cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҳиндустон
Таърих
Дар давраи солҳои 1870 ва 1890, тақрибан чил миллион ҳиндуҳо аз гуруснагӣ фавтиданд. Муаррих ва фаъоли сиёсӣ Майк Дэвис аз ақидае пуштибонӣ мекунад, ки дар замони гуруснагӣ “Лондон нони Ҳиндустонро мехӯрд”.
Ҳиндустон дар Ҷанги якуми ҷаҳон ба кори Антанта саҳми калон гузошт.
Ҳаракати миллии озодихоҳии Ҳиндустон
Қадами аввалин дар ҷодаи истиқлоли Ҳиндустон ва таъсиси намунаи ғарбии демократия ин таъйини мушовирони ҳиндӣ дар маъмурияти ноиб-шоҳи британиягӣ буд. Аз соли 1920 сар карда, роҳбарони ба монанди Маҳатма Ганди, ба муқобили ҳукумати мустамликавии Британия маъракаи оммавӣ ба роҳ монданд. Дар ноябри соли 1929 парлумони Англия бо мақсади барҳамдиҳии ҳаракати миллӣ-озодихоҳӣ ба Ҳиндустон ҳуқуқҳои доминиони Империяи Британияро дод. Дар тамоми нимҷазираи Ҳиндустон ҳаракати инқилобӣ ба муқобили ҳукмронии Британия cap шуд, ки он дар соли 1947 ба истиқлоли нимҷазира аз Империяи Британия оварда расонд.
Таърихи Ҳиндустон пас аз истиқлол
Ҳиндустон ба Иттиҳоди Ҳинд ва Доминиони Покистон тақсим карда шуд. Дар натиҷаи тақсим шудани Панҷоб ва Бангол дар байни ҳиндуҳо, сикхҳо ва мусулмонҳо задухурдҳои хунин ба амал омада, бар асари он зиёда аз 500 ҳазор нафар одамон ҳалок гардиданд. Тафриқаи Ҳиндустон инчунин боиси яке аз бузургтарин муҳоҷирати аҳолӣ дар таърихи муосири ҷаҳон гардид – тақрибан 12 миллион ҳиндуҳо, сикхҳо ва мусулмонон дар қаламрави давлатҳои навтаъсиси Ҳиндустон ва Покистон тағйири маҳалли зист карданд.
Дарҳол баъд аз эъломи истиқлол дар Ҳиндустон ҳукумат ташкил карда шуд, ки ба он Сарвазир Ҷавоҳирлаъл Неҳру роҳбарӣ мекард. 30 январи соли 1948 Маҳатма Ганди аз тарафи ҳиндуи мутаассиб кушта шуд.
Саркардагони князигариҳои маҳаллӣ бояд тасмим мегирифтанд, ки ба Ҳиндустон ё Покистон ҳамроҳ шаванд. Ҳамгироии осоиштаи аксарияти куллии князигариҳо душвориҳоро ба амал наовард. Дар он ҷо низоъҳои ҷиддие ба миён омаданд, ки дини ҳокими он маҳал бо дини аксарияти сокинон мувофиқат намекард – дар Ҷамму ва Кашмир (низоъҳои Кашмир), дар Ҳайдаробод (Амалиёти Поло) ва дар Ҷунагад (Ҳамгироии Ҷунагад ба Ҳиндустон).
Муноқишаи Кашмир дар солҳои 1947-1948 боиси ҷанг бо Покистон шуд. Муносибат бо Покистон масъалаи асосии сиёсати берунаи Ҳиндустон гардид. Дар соли 1954 ИМА бо Покистон аҳдномаи иттифоқи ҳарбӣ бастанд, ки ин роҳбарияти Ҳиндустонро маҷбур кард, ки равобиташро бо Ҷумҳурии Мардумии Чин ва Иттиҳоди Шӯравӣ вусъат диҳад.
26 январи соли 1950 Ҳиндустон ҷумҳурӣ эълон карда шуд, дар он рӯз Конститутсияи Ҳиндустон эътибор пайдо кард.
Ҳукумати Ҳиндустон ба ташкили иқтисодиёти омехта диққат медод, дар 17 соҳаи пешбарандаи саноат танҳо моликияти давлатӣ иҷозат дода шуда буд. Аз соли 1953 татбиқи барномаи рушди ҷамоавии деҳот оғоз шуд, ки он ташкили шабакаи муассисаҳо оид ба интишори таҷрибаи пешқадами хоҷагии қишлоқ, инчунин таъсиси иттиҳодияҳои кооперативӣ ва панчаятҳоро пешбинӣ мекард.
Дар нимаи дуюми асри XX, Ҳиндустон аз сабаби баҳсҳои сарҳадӣ бо давлатҳои ҳамсоя мунтазам мушкилот дошт. Баҳс бо Чин то ҳол ҳалли худро наёфтааст, дар соли 1962 низои кӯтоҳи сарҳадӣ ба вуқуъ пайваст. Пас аз муноқишаи солҳои 1947-1948, Ҳиндустон якчанд маротиба бо Покистон муноқиша дошт: солҳои 1965, 1971, 1999 ва 2019.
Вақте ки дар соли 1956 дар заминаи забонҳои ҳукмрон 14 штат ташкил ёфт, норозигии ақаллиятҳои этникӣ зоҳир шуд. Соли 1960 ошубҳои ҷиддӣ дар штати Бомбей ҳукуматдорони марказиро маҷбур сохтанд, ки даъвоҳои ба ду штати нав — Гуҷарот ва Маҳараштра тақсим шудани онро қонеъ гардонанд. Сикхҳо вақте муваффақ шуданд, ки дар соли 1965 Панҷоб ба штати Панҷоб, ки дар он сикхҳо аксарият буданд, ва ба штати Ҳарияна, ки дар он аксаран ҳиндуҳо зиндагӣ мекарданд, тақсим карда шуд.
Лаъл Баҳодур Шастрӣ, ки дар соли 1964 ба ҷои Ҷ.Неҳру сарвазир шуда буд, қарор кард, ки қисми асосии маблағгузории давлатӣ аз саноати вазнин ба хоҷагии қишлоқ гузаронида шавад ва ба нақши сармоягузориҳои хусусӣ ва хориҷӣ дар саноат тамаркуз кард.
Соли 1966 Индира Ганди сарвазир шуд. Вай милликунонии 14 бонки калонтарини тиҷоратиро анҷом дод. Конгресси миллии Ҳиндустон ба ду қанот тақсим шуд – бахши ҳукмрон бо сардории Ганди ва мухолифин. Дар давраи ҳукмронии И.Ганди дар мамлакат саноат, аз ҷумла саноати вазнин бо суръати тез тараққӣ кард, гарчанде нисбат ба давраи аз ин пеш ва баъд аз ҳукмронии ӯ босуръаттар набуд. Аввалин неругоҳи барқии атомӣ ба кор андохта шуд (дар штати Маҳараштра); дар хоҷагии қишлоқ инқилоби ба ном “сабз” ба амал омад, ки ба шарофати он Ҳиндустон бори аввал дар давоми солҳои зиёд аз воридоти озуқаворӣ мустақил гардид.
Соли 1974 Ҳиндустон озмоишҳои зеризаминии яроқи ядроиро гузаронда, бо ҳамин аъзои нави Клуби ядроӣ гардид. Аммо дар соли 1975 иттиҳоми коррупсия алайҳи Ганди ба ҳаракат барои истеъфои ӯ оғоз бахшид. Дар посух Ганди дар Ҳиндустон вазъияти фавқулодда ҷорӣ кард, ки дар натиҷа мухолифони сиёсӣ ба ҳабс гирифта шуданд ва сензураи густурда ба миён омад.
Дар давраи вазъияти фавқулодда дар иқтисодиёт як қатор муваффақиятҳо ба даст оварда шуданд. Бо вуҷуди ин, на ҳама ҷораҳои андешидашуда дар миёни мардум мақбул буданд, ба монанди стерилизатсияи маҷбурӣ барои ҷилавгирӣ аз афзоиши аҳолӣ.
Дар интихоботи парлумонӣ, ки моҳи марти соли 1977 барпо гардид, ҳизби нав “Ҷаната парти” (Ҳизби мардумӣ), ки блоки гурӯҳҳои оппозитсиониро дар бар мегирифт, пирӯзӣ ба даст оварда, қонуни вазъияти фавқулоддаро бекор кард. Бо вуҷуди ин, ҳукумати “Ҷаната парти” дере нагузашта қурбони дасисабозиҳои дохилӣ гардид, сарвари он Морарҷӣ Десай соли 1979 истеъфо дод ва пас аз интихоботи соли 1980 Индира Ганди дубора ба сари қудрат омад.
