cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Новоселово (Нижнешарденгское с/п ноҳияи Великоустюг, Вологда)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Великоустюг (Вологда)
Фурудгоҳи илимони
Фурудгоҳи илимони (маҳаллӣ:  ) — фурудгоҳи   бо Коди ИОТОи EYL аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Малӣ қарор дорад.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Тобеъшавии Осиёи Миёна ба империяи Русия
thumb|400 px|Мулкҳои тобеи империяи Русия дар Осиёи Миёна, ибтидои садаи XX Ба Русия ҳамроҳ гардидани Осиёи Миёна, ё Тобеъшавии Осиёи Миёна ба Русия (Присоединение к России Средней Азии) — раванди таърихӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, ҳаводиси таҳаввуловари таърихӣ, ки солҳои 60-80 асри 19 ба вуқӯъ пайваста буд. Таърихи муносибатҳои тиҷоратии байни Русияву Осиёи Миёна хеле тӯлонӣ буда, аз замони пайдоиши иттиҳодияҳои қабилавии славянҳои шарқӣ, хеле пештар аз ташкилёбии нахустин давлати онҳо — Руси Киевӣ ибтидо гирифта, дар масири давраҳои таърихии минбаъда мунтазам идома доштааст. Вуҷуд доштани муносибатҳои тиҷоратӣ-бозаргонӣ байни мамолики Осиёи Миёна ва Русия аз ибтидои садаи X маълум буд. Масалан, дар муомилоти пулии ин давра дирҳами навъи «исмоилӣ», ки аз нуқраи холис (2,7-3,12) зарб мешуд, дар мамолики Аврупо ва Руси қадим мавриди истифода қарор дошт.
Аввалин сафарҳои расмии намояндагони давлати Рус ба Осиёи Миёна
Намояндагони давлати Рус шояд хеле пештар ба Осиёи Миёна сафарҳои расмӣ доштаанд, вале аз сабаби набудани далелҳои муътамад, иддае аз шарқшиносон ғолибан бар он ақидаанд, ки аввалин намояндаи русҳо ба хониҳои Хева ва Бухоро соли 1558 сафари расмӣ кардаанд. Ба намояндагӣ аз давлати Рус табааи Англия Антонио Ҷенкинсон, бо супориши давлати Рус барои муайян намудани роҳи мувофиқу муносиби тиҷоратӣ бо мамолики Ҳинду Чин, ки бояд аз ҳудуди давлати Рус ва хониҳои Осиёи Миёна мегузашт, соли 1557 ба Маскав ташрифи расмӣ овард. Шоҳ Ивани IV (Грозний) маълумоти мукаммали Ҷенкинсонро доир ба вазъи минтақа омӯхта, ҳамзамон ба ӯ чун сафири расмии давлати Рус дар ин хониҳо ваколатнома дод. Ҷенкинсон дар муддати бештар аз якуним сол дар Осиёи Миёна буд (апр. 1558 — сент. 1559), вале масъалаи асосии сафари худро (роҳ кушодан ба Чин аз тариқи ҳудуди Осиёи Миёна) иҷро накард. Бо вуҷуди ин доир ба хониҳои Хеваву Бухоро маълумоти бисёре гирд оварда, вазъи минтақаро барои Русу Аврупо то андозае воқеъбинона муаррифӣ намуд. Аз ҳама муҳим сафари ӯ ба минтақа, ба муносибатҳои сафоратии (дипломатӣ) Рус ва хониҳои Осиёи Миёна заминаи қавӣ гузошт. Аз рӯйи маълумоти мавҷуда, дар нимаи дуюми садаи XVI ба Маскав 13 сафорати Бухоро ва 5 сафорати Хева сурат гирифтаанд. Фақат дар давраи салтанати Иван Грозний (1547—1584) 5 сафорат аз Бухоро ба Маскав анҷом дода шудааст. Аз чоряки охири садаи XVI то ибтидои солҳои 80 садаи XVIII, ё дар ҳудуди қариб як садсола ба Маскав 8 намояндаи расмии сафорати Бухоро ва дар Бухоро 7 маротиба сафирони рус ташриф овардаанд. Аз рӯйи маълумоти расмӣ дар ҳудуди қариб 150 сол (аз нимаи дуюми садаи XVI то ибтидои садаи XVIII) намояндагони расмӣ (сафирони расмӣ ва баъзан қосидон) аз хониҳои Осиёи Миёна сафари Русия кардаанд, ки ба ҳисоби миёна як сафорат ба 2,5 сол рост меояд. Аз Русия дар ҳамин муддат, сарфи назар аз Ҷенкинсон, 11 маротиба сафирон расман ба Осиёи Миёна сафар кардаанд, ки ба ҳисоби миёна 1 сафорат ба 13 сол рост меояд. Ҳавасмандии тиҷорати тарафайн ба беш будани чунин сафарҳо далолат мекунад. Баъди тасарруфи хониҳои Қазон (соли 1552) ва Астрахан (соли 1556) аз тарафи Рус алоқаи тиҷоратии байни давлати Рус ва хониҳои Осиёи Миёна тавсиа ёфт. Муносибатҳои тиҷоратию сафоратии Русия баъди ба сари ҳокимият омадани намояндагони сулолаи Романовҳо (соли 1613) боз фаъолтар гардиданд. Дар ин раванд сафоратҳои Иван Хохлов ба Бухоро (соли 1620), Иван Федотов ва Матвей Муромес ба Хева (соли 1669), бародарон Борис ва Семён Пазухин (соли 1675) назаррас аст.
Садаи XVIII
Императори рус Пётри I нисбат ба пешгузаштагони худ ба Осиёи Миёна бештар мароқ зоҳир намуд. Дар чоряки аввали садаи XVIII, ки ба авҷи сиёсати фаъоли хориҷии замони ҳукмронии ӯ рост меояд, ба ғайр аз муносибатҳои доимии тиҷоратӣ, ки муттасил идома доштанд, 7 маротиба намояндагони расмии (сафирон) ӯ ба Осиёи Миёна ташриф овардаанд ва ӯ низ дучанд аз ин бештар намояндагии расмии хонҳои ин минтақаро қабул намудааст. Ба ташаббуси аз ҷиҳати стратегӣ дар Осиёи Миёна мустаҳкам шудани мавқеи Русия Пётри I ибтидо гузоштааст. Хонҳои Хева — Шоҳниёз (1687—1702), Арабмуҳаммад (1702—1714) ва Шерғозихон (1715—1728) барои эмин доштани ҳукмронии худ аз низоъҳои қабилавӣ ва фишори ҳокимиятхоҳони дохилӣ, солҳои 1700, 1703 ва 1714 аз Пётри I хоҳиш намуда буданд, ки онҳоро зери ҳимояи худ гирад. Ин аз як тараф ва аз тарафи дигар хабари дар гузашта ба Баҳри Каспий пайвастани дарёи Ому ва дар маҷрои хушкшудаи он мавҷуд будани захираи фаровони тило сабаби ҷиддан ба Осиёи Миёна рӯй овардани Пётри I гардид. Бо мақсади ба маҷрои пешин гардондани дарёи Ому соли 1717 отряди калони ҳарбию тиҷоратӣ (дар ҳайати қариб ҳафт ҳазор нафар, ки беш аз 5 ҳазори онро ҳарбиён ташкил медоданд) зери роҳбарии Александр Бекович-Черкасский ба Хева фиристода шуд. Отряд мақсад дошт, ки на танҳо дарёро ба маҷрои пешин баргардонад, инчунин чанд истеҳкоми ҳарбӣ сохта, бо хони Бухоро низ гуфтушунид доир намуда, роҳи нисбатан муносиби барқарор намудани алоқаи тиҷоратиро бо Ҳиндустону Чин муайян намояд. Вале Шерғозихон аз «сафорат»-и бештар ба юриши ҳарбӣ монанд дар ҳарос афтода, ҳангоми гуфтушунид бо баҳонаи лашкари сершуморро дар як ҷо нигоҳ доштану аз маводди ғизоӣ таъмин карда натавонистан, онро ба 5 гурӯҳ ҷудо карда, пинҳонӣ фармон дод, ки дар алоҳидагӣ ба онҳо ҳуҷум кунанд. Дар натиҷа қисми онҳоро куштанд, қисми дигарро ба асирӣ гирифтанд. Худи Бекович-Черкасский ҳангоми гуфтушунид бераҳмона ба қатл расонда шуд. Ба таври фоҷиавӣ анҷом ёфтани аввалин кӯшиши мутлақияти Русия дар роҳи мустаҳкам кардани мавқеи стратегии худ дар минтақа сабаби ҷиддан вайрон шудани муносибатҳои байни Русияву хонии Хева гардиданд. Пётри I мақсад гузошт, ки хони Хеваро барои ин амал беҷазо намонад, вале марги нобаҳангоми ӯ (соли 1725) Хеваро аз хавфи юриши ҳарбӣ раҳо намуд. Бар хилофи Хева муносибатҳои сафоратию тиҷоратии Русияву Бухоро ҳамоно равнақ доштанд. Тирамоҳи соли 1839 бо ташаббусу сарварии губернатори ҳарбии Оренбург В. А. Перовский отряди калони ҳарбӣ дар ҳайати 2750 нафар афсару сарбоз ба хонии Хева ҳуҷум карданд, вале ин юриши ҳарбӣ низ бебарор анҷом ёфт. Бар асари сармои қаҳратун ҳанӯз ба Хева нарасида, қисми зиёди он талаф ёфт. В. А. Перовский ба хулосае омад, ки бо боқимондаи (бар асари сармову беморӣ 1054 нафар бидуни амалиёти ҳарбӣ ба ҳалокат расиданд) лашкар моҳи янв. 1840 ба Оренбург баргардад.
