cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
హోండురాస్
20వ శతాబ్దం
1979లో, ఈ దేశం తిరిగి ప్రజాపాలనలోకి మారింది.1980లో నూతన రాజ్యాంగం రూపొందించబడింది. 1981 నవంబరున జనరల్ ఎన్నికలు జరిగాయి. నూతన రాజ్యాంగాన్ని 1982లో ఆమోదించారు. రాబర్టో సుజో పి.ఎల్.హెచ్ ప్రభుత్వం అధికారం చేపట్టింది. రాబర్టో సుజో దేశంయెక్క ఆర్థిక మాంద్యాన్ని ఎదుర్కొనటామని ఆర్థిక, సాంఘిక అభివృద్ధి లక్ష్యంగా ప్రచారంచేసి ఎన్నికలను గెలిచారు. రాష్ట్రపతి రాబర్టో సుజో సమున్నతమైన సాంఘిక, ఆర్థిక అభివృద్ధి పథకాలను ఆరంభించారు, దీనికి " అమెరికా డెవెలెప్మెంట్ ఎయిడ్" సహాయం అందిందింది. హోండురాస్ ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద పీస్ కార్‌ప్స్ మిషన్‌కు, అనేక ప్రభుత్వేతర అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛంద సంస్థలకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. 2014లో పీస్ కార్పొరేష స్వచ్ఛంద సంస్థ స్వచ్ఛంద సేవకులను తొలగించింది.
నాగభైరవ జయప్రకాశ్ నారాయణ్
ప్రస్థానం
thumbnail|హైదరాబాదులోని శంషాబాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో సతీమణి రాధతో డా. జయప్రకాష్ నారాయణ్ |333x333px 1980లో ఐఎఎస్‌ అధికారిగా గుంటూరు లో అడుగుపెట్టారు. తర్వాత విశాఖ లో జాయింట్‌ కలెక్టర్‌గా, 1986లో ప్రకాశం జిల్లాలో, తర్వాత తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో కలెక్టర్‌గా చేశారు. తర్వాత యాగ్రో ఇండస్ట్రీస్‌ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ అధినేతగా, గవర్నర్‌ కార్యదర్శిగా, ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శిగా పలు పదవులు నిర్వహించారు.
హోండురాస్
20వ శతాబ్దం
1980 ఆరంభంలో నికరాగ్వా ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్న కాంట్ర గొరిల్లాలకు మద్ధతుగా సంయుక్త రాష్ట్రాలు సైనికదళాలను హోండురాస్‌లో స్థిరంగా ఉంచింది. అలాగే హోండురాస్‌లో వాయుసేవలను, ఆధునిక ఓడరేవును అభివృద్ధి చేసింది. పొరుగు దేశాలలో జరిగిన రక్తసిక్తమైన అంతర్యుద్ధాల నుంచి ఇది తప్పించుకున్నప్పటికీ, హోండురాస్ సైనికదళం అనేక ముఖ్యమైన కిడ్నాపులు, బాంబుదాడులను ఎదుర్కొన్నది. సిన్చోనెరోస్ పాపులర్ లిబరేషన్ మూవ్మెంట్ వంటి మార్క్సిట్-లెనినిస్ట్ సైనికులు ఇంకా సైనికులు కాని అనేక మందికి వ్యతిరేకంగా పూర్తిస్థాయిలో ప్రచారాన్ని చేసారు. ఈ ఉద్యమస్థాయి వ్యతిరేకతను అణిచివేసే కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వమద్దతుతో అధికారులు సాగించిన న్యాయసంబంధమైన మరణాల యొక్క CIA-సహకార ప్రచారం ఉంది, ఇందులో ముఖ్యంగా బటాలియన్ 316 ఉంది.
నాగభైరవ జయప్రకాశ్ నారాయణ్
సామాజిక జీవితం
లోక్‌సత్తా అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను 1996లో ఏర్పాటు చేశారు. ఓటర్ల జాబితాను సవరించే చట్టాన్ని, నేరచరిత్రను తిరగేసి సరైన వారికే అధికారం కట్టబెట్టే చట్టాన్ని, పార్టీనిధులను సమీకరించే చట్టాన్ని, మంత్రి వర్గాల సవరణ చట్టాన్ని, పార్టీ ఫిరాయింపులను నిషేధించే చట్టం, గ్రామీణ న్యాయవాదం, జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్‌, సమాచార హక్కు, సహకార సంఘాలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఇలా అనేక చట్టాలను లోక్‌సత్తా సేవా సంస్థ ద్వారాప్రజల్లోకి తీసుకురాగలిగారు. 1996లో ఐఎఎస్‌ పదవిని వదలి లోక్‌సత్తాను రాజకీయ పార్టీగా మార్చారు. బుద్ధుడన్నా, బుద్ధుని బోధలన్నా చాలా ప్రియం. 2009లో కూకట్‌పల్లి నియోజకవర్గం నుంచి శాసనసభకు గెలుపొందారు. 2014లో మల్కాజ్‌గిరి నుంచి లోకసభకు పోటిచేసి ఓడిపోయారు.
హోండురాస్
20వ శతాబ్దం
1998లో, హరికేన్ మిచ్ వల్ల పెద్ద ఎత్తున, విస్తారంగా జరిగిన నష్టాన్ని గురించి మాజీ హోండురాన్ రాష్ట్రపతి కార్లొస్ రాబర్టో ఫ్లోర్స్ తెలుపుతూ ఇది దేశంలోని యాభైఏళ్ళ పురోగతిని తిరగతిప్పిందని చెప్పారు. మిచ్ దాదాపు 70% పంటలను, వారధులు ఇంకా ద్వితీయ శ్రేణి రహదారులతో సహా రవాణా అవస్థాపనలో 70–80%ను నాశనం చేసింది. దేశమంతటా, 33,000 ఇళ్లు నాశనమైనాయి, 50,000 దెబ్బతిన్నాయి, 5,000 మంది ప్రజలు మరణించారు, 12,000 మంది గాయపడ్డారు – అంచనా ప్రకారం మొత్తం నష్ఠం $3 బిలియన్ల USD ఉంది.
నాగభైరవ జయప్రకాశ్ నారాయణ్
వ్యక్తిగత జీవితం
ఒక తెలుగు మాట్లాడే కుటుంబంలో మహారాష్ట్రలోని నాగభిర్‌లో 1956 జనవరి 14న జన్మించారు. మూడవ యేట నుండి 7 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు విజయవాడ సమీపం లోని గొడవర్రు అనే గ్రామంలో పెరిగారు. ఇక్కడే తెలుగు మీడియంలో చదువు కొనసాగింది. 7 సంవత్సరాల వయస్సులో తన తల్లిదండ్రులతో కృష్ణా జిల్లా ఇందుపల్లి సమీపంలోని వేమండ గ్రామానికి మారారు. 1969లో ఆంధ్ర లయోలా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ కోసం చేరారు. తదనంతరం వైద్యపట్టా పొందారు. భార్య రాధ, అమ్మాయి స్నిగ్ధ, అబ్బాయి సిద్ధార్ధ.
హోండురాస్
20వ శతాబ్దం
2008లో హోండురాన్ వరదలు తీవ్రతంగా వచ్చాయి, దాని ఫలితంగా దేశంయెక్క సగం రోడ్లు దెబ్బతిన్నాయి లేదా పూర్తిగా నాశనం అయ్యాయి.
నాగభైరవ జయప్రకాశ్ నారాయణ్
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:ఐ.ఏ.ఎస్.ఆఫీసర్లు వర్గం:రాజకీయ నాయకులు
హోండురాస్
20వ శతాబ్దం
2009లో, రాష్ట్రపతి నుండి ప్రధాన చట్టసభకు అధికార బదిలీతో ఆకస్మిక విద్రోహం తారస్థాయికి చేరింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న దేశాలు ఈ చర్యను ఖండించాయి, నూతన ప్రభుత్వాన్ని గుర్తించటాన్ని తిరస్కరించాయి.
రాజకీయాలు
హోండురాస్లో ఐదు నమోదుకాబడిన రాజకీయ పార్టీలు ఉన్నాయి: నేషనల్ పార్టీ (పార్టిదో నాసియోనల్ డే హోండురాస్: PNH) ; లిబరల్ పార్టీ (పార్టిదో లిబరల్ డే హోండురాస్: PLH) ; సోషల్ డెమోక్రాట్స్ (పార్టిదో ఇన్నోవాసియన్ వై యునిడాడ్-సోషల్ డెమోక్రటా: PINU-SD), సోషల్ క్రిస్టియన్స్ (పార్టిదో డెమోక్రటా-క్రిస్టియానో డే హోండురాస్: DCH) ;, డెమోక్రటిక్ యూనిఫికేషన్ (పార్టిదో యూనిఫికేషన్ డెమోక్రటిసియా: UD). PNH, PLH దశాబ్దాల కొద్దీ దేశాన్ని పాలించారు. గత సంవత్సరాలలో, హోండురస్లో ఐదుగురు లిబరల్ రాష్ట్రపతులు ఉన్నారు: వారు రాబర్టో సువోజో కోర్డోవా, జోస్ అజ్కోన డెల్ హొయా, కార్లొస్ రాబర్టో రీనా, కార్లొస్ రాబర్టో ఫ్లోర్స్, మాన్యువెల్ జెలయా, ఇద్దరు నేషనలిస్టులు ఉన్నారు: వారు రాఫెల్ లెనార్డో కాల్లెజాస్ రొమేరో, రికార్డో మదురో. ఈ ఎన్నికలు పూర్తిగా వివాదస్పదాలతో నిండి ఉన్నాయి, ఇందులో అజ్కోనా పుట్టింది స్పెయిన్ లోనా కాదా, మదురో పనామాలో పుట్టింనందున అతను ఎన్నికలలో నిలబడగలడా లేదా అనే ప్రశ్నలు ఉన్నాయి.
1963లో, ప్రజాస్వామ్యంగా ఎన్నుకున్న రాష్ట్రపతి రామన్ విల్లెడా మొరలేస్‌కు వ్యతిరేకంగా సైనిక తిరుగుబాటు పెల్లుబికింది. ఈ సంఘటన సైనిక ప్రభుత్వాల యొక్క క్రమానికి నాంది పలికింది, వీరు అధికారాన్ని ఏ విధమైన అడ్డంకులు లేకుండా 1981వరకూ అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నారు, సుజో కోర్డోవా (LPH) రాష్ట్రపతిగా ఎన్నిక కాబడినప్పుడు హోండురాస్ సైనిక అధికార పాలన నుండి మార్చబడింది.
1986లో, ఐదుగురు లిబరల్ సభ్యులు, నలుగురు నేషనలిస్ట్స్ సభ్యులు రాష్ట్రపతి పదవి కొరకు పోటీ చేశారు. ఏ ఒక్కరూ స్పష్టమైన ఆధిపత్యాన్ని పొందలేక పోవడంతో, అతి ప్రముఖంగా పిలవబడే "ఫార్ములా B"ను తయారుచేశారు, అజ్కోన డెల్ హొయో రాష్ట్రపతి అయ్యారు. 1990లో, కాల్లెజాస్ ఎన్నికలను "ల్లెగో ఎల్ మొమెంటో డెల్ కాంబియో" అనే నినాదంతో గెలిచారు (ఆంగ్లం: "మార్పు చేయవలసిన సమయం వచ్చింది"), ఇది ఎల్ సాల్వడోర్ యొక్క "ARENAs" రాజకీయ ప్రచారంతో సామీప్యం కలిగి ఉందని భారీగా విమర్శించారు. ఒకసారి కార్యాలయంలో, కాల్లెజాస్ రోమేరో పరపతి న్యాయవిరుద్ధమైన ఖ్యాతిని గడించింది, అనేక అపనిందలకు, ఆరోపణలకు అంశంగా అయ్యారు. ఫ్లోరెస్ ఫకుస్సే యొక్క శాసన సమయంలో హరికేన్ హిచ్ దేశాన్ని తాకింది, దశాబ్దాల యొక్క ఆర్థిక వృద్ధి వారంకన్నా తక్కువ సమయంలో నాశనమైనది.
