cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
బార్మర్ (రాజస్థాన్)
భౌగోళికం
బార్మర్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతం పొడిగా ఉంటుంది. దక్షిణాన ఉన్న లూనీ నది ద్వారా మాత్రమే పట్టణానికి నీటి సరఫరా ఉంది. వ్యవసాయానికి నీటిపారుదల ప్రధానంగా లోతైన బావుల ద్వారా జరిగింది. అయితే వర్షపునీటిని పండించే సాంప్రదాయ పద్ధతులు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. బజ్రా (పెర్ల్ మిల్లెట్) ఇక్కడి ప్రధాన పంట. పశువులు, గుర్రాలు, ఒంటెలు, గొర్రెలు, మేకల పెంపకం ఆర్థిక వ్యవస్థకు ముఖ్యం.
రవాణా
బార్మెర్‌కు ఎన్ఎచ్ 15, ఎన్ఎచ్ 112 అనే రెండు జాతీయ రహదారులు ఉన్నాయి.దీనికి జోధ్‌పూర్ జిల్లా (రాజస్థాన్), న్యూ ఢిల్లీ, బెంగళూరు (కర్ణాటక), హరిద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్), గౌహతి (అస్సాం)ల తోపాటు, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు చేరుకోవటానికి ప్రత్యేక రైళ్లు ఉన్నాయి.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:బార్మర్ జిల్లా వర్గం:బార్మర్ జిల్లా నగరాలు పట్టణాలు
షిరామిన్ పుణ్య క్షేత్రం
షిరామిన్ పుణ్య క్షేత్రం (Shiramine Shrine (白峯神宮, షిరామిన్ జింగు))   కమిగ్యో-కు,క్యోటో లోని షింటో పుణ్యక్షేత్రం.
చక్రవర్తి జున్నిన్, చక్రవర్తి సుటోకు ల కామి ని పూజించడానికి అంకితం అయిన పుణ్య క్షేత్రం. ఈ షిరామిన్ పుణ్యక్షేత్రంలో చక్రవర్తి సుటోకు జ్ఞాపకార్థం ఏటా-సెప్టెంబర్ మధ్యలో రెండు నోహ్ ప్రదర్శనలు జరుగుతాయి.
పండుగలు
షుంకి రీతైసై పండుగ
ఘనమైన వసంతపు పండుగ (గ్రాండ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ స్ప్రింగ్)
ఏప్రిల్ 14
కెమారి 10:30 ఉదయం
బుడో(武道）షౌరీసై
(ఫెస్టివల్ ఆఫ్ బుడో(武道）)
మే 5
జపనీస్ బుడో ప్రదర్శన ఉదయం 9:00 నుండి (రోజంతా)
సెడైమ్యుజిన్ రీసై ఫెస్టివల్
జూలై 7
కెమారి 2:00 సాయంత్రం
కొమాచి-ఒడోరి 4:30 సాయంత్రం
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
మాఘ స్నానం
స్నానం ఒక ఔషధం లాంటిది. ముఖ్యంగా సూర్యోదయానికి పూర్వం స్నానం చేయడం వల్ల శరీరం మనస్సు పరిశుద్ధం అవుతాయి. ఉత్సాహం చురుకుదనం కలుగుతుంది. ప్రకృతిలో జరిగే అనేక రసాయనిక క్రియల వల్ల శారీరక మానసిక ఆరోగ్యం లభిస్తుంది. సూర్య కిరణాలలో కొన్ని రకాల రుగ్మతలను నివారించగల శక్తి ఉండటంతో ఆ కిరణాలు శోకిన నదులు, బావులు, చెరువులు మొదలైన జలాలకు కూడా ఆ శక్తి లభిస్తుంది. అందువల్ల ప్రకృతిలో జీవించి పరిశోధించి తపశ్శక్తితో అతీంద్రియ రహస్యాలు తెలుసుకున్న మహారుషులు భావితరం వారు ప్రయోజనాలు పొందడం కోసం కొన్ని నియమ నిబంధనలను విధించారు. వాటిలో మాఘ స్నానం ఒకటి.
ఈ స్నానం ప్రయోజనం
ఈ మాఘ స్నానం వల్ల అందం, ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, ఆయుర్ధాయంతో పాటు మంచితనం, ఉత్తమ శీలం లభిస్తాయని పద్మ పురాణంలో ఉంది. ఇటువంటి ప్రభావాలకి ముఖ్య కారణం సూర్యుడు మకర రాసిలో ప్రవేశించడమే. ఈ సమయంలో శివకేశవులు ఇరువురినీ పూజించాలనీ, దాన ధర్మాలు చేయాలనీ సాధ్యమైనంత వరకు దైవచింతనతో గడపాలని, ఈ మాసమంతా నదీ స్నానం చేయలేకపోయినా కనీసం మాఘశుద్ధ సప్తమి, ఏకాదశి, పౌర్ణమి, కృష్ణపక్ష చతుర్దశి మొదలైన రోజులలో అయినా చేస్తే మంచిదని. ఎందుకంటే ఎక్కడెక్కడి నీళ్ళలోనైనా గంగ ప్రవేశించి ఉంటుందన్న నమ్మకం. వాటిలో ముఖ్యంగా ప్రత్యేకించి మాఘ శుద్ధ ఏకాదశి మరింత పవిత్రమైన రోజు. ఆ రోజు విష్ణుమూర్తికి ప్రియమైన రోజే గాక పుష్యమీ నక్షత్రం కుడా కలిస్తే మరింత పర్వదినంగా భావిస్తారు. ఆ పుణ్యం మహత్తరమైనది. అంతేకాదు మాఘ శుద్ధ ఏకాదశి నాడు ఉపవాసం చేస్తే ఇరవై నాలుగు ఏకాదశులు ఉపవాసం చేసినంత ఫలితం లభిస్తుందట.
ఇక ఇదే మాసంలో కృష్ణ పక్షంలో వచ్చే చతుర్దశి శివునికి ప్రీతిపాత్రమైనది. ఆ రోజే శివరాత్రి. అందుకే శివకేశవులు ఇరువురికీ ఇష్టమైన మాసం ఈ మాఘమాసం. అయితే కేవలం పుణ్యఫలం మోక్షదాయకం అనేకాదు హేతువాద దృష్టితో యోచిస్తే స్నానాలకీ, దానాలకీ మోక్షం లభిస్తుందా? అనుకుంటే లభిస్తుందనే చెప్పుకోవాలి. సూర్యోదయానికి ముందుగా స్నాన, ధ్యాన, జప, తపాదులు దాన, ధర్మాలు చేసుకుంటే శరీరంతో పాటు మనసు కూడా పరిణతి చెంది పరిశుద్ధమైన ఆత్మజ్ఞానానికి అనువుగా మారుతుంది. అందువల్ల కూడా ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, ఉత్తమ శీలం, కార్యదీక్ష, భగవత్ చింతన, మనస్సుద్ధి లాంటి లక్షణాలు కలుగుతాయని ఒక నమ్మకం. కార్తీకం, మాఘం మొదలైన మాసాలలో విధించిన ఈ పద్ధతులు అన్నీ మోక్షమార్గాలేనట.
దానం చేయవలసినవి
ముఖ్యంగా ఈమాఘమాసంలో ేగుపళ్ళు, అరటి, ఉసిరి, నిమ్మ, దబ్బ, పాలు, పెరుగు, ఉప్పు, చక్కెర, తేనె, బెల్లం, జాజికాయ, పిప్పళ్ళు, పత్తి, శొంఠి, జీలకర్ర, యజ్ఞోపవీతం, కంబళి వంటి వస్త్రాలు, అన్నంతో బాటు కంచు పళ్ళెం, పువ్వులు, గోపీ చందనం, శంఖం లాంటివీ, పూజా సామాగ్రి, నల్లని సాలగ్రామం, స్పటిక లింగం, వినాయక ప్రతిమ, దుర్గా ప్రతిమ మొదలైనవి దానం చేయడం వలన మోక్షం లభిస్తుందని మాఘమాస మహిమల గురించి పద్మ పురాణంలో విశదీకరించి ఉంది.
ఇతర విశేషాలు
ఇక ప్రవాహ జలంలో స్నానం అత్యుత్తమం. సమీపంలో నది, కాలువ, చెరువు లాంటివి ఉంటే ఆరోగ్యవంతులు ఇంటి వద్ద స్నానం చేయకూడదు. నూతి వద్ద, చెరువులోను చేసే స్నానం మధ్యమం. స్నానానంతరం పసిపిల్లలు, రోగులు, పెద్దలు తప్ప చలిమంటలు వేసుకోరాదు. దగ్గరలో నదులు, చెరువులు లేనివారు -
అనే శ్లోకాన్ని పఠించి ఆవాహన చేసుకుని స్నానం చేయవచ్చు.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:హిందూ మతము వర్గం:స్నానాలు
సహారన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
మూలాలు
వర్గం:ఉత్తరప్రదేశ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు
నూకాలమ్మ అమ్మవారి దేవాలయం
ఆలయ చరిత్ర
కాండ్రకోటను పూర్వం కిమీరు అని పిలిచే వారు.కిమ్మీరాసురుడు ఈ ప్రాంతంలో పరమశివుని కోసం తపస్సు చేయడం కోసం వచ్చాడు. అందువల్ల ఈపేరు వచ్చింది తరువాతి కాలంలో కాండ్రుడు అనే రాజు పరిపాలించడం వల్ల క్రాండ్రకోట అని పేరు వచ్చింది.కొన్నివేల సంవత్సరాల క్రితం ఈ ప్రాంతాన్ని కిమ్మెర అనే స్వార్ధపరుడైన రాజు పరిపాలిస్తూ ప్రజలను రాక్షసంగా అనేక చిత్ర హింసలకు గురిచేసేవాడు. అతను పెట్టె కష్టాలను ఓర్చలేక ప్రజలు సమీపంలో ఉన్న మరొక ధర్మాత్ముడైన మహా రాజు ధర్మకేతుని ఆశ్రయించి రాక్షస రాజు కిమ్మెర బారి నుండి తమను రక్షించమని వేడుకొన్నారు.అంతట ధర్మకేతు మహారాజు ప్రజా సంరక్షణార్ధం కిమ్మేరుని పై యుద్ధం చేసి దురధుష్టవసాత్తూ ఆ భీకర యుద్ధంలో ఓడిపోయారు.ప్రజల యొక్క అవస్థలను చూసి సహించలేని ధర్మకేతు మహారాజు ఎలాగైనా కిమ్మెరుని వధించాలని ఆదిపరాశక్తిని అంకుఠిత దీక్షతో ప్రార్థించాడు. ఆతని తపస్సుకి మెచ్చి ఆది పరాశక్తి అమ్మవారు ప్రత్యక్షమై ఆమె అంశలలోని ఒక అంశను ధర్మకేతు మహారాజుతో పాటు పంపింది. ఆ సహాయంతో ధర్మకేతు మహారాజు - స్వార్ధపరుడు, రాక్షస రాజైన కిమ్మెరుని ఓడించి ప్రజలను కష్టాలనుంచి విముక్తులి చేసి రాజ్యాన్ని సుభిక్షంగా పరిపాలించాడు. ఆ ఆది పరాశక్తి నూకాలమ్మ అమ్మవారు యుద్ధంలో అతని విజయానికి సహాయం చేసినందుకు కృతజ్ఞతగా ధర్మకేతు మహారాజు శ్రీ నూకాలమ్మ అమ్మవారికి ఆ ప్రాంతంలో ఆలయం నిర్మించాడు - అప్పటినుంచి శ్రీ నూకాలమ్మ వారు ఆ రాజ్య దేవతగా ప్రజలకు ఎటువంటి కష్టం రాకుండా కాపాడే కాండ్రకోట నూకాలమ్మగా కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవల్లిగా కొలువు తీరనిది.
