cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
భారత విభజన
స్వాతంత్ర్యం, జనాభా బదిలీ, హింస
సుమారు 112 లక్షల మంది (కాందిశీకుల్లో 77.4% మంది) పశ్చిమంలో ఉన్నారు. అందులో ఎక్కువ మంది పంజాబ్ నుండే: 65 లక్షల మంది ముస్లింలు భారతదేశం నుండి పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లారు, 47 లక్షల మంది హిందువులు, సిక్కులు పశ్చిమ పాకిస్తాన్ నుండి భారతదేశానికి వెళ్లారు; అందువల్ల భారతదేశం నుండి పశ్చిమ పాకిస్తాన్ (ఇప్పుడు పాకిస్తాన్) కు నికర వలస 18 లక్షలు. మరో 33 లక్షల మంది (కాందిశీకుల్లో 22.6%) తూర్పున ఉన్నారు: 26 లక్షలు తూర్పు పాకిస్తాన్ నుండి భారతదేశానికి, 7 లక్షలు భారతదేశం నుండి తూర్పు పాకిస్తాన్ (ఇప్పుడు బంగ్లాదేశ్) కు తరలారు; ఈ విధంగా, తూర్పున నికర వలసలు భారతదేశంలోకి 19 లక్షలు
పంజాబ్
thumb|భారతదేశ విభజన సమయంలో అంబాలా స్టేషన్ వద్ద శరణార్థుల ప్రత్యేక రైలు బ్రిటిషు ఇండియా విభజనతో, పూర్వపు బ్రిటిషు ప్రావిన్స్ అయిన పంజాబ్‌ కూడా రెండుగా విడిపోయింది. ప్రావిన్స్ లో ఎక్కువగా ముస్లింలు ఉండే పశ్చిమ భాగం పాకిస్తాన్ లోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ అయింది; హిందూ సిక్కులు మెజారిటీగా ఉండే తూర్పు భాగం భారతదేశం లోని తూర్పు పంజాబ్ రాష్ట్రంగా మారింది (తరువాత దీన్ని పంజాబ్, హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్ అనే మూడు రాష్ట్రాలుగా విభజించారు). చాలా మంది హిందువులు, సిక్కులు పశ్చిమాన నివసించేవారు, చాలా మంది ముస్లింలు తూర్పున నివసించేవారు. అలాంటి మైనారిటీలందరికీ చాలా భయాలుండేవి. విభజన వలన చాలా మంది ప్రజలు స్థానభ్రంశం చెందారు. మతకలహాలు చెలరేగాయి. కొందరు పంజాబ్‌లో హింసను ప్రతీకార మారణహోమం అని అభివర్ణించారు.
లారెన్స్ జేమ్స్ ఇలా అన్నాడు: తన ప్రావిన్స్‌లోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నిస్తూ 5,00,000 మంది ముస్లింలు మరణించారని పశ్చిమ పంజాబ్ గవర్నర్ సర్ ఫ్రాన్సిస్ ముడీ అంచనా వేయగా, కరాచీలోని బ్రిటిషు హైకమిషన్ మాత్రం ఈ సంఖ్య 8,00,000 అని చెప్పింది. మౌంట్ బాటెన్ అతని మనుషులూ 2,00,000 మంది మాత్రమే చంపబడ్డారని చెప్పిన మాట అర్ధంలేనిదని తేలింది : [జేమ్స్ 1998: 636] ".
ఈ కాలంలో, ముస్లింల హత్యకు తారా సింగ్ ఆమోదం ఉందని పలువురు ఆరోపించారు. 1947 మార్చి 3 న, లాహోర్లో సింగ్, సుమారు 500 మంది సిక్కులతో కలిసి, "పాకిస్తాన్ ముర్దాబాద్" అని నినదించాడు. రాజకీయ శాస్త్రవేత్త ఇష్తియాక్ అహ్మద్ ప్రకారం, "మార్చి 3 న, అతివాద సిక్కు నాయకుడు మాస్టర్ తారా సింగ్ పంజాబ్ అసెంబ్లీ వెలుపల తన కిర్పాన్ (కత్తి) ను ప్రదర్శించాడు. పాకిస్తాన్ అనే ఆలోచననే నాశనం చేయాలని పిలుపునిచ్చాడు. దీంతో ఉత్తర పంజాబ్‌లోని ముస్లింలు అధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లోని ముస్లింలు, సిక్కులకు హిందువులకు వ్యతిరేకంగా హింసాత్మకంగా ప్రతిస్పందించారు. అయినప్పటికీ, ఆ సంవత్సరం చివరకు, పశ్చిమ పంజాబ్‌లో ముస్లిములు చంపిన హిందువులు సిక్కుల కంటే తూర్పు పంజాబ్‌లో ఎక్కువ మంది ముస్లింలు చంపబడ్డారు. " పశ్చిమ పంజాబ్‌లోని హిందువులు, సిక్కుల కంటే తూర్పు పంజాబ్‌లో అప్పటి వరకు రెట్టింపు ముస్లింలు చంపబడ్డారని నెహ్రూ ఆగస్టు 22 న గాంధీకి లేఖ రాశాడు.
బెంగాల్
బెంగాల్ ప్రావిన్స్ పశ్చిమ బెంగాల్ (ఇండియన్ డొమినియన్ లో కలిపారు), తూర్పు బెంగాల్ (పాకిస్తాన్ డొమినియన్ లో కలిపారు) అనే రెండు ప్రాంతాలుగా విభజించారు. 1955 లో తూర్పు బెంగాల్ పేరును తూర్పు పాకిస్తాన్ గా మార్చారు. ఆ తరువాత 1971 బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధం తరువాత బంగ్లాదేశ్ అనే స్వతంత్ర దేశంగా మారింది.
ముస్లిం మెజారిటీ జిల్లాలైన ముర్షిదాబాద్, మాల్డా లను భారతదేశానికి ఇచ్చారు. హిందూ మెజారిటీ జిల్లా ఖుల్నా, బౌద్ధ మెజారిటీ (జనాభా బాగా తక్కువ) ఉన్న చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్‌ లను పాకిస్తాన్కు రాడ్క్లిఫ్ అవార్డు ద్వారా ఇచ్చారు.
సింధ్
విభజన సమయంలో, సింధ్ లోని సంపన్న మధ్యతరగతి ప్రజలు హిందువులే. హైదరాబాద్, కరాచీ, షికార్పూర్, సుక్కూర్ వంటి నగరాల్లో ఎక్కువ మంది కేంద్రీకృతమై ఉన్నప్పటికీ అప్పటికి 14,00,000 మంది హిందూ సింధీలు ఉన్నారు. సింధ్‌లో నివసిస్తున్న వందలాది మంది హిందువులు వలస వెళ్ళవలసి వచ్చింది. భారతదేశం నుండి ముస్లిం శరణార్థుల రాకతో సింధ్‌లో కొన్ని హిందూ వ్యతిరేక హింసకు దారితీసింది. దీనికి స్థానిక ముస్లింల నుండి మద్దతు పెద్దగా లేదు. పశ్చిమ పంజాబ్ నుండి వలస వెళ్ళవలసి వచ్చిన పంజాబీ హిందువులూ సిక్కుల మాదిరిగా కాకుండా సింధీ హిందువులపై హింస తక్కువగా ఉంది.
1947 డిసెంబరు 6 న, భారతదేశంలోని అజ్మీర్‌లో మత హింస జరిగింది, దర్గా బజార్‌లో సింధీ హిందూ శరణార్థులకు, స్థానిక ముస్లింలకూ మధ్య వాదన జరిగింది. మళ్లీ డిసెంబరు మధ్యలో అజ్మీర్‌లో హింస తలెత్తింది. కత్తిపోట్లు, దోపిడీలు, కాల్పులు జరిగాయి. ముస్లింలు ఎక్కువగా మరణించారు. చాలా మంది ముస్లింలు థార్ ఎడారి మీదుగా పాకిస్తాన్లోని సింధ్‌కు పారిపోయారు. ఇది సింధ్ లోని హైదరాబాద్ లో మరిన్ని హిందూ వ్యతిరేక అల్లర్లకు దారితీసింది. జనవరి 6 న కరాచీలో హిందూ వ్యతిరేక అల్లర్లు చెలరేగి, 1100 మంది మరణించినట్లు అంచనా. 7,76,000 సింధీ హిందువులు భారతదేశానికి పారిపోయారు. ఉత్తర గుజరాత్ పట్టణమైన గోద్రాకు సింధీ హిందూ శరణార్థుల రాకతో 1948 మార్చిలో అల్లర్లు జరిగాయి. ఇది గోద్రా నుండి పాకిస్తాన్కు ముస్లింల వలసలకు దారితీసింది.
గుజరాత్
విభజన సమయంలో పంజాబ్, బెంగాల్‌లో జరిగినట్లు గుజరాత్‌లో సామూహిక హింస జరగలేదు. పాకిస్తాన్‌కు వలస వచ్చిన వారిలో కేవలం 2.2% మంది మాత్రమే గుజరాత్, బొంబాయి నగరాలకు చెందినవారు, వారిలో 75% మంది తమ వ్యాపార ప్రయోజనాల రీత్యా కరాచీకి వెళ్లారు.
ఢిల్లీ
బాబర్ కాలం నుండి ఢిల్లీ మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉంది, అంతకు ముందరి టర్కీ ముస్లిం పాలకులకు కూడా ఢిల్లీ రాజధానిగా ఉండేది. ఢిల్లీలో విస్తారమైన ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలి కనిపిస్తుంది. బలమైన ఇస్లామిక్ సంస్కృతి నగరంలో విస్తరించింది. 1911 లో, బ్రిటిషు రాజ్ తమ రాజధానిని కలకత్తా నుండి ఢిల్లీకి మార్చినప్పుడు, నగరం యొక్క స్వభావం కొద్దిగా మారడం ప్రారంభించింది. నగర ప్రధాన భాగాన్ని బ్రిటిషు వాస్తుశిల్పి ఎడ్విన్ లుట్యెన్స్ పేరు మీద 'లుట్యెన్స్ ఢిల్లీ' అని పిలుస్తారు ఏదేమైనా, 1941 లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఢిల్లీ జనాభాలో 33.2% ముస్లింలు.
