cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
జిబ్రాల్టర్ జలసంధి
ప్రవాహాల రాక, పోక
thumb| ఎగువ కుడివైపున మధ్యధరా సముద్రం ఉన్న జిబ్రాల్టర్ జలసంధి. అంతర్గత తరంగాలు (బాణాలతో గుర్తించబడ్డాయి) జలసంధి (దిగువ ఎడమ, ఎగువ కుడి) గుండా ప్రవహించే నీటి వలన ఏర్పడతాయి. ఈ జలసంధి ద్వారా నీరు దాదాపు నిరంతరాయంగా తూర్పు వైపు, పడమర వైపూ ప్రవహిస్తూంటుంది. ఎక్కువ ఉప్పదనం, ఎక్కువ సాంద్రత ఉండే జలాలు తక్కువ మొత్తంలో మధ్యధరా సముద్రం నుండి బయటికి, పశ్చిమంగా నిరంతరం ప్రవహిస్తూంటాయి. తక్కువ లవణీయత, తక్కువ సాంద్రత కలిగిన ఉపరితల జలాలు పెద్ద మొత్తంలో తూర్పు దిశగా మధ్యధరా సముద్రం లోకి నిరంతరం ప్రవహిస్తాయి. చంద్రుడు, సూర్యుల స్థానాలపై ఆధారపడి ఈ ప్రవాహ ధోరణులకు తాత్కాలికంగా అప్పుడప్పుడూ అంతరాయం కలుగుతూంటుంది. అయినప్పటికీ, మొత్తం మీద మధ్యధరా బేసిన్‌లో బాష్పీభవన రేటు దానిలో కలిసే నదులన్నిటి మిశ్రమ ప్రవాహం కంటే ఎక్కువగా ఉన్నందున, తూర్పు దిశగా వెళ్ళే నీటి ప్రవాహమే ఎక్కువగా ఉంటుంది. జలసంధికి పశ్చిమ చివరలో కమారినల్ సిల్ ఉంది. ఇది జలసంధిలో అత్యంత తక్కువ లోతున్న బిందువు. చల్లని, తక్కువ లవణీయత ఉన్న అట్లాంటిక్ నీరు, వెచ్చని మధ్యధరా జలాల మధ్య సమ్మేళనాన్ని ఇది నిరోధిస్తుంది.
మధ్యధరా జలాలు అట్లాంటిక్ జలాల కంటే ఎంత ఎక్కువ ఉప్పగా ఉంటాయంటే, అవి నిరంతరం వచ్చే అట్లాంటిక్ ప్రవాహం క్రిందకు పోయి, అడుగున ఒక పొరగా ఏర్పడతాయి. ఈ దిగువ నీటి పొర అట్లాంటిక్‌లోకి మధ్యధరా నుండి నిరంతరం ప్రవహిస్తూంటుంది. జలసంధికి అట్లాంటిక్ వైపున, దాదాపు 100 మీటర్ల లోతున ఉండే ఒక సాంద్రత సరిహద్దు మధ్యధరా ప్రవాహ జలాలను మిగిలిన వాటి నుండి వేరు చేస్తుంది. ఈ జలాలు కాంటినెంటల్ వాలు నుండి బయటకు, క్రిందికి ప్రవహిస్తూ అట్లాంటిక్ జలాలతో కలిసి లవణీయతను కోల్పోతాయి. మధ్యధరా నుండీ వచ్చే ప్రవాహాన్ని జలసంధికి పశ్చిమాన వేల కిలోమీటర్ల వరకు గుర్తించవచ్చు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, జర్మన్ U-బోట్‌లు మధ్యధరా సముద్రంలోకి ప్రవాహాలను ఉపయోగించుకుని, ఇంజన్లను ఆఫ్‌ చేసి శత్రువులు గుర్తించకుండా నిశ్శబ్దంగా ప్రయాణించేవి. 1941 సెప్టెంబరు నుండి 1944 మే వరకు జర్మనీ, 62 యు-బోట్లను మధ్యధరా సముద్రంలోకి పంపగలిగింది. ఈ పడవలన్నీ బ్రిటిషు నియంత్రణలో ఉన్న జిబ్రాల్టర్ జలసంధిని దాటేవి. ఆ క్రమంలో తొమ్మిది U-బోట్లు అక్కడ మునిగిపోయాయి. మరో 10 దెబ్బతిన్న కారణంగా వాటిని నిలిపివేయవలసి వచ్చింది. దాటిన U-బోట్‌లలో ఏ ఒక్కటి కూడా అట్లాంటిక్‌ లోకి తిరిగి రాలేదు. అన్నిటినీ శత్రువులు ముంచివేసారు లేదా వారి వాటి సిబ్బందే ముంచేసారు.
అంతర్గత తరంగాలు
జలసంధిలో తరచూ అంతర్గత తరంగాలు (సాంద్రత సరిహద్దు పొర వద్ద ఏర్పడే తరంగాలు) ఉత్పత్తి అవుతూంటాయి. హైవేలో ట్రాఫిక్‌ విలీనమైన చోట్ల జరిగినట్లు, ఈ నీటి ప్రవాహం అవరోధాలను ఎదుర్కొని నెమ్మదిస్తుంది. ఎందుకంటే ఈ ప్రవాహాలు తప్పనిసరిగా కమరినల్ సిల్ మీదుగా వెళ్లాలి. పెద్ద టైడల్ ప్రవాహాలు జలసంధిలోకి ప్రవేశించినప్పుడూ, అధిక ఆటుపోట్లు సడలినప్పుడూ, కమరినల్ సిల్ వద్ద అంతర్గత అలలు ఉత్పన్నమై, తూర్పు వైపుగా వెళ్తాయి. ఈ తరంగాలు చాలా లోతు వరకు సంభవించినప్పటికీ, ఉపరితలం వద్ద మాత్రం ఒక్కోసారి దాదాపుగా కనిపించవు. ఇతర సమయాల్లో అవి ఉపగ్రహ చిత్రాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఈ అంతర్గత తరంగాలు తూర్పు వైపు ప్రవహిస్తూనే ఉంటాయి తీరప్రాంతాల వద్ద వక్రీభవనం చెందుతాయి. వాటిని కొన్నిసార్లు 100 km వరకు గుర్తించవచ్చు.
ప్రాదేశిక జలాలు
తూర్పు కొన మినహా జలసంధి అంతా స్పెయిన్, మొరాకోల ప్రాదేశిక జలాలలో ఉంది. జలసంధికి ఉత్తరం వైపున జిబ్రాల్టర్ చుట్టూ 3 నాటికల్ మైళ్ళ వరకు ఉన్న భాగాన్ని బ్రిటను తనదని చెబుతుంది. ఇక్కడ గరిష్టంగా 12 నాటికల్ మైళ్ళు ఉంటుంది కాబట్టి బ్రిటిష్ వాదన ప్రకారం, జలసంధిలో కొంత భాగం అంతర్జాతీయ జలాల్లో ఉంది. జిబ్రాల్టర్, దాని ప్రాదేశిక జలాల యాజమాన్యం స్పెయిన్ వివాదాస్పదం చేసింది. అదేవిధంగా, మొరాకో దక్షిణ తీరంలో సియుటాపై స్పానిష్ సార్వభౌమాధికారం వివాదాస్పదమైంది. వివాదాస్పద ఇస్లా పెరెజిల్ వంటి అనేక ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ఇవి తమవేనని మొరాకో, స్పెయిన్ రెండూ వాదిస్తున్నాయి.
సముద్ర చట్టంపై ఐక్యరాజ్యసమితి కన్వెన్షన్ ప్రకారం, జలసంధి గుండా ప్రయాణించే నౌకలు చాలా ప్రాదేశిక జలాల్లో అనుమతించబడిన రవాణా మార్గంలో ప్రయాణిస్తాయి. కాబట్టి, నౌకలు, విమానాలూ జిబ్రాల్టర్ జలసంధిని దాటడానికి స్వేచ్ఛ ఉంది.
బాహ్యలంకెలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:జలసంధులు వర్గం:ఐరోపా వర్గం:ఆఫ్రికా
మెండల్ ఆనువంశికత
thumb|గ్రెగర్ మెండెల్ అధ్యయనం చేసిన బఠానీ మొక్కల లక్షణాలు
మెండల్ అనువంశికత: జన్యుశాస్త్రం ఈనాడు ఎంతగానో విస్తరించింది. అయితే జన్యు భావనను తొలిసారిగా ప్రపంచానికి తెలియజెప్పిన వాడు గ్రెగర్ జోహన్ మెండల్. ఇతను ఏ పరికరాలూ లేకుండానే బఠానీ మొక్కలను పెరటిలో పెంచి, అతి సున్నితమైన ప్రయోగాలు చేసి, అద్భుతమైన వివరాలను, ఫలితాలను ఆధారంగా చేసుకొని వెల్లడించాడు. ఇది ఎంతో గొప్ప విషయంగా అంగీకరించక తప్పదు.
మూలాలు
వర్గం:జన్యుశాస్త్రం
జె.ఆర్.ఆర్.టోల్కీన్
thumb|J .R .R. Tolkien జాన్ రొనాల్డ్ రూయెల్ టోల్కీన్ CBE FRSL ( / <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ t <span title="/ɒ/ short 'o' in 'body'">ɒ l k <span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː n / ; 3 జనవరి 1892 – సెప్టెంబర్ 2 1973), ప్రముఖంగా జె. ఆర్. ఆర్. టోల్కీన్ గా ప్రఖ్యాతుడైన, ఆంగ్ల రచయిత, కవి, భాషా చరిత్ర అధ్యయనకారుడు, విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యుడు. ఆయన అతి ఎక్కువ ఫాంటసీ కలిగిన ది హాబిట్, ది లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్, ది సిల్మరిలియన్ వంటి క్లాసిక్ రచనలు చేసిన రచయితగా ప్రఖ్యాతుడు.
1925 నుంచి 1945 వరకూ రాలిన్సన్, బాస్వర్త్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఆంగ్లో-సాక్సన్ గానూ, పెంబ్రోక్ కళాశాల, ఆక్స్ ఫర్డ్ ఫెలోగానూ వ్యవహరించారు. 1945 నుంచి 1959 వరకూ మెర్తాన్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఇంగ్లీష్ అండ్ లిటరేచర్ గా, ఆక్స్ ఫర్డ్ మెర్తాన్ కళాశాల ఫెలో గానూ వ్యవహరించారు. ఆయన ఒకప్పుడు రచయిత సి. ఎస్. లూయిస్ కు అత్యంత సన్నిహిత మిత్రుడు, వారిద్దరూ సాహిత్య చర్చల సమూహమైన ఇంక్లింగ్స్ లో సభ్యులుగా ఉండేవారు. 28 మార్చి 1972న ఎలిజబెత్ II టోల్కీన్ ను కమాండర్ ఆఫ్ ద ఆర్డర్ ఆఫ్ ది బ్రిటీష్ ఎంపైర్ గా నియమించారు.
టోల్కీన్ మరణం తర్వాత, ఆయన కుమారుడు క్రిస్టఫర్, తన తండ్రి రాసుకున్న విస్తృతమైన నోట్సులు, ప్రచురణకు నోచుకోని రాతప్రతులు పరిష్కరించి వరుసగా చాలా రచనలు ప్రచురించారు. వాటిలో సిల్మరిలియన్ వంటి ప్రఖ్యాత రచన కూడా ఒకటి. ద హాబిట్, ద లార్డ్ ఆఫ్ ద రింగ్స్ వంటివాటితో దీన్ని కలపగా కథలు, కవితలు, కల్పనాత్మక చరిత్రలు, కొత్తగా కనిపెట్టిన భాషలు, సాహిత్య వ్యాసాల వంటివాటిలో వేరే ఆర్డా, మిడిల్ ఎర్త్ వంటి ప్రాంతాలు కలిగిన కల్పనాత్మక ప్రపంచాన్ని కలిగివుంది. 1951 నుంచి 1955 వరకూ టోల్కీన్ లెజెండరీయమ్ అన్న పదాన్ని ఆయన తన ఈ రచనల్లో ప్రధాన భాగాన్ని గుర్తించేందుకు వ్యవహరించారు.
