cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вйетнам
Табиат
thumb|right|Нақшаи табиъии Вйетнам Вйетнам сарзамини кӯҳистон буда, аз ¾ ҳиссаи онро кӯҳу теппаҳо ишғол кардаанд. Кӯҳҳои Аннам дар самти шимолу ғарб қомат афрохтаанд, ки қуллаи баландтарини он Фаншипан (3143 м) мебошад. Кӯҳу теппаҳо аз ҷинсҳои кристаллӣ ташаккул ёфтаанд, фарозу нишебҳояшон зиёд буда, ғорҳои бисёр доранд. Дар қисмати ҷанубии мамлакат силсилакӯҳҳои Плейк, Даклак, Ламвйек ва Зилин воқеанд, ки тадриҷан паст мешаванд. Вйетнам сарватҳои зеризаминии фаровон дорад. Дар ҳавзаҳо ва доманакӯҳҳои қисмати ҷанубии Вйетнам захираҳои бисёри нафту газ, ангишт, оҳан ва ғ. мавҷуданд. Иқлими Вйетнам субэкватории муссонӣ буда, дар шимол ҳарорат моҳи июн то +280С ва дар январ ба +150С мерасад. Ҳарорати қисмати ҷанубии Вйетнам кам тағйир меёбад (дар давоми сол аз +290С то +260С). Миқдори бориши солона дар қисми зиёди Вйетнам 1500—2000 мм буда, дар баъзе ҷойҳо то 3000 мм мерасад. Бештари рӯдхонаҳо ва дарёҳои Вйетнам аз сарзамини Хитой ибтидо ёфта, ба баҳрҳои қисмати ҷанубу шарқии кишвар мерезанд. Дарёҳои бузургтаринаш — Хонгха (дарозиаш 475 км) ва Меконг (220 км) сероб буда, барои киштигардӣ, боркашонӣ ва бунёди неругоҳҳои барқии обӣ мусоиданд. Хоки Вйетнам то баландии 1000 м бештар сурх буда, дар баландии то 2 ҳазор м хоки зарди кӯҳӣ паҳн шудааст. Хокҳои ҳосилхез бештар дар соҳили дарёҳо, водиҳо ва ҳамвории Намбо вомехӯранд.
Олами рустанӣ ва ҳайвонот
Аз 3/1 ҳиссаи ҳудуди Вйетнамро бешазорҳои тропикӣ ва субтропикӣ фаро гирифтаанд. Дар шимол ҷангалҳои сернами тропикӣ мавҷуд буда, бештар аз дарахтони булут, санавбар, бук иборатанд. Теппаҳо ва доманакӯҳҳои баланд ҷангалзорҳои субтропикии омехта доранд, ки бештарашон дарахтони сӯзанбарганд. Дар Вйетнам инчунин намудҳои дарахтони нодир: булути пӯкдиҳанда, дарахти сурх, сиёҳ, нахл вомехӯранд. Боғҳои миллии Кукфионг, Батма-Хайван, Катба ва дигар ёдгориҳои табиии Вйетнам ба рӯйхати Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил карда шудаанд. Олами ҳайвоноти Вйетнам аз 300 намуди ширхӯр ва даранда иборат буда, маймунҳои гуногун (гиббон, макака), гург, рӯбоҳ, паланг, хирс, санҷоб, оҳу, гавазн, ҷайра, гуроз вомехӯранд. Бештар аз 1000 намуди паранда (тӯтӣ, товус, уқоб, калход, лаклак, мурғи саққо, кабк, гунҷишк, майна) ва 1000 намуди моҳии дарёию баҳрӣ (анчоус, камбала, аломоҳӣ, зағутамоҳӣ, суфрамоҳӣ, лаққамоҳӣ, мормоҳӣ, ширмоҳӣ) мавҷуданд.
Аҳолӣ
Вйетнам дар ҷаҳон аз рӯйи шумораи аҳолӣ ҷойи 14-умро ишғол мекунад. Аксари аҳолии Вйетнам вйетнамиҳо (вйетҳо ё кинҳо) буда, беш аз 88 дарсади сокинони мамлакатро ташкил медиҳанд (2013). Вйетнам давлати сермиллат буда, дар он беш аз 50 халқияту гурӯҳҳои этникӣ — тай, тхай, нунг, хоа, кхмер, хмонг ва дигарон зиндагӣ мекунанд. Ақаллиятҳои миллӣ бештар дар музофоти кӯҳистон сокин шудаанд. Забони расмии давлатӣ — вйетнамӣ. Аксари аҳолӣ пайрави дини буддоӣ буда (беш аз 70 %), пайравони дини насронӣ 10 дарсади аҳолиро ташкил медиҳанд. Дар Вйетнам инчунин мусулмонҳо (100 ҳазор), пайравони дини бараҳмания, конфутсия, даосия ва дигар дину ойинҳо ҳастанд. Афзоиши солонаи аҳолӣ ба ҳисоби миёна 1,01 % (2013). Дарозумрӣ ба ҳисоби миёна 70,9 сол (мардҳо 68,1, занҳо 73,9). Зичии миёнаи аҳолӣ 273 нафар дар 1 км2 (2013). Бештар аз 56,8 дарсади аҳолӣ ба кишоварзӣ ва ҷангалпарварӣ машғул аст. Шаҳрҳои калонтаринаш: Хошимин (аҳолиаш 3 млн 526 ҳазор), Ханой (1 млн 473 ҳазор), Хайфон (621 ҳазор).
Давраи пеш
Дар сарзамини Вйетнам дар давраи палеолити боло тамаддуни Хоабин падид омада, дар ҳазорсолаи 10 то м. бо ташаккулёбии тамаддуни Бакшон хоҷагидорӣ ва коркарди замин шурӯъ гардид. Дар нимаи ҳазорсолаи 2 то м. асри биринҷӣ дар сарзамини Вйетнам оғоз ёфта, дар водии дарёи Хонха (Сурхоб) тамаддуни Донгшон (ҳазорсолаи 1 то м.) падид омад, ки дорои тасаввуроти динӣ, унсурҳои фарҳанг ва нишонаҳои нахустини давлатдорӣ буд. Дар нимаи садаи I то м. иттиҳоди қабилаҳои вйетнамӣ — лаквйетҳо дар шимоли Вйетнам ва ҷануби Чин давлати Аулак (Ванланг)-ро бунёд намуданд, ки ба он сулолаи Хунг сарварӣ мекард. Дар садаи III то м. давлати дигар — Намвйет пайдо шуд, ки он қаламрави давлати Аулакро тобеъ намуд. Соли 111 то м. императори Хитой У-ди (аз сулолаи Хан) давлати Намвйетро истило намуда, ин сарзаминро бо номи Аннан ба Чин дохил намуд. Дар садаи II то м. дар қисми марказӣ ва ҷанубии Вйетнам давлати Чампа таъсис ёфт, ки зери таъсири тамаддуни ҳиндӣ қарор дошт. Дар қисмати шимолии Вйетнам дар замони салтанати Хитой тамаддуни чинӣ нуфуз пайдо карда, хатти иероглиф, ақоиди конфусианӣ ва ойини давлатдории чинӣ паҳн гардид. Бар зидди истилои Хитой пешвои халқӣ Ли Бону ошӯб бардошта, давлати мустақили Вансуанро таъсис дод, ки он тайи солҳои 541—603 вуҷуд дошт. Вале императори Хитой соли 603 бо ёрии ашрофу заминдорони маҳаллӣ ин давлатро сарнигун сохта, салтанаташро дубора барқарор кард.
Асрҳои миёна
150px|left|thumb|Қаламрави Вйетнам Муборизаи истиқлолхоҳии вйетнамиҳо дар охири садаи IX авҷ гирифта, соли 880 ба истилои хитойиҳо хотима гузошта шуд. Соли 939 бунёдгузори сулолаи Нго худро император эълон кард. Давлат номи Дайвйетро гирифта, пуриқтидор ва мутамарказ гардид. Дар аҳди салтанати сулолаҳои Дин (968—981), Ле (981—1009) ва Ли (1010—1225) қудрату нуфузи давлати Дайвйет афзуда, ба он сарзаминҳои марказию ҷанубии Вйетнам муттаҳид карда шуданд. Дар давраи ҳукмронии сулолаи Чан (1225—1400) бо доир намудани ислоҳоти давлатдорӣ маҷмӯи ягонаи қонунҳо қабул гардида, низоми лашкардорию идоракунӣ устувор гардид. Дар ин давра се ҳамлаи истилогарони муғул дар солҳои 1257—1258, 1285 ва 1287-88 аз ҷониби лашкари вйетнамӣ таҳти роҳбарии Чанг Хинг Дао рафъ карда шуд. Дар ибтидои садаи XV Хитой қасди забт намудани баъзе ҳудуди давлати Дайвйетро дошт, вале истилогарони чинӣ аз тарафи мардум бо сарварии Ле Лой соли 1427 аз мамлакат ронда шуданд. Дар замони ҳукмронии Ле Хан Тонг (1460-97) иқтидори империяи мутамарказ афзуда, давлати Чампаи ҳамсоя ба давлати Дайвйет ҳамроҳ карда шуд. Дар садаи XVI нахустин аврупоиҳо (испаниягиҳо, португалиягиҳо, англисҳо, фаронсавиҳо) ба Вйетнам роҳ ёфтанд. Дар натиҷаи муборизаҳои дохилӣ, авҷ гирифтани зиддиятҳо соли 1630 империяи Дайвйет ба ду давлати мустақил: Дангнгоай ва Дангчонг тақсим шуд.
