cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
వత్సవాయి (ఇంటిపేరు)
చరిత్ర
కాకతి గణపతిదేవ చక్రవర్తి కాలంలో సామంతునిగా ఉండి మహాదాతగా సుప్రఖ్యాతి పొందిన సాగి పోతరాజుకు మాచరాజు అనే సోదరుడు ఉండేవాడు. మాచరాజు కుమారుడు ఎరపోతరాజు ప్రతాపరుద్ర చక్రవర్తి సేనానుల్లో ఒకనిగా ఉండి మహమ్మదీయులతో జరిగిన యుద్ధాల్లో మరణించారు. అతని కుమారుల్లో తెలుగు రాజు రేకపల్లి దుర్గాన్ని, రామరాజు వత్సవాయి దుర్గాన్ని మహమ్మదీయ పాలనకు లోబడి కొంతకాలం రేచర్ల సింగమనాయుడు వంటి తిరుగుబాటు దారులతో పోరాడుతూండేవారు. వీరిలో సాగి రామరాజు వత్సవాయి కోటను పరిపాలించడంతో వారి తదనంతరకాలంలో వాళ్ళ ఇంటిపేరు సాగి నుంచి వత్సవాయిగా మారింది. ఈ వివరాలన్నీ రామరాజుకు అంకితంగా వ్రాసిన రామవిలాసంలో ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:ఇంటిపేర్లు
దొంగలున్నారు జాగ్రత్త (1993 సినిమా)
దొంగలున్నారు జాగ్రత్త 1993 జనవరి 8న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. లక్ష్మీ సినీ క్రియేషన్స్ బ్యానర్ కింద దేవేంద్ర వరప్రసాద్ రావు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు సత్యారెడ్డి దర్శకత్వం వహించాడు. రఘు, గాంధీలు ప్రధాన తారాగణంగా నటించిన ఈ సినిమాకు నవీన్-జ్యోతి సంగీతాన్నందించారు.
డిసెంబర్ 12
డిసెంబర్ 12, గ్రెగొరియన్‌ క్యాలెండర్‌ ప్రకారము సంవత్సరములో 346వ రోజు (లీపు సంవత్సరములో 347వ రోజు ). సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 19 రోజులు మిగిలినవి.
బయటి లింకులు
డిసెంబర్ 11 - డిసెంబర్ 13 - నవంబర్ 12 - జనవరి 12 -- అన్ని తేదీలు
వర్గం:డిసెంబర్ వర్గం:తేదీలు
దొమ్మరి ఆటలు
thumb|దొమ్మరి ఆట
దొమ్మరోళ్ళ దొమ్మరాటలు
దొమ్మరాటలు పూర్వ కాలం నుంచీ వున్నట్లు 13 వ శతాబ్దానికి చెందిన పాల్కురికి సోమనాథుడు పండితారాధ్య చరిత్ర పర్వత ప్రకరణంలో......
అమరాంగనలు దివి నాడేడు మాడ్కి నమరంగ గడలపై నాడేడు వారు
పై రెండు పాదముల వర్ణన ప్రకారం, దొమ్మర సానులు వెదురు గడల పైన ఆకాశంలో అప్సరసలు ఆడుతున్నారంత భ్రమను కలిగించేవారట. అంటే వారు వుపయోగించే ఎదురు గడలు అంత పొడవైన వన్నమాట. దొమ్మర సానులు పురుషులతో పాటు భూమి మీద వివిధ రకాల పిల్లి మొగ్గలు మొదలైన చిత్ర విచిత్ర ప్రదర్శనాలతో ప్రేక్షకుల్ని దిగ్భ్రమలో ముంచేవారు. చూసే వారికి ఆటలు భయాన్ని కలిగించేవి. వారి ఆటలు పాతిన గడమీదనే కాక, గడను పురుషులు ఎదురొమ్ము మీద, నొసటి మీద నిలబెట్టి, ఆ గడలపై దొమ్మర సానూలతో తమ తమ విద్యల్ని ప్రదర్శింప చేసేవారు. దొమ్మరి సానుల ఆటను శ్రీ హర్షుడు సంస్కృత నైషధంలో అలంకారికంగా వర్ణించినట్లు శ్రీనాథుడు శృంగార నైషధంలో ఈ విధంగా వర్ణించాడు.
గడ సాని గరడీలు
ఈ సకలావనీ తలము వెక్కటి దాన పరిభ్రమించి య
భాస పరంపరా పరత నభ్రమునన్ విహరింప గోరియో
తాసిక కీర్తి విభ్రమ కలంగరి మన్నటి యంచు చుండు నీ
రాసుతు వంశ రత్నము దిరంబుగ జెంది యమందలీలన్
.................................................. (శృంగార నైషధం. 5 అశ్వాసము, 118 పేజీ)
అలాగే
సంత నెన్నడో జవ్వన మమ్ము
కొన్న గడసాని ననుంగవ యందలంచితీ
మెడ్డుగ దొమ్మరెక్క, గన మించిన యిద్దమ రేడ లేదు, నా తెడ్డొక బాప నిద్దెలని తిట్టును మూర్ఖుడు చంద్ర శేఖరా....
ఈ విధంగా దొమ్మరాటలు చరిత్రలో స్థానాన్ని ఏర్పరచుకున్నాయి. ఈ నాడు పెద్ద పెద్ద సర్కసులని చెప్పుకోబడే వాటికి ఆధారం ఆనాటి దొమ్మరాటలే .............