టోల్కీన్ కు పూర్వం పలువురు రచయితలు ఫాంటసీ రచనలు రాసి ప్రచురించినా, ద హాబిట్, ద లార్డ్ ఆఫ్ ద రింగ్స్ రచనల విజయం ఈ సాహిత్య విభాగం నేరుగా నూతనోత్సాహం పొందడానికి కారణమైంది. తద్వారా టోల్కీన్ ను ఆధునిక ఫాంటసీ సాహిత్య పితామహునిగానూ —లేక, మరింత స్పష్టంగా హై ఫాంటసీ పితామహుడిగానూ పరిగణిస్తున్నారు. 2008లో, ద టైమ్స్ "1945 తర్వాత నుంచి 50 అతిగొప్ప బ్రిటీష్ రచయితలు" అన్న లిస్టులో 6వ వారిగా ప్రకటించింది. ఫోర్బ్స్ 2009లో మరణించిన సెలబ్రెటీల్లో అతి-ఎక్కువ సంపాదిస్తున్నవారిలో 5వ వారిగా ర్యాంకునిచ్చింది.
Citations
వర్గం:1892 జననాలు వర్గం:1973 మరణాలు
అనూప్ రూబెన్స్
అనూప్ రూబెన్స్ భారత దేశానికి చెందిన సంగీత దర్శకుడు. ప్రత్యేకంగా టాలీవుడ్లో ఆయన కృషి చేశారు. ఆయన తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన హైదరాబాదుకు చెందినవారు. ఆయన తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమలో అనేక సినిమాలకు సంగీతాన్ని అందించారు.
పురస్కారాలు
సైమా అవార్డులు లో ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు (మనం)
బాహ్యా లంకెలు
వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా సంగీత దర్శకులు
నిషికాంత్ దూబే
నిషికాంత్ దూబే (జననం: 1969 జనవరి 28) భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన భారతదేశ 17వ లోక్‌సభ సభ్యుడు. ఇతను భారతీయ జనతా పార్టీ సభ్యుడు, మే 2019 నుండి జార్ఖండ్‌ లోని గొడ్డా నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు. ఇతను వరుసగా 15వ (2009-2014), 16వ (2014-2019) లోక్‌సభ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు.
విద్య
నిషికాంత్ దూబే 2009 నుంచి రాజకీయాల్లో చురుగ్గా ఉన్నాడు. అంతకు ముందు ఎస్సార్ గ్రూప్‌కు కార్పొరేట్ హెడ్‌గా ఉన్నాడు. ఇతను 2000 సంవత్సరంలో అనామిక గౌతమ్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇతను భాగల్‌పూర్ మార్వాడీ కళాశాల నుండి బిఎ డిగ్రీని, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎంబీఏ, జైపూర్‌ లోని ప్రతాప్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేట్ పట్టా పొందాడు.
మూలాలు
వర్గం:1969 జననాలు వర్గం:15వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:17వ లోక్‌సభ సభ్యులు
తిక్కా ఆకుమచ్చ తెగులు
లక్షణాలు
వేరుశెనగ పైరుకు ముందుగా ఈ ఆకుమచ్చ తెగులు సోకుతుంది. కాబట్టి దీనిని ముందుగా వచ్చే ఆకు మచ్చ తెగులు అంటారు. పైరుపై ఈ తెగులు విత్తిన 30 రోజులు తరువాత కనిపిస్తుంది. మొదట ఆకు ల పైన చిన్న చిన్న మచ్చలు ఏర్పడును. ఇవి పెరిగి గుండ్రటి 1-10 మిల్లీ మీటర్ల ల వ్యాసం గల గోధుమ వర్ణంగల నల్లటి మచ్చలు ఏర్పడతాయి. ఈ మచ్చ చుట్టూ పసుపు పచ్చని వలయం ఉన్న మచ్చలు ఆకుల పై భాగాన నిర్దిష్టంగా కనిపించును. ఈ శిలీంద్రపు బీజాలు మచ్చపై భాగాన పెరగడం చేత మచ్చలకు నలుపు వర్ణం ఏర్పడును. ఈ మచ్చలు ఆకు అంతటా వ్యాపించి ఆకులు ఎండి రాలిపోవును. ఈ శిలీంధ్రం ఆకు తొడిమె, కాండపు భాగాన్ని కూడా ఆశిస్తుందిి.
ఈ తెగులు పంట విత్తిన 40-45 రోజుల తరువాత వేరుశనగ పైరు పై ఈ తెగులు లక్షణాలు కనపడతాయి. ఆకులపైన నిర్దరితమైన చిన్న చిన్న మచ్చలు ఏర్పడి అవి పెరిగి గుండ్రంగా మారి నలుపు లేదా ముదురు గోధుమ వర్గానికి మారును. సామాన్యంగా ఈ మచ్చల చుట్టూ పసుపు పచ్చని పలయాలు ఉండవు. ఆకు, అడుగు భాగాన శిలీంధ్ర బీజాల పెరుగుదల వలన నల్లటి మచ్చలు అగుపడును. ఈ మచ్చలలో శిలీంద్రబీజాల వలయాలుగా ఉండును. ఈ శిలిద్ధం ఆకు తొడిమె, కాండాన్ని కూడా ఆశించును. ఈ ఆకు మచ్చ తెగులు వాతావరణంలో అధిక తేమ కలిగి ఉండి ఉష్ణోగ్రత 26-30సెం.గ్రే, ఉన్నపుడు మరియు వేరుశనగ తరువాత వేరుశనగ వేసినప్పుడు , తెగులు ఉధృతి ఎక్కువగా ఉంటుంది.
వ్యాప్తి
ఇది విత్తనాలలోను, పంట అవశేషాలలో జీవిస్తుంది. గాలి ద్వారా ఒక మొక్క నుండి ఇంకో మొక్కకు వ్యాప్తి చెందుతుంది.
యాజమాన్య పద్ధతులు
1.ఆరోగ్యవంతమైన విత్తనానాన్ని ఎన్నుకోవాలి.
2.విత్తనం విత్తేముందు బీజామృతం తో విత్తనశుద్ధి చేయాలి.
3.తెగులును తట్టుకొనే రకాలైన వేమన, నవీన్ , తిరుపతి - 3 వంటి రకాలను విత్తుకోవాలి
సేంద్రియ నివారణ
1. 6లీ. పుల్లటి మజ్జిగ ను 100 లీ. నీటి లో కలిపి ఎకరా పొలం లో పిచికారి చేయాలి.
2.4లీ. శొంఠి పాల కషాయాన్ని 200 లీ. నీటికి కలిపి ఎకరా పొలం లో పిచికారి చేయాలి.
మూలాలు
వర్గం:వ్యవసాయం వర్గం:పంటలు వర్గం:వ్యాధులు వర్గం:తెగుళ్లు
డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)
డేవిడ్ (David) అనేది మైఖేలాంజెలో చే 1501 నుంచి 1504 మధ్య సృష్టించబడిన పునరుజ్జీవన శిల్పం యొక్క ఒక కళాఖండం. ఇది 5.17 మీటర్ల (17 అడుగులు) నిలబడివున్న పురుష నగ్న పాలరాతి విగ్రహం. ఈ విగ్రహం బైబిల్ హీరో డేవిడ్ ను సూచిస్తుంది, ఇది ఫ్లోరెన్స్ యొక్క కళకు అనుకూలముగా లోబడి ఉంటుంది. మైఖేలాంజెలో ఇటలీకి చెందిన ప్రఖ్యాత చిత్రకారుడు, శిల్పి, కవి. మైఖేలాంజెలో చెక్కిన సుప్రసిద్ధమైన రెండు శిల్పాలలో ఒకటి డేవిడ్, రెండవది పేటా. డేవిడ్ అనే శిల్పాన్ని మైఖేలాంజెలో 1501లో ప్రారంభించి 1504 లో పూర్తిచేసినాడు. ఇది పాలరాతితో తయారు చేయబడింది మరియు 17 అడుగుల పొడవు ఉంటుంది. ఇది ఒక గొర్రెల కాపరి, డేవిడ్ విగ్రహం, దీని కథ బైబిల్లో చెప్పబడింది. డేవిడ్ గోలియత్ అనే పెద్ద సైనికుడితో యుద్ధం చేశాడు. డేవిడ్ తన స్లింగ్‌షాట్‌లోని చిన్న రాయితో గొలియాత్‌ను పడగొట్టి కొట్టాడు. డేవిడ్ తర్వాత ఇశ్రాయేలుకు రాజు అయ్యాడు. మైఖేలాంజెలో పురాతన రోమన్ సాంప్రదాయ దేవతల విగ్రహాలను తరచుగా తయారు చేసిన విధంగా నగ్నంగా చెక్కాడు. ఈ విగ్రహానికి ఫ్లోరెన్స్‌లోని ఉన్ని కార్మికులు చెల్లించారు. రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఫ్లోరెన్స్ ప్రజలకు, డేవిడ్, ఒక దిగ్గజంతో పోరాడిన యుక్తవయస్కుడైన బాలుడు, ఒక చిన్న భయంకరమైన పట్టణం శక్తివంతమైన ఆక్రమణదారులతో ఎలా పోరాడగలదో దానికి చిహ్నం. డేవిడ్ ఉన్ని కార్మికులకు కూడా ఒక ముఖ్యమైన చిహ్నంగా ఉన్నాడు, ఎందుకంటే బాలుడిగా, అతను తన తండ్రి గొర్రెలను చూసుకున్నాడు, మరియు రాజుగా, అతను తన ప్రజలకు పాలకుడిగా ఉన్నాడు. డేవిడ్ విగ్రహం ఇటలీలోని ఫ్లోరెన్స్ నగరానికి చిహ్నంగా ఉంది మరియు ఇది మైఖేలాంజెలో యొక్క అత్యంత ప్రసిద్ధ శిల్పం. దీనిని తరచుగా డేవిడ్ అని పిలుస్తారు.
మూలాలు
వర్గం:విగ్రహాలు
ధీరుభాయ్ అంబానీ
ధీరుభాయ్ అంబానీ గా పేరుపొందిన ధీరజ్‌లాల్ హీరాచంద్ అంబానీ (1932 డిసెంబరు 28 – 2002 జులై 6) భారతదేశ వ్యాపారవేత్త. రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ వ్యవస్థాపకుడు. 1977లో ఈ సంస్థ పబ్లిక్ కి వెళ్ళింది. 2016లో భారత ప్రభుత్వం ఆయన వ్యాపార, వాణిజ్యాల్లో ఆయన చేసిన కృషికి గాను మరణానంతరం పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం అందజేసింది. ఆయన మరణం తర్వాత కుమారులు ముకేష్ అంబానీ, అనిల్ అంబానీ ఇద్దరూ వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని పంచుకున్నారు.
బాల్యం
ధీరుభాయ్ అంబానీ 1932 డిసెంబరు 28న హీరాచంద్ గోర్ధంభాయ్ అంబానీ, జనమ్ బెన్ అంబానీ దంపతులకు బ్రిటిష్ ఇండియాలోని బాంబే ప్రెసిడెన్సీ, కథియావార్ ఏజెన్సీ, జునాగఢ్ రాష్ట్తం, చోర్వాడ్ లో జన్మించాడు. ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం గుజరాత్ లో ఉంది. తండ్రి పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడు. బహదూర్ కంజి పాఠశాలలో చదువుకున్నాడు.
యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానంతరం రాష్ట్రాన్ని పాకిస్థాన్ లో విలీనం చేసే ప్రయత్నానికి అడ్డుకునేందుకు జునాగఢ్ నవాబుకు వ్యతిరేకంగా ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు.
