cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్
16వ - 19 వ శతాబ్ధాలు
16 వ - 17 వ శతాబ్దాలలో బానిస వ్యాపారులు సహరాన్, నైలు నది బానిస మార్గాల విస్తరణలో భాగంగా ఈ ప్రాంతంపై దాడి చేశారు. వారి బందీలను మధ్యధరా తీరం ఐరోపా, అరేబియా, పాశ్చాత్య అర్థగోళం, పశ్చిమ -ఉత్తర ఆఫ్రికా, దక్షిణ ఉబనిక్యూ - కాంగో నదుల తీరాలలో ఉన్న ఓడరేవులు, కర్మాగారాలకు బానిసలుగా రవాణా చేశారు. 19 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో బాంగాగి ప్రజలు ప్రధాన బానిస వ్యాపారులుగా మారి తీరప్రాంతానికి చేరుకోవడానికి ఉబంగి నదిని ఉపయోగించి అమెరికాకు తమ బంధీలను విక్రయించారు. 18 వ శతాబ్దంలో బండియా-నజకరా ప్రజలు ఉంగాగి నది వెంట బంగస్సౌ రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. 1875 లో సుడాన సుల్తాన్ " రబీహ్ అజ్-జుబీర్ " పాలించిన ఎగువ-ఓబూగుని భూభాగంలో ప్రస్తుత సి.ఎ.ఆర్. భూభాగం ఉంది.
ఫ్రెంచి కాలనీ పాలన
19 వ శతాబ్దం చివరలో మద్య ఆఫ్రికన్ భూభాగంలో ఐరోపా వ్యాప్తి ఆఫ్రికా కొరకు పెనుగులాటగా ప్రారంభమైంది. యూరోపియన్లు ప్రధానంగా ఫ్రెంచ్, జర్మన్లు ​, బెల్జియన్లు 1885 లో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చారు. ఫ్రాన్స్ 1894 లో ఉబంగి-షరీ భూభాగాన్ని సృష్టించింది. 1911 లో ఫెజ్ ఒప్పందం ఆధారంగా ఫ్రాన్సు సంఘా, లోబే బేసిన్ల సుమారు 3,00,000 చదరపు కిలోమీటర్ల భూభాగాన్ని జర్మన్ సామ్రాజ్యానికి వదిలివేసింది. బదులుగా జర్మనీ కొంత చిన్న ప్రాంతం (నేటి చాడ్ లో) ఫ్రాంసుకు కేటాయించింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఫ్రాన్సు తిరిగి ఈ భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. కింగ్ లియోపోల్డ్ కాంగో ఫ్రీ స్టేటుగా రూపొందించిన ఈ భూభాగంలో ప్రైవేటు కంపెనీలకు మినహాయింపు ఇవ్వబడింది. ఫ్రెంచ్ ఖజానాలో వారి లాభాల శాతాన్ని డిపాజిటు చేయడానికి ముందు ఈ ప్రాంతం ఆస్తులను వీలైనంత త్వరగా, చౌకగా వీలైనంతగా తీర్చిదిద్దబడింది. మినహాయింపు పొందిన కంపెనీలు స్థానిక ప్రజల కుటుంబాలను బందీ చేసి వారి భాగం పంట ఉత్పత్తులను పొందేవరకు ఏ మాత్రం రాయితీ చెల్లించకుండా కాఫీ, రబ్బరు, ఇతర అత్యావసర పంటలను పండించేలా నిర్బంధం చేసాయి. 1890 ల మధ్య మొదటిసారిగా ఫ్రాన్సు ఇక్కడకు చేరుకున్న తరువాత 1940 లో జనాభా వ్యాధులు, కరువు, ప్రైవేటు సంస్థల దోపిడీ కారణంగా సగానికి తగ్గిపోయింది.
. 1920 లో ఫ్రెంచ్ ఈక్వెటోరియల్ ఆఫ్రికా స్థాపించబడింది. వారు బ్రెజివిల్లె నుండి ఉబంగి-షరీ వరకు ఆధిక్యత సాధించారు. 1920 - 1930 లలో ఫ్రెంచ్ వారు నిర్బంధంగా పత్తి సాగు విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. అనుసంధిత రహదారుల నిర్మాణం జరిగింది. నిద్రమత్తును నిరోధించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ప్రొటెస్టంటు మిషన్లు క్రైస్తవ మత వ్యాప్తికి కృషిచేసాయి. నిర్బంధ కార్మికుల నూతన విధానం కూడా ప్రవేశపెట్టబడింది. కాంగో-ఓషన్ రైల్వేలో పని చేయడానికి అనేక మంది ఉబాంగియన్లు పంపబడ్డారు. నిర్మాణ సమయంలో 1934 వరకు మానవ జీవితాలలో నిరంతర భారీ నష్టం జరిగింది. రైల్వే నిర్మాణంలో 17,000 మంది నిర్మాణ కార్మికుల కంటే అధికంగా పారిశ్రామిక ప్రమాదాలు, మలేరియాతో వ్యాధులతో మరణించారు. 1928 లో కొంగో-వరా తిరుగుబాటు (యుద్ధం యొక్క హ్యాండిల్ యొక్క యుద్ధం'), పశ్చిమ ఉబాంగి-షరీలో తీవ్రమైన తిరుగుబాటు అనేక సంవత్సరాలపాటు కొనసాగింది. ఫ్రెంచి పాలన, బలవంతంగా కార్మిక పాలనకు బలమైన వ్యతిరేకత ఉన్నట్లు రుజువు లభించినందున అంతర్యుద్ధ కాలంలో ఆఫ్రికాలో అతిపెద్ద వలసవాద వ్యతిరేక తిరుగుబాటు ఈ తిరుగుబాటు విస్తరించి ఫ్రెంచ్ నుండి జాగ్రత్తగా దూరం చేసింది.
1940 సెప్టెంబరులో రెండవ ప్రపంచ యుద్ద సమయంలో గో-బాండ్ ఫ్రెంచ్ అధికారులు ఉబంగి- షారి మీద నియంత్రణ తీసుకుని జనరల్ లేక్లెర్కు బంగీలో ఫ్రీ ఫ్రెంచ్ ఫోర్సెస్ కొరకు తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని స్థాపించారు. 1946 లో ఫ్రెంచ్ జాతీయ అసెంబ్లీకి 9 వేల ఓట్లతో బర్తేల్మీ బోగాండా ఎన్నికై ఫ్రెంచి ప్రభుత్వంలో సి.ఎ.ఆర్ మొదటి ప్రతినిధిగా అయ్యాడు. బోగాండా జాత్యహంకారం, వలసవాద పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఒక రాజకీయ వైఖరిని నిలుపుకుంది. 1950 లో కానీ క్రమంగా ఫ్రెంచ్ రాజకీయ వ్యవస్థ జోక్యంతో నిరాశచెందిన బ్లాక్ ఆఫ్రికా సామాజిక పరిణామం సి.ఎ.ఆర్.లో తిరిగి ఉద్యమం తీవ్రం కావడానికి దారితీసింది.
స్వతంత్రం తరువాత (1960–ప్రస్తుతకాలం)
1957 లో ఉబాంగి-షారీ ప్రాదేశిక అసెంబ్లీ ఎన్నికలో మెసాన్ పార్టీ మొత్తం 3,56,000 ఓట్లలో 347,000 మందిని స్వాధీనం చేసుకుని మొత్తం శాసనసభ స్థానాలను గెలుచుకున్నది. ఇది బోగాండా ఫ్రెంచి ఈక్వెటోరియలు ఆఫ్రికా గ్రాండు కౌన్సిలు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యేందుకు, ఉబంగి- షారి ప్రభుత్వ కౌన్సిలు ఉపాధ్యక్షుడు. ఒక సంవత్సరం తరువాత ఆయన సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ స్థాపన చేయాలని ప్రకటించి దేశం మొదటి ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేశాడు. మేసన్ తన పనిలో కొనసాగినప్పటికీ ఆయన పాత్ర పరిమితమైందిగా ఉంది. 1959 మార్చి 29 న విమాన ప్రమాదంలో బోంగాడా మరణించిన తరువాత ఆయన బంధువు డేవిడ్ డాకో మేసన్ నియంత్రణను తీసుకుని సి.ఎ.ఆర్. ఫ్రాన్సు నుండి అధికారికంగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత దేశం మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడు అయ్యాడు. మాజీ ప్రధానమంత్రి మౌవ్మెంట్ డిమినల్ డెమక్రటిక్ డి ఎల్ 'అప్రిక్ సెంట్రల్ నాయకుడు అబెల్ గౌమ్బా వంటి ప్రత్యర్థులను ఫ్రాంసుకు బహిష్కరిస్తానని వత్తిడి చేస్తూ నియంత్రించాడు. 1962 నవంబరు నాటికి ప్రతిపక్ష పార్టీలన్నింటినీ అణచివేసి డాకో మేసన్ పార్టీని దేశ అధికారిక పార్టీగా ప్రకటించింది.
బొకస్సా, మద్య ఆఫ్రికా సాంమ్రాజ్యం (1965–1979)
1965 డిసెంబరు 31 న సెయింటు-సిల్వెస్ట్రే తిరుగుబాటు కార్యక్రమంలో కల్నల్ జీన్-బెడెల్ బొకోసాచే డాకోను తొలగించారు. అతను రాజ్యాంగ సస్పెండ్ చేసి నేషనల్ అసెంబ్లీని రద్దు చేశాడు. 1972 లో అధ్యక్షుడు బొకాసా స్వయంగా తన అధ్యక్షుడిగా ప్రకటించుకున్నాడు. 1976 డిసెంబరు 4 న సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ సామ్రాజ్యంగా (దేశానికి పేరు మార్చి) తనకు తానుగా స్వయంగా చక్రవర్తి బొకాస్సాగా ప్రకటించుకున్నాడు. ఒక సంవత్సరం తర్వాత. చక్రవర్తి బొకాసా తనకు అత్యంత ఖరీదైన వేడుకలో కిరీటధారణ చేసాడు. ఇది ప్రపంచంలోని ఎక్కువ భాగంలో ఎగతాళికి గురైంది.
