cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
బుడంపాడు
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 4,444. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2,240, స్త్రీల సంఖ్య 2,204, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,101 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1,021 హెక్టారులు.
మూలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు వర్గం:గుంటూరు తూర్పు మండల గ్రామాలు
బలిజపాలెం
బలిజపాలెం ప్రకాశం జిల్లా, పామూరు మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన పామూరు నుండి 16 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన కందుకూరు నుండి 51 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 121 ఇళ్లతో, 528 జనాభాతో 757 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 270, ఆడవారి సంఖ్య 258. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 80 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591494 .పిన్ కోడ్: 523110.
కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)
కైలాస దేవాలయం భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని ఎల్లోరాలో ఉన్న గుహ దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయం ఒకే రాతితో చెక్కబడిన అతి పెద్ద పురాతన హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటి. దీనిని  కైలాసం అని కూడా అంటారు. ఒకే రాతితో ప్రత్యేకంగా చెక్కబడిన కైలాస దేవాలయం ప్రపంచంలోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన గుహ దేవాలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ఆలయం 276 అడుగుల పొడవు, 154 అడుగుల వెడల్పు ఉంటుంది. ఇది కొండపై నుండి మొదలుకొని నిలువుగా నీడను కలిగి ఉంటుంది. ఈ ఏకశిలా ఆలయాన్ని నిర్మించడానికి దాదాపు 400,000 టన్నుల శిలలను వందల సంవత్సరాలుగా త్రవ్వించారని అంచనా. ఆలయ గోడలపై లభించిన ఉలి జాడల ఆధారంగా మూడు రకాల ఉలిలను ఉపయోగించారని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. ఆలయ నిర్మాణం 46.92 మీటర్ల వెడల్పుతో పిరమిడ్ రూపంలో మూడు అంతస్తులు కలిగి ఉంది. ఎల్లోరా గుహలుగా పిలువబడే 34 గుహ దేవాలయాలలో కైలాస దేవాలయం ఒకటి. ఇది 16వ గుహ. దీనిని 8వ శతాబ్దానికి చెందిన రాష్ట్రకూట రాజు కృష్ణ రాజా I (సా.శ. 757-783) నిర్మించాడు. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కాంటిలివర్డ్ రాక్ సీలింగ్‌ను కలిగి ఉంది.
బలిజపాలెం
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 611. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 310, మహిళల సంఖ్య 301 గ్రామంలో నివాస గృహాలు 129 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 757 హెక్టారులు.
కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)
చరిత్ర
మరాఠీ ఇతిహాసం ప్రకారం స్థానిక రాజు తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురవ్వడంతో అతడి భార్య శివుడిని ప్రార్థించింది. రాజు పూర్తిగా ఆరోగ్యవంతంగా కోలుకుంటే ఆలయాన్ని కట్టిస్తానని, ఆలయం గోపురం చూసేవరకు తాను ఉపవాసం ఉంటానని మొక్కుకుంది. వెంటనే ఆ రాజు కోలుకున్నాడు. రాణి మొక్కు తీర్చేందుకు అప్పటి శిల్పులు కొండను తొలచి ఆలయ నిర్మాణం చేపట్టేందుకు ప్రయత్నించారు. ఈ విషయం తెలుసుకున్నకోకసా అనే శిల్పి అలా నిర్మాణం చేపడితే  ఆమె ఆలయ గోపురాన్ని చూసేందుకు కొన్ని వందల ఏళ్లు పడుతుందని చెప్పాడు. దీంతో ఆలయాన్ని ముందు నుంచి కాకుండా కొండ పై భాగం నుంచి చెక్కుకుని వచ్చారు. ముందుగా ఆలయం గోపురాన్ని చెక్కి రాణిని ఉపవాస దీక్ష విరమించేలా చేశారు.
బలిజపాలెం
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి పామూరులోను, మాధ్యమిక పాఠశాల మోపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పామూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల చిన ఈర్లపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, పాలీటెక్నిక్‌ కంభంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల చిన ఈర్లపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పామూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం కందుకూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలు లోనూ ఉన్నాయి.
కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)
ఆర్కిటెక్చర్
ఈ ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం వద్ద రెండు అంతస్తుల గోపురం ఉంది. ప్రవేశ ద్వారం వైపున శైవులు, వైష్ణవులు పూజించే దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. ప్రవేశ ద్వారం నుండి రెండు అంతర్గత ప్రాంగణాలు కనిపిస్తాయి, ప్రతి ఒక్కటి నిలువు ఆర్కేడ్‌తో సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఉత్తరం, దక్షిణ ప్రాంగణంలోని రాయిల మీద పెద్ద ఏనుగు చెక్కబడింది. రాష్ట్రకూట రాజులు తమ ఏనుగు దళంతో అనేక యుద్ధాల్లో గెలిచి, ఏనుగులను తమకు ఇష్టమైన జంతువులలో ఒకటిగా మార్చుకున్నారు. ఆలయంలో ఏనుగు శిల్పాలు ఉండటం రాష్ట్రకూట రాజుల బలాన్ని, శ్రేయస్సును సూచిస్తుంది. కైలాస ప్రధాన ఆలయంలో లోపల గోడపైన కమలంపై కూర్చున్న గజలక్ష్మి ప్రతిమ ఉంటుంది. ఆ ప్రతిమ వెనుక నాలుగు ఏనుగులు ఉన్నాయి. రెండు పెద్ద ఏనుగులలో ప్రతి ఒక్కటి పై వరుసలో ఒక కుండ నుండి గజలక్ష్మి మీద నీరు పోస్తున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది, రెండు చిన్న ఏనుగులు దిగువ వరుసలో తామర చెరువు నుండి కుండలను నింపుతున్నట్లు చిత్రీకరించబడ్డాయి. శిఖరం దాని క్రింద అంతస్తునుండి 96 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. గర్భగుడి చుట్టూ ఒక చిన్న అంతరాల గది ఉంది, ఇది ఒక పెద్ద సభ-మండపం (స్తంభాల హాలు)తో కలిసి ఉంటుంది. దీనికి ప్రక్కల అర్ధమండపం, ముందు భాగంలో అగ్రమండపం ఉన్నాయి. నంది-మండపం, గోపురం, పూజా మందిర అగ్ర-మండపానికి మధ్య ఉంది, మూడు భాగాలను ఒకే రాయి దూలంతో కలిపారు. ప్రధాన ఆలయం పునాది పైన ఆలయ నిర్మాణ మొత్తం బరువును మోస్తున్నట్లుగా కనిపించే ఏనుగుల శిల్పాల వరుసలు ఉన్నాయి. కొండ ప్రక్కన ఉన్న ప్రదక్షిణ మార్గ ఆలయ ప్రాంగణంలో ఐదు వేరు వేరు దేవాలయాలు ఉన్నాయి, వీటిలో మూడు నదీ దేవతలకు అంకితం చేయబడ్డాయి: గంగా, యమునా, సరస్వతి.