Дар моҳи июни соли 1984, пас аз сар задани зуҳуроти терроризми сикхҳо дар Панҷоб, воҳидҳои артиш ба оромгоҳи сикхҳо, Маъбади тилоӣ дар Амритсар ҳамла карданд, ки дар натиҷа раҳбари сикхҳо ва садҳо пайравони ӯ, ки дар маъбад паноҳ бурда буданд, ҳалок шуданд. Пас аз он, 31 октябри соли 1984 Индира Ганди аз ҷониби ду муҳофизи сикхи худ кушта шуд. Ӯро дар мақоми сарвазирӣ писараш Роҷив Ганди ҷойиваз намуд, ки интихоботи парлумониро дар охири соли 1984 таъйин карда, дар он пирӯзии куллӣ ба даст овард.
Сарвазир Нарасимха Рао, ки соли 1991 ба сари қудрат омад, соли 1992 бо мақсади навсозии заминаи саноатӣ ва илмию техникии кишвар ислоҳоти шадиди иқтисодӣ анҷом дод. Ислоҳот иқтисодиёти Ҳиндустонро ба яке аз иқтисодҳои босуръат рушдёбанда дар ҷаҳон табдил дод, гарчанде шумораи зиёди аҳолӣ ва мушкилоти ба вуҷудомада рушди иқтисодии кишварро хеле душвор мегардониданд.
Соли 1996 ҳукумати Атал Биҳари Ваҷпай ба сари қудрат омад ва ислоҳотро идома дод. Пас аз интихоботи парлумонӣ дар баҳори соли 2004 ҳизби “Конгресси миллии Ҳиндустон” бо раҳбарии Сония Ганди пирӯз шуд.
Аз 26-ум то 29-уми ноябри соли 2008 дар шаҳри Мумбай як силсила ҳамлаҳои террористӣ аз ҷониби гурӯҳи террористони исломӣ анҷом дода шуд.
Дар интихоботи соли 2014 “Ҳизби Бҳаратия Ҷаната” (BJP) бо сарварии раҳбари он Нарендра Моди аксарияти мутлақи овозҳоро барои курсиҳо дар парлумон ба даст овард: 283 курсӣ аз 543. Дар давоми як моҳ 814 миллион ҳиндуҳо тавонистанд бо истифода аз 2 миллион мошини электронии овоздиҳӣ овоз диҳанд. Иштироки интихобкунандагон 66% буд, ки нишондиҳандаи баландтарин дар таърихи Ҳиндустон ба шумор меравад. Ҳизби ҳокими “Конгресси миллии Ҳиндустон” ҳамагӣ 44 курсиро соҳиб шуд. Вай тақрибан дар тӯли тамоми давраи истиқлол дар Ҳиндустон ҳукмронӣ кард, аммо ин маротиба ба шикасти таърихӣ дучор шуд.
Моҳи декабри соли 2019 дар шаҳрҳои мухталифи Ҳиндустон бар зидди қонуни додани шаҳрвандии Ҳиндустон бо имтиёзи истисноӣ ба муҳоҷирони ғайримусулмон эътирозҳо ба вуқуъ пайваст, ки боиси задухурд миёни ҳиндуҳо ва мусулмонон шуд.
Муҳимтарин ташаббуси ҳукумати BJP барномаи “Make in India” буд (соли 2019 эълом ва ба татбиқ шуруъ гардид), ки барои ҷалби сармояи хориҷӣ, пайдоиши инноватсияҳо ва рушди малакаҳои кормандон дар бахшҳои асосии иқтисод пешбинӣ шудааст. Дар доираи ин барнома сармоягузорони хориҷӣ имкон доранд, ки ба маҷмааи ҳарбӣ-саноатии Ҳиндустон, сохтмони роҳи оҳан, кашфи фазои кайҳонӣ ва тиҷорати чакана сармоягузорӣ кунанд.
Ҳарчанд, тибқи як қатор арзёбиҳо, Н.Моди нақшаҳои пурифтихореро, ки дар маъракаи интихоботии соли 2014 ба интихобкунандагон пешниҳод карда буд, пурра амалӣ карда натавонист, аммо сатҳи эътимод ба ӯ ба ҳадде баланд шуд. Тадбирҳои иқтисодӣ: купюраҳои 500 ва 1000 рупия барои мубориза бо фасод ва сарпарастии терроризм аз муомилот бозхонд шуданд, аммо ислоҳоти баҳсбарангези аграрӣ ба оммаи васеъ таъсир расонд ва деҳқононро аз Ҳарияна ва Панҷоб ба кӯчаҳои Деҳлии Нав ба тазоҳурот баровард.
Сохти давлатӣ
Дар муқаддимаи Конститутсия (сарқонуни аз рӯи ҳаҷм бузургтарин дар ҷаҳон) Ҳиндустон ҳамчун ҷумҳурии соҳибихтиёр, сотсиалистӣ ва дунявии либералӣ-демократӣ бо парлумони дупалатагӣ бар мабнои модели парламентии Вестминстер муқаррар шудааст. Ҳокимияти давлатӣ ба се шоха тақсим мешавад: қонунгузор, иҷроия ва судӣ.
Президенти Ҳиндустон сарвари давлат мебошад, ки аз ҷониби коллегияи интихоботӣ бо роҳи овоздиҳии ғайримустақим ба муҳлати 5 сол интихоб карда мешавад. Раиси ҳукумат Сарвазир аст, ки ҳокимияти асосии иҷроияро дар ихтиёр дорад. Сарвазир аз ҷониби Президент таъйин карда мешавад ва одатан номзаде мебошад, ки аз ҷониби ҳизби сиёсӣ ё эътилофи сиёсӣ дастгирӣ мешавад, ки дар палатаи поёнии парлумон бештар курсиҳо дорад.
Мақоми қонунгузори Ҳиндустон парлумони дупалатагӣ аст, ки аз палатаи болоӣ бо номи “Раҷия Сабҳа” (Шӯрои штатҳо) ва палатаи поёнӣ бо номи “Лок Сабҳа” (Палатаи мардумӣ) иборат аст. Раҷия Сабҳа, ки ҳайати доимӣ дорад, аз 250 аъзо иборат аст, ки ваколати онҳо 6 сол давом мекунад. Дар ҳар ду сол сеяки ҳайати “Раҷия Сабҳа” аз нав интихоб карда мешавад.
543 нафар аз 545 вакили палатаи поёнӣ “Лок Сабҳа” бо роҳи овоздиҳии мустақими умумихалқӣ ба муҳлати 5 сол интихоб мешаванд.
Шохаи иҷроияи ҳукумат аз Президент, Ноиби президент ва Шӯрои вазирон (девони вазирон кумитаи иҷроияи он аст) иборат аст, ки ба он Сарвазир роҳбарӣ мекунад. Ҳар як вазир бояд узви яке аз палатаҳои парлумон бошад. Дар низоми парламентии Ҳиндустон ҳокимияти иҷроия ба шохаи қонунбарор тобеъ аст: Сарвазир ва Шӯрои вазирон бевосита дар назди палатаи поёнии парлумон масъуланд.
Ҳиндустон дорои низоми ягонаи судии сезинагӣ мебошад, ки аз Суди Олӣ таҳти сарварии Судяи Олии Ҳиндустон, 21 Суди болоӣ ва шумораи зиёди судҳои хурд иборат аст.
Низоми ҳизбӣ
Ҳиндустон низомӣ бисёрҳизбӣ дорад, ки ҳам ҳизбҳои миллӣ ва ҳам ҳизбҳои минтақавӣ (дар дохили штат амал мекунанд) ва ноҳиявиро дар бар мегирад. Мақоми ҳизбҳо дар муҳлатҳои муайян аз ҷониби Комиссияи интихоботии Ҳиндустон мавриди санҷиш қарор мегирад. Дигар ҳизбҳои сиёсӣ, ки мехоҳанд дар интихоботи маҳаллӣ, минтақавӣ ё миллӣ ширкат кунанд, бояд дар Комиссияи интихоботии Ҳиндустон ба қайд гирифта шаванд. Ҳизбҳои ба қайд гирифташуда дар асоси меъёрҳои объективӣ ба дараҷаи ҳизбҳои эътирофшудаи сатҳи миллӣ ё давлатӣ пешбарӣ карда мешаванд. Ҳизби эътирофшуда аз имтиёзҳо, ба монанди рамзи мушаххаси ҳизбӣ, пахши ройгон дар телевизион ва радиои давлатӣ, иштирок дар машваратҳо оид ба муайянкунии таърихи интихобот ва иштирок дар муқаррар намудани қонуну қоидаҳои интихобот бархурдор аст.
