cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
రాచపాళెం చంద్రశేఖర్ రెడ్డి
నేపధ్యము
చిత్తూరు జిల్లా తిరుపతి సమీపంలోకి కుంట్రపాకం ఆయన స్వగ్రామం. ఆచార్య రాచపాలెం చంద్రశేఖర్‌రెడ్డి 1948, అక్టోబరు 16న చిత్తూరుజిల్లా తిరుపతి మండలం కుంట్రపాకం గ్రామంలో జన్మించారు. తల్లి మంగమ్మ, తండ్రి రామిరెడ్డి. శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంఏ, పీహెచ్‌డీలతోపాటు వయోజన విద్యలో డిప్లొమా చేశారు. శ్రీ కృష్ణ దేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి తమిళంలో సర్టిఫికెట్ కోర్సు చేశారు. 37 సంవత్సరాలు బోధనానుభవం (శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం,అనంతపురము లో 31సంవత్సరాలు, వైవీయూలో ఆరు సంవత్సరాలు) గల ఆచార్య రాచపాలెం లెక్చరర్‌గా ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించి రీడర్‌గా, ప్రొఫెసర్‌గా, శాఖ అధ్యక్షులుగా పాఠ్య ప్రణాళిక సంఘ అధ్యక్షులుగా వ్యవహారించారు. ఈయన నేతృత్వంలో 25మంది పీహెచ్‌డీలు, 20 మంది ఎంఫిల్ చేశారు. బ్రౌన్ భాషా పరిశోధనా కేంద్రం నుంచి రాయలసీమ కల్పనా సాహిత్యం, స్థానిక పదకోశం, పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యుల జయంతి తదితర కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 2012 అక్టోబరు నుంచి వైఎస్సార్ జిల్లాలోని కవులు, రచయితలపై ‘నెలనెల మన జిల్లా సాహిత్యం’ పేరిట సాహితీ సదస్సులు నిర్వహిస్తున్నారు. వేమన, సీపీ బ్రౌన్‌పై విమర్శనా వ్యాసాలు వెలువరించారు. సీమ సాహితి మాసపత్రికకు ప్రధాన సంపాదకునిగా ఉన్నారు. శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము, గుల్బర్గా విశ్వవిద్యాలయంతో అనుబంధం ఉంది. అనంతపురం జిల్లా రచయితల సంఘం అధ్యక్షులుగా, గుర్రం జాషువా జయంతి ఉత్సవ కమిటీ అధ్యక్షునిగా వ్యవహారించారు. అరసం రాష్ట్ర అధ్యక్షునిగా, జన విజ్ఞాన వేదిక గౌరవాధ్యక్షునిగా వ్యవహారిస్తున్నారు. రాష్ట్ర అధికారభాషా సంఘం సభ్యునిగా సేవలు అందించారు. నేషనల్ బుక్ ట్రస్టు తెలుగు సలహా మండలి, సాహిత్య అకాడమి (న్యూఢిల్లీ) సభ్యునిగా పనిచేశారు. రాచపాళెం చంద్రశేఖర్‌రెడ్డికి మన నవలలు- మన కథానికలు  అనే పుస్తకానికి ఉత్తమ విమర్శకుడిగా 2014 కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. రాయలసీమ సాహిత్యోద్యమాల చరిత్ర, దళిత కథలు, ఆధునికాంధ్ర కవిత్వం, గురజాడ కథానికలు తదితర రచనలను ఆయన వెలువరించారు.
వీరు 2008 నుంచి 2016 వరకు కడపలోని యోగివేమన విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేశారు. తాను రాసిన విమర్శనాత్మక పుస్తకానికి అవార్డు రావడం సంతోషంగా ఉందని చెప్పారు. అందులో నవలలు, కథానికలపై 24 వ్యాసాలున్నాయని తెలిపారు. నాలుగు దశాబ్దాలుగా సాహిత్యంలో ఉన్న ఆయన 19 పుస్తకాలు ప్రచురించారు. ఇప్పుడు అవార్డు వచ్చిన మన నవలలు- మన కథలు పుస్తకాన్ని 2010లో రాశారు. 11 గ్రంథాలకు సంపాదకత్వం వహించారు. తెలుగులో సాహితీ విమర్శ సరిగా ఎదగలేదన్న విమర్శలకు ఈ అవార్డే సమాధానమని ఆయన చెప్పారు. వీరి దీర్ఘకావ్యం "పొలి"ని పి.రమేష్ నారాయణ The Harvest పేరుతో ఆంగ్లంలోనికి అనువదించారు.
బయటి లంకెలు
వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:1948 జననాలు వర్గం:సంపాదకులు వర్గం:వైఎస్ఆర్ జిల్లా రచయితలు వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రచయితలు వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా సాహితీ విమర్శకులు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయితలు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు వర్గం:కొండేపూడి సాహితీ సత్కార గ్రహీతలు
కంభంపాటి స్వయంప్రకాష్
కంభంపాటి స్వయంప్రకాష్ లైంగిక సమస్యల నిపుణుడు (సెక్సాలజిస్ట్‌). ఈయన స్వస్థలం విజయవాడ కృష్ణలంక. ఆయన శృంగారంపై నెలకొన్న అపోహాలను తొలగించేందుకు విశేష కృషి చేశాడు.
జీవిత విషయాలు
కంభంపాటి రామగోపాల కృష్ణమూర్తి, విశాలాక్షి దంపతులకు 12 మార్చి, 1962 న ఆయన జన్మించాడు. ఆయనకు భార్య (రామలక్ష్మి), కుమార్తె (లలిత), కుమారుడు ( శ్రీనివాస్) ఉన్నారు. 1977 నుంచి 1983 వరకు ఆయుర్వేద వైద్య విద్య బీఎఎంఎస్ చదివిన స్వయంప్రకాష్, గుజరాత్‌లోని జాంనగర్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో 1983 నుంచి 1986 వరకు ఆయుర్వేద రస శాస్త్రంలో ఎం.డి.చేశాడు.
వైద్యరంగం
1987లో తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో గౌరవ మెడికల్ అధికారిగా ఉద్యోగంలో చేరాడు. ఎన్ఆర్ఎస్ ఆయుర్వేద కళాశాలలో తరగతులు తీసుకుని పాఠాలు చెప్పాడు. విజయవాడలోని డాక్టర్ ఆచంట లక్ష్మీపతి ప్రభుత్వ ఆయుర్వేద ఆస్పత్రిలో వైద్యాధికారిగా పనిచేశాడు. తిరుపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆయుర్వేద వైద్య కళాశాలలో రసశాస్త్ర అధ్యాపకుడుగా పనిచేశాడు. బాల్టిమోర్‌లోని జాన్స్ హాప్కిన్స్ ఆసుపత్రిలో సెక్సాలజిస్టు ప్రొఫెసర్‌ జాన్‌ మనీ వద్ద చాలాకాలం శిక్షణ పొందాడు. లైంగిక విజ్ఞానంపై సుమారు 14 పుస్తకాలు, దాదాపు 5 వేల వ్యాసాలు వ్రాశాడు. 2008లో హైదరాబాదులో 'అంతర్జాతీయ కాంగ్రెస్‌ ఆఫ్‌ సెక్సాలజీ' సదస్సు నిర్వహించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు.
మరణం
ప్రోస్టేట్‌ క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ 2010 ఆగస్టు 27 న చనిపోయాడు.
ఇతర లింకులు
వర్గం:1962 జననాలు వర్గం:2010 మరణాలు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వైద్యులు వర్గం:తెలుగువారిలో వైద్యులు వర్గం:ఆయుర్వేద వైద్యులు వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు
మాంటెనెగ్రో
మోంటెనెగ్రో: క్రానా గోరా / Црна Гора, మూస: IPA-sh, అనగా "బ్లాక్ మౌంటైన్") ఆగ్నేయ ఐరోపాలో ఉన్న ఒక సార్వభౌమ రాజ్యం. (మోంటెనెగ్రి), మోంటెనెగ్రో దేశ నైరుతి సరిహద్దులో అడ్రియాటిక్ సముద్రం తీరం, పశ్చిమసరిహద్దులో క్రొయేషియా, వాయవ్య సరిహద్దులో బోస్నియా, హెర్జెగొవీనా ఈశాన్య సరిహద్దులో సెర్బియా, తూర్పు సరిహద్దులో కొసావో , ఆగ్నేయ సరిహద్దులో అల్బేనియా ఉన్నాయి. దేశరాజధాని , అతిపెద్ద నగరంగా పోడ్గోరికా నగరం ఉంది. అయితే సెటిన్జే పాత రాజధానిగా (ప్రిజెస్టోనికా) నిర్ణయించబడింది. 9 వ శతాబ్దంలో మూడు సెర్బియా రాజ్యాలు మోంటెనెగ్రో భూభాగంలో ఉండేవి.దాదాపు దక్షిణ అర్ధ భాగంలో డక్లజ, పశ్చిమంలో ట్రవునియా, , ఉత్తరంలో రాస్కియా ఉన్నాయి. 1042 లో " ఆర్కాన్ స్టీఫన్ వోజ్లవ్వ్ " తిరుగుబాటుకు దారి తీసిన ఫలితంగా బైజంటైన్ సామ్రాజ్యం నుండి డక్జా స్వాతంత్ర్యం , వోజ్లవ్వ్విజేవిక్ రాజవంశం స్థాపన సంభవించాయి. శతాబ్దాలలో అనేక ప్రాంతీయ శక్తులు , ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణ తరువాత ఇది 1918 లో యుగోస్లేవియా రాజ్యంలో భాగంగా మారింది. 1945 లో సోషలిస్ట్ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియా అయింది.
1992 లో యుగోస్లేవియా విభజన తరువాత సెర్బియా, మోంటెనెగ్రో రిపబ్లిక్లు " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియాగా " ఒక సమాఖ్యని స్థాపించాయి. అయితే యుగోస్లేవియాకు చట్టపరమైన వారసత్వం కలిగించడాన్ని ఇతర మాజీ రిపబ్లిక్లు, యునైటెడ్ నేషన్స్ తిరస్కరించింది. 2003 లో దీనిని సెర్బియా, మోంటెనెగ్రోగా మార్చారు. 2006 మే 21 న స్వతంత్రం గురించి సేకరించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఆధారంగా అదే సంవత్సరం జూన్ 3 న మోంటెనెగ్రో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించబడింది. 2007 అక్టోబరు 22 వరకు అధికారికంగా మోంటెనెగ్రో రిపబ్లిక్‌గా పేర్కొనబడింది.
ప్రపంచ బ్యాంక్ ఈదేశాన్ని ఎగువ మధ్య-ఆదాయ దేశంగా వర్గీకరించింది. మోంటెనెగ్రో యురోపియన్ యూనియన్, నాటో, ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ, ఐరోపాలో భద్రత, సహకార సంస్థ, యూరోప్ కౌన్సిల్, సెంట్రల్ యూరోపియన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అగ్రిమెంట్ , యూనియన్ ఫర్ మెడిటరేనియన్ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది.
