cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
లోచని బాగ్
నటనారంగం
సబ్యసాచి మహపాత్ర తీసిన ఆదిమ్ విచార్‌ సినిమాలో తొలిసారిగా నటించింది. ఈ సినిమా ఉత్తమ సహాయనటిగా మొదటి అవార్డుతోపాటు జాతీయ అవార్డు, రాష్ట్ర అవార్డులను గెలుచుకుంది. 2015లో సబ్యసాచి మహపాత్ర దర్శకత్వం వహించిన పహదరా లుహా, అమియా పట్నాయక్ దర్శకత్వం వహించిన తులసి అపా సినిమాలలో నటించింది. ఈ రెండు సినిమాలు భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం లో ఇండియన్ పనోరమా విభాగంలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. తులసి అపా సినిమా 21వ కోల్‌కతా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, 8వ బెంగుళూరు ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ సిమ్లా, 8వ నాసిక్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ఇరాన్‌లోని రామ్‌సర్‌లో జరిగిన టెహ్రాన్ జాస్మిన్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో కూడా ప్రదర్శించబడింది. తులసి అపా 21వ కోల్‌కతా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్,8వ బెంగుళూరు ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడినప్పుడు విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది. పహాడ రా లుహాకు జాతీయ అవార్డు, తులసి యాప్ వివిధ రాష్ట్ర అవార్డులను గెలుచుకోవడంతో ఈ సినిమాలు అత్యంత విజయవంతమయ్యాయి.
జగన్నాధపురమ్
జగన్నాధపురమ్, ఖమ్మం జిల్లా, చింతకాని మండలానికి చెందిన గ్రామం. . పిన్ కోడ్: 507208.
ఆవాలు
ఆవ నూనె
ఆవాల గింజల నుంచి మూడు రకాలుగా తయారయిన నూనె లకి ఆవాల నూనె లేదా ఆవ నూనె (ఆంగ్లం: Mustard oil) అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు:
ఆవ గింజలు
ఆవ గింజలు (Mustard seeds) ఆవ మొక్కల నుండి లభించే చిన్న గుండ్రని విత్తనాలు. ఇది సాధారణంగా 1 or 2 మి.మీ. పరిమాణంలో ఉంటాయి. ఇవి పసుపు పచ్చని తెలుపు నుండి నలుపు మధ్య రంగులలో ఉంటాయి. ఇది మూడు రకాల మొక్కలనుండి లభిస్తాయి: నల్లని ఆవాలు (Brassica nigra) నుండి, బ్రౌన్ ఆవాలు (Indian mustard) (Brassica juncea) నుండి, తెల్లని ఆవాలు (Brassica. hirta/Sinapis alba) నుండి తీస్తారు.* ఆవాలను చాలా తక్కువ మోతాదులో తీసుకోవాలి. కారణం వీటిలోని ఘాటైన ద్రవ్యాలు పైత్యాన్ని పెంచుతాయి. కడుపు మంట, చర్మ సమస్యలు ఉన్నవారు పోపులకే పరిమితమైతే మంచిది. * మరీ అధికంగా తీసుకొంటే పైత్యం చేసి శరీర వేడిని పెంచుతాయి. దురదలు మంటలు పెరుగుతాయి, కొన్నిసార్లు కడుపులో రక్తం విరుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఎండాకాలం, వేడి శరీరం కలవారు మితంగా తీసుకుంటే మంచిది. విరుగుడు మజ్జిగ, పెరుగు.
మూలాలు
—డా|| పెద్ది రమాదేవి-ఆయుర్వేదిక్‌ ఫిజీషియన్‌-ఫోన్‌:9246276791
బయటి లింకులు
వర్గం:బ్రాసికేసి వర్గం:మూలికా ఔషధాలు వర్గం:ఔషధ మొక్కలు
ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ మ్యూచువల్ ఫండ్
ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ ఎసెట్ మేనేజ్మెంట్ కంపెనీ లిమిటెడ్ దేశంలో అతిపెద్ద ఎసెట్ మేనేజేమెంట్ కంపెనీ (ఎఎంసి) పొదుపులకు, పెట్టుబడులకు మధ్య ఖాళీని పూడ్చడంపై, సింపుల్గా ఉండే, సంబంధిత పెట్టుబడి పరిష్కారాల శ్రేణి ద్వారా ఇన్వెస్టర్లకు దీర్ఘకాలంలో సంపద సృష్టించడంపై దృష్టిపెడుతోంది.
మూలం
ఎఎంసి అనేది భారతదేశంలో ప్రఖ్యాత, ఆర్థిక సేవల్లో విశ్వసనీయమైన పేరు గల ఐసిఐసిఐ బ్యాంక్కి, యుకెలో ఆర్థిక సేవల రంగంలో అతిపెద్ద సంస్థల్లో ఒకటైన ప్రుడెన్షియల్ పిఎల్సికి మధ్య జాయింట్ వెంచర్.
భారతదేశ వాణిజ్య రాజధాని అయిన ముంబయి నగరంలోని బాంద్రా కుర్లా కాంప్లెక్స్లో కార్పొరేట్ కార్యాలయం గల ఎఎంసి గణనీయంగా వృద్ధి సాధించింది; 1998లో జాయింట్ వెంచర్ ప్రారంభించినప్పుడు 2 ప్రాంతాలు, 6 మంది ఉద్యోగులు ఉండగా, ప్రస్తుతం దాదాపు 120 ప్రాంతాల్లో 1000 మందికి పైగా ఉద్యోగులు ఉన్నారు. 1.9 మిలియన్ల మందిగి పైగా ఇన్వెస్టర్లకు సేవలు అందిస్తోంది.
ఇన్వెస్టర్లను ప్రధాన లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్న సంస్థకు నేడు ఇన్వెస్ట్మెంట్ నైపుణ్యం, వనరులు, ప్రాసెస్ ఓరియెంటేషన్లతో కూడిన అనుకూలమైన మిశ్రమం ఉంది.
బోర్డు ఆఫ్ డైరెక్టర్స్: ఎసెట్ మేనేజ్మెంట్ కంపెనీ
మేనేజ్మెంట్ టీమ్
ప్రాడక్ట్లు, సర్వీసులు
మ్యూచువల్ ఫండ్ విభాగంలో ఆస్తి తరగతుల్లో ఎఎంసి గణనీయంగా ఎసెట్స్ మేనేజ్మెంట్ (ఎయుఎం) నిర్వహిస్తోంది. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో ఉన్న క్లయింట్లకు అంతర్జాతీయ అడ్వయిజరీ మేండేట్స్తో పాటు, దేశ వ్యాప్తంగా ఉన్న ఇన్వెస్టర్ల కోసం పోర్టుఫోలీయో మేనేజ్మెంట్ సర్వీసులను, రియల్ ఎస్టేట్ డివిజన్ని కూడా ఎఎంసి నిర్వహిస్తోంది.
మ్యూచువల్ ఫండ్
మ్యూచువల్ ఫండ్ ప్రాథమికంగా రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లకు సేవలందిస్తుంది. రిటైల్ ఇన్వెస్టర్లు వాళ్ళ యొక్క జీవిత చక్రం లక్ష్యాలను సాధించుకునేలా సహాయపడే ఆర్థిక పరిష్కారాలు అందించడం దీని లక్ష్యం. మ్యూచువల్ ఫండ్ ప్రొడక్ట్ల యొక్క మంచి వైవిధ్యంగల పోర్టుఫోలియోకు దారితీసేలా కస్టమర్ల అవసరాలను తీర్చేలా రూపొందించబడిన ప్రొడక్ట్లను ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ ఎఎంసి ప్రవేశపెట్టింది.
పోర్టుఫోలియో మేనేజ్మెంట్ సర్వీసులు
నికర విలువ అధికంగా గల ఇన్వెస్టర్లకు అత్యధిక రాబడులు అందించడం లక్ష్యంతో మరింత ఏకాగ్రత గల పోర్టుఫోలియోలో పెట్టుబడి పెట్టేందుకు పోర్టుఫోలియో మేనేజ్మెంట్ సర్వీసులు అనుమతిస్తాయి. 2000 సంవత్సరంలో, సర్వీసు అందించండలో మొట్టమొదటి సంస్థాగత పార్టిసిపేటింగ్గా ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ ఎఎంసి ఉంది. 10 సంవత్సరాలకు పైగా విజయవంతమైన ఘన చరిత్ర ఇప్పుడు ఉంది.
రియల్ ఎస్టేట్ బిజినెస్
అత్యధిక నికర విలువ గల ఇన్వెస్టర్లకు, దేశీయ సంస్థాగత ఇన్వెస్టర్లకు ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ ఎఎంసితో రియల్ ఎస్టేట్ డివిజన్ సేవలందిస్తోంది. 2007 సంవత్సరంలో రియల్ ఎస్టేట్ ఎన్వెస్ట్మెంట్ సీరీస్ పోర్టుఫోలియోతో ఈ సేవలు ప్రారంభించింది.
అంతర్జాతీయ అడ్వయిజరీ
ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ ఎఎంసిలో, మాకు ప్రత్యేకంగా విదేశీ సలహా యూనిట్ ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఇన్వెస్టర్లకు మా పెట్టుబడి సామర్థ్యాలను అందించడానికి ఇది మాకు సహాయపడుతోంది. సంస్థ యొక్క అంతర్జాతీయ వ్యాపార కార్యక్రమాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన అంశాలు కొన్నిటిని ఈ కింద ఇస్తున్నాము.
ప్రధాన పోటీదారులు
మ్యూచువల్ ఫండ్ రంగంలో ఐసిఐసిఐ ప్రుడెన్షియల్ మ్యూచువల్ ఫండ్కి గల కొద్ది పోటీ వాటిల్లో హెచ్డిఎఫ్సి మ్యూచువల్ ఫండ్, రిలయన్స్ మ్యూచువల్ ఫండ్, ఎస్బిఐ మ్యూచువల్ ఫండ్, బిర్లా సన్లైఫ్ మ్యూచువల్ ఫండ్, యుటిఐ మ్యూచువల్ ఫండ్ ఉన్నాయి.
ఎక్స్టర్నల్ లింకులు
వర్గం:భారతీయ బ్యాంకులు వర్గం:భారతీయ వాణిజ్య బ్యాంకులు
మాలిని
ఉదాహరణ 1
దివిజరిపువిదారీ! దేవలోకోపకారీ!
భువనభర నివారీ! పుణ్యరాక్షానుసారీ!
ప్రవిమలశుభమూర్తీ! బంధుపోషసవర్తీ!
ధవళ బహుళ కీర్తీ! ధర్మ నిత్యానువర్తీ!
పున్ మహారాణి
పూన్ మహారాణి (జననం 6 సెప్టెంబర్ 1973) ఒక ఇండోనేషియా రాజకీయ నాయకురాలు, 2014 నుండి జోకో విడోడో యొక్క పని మంత్రివర్గంలో మానవ అభివృద్ధి , సాంస్కృతిక వ్యవహారాల సమన్వయ మంత్రిగా పనిచేస్తున్నది. ఆమె పిడిఐ సభ్యురాలు, ఇండోనేషియా పార్లమెంటులో అతిపెద్ద పార్టీ, అధ్యక్ష పార్టీ.
2009 లో ఎన్నికైనప్పటి నుండి పీపుల్స్ రిప్రజెంటేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడైన ఆయన 2012 నుండి 2014 లో కేబినెట్ నియమించబడే వరకు తన పార్టీ వర్గానికి అధిపతిగా పనిచేశారు. మంత్రులుగా నియమించబడిన ఎనిమిది మంది మహిళలలో ఆమె ఒకరు మంత్రులు, ప్రస్తుతం ఏకైక మహిళా మంత్రి.
ఆమె మాజీ అధ్యక్షుడు ,ప్రస్తుత పిడిఐ నాయకుడు మెగావతి సోకర్నోపుత్రి, ఇండోనేషియా వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు సుకర్నో మనవరాలు. పూన్ మహారాణి తండ్రి, తౌఫిక్ కిమాస్, 2009 లో పీపుల్స్ కన్సల్టేటివ్ అసెంబ్లీ ఛైర్మన్‌గా, 2013 లో మరణించే వరకు పనిచేశారు..
