cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
బ్రోమిన్
ధర్మములు
నాలుగు స్థిర హేలజన్ మూలకాలలో అణువులోపల వాండర్ వాల్ బలాలతో ఆకర్షించబడి ఉంటాయి. వాటి బలం అన్ని సమజాత కేంద్రక ద్విపరమాణు హేలజన్ అణువులలో ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్యతో పెరుగుతుంది. అందువల్ల, బ్రోమిన్ ద్రవీభవనం, మరుగు స్థానాలు క్లోరిన్, అయోడిన్ల మధ్య మధ్యస్థంగా ఉంటాయి. హలోజన్ గ్రూపులో పరమాణు భారం పై నుండి క్రిందికి పోయేకొద్దీ పెరగడం వల్ల, బ్రోమిన్ సాంద్రత, ద్రవీభవన గుప్తోష్ణం, బాష్పీభవన గుప్తోష్ణం విలువలు కోరిన్, అయోడిన్ లకు మధ్యస్థంగా ఉంటాయి. గ్రూపులలో క్రిందికి పోయే కొలదీ హలోజన్ ల రంగు గాఢంగా మారుతుంటుంది: ఫ్లోరిన్ లేత పసుపు వాయువు, క్లోరిన్ ఆకుపచ్చని పసుపు రంగుగా ఉంటే, బ్రోమిన్ ఎరుపు-గోధుమరంగు గల ద్రవంగా ఉండి −7.2 °C ద్రవీభవన స్థానం, 58.8 °C మరుగు స్థానం కలిగి ఉంటుంది. (అయోడిన్ మెరుస్తున్న అనలుపు ఘన పదార్థం) గ్రూపులలో పై నుండి క్రిందికి వచ్చే కొలదీ హలోజన్లలో దృగ్గోచర కాంతి తరంగ దైర్ఘ్యాలనుని శోషించుకొనే ధర్మం ఆధారంగా ఈ పోకడలు సంభవిస్తాయి. తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల (−195 °C) వద్ద ఘన బ్రోమిన్ రంగు లేత పసుపు రంగు కలిగి ఉంటుంది.
ఘన క్లోరిన్, అయోడిన్ వలె, ఘనరూప బ్రోమిన్ స్పటికాలు Br2 అణువుల లాటిస్ పొరలలో ఆర్థోరాంబిక్ స్ఫటిక నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. Br-Br బంధ దూరం 227 pm (వాయు రూప Br-Br మధ్య దూరం 228 pm కి దగ్గరగా ఉంటుంది), అణువుల మధ్య Br ··· Br దూరం ఒక పొరలో 331 pm, పొరల మధ్య 399 pm (వాన్ డెర్ వాల్స్ వ్యాసార్థంతో పోల్చితే బ్రోమిన్, 195 pm). ఈ నిర్మాణానిని అర్థం బ్రోమిన్ బలహీనమైన విద్యుద్వాహకం. దాని వాహకత ద్రవీభన స్థానానికి కొంచెం తక్కువ ఉన్నప్పుడు 5 × 10−13 Ω−1 cm−1 ఉంటుంది. అయితే ఇది క్లోరిన్ గుర్తించలేని వాహకత కంటే ఉత్తమమైనది. 55 GPa (సుమారు వాతావరణ పీడనం కంటే 540,000 రెట్లు) పీడనం వద్ద బ్రోమిన్ విద్యుత్ బంధకం నుండి లోహంగా పరివర్తనకు లోనవుతుంది. 75 GPa వద్ద ముఖ కేంద్ర ఆర్థోరాంబిక్ నిర్మాణంగా మారుతుంది. 100 GPa వద్ద పదార్థ కేంద్ర ఆర్థోరాంబిక్ ఏక పరమాణుక రూపంలోకి మారుతుంది.
ఐసోటోపులు
బ్రోమిన్ రెండు స్థిర ఐసోటోపులు 79Br, 81Br లను కలిగి ఉంటుంది. ఇవి దాని సహజమైన ఐసోటోపులు. ప్రకృతిలో 79Br ఐసోటోపు 51%, 81Br ఐసోటోపు 49% ఉంటుంది. రెండూ కేంద్రక స్పిన్ 3 / 2− కలిగివుంటాయి. అందువల్ల వీటిని న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ కోసం ఉపయోగించవచ్చు. అయినప్పటికీ 81Br మరింత అనుకూలంగా ఉంటుంది. ద్రవ్యరాశి వర్ణపటమాపనాన్ని ఉపయోగించి బ్రోమిన్ కలిగిన సమ్మేళనాలను గుర్తించడానికి ప్రకృతిలో సాపేక్షంగా 1: 1 నిష్పత్తిలో ఉన్న ఈ రెండు ఐసోటోపులు సహాయపడతాయి. ఇతర బ్రోమిన్ ఐసోటోపులు రేడియో ధార్మికత గలవి. ప్రకృతిలో లభించే వీటి అర్థ జీవిత కాలం చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి 80Br (t1/2 = 17.7 నిమిషాలు), 80mBr (t1/2 = 4.421 గంటలు), and 82Br (t1/2 = 35.28 గంటలు). ఇవి సహజ బ్రోమిన్ న్యూట్రాన్ క్రియాశీలత నుండి ఉత్పత్తి కావచ్చు. అత్యధిక స్థిరంగా ఉన్న బ్రోమిన్ ఐసోటోపు 77Br (t1/2 = 57.04 గంటలు).
హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్
బ్రోమిన్ యొక్క సరళమైన సమ్మేళనం హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్, HBr. ఇది ప్రధానంగా అకర్బన బ్రోమైడ్లు, ఆల్కైల్ బ్రోమైడ్ల ఉత్పత్తిలో, సేంద్రీయ రసాయన శాస్త్రంలో అనేక చర్యలకు ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించబడుతుంది. పారిశ్రామికంగా, ఇది ప్రధానంగా ప్లాటినం ఉత్ప్రేరకంతో 200–400 °C వద్ద బ్రోమిన్ వాయువుతో హైడ్రోజన్ వాయువు చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. అయినప్పటికీ, ఎరుపు భాస్వరంతో బ్రోమిన్‌ను క్షయకరణం చేయు ప్రయోగశాలలో హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్ ఉత్పత్తి చేయడానికి మరింత ఆచరణాత్మక మార్గం:
గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్ రంగులేని వాయువు. ఏది ఏమయినప్పటికీ, హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ నిర్మాణానికి సమానమైన తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఘన స్ఫటికాకార హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్‌లో బలహీనమైన హైడ్రోజన్ బంధం ఉంటుంది. హైడోజన్ బ్రోమైడ్ జల ద్రావణాన్ని హైడ్రోబ్రోమిక్ ఆమ్లం అని కూడా అంటారు. అది బలమైన ఆమ్లం (pKa = −9).
ఇతర ద్వి బ్రోమైడ్లు
ఆవర్తన పట్టికలోని దాదాపు అన్నిమూలకాలు బైనరీ బ్రోమైడ్‌లను ఏర్పరుస్తాయి. మినహాయింపులు అల్పసంఖ్యాకంగా నిర్ణయాత్మకంగా ఉంటాయి. ప్రతి సందర్భంలో మూడు కారణాలలో ఒకదాని నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి: తీవ్రమైన జడత్వం, రసాయన చర్యలలో పాల్గొనడానికి అయిష్టత (జడ వాయువులలో జీనాన్ మినహా, చాలా అస్థిర XeBr2 ఏర్పరచును) ; తీవ్రమైన అణు అస్థిరత అవి విఘటనం, పరివర్తన చెందే ముందు రసాయన పరిశోధనకు ఆటంకం కలిగిస్తుంది; బ్రోమిన్ కంటే ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ ఎక్కువ (ఆక్సిజన్, నైట్రోజన్, ప్లోరిన్, క్లోరిన్), తద్వారా బైనరీ సమ్మేళనాలు అధికారికంగా బ్రోమైడ్లు కాదు, ఆక్సైడ్లు, నైట్రైడ్లు, ఫ్లోరైడ్లు లేదా బ్రోమిన్ యొక్క క్లోరైడ్లు ఏర్పడతాయి.
వివిధ రకాల ఆక్సీకరణ స్థితులు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు Br2తో లోహాల బ్రోమినేషన్, Cl2 తో క్లోరినేషన్ కంటే తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులను ఇస్తుంది. హైడ్రోబ్రోమిక్ ఆమ్లంతో ఒక మూలకం లేదా దాని ఆక్సైడ్, హైడ్రాక్సైడ్ లేదా కార్బోనేట్ చర్య ద్వారా బ్రోమైడ్లను తయారు చేయవచ్చు. ఆపై తక్కువ పీడనం లేదా అన్‌హైడ్రస్ హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్ వాయువుతో కలిపి తేలికపాటి అధిక ఉష్ణోగ్రతల ద్వారా నిర్జలీకరణమవుతుంది. తక్కువ పీడనం లేదా అన్‌హైడ్రస్ హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్ వాయువుతో కలిపి అధిక ఉష్ణోగ్రతల ద్వారా నిర్జలీకరణమవుతుంది. బ్రోమైడ్ ఉత్పత్తి జలవిశ్లేషణకు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఈ పద్ధతులు ఉత్తమంగా పనిచేస్తాయి; లేకపోతే, బ్రోమిన్ లేదా హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్‌తో మూలకం అధిక-ఉష్ణోగ్రత ఆక్సీకరణ బ్రోమినేషన్, మెటల్ ఆక్సైడ్ అధిక-ఉష్ణోగ్రత బ్రోమినేషన్ లేదా బ్రోమిన్ చేత ఇతర హాలైడ్, అస్థిర లోహ బ్రోమైడ్, కార్బన్ టెట్రాబ్రోమైడ్ లేదా సేంద్రీయ బ్రోమైడ్ ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు నియోబియం (V) ఆక్సైడ్ కార్బన్ టెట్రాబ్రోమైడ్ తో 370 °C వద్ద చర్య పొంది నియోబియం (V) బ్రోమైడ్ ఏర్పరచును. ఇతర పద్ధతిలో అధిక "హాలోజనీకరణ కారకం" సమక్షంలో హలోజన్ వినిమయం చేసుకొనును.
క్రింది స్థాయి బ్రోమైడ్ కావలిస్తే, అధిక హాలైడ్ హైడ్రోజన్ ఉపయోగించి క్షయకరణం చేయడం వలన కావచ్చు లేదా లోహం క్షయకరణ కారకంగా ఉండవచ్చు. లేదా ఉష్ణ వియోగం లేదా దిస్‌ప్రపోర్షనేషన్ ఉపయోగించవచ్చు.
పూర్వ-పరివర్తన లోహాల ( గ్రూపు 1,2,3 లతొ పాటు లాంథనైడ్లు, ఆక్టినైడ్లులు +2, +3 ఆక్సీకరణ స్థితులు) బ్రోమైడ్లు అధికంగా అయానిక ధర్మాలను, అలోహాల బ్రోమైడ్లు సంయోజనీయ పదార్థాల ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి.
సిల్వర్ బ్రోమైడ్ నీటిలో కరగదు. దీనిని తరచుగా బ్రోమిన్ కోసం గుణాత్మక పరీక్షగా ఉపయోగిస్తారు.
బ్రోమిన్ హాలైడ్లు
బ్రోమిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్ (BrF5) మొట్టమొదట 1930 లో సంశ్లేషణ చేయబడింది. ఇది 150 °C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద అదనపు ఫ్లోరిన్‌తో బ్రోమిన్ ప్రత్యక్ష చర్య ద్వారా పెద్ద ఎత్తున ఉత్పత్తి అవుతుంది. 25 °C వద్ద పొటాషియం బ్రోమైడ్ ఫ్లోరినేషన్ ద్వారా చిన్న స్థాయిలో ఉత్పత్తి అవుతుంది. క్లోరిన్ ట్రిఫ్లోరైడ్ ఇంకా కఠినమైనదిగా ఉన్నప్పటికీ ఇది చాలా శక్తివంతమైన ఫ్లోరినేటింగ్ ఏజెంట్. బ్రోమిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్ నీటితో చర్య చెంది పేలుతుంది. 450 °C వద్ద సిలికేట్లను ఫ్లోరినేట్ చేస్తుంది.
