cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
లిథువేనియా
ఆర్ధికం
2004 లో యు.యూ, 2007 లో స్కెంజెన్. 2015 జనవరి 1 న యూరో ఇ.యు.ఆర్ 1.00 = LTL 3.45280 చొప్పున లియాస్ స్థానంలో జాతీయ ద్రవ్యం అయింది. 2004, 2016 మధ్యకాలంలో ఐదు లిథువేనియన్లలో ఒకరు (20%)దేశం నుండి బయటపడ్డారు ఎక్కువగా పేద ఆర్థిక పరిస్థితి. సామాజిక అన్యాయం లేదా విదేశాల్లో మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలు ఉండడం ప్రధాన కారణాలుగా ఉన్నాయి. 1992 నుంచి దేశంలో మాస్ వలసలు జరిగాయి - లిథువేనియా జనాభా ప్రతి సంవత్సరం, ప్రతి త్రైమాసికం 1992 నుండి తగ్గుతూనే ఉంది. 2010, 2016 సంవత్సరాల్లో రికార్డు సంఖ్యలో పౌరులు దేశం వదిలివేసింది. దీర్ఘకాల ద్రవ్యరాశి వలసలు కార్మిక విఫణిలో గమనించదగ్గ కొరతకు కారణమయ్యాయి, కార్మికుల సామర్థ్యం పెరుగుదల కంటే జీతాలు పెరుగుతున్నాయి. లిథువేనియన్ ఆర్థికవేత్తలు నిరంతరాయమైన కార్మిక కొరత నిరంతర ఆర్థిక వృద్ధిని ఆటంకపరుస్తుందని అంచనా వేసారు.
లిథువేనియాలో వ్యక్తిగత ఆదాయం పన్ను (15%), కార్పొరేట్ పన్ను (15%) రేట్లు యు.యూలో అత్యల్పంగా ఉన్నాయి. యు.యూలో రాజధాని (9.8%) పై పన్ను తక్కువగా ఉంది. లిథువేనియాలో కార్పొరేట్ పన్ను రేటు చిన్న వ్యాపారాల కోసం 15%, 5% ఉంది.
2016 లో లిథువేనియాలో పునరుత్పాదక శక్తి దేశం మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 27.9% కలిగి ఉంది.
దేశంలో ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఉత్పత్తి పెరుగుతోంది.ఇది 2016 లో 1.9 బిలియన్ యూరోలు చేరుకుంటుంది. 2017 లో లిథువేనియా ప్రభుత్వం, బ్యాంక్ ఆఫ్ లిథువేనియా సరళీకృతమైన విధానాల ఫలితంగా ఇ-ఫైనాన్స్, చెల్లింపు సంస్థల కార్యకలాపాల కోసం లైసెన్సులను పొందటానికి ఫిన్టెక్ కంపెనీలు లిథువేనియాకు వచ్చాయి. 2018లో విల్నియస్‌లో ఐరోపా మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ బ్లాక్చైన్ సెంటర్ ప్రారంభించబడింది.
సైంస్, సాంకేతికం
లిథువేనియా బజోరాలు, లిథువేనియా ఆర్టిలరీ నిపుణుడు కజిమియస్ సిమనవిసియాస్ (లిథువేనియా గ్రాండ్ డచీ) రాకెట్రీ మార్గదర్శకుడుగా ఉన్నాడు. ఆర్టిస్ మగ్నే ఆర్టిల్లెరియా అనే ప్రచురణను 1650 లో ప్రచురించారు. రెండు శతాబ్దాలుగా యూరోప్‌లో ప్రాథమిక ఫిరంగి మాన్యువల్‌గా ఉపయోగించబడింది. కాలిబర్ నిర్మాణం, ఉత్పత్తిపై పెద్ద అధ్యాయం ఉంది. (సైనిక, పౌర ప్రయోజనాల కోసం) మల్టీస్టేజ్ రాకెట్లు, రాకెట్ల బ్యాటరీలు, డెల్టా వింగ్ స్టెబిలిజర్త్ ఉన్నాయి. విల్నియస్ యూనివర్సిటీలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేసిన శాస్త్రవేత్త అయిన మార్సిన్ ఒడ్లనికీ పోజ్జోబ్ట్ అనే పేరుతో చంద్రుడు కక్ష్యకు పేరు పెట్టబడింది. 1963 లో వైటట్టాస్ స్ట్రాయిజెస్, అతని సహోద్యోగులు ఖగోళ శాస్త్రంలో ఉపయోగించి విల్నియస్ ఫోటోమెట్రిక్ వ్యవస్థను సృష్టించారు. ఏ.జే. క్లోరియే మార్స్ వీనస్, అయో (జూపిటర్ ఉపగ్రహ), సానిన్ పయనీర్, మారినర్ కార్యక్రమాలలో వాతావరణ పరిశోధనలలో పాల్గొన్నాడు. రిమంటాస్ స్టాంకేవిసియస్ మాత్రమే జాతిపరంగా లిథువేనియా వ్యోమగామి ఇద్దరు ఇతరు పరిశోధకులులు లిథువేనియన్ మూలాలను కలిగి ఉన్నారు: కరోల్ J. బోబో, అలెక్సీ యెలిసేయేవ్. లిథువేనియా మూడు ఉపగ్రహాలను కాస్మోస్కు పరిచయం చేసింది: లిట్సాట్ -1, లిటువానియ SAT-1, లిటువానిసాట్ -2. లిథువేనియన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఎథనోకాస్మాలజీ, మొలెటాయి అస్ట్రోనోమికల్ అబ్జర్వేటరీ క్యులియనియాలో ఉంది. సాపేక్షత, ఆల్బర్ట్ ఐన్ స్టీన్ యొక్క గణిత శాస్త్ర ఉపన్యాసకుడైన హెర్మాన్ మిన్కోవ్స్కీలో పయినీరులలో ఒకరు అలెక్సాటాస్లో తన ప్రారంభ సంవత్సరాన్ని గడిపారు. ప్రముఖ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త ఫ్రైడ్రిచ్ విల్హెల్ అర్గేలాండర్ మెమెల్ (ఇప్పుడు క్లెపెడా) లో జన్మించాడు. లిఫ్రన్ మూలాలు కలిగిన ఫ్రిట్జ్ స్కుండిన్ 1905 లో సిఫిలిస్ను కలిగించే ట్రెపోనేమా పాల్లిడం కనుగొన్నాడు. కెమిస్ట్ థియోడర్ గ్రోత్తుస్ 1806 లో విద్యుద్విశ్లేషణ మొదటి సిద్ధాంతాన్ని, 1817 లో " లా ఆఫ్ ఫోటోచెమిస్ట్రీ " విధానం రూపొందించాడు. ఆయన తల్లిదండ్రులు ఉత్తర లిథువేనియాలో నివసించారు, అతను గుడుక్సియాలో మరణించాడు.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధం కారణంగా లిథువేనియన్ సైన్స్, శాస్త్రవేత్తలు చాలామంది ఆక్రమణదారుల ద్వారా బాధపడ్డారు. అయితే వారిలో కొంతమంది వారి జీవితకాలంలో ప్రపంచ స్థాయి విజయాలు సాధించారు. మేనేజ్మెంట్ సైన్స్ ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రముఖమైన మార్గదర్శకులలో ఒకరైన వైతౌటాస్ గ్రేసియునస్ గణితశాస్త్రపరంగా మేనేజర్ 4-5 కన్నా ఎక్కువ అనుచరులను కలిగి ఉండరాదని నిరూపించాడు. ఏరోనాటికల్ ఇంజనీర్ అంటానాస్ గుస్తాటిస్ ఎ.ఎన్.బి.ఒ. 41 ను నిర్మించారు. నిర్మాణ సమయంలో అత్యంత ఆధునిక విదేశీ గూఢచారి విమానాలకి ఇది చాలా ముందుగానే రూపొందించబడింది. ఉంది ముఖ్యంగా వేగం, పెరుగుదల సమయంలో ఇది ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది.
మారిజా గింబూటాస్ ఆర్కియోమిథాలజీ మార్గదర్శకురాలు ఆమె ప్రసిద్ధి చెందిన "ఓల్డ్ యూరప్" నియోలిథిక్ అండ్ కాంస్య యుగం సంస్కృతుల పరిశోధన, కుర్గన్ పరికల్పన మొదలైన పరిశోధన సాగించింది. లిథువేనియన్ శరణార్థుల కుమార్తె బిరుట్టే గల్డికాస్ ప్రయోగాత్మక శాస్త్ర రంగంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ఓరంగుటాన్లపై ప్రముఖ పరిశోధనగా అధికారంగా గుర్తించబడింది. అల్గిర్దాస్ జులియస్ గ్రేమస్‌ను ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ సెమియోటిషియన్లలో ఒకరిగా భావిస్తారు. అతని గ్రేమైస్ స్క్వేర్కు పేరుగాంచారు. జార్జ్ పౌాలికాస్ ది ఏరోస్పేస్ కార్పోరేషన్లో తన విలక్షణ వృత్తికి పేరు గాంచాడు. అల్గార్దాస్ ఏవిజినిస్, నాసా స్పేస్ క్రాఫ్ట్ కొరకు స్టార్ (సెల్ఫ్ టెస్టింగ్ అండ్ రిపేరింగ్) కంప్యూటర్ సృష్టించింది. ఈ రోజుల్లో దేశంలో అంతర్జాతీయ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ ఆధునిక నూతన కల్పిత సమూహంలో ఉంది. లిథువేనియన్ సైన్స్, హై టెక్ పరిశ్రమ లేజర్, బయోటెక్నాలజీ ప్రధాన విభాగాలుగా ఉన్నాయి. లిథువేనియా "స్వియోస్సో కన్వర్జీస్" (లైట్ కన్వర్షన్) ఒక ఫెమ్టోసెకండ్ లేజర్ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 80% మార్కెట్లు కలిగి ఉంది.డి.ఎన్.ఎ. పరిశోధన నేత్ర వైద్య శస్త్రచికిత్సలు. నానోటెక్ పరిశ్రమ, విజ్ఞాన శాస్త్రాలలో ఉపయోగించబడుతుంది. విల్నియస్ యూనివర్శిటీ లేజర్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ప్రపంచంలోని అతి శక్తివంతమైన ఫెమోటోసెకాంగ్ లేజర్లలో ఒకదానికి ప్రధానంగా ఆంకాలజీ సంబంధ వ్యాధులకు అంకితం చేసింది. విర్గిన్నిజుస్ షిక్స్నీస్ నేతృత్వంలోని విల్నీయస్ యూనివర్శిటీ బయోటెక్నాలజీ ఇన్స్టిట్యూట్ బృందం CRISPR / Cas9 డి.ఎన్.ఆర్. "కత్తెర" సాంకేతికతను డి.ఎన్.ఎ. లోకి కొత్త జన్యువులను చొప్పించడాన్ని లేదా డి.ఎన్.ఎ. లోపాల దిద్దుబాటును అనుమతిస్తుంది. సాఫ్టవేర్ వైద్య పరికరాల మెడ్‌డ్రీంను అభివృద్ధి చేసింది. అది 5 ఖండాలలో దాదాపు 40 దేశాలలో ఆసుపత్రులను నిర్వహిస్తుంది. 2018 లో లిథువేనియా సి.ఇ.ఆర్.ఎన్. అసోసియేటెడ్ సభ్య దేశంగా మారింది.
2008 లో లిథువేనియన్ శాస్త్రీయ పరిశోధనా మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి, వ్యాపార, విజ్ఞాన సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించి " లోయ అభివృద్ధి కార్యక్రమం " (వ్యాలీ డెవెలెప్మెంట్ ప్రోగ్రాం) ప్రారంభించబడింది. ఐదు ఆర్ & డి లోయలు ప్రారంభించబడ్డాయి. జురినిస్ (సముద్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు), నెయునాస్ (వ్యవసాయ, జీవ శాస్త్రం, అటవీ), సౌలెక్కిస్ (లేజర్, లైట్, సెమీకండక్టర్), సంతారా (బయోటెక్నాలజీ, ఔషధం), సంగక (స్థిరమైన కెమిస్ట్రీ, ఫార్మసీ).