నేటి దొమ్మరాటలు:
నిజానికి పజ్ఞ, ప్రతిభా విశేషాలతో కూడు కొని వున్న ఇలాంటి కళా రూపాలు చచ్చి పోకూడదు. వాటిని బ్రతికించుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. ఎందు కంటే, అవి జాతీయ క్రీడా విశేషాలకు సంబంధించిన కళారూపాలు గనుక. సహజంగా ఈ నాటి దొమ్మర్లు, పంటలు బాగా పండిన తరుణంలో, సంక్రాంతి మొదలైన పర్వదినాలలో దొమ్మరాటల వారు వస్తూ వుంటారు. వంశ పారంపర్యంగా కుల వృత్తిగా స్వీకరించి కుటుంబంలో ల్వున్న వారందరూ చిన్న తనం నుంచే వీటిని అభ్యశించడం వల్ల, కుటుంబ స భ్యులందరూ ఆరి తేరిన వై వుంటారు. ముఖ్యంగా వీరి ఆటల్లో మంచి వయసులో వున్న స్త్రీలు ఇద్దరు ముగ్గు రుంటారు. ఈ ఆటలకు వేరే ముఖ్య ఆకర్షణ.
వీథిలో ఎదురుగడ:
వీరు ఒక గ్రామంలో ప్రవేశించి పెద్దలందర్నీ కలుసుకుని ప్రదర్శనానికి అనుమతి తీసుకుని, వారిని ప్రదర్శనానికి ఆహ్వానించి, ఊరి మధ్య ఒక పెద్ద ఎదురుగడ (వెదురు కర్ర) ను పాతుతారు. దానిని నాలుగు ప్రక్కలా నాలుగు బలమైన త్రాళ్ళతో లాగి నిలబెడతారు. వారి దగరున్న డోలును ఉధృతంగా వాయిస్తూ వుంటే, చిన్న పిల్లలు రక రకాల పిల్లి మొగ్గలు వేస్తూ వుంటారు. ఒక్క పదినిముషాల్లో ఊరిలోని వారందరూ గుమి కూడతారు. అప్పుడు ప్రదర్శన ప్రారంభిస్తారు. ఇది చూడడానికి ఒక వ్వాయామ ప్రదర్శనగా కనిపించినా, దీనిని ఒక కళారూపంగానే భావించి ప్రజలు ఆనందం పొందుతారు.
యవ్వనంలో వున్న యువతుల పిల్లి మొగ్గలకూ, చేసే విన్యాసాలకూ, యువకులు తల్ల క్రిందులై పోతారు. ఆట ప్రారంభానికి వంతగా నున్న డప్పు, డోలూ ఎంతో ఉత్సాహాన్నిస్తాయి. కేరింతలతో, కేకలతో, ఆడా, మగా, గోచీలు పెట్టి దండాలూ, జబ్బలూ, చరుస్తూ అందరూ రకరకాల మొగ్గలు వేస్తూ ప్రేక్షకులను ఆకర్షిస్తారు; గారడీ నాయకుడు కొట్టే దోలుకూ, వేసే కేకలకూ అనుగుణంగా రకరకాల విన్యాసాలు చేస్తారు. ముఖ్యంగా స్త్రీలు ఎత్తుగా వున్న తీగ మీద ఎదురుగడ ఊతంగా ఆ ప్రక్క నుంచి ఈ ప్రక్కకు, ప్రథమంలో నెమ్మదిగా నడుస్తూ, తరువాత వేగంగా నడుస్తూ, తీగ మీద నుండి క్రిందికి పడి పోతుందేమో నన్నంత భయాన్ని కలిగిస్తూ తమ తమ నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తారు.
గడమీద గిరికీలు
ఆ తరువాత ఎత్తుగా వున్న స్త్రీ, పురుషుడూ కూడా గబగబా పైకి ఎగ బ్రాకి, శిఖరాగ్రం మీద నిలబడీ, కూర్చునీ, పడుకునీ రకరకాల ఆశ్చర్య కరమైన విన్నాస్యాలను చేస్తూ చూపరుల్ని, సంభ్రమాశ్చర్యాలతో ముంచుతారు. అక్కడనుండీ పల్టీ కొట్టి ఎదురు గడకు కట్టిన త్రాటి మీద నుండి ఒక్క నిముషంలో వేగంగా జారి క్రిందికి వస్తారు. అఖరి సారిగా గడ మీదకు స్త్రీ ఎగబ్రాకి గిర్రున తిరిగుతూ, తన చాతుర్యాన్ని చూపిస్తుంది. చుట్టూ చేరిన ప్రేక్షకు లందరూ, తలలు పైకెత్తి ఈలలతో చప్పట్లుతో, గడసానిని మరింత ఉత్సాహ వరచి ఆనందంలో, ఓలలాడి పోతారు. ఇలా ముగ్దులై పోయిన ప్రేక్షకులను గారడి బృందంలో వున్న పిల్లలూ, పెద్దలూ బాగా డబ్బు దండు కుంటారు. ఇలా ఒకనాడు ద్దొమ్మరాటలు, ఆంధ్ర ప్రజా సామాన్యాన్ని ఉర్రూత లూగించాయి., ఈనాటికీ అక్కడక్కడా చిన్న చిన్న బృందాలను చూడగలం. ఒక రకంగా ల్చెప్పాలంటే ఇది ఒక చిన్న తరహా సర్కసు, అయినా గడ సాని గడ నెక్కడం ఊరికి మంచిదనే నమ్మకం పల్లె ప్రజలలో ఉంది.
కనికట్టు చేసే కాటిపాపల వాళ్ళు.
వీరిది కూడా ఇంద్రజాల ప్రదర్శనమే. ప్రజలను భయ కంపితులుగా చేసే కళారూప మిది. వీరి వేష ధారణ అతి గంభీరమైనది. ఈ ప్రదర్శకుడు రంగు రంగుల దుస్తులు ధరిస్తాడు. రెండు మూడు పెద్ద గంటలను వ్రేలాడ దీస్తాడు..... నడుస్తూ వుంటే ఈ గంటలు చప్పుడు ఏదో ఏనుగు నడుస్తునట్లుగా భీతి పుడుతుంది. నొసటన పెద్ద బొట్టు, వడితిరిగిన బుర్ర మీసాలు, ఈకల మాదిరిగా చిత్రించిన రేకుల కిరీటం..... చంకలో జోలె...... చేతిలో ఎముకలు పుచ్చుకొని భూత వైద్యుడిలా ప్రవేశిస్తాడు. వీ నిత్తి మీద ఇత్తడి రేకుల కిరీటం మినహాయిస్తే, బుడబుక్కల వారి వేష ధారణకూ, వీరికి పెద్ద తేడా కనిపించదు.