Шумораи умумии ҳизбҳои ба қайд гирифташуда дар Ҳиндустон 2858 ададро ташкил медиҳад, аз ҷумла 6 ҳизби миллӣ, 56 ҳизби давлатӣ ва 2796 ҳизби эътирофнашуда.
Ҳизби ба қайд гирифташуда танҳо дар сурате ҳизби миллӣ эътироф карда мешавад, ки агар он яке аз се шарти дар зер овардашударо иҷро кунад:
Зeли Исмоил
Зeли Исмоил (тав. 12 декабри 1993) — футболбози Албанӣ,.
Ҳиндустон
Низоми ҳизбӣ
-        Ҳизб 2% курсиҳои Лок Сабҳаро аз ҳадди ақал се штати гуногун ба даст меорад;
Зeли Исмоил
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1993 Гурӯҳ:Зодагони 12 декабр Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Албания Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Уолвергэмптон Вандерерс Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Милтон Кинс Донс Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Бартон Албион Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Ноттс Каунти Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Оксфорд Юнайтед Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Камбридҷ Юнайтед Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Бури
Ҳиндустон
Низоми ҳизбӣ
-        Дар интихоботи умумӣ ба Лок Сабҳа ё ассамблеяи қонунгузор (дар штаҳо ё ҳудудҳои иттифоқӣ), ҳизб 6% овозҳоро дар ҳама ҷор ё бештар аз штатҳо ба даст меорад ва илова бар он чаҳор курсии Лок Сабҳаро ба даст меорад;
-        Ҳизб дар чаҳор штат ҳамчун ҳизби давлатӣ эътироф мешавад.
6 ҳизби миллии эътирофшуда:
Мавқеи сиёсӣ: марказигаро.
Идеология: популизм, дунявият, миллатпарастӣ, сотсиализм
Соли таъсисёбӣ: ноябри 2012
Роҳбар: Арвинд Каҷривал.
Идеология: амбедкаризм, баробарӣ ва адолати иҷтимоӣ, худэҳтиромӣ
Соли таъсисёбӣ: апрели 1984
Роҳбар: Маяватӣ
Мавқеи сиёсӣ: ростгаро
Идеология: ҳиндутва (миллатгароии ҳиндуистӣ), гуманизми интегралӣ, консерватизм, антикоммунизм, консерватизми иҷтимоӣ, неолиберализм, популизми ростгаро
Соли таъсисёбӣ: апрели 1980
Роҳбар: Ҷагат Пракаш Надда
Мавқеи сиёсӣ: чапгаро
Идеология: коммунизм, марксизм-ленинизм, дунявият, интернатсионализми пролетарӣ, антикапитализм, сотсиализм
Соли таъсисёбӣ: ноябри 1964
Роҳбар: Ситарам Ечурӣ
Мавқеи сиёсӣ: марказигаро-чапгарои марказӣ
Идеология: ҳизби чатрӣ (муттаҳидсозандаи шаҳрвандони дорои ақидаҳои мухталиф), дунявият, прогрессивизм, либерализми иҷтимоӣ, демократияи сотсиалӣ, сотсиализми ведӣ, сотсиализми демократӣ
Роҳбар: Малликарҷун Харге
Соли таъсисёбӣ: январи 2013
Қувваҳои Мусаллаҳ
Қувваҳои Мусаллаҳи Ҳиндустон дар ҷаҳон ҷойи сеюмро ишғол намуда, аз артиш, флот ва қувваҳои ҳарбӣ-ҳавоӣ иборатанд. 1,460,350 нафар дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҳиндустон (ба ҳолати соли 2022) хидмат мекунанд. Ба ҷузъу томҳои ёрирасон воҳидҳои низомӣ, мудофиаи соҳилӣ ва фармондеҳии низомии стратегӣ дохил мешаванд. Захираҳои мобилизатсионии кишвар 770 миллион нафарро ташкил медиҳанд, ки 560 миллион нафари онҳо ба хидмати ҳарбӣ мувофиқанд.
Аз рӯи хароҷоти низомӣ дар соли 2021 Ҳиндустон пас аз ИМА, Чин ва Британияи Кабир дар ҷойи 4-ум (65,1 миллиард доллари ИМА) қарор гирифт. Ҳиндустон барои солҳои 2023-24 буҷаи низомии худро ба 72,6 миллиард доллари ИМА афзоиш дод.
Президенти Ҳиндустон Сарфармондеҳи олии Қувваҳои Мусаллаҳ мебошад.
Ҳиндустон воридкунандаи асосии силоҳ дар ҷаҳон аст, дар ҳоле ки 3/4 тамоми силоҳҳои воридшавандаи Ҳиндустон аз Россия сурат мегирад. Таъминкунандагони асосии низомӣ Россия, Фаронса, Исроил ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико мебошанд.
Соли 1974 Ҳиндустон аввалин озмоиши ҳастаиро анҷом дода, узви Клуби ҳастаӣ шуд. Озмоишҳои минбаъдаи зеризаминии силоҳи ҳастаӣ дар соли 1998 боиси таҳримҳои низомии байналмилалӣ алайҳи Ҳиндустон гардид, ки баъд аз сентябри соли 2001 тадриҷан қатъ карда шуданд. Ҳиндустон дар сиёсати ҳастаии худ ба қоидаи “якум истифода накардан” пойбанд аст. 10 октябри соли 2008 Паймони ҳамкориҳои ҳастаӣ миёни Ҳиндустон ва ИМА ба имзо расид, ки дар ниҳоят ба бунбасти кишвар дар соҳаи энергетикаи ҳастаӣ хотима бахшид.
Ҳиндустон муосиргардонии низомии худро идома медиҳад, гарчанде пешрафт дар баъзе соҳаҳо суст боқӣ мемонад. Қувваҳои Мусаллаҳ ҳам ба муқобили Чин ва ҳам бар зидди Покистон нигаронида шудаанд. Шумораи зиёди аскарони ҳарбӣ ҳанӯз ба таъмини амнияти дохилӣ машғуланд. Доктринаи артиш, ки дар охири соли 2018 нашр шуд, талаботи навро муайян кард, аз ҷумла барои “гурӯҳҳои ҷангии муттаҳидшуда” ва беҳтар кардани зарфиятҳои ҷанги киберӣ, ҷанги иттилоотӣ ва ҷанги радиоэлектронӣ.
Ҳиндустон дар баробари тақвияти сатҳи ҳамкориҳо дар бахшҳои амнияту мудофиа, барои боз ҳам боло бурдани иқтидори мудофиавии хеш, хусусан дар роҳҳои баҳрӣ, гомҳои устувор ниҳода истодааст. Ҳамин тариқ, 2 сентябри 2022 бо иштироки Сарвазири Ҳиндустон Н.Моди киштии сабуки бисёрфунксиявии ҳомили тайёраҳо (авианосец) “INS Vikrant”, ки мавриди таҳия ва сохтмони худии ҷониби ҳиндист, расман ба сафи нерӯҳои ҳарбӣ-баҳрии ин кишвар дар ш.Кочин ворид карда шуд. Бо вуҷуди ин, баъзе манбаъҳо мегӯянд, ки ин киштии азими ҳомили ҳавопаймоҳои низомӣ дар якҷоягӣ бо корхонаи россиягии “Невское ПКБ” ва ширкати италиявии “AVIO” таҳия гардидааст. Киштӣ дарозиаш 262 метр, бараш 62 метр ва ғунҷоиши обиаш тақрибан 45 ҳазор тоннаро ташкил дода, дорои чор турбинаи газӣ бо иқтидори 88 МВт ва суръати максималии 28 узел мебошад. Дар болои он метавонад то 30 дастгоҳи парвозӣ, аз ҷумла ҳавопаймову чархболҳои навъи гуногун ҷой гирифта, экипажи киштӣ қариб аз 1600 нафар иборат аст.
Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ
Ҳиндустон ҷумҳурии федеративист, ки аз 28 штат ва 8 ҳудуди иттифоқӣ (аз ҷумла ноҳияи пойтахтии миллии Деҳлӣ) иборат аст. Ҳама штатҳо ва се ҳудуди иттифоқӣ (ноҳияи пойтахтии миллии Деҳлӣ, Ҷамму ва Кашмир, Пондичерри) ҳукумати интихобшавандаи худро доранд. Панҷ ҳудуди иттифоқии боқимонда аз ҷониби маъмуре, ки ӯро мақомоти марказӣ таъйин мекунад, идора карда мешавад ва онҳо бинобар ин дар зери назорати бевоситаи Президенти Ҳиндустон мебошанд.
Дар соли 1956 штатҳои Ҳиндустон аз рӯи хатти забонӣ аз нав ташкил карда шуданд. Аз он вақт инҷониб сохтори маъмурӣ чандон тағйир наёфтааст.
Ҳамаи штатҳо ва ҳудудҳои иттифоқӣ ба воҳидҳои маъмурӣ ва ҳукуматӣ тақсим мешаванд, ки ноҳияҳо (округҳо) ном доранд. Дар Ҳиндустон зиёда аз 700 ноҳия (округ) мавҷуд аст. Ноҳияҳо дар навбати худ ба воҳидҳои хурдтари маъмурии “талук” ё дар баъзе ҷойҳо “теҳсил” ё “мандал” номдошта тақсим мешаванд.
Штатҳо мақомоти қонунгузор ва иҷроияи худро доранд. Штатро губернатор ҳукуматдорӣ мекунад, ки аз ҷониби Президенти Ҳиндустон ба муҳлати панҷ сол таъйин карда мешавад. Губернатор ҳукумати штатро бо сарварии нахуствазир аз ҳисоби аъзои ҳизби сиёсие, ки дар интихоботи маҳаллӣ пирӯз шудааст, таъсис медиҳад. Штатҳо парламентҳои якпалатагӣ ё дупалатагӣ доранд.
Салоҳияти парламентҳои штатҳо ҳама масъалаҳоро дар бар мегирад, ба истиснои сиёсати хориҷӣ, мудофиа, савдои беруна ва шаҳрвандӣ, ки дар доираи ваколати парламенти иттифоқии Ҳиндустон мебошанд.
Инчунин ҳудудҳои иттифоқии зерин мавҷуданд: ҷазираҳои Андаман ва Никобар, Дадра ва Нагар Ҳавели ва Даман ва Диу, Ҷамму ва Кашмир, Деҳлӣ (ноҳияи пойтахтии миллӣ), Ладакх, Лакшадвип, Пондичерри, Чандигарҳ.
Ҷуғрофия ва иқлим
Ҷойгиршавӣ
Қисми зиёди Ҳиндустон дар нимҷазираи Ҳиндустон (қораи Ҳинд) воқеъ аст. Бо обҳои Уқёнуси Ҳинд дар ҷануб, Баҳри Араб дар ҷанубу ғарб ва Халиҷи Бангол (ё Банғола) шуста мешавад. Ҳиндустон аз ҷониби ғарб бо Покистон, аз ҷониби шимолу-шарқ бо Чин, Непал ва Бутан ва аз ҷониби шарқ бо Бангладеш ва Мянма ҳамсарҳад мебошад. Ба ғайр аз ин, Ҳиндустон аз ҷониби ҷанубу ғарбӣ бо ҷазираи Малдив, аз ҷониби ҷануб бо Шри-Ланка ва аз ҷониби ҷанубу шарқӣ бо Таиланд, Мянма ва Индонезия (тариқи ҷазираҳои Андаман ва Никобар) сарҳадҳои баҳрӣ дорад.
Ҳудудҳои баҳсталаби штатҳои Ҷамму ва Кашмир ва минтақаи баландкӯҳи Ладакхи кишвар бо Афғонистон, Покистон ва Чин ҳамсарҳад мебошанд.
Иқлим
Дар Ҳиндустон чаҳор иқлими асосӣ ҳукмфармост: тропикии намнок, тропикии хушк, муссони субтропикӣ ва баландкӯҳ. Дар ағлаби ҳудуди Ҳиндустон се фасл дида мешавад: гарм ва намнок бо бартарии муссони ҷанубу ғарбӣ (июн-октябр); нисбатан салқин ва хушк бо бартарии шамоли пассати шимолу шарқ (ноябр-феврал); ҳарорати хеле сӯзон ва хушки гузаранда (март-май).
Минтақаҳои табиӣ-ҷуғрофӣ, наботот ва ҳайвонот
Ҳиндустон дар минтақаи зооҷуғрофии Ҳинду Малай ҷойгир буда, дар ин қитъаи олам аз пиряхҳо то биёбонҳо, аз кӯҳҳои баландқуллатарин то дашту водиҳо дида мешавад.
Релиеф: Қисми ҷанубии кишвар аз дашту водиҳо иборат аст. Дар шимол кӯҳҳои Ҳимолой бо қуллаҳои барфпӯшу пиряхдор ҷойгиранд. Дар ғарби мамлакат биёбонҳо зиёданд. Қисмати шарқӣ бошад ҷангалҳои тропикиро дар бар мегирад.
Ҳамагӣ дар ҳудуди Ҳиндустон метавон ҳафт минтақаи гуногун аз рӯи ландшафт мушоҳида кард:
-        Ноҳияи кӯҳии Шимолӣ бо шумули Ҳимолой ва Қарақорум;
-        Биёбони бузурги ҳиндӣ;
-        Пуштакӯҳи Декан;
-        Соҳилҳои Шарқӣ ва Ғарбӣ;
-        Ҷазираҳои ҳамшафат (Никобар, Андаман ва Лакшадвип).
Қариб 60% ҳудуди кишвар дар манотиқи кӯҳӣ қарор гирифтааст. Силсилакӯҳҳои Ҳиндустон: Ҳимолой, Қарақорум, Виндҳя, Аравали, Сатпура, Ассом, Гатҳои Шарқӣ ва Ғарбӣ.
Дар баландиҳои кӯҳҳои Ҳимолой пиряхҳо ҷой гирифтаанд, ки оби онҳо чунин дарёҳои бузурги кишвар, ба монанди Ганг ва Браҳмапутраро шодоб мегардонад. Баландтарин қуллаи Ҳиндустон, Канченҷанга (8,586 м. аз сатҳи баҳр) дар минтақаи Ҳимолой ҷойгир аст.
Обҳои дохилӣ: Кӯлу дарёҳои Ҳиндустон нақши муҳимро дар ҳаёти ҳиндуён мебозанд. Ба туфайли онҳо саҳрову киштзорҳо дар фасли хушкӣ шодоб мегарданд, онҳоро барои боркашонии молу коло истифода мекунанд, баъзеи дарёҳо ҳатто муқаддас ҳастанд.
Шабакаи дарёҳои Ҳиндустон басо зич буда, тахминан 90% ҳудуди он ба ҳавзаи Халиҷи Бангол ва Баҳри Араб тааллуқ дорад. Беш аз 70% кишвар ба ҳавзаи Бангол (дарёҳои Ганг (дарозиаш 2,5 ҳазор км), Годавари (1465 км), Кришна (1401 км), Браҳмапутра (916 км)), тақрибан 20% ба ҳавзаи Баҳри Араб (Ҳинд (1,1 ҳазор км), Нармада, Тапти ва дигарон) дохил мешавад. Камтар аз 10% бошад ба минтақаҳои резиши дохилӣ: асосан Биёбони Тар ва заминҳои баҳснок дар платои Ақсойчин.
Биогуногунӣ: Ҳиндустон як кишвари мегамухталиф (аз лиҳози биогуногунӣ ё танаввуи биологӣ) буда, аз зумраи 17 кишвари камназири олам эътироф шудааст, ки онҳо дорои гуногуншаклии баланди биологӣ ва навъҳои зиёди танҳо хоси онҳо, яъне сирфан маҳаллӣ ё эндемикӣ ҳастанд. Ҳиндустон макони зисти 8,6% тамоми намудҳои ширхӯрон, 13,7% намуди паррандагон, 7,9% намуди хазандагон, 6% намуди амфибияҳо, 12,2% намуди моҳиҳо ва 6,0% тамоми навъҳои рустаниҳои гулдор мебошад. Сеяки навъҳои рустаниҳои Ҳиндустон эндемикӣ (танҳо хоси ҳамин маҳал) мебошанд.