లిథువేనియాలో జన్మించిన లేదా లిథువేనియన్ వారసత్వం కలిగిన నలుగురు శాస్త్రవేత్తలు నోబెల్ బహుమతిని పొందారు: ఆరోన్ క్లుగ్, డేవిడ్ లీ, గెర్ట్రూడ్ B. ఎలియోన్, సిడ్నీ బ్రెర్నర్.
పర్యాటకం
2016 నాటి గణాంకాలు వెల్లడించిన ప్రకారం 1.49 మిలియన్ల మంది పర్యాటకులు లిథువేనియాకు వెళ్లి దేశంలో కనీసం ఒక్కరోజు గడిపారని అంచనా వేస్తున్నారు. జర్మనీ (1,74,800), బెలారస్ (1,71,900), రష్యా (1,50,600), పోలాండ్ (1,48,400), లాట్వియా (1,34,400), ఉక్రెయిన్ (84,000), యు.కె. (58,200).
2016 నాటికి పర్యాటక రంగం, పర్యాటక రంగం మొత్తం జీడీపీ 2,505.5 మిలియన్లు, 2016 నాటికి జిడిపిలో 5.3% ఉండగా, 2017 నాటికి 7.3% పెరుగుతుందని. వార్షికంగా 4.2% పెరిగి 2027 నాటికి 3,243.5 మిలియన్ డాలర్లకు పెరగవచ్చని, జిడిపిలో 6.7% అంచనా వేయబడుతుంది.
గణాంకాలు
నియోలిథిక్ కాలం నుండి లిథువేనియన్ భూభాగం స్థానిక నివాసులు ఏ ఇతర జాతిచే భర్తీ చేయబడలేదు. కాబట్టి ప్రస్తుతం ఉన్న లిథువేనియా నివాసులు వారి తల్లితండ్రుల జన్యు కూర్పును నిరాటంకంగా భద్రపరిచారు. అయితే వాటి నుండి వాస్తవానికి ఒంటరిగా లేకుండా. లిథువేనియన్ జనాభా ఏకరూపమైనదిగా కనిపిస్తుంది. జాతి ఉపసమూహాలలో స్పష్టమైన జన్యు తేడాలు లేవు.
లిథువేనియన్ జనాభాలో ఎం.టి.డి.ఎన్.ఎ. 2004 విశ్లేషణ లిథువేనియన్లు ఉత్తర, తూర్పు ఐరోపాలోని స్లావిక్, ఫిన్నో-ఉగ్రిక్ మాట్లాడే జనాభాకు దగ్గరగా ఉన్నాయని వెల్లడించింది. వై- క్రోమోజోమ్ ఎస్.ఎన్.పి. హాప్లోగ్రూప్ విశ్లేషణ లిథువేనియన్లు లాట్వియన్లకు, ఎస్టోనియాకు దగ్గరగా ఉండేదని చూపించింది.
2014 అంచనాల ప్రకారం జనాభా వయస్సు నిర్మాణం ఇలా ఉంటుంది: 0-14 సంవత్సరాలు, 13.5% (మగ 2,43,001 / స్త్రీ 2,30,674); 15-64 సంవత్సరాల: 69.5% (మగ 12,00,196 / స్త్రీ 12,35,300); 65 సంవత్సరాలు, అంతకుముందు: 16.8% (మగ 2,07,222 / స్త్రీ 3,89,345). మధ్యస్థ వయస్సు 41.2 సంవత్సరాలు (మగ: 38.5, ఆడ: 43.7).
లిథువేనియాకు ఉప-భర్తీ ఫలదీకరణ రేటు ఉంది: లిథువేనియాలో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR) 1.59 పిల్లలు జన్మించిన / స్త్రీ (2015 అంచనాలు). 2014 నాటికి పెళ్ళి కాని మహిళలకు 29% జననాలు సంభవించాయి. 2013 లో వివాహం వయస్సు మహిళలకు 27 సంవత్సరాలు, పురుషులకు 29.3 సంవత్సరాలు.
సంప్రదాయ సమూహాలు
దేశ జనాభాలో ఆరింటిలో ఐదవ భాగం సంప్రదాయ లిథువేనియన్లు ఉన్నారు. లిథువేనియాలో బాల్టిక్ రాష్ట్రాల్లో అత్యధికంగా స్థానిక జనాభా ఉంది. 2015 లో లిథువేనియా జనాభా 29,21,262 గా ఉంది. 86.7% వీరిలో లిథువేనియన్ మాట్లాడే లిథువేనియన్లు ఉన్నారు.లిథువేనియన్ దేశంలోని అధికారిక భాషగా ఉంది. ప్రజలలో పోల్స్ (5.6%), రష్యన్లు (4.8%), బెలారసియన్లు (1.3%), ఉక్రైనియన్లు (0.7%) వంటి అనేక పెద్ద మైనారిటీలు ఉన్నారు.
లిథువేనియాలో పోల్స్ అతిపెద్ద మైనారిటీగా ఉన్నారు. వీరు ఆగ్నేయ లిథువేనియాలో (విల్నీయస్ ప్రాంతం) కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. లిథువేనియాలో ఉన్న రష్యన్లు రెండవ అతిపెద్ద మైనారిటీగా ఉన్నారు. వీరు రెండు నగరాలలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. వీరు అధికంగా విల్నియస్లో (12%), క్లైపేడా (19.6%), , విసాజినాస్ పట్టణంలో మెజారిటీ (52%) లో పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు. సుమారు 3,000 రోమన్లు లిథువేనియాలో నివసిస్తున్నారు. వీరు ఎక్కువగా విల్నియస్, కౌనస్, పనేవేజీలు ఉన్నారు. వారి సంస్థలకు నేషనల్ మైనారిటీ అండ్ ఎమిగ్రేషన్ డిపార్టుమెంటు మద్దతు ఇస్తుంది. శతాబ్దాలుగా లిథువేనియాలో చిన్న టాటర్ కమ్యూనిటీ వృద్ధి చెందింది.
అధికారిక భాష లిథువేనియన్.ఇతర భాషలలో పోలిష్, రష్యన్, బెలారుషియన్, ఉక్రేనియన్ వంటి ఇతర భాషలు ఉన్నాయి.ఈ భాషలు పెద్ద నగరాల్లో మాట్లాడతారు. అనేక మునిసిపాలిటీలు, సిల్చీనికేయ్ జిల్లా మునిసిపాలిటీ, విల్నీయస్ జిల్లా మునిసిపాలిటీ, విసాగాస్ మున్సిపాలిటీ ప్రధానమైనవి. లిథియాలోని మిగిలిన మిగిలిన యూదుల సంఘం సభ్యులచే యిడ్డిష్ మాట్లాడుతుంది. 2011 నాటి లిథువేనియన్ జనాభా గణన ప్రకారం దేశ జనాభాలో 85% మంది తమ స్థానిక భాషగా లిథువేనియన్ మాట్లాడతారు, 7,2% మంది రష్యన్ మాట్లాడేవారు, 5,3% పోలిష్ భాషలో ఉన్నారు. 44% మంది లిథువేనియన్ పౌరులు రష్యన్ భాషను ఒక విదేశీ భాషగా మాట్లాడుతారు, 21% - ఇంగ్లీష్, 9% - పోలిష్, 9% - జర్మన్ భాషలను మాట్లాడుతుంటారు. చాలామంది లిథుయేనియన్ పాఠశాలలు ఆంగ్లంలో మొదటి విదేశీ భాషగా బోధిస్తాయి. కాని విద్యార్థులు జర్మన్ లేదా ఫ్రెంచ్, రష్యన్ లేదా కొన్ని పాఠశాలలలో కూడా అధ్యయనం చేయవచ్చు. ఈ మైనారిటీలు ఉన్న ప్రాంతాలలో రష్యన్ లేదా పోలిష్ విద్యను ప్రాథమిక భాషలుగా కలిగి ఉన్న పాఠశాలలు ఉన్నాయి. మైనార్టీ పాఠశాలలు విద్యను స్వేచ్ఛగా (పన్ను చెల్లింపుదారులకు నిధులు అందించే) బహిరంగంగా నిర్వహించబడుతూ ఉన్నాయి.
నగరీకరణ
There has been a steady movement of population to the cities since the 1990s, encouraged by the planning of regional centres, such as Alytus, Marijampolė, Utena, Plungė, and Mažeikiai. By the early 21st century, about two-thirds of the total population lived in urban areas. , 66.5% of the total population lives in urban areas. The largest city is Vilnius, followed by Kaunas, Klaipėda, Šiauliai, and Panevėžys.
నగర ప్రాంతాలు
Larger urban zone in Lithuania:
The fDI of the Financial Times in their research Cities and Regions of the Future 2018/19 ranked Vilnius 4th in the mid-sized European cities category and Vilnius county was ranked 10th in the small European regions category.
ఆరోగ్యం
లిథువేనియా అన్ని పౌరులకు, రిజిస్టర్డ్ దీర్ఘ కాల నివాసితులకు ఉచిత రిజిస్టర్డ్ హెల్త్ కేర్ అందిస్తుంది. దేశంలో ప్రైవేట్ హెల్త్కేర్ కూడా అందుబాటులో ఉంది. 2003-2012లో విస్తృత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్కరణల భాగంగా ఆసుపత్రుల నెట్వర్క్ పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. ఇది 2003-2005 లో ఆంబులెంస్ సేవలు, ప్రాథమిక రక్షణ విస్తరణతో ప్రారంభమైంది.
2015 నాటికి లిథువేనియన్ ఆయుఃప్రమాణం 73.4 (పురుషులకు 67.4 సంవత్సరాలు, స్త్రీలకు 78.8), శిశు మరణాల రేటు 1000 జననలలో 6.2 గా ఉంది. వార్షిక జనాభా వృద్ధిరేటు 2007 లో 0.3% పెరిగింది. సోవియట్ అనంతర సంవత్సరాల్లో ఆత్మహత్యలు 2012 లో 1,00,000 మందిలో 33.5 పెరిగాయి. ఇప్పుడు ఐరోపాలో అత్యధికంగా నమోదవుతోంది (గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కేసులు ఐదు సార్లు నగరాల్లో కంటే ఎక్కువ తరచుగా, ప్రపంచ ఆరోగ్య సేవాసస్థ ఆధారంగా ప్రపంచంలోని ఆత్మహత్య రేటు అధ్యధికంగా ఉందని భావిస్తున్నారు. నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ సంఖ్య ఎక్కువగా సోవియెట్ అధికారంచే ప్రభావితమౌతుంది. ఎందుకంటే ఎక్కువగా క్రిస్టియన్ దేశం నివాసితులు గతంలో ఇది తీవ్ర పాపంగా భావించారు.
2000 నాటికి ఎక్కువ మంది లిబరల్ హెల్త్ కేర్ సంస్థలు లాభాపేక్ష లేని సంస్థలు, ఒక ప్రైవేటు రంగం అభివృద్ధి చెందాయి. వెలుపల చెల్లించే ఔట్ పేషెంట్ సేవలను అందిస్తుంది. ఆరోగ్య మంత్రిత్వశాఖ కొన్ని ఆరోగ్య సంరక్షణ సౌకర్యాలను నడుపుతుంది. రెండు అతిపెద్ద లిథుయేనియన్ బోధనా ఆసుపత్రులను నిర్వహిస్తుంది. ప్రభుత్వ పబ్లిక్ హెల్త్ సెంటర్ బాధ్యతగా పబ్లిక్ హెల్త్ నెట్వర్క్ పది కౌంటీ పబ్లిక్ హెల్త్ సెంటర్లు వారి స్థానిక శాఖలతో నిర్వహిస్తుంది. పది కౌంటీలు కౌంటీ ఆస్పత్రులు, ప్రత్యేక ఆరోగ్య సంరక్షణ సౌకర్యాలను అమలు చేస్తాయి.