మరణం
2002 జూన్ 24 న ఆయన గుండెపోటుతో ముంబై లో బ్రీచ్ క్యాండీ ఆసుపత్రిలో చేరాడు. అలా రావడం ఆయనకు రెండో సారి. అంతకు మునుపు 1986 ఫిబ్రవరిలో మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చి కుడిచేయి పక్షవాతానికి గురైంది. రెండోసారి ఆయన ఆసుపత్రిలో ఒక వారం రోజులపాటు కోమాలో ఉన్నాడు. చాలామంది వైద్యులు తమవంతు ప్రయత్నాలు చేశారు. చివరకి 2002 జులై 6 న మరణించాడు.
మరణానంతర పరిణామాలు
1986లో ఆయన మొదటిసారి జబ్బుపడ్డప్పుడే వ్యాపార వ్యవహారాలను తన ఇద్దరు కుమారులు ముకేష్, అనిల్ అంబానీలకు అప్పగించాడు. 2004 నవంబరులో ముకేష్ అంబానీ ఇచ్చిన ఒక ముఖాముఖిలో వ్యాపారం వారసత్వం విషయంలో తమ అన్నదమ్ములిద్దరి మధ్య విబేధాలున్నట్లు చెప్పాడు. అయితే అవి తమ వ్యక్తిగతమైన విషయాలని చెప్పాడు.
ధీరుభాయ్ మరణం తర్వాత ఆయన వ్యాపారం ముకేష్ సారథ్యంలో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, అనిల్ సారథ్యంలో రిలయన్స్ అనిల్ ధీరుభాయ్ అంబానీ గ్రూప్ పేర్లతో రెండుగా విడిపోయింది.
మూలాలు
వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు వర్గం:1932 జననాలు వర్గం:2002 మరణాలు వర్గం:గుండెపోటు మరణాలు
జి కె మూపనర్
జి. కె. మూపనార్ (గోవిందస్వామి కరుప్పయ్య మూపనార్)19 ఆగస్టు 1931 తమిళనాడు లోని కబిస్థలమ్, తంజావూర్ జిల్లా లో జన్మించారు.
రాజకీయ జీవితం
thumb|జి.కె మూపనార్ జి.కె .మూపనార్ కాంగ్రెస్ వాది .1951 కుంబకోణం లో మూపనార్ అప్పటి కాంగ్రెస్ నాయకులైన   కామరాజ్,జయప్రకాష్ నారాయణ్‌లను కలిశారు. అపుడు కామరాజ్ తమిళనాడు కాంగ్రెస్ పార్టీ రాష్ట్ర శాఖ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. మూపనార్ 1965 లో తంజావూరు జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షుడయ్యాడు.1969 లో కాంగ్రెస్ చీలిక లో  మూపనార్ కామరాజ్ వర్గం లో వున్నారు. 1975 అక్టోబర్ 2 న కామరాజ్ మరణించిన తరువాత, తమిళనాడులోని రెండు కాంగ్రెస్ వర్గాలు 1976 లో విలీనం అయ్యాయి. తన రాజకీయ జీవితం లో క్రమేణా కాంగ్రెస్ పార్టీ లో ఉన్నత స్థాయి నాయకుడిగా కాంగ్రెస్ పార్టీలో అంతర్గత కలహాలను సరిదిద్దడం లో ప్రధాన పాత్రను పోషించాడు. కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శి గా  1980-1988 మధ్య కాలం  లో  పనిచేశారు. రాజ్యసభ్యుడి గా తమిళనాడు నుంచి ఎన్నిక అయినారు. తమిళనాడు లో కాంగ్రెస్ పార్టీకి పూర్వ వైభవం కామరాజ్ పరిపాలన తిరిగి తీసుకు రావాలనే కల గానే తన జీవితం లో మిగిలిందని ఆవేదనతో  మూపనార్  చివరి దశ లో అనే వారు. 1996 లోక్ సభ ఎన్నకల తర్వాత ఒక దశలో మూపనార్ ను ప్రధానమంత్రి అవుతాడని ప్రచారం జరిగింది. కానీ అది రాజకీయ కారణాలతో మూపనార్ ఆ పదవిని చేపట్టలేక పోయాడు.
మరణం
జి.కె .మూపనార్ 30 ఆగష్టు 2001 చెన్నయ్ లో మరణించాడు.
లావో షీ
షు కింగ్‌చున్ (1899 ఫిబ్రవరి 3  – 1966 ఆగస్టు 24) లావోషీ కలం పేరుతో సుపరిచితుడు. అతను చైనీస్ నవలా రచయిత, నాటక రచయిత. అతను 20వ శతాబ్దపు చైనీస్ సాహిత్యంలో అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యక్తులలో ఒకడు. అతను మంచు జాతి కి చెందినవాడు. 1913లో అతను బీజింగ్ నార్మల్ థర్డ్ హైస్కూల్‌లో (ప్రస్తుతం బీజింగ్ థర్డ్ హైస్కూల్) చేరాడు. కానీ ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా ఆ పాఠశాలను విడిచిపెట్టాల్సి వచ్చింది. అదే సంవత్సరంలో అతను బీజింగ్ నార్మల్ యూనివర్సిటీలో చేరి 1918లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అతను 1919లో జరిగిన మే ఫోర్త్ ఉద్యమానికి ప్రభావితమయ్యాడు. అతను ఇలా అన్నాడు "మే ఫోర్త్ ఉద్యమం నాకు కొత్త స్ఫూర్తిని, కొత్త సాహిత్య భాషను ఇచ్చింది . మే ఫోర్త్  ఉద్యమం నన్ను రచయితగా మార్చినందుకు నేను కృతజ్ఞుడను." అతని నవల రిక్షా బాయ్,టీహౌస్ నాటకాలు ప్రసిద్ధి చెందనవి. అతని రచనలు ముఖ్యంగా  బీజింగ్ మాండలికం లో ప్రసిద్ధి చెందాయి. చైనా లో హాస్యరస భరితమైన నవలకు అధిక్షేప రచనలకు కథానిక లకు పేరుగాంచాడు. చైనా- జపాన్ యుద్ధారంభం తరువాత ఈయన దేశభక్తిని పురికొల్పే రచనలను ఎక్కువగా చేశాడు. లావో షే  తన 17వ ఏట ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయుడుగా చేరి  జిల్లా అధికారి అయ్యాడు. 1924లో ఇంగ్లాండ్ వెళ్లి జీవన భృతికి చైనీస్ భాషను బోధిస్తూ మింగ్‌ రాజవంశాన్ని గూర్చిన నవల చిన్‌ పీంగ్‌ మే (Chin ping mei) ను అనువదించాడు. ఇంగ్లాండ్ లో ఉండగా డికెన్స్‌ వల్ల  ప్రభావితుడై మూడు నవలలు వ్రాసాడు. ధీమంతుడు శక్తిమంతుడు అయిన వ్యక్తే అప్పటి చైనాను పీడిస్తున్న అవినీతి, ఆర్థిక మాంద్యంతో కూడిన క్లిష్ట పరిస్థితి నుండి విముక్తి చేయగలడని ఇతివృత్తాన్ని ఈ నవలలో లావో షే చిత్రించాడు.
ఇంగ్లాండు నుంచి 1931లో చైనా తిరిగి వచ్చేసరికి హాస్య నవలాకారుడుగా  పేరు గాంచినట్లు గ్రహించి, ఈయన సంచలనాత్మకాలు, హాస్య రసభరితాలు  అయినా నవల లు వ్రాయడం కొనసాగించాడు. చైనా కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత వ్రాసిన నియూ టియెంట్స్ (The life of Niu Tientz’u1934), లోటో సీయంగ్స్‌ట్సు(Lo-to Hsiang tzu,1936) అనే రెండు నవలల్లోనూ ఈయన ధోరణి లో మార్పు కనిపిస్తుంది. వీనిలో ఈయన సాంఘిక వాతావరణం యొక్క ప్రాముఖ్యం దానికి వ్యతిరేకంగా వ్యక్తిగత పోరాటపు వైఫల్యం ప్రతిపాదించాడు. చైనా జపాన్ యుద్ధ సమయంలో ఈయన దేశభక్తి ప్రబోధకాలైనా  జపాన్ కు వ్యతిరేకమైన  రచనలు చేశాడు. రచనలు తక్కువ స్థాయిలోని వని చెప్పాలి. 1946- 47 లో  లావో షే  అమెరికా లో పర్యటించి సాంస్కృతిక ఉపన్యాసాలు చేసి తన నవలల అనువాదాన్ని పర్యవేక్షిస్తూ గడిపాడు. వీనిలో ది యెల్లో స్టార్మ్‌, (The yellow Storm,1951) అతని ఆఖరు నవల ద డ్రమ్‌ సింగర్స్‌(The Drum Singers,1952)కూడా ఉన్నాయి. ఇవి చైనీస్ భాషలో అసలు ప్రచురింపబడలేదు. చైనా కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత లావో షే  వివిధ సాంస్కృతిక సాహిత్య ఉద్యమాలలో పాల్గొంటూ ఇంతకు ముందు లాగే నాటకాలు వ్రాయడం కొనసాగించాడు. వీనిలో  పేర్కొనదగ్గవి. లుంగ్‌-సూ-కౌ(Dragan Beard ditch,1951)చౌ-క్వాన్‌(The tea house,1957)   వీనిలోబీజింగ్ ప్రాంతపు  చైనీస్ మాండలిక భాష కౌశలాన్ని చక్కగా ప్రదర్శించాడు. లావో షే 1966  అక్టోబర్ లో చనిపోయాడు.
మూలాలు
వర్గం:చైనా రచయితలు-కవులు వర్గం:ఆసియా దేశాల కవులు
తేజస్ (యుద్ధ విమానం)
తేజస్ తోక లేని సంయుక్త డెల్టా-వింగ్ కాన్ఫిగరేషన్‌ను, ఒకే డోర్సల్ ఫిన్‌తో ఉంటుంది. ఇది సాంప్రదాయిక రెక్కల డిజైన్ల కంటే మెరుగైన హై-ఆల్ఫా పనితీరును అందిస్తుంది. దీని వింగ్ రూట్ లీడింగ్ ఎడ్జ్ 50 డిగ్రీల స్వీప్, బాహ్య వింగ్ లీడింగ్ ఎడ్జ్ 62.5 డిగ్రీల స్వీప్, వెనుక ఉన్న అంచు నాలుగు డిగ్రీల ఫార్వర్డ్ స్వీప్ కలిగి ఉంది. రిలాక్స్‌డ్ స్టాటిక్ స్టెబిలిటీ, ఫ్లై-బై-వైర్ ఫ్లైట్ కంట్రోల్ సిస్టమ్, మల్టీ-మోడ్ రాడార్, ఇంటిగ్రేటెడ్ డిజిటల్ ఏవియానిక్స్ సిస్టమ్, మిశ్రమ పదార్థ నిర్మాణాల వంటి సాంకేతికతలను తేజస్‌లో సమకూర్చారు. ఇది సమకాలీన సూపర్‌సోనిక్ పోరాట విమానాలలో అతి చిన్నది, అత్యంత తేలికైనది.
రాఘవ్ చద్దా
రాఘవ్ చద్దా ఢిల్లీ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2022 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికల ఇంచార్జిగా,  ప్రస్తుతం ఢిల్లీలోని రాజేందర్ నగర్ ఎమ్మెల్యేగా ఉన్నాడు. రాఘవ్ చద్దా ను 2022లో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ రాజ్యసభకు నామినేట్ చేసింది.
రాజకీయ జీవితం
రాఘవ్ చద్దా ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 2015లో పార్టీ జాతీయ కోశాధికారిగా నియమితుడయ్యాడు. ఆయన 2019లో జరిగిన పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో దక్షిణ ఢిల్లీ నియోజకవర్గం నుండి ఆప్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. రాఘవ్ చద్దా 2020లో జరిగిన అఢిల్లీ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో రాజిందర్ నగర్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2020 మార్చి 2న ఢిల్లీ జల్ బోర్డు ఉపాధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు.