1979 ఏప్రెలులో బొకాసా భార్యలలో ఒకరికి స్వంతమైన సంస్థలోనే విద్యార్థులందరూ యూనిఫాంలను కొనుగోలు చేయాలని బొకస్సా జారీచేసిన డిక్రీకి వ్యతిరేకంగా యువ విద్యార్థులు నిరసన వ్యక్తం చేసారు. ప్రభుత్వం హింసాత్మకంగా నిరసనలను అణిచివేసి 100 మంది పిల్లలు, యువకులను చంపివేసింది. బొకాసాకు స్వయంగా కొన్ని హత్యలతో వ్యక్తిగతంగా సంబంధం ఉందని భావించబడింది. 1979 సెప్టెంబరులో ఫ్రాన్సు బొకాస్సాను పడగొట్టి డాకోను అధికారంలోకి తీసుకువచ్చింది. (తరువాత దేశం పేరును సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్కుగా పునరుద్ధరించింది). 1981 సెప్టెంబరు 1 న జనరల్ ఆండ్రే కోలింబ్యా తిరుగుబాటు ద్వారా డక్కోను పడగొట్టాడు.
కలింగ్బ పాలనలో మద్య ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్కు
కలింగ్బా రాజ్యాంగను సస్పెండ్ చేసి 1985 వరకు సైనిక పాలన కొనసాగించాడు. 1986 లో దేశవ్యాప్త ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా నూతన రాజ్యాంగాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. తన కొత్త పార్టీ రస్సెంబ్లెమ్ డెమక్రటిక్క్యూ సెంట్రిప్సికైన్ సభ్యత్వం స్వచ్ఛందం చేయబడింది. 1987 - 1988 లలో పార్లమెంటుకు పాక్షిక - స్వేచ్ఛాయుతంగా ఎన్నికలు జరిగాయి. కోలింబ్ ప్రధాన రాజకీయ ప్రత్యర్థులు అబెల్ గౌంబ, ఆంగే-ఫెలిక్స్ పాటస్సేలు ఎన్నికలలో పాల్గొనడానికి అనుమతించబడలేదు.
1990 నాటికి బెర్లిన్ గోడ పతనం ప్రేరణతో ప్రజాస్వామ్య అనుకూల ఉద్యమం ఏర్పడింది. అధికారం నిలుపుకోవడానికి ఎన్నికల ఫలితాలను నిలిపివేయడం వంటి అక్రమాలకు సంబంధించిన కారణాన్ని ఉపయోగించి ఫ్రాన్స్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ స్థానికంగా ప్రాతినిధ్యం వహించిన దేశాలు జి.ఐ.బి.ఎ.ఎఫ్.ఒ.ఆర్. (ఫ్రాంసు, యు.ఎస్. జర్మనీ, జపాన్, ఐరోపా, ప్రపంచ బ్యాంక్, ఐక్యరాజ్యసమితి) వత్తిడి కారణంగా 1992 అక్టోబరులో ఎన్నికల కార్యాలయం సహాయంతో ఉచిత ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. అధ్యక్షుడు కోలిగ్బా జి.ఐ.బి.ఎ.ఎఫ్.ఒ.ఆర్. నుండి ఎదురైన తీవ్ర ఒత్తిడికి గురై "కాన్సీల్ నేషనల్ పొలిటిక్ ప్రొవిజొరెరె డి లా రిపబ్లిక్" (తాత్కాలిక జాతీయ రాజకీయ మండలి) అన్ని రాజకీయ పార్టీల ప్రతినిధులతో "మిశ్రమ ఎన్నికల కమిషన్"ను స్థాపించటానికి అంగీకరించాడు.
1993 లో జరిగిన రెండో రౌండ్ ఎన్నికలు జి.ఐ.బి.ఎ.ఎఫ్.ఒ.ఆర్. సమన్వయంతో అంతర్జాతీయ సమాజం సహాయంతో, అంగ్-ఫెలిక్స్ పాటస్సే ఓటింగ్లో 53% ఓట్ల నమోదుతో (గౌమబా 45.6% ) గెలిచింది. పాటస్సే పార్టీ " మూవ్మెంట్ పోర్ లా లాబ్రేరేజ్ డ్యూ పీపుల్ సెంట్రప్రికెయిన్ " (మూవ్మెంటు ఫర్ ది లిబరేషన్ ఆఫ్ ది సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ పీపుల్), పెల్లియాలో కొంత సాధారణ ఫలితం సాధించినప్పటికీ కచ్చితమైన మెజారిటీ సీట్లు సాధించలేదు కనుక సంకీర్ణం అవసరమైంది.
పటస్సీ ప్రభుత్వం (1993–2003)
పాటస్సీ ప్రభుత్వం అనేక కలింగ్బా మూలాలను ప్రక్షాళన చేసింది. కలింగ్బా మద్దతుదారులు పకోస్సే ప్రభుత్వం యాకోమాకు వ్యతిరేకంగా ఒక "మంత్రగత్తె వేట" నిర్వహించారని ఆరోపించారు. 1994 డిసెంబరు 28 న కొత్త రాజ్యాంగం ఆమోదించబడింది. అయినప్పటికీ ఇది దేశం రాజకీయాల్లో తక్కువ ప్రభావం చూపింది. 1996-1997లో ప్రభుత్వం నియమరహిత ప్రవర్తన ప్రజలవిశ్వాసాన్ని క్రమంగా తగ్గించి పాటస్సే పరిపాలనకు వ్యతిరేకంగా మూడు తిరుగుబాట్లు విస్తృతమైన ఆస్తి నష్టం సంభవించింది, జాతి ఉద్రిక్తతలు అధికరించాయి. ఈ సమయంలో (1996) శాంతిదళాలు తమ వాలంటీర్లను పొరుగున ఉన్న కామెరూన్కు తరలించారు. తరువాత శాంతిదళాలు సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్కుకు తిరిగి రాలేదు. 1997 జనవరిలో బంగుయి ఒప్పందం మీద సంతకం చేసి సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్కుకు " ఇంటర్ ఆఫ్రికన్ మిలిటరీ మిషనును " నియమించి 1997 ఏప్రెలు 7 న మాజీ-ఉద్యమకారులను ప్రభుత్వంలోకి తిరిగి తీసుకువచ్చారు. ఇంటరు ఆఫ్రికన్ మిలిటరీ మిషనును తరువాత ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతిదళాలు భర్తీ చేసాయి. 1997 నుండి దేశంలో దాదాపు డజను శాంతి దళాలు జోక్యం చేసుకున్నాయి. ఇది "శాంతి పరిరక్షణలో ప్రపంచ ఛాంపియన్" టైటిల్ను సంపాదించింది.
1998 లో పార్లమెంటరీ ఎన్నికలు కలింగ్బా ఆర్.డి.సి. 109 స్థానాల్లో 20 స్థానాల్లో విజయం సాధించింది. అయితే 1999 లో, తన అవినీతి పాలనపై పట్టణ కేంద్రాలలో ప్రజల కోపం అధికంగా ఉన్నప్పటికీ పాటస్సే అధ్యక్షపదవిని రెండవసారి గెలిచాడు.
2001 మే 28 న తిరుగుబాటుదారులు తిరుగుబాటు ప్రయత్నంలో బంగుయిలో వ్యూహాత్మకంగా చేసిన దాడి విఫలం అయింది. సైన్యాధిపతి అబెల్ అబౌరా, జనరల్ ఫ్రాంకోయిస్ ఎన్'జజార్డర్ బెడయా చంపబడ్డారు. అయినప్పటికీ కాంగోల తిరుగుబాటు నాయకుడు జీన్-పియరీ బెంబా, లిబియన్ సైనికులలో కనీసం 300 మంది సైనికులను తీసుకురావడం ద్వారా పాటస్సే తిరిగి అధికారం చేపట్టాడు.
విఫలమైన తిరుగుబాటు తరువాత పాసస్కు విశ్వసనీయ సైనికులు బంగ్లాలోని అనేక పొరుగు ప్రాంతాలలో తిరుగుబాటుదారులపై పగ సాధించారు. పలు రాజకీయ ప్రత్యర్థుల హత్యలతో అశాంతికి అధికరించింది. జనరల్ ఫ్రాంకోయిస్ బోజిజె అతనిపై మరొక తిరుగుబాటు ప్రయత్నంలో పాల్గొన్నాడని పాటస్సే సందేహించాడు. తద్వారా జనరల్ బోజిజె నమ్మకమైన దళాలతో చాదుకు పారిపోవడానికి దారితీసింది. 2003 మార్చిలో దేశంలోని బయట ఉన్న పాటసీమీద బోజిజె ఒక ఆశ్చర్యకరమైన దాడిని ప్రారంభించాడు. లిబియను దళాలు, బెంబా కాంగో తిరుగుబాటు సంస్థ 1,000 మంది సైనికులు తిరుగుబాటుదారులను ఆపడంలో విఫలమయ్యారు. బోజిసె దళాలు పాటస్సేను పడగొట్టడంలో విజయం సాధించారు.
పౌర యుద్ధం
ఫ్రాంకోయిస్ బోజిజె రాజ్యాంగాన్ని రద్దు చేసి కొత్త మంత్రివర్గాన్ని ఎంపిక చేశాడు. ఇందులో చాలా ప్రతిపక్ష పార్టీలు ఉన్నాయి. అబేల్ గౌబ్బా ఉపాద్క్ష్యక్షుడుగా ప్రశంశాపూర్వకంగా పనిచేయడం బోజియేస్ నూతన ప్రభుత్వానికి సానుకూల ప్రతిష్ఠను ఇచ్చింది. నూతన రాజ్యాంగం రూపొందించడానికి బొజిజే మధ్యంతర నేషనల్ ట్రాన్సిషన్ కౌన్సిలును స్థాపించి తాను రాజీనామా చేస్తానని ప్రకటించాడు. కొత్త రాజ్యాంగం ఆమోదం పొందిన తర్వాత అతను పోటీ చేస్తానని ప్రకటించారు.
