cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
అగస్త్యేశ్వరస్వామి ఆలయం
ఆలయ చరిత్ర
ఈ స్వామి వారు త్రేతాయుగంలో వెలిసారు.పూర్వం ఇక్కడ దండకారణ్యంలో, వాతాపిపురంలో వాతాపి, ఇల్వలుడు అనే రాక్షసులను సంహరించి బ్రహ్మహత్యాపాతకానికి గురయిన అగస్త్యుడు ఈశ్వరలింగములను అయిదు చోట్ల ప్రతిష్ఠించిన తరువాత ఈ దవళగిరికి వచ్చి తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండిపోయాడు.కృతయుగం గడిచిపోయాక, త్రేతాయుగంలో శ్రీరాముడు రావణుడుని సంహరించాడు. రావణుడు లక్షణాలతో రాక్షసుడు. బ్రహ్మవంశ సంజాతుడు కావడం వలన రాముడుకి బ్రహ్మహత్యా దోషం రావడంతో నివారణకు ఎన్ని క్షేత్రములలో శివలింగములను ప్రతిష్ఠించినా, ఆ పాపవిముక్తి పోలేదు.ఆ సందర్భంలోనే రామేశ్వరంలో శివలింగమును ప్రతిష్ఠించాలని ఆంజనేయ స్వామిని కాశీపంపారు. కాశీలో నుండి శక్తివంతమయిన శివలింగమును తీసుకుని వచ్చాడు.ఆంజనేయుడు ఎక్కడా ఆగకుండా శివలింగమును తీసుకోస్తున్నాడు అడవిలో తపస్సు చేసుకుంటున్న అగస్త్యుడు శివలింగమును తెస్తున్న ఆంజనేయుడ్ని చూసి, ఇక్కడ తన ఆతిధ్యం తీసుకుని కొంత సేపు విశ్రాంతి తీసుకుని వెళ్ళమని కోరాడు. అందుకు ఆంజనేయుడు అంగీకరించలేదు. అగస్త్యుడు కచ్చితంగా కొద్దిసేపు అయినా ఆతిధ్యం తీసుకోవాలన్నాడు.ఆంజనేయుడు దిగి అగస్త్య మహర్షి ఆతిథ్యం తీసుకుని, మాటల్లో మరిచిపోయి శివలింగమును క్రిందపెట్టాడు అది ఈశాన్యం వైపు ఏటవాలుగా పెట్టడంతో అలాగే ప్రతిష్ఠ జరిగిపోయింది. తరువాత ఇద్దరూ ఎంత పెకలించినా లింగముపైకి రాలేదు వెంటనే ఆంజనేయుడు కాశీ బయలుదేరి మరో లింగమును తీసుకొచ్చాడు. అయితే రామేవ్వరంలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠ సమయందాటి పోవడంతో ఆంజనేయుడు ఎంతసేపటికి రాకపోవడంతో సీతాదేవి ఇసుకతో శివలింగం చేయడం ప్రతిష్ఠ చేయడం జరిగింది.
పురాణం సతీశ్ కుమార్
పురాణం సతీశ్ కుమార్ తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యుడు. ఆయన 2015లో జరిగిన తెలంగాణ శాసనమండలి ఎన్నికల్లో ఆదిలాబాద్ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2018లో శాసనసభలో పబ్లిక్ అండర్ టేకింగ్స్ కమిటీ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.
జననం, విద్యాభాస్యం
పురాణం సతీశ్ తెలంగాణ రాష్ట్రం,  మంచిర్యాల  జిల్లా,  కోటపల్లి గ్రామంలో 1964, నవంబరు 9న పురాణం శ్యామసుందర్ రావు, శోభ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన ఆదిలాబాద్ లోని సంజయ్ గాంధీ ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ కాలేజీలో 1984లో పాలిటెక్నిక్ పూర్తి చేశాడు.
రాజకీయ జీవితం
పురాణం సతీష్ 1987లో తెలుగుదేశం పార్టీ ద్వారా రాజకీయ రంగ ప్రవేశం చేశాడు. ఆయన 1995లో ఎంపీటీసీగా, 1997లో టీడీపీ జిల్లా కార్యదర్శిగా, 1998లో చెన్నూర్ మార్కెట్ కమిటీ చైర్మన్‌గా, టీడీపీలో ఆదిలాబాద్ జిల్లా తెలుగు యువత అధ్యక్షుడిగా వివిధ హోదాల్లో పని చేశాడు. పురాణం సతీష్ తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో 2008, ఫిబ్రవరి 7న తెలుగుదేశం పార్టీ కి రాజీనామా చేసి తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరాడు. ఆయన టీఆర్‌ఎస్ రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా, 2010 నుంచి ఆదిలాబాద్ తూర్పు జిల్లా అధ్యక్షుడిగా పని చేశాడు. ఆయన 2015లో జరిగిన తెలంగాణ శాసనమండలి ఎన్నికల్లో ఆదిలాబాద్ స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్సీగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యాడు.
మూలాలు
వర్గం:1964 జననాలు వర్గం:మంచిర్యాల జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:మంచిర్యాల జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యులు వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు
కనగాలవారిపాలెం (రేపల్లె మండలం)
కనగాలవారిపాలెం బాపట్ల జిల్లాలోని రేపల్లె మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
వర్గం:రేపల్లె మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు
అమృత్ కౌర్
రాజకుమారి అమృత్ కౌర్ (2 ఫిబ్రవరి 1889 – 6 ఫిబ్రవరి 1964) స్వతంత్ర భారతదేశ మొట్టమొదటి ఆరోగ్య శాఖా మంత్రి. 1947లో బ్రిటీష్ పాలన నుండి భారతదేశం స్వతంత్రం పొందాకా ఏర్పడిని మొట్టమొదటి కేబినెట్ లో ఆమె మంత్రిగా పనిచేశారు. దాదాపు 10ఏళ్ళ పాటు ఆరోగ్య శాఖా మంత్రిగానే కొనసాగారు. ఆమె గాంధీ అనుచరురాలు. స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొన్న అమృత్ కౌర్ సామాజిక ఉద్యమ కార్యకర్తగానూ పనిచేశారు. భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతల్లో అమృత్ కౌర్ కూడా ఒకరు.
తొలినాళ్ళ జీవితం
1889 ఫిబ్రవరి 2న ఉత్తరప్రదేశ్లోని లక్నోలో జన్మించారు అమృత్. పంజాబ్ ప్రాంతంలోని కపుర్తలా రాజ్యానికి చెందిన రాజబంధువు హర్నం సింగ్ కుమార్తె అమృత్. ఏడుగురు అన్నదమ్ములకు ఒకే సోదరి  ఆమె. అమృత్ తల్లి రాణి హర్నం  సింగ్, బెంగాలీ ప్రెస్బిటెరియన్ తల్లి,  ఆంగ్లికన్ తండ్రికి పుట్టినవారు.
ఇంగ్లాండ్లోని డోర్ సెట్ లో షెర్ బోర్న్ స్కూల్ ఫర్ గర్ల్స్ లో ప్రాథమిక  విద్య, కళాశాల విద్య ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో పూర్తిచేశారు. ఇంగ్లాండ్ లో చదువు పూర్తిచేసుకున్న తరువాత అమృత్ భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు.
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో అమృత్ పాత్ర
రాజా హర్నమ్ సింగ్ ఇంటికి గోపాలకృష్ణ గోఖలే వంటి కాంగ్రెస్  నాయకులు వస్తూండేవారు. ఇంగ్లండ్ నుండి దేశానికి వచ్చిన అమృత్ కౌర్ కు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంపై ఆసక్తి అప్పుడే కలిగింది. 1919లో మహాత్మాగాంధీని బాంబేలో నేరుగా కలుసుకున్న అమృత్ వారి  ఆదర్శాలకు ఆకర్షితులయ్యారు. జలియన్ వాలాబాగ్ దురంతంలో  సిక్కుల ఊచకోత ఆమెను కలచి వేసింది. ఈ దేశానికి బ్రిటీష్ రాజ్  నుండి స్వాతంత్ర్యం రావడం ఎంత అవసరమో అర్ధం చేసుకున్నారు  అమృత్. ఆ సందర్భంలో కాంగ్రెస్ లో చేరిన ఆమె భారత  స్వాతంత్ర్యోద్యమంలోనూ, సాంఘిక సంస్కరణలలోనూ క్రియాశీలకంగా పాల్గొన్నారు.
1927లో అఖిల భారత మహిళా కాన్ఫరెన్స్ కు సహ స్థాపకురాలిగా వ్యవహరించారు అమృత్. 1930లో ఆ సంస్థకు కార్యదర్శిగానూ, 1933లో అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు.
1930లో గాంధీ సారథ్యంలో దండి ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని దాదాపు 240 మైళ్ళు గాంధీతో కలసి నడిచారు ఆమె. దీనికి ఆగ్రహించిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఆమెను జైలులో బంధించింది.
నోట్స్
వర్గం:1889 జననాలు వర్గం:1964 మరణాలు వర్గం:1వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:భారతీయ మహిళా పాలకులు
కాక్‌చింగ్
కాక్‌చింగ్, మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని కాక్‌చింగ్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం. రాష్ట్ర ఆగ్నేయ భాగంలో ఉన్న ఈ పట్టణం, రాష్ట్రంలో ఒక ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. 2018లో కాక్‌చింగ్ పట్టణాన్ని ఈశాన్య భారతదేశంలో పరిశుభ్రమైన నగరంగా ప్రకటించారు.
