cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
కాలువ
కాలువల్లో రకాలు
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Chutes_Loading_the_Canal_Boats_on_the_Lehigh_Canal.jpg/220px-Chutes_Loading_the_Canal_Boats_on_the_Lehigh_Canal.jpg|thumb| పయినీర్-యుగంలో అమెరికాలో తొలి పరిశ్రమలకు ముడిసరుకు అందించడానికి లెహి కెనాల్‌పై [[అంత్రాసైట్|ఆంత్రాసైట్‌ను లోడ్ చేస్తున్న దృశ్యం.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/River_Levee_Cross_Section_Figure.svg/220px-River_Levee_Cross_Section_Figure.svg.png|thumb| 1. డిజైన్ హై వాటర్ లెవెల్ (HWL) 2. దిగువ నీటి కాలువ 3. వరద కాలువ 4. నదివైపు వాలు 5. నదీతీర బాంక్వెట్ 6. లెవీ క్రౌన్ 7. భూమివైపు వాలు 8. భూమివైపు బాంక్వెట్ 9. బెర్మ్ 10. దిగువ నీటి రివిట్‌మెంట్ 11. నదివైపు భూమి 12. లీవ్ 13. రక్షిత పల్లపు భూమి 14. నది జోన్ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/AmsterdamRijnkanaal.air.jpg/220px-AmsterdamRijnkanaal.air.jpg|thumb| [[నెదర్లాండ్స్|నెదర్లాండ్స్‌లోని రిజ్‌స్విజ్‌క్ సమీపంలో ఉన్న ఆమ్‌స్టర్‌డ్యామ్-రైన్ కెనాల్]]
ప్రాముఖ్యత
చారిత్రికంగా కాలువలకు వాణిజ్యం, నాగరికత అభివృద్ధిలో అపారమైన ప్రాముఖ్యత ఉంది. 1855లో లెహి కెనాల్ 12 లక్షల టన్నుల అంత్రాసైట్ బొగ్గును తీసుకువెళ్లింది; ఒక శతాబ్దానికి పైగా దీనిని నిర్మించి, నిర్వహించిన సంస్థ 1930ల నాటికి మూతపడింది. ఒకప్పుడు ఆర్థిక వృద్ధికి ఆజ్యం పోసిన అనేక కాలువల్లో ఇప్పటికీ పనిచేస్తున్నవి చాలా కొన్ని మాత్రమే. వాస్తవానికి మరింత పట్టణీకరణ, పారిశ్రామికీకరణకు ఇవి ఎంతో ఉపయోగపడ్డాయి. నీటి రవాణా లేకపోయి ఉంటే బొగ్గు, ఖనిజాల వంటి భారీ ముడి పదార్ధాల తరలింపు కష్టమూ, ఖర్చుతో కూడుకునీ ఉండేది. ఇటువంటి ముడి పదార్థాలు 17వ-20వ శతాబ్దంలో పెరుగుతున్న యాంత్రికీకరణ ఫలితంగా పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి, కొత్త లోహశాస్త్రానికి ఆజ్యం పోసి, కొత్త పరిశోధన విభాగాలు, కొత్త పరిశ్రమలు, ఆర్థిక వ్యవస్థలకు దారితీశాయి.
మనుగడలో ఉన్న కాలువలు
నేడు చాలా కాలువలు ప్రధానంగా భారీ సరుకు రవాణాకు, పెద్ద ఓడ రవాణా పరిశ్రమలకూ సేవలు అందిస్తున్నాయి. అయితే ఒకప్పుడు చిన్నపాటి అంతర్గత జలమార్గాలు పడవలు, నావలకు అనువుగా రూపొందించబడ్డాయి. వీటిలో చాలా వరకు పూడ్చేసారు, వాటిమానాన వాటిని వదిలేసారు, లేదా వరద నియంత్రణకో పర్యాటక బోటింగ్ కోసమో ఆనకట్టలు లాకులను నిర్వహించే సిబ్బంది నియంత్రణలో ఉంచారు. క్రమేణా వాటి స్థానాన్ని రైల్వేలు ఆక్రమించాయి.
1880ల ప్రారంభానికి, రైలు రవాణాతో ఆర్థికంగా పోటీపడే సామర్థ్యం లేని కాలువలు మరుగున పడ్డాయి. తరువాతి రెండు దశాబ్దాలలో, ఉష్ణం కోసం చమురు వాడకం పెరిగి, బొగ్గు వాడుక బాగా తగ్గిపోయింది. బొగ్గు రవాణా తగ్గింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, మోటారు-ట్రక్కులు విస్తరించినపుడు, అమెరికాలో కాలువలు అనేక రైల్వేలతో పాటు సరకు రవాణా సాధనంగా ఉపయోగత తగ్గింది.
ప్రస్తుతం ఉన్న అతి పొడవైన కాలువ, ఉత్తర చైనాలోని గ్రాండ్ కెనాల్. ఇది ఇప్పటికీ భారీగా ఉపయోగంలో ఉంది. ముఖ్యంగా పసుపు నదికి దక్షిణంగా ఉన్న భాగంలో దీన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇది బీజింగ్ నుండి హాంగ్‌జౌ వరకు 1,794 కిలోమీటర్లు (1,115 మైళ్ళు) పొడవున ప్రవహిస్తోంది.
నిర్మాణం
అందుబాటులో ఉన్న జలరాశి, అందుబాటులో ఉన్న మార్గాన్ని బట్టి కాలువలను మూడు రకాలుగా నిర్మించవచ్చు:
చిన్న రవాణా కాలువలు నావలకు, సన్నపాటిపడవ లకూ ప్రయాణా సౌక్ర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే, ఓడలకు అనువైన కాలువలు సముద్రంలో ప్రయాణించే ఓడలను లోతట్టు నౌకాశ్రయానికి (ఉదా, మాంచెస్టర్ షిప్ కెనాల్ ) లేదా ఒక సముద్రం నుండి మరొకదానికి (ఉదా, కలెడోనియన్ కెనాల్, పనామా కెనాల్ ) ప్రయాణించే వీలు కలిగిస్తాయి.
లక్షణాలు
సరళంగా చెప్పాలంటే కాలువ అనేది నీటితో నిండిన కందకం. కాలువ ప్రవహించే మార్గపు నేలలను బట్టి, మట్టి లేదా కాంక్రీటు వంటి వాటితో కాలువకు లైనింగు చేయడం అవసరం కావచ్చు. బంకమట్టితో చేసే లైనింగును పుడ్లింగ్ అంటారు.
కాలువలు సమతలంపై ప్రవహించాలి. భూమి ఎత్తుపల్లాల్లో ఉండే చిన్నపాటి అవకరాలను కోతలు, కట్టల ద్వారా అధిగమించవచ్చు. పెద్ద తేడాలు ఉన్నపుడు ఇతర విధానాలను అవలంబిస్తారు. వాటిలో అత్యంత సాధారణమైనది లాకు. కాలువను ఒక గది గుండా ప్రవహింపజేస్తారు. ఈ గదిలో నీటి స్థాయిని పెంచడం, తగ్గించడం చెయ్యవచ్చు. ఈ లాకు, ఒక ఎత్తులో ఉన్న కాలువను వేరే ఎత్తులో ఉన్న కాలువను గాని, నదిని గానీ, సముద్రంతో గానీ కలుపుతుంది. బాగా ఎత్తుండే ప్రదేశంతో కలపవలసి వచ్చినపుడు, వరుసగా ఒకదాని వెంట ఒకటిగా అనేక లాకులను నిర్మిస్తారు.
లాకులు చాలా నీటిని ఉపయోగిస్తాయి కాబట్టి, నీరు తక్కువగా అందుబాటులో ఉన్న చోట్ల బిల్డర్లు ఇతర విధానాలను అవలంబించారు. వీటిలో బోట్ లిఫ్ట్‌లు ఉన్నాయి, ఉదాహరణకు ఫాల్కిర్క్ చక్రం. ఇవి నీటి కైసన్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, ఇందులో పడవలు రెండు స్థాయిల మధ్య కదులుతాయి; వాలుగా ఉన్న తలాలపై కైసన్‌ను నిటారుగా ఉన్న పట్టాల మీద నుండి లాగుతారు.
వాగులనో, రోడ్డులనో, లేదా లోయలనో దాటడానికి ప్రయాణాలకు వీలయ్యేలా అక్విడెక్ట్‌ను కాలువపై నిర్మించచవచ్చు. ఇరువైపులా లాకులు నిర్మించవచ్చు గానీ, దాని వలన ప్రయాణానికి ఆలస్యం అవుతుంది. వేల్స్‌లో డీ నది లోయకు అడ్డంగా నిర్మించిన పాంట్‌సైల్ట్ అక్విడక్ట్ దీనికి ఒక ఉదాహరణ. ఇది ఇప్పుడు ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం.
కొండలను దాటి వెళ్ళేందుకు ఒక పద్ధతి, వాటి గుండా సొరంగం తవ్వడం. ఈ విధానానికి ఉదాహరణ ట్రెంట్, మెర్సీ కెనాల్‌పై ఉన్న హరేకాజిల్ టన్నెల్. ఈ సొరంగాలు చిన్నపాటి కాలువలకు మాత్రమే అనువైనవి.
కొన్ని కాలువల నిర్మాణంలో స్థాయిలో హెచ్చుతగ్గులను కనిష్ట స్థాయికి ఉంచేందుకు ప్రయత్నించారు. కాంటూర్ కాలువలు అని పిలిచే ఈ కాలువలు ఎక్కువ దూరం, చుట్టు తిరుగుడు మార్గంలో ప్రవహిస్తాయి. వీటి వెంట భూమి ఒకే ఎత్తులో ఉంటుంది. ఇతర కాలువలు స్థాయి హెచ్చుతగ్గులను ఎదుర్కోవటానికి వివిధ పద్ధతులను ఉపయోగించి, మరింత సూటి మార్గాల గుండా ప్రవహిస్తాయి.
కాలువల్లో నీటి అందుబాటు ఉండకపోయే సమస్యను పరిష్కరించడానికి కాలువలకు వివిధ లక్షణాలు ఉంటాయి. సూయజ్ కెనాల్ వంటి వాటికి కాలువ నేరుగా సముద్రానికే కలిసి ఉంటుంది కాబట్టి నీతు లభ్యతకు సమస్య లేదు. కాలువ సముద్ర మట్టానికి లేని చోట్ల వివిధ పద్ధతులను అవలంబించారు. ఇప్పటికే ఉన్న నదులు లేదా నీటి బుగ్గల నుండి నీటిని తీసుకోవడం అనేది ఒక పద్ధతి. కొన్నిసార్లు ప్రవాహంలో కాలానుగుణ వైవిధ్యాలను ఎదుర్కోవటానికి ఇతర పద్ధతులను వాడారు. అటువంటి వనరులు అందుబాటులో లేని చోట, కాలువ నుండి వేరుగా గాని, కాలువ మార్గంలోనే గానీ జలాశయాలను నిర్మించారు. బ్యాక్ పంపింగ్ వంటి పద్ధతుల ద్వారా కాలువకు అవసరమైన నీటిని అందిస్తారు. ఇతర సందర్భాల్లో, గనుల నుండి బయటికి పంపు చేసిన నీటిని కాలువ లోకి పంపిస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, కాలువ నుండి దూరంగా ఉన్న వనరుల నుండి నీటిని తీసుకురావడానికి "ఫీడర్ కాలువలను" నిర్మించారు.
పెద్ద యెత్తున వస్తువులను లోడింగు, అన్‌లోడింగు చేసే చోట్ల, ఉదాహరణకు కాలువ చివరిలో, కాలువ బేసిన్‌ను నిర్మిస్తారు. మామూలుగా ఇది కాలువ కంటే వెడల్పుగా ఉంటుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, సరుకుల చేరివేతలో సహాయపడేందుకు ఇక్కడ వార్ఫ్‌లు, క్రేన్‌లూ వాడతారు.