ప్రభుత్వ మంత్రివర్గాలు బడ్జట్ ప్రతిబంధకాల వల్ల వారి శాసనాలను అమలు చేయటంలో తరచుగా అసమర్థులు అవుతారు. రొడాల్ఫో పాస్టర్ ఫాస్కెల్లేతో చేసిన ఒక ముఖాముఖిలో, క్రీడల, సాంస్కృతిక మంత్రి, ముగ్గురు 'సూపర్ మంత్రులలో' ఒకరు ప్రజా సేవలకు సంబంధించిన మంత్రిత్వశాఖలను సమానపరుచుటలో బాధ్యత కలిగి ఉన్నారని (భద్రత, ఆర్థిక స్థితి మిగిలిన రెండుగా ఉన్నాయి), చెప్పినదానిని హోండురాస్ దిస్ వీక్లో 2006 జూలై 31న ప్రచురించబడింది, ఇంకనూ దాని గురించి తెలుపుతూ శాఖ యొక్క 94% ధనాన్ని అవినీతి మీద, కేవలం 6% శాసనం క్రింద ఉన్న కార్యకలాపాలకు, సంస్థలకు మద్ధతు ఇవ్వడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఆ మంత్రివర్గంలోని వేతనాలు అతిపెద్ద మొత్తంలో బడ్జట్ ఖర్చుగా గుర్తించబడింది.
రాష్ట్రపతి మదురో యొక్క పాలన టెలికమ్యూనికేషన్స్ రంగాన్ని "ప్రైవేటీకరణ" చేసింది, హాన్డురాన్ జనాభాకు ఈ సేవల యొక్క వేగవంతమైన విస్తరణను వృద్ధి చేయటానికి ఈ అడుగు తీసుకుంది. 2005 నవంబరు నాటికి, దాదాపు 10 ప్రైవేటు-రంగ టెలికమ్యూనికేషన్స్ సంస్థలు హాన్డురాన్ మార్కెట్లో ఉన్నాయి, ఇందులో రెండు మొబైల్ సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి. 2007 మధ్యనాటికి, టెలి-కమ్యూనికేషన్స్ సమస్య అప్పుడు ఉన్న ప్రభుత్వాన్ని దెబ్బతీయటం కొనసాగించింది. దేశం యొక్క ప్రధాన వార్తాపత్రికలలో లా ప్రెంస, ఎల్ హెరాల్డో, లా ట్రిబ్యూనా, డియారియో టీమ్పో ఉన్నాయి. అధికారిక వార్తాపత్రిక లా గసెటా.
రాష్ట్రపతి, సాధారణ ఎన్నికలు 2005 నవంబరు 27న జరిగాయి. లిబరల్ పార్టీ ఆఫ్ హోండురాస్ యొక్క మాన్యుల్ జెలయా (పార్టిడో లిబరల్ డే హోండురాస్: PLH) విజయం సాధించారు, నేషనల్ పార్టీ ఆఫ్ హోండురాస్ యొక్క పోర్ఫిరియో పేపే లోబో (పార్టిడో నాసియోనల్ డే హోండురాస్: PNH) రెండవ స్థానంలో నిలిచారు. PNH ఎన్నికల ఫలితాలను సవాలు చేసింది, లోబో సోసా 7 డిసెంబరు వరకు దీనికి ఒప్పుకోలేదు. డిసెంబరు అంతానికి, ప్రభుత్వం పూర్తి బాలట్ లెక్కింపును విడుదల చేసింది, దీనిలో అధికారిక విజయాన్ని జెలయాకు ఇవ్వబడింది. జెలయా హోండురాస్ యొక్క నూతన రాష్ట్రపతిగా 2006 జనవరి 27న పదవీస్వీకారం చేశారు.
జెలయా ఒక బద్ధుని-కాని జాతీయ సేకరణను హాన్డురాన్ ప్రజలను అడుగుతూ ఆలోచన లేకుండా జాతి విపత్తుకు దోహదం అయ్యారు: "మీరు ఒప్పుకుంటారా, నవంబర్ 2009 సాధారణ ఎన్నికలలో నాల్గవ బాలట్ జాతీయ రాజ్యాంగ అసెంబ్లీని కలిగి ఉంటుందా, అది నూతన రాజకీయ నియోజకవర్గాన్ని ఆమోదిస్తుందా?" ఈ సాధ్యపడే అసెంబ్లీలో ప్రతిపాదించిన రాజ్యాంగ సవరణల కాలపరిమితుల మీద ఉండకపోవచ్చు లేదా ఉండవచ్చు– ఎందుకంటే మిలిటరీ, సుప్రీం కోర్ట్ నిర్ణయించటం సాధ్యపడవచ్చు–, ఇతరమైనవి సంబంధం లేనివి, చట్టపరమైన రాజ్యాంగ సవరణలుగా ఉండవచ్చు.
2009 హోండురాన్ రాజకీయ విపత్తు
thumb|left|upright|2009లో మాన్యుల్ జెలయా thumb|upright|మిచెలెట్టికి మద్ధతిస్తున్న ప్రదర్శకులు thumb|రాబర్టో మిచెలెట్టి 2009 హోండురాన్ రాజ్యాంగ విపత్తు ఎడతెరిపి లేకుండా కొనసాగుతున్న రాజ్యాంగ విపత్తు. రాష్ట్రపతి మాన్యుల్ జెలయా 28 జూన్ న ఒక "బంధనం-కాని ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ"ను రాబోయే నవంబరు ఎన్నికలలో నాల్గవ బాలట్ బాక్స్ కొరకు ప్రజల కోరిక మీద చేపట్టారు, ఇందులో నూతనంగా ఎంపిక కాబడిన రాష్ట్రపతి కాలపరిమితిలో రాజ్యాంగ అసెంబ్లీని హాన్డారన్ ప్రజలు ఏర్పరచుకోవాలని అనుకుంటున్నారా అని అడగబడింది. సుప్రీం కోర్టు దిగువ స్థాయి కోర్టులో తీర్పును ఇస్తూ ముందుగా వచ్చిన సేకరణ కూడా ఇదే విషయం మీద ఆధారపడి రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా ఉందని దానిని నిషేధించింది. సుప్రీంకోర్టు అంతిమ ప్రజాసేకరణ మీద ఎట్లాంటి నిర్ణయాన్ని తీసుకోలేదు, బదులుగా జెలయా ఏ విధంగా నైనా ఏదైనా విషయం మీద ఎన్నిక చేయటానికి ప్రయత్నిస్తే, అది చట్టవిరుద్ధం అవుతుందని చట్టపరమైన దావాను చేసింది.
జెలయా 2006లో ఆమోదం పొందిన లా ఆఫ్ సిటిజన్ పార్టిసిపేషన్ మీద అతని నిర్ణయాన్ని తీసుకొని ఆ సేకరణతో ముందుకు వెళ్ళటానికి నిశ్చయించుకున్నారు. జెలయా చట్టవిరుద్ధంగా మిలిటరీ కమాండ్ యొక్క ప్రధాన అధికారి జనరల్ రోమియో వాస్క్వజ్ వెలాస్క్వెజ్‌ని ఎన్నిక జరపలేదని తొలగించారు, కానీ సుప్రీం కోర్టు అతని స్థానాన్ని కలిగి ఉండాలని ఆదేశించింది. సుప్రీంకోర్టు తరువాత మిలిటరీని జెలయా చేసిన ప్రకటన కొరకు నిర్భంధించాలని ఆదేశించింది. సైనికదళం జెలయాను అతని ఇంటిలో 2009 జూన్ 28 తెల్లవారు జామున ఖైదు చేసింది, అదే రోజున నిర్ణయించిన ప్రకారం ఎన్నిక జరగవలసి ఉంది;
జెలయాను సాన్ జోస్, కోస్టా రికాకు తీసుకువెళ్ళేముందు తెగుసిగల్పా విమానకేంద్రంలో ఉంచారు. జెలయా అనేక సందర్భాలలో దేశంలోకి పునఃప్రవేశించాలని ప్రయత్నించారు. రాజ్యాంగం ప్రకారం, ఏ హాన్డురాన్ పౌరుడినైనా బహిష్కృతి చేయడమనేది చట్టవిరుద్ధం. హాన్డురాన్ కాంగ్రెస్ యొక్క మాజీ అధ్యక్షుడు, జెలయా పార్టీలోని సభ్యుడు అయిన రాబర్టో మిచెలెట్టీ నేషనల్ కాంగ్రెస్ చేత ఆదివారం 28 జూన్‌న 2010 జనవరి 27కి ముగిసే కాలానికి రాష్ట్రపతిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
ఆరంభంలో, ప్రపంచంలోని ఏ ఒక్క దేశమూ ఈ నూతన ప్రభుత్వాన్ని న్యాయమైనదిగా గుర్తించలేదు; UN సభ్యులందరూ జెలయా తొలగింపును ఆకస్మిక విద్రోహంగా ఖండించారు. కొంతమంది U.S. కాంగ్రెస్ రిపబ్లికన్ పార్టీ సభ్యులు నూతన ప్రభుత్వానికి మద్ధతును బహిరంగంగా ప్రకటించింది. 2009 సెప్టెంబరు 21న, జెలయా తిగిరి హోండురాస్ వచ్చారు, బ్రజిలియన్ రాయబారి కార్యాలయంలో ప్రవేశించారు. జెలయా యొక్క మద్ధతుదారులు రాయబారి కార్యాలయం చుట్టూ నిరసనను వ్యక్తం చేయగా ప్రభుత్వం రాయబారి కార్యాలయానికి వెళ్ళే అవసరమయ్యే సేవలను భంగపరిచి, పరిస్థితులను నియంత్రణలో ఉంచడానికి కర్ఫ్యూని అమలుచేసింది.
ఆ తరువాత రోజు, డిక్రీ PCM-M-016-2009లో, ఐదు రాజ్యాంగ హక్కులను తొలగించింది: వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 69), భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 72), ఉద్యమ స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 81), హబియస్ కార్పస్ (ఆర్టికల్ 84), సంబంధ స్వేచ్ఛ, అసెంబ్లీ ఉన్నాయి. ఇది ఒక లెఫ్టిస్ట్ రేడియోను, టెలివిజన్‌ను మూసివేయించింది. మానవహక్కులను నిషేధించే డిక్రీని అధికారికంగా 2009 అక్టోబరు 19న లా గసేటాలో రద్దుచేశారు.
శాఖలు, పురపాలకసంఘాలు
thumb|right|250px|హోండురాస్ యొక్క ప్రణాళికా విభాగం
హోండురాస్ 18 శాఖలుగా విభజించబడింది. రాజధాని నగరం తెగుసిగల్ప, (ఫ్రాన్సిస్కో మొరజాన్) జిల్లా కేంద్ర విభాగంగా ఉంది.
భూగోళశాస్త్రం
హోండురాస్ ఉత్తర తీరంలో కారిబియన్ సముద్రం, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఫొనెస్కా వెంట దక్షిణాన పసిఫిక్ మహాసముద్రం ఉంది. నిమ్నభూములలో ఉష్ణమండలం నుండి పర్వతాలలో సమశీతోష్ణ, శీతోష్ణస్థితిగా ఉంటంది. మధ్య, దక్షిణ ప్రాంతాలు ఉత్తర తీరం కన్నా ఎక్కువ వేడిని, తక్కువ అర్ద్రతను కలిగి ఉంటాయి.
హోండురాస్ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా పర్వతాలను కలిగి ఉంటుంది, కానీ తీరాల వెంట ఇరుకైన మైదానాలను కలిగి ఉంది, ఈశాన్యంలో అభివృద్ధి చెందని నిమ్నభూములలో " లా మస్కిటియా " అరణ్యం ఉంది, వాయవ్యాన అధిక జనాభా ఉన్న నిమ్నభూమి సులా లోయ ఉంది.లా మాస్కిటియాలో ప్రవహిస్తున్న కోకో నదీతీరంలో యునెస్కో ప్రపంచ-చారిత్రాత్మక స్థలం " రియో ప్లాటనో బయోస్ఫియర్ రిజర్వ్ " ఉంది. కోకోనది నికారగ్వా నుండి ఈ దేశాన్ని వేరు చేస్తుంది.