లిథువేనియన్ నివాసితులకు ఇప్పుడు నిర్బంధ ఆరోగ్య బీమా ఉంది. విల్నియస్, కౌనస్, క్లైపెడా, స్యాయులియా, పనేవేజ్లను కవర్ చేస్తూ 5 ప్రాదేశిక ఆరోగ్య బీమా ఫండ్లు ఉన్నాయి. ఆర్థికంగా క్రియాశీలకంగా వ్యవహరిస్తున్న వ్యక్తుల కోసం 9% ఆదాయం ఆరోగ్య భీమాకొరకు చెల్లించబడుతుంది.
అత్యవసర వైద్య సేవలు అన్ని నివాసితులకు ఉచితంగా అందించబడతాయి. ఆసుపత్రి చికిత్సకు అభ్యర్ధన తరువాత సాధారణంగా జనరల్ ప్రాక్టీషనర్ ద్వారా జరుగుతుంది. ఐరోపాలో లిథువేనియాలో అత్యల్ప ఆరోగ్య సంరక్షణ ధరల్లో ఒకటి కూడా ఉంది.
మతం
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 77.2% లిథువేనియన్లు రోమన్ కాథలిక్ చర్చికి చెందినవారు. 14 వ శతాబ్దం చివరలో లిథువేనియా క్రైస్తవీకరణం నుండి ఈ చర్చి చాలా వరకు డినామినేట్ చేయబడింది. ఎస్టోమాస్ కుల్వియటిస్ ప్రారంభించిన సంస్కరణ ఎస్టోనియాను లేదా లాట్వియాను విస్తృతంగా ప్రభావితం చేయలేదు. సాధారణంగా క్లైపెడా ( మెమేల్ ) ప్రాంతంలోని స్థానిక జర్మన్లు ​​మాత్రమే ప్రొటెస్టంట్‌గా మారారు. లిథువేనియన్లు, పోల్స్ కాథలిక్, రష్యన్లు, బెలారసియన్లు, ఉక్రైనియన్లు-ఈస్ట్రన్ ఆర్థోడాక్స్‌గా మిగిలిపోయారు. కొందరు పూజారులు కమ్యునిస్ట్ పాలనకు వ్యతిరేకం నిరోధానికి దారితీసింది. ఇది శిలువ కొండచే సూచించబడింది.
4.1% తూర్పు సంప్రదాయవాదులు ప్రధానంగా రష్యన్ మైనారిటీలో ఉన్నారు. ఈ సమూహం తూర్పు సంప్రదాయ చర్చి, పాత విశ్వాసులకు ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది.
ప్రొటెస్టంట్లు 0.8%, వీరిలో 0.6% లూథరన్, 0.2% సంస్కరణలు. లాస్చ్ (1932) ప్రకారం లూథరన్లు మొత్తం జనాభాలో 3.3% ఉన్నారు; వారు ప్రధానంగా మెమెల్ భూభాగంలో ఉన్న (ఇప్పుడు క్లైపేడా) జర్మన్లు. ఒక చిన్న సంస్కరణ సంఘం (0,5%) కూడా ఉంది.
ఇది ఇప్పటికీ కొనసాగుతుంది. జర్మన్ జనాభా తొలగించటంతో ప్రొటెస్టనిజం క్షీణించింది. ప్రస్తుతం ఇది ప్రధానంగా దేశంలోని ఉత్తర, పశ్చిమ ప్రాంతాల్లో అదే విధంగా పెద్ద పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఉన్న సంప్రదాయ లిథువేనియన్లచే అనుసరించబడుతుంది. సోవియట్ ఆక్రమణ సమయంలో మతవిశ్వాసులు, మతాచార్యులు చాలా బాధలు అనుభవించారు.వీరిలో చాలా మంది చంపబడడం, హింసించబడడం లేదా బహిష్కరించబడ్డారు. కొత్తగా వచ్చిన సువార్త చర్చిలు 1990 నుండి లిథువేనియాలో మిషన్లను స్థాపించాయి. లిథువేనియన్ టాటార్స్ ఇస్లాంను ఇస్లాంను వారి మతం వలె నిర్వహించారు. లిథువేనియన్లలో 6.1% మంది మతం లేదు.
లిథువేనియా చారిత్రాత్మకంగా ఒక ముఖ్యమైన యూదు సమాజానికి కేంద్రంగా ఉంది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సందర్భంగా 18 వ శతాబ్దం నుంచి యూదుల స్కాలర్షిప్, సంస్కృతికి ఒక ముఖ్య కేంద్రంగా ఉంది. యుద్ధానికి ముందు విల్నియస్ ప్రాంతం వెలుపల యూదు జనాభా (అప్పుడు పోలాండ్లో ఉంది) ఉంది.వీరి సంఖ్య సుమారు 1,60,000 మంది ఉన్నారు. 1939 సెప్టెంబరులో సోవియట్‌లు విల్నీయస్ (మాజీ పోలిష్ రాష్ట్రానికి చెందిన) లుట్నియా, లియూనియాలో అదనపు యూదుల శరణార్థులు 1941 జూన్ వరకు వచ్చిన సమయంలో పోలిష్ యూదులు వేల సంఖ్యలో లిథువేనియన్ పౌరులుగా మారిపోయారు. 1941 జూన్‌లో సుమారు 2,20,000 యూదులు లిథువేనియా రిపబ్లిక్లో నివసించారు. దాదాపు అందరూ పూర్తిగా హోలోకాస్ట్ సమయంలో నిర్మూలించబడ్డాయి. ఈ సమాజం 2009 నాటికి 4,000 కు చేరింది.
రోమువా మతం సంవత్సరాల కాలం ప్రజాదరణ పొందింది. ఇది బాల్టిక్ ప్రజల సాంప్రదాయ మతం సమకాలీన కొనసాగింపుగా ఉంది. 1387 లో వారి క్రైస్తవీకరణకు ముందు లిథువేనియన్ల పురాతన మతపరమైన పద్ధతులను పునరుద్ధరించింది. జానపద జీవితం, ఆచారాల మనుగడలో ఉన్న బాల్టిక్ పాగన్ సంప్రదాయాలను కొనసాగించాలని రోమువా పేర్కొంది. రొమువా ఒక పాలిథిస్ట్ పాగన్ విశ్వాసం ప్రకృతి పవిత్రత, పూర్వీకుల ఆరాధన అంశాలు ఉన్నాయి. సంప్రదాయ జానపద సంగీత సాధన, సాంప్రదాయ డానియాస్ లేదా శ్లోకాలు, పాటలు అలాగే పర్యావరణ క్రియాశీలత వర్ణిస్తూ పాడటం, సాంప్రదాయిక కళాఖండాలు, సంప్రదాయ శలవుదినాలు, సంప్రదాయ సంగీతం సాధన పవిత్ర స్థలాలను కలిగి ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం లిథువేనియాలో 1,270 మంది బాల్టిక్ విశ్వాసం ఉండేవారు ఉన్నారు. 2011 జనాభా లెక్కల్లో ఈ సంఖ్య 5,118 కి పెరిగింది. ఇనిషిజా ట్రింక్యునియే ప్రస్తుత కర్వి (హై పూజారి) కమ్యూనిటీ 2015, సుదీర్ఘ పాగన్ చరిత్రలో మొట్టమొదటి మహిళా క్రియేగా గుర్తించబడుతుంది. ఓక్ ఒక దైవిక చెట్టుగా పరిగణించబడింది. వారి తోటలు పవిత్రమైన ప్రదేశాలలో బలిపీఠాలుగా ఉంచబడ్డాయి. పురాతన కాలంలో లిథువేనియన్లచే ప్రధాన దేవుడి పెర్కునాస్ (ఉరుము దేవుడు) తో సంబంధం కలిగి ఉండేవి. స్టెల్ముజే ఓక్ అనేది 1,500 సంవత్సరాల వయస్సు కలిగిన అత్యంత ముఖ్యమైన ఓక్. ఈనాడు లిథువేనియన్లు ఇప్పటికీ ప్రత్యేక సందర్భాలలో ఓక్స్ లేదా ఇతర చెట్లను నాటడం జరుగుతోంది. అప్పటి 16 ఏళ్ల ఒలింపిక్ చాంపియన్ అయిన రితా మీల్యుటిటే లిండెన్ 2012 లో ఓక్ నాటబడింది. ఇది లాయిస్సేస్ ఆల్జాలో ఉంది. 2010 లో ఇటీవలి యూరోబొరోమీటర్ ఎన్నికల ప్రకారం, 47% మంది లిథువేనియన్ పౌరులు "ఒక దేవుడు ఉన్నారని వారు నమ్ముతాము ", 37% మంది " ఆత్మ లేదా జీవిత శక్తి ఉన్నట్లు నమ్ముతాము ", 12% "ఏ విధమైన ఆత్మ, దేవుడు, లేదా జీవిత శక్తి ఉన్నాయని నమ్మము" అన్నారు.
విద్య
లిథువేనియా రిపబ్లిక్ విద్య, సైన్స్ మంత్రిత్వశాఖ జాతీయ విద్యా విధానాలు, లక్ష్యాలను ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇవి సెయిమాల ఆమోదం కోసం పంపబడతాయి. ఉన్నత విద్య, వృత్తి శిక్షణ, చట్టం, విజ్ఞాన శాస్త్రం, వయోజన విద్య, ప్రత్యేక విద్యకు సంబంధించిన ప్రమాణాలపై దీర్ఘకాల విద్యా వ్యూహాన్ని చట్టాలు నిర్వహిస్తాయి. జిల్లా పాలకులు, మునిసిపల్ నిర్వాహకులు, పాఠశాల వ్యవస్థాపకులు (ప్రభుత్వేతర సంస్థలు, మత సంస్థలు, వ్యక్తులతో సహా) ఈ విధానాలను అమలు చేయడానికి బాధ్యత వహిస్తారు. రాజ్యాంగబద్ధమైన ఆదేశం ప్రకారం ఒక విద్యాసంస్థలో పది సంవత్సరాల అధికారిక నమోదు తప్పనిసరి. ఇది వయస్సు 16 సంవత్సరాలకు ముగుస్తుంది. జి.డి.పి.లో 5.4% 2016 లో విద్య కోసం ఖర్చు చేయబడింది. ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాలలు వారి మునిసిపల్ లేదా కౌంటీ పరిపాలన ద్వారా రాష్ట్రంలో నుండి నిధులు పొందుతాయి. లిథువేనియా రాజ్యాంగం 'తెలివైన వారు' అని భావించిన విద్యార్థులకు ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో ట్యూషన్-రహిత హాజరును హామీ ఇస్తుంది.
పాఠశాల హాజరు రేట్లు యు.యూ. సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. పాఠశాల సెలవు యు.యూ. సగటు కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. అయితే 2010 నుండి పి.ఐ.ఎస్.ఎ. నివేదిక ప్రకారం లిథువేనియన్ గణిత శాస్త్రం, సైన్స్, పఠనం ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు కంటే తక్కువగా ఉన్నాయి. 2015 నుండి పి.ఐ.ఎస్.ఎ. నివేదిక ఈ అన్వేషణలను పునఃపరిశీలించింది.