Зичии баланди аҳолии Ҳиндустон ва таҳаввули ландшафтҳои табиӣ боиси коста гардидани олами ҳайвоноти ваҳшии ин кишвар гардид. Дар даҳсолаҳои охир тавсеаи фаъолияти иқтисодии инсон ба олами ваҳшии кишвар хатар эҷод кардааст. Дар ҷавоб як катор боғҳои миллӣ ва мамнуъгоҳҳо ташкил карда шуданд. Дар айни замон дар Ҳиндустон зиёда аз 500 боғ (парк) ва мамнуъгоҳҳои миллӣ, аз ҷумла 13 мамнуъгоҳи биосферӣ мавҷуд аст, ки чортои онҳо ба шабакаи умумиҷаҳонии мамнуъгоҳҳои биосферии ЮНЕСКО дохил мешаванд; 25 ботлоқзор тибқи муқаррароти Конвенсияи Ромсар расман ҳамчун объектҳои муҳофизатшаванда ба қайд гирифта шудааст.
Иқтисод
Ҳиндустон панҷумин иқтисоди калонтарин дар ҷаҳон аз рӯи ММД номиналӣ (3,737 триллион доллари ИМА, арзёбии соли 2023) ва сеюмин аз рӯи паритети қобилияти харидорӣ (13,033 триллион доллар, арзёбии соли 2023) мебошад. ММД ба ҳар сари аҳолӣ: 2,601 доллари ИМА (номиналӣ; арзёбии 2023) ва 9,073 доллари ИМА (аз рӯи паритети қобилияти харидорӣ; арзёбии 2023)-ро ташкил медиҳад.
ММД аз рӯи бахшҳо: Кишоварзӣ: 18,8%, Саноат: 28,2%, Хидматрасонӣ: 53% (соли молиявии 2021-22)
Сатҳи таваррум: 5,66% (марти 2023)
Сатҳи бекорӣ: 7,86% (марти 2023)
Соҳаҳои асосии саноат: нассоҷӣ ва бофандагӣ; кимиёвӣ; кишоварзӣ, хӯрокворӣ ва коркарди озуқаворӣ; пӯлод; нақлиёт; таҷҳизот(-и нақлиёт ва алоқа); чарм; семент; сохтмон; истихроҷи маъдан; нафт ва маҳсулоти нафтӣ; мошинсозӣ ва техника (аз ҷумла мошинҳои кишоварзӣ, тракторҳо ва мошинҳои сохтмонӣ); нармафзор; дорусозӣ, асбобҳои тиббӣ ва илмӣ; масолеҳи истеъмолии халқ.
Молҳои асосии саноатии барои содирот равонашуда маҳсулоти кимиёвӣ, пӯлод, мошин ва таҷҳизот, воситаҳои нақлиёт, техникаи маишӣ ва электроника, трактор, либос ва доруворӣ мебошанд.
Аз замони истиқлол дар соли 1947 то соли 1991, ҳукуматҳои пайдарпай ба иқтисоди нақшавии шӯравӣ пайравӣ мекарданд ва сиёсати иқтисодии ҳимоятгарона (протексионистӣ) бо дахолати густурдаи давлат ва танзими иқтисодиро пешбарӣ менамуданд. Анҷоми ҷанги сард ва буҳрони шадиди тавозуни пардохт дар соли 1991 боиси ҷорисозии либерализатсияи васеи иқтисодӣ дар Ҳиндустон гардид. Аз оғози асри XXI афзоиши миёнаи солонаи ММД аз 6 то 7 фоизро ташкил дод.
Ҳиндустон дорои панҷумин захираи бойтарини асъори хориҷӣ дар ҷаҳон ба маблағи 561 миллиард доллари ИМА мебошад. Дар соли 2022, Ҳиндустон 6-умин бузургтарин воридоткунанда ва 9-умин бузургтарин содироткунанда дар олам буд.
Бо 476 миллион нафар коргарон қувваи кории Ҳиндустон ҷойи дуюмро дар ҷаҳон ишғол мекунад. Ҳиндустон яке аз кишварҳои соҳиби шумораи зиёди миллиардерҳо ва нобаробарии шадиди даромаднокӣ дар ҷаҳон маҳсуб меёбад.
Ба соҳаи хоҷагии қишлоқ қариб 45% қувваи корӣ равона шудааст, ки он 18,8% ҳаҷми ММД-ро таъмин мекунад. Кишти асосии Ҳиндустонро гандум ва биринҷ ташкил медиҳанд. Инчунин ба зироат ва кишти асосӣ дохил мешаванд: найшакар, офтобпараст, лубиё, кишти пахта, қаҳва, чой, каучуки табиӣ, банан. Ҳиндустон аз ҷиҳати истеҳсоли шакар дар ҷаҳон ҷойи дуюмро ишғол менамояд.
Чорводорӣ нақши муҳимро дар соҳаи кишоварзии Ҳиндустон мебозад. Аз рӯи шумораи чорвои калони шохдор Ҳиндустон дар дунё дар ҷойи аввал меистад.
Савдои беруна
Дар соли 2022 даҳ шарики бузургтарини тиҷоратии Ҳиндустон Иёлоти Муттаҳидаи Амрико (ИМА), Чин, Амороти Муттаҳидаи Араб (АМА), Арабистони Саудӣ, Россия, Олмон, Ҳонконг, Индонезия, Кореяи Ҷанубӣ ва Малайзия буданд.
Вайт (дарё)
Вайт (White Drin) — номи дарёе аст, ки дар давлати Козово ба Албания равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Козово
Шиллонг
Шиллонг (англ. Shillong Шиллонг, хинди, бенг. শিলং) - шаҳр дар дур шимолу шарқи Ҳиндустон, пойтахти иёлати Меғалая. Маркази маъмурии ноҳияи кӯҳҳои Шарқии Кҳаси. Гумон меравад, ки кӯҳҳои атрофи Шиллонг ба кӯҳҳои Шотландия монанданд, аз ин рӯ Шиллонг бо номгузории "Шотландия Шарқӣ" ном баровардааст.
Ҳиндустон
Савдои беруна
Сохтори содироти мол:
Истеҳсолкунандагон 70,8%,
Шиллонг
Таърих
Тибқи урфу одатҳои маҳаллӣ, Шиллонг ба худои маҳаллӣ Шиллонг номгузорӣ шудааст, ки тибқи афсона дар деҳае дар наздикии Биси бокира таваллуд шудааст. Рушди босуръати Шиллонг пас аз дар ин ҷо аз ҷониби Бритониё сохта шудани як истгоҳи роҳи оҳани шаҳрвандӣ, дар соли 1864, оғоз ёфт. Дар соли 1874, ҳангоми ташаккули қаламрави Ассам, комиссари олии вилоят Шиллонгро пойтахти Ассам интихоб кард, чунки ҷойгир будани он дар байни водиҳои Брахмапутра ва дарёҳои Сурам ва аз сабаби иқлими он, ки аз иқлими аксари тропикии Ҳиндустон сардтар аст. Дар 1878 мунисипалитети Шиллонг таъсис дода шуд
Ҳиндустон
Савдои беруна
Сӯзишворӣ ва маҳсулоти кӯҳӣ 17,3%
Маҳсулоти кишоварзӣ 11,5%
Шиллонг
Таърих
Шиллонг дар вақти заминҷунбии Ассам 12 июни соли 1879 осеб дидааст. Ҳангоми заминҷунбӣ 27 нафар сокинони шаҳр мурданд ва бедарак шуданд.
Ҳиндустон
Савдои беруна
Дигарон 0,4% (с. 2019)
Шарикони асосии содирот:
Шиллонг
Таърих
Шиллонг ҳамчун пойтахти Ассам то соли 1972 боқӣ монд, вақте ки 21 январ иёлати Меғалая таъсис ёфт. Шиллонг пойтахти иёлати нав гардид ва пойтахти Ассам бошад ба Диспур кӯчид.
Хусусияти физикӣ-ҷуғрофӣ
Шиллонг дар кӯҳҳои Ассам, дар қисми марказии платои Шиллонг, ягона сохтори кӯҳӣ дар қисми шимолии "сипари Ҳиндустон" ҷойгир аст. Шиллонгро ҷангалҳои санавбар иҳота мекунанд. Баландии миёна аз сатҳи баҳр 1446 метр аст. Баландтарин нуқтаи шаҳр қуллаи Шиллонг бо баландии 1,966 м аст. 60 км дуртар аз Шиллонг яке аз ҷойҳои срнамноктарини ҷаҳон, шаҳри Черапундҷӣ - дар як сол 12 ҳазор мм бориш, ҳарчанд дар худи Шиллонг 2400 мм бориш меафтад. Ҳарорати миёнаи моҳи январ +4... +16, июл - +18... +24. Ҷангалҳои тропикӣ, буттаҳо. Курорти иқлимии кӯҳӣ мавҷуд ҳаст.