Замони нав
Солҳои 1771—1802 дар Вйетнам шӯриши бузурги деҳқонон сар зад, ки дар таърих бо номи шӯриши тэйшонҳо шуҳрат дошта, дар рафти он сулолаҳои нгуенҳо, чинеҳо ва леҳо сарнагун гардиданд. Шӯришгарон ҳокимияти худро барпо намуда, давлати парокандаро муттаҳид намуданд ва истилогарони хитойӣ (1788-89) ва сиамиро (1784-85) саркӯб карданд. Соли 1802 намояндаи сулолаи Нгуенҳо — Нгуен Фук Анем шӯриши тэйшонҳоро шикаст дода, давлати Вйетнамро барқарор намуд. Дар ибтидои ҳукмронии сулолаи Нгуенҳо (1802—1955) номи Вйетнамро гирифт.
Ҳиндухитойи Фаронса
Соли 1858 бо баҳонаи рад шудани дархости тиҷорати озод аз ҷониби ҳукуматдорони Вйетнам Фаронса тайи солҳои 1858-1984 Вйетнамро забт намуда, онро ба се музофоти маъмурӣ — Кохинхин, Тонкин ва Аннам ҷудо кард. Дар ибтидои садаи XX ҳаракати озодихоҳии миллӣ дар Вйетнам вусъат ёфта, ба он сармоядорони миллии ватандӯст ҳамроҳ шуданд. Соли 1912 бо роҳбарии Фан Бой Тяу ҷамъияти сиёсии Танданг (Ҳизби ҷадид) ташкил ёфт, ки ҳадафи асосиаш аз хоки Вйетнам берун намудани мустамликадорони фаронсавӣ ва таъсиси ҷумҳурии соҳибистиқлоли демократӣ буд. Январи 1919 ходими барҷастаи Вйетнам Ҳо Ши Мин ба Конференсияи сулҳи Порис меморандум фиристода, талаб кард, ки ба халқҳо ва давлатҳои нимҷазираи Ҳиндухитой истиқлол дода шавад. Феврали 1930 Ҳо Ши Мин Ҳизби Коммунистии Ҳиндухитойро таъсис дод, ки он ба ҳаракати миллӣ-озодихоҳии халқҳои Вйетнам роҳбарӣ менамуд. Ҳаракатҳои озодихоҳонаи пайравони Хо Ши Мин дар музофоти Нгеан ва Хатини Вйетнам солҳои 1930-31 ба нокомӣ дучор шуда, муборизаи мусаллаҳонаи онҳо дар Кохинхин соли 1940 аз тарафи фаронсавиҳо бераҳмона саркӯб гардид.
Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳон
Дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-45) Вйетнамро Ҷопон забт карда, бо маъмурияти мустамликадории фаронсавӣ ҳамкории ниҳонӣ мекард. Майи 1941 бо ташаббус ва роҳбарии Ҳизби коммунистии Ҳиндухитой Фронти ягонаи миллии Вйетнам — Лигаи мубориза баҳри истиқлоли Вйетнам ташкил ёфт. Истилогарони ҷопонӣ 9 марти 1945 бо мақсади суст кардани ҳаракати озодихоҳӣ дар Вйетнам маъмурияти мустамликавии Фаронсаро барҳам дода, истиқлоли Вйетнамро эълон намуданд. Дар амал ҳокимият дар дасти истилогарони ҷопонӣ боқӣ монда буд. Баъди шикасти Ҷопон дар Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ Ҳизби коммунистии Вйетнам дар Конференсияи августи 1945 дар бораи оғози ошӯби умумихалқӣ қарор қабул кард. Бо сарварии Хо Ши Мин ҳукумати муваққатӣ — Комитети миллии инқилобии Вйетнам таъсис ёфт, ки он 2 сентябри 1945 истиқлоли Ҷумҳурии Демократии Вйетнам (ҶДВ)-ро эълон намуд.
Соҳои Ҷанги якуми Ҳиндухитой
9 ноябри 1946 Маҷлиси миллии ҶДВ Конститутсияи мамлакатро қабул намуд, ки дар он мақомоти олии қонунгузор — Маҷлиси миллӣ, сардори давлат — Президент ва ҳокимияти иҷроия — Ҳукумат эълон гардид. Ҳукуматдорони Фаронса аз эълони истиқлоли Вйетнам ба таҳлука афтода, сентябри 1945 Сайгонро ишғол намуданд. Онҳо барои барқарорсозии ҳокимияти худ декабри 1946 дар қисми ҷанубии Вйетнам ба амалиёти ҳарбӣ даст заданд. Бо даъвати ҳукумати нав таъсиси ҶДВ халқ ба ҷанг бархост, вале лашкариёни Фаронса аксари шаҳрҳо ва ноҳияҳои ҷанубии мамлакатро ишғол намуданд. Корпусҳои ҳарбии фаронсавиҳо соли 1947 дар маҷмӯъ қариб 115 ҳазор нафарро ташкил медод. Озодихоҳони Вйетнам (иборат аз 50 ҳазор нафар) ба муқобили артиши Фаронса бештар усулҳои муборизаи партизаниро истифода мекарданд. Тирамоҳи 1947 лашкари муттаҳидаи фаронсавиҳо бо сарварии генерал Жан Этен Валлю кӯшиши забт кардани ситоди роҳбарияти Вйетнамро дар Вйет-бак намуда, ба шикаст дучор гаштанд. Баъди ин шикаст ҳукуматдорони фаронсавӣ ба усули «ҷангидан бо дасти вйетнамиҳо» рӯ оварда, соли 1950 дар музофотҳои ишғолкардаашон давлати лӯхтакмонанди Вйетнамро бо сарварии Бао Дай — намояндаи сулолаи Нгуенҳо ташкил доданд. Бао Дай бо дастгирии фаронсавиҳо ва дахолати ошкорои ИМА соли 1950 лашкари 122-ҳазорӣ ҷамъ оварда, ба ҷанги дохилии Вйетнам оғоз намуд. Баъд аз барқарор гардидани муносибатҳои дипломатӣ бо ҶХХ ва ИҶШС ҳукумати Вйетнам ёрии ҳарбӣ ва молӣ гирифта, ба муқобили истилогарони фаронсавӣ муборизаи мусаллаҳонаро идома дод. Солҳои 1948-50 дар мамлакат ислоҳоти аграрӣ доир гардид ва заминҳои мустамликадорони фаронсавӣ ва ҷонибдорони онҳо ба деҳқонон тақсим карда шуданд. Марти 1950 милликунонии сарватҳои зеризаминӣ, шабакаҳои обёрӣ, роҳҳои нақлиётӣ ва бешазорҳо шурӯъ гардид. Дар тарбияи кадрҳои ҳарбии Вйетнам ҶХХ ва ИҶШС ёрӣ расонданд, ки дар натиҷаи амалиётҳои низомӣ қисми зиёди сарзамини кишвар аз фаронсавиҳо озод карда шуд. Марти 1951 дар Конгресси умумивйетнамии намояндагони халқ Ҷабҳаи муттаҳидаи миллии Вйетнам (дар натиҷаи якҷошавии Вйетмин ва Лйен-вйет) таъсис ёфт. Дар мамлакат ислоҳоти иқтисодӣ оғоз гардида, майи 1951 Бонки миллии Вйетнам таъсис ёфт ва ислоҳоти пулӣ сурат гирифт. Дастовардҳои Вйетнам боиси нигаронии ҳукуматдорони ИМА гардида, онҳо барои пешгирии паҳншавии коммунизм дар нимҷазираи Ҳинд ва суст кардани мавқеи Ҳизби Коммунистии Вйетнам ба дахолати ошкоро рӯ оварданд. Майи 1954 артиши ҶДВ истилогарони фаронсавиро дар муҳорибаи назди Дйенбйенфу шикаст дод. Ин шикаст мустамликадорони фаронсавиро маҷбур кард, ки гуфтушунид кунанд.