పర్యావరణం
ఈ ప్రాంతాన్ని జీవవైవిధ్యమైన ఉత్తమ ప్రదేశంగా భావించబడుతుంది ఎందుకంటే ఇక్కడ అనేక రకాల మొక్కలు, జంతు జాతులను కనుగొనవచ్చు. ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర దేశాలలో లానే, హాన్డోరస్లో విస్తారమైన జీవసంబంధ వనరులు ఉన్నాయి. ఈ దేశంలో 6,000 జాతులకు పైగా నాళికా మొక్కలు ఉన్నాయి, వాటిలో 630 (ఇప్పటివరకూ వర్ణించిన దాని ప్రకారం) పెద్దపూలు గల మందు చెట్లు (ఆర్కిడ్లు) ఉన్నాయి; దాదాపు 250 నేలపై ప్రాకు జంతువులు, ఉభయచరాలు, 700కు పైగా పక్షి జాతులు, 110కి పైగా పాలిచ్చు జంతువులు ఉన్నాయి, వీటిలో సగం గబ్బిలాలు ఉన్నాయి.
లా మోస్కిటియా యొక్క ఈశాన్య ప్రాంతంలో రియో ప్లాటినో బయోస్ఫియర్ రిజర్వు ఉంది, ఈ వర్షాధార నిమ్నభూమి గొప్ప జీవ వైవిధ్యానికి ఇల్లు వంటిది. ఈ రిజర్వును 1982లోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితాలో జతచేయబడింది.
హోండురస్లో వర్షాధార అడవులు, మేఘాధార అడవులు (ఇవి సముద్ర మట్టం నుండి మూడువేల మీటర్ల ఎత్తుకు ఎదగగలవు), మాన్‌గ్రూవ్లు, సవన్నాలు, దేవదారు ఇంకా సిందూర వృక్ష పర్వత శ్రేణులతో ఉన్నాయి, మెసోమెరికన్ బారియర్ రీఫ్ సిస్టం ఉంది. బే ఐలాండ్లలో, బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్లు, మంటా రేస్, పారట్ ఫిష్, బ్లూ టాంగ్, వేల్ షార్క్ యొక్క సేకరణలు ఉన్నాయి.
ఆర్థికవ్యవస్థ
thumb|సాన్ పెడ్రో సులా యొక్క కేంద్రంలోని ప్రముఖ హోటల్ గ్రాన్ సులా in ఆర్థికవ్యవస్థ మందగమనంలో వృద్ధిని సాధించింది, కానీ సంపద పంపిణీ అతితక్కువ వేతనాలతో ప్రతిముఖీకరణ కాబడి ఉంది. సగటు ఆర్థిక వృద్ధి గత ఐదు సంవత్సరాలుగా సంవత్సరానికి 7% ఉంది, ఇది లాటిన్ అమెరికాలో అత్యంత లాభదాయకమైన వృద్ధులలో ఒకటిగా ఉంది, కానీ జనాభాలో 50% సుమారు 3.7 మిలియన్ల మంది ఇంకనూ దారిద్రపు రేఖ దిగువునే ఉన్నారు. ప్రపంచ బ్యాంకు ప్రకారం, హోండురాస్ హైతి, నికరాగ్వా తరువాత పశ్చిమ అర్థగోళంలో మూడవ పేద దేశం. అంచనా ప్రకారం 1.2 మిలియన్ల ప్రజలకు పైగా నిరుద్యోగులుగా ఉన్నారు, దీనితో నిరుద్యోగపు రేటు 27.9% ఉంది.
హోండురాస్ ప్రపంచ బ్యాంకు చేత భారీగా ఋణగ్రస్తత ఉన్న పేద దేశాలలో ఒకటిగా ప్రకటించింది, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి దీనిని 2005లో ఋణ మాఫీకి అర్హురాలిగా చేసింది.
ఎలక్ట్రిసిటీ సేవలు (ENEE), ల్యాండ్-లైన్ టెలిఫోన్ సేవలు (HONDUTEL) h-flo లు ప్రభుత్వ ఏజన్సీలచే నిర్వహించబడుతున్నాయి, తీవ్ర ఆర్థిక సమస్యలు ఉండటంవలన WENEE భారీ ఆర్థిక సహాయాలను పొందుతోంది. అయినప్పటికీ HONDUTEL గుత్తాధిపత్యాన్ని కలిగిలేదు, టెలికమ్యూనికేషన్ రంగం ప్రైవేటు-రంగ సంస్థలను 2005 డిసెంబరు 25న ఆరంభించింది; CAFTA యొక్క ఆరంభాన్ని ఆమోదించే పూర్వం ఇది చేయవలసి ఉంది. పెట్రోల్ మీద ధరలను నియంత్రించారు, నిత్యావసర వస్తువుల కొరకు ఇతర తాత్కాలిక ధర నియంత్రణలను స్వల్పకాలాల కొరకు చట్టసభచే తరచుగా ఆమోదించబడినాయి.
బంగారం, వెండి, సీసం, జింకులను విదేశీ సంస్థల గనుల యజమానులచే ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.
U.S. డాలర్‌కు విరుద్ధంగా అనేక సంవత్సరాలు లెంపిరా తిరోగమించి ఒక డాలర్‌కు 19 లెంపిరాలుగా నిలకడగా ఉంది. 2008 జూన్లో సంయుక్త రాష్ట్రాల డాలర్లు, హాన్డురాన్ లెంపిరాల మధ్య మారక రేటు 1 నుండి 18.85 ఉంది.
2005లో హోండురాస్ CAFTA మీద సంతకం చేసింది (సంయుక్త రాష్ట్రాలతో స్వేచ్ఛావ్యాపార ఒప్పందం). 2005 డిసెంబరులో, హోండురాస్ యొక్క ప్రధాన ఓడరేవు ప్యుర్టో కోర్టెస్‌ను U.S. కంటైనర్ సెక్యూరిటీ ఇనీషియేటిన్‌లో జతచేశారు.
2006 డిసెంబరు 7న, U.S. డిపార్ట్మెంట్స్ ఆఫ్ హోంల్యాండ్ సెక్యూరిటీ (DHS), ఎనర్జీ (DOE) సెక్యూర్ ఫ్రైట్ ఇనీషియేటివ్ యొక్క మొదటి దశలను ప్రకటించింది, విదేశాలకు తీసుకువెళ్ళే న్యూక్లియర్, రేడియోలాజికల్ వస్తువుల కంటైనర్లను పరీక్షించే U.S. సమాఖ్య ప్రభుత్వ సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం ద్వారా ప్రస్తుతం ఉన్న ఓడరేవు భద్రత మీద అపూర్వమైన ప్రయత్నాన్ని నెలకొల్పడం, దేశంలోపలికి రాబడుతున్న కంటైనర్ల యొక్క ఆపదను సరిగ్గా అంచనా వేయడానికి చేయబడింది సెక్యూర్ ఫ్రైట్ యొక్క మొదటి దశ ప్రస్తుతం ఉన్న సాంకేతికత, ఆరు విదేశీ ఓడరేవులకు నిర్దారించిన న్యూక్లియర్ పరిశోధన ఉపకరణాల యొక్క కలయికతో సమాయుత్తపరచబడి ఉంటుంది: పాకిస్తాన్ లోని కాసిం ఓడరేవు; హోండురాస్‌లోని పుయెర్టో కార్టెస్; బ్రిటన్ లోని సౌత్ అంప్టన్; ఒమన్ లోని సలాలః; సింగపూర్ ఓడరేవు;, కొరియాలోని బుసన్ ఓడరేవు వద్దనున్న గమ్మాన్ టెర్మినల్. 2007 ఆరంభం నాటినుండి, ఈ ఓడరేవుల నుండి వెళ్ళే కంటైనర్లు రేడియేషన్, సమాచారాన్ని ఇచ్చే విపత్కర అంశాల కొరకు సంయుక్త రాష్ట్రాలకు వెళ్ళేముందు పరీక్షించబడుతున్నాయి.
జనాభా గణాంకాలు
CIA వరల్డ్ ఫాక్ట్ బుక్ ప్రకారం, హోండురాస్లో జనాభా 7.48 మిలియన్ల ఉంది; 90% జనాభా మేస్టిజో, 7% అమెరిన్డియన్, 2% నల్లజాతివారు, 1% శ్వేతజాతీయులు ఉన్నారు.
హోండురాన్ జనాభాలో తొంభైశాతం మెస్టిజోలు (అమెరిన్డియన్‌లు, ఐరోపా పూర్వీకుల మిశ్రమం). హోండురాన్ జనాభాలో దాదాపు 7% మంది గుర్తింపుపొందిన ఏడు దేశీయ సంఘాలలో ఒక దానిలో సభ్యులుగా ఉన్నారు. కాన్ఫెడెరేషన్ ఆఫ్ ఆటోచ్థోనస్ పీపుల్స్ ఆఫ్ హోండురాస్ (CONPAH), హోండురాస్ ప్రభుత్వం ఏడు వేర్వేరు దేశీయ గ్రూపులను లెక్కించింది:
సమ్మేళనం, దేశీయ ప్రజల యొక్క ప్రతి ప్రత్యేక గ్రూపు మీద 1980ల నాటినుండి ఆది మానవుల యొక్క ఉన్నత జీవితానికి కృషి చేయబడింది. అయినప్పటికీ మార్పు అనేది సులభతరంకాదు, ఎందుకంటే ప్రజలు ఇంకనూ వివక్షత, దౌర్జన్యాన్ని ఎదుర్కుంటున్నారు.
దాదాపు 2% హోండురాస్ జనాభా నల్లజాతీయులు, లేదా ఆఫ్రో-హాన్డోరాన్లు, వారు ప్రధానంగా దేశం యొక్క కారిబియన్ తీరప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. అధికమంది బానిసల యొక్క సంతతి, పశ్చిమ భారతదేశ ద్వీపాల నుండి హోండురస్‌కు ఒడంబడికతో తీసుకురాబడిన పనివారు ఉన్నారు. ఇంకొక అతిపెద్ద గ్రూపు (ఈనాటికి 150,000 మంది ఉన్నారు) గరిఫునాలో ఆఫ్రో-కారిబ్ యొక్క సంతతివారు ఉన్నారు, వీరు సెయింట్ విన్సెంట్ ద్వీపం మీద బ్రిటీష్ ఆధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు, బలవంతంగా వీరు పద్దెనిమిదవ శతాబ్దంలో బెలిజే, హోండురాస్ కదిలి వెళ్ళారు. గరిఫునాలు హాన్డోరన్ ఉనికిని లౌవావాగు వంటి రంగస్థల ప్రదర్శనల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు.
హోండురాస్ ఒక ముఖ్యమైన పాలస్తీనియా సంఘాన్ని కలిగి ఉంది (వీరిలో చాలా వరకు క్రిస్టియన్ అరబ్లు ఉన్నారు). పాలస్తీనియన్లు ఈ దేశానికి 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ఆఖరులో వచ్చారు, వీరంతటవీరే సాన్ పెడ్రో సులా నగరంలో స్థిరపడినారు. పాలస్తీనియన్ల సంఘం హోండురాస్ లో చక్కగా కలిసి పోయింది, ఇది వ్యాపారం, వాణిజ్యం, బ్యాంకింగ్, పరిశ్రమలు, రాజకీయాలలో ప్రముఖంగా ఉంది. ఇక్కడ ఇంకనూ తూర్పు ఆసియా సమాజం కూడా ఉంది, ఇందులో ముఖ్యంగా చైనా సంతతివారు, తగ్గుప్రమాణంలో జపనీయులు ఉన్నారు. కొరియన్లు, ర్యుక్యువన్లు, వియత్నమీయులు తక్కువ ప్రమాణంలో ఉన్నారు, ఎందుకంటే వీరంతా 1980లు, 1990లలో ఒప్పంద కార్మికులుగా హోండురాస్ తరలి వచ్చారు. అంచనాప్రకారం ఇక్కడ దాదాపు 1000 సుమోస్ (లేదా మయాంగ్నాస్) హోండురస్‌లో నివసిస్తున్నారు, వీరిలో చాలా వరకు కారిబియన్ తీరంలో నివసిస్తారు.