2004 లో బోజియేకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న దళాలు అతని ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఆయుధాలు చేపట్టిన కారణంగా సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ బుష్ వార్ ప్రారంభమైంది. 2005 మేలో బోజిజ్ అధ్యక్ష ఎన్నికలో విజయం సాధించాడు. ఇది పాటేసేను మినహాయించిన కారణంగా 2006 లో ప్రభుత్వం, తిరుగుబాటుదారుల మధ్య పోరు కొనసాగింది. 2006 నవంబరులో బోజిజె ప్రభుత్వం దేశంలోని ఉత్తర ప్రాంతాలలో ఉన్న పట్టణాలను నియంత్రణలోకి తీసుకున్న తిరుగుబాటుదారులతో పోరాడడానికి ఫ్రెంచి నుండి సైనిక సహాయం అభ్యర్థించాడు.
2007 ఫిబ్రవరిలో సిర్టిల్ ఒప్పందం, 2007 ఏప్రెలులో బిరావో పీస్ ఒప్పందం ఎఫ్.డి.పి.సి. సమరయోధులతో ఎఫ్.ఎ.సి.ఎ.తో సమైక్యత, రాజకీయ ఖైదీల విముక్తి, ఎఫ్.డి.పి.సి. ప్రభుత్వం బాధ్యతలలో నియమించడం, యులెఫ్.డి.ఆర్.లకు క్షమాభిక్ష ఇచ్చి ఒక రాజకీయ పార్టీగా గుర్తింపు ఇవ్వడం, దాని సైన్యాన్ని జాతీయ సైన్యంలోకి విలీనం చేసుకోవడం జరిగాయి. అనేక సమూహాలు పోరాడటం కొనసాగించినప్పటికీ ఇతర గ్రూపులు ఒప్పందానికి సంతకం చేశాయి. ఆ సమయములో ఒప్పందం మీద సంతకం చేయని ఒకే ఒక్క పెద్ద సమూహం సి.పి.జె.పి. దాని కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తూ 2012 ఆగస్టు 25 న ప్రభుత్వంతో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.
బీర్వెల్లి
బీర్వెల్లి పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్
పౌర యుద్ధం
2011 లో బొజిజె ఒక ఎన్నికలో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. ఇది దేశవ్యాప్తంగా మోసపూరితంగా పరిగణించబడింది.
2012 నవంబరులో సెలేకా తిరుగుబాటు గ్రూపుల సంకీర్ణమై దేశంలోని ఉత్తర, మధ్య ప్రాంతాలలోని పట్టణాలను చేపట్టింది. ఈ సమూహాలు చివరికి జనవరి బోజిజే ప్రభుత్వముతో ఒక శాంతి ఒప్పందం చేసుకుని అధికారంలో భాగస్వామ్యం వహించింది. కానీ ఈ ఒప్పందం విఫలమై తిరుగుబాటుదారులు 2013 మార్చిలో రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. బోజియే దేశమునుండి పారిపోయారు.
మిచెల్ జొడాడియా అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ప్రధాన మంత్రి నికోలస్ టింగాయే ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి నుండి శాంతి భద్రతా దళాన్ని కోరారు. 31 మే న మాజీ అధ్యక్షుడు బోజిజెని మానవహక్కులకు వ్యతిరేకంగా చేసిన నేరాలకు, జెనోసైడ్ను ప్రేరేపించాడని ఆరోపించబడింది. సంవత్సరం చివరి జనోసైడుకు వ్యతిరేకంగా నాటికి అంతర్జాతీయ హెచ్చరికలు జారీ చేయబడ్డాయి." పోరాటంలో ఎక్కువగా సెల్లా ముస్లిం యుద్ధవీరులు, "బాలేకా-వ్యతిరేక" అని భావించబడే క్రైస్తవ సైన్యం పౌరుల మీద ప్రతీకార దాడుల చేసారని భావించబడింది. 2013 ఆగస్టులో 2,00,000 కంటే అధికంగా ప్రజలు అంతర్గతంగా స్థానభ్రంశం చెందారు. ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిస్ హాలెండే ఐక్యరాజ్య సమితి భద్రతా మండలిలో, ఆఫ్రికన్ యూనియనులో దేశసభ్యత్వాన్ని స్థిరీకరించడానికి తమ ప్రయత్నాలను అభివృద్ధి చేయాలని పిలుపునిచ్చారు. 2014 ఫిబ్రవరి 18 న ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్ బాన్ కీ మూన్ దేశంలో ఇప్పటికే 6,000 మంది ఆఫ్రికన్ యూనియన్ సైనికులు 2,000 మంది ఫ్రెంచ్ దళాలను బలపరిచేందుకు వెంటనే దేశంలోకి 3,000 మంది సైనికులను పంపించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిని కోరాడు. 2013 సెప్టెంబరులో డ్జొటోడియా అధికారికంగా సెలేకాను తొలగించింది. కాని అనేక మంది తిరుగుబాటుదారులు నిరాయుధీకరణకు నిరాకరించారు. వీరు మాజీ సెలెకాగా పిలవబడి ప్రభుత్వ నియంత్రణ నుండి బయటపడ్డారు. మొదట సీలేకాపై ప్రారంభ నిరాయుధీకరణ ప్రయత్నాల దృష్టి అనుకోకుండా బాలాకు వ్యతిరేక అధికారాన్ని అప్పగించడం మీద కేంద్రీకరిమబడింది. దీంతో బలగై, పశ్చిమ సి.ఎ.ఆర్. బాలాక వ్యతిరేకులు ముస్లిం పౌరులను బలవంతంగా స్థానభ్రంశం చేశారు.
2014 జనవరి 11 న పొరుగున ఉన్న చాడ్ లో ప్రాంతీయ సదస్సులో చర్చలలో భాగంగా మైఖేలు డ్జొటోడియా, నికోలస్ టియెంగే రాజీనామా చేసారు. కాథరీన్ సాంబా-పన్జాను జాతీయ కౌన్సిల్ తాత్కాలిక అధ్యక్షపదవికి ఎన్నిక చేసింది. ఇది ఆమెకు మొట్టమొదటి మహిళా సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ అధ్యక్షురాలిగా ప్రత్యేకతను ఇచ్చింది. మారింది. 2014 జూలై 23 న కాంగో మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాల తరువాత సెలెకా, బాలేకా వ్యతిరేక ప్రతినిధులు బ్రజ్జావిల్లో కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం మీదన సంతకం చేశారు. 2014 చివరినాటికి ఈశాన్య ప్రాంతంలో నైరుతి, మాజీ సెలేకాలోని బాలాకా వ్యతిరేక దేశంగా విభజించబడింది. 2015 డిసెంబరు 14 న సెలెకా తిరుగుబాటు నాయకులు స్వతంత్ర రిపబ్లిక్ ఆఫ్ లాగోను ప్రకటించారు.
భౌగోళికం
ఆఫ్రికన్ ఖండంలో ఉన్న భూబంధిత దేశాలలో సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ ఒకటి. దేశ సరిహద్దులలో కామెరూన్, చాద్, సుడాన్, దక్షిణ సుడాన్, కాంగో డెమొక్రాటిక్ రిపబ్లిక్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. దేశం 2 ° నుండి 11 ° ఉత్తర అక్షాంశంలో, పొడవు 14 ° నుండి 28 ° తూర్పు రేఖాంశాల మద్య ఉంటుంది.
దేశంలో ఎక్కువ భాగం సముద్ర మట్టానికి సుమారు 500 మీటర్లు (1,640 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంటుంది. రోలింగ్ పీఠభూమి సవన్నా కలిగి ఉంటుంది. ఉత్తర సగం చాలా వరకూ వరల్డ్ వన్యప్రాణి ఫండ్ ఈస్ట్ సుడానన్ సవన్నా పర్యావరణప్రాంతం లోపల ఉంది. సి.ఎ.ఆర్. ఈశాన్యంలో ఫెర్టిట్ కొండలతో పాటు, నైరుతి ప్రాంతాలలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న కొండలు ఉన్నాయి. వాయవ్య దిశలో గ్రానైట్ పీఠభూమి యదార్ మాసిఫ్ (348 మీటర్ల (1,143 అడుగులు ఎత్తు)) ఉంది.
6,22,941 చదరపు కిలో మీటర్లు (240,519 చ.మీ.) వైశాల్యం ఉన్న సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ వైశాల్యపరంగా ప్రపంచంలో 45 వ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది. ఇది దాదాపు యుక్రెయిన్ వైశాల్యానికి సమానంగా ఉంటుంది.
దక్షిణ సరిహద్దులో కాంగో నది ఉపనదులు ఉన్నాయి. తూర్పున ఉన్న మొబోవో నది ఉలేగి నదితో సంగమించిన ఉబంగై నదిగా పిలువబడుతుంది. ఇది దక్షిణ సరిహద్దులో భాగాలలో కూడా ప్రవహిస్తుంది. దేశం పశ్చిమ ప్రాంతాలు గుండా సంఘా నది ప్రవహిస్తుంది. తూర్పు సరిహద్దు నైలు నది పరీవాహక ప్రాంతం అంచున ఉంది.
దేశంలో 8% వరకూ అటవీప్రాంతం ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. దక్షిణ ప్రాంతాలలో సాధారణంగా దట్టమైన అరణ్యం ఉంటుంది. అడవులు చాలా భిన్నంగా వాణిజ్యపరంగా ముఖ్యమైన ఐయుస్, సాపెల్లి, సిపో జాతి వృక్షాలు ఉంటాయి.