Cадаи XIX
Солҳои 40-50-уми садаи XIX бо вуҷуди нисбатан равнақ доштани алоқаи дипломатию (сафоратӣ) тиҷоратӣ нақшаи забт намудани минтақа дар сиёсати кории империяи Русия ҳар чӣ қавитар ҷой мегирифт. Аз байни ангезаҳои зиёди Русияро ба ин самт равонакунанда чунин омилҳои ҳалкунанда бештар ба назар мерасиданд: а) равнақи муносибатҳои сармоядорӣ, ки зарурати васеъ намудани пойгоҳи ашёи хоми бозори савдои молҳои саноатӣ ва қувваи арзони кориро пеш оварда буд; б) пурзӯр шудани рақобати давлатҳои соҳибмустамликаи абарқудрат барои ба империяи худ ҳамроҳ намудани ҳудудҳои ҷуғрофии аз ҷиҳати стратегӣ муҳим; г) намоиши иқтидору нуфузи ҳарбӣ дар талошварзиҳои ҷиддии байни дигар абарқудратон, бо доир намудани амалиёти нисбатан бехавфу сабуки ҳарбӣ ба муқобили давлату мулкҳои дар дараҷаи нисбатан пасти иқтидори иқтисодию ҳарбӣ қарорёфта; д) бо вазифаҳои маъмурӣ таъмин намудани амалдорони манфиати давлатиро дифоъкунанда; е) дур кардани диққати аҳли заҳмат аз масоили ҳалталаби сиёсию истисмори иқтисодӣ ва торафт бештар афзудани нобаробарии иҷтимоӣ. Ба Русия ҳамроҳ кардани ҳудуди Қазоқистон (Дашти Қипчоқ) солҳои 30 оғоз ёфта буд. Соли 1832 губернатори ҳарбии Оренбург дар соҳили шим. шарқии Баҳри Каспий истеҳкоми пурқуввати Ново-Александровскийро бино кард. Соли 1835 аз қабилаҳои қазоқ 40 ҳазор км2 беҳтарин майдонҳои чарогоҳро гирифта, ба сохтмони хатти мудофиавии байни Орск ва Троиск оғоз намуд. Акнун Русия мақсад гузошта буд, ки дар оянда бештар ба ҳудуди Осиёи Миёна наздиктар шавад. Бо баҳонаи барои манфиати Русия бенатиҷа сурат гирифтани гуфтушунид бо Хева доираҳои дипломатию ҳарбии Русия ҳаракатро ба самти Осиёи Миёна фаъолтар намуданд. Соли 1847 дар резишгоҳи Сирдарё истеҳкоми ҳарбии Раим сохта шуд. Соли 1853 қалъаи Оқмасҷиди соҳили Сирдарё аз тарафи губернатори ҳарбии Оренбург В. А. Перовский ба зӯр ишғол гардида, дар он ҷо истеҳкоми ниҳоят мустаҳками ҳарбӣ — форти Перовский (ҳоло Қизилӯрда) сохта шуда, баъди чанде ба форти № 1 (ҳоло шаҳри Казалинск) асос гузошта шуд. Ҳамзамон аз самти Сибири Ғарбӣ (аз Семипалатинск) ба Осиёи Миёна ҳаракати ҳарбиёни рус оғоз ёфт. Соли 1847 дар Улутауи Ҳафтрӯд истеҳкоми Копал қомат афрохт. Солҳои 1850-54 сипоҳиёни рус Кишвари Заилийскро ишғол намуданд. Соли 1854 дар ҷойи деҳаи Алмаато қароргоҳи ҳарбии Верное сохта шуд. Ҳамин тариқ, аз Семипалатинск то Верное самти хатти нави мустаҳками ҳарбӣ қарор гирифт. Баъди анҷоми сохтмони он губернатори Сибири Ғарбӣ Гасфорд масъалаи ба ҳам пайвастани хатҳои Сибиру Сирдарёро пешниҳод намуд. Албатта, ҳамаи ин бе муқобилати шадиди хонҳои Хеваву Қӯқанд сурат намегирифт.
Ишғоли Тошканд
Баҳори соли 1865 Черняев аз нав ба Тошканд ҳуҷум карда, қалъаи Ниёзбекро, ки мавзеи асосии иншоотҳои аз об таъминкунандаи шаҳр ҳисоб меёфт, ишғол намуд. Бо фармони ӯ сипоҳиёни рус оби наҳри Анҳорро баста, шаҳрро аз ду манбаи ҳаётан муҳим — обу маводди ғизоӣ маҳрум намуданд. Черняев бо ин амал умед дошт, ки шаҳрро бе амалиёти ҷиддии ҳарбӣ ба даст дарорад. Дар ин амал ӯ ба қувваҳои тарафдори сулҳ бо Русия, ки дар шаҳр нуфузи назаррас доштанд ва ихтилофоти дигар қувваҳои сиёсӣ умед баста буд. Ба таври нисбатан «осуда» ба даст овардани шаҳр ба Черняев ҳамчунин барои он лозим буд, ки ин амали «худсарона»-и ӯ аз тарафи доираҳои расмии ҳукуматӣ дастгирӣ ёбад, вале ҳангоми ба шаҳр наздик шудан тайёр будани сокинони шаҳрро ба муқобилати ҷиддӣ эҳсос намуд. Хон Олимқул бо шунидани амалиёти ҳарбии Черняев бо сарбозони худ ба ёрии Тошканд шитофт. Бо омадани Олимқул шумораи муҳофизони шаҳр ба 30 ҳазор расид. Аз тарафи Черняев барои забти Тошканд 1950 нафар ҳарбӣ фиристода шуд. Табиист, ки дар муқоиса бо муҳофизони шаҳр аслиҳаи сипоҳиёни рус бамаротиб мукаммал ва ба талаботи ҷангии замон мувофиқтар буд. Ҳуҷуми Черняев аз ҷануби шаҳр, аз тарафи дарвозаи Камолон 9 майи 1865 оғоз ёфт. Сипоҳиёни рус бо ёрии артиллерия аз наҳри Солор гузашта, ба шаҳр наздик шуданд. Дар ҳуҷуми аввал Черняев муқобилати муҳофизони шаҳрро шикастан натавонист. Ӯ ба теппаи назди шаҳр ақибнишинӣ намуда, дубора ба ҳуҷум гузашт. Дар рафти муҳорибаи аввал Олимқул ҷароҳати сахт бардошта, ба ҳалокат расид. Ин яке аз сабабҳои суст шудани муқобилати муҳофизон гардид. Қисме аз муҳофизон аз амири Бухоро Музаффар ёрӣ хостанд.
Ишғоли Хуҷанд
Кӯшиши амир Музаффар барои ба итоати худ даровардани Тошканд барои русҳо баҳонаи хубе шуд, то алайҳи ӯ биҷанганд. Дар ҳоле, ки амалиёти ҳарбӣ соли 1866 сурат гирифта буд, 8 май дар муҳорибаи Эрҷар (дар роҳи Ҷиззах ва Хуҷанд) сипоҳи аморати Бухоро ба шикаст дучор шуд, вале Романовский бевосита барои ҳуҷуми қатъӣ ва забти пурраи аморати Бухоро кӯшиш накарда, сараввал қарор дод, ки дар саргаҳи роҳи водии Фарғона мавқеи худро мустаҳкам кунад. Барои ин хост, ки Хуҷанд, Ӯротеппа ва Новро ишғол намояд. Шаҳри Хуҷанд дар сарҳадди навоҳии Хӯқанду Бухоро ҷой гирифта, ба ғайр аз мавқеи хуби ҳарбӣ-стратегӣ доштан, дар алоқаи тиҷоратии байни Бухорову Хӯқанд низ мақоми махсусро соҳиб буд. Молҳои тиҷоратии Бухорову Самарқанд ба Хуҷанд ё баръакс аз Хуҷанд ба Бухорову Тошканд ба восиати дарёи Сир ворид гаш-та аз он ҷо ба пойгоҳҳои тиҷоратии ин шаҳрҳо интиқол дода мешуданд. Аҳаммияти стратегию тиҷоратии ин шаҳрро ба назар гирифта Д. И. Романовский изҳор дошт, ки «маҳз бо ишғол намудани Хуҷанд мо соҳиби воқеии кишвари он тарафи Чирчиқ гардида, дар ҷойҳои ба ихтиёри мо гузашта оромию суботро барқарор менамоем».