తేజస్ (యుద్ధ విమానం)
వైమానిక దళంలో అన్ని రకాలూ కలిపి మొత్తం 324 తేజస్‌ విమానాలు అవసరమని 2019 లో ప్రణాళికలు తయారు చేసారు. మొదటి బ్యాచ్‌లో మొత్తం 40 మార్క్-1 విమానాలు సరఫరా చేస్తారు. వాటిలో 16 ఐఓసి స్టాండర్డ్ (ఇప్పటికే సరఫరా చేసేసారు), 16 ఎఫ్ఓసి స్టాండర్డ్ (2019 చివరి నాటికి సరఫరా మొదలౌతుంది), 8 శిక్షణ విమానాలూ ఉన్నాయి. వీటి తరువాత సరఫరా చేసే 83 తేజస్‌లు, అప్‌గ్రేడ్ చేసిన మార్క్-1ఎ రకానికి చెందినవి. ఈ మొదటి 123 విమానాల సరఫరా పూర్తయ్యే సమయానికి - 2025–26 నాటికి - తేజస్ మార్క్-2 ఉత్పత్తికి సిద్ధంగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.
రాఘవ్ చద్దా
రాజకీయ జీవితం
రాఘవ్ చద్దా లో పంజాబ్ రాష్ట్ర ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ పార్టీ ఇన్‌చార్జ్‌గా నియమితుడై, 2022 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికల ఇంచార్జిగా పార్టీ గెలుపులో కీలకంగా పని చేశాడు. ఆయనను 2022 మార్చి 21న ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ రాజ్యసభకు నామినేట్ చేసింది.
తేజస్ (యుద్ధ విమానం)
మూలాలు
thumb| [[ఏరో ఇండియా 2007 లో తేజస్ ]] సమర్ధంగా పనిచేసే ఒక ఇంజన్ను వాడి, హిందూస్తాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (హెచ్ఏఎల్) ఒక యుద్ధ విమానాన్ని రూపొందించి, అభివృద్ధి చేయాలని ఏరోనాటిక్స్ కమిటీ సిఫారసు చేయగా 1969 లో భారత ప్రభుత్వం దాన్ని ఆమోదించింది. మారుత్‌ను పోలి ఉండే 'టాక్టికల్ ఎయిర్ సపోర్ట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్' ఆధారంగా 1975 లో హెచ్‌ఏఎల్ నమూనా రూపకల్పన అధ్యయనాన్ని పూర్తి చేసింది. కానీ సమర్ధంగా పనిచేసే "ఇంజన్ను" విదేశాల నుండి సేకరించడం కుదరనందు వలన, ఆ ప్రాజెక్టు ఆగిపోయింది. దీంతో సెకండరీ ఎయిర్ సపోర్ట్ కలిగిన ఒక ఎయిర్ సుపీరియారిటీ యుద్ధ విమానాన్ని సేకరించాలనే వాయుసేన కోరిక, కోరిక గానే ఉండిపోయింది.
రాఘవ్ చద్దా
మూలాలు
వర్గం:1988 జననాలు వర్గం:ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
తేజస్ (యుద్ధ విమానం)
మూలాలు
1983 లో, స్వదేశీ యుద్ధ విమానం అవసరాన్ని, రెండు ప్రాథమిక ప్రయోజనాలను ఆశించి, వాయుసేన గ్రహించింది. 1970 ల నుండి వాయుసేన విమానాల్లో ప్రధానమైనదిగా ఉన్న మిగ్ -21 లు ముసలివైపోవడంతో వాటి స్థానాన్ని భర్తీ చేయడమనే ప్రధానమైన లక్ష్యం ఎలాగూ ఉంది. 1981 లో తయారు రూపొందించిన "దీర్ఘకాలిక రీ-ఎక్విప్మెంట్ ప్లాన్", 1990 ల మధ్య నాటికి మిగ్ -21 లు తమ జీవితాల ముగింపుకు చేరుకోబోతున్నాయని, 1995 నాటికి, వాయుసేనకు అవసరమైన విమానాల్లో 40 శాతం విమానాలు మాత్రమే ఉంటాయనీ పేర్కొంది. LCA కార్యక్రమపు రెండో ప్రధాన లక్ష్యం భారతదేశ దేశీయ ఏరోస్పేస్ పరిశ్రమ యావత్తునూ ప్రగతి బాట పట్టించడం. ఏరోస్పేస్ "స్వావలంబన" కార్యక్రమం విలువ కేవలం ఒక విమానం ఉత్పత్తికే పరిమితం కాదు, అత్యున్నత సాంకేతిక సమర్ధతతో కూడిన ఉత్పత్తులను తయారు చేసే ఒక పరిశ్రమనే స్థానికంగా తయారు చెయ్యడం.
1984 లో, భారత ప్రభుత్వం ఎల్‌సిఎ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడానికి ఏరోనాటికల్ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ (ఎడిఎ) ను స్థాపించింది. తేజస్ తరచుగా హిందూస్తాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (హెచ్ఏఎల్) వారి ఉత్పత్తిగా చెబుతున్నప్పటికీ, దాని అభివృద్ధికి బాధ్యత ADA తో పాటు 100 కి పైగా రక్షణ ప్రయోగశాలలు, పారిశ్రామిక సంస్థలు, విద్యాసంస్థల జాతీయ కన్సార్టియం లది. హెచ్‌ఏఎల్ ఈ ప్రాజెక్టులో ప్రధాన కాంట్రాక్టరు. LCA కోసం "స్వావలంబన" సాధించాల్సిన లక్ష్యాలలో మూడు అత్యంత అధునాతన వ్యవస్థలు ఉన్నాయి: ఫ్లై-బై-వైర్ (FBW) ఫ్లైట్ కంట్రోల్ సిస్టమ్ (FCS), మల్టీ-మోడ్ పల్స్-డాప్లర్ రాడార్, ఆఫ్టర్ బర్నరు కలిగిన టర్బోఫాన్ ఇంజిన్.
ఎల్‌సిఏ కార్యక్రమం
రిలాక్స్‌డ్ స్టాటిక్ స్టెబిలిటీ (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్) అనేది కొంతవరకూ తాహతుకు మించినదే. 1988 లో అనలాగ్ ఫ్లైట్ కంట్రోల్ సిస్టమ్ (ఎఫ్‌సిఎస్) ను ఇస్తామని డసాల్ట్ ఏవియేషన్ ప్రతిపాదించింది. కానీ, దాన్ని మించిపోయే డిజిటల్ ఎఫ్‌సిఎస్‌లు భవిష్యత్తులో వస్తాయని ADA గుర్తించింది.
1992 లో, తేజస్ కోసం భారతదేశం ఫ్లై-బై-వైర్ ఎఫ్‌సిఎస్‌ను అభివృద్ధి చేయడానికి నేషనల్ ఏరోనాటిక్స్ లాబొరేటరీ ఎల్‌సిఎ నేషనల్ కంట్రోల్ లా (సిఎల్‌డబ్ల్యు) బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. తొలుత దీని కోసం అమెరికాకు చెందిన లాక్‌హీడ్ మార్టిన్ కన్సల్టెన్సీ తీసుకుందాని భావించారు. అయితే, 1998 మేలో భారతదేశం చేసిన రెండవ అణు పరీక్షలకు ప్రతిస్పందనగా అమెరికా ఆంక్షలు విధించిన కారణంగా ఈ ప్రాజెక్టులో లాక్హీడ్ మార్టిన్ ప్రమేయం రద్దైంది. ఆ సాఫ్టువేరును భారతదేశం తానే స్వయంగా అభివృద్ధి చేసుకుంది. తేజస్ కార్యక్రమం 18 నెలల పాటు ఆలస్యం కావడానికి ఇది కారణమైంది.
మరొక క్లిష్టమైన సాంకేతికత మల్టీ-మోడ్ రాడార్ (MMR). ఎరిక్సన్ / ఫెర్రాంటి PS-05 / AI / J- బ్యాండ్ మల్టీ-ఫంక్షన్ రాడార్‌ను ఉపయోగించాలని తొలుత ఉద్దేశించారు. ఇదే రాడార్‌ను సాబ్ కంపెనీ వారి JAS 39 గ్రిపెన్‌లో కూడా ఉపయోగించారు. అయితే, 1990 ల ప్రారంభంలో ఇతర రాడార్లను పరిశీలించిన తరువాత, దీన్ని దేశీయంగానే అభివృద్ధి చెయ్యగలమని రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO) విశ్వసించింది. MMR కార్యక్రమానికి సంయుక్తంగా నాయకత్వం వహించడానికి హెచ్‌ఏఎల్ హైదరాబాద్ విభాగాన్ని, ఎలక్ట్రానిక్స్, రాడార్ డెవలప్‌మెంట్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంటునూ (LRDE) ఎంపిక చేసారు. 1997 లో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. MMR పరీక్షా కార్యక్రమానికి సెంటర్ ఫర్ ఎయిర్‌బోర్న్ సిస్టమ్స్ (CABS) బాధ్యత వహించింది. 1996 - 1997 మధ్య, CABS, అప్పటికి మిగిలి ఉన్న హెచ్‌ఏఎల్ / HS-748M వైమానిక పర్యవేక్షణ పోస్ట్ (ASP) ను LCA ఏవియానిక్స్‌ను, రాడార్లనూ పరీక్షించేందుకు టెస్ట్‌బెడ్‌గా మార్చింది.
CLAW బృందం FCS సాఫ్ట్‌వేర్‌తో విమాన నియంత్రణ చట్టాలను ఏకీకృతం చేసి, 50గంటల పాటు దోషాలేమీ లేకుండా TD-1 లో పైలట్ పరీక్షలు జరిపింది. ఫలితంగా 2001 జనవరిలో విమానం ఎగిరేందుకు అనుమతి లభించింది. ఆటోమేటిక్ ఫ్లైట్ కంట్రోల్ సిస్టమ్ (ఎఎఫ్‌సిఎస్) ను అన్ని టెస్ట్ పైలట్లందరూ ప్రశంసించారు. 2 వ దశ 2001 నవంబరులో ప్రారంభమైంది. మరో మూడు ప్రోటోటైప్ వాహనాల (పివి -3, పివి -4, పివి -5) తయారీ, వైమానిక దళంలోను, నావికా దళంలోనూ చేర్చగల తుది వెర్షన్ అభివృద్ధి, 8 లిమిటెడ్ సిరీస్ ప్రొడక్షన్ (ఎల్‌ఎస్‌పి) విమానాల తయారీ, సంవత్సరానికి 8 విమానాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాల ఏర్పాటు ఈ దశలో భాగాలు. ఈ దశకు ఖర్చు ₹ 3,301.78 కోట్లు. ఐఓసి, ఎఫ్ఓసి పొందడం ద్వారా విమానాన్ని భారత వైమానిక దళంలోకి ప్రవేశపెట్టడానికి అదనంగా 2,475.78 కోట్లు కేటాయించారు. 2013 ఆగస్టు నాటికి తేజస్ అభివృద్ధికి (పిడిపి, ఫేజ్ 1, ఫేజ్ 2 లతో కలిపి) అయిన మొత్తం మొత్తం ఖర్చు 7,965.56 కోట్లు.
2002 మధ్య నాటికి, ప్రాజెక్టులో పెద్ద ఎత్తున జాప్యం, వ్యయంలో పెరుగుదల జరిగినట్లు MMR నివేదించింది. 2005 ప్రారంభంలో, రెండు ప్రాథమిక అంశాలైన గాల్లో నుండి గాల్లోకి లుక్-అప్, లుక్-డౌన్ మోడ్‌లను మాత్రమే విజయవంతంగా పరీక్షించినట్లు నిర్ధారించారు. 2006 మే లో, పరీక్షిస్తున్న అనేక మోడ్‌ల పనితీరు "అంచనాలను అందుకోలేదు" అని వెల్లడించారు. తత్ఫలితంగా, క్లిష్టమైన పరీక్షలను నిలిపివేసి, ADA ఆయుధ డెలివరీ పాడ్‌తో మాత్రమే ఆయుధ పరీక్షలను చేయాలని నిర్దేశించారు. పరీక్ష నివేదికల ప్రకారం, రాడార్, ఎల్‌ఆర్‌డిఇ వారి అడ్వాన్స్‌డ్ సిగ్నల్ ప్రాసెసర్ మాడ్యూల్ (ఎస్‌పిఎం) మధ్య తీవ్రమైన పరస్పర అననుకూలత సమస్య ఉంది. తయారుగా ఉండే ( ఆఫ్-ది-షెల్ఫ్) విదేశీ రాడార్ కొనుగోలు చెయ్యాలా అనే విషయాన్ని పరిశీలించారు.