కాలువ లోని కొంత భాగాన్ని మూసివేయవలసి వచ్చినప్పుడు, నిర్వహణ స్టాప్ ప్లాంక్‌లను వాడతారు. ఇవి, కాలువకు అడ్డంగా చెక్క పలకలను పేర్చి నిర్మించే ఆనకట్టల వంటివి. సాధారణంగా కాలువ ఒడ్డున ముందుగానే అమర్చి ఉంచిన పొడవైన కమ్మీలలో ఈ చెక్కలను దూర్చుతారు. మరింత ఆధునిక కాలువలపై, కాలువను త్వరగా మూసేసేందుకు "కాపలా లాకులు" లేదా గేట్లు పెడతారు. నిర్వహణ కోసం గాని కాలువకు గండి పడినపుడు గానీ వాడేందుకు ఇవి అనుకూలంగా ఉంటాయి
పురాతన కాలువలు
సా.పూ. 4000 లో మెసొపొటేమియా లో (ఇప్పుడు ఇరాక్‌) నిర్మించిన నీటిపారుదల కాలువలు అత్యంత పురాతనమైన కాలువలు. ప్రాచీన భారతదేశంలోని సింధు లోయ నాగరికత (సా.పూ. 3000 ) కాలంలో గిర్నార్ వద్ద నిర్మించిన రిజర్వాయర్‌లతో సహా అధునాతన నీటిపారుదల, నిల్వ వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసారు. పురాతన ప్రపంచంలో ఇటువంటి ప్రణాళికాబద్ధమైన పౌర ప్రాజెక్టు జరగడం ఇదే మొదటిసారి. ఈజిప్టులో, కాలువలు కనీసం పెపి I మెరీర్ (2332-2283 BC) కాలం నాటివి. అతను అస్వాన్ సమీపంలోని నైలు నదిపై కాటరాక్టును దాటడానికి ఒక కాలువను నిర్మించాలని ఆదేశించాడు.
నీటి మీద నగరాలు
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Herengracht_tussen_Beulingstraat_en_Koningsplein_pic1.JPG/220px-Herengracht_tussen_Beulingstraat_en_Koningsplein_pic1.JPG|thumb| [[నెదర్లాండ్స్|నెదర్లాండ్స్‌, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లోని ఒక నగర కాలువ (గ్రాచ్ట్).]] వెనిస్‌ నగరం కాలువలకు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచింది. అనేక కాలువ నగరాలను "వెనిస్ ఆఫ్..." అని పిలవడం కద్దు. ఈ నగరాన్ని చిత్తడి ద్వీపాలపై నిర్మించారు. భవనాలకు దన్నుగా చెక్క పైల్‌లను అమర్చారు. అంటే ఇక్కడ మనిషి నిర్మించినది భూమి, కాలువలను కాదు. ఈ ద్వీపాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది; 12వ శతాబ్దం నాటికి, వెనిస్ ఒక శక్తివంతమైన నగర రాజ్యంగా ఉండేది.
ఆమ్‌స్టర్‌డ్యామ్‌లో కూడా ఇదే విధంగా చెక్క పైల్స్‌పై భవనాలు నిర్మించారు. 1300లో ఇది నగరంగా మారింది. అనేక ఆమ్‌స్టర్‌డ్యామ్ కాలువలను కోటల నిర్మాణంలో భాగంగా నిర్మించారు. నగరాన్ని విస్తరింపజేసి, నీటి పక్కనే ఇళ్లు నిర్మించబడినప్పుడు అవి నగరాంతర్గత కాలువలుగా మారాయి. అమ్‌స్టర్‌డామ్‌ను, జర్మనీకి చెందిన హాంబర్గ్, రష్యాకు చెందిన సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్, బెల్జియంకు చెందిన బ్రూగెస్‌లను "వెనిస్ ఆఫ్ ది నార్త్" అని పిలుస్తారు.
13వ శతాబ్దంలో మార్కో పోలో తన ప్రయాణాల సమయంలో సుజౌను "వెనిస్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్" అని పిలిచాడు. ఆధునిక కాలంలో కాలువ పక్కనే ఉన్న పింగ్జియాంగ్ రోడ్, శాంతాంగ్ స్ట్రీట్ లు ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలుగా మారాయి. నాన్జింగ్, షాంఘై, వుక్సీ, జియాక్సింగ్, హుజౌ, నాన్‌టాంగ్, తైజౌ, యాంగ్‌జౌ, చాంగ్‌జౌ వంటి ఇతర సమీప నగరాలు యాంగ్జీ నది, తాయ్ సరస్సు దిగువ ముఖద్వారం వెంబడి ఉన్నాయి.
సురగొండయ్య గుట్ట
సూరుగుండయ్య గుట్ట (సూరుగుండయ్య గుట్ట) తెలంగాణ రాష్ట్రం, జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా, తాడ్వాయి మండలం దామెరవాయి గ్రామంలోవున్న గుట్ట. ఆదిమ చరిత్ర ఆనవాళ్లతో ఆధ్యాత్మిక, పర్యాటక, పరిశోధనా కేంద్రంగా విరాజిల్లుతూ ఒకనాటి ఆదిమానవుడి నివాస స్థావరంగా ఈ గుట్ట నిలించింది. మానవ జాతుల పరిణామ క్రమాన్ని తెలియజేసే చారిత్రక సాక్ష్యాలుగా ఈ గుట్టపై 145కు పైగా ఆదిమానవుని సమాధులు ఉన్నాయి.
కాలువ
నీటి మీద నగరాలు
విస్తారంగా కాలువలు ఉన్న ఇతర నగరాలు: అల్క్‌మార్, అమెర్స్‌ఫోర్ట్, బోల్స్‌వార్డ్, బ్రియెల్, డెల్ఫ్ట్, డెన్ బాష్, డోక్కుమ్, డోర్డ్‌రెచ్ట్, ఎంఖుయిజెన్, ఫ్రాంకెర్, గౌడ, హార్లెమ్, హార్లింగెన్, లీయువార్డెన్, లైడెన్ ఉట్రెచ్‌నే ఉట్రేలాండ్ ; బెల్జియంలోని ఫ్లాన్డర్స్‌లో బ్రగ్, జెంట్ ; ఇంగ్లాండ్‌లోని బర్మింగ్‌హామ్ ; రష్యాలోని సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ ; పోలాండ్‌లోని బైడ్‌గోస్జ్, గ్డాన్స్క్, స్జ్జెసిన్, వ్రోక్లా ; పోర్చుగల్‌లో ఏవీరో ; జర్మనీలో హాంబర్గ్, బెర్లిన్ ; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని ఫ్లోరిడాలోని ఫోర్ట్ లాడర్‌డేల్, కేప్ కోరల్, చైనాలోని వెన్‌జౌ, వియత్నాంలో కాన్ థౌ, థాయిలాండ్‌లోని బ్యాంకాక్, పాకిస్తాన్‌లోని లాహోర్.
సురగొండయ్య గుట్ట
చరిత్ర
1877వ సంవత్సరంలో డాక్టర్ విలియంకింగ్, మూలహారన్ అనే జియాలజిస్టులు వరంగల్ జిల్లా, ఖమ్మం జిల్లా సరిహద్దు ప్రాంతాలలోని అటవీప్రాంతంలో ఈ సమాధులను కనుగొన్నారు. 1918వ సంవత్సరంలో వేక్ ఫీల్ అనే బ్రిటిషు శాస్త్రవేత్త ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి, ఈ సమాధులు బృహత్ శిలాయుగం నాటి నిర్మాణాలని, వీటి నిర్మాణంలో రాతి శిలలకు సంబంధించిన పనిముట్లను ఉపయోగించారని, అందువల్ల వీటి నిర్మాణం కేవలం మూడు నుంచి ఐదు వేల సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో జరిగి ఉంటుందని ఆయన అంచనా వేశాడు.
నిర్మాణశైలి
సుమారు నాలుగు మీటర్ల పొడవు, మూడు మీటర్ల వెడల్పు విస్తీర్ణంలో కరకుగా చెక్కిన ఇసుక రాళ్లతో ఈ సమాధులు నిర్మించబడ్డాయి. సమాధి చుట్టూ నాలుగు పెద్ద బండలను పెట్టి, వాటికి పైకప్పుగా మరో అతి పెద్ద రాయిని పెట్టి, ప్రతి సమాధిలో ఒక చిన్న నీటి తొట్టిలాంటి రాతి కట్టడాన్ని నిర్మించారు. సమాధి యొక్క చివరమూలలో నాలుగు అడుగుల ఖాళీ ప్రదేశాన్ని వదిలారు.
కాలువ
పడవలు
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Panama_Canal_Miraflores_Locks.jpg/220px-Panama_Canal_Miraflores_Locks.jpg|thumb| [[పనామా|పనామాలోని పనామా కెనాల్‌లోని మిరాఫ్లోర్స్ లాక్స్‌లో రెండు పనామాక్స్ నౌకలు ఉన్నాయి.]] లోతట్టు కాలువల్లో వాటి కోసమే ప్రత్యేకంగా నిర్మించబడిన పడవలు ఉంటాయి. దీనికి ఉదాహరణ బ్రిటిష్ నారో బోట్. ఇది 72 ft పొడవు, 7 ft వెడల్పు ఉంటుంది. ప్రధానంగా బ్రిటిష్ మిడ్‌ల్యాండ్ కాలువల కోసం దీన్ని నిర్మించారు. ఈ సందర్భంలో పడవల పరిమాణాన్ని పరిమితం చేసే అంశం లాకుల పరిమాణం. పనామా కాలువపై ప్రయాణించే నౌకల పరిమాణాన్ని పరిమితించే పనామాక్స్ ప్రకారం నౌకలు 289.56 m పొడవు, 32.31 m వెడల్పు లోపు ఉండాలి. 2016 జూన్ 26 వరకు ఈ పరిమితి అమల్లో ఉంది. కొత్తగా నిర్మించిన పెద్ద లాకులను తెరవడంతో అప్పటి నుండి పెద్ద నౌకలను అనుమతించారు. లాకులు లేణి సూయజ్ కాలువలో, సూయజ్‌మాక్స్ ఓడల డ్రాఫ్టు, 16 m లోపు ఉండాలి.
మూలాలు
<references group="" responsive="1">
సురగొండయ్య గుట్ట
నిర్మాణశైలి
సమాధుల మధ్య సుమారు 100 అడుగుల దూరం ఉంది. వీటిని ప్రణాళిక బద్ధంగా, నైపుణ్యంతో నిర్మించడం వల్లనే ఎన్ని భూకంపాలు వచ్చినా చెక్కుచెదరలేదని తెలుస్తుంది. సమాధులకు పైన కప్పుగా వాడిన ఒక్కో రాయి బరువు 10 నుంచి 20 టన్నులు ఉంటుంది. సమాధుల ముఖద్వారాలు ఉత్తర, దక్షిణ దిక్కులకు ఉండడం చూస్తే వాళ్లు వాస్తు సంప్రదాయాన్ని పాటించి ఉంటారని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.
రాక్షసిగూళ్లు
ఇవి మానవ నిర్మిత సమాధులు. గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతానికి చెందిన పాతరాతి యుగంనాటి మానవ జాతులకు చెందినవై ఉంటాయని పలువురి అభిప్రాయం. పూర్వకాలంలో రాక్షసుల శవాలను ఇక్కడ పాతిపెట్టడంతో వీటిని రాకాసి బండలు, రాక్షస గూళ్లు, రాకాసి గుహలు అని పిలుస్తున్నారు. చనిపోయిన రాక్షసులు ఎప్పటికైనా మళ్లీ బతికి బయటకు వస్తారనే భయంతో సమాధి లోపల నీటి తొట్టిని, బయటకు రావడానికి చిన్న దారిని వదిలి వేశారని స్థానికులు చెప్తున్నారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర వర్గం:సమాధులు
ముషాయిరా
ముషాయిరా (ఉర్దూ: مشاعره) షాయరోఁ కి మెహఫిల్ కవిసమ్మేళనం, కవులు స్వేచ్ఛగా తమ భావాలను ప్రకటించే వేదిక. ఈ ముషాయిరా తరహి కావచ్చు, గైర్ తరహి గావచ్చు. నాతియా గావచ్చు, లేదా గజల్ ముషాయిరా గావచ్చు, లేదా మజాహియా ముషాయిరా (హాస్య కవిసమ్మేళనం) గావచ్చు. తరహి ముషాయిరా కవుల మధ్య చాలా పోటాపోటీ వుంటుంది సుమా.