1947 లో శరణార్థులు ఢిల్లీలోకి రావడం మొదలయ్యే సమయానికి, నిర్వాసితుల సమస్యను ఎదుర్కోవటానికి నగరం సిద్ధంగా లేదు. శరణార్థులు “ఎక్కడెక్కడ వెళ్ళేందుకు వీలుందో అక్కడక్కడికి చొరబడిపోయారు… కళాశాలలు, దేవాలయాలు, గురుద్వారాలు, ధర్మశాలలు, సైనిక బ్యారక్లు, తోటలూ మొదలైన చోట్ల నెలకొల్పిన శిబిరాల్లోకి వెళ్ళారు ” 1950 నాటికి, నగరం యొక్క కొన్ని భాగాలలో ఇళ్ళు నిర్మించుకోడానికి ప్రభుత్వం కాబ్జాదార్లను అనుమతించడం ప్రారంభించింది. తత్ఫలితంగా, లజ్‌పత్ నగర్, పటేల్ నగర్ వంటి ప్రాంతాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి. ఈనాటికీ వీటికి ప్రత్యేకమైన పంజాబీ లక్షణం ఉంటుంది. అయితే, పంజాబ్ నుండి వేలాది హిందూ సిక్కు శరణార్థులు నగరానికి పారిపోయి రావడంతో, మత హింసలు రేగడంతో ఇది తిరుగుబాట్ల వాతావరణాన్ని సృష్టించింది. ఢిల్లీలోని పాకిస్తాన్ దౌత్యవేత్త హుస్సేన్, ఢిల్లీ ముస్లిం జనాభాను నిర్మూలించడానికే భారత ప్రభుత్వం ఉద్దేశించిందని లేదా వారి కర్మకు వాళ్లను వదిలేసిందనీ ఆరోపించాడు. అమాయక ముస్లింలను ఆర్మీ దళాలు బహిరంగంగా కాల్చి చంపాయని అతడు నివేదించాడు. నగరంలో 1000 వరకు మరణాలు/క్షతులూ ఉన్నట్లు భారత ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అంచనా వేసాడు. అయితే, ఇది 20 రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుందని ఇతర వర్గాలు పేర్కొన్నాయి..ఢిల్లీ హింస గురించి జ్ఞానేంద్ర పాండే యొక్క ఇటీవలి కథనంలో ఢిల్లీలో ముస్లిం మరణాల సంఖ్య 20,000-25,000 మధ్య ఉన్నట్లు పేర్కొన్నాడు.
రాజకీయ అనుబంధాలతో సంబంధం లేకుండా పదివేల మంది ముస్లింలను శరణార్థి శిబిరాలకు తరలించారు. ఢిల్లీలోని పురానా ఖిల్లా, ఈద్గా, నిజాముద్దీన్ వంటి అనేక చారిత్రక ప్రదేశాలు శరణార్థి శిబిరాలుగా మారిపోయాయి. వాస్తవానికి, చాలా మంది హిందూ సిక్కు శరణార్థులు ఢిల్లీ ముస్లిం నివాసులు వదిలిపెట్టిన ఇళ్లను ఆక్రమించారు. ఢిల్లీలో ఉద్రిక్తతలు తగ్గేనాటికి 3,30,000 మంది ముస్లింలు నగరం వదలి పాకిస్తాన్‌కు పారిపోయారు. జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగరంలో ముస్లిం జనాభా 1941 లో 33.2% నుండి 1951 లో 5.3%కి పడిపోయింది.
భారతదేశంలో శరణార్థుల పునరావాసం: 1947-1951
1951 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 2% మంది శరణార్థులే (పశ్చిమ పాకిస్తాన్ నుండి 1.3%, తూర్పు పాకిస్తాన్ నుండి 0.7%). ఒకే నగరానికి అత్యధిక సంఖ్యలో శరణార్థులు వచ్చింది, ఢిల్లీకి. 1947–1951 కాలంలో ఢిల్లీ జనాభా 10 లక్షల (9,17,939) నుండి 17 లక్షల కన్నా ఎక్కువకు (1,744,072) పెరిగింది. శరణార్థులను పురానా ఖిల్లా, ఎర్రకోట, కింగ్స్‌వే క్యాంప్‌లోని సైనిక బ్యారక్‌లలో (ప్రస్తుత ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం చుట్టూ) ఉంచారు. కింగ్స్‌వే క్యాంప్‌, ఉత్తర భారతదేశంలో అతిపెద్ద శరణార్థి శిబిరాలలో ఒకటిగా మారింది. ఏ సమయంలోనైనా 35,000 మందికి పైగా శరణార్థులు అక్కడ ఉండేవారు. 1948 నుండి భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన విస్తృతమైన భవన నిర్మాణ ప్రాజెక్టుల ద్వారా శిబిరాలను శాశ్వత గృహాలుగా మార్చారు. ఈ కాలంలో లజ్‌పత్ నగర్, రజిందర్ నగర్, నిజాముద్దీన్ ఈస్ట్, పంజాబీ బాగ్, రెహగర్ పురా, జంగ్‌పురా, కింగ్స్‌వే క్యాంప్ వంటి అనేక హౌసింగ్ కాలనీలు ఢిల్లీలో వచ్చాయి. అఖిల భారత స్థాయిలో శరణార్థుల కోసం విద్య, ఉపాధి అవకాశాలు, వ్యాపారాలు ప్రారంభించడానికి సులభమైన రుణాలు వంటి అనేక పథకాలను ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది.
చాలా మంది సిక్కులు, హిందూ పంజాబీలు పశ్చిమ పంజాబ్ నుండి వచ్చి తూర్పు పంజాబ్‌ (అందులో హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్ లు కూడా ఉన్నాయి) ఢిల్లీల్లో స్థిరపడ్డారు. తూర్పు పాకిస్తాన్ (ఇప్పుడు బంగ్లాదేశ్) నుండి పారిపోతున్న హిందువులు తూర్పు భారతదేశం, ఈశాన్య భారతదేశం అంతటా స్థిరపడ్డారు. చాలామంది పొరుగున ఉన్న భారత రాష్ట్రాలైన పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, త్రిపురలలో స్థిరపడ్డారు. కొంతమంది వలసదారులను అండమాన్ దీవులకు పంపారు. అక్కడ బెంగాలీలు అతిపెద్ద భాషా సమూహంగా ఉన్నారు.
సింధీ హిందువులు ప్రధానంగా గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్లలో స్థిరపడ్డారు. అయితే దూరాన, మధ్యప్రదేశ్‌లో కూడా కొందరు స్థిరపడ్డారు. మహారాష్ట్రలో సింధి హిందూ శరణార్థుల కోసం కొత్త టౌన్‌షిప్ ఏర్పాటు చేసారు. భారత గవర్నర్ జనరల్ సర్ రాజగోపాలాచారి ఈ పట్టణానికి పునాది వేసి దానికి ఉల్హాస్ నగర్ (అవి 'ఆనందం నగరం') అని పేరు పెట్టారు.
సెంట్రల్ ముంబైలోని సియోన్ కోలివాడ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా సిక్కులు, పంజాబీ హిందువులతో కూడిన ఒక స్థావరాన్ని నెలకొల్పారు. దీనికి గురు తేజ్ బహదూర్ నగర్ అని పేరు పెట్టారు.
పాకిస్తాన్లో శరణార్థుల పునరావాసం: 1947-1951
1951 పాకిస్తాన్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం ముస్లిం శరణార్థులు అత్యధిక సంఖ్యలో తూర్పు పంజాబ్, సమీప రాజ్‌పుతానా రాష్ట్రాల (అల్వార్, భరత్‌పూర్) నుండి వచ్చారు. వారు 57,83,100 దాకా ఉన్నారు. పాకిస్తాన్ లోని మొత్తం శరణార్థ జనాభాలో వీరు 80.1% దాకా ఉన్నారు. పంజాబ్‌లో సరిహద్దుకు రెండు వైపులా జరిగిన ప్రతీకార జాతి ప్రక్షాళన ప్రభావం ఇది. తూర్పు పంజాబ్‌ లోని ముస్లిం జనాభాను పశ్చిమ పంజాబ్‌లోని హిందూ / సిక్కు జనాభా లాగా బలవంతంగా తరిమేసారు.
భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి వలసలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్, ఒరిస్సాల నుండి 7,00,300 లేదా 9.8%; యుపి, ఢిల్లీల నుండి 4,64,200 లేదా 6.4%; గుజరాత్, బొంబాయిల నుండి 1,60,400 లేదా 2.2%; భోపాల్, హైదరాబాదుల నుండి 95,200 లేదా 1.2%;మద్రాసు, మైసూరుల నుండి 18,000 లేదా 0.2%.
పాకిస్తాన్లో వారి స్థిరనివాసానికి సంబంధించినంతవరకు, తూర్పు పంజాబ్, దాని సమీప ప్రాంతాల నుండి 97.4% మంది శరణార్థులు పశ్చిమ పంజాబుకు వెళ్లారు; బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్, ఒరిస్సా నుండి 95.9% మంది పూర్వ తూర్పు పాకిస్తాన్ కు వెళ్ళారు; యుపి, ఢిల్లీల నుండి 95.5% ప్రధానంగా పశ్చిమ పాకిస్తాన్ లోని, సింధ్ లోని కరాచీ విభాగంలోకి; భోపాల్, హైదరాబాద్ నుండి 97.2% పశ్చిమ పాకిస్తానుకు, ప్రధానంగా కరాచీకి; బొంబాయి, గుజరాత్‌ల నుండి పశ్చిమ 98.9% పాకిస్తాను లోని కరాచీకి; మద్రాసు మైసూరుల నుండి 98.9% మంది పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌ లోని కరాచీకి వెళ్లారు.
పశ్చిమ పంజాబ్‌లో అత్యధిక సంఖ్యలో శరణార్థులు (73.1%) ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది ప్రధానంగా తూర్పు పంజాబ్, దాని సమీప ప్రాంతాల నుండి వెళ్ళారు. మొత్తం వలసదారులలో 16.1%తో రెండవ అతిపెద్ద శరణార్థుల జనాభా సింధ్ చేరుకుంది. సింధ్ లోని కరాచీ విభాగం ఒక్కచోటికే మొత్తం వలస జనాభాలో 8.5% వెళ్ళింది. 6,99,100 మందితో తూర్పు బెంగాల్ శరణార్థులు, మొత్తం పాకిస్తాన్ ముస్లిం శరణార్థ జనాభాలో 9.7%తో మూడవ స్థానంలో ఉన్నారు. తూర్పు బెంగాల్‌లో 66.7% మంది శరణార్థులు పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి, 14.5% బీహార్ నుండి, 11.8% అస్సాం నుండి వెళ్ళారు.
1948 లో పశ్చిమ పంజాబ్‌లో శరణార్థుల జనాభా గణనను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. ఇది భారతదేశంలో వారి మూలం ఎక్కడో తేల్చింది.
తూర్పు పంజాబ్, పొరుగు ప్రాంతాల జిల్లాల నుండి పశ్చిమ పంజాబ్‌లోకి వెళ్ళిన ముస్లిం శరణార్థుల డేటా
తప్పిపోయిన వ్యక్తులు
1931, 1951 జనాభా లెక్కల ప్రకారం అందించిన డేటాను ఉపయోగించి పంజాబ్ లోని జిల్లాల్లోకి వచ్చే జన ప్రవాహం, వెళ్ళే జన ప్రవాహాలపై చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం, పశ్చిమ భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టి, పాకిస్తాన్ చేరుకోని ముస్లిములు 13 లక్షల మంది అని అంచనా వేసారు. పశ్చిమ సరిహద్దులో తప్పిపోయిన హిందువులు / సిక్కుల సంఖ్య సుమారు 8 లక్షలు. పంజాబ్ సరిహద్దులో విభజనకు సంబంధించిన వలసల కారణంగా తప్పిపోయిన వారి మొత్తం సంఖ్య సుమారు 22 లక్షలకు చేరుతుంది. 1931, 1941, 1951 జనాభా లెక్కలను ఉపయోగించి పంజాబ్ ప్రాంతంలో విభజన యొక్క జనాభా పరిణామాలపై మరొక అధ్యయనం ప్రకారం పంజాబ్లో 23 - 32 లక్షల మధ్య తప్పిపోయారని తేల్చింది.