ప్రారంభ జీవితం
1998 లో, సుహార్టోను పడగొట్టిన తరువాత, పాయిన్ రాజకీయాలను చేపట్టినది. ఆమె రాజకీయాల్లోకి రావడానికి ఎక్కువగా ఆమె తల్లి వీలు కల్పించింది, అప్పటికి ఇండోనేషియా రాజకీయ రంగంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నాయకులలో ఒకరు అయ్యారు. పువాన్ 1998 లో మెగావతి సృష్టించిన ఇండోనేషియా డెమొక్రాటిక్ రెజ్లింగ్ పార్టీలో చేరారు. మెగావతి మూడేళ్ల అధ్యక్ష పదవిలో (2001-2004), ఆమె తరచూ తన తల్లితో కలిసి అధికారిక సందర్శనల కోసం వెళుతుంది, అనేక బహిరంగ కార్యక్రమాలను కూడా నిర్వహించింది.
2000 ల మధ్యలో, పాయిన్ DPI-B మహిళా విభాగానికి అధిపతి అయినది. 2008 లో, మెగావతి పార్టీ నాయకుడిగా పాయింట్ వారసునిగా అధికారికంగా ప్రకటించారు,  . శాసనసభ ఎన్నికలలో, ఆమె 326,927 ఓట్లను గెలుచుకుంది, మరోసారి దేశవ్యాప్తంగా రెండవ అత్యధిక ఓట్లను సాధించింది. ప్రబోవో సుబియాంటోపై జోకోవి ఎన్నికల విజయం తరువాత, ఆమె అనుభవరాహిత్యం, తల్లి రాజకీయ ప్రభావంపై విమర్శల మధ్య ఆమెను కేబినెట్ మంత్రిగా నియమించారు. పార్లమెంటులో ఆమె స్థానంలో అల్ఫియా రెజియాని 2016 నాటికి మాత్రమే ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఆమె తన పదవీకాలంలో విజయం సాధించిందని, తక్కువ పేదరికం, గిని నిష్పత్తి గణాంకాలతో పాటు పెరుగుతున్న హెచ్‌డిఐని సూచిస్తుంది. జోకోవి యొక్క మొదటి పదవిలో రెండు క్యాబినెట్ పునర్నిర్మాణాల నుండి బయటపడిన ఏకైక సమన్వయ మంత్రి ఆమె.
మూలాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:1973 జననాలు
హీరా సింగ్ నభా
హీరా సింగ్ (18 డిసెంబర్ 1843 - 24 డిసెంబర్ 1911) పంజాబ్‌లోని ఫుల్కియన్ రాష్ట్రాలలో ఒకటైన నభా రాష్ట్రానికి పాలకుడు.
జీవిత విశేషాలు
హీరా సింగ్ 18 డిసెంబర్ 1843న జింద్‌లోని బద్రుఖాన్‌లో పాటియాలా, జింద్ మఱియు నభా రాజవంశంలోని సిక్కు ఫుల్కియన్ రాజవంశం యొక్క సుదూర శాఖ నుండి సుఖా సింగ్ (మరణం 1852)కి రెండవ కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతని ప్రారంభ జీవితం గురించి చాలా తక్కువగా తెలుసు.
1871లో, అప్పటికే చిన్న రాష్ట్రమైన నాభాను 1718 నుంచి పాలిస్తున్న ఫుల్కియన్ రాజవంశం యొక్క యువ రాజైన భగవాన్ సింగ్ (1842-1871) క్షయవ్యాధితో మరణించడంతో అంతరించిపోయింది. రాజవంశం యొక్క మిగిలిన రెండు పంక్తులు-పాటియాలా మఱియు జింద్-ఇన్ పాలకులు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వంతో కలిసి నభా గాడి (సింహాసనం) వారసుడిగా హీరా సింగ్ గోసల్‌పై స్థిరపడ్డారు. హీరా సింగ్ 9 జూన్ 1871 న నభా సింహాసనాన్ని అధిరోహించాడు. ఆటుపై నభాను ఆధునిక యుగంలోకి తీసుకువచ్చే సుదీర్ఘమైన మఱియు విజయవంతమైన పాలనను ప్రారంభించాడు. గొప్ప స్మారక చిహ్నాలు మఱియు ప్రజా భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి, రోడ్లు, రైల్వేలు, ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు, రాజభవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. రెండవ ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం మఱియు తిరాహ్ సాహసయాత్ర సమయంలో సేవలను చూసే సమర్థవంతమైన ఆధునిక సైన్యం స్థాపించబడింది. అలాగే, సిర్హింద్ వద్ద నీటిపారుదల కాలువ నిర్మాణంతో వ్యవసాయం అభివృద్ధి చెందింది. నాభా కొలది కాలంలోనే గోధుమలు, చక్కెర, పప్పులు, మినుము మఱియు పత్తి యొక్క సమృద్ధిగా పంటలను ఉత్పత్తి చేసింది, తద్వారా రాష్ట్రం తన భూ ఆదాయ అంచనాల విలువను పెంచడానికి వీలు కల్పించింది.
హీరా సింగ్ మెరుగుదలల ఫలితంగా, 1877లో నభా 13-తుపాకుల గౌరవ వందనం చేయబడ్డాడు అంతేకాక హీరా సింగ్ స్వయంగా భారత సామ్రాజ్ఞి గోల్డ్ మెడల్‌తో అలంకరించబడ్డాడు. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత GCSIతో నైట్‌ (Knight Grand Commander of the Order of the Star of India )గా ఎంపికయ్యాడు.
1894లో, హీరా సింగ్‌కు రాజా-ఇ-రాజగన్ అనే బిరుదు లభించింది మఱియు1898లో 15-తుపాకుల వ్యక్తిగత వందనం ఇవ్వబడింది. అతను 1903లో GCIEగా నియమితుడయ్యాడు. అది జరిగిన మరుసటి సంవత్సరం బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో 14వ కింగ్ జార్జ్ ఓన్ ఫిరోజ్‌పోర్ సిక్కుల కల్నల్‌గా నియమించబడ్డాడు. అతని మరణానికి పక్షం రోజుల ముందు, హీరా సింగ్ నాభా మహారాజు స్థాయికి ఎదిగాడు. హీరా సింగ్ నాలుగు దశాబ్దాల పాలన తర్వాత 68 సంవత్సరాల వయస్సులో 1911 క్రిస్మస్ ఈవ్‌లో హిరా మహల్‌లో మరణించాడు.
హీరా సింగ్ నాలుగుసార్లు వివాహం చేసుకున్నారు. మొత్తంగా ఇతనికి ఇద్దరు పిల్లలు, ఒక కుమారుడు మఱియు ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. అతని తరువాత అతని ఏకైక కుమారుడు రిపుదమన్ సింగ్ గోసల్ అధికారంలోకి వచ్చాడు.
సన్మానాలు
వర్గం:1911 మరణాలు వర్గం:1843 జననాలు వర్గం:మహారాజులు వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు
వైశాఖం (సినిమా)
వైశాఖం, 2017 జూలై 21న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. విజె సినిమాస్ బ్యానరులో బి.ఎ. రాజు నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి బి. జయ దర్శకత్వం వహించింది. ఇందులో హరీష్, అవంతిక మిశ్రా, సాయికుమార్ నటించగా, డిజే వసంత్ సంగీతం అందించాడు.
కథా నేపథ్యం
హైదరాబాద్‌లోని ఓ అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఉంటున్న వేణు (హరీశ్‌) తన అవసరాల కోసం అందులో ఉన్న వారందరినీ ఏదో ఒక పనికోసం వాడుకొంటుంటాడు. కొన్నిరోజుల తరువాత ఆ అపార్ట్‌మెంట్‌లోకి భాను (అవంతిక) అనే అమ్మాయి అద్దెకు దిగుతుంది. వేణు ప్రేమికురాలిని అంటూ అబద్ధం చెప్పి బ్యూటీపార్లర్ నడుపుతుంటుంది. వేణు ఎదురవడంతో అసలు సమస్య మొదలవుతుంది. దాంలో ఇద్దరూ ఒప్పందం కుదురుచుకుంటారు. తరువాత, వారి స్నేహం ప్రేమగా మారుతుంది. ఇద్దరికీ ఎప్పుడూ మనస్పర్ధాలు రావడం, గొడవపడటం జరుగుతుంది. అసలు భాను ఎవరు? ఆమె అక్కడికి ఎందుకు వచ్చింది? వీరి ప్రేమ ఎలా సుఖాంతం అయ్యింది అనేది మిగతా కథ.
పాటలు
ఈ సినిమాకు డిజె వసంత్ సంగీతం అందించాడు.
విష్ణుపాద దేవాలయం (గయ)
విష్ణుపాద దేవాలయం (సంస్కృతం: विष्णुपद मंदिर), ఇది విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన పురాతన, అత్యంత ప్రసిద్ధ హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ ఆలయం భారతదేశంలోని బీహార్‌లోని గయలో ఫాల్గు నది ఒడ్డున ఉంది, ధర్మశిల అని పిలువబడే విష్ణువు పాదముద్రతో గుర్తించబడింది, ఇది బసాల్ట్ బ్లాక్‌గా విభజించబడింది. నిర్మాణం పైన 50 కిలోల బంగారు జెండా ఉంది, దీనిని ఒక భక్తుడు గయాపాల్ పాండా బాల్ గోవింద్ సేన్ విరాళంగా ఇచ్చారు.
గయలోని శ్రాద్ధ కర్మలకు విష్ణుపాద దేవాలయం కేంద్రంగా ఉంది.
గయావాల్ బ్రాహ్మణులు లేదా గయావాల్ తీర్థ పురోహిత్ లేదా గయాలోని పాండాలు అని కూడా పిలువబడే బ్రహ్మ కల్పిత్ బ్రాహ్మణులు పురాతన కాలం నుండి ఆలయ పూజారులుగా ఉన్నారు. పురాణ సాధువులు మధ్వాచార్య, చైతన్య మహాప్రభు, వల్లభాచార్య ఈ క్షేత్రాన్ని సందర్శించారు.
మూలాలు
వర్గం:బీహార్
ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ 2022 తరువాత రాష్టంలో  679 మండలాలు ఉన్నాయి.
చరిత్ర
2002 ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్విభజనకు ముందు 670 మండలాలు వుండేవి. ఒక్కొక్క మండలపరిధిలోని సుమారు జనాభా 20,000 నుండి 50,000 వరకు ఉంది. సుమారు 7 మండలాల నుండి 15 మండలాలు వరకు కలిపి ఒక రెవెన్యూ డివిజనుగా ఏర్పడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 2021 మార్చి ఆఖరునాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 50 రెవిన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి.రాష్ట్రం 3 జోనులుగా విడగొట్టబడింది. మండలాల పేర్లను అలాగే ఉంచి, మండల వ్యవస్థ ఏర్పడినప్పుడు పెట్టిన మండల రెవెన్యూ కార్యాలయాల పేరును తహశీల్దార్ కార్యాలయంగా తిరిగి పూర్వ స్థితికి మార్చి, మండల రెవిన్యూ అధికారి (ఎం.ఆర్.ఓ) పేరును తహశీల్దారుగా మార్చారు.
జిల్లాల వారిగా మండలాలు, రెవెన్యూ డివిజన్ల గణాంకాలు
2022 పునర్య్వస్థీకరణ ప్రకారం రాష్ట్రంలో జిల్లాలు, మండలాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు గణాంకాలు ఈ విధంగా ఉన్నాయి. వివరణ:2022 పునర్య్వస్థీకరణలో గతంలో ఉన్న 670 మండలాలలో విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం, విజయవాడ పట్టణ మండలం, గుంటూరు మండలం, నెల్లూరు మండలం, కర్నూలు మండలం ఈ 5 మండలాలు రద్దై, వాటిస్థానంలో పైన వివరించిన ప్రకారం 14 మండలాలు కొత్తగా ఏర్పడ్డాయి. వాటితో రాష్ట్రం లోని మండలాలసంఖ్య 679కి చేరుకుంది.