Ҳиндустон
Савдои беруна
ИМА 16,89%
АМА 6,77%
Шиллонг
Аҳолӣ
Тибқи барӯйхатгирии дар Ҳиндустон, соли 2011 аҳолии шаҳр 143,007 нафарро ташкил медиҳад. Аҳолии пойтахти атрофи Шиллонг 354,325 сокинон (2011), ки аз онҳо мардон 176 591 нафар ва занон 177 734 аст. Сатҳи маълумотнокӣ 86%, дар байни мардон 85%, занон дар байни занон 92.34%. 13% аҳолиро кӯдакони то 6-сола ташкил медиҳанд.
Ҳиндустон
Савдои беруна
Чин 3,45%
Бангладеш 3,38%
Шиллонг
Аҳолӣ
Хаши аксарияти аҳолии Шиллонгро ташкил медиҳад, аммо ҳиссаи онҳо дар аҳолӣ аз сабаби ворид шудани шумораи зиёди муҳоҷирон аз дигар давлатҳои Ҳиндустон коҳиш ёфтааст. Аксарияти имондорон масеҳиёнанд. Масеҳиёнро пресвитерианҳо ва дигар протестантҳо, инчунин католикҳои Рум намояндагӣ мекунанд.
Ҳиндустон
Савдои беруна
Нидерланд 3,37%
Шиллонг
Нақлиёт
Роҳҳои автомобилгард дар шимол Шиллонгро бо Гуваҳати ва дар ҷануб бо Агартала мепайвандад. 30 км дуртар аз шаҳр фурудгоҳи Амрои вуҷуд дорад ( рамзи ICAO = VEBI; рамзи IATA = SHL), ки инчунин бо пойгоҳи ҳавоии Барапанӣ маълум аст - қароргоҳи Фармондеҳии ҳавоии Шарқии Ҳиндустон.
Фарҳанг
Шиллонгро пойтахти худписанди мусиқии рок ҳиндӣ меноманд. .
Эзоҳ
Аз Википедияи русӣ
Гурӯҳ:Пойтахтҳои иёлатҳо ва ва қаламравҳои иттифоқӣ Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ҳиндустон
Ҳиндустон
Савдои беруна
Дигарон 66,14% (с. 2021-22)
Воридот: 892,18 миллиард доллари ИМА (с. 2022-23)
Сохтори воридоти мол:
Маҳсулоти кишоварзӣ 5,7%
Сӯзишворӣ ва маҳсулоти кӯҳӣ 36,5%
Истеҳсолкунандагон 49,4%
Дигар 8,3% (с. 2019)
Шарикони асосии воридот:
Чин 14,07%
ИМА 7,21%
Россия 6,32%
Арабистони Саудӣ 5,97%
Дигарон 59% (с. 2022-23)
Қарзи умумии беруна
617,1 миллиард доллари ИМА ё 19,4% ММД (с. 2022 бо тамоюли камшавии мусбат)
Аҳолӣ
Шумораи аҳолӣ – 1 млрд. 425 млн. нафар (ба ҳолати арзёбии январи 2023)
Афзоиши солона – 0,7%-0,8%
Аҳолии Ҳиндустон аз соли 2001 то 2011, 17,64% афзоиш ёфт, дар муқоиса бо афзоиши 21,54% дар даҳсолаи қаблӣ (1991–2001).
Таваллуд – 16,42 ба 1000 нафар (арзёбии соли 2021)
Дар Ҳиндустони марказӣ ва шарқӣ сатҳи баланди таваллуд хос аст, дар ҳоле ки дар ҷануби Ҳиндустон асосан паст аст.
Фавт – 9,42 ба 1000 нафар (арзёбии соли 2021)
93 духтур ба 100,000 нафар аҳолӣ рост меояд
Давомнокии миёнаи умр – 70 сол: 68,7 сол барои мардҳо ва 71,5 сол барои занҳо.
Аксарияти аҳолӣ (қариб 70%) дар деҳот сокинанд.
Тибқи барӯйхатгирии аҳолии соли 2011, дар Ҳиндустон зиёда аз 53 агломератсияи шаҳрии дорои аҳолии зиёда аз 1-миллионнафара мавҷуданд. Бино ба арзёбии www.indiaconvey.com ба ҳолати соли 2022, калонтарин шаҳрҳо аз лиҳози аҳолӣ: Мумбай (24,5 млн.), Деҳлӣ (21 млн.), Колката (14,9 млн.), Бангалор (14,2 млн.), Ҳайдаробод (13,9 млн.), Аҳмадобод (11,5 млн.) ва Ченнай (9,7 млн.).
Аз ҷиҳати гуногунии фарҳангӣ, забонӣ ва генетикӣ Ҳиндустон дар ҷаҳон пас аз қитъаи Африқо ҷойи дуюмро ишғол мекунад.
Сатҳи миёнаи саводнокии аҳолии Ҳиндустон 64,8% (53,7% барои занон ва 75,3% барои мардон) мебошад. Сатҳи баландтарини саводнокӣ дар штати Керала (94%) ва пасттарин дар штати Биҳар (64%) мушоҳида мешавад.
Таркиби гендерии аҳолӣ бо зиёд будани шумораи мардон нисбат ба шумораи занон тавсиф мешавад. Аҳолии мардон 51,5 фоиз ва занон 48,5 фоизро ташкил медиҳад.
Ҳиндустон – кишвари сермиллат аст. Халқҳои бузургтарин: ҳиндустониҳо, банголиҳо, маратҳиҳо, телугу, тамилиҳо, ҷатҳо, гуҷаротиҳо, каннадаҳо, панҷобиҳо ва ғайра.
Сайёҳӣ ва мероси фарҳангӣ-таърихӣ
Сайёҳӣ дар Ҳиндустон барои иқтисодиёти кишвар бахши муҳим буда, босуръат рушд меёбад. Шӯрои ҷаҳонии сафару саёҳат (The World Travel and Tourism Council) арзёбӣ кардааст, ки дар соли 2021 сайёҳӣ 170 миллиард доллари ИМА ё 5,8% ММД-и Ҳиндустонро тавлид карда, теъдоди 32,1 миллион ҷойҳои кориро дастгирӣ намудааст.
Зиёда аз 17,9 миллион сайёҳи хориҷӣ дар соли 2019 ба Ҳиндустон дар муқоиса бо 17,4 миллион дар соли 2018 омадааст. Бинобар пайомадҳои ҳамагирии бемории сироятии коронавирус, дар солҳои 2021 ва 2022 шумораи сайёҳони ба Ҳиндустон ташрифоварда тақрибан 6-7 миллион нафарро солона ташкил дод.
Дар соли 2012 маҷаллаи “National Geographic Traveller”  штати Кераларо яке аз “даҳ мавзеи биҳиштосои ҷаҳон” ва “50 макони ҳатмии тамошо дар тӯли ҳаёт” номид. Дар соли 2014, Тамил Наду, Маҳараштра ва Уттар Прадеш штатҳои маъмултарини боздид барои сайёҳон буданд. Деҳлӣ, Мумбай, Ченнай, Агра ва Ҷайпур панҷ шаҳри аз ҳама бештар диданибоби сайёҳони хориҷӣ дар соли 2015 буданд.
Индекси сафарҳо ва рушди сайёҳии Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ дар соли 2021 Ҳиндустонро дар байни 117 кишвар дар ҷойи 54-ум муқаррар кардааст.
Ба ҳолати соли 2022, дар Ҳиндустон 40 мавзеи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО мавҷуданд. Аз инҳо 32-тоаш фарҳангӣ, 7-тоаш табиӣ ва яктоаш, Боғи миллии Канченҷанга макони навъи омехта мебошад. Ҳиндустон аз рӯи шумораи объектҳои ба феҳристи ЮНЕСКО шомилшуда дар ҷаҳон шашум аст. Аввалин маконҳои ба феҳрист воридшуда ғорҳои Аҷанта, ғорҳои Эллора, қалъаи Агра ва Тоҷ Маҳал буданд, ки ҳама дар иҷлосияи Кумитаи мероси ҷаҳонӣ дар соли 1983 сабт гардидаанд.