భౌగోళికం
కాక్‌చింగ్ పట్టణం 24.48°N, 93.98°W అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది. ఇది ఇంఫాల్ లోయకు దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 776 మీటర్ల (2,545 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. ఈ పట్టణం రాష్ట్ర రాజధాని ఇంఫాల్ నుండి సుమారు 44 కి.మీ., బర్మా అంతర్జాతీయ సరిహద్దు నుండి సుమారు 70 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, కాక్‌చింగ్ పట్టణంలో 32,138 జనాభా ఉంది. ఇందులో 15,710 మంది పురుషులు, 16,428 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 4,181 (13.01%) మంది 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి రాష్ట్ర సగటు 985 తో పోలిస్తే 1,046 గా ఉంది. పట్టణ అక్షరాస్యత రేటు 83.08% కాగా, ఇది రాష్ట్ర సగటు 76.94% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 90.21% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 76.40% గా ఉంది. జనాభా, అభివృద్ధి, విద్య పరంగా కాక్‌చింగ్ జిల్లా లో ఇది అతిపెద్ద పట్టణం.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
ఇక్కడి ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. వడ్రంగి, కంసాలి, అమ్మకాలు, నిర్మాణ పనులు, పశువుల పెంపకం వంటి ఇతర వృత్తులు కూడా ఉన్నాయి. కాక్‌చింగ్ పట్టణాన్ని మణిపూర్ రాష్ట్ర ధాన్యాగారం అని అంటారు. ఇక్కడ అత్యధిక శాతం ఆహార ధాన్యాలు ఉత్పత్తి చేస్తారు. సరైన నీటిపారుదల, కాలువ సౌకర్యాలు ఉండడం వల్ల ఇక్కడి రైతులకు రెట్టింపు పంటను పండించే వీలు కలిగింది. వరి, పప్పుధాన్యాలు, తృణధాన్యాలు, బంగాళాదుంప లు ఇక్కడి ముఖ్యమైన పంటలు. హస్తకళా ఉత్పత్తులు కూడా తయారు చేస్తారు. thumb| లై హరొబా
జొహ్రా సెహ్గల్
జొహ్రా సెహ్గల్ ( ఏప్రిల్ 27, 1912 - జూలై 10, 2014 ) ఒక నటి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఈమె పద్మవిభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత.
కాక్‌చింగ్
కాక్‌చింగ్ గార్డెన్
కాక్‌చింగ్ పట్టణానికి దక్షిణం వైపునున్న ఉయోక్ చింగ్ వద్ద ఈ కాక్‌చింగ్ గార్డెన్ ఉంది. దీనిని పర్యాటక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేశారు. ఈ ప్రదేశంలో మహాదేవ్ ఆలయం, ఇబుధౌ పఖాంగ్ లైసెంగ్, హావో సంపుబి విగ్రహం, గులాబీ తోట, ఉద్యానవనం, రెస్టారెంట్లు ఉన్నాయి. ఈ గార్డెన్ ను చేరుకోవడానికి వాహనాల కోసం కొండ వరకు రహదారిని నిర్మించారు.
మర్కల్ (సదాశివనగర్)
మర్ఖల్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, కామారెడ్డి జిల్లా, సదాశివనగర్ మండలంలోని గ్రామం.
కాక్‌చింగ్
రాజకీయాలు
కాక్‌చింగ్ పట్టణం, ఔటర్ మణిపూర్ లోకసభ నియోజకవర్గ పరిధిలో ఉంది. 9వ అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఈ నియోజకవర్గం నుండి మాయాంగ్లాంబం రామేశ్వర్ సింగ్ కాక్‌చింగ్ ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు.
జొహ్రా సెహ్గల్
కెరీర్
ఈమె ఆగస్టు 8, 1935 న ఉదయ్ శంకర్ బృందంలో  జపాన్, ఈజిప్ట్, యూరప్, యుఎస్ లో ఫ్రెంచ్ నర్తకి సిమ్కీతో కలిసి నృత్యం చేసింది. ఈమె 1940 అల్మోరాలోని ఉదయ్ శంకర్ ఇండియా సాంస్కృతిక కేంద్రంలో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ఇక్కడే తన కాబోయే భర్త యువ శాస్త్రవేత్త, చిత్రకారుడు కామేశ్వర్ సెగల్ ను కలుసున్నారు. ఈ జంట అల్మోరాలోని ఉదయ్ డాన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్లో పనిచేసి ఇద్దరూ నిష్ణాతులైన నృత్యకారులు, కొరియోగ్రాఫర్లు అయ్యారు. ఇది తరువాత మూసివేయబడినప్పుడు, వారు సమీప పశ్చిమ భారతదేశంలోని లాహోర్కు వలస వెళ్లి వారి స్వంత జోహ్రేష్ డాన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ను స్థాపించారు. తన భర్త 1959 లో తన భర్త మరణించిన తరువాత ఢిల్లీలో స్థిరపడి, అక్కడ ఉన్న నాట్యా అకాడమీకి డైరెక్టర్ అయ్యారు. ఈమె 1962 లో డ్రామా స్కాలర్‌షిప్ కోసం లండన్‌కు వెళ్లి అక్కడ భారతదేశంలో జన్మించిన భరతనాట్యం నర్తకి రామ్ గోపాల్‌ను కలుసుకొని, 1963 లో ప్రారంభించిన  చెల్సియాలోని నృత్యపాఠశాలలో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేశారు. 1982 లో జేమ్స్ ఐవరీ దర్శకత్వం వహించిన ది కోర్ట్సన్స్ ఆఫ్ బొంబాయి లో పనిచేసింది. టెలివిజన్ అనుసరణ ది జ్యువెల్ ఇన్ ది క్రౌన్ (ITV, 1984) లో లేడీ ఛటర్జీగా పాత్రకు ఈ చిత్రం మార్గం సుగమం చేసింది. ఈమె ది రాజ్ క్వార్టెట్, ది జ్యువెల్ ఇన్ ది క్రౌన్, తాండూరి నైట్స్, మై బ్యూటిఫుల్ లాండ్రేట్ వంటి వాటిలో కనిపించింది.
మర్కల్ (సదాశివనగర్)
ఇది మండల కేంద్రమైన సదాశివనగర్ నుండి 4 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన కామారెడ్డి నుండి 11 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
కాక్‌చింగ్
రవాణా
కాక్‌చింగ్ పట్టణం నుండి తౌబాల్, మోరే పట్టణాలకు 1వ ఏసియన్ హైవే ద్వారా రోడ్డుమార్గం ఉంది. అంతర జిల్లా రోడ్డుమార్గం ద్వారా ఇది చందేల్ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయానికి కలుపబడి ఉంది. ఇండో-బర్మా సుగ్ను రోడ్ రాష్ట్రం జాతీయ రహదారి కూడా కాక్‌చింగ్ పట్టణాన్ని కలుపుతుంది.
జొహ్రా సెహ్గల్
వ్యక్తిగత జీవితం
ఈమె ఆగష్టు 14, 1942 న కామేశ్వర్ సెహగల్ అనే హిందువును వివాహం చేసుకుంది. మొదట్లో తన తల్లిదండ్రుల విముఖత చూపారు కానీ చివర్లో ఈ వివాహానికి అంగీకరించారు. వీళ్లకు కు ఇద్దరు పిల్లలు కిరణ్ సెగల్, పవన్ సెహగల్. పవన్ సెహగల్ WHO కోసం పనిచేస్తుంది. కిరణ్ సెగల్ ఒడిస్సి నర్తకి. 2012 లో, ఈమె జీవిత చరిత్రను తన కుమార్తె కిరణ్ సెగల్ "జోహ్రా సెహగల్: ఫ్యాటీ" పేరుతో రాశారు.
మర్కల్ (సదాశివనగర్)
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 602 ఇళ్లతో, 2387 జనాభాతో 832 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1124, ఆడవారి సంఖ్య 1263. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 374 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571314 .పిన్ కోడ్: 503145.
జొహ్రా సెహ్గల్
మరిన్ని విశేషాలు
ఈమె ఉదయ్ శంకర్ బృందంలో నర్తకిగా తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. ఈమె 60 ఏళ్ళకు పైగా కెరీర్ వ్యవధిలో క్యారెక్టర్ నటిగా అనేక బాలీవుడ్ చిత్రాలలో నటించింది. ఈమె యునైటెడ్ స్టేట్స్, జపాన్ వంటి దేశాలలో ప్రదర్శనలు చేసింది.
మర్కల్ (సదాశివనగర్)
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉంది.సమీప బాలబడి సదాశివనగర్లో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల సదాశివనగర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కామారెడ్డిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కామారెడ్డిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి.
జొహ్రా సెహ్గల్
మరణం
ఈమె జూలై 10, 2014 న తన 102 సంవత్సరాల వయస్సులో గుండెపోటుతో మరణించింది.
మూలాలు
వర్గం:1912 జననాలు వర్గం:2014 మరణాలు వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యక్తులు
మర్కల్ (సదాశివనగర్)
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
మర్ఖాల్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
మర్ఖాల్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
మర్ఖాల్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
మర్ఖాల్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
మొక్కజొన్న, ప్రత్తి, వరి
దండుపేట (జెడ్)
దండుపేట (జెడ్), తెలంగాణ రాష్ట్రం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, చర్ల మండలంలోని గ్రామం. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం అవిభక్త ఖమ్మం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. ఇది మండల కేంద్రమైన చర్ల నుండి 56 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మణుగూరు నుండి 50 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 32 ఇళ్లతో, 115 జనాభాతో 5 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 63, ఆడవారి సంఖ్య 52. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 5. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578863 .పిన్ కోడ్: 507133.
విద్యా సౌకర్యాలు
సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల చర్లలో ఉన్నాయి. ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల భద్రాచలంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఖమ్మంలోను, పాలీటెక్నిక్‌ ఎటపాకలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల పాల్వంచలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల చర్లలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం పాల్వంచలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఖమ్మం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామం సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం కిందకు రావట్లేదు. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
స్వయం సహాయక బృందం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
దండుపేట (జెడ్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
దండుపేట (జెడ్)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
దండుపేట (జెడ్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మిరప
కనగాలవారిపాలెం (కొరిశపాడు మండలం)
కనగాలవారిపాలెం, బాపట్ల జిల్లా, కొరిశపాడు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.ఈ గ్రామం పమిడిపాడు గ్రామానికి ఒక శివారు గ్రామం.