ముషాయిరా రకాలు
ఈ ముషాయిరాలో కవులు తమ కవిత్వాన్ని తరన్నుమ్లో (రాగయుక్తంగా) గాని తహత్ (సాదా) లో గాని వినిపించవచ్చు.
ఈ ముషాయిరాను నిర్వహించేవాడిని నాజిమ్-యె-ముషాయిరా అంటారు.
కొందరు ప్రముఖ నాజిమ్-యె-ముషాయిరా లు: అన్వర్ జలాల్ పురి, అస్లం ఫర్షోరి, షఫీఖ్ ఆబిది బెంగలూరు, అసర్ సిద్దీఖి మాలెగాఁవ్, సత్తార్ సాహిర్ తిరుపతి, నిసార్ అహ్మద్ సయ్యద్ మదనపల్లె.
సమకాలీన ముషాయిరా కవులు
అహ్మద్ ఫరాజ్, నిదా ఫాజిలి, మునవ్వర్ రానా, బషీర్ బదర్, వసీమ్ బరేల్వి, మాజిద్ దేవ్ బంది, గుల్జార్ దెహ్లవి, రాహత్ ఇందోరి, మన్ జర్ భోపాలి, ముంతాజ్ రాషిద్ ముంబాయి, షఫీఖ్ ఆబిది బెంగలూరు, సత్తార్ సాహిర్ తిరుపతి, నిసార్ అహ్మద్ సయ్యద్ మదనపల్లె, సాగర్ జయ్యది, న.మ.జాలిబ్, సాఖి కడప.
కొందరు హాస్య కవులు
రవూఫ్ రహీం హైదరాబాద్, షాదాబ్ బేధడక్ చెన్నై, పాగల్ ఆదిలాబాది.
వర్గం:ఉర్దూ భాష వర్గం:భారతీయ సంస్కృతి వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
మూల్యం నిర్ధారించని జాతులు
మూల్యం నిర్ధారించని జాతులు అనేవి అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి (International Union for Conservation of Nature) సంరక్షణ స్ధితిలో భాగంగా వర్గీకరించిన జాతులు. సంస్ధ, ఈ జాతుల గురించి ఇంకా అధ్యయనం చేయవలసి ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:సంరక్షణ స్థితి
ఊమెన్
ఊమెన్ (Oomen) ఒక వ్యంగ్య చిత్రకారుడు. ఇతని రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రాలు ఎంతగానో ప్రసిద్ధిపొంది, శంకర్ పిళ్ళై (శంకర్స్ వీక్లీ ఆంగ్ల వారపత్రిక-1975లో ప్రచురణ ఆపివేశారు), అబు అబ్రహం (ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ఒకప్పటి కార్టూనిస్ట్), ఆర్‌ కే లక్ష్మణ్ (టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో కార్టూనిస్ట్) వంటి ప్రముఖ వ్యంగ చిత్రకారులు వేసిన వ్యంగ్య చిత్రాలతో సమానంగా నిలబడ్డాయి.
తెలుగులో వ్యంగ్య చిత్రాలు వేసేవారిలో ఎక్కువమంది, రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రాలకు దూరంగా ఉంటారు. బహు కొద్దిమందిమాత్రమే రాజకీయ వ్యంగ చిత్రాలు చిత్రించి, వార్తాపత్రికలలోని వార్తలను వినోదాత్మకంగా, సమాజానికి చురకలు అంటించి ప్రచురిస్తూ తమ జర్నలిజం ప్రక్రియను కొనసాగిస్తూ ఉంటారు. తెలుగులో అటువంటి రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రకారులకు ఆద్యుడు ఊమెన్. నిజానికి, ఊమెన్‌కు తెలుగు రాదు. ఇతను ప్రతిరోజూ, ప్రతి వారం తాను వేసిన వ్యంగ్య చిత్రాలను ఆంగ్ల సంభాషణలను వ్రాసి, పత్రికకు పంపేవారట. అక్కడ పత్రిక సంపాదకులయిన శివలెంక రాధాకృష్ణ ఆ ఆంగ్ల సంభాషణలను తెలుగులోకి అనువదించి బొమ్మకి సరిపొయ్యేట్టుగా చేసి దిన/వార పత్రికలలో ప్రచురించేవారట.
ఊమెన్‌ను తెలుగు వారికి పరిచయం చేసిన ఘనత ఆంధ్ర పత్రికకు దక్కింది. 1960లలో ఆంధ్ర పత్రిక దినపత్రికలో "లోకం పోకడ" శీర్షికన ఇతని రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రాలు ప్రతిరోజూ ప్రచురించబడేవి. ఆ తరువాత ఆంధ్ర పత్రిక వారపత్రికలో కూడా "ఊమెన్ కార్టూన్లు" అని ఒక పూర్తి పేజీ శీర్షికను మొదలు పెట్టి, అంతకు మునుపటి వారంలో జరిగిన దేశీయ, అంతర్జాతీయ రాజకీయ సంఘటనల మీద వ్యంగ్య చిత్రాలు వేయటం మొదలు పెట్టారు. ఈ శీర్షిక ఊమెన్ మరణించేవరకు నిరాఘాటంగా నిర్వహించబడింది..
వ్యక్తిగత జీవితం
ఊమెన్ కేరళీయుడు. ఈయన కేరళలోని తిరువాన్కూరుకు దగ్గరలో ఉన్న కటానం గ్రామంలో, ఒక సంపన్న కుటుంబంలో 1916, ఫిబ్రవరి 20న జన్మించాడు. తిరువనంతపురం సైన్సు కాలేజీ నుండి పట్టభద్రులయినాడు. ఆ తరువాత జర్నలిజం మీద ఉన్న ఇష్టంతో లండన్‌ స్కూల్ ఆఫ్ జర్నలిజంలో చేరి జర్నలిజంలో డిప్లొమా పొందినాడు. 1949లో తన వివాహం అయిన తరువాత మద్రాసు నగరంలో స్థిరపడ్డాడు. 1984 జులై 18 న హృదోగంతో మదరాసులో మరణించారు.
వృత్తి జీవితం
స్వతహాగా మంచి చిత్రకారుడు ఊమెన్. దానికి తోడు, జర్నలిజంలో డిప్లొమా, వీటన్నిటికి మించి రాజకీయాలమీద అమితమయిన ఆసక్తి, తమ ఊళ్ళోని గ్రంథాలయంలో చేసిన అధ్యయనం, ఇవన్ని ఈయనను రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రకారునిగా మలిచాయి. తన ఇరవై రెండవ ఏట కార్టూనిస్ట్ జీవితం మొదలు పెట్టాడు. మొట్టమొదట, ఇతని కార్టూన్లు పాట్నా, అలహాబాదు నగరాలనుండి వెలువడుతున్న 'లీడర్ గ్రూపు' కు చెందిన ప్రచురణలలో వేయటం జరిగిందట. 'భారత్', 'సంగం' పత్రికలలో వేసిన కార్టూన్లకు మంచి ప్రజాదరణ లభించింది. తమిళ భాషలో వెలువడుతున్న 'కల్కి' పత్రికలో కూడా ఇతని వ్యంగ్య చిత్రాలు ప్రచురించబడ్డాయి. భారత దేశంలోనే కాకుండా అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాల్లో కూడా ఈయన వ్యంగ్య చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయట. తెలుగులో ఆంధ్ర పత్రికలో మాత్రమే ఈయన వ్యంగ్య చిత్రాలు ప్రచురితమయ్యేవి.
వ్యంగ్య చిత్రాల విశిష్టత
తెలుగు వారిలో ఎంతగానో ప్రజాదరణ పొందిన మొట్టమొదటి రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రకారుడీయన. ఈయన తెలుగు వాడు కాదన్న విషయం కొంత తెలుసుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తే కాని తెలియని విషయమేకాని, ఈయన కార్టూన్లు చూస్తే తెలియదు. వ్యంగ్య చిత్రాలకు తీసుకున్న రాజకీయ విషయం, బొమ్మల కనుముక్కు తీరు ఇతని కార్టూన్లకు మంచి పేరు తెచ్చినాయి, ఎంతోమందికి చక్కటి రాజకీయ స్ఫూర్తిని అందచేసినాయి. రాజకీయాలను సామాన్యులకు కూడా అర్ధం అయ్యేట్టుగా చెయ్యటంలో ఈయన వ్యంగ్య చిత్రాలు మంచి సాఫల్యం పొందాయని చెప్పవచ్చు. తెలుగులోకి తర్జుమా చేసిన అప్పటి సంపాదకుకుడు శివలెంక రాధాకృష్ణ తెలుగులో రాజకీయ వ్యంగ్య చిత్రాలకు తెర తీసి, మంచి ఒరవడిని ఏర్పరిచి తీర్చిదిద్దాడు. అప్పట్లో ఊమెన్ కార్టూన్ల కొరకు ప్రతి రోజూ, ప్రతి వారం ఎదురు చూసేవారట. ఫలానా, ఫలాన రాజకీయ సంఘటన జరిగింది, దీనికి ఊమెన్ తన కార్టూన్లలో ఎలా స్పందిస్తాడు, అని పాఠకులు ఆసక్తిగా ఎదురు చూసేవారట. ఇతను తమ వ్యంగ్య చిత్రాలలో రాజకీయ నాయకుల బోలుతనాన్ని, నోటితో ఒకటి చెప్పి, ఆచరణలో మరొకటి చేసే తత్వాన్ని హాస్య పూర్వకంగా ఎండకట్టేవాడు. ఈ పార్టీ అని, ఆ పార్టీ అని, ఏదో ఒక రాజకీయ గొడుగు కిందకు చేరి, మిగిలిన రాజకీయ పార్టీలను ఎద్దేవా చేసి ఇరుకున పెట్టే జర్నలిజం ప్రక్రియకు దూరంగా ఉండి, సాధ్యమయినంత వరకు నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించి మంచి పేరు, గౌరవం సంపాదించుకున్నాడు.
ఊమెన్ చురకలు
ఇతని కార్టూన్లలోని కొన్ని చురకలను ఇక్కడ ఉదహరించబడినాయి.
మూలాలు
స్వాతి పత్రికలో శ్రీ జయదేవ్ వ్రాసిన వ్యాసంలోనుండి కొన్ని వివరాలు, ఈ వ్యాసంలో పొందుపరచటం జరిగింది.
వర్గం:1920 జననాలు వర్గం:వ్యంగ్య చిత్రకారులు వర్గం:భారతీయ కార్టూనిస్టులు వర్గం:తెలుగు పత్రికల్లో శీర్షికలు
సమాచారం కొరత ఉన్న జాతులు
సమాచారం కొరత ఉన్న జాతులు అనేది అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి (International Union for Conservation of Nature) సంరక్షణ స్ధితిలో భాగంగా వర్గీకరించబడిన జాతులు. అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితికి ఈ జాతులపై పూర్తి సమాచారం లేదు.