వీరు కొన్ని మాయలూ, మంత్రాలు కూడా చేస్తారు. కాటి కాపర్లు అవడం వల్ల కొన్ని అతీంద్రియ శక్తులు కలిగి వుంటారనే నమ్మకం కూడావుంది. ఈ నాడు కాటికాపరి తనం ఎక్కడా లేదు. ఒక నాటు సత్య హరిశ్చంద్రుడు కాటి కాపరి తనం చేయడం అదరికీ తెలిసిందే.వీరు ఇంటింటికి తిరుగుతారు. ఎవరికీ ఈ అపాయాన్ని కలిగించరు. వ్యాచిస్తూ పొట్ట పోసు కుంటారు. అయితే వీరు ప్రేక్షకులను సమీక రించటానికి ఇంద్ర జాల విద్యల్ని ప్రదర్శిస్తారు. మూజిక్ చేసి ప్రేక్షకుల్ని ఆశ్చ్యర్య చికితుల్ని చేస్తారు.
మూలాలు
వర్గం:జానపద కళారూపాలు
దొంగలున్నారు జాగ్రత్త (1958 సినిమా)
దొంగలున్నారు జాగ్రత్త ప్రతిభా పిక్చర్స్ బ్యానర్‌పై భీమవరపు నరసింహారావు దర్శకత్వంలో 1958లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. ఇదే చిత్రాన్ని తెలుగుతోపాటు తమిళంలో తిరుడర్గళ్ జాక్కిరత్తై పేరుతో ఏకకాలంలో నిర్మించారు.
కథ
సరస జమీందారు కూతురు. సరసకు యుక్త వయసు వచ్చేవరకూ జమీందారు ఆస్తిని ఆమె పినతండ్రి నాగరాజు సంరక్షకుడిగా ఉంటాడు. అతడు పరమ దుర్మార్గుడు. చాలా కాలంగా నమ్మకంగా పనిచేస్తున్న ధర్మయ్య అనే మేనేజరును తీసివేసి అతని స్థానంలో సారథిని చేర్చుకుంటాడు. సరస పెరిగి పెద్ద అయ్యేసరికి నాగరాజు ఆస్తినంతా ఖర్చుపెట్టి ఎస్టేటును కూడా తాకట్టు పెడతాడు. వడ్డీవ్యాపారి లింగరాజు సరసను పెళ్ళి చేసుకుని ఆస్తిని కాజేసే ఉద్దేశంతో తాకట్టుమీద డబ్బు ఇస్తాడు. సరస 19వ పుట్టిన రోజును ఆమె బాల్యస్నేహితుడు రాజు, అతని తల్లిదండ్రులు, సోదరిలతో జరుపుకుంటుంది. సరస కోటకు తిరిగి రాగానే సారథి ఆమెకు రాజుతో చనువుగా ఉండవద్దని సలహా ఇస్తాడు. ఆమె అతని మాటను పెడచెవినపెడుతుంది. కోటలో విందులూ, వినోదాలతో డబ్బును ఖర్చుపెట్టుతూ ఉండడంతో తన ఆస్తిపాస్తుల అజమాయిషీ తనకు అప్పజెప్పమని నాగరాజును కోరుతుంది. నాగరాజు తానే ఈ ఆస్తికి వారసుణ్ణని, జమీందారు కోరిక కూడా అదే అని బెదిరిస్తాడు. తాత అనే ముసలి నౌకరు సహాయంతో నాగరాజు వద్ద ఉన్న దస్తావేజులను సంపాదించి ప్లీడరుకు పంపమని వాటిని ధర్మయ్యకు ఇస్తుంది సరస. దానిని పసిగట్టిన నాగరాజు ధర్మయ్యను హత్యచేసి ఆ కాగితాలను చేజిక్కించుకుంటాడు. హత్యానేరాన్ని రాజు మీదకు నెట్టి అతనికి యావజ్జీవ శిక్ష పడేలా చేస్తాడు. ఈ సంగతి తెలిసి రాజు తండ్రి బసవయ్య మరణిస్తాడు. దానితో రాజు నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపించే బాధ్యత చెల్లెలు వనజమీద పడుతుంది. బసవయ్య చావగానే అతని భార్య కనకమ్మను, కూతురు వనజను నాగరాజు ఎత్తుకుని పోతాడు. వనజ ఎలాగో తప్పించుకుని పోతుంది. ఆమెను సారథి వెంటాడుతాడు. ఆమె ప్రమాదానికి గురై కోయరాజుతో రక్షింపబడుతుంది. అక్కడ వాళ్ళకు ఆమె నాయకురాలై జమీందారు అత్యాచారాలకు గురౌతున్న రైతులకు సహాయం చేయాలని ముసుగు మనిషి వేషం ధరిస్తుంది. సారథి ఎవరో గజదొంగ ప్రజలను దోచుకుంటున్నాడని పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేస్తాడు. ఈ లోగా రాజు తప్పించుకు వచ్చి సరసకు లింగరాజుతో బలవంతంగా పెళ్లి జరుగుతోందని తెలిసి అక్కడికి వెడతాడు. కానీ సరస తప్పించుకుని పోతుంది. సరసను ఎవరో ముసుగుమనిషి లేవదీసుకు పోయాడని సారథి రాజుకు చెబుతాడు. ఆ ఇద్దరిపై పగతీర్చుకోవడానికి రాజు బయలుదేరుతాడు. తన పెళ్లి నిలిచిపోవడంతో అప్పు ఇవ్వడం మానుకుంటాడు లింగరాజు. ముసుగు వేషంలో లింగరాజు ఇంటిని కొల్లగొట్టమని సారథికి నాగరాజు చెబుతాడు. తన వేషంలో ఎవరో ప్రజలను దోచుకుంటున్నారని తెలుసుకున్న అసలు ముసుగు మనిషి వనజ ఎప్పటికప్పుడు కొల్లగొట్టిన ధనాన్ని చేజిక్కించుకుంటుంది. ముసుగు మనిషి ఆచూకీ తెలుసుకుంటాడు రాజు కానీ వాళ్ళ చేతుల్లో చిక్కుతాడు. ముసుగు మనిషి తాను ఎవరో రాజుకు తెలియనివ్వదు. వనజ పావురం ద్వారా తాతయ్యకు పంపిన ఉత్తరం సారథికి చిక్కుతుంది. దాంతో తాతయ్యను వనజ ఆచూకీ చెప్పమని హింసిస్తారు నాగరాజు, సారథి. తాతయ్య ద్వారా ఒక ఉత్తరాన్ని వనజకు పంపిస్తారు. వనజ దానిని నమ్మదు. కానీ ఆమె తల్లి కోటలో బందీగా ఉంటుంది. ఆమెను విడిపించాలని రాజు కోటలోకి వెళ్లి పట్టుబడతాడు. అతడిని ఉరి తీస్తున్నట్లు పోలీసులు ప్రకటిస్తారు. వనజ ఏమౌతుంది?, రాజు విడుదలవుతాడా?, సరస రాజును పెళ్లి చేసుకుంటుందా? అసలు నేరస్థులు నాగరాజు, సారథి, లింగరాజులను పోలీసులు పట్టుకుంటారా? అనే విషయాలు పతాక సన్నివేశంలో తెలుస్తాయి.
