cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2007 ఉత్తర ఇరాక్ ఆక్రమణ
తిరుగుబాటుదారుల మలిదాడులు
By this point, sources reported that a combination of desertions, casualties and loss of equipment has crippled the regular Iraqi military, forcing the government to increasingly rely on volunteers drawn from Shia militias.[132][133] Iraqi officials also conceded they had essentially given up on the north of the country to the insurgent forces.[134]
On 24 June, the Syrian Arab Republic launched its first airstrikes in Iraqi territory after previously targeting Syrian-Iraqi border crossings controlled by ISIS. Syria launched new strikes the next day when at least 50 people were killed and 132 others wounded, including civilians, after missiles launched by Syrian fighters hit a municipal building, a market, and a bank in Al Rutba. It was unclear whether the Syrian fighters actually entered Iraqi territory when they made the airstrikes.[10]
On the morning of 26 June, militants captured the town of Mansouriyat al-Jabal, which is the home to four natural gas fields.[137]
-->
కారణాలు
<!-- The critics of the US-led invasion of Iraq in 2003 believe the root of these events should trace back to unsuccessful nation-building as well as sectarian and ethnic division in the aftermath of Saddam Hussein's removal from power.[138] On the other hand, the Syrian civil war gave ISIS and other Sunni jihadi groups a cause and a battlefield when it looked like their campaign in Iraq was in decline. Their victories there gave them a base and momentum.[139] According to Tony Blair, the former Prime Minister of the United Kingdom, "there is also no doubt that a major proximate cause of the takeover of Mosul by ISIS is the situation in Syria... The operation in Mosul was planned and organised from Raqqa across the Syria border. The fighters were trained and battle-hardened in the Syrian war. It is true that they originate in Iraq and have shifted focus to Iraq over the past months. But, Islamist extremism in all its different manifestations as a group, rebuilt refinanced and re-armed mainly as a result of its ability to grow and gain experience through the war in Syria."[140] This view was criticized by various officials including former general Michael Rose, Blair cabinet member Clare Short, and senior Tory MP Peter Tapsell as misleading and the invasion of Iraq serving as a proximate cause for the rise of extremism.[141][142] Fareed Zakaria, editor of Time and onetime Bush Administration middle east policy adviser alleged that counterproductive western intervention in Iraq and Syria served to accelerate sectarian infighting in both countries and empowered radicals on all sides.[143] The Financial Times described the conflicts spanning Iraq and Syria as religious wars akin to Europe's Thirty Years' War.[144]
The Iraqi army which took control of northern Iraq was collapsed so that militants including ISIS and its allies with less than 1000 militants could control Mosul and Tikrit easily and ceded control of the Kirkuk to the Kurds. There are different reasons for this event. According to The Guardian, one scenario is that the three Iraqi generals responsible for Mosul, Tikrit, and Kirkuk didn't want to fight for a state that wasn't working.[150] According to The Daily Telegraph, the other view is that the generals in the military headquarters of these cities had shared the same Ba'athist ideology and were the first to flee.[151] Another scenario is that the Iraqi troops quickly realized they were no match for battle-hardened and ideologically motivated jihadis heading their way. A third theory is that the Kurds had long ago lost faith in prime minister Nouri al-Maliki's ability to serve either their interests or those of Iraq.[150]
Washington Institute for Near East Policy analyst Michael Knights noted that mutual opposition to the Shia led government allowed for an alliance between the hitherto ideologically opposed ISIS and secular Ba’ath influenced insurgents such as the Naqshbandi order. Coordination between both groups granted ISIS the assistance of underground networks of former military, insurgents, Sunni officials and tribal groups sympathetic to the Ba’ath era government, thereby allowing a relatively small number of militants to execute a “coup” in Sunni regions where the banned Ba’ath party still retains a degree of support. The presence of Naqshbandi, MCIR and other secular Sunni insurgent groups has therefore lead to tribes and some Awakening Councils opposed to ISIS supporting the insurrection.[152][153] Additionally, Knights reported that in the years preceding the insurrection, the Naqshbandi lead by al-Douri aggressively forged ties to elements of Sunni civil society opposed to the Maliki government, encouraged the establishment of protest camps at sites including Hawija and attempted to co-opt Sunni militia. The arrival of ISIS militants from Syria ultimately serving as the final catalyst behind a broader revolt.[154]
-->
ఇతరులు
వర్గం:ఇరాక్ వర్గం:ఇరాక్ యుద్ధములు
అళియ రామరాయలు(పుస్తకం)
విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం అంచుల్లో ఉన్న సమయంలో విజయనగర చక్రవర్తి అయిన అళియ రామరాయలు గురించి రాసిన చరిత్ర గ్రంథమిది. ప్రముఖ చారిత్రికులు, పత్రికా సంపాదకులు చిలుకూరి వీరభద్రరావు ఈ గ్రంథాన్ని రచించారు. ఎన్నో చరిత్ర గ్రంథాలు రచించిన చిలుకూరి వీరభద్రరావు విజయనగర సామ్రాజ్య ఆఖరి పాలనావంశానికి ఆద్యుడైన అళియ రామరాయల జీవిత చరిత్రను సప్రమాణికంగా వివరించారు.