15 ఏళ్లు, అంతకు పైబడినవారికి 100% అక్షరాస్యత ఉన్నట్లు వరల్డ్ బ్యాంక్ గుర్తించింది. అంతకు పూర్వము ఉన్న లిథువేనియన్ అక్షరాస్యత రేటును ప్రపంచ బ్యాంకు నిర్దేశిస్తుంది. యూరోస్టాట్ లిథువేనియా ప్రకారం యు.యూ. లోని ఇతర దేశాలలో సెకండరీ విద్యాశాతం 93.3% ఉంది. ఒ.ఇ.సి.డి. డేటా ఆధారంగా పోస్ట్ సెకండరీ (తృతీయ) విద్యలసాధనలో లిథువేనియా ప్రపంచంలోని మొదటి 4 దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. 2016 నాటికి జనాభాలో 54,9% 25 నుండి 34 మద్య వయసులో, 55 నుండి 64 సంవత్సరాల మద్య వయస్సులో ఉన్న 30,7% మంది తృతీయ విద్యను పూర్తి చేశారు. లిథువేనియాలో ఎస్.టి.ఇ.ఎం. (సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజనీరింగ్, మ్యాథమెటిక్స్) క్షేత్రాలలో 25-64 సంవత్సరముల వయస్సుగల తృతీయ విద్యావంతులైన ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు (వరుసగా 29%, 26%) కంటే ఎక్కువగా వ్యాపార, పరిపాలనా నిర్వహణ, చట్టం (25 %, 23% వరుసగా.
దేశంలో అధికసంఖ్యలో ఉన్న ఇతర బాల్టిక్ దేశాలతో పాటుగా ముఖ్యంగా లాట్వియాలో దేశంలో ఉన్నత విద్యాలయాల గ్రాడ్యుయేట్లు పెద్ద సంఖ్యలో రెండవ భాషా మాట్లాడే విద్య మేధోవలసల కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.
లిథువేనియన్ భాష
జొహన్నెస్ హేరోల్ట్ పుస్తకం లిబెర్ డిసిప్లిలీ డి ఎరిడిషన్నే క్రిస్టిఫైడెలియం యొక్క అంచులలో వ్రాసిన మొట్టమొదటి లిథిషియన్ గ్లాసెస్ (~ 1520-1530). పదాలు: teprÿdav [s] ʒÿ (అది సమ్మెను), vbagÿste (indigence)
లిథువేనియా భాష (లియిటువియు కాల్బ) లిథువేనియా అధికారిక దేశీయ భాషగానూ యూరోపియన్ యూనియన్ అధికారిక భాషలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. లిథువేనియాలో 2.96 మిలియన్ లిథువేనియన్ మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. సుమారుగా 0.2 మిలియన్ల మంది విదేశాలలో ఉన్నారు.
లిథువేనియన్ ఒక బాల్టిక్ భాష, ఇది లాట్వియన్ భాషకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. అయినప్పటికీ ఇవి పరస్పరం అర్థమయ్యేవి కావు. ఇది రోమన్ లిపికి అనుగుణంగా రాయబడింది. లిథువేనియన్ భాషాపరంగా అత్యంత సాంప్రదాయిక ఇండో-యూరోపియన్ భాషగా భావించబడుతుంది. ఇది అధికంగా ప్రోటో ఇండో-యూరోపియన్ లక్షణాలను కలిగి ఉంది. లిథువేనియన్ భాషా అధ్యయనాలు భాషా శాస్త్రం, ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ భాష పునర్నిర్మాణం చేయడానికి సహకరిస్తున్నాయి. లిథువేనియన్ భాషాశాస్త్రాన్ని ఫ్రాంజ్ బోప్, ఆగస్టు స్చీచెర్, అడాల్బర్ట్ బెజ్జెన్బెర్గర్, లూయిస్ హ్జెల్మ్‌స్లేవ్ ఫెర్డినాండ్ డే సాసుర్, విన్ఫ్రేడ్ పి. లేహ్మన్, వ్లాదిమిర్ టోపరోవ్, ఇతరులు వంటి భాషావేత్తలు అధ్యయనం చేశారు.
ఆధునిక కాలంలో లిథువేనియన్ భాష రెండు మాండలికాలుగా విభజించబడింది: అక్‌స్తైటియన్ మాండలికం, సామోగిషియన్ మాండలికం. రెండు మాండలికాలలోనూ పదాల ఉచ్చారణలో భేదాలుంటాయి. సమోగిటియన్ మాండలికం పూర్తిగా పలు వేర్వేరు పదాలను కలిగి ఉంటుంది. కొంతమంది భాషావేత్తలు దీనిని ప్రత్యేక భాషగా పరిగణించబడుతుంది.
16 వ, 17 వ శతాబ్దాల్లో 16 వ, 17 వ శతాబ్దాలలో ప్రముఖులు, పండితులు లిథువేనియన్ భాషను నిర్మించి దానికి లిఖితరూపాన్ని ఇచ్చి దాని ఆధారంగా నిఘంటువులు రచించి మైకాలోజస్ దౌస్సా, స్టానిస్లొవాస్ రాపోలియోనిస్, అబ్రామస్ కుల్వియటిస్, జోనస్ బ్రెట్కునాస్, మార్టినాస్ మాజ్విడస్, కాన్స్టాంటినాస్ సర్విడస్, సిమోనాస్ వాయిస్నోరస్-వర్నిస్క్స్ వంటి పుస్తకాలు రచించడానికి ఉపయోగించారు. 1653 లో డానియనియస్ క్లెనాస్ లిథువేనియన్ భాష మొదటి వ్యాకరణ పుస్తకాన్ని (గ్రామటికా లిటవానికా) లాటిన్లో ప్రచురించాడు.
ప్రామాణిక సాహిత్య భాషకు మాండలికాలు ఉపయోగంతో సాగే లిథువేనియా సాహిత్యానికి జోనాస్ జాబ్లోన్స్కిస్ రచనలు, కార్యకలాపాలు చాలా ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. అతను సేకరించిన భాషాశాస్త్ర సంబంధిత సమాచారాలు 20 వాల్యూములలో ప్రచురించబడింది. ఇప్పటికీ ఇది పరిశోధన, పాఠాలు, పుస్తకాల సవరణలో ఉపయోగించబడుతోంది. అతను లిథువేనియన్ రచనలోకి లిథువేనియన్ లేఖను ప్రవేశపెట్టాడు.
సాహిత్యం
మద్యయుగంలో పండిత భాషగా గౌరవించబడిన లాటిన్లో వ్రాసిన లిథువేనియన్ సాహిత్యం గొప్ప విలువలు కలిగినదిగా భావించబడుతూ ఉంది. ఈ రకమైన సాహిత్యానికి లిథువేనియన్ రాజు మిందుగుస్ ఆదేశాలు ప్రధానమైన ఉదాహరణగా ఉన్నాయి.లెటిస్ అఫ్ గెడిమినాస్ గ్రీకు లాటిన్ రచనల మరొక ముఖ్యమైన వారసత్వంగా ఉంది.
లాటిన్లో రాసిన మొట్టమొదటి లిథువేనియన్ రచయితలలో ఒకరు నికోలస్ హుస్సోవియస్ (సుమారు 1480 - 1533). 1523 లో ప్రచురించబడిన అతని పద్యం కార్మెన్ డి స్టాంచురా, బెస్టిస్ (స్వరూపం, సాగెరీ, బైసన్ వేట గురించి) లిటెన్యన్ ప్రకృతి సౌందర్యం, జీవన విధానం, ఆచారం, కొన్ని వాస్తవమైన రాజకీయ సమస్యలపై స్పృజిస్తూ, పాగనిజం, క్రైస్తవ మతాల ఘర్షణలను వివరించాయి. 16 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో మిక్లో లితువానస్ (వ్యక్తి 1490 - 1560) డే మొరిబస్ టార్టారోరం, లిటూనోర్యం ఎట్ మోస్కోరం (టాటార్స్, లిథువేనియస్, ముస్కోవిట్స్ ఆచారాల గురించి) ఒక గ్రంథాన్ని రాశారు. అయినప్పటికీ ఇది 1615 వరకు ప్రచురించబడలేదు. లిథువేనియా సాంస్కృతిక జీవితంలో అసాధారణమైన వ్యక్తిగా స్పానిష్ సంతతికి చెందిన పీటస్ రోయ్సియస్ మారిస్ ఆల్కానిస్కెన్సిస్ (1505 - 1571) న్యాయవాది, కవిగా ప్రఖ్యాతి చెందాడు. 1560 లో విల్నియస్, అగస్టిన్స్ రొటూండస్ (1520 -1582 లో సుమారు 1560 సంవత్సరములు) లో లిథువేనియా చరిత్రకారుడు, న్యాయవాది, మేయర్, లాటిన్‌లో లిథెనియా చరిత్ర వ్రాశాడు. 16 వ శతాబ్ద రెండవ అర్ధభాగంలో మానవతావాది హొవాన్స్ రాధవాన్స్, వెర్గిల్ ఏనిడ్ని ఇతిహాస పద్యాన్ని అనుసరిస్తూ సాగించాడు. 1588 లో ఆయన వ్రాసిన రాడివిలియాస్ విల్నీయస్లో లిటికల్ జాతీయ ఇతిహాసంగా మార్చుతూ ప్రచురించబడింది.
17 వ శతాబ్దపు లిథువేనియన్ విద్వాంసులు - కజిమియరాస్ కోజెల్వియసియస్-విజుకాస్, జిగ్మంతస్ లియాకుస్మినాలు తమ వేదాంతశాస్త్రం, అలంకారిక సంగీతంలో లాటిన్ రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. అల్బెర్టాస్ కోజలవిచీయు-విజూకాస్ రచన మొదట ముద్రితమైన లిథువేనియా చరిత్ర (హిస్టోరియా)గా గుర్తించబడుతుంది.
16 వ శతాబ్దంలో లిథువేనియన్ భాషలోని లిథువేనియన్ సాహిత్య రచనలు మొదట సారిగా ప్రచురించబడ్డాయి. 1547 లో మార్టినాస్ మాజ్విడస్ లిథువేనియన్ పుస్తకం కేటీకిమో ప్రిస్టిక్ žంdžiai (ది సింపుల్ వర్డ్స్ కాటేచిజమ్) ను ప్రచురించాడు. అది లిథువేనియాలో ప్రచురించిన మొదటి లిథువేనియన్ పుస్తకంగా గుర్తించబడుతుంది. తరువాత ఆయనను కేతచిజమాస్ తో మైకోలోజస్ దౌస్సా అనుసరించాడు. 16 వ, 17 వ శతాబ్దాలలో మొత్తం క్రైస్తవ ఐరోపాలో లిథువేనియన్ సాహిత్యం ప్రాథమికంగా మతపరమైనదిగా ఉంది.
పాత లిథువేనియన్ సాహిత్యవిప్లవం (14వ, 18 వ శతాబ్దం) ఎన్లైట్మెంటు యుగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన క్రీస్తుజొనాస్ దొనేలీటిస్తో ముగింపుకు వచ్చింది. డొనిలేటిస్ 'కవిత మెటా (ది సీజన్స్) హెక్సామీటర్లో వ్రాసిన లిథువేనియన్ కల్పనా సాహిత్యం మైలురాయిగా ఉంది.
19 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో సాంప్రదాయవాదం, సెంటిమెంటలిజం, రొమాంటిసిజంల కలయికతో లిథియన్ సాహిత్యానికి మెరొనిస్, అంటానాస్ బారానాస్కాస్, సిమోనాస్ దకుంతాస్, సిమోనాస్ స్తేనేవిసియస్ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. 19 వ శతాబ్దంలో లిథువేనియా సారిస్ట్ విలీనం సందర్భంగా లిథువేనియన్ ప్రెసుకు నిషేధం అమలు చేయబడింది. ఇది నైగ్నేషియ (బుక్ స్మగ్లర్ల) ఉద్యమం ఏర్పడటానికి దారి తీసింది. ఈ ఉద్యమం లిథువేనియన్ భాష, సాహిత్యం ఇప్పటి వరకూ ఉనికిలో ఉండడానికి ప్రధాన కారణంగా ఉంది.
21 వ శతాబ్దంలో క్రిస్టినా సాబాలియాస్కాటిటే, రెనాటా సెరెటిటే, వాల్డాస్ పాపెవిస్, లారా సిన్టిజా సెర్నియస్కాటి, రూత్ షెపెటిస్ ప్రాతినిథ్యం వహించారు.