Кауфман дар баробари расман ба тартиб даровардани сохтори идоракунии генерал-губернаторӣ, аз ҳисоби ғасб ва ба ҳайати он ворид намудани ноҳияҳои нави хониҳои Осиёи Миёна, ҳудуди расмии ҷуғрофӣ ва маъмурии онро васеъ карда, бо ин амал пойгоҳи мустамликавии империяи Русияро дар минтақа густардаву устувор гардонд. Бо мақсади бехавф гардондани ақибгоҳи худ дар давраи амалиёти ҳарбӣ ба муқобили Бухоро, Кауфман аввали соли 1868 бо хони Хӯқанду Худоёр шартномаи сулҳ ба имзо расонд. Аз мундариҷаи он бармеомад, ки хон тобеияти пурраи худро ба Русия эътироф карда, ба тоҷирони рус имкон фароҳам овард, ки озодона дар тамоми ҳудуди хонигарӣ бе андози гумрук амалиёти тиҷоратӣ доир намоянд. Хони Хӯқанд уҳдадор шуд, ки тоҷирони русро дар тамоми шаҳрҳои хонӣ бо корвонсаройҳои махсус таъмин намояд. Акнун Кауфман метавонист бе ҳеч ҳарос боз аз нав ба амалиёти ҳарбии зидди Бухоро шурӯъ намояд. Аз тарафи дигар амалиёти дар худи Бухоро суратгирифтаи зидди Русия барои иҷрои ин мақсад мусоидат мекард. Баъди шикасту рӯ ба гурез ниҳодани амир дар муҳорибаи Ҷиззах, намояндагони бонуфузи динию маъмурӣ, муҳассилини мадрасаҳои сершумори Бухоро, тоҷирони дар рафти амалиёти ҳарбӣ зарардида ва ашхоси дигар аз муқобилати ғайрифаъоли амир ба муқобили Русия норозӣ (аз ҷумла писари худи амир Абдулмалик) бо имзои қозиёни шаҳрҳо фатвое содир намуданд, ки мувофиқи он бояд тамоми аҳолии Бухоро ба ҷанги муқаддас — «ҷиҳод» ташвиқ карда мешуданд.
Шикасти Самарқанд
Шӯриши зидди амир Музаффар дар Шаҳрисабз ва Шерободу Ҳисор, аз идоракунӣ дур кардани гумоштагони амир ӯро маҷбур сохтанд, ки ба ин фишор сари итоат фуроварда, зидди Русия ҷиҳод эълон намояд. Аз ин истифода бурда, Кауфман барои оғози амалиёти ҳарбӣ ҷиҳати ишғол намудани Самарқанд фармон дод. Дар Самарқанд қувваҳои мухолифи амир кам набуданд. Ин имкон дод, ки лашкари рус бе муқобилати ҷиддӣ 2 майи 1868 ба Самарқанд ворид гардад. Ба дасти русҳо гузаштани Самарқанд иштиёқи Кауфманро барои ба музофотҳои марказии қаламрави Бухоро ҳуҷум кардан тезонд. Кауфман охирин шаҳри муҳимми дар роҳи пойтахти аморат қарордошта — Каттақӯрғонро низ ишғол намуд.
Шикасти Самарқанд қувваҳои зиддиамирро, махсусан дар аморати Бухоро, хеле фаъол намуд. Ба ин амалиёт писараш Абдулмалик (Каттатӯра), ки ливои шӯришро дар Ҳисор бардошта буд, сардорӣ мекард. Ба ӯ бекҳои мулки ниммустақили Шаҳрисабз бо сардории Ҷӯрабий ҳамроҳ шуда, «ғазовот» эълон карданд. Сафи «муборизони роҳи дин» ба муқобили «кофирон» дар як муддати кӯтоҳ Шеробод, Ҳисор, Кӯлоб ва дигар мулкҳоро фаро гирифта, наз-дикону гумоштагони амир аз вазифа дур карда мешуданд. Шаҳрисабз тамоман аз итоати амир баромада буд. Дар ин ҷо тадбирҳои фаврӣ барои озод кардани Самарқанд тарҳрезӣ мешуд.
Кауфман июни 1868 дар мавзеи Зирабулоқ лашкари сершумори амирро, ки зери дирафши ҷиҳод ба ҳарб кашида шуда буд, пурра мағлуб кард. Як рӯз пеш аз муҳорибаи Зирабулоқ шӯришгарони Шаҳрисабз ба Самарқанд наздик шуданд. Ин амал ба қувваҳои зиддирусии Самарқанд илҳом бахшида, сабаби сар задани шӯриш гардид. Ба он эшон Умархоҷа сардорӣ мекард. Рӯзи 2 июн, дар ҳолате ки муҳорибаи Зирабулоқ оғоз ёфта буд, шӯришгарони Самарқанд дар якҷоягӣ бо қувваҳои аз Шаҳрисабз омада ба муқобили гарнизони рус дар шаҳр, ки аз 650 нафар иборат буд, ҳуҷум карданд. Сарбозону савдогарони рус, ки дар Самарқанд буданд, ба арк ворид шуда, ба мудофиа гузаштанд. Ҳуҷуми қатъӣ ба қалъа, ки 2 рӯз идома ёфт, шӯришгаронро ба пирӯзӣ нарасонд. Гарнизони рус муқобилати шадид нишон дод. Қалъа як ҳафта дар муҳосира монда буд. Пурра торумор шудани амир дар Зирабулоқ шӯришгарони Самарқандро ноумед гардонд. 3 июн бекҳои Шаҳрисабз бо шунидани ин хабар бо дастаҳои худ шаҳрро тарк намуданд. Кауфман, ки аз вазъи гарнизони Самарқанд огоҳӣ ёфта буд, ба ёрии сарбозони дармуҳосирамондаи рус шитофт. Вазъи баамаломада Умархоҷаро маҷбур сохт, ки пеш аз ба шаҳр ворид шудани қувваҳои Кауфман, 7 июн онро тарк карда, ба Бухоро гурезад. 8 июн сипоҳиёни Кауфман ба шаҳр ворид гардиданд. Сарбозони рус шӯришро бераҳмона пахш карданд. Пурра шикаст хӯрдани лашкари Бухоро дар Зирабулоқ ва анҷоми фоҷиавии шӯриши Самарқанд амир Музаффарро тамоман аз давлатдории оянда ноумед гардонд. Дар ин ҳолати рӯҳафтодагӣ ӯ роҳҳои барояш бехавфтари аз тахт даст кашиданро меҷуст. Вале баъди чанде бо маслиҳати наздиконаш ба худ омада, фавран ба назди Кауфман қосид фиристод. Амир тайёр будани худро барои бастани шартномаи сулҳи ба хоҳишҳову талаботи Русия ҷавобгӯ маълум намуд ва ба Бухоро баргашта, интизори ҷавоб шуд.