పైరో బ్రోమిన్ సమ్మేళనాలు
డైబ్రోమైన్ అధిక మొదటి అయనీకరణ శక్తి కలిగిన బలమైన ఆక్సీకరణ కారకం అయినప్పటికీ, పెరాక్సి డై సల్ఫ్యూరిల్ ఫ్లోరైడ్ (S2O6F2) వంటి చాలా బలమైన ఆక్సీకరణలతీ దానిని ఆక్సీకరణం చేసి చెర్రీ-ఎరుపు కాటయాన్ ను ఏర్పరుస్తాయి. మరికొన్నీఇతర బ్రోమిన్ కాటయాన్స్ బ్రౌన్, ముదురు గోధుమ. ట్రైబ్రోమైడ్ అయాన్, కూడా వర్గీకరించబడింది; ఇది ట్రైయోడైడ్‌కు సమానంగా ఉంటుంది.
బ్రోమిన్ ఆక్సైడ్లు, ఆక్సో ఆమ్లాలు
క్లోరిన్ ఆక్సైడ్లు లేదా అయోడిన్ ఆక్సైడ్ల వలె బ్రోమిన్ ఆక్సైడ్లు బాగా వివరించబడవు. ఎందుకంటే అవి చాలా అస్థిరంగా ఉంటాయి: ఇవి అస్సలు ఉండవని ఒకప్పుడు భావించారు. డైబ్రోమైన్ మోనాక్సైడ్ ముదురు-గోధుమ రంగు ఘనమైనది, ఇది −60 °C వద్ద సహేతుకంగా స్థిరంగా ఉంటుంది, దాని ద్రవీభవన స్థానం −17.5 °C వద్ద వియోగం చెందుతుంది; ఇది బ్రోమినేషన్ చర్యలలో ఉపయోగపడుతుంది. శూన్యంలో బ్రోమిన్ డయాక్సైడ్ తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత వద్ద వియోగం చెంది తయారవుతుంది. ఇది అయోడిన్ పెంటాక్సైడ్‌కు అయోడిన్‌ను, 1,4-బెంజోక్వినోన్‌కు బెంజీన్‌ను ఆక్సీకరణం చేస్తుంది; ఆల్కలీన్ ద్రావణాలలో, ఇది హైపోబ్రోమైట్ అయాన్ ఇస్తుంది.
"బ్రోమిన్ డయాక్సైడ్" అని పిలవబడే, లేత పసుపు స్ఫటికాకార ఘన, బ్రోమిన్ పెర్‌బ్రోమేట్, BrOBrO3గా బాగా సూత్రీకరించబడుతుంది. ఇది −40 °C పైన ఉష్ణపరంగా అస్థిరంగా ఉంటుంది, దాని మూలకాలకు హింసాత్మకంగా కుళ్ళిపోతుంది. 0 °C వద్ద దాని మూలకాలుగా వియోగం చెందుతుంది. డైబ్రోమైన్ ట్రైయాక్సైడ్, syn-BrOBrO2 కూడా అంటారు; ఇది హైపోబ్రోమస్ ఆమ్లం, బ్రోమిక్ ఆమ్లం యొక్క అన్‌హైడ్రైడ్. ఇది నారింజ స్ఫటికాకార ఘనం, ఇది −40 °C పైన వియోగం చెందుతుంది; చాలా వేగంగా వేడి చేస్తే, అది 0 °C వద్ద పేలుతుంది.
డైబ్రోమైన్ పెంటాక్సైడ్, ట్రైబ్రోమైన్ ఆక్టాక్సైడ్, బ్రోమిన్ ట్రైయాక్సైడ్ వంటి కొన్ని తక్కువ అస్థిర రాడికల్ ఆక్సైడ్లు కూడా ఉన్నాయి.
నాలుగు ఆక్సోయాసిడ్లు, హైపోబ్రోమస్ ఆమ్లం (HOBr), బ్రోమస్ ఆమ్లం (HOBrO), బ్రోమిక్ ఆమ్లం (HOBrO2), పెర్‌బ్రోమిక్ ఆమ్లం (HOBrO3), వాటి ఎక్కువ స్థిరత్వం కారణంగా బాగా అధ్యయనం చేయబడతాయి. అయినప్పటికీ అవి సజల ద్రావణంలో మాత్రమే ఉన్నాయి. బ్రోమిన్ సజల ద్రావణంలో కరిగినప్పుడు, ఈ క్రింది ప్రతిచర్యలు సంభవిస్తాయి.
హైపోబ్రోమస్ ఆమ్లం అసమానతకు అస్థిరంగా ఉంటుంది. హైపోబ్రోమైట్ బ్రోమైడ్, బ్రోమేట్ అయాన్లు ఇవ్వడానికి తక్షణమే అసమానంగా ఏర్పడతాయి:
బ్రోమస్ ఆమ్లాలు, బ్రోమైట్లు చాలా అస్థిరంగా ఉంటాయి, అయినప్పటికీ స్ట్రాన్షియం, బేరియం బ్రోమైట్లు తెలిసినవి. మరింత ముఖ్యమైనది బ్రోమేట్లు. ఇవి సజల హైపోక్లోరైట్ చేత బ్రోమైడ్ ఆక్సీకరణం ద్వారా చిన్న స్థాయిలో తయారు చేయబడతాయి. ఇవి బలమైన ఆక్సీకరణ కారకాలు. క్లోరైట్‌ల మాదిరిగా కాకుండా, క్లోరైడ్, పెర్‌క్లోరేట్‌లకు చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. బ్రోమేట్ అయాన్ ఆమ్ల, సజల ద్రావణాలలో అసమానతకు స్థిరంగా ఉంటుంది. బ్రోమిక్ ఆమ్లం బలమైన ఆమ్లం.
ఆర్గానో బ్రోమైడ్ సమ్మేళనాలు
ఇతర కార్బన్-హలోజన్ బంధాల వలె, C–Br బంధం కర్బన సమ్మేళనాల రసాయన శాస్త్రంలో సాధారణ ప్రమేయ సమూహం. అధికారికంగా, ఈ ప్రమేయ సమూహంతో సమ్మేళనాలు బ్రోమైడ్ ఆనయాన్ సేంద్రీయ ఉత్పన్నాలుగా పరిగణించబడతాయి. బ్రోమిన్ (2.96), కార్బన్ (2.55) ల మధ్య ఋణవిద్యుదాత్మకతలో తేడా కారణంగా C–Br బంధంలో కార్బన్ ఎలక్ట్రాన్-లోపంగా ఉండటం వలన ఎలక్ట్రోఫిలిక్ చర్య. ఆర్గానోబ్రోమిన్ సమ్మేళనాల రియాక్టివిటీని పోలి ఉంటుంది. కాని ఆర్గానోక్లోరిన్, ఆర్గానోయోడిన్ సమ్మేళనాల చర్యాశీలతల మధ్య మధ్యస్థంగా ఉంటుంది. అనేక అనువర్తనాల కోసం, ఆర్గానోబ్రోమైడ్లు చర్యాశీలత, వ్యయం లలో రాజీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి.
ఆర్గానోబ్రోమైడ్లు సాధారణంగా ఇతర సేంద్రీయ పూర్వగాముల సంకలన లేదా ప్రతిక్షేపణ బ్రోమినేషన్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. బ్రోమిన్ కూడా ఉపయోగించబడినప్పటికీ విషపూరితం, అస్థిరత కారణంగా సురక్షితమైన బ్రోమినేటింగ్ కారకాలు సాధారణంగా N- బ్రోమోసూసినిమైడ్ వంటివి ఉపయోగించబడతాయి. ఆర్గానోబ్రోమైడ్ల ప్రధాన చర్యలలో డీహైడ్రోబ్రోమినేషన్, గ్రిగ్నార్డ్ చర్యలు, న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలు ఉన్నాయి.
లభ్యత, ఉత్పత్తి
బ్రోమిన్ యొక్క ప్రధాన వనరులు యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఇజ్రాయెల్‌లో ఉన్నాయి. ఈ మూలకం హాలోజన్ మార్పిడి ద్వారా వెలువడుతుంది. క్లోరిన్ వాయువును ఉపయోగించి Br−ను Br2కు ఆక్సీకరణం చేస్తుంది. ఇది ఆవిరి లేదా గాలి పేలుడుతో తొలగించబడుతుంది. తరువాత ఘనీకరించి శుద్ధి చేయబడుతుంది. నేడు, బ్రోమిన్ పెద్ద-సామర్థ్యం గల మెటల్ డ్రమ్స్ లేదా సీసంతో కప్పబడిన ట్యాంకులలో రవాణా చేయబడుతుంది. ఇవి వందల కిలోగ్రాములు లేదా టన్నుల బ్రోమిన్‌ను కూడా కలిగి ఉంటాయి. బ్రోమిన్ పరిశ్రమ క్లోరిన్ పరిశ్రమకు వంద వంతు పరిమాణం. ప్రయోగశాల ఉత్పత్తి అనవసరం ఎందుకంటే బ్రోమిన్ వాణిజ్యపరంగా లభిస్తుంది.
జ్వాల రిటార్డెంట్లు
కుడి|thumb|Tetrabromobisphenol A బ్రోమినేటెడ్ జ్వాల రిటార్డెంట్లు పెరుగుతున్న ప్రాముఖ్యత కలిగిన వస్తువును సూచిస్తాయి. బ్రోమిన్ యొక్క అతిపెద్ద వాణిజ్య వినియోగాన్ని కలిగి ఉంటాయి. బ్రోమినేటెడ్ పదార్థం కాలిపోయినప్పుడు, జ్వాల రిటార్డెంట్ హైడ్రోబ్రోమిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇది అగ్ని యొక్క ఆక్సీకరణ ప్రతిచర్య యొక్క రాడికల్ గొలుసు ప్రతిచర్యలో జోక్యం చేసుకుంటుంది. అధిక రియాక్టివ్ హైడ్రోజన్ రాడికల్స్, ఆక్సిజన్ రాడికల్స్, హైడ్రాక్సీ రాడికల్స్ హైడ్రోబ్రోమిక్ ఆమ్లంతో స్పందించి తక్కువ రియాక్టివ్ బ్రోమిన్ రాడికల్స్ ఏర్పడతాయి. బ్రోమిన్ అణువులు ఇతర రాడికల్స్‌తో నేరుగా చర్యజరిపి, దహన లక్షణాలను కలిగి ఉన్న స్వేచ్ఛా రాడికల్ గొలుసు-ప్రతిచర్యలను ముగించడానికి సహాయపడతాయి. .
బ్రోమినేటెడ్ పాలిమర్లు, ప్లాస్టిక్‌లను తయారు చేయడానికి, పొలిమరీకరణం సమయంలో బ్రోమిన్ కలిగిన సమ్మేళనాలను పాలిమర్‌లో చేర్చవచ్చు. పాలిమరైజేషన్ ప్రక్రియలో సాపేక్షంగా తక్కువ మొత్తంలో బ్రోమినేటెడ్ మోనోమర్‌ను చేర్చడం ఒక పద్ధతి. ఉదాహరణకు, పాలిథిలిన్, పాలీ వినైల్ క్లోరైడ్ లేదా పాలీప్రొఫైలిన్ ఉత్పత్తిలో వినైల్ బ్రోమైడ్ ఉపయోగించవచ్చు. పాలిమరైజేషన్ ప్రక్రియలో పాల్గొనే నిర్దిష్ట అధిక బ్రోమినేటెడ్ అణువులను కూడా జోడించవచ్చు.