నిర్మాణకళ
అనేక ప్రసిద్ధులైన లిథువేనియా వాస్తుశిల్పులు నిర్మాణరంగంలో వారి విజయాలను నమోదుచేసారు.17 వ, 19 వ శతాబ్ధాలలో జోహన్ క్రిస్టోఫ్ గ్లౌబిట్జ్, మార్సిన్ నాక్ఫస్, లారినాస్ గుస్వివియస్, కరోల్ పాడ్జాజైస్కీలు బారోక్ వంటి వాస్తు శిల్పులు నియోక్లాసికల్ నిర్మాణ కదలికలను నిర్మాణకళకు పరిచయం చేశారు. విల్నియస్ తూర్పు ఐరోపా బరోక్యు రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది. బారోక్యూ చర్చిలు, ఇతర భవనములతో నిండిన విల్నీయస్ ఓల్డ్ టౌన్ ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా (యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్) గుర్తించబడుతుంది.
లిథువేనియా అనేక కోటలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. లిథువేనియాలో ఇరవై కోటలు ఉన్నాయి. కొన్ని కోటలు పునర్నిర్మించడం లేదా పాక్షికంగా సంరక్షించబడ్డాయి. చాలామంది లిథువేనియన్ మతాచార్యులు 'చారిత్రాత్మక రాజభవనాలు, ఇల్లు గృహాలు ఈనాటి వరకు స్థిరంగా నిలిచి ఉన్నాయి. కొన్ని పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గ్రేట్ వైతౌటాస్ లిథువేనియన్ గ్రామ జీవితం ఉనికిలో ఉంది. లిథువేనియాలో జెర్వినోస్, కాపినిస్కెసుల వంటి అనేక సంప్రదాయ గ్రామాలు ఉన్నాయి. రమ్సిస్కేస్ అనే పురాతన బహిరంగ మ్యూజియంలో ఎథ్నోగ్రఫిక్ నిర్మాణాన్ని భద్రపరిచారు.
అంతర్యుద్ధ కాలంలో లిథువేనియా తాత్కాలిక రాజధాని కౌనాస్లో ఆర్ట్ డెకో, లిథువేనియన్ జాతీయ రొమాంటిసిజం నిర్మాణ శైలి భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. దీని నిర్మాణం యూరోపియన్ ఆర్ట్ డెకో ఉత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది. ఇది యూరోపియన్ సంప్రదాయ చిహ్నం (హెరిటేజ్ లేబుల్) పొందింది.
కళలు, మ్యూజియంలు
18 వ, 19 వ శతాబ్దాలలోని ప్రన్చిస్కుస్ స్ముగ్లివిసియస్, జాన్ రుస్టేమ్, జుజోపాస్ ఓలస్కేవియస్, కనుటాస్ రుసికాస్ వంటి చిత్రకారులు ప్రముఖ లిథువేనియన్ చిత్రకారులుగా ప్రఖ్యాతి సాధించారు.
1933 లో లిథువేనియా ఆర్ట్ మ్యూజియం స్థాపించబడింది. ఇది లిథువేనియాలో కళా పరిరక్షణ, ప్రదర్శన చేస్తున్న అతిపెద్ద మ్యూజియంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. ఇతర ముఖ్యమైన సంగ్రహాలయాలలో పల్లంగా అంబర్ మ్యూజియం ప్రాధాన్యత వహిస్తూంది. ఇక్కడ అంబర్ ముక్కలు ప్రధాన సేకరణ, నేషనల్ గేలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్, 20 వ, 21 వ శతాబ్దపు లిథువేనియన్ కళా సేకరణలను ప్రదర్శిస్తుంది. లిథువేనియా నేషనల్ మ్యూజియం లిటెన్షియల్ ఆర్కియాలజీ, చరిత్ర, జాతి, సంస్కృతి సంబంధిత కళాఖండాలను ప్రదర్శిస్తుంది.
బహుశా లిథువేనియా ఆర్ట్ కమ్యూనిటీలో అత్యంత ప్రఖ్యాత వ్యక్తి స్వరకర్త మైకాలోజస్ కాన్‌స్టాంటినాస్ చియూర్లియోనిస్ (1875-1911) అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన సంగీతకారుడుగా గుర్తించబడుతున్నాడు. 1975 లో అతని విజయాలను గౌరవిస్తూ 2420 సిర్లోనియాస్ ఉల్క గుర్తించబడింది. ఎం.కె. సిర్రియోనియస్ నేషనల్ ఆర్ట్ మ్యూజియమ్, అలాగే లిథువేనియాలోని కౌనస్లో మిలటరీ మ్యూజియం, విటౌటాస్ ది గ్రేట్ వార్ మ్యూజియం ఉన్నాయి.
ఇతర ప్రసిద్ధ కళాకారులలో జోనాస్ మెకాస్, జుర్గిస్ మాసియునస్, పెట్రాస్ కల్పకోస్, ఆంటానాస్ జ్మిద్జినవిసియస్, జోనాస్ సిలీకా, జస్తినాస్ వైయనోజీన్స్కిస్, కాజెటానాస్ స్కెరెరియస్, అడోమాస్ వర్నస్, పెట్రాస్ రింసా, జుజోస్ జికారాస్, వైతౌతాస్ కైరియుస్కిస్, విన్కాస్ గ్రిబస్, స్టాసిస్ ఉషిన్స్కాస్, బ్రోనియస్ అంటానాస్ సామ్యూలిస్ (ఎల్టి), జోనాస్ మైయనేస్ (ఎల్టి), ఆంటానాస్ ఝుకాస్కాస్, విక్టోరస్ విజ్గిర్దా, రిమంటస్ డిచవిసియస్, ఎల్విరా కటానినా క్రియుసియునియే, సర్యుస్ సౌకా, జ్యుజస్ స్టాట్కేవిసియస్ (ఎల్.టి.), లియుడాస్ ట్రూయిస్ ప్రాబల్యత సంపాదించారు.
థియేటర్
లిథువేనియాలో దేశంలో, విదేశాల్లో బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన కొంతమంది ప్రసిద్ధ రంగస్థల దర్శకులలో ఓస్కారస్ కొర్సునోవస్ ఒకడు. ఆయన ప్రత్యేక బహుమతులతో నలభై సార్ల కంటే అధికంగా పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. వీటిలో స్వీడిష్ కమాండర్ గ్రాండ్ క్రాస్ (పోలార్ స్టార్ ఆర్టర్) అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక అవార్డుగా భావించబడుతుంది. లిథువేనియాలోని థియేటర్ విల్నియస్, కానస్, క్లైపేద, పనెవెజిస్, ప్రస్తుతం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినదిగా భావించబడుతుంది. విల్నియస్‌లో లిథుయేనియన్ జాతీయ డ్రామా థియేటర్, కీస్టౌలియు థియేటర్ల (థియేటర్ ఆఫ్ ఫ్రీక్స్) ఉన్నాయి. పేన్వెయిస్, పనెవెజీసులో కానస్ నేషనల్ డ్రామా థియేటర్, ఓస్కారాస్ కొర్సౌనొవాస్ థియేటర్, క్లైపేద డ్రామా థియేటర్, గిటిస్ ఇవానౌస్కాస్ థియేటర్, మిలిటినస్ డ్రామా థియేటర్ ఉన్నాయి. విల్నీయస్‌లో డాల్ థియేటర్, రష్యన్ డ్రామా థియేటర్, ఇతరాలు ఉన్నాయి. సితెనొస్ (సైరెన్), థియేటరియం, నెర్క్ ఐ టీట్రా, (డైవ్ ఇన్ టు థియేటర్), ఇతరాలలో పలు ప్రముఖ థియేటర్ పండుగలు జరుగుతుంటాయి. లిథువేనియన్ థియేటర్ ప్రపంచంలో ఇమంటాస్ నెక్రొసియస్, జోనస్ వైట్కస్, సెంజరీస్, జింటరాస్ వర్నాస్, డలియా ఇబెలల్హౌప్టైటె, అర్టురాస్ అరియం వంటి దర్శకులు ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నారు. అలాగే డైనియస్ గవెనొసిస్, రోలాండస్ కజ్లాస్, సౌలియస్ బలాండిస్, గబిజా జరమినైటే వంటి పలువురు నటీనటులు ఉన్నారు.
సంగీతం
లిథువేనియన్ జానపద సంగీతం నియోలిథిక్ కోర్డెడ్ వేర్ సంస్కృతితో సంబంధం ఉన్న బాల్టిక్ మ్యూజిక్ బ్రాంచికి చెందినది. రెండు వాయిద్య సంస్కృతులు లిథువేనియన్లు నివసించే ప్రాంతాల్లో సంగమిస్తాయి: తంత్రీ వాయిద్యం (కంక్లియు), వాయు వాయిద్యం సంస్కృతులు. లిథువేనియన్ జానపద సంగీతం పురాతనమైనది. వీటిని అధికంగా పూజావిధానంలో కర్మ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగిస్తారు. లిథువేనియాలో మోనోఫోనీ, హెటెరోఫోనీ, పాలిఫోనీ అనే మూడు పురాతన శైలులు ఉన్నాయి. జానపద పాట శైలులు: సుతార్టిన్స్ (మల్పార్ట్ పాటలు) వివాహగీతాలు, చారిత్రక యుద్ధగీతాలు, క్యాలెండర్ సైకిల్ అండ్ రిచ్యువల్ సాంగ్స్ అండ్ వర్క్ సాంగ్స్.
1636 సెప్టెంబరు 4 న లిథువేనియాలో పాలస్ ఆఫ్ ది గ్రాండ్ డ్యూక్స్ ఆఫ్ లిథువేనియాలో ఇటాలియన్ కళాకారుడు నాలుగవ వ్లాడిస్లా వాసా ఆర్డర్లో మొదటి ఒపెరాను నిర్వహించారు.
మినాల్జోస్ కాన్‌స్టాంటినాస్ సియార్లియోన్స్ అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన లిథువేనియా చిత్రకారుడు, స్వరకర్తగా ప్రఖ్యాతి వహించాడు. ఆయన తన స్వల్పకాల జీవితంలో ఆయన 200 గీతాలకు సంగీతాన్ని సృష్టించాడు. ఆధునిక సాహిత్య సంస్కృతిపై అతని రచనలు తీవ్ర ప్రభావం చూపాయి. ఫారెస్ట్ (మిస్కే), ది సీ (జురా)లు ఆయన మరణానంతరం కూడా ఆయన సింఫోనిక్ పద్యాలు గానం చేయబడ్డాయి. సియార్లియోన్స్ సింబాలిజం, ఆర్ట్ న్యువేయులకు దోహదం చేసాడు. ఆయన ఫిన్ డి సైలెం ఎపోకు ప్రతినిధిగా వ్యవహరించాడు. అతను ఐరోపాలో నైరూప్య కళ మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు..
లిథువేనియాలో బృంద సంగీతం చాలా ముఖ్యమైనదిగా ఉంది. విల్నియస్ బృందాలు మూడు యూరోపియన్ గ్రాండ్ ప్రిక్సులో మూడు అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి. ఈ నగరం మూడు గ్రాండు పిక్సు గెలుచుకున్న ఏకైక నగరంగా ఉంది (కన్సర్వేయర్ యొక్క బ్రవిస్, జానా ముజాకా, చాంబర్ కోయిర్). డైన్యూ స్వెంటే (లిథువేనియన్ పాట, నృత్యం ఉత్సవం) ఒక దీర్ఘకాల సంప్రదాయంగా ఉంది. మొట్టమొదటి ఉత్సవం 1924 లో కౌనస్లో జరిగింది. 1990 నుండి ఈ పండుగ ప్రతి నాలుగేళ్ళపాటు నిర్వహించబడింది. దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు వివిధ వృత్తిపరమైన స్థాయిలు, వయస్సుగల 30,000 గాయకులు, జానపద నృత్యకారులు ఈ ఉత్సవాలలో పాల్గొంటుటారు. 2008 లో లిథువేనియన్, ఎస్టోనియన్ సంస్కరణలతో కూడిన లిథువేనియన్ సంగీతం, నృత్యం ఉత్సవం యునెస్కో మాస్టర్ ఆఫ్ ది ఓరల్ అండ్ ఇంటాంజిబుల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీలో లిఖించబడింది. గట్వెస్ ముసికో డియానా (వీధి సంగీతదినం) వార్షికంగా వివిధ కళాకారుల సంగీతకారులను ఒకచోటకు చేరుస్తుంది.