ఉత్సవాలు
పాల్గుణ మాస బహుళ చతుర్దశి రోజున ప్రారంభమై 41 రోజులు అంగరంగ వైభవంగా ఈ జాతర జరుగుతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ నలుమూలల నుంచి భక్తులు వచ్చి అమ్మవారిని దర్శించుకొని తరియిస్తారు.
నేపాల్ రాజులు
నేపాల్ లో సాంప్రదాయకంగా మహారాజాధిరాజా అని పిలుస్తారు. 1768 నుండి 2008 వరకు నేపాల్ చక్రవర్తి  రాచరికం అధిపతి- షా రాజవంశం. 2008 మే 28 న రాచరికం పరిపాలన రద్దు చేశారు. ముస్తాంగ్, బజాంగ్ , సాలియన్ జాజార్కోట్లలోని ఉపరాష్ట్ర రాచరికాలు కూడా అక్టోబర్ 2008 రద్దు చేయబడ్డాయి. 2015లో నేపాల్ కొత్త రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చినప్పుడు నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీకి చెందిన కె.పి.శర్మ ఓలీ కొత్త ప్రధాని అయ్యారు.
గమనిక
పృథ్వీ నారాయణ్ షా ఏకీకృత నేపాల్ మొదటి పాలకుడు. ఏ 1768 కి ముందు, ఆధునిక నేపాల్ వివిధ చిన్న రాజ్యాలుగా ఉండేది. వీటిలో షా రాజులు పాలన కొనసాగించారు. కాబట్టి షా రాజవంశం వాస్తవ చరిత్ర పృథ్వీ నారాయణ్ షా కంటే చాలా కాలం నాటిది
మూలాలు
వర్గం:నేపాల్
బాలవ్యాకరణం
thumb|right|రోహిణీ పబ్లిషర్స్ ప్రచురించిన బాల వ్యాకరణము పుస్తక ముఖచిత్రం. పీఠిక ఆంధ్రభాషకు లక్షణ గ్రంథములు ప్రాచీనులు చేసినవి పెక్కులు కానఁబడుచున్నవి. కొన్ని లక్షణ గ్రంథముల పేర్లు మాత్రమిపుడు వినఁబడుచున్నవి. కానఁబడు గ్రంథములందు సంస్కృత సమములకు లక్షణములు బహు తరముగా రచింపంబడినవి గాని తక్కిన భాషకు విశేషాకారముగా రచింపఁబడినవి కావు కాఁబట్టి యా లక్షణ గ్రంథములు చదువు వారికి నిస్సందేహముగా వచన రచన సేయు కౌశలము చిరకాలము బహులక్ష్యములందుఁ బరిశ్రమము చేయక రానే రాదు. భాషా సమిష్టికి లక్షణ గ్రంథము కుదిరిన పక్షమం దంత శ్రమ బడఁ బని లేదు. తుదకు లక్ష్య పరిఙానము చాలని లక్షణ పరిఙానమంత శ్లాఘ్యము కాదు గాని తుదముట్ట సర్వ లక్షణ పరిఙానము లక్ష్య పరిఙానము చేతనే సాధించుట మిక్కిలి దుష్కరము. కాఁబట్టి యిట్టి కొఱఁత వారింపఁ బూని పెక్కు లక్ష్యములు పలుమాఱు సావధానముఁగా పరిశీలించి రచనా ప్రణాళిక నిర్ణయించుకుని నా నేర్పుకొలఁదిని సంస్కృత భాషలో సూత్ర గ్రంథమొకటి కావించితిని. ఆ గ్రంథము బాలురకు సుసాధము గాకుండుట వలన దాని యందలి సూత్రములు కొన్ని తెనిఁగించి ప్రకృత గ్రంథ రూపమున రచించి నాఁడ.
క. మానితపు నడక పేరిమి
మానసమునకింపుఁ బెంప మను నంచలకున్‌
బోనిడి నీరస నీరము
శ్రీ హయగ్రీవాయ నమః
క. శ్రీ లతకుం బ్రాఁకై వృష
శైలంబున వెలసి తనదు చాయ కెలయు ధ
న్యాళి దగ మాంచి కోర్కుల
చాలంగా నొసఁగు కల్ప సాలముఁ గొలుతున్‌
క. అనయము లలితోక్తులతో
పీటర్ తంగరాజ్
హవల్దార్ పీటర్ తంగరాజ్ (1935 డిసెంబరు 24  - 2008 నవంబరు 24) (ఆంగ్లం: Peter Thangaraj) ఒక భారతీయ ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడు. ఇండియన్ ఆర్మీలో నాన్ కమీషన్డ్ ఆఫీసర్ (NCO). పీటర్ తంగరాజ్ 1956 మెల్‌బోర్న్, 1960 రోమ్ ఒలింపిక్స్‌లో భారత జాతీయ జట్టు తరపున ఆడాడు. అతను 1958లో ఆసియా అత్యుత్తమ గోల్‌కీపర్‌గా ఎంపికయ్యాడు. పీటర్ తంగరాజ్ 1967 సంవత్సరానికి అర్జున అవార్డు గ్రహీత.
బాలవ్యాకరణం
నొనరు పడం గూర్చి లక్ష్యయోజనమొప్పం
పీటర్ తంగరాజ్
జాతీయ కెరీర్
పీటర్ తంగరాజ్ 1935లో హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో జన్మించాడు. అతను తన ఫుట్‌బాల్ కెరీర్‌ను మార్నింగ్ స్టార్ క్లబ్, ఫ్రెండ్స్ యూనియన్ క్లబ్ ఆఫ్ సికింద్రాబాదులలో ప్రారంభించాడు. అతను 1953లో ఇండియన్ ఆర్మీలో చేరాడు. అతను మద్రాస్ రెజిమెంటల్ సెంటర్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అక్కడ అతను సెంటర్ ఫార్వర్డ్‌గా ఆడాడు, కానీ గోల్ కీపింగ్‌లో గొప్ప విజయం సాధించాడు. మద్రాస్ రెజిమెంటల్ సెంటర్ 1955లో, 1958లో డ్యూరాండ్ కప్‌ను గెలుచుకుంది. 1960లో సంతోష్ ట్రోఫీలో తొలిసారిగా విజయం సాధించిన సర్వీసెస్ జట్టుకు తంగరాజ్ కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు.
బాలవ్యాకరణం
గను బాల వ్యాకరణం
పీటర్ తంగరాజ్
జాతీయ కెరీర్
సర్వీసెస్‌ను విడిచిపెట్టిన తర్వాత, పీటర్ తంగరాజ్ కోల్‌కతా దిగ్గజాలు మొహమ్మదన్ స్పోర్టింగ్ (1960–63, 1971–72), మోహన్ బగాన్ (1963–65), ఈస్ట్ బెంగాల్ (1965–71) కోసం ఆడి అతను క్రీడాఅభిమానుల అభిమానాన్ని చూరగొన్నాడు. అతను 1963లో సంతోష్ ట్రోఫీని గెలుచుకున్న బెంగాల్ జట్టులో సభ్యుడు. తరువాత, అతను 1965లో రైల్వేస్‌కు నాయకత్వం వహించి వారికి సంతోష్ ట్రోఫీని అందించాడు. చుని గోస్వామి, పి. కె. బెనర్జీ వంటి వారితో పాటు, 1960, 70 లలో పీటర్ తంగరాజ్ భారత జట్టుకు ప్రధాన ఆటగాళ్లలో ఒకడు.
బాలవ్యాకరణం
క.దిక్ప్రదర్శణముగఁ దెలిపెద నిందు ల
పీటర్ తంగరాజ్
అంతర్జాతీయ కెరీర్
1955లో డాకాలో జరిగిన క్వాడ్రాంగులర్ టోర్నమెంట్‌లో భారత జట్టుతో పీటర్ తంగరాజ్ అద్భుతమైన అంతర్జాతీయ కెరీర్‌ను ప్రారంభించాడు. అతను 1956, 1960 ఒలింపిక్స్‌లో భారతదేశం తరపున ఆడాడు. 1958 టోక్యో, 1962 జకార్తా, 1966 బ్యాంకాక్ ఆసియా క్రీడలలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. 1962 జకార్తా ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ బంగారు పతకం సాధించింది. అతను 1958 నుండి 1966 వరకు కౌలాలంపూర్‌లో జరిగిన మెర్డెకా కప్ టోర్నమెంట్‌లో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అతను ఇజ్రాయెల్, బర్మాలో వరుసగా 1964, 1966 ఆసియా కప్‌లలో కూడా భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అతను 1958లో ఆసియా అత్యుత్తమ గోల్‌కీపర్‌గా ఎంపికయ్యాడు. 1967లో అర్జున అవార్డును అందుకున్నాడు. భారత ఫుట్‌బాల్‌కు అతను చేసిన కృషిని గుర్తించి, అతనికి 1997లో భారత ప్రభుత్వం అర్జున అవార్డును ప్రదానం చేసింది. అతను రెండుసార్లు ఆసియన్ ఆల్-స్టార్ టీమ్‌కి ఆడాడు. 1967లో తిరిగి బెస్ట్ గోల్‌కీపర్‌గా ఎంపికయ్యాడు. తంగరాజ్ 1971లో యాక్టివ్ ఫుట్‌బాల్ నుండి రిటైర్ అయ్యాడు.
మూలాలు
వర్గం:భారత ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:1936 జననాలు వర్గం:2008 మరణాలు వర్గం:భారతదేశపు ఒలింపిక్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు వర్గం:1956 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:1960 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:భారత అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:హైదరాబాదు ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:మోహన్ బగాన్ AC ప్లేయర్లు వర్గం:ఈస్ట్ బెంగాల్ క్లబ్ ప్లేయర్స్ వర్గం:అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్ గోల్ కీపర్లు వర్గం:ఫుట్‌బాల్‌లో ఆసియా క్రీడల పతక విజేతలు వర్గం:1958 ఆసియా క్రీడలలో ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:1962 ఆసియా క్రీడలలో ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:1966 ఆసియా క్రీడలలో ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు వర్గం:ఆసియన్ గేమ్స్ స్వర్ణ పతక విజేతలుం వర్గం:1962 ఆసియా క్రీడలలో పతక విజేతలు వర్గం:ఆసియా క్రీడల పోటీదారులు వర్గం:1964 AFC ఆసియా కప్ ఆటగాళ్ళు
బాలవ్యాకరణం
లక్షణము గానఁ బూర్వ కవుల లక్ష్య
ములను లాఁతి లక్ష్మలఁ గాంచి తక్కుల
క్షణ మెఱింగి కొనుండు చతురమతులు
కంటేశ్వర్
కంటేశ్వర్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిజామాబాద్ జిల్లా, నిజామాబాద్ నార్త్ మండలంలోని గ్రామం. 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని నిజామాబాద్ సౌత్ మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన నిజామాబాద్ నార్త్ మండలం లోకి చేర్చారు.