ఒద్దిరాజు సోదరులు
thumb|right|250px|ఒద్దిరాజు సోదరులు ఒద్దిరాజు సోదరులు గా ప్రసిద్ధులైన ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్రరావు, ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావు గార్లు సంస్కృతాంధ్ర పండితులు, ప్రచురణ కర్తలు. వీరి తల్లిదండ్రులు వెంకట రామారావు, రంగనాయకమ్మలు. వీరు వరంగల్లు జిల్లా మానుకోట తాలూకా, ఇనుగుర్తి గ్రామ వాస్తవ్యులు. ఈ గ్రామం నుండే వీరు తెనుగు అనే పత్రికను నడిపారు. ఈ పత్రిక 1922 ఆగస్టులో 500 ప్రతులతో ఆరంభమై ఆరు సంవత్సరాలు తెలంగాణ ప్రజా చైతన్యానికి దోహదం చేసింది. వీరు 1918లో విజ్ఞానప్రచారిణీ గ్రంథమాలను స్థాపించి విజ్ఞానదాయకమైన పుస్తకాలను ప్రచురించి తెలంగాణాలో విజ్ఞానవ్యాప్తికి తోడ్పడ్డారు. వీరు నిజాం కాలంలో తెలంగాణా ప్రాంతంలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి దోహదం చేశారు. వీరు ఇంగ్లీషు, ఉర్దూ, పారసీక, సంస్కృత భాషలు నేర్చారు. సంగీత సాహిత్యాలలో నైపుణ్యం సాధించారు. చరిత్ర, విజ్ఞానశాస్త్రం, వైద్యం మొదలైన విషయాలను క్షుణ్ణంగా తెలుసుకున్నారు. వాటికి సంబంధించిన ఎన్నో వ్యాసాలను వ్రాశారు. తెనుగు పత్రిక మొత్తము 12 పేజీలను వీరు తమ రచనలతోనే నింపేవారు
నాంది : తెలంగాణా వైతాళికులలో ఒక ఉత్తమ స్థానాన్ని పొందిన ఒద్దిరాజు సోదరులు ప్రతి తరము గుర్తుంచుకోవలసిన వ్యక్తుల కోవకు చెందినవారు. వీరు ఇరవయ్యో శతాబ్దపు ప్రథమార్ధంలో చేసిన సాహిత్య, సాంఘిక, సామాజిక సేవ, కృషి గణనీయమైనది. వీరిది పూర్వపు మానుకోట (మహబూబాబాద్) తాలూకా ఇనుగుర్తి గ్రామం. చుట్టూ అడవి వుండి సరైన సౌకర్యాలు, రవాణా లేని కుగ్రామం కావడం చేత వీరి భాషా సేవ ఒక కాలానికే పరిమితమై తదనంతరం మరుగున పడిపోయింది. కాని కీర్తిశేషులు శ్రీ పీ.వీ. నరసింహారావు గారు భారత ప్రధానిగా ఉన్న రోజులలో ఒకసారి హైదరాబాదులో జరిగిన ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్ స్వర్ణోత్సవ సభ సందర్భంగా వారు చేసిన ఉపన్యాసంలో మహబూబాబాద్ తాలూకా ఇనుగుర్తి గ్రామంలో ఒద్దిరాజు సోదరులు చేసిన భాషా సేవ, ఎటువంటి కనీస సౌకర్యాలు లేకున్ననూ పత్రిక నడిపిన విధానాన్ని ప్రస్తుతించారు. వారు చేసిన ఈ ప్రసంగానంతరం పలు భాషావేత్తలకు, కవులు, నాయకులకు, ప్రసార మాధ్యమాలకు ఒద్దిరాజు సోదరులు ఎవరో, వారిని గూర్చి తెలుసుకోవాలన్న తపన మొదలయింది. ఆ విధంగా ఒద్దిరాజు వారు భాషకై చేసిన సేవ ఆంధ్ర దేశానికి తెలియ వచ్చింది. డాక్టర్ బిరుదరాజు రామరాజు గారు వీరి గురించిన ఒక పరిశోధనా వ్యాసాన్ని 1992 ‘సాహిత్యోద్ధారకులు’ అనే గ్రంథంలో ప్రచురిస్తూ సోదరులు వ్రాసిన 68 వివిధ గ్రంథాల రాతప్రతుల గూర్చి ఉటంకించారు. ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్ర రావు గారి కుమారుడైన వెంకటనరసింహారావు గారి ఆధ్వర్యాన రంగరాజు వెంకటేశ్వర్ రావు, ఒద్దిరాజు మురళీధర్ రావు గారు, ఇతర మిత్రుల సహకారంతో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు ఒద్దిరాజు సోదరుల ‘శతజయంతి’ ఉత్సవాన్ని 25-9-1995 రోజున నిర్వహించారు. తరవాతి కాలంలో ఒద్దిరాజు మురళీధర్ రావు గారు, కుటుంబ సభ్యులు రాత ప్రతులలో ఉన్న సోదరుల గ్రంథాలన్నీ 2005 నుండి ముద్రణ వేయించినారు.
ప్రస్తావన: పేరుకే వీరు ఒద్దిరాజు సోదరులు, కాని కవలలు కాదు. అన్నగారైన సీతారామచంద్ర రావు గారి  కన్నా తమ్ముడు రాఘవ రంగారావు గారు ఏడు సంవత్సరాల పిన్న వయస్కుడు. వెంకటరామారావు - రంగనాయకమ్మ గార్లు వీరి తల్లి తండ్రులు.
తొలి విద్యాభ్యాసం :  వీరి తల్లి గారు రంగనాయకమ్మ గారు దేవులపల్లి వారి ఇంటి ఆడబడచు. ఆమె గారి తండ్రి దేవులపల్లి రామకృష్ణారావు, తాత  రాఘవయ్య గారు సంస్కృత, ఆంధ్ర, ద్రావిడ భాషలందు, వేదాంత శాస్త్రమందు గొప్ప పండితులు. సంస్కృత భాషలో గల వింశతి, ముకుంద మాలలను ఆంధ్రీకరించినారు. అదే పరంపర కూతురు రంగనాయకమ్మ గారికి కూడా అబ్బినది. ఆవిడకు ద్రావిడ సాంప్రదాయ ప్రబంధాలు తెలుగు భారత, భాగవతాలు కరతలామలకాలు. అందుచే ఇవన్నీ ఈ సోదరులిరువురికీ ఉగ్గు పాలతో అబ్బినవి. వారి ప్రథమ గురువు తల్లి గారే. వారు వారి జీవిత కాలంలో ఏ బడికి పోలేదు, తమ స్వయంకృషి తో నేర్చుకున్నవే. వారిరువురును ఏకసంథాగ్రాహులు అవడం మూలాన ఏ గురువూ పట్టుమని నాలుగు నెలలు కూడా పూర్తిగా చెప్పలేక పోయారు. చదువునందు వీరి ప్రత్యేక ఆసక్తి గ్రహించి వీరి తండ్రి వెంకట రామారావు గారు హైదరాబాదు నుండి వసుచరిత్ర, మను చరిత్ర మొదలగు నలభై గ్రంధాలను కొని తెప్పించి ఇచ్చారు. ఆ గ్రంధాల అవపోశన తరవాత చరకుపల్లి గోపాలకృష్ణ శాస్త్రి గారి వద్ద వేదాలను, షోడశ కర్మలను, దేవయాజ్ఞీకాన్ని నేర్చినారు. స్థానిక లోకల్ ఫండు పాఠశాల లో పనిచేయు వనం కోటయ్య గారి వద్ద ఉర్దూ, ఫార్సీ భాషలు నేర్చుకున్నారు. నిజాం రాజుల పాలన కావున అధికార భాష ఉర్దూగా ఉండేది. తండ్రి గారు కరణీకం చేసేవారు. ఇనుగుర్తి గ్రామం చుట్టు పక్కల గ్రామాల పట్వారీలు అందరు అక్కడే వుండేవారు. వారందరి పహాణీలు రాయడం, జమాబంది నిర్వహించడం మొదలగునవి వీరు చేసి తమ అవసరాలు, పుస్తకాల కొనుగోలు ఖర్చులు నిర్వహించుకునేవారు. నిజాం పాలన లో ఉర్దూ మొదటి భాష అయినందున బడులలో తెలుగు నేర్చుకొనడం కూడా కష్టమవుతున్నరోజులలో విదేశీ భాష అయిన ఆంగ్లం నేర్చుకొనడం ఇంకా కష్టసాధ్యమైన పనిగా ఉండేది. కాని సోదరులిరువురు ఆంగ్ల భాష ఎంతో శ్రమించి నేర్చుకుని సుసాధ్యం చేసుకున్నారు. నీటిపారుదల శాఖలో పని చేస్తూ ఉండిన కెంప్ గారు చెరువుల పని నిమిత్తం ఇనుగుర్తికి రాగా అతనిని వీరిరువురు పరిచయం చేసుకుని అతని వద్ద ఆంగ్ల అక్షరాలు నేర్చుకుని ఇంగ్లీష్ ప్రయిమర్ లోని 26 పాటాలను 20 రోజులలో పూర్తి చేసినారు. కాని కెంప్ గారు బదిలీ కావడంతో తెనాలి తాలూకా మోపర్రు గ్రామ నివాసి శ్రీ మోపర్తి రామకృష్ణయ్య గారిని తమ ఇంటికి రప్పించుకొని ఒక సంవత్సర కాలం ఇంగ్లీష్ నేర్చుకున్నారు. తరవాత కేసముద్రం రైల్వే స్టేషన్ మాస్టర్ వద్ద కలోనియల్ ప్రొనౌన్సియేషన్ డిక్షనరీ మరయు శంకర్ నారాయణ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ పొందడం ద్వారా, మానుకోట లో గల ఒక డాక్టర్ గారి వద్ద తీసుకొన్నటైమ్స ఆఫ్ ఇండియా పాత ఇంగ్లీష్ వార్తా పత్రికలను, మ్యాగజీన్లను చదవడం, వాటి శబ్దార్థాలను గ్రహిస్తూ ఇంగ్లీష్ భాషా ప్రావీణ్యత పొందినారు. ఆ భాషలో కవిత్వం కూడా రాయగలిగారు.
పరీక్షలు-పట్టా పత్రాలు: బొంబాయి నుండి ప్రచురింపబడు 'ఆంధ్ర పత్రిక', అందులో 'విజ్ఞాన చంద్రికా పరిషత్తు' వారు మద్రాసు లో నిర్వహించు పరీక్షల గూర్చి ప్రకటన ఇచ్చారు. సోదరులు అందులో కూర్చున వలనని భావించారు. 1912 లో ఈ పరీక్షకు హాజరవ్వాలని భావించి మద్రాసు వారికి మనీ ఆర్డరు చేసారు. కాని వారికి హాల్ టికెట్ రావడం ఆలస్యం అయ్యింది. పరిక్షా సమయానికి పద్దెనిమిది దినముల ముందు పద్దెనమిది పాఠ్య గ్రందాలతో చేరింది. అప్పుడు మొదలుపెట్టి ప్రతీ రోజు ఒక పుస్తకం చదివినా సరిపోని సమయం. అందువలన వెంటనే మద్రాస్ బయలుదేరారు. ఆ తొందరలో పుస్తకాలను ఇంటిలోనే మరచి మద్రాస్ రైల్ ఎక్కారు. అక్కడ కొనవచ్చులే అనుకుని మద్రాస్ లో వాటి గూర్చి వెతికినా లభ్యము కాలేదు. అందువలన ఆ పుస్తకాల ప్రింటర్, పబ్లిషర్ అయిన వీరన్న శెట్టి గారి వద్దకు వెళ్లి అడుగగా అన్నీ కూడా పునర్ ముద్రణలో వున్నాయని తెలిపిన అతడు ఏరోజు అచ్చయిన ఫారాలు ఆరోజు ఇచ్చు ఏర్పాటు చేసాడు. ఆ విధంగా 13 రోజులలో 18 పుస్తకాలు చదివిన సోదరులు పరీక్షకు సన్నద్దులయ్యారు. విశేషం ఏమన సోదరుల ఇరువురి దస్తూరి ఒకేలా ఉండేది. కావున సమాధాన పత్రాలు దిద్దు పరీక్షకులకు అనుమానం వస్తుందని పరీక్షాధికారి అయిన కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు గారిని కలిసుకొని వారికి విషయాన్ని నివేదించినారు. వారి సంతకమును తీసుకొని పరీక్షలు రాసినారు. మధ్యలో సీతారామ చంద్ర రావు గారికి జ్వరం వచ్చింది. కుడి చెయ్యి తీవ్రమైన బాధ వేసింది. అందుచేత వారు తాను ఎడమ చేతి తో రాస్తున్నట్టు తెలిపి భేదము వచ్చిన యెడల అనుమాన పడకూడదని పరీక్షకుని సంతకమును తీసుకొని పరీక్షలు పూర్తి చేసి ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులయి కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు గారిచే పట్టా పత్రాన్ని పొందినారు. ఆ విధంగానే వీరన్న శెట్టి కి గాఢ మిత్రులయ్యారు. తరచు ఆంధ్ర సభా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడానికి మద్రాసు వస్తూ వీరన్నశెట్టి గారి వద్ద వుండేవారు. ఈవిధంగా వీరికి తమిళ భాష పై మక్కువ పెరిగింది. తమిళ నిఘంటువులు, వ్యాకరణాలు తెచ్చుకుని భాష పై పట్టు సాధించారు. అదే విధంగా హిందీ భాష కూడా నేర్చుకుని ప్రేమ్ చంద్, త్రివేది, తులసీదాస్ రామాయణము, మాదూరి, విశ్వామిత్ర పత్రికలు చదువుతూ హిందీ పై పట్టు సాధించారు. ఇలా సోదరులు ఇరువురు పలు భాషలను క్షుణ్ణంగా నేర్చిరి.