పేరువెనుక చరిత్ర
దేశం పేరును వెనెటియన్ మోంటెనెగ్రో పాశ్చాత్య యూరోపియన్ భాషలు ప్రభావితం చేసాయి. (లాటిన్ మోన్స్ "పర్వత" + నైజర్ "బ్లాక్"), సుమారుగా "మౌంట్ బ్లాక్" లేదా "నలుపు పర్వత" అర్ధం స్పురింపజేస్తుంది. చాలా ఇతర భాషలు ఈ అర్ధానికి సమీప అర్ధాలను స్పురింపజేస్తున్న పదాలలో నల్ల పర్వత" అనే పదం తమ స్వంత ప్రత్యక్ష అనువాదానికి ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణలు అల్బేనియన్లు ఈ పేరును మాలి ఐ జి గ్రీకు పేరు " మావ్రొవౌనియొ " చైనీస్ పేరు " హెయిషన్ " టర్కిష్ పేరు కరడాగ్ (ఆ పేరు మీద ఒక వైవిధ్యం ఉపయోగించి అనేక టర్కిక్ భాషలతో),, అరబిక్ పేరు (అల్-జబ్బల్ అల్ అస్వద్) అన్ని అర్ధం "బ్లాక్ మౌంటైన్". అన్ని స్లావిక్ భాషలు మాంటెనెగ్రిన్ పేరు క్రానా గోరలో కొంచెం వ్యత్యాసాలను ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణలు చెక్ సెర్నా హోరా, రష్యన్ " సెర్నొగొరిజ " బల్గేరియన్ సెర్నా టాప్ , పోలిష్ (సాహిత్యపరమైన రూపం నుండి స్జెర్నా గొరా) ఉన్నాయి. ఇతర భాషలు చెచెన్ , ఇంగుష్ "జరోయామంకొ", కర్బాడియన్ " బ్జిఫ్యెక్'ఎజ్ " మెడో మారి " సెంకురిక్ ఎల్ ", లాట్వియన్ మెల్‌కల్నే , లిథువేనియన్ " జువొడ్కల్నిజ " ఉన్నాయి.మంగోలియన్ చెర్నొగొరి (రష్యా నుండి గ్రహించబడినది) లేదా మొంటెంగ్రొ అంటారు.
15 వ శతాబ్దంలో సమకాలీన మోంటెనెగ్రోలో ప్రజలు అధికంగా " క్రాస్ గోరా " అని పిలువబడ్డారు. వాస్తవానికి ఇది " పేస్టొవిచి " పాలనలో ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగాన్ని మాత్రమే సూచిస్తుంది. కానీ క్రోనోజివిక్ ఉన్నత కుటుంబం ఎగువ జీటాలో అధికారం తీసుకున్న తర్వాత ఈ పేరు చివరికి విస్తృతంగా పర్వత ప్రాంతానికి ఉపయోగించబడింది.
పాత మోంటెనెగ్రిన్ ("స్టారా క్ర్నా గొరా ")అని పిలువబడిన ప్రాంతం 19 వ శతాబ్దం నాటికి పొరుగున ఉన్న ఒట్టోమన్-ఆక్రమిత బ్రాడా (ఎగువ భూభాగం) భూభాగానికి చెందిన మొంటెంగ్రిన్ ప్రాంతం స్వతంత్ర భూభాగంగా మారింది. 20వ శతాబ్దంలో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధాల ఫలితంగా మొంటెంగ్రొ భూభాగం పలుమార్లు విస్తరించబడింది. ఇది పాత హెర్జెగోవినా, మెటోహిజా , దక్షిణ రాస్కా ప్రాంతాల విలీనానికి సాక్ష్యంగా నిలిచింది. అప్పటి నుండి దాని సరిహద్దులు చాలా తక్కువగా మారాయి. ఈ క్రమంలో మెటోహిజాని కోల్పోయి, బేర్ ఆఫ్ కార్టర్ దేశంలో భాగంగా మారింది.
మద్య యుగం, స్లావ్స్ రాక
9 వ శతాబ్దంలో మోంటెనెగ్రో భూభాగంలో మూడు సెర్బియా రాజ్యాలు ఉన్నాయి:డుక్ల్‌జా (ఇది దాదాపు దక్షిణ అర్ధంలో ఉంది), ట్రావినియా, పశ్చిమం, ఉత్తర ప్రాంతాలలో రాస్కియాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. 1042 లో బైజాంటైన్ రోమన్ సామ్రాజ్యం నుండి డక్లజ స్వాతంత్ర్యం పొందింది. తరువాతి కొద్ది దశాబ్దాల్లో డక్ల్‌జా భూభాగాన్ని పొరుగున ఉన్న రాస్కియా, బోస్నియాకు విస్తరించి ఒక రాజ్యంగా గుర్తింపు పొందింది. 12 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇది క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. కింగ్ బోడిన్ మరణం తరువాత (1101 లేదా 1108 లో) అనేక పౌర యుద్ధాలు సంభవించాయి. డ్యూజ్జా వొజ్స్లావ్ కుమారుడు మిహిలో (1046-81), అతని మనవడు కాంస్‌టాటెన్ బోడిన్ (1081-1101) లో అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్నాడు. 13 వ శతాబ్దం నాటికి డెక్జా రాజ్యాన్ని జెట్యా భర్తీ చేసింది. 14 వ శతాబ్దం చివరలో దక్షిణ మాంటెనెగ్రో (జీటా) బాసికిక్ నోబుల్ కుటుంబానికి క్రోనోజీవిక్ నోబుల్ కుటుంబానికి 15 వ శతాబ్దం నాటికి జెటాను తరచుగా క్రేనా గోరా (వెనీషియన్: మోంటే నెగ్రో) గా పిలిచేవారు.
అధికారం కొరకు ప్రముఖుల మద్య జరిగిన పోరాటం కారణంగా సామ్రాజ్యం బలహీనపడింది. 1186 నాటికి ఇది స్టెఫాన్ నెమాంజా చేత జయించబడి జెట్టా అనే ప్రావింస్ పేరుతో సెర్బియా రాజ్యంలో చేర్చబడింది. 14 వ శతాబ్దం రెండవ అర్ధభాగంలో సెర్బియన్ సామ్రాజ్యం కుప్పకూలిన తరువాత అత్యంత శక్తివంతమైన జీతన్ కుటుంబం, బాలిషీస జీటా సార్వభౌమ అధికారి అయ్యాడు.
1421 లో జీటా సెర్బియన్ డెపోటాట్‌తో విలీనం చేయబడింది. కానీ 1455 తర్వాత జీటా అధికారాన్ని క్రోనోజీవిగ్స్ లోని మరొక ఉన్నత కుటుంబం దేశ సార్వభౌమ పాలకులయ్యారు. తరువాత బాల్కన్ ఆఖరి రాచరికం కొనసాగింది. ఈప్రాంతాన్ని 1496 లో ఒట్టోమన్లు స్వాధీనం చేసుకుని షాకోదర్‌కు చెందిన సాన్జాక్‌తో విలీనం చేయబడింది. క్రోంజెవిక్స్ పాలనలో జెటా ప్రస్తుత మాంటెనెగ్రొ పేరుతో పిలువబడింది. కొద్ది కాలం పాట మాంటెనెగ్రో 1514-1528లో ప్రత్యేక స్వతంత్ర సంజక్‌గా ఉండేది. ఇది మరో వెర్షన్ 1597, 1614 మధ్యకాలంలో ఉనికిలో ఉంది. అలాగే హెర్జెగోవినా సంజక్ భాగం కూడా ఉంది.
రాకుమారుడు - బిషోప్రిక్ ఆఫ్ మాంటెగ్రొ, ఓట్టమన్లతో యుద్ధం
1496 నుండి 1878 వరకూ పెద్ద భాగాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణలోకి వచ్చాయి. 16 వ శతాబ్దంలో మాంటెనెగ్రో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని ప్రత్యేకమైన స్వయంప్రతిపత్తిని అభివృద్ధి చేసింది. మాంటెనెగ్రిన్ వంశాలకు కొన్ని పరిమితులతో స్వేచ్ఛను అనుమతించాయి. అయినప్పటికీ మాంటెనెగ్రిన్లు ఒట్టోమన్ పాలనలో అసంతృప్తి చెందాయి. , 17 వ శతాబ్దంలో పలు తిరుగుబాటులు తలెత్తాయి. ఆ శతాబ్దం ముగింపులో గ్రేట్ టర్కీ యుద్ధంలో ఒట్టోమన్ల ఓటమితో ఇది ముగిసింది.
మోంటెనెగ్రిన్ సైనిక వ్యూహం సాధారణమైనది కానీ సమర్థవంతమైనది: ఒట్టోమన్లు ​​5,000 మంది సైనికులతో వచ్చినట్లయితే, మాంటెనెగ్రిన్స్ శక్తిని తట్టుకోగలిగారు; మాంటెనెగ్రిన్ల కంటే ఒట్టోమన్లు ​​ఎక్కువమంది ఉంటే మోంటెనెగ్రిన్లు అన్నింటినీ కాల్చివేస్తారు, పర్వతాలకి లోతుగా తిరోగమించిన శత్రువు ఆకలితో అలమటిస్తారు.
భూభాగాలు వెనీస్ రిపబ్లిక్, మొదటి ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యం , ఆస్ట్రియా-హంగరీ దాని వారసులు నియంత్రించబడ్డారు. 1515 లో మాంటెనెగ్రో, లిటొరాల్ మెట్రోపాలినేటెట్ నేతృత్వంలోని ప్రజాస్వామ్యం అయ్యింది. ఇది సెటిన్జే పెట్రోవిక్-న్జెగోస్ సంప్రదాయ యువరాజు-బిషప్ల (దీని పేరు "మాంటెనెగ్రో వ్లాదికా") అయింది. అయినప్పటికీ మాంటెనెగ్రిన్ రాజకీయాల్లో మధ్యవర్తిత్వం వహించిన గవర్నర్లను వెనిస్ రిపబ్లిక్ పరిచయం చేసింది. ఈ రిపబ్లిక్‌ మీద ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం 1797 లో విజయం సాధించింది. 1832 లో ప్రిన్స్-బిషప్ రెండవ పీటర్ గవర్నర్లను రద్దు చేసాడు. అతని పూర్వీకుడు మొదటి పీటర్ మాంటెనెగ్రోను హైలాండ్‌తో సమైక్యం చేయటానికి దోహదపడింది.