Соҳои Ҷанги дуюми Ҳиндухитой
Созишномаи Женева июли 1954 барои барқароршавии сулҳ дар Ҳиндухитой мусоидат намуда, мутобиқи он неруҳои мусаллаҳи ҶДВ ва Фаронса бояд санади оташбасро риоя менамуданд ва дар муддати 300 рӯз артиши ду тараф дар минтақаи мувозии 17 (аз шимол артиши ҶДВ ва аз ҷануб артиши Фаронса) аз якдигар ҷудо мегардиданд. Созишномаи Женева бо мақсади муттаҳид кардани мамлакат доир намудани интихоботи умумихалқиро зери назорати муассисоти байналмилалӣ (1956) пешбинӣ карда буд. Аммо ҳукуматдорони ИМА аз суст кардани нуфузи худ дар нимҷазираи Ҳиндухитой ба ҳарос афтода, ба доир гардидани интихобот роҳ надоданд. Бо дастгирии онҳо солҳои 1955-56 дар қисми ҷанубии Вйетнам бо сарварии Нго Дин Зйем Ҷумҳурии Вйетнам бо пойтахташ Сайгон таъсис дода шуд. Дар натиҷа мамлакат ба ду қисм тақсим шуда, дар қисми шимолии мамлакат ҶДВ бо сарварии Хо Ши Мин ба бунёди ҷомеаи сотсиалистӣ шурӯъ намуд.
Бо дастгирии ИҶШС ва ҶХХ дар ҶДВ сохтмони хоҷагию маданӣ ва ислоҳоти аграрӣ вусъат ёфта, марҳалаи якуми азнавсозии хоҷагии халқ амалӣ гардид. Дар ин давра (солҳои 1957-58) олим, файласуф ва ходими ҳизбии тоҷик Алоуддин Баҳоуддинов дар мактаби олии партиявии назди КМ Ҳизби меҳнаткашони Вйетнам аз фанни асосҳои сотсиализм дарс дода, ҳамзамон мушовири Хо Ши Мин буд. Дар Вйетнами Ҷанубӣ ИМА мавқеи худро устувор намуда, бо дасти ҷонибдоронаш таъқиботи оммавӣ ва амалиёти ҷазодиҳии пайравони Хо Ши Минро вусъат дод. Соли 1959 дар музофоти ҷанубии мамлакат дастаҳои халқии мудофиа ба вуҷуд омаданд, ки бар зидди истилогарон меҷангиданд. Ин дастаҳои мудофиавӣ аз ҷониби Хо Ши Мин ёрии низомӣ ва молиявӣ гирифта, декабри 1960 ба Ҷабҳаи миллии озодихоҳии Вйетнами Ҷанубӣ табдил ёфтанд, ки қариб 30 дарсади ҳудуди ҷанубии мамлакатро назорат мекарданд. ИМА солҳои 1962-64 ёрии низомиро ба ҳукумати Сайгон дар Вйетнами Ҷанубӣ дучанд намуда, онҳоро ба муборизаи мусаллаҳона зидди ҶДВ ҳидоят мекард. Илова бар ин баъд аз «моҷарои Тонкин» августи 1964 ИМА ба таҷовузи ошкорои мусаллаҳона ва бомбаборонкунии ҶДВ оғоз намуд. Соли 1965 бо ёрии ИМА ҳукумати низомӣ бо сарварии генерал Нгуен Ван Тхиеу дар Вйетнами Ҷанубӣ ба сари ҳокимият омад, ки дар натиҷа ҷанги дохилии Вйетнам авҷ гирифт. Соли 1967 қувваҳои мусаллаҳи халқии озодибахши Вйетнам муборизаро бо низомиёни амрикоию ҷонибдорони онҳо дар Сайгон вусъат бахшида, баҳори 1968 ба ҳуҷуми қатъӣ гузаштанд. Соли 1968 теъдоди умумии низомиёни ИМА 549 ҳазор нафарро ташкил медод, ки онҳо ба муқобили Вйетнам мубориза мебурданд. Муборизаи мусаллаҳонаи меҳнаткашони Вйетнам дар солҳои 1967-68 ИМА-ро маҷбур намуд, ки майи 1968 дар Порис ба гуфтушуниди дутарафа (котиби Ҳизби меҳнаткашони Вйетнам Ле Дик Тхо ва ёвари Президенти ИМА Г. Киссинҷер) шурӯъ кунад.
Таърихи кунунӣ
left|thumb|250px|Кӯчай Ханой Бо талаби ҷомеаи байналмилалӣ ҳукуматдорони ИМА маҷбур шуданд, ки январи 1973 дар Порис оид ба хотима бахшидани ҷанг дар Вйетнам ва барқарор кардани сулҳ созишнома имзо намоянд. Ҳукуматдорони Сайгон уҳдадориҳои Созишномаи Порисро поймол намуда, бо ёрии ИМА ҷанги дохилиро идома доданд. Ниҳоят 30 апрели 1975 ҳукумати Сайгон сарнагун гардида, тамоми Вйетнами Ҷанубӣ ба ихтиёри неруҳои озодихоҳу ватанпарвар гузашт. 25 апрели 1976 интихоботи умумии Маҷлиси миллии Вйетнами ягона барпо шуд, ки барои муттаҳидшавии мамлакат замина муҳайё намуд. 2 июли 1976 Сессияи якуми Маҷлиси миллӣ дар бораи муттаҳидшавии мамлакат қарор қабул карда, ташкил ёфтани Ҷумҳурии Сотсиалистии Вйетнамро эълон намуд. Соли 1976 Конститутсияи нави ҶСВ қабул гардид. Солҳои 1978-79 ҳукумати навтаъсиси ҶСВ таҷовузи кишварҳои ҳамсоя — низоми Пол Пот дар Камбоҷа ва Хитойро барои минтақаҳои баҳснок рафъ намуд. Баъд аз муттаҳид гардидани Вйетнам вазъияти иқтисодии кишвар вазнин буд, мамлакат ба буҳрон дучор шуд. Сабаби асосии ин буҳрони иқтисодӣ тақлидкорӣ ба низоми идоракунии шӯравӣ буд, ки аксари мамлакатҳои сотсиалистӣ онро пайравӣ менамуданд. Бо оғози сиёсати бозсозӣ дар ИҶШС ва ислоҳоти идоракунӣ дар ҶХХ роҳбарияти Вйетнам соли 1986 «сиёсати навсозӣ»-ро пеш гирифт, ки ҳадафи он ташкили иқтисоди бозорӣ, ба вуҷуд овардани иқтисодиёти бисёруклад, дастгирии моликияти хусусӣ ва эълон гардидани сиёсати «дарҳои кушода» бо мақсади густариши ҳамкорӣ бо кишварҳои хориҷӣ буд. 15 апрели 1992 конститутсияи нави Вйетнам қабул гардид, ки дар он Вйетнам ҷумҳурии сотсиалистӣ эълон шудааст.
Ҳизбҳои сиёсӣ ва созмонҳои ҷамъиятӣ
Ҳизби ҳукмрон дар мамлакат Ҳизби коммунистии Вйетнам мебошад, ки феврали 1930 дар Ҳонконг (сарвараш Хо Ши Мин) таъсис ёфтааст. Аз октябри 1930 то 1951 дар ҳайати Ҳизби коммунистии Ҳиндухитой буд. Солҳои 1951-76 Ҳизби меҳнаткашони Вйетнам ном гирифта, аз декабри 1976 бо номи Ҳизби коммунистии Вйетнам амал мекунад. Шумораи аъзояш 3,6 млн нафар (2014) буда, ягона ҳизби сиёсии амалкунанда аст. Иттифоқи коммунистии ҷавонони Хо Ши Мин (таъсисёбӣ 1931) ва Федератсияи ҷавонони Вйетнам (таъсисёбӣ 1946) аксари ташкилотҳои ҷавонони мамлакатро муттаҳид мекунад. Иттифоқи занони Вйетнам (таъсисёбӣ 1930) ба Федератсияи байналхалқии занони демократ дохил аст. Федератсияи Иттифоқҳои касабаи Вйетнам (таъсисёбӣ 1946) ба Федератсияи умумиҷаҳонии иттифоқҳои касаба шомил мебошад. Ҷабҳаи ватании Вйетнам (таъсисаш 1955) ташкилоти оммавии ҷамъиятию сиёсиест, ки ҳамаи созмонҳо ва ташкилотҳои ҷамъиятию динии ҶСВ-ро муттаҳид карда, таҳти роҳбарии ҲКВ амал мекунад.