వైద్యము: సంస్కృత భాష పై పట్టు సాధించిన తరవాత సోదరులు ఆయుర్వేద గ్రంధాలు చరక సుశ్రూతం, మాధవ నిదానము మొదలగు గ్రంధాలు తెప్పించుకొని వాటిని ఆపోసన పట్టినారు. వరంగల్లు నందు గల గోవిందరాజులు నాయుడు అను అలోపతి  డాక్టర్ గారి స్నేహము చేసి వారి వద్ద నాడీ చూచుట, గుండె వేగాన్ని కనిపెట్టటం, శస్త్ర చికిత్సలో వాడు మత్తు (క్లోరోఫాం) వినియోగ విధానం తెలిసికొని ఆ చికిత్సలో అనుభవం పొందినారు. ఆ దినాల్లో మలేరియా జ్వరం తీవ్రమైనదిగా ఉండేది. దానికి క్వినైన్, సింకోన మందులు వాడేవారు. కాని వాటి వాడకం వలన వాంతులు, వికారం అధికంగా వుండేది. అందువలన ఈ సోదరులు తమ అలోపతి, ఆయుర్వేద వైద్య పద్ధతుల కలయికగా "తిక్త " అనే మందును కనుగొని ప్రచారంలోకి తెచ్చినారు. అది సర్వ జనులకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. తరవాత వీరికి హోమియో వైద్యం కూడా చదవాలన్న కోరిక కలిగి కలకత్తా లోని ఎస్.కే.బోసు గారి కాలేజి నుండి హోమియో పుస్తకాలు తెప్పించుకొని, చదివి, హోమియో వైద్య శాస్త్రం లో ఎం.డి.పట్టాను పొందినారు. సోదరులు తమ వైద్య పరిజ్ఞానం ప్రజల సేవ, అవసారాల కొరకు మాత్రమే ఉపయోగిస్తూ నిస్వార్ధంగా పనిచేసారు.
విజ్ఞాన ప్రచారిణి: హైదారాబాదు లో కోదాటి రామకృష్ణా రావు, కోదాటి వెంకటేశ్వర్ రావు, ఎస్.బి రామానుజాచార్యులు, శబ్నవీసు వెంకట రామనరసింహా రావు, అక్కినేపల్లీ జానకిరామారావు గారలు తేది 3- 3- 1918 నాడు సమావేశం అయినారు. ఆ సమావేశంలో ఒద్దిరాజు సోదరులు కూడా పాల్గొన్నారు. అందులో ఒక  విజ్ఞాన ప్రచారిణి  స్తాపించవలెనన్న నిర్ణయం ప్రకారం ఇనుగుర్తి గ్రామంలో విజ్ఞాన ప్రచార గ్రంధమాలను స్థాపించి నారు. అందులో సాంప్రదాయ గ్రంధాలు, విజ్ఞానదాయక గ్రంధాలు, దేశభక్తి ప్రేరకములయిన గ్రంధాలు ప్రచురించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఇందులో మొదటగా సీతారామచంద్ర రావు గారు రచించిన  ‘రుద్రమ దేవి' అను చారిత్రిక నవలను విజయవాడ 'మారుతి' ప్రెస్ లో ముద్రింప చేసినారు (1918 ). సోదరులు ఈ నవల ముద్రణా సమయం లో విజయవాడ లో వుండడం వలన ప్రెస్సులో అక్షరాల కూర్పు, చేస్టులు కట్టడం అచ్చు వేయడం మొదలగు పనులు నేర్చిరి.
ప్రింటింగ్ ప్రెస్ (అచ్చు యంత్రము) : తరవాత తామే ఒక అచ్చుయంత్రాన్ని సమకూర్చుకోవాలని తలంచి మద్రాసు వీరన్నశెట్టి గారిని సంప్రదించి ఒక అచ్చు యంత్రము, వర్ణాలు తెచ్చుకున్నారు. దానిని ఇనుగుర్తి లో నెలకొలిపి 'విజ్ఞాన ప్రచార్ణి ముద్రణాలయం’ గా పేరు పెట్టారు. అచ్చుపని తెలుసు కనుక అందులోని పనులన్నీ తామే చేసుకున్నారు. అందులో మొదటగా అచ్చయిన పుస్తకం 'ఉపదేశ రత్నమాల'. ఇది విశిష్టాద్వైత మత గ్రంధము. దీన్ని సోదరులిరువురు కలసి రాసినారు. అందుండి నెలకు ఒక గ్రంధం అచ్చు కావాలని భావించినారు. సోదరులు ఒక పెద్ద యంత్రాన్ని మద్రాసు నుండి తెప్పించినారు. పని భారము అధికమైనందున గ్రామస్తులకు కొందరికి కూర్పు, ముద్రణ, బైండింగు పనులను నేర్పించినారు. ఇందులో సోదరుల రచనలైన 1.బ్రాహ్మణ సాహాసము 2.వరాహముద్ర 3. వీరావేశము 4.రుద్రమదేవి ( ద్వితీయ ముద్రణ 1922 ) 5.శౌర్య శక్తి  6.భ్రమర  7. భక్తిసార చరిత్రము 8. చాయాగ్రహణ తంత్రము  9. ప్రేమ వివాహము 10. పంచ కూళ కషాయము  11.చేతి పనులు  12.విషములు-చికిత్సలు 13.ఉత్తర గురుపరంపర  14. బాల విజ్ఞాన మంజూష మొదలగు ఇరువై పుస్తకాలు అచ్చయ్యాయి. ఈ గ్రంధాలు సోదరులిద్దరు వేరు వేరుగా రాసినవి. చాట్రాతి నర్సమాంబ గారు రాసిన 'అనురాగ విపాకము' ను కూడా ముద్రించినారు.
పత్రికా నిర్వహణ : వీరి నిరంతర కృషి వలన అనేక పుస్తకాల ముద్రణ కై వస్తున్నా ఈ ప్రాంతాన విద్యా విజ్ఞానదాయక చైతన్య స్ఫూర్తి కలుగు పత్రికలు లేవని అట్టి వారపత్రిక ఒకటి నడపవలెనని నిశ్చయించి అదనంగా మరియొక ముద్రణా యంత్రాన్ని తెప్పించి అప్పటి నిజాము ప్రభుత్వ అనుమతితో పత్రికను ఆరంభించినారు. అట్టి వార పత్రిక 'తెనుగు' దుందుభి భాద్రపద శుద్ధ పంచమి ఆదివారం తేదీ. 27. 8. 1922 రోజున మొదటి సంచిక వెలువరించ బడినది. మొదట 500 ప్రతులను వెలువరించినారు. వార్షిక చందా మూడు రూపాయలే. కాని ఇనుగుర్తి గ్రామమున పోస్టు ఆఫీసు లేక  ప్రతుల పంపిణీ కష్టంగా మారింది. అందువలన డైరెక్టర్ పోస్టు మాస్టర్ ను సంప్రదించి అక్కడ ఒక పోస్టు ఆఫీసును ఏర్పాటు చేసారు. కాని తిరిగి దాని నిర్వహణ బాధ్యత వీరే చెయ్యవలసి వచ్చింది. పత్రికల పంపిణీ, చందా దారుల చేర్పించు భాద్యత వీరే చూసుకొనవలసి వచ్చేది. రెండవ సంవత్సర కాలానికి వెయ్యి ప్రతుల ముద్రుణ చేరింది. నల్లగొండ శబ్నవీసు వారి ' నీలగిరి' పత్రిక కూడా తొలినాళ్ళలో ఈ విజ్ఞాన ప్రచారిణి లోనే ముద్రించి సంచికలను విడుదల చేసినారు. తరవాత నల్లగొండ కు మార్చినారు. ఇలా ఆరు సంవత్సరాలు నడిపిన పిదప దేవులపల్లి వెంకట చలపతి రావు, తూము వరదరాజులు మొదలగు వారి ప్రోద్భలముచే పత్రికా ముద్రణ కార్యకలాపాలు వరంగల్లుకు మార్చినారు. కాని అచట ఆరు నెలలైనా నడువలేదు. తెనుగు పత్రి ప్రచురణ నిలిచిపోయింది.
రచనా వ్యాసంగము, విద్యా భోధన  : తరవాత సోదరులు తాము రచనా వ్యాసంగము చేయడము, విద్యా తృష్ణ తో తమ వద్దకు వచ్చు విద్యార్థులకు ఉచితంగా భోజన సదుపాయములు కలిపించి విద్యను నేర్పించేవారు. రాఘవరంగారావు గారు విద్య గరిపిన అనేక మంది విద్యార్థులు డిగ్రీ, పీ.జీ లను పూర్తి చేసి ఉద్యోగాలలో స్థిర పడినారు. సీతారామ చంద్ర రావు గారు తన అవసాన దశ వరకు కూడా గ్రంధ రచనా వ్యాసంగములో నిమగ్నులై జీవించారు. సోదరులిరువురు విద్యా, శాస్త్రములే కాదు అనేక ఇతర చేతి పనులు వడ్రంగము,కమ్మర, తాపీ పని, చర్మకార పనులలో నిష్ణాతులు. వారి ఇంటి నిర్మాణానికి అవసరపడు ఇంటి ప్లాను వారే వేసుకున్నారు. ఇంటి ముఖ్య ద్వారపు నగిషీ చేక్కణము వారు స్వంతంగా చెక్కి తమ వడ్రంగ పనితనాన్ని తెలియచేసినారు. ఆ ద్వారం ఇప్పడికి చెక్కు చెదరక వున్నది. ఫోటోగ్రఫీ అన్న వీరికి అభిరుచి. కెమరా ఫోటో తీసి వారే స్వయంగా నెగెటివ్ లను కడిగి డెవెలప్ చేసుకునేవారు. వారు ఫోటో తీసి ప్రింటు తీసిన వారి తండ్రి గారైన వెంకట రామారావు గారి ఫోటో ఇప్పటికి వున్నది. ఫోటోగ్రఫి సామ్మను, ఫిల్ము ను కడుగు 'హైఫో' ను లండను నుండి తెప్పించుకునేవారు. అది వారి అభిరుచి పట్టుదల. ఫోటో గ్రాఫి పై ఒక పుస్తకాన్నే రాసి ప్రచురించారు. వీరు యంత్రములను నడపడము, ఇంజన్ల సహాముతో భావి నీటిని తోడి వ్యవసాయ పనులు చెయ్యడం,  రైసు మిల్లులు, నూనె మిల్లులను ఏర్పాటు చేసి నడపడం చేసారు.