2008 లో సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ ప్రపంచంలోనే అతి తేలికపాటి కాలుష్యానికి గురైన దేశంగా గుర్తించబడుతుంది. 2008 లో సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్కు అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిగిన దేశంగా ఉంది.
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ బంగ్లా మాగ్నెటిక్ అనోమాలీ కేంద్ర బిందువుగా ఉంది. ఇది భూమిపై అతిపెద్ద అయస్కాంత క్షేత్రాలుగా ఉన్నాయి.
వన్యప్రాణులు
నైరుతి ప్రాంతంలో దజంగా-సంగ నేషనల్ పార్క్ వర్షారణ్య ప్రాంతంలో ఉంది. అటవీ ఏనుగులు, పశ్చిమ లోతట్టు ప్రాంతం గొరిల్లాలకు ప్రసిద్ధి చెందినదిగా గుర్తించబడింది. ఉత్తరప్రాంతంలో మానోవో-గౌండ సెయింట్ ఫ్లోరిస్ నేషనల్ పార్క్ వన్యప్రాణులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. సి.ఎ.ఆర్. ఈశాన్య ప్రాంతంలో చిరుతపులులు, సింహాలు, ఖడ్గమృగాలు, బేమింగ్యూ-బాంగోర్యన్ నేషనల్ పార్కు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనాలు గత రెండు దశాబ్దాలుగా సూడాన్ వేటగాళ్ళ కార్యకలాపాలతో తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి.
వాతావరణం
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికులో సాధారణంగా ఉష్ణమండలం వాతావరణం ఉంటుంది. జూన్ నుండి సెప్టెంబరు వరకు దేశంలోని ఉత్తర ప్రాంతాలలో, మే నుండి అక్టోబరు వరకు దక్షిణాన తేమ సీజను ఉంటుంది. తేమ సీజనులో వర్షపు గాలులు దాదాపు రోజువారీగా సంభవిస్తాయి. ఉదయం కాలంలో సాధారణంగా మంచు కురుస్తూ ఉంటుంది. గరిష్ఠ వార్షిక వర్షపాతం ఎగువ ఉబంగి ప్రాంతంలో సుమారుగా 1,800 మిల్లీమీటర్లు (71 అం) ఉంటుంది.
ఉత్తర ప్రాంతములు ఫిబ్రవరి నుండి మే వరకు వేడిగా, తేమగా ఉంటాయి. కానీ హర్మట్టన్ అని పిలవబడే వేడి, పొడి, ధూళితో కూడిన " ట్రేడ్ విండు " ఉంటుంది. దక్షిణ ప్రాంతాలకు ఎక్కువ భూమధ్యరేఖ వాతావరణం ఉంటుంది. కానీ అవి ఎడారీకరణకు లోబడి ఉంటాయి. ఈశాన్య ప్రాంతాలు ఇప్పటికే ఎడారిగా ఉన్నాయి.
మండలాలు, ఉపమండలాలు
రిపబ్లికు 16 పరిపాలనా మండలాలుగా విభజించబడింది. వీటిలో రెండు ఆర్థిక మండలాలు ఉన్నాయి. ఒక స్వయంప్రతిపత్తి గల నగరపాలితం ఉన్నాయి. మండలాలు అదనంగా 71 ఉప-మండలాలుగా విభజించారు.
మండలాలు: బామింగ్యూ-బాంగోరోన్, బస్సే-కోటో, హౌటే-కోటో, హట్-మోబోమో, కెమో, లోబాయే, మామ్బ్రే-కడేయి, మ్బోమౌ, నానా-మంబేరే, ఓమ్బెల్లా-ఎం పోకో, ఓవాకా, ఓహమ్, ఓహమ్-పెండే, ఒకగా. ఆర్థిక మండలాలు నానా-గ్రెబిజి, సంఘా-మ్బయేరే ఉన్నాయి. రాజధాని నగరం బంగుయి నగరపాలితంగా ఉంది.
ఆర్ధికం
రిపబ్లిక్కు తలసరి ఆదాయం సంవత్సరానికి సుమారు $ 400 గా నమోదైంది. ప్రపంచంలోనే అతి తక్కువగా ఉంది. ఈ సంఖ్య ఎక్కువగా ఎగుమతి అమ్మకాల మీద ఆధారపడింది. ఎగుమతులలో అధికంగా ఎక్కువగా ఆహారాలు, స్థానికంగా ఉత్పత్తి చేసే మద్య పానీయాలు, వజ్రాలు, దంతాలు, బుష్మీట్, సాంప్రదాయ వైద్యం సేవలు నమోదుకావడం లేదు.
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికు ద్రవ్యం సి.ఎఫ్.ఎ. ఫ్రాంకు. ఫ్రెంచ్ వెస్ట్ ఆఫ్రికా మాజీ దేశాలలో ఇది ఆమోదించబడింది. యూరోకు స్థిర రేటు క్రయవిక్రయాలు జరుగుతుంటాయి. దేశం ఎగుమతులలో వజ్రాలు అత్యధికంగా ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. ఇవి 40-55% ఎగుమతి ఆదాయం అందిస్తున్నాయి. కానీ ప్రతి సంవత్సరం ఉత్పత్తి చేసిన వాటిలో 30% - 50% మధ్య అక్రమంగా దేశాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు అంచనా వేయబడింది
వ్యవసాయ పంటలలో కూర కాయలు, వేరుశెనగ, మొక్కజొన్న, జొన్నలు, చిరుధాన్యాలు, నువ్వులు, అరటి వంటి ఆహార పంటల పండించడం విక్రయించడం ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. వార్షిక జి.డి.పి. వృద్ధిరేటు కేవలం 3% పైన ఉంది. ఎగుమతి చేయబడిన నగదు పంటలలో పలు సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ల ప్రధానమైన ఉత్పత్తి అయిన కాసావా ప్రాధాన్యత వహిస్తుంది. ఇది సంవత్సరానికి 2,00,000, 3,00,000 టన్నుల మధ్య ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. అదే సమయంలో పత్తి సంవత్సరానికి 25,000 నుండి 45,000 టన్నుల వరకు ఎగుమతి చేయబడుతుంది. ఆహార పంటలు పెద్ద పరిమాణంలో ఎగుమతి చేయబడనప్పటికీ ప్రధాన నగదు పంటలుగా ఉన్నాయి. ఎందుకంటే సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్లు పత్తి లేదా కాఫీ వంటి ఎగుమతి చేసిన నగదు పంటల కంటే మిగులు ఆహార పంటల అమ్మకపు అమ్మకం నుండి చాలా ఎక్కువ ఆదాయాన్ని పొందుతాయి.దేశంలో ఎక్కువ భాగం ఆహార పంటల్లో స్వయం సమృద్ధిగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, పశుసంపద అభివృద్ధికి " త్సెత్సె ఈగ " ఆటంకమవుతుంది.
రిపబ్లికు ప్రాథమిక దిగుమతి భాగస్వామి నెదర్లాండ్స్ (19.5%). కామెరూన్ (9.7%), ఫ్రాన్స్ (9.3%), దక్షిణ కొరియా (8.7%) ఇతర దేశాల నుండి వస్తున్నాయి. దీని అతిపెద్ద ఎగుమతి భాగస్వామి బెల్జియం (31.5%), తరువాత చైనా (27.7%), కాంగో డెమొక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ (8.6%), ఇండోనేషియా (5.2%), ఫ్రాన్స్ (4.5%). .
సి.ఎ.ఆర్. ఆఫ్రికా ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ హార్మోనిజేషన్ ఆఫ్ బిజినెస్ లా సభ్యదేశంగా ఉంది. 2009 వరల్డ్ బ్యాంక్ గ్రూపు నివేదిక డూయింగ్ బిజినెసులో వ్యాపార కార్యకలాపాన్ని పెంపొందించే సంక్లిష్ట ఇండెక్సు వ్యాపార కార్యకలాపాలను మెరుగుపరుచుకునే దేశాలలో ఇది 183 దేశాలలో 183 వ స్థానంలో ఉంది.
ప్రయాణ సౌకర్యాలు
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికు రవాణా కేంద్రంగా బంగుయి నగరం ఉంది. 1999 నాటికి నరంలోని ఎనిమిది రోడ్లు నగరాన్ని దేశంలోని ఇతర ప్రధాన పట్టణాలు, కామెరూన్, చాద్, దక్షిణ సుడానుతో అనుసంధానం చేసాయి. వీటిలో టోల్ రహదారులు మాత్రమే పేవ్మెంటు చేయబడ్డాయి. జూలై నుండి అక్టోబరు వరకు వర్షాకాలంలో కొన్ని రహదారులు ప్రయాణం చేయడానికి వీలుకాని స్థితిలో ఉంటాయి.
బంగుయి లోని నది నౌకాశ్రయం నుండి బ్రజ్జావిల్, జోంగో వరకు పడవలు ప్రయాణిస్తుంటాయి. ఈ నది సంవత్సరంలో చాలా భాగం బంగుయి, బ్రజ్జావిల్లే మధ్య ప్రయాణించడానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. బ్రజ్జావిల్ నుండి వస్తువులు కాంగో అట్లాంటిక్ నౌకాశ్రయం పాయింటే-నోయిరేకి రైలు ద్వారా రవాణా చేయబడతాయి. దేశం లోని నది నౌకాశ్రయం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం అధికభాగాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ఇది 3,50,000 టన్నుల కార్గో నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. అది 350 మీటర్ల (1,150 అడుగులు) పొడవు, 24,000 చదరపు మీటర్ల (260,000 చ.అ) వైశాల్యం కలిగి ఉంది.