ఇతర ఉపయోగాలు
టెన్టింగ్ పద్ధతి ద్వారా విషపూరిత బ్రోమోమీథేన్ మట్టిని పొగబారించడానికి, గృహాలను పొగబారించడానికికి పురుగుమందుగా విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.
ఈ అస్థిర ఆర్గానోబ్రోమైన్ సమ్మేళనాలు ఇప్పుడు ఓజోన్ క్షీణత ఏజెంట్లుగా నియంత్రించబడతాయి.
ఫార్మకాలజీలో, అకర్బన బ్రోమైడ్ సమ్మేళనాలు, ముఖ్యంగా పొటాషియం బ్రోమైడ్, 19 వ, 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో తరచుగా సాధారణ మత్తుమందులుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. సాధారణ లవణాల రూపంలో బ్రోమైడ్లు ఇప్పటికీ పశువైద్య, మానవ ఔషధం రెండింటిలోనూ మూర్ఛనిరోధకంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.
ఆర్గానోబ్రోమైన్ సమ్మేళనాల ఇతర ఉపయోగాలు అధిక-సాంద్రత గల డ్రిల్లింగ్ ద్రవాలు, రంగులు, ఔషధాలు. బ్రోమిన్, అలాగే దాని సమ్మేళనాలు కొన్ని నీటి చికిత్సలో ఉపయోగించబడతాయి. అపారమైన అనువర్తనాలతో వివిధ రకాల అకర్బన సమ్మేళనాల యొక్క పూర్వగామిగా ఉంటాయి.
గ్రంథ పట్టిక
వర్గం:మూలకాలు వర్గం:రసాయన శాస్త్రము వర్గం:హలోజనులు
బఖ్త్ ఖాన్
నేపథ్యం
యూసుఫ్‌జాయి తెగ శాఖ అయిన రొహిల్లా తెగ నాయకుడైన నజీబుద్దౌలా కుటుంబానికి చెందిన పష్తూన్ (పక్తూన్) ఈ బఖ్త్ ఖాన్. ఇతడు రోహిల్‌ఖండ్ కు చెందిన బిజ్నోర్ లో జన్మించాడు. ఆతరువాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీలో సూబేదార్ గా నియమితుడయ్యాడు. బెంగాల్ హార్స్ ఆర్టిల్లరీలో 40 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ సేవలందించాడు.
తిరుగుబాటు
ఢిల్లీ లోని రెండవ బహాదుర్ షా సేనలకు నాయకుడైన బహాదుర్ షా రెండవ కుమారుడు మిర్జా మొఘల్ అంతగా తర్ఫీదు లేనివాడు. అలాంటి తరుణంలో బహాదుర్ షా, బఖ్త్ ఖాన్ కు "సాహెబ్ ఎ ఆలం బహాదుర్" (లార్డ్ గవర్నర్ జనరల్) అనే బిరుదునిచ్చి తన సేనలకు ముఖ్య అధిపతిగా నియమించాడు.
బఖ్త్ ఖాన్ అనేక సవాళ్ళను ఎదుర్కొన్నాడు. బ్రిటిష్ వేగులు ఢిల్లీ నగరంలో బహాదుర్ షాను లొంగిపొమ్మని తీవ్ర వత్తిడి తీసుకొచ్చారు. తగిన తర్ఫీదు లేని కారణంగా బహాదుర్ షా సేనలు బలహీన పడ్డాయి. సరైన అవగాహన నియంత్రణ లేని కారణాలు కృంగదీసాయి. ఢిల్లీ ఆంగ్లేయుల వశమయింది.
బహాదుర్ షా హుమాయూన్ పేలెస్ లో బందీ గావింపబడ్డాడు.
బఖ్త్ ఖాన్ తిరుగుబాటు దారులతో చేతులు కలపడానికి లక్నో, షాజహాన్ పూర్ కు బయలుదేరాడు. 1859 తీవ్రమైన గాయాల వల్ల వీరస్వర్గం పొందాడు ನೇಪಾಳದ ತೇರೈನಲ್ಲಿ.
మూలాలు
వర్గం:1857 మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో పాల్గొన్న యోధులు వర్గం:సిపాయిల తిరుగుబాటు వర్గం:1798 జననాలు వర్గం:1859 మరణాలు వర్గం:భారతీయ ముస్లింలు వర్గం:ఈస్టిండియా కంపెనీ సైనికులు వర్గం:బీహార్ వ్యక్తులు
నజాఫ్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
నజాఫ్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం ఢిల్లీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం సౌత్ వెస్ట్ ఢిల్లీ జిల్లా, పశ్చిమ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని పది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
క్రిమియా
క్రిమియా రిపబ్లిక్ ఉక్రెయిన్ దేశానికి నైఋతి ప్రాంతంలో, క్రిమియా ద్వీపకల్పానికి చెందిన స్వతంత్ర సర్వసత్తాక దేశం. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిగల దేశంగా కొనసాగిన క్రిమియా 17 మార్చి, 2014న స్వతంత్ర సర్వసత్తాక దేశంగా ఆవిర్భవించింది. స్వయంప్రతిపత్తితో ఉక్రెయిన్‌లోనే కొనసాగాలా? రష్యాలో చేరాలా? అన్న అంశంపై జరిగిన విస్తృత ప్రజాభిప్రాయసేకరణ (రెఫరెండం) అనంతరం స్వతంత్ర దేశంగా ఆవిర్భవించేందుకు నిర్ణయించినట్లు ప్రకటన జారీచేశారు. క్రిమియా పార్లమెంటు తమను స్వతంత్రరాజ్యంగా గుర్తించాలని ఐక్యరాజ్యసమితికి విజ్ఞాపన చేసింది.
మూలాలు
వర్గం:ప్రపంచ దేశాలు
ఆగాకర
ఆగాకర, ఆకాకర లేదా అడవికాకర ఒక చిన్న పాకుడు మొక్క. దీనిని కూరగాయగా భారతదేశంలోని కొన్ని రాష్ట్రాలలో ఉపయోగిస్తారు. ఇది కాకర కాయ జాతికి సంబంధించినది. కాకర కాయలా పొడవుగా ఉండదు. పొట్టిగా గుండ్రముగా పై ముళ్ళ లాంటి తోలుతో ఉంటుంది. ఆంధ్ర, అస్సామీ, గుజరాతీ, ఒడిషా, మహారాష్ట్ర వంటకాలలో వాడతారు. కాకరకాయతో పోల్చితే చేదు తక్కువగా ఉంటుంది, కొన్ని సార్లు చేదు లేకుండా ఉంటుంది.
లక్షణాలు
వర్గం:కుకుర్బిటేసి
భారతదేశ భౌగోళికం
భారతదేశం భూమధ్యరేఖకు ఉత్తరాన 8°4' ఉత్తర, 37°6' ఉత్తర అక్షాంశాలకూ, 68°7', 97°25' తూర్పు రేఖాంశాలకూ మధ్య ఉంది. మొత్తం 3287263 km2 విస్తీర్ణంతో ఇది ప్రపంచంలోని ఏడవ అతిపెద్ద దేశం. దేశం ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి 3214 km, తూర్పు నుండి పడమరకు 2933 km ఉంటుంది. దీనికి 15200 km భూ సరిహద్దు, 7516.6 km తీరప్రాంతం ఉన్నాయి.
దేశానికి దక్షిణాన సరిహద్దుగా, హిందూ మహాసముద్రం ఉంది -వివరంగా చూస్తే, పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం, నైరుతిలో లక్షద్వీప్ సముద్రం, తూర్పున బంగాళాఖాతం, దక్షిణాన హిందూ మహాసముద్రం ఉన్నాయి. పాక్ జలసంధి, మన్నార్ జలసంధి భారతదేశాన్ని శ్రీలంక నుండి వేరు చేస్తాయి. లక్షద్వీప్ దీవులకు దక్షిణాన ఎనిమిది డిగ్రీ ఛానల్‌కు ఆవల దాదాపు 125 km దూరంలో మాల్దీవులు ఉన్నాయి. దేశ ప్రధాన భూభాగానికి ఆగ్నేయంగా దాదాపు 1200 km దూరంలో ఉన్న అండమాన్ నికోబార్ ద్వీపసమూహం, మయన్మార్, థాయిలాండ్, ఇండోనేషియాలతో సముద్ర సరిహద్దులను పంచుకుంటోంది. భారత ప్రధాన భూభాగపు దక్షిణ కొన (8°4′38″N, 77°31′56″E) కన్యాకుమారికి పక్కనే దక్షిణాన ఉంది, అయితే దేశం మొత్తానికి దక్షిణాది కొన బిందువు, గ్రేట్ నికోబార్ ద్వీపంలోని ఇందిరా పాయింట్. భారత పరిపాలనలో ఉత్తర కొనన ఉన్న ప్రదేశం, సియాచిన్ గ్లేసియర్ లోని ఇందిరా కల్. దేశపు ప్రాదేశిక జలాలు తీరరేఖ నుండి సముద్రంలోకి 12 nmi దూరం వరకు విస్తరించాయి. దేశానికి 2305143 km2 స్వంత ఆర్థిక మండలం ఉంది. ప్రపంచం లోని అతిపెద్ద స్వంత ఆర్థిక మండళ్ళలో దీనిది 18 వ స్థానం.
భారతదేశ ఉత్తర సరిహద్దులను హిమాలయ పర్వత శ్రేణులు నిర్వచిస్తాయి. ఇక్కడ చైనా, భూటాన్, నేపాల్ లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. పాకిస్తాన్‌తో దేశ పశ్చిమ సరిహద్దు కారకోరం, పశ్చిమ హిమాలయ శ్రేణులు, పంజాబ్ మైదానాలు, థార్ ఎడారి, రాన్ ఆఫ్ కచ్ ఉప్పుకయ్యలలో ఉంది. సుదూర ఈశాన్యంలో, చిన్ హిల్స్, కాచిన్ హిల్స్, లోతైన అటవీ పర్వత ప్రాంతాలు, భారతదేశాన్ని బర్మా నుండి వేరు చేస్తాయి. తూర్పున, బంగ్లాదేశ్‌తో దాని సరిహద్దు ఎక్కువగా ఖాసీ కొండలు, మిజో కొండలు, ఇండో-గంగా మైదానంలోని పరీవాహక ప్రాంతంచే నిర్వచించబడింది.
గంగా నది భారతదేశంలో ఉద్భవించే అత్యంత పొడవైన నది. గంగా - బ్రహ్మపుత్ర వ్యవస్థ ఉత్తర, మధ్య, తూర్పు భారతదేశంలో అత్యధిక భాగాన్ని ఆక్రమించగా, దక్కన్ పీఠభూమి దక్షిణ భారతదేశంలో చాలా భాగాన్ని ఆక్రమించింది. సిక్కిం రాష్ట్రంలో, సముద్ర మట్టం నుండి 8586 m ఎత్తున ఉన్న కాంచన గంగ శిఖరం, భారతదేశంలోనే ఎత్తైన ప్రదేశం. ఇది ప్రపంచంలో మూడవ ఎత్తైన శిఖరం. దేశంలో శీతోష్ణస్థితి దక్షిణాన భూమధ్యరేఖీయ శీతోష్ణస్థితి నుండి, హిమాలయాల ఎగువ ప్రాంతాలలో ఆల్పైన్, టండ్రా శీతోష్ణస్థితుల వరకూ మారుతూంటుంది. భౌగోళికంగా, భారతదేశం ఇండో-ఆస్ట్రేలియన్ ప్లేట్‌కు ఉత్తర భాగంలో ఉన్న ఇండియన్ ప్లేట్‌లో ఉంది.