బయటి లింకులు
వర్గం:జగ్గయ్య నటించిన సినిమాలు వర్గం:కె.వి.మహదేవన్ సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు వర్గం:గుమ్మడి నటించిన చిత్రాలు వర్గం:రమణారెడ్డి నటించిన సినిమాలు వర్గం:రాజనాల నటించిన చిత్రాలు
చింతలబెలగం
చింతలబెలగం,ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా, జియ్యమ్మవలస మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన జియ్యమ్మవలస నుండి 22 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన పార్వతీపురం నుండి 24 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 176 ఇళ్లతో, 745 జనాభాతో 307 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 367, ఆడవారి సంఖ్య 378. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 137 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 49. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 582079 .పిన్ కోడ్: 535526.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు పెదమేరంగిలో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల చినమేరంగిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పెదమేరంగిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ పార్వతీపురంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల బొబ్బిలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కురుపాంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం జియ్యమ్మవలసలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయనగరం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
1727
1727 గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు యొక్క మామూలు సంవత్సరము.
చింతలబెలగం
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
1727
మూలాలు
* వర్గం:1720లు
చింతలబెలగం
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
చింతలబెలగంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
చింతలబెలగంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
యామర్రు
యామర్రు, గుంటూరు జిల్లా, వట్టిచెరుకూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన వట్టిచెరుకూరు నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన గుంటూరు నుండి 16 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 324 ఇళ్లతో, 1165 జనాభాతో 650 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 592, ఆడవారి సంఖ్య 573. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 542 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590316.
గ్రామ చరిత్ర
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (సీఆర్‌డీఏ) పరిధిలోకి వస్తున్న మండలాలు, గ్రామాలను ప్రభుత్వం విడిగా గుర్తిస్తూ ఉత్తర్వులు జారీచేసింది. ప్రస్తుతం గుర్తించిన వాటిలోని చాలా గ్రామాలు వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్నాయి. గతంలో వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్న వాటితోపాటుగా ఇప్పుడు మరిన్ని కొన్ని గ్రామాలు చేరాయి. సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వచ్చే గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల్లోని మండలాలు, గ్రామాలను గుర్తిస్తూ పురపాలక శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి ఉత్తర్వులు జారీ చేశారు.
గుంటూరు జిల్లా పరిధిలోని మండలాలు
తాడేపల్లి, మంగళగిరి, తుళ్లూరు, దుగ్గిరాల, తెనాలి, తాడికొండ, గుంటూరు మండలం, చేబ్రోలు, మేడికొండూరు, పెదకాకాని, వట్టిచెరుకూరు, అమరావతి, కొల్లిపర, వేమూరు, కొల్లూరు, అమృతలూరు, చుండూరు మండలాలతో పాటు ఆయా మండలాల పట్టణ ప్రాంతం కూడా సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వస్తుంది.
సమీప గ్రామాలు
పల్లపాడు 3 కి.మీ,కొండెపాడు 4 కి.మీ, సౌపాడు 4 కి.మీ, వట్టిచెరుకూరు 4 కి.మీ, కాట్రపాడు 4 కి.మీ
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల వట్టిచెరుకూరులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల గారపాడులోను, మాధ్యమిక పాఠశాల గారపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల గుంటూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల కొర్నెపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల కొర్నెపాడులోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గుంటూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల గుంటూరులో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామం సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం కిందకు రావట్లేదు. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
యామర్రులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
భూమి వినియోగం
యామర్రులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
యామర్రులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
యామర్రులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
మూలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు
దేశాల జాబితా – సంపద (ఆదాయం, జన విస్తరణ) క్రమంలో
వివిధ దేశాల జిడిపి, ఇతర జనవిస్తరణా సూచికలు (List of countries by GDP demographics comparison).
దేశం పేరుకు ఎడమ వైపున వివిధ అంశాల సూచికలలో ఆ దేశం ర్యాంకు, కుడి వైపున ఆ సూచికల విలువలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఒకో కాలమ్ శీర్షిక పక్కన ఉన్న 'పెట్టె'ను క్లిక్ చేయడం ద్వారా పట్టిక క్రమాన్ని మార్చవచ్చును (Re-sort the table).
Recommendation: Try resorting, esp. on ''GDPpc * Popul. growth rank''
ఆధారాలు
జాబితాలోని [1-4,6] కాలమ్‌లు CIA World Factbook మార్చి 2007 నుండి తీసికొనబడినవి.  [5,7,8] కాలమ్ల విలువలు లెక్కించబడినవి.
జైగోమైకోటా
జైగోమైకోటా ఒక విధమైన శిలీంధ్రము.
పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మహిళలు
హ
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:భారతీయ మహిళలు
కీర్తిరాయనిగూడెం
కీర్తిరాయనిగూడెం, ఎన్టీఆర్ జిల్లా, మైలవరం మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన మైలవరం నుండి 7 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విజయవాడ నుండి 25 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 882 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 554, ఆడవారి సంఖ్య 530. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 351 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 49. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588934. 2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం కృష్ణా జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. .ఇది సముద్రమట్టానికి 69 మీ ఎత్తులో ఉంది.
పంచాయతీ
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో కొలుసు సుజాత సర్పంచిగా ఎన్నికైనాడు.
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 986. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 512, స్త్రీల సంఖ్య 474, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 249 ఉన్నాయి.గ్రామ విస్తీర్ణం 882 హెక్టారులు.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల మైలవరంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల వెల్వడంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల వెల్వడంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మైలవరంలో ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల మైలవరంలోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయవాడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ ాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడలో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. మైలవరం, కొండపల్లి నుండి రోడ్డు రవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్; విజయవాడ 29 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కీర్తిరాయనిగూడెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కీర్తిరాయనిగూడెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కీర్తిరాయనిగూడెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
మామిడి, ప్రత్తి, వరి
మూలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు
కుల్లూరు
కుల్లూరు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, కలువాయి మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన కలువోయ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన నెల్లూరు నుండి 75 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1521 ఇళ్లతో, 5593 జనాభాతో 3045 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2887, ఆడవారి సంఖ్య 2706. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1190 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 704. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591982 .పిన్ కోడ్: 524343.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది. సమీప బాలబడి కలువాయిలో ఉంది. సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కలువోయలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నెల్లూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ నెల్లూరులో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నెల్లూరులో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కుల్లూరులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక డిస్పెన్సరీలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కుల్లూరులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కుల్లూరులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కుల్లూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కుల్లూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, వేరుశనగ, పొద్దు తిరుగుడు
కుల్లూరు గ్రామానికి సంబంధించిన కొంత సమాచారం
నెల్లూరు - సోమశిల మార్గంలో నెల్లూరు నుండి 74 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఒక ప్రత్యేకత సంతరించు కొన్న గ్రామం కుల్లూరు. నైసర్గికంగా ఉత్తరాన పెన్నానది, దక్షిణాన దట్టమైన అడవులు - అల్లంత దూరంలో పెంచలకోన క్షేత్రం, పడమట సోమశిల రిజర్వాయర్, తూర్పున నెల్లూరు రహదారి ఉన్నవి. ఊరికి పడమట చెరువు, చెరువు ఆనుకొని శిథిలమైన శివాలయం, దాని ప్రక్కనే శిథిలమైన కోట, దాని చుట్టూ అగడ్త ఉన్నాయి. చెరువు అలుగు లోని ఒక శిలా శాసనం వల్ల ఈ గ్రామం విజయ నగర రాజుల ఏలుబడిలో ఉన్నట్లు భావించవచ్చు. కోటలో ఆ ప్రాంతానికి చెందిన కొంత సైన్యం ఉండేది. దానికి అధికారిగా కొండమురుసయ్య అనే విజయ నగర రాజుల సైన్యాధికారి ఉండేవాడు.కుల్లూరు గ్రామంలోని పూర్వీకులు కోటలో గుర్రపు రౌతులు అనగా ఆశ్విక సైనికులుగా ఉండేవారు. నాకు తెలిసినంత వరకు కుల్లూరులోని ప్రతి ఇంటిలో రాజుల కాలంలో వాడిన కత్తులు, ఖడ్గాలు, బాకులు, డాలులు, కట్టె తుపాకులు - మొదలైన ఆయుధాలు ఉండేవి. కుల్లూరు ప్రాచీన కాలంనుండి నాగరికమైన ఊరు. తీర్చి దిద్దినట్లు వీధులు, కులాల వారీగా ఆవాసాలు, వైభవోపేతంగా వర్తక వ్యాపారాలు నడిచేవి. చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలకు తల మానికంగా ఉండేది. గ్రామంలో బలిజ కులస్తులే మెజారిటీ కుటుంబాలు. మిగతా కులాలన్నీ వీళ్లను అనుసరించేవి. బలిజల ఇంటి పేర్లు, ఆచార - సంప్రదాయాలు పరిశీలిస్తే రాచరిక వ్యవస్థలో భాగస్వామ్యం ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. రాచరికం రూపు కోల్పోయిన తదనంతరం వీరు ముత్యాల వర్తకులుగా ప్రసిధ్ధి పొందినారు. స్వతహాగా సాము గరిడీల మీదను, చదువు సంధ్యల మీదను ఆసక్తులు కావడం వల్ల విద్యకు ప్రాధాన్య మిచ్చి 1949 లోనే ఉన్నత పాఠశాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. తదనంతర పరిణామాలలో ప్రభుత్వకొలువులే వీరికి వృత్తిగా మారినవి. ఈ గ్రామంలో ఉన్నన్ని దేవాలయాలు ఇంకే గ్రామంలోనూ ఉండ వంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఆరడుగుల పైగా ఎతైన దేదీప్యమానమైన మూర్తులతో శ్రీదేవీ, భూదేవీ సమేత శ్రీ అచ్యుత స్వామి వారి దేవాలయం ఆరేడు వందల ప్రాచీన ఆలయం ఉంది. ఇక ప్రాచీన చెన్నకేశవ ఆలయం, రామాలయం పునరుధ్ధరింపబడినవి. ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం, శాయి బాబా ఆలయం, వెంకయ్యస్వామి ఆలయం, విఘ్నేశ్వరాలయం, శివాలయం, పొలేరమ్మగుడి, అంకమ్మగుడి—ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే లిస్టు పెద్ద దౌతుంది. ఈ గ్రామం సంస్కృతీ సంప్రదాయాలకు, కవులకూ, కళాకారులకూ, రాజకీయ వేత్తలకూ పెట్టింది పేరు.