ప్రధాన పంటలు
వరి, అపరాలు, కాయగూరలు
ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు
బారిపడా
బారిపడా, ఒడిషా రాష్ట్రం మయూర్‌భంజ్ జిల్లాలో ఉన్న పట్టణం. బుధబలంగా నది తూర్పు ఒడ్డున ఉన్న బారిపడా ఉత్తర ఒడిషా ప్రాంతపు సాంస్కృతిక కేంద్రం. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, ఇక్కడ అనేక వృత్తిపరమైన కళాశాలలను ప్రారంభించడంతో ఇది విద్యా కేంద్రంగా ఉద్భవించింది. పట్టణ పరిపాలనను పురపాలక సంఘం నిర్వహిస్తుంది.
ఈ పట్టణం మయూర్‌భంజ్ జిల్లాకు ప్రధాన కార్యాలయం. వైశాల్యం ప్రకారం ఒడిషాలో ఇది అతిపెద్ద జిల్లా. పట్టణంలో జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం, పోలీసు సూపరింటెండెంట్, జిల్లా, సెషన్స్ కోర్టులూ ఉన్నాయి. ఒడిశా రాష్ట్ర శాసనసభ లోని బారిపడా విధాన సభ నియోజకవర్గ కేంద్రం ఇక్కడే ఉంది.
జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బారిపడా జనాభా 1,10,058. అందులో 57,008 మంది పురుషులు, 53,050 మంది మహిళలు. పట్టణ సముదాయం జనాభా 1,16,874 లో 60,535 పురుషులు, 56,339 మంది స్త్రీలు. మునిసిపాలిటీలో 1,000 మంది పురుషులకు 931 స్త్రీలు లింగ నిష్పత్తి ఉంది. జనాభాలో 9% మంది ఆరేళ్లలోపు వారు. వయోజనుల్లో అక్షరాస్యత 89.31%; పురుషుల అక్షరాస్యత 93.45%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 84.88%.
2011 లో అక్షరాస్యత
బారిపడా నగరంలో మొత్తం అక్షరాస్యులు 89,421. వీరిలో 48,388 మంది పురుషులు కాగా, 41,033 మంది మహిళలు. బారిపడా నగరం సగటు అక్షరాస్యత 89.31 శాతం, ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 93.45% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 84.88%.
రవాణా సౌకర్యాలు
బారిపడా రైల్వే స్టేషన్ ఒడిశాలోని తొలి స్టేషన్లలో ఒకటి. మయూర్‌భంజ్ పాలకుడు, మహారాజా కృష్ణ చంద్ర భంజ్‌దేవ్, బారిపడాను హౌరా-చెన్నై రైల్వే కారిడార్‌కు నారో-గేజ్ రైలు నెట్‌వర్క్ ద్వారా అనుసంధానించాడు. దీనిని మయూర్‌భంజ్ స్టేట్ రైల్వే అనేవారు. ఒడిశాలో బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో మొట్టమొదటి విమానాశ్రయాలను రాజాబాసా (నగరం నుండి 16 కి.మీ.), రాస్‌గోవింద్‌పూర్ (నగరం నుండి 60 కి.మీ.) లలో నిర్మించారు. వీటిని రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో నిర్మించారు.
రోడ్డు రవాణాకు సంబంధించి, లగ్జరీ A/C బస్సులు నగరాల మధ్య ప్రసిద్ధ రవాణా సాధనాలు. ఇక్కడి నుండి భువనేశ్వర్, పూరి, సంబల్పూర్, ఝర్సుగూడ, రూర్కెలా, కియోంజర్, బాలాసోర్, అంగుల్, బోలంగీర్, భద్రక్, కటక్, జంషెడ్పూర్, ఖరగ్పూర్, రాంచీ, కోల్‌కతాలకు రోడ్డు సౌకర్యం ఉంది. నగరం, చెన్నై వెళ్ళే NH 5 (ప్రస్తుతం NH 18) ప్రారంభ స్థానం నుండి 3 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
చదువు
బారిపడా లోని తాకత్‌పూర్‌లో నార్త్ ఒరిస్సా విశ్వవిద్యాలయం ఉంది. ఇక్కడ మహారాజా పూర్ణ చంద్ర జూనియర్ కళాశాల ఉంది. ఇక్కడ 2000 కంటే ఎక్కువ మంది విద్యార్థులకు హ్యుమానిటీస్, సైన్స్, కామర్స్ లలో ఉన్నత మాధ్యమిక విద్య అభ్యసిస్తారు. పట్టణాంలో MPC అటానమస్ కళాశాల ఉంది. ఇది వివిధ విభాగాలలో గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి విద్యావేత్తలను అందిస్తుంది. పూర్వపు మయూర్‌భంజ్ ప్యాలెస్‌లో మహారాజా పూర్ణ చంద్ర జూనియర్ కళాశాల, సుమారు 500 మంది విద్యార్థినులతో ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాల ఉన్నాయి.
BPUTకి అనుబంధంగా, సీమంత ఇంజినీరింగ్ కాలేజ్ అనే ఇంజనీరింగ్ కళాశాల జార్పోఖారియా సమీపంలో ఉంది. ఇది బారిపడా నుండి 35 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మయూర్‌భంజ్ న్యాయ కళాశాల (1978లో స్థాపించబడింది), B.Ed. కళాశాల, ఆయుర్వేద కళాశాల, హోమియోపతి కళాశాలలు బారిపడాలో ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:ఒడిశా నగరాలు పట్టణాలు వర్గం:ఒడిశా జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు
రాజరాజ నరేంద్ర స్వామి దేవాలయం
రాజరాజ నరేంద్ర స్వామి దేవాలయం తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆత్రేయపురంమండలంలో లొల్ల గ్రామంలో ఈ దేవాలయం ఉంది.
ఆలయ చరిత్ర
ఈ దేవాలయం నాలుగు వందల సంవత్సరాలకు పూర్వం నిర్మించారు. ఇక్కడ స్వామి వారిని రాజమహేంద్రవరాన్ని పరిపాలించిన శ్రీ రాజ రాజనరేంద్ర చక్రవర్తి ప్రతిష్ఠించారు. సారంగధర శిక్షానంతరం జరిగిన దానికి క్షోభించి, ఆ పాపవిముక్తి కొరకు రాజరాజ నరేంద్రుడు తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల్లో చాలా గ్రామాల్లో శివలింగములను ప్రతిష్ఠించాడు. ఆలయాన్ని నిర్మించడమేగాక, ఆలయ నిర్వాహణకు కావలసిన భూములన్నీ ఆయనస్వామి వారికి సమర్పించాడు. ఆయన గుడిని కట్టించడమేగాక స్వామి వారికి రాజరాజనరేంద్రస్వామి అని పేరు పెట్టుకున్నాడు.స్వామి వారి మహిమల గురంచి గ్రామస్థులు చాలా గొప్పగా చెప్పుకుంటారు.
ఉత్సవాలు
ప్రతి సంవత్సరం మహాశివరాత్రిన చాలా వైభవోపేతంగా జరుగుతుంది. వేలాదిమంది భక్తులు స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు.
మూలాలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు
సెక్యూర్ డిజిటల్ కార్డ్
సెక్యూర్ డిజిటల్ కార్డ్ (SD కార్డ్) అనేది మెమరీ కార్డ్ యొక్క ఒక రకం. ఇటువంటి కార్డులను తరచుగా డిజిటల్ కెమెరాలలో చిత్రాలను లేదా డేటాను నిల్వ చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. 2008 నాటికి, 4 మెగాబైట్లు, 32 గిగాబైట్ల మధ్య వివిధ కెపాసిటీలు తయారు చేయబడినాయి. ఈ కార్డు దీర్ఘచతురస్రాకార డిజైన్ కలిగి ఉంటుంది, కానీ ఒక అంచున కొస విరిగిపోయినట్టు తరుగుతో ఉంటుంది. ఈ కార్డుకు ఒక అంచున ఉన్న ప్రత్యేక తరుగు కారణంగా కెమెరాలు లేదా ఇతర పరికరాలలోకి ఈ కార్డును తప్పుగా చొప్పించకుండా సరిగా చొప్పించగలుగుతారు.
నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా
నాగర్ కర్నూలు ముఖ్య దశలు
నాగర్ కర్నూల్ నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాకు చెందిన మండలం. జడ్పీ చైర్మెన్ గా పనిచేసిన కూచుకుళ్ళ దామోదర్ రెడ్డి, 3 సార్లు ఎమ్మెల్యేగా అన్నికైన వీఎన్ గౌడ్, సాహితీవేత్త కపిలవాయి లింగమూర్తి, విమోచనోద్యమకారులు పాపయ్య పర్సా, పెంటమరాజు సుదర్శనరావు, పాలెంను అభివృద్ధి పర్చిన తోటపల్లి సుబ్రహ్మణ్యశర్మ, రచయిత పెంటమరాజు నరసింగరావు ఈ మండలానికి చెందినవారు. 2011 లెక్కల ప్రకారం మండల జనాభా 74692. పాలెంలో వ్యవసాయ పరిశోధన కేంద్రం ఉంది. మండలంలో 25 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 20 గ్రామపంచాయతీలున్నాయి. మండల పరిధిలోని ఎండబెట్ల, భీమారం, శ్రీపురంలలో పురాతనమైన దేవాలయాలున్నాయి. మండల కేంద్రం నాగర్ కర్నూల్ రెవెన్యూ డివిజన్, అసెంబ్లీ, లోకసభ నియోజకవర్గాలకు కేంద్రంగా ఉంది. మండల పరిధిలోని ఎండబెట్ల, భీమారం, శ్రీపురంలలో పురాతనమైన దేవాలయాలున్నాయి.
జనాభా: 2001 లెక్కల ప్రకారం మండల జనాభా 68538. ఇందులో పురుషులు 34960, మహిళలు 33578. 2011 లెక్కల ప్రకారం మండల జనాభా 74692. ఇందులో పురుషులు 37731, మహిళలు 36961. పట్టణ జనాభా 26759, గ్రామీణ జనాభా 47933. జనాభాలో ఇది జిల్లాలో 9వ స్థానంలో ఉంది.