భూగర్భ అభివృద్ధి
ఎడమ|thumb| ఇండియన్ ప్లేట్ భారతదేశం పూర్తిగా ఇండియన్ ప్లేట్‌పై ఉంది, ఇది పురాతన ఖండం గోండ్వానాలాండ్ (పురాతన భూభాగం, సూపర్ ఖండంలోని పాంజీయా లోని దక్షిణ భాగం) నుండి విడిపోయినప్పుడు ఏర్పడిన ఒక ప్రధాన టెక్టోనిక్ ప్లేట్. ఇండో-ఆస్ట్రేలియన్ ప్లేట్ ఇండియన్ ప్లేట్, ఆస్ట్రేలియన్ ప్లేట్‌లుగా ఉపవిభజన చేయబడింది. సుమారు 9 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం, క్రెటేషియస్ కాలం చివరిలో, భారత ఫలకం సంవత్సరానికి దాదాపు 15 సెంటీమీటర్ల వేగంతో ఉత్తరానికి కదలడం ప్రారంభించింది. సుమారు 5 నుండి 5.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం, సెనోజోయిక్ ఇపోక్ లోని ఈయోసిన్ ఎరాలో, ఈ ప్లేట్ 2000 to 3000 km దూరం ప్రయాణించి ఆసియాతో ఢీకొంది. ఏ ఇతర ప్లేట్ చలించిన వేగం కంటే కూడా ఇది ఎక్కువ. 2007లో, జర్మన్ భూగర్భవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు, ఇండియన్ ప్లేట్ మందం గతంలో గోండ్వానాలాండ్‌లో ఉన్న ఇతర పలకల మందంలో సగమే ఉండడాన ఇది అంత వేగంగా కదలగలిగిందని నిర్ధారించారు. భారత, నేపాల్‌ల మధ్య ప్రస్తుతం ఉన్న సరిహద్దు వద్ద ఇండియన్ ప్లేట్, యురేషియన్ ప్లేట్‌తో ఢీకొనడం వల్ల టిబెటన్ పీఠభూమి, హిమాలయాలను సృష్టించే ఒరోజెనిక్ బెల్ట్ ఏర్పడింది. 2009 నాటికి, భారత ఫలకం సంవత్సరానికి 5 సెం.మీ. వేగంతో ఈశాన్య దిశగా కదులుతోంది. యురేషియన్ ప్లేట్ ఉత్తరంగా ఏడాదికి 2 సెం.మీ. మాత్రమే కదులుతోంది. కాబట్టి భారతదేశాన్ని "అత్యంత వేగవంతమైన ఖండం" అని పిలుస్తారు. దీని వలన యురేషియన్ ప్లేట్ వైకల్యం చెందడం, ఇండియన్ ప్లేట్ ఏటా 4 సెం.మీ చొప్పున కుంచించుకు పోవడం జరుగుతోంది.
రాజకీయ భౌగోళికం
భారతదేశం 28 రాష్ట్రాలు (అవి మళ్ళీ జిల్లాలుగా) విభజించబడింది. జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం (అంటే ఢిల్లీ) తో సహా 8 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. భారతదేశ సరిహద్దుల మొత్తం పొడవు 15200 km.
భారతదేశ విభజన సమయంలో 1947లో సృష్టించబడిన రాడ్‌క్లిఫ్ లైన్ ప్రకారం పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్‌తో దేశ సరిహద్దులు వివరించబడ్డాయి. పాకిస్తాన్‌తో దాని పశ్చిమ సరిహద్దు 3323 km మేర, పంజాబ్ ప్రాంతాన్ని విభజించుకుంటూ, థార్ ఎడారి, రాన్ ఆఫ్ కచ్ ల గుండా నడుస్తుంది. ఈ సరిహద్దు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలైన లడఖ్, జమ్మూ కాశ్మీర్, రాష్ట్రాలైన పంజాబ్, రాజస్థాన్, గుజరాత్‌ల గుండా నడుస్తుంది. కాశ్మీర్ ప్రాంతంలో నియంత్రణ రేఖను భారత, పాకిస్తాన్లు తమ మధ్య అనధికారిక సరిహద్దుగా పరిగణిస్తాయి. ఇప్పుడు పాకిస్తాన్ చైనాల ఆక్రమణలో ఉన్న ప్రాంతాలతో సహా పూర్వపు జమ్మూ కాశ్మీర్ సంస్థానం మొత్తం తన భూభాగమేనని భారతదేశం చెబుతోంది. ఇవి, ఆ రెండు దేశాలు చట్టవిరుద్ధంగా ఆక్రమించుకున్న ప్రాంతాలని భారతదేశం వాదిస్తోంది.
బంగ్లాదేశ్‌తో భారతదేశ సరిహద్దు 4096.70 km పొడవు ఉంది. పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరాం రాష్ట్రాలు బంగ్లాదేశ్‌తో సరిహద్దును పంచుకుంటాయి. 2015 కి ముందు, భారత గడ్డపై బంగ్లాదేశ్‌కు 92 ఎన్‌క్లేవ్‌లు ఉన్నాయి. బంగ్లాదేశ్ గడ్డపై భారతదేశానికి 106 ఎన్‌క్లేవ్‌లు ఉన్నాయి. సరిహద్దును సులభతరం చేయడానికి ఇరుదేశాలు ఈ ఎన్‌క్లేవ్‌లను పరస్పరం మార్చుకున్నాయి. మార్పిడి తర్వాత, భారత్ దాదాపు 40 కిమీ 2 (10,000 ఎకరాలు) బంగ్లాదేశ్‌కు కోల్పోయింది.
వాస్తవాధీన రేఖ (LAC) అనేది భారత, చైనాల మధ్య ప్రస్తుతం పరిగణనలో ఉన్న సరిహద్దు. ఇది లడఖ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లలో 4,057 కి.మీ. పొడవున ఉంది. బర్మా (మయన్మార్)తో సరిహద్దు, ఈశాన్య రాష్ట్రాలైన అరుణాచల్ ప్రదేశ్, నాగాలాండ్, మణిపూర్, మిజోరం ల తూర్పు సరిహద్దుల వెంట 1643 km ఉంది. హిమాలయ శ్రేణుల మధ్య ఉన్న భూటాన్‌తో భారతదేశ సరిహద్దు 699 km ఉంది. సిక్కిం, పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు భూటాన్‌తో సరిహద్దును పంచుకుంటాయి. నేపాల్‌తో సరిహద్దు, హిమాలయాల పాదాల వెంబడి 1751 km ఉంది. ఉత్తరాఖండ్, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్, సిక్కిం లు నేపాల్‌తో సరిహద్దును పంచుకునే రాష్ట్రాలు. భూటాన్, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దుల మధ్య ఉండే సన్నని సిలిగురి కారిడార్, ద్వీపకల్ప భారతదేశాన్ని ఈశాన్య రాష్ట్రాలతో కలుపుతుంది.
ఫిజియోగ్రాఫిక్ ప్రాంతాలు
thumb| వివిధ భౌతిక విభాగాలతో భారతదేశ భౌతిక భౌగోళిక పటం
క్రేటన్లు
thumb| భారతదేశ స్థలాకృతి thumb| మలానీ ఇగ్నియస్ సూట్, భారతదేశంలో అతిపెద్దది, ప్రపంచంలోని మూడవ అతిపెద్ద ఇగ్నియస్ సూట్. జోధ్‌పూర్‌లో [[మెహరాన్ ఘర్ కోట|మెహ్రాన్‌ఘర్ కోట సమీపంలో ఉంది.]] క్రేటన్ అనేది ఒక నిర్దిష్ట రకమైన ఖండాంతర క్రస్ట్. ప్లాట్‌ఫారమ్ అని పిలువబడే పై పొర తోను, బేస్‌మెంట్ అని పిలువబడే పాత పొరతోనూ ఇది రూపొంది ఉంటుంది. కవచం అనేది క్రేటన్ లోని భాగం. ఇక్కడ భూమి లోపల ఉన్న శిలలు నేల నుండి బయటకు చొచ్చుకుని వస్తాయి (ఔట్‌క్రాప్ అంటారు). ఇది ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ ద్వారా ప్రభావితం కాని, పాత, స్థిరమైన విభాగం.
భారతీయ క్రేటన్‌ను ఐదు ప్రధాన క్రేటన్‌లుగా విభజించవచ్చు:
ప్రాంతాలు
భారతదేశాన్ని ఆరు ఫిజియోగ్రాఫిక్ ప్రాంతాలుగా విభజించవచ్చు. అవి:
హిమాలయాలు
హిమాలయాలు, హిందూ కుష్, పాట్‌కాయ్ శ్రేణులతో కూడిన పర్వతాల చాపం, భారత ఉపఖండపు ఉత్తర సరిహద్దులను నిర్వచిస్తుంది. భారతీయ, యురేషియన్ టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు ఢీకొనడం వల్ల ఇవి ఏర్పడ్డాయి. ఈ శ్రేణులలోని పర్వతాలలో కొన్ని ప్రపంచంలో కెల్లా ఎత్తైన పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఇవి చల్లని ధ్రువీయ గాలులకు అవరోధంగా పనిచేస్తాయి. భారతదేశంలోని వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే ఋతుపవనాల పురోగతికి కూడా ఇవి వీలు కలిగిస్తాయి. ఈ పర్వతాలలో పుట్టిన నదులు సారవంతమైన ఇండో-గంగా మైదానాల గుండా ప్రవహిస్తాయి. ఈ పర్వతాలు రెండు జీవ భౌగోళిక రాజ్యాల మధ్య సరిహద్దును ఏర్పరుస్తాయి. అవి: యురేషియాలో ఎక్కువ భాగాన్ని కవర్ చేసే సమశీతోష్ణ పాలీఆర్కిటిక్ రాజ్యం, దక్షిణ ఆసియా, ఆగ్నేయాసియా, ఇండోనేషియాలను కలిపి ఉండే ఉష్ణమండల-ఉపఉష్ణమండల ఇండోమలయన్ రాజ్యం. alt=A shining white snow-clad range, framed against a turquoise sky. In the middle ground, a ridge descends from the right to form a saddle in the centre of the photograph, partly in shadow. In the near foreground, a loop of a road is seen.|కుడి|thumb| గఢ్వాల్ హిమాలయాలలో కేదార్‌నాథ్ శ్రేణి హిమాలయాలు భారతదేశంలో ఉత్తరాన లడఖ్ నుండి తూర్పున అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. భారతదేశంలో ఉన్న హిమాలయాల్లోని శిఖరాలు 7000 m కంటే ఎక్కువ ఎత్తునవి చాలా ఉన్నాయి. సిక్కిం - నేపాల్ సరిహద్దులోని కాంచన్‌జంగాతో ( 8598 m, ఉత్తరాఖండ్‌లోని గర్వాల్ హిమాలయాల్లో ఉన్న నందా దేవి ( 7,816 m వీటిలో భాగమే. మంచు కురిసే రేఖ, సిక్కింలో సుమారు 6000 m ఎత్తు, లడఖ్ లో 3000 m ఎత్తుల మధ్య ఉంటుంది. మధ్య ఆసియా నుండి వీచే అతిశీతల కటాబాటిక్ గాలులకు హిమాలయాలు అడ్డంకిగా నిలుస్తాయి. అందువలన, ఉత్తర భారతదేశం శీతాకాలంలో వెచ్చగానో లేదా కొద్దిగానే చల్లగానో ఉంటుంది; ఇదే కారణం వలన వేసవిలో, భారతదేశం సాపేక్షంగా వేడిగా ఉంటుంది.