మహిళల పునరావాసం
అల్లర్ల సమయంలో అపహరణకు, అత్యాచారానికీ గురైన మహిళలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నిస్తామని ఇరువర్గాలు ఒకరికొకరు వాగ్దానం చేశాయి. 33,000 మంది హిందూ, సిక్కు మహిళలను అపహరించారని భారత ప్రభుత్వం చెప్పగా, అల్లర్ల సమయంలో 50,000 మంది ముస్లిం మహిళలను అపహరించారని పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం పేర్కొంది. 1949 నాటికి, భారతదేశంలో 12,000, పాకిస్తాన్లో 6,000 మంది మహిళలను కాపాడారని చట్టపరమైన వాదనలు ఉన్నాయి. 1954 నాటికి భారతదేశంలో 20,728 మంది ముస్లిం మహిళలను కాపాడారు, 9,032 మంది హిందూ, సిక్కు మహిళలను పాకిస్తాన్ లో కాపాడారు. తమ కుటుంబం తమను స్వీకరించదని భయపడి చాలా మంది హిందూ, సిక్కు మహిళలు భారతదేశానికి తిరిగి వెళ్లడానికి నిరాకరించారు. అలాగే ముస్లిము మహిళలు పాకిస్తాన్ వెళ్ళేందుకు నిరాకరించారు
పాకిస్థాన్
1951 జనాభా లెక్కల తరువాత కూడా, భారతదేశం నుండి అనేక ముస్లిం కుటుంబాలు 1950 ల్లోను 1960 ల ప్రారంభంలోనూ పాకిస్తానుకు వలస వెళ్లడం కొనసాగించాయి. చరిత్రకారుడు ఒమర్ ఖలీది ప్రకారం, 1947 1971 డిసెంబరు డిసెంబరు మధ్య యుపి, ఢిల్లీ, గుజరాత్, రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, కేరళల నుండి ముస్లింలు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్ళారు. వలసల తదుపరి దశ 1973 - 1990 ల మధ్య జరిగింది. ఈ వలసదారుల ప్రాథమిక గమ్యం కరాచీతో పాటు సింధ్ లోని ఇతర పట్టణ కేంద్రాలు.
1959 లో, అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ఐఎల్‌ఓ) ఒక నివేదికను ప్రచురించింది, 1951 నుండి 1956 వరకు, భారతదేశం నుండి మొత్తం 6,50,000 మంది ముస్లింలు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌కు మకాం మార్చారు. అయితే, పాకిస్తాన్కు భారత ముస్లిం వలసల గురించి వాదనల ప్రామాణికతపై విజారియా (1969) సందేహాలను లేవనెత్తింది. ఎందుకంటే 1961 పాకిస్తాన్ జనాభా లెక్కలు ఈ గణాంకాలను ధ్రువీకరించలేదు. అయితే, 1961 పాకిస్తాన్ జనాభా లెక్కల్లో అంతకు ముందరి దశాబ్ద కాలంలో భారతదేశం నుండి పాకిస్తాన్కు 8,00,000 మంది ప్రజలు వలస వచ్చారని ప్రకటించారు. పాకిస్తాన్ బయలుదేరిన వారిలో, చాలామంది తిరిగి రాలేదు.
పాకిస్తాన్కు భారత ముస్లింల వలసలు 1970 లలో బాగా తగ్గాయి. ఈ ధోరణిని పాకిస్తాన్ అధికారులు గుర్తించారు. 1973-1994 మధ్య కాలంలో, సరైన ప్రయాణ పత్రాలపై 8,00,000 మంది సందర్శకులు భారతదేశం నుండి వచ్చారని, 1995 జూన్ లో, పాకిస్తాన్ అంతర్గత మంత్రి నసీరుల్లా బాబర్ జాతీయ అసెంబ్లీకి తెలియజేశారు. వీరిలో 3,393 మంది మాత్రమే ఉండిపోయారు. ఇలాంటి ధోరణినే చూపిస్తూ, భారతీయ పాకిస్తాన్ ముస్లింల మధ్య వివాహాలు కూడా బాగా తగ్గాయి. న్యూ ఢిల్లీలోని పాకిస్తాన్ హైకమిషనర్ రియాజ్ ఖోఖర్ 1995 నవంబరులో చేసిన ప్రకటన ప్రకారం, 1950 - 1960 లలో సరిహద్దుమీదుగా జరిగిన వివాహాల సంఖ్య సంవత్సరానికి 40,000 నుండి సంవత్సరానికి 300 కి పడిపోయింది.
1965 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధం తరువాత, 3,500 మంది ముస్లిం కుటుంబాలు థార్ ఎడారి లోని భారత భాగం నుండి థార్ ఎడారి లోని పాకిస్తాన్ విభాగానికి వలస వెళ్ళారు. 1965 యుద్ధం తరువాత 400 కుటుంబాలు నాగర్‌లో స్థిరపడ్డాయి. మరో 3000 కుటుంబాలు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లోని సింధ్ ప్రావిన్స్‌లోని చాక్రో తాలూకాలో స్థిరపడ్డారు. పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ప్రతి కుటుంబానికి 12 ఎకరాల భూమిని ఇచ్చింది. ప్రభుత్వ రికార్డుల ప్రకారం ఈ భూమి మొత్తం 42,000 ఎకరాలు.
పాకిస్తాన్‌లో 1951 జనాభా లెక్కల ప్రకారం తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో 6,71,000 మంది శరణార్థులు నమోదయ్యారు, వీరిలో ఎక్కువ మంది పశ్చిమ బెంగాల్ నుంచి వచ్చారు. మిగిలిన వారు బీహార్ కు చెందినవారు. 1951–1956 కాలంలో ఐఎల్‌ఓ ప్రకారం, ఐదు లక్షల మంది భారతీయ ముస్లింలు తూర్పు పాకిస్తాన్‌కు వలస వచ్చారు. 1961 నాటికి ఈ సంఖ్య 8,50,000 కి చేరుకుంది. రాంచీ జంషెడ్పూర్లలో జరిగిన అల్లర్ల తరువాత, బీహారీలు అరవైల చివరలో తూర్పు పాకిస్తాన్కు వలస వెళ్ళడం కొనసాగించారు. వీరి సంఖ్య సుమారు పది లక్షల వరకు ఉంటుంది. విభజన తరువాతి రెండు దశాబ్దాలలో సుమారు 15 లక్షల మంది ముస్లింలు పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ ల నుండి తూర్పు బెంగాల్కు వలస వచ్చారని అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి.
భారతదేశం
పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లోని సింధ్ ప్రావిన్స్‌లోని థార్‌పార్కర్ జిల్లాలో జనాభా 1947 లో స్వాతంత్ర్యం సమయంలో 80% హిందూ, 20% ముస్లింలు. 1965, 1971 నాటి ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధాల సమయంలో, హిందూ ఉన్నత కులాలు, వారి అండలో ఉన్నవారూ భారతదేశానికి పారిపోయారు. ఇది జిల్లాలో భారీ జనాభా మార్పుకు దారితీసింది. 1978 లో భారతదేశం 55,000 మంది పాకిస్తానీయులకు పౌరసత్వం ఇచ్చింది. పాకిస్తాన్ 1998 జనాభా లెక్కల నాటికి, థార్‌పార్కర్‌ జనాభాలో ముస్లింలు 64.4%, హిందువులు 35.6% ఉన్నారు.
తూర్పు పాకిస్తాన్ నుండి భారతదేశానికి హిందువుల వలసలు విభజన తరువాత నిరంతరాయంగా కొనసాగాయి. భారతదేశంలో 1951 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 25 లక్షల మంది శరణార్థులు తూర్పు పాకిస్తాన్ నుండి వచ్చారు. వారిలో 21 లక్షల మంది పశ్చిమ బెంగాల్‌కు, మిగిలిన వారు అస్సాం, త్రిపుర, ఇతర రాష్ట్రాలకు వలస వచ్చారు. ఈ శరణార్థులు తరంగాలుగా వచ్చారు. వాళ్ళు వచ్చింది విభజన సమయంలో మాత్రమే కాదు. 1973 నాటికి వారి సంఖ్య 60 లక్షలకు చేరుకుంది. కింది డేటా తూర్పు పాకిస్తాన్ నుండి వచ్చిన శరణార్థుల ప్రధాన తరంగాలను, వలసలు సంభవించిన సంఘటనలనూ చూపిస్తుంది:
నోట్స్
<references group="lower-alpha" responsive="" />
మూలాలు
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం వర్గం:భారత విభజన
ప్రేమ్ బిహారీ నారాయణ్ రైజాదా
ప్రేమ్ బిహారీ నారాయణ్ రైజాదా (1901–1966) ఒక భారతీయ కాలిగ్రాఫర్. ఇతను భారత రాజ్యాంగాన్ని చేతితో వ్రాసిన కాలిగ్రాఫర్‌గా గుర్తించబడ్డాడు.
జీవిత చరిత్ర
రైజాదా డిసెంబర్ 1901లో కాలిగ్రాఫర్ల కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని తల్లి మరియు తండ్రి ఇద్దరూ ఇతని చిన్నతనంలోనే మరణించారు. రైజాదా తన తాతచే పెంచబడ్డాడు. తన తాత స్వయంగా ఇంగ్లీష్ మరియు పెర్షియన్ పండితుడు. అతను రైజాదాకు భారతీయ కాలిగ్రఫీ కళను నేర్పించాడు. రైజాదా ఢిల్లీలోని సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజీలో చదువుకోవడానికి వెళ్లాడు, అక్కడ అతను తన కాలిగ్రాఫిక్ నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచుకొన్నాడు.
1940ల చివరలో భారత రాజ్యాంగ సభ భారత రాజ్యాంగాన్ని రూపొందిస్తున్నప్పుడు, సెమినల్ డాక్యుమెంట్ యొక్క మొదటి కాపీని రాయమని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ రైజాదాను అడిగారు. రాజ్యాంగాన్ని చేతితో రాసేందుకు ఏమి కావాలని అడిగిన ప్రశ్నకు రైజాదా ఇలా సమాధానమిచ్చారు. “ఒక్క పైసా కూడా వద్దు.. భగవంతుని దయ వల్ల నాకు అన్నీ ఉన్నాయి, నా జీవితం చాలా సంతోషంగా ఉంది,”
“కానీ నాది ఒక విన్నపం. రాజ్యాంగంలోని ప్రతి పేజీలో నేను నా పేరును వ్రాస్తాను మరియు చివరి పేజీలో నా పేరునూ మా తాత గారి పేరునూ వ్రాస్తాను.”