వంశ చరిత్ర : ఒద్దిరాజు సోదరుల కుటుంబ వివరాలను వారే శోధించి రాసుకున్నారు. ఒరిస్సా రాష్ట్రం లోని 'ఒద్ర' అనే ప్రాంతం నుండి వీరి మూల పురుషులు ప్రవాసం చేసినట్టు భావిస్తున్నారు. ఒద్ర నుండి రావడం వల్ల కాలక్రమేణ ఒద్దిరాజు అయినట్టు ఆయన పేరు నుండే ఇక్కడ వీరి వంశం నామం (ఇంటి పేరు) ఆరంభం అయినట్టు భావన. ఒద్దిరాజు వారి వంశలో ఈ సోదరులు 17 వ తరానికి చెందిన వారు.
ఒద్దిరాజు సీతా రామచంద్ర రావు
ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్రరావు (1887 - 1956) జననం: 2-4-1887 సర్వజిత్ చైత్ర శుద్ధ నవమీ శనివారం. ఒద్దిరాజు సోదరులలో పెద్దవాడు.
వివాహం : సూర్యాపేట తాలూకా చందుపట్ల గ్రామ శ్రీ దేవులపల్లి లక్ష్మినరసింహా రావు రంగనాయకమ్మ ల కుమార్తె నప్పిన్నమ్మ గారితో వివాహం. కాని వారు తన 45 వ ఏట మరణించినారు.
సంతానం: ఒకే కుమారుడు డాక్టర్ వెంకట నరసింహా రావు.
మరణం: సీతారామ చంద్ర రావు గారు తన అరవై ఎనమిదవ ఏట గొంతు క్యాన్సర్ తో  28-1-1956 మన్మధ నామ పుష్య బహుళ పాడ్యమి నాడు మరణించినారు.
చివరి కావ్యం: అవసాన దశలో భయంకర క్యాన్సర్ వ్యాధితో అవస్థ పడుతూ కూడా రచనా వ్యాసంగాన్ని విడువలేదు. మరణించు వారం ముందు వరకు కూడా తాను రాస్తున్న 'సౌదామిని పరిణయం' ప్రభంధ కావ్య రచనను పూర్తి చేసారు.
వీరి రచనలు:
సీతారామచంద్ర రావు గారి ప్రభందమైన సౌదామిని పరిణయం కావ్యాన్ని కాకతీయా విశ్వవిద్యాలం తెలుగు విభాగం వారు 1988 లో ముద్రించినారు. వీరి నవలలు రుద్రమదేవి, మగ సంసారం, నీవేనా డిగ్రీ, ఇంటర్, పదవ తరగతి సిలబస్ లలో పాఠ్యంశాలుగా ఉన్నాయి.
ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావు
ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావు (1894 - 1973) ఒద్దిరాజు సోదరులలో చిన్నవాడు. జననం: 4-4-1894 విజయ నామ సంవత్సర ఫాల్గుణ భ.త్రయోదశి బుధవారం.
దత్తత: తండ్రి గారి చినతాత గారి కుమారుడైన ఒద్దిరాజు చిన నరసింహా రావు రంగనాయకమ్మ (పిచ్చమ్మ) గార్లకు సంతానం లేనందున చిన్న కుమారుడైన రాఘవరంగారావు గారిని దత్తత ఇచ్చినారు.
వివాహం: 16 వ ఏట ఆండాలమ్మగారితో జరిగినా ఆమె మరణాంతరం లక్షమమ్మ, వరలక్ష్మమ్మ, కమలమ్మగార్లతో జరిగింది.
సంతానం: ఏడుగురు కుమార్తెలు ముగ్గురు కుమారులు.
వీరి రచనలు:
సోదరులు ఇరురువురు కలసి రాసినవి: 1. ఉపదేశ రత్నమాల. 2. తిరుప్పల్లాండు 3. భక్తిసార చారత్ర, 4. సంస్కృత వ్యాకరణం
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:మహబూబాబాదు జిల్లా రచయితలు వర్గం:మహబూబాబాదు జిల్లా పుస్తక ప్రచురణకర్తలు వర్గం:మహబూబాబాదు జిల్లా పాత్రికేయులు
బీబి నాంచారమ్మ
దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రచారంలో ఉన్న జానపదాల ప్రకారం బీబి నాంచారమ్మ లేదా తుళుక్క నాచ్చియార్ (తురుష్క దేవత) అనే ముస్లిం స్త్రీ శ్రీరంగం రంగనాథుని భక్తురాలిగా మారి జీవితాంతం రంగనాథుని సేవ చేసుకుని జీవిత చరమాంకంలో ఆయనలో ఐక్యం అయ్యింది. బీబీ అనేదిఉర్దూ పదం. "నాంచారి" తమిళం. రెండింటికీ ఒకటే అర్ధం. ఈ "బీబీ నాంచారమ్మ" గురించి వివిధ కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. బీబీ నాంచారమ్మకి కనకదుర్గ ఆడపడచు అట. . భూదేవి బీబీ నాంచారిగా అవతారమెత్తి శ్రీహరికోసం వెతుకుతూ వచ్చిందట. నాంచారమ్మ వృత్తాంతము ఒక జానపద కథ అని, భారతదేశాన్ని మహమ్మదీయుల పాలించిన కాలంలో తిరుమల దేవస్థానాన్ని ముస్లిం దండయాత్రలనుండి రక్షించడానికి ఈ కథను సృష్టించారని విశ్లేశకులు భావిస్తున్నారు. 1780లో చంద్రగిరిని పట్టుకొన్న హైదర్అలీ తిరుమల సంపదను కన్నెత్తి చూడకపోవడానికి కారణం ఈ కథలేనని ఒక అభిప్రాయం. బీబీ నాంచారమ్మ కథను విశ్వసిస్తూ చాలామంది మహమ్మదీయులు నేటికీ తిరుమలను దర్శించుకుంటున్నారు. తుళుక్క నాచ్చియార్ విగ్రహ రూపంలో తిరుమలలోను, శ్రీరంగంలో రంగనాథాలయంలోనూ, మేళ్కోటెలోని చెళువనారాయణస్వామి ఆలయంలోనూ పూజలందుకుంటున్నది. శ్రీరంగంలో రంగనాధుని ఆలయంలో తుళుక్కు నాచియార్ గుడి ఉంది. వైష్ణవానికి రాజధాని అయిన శ్రీరంగంనుండి తిరుమలకు ఎగుమతి అయిన దేవతలలో బహుశా బీబీనాంచారమ్మ ఒకరు.
సయ్యద్ మీర్జా
ప్రతి మంగళవారం తిరుమలలో మూలవిరాట్టుకు హైదరాబాదుకు చెందిన సయ్యద్ మీర్జా అనే ముస్లిం సమర్పించిన 108 బంగారు పుష్పాలతో బాలాజీ 108 నామాలు ఉచ్చరిస్తూ "స్వర్ణ పుష్పార్చన" లేదా "అష్టదళ పాద పద్మారాధన" చేస్తారు. ఉత్సవదేవతలైన శ్రీదేవి, భూదేవిలకు సయ్యద్ మీర్జా సమర్పించిన రెండు మంగళసూత్రాలనే నేటికీ వేంకటేశ్వర కళ్యాణోత్సవంలో ఉపయోగిస్తున్నారు.
పునుగు పిల్లి
పునుగు పిల్లి (ఆంగ్లం Civet) ( (Paradoxurus hermaphroditus) ) ఒక రకమైన జంతువు. Viverridae కుటుంబానికి చెందిన దీన్ని ఆంగ్లంలో Civet Cat అని, Toddy Cat అని అంటారు. పునుగు పిల్లులలో 38 జాతులు ఉన్నాయి. అయితే ఆసియా రకానికి విశిష్టత ఉంది. దీని గ్రంథుల నుండి జవాది లేదా పునుగు అనే సుగంధ ద్రవ్యము లభిస్తుంది.
పునుగు పిల్లుల పెంపకానికి అనుమతి
ఆంధ్ర ప్రదేశ్లోని తిరుపతి వెంకన్నకు ప్రతి శుక్రవారం అభిషేకం తరువాత కాస్తంత పునుగు తైలాన్ని విగ్రహానికి పులుముతారు.1972లో కేంద్ర ప్రభుత్వం వన్య ప్రాణ సంరక్షణా చట్టం తెచ్చింది. టీటీడీ అధికారులు గోశాలలో పిల్లులను పెంచుకుంటూ వాటి నుంచి తైలాన్ని సేకరించేవారు. వన్య ప్రాణి అయిన పునుగు పిల్లిని పెంచుకోవడం చట్ట ప్రకారం తప్పు అంటూ జీవకారుణ్య పర్యావరణ సంరక్షణా సంఘాలు గోశాలలో పునుగు పిల్లుల పెంపకంపై అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాయి. దైవ కార్యక్రమాలకు వన్య ప్రాణుల సేవలను వినియోగించుకోవచ్చుననే క్లాజును ఆసరాగా చేసుకుని పునుగుపిల్లుల పెంపకానికి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానానికి కేంద్ర జూ అధారిటీ అనుమతి ఇచ్చింది.
పునుగు తైలం
పునుగు తైలం తీసే విధానంలో ప్రత్యేకత ఉంది. ఇనుప జల్లెడలోని గదిలో పిల్లిని ఉంచుతారు. ఇనుప జల్లెడ గది పైభాగంలో రంధ్రం ఏర్పాటు చేస్తారు. రంధ్రం ద్వారా చందనపు కర్రను గదిలోకి నిలబెడతారు. రెండు సంవత్సరాల వయస్సు అనంతరం ప్రతి పది రోజులకు ఒకసారి హావభావాలను ప్రదర్శిస్తూ చందనపు కర్రకు చర్మాన్ని పిల్లి రుద్దుతుంది. ఆ సమయంలో చర్మంద్వారా వెలువడే పదార్థమే పునుగుతైలం.
క్షీణ దశ
(వ్యాసము విస్తరణలో ఉన్నది)
లంకెలు
వర్గం:క్షీరదాలు
ఏ.వి.సుబ్బారావు
ఆరాధ్యుల వెంకట సుబ్బారావు లేదా ఏ.వి.సుబ్బారావు తెలుగు రంగస్థల నటుడు, పద్య గాయకుడు.
జననం
1930లో గుంటూరు జిల్లా అనంతవరం (కొల్లూరు మండలం)లో జన్మించారు.
పద్యం కమ్మగా పాడేవాడు. వింటున్నవారు అందులో లీనమయ్యేవారు. పద్యాన్ని, సంభాషణలాగా అర్థమయ్యేలా చేస్తూ ప్రేక్షకుల్ని ఆనందసాగరంలో ఓలలాడించేవాడు. ముక్కామల రాఘవయ్య, వల్లూరి వెంకట్రామయ్య చౌదరి, కుప్పా సూర్యనారాయణ, వేమూరి సీతారామశాస్త్రి, గుళ్లపల్లి ఆదిశేషయ్య, హార్మోనిస్టు విష్ణుబొట్ల వెంకటేశ్వర్లు ఇతన్ని తీర్చిదిద్దారు.