Тандурустӣ
Барои рушди соҳаи тандурустӣ дар Вйетнам 1,5 дарсади ММД сарф мешавад. Дар соли 2014 дар мамлакат 20 000 бунгоҳ ва нуқтаи ёрирасони тиббӣ ва 100 ҳазор бемористони давлатӣ ва клиникаи хусусӣ фаъолият мекард, ки дар онҳо 65 000 духтури соҳибмаълумот ва 86 000 ҳамшираи шафқат кор мекарданд. Дар ш.-ҳои Ханой, Хошимин ва Дананг донишкада ва донишгоҳҳои тиббӣ ва дар мамлакат чандин пажӯҳишгоҳи таҳқиқоти илмии тиббӣ фаъолият мекунанд. Дар Ханой Донишкадаи сӯзаншифоӣ (иглотерапия) ва дар Хошимин Донишкадаи тибби Шарқ низ мавҷуд аст. Дар мамлакат бештар бемориҳои вараҷа, тиф, исҳоли хунин (дизентерия) ва дигар бемориҳои сироятӣ паҳн шудаанд.
Маориф ва илм
Сатҳи саводнокии аҳолии аз 15-сола боло дар Вйетнам 90, 3 дарсад аст. Аксари аҳолии мамлакат то таъсисёбии ҶДВ бесавод буда, соли 1945 доир ба инкишофи маорифи халқ нахустин декрет қабул шуд. Соҳаи маорифи мамлакат ва тайёр намудани мутахассисони ҶСВ-ро Вазорати маориф роҳбарӣ мекунад. Дар соҳаи маориф таълимоти томактабӣ — боғча-яслӣ (кӯдакони 3-моҳа), боғчаи кӯдакон (кӯдакони то 3-сола), мактабҳои миёнаи сезинаи таълим (6, 11, 15-сола), омӯзишгоҳҳои касбӣ-техникӣ (13-15-сола), мактабҳои олӣ (аз 18-солагӣ) амал менамоянд. Мактабҳои олии мамлакат маълумоти олии нопурра (таҳсил 3 сол) ва маълумоти олии пурра (таҳсил 4-6 сол) медиҳанд. Дар Вйетнам 205 донишгоҳ ва донишкадаи олӣ фаъолият доранд, ки дар онҳо 1 млн 207 ҳазор донишҷӯ таҳсил мекунанд. Донишгоҳҳои бузургтарини мамлакат — Донишгоҳи миллии Ханой (1918), Донишгоҳи миллии Хошимин (собиқ Университети Сайгон) солҳои 90 садаи XX як қатор мактабҳои олии мамлакатро муттаҳид намуданд. Дар Ханой инчунин Донишгоҳи политехникӣ (1956), Донишгоҳи молияву иқтисодиёт (1959), Институти энергетика ва обёрикунонӣ (1959) ва ғ. мавҷуданд. Нахустин пажӯҳишгоҳҳо Институти таъриху филологияи Шарқи Дур, пажӯҳишгоҳи бактериологӣ, пажӯҳишгоҳи ҷуғрофия ва марказҳои озмоишии биологӣ ва ғ. буданд. Дар давраи истиқлол Кумитаи омӯзиши адабиёт, таърих ва ҷуғрофия (1953) ва соли 1958 Кумитаи давлатӣ оид ба илми ҶСВ таъсис ёфт. Ба пажӯҳишу таҳқиқоти илмҳои замонавӣ дар мамлакат Вазорати илм, технология ва ҳифзи муҳити зист роҳбарӣ мекунад. Муассисаи калонтарини мамлакат — Маркази таҳқиқоти илмии Нгиадо (Ханой) ба пажӯҳиши илмҳои дақиқ машғул аст. Кумитаи илмҳои ҷамъиятӣ ва гуманитарӣ як идда донишкадаву пажӯҳишгоҳҳо, аз ҷумла иқтисодиёт (1958), таърих (1959), фалсафа (1965), бостоншиносӣ (1967) ва ғ.-ро муттаҳид кардааст. Ғайр аз ин маркази тадқиқоти ҳастаӣ (1963) дар Далат, Пажӯҳишгоҳи уқёнусшиносӣ дар Нячанг (1923) амал мекунанд.
Меъморӣ ва санъати тасвирӣ
Осори қадимтарини меъморӣ дар ҳудуди Вйетнам ба давраи ташкил ёфтани давлати Тямпа (асри 1 то м.) мансуб аст. Харобаҳои маъбадҳои хиштии буддоӣ ва ҳиндуӣ, ки ба асрҳои 7-10 м мансубанд, дар ш.-ҳои Мишон ва Донгзионг маҳфуз мондаанд. Бо таъсири услуби меъмории маъбадсозӣ дар асрҳои 11-15 дар Вйетнам бунёди иморатҳои манорадори чандқабатаи чӯбину хиштӣ маъмул гардид, ки бештар ба сифати қасру кохҳои ашрофнишин, иншооти оммавӣ ва ибодатгоҳҳо бунёд мешуданд. Ба ин иморатҳои манорадори Қасри адабиёт дар Ханой (бунёдаш 1070), маъбадҳои буддоӣ дар Будхап (асри 14) ва ғ. мисол шуда метавонанд, ки тарҳи мавзун, ороишоту кандакории назаррабо, деворнигораву ҳайкалҳо ва дигар унсурҳои ҷаззоби меъморию санъати тасвирӣ доранд. Аз рушди меъмории анъанавӣ силсилаи иморатҳои дар шаҳри Хюэ бунёднамудаи императорони Вйетнам (тайи солҳои 1800—1945) гувоҳӣ медиҳанд. Дар миёни ин иморатҳо «Шаҳраки муҷаллои арғавонӣ» — бошишгоҳи императорон ва хонаводаи онҳо, инчунин силсилаи оромгоҳҳои 8 императори сулолаи Нгуенҳо бошукӯҳанд. Дар замони ҳукмронии мустамликадорони фаронсавӣ дар санъати меъморӣ услуби иморатсозии аврупоӣ нуфуз ёфта, як силсила иншооти оммавии иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар ш.-ҳои Сайгон, Ханой ва Хайфон бунёд гардиданд. Ба ин театри шаҳрӣ (1911, Ханой), осорхонаи Луи Фино (1932, ҳоло осорхонаи таърихӣ), Бонки Ҳиндухитой (1930, Ханой) ва ғ. мисол шуда метавонанд. Дар даврони истиқлол меъморони Вйетнам унсурҳои меъмории аврупоӣ ва миллиро истифода намуда, чандин иншооти бузургу назаррас, аз ҷумла Қасри Истиқлол (1962-66, Хошимин), Китобхонаи миллӣ (1967), меҳмонхонаҳои боҳашамат (дар Ханой, Хошимин, Дананг, Хайфон ва ғайра) бунёд намуданд.
Дар санъати тасвирии анъанавӣ унсурҳои ороишӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, аз ҷумла кандакории устухон, чӯб, кулолӣ, ҳаккокӣ аз филиззот, бофтани матоъи абрешимӣ ва лавозимоти рӯзгор аз най ва дигар рустаниҳо хеле маъмул буд. Дар ибодатхонаҳо сохтани ҳайкалу муҷассамаҳои худоён ва махлуқоти асотирӣ ривоҷ дошт. Соли 1925 дар Ханой Мактаби олии санъати нафиса таъсис ёфт, ки рассомону ҳайкалтарошони касбиро тайёр мекард. Ин мактабро рассомони намоён То Нгок Ван, Чан Ван Кан, Нгуен До Кунг, Буй Суан Фай, Нгуен Шанг ва дигарон хатм кардаанд, ки дар кашидани мусаввараҳо, тасвири лавҳаҳои локӣ, офаридани муҷассамаву деворнигораҳо ва ғ. навовариҳо ворид намуданд. Яке аз асарҳои барҷастаи ёдгории солҳои 70 садаи XX ҳайкали Хо Ши Мин (1972, ҳайкалтарош Зйеп Мин Тяу Хошимин) мебошад. Дар асарҳои рассомону ҳайкалтарошони охири садаи XX (Нгуен Фан Тян, Май Лонг, Фан Ке Ан, Хоанг Тит Тю, Нгуен Ким Донг ва дигарон) мавзӯъҳои дастовардҳои истиқлол ва қаҳрамонию ватанпарварӣ инъикос гардидаанд. Ибтидои садаи XX дар санъати тасвирии Вйетнам равияҳои навҷӯёна, аз ҷумла унсурҳои авангардизм ва абстраксионизм дар асарҳои Ка Ле Тханг, Дао Мин Чи ва дигарон густариш ёфт. Намунаҳои беҳтарини осори санъати тасвирии Вйетнам дар Осорхонаи санъати тасвирии Ханой (таъсисёбӣ 1966) гирдоварӣ шудаанд.
