cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лорд Байрон
Фаъолияти эҷодӣ
Яке аз нахустин маҷмӯаҳои ашъораш «Соати фароғат» (1807) ба мунаққидон писанд наомад. Дар ҷавоб шоир эссеи «Бардҳои англис ва шореҳони шотландӣ»-ро иншо намуд. Солҳои 1809—1811 ба Португалия, Испания, Албания, Туркия ва Юнон сафар кард. Таассуроти сафарашро ба шакли рӯзнома дар достони «Мусофирати Чайлд Ҳаролд» (Чайлд унвонест, ки дар Англия ба наврасони ашрофия дода мешуд; 1812—1818) нигошт ва баъди нашри он шуҳрати шоирӣ пайдо намуд. Достонҳои «шарқии» ӯ (солҳои 1813—1816) «Роҳзан», «Кофир», «Арӯс аз Абидоссия», «Муҳосираи Коринф» ва ғ. дар навъи эпоси ғиноиву ҳамосӣ (лирикию эпикӣ) эҷод шудаанд. Аз ҷавонӣ ашъори Фирдавсӣ, Низомӣ, Ҳофиз ва дигаронро пайваста мутолиа мекард. Бар асари ҳамин мутолиот ба эҷодиёти ӯ «мавзӯъҳои шарқӣ» роҳ ёфтаанд. Дар суруди дувуми достони «Мусофирати Чайлд Ҳаролд» аз Ҳофиз ёдовар шуда, достони «Бармаид»-ро дар пайравии Ҳофиз эҷод кардааст. Силсилаи шеърҳои Байрон бо номи «Таронаҳои яҳудӣ» (1813—1815) ба аксари забонҳои Аврупо тарҷума шудааст. Соли 1816 Байрон аз доираи ашрофия дур шуда, Британияи Кабирро тарк намуд ва сокини Швейтсария гардид. Аз он ҷо ба Итолиё кӯчид. Давраи нави фаъолияти эҷодии Байрон бо эҷоди достони драмавӣ-фалсафии «Манфред» (1817) шурӯъ гардид. Қаҳрамони асар шахси аз ҷомеа дур ва «рӯҳан хасташуда» мебошад. Ин асар мубоҳисае буд бо «Фауст»-и Гёте. Аз романи манзуми Байрон «Дон Жуан» (1819—1824; нотамом) бармеояд, ки аз романтизм ба реализм рӯй овардааст. «Дон Жуан»-и Байрон аз асарҳои шоирону нависандагони диг., ки дар ин мавзӯъ навишта буданд, фарқ дорад. Байрон қаҳрамонашро танзомез тасвир кардааст.
Байронизм
Дар зери таъсири эҷодиёти Байрон ва шахсияти ӯ (аксари асарҳояш хусусияти тарҷумаиҳолӣ доранд) дар Аврупо ҷараёне бо номи байронизм — тафаккури ҷудоӣ аз ҷомеа, дурӣ ҷустан аз он, бовар надоштан ба ормону орзуҳо (идеалҳо) ва дар айни замон, ошӯбгарию озодихоҳӣ пайдо шуда, ба маданияту адабиёти аксари кишварҳо таъсир гузошт.
Тарҷумаи шеърҳо ба тоҷикӣ
Шеърҳои Байрон «Ту гиря кардӣ», «Ту роҳи ҳаётро тай кардӣ» (дар тарҷумаи Р. Ҷалил ва А. Деҳотӣ), «Прометей», «Вақт», «Ба Томас Мор», «Ба қаҳрамони халқ», «Дар албом», «Ибрат», «Катибаи ҷамҷама» (дар тарҷумаи Байрон Собир; маҷ. «Садои Шарқ», 1968, № 4) ба тоҷикӣ баргардонида шудаанд. Дар матбуот тарҷумаҳои ашъори Байрон аз нусхаи асл (дар тарҷумаи Назри Яздон) ба табъ расидаанд.
Кулаково (ноҳияи Уст-Кубин, Вологда)
Кулаково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Уст-Кубин (Вологда)
Табрез
Сарчашмаҳо
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Васково аэропорт (ноҳияи Приморск)
Васково аэропорт (ноҳияи Приморск) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.
Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Приморск
Mariner Aircraft Mariner
Mariner Aircraft Mariner (Mariner Aircraft Mariner) — як ҳавогарди сохтаи Mariner Aircraft дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Окинин Дор (ноҳияи Кичменгско-Городетс, Вологда)
Окинин Дор — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кичменгско-Городетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Кичменгско-Городетс (Вологда)
Ховалинг (шаҳрак)
Ховалинг — шаҳрак (аз 2019) дар ноҳияи Ховалинг. Аҳолиаш каме бештар аз 500 нафар (2022), тоҷикон.
Сарчашма
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Ховалинг Гурӯҳ:Ҷамоати Ховалинг
Подшоҳии Бритониёи Кабир
чап|мини|200x200пкс| Парчами Бритониёи Кабир (соли 1606) дар якҷоягӣ парчами Шотландия ва Англия буд. Подшоҳии Бритониёи Кабир (Kingdom of Great Britain) — аз соли 1707 то 1801 милодӣ, номгузории кишвар дар шимолу ғарби Аврупо ва қисми ҷазираҳои Бритониёи Кабир. Он аз ҷониби иттифоқи ду подшоҳӣ Ингилистон ва Шотландия таъсис дода шудааст.
Подшоҳии Бритониёи Кабир пас аз пайвастани Ирландия дар 1801, ки «Подшоҳии Муттаҳидаи Бритониёи Кабир ва Ирландия», ва баъд аз истиқлоли Ирландия оқибат ба «Подшоҳии Муттаҳидаи Британияи Кабир ва Ирландияи Шимолӣ» номгузорӣ шуд.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Подшоҳии Бритониёи Кабир Гурӯҳ:Кишварҳои қадим дар ҷазираҳои Британия
Участок Бодорой (ноҳияи Зиминск, Иркутск)
Участок Бодорой — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Зиминск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Зиминск (Иркутск)
Анвар Ҷӯраев
Анвар Ҷӯраев – коргардони телевизион, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1957).
Адабиёт
Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Ходимони телевизиони Тоҷикистон
Витали Чочийев
Витали Шотаевич Чочийев (Виталий Шотаевич Чочиев; 17 декабри 1979, Владикавказ, ҶШФС Русия) — футболбози русӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 17 декабр Гурӯҳ:Зодагони соли 1979 Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Русия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Иристон Владикавказ Гурӯҳ:Бозингарони БФ Автодор Владикавказ Гурӯҳ:Бозингарони БФ Аланиа Владикавказ Гурӯҳ:Бозингарони БФ KAMAZ Naberezhnye Chelny Гурӯҳ:Бозингарони БФ Кубан Краснодар Гурӯҳ:Бозингарони БФ Шинник Ярославл Гурӯҳ:Бозингарони БФ Салют Белгород Гурӯҳ:Бозингарони БФ Волгар Газпром Астрахан
Warner Bros.
Warner Bros. Entertaiment, Inc боз машҳур аст чун Warner Bros. Pictures ва ё Warner Bros., талаффуз мешавад (Уорнер Бразэрс) пеш Warner Brothers Production - яке аз контернҳои бузургтарин аз барои наворбардории филмҳо ва телесериалҳо  дар ИМА. Дар айни замон пешсутуни гурӯҳи компанияи Time Warner бо офис дар Калифорния. Дар соли 1923 бо Алберт Уорнер, Гарри Уорнер, Сэм Уорнер ва Ҷек Уорнер таъсис ёфтааст.
