович ва Алексиевич дар асоси нақл ва эҳсоси шоҳидони фоҷиа, нобасомониҳои иҷтимоии аз ин ҳодиса рухдода эҷод шудаанд. Аз адибони муосир Н. Гилевич, Р. Бородулин, О. Ипатова, О. Лойко, АСРИ Рязанов, АСРИ Глобус машҳуранд.