Мусиқӣ ва театр
Анъанаҳои мусиқии қадимии Вйетнам сурудҳои халқии лирикӣ, ҳаҷвияҳо, таронаҳо дар васфи меҳнат ва ғ.-ро фаро мегирифт. Мусиқии касбӣ дар асрҳои миёна пайдо гардид, ки сараввал барои аҳли дарбор ва табақаи ашроф таҳия шуда, бо таъсири фарҳанги мусиқии хитойӣ ва мусиқии маросимии буддоӣ инкишоф ёфтааст. Аз садаи XVI сар карда мактабҳои мусиқии назариявӣ («Бо донг ван»), овозию созӣ («Бо ня няк») пайдо шуданд, ки ба ташаккули мусиқии касбӣ мусоидат намуданд. Дар миёни созҳои мусиқии Вйетнам бештар созҳои мусиқии нафасӣ (кхени бамбукӣ, дик, тиеу, бан шао, яъне най, карнай ва сурнайҳои гуногун), созҳои торӣ, созҳои камончадор (ғижакҳои ду ва чортора), созҳои зарбӣ (нақора, даф, гонг) ва ғ. маъмуланд. Соли 1955 дар Ханой Консерваторияи миллӣ кушода шуда, баъдтар мактабҳои мусиқии миллӣ, мактабҳои мусиқии бачагона таъсис ёфтанд. Аз солҳои 1980 навозандагони касбии Вйетнам дар озмунҳои байналмилалӣ ширкат меварзанд, ки аз миёни онҳо пианинонавоз Данг Тхай Шон, скрипканавоз Тху Бон, сарояндаи опера (сопрано) Ле Зунг шуҳрати ҷаҳонӣ ёфтаанд. Театри анъанавии халқӣ — тео ва туонг ба таври шифоҳӣ аз авлод ба авлод мегузашт, ки бештар ба иди ҳосилот ва дигар ойинҳои мавсимӣ иртибот дошта, бар пояи мусиқию рақсҳои халқӣ ва намоишҳои бадеҳавӣ ташаккул меёфтанд. Дар садаи XIX ва ибтидои садаи XX дар заминаи театрҳои халқии туонг ва истифодаи дастовардҳои театри классикии хитойӣ театри касбӣ ташаккул ёфт. Дар ин давра драматург ва ходими намоёни жанри анъанавии тео Нгуен Дин Нги беш аз 50 асари саҳнавӣ эҷод намуд. Дар ибтидои садаи XX пйесаҳои таърихии «Самандарҳои Донг А»-и Нгуен Хиу Тиен ва «Интиқоми шавҳар ва қарзи ватан»-и Хоанг Танг Ви шуҳрат ёфтанд. Зери таъсири санъати театрӣ солҳои 20 садаи XX театри миллии кай лионг ташаккул ёфт, ки дар намоишномаҳои он истифодаи пардаву ороишоти саҳнавӣ, мусиқию грим ва либоси саҳнавӣ маъмул гардид. Дар ин давра театри кит-ной (гуфтугӯии драмавӣ) эҳё гардид, ки мазҳакаҳои Молйер, асарҳои драматургони вйетнамӣ Гу Дин Лонг («Косаи заҳр»), Бу Гуен Дак («Пул») ва мазҳакаи «Аждаҳои бамбукӣ»-и Хо Ши Минро ба саҳна мегузоштанд. Солҳои 1942-43 шоир Тхе Ли дастаи театрӣ ташкил намуд. Дар Ханой соли 1957 Ассотсиатсияи актёрони театри Вйетнам ташкил ёфта, соли 1961 Донишгоҳи олии драмавӣ кушода шуд. Солҳои 1960-90 бештар асарҳои драматургони рус ва шӯравӣ — операи «Евгений Онегин» ва балети «Кӯли қувон»-и П. И. Чайковский, «Любов Яровая»-и К. А. Тренёв, «Таърихи Иркутск»-и А. Н. Арбузов ба саҳна гузошта шуданд. Ҳоло дар Вйетнам беш аз 160 театр, аз ҷумла театрҳои драма, опера ва балет, лухтак ва ғ. фаъолият мекунанд.
Кино, матбуот, радио, телевизион
Соли 1898 дар Вйетнам аввалин филм ба намоиш гузошта шуд ва соли 1899 фаронсавиҳо нахустин филмро ба навор гирифтанд. Дар ибтидои садаи XX нахустин кинотеатрҳо пайдо шуданд, ки дар онҳо асосан филмҳои амрикоиву фаронсавӣ намоиш дода мешуданд. Баъди инқилоби августии 1945 аз тарафи ҳукумат дар Вйетнам нахустин муассисаи радио ва кино таъсис дода шуд, ки кормандони он аввалин филмҳои ҳуҷҷатии беовозро соли 1948 ба навор гирифтаанд. Соли 1958 дар Ханой киностудия кушода шуд, ки дар он ба таҳияи филмҳои бадеӣ рӯ оварданд («Дар соҳили як дарё», 1959, коргардонҳо Нгуен Конг Нйи ва Фам Хеу Дан; «Уқёнуси оташ», 1960, коргардон Фан Ку Нам; «Ҷанговари ҷавон», 1964, коргардонҳо Хай Нин ва Нгуен Дик Хин). Оҳангҳои ватанпарастӣ ва мубориза бар зидди таҷовузкорони амрикоӣ дар филмҳои бадеии солҳои 60 ва 70 садаи XX («Хатти арзи 17-ум: рӯзу шаб» ва «Духтараке аз Ханой» коргардон Хай Нин; «Деҳаи шинокунанда», коргардонҳо Чан Ву ва дигарон) инъикос ёфтанд. Ибтидои садаи XXI дар санъати кинои Вйетнам мавзӯъҳои иҷтимоӣ ва инъикоси паҳлуҳои мухталифи зиндагии инсон афзалият пайдо карда, тасвири ҳолати рӯҳию ормонҳои фардии қаҳрамонон қувват гирифт («Зиндагии фиребо»; «Ҳасрати деҳаи азиз», «Арракашон» ва ғайра). Ҳоло дар мамлакат 110 кинотеатр мавҷуд аст. Пахши нахустин барномаҳои радио дар Вйетнам солҳои 20 садаи XX шурӯъ гардида, соли 1945 пойгоҳи радиои давлатии «Садои Вйетнам» таъсис ёфт. Аз соли 2003 «Садои Вйетнам» бо 12 забон аз 6 шабакаи замонавӣ дар мамлакат ва берун аз он пахш мешавад. Ҳоло дар Вйетнам 64 пойгоҳи радиоии байналмилалӣ, шаҳрӣ ва маҳаллӣ фаъолият мекунанд. Пахши барномаҳои телевизион дар Ханой аз соли 1971 шурӯъ гардид. Ҳоло ширкати умумимиллии телевизионии Вйетнам (VTV) дорои 6 шабака мебошад, ки барномаҳои иттилоотӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ, варзишӣ ва фароғатиро дар саросари мамлакат пахш мекунад. Инчунин дар Вйетнам 64 ширкати телевизионии шаҳрӣ ва музофотӣ фаъолият доранд. Дар Вйетнам беш аз 600 маҷаллаву рӯзнома бо теъдоди умумии 660 млн нусха нашр мешаванд. Машҳуртарин рӯзномаи мамлакат «Лао Донг» («Меҳнат») — нашрияи Иттиҳодияи иттифоқҳои касабаи Вйетнам аз соли 1929 чоп мешавад. Рӯзномаи бонуфузи «Нян Зан» («Халқ») нашрияи КМ ҲКВ аз соли 1951 интишор мегардад. Агентии ахбори Вйетнам (ААВ) соли 1945 таъсис ёфтааст, ки ҳамчун нашрияи иттилоотию хабарнигорӣ фаъолият мекунад. Калонтарин нашриётҳои Вйетнам «Нашриёти адабиёти сиёсӣ», «Адабиёт ва санъат», «Сулҳ» ва ғ. мебошанд, ки соле бештар аз 14 100 унвон китобро бо теъдоди 223 млн нусха (2010) бо забонҳои ватаниву хориҷӣ чоп менамоянд. Дар Вйетнам беш аз 665 китобхонаи оммавӣ фаъолият мекунад, ки бузургтарини онҳо Китобхонаи миллии Хошимин, Китобхонаи давлатии Ханой, Китобхонаи Кумитаи илмҳои ҷамъиятӣ ва гуманитарии Ханой мебошанд.