శ్రీకృష్ణ రాయబారం, గయోపాఖ్యానం, కురుక్షేత్రం, శ్రీకృష్ణ తులాభారం, రామాంజనేయయుద్ధం, చింతామణి వంటి నాటకాల్లో ప్రధానపాత్రలకు వన్నెతెచ్చాడు. జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి గానకోకిల బిరుదుతో సత్కరించారు. ఏ.వి.సుబ్బారావు పద్యాలు గ్రామఫోను రికార్డులున్నాయి. ఆయన కుమారులు ముగ్గురు (ఆరాధ్యుల కోటేశ్వరరావు, ఆరాధ్యుల వెంకటేశ్వరరావు) రంగస్థల నటులుగానే జీవితాన్ని సాగిస్తున్నారు. సుబ్బారావుకు ఏడుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. సాధారణ రైతు కుటుంబంలో జన్మించిన సుబ్బారావు పెద్దగా చదువుకోలేదు. పొలం పనులకు వెళుతుండేవాడు. 1960లో సుబ్బారావు శ్రీ పూర్ణశ్రీ నాట్యకళాసమితిని స్థాపించి 30 ఏళ్లపాటు నాటక ప్రదర్శనలిచ్చారు. ఈలపాట రఘురామయ్య, పీసపాటి నరసింహమూర్తి, షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు వంటి హేమాహేమీలతో శ్రీకృష్ణుడి పాత్రను ఒకే వేదికపై పంచుకున్నారు. శ్రీకృష్ణుడిగా ఆయన నటనకు గుంటూరు డ్రస్ కంపెనీ అధినేత వెండి కిరీటాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చారు. గయోపాఖ్యానంలో ఆయన వేసిన కృష్ణ పాత్రను, రామాంజనేయ యుద్ధంలో రామ పాత్రను, రాయబారంలో శ్రీ కృష్ణుని పాత్రను హెచ్ఎంవి గ్రామఫోను కంపెనీ రికార్డు చేసింది. భూలోకంలో యమలోకం, ముత్యాల పల్లకి సినిమాలలో ప్లేబ్యాక్ పద్యాలు పాడారు.
రామినేని అయ్యన్న చౌదరి
thumb|రామినేని అయ్యన్న చౌదరి.
రామినేని అయ్యన్న చౌదరి ఒక సంఘసేవకుడు, దాత, కళాపోషకుడు, విద్యావేత్త. 1929 అక్టోబర్ 12న గుంటూరు జిల్లా బ్రాహ్మణకోడూరు గ్రామములో వీరయ్య చౌదరి, కన్యాకుమారి దంపతులకు జన్మించాడు. తండ్రి వీరయ్యకు నిజవృత్తి వ్యవసాయమందు, లలిత కళలయందు మక్కువ. అయ్యన్న దంపతులకు ఆరుగురు సంతానము. వీరి పేర్లు: ధర్మప్రచారక్, శారదాదేవి, సత్యవాది, బ్రహ్మానంద, వేదాచార్య, హరిశ్చంద్ర. అయ్యన్న ఏప్రిల్ 24, 2000 న మరణించాడు.
విద్య - వృత్తి
గుంటూరులో విద్యాభ్యాసము చేసి కాశీ హిందూ విశ్వ విద్యాలయములో గణితశాస్త్రములో పట్టా పొంది, గుంటూరు జిల్లా పాలపర్రు గ్రామములో, కృష్ణా జిల్లా మొవ్వ గ్రామములో అధ్యాపకునిగా పనిచేశాడు.
వ్యాపార రంగం
అయ్యన్న రియల్ ఎస్టేట్ రంగములో కూడా ప్రవేశించి, ఒహయో (Ohio) రాష్ట్రములోని సిన్సినాటి నగరములో డౌన్‌టౌన్ ప్రాపర్టీ మానేజ్‌మెంట్ అనే సంస్థను నెలకొల్పాడు.
సాంఘిక సేవలు
జన్మభూమిపై మమకారముతో బ్రాహ్మణకోడూరు గ్రామములో "సంగీత సాహిత్య, సంస్కృతీ హిందూ ధర్మ నిలయము" స్థాపించాడు. గ్రామములోని వ్యవసాయదారులకు ఆధునిక పద్ధతుల గురించి అవగాహన, శిక్షణ మొదలగు సేవాకార్యక్రమాలు చేశాడు. హైదరాబాదులో హిందూస్తాన్ థెరప్యూటిక్స్ అను సంస్థను ప్రారంభించి రైతులకు పశువుల మందులు, మేత తయారు చేయించాడు
1999లో అయ్యన్న సంతానము ఆతని 70వ పుట్టినరోజున రామినేని ఫౌండేషన్ స్థాపించారు. దీని ముఖ్యోద్దేశములు అమెరికాలో, ఆంధ్ర రాష్ట్రములో సాంఘిక, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరిపి, పలు రంగములలో పేరొందిన వ్యక్తులను సన్మానించి తరువాయి తరముల వారికి ఉత్ప్రేరకముగా పనిచేయుట.
వనరులు
వర్గం:1929 జననాలు వర్గం:2000 మరణాలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా ఉపాధ్యాయులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యాపారవేత్తలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సామాజిక కార్యకర్తలు వర్గం:బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
పంజాబీ మాండలికాలు
పంజాబీ భాషలోని మాండలికాలను భారతదేశ పంజాబ్ రాష్ట్రంలో ఎక్కువ భాగం ఉపయోగించగా, పాకిస్థాన్లో 60 శాతం వాడతారు. కుడి|thumb|450x450px|Punjabi dialects
ప్రధానమైన మాండలికాలు
భారత్ లోని పంజాబీ మాండలికాల్లో ముఖ్యమైనవి మాఝీ, దోఅబీ, మాళ్వాయీ, పోవాధీ. పోథోహరీ, లహందీ, ముల్తానీ మాండలికాలు పాకిస్థాన్ కు చెందినవి. అయితే మాఝీ మాండలికం మాత్రం రెండు దేశాలకూ ప్రామాణికమైనది.
మాఝీ
మాఝీ అనేది పంజాబీ భాషకు ప్రతిష్ఠాత్మకమైన మాండలికం. ఎందుకంటే పంజాబీ భాషకు ప్రామాణికమైన రాతకోతలు ఈ మాండలికంలోనే జరుగుతాయి. చారిత్రకంగా పాకిస్థానీ పంజాబ్ ప్రాంతంలోని లాహోర్, షేఖుపురా, కసుర్, ఒకారా, నన్కానా సాహిబ్, ఫైసలాబాద్, గుజ్రాన్ వాలా, వజీరాబాద్, సైల్ కోట్, నరోవల్,  గుజ్రాత్, ఝెలం, పక్పాటన్, వహేరి, ఖనేవాల్, సాహివాల్, హఫీజ్ బాద్, మండీ, బహుద్దీన్, చినియోట్ మండలాలు మాఝా ప్రాంతంలోకి వస్తాయి.
భారత్ పంజాబ్ లో అమృత్ సర్, తర్న్ తర్న్ సాహిబ్, గుర్దస్పూర్  మండలాలు మాఝూ ప్రాంతం కిందకి  వస్తాయి. పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని నగరాల్లోనూ, ఢిల్లీ, ముంబై వంటి నగరాల్లో కూడా మాఝూ ప్రాంతవాసులు చెప్పుకోదగ్గ జనాభాలోనే ఉన్నారు.
మహసు పహారీ
హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో మాట్లాడే  మహాసు పహారీ మాండలికం పశ్చిమ పహారీ భాషకు రూపాంతరం. మహాసుయీ,  మహాసువీ అని కూడా అంటారు. 2001 లెక్కల ప్రకారం దాదాపు 1,000,000మంది ఈ  మాండలికాన్ని మాట్లాడుతున్నారు. ఈ మాండలికాన్ని హిమాచల్ ప్రదేశ్, సిమ్లా, సోలన్ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. సిమ్లా,  సోలన్ మండలాలు ప్రాచీన మహాసు  ప్రాంతంలోనివని కూడా చెబుతారు. 1972 సెప్టెంబరులో హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మహాసు మండలంలోని ప్రాంతాలను పాలనాసౌలభ్యం కోసం వివిధ మండలాలుగా విడదీసింది. అప్పటి మహాసు మండలంలోని సోలన్, అర్కి తాలూకల నుండి సోలన్ మండలాన్నీ, కందఘట్, నలగఢ్ తాలూకాల నుండి ఇప్పటి సిమ్లా మండలాన్నీ విడదీశారు.
ఈ భాషని ఇండో-యూరోపియన్, ఇండో-ఇరానియన్, ఇండో-ఆర్యన్, ఉత్తరభాగం, పశ్చిమ పహారీగా వర్గీకరించబడింది. వివిధ ప్రాంతాల్లో వివిధ మాండలికాలుగా తయారైంది. కింది (లోవర్) మహాసు పహారీ వర్గంలో బఘాటి, బఘళినీ, కియుంతాళీ మాండలికాలు, పైన (అప్పర్) మహాసు పహారీలో రాంపురీ, రోహ్రురీ, సిమ్లా సిరాజీ, సొడొచి మాండలికాలు వస్తాయి. కియుంతాళీ మాండలికం ఇతర మాండలికాలు వాడేవారికి త్వరగా అర్ధమవుతుంది. పైగా ఆకర్షణీయంగా కూడా ఉంటుంది. రాంపురీని కోచి అని, రోహ్రురీని సోరచోలీ అని కూడా అంటారు. సోడొచి మాండలికాన్ని కోట్ గఢ్ లో ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. ఒక మాండలికం వాడేవారికి వేరే మాండలికపు పదాలు 85శాతం అర్ధమవుతాయి. పైన మాండలికపు పదాలు 74-82శాతం, కింది మాండలికపు పదాలు 74-95శాతం నిఘంటు అర్ధాలు ఒకేలా ఉంటాయి. ఈ భాషను ఇళ్ళల్లోనూ, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాల్లోనూ ఎక్కువగా వాడతారు. ఈ భాష వాడే ప్రజలపై హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషల ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ భాష అంతరించిపోయే ప్రమాదం ఉంది. మహాసు భాషకు బాగా దగ్గరగా ఉండే సిర్మువర్ మాండలికాన్ని హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని సిర్మవురీ ప్రాంతంలోనూ,  జాయుంసర్-బవర్ భాషను ఉత్తరాఖండ్ లోనూ మాట్లాడతారు.
షాహ్ పురీ
షాహ్ పురీ మాండలికాన్ని సర్గోధా అని కూడా అంటారు. దీనిని ఎక్కువగా పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో మాట్లాడతారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని సర్గోధ్ ప్రాంతంలో మాట్లాడే ఈ మాండలికం పంజాబీ భాషలోనే అతి ప్రాచీనమైనది. ఇప్పటి సర్గోధా మండలంలోని షాహ్ పూర్ తాలూకా ఒకప్పుడు షాహ్ పూర్ మండలంగా ఉండేది. ఆ మండలం  పేరు మీదుగానే ఈ మాండలికానికి షాహ్ పురీ అనే పేరు వచ్చింది. ఈ మాండలికం మాఝీ, పోథోహరీ, తొలాచీ మాండలికాల మిశ్రమంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఖుషబ్ ప్రాంతంలోని ప్రజలు ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా తొలాచీ టోన్ లో మాట్లాడుతుంటారు. దక్షిణ ప్రాంతంలో ఝాంగోచి యాసలో మాట్లాడతారు. సర్గోధా, ఖుషబ్ మండలాలతో పాటు, పొరుగు మండలాలైన మైన్ వాలీ, భక్కర్ లలో కూడా విస్తృతంగా మాట్లాడతారు ఈ మాండలికాన్ని. సింధ్ నది పశ్చిమ ప్రాంతం నుండి, జెహ్లం నది దాటి చెన్నాబ్ నది వరకు ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. మిగిలిన పంజాబీ మాండలికాల కన్నా ఈ షాహ్ పురీ మాండలికం చాలా విషయాల్లో ప్రాముఖ్యం  కలదిగా నిలిచింది.
ఝంగోచీ/ఛాంగ్వీ
ఝంగోచీ మాండలికం పంజాబీ భాషలోనే అత్యంత ప్రాచీనమైన మాండలికం. ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో మాట్లాడతారు. ఖనేవల్, ఝాంగ్, హఫీజ్ బాద్ మండలాల్లో ఎక్కువ వాడే మాండలికం ఇది. ఈ ప్రాంతాలు రవి నది నుండి చెనాబ్ నది వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాలు భాషలోనే కాక, సంప్రదాయాలు, పద్ధతులు, సంస్కృతుల్లో ఒకే విధంగా ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతానికి గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వం ఉంది. ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతం సాహిత్య వారసత్వానికి ప్రాముఖ్యం. హీర్ రంఝా, మీర్జా సాహిబ్ ల రోమాంటిక్ ప్రేమకథలు ఈ ప్రాంతానికి చెందినవే. ఉభెచారీ మాండలికం అని కూడా అంటారు దీన్ని.