బలిజపాలెం
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)
ఆర్కిటెక్చర్
ఆలయ నిర్మాణంలో రెండు వేర్వేరు 45 అడుగుల ఎత్తైన కీర్తి స్తంభాలు (విజయ స్తంభాలు) కూడా ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు ఈ స్తంభం పైన త్రిశూలం ఉండేది, కానీ ఇప్పుడు లేదు. ప్రధాన ఆలయానికి ఇరువైపులా ధ్వజ స్తంభం వెనుక వెలుపలి గోడపై మహాభారతం, రామాయణం నుండి కొన్ని ఆసక్తికరమైన సన్నివేశాలు చిత్రీకరించారు. రామాయణం నుండి ఏడు వరుసలలో అనేక సన్నివేశాలను చిత్రీకరించారు. అవి: రాముడు అయోధ్య నుండి బయలుదేరిన దృశ్యాలు, భరతుడు తిరిగి రావడానికి ప్రయత్నించడం, శూర్పణఖ అటవీ దృశ్యాలు, రావణుడు సీతను అపహరించడం, రాముడు హనుమంతుడిని కలవడం, హనుమంతుడు సముద్రం దాటి లంకకు చేరుకోవడం, అశోకవనం, రావణుని ఆస్థానం, చివరి వరుసలో వానర సైన్యం లంకకు చేరుకోవడానికి రాళ్ల వంతెనను నిర్మించినట్లు చెక్కారు. అంతేకాకుండా మహాభారతం నుండి ఏడు వరుసలు ఉన్నాయి. అవి: కృష్ణుడి ప్రారంభ సాహసాలు దిగువ రెండు వరుసలలో చూపించబడ్డాయి, మహాభారత యుద్ధం, అర్జునుడి తపస్సు, మహాభారతంలో వివరించిన విధంగా కిరాత-అర్జునుల పోరాటం నుండి దృశ్యాలు మొదటి ఐదు వరుసలలో చిత్రీకరించబడ్డాయి. ప్రధాన ఆలయానికి దక్షిణం వైపున ఉన్న రావణమూర్తి త్రిమితీయ శిల్పం వలన ఈ ఆలయానికి "కైలాస" అని పేరు వచ్చింది. రావణుడు కైలాస పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి ప్రయత్నించడం అక్కడ శివుడు విశ్రాంతిలో కూర్చున్నట్లు, శివుని బొటనవేలు ఒత్తిడితో రావణుడి అహం తొక్కినట్లు చిత్రీకరించారు. గోపురం లేదా ప్రవేశ ద్వారం, ప్రవేశానికి ప్రధాన బిందువుగా పనిచేస్తుంది. ఒక మండపం నుండి మరొక మండపానికి వెళ్ళేటప్పుడు హాలు పరిమాణం, స్థలం చిన్నదిగా ఉంటుంది, కాంతి మసకబారుతుంది. మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు చాల సార్లు ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు, 1000 మందికి పైగా కూలీలను పంపాడు. వారు 3 సంవత్సరాలకు పైగా రాత్రింబవళ్లు పనిచేశారు. కానీ ఔరంగజేబు ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయలేకపోయాడు.
బలిజపాలెం
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
బలిజపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
బలిజపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
బలిజపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
బలిజపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
నిమ్మకాయలు, పొగాకు
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల, తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, తలకొండపల్లి మండలంలోని గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన తలకొండపల్లి నుండి 16 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మహబూబ్ నగర్ నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత మహబూబ్ నగర్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
దురజ్‌పల్లి
దురజ్‌పల్లి, తెలంగాణ రాష్ట్రం, సూర్యాపేట జిల్లా, చివ్వేంల మండలంలోని గ్రామం.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 279 ఇళ్లతో, 1167 జనాభాతో 412 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 582, ఆడవారి సంఖ్య 585. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 196 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 90. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 575268.
దురజ్‌పల్లి
ఇది మండల కేంద్రమైన చివ్వెంల నుండి 4 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన సూర్యాపేట నుండి 6 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల తలకొండపల్లిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల వెల్జాలలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల వెల్జాలలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల మిడ్జిల్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కల్వకుర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ మహబూబ్ నగర్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కల్వకుర్తిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల మహబూబ్ నగర్ లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
దురజ్‌పల్లి
జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నల్గొండ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గ్రామ జనాభా
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 955 ఇళ్లతో, 3854 జనాభాతో 1025 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1913, ఆడవారి సంఖ్య 1941. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 717 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 1048. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576971 .పిన్ కోడ్: 508213.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
దురజ్‌పల్లి
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి సూర్యాపేటలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల సూర్యాపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల చివ్వెంలలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నల్గొండ లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
దూరాజ్ పల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
దురజ్‌పల్లి
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో4 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు ఉన్నారు.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
దురజ్‌పల్లి
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
దురజ్‌పల్లి
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
దూరాజ్ పల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
దురజ్‌పల్లి
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
దురజ్‌పల్లి
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
జాతీయ రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాలలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
దురజ్‌పల్లి
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
దూరాజ్ పల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
దూరాజ్ పల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
దూరాజ్ పల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
ఉత్పత్తి
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాలలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
దురజ్‌పల్లి
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, కంది
వెంకటాపూర్‌పట్టి వెల్జాల
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మొక్కజొన్న
కిల్లాం
కిల్లాం, శ్రీకాకుళం జిల్లా, నరసన్నపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన నరసన్నపేట నుండి 15 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన శ్రీకాకుళం నుండి 26 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 318 ఇళ్లతో, 1118 జనాభాతో 251 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 522, ఆడవారి సంఖ్య 596. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 85 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 581459 .పిన్ కోడ్: 532421.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి నరసన్నపేటలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నరసన్నపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ శ్రీకాకుళంలో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల నరసన్నపేటలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కిల్లాంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ఉత్పత్తి
కిల్లాంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, పెసర, పెసర
చిత్రాంబరి రాగం
చిత్రాంబరి రాగము కర్ణాటక సంగీతంలో ఒక రాగం. ఇది 72 మేళకర్త రాగాల వ్యవస్థలో 66వ మేళకర్త రాగము. ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కర్ణాటక సంగీత పాఠశాలలో ఈ రాగాన్ని "చతురంగిణి" అని పిలుస్తారు. ఇది 30వ మేళకర్త రాగమైన నాగానందిని రాగం ప్రతిమధ్యమంతొ సమానంగా ఉంటుంది.
రాగ లక్షణాలు
thumb|right|300px|"చిత్రాంబరి" scale with Shadjam at C11వ చక్ర రుద్ర లో ఇది 6వ రాగం. ఈ రాగానికి ధారణానుకూలైన పేరు రుద్ర-షా.
ఆరోహణ:  స రి గ మ ప ధ ని స అవరోహణ:  స ని ధ ప మ గ రి స ఈ రాగంలో వినిపించే స్వరాలు : చతుశృతి రిషభం, అంతర గాంధారం, ప్రతి మధ్యమం, షట్‍శృతి ధైవతం, కాకలి నిషాధం. ఈ సంపూర్ణ రాగం 30వ మేళకర్త రాగమైన నాగానందిని రాగం నకు ప్రతి మధ్యమ సమానం.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:మేళకర్త రాగాలు
పలివెల (కొత్తపేట మండలం)
పలివెల, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా, కొత్తపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన కొత్తపేట నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన అమలాపురం నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. పలివెల రాజమహేంద్రవరంకి 50 కి.మీ., కాకినాడకు 90 కి.మీ. అమలాపురానికి 25 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ గ్రామంలో శ్రీ ఉమా కొప్పులింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది.ఇక్కడ శివరాత్రి రోజున కళ్యాణ మహోత్సవం విశేషం.
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 8,082. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 4,083, మహిళల సంఖ్య 3,999, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 2,038 ఉన్నాయి.
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2205 ఇళ్లతో, 7897 జనాభాతో 1263 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3955, ఆడవారి సంఖ్య 3942. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2923 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 168. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 587682 .పిన్ కోడ్: 533229.
గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర
"పలివెల" అను పేరు ఈ గ్రామానికి రావడం గురించి రెండు కథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. పౌరాణిక గాథ ననుసరించి, క్షీరసాగర మధనంలో ఉద్భవించిన అమృతలింగాన్ని రాక్షసులు ఒక 'పల్వలము' (గొయ్యి) లో దాచారు. అగస్త్యమహాముని ఆ అమృతలింగాన్ని పరమేశ్వరితో సహా అక్కడే ప్రతిష్ఠించాడు. ఆ పల్వలమే కాలక్రమేణా పలివెలగా మారింది.