రవాణా సౌకర్యాలు: మహబూబ్ నగర్ నుంచి శ్రీశైలం వెళ్ళు రహదారి మండలం గుండా వెళ్ళుచున్నది. మండల కేంద్రం నుంచి కొల్లాపూర్, కల్వకుర్తి, గోపాలపేట్ లకు కూడా రహదారి సౌకర్యం ఉంది.
చరిత్ర: నాగర్‌కర్నూల్ పూర్వనామం నాగనవోలు. 1883 వరకు ఈ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా పనిచేసింది. నాగన, కందన సోదరులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు.వారి పేరిట ఈ పట్టణానికి ప్రస్తుతనామం వచ్చినట్లు కథనం ప్రచారంలో ఉంది.
నాగర్ కర్నూల్ నియోజకవర్గంలో నాగర్ కర్నూల్ మండల స్థానం (ఎరుపు రంగు) రాజకీయాలు: ఈ మండలం నాగర్‌కర్నూల్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, నాగర్‌కర్నూల్ లోకసభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది. 2006 జడ్పీటీసి ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన వెంకటేశ్వరం మణెమ్మ విజయం సాధించారు.
విద్యాసంస్థలు: 2008-09 నాటికి మండలంలో 54 ప్రాథమిక పాఠశాలలు (1 ప్రభుత్వ, 34 మండల పరిషత్తు, 4 ప్రైవేట్ ఎయిడెడ్, 15 ప్రైవేట్ అన్-ఎయిడెడ్), 20 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు (10 మండల పరిషత్తు, 10 ప్రైవేట్ అన్-ఎయిడెడ్), 30 ఉన్నత పాఠశాలలు (3 ప్రభుత్వ, 9 జడ్పీ, 3 ప్రైవేట్ ఎయిడెడ్, 15 ప్రైవేట్ అన్-ఎయిడెడ్), 8 జూనియర్ కళాశాలలు (2 ప్రభుత్వ, 6 ప్రైవేట్) ఉన్నాయి.
వ్యవసాయం, నీటిపారుదల: మండలంలో పండించే ప్రధాన పంట మొక్కజొన్న. ప్రత్తి, వరి, వేరుశనగ, జొన్నలు కూడా పండిస్తారు. మండల సాధారణ వర్షపాతం 628 మిమీ. మండలంలో సుమారు 1800 హెక్టార్లకు నీటిపారుదల సౌకర్యం ఉంది.
కాలరేఖ: 1972: నాగర్‌కర్నూలులో కొత్త బస్టాండు ప్రారంభమైంది. 1979 మార్చి 10: పుట్టపర్తి సాయిబాబా పట్టణానికి విచ్చేసి సాయిబాబా విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేశారు. 2011: నాగర్‌కర్నూల్‌ను మేజర్ గ్రామపంచాయతి నుంచి పురపాలక సంఘంగా హోదా పెంచబడింది 2016, అక్టోబరు 11 : ఈ మండలం మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా నుంచి నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాలో చేరింది.
తెలంగాణలోనే పేరొందిన అమ్రాబాద్ రిజర్వ్ ఫారెస్ట్, మామిడిపండ్లకు పేరొందిన కొల్లాపూర్, ప్రాచీన రాజధాని వర్థమానపురం, ఆంజనేయస్వామి దేవాలయం ఊర్కొండ ఈ జిల్లాకు చెందినవి. ఈ ప్రతిపాదిత జిల్లాలోని అన్ని మండలాలు మునుపటి మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోనివే. ఒకప్పుడు జిల్లా పరిపాలన కేంద్రంగా పనిచేసిన నాగర్‌కర్నూల్ పట్టణం మళ్ళీ 133 సంవత్సరాల అనంతరం జిల్లా పరిపాలన కేంద్రంగా మారింది.
జిల్లా చరిత్ర
పూర్వం1870 సం.లో నిజాం ప్రభుత్వం నాగర్ కర్నూల్ను జిల్లా కేంద్రంగా ఏర్పాటు చేసుకుంది. అపుడు 8 తాలుకాలు ఉండేవి. 1881 నాటికి వాటి సంఖ్య 10 కి పెరిగింది. 1883 లో జిల్లా కేంద్రాన్ని మహాబుూబ్ నగర్ కు బదిలీ చేశారు.
పేరు వెనుక చరిత్ర
పూర్వము నాగర్ కర్నూల్ పరిసర ప్రాంతాలను  నాగన్న,  కందన్న అనే ఇద్దరు సోదర రాజులు పాలించేవారు. సుమారు 110 లేదా 120 సంవత్సరాల క్రితం, నాగర్ కర్నూల్ దక్షిణ తెలంగాణా ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం రవాణా, జిల్లా కేంద్రం. ఒక ముఖ్య కూడలిగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని  రైతులు బండ్లకు  వాడే కందెనను రాజు పేరుమీదగా విపరీతంగా అమ్మేవారు. అదే విదంగా కందెనను అమ్మే పట్టణం కందనూల్ అనే పేరు వచ్చింది. అదే పేరు కాలక్రమేన చిన్నకర్నూల్ గా మారింది. అదేవిదంగా నాగనా పేరు మీద ఒక గ్రామాన్ని ఏర్పరిచారు. దానికి నాగనూల్ అని పేరుంది. ఆ గ్రామం ఇప్పటికి కూడా నగనూల్ గానే పిలువబడుతుంది. ఆ గ్రామం నాగర్ కర్నూల్ కు 1 కి.మీ. దూరంలో ఆగ్నేయ (Southeast) దిశలో ఉంది. ఆ గ్రామం కంద,నూల్ అనే రెండు (ఇద్దరు రాజుల) పేర్ల మీదుగా నాగర్ కర్నూల్ కు ఈ పేరు వచ్చింది.
జిల్లాలోని మండలాలు
గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో  కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు (4)
రవాణా సౌకర్యాలు
హైదరాబాదు నుంచి శ్రీశైలం వెళ్ళు రహదారి ఈ జిల్లా గుండా వెళుతుంది. బిజినేపల్లి జిల్లాలోని ప్రధాన రోడ్డు కూడలి. ఇక్కడి నుంచి మహబూబ్‌నగర్, వనపర్తి, నాగర్‌కర్నూల్, హైదరాబాదుకు వెళ్ళు ప్రధాన మార్గాలున్నాయి. ఈ జిల్లాకు రైలుమార్గం లేదు.
సినిమా హాళ్ళు
జిల్లా సంఘటనలు
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు వర్గం:నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా
నిజామాబాదు ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల
నిజామాబాదు ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నిజామాబాదులో ఉన్న ఒక వైద్య కళాశాల. ఇందులో 2013-14 నుండి విద్యా సంవత్సరం ప్రారంభించబడింది. ఇది కాళోజి నారాయణరావు ఆరోగ్య విజ్ఞాన విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధ కళాశాలగా ఉంది.
చరిత్ర
2010 సంవత్సరంలో నిజామాబాదు నగరంలో వైద్య కళాశాలని ప్రారంభించాలని భారత వైద్య మండలి నుండి నోటీసు వచ్చింది. 2012 చివరి నాటికి పాత నిజామాబాదు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి భవనాన్ని ఈ వైద్య కళాశాల కోసం రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలు పునరుద్ధరించాయి. 100 సీట్లతో 2013-14 సంవత్సరం నుంచి ఎంబిబిఎస్‌ కోర్సుకు విద్యాసంవత్సరాన్ని ప్రారంభించడానికి భారత వైద్య మండలి నుండి అనుమతి పొందింది. జనరల్ మెడిసిన్, జనరల్ సర్జరీ, ప్రసూతి, గైనకాలజీ, అనస్థీషియా, పీడియాట్రిక్స్ (జూలై -17 సెషన్ ప్రకారం నవీకరించబడింది) వంటి వివిధ ప్రత్యేక కోర్సులలో ఈ కళాశాలలో డిఎన్బి సీట్లు ఉన్నాయి.
సిబ్బంది
2012లో జీవో నెం. 150 ద్వారా కళాశాలకు పరిపాలన విభాగంలో 189 పోస్టులు, ప్రిన్సిపల్‌ విభాగంలో 50 పోస్టులు, సూపరింటెండెంట్‌ విభాగంలో 15 పోస్టులు, క్లినికల్‌ విభాగంలో 87 పోస్టులు, వైద్య విద్య బోధనకు సంబంధించి అన్ని రకాల ప్రొఫెసర్లు కలిపి 311 పోస్టులు మంజూరయ్యాయి.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా వర్గం:వైద్య కళాశాలలు వర్గం:వైద్య విజ్ఞాన సంస్థలు వర్గం:2013 స్థాపితాలు వర్గం:తెలంగాణ వైద్య కళాశాలలు వర్గం:తెలంగాణ విద్యాసంస్థలు
వనపర్తి జిల్లా
వనపర్తి జిల్లా, తెలంగాణలోని 33 జిల్లాలలో ఒకటి.వనపర్తి జిల్లా, 2016 అక్టోబరు 11న ప్రారంభించబడింది. కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ జిల్లాలో వనపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్ కేంధ్రం. జిల్లాలో 14 మండలాలు ఉన్నాయి. 1948 వరకు సంస్థాన కేంద్రంగా పనిచేసిన వనపర్తి పట్టణం ఈ జిల్లా పరిపాలన కేంద్రంగా మారింది. ఇందులోని అన్ని మండలాలు మునుపటి మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా పరిధిలోనివే.