ప్రేమ్ బిహారీ నారాయణ్ రైజాదా భారత రాజ్యాంగానికి కాలిగ్రాఫర్. అసలు రాజ్యాంగాన్ని ప్రవహించే ఇటాలిక్ శైలిలో ఆయన రచించారు. అసలు రాజ్యాంగం యొక్క హిందీ వెర్షన్ యొక్క కాలిగ్రఫీని వసంత్ క్రిషన్ వైద్య వ్రాసారు. కాన్‌స్టిట్యూషన్ హాల్‌లోని ఒక గదిలో (ప్రస్తుతం కాన్‌స్టిట్యూషన్ క్లబ్ ఆఫ్ ఇండియా అని పిలుస్తారు) పని చేస్తూ, ఆరు నెలల పాటు 395 ఆర్టికల్‌లు, 8 షెడ్యూల్‌లు మరియు ఒక పీఠికతో కూడిన డాక్యుమెంట్‌ అందించాడు. ఇతను తన రచనా సమయంలో వందలాది పెన్ నిబ్‌లను ఉపయోగించి, తన ప్రవహించే కాలిగ్రఫీని డాక్యుమెంట్‌లో చేర్చాడు. ఇతని మరియు అతని తాత పేర్లను పత్రంలో చేర్చాలనే నిబంధన గౌరవించబడింది, పత్రంలో ఇద్దరి పేర్లు లిఖించబడ్డాయి. ఇది పూర్తయినప్పుడు, మాన్యుస్క్రిప్ట్ 251 పేజీలు, బరువు 3.75 కేజీలు (8.26 పౌండ్లు).
మాన్యుస్క్రిప్ట్ 26 నవంబర్ 1949న పూర్తయింది మరియు 26 జనవరి 1950న ఆమోదించబడింది.
మూలాలు
వర్గం:1901 జననాలు
తుత్
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ బాలబడి, ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల, ఒక ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల, ﻿ఒక ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఉన్నాయి. సమీప మాధ్యమిక పాఠశాల చోగవాన్ 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు భిండి ఔలఖ్ గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాలలు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సమీప మేనేజ్మెంట్ సంస్థలు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
సమీప వృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రాలు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సమీప ఇతర విద్యా సౌకర్యాలు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
తాగు నీరు
మూత వేయని బావులు నీరుగ్రామంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
సమీప ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో ఉంది. సమీపఇతర (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సమీప ఆశా (గుర్తింపు పొందిన సామాజిక ఆరోగ్య కార్యకర్త) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉన్నారు. సమీప ఆటల మైదానం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సమీప సినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
సమీప పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. వార్తాపత్రిక సరఫరా గ్రామంలో ఉంది. సమీప అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
విద్యుత్తు
10 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం వేసవి(ఏప్రిల్-సెప్టెంబర్)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 11 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం చలికాలం(అక్టోబర్-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. . 1 . 1 8 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబర్)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 10 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ చలికాలం(అక్టోబర్-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది.
భూమి వినియోగం
తుత్ (13) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో):
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో):
తయారీ వస్తువులు, పరిశ్రమలు, ఉత్పత్తులు
తుత్ ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ): గోధుమలు, బియ్యం, మొక్కజొన్న
మూలాలు
వర్గం:అమృత్‌సర్ వర్గం:అజ్నాలా తాలూకా గ్రామాలు
జగన్నాథ పండితరాయలు
జీవిత విశేషాలు
జగన్నాథుని తాతయైన కేశవభట్టు తన నాట్య ప్రతిభతో విజయనగర ప్రభువైన శ్రీకృష్ణదేవరాయలను మెప్పించి ముంగండ అగ్రహారాన్ని బహుమానంగా పొందాడు. ఈయన తండ్రి పేరు పేరుభట్టు. ఆయన కాశీలో పలు శాస్త్రాలను అభ్యసించి వచ్చాడు. జగన్నాథుడు తన తండ్రి దగ్గరే చాలా శాస్త్రాలు అభ్యసించాడు. జగన్నాథ వంశస్థులు వేగినాటి వారని ప్రతీతి.
అనేకమైన శాస్త్రాలను సాంగంగా చదువుకున్న జగన్నాథుడు ఢిల్లీచక్రవర్తి ఆస్థానంలో స్థానం పొందాడు. జహంగీరు ఆస్థానంలో చేరిన ఆయన తన ప్రతిభ కారణంగా సన్మానాలు, గౌరవాలు పొందాడు. ఆయన గ్రంథరచన మొత్తం ఢిల్లీలో ఉండగానే జరిగిందని పండితుల భావన. సంస్కృత అలంకార శాస్త్రంలో చివరిమాతగా గణుతికెక్కిన ఆయన సిద్ధాంతాలు, రచనలు, విద్వత్‌చర్చలు మొదలైనవన్నిటీకీ ఆనందించిన జహంగీరు జగన్నాథునికి పండిత్‌రాజ్ అనే బిరుదు ప్రదానం చేశాడు.
రచనలు
thumbnail జగన్నాథ పండితరాయలు ఆలంకారికునిగా సుప్రఖ్యాతుడు. సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర అభివృద్ధిలో కీలకమైన ప్రతిపాదనలు చేసిన ఆధునికుడు (ఇతర సంస్కృత అలంకారికులతో పోలిస్తే ఆధునికుడు) జగన్నాథుడే. ఆయన ప్రతిపాదనలు, సిద్ధాంతాలు అలంకారశాస్త్రంలో చాలా విలువైనవిగా పేరొందాయి. ఆయన రాసిన పలు గ్రంథాలు:
హాస్యం
సాహిత్యంలో సున్నితమైన హాస్యాన్ని ప్రవేశపేట్టినవారిలో చెప్పుకో దగ్గవారు జగన్నాధ పండితరాయలు. ఈయన రచనలలో కల సున్నితమైన చురుకైన పద్యాలలో పాఠకుల పెదవులపై తప్పకుండా చిరునవ్వు తొణికిసలాడుతుంది.
సందర్భము
జగనాథుడికి షాజహాన్ చక్రవర్తి పండిత రాజ బిరుదు ప్రధానం చేసిన సంగతివిని, మాత్సర్యంతో మిగతా కవులు పండితులూ ఎలా కుమిలిపోయారో అన్న విషయాన్ని ఫలరాజు మామిడి పండుతో పోలుస్తాడు. మామిడి పండుకి ఫలరాజమనే బిరుదు ఉంది.అవును మరి ఆ రంగు, ఆరుచి, ఆ వాసన ఆపాతరమణీయాలు. మిగిలిన పళ్ళకి వీటిలో ఏఒక్క సుగుణమో ఉంటే ఉండవచ్చునుగాని, అన్ని సుగుణాలు ఒకేచోట కుప్పపోసినట్లుగా లేవు.అయినా మామిడి పండుకి అంతటి పూర్వ ప్రశస్తి కలగడం సహించలేక పోయాయి మిగతాపళ్ళు.అసహనంతో ఏవిధంగా ప్రవర్తించాయో వివరిస్తాడు. మామిడి పండుతో పోలలేకపోయాననే అనే సిగ్గుతో నల్లబడి పోయింది నేరేడుపండు! గుండె వెయ్యి ముక్కలైపోయింది దానిమ్మపండుకి. పండినదానిమ్మ చెట్టున ఉండగానే పగిలిపోవడమూ, లోపల చిన్నచిన్న ఎర్రని గింజలతో పగిలింది దాని హృదయం. చీ ఎందుకొచ్చిన బ్రతుకూ? అని ఆత్మహత్య చేసుకొనే ప్రయత్నంలో గుండెలో శూలం దింపుకుంది పనసపండు! బాధ భరించలేక చెట్టెక్కి కూర్చొన్న కొబ్బరికాయ గుండె చెరువైపోయింది! ప్రసిద్ధ మైన ఈపళ్ళే ఇంతగా దిగులుపడి నీరుకారిపోతే ఇంక అల్పమైన ఇతర ఫలాలను గూర్చి ఇంక చెప్పేదేమున్నది! అని గేళి చేస్తాడు జగన్నాధుడు.
మా గర్వముద్వహ బిడాల! మహీపతీ నా మంతర్గృహం మణిమయం నిలయో మమేతి పట్టాఅభిషేక సమయే పృధివీపతీనాం బాహ్యస్థితస్య కలభస్య హి మండన శ్రీః
హేల జరింప నేర్తు మణి హేమమయోన్నత సర్వధారుణీ పాలగృహాంతరంబుల నవారిగ నేనని గర్వమేల మా ర్జాలమ! బైటనుండినను రాజుల పట్టపువేళ భద్రశుం డాలమె మండనంబుల ఘనంబుగ బొందును, నిన్ను జూతురే?
జగన్నాథ పండితుడు బాహ్యమందిర ద్వారం దగ్గరే షాజహాన్ సెలవు పుచ్చుకొని వచ్చేసేవాడు.రాణేసాహెబావారి దగ్గరనుండే ఒక కొజ్జావాడు ఒకడు జగనాథుడ్ని అవహేళనం చేశాడు, తాని అంతః పురము నంతటా స్వేచ్ఛగా తిరగ గలగనని, జగన్నాఢుడు మాత్రమే కోటదగ్గరే ఆగిపోవాలని తనకీ ఈ బాపయ్యకీ పోలిక ఎక్కడనీ...ఆఎత్తి పొడుపుకి జగనాధుడికి కోపమ రాలేదు, అతడిని చూసి జాలి వేసింది, ఆజాలి నిందాగర్భితమై ఈ విధంగా బయటపడింది.
కోట గుమ్మం బయట కట్టబడిఉన్న పట్టపుటేనుగుని చూసి, పిల్లి ఒకటి పళ్ళు ఇగిలించింది.మణులు తాపడంచేసిన రాజాంతఃపురంలో స్వేచ్ఛగా విహరించగలననీ విర్రవీగకు పిల్లీ, కోట బయట కట్టుబడిఉన్నప్పటికీ మత్తేభానికి లోటు ఏమీ లేదు.పట్టాభిషేకం సమయం వచ్చిందంటే అంబారీవేసీ అలంకరించిన ఈఏనుగు దగ్గరకే చక్రవర్తి స్వయంగా వస్తాడు.అప్పుడు నువ్వు సోదిలోకి కూడా ఉండవు. పైగా కనిపించావంటే పిల్లి శకునం అని నీకాళ్ళు విరగొట్టగలరు జాగ్రత్త!.
హేమ్నః ఖేదో న దాహేన భేదేన కషణేనవా తదేవతు మహద్దుఃఖమ్ యద్గుంజా సమతోలనమ్
అగ్గిలోపల పడవేసి, అరుగదీసి కోసినను కుందదాయెను కుందనమ్ము త్రాసులోనిడి గురివెంద పూసతోడ తూతురు సమంబుగానని దుఃఖపడియె.
ఒకప్పుడు పండితరాయలు ఒక చిన్నపాటి సంస్థానాన్ని దర్సించబోయారు.అక్కడి రాజుకి ఇతగాడి అసాధారణ పాండిత్యం అంతగా అర్ధం కాలేదట. ఇతడిముందు ఏనుగు దగ్గర దోమలాంటి ఒక చిన్నపాటి పండిన్నాడు. వారిని వీరిని ఆరాజు ఒకేలాగా గౌరవించాడాట. అందుకు దానిని రాయలువారు అగౌరవంగా భావించారు.
జగత్ప్రాణే ప్రౌఢే నికట ముపయాతేసతి హఠాత్ వినంరా ఆం రాద్యాః శుకపికవచశ్చాటుపటవః సురాభాంఢం కంఠే వహతి న నతే తాళహతకే సుదుర్వృత్తే తస్మిన్ క్షతిరహపునః కాచ మహతాం.