ఈ ప్రాంతాన్ని పూర్వకాలములో పల్లవులు పాలించుట వలన "పల్లవ" నుండి "పలివెల" అయిందని అంటారు.
స్థల పురాణం
ఇక్కడి శివలింగ ప్రతిష్థ అగస్త్య మహర్షి ద్వారా జరిగింది అని ప్రతీతి. ఈ దేవాలయములోని కళ్యాణ మండపాన్ని11 వ శతాబ్దంలో రాజరాజ నరేంద్రుడు జీర్ణోద్ధారణ చేశాడని చెబుతారు. ఈ ఆలయ కళ్యాణమండపములో వేదిని అల్లాదరెడ్డి సా.శ. 1416లో కట్టించి ఈ మండపమునకు కొత్త రూపాన్ని ఇచ్చినట్లు ఈ మండపములోనే శాసనము ఉంది. అగస్త్యమహర్షి శివ పార్వతుల కళ్యాణం చూడవలెనని కొరికతో కౌశిక నది ఒడ్డున శివలింగ ప్రతిష్థ చేశాడు. దక్ష యజ్ఞానికి పూర్వం ఇంద్రాది దేవతలు, హిమవంతుడు అగస్త్య మహర్షి పార్వతి కళ్యాణానికి వస్తే ప్రళయం వస్తుంది అని భావించి విశ్వంభరుడుని అగస్త్య మహర్షి వద్దకు పంపుతారు. అగస్త్య మహర్షి తన దివ్యదృష్టితో శివ పార్వతుల కళ్యాణం వీక్షించగా శివ పార్వతులు మధుపర్కాలలో కనిపిస్తారు. అగస్త్య మహర్షి శివుని ప్రార్థించగా శివుడు ప్రత్యక్షమై వరాన్ని కొరుకోమనగా అగస్త్య మహర్షి శివపార్వతులను ఒకే పీఠంపై అనుగ్రహించమని కోరుతాడు. ఇదే ఇక్కడ విశేషం. వేరే ఎక్కడ శివ పార్వతులు ఒకే పీఠం మీద కనపడరు. మొదట ఈ క్షేత్రంలో శివుడు లోల అగస్త్య లింగేశ్వరునిగా తరువాత కొప్పులింగేశ్వర స్వామిగా పూజలందుకొంటున్నాడు.
శ్రీనాథుడుని కాలంలో అగస్త్య లింగేశ్వరునిగా పూజలందుకొన్నట్లుశ్రీనాథుడు శ్లొకాన్ని వ్రాశాడు. ఈయన తన కాశీఖండము, భీమఖండము, శివరాత్రి మహాత్మ్యములలో ఈ స్వామిని కొప్పయ్య, కొప్పులింగడు అని గొప్పగా వర్ణిస్తూ, ఈస్వామే తన ఇంటి ఇలవేల్పని చెప్పాడు. ఈ కాలానికే చెందిన అజ్జరపు పేరయలింగ కవి కూడా తన "ఒడయనంబి విలాసం"లో ఈ స్వామిని గురించి వర్ణిస్తూ, ఇప్పటి ఈ చిన్న గ్రామాన్ని ఒక గొప్ప పట్టణముగా చెపుతూ ఇంద్రుడు ఒక్కసారి ఇక్కడికి వస్తే తన స్వర్గాన్ని మరిచిపోతాడని అన్నాడు. ఈ సాహిత్యాధారాల వలన సా.శ. 14వ శతాబ్దంనాటికే పలివెల గొప్ప పట్టణమని, ఇక్కడ వేంచేసి ఉన్న కొప్పులింగేశ్వరుని ఆలయము ఒక ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రమని తెలుస్తోంది.
చారిత్రక ఆధారాలు: ఈ ఆలయములో అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. ఇప్పటి వరకూ లభించిన వానిలో పురాతనమైనది సా.శ. 1170 కి చెందింది. ఇది ఒక ప్రముఖ కవి యొక్క దాన శాసనము. ఇంకా కాకతీయ ప్రతాపరుద్రునికి చెందిన శాసనము, రెడ్డిరాజులకు చెందిన శాసనాలే కాక ముస్లిం రాజైన కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ కు చెందిన దానశాసనము ఉండడం విశేషం. ప్రస్తుతము సా.శ. 15వ శతాబ్దము వరకూ శాసనాలు లభించాయి. పిఠాపురం రాజావారి పాలనలో కూడా పలివెల ఒక ప్రత్యేకమైన ఠాణాగా ఉండేది. ఈ ఆధారాల వలన సా.శ.10వ శతాబ్దం నుండి కూడా రాజులు, ప్రముఖులు, సామాన్య ప్రజలు ఆలయపోషణ చేసినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో ఆలయ జీర్ణొద్దారణ జరిగినట్లు శిలాశాసనాలు చెబుతున్నాయి. ముస్లింల దండయాత్రల సమయంలో నంది తల విరిగి పడింది దానిని ఇప్పుడు అతికించడం జరిగింది.
కొప్పు లింగేశ్వరుడు ఆలయం.
అక్కడి ప్రజల కథ ప్రకారం ఒకప్పుడు ఒక వెలనాటి పూజారి ఈ శివలింగారాధన శక్తి వంచన లేకుండా చేస్తూ ఉండెవాడు. కాని అ పూజారికి ఒక దురలవాటు ఉండేది. ఆయనకు ఒక వేశ్యతో సంబంధం ఉండేది. ఆ పూజారి మీద ఆరాజ్యపు రాజుకి చాలా పిర్యాదులు అందుటూ ఉండేవి. ఇది గమనించి ఒక రోజు ఆరాజ్యపు రాజు స్వామి దర్శనానికి రాగా ఆ పూజారి స్వామి ప్రసాదాన్ని రాజుకు ఇస్తాడు. ఆ ప్రసాదంలో ఒక వెంట్రుక కనిపిస్తుంది. రాజు ప్రశ్నించగా మా శివునకు జటాజూటం ఉన్నదని రాజుకి తెలిపుతాడు. రాజు పూజారిని జటాజుటం చూపించమనగా పూజారి ఆ రోజు స్వామికి ప్రత్యేక అలంకారంలో ఉన్నారు కాబట్టి మరుసటి రోజు వచ్చి చూస్తే స్వామివారి జటాజూటం కన్పిస్తుంది అని ఆ పూజారి చెప్పగా ఆ రాజు ఆ రోజుకి నిష్క్రమించి తరువాత రోజు రావడానికి అంగీకరిస్తాడు. కాని శివవింగం మీద జాటాజుటం కనిపించకపోతే ఆ పుజారి తల తీయించి వేస్తాను అని చెప్తాడు. ఆ రోజు రాత్రంతా శివలింగానికి పూజలు చేసి మహాదేవుడిని తనను కాపాడమని వేడుకోంటాడు. తరువాత రోజు రాజు దర్శనానికి వచ్చి చూస్తే శివలింగాన్ని చూస్తే జటాజూటం కనిపిస్తుంది. ఆఆరాజుకి ఆ జటాజుటం నిజమో కాదో అని సంశయం కలిగి జటాజుటాన్ని లాగి చుస్తాడు, శివ లింగం నుంచి నెత్తురు వస్తుంది, వెంటనే రాజుకు కంటి చూపు పోతుంది. అప్పుడు ఆ రాజు శివామహాదేవా అని వేడుకొనగా ఆరాజుకు కంటి చూపు వస్తుంది. ఆ రరాజు తన సామ్రాజ్యంలో జుటుగపాడు (ఇప్పటి రావులపాలెం మండలం లోని ఒక గ్రామం) అనే గ్రామాన్ని మాన్యంగా రాజు ప్రకటిస్తాడు. ఇప్పటికి కూడా శివలింగముకు జాటాజూటం ఉంది. అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు ఈ పవిత్రక్షేత్రంలో కొప్పులింగేశ్వరుడుగా పరమ శివుడు భక్తుల దర్శనం ఇచ్చి దర్శనం చేసుకొన్న వారిని మహాదేవుడు తరింపజేస్తున్నాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ పురావస్తుశాఖ ఈ గుడిలో ఉన్న రాజగోపురం, స్వామిమందిరం, కొన్ని స్తంభాలు పై ఉన్న శిల్పాలను పరిరక్షిస్తోంది.
