Аштархониён
Таърих
Соли 1680 бародари Абдулазизхон – Субҳонқулихон ба тахт нишаст ва то соли 1702 ҳукмронӣ кард. Муборизаҳои дохилии байниқабилавӣ, тохтутозҳои ғоратгаронаи берунӣ ба вазъи умумии иқтисодии давлат таъсири ман­фӣ расонда, боиси заифшавии қудрати Аштархониён гардиданд. Субҳонқулихон барои мустаҳкам намудани ҳокимияти марказӣ талош намуд, вале ба муборизаи дохилии қудратталабӣ пеш аз ҳама писаронаш ҳамроҳ гардиданд. Яке аз писаронаш – Сиддиқхон ҳокимияти Балхро худсарона ишғол кард, пешвоёни қабилаҳои минг, қунғурот ва олчин зидди ӯ бархостанд, вале шикаст хӯрданд. Хевагиҳо бо сардории Анӯша ба Бухоро ҳамла карда, гирду атрофашро хароб ва шумораи зиёди аҳолиро ба қатл расонданд, сипас сӯи Самарқанду Шаҳрисабз равон шуданд, вале ба Субҳонқулихон муяссар гардид, ки ба ишғоли минбаъдаи хевагиҳо хотима бахшад. Дар ин вазъият писараш Сиддиқхон – ҳокими Балх муқобили падар шӯриш бардошт, аммо ноком шуд ва ба қатл расид. Идораи Балх ба амири қабилаи юз Муҳаммадҷонхоҷа атолиқ вогузор шуд. Ҳокими нав ба аҳолии Балх зулми бисёре раво дид ва зидди ӯ шӯриш бархост. Субҳонқулихон барои ором намудани шӯришгарон маҷбуран ҳокимро барканор ва ба ҷояш Ҷавимбий атолиқро таъйин кард. Соли 1688 хони Хева Анӯша дубора ба гирду атрофи Бухоро тохтутоз оғоз намуд ва баъдан писари ӯ Эренк муҳосираи Бухороро идома дод. Субҳонқулихон дар муборизаҳои шадид оқибат бар Эренк пирӯз гардид, барои идораи Хоразм намояндаи худ Ниёз Эшикоқобошии қатағанро фиристод ва Хоразм дубора ба Аштархониён ҳамроҳ шуд. Бо вуҷуди талошҳои бисёри Субҳонқулихон барои пурқувват намудани ҳоки­мияти марказӣ бисёр ҳокимони маҳаллӣ аз итоат ба ӯ саркашӣ менамуданд. Масалан, асосгузори сулолаи амирони маҳаллӣ дар Бадахшон Ёрбек намехост бухороиҳо ба конҳои Бадахшон даст ёбанд. Бо супориши Субҳонқу­ли­хон соли 1692 Маҳмудбий бо лашкари бисёре сӯи Бадахшон ҳаракат намуда, шаҳри марказии он Ҷузгун (Файзобод)-ро ба муҳосира гирифт, лекин фатҳи Бадахшон муяссар нашуд. Ниҳоят, тариқи гуфтушунидҳо Ёрбек розӣ шуд худро вассали хонигарии Бухоро эътироф намояд ва даромади муайян аз маҳсули лаъли Бадахшон ба хазинаи Бухоро бипардозад, лекин амалан Ёрбек ҳокими комилҳуқуқ боқӣ монд. Солҳои охири ҳукмронии Субҳонқулихон мавқеи пешвоёни қабила­ҳои кӯчӣ тақвият ёфт. Ин айём хироҷи яксолаи пулӣ ва молӣ ба андозаи ҳафткарата ситонда мешуд ва ҳамаи ин ба баланд рафтани нуфузи атолиқиҳо мусоидат мекард. Баъди фавти Субҳонқулихон (1702) писари ӯ Убайдуллоҳхон ба тахт нишаст ва то соли 1711 ҳукмронӣ намуд. Ӯ дар идораи корҳои давлатӣ асосан ба қабилаи сершумори юз такя мекард, муқобили ҳокимони маҳаллии саркаш муборизаро шиддат бахшид, вале пешвоёни қабилаҳои кӯчӣ аз тобеъ гардидан ба ҳокимияти марказӣ сар мепечиданд. Соли 1708 Убайдуллоҳхон ислоҳоти пулӣ гузаронд, ки боиси норозигии аҳолӣ ва дар Бухоро сар задани шӯриш гардид. Инчунин дигар тадбирҳо дид, ки ба манфиати амирони турктабор набуданд. Убайдул­лоҳхон бар асари сӯиқасд соли 1711 ба қатл расид. Ба тахт бародари ӯ Абулфайзхон нишаст, ки роҳбариаш то соли 1747 тӯл кашид. Дар замони салтанаташ дар қаламрави кишвар байни ашрофи феодалӣ ва сарлашкарон тез-тез муноқишаҳо ба вуқӯъ пайваста, мулкҳои хурди ҷудогона пайдо шуданд, ҳокимияти марказӣ бештар заиф гашт. Вилоятҳои Фарғона, Балх, Бадахшон, Ҳисор, Шаҳрисабз худро комилан мустақил эълон карданд. Шоҳзодаи хевагӣ Раҷаб­султон дар Самарқанд мулки мустақил ташкил намуда, бо Бухоро рақобат мекард. Кӯчиёни қазоқ муддати ҳафт сол (1723–1730) музофоти байни Самарқанду Бухороро ба харобазор табдил доданд. Сардорони қабилаи минг дар Фарғона давлати мустақил ташкил карданд. Корҳои давлатӣ дар ҳокимияти марказӣ ба дасти намояндаи қабилаи манғитиҳо Муҳаммад Ҳокимбий гузаштанд. Аз чунин фур­сат истифода бурда Эрон соли 1740 Балхро ишғол намуд ва чашм сӯи Мовароуннаҳр дӯхт. Писари калони шоҳи Эрон Нодиршоҳи сафавӣ – Ризоқулихон ҳокими Балх таъйин шуд. Нодиршоҳ ба сифати вассали худ Абдулфайзхонро нигоҳ дошта, ҳокимиятро амалан ба дасти Муҳаммад Ҳокимбий гузошт. Баъди вафоти Муҳаммад Ҳокимбий (1743) Нодиршоҳ ба писари ӯ – Муҳаммад Раҳимбий унвони «амирулумаро» (амири амирон) дода, дар умури давлатдорӣ аз ваколатҳои зиёд бархурдор сохт. Аз соли 1747 Абдулфайзхон амалан аз ҳокимият дур карда шуд. Соли 1747 Муҳаммад Раҳимбий дар мадрасаи Мири Араб Абулфайзхонро ба қатл расонда, расман тахти Бухороро соҳиб гардид. Ба ҳамин ҳукмронии сулолаи Манғития дар Бухоро оғоз ёфт.