Сарчашма
Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Вйетнам Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё Гурӯҳ:Осиёи Ҷанубу Шарқӣ Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ
CAIGA Primus 150
CAIGA Primus 150 (CAIGA Primus 150) — як ҳавогарди сохтаи China Aviation Industry General Aircraft дар кишвари Ҷумҳурии Халқии Чин аст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Хат
Вожаи хат дар форсӣ мумкин аст ба маънӣҳои зер бошад:
Ҷосеф Алберс
Ҷосеф Алберс (Josef Albers; ) — рассом ва ҳунарманди амрикоӣ аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Ҳунармадндони амрикоӣ
Срна (дарё)
Срна (Crna (river)) — номи дарёе аст, ки дар Мақдӯния равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Мақдӯния
Мошчена
Мошчена (укр.Мощена) — яке аз деҳаҳои Украйина аст.
Инҷоро ҳам бингаред
Гурӯҳ:Украина
Роленд Зaйми
Роленд Зaйми (тав. 06 ноябри 1973) — футболбози Албанӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони соли 1973 Гурӯҳ:Зодагони 6 ноябр Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандаони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Албания Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Албания Гурӯҳ:Бозингарони Б.Ф. Олимпитс Гурӯҳ:Бозингарони Пaртизaни Тирaнa Гурӯҳ:Бозингарони Proodeftiki F.C. Гурӯҳ:Бозингарони Atromitos F.C. Гурӯҳ:Бозингарони Olympiakos Volou 1937 F.C. Гурӯҳ:Бозингарони Apollon Limassol Гурӯҳ:Бозингарони Agios Dimitrios F.C. Гурӯҳ:Бозингарони Pierikos F.C.
Ҷосеф Блок
Ҷосеф Блок (1863 — 1943) рассом ва санъаткори олмонӣ аст.
Гурӯҳ:Санъаткорҳои олмонӣ Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Биковская (ноҳияи Каргополский)
Биковская (Быковская) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Каргополский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Каргополский Гурӯҳ:Ноҳияи Каргополский
Астигматизм
АСТИГМАТЍЗМ (аз а… ва юн. stigmé – нуқта), як навъ нуқсони системаи оптикӣ (чашм, асбоб ва ғайра). Дар он зоҳир мегардад, ки шикаст ё инъикоси шуоъҳои рӯшноӣ дар буришҳои дастаи рӯшноии ба асбоб (ё чашм) зананда гуногун меояд. Дар натиҷа сатҳи мавҷии куравӣ баъди аз системаи оптикии астигматӣ гузаштан тағйир меёбад ва куравияти худро гум мекунад. Дастаи шуои манбаи нуқтагӣ баъди аз системаи оптикӣ гузаштан на дар як нуқта, балки дар ду порчаи ба ҳам амудии хатти рост, ки аз якдигар дар ин ё он масофа воқеанд, ба ҳам меоянд. Астигматизм тасвири чизҳоро мавозеҳ мекунад. Тасвирҳо дар буришҳои мобайнӣ шакли байзавӣ мегиранд, яктои онҳо доирашакл меояд. Астигматизм ё ба сабаби асимметрияи системаи оптикӣ (дар линзаҳои силиндрӣ) ё дар сурати нисбат ба меҳвари асосии оптикӣ таҳти кунҷи калон задани дастаи рӯшноӣ (дар линзаҳои муқаррарӣ) мушоҳида меша­вад. Астигматизми обективро ба воситаи маҷмӯи линзаҳо (анастигматҳо) бартараф кардан мумкин аст. Астигматизми чашмро бо айнак ислоҳ мекунанд.
Адабиёт
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Гурӯҳ:Истилоҳот
Тидниш ревир
тидниш ревир (Tidnish River) — номи дарёе аст, ки дар Канада равон аст.
Чавгонбозӣ
Чавгонбозӣ, гӯйбозӣ — навъе аз варзиши қадимии тоҷикон, ки дар майдон савори асп баргузор мегардад. Бозигарон ба ду даста тақсим шуда, дар майдон кӯшиш мекунанд, ки бо чавгон гӯйро ба дарвозаи дастаи ҳариф ворид кунанд.
Чавгонбозӣ дар гузаштаи начандон дур дар ҷашнҳои арӯсӣ, хатнасур, иди Наврӯз ва Меҳргон ташкил мешуд. Мусобиқаҳо дар байни дастаҳо аз деҳаҳои ҳамсоя низ сурат мегирифт. Шакли чавгони пиёда ё чавгони рӯйи чаман низ маъмул аст. Дар Бадахшон, Хуҷанд, Кӯлоб фаъол аст.
Адабиёт
1. Турсунов Н. Чавгонбозӣ. Д., 1982;
2. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д., 1983. 3. Сафаров Ш. Бозиҳои миллӣ ҳамчун тамаддуни халқи тоҷик. Д., 2011.
4. Суяркулов Т. Прошлое и настоящее таджикского спорта. Д., 1968.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Астир
АСТЍР, астор, истир, истор, ситир 1) воҳиди вазни (аз «статер»-и юнонӣ) асримиёнагӣ, баробари 4,5 мисқол ё 6,4 дирҳам ё 20 грамм. Вазни астир дар ҳар замону макон гуногун буд. Вазни форсии сер (сир) аз астир пайдо шудааст; 2) Номи сиккаи тило (20 дирҳам) ё нуқра (4 дирҳам) дар Юнони Қадим.
Адабиёт
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Гурӯҳ:Таърих
Chinese Aviation Museum Remotely Controlled Eagle
Chinese Aviation Museum Remotely Controlled Eagle (Chinese Aviation Museum Remotely Controlled Eagle) — як ҳавогарди сохтаи Chinese Aviation Museum дар кишвари Ҷумҳурии Халқии Чин аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Ҷумҳурии Халқии Чин будааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Фурудгоҳи лонигон
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Нижнее (ноҳияи Стародуб)
Нижнее — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Стародуб, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Стародуб
Вазифаи ҳифзи табиат
Вазифаи ҳифзи табиат - яке аз вазифаҳои конститутсионӣ эълон карда шудааст, ки тибқи он ҳифзи табиат, ёдгориҳои таърихиву фарҳангӣ вазифаи ҳар як шахс мебошад. Муқаррар шудани чунин вазифа асосан ба дарки хатари ҳақиқие, ки ба табиат ва муҳити атроф мерасад, вобастагӣ дорад. Инкишофу пешрафти илму техника баробари неъматҳои муфид, инчунин масъалаҳое ба вуҷуд оварда истодааст, ки онҳо ба насли инсон хатари калон доранд. Ғайр аз таъсири яроқи қатли ом, ҳодисаҳои садама, сӯхторҳо, зилзила, селоб ва ғ. ба сари одамон фалокатҳое мерасад, ки оқибати онҳоро танҳо бо натиҷаи ҷангҳои байни давлатҳо қиёс кардан мумкин аст. Ҳамаи ин натиҷаи бемасъулиятии одамон нисбат ба тақдири наслҳои оянда аст. Маҳз бо ҳамин сабаб ин вазифа хусусияти конститутсионӣ пайдо кард. Шаҳрвандон вазифадоранд, ки табиатро эҳтиёт намоянд, сарватҳои онро ҳифз ва талаботи қонунгузориро оид ба муҳофизати табиат риоя намоянд. Дар ҳолати вайрон кардани қонун ба шаҳрвандон ҷавобгарии ҳуқуқӣ муқаррар карда шудааст.
Нигаред низ
Ҳуқуқэҷодкунӣ
Эзоҳ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷозеф Брандт
Ҷозеф Брандт (1841 — 1915) рассом ва санъаткори поландӣ аст.
Астма
Астма — хурӯҷи нафастангӣ. Ба сабаби танг шудани равзани бронхҳо (ниг. Зиқи нафас) ё чун зуҳуроти иллати дил (ниг. Зиқи дил), баъзан аз чанд иллат ба вуҷуд меояд. Астма ҳолатест, ки ба он ёрии ниҳоят таъҷилии тиббӣ зарур мебошад. Ҳангоми хурӯҷи ҳама навъҳои астма беморро озод (бо пойҳои овезон) шинондан ва ҳавои тоза додан сабукӣ меоварад. Доруҳои зидди астмаро танҳо бо маслиҳати духтур истеъмол бояд кард.
Гуарико (дарё)
Гуарико (Guárico River) — номи дарёе аст, ки дар Венесуэла равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Венесуэла
Лазурное (ноҳияи Волоконовск)
Лазурное (ноҳияи Волоконовск) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Волоконовск, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Волоконовск
Прудиши (ноҳияи Ковров)
Прудиши — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Нихвор (деҳа)
Нихвор (Нихвор) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Гаринский, вилояти Свердловск медарояд.