జిల్లాలోని మండలాలు
గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో  కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు (5)
రవాణా సౌకర్యాలు
దేశంలో అతిపొడవైన జాతీయ రహదారి ( NH No. 44) జిల్లా గుండా వెళ్తుంది. పెబ్బేరు, కొత్తకోట ఈ జాతీయ రహదారిపై ఉన్న ముఖ్య పట్టణాలు.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు వర్గం:వనపర్తి జిల్లా
కస్తూరిబాయి గాంధీ
కస్తూరిబాయి మోహన్‌దాస్ గాంధీ (1869 ఏప్రిల్ 11 - 1944 ఫిబ్రవరి 22) భారత రాజకీయ కార్యకర్త, మహాత్మా గాంధీకి భార్య. ఆమె తన భర్త ప్రోత్సాహంతో, కుమారునితో పాటు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నది. ఆమె 62 సంవత్సరాల పాటు గాంధీతో కలసి జీవించింది. దక్షిణాఫ్రికా ప్రవాస భారతీయుల జీవన పోరాటంలోనూ, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలోనూ పాల్గొని నిర్బంధాలను కలిసి ఎదుర్కొన్నది. భారత దేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాక పూర్వమే పూణే లోని ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ లో 1944 ఫిబ్రవరి 22న కన్నుమూసింది.
బాల్యం
గుజరాత్ రాష్ట్రం కాఠియావాడ్ ద్వీపకల్పంలోని పోర్‌బందర్‌లో సంపన్న మోద్ బనియా వైశ్య కుటుంబంలో 1869 ఏప్రిల్ 11న జన్మించింది. ఆమె తల్లి వ్రజకున్వర్‌బా కపాడియా, తండ్రి గోకుల్ దాస్ మాకన్‌జీ కపాడియా. కస్తూరిబా పూర్తిపేరు "కస్తూర్ గోకుల్ దాస్ మాకన్‌జీ కపాడియా". గోకుల్ దాస్ అనేది తండ్రి పేరు. మాకన్‌జీ అనేది తాత పేరు. కపాడియా అనేది వారి ఇంటి పేరు. అంతకు ముందు ఇద్దరు ఆడపిల్లలు పుట్టి చనిపోవడం వల్ల కపాడియా దంపతులు కస్తూర్‌ని చాలా శ్రద్ధ తీసుకొని పెంచారు. ఆమెకి ఒక అన్న, ఒక తమ్ముడు ఉన్నారు. ఇరవై గదులతో కూడిన రెండు అంతస్తుల కపాడియాల ఇంటికి సొంతంగా ఒక మంచినీటి చెరువు కూడా ఉండేది.
ఆడపిల్లలు చదువుకోవడం, మగ పిల్లలతో కలసి ఆడుకోవడం పోర్‌బందరు బనియాలలో చాలా దోషం. అంతే కాదు ఏడేళ్ళు దాటగానే పెళ్ళి చేయడం సంప్రదాయం. అందువల్ల ఆమె నిరక్షరాస్యురాలిలానే పెరిగింది. ఆమె తాత మాకన్‌జీ కపాడియా ఎగుమతి, దిగుమతుల వ్యాపారం చేసేవాడు. సూయజ్ కాలువ త్రవ్వకంతో ఐరోపా నుండి భారతదేశం రావడానికి నౌకల ప్రయాణ కాలం తగ్గడంతో ఐరోపా దేశాలతో వ్యాపారం పెరిగింది. గోకుల్‌దాస్ కపాడియా పోర్‌బందరుకు మేయర్ అయ్యాడు. అతని ఇంటి ప్రక్కనే దివాను కరంచంద్ గాంధీ ఇల్లు కూడా ఉండేది. పోర్‌బందర్ ను పాలించే "రానా విక్మత్‌జీ" సంస్థానానికి కరంచంద్ గాంధీ దివాన్ గా ఉండేవాడు. కరంచంద్ గాంధీ ఇల్లు 12 గదులతో మూడు అంతస్తుల భవనం. ఆ ఇంటికి సొంత మంచినీటి చెరువుతో పాటు ఆటస్థలం కూడా ఉండేది. ఆ ఆటస్థలంలో కస్తూర్బా, మోహన్‌దాస్ కరం చంద్ గాంధీలు బాల్యంలో ఆడుకొనేవారు. ఆ ఆట స్థలంలో వివాహానికి ముందే చిన్నప్పుడు కస్తూర్‌తో కలిసి ఆడుకున్న జ్ఞాపకాల గురించి గాంధీ తన శిష్యురాలు డా. సుశీలా నయ్యర్‌కి చెప్పారు.
వివాహం
1876లో పదేళ్ళ వయసులో మోహన్‌దాస్ గాంధీ - కస్తూర్‌ కపాడియాల నిశ్చితార్థం జరిగింది. పిల్లలకు పదమూడో ఏట వివాహం జరిపాలని కపాడియా - గాంధీ కుటుంబాలు నిర్ణయించాయి. 1882 లో వారి వివాహం సాంప్రదాయ హిందూ వివాహ పద్ధతిలో జరిగింది. వారు భార్యా భర్తలుగా 62 సంవత్సరాల పాటు కలసి జీవించారు.
కస్తూర్-మోహన్‌దాస్ నిశ్చితార్థం నాటికి కఠియావాడ్ రాజ్యాలను పర్యవేక్షించే బ్రిటిష్ పొలిటికల్ ఏజెంటు ఫెడరిక్ లెలో పోర్‌బందర్ దివాన్ పదవి నుంచి కరంచంద్ గాంధీని తొలగించారు. కరంచంద్ గాంధీ తన తమ్ముడు తులసీ దాస్‌ని పోర్‌బందర్ సంస్థానం దివాన్ పదవిలో ప్రవేశపెట్టి తాను రాజ్‌కోట్ సంస్థానానికి మకాం మార్చాడు. అక్కడ రెండేళ్ల పాటు సలహాదారుడిగా ఉంటూ తర్వాత దివాన్ పదవిలో కుదురుకున్నాడు. అందువల్ల గాంధీ కుటుంబం పోర్‌బందరు నుండి రాజ్‌కోట్ కు మారాల్సి వచ్చింది. వివాహానంతరం కస్తూర్బా గాంధీ అనే కొత్త పేరుతో రాజ్‌కోట్ లోని గాంధీల కొత్త ఇంట్లోకి ఆమె ప్రవేశించింది. పెళ్ళి తరువాత అమ్మాయిల పేరుకి భర్త ఇంటిపేరుతో పాటు "బా" అనే మాట చేర్చడం ఆనవాయితీ. "బా" అంటే గుజరాతీ భాషలో అమ్మ అని అర్థం.
ఆమె అత్తగారు పుత్లీబాయి "ప్రణామీ" సంప్రదాయానికి చెందిన భక్తురాలు. హిందూ-ముస్లిం ఉమ్మడి ప్రార్థనా మందిరానికి సంబంధించిన మత సంప్రదాయం పేరు "ప్రణామీ" సంప్రదాయం. సమాజికంగా పూర్వీకుల ఆచారాలూ కట్టుబాట్లూ కచ్చితంగా పాటించాలి అనీ, అంటరాని వారిని ఇళ్ళలోకి రానివ్వరాదు అనీ తమ ఇంటి పెద్దలు కస్తూర్బాకి తెలిపినట్టు గాంధీ తన శిష్యురాలు డా. సుశీలా నయ్యర్ కి చెప్పారు.
కరం చంద్ గాంధీ ఆరోగ్య పరిస్థితి బాగులేనందున రాజ్‌కోట్‌ దివాన్ పదవి కోల్పోవలసి వచ్చింది. వారి కుటుంబానిని దివాన్‌గిరీ తప్ప వేరే వ్యాపారాలు ఏవీ లేకపోవడం వల్ల కరం చంద్ గాంధీని కుంగుబాటుకు గురిచేసాయి. వారి వారసత్వం ప్రకారం దివాన్‌గిరీ చేయడానికి ముగ్గురు కొడుకులున్నారు. కానీ ఆకాలంలో ప్రభుత్వ జీవోలు, గజెట్లు అర్థం చేసుకోవడానికి దివాన్ కు తప్పని సరిగా ఇంగ్లీషు రావాలనే నిబంధన విధించారు. గాంధీజీ సోదరులకు చదువు అబ్బక పోవడంతో ఇంగ్లీషు చదువు ద్వారా మోహన్‌దాస్ పోర్‌బందర్ దివాన్‌గిరీ పొందడమే ఏకైక లక్ష్యంగా ఆ కుటుంబానికి మారింది. కానీ భర్త ఏం చదువుతున్నదీ కస్తూర్‌కి తెలిసే పరిస్థితి లేదు. చదువు గురించి గానీ, లౌకిక వ్యవహారాల గురించి గానీ స్త్రీలకు పనిలేదని బనియా పురుషులే కాదు, స్త్రీలు కూడా భావించేవారు. పెళ్ళి అయిన కొత్తలో కస్తూర్‌కి తాను అక్షరాలు నేర్పించడానికి ఏకాంతంలో ప్రయత్నించినా ఆమె ఆసక్తి చూపలేదని 50 యేళ్ళ తరువాత గాంధీ తన ఆత్మకథలో పేర్కొన్నాడు.
పెళ్లయిన కొత్తలో గాంధీజీ కూడా ఆమెపై దర్పం చూపించేవాడు. ఆమె తన చెప్పుచేతల్లో ఉండాలని కోరుకొనేవాడు. తనకు చెప్పకుండా తన అనుమతి లేకుండా ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదని మోహన్‌దాస్ పదే పదే భార్యకు ఆంక్షలు విధించేవాడు. "అత్తగారూ, తోడికోడళ్ళూ నన్ను తోడుకోసం పిలిచినప్పుడు నేను నా భర్త అనుమతి తీసుకోవాలి అని వాళ్ళతో చెప్పాలా? నేను అలా అన్నటికీ చెప్పను. వాళ్ళేమన్నా వాళ్ళ భర్తల దగ్గర అనుమతి తీసుకుంటున్నారా?" అని కస్తూర్ అనడం మోహన్‌దాస్ కోపం రావడానికి కారణమైంది. "కస్తూర్బా తీసుకున్న స్వాతంత్ర్యం నిజానికి దోష రహితం. మనస్సులో ఏ విధమైన దోషం లేని బాలిక దైవదర్శనానికో, మరెవరినైనా కలుసుకోవడానికో వెళ్లడాన్ని అంగీకరించక అధికారం చలాయిస్తే సహిస్తుందా! నేను ఆమె మీద దర్పం చూపిస్తే ఆమె కూడా నామీద దర్ప చూపించవచ్చుకదా! అయితే ఈ విషయం కాలం గడిచాక బోధపడింది. కాని అప్పుడో భర్తగా అధికారం చలాయించడమే నాపని" అని గాంధీజీ తన ఆత్మకథలో రాసాడు.