ఇది నిజామాబాద్ నగరంలో కంటేశ్వర్ కాలనీ అనే పేరుతో కలసి ఉన్న ప్రాంతం. ఈ ప్రదేశంలో ఒక అందమైన కొండపై  శివుడికి అంకితం చేయబడిన నీలకంటేశ్వర ఆలయం ఉంది. ఇది 16 వశతాబ్దంలో నిర్మించినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ ఆలయాన్ని రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి అధిక సంఖ్యలో భక్తులు దర్శిస్తుంటారు. ఈ ఆలయాన్ని జైనుల కోసం శాతవాహన రాజు శాతకర్ణి -2 నిర్మించాడు. ఈ నిర్మాణం ఉత్తర భారతీయ నిర్మాణ శైలితో దగ్గరి పోలిక ఉంది. రథ సప్తమి పండుగ ఈ ఆలయంలో ఎంతో ఉత్సాహంగా జరుపుకునే వార్షిక కార్యక్రమం. మహారాష్ట్ర లోని నాందేడ్ నుండి రహదారి ద్వారా ఇక్కడకి చేరుకోవచ్చు. ఇది నిజామాబాదు నగర పరిధిలో ఉన్నందున ఇక్కడ నుండి రవాణా సౌకర్యం, విద్యా వసతులు, వైద్య వసతులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
మల్లాది సుబ్బమ్మ
జీవిత సంగ్రహం
సుబ్బమ్మ 1924, ఆగస్టు 2 వ తేదీ న గుంటూరు జిల్లా రేపల్లె తాలూకా పోతార్లంకలో జన్మించారు. "కేవలం పిల్లల్ని కంటూ, ఇంటి పనులు చేసుకొంటూ, అత్తమామల అదుపాజ్ఞలలో జీవించడమే నా కర్తవ్యమా?" అని ప్రశ్నించిన స్త్రీవాది. కుల నిర్మూలన, ఛాందస వ్యతిరేక పోరాటం, మూఢవిశ్వాస నిర్మూలన, స్త్రీ జనోద్ధరణ, కుటుంబ నియంత్రణ, స్త్రీ విద్యకోసం కృషి చేశారు.
ఆచార్య సి.నారాయణరెడ్డి ఈమెను గురించి "వాలునుబట్టి గాలిని బట్టి సాగిపోయిన వ్యక్తికాదు" అన్నారు. ఈవిడకు బాపట్ల వాస్తవ్యులైన మల్లాది వెంకట రామమూర్తితో వివాహం జరిగింది. వీరికి నలుగురు పిల్లలు. ఈవిడ చదువుకోవడానికి అత్తమామలు వ్యతిరేకించారు. కానీ, భర్త సహకారంతో ఇంట్లోనే విద్య నేర్చి మెట్రిక్‌కి కట్టారు. వరుసగా పి.యు.సి., బి.ఎ., కూడా చదివి, కుటుంబ నియంత్రణ ప్రచారకురాలిగా కొన్నేళ్లు ఉద్యోగం చేశారు.
బాపట్లలో అయిదేళ్లు స్త్రీ హితైషిణీ మండలి కార్యదర్శిగా, బాలికా పాఠశాలకు మేనేజరుగా, శారదా మహిళా విజ్ఞాన సమితికి అధ్యక్షురాలిగా పనిచేస్తూ ప్రత్యేక ఆంధ్ర ఉద్యమంలో దిగారు. 1970లో విజయవాడలో వికాసం అనే పత్రిక స్థాపించి పదేళ్లు నడిపారు. ఫిలిం సొసైటీకి ఛైర్మన్ అయ్యారు. 1978లో లండన్లో జరిగిన ప్రపంచ హ్యూమనిస్టు సభల్లో పాల్గొన్నారు. 1980లో మహిళాభ్యుదయం అనే సంస్థను స్థాపించారు. అభ్యుదయ వివాహ వేదిక ద్వారా అతి తక్కువ ఖర్చుతో రెండు దండలు, రెండు ఫొటోలతో ఆదర్శ వివాహాలు జరిపించారు.
మహిళాభ్యుదయ గ్రంథాలయం, కుటుంబ సలహా కేంద్రం, స్త్రీ విమోచన శిక్షణ కేంద్రం, వరకట్న హింసల దర్యాప్తు సంఘం, స్త్రీల హక్కుల పరిరక్షణ కేంద్రం, శ్రామిక మహిళాసేవ, సుబ్బమ్మ షెల్టర్, మల్లాది సుబ్బమ్మ ట్రస్టు ద్వారా మహిళలకు సేవ చేశారు. "వికాసం" తర్వాత "స్త్రీ స్వేచ్ఛ" అనే మాస పత్రికకు సంపాదకురాలిగా ఉన్నారు. మహిళాభ్యుదయ పురస్కారం' నెలకొల్పారు. 1979 నుంచీ ఆంధ్రప్రదేశ్ హేతువాద సంఘానికీ, 1989 నుంచీ అఖిలభారత హేతువాద సంఘానికీ ఉపాధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. అరవైకి పైగా రచనలు చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్లో మహిళోద్యమం- మహిళా సంఘాలు 1960-1993 అనే పుస్తకం పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తమ గ్రంథం అవార్డు పొందింది. సంఘసేవకు గాను ఎమ్.ఎ.థావుస్ నేషనల్ హ్యూమన్ రైట్స్ అవార్డుపొందారు. మల్లాది సుబ్బమ్మ మహిళా ఒకేషనల్ జూనియర్ కళాశాల'' ను 2000లో ప్రారంభించారు. ఆమె తన యావదాస్తిని 'మల్లాది సుబ్బమ్మ ట్రస్టు'కి రిజిస్టరు చేసారు.
మరణం
మే 15, 2014లో మరణించారు.
ధైర్యశాలి
1986 ప్రాంతాలలో గీటురాయి వారపత్రిక వాళ్ళు హైదరాబాద్ లో ఒక సమావేశం నిర్వహించారు. మల్లాది సుబ్బమ్మ, మాలతీ చందూర్ ముఖ్య అతిధులుగా హాజరయ్యారు. తెలుగు ఇస్లామిక్ పబ్లికేషన్ డైరెక్టర్ అబ్బాదుల్లా గారు మగ వక్తలందరికీ పూల దండలు మెడకు వేసి మాలతీ చందూర్ గారికి చేతికి ఇస్తే ఆమె తీసుకున్నారు.అలాగే మల్లాది సుబ్బమ్మగారికి చేతికి ఇవ్వబోతే ఆమె ఎదురు తిరిగి పురుషులకంటే మేము ఏమీ తక్కువ కాదు."దండ నామెడలోనే వెయ్యండి" అని ఆదేశించి మరీ వేయించుకున్నారు.అలాగే ఈ సభలో అంతా మగవాళ్ళే కనిపిస్తున్నారు.సాయిబుల సభలకు ఆడవాళ్ళను తీసుకురారా? అని ప్రశ్నించారు.లేదమ్మా ఆడవాళ్ళు కూడా వచ్చారు.పైన బాల్కనీలో పరదా చాటున ఉన్నారు అంటే కూడా నమ్మకుండా పరదా తొలిగించాల్సిందే అని వాళ్ళందరినీ మగవాళ్ళతో పాటు మెయిన్ హాలులోనే కూర్చోబెట్టాలనీ ప్రసంగించారు.
బయటి లింకులు
వర్గం:స్త్రీవాదులు వర్గం:1924 జననాలు వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు వర్గం:2014 మరణాలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రచయిత్రులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా హేతువాదులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా పాత్రికేయులు
సీతామఢీ జిల్లా
బీహార్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో సీతామఢీ జిల్లా ఒకటి. సీతామఢీ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. సీతామఢీ జిల్లా తిరుహట్ డివిజన్‌లో భాగం.ఇది నేపాల్ సరిహద్దులో ఉంది..
చరిత్ర
సీతామర్షి జీతాదేవి జన్మించిన ప్రదేశమని విశ్వసిస్తున్నారు. జితామర్హి పట్టణంలో సీతాదేవి ఆలయం ఉంది. . సీతామర్షి వద్ద మౌర్యుల కాలం నాటి శిలాలయం ఒకటి ఉంది.
1875లో ముజాఫర్ జిల్లాలో సీతామఢీని ఉప జిల్లాగా చేసారు. 1972లో సీతామఢీకి పూర్తి స్థాయి జిల్లా అంతస్తు ఇవ్వబడింది. ఈ జిల్లా బిహార్ రాష్ట్ర ఉత్తర భాగంలో ఉంది. ధుంరా పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. ఇది సీతామఢీకి 5 కి.మీ దూరంలో ఉంది. 1972]] లో ముజాఫర్ జిల్లా నుండి వేరుచేసి సీతామఢీకి పూర్తి స్థాయి జిల్లా అంతస్తు ఇవ్వబడింది.. 1994లో సీతామహి జిల్లా నుండి షెయోహర్ జిల్లాను రూపొందించారు.. ఈ జిల్లా ప్రస్తుతం రెడ్ కార్పెట్లో భాగం. సీతామఢీలో హర్పురా గ్రామంలో " హజరత్ దత్తా షాహ్ రహముతుల్లా అలైహి " సమాధి ఉంది.
పురాణ కథనం
ఈ ప్రాంతంలో జనకుడు ఇంద్రుని ప్రీత్యర్ధం భూమిని త్రవ్వుతున్న సమయంలో సీదేవి భూమిలో నుండి ప్రత్యక్షమైందని పురాణకథనాలు వివరిస్తున్నాయి.
యాత్ర
ప్రస్తుతం సీతామఢీ ప్రముఖయాత్రా స్థలంగా మారింది. సప్రదాయం, మిథాలజీ సమ్మిళితమైన సుందర ప్రాంతం ఇది. పురాణ ప్రాశస్త్యం కలిగిన ఈ ప్రదేశం హిందువులకు ప్రధాన యాత్రాగమ్యంగా ఉంది. ఇది అత్యంత సుందరంగా సంప్రదాయం, వారసత్వ సంపదకు చిహ్నంగా నిలిచింది. ఇక్కడ ఉన్న అద్భుతమైన ఆకర్షణ యాత్రీకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తుంది. సీతామఢీలో పురాతన సంప్రదాయం సమకాలీన ఆధునిక జీవనదరళి కలిసి అడుగులు వేస్తున్నాయి.
ఆలయాలు
జిల్లా అంతటా ఉన్న అందమైన ఆలయాలతో కాంతి ధర్మల్ పవర్ స్టేషను, దర్భంగా, రాక్సుయల్, అరెరాజ్, మోతీహరి వంటి ఇతర ఆకర్షణలు కూడా ఉన్నాయి. జిల్లా ప్రకృతి సౌందర్యం, అనమైన నిర్మాణాలు పవిత్రమైన ఆలయాలు వైవిధ్యమైన ఆకర్షణలతో యాత్రీకులకు విహారయాత్రానుభవన్ని కలిగిస్తూ తిరిగి తిరిగి సందర్శించేలా చేస్తుంది.
భౌగోళికం
సీతామఢీ జిల్లా 2294 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యం కలిగి ఉంది. ఇది ఆస్ట్రేలియా లోని గ్రూట్ ఐలాండ్ వైశాల్యానికి సమానం. సీతామఢీ అక్షాంశ స్థానం: 26.6° ఉత్తరం 85.48.° తూర్పు ఇది సరాసరిన 56 మీటర్ల ఎత్తున అనగా 183 అడుగుల ఎత్తు కలిగివున్నది. ఈ జిల్లాలో బాగ్మతి, అఘ్ వారా, లఖండై, (లక్ష్మణ రేఖ) మనుస్మర, అనే నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఇవి గాక చిన్న వాగులు కూడా ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దు ప్రాంతము హిమాలయాపర్వతాల చెంత వరకు వ్యాపించియున్నది. ఉత్తరం నుండి దక్షిణాదికి పోను పోను ఎత్తు కలిగి మైదాన ప్రదేశము కలిగి ఉంది. ఈ భూమి పంటలకు అనువైనది. ఇక్కడ భూగర్భ జలము ఎక్కువగా నున్నందున నీటికి కొదువ లేదు.
నదులు
జిల్లాలో బగ్మతి, లఖందేవి నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.
ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో సీతామఢీ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న బీహార్ రాష్ట్ర 36 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
ప్రయాణ సౌకర్యాలు
సీతామఢీ రాష్ట్రం, వెలుపల ప్రాంతాలు అన్నింటితో రహదారి, రైలు మార్గాలతో చక్కగా అనుసంధానమై ఉంది.
మల్లాది వెంకట రామమూర్తి
జననం
1918లో బాపట్లలో జన్మించారు.
సీతామఢీ జిల్లా
బయటి లింకులు
వర్గం:తిర్హట్ డివిజన్ వర్గం:బీహార్ జిల్లాలు  వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు వర్గం:1972 స్థాపితాలు వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
మల్లాది వెంకట రామమూర్తి
జననం
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్ సభ్యుడు. 1967లో జరిగిన పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో ఒంగోలు పార్లమెంటు నియోజకవర్గము నుండి పార్టీ రహిత అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఎం.ఎన్.రాయ్ భావాలను ప్రచారం చేశారు. 1975 నుండి మరణించే వరకు 'వికాసం' పత్రికకు సంపాదకునిగా పనిచేశాడు. రామమూర్తి అఖిల భారత రాడికల్ హ్యూమనిస్ట్ సంఘం ప్రధాన కార్యదర్శిగా, అధ్యక్షునిగా పనిచేశాడు. 1975-77ల మధ్య ఎమర్జెన్సీ కాలంలో జైలుశిక్ష అనుభవించాడు. ఈయన సతీమణి మల్లాది సుబ్బమ్మ తెలుగులో ప్రముఖ స్త్రీవాద రచయిత్ర.
మరణం
రామమూర్తి 1998, సెప్టెంబర్ 24న మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1918 జననాలు వర్గం:1998 మరణాలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా హేతువాదులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రచయితలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా న్యాయవాదులు
అమర్ న్యూపానే
అమర్ న్యూపానే (నేపాలీ: अमर न्यौपाने) నేపాలీ యువ నవలా రచయిత, నేపాల్ సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి పొందిన వ్యక్తి.
సాహిత్య సేవ
అతని మొదటి నవల పనికో ఘమ్ (నీటి సూర్యుడు) 2066 BS లో ప్రచురించబడింది, పద్యశ్రీ సాహిత్య సమ్మాన్ అవార్డును గెలుచుకుంది. ఆయన రాసిన కలిలో మనిషి (యువ హృదయం) అనే బాలల కథల సంపుటికి పారిజాత బాలసాహిత్య పండులిపి పురస్కారం లభించింది. అతని నవల సేతో ధరి మదన్ పురస్కారం-నేపాల్ సాహిత్యంలో గొప్ప పురస్కారం- రామరాజ్ పంత స్మృతి పురస్కార్ అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది. అతని నవల కరోడౌన్ కస్తూరి నేపాలీ హాస్యనటుడు హరి బన్షా ఆచార్య హాస్యనటుడిగా తన ప్రతిభను గుర్తించకపోతే ఎలా అవుతాడో అనే కథ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.
మూలాలు
వర్గం:రచయితలు వర్గం:నేపాల్ వర్గం:నేపాలీ రచయితలు
నవరంగపూర్
నవరంగపూర్ ఒడిషా రాష్ట్రంలోని నవరంగపూర్ జిల్లాలోని పట్టణం. ఇది నవరంగపూర్ జిల్లాకు ప్రధాన కేంద్రం. పట్టణ పరిపాలనను పురపాలక సంఘం నిర్వహిస్తుంది.
భౌగోళికం, శీతోష్ణస్థితి
నవరంగపూర్ 19.23 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 82.55 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాల వద్ద ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 582 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.
నవరంగపూర్‌లో వేసవికాలం కొద్దిగా వేడిగా, మార్చి, ఏప్రిల్, మే, జూన్ నెలల్లో ఉంటుంది. వేసవి నెలలలో సగటు ఉష్ణోగ్రత 31.0 °C ఉంటుంది. కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 24.9 °C, గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.1 °C ఉంటుంది. శీతాకాలంలో సగటు ఉష్ణోగ్రత సుమారు 19.2 °C, కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 12 °C, గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 26.5 °C ఉంటుంది.
జనాభా
2011 జనగణన ప్రకారం, నవరంగపూర్ జనాభా 36,945. ఇందులో పురుషులు 49.53% కాగా, స్త్రీలు 50.47% ఉంటారు.
నవరంగపూర్ సగటు అక్షరాస్యత 82.4%. ఇది జాతీయ సగటు 74.0% కంటే ఎక్కువ.
రవాణా సౌకర్యాలు
నవరంగపూర్ పత్తణం రోడ్డు మార్గం ద్వారా మాత్రమే అనుసంధానించబడి ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:Articles with short description వర్గం:Short description matches Wikidata వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:ఒడిశా నగరాలు పట్టణాలు వర్గం:ఒడిశా జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు
నియాండర్తల్
నియాండర్తల్ యురేషియాలో సుమారు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు నివసించి, అంతరించిపోయిన పురాతన మానవుల జాతి లేదా ఉపజాతి. దీని శాస్త్రీయ నామం హోమో నియాండర్తలెన్సిస్ లేదా హోమో సేపియన్స్ నియాండర్తలెన్సిస్. వలస వచ్చిన ఆధునిక మానవులతో పోటీ పడి గాని, వాళ్ళతో స్పర్థ వలన గానీ,  లేదా శీతోష్ణస్థితుల్లో వచ్చిన గొప్ప మార్పు వలన గానీ,   వ్యాధుల వలన గానీ,  లేదా పై కారణాల్లో కొన్నిటి వలన గానీ, లేదా అన్నింటి వలన గానీ అవి అంతరించిపోయాయి.
ఆధునిక మానవుల నుండి నియాండర్తళ్ళు ఎప్పుడు వేరుపడ్డారో స్పష్టంగా లేదు. DNA అధ్యయనాల్లో ఈ కాలం 1,82,000 సంవత్సరాల క్రితం నుండి 80,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు ఉండొచ్చని తేలింది. నియాండర్తళ్ళు తమ పూర్వీకుడైన హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్ నుండి ఎప్పుడు వేరుపడ్డారనేది కూడా అస్పష్టంగా ఉంది. నియాండర్తళ్ళకు చెందినవని భావిస్తున్న అత్యంత పురాతన ఎముకలు 4,30,000 సంవత్సరాల నాటివి. కానీ వాటి వర్గీకరణ అనిశ్చితంగా ఉంది. నియాండర్తల్‌కు చెందిన శిలాజాలు ముఖ్యంగా 1,30,000 సవత్సరాల క్రితం తరువాతి కాలానికి చెందినవి చాలా లభించాయి. నియాండర్తల్ 1 అనే టైప్ స్పెసిమెన్ను 1856 లో జర్మనీ లోని నియాండర్ లోయలో కనుగొన్నారు. నియాండర్తళ్ళను ఆదిమ జాతిగాను, తెలివితక్కువ వారిగాను, క్రూరులు గానూ 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చిత్రీకరించారు. తదనంతర కాలంలో వారి గురించిన జ్ఞానం, అవగాహన శాస్త్ర ప్రపంచంలో బాగా మారినప్పటికీ, పరిణతి చెందని, గుహల్లో జీవించిన ఆదిమ మానవులుగా వారిని భావించడం ప్రముఖ సంస్కృతుల్లో ఇంకా ప్రబలంగానే ఉంది.
ఆధునిక మానవులతో పోల్చినప్పుడు, నియాండర్తళ్ళు దృఢంగా, పొట్టి కాళ్ళు చేతులతో, వెడల్పాటి ఛాతీతో, వెడల్పాటి ముక్కుతో ఉండేవారు. ఈ లక్షణాలు ఎక్కువగా శీతల వాతావరణంలో శరీరం లోని వేడిని కాపాడుకోటానికి పరిణామ క్రమంలో ఏర్పడిన అనుసరణలుగా భావిస్తారు. కానీ (శరీర కొవ్వు నిల్వను పక్కన పెడితే) అవి జన్యు ప్రవాహపు పరిణామం గాను నియాండర్తళ్ళు నివసించిన వెచ్చటి, అటవీ ప్రాంతంలో పరిగెత్తడం కోసం జరిగిన అనుసరణలు గానూ భావించవచ్చు నియాండర్తల్ పురుషులు, మహిళల కపాలాలు సగటున 1,600 సెం.మీ3, 1,300 సెం.మీ.3 ఉండేవి. ఇది ఆధునిక మానవుల కపాల పరిమాణం అంతే ఉన్నాయి. వారి సమకాలీన మానవుల మాదిరిగానే సగటు నియాండర్తల్ పురుషులు 165 సెం.మీ (5 అడుగులు 5 అంగుళాలు), మహిళలు 153 సెం.మీ (5 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్నారు.
నియాండర్తల్ టెక్నాలజీ అధునాతనమైనదని భావిస్తున్నారు. ఇందులో మౌస్టేరియన్ రాతి సాధన పరిశ్రమ, అగ్నిని సృష్టించే సామర్థ్యాలు,   గుహలో పొయ్యిలను నిర్మించడం,  అంటుకునే బిర్చ్ బెరడు తారు, దుప్పట్లు, పోంచోల వంటి బట్టల తయారీ, మధ్యధరాలో సముద్రయానానికి వెళ్లడం,  ఔషధ మొక్కలను ఉపయోగించుకోవడం   తీవ్రమైన గాయాలకు చికిత్స చేసుకోవడం, వేయించడం కాల్చడం వంటి వివిధ వంట పద్ధతులను వాడడం వంటివి వీరి సాంకేతికతలో భాగం. నియాండర్తల్‌లు విస్తృతమైన ఆహారాన్ని తినేవారు. ప్రధానంగా గిట్టల జంతువులతో పాటు, ఇతర భారీ జంతువులు, మొక్కలు,   చిన్న క్షీరదాలు, పక్షులు, సముద్ర జీవులూ వారి ఆహారంలో ఉండేవి. వారు మాంసాహార గొలుసులో శీర్షాన ఉన్నప్పటికీ, గుహ ఎలుగుబంట్లు, సింహాలు, హైనాలు, ఇతర పెద్ద మాంసాహారులతో పోటీ పడేవారు. : 120–143 పాతరాతియుగపు కళకు చెందిన కొన్ని ఉదాహరణలు నియాండర్తల్‌లకు ఆపాదించారు. అయితే అది వివాదాస్పదంగా ఉంది. వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి, 65,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి స్పానిష్ గుహ చిత్రాలు,  దివ్జే బేబ్ ఫ్లూట్. వారికి మత విశ్వాసాలు ఉండేవని కొన్ని వాదనలు ఉన్నాయి. నియాండర్తళ్ళకు మాట్లాడే సామర్థ్యం ఉండేది. అయితే వారి భాష ఎంత క్లిష్టంగా ఉండేదో స్పష్టంగా తెలియదు.