జాంగ్లీ/రచ్నవీ
జాంగ్లీ మాండలికం ప్రాచీన తెగల భాష. సాధారణంగా వీటి పేర్ల వెనుక బార్ అని వస్తుంది. నీటిపారుదల వ్యవస్థ మొదలుకాక ముందు, 20వ శతాబ్దానికి పూర్వం ఉండే జంగిల్ బార్ ల వంటివి ఈ ప్రాంతాలు. ఈ మాండలికాన్ని ప్రాచీన లయల్ పూర్, మొంట్గోమరి మండల పశ్చిమ సగభాగంలో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. పాకిస్తానీ పంజాబ్ లోని  ఫైసలాబాద్, చినియోట్, తోబా టెక్ సింగ్, బహవల్నగర్ మండలాలు ఈ ప్రాంతానికి చెందినవే. ఈ మాండలికానికి రచ్నవీ అనే పేరు కూడా ఉంది.
మండేలీ
చంబేలిక్  రకాలైన బిలాస్ పురీ, చంబేలీ, భాట్టియాలీ, పంగ్వాలీ, గడ్డీ, చురాహీ/భద్రవాహీ/భలేసీ/ఖషాలీ/పదారీ మాండలికాలు వేర్వేరు భాషలుగా పరిగణింపబడతాయి. కానీ ఇవి దాదాపు 90-95శాతం మండేలీ భాషలానే ఉంటాయి.
కాంగ్రి
ఉత్తర భారతంలో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం కాంగ్రి. హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని కాంగ్రా మండలంలో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం  ఇది. డోగ్రికి చెందిన ఇండో-ఆర్యన్ మాండలికం ఇది. పశ్చిమ పహారీ భాషా సముదాయ వర్గానికి చెందిన ఈ కాంగ్రి మాండలికానికి పంజాబీ పదజాల ప్రభావం కూడా ఉంది. పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ  ప్రాంతంలో  ఈ మాండలికాన్ని వాడతారు.1960లో భాషావేత్తలు కాంగ్రి, డోగ్రి  మాండలికాలను పంజాబీకి చెందిన మాండలికాలుగా గుర్తించారు. పహారీ భాషా సముదాయానికి చెందిన మాండలికాలుగా కూడా ఈ రెండిటినీ గుర్తించారు.
మాళ్వాయి
భారత పంజాబ్ లో తూర్పు ప్రాంతంలోనూ, పాకిస్థాన్ పంజాబ్ లోని బహవల్ నగర్, వెహారీ మండలాల్లో ఈ మాళ్వాయి మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. లుధియానా, పటియాలా, అంబాలా, భతిండా,  గంగానగర్, మలేర్ కోట్లా, ఫజిల్కా, ఫిరోజ్‌పూర్, మోగా, మాళ్వా, వంటి ప్రాంతాలు ప్రస్తుత భారత పంజాబ్ లోని దక్షిణ, మధ్య ముఖ్య ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు. పంజాబీ భాష మాట్లాడే హర్యానా రాష్ట్రంలోని అంబాలా, హిస్సార్, సిర్సా, కురుక్షేత్ర వంటి ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు.
దొయిబీ
దొయిబీ మాండలికం భారత పంజాబ్, పాకిస్థానీ పంజాబ్ లలో కూడా మాట్లాడతారు. దో ఆబీ అంటే రెండు నదుల మధ్య ప్రదేశం అని అర్ధం. చారిత్రకంగా బియాస్, సట్లెజ్ నదుల మధ్య ఉండే దొయిబా అనే  ప్రాంతంలో మాట్లాడేవారు. ప్రస్తుత భారత పంజాబ్ లోని  జలంధర్, కపూర్తలా మండలల్లోనూ, డోనా, మంజకి ప్రాంతాల్లో  ఇప్పటికీ మట్లాడతారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో తోబా టెక్ సింగ్, ఫైసలాబాద్ మండలంలో మాట్లాడే ఈ మండలాన్ని ఫైసలాబాదీ పంజాబీ అని కూడా అంటారు.
ప్వాధీ
ప్వాధీ, పోవాధ్, ప్యువాధ్/పోవాధా అనేవి పంజాబ్, హర్యానాలోని ప్రాంతాలు. ఇవి సట్లజ్, ఘగ్గర్ నదుల మధ్య ఉంటాయి. హర్యానాలోని అంబాలా మండలం పక్కన ఉన్న రూప్ నగర్, దాని దక్షిణ, ఆగ్నేయ, తూర్పు ప్రాంతాలను పోవాధి అని అంటారు. హిమాచల్ ప్రదేశ్, హర్యానా రాష్ట్రాల సరిహద్దులో ఉన్న కాలా అంబ్(ఇది ఘగ్గర్ నదికి తూర్పున ఉంది) దాటి సట్లజ్ నది దగ్గర్లోని రూప్ నగర్ మండలం వరకు పోవాధ్ ప్రాంతమే. ఫతేగఢ్ సాహిబ్ మండలంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు, పటియాలా మండలంలోని రాజ్ పురా ప్రదేశం కూడా పోవాధ్ ప్రాంతం కిందకే వస్తోంది. ఈ భాషను ప్రస్తుత పంజాబ్, హర్యానా ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడుతున్నారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని కురాలీ, రోపార్, నుర్పుర్బేది, మొరిందా, పైల్, రాజ్ పురా, సమరలా ప్రాంతాలు, హర్యానా రాష్ట్ర ఫతేబాద్ మండలంలోని పింజోరే, కల్కా, ఇస్లామైల్ బాద్, పెహోవా, బంగర్ ప్రాంతాల్లో ప్వాధీ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.
చంబేలీ
చంబేలీ రకాలైన బిలాస్ పురీ, చంబేలి, భట్టియాలీ, పంగ్వాలీ గడ్డీ, చురాహ్/భద్రావాహీ/భలేసీ/ఖషాలీ/పదారీలు విడివిడి భాషలుగా పరిగణింపబడతాయి. కానీ మండేలీ మాండలికానికి 90-95శాతం దగ్గరగా ఉంటాయి ఈ మాండలికాలు.
హరిజన్ కిన్నోరి
పహారీ కిన్నోరి లేదా హరిజన్ కిన్నోరి అనేది ఉత్తర భారతదేశానికి చెందిన పశ్చిమ పహారీ భాష. కిన్నోర్ మండలంలోని దళితులు ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు. హిమాచలీ భాష నుండి  ఈ మాండలికం ఎంత భిన్నమైందో ఎవరూ నిర్ధారించలేదు.
పొథోహరీ/పహారీ-పొతొవారీ-పంజిస్థానీ
పొథోహరీ మాండలికం ఉత్తర పాకిస్థానీ పంజబ్ లోనూ పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లోనూ మాట్లాడతారు. ఉత్తరంలోని ముజఫరబాద్ నుండి దక్షిణంలోని ఝెలం, గుజర్ ఖాన్, రావత్, రావల్పిండి, ఉత్తర రావల్పిండిలోని ముర్రే కొండలు, తూర్పు భింబెర్, రావల్ కోట్ ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలికాలు మాట్లాడతారు. చిభాలీ, ధుండి-కైరాలీ మాండలికాలు కూడా వీటికి సంబంధించినవే. పంజాబీ భాషకు చెందిన మాఝీ, హింద్కో మాండలికాలు ఈ మాండలిక సమూహాలకు చెందినవే అని ఒక అంచనా.
కొహతి/పెషవేరి/హింద్కో
పాకిస్థాన్ కు చెందిన ఖ్యబెర్ పఖ్తున్ఖ్వా ప్రావిన్స్ లోని పెషావర్, నొవ్షెరా, కోహత్, మన్షెహ్రా, అబ్బొట్టా బాద్, హరి పూర్, పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లోని నీలుం మండలల్లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలకాన్ని మాట్లాడతారు. ఈ మాండలికం కూడా చారిత్రకంగా పంజాబీకి చెందినిదిగా పరిగణించబడుతోంది. ఈ మాండలికాన్ని కూడా 1920లలో భాషావేత్త గార్రిసన్ చేసిన భారతీయ భాషా సర్వేలో ఈ మాండలికాన్ని లహందా క్లస్టర్ లోకి చేర్చారు. హింద్కోని వేరే భాషగా ప్రతిపాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
కుల్లు
కుల్లుని కుల్లూ, కులుయి, కుల్వీ అని కూడా అంటారు. ఇది హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో మాట్లాడే పశ్చిమ పహారీ భాషా సమూహానికి చెందిన మాండలికం.
దేరావాలీ
పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని రాజన్ పూర్, దేరా ఘజీ ఖాన్ మండలల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం ఇది. ఈ మధ్యనే దీనిని సారైకీ సముదాయంలో పరిగణించారు. చాలా మంది భాషావేత్తలు దీనిని వేరే భాషగా కూడా ప్రతిపాదిస్తారు.
ఘేబి
పోతోవారీ మాండలికానికీ, ఈ ఘేబి మాండలికానికీ చాలా పోలికలున్నాయి. కానీ కొన్ని వ్యాకరణాంశాల్లో, ముఖ్యంగా భూతకాల ప్రయోగంలో కొన్ని వైరుధ్యాలు కనపడతాయి. ఘేబిని పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని ఫతేహ్ జంగ్, పిండి ఘెబ్ తాలూకాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. మైన్ వాలీ ప్రాంతంలో మాట్లాడే అవాంకరీ మాండలికానికీ, దీనికీ కూడా పోలికలున్నాయి.
రైస్తి
దీనిని భావల్ పురీ/చోలిస్తానీ అని కూడా అంటారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని బహవల్ పూర్, లోధ్రన్, రహిమ్ యార్ ఖాన్ మండలాల్లో ఈ మాండలికాన్ని వాడతారు. బహవల్ పూర్ లోని రైస్త్ ప్రాంతం పేరు మీదుగా వచ్చింది ఈ రైస్తి మాండలికం. రాజస్థానీ, పంజాబీ, ముల్తానీ భాషల కలయికగా దీనిని చెప్పుకోవచ్చు. సట్లజ్ పరీవాహక ప్రాంతాల్లోనూ, చూలిస్థాన్ ఎడారి ప్రాంతాల్లోనూ ఎక్కువగా ఈ మాండలికాన్ని వాడతారు. పంజాబీ భాషకు మాండలికమైన సరైకీ మాండలిక సముదాయంలో ఈ రైస్తిని ఈ మధ్యే పరిగణించారు.
ఛాచి
పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో మాట్లాడే అనేకానేక మాండలికాల్లో ఇది ఒకటి. పోతోవారీ, హింద్కో మాండలికాల మిశ్రమం ఛాచి. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని అటోక్ మండలంలో గల ఛాచ్ ప్రాంతం పేరు మీదుగా ఛాచి పేరు వచ్చింది. ఛాచి తెగ కోహ్లి ఖొఖ్రన్ తెగలో భాగం. అటోక్ మండలంలోనూ, హజారా భూభాగంలోనూ, ఖ్యబెర్ పఖ్తుంఖా ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా ఈ మండలీకం కనిపిస్తుంది.
జండాలీ
పోతోవారీ, ఛాఛి, థలోచి మాండలికల మిశ్రమం జండాలీ. దీనిని రోహి అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఈ మాండలికాన్ని పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని  జంద్ తాలూకాలోనూ, మైన్ వాలీ మండలంలోనూ ఎక్కువగా మాట్లాడతారు.