మార్టిన్ కూపర్
మార్టిన్ కూపర్ (జననం: 1928 డిసెంబరు 26న, చికాగో, ఇల్లినాయిస్, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో) వైర్లెస్ కమ్యూనికేషన్ పరిశ్రమలో ఒక అమెరికన్ మార్గదర్శకుడు, అసాధ్యుడు. రేడియో స్పెక్ట్రం నిర్వహణలో ఇతని నూతనత్వం గుర్తించబడింది, ఈ రంగంలో ఇతను పదకొండు పేటెంట్లు పొందాడు. కూపర్ 1970లో మోటరోలా కంపెనీలో ఉన్నప్పుడు మొదటిసారి హ్యాండ్హెల్డ్ మొబైల్ ఫోన్ (కార్ ఫోన్‌కు భిన్నంగా) ఆలోచన చేశాడు, తరువాత అతను అతని నేతృత్వంలోని బృందం దానిని అభివృద్ధి చేసి మార్కెట్ లోనికి తీసుకువచ్చారు. చరిత్రలో హ్యాండ్హెల్డ్ సెల్యులార్ ఫోన్ కాల్ చేయబడిన మొట్టమొదటి వ్యక్తిగా గుర్తించబడిన ఇతన్ని "సెల్‌ఫోన్ పితామహుడు"గా పరిగణిస్తారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు
వికీడేటా
(జిల్లా మారినందున కొన్ని మండలాల పేర్లలో మార్పు, చేర్పులు చేయవలసివుంది) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు
మార్టిన్ కూపర్
వర్గం:1928 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:అమెరికా ఆవిష్కర్తలు
ఫెర్జాల్
ఫెర్జాల్, మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని ఫెర్జాల్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం. చురచంద్‌పూర్ జిల్లా నుండి ఫెర్జాల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. ఫెర్జాల్ జిల్లాలోని నాలుగు ఉపవిభాగాల్లో ఒకటైన ఈ ఫెర్జాల్ ఉపవిభాగంలోనే జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:మణిపూర్ నగరాలు, పట్టణాలు
తిమ్మావజ్జల కోదండ రామయ్య
సాహిత్య సేవ
వర్గం:సాహితీకారులు వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:1925 జననాలు వర్గం:1981 మరణాలు వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా రచయితలు
గూడూరి ప్రవీణ్
గూడూరి ప్రవీణ్‌ తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2022 సెప్టెంబర్ 13న తెలంగాణ పవర్ లూమ్ అండ్ టెక్స్‌టైల్స్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్‌కు చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు.
రాజకీయ జీవితం
గూడూరి ప్రవీణ్ తెలుగుదేశం పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 2009 వరకు పార్టీలోవివిధ హోదాల్లో పని చేసి తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమ సమయంలో 2010లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరాడు. ఆయన 2000 నుండి 2005 వరకు సిరిసిల్ల అర్బన్ బ్యాంక్ ఛైర్మన్‌గా ఎన్నికయ్యాడు. ప్రవీణ్ 2007 నుండి 2010 వరకు కో-ఆపరేటివ్ ఎలక్ట్రిక్ సప్లై సొసైటీ, రాజన్న సిరిసిల్ల డైరెక్టర్ & సిరిసిల్ల సహకార విద్యుత్తు సంస్థ(సెస్‌) వైస్ చైర్మన్‌గా వివిధ హోదాల్లో పని చేశాడు.
గూడూరి ప్రవీణ్ 2017లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (టీఆర్ఎస్ పార్టీ) రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా నియమితుడై, మంచిర్యాల జిల్లా పార్టీ ఇంచార్జిగా పనిచేశాడు. ఆయన 2022లో  సిరిసిల్ల సహకార విద్యుత్తు సంస్థ(సెస్‌) ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు, అయితే హైకోర్టు స్టే విధించింది. ప్రవీణ్ 2022 సెప్టెంబర్ 13న తెలంగాణ మర మగ్గాలు, జౌళి అభివృద్ధి కార్పొరేషన్‌కు (టీపీటీడీసీఎల్‌) చైర్మన్‌గా నియమితుడై సెప్టెంబర్ 19న బాధ్యతలు చేపట్టాడు.
మూలాలు
వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు
సాక్ష్యం
సాక్ష్యం 2018 జూలై 27 న విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
కథ
స్వ‌స్తిక్ పురం గ్రామ నివాసి రాజుగారు(శ‌ర‌త్‌కుమార్‌) పేద ప్ర‌జ‌ల‌కు అండ‌గా ఉండే వ్య‌క్తి. అదే ప్రాంతంలో ఉండే మున‌స్వామి అత‌ని త‌మ్ముళ్లు అక్ర‌మాల‌కు పాల్ప‌డుతుంటారు. వారికి ఎదురు తిరిగిన రాజుగారిని, అత‌ని కుటుంబాన్ని దారుణంగా చంపేస్తారు. రాజుగారికి పుట్టిన కొడుకుని ఎద్దు కాపాడ‌టంతో ఆ పిల్లవాడు త‌ప్పించుకుంటాడు. కాశీ చేరిన ఆ శిశువుని శివ ప్ర‌కాశ్‌(జ‌య‌ప్ర‌కాశ్‌) చెంత‌కు చేరుతాడు. పిల్ల‌లు లేని శివ ప్ర‌కాశ్ ఆ పిల్లాడికి విశ్వ‌జ్ఞ( బెల్లంకొండ సాయి శ్రీనివాస్‌) అనే పేరు పెట్టి పెంచి పెద్ద చేస్తాడు.
పెరిగి పెద్ద‌యిన విశ్వ వీడియో ఆటలను రూపొందిస్తుంటాడు.సౌంద‌ర్య‌ల‌హ‌రి(పూజా హెగ్డే)ని చూసి ప్రేమిస్తాడు విశ్వ‌. ఆమెకు ఓ సంద‌ర్భంలో స‌హాయం చేస్తాడు. కానీ అది అర్థం చేసుకోని సౌంద‌ర్య.. విశ్వ‌పై కోపంతో భారతదేశానికి వ‌చ్చేస్తుంది. విశ్వ కూడా సౌంద‌ర్య కోసం భారతదేశానికి వ‌చ్చేస్తాడు. అదే స‌మ‌యంలో హైద‌రాబాద్‌లోని సౌంద‌ర్య తండ్రి మున‌స్వామి ఆక్ర‌మాల‌కు అడ్డుప‌డుతుంటాడు. మున‌స్వామికి వ్య‌తిరేకంగా కొన్ని సాక్ష్యాల‌ను సేక‌రిస్తుంటాడు. మున‌స్వామి త‌మ్ముడు వీరాస్వామి(ర‌వికిష‌న్‌) సౌంద‌ర్య‌ను చంపేయాల‌నుకుంటాడు. కానీ ప్ర‌కృతి కార‌ణంగా చ‌నిపోతాడు. దానికి ప‌రోక్షంగా విశ్వ కార‌ణ‌మ‌వుతాడు. అలాగే మున‌స్వామి ఇద్ద‌రు త‌మ్ముళ్లు కూడా విశ్వ చేతిలోనే చ‌స్తారు. అస‌లు మున‌స్వామి సోదరుపలై ప్ర‌కృతి ఎందుకు కోపం తెచ్చుకుంటుంది? చివ‌ర‌కు మున‌స్వామి ప‌రిస్థితేంటి? అనేది మిగిలిన కథ
బయటి లంకెలు
వర్గం:2018 తెలుగు సినిమాలు
హైదర్ అలీ
హైదర్ ఆలీ (ఉర్దూ: سلطان حيدر علی خان) హైదర్ ఆలీ, సి 1720–1782 డిసెంబరు 7, ఇస్లామిక్ కేలండర్ ప్రకారం 2 ముహర్రం 1197) దక్షిణాదిన ఉన్న మైసూర్ రాజ్యం యొక్క వాస్తవ పాలకుడు. అతడి అసలు పేరు హైదర్ నాయక్. సైనిక విజయాలతో ప్రత్యేకతను చాటుకొని ఆనాటి మైసూరు పాలకుల దృష్టిని ఆకర్షించగలిగాడు. రెండవ కృష్ణరాజ వొడయారుకు దళవాయి (సర్వ సైన్యాధిపతి) గా ఎదగడం ద్వారా ఆయన రాజు, మైసూరు ప్రభుత్వంపై పెత్తన్నాన్ని సాధించి క్రమక్రమంగా అన్ని రకాల అధికారాలపై అదుపు సాధించాడు. అతను తన రాజ్యం యొక్క సరిహద్దులను మరాఠా సామ్రాజ్యం, నిజాం హైదరాబాదు వద్ద వరకు విస్తరించాడు. హైదర్ ఆలీ బ్రిటిషు ఈస్టిండియా కంపెనీ సైనిక విస్తరణనను సమర్థవంతంగా అడ్డుకున్న కొద్దిపాటి స్థానిక పాలకులలో ఒకడు. రెండు ఆంగ్ల-మైసూరు యుద్ధాలలో ఆయన బ్రిటిషు స్థావరమైన మద్రాసుకు అతి సమీపానికి రాగలిగాడు. అతను సుల్తాన్ హైదర్ ఆలీ ఖాన్, హైదర్ ఆలీ సాహిబ్ లాంటి అనేక గౌరవబిరుదాలను అందుకున్నాడు.
హైదర్ ఆలీ పాలన తన పొరుగువారితో తరుచుగా జరిగే యుధ్ధాలతోను, తన రాజ్యం లోపల జరిగే తిరుగుబాటులతోను కూడిఉంది. ఇది ఆ కాలంలో అసాధారణమైన విషయమేమీ కాదు. నిజానికి అప్పుడు భారత ఉపఖండంలో ఎక్కువభాగం సంక్షోభంలో ఉంది. మరాఠా సమాఖ్య మొఘల్ సామ్రాజానికి చెందిన అధికారులతో పోరాడుతున్నది. అతను ఒక మంచి తెలివి గల నేత. తను పాలన చేపట్టినప్పుటి కంటే పెద్ద రాజ్యాన్ని తన కుమారుడు టిప్పు సుల్తానుకు వదిలివెళ్ళాడు. అతను తన సైన్యాన్ని ఐరోపా సైన్యపు పధ్ధతులలో వ్యవస్థీకరించాడు. రాకెట్ ఆర్టిలరీని సైనికంగా వినియోగించడాన్ని అభివృధ్ధిచేసాడు, అతను ఇద్దరు భార్యలు,, ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు.
ప్రారంభ జీవితం
హైదర్ నాయక్ ఎప్పుడు పుట్టినది కచ్చితంగా తెలియదు. కానీ వివిధ చారిత్రక ఆధారాలను అనుసరించి 1717–1722 మధ్య జన్మించాడు అని తెలుస్తుంది. అతని పూర్వీకుల గురించి చాలా వాదనలు ఉన్నాయి. కొన్ని ఆధారాలు అతని తాత పర్షియా నుంచి వలసవచ్చిన ముస్లిం సంతతికి చెందినవాడని చెబుతున్నాయి. మరి కొన్ని ఆధారాలు అతని పూర్వీకులు నేటి ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రాంతానికి చెందినవారని చెబుతున్నాయి.. మరో ఆధారం ప్రకారం, హైదర్ తనను తాను స్వయంగా ముహమ్మద్ ప్రవక్త యొక్క తెగ అయిన అరబ్ ఖురేష్ తెగ సంతతిగా పేర్కొన్నట్లుగా ఆయన ఆస్థానంలో పనిచేసిన ఒక ఫ్రెంచ్ సైనిక అధికారి వ్రాసినట్లు తెలుస్తుంది. అతని తండ్రి ఫతేమహమ్మద్ కోలార్లో జన్మించాడు. కర్ణాటక నవాబు యొక్క సైన్యంలో వెదురు రాకెట్ ఆర్టిలరీలో 50 మందికి అధిపతిగా పనిచేశాడు (ప్రధానంగా సంజ్ఞలు చేయటం కోసం ఉపయోగించేవారు). తరువాత ఫతే ముహమ్మద్ మైసూరును పాలించే వొడయారుల సేవలో చేరి శక్తివంతమైన సైన్యాధిపతి స్థాయికి ఎదిగాడు. వొడయారులు ఆయన సేవకు మెచ్చి బుధికోట జాగీరును ప్రదానం చేశారు. అక్కడ అతను నాయక్ పనిచేశాడు.