Филмҳои тарсноки классикии студияи Warner
Феҳристи филмҳои тарсноки ба навор бардоштаи Warner Бародарон Уорнерҳо дар соли 1928 якумин филми тарсноки худро ба навор гирифтаанд.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Кинокомпания
Павел Гизгизов
Павел Владимирович Гизгизов (Павел Владимирович Гизгизов; 30 августи 1986, Саратов, ҶШФС Русия) — футболбози русӣ,.
Попов (ноҳияи Урюпинск, Волгоград)
Попов — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Урюпинск, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Урюпинск (Волгоград)
Фернандо Дэвид Кардосо
Фернандо Дэвид Кардосо Панягуа (Fernando David Cardozo Paniagua; 8 феврали 2001, Асунсион, Парагвай) — футболбози парагваӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 8 феврал Гурӯҳ:Зодагони соли 2001 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Парагвай Гурӯҳ:Бозингарони БФ Club Olimpia
Фроловское (ноҳияи Вологод, Вологда)
Фроловское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Вологод, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Фурудгоҳи овлнюк
Фурудгоҳи овлнюк (Olenyok Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Русия қарор дорад, ва дар баландии 258 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Борут
Борут — омехтаи сахти тарканда, ки зуд даргирифта, гармӣ ва маҳсули газшакли зиёд хориҷ мекунад.
Борут қабат ба қабат сӯхта, гармии ҳосилшударо низ аз қабат ба қабат мегузаронад. Суръати аланга ба таркиби борут, ҳарорати аввала ва фишор вобаста аст. Борут ду гуна мешавад: бедуд (борути пироксилинӣ, кордитҳо ва баллиститҳо) ва омехта (аз моддаи сӯзанда ва оксидкунанда, аз ҷумла борути дуднок иборат аст). Борутро дар силоҳҳои оташфишон барои ба снаряд додани суръати зарурӣ истифода мебаранд. Борутҳои омехта тақр. 60-70 % перхлорати аммоний (оксидонанда), 15-20 % моддаи полимерии пайвасткунанда (сӯзишворӣ), 10-20 % хокаи аллюминий ва иловаҳои дигар доранд. Борути дуднок, ки аз омехтаи селитраи калий (оксидонанда), ангишти чӯб (сӯзишворӣ) ва сулфур таркиб ёфтааст, эҳтимол дар Хитой ба вуҷуд омада бошад. Он минбаъд ба арабҳо маълум шуд. Борути дуднок то миёнаҳои асри 19 чун моддаи таркандаи ягона боқӣ монд. Борути пироксилинӣ бори аввал дар Фаронса аз тарафи П. Вел (1884) ва сипас дар Русия аз тарафи ДОКТОРИ ИЛМҲОИ Менделеев (1890) ҳосил карда шудааст. Борути кордитиро охири асри 19 дар Британияи Кабир ба даст оварданд. Борути баллистӣ дар Шветсия (1888) аз тарафи А. Нобел кашф шудааст.
Фурудгоҳи шаҳристон ҳорлд
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Идора кардан
Идора кардан - роҳбарӣ кардан, сарварӣ намудан, яъне идоракунӣ (масалан, Ҳукумати ҶТ аз ҷумлаи он мақомотест, ки ба идоракунии моликияти давлатӣ масъул буда, нисбати пурмаҳсул истифодабарии ин моликият тадбирҳо гузаронида, ҳифзи моликияти давлатиро таъмин мекунад).
Эзоҳ
Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ
CANT Z.1018
CANT Z.1018 (CANT Z.1018) — як ҳавогарди сохтаи CANT аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Regia Aeronautica будааст. Ин ҳавогард дар 1939-10-9 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Куала-Лумпур
Куала-Лумпур (малайи (Куала-Лумпур маънояш: "резишгоҳи ифлос"), инглисӣ:Kuala Lumpur арабӣ:كوالا لومڤور) — пойтахти Малайзия.
Аҳолии Куала-Лумпур дар соли 2016 7,590,000 наф.
Ҷуғрофия
Шаҳри Куала-Лумпур дар ҷанубу ғарби нимҷазираи Малакка  дар  водие, ки онҷо якҷояшавии дарёҳои Кланг ва Гомбак аст, воқеъ аст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Малайзия Гурӯҳ:Куала-Лумпур
Ламбас (деҳа)
Ламбас (Ламбас) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Верхнетоемский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Верхнетоемский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Урумия
Урумия — шаҳрест дар устони Озарбойичони ғарбӣ, Эрон аст. Шумори аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 1996, 435,200 тан будааст ва дар соли 2006, 623,143 тан баровард мешавад.
Сарчашмаҳо
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Озарбойичони ғарбӣ Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Наимҷон Азимов
Наимҷон Азимов  – мутриб, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1955).
Адабиёт
Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Гурӯҳ:Мутрибони Тоҷикистон Гурӯҳ:FootBot:FBT002A
Черепухино (ноҳияи Судогод)
Черепухино - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Судогод, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Судогод
Васюки (ноҳияи Приморск)
Васюки (ноҳияи Приморск) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.
Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Приморск
Marske Pioneer
Marske Pioneer (Marske Pioneer) — як ҳавогарди сохтаи Marske Aircraft Corporation дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. ин ҳавогард дар 1968 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Антонио Лопес
Антонио Лопес Дус Сантос (Antônio Lopes dos Santos; 12 июни 1941, Рио Де Жанейро, Бразилия) — футболбози бразилӣ, маснадашро анҷом додааст.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 12 июн Гурӯҳ:Зодагони соли 1941 Гурӯҳ:Мураббиёни футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Олариа Атлетико Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Бонcукесcо Футебол Клубе
Деҳоти Гулшан
Ҷамоати Гулшан (н. Фархор) — ҷамоатест дар ноҳияи Фархори вилояти Хатлони Тоҷикистон.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Ҷамоатҳои ноҳияи Фархор
Фурудгоҳи тококо
Фурудгоҳи тококо (Takaka Aerodrome) — фурудгоҳи  бо Коди ИОТОи KTF аст, ки як бонди фуруди Шин дорад, ва тӯли бонди он 604 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Зеландияи Нав қарор дорад.
Фурудгоҳи клинг лик
Фурудгоҳи клинг лик (Calling Lake Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст, ки як бонди фуруди чаман дорад, ва тӯли бонди он 899 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 638 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Алесcандро Силва Де Араужо
Алесcандро Силва де Араужо (Alessandro Silva de Araújo; 28 феврали 1986, Палнейра Дус Индю, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 28 феврал Гурӯҳ:Зодагони соли 1986 Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Igaci Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клубе Cосиедаде Еспортива Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cиноп Футебол Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Атлетика Cанта Рита Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ипорте Клубе Принейро Пасо Виториа Да Конкиста Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Атлетика Корурипе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Cпортиво Cержипе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cпорт Клубе Cанто Антонио Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cосиедаде Деспортива Жуазейренсе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Chã Grande Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cалгуейро Атлетико Клубе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cпорт Клуб До Ресифе Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ituano Futebol Clube Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клубе Де Регатас Брасил Гурӯҳ:Бозингарони БФ Пайcанду Cпорт Клуб
Муром (ноҳияи Шебекин)
Муром — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Шебекин, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Шебекин ‎
Таманно Бҳатия
Таманно Бҳатия (तमन्ना भाटिया, Tamannaah Bhatia; тав. 21 декабр 1989, Бомбай, Маҳараштра, Ҳиндустон) — ҳунарпешаи ҳинд. Дар филмҳои бо забонҳои ҳиндӣ, телугу ва томилӣ ҳунарнамоӣ мекунад. Филми дебютии ӯ дар Болливуд Chand Sa Roshan Chehra буда, дар понздаҳсолагияш ба навор гирифта шудааст. Ӯ баъдан дар Толливуд ва Колливуд нақш офариданро оғоз намуд. Аммо муваффақиятро дар ҳаждаҳсолагияш дар Илми «Рӯзҳои хушбахтӣ» ба даст овардааст,ки ба ӯ пешниҳодҳои нақш бо ҷуфтии ҳунармандони Ҳиндустони Ҷанубӣ намуданд.
