Масъуди_Саъди_Салмон
Зиндагинома
Масъуди Саъди Салмон аз суханварони номвар ва машҳури аҳди Ғазниён мебошад. Падари Масъуд - Саъд аслан аз шаҳри Ҳамадони Эрон буда, пас аз он ки Султон Маҳмуди Ғазнавӣ ҳафтдаҳ маротиба лашкар кашида, сарзамини Ҳиндустонро забт мекунад, ҳамроҳи писари Маҳмуди Ғазнавӣ – Султон Масъуд ба Лоҳур меравад ва дар он ҷо сукунат ихтиёр мекунад. Дар он шаҳр Масъуди Саъди Салмон таваллуд ёфтааст ва гумон меравад, аз баски падари ӯ дар дарбори Масъуди Ғазнавӣ хидмат мекард, аз ин рӯ, фарзанди худро ба шарафи амири ғазнавӣ – Масъуд номидааст. Худи Масъуди Саъди Салмон дар бораи падараш гуфтааст: Шаст соли тамом хидмат кард, Падари банда – Саъд ибни Салмон. Гаҳ ба атроф будӣ аз уммол, Гаҳ ба даргоҳ будӣ аз аъён. Соли таваллудаш маълум нест. Баъзе пажӯҳишгарон дар асоси осори Масъуди Саъди Салмон таърихи валодати ӯро дар байни солҳои 438 - 439 ҳиҷрӣ донистаанд. Овони кӯдакӣ ва ҷавонии ин суханвар дар шаҳри Лоҳур гузаштааст ва улуми мутадовилаи замонашро дар мактабу мадрасаҳои олии зодгоҳаш фаро гирифтааст. Доктор Зебеҳуллои Сафо дар бораи рӯзгори вай чунин маълумоти пурарзиш додааст: «Валадати Масъуди Саъди Салмон миёни солҳои 438 ва 440 ҳиҷрии қамарӣ иттифоқ афтод ва зуҳури ӯ дар шоирӣ мусодиф буд бо аҳди салтанати Султон Иброҳим (солҳои ҳукмрониаш 451 – 492 ҳиҷрии қамарӣ мутобиқ ба солҳои  1059 – 1098 милодӣ) ва гӯё дар аҳди ҳамин подшоҳ Масъуд ба тавсияи падари худ ба дарбор роҳ ёфт. Ва ҳангоме ки Сайфуддавла Маҳмуд ибни Иброҳим волии Ҳиндустон шуд, Масъуди Саъд низ дар шумори наздикони ӯ ба Ҳинд рафт ва дар радифи умарои бузург мутаъаҳҳиди ҷангҳо ва фатҳҳо буда ва аз аморату сарварӣ насиб ёфта ва мамдӯҳи шоирон қарор гирифта буд. Ва чун Сайфуддавла Маҳмуд дар ҳудуди соли 1076 милодӣ ба ҳукумати Ҳиндустон мансуб шуда буд, бинобар ин, оғози вуруди Масъуди Саъд ба дарбори Ғазнавиён бояд дар ҳамин таърих шуда бошад. Сайфуддавла Маҳмуд дар ҳудуди соли 1078 милодӣ бо фармони падараш бандӣ ва маҳбус шуд ва надимони ӯ низ ҳамагӣ ба қайду ҳабс афтоданд ва аз он ҷумла Масъуди Саъд ҳафт сол дар қалъаҳои Сӯ ва Деҳак ва  се сол дар қалъаи Ной зиндонӣ буд ва дар байти зайл ишора ба ин маънӣ дорад: Ҳафт солам бикӯфт Сӯву Деҳак, Пас аз онам се сол қалъаи Ной. Шоир дар ин даҳ соле, ки ба ҳабсу нокомӣ ва номуродӣ гузаронид, қасоиди ғарро назди Султон Иброҳим фиристод ва аз султон афв ва аз дигарон ёриву мададгорӣ ва поймардӣ кард ва оқибат яке аз муқаррабони султон бо номи Амидулмулк Имомуддавлаи Абулқосим назди султон шафоъат кард ва ӯро аз ҳабси он подшоҳи кинатӯз берун овард. Баъд аз ин воқеъа шоир ба сари зиёъ ва иқори падар рафт, то аҳди салтанати Масъуд ибни Иброҳим 1098 – 1114 милодӣ писараш Иззуддавла Шерзод ба ҳукумати Ҳинд баргузида шуд ва вазорати он шоҳзода ба Бӯнасри Порсӣ вогузор гардид. Масъуди Саъд, ки аз дӯстони Бӯнасри Порсӣ буд, ҳукумати ноҳияи Ҷоландар ёфт, лекин аз бадбахтии ӯ дӯсти вазираш ба ғазаб гирифтор ва маҳбус шуд ва шоир низ бо ҷурми дӯстӣ бо вай дубора ба зиндон афтод ва ҳашт сол дар қалъаи Маранҷ ранҷ буд ва бо шафоъати яке аз бузургон озод гардид. Бинобар ин, маҷмӯъи муддати ҳабси ин шоири некӯсухан ҳаждаҳ сол буд ва ӯ худ як ҷо ба нуздаҳ соли ҳабси хеш ишора карда ва хитоб ба Булфараҷ номе, ки ӯро сабабгори ин ҳама мусибатҳояш медонист, гуфтааст: Мар туро ҳеч бок н-омад аз он-к, Нуздаҳ сол будаам бандӣ. Масъуди Саъд баъд аз ин таърих, яъне соли 500 ҳиҷрӣ то соли 515 ҳиҷрӣ (1121 милодӣ), ки соли вафоти ӯст, вазифаи китобдори Султон Масъуди Солис ва Иззуддавлаи Шерзод ва Малик Арслон ибни Масъуд ва Баҳромшоҳ ибни Масъудро дошт ва онҳоро мадҳ мегуфт ва дар камоли тақарруб мезист, то ҳаром мурд»(1,128-130)