హైదర్ ఆలీ బుధికోటలో జన్మించాడు. అతను ఫతే ముహమ్మద్ యొక్క ఐదవ సంతానం, అతని మూడవ భార్య వలన కలిగిన రెండవ సంతానం. హైదర్ బాల్యజీవితం గురించి పెద్దగా తెలియదు. అతని తండ్రి పోరాటంలో మరణించిన తరువాత, తన సోదరుడు సాబాజ్ తో పాటు సైనిక సేవలో చేరాడు. ఆర్కాట్ పాలకుల కింద అనేక సంవత్సరాలు పనిచేసి తరువాత వారు హైదర్ ఆలీ అంకుల్ పనిచేసిన శ్రీరంగపట్నానికి చేరారు. అతను వారిని కృష్ణరాజ వొడయారు యొక్క దళవాయి అయిన దేవరాజు, ఆయన సోదరుడు నంజరాజుకు పరిచయం చేశాడు. సోదరులకు మైసూరు సైన్యంలో ఉద్యోగం ఇచ్చారు. హైదర్ షాబాజ్ కింద పనిచేశాడు అతను 100 మంది అశ్వకులు, 2,000మంది గల పదాతి దళానికి నాయకత్వం వహించాడు.
అధికారంలోకి రావటం
1748 లో హైదరాబాదును సుదీర్ఘకాలం పాటు పాలించిన మొదటి నిజాం కమరుద్దీన్ ఖాన్ మరణించాడు. అతని తరువాత సింహాసనం కోసం అసఫ్‌ఝా కొడుకు నాసిర్ జంగ్, అయన కజిన్ ముజాఫర్ జంగ్ మధ్య పోరుతో, రెండవ కర్ణాటక యుధ్ధం మొదలైంది. రెండు వైపులా ఇతర స్థానిక నాయకులు పక్షాలు వహించి మద్దతుతెలిపారు. దీనిలో ఫ్రెంచ్, బ్రిటిష్ బలగాలు కూడా పాల్గొన్నాయి. దేవరాజు అతని సోదరునికి మరిన్ని సైనిక అధికారాల్ని సంక్రమింపచేశాడు. 1749లో నంజరాజు నాసిర్ జంగుకు మద్దతుగా మైసూరు సైన్యాన్ని మోహరించాడు. మైసూరు సైన్యం దేవనహళ్ళి చేరుకుని, అక్కడ ముజాఫర్ జంగ్ యొక్క దళాల ఆధీనంలో ఉన్న దేవనహళ్ళి కోట ముట్టడిలో పాల్గొన్నది. ముట్టడికి ఫ్రెంచి సైనికాధికారి మార్కీస్ దే బుస్సీ నాయకత్వం వహించాడు. విజయవంతమైన ఎనిమిది నెలల ముట్టడి సమయంలో, నాయక్ సోదరులు తమ సామర్థ్యాన్ని నిరుపించుకున్నారు. దీనికి ప్రతిఫలంగా వారికి మరింత పెద్ద హోదాలు లభించాయి. 1755 నాటికి హైదర్ ఆలీ 3.000 పదాతి, 1.500 అశ్వకదళం గల దళానికి నాయకత్వం వహించాడు, దోచుకొన్న ధనంతో తన సంపదను పెంచుకున్నాడు. ఆ సంవత్సరంలో ఆయన కూడా దిండిగుల్ ఫౌజుదారుగా (సైనికాధిపతి) నియమించబడ్డాడు ఈ స్థానంలో ఆయన మొదట తన ఫిరంగి దళానికి నిర్వహణ, శిక్షణ కోసం ఫ్రెంచి సలహాదారులును నియమించుకున్నాడు. హైదర్ స్వయంగా బుస్సీతో కలిసి పనిచేసాడని, ముజాఫర్ జంగ్, చందా సాహిబ్ లను ఇద్దరినీ కలిసాడని నమ్ముతారు.. అదే సంవత్సరం కర్నూలు నవాబు మీదికి దాడికి వెళ్ళి రెండు లక్షలు కప్పంగా స్వీకరించాడు, అలాగే ఆ ప్రాంతాన్ని మైసూరు సామ్రాజ్యానికి సామంతరాజ్యంగా చేసుకున్నాడు .ఈ ప్రారంభ యుద్ధాలలో ఆయన కర్ణాటక నవాబు ముహమ్మద్ ఆలీ ఖాన్ వల్లజా అయిష్టానికి, అవిశ్వాసానికి గురయ్యాడు. నిజానికి ముహమ్మెద్ ఆలీ ఖాన్ వల్లజా, మైసూరు నాయకుల మధ్య చాలా కాలంగా వైరం ఉంది. వారు ఒకరి భూభాగాన్ని ఒకరు ఆక్రమించాలని చూస్తున్నారు.. మహమ్మద్ ఆలీ ఖాన్ వల్లజా అప్పటి బ్రిటిష్ వారితో పొత్తు కుదుర్చుకున్నాడు. అతని వలననే తరువాతి సంవత్సరాలలో బ్రిటిషు వారితో దీర్ఘకాలిక పొత్తులు లేదా ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడానికి వీలుకాలేదని హైదర్ ఆలీ ఆరోపించాడు.
కర్ణాటక యుద్ధాలలో, హైదర్ ఆలీ, తన మైసూరు సైనిక దళాలు జోసెఫ్ ఫ్రాంషోయిస్ డూప్లే, కౌంట్ డి లాలీ, దే బుస్సీ మొదలైన ఫ్రెంచ్ కమాండర్లతో కోసం పనిచేశాడు, వివిధ సందర్భాలలో చందా సాహిబ్‌కు కూడా సహాయపడ్డాడు. హైదర్ ఆలీ ముజాఫర్ జంగుకు మద్దతు తెలిపాడు, తరువాత సలాబత్ జంగ్కు మద్దతు తెలిపాడు. రెండవ కర్ణాటక యుద్ధం సమయంలో, హైదర్ ఆలీ శ్రీరంగపట్నం యుద్ధం, గోల్డెన్ రాక్ యుద్ధం, షుగర్-లోఫ్ రాక్ యుద్ధం, టోడ్ మాన్ వుడ్స్ యుద్ధాలలో క్రియాశీలకంగా పాల్గొన్నాడు. మూడో కర్ణాటక యుద్ధం సమయంలో, హైదర్ ఆలీ త్రివాడీ యుద్ధం, పాండిచ్చేరి యుద్ధం సమయంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు.
ప్రారంభ దశలో హైదర్ ఆలీ తన ముఖ్య ఆర్థిక సహాయకుడిగా ఖండే రావు అనే బ్రాహ్మణుడిని నియమించుకున్నాడు. హైదర్ ఆలీ నిరక్షరాస్యుడైనప్పటికి, అతనికి అద్భుతమైన జ్ఞాపకశక్తి, సంఖ్యాచతురత ఉండేవి. ఖండే రావు అతని ఆర్థికవ్యవహారాలు నిర్వహించేందుకు ఒక గణన వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ వ్యవస్థ అన్ని రకాల ఆదాయాలను లెక్కించడానికి వీలుగా తనిఖీలు మరియి నిల్వ లెక్కలను కలిగి ఉండేది. దోచుకొన్న వాటిలో అన్ని రకాల భౌతిక వస్తువులను లెక్కించడానికి వీలయ్యేది. దీనితో చాలా తక్కువ మోసంతో లెక్కించవచ్చు. ఈ ఆర్థిక నిర్వహణ వ్యవస్థ హైదర్ ఆలీ యొక్క ఎదుగుదలలో ముఖ్య పాత్ర వహించింది.
1758 లో హైదర్ ఆలీ విజయవంతంగా బెంగుళూరును మరాఠీల ముట్టడి నుండి కాపాడాడు. 1759 నాటికి హైదర్ ఆలీ మొత్తం మైసూరు సైన్యానికి నాయకత్వం వహించనారంభించాడు.. హైదర్ ఆలీ యొక్క పనితీరుకు సంతసించిన యువకుడైన రాజా కృష్ణరాజ వొడయారు అతనికి ఫతే హైదర్ బహదూర్ లేదా నవాబ్ హైదర్ ఆలీ ఖాన్ బిరుదులు ఇచ్చి సత్కరించాడు. మరాఠీలతో జరుగుతున్న పోరాటాల వలన మైసూరు ఖజానా దివాలా తీయడంతో, రాజ మాత నంజరాజును ప్రవాసంలోకి పంపింది. నంజరాజు 1758లో తన సోదరుని మరణం తరువాత దళవాయి పదవిని పొందాడు. తత్ఫలితంగా నంజరాజు సన్నిహితుడుగా మైసూరు సభలో హైదర్ ఆలీ తన ప్రాభవాన్ని పెంచుకోగలిగాడు.
1760లో రాజమాత హైదర్ ఆలీని బహిష్కరించుటకు వీలుగా రాజా సేవ లోకి వచ్చిన ఖండే రావుతో కలసి కుట్రపన్నింది. దీని వలన అతను వెంటనే తన కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ సహా తన కుటుంబం గృహ నిర్బంధంలో ఉంచి శ్రీరంగపట్నాన్ని వదిలి వెళ్ళాడు. ఈ ఆకస్మిక నిష్క్రమణ వలన కొద్ది వనరులు మాత్రమే హైదర్ ఆలీకి మిగిలాయి. అనుకోకుండా అతనికి దూరంగా పానిపట్టులో జరిగిన మూడో పానిపట్టు యుద్ధంలో మరాఠాల భారీ ఓటమి బాగా లాభించింది. ఈ నష్టం వలన మరాఠీలు మైసూరు నుండి దళాలు వెనక్కి పిలిపించారు. హైదర్ ఆలీ బావమరిది మఖ్దూమ్ ఆలీ బిదనూరు, సుండా వరకు వారిని వెంబడించాడు. హైదర్ ఆలీ వెంటనే సీరాకు మీర్జా సాహిబ్, బెంగుళూరుకు ఇబ్రహీం ఆలీ ఖాన్, బస్నాగర్ లో తన దాయాది అమీన్ సాహిబ్ సైనికాధికారులుగా నియమించడం ద్వారా తన బలాన్ని పటిష్ఠం చేసుకున్నాడు.ఆ తరువాత హైదర్ ఆలీ బెంగుళూరులోని తన స్థావరం నుంచి 3.000 మంది గల సైన్యంతో, 6.000 మంది గల మఖ్దూమ్ ఆలీ యొక్క దళాలతో కలసి శ్రీరంగపట్నంపై దాడికి బయలుదేరాడు.
వారు రాజధాని చేరే ముందు ఖండే రావు యొక్క దళాలతో పోరాడవలసి వచ్చింది.11.000 సైనికులతో ఖండే రావు, హైదర్ ఆలీపై విజయం సాధించాడు. దీనితో హైదర్ ఆలీ ప్రవాసంలో ఉన్న నంజరాజు మద్దతు కోరాడు. నంజరాజు అతనిని తన సైన్యంపై అధికారాన్ని, దళవాయి పదవిని ఇచ్చాడు. ఈ సైన్యంతో హైదర్ ఆలీ మరలా ఖండే రావుపై దాడికి బయలుదేరాడు. రెండు సైన్యాలు మళ్ళీ ఎదురయ్యాయి, కానీ హైదర్ ఆలీ పన్నిన ఒక ఉపాయం వలన ఖండే రావు యుద్ధంలో పాల్గొనడానికి బదులుగా పారిపోవలసివచ్చింది. హైదర్ ఆలీ నంజరాజ్ పంపినట్లుగా ఒక లేఖను ఖండే రావు కమాండర్లకు పంపించాడు, దీనిలో ఖండే రావును హైదర్ ఆలీకు అప్పగించమని ఉంది. ఈ కుట్రకు భయపడి, ఖండే రావు శ్రీరంగ పట్నానికి పారిపోయాడు. ఇప్పుడు నాయకత్వం లేని సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా ఒక చిన్న యుద్ధంలో గెలిచి, హైదర్ ఆలీ మిగిలిన భాగాలను, దాని చుట్టూ ఉన్న శ్రీరంగ పట్నాన్ని ఆక్రమించుకున్నాడు. తరువాత జరిగిన చర్చల ఫలితంగా దాదాపు మైసూరు రాజ్యమంతా అంతా హైదర్ ఆలీ నియంత్రణలోకి వెళ్ళిపోయింది. ఈ ఒప్పందంలో భాగంగా ఖాండే రావు లొంగిపోయాడు. హైదర్ ఆలీ ఖాండే రావును బెంగుళూరులో బంధించాడు.