మాంటెంగ్రొ సామంత రాజ్యం (1852–1910)
మొదటి నికోలస్ పాలనలో ప్రింస్పాలిటీ మోంటెనెగ్రో-టర్కిష్ యుద్ధాల్లో చాలా సార్లు రాజ్యం విస్తరించబడింది, 1878 లో స్వతంత్రం రాజ్యంగా గుర్తింపు పొందింది. మొదటి నికోలస్ పాలనలో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంతో దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. మినర్ సరిహద్దు స్తంభాలు మినహాయించి రెండవ అబ్దుల్ హమీద్ వ్యతిరేకత వరకు రెండు రాజ్యాల మద్య 30 సంవత్సరాల శాంతికి దౌత్యసంబంధాలకు దారితీసింది. అబ్దుల్ హమీద్, మొదటి నికోలస్ రాజకీయ నైపుణ్యాలు పరస్పర స్నేహపూర్వక సంబంధాలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. 1905 లో రాజ్యం ఆధునికీకరణ రాజ్యాంగం ముసాయిదాతో ముగిసింది. అయితే ప్రజాస్వామ్య విధానం, సెర్బియాతో యూనియన్‌^కు మద్దతు ఇచ్చిన పీపుల్స్ పార్టీకి సోషలిస్ట్ అయిన ట్రూ పీపుల్స్ పార్టీల మధ్య రాజకీయ వివాదాలు తలెత్తాయి.
ఈ సమయంలో " గ్రాహోవాక్ యుద్ధంలో " ఒట్టోమన్ల మీద మాంటెనెగ్రిన్ విజయం మాంటెనెగ్రొ సాధించిన అతిపెద్ద విజయాలలో ఒకటిగా భావించబడింది. గ్రాండ్, ఎన్జాజ్ డానిలో అన్న డ్యూక్ మిర్కో పెట్రోవిక్ 7,500 మంది సైన్యాన్ని నడిపించి 1858 మే 1 లో గ్రాహోవాక్లో 15,000 మంది సైనికులను కలిగి ఉన్న సంఖ్యాపరంగా ఉన్నతమైన ఒట్టోమన్లను ఓడించాడు. మాంటెనెగ్రిన్ విజయం కీర్తి వర్ణిస్తూ త్వరలోనే అన్ని దక్షిణ స్లావ్స్ ప్రాంతాలలో (ప్రత్యేకంగా మాంటెనిగ్రిన్ లోని వొజ్వొదినా, ఆస్ట్రియా-హంగేరీ ప్రాంతాలలో) పాటల రూపంలో , సాహిత్యరూపాలలో అమరత్వాన్ని పొందాయి.ఇది మాంటెనెగ్రో , ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం మధ్య మోడెనెగ్రో స్వాతంత్ర్యాన్ని వాస్తవంగా గుర్తించేందుకు గ్రేట్ పవర్స్ అధికారికంగా సరిహద్దులను నిర్ధేశించేలా వత్తిడి చేసింది. 1878 లో " బెర్లిన్ ఒప్పందం " ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం మాంటెనెగ్రో స్వాతంత్ర్యాన్ని గుర్తించింది. మొదటి మాంటెనెగ్రిన్ రాజ్యాంగం 1855 లో ప్రకటించబడింది. దీనిని డానిలో కోడ్గా కూడా పిలుస్తారు.
మాంటెంగ్రొ రాజ్యం (1910–1918)
1910 నాటికి మోంటెనెగ్రో ఒక సామ్రాజ్యంగా మారింది. 1912, 1913 లలో (ఒట్టోమన్లు ​​ బాల్కన్ భూభాగం అంతటిని కోల్పోయారు) బాల్కన్ యుద్ధాల ఫలితంగా సెర్బియా మద్య ఒక సాధారణ సరిహద్దు స్థాపించబడింది. షాకోదర్ కొత్తగా సృష్టించిన అల్బేనియాకు మోంటెనెగ్రో ప్రస్తుత రాజధాని నగరం, పోడ్గోరికా అల్బేనియా, యుగోస్లేవియాల మద్య పాత సరిహద్దుగా ఉంది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం (1914-18) సమయంలో మాంటెనెగ్రో మిత్రరాజ్యాల అధికారంలో ఉంది. 1916 నుండి 1918 అక్టోబరు వరకు మాంటెనెగ్రోను ఆస్ట్రియా-హంగేరీ ఆక్రమించారు. ఆక్రమణ సమయంలో కింగ్ నికోలస్ దేశం విడిచిపెట్టాడు, బోర్డియక్‌లో ఒక ప్రభుత్వ-బహిష్కరణ ఏర్పాటు చేయబడింది.
యుగస్లేవియా రాజ్యం
సెర్బ్స్, క్రోయాట్స్, స్లోవేనేల సామ్రాజ్యంలో సెటిన్జే ఒబ్లాంక్, బుద్వా , బే ఆఫ్ కోటర్ చుట్టూ తీరప్రాంతాలను కలిపింది. 1929 లో మరింత పునర్నిర్మాణంలో ఇది నరేట్వా నదికి చేరుకుని యుగోస్లేవియా సామ్రాజ్యం " గ్రేట్ జీటా బానేట్లో భాగం "గా మారింది.
నికోలస్ మనవడు సెర్బ్ కింగ్ " మొదటి అలెగ్జాండర్ " యుగోస్లేవ్ ప్రభుత్వం మీద ఆధిపత్యం చేశాడు. బానోవినా రాజ్యమును ఏర్పరచిన తొమ్మిది బానోవినాలలో జీటా ఒకటి. ఇది నేటి మోంటెనెగ్రో, సెర్బియా, క్రొయేషియా, బోస్నియా లలో కొంతభూభాగాలను కలిగి ఉంది.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం
అనుకోకుండా తిరుగుబాటు తలెత్తింది. జూలై 20 నాటికి 32,000 పురుషులు, మహిళలు పోరాటంలో చేరారు. తీరం, ప్రధాన పట్టణాలు (పోడ్గోరికా, సెటిన్జే,ప్ల్‌జెల్వియా , నిసిసిక్) మినహా ముట్టడిలో ఉన్నాయి, మాంటెనెగ్రో ఎక్కువగా విముక్తి పొందింది. ఒక నెల పోరాటంలో ఇటాలియన్ సైన్యం 5,000 మంది చనిపోవడం, గాయపడడం , పట్టుబడడం జరిగాయి. ఈ తిరుగుబాటు ఆగస్టు మధ్యకాలం వరకు కొనసాగింది. ఇది అల్బేనియా నుండి తీసుకొచ్చిన 67,000 ఇటాలియన్ దళాల ఎదురుదాడి చేత అణిచివేయబడింది. కొత్త, అధికమైన ఇటాలియన్ బలాలను ఎదుర్కున్న చాలామంది యోధులు తమ ఆయుధాలను వదిలి వేసి ఇంటికి తిరిగి వచ్చారు. ఏదేమైనా తీవ్రమైన గెరిల్లా పోరాటం డిసెంబరు వరకు కొనసాగింది.
ఫైటర్స్ రెండు సమూహాలుగా విచ్ఛిన్నం చేసుకొని విదిపోయారు. వీరిలో ఎక్కువమంది యుగోస్లేవ్ పార్టిసిన్స్లో చేరి, కమ్యూనిస్టులు, క్రియాశీల ప్రతిఘటన వైపు మొగ్గుచూపారు. వీటిలో అర్సో జోవనోవిక్, సావా కొవాసెవివిచ్, స్వేతజార్ వుక్మనోవిక్-టెంపో, మిలోవన్ ళిలాస్, పెకో డప్సీవిక్, వ్లాడో డఫ్సీవిక్, వెల్కో వ్లాలోవిక్,, బ్లాజో జోవనోవిక్ ఉన్నారు. కారొడొడివిక్ రాజవంశం, వ్యతిరేక కమ్యునిజం నమ్మకమైనవారు చెట్నిక్స్గా మారారు , పార్టిసిన్స్కు వ్యతిరేకంగా ఇటలీలతో సహకరించారు.
1942 మొదటి భాగంలో పార్టియన్లు, చేట్నిక్ల మధ్య యుద్ధం జరిగింది. మాంటెనెగ్రిన్ పార్టిసియన్ల సెర్బియా, బోస్నియాకు వెళ్లి అక్కడ వారు ఇతర యుగోస్లేవ్ పార్టిసన్స్తో చేరారు. పార్టిసన్స్, చెట్నిక్ల మధ్య పోరు కొనసాగింది. 1942 మధ్యకాలం నుండి 1943 ఏప్రే వరకు ఇటాలియన్ నేపథ్యంలో చేట్నిక్లు చాలా వరకు నియంత్రించబడ్డారు. మోంటెనెగ్రిన్ చెమ్నిక్స్ "కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేక సైన్యం" హోదాను స్వీకరించారు, ఇటలీ నుండి ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి, ఆహార రుణాలు , డబ్బును పొందారు. వారిలో ఎక్కువమంది మోస్టర్కు తరలించబడ్డారు, అక్కడ వారు పార్టిసిన్స్కు వ్యతిరేకంగా నెరెత్వా యుద్ధంలో పోరాడారు, కానీ భారీ ఓటమిని ఎదుర్కొన్నారు. మే, 1943 జూన్ లో పార్టిసిన్స్కు వ్యతిరేకంగా జర్మనీ ఆపరేషన్ సమయంలో స్క్వార్ట్జ్ సమయంలో, జర్మనీలు చాలా మంది చట్నిక్లను పోరాటం చేయకుండా నిరాకరించారు, ఎందుకంటే బాల్కన్కు మిత్రరాజ్యాల దండయాత్ర జరిగినప్పుడు వారు వారిపై తిరుగుతారని భయపడ్డారు. 1943 సెప్టెంబరులో ఇటలీ సామ్రాజ్య పతనం తరువాత,పార్టిసన్లు మాంటెనెగ్రోను కాపాడుకున్నారు.తరువాత త్వరలోనే 1943-1944 మద్య అతితీవ్రమైన యుద్ధంద్వారా జర్మన్లు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1944 డిసెంబరులో మాంటెనెగ్రో స్వతంత్రం పొందింది.
సోషలిస్టు యుగస్లేవియాలో మాంటెనెగ్రొ
మాంటెనెగ్రో కమ్యునిస్ట్ సోషలిస్ట్ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియా (ఎస్.ఎఫ్.ఆర్.వై) ఆరు రాజ్యాంగ రిపబ్లిక్లలో ఒకటిగా మారింది. దీని రాజధాని పోడ్గోరికా పేరు ప్రెసిడెంట్ జోసిప్ బ్రోజ్ టిటో గౌరవార్థం టిటోగ్రాడ్ పేరు మార్చబడింది. యుధ్ధం తరువాత యుగోస్లేవియా పునర్నిర్మించబడింది, పారిశ్రామికీకరణ ప్రారంభమైంది, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మోంటెనెగ్రో స్థాపించబడింది. మాంటెనెగ్రో సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ 1974 లో ఒక నూతన రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించడానికి గ్రేటర్ స్వయంప్రతిపత్తి స్థాపించబడింది.