కొత్త యుద్ధ విమానాలను రూపొందించడానికి, నిర్మించడానికీ అవసరమైనవిగా ADA కార్యక్రమ ప్రారంభంలో గుర్తించిన ఐదు క్లిష్టమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలలో, రెండు విజయవంతమయ్యాయి: కార్బన్-ఫైబర్ మిశ్రమ (CFC) నిర్మాణాల అభివృద్ధి, తయారీ ఒకటి, ఆధునిక గాజు కాక్‌పిట్ రెండోది. 3-D లామినేటెడ్ మిశ్రమ మూలకాల రూపకల్పన కోసం ADA తన ఇంటిగ్రేటెడ్ ఆటోమేటెడ్ సాఫ్ట్‌వేర్‌లో లాభదాయకమైన వాణిజ్య అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయి. (దీని లైసెన్సులు ఎయిర్‌బస్, ఇన్ఫోసిస్ రెండింటికీ ఇచ్చింది). 2008 నాటికి, LCA లోని 70% భాగాలు భారతదేశంలో తయారవుతున్నాయి. దిగుమతి చేసుకున్న భాగాలపై ఆధారపడటం కాలక్రమేణా క్రమంగా తగ్గుతుందని పేర్కొన్నారు. అయితే, మిగతా మూడు కీలక సాంకేతిక కార్యక్రమాల్లో సమస్యలు ఎదురయ్యాయి. ఉదాహరణకు, GTRE GTX-35VS కావేరి, స్థానంలో విదేశీ ఇంజిన్, జనరల్ ఎలక్ట్రిక్ F404ను వాడాల్సి వచ్చింది.
2016 ఫిబ్రవరి 26 న, రక్షణ మంత్రి మనోహర్ పారికర్ లోక్‌సభలో మాట్లాడుతూ, ఆ సంవత్సరం భారత వైమానిక దళం 3–4 తేజస్ (ఐఓసి వెర్షన్) లను స్వీకరిస్తుందని, 8 సంవత్సరాల కాలంలో మొత్తం 8 తేజస్ స్క్వాడ్రన్లను నెలకొల్పుతుందనీ చెప్పాడు. "ఏడాదికి 16 విమానాలను ఉత్పత్తి చేయగలిగేలా హెచ్‌ఏఎల్ లో రెండో తయారీ లైన్ను నేలకొల్పే ప్రతిపాదనను ఆమోదించే పనిలో కూడా ఉన్నాం" అని ఆయన అన్నాడు. ఇంతకుముందు కొనుగోలు చేయడానికి నిర్ణయించిన 40 విమానాల సంఖ్యను మూడు రెట్లు పెంచుతూ, 123 (ఆరు స్క్వాడ్రన్లు) తేజస్ మార్క్-1 విమానాలను ఆర్డర్ చేయాలని వైమానిక దళం యోచిస్తోందని 2015 అక్టోబరులో ఐఎఎఫ్ ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ అరుప్ రాహా ధ్రువీకరించాడు. ఆ 83 అదనపు తేజస్‌లు అప్‌గ్రేడ్ చేసిన మార్క్-1ఎ వెర్షన్‌గా ఉండాలని ఆదేశించినట్లు తరువాత ప్రకటించారు. ₹ 50,025 కోట్ల వ్యయంతో ఐఎఎఫ్ కోసం 83 తేజస్‌లను సమకూర్చుకునేందుకు 2016 నవంబరు 7 న, పారికర్ ఆమోదం తెలిపాడు. ఒక్కో తేజస్ ధర ₹ 250- ₹ 275 కోట్లుగా బేరం చేసాక, 2019 చివరి నాటికి వాటి ఆర్డరును విడుదల చెయ్యాలని భావిస్తున్నారు. ప్రతి సంవత్సరం కనీసం ఒక స్క్వాడ్రన్ (16+) విమానాలను ఉత్పత్తి చేసేలా 2020 మార్చి నాటికి సామర్థ్యాన్ని విస్తరించాలని హెచ్‌ఏఎల్ భావిస్తోంది.
2018 లో, HAL, ఏరోనాటికల్ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ (ADA) నాణ్యమైన తేజస్ మార్క్-2 ను సకాలంలో అందించగలిగితే, మొత్తం 324 తేజస్ విమానాలను (అన్ని వెర్షన్లనూ కలిపి) తీసుకునేందుకు వాయుసేన అధికారికంగా కట్టుబడింది.
ప్రోటోటైపులు, పరీక్షలు
2005 మార్చిలో, వాయుసేన 20 విమానాల కోసం ఆర్డరిచ్చింది. అవి సరఫరా కాగానే మరో 20 విమానాలను కొనుగోలు చేసే ప్రతిపాదన కూడా ఉంది. మొత్తం 40 లో F404-GE-IN20 ఇంజన్ను అమర్చాలి. 2006 డిసెంబరులో, తేజస్‌లను సిద్ధం చేయడానికీ, సేవలో ప్రవేశపెట్టడంలో సహాయపడేందుకూ బెంగుళూరులో 14 మంది సభ్యుల "ఎల్సిఎ ఇండక్షన్ టీం" ఏర్పడింది. thumb| తేజస్ LSP-4 మొదటి విమానం, 2010 జూన్ 2 2007 ఏప్రిల్ 2 న, మొట్టమొదటి లిమిటెడ్ సిరీస్ ప్రొడక్షన్ (LSP-1) తేజస్ తన తొలి విమానాన్ని ప్రదర్శించింది. ఇది మ్యాక్ 1.1 (1,347.5 కి.మీ/సె) వేగాన్ని సాధించింది. 2009 జనవరి 22 నాటికి తేజస్, వెయ్యి పరీక్షలు, 530 గంటలకు పైగా వైమానిక పరీక్షా సమయాన్నీ పూర్తి చేసింది. 2009 లో గోవాలోని INS హన్సా వద్ద సముద్ర మట్టం వద్ద చేసే వైమానిక పరీక్షల సమయంలో తేజస్ 1,350 కి.మీ./సె వేగాన్ని సాధించింది..
2008 జూన్ 16 న, LSP-2 మొదటిసారి ఎగిరింది. తరువాత 2009 నవంబరులో శిక్షణా విమానం తొలిసారి ఎగిరింది. 2010 ఏప్రిల్ 23న, ఎల్టా EL / M-2032 మల్టీ-మోడ్ రాడారు హైబ్రిడ్ వెర్షన్‌తో LSP-3 ఎగిరింది; 2010 జూన్ లో, LSP-4 వాయుసేన ఇనిషియల్ ఆపరేటింగ్ క్లియరెన్స్ (IOC) కాన్ఫిగరేషన్‌లో తొలిసారి ఎగిరింది. 2010 జూన్ నాటికి, తేజస్ ఆయుధ వ్యవస్థను, సెన్సార్‌లనూ అమర్చిన IOC కాన్ఫిగరేషన్‌లో రెండవ దశ వేడి వాతావరణ పరీక్షలను పూర్తి చేసింది. సముద్ర పరీక్షలు కూడా జరిగాయి. 2010 నవంబరు 19 న, IOC ప్రామాణిక పరికరాలతో LSP-5 వైమానిక పరీక్షలను ప్రారంభించింది. alt=|ఎడమ|thumb| [[షోర్ బేస్డ్ టెస్ట్ సౌకర్యం|షోర్ బేస్డ్ టెస్ట్ ఫెసిలిటీ, ఐఎన్ఎస్ హన్సా నుండి బయలుదేరుతున్న తేజస్ ఎన్‌పి -1 ]] భారత వైమానిక దళం, నావికాదళాల కోసం యుద్ధ విమానాల ఉత్పత్తిని ప్రారంభించడానికి 2009 డిసెంబరులో ప్రభుత్వం 8,000 కోట్లు మంజూరు చేసింది. భారత నావికాదళానికి 50 తేజస్ విమానాల అవసరం ఉంది. మొదటి ప్రోటోటైప్, ఎన్‌పి -1 జూలై 2010 లో తయారైంది. రక్షణ సముపార్జన ప్రణాళికను క్లియర్ చేసిన తరువాత, అదనంగా 20 తేజస్ విమానాల కోసం ఐఎఎఫ్ ఆర్డరిచ్చింది. ఐఎన్‌ఎస్ హన్సాలోని ఎస్‌బిటిఎఫ్‌లో 2014 డిసెంబరులో ఎల్‌సిఎ నేవీ విజయవంతంగా స్కీ-జంప్ పరీక్షలను నిర్వహించింది. నేవీ రకంలో దానికి ప్రత్యేకించిన ఫ్లైట్ కంట్రోల్ మోడ్‌ ఉంది. ఇది హ్యాండ్స్-ఫ్రీ టేకాఫ్‌ను నియంత్రిస్తుంది. ర్యాంప్ విమానాన్ని లాంచ్ చేస్తుంది కాబట్టి, ఇది పైలట్ పనిభారాన్ని తగ్గిస్తుంది,.
2010 నవంబరులో, తేజస్ ఎమ్‌కే-1 పరిమిత సిరీస్ ఉత్పత్తి (ఎల్ఎస్పి) విమానాల కోసం నిర్దేశించిన రిలాక్స్డ్ ఎయిర్ స్టాఫ్ అవసరాలకు తగినట్లుగా లేదని తెలిసింది. అవసరాలకు తగినట్లుగా లేని అంశాలు - శక్తి నిష్పత్తి బరువు నిష్పత్తి, స్థిరమైన మలుపు రేటు, తక్కువ ఎత్తులో గరిష్ఠ వేగం, AoA పరిధి, ఆయుధ పంపిణీ ప్రొఫైల్స్; లోపాల స్థాయి ఎంత అనేది రహస్యం. 2012 మార్చి 9 న, LSP-7 హెచ్‌ఏఎల్ విమానాశ్రయం నుండి తొలి సారి ఎగిరింది. నావల్ LCA 2012 ఏప్రిల్ 27 న, దాదాపుగా, తయారైన రెండు సంవత్సరాల తరువాత, మొదటి సారి ఎగిరింది.
2011 సెప్టెంబరులో, రాజస్థాన్ లోని పోఖ్రాన్‌లో బాంబు దాడులతో సహా ఆయుధ పరీక్షలు ప్రారంభమయ్యాయి. తరువాత గోవాలో క్షిపణి పరీక్షలు జరిగాయి. 2012 జూన్ 27 న, మూడు తేజస్ (ఎల్‌ఎస్‌పి 2, 3, 5) విమానాలు రాజస్థాన్ ఎడారిలో 1,000 పౌండ్ల బరువైన కచ్చితమైన లేజర్-గైడెడ్ బాంబులను, గైడింగు లేని బాంబులనూ ఉపయోగించి పరీక్షించారు. 2012 జూలై నాటికి తేజస్ 1,941 వైమానిక పరీక్షలను పూర్తి చేసింది.
2012 ద్వితీయార్థంలో, కొత్త పైలట్ హెల్మెట్ లలో తలెత్తిన తీవ్రమైన భద్రతా సమస్య కారణంగా తేజస్‌ను మూడు నెలల పాటు నిలిపేసారు. హెల్మెట్, ఎజెక్షన్ సీటు కంటే పైకి పొడుచుకు వచ్చింది. ఎజెక్షన్ సమయంలో, క్యానోపీ విడుదలయ్యే ముందే హెల్మెట్ దానికి గుద్దుకుంటుందనే ఆందోళన కలిగించింది. ఎజెక్షన్ వ్యవస్థను సవరించిన తరువాత 2012 నవంబరులో వైమానిక పరీక్షలు తిరిగి మొదలయ్యాయి. 2013 మార్చి 31 న విమానాశ్రయం నుండి LSP 8 చేసిన తొలి వైమానిక పరీక్ష విజయవంతమైంది. తేజస్ కార్యక్రమం 2013 నవంబరు 27 నాటికి మొత్తం 2,418 పరీక్షలను పూర్తి చేసింది. 2014 నవంబరు 8 న, పివి -6 (కెహెచ్-టి 2010) అనే శిక్షణ విమానం తన మొదటి టెస్ట్ ఫ్లైట్‌ చేసింది.