1975 నాటినుండి, హోండురాస్ నుండి వలసలు పుంజుకున్నాయి, ఎందుకంటే ఉద్యోగ-అన్వేషకులు, రాజకీయ కాందీశీకులు మంచి జీవితాన్ని వేరొక చోట కోరటం ఆరంభించారు. అయిననూ అనేక మంది హాన్డోరాన్లు బంధువులను నికారాగువా, స్పెయిన్, మెక్సికో, ఎల్ సాల్వడోర్, కెనడాలలో కలిగి ఉన్నారు, విదేశాలలో నివసిస్తున్న హోండురాన్లు ఎక్కువగా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో నివసిస్తున్నారు.
మతం
thumb|upright|జాన్ పాల్ II యొక్క మరణం తరువాత కార్డినల్ ఆస్కార్ ఆండ్రూస్ రోడ్రిగ్ పోప్ అవ్వటానికి ఒక శక్తివంతమైన అభ్యర్థిగా ఉన్నారు. హోండురాన్లు అధికంగా నామమాత్రంగా రోమన్ కాథలిక్కులుగా ఉన్నప్పటికీ, ఒక నివేదిక ప్రకారం రోమన్ కాథలిక్ చర్చిలలో సభ్యత్వం తగ్గిపోయి ప్రొటెస్టంట్ చర్చిలలో సభ్యత్వం పెరిగిపోయింది. ఇంటర్నేషనల్ రెలిజియస్ ఫ్రీడం రిపోర్ట్, 2008, సూచిస్తూ CID గాల్అప్ లెక్కింపులో 47% జనాభా వారిని వారు కాథలిక్లుగా, 36% మంది సువార్త ప్రొటెస్టంట్లుగా, 17% మంది ఏ సమాధానం ఇవ్వలేదు, వారిని "ఇతరుల" కోవకు చెందినవారుగా భావించారు. సంప్రదాయ కాథలిక్ చర్చి లెక్కింపులు చేసి 81% మంది (దేశ వ్యాప్తంగా 185 మతగురువు సంబంధిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి) కాథలిక్కులుగా అంచనావేయబడింది, ఇక్కడ చర్చి గురువు ప్రతి సంవత్సరం అతని క్రింద ఉన్న ప్రాంతంలోని క్రైస్తవ సంబంధ విషయాలను వ్రాయవలసి ఉంటుంది.
సి.ఐ.ఎ. ఫాక్ట్ బుక్ లో 97% మంది కాథలిక్కులు, 3% మంది ప్రొటెస్టంట్లు ఉన్నారు. ప్రతిచోటా ఉన్న సంఖ్యాశాస్త్ర వ్యత్యాసాల గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ, ప్యూ ఫోరం యొక్క జాన్ గ్రీన్ మతం, ప్రజా జీవితం గురించి సూచిస్తూ: "ఇది అది కానే కాదు ... సంఖ్యలు [వేరొకరి] అంకెల కన్నా ఖచ్చితంగా ఉన్నాయి ... కానీ ఎవరైనా గ్రూపును ఏ విధంగా ఊహించగలరు. తరచుగా ప్రజలు వారి "ఇంటి" చర్చిని వదలకుండా వేరే చర్చికి వెళతారు. ఉదాహరణకి USలో సువార్త అతిపెద్ద చర్చిలకు హాజరయ్యే అనేక మంది, ఒక చర్చి కన్నా అధికంగా హాజరు అవుతారు. ఈ బదిలీ, స్థితి బ్రజిల్లో చాలా సాధారణం, ఇక్కడ ఐదింటిలో రెండొంతుల మంది సువార్త సభలలో పెంచబడతారు, కానీ వారు ఇప్పుడు సువార్తలకు వెళ్ళకుండా కాథలిక్కులుగా మారవచ్చు, అనేక చర్చిలకు వెళ్ళవచ్చు, కానీ తరచుగా కాథలిక్కుగానే మిగిలి ఉంటారు.
అనేక మంది ఎన్నికల విశ్లేషకుల సూచనప్రకారం అనేక సంవత్సరాల నుండి తీసుకున్న వార్షిక ఎన్నిక మతసంబంధ గణాంకాలను అందించటంలో ఉత్తమమైన పద్ధతిని, ఏ ఒక్క దేశంలో నైనా ఉన్న వ్యత్యాసాలను అందిస్తుందని తెలిపారు. ఇంకనూ, హోండురస్లో ఆంగ్లికాన్, ప్రెస్బిటేరియన్, మెథడిస్ట్, సెవెంత్-డే అడ్వెంటిస్ట, లుతెరాన్, పెంతెకోస్తల్ చర్చిలు ఉన్నాయి, ఒక సమాచార ఆధారం ప్రకారం మొత్తంగా సువార్త సంబంధ ప్రొటెస్టంట్ చర్చిలు 36% జనాభాను కలిగి ఉందని తెలిపింది. ప్రొటెస్టంట్ పాఠశాలలు ఉన్నాయి. కాథలిక్ చర్తి మాత్రమే ఇప్పటికీ గుర్తింపు పొందిన "చర్చి"గా ఉంది, ఇది నిర్వహిస్తున్న అనేక పాఠశాలలు, ఆస్పత్రులు, మతసంబంధ సంస్థలలో కూడా వృద్ధి చెందుతోంది (ఇందులో దాని యొక్క సొంత వైద్య పాఠశాల ఉంది). దాని ప్రధాన గురువు, [[ఆస్కార్ ఆండ్రెస్ రోడ్రిజ్ మారడియగా, ప్రభుత్వం, ఇతర చర్చిలలో ఇంకనూ అతని సొంత చర్చిలో ప్రజాదరణను పొందారు. బౌద్ధమతం, యూదమతం, ఇస్లాం మతం, బహాయ్, రాస్టఫారి, దేశీయ రకాలను, మతాలను అవలంబించేవారు ఉన్నారు.
ఆరోగ్యం
ఒక మహిళలో సంతానోత్పత్తి రేటు దాదాపుగా 3.7 ఉంది. పుట్టినవారిలో ఐదేళ్ళలోపు చనిపోయేవారి రేటు 1,000కి 40 ఉంది. 2004లో ఆరోగ్యం మీద ఒక మనిషికి ఖర్చు US$ (PPP) 197 ఉంది. 100,000 మందికి 57 వైద్యులు ఉన్నారు.
సంస్కృతి
thumb|కామయగు యొక్క కాథడ్రల్ హోండురాన్ యొక్క అత్యంత ప్రముఖ చిత్రకారుడు జోస్ ఆంటానియో వెలాస్క్వెజ్. ఇతర ముఖ్యమైన చిత్రకారులలో కార్లొస్ గారే, రోక్ జెలయా ఉన్నారు. హోండురాస్ యొక్క అత్యంత ప్రముఖ రచయితలలో ఫ్రోయ్లాన్ టుర్సియోస్, రామన్ అమయ అమడోర్ ఉన్నారు. ఇతర రచయితలలో మార్కో ఆంటోనియో రోసా, రాబర్టో సోసా, లుసిలా గమేరో డే మెడినా, ఎడుర్డో బహ్ర్, అమంద కాస్ట్రో, జేవియర్ అబ్రిల్ ఎస్పినోజా, టియోఫిలో ట్రెజో, రాబర్టో క్వెసాడో ఉన్నారు. హోండురాస్ యొక్క ముఖ్య సంగీతకారులలో రాఫెల్ కొయెల్లో రామోస్, లిడియా హన్డల్, విక్టరియానో లోపేజ్, గుల్లెర్మో ఆండర్సన్, విక్టర్ డోనైర్, ఫ్రాన్సిస్కో కారంజా, కామిలో రివెరా గుఎవరా ఉన్నారు.
హోండురాన్లను తరచుగా కాట్రచో లేదా కాట్రచ (fem) అని స్పానిష్లో సూచిస్తారు. ఈ పదాన్ని నికారాగువన్లు కనుగొన్నారు, దీనిని స్పానిష్ హోండురాన్ జనరల్ ఫ్లోరెన్సియో క్సాట్రుచ్ చివరి పేరు నుండి తీసుకున్నారు, ఈయన 1857లో, హోండురాన్ సాయుధ బలగాలను ఉత్తర అమెరికా సాహసికుడు విలియం వాకర్ చేసిన దండయాత్ర ప్రయత్నానికి విరుద్ధంగా నడిపించారు. ఈ మారుపేరును అగౌరకరంగా కాకుండా సమ్మానంగా భావించబడింది. ఇక్కడ ప్రధాన భాష స్పానిష్, దీనిని ప్రాథమిక భాషగా సుమూరు 94% మంది మాట్లాడతారు. మైనారిటీ భాషలను 4% కన్నా తక్కువ మంది మాట్లాడతారు. ఇక్కడ అమెరిన్డియన్ భాషలు గరిఫునా, మిస్కిటో, పెచ్: హోండురాస్ సంజ్ఞా భాష కూడా ఉంది;, బే ఐలాండ్స్ తీరంలో ఆంగ్ల భాష మాట్లాడతారు.
హోండురాస్ దిస్ వీక్ అనేది ఆంగ్ల భాష యొక్క వారాంతపు వార్తాపత్రిక, దీనిని తెగుసిగల్పాలో పదిహేడు సంవత్సరాలు ప్రచురించారు. రొటాన్, ఉతిలా, గువనజాల ద్వీపాలలో, బే ఐలాండ్స్ వాయిస్ అనేది 2003 నుండి నెలాంతర వార్తలకు మూలంగా ఉంది.
హోండురాన్ వంటలలో అధికంగా కొబ్బరిని తీపి, కారం వంటలలో ఇంకనూ సూప్లలో కూడా వాడతారు.
సాన్ పెడ్రో సులాలోని జోస్ ఫ్రాన్సిస్కో సేబి వేదిక సిర్కులో టెట్రాల్ సంపెడ్రానోకు కేంద్రంగా ఉంది (సాన్ పెడ్రో సులాకు రంగస్థల వేదిక)
ఉత్సవాలు
thumb|upright|కామయగు యొక్క రంపపు పొట్టు కార్పెట్లను ఈస్టర్ వేడుకలలో వాడతారు. హోండురాస్ యొక్క జాతీయ సెలవు దినాలలో 15 సెప్టెంబరున హోండురాస్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం, 10 సెప్టెంబరున బాలల దినోత్సవం లేదా డియా డెల్ నినోను ఇళ్ళు, పాఠశాలలు, చర్చిలలో జరుపుకుంటారు; ఈ రోజున, పిల్లలు బహుమతులను క్రిస్టమస్ లేదా పుట్టిన రోజు వేడుకలలో లాగా పొందుతారు. ఇరుగుపొరుగు వారు వీధులను రంగులతో తీర్చిదిద్దుతారు. ఇతర సెలవు దినాలలో ఈస్టర్, మౌండీ గురువారం, గుడ్ ఫ్రైడే, డే ఆఫ్ ది సోల్జర్ (3 అక్ఠోబరు నాడు ఫ్రాన్సిస్కో మొరజాన్ పుట్టిన రోజును జరుపుకుంటారు), క్రిస్టమస్, ఎల్ దియా డే లెంపిరా 20 జూలైన,, నూతన సంవత్సర వేడుక ఉన్నాయి.