కుడి|thumb| మధ్య భారతదేశంలోని [[వింధ్య పర్వతాలు]]
ద్వీపకల్ప పీఠభూమి
ఇండియన్ క్రేటన్ ప్రధాన లక్షణాలు:
కుడి|thumb| మతేరన్ సమీపంలోని [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమలు]] కుడి|thumb| [[తూర్పు కనుమలు|తూర్పు కనుమల కొల్లి కొండలు, తమిళనాడు]] కుడి|thumb| [[తూర్పు కనుమలు|తూర్పు కనుమల వెంబడి పొడి సతత హరిత అడవులు, ఆంధ్రప్రదేశ్]]
ఇండో-గంగా మైదానం
కుడి|thumb| దక్షిణ ఆసియా అంతటా వ్యాపించిన ఇండో-గంగా మైదానం కుడి|thumb| భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఋతుపవనాల ప్రభావంతో కురుస్తున్న భారీ వర్షాల కారణంగా అనేక ప్రాంతాలు జలమయమౌతూంటాయి.]] ఇండో-గంగా మైదానాలను గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ అని కూడా అంటారు. ఇవి మూడు ప్రధాన నదులు, సింధు, గంగా, బ్రహ్మపుత్ర లు ప్రవహించే పెద్ద ఒండ్రు మైదానాలు. అవి పశ్చిమాన జమ్మూ కాశ్మీర్ నుండి తూర్పున అస్సాం వరకు హిమాలయాలకు సమాంతరంగా నడుస్తాయి. ఉత్తర, తూర్పు భారతదేశంలోని నదులు చాలా వరకు ఈ మైదానం గుండా ప్రవహిస్తాయి. ఈ మైదానాల విస్తీర్ణం 700000 km2. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రధాన నదులు గంగా, సింధు, బ్రహ్మపుత్ర, వాటి ప్రధాన ఉపనదులు- యమునా, చంబల్, గోమతి, ఘఘరా, కోసి, సట్లెజ్, రవి, బియాస్, చీనాబ్, తిస్టా -అలాగే గంగా డెల్టా లోని నదులు, మేఘన.
ఇండో గంగా మైదానాలను నాలుగు విభాగాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:
తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2017-2018)
తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2017-2018), అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రానికి సంబంధించిన బడ్జెట్. తెలంగాణ శాసనసభ సమావేశాల్లో భాగంగా 2017 మార్చిలో బడ్జెట్ సమావేశాలు జరిగాయి. 2017 మార్చి 13న ఉదయం 11.35 గంటలకు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక శాఖామంత్రి ఈటెల రాజేందర్ నాలుగవసారి అసెంబ్లీలో బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టాడు. నాలుగోసారి తనపై నమ్మకంతో ఈ అవకాశం ఇచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావుకు ధన్యవాదాలు తెలిపాడు. 1 గంట 8 నిముషాలపాటు బడ్జెట్ ప్రసంగం చదివాడు.
భారతదేశ భౌగోళికం
ఇండో-గంగా మైదానం
ఇండో-గంగా బెల్ట్ అనేది అనేక నదులలో కొట్టుకు వచ్చిన ఒండ్రు నిక్షేపణ ద్వారా నిరంతతరాయంగా ఏర్పడిన మైదానాల్లో ప్రపంచంలోనే అత్యంత విశాలమైనది. ఈ మైదానం చదునుగా ఉండడం వల్ల కాలువల ద్వారా నీటిపారుదలకి అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతం భూగర్భ జల వనరులతో సమృద్ధిగా ఉంది. ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా సాగుచేసే ప్రాంతాలలో ఇండొ గంగా మైదానం ఒకటి. ఇక్కడ సాగు చేసే ప్రధాన పంటలు వరి, గోధుమలు. ఇతర ముఖ్యమైన పంటలలో మొక్కజొన్న, చెరకు, పత్తి ఉన్నాయి. ఇండో-గంగా మైదానం ప్రపంచంలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతాలలో ఒకటి.
తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2017-2018)
కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన కొత్త విధానంలో 2017-18 బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. గతంలో ఉన్న ప్రణాళికా బడ్జెట్‌, ప్రణాళికేతర బడ్జెట్‌ పద్దులను రద్దుచేసి రెవెన్యూ ఖాతా, మూలధన ఖాతా కింద బడ్జెట్‌ పద్దులు చూపారు.
కేటాయింపుల వివరాలు
తెలంగాణ రాష్ట్ర బడ్జెట్ (2017-2018)లో వివిధ శాఖలకు కేటాయించబడిన నిధుల వివరాలు:
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలంగాణ ప్రభుత్వం వర్గం:తెలంగాణ బడ్జెట్
భారతదేశ భౌగోళికం
థార్ ఎడారి
ఈ ఎడారిలో సుమారు 10 శాతం ఇసుక దిబ్బలు, మిగిలిన 90 శాతం క్రాగీ రాతి రూపాలు, ఒత్తుగా గట్టిపడిన ఉప్పుతో కూడిన అడుగుభాగాలు కలిగిన సరస్సులు, స్థిరమైన దిబ్బ ప్రాంతాలతో కూడుకుని ఉంటుంది. వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలు శీతాకాలంలో 0 C నుండి వేసవిలో 50 C వరకూ ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతంలో వర్షపాతం, జూలై-సెప్టెంబరులలో వచ్చే నైరుతి ఋతుపవనాల ద్వారా కలుగుతుంది. అత్యధిక వర్షపాతం 100 to 500 mm ఉంటుంది. నీరు చాలా తక్కువగా, 30 to 120 m లోతున ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న ఏకైక నది లూనీ.
పశ్చిమ భారతదేశంలో, గుజరాత్‌లోని కచ్ ప్రాంతం, మహారాష్ట్ర లోని కోయినాలు భూకంపాలు సంభవించే జోన్ IV ప్రాంతం (అధిక ప్రమాదం) గా వర్గీకరించబడ్డాయి. కచ్ ప్రాంతం లోని నగరమైన భుజ్ కేంద్రంగా వచ్చిన 2001 గుజరాత్ భూకంపంలో 1,337 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు, 166,836 మంది గాయపడ్డారు. 10 లక్షలకు పైగా ఇళ్ళు ధ్వంసమయ్యాయి. 1993లో మహారాష్ట్రలోని లాతూర్ భూకంపం లో 7,928 మంది మరణించగా, 30,000 మంది గాయపడ్డారు. ఇతర ప్రాంతాలలో భూకంపాల ముప్పు మధ్యస్థ స్థాయి నుండి తక్కువ స్థాయి వరకు ఉంది.
తీర మైదానాలు, కనుమలు
కుడి|thumb| [[విశాఖపట్నం బీచ్, బంగాళాఖాతం, ఆంధ్రప్రదేశ్ .]] కుడి|thumb| [[కేరళ తీరం, అరేబియా సముద్రంలో వర్కాల బీచ్]] తూర్పు తీర మైదానం తూర్పు కనుమలకు బంగాళాఖాతపు తీరానికి మధ్య విస్తరించి ఉన్న భూభాగం. ఇది దక్షిణాన తమిళనాడు నుండి తూర్పున పశ్చిమ బెంగాల్ వరకు విస్తరించి ఉంది. మహానది, గోదావరి, కావేరి, కృష్ణా నదులు ఈ మైదానాల గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. తీర ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రత 30 °C కంటే ఎక్కువగా ఉండి, అధిక స్థాయి తేమతో కూడి ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో ఈశాన్య ఋతుపవనాలు, నైరుతి ఋతుపవనాల ద్వారా వర్షం పడుతుంది. నైరుతి ఋతుపవనాలు బంగాళాఖాతం శాఖ, అరేబియా సముద్ర శాఖ అనే రెండు శాఖలుగా విడిపోతాయి. బంగాళాఖాతం శాఖ జూన్ ప్రారంభంలో ఈశాన్య భారతదేశాన్ని దాటి ఉత్తరం వైపు కదులుతుంది. అరేబియా సముద్ర శాఖ ఉత్తరం వైపు కదిలి, పశ్చిమ కనుమలకు గాలి వీచే వైపున వర్షాన్ని కురిపిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో వార్షిక వర్షపాతం సగటున 1000 and 3000 mm మధ్య ఉంటుంది. మైదానం వెడల్పు 100 and 130 km మధ్య మారుతూ ఉంటుంది. ఈ మైదానాన్ని ఆరు ప్రాంతాలుగా విభజించారు-మహానది డెల్టా, దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్ మైదానం, కృష్ణా-గోదావరి డెల్టాలు, కన్యాకుమారి తీరం, కోరమాండల్ తీరం, ఇసుక తీరం.
పశ్చిమ తీర మైదానం అనేది పశ్చిమ కనుమలకు, అరేబియా సముద్రానికీ మధ్య 50 to 100 km వెడల్పున విస్తరించి ఉన్న సన్నని భూభాగం. ఇది ఉత్తరాన గుజరాత్ నుండి విస్తరించి మహారాష్ట్ర, గోవా, కర్నాటక, కేరళ లలో విస్తరించి ఉంది. అనేక నదులు, బ్యాక్ వాటర్స్ ఈ ప్రాంతాన్ని ముంచెత్తుతాయి. వీటిలో ఎక్కువగా పశ్చిమ కనుమలలో ఉద్భవించాయి. ఈ నదులు వేగంగా ప్రవహిస్తాయి. సముద్రంలోకి ప్రవహించే ప్రధాన నదులు తపతి, నర్మద, మండోవి, జువారీ. వృక్షసంపద ఎక్కువగా ఆకురాల్చే అడవుల రూపంలో ఉంటుంది. కానీ మలబార్ తీరంలో తేమతో కూడిన అడవులు ఒక ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. పశ్చిమ తీర మైదానాన్ని కొంకణ్, మలబార్ తీరం అనే రెండు భాగాలుగా విభజించవచ్చు.
ఎడమ|thumb| అండమాన్ దీవుల విహంగ దృశ్యం లక్షద్వీపాలు, అండమాన్ నికోబార్ దీవులు భారతదేశం లోని రెండు ప్రధాన ద్వీపాలు. ఇవి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు.
లక్షద్వీపాలు, అరేబియా సముద్రంలో కేరళ తీరం నుండి 200 to 440 km దూరంలో 32 km2 విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. అవి పన్నెండు అటోల్‌లు, మూడు దిబ్బలు, ఐదు మునిగిపోయిన ఒడ్డులతో, మొత్తం 35 ద్వీపాలు లంకలతో ఉన్నాయి.
అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 6°, 14° ఉత్తర అక్షాంశాలు, 92°, 94° తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉన్నాయి. ఇందులో 572 ద్వీపాలున్నాయి. మయన్మార్ తీరానికి సమీపంలో బంగాళాఖాతంలో ఉత్తర-దక్షిణ అక్షంలో సుమారు 910 కి.మీ. పొడవున ఉన్నాయి. అవి కోల్‌కతా నుండి 1255 km, బర్మాలోని కేప్ నెగ్రైస్ నుండి 193 km దూరంలో ఉన్నాయి. ఈ భూభాగంలో అండమాన్ దీవులు, నికోబార్ దీవులు అనే రెండు ద్వీప సమూహాలు ఉన్నాయి. అండమాన్ సమూహంలో 325 దీవులు, 6,170 km 2 విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. నికోబార్ సమూహంలో 1,765 km2 (681 sq mi) వైశాల్యంతో 247 దీవులు ఉన్నాయి. భారతదేశపు ఏకైక క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం, బారెన్ ద్వీపం ఇక్కడ ఉంది. ఇది చివరిసారిగా 2017లో విస్ఫోటనం చెందింది. నార్కోండమ్ ఒక నిద్రాణమైన అగ్నిపర్వతం. బరాటాంగ్ వద్ద ఒక మట్టి అగ్నిపర్వతం ఉంది. భారతదేశపు దక్షిణ కొన అయిన ఇందిరా పాయింట్, నికోబార్ దీవులలో 6°45'10″N, 93°49'36″E వద్ద, ఇండోనేషియా ద్వీపం సుమత్రా నుండి, ఆగ్నేయంగా కేవలం 189 km దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం 642 m వద్ద ఉన్న మౌంట్ తుల్లియర్.