పండితరాయలు ఏసభకు వెళ్ళినా అక్కడ ఆబాలగోపాలమూ ఇతడికి వంగి నమస్కరించటము మామూలేనట. అతడి కీర్తి అటువంటిది.కాని, ఒక సభలో అనామకుడైన ఒక ధూర్తుడు ఒకడు పొగరుగా ఆయనకు వంగి నమస్కరించలేదట. పండితరాయలు ఆయనను క్రీగంట గమనించి ఈవిధంగా అక్షేపించారు.
జగత్తునంతటకీ ప్రాణాధారభూతుడు మహానుభావుడు అయి వాయుదేవుడు వచ్చేసరికి మామిడి పనసవంటి మంచిమంచి చెట్లు అన్నీ తలలువంచి నమస్కారాలు చేస్తున్నాయి.ఆచెట్లమీద కోకిలలు, చిలుకలు కలధ్వనులు చేస్తూ వాయుదేవుణ్ణి ఆహ్వానిస్తున్నాయా అన్నట్లున్నాయి. ఓరి తాటిచెట్టూ! కల్లుకుండలు మెడకి కట్టుకొని నువ్వు ఒక్కడివే వంగకుండా ఉన్నావు. నీయీచర్యవలన నీ అల్పత్వమే బయటపడింది కాని మహాత్ములకి నష్టం ఏముందిరా?
కస్తూరికాం తృణభుజా మటవీచరాణాం వినస్య నాభిషు వధాయ వృధా చకార మూఢో విధి స్సకిల దుర్జనలోలజిహ్వా మూలేషు నిక్షిపతిచేత్ సకలోపకారః
కస్తూరిమృగాలు ఉన్నాయి. బహు పిరికివి. ఎవ్వరికీ ఈహానీ చెయ్యనివి. ఎక్కడో కాకులు దూరని అడవిలో గడ్డితిని పొట్టపోసుకుంటాయి, ఈఅమయకమైన లేళ్ళా కడుపులో కస్తూరి పెట్టి దాని వలన ఆమృగాలకి ఒరిగేదేమిటి? ఆవాసన వలన వాటి ఆచూకీ తెలిసి, కిరాతులు వాటిని చంపి, ఆ కస్తూరిని పెకళించుతారు. కస్తూరిని నిక్షేపించటానికి నీకు ఇంతకన్నా మంచి చోటు దొరకలేదా? నన్ను అడిగితే నేనే నా సలహా ఇచ్చి ఉండేవాడిని. కొండెములు చెప్పే దుర్మార్గుల నాలుకలమీద కనక ఈ కస్తూరిని సృష్టించిఉంటే ఎంత లోకోపకారం జరిగేదయ్యా! విషయాన్ని డొంకతిరుగుడగా చెప్పటంలో ఎంత హాస్యం కలదు!
వానరాణాం వివాహేషు తత్రగార్దభ గాయకాః పరస్పరం ప్రశంసంతి అహోరూప మహోధ్వనిః
డబ్బాకొట్టుకోవటం మూడు రకాలు. స్వ-పర-పరస్పర! అందులో ప్రశస్తమైనది ఆఖరుది. ఈ సార్వత్రిక సత్యాన్ని పండితరాయలు బహు చమత్కారంగా చెప్పారు. కోతుల పెళ్ళి అవుతోంది. ఆ పెళ్ళిలో పాటలు పాడడానికి గాడిదలు వచ్చాయి. ఓహోహో ఏమి సౌందర్యంఅని కోతులను గాడిదలు, ఏమి అద్భుత గాత్రంఅని కోతులు గాడిదలను మెచ్చుకున్నాయి.
కవయతి పండితరాజే కవయంత్యన్యేపి విద్వాంసః నృత్యతి పినాకపాణౌ నృత్యం త్వన్యేపి భూతవేతాళాః
పండితరాయలు కవిత్వం చెప్తూఉండగా విని, మిగిలిన విద్వాంసులు కూడా కవితలల్లటం మొదలు పెట్టారట. వీటిలో మొదటి వాక్యంలో ప్రత్యేకతఏమీలేదు. రెండవవాక్యంలోను వస్తుక్రమాన్ని పరిశీలిస్తే జగన్నాథునికీ శివునికీ పోలిక, ఇతర పండితులకీ పిశాచాలకీ పోలిక కనిపించి నవ్వొస్తుంది.
మూలాలు
వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా కవులు
జనరిక్ మందులు
జనరిక్ మందులు అంటే
జనరిక్ మందులు బ్రాండెడ్ మందులు పేరు మాత్రమే వేరు తయారీ ఒకటే ఫార్ములా ఒకటే. జనరిక్ మందులు తక్కువ ధరకు లభిస్తున్నాయి కాబట్టి అవి సరిగా పని చేస్తాయో చేయవో అని ప్రజలు భయపడుతున్నారు. జనరిక్ పైన డాక్టర్ల కూడా శ్రద్ద చూపడంలేదనే వాదన ఉంది. అయితే కొందరు డాక్టర్లు మాత్రం జనరిక్‌ వైపే మొగ్గుచూపుతున్నారు. రెండు మూడు రోజుల్లో వాడే మందులు బ్రాండెడ్ కొన్నా పర్లేదు కాని నెలల తరబడి మందులు వాడే వారు మాత్రం జనరిక్ కొనడమే ఉత్తమం అంటున్నారు. ఈ రోజుల్లో ప్రతి ఒక్కరికి మందులకి అయ్యే ఖర్చు నెలకి వేయికి పైనే ఉంటుంది..జనరిక్ మందులపై దృష్టి పెడితే మందుల కోసం చేసే ఖర్చు చాలా వరకు తగ్గనుంది.
తక్కువ ధరలో జనరిక్ మందులు
తక్కువ ధరలో లభిస్తున్న జనరిక్ మందులు..మనదేశంలో ప్రతి ఏటా వేల కోట్ల మెడికల్ బిజినెస్ జరుగుతోంది. రూపాయి డ్రగ్‌ని పది రూపాయలుకు విక్రయిస్తున్నా ప్రశ్నించలేని పరిస్ధితి. మెడికల్ మాఫియా ఆటకట్టించడానికి జనరిక్ మెడిసన్ వచ్చినా సరైన ఆదరణలేదు. జనరిక్ వచ్చి 20 ఏళ్లు అవుతున్నా 20% మంది ప్రజలు కూడా జనరిక్ మెడికల్ షాపులకి వెళ్లడం లేదంటే జనరిక్ మెడిసన్ పట్ల ప్రజలకి అవహగానలోపం ఎంతలా ఉందో అర్దం చేసుకోవచ్చు.
బ్రాండెడ్ మందులు
ఒక కొత్త మందును కనుగొనడానికి ఫార్మా కంపెనీలు అనేక పరిశోధనలు, పరీక్షలు చేసి మందును మా‌ర్కెట్ లోకి తీసుకొస్తాయి.
అందుకు ప్రతిఫలంగా ఆ మందు తయారీ పై ఆ కంపెనీకి కొంత కాలం పాటు (20 సం.లు) పేటెంట్ హక్కులు ఉంటాయి..
అలా తయారు చేసిన మందులను బ్రాండెడ్ డ్రగ్స్ లేదా స్టాండర్డ్ డ్రగ్స్ అంటారు.
ఆ మందు యొక్క ఫార్ములా తెలిసినా ఏ ఫార్మా కంపెనీ అయినా సరే, దానిని పేటెంట్ ఉన్న కాలంలో పెటెంట్ పొందిన కంపెనీ అనుమతి లేకుండా ఆ మందు తయారు చేయకూడదు.
నిజానికి ఆ మందును తయారు చేయడానికి అయ్యే ఖర్చుకూ, ఆ మందుపై కంపెనీ వసూలు చేసే అమ్మకపు ధరకు ఏ మాత్రం పొంతన ఉండదు. తయారీ ఖర్చు కంటే మందు యొక్క అమ్మకపు ధర అనేక రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది.
ఎందుకింత తేడా
ఎందుకంటే ఆ మందు తయారీ కోసం "పరిశోధనలు మరియూ క్షేత్ర స్థాయి పరీక్షల" నిమిత్తం మాకు చాలా డబ్బు ఖర్చైందని సదరు కంపెనీ వాదిస్తుంది.. కాబట్టి ఓ 20 సంవత్సరాల పాటు ఆ మందుపై దానిని తయారు చేసిన కంపెనీకి పేటెంట్ హక్కులు కల్పించి, పెట్టుబడి సొమ్మును రాబట్టుకోడానికి, ఆ మందును మొట్టమొదట తయారు చేసిన కంపెనీకి అవకాశం ప్రభుత్వం కల్పిస్తుంది.
జనరిక్ మందులు అంటే వివరణ
మందు పై #మొట్టమొదటి తయారు చేసిన కంపెనీ యొక్క పేటెంట్ కాలం ముగిసిన తర్వాత, అవే కెమికల్స్ ను ఉపయోగించి, అదే ఫార్ములాతో, అదే మందును ఏ కంపనీ అయినా తయారు చేసి, మార్కెట్ లోకి విడుదల చేయొచ్చు.. అలా తయారు చేసిన మందులను " జనరిక్_డ్రగ్స్" అంటారు.
జనరిక్ మందులు - బ్రాండెడ్ మందులు ఒకటే
జనరిక్ డ్రగ్స్ తయారు చేయటానికి ఫార్మా కంపెనీలు ఎటువంటి పరిశోధనలు కాని క్లినికల్ ట్రయల్స్ గాని జరపవలసిన అవసరం లేదు. అందువలన జనరిక్ డ్రగ్స్ ధరలు, బ్రాండెడ్ డ్రగ్స్ ధరలతో పోలిస్తే 30 నుండి 80 శాతం తక్కువ ధరలలో లభిస్తాయి. వీటిపై ముద్రించబడే యం.ఆర్.పీ కంటే చాలా తక్కువ రేటుకే వాటిని మనకు అమ్ముతారు.
తక్కువ ధరకు లభిస్తున్నాయి కాబట్టి నకిలీ మందులు అని, సరిగా పని చేస్తాయో చేయవో అని భయపడవలసిన అవసరం లేదు. బ్రాండెడ్ మందుల తయారీలో పాటించాల్సిన ప్రమాణాలన్నీ జనరిక్ మందుల తయారీలోను పాటిస్తారు. బ్రాండెడ్ మందులెలా పనిచేస్తాయో, జనరిక్ మందులు కూడా ఖచ్చితంగా అలానే పనిచేస్తాయి.
👉 కాని ప్రజలు జనరిక్ మందులకు అలవాటు పడితే ఫార్మాస్యూటికల్స్ కంపెనీలకూ, ఫార్మా ఏజెన్సీలకూ, మందుల షాపులకూ, అందరికీ నష్టమే కదా.
అందుకనే జనరిక్ మందులపై, అవి బ్రాండెడ్ మందుల్లా పనిచేయవన్న పుకార్లు లేవదీస్తున్నారు.. అది నిజం కాదు జనరిక్ మందులు బ్రాండెడ్ మందులతో సమానంగా పని చేస్తాయి.