Ҷоизаҳо
= Нигаред низ =
Абдурраззоқ Гурна
Абдурраззоқ Гурна (Abdulrazak Gurnah; ) — нависандаи тонзониёӣ, барандаи ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт (2021).
Яке аз романҳои ӯ Биҳишт (1994), мебошад, ки сазовори ҷоизаи баргузидатарин осори мухтасари Букер ва ҷоизаи Whitbread гардида аст;Ҳамчунин Биёбон (2005); ва Дар соҳили баҳр (2001), ки дар рӯйхати баргузидаҳои Букер қарор гирифтаанд барои муаллиф ҷоизаи китоби Лос Анҷелес Таймс ро ба армуғон оварданд. Ӯ 7 октябри соли 2021 « барои таҳқиқи оштинопазир ва дилсузонаи таъсири мустамликадорӣ ва сарнавишти паноҳандагон дар тақсимоти фарҳангҳо ва қитъаҳо» сазовори Ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт шуд.
Зиндагӣ ва пеша
Абдурраззоқ Гурна 20 декабри соли 1948 дар Султонии Занзибар (ҳоло қисме аз Танзанияи имрӯза) таваллуд шудааст. Вай ҳамчун донишҷӯ дар соли 1968 ба Бритониё сафар карда аст, Ҳангоми 18 -солагияш аз таъқиби шаҳрвандони араб аз Занзибар дар замони Инқилоби Занзибар фирор кардааст. Вай дар ибтидо дар Коллеҷи Кристи Черч, Кентербери таҳсил кардааст, ки унвони илимияшро он замон аз ҷониби Донишгоҳи Лондон ба даст овардааст.
Сипас, ба Донишгоҳи Кент рафт ва дар он ҷо соли 1982 рисолаи докторияшро ҳимоя кард Аз соли 1980 то 1983, Гурна дар Донишгоҳи Байеро Кано дар Нигерия ба тадрис машғул будааст. Ӯ то замони бознишастагӣ профессори кафедраи забони англисии Донишгоҳи Кент буд.
Гурна ду ҷилди « Очеркҳо мактуба дар бораи Африқо» -ро таҳрир карда, дар бораи як қатор нависандагони муосири постколониалӣ мақолаҳо чоп кардааст, ки машҳуртарини онҳо В.С Найпал VS Naipaul, Салмон Рушдӣ ва Зое Викомб мебошанд.Ӯ муҳаррири A Companion to Salman Rushdie аст, ки соли 2007 аз Донишгоҳи Кембриҷ мунташир шудааст. Вай аз соли 1987 муҳаррир ва саҳмгузори Васафирӣ буд Гурна довар оид ба мукофотҳо буд, аз ҷумла Ҷоизаи Кейн барои Навиштаҳои Африқо ва Ҷоизаи Букер низ маҳсуб мешавад.
Ҷоизаҳо ва мукофотҳо
Гурна соли 2006 узви Ҷамъияти Подшоҳии Адабиёт интихоб шуд Рӯзи 7Октябри 2021, ӯ «барои таҳқиқи оштинопазир ва дилсузонаи таъсири мустамликадорӣ ва сарнавишти паноҳандагон дар тақсимоти фарҳангҳо ва қитъаҳо» сазовори ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт гардид.
Козловский (ноҳияи Почеп)
Козловский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Почеп, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Почеп
Вишхарвак
Вишхарвак — деҳа дар ҷамоати деҳоти Рованди ноҳияи Ванҷ.
Дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии «Ватан» ҷойгир аст. Аз Вишхарвак то маркази ноҳия 48 км; роҳи автомобилгард. Аҳолиаш 343 нафар (2014). Вишхарвак мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, дорухона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, сабзавоткорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз деҳаи Ғуҷоваст обёрӣ мешаванд.
Адабиёт
Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Ҷамоати Рованд
Байромия
Байромия, байрамия (Bayramilik) аз байрам – ид) — тариқае аз дарвешони турк, ки Ҳоҷӣ Байрами Валӣ (даргузашт 1430) дар Анқара таъсис намуда буд.
Таълимот
Таълимоташ ба нақшбандия бисёр наздик аст, зеро пайравони он зикри хуфяро пазируфтаанд ва аз ин рӯ, баъзе муҳаққиқон байромияро шохае аз нақшбандия медонанд. Ин тариқат пас аз марги Ҳоҷӣ Байрам зуд пароканда шуд. Бархе аз пайравонаш ба халифаи ӯ Оқ Шамсуддин Муҳаммад (1390–1459) пайвастанд ва бо номи Шамсия машҳур шуданд. Дар таълимоти онҳо зикри ҷаҳрӣ бештар маъмул буд.
Гурӯҳи дигари Байромиён, ки зикр, вирд ва либосҳои анъанавии худро тарк карда буданд, маломия номида шуданд. Онҳо ба шайхони байромия эҳтироми зиёд доштанд ва ҳатто яке аз шайхони онро қутби замон эълон намуда буданд. Шохаи сеюме, ки аз байромия ба вуҷуд омад, ҷилватия ном дошт ва муассисаш Азиз Маҳмуди Худоӣ (даргузашт 1628) мебошад. Ба тавассути Иброҳим ибни Темурхон ибни Ҳамза (даргузашт 1617) дар Миср интишор ёфт.
Дар таълимоти байромия тарзи сайри соликони тариқат аз дигар силсилаҳои тасаввуф фарқ мекард. Солик аввал бо таълимоти ваҳдати вуҷуд шинос мешуд ва минбаъд мақомот ва аҳволи маърифатии тасаввуфиро анҷом медод. Байромиён муътақид буданд, ки тамоми олам аз Худо ба тавассути илму сифатҳои он содир шудаанд, сифатҳо зуҳури моҳияти илмии Худованданд. Ҳамин «аъёни илмия»-и Худованд аз тавҳиди зотии таълимоти онҳо башорат медиҳад. Нишони зоҳирии пайравони байромия нишони шашбарг аз карбосе буд, ки огоҳии онҳоро аз шаш ҷиҳати дунё (рост, чап, пеш, қафо, боло ва поин) башорат медиҳад. То пароканда шудани тариқату шохаҳои байромия дар Туркия (соли 1925) пайравони он дар Истанбулу Анқара, Измир ва диг. шаҳрҳои марказӣ фаъолияти худро идома медоданд.
New Line Cinema
"New Line Cinema" (аз "new line cinema - "хати нави кино") - яке аз бузургтарин кинокомпанияҳои ИМА. Аввал компанияи соҳибистиқлол аз тарафи Тед Тёрмер дар соли 1993 харида шуд ва узви таркибии  "Turner Вroadcаsting system" гардид, аз соли 1996 то айни замон тобеи Time Warner аст. Аз соли 2008 New Line Cinema яке аз бахшҳои компанияи Warner Bros. Entertaiment, Inc. мебошад.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Кинокомпанияҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Кинокомпанияҳои ИМА
Соиби Табрезӣ
Мирзо Муҳаммадалии Соиб — яке аз симоҳои барҷастаи адабиёти асри XVII буда, бо маҳсули гаронбаҳои адабӣ ва фикру андешаҳои баланди пешқадамонаи худ дар таърихи адабиёти ин аҳд ва давраҳои минбаъда мақоми шоиста дорад.