మైసూర్ పాలకుడిగా హైదర్ అలీ
1761 సంవత్సరంలో ఖండే రావుని యొక్క పదవీచ్యుతుని చేసిన తర్వాత హైదర్ ఆలీ మైసూర్ సుల్తనేట్ను స్థాపించాడు, అధికారికంగా మొఘల్ చక్రవర్తి షా ఆలం II అనుకూలంగా తనను తాను సుల్తాన్ హైదర్ ఆలీ ఖాన్ అని ప్రకటించుకున్నాడు. హైదర్ ఆలీ హైదరాబాద్ నిజాంతో దౌత్యవిదషయాలలో చాలా జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు, ఎందుకంటే ఒక అధికారిక మొఘల్ ఫర్మానా ప్రకారం నిజాం దక్షిణ భారతదేశం లోని అన్ని ముస్లిం మతస్థుల పాలన ప్రాంతాలకు సార్వభౌమాధికారి. ఈ నేపథ్యంలో హైదర్ ఆలీ మొఘల్ చక్రవర్తి షా ఆలం II నుండి తన అధికారాన్ని గుర్తించే అధికారిక అనుమతిని పొందాడని తెలుస్తోంది.
మలబార్ తీరంలో, రెండవ ఆలీ రాజా కుంహీ అంస, హిందూ మహాసముద్రం లో10 దోస్ అనబడే చిన్న పడవలు, 30 కెచ్ అనబడే పెద్ద పడవలు గల ఒక పెద్ద సాయుధ నౌకాదళాన్ని తయారుచేశాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు కూడా ఆక్రమించలేని ద్వీపాలను ఆక్రమించేందుకు బయలుదేరాడు. 1763 సంవత్సరంలో లక్షద్వీప్, కాన్ననోర్ నుండి హైదర్ ఆలీ రంగులు చిహ్నములు గల జెండాలున్న ఓడలు సిపాయిలను మోసుకుని వెళ్ళి మాల్దీవులన ఆక్రమించాయి. వారు ద్వీపాలు నివసించే తోటి ముస్లింల పట్ల క్రూరత్వాన్ని చూపారు.వెంటనే రెండవ ఆలీ రాజా కుంహీ అంస మైసూర్ లోని, బెంగుళూర్ రేవుకు తిరిగి వచ్చాడు, తరువాత హైదర్ ఆలీకి విధేయతను చూపించడానికి నాగర్ కు వచ్చాడు. ఆలీ రాజా కళ్ళుపోగొట్టుకుని దుస్థితిలోఉన్న మాల్దీవులు సుల్తాన్ అయిన హసన్ ఇజ్జుద్దీన్ ను హైదర్ ఆలీ ముందు హాజరుపరిచాడు. అయితే హైదర్ ఆలీ ఆలీ రాజా చేసిన దౌర్జన్యకరమైన పనికి చాలా భయపడ్డాడు. హైదర్ ఆలీ తన నావికా కమాండ్ నుండి వెర్రి ఆలీ రాజాను వైదొలగాలని, తన నేరాన్ని క్షమించమని సుల్తాన్ హసన్ ఇజ్జుద్దీన్ ను యాచించమని అడ్మిరల్ ను ఆదేశించాడు.ఆ సంఘటన హైదర్ ఆలీ లోతుగా బాధపడ్డాడు. మర్యాదపూర్వకంగా మాల్దీవులకు సుల్తాన్ హసన్ ఇజ్జుద్దీన్ తిరిగి పంపించేశాడు. మాల్దీవులను సుల్తాన్ హసన్ ఇజ్జుద్దీంకు తిరిగి అప్పగించాడు. అప్పుడు హైదర్ ఆలీ రాజభవనాల నుండి వెళ్ళిపోయి సుఫీ బోధనల వలన ఓదార్పును పొందాడు. తను శక్తి, అధికారం అప్పగించిన వారిని గట్టిగా నమ్మటం మొదలుపెట్టాడు.
విస్తరణ, మంగుళూరియన్ కాథలిక్కులతో సంబంధం
తరువాత సంవత్సరాలలో హైదర్ తన భూభాగాలు ఉత్తరానికి విస్తరించాడు .రెండు ముఖ్య సముపార్జనలు సీరాను, బెదనోర్ రాజ్యం. సీరాను మరాఠీయుల నుండి తీసుకున్నాడు. బెదనోర్ రాజ్యంతో జరిగిన ఒప్పందం ఫలితంగా తిరుగుబాటు దారులకి వ్యతిరేకంగా అసలైన వారసునికి మద్దత్తు ఇవ్వడావనికి అంగీకరించాడు. 1763 లో అతను దాని రాజధాని ఇక్కేరిని పట్టుకున్నాడు.దీనిలో ఒక పెద్ద ఖజానా కూడా ఉంది. అతను రాజధానిని హైదర్నగర్ అని పేరు మార్చాడు. తనను తాను హైదర్ ఆలీ ఖాన్ బహదూర్ అని పిలుచుకోవడం ప్రారంభించాడు. సీరాను తీసుకున్నందుకు బదులుగా సాలార్ జంగ్ అతనికి ఈ బిరుదుని బహుకరించాడు. అతను తన కుటుంబంలో ఎక్కువ భాగాన్ని సహజమైన కోట అయిన ఇక్కేరికి మార్చాడు "ఇది ఒక సురక్షితమైన ఆశ్రయాన్ని కల్పిస్తుందని" అని నమ్మాడు. అతను, బెదనూర్ పాలకుడి రాజచిహ్నాలను పొందాడు. నాణేలు జారీ చేయడం ప్రారంభించించాడు, ఒక్ కొత్త తూనికలు, కొలతలు ఒక వ్యవస్థ ఏర్పాటుచేశాడు. ఆయన తన కుమారుడు టిప్పు నాణ్యమైన విద్య పొందడానికి నేర్పరులైన ఉపాధ్యాయులను నియమించాడు. తన పిల్ల వాడిని క్రమశిక్షణతో పెంచుటకు సరైన పరిచారకులను నియమించాడు. అతను విదేశీయుల పట్ల అనుమానాన్ని పెంచుకున్నాడు.అంతేగాక బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ తన ఆస్థానంలో ఉండటానికి నిరాకరించాడు. అయితే అతని బెదనోర్ లో తనకు సరైన భద్రత లేకపోవడం వలన (అనారోగ్యం కలగటం వలన, అతనికి వ్యతిరేకంగా విస్తృతమైన కుట్రలు జరగటం వలన) అది తన రాజ్యానికి సరైన రాజధాని కాదని బెదనూర్ ని మైసూరుకు తిరిగి వచ్చాడు.
బెదనూర్ స్వాధీనం వలన హైదర్ ఆలీకి మంగుళూరుతో సహా మలబార్ తీరంలోని అనేక రేవులు లభించాయి. హైదర్ ఒక చిన్న నౌకాదళం ఏర్పాటు చేయడానికి ఈ ఓడరేవులు ఉపయోగపడ్డాయి.నౌకాదళానికి చెందిన ముద్రిత సమాచారము ముక్కలు ముక్కలుగా లభించింది. పోర్చుగీస్ రికార్డుల వలన ఈ నౌకాదళం 1763, 1765 మధ్య ప్రారంభించబడిందని తెలుస్తుంది. దీనికి అధికారులుగా యూరోపియన్లనే నియమించడం జరిగింది, దీని మొదటి అడ్మిరల్ ఒక ఆంగ్లేయుడు. కానీ1768 తరువాత దాని అడ్మిరల్ గా ఆలీ బే (లేదా లుప్త్ ఆలీ బెగ్) అనే మైసూర్ అశ్వకదళ అధికారిని నియమించాడు. అతనిని హైదర్ ఎంపిక చేశాడు. ఎందుకంటే యూరోపియన్ అధికారులను అతను నమ్మేవాడు కాదు.
హైదర్ మంగుళూరులోని క్రైస్తవ జనాభాతో స్నేహపూర్వకమైన సంబంధాలు కలిగిఉన్నాడు. మంగుళూరులో దీర్ఘకాలికంగా పోర్చుగీస్ ల ప్రభావం వలన చెప్పుకోదగ్గ సంఖ్యలో రోమన్ కాథలిక్ జనాభా జనాభా ఉండేది, వారు సాధారణంగా క్రైస్తవులు. అతను ఇద్దరు గోవా కేథలిక్ మతాచార్యులైన, బిషప్ నరోన్హా, Fr. జోచిమన్ మిరాండాతో మంచి స్నేహ పూర్వక సంబంధాలు ఉండేవి. అందువలన ఒక ప్రొటెస్టంట్ మిషనరీని తన ఆస్థానంలో ఉండడానికి అనుమతి ఇచాడు. హైదర్ సైన్యంలో కాథలిక్ సైనికులు కూడా ఉండేవారు, అంతేగాక అతను క్రైస్తవులు శ్రీరణ్గపట్నం వద్ద ఒక చర్చిని నిర్మించుకోవడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. దీనిని ఫ్రెంచ్ జనరల్స్ ప్రార్థనలు చేయడానికి ఉపయోగించేవారు, పూజారులు దీనిని సందర్శించేవారు. మంగుళూరు చరిత్రకారుడు ఏ.అల్. పి. డిసౌజా చెప్పిన దాని ప్రకారం హైదర్ తన పరిపాలనలో అధికారులుగా క్రైస్తవులను కూడా చేర్చుకున్నాడు. పోర్చుగీస్సులతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాల ప్రకారం, అతను పోర్చుగీస్ పూజారులు, క్రైస్తవులకు మధ్య వివాదాలను పరిష్కరించుకోవడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. అయితే, అనేక మంగళూరు ప్రజలు (కేవలం క్రైస్తవులేగాక) అతను వారిపై విధించబడిన భారీ పన్నుల భారం వలన అతనిని ఇష్టపడేవారు కాదు.
మరాఠీయులు తో మొదటి యుద్ధం
హైదర్ దాడి చేసినప్పుడు బెదనోర్ రాణి సహాయం కోసం సావనూర్ నవాబ్ కు విజ్ఞప్తి చేసింది. దీని పర్యావసానంగా హైదర్ ఆలీ తనకు కప్పము చెల్లించవలసినదిగా నవాబ్ ను బెదిరించారు. ఈ ప్రయత్నంలో విఫలమైన తర్వాత ​​అతను ఆ భూభాగాన్ని ఆక్రమించి తుంగభద్ర నది ఉత్తరాన ఉన్న ధార్వాడ్ కు చాలా దగ్గరకు వచ్చాడు. అయితే సావనూర్ నవాబు మరాఠీయులు సామంతుడు కావడంతో, పేష్వా ఒక బలమైన సైన్యంతో ఎదురుదాడికి దిగి రత్తిహల్లి సమీపంలో హైదర్ ను ఓడించాడు. మరాఠా విజయం తరువాత హైదర్ బెదనోర్ ను పరిత్యజించివలసి వచ్చింది, అతను దాని సంపద మాత్రం శ్రీరంగపట్నానికి చేర్చగలిగాడు. హైదర్ యుద్ధానికి నష్టపరిహారంగా 35 లక్షల రూపాయల చెల్లించాడు. అతను తను ఆక్రమించిన చాలా భూభాగాలను తిరిగి ఇచ్చి వేశాడు. కానీ సీరాను మాత్రం ఉంచుకున్నాడు.