ఆలయ విశేషాలు
దేవాలయానికి కొన్ని వైవిధ్యాలు ఉన్నాయి. మొదటిది – శివలింగంపై కొప్పు ఉండడం. రెండవది – అమ్మవారు స్వామివారి పక్కనే ఉండడం. శ్రీ పార్వతీపరమేశ్వరులు కలిసియున్న ఏకపీఠం ఇక్కడే ఉంది. మూడవది – నిజానికి శివలింగంపై కొప్పు మొదటినుండి ఉండినది కాదు; కాలాంతరంలో పుట్టుకొచ్చింది. ఈ ఆలయమును తూర్పున కౌసికి, దక్షిణమున సాంఖ్యాయని, పడమర వశిష్ఠ, ఉత్తరాన మాండవి, పల్వల అను అంతర్వాహినిగా ఉన్న ఐదు నదులు చుట్టి ఉన్న ప్రదేశములో నిర్మించినట్లు చెబుతారు. ఈనాడు కూడా కౌసికి, వసిష్ఠలతో పాటు గర్భగుడిలో వర్షాకాలములో నీరు నిండుటచే పల్వలను కూడా చూడవచ్చును. ఇటీవల గర్భ్గగ్రుహమును గ్రానైటు రాయి పరచి బాగు చేశారు.
ఈ ఆలయము పలివెల మధ్యలో నాలుగెకరాల సువిశాల ప్రాంగణములో, ఒక దానిలో ఒకటిగా ఉన్న రెండు ఎత్తైన ప్రాకారాలతో, చుట్టూ వీధులతో రాజసంగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంగణములో ప్రధానాలయము, ఎన్నో మండపాలు, పరివార దేవతాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ మండపాలలో చాళుక్యుల, రెడ్డిరాజుల వాస్తు సంప్రదాయాలను చూడవచ్చును. ఈ ప్రాంగణములోని మండపాలు అందలి శిల్పాలలో సా.శ. 10వ శతాబ్దము నుండి సా.శ. 17వ శతాబ్దము మధ్యకాల వాస్తు-శిల్ప పరిణామమును చూడవచ్చును.
ఈ ఆలయములో వివిధ శిల్పాలు కనువిందు చేస్తాయి. ఇవి వేంగి (తూర్పు)చాళుక్యుల, రెడ్డిరాజుల కాలంనాటి శిల్పలక్షణాలు కలిగి ఉన్నాయి. గర్భగుడిలో ప్రతిష్ఠించబడిన లింగమునకు ముందువైపున అగ్రభాగములో చతురస్రాకారములో ఒక పొడుచుకువచ్చిన భాగము ఉంది. దీనినే కొప్పు అంటారు. ఇందువలననే ఈ స్వామి కొప్పులింగేశ్వరుడుగా ప్రసిద్ధిగాంచాడు. ఈయనకు ప్రక్కనే పార్వతీదేవి (ఉమాదేవి) ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. ఈమెకు ఉన్న ప్రభామండలంనకు రెండు వైపులా గణపతి, కుమారస్వామి కూడా ఉన్నారు. సాధారణంగా శైవాలయాలలోని గర్భగుడిలో ప్రధానంగా లింగము ఉండి, అమ్మవారు ఒక ప్రక్కగా ఉంటుంది, లేక ప్రత్యేకంగా ప్రతిష్ఠించబడి ఉంటుంది. ఇంక వినాయకుడు, కుమారస్వాములు వేరేగా పరివారదేవతాలయాలలో ఉంటారు. కానీ ఇక్కడ స్వామివారు, అమ్మవారు ప్రక్క ప్రక్కనే ఒకే పీఠంపై ఉన్నట్లుగా ఉన్నారు. అందువలననే ఈ స్వామిని ఉమాకొప్పులింగేశ్వరుడు అంటారు. ఈవిధముగా ఆది దంపతులు సకుటుంబ సమేతంగా గర్భగుడిలోనే ఒకే పీఠంపై వేంచేసి దర్శనమివ్వడం ఇక్కడి విశేషం. ప్రాంగణములో వినాయకుడు, కుమారస్వామి, భైరవుడు, చండికేశ్వరస్వామి, పాపవిమోచన స్వాములు ప్రత్యేకముగా ప్రతిష్ఠించబడి భక్తుల పూజలందుకుంటున్నారు.
వివిధ మండపాలపై ఉన్న శిల్పాలు అతి మనోహరంగానూ ఆలోచింపజేసీవిగానూ ఉన్నాయి. ఈ మొత్తము శిల్పసంపదను నాలుగు ప్రధాన వర్గాలుగా వర్గీకరించవచ్చును. అవి శైవము, వైష్ణవము, సాంఘికము, ఇతరములు. శైవములో శివ-పార్వతుల వివిధ రూపాలు-వృషభారూఢమూర్తి, లింగోధ్భవమూర్తి, నటరాజు, అర్ధనారీశ్వరుడు మొదలైన అనేకరూపాలేకాక పురాణగాథలైన కిరాతార్జునీయం, మృగవ్యధ మొదలగు గాథలు కూడా ఉన్నాయి. వైష్ణవ శిల్పాలలో కృష్ణుడు, లక్ష్మీదేవి ఇంకా రామాయణ గాథలు ఉన్నాయి.
సాంఘికాలు, ఇతరాలలో ఆనాటి జీవనవిధానాన్ని ప్రతిబింబించే ఎన్నో శిల్పాలు, నర్తకీమణులు, లతలు, జంతువులు మొదలైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. మొత్తంగా ఈ ఆలయశిల్పం అత్యంత విలువైంది. ఈ శిల్పాలు వాతావరణ ప్రభావానికి, దాడులకు గురి అవడం వలన చాలా నష్టం వాటిల్లింది. ఇక్కడ ఒక విష్ణాలయము ఉండేదనడానికి ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆ ఆలయము ఇప్పుడు లేదు. అది కాలక్రమేణా శిథిలమైనా అయి ఉండాలి లేదా ఆలయవాస్తు-శిల్పానికి జరిగిన నష్టంలో ఇదీ ఒకటైనా అయి ఉండాలి. అదే కనుక అయితే ఈ ఆలయానికి అధిక శాతంలోనే నష్టం జరిగిందని చెప్పవచ్చును.
ఆలయానికి ఈ మధ్యకాలములో జరిగిన జీర్ణోద్ధరణ కార్యక్రమాల వలన పడిపోవడానికి సిధంగా ఉన్న కట్టడాలను గట్టిపరచడం, కొన్ని కొత్తకట్టడాలు చోటు చేసుకోవడంతో ఆలయము కొత్త శోభలను సంతరించుకుంది. ఇప్పుడు ఈ ఆలయము ఆధునికత అనే మేలిముసుగులో దాగిన అపురూపమైన పురాతనాలయము.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు మేనేజిమెంటు కళాశాల  ఉంది. సమీప మాధ్యమిక పాఠశాల కొత్తపేటలో ఉంది. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల అమలాపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల అమలాపురంలోను, పాలీటెక్నిక్ రావులపాలెంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కొత్తపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల రాజమహేంద్రవరం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పలివెలలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పలివెలలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పలివెలలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పలివెలలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
పలివెలలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, కొబ్బరి, కూరగాయలు
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:కోనసీమ వర్గం:ప్రసిద్ధ శైవక్షేత్రాలు
టొరంటో
టొరంటొ పట్టణం కెనడా దేశంలోని పెద్ద ప్రధాన మయిన భిన్న జాతులు సంస్కృ తులు కలసి నివసించే అందమయిన పట్టణం.