నీటి వనరులు
భారతదేశంలో దాదాపు 14,500 కి.మీ.ల లోతట్టు జలమార్గాలున్నాయి. పన్నెండు ప్రధాన నదులు ఉన్నాయి. వీటి మొత్తం పరీవాహక ప్రాంతం 2528000 km2 పైచిలుకు. భారతదేశంలోని అన్ని ప్రధాన నదులు కింది మూడు ప్రధాన పరీవాహక ప్రాంతాలలో ఏదో ఒకదాని నుండి ఉద్భవించాయి :
హిమాలయ నదులు మంచు నుండి ఉద్భవించి, ఏడాది పొడవునా నీటి ప్రవాహం కలిగి ఉంటాయి. మిగిలిన రెండు నదీ వ్యవస్థలు ఋతుపవనాలపై ఆధారపడినవి. ఎండా కాలంలో అవి వాగులుగా కుంచించుకుపోతాయి. సింధూ, జీలం, చీనాబ్, రావి, బియాస్, సట్లెజ్, పశ్చిమాన పంజాబ్ లోకి ప్రవహించే హిమాలయ నదులు. ఎడమ|thumb| [[గంగోత్రి వద్ద భాగీరథి నది (గంగానదికి మూలం)]] ఎడమ|thumb| [[భారతదేశ జాతీయ రహదారులు|జాతీయ రహదారి 31A డార్జిలింగ్ హిమాలయ కొండ ప్రాంతంలో కాలింపాంగ్ ( పశ్చిమ బెంగాల్ ) సమీపంలో తీస్తా నది ఒడ్డునే వెళ్తుంది]] గంగా - బ్రహ్మపుత్ర - మేఘన వ్యవస్థ, దాదాపు 1600000 km2 పరీవాహక ప్రాంతంతో అతి పెద్దది.. గంగా పరీవాహక ప్రాంతమే దాదాపు 1100000 km2 విస్తీర్ణంలో ఉంది. గంగానది ఉత్తరాఖండ్‌లోని గంగోత్రి గ్లేసియర్ నుండి ఉద్భవించింది. ఇది ఆగ్నేయంగా ప్రవహిస్తూ బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. యమున, గోమతి నదులు కూడా పశ్చిమ హిమాలయాలలో పుట్టి, గంగానదిలో సంగమిస్తాయి. బ్రహ్మపుత్ర టిబెట్‌లో ఉద్భవించింది. అక్కడ దీనిని యార్లంగ్ త్సాంగ్పో నది అని పిలుస్తారు. ఇది సుదూర తూర్పు రాష్ట్రమైన అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో భారతదేశంలోకి ప్రవేశించి, తరువాత అస్సాం గుండా పశ్చిమానికి ప్రవహిస్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర బంగ్లాదేశ్‌లో గంగానదిలో కలుస్తుంది, ఇక్కడ దీనిని జమునా నది అని పిలుస్తారు.
చంబల్, యమునా నది ద్వారా గంగానదికి ఉపనది. ఇది వింధ్య-సాత్పురా వాటర్‌షెడ్ నుండి ఉద్భవించింది. ఈ నది తూర్పు దిశగా ప్రవహిస్తుంది. ఈ పరీవాహక ప్రాంతం నుండి పశ్చిమ దిశగా ప్రవహించే నర్మద, తపతి నదులు గుజరాత్‌లో అరేబియా సముద్రంలో కలుస్తాయి. తూర్పు నుండి పడమరకు ప్రవహించే నదుల ప్రవాహం, మొత్తం నదులన్నిటి ప్రవాహంలో 10% ఉంటుంది. thumb| [[పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం|పాపి కొండల వద్ద గోదావరి నది]] దక్కను పీఠభూమిలో ప్రవహించే నదులన్నిటికీ మూలస్థానం పశ్చిమ కనుమలే. వీటిలో గోదావరి నది, కృష్ణా నది, కావేరీ నది వంటివి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తాయి. ఈ నదులలో ప్రవాహం, భారతదేశపు మొత్తం నదులన్నిటి ప్రవాహంలో 20% ఉంటుంది.
నైరుతి ఋతుపవనాల వర్షాల కారణంగా బ్రహ్మపుత్ర, ఇతర నదులు ఒడ్లు ఒరుసుకుంటూ ప్రవహిస్తాయి. తరచుగా పొంగి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను వరదలు ముంచెత్తుతూంటాయి. అవి వరి వరి రైతులకు సహజమైన నీటిపారుదల రూపంలో ఆధారపడదగిన నీటి వనరును అందించినప్పటికీ, ఈ వరదల్లో వేలాది మంది మరణించడం జరుగుతూంటుంది. వరద ప్రాంతాల్లోని ప్రజల వలసలకు ఇవి కారణమయ్యాయి.
ప్రధాన సింధుశాఖల్లో గల్ఫ్ ఆఫ్ కాంబే, గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్, గల్ఫ్ ఆఫ్ మన్నార్ ఉన్నాయి. జలసంధుల్లో భారతదేశానికి శ్రీలంకకూ మధ్యన ఉన్న పాక్ జలసంధి, నికోబార్ దీవుల నుండి అండమాన్‌ను వేరు చేసే టెన్ డిగ్రీ ఛానల్, లక్షద్వీపాలు అమిండివి దీవులను మినికాయ్ ద్వీపం నుండి దక్షిణంగా వేరు చేసే ఎయిట్ డిగ్రీ ఛానల్‌లు ఉన్నాయి. ముఖ్యమైన అగ్రాలలో కన్యాకుమారి (గతంలో కేప్ కొమోరిన్ అని పిలిచేవారు), భారతదేశ ప్రధాన భూభాగానికి దక్షిణ కొన. భారతదేశం మొత్తానికీ దక్షిణ కొన (గ్రేట్ నికోబార్ ద్వీపంలో); రామ సేతు, పాయింట్ కాలిమేర్ లు ఇతర అగ్రాలు. అరేబియా సముద్రం భారతదేశానికి పశ్చిమాన, బంగాళాఖాతం, హిందూ మహాసముద్రాలు తూర్పు, దక్షిణాల్లో ఉన్నాయి. చిన్న సముద్రాలలో లక్కదీవ్ సముద్రం, అండమాన్ సముద్రం ఉన్నాయి. భారతదేశంలో నాలుగు పగడపు దిబ్బలు ఉన్నాయి. అవి: అండమాన్ నికోబార్ దీవులు, గల్ఫ్ ఆఫ్ మన్నార్, లక్షద్వీపాలు, గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్. ముఖ్యమైన సరస్సులలో రాజస్థాన్‌లో ఉన్న దేశంలోకెల్లా అతిపెద్దదైన సంభార్ ఉప్పు సరస్సు, కేరళలోని వెంబనాడ్ సరస్సు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కొల్లేరు సరస్సు, మణిపూర్‌లోని లోక్‌తక్ సరస్సు, కాశ్మీర్‌లోని దాల్ సరస్సు, ఒడిశాలోని చిల్కా సరస్సు (మడుగు సరస్సు), కేరళలోని శస్తాంకోట సరస్సు ఉన్నాయి.
చిత్తడి నేలలు
thumb| [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని భారతీయ సుందర్‌బన్స్ మ్యాప్]] ఎడమ|thumb| పిచ్చవరం మడ అడవులు, [[తమిళనాడు]] భారతదేశం లోని చిత్తడి నేలల పర్యావరణ వ్యవస్థలో జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని లడఖ్ ప్రాంతంలో ఉన్న చల్లని, పొడి ప్రాంతాల నుండి, ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని తడి, తేమతో కూడిన శీతోష్ణస్థితి వరకూ విస్తృతంగా ఉన్నాయి. చాలా చిత్తడి నేలలు ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా నదులతో ముడిపడి ఉన్నాయి. భారత ప్రభుత్వం వీటి పరిరక్షణ కోసం మొత్తం 71 చిత్తడి నేలలను గుర్తించింది. ఇవి అభయారణ్యాలు, జాతీయ ఉద్యానవనాలలో భాగంగా ఉన్నాయి. మడ అడవులు భారతదేశ తీరప్రాంతం పొడవునా ఆశ్రయం పొందిన ఈస్ట్యూరీలు, క్రీక్స్, బ్యాక్ వాటర్స్, ఉప్పు చిత్తడి నేలలు, మట్టి పలకలలో ఉన్నాయి. మడ అడవుల విస్తీర్ణం మొత్తం 4461 km2. ప్రపంచంలోని మొత్తం మడ అడవులలో ఇవి 7%. అండమాన్ నికోబార్ దీవులు, సుందర్బన్స్ డెల్టా, గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్, మహానది, గోదావరి, కృష్ణా నదుల డెల్టాలలో మడ అడవులు ఉన్నాయి. మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, కేరళలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో కూడా పెద్ద మడ అడవులు ఉన్నాయి.
సుందర్బన్స్ డెల్టా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మడ అడవులకు నిలయం. ఇది గంగా ముఖద్వారం వద్ద, బంగ్లాదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్ లలో వ్యాపించి ఉంది. సుందర్బన్స్ UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం. దీన్ని సుందర్బన్స్ (బంగ్లాదేశ్), సుందర్బన్స్ నేషనల్ పార్క్ (భారతదేశం) గా విడిగా గుర్తించింది. సుందర్బన్స్ అలల జలమార్గాలు, బురద పలకలు, ఉప్పును తట్టుకోగల మడ అడవులతో కూడిన చిన్న ద్వీపాలతో కూడిన సంక్లిష్ట నెట్‌వర్క్‌తో కలుస్తాయి. ఈ ప్రాంతం అనేక రకాల పక్షులు, మచ్చల జింకలు, మొసళ్ళు, పాములకు నిలయం. ఇక్కడి అత్యంత ప్రసిద్ధ జంతువు బెంగాల్ టైగర్. ఈ ప్రాంతంలో ఇప్పుడు 400 బెంగాల్ పులులు, సుమారు 30,000 మచ్చల జింకలు ఉన్నాయని అంచనా.
రాన్ ఆఫ్ కచ్ వాయవ్య గుజరాత్, పాకిస్తాన్ సరిహద్దులోని సింధ్ ప్రావిన్స్‌లో ఉన్న చిత్తడి ప్రాంతం. ఇది మొత్తం 27900 km2 విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం మొదట అరేబియా సముద్రంలో భాగంగా ఉండేది. భూకంపాలు వంటి భౌగోళిక శక్తుల ఫలితంగా ఈ ప్రాంతానికి కట్టలు ఏర్పడి, పెద్ద ఉప్పునీటి మడుగుగా మారింది. ఈ ప్రాంతం క్రమంగా ఒండ్రుతో నిండి, తద్వారా ఇది కాలానుగుణ ఉప్పు కయ్యగా మారింది. వర్షాకాలంలో, ఈ ప్రాంతం లోతులేని చిత్తడి నేలగా మారుతుంది. తరచుగా మోకాళ్ల లోతు వరకు వరదలు వస్తాయి. వర్షాకాలం తర్వాత ఈ ప్రాంతం ఎండిపోతుంది.
పునరుత్పాదక నీటి వనరులు
భారతదేశపు మొత్తం పునరుత్పాదక నీటి వనరులు సంవత్సరానికి 1,907.8 కిమీ3 అని అంచనా వేసారు. దీని వార్షిక సరఫరా 350 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు. భూగర్భ జలవనరుల్లో 35 శాతం మాత్రమే వినియోగిస్తున్నారు. దేశంలోని ప్రధాన నదులు, జలమార్గాల ద్వారా ఏటా దాదాపు 44 మిలియన్ టన్నుల వస్తువుల రవాణా జరుగుతుంది. భారతదేశ నీటిపారుదల కాలువలలో 40% నీటిని భూగర్భ జలాలు సరఫరా చేస్తాయి. 56% భూమి వ్యవసాయ యోగ్యమైనది, వ్యవసాయానికి ఉపయోగించబడుతున్నదీను. తేమ-నిలుపుకోగలిగిన నల్ల నేలల్లో పొడి వ్యవసాయానికి, పత్తి, లిన్సీడ్ మొదలైన వాటికి ప్రాధాన్యత ఉంది. అటవీ నేలలను టీ, కాఫీ తోటల కోసం ఉపయోగిస్తారు. ఎర్ర నేలల్లో ఇనుము విస్తృతంగా వ్యాప్తించి ఉంటుంది.