1766 లో హైదర్ ఆలీ మలబార్ తిరిగి వచ్చాడు.కానీ ఇప్పుడు కాన్ననోర్ రాజా యొక్క ఆహ్వానం మేరకు హైదర్ ఆలీ మలబార్ కు తిరిగి వచ్చాడు. ఈయన జమోరిన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం కోరుతున్నాడు.కాలికట్ కు చెందిన ఈ పాలకుడు కాన్ననోర్ పై ఆధిపత్యం వహించాడు.ఇఓతకు ముందు జరిగిన్ యుధ్ధాలలో జమోరిన్ హైదర్ ప్రత్యర్థులు మద్దతునిచ్చాడు. దీనికి గాను నష్టపరిహారం చెల్లించమని హైదర్ జమోరిన్ ను కోరాడు. ఒక కష్టమైన పోరాటం తరువాత హైదర్ కాలికట్ కు చేరుకున్నాడు.ఇక్కడ డబ్బు చెల్లిస్తానని జమోరిన్ మాట ఇచ్చాడు. కనీ విఫలమయ్యాడు. హైదర్ జమోరిన్ ను గృహ నిర్బంధంలో ఉంచాడు.తన ఆర్థిక మంత్రి హింసకు గురి చేశాడు. తనకు అదే గతి పడుతుందని భయపడి జమోరిన్ తన రాజభవనానికి నిప్పు పెట్టి ఆ జ్వాలలోనే మరణించాడు. ఈ విధంగా కాలికట్ పై ఎరాడి రాజవంశ పాలన అంతం అయింది. కాలికట్ తన నియంత్రణను ఏర్పాటు చేసిన తరువాత హైదర్ తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు. కానీ కొన్ని నెలల తరువాత నాయిర్లు తన అధికారి రెజా సాహిబ్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసినప్పుడు మరల తిరిగి వచ్చాడు. దీనికి హైదర్ కఠినంగా స్పందించాడు:తిరుగుబాటు అణిచిన తర్వాత అనేక మంది తిరుగుబాటుదారులు ఉరితీయబడ్డారు, ఇంకా వేల మంది ఇతరులు మైసూర్లోని కొండప్రాంతాలకు వెళ్ళిపోయారు.
హైదర్ మలబార్ లో ఉండగా మైసూర్ నామమాత్రపు పాలకుడు కృష్ణరాజ ఏప్రిల్ 1766 లో మరణించాడు. హైదర్ కృష్ణరాజ కొడుకు నంజరాజకు పట్టం కట్టవలసిందిగా ఆదేశించాడు. తర్వాత మాత్రమే అతను కొత్తగా అధికారంలోకి వచ్చిన రాజాకు తన విధేయతను కనపరిచాడు. అతను రాజభవనాన్ని తన ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించటానికి ఈ అవకాశాన్ని వినియోగించుకున్నాడు: రాజా యొక్క ప్యాలెస్ దోచుకొనబడింది, దాని సిబ్బంది మొత్తం హైదర్ ఆలీ గూఢచారులుగా మారిపోయారు.
మొదటి ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధం
1766 లో మైసూర్ కు, హైదరాబాద్ నిజాం, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ భారతదేశం కంపెనీ మధ్య భూభాగ సంభందమైన, దౌత్య వివాదాలు ప్రారంభమైయ్యాయి, ఇది అప్పటి భారతదేశం తూర్పు తీరంలో ఎదురులేని యూరోపియన్ వలస శక్తిగా మారిపోయింది. ఉత్తర సర్కారులపై నియంత్రణ సాధించటానికి బ్రిటిష్ వారు చేసే ప్రయత్నాలు పక్కదారి పట్టాలని నిజాం కోరుకున్నాడు, దీనితో హైదర్ ఆలీ కర్ణాటక ప్రాంతంపై ఆక్రమణ ప్రారంభించటానికి మంచి అవకాశం దొరికింది. కంపెనీ ప్రతినిధులు కూడా హైదర్ ఆలీకి విజ్ఞప్తి ఛెశారు కానీ అతను వాటిని తోసిపుచ్చాడు. నిజాం అప్పుడు బ్రిటిష్ మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ వారి మద్దతు కోరుతూ వారితో ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నాడు, కానీ హైదర్ ఆలీ యుద్ధం కోసం సిద్ధపడ్డప్పుడు వారు సహాయం చేయలేదు, దీనితో బ్రిటిష్ వారితో ఒప్పందం రాదాయి పోయింది. ఈ దౌత్యపరమైన ఎత్తుగడ ఫలితంగా మొదటి ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధం, చంగామ వద్ద గల కంపెనీ అవుట్ పోస్ట్ పై ఆగస్టు 1767 లో హైదర్ ఆలీ నాయకత్వంలోని మైసూర్-హైదరాబాద్ సైనికులతో కూడిన ఒక దళం దాడి చేయడం ద్వారా ప్రారంభమైంది. గణనీయంగా బ్రిటిష్ సైనికుల సంఖ్య చాలా తక్కువ సంఖ్యలోనే ఉన్నప్పటికీ (బ్రిటిష్ అంచనాల ప్రకారం మిత్రా రాజ్యాల సైన్యం సంఖ్య 70.000 అయితే బ్రిటిష్ సైన్యం పరిమాణం 7.000 మాత్రమే), మిత్రా రాజ్యాల సైన్యం భారీ నష్టాలతో వెనుదిరిగింది. హైదర్ ఆలీ ముట్టడి రెండు రోజుల తరువాత కావేరిపట్నాన్ని పట్టుకోవటానికి బయలుదేరాడు, అయితే చివరికి చంగామ వద్ద బ్రిటిష్ కమాండర్ అయిన కల్నల్ జోసెఫ్ స్మిత్ సరఫరాలకు అదనపుబలగముల కోసం తిరువన్నమలైకి వెళ్ళీపోయాడు. అక్కడ హైదర్ ఆలీ 1767 సెప్టెంబరు 26న జరిగిన నిర్ణయాత్మక పోరాటంలో ఓడిపోయాడు. వర్షాకాలం ప్రారంభంలో, హైదర్ ఆలీ సాధారణ పద్ధతిలో తన పోరాటాన్ని ఆపి వేయకుండా దండయాతను కొనసాగించడానికి నిర్ణయించుకున్నాడు, దీనికి ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితులు కారణం. కొన్ని చిన్న స్థావరాలను ఆక్రమించుకున్న తరువాత, అతను నవంబరు 1767 లో అంబూర్ ను ముట్టడించాడు, దీని వలన బ్రిటిష్ వారు తిరిగి యుధ్ధాన్ని ప్రారంభించవలసివచ్చింది. అక్కడ ఉన్న బ్రిటిష్ రక్షక దళం కమాండర్ లొంగిపోయేందుకు పెద్ద మొత్తంలో హైదర్ ఆలీ ఇవ్వచూపిన లంచాన్ని తీసుకోవటానికి నిరాకరించారు, డిసెంబరు ప్రారంభంలో ఒక రిలీఫ్ కొలమన్ రాకవలన హైదర్ ఆలీ ముట్టడి ఎత్తివేయకతప్పలేదు. అతను ఉత్తరానికి ఉపసంహరించుకుని నిజాం దళాల కదలికలను దాచి ఉంచడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ యూరోపియన్ అశ్వకదళాల కార్ప్స్ మొత్తం బ్రిటిష్ వారి వైపు వెళ్ళిపోయినప్పుడు తన ఆశను కోల్పోయాడు. ఈ దండయాత్ర వైఫల్యం వలన ఉత్తర సర్కారులలో బ్రిటిష్ వారు విజయవంతంగా ముందుకు వెళ్ళారు, బ్రిటిష్ వారికి, నిజాం అసఫ్ జాకు మధ్య రహస్య చర్చలు ప్రారంభం అయ్యాయి, దీని వలన హైదర్ ఆలీ, నిజాంలు విడిపోయారు. నిజాం హైదరాబాద్ తిరిగి వెనక్కి వచ్చేశాడు చివరకు 1768 లో బ్రిటిష్ కంపెనీతో ఒక కొత్త ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు. హైదర్ ఆలీ వివాదానికి ముగింపు కోరుతూ బ్రిటిష్ వారికి శాంతి ప్రతిపాదనను పంపాడు కానీ కంపెనీ దీనిని తోసిపుచ్చింది.
కర్ణాటకపై దాడి
హైదర్ కనీవినీ ఎరుగని రీతిలో 83.000 మంది గల సైన్యాన్ని సంకూర్చుకున్నాడు. ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే ఇంతటి వరకు ఉన్న అతి పెద్ద సైన్యాలలో ఒకటి. తన అధీనంలో ఉన్న కమాండర్ల చర్యలు జాగ్రత్తగా సమన్వయపరచి, అతను జూలై 1780 లో తీర సాదా న తూర్పు కనుమలు డౌన్ తుడిచిపెట్టుకుపోయింది, గ్రామీణ ప్రాంతానికి వ్యర్థాలు వేయడం.
మరణం
తన వీపు భాగానికి క్యాన్సర్ రావడం వలన హైదర్ 1782 డిసెంబరు 6న తన శిబిరంలో మరణించారు, అయితే పర్షియన్ భాషలో కొన్ని చారిత్రక ఆధారాల ఆధారంగా ఇస్లామీయ కేలండర్ లో హిజ్రీ 1 మొహర్రం 1197 నుండి హిజ్రీ 4 మొహర్రం 1197 వరకు తేదీల మధ్య ఆయన మరణం సంభవించింది అని తెలుస్తుంది. ఈ తేదీలులో తేడాలకు కారణం చాంద్రమాన క్యాలెండర్, పరిసర రాజ్యాలలో చంద్రుడు వీక్షణలలో తేడాల వల్ల కావచ్చు.
కుటుంబం
హైదర్ వ్యక్తిగత జీవిత వివరాలు అసంపూర్ణం ఉన్నాయి.జీవితచరిత్రకారుడు లెవిన్ బౌరింగ్ అతనిని గురించి ఈ విధంగా వివరించాడు. నైతికంగా అతను ఒక మంచి మనిషి కాదు.తన దృష్టిని ఆకర్షించడానికి ప్రత్నించిన ఎవరినీ క్షమించేవాడు కాదు. అతనికి సుమారు ఇద్దరు భార్యలు.అతని రెండవ భార్య ఫకరున్నీసా, ఆమె టిప్పు తల్లి, టిప్పు సోదరుడు కరీం,, ఆమెకు ఒక కుమార్తె. తను సావనూర్ నవాబ్ అబ్దుల్ హకీమ్ ఖాన్ సోదరిని కూడా వివాహం ఆడి ఉండవచ్చు.బౌరింగ్స్ దీనిని ఒక వివాహంగా పేర్కొన్నాడు. 1779 లో జరిగిన ఒప్పందాన్ని దృఢపరిచేందుకు హైదర్ ఆలీ కుమారుడు కరీం, హైదర్ ఆలీ కుమార్తెలు అబ్దుల్ హకీమ్ పిల్లలను వివాహం చేసుకున్నారు.
ఇతర పఠనాలు
వర్గం:మైసూరు రాజ్యము వర్గం:భారత రాజులు వర్గం:ముస్లిం ప్రముఖులు వర్గం:భారతీయ ముస్లింలు వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు వర్గం:1722 జననాలు వర్గం:1782 మరణాలు వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
చదువు (నవల)
కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రచించిన చదువు నవల సామాజిక జీవన చిత్రణ
మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి
ఇది సినీనటి సావిత్రి జీవితం గురించి వ్రాసిన పుస్తకం.
చదువు (నవల)
ప్రస్తావన
ఒక రచనలో రచయిత జీవితం వర్ణితమవుతుందా? రచయిత ఆలోచన తెలుస్తుందా? ఆనాటి సమాజం తెలుస్తుందా? వంటి అనేక ప్రశ్నలు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రాసిన ‘చదువు’ నవల చదివినప్పుడు పాఠకులకు కలుగుతాయి. కె.వి.రమణారెడ్డి ఈ నవలను సంఘ చరిత్రాత్మక నవలగా, ఆత్మ చరిత్ర నవలగా వ్యాఖ్యానించారు. రచయిత ఆత్మకథ గల నవలగా నవీన్‌ అభిప్రాయపడ్డారు. ఇదే నవలను కాత్యాయని విద్మహే ప్రాతినిథ్య నవల అని పేర్కొన్నారు. టి.జి.ఆర్‌ ప్రసాద్‌ తన పరిశోధనలో రచయిత స్వీయ అభిప్రాయాలు ఉన్నాయన్నారు ఇదొక చారిత్రక వాస్తవికత ఉన్న నవలగా కేతు విశ్వనాథరెడ్డి అభిప్రాయ పడ్డారు. ఒక నవలను ఆ రచయిత జీవిత కోణాన్నుండి అవగాహన చేసుకోవటం అవసరమా అనే అనుమానం చదువు నవలను, ఆ నవలపై వచ్చిన విమర్శలను చదివిన వారికి కలుగుతుంది. మరి రచయిత ఈ నవల గురించి ఎక్కడైనా, ఏమైనా అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తీకరించారా? అయితే ఆ అభిప్రాయాల్ని విమర్శకుల అభిప్రాయాల్ని తులనాత్మకంగా పరిశీలించటం అవసరం అనిపిస్తుంది.
మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి
మహానటి సావిత్రి వెండితెర సామ్రాజ్ఞి ప్రముఖ సినీ నటీమణి సావిత్రి జీవితచరిత్రకు సంబంధించిన పుస్తకము. దీని రచయిత పల్లవి. ఈ పుస్తకాన్ని 20 ఆగష్టు 2007 తేదీన ప్రముఖ సినీ నటుడు అక్కినేని నాగేశ్వరరావు తొలి ప్రతిని సావిత్రి కుమార్తె   విజయ చాముండేశ్వరికి అందజేసి విడుదలచేశాడు. వెలువడిన రెండు సంవత్సరాల కొద్ది కాలంలోనే మూడు ముద్రణలు పూర్తిచేయడం తెలుగు ప్రజలలో సావిత్రికు ఉన్న స్థానాన్ని తెలియజేస్తుంది. రచయిత్రి తన కృతిని కె.ఈ.వరప్రసాద్ రెడ్డి, వసంత దంపతులకు అంకితం ఇచ్చింది.
చదువు (నవల)
రచయిత పరిచయం
కొడవటిగంటి కుటుంబరావు 1909 అక్టోబరు 28 తేదిన గుంటూరు జిల్లా తెనాలిలో జన్మించారు. ఈయన విద్యాభ్యాసం స్కూలు ఫైనలు వరకు తెనాలిలో జరిగింది. ఆ తరువాత 1926-27 మధ్య గుంటూరు ఏ.సి. కాలేజీలో ఇంటరు, 1927-29 మధ్య విజయనగరం మహారాజు కళాశాలలో బి.ఎ. ఫిజిక్సు చదివారు. 1929లో కాశీ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఎస్‌.సి. ఫిజిక్సులో చేరారు. కాని శాసనోల్లంఘన జాతీయోద్యమం కారణంగా, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంక్షోభం తాకిడి కారణంగా రెండవ సంవత్సరంలో చదువు ఆగిపోయింది. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు దాదాపు యాభైయేళ్ళ కాలంలో పది పన్నెండువేల పేజీలకు మించిన సాహిత్యం రాశారు. నాలుగు వందలకు పైగా కథలు, దాదాపు ఎనభై గల్పికలు, ఇరవై నవలలు వంద దాకా రేడియో నాటికలు, రెండు మూడు సినిమా స్క్రిప్టులు ఆరేడు వందలకు పైగా సాహిత్య సాంస్కృతిక, వైజ్ఞానికి వ్యాసాలు, ఫీచర్లు, పుస్తక సమీక్షలు, పుస్తక పరిచయాలు రాశారు.
చదువు నవల
చదువు నవల 1952లో పుస్తక రూపంలో ప్రచురించబడింది. అంతకు ముందు ఆంధ్రజ్యోతి మాసపత్రికలో 1950 నుండి నవంబరు 51 వరకు ధారావాహికగా ప్రచురింపబడింది. ఈ నవలలో రచయిత తన భావనను ‘సుందరం’ పాత్ర ద్వారా చూపించారు. రచయిత మాటల్లో చెప్పాలంటే “విద్య అంటే జ్ఞానం సంపాదించటం, జ్ఞానం రెండు విధాలు. పుస్తక జ్ఞానమూ, అనుభవ జ్ఞానమూ, ఈ రెండు రకాల జ్ఞానమూ విద్య ద్వారా లభ్యం కావాలి” (కుటుంబరావు, కొవటిగంటి 1974) ఇంచు మించు ఈ అభిప్రాయాన్ని నిరూపిస్తూ రాసిన నవల చదువు. ఈ నవలలో రచయిత జీవితం కథావస్తువుకు చాలా దగ్గరగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. కాని చాలా మంది సుందరం పాత్ర రచయిత జీవితానుభవాల నుంచి వచ్చిందని లేదా రూపొందిందని అభిప్రాయపడుతుంటారు. కాని ఒక సందర్భంలో రచయిత చదువు నవల తన ఆత్మకథ కాదని అందులో ఉన్న సన్నివేశాలు, సంఘటనలు తాను చూసినవేనని సుందరం పాత్రను కేంద్రంగా చేసుకొని ఈ నవలను చూడకూడదనీ, సామాజిక చరిత్రకు ప్రాధాన్యతనివ్వాలని అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ నవలలో రచయిత జీవితం, అనుభవాలు ప్రతిఫలించాయి. అవి ఆనాటి సామాజిక జీవితాన్ని చిత్రికరించటానికి ఉపయోగపడిన అనుభవాలు. అంతే తప్ప రచయిత జీవితం కాదు. కనుక ఇది రచయిత ఆత్మకథ కాదని గర్తించాలి. ఈ నవలలో 1915 నుండి 1935 వరకు భారతదేశంలో జరిగిన చరిత్రను సామాజిక కోణం నుండి చిత్రించడం కనిపిస్తుంది. కనుక రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక రంగాలలో వచ్చిన పరిణామాలు ఈ నవలలో చక్కగా వర్ణించబడ్డాయి. రచయిత ఒక సందర్భంలో నవల గురించి చెప్తూ, “నవలాకారుడు తనకు పరిచయమైన వాతావరణాన్ని, జీవితాన్ని, పాత్రలోను మాత్రమే సృష్టించగలడు. ‘చదువు’ నవలలో డిప్రెషన్‌’ (ఆర్తిక మాంద్యం)కు ముందు ఇరవై సంవత్సరాల సాంఘిక వాతావరణాన్ని చిత్రించటానికి ప్రయత్నించాడు. అయినప్పటికీ ఇదే కాలంలో జరిగిన పరిస్థితులను వర్ణిస్తూ ఇంకో ఇరవై నవలలు రాయటానికి అవకాశం ఉంది” (కుటుంబరావు 1969) అన్నారు. దీన్ని బట్టి -ఒక నవలలో ఒక నాటి సంఘజీవితం ప్రతిఫలించే అవకాశం ఉంది కాని ఒకే నవలలో ఆనాటి సమాజం పూర్తిగా ప్రతిఫలించదు అని, ఒక కోణం మాత్రమే ప్రతిఫలిస్తుంది అని గ్రహించాలి. ఈ అవగాహనతో చదువు నవలను అర్థం చేసుకోవచ్చు.
ముఖ్య వస్తువు
చదువు నవలలోని ముఖ్య వస్తువు ఆనాటి విద్యావిధానం. అంటే స్వాతంత్ర్యానికి ముందు ఉన్నవిద్యావిధానం, ఆనాటి ప్రజల్లో దేశీయ విద్యకు ఉన్న ఆదరణ, ఆంగ్ల విద్య అవశ్యకత పట్ల ప్రజల్లో ఉన్న అవగాహన వంటివి ఈ నవల ద్వారా అవగతమవుతాయి. ఒక సామాజిక వర్గానికి సంబంధించిన కుటుంబాలలో ఐదవ ఏటనే పుట్టువెంట్రుకలు తీసి శాస్రోక్తంగా అక్షరాభ్యాసం చేసి వీధి బడులకు పంపించేవాళ్ళు. ఆ వీధి బడుల్లో విద్యార్థుల సంఖ్య ఎక్కువగానూ, మాస్టర్ల సంఖ్య తక్కువగాను ఉండేది. అంటే ఒకళ్ళో, ఇద్దరో మాత్రమే ఉండేవారు. మాస్టర్లకు జీతభత్యాలు అంతంత మాత్రంగా ఉండేవి. పిల్లలకు చదువు రావాలంటే వాళ్ళకు భయభక్తులు ఉండాలని, అందుకు పిల్లలను కొట్టడం, తిట్టటం అవసరమని మాస్టర్లు భావించేవాళ్ళు. దీనివల్ల కూడా పిల్లలలో చదువు పట్ల ఆసక్తి తక్కువగా ఉండేదని తెలుస్తుంది.
మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి
ముందుమాట
ఎందరో మనసులను,హృదయాలను తన నటనతో ఆకట్టుకున్న మహా నటి.. కేవలం ముఖ కవళికల ఆధారంగా మంత్రముగ్ధుల్ని చేసిన గొప్ప నటి.. భార్య అంటే ఇలా వుండాలి అని అనిపించిన "దేవత"లో ఆమె నటన వర్ణనాతీతం..
చదువు (నవల)
ముఖ్య వస్తువు
బ్రిటిష్‌ప్రభుత్వం భారతదేశంలో ఆంగ్ల విద్యావిధానం ప్రవేశ పెట్టటం వల్ల ఉన్నత పాఠశాల చదువు పట్ల ఆసక్తి కలిగిన విద్యార్థులు వీధి బడుల నుంచి ఉన్నత పాఠశాలకు మారి తమ చదువులను కొనసాగించారు. అలాగే స్కూలుఫైనలు తరువాత కొంత మంది విద్యార్థులు టైపు, షార్ట్‌ హాండ్‌ పట్ల ఆసక్తి చూపేవారు. ఇది నేర్చుకోవడం వల్ల ఉద్యోగ అవకాశాలు వెంటనే దొరుకుతాయని వాళ్ళు అభిప్రాయపడేవాళ్ళు. ఇదే కాకుండా ఉన్నత విద్య అభ్యసించటం కొరకు చదువును కొనసాగించేవాళ్ళ వర్గం కూడా ఉండేదని సుందరం పాత్ర ద్వారా సూచించారు రచయిత. సుందరం స్కూలు ఫైనల్‌ తరువాత ఇంటరు, బి.ఎ., తరువాత ఎల్‌.ఎల్‌.బి, ఎం.ఎ. చేయటానికి బెనారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లాడు. అలాగే టైపు, షార్ట్‌ హాండ్‌ నేర్చుకొని ఉద్యోగంలో స్థిరపడేవారు కొందరు ఉంటారని సుందరం స్నేహితుడైనా నాగేశ్వరరావు పాత్ర ద్వారా సూచించారు. ఈ విధంగా, ఆనాటి చదువుకున్న యువకుల అభిప్రాయాలను ఈ రెండు పాత్రల ద్వారా రచయిత చక్కగా సూచించారు. దీన్ని బట్టి ఆనాటి విద్యార్థులలో ఒకవైపు చదువుతూనే అది జీవనోపాధికి ఉపయోగపడాలనే ఆకాంక్ష ఉండేదనీ, కొంతమంది ఉపాధి కంటే ఉన్నత విద్యను అభ్యసించాలని భావించేవారని తెలుస్తుంది.
మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి
రచయిత్రి
మహానటి సావిత్రి మన తెలుగు జాతి సంపద. ఈ తరం వారికి, ముందు తరాలకు ఈ అమూల్యమైన సంపదను పరిచయం చేయాలనే ఉద్దేశంతో చేసిన పల్లవి చేసిన ప్రయత్నం ఈ పుస్తకం. సావిత్రి అభిమానిగా పల్లవి అనుపమానమైన కృషి మరెన్నో ఇలాంటి పుస్తకాలకు మార్గదర్శకం కావాలి. తెలుగు దేశమంతా విస్తరించిన సావిత్రి అభిమానులు పల్లవికి ఋణపడి వుంటారు.