Албатта, Кауфман метавонист амалиёти ҳарбии худро барои пурра тобеъ намудани тамоми ҳудуди аморати Бухоро идома диҳад, вале аз суръат гирифтани норозигии давлатҳои абарқудрат, алалхусус Англия ва дигар омилҳои ихтилофангези дохилию байналмилалӣ хавф бурда, барои гуфтушуниди сулҳ бо амир розигӣ дод. Тибқи шартномаи 23 июни 1868 байни Русияву аморати Бухоро баимзорасида он қисми ҳудуди аморат, ки аз тарафи Русия ишғол шуда буд (вил-ҳои Самарқанд ва Каттақӯрғон), ба Русия гузашта, амир аз ҳуқуқи муносибати мустақилона бо давлатҳои хориҷӣ маҳрум гардид. Ҳамчунин амир Музаффар уҳдадор карда шуд, ки ба маблағи 500 ҳазор сӯм товони ҷанг ба хазинаи Русия супорад. Ҳамин тариқ, дар як лаҳзаи кӯтоҳи таърихӣ (1864-68) ду давлати Осиёи Миёна — хонии Хӯқанд ва Аморати Бухоро аз тарафи Русия ба мағлубияти бебозгашти ҳарбию сиёсӣ дучор гардиданд. Кауфман ҳарчанд дар зоҳир мустақилияи нисбии онҳоро нигоҳ дошт, вале амалан онҳо ба тобеияти бечуну чарои империяи Русия кашида шуданд. Баъди чунин сурат гирифтани муносибати амир бо генерал-губернатор Кауфман, қувваҳои мухолиф бо сардории Абдулмалик дар Шаҳрисабзу Китоб муқобилатро боз ҳам бештар карда, ба ҳуҷум гузаштанд. Бо фармони Кауфман лашкари рус ин ду бекиро пурра аз мухолифин озод намуда, ба аморат ҳамроҳ карданд. Абдулмалик ба Хуҷанд ва сипас ба Кошғар гурехта, ҷон ба саломат бурд. Баъди чанде барои иқомати доимӣ ба Бомбайи Ҳиндустон муҳоҷират намуда, соли 1869 дар Пешовар вафот кардааст. Ноҳияҳои саргаҳи Зарафшон аз амалиёти забткоронаи генерал-губернатори Туркистон дар канор мондан наметавонистанд. Баъди забт намудани Янгиқӯрғон, Каттақӯрғон ва Самарқанд авг. 1868 шаҳри Панҷакент ҳам ба онҳо ҳамроҳ карда шуд. Баъди дар заминаи онҳо таъсис ёфтани округи Зарафшон дар ҳайати генерал-губернатории Туркистон, диққати ҳарбиёни русро мавзеи дар болооби Зарафшон ҷойгирифта, ки бо фаҳмиши умумии ҷуғрофии Кӯҳистон маъмул буд, ҷалб намуд. Дар ҳудуди Кӯҳистон бекиҳои Масчо, Фалғар, Фон, Яғноб, Киштуд ва Моғиён ҷойгир буданд. Ба ақидаи Кауфман бе иғшол намудани Кӯҳистон ҳокимияти русҳо дар ин водии аз ҷиҳати стратегӣ муҳим — Зарафшон пурраву қавӣ будан наметавонист. Баҳори 1870 сардори округи Зарафшон генерал Абрамов бо унвони «Эъзомияи Искандаркӯл» (гӯё ҳадафаш аз таҳқиқи сарватҳои табиии ин мавзеъ иборат буд), ба Кӯҳистон ҳамла карда, бекиҳои номбурдаро ба округи Зарафшон ҳамроҳ намуд.
Студений (деҳа)
Студений (Студеный) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Пригородний, вилояти Свердловск медарояд.
Тобеъшавии Осиёи Миёна ба империяи Русия
Сиёсати «дӯстона»-и Кауфман бо аморати Бухоро
Кауфман бо аморати Бухоро сиёсати «дӯстона»-и худро идома дода, соли 1873 бо амир шартномаи нав баст, ки мувофиқи он ба шартномаи қаблан (соли 1868) басташуда, боз чанд банди дигар, аз қабили тамоман аз байн бурдани муносибатҳои ғуломдорӣ, дар Бухоро таъсис додани муассисаи намояндагии доимии Русия ва боз чанд банди сиёсати мустамликавии дар аморат пурра таъминкунандаи мутлақиятро илова намуд.
Студений (деҳа)
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Тобеъшавии Осиёи Миёна ба империяи Русия
Сиёсати «дӯстона»-и Кауфман бо аморати Бухоро
Дигар ҳадафи муҳимми забткории Русия дар Осиёи Миёна хонии Хева ҳисоб меёфт, ки нақшаи ишғол кардани он соли 1869 тарҳрезӣ шуда буд. Барои ишғол кардани он отрядҳои ҳарбии Туркистон, Оренбург ва Қафқоз фиристода шуданд, ки нимаи дуюми моҳи майи 1873 бе муқобилати ҷиддӣ ба маркази ин хонӣ наздик гаштанд. Аз ин амал дар ҳарос афтода, хони Хева Муҳаммадраҳим ба назди Кауфман бо мақсади эътирофи ғалабаи он қосид фиристод. Вале то расидани ин хабар дар Хева табаддулот сурат гирифт. Қисме аз ашрофи мухолиф ба ҷойи он амакашро ба тахт нишонданд. Аз ҳамин фурсати то андозае номуайян истифода бурда (дар ҳолате, ки сокинони шаҳр тамоман муқобилат нишон доданӣ набуданд), сардори отряди Оренбург генерал Верёвкин бо як худнамоии «қаҳрамонона» дарвозаи шаҳрро тарконда, ба ҳуҷум гузашт. Дар ҳамин лаҳза аз дарвозаи муқобили шаҳр бо овози марши ҳарбӣ Кауфман дар ҳолате, ки сокинони шаҳр ба пешвозаш мебаромаданд, ворид гардид. Бо ин «корнамоӣ» Верёвкин чун «фотеҳ» хева ба ҷоизаҳои баланди ҳарбӣ ноил шуд. 1 июни 1873 Муҳаммадраҳимхон дар ҳолати ногувору узрхоҳона ба назди Кауфман ҳозир шуд. Баъди чанд рӯзи нигоҳ доштанаш дар ҳолати қариб асирӣ, ниҳоят генерал-губернатор ӯро аз нав дар мансаби хонӣ тасдиқ намуда, барои ба Хева баргаштан иҷозат дод. Хон дар мактуби ба унвони Александри II аз 1 авг. ирсолнамудааш тайёр будани худро барои бастани шартномаи ба хоҳиши император мувофиқ баён намуд. Шартномаи сулҳи 12 авг. 1873 хони Хеваро мисли амири Бухоро аз мустақил доштани сиёсати хориҷӣ маҳрум гардонд. Тибқи бандҳои шартнома, ҳудуди соҳили рости амударёии Хева ба Русия ҳамроҳ карда шуда, хон уҳдадор гардид, ки ғуломфурӯширо барҳам дода, савдои бебоҷи содирот ва озоди тоҷирони Русияро дар тамоми қаламрави хонӣ пурра таъмин намояд, Хева дар муҳлати 20 сол (то авг. 1893) бояд 2200 ҳазор сӯм ба Русия товони ҷанг мепардохт. Барои дар ҳолати итоати доимӣ нигоҳ доштани Хева дар соҳили рости дарёи Ому (наздикии пойтахт) истеҳкоми Петро-Александровский сохта шуд. Шартномаи соли 1873 сохтори маъмурии анъанавиро тағйир надода, итоати бечунучарои хониро аз Русия таъмин намуд. Дар ин раванди аввалии тобеъгардонии Аморати Бухоро ва хонигарии Хева муваққатан хонии Хуқандро эмин нигоҳ дошта тавонист. Ба ин сиёсати то андозае барои Русия мувофиқи Худоёрхон мусоидат мекард. Хон ҳатто ба Русия ҳамроҳ кардани Тошканд ва Хуҷандро таҳаммул карда, барои озодии амалиёти тиҷоратии Русия дар ҳудуди хонӣ шароити зарурӣ муҳайё намуд.
Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии ноҳияи Файзобод
Манобеъ
Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон Гурӯҳ:Ноҳияи Файзобод
Тобеъшавии Осиёи Миёна ба империяи Русия
Сиёсати «дӯстона»-и Кауфман бо аморати Бухоро
Баъди муҳокимарониҳои тӯлонӣ ҳукумати подшоҳӣ соли 1877 Қизиларватро ишғол кард, вале аз маркази маъмурӣ дур будани он имкон надод, ки русҳо дар ин ҷо пурра мустаҳкам шаванд. Бо ин мақсад тирамоҳи соли 1878 дар Атрек истеҳкоми зарурӣ сохта, моҳи авг. 1879 генерал Ломакин дубора Қизиларватро забт намуд. Аз ин ҷо ӯ бо мақсади шикастани муқобилияти қабилаҳои тегин ба самти Кӯктеппа ҳаракат намуда, деҳаҳои Бомӣ, Биюрма ва Арчманро ба даст даровард, вале дар қарибиҳои Кӯктеппа 28-29 авг. 1879 ба муқобилати сахти туркманҳо дучор шуда, шикаст хӯрд. Ин мағлубияти калонтарини артиши рус дар тамоми маъракаи забт кардани Осиёи Миёна ҳисоб меёбад. Барои ислоҳи вазъи баамаломада ҳукумати Русия ба хулосае омад, ки сарфармондиҳии артишот дар Моварои Каспийро ба зиммаи генерали нисбатан ботаҷриба М. Д. Скобелев вогузошта, барои забти Кӯктеппа талоши ҷиддӣ намояд. 12 янв. 1881 пас аз муҳорибаи шадиди серӯза русҳо қалъаи Дангалитеппаро ишғол намуда, пас аз як ҳафта 18 янв. 1881 тавонистанд калонтарин бунгоҳи иқоматии доимии тегинҳо Ашқободро ба даст дароранд. Моҳи майи ҳамин сол шуъбаи ҳарбии Моварои Каспий ба вилоят табдил дода шуд. Мағлубияти тегиниҳои воқеан ҷасуру ҷанговар ба дигар қабилаҳои туркман бетаъсир намонд. Баъди гуфтушунидҳои тӯлонӣ тақр. ҳазор намояндаи қабилаҳои туркман 1 янв. 1884 дар Марв ҷамъ омада, масъалаи ихтиёран ба ҳайати империяи Русия ворид гардидани худро пазируфтанд.