మొత్తం 35 ప్రధాన ఏవియానిక్స్ భాగాలు, లైన్-రీప్లేసబుల్ యూనిట్ల (ఎల్‌ఆర్‌యు) లోను, విదేశీ వ్యవస్థలు మూడే. ఇవి, సెక్స్టాంట్ (ఫ్రాన్స్), ఎల్బిట్ (ఇజ్రాయెల్) వారి మల్టీ-ఫంక్షన్ డిస్ప్లేలు (MFD లు), ఎల్బిట్ చేసిన హెల్మెట్-మౌంటెడ్ డిస్ప్లే, సైట్ (HMDS) క్యూయింగ్ వ్యవస్థ, రాఫెల్ (ఇజ్రాయిల్) సరఫరా చేసిన లేజర్ పాడ్. ప్రొడక్షను విమానాలలో భారతీయ సరఫరాదారులు తయారుచేసే ఎంఎఫ్‌డిలు ఉంటాయని భావిస్తున్నారు. పరికరాల్లోని కొన్ని ముఖ్యమైన వస్తువులను (మార్టిన్-బేకర్ ఎజెక్షన్ సీటు వంటివి) దిగుమతి చేసుకున్నారు. 1998 మేలో అణ్వాయుధ పరీక్షల తరువాత భారతదేశంపై విధించిన ఆంక్షల పర్యవసానంగా, మొదట దిగుమతి చేసుకోవాలని అనుకున్న అనేక వస్తువులను దేశీయంగానే అభివృద్ధి చేయాల్సి వచ్చింది; ఈ ఆంక్షలు LCA ఎదుర్కొంటున్న సుదీర్ఘ జాప్యానికి ఆజ్యం పోసాయి.
అధిక వేగాల వద్ద తేజస్ సంబాళిస్తున్న విధానాన్ని భారతీయ టెస్ట్ పైలట్లు అభినందించారు. తేజస్ వాయుసేన వారి అత్యంత "పైలట్ ఫ్రెండ్లీ" ఫైటర్ అని వారు చెప్పారు. భారతీయ వైమానిక దళపు 45 స్క్వాడ్రన్ "ది ఫ్లయింగ్ డాగర్స్"కు చెందిన కమాండింగ్ ఆఫీసర్, గ్రూప్ కెప్టెన్ సామ్రాట్ ధంఖర్, తేజస్ గురించి మాట్లాడుతూ, పైలట్ ఇన్‌పుట్‌లకు ఇది చాలా బాగా స్పందిస్తోందనీ, దానితో గరిష్ఠ స్థాయిలో పనిచేయించేందుకు ఫలానా వేగంతోనే వెళ్ళాల్సిన అవసరం లేదనీ చెప్పాడు. alt=|thumb| 2020 జనవరి 12 న [[INS విక్రమాదిత్య|ఐఎన్ఎస్ విక్రమాదిత్య విమాన వాహక నౌక నుండి మొట్ట మొదటి సారి టేకాఫ్ తీసుకుంటున్న నావల్ తేజస్ ]] రెండు సీట్ల నావికా రకపు తేజస్ 2019 సెప్టెంబరు 13 న గోవాలోని షోర్ బేస్డ్ టెస్ట్ ఫెసిలిటీ (ఎస్బిటిఎఫ్) వద్ద మొట్ట మొదటి అరెస్టెడ్ ల్యాండింగ్‌ను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. SBTF లో విమానం అనేక విజయవంతమైన పరీక్షలను పూర్తి చేసిన తర్వాత, 2020 జనవరి 11 న, నావల్ ఎల్‌సిఎ తేజస్ విమానం ఐఎన్ఎస్ విక్రమాదిత్య విమాన వాహక నౌకపై తొలిసారిగా అరెస్టెడ్ ల్యాండింగ్‌ను విజయవంతంగా నిర్వహించింది. 2020 జనవరి 12న, తేజస్ తన మొదటి స్కీ-జంప్ అసిస్టెడ్ టేకాఫ్ ను అదే నౌక నుండి ప్రదర్శించింది.
ఆపరేషన్లకు అనుమతి
2013 చివరి నాటికి రెండవ ప్రారంభ కార్యాచరణ క్లియరెన్సుకు (ఐవోసీ-2), 2014 చివరి నాటికి ఫైనల్ ఆపరేషనల్ క్లియరెన్సుకూ (FOC) సిద్ధమయ్యేలా గడువుకు కట్టుబడి ఉండాలని హెచ్‌ఏఎల్ ను భారత ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. 2013 డిసెంబరు 20 న, IOC-2 ను జారీ చేసారు. ఆ తరువాత విమానాన్ని సాధారణ వాయుసేన పైలట్లు నడిపారు. స్క్వాడ్రన్ సేవలో ప్రవేశ పెట్టడం మొదలుపెట్టారు. IOC-II ప్రమాణా లు ఇలా ఉన్నాయి: 500 కిలోల లేజర్-గైడెడ్ బాంబు లు, స్వల్ప-శ్రేణి R-73 క్షిపణుల తో సహా మూడు టన్నుల ఆయుధాలను మోసుకుపోవాలి, అత్యధిక వేగం 1,350 కి.మీ./సె సాధించాఅలి, 7జి మలుపులాకు తట్టుకోవాలి, 24 డిగ్రీల కోణంలో దాడి చెయ్యాలి (ప్రారంభంలో 17 డిగ్రీల నుండి), 400-500 కి.మీ.ల కార్యాచరణ వ్యాసార్థం కలిగి ఉండాలి.
ఆయా అవసరాలకు అనుగుణంగా ఫ్లైట్ ఎన్వలప్‌ను విస్తరించడానికి, EADS సహాయం తీసుకుంది.
ఈ మార్పులన్నీ IOC-II వచ్చిన 15 నెలల్లో పూర్తవుతాయని త్లుత భావించారు గానీ వాస్తవికంగా దానికంటే చాలా ఎక్కువ సమయం పట్టింది. thumb| ఏరో ఇండియా 2015 లో తేజస్ ఫైనల్ ఆపరేషనల్ క్లియరెన్స్ (ఎఫ్ఓసి) పరీక్షలు 2013 డిసెంబరులో ప్రారంభమయ్యాయి. తేజస్ ఫ్లైట్-లైన్ లోని మూడు విమానాలు అధునాతన ఆయుధ పరీక్షలను విజయవంతంగా పూర్తి చేశాయి. ఈ ప్రయోగాలు జామ్‌నగర్‌లో జరిగాయి. విమానంలో కొత్త ఆయుధాలను అమర్చారు. ఎఫ్‌ఓసిలో భాగంగా, ఈ విమానాన్ని బెంగళూరు, గ్వాలియర్‌లలో అన్ని వాతావరణ పరీక్షల కోసం సిద్ధం చేసారు. 2011 జనవరిలో తొలి పరీక్ష చేసిన తేజస్, 2013 డిసెంబరు నాటికి, 1,750 గంటలకు పైగా, 2,587 సార్టీలను పూర్తి చేసింది. 2014 జూలైలో, పరీక్ష కోసం ఆరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విమానాలు అవసరమవడంతో FOC ని వాయిదా వేసారు. అప్పటికి ఒకటి మాత్రమే ఉత్పత్తి అయింది. 2015 జనవరి 17న తేజస్ IOC-II అనుమతి పొందింది.
2016 ఫిబ్రవరిలో, ఎల్‌ఎస్‌పి -7 ఆయుధ ప్రయోగాల్లో భాగంగా జామ్‌నగర్‌లోని బిఎన్‌జి (బాలిస్టిక్ నాన్ గైడెడ్) మోడ్‌లో డెర్బీ బివిఆర్‌ఎమ్ క్షిపణిని పరీక్షించింది. ఈ ఆయుధ పరీక్షలు ఫైనల్ ఆపరేషనల్ క్లియరెన్సులో (FOC) భాగం. ఇది ఎల్‌ఎస్‌పి -7 చేసిన 169 వ వైమానిక పరీక్ష. దీనిని నేషనల్ ఫ్లైట్ టెస్ట్ సెంటర్‌కు చెందిన గ్రూప్ కెప్టెన్ రంగాచారి చేశాడు. ఈ విమానం ఎఫ్‌ఓసి ట్రయల్స్‌లో భాగంగా క్లోజ్ కంబాట్ మిస్సైల్ (సిసిఎం) పైథాన్ -5 ను కూడా ప్రయోగించనుంది. బహ్రెయిన్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ షో (BIAS-2016) లో LSP-4 తో పాటు LSP-7 కూడా పాల్గొంది.
2017 మే 12 న తేజస్ రాడార్ గైడెడ్ మోడ్‌లో డెర్బీ ఎయిర్-టు-ఎయిర్ బివిఆర్ క్షిపణిని విడుదల చేయడం ద్వారా ఎయిర్-టు-ఎయిర్ బియాండ్ విజువల్ రేంజ్ (బివిఆర్) క్షిపణి ప్రయోగ సామర్థ్యాన్ని విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది. క్షిపణి ప్రయోగం ప్రయోగానంతర లాక్-ఆన్‌ మోడ్‌లో జరిగింది. ఒడిశాలోని చాందీపూర్ ఇంటర్మీడియెట్ టెస్ట్ రేంజ్ వద్ద చేసిన ఈ పరీక్షలో క్షిపణి, గాల్లో చలనంలో ఉన్న లక్ష్యాన్ని సూదిమొన కచ్చితత్వంతో ఛేదించింది.
భారత్‌కు అవసరమైన MRCA ను సరఫరా చేసేందుకు పోటీ పడుతున్న పెద్ద మీడియం పోరాట విమానాలతో పోల్చితే, తక్కువ ఫ్లైట్ ఎండ్యురెన్స్, చిన్న పేలోడ్ సామర్థ్యం, ఎక్కువ నిర్వహణా సమయం మొదలైన పరిమితులతో ఉన్న తేజస్, భారత సింగిల్ ఇంజిన్ ఫైటర్ కార్యక్రమానికి సరిపోదని భారత వైమానిక దళం ప్రభుత్వానికి ఒక నివేదిక ఇచ్చిందని 2017 నవంబరులో వార్తలు వచ్చాయి. తేజస్‌ను అప్‌గ్రేడ్ చేసినా, వాటికి ప్రత్యామ్నాయం కాబోదని కూడా వైమానిక దళం చెప్పింది. హెచ్‌ఏఎల్ ముఖ్య అధికారి ఈ విమర్శలను తిరస్కరించారు. తేజస్‌ ఒక ప్రపంచ స్థాయి ఫైటర్ జెట్ అని చెప్పాడు. దాని కోసం నిర్వచించిన పాత్రను తేజస్ సమర్ధవంతంగా నిర్వహించగలదు. తేజస్ కనీస ఆయుష్షు 30 సంవత్సరాలని, దాన్ని పొడిగించవచ్చని కూడా ఆయన పేర్కొన్నా డు. 2017 నవంబరు 19 నాటికి ఐదు తేజస్‌లను హెచ్‌ఎల్ పంపిణీ చేసిందని, ఇవి 600 సార్లకు పైగా ఎగిరాయని హెచ్‌ఐఎల్ సిఎమ్‌డి టి సువర్ణరాజు కూడా చెప్పాడు.