బర్మింగ్‌హామ్ దృశ్యాలను ప్రదర్శిస్తున్న నిర్వాహకుడు మిర్గా గ్రాజినిటే-టైల.
డబ్బైలలో బ్రోనియస్ కుటావిసియస్, ఫెలిక్సాస్ బజారస్, ఓస్వాల్దాస్ బాలాకుస్కాస్, ఒనుటే నరబుటియే, విద్మాంటస్ బార్తులిస్, ఇతరులు - ఆధునిక శాస్త్రీయ స్వరకర్తలుగా రూపొందారు. ఆ స్వరకర్తలు చాలామంది పురాతన లిథువేనియన్ సంగీతాన్ని ఆధునిక మినిమలిజం, నియోమోమాటిజంతో దాని సంయోగ కారణాలను అన్వేషించారు.
సోవియట్ ఆక్రమణ సంవత్సరాలలో కూడా జాజ్ సంగీతదృశ్యం చురుకుగా ఉండేది. విల్నీయస్ జాజ్ స్కూల్ స్థాపనకు ప్రేరణకు కారకులైన గనెలిన్, తారాసోవ్, చెకాసిన్ త్రయం కృషితో 1970-71లో నిజమైన విజయం సాధించింది. విల్నియస్ జాజ్ ఫెస్టివల్, కౌన్నాస్ జాజ్, బిర్స్తానాస్ జాజ్ ఉత్సవాలు ప్రసిద్ధి చెందిన వార్షిక జాజ్ ఉత్సవాలుగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. లిథువేనియా మ్యూజిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ సెంటర్ లిథువేనియన్ సంగీత సంస్కృతి సంబంధిత సమాచారాన్ని సేకరించడం, ప్రోత్సహించడం వంటి చర్యలను సాగిస్తుంది.
రాక్, ప్రొటెస్ట్ మ్యూజిక్
1944 లో లిథువేనియాను సోవియట్ తిరిగి ఆక్రమించిన తరువాత, సోవియెట్ సెన్సార్షిప్ లిథుఏనియాలో అన్ని కళాత్మక ప్రక్రియలను నిరంతరం నియంత్రిస్తూ పాలన కొనసాగించింది. అలాగే సోవియట్ పాలనను వ్యతిరేకించడం, విమర్శించడం వంటిచర్యలకు వెంటనే శిక్షలు అమలుపరచబడుతూ ఉండేవి. 1965 లో మొట్టమొదటి స్థానిక రాక్ బ్యాండ్లు ఆవిర్భవించాయి. విల్నియస్‌లో కెర్టుకై, ఐత్వారాయి, న్యుయోగీ అంట్స్ స్లెంక్స్సియో, కెస్టిటిస్ ఆంటనేలిస్, వియన్యుయోలియా, గెలీయు వైకాయి మొదలైన రాక్ బ్యాండ్లు ఉన్నాయి. వారి అభిప్రాయాలను ప్రత్యక్షంగా వ్యక్తం చేయడం సాధ్యంకాక లిథువేనియన్ కళాకారులు దేశీయ రోకో మార్షైలను నిర్వహించడం ప్రారంభించారు. వారి పాటలలో, రూపకాలలో దేశభక్తి సాహిత్యాన్ని ఉపయోగించారు. వీటిలోని నిజమైన అర్థాలను స్థానికులు సులభంగా గుర్తించేవారు. పోస్ట్ మాడర్నిస్ట్ రాక్ బ్యాండ్స్ యాంటిస్ బృందం లోని గాయకుడు అల్గిర్దాస్ కాస్పెడాస్ సోవియట్ పాలన రూపకాలు ఉపయోగించిన అత్యంత చురుకైన కళాకారులలో ఒకరుగా గుర్తించబడ్డాడు. ఉదాహరణకు పాట జొంబై (జాంబీస్) లో బృందం ఉక్రెర్గేలో సైనిక స్థావరాన్ని ఆక్రమించిన ఎర్ర సైన్యం సైనికుల గురించి నిగూడార్ధాలతో దేశీయగీతాలను గానంచేసారు.
ఆహారసంస్కృతి
లిథువేనియా వంటకాలలో లిథువేనియాలో నెలకొని ఉన్న చల్లని, తేమతో కూడిన ఉత్తర వాతావరణానికి అనుకూలమైన ఆహార ఉత్పత్తులు అధికంగా ఉపయోగించబడుతుంటాయి: బార్లీ, బంగాళాదుంపలు, వరి, దుంపలు, ఆకుకూరలు, బెర్రీలు, పుట్టగొడుగులను స్థానికంగా పెంచుతారు. లిథువేనియా ప్రత్యేకతల్లో పాల ఉత్పత్తులు ఒకటి. తీర ప్రాంతంలో చేపల వంటకాలు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. లిథువేనియా ఉత్తర ఐరోపాతో వాతావరణం, వ్యవసాయ పద్ధతులను పంచుకుంటున్న కారణంగా లిథువేనియన్ వంటకాలు స్కాండినేవియన్ వంటకాల సారూప్యత కలిగివున్నాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ సుదీర్ఘమైన, క్లిష్టమైన దేశచరిత్రలో వివిధ రకాల ప్రభావాల కారణంగా లిథువేనియా ఆహారసంస్కృతికి స్వంత ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి. లిథువేనియన్ వంటకాల్లో ఉపయోగించే సంప్రదాయ పాల ఉత్పత్తులు; వైట్ కాటేజ్ చీజ్ (వేర్స్కేస్ సైరిస్), పెరుగు (వేర్స్కే), పులియబెట్టిన పాలు (రుగ్పీనిస్), సోర్ క్రీం (గ్రీటైన్), వెన్న (స్వీస్టాస్), కాస్తినిస్ - సోర్ క్రీం వెన్న. సాంప్రదాయ మాంసం ఉత్పత్తులు సాధారణంగా రుచికోసం మసాలానుచేర్చి, పులియబెట్టి, పొగబెట్టబడతాయి. పొగబెట్టిన - సాసేజ్లు (ద్రాస్స్), లర్డ్ (లాషినియా), స్కిలాండిస్. పొగబెట్టిన హామ్ (కుంపీస్). సూప్స్ (స్రియుబొస్) - బొలెటస్ సూప్, క్యాబేజీ సూప్, బీరు సూప్, పాలు సూప్ అలాగే వివిధ రకాల పారాగ్స్ (కొసెస్) సంప్రదాయంగా రోజువారీ ఆహారంలో భాగంగా ఉన్నాయి. మంచినీటి చేప, హెర్రింగ్, వైల్డ్ బెర్రీలు, పుట్టగొడుగులు, తేనె ఈనాటికి చాలా ప్రజాదరణ పొందిన ఆహారాలుగా ఉన్నాయి.
ప్రాథమిక లిథువేనియన్ ఆహార ఉత్పత్తులలో రై బ్రెడ్ ఒకటి. రై బ్రెడ్డును అల్పాహారం, భోజనం, విందు కోసం ప్రతి రోజు తింటారు. రొట్టె కుటుంబ ఆచారాలు, వ్యవసాయ వేడుకలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.
గ్రాండ్ డచీ లిథువేనియాలో భాగంగా ఉన్న లిథువేనియా, ఇతర దేశాలు అనేక వంటకాలను, పానీయాలను ఆహార అలవాటుగా పంచుకున్నాయి. జర్మన్ సంప్రదాయాల వంటకాలైన బంగాళాదుంప పుడ్డింగ్ (కుగిలిస్ లేదా కుగెల్), బంగాళాదుంప సాసేజ్లు (వెడరై), అలాగే బరోక్ చెట్టు కేక్ (సకొటిస్ అని పిలుస్తారు), పంది, బంగాళాదుంప వంటలు లిథువేనియన్ వంటకాలను ప్రభావితం చేసాయి. వీటిలో అత్యంత ప్రభావాలకు లోనైన ఈస్ట్రన్ (కరైట్) వంటకాలు - కిబినాయి లిథెనియాలో ప్రసిద్ధి చెందాయి. లిథువేనియన్ నాయకులు సాధారణంగా ఫ్రెంచ్ వంటమనుషులను నియమించుకుంటారు. ఫ్రెంచ్ వంట పద్ధతులు లిథువేనియాకు ఈ విధంగా వచ్చాయి.
వేలకొద్దీ సంవత్సరాల నుండి బాల్ట్స్ మీడ్ (మిడ్యుస్) ను ఉపయోగిస్తున్నాయి. బీర్ (అలుస్) చాలా సాధారణ మద్య పానీయంగా ఉంది. లిథువేనియాలో పొడవైన ఫామ్హౌస్ బీర్ సంప్రదాయం ఉందని మొదటిది 11 వ శతాబ్దపు గ్రంథాలలో పేర్కొనబడింది. పురాతన బాల్టిక్ సంబరాలకు, ఆచారాలకు బీరు అత్యధికంగా ఉపయోగించబడింది. ఫాంహౌసులో ఉత్పత్తి లిథువేనియాలో అంతటా అధికంగా ఉనికిలో ఉన్నాయి. లిథువేనియన్‌లో తరువాత వారి ప్రత్యేకమైన ఫామ్హౌస్ సంప్రదాయ బీరు తయారీ సంస్కృతిని వాణిజ్య తయారీ సంస్కృతిగా అభివృద్ధి చేశారు. 2015 లో ఐరోపాలో తలసరి బీరు వినియోగంలో లిథువేనియా టాప్ 5 లో ఉంది. 75 చురుకుగా బ్రూవర్లలో 32 లఘు బివరీలు ఉన్నాయి. విల్నియస్లో దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఈ బీర్లపై దృష్టి సారించిన కారణంగా తరువాత సంవత్సరాలలో లిథువేనియాలోని లఘు బివరీలు సంఖ్యాపరంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.
వైట్ గైడ్ బాల్టిక్ టాప్ 30 జాబితాలో 8 లిథువేనియన్ రెస్టారెంట్లు ఉన్నాయి.
మాధ్యమం
లిథువేనియా రాజ్యాగం మాట్లాడడానికి, పత్రికలకు స్వేచ్ఛను అందిస్తుంది. ప్రభుత్వం సాధారణంగా హక్కులను గౌరవిస్తుంది. స్వాతంత్ర్యత కలిగిన పత్రికారంగం, సమర్థవంతమైన న్యాయవ్యవస్థ, పనిచేసే ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థ ఈ స్వేచ్ఛలను ప్రోత్సహించడానికి సహకరిస్తాయి. ఏదేమైనా జాతీయ, జాతి, మత లేదా సామాజిక ద్వేషం, హింస, వివక్షత, అపవాదు, దోషపూరితమైన సమాచారం వంటి వ్యక్తీకరణ వంటి చర్యలను రాజ్యాంగం రక్షించదు. లిథువేనియా ప్రభుత్వానికి, పౌరులకు వ్యతిరేకంగా, లేదా జాతి నిర్మూలన, మానవహక్కులకు వ్యతిరేకంగా నేరాలకు పాల్పడం, యుద్ధ నేరాలను నిరాకరించడం నేరపూరితమైనదిగా భావించబడుతుంది.
లిథువేనియాలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన దినసరి జాతీయ వార్తాపత్రికలలో లియుటువోస్ రైట్స్ (సుమారు 18.8% రోజువారీ పాఠకులు), వాకోరో జినియోస్ (12.5%), కానో డియానా (3,7%), సియులియు క్రాస్టాస్ (3,2%), ఒకర్రి ఇక్ష్ప్రెస్స్ (2,7%). వీక్లీ వార్తాపత్రికలు సావీటీ (వారపత్రికలో 34%), Žmonės (17%), పెరీ కావోస్ (11,9%), జి (8,7%), ఎక్స్ప్రెస్ నెడెలియా (5,4%) ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.