ఎఫ్.ఆర్ యుగస్లేవియాలో మాంటెనెగ్రొ
1992 లో ఎస్ఎఫ్ఆర్ఐ రద్దు తరువాత మాంటెనెగ్రో సెర్బియాతో పాటు చిన్న ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియాలో భాగంగా ఉంది.1992 లో యుగోస్లేవియాలో మిగిలిపోయిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో 66% ఓట్లు సెర్బియాతో సమాఖ్యకు అనుకూలంగా ఓట్ల 96% ఓట్లు వచ్చాయి. ఈ ప్రజాభిప్రాయాన్ని ముస్లింలు, అల్బేనియన్లు, కాథలిక్ మైనారిటీలు, అలాగే స్వాతంత్ర్య వ్యతిరేక మాంటెనెగ్రిన్స్ బహిష్కరించారు. వ్యతిరేక పరిస్థితుల్లో రాష్ట్ర-నియంత్రిత మాధ్యమం నుండి విస్తృతమైన ప్రచారంతో ప్రో-ఫెడరేషన్ ఓటుకు అనుకూలంగా పోల్ నిర్వహించిందని ప్రత్యర్థులు పేర్కొన్నారు. రెఫరెండం క నిష్పక్షపాతంపై నివేదిక ఏదీ చేయలేదు. ఎందుకంటే 2006 లో యూరోపియన్ యూనియన్ పరిశీలకులు ఉన్నారు.
1991-1995 లో బోస్నియా యుద్ధం, క్రొయేషియన్ యుద్ధం సమయంలో మోంటెనెగ్రిన్ పోలీసులు , సైనిక దళాలు క్రొయేషియాలోని డబ్రోవ్నిక్ మీద దాడులలో సెర్బియన్ సైనికులు చేరారు. ఎక్కువ భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవటాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్న ఈ కార్యకలాపాలు మానవ హక్కుల భారీ స్థాయి ఉల్లంఘనల స్థిరమైన నమూనాను కలిగి ఉన్నాయి
మాంటెనెగ్రిన్ జనరల్ పావ్లే స్ట్రగుగర్ దుబ్రోవ్నిక్పై బాంబు దాడులకు పాల్పడినందుకు దోషులుగా నిర్ధారించారు. బోస్నియా శరణార్ధులను మాంటెనెగ్రిన్ పోలీసులు అరెస్టు చేసి ఫోకాలోని సెర్బ్ శిబిరాలకు రవాణా చేశారు. అక్కడ వారు క్రమమైన హింసకు గురయ్యారు, ఉరితీయబడ్డారు. మోంటెనెగ్రో, దాని భాగస్వామి సెర్బియా మద్య సంబంధాలు మెరుగు పరచడానికి మిలో డుక్నొవిక్ ప్రభుత్వం కృషిచేసింది. స్లబోడాన్ మిలోసోవిక్చే నాయకత్వం వహించారు. మాంటెనెగ్రో తన స్వంత ఆర్థిక విధానాన్ని ఏర్పరుచుకొని జర్మన్ డ్యూయిష్ మార్క్‌ను తన కరెన్సీగా స్వీకరించింది, తరువాత యూరోను స్వీకరించింది. అయితే యూరోజోన్ కరెన్సీ యూనియన్లో భాగం కాదు. తరువాతి ప్రభుత్వాలు స్వాతంత్ర్య-అనుకూల విధానాలను అనుసరించాయి. , బెల్గ్రేడ్‌లో రాజకీయ మార్పులు ఉన్నప్పటికీ సెర్బియాతో రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు సంభవించాయి.మాంటెనెగ్రోలోని టార్గెట్స్ 1999 లో ఆపరేషన్ మిత్రరాజ్యాల ఫోర్స్ సందర్భంగా నాటో దళాలు బాంబు దాడికి గురయ్యాయి. అయితే ఈ దాడుల విస్తరణ సమయం, ప్రాంతం రెండింటిలో చాలా పరిమితమైంది. 2002 లో సెర్బియా, మాంటెనెగ్రో నిరంతరాయ సహకారం కోసం ఒక కొత్త ఒప్పందానికి వచ్చారు , యుగోస్లేవియా ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ భవిష్యత్ హోదాకు సంబంధించిన చర్చల్లోకి ప్రవేశించారు.ఇది బెల్గ్రేడ్ ఒప్పందానికి దారితీసింది, ఇది 2003 లో సెర్బియా , మాంటెనెగ్రో అనే పేరుతో మరింత వికేంద్రీకృత రాష్ట్ర యూనియన్‌గా రూపాంతరం చెందింది. బెల్గ్రేడ్ ఒప్పందం కనీసం మూడు సంవత్సరాలు మాంటెనెగ్రో స్వాతంత్ర్యంపై భవిష్యత్ ప్రజాభిప్రాయాన్ని ఆలస్యం చేసింది.
స్వాతంత్రం
మాంటెనెగ్రో, సెర్బియా యూనియన్ హోదా , 2006 మే 21 న మోంటెనెగ్రిన్ స్వతంత్రంపై ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా నిర్ణయించబడింది. మొత్తం ఓటింగ్‌లో 86.5% మంది పాల్గొన్నారు. మొత్తం 4,19,240 ఓట్లు ఉన్నాయి.వీటిలో 2,30,661 ఓట్లు (55.5%) స్వాతంత్ర్యానికి అనుకూలంగా, 1,85,002 ఓట్లు (44.5%) వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి. ఇది యూరోపియన్ యూనియన్ నిర్ణయించిన నియమాల ప్రకారం ప్రజాభిప్రాయాన్ని ధ్రువీకరించడానికి అవసరమైన 55% మార్గాన్ని అధిగమించింది. ఎన్నికల కమిషన్ ప్రకారం 55% మార్కులు మాత్రమే 2,300 ఓట్లతో ఆమోదించబడ్డాయి. సెర్బియా ఐరోపా సమాఖ్య సభ్య-రాష్ట్రాలు, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి శాశ్వత సభ్యులు మాంటెనెగ్రో స్వాతంత్ర్యాన్ని గుర్తించారు.
2006 ప్రజాభిప్రాయ పర్యవేక్షణ కొరకు యూరోప్ (ఒ.ఎస్.సి.ఇ)బృందం, ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ సెక్యూరిటీ అండ్ కోపరేషన్, మొత్తం 3,000 మంది పరిశీలకులు దేశీయ పరిశీలకులు పాల్గొన్నారు. 2006జూన్ 3 న మాంటెనెగ్రిన్ పార్లమెంట్ మాంటెనెగ్రో స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించింది. ప్రజాభిప్రాయ ఫలితాన్ని అధికారికంగా నిర్ధారిస్తుంది. సెర్బియా ప్రకటనకు అభ్యంతరం లేదు.
21వ శతాబ్ధంలో యూరో- అట్లాంటిక్ ఇంటిగ్రేషన్
2011 జూలై 12 న మాంటెనెగ్రో పార్లమెంట్ పెట్రోవిచ్ నెజెగో రాజవంశం వారసుల స్థితిపై ధర్మాన్ని ఆమోదించింది. ఇది రాయల్ హౌస్ ఆఫ్ మాంటెనెగ్రోను తిరిగి స్థాపింప చేసింది, గణతంత్ర రాజ్యాంగ పరిధిలోని పరిమిత సంకేత పాత్రలను గుర్తించింది. 2015 లో పరిశోధనాత్మక జర్నలిస్టుల నెట్వర్క్ మాంటెటెనెగ్రో దీర్ఘకాల అధ్యక్షుడు, ప్రధాన మంత్రి మిలో డుకోనోవిక్ 'ఆర్గనైజ్డ్ క్రైమ్' పర్సన్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా పేర్కొంది. డుకనోవిక్ అవినీతి విస్తరణ వీధి నిరసన ప్రదర్శనలు, అతని తొలగింపుకు పిలుపులకు దారితీసింది. 2016 అక్టోబరులో పార్లమెంటరీ ఎన్నికల రోజు మాంటెనెగ్రిన్ ప్రతిపక్ష సెర్బియా జాతీయులు, రష్యన్ ఏజెంట్లతో కూడిన వ్యక్తుల బృందం ఒక తిరుగుబాటు డిటెట్‌ను సిద్ధం చేసింది. తిరుగుబాటు నిరోధించబడింది. 2017 లో రెండు రష్యన్ జాతీయులు, రెండు మాంటెనెగ్రిన్ ప్రతిపక్ష నేతలు, అండ్రియా మండిక్ , మిలన్ కునెజేవిక్లతో సహా "రాజ్యాంగ క్రమం , మోంటెనెగ్రో భద్రతకు వ్యతిరేకంగా కుట్ర సిద్ధమౌతూ " తిరుగుబాటు తీవ్రవాద చర్యకు ప్రయత్నించినట్లు సూచించారు. 2017 జూన్ లో మంటెనెగ్రో అధికారికంగా నాటోలో సభ్యదేశం అయింది. ఇది సమర్ధించి, వ్యతిరేకించిన వారు దాదాపు సమానంగా ఉన్నారు. , ఇది రష్యా ప్రభుత్వంలోని ప్రతీకార చర్యల వాదనను ప్రేరేపించింది. 2012 నుండి మాంటెనెగ్రో యురేపియన్ యూనియన్ చర్చలు 2022 నాటికి అంగీకరించడతాయని ఉద్దేశించింది.
భౌగోళికం, పర్యావరణం
అంతర్జాతీయంగా మాంటెనెగ్రో క్రొయేషియా, బోస్నియా, హెర్జెగోవినా, సెర్బియా, కొసావో , అల్బేనియా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఇది అక్షాంశాల 41 ° నుండి 44 ° ఉత్తర అక్షాంశం, 18 ° నుండి 21 ° తూర్పు రేఖాంశం మధ్య ఉంటుంది.
మోంటెనెగ్రో సరిహద్దులో సెర్బియా, కొసావో, అల్బేనియా, పశ్చిమ బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలోని కార్‌స్ట్స్ విభాగం అత్యధిక ఎత్తైన శిఖరాలు , సముద్రతీర మైదానం వెడల్పు 1.5 సగం కిలోమీటర్ల (1 నుండి 4 మైళ్ళు) ) ఉంటుంది. ఈ మైదానం ఉత్తరాన హఠాత్తుగా ఇక్కడ మౌంట్ లోవ్కెన్ , మౌంట్ ఓర్జెన్ బే ఆఫ్ కోటర్ ప్రవేశద్వారం వద్ద ఆగిపోతుంది.
మోంటెనెగ్రో పెద్ద కార్స్ట్ ప్రాంతం సాధారణంగా సముద్ర మట్టానికి 1,000 మీటర్ల (3,280 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది; అయితే కొన్ని భాగాలు 2,000 మీ (6,560 అడుగులు)ఎత్తు మౌంట్ ఓర్జెన్ (1,894 మీ లేదా 6,214 అడుగులు), తీరప్రాంతాలలో సున్నపురాయి శ్రేణులలో అత్యధిక మాసిఫ్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 500 మీ (1,600 అడుగులు) ఎత్తైన జీటా నదీ లోయ అత్యల్ప విభాగంలో ఉంది.
మోంటెనెగ్రో పర్వతాలు ఐరోపాలో అత్యంత కఠినమైన భూభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఇవి 2,000 మీటర్లు (6,600 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్నాయి. దేశం గుర్తించదగిన శిఖరాల్లో ఒకటి డర్మిటర్ పర్వతాలలో బాబ్టోవ్ కుక్ ఇది 2,522 m (8,274 ft) ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది. పశ్చిమ దేశాలలోని హైపర్హూమ్ వాతావరణం వలన మోంటెనెగ్రిన్ పర్వత శ్రేణులు గత హిమనదీయ కాలంలో బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో అత్యంత మంచుతో కప్పబడిన భాగాలుగా ఉన్నాయి.