మనోఙ్ఞమైన సీసపద్యం
అవగాహనేహా సమాయత్త విభుదరా
ట్కమనీయ మణి శతాంగములనంగ
తాటాక సేతు సందర్శనేచ్ఛా గత
స్థిత సమున్నత మహా శిఖరులనగ
నేతదుజ్వల ధరానేతృ సంపాదిత
మూర్తి భాస్వద్కీర్తి మూర్తులనగ
ముక్తా మణీ యుక్త మోహనాంబర చుంబి వరుణ రాజన్య
గోపురములనగ నిలిపె గుల్లూరి నల్ల చెర్వలుగు నందు
చింతపట్ల పురస్థాయి శ్రీవిధాయి రుచిర గుణహారి చెంచయ రుద్రశౌరి.
పై పద్యం భావం
మా కుల్లూరి శీమ రాజ్యభార ధురంధరుండైన చింతపట్ల రుద్రశౌరి మాయూరి నల్లచెరువుకు ముప్పదిమూడు రాతిస్తంభాలతో అలుగు నిర్మిం చెను. ఆ అలుగు వర్ణణ యిది. సా.శ. 1612లో శిలాశాసనంలో వ్రాయబడి ఉంది. సదరు చెరువులో మునగడానికి వచ్చి దేవతల రాజు అచట నిలిపిన కమనీయ మణిమయ రథము వలెనూ, తటాక సేతు సందర్శనేచ్చతో వచ్చిన సందర్శకులకు శిఖరముల వలెనూ, ప్రకాశమానమైన కుల్లూరి శీమను పాలించిన రాజులు సముపార్జించిన కీర్తి స్తంభాల వలెనూ, ముత్యములు మణులతో నిర్మితమై ఆకసము నంటుచున్న వరుణదేవుని రాజమందిర గోపు రముల వలెనూ అలుగు రాతిస్తంభములున్నవట.
ఈ శాసనం మాయూరి చెరువు అలుగు వద్ద ఇప్పటికీ నిలిచి ఉంది. శాలివాహనశకం 1534 పరీధావి సంవత్సరం కార్తీక బహుళ ద్వాదశి సోమవారం అనగా సా.శ.1612 న ఇది వ్రాయ బడింది. అప్పట్లో వీర వెంకట పతి రాయలు సామ్రాజ్య మేలుతూ ఉండేవారు. వారి సామంతులుగా ఈ ప్రాంతాన్ని రేచర్ల పద్మనాయక వంశ ప్రభువు వెలుగోటి వెంకటపతినాయనింగారు పాలించేవారు. రుద్రప్ప వీరి రాజ్యభార దూరందరుడు. అంటే సర్వ సైన్యాధ్యక్షులన్నమాట. ఇదీ సంగతి .రచయిత : వెంకట రాజారావు. లక్కాకుల
చారిత్రకాంశాలు
కుల్లూరి సీమకు విజయనగరసామ్రాజ్యానికీ విడదీయరాని సంబంధం ఉంది .శ్రీకృష్ణదేవరాయల హయాంనుండి ఆరవీటి రాజుల హయాం వరకూ ఈ సంబంధం కొనసాగింది. విజయనగర రాజులు పరిపాలనా సౌలభ్యం కొఱకు సామ్రాజ్యాన్ని కొన్ని రాజకీయ విభాగాలుగా మలచుకున్నారు. ' సీమ ' అనే విభాగం అందులో ఒకటి. నెల్లూరు సీమ, ఆత్మకూరు సీమ, వెంకటగిరి సీమ, రాపూరు సీమ, కుల్లూరు సీమ అనేవి మన ప్రాంతానికి చెందిన ' సీమ ' విభాగాలు .విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని ఏలిన సంగమ సాలువ వంశాల తదుపరి తుళువ వంశం అధికారాన్ని చేజిక్కించుకుంది. తుళువ నరసనాయకుడు నాగలాంబల కుమారుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయడు తిమ్మరసయ్య తంత్రాంగంతో 1509 లో ఆగస్టు 8 న శ్రీజయంతి పర్వదినాన విజయనగర సామ్రాజ్య పట్టాభి షిక్తుడైనాడు. దిగ్విజయ యాత్రలు సాగించి, సామ్రాజ్యాన్ని బహుదా విస్తరించి, అవిఛ్ఛిన్నంగా 1529 వరకూ రాజ్యపాలన చేసాడు. ఉదయగిరి, కొండవీడు, కొండపల్లి, సంహాచలం ప్రాంతాలను ఆక్రమించాడు. ఉదయగిరి దుర్గాధిపతి తిరుమల రాహత్తరాయని ఓడించి, తన సేనాపతి రాయసం కొండమరుసయ్యను దుర్గాధిపతిగా నియమించాడు. దుర్గంలోని బాలకృష్ణ విగ్రహాన్ని రాజధాని హంపికి తరలించి, కృష్ణాలయం నిర్మించాడు .1512 లో ఉదయగిరి దుర్గాధిపతిగా నియమించబడ్డ కొండమరుసయ్య మహామంత్రి తిమ్మరుసయ్య సమకాలికుడు, బంధువు, సేనానులలో ఒకడు .నాటి కుల్లూరు సీమలో నేటి కలువాయ, అనంతసాగరం మండలాలూ, తెగచెర్ల వరకూ రాపూరు మండలంలో కొంతభాగం గ్రామాలు ఏలుబడిలో ఉండేవి.