1985 నవంబరు 16న కరంచంద్ గాంధీ మరణించాడు. ఇది జరిగిన నాలుగు రోజులకు మరో విషాదం గాంధీ కుటుంబాన్ని కమ్మేసింది. నవంబరు 20న కస్తూర్బాకి పుట్టిన మగ బిడ్డ నాలుగు రోజులు కూడా జీవించకుండా కన్ను మూసాడు. తన క్రమశిక్షణా రాహిత్యం వల్లే ముందస్తు ప్రసవం జరిగి బిడ్డ చనిపోయినట్లు అనంతర కాలంలో మోహన్‌దాస్ గాంధీ ఆత్మకథలో పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేసాడు. కానీ కస్తూర్బా గాంధీ ఎప్పుడూ కూడా ఆ ప్రస్తావన ఎవరి దగ్గరా తెచ్చేది కాదు అనీ నలుగురు కొడుకులు (హరిలాల్, మణిలాల్, రామదాస్, దేవదాస్) పుట్టిన తర్వాత కూడా ఆమెకు ఆ దుఃఖం తగ్గలేదు అని ఆమె మనవడు అరుణ్ గాంధీ రాసాడు.
భర్త విదేశీ చదువుకోసం బంగారం త్యాగం
ఆమె మామగారు కరంచంద్ గాంధీ మరణం తర్వాత ఆమె కుటుంబంలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. కరంచంద్ గాంధీ పెద్ద కుమారుడు లక్ష్మీదాస్ గాంధీ తన చిన్న తమ్ముడి చదువు మీద పూర్తి దృష్టి కేంద్రీకరించాడు. తమకు వంశపారంపర్యంగా వస్తున్న దివాన్ హోదాని తిరిగి పొందాలంటే చిన్న తమ్ముడు మోహన్‌దాస్ గాంధీ ఇంగ్లీష్ లో పట్టభద్రుడు కాక తప్పదు. అంతకు ముందు గాంధీజీ మెట్రిక్యులేషన్ ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. గాంధీజీని ఐదేళ్ళ డిగ్రీ కోర్సులో చేర్పించారు. కానీ భారతదేశంలో ఈ విధంగా మరో ఐదేళ్ళపాటు చదివినప్పటికీ ఇంగ్లీష్ న్యాయశాస్త్రం తెలియకపోతే దివాన్‌గిరీ దక్కదు అని తెలిసింది. ఇంగ్లండ్‌లో మెట్రిక్యులేషన్ స్థాయిలో మూడేళ్ల న్యాయశాస్త్రం చదవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. కానీ గాంధీ సముద్రం దాటి పరాయి దేశం వెళ్లటం వల్ల "మోద్ బనియా సమాజం" ధర్మబ్రష్టత్వాన్ని పొందుతుందనీ, అందువల్ల ఇంగ్లండ్ వెళ్ళే నిర్ణయం విరమించుకోవాలనీ మోద్‌బనియా పెద్దల పంచాయితీ తీర్మానించింది. కానీ గాంధీ ఇంగ్లండ్ ప్రయాణాన్ని మానుకోక పోవడంతో ఆ కుటుంబాన్ని వెలివేసారు. 1888 నుండి 1891 వరకు పోర్‌బందరు బనియా సమాజం నుండి వెలివేసిన కారణంగా వారి కుటుంబం ఆర్థిక సంక్షోభంలోపడింది. వెలి వెసిన కారణంగా ఎవరూ గాంధీ కుటుంబానికి సహాయానికి రాలేదు. ఆ పరిస్థితులలో కస్తూర్బా తాను పుట్టింటి నగలను అమ్మి అతని చదువు కొనసాగడానికి దోహదపడింది. "నా భార్య నగలపై నా దృష్టి పడింది. నా భార్య నగలు అమ్మితే రెండు మూడు వేల రూపాయలు వస్తాయనీ వాటిని అమ్మి ఇంగ్లండ్ వెళతానని" గాంధీజీ తన ఆత్మకథలో రాసాడు. భర్త విదేశీ విద్య కోసం తన పుట్టింటి వారు పెట్టిన నగలను కస్తూర్బా త్యాగం చేసింది. మిగిలిన డబ్బులు గాంధీ అన్న లక్ష్మీదాస్ సమకూర్చాడు. 1891 జూలై 5న గాంధీజీ విద్యాభ్యాసం ముగించుకుని భారతదేశానికి వచ్చాడు. దానితో గాంధీ కుటుంబం మళ్ళీ బనియా సమాజంలో కలిసింది. బారిష్టరు చదువు పూర్తి చేసినప్పటికీ గాంధీజీకి దివాన్ పదవి రాలేదు. కస్తూర్బా నగలు పోగా మూడేళ్ల లండన్ చదువు కోసం పెట్టిన 13వేల రూపాయల అప్పు మిగిలింది గాంధీకి. ఇక న్యాయవాద వృత్తిపై దృష్టి పెట్టాడు. 1992లో ముంబాయి కోర్టుకు వెళ్ళి ఆరు నెలల పాటు చెట్టు కింద ప్లీడరుగా గడిపాడు. 1992 అక్టోబరు 28న కస్తూర్బా దంపతులకు మణిలాల్ జన్మించాడు. ఈ ఆర్థిక సంక్షోభానికి ఒక పరిష్కారంగా దక్షిణాఫ్రికాలో దాదా అబ్దుల్లా అనే గుజరాతీ వ్యాపారికి చెందిన ఒక కంపెనీకి న్యాయవాదిగా పనిచేసే అవకాశం రావడంతో 1993లో మళ్ళీ భారతదేశం వదిలి పెట్టాల్సి వచ్చింది. గాంధీజీ తన భార్య కస్తూర్బాను ఇద్దరు కొడుకులు హరిలాల్, మణిలాల్ లను రాజ్‌కోటలోని ఉమ్మడి కుటుంబంలో వదిలిపెట్టి ఒంటరిగా దక్షిణాఫ్రికా వెళ్ళాడు. అక్కడ న్యాయవాద వృత్తి బాగా సాగడంతో వరుసగా మూడేళ్లపాటు ఉండిపోయాడు.
దక్షిణాఫ్రికా ప్రయాణం
ఇక దక్షిణాఫ్రికాలో ఎంతకాలమైనా జీవనం కోసం ఏ కష్టాలు పడనక్కరలేదు అని భరోసా కలగడంతో భార్యా పిల్లలను కూడా తీసుకుని రావడానికి గాంధీజీ 1896 జూలైలో భారతదేశం వచ్చాడు. ఐదు నెలల తర్వాత భార్యా బిడ్డలతో, పదేళ్ళ మేనల్లుడు గోకుల్‌దాస్ తో కలసి దక్షిణాఫ్రికాకు తిరుగు ప్రయాణమయ్యాడు. 1915 జనవరిలో భారతదేశానికి వచ్చే వరకూ దక్షిణాఫ్రికలోని దర్బన్, జోహన్నస్‌బర్గ్ లలో నివసించింది కస్తూర్బా గాంధీ. 1997లో రామదాస్, 1900లో దేవదాస్ ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. దక్షిణాఫ్రికాలో జోహన్నస్‌బర్గ్ వద్ద 1100 ఎకరాల "టాల్‌స్టాయ్ ఫార్మ్", దర్బన్ వద్ద వంద ఎకరాలకు పైగా "ఫీనిక్స్ ఫార్మ్" లతో గాంధీ ఆర్థికంగా బాగా స్థిరపడిన తర్వాత ఆమె తరచుగా భారతదేశంలో ఉంటున్న బావగారు లక్ష్మీదాస్ చేసిన అప్పు తీర్చివెయ్యవలసినదిగా భర్తను ఒత్తిడి చేస్తూ ఉండేది. చివరకు తన చదువుకు తన సోదరుడు చేసిన అప్పును గాంధీజీ తీర్చాడు.