అంతర్జాతీయ నది పరిరక్షణ కమిషన్లో సభ్యదేశంగా ఉంది. డానుబే పరీవాహక ప్రాంతంలో 2,000 చ.కి.మీ (772 చ.మై) దేశం భూభాగం ఉంది.
జీవవైవిధ్యం
భూగర్భ ఆధారం భూభాగం, వాతావరణం, భూ వైవిధ్యం, బాల్కన్ ద్వీపకల్పం , అడ్రియాటిక్ సముద్రం మీద మోంటెనెగ్రో స్థానం జీవావరణ వైవిధ్యానికి పరిస్థితులను సృష్టించింది. మోంటెనెగ్రో యూరోపియన్, ప్రపంచ జీవవైవిధ్యం "హాట్-స్పాట్స్"లో ఉంది. మోంటెనెగ్రోలోని ఏరియా యూనిట్ సూచిక ప్రతి జాతి సంఖ్య 0.837. ఇది ఐరోపా దేశానికి చెందిన అత్యధిక సూచిక; జీవవైవిధ్యం
ఆర్ధికం
మోంటెనెగ్రో ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎక్కువగా సేవ ఆధారితంగా ఉంది తరువాత మార్కెట్ ఆర్థికవ్యవస్థగా మార్పు చెందింది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి ప్రకారం మోంటెనెగ్రో 2009 లో నామమాత్రపు జి.డి.పి. 4.114 బిలియన్ డాలర్లు. 2009 జి.డి.పి జి.డి.పి. PPP $ 6.590 బిలియన్లు లేదా తలసరి $ 10,527 డాలర్లుగా ఉంది. యూరోస్టాట్ సమాచారం ప్రకారం మోంటెనెగ్రిన్ తలసరి 2010 లో జి.డి.పి యు.యూ సగటులో 41% వద్ద ఉంది. సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మోంటెనెగ్రో యూరో వ్యవస్థలో భాగం కాదు. కానీ దేశం "యూరోయిజం" యూరో ఏకపక్షంగా దాని కరెన్సీగా ఉపయోగించడం జరిగింది.
2007 లో జి.డి.పి. వృద్ధి 10.7%, 2008 లో 7.5% పెరిగింది. ప్రపంచ మాంద్యంలో భాగంగా 2008 లో దేశం మాంద్యానికి చేరింది. జి.డి.పి.కాంట్రాక్టు 4%గా ఉంది. ఏదేమైనా మోంటెనెగ్రో విదేశీ పెట్టుబడులకు లక్ష్యంగా ఉంది. ఇది ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడులను పెంచడానికి బాల్కన్‌లో ఏకైక దేశంగా ఉంది. 2010 మధ్యకాలంలో దేశం మాంద్యం నుండి నిష్క్రమించింది. జి.డి.పి. పెరుగుదల సుమారు 0.5% వద్ద ఉంది. అయినప్పటికీ విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులపై మోంటెనెగ్రిన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ బాహ్య అవరోధాలు, అధిక ఎగుమతి / దిగుమతి వాణిజ్య లోటులకు అనువుగా ఆధారపడుతూ ఉంటుంది.
2007 లో సేవా రంగం జిడిపిలో 72.4%గా ఉంది. పరిశ్రమ, వ్యవసాయం మిగిలినవి వరుసగా 17.6% , 10%గా ఉన్నాయి. మోంటెనెగ్రోలో 50,000 మంది వ్యవసాయ కుటుంబాలకు వ్యవసాయం కుటుంబ బడ్జెట్‌ను పూడ్చటానికి ఆధారంగా ఉంది.
మౌలిక నిర్మాణాలు
మాంటెనెగ్రిన్ రహదారి అంతర్గత నిర్మాణం ఇంకా పశ్చిమ యూరోపియన్ ప్రమాణాలకు సరితూగదు. విస్తృతమైన రహదారి నెట్వర్క్ ఉన్నప్పటికీ పూర్తి మోటార్వే ప్రమాణాలకు రహదారులు నిర్మించబడవు. కొత్త మోటారుమార్గాల నిర్మాణం జాతీయ ప్రాధాన్యతగా పరిగణించబడుతుంది. ఎందుకంటే ఏకరీతి ప్రాంతీయ ఆర్థిక అభివృద్ధి, మోంటెనెగ్రో అభివృద్ధి దేశాన్ని ఒక ఆకర్షణీయమైన పర్యాటక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేస్తూ ఉన్నాయి.
బెల్గ్రేడ్ - బార్ రైల్వే మోంటెనెగ్రిన్ రైలు నెట్వర్క్ వెన్నెముక. ఈ రైల్వే నగరం నికోసిక్ - టిరానా (అల్బేనియా) తో పోడ్గోరికాలో ఉంది; అయితే ఇది ప్రయాణీకుల సేవకు ఉపయోగించబడదు.
మోంటెనెగ్రో రెండు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలను కలిగి ఉంది. పోడ్కోరికా విమానాశ్రయం, టివిట్ విమానాశ్రయం. ఈ రెండు విమానాశ్రయాలు 2008 లో 1.1 మిలియన్ ప్రయాణీకులకు సేవలు అందించాయి. మోంటెనెగ్రో ఎయిర్లైన్స్ మోంటెనెగ్రో జెండా క్యారియర్‌గా ఉంది.
పోర్ట్ ఆఫ్ బార్ మోంటెనెగ్రో ప్రధాన ఓడరేవుగ ఉంది. మొదట 1906 లో నిర్మించబడిన ఈ ఓడరేవు రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో దాదాపు పూర్తిగా నాశనమైంది. 1950 లో పునర్నిర్మాణం ప్రారంభం అయింది. ఈనాడు యుగోస్లేవియా విచ్ఛిన్నం, మోంటెనెగ్రిన్ పరిమాణం నష్టాలతో నడిచే పారిశ్రామిక రంగం కారణంగా అనేక సంవత్సరాల పాటు నౌకాశ్రయం సామర్ధ్యం తక్కువగా ఉంది. బెల్గ్రేడ్-బార్ రైల్వే, ప్రతిపాదిత బెల్గ్రేడ్-బార్ మోటావే పునర్నిర్మాణం పోర్టును తిరిగి సామర్ధ్యానికి తీసుకురావచ్చని భావిస్తున్నారు.
పర్యాటకం
మోంటెనెగ్రో ఒక సుందరమైన తీరం, పర్వతమయమైన ఉత్తర ప్రాంతం రెండింటిని కలిగి ఉంది. 1980 లలో దేశం ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక ప్రదేశంగా అభివృద్ధి చెందింది. అయినప్పటికీ 1990 లలో పొరుగు దేశాలలో యుగోస్లావ్ యుద్ధాలు పర్యాటక రంగ పరిశ్రమలో వైఫల్యంతో కొన్ని సంవత్సరాలు మోంటెనెగ్రో చిత్రం దెబ్బతిన్నాయి.
మోటెనెగ్రో మొత్తం 1.6 మిలియన్ల సందర్శకులతో ఐరోపాలో అత్యధికంగా సందర్శించబడిన 36 వ దేశం (47 దేశాలలో)గా ఉంది.
మోంటెనెగ్రో "10 టాప్ హాట్ స్పాట్స్ ఆఫ్ 2009"లో కూడా యాహూ ట్రావెల్ చేత సందర్శించబడిందని పేర్కొంది. "ఇది ప్రపంచంలోనే వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న రెండవ వేగవంతమైన పర్యాటక విఫణిగా (స్వల్పంగా చైనా వెనుక ఉంది)"గా పేర్కొంది. ప్రతి సంవత్సరం లియోలీ ప్లానెట్ వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక పర్యాటక మార్గదర్శకులు గ్రీస్, స్పెయిన్, ఇతర ప్రపంచ పర్యాటక ప్రదేశాలతోపాటు అత్యుత్తమ పర్యాటక కేంద్రాల జాబితాలో ఉంది.
పర్యాటకరంగం 2000 ల వరకు పునరుద్ధరించడం ప్రారంభించబడలేదు. దేశంలో సందర్శనల సంఖ్య, రాత్రి సమయాలలో అత్యధిక వృద్ధి సాధించింది. మోంటెనెగ్రో ప్రభుత్వం మోంటెనెగ్రో అభివృద్ధిచేసి ఒక ఉన్నత పర్యాటక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేసింది. మోంటెనెగ్రిన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పర్యాటక రంగంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించడానికి ఒక జాతీయ వ్యూహం రూపొందించబడింది. విదేశీ మదుపుదారులను ఆకర్షించడానికి అనేక చర్యలు తీసుకోబడ్డాయి. ఇప్పటికే పోర్టో మోంటెనెగ్రో వంటి కొన్ని పెద్ద ప్రాజెక్టులు జాజ్ బీచ్, బుల్జికాకా, వెలైకా ప్లాజా, అడా బోజానా వంటి ఇతర ప్రాంతాలకు భవిష్యత్తులో పెట్టుబడులు ఆకర్షించడానికి , అడ్రియాటిక్లో ప్రీమియమ్ పర్యాటక ప్రదేశాలుగా మారడానికి గొప్ప అవకాశాలు ఉన్నాయి.
సంప్రదాయం
2003 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మోంటెనెగ్రోలో 6,20,145 పౌరులు ఉన్నారు. 1991 వరకు ఉపయోగించిన పద్ధతి 2003 గణాంకాల సేకరణను పరిగణిస్తే మోంటెనెగ్రో అధికారికంగా 6,73,094 పౌరులను నమోదు చేసుకుంది. మోంటెనెగ్రోలో 6,20,029 పౌరులు ఉన్నారని 2011 జనాభా లెక్కల ఫలితాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
ప్రధాన జాతి సమూహాలు మోంటెనెగ్రిన్స్ (క్రోనోగ్రి), సెర్బ్స్ (స్బ్రి), ఇతరులు బోస్నిక్స్ (బోస్జాజకీ), అల్బేనియాస్ (అల్బాంకి - షిక్పటరెట్) , క్రోయాట్స్ (హర్వతి). "మోంటెనెగ్రిన్స్", "సెర్బ్స్" సంఖ్యలో సంభవించే మార్పులు ఒక్కొక జనాభాగణనలో విస్తృతమైన మార్పులు తెస్తుంది. ప్రజలు గుర్తించే విధానం, అనుభవం, వ్యక్తం చేయడం, వారి గుర్తింపు, జాతి అనుబంధం వంటివాటిలో మార్పులు జరుగుతుంటాయి.
