cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
బొంబాయి రక్త వర్గం
బొంబాయి రక్త వర్గంని మహారాష్ట్ర రాజధాని బాంబే (ప్రస్తుతం ముంబయి) లో గుర్తించారు. వైఎం భెండె 1952లో ఈ రక్త వర్గం కనుగొన్నారు. ఈ గ్రూప్ అరుదైనది. ఈ గ్రూప్ రక్తం ఉన్నవారు ఎక్కువగా ముంబైలో కనిపిస్తున్నారు. ఈ రక్తం ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి వంశపారంపర్యంగా వస్తోంది.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:రక్తం వర్గం:జన్యుశాస్త్రం వర్గం:రక్త శాస్త్రం
హరిద్వార్ జిల్లా
హరిద్వార్ జిల్లా (హింది: हरिद्वार) భారతదేశంలోని ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని జిల్లా. హార్డ్‌వార్ చార్ ధామ్ యాత్రకు ప్రవేశ ద్వారం. హరిద్వార్ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం హరిద్వార్ వద్ద ఉంది, ఇది రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద జనాభా కలిగిన నగరం. భారతదేశంలో హరిద్వార్ చాలా ముఖ్యమైన హిందూ పుణ్యక్షేత్రం, ఇక్కడ గంగా నది హిమాలయ పర్వత ప్రాంతాల నుండి బయటకు వస్తుంది.
డెమోగ్రఫీ
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం హరిద్వార్ జిల్లా జనాభా 1,890,422, ఇది లెసోతో దేశానికి లేదా అమెరికా రాష్ట్రమైన వెస్ట్ వర్జీనియాకు సమానం. ఇది భారతదేశంలో 244 వ ర్యాంకును ఇస్తుంది (మొత్తం 640 లో). జిల్లాలో జనాభా సాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 817 మంది (2,120 / చదరపు మైళ్ళు). 2001–2011 దశాబ్దంలో దాని జనాభా వృద్ధి రేటు 30.63%. హరిద్వార్ ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 880 మంది స్త్రీలు, అక్షరాస్యత 73.43%.
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ప్రధాన భాషలు 89% వద్ద హిందీ (ఇందులో గర్హ్వాలి ఇతర రకాలు ఉన్నాయి), ఉర్దూ 9.7%, పంజాబీ 0.82%.
హరిద్వార్‌ జిల్లా లోని తహసీల్స్
హరిద్వార్ జిల్లాను పరిపాలనాపరంగా 4 తహసీల్స్‌గా విభజించారు.
అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
హరిద్వార్ జిల్లాలో 11 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.
మూలాలు
<references group="" responsive="1">
సంకట మోచన్ హనుమాన్ దేవాలయం (వారణాసి)
సంకట మోచన్ హనుమాన్ ఆలయం, ఉత్తరప్రదేశ్ లోని వారణాసి లో ఉన్న హనుమంతుడి కి అంకితం చేయబడిన దేవాలయం. ఇది అస్సీ నది ఒడ్డున ఉంది. "సంకట్ మోచన్" అంటే "సమస్యల నివారిణి" అని అర్థం.
చరిత్ర
ఆలయ కట్టడ పనులు 16 వ శతాబ్దంలో ప్రసిద్ధ హిందూ ధర్మ బోధకుడు, కవి, సాధువు శ్రీ గోస్వామి తులసీదాస్ ద్వారా ప్రారంభించబడ్డాయి.
తీవ్రవాద సంఘటన
సాధారణంగా భక్తులు సందర్శిస్తున్న రోజుల్లోనే వారణాసిలో 2006 మార్చి 7 న మూడు పేలుళ్లు సంభవించాయి. దీని వల్ల తీవ్రంగా నష్టం జరిగింది.
ప్రస్తుత ఆలయం
నిరంతరం ప్రస్తుత ఆలయంలో భక్తులు హనుమాన్ చాలీసా పఠిస్తూ దైవ దర్శనం చేసుకుంటూ ఉంటారు. 2006 తీవ్రవాద సంఘటన తరువాత, ఒక శాశ్వత పోలీసు పోస్ట్ ను ఆలయం లోపల ఏర్పాటు చేశారు.
సంకట్ మోచన్ సంగీత్ సమరోహ
ఏప్రిల్ నెలలో ప్రతి సంవత్సరం, ఆలయం "సంకట్ మోచన్ సంగీత్ సమరోహ" పేరుతో ఒక శాస్త్రీయ సంగీత, నృత్య సంగీత ఉత్సవం నిర్వహిస్తుంది. దీనిలో భారతదేశంలోని సంగీతకారులు, ప్రదర్శకులు పాల్గొంటారు. ఈ పండుగ 88 సంవత్సరాల క్రితం నుండి నిర్వహించబడుతోంది.
మూలాలు
వర్గం:దేవాలయాలు వర్గం:వారణాసి లోని దేవాలయాలు
అడవి రాముడు (2004 చిత్రం )
అడవి రాముడు అనేది 2004 వచ్చిన  తెలుగు భాషా చిత్రం. ఈ చిత్రానికి  బి. గోపాల్గారు  దర్శకత్వం వహించారు. ఈ చిత్రంలో ప్రభాస్, ఆర్తి అగర్వాల్  ప్రధాన పాత్రలు, రమ్య కృష్ణన్  ప్రభాస్‌తో  కలిసి  ఐటమ్  సాంగ్లో   నటించారు. గిరిజన యువకుడు, అతని చిన్ననాటి ప్రియురాలు మధ్య జరిగిన ప్రేమకథయే  ఈ  చిత్రం. వర్షం చిత్రం విజయవంతం అయిన వెంటనే ప్రభాస్ తదుపరి నటించిన  చిత్రం ఇది. విడుదలైన తరువాత ఇది విమర్శకుల నుండి, ప్రేక్షకుల నుండి ప్రతికూల స్పందనను పొందింది, బాక్స్ ఆఫీస్ వద్ద విపత్తుగా మారింది. ఈ చిత్రం తరువాత, 2009 లో ది స్ట్రాంగ్ మ్యాన్ బాదల్ గా హిందీలో పిలువబడింది.
ప్లాట్
తన బాల్యంలో, మధు ఒక గ్రామంలోని అబ్బాయితో స్నేహం చేస్తుంది. ఆమె మామ వచ్చి అబ్బాయిని గిరిజనుడిగా అవమానిస్తాడు. మధు అతనిని   విద్యను పొందమని, అప్పుడు  ప్రజలు అతనిని ఎక్కువగా గౌరవిస్తారాని చెప్తుంది. 10 సంవత్సరాల తరువాత, బాలుడు రాము ( ప్రభాస్ ) కాలేజీకి వస్తాడు. అక్కడ తనకు చాలా  కావలసిన మహిళ  మధు ( ఆర్తి అగర్వాల్ ) ను కలుస్తాడు.అ కాలేజీలో  మధు   అతనితో  ప్రేమలో  పడుతుంది. తరువాత, ఆమె తన పుట్టినరోజు పండుగనాడు  అతనిని చదువుకోమన్న  చిన్ననాటి అమ్మాయిని  నినేనని అతనికి మధు  వెల్లడిస్తుంది. అయితే, మధు తల్లి త్రిభువన ( తెలంగాణ శకుంతల ) అతన్ని అవమానించి, తన కూతురి పార్టీ, తన ఇంటి నుండి బయటకు విసిరివేయిస్తుంది. త్రిభువన మాఫియా  లేదా  రాజకీయాలను ఉపయోగించడం ద్వారా ఆమె కోరుకున్నది చేయగల ఉధృతమైన ఆలోచనకల  మహిళ. ఆమె రాముడిని చంపాలనుకుంటుంది.అ తరువాత   ఏమి జరుగుతుందో అనేదే  మిగతా చిత్రం.
సంగీతం వివరాలు
అడవి రాముడు చిత్రానికి సంగీతాన్ని మణి శర్మ కంపోజ్ చేశారు, ఆదిత్య మ్యూజిక్ విడుదల చేశారు
విమర్శనాత్మక ప్రతిస్పందన
ఈ చిత్రం పేలవమైన రిసెప్షన్‌కు తెరవబడింది, అలాగే త్వరగా విపత్తుగా ప్రకటించబడింది.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు వర్గం:బి.గోపాల్ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు వర్గం:భారతదేశ రొమాంటిక్ చిత్రం వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం
వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి, 2019, మే 30 న  ఆంధ్రప్రదేశ్(నవ్య) రెండవ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టాడు. 25మంది మంత్రులతో మంత్రివర్గం ఏర్పాటు చేశాడు.
మూలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
శ్రీలేఖ సాహితి
యువరచయితలను ప్రోత్సహించి వారికి చేయూతనందించే ఉద్దేశంతో శ్రీలేఖ సాహితి 1977లో ఎస్.శ్రీనివాసస్వామి అధ్యక్షతలో డా.టి.శ్రీరంగస్వామి కన్వీనర్‌గా ప్రారంభమైంది. ప్రస్తుతం ఈ సంస్థకు టి.శ్రీరంగస్వామి అధ్యక్షుడిగా, పల్లేరు వీరాస్వామి, పల్లె సీను ఉపాధ్యక్షులుగా, నందనం కృపాకర్ కార్యదర్శిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.
సంస్థ నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు
శ్రీలేఖ సాహితి 200పైగా సదస్సులను, సమావేశాలను, కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. ఈ సంస్థ నిర్వహించిన కార్యక్రమాలలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:1977 స్థాపితాలు వర్గం:సాహిత్య సంస్థలు వర్గం:ప్రచురణ సంస్థలు
పామిరెడ్డి సుధీర్ రెడ్డి
== పామిరెడ్డి సుధీర్ రెడ్డి ==
పామిరెడ్డి సుధీర్ రెడ్డి వక్త, సాహిత్య లో చారిత్రిక పరిశోధకులు, రచయిత,  సాహితీవేత్త. చిన్నప్పటి నుంచి తెలుగు భాషంటే అభిమానం, విద్యార్థిగా ఉంటూ, ఏకపాత్రాభినయాలు, నాటకాలు ప్రదర్శిస్తూ గడిపారు.
బాల్యం - విద్యాభ్యాసం
సుధీర్ రెడ్డి 1979, డిసెంబర్ 19న  పామిరెడ్డి పిచ్చిరెడ్డి, సత్యవతి  దంపతులకు డోకిపర్రు గ్రామం, కృష్ణా జిల్లా లో జన్మించారు. ప్రాథమిక విద్య మొత్తం గ్రామంలోనే  జరిగింది. డిగ్రీ కంప్యూటర్ సైన్స్ లో ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ నుండి మరియు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ లో అన్నామలై యూనివర్సిటీ లలో పూర్తి అయ్యింది.
ప్రస్తుత నివాసం - వృత్తి/ఉద్యోగం
ఓ టెలికాం కంపెనీ లో ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణాధికారిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తూ మలేసియా లో నివసిస్తున్నారు.
రచనలు
మా చెట్టు నీడ, అసలేం జరిగింది.
వివక్ష, ఓ హెచ్చరిక (అముద్రితం)
పాల్గొన్న అంతర్జాతీయ సెమినార్లు
frameless|224x224px
కవాటం
కవాటం (Valve - వాల్వ్) అనేది తెరవటం, మూయటం, లేదా కొంత తెరవటం లేదా కొంత మూయటం వంటి వివిధ మార్గాల ద్వారా ద్రవం (వాయువులు, ద్రవాలు, ద్రవించిన ఘనాలు, లేదా పాక్షిక ద్రవ మిశ్రమం) యొక్క ప్రవాహమును క్రమబద్దీకరించే లేదా నియంత్రించే ఒక పరికరం.
వర్గీకరణ
కవాటాలను స్థూలంగా పలు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు.