Студений (деҳа)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Пригородний Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо
Тобеъшавии Осиёи Миёна ба империяи Русия
Муқовимати Русия ва Англия
Ҳамин тариқ, хатти сарҳаддии империяи Русия ва дастнигари англисҳо Афғонистон дар Помир расман тасдиқ гардид. Бо ин раванди ба Русия ҳамроҳ кардани Осиёи Миёна анҷом ёфт. Нигаҳдошти мустақилияи Аморати Бухоро ва хонии Хева низ нисбӣ буд. Аввалан як қисми ҳудуди онҳо бевосита ба ҳайати Русия ҳамроҳ карда шуда, тибқи шартномаҳо дар байни ин ду хонӣ ва Русия ба имзо расид ва онҳо пурра дар тобеияти мустамликавии мутлақият нигоҳ дошта мешуданд. Баъди базӯр ҳамроҳ кардани минтақа, сохтори идоракунии он бидуни назардошти манфиати мардум ба талаботи низоми мустамликадории империализми рус мувофиқ карда шуд. Сохтори маъмурии мустамликаҳои Осиёи Миёна тибқи «Низомнома доир ба идоракунии кишвари Туркистон», ки соли 1886 қабул шуда буд ва онро ба истилоҳ «идораи ҳарбии халқӣ» меномиданд, расман пурра ба роҳ андохта шуд. Ба ҳайати генерал-губернатории Туркистон панҷ вилоят: Ҳафтрӯд (Семиречье), Сирдарё, Фарғона, Самарқанд ва Моварои Каспий дохил мешуданд. Ҳар як вилоятро (ба истиснои Моварои Каспий, ки он дар зери итоати сардори вилоят буд) губернатори ҳарбӣ идора мекард. Вилоятҳо ба уездҳо, уезд ба приставҳо ва онҳо дар навбати худ ба волостҳо ҷудо мешуданд. Фақат дар волостҳо бо салоҳдиди маъмурини сатҳи вилоятӣ ва уездӣ аз ҳисоби аҳолии маҳаллӣ сардор (волостной) таъйин карда мешуд. Ҳарчанд расман вазифаи оқсақоли волостӣ интихобӣ бошад ҳам, хоҳиши «интихобкунандагон»-и маҳаллӣ кам ба назар гирифта шуда, амалан ба хоҳишу ризояти амалдорони рус вобаста буд. Онҳо, табиист, ки дар ин вазифаи маъмурии зинаи поинӣ хидматгузорони содиқи худро тариқи «интихобот» ҷойгузин мекарданд. Дар маҷмӯъ сохтори тамоми зинаҳои маъмурии кишвари Туркистон ба талаботи идоракунии тарзи «ҳарбӣ-феодалӣ»-и мутлақияти Русия пурра мувофиқат мекард.
Сиёсати мустамликавии мутлақият дар Осиёи Миёна дар муносибатҳои истеҳсолӣ баръало эҳсос мешуд. Корхонаҳои бо ташаббуси саноатгарони рус дар ин минтақа сохташуда ва фаъолиятдошта асосан аз коркарди аввали маҳсулоти кишоварзӣ, хоссатан пахта ва пашму пӯст иборат буданд. Тамоми маҳсулоти ниҳоии саноатӣ дар корхонаҳои марказии Русия истеҳсол мегардид. Минтақа пурра ба пойгоҳи ашёи хом, қувваи арзони коргарӣ ва бозори савдои молҳои саноатии давлати соҳибмустамлика табдил ёфт.
Давраҳои таърихи мустамликадории Русия дар Осиёи Миёна
Таърихи мустамликадории Русия дар Осиёи Миёна аз рӯйи зинаҳои муайяншудаи илмӣ ду давраро дар бар мегирад; а) аз оғоз то анҷоми тасарруфи Осиёи Миёна (миёнаи солҳои 60 — охири садаи XIX), даврае, ки воридшавии сармояи Русия ба ҳудуди кишвар нисбатан суст гузашта, асосан бо фурӯши маҳсулоти саноатӣ маҳдуд шуда буд; б) давраи монополистии капитализм (империализм)-и рус (аз охири солҳои 90 садаи XIX то ғалабаи Инқилоби Октябр). Дар давраи дуюм ҳаҷми сармоягузории Русия ба истеҳсолоти минтақа аҳаммияти махсус пайдо карда, вобаста ба талаботи саноати марказӣ махсусгардонии соҳаи кишоварзӣ бо суръати баланд ҷараён гирифта буд. Дар ин замина мавқеи бонкҳо торафт мустаҳкам мешуд. Рушди мунтазами робитаи истеҳсолоти маҳаллӣ бо марказҳои саноатии империяи соҳибмустамлика зарурати сохт-мони роҳи оҳанро пеш овард. Он дар навбати худ мавқеи сармоягузориро дар истеҳсолоти Осиёи Миёна, аз ҷумла Аморати Бухоро боз қавитар гардонд. Аз таҳлили ҳаводиси замони мустамлика бармеояд, ки сиёсати иқтисодии Русия дар Осиёи Миёна бештар ба бозори савдои молҳои саноатӣ ва манбаи ашёи хом табдил додани он нигаронида шуда буд. Чунин сиёсат дар муносибати мутлақияти Русия нисбат ба дину системаи маориф низ ба мушоҳида мерасид. Ин тарзи муносибат аз як тараф дар нигаҳдошт, вале муттасилан ба итоати худ даровардани муассисаҳои динӣ (қозиёту муфтиёт ва ғайра) ва аз тарафи дигар дар афзоиш додани таъсири калисои православӣ дар кишвар буд. Ҳарчанд додгоҳҳо (судҳо)-и анъанавии мардумӣ дар шакли додгоҳи бийҳо (дар асоси одат) барои аҳолии кӯчӣ ва қозиёт (дар асоси шариат) барои аҳолии муқимӣ нигоҳ дошта шуда бошанд ҳам, амалан мудохилаи маъмурии амалдорони рус равшан аён буд. Дар соҳаи маориф низ дар мадди аввал ҳар чӣ беш-тар ҷорӣ намудани системаи таълими русӣ ва бо ин роҳ ҷараён гирифтани русикунонӣ ва бештар наздикшавии аҳолии маҳаллӣ бо анъанаҳои русӣ меистод. Ин раванд дар фаъолияти «Управленияи муассисаҳои таълимии кишвари Туркистон», ки дар сари он саринспектор (нозир)-и омӯзишгоҳҳо меистод, пурра зоҳир мегашт.
Албатта, ба тамоми раванди иҷборӣ ҳамроҳкунии Осиёи Миёна ба Русия ва замони дар итоати мустамликавӣ қарор доштани минтақа пурра чашм пӯшидан аз рӯйи адолат нахоҳад буд. Бо вуҷуди ҳама бадиҳои ин давра, ки асосан аз сиёсати мустамликадории империяи Русия бармеомад, падидаҳои мусбате низ ба назар мерасанд. Пӯшида нест, ки зинаи сармоядории ҷомеаи инсонӣ нисбат ба муносибатҳои истеҳсолии феодалӣ бартар аст. То замони ҳамроҳ кардани минтақа ба Русия дар ин ҷо муносибатҳои авлодию қабилавӣ (дар мавзеъҳои кӯчиён), патриархалӣ-феодалӣ (мавзеъҳои зисти аҳолии муқимӣ) ва ҳатто ғуломдорӣ мавҷуд буданд. Ҳам давлатҳои нисбатан бузург — Аморати Бухоро, хониҳои Хеваву Хӯқанд ва ҳам даҳҳо давлати кӯчаку мустақил, мулкҳои тобеъу нимтобеъи дар паҳнои Осиёи Миёна мавҷуд ҳолати парокандагии феодалиро аз сар мегузаронданд. Кашмакашҳои дарборӣ, задухӯрдҳои муттасили ҳарбии байни давлатҳову мулкҳо, андозу маҷбуриятҳои бениҳоят сангин сабаби дар ҳолати фоҷиабори зиндагӣ қарор дош-тани аҳли заҳмат гардида буданд.