హోండురాస్ స్వాతంత్ర్య దినం వేడుకలు బాండుల యొక్క కవాతులతో తెల్లవారుజాము నుంచి ఆరంభమవుతాయి. ప్రతి బాండు వేర్వేరు రంగులను ధరిస్తుంది, చీర్ లీడర్లను కలిగి ఉంటుంది. ఫీస్టా కాట్రచ ఈ రోజునే జరుగుతుంది: ముఖ్యమైన హోండురాన్ ఆహారాలు బీన్స్, తమలేలు, బలేడాస్, చిచార్రోన్‌తో కాస్సావ, టోర్టిల్లాలు అందచేయబడతాయి. క్రిస్టమస్ పండుగనాడు, రాత్రీ భోజనం చేయటానికి ప్రజలు వారి కుటుంబాలను, దగ్గర స్నేహితులను కలుసుకుంటారు, బహుమతులను అర్థరాత్రీ ఒకరికి ఒకరు ఇచ్చుకుంటారు. కొన్ని నగరాలలో అర్థరాత్రి సమయంలో మందుగుండు సామానులు కాల్చటం కనిపిస్తుంది, వినిపిస్తుంది. నూతన సంవత్సర పండుగనాడు ఆహారం, "కోహెట్లను", మందుగుండు సామాను, సంబరం చోటుచేసుకుంటాయి. పుట్టినరోజు పండుగలు కూడా ఘనంగా జరుపుకుంటారు, ఇందులో ప్రఖ్యాతి చెందిన “పినాటా”ను జొడిస్తారు, ఇందులో వేడుకకు ఆహ్వానించిన పిల్లల కొరకు కాండీలను, ఆశ్చర్యకరమైన బహుమతులను ఉంచుతారు.
లా ఫెరియా ఇసిడ్రాను లా సీబాలో మే అంతానికి జరుపుకుంటారు. లా సీబా అనే నగరం తూర్పు తీరంలో ఉంది. దీనిని సాధారణంగా "ది ఫ్రెండ్‌షిప్ కార్నివాల్" అని పిలుస్తారు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రజలు ఈ వారం రోజుల సంబరాలలో పాల్గొనటానికి వస్తారు. ప్రతి రాత్రి ఇరుగు పొరుగు ప్రాంతాలలో చిన్న ఉత్సవాలను (కార్నవాలిటో) జరుపుకుంటారు. చివరగా, శనివారంనాడు బ్రజిల్, న్యూ ఆర్లెయన్స్, జపాన్, జమైకా, బార్బడోస్, అనేక దేశాల ప్రజలతో అతిపెద్ద సైనిక విన్యాసాన్ని ప్రదర్శనలతో, తేలిపోయే వస్తువులతో చేయబడుతుంది. ఈ ఉత్సవంలో మిల్క్ ఫెయిర్ కూడా ఉంటుంది, ఇక్కడ అనేక హోండురాన్లు వారి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను, జంతువులను ప్రదర్శిస్తారు.
విద్య
thumb|upright|left|తరగతిలో నోట్ బుక్‌తో ఉన్న ఒక బాలికకు 'Solar.net Village' పథకాన్ని సాన్ రామన్ పాఠశాల, చోలుటెకాలో ఇచ్చారు.
2004లో నికర ప్రాథమిక నమోదు 94% ఉంది, అయితే 2007లో ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య పూర్తిచేసిన రేటు 40% ఉందని నివేదిక అందించబడింది. దేశం యొక్క 83.6% జనాభా అక్షరాస్యులుగా ఉన్నారు. హోండురస్లో అనేక విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి.
శక్తి ఉత్పత్తి
హోండురస్లోని ఎలక్టిసిటీ రంగంలో సగభాగం ప్రైవేటు యాజమాన్యంలో ఉంది. మిగిలిన ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని ENEE అందిస్తుంది (ఎంప్రేసా నాసియోనల్ డే ఎనర్జియా ఎలక్ట్రికా ). ఈ రంగంలో ఉన్న ప్రధాన సవాళ్ళలో:
నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం
హోండురస్లో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం పట్టణ ప్రాంతాల నుండి పల్లె ప్రాంతాలకు అధిక వ్యత్యాసాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అధికభాగ జనాభా కేంద్రాలు సాధారణంగా నీటి వ్యవహార, పంపిణీ విధానాలు ఆధునీకరణ కాబడి ఉన్నాయి, అయిననూ, సరైన నిర్వహణ, వ్యవహార విధానం లేకపోవడంతో నీటి నాణ్యత సాధారణంగా హీనంగా ఉంటుంది. పల్లె ప్రాంతాలు సాధారణంగా ప్రాథమిక త్రాగునీటి జల విధానాలు పరిమితమైన జల వ్యవహారం కొరకు ఉంచబడతాయి. అనేక పట్టణ ప్రాంతాలు మురికినీటి సేకరణ కొరకు మురికినీటి కాలువల విధానాలు ఉంచబడ్డాయి, అయిననూ మురుగునీటి యొక్క సరైన నిర్వహణా విధానం తగినంతగా లేదు. పల్లె ప్రాంతాలలో, ఆరోగ్య రక్షణా సౌలభ్యాలు సాధారణంగా మరుగుదొడ్లకు, ప్రాథమిక సెప్టిక్ తొట్లకు పరిమితమై ఉంటుంది.
జల, పారిశుద్ధ్య సేవలు చారిత్రాత్మకంగా సర్వీసియో అటానమో డే అల్కాన్ టారిల్లాస్ వై అకెడక్టోస్ (SANAA) చేత అందించబడుతున్నాయి. 2003లో, ఒక నూతన "జల చట్టాన్ని" ఆమోదించింది, దీనిని జల సేవల యొక్క వికేంద్రీకరణగా పిలుస్తారు. 2003 చట్టంతో, స్థానిక సంఘాలు త్రాగునీటి, మురికి నీటి విధానాలను సొంతం చేసుకొని, నిర్వహించి, నియంత్రణ చేసే హక్కును బాధ్యతను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ చట్ట అమలుతో, అనేక సమాజాలు ప్రాంతీయ వారీగా జల, పారిశుధ్య సమస్యలను చర్చించడానికి ఏకమయ్యారు.
హోండురస్లో అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ ప్రభుత్వేతర సంస్థలు జల, పారిశుధ్య పధకాల మీద పనిచేసిన చరిత్ర కలిగి ఉంది. అంతర్జాతీయ సంఘాలలో రెడ్ క్రాస్, వాటర్, రోటరీ క్లబ్, కాథలిక్ రిలీఫ్ సర్వీసెస్, వాటర్ ఫర్ పీపుల్, ఎకలాజిక్ డెవలప్మెంట్ ఫండ్, CARE, CESO-SACO, ఇంజనీర్స్ విత్అవుట్ బోర్డర్స్ USA, SHH ఉన్నాయి.
దానికి తోడూ, అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలు పనిచేస్తున్న పధకాలలో: యురోపియన్ యూనియన్, USAID, ఆర్మీ కార్ప్స్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్, కోఆపరేషన్ అండాలుసియా, జపాన్ ప్రభుత్వం, అనేక ఇతర మైనవి ఉన్నాయి.
రవాణా
హోండురస్లోని రవాణాలో దిగువున ఉన్న అవస్థాపనను కలిగి ఉంది: 699 కీమీ రైల్వే రవాణా; 13,603 కీమీ రోడ్డు రవాణా; ఏడు రేవు పట్టణాలు, ఓడ రేవులను కలిగి ఉంది;, మొత్తం మీద 112 విమానాశ్రయాలను కలిగి ఉంది (12 చదును చేయబడినవి, 100 చదును చేయబడని). రవాణా రంగంలో విధాన బాధ్యత మినిస్ట్రీ ఆఫ్ పబ్లిక్ వర్క్స్, ట్రాన్స్పోర్ట్ అండ్ హౌసింగ్ చేతిలో ఉంటుంది. (SOPRTRAVI అనేది స్పానిష్ లిప్యాది ధ్వనితో పెట్టబడింది).
జాతీయ చిహ్నాలు
thumb|జాతీయ పుష్పం ఆర్చిడ్ (orquídea) రింకోలాలియా డిగ్‌బ్యాన. thumb|జాతీయ పక్షి, అరా మకావు హోండురాస్ పతాకాన్ని మూడు సమానమైన గీతాలతో చేయబడింది, ఇందులో పైన ఉన్నది, దిగువున ఉన్నది నీలం రంగుతో పసిఫిక్ మహా సముద్రం, కారిబియన్ సముద్రాన్ని సూచిస్తాయి. మధ్యన ఉన్న గీత శ్వేత వర్ణంలో ఉంటుంది. ఇందులో ఐదు నీలి రంగు నక్షత్రాలు ఉంటాయి, ఇవి సెంట్రల్ అమెరికన్ యూనియన్ లోని ఐదు రాష్ట్రాలను సూచిస్తాయి. మధ్యన ఉన్న నక్షత్రం హోండురాస్ ను సూచిస్తుంది, ఇది సెంట్రల్ అమెరికన్ యూనియన్ మధ్యలో కేంద్రీకృతమై ఉంది.
దేశ బిరుదులను 1825లో స్థాపించారు. ఇది సమాన భుజములు గల ఒక త్రికోణం, అడుగున రెండు దుర్గాల మధ్య ఒక అగ్ని పర్వతం ఉంటుంది, దాని మీద ఒక ఇంద్రధనస్సు, సూర్యుడు ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. త్రికోణం పెట్టబడిన ప్రదేశం రెండు సముద్రాలచే స్నానం చేయబడటాన్ని సూచిస్తుంది. దీని చుట్టూ దీర్ఘ వృత్తాకారంలో బంగారు రంగు అక్షరాలతో ఇలా వ్రాయబడి ఉంటుంది: "రిపబ్లిక్ ఆఫ్ హోండురాస్, ఫ్రీ, సావరిన్ అండ్ ఇండిపెండెంట్".
హోండురాస్ జాతీయ గీతం రాష్ట్రపతి మాన్యువెల్ బోనిల్లా ఆధ్వర్యంలో 1904లో నిర్వహించబడిన పోటీ ఫలితంగా ఏర్పడింది. చివరికి, కవి అగస్టో C. కోఎల్లో దేశ గీతాన్ని వ్రాయటాన్ని జర్మన్ స్వరకర్త కార్లస్ హార్ట్ లింగ్ సంగీతం వ్రాసి పాల్గొనటంతో ముగించారు. ఈ గీతాన్ని అధికారికంగా 1915 నవంబరు 15న, ఆల్బర్టో మెంబ్రేనో సమయంలో దీనిని అమలుపరచారు. ఈ గీతాన్ని ఒక బృందం, ఏడుగురు స్ట్రూన్డురన్లు స్వరపరచారు.
జాతీయ పుష్పం ప్రముఖమైన ఆర్చిడ్, రైనోకొలేలియా డిగ్బ్యాన (గతంలో దీనిని బ్రస్సావోల డిగ్బ్యాన అని పిలిచేవారు), గులాబీ స్థానంలో ఇది 1969 నాటి నుంచి వచ్చింది. జాతీయ పుష్ప మార్పిడి జనరల్ ఒస్వల్డో లోపేజ్ అరెలనో పరిపాలనలో జరిగింది, ఉత్తరువులో తెలుపబడినట్లు బ్రస్సావోల డిగ్బయానా "అనేది హోండురాస్ యొక్క ఒక దేశీయ మొక్క; ఈ పువ్వుకు అసాధారణమైన అందం, తేజం, వైవిధ్య లక్షణాలు ఉన్నాయి", అని భావించబడింది.
హోండురాస్ యొక్క జాతీయ వృక్షం హోండురాస్ దేవదారు వృక్షం (పైనస్ కారిబియా వార్. హాండురెన్సిస్ ). ఇంకనూ ఈ వృక్షం యొక్క వాడకాన్ని శాసనం చేయబడింది, దీనిని "చెట్లను నరికివేయడం ద్వారా లేదా అడవులకు మంటలు పెట్టడం ద్వారా సంభవించే అనవసర వినాశంను తొలగించడానికి" చేయబడింది.