Прудиши (ноҳияи Ковров)
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Ковров, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Нихвор (деҳа)
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Прудиши (ноҳияи Ковров)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Ковров
Нихвор (деҳа)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Гаринский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Фурудгоҳи суннат овгустин
Фурудгоҳи суннат овгустин (Saint-Augustin Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) борбарӣ бо Коди ИОТОи YIF аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад. Ин фурудгоҳ дар шаҳри суннат огустин, кибик кишвари Канада қарор дорад.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Ҷулес Бретон
Ҷулес Бретон (1827 — 1906) рассом ва ҳунарманди фаронсавӣ аст.
Ноҳияи Файзобод (Афғонистон)
Ноҳияи Файзобод   — яке аз  ноҳияҳои  вилояти Бадахшон Афғонистон аст ва дар Шимолу шарқи Афғонистон ҷой дорад. 300px|thumb|Шаҳри Фаӣзободи [[Вилояти Бадахшони Афғонистон]].]] 300px|thumb| Руди Кабудаки Шаҳри Фаӣзободи [[Ноҳияи Фаӣзободи Вилояти Бадахшони Афғонистон]]
Мардум
Мардуми Фаӣзобд
Пайнавиштҳо
Гурӯҳ:Ноҳияҳои Афғонистон Гурӯҳ:Афғонистон
Андре Галиасси
Андре де Коза Галиасси (André de Sousa Galiassi; 22 августи 1980, Cао Пауло, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 22 август Гурӯҳ:Зодагони соли 1980 Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Рома Еспорте Апукарана Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Атлетико Ривер Плате Гурӯҳ:Бозингарони БФ General Caballero Sport Club Гурӯҳ:Бозингарони БФ Такуарй Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Боливар Гурӯҳ:Бозингарони БФ КФР Клуж Гурӯҳ:Бозингарони БФ Касимпаша С.К. Гурӯҳ:Бозингарони БФ Unirea Alba Iulia Гурӯҳ:Бозингарони БФ КС Конкордия Кяжна
Ҳупӣ-ҳупӣ
Ҳупӣ-ҳупӣ — як навъ бозии бачагона.
Бачаҳо гирди ҳам сари зону дар замин менишастанд ва тоқиҳои худро дар пешашон рӯ ба боло мегузоштанд. Сипас як нафарро сардор интихоб мекарданд ва ӯ нахуст шуда амали тоқибардориро сар мекард. Сардор дастҳояшро ба пушташ бурда, тоқияшро аввал, лабҳо, сипас бо дандон ва ниҳоят бо сараш аз замин мебардошт. Дигарон ҳама аз қафои ӯ ин амалҳоро такрор мекарданд. Дар вақти хам шуда, тоқиро бардоштан сардор ба бачаҳо нигоҳ карда мегуфт: “ҳупӣ-ҳупӣ, ана ита ҳупӣ”. Ҳар касе, ки дер монад, ё тоқиро бардошта наметавонист, ҷарима мешуд. Дар Рашт, Дарвоз нимфаъол аст.
Адабиёт
2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик Ҷ.2. Д., 2016.
Манобеъ
Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ
Ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ — иборат аз маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳое мебошад, ки муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва дигар субъектони ҳуқуқи байналмилалиро танзим менамояд. Ба ин гурӯҳи муносибатҳо савдо (тиҷорат) соҳаҳои истеҳсолй, илмӣ-техникӣ, молиявӣ-асъорӣ, гумрукӣ ва ғ. тааллуқ дораид. Хусусияти таркиби субъектони ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ дар он зуҳур меёбад, ки онҳо байни давлатҳо ва ташкилотҳои байналмилалй ба вуҷуд меоянд.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
4 март
Ҷашнҳо
Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои
Вулусволии Ишкошим
Вулусволии Ишкошим   — яке аз  ноҳияҳои вилояти Бадахшон аст ва дар  шарқи Афғонистон ҷой дорад.
4 март
Зодрӯзҳо
Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 4 март
Вулусволии Ишкошим
Маркази ин ноҳия шаҳраки Ишкошим аст.
4 март
Даргузаштҳо
Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 4 март
Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ
Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ - аз маҷмӯи принсип ва меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ иборат аст, ки ҳамкориҳои байналмилалии давлат ва ташкилотҳои байналмилалиро дар бахши фаъолияти гумрукӣ танзим менамояд.
Вулусволии Ишкошим
Пайнавиштҳо
Гурӯҳ:Ноҳияҳои вилояти Бадахшон
Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ
Нигаред низ
Ҳуқуқи байналмилалӣ
4 март
Тақвими мардумӣ
(20 Феврал — 20 Март) — Ҳут яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Исфанд дар Гоҳшумори Эронӣ аст. 40px|none|Ҳут
Ҳуқуқи байналмилалии гумрукӣ
Эзоҳ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Галка (ноҳияи Камишин, Волгоград)
Галка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Камишин, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Камишин (Волгоград)
Mini Coupe
Mini Coupe (Mini Coupe) — як ҳавогарди сохтаи Chris Tena Aircraft, DCS Inc. аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард private owners будааст. Ин ҳавогард дар 1970-9-1 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Тачира (дарё)
Тачира (Táchira River) — номи дарёе аст, ки дар Кулумбия ба Венесуэла равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Кулумбия
Фурудгоҳи суннат онслм
Фурудгоҳи суннат онслм (Saint-Anselme Aerodrome) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст, ки як бонди фуруди чаман дорад, ва тӯли бонди он 518 метр аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри суннат онслм, кибик кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 171 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Хаспо
Хаспо  – деҳаест дар Ҷамоати Техарви ноҳияи Ванҷ.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Ҷамоати Техарв
Лутовиново (ноҳияи Волоконовск)
Лутовиново (ноҳияи Волоконовск) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Волоконовск
Таърихи ҳунар
Санъатшиносӣ — маҷмӯи илмҳо мебошад, ки санъатро (пеш аз ҳама санъати тасвириро) ва фарҳанги бадеии ҷомеаро дар умум, намудҳои алоҳидаи санъатро ва муносибати он ба ҳақиқат, маҷмӯи масъалаҳои шакл ва мундариҷаи бадеа|асарҳои бадеиро меомӯзад. Санъатшиносӣ назария, таърих ва нуқтагирии адабиро дарбар мегирад.
Гурӯҳ:Санъатшиносӣ
Фрэнсис Уилям Астон
ÁСТОН (Aston) Фрэнсис Уилям (01.09.1877, Ҳарборн — 20.11.1945, Кембриҷ) — и англисоли Астон дар соҳаи физикаи атому ҳастаи атом ва радиокимиё пажӯҳиши бисёр дорад. Ӯ узви Ҷамъияти Шо­ҳии Лондон, узви вобастаи АИ ИҶШС (1924) буд. Донишгоҳҳои Бирминҳем ва Кембриҷро хатм карда, аз соли 1909 дар Донишгоҳи Бирминҳем дарс гуфтааст. Аз соли 1920 узви Тринитиколлеҷ. Соли 1925 массспектрографе сохт, ки қувваи тафриқааш хеле зиёд буд. Ба воситаи он массаи изотопҳои устуворро саҳеҳ андоза кард ва камомади массаҳои як қатори онҳоро ошкор намуд. Астон усули ҷудо кардани изотопҳоро, ки ба ихтилот (омезиш)-и электромагнитӣ ва газӣ асос ёфтаанд, пешниҳод карда, соли 1927 нахустин хатти каҷи зарибҳои (коэффитсиент) бандубастро сохт, ки энергияи робитаи ҳастаҳои атомиро тавсиф медиҳанд. Астон соҳиби ихтирои нахустин массспектрометр буд. Ӯ бо ин асбоб хусусиятҳои гуногуни 213 изотопи устувори табииро таҳқиқ кард ва чандомади нисбии онҳоро муайян намуд. Астон барои ин кор соли 1922 сазовори Мукофоти Нобел гардид.
Сарчашма
Гурӯҳ:Физика Гурӯҳ:Химия
Камоли Қурбониён
Камоли Қурбониён - рӯзноманигори тоҷик.
Блек Ривер (Чебойган Канти)
Блек Ривер (Чебойган Канти) (Black River (Cheboygan County)) — номи дарёе аст, ки дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико равон аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Дарёҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
Хирманак
Хирманак — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сомони ноҳияи Ҳисор. Аз Хирманак то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 7 км. Аҳолиаш 1615 нафар (2017), тоҷикон.