నియంత్రణ కవాటాలు
ఈరకం వాల్వులే అధికంగా, విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నాయి. కొన్ని వాల్వులు ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా నిలుపుదల చెయ్యడం, అవసరాన్నిబట్టి తగిన పరిమాణంలో ప్రవహించునట్లు చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు. వాల్వు బిళ్ళ లేదా డిస్కును పాక్షికంగా తెరచి వుండం వలన ప్రవాహవేగాన్ని,పీడనాన్ని,పరిమాణాన్ని నియంత్రణ వుంచుతారు. మరి కొన్ని రకాల కవాటాలుఇలా ప్రవాహాన్ని నియంత్రణలో కాకుండా ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా ఆపుట లేదా పూర్తిగా ప్రవహించేలా పనిచేయును.ప్రవాహాన్ని నియంత్రణలో వుంచు కవాటాలను స్టాప్ అండ్ కంట్రోలు వాల్వులు లేదా రెగ్యులెటింగు వాల్వులు అంటారు. గ్లోబ్ వాల్వులు,బాల్ వాల్వులు అనేవి నియంత్రణ/కంట్రోలు చేవ్యు రకానికి చెందిన వాల్వులు. కంట్రోలు వాల్వులను కూడా పూర్తిగా తెరచి వుంచవచ్చు,కాని ప్రవహించు పదార్థాల ప్రవాహా పీడనం, వాల్వు లోపలి వచ్చు ప్రవాహా పీడనం కన్న వాల్వు బయటికి వెళ్ళు ప్రవాహా పీడనం చాలా తక్కువగా ఉండును.త్వరణం ఎక్కువగా వుండును. ప్రవహా నియంత్రణ లేకుండా పూర్తిగా తెరచి వుంచు కవాటాలను గేట్ వాల్వులు అంటారు.ఇందులో వాల్వు డిస్కు లేదా తెరచు భాగం గుండ్రంగా లేదా ఉలి వంటి ఆకారంలో వుండి,వాల్వు బాడీలో పైకి కిందికి కదులును.
సేఫ్టి వాల్వులు/ రక్షణ కవాటాలు
ఏదైనా ద్రవం లేదా వాయువు లేదా ఆవిరులు ఒక గొట్టంలో నిర్దేశించిన పనిచేయు పీడనం కన్నఎక్కువ పీడనస్థితికి చేరి ప్రవహిస్తున్నప్పుడు, లేదా ఏదైనా పాత్రలో వున్న ద్రవం లేదా వాయువు లేదా ఆవి రులు ఆపాత్ర యొక్క నిల్వ ఉంచు సామర్ధ్యం మించి పీడనంలో ఉన్నప్పుడు, ఏర్పడిన అధిక పీడనబలం వలన పైపులు లేదా పాత్ర విస్పొటన చెంది నష్టం వాటిల్లును. అలాంటి స్థితిలో అధిక పీడనం ఏర్పడినపుడు వాల్వులు తెరచుకుని,పీడనం కల్గించు పదార్థాలను బయటికి పంపి, అధిక పీడనం తగ్గించి, తిరిగిమాములుగా నిర్దేశించిన పీడనస్థాయికి రాగానే మూసుకునే వాల్వులను రక్షణ కవాటాలు లేదా సేఫ్టి వాల్వులు అంటారు. సేఫ్టివాల్వులను ఎక్కువగా బాయిలరులలో,లేదా స్టీము లోకో మోటివ్ ఇంజనులలో ఉపయోగిస్తారు.లేదా సంపిడనంకావించిన గాలి పీడన నియంత్రణకు ఉపయోగిస్తారు.
రకాలు
సేఫ్టి వాల్వుల/ రక్షణ కవాటాల ఆకృతి, పనిచేయు విధాన ఆధారంగా నాలుగైదు రకాలుగా వర్గీకరించారు. అవి
పీడన ఉపశమన కవాటాలు
వీటిని ఆంగ్లంలో pressure relief valves అంటారు. ఇవి కూడా ఒకరకంగా సేఫ్టి వాల్వుల వంటివే. సేఫ్టి వాల్వులను ఎక్కువగా అధిక పీడనం వున్న నీటి ఆవిరి/స్టీమును బయటకు వదులుటకు ఉపయోగించగా, పీడన ఉపశమన కవాటాలను ద్రవ, వాయు పదార్థాల పీడనాన్ని నియంత్రణలో వుంచుటకు ఉపయోగిస్తారు.ప్రవహించు పదార్థాల పీడనం పనిచేయుబ్పీడనం మించినచో,అధిక పీడనం తగ్గేవరకు వాల్వు పాక్షికంగా తెరచుకొని,వాల్వుకున్న మరో పైపు ద్వారా ప్రవాహ పదార్హాన్ని వెనుకకు పంపును.
ఏక దిశ ప్రవాహ వాల్వులు
ఈ రకపు వాల్వులలో ద్రవం లేదా వాయువు ఒకే దిశలో ప్రయానించును.వ్యతిరేక దిశ లేదా మార్గంలో ప్రవహించదు.వీటిని చెక్ వాల్వులు (check valve)అని నాన్ రిటర్న్ వాల్వు (Non return valve)అనికూడా అంటారు.ఈ చెక్ వాల్వులు పలురకాల ఉన్నాయి. వాల్వులోపలి బిళ్ళతెరచుకునే విధానం.పనిచేసే విధానం ప్రకారం వీటీని పలురకాలుగా తయారు చేస్తారు.
మూలాలు/ఆధారాలు
వర్గం:కవాటాలు వర్గం:పరికరాలు
హథీరాంజీ మఠం
thumb|right|హథీరాంజీ మఠం హథీరాంజీ మఠం తిరుమలలో వేంకటేశ్వర స్వామి భక్తుడైన హథీరాం బాలాజీ అనే భక్తుని పేరుమీదున్న మఠం. తిరుమల ఆలయ నిర్వహణకు గాను తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఏర్పాటు చేయక మునుపు హథీరాంజీ మఠం 1843 నుంచి 1932 వరకు ఆలయాన్ని నిర్వహించారు. ఈ మఠానికి తిరుపతి చుట్టుపక్కల భూములున్నాయి. ఈ భూముల విషయమై పలుమార్లు వివాదాలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:తిరుమల
మదురై
మదురై, దక్షిణ తమిళనాడులోని నగరం. అదే పేరుగల జిల్లాకు కేంద్రం. మదురై హిందూ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. ఇది వైగై నదీ తీరాన ఉంది. తమిళనాడులో మదురై (మదురై మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం) పెద్దనగరాలలో మూడవ శ్రేణిలో ఉంది.2001 జనాభా గణాంకాలను ప్రకారం మదురై నగర జనాభా 12,00,000. మదురై ప్రపంచంలోని పురాతనకాల నివాస నగరాలలో ఒకటి. మదురై నగరం మదురై జిల్లా కేంద్రంలో పాండ్యులు ముందుగా కొర్కైని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించారు. తరువాత పాండ్యులు నెడుంజళియన్ కాలంలో కూడల్ నగరానికి వారి రాజధానిని మార్చుకున్నారు. ఆ నగరమే ప్రస్తుత రాజధాని. మదుర నాయక మహారాజు చేత నిర్మించబడిన మీనాక్షీ కోవెలకు మదురై ప్రసిద్ధి చెంది ఉంది. ద్రవిడ సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబింస్తున్న మదురై మీనాక్షీ ఆలయం భారతీయ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. మదురకు కూడలి నగరం, మల్లెల నగరం, ఆలయనగరం, నిద్రించని నగరం, నాలుగు కూడలుల నగరంగా ప్రసిద్ధి కలిగి ఉంది.
భారతదేశంలో పర్యటించిన గ్రీకు దూత మెగస్తనీస్ 3వ శతాబ్దంలో మదురై నగరాన్ని గురించి ప్రస్తావించాడు. మౌర్య చక్రవర్తి ప్రధాన మంత్రి కౌటిల్యుడు ఈ నగర ప్రస్తావన చేసాడు. సా. శ 14వ శతాబ్దం ఆరంభంలో తమిళనాడు, కేరళలోని కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించిన పాండ్యరాజుల ఆదర్శపాలన, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మదురై విలసిల్లింది. 1311లో పాండ్య సింహాసనం ఢిల్లీ నవాబుల చేతిలో పతనం చేయబడింది. బాబర్ రాజ్యంలోకి చేరిన ఈ నగరం తరువాత బాబర్ సమ్రాజ్యం పతనావస్థకు చేరిన తరువాత 14వ శతాబ్దంలో స్వతంత్రం పొంది విజయనగర సామ్రాజ్యంలో భాగం అయింది. విజయనగర రాజప్రతినిధులు మదురై నాయక్ రాజుల ఆధ్వర్యంలో ఈ నగరం అభివృద్ధి చేయబడి తరువాత 1559 నుండి 1736 వరకు స్వతంత్రంగా ఉంది. కొంతకాలం కర్నాటక రాజులైన చందాసాహెబ్ ఆధ్వర్యంలో ఉన్న మదురై 1801 నాటికి ఈస్టిండియా కంపెనీ అధికారంలోకి వచ్చింది.
మీనాక్షి దేవాలయం
ఇక్కడ పాండ్య రాజులు కట్టించిన మీనాక్షి దేవాలయం మిక్కిలి ప్రసిద్ధి చెందింది. thumb|మీనాక్షి దేవాలయ చిత్రం|270x270px
నామచరిత్ర
ఈ నగరానికి మదురై అన్న పేరు రావడానికి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. ఈ నగాన్ని మదురై, నాలు మాడ కూడలి, కూడఒల్ నగర్, తిరువలవై, ఆలవై అని పలు విధములుగా పిలువబడింది. మదురై అన్న పేరు రావడానికి కారణంగా చాలా కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. మదురై అంటే తమిళంలో తీయనిది అని అర్ధం. మరొక కథనాన్ని అనుసరించి మారుతము అనే మాట మదురగా మారిందని అభిప్రాయపడుతున్నారు. వైగై నదీతీరాన ఉన్న వృక్షముల నుండి వచ్చే మనసును పరవశింపజేసే మారుతం కారణంగా సంగకాలంలో ఈ ప్రదేశానికి ఈ పేరు వచ్చిందని భావిస్తున్నారు. పురాణాల ఆధారంగా ఇక్కడ సంభవించిన సునామీ కారణంగా ఈ ప్రదేశం ప్రాచీన కుమరిఖండం నుండి విడిపడి ప్రస్తుత మదురై నగరం ఏర్పడిందని అభిప్రాయపడుతున్నారు. దిండిగల్ సమీపంలో వడమదురై అనే ఊరు ఉంది అలాగే శివగంగ జిల్లాలో మానామదురై అనే ఊరు ఉంది. చారిత్రకంగా 17వ శతాబ్దంలో పరంజ్యోతి మునివర్ చేత రచించబడిన తిరువిళయడల్ పద్య కావ్యపురాణంలో తిరువాలవై మాన్మియం అని ప్రస్తావించబడింది. మరొక పురాణంలో పరమశివుడు ఈ నగరాన్ని ఆశీర్వదించి తన తాళగతిలో నుండి ఈ నగరంమీద దివ్య మకరందాన్ని కురిపించాడని సంస్కృతంలో మకరందానికి మధువు అన్న పేరు ఉన్న కారణంగా ఈ నగరానికి ఈ పేరు వచ్చిందని ఒక కథనం ప్రచారంలో ఉంది.