జాతీయ పాలిచ్చు జంతువు తెల్ల-తోక జింక (ఒడోకోయిల్యూస్ విర్జినియన్స్ ), అధిక ధ్వంసాన్ని నివారించే కొలమానంగా దీనిని అవలంబించారు. హాన్డోరస్లో నివసిస్తున్న రెండు జింక జాతులలో ఇది ఒకటి. హోండురాస్ యొక్క జాతీయ పక్షి స్కార్లెట్ మాకా (అరా మకావు ). ఈ పక్షి అతి విలువైనదిగా హోండురాస్ యొక్క పూర్వ-కొలంబియన్ నాగరికతలు భావించాయి.
జానపద పాండిత్యం
పురాణాలు, దేవకాంతల కథలు హోండురాస్ సంస్కృతిలో ప్రధానమైనవి; ల్లువియా డే పెసెస్ (ఫిష్ రైన్) అనేది ఇందుకు ఒక ఉదాహరణ. El కాడెజో, లా సిగువనాబ (లా సుసియా) కూడా ప్రముఖమైనవి. thumb|right|రోటాన్ వద్ద వెస్ట్ బే సముద్ర తీరం
క్రీడలు
అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్ అనేది హోండురస్లో అతి ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ. అన్ని ఇతర హోండురాన్ క్రీడల సంబంధ శీర్షికల సమాచారం దిగువున ఇవ్వబడింది:
బాహ్య లింకులు
వర్గం:హోండురాస్ వర్గం:సెంట్రల్ అమెరికన్ దేశాలు వర్గం:పసిఫిక్ మహాసముద్రం సరిహద్దుగా ఉన్న దేశాలు వర్గం:కరేబియన్ దేశాలు వర్గం:మాజీ స్పానిష్ కాలనీలు వర్గం:స్పానిష్-మాట్లాడే దేశాలు వర్గం:1821లో ఏర్పడిన రాష్ట్రాలు, ప్రాదేశిక ప్రాంతాలు
వందన శివ
వందన శివ (జననం 1952 నవంబరు 5) భారతీయ పండితురాలు, పర్యావరణ కార్యకర్త, ఆహార సార్వభౌమత్వ న్యాయవాది, ప్రపంచీకరణ వ్యతిరేక రచయిత. ఆమె ఇరవైకి పైగా పుస్తకాలను రచించింది. ఆమె ప్రపంచీకరణపై అంతర్జాతీయ సభలో (  జెర్రీ మాండర్, రాల్ఫ్ నాడర్, జెరెమీ రిఫ్కిన్‌లు సహసభ్యులుగా గల ఇంటర్నేషనల్ ఫోరం ఆన్ గ్లోబలైజేషన్) ఒక నాయకురాలిగా ప్రపంచీకరణ వ్యతిరేక ఉద్యమంలో పాల్గొన్న వ్యక్తి. రాంచర్ ప్రైమ్ రాసిన వేద ఎకాలజీ పుస్తకం కొరకు ఇచ్చిన సందర్శనంలో ఆమె అనేక సాంప్రదాయ పద్ధతులకు అనుకూలంగా వాదించింది. 1993 లో సరియైన జీవనోపాధి (రైట్ లైవ్లీహుడ్) పురస్కారాన్ని అందుకుంది. ఈ అవార్డు స్వీడిష్-జర్మన్ పరోపకారి జాకోబ్ వాన్ యుక్స్‌కుల్ చేత స్థాపించబడింది. దీనిని "ప్రత్యామ్నాయ నోబెల్ బహుమతి"గా పరిగణిస్తారు.
ప్రారంభ జీవితం, విద్య
link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Vandana_shiva_20070610.jpg|thumb|262x262px|2007లో [[కొలోన్|జర్మనీలోని కొలోన్‌లో వందన శివ]] వందన శివ డెహ్రాడూన్‌లో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి అడవుల సంరక్షణకారుడు, తల్లి ప్రకృతి ప్రేమికురాలైన రైతు. ఆమె నైనిటాల్ లోని సెయింట్ మేరీస్ కాన్వెంట్ హై స్కూల్ లో, డెహ్రాడూన్ లోని "కాన్వెంట్ ఆఫ్ జీసస్ అండ్ మేరీ"లో చదువుకుంది.
భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌లో కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత, ఆమె 1977 లో గ్వెల్ఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో విజ్ఞానశాస్త్రంలో ఉన్నత విద్యకై  కెనడా వెళ్లి అక్కడ "కాంతి  ఆవర్తన భావనలో మార్పులు" అనే పేరుతో ఒక పరిశోధనా పత్రాన్ని రాసింది. 1978 లో, వెస్ట్రన్ అంటారియో విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె భౌతిక తత్వశాస్త్రంపై దృష్టి సారించి, పి.హెచ్‌.డి పూర్తి చేసింది. క్వాంటమ్ శాస్త్రంలో బెల్ సిద్ధాంతం యొక్క పరిధికి వెలుపల గణిత, తాత్విక అంతర్భావాలను ఆమె తన సిద్ధాంత వ్యాసంలో చర్చించింది. తరువాత ఆమె ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్, బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్లో శాస్త్ర, సాంకేతిక, పర్యావరణ విధానాలపై వివిధ శాఖలతో కూడిన పరిశోధనలను కొనసాగించింది.
జీవిత విశేషాలు
వందన శివ వ్యవసాయం, ఆహార రంగాలలో పురోగతి గురించి విస్తృతంగా రచనలు చేసింది, ఉపన్యాసాలిచ్చింది. మేధో సంపత్తి హక్కులు, జీవ వైవిధ్యం, జీవ సాంకేతికం, జీవ నీతి, జన్యు ఇంజనీరింగ్ వంటి రంగాలలో ఆమె పోరాటాలు చేసింది. జన్యు ఇంజనీరింగ్ ద్వారా వ్యవసాయ అభివృద్ధికి వ్యతిరేకంగా వివిధ దేశాలలోని హరిత ఉద్యమ  సంస్థలకు ఆమె సహాయం చేసింది.
1982 లో, ఆమె రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ ఫర్ సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఎకాలజీను  జీవన వనరుల వైవిధ్యం, సమగ్రత కోసం, స్థానిక విత్తనం, సేంద్రీయ వ్యవసాయం, నిజాయితీ గల వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించటం కొరకు  స్థాపించింది. ఈ సంస్థద్వారా పని 1991 లో నవధాన్య సంస్థను సృష్టించడానికి దారితీసింది. వ్యవసాయానికి అవసరమైన విత్తనాలను అందించడానికి  భారతదేశం అంతటా   40 కి పైగా ప్రాంతీయ విత్తన బ్యాంకులను స్థాపించింది. 2004 లో శివ యునైటెడ్ కింగ్‌డం లోని షూమేకర్ కాలేజీ సహకారంతో డూన్ వ్యాలీలో సుస్థిర జీవనం కోసం "బీజా విద్యాపీఠ్" అనబడే అంతర్జాతీయ కళాశాలను ప్రారంభించింది.
మేధో సంపత్తి హక్కులు, జీవవైవిధ్య రంగంలో వేప, బాస్మతి, గోధుమల జీవ దొంగలింపుని సవాలు చేసింది. ఈ విషయమై ప్రభుత్వం నియమించిన  నిపుణుల సమూహాలలో కలసి పనిచేసింది.
ఆమె మొదటి పుస్తకం, స్టేయింగ్ అలైవ్ (1988), మూడవ ప్రపంచ మహిళల అవగాహనలను మార్చడానికి సహాయపడింది. 1990 లో, "భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది రైతులు మహిళలు(Most farmers in India are women)" అనే పేరుతో మహిళలు, వ్యవసాయంపై ఐక్యరాజ్య సమితి ఆహార,వ్యవసాయ సంస్థ (FAO) కోసం ఒక నివేదిక రాసింది. ఆమె ఖాట్మండులోని ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ మౌంటైన్ డెవలప్మెంట్ (ICIMOD) లో లింగ విభాగాన్ని (జెండర్ యూనిట్) స్థాపించింది. ఆమె మహిళా పర్యావరణ & అభివృద్ధి సంస్థ (WEDO) వ్యవస్థాపక బోర్డు సభ్యురాలు.
భారతీయ సామాజిక-పర్యావరణ ఆందోళనలు, అంతరదృష్టికి సంబంధించి 2010 లో సిడ్నీ శాంతి బహుమతి పొందిన సందర్భంగా ఆమె చేసిన ఉపన్యాసం ఆధారంగా "మేకింగ్ పీస్ విత్ ది ఎర్త్" అనే పుస్తకాన్ని శివ ప్రచురించింది. ఈ పుస్తకం జీవవైవిధ్యం, సమాజాలు, ప్రకృతి మధ్య సంబంధాన్ని చర్చిస్తుంది. ఈ పుస్తక సమీక్షలో డేవిడ్ రైట్  " సహజ జీవవైవిధ్యత నాశనాన్ని సాంప్రదాయ సముదాయాలను విచ్ఛిన్నంచేయడమని,  అన్ని దేశాలలో 'స్థానికతకు' ఒక చిహ్నంగా,  గ్రామం  మారుతుంది". అని రాసాడు.
క్రియాశీలత్వం
ఉత్పాదకత, పోషణ, రైతు ఆదాయాలు పెంచడానికి వ్యవసాయంలో జీవవైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఆమె కృషి చేసింది. ఈ కృషికి గాను ఆమెను 2003 లో టైమ్ పత్రిక పర్యావరణ వీరవనిత ('ఎన్విరాన్మెంటల్ హీరో') గా గుర్తించింది. 1984 లో పంజాబ్‌లో హింస, యూనియన్ కార్బైడ్ పురుగుమందుల తయారీ కర్మాగారం నుండి గ్యాస్ లీక్ కావడం వల్ల జరిగిన భోపాల్ విపత్తు లపై  ఆమె ఉద్యమించింది. తరువాత ఆమె ఉద్యమం వ్యవసాయ రంగంలో ప్రారంభమైంది. యుఎన్ విశ్వవిద్యాలయం కోసం ఆమె చేసిన అధ్యయనాలు ది వయొలెన్స్ ఆఫ్  ది గ్రీన్ రివల్యూషన్ పుస్తకాన్ని ప్రచురించడానికి దారితీశాయి.
హరిత విప్లవం కొరకు  విత్తనాలు, రసాయనల బంధం సారవంతమైన మట్టిని క్షీణింపజేసి, జీవన పర్యావరణ వ్యవస్థలను నాశనం చేసిందని, 1400 కి పైగా పురుగుమందులు ఆహార వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించే అవకాశం ఏర్పడిందని   డేవిడ్ బార్సామియన్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఆమె వాదించింది.
విత్తన స్వేచ్ఛ
విత్తన స్వేచ్ఛ లేదా విత్తనాలపై వ్యాపారసంస్థల మేధోసంపత్తి హక్కులను(పేటెంట్లు) తిరస్కరించడం అనే ఆలోచనకు ఆమె మద్దతునిచ్చింది. ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ(WTO) 1994 వ్యాపార సంబంధిత మేధో సంపత్తి హక్కుల (TRIPS) ఒప్పందం అమలుకు వ్యతిరేకంగా ఆమె ప్రచారం చేసింది. ఈ ఒప్పందం కొత్త జీవ రూపాలపై పేటెంట్ల పరిధిని విస్తృతం చేస్తుంది. ఈ ఒప్పందం వ్యాపార సంస్థలతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉందని, కొత్త జీవ రూపాలపై  మరింత పేటెంట్లకు తలుపులు తెరిచిందని ఆమె విమర్శించింది. ఆమె జీవ పేటెంట్‌ను జీవ దొంగలింపు ('బయోపైరసీ') అని పిలిచింది. బాస్మతి వంటి అనేక దేశీయ మొక్కల పేటెంట్లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. ఆమె అమెరికా వ్యవసాయ శాఖ, డబ్ల్యూ.ఆర్.గ్రేస్ సంస్థ చేత వేప బయో పైరసీకి వ్యతిరేకంగా యూరోపియన్ పేటెంట్ కార్యాలయంలో 10 సంవత్సరాల పోరాటంలో గెలిచింది. 1998 లో, ఆమె సంస్థ నవధాన్య, అమెరికాకు చెందిన రైస్‌టెక్ సంస్థ చే బాస్మతి బియ్యం బయోపైరసీకి వ్యతిరేకంగా ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. 2001 లో, తీవ్ర ప్రచారం తరువాత, పేటెంట్‌పై తన దావాలను రైస్‌టెక్ కోల్పోయింది.