టొరంటో కెనడాలో అతి పెద్ద నగరం. టొరంటో దక్షిణ ఒంటారియో వాయవ్య దిశలో ఉంది. 18వ శతాబ్దంలో మిసిసాగా వద్ద భూములను ఒప్పందం ద్వారా కొనుగోలు చేయడంతో టొరంటో చరిత్ర మొదలైంది. తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం టౌన్ ఆఫ్ యోర్క్ పేరుతో ఒక పట్టణాన్ని స్థాపించింది. తరువాత లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ జాన్ గ్రేవ్స్ సింకో టౌన్ ఆఫ్ యోర్క్ ను ఎగువ కెనడా రాజధానిగా రూపుదిద్దాడు. 1812 లో బాటిల్ ఆఫ్ యోర్క్ యుద్ధంలో ఈ నగరం దోపిడీకి గురైంది. 1834 లో యోర్క్‌కు నగర అతస్థు ఇచ్చి టొరంటో అని పేరును పేరుమార్పిడి చేసారు.ఈ నగరం 1849, 1904 లలో రెండు మార్లు అగ్నిప్రమాదానికి గురైంది. టొరంటో పలుమార్లు పొరుగున ఉన్న పురపాలకాలను కలుపుకుంటూ తన సరిహద్దులను విస్తరించింది. సరికొత్తగా 1998లో టొరంటో సరిహద్దులను విస్తరించింది.
2011 గణాంకాలను అనుసరించి టొరంటో నగరంలో 2.6 మిలియన్ల నివాసులు ఉన్నారు. టొరంటో ఉత్తర అమెరికాలో జనసంఖ్యపరంగా ఐదవ స్థానలో ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి ది సెంసస్ మెట్రోపాలిటన్ ఏరియా (సి.ఎం.ఎ) జనసంఖ్య 55,83,064 ఉండగా, టొరంటో మహానగర (జి.టి.ఎ) జనసంఖ్య 60,54,191 ఉంది. టొరంటో మహానగరం హృదయస్థానంలో టొరంటో నగరం ఉంది. అలాగే గోల్డెన్ హార్స్‌షూ అనబడే దక్షిణ ఒంటారియోలో టొరంటో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతం అని అంచనా. అత్యంత నాగరీకత కలిగిన అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కలిగిన ప్రజలు కలిగిన టొరంటో కెనడాకు వచ్చే విదేశీవలస ప్రజలకు ప్రధాన గమ్యస్థానమని భావించబడుతుంది. ప్రపంచంలోనే అత్యంత వైవిధ్యం కలిగిన నగరంగా టొరంటో నగరానికి ప్రత్యేకత ఉంది. టొరటో వాసులలో 49% పౌరులు విదేశాలలో జన్మించిన వారే.
విశేషాలు
ప్రపంచం లోని ఏ ఇతర పట్టణంలో ఉండనటువంటి భిన్న జాతులు సంస్కృతులు కలిగిన వివిధ దేశాల ప్రజలు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు.
1800
కి.పూ 1500 ఇక్కడ ఇరాక్యూ  ఆదివాసులు నివసించినట్లు అంచనా.వారే ఈ ప్రదేశానికి ట్కొరంటో  అనే పేరుతో పిలిచేవారని వారి భాషలో ట్కొరంటో అంటే వర్షాధార అరణ్యాలు.అవి ప్రస్తుతం సిమ్‌క్యూ సరసు ఉత్తర భాగాన్ని సూచిస్తుంది.తరువాతి కాలంలో ఇరాక్యూ  తెగలను తరిమికొట్టి ఈ ప్రదేశాన్ని హరాన్  తెగలు ఆక్రమించికున్నారు.వీరు సిమ్‌క్యూ సరసు ఉత్తర భాగంలో కోరల్ చేపలకోసం నాటిన చెట్లు ఉన్న ప్రదేశం నుండి ఒంటారియా సరసు, సిమ్‌క్యూ సరసు లను కలుపుతూ చెట్లతో కూడిన భూమార్గం ఉంది.ఈ ప్రదేశాన్ని టొరంటో క్యారీయింగ్ - ప్లేస్ ట్రైల్  అని ఇక్కడి ప్రజలు పిలుస్తారు.ఇలా రెండు జలాశయాలను కలిపే మార్గాలను ఆంగ్లంలో పోర్టేజ్ రూట్  అంటారు. యురేపియన్లు ఇక్కడ ప్రవేశించే సమయానికి ఈ ప్రదేశం హరాన్ తెగల స్వాధీనంలో ఉంది.
1750లో ప్రస్తుత ఎగ్జిబిషన్ గ్రాండ్‌లో  ఫ్రెంచ్‌దేశ వ్యాపారులు ఒక రేవుని నిర్మించారు కాని 1759లో ఈ రేవును ఉపయోగించకుండా వదిలి వేసారు.అమెరికన్ రివల్యూషనరీ వార్  కాలంలో అమెరికా విశ్వాసులైన బ్రిటన్‌దేశీయులు అప్పటికి ఎలాంటి ఒప్పందం జరగని ఒంటారియా సరసు ఉత్తర భాగంలో ప్రవాహంలా వచ్చి చేరారు.1987లో న్యూక్రెడిట్‌ కు చెందిన మసిసాగాస్ తెగల నుండి ఈ ప్రదేశాన్ని కొనుగోలు చేయటానికి సాగించిన బేరాలు 1805 నాటికి ముగింపుకు వచ్చి 2,50,000 ఎకరాల టొరంటో ప్రదేశం బ్రిటన్ స్వాధీనంలోకి వచ్చింది.
1793లో గవర్నర్ సిమ్‌కోర్  ఇక్కడ నిర్మించిన పట్టణానికి డ్యూక్ ఆఫ్ యోర్క్అండ్ ఆల్బనీ  ప్రభువు జ్ఞాపకార్ధం ప్రిన్స్ ఫెడరిక్  (బ్రీటిష్ రాజకుమారుడు)యోర్క్  అని నామకరణం చేసాడు.సిమ్‌కోర్  చే అప్పర్ కెనడా  రాజధానిని నెవార్క్ నుండి యోర్క్‌ కు మార్చబడింది.ఈ ప్రదేశంలో ఉంటే అమెరికన్ల దాడి నుండి కొంచం తగ్గుతుందని విశ్వసించారు.పట్టణ సహజ సిద్దమైన రేవు ప్రదేశంలో ఫోర్ట్ యార్క్  రేవు నిర్మాణం జరిగింది.
1840-1845
వార్ ఆఫ్ 1812 లో భాగంగా బాటిల్ ఆఫ్ యోర్క్  ముగింపులో 1831లో ఈ పట్టణం అమెరికన్ సేనల వశమై వారిచే దోపిడీకి గురైంది.ఈ పట్టణం అమరికన్ సేనలు జాన్ స్ట్రేచర్ నాయకత్వంలో రాయబారం జరిపి స్వాధీనపరచుకున్నారు.ఐదు రోజులపాటు జరిగిన ఆక్రమణలో అమెరికన్ సేనలు ఫోర్ట్ యార్క్ ను ధ్వంసం చేసి పార్లమెంట్ భవనాన్ని అగ్నికి ఆహుతి చేశారు.