2018 ఫిబ్రవరిలో, ఇంజను పనిచేస్తూ ఉండగానే ఇంధనం నింపే "హాట్ రీఫ్యూయలింగ్" చేసారు. హాట్ రీఫ్యూయలింగ్ సామర్ధ్యం తేజస్ ఎమ్‌కే-1ఎ ఆవశ్యకతల్లో ఒకటి. దీనివలన సోర్టీల మధ్య ఉండే టర్నరౌండ్ సమయం తగ్గుతుంది.
2018 ఆగస్టులో, నౌకా దళ రకపు తేజస్ గోవా లోని వేదికపై హుక్-అరెస్టర్‌ను పరీక్షించింది. భారత రక్షణ మంత్రి, నిర్మలా సీతారామన్ నావికా దళ తేజస్ కార్యక్రమానికి మద్దతు ఇవ్వడం పరీక్షలను పునః ప్రారంభించడానికి దోహదపడింది.
2018 సెప్టెంబరులో, తేజస్ గాల్లోనే ఇంధనం నింపౌకునే పరీక్షలను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. FOC పొందటానికి అవసరమైన కీలక అంశాల్లో ఇది ఒకటి. ధ్రువీకరణ ఇంకా ఇవ్వనప్పటికీ, 2019 జనవరిలో, FOC ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తేజస్ ఉత్పత్తిని ప్రారంభించడానికి హెచ్‌ఏఎల్CEMILAC నుండి అనుమతి పొందింది.
2019 ఫిబ్రవరి 20 న, ఏరో ఇండియా 2019 సందర్భంగా, తేజస్‌కు అధికారికంగా ఫైనల్ ఆపరేషనల్ క్లియరెన్స్ (ఎఫ్‌ఓసి) లభించింది.
లోటుపాట్లు, భవిష్యత్తు నవీకరణలు
2015 మే లో, మార్క్-1 విమానం వాయుసేన అవసరాలను తీర్చలేదని కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా (సిఎజి) విమర్శించింది. సమర్థవంతమైన రెండు సీట్ల శిక్షణ విమానం, ఎలక్ట్రానిక్ యుద్ధ సామర్థ్యాలు లేకపోవడం, రాడార్ హెచ్చరిక రిసీవర్, శత్రు క్షిపణి హెచ్చరిక వ్యవస్థల్లో సమర్ధత లేమి, బరువు, వ్యయం పెరుగుదల, పరిమిత అంతర్గత ఇంధన సామర్థ్యం, ఇంధన వ్యవస్థ రక్షణను పాటించకపోవడం, పైలట్ రక్షణ, తక్కువ శక్తి గల ఇంజను వంటి లోపాలను తన నివేదికలో ఎత్తిచూపింది. ఈ సమస్యలను చాలావరకు రాబోయే తాత్కాలిక అప్‌గ్రేడ్‌లో మార్క్-1ఎ లోను, తదుపరి అధునాతన మార్క్-2 లోనూ పరిష్కరించాల్సి ఉంది.
CAG పై లోపాలను చూపించినప్పటికీ, 40 విమానాలను తీసుకోడానికి వాయుసేన అంగీకరించిందని వార్తలు వచ్చాయి. తేజస్ కార్యక్రమాన్ని కొనసాగించేందుకు, కొన్ని లోపాలతో తొలి విమనాలను స్వీకరించేందుకు వాయుసేన అంగీకరించింది. Mk 2 సిద్ధమయ్యే వరకు, తేజస్ Mk 1 ను తీసుకోమని వాయుసేన మొదట్లో చెప్పింది. మార్క్-2 ఆలస్యం అయినందున ఈ లోగా మరింత అధునాతన తేజస్ Mk 1A వెర్షన్‌ను అందించేందుకు 2015 లో, ADA, DRDO, హెచ్‌ఏఎల్ లు ప్రతిపాదించాయి. 83 తేజస్ ఎమ్‌కే-1 ఎ ల కోసం డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ ఆమోదం పొందిన తరువాత, హెచ్ఎఎల్ 2016 డిసెంబరులో AESA రాడార్, ECM పాడ్ల కోసం గ్లోబల్ బిడ్లను ఆహ్వానించింది. ఎల్టా వారి EL / M-2052 AESA రాడార్, EL / L-8222 ECM పాడ్‌ను హెచ్‌ఏఎల్ ఎంచుకున్నట్లు 2018 డిసెంబరులో తెలిసింది.
మార్క్-1ఎ లో మరొక ప్రధాన మెరుగుదల దాని మెరుగైన నిర్వహణా సమర్ధత. హాట్ రీఫ్యూయెలింగు, ఆకాశంలో ఇంధనం నింపడం - ఈ రెండూ ఇప్పటికే ప్రోటోటైప్‌లలో పరీక్షించారు కాబట్టి, అన్ని FOC ప్రమాణ తేజస్‌లలో ఇవి అందుబాటులో ఉంటాయి.
2017 డిసెంబరు 20 న, హెచ్‌ఐఎల్ నుండి 33,200 కోట్ల విలువైన 83 మార్క్-1ఎ లను కొనుగోలు చేయడానికి ఐఎఎఫ్ టెండరు పిలిచింది. అయితే, మార్క్-1 ధరకంటే బాగా ఎక్కువగా, ఒక్కో మార్క్-1ఎ విమానానికీ ₹ 463 కోట్లు హెచ్‌ఏఎల్ అడగడంతో, రక్షణ పబ్లిక్ సెక్టార్ అండర్‌టేకింగ్స్ తయారుచేసే ఇతర ఉత్పత్తులతో పాటు మార్క్-1ఎ ధరను కూడా పరిశీలించాలని, రక్షణ మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ జూలై 1 లో ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఖర్చుల డైరెక్టర్ నేతృత్వంలోని ఈ కమిటీకి Mఖ్ 1A ఖర్చును సమీక్షించడానికి 60 రోజుల సమయం ఇచ్చారు. 73 మార్క్-1ఎ విమానాలు, 10 మార్క్-1 శిక్షణ విమానాలు ఒక్కోదాని ధరను ₹ 250- ₹ 275 కోట్లకు తగ్గించడానికి హెచ్‌ఏఎల్ అంగీకరించింది. దీంతో ఈ ఆర్డరు విలువ 22,825 కోట్లకు తగ్గింది. అయితే ఈ కొత్త ఒప్పందంlO నిర్వహణ కోసం, లాజిస్టిక్‌ల కోసం అవసరమైన పరికరాలను మినహాయించారు. 2019 సెప్టెంబ రు 3 న ఈ విమానాలతో పాటు, వాటికి మద్దతుగా ఇచ్చే పరికరాలతో కూడా కలిపి మొత్తం ₹ 45,000 కోట్ల విలువకు ఆర్డరును ఖరారు చేసారు. ఒప్పందంపై సంతకం 2019 డిసెంబరు - 2020 జనవరి నాటికి జరుగుతుంది. మొదటి తేజస్ మార్క్ - 1ఎ ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న 36 నెలల తర్వాత, 2023 కి ముందు పంపిణీ అవు తుందని భావిస్తున్నారు.
తేజస్ మార్క్-2 లో వాయుసేన వారి ఎయిర్ స్టాఫ్ నాణ్యత అవసరాలను (ASQR) తీర్చడానికి, పేలోడ్‌ను, పనితీరునూ మెరుగుపరచడానికి Mk1 / Mk1A ఎయిర్‌ఫ్రేమ్‌లో గణనీయమైన మార్పులు చేయాల్సి వచ్చింది. 64–98 kN థ్రస్ట్ కలిగిన మరింత శక్తివంతమైన జనరల్ ఎలక్ట్రిక్ ఎఫ్ 414-జిఇ-ఐఎన్ఎస్ 6 ఇంజనును అమర్చి ఎక్కువ ఇంధనం పట్టేలాగా మార్క్-1 ఫ్యూజ్‌లేజ్ ప్లగ్‌ను 0.5 మీటర్లు పొడిగించాలని తొలుత అనుకున్నారు.
మార్క్-2 లో స్వదేశీ ఆన్-బోర్డ్ ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తి వ్యవస్థ, ఏవియానిక్స్ మెరుగుదలలో అంతర్నిర్మిత ఇంటిగ్రేటెడ్ ఎలక్ట్రో-ఆప్టిక్ ఎలక్ట్రానిక్ వార్ఫేర్ వ్యవస్థలు ఉంటాయి. దీనిలో ఇన్‌ఫ్రా-రెడ్ సెర్చ్ అండ్ ట్రాక్ (ఐఆర్‌ఎస్‌టి) వ్యవస్థ, శత్రు క్షిపణి హెచ్చరిక వ్యవస్థ (ఎంఎడబ్ల్యుఎస్) లు కూడా ఉంటాయి. పేలోడ్ సామర్థ్యం 6,500 కిలోలకు పెరిగింది. ఆయుధ కేంద్రాల సంఖ్య 7 నుండి 11 కి పెరగడంతో ఈ మీడియం వెయిట్ ఫైటరు మరిన్ని ఆయుధాలను మోసుకువెళ్ళడానికి వీలు కలుగుతుంది.
నావికాదళ తేజస్ బరువు ఎక్కువగా ఉందని, ఇతర ప్రత్యామ్నాయాల కోసం చూస్తామనీ 2016 డిసెంబరులో భారత నేవీ (ఐఎన్) ప్రకటించింది. భారత నావికాదళం చివరికి 57 నావికాదళ మల్టీరోల్ ఫైటరు విమానాల కోసం ఆర్‌ఎఫ్‌ఐ జారీ చేసింది. అయితే, తేజస్‌ను అధిక బరువుతో తిరస్కరించినప్పటికీ, 2018 ఆగస్టులో నేవీ, NP-2 (నావల్ ప్రోటోటైప్ 2) తో పరీక్షలను పునఃప్రారంభించింది. మొదటి మిడ్-ఎయిర్ రీఫ్యూయలింగ్ 2018 సెప్టెంబరులో జరిగింది. నావల్ ప్రోటోటైప్ నిర్వహణలో పొందిన అనుభవం ట్విన్ ఇంజిన్ డెక్ బేస్డ్ ఫైటర్ (టిఇడిబిఎఫ్) విమానాల అభివృద్ధిలో పనికొస్తుంది. TEDBF రెండు జనరల్ ఎలక్ట్రిక్ F414 ఇంజన్లుంటాయి. ఇందులో ఎక్కువ పేలోడ్లు, మరింత బరువైన పేలోడ్లు, మరింత ఎక్కువ పరిధి ఉంటాయి.
ఆపరేషన్ చరిత్ర
తేజస్ లతో కూడిన మొదటి స్క్వాడ్రన్ నిర్మాణం 2011 జూలైలో ప్రారంభమైంది. కోయంబత్తూరులోని సూలూరు వైమానిక దళ స్టేషన్‌కు తరలించడానికి ముందు, 2016 జూలై 1 న బెంగుళూరులో హెచ్‌ఏఎల్‌లోని ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ అండ్ సిస్టమ్స్ టెస్టింగ్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ వద్ద నెలకొల్పిన నెం .45 స్క్వాడ్రన్ ఐఎఎఫ్ (ఫ్లయింగ్ డాగర్స్)తో తేజస్ వాయుసేనలో చేరింది. తేజస్ మార్క్ 1 రెండవ స్క్వాడ్రను - స్క్వాడ్రన్ 18 - 2020 మే 27 న సూలూరులో ఏర్పాటైంది.
2020 ఆగస్టు 18 న భారత వాయుసేన 45 స్క్వాడ్రన్‌ను ఫ్లయింగ్ డాగర్ పేరుతో పశ్చిమాన పాకిస్తాన్ సరిహద్దున మోహరించారు. తేజస్‌కు ఇదే తొలి మోహరింపు.