Таърих
Деҳа таърихи 300—500 сола дорад. Русто барои он «Хирманак» ном гирифтааст, ки мардум ба зироаткорӣ машғул шуда, аз шолию гандум хирманҳои хурд-хурди зиёдеро барпо мекардаанд.
Иқтисод
Дар Хирманак дармонгоҳи «Хирманак», мактаби миёна, мактаб-интернати ҷумҳуриявии касалиҳои фалаҷ, масҷиди панҷвақта, мағозаю дӯконҳо 2 осиёбу 2 ҷувози барқӣ фаъолият доранд.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ҳисор Гурӯҳ:Ҷамоати Сомон
Василево (ноҳияи Каргополский)
Василево (Василево) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Каргополский, вилояти Архангелск медарояд.
Ҳуқуқи байналмилалии бехатарӣ
Ҳуқуқи байналмилалӣ бехатарӣ — аз маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ иборат аст, ки танзимгари муносибатҳои субъектҳои ҳуқуқи байналмилалӣ дар бахши таъмиии сулҳ ва амнияти байналмилалӣ мебошад. Мақсади он дар ҳифзи ҳуқуқ ва амнияти байналмилалӣ ва бад-ин восита дидани чораҳои таъсирбахши дастаҷамъӣ барои пешгирӣ ва аз байн бурдани таҳдидҳо ба сулҳ ва саркӯбии амалҳои таҷовузкороиа ё дигар амалҳои вайронкунандаи сулҳ ва аз тариқи василаҳои сулҳомез мутобиқи принсипҳои одилона ва ҳуқуқи байналмилалӣ танзим ва ҳал кардани мубоҳисаҳо ва баррасии вазъиятҳои байналмилалӣ, ки мумкин аст боиси халалдор шудани сулҳ гарданд, ифода мегардад.
Василево (ноҳияи Каргополский)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Каргополский Гурӯҳ:Ноҳияи Каргополский
Ҳуқуқи байналмилалии бехатарӣ
Эзоҳ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
Ҷулес Роберт Августе
Ҷулес Роберт Августе (1789 — 1850) рассом ва ҳунарманди фаронсавӣ аст. thumb|left|Зани Нубианӣ - рассом Ҷулес Роберт Августе 1825/30
Гурӯҳ:Ҳунармандони фаронсавӣ Гурӯҳ:Рассомон аз рӯи алифбо
Фурудгоҳи Лангли Реҷионал
Фурудгоҳи Лангли Реҷионал (Langley Regional Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) آسفالت аст, ки як бонди фуруди 640 дорад, ва тӯли бонди он 2100 метр аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри Langley, British Columbia (district municipality) кишвари Langley Township қарор дорад, ва дар баландии 34 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Chrislea Super Ace
Chrislea Super Ace (Chrislea Super Ace) — як ҳавогарди сохтаи Chrislea Aircraft Limited аст ки дар соли 1948-1952 сохта шуд. ин ҳавогард дар 1948 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Новенкий (ноҳияи Стародуб)
Новенкий — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Стародуб, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Ҳавзак-ҳавзак
Ҳавзак -ҳавзак
Як навъ бозиест, ки онро калонсолон бо мақсади хушҳол кардан бо кӯдакони хурдсол мебозанд. Дар хона падар, модар, модаркалон ё яке аз аъзои оила кафи дасти кӯдаки 1-2 соларо боз намуда, ангушти ишоратиашро дар кафи кӯдак чарх занонида, таронаи «Ҳавзак»-ро мехонад ва ангуштакони ӯро ба кафаш як-як қат кардан мегирад. '“Ҳавзак, ҳавзак, гирдакош сабзак. Ору биёд, об хӯрад, Оҳу биёд, об хӯрад...”'. Чун навбат ба ангушти хурдӣ расид, падар номи кӯдакро гирифта, бо овози баландтар: «Эй ба ин майдаҳак шӯрбо нарасид» - гӯён дасташро ба ҳаво бардошта, «Ҳӯ-лӯ-лӯ, барги каду», «Ҳӯ-лӯ-лӯ, барги каду» – гӯён ҳамин ибораро се бор такрор мекунад. Кӯдак аз ин ҳолат завқ бурда механдад. Дар Саросари кишвар нимфаъол аст.
Адабиёт
1. Андреев М.С. Вещие сны, несколько примет и детская игра “Сорока-ворона” среди некоторых народов, главным образом Средней Азии // Известия главного средне-азиатского музея. Ташкент, 1923;
2. Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д., 1973.
3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д., Ҷ.2, 2016.
Манобеъ
Гурӯҳ:Бозиҳои миллӣ дар Тоҷикистон
Бериллий
Бериллий (Beryllium), Be — унсури кимиёии гурӯҳи II ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 4, массаи ат. 9,01218.
Дар табиат
Дар табиат Бериллий танҳо дар шакли изотопи 9Be (100%) мавҷуд аст. Чанд изотопи сунъии радиоактиви бериллий ҳосил карда шудаанд, ки аз онҳо изотопи 7Be дар таҳқиқоти илмӣ истифода мегардад. Бериллий дар табиат дар ҳолати озод во намехӯрад. Дар пайвастҳояш дараҷаи оксидшавии +2 дорад. Дар ҳаво бо пардаи оксидӣ пӯшида мешавад, аз ин хотир занг намезанад.
Бериллий бо галогенҳо дар шароити муқаррарӣ ё ҳангоми каме гарм кардан ба реаксия медарояд. Ҳангоми гарм кардан дар ҳаво дармегирад. Бериллий хосияти амфотерӣ (дубаҳрагӣ) зоҳир мекунад. Ҳамчун унсури амфотер бо кислотаҳо ва асосҳо ба реаксия медарояд. Пардаи оксидии сатҳи бериллийро пӯшида намегузорад, ки он дар кислотаи нит-рат ҳал шавад. Агар сатҳи Б. чунин парда намедошт, обро бо ихроҷи гидроген таҷзия мекард.
Бериллий ва пайвастҳои он заҳрнок мебошанд. Баъзе пайвастҳои он дар равандҳои кимиёӣ ҳамчун катализатор истифода мешаванд. Ҳангоми сӯхтани бериллий миқдори зиёди гармӣ (то 15 ҳазор ккал/кг) ҳосил мешавад. Барои ҳамин бериллийро ба таркиби маводди сӯхти ракетаҳо илова менамоянд. Бериллий дар таркиби рустаниҳо, бофта ва устухони ҳайвонот ёфт шудааст. Б. фосфатҳои таркиби устухонро пайваст менамояд, ки дар натиҷа устухон суст ва нарм мегардад (ҳайвонот ба бемории рахит гирифтор мешавад). Б. ва хӯлаҳои онро барои истеҳсоли асбобҳои барқӣ, самолёт ва ракета истифода мебаранд. Аз хӯлаҳои никел асбобҳои ҷарроҳӣ ва сӯзанҳои доругузаронӣ месозанд. Бериллий ҳамчун манбаи тавлиди нейтронҳо низ ба кор меравад. Дар реакторҳои атомӣ Б.-ро барои суст кардани суръати ҳаракати нейтронҳо кор мефармоянд. Соли 1964 олимони тоҷик таҳти роҳбарии профессор К. Т. Порошин бериллийро дар таркиби мӯмиё пайдо намуданд.
Фурудгоҳи суннат андар д л вар
Фурудгоҳи суннат андар д л вар (Saint-André-de-l'Eure Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст, ки як бонди фуруди чаман дорад, ва тӯли бонди он 1093 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Фаронса қарор дорад, ва дар баландии 149 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Омӯзгорӣ
Педаго́гика (παιδαγωγική — санъати тарбия, аз — кӯдак и  — роҳбаладӣ'') — илм дар бораи тарбия, таълим ва маърифати одам.
Таърих
Калимаи «педагогика» аз калимаи юнонии παιδαγωγική гирифта шуда, маънояш «кӯдакдорӣ» мебошад. Дар Юнини Қадим «педагог» - канизе, ки аз паи фарзандон нигоҳ мекард ва барои рафтани ӯ ба мактаб ҷавобгар буд. Рушди педагогика бевосита бо таърихи одамият алоқаманд мебошад.
Нигаред
Гурӯҳ:Педагогика Гурӯҳ:Мафҳумҳои педагогика
Астро
ÁСТРО… (юн.аstron – ситора), қисми аввали калимаҳои мураккабе, ки ба ҷирмҳои осмонӣ ва умуман ба фазои Кайҳон алоқамандӣ доранд. Масалан, астрономия, астрофизика, астродинамика ва ғайра.
Адабиёт
Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик Гурӯҳ:Истилоҳот