మొత్తం జనాభా తక్కువగా ఉండేది. వారు చిన్నచిన్న సమూహాలలో నివసించేవారు. బయటి వ్యక్తులతో అరుదుగా సంభాషించేవారు. ఇది హానికరమైన జన్యువులు పోగవడానికి, అంతర్గత సంతానోత్పత్తికీ (రక్త సంబంధీకులతో సంతానోత్పత్తి) దారితీసింది. నియాండర్తళ్ళు అధిక ఒత్తిడితో కూడిన పర్యావరణంలో నివసించారు. గాయాలు బాగా అవుతూ ఉండేవి. 80% మంది ప్రజలు 40 ఏళ్ళ లోపే మరణించేవారు. 2010 నియాండర్తల్ జన్యు ప్రాజెక్టు ముసాయిదా నివేదికలో నియాండర్తళ్ళకు, శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవులకూ మధ్య సంతానోత్పత్తి జరిగిందనే దానికి ఆధారాలు ఇచ్చారు. ఇది బహుశా 316–219 వేల సంవత్సరాల మధ్య జరిగి ఉండవచ్చు. 100 - 65 వేల సంవత్సరాల మధ్య జరిగి ఉండడానికి మరింత ఎక్కువ సంభావ్యత ఉంది. సబ్‌సహారా యేతర ఆఫ్రికా ( యురేషియన్లు, ఓషియానియన్లు, స్థానిక అమెరికన్లు, ఉత్తర ఆఫ్రికన్లు) జన్యువులలో 1–4% నియాండర్తల్‌ల అంశ ఉంది. నియాండర్తల్ జన్యువులో 20% ఈరోజుకీ మానవుల్లో ఉంది. వారసత్వంగా వచ్చిన అనేక జన్యువుల్లో హానికరమైన వాటిని పరిణామ క్రమంలో బహుశా వదిలివేసినప్పటికీ, ఆధునిక మానవుల రోగనిరోధక వ్యవస్థను నియాండర్తల్ అంశ ప్రభావితం చేసినట్లు కనిపిస్తుంది.
పదవ్యుత్పత్తి
alt=A grass field with 16 white-red-white-red poles spaced in diagonal lines, several plus-shaped stone blocks behind them, and a road is visible behind trees in the background|ఎడమ|thumb|[[నియాండర్తల్ 1 లభించిన క్లీన్ ఫెల్డోఫర్ గ్రోట్టే ]] నియాండర్తల్ (Neandertal) శిలాజాలను మొట్టమొదటిగా నియాండర్టల్ లోయలో కనుగొన్నారు. (దీన్ని నియాండర్ (Neanderthal) లోయ అని కూడా అంటారు) అప్పట్లో ఈ పదాన్ని నియాండర్తల్ అని పలికే వారు. ఆ తరువాత 1901 లో జర్మను భాషలో స్పెల్లింగ్ సంస్కరణ జరిగాక దాన్ని నియాండర్టల్ అని ఉచ్చరిస్తున్నారు జర్మనుల వ్యావహారికంలో ఈ జాతిని నియాండర్టలర్ ( "నియాన్దర్ లోయ నివాసి") అని పలుకుతారు. నియాండర్టల్ అనే పదం ఈ లోయను సూచిస్తుంది. ఇంగ్లీషులో అసలైన జర్మన్ స్పెల్లింగ్‌ను వాడుతారు, కాని జర్మను నుండి తెచ్చుకునే క్రమంలో లోయ పేరుకు, జాతి పేరుకూ మధ్య కొంత గందరగోళం ఉంది. వాస్తవానికి, నియాండర్తల్ మ్యాన్, నియాండర్తలర్ అనే పదాలను మొదట్లో వాడేవారు. ఇప్పటికీ జాగ్రత్తగా రచించిన గ్రంథాలలో వాడుతారు. ఈ లోయకు జోకిమ్ నియాండర్ పేరిట ఈ పేరు వచ్చింది.
ప్రామాణిక బ్రిటిష్ ఉచ్చారణ ప్రకారం దీన్ని నియాండర్టల్ / t / తో ఉంటుంది )  అని పలుకుతారు. ఉత్తర అమెరికాలో నియాండర్తల్పా అని పలుకుతారు.
ఇంగ్లీషులో దీన్ని నియాండర్టల్ (Neandertal) (Neanderthal అని కాక) అని రాయడం కద్దు. కానీ శాస్త్రీయ నామం మాత్రం ఎల్లప్పుడూ H. నియాండర్తలెన్సిస్ (H. neanderthalensis) అనే రాస్తారు.
నియాండర్తల్ 1 శిలాజం ఈ జాతికి చెందిన టైప్ స్పెసిమెన్ (జాతికి గుర్తింపుగా వాడే శిలాజం - జాతికి పెట్టే పేరు ఈ శిలాజ లక్షణాల నుండే ఏర్పడుతుంది). మానవ శాస్త్ర సాహిత్యంలో దీన్ని "నియాండర్తల్ క్రేనియమ్" అనీ, "నియాండర్తల్ పుర్రె" అనీ పిలుస్తారు. దీని ఆధారంగా పునర్నిర్మించిన మనిషిని నియాండర్తల్ మనిషి అంటారు. హోమో నియాండర్తాలెన్సిస్ అనే ద్విపద పేరు "నియాండర్తల్ మనిషి" అనే ఒక టైప్ స్పెసిమెన్‌కు పెట్టిన పేరును యావత్ సమూహానికీ విస్తరిస్తూ, ఈ జాతిని మానవుల కంటే భిన్నమైనదిగా గుర్తిస్తుంది. దీన్ని మొదట ఐరిష్ భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త విలియం కింగ్, 1863 లో 33 వ బ్రిటిష్ సైన్స్ అసోసియేషనుకు సమర్పించిన పత్రంలో ప్రతిపాదించాడు. . అయితే, 1864 లో అతను నియాండర్తల్ బ్రెయిన్‌కేస్‌ను చింపాంజీతో పోల్చి, దీని ప్రజాతి పేరు కూడా ఆధునిక మానవుల కంటే భిన్నంగా ఉండాలని అతను సిఫారసు చేశాడు. నియాండర్థళ్ళకు "నైతిక, [ ఆస్తిక ] భావనలు అందవు" అని వాదించాడు.
వర్గీకరణ
నియాండర్తళ్ళు హోమో ప్రజాతికి చెందిన హోమినిడ్లు. సాధారణంగా H. నియాండర్తలెన్సిస్ అనే ఒక ప్రత్యేకమైన జాతిగా దీన్ని వర్గీకరిస్తారు. అయితే కొన్నిసార్లు, ఆధునిక మానవుని ఉపజాతి H. సేపియన్స్ నియాండర్తలెన్సిస్ అని కూడా వర్గీకరిస్తారు. ఇలా చేస్తే, ఆధునిక మానవులను H. s. సేపియన్స్ అని వర్గీకరించాల్సి ఉంటుంది.
వివాదం ముఖ్యంగా "జాతి" అనే పదం యొక్క అస్పష్టత కారణంగా వచ్చింది. ఎందుకంటే "జాతి" ని సాధారణంగా రెండు జన్యుపరమైన వివిక్త జనాభాను వేరు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. కానీ ఆధునిక మానవులు, నియాండర్తల్‌ల మధ్య సంకరం జరిగిందన్నది తెలిసిన సంగతే. అయితే, ఆధునిక మానవులలో నియాండర్తల్-ఉత్పన్నమైన పితృసంబంధ వై-క్రోమోజోమ్, మాతృసంబంధ మైటోకాన్డ్రియల్ డిఎన్ఎ (ఎంటీడిఎన్ఎ) లేకపోవడం, నియాండర్తల్ ఎక్స్ క్రోమోజోమ్ డిఎన్ఎ ప్రాతినిధ్యం తక్కువగా ఉండడం వంధ్యత్వాన్ని, హైబ్రిడ్ సంతతిలో సంతానోత్పత్తి లేమినీ సూచిస్తూ,  ఈ రెండు సమూహాల మధ్య పునరుత్పత్తిలో ఉన్న పాక్షిక అవరోధాన్ని సూచిస్తుంది.
2014 లో, జన్యు శాస్త్రవేత్త స్వంటే పెబో, ఇలాంటి " వర్గీకరణ యుద్ధాలను" పరిష్కరించలేమని అన్నాడు. "ఈ కేసును సంపూర్ణంగా వివరించే జాతి నిర్వచనం లేదు".
ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళకు డెనిసోవాన్లతో ఎక్కువ సంబంధం ఉన్నట్లు భావిస్తున్నారు. అదేవిధంగా, నియాండర్తల్, డెనిసోవాన్లకు న్యూక్లియర్ DNA (nDNA) ఆధారంగా మానవులతో కన్నా మరింత ఇటీవలి చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడు (LCA) ఉన్నాడు. అయితే, mtDNA ను బట్టి నియాండర్తల్‌కు, ఆధునిక మానవులకూ ఉమ్మడిగా మరింత ఇటీవలి పూర్వీకుడు ఉన్నాడు. బహుశా ఇది నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ వేర్పాటు తరువాత నియాండర్తల్, ఆధునిక మానవుల మధ్య జరిగిన సంకరం ఫలితంగా మరొక mtDNA లైన్‌ ప్రవేశించడం వలన జరిగి ఉంటుంది. ఏదైనా పురాతన మానవుడి అంశ డెనిసోవాన్స్ లోకి   లేదా అంతకు పూర్వమే ఆఫ్రికా నుండి వలస వచ్చిన ఆధునిక మానవుల అంశ నియాండర్తల్స్ లోకి రావడం ఇందులో ఇండి ఉన్న ఒక అంశం.
పరిణామం
ఐరోపాలో విలసిల్లిన నియాండర్తళ్ళు, ఆసియాలో విస్తరించిన డెనిసోవాన్‌లు, ఆఫ్రికాలో పరిణామం చెందిన ఆధునిక మానవులు -ఈ ముగ్గురికీ చిట్టచివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడు హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్ అని భావిస్తారు. ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్,'' నియాండర్తళ్ళ మధ్య ఉన్న టాక్సానమీ పరమైన వ్యత్యాసానికి కారణం ఐరోపాలో 3,00,000 - 2,43,000 సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య కాలానికి చెందిన శిలాజాలు లభ్యం కాలేదు. సాంప్రదాయికంగా "నియాండర్తల్" అంటే ఆ తరువాతి కాలానికి చెందిన శిలాజాలే. అయితే, సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ వద్ద దొరికిన 4,30,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఎముకలు తొలి నియాండర్తళ్ళకు లేదా వారికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న జనాభాకు చెందినవై ఉండవచ్చు. అలాగే 4,00,000 సంవత్సరాల నాటి అరోయిరా 3 శిలాజాలు ఒక పరివర్తన దశను సూచిస్తాయి. మూలజాతి,ఉత్పన్న జాతులూ రెండూ ఏకకాలంలో జీవించి ఉండవచ్చు. శిలాజ రికార్డుల నాణ్యత 1,30,000 సంవత్సరాల క్రితం నుండి బాగా మెరుగైంది. ఈ కాలం నాటి స్పెసిమెన్లే నియాండర్తల్ అస్థిపంజరాలలో ఎక్కువ భాగం. 450–430 వేల సంవత్సరాల క్రితం, మధ్య ప్లైస్టోసీన్ సమయంలో, నియాండర్తళ్ళ దంత లక్షణాలు పరిణామం చెందాయని ఇటలీ లోని విసోగ్లియానో, ఫోంటానా రానుచ్చియో స్థలాల్లో లభించిన దంతాల అవశేషాలు సూచిస్తున్నాయి.
నియాండర్తళ్ళు, మానవులు వేరుపడ్డాక, నియాండర్తళ్ళు ఎలా పరిణామం చెందారనే దానికి సంబంధించి రెండు ప్రధాన పరికల్పనలు ఉన్నాయి: 1. రెండు-దశలు, 2. క్రమానుగత వృద్ధి. మొదటిది, ఒక పెద్ద పర్యావరణ సంఘటన (సాలే హిమానీనదం వంటిది) జరిగి ఐరోపా లోని హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్ శరీర పరిమాణం, దార్ఢ్యత వేగంగా పెరిగాయి. అలాగే తల కూడా పెరిగింది. ఇది పుర్రె నిర్మాణంలో ఇతర మార్పులకు దారితీసింది. అయితే, నియాండర్తళ్ళ శరీర నిర్మాణంలో చోటు చేసుకున్న పరిణామాలు శీతల వాతావరణానికి అనుగుణంగా జరిగాయనడానికి అంతగా అవకాశం లేదు. రెండవ పరికల్పన ప్రకారం, నియాండర్తళ్ళ పరిణామం పూర్వీకులైన H. హీడేల్బేర్గేన్సిస్ నుండి కాలానుగుణంగా, నెమ్మదిగా 4 దశల్లో జరిగింది: తొలి-ప్రాక్-నియాండర్తల్ (మరీన్ ఐసోటోప్ స్టేజ్ - MIS 12 ), ప్రాక్-నియాండర్తల్ (MIS 11 - 9), తొలి నియాండర్తల్ (MIS 7- 5 ), సాంప్రదాయిక నియాండర్తల్ (MIS 4–3).