1834 మార్చి 6న టొరంటొ నగరంగా గుర్తింపు పొంది నగరపాలిత సంస్థ పాలనలోకి మారింది.ఈ నగరం పేరు తిరిగి పూర్వపు పేరైన టొరంటొగా మార్చబడింది.ప్రారంభంలో ఈ నగర జనాభా కొన్ని అమెరికన్ రాష్ట్రాల నుండి పారిపోయివచ్చిన బానిసలైన ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లతో చేర్చి 9,000. 1834 నుండి అప్పర్ కెనడాలో బానిసత్వం రద్దు చేయబడింది.సంస్కరణలకు రూపకల్పన చేసిన రాజకీయనాయకుడు విలియమ్ లైన్ మెకన్‌జీ నగరానికి మొదటి మేయర్‌ అయ్యాడు.
19వ శతాబ్ధపు మధ్యకాలంలో నగర జనాభా అనూహ్యంగా అభివృద్ధి చెందింది.1846, 1849లలో ఐరిష్లో ఏర్పడిన దుర్భర క్షామం కారణంగా ఐరిష్ ప్రజావాహిని ఇక్కడకు వచ్చి స్థిరపడసాగారు.వారిలో కాధలిక్కులు అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.1851లో నగరంలో పెద్దసంఖ్యలో ఉన్న సంప్రదాయక జాతి ఐరిష్ పూర్వికంగా ఉన్న వాళ్ళే.నగరంలో మిగిలి ఉన్న స్కాటిష్, ఆంగ్లేయులు ఐరిష్, స్వల్ప సంఖ్యాకులైన ప్రొటెస్టెంట్ వలస ప్రజలను ఆనందంగా దేశంలోకి ఆహ్వానించారు.
టొరంటొ రెండు సార్లు స్వల్పకాలికంగా కెనడాప్రొవిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉంది.అధికారపూర్వకంగా ఒంటారియా ప్రొవిన్స్ ఏర్పడిన తరువాత 1867 నుండి ఒంటారియా ప్రోవిన్స్ (రాష్ట్రం)కు రాజధాని అయింది.రాజధాని అంతస్తు కారణంగా క్వీన్స్ పార్క్‌లో శాసనసభ హాల్,గవర్నమెంట్ హౌస్,రాజ ప్రతినిధి గృహం వైస్ -రీగల్  ఈ నగరంలో చోటు చేసుకున్నాయి. 19వ శతాబ్దంలో అధునాతన మురుగునీటి కాల్వల నిర్మాణం జరిగింది.వీధులు గ్యాస్ దీపాల వెలుగులను సంతరించుకున్నాయి.దూరప్రాంతాలకు రైలు మార్గాలు నిర్మించబడ్డాయి.1854లో టొరొంటొ, అప్పర్ గ్రేట్ లేక్‌లను కలుపుతూ రై మార్గం నిర్మించబడింది.యూనియన్ స్టేషను నిర్మాణంతో గ్రాండ్ ట్రంక్ రైల్వే, నార్తన్ రైల్వే ఆఫ్ కెనడా రైలు మార్గాలు అనుసంధానించబడ్డాయి.రైలు ప్రయాణాలు సుగమంకావడంతో వలసదారుల సంఖ్య అధికం కావడం వ్యాపారం అభివృద్ధి కావడంతో టొరంటొ కెనడా ముఖద్వారంగా సర్వతోముఖాభివృద్ధి చెందింది.ఒంటారియా స్టీమర్లూ, స్కూనర్లూ రేవుకు రావడంతో లోతట్టు ఊత్తర అమెరికా ఖడంతో ప్రపంచానికి సంబంధాలు మెరుగు పడ్డాయి.1891లో గుర్రాలతో లాగబడే కార్లు మోట్ర్ కార్లకు దారి ఇచ్చాయి.1921టొరంటొ రైల్వే కంపెనీకు కెనడా ప్రభుత్వం నుండి ట్రాన్సిస్ట్ ఫ్రాంచిస్ అనుమతి లభించటంతో ప్రభుత్వ రైల్వే సంస్థ అభివృద్ధి చెందింది.ఇది తరువాత టొరంటొ ట్రాంసిస్ట్ కంపెనీగా నామాంతరం చెందింది.ప్రస్తుతం ఈ సంస్థ ఉత్తర అమెరికా ఖండంలో ప్రయాణీకుల సంఖ్యలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.
1954లో టొరంటోకు మహానగర హోదా లభించింది.యుద్ధానంతర మార్పుల వలన నగరపరిసరాలు విపరీత అభివృద్ధి సాధించాయి భూమిని సద్వినియోగం చేయడంలో ఊహాత్మకమైన మార్పులు సేవలందించడంలో సహకారం నగరాన్ని శక్తివంతంగా చేసాయి.మహానగర ప్రభుత్వం సేవలు నగర పరిసరాలను దాటి విస్తరించాయి.1967 6 మున్సిపాలిటీలు టొరంటో కార్పొరేషన్లో కలిశాయి.1968లో అధికారపూర్వకంగా ఒకే పాలనలోకి వచ్చాయి.
1904లో నగరంలోని డౌన్‌టౌన్ తీవ్ర అగ్ని ప్రమాదానికి గురైంది.ఈ ప్రమాదంలో డౌన్‌టౌన్ చాలాభాగం కాలి బూడిదైంది.ఈ ప్రమాదానికిది గ్రేట్ టొరంటో ఫైర్ ఆఫ్ 1904 గా నామకరణం చేసారు.ఈ ప్రమాదం అగ్నిమాపకదళం నాణ్యతాపరంగానూ సిబ్బందిపరంగానూ అభివృద్ధి చెందటానికి దోహద పడింది.నగరం ఈ ప్రమాదం నుండి త్వరగా కోలుకొని పునర్నిర్మించబడింది.
19, 20 వశతాబ్దంలో నగరానికి నూతన వలసదారులు వచ్చి స్థిరపడ సాగారు.ప్రత్యేకంగా తూర్పు ఐరోపా దేశాలైన జర్మన్లు,ఈటాలియన్లు, యూదుల నుండి అధికంగా ఉన్నారు.ఆతరువాత వీరిని అనుసరించి చైనీయులు,రష్యన్లు,పోలండ్ దేశీయులు, తూర్పు ఐరోపా వాసులు ఇక్కడ స్థిరపడసాగారు.వీరిలో అధికులు జనసాంద్రత అధికంగా కలిగిన మురికి వాడలలో నివసించసాగారు.ప్రస్తుతం నగరపరిసరాలలో బే స్ట్రీట్ లో మధ్యభాగంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశం వ్యాపారకూడలిగా అభివృద్ధి చెందింది.1934 నాటికి టొరంటో స్టాక్ ఎక్ష్చేంజ్ దేశంలో ప్రథమ స్థానానికి చేరింది.
1945 నుండి
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం యుద్ధంవలన చిన్నాభిన్నమైన ఐరోపా దేశాల నుండి వచ్చే శరణార్ధులు ఉపాధిని అన్వేషిస్తూ వచ్చి చేరే చైనీయులు నగరానికి వచ్చి నిర్మాణ రంగంలో ఉపాధి వెతుక్కున్నారు.ప్రత్యేకంగా ఇటలీ, పోర్చుగల్ వాసులు నిర్మాణరంగంలోధికంగా పనిచేయసాగారు తరువాతి కాలంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అన్ని దేశాలవాసులు ఇక్కడకు వలస వచ్చి చేరడంతో 1951 నాటికి నగర జనాభా 10 లక్షలకు చేరింది.నగరపరిసరాలలో బృహత్తర అభివృద్ధి పధకాలు చేపట్టారు.1971 నాటికంతా జనసంఖ్య 20 లక్షలకు చేరింది.1980 నాటికి టొరంటో జనసంఖ్యలోనూ ఆర్థికకేంద్రంగానూ మోట్రియల్ నగరాన్ని అధిగమించింది.అదేసమయంలో క్యూబెక్ సావరనిటీ మూవ్‌మెంట్ కారణంగా ఏర్పడిన అనిస్చితి కారణంగా మోంట్రియల్ నుండి జాతీయ అంతర్జాతీయ సంస్థలు తమ ప్రధాన కార్యాలయాలను టొరంటో, దేశంలోని ఇతర పడమటి నగరాలకు మార్చుకున్నాయి.