భాషలు
మోంటెనెగ్రోలో అధికారిక భాషగా మోంటెనెగ్రిన్ ఉంది. అలాగే సెర్బియన్, బోస్నియన్, అల్బేనియన్, క్రొయేషియన్ భాషలు వాడుక భాషలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి. అల్బేనియన్ తప్ప ఈ భాషలు స్పష్టమైనవిగా ఉన్నాయి. 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా చాలా మంది పౌరులు సెర్బియాను తమ మాతృభాషగా ప్రకటించారు. మాంటెనెగ్రిన్ అనేది 18 ఏళ్ళలోపు ప్రజల అధికభాగం ప్రజల మాతృభాషగా ఉంది. అయినప్పటికీ రెండింటికీ చాలా తక్కువ వ్యత్యాసం - (39.2% సెర్బిపోన్ పౌరుల 37.5% ) ఉంది. 2013 లో మాటినెగ్రో పౌరుల గుర్తింపు సంబంధించి ప్రజా అభిప్రాయ పరిశోధనల ఫలితాలను " మటికా క్రొనొగొర్స్కా " ప్రకటించింది. జనాభాలో చాలామంది తమ మాతృభాషగా మోంటెనెగ్రిన్ భాషను సూచిస్తున్నారు. మునుపటి రాజ్యాంగాలు 1992-6 మధ్యకాలంలో ఎస్.ఆర్. మాంటెనెగ్రో, ఇజెక్వియన్ స్టాండర్డ్ సెర్బియన్ భాషలో అధికారిక భాషగా సెర్బో-క్రొయేషియన్ను ఆమోదించాయి.
మతం
బోస్నియా యుద్ధ సమయంలో మత సమూహాల మధ్య తీవ్రమైన ఉద్రిక్తతలు ఎదురైనప్పుడు మాంటెనెగ్రోలో పరిస్థితులు మతసహనం, విశ్వాసం కారణంగా ప్రధానంగా స్థిరంగా ఉంది. మాంటెనెగ్రో మతపరమైన సంస్థలు అందరికి హామీ ఇస్తూ ప్రభుత్వం నుండి వేరుగా ఉన్నాయి. దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద మత సంప్రదాయ మతం ఇస్లాం. ఇస్లాం మొత్తం జనాభాలో 19% ఉంది. అల్బేనియన్లలో నాలుగవ వంతు మంది కాథలిక్లు (2004 జనాభా గణాంకాలలో దాదాపు 8,126 మంది) మిగిలిన మూడు వంతుల మంది (దాదాపు 22,267) ప్రధానంగా సున్నీ ముస్లింలు ఉన్నారు. 2012 లో మాంటెనెగ్రోలో ఇస్లాం మతాన్ని అధికారికంగా గుర్తించే ఒక ప్రోటోకాల్ హలాల్ ఆహారాలు, సైనిక సౌకర్యాలు, ఆసుపత్రులు, వసతిగృహాలు, అన్ని సామాజిక సదుపాయాల కలించవచ్చని అని నిర్ధారిస్తుంది. ముస్లిం మహిళలు పాఠశాలల్లో, ప్రభుత్వ సంస్థల్లో హెడ్కార్చర్లు ధరించడానికి అనుమతించబడతారు. అంతేకాక ముస్లింలు శుక్రవారాలు జమ్మూ (శుక్రవారము) ప్రార్థన చేయటానికి హక్కును కలిగి ఉండేవారు. మాంటెనెగ్రోలో ఒక చిన్న రోమన్ క్యాథలిక్ జనాభా కూడా ఉంది. క్రొయేషియా చర్చి భాగమైన సెర్బియా ప్రిమెట్, కార్టర్ డియోసెస్ నేతృత్వంలోని అంటివారీ ఆర్చిడియోసెస్ మద్య క్రొయేట్సుతో అల్బేనియన్లు విభజించబడ్డారు.
2011 గణాంకాలను అనుసరించి మతవివరణలు:
విద్య
మోంటెనెగ్రోలో విద్య, సైన్స్ రంగాలను మోంటెనెగ్రిన్ మంత్రిత్వశాఖ నియంత్రిస్తుంది.
విద్య పాఠశాలకు ముందు తరగతులతో లేదా ప్రాథమిక పాఠశాలతో మొదలవుతుంది. ప్రాథమిక పాఠశాల (మోంటెనెగ్రిన్: ఓస్నోవ్నా స్కోలా) పిల్లలు 6 ఏళ్ల వయస్సులో ఆరంభమై 9 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగుతుంది. తరువాత విద్యార్థులు తమ మాధ్యమిక విద్యను కొనసాగిస్తారు (మోంటెనెగ్రిన్: స్ర్డెజా స్కోలా) 4 సంవత్సరాల (వాణిజ్య పాఠశాలలకు 3 సంవత్సరాలు) కొనసాగుతుంది. తరువాత 3 నుండి 6 సంవత్సరాల కాలం గ్రాడ్యుయేషన్ (మతురా) తో ముగుస్తుంది. మోటెనెగ్రోలో ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం (మోంటెనెగ్రో విశ్వవిద్యాలయం), రెండు ప్రైవేటు (మధ్యధరా యూనివర్సిటీ, డోనజ గోరికా విశ్వవిద్యాలయం) ఉన్నాయి.
ప్రాధమిక, మాధ్యమిక విద్య
మోంటెనెగ్రోలో ఎలిమెంటరీ విద్య ఉచితం. 7, 15 ఏళ్ళ వయస్సు మధ్య ( "ఎనిమిదేళ్ల పాఠశాల") నిర్భంద విద్య అమలులో ఉంది.
అర్హత ఉన్న వారికందరికి ప్రాథమిక విద్య ఉచితంగా అందుబాటులో ఉంటుంది. ఒకేషనల్, సాంకేతిక పాఠశాలలలో (జిమ్నాసిసంస్) నాలుగు-సంవత్సరాల కోర్సు విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశానికి అర్హత కలిగిస్తుంది. ద్వితీయ స్థాయిలో అనేక ఆర్ట్ స్కూల్స్, అప్రెంటిస్ పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పాఠశాలలు ఉన్నాయి. సాంకేతిక పాఠశాలలకు హాజరైన వారు రెండు సంవత్సరాల పోస్ట్-సెకండరీ స్కూల్లలో ఒకదానిలో వారి విద్యను మరింత కొనసాగించడం పరిశ్రమ, సామాజిక సేవల అవసరాలకు అనుగుణంగా రూపొందించబడింది.
సెకండరీ పాఠశాలలు మూడు రకాలుగా విభజించబడ్డాయి. పిల్లలు ఎంపిక, ప్రాథమిక పాఠశాల తరగతుల ర్యాంకు మీద ఆధారపడి ఒకదానికి హాజరవుతారు:
తృతీయస్థాయి విద్య
తృతీయ స్థాయి సంస్థలు "హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్" (వైస్ ఒప్రజోవన్జే), "హై ఎడ్యుకేషన్" (విసొకో ఒర్బజోవంజే) స్థాయి అధ్యాపక విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి.
ఉన్నత పాఠశాలలు (విసాసా) రెండు నుండి నాలుగు సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.
పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్య
తృతీయ స్థాయి తరువాత పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ విద్య (పోస్ట్-డిప్లొంస్కే స్టుడిజె) ఇవ్వబడుతుంది. మాస్టర్స్ డిగ్రీలు, పి.హెచ్.డి. , స్పెషలైజేషన్ విద్యను అందిస్తుంది.
లలితకళలు
మోంటెనెగ్రో సంస్కృతి చరిత్రలో పలు రకాల ప్రభావాలతో రూపుదిద్దుకుంది. ఇటీవలి శతాబ్దాల్లో ఆర్థడాక్స్, ఒట్టోమన్ (టర్క్), స్లావిక్, సెంట్రల్ యూరోపియన్, సముద్రయానం కారణంగా అడ్రియాటిక్ సంస్కృతులు (ముఖ్యంగా ఇటలీలోని కొన్ని ప్రాంతాలు వెనిస్ రిపబ్లిక్ వంటివి) మేసిడోనియన్ సంస్కృతిని ప్రభావితం చేసాయి.
దేశంలో మోంటెనెగ్రోకు పూర్వ-రోమనెస్క్, గోతిక్, బారోక్ కాలాల వారసత్వ ప్రదేశాలతో సహా అనేక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. మోంటెనెగ్రిన్ తీర ప్రాంతం ముఖ్యంగా మతపరమైన కట్టడాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వీటిలో కోటర్లోని కేథడ్రల్ ఆఫ్ సెయింట్ ట్రిఫన్ (వెనెటియన్స్ కింద కాటారో), సెయింట్ లూకా బాసిలికా (800 కన్నా ఎక్కువ సంవత్సరాలు), అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది రాక్స్ (స్కప్పెల్లా) ), సావినా మొనాస్టరీ మొదలైనవి. మోంటెనెగ్రో మధ్యయుగ ఆరామాలు వేల చదరపు మీటర్ల ఫ్రెస్కోలతో ఉన్న గోడలు ఉన్నాయి.
మోంటెనెగ్రిన్ సంస్కృతి పరిమాణం కోజోట్వో ఐ జనాస్ట్వో, "మానవీయత, శౌర్యపరాక్రమాలు" నైతిక ఆదర్శంగా చెప్పవచ్చు. మోంటెనెగ్రిన్స్ సాంప్రదాయ జానపద నృత్యం ఒరో ( "డేగ డ్యాన్స్") ఇది కేంద్రంలో ప్రత్యామ్నాయ జంటలతో వృత్తాకారణృత్యంతో ప్రదర్శించబడుతుంటుంది. నృత్యకారులు ఒకరి భుజాల మీద ఒకరు నిలబడి ఒక మానవ పిరమిడును ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఇది పూర్తి అవుతుంది.
సాహిత్యం
మాంటెనెగ్రొ రాజధాని పొడ్గొరికా, పూర్వపు రాజరిక రాజధాని సెటెంజే దేశంలో సంస్కృతికి, కళలకు రెండు ప్రధాన కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.
మాధ్యమం
మాంటెనెగ్రో మాధ్యమం మాంటెనెగ్రోలో మాస్ మీడియా కేంద్రాలను ప్రోత్సహిస్తుంది. టెలివిజన్, మ్యాగజైన్స్, వార్తాపత్రికలు అన్ని ప్రభుత్వ-యాజమాన్యం, వాణిజ్య సంస్థలచే నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఇవి ప్రకటనలు, చందా, ఇతర అమ్మకాల సంబంధిత ఆదాయాలు పై ఆధారపడతాయి. మోంటెనెగ్రో రాజ్యాంగం వాక్ స్వాతంత్ర్యానికి హామీ ఇస్తుంది. పరివర్తనలో ఉన్న దేశంగా మోంటెనెగ్రో మీడియా వ్యవస్థ కూడా పరివర్తన చెందుతూ ఉంది.
ఆహారం
మాంటెనెగ్రిన్ ఆహారసంస్కృతి మోంటెనెగ్రో సుదీర్ఘ చరిత్రతో ప్రభావితమై ఉంది. ఇది మధ్యధరా, ఓరియంటల్ ఆహారాలతో వైవిధ్యభరితంగా ఉంటుంది. ఆహారాలు అధికంగా ప్రభావం ఇటలీ, టర్కీ, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం గ్రీస్, హంగరీ ఆహారాలతో ప్రభావితమై ఉన్నాయి. మోంటెనెగ్రిన్ వంటకాలు కూడా భౌగోళికంగా వైవిధ్యం చెందుతూ ఉంటాయి. తీర ప్రాంతంలోని వంటకాలు ఉత్తర పర్వత ప్రాంతంలో ఉన్న ఆహారాలకు భిన్నంగా ఉంటాయి. తీర ప్రాంతం సాంప్రదాయకంగా మధ్యధరా వంటకాలకు ప్రతినిధ్యం వహిస్తుంటాయి. సముద్రతీర ప్రాంతాలలో సముద్రపు ఆహారాలు సాధారణ వంటకాలుగా ఉండగా, ఉత్తరం ప్రాంతాలలో మరింత ఓరియంటల్ ఆహారాలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంటాయి.