నియాండర్తల్ - మానవ వేర్పాటుకు సంబంధించి అనేక తేదీలు ఉన్నాయి. ఫ్లోరిస్‌బాడ్ పుర్రె (" హెచ్. హెల్మీ ") ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడుగా భావిస్తూ సుమారు 250,000 సంవత్సరాల క్రితం వేర్పాటు జరిగిందని కొందరు పేర్కొన్నారు. ఈ వేర్పాటు రాతి పనిముట్లను తయారుచేసే లెవల్లోయిస్ సాంకేతికతతో ముడిపడి ఉంది. సుమారు 4,00,000 సంవత్సరాల క్రితం అని, H. హైడెల్బెర్గెన్సిస్‌ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడిగా భావించి చెప్పారు. 6,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి " హెచ్. రొడీసియెన్సిస్ " ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడని మరొక భావన ఉంది.దీన్నుండి ఆధునిక మానవ వంశం, నియాండర్తల్ / ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్'' వంశాలు వేరుపడ్డాయి. 8,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ''హెచ్‌. యాంటెసెస్సర్'' చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడని మరొక వాదన. ఈ మోడల్ యొక్క విభిన్న వాదనలు ఈ తేదీని 10 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం వరకూ వివిధ తేదీలు చెబుతాయి. డిఎన్‌ఎ అధ్యయనాలు ఈ వేర్పాటుకు వివిధ తేదీలను సూచించాయి: 592–182 వేసంక్రి, 553–321 వేసంక్రి, 654–475 వేసంక్రి, 690–550 వేసంక్రి, 765–550 వేసంక్రి,   800–520 వేసంక్రి, 800 వేసంక్రికి ముందు, ఇలాగ.
ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళు, డెనిసోవాన్లు ఒకరితో ఒకరు ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. అనగా ఆధునిక మానవులతో విడిపోయిన తరువాత నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ ల వేర్పాటు జరిగింది. సంవత్సరానికి 1x10 -9 లేదా 0.5x10 -9 బేస్ పెయిర్ల (బిపి) మ్యుటేషన్ రేటు ఉంటుందని భావిస్తే, నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ ల వేర్పాటు వరుసగా 236-190 వేల సంవత్సరాల క్రితం గానీ 473–381 వేల సంవత్సరాల క్రితం గానీ జరిగి ఉంటుంది. ప్రతి 29 సంవత్సరాలకు కొత్త తరం వస్తుందని భావిస్తూ, ఒక్కో తరానికీ 1.1x10 -8 గా తీసుకుంటే, ఈ వేర్పాటు 744 వేల సంవత్సరాల క్రితం జరిగినట్లు తెలుస్తుంది. సంవత్సరానికి 5x10 -10 న్యూక్లియోటైడ్ సైట్ ప్రకారం చూస్తే ఇది 644 వేల సంవత్సరాల క్రితం అవుతుంది. ఈ చివరి తేదీల ప్రకారం చూస్తే, ఐరోపా అంతటా హోమినిన్లు వ్యాపించిన సమయాని కంటే ముందే వేర్పాటు జరిగింది. నియాండర్తళ్ళకే ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు 600-500 వేల సంవత్సరాల క్రితం అభివృద్ధి చెందడం మొదలైంది.
రేంజ్
alt=A skull missing most of the left side of the face from the mid-orbit to the teeth|ఎడమ|thumb|అత్యంత దక్షిణాన ఉన్న నియాండర్తల్ అవశేషాలు ఇజ్రాయెల్ (120-50 వేసంక్రి) లోని తబున్ [[తబన్ గుహ|కేవ్ ఇజ్రాయెల్ మ్యూజియం]] ఈమియన్ ఇంటర్‌గ్లేసియల్ (130 వేసంక్రి) కి ముందు జీవించిన తొలి నియాండర్తళ్ళ గురించి పెద్దగా తెలియదు. ఎక్కువగా ఐరోపా స్థలాల్లోనే వీరి ఆధారాలు దొరికాయి. 130 వేసంక్రి నుండి, శిలాజ రికార్డుల నాణ్యత ఒక్కసారిగా పెరిగింది. ఈ తరువాతి నియాండర్తళ్ళ శిలాజాలు పశ్చిమ, మధ్య, తూర్పు, మధ్యధరా ఐరోపాల లోను, అలాగే నైరుతి, మధ్య, ఉత్తర ఆసియా లోను, దక్షిణ సైబీరియాలోని ఆల్టాయ్ పర్వతాల వద్దా లభించాయి.
జనసంఖ్య
ఆధునిక మానవుల మాదిరిగానే, నియాండర్తళ్ళు కూడా చాలా తక్కువ జనాభా నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. ఫలదీకరణ దశలో ఉన్న వ్యక్తుల సంఖ్య సుమారు 3,000 నుండి 12,000 వరకు ఉండవచ్చు. అయితే, నియాండర్తళ్ళ జనాభా ఈ తక్కువ స్థాయిలోనే ఉండిపోయింది, పెరగలేదు. నియాండర్తళ్ళు చిన్న, వివిక్త (ఐసోలేటెడ్), అంతర్గత సంపర్కం జరిపే సమూహాల్లోనే జీవించారు. mtDNA విశ్లేషణను ఉపయోగించి చేసిన వివిధ అధ్యయనాలు విభిన్న జనసంఖ్యలను - సుమారు 1,000 నుండి 5,000 వరకు; 5,000 నుండి 9,000 వరకు ఫలదీకరణ దశలో ఉన్న వ్యక్తులు ఉన్నట్లు - సూచించాయి. కొన్ని అధ్యయనాలు, క్రీస్తుపూర్వం 50,000 వరకు 3,000 నుండి 25,000 వరకు క్రమంగా పెరిగినట్లు, ఆ తరువాత క్షీణించి, అంతరించినట్లు సూచించాయి. ఏదేమైనా, జనాభా తక్కువగా ఉండేదని అందరూ అంగీకరించే విషయమే. ఇది పశ్చిమ ఐరోపాలో నియాండర్తళ్ళ జనాభా, అప్పటి ఆధునిక మానవ జనాభాలో పదోవంతు కంటే తక్కువగా ఉండవచ్చు. పదుల వేల సంఖ్యలో జనాభా ఉన్నట్లు చూపే అంచనాలపై వ్యతిరేక వాదనలున్నాయి. జనాభా స్థిరంగా తక్కువగా ఉండడాన్ని "బోసెరూపియన్ ట్రాప్" వివరిస్తుంది: జనాభాను మోయగలిగే సామర్థ్యం ఆ జనాభా సంపాదించగలిగే ఆహార పరిమాణాన్ని బట్టి పరిమిత మౌతుందు. ఈ ఆహార సంపాదన స్థాయి, ఆ జాతి సాధించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జనాభా పెరిగే కొద్దీ కొత్త ఆవిష్కరణలు జరుగుతాయి. కానీ జనాభా చాలా తక్కువగా ఉంటే, ఆవిష్కరణలు వేగంగా జరగవు, జనాభా తక్కువ స్థాయిలోనే ఉండి పోతుంది. నియాండర్తళ్ళ రాతి పనిముట్ల సాంకేతికతలో 150 వేల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడ్డ స్తబ్దత, బోసెరూపియన్ ట్రాప్‌కు అనుగుణంగానే ఉంది.
వేట, సేకరణ
alt=Two red deer in a forest. One is facing the camera and the other is eating grass to its left|thumb|ఎర్ర జింక, బహుశా నియాండర్తళ్ళకు ఇష్టమైన వేట నియాండర్తళ్ళు స్కావెంజర్ల వలె జీవించేవారని ఒకప్పుడు భావించారు. కాని అవి మాంసాహార గొలుసులో శీర్షాన ఉండేవారని ఇప్పుడు భావిస్తున్నారు. అటవీ వాతావరణంలో నివసించే వీరు, ఆకస్మికంగా దాడి చేసే వేటగాళ్ళు. లక్ష్యానికి కనిపించకుండా నక్కుతూ, బాగా దగ్గరి దాకా వెళ్ళి, హఠాత్తుగా, వేగంగా దాడి చేసి, చాలా దగ్గర నుండి ఈటెతో పొడిచి చంపేవారు. చిన్న జంతువులను, గాయపడిన జంతువులను ఉచ్చుల తోటి, రాళ్ళు విసిరి, లేదా తరిమీ వేటాడేవారు. వారు వివిధ రకాల ఆవాసాలకు అనుగుణంగా మారగలిగారు. 1980 లో, ఛానల్ ఐలాండ్స్‌లోని లా కోట్టే డి సెయింట్ బ్రెలేడ్ వద్ద కనిపించిన రెండు దొంతర్ల మామత్ పుర్రెలే, వాళ్ళు మామత్ లను తరిమి వేటాడేవారని చెప్పేందుకు ఆధారాలని ఊహించారు. అయితే దీన్ని కొందరు వ్యతిరేకించారు.
సాంకేతికత
150 వేల సంవత్సరాల క్రితం నియాండర్తల్ ఆవిష్కరణల్లో స్తబ్దత ఉన్నప్పటికీ, నియాండర్తల్ సాంకేతికత గతంలో అనుకున్నదానికంటే చాలా అధునాతనమైనదని ఆధారాలు ఉన్నాయి. అయితే, అంగవైకల్యం తెచ్చిపెట్టేంతటి గాయాలు తరచూ అవడం వలన చాలా సంక్లిష్టమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు ఉద్భవించలేదు. ఎందుకంటే ఒక పెద్ద గాయం అయిన నిపుణుడు కొత్తవారికి తన సాంకేతికతను సమర్థవంతంగా నేర్పించలేడు.
పనిముట్ల తయారీ
నియాండర్తళ్ళు రాతి పనిముట్లు తయారు చేసారు. వాళ్ళు మౌస్టేరియన్ పరిశ్రమకు చెందినవారు. 315 వేల సంవత్సరాల క్రితమే ఉత్తర ఆఫ్రికా లోని ''హెచ్. సేపియన్లకు కూడా మౌస్టేరియన్ పరిశ్రమతో'' సంబంధం ఉంది. ఉత్తర చైనా లోనూ 47–37 వేల సంవత్సరాల క్రితం ఈ పరిశ్రమ ఉంది. వారు అవలంబించిన లెవల్లోయిస్ టెక్నిక్‌లో (ఇది కూడా నియాండర్తల్‌లకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది కాదు) అతి తక్కువ చెకుముకితో ఎక్కువ కట్టింగు ఉపరితలం వచ్చేది. దీన్ని నేర్చుకోవడం కష్టతరమైన ప్రక్రియ కాబట్టి, కేవలం పరిశీలన ద్వారా కాకుండా తరం నుండి తరానికి ఈ సాంకేతికతను నేర్పించి ఉండవచ్చు. వారి వద్ద ఎక్కువ దూరం వేయగల ఆయుధాలు ఉండేవా అనే విషయమై కొంత చర్చ ఉంది. ఓ ఆఫ్రికన్ అడవి గాడిద మెడపై అయిన గాయం లెవల్లోయిస్ మొన ఉన్న ఈటె వలన అయి ఉండవచ్చు. విసిరే అలవాటు కారణంగా జరిగే ఎముక అరుగుదలను నియాండర్తల్స్‌లో గమనించారు.