చరిత్ర
మదురై నగరానికి చక్కగా నమోదు చేయబడిన దీర్ఘకాల చరిత్ర ఉంది. ఈ నగరం సా. శ 3వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన గ్రీకుదూత మెగస్తనీసు వ్రాతలలో మెథొరగా ప్రస్తావించబడింది. కౌటిల్యుడి అర్ధశాస్త్రంలో ఈ నగర ప్రస్తావన ఉంది. సంగకాల సాహిత్యంలో ప్రత్యేకంగా మదురైకాంచి గ్రంథంలో పాండ్యసామ్రాజ్యంలో ఒక భాగంగా ఈ నగరం ప్రస్తావించబడింది. 2వ శతాబ్దంలో రచించబడిన సిలప్పదికారం కావ్యంలో ఈ నగరవర్ణన చోటుచేసుకున్నది. క్రీ. పూ 300- క్రీ. పూ 200 కాలంలో తమిళ సంగానికి మదురై నగరం ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ప్రాచీన రోమ్ వ్రాతలలో మదురై  మధ్యధరా సముద్రతీర వాణిజ్యకేంద్రంగా  వర్ణించబడింది. గ్రీకుల మ్యాపులలో మదురై ఉన్న ఆధారాలు ఉన్నాయి.
చరిత్రకి తెలియవచ్చిననాటి నుండియు వైఘనదీ తీరముననున్న మధురానగరం సర్వసంపదలకు నిలయమై శోభిల్లినది. ఈ నగరరాజము తొలుత పాండ్యవంశస్థుల ఆధీనములో ఉండేది. పాండ్యభూపతులు బలహీనులుకాగా వారిని జయించి చోళవంశయులు మధూను చేజిక్కించుకున్నారు. గంగైక్కొండచోళ బిరుద విరాజితుడగు రాజేంద్రచోళుడు మధురను పాలించిన ప్రప్రథమ చోళ మహీపతియని చరిత్రకారుల అభిప్రాయము.13వ శతాబ్దము నాటికి చోళుల ప్రాబల్యము తగ్గినదు. తగిన తరుణమునకై వేచియున్న పాండ్యులు బలము చేకూర్చుకొని మధురను వశము చేసుకొనిన యత్నించిరి. కాని లాభము లేకపోయింది. ఇది యిట్లుండగా సా.శ.1310 లో ఢిల్లీ పాదుషాయగు అలాయుద్దీనుచే ప్రేరేపితుడై మాలిక్కాఫరు సేనాని దక్షిణాపధముపై దండెత్తివచ్చి విజయములు సాధించుచుండెను. పాండ్యమండలం (మధుర) కూడా అతనికి స్వాధీన మయ్యెను. మాలిక్ కాఫుర్ జైత్రయాత్రవలన దక్షిణభారతమున హైందవ రాజ్యభానుడు నల్లని మేఘముల చాటున మాటుపడెను. విజయనగర సామ్రాట్టుల పక్షమున మధురనేలిన వారిలో పేర్కొనదగినవారు కోట్యము నాగమనాయకుని వంశస్థులగు నాయకరాజులు. తొలుత వీరు విజయనగరసామంతులగ వ్యవహరించుచు వచ్చినను పిమ్మట స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించుకొని స్వతంత్రరాజులయిరి. వీరి పరిపాలనమునకు శాశ్వత చిహ్నములుగ పాండ్యమండలం (మధుర) లో ఎక్కడ చూచిన నాయకరాజులు నిర్మించిన మహోన్నతములైన ఆలయములు, శత్రుదుర్భేద్యములగు దుర్గరాజములు, అందాలు చిందు శిల్పకళాఖండములు, సుందర మందిరములు, సత్రములు నేటికి కళకళ లాడుచున్నవి.మధుర నేలిన రాజులకు సంబంధించిన చారిత్రిక లేఖనాలు తెలుగు, తమిళం నందు ఉన్నాయి. వీనిలో మధురైత్తలవరలారు అతి ముఖ్యమైంది. దీనిలో మధురను పాలించిన రాజులెల్లరు పేర్కొనబడిరి. అటుపై సా.శ. 1481 నుండి నాగమనాయకుని కుమారుడు విశ్వనాధనాయనయ్య మధురను 12 సం పాలించెను. అటుపై ఈయన కుమారుడు కృష్ణప్ప 9 సం.లు పాలించి అస్తమించెను. అటుపై 14 సం.లు కృష్ణప్పనాయన్నయ్య కుమారుడు వీరప్ప నాయనయ్య రాజ్యం చేసి స్వర్గస్థులయిరి. అయ్యన తరువాత వీరి కుమారుడు 7 సం.లు కుమారకృష్ణప్ప నాయనయ్య రాజ్యం పాలించెను. వీరి తరువాత కుమార కృష్ణప్ప తమ్ముడు విశ్వప్పనాయనయ్య 5 సం.లు రాజ్యం చేసిరి. అటుపై వెరి తమ్ముడు కసూరి రంగప్ప నాయనయ్య పటానికి వచ్చి నాటి నదీ తీరమున నున్న సంధ్యామండపములో 8 వ రోజున అస్తమించిరి. పిమ్మట విశ్వప్పనాయనయ్య కుమారుడు ముద్దుకృష్ణప్ప నాయనయ్యయూ, ఆయన కుమారుడు ముద్దు వీరప్పనాయనయ్య 15సం.లు పాలించిరి.
సంగకలం తరువాత మదురై కళప్పిరర్  సామ్రాజ్యంలో ఒక భాగంగా కొంతకాలం ఉంది. తరువాత ఈ నగరం సా.శ. 550 పాండ్యరాజుల ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 9వ శతాబ్ధపు ప్రారంభ దశలో తరువాత పాండ్యరాజుల క్షీణదశ ఆరంభం అయిన తరువాత ఈ నగరం చోళసామ్రాజ్యం ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 13వ శతాబ్దం ఆరంభదశ వరకు ఈ నగరం చోళుల ఆధీనంలో ఉంది. తరువాత రెండవ పాండ్యన్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి విస్తరించి తన సామ్రాజ్యానికి మదురై నగరాన్ని రాజధానిగా చేసి పాలించించాడు. చివరి పాండ్యరాజు అయిన కులశేఖర పాండ్యన్ మరణానంతరం మదురై నగరం ఢిల్లీ సుల్తానైన తుగ్లక్ సామ్రాజ్యంలో భాగం అయింది. 1378 లో విజయనగర రాజుల వశమైయ్యే వరకు మదురై సుల్తానేట్ తుగ్లక్ సుల్తానేట్ నుండి విడిపోయి స్వతంత్ర రాజ్యంగా పాలన సాగించింది. విజయనగసామ్రాజ్యం నుండి విడివడి 1559లో మదురైనగరం మదురై నాయకర్ పాలనలో కొనసాగింది. 1776 నాయకర్ సామ్రాజ్యం అంతం అయిన తరువాత మదురై నగరం చేతులు మారుతూ కర్ణాటక నవాబు, ఆర్కాట్ నవాబు, యూసఫ్ ఖాన్, చందా సాహెబ్‌ల అధీనంలో ఉంటూ వచ్చింది. 18వ శతాబ్ధపు మధ్యకాలంలో మరుదనాయకం ఆధీనంలో ఉంది. 1801లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మదురై నగరాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తరువాత ఈ నగరం మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఒక భాగం అయింది. పెరుగుతున్న జనాభా కారణంగా 1837 నుండి ఆలయ కోటలను పడగొట్టి నగరం ప్రజా నివాస ప్రాంతంగా చేయబడింది. ఇది అప్పటి కలెక్టర్ జాన్ బ్లాక్‌బర్న్ ఆదేశాలమేరకు జరిగింది. కందకమును ఎండబెట్టి శిథిలాలను కొత్త వీధుల నిర్మాణానికి ఉపయోగించారు. అవి ప్రస్తుతం వేలి, మారత్, పెరుమాళ్ మేస్త్రి వీధులుగా ఉన్నాయి. 1866లో ఈ నగరానికి పురపాలక అంతస్తు ఇవ్వబడింది.
భారతీయ స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో మదురై ప్రధాన పాత్ర వహించింది. ఈ మదురై నగరంలోనే మహాత్మా గాంధీ పైచొక్కా ధరించనని నిర్ణయం తీసుకుని చరిత్రలో నిలిచారు. ఇక్కడ ఉన్న వ్యవసాయ కూలీలను చూసి గాంధీజీ అటువంటి నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఎన్ ఎమ్ ఆర్ సుబ్బరామన్, మొహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ సాహెబ్, నియామతుల్లాహ్ ఇబ్రహీం సాహెబ్, మీర్‌ ఇస్మాయిల్ సాహెబ్ నాయకత్వంలో మదురై నగరంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమం సాగింది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత ప్రధానంగా వైగైనదికి ఉత్తరంగా నగరం విస్తరించింది. వీటిలో అణ్ణానగర్, కె.కే నగర్ వంటి నివాస ప్రాంతాలు అధికంగా ఉన్నాయి.
భౌగోళికం
మదురై తమిళనాడు రాజధాని చెన్నై నగరానికి నైరుతీ దిశలో 498 కిలోమీటర్ల (309 మైళ్ళ ) దూరంలో ఉంది. తిరుచినాపల్లికి 161 కిలోమీటర్ల (100 మైళ్ళ ) దూరంలో ఉంది. కోయంబత్తూకు 367 కిలోమీటర్ల (228 మైళ్ళ ) దూరంలో ఉంది. కన్యాకుమారీకి ఉత్తరంగా 241 కిలోమీటర్ల ( 150 మైళ్ళ ) దూరంలో ఉంది. సముద్రమట్టానికి 101 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. చదరమైన భూభాగం కలిగి వైగైనదీ తీరంలో ఉపస్థితమై ఉంది. వైగైనది నగరం మధ్యగా ప్రవహిస్తూ నగరాన్ని రెండు సమాన భాగాలుగా విభజించినట్లు ఉంటుందీ సుందర పవిత్ర చారిత్రాత్మక నగరం. నగరానికి వాయవ్యంలో సిరుమలై, నాగమలై కొండలు ఉన్నాయి. మదురై నగరంలోపలి, వెలుపలి భూములు పెరియార్ ఆనకట్ట నుండి లభిస్తున్న నీటి సాయంతో పుష్కలమైన పంటలను అందిస్తున్నాయి.
మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ మదురై నగర వైశాల్యం 147.99 కిలోమీటర్లు. నగరం తడి లేని వేడి వాతావరణం కలిగి ఉంది. నగరంలో నైరుతీ రుతుపవనాల కారణంగా అక్టోబరు-డిసెంబరు మాసాలలో వర్షాలు కురుస్తుంటాయి. వేసవి ఉష్ణోగ్రత పగలు 40 ° సెంటీగ్రేడులు రాత్రి 26.3 ° సెంటీగ్రేడులు ఉంటాయి. అతి అరుదుగా 43 ° సెంటీగ్రేడులు ఉంటుంది. శీతాకాల వాతావరణం పగలు 29.6 ° సెంటీగ్రేడులు రాత్రి వేళ 18 ° సెంటీగ్రేడులు ఉంటుంది. సరాసరి వార్షిక వర్షపాతం 85 సెంటీ మీటర్లు ఉంటుంది. నగరం తిరుమంగలం, తిరుపరకున్రం, మేలూరు, అనైయూరు, అవనియపురం మునిసిపాలిటీల మధ్య ఉపస్థితమై ఉంది.
జనాభా
2001 జనాభా గణాంకాలను అనుసరించి నగరపాలిత సంస్థగా విస్తరించిన మదురై నగర జనాభా 12,30,015. నగశివార్లలో ఉన్న జనాభా జనాభాతో కలసి 14 లక్షలు. వీరిలో పురుషుల శాతం 50.53%, స్త్రీల శాతం 49.46%. నగర అక్షరాస్యత 77.6%. ఇది జాతీయ సరాసరి ఆదాయానికంటే అధికం. పురుషుల అక్షరాస్యత 82.2%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 72.6%. జనాభాలో 6 సంవత్సరాలకంటే తక్కువ వయసుకలిగిన వారి శాతం 10.7%. స్త్రీ:పురుషుల నిష్పత్తి 979:1000.ఇది జాతీయ స్త్రీ:పురుష నిష్పత్తి అయిన 944:1000 కంటే కొంచెం అధికం. 2005లో నేరాల సంఖ్య 1,00,000 మందికి 283.2. జాతీయ నేరాల శాతం 1.1%. నేరాల పరంగా భారతదేశంలో 35 ప్రధాన నగరాలలో మదురై నగరానికి 19వ స్థానంలో ఉంది. 2001 లో నగర జనసాంద్రత 1 చదరపు కిలోమీటరుకు 17,100. మదురై తమిళ భాష ప్రత్యేక యాసను కలిగి ఉంటుంది. ఇది కాక నగరంలో సౌరాష్ట్రా, ఉర్దూ, ఇంగ్లీష్ మాట్లాడుతుంటారు.