ఈ ప్రాంతాలు నీటి యెద్దడితో పంటలు పండక కరువు కాటకాలతో సతమతమవుతూ ఉండుటను తెలుసుకుని రాయలవారు సేద్యపరంగా చెఱువులు నిర్మించడానికీ, సైనికపరంగా వటిష్టం చేయడానికీ పూనుకుని, ఉదయగిరి దుర్గంనుండి కుల్లూరుసీమకు అధిపతిగా నియమించి నాడు. కొండమరుసయ్య 1514 ~ 15 ప్రాంతంలో కుల్లూరు పట్టణంలో మట్టికోటను నిర్మించి, కోటకు ప్రక్కనే నల్లచెఱువును, శివాలయాన్నీ నిర్మించాడు. కోట చుట్టూ శత్రు దుర్భేద్యంగా అగడ్తను ఏర్పరచాడు. తంజనగరం నుండి గుఱ్ఱాలను కొని తెచ్చి, కోటలో ఆశ్విక దళాన్ని ఏర్పాటు చేసి, కుల్లూరును సైనిక పట్టణంగా తీర్చిదిద్దినాడు .అరోజుల్లో, కుల్లూరు పట్టణం యుధ్ధ విద్యలలో నిరంతర శిక్షణ శిబిరాలతో సందడిగా ఉండేది. కొండమరుసయ్య ఆధిపత్యంలోనే అనంతసాగరం, కలు
వాయ చెఱువులు కూడా నిర్మింప బడ్డవి, విజయనగర రాజుల హయాంలో ఒక సంవత్సరకాలం అంటే _ ఆశ్వజయ శుధ్ధ దశమి మొదలు మహార్ణవమి వరకు. ఈ సాంప్రదాయం కుల్లూరు పట్టణంలో కూడా ఉండేది. ఆశ్వజయ మాసారంభం నుండి మహార్ణవమి వరకూ తొమ్మిది రోజులు పట్టణంలోని సైనిక శిబిరాలలో యుధ్థవిన్యాసాల పోటీలు జరిగేవి. గెలుపొందిన వీరులకు విజయదశమి రోజున బహుమతి ప్రదానం జరిగేది. విజయదశమి నుండి జైత్రయాత్రలు సాగించేవారు .చంద్రగిరి రాజధానిగా పాలించిన సాళువ నరసింహరాయల వద్ద కొలువు చేసిన ఆరవీటి తిమ్మరాజు రాజుగా విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని ఆరవీటి వంశం చేజిక్కించుకుంది. తిమ్మరాజు కొడుకు తిరుమలరాయ లు. అతని కొడుకులలో వీర వెంకటపతి రాయలు చం ద్రగిరి రాజధానిగా తమిళప్రాంతాన్ని 1612 వరకూ పాలించాడు .వీర వేంకటపతి రాయలపై తమిళప్రాంతం లోనిపాండ్యులు తిరుగుబాటు చేసారు. ఈ తిరుగుబాటును రాయల సామంతరాజు రేచర్లపద్మనాయక ప్రభువైన రాజా వెలుగోటి వెంకటపతినాయనింగారు సమర్ధంగా అణచివేసినారు. అందుకు బహుమానంగా వీరవేంకటపతిరాయలు నెల్లూరు ప్రాంతాన్ని అమరానకు పాలించుకొనుటకిచ్చి, పంచపాండియధరావిభాలుం డు, సంగ్రామపార్ధుండు, పద్మనాయక వంశాంభోది చంద్రుండు అను బిరిదులతో నాయనింగారిని సత్కరించారు.నాయనింగారి ఏలుబడి లోకి కుల్లూరిసీమ కూడా
చేరింది. అటుపై రాజా చింతపట్ల రుద్రప్పనాయనింగారిని కుల్లూరిసీమ కథిపతిగా నియమించుకొనిరి .విజయనగర రాజుల మార్గంలోనే, వెలుగోటివెంకటపతి నాయనింగారు కుడా ప్రజోపయోగ కార్యాలలో ప్రసిధ్ధి చెందిరి. అనేక చెరువులు వీరి హయాంలోనే మరమ్మత్తులకు నోచుకున్నవి. కుల్లూరుసీమలో భాగమైన అనంతసాగరం చెఱువు గట్టు కేతామన్నేరు ఉరవడికి ప్రతియేటా తెగి, నీళ్ళు ఊళ్ళను ముంచుతుండేవి. వెంక టవతి నాయనింగారు రుద్రప్పనాయనింగారిచే కట్టను పటిష్ఠపరచి, తూము నిర్మింపజేసి శాశ్వత పరిష్కారం చూపినారు. అనంతరం కలువాయ చెఱువుకు అలుగు నిర్మించారు .1612లో రాజా వెలుగోటి వెంకటపతి నాయనింగారు కుల్లురుసీమ అధివతి రాజా చింతపట్ల రుద్రప్పనాయనింగారిని తన కొలువుకు రావించి, సబహుమానంగా గౌరవించి, తన తండ్రి రాజా కుమార తిమ్మానాయనిగారికి పుణ్యం కలనగననట్లుగా కుల్లూరు నల్ల చెఱువుకు తూర్పలుగు నిర్మించవలసందిగా కోరిరి .వారికోరిక మేరకు రుద్రప్పనాయనింగారు ముప్పదిమూ డు శిలాస్ధంభాలతో నల్లచెఱువుకు అలుగు నిర్మాణం చేపట్టినారు. సాక్ష్యంగా ఇప్పటికీ మా చెఱువు గట్టున ఒకశిలా శాసనం ఉంది.
పాతూరు (నందలూరు)
పాతూరు, అన్నమయ్య జిల్లా, నందలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన నందలూరు నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన రాజంపేట నుండి 15 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 894 ఇళ్లతో, 3578 జనాభాతో 883 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1744, ఆడవారి సంఖ్య 1834. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 510 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 461. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 593578 .పిన్ కోడ్: 516150.
2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం వైఎస్‌ఆర్ జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి N.R.PALLEలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల నందలూరు లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు, సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం రాజంపేట లోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల, సమీప వైద్య కళాశాల, కడప లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పాతూరులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పాతూరులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
భూమి వినియోగం
పాతూరులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పాతూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
పాతూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, వేరుశనగ, పొద్దుతిరుగుడు
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
నారింజ.