Зиндагинома
Мирзо Муҳаммадалии Соиб соли 1603 мелодӣ дар шаҳри Исфаҳон чашм ба олам кушод. Гузаштагони ӯ аз Табрез будаанд. Падараш Мирзо Абдураҳим, ки аз аҳли тиҷорат буд, аз тарафи ҳукмрони онрӯзаи Эрон Шоҳ Аббоси Кабир бо гурӯҳе аз ҳамкасбон ба Исфаҳон кӯчонида шуд: "Соиб аз хоки поки Табрез аст,
Ҳаст Саъдӣ гар аз гили Шероз." гуфтани Соиб ишора ба ватани аслии бобо ва аҷдодони ӯ мебошад.
Соиб дар Исфаҳон таҳти ғамхорӣ ва сарпарастии падар таҳсилоти ибтидоиро ба поён расонида, минбаъд аз илмҳои замонаш баҳраҳои кофӣ бардошт. Вай хусусан дар фанни шеъру шоирӣ дониш ва малакаи тамом андӯхта, шуғли шеъргӯиро бар дигар анвои ҳунар муқаддамтар дошт. Соиб соли 1677 вафот кард ва ӯро дар гӯшаи боғи худаш дафн намуданд, ки марқадаш то имрӯз зиёратгоҳи мардум аст.
Мероси адабӣ
Теъдоди ашъори Соиб дар сарчашмаҳо аз ҳаштод ҳазор то садубист ҳазор, сесад ҳазор ва ҳатто зиёдтар аз ин таъкид шудааст. Соиб ашъорашро аз рӯи мавзӯъҳо табақабандӣ карда, ҳар қисматро мувофиқи мавзӯъ сарлавҳа гузоштааст. Масалан, ашъори ба васфи маъшуқ бахшидашударо «Миръот-ул-ҷамол», шеърҳои роҷеъ ба оина ва шонаро «Ороиши нигор», ашъори дар боби маю майхонаро «Майхона»  ва қисми дигарро «Воҷиб-ул-ҳифз» ном ниҳодааст. Дигар аз осори Соиб баёзест, ки аз нусхаҳои нодири китобхонаҳои шоҳии Ҳиндустону Эрон бо иловаи осори шоирони муосири ӯ тарбит ёфтааст. Ин баёз аз 25 ҳазор байт иборат буда, қариб ҳаштсад нафар шоирро дар бар мегирад. Маснавиҳои «Қандаҳорнома» ва «Маҳмуду Аёз» низ ба Соиб нисбат дода шудааст. Осори шоир ба тарзи мунтахаб дар Ҳиндустон чопи сангӣ ёфта, чанд дафъа дар Эрон низ ба табъ расидааст. Пас аз чанд соли нашри мунтахаби соли 1933 ҳ куллиёти шоир аз рӯи нусхаи хаттие, ки худи шоир тасҳеҳ карда будааст, бо муқаддима ва шарҳи ҳол  аз тарафи Амирии Фирӯзкӯҳӣ дар Теҳрон ба табъ расид. Дар ҳоли ҳозир яке аз мукаммалтарин нусхаҳои чопии осори шоир ба шумор меравад. Дар Тоҷикистон мунтахаби ашъори Соиб аз тарафи З. Аҳрорӣ ва Л. Шералӣ соли 1980 нашр гардид.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шоирон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Шоирони форсу тоҷик Гурӯҳ:Шоирони порсигӯ
CANT Z.508
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Диркеу Лопес
Диркеу Лопес (Dirceu Lopes; ) — футболбози бразилӣ.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия
Санандаҷ
thumb|right|260px|Санандаҷ Санандаҷ (, аз Sine Dizh — «Қулфи Сана», Sine) — шаҳр дар ғарби Эрон, маркази маъмурии устони Курдистон. Аҳолӣ — 373,987 наф. (2011), асосан курдҳо ва арманиҳо.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Курдистон Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Ламплево (деҳа)
Ламплево (Ламплево) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Верхнетоемский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Верхнетоемский Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Кенҷа Мирмуллоев
Кенҷа Мирмуллоев  – мутриб, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1956).
Адабиёт
Гурӯҳ:Мутрибон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Ҳунарпешагони хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Гурӯҳ:Мутрибони Тоҷикистон
Красний Поселок (ноҳияи Гус-Хрусталний)
Красний Поселок — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Гус-Хрусталний, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Гус-Хрусталний
Фурудгоҳи обе ҳрсн ҳот оспрингз
Фурудгоҳи обе ҳрсн ҳот оспрингз (Harrison Hot Springs Water Aerodrome) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ)  аст, ки як бонди фуруди об дорад. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 10 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Евгени Владимирович Королёв
Евгени Владимирович Королёв (Евгений Владимирович Королёв; 7 январи 1992) — футболбози русӣ,.
Фурудгоҳи обе ҳрсн ҳот оспрингз
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Евгени Владимирович Королёв
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 7 январ Гурӯҳ:Зодагони соли 1992 Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Русия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Сокол Саратов
Эрмес Паломино
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 4 март Гурӯҳ:Зодагони соли 1988 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Венесуэла Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Венесуэла Гурӯҳ:Бозингарони БФ Trujillanos Гурӯҳ:Бозингарони БФ Carabobo Гурӯҳ:Бозингарони БФ Депортиво Лара Гурӯҳ:Бозингарони БФ Asociación Civil Minervén Fútbol Club Гурӯҳ:Бозингарони БФ Aragua Гурӯҳ:Бозингарони БФ PFC Cherno More Varna Гурӯҳ:Бозингарони БФ Атлетико Венесуэла Гурӯҳ:Бозингарони БФ Депортиво Петаре Гурӯҳ:Бозингарони БФ Манагуа Гурӯҳ:Бозингарони БФ PEPO Lappeenranta
Окулово (ноҳияи Кичменгско-Городетс, Вологда)
Окулово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Микология
Миколо́гия (аз μύκης — занбурӯғ), қорчшиносӣ ё замбуругшиносӣ —  як шохаи биология, ки  қорчҳоро меомӯзад.
Окулово (ноҳияи Кичменгско-Городетс, Вологда)
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кичменгско-Городетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Кичменгско-Городетс (Вологда)
Микология
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шохаҳои гиёҳшиносӣ Гурӯҳ:Микология
Marske Monarch
Marske Monarch (Marske Monarch) — як ҳавогарди сохтаи Marske Aircraft Corporation дар кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико аст. ин ҳавогард дар 1974 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Черниговка (ноҳияи Судогод)
Черниговка - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Судогод, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Судогод
Хесус Ферейра
Хесу́с Давид Фере́йра Ка́стро (Jesus David Ferreira Castro; 24 декабри 2000, Санта Марта, Колумбия) — футболбози колумбӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 24 декабр Гурӯҳ:Зодагони соли 2000 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Колумбия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Долас
Пойгоҳи ҳавоии Оленя
Пойгоҳи ҳавоии Оленя (Olenya (air base)) — фурудгоҳи низомӣ  аст, ки як бонди фуруди бутун дорад, ва тӯли бонди он 3500 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Русия қарор дорад, ва дар баландии 214 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Давлати Фаластин
Давлати Фаластин (دولة فلسطين, State of Palestine) — аслан давлати мустақили қисман эътирофшуда дар Ховари Миёна, ки дар арафаи таъсисёбист. Истиқлоли Давлати Фаластин дар охири моҳи июли соли 2019 аз ҷониби 193 кишвари узви СММ эътироф гардидааст.
Таърих
Таъсиси давлати Фаластин тибқи қарорҳои СММ дар қаламрави соҳили ғарбии дарёи Урдун (ё қисмате аз он, аз ҷумла дар қаламрави Уршалими Шарқӣ) ва сектори Ғазза пешбинӣ шудааст. Вобаста аз андешаи давлатдории Фаластин, инчунин таърифҳои гуногуни он ҳамчун қаламрав барои эҷоди он пешниҳодҳои гуногун мавҷуданд.