నిర్మాణకౌశలం
మదురై నగరం మీనాక్షీ అమ్మవారి ఆలయం చుట్టూ నిర్మించబడింది. ఆలయం చుట్టూ చక్కని దీర్ఘచతురస్రపు వీధులు తీర్చినట్లు నిర్మించబడ్డాయి. పూర్తి నగరం తామరపుష్పం ఆకారంలో నిర్మించబడి ఉంటుంది. కొన్ని దీర్ఘచతురస్రపు వీధులకు తమిళ మాసముల పేర్లు నిర్ణయించబడ్డాయి. మీనాక్షీ ఆలయం చుట్టూ ఉన్న ఆరు దీర్ఘచతురస్రపు వీధుల పేర్లు వరుసగా చిత్తిరై, ఆడి, ఆవణి, మోల, మాశి, మారత్, వేలి.
పరిపాలన
పురపాలక వ్యవస్థ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతున్న మదురై నగర పాలన 1971 నుండి నగరపాలిత వ్యవస్థగా రూపుదిద్దుకుంది. తమిళనాడులోని రెండవ నగరపాలిత ప్రాంతం ఇదే. మేయర్ ఆధ్వర్యంలో దినసరి నిర్వహణలో మునిసిపల్ స్కూల్ బోర్డ్, సిటీ బస్ సర్వీస్, మున్సిపల్ హాస్పిటల్, సిటీ లబ్రెరీ తమ కార్యకలాపాలు సాగిస్తుంటాయి. మదురై నగరం మదురై జిల్లా ప్రధాన కేంద్రంగా సేవలను అందిస్తుంది. నగరంలో మద్రాసు బెంచ్ కోర్ట్ ఉంది. రాష్ట్ర రాజధానిలో మినహా వెలుపల నిర్వహిస్థున్న కొన్ని న్యాయస్థానాలలో ఇది భారతదేశంలో ఒక్కటి. 2004 నుండి ఇది పనిచేయడం ఆరంభించింది.
రైలుమార్గం
మదురై రైలు కూడలి నుండి దేశంలోని అన్ని నగరాలతో అనుసంధానించబడి ఉంది. మదురై రైల్వే విభాగం దేశంలో చక్కగా నిర్వహించబడుతున్న రైలుస్టేషన్‌గా మళ్ళీ మళ్ళీ అవార్డులను అందుకుంటూ ఉంది. కేంద్రప్రభుత్వం మదురైకు మొనోరైలు ప్రాజెక్టును ప్రకటించింది. మదురై రైల్వే కూడలిని మదురై రైల్వే కూడలి నుండి మదురై జంక్షన్, కూడల్ నగర్, సమయనల్లూర్, చోళవందాన్, వడిపట్టి, తూర్పు మదురై, సిలైమాన్, తిరువనంతపురం, తిరుపరకున్రమ్, తిరుమంగలం, చెకనూరని, ఉసిలంపట్టి మొదలైన ఊర్లకు రైలు సర్వీసులు ఉన్నాయి.
రహదారి మార్గం
మదురైలో పలు రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి. మాట్టుదావని, ఇంటిగ్రేటెడ్ బస్ టెర్మినస్ (ఎమ్ ఐ బి టి), అరప్పాలయం, పాలంగనాధం, పెరియార్ బస్ స్టాండ్. ఇవి నగరంలోపల బస్సులను, వెలుపలి నగరాలకు నడిచే బసులను నడుపుతూ అనేక నగరాలకు ప్రయాణీకులకు రాకపోకల సౌకర్యాలను కలిగిస్తుంది. మూడుచక్రాల వాహనాలైన ఆటోలు నగరమంతా తిరగడానికి లభ్యం ఔతాయి. ఎమ్ ఐ బి టి ప్రి పెయిడ్ ఆటో కౌంటర్లను నిర్వహిస్తుంది. వీటిలో దూరమును అనుసరించి నిర్ణీతరుసుము చెల్లించి ప్రయాణించ వచ్చు. మదురై పలు జాతీయ రహదారులతో చక్కగా అనుసంధానించబడి ఉంది. అవి వరుసగా ఎన్ హెచ్ 7, ఎన్ హెచ్ 45 బి, ఎన్ హెచ్ 208, ఎన్ హెచ్ 49.
ఆరోగ్యం
నగరంలో గవర్నమెంట్ రాజజీ హాస్పిటల్  పేరుతో నగర ప్రజలకు ఉచిత వైద్యసేవలు స్తుందిస్తుంది. మదురై తోపూరు వద్ద ఎ ఐ ఐ ఎమ్ ఎస్ ఆసుపత్రి నిర్మించే ప్రతిపాదన చేసారు. నగరంలో అనేక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులు ఉన్నాయి. అవి వరుసగా అరవింద్ ఐ హాస్పిటల్, అపోలో స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్, బోస్ హాస్పిటల్, మీనాక్షీ మిషన్ హాస్పిటల్ మొదలైనవి నగరప్రజలకు కావలసిన వైద్యసేవలు అందిస్తున్నాయి.
ఆరాధనా ప్రదేశాలు
మదురై నగరంలో ముస్లిములు ఆరాదించే మసీదులలో కజిమర్ మసీదు మొదటిది. ఈ మసీదు తనను ప్రవక్త మహమ్మద్ వరసుడిగా చెప్పుకుంటున్న కాజి సయ్యద్ తాజుద్దీన్ ఆధ్వరయంలో నిర్మించబడింది. ఓమన్ నుండి వచ్చిన కాజి సయ్యద్ తాజుద్దీన్ 13వ శతాబ్దంలో అప్పటి పాండ్యరాజైన కులసేఖరపాండ్యన్ వద్ద కొంత భూభాగం తీసుకుని ఈ మసీదుని నిర్మించాడు. ఇది మదురై నగరంలో ప్రాచీన ముస్లిం సాంప్రదాయక చిహ్నంగా భావించబడుతుంది. ఈ విషయంలో కచ్చితమైన లిఖితపూర్వక ఆధారాలు లేనందువలన ఇప్పటికీ ప్రజలలో సందేహాలు ఉన్నాయి. ఈ మసీదు పెద్ద మసీదుగా భావించబడుతుంది. కాజి సయ్యద్ తాజుద్దీన్ సంతతి వారిచేత ఈ మసీదు నిర్వహించబడుతుంది. వారు 700 సంవత్సరాల నుండి కజిమర్ వీధిలో నివసిస్తున్నారు. సయ్యదులుగా పిలువబడుతున్న వీరి నుండి ఇప్పటికీ తమిళనాడు ప్రభత్వం కాజీలను ఎన్నుకుని నియమిస్తున్నారు. మదురై మక్బార మదురై హజారత్ మసీదు ఈ పెద్ద మసీదులో ఉంది.
తిరుపరకున్రం
తళ ప్రజల ఆరాధదైవమైన మురుగన్ దేవయానైను వివహం చేసుకున్న ప్రదేశమే తిరుపరకున్రమ్. ఇక్కడ ఉన్న ముగురన్ ఆలయం ముగుగన్ ఆరు ప్రధాన ఆలయాలలో మొదటిదిగా విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ గుహాలయం మీనాక్షీ ఆలయం కంటే పురాతనమైనదిగా భావిస్తున్నారు. శుక్రవారాలలో స్త్రీలు రంగురంగుల ముగ్గులు వేసి వాటి మధ్య దీపాలు వెలిగించి దుర్గాదేవిని ఆరాధిస్తారు. ఈ ముగ్గులను వర్ణములతోను, పువ్వులతోనూ వేస్తారు.
సికందర్ బాదుషా షాహీద్ హజారత్ మసీదు తిరుపరకున్రం శిఖరంలో ఉంది. జెద్దాహ్ నుండి మదీనా హజారత్ సుల్తాన్ సయ్యద్ ఇబ్రహీం షాహీదు బాదుషాతో వచ్చిన ముస్లిం సన్యాసి సికందర్ బాదుషాహ్ షాహిద్ రాడియాల్లాహ్ త ఆల్ అన్హు సమాధి ఉంది. ఈ సమాధి 13వ్ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిందన్బి భావిస్తున్నారు. ఇస్లామిక్ సంవత్సరమైన హజారీ సంవత్సరంలో రాజాబ్ నెల 17వ రోజు రాత్రి ఉరుస్ సంవత్సరుత్సవం ఇక్కడే జరుగుతుంది.
గోరిపాలయం మసీదు
గోరి అనే పదం వలన ఈ పేరు వచ్చింది. గోరి అంటే సమాధి అని అర్ధం. ఇద్దరు ఇస్లాం సన్యాసులు, హజ్రత్ సుల్తాన్ ఆలుద్దీన్ బాదుషా, హజ్రత్ సుల్తాన్ షాంసుద్దీన్ బాదుషాల సమాధులు ఇక్కడ ఉన్న కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చింది. వైగై నదికి ఉత్తరాన ఉన్న గోరిపాలెంలో ఉన్న ఒక ఆకు పచ్చని సమాధి ఎ.వి వంతెన నుండి కనిపిస్తుంది. 20 అడుగుల ఎత్తు 70 అడుగుల వెడల్పు కలిగిన నల్లరాళ్ళను అళగర్ కొండ నుండి తెప్పించి ఈ వంతెనను నిర్మించారు.13వ శతాబ్దంలో ఓమన్ నుండి వచ్చి పాలించిన సోదరులైన ఇద్దరు ముస్లిం పాలకుల చేత ఇక్కడ ఇస్లాం మతం అభివృద్ధి చెందింది. కజిమర్ వీధికి చెందిన సయ్యద్ తాజుద్దీన్ రాడియల్లాహ్ ప్రభుత్వ న్యాయమూర్తిగా ఉండేవాడు. మసీదు మక్బారా ప్రహరీ వెలుపల ఉన్న శిలాఫలకం మీద ఈ మసీదు వివరణ భూమి వివరణ కనుగొనబడింది. 13వ సాతాబ్ధం నుండి ఉన్న ఈ మసీదు వివరాలకు ఈ శిలాఫలకం సాక్షిగా నిలిచింది.
కూడల్ అఘగర్ కోయిల్
నగరంలో ఉన్న కూడల్ అళగర్ విష్ణాలయంలో సాధారణంగా శైవ ఆలయాలలో కనిపించే నగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడి ఉన్నాయి. అలాగే విష్ణాలయ సమీపంలో హయగ్రీవుడి ఆలయం కూడా ఉంది. హయగ్రీవుడికి ప్రధాన ఆలయం అరుదుగా మాత్రమే ఉంటుంది.
సెయింట్ మేరీ కాథడ్రల్ చర్చి
రోమన్ కాధలిక్ ఆరాధకుల కొరకు నగరంలో సెయింట్ మేరీ కాథడ్రల్ చర్చి ఔంది.
పండుగలు
మదురై వాసులు అనేక ఉత్సవాలను చేసుకుని ఆనందిస్తుంటారు. వాటిలో మీనాక్షీ తిరుకల్యాణం, చిత్తిరై తిరునాళ, కార్ ఫెస్టివల్.