తోట సుబ్రహ్మణ్యం
ఈ గ్రామానికి చెందిన వీరు ప్రస్తుతం తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని సైబరాబాదు పోలీస్ స్టేషనులో (సివిల్)ఎస్.ఐ.గా పనిచేయుచున్నారు. వీరు ఈ గ్రామానికి చెందిన తోట శేషయ్య, ఆదెమ్మ దంపతులకు పెద్ద కుమారుడు. ఈయన విధి నిర్వహణలో ఉత్తమ సేవలందించడంతో, ఈయనను కేంద్ర హోంశాఖ "గ్యాలెంట్రీ పోలీసు మెడల్సు" పురస్కారానికి ఎంపిక చేసింది. ఈ మేరకు ఆయన 15-8-2020 న జరిగిన స్వాతంత్రదినోత్సవ వేడుకలలో రాష్ట్రపతి సేవాపతకాన్ని అందుకున్నారు. గతంలో ఈయన పలుమార్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి స్వర్ణ పతకాలు అందుకున్నారు.
వద్‌ఝారి
వద్‌ఝారి, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిర్మల్ జిల్లా, తానూర్‌ మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన తానూర్‌ నుండి 15 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన భైంసా నుండి 16 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గణాంకవివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 55 ఇళ్లతో, 279 జనాభాతో 276 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 142, ఆడవారి సంఖ్య 137. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 16 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570201 .పిన్ కోడ్: 504103.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు బెల్తారోడాలో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల భైంసాలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఆదిలాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల నిర్మల్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు భైంసాలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
వద్ఝరిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
వద్ఝరిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
వద్ఝరిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి
డిసెంబర్ 13
డిసెంబర్ 13, గ్రెగొరియన్‌ క్యాలెండర్‌ ప్రకారము సంవత్సరములో 347వ రోజు (లీపు సంవత్సరములో 348వ రోజు ). సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 18 రోజులు మిగిలినవి.
బయటి లింకులు
డిసెంబర్ 12 - డిసెంబర్ 14 - నవంబర్ 13 - జనవరి 13 -- అన్ని తేదీలు
వర్గం:డిసెంబర్ వర్గం:తేదీలు
నలకదొడ్డి
నలకదొడ్డి, కర్నూలు జిల్లా, పత్తికొండ మండలానికి చెందిన గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన పత్తికొండ నుండి 15 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఆదోని నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 906 ఇళ్లతో, 4219 జనాభాతో 1766 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2164, ఆడవారి సంఖ్య 2055. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 366 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594411.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. మాధ్యమిక పాఠశాల, సమీప జూనియర్ కళాశాల ఆస్పరి లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, బాలబడి పత్తికొండ లోనూ ఉన్నాయి. మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు, సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం ఆదోని లోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల, సమీప వైద్య కళాశాల, కర్నూలు లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో 3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నలకదొడ్డిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
నలకదొడ్డిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 3,652. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,858, స్త్రీల సంఖ్య 1,794, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 688 ఉన్నాయి.
టిబెట్
టిబెట్, మధ్య ఆసియా లోని పీఠభూమి ప్రాంతం. ఇది భారతీయ సంతతికి చెందిన టిబెట్ వాసుల నివాసప్రాంతం. ప్రాచీనులు దీనిని త్రివిష్టపము అని పిలిచేవారు. సముద్రమట్టానికి దీని సగటు ఎత్తు 4,900 మీటర్లు లేదా 16,000 అడుగులు. ఇది ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన ప్రదేశంగా, "ప్రపంచపు పైకప్పు"గా ప్రసిద్ధి చెందింది. భౌగోళికంగా యునెస్కో, ఎన్ సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా ల ప్రకారం ఇది మధ్య ఆసియా ప్రాంతం, కానీ చాలా విద్యాసంఘాలు దీనిని దక్షిణాసియా ప్రాంతంగా గుర్తిస్తాయి.
భాషలు
టిబెట్‌లో బర్మా - టిబెట్ భాష వాడుకలో ఉంది. ఈ భాష అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుకాని పలు యాసలతో వాడుకలో ఉంది. ఇది టిబెట్ అంతటా, భూటాన్, నేపాల్ లోని కొన్నిప్రాంతాలు, ఉత్తర భారతంలోని సిక్కిం వంటి కొన్ని ప్రాంతాలలో వాడుకలో ఉంది. లాసా, ఖాం, అండో, సమీపంలోని కొన్ని ప్రాంతాలతో కూడిన మద్య టిబెట్‌లో టిబెటన్ యాసలు వాడుకలో ఉన్నాయి. మిగిలినవి డ్జొగ్ఖ, సిక్కిమీస్, షెప్ర, లడఖి భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. గ్రేటర్ టిబెట్‌లో వాడుకలో ఉన్న టిబెటన్ తరహా భాషలన్నీ టిబెటన్ భాషల జాబితాలోకి చేర్చబడ్డాయి. 1,50,000 ప్రజలకు వాడుకలో ఉన్న టిబెట్ భాష మాట్లాడే ప్రజలు టిబెట్, భారత్, ఇతర దేశాలలో నివసిస్తున్నారు.
టిబెటన్ వ్యవహార భాష ప్రాంతాలవారిగా వేరుపడుతుంది. వ్రాత భాష సంప్రదాయ రీతిలో ఉంటుంది. వ్రాత భాష దీర్ఘకాలం నిలిచి ఉన్న టిబెటన్ భాషా ప్రభావితమై ఉంది. ప్రస్తుతం టిబెట్ భాష విస్తరించి ఉన్న ప్రాంతం మొత్తం ఒకప్పుడు టిబెట్ సామ్రాజ్యంలో ఉండేది. పురాతన టిబెట్ పశ్చిమంలో ఉత్తర పాకిస్థాన్, తూర్పున యున్నన్, సిచుయాన్, ఉత్తరంలో క్వింఘై సరసు, దక్షిణంలో భూటాన్ ఉన్నాయి. టిబెట్ భాషకు టిబెటన్ లిపి ఉంది. దీనిని భారతీయ బ్రహ్మీ లిపికి చెందిన లడకి, డొంగ్ఖ భాషలను వ్రాయడానికి ఉపయోగిస్తారు. 2001లో ప్రాంతీయ సంజ్ఞా భాష ప్రారంభించబడింది.