Эълони Давлати Фаластин 15 ноябри соли 1988 дар Алҷазоир дар иҷлосияи Шӯрои Миллии Фаластин, ниҳоди олии машваратии Созмони озодибахши Фаластин (СОФ) баргузор шуд — 253 овози тарафдор, 46 муқобили он ва 10 нафар бетараф аз овоздиҳӣ. Ҳамзамон, СОФ-и Фаластин ягон қаламраверо, ки ба он даъво кардааст, назорат намекард.
Соли 1994 дар натиҷаи Созишномаи Осло байни Исроил ва Фаластин аз 13 сентябри соли 1993, Мақомоти Миллии Фаластин (ММФ) таъсис дода шуданд. Масъалаи ташкили давлати ояндаро Созишномаҳо пешбинӣ накардаанд; дар айни замон," ҳарду ҷониб уҳдадории мушаххас гирифтанд, ки барои тағир додани мақоми соҳили ғарбии Урдун ва сектори Ғазза ягон чораи яктарафа намебинанд".
Дар асл, давлати Фаластин ҳанӯз эҷод нашудааст ва соҳибихтиёрии воқеӣ надорад. Сохторҳои давлатӣ танҳо қисман ташаккул ёфтаанд. Пойтахти муваққатии Рамаллоҳ президент, ҳукумат ва парлумонро дорад. Аммо, давлат артиш надорад, гарчанде ки полис вуҷуд дорад ва ҳамзамон созмонҳои ниманизомӣ фаъоланд. Асъори худӣ вуҷуд надорад, шеқели исроилӣ ва доллари ИМА ҳамчун воҳиди пулӣ истифода мешаванд. Дар Фаластин фурудгоҳи байналмилалии фаъолияткунанда вуҷуд надорад, аз ин рӯ давлатмардони аршади Фаластин аз фурудгоҳи Аммон пойтахти Урдун барои парвоз ба кишварҳои ҷаҳон истифода мекунанд.
Бештари ғарби дарёи Урбун аз ҷониби артиши Исроил ва Уршалими шарқӣ (ва шаҳр дар маҷмӯъ), низ зери назорати Исроил қарор доранд. Исроил инчунин амалан тамоми марзҳои қаламравҳои Фаластинро, ба истиснои марзи Сектори Ғазза бо Миср, назорат мекунад, аммо дар айни замон , иртиботи баҳрии Навори Ғаззаро бо ҷаҳони беруна пешгирӣ мекунад Ҳудудҳои Фаластин, сарфи назар аз мавҷудияти назорати қисман фаластиниён аз болои онҳо, то ҳол аз ҷониби СММ ҳамчун ишғоли Исроил ҳисобида мешаванд. Намояндагони Фаластин Фаластинро "кишваре дар зери ишғоли Исроил" меноманд. Сектори Ғазза ва Соҳили ғарби д. Урдун ду эксклаве мебошанд, ки бо қаламрави Исроил ҷудо шудаанд, ки аввал зери назорати тарафдорони Ҳамос, ки дар якчанд кишвар ҳамчун як созмони террористӣ эътироф шудаанства дуввум аз ҷониби ҷонибдорони Фатҳ, созмоне, ки пуштибони Фаластинро ташкил медиҳанд, идора мешавад. Пас аз муноқишаи тӯлонӣ ва кӯшиши ҳалли масъала, 2 июли соли 2014, Ҳамос ва Фатҳ бо иштироки панҷ вазири масеҳӣ ҳукумати ваҳдати миллиро ташкил карданд, ки онро президент Аббос савганд ёд кард. Ин ҳукумат то аввали соли 2019 вуҷуд дошт ва бинобар ихтилофи ҳалношудаи Фатҳ ва Ҳамос, дар натиҷаи он ҳукумат назорати Сектори Ғаззаро соҳиб нашуд. .
5 январи соли 2013 фармони Президенти СОФ Маҳмуд Аббос содир шуд, ки минбаъд ба ҷои номи "Мақомоти Миллии Фаластин" танҳо номи "Давлати Фаластин" барои мақсадҳои расмӣ истифода шавад. Аз моҳи январи соли 2019, як қатор кишварҳо, аз ҷумла: Исроил, Испания, Норвегия, ИМА, Шветсия ва баъзе дигар, ин қарорро эътироф накарданд.
Дар кишварҳое, ки давлати Фаластинро аллакай эътироф кардаанд, намояндагиҳои дипломатии Фаластин дар зери ниқоби сафоратхонаҳо бо номи Давлати Фаластин фаъолият мекунанд.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё Гурӯҳ:Осиёи Ғарбӣ Гурӯҳ:Давлати Фаластин
Фридрих Марютин
Фридрих Михайлович Марютин (Фридрих Михайлович Марютин; 7 октябри 1924, — 1924:10:7, September 10, 2010, Астрахан, ҶШФС Русия) — футболбози русӣ,, муррабӣ.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 7 октябр Гурӯҳ:Зодагони соли 1924 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Мураббиёни футбол Гурӯҳ:Футболбозони Русия Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи ИҶШС Гурӯҳ:Бозингарони БФ Zenit Kaliningrad Гурӯҳ:Бозингарони БФ Kalininets Sverdlovsk Гурӯҳ:Бозингарони БФ Зенит Санкт-Петербург Гурӯҳ:Бозингарони БФ Avangard Leningrad
Великое (ноҳияи Приморск)
Великое (ноҳияи Приморск) — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад.
Ҷуғрофия
Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Приморск
Белгия
Белгия (België, МФА : ; Belgique, Belgien), номи расмии пурра — Подшоҳии Белжик (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) — давлат дар Аврупои Ғарбӣ.
Белгия дар шимол бо Нидерланд, дар шарқ бо Олмон, дар ҷанубу шарқ бо Люксембург, дар ҷануб ва ҷанубу ғарб бо Фаронса ҳамсарҳад буда, қисми ғарбиаш соҳили Баҳри Шимолӣ аст. Масоҳаташ 30,5 ҳазор км2, аҳолиаш 11,190,845 нафар (2015), зичии аҳолӣ – 344 нафар/км2. Иди миллӣ – Рӯзи истиқлол (21 июл), воҳиди пул– евро (аз соли 2002, аввалӣ – франки Белгия). Пойтахташ – Брюссел. Шаҳрҳои бузургтаринаш: Антверпен, Гент, Шарлеруа, Лйеж, Брюгге.
Сохти давлатдорӣ
Сохти давлатдорӣ–монархияи конститутсионии парламентӣ, давлати федеративӣ. Сардори давлат – шоҳ, сарвари ҳукумат–сарвазир (намояндаи ҳизби дар интихоботи парламентӣ ғолибомада). Мақоми олии қонунгузор – парламенти дупалатагӣ – Сенат (71 узв) ва Палатаи намояндагон (150 узв), ки ба муҳлати 4 сол интихоб мешавад. Мақоми олии судӣ – Суди олӣ (судяҳо ба таври якумрӣ таъйин мегарданд). Федератсияи Белгия се минтақаи аз рӯйи се забон (фламандӣ, фаронсавӣ, олмонӣ) тақсимшуда – Фландрия, Валлония, Брюссел (пойтахт)-ро, ки иборат аз 10 музофот аст, дар бар мегирад. Зинаи поини идоракунии ҳудудӣ коммунаҳо мебошанд. Белгия узви СММ, давлатҳои Бенилюкс, Иттиҳоди Аврупо, НАТО ва ғ. мебошад. Муносибати дипломатии Белгия бо Тоҷикистон 29 апр. 1992 барқарор шуд. Дар сатҳи дипломатияи мардумӣ ҷамъиятҳои дӯстии «Тоҷикистон – Белгия» ва «Белгия – Тоҷикистон» таъсис ёфтаанд.