బ్రాండెడ్ మందులు తయారు చేసే ఫార్మా కంపెనీలు మెడికల్ రిప్రజెంటేటివ్స్ ద్వారా డాక్టర్లకు తమ బ్రాండెడ్ ఔషధాల గురించి ఎప్పటికప్పుడు తెలియజేస్తూ వాటిని సూచించమని కోరుతుంటాయి. డాక్టర్ ఎంతమేర రాస్తే.. అంతమేర ప్రతిఫలాలను ముట్టజెబుతాయి. ఈ ఫలాలు ఉచిత విదేశీ పర్యటనలు, చెక్, బహుమతులు ఇలా పలు రూపాలుగా ఉంటాయి. అందుకే బ్రాండెడ్ ఔషధాలు చాలా ఖరీదుగా ఉంటాయి.
కొంత మంది వైద్యులు జనరిక్ మందులను సూచిస్తుంటారు. అవి వారి ఆస్పత్రి ప్రాంగణంలోనే లభిస్తాయి. వాటి ధర వాస్తవానికి చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ వాటి మీద మీద ముద్రించబడిన ధర చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. కస్టమర్ అడిగితే ఒక 10 శాతం తగ్గిస్తారు. దాంతో కస్టమర్ సంతోషిస్తాడు. కాని ముద్రిత ధర కంటే 50 నుంచి 80 శాతం వరకు తక్కువ ధర ఉంటుంది.
ఉదాహరణకు జ్వరానికి సాధారణంగా డాక్టర్ వద్దకు వెల్లకుండానే చాలా మంది వాడే మందు "డోలో 650" (పారసెటమాల్ 650 మి గ్రా.) దీని ధర 15 టాబ్లెట్లకు 29 /- రూపాయలు. ఇదే టాబ్లెట్ ను సిప్లా కంపని "పారాసిప్ 650" పేరుతో తయారు చేసి అమ్ముతుంది, దాని ధర 10 టాబ్లెట్ లకు 18/- రూపాయలు. నిజానికి జనరిక్ మెడికల్ షాపులలో పారసెటమాల్ 650 మి గ్రా. రూ. 4.50 /- లకు పది టాబ్లెట్ లభిస్తాయి.
నొప్పి నివారణకు వాడే డైక్లో ఫెనాక్ సోడియం ఎస్ఆర్ బ్రాండెడ్ (వోవిరాన్)10 మందుల ధర 51.91. కానీ ఇదే ఔషధం 10 మందుల జనరిక్ ధర జనఔషధి స్టోర్ లో Rs. 3.35 మాత్రమే. 100 ఎంఎల్ కాఫ్ సిరప్ బ్రాండెడ్ వి అయితే 33 రూపాయలు పైనే. జనరిక్ దగ్గు మందు జనఔషధి స్టోర్ లో 13 రూపాయలకే లభిస్తుంది. జ్వరం తగ్గడానికి వాడే ప్యారాసిటమాల్ 500 మి గ్రా. 10 మాత్రల ధర బ్రాండెడ్ అయితే 13 రూపాయలు. జనరిక్ అయితే 2.45రూపాయలే.
👉 సూక్ష్మంగా చెప్పాలంటే బేసిక్ ఫార్ములా ప్రకారం తయారైన మందును జనరిక్ మందు అంటారు. ఇదే సూత్రంతో కార్పొరేట్ కంపెనీలు పేరు మార్చి మందులు ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. ధరలో తేడా తప్పితే మందు పనిచేయడంలో ఎలాంటి వ్యత్యాసం ఉండదు. మందు పరిమాణం, రసాయనిక నామం, నాణ్యత ఒక్కటే గానీ.. లేబుల్, దానిపై బ్రాండ్ పేరు మారుతుంది.
జనరిక్ మందుల పట్ల సామాన్య ప్రజలకు చాలా అపోహలు అనుమానాలున్నాయి. వాటిని గూర్చి వివరించి ఉపయోగించేలా చేసే వ్యవస్థలు లేవు. ఇటీవల కాలంలో వీటిపట్ల ప్రజలకు కొంత అవగాహన పెరిగింది.
ప్రభుత్వం జనరిక్‌ దుకాణాల ఏర్పాటు
నరేంద్ర మోడి జన ఔషధి పధకం ద్వారా దేశంలో కొత్తగా 5000 మెడికల్ షాపులను ఏర్పాటు చేసారు. ఇలా ఎంతో మందికి ఉపాధి లభించడమే కాకుండా పేదలకు మందుల ఖర్చు మిగులుతుంది.ప్రధాని ఇకపై దేశంలోని వైద్యులందరు జనరిక్ మందులనే రాయాలనీ, లేని పక్షంలో చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకుంటామని ఆదేశించారు. దీనికి కొనసాగింపుగా ఓ కేంద్ర మంత్రి కూడా మెడికల్ కౌన్సిల్ నిబంధనల ప్రకారం వైద్యులు తమ చీటిపై జనరిక్ మందుల పేర్లనే ప్రస్ఫుటంగా పెద్దపెద్ద అక్షరాలతో రాయాలని చెప్పుకొచ్చారు. ప్రభుత్వ పరంగా ఎన్ని ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నప్పటికీ, అధికశాతం వైద్యులు ఈ పని చేయడం లేదు. ఈ మధ్యకాలంలో నాసిరకం మందులు రాజ్యమేలుతున్నట్లు వార్తలొచ్చాయి. మార్కెట్‌లో లభ్యమయ్యే ఔషధాలలో 16 శాతం నాసిరకమైనవని ఇటీవల ఓ సర్వే బాటిల్‌ ఆఫ్‌ లైస్‌: రాన్‌ బాక్సీ అండ్‌ ది డార్క్‌ సైడ్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ఫార్మా తేల్చింది.
మందులు అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలా ప్రభుత్వం జనరిక్‌ దుకాణాల ఏర్పాటుకు శ్రీకారం చుట్టినా.. అవి జిల్లాలోని అన్ని ప్రాంతాలకూ విస్తరించలేదు. 20 ఫార్మా కంపెనీలు బ్రాండెడ్‌తో పాటు జనరిక్‌ మందులూ తయారు చేస్తున్నాయి. జనరిక్‌ కంపెనీలు ప్రమాణాలకు కట్టుబడి ముడి రసాయనాలతోనే మందులను తయారు చేస్తాయి. భారత ప్రభుత్వం ఆధీనంలోని సెంట్రల్‌ డ్రగ్‌ స్టాండర్స్‌ అనుమతితోనే ఉత్పత్తి చేస్తాయి. మార్కెటింగ్‌ ఖర్చులు లేకపోవడం వల్ల వాటిని తక్కువ ధరకే విక్రయిస్తాయి. సుమారు 75 శాతం వ్యాధులకు 400లకు పైగా రకాల జనరిక్‌ మందులు ఉన్నా ప్రజలకు మాత్రం అవి చేరువ కావడంలేదు. 20 నుంచి 25 శాతం మాత్రమే జనరిక్‌ మందులు విక్రయాలు జరుగుతున్నాయి.అమెరికా లాంటి దేశాల్లో 40 నుండి 80 శాతం జనరిక్ మందులే వాడటానికి ప్రధాన కారణం అక్కడవున్న పటిష్ఠమైన నిఘా నియంత్రణ వ్యవస్థలు. ఎఫ్.డి.ఎ. అనుమతితో, పర్యవేక్షణలో ఏ మందైనా వాడటం వారి ప్రత్యేకత.జనరిక్‌ మందుల తయారీ సంస్థలన్నీ క్రమబద్దీకరణ చట్టాలు కఠినంగా ఉండే యూరోపియన్, అమెరికన్‌ మార్కెట్ల కోసం అత్యున్నత నాణ్యత కలిగిన ఔషధాలను తయారు చేస్తున్నాయి. ప్రపంచదేశాలకు భారత్ జనరిక్ మందులు సరఫరా చేస్తున్నది. అవి సరసమైన ధరలకు అందించటం హర్షించదగ్గ విషయం. అయితే, అత్యవసరమైన మందులు కేవలం 20 నుంచి 30 శాతం వరకే జనరిక్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.
డోలో 650
డోలో 650 అనేది బెంగుళూరుకు చెందిన మైక్రో ల్యాబ్స్‌ అనే ఫార్మా కంపెనీ ఉత్పత్తి చేస్తున్న 650 ఎంజీ డోసుగల పారాసెట్మాల్‌ ఔషధం. పారాసెట్మాల్‌ 500 ఎంజీ డోసు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్న రోజుల్లో జ్వరాన్ని అదుపు చేయటానికి ఆ డోసు సరిపోవటం లేదని, కొంత అధిక డోసు అయితే మేలు అని వైద్యుల అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది. ఈ తరుణంలో 650 ఎంజీ డోసుతో 1993లో డోలో పేరుతో 650 ఎంజీ డోసు పారాసెట్మాల్‌ ట్యాబ్లెట్‌ను మైక్రో ల్యాబ్స్‌ తీసుకొచ్చింది.
మూలాలు
వర్గం:సమాజం వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం వర్గం:విజ్ఞాన శాస్త్రం
ఆర్టికల్ 370 రద్దు
thumb|వివాదాస్పద కాశ్మీర్ ప్రాంతం మ్యాప్. సిట్రైన్ పసుపు రంగులో భారత-పరిపాలన ప్రాంతాన్ని చూపిస్తుంది. జమ్మూ కాశ్మీర్ ఈ ప్రాంతం యొక్క ఎడమ సగం. పాకిస్తాన్ పాలిత కాశ్మీర్ టీ ఆకుపచ్చ రంగులో, చైనా పరిపాలన కాశ్మీర్ ఫాలో బ్రౌన్ రంగులో చూపబడింది. 2019 ఆగస్టు 5 న, భారత రాజ్యాంగంలోని 370 అధికరణం ప్రకారం జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు మంజూరు చేసిన ప్రత్యేక హోదా లేదా పరిమిత స్వయంప్రతిపత్తిని భారత ప్రభుత్వం రద్దు చేసింది. దాంతో పాటు, జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్ర హోదాను రద్దు చేసింది. రాష్ట్రాన్ని జమ్మూ కాశ్మీరు, లడఖ్ అనే రెండు కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించింది. జమ్మూ కాశ్మీరును శాసనసభ కలిగి ఉండే కేంద్రపాలిత ప్రాంతం గాను (డిల్లీ లాగా), లడఖ్ ను సభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం గానూ ఏర్పాటు చేసింది.
ఈ నిర్ణయాన్ని ప్రకటిస్తూనే, భారత ప్రభుత్వం కాశ్మీర్ లోయలో కమ్యూనికేషన్ మార్గాలను కత్తిరించింది. మాజీ ముఖ్యమంత్రి మెహబూబా ముఫ్తీతో సహా పలువురు ప్రముఖ కాశ్మీరీ రాజకీయ నాయకులను అదుపులోకి తీసుకున్నారు. మెహబూబా 'ఇది భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యంలో అత్యంత చీకటి రోజు' అని పేర్కొంది. హింసను నివారించడానికే ఈ ఆంక్షలను విధించామని ప్రభుత్వ అధికారులు చెప్పారు. రిజర్వేషన్లు, విద్య హక్కు, సమాచార హక్కు వంటి ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలను రాష్ట్ర ప్రజలకు అందేలా వీలు కల్పించడం కోసమే ఈ రద్దు అని వారు తమ చర్యను సమర్థించుకున్నారు.