ఖనిజాలు, ముడి పదార్థాలు
కుడి|thumb|300x300px| 2008 భారత గనుల మంత్రిత్వ శాఖ అంచనాల ప్రకారం భారతీయ బొగ్గు ఉత్పత్తి ప్రపంచంలో 3వ స్థానంలో ఉంది. పైన చూపినది [[జార్ఖండ్|జార్ఖండ్‌లోని బొగ్గు గని.]] మైకా బ్లాక్‌లు, మైకా స్ప్లిటింగ్‌ల ఉత్పత్తిలో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దది. ప్రపంచంలోని బెరైట్, క్రోమైట్ ఉత్పత్తిదారులలో భారతదేశం రెండవ స్థానంలో ఉంది. ప్లీస్టోసీన్ వ్యవస్థలో ఖనిజాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. భారతదేశం ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద బొగ్గు ఉత్పత్తిదారు. ఇనుము ధాతువు ఉత్పత్తిలో నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. బాక్సైట్ ఉత్పత్తిలో ఐదవ స్థానం లోను, 2018 ఫిబ్రవరి నాటికి ముడి ఉక్కు ఉత్పత్తిలో రెండవ స్థానంలోనూ ఉంది. మాంగనీస్ ధాతువు విషయంలో ఏడవ స్థానం లోను, అల్యూమినియం ఉత్పత్తిలో ఎనిమిదవ స్థానం లోనూ ఉంది. భారతదేశంలో టైటానియం ఖనిజం, వజ్రాలు, సున్నపురాయి వనరులు ఉన్నాయి. ప్రపంచంలో ఆర్థికంగా లాభసాటిగా ఉండే థోరియంలో 24% భారతదేశంలో ఉంది. ఇది కేరళ తీరం వెంబడి లభిస్తుంది. ప్రస్తుతం కర్ణాటకలోని కోలార్ గోల్డ్ ఫీల్డ్స్‌లో బంగారాన్ని వెలికి తీస్తున్నారు.
శీతోష్ణస్థితి
thumb|418x418px| భారతదేశపు కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ మ్యాప్ స్థానిక వృక్షసంపద, ఉష్ణోగ్రత, అవపాతం, వాటి కాలానుగుణతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కొప్పెన్ వ్యవస్థ ప్రకారం, భారతదేశ శీతోష్ణస్థితిలో ఆరు ప్రధాన ఉప రకాలున్నాయి. పశ్చిమాన పొడి ఎడారి, ఉత్తరాన ఆల్పైన్ టండ్రా, హిమానీనదాలూ, నైరుతిలోను, ద్వీప భూభాగాలలోనూ వర్షారణ్యాలకు మద్దతు ఇచ్చే తేమతో కూడిన ఉష్ణమండల ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దేశంలో నాలుగు ఋతువులు ఉన్నాయి: శీతాకాలం (జనవరి-ఫిబ్రవరి), వేసవి (మార్చి-మే), ఋతుపవన (వర్షాకాలం) (జూన్-సెప్టెంబరు), ఋతుపవనాల అనంతర కాలం (అక్టోబరు-డిసెంబరు).
మధ్య ఆసియా నుండి ప్రవహించే శీతల కటాబాటిక్ గాలులకు హిమాలయాలు అడ్డంకిగా నిలుస్తాయి. అందువలన, ఉత్తర భారతదేశం శీతాకాలంలో వెచ్చగానో లేదా కొద్దిగానే చల్లగానో ఉంటుంది. ఈ కారణం వల్లనే వేసవిలో భారతదేశం సాపేక్షంగా వేడిగా ఉంటుంది. కర్కట రేఖ (ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండలాల మధ్య సరిహద్దు) భారతదేశం మధ్య గుండా వెళుతున్నప్పటికీ, దేశం మొత్తాన్నీ ఉష్ణమండలం గానే పరిగణిస్తారు. ఎడమ|thumb| భారతదేశంలో ఉష్ణోగ్రత సగటులు; (యూనిట్లు సెల్సియస్‌ డిగ్రీల్లో) భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో వేసవి కాలం మార్చి, జూన్‌ల మధ్య ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రతలు పగటిపూట 40 °C దాటవచ్చు. తీర ప్రాంతాల్లో శీతోష్ణస్థితి 30 °C తో, అధిక స్థాయి తేమతో కలిసి ఉంటుంది. థార్ ఎడారి ప్రాంతంలో ఉష్ణోగ్రతలు 45 °C దాటవచ్చు. థార్ ఎడారి సృష్టించే అల్పపీడన వ్యవస్థకు వర్షాన్ని కురిపించే ఋతుపవనాల మేఘాలు ఆకర్షితులవుతాయి. నైరుతి ఋతుపవనాలు బంగాళాఖాతం, అరేబియా సముద్రం అనే రెండు శాఖలుగా విడిపోతాయి. బంగాళాఖాతం శాఖ జూన్ ప్రారంభంలో ఈశాన్య భారతదేశాన్ని దాటి ఉత్తరం వైపు కదులుతుంది. అరేబియా సముద్రం శాఖ ఉత్తరం వైపు కదిలి, పశ్చిమ కనుమలకు గాలి వీచే వైపున వర్షాన్నిస్తుంది. భారతదేశంలోని ద్వీపకల్పంలో శీతాకాలాల్లో తేలికపాటి నుండి వెచ్చని పగళ్ళు, చల్లని రాత్రులూ ఉంటాయి. మరింత ఉత్తరాన ఉష్ణోగ్రత చల్లగా ఉంటుంది. మైదానాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు కొన్నిసార్లు గడ్డకట్టే స్థాయి కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ సీజన్‌లో ఉత్తర భారతదేశంలోని చాలా భాగం పొగమంచుతో అల్లాడిపోతుంది. దేశంలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 51 °C రాజస్థాన్‌లోని ఫలోడిలో నమోదైంది. అత్యల్పం ఉష్ణోగ్రత -60 °C జమ్మూ కాశ్మీర్‌ లోని ద్రాస్‌లో నమోదైంది.
మూలాలు
<references group="" responsive="1">
వర్గం:భారతదేశ భౌగోళికం
కాగు
150px|కాగులు:మట్టి పాత్రలు:వీటిలో బియ్యం వంటివి భద్రపరుస్తారు కాగు ఇది మట్టితో పెద్ద కుండలాగ కుమ్మరి చేసి ఇస్తాడు. రెండు వైపుల చిన్న మూతి కలిగి, మధ్యలో రెండడుగులు వ్యాసం కలిగి సుమారు నాలుగడుగులు ఎత్తు కలిగిన పెద్ద మట్టి పాత్రే కాగు. దీనిని నేలమీద పెట్టి అందులో బియ్యం, ధాన్యం ఇతర పప్పు దినుసులు దాస్తుంటారు. దీన్ని మనకు అనుకూలమైన ప్రదేశంలోనికి మార్చుకొని పెట్టుకోవచ్చు. కాగు .... ఏక వచనము, కాగులు.... బహువచనము.
వేడినీళ్ల రాగి కాగు లేదా బాయిలరు
విద్యుత్తు పూర్తిగా వాడకం రాకముందు కాలం,ముఖ్యంగా చలికాలంలో వేడినీళ్లకై ఈ రాగి కాగును వాడేవారు.దీనిని బాయిలరు అనికూడా అంటారు. ఇది రాగితో చెయ్యబడి వుండును. ఇది చూచుటకు స్తూపాకారం వెలుపలి నిర్మాణం కల్గి,లోపల మధ్యలో నిలువుగా గొట్టం కలిగి వుండును.అడుగు భాగం,పైభాగం గోళాకారంగా వుండును.స్తూపాకారభాగం నిలువుగా వుండేళా ఒకస్టాండు మీడ దీనిని బిగించెదరు.స్తూపాకారభాగానికి,గొట్టానికి మధ్యభాగంలో నీరు వుండును.నిలువు గొట్టాన్ని చిమ్ని అంటారు. ఈ చిమ్ని ఆడుగుభాగం ప్లేట్కు రంధ్రాలున్న జాలీ బిగింపబడి వుండును.నిలువు గొట్టంలో పిడకలు,బొగ్గు,లేదా చిన్న కట్టేపేడులు వేసి మండించెదరు.మంట వలన ఏర్పడిన వేడిని గొట్టం/చిమ్నీ ద్వారా గ్రహించి నీరు వేడెక్కును. వేడెక్కిన నీటిని తీసుకొనుటకు కిందిభాగంలో పక్కగా ఒక కొళాయి/వాల్వు/కవాటంవుండును.పై భాగాన గోళాకార భాగంలో నీరు పోయుటకు ఒక మూత వుండును.
ఓటమి
గెలుపుకు వ్యతిరేకం ఓటమి. ఓటమిని ఆంగ్లంలో Defeat అంటారు.
క్రీడలు
ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య లేదా రెండు జట్ల మధ్య పోటీ జరిగినపుడు ఒకరు గెలుపొందడం మరొకరు ఓడిపోవడం జరుగుతుంది. క్రీడలలో గెలుపొందిన వారు, ఓడిన వారు మళ్ళీ మళ్ళీ పలు పోటీలలో పాల్గొంటారు.
రాజకీయాలు
రాజకీయాలలో ఒక పదవి కోసం ఒక వ్యక్తి మాత్రమే నిలబడినపుడు అతని ఎన్నిక ఏకగ్రీవం అవుతుంది. అలాకాక ఒక పదవి కోసం ఇద్దరు లేదా కొంతమంది పోటీ చేసినప్పుడు ఒకరు గెలుపొందగా మిగతా అభ్యర్థులు ఓటమి చెందుతారు.
సరైన మంచి నిర్ణయాలు తీసుకొనగలిగి ప్రజాభిప్రాయం ప్రకారం నడుచుకోగల రాజకీయవేత్తను ఎన్నుకున్నప్పుడే సరైన అభివృద్ధి జరుగుతుంది. కొన్ని సమయాలలో ఓటరు డబ్బుకో, మద్యానికో ప్రలోభపడి తమ అమూల్యమైన ఓటును సరిగా వినియోగించలేకపోతారు, తద్వారా మంచి నేతను కోల్పోతారు, ఎన్నికైన నేత సరైన సమయంలో ప్రజోపయోగ నిర్ణయాలు తీసుకోకపోవడం వల్ల, లేదా నిర్ణయాలు తీసుకోకపోవడంలో జాప్యం వల్ల నష్టం జరిగి ఆ ప్రభావం ఓటరుపై పడుతుంది.
భారత దేశ రాజకీయాలలో ఓటమి చెందిన ప్రముఖులు:
ఇందిరాగాంధీ, నందమూరి తారక రామారావు, ఎన్.జి.రంగా, చిరంజీవి, వెంకయ్య నాయుడు, షీలా దీక్షిత్
యుద్ధాలు
రాజ్యం కోసం జరిగిన యుద్ధాలలో ఒకరి సైన్యాన్ని మరొకరి సైన్యం లొంగదీసుకోవడం, బందీ చేయడం, లేదా హతమార్చడం చేసేవారు. గెలుపొందిన రాజు, ఓడిపోయిన రాజు రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేవాడు.