గోల్డెన్ రైస్
విటమిన్ ఎ పూర్వగామి అయిన బీటా కెరోటిన్‌ను తయారుచేసే జన్యుపరంగా రూపొందించిన బియ్యం జాతి గోల్డెన్ రైస్ను ఆమె తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాఠశాలలో చేరే వయస్సు కన్నా తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలలో మూడవ వంతు పిల్లలు అనుభవిస్తున్న విటమిన్ ఎ లోపాన్ని తగ్గించడంలో ఇది సహాయపడుతుంది. విటమిన్ ఎ లోపం అంధత్వానికి గొప్ప కారణమని, ప్రపంచ పాఠశాలలో చేరేవయస్సుకంటె తక్కువ వయస్సుగల పిల్లలమరణాలలో 28% మరణాలకు కారణమని, గోల్డెన్‌ రైస్ ఇతర బియ్యం వలె చౌకగా ఉంటుందని, దీనివలన పిల్లలలో అంధత్వాన్ని నిర్మూలించవచ్చని అడ్రియన్ డుబాక్ చెప్పాడు. దీనికి బదులుగా అదే ఫలితాల కోసం బెంగాల్ లో మహిళలు 150 ఆకుకూరలు పెంచి తింటారని శివ పేర్కొంది. అయితే పర్యావరణ సలహాదారు పాట్రిక్ మూర్ ఈ 250 మిలియన్ల మంది పిల్లలలో ఎక్కువ మంది రోజుకు ఒక గిన్నె బియ్యం మాత్రమే తింటారని అన్నాడు ఆమె "గోల్డెన్ రైస్ బూటకము" అని పిలుపునిచ్చింది. ఆ వివరణలో ఆమె గోల్డెన్ రైస్ ప్రయోజనకరమైన దానికంటే ఎక్కువ హానికరం అని పేర్కొంది: "దురదృష్టవశాత్తు, విటమిన్ ఎ బియ్యం ఒక బూటకపుది, జన్యు ఇంజనీరింగ్‌కు మరింత వివాదం తెస్తుంది. పరీక్షించని, నిరూపించబడని, అనవసరమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ప్రోత్సహించడంలో విజ్ఞానానికి బదులు ప్రజాసంబంధాల కార్యాచరణ ఉంది. దీనివలన ఆకలి, పోషకాహార లోపం నిర్మూలించడానికి కాక పెంచడానికిఈ పద్ధతి ఉపయోగపడుతుంది.  "  వెస్లెర్,  మ్యూనిచ్ విశ్వవిద్యాలయం, జిల్బెర్మాన్  బర్కిలీ విశ్వవిద్యాలయం అనే ఇద్దరు ఆర్థికవేత్తలు భారతదేశంలో గోల్డెన్ రైస్ లేకపోవడం వలన గత 10 సంవత్సరాలలో 14 లక్షల మానవ సంవత్సరాలకు పైగా నష్టం జరిగిందని  2013 నివేదికలో లెక్కించారు.
జన్యుమార్పిడి విత్తనాల వలన భారతదేశంలో ఆత్మహత్యలు
"భారతదేశంలో జన్యుమార్పిడి విత్తనాలు(Genetically modified or GM) ధరలు పెరగడం వల్ల చాలా మంది రైతులు అప్పుల్లో కూరుకుపోయి ఆత్మహత్యలు చేసుకున్నారు" అని శివ అన్నది. విత్తన గుత్తాధిపత్యాల సృష్టి, ప్రత్యామ్నాయాల నాశనం, హక్కులకు అధిక కప్పం(Royalty), ఏకవర్ణ సంస్కృతుల వలన పెరుగుతున్న దుర్బలత్వాలు  రైతుల అప్పులు, ఆత్మహత్యలు, వ్యవసాయ బాధలకు కారణాలవుతున్నాయి. భారత ప్రభుత్వం నుండి వచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, ఉత్పాదకాల కొనుగోలు కారణంగా దాదాపు 75 శాతం గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అప్పులకు కారణమవుతున్నారు. జన్యు మార్పిడి సంస్థల లాభాలు పెరిగేకొద్దీ రైతుల అప్పు పెరుగుతుందని శివ పేర్కొంది. అలా జన్యుమార్పిడి విత్తనాలు రైతుల ఆత్మహత్యకు కారణభూతమవుతాయి.
అంతర్జాతీయ ఆహార విధాన పరిశోధన సంస్థ(ఇంటర్నేషనల్ ఫుడ్ పాలసీ రీసెర్చ్ ఇనిస్టిట్యూట్ (IFPRI)) రెండుసార్లు  పరిశోధనలను, ప్రభుత్వ డేటాను విశ్లేషించి  రైతు ఆత్మహత్యలు పెరగడానకి  ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని తేల్చింది. దీనికి బదులుగా, విశ్లేషణ జన్యుమార్పిడి ప్రత్తికి మాత్రమే పరిమితమై, విత్తన గుత్తాధిపత్యాల సమస్యను విస్మరించారని, ఆత్మహత్య గణాంకాలు నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ క్రైమ్ రికార్డుల ప్రభుత్వ గణాంకాల నుండి తీసుకున్నందున,  నిజమైన గణాంకాలు వాడలేదని తెలిపింది.
భారతీయ వ్యవసాయం నవీన సరళీకరణను సవాలు చేయడం ద్వారా, శివ మోన్సాంటో, కార్గిల్ వంటి బహుళజాతి సంస్థలను వ్యతిరేకించింది. ఆమె రాసిన పుస్తకం "కార్గిల్ అండ్ ద కార్పొరేట్ హైజాక్ అఫ్ ఇండియాస్ ఫుడ్ అగ్రికల్చర్"లో ఆమె అమెరికా, భారత ప్రభుత్వాల చర్యలను పరిశీలించారు. విధాన మార్పుల ఫలితంగా  రెండవ అతిపెద్ద గోధుమ ఉత్పత్తిదారు స్థితిగలిగి, భారతదేశ ఆహార అవసరాలను తీర్చగల భారతదేశాన్ని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గోధుమ దిగుమతిదారుగా మార్చడానికి దారితీసిందని తెలిపారు.
ప్రభుత్వ, పరిశ్రమలలో ఆహార-విధాన వికేంద్రీకరణ పద్ధతులను కూడా ఆమె వివరించింది. భారతీయ రైతులు భారీగా బయో టెక్నాలజీలను అవలంబించిన చోట ఆహార భద్రత, పోషక అవసరాలను సాధించకుండా ఆహార విధాన కేంద్రీకరణ పెద్ద బహుళజాతి సంస్థలకు అసమానంగా ప్రయోజనం చేకూర్చిందని చెప్పారు. ప్రపంచీకరణతో, వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూమి ఆహారేతర పంటలకు వాడబడుతున్నది; అలా  లాభాలుండే మార్కెట్లకు ఎగుమతి జరిగి, ఆహారం దిగుమతి చేసుకోవలసివస్తున్నది.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:100 బి.బి.సి మహిళలు
రుద్రకాళి
రుద్రకాళి 1983, నవంబర్ 19న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో జయమాలిని, చంద్రమోహన్, శరత్ బాబు, మురళీమోహన్ నటించగా, చెళ్ళపిళ్ళ సత్యం సంగీతం అందించారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు సినిమా వర్గం:తెలుగు సినిమాలు వర్గం:1983 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:దాసరి నారాయణరావు రచన చేసిన సినిమాలు వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:శరత్ బాబు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:మురళీమోహన్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:అల్లు రామలింగయ్య నటించిన చిత్రాలు వర్గం:ప్రభాకర్ రెడ్డి నటించిన చిత్రాలు వర్గం:గిరిబాబు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:గుమ్మడి నటించిన చిత్రాలు వర్గం:చలపతి రావు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:రమాప్రభ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:రావి కొండలరావు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు
గుడ్డు
వివిధ రకాల [[పక్షి గుడ్లు|కుడి|200px|thumbnail]] చాల పక్షులు, సరీసృపాలు గుడ్లు (ఆంగ్లం: Eggs) పెడతాయి. గుడ్డు (లాటిన్ ovum) నిజంగా అండాలు ఫలదీకరణం తర్వాత ఏర్పడే జైగోట. గుడ్లు ఒక నిర్ధిష్టమైన ఉష్ణోగ్రత దగ్గర పొదగబడి కొంతకాలం తర్వాత పిండం తయారౌతుంది. ఈ పిండం కొంత పరిణతి సాధించిన తర్వాత గుడ్డును పగులగొట్టుకొని బయటికి వస్తుంది.
గుడ్లు పెట్టే జంతువులను ఓవిపారస్ జంతువులు అంటారు. ఈ జంతువులలో పిండాభివృద్ధి జీవి శరీరం లోపల కాకుండా బయటే జరుగుతుంది. The study or collecting of eggs, particularly bird eggs, is called oology.
సరీసృపాలు, పక్షులు గుడ్లు నీటి బయట పెట్టి నప్పుడు వానికి రక్షణ కోసం కవచం వంటి పెంకు ఉంటుంది. ఇది మెత్తగా కాని లేదా గట్టిగా కాని ఉంటుంది. ఇలా ప్రత్యేకమైన పొరను కలిగి ఉండడం క్షీరదాలలో ఉల్బదారులు లక్షణము.
నిప్పుకోడి గుడ్డు అన్నింటి కన్నా పెద్దవి; ఇవి సుమారు 1.5 కి.గ్రా. బరువుంటాయి. అతి చిన్న పక్షి గుడ్లు అరగ్రాము బరువు కూడా ఉంటాయి. వీటి కన్నా సరీసృపాలు, చేపలు పెట్టే సాధారణంగా చిన్నవిగా ఉంటాయి. అయితే కీటకాలు, ఇతర అకశేరుకాల గుడ్లు ఇంకా చిన్నవిగా ఉంటాయి. కాలిఫోర్నియాలోని నుడిబ్రాంచ్ ఆరెంజ్-పీల్ డోరిస్ అకాంటోడోరిస్ లూటియా గుడ్లు పెట్టే టైడ్ పూల్స్|కుడి|200px|thumbnail
పక్షి గుడ్లు
పక్షులు తమ గుడ్లను పొదుగుతాయి. ఈ పొదిగే కాలం జాతిని బట్టి మారుతుంది. సాధారణంగా ఒక గుడ్డు ఉండి ఒక పిల్ల వస్తుంది. కొన్ని పక్షులు ఫలదీకరణం చెందకుండా గుడ్లు పెడతాయి. ఇలాంటి గుడ్లు నుండి పిల్లలు ఉత్పత్తి కావు.
రంగులు
సకశేరుకాల గుడ్లు వానిలోని కాల్షియం కార్బొనేట్ మూలంగా సామాన్యంగా తెలుపు రంగులో ఉంటాయి. కానీ కొన్ని రకాల పాటలు పాడే పక్షులు రంగుల గుడ్లను పెడతాయి. వాటిలోని వర్ణ పదార్ధాల మూలంగా రంగులు కలుగుతాయి. బిలివర్డిన్ మూలంగా ఆకుపచ్చ, జింక్ సమ్మేళనాల మూలంగా నీలం రంగు, ప్రోటోపార్ఫిరిన్ మూలంగా ఎరుపు లేదా గోధుమ రంగులు కలుగుతాయి. పక్షులలో కాల్షియం లోపించినప్పుడు గుడ్లలోని పెంకు పలుచగా గాని లేదా ఒక వైపు మెత్తగా ఉంటాయి. ఈ రంగు పదార్ధాలు చివరలో కాకుండా మొత్తం పెంకు తయారౌతున్న కాలం అంతా చేర్చబడతాయి.
గుడ్డు యొక్క రంగు జన్యుపరంగా నిర్దేశించబడుతుంది. ఇది తల్లి నుండి, W క్రోమోజోము (ఆడ పక్షులు- WZ, మగ పక్షులు- ZZ) ద్వారా సంక్రమిస్తుంది.