Осиёи Миёна ба тавассути ҳамроҳ кардан ба Русия ба доираи муомилоти молии ҷаҳонӣ кашида шуд. Дар минтақа, ҳарчанд нисбатан хеле суст бошад ҳам, корхонаҳои саноатӣ, алалхусус пахтатозакунӣ ва равғанкашӣ ба вуҷуд омада, равнақ меёфтанд. Истеҳсолоти саноатӣ ба ҳаёти иҷтимоии кишвар таъсири амиқ гузошт. Шакл гирифтан ва мавқеъ пайдо кардани табақаи нави иҷтимоӣ — коргарон барои ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии халқҳои Осиёи Миёна бетаъсир будан наметавонист. Пайдоиши театр, осорхонаҳо, ба роҳ мондани нашри матбуоти даврӣ дар маркази генерал-губернатории Туркистон ва марказҳои маъмурии вилоятҳо, ташкилёбии макотиби таълимӣ бо усули ҷадид барои рушди фарҳанги муосир дар минтақа имкони бештаре фароҳам оварданд. Омӯзиши ҳамаҷонибаи илмии минтақа аз тарафи муҳаққиқини рус ва дар ин замина ба доираҳои илмии муосир ворид шудани намояндагони маҳаллӣ низ яке аз натиҷаҳои мусбати ин раванд ба шумор меравад.
Вале дар маҷмӯъ барои нигоҳ доштани арзишҳои таърихӣ-миллии мардумони маҳаллӣ ба Русия ҳамроҳ кардани мамлакатҳои Осиёи Миёна монеаи ҷиддӣ шуд. Худи ҳамин мафҳуми «аҳли мустамлика» будан барои мардумони бумии минтақа, аз ҷумла тоҷикон, сахт таҳқиромез буд. Ва аммо ғалабаи Инқилоби Октябр ва ба сари ҳукумати рус омадани коргарону деҳқонони он кишвари бузург то ҳадде зулми аввалинҳоро коҳиш дод ва имкон фароҳам сохт, то мардумони минтақа, аз ҷумла тоҷикон, ба давлатсозиҳои миллии худ оғоз кунанд. Агарчи дар тақсимоти миллӣ-ҳудудии минтақа дар ҳаққи миллати тоҷик беадолатиҳои бузурге сурат гирифт, вале боз ҳам ба сифати мардумони соҳибватан ва соҳибдавлат пазируфта шудани онҳо ва дар ин замина таъсис додани ҷумҳурии махсуси худ дар ҳайати давлати Шӯравӣ арзиши бузурги таърихӣ дошт.
Сарчашма
Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Миёна Гурӯҳ:Таърихи Қазоқистон Гурӯҳ:Таърихи Туркманистон Гурӯҳ:Таърихи Қирғизистон Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон Гурӯҳ:Таърихи Ӯзбекистон
НБО «Андарбак»
НБО «Андарбак» - яке аз НБО-и хурди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон аст ва зери идораи ҶСК Ширкати «Помир Энерҷӣ» мебошад. НБО-и «Андарбак» дар соли 1999 ба истифода дода шуд. Истгоҳ дар ҳудуди ноҳияи Ванҷи ВМБК ҷойгир буда, иқтидори лоиҳавии дастгоҳи он 300 кВт аст. Иқтидори истгоҳ дар аввали соли 2012-ум 240 кВт-ро ташкил дод.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Энергетикаи Тоҷикистон Гурӯҳ:Нерӯгоҳҳои барқии обии Тоҷикистон Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон
Igor I. Sikorsky Human Powered Helicopter Competition
Igor I. Sikorsky Human Powered Helicopter Competition (Igor I. Sikorsky Human Powered Helicopter Competition) — як ҳавогарди сохтаи AeroVelo дар кишвари Канада аст. Ин ҳавогард 28 августи соли 2012 нахустин парвози худро анҷом дод.
Манобеъ
Гурӯҳ:Ҳавогардҳо Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо
Дарвин Бонила
Дарвин Доронис Бонила Салгадо (Darwin Doronis Bonilla Salgado; 6 августи 1990, Кирилагуа, Эл Салвадор) — футболбози cалвадорӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 6 август Гурӯҳ:Зодагони соли 1990 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Эл Салвадор Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Эл Салвадор Гурӯҳ:Бозингарони БФ К.Д. Агила
Сурӯш Сиҳҳат
Сурӯш Сиҳҳат (зод. 29 ноябри соли 1965, шаҳри Ноин, устони Исфаҳон, Эрон) — ҳунарпеша, филмноманавис ва коргардони эронӣ. Соли 2019 ӯ дар 37-умин Ҷашнвораи байналмилалии «Фаҷр», барандаи «Симурғи симин» ба унвони «Беҳтарин коргардон» барои филми «Ҷаҳон бо ман бирақс» шуд.
Сиҳҳат пас аз дарёфти ин ҷоиза гуфт: ''«Аз ҳайати доварон ва баргузоркунандагони ҷашнвора бисёр ташаккур мекунам. Бисёр хушҳол ҳастам. Дар ин ду, се рӯз бештар мешунидам, ки ҳама дар бораи филм мегуфтанд, ки ҳоли ин филм хуб аст. Фикр мекунам иллати ин ҳоли хуб ин аст, ки мо дар тӯли сохти ин филм ҳамагӣ ҳоламон хуб буд ва масоилро бо ҳам ҳал мекардем. Фикр мекунам агар мо ҳам гоҳе кӯчаро барои меҳмонон ҷоруб кунем, бо меҳмонон меҳрубон бошем, каме худамон, бақия ва ҳатто касонеро ки ақоидашон мухолифи мост дӯст дошта бошем, он вақтест ки ҷаҳон бо мо хоҳад рақсид .»''
Зиндагинома
Сурӯш Сиҳҳат бо маҷмӯаи «Ҷунг 88»-и Меҳрон Мудирӣ дар соли 1998 по ба арсаи ҳунар гузошт ва ба шуҳрат расид. Ҳамзамон дар ҳамон барнома нависандагиро дар канори бозигарӣ таҷриба кард. Бозӣ дар синаморо соли 1999 бо филми «Шарора» ба коргардонии Сиёмак Шоиқӣ оғоз намуд. Ҳамсараш Соро Солор нависандаи романи «Эҳтимолан гум шудаам» ва барандаи «ҷоизаи адабии Ҳушанг Гулширӣ» мебошад.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Ҳунармандон аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Эрон
Куллиёти Кавкабӣ (рисола)
«Куллиёти Кавкабӣ» (с. таълифаш, тах. 1320-1326 ҳиҷрӣ, Бухоро, ба забони тоҷикӣ-форсӣ, настаълиқи хоно, «Куллиёти Дувоздаҳмақом», «Абёти Дувоздаҳмақом») — маҷмӯаи манзуми мусиқӣ, рисолаи манзуми мусиқист), мансуб ба Наҷмуддин Гавҳарии Кавкабии Бухороӣ (с. ваф. 1535).
Таркиби рисола
Аввалин маҷмӯаи матнии мусиқӣ (Дувоздаҳмақом) ба тавсифи таркиботи мақомҳо, иборат аз ду китоб (ҷилд) буда, бинобар ба қаламдоди муалиф «Куллиёти Кавкабӣ» дастури таълимии мусиқӣ барои аҳли созу овоз аст. Кавкабии Бухороӣ ин	асарро бо тавсияи ҳокимони Шайбонӣ (Убайдуллохон 1530-1539) нигошта, сохт ва тартиби нигориши «Куллиёти Кавкабӣ» анъанавӣ буда, ибтидо сухан аз ҳадафи таълиф, тавсифи таркиботи мақомҳо (12-мақом, 24-шӯъба, 6-овоза, гӯшаҳо, мавқеи ҷойгиршавӣ, моҳияти мавзӯӣ-бадеӣ ва ниҳоят замони иҷро ва ғайра) омада, матни шохаҳои овозии «Дувоздаҳмақом» аз ашъори саромадони назми форсии тоҷикӣ (Рӯдакӣ, Ибни Сино, Анварӣ, Ҳофиз, Саъдӣ, Камол, Амир Хусрав ва диг.), суханварони замонааш истифода ва мураттаб гардидааст. Дар «Куллиёти Кавкабӣ» на фақат жанрҳои маъмули шеърию мусиқӣ (ғазал, рубоӣ, тарона), инчунин аз қитъа, соқинома, мусаддасу мустазод, фард ва ғ. инти-хоб шудаанд. Яке аз махсусиёти «Куллиёти Кавкабӣ» он аст, ки дар он матни аслӣ ва маъмули мақомҳо (он мақомҳое, ки то замони муаллиф маъмул будаанд), маҳфуз монда, дар ҳар фасл чун оғоз ашъори тавсифии ба мақомҳо нисбатдошта ва ифодагари образ, ифодаҳои бадеию зебоишиносии ин ё он мақом, овоза, шӯъба, гӯшаҳо омадаанд, корбаст шудаанд. «Куллиёти Кавкабӣ» воқеан падидаи бузурги бадеию зебоишиносии мусиқӣ дар таърихи тамаддуни Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон ва Ҳиндустон эътибор дошта, минбаъд такя ба ин асар дар ҳавзаҳои ҳунарии Бухорою Самарқанд, Ҳирот, Марв, Деҳлӣ, Табриз, Рай, Шероз ва ғ. манзума, рисолаҳои зиёде тавассути мусиқидонон рӯи саҳ-на омадаанд. Мусиқидонон – Муҳаммади Хуросонӣ, Боқиёи Ноинӣ, Сайфуддини Ғазнавӣ, Абӯлмӯъмин Сафиуддини Гургонӣ (Ҷурҷонӣ), Фурсати Шерозӣ, Туғрои Машҳадӣ аз ин асар мустафид будаанд. Силсилаи рисолаҳою манзумаҳои мусиқии «Тарона ва мақом», «Мақомоти мусиқӣ», «Рисолаи Дувоздаҳмақом» (муаллифо-нашон номаълум) ва ғ. маҳз таҳти таъсири «Куллиёти Кавкабӣ» таҳия, тадвин шудаанд. «Куллиёти Кавкабӣ» чун манбаъи муҳими хаттии мусиқӣ дар таҳияи матнии «Шашмақом» ҳам нақши арзишманде дорад.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Шашмақом
Франки Рванда
Франки Рванда, Fr — воҳиди пули Рванда аст.