2024–25 నాటికి 123 తేజస్ విమానాలను భారత వైమానిక దళానికి అందజేయాలని ఆశిస్తున్నట్లు 2017 జూన్‌లో, హిందూస్తాన్ ఏరోనాటిక్స్ పేర్కొంది. విమానాల ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేయడానికి హెచ్‌ఏఎల్ ముప్పేట దాడిని అవలంబిస్తుంది:. అదనంగా ఓ కొత్త అసెంబ్లీ లైన్‌ను నిర్మించడం, హాక్ అసెంబ్లీ లైన్‌ను తిరిగి ఉపయోగించుకోవడం, ప్రధాన విడిభాగాలను ప్రైవేటు రంగంలో తయారు చేయించడం ఈ ముప్పేట ప్లానులో భాగాలు. thumb| 2019 లో లాంగ్‌కావి ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ & ఏరోస్పేస్ ఎగ్జిబిషన్ (లిమా) లో చేరడానికి తేజస్ ఓ క్రమాకారంలో ఎగురుతున్నాయి 2016 జనవరి 21 న బహ్రెయిన్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ షోలో రెండు విమానాలు ప్రదర్శన చేయడంతో తేజస్ యుద్ధ విమానం అంతర్జాతీయంగా పరిచయమైంది. 2016 నవంబరు 21 న తేజస్‌లను ఎగుమతి చేయడానికి భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతిపాదించింది. అనేక స్నేహపూర్వక దేశాలతో ప్రాథమిక చర్చలు జరిగాయి.
యుఏఈ, భారతదేశాల మధ్య పెరుగుతున్న రక్షణ సంబంధాలలో భాగంగా 2018 అక్టోబరులో భారత పర్యటన సందర్భంగా యుఎఇ విదేశాంగ, రక్షణ మంత్రి మహ్మద్ అహ్మద్ అల్ బోవార్డి అల్ ఫాలసీ తేజస్ కొనుగోలుపై కొన్ని చర్చలు జరిపాడు. 2019 జనవరిలో, రాయల్ మలేషియా వైమానిక దళం తన తేలికపాటి యుద్ధ విమాన అవసరాల కోసం తేజస్‌ను వాడే విషయమై సమాచారం కోసం హెచ్‌ఏఎల్‌కు ఒక అభ్యర్థనను జారీ చేసింది. కాశ్మీర్‌పై భారత్‌తో విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ తేజస్‌ను కొనుగోలు చేయడానికి 2019 నవంబరులో మలేషియా తన ఆసక్తిని ప్రకటించింది.
తేజస్, గగన్ శక్తి 2018, వాయు శక్తి 2019 వంటి అనేక సైనిక వ్యాయామాలలో పాల్గొంది. వాటి తరువాత, భారత వైమానిక దళ ఎయిర్ మార్షల్ బీరేందర్ సింగ్ ధనోవా దాని విశ్వసనీయతను, గాలి నుండి భూమికి పేలోడ్ డెలివరీ లోని కచ్చితత్వాన్నీ ప్రశంసించాడు. 45 స్క్వాడ్రన్ ట్రయల్స్ సమయంలో తేజస్, 1,500 కు పైగా సార్టీలు విజయవంతంగా చేసింది. గగన్ శక్తి 2018 సందర్భంగా, ఎనిమిది తేజస్‌లను మోహరించారు. ఒక్కొక్కటీ రోజుకు అరు సార్టీలు ఎగిరింది.
రకాలు
thumb| తేజస్ శిక్షణ విమానం thumb| తేజస్ నావికా దళ విమానం
ప్రోటోటైపులు
ఇప్పటికే తయారైన, ఇకపై నిర్మించాల్సిన నమూనాలు, మోడల్ హోదా, తోక సంఖ్యలు, మొట్టమొదటగా ఎగిరిన తేదీలు ఈ కింద ఉన్నాయి:
సాంకేతికత ప్రదర్శన (టిడి)
ప్రోటోటైప్ వెహికల్స్ (పివి)
నావల్ ప్రోటోటైప్స్ (NP)
యం.ధర్మరాజు ఎం.ఎ.
యం. ధర్మరాజు ఎం.ఎ 1994 నవంబరు11న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. ఇది రొమాంటిక్ ,  డ్రామా  ఎంటర్టైనర్ చిత్రం. శ్రీ రవిచరణ్ కంబైన్స్ పతాకంపై జొన్నాడ రమణమూర్తి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు రవిరాజా పినిశెట్టి దర్శకత్వం వహించాడు. ఎం.మోహన్ బాబు, రంభ, సురభి ప్రధాన తారాగణంగా నటించిన ఈ సినిమాకు రాజ్ కోటి సంగీతాన్నందించాడు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:1994 తెలుగు సినిమాలు
రితికా సింగ్
రితికా సింగ్ భారతీయ సినీ నటి, మార్షల్ ఆర్ట్స్ క్రీడాకారిణి. ఆమె 2009లో భారత దేశం తరపున ఆసియన్ ఇండోర్ గేమ్స్ మరియు సూపర్ ఫైట్ లీగ్ పోటీల్లో పాల్గొన్న తరువాత 2012లో 'ఇరుదచుట్రు’ అనే చిత్రంలో నటించింది.
జననం
రితికా సింగ్ 1994, డిసెంబరు 16న మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం, ముంబైలో జన్మించింది.
మూలాలు
వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు వర్గం:1994 జననాలు వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:ముంబాయి వ్యక్తులు
మోత్కూర్ పురపాలకసంఘం
మోత్కూర్ పురపాలక సంఘం తెలంగాణ రాష్ట్రం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాకు చెందిన పురపాలక సంఘం. ఈ పురపాలక సంఘం భువనగిరి లోకసభ నియోజకవర్గంలోని, తుంగతుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం పరిధిలో ఉంది.
చరిత్ర
మేజర్ గ్రామ పంచాయితిగా ఉన్న మోత్కూర్, తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేసిన పురపాలక సవరణ బిల్లులో భాగంగా సమీపంలోని కొండగడప, బుజిలాపురం గ్రామాలను కలుపుకొని 2018, ఆగస్టు 2న పురపాలక సంఘంగా ఏర్పడింది. మోత్కూర్ పురపాలక సంఘం మొత్తం విస్తీర్ణం 54.71 చ.కి.మీ. ఇందులో 12 ఎన్నికల వార్డులు ఉన్నాయి.
జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం 15,924 జనాభా ఉండగా అందులో పురుషులు 8,030 మంది, మహిళలు 7894 మంది ఉన్నారు.
పాలకవర్గం
మోత్కూర్ పురపాలక సంఘంలోని 12 వార్డులకు 2020, జనవరి 21న మున్సిపల్ ఎన్నికలు జరిగాయి. 12 వార్డులలో 7 వార్డులు తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి గెలుపొందగా, 5 వార్డులు కాంగ్రెస్ గెలుపొందింది. 7వ వార్డు కౌన్సిలర్ తీపిరెడ్డి సావిత్రి మున్సిపల్ చైర్మన్ గా, 8వ వార్డు కౌన్సిలర్ బొల్లెపల్లి వెంకటయ్య వైస్ చైర్మన్ గా ఎన్నికయ్యారు. 2020, ఫిబ్రవరి 5వ తేదీన తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్‌శాఖ మంత్రి గుంటకండ్ల జగదీష్‌రెడ్డి, ఎమ్మెల్యే గాదరి కిషోర్ కుమార్ సమక్షంలో నూతన పాలకవర్గం బాధ్యతలు స్వీకరించింది.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:తెలంగాణ పురపాలక సంఘాలు వర్గం:2018 స్థాపితాలు వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా పురపాలక సంఘాలు
ఎ.టి.అరియరత్నె
జీవితం
ఎ.టి. అరియరత్నె 5 నవంబరు 1931న శ్రీలంకలోని గల్లె జిల్లాలో ఉనవతునె గ్రామంలో జన్మించారు. గల్లెలోని మహింద కళాశాలలో పాఠశాల విద్యనభ్యసించారు. ఆయన ఉపాధ్యాయుల పాఠశాలలో విద్యను అభ్యసించారు, ఆ తర్వాత 1972 వరకూ కొలంబోలోని నలంద కళాశాలకు చెందిన ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేశారు. అరియరత్నె సర్వోదయ శ్రమదానోద్యమంలో కృషిచేయడం 1958 నుంచి ప్రారంబించారు. విద్యోదయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆర్థిక శాస్త్రంలో బి.ఎ. పట్టాను పొంది, అనంతరం తన కృషికి గాను అదే విశ్వవిద్యాలయం నుంచి గౌరవ డి.లిట్. స్వీకరించారు. ఫిలిప్పైన్స్‌కు చెందిన ఎమిలియొ అగునల్డొ కళాశాల నుంచి హ్యుమానిటీస్ రంగంలో గౌరవ డాక్టరేట్ స్వీకరించారు. అరియరత్నె బౌద్ధంలో అంకితభావం కలిగిన భక్తుడు, సమాజాభివృద్ధి సంబంధిత కార్యకలాపాల్లోనూ, శ్రీలంక రాజకీయాల్లోనూ చురుకుగా పనిచేస్తున్నారు.
1969లో ప్రజానాయకత్వానికి గాను రామన్ మెగసెసే పురస్కారం, 1996లో భారత ప్రభుత్వం నుంచి గాంధీ శాంతి బహుమతి, 1992లో నివానో శాంతి బహుమతి సహా అనేక అంతర్జాతీయ గౌరవాలను, పురస్కారాలను శాంతి, గ్రామాభివృద్ధి రంగాల్లో కృషికి పొందారు. 2006లో, 2005కు గాను ఆచార్య సుశీల్ కుమార్ అంతర్జాతీయ శాంతి బహుమతిని పొందారు. ఈ అవార్డును పొందినవారిలో జాన్ పొలాన్యి, 2004లో దలైలామా ఉన్నారు. 2007లో శ్రీలంకలో అత్యున్నత జాతీయ గౌరవమైన అరియరత్నె శ్రీలంకాభిమన్యను స్వీకరించారు.
అరియరత్నె, గాంధేయవాద సిద్ధాంతాలైన అహింస, గ్రామీణాభివృద్ధి, త్యాగం వంటివాటిని గాఢంగా విశ్వసిస్తారు. ఈ సిద్ధాంతాల ద్వారానే సర్వోదయ ఉద్యమంలో బౌద్ధమతాదర్శాలైన స్వార్థత్యాగం వంటివాటికి, అభివృద్దికి సంబంధించిన లౌకిక సిద్ధాంతాలకు మధ్య బలమైన బంధాన్ని నిర్మించారు. అంకితభావం కలిగిన బౌద్ధునిగా, వేలాది కుటుంబ సమ్మేళనాలు, ధ్యాన కార్యక్రమాలలోనూ శ్రీలంకలోని, ప్రపంచవ్యాప్తంగానూ లక్షలాదిమందిని పాల్గొనేలా చేశారు. హ్యుబర్ట్ హెచ్. 1994లో హంఫ్రే అంతర్జాతీయ పురస్కారాన్ని మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయానికి సంబంధించిన హ్యుబర్ట్ హెచ్. హంఫ్రే ప్రజాసంబంధాల పాఠశాల ద్వారా పొందినప్పుడు ఆయన శిష్యుడు డాక్టర్ పాట్రిక్ మెండిస్ అరియరత్నెను శ్రీలంక గాంధీగా సంబోధించారు.
ఓథియన్
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ బాలబడి ఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది సమీప"ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు" (అజ్నలా) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు (అజ్నలా) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపవైద్య కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపమేనేజ్మెంట్ సంస్థలు (అజ్నలా) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపపాలీటెక్నిక్ లు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపవృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఅనియత విద్యా కేంద్రాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపదివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఇతర విద్యా సౌకర్యాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంఉంది గ్రామంలో 1 ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుఉంది గ్రామంలో 1 ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం ఉంది గ్రామంలో 1 మాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రంఉంది సమీపటి.బి వైద్యశాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది గ్రామంలో 1 అలోపతీ ఆసుపత్రిఉంది గ్రామంలో 1 ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రిఉంది గ్రామంలో 1 ఆసుపత్రిఉంది గ్రామంలో 1 పశు వైద్యశాలఉంది సమీపసంచార వైద్య శాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది గ్రామంలో 1 కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రంఉంది
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 3 మందుల దుకాణాలుఉన్నాయి