1954లో టొరంటో నగరం, పరిసరప్రాంతాలు 12 పురపాలకాలు కలిసి మెట్రోపాలిటన్ టొరంటో పేరిట ప్రాంతీయంగా ఫెడరల్ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరచుకున్నాయి. యుద్ధానంతరం అభివృద్ధి ఫలితంగా నగరశివారులు శీఘ్రగతిలో అభివృద్ధిని నగరంలో భాగంగా మారాయి. సంఘటితమైన భాభాగం వ్యూహాత్మకంగా నగరాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి సేవలు అందించడానికి ఉపకరించిందని విశ్వసించారు. మెట్రో పాలిటన్ ప్రభుత్వం పురపాలక సరిహద్దులను సరిహద్దులను దాటి రహదారులు, పోలీస్ సర్వీసులు, పబ్లిక్ ట్రాంసిస్ట్ సేవలందించడం ప్రారంభించింది. ఆ సంవత్సరం గ్రేట్ ఫైర్ నగాన్ని అగ్నికి ఆహుతి చేసింది. సుమారు అర్ధ సతాబ్ధానికి ముందు (1954) ఇలాంటి అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. హరెకెన్ హాజెల్ తుఫాన్ తీసుకువచ్చిన వేగవంతమైన గాలుల, తీవ్రమైన వరద వలన నగరానికి పెద్ద ఎత్తున నష్టం వాటిల్లింది. ఈ విపత్తు వలన 81 మంది ప్రజలు ప్రాణాలను కోల్పోగా, 1,900 కుటుంబాలు నివాసగృహాలను కోల్పోయారు. హరికేన్ తుఫాన్ కారణంగా 25 మిలియన్ల డాలర్ల నష్టం వాటిల్లింది.1967లో టొరంటో మెట్రోపాలిటన్ లోని 7 పురపాకాలు వాటి పొరుగున ఉన్న పెద్ద భూభాగాలతో కలిసాయి. ఫలితంగా 6 పురపాలకాలు పాత టొరంటోనగరం, పరిసర పురపాలకాలైన ఈస్ట్ యోర్క్, ఇటోబికోక్, స్కార్‌బారో, యోర్క్ లలో అంతర్భాగం అయ్యాయి. 1998 లో మెట్రోపాలిటన్ ప్రభుత్వాన్ని ప్రోవింషియల్ ప్రభుత్వం రద్దు చేసింది. చిన్న పురపాలకాలు దీనిని తీవ్రంగా ఎదిరించడంతో వాటితో టొరంటోలోని 6 పురపాలకాలను కలిపి బృహత్తరమైన టొరంటోమహా నగరపాలిత వ్యవస్థగా మార్చబడింది. నగరానికి మెల్ లాస్ట్మన్ మొదటి మేయరుగా చేయబడ్డాడు. డేవిడు మిల్లర్ రెండవ మేయర్ కాగా అలాగే రాబ్ ఫోర్డ్ మూడవ మేయరుగా చేయబడ్డాడు.
2009 మార్చి 6 వ తేదీలో నగరం 175వ జన్మదినోత్సవం జరుపుకున్నది.1834 లో టొరంటో నగరం స్థాపించబడింది. 2010 జూన్ మాసం 26-27 తేదీలలో జి-20 నాలుగవ సమ్మేళనానికి దేశం ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. కెనడా ప్రభుత్వం ఈ సమ్మేళనం నిర్వహణ కొరకు చేసిన వ్యయం, రక్షణ ఏర్పాట్లు కెనడా చరిత్రలో మొదటి స్థానం వహించాయి. 2013 లో మద్యాహ్నం ఉరుములతో కూడిన బృహత్తర మెరుపుల దాడి జరిగింది. ఈ దాడి తరువాత 4,50,000 మంది ప్రజలు విద్యుత్తు కొరతను ఎదుర్కొన్నారని అంచనా. ఉరుములతో కూడిన మెరుపుల తరువాత 126 మీల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదైనట్లు టొరంటో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అయిన పియర్సన్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ పోర్ట్ లు తెలిపింది. 5 గంటలకంటే అధిక సమయం భారీ వర్షం కురిసింది. ఇది హాజెల్ హరికేన్ సమయంలో కురిసిన దానికంటే అధికం. 2015లో టొరంటో నగరం పాన్ అమెరికన్ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్నది.
భౌగోళికం
టొరంటో నగరం మొత్తం వైశాల్యం 630 చదరపు కిలోమీటర్లు.ఉత్తర, దక్షిణ భాగం 21 కిలోమీటర్ల పొడవు,తూర్పు, పడమర భాగాలు 43 కిలోమీటర్ల పొడవు ఉంటుంది.ఒంటారియా ఈశాన్య భాగంలో 46 కిలోమీటర్ల పొడవున జలతీరం ఉంది.నగరానికి దక్షిణంలో ఒంటారియా సరసు,పడమట ఎటోబైకోక్ క్రీక్ (క్రీక్ అంటే ఆంగ్లంలో జలపాతం), హైవే 427  రహదారి,ఉత్తరంలో స్టీల్స్ అవెన్యూ  తూర్పులో రోగ్ నది సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
భౌగోళిక స్వభావం
టొరంటో నగరం రెండు నదుల మధ్య అందంగా పొదగబడింది.పడమట హంబర్ నది డౌన్‌టౌన్‌కు తూర్పున డాన్ నది .ఒంటారియా సరసులోని చిన్న చిన్న దీవుల మధ్య సహసిద్ధంగా ఏర్పడిన రేవు.ఉత్తర భాగం నుండి సరసు వైపు ప్రవహించే నదులు సెలఏళ్ళ జలం వలన సశ్యశ్యామలంగా దట్టంగా పెరిగిన వర్షాధార అరణ్యాలు.ఇవి తయారుచేసిన ఉద్యానవనాలు,విహార ప్రదేశాలు. అయినప్పటికీ నగర వీధులను రూపకల్పన చేయడానికి నదులు అడ్డం వస్తుంటాయి. ఫలితంగా ఫ్రెంచ్ అవెన్యూ, లెసిల్ స్ట్రీట్, లారెంస్ అవన్యూ, ఎస్.ట్.క్లెయర్ అవెన్యూ మొదలైన వీధులు ఒక వైపు లోయలతో అంతమౌతాయి. ఈ లోతైన లోయలు నగరంలోని వరదనీటిని విడులదల చేయడానికి ఉపకరిస్తాయి. అయినప్పటికీ నగరంలోని కొన్నిభాగాలు డాన్ నదీతీరంలో ఉన్నాయి కనుక హటాత్తుగా సంభవించే వరద వంటి ప్రమాదాలు పొంచి ఉంటాయి.