Инҷоро ҳам бингаред
Гурӯҳ:Воҳидҳои асъор аз рӯи алифбо
Егорий (ноҳияи Шуй, Иванов)
Егорий — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Шуй, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Шуй (Иванов)
Фурудгоҳи орси‌ий‌уф эстгоҳ ҷимили
Фурудгоҳи орси‌ий‌уф эстгоҳ ҷимили (RCAF Station Gimli) (маҳаллӣ: (تعطیل September 1971)) — фурудгоҳи низомӣ  аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 2286 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 229 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Канада Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎
Беназир
alt=Бодиринги муқаррарӣ|thumb|270x270px|Бодиринги муқаррарӣ Беназир — навъи бодиринг.
Дар Институти таҳқиқоти илмии «Боғпарвар» дар натиҷаи дурага кардани навъҳои Марғелонӣ 822 ва Дамаскус рӯёнда шудааст (М. Т. Потапова). Дар ҷумҳурӣ аз соли 1994 мепарваранд (асосан дар ноҳияҳои Тоҷикистони Марказӣ). Беназир навъи намидӯст аст. Ҳосилаш ангуштшакли дарозрӯя, сабзи баланд, вазнаш 85-118 грамм. Давраи нашваш — 87 рӯз. Барои кишти Б. фасли баҳор ва тобистон мувофиқ аст (меъё­ри кишти тухмӣ — 5-6 кг/га). Аз ҳар га 350 сентнер ҳосил медиҳад. Дар таркиби беназир 5,3 % моддаҳои хушк, 2,9 % қанд, 11,3 мг% витамини С, 68,1 мг/кг нитрат мав­ ҷуд аст. Ба беназир тортанаккана осеб намерасонад. Ҳосили беназир барои таҳияи консерв ва очоронидан мувофиқ мебошад.
Адабиёт
Гурӯҳ:Навъҳои бодиринг
Овсянниково (ноҳияи Сокол, Вологда)
Овсянниково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Сокол, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Сокол (Вологда)
Леонардо Колелла
Леонардо Колелла (Leonardo Colella; 13 сентябри 1930, — 1930:9:13, November 25, 2010, Cао Пауло, Бразилия) — футболбози бразилӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 13 сентябр Гурӯҳ:Зодагони соли 1930 Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Corinthians Гурӯҳ:Бозингарони БФ Comercial Futebol Clube Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ювентуc Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cосиедаде Еспортива Палнейрас Гурӯҳ:Бозингарони БФ Асосиасан Португэза Де Деспортус
Субҳон Саидов
Зиндагинома
thumb|Хангоми адои хидмат дар Москва Субҳони Саид дар моҳи сентябри соли 1960 дар ноҳияи Ҳисор таваллуд шуда, таълими 8-соларо дар зодгоҳ фаро мегирад. Се сол дар Омӯзишгоҳи санъати ноҳияи Рӯдакӣ таҳсилро идома медиҳад. Солҳои 1979 то 1981 хидмати сарбозиро дар шаҳри Маскав ба поён мебарад.
Оила
thumb|Субхон Саид бо наберааш соли 2015 Оиладор, соҳиби 7 писар. Субҳони Саид дар навори охиринаш гуфта буд, аз соли 2002 аз завҷаш ҷудо шуда ва чор писарро ба танҳоӣ бузург кардааст.
Фаъолияти корӣ
Фаъолияти меҳнатиро баъд аз аскарӣ дар шуъбаи фарҳанги ноҳияи Ҳисор ба ҳайси киномеханик оғоз менамояд. Солҳои 1983 то 1985 дар ҳайати ансамбли эстрадии “Суғдиён” ба фаъолият мепардозад. Соли 1986 барои кор ба дастаи ҳунарии “Ганҷина”-и Филармонияи давлатӣ даъват мешавад. Аз соли 1993 то соли 2008 раёсати дастаи ҳунарии “Гулшан”-ро бар уҳда доштааст.
Эҷодиёт
Муаллифи даҳҳо оҳангу сурудҳои эстрадӣ ва мардумист. Маҷмӯи таронаҳояш дар 10 албом гирд оварда шудаанд, аммо гуфта мешавад, сурудҳоеро, ки дар бистари беморӣ хондааст, ду албоми дигарро пурра хоҳанд кард. Охирон суруде ки дар хонааш сабт шудааст бо номи "Ачаб дунё пурасрораст" мебошад.
Ҷоизаҳо
Субҳони Саид, овозхони маъруфи тоҷик пас аз танаффуси чандсола боз рӯи саҳна омад ва боз ҳам хотири мухлисону ҳаводорони худро бо сурудҳои ҷаззобу шуниданӣ шод месозад.Моҳи июни соли 2011 Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Субҳони Саид ҷоизаи "Беҳтарин сарояндаи эстрада"-ро сазовор донист.
Беморӣ ва даргузашт
Субҳон Саид, ки солҳои охир аз бемории қанд ранҷ мебурд ва бар асари ин беморӣ як пойи худро аз даст дода буд. Аз сабаби ҳамвора бемор будан, барномаҳои консертиаш солҳои охири ҳаёташ кам баргузор мешуд.
Субҳони Саид 4 июли 2016, баъди панҷ рӯзи дар беморхона бистарӣ будан, аз дунё чашм пӯшид. Маросими ҷанозааш 5 июл дар ҷамоати Алмосии шаҳри Ҳисор баргузор гардид.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон
Оратория
Оратория (лот. Oratio – суханварӣ), асари бисёрқисмаи вокалӣ-симфонӣ барои солистон, хор ва оркестр. Оратория одатан аз воқеаҳои хорӣ, порчаҳои симфонӣ ва номераҳои комили вокалӣ (ария, ансамблҳо) мад кашида хондан (речитатив) иборат мебошад. Вай аз кантата бо ҳаҷми мавзӯъ, сужети инкишофёфта ва бузургии шаклаш фарқ мекунад. Бо вуҷуди ин дар бисёр асарҳои мусиқии ҳозиразамон истилоҳи «кантата» ва «оратория» бо меъёрҳои ҳархела қабул мешаванд.
Таърихи Оратория
Дар садаи XVI-XVII пайдо шудан ва ба худ гирифтани ҷузъиёти опера Оратория бо бартарии роли хор ба зуди асари муҳим мегардад. Дар ин самт Ораторияҳои Г. Ҳендел (асосан дар сужети динӣ ва антиқӣ навишта шудаанд), И. Ҳайдн аз аввалин асарҳо дар ин жанр мансуб меёбанд. Ба жанри О. Месса, Реквием, Страсти низ наздиканд; намунаи бузурги ҳамин хел асарҳоро И. С. Бах, В. Мотсарт офаридаанд. Баъдтар жанри мазкур аз мавзӯъҳои динӣ дур шуд, ки Мессаи тантанавии Бетховен, Реквиемҳои Берлиоз, Верди, Брамс намунаҳое аз инҳоянд. Дар Русия Оратория дар садаи XIX пайдо шудааст. Аввалин намунаҳои онро композиторон Шапорин, Прокофев, Шостакович офаридаанд. Композиторони хориҷӣ, Онеггер ва Орф дар садаи XX ба жанри Оратория рӯй овардаанд.