పశువుల పండుగ
సంక్రాంతి మరుసటి రోజు పశువుల పండుగ చేస్తారు. కొత్తపంట పండి ఇంటికి చేరిన తరువాత కృతజ్ఞతగా, ఉత్సాహంగా జరుపుకునే ఈ పండుగలో వ్యవసాయానికి అధికంగా సాయంచేసే ఎద్దులకు కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా ఈ పడుగ జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ రోజు ఎద్దులకు స్నానం చేయించి, కొమ్ములకు రంగులద్ది, పూసలు, రంగు దారాలతో చేసిన ఆభరణాలు ధరింపజేసి ఎద్దులను పూజించి ఆరాధిస్తారు. కొన్ని గ్రామాలాలో ఎద్దులను వస్త్రాలతో కూడా అలంకరిస్తారు.
తెప్పోత్సవం
తమిళ తై మాసంలో పౌర్ణమి రోజు (జనవరి మాసంలో) తెప్పోత్సవం జరుపుతారు. చక్కగా అలంకరించబడిన మీనాక్షీ సుందరేశ్వరుల విగ్రహాలను ఊరేగింపుగా మారియమ్మన్ ఆలయ కొనేరు (తెప్ప కుళం) తీసుకు వచ్చి చక్కగా పూలతో విద్యుద్దీప తోరణములతో అలంకరించబడిన తెప్పమీద ఎక్కించి కోనేరులో తిప్పుతూ ఈ ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు.
సాంతనకూడు ఉత్సవం
సంవత్సరంలో కొన్ని ప్రత్యేక దినాలలో సన్యాసులు అందరూ చేరిన సందర్భాలలో సాంతనకూడు ఉత్సవం జరుపుకుంటారు.
సంస్కృతి పర్యాటకం వినోదం
మదురై నగరం అత్యధికంగా దేశవిదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. 2007లో నగరానికి 4,100,000 పర్యాటకులు సందర్శనార్ధం వచ్చారు. వీరిలో 2,24,000 మంది విదేశీ యాత్రికులు.
తిరుమలై నాయకర్ మహల్
1636లో తిరుమలైనాయకర్ చేత హిందూ ముస్లిమ్ మేలు కలయికగా రాజహల్ నిర్మించబడింది. నగరానికి వచ్చే పర్యాటకులు అధికంగా సందర్శించే ప్రదేశాలలో ఇది కూడా ఒకటి. ఇది జాతీయ చిహ్నంగా ప్రకటించబడింది. ఇది ప్రస్తుతం తమిళనాడు ప్రభుత్వ నిర్వహణలో భద్రపచబడి ఉంది.
గాంధీ వస్తుప్రదర్శనశాల
రాణి మంగమ్మా హాలును పునరుద్ధరణ చేసి దానిని గాంధీ వస్తుప్రదర్శన శాలగా మార్చారు. దేశంలోని అయిదు గాంధీ వస్తుప్రదర్శనశాలలో ఇది ఒకటి. ఇందులో గాంధీని కాల్చిన సమయంలో గంధీజీ ధరించిన వస్త్రంలో ఒక భాగం కూడా ఉంది. దీనిని మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ సందర్శించి వివక్షకు ప్రతిగా శాంతియుత పోరాటం చేయడానికి ప్రేరణ పొందాడు.
మాధ్యమం
నగరంలో పలు ఆకాశవాణి కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో రేడియో మిర్చి, సూర్యన్ ఎఫ్ ఎమ్. మదురై ఊతంగుడి వద్ద సన్ టి.వి నెట్ వర్క్ రీజనల్ ఆఫీసు ఉంది. విజయ్ టి.వి, జయ టి.వి, ఎస్ ఎస్ మ్యూజిక్ లకు కూడా ఇక్కడ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. ది హిందూ, ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా అనే ముఖ్యమైన మూడు ఆంగ్లదినపత్రికలు తమ పత్రికలను ఇక్కడ ముద్రిస్తున్నాయి. ఇక్కడ ముద్రించక పోయినా డెక్క క్రోనికన్ పత్రికకు నగరంలో మంచి ఆదరణ లభిస్తుంది. దిన మలర్, దిన తంతి, దిన మణి, దినమణి కదిర్ వంటి తమిళ పత్రికలు ప్రజాదరణతో నడుస్తున్నాయి. మాలై మురసు, మాలై మలర్, తమిళ మురసు వంటి సాయంత్ర వార్తా పత్రికలు లభిస్తాయి.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
నమక్కల్ జిల్లా
చరిత్ర
చేరాస్, చోళస్, పాండ్యా ల మధ్య పోరాటం తరువాత, హొయసలు అధికారంలోకి రాగా, 14 వ శతాబ్దం వరకు నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారు, తరువాత విజయనగర సామ్రాజ్యం 1565 AD వరకు జరిగింది. అప్పుడు అల్లాల ఇళయ నాయకులు వెట్టూవా రాజు 1623 ఎడి లో అధికారంలోకి వచ్చారు. తిరుమలై నయకా, రామచంద్ర నయకా సేలం ప్రాంతాన్ని పాలించారు. నమక్కల్ కోట రామచంద్ర నయకా నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది.
జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నమక్కల్ జిల్లాలో 1,726,601 జనాభా ఉంది, ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 986 స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ. జనాభాలో 40.32% పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. జనాభా మొత్తంలో 150,699 మంది ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు, వీరిలో 78,754 మంది పురుషులు ఉండగా, 71,945 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు వారు 20.00% మంది ఉండగా, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వారు 3.30% మంది ఉన్నారు. జిల్లా సగటు అక్షరాస్యత 68.12%, జాతీయ సగటు 72.99%. జిల్లాలో మొత్తం 475,511 గృహాలు ఉన్నాయి.
మొత్తం జనాభాలో 8,98,245 మంది కార్మికులు ఉన్నారు, వీరిలో 1,52,497 మంది సాగుదారులు, 2,28,614 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కార్మికులు, 35,156 మంది గృహ పరిశ్రమలు, 4,22,885 ఇతర కార్మికులు, 59,093 ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు.
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకాలం జిల్లాలో మాట్లాడే భాషలు ప్రకారం జనాభా తమిళం (87.08%), కన్నడం (2.07%),  తెలుగు (8.97%), ఉర్దూ (1.05%), ఇతర భాషలు వారు (0.83%) మంది ఉన్నారు. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 87.08% తమిళం, 8.97% తెలుగు, 2.07% కన్నడ, 1.05% ఉర్దూ మాట్లాడేవారు. వారి మొదటి భాష.
భౌగోళిక సమాచారం
నమక్కల్ జిల్లా ఉత్తరాన సేలం జిల్లా, తూర్పున సేలం జిల్లా అటూర్ తాలూకా, పెరంబలూర్, తిరుచిరాపల్లి జిల్లా, ఈరోడ్ జిల్లా దక్షిణాన, పశ్చిమాన కరూర్ జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. నమక్కల్ జిల్లా తమిళనాడులోని వాయువ్య దిశలో అగ్రో క్లైమాటిక్ జోన్ పరిధిలోకి వస్తుంది. ఇది కావేరి, వెల్లర్ వ్యవస్థ మధ్య రెండు నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలలో, అట్టూర్, రాసిపురం, నమక్కల్ తూర్పు, సేలం, ఓమలుర్, పశ్చిమాన మేట్టూర్ లతో కలదు. తిరుచెంగోడ్ తాలూకు మాత్రమే పశ్చిమ అగ్రో-క్లైమాటిక్ జోన్ పరిధిలో ఉంది. నమక్కల్, రాసిపురం, తిరుచెంగోడ్, లోయలు, రోలింగ్ కొండలతో పాటు కొల్లి, కొన్ని ప్రత్యేకమైన కొండలు, గట్లు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.
కాజురైనేసి
కాజురైనేసి పుష్పించే మొక్కలలోని ఒక కుటుంబం. కాజురైనేసి ( కాసువారినా) అనేది  ఆకులు రాల్చే చెట్టు, ఎత్తైన ఇసుక ప్రాంతాలు ఈ చెట్టు బాగా పెరుగుతుంది,అధిక గాలి ప్రాంతాలు ఈ చెట్టుకు  ఆశ్రయం బెల్ట్‌గా ఉపయోగించవచ్చు. ఈ చెట్టుకు తీరమైదానములు భూములలో అనుకూలము అని చెప్పవచ్చు. విత్తనాలు ఒక సంవత్సరం వరకు మనకు ఉపయోగము,నర్సరీ వేయుటకు పరిమాణం: 1.2 x 1.2 x .03 మీ (పొడవు x వెడల్పు x ఎత్తు), విత్తనాలను ఇసుకతో కలిపి తల్లి మంచం మీద ప్రసారం చేస్తారు,చివరలో  తల్లి మంచం సన్నని మట్టితో కప్పండి.
చరిత్ర
కాజురైనేసి ఆస్ట్రేలియాకు చెందినది, ఇతర దేశాలలో కూడా ఈ చెట్లు పెంచడం జరుగుతున్నది. దీని విస్తరణ ఆగ్నేయాసియా, భారతదేశం, న్యూ గినియా, మాస్కరేన్ ద్వీపం, న్యూ కాలెడోనియా, ఫిజిలలో విస్తరించింది. ఈ చెట్లు వివిధ రకాల పర్యావరణ పరిస్థితులకు  అనుకూలంగా ఉన్నాయి. కాజురైనేసిని ఆస్ట్రేలియన్ పైన్, షియా (ఆమె) -ఓక్, బీఫ్‌వుడ్, హార్స్‌టైల్ ట్రీ, కాసువారినా, పొలుసుల బార్క్ ఓక్, కామన్ ఐరన్‌వుడ్, చిత్తడి, గాగో, గోగో, గాగు, అగోహో, గాగో, అగాస్, న్గాస్, న్గాసు, ఈలలు పైన్ అనే పేర్లతో పిలుస్తారు
నమక్కల్ జిల్లా
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:తమిళనాడు జిల్లాలు వర్గం:తమిళనాాడు జిల్లాలు
కాజురైనేసి
ఉపయోగము
కాజురైనేసిని విరేచనాలు,  కడుపు నొప్పి ] చికిత్స కోసం రూట్ సారాలను ఉపయోగిస్తారు, కొమ్మల కషాయాలను వాపు చికిత్సకు ,తాజా బెరడు రక్తస్రావ నివారిణి. టెర్మినాలియా కాటప్పా లోపలి బెరడుతో కలిపి లోపలి బెరడు యొక్క కషాయాలను ఆస్తమా శ్వాస ఆడకపోవటానికి చికిత్సగా తీసుకుంటారు, పొడి బెరడు ముఖం మీద మొటిమలకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు బెరడు క్రింద ఉన్న కాంబియం పొర పిండుతారు దానితో మానసిక అనారోగ్యంతో లేదా దూకుడుగా ఉన్న రోగిని ఉపశమనం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు
మూలాలు
వర్గం:కాజురైనేసి వర్గం:ద్విదళబీజాలు
సి.ఆర్.ఎం.పట్నాయక్
400px|thumb|చిక్కోలు కాటన్ సి.ఆర్.ఎం.పట్నాయక్ సి.ఆర్.ఎం.పట్నాయక్ సాంకేతిక నిపుణులు. ఆయన శ్రీకాకుళం జిల్లాను సస్యశ్యామలం చేస్తూ 2.50లక్షల ఎకరాలకు సాగునీటితో పాటు తాగునీటిని అందిస్తున్న వంశధార ప్రాజెక్టు పితామహుడు.