బంగుయి ఎమ్'పొకొ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికు ఏకైక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంగా ఉంది. 2014 జూన్ నాటికి అది బ్రజ్వవిల్లే, కాసాబ్లాంకా, కోటానావ్, డౌలా, కింషాషా, లోమె, లువాండా, మలాబో, నడ్జిమెనా, ప్యారిస్, పాయింటే-నోయిరే, యౌండేలకు విమానాలు నేరుగా నడుపబడుతున్నాయి. చేయబడ్డాయి.
2002 నుండి ట్రాంస్‌కెమరూన్ రైల్వేకి రైలు ద్వారా బంగుయిని అనుసంధానం చేయడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించబడ్డాయి.
విద్యుత్తు
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ ప్రధానంగా జలవిద్యుత్తును ఉపయోగిస్తుంది. అయినప్పటికీ విద్యుత్తు ఉత్పత్తికి కొన్ని ఇతర వనరులు ఉన్నాయి.
సమాచార రంగం
ప్రస్తుతం సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికులో టెలివిజన్ సేవలు, రేడియో స్టేషన్లు, ఇంటర్నెటు సర్వీసు ప్రొవైడర్సు, మొబైలు ఫోను వాహకాలు ఉన్నాయి. దేశవ్యాప్తంగా ఇంటర్నెట్టు మొబైల్ ఫోన్ లభ్యత కోసం సోకాటెల్ ప్రముఖ ప్రొవైడర్ పనిచేస్తుంది. టెలికమ్యూనికేషన్సు సేవలను ప్రభుత్వ సంస్థలు మినిస్టీర్ డెస్ పోస్టెసు, టెలికమ్యూనికేషన్సు ఎట్ డెస్ నౌవెల్లెస్ టెక్నాలజీలు నియంత్రిస్తున్నాయి. అదనంగా సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ అంతర్గత టెలికమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధి కేంద్రం టెలికమ్యూనికేషన్ సంబంధిత కార్యకలాపాలకు ఇంటర్నేషనల్ టెలికమ్యూనికేషన్సు యూనియన్లో మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపర్చడానికి అంతర్జాతీయ మద్దతును అందుకుంటూ ఉంది.
గణాంకాలు
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికుకు స్వతంత్రం లభించినప్పటి నుండి జనసంఖ్య దాదాపు నాలుగు రెట్లు అధికరించింది. 1960 లో జనసంఖ్య 12,32,000 ఉంది. 2016 నాటి ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనా ప్రకారం ఇది సుమారుగా 45,94,621 ఉంది.
ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనా ప్రకారం 15 - 49 మధ్య వయస్కులలో సుమారు 4% జనాభా హెచ్.ఐ.వి. పాజిటివ్ బాధితులు ఉన్నారని భావిస్తున్నారు. పొరుగు దేశాలు చాదు, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ది కాంగోలో 17% కవరేజుతో పోలిస్తే దేశంలో 3% మందికి మాత్రమే యాంటిరెట్రోవైరల్ చికిత్స అందుబాటులో ఉంది.
ఈ దేశంలో 80 జాతుల సమూహాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ఒక్క జాతికి స్వంత భాషను ఉంది. అతిపెద్ద జాతి సమూహాలు బావా, బండా, మండ్జియా, సారా, మ్బోం, ఎమ్'బకా, యాకోమా, ఫులా (ఫులని). ఇతర యూరోపియన్లు ఎక్కువగా ఫ్రెంచ్ సంతతికి చెందినవారుగా ఉన్నారు.
మతం
2012 నుండి కొనసాగుతున్న సంక్షోభం సమయంలో విదేశీ నేతృత్వ ఇంస్టిట్యూటు పరిశోధన ఆధారంగా మత నాయకులు కమ్యూనిటీలు, సాయుధ గ్రూపుల మధ్య మధ్యవర్తిత్వం చేశారు. వారి ఆశ్రయం కోరే ప్రజలకు శరణు అందించారు.
భాషలు
సెంటర్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికులో రెండు అధికార భాషలు ఉన్నాయి. అవి శాంగో, క్రియోలు. జాతులను అనుసంధానించే భాషగా లిగువా ఫ్రాంకాగా అభివృద్ధి చెందింది. దీనికి నాగబంది భాష ఆధారంగా ఉంది. ఆఫ్రికన్ భాషను వారి అధికారిక భాషగా కలిగి ఉన్న కొన్ని ఆఫ్రికన్ దేశాలలో సి.ఎ.ఆర్. ఒకటి.
క్రీడలు
బాస్కెట్ బాల్ దేశంలో ప్రజాదరణ క్రీడగా ఉంది. ఇది ప్రజలను అనుసంధానించడానికి సహకరిస్తుంది. జాతీయ జట్టు రెండుసార్లు ఆఫ్రికన్ ఛాంపియన్షిప్పును గెలుచుకుంది. బాస్కెట్ బాల్ ప్రపంచ కప్ కోసం అర్హత సాధించిన మొదటి సబ్ సహారా ఆఫ్రికా జట్టుగా గుర్తించబడుతుంది. దేశం జాతీయ ఫుట్బాల్ జట్టును కూడా కలిగి ఉంది. ఇది " ఫెడరేషన్ సెంట్రాఫ్రికేషనె డి ఫుట్ బాల్ " చేత నిర్వహించబడుతుంది. ఇది " బార్తేలిమీ బోగాండా స్టేడియం " వద్ద మ్యాచులను నిర్వహిస్తుంది.
విద్య
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికులో ప్రజలకు విద్య ఉచితంగా అందించబడుతుంది. 6 - 14 సంవత్సరాల వయసు వరకు నిర్బంధ విద్య అమలులో ఉంది. అయినప్పటికీ దేశంలోని వయోజనులలో సగం మంది నిరక్షరాస్యులుగా ఉన్నారు.
ఉన్నత విద్య
బంగుయిలో ఉన్న రెండు ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో ఒకటి ఒకే ఒక ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం అయిన బంగ్జీ విశ్వవిద్యాలయం ఇందులో వైద్య కళాశాల భాగంగా ఉంది) రెండవది బంగుయిలో అంతర్జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం అయిన యునిక్డ్ విశ్వవిద్యాలయం.
ఆరోగ్యరక్షణ
బంగుయి జిల్లాలో దేశంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రులు ఉన్నాయి. వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ సభ్యదేశంగా సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ టీకా సహాయాన్ని అందుకుంటున్నది. 2014 లో తట్టు వ్యాధిని నివారించడానికి సహాయం అందించబడింది. 2007 లో స్త్రీల ఆయుఃప్రమాణం 48.2 సంవత్సరాలు, పురుషుల ఆయుఃప్రమాణం 45.1 సంవత్సరాలుగా అంచనా వేయబడింది.
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికులో మహిళల ఆరోగ్యం బలహీనంగా ఉంది. 2010 నాటికి ప్రపంచంలో అత్యధిక సంఖ్యలో మరణాలు సంభవించిన దేశాలలో సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ 4 వ స్థానంలో ఉంది. 2014 లో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 4.46 గా అంచనా వేయబడింది. దేశంలో ప్రసవాలు అధికంగా సంప్రదాయ మంత్రసానుల చేత నిర్వహించబడుతున్నాయి. వారు తక్కువగా శిక్షణ పొందిన వారుగా లేదా అధికారికంగా శిక్షణ పొందినవారుగా ఉంటారు.
సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లికులో మలేరియా అనేది స్థానికంగా మరణానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటిగా ఉంది. 2009 అంచనాల ఆధారంగా హెచ్.ఐ.వి. రేటు వయోజన జనాభాలో (వయస్సు 15-49) 4.7% ఉంటుంది. 2016 ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనాల ప్రకారం దాదాపు 4%తో ఉంది. 2006 లో ప్రభుత్వ వ్యయంలో ఆరోగ్యరక్షణకు ప్రభుత్వ వ్యయం తలసరి US $ 20. ప్రభుత్వ జి.డి.పి.లో 10.9%. 2009 లో 20,000 మందికి 1 వైద్యుడు మాత్రమే ఉన్నాడు. .
మానవహక్కులు
స్టేట్ డిపార్ట్మెంట్ నివేదిక విస్తృతమైన అల్లరి మూకల హింస, మహిళల జననాంగ విస్ఫారణం, మహిళలూ పైగ్మీస్ పట్ల వివక్ష, మానవ రవాణా, నిర్బంధిత కార్మికులు, బాల కార్మికుల మీద వివక్షత వంటి మానవహక్కుల ఉల్లంఘన జరింగిదని తెలియజేస్తుంది. దేశ భద్రతా దళాలు, సాయుధ బందిపోట్లు, ఇతర అజమాయిషీ లేని సాయుధాల చర్యల కారణంగా దేశంలోని ఉత్తర భాగంలో ఉద్యమ స్వేచ్ఛ పరిమితం చేయబడింది. ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ వ్యతిరేక దళాల మధ్య పోరాటం కారణంగా అనేక మంది వ్యక్తులు అంతర్గతంగా స్థానభ్రంశం చెందారు. మంత్రవిద్య ఆరోపణలకు సంబంధించి పిల్లలు, మహిళలపై హింస కూడా దేశంలో తీవ్రమైన సమస్యగా పేర్కొనబడింది. మంత్రవిద్య శిక్షాస్మృతి కోడ్ కింద క్రిమినల్ నేరం.