భాష
alt=A disarticulated skeleton embedded in a stone slab|thumb|[[నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం, లండన్|లండన్లోని నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంలో కేబారా 2 అస్థిపంజరం పునర్నిర్మాణం]] నియాండర్తళ్ళు వారి శరీర నిర్మాణం కారణంగా క్వాంటల్ అచ్చులను పలకలేక పోయేవారని ఒకప్పుడు భావించారు. ఆధునిక మానవుల భాషలన్నిటిలోనూ ఈ అచ్చులు ఉన్నాయి. వారిది పెద్ద నోరు. ఈ కారణంగా నోటి లోపల నాలుక మొత్తం పట్టాలంటే, స్వరపేటిక కిందకి ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. అయితే, ఇదేమంత సరైన ఊహ కాదు. ఆధునిక మానవులకు ఉన్న స్వర ఉపకరణం, స్వర సంగ్రహాలయం వారి పూర్వీకుడైన ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్‌లోనే'' ఉన్నాయి. శబ్ద ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే కంఠాస్థి (గొంతులో "యు" ఆకారంలో ఉండే ఎముక, ఇది నాలుకకు ఊతంగా ఉంటుంది. ఇంగ్లీషులో హైయోడ్) మానవుల్లాగే నియాండర్తళ్ళకు కూడా ఉందని 1983 లో కనుక్కున్నాక, వాళ్ళకు మాట్లాడే సామర్థ్యం ఉండేదని తెలిసింది. ఆధునిక మానవులలో శబ్దోత్పాదక శక్తి ఇటీవలే అభివృద్ధి చెందిందనేది చాలా కాలంగా ఉన్న పరికల్పన. నియాండర్తళ్ళలో కంఠాస్థికి వేరే ప్రయోజనం ఉండి ఉండవచ్చని కాగ్నిటివ్ శాస్త్రవేత్త ఫిలిప్ లైబెర్మాన్, వాదించాడు. ఎందుకంటే ఇది నమిలేటపుడూ, నాలుకను కదలించడానికీ కూడా ఉపయోగ పడుతుంది.
నియాండర్తళ్ళ భాష ఎంత సంక్లిష్టంగా ఉండేదో తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. కానీ వాళ్ళు కొంత సాంకేతిక, సాంస్కృతిక సంక్లిష్టతను సాధించారు కాబట్టీ, మానవులతో సంకరం చేసారు కాబట్టీ ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే ఎంతో కొంత సంక్లిష్టత సాధించి ఉంటారనీ భావించవచ్చు. కఠినమైన శీతోష్ణస్థితుల్లో మనుగడ సాగించాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, స్థలాల గురించి, వేట, సేకరణల గురించీ పనిముట్ల తయారీ పద్ధతులు వంటి అంశాల గురించీ కమ్యూనికేట్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి కొంత క్లిష్టమైన భాష - బహుశా వాక్యనిర్మాణాన్ని ఉపయోగించడం - వారికి అవసరం.
పరిమితమైన పదాలను ఉపయోగించి అనంతమైన ఆలోచనలను సమర్థవంతంగా రూపొందించగల ఆధునిక మానవుల ఊహా సామర్థ్యం (మానసిక సంశ్లేషణ) నియాండర్తళ్ళకు లేదని న్యూరో సైంటిస్ట్ ఆండ్రీ వైషెడ్స్కీ వాదించాడు. ఇది ప్రవర్తనా ఆధునికత యొక్క లక్షణం, ఇది సుమారు 70,000 సంవత్సరాల క్రితం ("ఎగువ పాతరాతియుగ విప్లవం") మానవుల్లో కనిపించిందని అతను భావించాడు. అయితే, ప్రవర్తనా ఆధునికత 400,000 సంవత్సరాల క్రితమే మొదలైంది. బహుశా ఇది నియాండర్తళ్ళలో కూడా ఉండి ఉండవచ్చు.
అంత్యక్రియలు
alt=A disarticulated skeleton in a gravelly pit|thumb|మ్యూసీ డి లా చాపెల్లె-ఆక్స్-సెయింట్స్ వద్ద లా చాపెల్లె-ఆక్స్-సెయింట్స్ 1 సమాధి యొక్క పునర్నిర్మాణం నియాండర్తళ్ళు మరణించినవారికి సంకేతార్థంలో అంత్యక్రియలు చేసేవారన్న వాదనలకు గట్టి వ్యతిరేకత వచ్చింది. ఖననం ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసినట్లు కనబడుతున్నప్పటికీ, మరణానంతర జీవితం గురించిన మత విశ్వాసమేదో అందులో ఇమిడి ఉన్నట్లు ఇది సూచించదు. మరణించిన వారి పట్ల ఉన్న మమకారం లోంచి వెలువడ్డ గొప్ప భావోద్వేగంతో ఖననం చేసి ఉండవచ్చు. లేదా భౌతిక కాయాన్ని జంతువులు తినకుండా నిరోధించడానికి చేసి ఉండవచ్చు.
నైరుతి ఫ్రాన్స్‌లోని ఒక గుహలో ఒక చిన్న, కృత్రిమంగా చేసిన రంధ్రంలో లా చాపెల్లె-ఆక్స్-సెయింట్స్ 1 ను 1908 లో కనుగొన్నప్పటి నుండి నియాండర్తల్ అంత్యక్రియల అలవాటు గురించిన చర్చ చురుకుగా ఉంది. అది సంకేతార్థక ఖననం అని కొందరు చేసిన బాగా వివాదాస్పదమైంది. షానిదార్ గుహ వద్ద ఉన్న మరొక సమాధిలో అనేక పూల పుప్పొడి ఉంది. అవి నిక్షేపణ సమయంలో వికసించినవై ఉండవచ్చు-యారో, సెంటారీ, రాగ్‌వోర్ట్, గ్రేప్ హైసింత్, జాయింట్ పైన్, హోలీహాక్ అనే మొక్కల పూలు కనిపించా యక్కడ. ఆ మొక్కల ఔషధ గుణాలను గమనించిన అమెరికన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త రాల్ఫ్ సోలెక్కి, ఖననం చేసిన వ్యక్తి నాయకుడో, వైద్యుడో, షామానో అయి ఉండవచ్చని అన్నాడు. అయితే, ఆ పుప్పొడిని ఎలుకల్లాంటివి ఖననం తరువాత చేర్చి ఉండడం కూడా సాధ్యమే.
ముఖ్యంగా పిల్లలు, శిశువుల సమాధుల్లో హస్తకృతులు, ఎముకలు వంటి వస్తువులున్నాయి. లా ఫెర్రాసీకి చెందిన నవజాత శిశువు సమాధిలో మూడు ఫ్లింట్ పారలు కనిపించాయి. సిరియాలోని డెడెరియే గుహలో శిశువు ఛాతీపై త్రిభుజాకార చెకుముకిని ఉంచారు. అముద్ గుహలోని 10 నెలల వయస్సు గల శిశువు వద్ద ఎర్ర జింక దవడ ఉంది. ఇతర జంతువుల అవశేషాలు ఇప్పుడు శకలాలుగా కనిపించాయి. ఉజ్బెకిస్తాన్ లోని టెషిక్-తాష్ 1, ఐబెక్స్ కొమ్ములతో చేసిన వృత్తం, సున్నపురాతి పలక కనిపించాయి. తల కింద ఎత్తు లాగా దీన్ని పెట్టి ఉంటారని భావించారు. ఉక్రెయిన్‌లోని క్రిమియాలోని కిక్-కోబాకు చెందిన ఒక పిల్లవాడి సమాధలో అలంకారం చెక్కిన చెకుముకి పెచ్చు ఉంది. అలా చెక్కడానికి చాలా నైపుణ్యం అవసరం, బహుశా దానికి కొంత సంకేత ప్రాముఖ్యత ఉండి ఉంటుంది. ఏదేమైనా, సమాధి వస్తువుల ప్రాముఖ్యత, విలువ అస్పష్టంగా ఉండి వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి.
ఆధునిక మానవులతో సంకరం
alt=A dark-skinned man with black, shiny hair going down to his shoulders, a slight mustache, a goatee, brown eyes, weak eyebrows, wearing a tailored shirt and holding a long spear to support himself|thumb|ఎగువ పాతరాతియుగపు మానవుడు [[ఓస్ 2 పునర్నిర్మాణం. సుమారు 7.3% నియాండర్తల్ DNA తో (4-6 తరాల కిందటి పూర్వీకుడు) ]] మొట్టమొదటి నియాండర్తల్ జన్యు శ్రేణిని 2010 లో ప్రచురించారు. నియాండర్తళ్ళకు, తొలినాళ్ళ ఆధునిక మానవులకూ మధ్య సంతానోత్పత్తి జరిగిందని ఇది గట్టిగా సూచించింది. అన్ని సబ్-సహారా జనాభాల జన్యువులలో నియాండర్తల్ DNA ఉంది. ఎంత నిష్పత్తిలో అనేదానికి వివిధ అంచనాలు ఉన్నాయి: ఆధునిక యూరేషియన్లలో 1–4%, ఆధునిక యూరోపియన్లలో 3.4–7.9%, 1.8–2.4%, ఆధునిక తూర్పు ఆసియన్లలో 2.3–2.6%. ఇంత తక్కువ శాతాలు జాత్యంతర సంకరం అరుదుగా జరిగేదని సూచిస్తాయి. వారసత్వంగా వచ్చిన నియాండర్తల్ జన్యువులో, ఆధునిక యూరోపియన్లలో 25%, ఆధునిక తూర్పు ఆసియన్లలో 32% వరకూ వైరల్ రోగనిరోధక శక్తికి సంబంధించినవి కావచ్చు. మొత్తం మీద, నియాండర్తల్ జన్యువులో సుమారు 20% ఆధునిక మానవ జన్యు కొలనులో మనుగడలో ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది.
అయితే, వారి జనాభా తక్కువగా ఉండడం వలన, సహజ ఎంపికలో సమర్థత తగ్గడం వలనా, నియాండర్తళ్ళలో అనేక బలహీనమైన, హానికరమైన ఉత్పరివర్తనాలు చేరుకున్నాయి. ఇవి చాలా పెద్ద మానవ జనాభాలో ప్రవేశించాయి; తొలి సంకర జనాభాకు, సమకాలీన మానవులతో పోలిస్తే శారీరిక దార్ఢ్యత 94% తగ్గి ఉండవచ్చు. ఇదే కొలమానం ప్రకారం, నియాండర్తల్స్ దార్ఢ్యత గణనీయంగా పెరిగి ఉండవచ్చు. టర్కీలోని పురాతన జన్యువులపై 2017 లో చేసిన అధ్యయనంలో ఉదరకుహర వ్యాధి, మలేరియా తీవ్రత, కోస్టెల్లో సిండ్రోమ్‌తో వీటికి సంబంధం ఉందని కనుగొన్నారు. ఏదేమైనా, కొన్ని జన్యువులు ఆధునిక మానవ యూరోపియన్లు పర్యావరణానికి అనుగుణంగా మారటానికి సహాయపడి ఉండవచ్చు; ఎరుపు జుట్టు, తేలికపాటి చర్మంతో ముడిపడివున్న MC1R జన్యువు యొక్క Val92Met వేరియంట్ నియాండర్తల్స్ నుండి వారికి సంక్రమించి ఉండవచ్చు అయితే, ఈ జన్యువు నియాండర్తల్స్‌లో చాలా అరుదుగా ఉన్నందున ఈ భావన ప్రశ్నార్థకంగా ఉంది. పైగా హోలోసీన్ వచ్చేవరకు ఆధునిక మానవులలో తెల్ల చర్మం లేదు. రోగనిరోధక వ్యవస్థకు సంబంధించిన అనేక జన్యువులు - వంటి OAS1, STAT2, TLR6, TLR1, TLR10, రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనకు సంబంధించినవీ - ఆధునిక మానవుల్లోకి సంక్రమించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఇది వారికి వలసలు పోవడంలో సాయపడి ఉండవచ్చు.