ఉపసంహరణ తీర్మానాన్ని అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘాలు ఖండించాయి. కమ్యూనికేషన్ల కత్తిరింపు కారణంగా కాశ్మీర్ లోయలో స్పందన తెలియ రాలేదు. చాలా మంది హిందూ జాతీయవాదులు సంబరాలు జరుపుకున్నారు. కాశ్మీర్‌లో శాంతికి, ప్రజా శ్రేయస్సుకూ దారితీసే చర్యగా దీన్ని వర్ణించారు. భారతదేశం లోని రాజకీయ పార్టీలలో, అధికార భారతీయ జనతా పార్టీ, బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ, ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ, ఎఐఎడిఎంకె, తెలుగు దేశం, శివసేనలు ఉపసంహరణకు మద్దతు ఇచ్చాయి. ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్, జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ, తృణమూల్ కాంగ్రెస్, జనతాదళ్ (యునైటెడ్), డిఎంకెలు వ్యతిరేకించాయి. లడఖ్‌ లోని కార్గిల్ ప్రాంతంలోని షియా ముస్లిం ప్రజలు (లడఖ్ జనాభా బహుళత్వంలో వీరు భాగం) దీని పట్ల నిరసన వ్యక్తం చేశారు; లడఖ్‌ బౌద్ధ సమాజం ఈ నిర్ణయానికి మద్దతు ఇచ్చింది.
ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న 1954 అధ్యక్ష ఉత్తర్వులను అధిగమిస్తూ, రాజ్యాంగపు 370 వ అధికరణపు అధికారం కింద ఒక ఉత్తర్వు జారీ చేస్తూ, రాష్ట్రానికి మంజూరు చేసిన స్వయంప్రతిపత్తికి సంబంధించిన అన్ని నిబంధనలనూ భారత రాష్ట్రపతి రద్దు చేశారు. రాష్ట్రాన్ని రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించాలని కోరుతూ హోంమంత్రి భారత పార్లమెంటులో పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. ఈ రెండు ప్రాంతాలకు విడివిడిగా ఒక లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు ఉంటారు. జమ్మూ కశ్మీరుకు ఒకే సభ గల శాసనసభ ఉండగా, లడఖ్‌కు శాసనసభ ఉండదు. 370 అధికరణం కింద ప్రత్యేక హోదాను రద్దు చేయాలనే తీర్మానాన్ని, రాష్ట్ర పునర్వ్యవస్థీకరణకు సంబంధించిన బిల్లునూ రాజ్యసభ 2019 ఆగస్టు 5 న చర్చించి ఆమోదించింది. ఆగస్టు 6 న, లోక్‌సభ పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లును, ఉపసంహరణకు సిఫార్సు చేసిన తీర్మానాన్నీ ఆమోదించింది. ఉపసంహరణ చట్టబద్ధంగానే ఉందా అనే దానిపై రాజ్యాంగ నిపుణులలో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
నేపథ్యం
భారత రాజ్యాంగంలోని 370 అధికరణం భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రమైన జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక హోదాను ఇచ్చింది. భారతదేశం, పాకిస్తాన్, చైనా ల మధ్య వివాదానికి దారితీసిన కాశ్మీరు అనే పెద్ద ప్రాంతంలో ఈ రాష్ట్రం ఒక భాగం. ఈ అధికరణం జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక రాజ్యాంగాన్ని, రాష్ట్ర పతాకాన్ని, రాష్ట్ర అంతర్గత పరిపాలనపై స్వయంప్రతిపత్తి కలిగి ఉండే అధికారాన్నీ ఇచ్చింది. భారత రాజ్యాంగం లోని ఏయే అధికరణాలను రాష్ట్రానికి వర్తింపజేయవచ్చో సిఫారసు చేసేందుకూ, 370 అధికరణాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేయడానికీ జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ అసెంబ్లీకి అధికారం ఇచ్చారు. రాష్ట్ర రాజ్యాంగ సభతో సంప్రదించిన తరువాత, రాష్ట్రానికి వర్తించే భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణాలను పేర్కొంటూ 1954 లో రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు జారీ చేసారు. 370 అధికరణాన్ని రద్దు చేయమని సిఫారసు చేయకుండా రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. ఈ అధికరణం భారత రాజ్యాంగంలో శాశ్వత అంశంగా మారిందని భావించారు. జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర వాసులు ఇతర భారతీయులతో పోల్చితే, పౌరసత్వం, ఆస్తి యాజమాన్యం, ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించి ప్రత్యేక చట్టాల క్రింద నివసిస్తున్నారని అధికరణం 35 ఎ తో కలిసి ఈ అధికరణం నిర్వచించింది.
1954 - 2011 మధ్య, భారత రాజ్యాంగాన్ని జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు విస్తరించడానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సమ్మతితో రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు జారీ చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం  370 అధికరణం లోని నిబంధనలను ఉపయోగించింది. 370 అధికరణం కింద జారీ చేసిన ఈ అధ్యక్ష ఉత్తర్వులు కూడా వివాదాస్పదమైనవే, కాశ్మీర్ వివాదానికి ఆజ్యం పోసినవే. రాజకీయ శాస్త్రవేత్త, కాశ్మీర్ పండితుడూ అయిన సుమంత్రా బోస్ 1953-63 కాలపు రాజకీయాలను క్రోడికరిస్తూ (ఆ కాలంలో జమ్మూ కాశ్మీరు ప్రధానమంత్రిగా గులామ్ మొహమ్మద్ పనిచేసాడు) ఇలా అంటాడు:"బక్షి గులాం మహ్మద్ పదవీకాలం 1963 అక్టోబరు వరకు, పూర్తిగా ఒక దశాబ్దం పాటు, కొనసాగింది. ఆ దశాబ్దంలో జరిగిన సంఘటనల క్రమాన్ని బట్టి చూస్తే, బక్షీకీ, భారత ప్రభుత్వానికీ మధ్య ఏదో ఒక ఒప్పందమున్నట్టు గట్టి సూచనలు కనిపిస్తాయి. దాని ప్రకారం, శ్రీనగర్‌లో ప్రజా ప్రాతినిధ్యం వహించని, బాధ్యత లేని ప్రభుత్వాన్ని నడపడానికి అతన్ని అనుమతిస్తారు. బదులుగా  భారతదేశంలో జమ్మూకాశ్మీరు 'సమైక్యత'ను న్యూ ఢిల్లీ తన ఇష్టాల ప్రకారం సులభతరం చేసుకుంటుంది. దీనితో రెండు ఫలితాలను - జమ్మూకాశ్మీరులో చట్టబద్ధ పాలనను, ప్రజాస్వామ్య సంస్థలనూ కుంటుపడేలా చెయ్యడం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ 'సమ్మతి' తో (370 అధికరణం లోని నిబంధన) రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తిని హరించడం - సాధించారు. న్యూఢిల్లీ రాజకీయ వ్యాపారుల బృందం ఇందులో భాగం. '"ఇంకా, బోస్ దృష్టిలో, 1954 అధ్యక్ష ఉత్తర్వు, ఆ తరువాతి ఉత్తర్వులతో "370 అధికరణం కు ముగింపు" పలకడం మొదలైంది. ఇది "అప్పుడే అక్షరాలా, స్ఫూర్తి పరంగా చచ్చిపోయింది".
దేశవిభజన నాటి నుండి, భారతదేశంలోని హిందుత్వ సంస్థలు జమ్మూ కాశ్మీర్ భారతదేశంలో అంతర్భాగమైన, విడదీయరాని భాగమని పేర్కొంటున్నాయి. గత ఎన్నికల మ్యానిఫెస్టోల్లో మాదిరిగానే, 2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో కూడా భారతీయ జనతా పార్టీ తన ప్రచార వాగ్దానాలలో జమ్మూ కాశ్మీర్‌ ఏకీకరణను చేర్చింది. ఆ ఎన్నికల్లో బిజెపి, దాని మిత్రపక్షాలు భారీ మెజారిటీని సాధించాయి. భారత రాజ్యాంగంలోని అన్ని నిబంధనలను జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు వర్తించేలా 1954 ఉత్తర్వులను అధిగమిస్తూ భారతదేశం 2019 ఆగస్టు 5 న రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. పార్లమెంటు ఉభయ సభలలో ఆమోదించిన తీర్మానాలను అనుసరించి, భారత రాష్ట్రపతి ఆగస్టు 6 న 370 అధికరణం లోని 1 వ నిబంధన మినహా మిగతా అన్ని ఉత్తర్వులు పనిచేయనివిగా ప్రకటించారు.
చట్టపరమైన అంశాలు
భారత రాజ్యాంగంలోని 370 అధికరణం 1949 అక్టోబరు 17 న చేర్చబడిన 'తాత్కాలిక నిబంధన'. ఇది జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రానికి ప్రత్యేక అధికారాలను ఇచ్చింది, చట్టబద్ధంగా దాని స్వంత రాజ్యాంగాన్ని కలిగి ఉండటానికి అధికారం ఇచ్చింది. దీని ప్రకారం, భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 1, 370 అధికరణం లోని నిబంధనలు రాష్ట్రానికి వర్తిస్తాయి. కాబట్టి, ఇన్స్ట్రుమెంట్ ఆఫ్ యాక్సెషన్ (IoA) లో చేర్చిన అంశాలపై కేంద్ర ప్రభుత్వ చట్టాలు రాష్ట్రానికి వర్తించాలంటే, రాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో "సంప్రదింపులు" అవసరం, ఇతర విషయాలపై చట్టాలు వర్తించాలంటే రాష్ట్ర ప్రభుత్వ "సమ్మతి" అవసరం. అదేవిధంగా, 1954 లో రాజ్యాంగ ఉత్తర్వు ద్వారా ప్రవేశపెట్టిన భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 35 ఎ, 'శాశ్వత నివాసితులను' నిర్వచించడానికి రాష్ట్ర శాసనసభకు అధికారం ఇచ్చింది. శాశ్వత నివాసితులుగా నిర్వచించబడిన వారికి రాష్ట్రంలో ఆస్తి హక్కులు, ఉపాధి, స్కాలర్‌షిప్‌లూ ఇతర సామాజిక ప్రయోజనాలూ లభిస్తాయి.
ప్రభుత్వం తీసుకున్న చట్టపరమైన మార్గం
Declaration under Article 370(3) of the Constitution (issued on 6 August)రాష్ట్ర రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ ఉనికిలో లేనందున 370 అధికరణం శాశ్వతత్వాన్ని సంతరించుకుందని 2018 ఏప్రిల్‌లో భారత సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. ఈ చట్టపరమైన సవాలును అధిగమించడానికి, భారత ప్రభుత్వం  రాజ్యాంగంలోని 370 వ అధికరణాన్ని 'పనిచేయనిది' (ఇనాపరేటివ్) గా మార్చింది, అది రాజ్యాంగంలో ఉంటూనే ఉన్నప్పటికీ. ఆగస్టు 5 న, రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు - కాన్స్టిట్యూషన్ (అప్లికేషన్ టు జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్) ఆర్డర్, 2019 - జారీ చేసారు. ఇది కాన్స్టిట్యూషన్ (అప్లికేషన్ టు జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్) ఆర్డర్, 1954 ను అధిగమించింది.