వాక్స్వాతంత్ర్యానికి ప్రభుత్వ బెదిరింపు సంఘటనలు. constitution, మాధ్యమాల విధినిర్వహణలో ప్రభుత్వ జోక్యం వంటివి సంభవించాయి. ఇంటర్నేషనల్ రీసెర్చి అండు ఎక్ఛేంజెస్ బోర్డు మీడియా సటెయిన్‌బిలిటీ ఇండెక్స్ ఒక నివేదిక ఆధారంగా ప్రభుత్వం "దేశంలో మీడియా వ్యవస్థను స్వేచ్ఛను వ్యతిరేకించే చర్యలు చేపడుతుందని, ప్రభుత్వ చట్టపరమైన వ్యవస్థా విభాగాల లక్ష్యాలు తక్కువగా ఉన్నాయని " భావిస్తున్నారు. బ్యూరో ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లేబర్ ఎఫైర్స్ కూడా బాల కార్మిక, ఫోర్స్డ్ లేబర్ చేత ఉత్పత్తి చేయబడిన వస్తువుల జాబితా ఆఖరి స్థానంలో ఉన్నట్లు పేర్కొంది. ఐక్యరాజ్యసమితి " మానవాభివృద్ధి జాబితా "లో దేశం 188 దేశాలలో చివరిదైన 188 వ స్థానంలో ఉందని పేర్కొన్నది. బ్యూరో ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లేబరు అఫెయిర్స్ " బాలకార్మికులు లేదా బలవంతంగా పనిచేయిస్తున్న కార్మికుల ఉత్పత్తులు అధికంగా ఉన్నాయని పేర్కొన్నది.
మూలాలు
వర్గం:ఆఫ్రికా వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు
పెదభైరవభూపతి అగ్రహారం
పెదభైరవభూపతి అగ్రహారం, అనకాపల్లి జిల్లా, నాతవరం మండలానికి చెందిన గ్రామం . ఇది మండల కేంద్రమైన నాతవరం నుండి 19 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన తుని నుండి 19 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 86 ఇళ్లతో, 412 జనాభాతో 61 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 209, ఆడవారి సంఖ్య 203. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 403 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 585750 .పిన్ కోడ్: 531115.
2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం విశాఖపట్నం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి నాతవరంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల యెరకభూపతి అగ్రహారంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల మల్లుభూపాలపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల నాతవరంలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు తునిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నర్సీపట్నంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల తునిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల నర్సీపట్నంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం తునిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పెదభైరవభూపతి అగ్రహారంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పెదభైరవభూపతి అగ్రహారంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
పెదభైరవభూపతి అగ్రహారంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
ఉప్పలపాడు (రాజుపాలెం మండలం)
ఉప్పలపాడు, పల్నాడు జిల్లా రాజుపాలెం మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన రాజుపాలెం నుండి 8 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన సత్తెనపల్లి నుండి 12 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1714 ఇళ్లతో, 6887 జనాభాతో 1696 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3492, ఆడవారి సంఖ్య 3395. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1289 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 726. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590044.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి రాజుపాలెంలో ఉంది. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల సత్తెనపల్లిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ధూళిపాళ్ళలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్లపాడులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల ధూళిపాళ్ళలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సత్తెనపల్లిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల గుంటూరు లోనూ ఉన్నాయి.
స్కర్టు
స్కర్టు అనునది నడుము నుండి (లంగా వలె) వ్రేలాడుతూ కాళ్ళకు పూర్తిగా గానీ, కొంత భాగం గానీ ఆచ్ఛాదననిచ్చే ఒక పాశ్చాత్య వస్త్రము.
సాధారణంగా వీటిని స్త్రీలు ధరించిననూ, (స్కాట్లండు, ఐర్లండు వంటి) కొన్ని దేశాలలో పురుషులు కూడా వీటిని ధరిస్తారు.
కొన్ని కాలాలలో కొంత మంది వనితలు (ఉదా: రాణులు/మహారాణులు) మూడు మీటర్ల వ్యాసం ఉన్న పాదాల వరకు అచ్చాదననిచ్చే స్కర్టులని ధరించటం ఒక వైపు అయితే, 1960 లలో వచ్చిన మినిస్కర్టులు ప్యాంటీల కంటే కొద్దిగా పెద్దవిగా మాత్రం ఉండేవి.
లెహంగా
లెహంగా/ఘాగ్రా అనునది భారతీయ వనితలు ధరించే పొడవాటి, ప్లీటులు, ఎంబ్రాయిడరీలు కలిగిన స్కర్టు. ఇది ఘాగ్రా ఛోళీలో ఒక భాగము. ఉత్తర భారతదేశం, పాకిస్థాన్ లలో దీని వాడకం ఎక్కువ.
లంగా
లంగా భారతీయ స్త్రీలు ధరించే ఒక రకమైన దుస్తులలో ఒకటి. లంగాకు నాడాలు ఉంటాయి. ముడి నడుముకి కుడివైపు వచ్చేలా కడతారు. ఈ ముడిని ఎడమ భుజం వైపుకి వెళ్ళే పైట కప్పివేస్తుంది. లంగాలు రెండు రకాలు. లోపలి లంగా, పై లంగా (పావడ/పరికిణీ).
పెళ్ళైనవారు చీర లోపల కనిపించకుండా ధరిస్తారు. ఇవి సామాన్యంగా నూలుతో చేసినదై ఉంటుంది.
అయితే పెళ్ళికి ముందు లంగా ఓణిలు కలిపి ధరించడం ఆంధ్రదేశంలో సాంప్రదాయంగా ఉండేది. ఇవి పండుగలలో పట్టుతో చేసి వివిధ రంగులలో అంచులతో అందంగా కనిపిస్తాయి. పైలంగాలను పైట లోపల, బయటికి కనిపించేలా (లోపలి లంగా పైన) ధరిస్తారు.
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:దుస్తులు
ఉప్పలపాడు (రాజుపాలెం మండలం)
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో6 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఆరుగురు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ఉప్పలపాడులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 17 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ఉప్పలపాడులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
ఉప్పలపాడులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 7,032. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3,602, స్త్రీల సంఖ్య 3,430, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,486 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణము 1,696 హెక్టారులు.
బ్రాహ్మీ లిపి
దక్షిణ ఆసియా, ఆగ్నేయ ఆసియా, టిబెట్, మంగోలియా, మంచూరియాలలోని దాదాపు అన్ని లిపులు బ్రాహ్మీ నుండి పుట్టినవే. కొరియన్ హంగుల్ కూడా కొంతవరకు బ్రాహ్మీ నుండే ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. ప్రపంచ వ్యాప్తముగా ఉపయోగించే హిందూ అరబిక్ అంకెలు బ్రాహ్మీ అంకెలనుండే ఉద్భవించాయి.
మన దేశమందలి ప్రాచీన శాసనము లన్నియు బ్రాహ్మీ, ఖరోష్టి అను రెండు లిపులలో వ్రాయబడి యున్నవి. బ్రాహ్మీ లిపి ఎడమనుండి కుడి వైపుకును, ఖరోష్టి లిపి కుడి నుండి ఎడమకు వ్రాయబడియున్నవి. ఖరోష్టి లిపి పశ్చిమోత్తరప్రాంతములలో మాత్రమే ప్రబలి యుండి క్రీ. శ. 4వ శతాబ్దమునాటి అంతరించెను. బ్రాహ్మీ లిపి పశ్చిమోత్తరమునను, దేశమునందు అంతటను వ్యాపించింది. దాని నుండియే హిందు, సింహళ, టిబెట్టు, బర్మాదేశములలిపిలుద్భవించినవి. ఈ బ్రాహ్మీలిపి శబ్దశాస్త్రజ్ఞులచే సంస్కృతమును, తద్భవములను వ్రాయుటకై నిర్మింపబడింది. ప్రాచీన హైందవలిపి బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించెననియు, ఇది బహు ప్రాచీనమగు జాతీయ నిర్మాణమనియు అని చాలా మట్టుకు చెప్పడం జరిగింది. వీనిలో మొదటి అభిప్రాయము నారద స్మృతి, మనుసమ్హిత, బృహస్పతి వార్తికము, హుయాంత్సాంగు వ్రాతలు, సమవాయంగ సూత్రములు మున్నగు వానిలో చాలా వరకు ఇదే చెప్పడం జరిగింది. ఎడమనుండి కుడి వరకు వ్రాయబడు బ్రాహ్మీలిపి లేదా బ్రాహ్మీ లిపి బ్రహ్మ నిర్మితమను సంగతి చైనా దేశీయుల బౌద్ధ గ్రంథమగు ఫవాన్ షావులిన్ లో కూడా ఉంది. బెరూని మరియొక గాథను చెప్పుచున్నారు.
ఒకప్పుడు హిందువులు తమ లేఖన విధానమును మరచిరట పిమ్మట అది దైవికమగు వ్యాసమహామునిచే తిరిగి సంపాదింపబడెనట. దాని నుండి ఈ వృత్తాంతము క్రీ.పూ.4000 న జరిగిఉండవచ్చునని భావింపవచ్చును. బ్రాహ్మీ, ఖరోష్టి యుగాక ద్రావిడ అను లిపి భట్టిప్రోలు స్థూపము అవశేష పాత్రలనుండి తెలియుచున్నది. యవనా అను లిపి మరియొక లిపి పాణినీ యందును, యవణారియను మరియొక లిపి జైన గ్రంథములందును తెలియుచున్నది. శాసన పరిశోధనము, హిందూ లిపి యొక్క ప్రాచీనతను తెల్పు పెక్కు నిదర్శనములను బయల్పడినవి. 1898 సం. నేపాల్ ప్రాంతమందు క్రీ.పూ. 4 వ శతాబ్దమునాటి వ్రాతగల ఒక అవశేషపాత్రి కనుగొనబడింది.తక్షశిలానగరందు ఇట్టిదే ఒక అరేబిక్ శాసనము బయటకి తీయబడింది. పండితులు దానిని క్రీ.పూ. 5 వ శతాబ్దమునాటిదని కనుగొనబడింది. దీనినుండి హిందూ గాథలనుండియు ప్రాచీనశాసనములనుండియు క్రీ.పూ. 4, 5 వ శతాబ్దములనాటికే లేఖనా విధానము హైందవ లిపి యందు చేరబడియున్నదని స్పష్టపడుచున్నది.