Минтақаҳои ҷуғрофӣ
Белгияро ба се минтақаи ҷуғрофӣ метавон тақсим кард: минтақаи наздисоҳилӣ, паҳнкӯҳи марказӣ ва баландиҳои Арденн. Минтақаи пасти наздисоҳилиро полдерҳо – заминҳои ҳосилхези аз таҳдиди баҳр бо дюнаҳо – теппаҳои регӣ (вусъаташон то 15 км ва аз с. б. то 2 м поинтар) ва дарғотҳои ҳифзшаванда ташкил медиҳанд, ки дар самти Фландрия ва Кампин торафт ҳамвору мусаттаҳ шудаанд. Минтақаи чиндори гертсинии қисми ҷанубии мамлакатро таҳнишастҳои давраҳои мезозой ва кайнозой иваз кардаанд. Минтақаи паҳнкӯҳи марказӣ ҳосилхезтарин буда, аз киштзорҳои паҳновар ва деҳоти ҳар ҷо-ҳар ҷо маъвогирифта иборат аст (музофоти Эно). Теппакӯҳҳои Арденн, ки ба ҳисоби миёна аз с. б. 460 м баланданд (кӯҳи Ботранж – 694 м, нуқтаи баландтарини Белгия), қисми ҷан. шарқии мамлакатро фаро гирифта, асосан бешазор ва камаҳолианд.
Канданиҳои фоиданок
Белгия конҳои қӯрғошим, руҳ, мис дорад; аз сангҳои хоро, мармар, доломит бой аст; маъданҳои зеризаминии асосӣ – ангиштсанг ва гази табиӣ.
Иқлим
Иқлими Белгия муътадили баҳрӣ. Ҳарор. миёнаи янв. аз –10С то +40С, июл аз 120 то 230С. Миқдори миёнаи бориш–700–900 мм, дар қисми кӯҳсор–1200–1500 мм.
Обу хок
Белгия дарёҳои пуроби зиёд дорад; бузургтаринашон Шелда (Эско) ва Маас (Мёз) буда, киштигарданд. Хокаш бӯр, ҷангалӣ ва хокистарӣ. Полдерҳо – минтақаҳои аз баҳр озодшуда махсусан ҳосилхезанд.
Наботот
Набототи Белгия асосан мазрӯъ буда, рустаниҳои табиӣ 20 дарсади ҳудуди мамлакатро фаро гирифтаанд (асосан бешазорҳои дарахтони паҳнбарг – булут, шамшод). Бешазоркунӣ ривоҷ ёфтааст, дар дюнаҳо асосан санавбар, дар теппаҳо арча мешинонанд. Дар Белгия мамнӯъгоҳ ва боғҳои табиӣ зиёданд (Калмҳаут, От-Фан ва ғайра).
Аҳолӣ
Дар Белгия вобаста ба ҳайати этникӣ се забони давлатӣ роиҷ аст. Фламандиҳо, ҳомилони забони нидерландӣ – 58%, валлонҳои фаронсавизабон – 31%, сокинони забонашон олмонӣ ва дузабона 11%-и аҳолии мам-лакатро ташкил медиҳанд. Фламандҳо дар Фландрия (Шим. Белгия), валлонҳо дар Валлония ва Брюссел (гарчанде дар ҳудуди Фландрия ҷойгир аст) ва олмониҳо дар минтақаҳои ҳамсарҳадди Олмон маскунанд. Дар Белгия 97 дарсади аҳолӣ шаҳрнишин буда, Брюссел, Антверпен, Гент, Лёвен сернуфустарин шаҳрҳоанд. Дар Белгия ғайр аз олмониҳои этникӣ кӯчиён аз Конго (собиқ Конгои Белгия), Туркия, Марокаш, муҳоҷирон аз собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ (50 ҳазор), инчунин испаниҳо, юнониҳо, курдҳо ва ғ. умр ба сар мебаранд. Аз ¾ ҳиссаи аҳолӣ муътақиди католисизм, ¼–протестантизм, боқимонда намояндагони динҳо ва ҷараёнҳои дигар мебошанд; мусулмонон наздики 300 ҳазор нафаранд. Дар Белгия дарозумрӣ ба ҳисоби миёна 78,7 (мардҳо – 75,5, занҳо – 82,09) сол мебошад.
Таърихи қадим
thumb|200px|Бинои парлумони федеролӣ дар Брюссел Дар аҳди қадим дар ҳудуди мамлакат қабилаи белгҳо (номи Белгия аз ҳамин ҷост) муқим шуданд. Соли 57 то м. Белгияро Юлий Сезар ба даст даровард ва он ба ҳайати Империяи Рум чун музофоти Белгика ворид шуд. Асри 5 м. ин музофот гирифтори тохтутозҳои қабилаҳои олмонии франкҳо, фризҳо ва саксҳо гардида, дар натиҷаи омезиши онҳо бо қабилаҳои келтҳои шимолӣ халқияти фламандҳо ташаккул ёфт. Ин ҳудуд то садаи 9 дар ҳайати Шоҳигарии франкҳо буд. Дар аҳди Карли Бузург (768–814) маркази империяи Каролингҳо буда, баъди инқирози он дар ҳудуди Белгия графигарии Фландрия, герсогигарии Брабант, дертар графигариҳои Лимбург, Люксембург, Намюр, Эно ва епископигарии Камбре, Лйеж, Турне ба вуҷуд омаданд. Мавқеи хуби ҷуғрофӣ – дар буриши роҳҳои дарёию баҳрӣ воқеъ будани Белгия боиси кашмакаши ҷонибҳои Англия, Фаронса, Испания ва Австрия гардид.