పురాణాలు
భారతంలో శక్తివంతుడు, సత్యవర్తనుడు, పరాక్రముడైన భీష్మునికీ తప్పలేదు ఓటమి, మహాభారత యుద్దంలో అర్జునుడి రథం ముందు భాగంలో శిఖండి అస్త్రం చేతబూని ఉండడం చూడగానే భీష్ముడు తన చేతిలోని అస్త్రం జారవిడిచాడు. అదను చూసి అర్జునుడు భీష్ముడిని హతమార్చాడు.
సామెతలు
ఓటమి గెలుపుకు తొలిమెట్టు.
ఇవి కూడా చూడండి
గెలుపు
బయటి లింకులు
వర్గం:పదజాలం
కోలాటం
thumb|300px|కోలాటం ఆడుతున్న పిల్లలు. ఆంధ్ర ప్రజాజీవితంలో అన్ని జానపద కళా రూపాలతో పాటు ఈ కోలాట నృత్యం కూడా తెలుగు జానపదుల జీవితాలతొ పెన వేసుకుకు పోయింది. పెద్దల్నీ, పిల్లల్నీ అందర్నీ అలరించిన కళారూపం కోలాటం.కోలాట నృత్యాలు ప్రతి పల్లెలోనూ విరామ సమయాల్లో రాత్రి పూట పొద్దు పోయే వరకూ చేస్తూ వుంటారు. భక్తి భావంతో దేవుని స్తంభాన్ని పట్టుకుని ఇంటింటికి తిరిగి ప్రతి ఇంటి ముందూ కోలాటాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఈ కోలాట నృత్యాలను పెద్ద పెద్ద తిరుణాళ్ళ సమయంలోనూ, దేవుళ్ళ ఉత్సవాలలోనూ బహిరంగంగా వీధుల్లోనూ ప్రదర్శిస్తారు.
కోలాటం
కోలాటం ఒక రకమైన సాంప్రదాయక సామూహిక ఆట. కోల, ఆట అనే రెండు పదాల కలయిక వల్ల కోలాటం ఏర్పడింది. కోల అంటే కర్రపుల్ల అని అర్ధమనీ, ఆట అంటే క్రీడ, నాట్యం అనే అర్ధాలుండడంతో కోలాటం అంటే కర్రతో ఆడే ఆట అనే అర్ధంగా భావించవచ్చు. ఇందులో ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది రెండు చేతులతోను కర్రముక్కలు పట్టుకొని పదం పాడుతూ గుండ్రంగా తిరుగుతూ లయానుగుణంగా అడుగులు వేస్తూ ఒకరి చేతికర్ర ముక్కలను వేరొకరి చేతికర్ర ముక్కలకు తగిలిస్తూ ఆడతారు. సాధారణంగా వీటిని తిరుణాళ్ళ సమయంలోనూ, ఉత్సవాలలోనూ పిల్లలు, పెద్దలు, స్త్రీలు ఎక్కువగా ప్రదర్శిస్తుంటారు.విజయనగర సామ్రాజ్యం కాలంలో ఈ ప్రదర్శనలు ప్రసిద్ధంగా జరిగినట్లు అబ్దుల్ రజాక్ అనే చరిత్రకారుడు వర్ణించాడు. విజయనగర శిథిలాలపై కోలాటం ఆడుతున్న నర్తకీమణుల శిల్పాలను నేటికీ మనం చూడవచ్చు. గ్రామదేవతలైన ఊరడమ్మ, గా o డి మైశమ్మ, గంగాదేవి, కట్టమైసమ్మ, పోతలింగమ్మ, పోలేరమ్మ దనుకొండ గంగమ్మ, మొదలగు గ్రామ దేవతల జాతర సందర్భంగా కోలాటం ఆడుతారు.
కోలాట ప్రస్తావన:
పాల్కురికి సోమనాథుడు, పండితారాధ్య చరిత్రలో అనేక జానపద కళా రూపాలను వర్ణిస్తూ కోలాటాన్ని కోలాట గొడియ అని వర్ణించాడు. ఇతర నృత్య విశేషాలను వర్ణించినంతగా కోలాట గొడియ గురించి అంతగా వివరించలో వల్ల సోమనాథుని కోలానికి కోలాటం అంతగా అభివృద్ధి పొందలేదని వూహించ వచ్చు.కాని విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో ఈ కోలాటాలు ప్రసిద్ధంగ ప్రదర్శించి నట్లు విదేశీ యాత్రికుడైన అబ్దుల్ రజాక్ వర్ణించిన విషయం తెలిసిందే. ఈ నాటికీ విజయనగర శిథిల శిల్పాల గోడల మీదా, శ్రీ శైలం దేవాలయ ప్రాకారపు గోడలపైనా కోలాటం వేసే నర్తకీ మణులు కోలాటపు శిల్పాలు చిత్రించ బడి ఉన్నాయి.
కోలాట నిర్వచనం
కోలాట అనే శబ్దం కోల+ ఆట అనే రెండు దేశ్యాలయిన విశేషాల శబ్దాల కలయిక వల్ల ఏర్పడిందని, కోల అంటే కర్ర పుల్ల అని అర్థమనీ, కట్టియ, పుడక, కట్టె అనేవి పర్యాప పదాలనీ, ఆట శబ్దానికి తాండవం, నటనం, నృత్యం, నాట్యం, లాస్యం, నర్థనం, నృత్యం, క్రీడ విహారం అనేవి పర్యాప పదాలనీ. కోలాటం అంటే పుల్లలతో నటనం, లేక నర్థనం, లేక తాండవం అని చెప్ప వచ్చుననీ, అంటే రెండు చేతులతోనూ కర్ర ముక్కలు పట్టుకొని పదాలు పాడుతూ గుండ్రంగా తిరుగుతూ లయాను గుణంగా అడుగులు వేస్తూ ఒకరి చేతి కర్ర ముక్కను వేరొకరి చేతి కర్ర ముక్కలతో తాకించే ఒక ఆటనీ డాక్టర్ బిట్టు వెంకటేశ్వర్లు గారు వారి జానపద విజ్ఞాన గ్రంథం 76 వ పేజీలో వివరించారు. డా:వేంకటేశ్వర్లు గారు కోలాట ప్రక్రియను చక్కగా పరిశోధించిన వారు. వారి అభిప్రాయలనే ఇక్కడ పుదహరిస్తున్నాను. వారి కృషికి నా ధన్యవాదాలు.
రూపాంతరాలూ - పర్యాయ పదాలూ:ఉద్ది
ఉద్ది అంటే జత. సమానులుగా వుండే సముదాయం, జట్టు, సాంగత్యం, చెలిమి అనే అర్థాలు, జత, జంట అనేవి రూపాతరాలు............. ఎదిరి పోటీ వాటు, సమానము, సాటి.... అనే అర్థాలున్నాయి. అంటే ఇద్దరు ఆటగాళ్ళను కలిపి ఉద్ది అంటారు. కోలాటంలో ఇలాంటి కొన్ని వుద్దులుంటాయి. ఉద్దిలోని వారిని ఉద్దికాడు అని అంటారు. ఏకవచనంలో ఉద్దివాడు, ఉద్దికాడు అంటారు. అంటే జతకాడు; చెలికాడు, మిత్రుడు అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉద్ది కాళ్ళందరి పైన వుండే వాణ్ణి పెన్నుద్ది లేక జట్టు నాయకుడు అంటారు. కానీ కోలాటంలో జట్టు అంతకీ ఒక పెన్నుద్ది వుంటాడు. అందుకే అతనిని జట్టు నాయకుడూ అంటారు. జట్టు నాయకుని ఆజ్ఞమేరకు కోలాటంలో ఈ ఉద్దీలు ఏర్పడటం., విడిపోవటం జరుగుతుంది. ఉద్దీలుగా ఏర్పడిన తరువాతనే ఆటలో కర్రలు కలపటం మొదలు పెడతారు.
కోపులు
కోపు అంటే నాట్యం, నాటకం, తీర్పు, నాట్యగతి విభేదం, ఆట, నాట్య గతి విశేషం అనే అర్థాలున్నాయి. కోలాటంలో అనేక మైన గతి భేదాలనే కోపులంటారు. ఈ కోపులకు పాటలోని మొదటి చరణాన్ని బట్టీ, గతికి తగ్గ భావంతోనూ, పురాణ పురుషులైన కృష్ణ, రామ మొదలైనవారి పేర్లతో పేర్లు పెడతారు. ప్రాంతాలను బట్టి కోపుల పేర్లూ మారుతూ వుంటాయి. పలనాటి సీమలో ప్రార్థ కోపు.... ఉద్ది తిరుగుడు కోపు.... వరగత్తెర కోపు..... కృష్ణ కోపు, చెలియ కోపు, కంస కోపు, జడకోపు, భారత కోపు, భామ కోపు, లాలి కోపు, లంకె కోపు, కలువరాయ కోపు మొదలైనవి ఉన్నాయి. కోలాటంలో పాటనూ, పాట తోపాటు ఆటను మొదలు పెట్టటం ఎత్తుగడ అంటారు. అందరూ వలయంగా ఏర్పడి దేవతలకూ, దేవుళ్ళకూ, రాజకీయ నాయకులకూ జై కొట్టి, వారి వారి కిష్టమైన ప్రార్థనలు చేసి...... ఇట తయ్యకు తాధిమిత, అనడంతో ఆట ప్రారంభమౌతుంది. ఎత్తుగడ నుంచి పాట ఆట వేగాన్ని పుంజు కుంటుంది.
ఉసెత్తుకోవడం
కోలాటంలో రెండవ కాలం నుంచి మూడో కాలానికి వెళ్ళడాన్ని ఉసెత్తు కోవటం అంటారు. అప్పటివరకూ నెమ్మదిగా చిరుతలు కొడుతున్న ఆటగాళ్ళు ఒక్కసారిగా హుషారుగా, ఎగురుతూ, పాడుతూ, పాట కనుకూలంగా అడుగులు వేస్తూనే కోలాటం వేయటాన్ని ఉసెత్తుకోవటం అంటారు. దీనినే త్వరితం ఉసి.... దుడుకు అని కూడా అంటారు. ఇలా ఆటలో ఉసెత్తు కోవడం ప్రేక్షకులను ఎంతో ఆనంద పరుస్తుంది. ఈ నాడు మనం కోలాటంగా చెప్పుకునే కళారూపానికి పర్యాయ పదాలూ, రూపాంతరాలూ, అనేకం ఉన్నాయి. కోలాట పదానికి హల్లీసకమనీ, ఉద్దితమనీ, కొట్టము, దండలాసకం, దండ నర్థనం అనే పర్యాప పదాలున్నాయి.
అలాగే కోలాట పదానికి, కోలాటలు, కోలు, కోలన్నలు, కొట్టమాట, కోలన్న అనేవి రూపాంతరాలు.
ఆట విధానం
కోలాటం పట్ల ఆసక్తి ఉన్న కొందరు ఒక బృందంగా ఏర్పడి, ఈ నృత్యాన్ని చేస్తారు. కళాకారులందరూ వర్తులాకారంగా నిలబడి ఇష్ట దేవతాప్రార్థన చేసిన అనంతరం ఆట ప్రారంభిస్తారు. బృందం నాయకుణ్ణి కోలన్న పంతులనీ, అయ్యగారనీ పిలుస్తారు. ఇరవై నుంచి నలభై మంది ఆటగాళ్ళు ఇందులో ఉంటారు. ఆటగాళ్ళ సంఖ్య మాత్రం ఎప్పుడూ సరి సంఖ్యలోనే ఉంటుంది. అందరూ ఒకే విధమైన దుస్తులతో, కళ్ళకు గజ్జెలతో చూడముచ్చటగా ఉంటారు. కోలాటంలో అనేకమైన గతి భేదాలుంటాయి. వాటిని కోపులు అంటారు. కోపు అంటే నాట్య గతి విభేదం. ప్రాంతాలను బట్టి కోపుల పేర్లు మారుతూ ఉంటాయి. రాత్రీ, పగలూ ఈ ప్రదర్శనలుంటాయి.