Деҳлӣ
Пойтахти Ҳиндустон шаҳри Деҳлӣ ҳам меъмории замонавӣ ва ҳам бостониро дар худ муттаҳид мекунад. Деҳлӣ “дегхонаи пурҷӯши фарҳангҳост”. Деҳлӣ дар давраҳои пешин пойтахти империяҳои гуногун буд, ки ин омил дар шаҳр, меъморӣ ва фарҳанги он асар гузоштааст. Чунин ёдгориҳои таърихию фарҳангии пойтахти Ҳиндустон, аз қабили Туғлақобод, Қутби Манор, Пурана Кила, Боғҳои Лодӣ, Ҷама Масҷид, Оромгоҳи Ҳумоюн, Қалъаи Сурх (Ред Форт) ва Оромгоҳи Сафдарҷанга то имрӯз боқӣ мондаанд. Дар Деҳлӣ инчунин як қатор ёдгориҳои муосир мавҷуданд, ки дар байни онҳо: Ҷантар Мантар, Дарвозаи Ҳиндустон, Раштрапати Бҳаван, маъбади Лакшми Нараяна, маъбади Лотус ва Акшардҳам.
Деҳлии Нав бо меъмории навъи британиягӣ-мустамликавӣ, роҳҳои васеъ ва гулгаштҳои сабз машҳур аст. Ин шаҳр макони ниҳодҳои сиёсӣ, осорхонаҳои миллӣ, маъбадҳои ҳиндуӣ, зиёратгоҳҳои исломӣ, боғҳои сабз ва марказҳои савдои муосир мебошад.
Дар Деҳлӣ оромгоҳҳои валии суфӣ аз тариқати Чиштия, Низомуддин Авлиё (1238-1325), шоирони барҷастаи тоҷику форс Амир Хусрави Деҳлавӣ (1253-1325), Мирзо Абдулқодири Бедил (1644-1720) ва Зебуниссо (1639-1702) ҷой гирифта, солона аз ҷониби пайравону мухлисони сершумор зиёрат мешаванд.
Ҷамму ва Кашмир
Водии Кашмир – макони хушманзара дар байни кӯҳҳои Ҳимолой ва қаторкӯҳҳои Пир-Панҷал мебошад. Мавзеи мазкур бо туризми экологӣ машҳур аст. Сайёҳон аз боғҳои империяи Муғулҳо, кӯлҳо, ҷангалҳои бокира, марғзорҳои баландкӯҳ дар доманакӯҳҳои Ҳимолой аз ҳама бештар дидан мекунанд. Дар водӣ бисёр маъбадҳо ва зиёратгоҳҳои қадим мавҷуданд.
Ладакх бо Тибети Чин ҳамсарҳад аст. Ладакхро тақрибан ҳамчун “кишвари ағбаҳои баланд” тарҷума кардан мумкин аст. Ин минтақаи баландкӯҳ (бо тағйири баландиҳо аз 2750 метр аз сатҳи баҳр дар Каргил то 7672 метр дар Сасир-Кангри) байни Қарақорум ва Ҳимолой ҷойгир аст. Ладакхро аз сабаби шабоҳат доштанаш бо фарҳанг ва табиати Тибет баъзан “Тибети хурд” меноманд. Дар гузашта аз сабаби мавқеи ҷойгиршавиаш дар чорроҳаи масирҳои тиҷоратӣ аксар вақт нақши муҳими стратегӣ мебозид. Дар ин минтақаи баландкӯҳ дини буддоӣ паҳн шудааст (тақрибан 35 монастири буддоӣ мавҷуд аст).
Мероси таърихӣ ва фарҳангӣ
Тоҷ Маҳал яке аз мавзеъҳои тамошобоби машҳури Ҳиндустон аст ва инчунин яке аз беҳтарин дастовардҳои меъмории Ҳиндустон ба ҳисоб меравад. Он дар Агра дар штати Уттар Прадеш ҷойгир аст. Мақбараи Тоҷ Маҳал дар байни солҳои 1631-1653 бо дастури ҳоким Шоҳ-Ҷаҳон ба ифтихори ҳамсараш Мумтоз-Маҳал сохта шудааст.
Фотеҳпур-Сикри шаҳр ва ноҳияи мунисипалӣ дар ноҳияи Аграи штати Уттар Прадеши Ҳиндустон аст. Он дар замони ҳукмронии Акбари I дар солҳои 1571-1585 пойтахти Империяи Муғулҳо буд.
Варанаси – шаҳри асосии минтақаи ҳамном дар шимолу шарқи Ҳиндустон (Уттар Прадеш) – шаҳрест, ки барои ҳиндуҳо, ба мисле ки Ватикан барои католикҳо, аҳаммият дорад, маркази таълимоти браҳманӣ аст. Он як шаҳри муқаддас барои буддоиён ва ҷайнҳо ҳисобида мешавад, муқаддастарин мавзеи ҷаҳон дар таълимоти ҳиндуӣ (ҳамчун маркази Замин дар космологияи ҳиндуиҳо). Яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон ва эҳтимолан қадимтарин шаҳр дар Ҳиндустон (тақрибан таърихи 5000-сола дорад).
Маъбади Маҳабодҳӣ як маъбади машҳури буддоӣ дар Бодҳ-Гая (штати Биҳар) аст, ки дар маконе ҷойгир аст, ки Гаутама Сиддҳартҳа ба авҷи маърифат расида ва Буддо шуд.
Мемориали Виктория ёдгории маликаи британиягӣ Виктория аст, ки унвони императории Ҳиндустонро низ дошт. Ҳоло он ҳамчун осорхона истифода мешавад ва яке аз ҷойҳои ҷолиби сайёҳии Колката мебошад.
Раводиди электронии сайёҳӣ (e-Tourist Visa)
Ҳамчун тадбири муассир барои рушди сайёҳӣ, ҳукумати Ҳиндустон моҳи ноябри соли 2014 сиёсати нави раводидро амалӣ кард. Он ба сайёҳон ва соҳибкорону тоҷирон имкон дод, ки дар 28 фурудгоҳи байналмилалӣ бо дарёфти Иҷозатномаи электронии сафар (Electronic Travel Authorisation, ETA) бидуни боздид аз консулгарии Ҳиндустон ё маркази раводид пеш аз ворид шудан “раводид ҳангоми расидан”-ро ба даст оранд. Дар моҳи апрели соли 2015, нақшаи “раводид ҳангоми расидан” ба “раводиди электронии сайёҳӣ” (ё “e-TV”) номиваз карда шуд.
Низоми раводиди электронии сайёҳӣ аз сайёҳ талаб мекунад, ки дар торнамои бехатари Ҳукумати Ҳиндустон, на камтар аз чор то сӣ рӯз пеш аз таърихи сафар онлайн барои раводид муроҷиат кунад. Дар ҳолати тасдиқ гардидан, меҳмон бояд раводиди тасдиқшударо бо ҳуҷҷатҳои сафари худ чоп кунад. Ин раводид ба дорандагони “ETA” имкон медиҳад, ки дар ҳама ҷо дар Ҳиндустон ба муддати 90 рӯз, ба истиснои шаҳрвандони ИМА, Британияи Кабир, Ҷопон ва Канада, ворид шаванд. Шаҳрвандони кишварҳои номбаршуда метавонанд дар як вақт то 180 рӯз бимонанд. “ETA”-ро дар як соли тақвимӣ ду маротиба гирифтан мумкин аст.
Скородное (ноҳияи Губкинск)
Скородное — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Ҳиндустон
Забонҳо ва динҳо
Конститутсияи Ҳиндустон 21 забони расмиро муайян кардааст, ки қисми зиёди аҳолӣ бо онҳо ҳарф мезананд ё мақоми классикӣ доранд.
Ҳиндӣ – забони сергуфтортарин дар Ҳиндустон. Ба забони ҳиндӣ тақрибан 44 % аҳолӣ сухан мегуянд.
Омори дорандагони забонҳо аз лиҳози аҳолии ҳамчун забони якуми муошират тибқи барӯйхатгирии соли 2011 чунин аст: ҳиндӣ (528 млн., 43,6% аҳолӣ), банголӣ (97,2 млн., 8%), маратҳӣ (83 млн., 6,9 %), телугу (81 млн., 6,70%), тамилӣ (69 млн., 5,70%), гуҷаротӣ (55,4 млн., 4,58%), урду (50,7 млн., 4,19%), каннада (43,7 млн., 3,61%), ория ё одия (37,5 млн., 3,10%), малаялам (35 млн., 2,9%), панҷобӣ (33,1 млн., 2,8%), ассомӣ (15,3 млн., 1,3%).