1954 ఉత్తర్వుల తరువాత, 1956 ఫిబ్రవరి 11 - 1994 ఫిబ్రవరి 19 మధ్య నలభై ఏడు రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు జారీ చేసారు. వీటిద్వారా భారత రాజ్యాంగంలోని వివిధ ఇతర నిబంధనలను జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు వర్తింపజేసారు. ఈ ఉత్తర్వులన్నీ 'రాజ్యాంగ సభ అనేది లేకుండానే' రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సమ్మతితో జారీ చేయబడ్డాయి. రాష్ట్రపతి పాలనలో ఉన్నప్పుడు, "కాశ్మీర్లో ప్రభుత్వమే లేనప్పుడు" కూడా ఈ రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులలో కొన్ని జారీ చేసారు అని జిల్ కాట్రెల్ చెప్పింది. 1954 - 1994 మధ్య జారీ చేసిన రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుల ద్వారా యూనియన్ జాబితాలోని 97 విషయాలలో 94 (కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారాలు) ను, భారత రాజ్యాంగంలోని 395 అధికరణాలలో 260 నీ రాష్ట్రానికి విస్తరించారు.
భారత రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలన్నీ జమ్మూ కాశ్మీర్‌కూ వర్తిస్తాయని 2019 ఆగస్టు అధ్యక్ష ఉత్తర్వులో పేర్కొంది. దీని అర్థం, జమ్మూ కాశ్మీరు ప్రత్యేక రాజ్యాంగం రద్దు అయినట్లే, ఇప్పుడు ఒకే రాజ్యాంగం అన్ని భారత రాష్ట్రాలకు వర్తిస్తున్నట్లే. "జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సమ్మతి తోనే రాష్ట్రపతి ఈ ఉత్తర్వులు జారీ చేశారు. రాష్ట్రంలో ఆ సమయంలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించినప్పటి నుండి ఇది జమ్మూ కాశ్మీర్ గవర్నరు సమ్మతిని సూచిస్తుంది. 370 అధికరణం లోని మూడవ నిబంధనను ఉపయోగించి ఈ ఉత్తర్వును జారీ చేసారు. ఇది (ఉనికిలో లేని) రాష్ట్ర రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ సిఫారసు చేస్తే, ఈ అధికరణాన్ని తగు మినహాయింపులు మార్పులతో పనికిరానిదిగా ప్రకటించడానికి భారత రాష్ట్రపతికి అధికారం ఇచ్చింది. . ఉనికిలో లేని రాష్ట్ర రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ యొక్క చట్టపరమైన సమస్యను అధిగమించడానికి, రాష్ట్రపతి 370 అధికరణం లోని క్లాజ్ (I) ను ఉపయోగించారు. జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు సంబంధించిన విషయాలపై భారత రాజ్యాంగాన్ని సవరించే అధికారాన్ని ఈ క్లాజ్ ఆయనకు ఇచ్చింది. దాంతో రాష్ట్రపతి మొదట రాజ్యాంగ వివరణతో వ్యవహరించే అధికరణం 367 కు ఒక కొత్త నిబంధనను చేర్చారు. 'రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ ' అనే పదబంధాన్ని తీసేసి, దాని స్థానంలో ' రాష్ట్ర శాసనసభ ' అని చేర్చారు. రాష్ట్ర శాసనసభ సస్పెండ్ అయినందున, శాసనసభకు సంబంధించిన ఏ ప్రస్తావనైనా, జమ్మూ కాశ్మీర్ గవర్నరును ప్రస్తావించినట్లు గానే పరిగణించబడుతుంది. గవర్నరును నియమించేది కేంద్ర ప్రభుత్వమే కాబట్టి, భారత పార్లమెంటు ఇప్పుడు రాష్ట్ర శాసనసభ పాత్ర కూడా పోషిస్తుంది.
అందువల్ల, 370 అధికరణం ని పనిచేయనిదిగా ప్రకటించడానికి అవసరమైన సిఫారసును రాష్ట్రపతికి చెయ్యాలని భారత హోంమంత్రి రాజ్యసభలో ఒక తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. తదనంతరం, 370 అధికరణం కింద ప్రత్యేక హోదాను రద్దు చేయాలని కోరుతున్న చట్టబద్ధమైన తీర్మానం, రాష్ట్ర పునర్వ్యవస్థీకరణకు సంబంధించిన బిల్లును రాజ్యసభ 2019 ఆగస్టు 5 న 125 (67%) అనుకూల వోట్లు, 61 (33%) వ్యతిరేక వోట్లతో ఆమోదించింది. ఆగస్టు 6 న, పునర్వ్యవస్థీకరణకు సంబంధించిన బిల్లును లోక్సభ చర్చించి, 370 (86%) అనుకూల వోట్లు, 70 (14%) వ్యతిరేక వోట్లతో ఆమోదించింది. ఉపసంహరణను సిఫార్సు చేసే తీర్మానాన్ని 351 అనుకూల, 72 వ్యతిరేక వోట్లతో ఆమోదించింది.
రద్దుకు వ్యతిరేకంగా పిటిషన్లు
370 అధికరణాన్ని రద్దు చేయడాన్ని, తరువాత జమ్మూ కాశ్మీర్‌ను రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించడాన్నీ సవాలు చేస్తూ వచ్చిన అనేక పిటిషన్లను విచారించడానికి 2019 ఆగస్టు 28 న సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించింది. దీనికి ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
ఈ నోటీసులను, భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా ఐక్యరాజ్యసమితి వంటి అంతర్జాతీయ వేదికలలో ఉదహరించే అవకాశం ఉందని ప్రభుత్వం వాదించినప్పటికీ, పిటిషన్లకు సమాధానం కోరుతూ కోర్టు ప్రభుత్వానికి నోటీసులు జారీ చేసింది. అదనంగా, సమాచార ప్రసారంపై ఈ ప్రాంతంలో విధించిన నియంత్రణలను, ఇతర ఆంక్షలనూ రద్దు చేయాలని కోరుతూ వచ్చిన పిటిషనుపై ఏడు రోజుల్లోగా సమాధానం ఇవ్వాలని కోర్టు, ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.
పిటిషన్లను సుప్రీంకోర్టు 2019 సెప్టెంబరు 30 న విచారించింది. పిటిషన్లకు తన ప్రత్యుత్తరాలను 30 రోజుల్లో సమర్పించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని అనుమతిస్తూ, తదుపరి విచారణ తేదీగా 2019 నవంబరు 14 ను నిర్ణయించింది. రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా రాష్ట్రాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి వ్యతిరేకంగా కోర్టు నిషేధాన్ని జారీ చేయాలని పిటిషనర్లు కోరారు. కాని కోర్టు అటువంటి నిషేధాన్ని జారీ చేయడానికి నిరాకరించింది. రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు 2019 అక్టోబరు 31 న అనుకున్నట్లే ఉనికిలోకి వచ్చాయి.
ప్రభుత్వ ఆంక్షలు
హోదాను రద్దు చేయడానికి ముందు, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో శాంతిభద్రతలను కొనసాగించడం కోసమని పేర్కొంటూ, వేలాది మంది పారా మిలటరీ భద్రతా దళాలను సమీకరించటానికి హోంమంత్రిత్వ శాఖ అనుమతి ఇచ్చింది. ఆగస్టు 2 న, పాకిస్తాన్ సైన్యం, ఉగ్రవాదులు కలిసి హింసను పెంచడానికి ప్రణాళికలు వేస్తున్నారనీ, "ఇటీవల యాత్రను లక్ష్యంగా చేసుకోవడానికి" ప్రయత్నించారనీ చెప్పారు. జమ్మూ కాశ్మీర్ ను వదలి వెళ్ళిపోవాలని  స్థానిక, విదేశీ, విద్యార్థులు, పర్యాటకులకు భారత ప్రభుత్వం తెలియజేసింది. ఈ చర్యలు, జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదాను భారత్ త్వరలో రద్దు చేస్తుందనే భయాలను రేకెత్తించాయి. అయితే ఆగస్టు 3 న, ఒమర్ అబ్దుల్లా మాట్లాడుతూ, " రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 35 ఎ ను పలుచన చేయడానికి గాని, డీలిమిటేషన్ను ప్రారంభించడానికి గాని, రాష్ట్రాన్ని మూడుముక్కలు చేయడానికి గానీ ఎటువంటి చర్యా తీసుకోవడం లేదని గవర్నర్ సత్య పాల్ మాలిక్ నాకు హామీ ఇచ్చారు." అని చెప్పాడు
ఆగస్టు 4 న, మధ్య, ఉత్తర, దక్షిణ కాశ్మీర్లలో భద్రతా దళాలకు ఉపగ్రహ ఫోన్లు పంపిణీ చేసారు. కేబుల్ టివి, ల్యాండ్‌లైన్లు, సెల్‌ఫోన్లు, ఇంటర్నెట్‌ను మూసివేయాలనీ, మొత్తం కమ్యూనికేషన్ బ్లాక్అవుట్ చేయాలనీ ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. కర్ఫ్యూ లాగానే ఉందని అనేక వార్తా వనరులు నివేదించాయి ( కోల్‌కతాకు చెందిన టెలిగ్రాఫ్, ప్రభుత్వం అధికారికంగా కర్ఫ్యూను ప్రకటించలేదని చెప్పింది ). వైద్యులు, జిల్లా నిర్వాహకులూ సన్నద్ధంగా ఉండాలని సూచించారు.
ఆగస్టు 5 ఉపసంహరణ ప్రకటనకు ముందు, ముస్లింలు మెజారిటీగా ఉన్న కాశ్మీర్ లోయ, హిందూ-మెజారిటీ గల జమ్మూ ప్రాంతం, బౌద్ధ-మెజారిటీ గల లడఖ్ ప్రాంతాల్లో సెక్షన్ 144 విధించారు. శ్రీనగర్ (కాశ్మీర్) ప్రాంతంలో ఇప్పటికే ఉన్న లాక్డౌన్ చాలా తీవ్రంగా ఉంది, ఇక్కడ "ప్రజలు కర్ఫ్యూ నీడన, భారీ భద్రతా సిబ్బంది ఉనికిలో నివసించడానికి అలవాటు పడ్డారు" అని ది గార్డియన్ వార్తాపత్రిక పేర్కొంది. రోడ్లపై ప్రతి కొన్ని వందల మీటర్లకు కాంక్రీట్ బారికేడ్లు పెట్టారు. అన్ని విద్యాసంస్థలు, దుకాణాలు, క్లినిక్‌లను మూసివేసారు. జమ్మూ కాశ్మీర్ అంతటా రెడ్ అలర్ట్ ప్రకటించారు. జమ్మూ ప్రాంతం లోని కొన్ని జిల్లాల్లో 2019 ఆగస్టు 10 నుండి సెక్షన్ 144 ను ఎత్తివేసి పాఠశాలలను తిరిగి తెరిచారు.