జీవిత విశేషాలు
ఆయన నరసన్నపేట మండలం చిక్కాలవలస గ్రామానికి చెందినవారు. 1954లో హిరమండలం మండలం లోని గొట్ట గ్రామం దగ్గర రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణం చేపట్టినట్లయితే 32వేల ఎకరాల వ్యవసాయ భూమి, 30గ్రామాలు పూర్తిగా, 32 గ్రామాలు పాక్షికంగా ముంపుకు గురయ్యే విధంగా అప్పటి ఇంజనీరింగ్‌ అధికారులు ప్రణాళికలు తయారు చేశారు. అయితే తుంగతంపర శాస్త్రి తన 400 ఎకరాల భూమి మునిగిపోతుందనే తలంపుతో రాష్ట్రపతి వి.వి.గిరి అండదండల తో రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణానికి అడ్డంకులు వేశారు. ఈ నేపథ్యంలో 1964-65లో నాగార్జున సాగర్‌ ప్రాజెక్టుకు ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇంజనీరుగా పనిచేస్తున్న పట్నాయక్ ను  బదిలీపై తెచ్చి వంశధార ప్రాజెక్టుకు నమూనాలు తయారుచేయాలని ప్రభుత్వం సూచించింది. గొట్టపై రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణానికి రాజకీయంగానూ, సాంకేతికంగానూ అడ్డంకులు ఉండేవి. వీటిని అధిగమించే విధంగా సరికొత్తగా, ప్రస్తుత వంశధార రిజర్వాయర్‌ నమూనాను ఆయన ప్రతిపాదించారు. తొలి ప్రతిపాదనలతో అయితే కేవలం 16టీఎంసీల నీటి నిల్వతో పాటు 32వేల ఎకరాల భూమి ముంపుకు గురయ్యే అవకాశముండేది. పట్నాయక్‌ మాత్రం 18టీఎంసీల నీటిని నిల్వ చేయడమే కాకుండా కేవలం 10వేల ఎకరాలు మాత్రమే ముంపుకు గురయ్యే విధంగా ప్రణాళిక రూపొందించారు. దేశంలో ఎక్కడా లేని విధంగా నది పక్కన రిజర్వాయర్‌ నిర్మాణానికి నాంది పలికారు.
స్వాతీ సోమనాధ్
జీవిత విశేషాలు
ఈమె శ్రీకాకుళం జిల్లా ఆమదాలవలస మండలం దూసి గ్రామంలో జన్మించారు. ఈమె అంతర్జాతీయ స్థాయికి ఎదిగిన ప్రముఖ నృత్య కళాకారిణి .తెలుగు సాంప్రదాయ నృత్యం 'కూచిపూడి'ని ఎన్నో సంగీత రూపకాలలో సుమారు 46 దేశాలలో ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ద్వారా చిక్కోలు ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకువెళ్లిన ఏకైక మహిళ ఆమె. ఇంటాక్‌ సంస్థ ఇచ్చే 'ఉత్తమ కళాకారిణి' అవార్డు తీసుకునేందుకు శ్రీకాకుళం వచ్చారు.
ఈమె "ఈ కాలంలో శాస్త్రీయ నృత్యానికి భవిష్యత్తు లేదని, శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకోవడం ద్వారా సమయం వృధా అనే భావనలో ఎక్కువమంది తల్లిదండ్రులో ఉందనీ, మంచి నృత్యకళాకారిణిగా కంటే ఇంజనీర్‌గానో, వైద్యుని గానో తమ పిల్లలు స్థిరపడాలనే తల్లిదండ్రులు కోరుకుంటున్నారనీ, వ్యాపారధోరణి కూడా బాగా పెరిగిపోయిందనీ,నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టిన రెండు మూడేళ్లకే లెక్కలేనన్ని ప్రదర్శనలు ఇచ్చేసి ప్రముఖ కళాకారిణులు అయిపోవాలనే తపన ఎక్కువైందనీ" తెలిపారు.
సి.ఆర్.ఎం.పట్నాయక్
జీవిత విశేషాలు
1968 లో వంశధార మొదటి దశ ప్రాజెక్ట్ కు డిజైన్‌ చేసి 1970 లో పూర్తిచేయడంతో ఆయన ఖ్యాతి నలుదిశలా వ్యాప్తి చెందినది. వంశధార రెండోదశ ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి నేరడి వద్ద బ్యారేజి నిర్మాణానికి ఈయనే డిజైన్‌ చేసారు. ఒడిషా ప్రభుత్వం అడుగడుగునా అభ్యంతరం చెబుతుండడం తో నేరడికి సమీపంలో సైడ్ వ్యూయర్ కట్టి ప్రాజెక్టు పూర్తిచేయవచ్చునని మరో డిజైన్‌ రూపొందించడంతో వైయస్ రాజశేఖరరెడ్డి ప్రభుత్వం ఆ దిశగా చర్యలు చేపట్టినది. దీనిపై కూడా ఒడిషా ప్రభుత్వము సుప్రీం కోర్ట్ ను ఆశ్రయిండంతో పనులు ప్రారంభం కాలేదు. వంశధార మూడో దశ నిర్మాణము రాస్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న ఇంజినీర్లు ససేమిరా అనడంతో మరోసారి పట్నాయక్ నే ఆశ్రయించారు.
స్వాతీ సోమనాధ్
జీవిత విశేషాలు
కూచిపూడి నృత్యం అభివృద్ధికి, విస్తరణకు తాను ఇప్పటివరకు ఆరువేల మందికి పైగా విద్యార్థులను తీర్చిదిద్దగలిగారు. చివరికి పరిస్థితులు చూసి హైదరాబాద్‌లో నృత్యం నేర్పడం వృధా అనుకునే స్థాయికి చేరుకున్నారు. ఒక కూచిపూడి నృత్య కళాకారిణిగా ఆమె తరమే చివరిది అనే అనుకుంటున్నారు. దూసి గ్రామంలో ఇప్పటికే రెండు ఎకరాల స్థలం కొనుగోలు చేయడం జరిగింది. త్వరలో కేంద్రం నెలకొల్పి జిల్లావాసులకు శిక్షణ ఇద్దామనుకున్తున్నారు.
సి.ఆర్.ఎం.పట్నాయక్
జీవిత విశేషాలు
ఆయన నీటిపారుదల విభాగంలో అనేక ప్రాజెక్టుల ను సమగ్రంగా పరిశీలించి, వాటి లోపాలను సరిదిద్దేందుకు అనేక సాంకేతిక అంశాలపై పుస్తకాలు రచించారు. ఆయన కుమారుడు కూడా ఒడిశా ఇరిగేషన్‌ చీఫ్‌ ఇంజనీరుగా పనిచేస్తున్నారు.
అస్తమయం
శ్రీకాకుళం నగరంలోని న్యూకాలనీలోగల ఆయన నివాసంలో మే 11 2017న తుదిశ్వాస విడిచారు.
స్వాతీ సోమనాధ్
మూలాలు
వర్గం:నృత్యకళాకారులు వర్గం:ఆదర్శ వనితలు వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా మహిళా నాట్య కళాకారులు వర్గం:ఫిల్మ్ సెన్సారు బోర్డు సభ్యులు
సి.ఆర్.ఎం.పట్నాయక్
మూలాలు
వర్గం:తెలుగువారిలో సాంకేతిక నిపుణులు వర్గం:2017 మరణాలు వర్గం:జనన సంవత్సరం తప్పిపోయినవి వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా ఇంజనీర్లు
ఉమ్రావ్ జాన్
ఉమ్రావ్ జాన్, 1981 జనవరి 2న విడుదలైన హిందీ సినిమా. ముజాఫర్ అలీ దర్శకత్వం వహించిన ఈ సినిమాలో రేఖ నటించింది. 1905లో వచ్చిన ఉమ్రావ్ జాన్ అడా అనే ఉర్దూ నవల ఆధారంగా ఈ సినిమా రూపొందింది. లక్నో వేశ్య నేపథ్యంలో వచ్చిన సినిమా. భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో ఈ సినిమాకు జాతీయ ఉత్తమ నటి, జాతీయ ఉత్తమ సంగీతం, జాతీయ ఉత్తమ నేపథ్య గాయని, జాతీయ ఉత్తమ కళా దర్శకత్వం విభాగాల్లో అవార్డులు వచ్చాయి.
బయటి లింకులు
వర్గం:భారతీయ సినిమాలు వర్గం:1981 సినిమాలు వర్గం:హిందీ-భాషా చలనచిత్రాలు
షామిన్ మన్నన్
షామిన్ మన్నన్, అస్సామీ సినిమా నటి. కలర్స్ ఛానెల్‌లో వచ్చిన సంస్కార్‌ అనే కార్యక్రమంలో భూమి పాత్రలో నటించినందుకు ప్రసిద్ధి పొందింది. షామిన్ ఇండియన్ టెలీ అవార్డ్స్‌లో బెస్ట్ ఫ్రెష్ న్యూ ఫేస్ (ఫిమేల్) కొరకు నామినేట్ కూడా చేయబడింది.
జననం
షామిన్ అస్సాం రాష్ట్రంలోని దిబ్రూఘర్‌ గ్రామంలో జన్మించింది. షామిన్ చెల్లెలు తమన్నా మన్నన్ కూడా స్టార్ ప్లస్ వచ్చిన నాజర్‌లో నైనా పాత్రలో నటించి గుర్తింపు పొందింది.
వృత్తిరంగం
డాబర్ గులాబారి రోజ్ వాటర్, సోనీ ఎరిక్సన్, పాలీక్రోల్ సిరప్, మెక్‌డొనాల్డ్స్ వంటి ప్రసిద్ధ బ్రాండ్‌ల కోసం షామిన్ అనేక టీవీ వాణిజ్య ప్రకటనలలో నటించింది. కలర్స్ టీవీ ఛానల్ లో వచ్చిన సంస్కార్ - ధరోహర్ అప్నో కి అనే సీరియల్ లో ప్రధాన పాత్రలో నటించి ప్రశంసలు అందుకుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:అస్సామీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:అస్సాం మహిళలు
పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య కథలు
పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య కథలు పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య వ్రాసిన మధ్యతరగతి ప్రజల జీవితాలు, కుటుంబాల పరిస్థితికి అద్ధం పట్టే కథా సంకలనం. ఈ కథా సంకలనాన్ని రెండు సంపుటాలురా ఆయన వ్రాసారు. అందులో మొదటి సంపుటి కథల సంకలన విభాగంలో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి అవార్డును గెలుచుకున్నది. .
రచయిత గురించి
పెద్దిభొట్ల సాంఘీకంగా అగ్రకులజీవి. వర్గపరంగా మధ్యతరగతికి చెందినవారు. భావజాలపరంగా అభ్యుదయవాది. జీవితాన్ని తనదైన దృక్పథంతో విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించి, కళాత్మకంగా ప్రతిఫలించడం అభ్యుదయ రచయిత కర్తవ్యం. పెద్దిభొట్ల ఈ కర్తవ్యాన్ని చిత్తశుద్ధితో నిర్వహించారు. ఆయన అభ్యుదయ చింతనతో తనకు తెలిసిన మధ్యతరగతి జీవితంతోపాటు, బాధ్యతాయుతంగా తాను పరిశీలించిన క్రింది తరగతి జీవితాలను కూడా కథలుగా మలిచారు. ఆయన కథలు గుంటూరు, విజయవాడల మధ్య జరుగుతుంటాయి. స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశ ఆర్థిక రాజకీయ పరిస్ధితులు ఆయన కథల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. భూస్వామ్య, పెట్టుబడిదారీ విలువల మధ్య చిక్కుకున్న మధ్యతరగతి ఆయన కథలలో వాస్తవికంగా దర్శనమిస్తుంది. మానవ సంబంధాలను నియంత్రించే ఆర్థికాంశం ఆయన కథలలో స్వస్వరూపంతో కనిపిస్తుంది.