పిల్లల విద్యాభ్యాసం
ఆనాడు దక్షిణాఫ్రికాలో వర్ణవివక్షలో భాగంగా నల్లజాతి వారికి "బంటూ విద్యా విధానం", శ్వేత జాతి వారికి "హోం స్కూలింగ్ విధానం" ఉండేది. నలుపూ, తెలుపూ కాని బ్రౌన్ భారతీయులు బంటూ స్కూలుకు వెళ్ళరు. వీళ్ళ ఇళ్ళకు శ్వేత జాతి ఉపాధ్యాయులు రారు. వాళ్ళ పిల్లలకు వాళ్ళే చదువు చెప్పుకోవాలి. లేదా క్రైస్తవ మత విద్యను బోధించే మిషనరీ పాఠశాలలకి వెళ్ళాలి. ఎక్కువ మంది భారతీయులు మతమార్పిడికి సిద్ధపడి తమ పిల్లలను ఈ మిషనరీ స్కూల్స్ కి పంపే వాళ్ళు. ఈ నేపథ్యంలో కస్తూర్బా- గాంధీ పిల్లలు అందరూ పాఠశాల విద్యకు దూరం అయ్యారు. కొంత కాలం హోం స్కూలింగ్ పద్ధతిలో చదువు చెప్పించారు. నెలకు ఏడు పౌండ్ల జీతంతో ఒక ఆంగ్ల వనిత పాఠాలు చెప్పడానికి అంగీకరించినా ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదు. ఈ విధంగా పాఠశాల విద్యకూ, గృహ విద్యకూ దూరమయ్యారు. కస్తూర్బా కూడా బడికి వెళ్లని నిరక్షరాస్యురాలే. అదే విధంగా తన పిల్లలు కూడా నిరక్షరాస్యులు గానే మిగిలారు. ఈ విషయంలో ఆమె ఆందోళనగా ఉండేది. వారికి సరైన విద్యా బోధన అందించనందుకు గాంధీజీతో గొడవ పడేది. డాక్టర్ ప్రాణ్ జీవన్ దాస్ మెహతా స్వయంగా ఉపకారవేతనం ఇచ్చి ఇంగ్లండ్ లో చదివించడానికి హరిలాల్‌ను పంపించండి అని అడుగుతున్నా గానీ గాంధీజీ ఎందుకు అంగీకరించడంలేదు అని కస్తూర్బా ప్రశ్నించేది. బారిష్టరు చదువుకోవడానికి గాంధీజీ అంగీకరించనందున తన పెద్ద కుమారుడు హరిలాల్ గాంధీ తీవ్ర నిరాశా నిస్పృహలకు లోనయ్యాడు. తన చదువు కోసం తల్లి చేసిన సత్యాగ్రహం ఫలించక పోవడంతో తండ్రికి లేఖ రాసి 1911 మే 8 న ఎవరికీ చెప్పకుండా ఇంటి నుండి వెళ్ళిపోయాడు. ఆనాటి నుండి తిరిగి ఇంటికి రాని కుమారుని గూర్చి మనోవేదన ఆమెను వెంటాడుతూనే ఉండేది. మిగిలిన కుమారులు మణిలాల్, రామదాస్, దేవదాస్ లు కూదా పాఠశాలకు గానీ, కళాశాలకు గానీ వెళ్ళక పోయినప్పటికీ డిగ్రీలు లేనప్పటికీ స్వయంకృషి వల్ల జర్నలిస్టులుగా రాణించారు. మణిలాల్, రామదాస్ లు దక్షిణాఫ్రికాలో తండ్రి స్థాపించిన "ఇండియన్ ఒపీనియన్" ఆంగ్ల పత్రిక సంపాదక వర్గంలో ఉండేవాళ్ళు. దేవదాస్ గాంధీ భారతదేశంలో హిందూస్తాన్ టైమ్స్ ఆంగ్ల దినపత్రిక సంపాదకునిగా పనిచేసాడు.
ప్రిటోరియాలో ఒక ఇంగ్లీష్ బార్బర్ "బ్రౌన్ కలర్" అనే కారణంగా తనను సెలూన్ లోకి రానివ్వకపోవడంతో సొంతంగా క్షౌరం చేయడం నేర్చుకున్నాడు గాంధీ. తన కుమారులకు కూడా కత్తెర-దువ్వెన ఉపయోగించి తానే స్వయంగా క్షౌరం చేసేది కస్తూర్బా. ఈ విధంగా దక్షిణాఫ్రికాలో నల్ల జాతికీ, శ్వేత జాతికీ మధ్య ఎటూ గాని బ్రౌన్ భారతీయులుగా నిత్యం ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొంటూ వచ్చింది కస్తూర్బా - గాంధీ కుటుంబం.
భారతీయుల హక్కుల కోసం సత్యాగ్రహం
1908లో మొదటి సారి "సత్యాగ్రహం" ఉద్యమంలో గాంధీ అరెస్టు అయ్యాడు. 1913లో దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వాం ప్రవాస భారతీయులపై "క్రిస్టియన్ మేరేజ్ యాక్ట్" తెచ్చింది. దీని ప్రకారం భారతదేశంలో భార్యా భర్తలైన వారి వివాహాన్ని ప్రభుత్వం గుర్తించదు. వాళ్ళు క్రిస్టియన్ పద్ధతిలో వివాహితులు కాకపోతే వారి సహజీవనాన్ని అక్రమ సంబంధంగా పరిగణించి జరిమానా లేదా జైలు శిక్ష విధిస్తారు. దీనికి వ్యతిరేకంగా పార్శీ, ముస్లిం, హిందూ భారతీయులందరూ ఏకం కాక తప్పలేదు. భర్తలతో బాటు భార్యలు కూడా బయటికి రావాలని నిర్ణయించారు. స్త్రీలు కూడా కలవడంతో మూడు పౌండ్‌ల పన్ను ఆసియాటిక్ రిజిస్ట్రేషన్ బిల్లు ఉద్యమాలకు మించి ఈ వివాహ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా అపూర్వమైన ప్రతిస్పందన వచ్చింది. అప్పుడు కస్తూర్బా గాంధీ నాయకత్వంలో పదహారు మంది స్త్రీలు 1913 సెప్టెంబరు 23 న ఫీనిక్స్‌ స్టేషన్‌లో రైలు ఎక్కి గుర్తిపు కార్డులు లేకుండా ట్రాన్స్‌వాల్ సరిహద్దు దాటడానికి ప్రయత్నించి అరెస్టు అయ్యారు. ఆ స్త్రీలు ఎవ్వరూ తమ పేర్లు కూడా చెప్పకుండా సత్యాగ్రహం పాటించారు. ఈ స్త్రీలందరినీ అరెస్టు చేసి పోలీసులు కోర్టులో హాజరు పరిచారు. అందరికీ మూడు నెలల కఠిన కారాగార శిక్ష విధించి నేటల్‌లోని పీటర్స్ మారిట్జ్‌బర్గ్ జైలుకి పంపింది కోర్టు. అప్పటి వరకూ కూడా అరెస్టు అయిన స్త్రీలలో గాంధీ భార్య కూడా ఉందని ఎవరికీ తెలియదు. కస్తూర్బా గాంధీ పీటర్స్ మారిట్జ్‌బర్గ్ జైలులో సత్యాగ్రాహిగా ఉన్న విషయం బయటికి పొక్కడంతో ఉద్యమం మరింతగా ఊపు అందుకుంది. ఆ విధంగా మొదటి మహిళా సత్యాగ్రహంలో ఒకరిగా కస్తూర్బా చరిత్రకు ఎక్కింది.
భారత జాతీయోద్యమంలో
కస్తూర్బా- గాంధీ కుటుంబం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి భారత దేశానికి తిరిగి వచ్చేసింది. 1915 జనవరి మొదటి వారంలో కుటుంబంతో పాటు గాంధీజీ భారతదేశంలోకి అడుగు పెట్టాడు. ఆ తర్వాత బ్రిటిష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా సాగిన భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో గాంధీ నాయకత్వంలో మూడు పెద్ద ఉద్యమాలు జరిగాయి. 1920-22 సంవత్సరాలలో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం, 1930-32 సంవత్సరాలలో ఉప్పు సత్యాగ్రహం, 1940-42 సంవత్సరాలలో క్విట్‌ఇండియా ఉద్యమం కాంగ్రెస్ పార్టీ - గాంధీ నాయకత్వంలో జరిగాయి. భారతదేశంలో సత్యాగ్రహ ఉద్యమంలో భాగంగా బహిరంగ నిరాహార దీక్ష ప్రయోగాన్ని మొదటిసారి 1917 మార్చిలో గుజరాత్ లోని అహ్మదాబాద్‌లో గాంధీ ప్రారంభించాడు. ఆనాటి నుండి 1918 వరకు 30 యేళ్ళలో 17 సార్లు గాంధీ నిరాహార దీక్ష చేసాడు. గాంధీ అనేక సార్లు అరెస్టు కాగా, కస్తూర్బా ఆరు సార్లు అరెస్టు అయింది. 1931-33 మధ్య కాలంలో మూడు సార్లు అరెస్టు అయింది. చివరిసారి ఏకంగా 18 నెలల పాటు పూనాలోని ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ లో నిర్భంధంలో ఉంది.
క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో అరెస్టు
ముంబాయిలోని బిర్లా హౌస్ నుండి గాంధీజీ అరెస్టు చేసిన వార్తతో ప్రజలు బిర్లా హౌస్ కి రావడం మొదలు పెట్టారు. ఆరోజు సాయంకాలం శివాజీ పార్క్ లో ఏర్పాటు చేసిన బహిరంగ సభలో గాంధీజీ ప్రసంగించాల్సి ఉంది. గాంధీ అరెస్టు కావడంతో ఆయన బదులు ఆ బహిరంగ సభలో తాను ప్రసంగించబోతున్నట్టు కస్తూర్బా ప్రకటించింది. ఈ విషయం ప్రజలలో ఎంత సంచలనం రేకెత్తించడంతో ప్రభుత్వం కూడా అంతే జాగ్రత్త పడింది. పోలీసులు 73 ఏళ్ళ కస్తూర్బాను అరెస్టు చేయడానికి సిద్ధం అవుతున్నారనే వార్త తెలియడంతో ఆమెకు తోడుగాఉండేందుకు సిద్ధమై ఆమెకు అవసరమైన మందులు కూడా సిద్ధం చేసింది డాక్టర్ సుశీలా నయ్యర్. అప్పుడు కస్తూర్బా బ్రాంకో న్యూమోనియా వ్యాధితో బాధపడుతోంది. ప్రజలకు తాను చెప్పదలచుకున్న రెండు సందేశాలను కస్తూర్బా ముందుగా డాక్టర్ సుశీలా నయ్యర్ కు డిక్టేట్ చేసింది. ఎందుకంటే తాను అరెస్టు అయిన పక్షంలో ఆ సందేశాలు ఏదో విధంగా బహిరంగ సభకు చేరాలని, ఆ రెండు సందేశాలలో ఒకటి ప్రత్యేకంగా స్త్రీలకు ఉద్దేశించింది. అందులో సారాంశం ఇదీ: భారతదేశంలోని స్త్రీలు తమ శక్తిని ప్రదర్శించాల్సిన సమయం వచ్చింది. జాతి మతం అనే తేడాలు లేకుండా స్వాతంత్ర్య సమరంలో పురుషులకు తీసిపోని విధంగా స్త్రీలు గడప దాటాలి అని కస్తూర్బా చెప్పింది. సాయంత్ర సభాస్థలి వద్దకు వచ్చిన కస్తూర్బాను, సుశీలా నయ్యర్ లను పోలీసులు అరెస్టు చేసారు. వారిని ఆర్డర్ రోడ్ జైలుకి మళ్ళించారు. రెండు రోజులు ఆ జైలులో ఉంచి పూణేకు తరలించారు. 1942 ఆగస్టు 10 న ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ లో నిర్బంధించారు.
ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ లో నిర్భంధంలో ఉన్న బాపూ వద్దకు కస్తూర్బాను కూడా చేర్చారు. అప్పటికే కస్తూర్బా బ్రాంకో న్యూమోనియా వ్యాధితో బాధపడుతోంది. డా. సుశీలా నయ్యర్ వైద్యం చేసింది. రెండు మూడు రోజులలో ఆమె కోలుకొని రోజువారీ పనులు చేసుకుంటూ ఉండేది. ఆమెకు తోడుగా సరోజినీ నాయుడు కూడా ఉండేది. ఆ ప్యాలస్ లో గాంధీతో పాటు కస్తూర్బా, సరోజినీ నాయుడు, మహదేవ్ దేశాయ్, డా. సుశీలా నయ్యర్ ఉండేవారు. 1942 ఆగస్టు 15న ఆ ప్యాలస్ లో గాంధీజీ కార్యదర్శి మహదేవ్‌దేశాయ్ గుండె పోటుతో మరణించాడు. ఈ సంఘటన కస్తూర్బాను కూడా కలచి వేసింది. ఆ తర్వాత కస్తూర్బా ఆరోగ్యం కూడా క్షీణించడం మొదలు పెట్టింది.
తీరని కోరిక
ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ లో ఉండగా "ఏమైనా తీరని కోరిక ఉండిపోయిందా?" అని గాంధీ అడిగిన ప్రశ్నకు ఆమె సమాధానమిస్తూ "బడికి వెళ్ళి చదువుకోవడం" తన తీరని కోరికని తెలియజేసింది. అదే తడవుగా ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ బడిగా మారిపోయింది. భర్త గాంధీజీ ఉపాధ్యాయుడు అయ్యాడు. అప్పటి వరకూ కొంచెం కొంచెం కూడి కూడి చదవడం వచ్చు గానీ కస్తూర్బాకు వరుసగా అక్షరమాల రాదు. వరుసగా గుణింతాలు రావు. వాక్యంలో పదాల మధ్య విరామం ఉంచాలని తెలియదు. అందువల్ల 5వ తరగతి గుజరాతీ భాష బోధిని తెప్పించి గాంధీజీ ఒక టైం టేబుల్ ప్రకారం గుజరాతీ భాష, చరిత్ర, భూగోళశాస్త్రం, గణితం వంటి విషయాలను చెప్పడం మొదలు పెట్టాడు. అయితే జ్ఞాపక శక్తి సాధన చెయ్యడానికి చిన్న పిల్లలకు ఉన్నట్టుగా ఆరోగ్యంగానీ, ఉత్సాహం గానీ ఆమెలో లెవు. పైగా చీటికి మాటికీ ఉపాధ్యాయులు(గాంధీజీ) కోపగించుకోవడంతో త్వరలోనే ఆమెకు చదువు అంటే ఇష్టం పోయి కంగారు మొదలయింది. ప్రతీరోజూ చెప్పిన పాఠాల మీద మరుసటి రోజు గాంధీజీ ప్రశ్నలు అడగడం ఉండేది. అందుకని ఆ పాఠాన్ని డాక్టర్ సుశీలా నయ్యర్ దగ్గర పదే పదే చెప్పించుకొనేది. ఆమెకు చదవడం వచ్చినంత సులభంగా రాయడం రాదు. ఆమెకు గబగబా నేర్చుకొని నోట్‌బుక్స్ మీద పెన్‌తో రాయాలని ఉండేది. కానీ విడిగా ఉండే తెల్ల కాగితాల మీద మాత్రమే పెన్సిల్ తో అక్షరాలు దిద్దిస్తూ ఉండేవాడు గాంధీ. ఒకరోజు అందరికీ నోట్‌బుక్స్ తెప్పించినప్పుడు చిన్నపిల్లలా తాను కూడా ఒక నోట్‌బుక్ తీసుకుంది కస్తూర్బా. కానీ ఆమె చేతిలో నుండి ఆ నోట్‌బుక్ ను లాగేసుకొని - నీ రాతకి ఈ కాగితాలు చాలు అని మూడు తెల్ల కాయితాలు ఇచ్చాడు గాంధీ. కానీ గాంధీ మాటతో కస్తూర్బా అభిమానం తీవ్రంగా దెబ్బ తిన్నది. గాంధీ ఇచ్చిన తెల్ల కాగితాలు ఆమె తీసుకోలేదు. వెంటనే గాంధీజీకి తాను చేసిన పొరబాటు తెలిసి వచ్చింది. కానీ అప్పటికే మించిపోయింది. ఆ తర్వాత గంధీజీ, సరోజినీ నాయుడు, సుశీలా నయ్యర్ ఎంత మంది బతిమలాడి నోట్ బుక్ ఇచ్చినా ఆమె తీసుకోలేదు. ఆమెకు చదువుకోవాలనే ఉత్సహం చల్లారిపోయింది. మళ్ళీ ఆమె చదువుకోలేదు.
చివరి రోజులు
1943 మార్చి 16న ఆమెకు మొదటి సారి గుండెపోటు వచ్చింది. పదిరోజుల తర్వాత మార్చి 25న మళ్ళీ గుండెపోటు వచ్చింది. డిసెంబరు నెలలో ఆమె ఆరోగ్యం మరింత దిగజారింది. ప్రతీ రోజూ ఆమె "హరిలాల్ హరిలాల్" అని కలవరిస్తూ ఉండేది. హరిలాల్ ఆమె మొదటి కుమారుడు. 1911లో ఇల్లు విడిచి వెళ్ళిపోయిన కొడుకును చూడాలని ఆమె పరితపించేది. హరిలాల్ కోసం అన్వేషించడం ప్రారంభించారు. 1944 ఫిబ్రవరి 20 తేదీన హరిలాల్ ఆచూకీ తెలిసింది. ఫిబ్రవరి 21వ తేదీన మరణ శయ్యపై ఉన్న తల్లిని చూడడానికి ఆగాఖాన్ ప్యాలస్ కి హరిలాల్ వచ్చాడు. కొడుకు ముఖాన్ని దగ్గరకు తీసుకున్న కస్తూర్బాకు మద్యం వాసన గుప్పుమంది. తాగుబోతుగా మారిన కొడుకును చూసి ఆ తల్లి గుండె పగిలింది.
అగాఖాన్ ప్యాలస్ లో అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న కస్తూర్బాకు 1944 ఫిబ్రవరి 22న పెనిసిలిన్ ఇంజెక్షన్ ఇవ్వాలని డాక్టర్లు నిర్ణయించారు. "పెనిసిలిన్ ఇవ్వడం వల్ల ఆమె ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుందని మీరు ఖచ్చితంగా చెప్పగలరా?" అని గాంధీజీ డాక్టర్లను ప్రశ్నించాడు. తర్వాత ఆమెకు పెనిసిలిన్ వద్దు అని నిరాకరించాడు. కొడుకులు రామదాస్, దేవదాస్ లు వచ్చారు. అప్పుడే ఆమె తమ్ముడు మాధవదాసు కూడా ఆమెను చూడడానికి వచ్చాడు. తమ్ముడ్ని పలకరించడానికి ఆమె రెండు మూడు సార్లు నోరు తెరిచింది. తర్వాత నిశ్చలంగా అయిపోయింది. 1944 ఫిబ్రవరి 22న సాయంత్రం 7:35కు ఆమె కన్నుమూసింది. గాంధీజీ కస్తూర్బా అరవై రెండేళ్ళ సహజీవనం ముగిసింది.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:1869 జననాలు వర్గం:1944 మరణాలు వర్గం:గాంధేయవాదులు వర్గం:మహాత్మా గాంధీ కుటుంబం వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
పొంగు టీకా
thumb|పొంగు టీకా వేస్తున్న ఆరోగ్య కార్యకర్త మీజిల్స్ (పొంగు) వ్యాక్సిన్ అనేది ఒక టీకా, ఇది పొంగును నివారించటంలో ప్రభావవంతమైంది. ఒక మోతాదు పొందిన తరువాత తొమ్మిది నెలలు గలవారిలో 85% మంది పిల్లలు, పన్నెండు నెలలకు పైగా వయస్సు గలవారిలో 95% మంది పిల్లలు రోగనిరోధక శక్తిని పొందుతారు. ఒక మోతాదును పొందిన తరువాత రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుకోని వారందరూ దాదాపు రెండవ మోతాదు తరువాత పెంచుకుంటారు. జనాభాలో టీకా రేట్లు 93% కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు పొంగు వ్యాప్తి సాధారణంగా జరగదు; అయినప్పటికీ, టీకా రేట్లు తగ్గితే ఇది మళ్ళీ రావచ్చు; టీకా ప్రభావం చాలా సంవత్సరాలు ఉంటుంది. ఇది కాలక్రమేణా తక్కువ ప్రభావవంతంగా మారుతుందా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది. వ్యాధి బహిర్గతం అయిన రెండు రోజులలో టీకాను ఇచ్చినట్లయితే వ్యాధిని కూడా టీకా నిరోధించవచ్చు.
సాధారణంగా హెచ్‌ఐవి ఇన్‌ఫెక్షన్ ఉన్నవారితో సహా టీకా అందరికీ సురక్షితమైంది. దుష్ప్రభావాలు సాధారణంగా తేలికపాటిగా ఉండి, స్వల్పకాలం ఉంటాయి. ఇంజక్షన్ చేసిన చోట నొప్పి ఉండవచ్చు లేదా తేలికపాటి జ్వరం రావచ్చు. లక్ష మందిలో ఒకరికి అనాఫిలాక్సిస్ (తీవ్రమైన ఎలర్జీ) వచ్చినట్లుగా నమోదు చేయబడింది. గిలియన్-బారే సిండ్రోమ్, ఆటిజం (పగటికలలు కనే స్వభావం), శోధతో కూడిన ప్రేగు వ్యాధి రేట్లు పెరిగినట్లు కనిపించడం లేదు.