విప్లవ జ్యోతి
విప్లవ జ్యోతి 1983, జనవరి 28న విడుదలైన తెలుగు డబ్బింగ్ సినిమా. శ్రీలక్ష్మీ ఆర్ట్ క్రియేషన్స్ పతాకంపై బసిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి నిర్మాణ సారథ్యంలో ఎ. విన్సెంట్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో శివాజీ గణేశన్, జెమినీ గణేశన్, కమల్ హాసన్, కె.ఆర్.విజయ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, ఎం. ఎస్. విశ్వనాథన్ సంగీతం అందించాడు.
నియాండర్తల్
ఆధునిక మానవులతో సంకరం
2016 లో, డెనిసోవా గుహలో లభించిన నియాండర్తల్ శిలాజాల డిఎన్ఎను పరిశీలిస్తే, 1,00,000 సంవత్సరాల క్రితం జాత్యంతర సంపర్కం జరిగినట్లు తేలింది. 1,20,000 సంవత్సరాల క్రితమే అంతకుముందు వలస వచ్చిన ''హెచ్. సేపియన్లతో'' వీరు జాత్యంతర సంతానోత్పత్తి చేసినట్లు లెవాంట్ వంటి ప్రదేశాలలో ఆధారాలు లభించాయి. ఆఫ్రికా బయట, తొట్టతొలి H. సేపియన్ అవశేషాలు మిస్లియా గుహలోను (194 - 177 వేల సంవత్సరాల క్రితం) స్ఖూల్, కఫ్జే ల లోనూ (120-90 వేల సంవత్సరాల క్రితం) లభించాయి. అయితే, జర్మని లోని హోలెన్‌స్టెయిన్-స్టేడెల్ గుహలోని నియాండర్తళ్ళ mtDNA ఇటీవలి నియాండర్తల్‌లతో పోలిస్తే చాలా భిన్నంగా ఉంది. బహుశా 316–219 వేల సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య మానవ mtDNA చొరబడడం వల్ల కావచ్చు లేదా అవి జన్యుపరంగా విడిపోయినందు వలన కావచ్చు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ మొదటి సంతానోత్పత్తి సంఘటనల జాడలు ఆధునిక మానవ జన్యువులలో కనబడలేదు.
విప్లవ జ్యోతి
కథ
శివాజీ గణేశన్ ఒక భూస్వామి. తన భార్య కె. ఆర్. విజయ, చెల్లెలు ఫటాఫట్ జయలక్ష్మితో కలిసి నివసింస్తుంటాడు. తన కుటుంబానికి తెలియకుండా, అతను పట్టణంలోని బ్రిటిష్ వారిని ఎదిరించి భయభ్రాంతులకు గురిచేసి అక్కడి స్థానికులకు సహాయపడే ఒక ముఠా ముసుగు వేసుకున్న నాయకుడిగా కూడా ఉంటాడు. మాజీ సైనికుడు ఒకడు ఈ సంతాన తేవర్ ముఠాలో చేరి, అందులోని వారితో స్నేహంచేసి ఇద్దరూ ఒకటేనని గ్రహిస్తాడు. ఒక దాడి సమయంలో శివాజీ గణేశన్ గాయపడడంతో, అందరూ అతను చనిపోయినట్లు భావిస్తారు. చివరికి, బ్రిటిష్ వారు శివాజీ గణేశన్ ఉన్న ప్రాంతాన్ని తెలుసుకుంటారు, అతన్ని బయటకు తీసుకువచ్చే ప్రయత్నంలో జయలక్ష్మీ హత్య చేయబడుతుంది. కెఆర్ విజయకి ఇచ్చిన మాటకోసం శివాజీ గణేశన్ లొంగిపోతాడు. కానీ, చివరి క్షణంలో మరణశిక్ష నుండి తప్పించుకుంటాడు. భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందడంతో విముక్తి పొందుతాడు. చాలా సంవత్సరాల తరువాత, తన కుటుంబాన్ని కలుసుకుంటాడు. అతని కుమారుడు రంజిత్ (కమల్ హాసన్) తన తండ్రిత్యాగం వల్ల కుటుంబానికి కష్టాలు వచ్చాయని కోపంతో ఉంటాడు. తండ్రికొడుకులు గొడవ పడుతారు.
నియాండర్తల్
ఆధునిక మానవులతో సంకరం
జాత్యంతర సంకర సిద్ధాంత వ్యతిరేకులు, జన్యు సారూప్యత అనేది ఉమ్మడి పూర్వీకుల అవశేషం మాత్రమేననీ, దానికి మూలం జాత్యంతర సంతానోత్పత్తి కాదనీ వాదిస్తున్నారు, అయితే, సబ్-సహారా ఆఫ్రికన్లకు నియాండర్తల్ DNA ఎందుకు లేదో వివరించడంలో విఫలమవడం వలన ఈ వాదన తప్పయ్యే అవకాశం ఎక్కువ. మానవ శాస్త్రవేత్త జాన్ డి. హాక్స్, జన్యు సారూప్యతకు ఉమ్మడి వంశపారంపర్యత, జాత్యంతర సంతానోత్పత్తి రెండూ కారణం కావచ్చనీ, వీటిలో ఏ ఒక్కటో మాత్రమే కాదనీ వాదించాడు.
విప్లవ జ్యోతి
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు డబ్బింగ్ సినిమాలు వర్గం:కమల్ హాసన్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:1983 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:తెలుగు దేశభక్తి చిత్రాలు వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా చిత్రాలు వర్గం:కె.ఆర్.విజయ నటించిన సినిమాలు
నియాండర్తల్
డెనిసోవాన్స్‌తో సంకరం
ఎడమ|thumb|[[క్రిస్ స్ట్రింగర్ రూపొందించిన హోమో కుటుంబ వృక్షం. అడ్డు అక్షం భౌగోళిక స్థానాన్ని, నిలువు అక్షం సమయాన్ని (మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం) సూచిస్తాయి. ]] ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళు, డెనిసోవాన్లు ఒకరికొకరు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారని nDNA నిర్ధారిస్తున్నప్పటికీ, నియాండర్తళ్ళు, ఆధునిక మానవులు మరింత ఇటీవలి mtDNA ఉమ్మడి పూర్వీకులు కలిగి ఉన్నారు. దీనికి బహుశా డెనిసోవాన్లు, కొన్ని తెలియని మానవ జాతుల మధ్య సంతానోత్పత్తి కారణం కావచ్చు. ఉత్తర స్పెయిన్‌లోని సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ లో లభించిన 4,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి నియాండర్తల్ లాంటి మానవుల MtDNA ను పరిశీలిస్తే, వారికి నియాండర్తళ్ళతో కంటే డెనిసోవాన్లతోనే ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యురేషియాలో లభించిన ఇదే కాలానికి చెందిన అనేక నియాండర్తల్ లాంటి శిలాజాలను తరచూ ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్ గా'' వర్గీకరిస్తూంటారు. వీటిలో కొన్ని మునుపటి మానవుల అవశేష జనాభా కావచ్చు, ఇవి డెనిసోవాన్లతో సంకరం జరిపి ఉండవచ్చు. సుమారు 1,24,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి జర్మన్ నియాండర్తల్ నమూనాను వివరించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగ పడుతుంది. దీని MtDNA ఇతర నియాండర్తల్‌ల నుండి (సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ మినహా) 2,70,000 సంవత్సరాల క్రితం వేరుపడింది. అయితే దాని జన్యు DNA మాత్రం 1,50,000 సంవత్సరాల క్రితం కన్నా తక్కువ వైవిధ్యాన్ని సూచించింది.
డెనిసోవా గుహలో లభించిన ఒక డెనిసోవన్ జన్యువు సీక్వెన్సింగ్ చేసినపుడు, దాని జన్యువులో 17% నియాండర్తల్ అంశ ఉందని తేలింది. ఈ నియాండర్తల్ డిఎన్‌ఎ క్రోయేషియాలోని విండిజా గుహ లోను, కాకసస్‌లోని మెజ్మైస్కాయ గుహ లోనూ దొరికిన నియాండర్తళ్ళ కంటే, అదే గుహలో లభించిన 120,000 సంవత్సరాల నాటి నియాండర్తల్ ఎముక డిఎన్‌ఎనే ఎక్కువగా పోలి ఉంది. దీన్ని బట్టి సంకరం స్థానికంగానే ఉందని తెలుస్తుంది.
90,000 సంవత్సరాల నాటి డెనిసోవా 11 విషయంలో, ఆమె తండ్రి ఈ ప్రాంతంలోని ఇటీవలి నివాసితులకు సంబంధించిన డెనిసోవన్ అనీ, ఆమె తల్లి క్రొయేషియాలోని విండిజా గుహలోని ఇటీవలి యూరోపియన్ నియాండర్తల్‌లకు సంబంధించిన నియాండర్తల్ అనీ కనుగొన్నారు. తొలి తరానికి చెందిన సంకర సంతతిని కనుగొనడంతో ఈ జాతుల మధ్య సంకరం చాలా సాధారణం అనీ, యురేషియా అంతటా నియాండర్తళ్ళ వలసలు 120,000 సంవత్సరాల క్రితం తరువాత కొంతకాలానికి జరిగాయనీ తెలుస్తుంది.
విలుప్తి
alt=Black and white satellite image of the Iberian Peninsula, but the Ebro River valley at the Spain/France border uses red to blue colours to indicate topography and elevation|thumb|ఉత్తర స్పెయిన్‌లోని ఎబ్రో నదిని వివరంగా చూపే మ్యాప్ నియాండర్తళ్ళు 41,000 - 39,000 సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య అంతరించి పోయినట్లు భావిస్తున్నారు. జిబ్రాల్టర్‌లో కొందరు నియాండర్తల్‌లు -జాఫరాయా (30,000 సం.), గోర్హామ్స్ గుహ (28,000 సం) ల లోని వారు- ఆ తరువాత కాలానికి చెందినవారని తేలింది. భౌగోళిక అవరోధంగా ఉన్న ఎబ్రో నది వలన ఐబీరియాలో ఆశ్రయం పొంది ఉండవచ్చనే పరికల్పనకు ఇది దారితీసింది. ఇవి ప్రత్యక్ష డేటింగ్‌ ద్వారా కాకుండా, అస్పష్టమైన హస్తకృతులపై ఆధారపడి ఉన్నందున ఈ తేదీలు తప్పుయి ఉండవచ్చు. యురల్ పర్వతాలలో 34–31 వేల సంవత్సరాల నాటి మౌస్టేరియన్ రాతి పనిముట్లు లభించడం, ఆధునిక మానవులు అప్పటికి ఇంకా ఐరోపా ఉత్తర ప్రాంతాలలో వలస రాకపోవడం వంటి ఆధారాల ప్రకారం అక్కడ ఆ కాలంలో నియాండర్తళ్ళు జీవించి ఉన్నారనే వాదన ఉంది. అయితే, 40,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఆధునిక మానవ అవశేషాలు ఉత్తర సైబీరియన్ మామోంటోవయ కుర్యా స్థలంలో లభించాయి.