విశేషాలు
నీళ్ళు కథలో కథానాయకుడు నీటిలోనే ప్రమాద వశాత్తూ మునిగి మరణించినపుడు గుండె జలదరిస్తుంది. ఆ తర్వాత ముసురు కథలో కిరసనాయిలు తాగి ప్రాణం పోగొట్టుకున్న సింగార వేలు, నిప్పు కోడి కథలో తిండికి అలమటించి దిక్కు లేని చావు చచ్చే రామ కోటి, పూర్ణాహుతిలో రోడ్డు దాటుతూ దుర్మరణం పాలయ్యే రామేశం, కళ్ళ జోడు కథలో హటాత్తుగా గుండె పోటు పాలై మరణించే అవధాని, సతీ సావిత్రి కథలో పొట్ట కూటి కోసం సావిత్రి ఎవరితోనో గడపడానికి వెళ్తే పాలకు అలమటించి గొంతెండి ప్రాణాలు వదిలే పసి పాప, ఆకలి నొప్పితో విలవిల లాడి ఒకానొక వర్షపు వేళ కన్ను మూసే పీనుగలు మోసే కనకయ్య, పాటలు పాడి పాడి గొంతు కాన్సర్ తో దీన స్థితితో పోయే పంకజ వల్లి... వీళ్లందరి మరణాలు కథలు చదువుతున్న కొద్దీ ప్రతి కథకూ గుండెను కలచి వేస్తూనే….చావుని సైతం మౌనంగా అంగీకరిచగల స్థితికి పాఠకుడిని చేరుస్తాయి.
చిన్నమ్మ నవ్విందిలో పేదరికం వల్లనే అయినా అవిటి కూతురు పట్ల చిన్నమ్మ ప్రవర్తించే తీరూ, నాలుగు రాళ్ళు సంపాదించడానికి అదే చిన్నమ్మకు దేవుడిలా వచ్చి సహాయ పడే మాష్టారూ, “ముసురు” కథలో భర్తను పోగొట్టుకుని దీన స్థితిలో ఉన్న పెరియ నాయకిని, నలుగురి ఎద్దేవా మాటలూ భరిస్తూ ఆమె తరఫు వారొచ్చే దాకా కాపాడే వ్యక్తి, తనకే మింగ మెతుకులేని స్థితిలో మరొక వ్యక్తికి ఉన్నంతలోనే మందులిప్పించి సేవలు చేసే కామేశం (పూర్ణాహుతి), తను చేసేది చిన్న పనే అయినా తల్లీ బిడ్డల్ని ఆదుకునే సహాయ రాజు, వీధి పాపగా పెరిగి, మరో వీధి పాపకు జన్మనిచ్చి నదిలో మునిగిపోయే కామాక్షి……వీళ్ళంతా మనసులో చేరి ఆ పైన మెదడుని ఆక్రమించి ఆలోచనల్ని సాగు చేస్తూ ఉండిపోతారు.
ఇతర లింకులు
వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన పుస్తకాలు వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:కథా సాహిత్యం వర్గం:2010 పుస్తకాలు
స్వామి అగ్నివేష్
స్వామి అగ్నివేష్ సామాజిక కార్యకర్తగా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఘనతకెక్కారు. ఈయన చిక్కోలు (శ్రీకాకుళం) వాసే. 1939 లో తన తల్లిదండ్రుల మరణానంతరము తాతగారి స్వగ్రామము చత్తీస్ ఘడ్ వెల్లిపోయారు. ఫిలాసఫీ, న్యాయవాద కోర్సులు చదివినప్పటికీ సామాజిక సమస్యలపై పోరాడేందుకే తన జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. కొన్నాళ్ళు లెక్చెరర్‌గా కలకత్తాలో పనిచేసారు. కొద్దికాలము లాయర్‌గా ప్రాక్టీష్ చేసారు. తాను చదివిన చదువుకు పరమార్ధం చేకూర్చే ఉద్దేశంతో సామాజిక సమస్యల పరిష్కారానికి విశేష కృషి జరుపుతున్నారు. హర్యానా రాష్ట్రంలో శాసనసభ్యుడుగా ఎన్నికై విద్యామంత్రిగా సైతం పనిచేసారు.
పర్యావరణ సమస్యలు, బాలల వెట్టిచాకిరిపై పోరాటం, ప్రాంతీయ ఉద్యమాలు తదితర అంశాలపై ఆయన తనదైన శైలిలో ఉద్యమిస్తూ ప్రజలను చైతన్యవంతులను చేస్తున్నారు. ఇటీవల సోంపేటలో థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రం నిర్మాణానికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమం చేస్తున్నవారికి తన మద్దతు ప్రకటించారు. ఆయన "World council of Arya Samaj" కు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.
జీవిత విశేషాలు
స్వామి అగ్నివేశ్ అసలు పేరు వేపా శ్యాంరావు. ఇతడు 1939, సెప్టెంబరు 21న ఒరిస్సా రాష్ట్రంలోని గంజాం జిల్లాలో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించాడు. తన నాలుగవయేటనే తండ్రి మరణించడంతో ప్రస్తుతం ఛత్తీస్‌గఢ్ లో ఉన్న శక్తి అనే రాజ్యానికి దివాన్‌గా వున్న అతని మాతామహుని వద్ద పెరిగాడు. కలకత్తాలోని సెయింట్ జేవియర్స్ కళాశాలలో చదువుకుని అక్కడే అధ్యాపకుడిగా ఉద్యోగం సంపాదించుకున్నాడు.
కాషాయము కప్పుకున్న కమ్యూనిస్ట్. అతను చనిపోయిన సందర్భాన్నిfbహిందువులు ఆనందపడ్డారు
కొన్ని ఆఫీసులు తను పనిచేసినవి :
Founder-Chairperson of Bandhua Mukti Morcha (Bonded Labour Liberation Front) since 1981. President – Sarvadeshik Arya Pratinidhi Sabha (World Council of Arya Samaj) since Sept. 2004. Chairperson of the United Nations Trust Fund on Contemporary Forms of Slavery (January 1994 to December 2004). Member of the Haryana Legislative Assembly (1977–1982). Minister of Education in Haryana 1979. National Coordinator – Adhyatma Jagran Manch (Spiritual Awakening Movement) since April 2003. Vice President - Interntional Niwano Peace Prize Committee, Tokyo (January 2003 to 2005). Member - International Peace Council (since January 2003)· Convenor-Sarva Dharma Sansad (Parliament of Religions) since 5th October 2007.
వీర గున్నమ్మ
right|450px|thumb|సాసుమాన గున్నమ్మ వీరనారి - వీర గున్నమ్మ
వీర నారి గున్నమ్మ - బ్రిటిష్ ముష్కరుల చర్యలను ఓ సామాన్య మహిళ ఎదిరించినది. ధైర్యముగా ముందుకు కదిలింది. ఆంగ్లేయులతో పోరుకు సై అన్నది. కదనరంగంలో వారి తూటాలకు బలై వీర గున్నమ్మగా ప్రజల గుండెల్లో చిరస్థాయిగా మిగిలింది జిల్లాలో తొలి ఉద్యమ గ్రామం గుడరి రాజమణీపురము రైతులు పండించే పంటలో మూడో భాగాన్ని కప్పం (పన్ను) కింద ఆంగ్లేయులు వసూలు చేయడాన్ని గ్రామప్రజలు మొట్టమొదటగా ఎదుర్కొన్నారు. అటవీ ఉత్పత్తులను తెచ్చుకునేందుకు బ్రిటిష్ పోలీసులు అడ్డుకునేవారు. అది అటు పోలీసులకు, ఇటు రైతులకు మధ్య పోరాటానికి దారితీసింది. 1940 ఏప్రిల్ 01న రాజపురం పొలిమేరల్లో బ్రిటిష్ పోలీసులకు, రైతులకు పోరాటము జరిగింది. యుక్త వయసులో ఉన్న సాసుమాన గున్నమ్మ వీరనారిగా కదం తొక్కుతూ ముందుకు ఉరికింది. ఆమె పై పోలీసులు తుపాకీ కాల్పులు జరిపారు. తూటాలకు గురై నిండు చూలాలు గున్నమ్మ అక్కడికక్కడే మృతిచెందింది. ఆమె స్మారకార్ధం ఆమె నివాస గ్రామం శ్రీకాకుళం జిల్లా, మందస మండలంలోని మందస గ్రామాన్ని వీరగున్నమ్మపురంగా పిలుస్తారు. ఆ గ్రామానికి వెళ్ళే ముఖద్వారంలో ఆమె పేరున సింహద్వారాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. మృతిచెందిన చోట జ్ఞాపకార్ధం మసీదు నిర్మించారు. దీన్ని అప్పటి గవర్నర్ కుముద్ బెన్‌జోషి ప్రారంభించింది.
గున్నమ్మ 71వ వర్ధంతి
జమిందారీ వ్యతిరేక ఉద్యమంలో రక్తబలిదానం చేసిన వీర వనిత గున్నమ్మ ఉద్దానం అడపడుచు. తెలుగింటి ఆడపడుచుల తెగువకు ప్రతిరూపంగా నిలిచిన వీరనారి సాసుమాను గున్నమ్మ. గున్నమ్మ 71వ వర్ధంతిని మండలంలో గురువారం నిర్వహించనున్నారు. వీరనారిగా చరిత్రలో స్ధానం పొందిన గున్నమ్మ గుడారి రాజమణిపురం గ్రామంలో సామాన్య రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది. రెక్కాడితేగానీ డొక్కాడని దుర్భర జీవితంలో గున్నమ్మ పెరిగింది. నిండు గర్భవతిగా ఉన్న సమయంలో యుక్త వయసులోనే భర్త మాధవయ్యను భౌతికంగా కోల్పోయింది. అయినా గుండె నిబ్బరంతో జీవితాన్ని నెట్టుకొచ్చింది. చేదు అనుభవనాలు, జీవిత సవాళ్లను ఆమె ధైర్యంగా ఎదుర్కొంది. 1940 మార్చి 27,28లలో పలాసలో పెద్దఎత్తున నిర్వహించిన అఖిల భారత రైతు మహాసభలు జమీందారీ వ్యతిరేక ఉద్యమానికి కొత్త ఊపునిచ్చాయి. ఈ మహాసభ స్ఫూర్తితో నూతన ఉత్తేజాన్ని పొందుతూ 1940 మార్చి 29న ఎన్‌ జి రంగా, టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు, సర్దార్‌ గౌతు లచ్చన్న, గానుగుల తరణిచారి, బెందాళం గవరయ్య, సర్దార్‌ మార్పు పద్మనాభం నాయకత్వంలో మందస ప్రాంతంలో ఉన్న గుడారి రాజమణిపురం మందస సంస్థానం కిసాన్‌ సభను రైతులు నిర్వహించారు. చుట్టుపక్కల గ్రామాల రైతులు, మహిళలు హాజరైన సభలో రైతు నాయకుడు మార్పు పద్మనాభం ఉద్వేగభరితంగా ఉపన్యసించారు. ఈ సభలో క్రియాశీలకంగా పాల్గొన్న గున్నమ్మ కూడా ప్రసంగించి రైతులను ఉత్తేజితులను చేసింది. ఈ సభ ఒక సాధారణ స్త్రీని వీరనారిగా తీర్చిదిద్దింది. మందస కొండల్లోని రుక్కమెట్ట అదుపు అడవికి వెళ్లి వంద ఎడ్ల బళ్లపై కలపను తీసుకురావడానికి రైతులు సిద్ధపడాలని గున్నమ్మ పిలుపునిచ్చింది. అడవిపై జమీందారులు విధించిన ఆంక్షలను చేధిస్తూ గున్నమ్మ నాయకత్వాన రైతులు కదిలి అడవిలో కలపను నరికి బళ్లపై ఎక్కించారు. విషయం తెలుసుకున్న మందస జమీందారు జగన్నాధ రాజమణి బెంబేలెత్తిపోయాడు. రైతులు తిరుగుబాటును అణచివేయాలని దివాను రామకృష్ణదేవ్‌ను, ఫారెస్ట్‌ రేంజర్‌ కృష్ణచంద్రరాజుకు హుకుం జారీ చేశాడు. వివిధ గ్రామాల నుంచి వచ్చిన రైతులను, వారి ఎడ్ల బళ్లను ఆపేందుకు ప్రయత్నించారు. జిల్లా కలెక్టర్‌, ఎస్‌ఐకి, మెజిస్ట్రేట్‌లకు సమాచారం పంపించారు. అడవి నుంచి కలప తరలించడానికి వీల్లేదని ఫారెస్టర్‌ హుకుం జారీ చేసినా గున్నమ్మ నాయకత్వంలో రైతులు కలపను తీసుకుపోయారు. అనంతరం పూలదండలతో, పసుపు కుంకుమలతో ప్రజలు గున్నమ్మ నుదుట వీరతిలకం దిద్దారు. 1940 మార్చి 30న రాత్రి రాజమణిపురంలో అభినంద సభ ఏర్పాటుచేసి గున్నమ్మ ధైర్యసాహసాలను కిసాన్‌ నాయకులు ప్రశంసించారు.