Тақрибан 80% аҳолӣ ба дини ҳиндуизм, 14% ба ислом, 2,4% ба масеҳӣ, 2% ба сикхизм, 0,7 % ба буддизм эътиқод доранд.
Скородное (ноҳияи Губкинск)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Губкинск
Ҳиндустон
Идҳо
Ҳиндустон давлати сермиллат ва бисёрфарҳангӣ аст, бинобар ин дар ин кишвар идҳои динҳои гуногун таҷлил карда мешаванд. Ба ғайр аз идҳои динӣ, Ҳиндустон се ҷашни расмии миллӣ дорад: Рӯзи истиқлоли Ҳиндустон (15 август), Рӯзи Ҷумҳурӣ (26 январ) ва зодрӯзи Ганди (2 октябр). Дар байни идҳо, ки гуногунрангии дурахшони фарҳангӣ ва динии Ҷумҳурии Ҳиндустонро ифода мекунанд, асоситаринашон зеринанд (бо тартиби маъруфият дар сатҳи миллӣ): идҳои ҳиндуӣ – Дивали (Фестивали чароғҳо, пирӯзии некӣ аз болои бадӣ), Ганеша-чатуртхи (бахшида ба бути ҳиндуии Ганеша бо каллаи фил, таҷассумкунандаи ҳикмат, фаровониву шукуфоӣ ва комёбӣ; давраи таҷлил август-сентябр), Ҳоли (Фестивали баҳории рангҳо), Угади (иди соли нав), Дуссехра (Дасера, Дурга пуҷа), Санкранти (Понгал; иди ҳиндуии ҳосил), инчунин идҳои мусулмонӣ – иди саиди Фитр ва иди Қурбон, Муҳаррам ва Рамазон.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё Гурӯҳ:Осиёи Ҷанубӣ Гурӯҳ:Ҳиндустон Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
Қатъномаи 262 Шӯрои Амният
Қатъномаи 262 Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 31 декабр 1968 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Вазъияти Ховари Миёна аст. Ин қатънома тайи нишасти 1462-‌ум бо 15 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 0 мумтанеъ тасвиб шуд.
Фурудгоҳи обе дурст ковогомо лик
Фурудгоҳи обе дурст ковогомо лик (Dorset/Kawagama Lake (Old Mill Marina) Water Aerodrome) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст, ки як бонди фуруди об дорад. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 355 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Заважерес (ноҳияи Коношский)
Заважерес (Заважерец) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Коношский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Коношский Гурӯҳ:Ноҳияи Коношский
Пауло Рангел (футболбоз)
Пауло Рангел До Насименто Гонес (Paulo Rangel do Nascimento Gomes; 4 феврали 1985, Белен Пара, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 4 феврал Гурӯҳ:Зодагони соли 1985 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Буавишта Гурӯҳ:Бозингарони БФ Varzim S.C. Гурӯҳ:Бозингарони БФ Maia Гурӯҳ:Бозингарони БФ Lousada Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Културал Еспорте Клубе Бараунас Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Културал Э Дэспортива Потигуар Гурӯҳ:Бозингарони БФ Дибба Ал Ҳисн Спoртс Клуб Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cанта Круз Футебол Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ São Raimundo Esporte Clube Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cан Жозе Еспорте Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Muangthong United F.C. Гурӯҳ:Бозингарони БФ Перак ФА Гурӯҳ:Бозингарони БФ Селангор ФА Гурӯҳ:Бозингарони БФ Теренгану ФА Гурӯҳ:Бозингарони БФ Johor Darul Takzim F.C. Гурӯҳ:Бозингарони БФ Лондрина Еспорте Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Nakhon Ratchasima F.C.
Сосновка (ноҳияи Вигонич)
Сосновка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Вигонич, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Вигонич ‎
Олисавино (ноҳияи Колчугин)
Олисавино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Колчугин, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Колчугин
Advanced Aviation Explorer
Advanced Aviation Explorer (Advanced Aviation Explorer) — як ҳавогарди сохтаи Advanced Aviation дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Ин ҳавогард дар 1990 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо
Колмаково (деҳа)
Колмаково (Колмаково) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноуфимский, вилояти Свердловск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Красноуфимский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Михаил Игнатев
Михаил Василевич Игнатев (Михаил Васильевич Игнатьев, 8 январи 1962, деҳаи Малие Торхани, ноҳияи Чебоксарӣ, ҶМШС Чувашистон, РСФСР, СССР — 18 июни 2020, Санкт-Петербург, Русия ) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Русия. Сарвари Ҷумҳурии Чувашистон (2010-2020).
Эзоҳ
Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2020 Гурӯҳ:Даргузаштагони 18 июн Гурӯҳ:Зодагони соли 1962 Гурӯҳ:Зодагони 8 январ
Хотираи дастраси аҳёнӣ
thumb|RAM Хотираи дастраси аҳёнӣ Хотираи дастраси аҳёнӣ - RAM Фазо дар компютер барои муваққатан нигоҳ доштани маълумот ва ё информатсия, дар ҳоле ки компютер омодаи кор бошад.
Алмос Абдуллоев
Алмос Абдуллоев — мутриб, оҳангсоз, омӯзгор, донандаи мусиқии мардумӣ ва Шашмақом, Арбоби шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1994)
Зиндагинома
Алмос Абдуллоев фориғуттаҳсили Омӯзишгоҳи мусиқии Самарқанд (1956), Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1983), Ӯ солҳои тулонӣ навозанда, мутриби Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1970—1975), муддате дар институти мусиқии мардумии Ироқ тадрис намуда, ромишгар, роҳбари мусиқӣ, роҳбари бадеӣ, муаллим — ромишгари дастаи мақомхонон, ансамбли давлатии «Шашмақом» (Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон 1979—2002, 2004—2005), муаллими гурӯҳи мусиқии суннатии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1983—2002), досент ва мудири кафедраи мусиқии суннатии Консерваторяи миллии Тоҷикистон (2003—2007). Алмос Абдуллоев ширкаткунанда дар даҳаҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар РСФСР, Узбекистон, Қирғизистон, Белоруссия, рӯзҳои фарҳанги тоҷик дар Русия (2005), ЮНЕСКО (Париж, 2005), 2 — симпозиуми байналмилалии мусиқишиносӣ (Самарқанд, 1983,1987), симпозиум ва фестивали байналмилалии мусиқӣ ба ифтихори 1400-солагии Борбад (Душанбе, 1990), Исфара (2003). Ӯ мусаннифи чандин суруду оҳангҳо ва асари силсилавии му-сиқии «Ҳиҷоз» (2000) буда, дар инкишофи мусиқӣ, толибони ҷавони мусиқӣ саҳми хоса дошта, барои хидматҳои шоёнаш бо ифтихорномаю мукофотҳои ҶТ, мамолики хориҷӣ (Эрон, Ироқ) сарфароз шудааст. Алмос Абдуллоев ба кишварҳои зиёди Шарқу Ғарб, ҷумҳуриҳои собиқ Шуравӣ дар ҳайати дастаҳои ҳунарӣ сафар намудааст.
Ҳоло ба ҳайси дотсенти Косерватория миллии Тоҷикистон кор карда истодааст.
Адабиёт
Гурӯҳ:Омӯзгорон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон Гурӯҳ:Олимони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода Гурӯҳ:Шашмақом Гурӯҳ:Арбобони ҳунари Тоҷикистон
Каргас
Сарчашма
Гурӯҳ:Парандаҳо
Фурудгоҳи кӯ-ний
Фурудгоҳи кӯ-ний (Kuum-Ni Airport) — фурудгоҳи низомӣ  аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Куриёи Шимолӣ қарор дорад, ва дар баландии 20 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Curtiss-Wright C-76 Caravan
Curtiss-Wright C-76 Caravan (Curtiss-Wright C-76 Caravan) — як ҳавогарди сохтаи Curtiss-Wright дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард United States Army Air Forces будааст. Ин ҳавогард дар 1943-5-3 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Остудуо
остудуо (Studva) — номи дарёе аст, ки дар давлати Сербия ба Хорватия равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Сербия