వర్గం:లిపులు
నెల్లూరు చేపల పులుసు
నెల్లూరు చేపల పులుసు ఒక వంటకం. ఇది చేపల పులుసు అయినప్పటికీ నెల్లూరు చేపల పులుసు పేరుతో ప్రసిద్ధమైనది. ఇది రంగు, రుచి, వాసనలు పెట్టింది పేరు అని ప్రసిద్ధి చెందినది. ఇది మామిడి కాయలనుపయోగించి తయారుచేస్తారు. ఈ కూర కోసం మనకు నచ్చిన ఏ రకం చేపలైనా ఉపయోగించవచ్చు. కానీ మామిడికాయ మాత్రం పచ్చిగా పుల్లగా ఉండేటట్లు చూసుకోవాలి. మామూలు చేపల కూర కోసం మనం సుమారుగా ఒక 50 గ్రాములు చింతపండు తీసుకుంటే, ఈ కూరకి ఒక 30 గ్రాములు చింతపండు తీసుకుంటే సరిపోతుంది.మిగిలిన పులుపు మామిడికాయ నుంచి వస్తుంది.
==నెల్లూరు చేపల పులుసు చేయుటకు కావల్సిన వస్తువులు ==
==చేసె విధానము ==
ఇతర లింకులు
వర్గం:మాంసాహార వంటలు వర్గం:భారతీయ వంటలు
బాచారం
బాచారం పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
కన్నాల
కన్నాల పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.
సుమతీ శతకము
తెలుగు సాహిత్యంలో శతకాలకు ఒక ప్రత్యేక స్థానము ఉంది. బహుజన ప్రియమైన శతాకాలలో సుమతీ శతకం ఒకటి. ఇది బద్దెన అనే కవి రచించాడని అంటారు. సరళమైన చిన్న పద్యాలలో చెప్పబడిన నీతులు తెలుగు వారి జీవితంలోనూ, భాషలోనూ భాగాలైపోయాయి. "అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు", "తన కోపమె తన శత్రువు" వంటి పద్యాలు తెలియని తెలుగు వారు ఉండరు. ఈ శతకంలోని ఎన్నో పద్యభాగాలను సామెతలు లేదా జాతీయములుగా పరిగణించ వచ్చును.
ఈ శతకానికి మకుటం "సుమతీ". సాధారణంగా ఇతర కావ్య, సాహిత్య ప్రక్రియలు పండితులకు పరిమితమైనాగాని, శతకాలు మాత్రం సామాన్య ప్రజానీకంలో ఆదరణపొందినవి. ఇలా తెలుగులో శతక సాహిత్యము పామరులకూ పండితులకూ వారధిగా నిలిచింది. వీటిలో వేమన శతకానికీ, సుమతీ శతకానికీ ఉన్న ప్రాచుర్యము అత్యధికం. సుమతీ శతకం 108 నీతి పద్యాల సమాహారం.
రచయిత
సుమతీ శతకం వ్రాసినదెవరో కచ్చితమైన సమాచారం లభించడంలేదు. పలు రచనల్లో "సుమతీ శతక కర్త" అని ఈ రచయితను ప్రస్తావించడం జరుగుతుంది. సా.శ. 1220-1280 మధ్య కాలంలో బద్దెన లేదా భద్ర భూపాలుడు అనే కవి సుమతీ శతకం రచించాడని సాహితీ చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. ఇతడు కాకతీయ రాణి రుద్రమదేవి (1262-1296) రాజ్యంలో ఒక చోళ సామంత రాజు. ఈ రచయితే రాజనీతికి సంబంధించిన సూక్తులతో నీతిశాస్త్ర ముక్తావళి అనే గ్రంథాన్ని వ్రాశాడు. ఇతడు మహాకవి తిక్కనకు శిష్యుడు.
సుమతీ శతకాన్ని బద్దెనయే రచించినట్లయితే తెలుగు భాషలో వచ్చిన మొదటి శతకాలలో అది ఒకటి అవుతుంది. (పాలకురికి సోమనాధుని వృషాధిప శతకము, యాతావక్కుల అన్నమయ్య సర్వేశ్వర శతకము వచ్చిన కాలంలోనిదే అవుతుంది.)
సుమతి శతకము ప్రథమత: 1868వ సంవత్సరమునందు ప్రకటింపబడింది.1877 వ సంవత్సరమునందు రంగనాయకులు, 1889వ సంవత్సరమునందు జి.బాలగురునాధయ్య, అదే సంవత్సరమునందు పి.శల్వరాజమొదలి, 1910వ సంవత్సరమునందు అజ్ఞాతవ్యక్తి, 1912వ సంవత్సరమునందు జి.వి.రామానుజులు నాయుడు, అజ్ఞాత సంవత్సరమునందు నరసింహులుశెట్టి ప్రకటించిన సుమతి శతకము ఇదే మనకు ప్రసిద్ధి సుమతీ శతకము అయినది. దీనిని 1928లో వావిళ్ళవారి ప్రచురణకు వచ్చింది. అది మొదలు 1982 వరకు ఇదే ముద్రితములైన, పునర్ముద్రితములైన సుమతి శతకములు అనేకములు పుష్కములుగా ఉన్నాయి. కాని వేటిలోను కర్తృకాలములు సరిగా నిర్ణయించబడలేదు. సుమతి శతకము కర్త శైవ, వైష్ణవమత సంబంధమైన పురాణగాధలను వదలి, ఎక్కువ ఉపమానములను జీవితమునుండి గ్రహించెను.ఇది జైనకవుల ప్రత్యేకత. తమిళ వేదముగ ప్రసిద్ధమైన తిరుక్కురల్ అను తమిళ గ్రంథములో మత సంబంధమైన ఉపమానములు తక్కువ. జీవిత ఉపమానాలు ఎక్కువ. అందువలన కొందరు దీనిగ్రంధకర్త తిరువల్లు కార్ జైనుడని సామాన్యముగా విశ్వసింతురు. సుమతి శతకము తాళపత్ర ప్రతులు మదరాసు ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారము నందు; తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయమునందు మాత్రమే కాక, కాకినాడ ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్కార్యాలయమునందు, హైదరాబాదు ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయములో ఉన్నాయి. వీటిలో 'శ్రీరాముని దయచేతను' అనే శతక పద్యము గ్రంథాదిని ఉంది. వేమన, భర్తృహరి మొదలగు వారు కూడా జీవిత ఉపమానాలు ఉపయోగించారు కూడా. అందువలన సుమతి శతకము జైనకవి విరచితము అనుట సునిసతము కాదు. బద్దెనకు భీమా: అని మరియొక పేరుకలదు. సుమతి శతకము భీమనకృత మని కల పద్యము లిఖితప్రతియందు ఉంది. అందువలన ఇది బద్దెన విరచితము అని కొందరి విశ్వాసము. అలానే ఇది బద్దెన విరచితము అనుటకు మరికొన్ని ఆధారాలు: నీతిశాస్త్ర ముక్తావళిలోని ప్రథమ పద్యము, ధారాశుద్ధి లేని కొన్ని పద్యములు.మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారు 1910వ సంవత్సరమునందు నీతిశాస్త్ర ముక్తావళి గ్రంథమును ప్రకటించారు. అప్పటికే బద్దెన విరచిత నీతి సారము మద్రాసు ప్రాచ్యలిఖిత భాంఢాగారమునందు రెండు తాళప్రతులు ఉన్నాయి. కావున ఇది ఆయన్ విరచితము అనుటకు ఇది మరొక ఆధారముగా భావించవచ్చును.
సుమతీ శతకమందు కొన్ని పద్యములు సంస్కృత శ్లోకముల కాంధ్రీకరణములు. ఉదాహరణ:
శ్లో:కార్యేషుదాసీ కరణేషు మంత్రీ
తే.గీ:పని సేయునెడల దాసియు
అదే విధంగా భర్తృహరి శ్లోకములకు భాషాంతీకరణములు కూడా ఉన్నాయి. పాలను గలసిన జలమును బాలవిధంబుననె యుండు బరికింపంగా, బాలచవి జెరుచు, గావున తాలసుడగువానిపొందు వలదుర సుమతీ...!
పెట్టిన దినముల లోపల నట్టడవులకైన వచ్చు నానార్థములున్ బెట్టని దినముల గనకపు గట్టెక్కిన నేమి లేదు గదరా సుమతీ. 1840లో సి.పి.బ్రౌన్ సుమతీ శతకాన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు.
సుమతీ శతకం విశిష్టత
సుమతి శతకమున పద్యములన్నియు అ కారాది క్రమమున ఉన్నాయి. ఈ విధానానికి సుమతి శతక కర్థ బద్దెన యే ప్రారంబకుడు. ఇతనిననుసరించి ఆ తర్వాతి కాలములలో భాస్కర శతకము, వేణుగోపాల శతక కర్థలు కూడా సుమతి శతకాన్ని అనుసరించారు.
పూర్తి పద్యం రానివారు కూడా ఒకటి రెండు పాదాలను ఉట్టంకించడం తరచు జరుగుతుంది. ఇందుకు కొన్ని ఉదాహరణలు
తరతరాలుగా తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలకూ, పంతుళ్ళు తమ శిష్యులకూ సుమతీ శతకంలోని నీతులను ఉపదేశిస్తున్నారు. 700 సంవత్సరాల తరువాత కూడా ఇందులోని సూక్తులు నిత్య జీవనానికి సంపూర్ణంగా వర్తిస్తాయి. చెప్పదలచిన విషయాన్ని సూటిగా, కొద్ది పదాలలో చెప్పిన విధానం అత్యద్భుతం. మొదటి పద్యంలోనే కవి "ధారాళమైన నీతులు నోరూరగ జవులుపుట్ట, ఔరా యనగా, నుడివెద"నని చెప్పుకున్నాడు. ఇందుకు పూర్తి న్యాయం చేయగలిగాడు.