చదువు (నవల)
స్త్రీ స్థితిగతులు
చదువు నవలలో స్వాతంత్ర్యానికి ముందు పేర్కొన్న 1915 నుండి 1935 ప్రాంతంలో ఆనాటి స్త్రీల స్థితిగతుల్లో చెప్పుకోదగ్గ మార్పు ఏమీ లేదు. ఆనాటి సమాజంలో ఆడపిల్లలకు రజస్వల కాకమునుపే బాల్య వివాహాలు జరిగేవి. రజస్వల అయిన ఆడపిల్ల పెళ్ళికి పనికిరాదనే మూఢ విశ్వాసం ఆనాటి ప్రజల్లో బలంగా ఉండేది. సీతమ్మ తన కూతురు లక్ష్మికి రజస్వల కాకముందే పెళ్ళి సంబంధాలు చూడటం చివరకు మేనల్లుడికే ఇచ్చి పెళ్ళి చేయటం వంటి పరిస్థితులను జానకి పాత్ర ద్వారా రచయిత సూచిస్తారు. స్త్రీలకు చదువు అంత ముఖ్యమైనది కాదనే అభిప్రాయం ఆనాటి ప్రజల్లో ఉండేది. ఆడపిల్లలు బడికి వెళ్ళి చదువుకోవటం అరుదుగా జరిగింది. అయినప్పుటికీ తన తోడబుట్ట్టిన అన్నల దగ్గిరో, తమ్ముళ్ల దగ్గిరో వాళ్ళు చదువుతుంటే వినీ, వాళ్ళ పుస్తకాలు చూసీ అక్షరాలు పోల్చుకుని కొంతవరకు చదవటం నేర్చుకొనేవాళ్ళని శేషగిరి కూతురు కృష్ణవేణి నాల్గవ ఏటనే తన అన్న నరసు పుస్తకాలు గడగడా చదవటం నేర్చుకున్నదని ఈ పాత్రద్వారా తెలియచేస్తారు. అలాగే సీతమ్మ తన కూతురిని విడిగా ఆడపిల్లల బడిలో చేర్చి చదివిస్తుంది. ఆమె ఎం చదివింది? ఎంతవరకు చదివింది? అనేవి ఈ నవలలో ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు. ఇంకొక సందర్భంలో రచయిత ఆనాటి ఆడపిల్ల ఎంతవరకు చదువుకున్నదన్న ప్రశ్నకు జవాబుగా సుందరానికి పెళ్ళి సంబంధం చూసే ప్రయత్నంలో అతని మేనమామ శేషగిరిరావు, అతను కలిసి ఏటి వొడ్డు సంబంధం చూడబోయినప్పుడు శేషగిరిరావు పైప్రశ్న వేయటం పెళ్ళి కూతురు తన తండ్రివైపు నిస్సహాయంగా చూడటం అతను ‘రుక్మిణీ కళ్యాణం’లోని కొన్ని పద్యాలు వినిపించమనటం వంటి సన్నివేశాల ద్వారా ఆమె చదువుకోలేదనీ, వినటం ద్వారానే నేర్చుకున్నదనీ రచయత పరోక్షంగా సూచిస్తారు. దీన్ని బట్టి ఆనాడు ఆడపిల్లలకు చదువు అంత ముఖ్య విషయంగా భావించేవారు కాదనేది తెలుస్తుంది. విధవను చేసి ఆమెచేత రవ్వో పిండో తినిపించటమనేది ఆనాటి సమాజంలో ఉన్నట్లు రచయిత సీత పాత్ర ద్వారా తెలియజేస్తారు. ఎక్కడో ఒకటి రెండు చోట్ల వితంతు పునర్వివాహాలు జరిగేవి. అవి కూడా సమాజానికి భయపడి గుట్టు చప్పుడు కాకుండా రహస్యంగా జరిగేవని శకుంతల పాత్ర ద్వారా సూచించారు రచయిత.
మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి
రచయిత్రి
ఎందరో అభిమానులు ఈ పుస్తకం చదివి గర్వపడ్దారు, చివరి రోజులు గుర్తుచేసుకొని చలించిపోయారు. ఇలా తెలుగువారందరి హృదయాల్లో, వారి ఆత్మీయురాలిగా ఆమె పట్ల ప్రేమ, గౌరవం నిండుగా ఉన్నాయని మరొకసారి నిరూపించినది ఈ పుస్తకం.
చదువు (నవల)
స్త్రీ స్థితిగతులు
బ్రహ్మసమాజం భావాలు ఆంధ్ర ప్రాంతంలో అక్కడక్కడ ఉన్నప్పటికీ అది అంత జనాదరణ పొందలేదనేది స్పష్టమవుతోంది.
మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:2007 పుస్తకాలు వర్గం:సినిమా పుస్తకాలు
చదువు (నవల)
జాతీయోద్యమ ప్రభావం – ప్రజల భాగస్వామ్యం
జాతీయోద్యమం ప్రజలమీద అంతగా ప్రభావం చూపలేదనే చెప్పాలి. ఎందుకంటే తాత్కాలికంగా ఉద్యమకారుల పాఠశాలలను మూయించినప్పటికీ కొన్నాళ్ళ తరువాత ఆ ఉద్యమం చప్పబడుతూ పాఠశాల విద్యార్థులు కొన్ని రోజులకు తిరిగి పాఠశాలలకు వెళ్ళటం జరిగింది. ఉదాహరణకు ఈ నవలలోని సుందరం మొదట్లో ఉద్యమకారులకు మద్దతునిచ్చినప్పటికీ తన పాఠాలు ఎక్కడ వెనకబడిపోతాయో అని ఉద్యమం పట్ల తన అభిప్రాయాన్ని మార్చుకొని ఉన్నత పాఠశాలకు తిరిగి వెళ్ళటం ప్రారంభించటాన్ని రచయిత సూచిస్తారు. అలాగే భారతదేశ పరిస్థితులు మారనప్పుడు స్వరాజ్యం వచ్చినా రాకపోయినా ఒకటే అనే అభిప్రాయం సుందరానికి కలిగింది. దీనివల్ల ఆనాడు ప్రజల్లో కొందరు జాతీయోద్యమంలో మనస్ఫూర్తిగా పాల్గొనలేదని పరోక్షంగా చెప్తున్నట్లు అయింది. సహాయనిరాకరణోద్యమ కాలంలో జాతీయ పాఠశాలలు, కళాశాలలు తెరిచినప్పటికీ ఆర్థిక పరమైన ఇబ్బందుల వల్ల కొంత మంది ప్రజలు తమ పిల్లను పాఠశాలలకు పంపటం మానేయడం వల్ల కూడా ఈ పాఠశాలలు, కళాశాలలు మూత పడిపోయాయి.
గాంధీజీ భావాలలో ఒకటైన అస్పృశ్యతా నివారణ ప్రజల్లో వ్యతిరేక భావాల్ని కలిగించాయి. ఈ ప్రస్తావన రచయిత శేషగిరి పాత్ర ద్వారా సూచిస్తారు.
ఉన్నత విద్యకు ఆటంకాలు
కుటుంబరావు ఈ నవలలో డిప్రషన్‌ ప్రస్తావన తీసుకొచ్చి అంతర్జాతీయంగా ఏర్పడ్డ ఆర్థిక మాంద్యం వలన చదువులు ఆర్థాంతరంగా ఆగిపోయినట్లు సుందరం పాత్ర ద్వారా తెలియచేస్తారు.
బెనారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో సుందరం ఎల్‌.ఎల్‌.బి. ఎం.ఎ. రెండవ సంవత్సరం చదువుతుండగా జాతీయోద్యమ ప్రభావ వల్ల విశ్వవిద్యాలయం మూతబడుతుంది. దానితో సుందరం స్వగ్రామానికి తిరిగి వచ్చేస్తారు. మళ్ళీ కొన్నాళ్ళ తరువాత విశ్వవిద్యాలయం తెరిచినట్లు కబురు అందుతుంది. కానీ మళ్ళీ వెళ్ళడానికి తన కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి సహకరించదు. అందువల్ల అతని చదువు అర్థాంతరంగా ఆగిపోయింది. ఇక్కడ ఉన్నత విద్య అర్థాంతరంగా ఆగిపోవటం అనేది కేవలం సుందరానికే జరగలేదు. ‘సుందరం’ లాంటి వాళ్ళు ఎందరికో జరిగిందని అర్థం చేసుకోవాలి. ఇలాంటి కారణాలను వర్ణించి సుందరం పాత్ర ద్వారా ఆనాటి ఆర్థిక పరిస్థితులను రచయిత తెలియజేశారు. అందుకనే సామాజిక పరిస్థితిని చదువు నవల వర్ణించిందని చెప్తూ ఇలా అన్నారు. “విదేశీ వస్తు బహిష్కారం గ్రామ సీమల్లో కూడా జరిగింది. విద్యార్థులు విద్యాలయాలను వదిలేయటం, ఉద్యోగులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలను మానివేయటం, న్యాయవాదులు బ్రిటీష్‌ కోర్టులనుత్యజించటం జరిగేవి” (కేతువిశ్వనాథరెడ్డి 1982) కనుక సుందరం విద్యకు ఆటంకం అని కాదు. ఆనాడు ఉన్నత విద్యకు వచ్చిన ఆటంకాలని అర్థం.
ప్రత్యేక విద్యావిధానం
కుటుంబరావు ఆనాటి మత, సాంస్కృతిక పరిస్థితులను సూచిస్తూ కేవలం హిందూ మత ప్రాధాన్యత కలిగినటువంటి బెనారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ప్రస్తావన తెస్తారు. సుందరం అక్కడ ఉన్నత విద్యను అభ్యసించటానికి వెళ్ళినప్పుడు, ఇస్లామ్‌ మత ప్రాధాన్యత కలిగిన అలీఘర్‌ విశ్వవిద్యాలయం ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. అలీఘర్‌ విశ్వవిద్యాలయాన్ని చూడటానికి వచ్చినప్పుడు వాళ్ళ నడవడిక, వేషధారణ, క్రమపద్ధతిని గురించి ప్రస్తావిస్తారు. వీటి అన్నింటివల్ల విద్యసంస్థలలో మత, జాతి, ప్రాంతీయ పరమై తేడాలు ఉండేవని తెలుస్తుంది. మరొక సందర్భంలో బ్రిటీష్‌ వాళ్ళకు వ్యతిరేకంగా జాతీయ కళాశాలలు ఏర్పాటు చేసి ‘వృత్తి’ విద్య పట్ల ఆసక్తిని కలిగించాలనే ఆలోచనలు కనిపిస్తాయి.
యుద్ధం-ప్రజల మనోభిప్రాయాలు
ఈనవలలో మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల ప్రసక్తి కనిపిస్తుంది. ఆ సమయంలో భారతదేశంలోని రాజకీయ, సాంఘిక పరిస్థితులను ప్రజల మనోభావాలను కొన్ని పాత్రల ద్వారా తెలియజేస్తారు రచయిత.
‘సుబ్బులు’ అనే ఒక చిన్న పిల్లవాడి పాత్ర ద్వారా మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రస్తావన తీసుకొని వస్తారు. ఇంగ్లీషువాళ్ళు గెలవకూడదు, జర్మన్లే గెలవాలి. అప్పుడుగాని తమకీ కష్టాలన్నీ తీరవని తెలిసీ తెలియని జ్ఞానంతో ఆ పిల్లవాడు సుందరంతో అంటాడు. అదే మొట్ట మొదటిసారి ఆ యుద్ధం గురించి ప్రస్తావించటం. ఆ తరువాత ఇంకొక సందర్భంలో సుందరం ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్న్నప్పుడు స్కూలు మాస్టరు ఈ యుద్ధం గురించి ప్రస్తావిస్తూ జర్మన్లే ఓడిపోవాలని లేకపోతే ఇప్పటిదాకా నేర్చుకున్న ఇంగ్లీష్‌ విద్య ఆపేసి జర్మనీ భాష నేర్చుకోవలసి వస్తుందని అంటాడు. సుందరానికి కూడా ఈ విషయంలో పూర్తి అవగాహన లేకపోవటంతో ఆంగ్లేయులే నెగ్గాలనీ లేకపోతే జర్మనీ భాష నేర్చుకోవలసి వస్తుందని అనుకుంటాడు.
యుద్ధకాలంలో ధరలు విపరీతంగా పెరిగిపోవటంతో ఆడవాళ్ళు ఇంటి దగ్గర పెరట్లో కూరగాయలు పండించు కునేవారు. ఇటువంటి సామాన్య విషయాలను కూడా విస్మరించకుండా ఆనాటి జన జీవితంలోని చాలా అంశాలను రచయిత స్పృశించారు.