హిమయుగపు చివరిదశలో టొరంటోలోని కొంతభూభాగం ఇరోక్వియస్ హిమతటాకం కింద ఉండేది. ఈ తటాకం సరిహద్దులలో ఇరాక్వియిస్ షోర్లైన్ అనే ఏటవాలు భూభాగాల వరుసలు ఉన్నాయి. విక్టోరియా పార్క్ అవెన్యూలో హైలాండ్ క్రీక్ ముఖభాగంలో స్కార్బారో వద్ద ఉన్న ఈ ఏటవాలు భూభాగాలు ప్రాముఖ్యం కలిగి ఉన్నాయి. ఇరాక్వియిస్ షోర్లైన్ ఏటవాలు భూభాగాలు మీద ఉపస్థితమై ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు బాత్రస్ట్ స్ట్రీట్‌లో పడమరవైపున్న ఎస్.టి క్లెయిర్ అవెన్యూ, ది డాన్ నది, డావన్‌రోడ్ ఉత్తరదిశలో కేల్డోనియా నుండి స్పాండినా రోడ్ వరకు, ది కాస లోమా గ్రౌండ్స్ మొదలైనవి. టొరంటో సాధారణంగా కొండప్రాంతం కాదు. సరసు నుండి స్థిరమైన ఎత్తులో ఉంటుంది. నగరం మొత్తంలో ఒంటారియా లేక్ వరకూ ఉన్న సముద్రమట్టానికి 75 మీటర్ల నుండి 206 మీటర్ల వరకూ ఎత్తులలో వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి. ప్రత్యేకంగా టొరంటో నగరమద్యలో వరుసగా కొండల వరుసలు ఉన్నాయి. కొండశిఖరాల నుండి ఒక్కోసారి ఒంటారియా సరసు దృశ్యాలను తిలకించవచ్చు. ప్రస్తుత సరసు తీరభూభాగాలు టొరంటో హార్బర్ ఆక్రమించి ఉంది. 19వ శతాబ్దం చివరిలోటొరంటో హార్బర్ లో అనధికారంగా లాండ్ ఫిల్లింగ్ జరుగుతూ ఉంది. ఒకప్పుడు ఉన్న సరసు వైశాల్యంలో కొంతభాగం లాండ్ ఫిల్లింగ్ కారణంగా కుంచించుకు పోయింది. హార్బర్ పరిసర ప్రాంతాలలో కూడా లాండ్ ఫిల్లింగ్ జరుగుతూ ఉంది. 1858 లో సంభవించిన తుఫాను వరకూ టొరంటో ద్వీపాలు ప్రకృతి సహజ సంపదలుగా ఉంటూ ప్రధానభూమితో కాలువల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. తరువాత ఈ కాలువలు నౌకల రాకపోకలకు, ద్విపాలు రేవులుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.
వాతావరణం
టొరంటోలో −10 °C ఉండే సమయంలో గడ్డకట్టించే చలిగాలులు వీస్తుంటాయి. హిమంతోనూ, అర్షంతో కూడిన మంచుతుఫానులు సంభవిస్తుంటాయి. ఇలాంటి సమయంలో అగరంలో ప్రజలు పనిచేయడానికి, ప్రయాణించడానికి ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటారు. నవంబరు నుండి ఏప్రిల్ వరకు మంచు పేర్కోవడం పేరుకున్న మంచు కరగడ వలన ప్రజలు ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటుంటారు.
నిర్మాణశైలి
టొరంటో నగరంలోని భవనాలు డిజైన్, భవనాలు నిర్మించబడిన కాలం వైవిధ్యం కలిగి ఉంటాయి. నగరలోని అనేక భవనాలు 19వ శతాబ్ధానికి ముందు నిర్మించబడినవి. ప్రముఖమైన ఇతర భవనాలు 21వ శతాబ్ధపు మొదటి దశాబ్ధంలో నిర్మించబడినవి. టొరంటో ఆకాశసౌధాలలో సి.ఎన్ టవర్ పర్యాటకం, వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. సి.ఎన్ టవర్ 1976 లో నిర్మించబడింది. ఈ నిర్మాణం ఎత్తు 553.33 మీటర్లు. ప్రపంచంలో ఎత్తైన నిర్మాణం అని ప్రఖ్యాతి చెందిన సి.ఎన్ టవర్‌ను 2007 తరువాత బుర్జ్ ఖలీఫా భవనం అధిగమించింది. టొరంటో నగరంలో 30 మీటర్లకంటే అధికమైన ఎత్తైన భవనాల సఖ్య 1,800. సెంట్రల్ డిస్ట్రిక్‌లోని భనాలలో వాణిజ్య కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ భవనాలలో అధికశాతం నివాసగృహ సముదాయాలకు చెందినవి. 1950లో అభివృద్ధి చెందిన జనాభా అవసరాలకు తగిన విధంగా నిర్మించబడిన నివాసగృహ భవనసముదాయాలను ప్రస్తుతం పునర్నిర్మించాలని య్చిస్తున్నారు. 2011 గణాంకాలు టొరంటో నగరంలో 132 ఆకాశ సౌధాలు నిర్మాణదశలో ఉన్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి.
టొరంటో నగరంలో 1960-1970 లో వారసత్వ భవనాలు అభివృద్ధి పనుల కొరకు, పార్కింగ్ ప్రదేశాల కొరకు పడగొట్టబడ్డాయి. 2000 నుండి టొరంటో వారసత్వభవనాలను పునరుద్ధరించి వాటిని తిరిగి ఉపయోగంలోకి తీసుకు వచ్చింది. డేనియల్ లిబ్‌స్కిండ్స్ రాయల్ ఒంటారియో మ్యూజియం ఆడిషన్, ఫ్రాంక్ గెహ్రీస్ రీమేక్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఒంటారియో, విల్ల్ అల్సాప్స్ డిస్టిన్‌క్టివ్ ఒంటారియో కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ & డిజైన్ ఎక్స్పెంషన్ మొదలైన భవనాలు నగరలో ప్రదర్శనకు, ప్రజల సందర్శనకు అనుకూలమైనవిగా ఉన్నాయి. డౌన్ టౌన్ పడమటి తీరంలో ఉన్న చారిత్రాత్మక ఇష్టిల్లరీ డిస్ట్రిక్ తిరిగి పెడిస్ట్రెయన్ ఓరియంటేడ్ ఆర్ట్‌లతో అభివృద్ధిచేయబడింది.
పరిసర ప్రాంతాలు
టొరంటో లోని వాణిజ్య అవసరాలకు ఉపకరించే ఆకాశసౌధాలు ఉన్న ప్రాంతానికంటే నివాస ప్రాంతాలు ప్రత్యేకత కలిగి ఉంటాయి. రోస్‌డేల్, క్యాబేజ్‌టౌను, అనెక్స్, యోర్క్‌విల్లే లలో విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్ శకానికి చెందిన నివాస భవన ఉన్నాయి. విచ్‌వుడ్ పార్క్ ప్రాంతాలలో చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన పురాతన శైలి నివాసగృహాలను టొరంటో లోని మొదటి ప్రణాళికా బద్ధమైన నిర్మాణాలని భావిస్తున్నారు. 1985లో విచ్ వుడ్ పార్క్ ప్రాంతాన్ని ఒంటారియా హెరిటేజ్ కంసర్వేషన్ డిస్ట్రిక్‌గా గుర్తించబడింది. 1911లో స్టోరీ బుక్ కాస్టిల్ నిర్మించి దానికి ది కాసా లోమా అని నామకరణం చేసారు. ఇందులో పూలతోటలు, గోపురాలు, దిమ్మెలు, ఎలివేటర్లు, రహస్య మార్గాలు, బౌలింగ్ అల్లే ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన స్పాండినా హౌస్ ప్రస్తుతం మ్యూజియంగా మార్చబడింది.
టొరంటో నగరం నగరం చుట్టి భౌగోళికంగా 6 పురపాలకాలు ఉన్నాయి. సంవత్సరాలుగా ఒక్కో పురపాలనకు ఒక్కొ ప్రత్యేక చరిత్ర, ప్రత్యేక గుర్తింపు కలిగి ఉన్నాయి. టొరంటో వాసులు ఆ పేర్లు సాధారణంగా వాడుతుంటారు. నగరం మొత్తంలో కొన్ని వందల చిన్న ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని చదరపు కిలోమీటర్లు విస్తరించి ఉన్న పెద్ద ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. మునుపటి పురపాలు వరుసగా యోర్క్, ఎటోబికోక్, నార్త్ యోర్క్, ఓల్డ్ టొరంటో, స్కార్‌బారో, యోర్క్.