క్రీడలు
మోంటెనెగ్రో క్రీడలలో అధికంగా ఫుట్బాల్, బాస్కెట్బాల్, వాటర్ పోలో, వాలీబాల్, హ్యాండ్బాల్ వంటి జట్టు క్రీడలు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. ఇతర క్రీడలలో బాక్సింగ్, టెన్నిస్, స్విమ్మింగ్, జూడో, కరాటే, అథ్లెటిక్స్, టేబుల్ టెన్నిస్, చెస్ క్రీడలు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. ఫుట్ బాల్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా ఉంది. మాంటెనెగ్రోకు చెందిన క్రీడాకారులలో దేజన్ సావిక్వివిచ్, ప్రిడ్రాగ్ మిజటోవిక్, మిర్కో వుకానిక్, స్టీఫన్ సావిక్ లేదా స్టీవాన్ జోవ్టిక్ ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నారు. 2006 లో స్థాపించబడిన మాంటెనెగ్రిన్ జాతీయ ఫుట్బాల్ జట్టు యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. యూరో 2012 కోసం ప్లేయాఫ్సులో పాల్గొన్నారు. ఇది జాతీయ జట్టు చరిత్రలో అతిపెద్ద విజయం.
వాటర్ పోలో జాతీయ క్రీడగా పరిగణించబడుతుంది. మోంటెనెగ్రో జాతీయ జట్టు ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ ర్యాంక్ జట్లలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. స్పెయిన్లోని మాలాగాలో 2008 పురుషుల యూరోపియన్ వాటర్ పోలో చాంపియన్షిప్పులో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకుంది. 2009 ఎఫ్.ఐ.ఎన్.ఎ. పురుషుల వాటర్ పోలో వరల్డ్ లీగ్లో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకుంది. మోంటెనెగ్రిన్ రాజధాని, పోడ్గోరికా. మోంటెనెగ్రిన్ బృందం పి.వి.కె.ప్రిమోరాక్ (కొటార్) క్రొయేషియాలోని రిజేకాలో నిర్వహించబడిన " ఎల్.ఇ.ఎన్. యూరోలీ 2009"లో ఐరోపా విజేతగా మారింది.
మోంటెనెగ్రోలో చదరంగం మరొక ప్రముఖ క్రీడగా ఉంది. స్లావ్కో డేడిక్ వంటి కొంతమంది ప్రపంచ ప్రసిద్ద చెస్ ఆటగాళ్ళు జన్మించారు.
మోంటెనెగ్రో మహిళల జాతీయ హ్యాండ్బాల్ జట్టు లండన్లో నిర్వహించబడిన 2012 ఒలింపిక్ క్రీడలలో వెండిపతకం గెలుచుకుంది. ఇది మోంటెనెగ్రో మొట్టమొదటి ఒలింపిక్ పతకంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. అర్ధ సంవత్సరం తర్వాత ఈ జట్టు 2012 యూరోపియన్ ఛాంపియన్షిప్ ఫైనల్లో నార్వేను ఓడించి ప్రతీకారం తీర్చుకుని మొదటి సారి ఛాంపియన్‌షిప్పు సాధించింది.
లచ్చానుపల్లి
లచ్చానుపల్లి, అనంతపురం జిల్లా. గుత్తి మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:గుత్తి మండలంలోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు
కప్పలవారిపాలెం
కప్పలవారిపాలెం బాపట్ల జిల్లా, పిట్టలవానిపాలెం మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. పిన్ కోడ్ నం. 522 329., ఎస్.టి.డి.కోడ్ = 08643.
గ్రామ పంచాయతీ
ఈ గ్రామం ఖాజీపాలెం గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని గ్రామం.
గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు
వరి, అపరాలు, కూరగాయలు
గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం
మూలాలు
వర్గం:పిట్టలవానిపాలెం మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు
అరవింద సమేత వీర రాఘవ
కథ
రాయలసీమ లో నల్లగుడి, కొమ్మద్ది అనే రెండు గ్రామాల మధ్య జరిగే ఫ్యాక్షన్ కథ. నల్లగుడి ఊరి పెద్ద బసి రెడ్డి(జగపతి బాబు), కొమ్మద్ది ఊరి పెద్ద నారప రెడ్డి (నాగబాబు). పేకాటలో ఓ చిన్న గొడవ కారణంగా రెండు గ్రామాల మధ్య వైరం మొదలయ్యాయి. నారపరెడ్డి బిడ్డ విదేశాల్లో చదువు ముగించుకుని ఊరికి వస్తాడు. కొడుకును ఇంటికి తీసుకెళ్తుండగా బసిరెడ్డి మనుషులు దాడి చేసి నారప రెడ్డిని చంపేస్తారు. వీర రాఘవ రెడ్డి తిరగబడి అందరినీ నరికేస్తాడు. తరువాత భామ్మ మాటలతో ఊరి జనాలను మార్చాలని, ఫ్యాక్షన్‌కు దూరంగా ఉండాలని హైదరాబాద్‌ వెళ్లిపోతాడు. అక్కడే అరవింద(పూజా హెగ్డే) తో ప్రేమలో పడతాడు. అరవిందను ఓ ప్రమాదం నుంచి కాపాడటంతో కథ మలుపు తిరుగుతుంది. అరవింద సాయంతో రెండు గ్రామాల మధ్య గొడవలను, కక్షలను చల్లార్చేందుకు ప్రయత్నిస్తాడు.
మూలాలు
వర్గం:2018 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ సినిమాలు
గూగుల్ లిప్యంతరీకరణ
right|thumb|400px| గూగుల్ ప్రవేశపెట్టు పద్ధతులలో లిప్యంతరీకరణ  అతి దగ్గరి సరియైన పదాన్ని సూచిస్తుంది, ఖాళీ ఇవ్వగానే ఆ పదము ప్రవేశపెట్టబడుతుంది. గూగుల్ లిప్యంతరీకరణ ద్వారా మనకు కావలసిన తెలుగు పదాన్ని ఇంగ్లీషు అక్షరాలతో టైపు చేసి ఖాళీ పట్టి (కీబోర్డు లోని స్పేస్ బార్) నొక్కితే గూగుల్ దాన్ని తెలుగులోకి మారుస్తుంది. టైపు చేస్తూ ఉండగానే ఆ అక్షరాలకు సంబంధించిన తెలుగు పదాలను ఊహించి చూపిస్తుంది. విండోస్, మ్యాక్, యూనిక్స్ లాంటి ఏ కంప్యూటర్ వ్యవస్థలోనైనా గూగుల్ క్రోమ్ విహరిణి (బ్రౌజరు) లో దీన్ని వాడవచ్చు. గూగుల్ క్రోమ్బుక్ వాడుకరులకు నేరుగా ఆపరేటింగు వ్యవస్థలోనే ఈ సౌకర్యం ఉంది.
చరిత్ర
గూగుల్ లిప్యంతరీకరణ తొలిగా 2007 ఆగస్టు 20 న విడుదలైనపుడు 19 భాషలలో పనిచేసేది. ఇది గూగుల్ సైట్లలో (జీమెయిల్, బ్లాగర్ లాంటి) పనిచేస్తుంది. అంతర్జాల సంపర్కములేకుండా (ఆఫ్‌లైన్) వాడాలంటే విండోస్ కంప్యూటర్లలో స్థాపించుకోవటానికి సాఫ్ట్‌వేర్ అందుబాటులో ఉంది. విండోస్, లినక్స్, మాక్ ఒఎస్ లాంటి ఏ నిర్వహణ వ్యవస్థైనా, వాటిలో పనిచేసే విహరిణులు (బ్రౌజర్) (ఇంటర్నెట్ ఎక్స్ ప్లోరర్, ఫైర్‌ఫాక్స్, సఫారి, గూగుల్ క్రోమ్ ) లో తెలుగు టైపు చేయడానికి బుక్ మార్క్ లెట్ ద్వారా వాడుకునే వీలుండేది. అయితే తరువాత భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా ఈ సాంకేతిక అంశం పనిచేయడం ఆగిపోయింది.
ఇటీవలి విడుదల
2019 మార్చి 28 న విడుదలైన  క్రోమ్  విహరిణి  ఎక్స్టెన్షన్ 52  భాషలకు  పనిచేస్తుంది.
వనరులు
వర్గం:కీ బోర్డు - తెలివైన
దబ్బలపాలెం
ఇది మండల కేంద్రమైన అనంతగిరి నుండి 29 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విశాఖపట్నం నుండి 68 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 8 ఇళ్లతో, 29 జనాభాతో 111 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 16, ఆడవారి సంఖ్య 13. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 29. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 584244 .పిన్ కోడ్: 535145.
2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం విశాఖపట్నం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల శృంగవరపుకోటలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల చిలకలగెడ్డ లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల చిలకలగెడ్డలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల శృంగవరపుకోటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల శృంగవరపుకోటలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వార్తాపత్రిక, అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
భూమి వినియోగం
దబ్బలపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
మూలాలు
వర్గం:అనంతగిరి మండలంలోని గ్రామాలు
కె. రాఘవన్
రాఘవన్ మాస్టర్ అని కూడా ప్రేమగా పిలువబడే '''కె. రాఘవన్'''(2 డిసెంబర్ 1913 - 19 అక్టోబర్ 2013) మలయాళ సంగీత స్వరకర్త. మలయాళ చలన చిత్ర గీతాలను తనదైన ట్యూన్లు, శైలులతో అందించడంలో అతను అగ్రగామిగా పరిగణించబడ్డాడు. రాఘవన్ మలయాళ సినిమా సంగీతానికి కొత్త దర్శకత్వం, గుర్తింపును ఇచ్చాడు. మలయాళ సినిమాలో సుమారు 400 పాటలు కంపోజ్ చేసిన ఆయన దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమలో చురుగ్గా ఉన్నారు. 1997లో మలయాళ సినిమాకు చేసిన సేవలకు గాను కేరళ ప్రభుత్వ అత్యున్నత గౌరవమైన జె. సి డేనియల్ అవార్డుతో సత్కరించబడ్డాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
రాఘవన్ 2 డిసెంబర్ 1913 న ఉత్తర మలబార్ లోని టెల్లిచ్చేరిలో జానపద గాయకుడు ఎం కృష్ణన్, నారాయణి లకు జన్మించాడు. అతను (చివరి) యశోదను వివాహం చేసుకున్నాడు, వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు, ఇద్దరు కుమారులు సహా ఐదుగురు పిల్లలు ఉన్నారు. అతను 19 అక్టోబర్ 2013 న టెల్లిచ్చేరిలో 99 సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించాడు.