Опера дар санъати мусиқии тоҷик
Композиторони тоҷик низ ба Оратория тавачҷуҳ зоҳир карда, дар офаридани ин жанр ба муваффақиятҳо ноил гардидаанд. Дар Тоҷикистон аввалин Ораторияро соли 1967 Ф. Солиев ва М. Светаев («50-солагии СССР») офаридаанд. «Достони Рустам», ораторияи эпикӣ аз рӯи «Шоҳномаи Фирдавсӣ» (ш.–ҳои Фирдавсӣ ва Л. Шералӣ)-и М. Ашрафӣ, Ораторияи «Владимир Илич Ленин» аз рӯи асари ҳамноми В. Маяковскийи Е. Лобенко, «Овози Осиё» (ш. М. Турсунзода), Оратория барои ровӣ, сарояндагон, хори омехта ва оркестри симфонии А. Солиев ва «Ба васфи Ленин», Оратория барои тенор, баритон, хор ва оркестри симфонии З. Шаҳидӣ аз ҷумлаи онҳоянд.
Захар Дубенский
Захар Владимирович Дубенски (Захар Владимирович Дубенский; 19 октябри 1978, Волгоград, ҶШФС Русия) — футболбози русӣ,.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Зодагони 19 октябр Гурӯҳ:Зодагони соли 1978 Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол Гурӯҳ:Футболбозони Русия Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ротор Волгоград Гурӯҳ:Бозингарони БФ Torpedo-Viktoria Nizhny Novgorod Гурӯҳ:Бозингарони БФ KamAZ Naberezhnye Chelny Гурӯҳ:Бозингарони БФ Факел Воронеж Гурӯҳ:Бозингарони БФ Олимпиа Волгоград Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ventspils Гурӯҳ:Бозингарони БФ Аланиа Владикавказ Гурӯҳ:Бозингарони БФ Luch-Energiya Vladivostok Гурӯҳ:Бозингарони БФ Волгар Газпром Астрахан
Городише (ноҳияи Череповетс, Вологда)
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Череповетс (Вологда)
RWD 5
RWD 5 (RWD 5) — як ҳавогарди сохтаи DWL аст ки дар соли 1931–1937 сохта шуд. нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард Poland будааст. Ин ҳавогард дар 1931-8-7 нахустин парвози худро анҷом дод.
Талаи Самоа
Талаи Самоа, T — воҳиди пули Самоа аст.
Вина (соз)
Косааш доирашакл, аз кадуи хушкида сохта мешавад (қутраш қариб 450 мм). Гарданаи коса ғафси дарози чӯбин буда, 4 гӯшак дорад. Дастааш (дарозиаш 500 мм, бараш 60 мм) аз чӯби бамбук буда, дар он 19-24 парда насб шудааст. Дар рӯйи пардаҳо 4 тори мелодикӣ ва аз бари даста 3 тори резонаторӣ кашида шудаанд. Торҳои мелодикӣ аз «до»-и октаваи якум, «сол» то «до»-и октаваи хурд ва «сол»-и октаваи калон, торҳои резонаторӣ аз «до»-и октаваи дуюм, «сол» то «до»-и октаваи якум ҷӯр мешаванд. Аз замонҳои қадим зиёда аз 20 намуди вина маълум аст. Вина ҳангоми сурудхонӣ ва рақс истифода мешавад.
Адабиёт
Гурӯҳ:Созҳои мусиқии торӣ
Мокеево (ноҳияи Грязоветс, Вологда)
Мокеево — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад.
Деҳа дар ҳайати ноҳияи Грязоветс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сарчашма
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Грязоветс (Вологда)
Коряжемка (ноҳияи Котлаский)
Коряжемка (Коряжемка) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Котлаский, вилояти Архангелск медарояд.
Сарчашма
Системаи хабарнигории давлатӣ
Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишини ноҳияи Котлаский Гурӯҳ:Ноҳияи Котлаский
Варзоб
thumb|Варзоб thumb|Рамзи табиат дар Варзоб Варзоб — дараест дар водии Ҳисор, ки 8 км дуртар аз шаҳри Душанбе воқеъ аст. Аз дара дарёи Варзоб ҷорӣ мешавад якчанд дарёчаҳои кӯҳӣ : Симиганҷ, Сиёма, Сии, Амоо, Сокхоб, Очук, Харангон, Ғузғарф, Такоб, Зиде ва ғайрахо ба он ҳамроҳ мегардад.
Иқлим
Иқлими континенталӣ ва хушк аст. Ҳарорати миёнаи баландтарин дар моҳи июл мушоҳида шуда +30 ° С, ҳарорати пасттарин дар моҳи январ -9.6 ° С мебошад. Боришоти солона 300-400 мм, асосан дар фаслҳои баҳор ва тирамоҳ мебошад.
Минтақаи истироҳат
Дар дараи хушманзара - кӯли сунъии Варзоб, осоишгоҳҳои табобатии "Хоҷа обигарм" ва "Харангон", якчанд осоишгоҳҳои тандурустиву фароғатӣ барои кӯдакону наврасон амал мекунанд. Дар деҳаи Пугус —зиёратгоҳи тобистонаи ҳукумати ҷумҳурӣ бунёд шудааст. Лаб-лаби дарёи Варзоб осоишгоҳҳои гуногуни боҳашамати ширкатҳо ва шахсҳои воқеӣ сохта шудаанд.
Соли 2011 ба воситаи дараи Варзоб роҳи автомобилгарди Душанбе—Хуҷанд—Чаноқ (сарҳади Ӯзбекистон) ба истифода супорида шуд. Роҳи номбурда натанҳо барои рушди иқтисодии ноҳияи Варзоб, инчунин, барои сокинони минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон ва саёҳатчиён имконият дод, ки дар давоми сол, бемалол ба воситаи роҳи Душанбе — Хуҷанд – Чаноқ рафтуомад кунанд ва аз манзараҳои Варзоб ҳаловат баранд.
Деҳаи Варзоб
Варзоб — номи деҳаест, ки 25 км дуртар дар самти шимолии шаҳри Душанбе ҷойгир шудааст. Деҳаи Варзоб яке аз калонтарин ва ҷиҳати аҳолӣ сершумортарин деҳаҳои дараи Варзоб ба шумор меравад. Дар деҳа муассисаҳои маорифу фарҳанг ва нуқтаҳои хидматрасонӣ мавҷуданд. Дар сари роҳи асосӣ боғи фарғатии Варзоб бунёд карда шудааст.
Шаҳраки Варзоби нав
Дар замони истиқлоли ҷумҳурӣ дар соҳили рости дарёи Варзоб болотар аз деҳаи Варзоб, шаҳраки маъмурии ноҳия - Варзоби нав бунёд гардидааст. Дар инҷо бинои ҳукумати ноҳияи Варзоб ва дигар идораҳои маъмурӣ ҷойгир шудаанд. Ҳукумати ноҳияи Варзоб дар масофаи 27 км дуртар дар самти шимолии шаҳри Душанбе ҷойгир шудааст.
Эзоҳ
Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон
Қатъномаи 386 Шӯрои Амният
Қатъномаи 386 Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид, ки дар торихи 17 март 1976 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Вазъият дар Родос аст. Ин қатънома тайи нишасти 1٬892-‌ум бо 15 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 0 мумтанеъ тасвиб шуд.
Манобеъ
Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният
НБО «Техарв»
НБО «Техарв» - яке аз НБО-и хурди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон аст ва зери идораи ҶСК Ширкати «Помир Энерҷӣ» мебошад. НБО-и «Техарв» дар соли 1995 бо истифода дода шуд. Истгоҳи мазкур дар ҳудуди ноҳияи Ванҷи ВМБК ҷойгир буда, иқтидори лоиҳавии як дастгоҳи он 360 кВт пешбинӣ шудааст.Иқтидори истгоҳ ба ҳолати аввали соли 2012-ум 260 кВт-ро ташкил дод.
Пайвандҳо
Гурӯҳ:Энергетикаи Тоҷикистон Гурӯҳ:Нерӯгоҳҳои барқии обии Тоҷикистон
Добари Сао Томе ва Принсип
Добари Сао Томе ва Принсип, Db — воҳиди пули Сао Томе ва Принсип аст.
Фурудгоҳи шаҳре длину
Фурудгоҳи шаҳри длину (Delano Municipal Airport) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) баҳра‌бурдори ҳавоӣ аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 1722 метр аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри длону, колефурнеё кишвари Иёлоти Муттаҳидаи Амрико қарор дорад, ва дар баландии 96 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Манобеъ
Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