Истиқлол
thumb|left|400px|Харобаҳои Ипра, соли 1919 Инқилоби соли 1830 Белгияро соҳибистиқлол ва Конгресси миллӣ (7 февр. 1831) сохти давлатдориашро монархияи конститутсионӣ эълон кард. Иқтисоди Белгия пеш рафт, ҳамкорӣ бо Олмон ва Фаронса барои фурӯши маҳсулот бозорҳои нав ба вуҷуд овард. Кушодани роҳҳои оҳан, истеҳсоли паровозу вагон, релсҳо ва диг. масолеҳи р. о. иқтисоди мамлакатро хеле пеш бурд. Ҳукумати Белгияро ҳамдигарро ивазкунон, ҳизбҳои либералҳо ва католикҳо идора мекарданд. Қувваи коргарӣ нерӯ мегирифт. Ох. садаи 19 дар Белгия капитализми ба рақобати озод асосёфта ба капитализми монополистӣ табдил ёфт. Истихроҷ ва коркарди маъдан, тараққии мошинасозӣ, саноати бофандагӣ ва шишасозӣ, миёнаравӣ дар тиҷорат, ғорати захираҳои мулкҳои мустамликавӣ (соли 1908 соҳиби Конго ва Руанда-Урунди гардид) ин давлати хурдро хеле муқтадир ва ҳатто содиркунандаи сармоя кард (ба давлатҳои Форс, Миср, Сиам, Хитой, Амрикои Ҷанубӣ, Россия). Ташкили маорифи ҷудо аз дин, таъсиси мактабҳои давлатии дунявӣ, ҷорӣ кардани таълим ба забони фламандӣ ва фаронсавӣ, аз як тараф омили пешравӣ ва аз тарафи дигар боиси тундрав шудани католикҳо гардид. Муборизаи шадиди байни католикҳо бо либералҳо дар масъалаи ба тадрис ҳамроҳ кардани таълимоти динӣ бо ғалабаи католикҳо анҷом ёфт. Ҷорӣ гардидани ҳуқуқи интихоботӣ, таъсиси ҳизбҳои коргарӣ ва сотсиалистӣ, истифодаи    бештари захираҳои табиии мустамликаҳо Белгияро бештар муқтадир кард. Экспансияи соҳибкорони белгиягӣ ба кишварҳои диг. низ омили пешравии давлат гардид. Мас., с-ҳои 1914–18 дар як худи Россия 190 корхонаи саноатии Белгия фаъолият дошт, ки ба он 22,5 ҳазор коргару муҳандиси белгиягӣ ҷалб шуда буданд. Баъди сар задани Ҷанги якуми ҷаҳонӣ 4 авг. 1914 Олмон дахолатнопазирии Белгияро қатъи назар карда, ба он ҳамла овард. Айни замон лашкарҳои дар мулкҳои мустамликавӣ ҷойгирифтаи Белгия якҷо бо Фаронса ва Англия мулкҳои мустамликавии Олмонро дар Африқо тасарруф карданд. Буҳрони иқтисодии ҷаҳонӣ (1929–33) ба Белгия таъсири худро дертар аз диг. давлатҳои Аврупо расонд. Лекин сифати баланди маҳсулот, истеҳсолоти мусаллаҳ бо техникаи олӣ ба Белгия имкон дод, дар қатори бузургтарин содиркунандагони пӯлод ва диг. навъҳои маҳсулоти мошинсозӣ бошад. Баъди сар задани Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ, 10 майи 1940 қувваҳои ҳарбии Олмони фашистӣ аҳдшиканона ба Белгия ҳуҷум карданд. Иқтисоди Белгия пурра ба дасти ғосиб даромад. Сент. 1944 лашкарҳои англисию амрикоӣ якҷо бо партизанҳои Белгия қисми зиёди мамлакатро озод карданд. Белгия бо Нидерланд ва Люксембург як шуда (Иттиҳоди Бенилюкс), иқтисоди ҳамдигарро пеш бурданд. Соли 1948 ба имзо расидани Пакти Брюссел оид ба таъсиси Иттифоқи ҳарбӣ-сиёсӣ, соли 1949 барои таъсиси Иттиҳоди Атлантикаи Шимолӣ (НАТО) асос гузошт. То аз даст додани мулкҳои мустамликавӣ дар натиҷаи деколонизатсияи с-ҳои 50–аввали 60 садаи 20 иқтисоди Белгияро алмос, мис, кобалт, руҳ, тило, хӯлаи уран, каучук, какао, пахта ва диг. маҳсулоти аз Африқо ба дастовардааш таъмин мекард.
Таърихи навин
Соли 1993 ба конститутсия тағйирот ворид карда, подшоҳӣ ба се федератсияи минтақаҳои мухтор – Фландрия, Валлония ва Брюссел бадал шуд. Ҷомеаи олмонизабонҳо бо нигаҳдошти баъзе мустақилиятҳо ба Валлония ворид кунонида шуд. Соли 1993 ҳукумати Белгия сиёсати қатъиро дар масоили шуғли аҳолӣ, андозбандӣ, паст кардани ёриҳои пулӣ ва ғ. ҷорӣ карда, ба норозигии мардуми кишвар мувоззеҳ шуд. Соли 1999 Белгия аз артиши даъватӣ ба артиши касбӣ гузашт, соли 1996 ҳукми қатлро бекор кард. Муносибат бо мустамликаҳои собиқ дар мавриди баргардонидани қарз тезутунд шуда, с-ҳои 1990–94 мардуми Руандаро ба қашшоқӣ овард. Дар интихоботи парламентии соли 1999 либералҳое, ки дар оппозитсия будаанд, ғолиб омаданд. Ҳизбҳои сиёсии Белгия дар асоси миллию забонӣ ташаккул ёфта, Ҳизби либералҳо ва демократҳои фламандӣ, Ҳизби сотсиалистӣ, Ҳизби христианӣ-демократии фламандӣ, Ҳизби «Манфиати фламандӣ»; ҳизбҳои фаронсавизабонон: Ҳизби сотсиалистӣ, Ҳаракати ислоҳотхоҳӣ, Ҳизби маркази гуманистии демократӣ ва ғ. фаъолият доранд. Инчунин Конфедератсияи иттифоқҳои касабаи христианҳо, Федератсияи заҳматкашон, Маркази умумихалқии иттифоқҳои касабаи либералӣ амал мекунанд.
Кишоварзӣ
Белгия дар ҷаҳон яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони маҳсулоти ширӣ буда, дар парвариши гов, хук, мурғ пешсаф аст. Дар Белгия бештар гандум, ҷав, ҷавдор, ҷуворимакка, лаблабуи қанд,  картошка кишт мекунанд. Сабзавоткорӣ, гулпарварӣ ва боғдорӣ низ ривоҷ дорад. Талаботи дохилиро дар масолеҳи зикршуда 1,5–2 баробар мепӯшонад. Шикори моҳии баҳрӣ наздики 18 ҳазор т дар як сол аст. Пивопазӣ ва истеҳсоли панир амали анъанавист (Конфедератсияи пивопазони Белгия аз садаи 16 вуҷуд дорад).
Нақлиёт
Белгия дар системаи нақлиётии Аврупо мавқеи муҳим дорад. Аз ҷиҳати зичии хатҳои р. о. ва худравгард дар ҷаҳон ҷойи аввалро ишғол мекунад. Дар гардиши бор нақлиёти худравӣ бартарӣ дорад. Ҳудуди Белгияро 7 шоҳроҳи трансаврупоӣ бурида мегузарад. Дарозии роҳи оҳани мамлакат 3,5 ҳазор км буда, 2,6 ҳазораш электриконида шудааст. Поездҳои баландсуръат Белгияро бо пойтахти чандин давлатҳои Аврупо пайваст мекунанд. Зиёда аз 40 аэропорт дорад, аз ҷумла Аэропорти байналмилалии Завентем (дар масофаи 10 км аз Брюссел, зиёда аз 20 млн мусофир дар як сол). Дарозии роҳҳои обии дохилӣ зиёда аз 2 ҳазор км, бандарҳои асосии дарёӣ – Антверпен, Брюгге, Гент, Лйеж, Намюр, Остенде ғайр аз дарёҳо бо наҳрҳои киштигард пайваст мешаванд. Лӯлаҳои интиқоли нафт, газ ва маводди ғизоӣ мавҷуданд.
Барои Белгия савдои берунӣ аҳаммияти калидӣ дорад. Мошинҳо ва таҷҳизоти соҳаҳои гуногуни истеҳсолот, филиззоти сиёҳ ва ранга, маҳсулоти саноати кимиё, маҳсулоти нассоҷӣ содир; хӯрокӣ, маҳсулоти хоми энергетикӣ, таҷҳизот ворид мекунад. Шарикони тиҷоратии Белгия мамлакатҳои Иттиҳоди Аврупо, ИМА, Британия мебошанд. Сайёҳӣ соҳаи сердаромади иқтисоди Белгия аст. Осоишгоҳҳои обшифоӣ (балнеологӣ), лойшифоӣ (Зебрюгге, Кноккел, Остенде, Спа) ва марказҳои варзиши зимистонӣ дорад. Ҳифзи иҷтимоӣ, ёрии тиббӣ дар сатҳи олӣ қарор дорад. Белгия аз ҷумлаи давлатҳои Аврупои Ғарбӣ аввалин шуда дар соҳаи хидматрасонии тиббӣ дотатсияи давлатиро ҷорӣ намудааст. 98 дарсади аҳолӣ бо суғуртаи ҳатмии тиббӣ фаро гирифта шудааст.