2018 జూలైలో లిథువేనియాలో జాతీయ టెలివిజన్ ఛానళ్ళు టి.వి.3 (ఆడిటోరియంలో 35,9%), ఎల్.ఎన్.కె. (32.8%), లిథువేనియా నేషనల్ రేడియో, టెలివిజన్ (30,6%), బి.టి.వి. (19,9) %), లయిట్యువోస్ రైట్స్ టి.వి. (19,1%) అత్యధిక జనాదరణ పొందుతున్నాయి.
లిథువేనియా రేడియో స్టేషన్లలో ఎం-1 (మొత్తం శ్రోతలు 15.8%), లెయిటస్ (12,2%), ఎల్.ఆర్.టి రాడిజస్ (10,5%), రేడియోసెన్ట్రాస్ (10,5%) అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందుతూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ శలవులు, పండుగలు
వెయ్యి సంవత్సరాల చరిత్రలో లిథువేనియా రెండు జాతీయ దినాలు ఉన్నాయి. 1251 లో మధ్యయుగ సామ్రాజ్యంగా మిన్యుగాగస్ లిథువేనియా స్థాపనకు గుర్తుగా జూలై 6 న స్టేట్‌హుడ్ దినం నిర్వహించబడుతుంది. 16 ఫిబ్రవరిన రష్యా, జర్మనీ నుండి స్వతంత్రత ప్రకటించిన ఆధునిక లిథువేనియన్ దేశం సృష్టించిన రోజును " లిథువేనియన్ స్టేట్ రిస్టాబ్లిష్మెంట్ డే " జరుపుకుంది. 1918 లో ప్రకటించారు. జోనిన్స్ (ఇంతకుముందు రాస్సో అని పిలవబడేది) అనేది అన్యమత వేడుకలతో పబ్లిక్ సెలవుదినం. 2018 నాటికి 13 పబ్లిక్ సెలవులు ఉన్నాయి.
17 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి కజికో ముగే సెయింట్ కాసిమిర్ వర్ధంతిని వార్షిక ఉత్సవానికి వేలాది మంది సందర్శకులు వస్తారు. ఇందులో అనేకమంది కళాకారులు పాల్గొంటారు. అదనంగా లిథువేనియన్లు విల్నియస్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, కలునో మిస్టో డియానా, క్లైపెడా సీ ఫెస్టివల్, మాడోస్ అఫెక్కిజా, విల్నీయస్ బుక్ ఫెయిర్, విల్నీయస్ మారథాన్, డెవిల్‌స్టోన్ ఓపెన్ ఎయిర్, అపోలో 854 (lt), గ్రేట్ జమైసియా కల్వరియా ఫెస్టివల్ జరుపుకుంటారు.
క్రీడలు
లిథువేనియా ఆధునిక పెంటతలాన్, రోడ్డు సైక్లింగ్, ట్రాక్ సైక్లింగ్, చెస్, రోయింగ్, ఏరోబాటిక్స్, స్ట్రాంగ్మన్, రెజ్లింగ్, బాక్సింగ్, మిశ్రమ మార్షల్ ఆర్ట్స్, క్యోకుషన్ కరాటే, ఇతర క్రీడలలో ప్రముఖ అథ్లెట్లను తయారు చేసింది.
కొందరు లిథువేనియన్ అథ్లెట్లు శీతాకాలపు క్రీడలలో విజయం సాధించారు. దీని కొరకు అనేక ఐస్ రింక్స్, స్కీయింగ్ వాలులు వంటి సౌకర్యాలు అందించబడ్డాయి. వీటిలో బాల్టిక్సులో నిర్మించబడిన మొదటి ఇండోర్ స్కీ వాలు అయిన మంచు అరేనా కూడా ఉంది. 2018 లో లిట్వేనియా నేషనల్ ఐస్ హాకీ జట్టు 2018 ఐ.ఐ.హెచ్.ఎఫ్. ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్ డివిజన్ I లో బంగారు పతకాలు సాధించింది. 17 వ శతాబ్దం నుంచి తెలిసిన ఒక లిథువేనియన్ జాతి క్రీడ రిటినిస్.
లిథువేనియన్ ప్రతి సంవత్సరం డాకర్ ర్యాలీలో పాల్గొంటుంది. ఈ క్రీడలలో అంటానాస్ జుకెన్విసియస్, బెనెడిక్టాస్ వనాగస్ అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:ఐరోపా
రోబోటిక్స్
300px|thumb|right|షాడో రోబోట్ చేతి వ్యవస్థ
పేరు, దాని అర్థం, దాని వెనుక చరిత్ర
రోబాట్‌లకు, వాటి నమూనాలు, తయారీ, అనువర్తనం, నిర్మాణ స్థాపత్యాలకి సంబంధించిన సాంకేతిక శాస్త్రాన్ని రోబాటిక్స్ అంటారు. రోబాటిక్స్ (రోబో శాస్త్రం) అనేది ఎలక్ట్రానిక్స్, యంత్రాలు, తంత్రాంశాలు సాఫ్ట్‌వేర్‌, వగైరా అంశాలతో ముడిపడివుంటుంది. రోబాట్ అనే పదాన్ని చెకొస్లొవేకియా రచయిత కారెల్ కాపెక్ ప్రజలకు పరిచయం చేసేడు. అతను ఈ పదాన్ని వాడిన నాటకం R.U.R. (రస్సుమ్స్ యూనివర్సల్ రోబాట్స్), 1920లో ప్రచురితమైంది, 1921లో ప్రదర్శించబడింది. . స్లావిక్ భాషలలో "రబోతా" అంటే పని. కనుక పని చేసే పనిముట్టుకి రోబాట్ అనే పేరు పెట్టేడు ఆయన. "రోబాటిక్స్" అంటే రోబాట్ల గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. "రోబాటిక్స్" అనే పదాన్ని తొలిసారి ఐజాక్ అసిమావ్ అనే రచయిత తన శాస్త్రీయ కాల్పనిక కథానిక "లయర్!"లో ఉపయోగించాడు. అయితే వాస్తవానికి ఈ పదాన్ని తానే మొదట ఉపయోగించిన విషయం అసిమోవ్‌కు తెలియదు; ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల సాంకేతిక సంవిధాన శాస్త్రాన్ని ఎలక్ట్రానిక్స్‌గా పరిగణిస్తున్నందువలన, రోబాట్‌లకు సంబంధించిన సాంకేతిక సంవిధాన శాస్త్రాన్ని రోబోటిక్స్ అని పరిగణించవచ్చని అతను భావించాడు. అయితే, తన యొక్క ఇతర రచనల్లో అసిమావ్, ఈ పదాన్ని తాను తొలిసారి రన్‌అరౌండ్ అనే కథానికలో (అస్టౌండింగ్ సైన్స్ ఫిక్షన్, మార్చి 1942) ఉపయోగించానని పేర్కొన్నాడు.
చాకర్ల (రోబాట్ల) చరిత్ర
కృత్రిమ సహాయకులు, కృత్రిమ సహచరులు ఉన్న కథలకు, వీటిని సృష్టించేందుకు జరిగిన ప్రయత్నాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది; కాని, పూర్తిగా స్వయంప్రతిపత్తితో, స్వయంచోదితమైన యంత్రాలు మాత్రం 20వ శతాబ్దంలోనే కనిపించాయి. తొలి సాంఖ్యీకృత నియంత్రణ, క్రమణికలతో (ప్రోగ్రామ్‌ తో) చాకరులని చేతనాత్మకం (animating a robot) చెయ్యడం అనేది 1961లో జరిగింది. కొలిమిలో కాలుతున్న లోహ భాగాలను తీసేందుకు, వాటిని క్రమపద్ధతిలో అమర్చేందుకు దీనిని ఉపయోగించారు. ఈ రోజులలో, అతి తక్కువ వ్యయంతో లేదా అత్యంత కచ్చితత్వంతో, మానవుల కంటే విశ్వసనీయంగా పనులు చేసేందుకు వ్యాపార, పారిశ్రామిక రంగాలలో చాకర్లు (రోబాట్‌ లు) విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. మానవులు చేసేందుకు సాధ్యం కాని పనులలో - అనగా, బాగా అపరిశుభ్రమైన, ప్రమాదకరమైన, లేదా మొండి పనులు చేసేందుకు - కూడా వీటిని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఉత్పాదక, నిర్మాణ, ప్యాకింగ్, రవాణా, భూమి, అంతరిక్ష అన్వేషణ, శస్త్ర చికిత్స, ఆయుధ తయారీ, ప్రయోగశాల పరిశోధనలు, వినియోగదారుల, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులను భారీస్థాయిలో తయారు చేసే కార్యకలాపాలకు కూడా రోబాట్‌లను విస్తృతంగా ఉపయోగించుకుంటున్నారు [6].
చారిత్రకంగా చాకర్లు ఎలా పరిణతి చెందుతూ వచ్చాయో ఈ దిగువ సారణిలో చూడవచ్చు;
ఆకృతి
స్థూలంగా రోబాట్లలో యాంత్రిక విభాగం, విద్యుత్ విభాగం అని రెండు భాగాలు ఉంటాయి. చెయ్యవలసిన పనికి అనుకూలంగా ఒక చట్రం (frame) ఉంటుంది. ఉదాహరణకి మనిషిని పోలిన చాకరులో అస్థిపంజరాన్ని పోలిన చట్రం ఉండొచ్చు. లంకెలని రోబాట్ ఎముకలుగా ఊహించుకోవచ్చు. చోదకులని (actuator లని) కండరాలుగా పరిగణించవచ్చు). ఈ భాగాలు ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పరామితుlu (parameters) వాడకానికి వీలు కల్పిస్తాయి. అనేక సమకాలీన రోబాట్‌లు శ్రేణిక చయనికలని ఉపయోగిస్తాయి, ఈ చయనికలలో ప్రతి లంకె ముందువైపు ఒకదానితో, వెనుకవైపు మరొకదానితో అనుసంధానించబడివుంటుంది. ఈ రోబాట్లను శ్రేణిక చాకర్లు అని పిలుస్తారు, ఎక్కువగా ఇవి మానవ చేతిని ప్రతిబింబిస్తాయి. వివిధ జంతువుల, కీటకాల నిర్మాణాన్ని ప్రతిబింబించే ఇతర కట్టడాలు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంటాయి. అయితే, రోబాట్‌లలో అటువంటి నిర్మాణాల అభివృద్ధి, వినియోగాలపై పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి (ఉదాహరణకు బయోమెకానిక్స్). మానిప్యులేటర్‌లుగా ఉపయోగించే రోబాట్‌లలో వాటి చివరి లంకెపై ఒక అంతిమ నిర్వాహకి (effector)ని కలిగివుంటాయి.
శక్తి ప్రాప్తి స్థానం
ప్రస్తుతం; ఎక్కువగా సీసామ్లపు ఘటమాల (లెడ్-యాసిడ్ బ్యాటరీ) లను ఇంధన మాతృకలుగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ కిందివాటిని కూడా శక్తి మాతృకలుగా పరిగణించవచ్చు:
చోదనం (Actuation)
thumb|ఎయిర్ మజిల్స్ జోడించిన ఒక రోబాట్ కాలు చోదక సాధనాలను ఒక రోబాట్‌కు కండరాలుగా పరిగణించవచ్చు, ఈ సాధనాలు నిల్వ శక్తిని చలనంగా మారుస్తాయి. చాల వరకు ప్రసిద్ధ చోదక సాధనాలు ఎలక్ట్రిక్ మోటార్‌లు అయితే, రసాయనాల చేత, సంపీడన వాయువుల చేత శక్తిని పొందే అనేక ఇతర పరికరాలు కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి.