అణచివేతకు పోలీసుల విఫలయత్నం
కలపను ఎడ్ల బళ్లపై తీసుకెళ్లడాన్ని ఇన్‌స్పెక్టర్‌ గోపి సుందర గంతాయత్‌ సహించలేక సోంపేట మెజిస్ట్రేట్‌ మద్దతుతో ఏప్రిల్‌ 1న పది మంది కానిస్టేబుళ్లను వెంట తీసుకొనివెళ్లాడు. ఉత్తరాన పొలంలో గుమిగూడివున్న ప్రజల్లోకి వెళ్లి కలపను స్వాధీనపర్చాలని గద్దించాడు. రైతుల ముఖాల్లోని ఉద్రిక్తత, వీరావేశం చూసి తోకముడిచి ఇంటిదారి పట్టాడు.
ప్రత్యక్ష పోరాటంలో వీర మరణం
ఈ పరిస్థితిని తెలుసుకున్న జమీందారు ఆందోళనతో అల్లాడిపోయాడు. జిల్లా ఎస్‌పి, సబ్‌కలెక్టర్‌, పోలీస్‌ సర్కిల్‌, సోంపేట మెజిస్ట్రేట్‌ తమ బలగాలతో వచ్చి రైఫిళ్లు, తుపాకులు చూపుతూ జనంలోకి ప్రవేశించారు. కదిలితే కాల్చివేస్తామని బెదిరించడంతో ఈటెలు, బల్లాలతో రైతులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. గూడెన నరసింహులు, గొర్లే దాలిబందు, గొర్లే జంగాలు, నెయ్యిల మంగళ, గొర్లే చంద్రయ్య, గొర్లే కర్రెన్నల చేతులకు బేడీలు వేసి పోలీసులు వ్యాన్‌లోకి ఎక్కించారు. పోలీసు శకటం కదలకుండా దానికి అడ్డంగా రైతులు పడుకున్నారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన గున్నమ్మ బేడీలు వేసి చెరలో పెట్టడానికి మీకెన్ని గుండెలురా అని గర్జించింది. శకటానికి అడ్డంగా నిలిచింది. గున్నమ్మ గుండెకు తుపాకులు గురిపెట్టి పక్కకు తప్పుకోవాలని పోలీసులు ఉన్నతాధికారులు హెచ్చరించినా గున్నమ్మ తప్పుకోలేదు. నా గొంతులో ప్రాణం ఉన్నంతవరకూ నా రైతులను బందీలుగా పోనివ్వనంటూ మరలా గర్జించడంతో ఓ పోలీసు ఆఫీసర్‌ రివాల్వర్‌ పైకెత్తాడు. గున్నమ్మలో ఏ మాత్రం చలనం లేకపోవడంతో పోలీసులను ఆశ్చర్యపరిచింది. ఒకవైపు మొండికేసిన ప్రజలు, మరోవైపు జమీందారు హుకుంతో రెచ్చిపోయిన పోలీసు అధికారులతో ఆ ప్రాంతం యుద్ధభూమిగా మారింది. కేకలు, అరుపులు, తుపాకీ శబ్ధాలు మిన్నుముట్టాయి. గున్నమ్మ పొట్టలోంచి తుపాకీ గుళ్లు దూసుకుపోయాయి. 1940 ఏప్రిల్‌ 1న సాయంత్రం 6.30 గంటలకు గున్నమ్మ వీరమరణం పొందింది. గున్నమ్మతోపాటు గుండ బుదియాదు, గొర్లే జగ్గయ్య, కర్రి కళియాడు, గుంట చిననారాయణ పోలీసుల కాల్పుల్లో మృతిచెంది జిల్లా రైతాంగ ఉద్యమాల చరిత్రలో సుస్థిర స్థానాన్ని పొందారు.
గున్నమ్మ అమరత్వాన్ని చాటిచెబుతూ గుడారి రాజమణిపురం నేడు గున్నమ్మనగర్‌గా మారింది. 1988 సెప్టెంబరు 10న గున్నమ్మ పేరిట స్థూపాన్నిప్రభుత్వం నిర్మించింది. స్థూపాన్ని అప్పటి రాష్ట్ర గవర్నర్‌ కుముద్‌బెన్‌ జోషి ఆవిష్కరించారు. తెలుగింటి ఆడపడుచుల తెగువకు ప్రతిరూపంగా గున్నమ్మ చరితార్ధమైంది.
మూలాలు
వర్గం:1940 మరణాలు వర్గం:వీర వనితలు వర్గం:ఉద్యమకారులు వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:బ్రిటిషు వారితో పోరులో వీరమరణం పొందిన స్త్రీలు వర్గం:పోలీసు ఎదురుకాల్పుల్లో మరణించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉద్యమకారులు
స్వామిబాబు పొట్నూరు
చేసిన సేవలు :
1906 వందేమాతరం ఉద్యమంలో సకుటుంబంగా పాల్గొన్నాడు. స్వరాజ్యోద్యమం, ఉప్పు సత్యాగ్రహం, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాలలో క్రియాశీల పాత్రలు పోషించారు, 1941-42 ఉమ్మడి విశాఖ జిల్లాబోర్డు అధ్యక్షుడుగా, ఖాదీ ఉద్యమవ్యాప్తికి ఎనలేని కృషిచేసారు.
సంఘసంస్కర్తగా
స్త్రీ విద్య, ఆదర్శ వితంతు వివాహాలు, అస్పృశ్యత నిర్మూలన కోసం కృషిచేసాడు.
దళితులకు గ్రామసముదాయ నిర్మాణం, సహకారరంగ విస్తరణకు తోడ్పడ్డాడు,
కవులకు ఇల్లు, శిశు సదనాలు, ఆశ్రమాలు, ఆసుపత్రుల నిర్మాణాలు గావించాడు.అతని విగ్రహాన్ని ఇంటాక్ సహకారంతో డే & నైట్ కొత్త బ్రిడ్జి రోడ్ న ఆవిష్కరించారు.
వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
మహం బేగం
మహం బేగం (జననం ? - మరణం 1535 ఏప్రిల్ 27) (పర్షియన్:ماہم بیگم). మహం అంటే " నా చంద్రుడు అని అర్ధం. మహం బేగం మొఘల్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు, మొదటి చక్రవర్తి బాబర్ మూడవ భార్య, చక్రవర్తిని. మహం బేగం బాబర్ మొదటి కుమారుడు, తరువాత చక్రవర్తి హుమాయూనుకు జన్మ ఇచ్చిన తరువాత " హజ్రా వాలిడా " అనే పేరు ఇవ్వబడింది. పర్షియా రాణులలో ఒకరుగా మహబేగంకు మొగలుల మద్య ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తిత్వంతో ఆమె మొగల్ ప్రజల మన్ననలను అందుకుంది.
వంశ పారంపర్యం
మాహం బేగం తల్లితండ్రుల గురించిన వివరాలు ప్రస్తావించబడలేదు. ఆమె కొరసానీకి చెందిన షియా ముస్లిం ఖ్వాజా మొహమ్మద్ అలి (ఆఫ్ఘనిస్థానీ) సహోదరి. ఆమె ఉలఘ్ బెగ్ మిర్జా కాబుల్, సుల్తాన్ హుసేన్ మిర్జా బేక్వార (ఖొర్సా బాద్షా) బంధువు. ఆమె " షేక్ అహ్మద్- ఈ - జమీల్ షేఖ్ అహ్మద్ " వంశస్థురాలు.
వివాహం
బాబర్ 1506 లో సుల్తాన్ హుస్సేన్ మిర్జా మరణించిన తరువాత వివాహం చేసుకున్నాడు. ఖొర్సా రాజధానికి బాబర్ సుల్తాన్ మరణం గురించి సానుభూతి తెలపడానికి వెళ్ళాడు. బాబర్ రాజకీయ వ్యవహారలలో ఆమె క్రియాశీలక పాత్ర వహించింది. ఆమె అత్యధిక మేధాశక్తి, సౌదర్యం మేళవించిన మహిళగా గుర్తించబడింది. ఆమె భర్తను అనుసరించి బదాఖ్షాన్, ట్రాంసోక్సియానాలకు వెళ్ళింది. ఆమె భర్తకు చేదోడుగా నిలిచింది. రాజకుటుంబంలో అమె ప్రధాన మహిళగా గుర్తించబడింది. ఆమెకు జన్మించిన ఇతర కుమారులు నలుగురు (బార్బుల్, మిహర్ జహాన్, అయిసన్ దౌలత్, ఫరుక్) దురదృష్ట వశాత్తు బాల్యంలోనే మరణించారు. ఆమె అంతఃపుర స్త్రీల మధ్య తన హక్కును పదిలంగా కాపాడుకుంది. ఆమె తన 5 గురు కుమారులతో సంరక్షణ బాధ్యత వహిస్తూనే బాబర్ కోరిక మీద 1519 లో హిండల్, 1525 గుల్బదన్ బేగంల సంతానానికి సంరక్షకురాలిగా ఉంది.
చక్రవర్తినిగా
1528 లో మాహం బేగం కాబుల్ నుండి హిందూస్థాన్‌కు వచ్చింది. ఆమె అలిఘర్ చేరగానే బాబర్ ముగ్గురు ఆశ్వికులతో ఇద్దరు పిల్లలను పంపాడు. ఆమె త్వరతిగతిలో అలిఘర్ నుండి ఆగ్రా చేరుకుంది. బాబర్ ఆమెను చేరుకోవడానికి అలిఘర్ వెళ్ళాడు. సాయంకాలం ప్రార్ధనాసమయంలో సేవకులు వచ్చి మాహం బేగం సమీపంలో ఉందని తెలిపారు. బాబర్ ఆలస్యం చేయకుండా ఆమెను ఆమె విడిది చేసిన శిబిరంలో కలుసుకున్నాడు. తరువాత ఆమెను ఆమె పరివారంతో తనవెంట తీసుకువెళ్ళాడు. 18 ఆశ్వాలతో కూడిన 9 బృందాలతో బాబర్ పంపిన ఇద్దరు పిల్లలు తన వెంట వచ్చిన ఒక పిల్లవానితో వందలాది సేవకులతో ఆమె బాబర్ వెంట ఆగ్రా వెళ్ళింది. మాహం బేగం బాబర్‌తో డోలాపూర్ వెళ్ళింది. మాహం బేగం మహారాణి. ఆమెకు మాత్రమే మహారాజు ప్రక్కన ఢిల్లీ సింహాసం మీద అధిష్ఠించే హక్కు ఉంది. ఆమె శక్తివంతురాలు. ముభావంగా ఉన్నా, కోపగించినా బాబర్ ఆమెను అభ్యంతర పెట్టలేదు. బాబర్ " తన అభిమాన మహారాణి ఆఙ శాసనం " అని చెప్పేవాడు.