Варзиш
Белгия аввалин шуда мусобиқаи варзишии конкурро роҳандозӣ кардааст. Кумитаи миллии олимпии мамлакат соли 1906 таъсис ёфтааст. Белгия яке аз муассисони Федератсияи байналхалқии футбол (соли 1904) мебошад. Велосипедронӣ ва футбол навъҳои дар Белгия маъмули варзиш мебошанд. Дастовардҳои варзишии Белгия хеле назаррас буда, дастаҳои мунтахаб, тимҳои футбол, хоккей, теннис, варзишгарони алоҳидаи намудҳои зимистонаи варзиш, шиноварӣ ва ғ. соҳиби бисёр ҷомҳои чемпионатҳои ҷаҳон ва унвони чемпиони ҷаҳон гардидаанд.
Маориф ва илм
Вазорати федералии маориф асосан аз болои маълумоти умумии ҳатмӣ назорат мебарад, шарти додани диплом ва сертификатҳоро муайян менамояд. Масъалаҳои дигари соҳаро вазоратҳои маорифи се федератсия баррасӣ мекунанд. Маълумоти ҳатмӣ дар  6–16 солагӣ ройгон ва бо таълимоти иловагии ҳунаромӯзӣ, тайёрии техникӣ, такмили истеъдод ва ғ. дода мешавад. Мактабҳо давлатӣ ва хусусианд. Қисми зиёди мактабҳои хусусӣ мансуби калисоҳои католикӣ мебошанд, ки понтификӣ (папаӣ), епархиявӣ ва ё одии наздикалисоиянд. Маълумоти касбӣ дар мактабҳои махсуси техникӣ, бадеӣ, кишоварзӣ, тиббӣ ва ғ., ки ба барномаи комили мактаби миёна асос ёфтаанд, омӯзонда мешавад. Маълумоти олӣ дар Белгия бо он фарқ мекунад, ки донишҷӯ дар рафти таҳсил аз тамоми дастовардҳои илмии соҳаи интихобкардааш бархурдор мешавад (махсусан дар соҳаи хоҷагидорӣ, саноат ва кишоварзӣ) ва худ малакаи муҳаққиқӣ пайдо мекунад. Ин аст, ки 40 дарсади маблағи аз ҷониби ҳукумат барои таҳқиқоти илмӣ ҷудогардида ба  буҷети донишгоҳҳо гузаронида мешавад. Дар донишгоҳҳо таҳсили панҷсола, чорсола ва сесола (барномаи кӯтоҳкардашуда) ба роҳ монда шудааст. Донишгоҳҳои бузургтарини Белгия: донишгоҳҳои Лйеж (с. таъсис 1817), Монс, Гент (1817), Антверпен (1965); Донишгоҳи католикӣ (соли 1425; соли 1970 ба ду қисм – нидерландӣ ва фаронсавӣ ҷудо карда шудааст), Донишгоҳи озод (Брюссел) Академияи шоҳии илм, адабиёт ва саноеи нафисаи Белгия (1772). Илм ва техника ҳамқадами таърихи мамлакат аст. Дар садаи 16 дар Белгия харитасоз Г. Меркатор, анатом А. Везалий, гиёҳшинос Р. Додоенс, риёзидон ва муҳандис С. Стевин шуҳратманд буданд. Дар соҳаи кӯҳкорӣ, коркарди филиззот аз ибт. садаи 17 таҳқиқот анҷом медоданд. Дар соҳаи таҳқиқоти фундаменталӣ ва назариявӣ химик-технолог Э. Г. Солве ва муҳандисон З. Т. Грамм, Ж. Леметр корҳои назаррас анҷом додаанд. Дар соҳаи тиб ва биология 4 нафар соҳиби Мукофоти нобелӣ гардидаанд.
Адабиёти Белгия
Адабиёти Белгия маҷмуи осор дар ду забон – фаронсавӣ ва фламандӣ (нидерландӣ) мебошад. Адабиёти фаронсавизабон аз садаи 13 инкишоф ёфта, дар жанрҳои таърихӣ, романҳои ритсарӣ (ҷавонмардӣ), новелла ва шеърҳо падид омадааст. Жан Лемер де Белж шоири бузурги давраи Эҳё мебошад. Адабиёти садаҳои 16–18 таҳти таъсири мактабҳои бадеии Фаронса ва ҷараёнҳои адабии классисизм ва маорифпарварӣ эҷод шудааст. Ф. Лебруссар, А. Ж. Ж. Лемайер, Ш. Потвен шоирони намоёни садаи 19 мебошанд. Адабиёти фламандӣ то садаи 17 як ҷузъи адабиёти нидерландӣ буд (Й. Хардёйн, А. Пойртерс, В. Огир). Кӯшиши эҷод кардани асарҳои сирф фламандӣ ва озод аз таъсири фаронсавӣ дар осори шоирони романтик П. ван Дёйсе, К. Л. Ледеганк, романнависон Х. Консианс, А. Бергман (а. 19) мушоҳида мешавад. Осори адиби машҳури ҷаҳон Шарл де Костер, махсусан романи ӯ «Достони Уленшпигел...» (1867) намунаи хуби ба ҳам омадани анъанаҳои адабии фламандӣ ва таъсири адабиёти Фаронса мебошад. Кӯшиши эҳё кардани адабиёти валлонӣ дар эҷодиёти Ш. Н. Симонон ва осори адибони ҷамъияти адабиёти валлонии Лйеж (1872) мушоҳида мешавад. Таҳти таъсири ҷараёнҳои натурализм ва символизм низ асарҳо эҷод шудаанд (охири садаи 19–аввали садаи 20). Дар садаи 20 Верхарн ва Метерлинк (Мукофоти нобелӣ, соли 1911) шуҳрати ҷаҳонӣ ёфтанд. Осори ба қонунҳои реализм асосёфтаро Ф. Элленс, Д. Жиллес, Ж. Ленз (романҳои иҷтимоӣ ва новеллаҳо) эҷод кардаанд. Том Лануа ва Ҳерман Брюсселманс адибони машҳури замони ҳозира мебошанд.
Меъморӣ ва санъати тасвирӣ
Дар ҳудуди Белгия ёдгориҳои санъати келтҳо ва римиҳо маҳфуз мондаанд. Асри 11 сохтмони шаҳрҳо суръат гирифта, қалъаву ратушаҳо, қасру калисоҳои ҷолиб бино ёфтанд (меъморӣ дар услуби готика, садаҳои 12–16). Асарҳои рассомони Бургундияи садаи 15 (Я. ван Эйк, Д. Баутс, И. Босх) гарчанде дар мавзуъҳои динӣ офарида шудаанд, ба ҳаёти воқеӣ наздиканд ва қуллаи давраи Эҳё ба ҳисоб мераванд. Мактаби рассомии фламандӣ (а. 17) ба ҷаҳон мусаввирони беҳамто П. П. Рубенс, А. ван Дейк, Я. Йорданс ва Ф. Снайдерсро дод. Калисоҳои ин давр бо услуби готикаи маҳаллӣ ва бароккои итолиёӣ бино шудаанд. Дар санъати садаи 19 ҷараёни романтизм бо такя ба анъанаҳои нидерландиву фаронсавӣ осори ҷолиби ифодагари санъати соф миллиро (мусаввараҳои А. Виртс, Л. Галле, Х. Лейс) падид овард. Ох. садаи 19 меъморон В. Орта ва Х. ван де Велде чун тавлидгарони услуби модерн шинохта шуданд. Мусаввир ва муҷассамасоз И. Пермике симои барҷастаи экспрессионизми с-ҳои 30-и Белгия мебошад. Бинои Намоишгоҳи умумиҷаҳонии воқеъ дар Брюсселро (1958, меъмор В. Буржуа) намунаи олии ҷараёни авангардизм шуморидаанд.