స్పర్శ (టచ్)
ప్రస్తుతం రోబాటిక్ చేతులు, కట్టుడు చేతులు (prosthetic hands) మానవుల చేతి కంటే చాలా తక్కువ స్పర్శకి సంబంధించిన సమాచారాన్ని గ్రహిస్తాయి. ఇటీవల పరిశోధనలో స్పర్శ ఆధారంగా పనిచేసే ఒక సంవేదక శ్రేణికని అభివృద్ధి చేశారు, ఇది మానవ చేతివేళ్ల యొక్క యాంత్రిక లక్షణాలు, స్పర్శ గ్రాహకాలను ప్రతిబింబించింది, వాహక ద్రవ పదార్థం కలిగివున్న ఎలాస్టోమెరిక్ పొర చుట్టూ ఉండేవిధంగా ఒక దృఢమైన మూలాంశంగా సంవేదక శ్రేణికని (సెన్సర్ ఎర్రే)ను నిర్మిస్తారు. దృఢ మూలాంశం ఉపరితలంపై ఎలక్ట్రోడ్‌లు అమర్చబడి ఉంటాయి, మూలాంశం (మధ్య భాగం)లోని అవరోధకాన్ని-కొలిచే ఒక పరికరంతో ఇవి అనుసంధానం చేయబడివుంటాయి. కృత్రిమ పొర ఒక వస్తువును స్పర్శించినప్పుడు ఎలక్ట్రోడ్‌ల చుట్టూ ఉండే ద్రవం మార్గం మారుతుంది, దీని ద్వారా అవరోధక మార్పులు ఏర్పడతాయి, ఇవి వస్తువు నుంచి గ్రహించిన సంకేతాలను గుర్తిస్తాయి. కృత్రిమ చేతివేళ్ల మొనభాగాల యొక్క ముఖ్యమైన పని వస్తువలపై రోబాటిక్ నియంత్రను మారుస్తుందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. 2009లో, యూరోపియన్ దేశాలకు చెందిన శాస్త్ర, సాంకేతిక, ఇజ్రయెల్ శాస్త్రవేత్తలు స్మార్ట్‌హాండ్ అని పిలిచే ఒక కట్టుడు (prosthetic) హస్తాన్ని అభివృద్ధి చేశారు, ఇది వాస్తవ హస్తం మాదిరిగా పనిచేస్తుంది, దీనితో రోగులకు రాయడం, కీబోర్డుపై టైప్ చేయడం, పియానో వాయించడం, ఇతర కదలికలు సాధ్యపడ్డాయి. కట్టుడు అంగాలలో సంవేదకులు ఉండడం వల చేతి వేళ్ల మొన భాగాలలో వాడుకరులకు వాస్తవ భావన కల్పించడం సాధ్యపడింది.
అనుసంధానం (Manipulation)
నిజ ప్రపంచంలో పనిచేసే రోబాట్‌లు కొంతవరకు వస్తువులను నేర్పుగా అనుసంధానించవలసిన (మేనిప్యులేట్ చేయవలసిన) అవసరం ఉంటుంది: ఎత్తడం, మార్పులు చేయడం, నాశనం చేయడం లేదా ఏదో ఒక ప్రభావం చూపించాల్సి ఉంటుంది. అందువలన చాకరు యొక్క చేతి వేళ్ళు తరచుగా తుది నిర్వహకులు (end effectors)గా పని చేస్తాయి. while the arm is referred to as a manipulator. కొన్ని రోబాట్‌ల చేతుల చివర ఉన్న నిర్వాహకులని మార్చవలసిన అవసరం రావచ్చు. అప్పుడు అవి కొన్ని చిన్నస్థాయి పనులు చేసేందుకు వీలు కలుగుతుంది. కొన్ని రోబాట్‌లు మార్పులు చేయడానికి వీలులేని స్థిరమైన అనుసంధానకాలు (మానిప్యులేటర్‌లు) కలిగివుంటాయి.
దొర్లుకుంటూ కదిలే చాకర్లు
thumb|left|[[సెగ్‌వే PT|సెగ్‌వే, ఇది నగోయాలోని రోబోట్ మ్యూజియంలో ఉంది.]] సాధారణంగా, దాదాపుగా అన్ని మొబైల్ రోబాట్లు నాలుగు చక్రాలు కలిగివుంటాయి. అయితే, కొందరు పరిశోధకులు కేవలం ఒకటి లేదా రెండు చక్రాలు కలిగివుండే మరింత సంక్లిష్టమైన చక్రాల రోబాట్‌లను సృష్టించేందుకు ప్రయత్నించారు.
నడిచే చాకర్లు
రోబాట్‌ను నడిపించడమనేది పరిష్కరించాల్సిన ఒక సంక్లిష్టమైన సమస్య. రెండు కాళ్లపై నడిచే అనేక రోబాట్‌లు తయారు చేయబడ్డాయి, అయితే మానవుడి మాదిరిగా స్పష్టమైన లక్షణాలు కనబరిచే రోబాట్‌గా ఏదీ గుర్తించబడలేదు. రెండు కంటే ఎక్కువ కాళ్లపై నడిచే అనేక ఇతర రోబాట్‌లు నిర్మించబడ్డాయి. నిర్మించడం చాలా సులభంగా కాబట్టి వీటిని తయారు చేశారు. I, Robot వంటి చలనచిత్రాల్లో హైబ్రిడ్‌లు ప్రతిపాదించబడ్డాయి, ఇక్కడ చాకర్లు రెండు కాళ్లపై నడుస్తాయి. జోరుగా పరుగు పెట్టినప్పుడు (sprint చేసే సమయంలో) 4 భాగాలు (చేతులు + కాళ్లు) ఉపయోగిస్తాయి. రెండు కాళ్ల రోబాట్‌లు చదునుగా ఉన్న నేలపై నడవగలవు, అప్పుడప్పుడు పైకెక్కగలవు మెట్లు. అయితే రాతి, ఎగుడుదిగుడు ప్రాంతాల్లో ఏవీ నడవలేవు. పరిశీలించిన కొన్ని పద్ధతులు ఏమిటంటే:
అయితే, ఇది స్పష్టంగా మానవులు నడిచే విధంగా ఉండకపోవడమే కాకుండా, మానవ పరిశీలకులకు ఈ తేడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కొందరు మాత్రం అసిమో లావెటరీ కి వెళ్లాల్సినట్లుగా నడుస్తుందని వ్యాఖ్యానించేరు. అయితే, నడవడానికి దీనికి నునుపైన ఉపరితలం అవసరమవుతుంది.
పర్యావరణ సంకర్షణ, మార్గనిర్దేశకం
thumb|right|200px|RADAR, GPS, LIDAR, ... are all combined to provide proper navigation and obstacle avoidance ఈరోజు ఉపయోగించబడుతున్న అనేక రోబోట్‌లు మానవ నియంత్రణలో లేదా స్థిరమైన వాతావరణంలో నిర్వహించబడుతున్నాయి, పరిణామశీల పర్యావరణంలో స్వచ్ఛందంగా విధులు నిర్వహించగల రోబోట్‌లను అభివృద్ధి చేయడంపై కూడా ఆసక్తి పెరుగుతోంది. ఈ రోబోట్‌లకు వాటి పర్యావరణంలో ప్రయాణించేందుకు కొన్ని రకాల నావిగేషన్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అవసరమవుతుంది. ముందుగా ఊహించని సంఘటనలు ఎదురైనప్పుడు (ఉదాహరణకు వ్యక్తులు, స్థిరంగా ఉండని ఇతర వస్తువులు) రోబోట్‌లు సమస్యలు సృష్టించడం లేదా వాటిని ఢీకొనే అవకాశం ఉంది. కొన్ని అత్యాధునిక రోబోట్‌లుగా గుర్తింపు పొందిన అసిమో, ఎవెర్-1, మైను రోబోట్లు మెరుగైన రోబోట్ నావిగేషన్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ కలిగివున్నాయి. అంతేకాకుండా, స్వయం-నియంత్రణ కార్లు, ఎర్నెస్ట్ డిక్‌మాన్స్' చోదకరహిత కారు, DARPA గ్రాండ్ ఛాలెంజ్‌లో పాల్గొనే కార్లు పర్యావరణాన్ని గ్రహించి వ్యవహరించే సామర్థ్యం కలిగివున్నాయి, దీనికి సంబంధించి సేకరించిన సమాచారం ఆధారంగా అవి మార్గనిర్దేశక నిర్ణయాలు తీసుకోగలవు. ఇటువంటి వాటిలో ఎక్కువ భాగం రోబోట్‌లు మార్గబిందువులతో ఒక GPS నావిగేషన్ పరికరాన్ని కలిగివుంటాయి, దీనితోపాటు వీటిలో రాడార్ కూడా ఉంటుంది, మెరుగైన మార్గబిందువుల మధ్య సరైన మార్గనిర్దేశం పొందేందుకు కొన్నిసార్లు ఇవి లిడార్, వీడియో కెమేరాలు, జడత్వ మార్గనిర్దేశ వ్యవస్థల వంటి ఇతర సెన్సరీ డేటాను కలిగివుంటాయి.
మానవ-రోబోట్ సంకర్షణ
thumb|140px|right|[[Kismet (robot)|Kismet can produce a range of facial expressions.]] రోబోట్‌లను గృహాల్లో, పారిశ్రామికేతర వాతావరణంలో వాటికి ఆదేశాలు జారీ చేసిన విధంగా విధులను సమర్థవంతంగా నిర్వర్తించేలా చేయడం, ముఖ్యంగా వాటి చేత పనిని నిలిపివేయించడం తెలుసుకోవడం కీలక అంశం అవుతుంది. వాటితో సంకర్షణ చెందే వ్యక్తులు రోబోటిక్స్‌లో అతికొద్ది అవగాహన లేదా ఎటువంటి అనుభవం లేకుండా ఉండవచ్చు, అందువలన ఎటువంటి ప్రతిముఖమైనా చూడగానే తెలుసుకునే విధంగా ఉండాలి. ఆదేశ-మార్గ అంతర్ముఖం ద్వారా కాకుండా వాక్కు, సంజ్ఞలు, ముఖ భావప్రకటనల ద్వారా రోబోట్‌లు మానవులతో సమాచార ప్రసారణ జరుపుతాయని శాస్త్రీయ కాల్పనిక రచయితలు కూడా ఊహిస్తున్నారు. సమాచారాన్ని తెలియజేసేందుకు మానవులకు మాట్లాడటం అతి సాధారణ మార్గం, అయితే రోబోట్‌కు ఇది చాలా అసహజమైన పద్ధతి. కాల్పనిక C-3PO మాదిరిగా సహజంగా రోబోట్‌లు సంకర్షణ జరపేందుకు ఇంకా కొంత కాలం పడుతుంది. ఏదేమైనప్పటికీ, 1952లో ఒకే వినియోగదారు 100% కచ్చితత్వంతో పలికిన పది అంకెలను గుర్తించిన తొలి "వాయిస్ ఇన్‌పుట్ సిస్టమ్‌"ను డేవిస్, బిడుల్ఫ్, బాలాషెక్ రూపొందించిన తరువాత ఈ రంగంలో పరిశోధకులు గణనీయమైన పురోభివృద్ధి సాధించారు. ప్రస్తుతం, అత్యుత్తమ వ్యవస్థలు నిరంతర సహజ ప్రసంగాన్ని నిమిషానికి 160 పదాల వరకు, 95% శాతం కచ్చితత్వంతో గుర్తించగలవు. ఏదేమైనప్పటికీ, పరిశోధకులు వ్యక్తిత్వం కలిగిన రోబోట్‌లను సృష్టించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు: అంటే, అవి శబ్దాలు, ముఖ భావప్రకటనలు, శరీర భాషను ఉపయోగించి, సంతోషం, విచారం లేదా భయం వంటి అంతర్గత స్థితిని తెలియజేయగలవు. దీనికి ఒక వ్యాపారపరమైన ఉదాహరణ ఏమిటంటే ప్లెయో, ఇది ఒక రోబోట్ డైనోసార్ బొమ్మ, ఇది పలు భావోద్వేగాలు వ్యక్తం చేయగలదు.