కొన్ని అధిక్షేపింపదగిన విషయాలు
ఇప్పటి "సామాజి సృహ" పరంగా ఉన్న అవగాహనతో చూస్తే కొన్ని పద్యాలలో కనిపించే ఆనాటి దృష్టి అసంబద్ధంగా కనిపిస్తుంది. "నమ్మకుమీ వామ హస్తుని"). ముఖ్యంగా స్త్రీల పట్ల, కొన్ని కులాల పట్ల వ్యక్తమైన అభిప్రాయాలు దురాచారాలుగా అనిపిస్తాయి. ("కోమలి నిజము, గొల్ల ని సాహిత్య విద్య" ఉండవని కవి వ్రాశాడు). ఎవరైనా తమ కాలానికి సంబంధించిన అభిప్రాయాలకు బందీలే అని మనం గ్రహించాలి.
బ్రాహ్మణం
బ్రాహ్మణాలు (దేవనాగరి: ब्राह्मणम्) హిందూ మతం శ్రుతి సాహిత్యం యొక్క భాగంగా ఉన్నాయి. ఇవి ఆచారాలు సరైన పనితీరును వివరించే నాలుగు వేదాల మీద వ్యాఖ్యానాలు ఉన్నాయి. ప్రతి వేద  శాఖ  (పాఠశాల), దాని సొంత బ్రాహ్మణులను కలిగి ఉంది. ఈ అనేక గ్రంథాలు మహాజనపదులు కాలంలో ఎన్ని ఉనికిలో ఉన్నాయో తెలియదు.
వేదభాగము
ప్రతి వేదంలోను నాలుగు భాగాలున్నాయి. అవి
సామస్సంహిత బ్రాహ్మణం
నాలుగు ఉప బ్రాహ్మణాలు మాత్రమే లభ్యమవుతున్నాయి. కాలగర్భములో కలసి, పేర్లు తెలిసిన బ్రాహ్మణాలు మరో నాలుగు ఉన్నాయి.
బయటి లింకులు
వర్గం:వేదాలు * వర్గం:హిందూ గ్రంథాలు వర్గం:సంస్కృత పదజాలము
రాణాపూర్
రాణాపూర్ పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
హైహయ వంశము
హైహయ వంశము ఒక పురాణాలలోని ప్రసిద్ధమైన వంశము. మహావిష్ణువు లక్ష్మీదేవి అశ్వం రూపంలో ఉండగా జన్మించిన హైహయుని ద్వారా ఈ వంశం వృద్ధిచెందినది. కార్తవీర్యార్జునుడు ఈ వంశానికి చెందిన వీరుడు. హయము అనగా అశ్వము.
పురాణ కథనం
సూర్యుని కుమారుడు రేవంతుడు ఉచ్చైశ్రవం మీద వైకుంఠానికి వస్తుండగా చూసిన లక్ష్మీదేవికి మనోవికారం కలిగింది. గమనించిన విష్ణుమూర్తి బడబ (ఆడగుర్రము) గా భూలోకంలో జన్మించమని శాపమిస్తాడు. కలత చెందిన లక్ష్మీదేవి ప్రార్థించగా, తనకు పుత్రుడు జన్మించిన తరువాత శాపవిమోచనమౌతుందని అనుగ్రహిస్తాడు. భూలోకానికి వచ్చిన లక్ష్మి తమసా కాళింది నదుల సంగమ స్థలంలో శివున్ని ధ్యానిస్తూ కొన్ని వందల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసింది. శివుని కోరిక మేరకు విష్ణువు అశ్వరూపుడై భూలోకంలో లక్ష్మిని చేరి ఆనందంగా విహరించారు. కొంతకాలానికి లక్ష్మీదేవి దివ్య సుందరుడైన కొడుకును ప్రసవించింది. ఆమెకు శాపవిమోచనమై వైకుంఠం చేరినది.
యయాతి కొడుకు తుర్వసుడు పుత్ర సంతతికై తపస్సు చేస్తున్నాడు. విష్ణువు ప్రత్యక్షమై తాను సృష్టించిన పుత్రున్ని తెచ్చు పెంచుకొమ్మని ఆనతిస్తాడు. ఆ శిశువుకు జాతకర్మాదికం చేసి ఏకవీరుడు అని నామకరణం చేశాడు. ఇతనికి హైహయుడు అని పేరు కూడా ఉంది. ఇతడు రభ్యుని కూతురైన ఏకావళిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరికి కలిగిన కుమారుడు కృతవీర్యుడు. కృతవీర్యుని కొడుకు కార్తవీర్యార్జునుడు.
చారిత్రిక అభిప్రాయాలు
హైహయులు తాము యదువంశపు రాజులమని చెప్పుకొన్నారు. హరి వంశము (34.1898) గ్రంథం ప్రకారం ఐదు హైహయ వంశముల వారు కలిసి తాళజంఘులని (విష్ణు పురాణము (4.11) అన్నారు. ఆ వంశాలు - వితిహోత్రులు, శర్యాతులు (శర్యాతి సంతతి), భోజులు, అవంతీయులు, తుండికేరులు. వీరు పశ్చిమ భారతం నుండి మధ్యభారతం (మాళ్వా ప్రాంతం) కు వలస వెళ్ళారు. వారిలో మహిష్మంతుడు స్థాపించిన మహిష్మతీ నగరం (హరి వంశం 33.1847) తరువాత వారి రాజధాని అయ్యింది. అదే ఇప్పటి "మహేశ్వర్" పట్టణం. మహిషుడనేవాడు ఈ నగరాన్ని స్థాపించాడని పద్మ పురాణము (6.115) లో ఉంది. హైహయులలో గొప్ప రాజైన కార్త వీర్యార్జునుడు "కర్కోటక నాగుడు" నుండి ఈ నగరాన్ని గెలుచుకొని తన రాజధాని చేసుకొన్నాడు. హైహయుల విజయ పరంపరలో ఉత్తరదేశ దండయాత్రలకు ఇక్ష్వాకు రాజైన సగరుడు అడ్డుకట్ట వేసి ఉండవచ్చును. కార్తవీర్యార్జుని మనుమడు, తాళజంఘుని కొడుకు అయిన వీతిహోత్రుని పేరుమీద హైహయులలో వీతిహోత్రులు ముఖ్య వంశమైంది. వీతిహోత్రుని కాలంలో వింధ్యకు ఇరువైపులా ఉన్న ప్రాంతం మహిష్మతి, ఉజ్జయిని రాజధానులుగా రెండు విభాగాలై ఉండవచ్చును. వీతిహోత్రుల చివరి రాజైన రిపుంజయుని అతని మంత్రి పులికుడు చంపేశాక పులికుని కొడుకు ప్రద్యోతనుడు రాజై ఉండవచ్చును (మత్స్య పురాణము 5.37). హైహయులు వేదవిద్యా పారంగతులని చెబుతారు. నాగవ రాజ్యం అంతమైనాక ఆ రాజు వంశస్థుడు పురోహితుడైనాడు. మధ్యయగంలో హైహయులు ముస్లిం రాజులతో యుద్ధాలకు తలపడి ఉండవచ్చును.
మూలాలు
వర్గం:పురాణ పాత్రలు వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర వర్గం:హిందూ మత వంశము
మల్దా జిల్లా
పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో మల్దా (బెంగాలీ: মালদা জেলা) (దీనిని మాల్దహ అని కూడా అంటారు). ఈ జిల్లా కొలకత్తాకు ఉత్తరంగా 347కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ జిల్లాలో ప్రధానంగా మామిడి, జనపనార, పట్టు ఉత్పత్తి అత్యధికంగా జరుగుతుంది. జిల్లా పేరుతో కొత్త తరహా మామిడి పండ్లు పండించబడుతున్నాయి. ఇవి విడేశాలకు ఎగుమతి చేయబడుతూ అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందుతున్నాయి. జిల్లాకు చెందిన గోంబియా గ్రామీణ సంస్కృతి సాధారణ ప్రజల జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలను ప్రతిబింబిస్తూ జాతీయ, అంతర్జాతీయంగా జిల్లాకు ప్రత్యేక గుర్తింపు తీసుకువస్తుంది.
జిల్లా కేంద్రమైన ఇంగ్లీష్ బజార్ (దీనిని మల్దా) అని కూడా అంటారు. ఇది ఒకప్పుడు బెంగాల్ రాజధానిగా ఉంది. జిల్లా పాత సంప్రదాయాన్ని, విద్యాసంప్రదాయాన్ని ఇప్పటికీ సంరక్షిస్తూ ఉంది. మహానందా, కలిండి నదుల సంగమంలో కొంచం తూర్పుగా ఉపస్థితమై ఉన్న ఓల్డ్ మల్దా ప్రస్తుతం ఇగ్లీష్ బజార్ మహానగరంలో భాగంగా ఉంది. పురాతన పండుయాకు ఓల్డ్ మల్దా రేవుపట్టణంగా సేవలు అందించింది. ఇది బియ్యం, జనపనార, గోధుమ పంటలకు వితరణ కేంద్రంగా ఉండేది. 1556లో ఇక్కడ జుమ్మా మసీదు, నిమసరై గోపురం నిర్మించబడ్డాయి. 1867లో మహానందా నదీతీరంలో ఒక పురపాలకం నిర్మించబడింది. వరి, జనపనార, నూనెగింజలు, చిక్కుళ్ళు ఈ జిల్లా పరిసర ప్రాంతాలలో ప్రధానంగా పండించబడుతున్నాయి. అత్యున్నత నాణ్యత గలిగిన జనపనార ఈ జిల్లాలో విస్తారంగా పండించబడుతుంది. జిల్లాలో అధికమైన ప్రదేశంలో మామిడి తోటలు, మలబరీ తోటలు ఆక్రమించి ఉన్నాయి. మామిడి, పట్టు జిల్లాకు ఆర్థికబలాన్ని ఇస్తున్నాయి.