పెంకు
పక్షుల గుడ్లలో కంటికి కనిపించని సన్నని రంధ్రాలుంటాయి. ఇవి పిండం శ్వాసక్రియకు తోడ్పడతాయి. సాధారణ కోడిగుడ్డులో సుమారు 7.500 రంధ్రాలుంటాయి.
పక్షి గుడ్లు వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి.
ఆకారాలు
చాల పక్షుల గుడ్లు అండాకారంలో ఉంటాయి. వీనికి ఒక వైపు గుండ్రంగా రెండవ వైపు కొద్దిగా మొనదేలి ఉంటాయి. ఈ ఆకారం అండనాళం ద్వారా బహిర్గతమైనందువలన కలుగుతుంది. ఈ నాళం చివరనుండే కండరాలు సంకోచించడం వలన గుడ్లు బయటకు పంపబడతాయి. గుడ్డు ఇంకా మెత్తగా ఉండటం వల్ల ఈ ఆకారం వస్తుంది. మొనదేలిన భాగం చివరలో వస్తుంది. కొండ చరియల్లో గూడు కట్టుకొనే పక్షుల గుండ్లు పొడవుగా శంకు ఆకారంలో ఉంటాయి. చాలా వరకు రంధ్రాలలో గూడు కట్టుకొనే పక్షుల గుడ్లు ఇంచుమించు గుండ్రంగా ఉంటాయి.
Predation
చాలా జంతువులు గుడ్లను తింటాయి. వీనిలో ముఖ్యమైనవి నీటి కుక్కలు, నక్కలు, కాకులు ముఖ్యమైనవి. చాలా వరకు పాములు పక్షి గుడ్లను దొంగిలించి తినడంలో జాగ్రత్త వహిస్తాయి. కొన్ని పక్షులు ఇతర జాతి పక్షులు కట్టిక గూడులలో గుడ్లు పెడతాయి. కొన్ని సందర్భాలలో వీటిని తల్లి పక్షి గుర్తించి తినేస్తాయి. కాకులు ముఖ్యంగా కోకిలలు పెట్టిన గూడులో గుడ్లు పెడతాయి.
చేప గుడ్లు
కొన్ని చేపలు, ముఖ్యంగా రే చేపలు, సొర చేపలు ఓవీవివిపారిటీ పద్ధతి పాటిస్తాయి. దీనిలో గుడ్లు ఫలదీకరణం శరీరం లోపలే జరుగుతుంది. ఢింబకాలు గుడ్డులోని సొనను తింటాయి; తల్లి నుండి ఆహారాన్ని గ్రహించవు. తల్లి చేప పిల్ల చేపలకు జన్మనిస్తుంది. కొన్ని సార్లు అభివృద్ధి చెందిన పిల్ల చేప చిన్నవైన ఇతర చేపలను తినేస్తాయి. దీనిని అంతర గర్భశయ కానబాలిజం అంటారు.
మరికొన్ని అరుదైన వివిపారస్ సొర చేపలలో తల్లి చేప పూర్తిగా కడుపులో అభివృద్ధి చెందిన తరువాత చేప పిల్లలను కంటుంది. ఫలదీకరణం తర్వాత పిండాన్ని కడుపులో పోషిస్తుంది.
సరీసృపాల గుడ్లు సాధారణంగా మెత్తగా రబ్బరులాగా ఉండి తెల్లని రంగులో ఉంటాయి. ఇవి భూమిలో తవ్వి అక్కడ గుడ్లు పెడతాయి. పిండం యొక్క లింగం బాహ్య ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడు వుంటుంది. చల్లగా ఉంటే మగ పిల్లలు తయారౌతాయి. కొన్ని సరీసృపాలు వివిపారస్ గా పిల్లల్ని కంటాయి.
thumbnail|కుడి|200px|Turtle eggs in a nest dug by a female common snapping turtle ([[Common Snapping Turtle|Chelydra serpentina) ]] thumbnail|150px|ఎడమ|A frog amongst frogspawn
అకశేరుకాల గుడ్లు
కీటకాలు, మొలస్కా జీవులు, క్రస్టేషియన్లు కూడా గుడ్లు పెడతాయి.
మూలాలు
వర్గం:జంతు శాస్త్రము
అబ్దుల్ నజీబ్ ఖురేషి
అబ్దుల్ నజీబ్ ఖురేషి (జననం (1988-02-25) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు కు చెందిన స్ప్రింటర్ (రన్నర్). అనిల్ కుమార్ ప్రకాష్ లతో కలిసి 10.30లో 100 మీటర్ల భారత జాతీయ రికార్డును నెలకొల్పాడు.
జీవిత విషయాలు
ఖురేషి 1988, ఫిబ్రవరి 25న జన్మించాడు. హైదరాబాదు కాంచన్‌బాగ్‌లోని డిఫెన్స్ లాబొరేటరీస్ స్కూల్ నుండి పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశాడు. పరుగులో ఖురేషి ప్రతిభను మొదటగా గుర్తించిన పిటి మాస్టర్ ఆదర్శ్ గోస్వామి, అథ్లెటిక్స్ వృత్తిని కొనసాగించాలని ప్రోత్సహించాడు.
క్రీడారంగం
2010, అక్టోబరు 6న ఖురేషి న్యూఢిల్లీ లో జరిగిన 2010 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో సెమీ-ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించినప్పుడు 100కు సమాన రికార్డ్ చేశాడు. 2005లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన నేషనల్ సర్క్యూట్ అథ్లెటిక్ మీట్‌లో 10.30లలో అనిల్ కుమార్ ప్రకాష్ చేసిన జాతీయ రికార్డును సమం చేశాడు. 2010 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో కాంస్య పతకం సాధించిన భారతదేశ 4x100 రిలే జట్టులో ఖురేషి కూడా ఉన్నాడు. ఈ జట్టు 38.89 సెకన్లలో జాతీయ రికార్డు సృష్టించింది.
2010 ఫిబ్రవరిలో బంగ్లాదేశ్ లోని ఢాకాలో జరిగిన దక్షిణాసియా క్రీడలలో ఖురేషి 200 మీటర్లు పరుగు పందెంలో గెలిచాడు.
మయూరాసనం
thumb|right|300px|మయూరాసనం
కె. చక్రవర్తి
చక్రవర్తి గా సుపరిచితుడైన సంగీత దర్శక గాయకుడు. చక్రవర్తి అసలు పేరు కొమ్మినేని అప్పారావు.(1936 -2002): వీరు దాదాపు 960 చలన చిత్రాలకు సంగీతాన్ని అందించారు.చక్రవర్తి తెలుగు చలన చిత్ర రంగములో ప్రముఖ స్వరకర్త. అతను 1971 నుంచి 1989 వరకు తెలుగు చలన చిత్ర రంగములో మకుటంలేని మహారాజుగా వెలిగారు.
మయూరాసనం
మయూరాసనం (సంస్కృతం: मयूरसन ) యోగాసనాలలో ఒక ఆసనం. సంస్కృతంలో మయూరమంటే నెమలి అని అర్థం. మోచేతులపై తమ బరువునంతా మోస్తూ భూమికి సమాంతరంగా ఓ బద్దలా ఉండగలుగటాన్ని మయూరాసనంగా చెపుతారు. ఈ ఆసనం చిత్రంలో చూపినట్లు మయూరాన్ని పోలి ఉంటుంది.
కె. చక్రవర్తి
జననం, విద్య
చక్రవర్తి అసలు పేరు కొమ్మినేని అప్పారావు. అప్పారావుది గుంటూరు జిల్లా, పొన్నెకల్లు గ్రామం. 1936 సెప్టెంబరు 8వ తేదీన జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు అన్నపూర్ణమ్మ, బసవయ్య. వారిది వ్యవసాయ కుటుంబం. ప్రాథమిక విద్య సొంతవూరు పొన్నెకల్లులో చదివారు. గుంటూరు హిందూ కాలేజిలో డిగ్రీ చదివారు. వీరి తల్లిదండ్రులు సంగీతజ్ఞానం కలవారు. తండ్రి రంగస్థల నటుడు కూడా. తల్లి మంచి గాయని. ఆమె ప్రభావం చక్రవర్తి మీద ఎంతో వుంది. ఆ కారణంగా అతనికి సంగీతంపై ఆసక్తి కలిగింది. అతని ఉత్సాహంచూసి తండ్రిగారు గుంటూరులో ఉన్న మహావాది వెంకటప్పయ్య శాస్త్రి దగ్గర సంగీతం నేర్పించారు. ఒక పక్క చదువు, మరో పక్క సంగీతాభ్యాసం నిరాటంకంగానే సాగాయి. అతను ఉత్సాహం పట్టలేక వినోద్ ఆర్కెస్ట్రా అనే బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసి పాటలు, పద్యాలు పాడుతూ ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవారు. విజయవాడ ఆల్ ఇండియా రేడియోలో 1954-58ల మధ్య కె.అప్పారావు కంఠం పాటలతో ప్రతిధ్వనించేది. నాటి శ్రోతలకి అతని కంఠం బాగా పరిచయం. 1958లో బి.ఏ.లో డిగ్రీ తీసుకున్నా, హిందీ పరీక్షలో విశారదుడైనా ఉన్న ఉత్సాహం సంగీతాన్ని ఎన్నుకున్నాడు, నమ్ముకున్నాడు కానీ ఉద్యోగ ప్రయత్నం మాత్రం చేయలేదు.
మయూరాసనం
ఉపయోగాలు
వర్గం:యోగా
కె. చక్రవర్తి
జననం, విద్య
తన మేనమామ కుమార్తె అయిన రోహిణి దేవిని వివాహం చేసుకొని 1958లో కుటుంబంతో మద్రాసు చేరాడు. వీరికి నలుగురు కుమారులు. దర్శకుడిగా రాణించిన కొమ్మినేని శేషగిరిరావు చక్రవర్తి గారి తమ్ముడే. చక్రవర్తి రెండవ కుమారుడు శ్రీ కూడా తెలుగు సినిమా సంగీతకారుడిగా విశేషంగా రాణించాడు.
నేపథ్య గాయకుడు
అప్పారావు మద్రాసు వచ్చి హెచ్.ఎమ్.వి. వారికి గ్రామఫోను పాటలు పాడటం మొదలుపెట్టాడు. ఒక రికార్డింగులో సంగీతదర్శకులు రాజన్, నాగేంద్రలు అవకాశం ఇప్పించి పాడించారు. బి.విఠలాచార్య ఆప్పారావుకి తన సినిమా జయ విజయ (1959)లో ఆడాలి ... పెళ్ళాడాలి అనేపాటను పాడించారు, ఆ పాటను చిత్రంలో హాస్యనటుడు బాలకృష్ణ పాడతాడు. ఇదే అప్పారావు సినిమాలలో పాడిన మొదటి పాట. అప్పారావు సినిమాలలో 200లకు పైగా పాటలు పాడాడు. కొన్ని కలిసి పాడినవి ఐతే, కొన్ని యుగళ గీతాలు. పరమానందయ్య శిష్యుల కథ (1966)లో ఘంటసాలతో పరమగురుడు చెప్పినవాడు పెద్దమనిషి కాడురా అనే పాటను పాడారు. బంగారు సంకెళ్ళు (1968)లో రాజబాబుకి తొలగండెహే అనే తాగుడు పాటని పాడారు. నిలువు దోపిడి (1968)లో ఎన్.టి.రామారావుకి ఒక పద్యం చదివినప్పుడు, నాగార్జున పద్యాలు, శ్లోకాలు చదివినప్పుడు అందరూ మెచ్చుకున్నారు. గాయకునిగా ‘తల్లీ కూతుళ్ళు’, ‘దేవి లలితాంబ’, ‘నిలువుదోపిడీ’, ‘ రాముని మించిన రాముడు’, ‘పక్కింటి అమ్మాయి’, ‘స్వరాజ్యం’ వంటి సినిమాలలో చక్రవర్తి పాటలు పాడారు.