అతను తన చిన్నప్పటి నుండి శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించాడు. అతని వృత్తి జీవితం మద్రాసులోని ఆల్ ఇండియా రేడియోలో తంబురా వాద్యగా ప్రారంభమైంది. 1950లో అతను కాలికట్ కు బదిలీ చేయబడ్డాడు, అక్కడ అతను సినీ కళాకారులతో నిమగ్నమపోయాడు.
కెరీర్
రాఘవన్ 1954 లో విడుదలైన నీలకుయిల్ చిత్రంతో మలయాళ చిత్ర సంగీతంలో కొత్త ట్రెండ్ ను నెలకొల్పాడు. ప్రఖ్యాత గేయ రచయిత, రాఘవన్ స్నేహితుడు పి.భాస్కరన్ నీలక్కుయిల్ లో పాటలు రాశారు. రాఘవన్ స్వయంగా నీలక్కుయిల్ లోని ఒక పాటకోసం తన స్వరాన్ని అందించారు. కాయలరికతు వలేరీంజప్పోల్ పాట హిట్ గా మారింది.
మూలాలు
వర్గం:2013 మరణాలు వర్గం:1913 జననాలు వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన కేరళ వ్యక్తులు
మైక్రోసాఫ్ట్ లిప్యంతరీకరణ
మైక్రోసాఫ్ట్ లిప్యంతరీకరణ ద్వారా మనకు కావలసిన తెలుగు పదాన్ని ఇంగ్లీషు అక్షరాలతో టైపు చేసి ఖాళీ పట్టీ నొక్కితే అది తెలుగులోకి మార్చబడుతుంది. తెలివిగా సరియైన పదం ఎంపిక తొలిగా చూపుతుంది. right|300px|thumb|మైక్రోసాఫ్ట్ తెలివైన భాష ప్రవేశపెట్టు పద్ధతి, ఆంగ్ల అక్షరాలు టైపు చేసి ఖాళీ నొక్కితే అధిక పోలిక తెలుగు పదము ప్రవేశపెట్టబడుతుంది
చరిత్ర
ఇది 10 భారతీయ భాషలలో పనిచేస్తుంది.2009 డిసెంబరు 16 న విడుదలైంది. ఇది మైక్రోసాఫ్ట్ జాలసేవలలో పనిచేస్తుంది, అంతర్జాల సంపర్కములేకుండా (ఆఫ్లైన్) వాడాలంటే విండోస్ వాడేవారికొరకు స్థాపించకోవటానికి సాఫ్ట్వేర్ అందుబాటులో ఉంది. ఇతర వెబ్ సైట్లలో బుక్ మార్క్ లెట్ ద్వారా వాడుకొనే వీలుండేది. అయితే తరువాత భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా ఈ సాంకేతికం పనిచేయడం ఆగిపోయింది.
ఇటీవలి విడుదల
జూన్ 17, 2019 న మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ 10 లో తెలివైన భాష ప్రవేశపెట్టు పద్ధతి భాగమైంది. ఇది పాత విండోస్ వాడుకరులకు కూడా  ఇండిక్ ఇన్పుట్ 3 పేరుతో  లభిస్తుంది.
వనరులు
వర్గం:కీ బోర్డు - తెలివైన
మహ్మద్ షకీల్ ఆమేర్
మహ్మద్‌ షకీల్‌ ఆమేర్‌ తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ప్రస్తుతం భారత్ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున బోధన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం శాసన సభ్యుడిగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు.
జననం, విద్య
మహ్మద్‌ షకీల్‌ ఆమేర్‌ 1976, మార్చి 7న మహమ్మద్ అజామ్, షాగుఫ్తా ఆదిబ్ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిజామాబాద్ జిల్లా, బోధన్ మండలంలోని అచ్చంపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు. 1991లో బోధన్ లోని మధుమలాంచ ఉన్నత పాఠశాల నుండి పదవ తరగతి పూర్తి చేశాడు. ఆ తరువాత జర్నలిజంలో డిప్లమా, బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌లో సర్టిఫికెట్ కోర్సు చేశాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
షకీల్ అహ్మద్ కు ఆయేషా ఫాతిమా అమీర్ తో వివాహం జరిగింది. వారికి ఒక కుమారుడు, ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. కొంతకాలం వ్యాపారం చేశాడు.
రాజకీయ విశేషాలు
టిఆర్ఎస్ పార్టీతో తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. 2014లో జరిగిన తెలంగాణ సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున పోటీచేసి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థి సుదర్శన్ రెడ్డి పై 14,00 వందలకు పైగా ఓట్ల అధిక్యంతో గెలుపొందాడు. 2016, మే 26 నుండి 2018, సెప్టెంబరు 6 వరకు తెలంగాణ శాసనసభ మైనారిటీల సంక్షేమ కమిటీ ఛైర్మన్ గా పనిచేశాడు. 2018లో జరిగిన తెలంగాణ ముందస్తు ఎన్నికల్లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ టికెట్ పై పోటీచేసి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థి సుదర్శన్ రెడ్డి పై 8,000 వేలకు పైగా ఓట్ల అధిక్యంతో గెలుపొందాడు.
మూలాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2014) వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2018) వర్గం:1976 జననాలు వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా వ్యాపారవేత్తలు వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు
తట్టు
తట్టు లేదా పొంగు అనబడే ఈ వ్యాధినే ఆంగ్ల భాషలో మీజిల్స్ (Measles లేదా rubeola) అని పిలుస్తారు. ఈ అంటు వ్యాధి ప్రధానంగా పిల్లలలో వస్తుంది. ఇది మార్‌బిల్లీ వైరస్ అనే వైరస్ వల్ల కలుగుతుంది. తట్టు ప్రపంచములో ఉన్నట్లుగా క్రీ.పూ.600 సంవత్సరము నుండి ఆధారాలున్నయి. తట్టు గురించి శాస్త్రీయమైన విశ్లేషణ 860-932 సంవత్సరాల మధ్య పర్షియా వైద్యుడు ఇబిన్ రాజీ (రాజెస్) చేశాడు. రాజెస్ ఆటలమ్మకు తట్టుకి గల వ్యత్యాసాలు వివరిస్తూ పుస్తకం వ్రాశాడు. మొట్టమొదటిసారిగా తట్టుని కలిగించే ఈ వైరస్ 1954వ సంవత్సరములో అమెరికాలో డేవిడ్ ఎడ్‌మాన్‌స్టన్ వర్ధనం చేశాడు. డేవిడ్ ఈ వైరస్ వేరు చేసి కోడి గుడ్డు భ్రూణం (చిక్ ఎంబ్రియో) లో వ్యాప్తి చెందేటట్లు చేశాడు. ఇప్పటి దాకా 21 రకాల తట్టుని కలిగించే మీజిల్స్ వైరస్ జాతులు వేరు చేయబడ్డాయి. 1963 సంవత్సరములో తట్టు వ్యాధి నిరోధక టీకా తయారి జరిగి ప్రజలకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. జెర్మన్ మీజిల్స్ అనే ఇంకో తట్టు వంటి దద్దుర్లు కలిగించే వ్యాధి రుబెల్లా వైరస్ వల్ల వస్తుంది.
వ్యాధి వ్యాప్తి
తట్టు సంబంధించిన వైరస్ సాధారణంగా శ్వాసతో పాటు వచ్చే తుంపర్ల ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది. జనసాంద్రత ఎక్కువ ఉన్నప్రదేశాలలో జబ్బు ఎక్కువగా ప్రబలుతుంది. సాధారణంగా ఈ జబ్బు ఇన్‌కుబేషన్ పీరియడ్ 4-12 రోజులు (రోగ క్రిములు శరీరంలో ప్రవేశించినప్పటినుండి రోగ లక్షణాలు కనిపించడానికి పట్టే సమయం). తట్టు వచ్చిన వారు వేరే వారికి ఈ రోగాన్ని రోగలక్షణాలు కనిపించిన 3 రోజులనుంచి మొదలుకొని దద్దుర్లు పూర్తిగా తగ్గిన 5 రోజుల వరకు వ్యాప్తిగావించగలరు (ఇన్‌ఫెక్షియస్).
వ్యాధి లక్షణాలు
వ్యాధి నిర్ధారణ చేయాడానికి ఈ ప్రధాన లక్షణాలు ఉండాలి. ఈ వ్యాధి చాలా తేలికగా పాక గలిగే అంటువ్యాధి కాబట్టి ముఖ్యంగా తట్టు ఉన్న వారితో కలవడం అనే విషయం రోగిని అడగడం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.
వ్యాధి నిర్ధారణ, చికిత్స
తట్టు వ్యాధి సమాజములో కనిపించిన వేంటనే ఆరోగ్య సంక్షేమ కేంద్రాన్ని నివేదంచాలి. వారు ఆ ప్రదేశములో ఆ వ్యాధి ప్రబలకుండా ఆ వ్యాధి గ్రస్తులను ఒకచోట వేరు చేసి ఉంచుతారు. మిగతా వైరల్ జబ్బుల వలే తట్టుకు ప్రత్యేకించి చికిత్స లేదు. వ్యాధి లక్షణాలు అనుసరించిన మందులు వాడాలి. కొద్ది రోజులు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి. మిగతా వారితో కలియరాదు. జ్వరానికి పేరాసిటమాల్ వంటి జ్వరం తగ్గించే బిళ్ళలు వాడాలి.
ఈ వైరస్ క్రిమి సంబంధించిన విషయాలు
ఈ వైరస్ ని మీజిల్స్ వైరస్ అని పిలుస్తారు. పారామిక్సోవైరిడే కుటుంబానికి చెందిన అన్ని వైరస్ ల వలే ఈ వైరస్ కూడా కవచాన్ని కలిగి ఉంటుంది.ఈ వైరస్ ఆర్.ఎన్.ఎ అనే కేంద్రక ఆమ్లము చేత నిర్మించబడింది.
వ్యాధి సోకే విధానం
తట్టు కలిగించే వైరస్ క్రిమి చాలా తేలికగా వ్యాప్తి చెందుతుంది. ప్రధానంగా వ్యాప్తి గాలి ద్వారా జరుగుతుంది. వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తికి దగ్గరగా ఉండడం వల్ల రోగి విడిన గాలిలో ఉండే క్రిములు అతనితో సావాసం చేస్తున్న వ్యక్తి శ్వాసనాళ వ్యవస్థలొకి ప్రవేశిస్తాయి. రోగి దగ్గి నప్పుడు లేదా తుమ్మి నప్పుడు ఆ క్రిములు మరింత వేగంగా వ్యాప్తి చెందుతాయి. ఒకసారి మరో రోగి శరీరంలోకి ప్రవేశించగానే ఈ క్రిములు శరీర ఉపరితలం పై ఉండే కణజాలం (ఎపితీలియమ్) కి అంటుకొని అక్కడనుండి కణాలలొకి ప్రవేశించి రక్తం ద్వారా వివిధ శరీర వ్యవస్థలకు చేరతాయి.