విషయం
భారతీయ చక్రవర్తులలో సుప్రసిద్ధుడైన శ్రీకృష్ణదేవరాయల అల్లుడైన రామరాయలను ఆ కారణంగానే అళియ రామరాయలని(అళియ అంటే కన్నడభాషలో అల్లుడు) వ్యవహరిస్తారు. రాంరాయలు కృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో సమర్థుడైన అధికారిగా, సైన్యనిర్వహణలో వీరునిగా, గొప్ప రాజనీతివేత్తగా పేరొందారు. మగసంతానం లేకుండా కృష్ణదేవరాయలు మరణించగా ఆయన తమ్ముడు అచ్యుతరాయలను, ఆపై బాలుడగు సదాశివరావును పరిపాలనలో ఉంచి తానే రాజ్యతంత్రాన్ని నడిపారు రామరాయలు. ఈ కారణంగా తిమ్మరాజనే మంత్రి రామరాయలను బంధించబోగా వేరే నాయకుల సహకారంతో తిమ్మరాజును ఓడించి తాను రాజ్యపాలన చేపట్టాడు. రామరాయలతో విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఆరవీటి వంశపాలన ప్రారంభమయింది. ఆపైన వరుస విజయాలతో దక్కన్‌లోని సుల్తానులను అణగదొక్కడంతో వారందరూ ఏకమై తళ్ళికోట వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో విజయనగర సేనలను ఓడించి, రామరాయలను చంపారు. అంతటితో విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రభ తగ్గిపోయింది. అళియ రామరాయల చరిత్రను రాయడంలో వీరభద్రరావు కొత్త అంశాలను తెరపైకి తెచ్చారు.
విషయసూచిక
1931 లో ముద్రించబడిన పుస్తకంలోని విషయాలను ఏడు ప్రకరణములుగా విభజించారు:
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:1945 పుస్తకాలు వర్గం:1931 పుస్తకాలు
1857 పూర్వరంగములు
1857 పూర్వరంగములు గ్రంథం భారత తొలి స్వాతంత్ర్య సమరంగా పేరొందిన 1857 తిరుగుబాటు వెనుకనున్న కారణాల గురించి వివరించే చరిత్ర గ్రంథం. ఈ గ్రంథాన్ని ప్రముఖ చారిత్రికులు దిగవల్లి వేంకటశివరావు రచించారు. సిపాయిల పితూరిగా పాశ్చాత్య చరిత్రకారులు తక్కువచేసి చూపిన ఈ యుద్ధం భారత స్వాతంత్ర్య చరిత్రలో కీలకమైనదని వివరిస్తూ ఆయన ఈ గ్రంథరచన చేశారు.
వివరాలు
1857–58 మధ్యకాలంలో ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాట్లని మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య్య యుద్ధం అనీ, 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు అనీ పరిగణిస్తారు. భారత చరిత్రకారులు ఈ తిరుగుబాట్లని ప్రథమ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా భావిస్తారు. దశాబ్దాలుగా భారతీయ సిపాయిలకీ బ్రిటీష్ అధికారులకీ మధ్యగల జాతీయ, సాంస్కృతిక వైరుధ్యాలు తిరుగుబాట్లకి దారితీసాయి. బ్రిటిష్ వారికి భారత పాలకులైన మొగలాయి, పేష్వాల పట్లగల నిర్లక్ష్య వైఖరి మరియూ ఔధ్ విలీనం లాంటి రాజకీయ కారణాలు భారతీయులలో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల వ్యతిరేకత కలిగించాయి. 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు/ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం వెనుక గల చారిత్రిక శక్తులు, ఆ యుద్ధం పరిణమించేందుకు కారణమైన పరిస్థితుల గురించి వ్రాసిన చరిత్ర గ్రంథం. ప్రముఖ చారిత్రికులు దిగవల్లి వేంకట శివరావు పలు ప్రామాణిక ఆధారాల నుంచి ఈ గ్రంథాన్ని రచించారు.
బయటి లింకులు
డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలో గ్రంథ ప్రతి
కంటి వెలుగు
కంటి వెలుగు తెలంగాణ రాష్టంలో కంటిచూపు సమస్యలతో బాధపడుతున్న ప్రజలకు వైద్య సేవలు అందించేందుకు ఈ పథకం రూపుదిద్దుకుంది. ఈ పథకాన్ని ప్రభుత్వ ఖర్చుతో ఉచితంగా తెలంగాణలోని అన్ని జిల్లాల ప్రజలకు కంటి పరీక్షలు నిర్వహించి, కళ్లద్దాలు, అవసరమైన వారికి శస్త్రచికిత్సలు, మందులను అందజేస్తుంది.
ప్రారంభం
2023 జనవరి 18న ఖమ్మం పట్టణంలో రెండో విడుత కంటి వెలుగు కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించబడింది. తొలిరోజు మొత్తం 50 మందికి కంటి పరీక్షలు చేశారు. ఇందులో తొలి ఆరుగురికి కంటి పరీక్షల అనంతరం తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్, కేరళ, ఢిల్లీ, పంజాబ్‌ ముఖ్యమంత్రలు పినరయి విజయన్‌, అరవింద్‌ కేజ్రీవాల్‌, భగవంత్‌ మాన్‌ తోపాటు ఉత్తర ప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి అఖిలేశ్‌ యాదవ్‌, సీపీఐ జాతీయ ప్రధాన కార్యదర్శి డి. రాజా కలిసి రెండో విడుత కంటి వెలుగు కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించి, కంటి వెలుగు లబ్ధిదారులకు కంటి అద్దాలను అందజేశారు. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర వైద్యారోగ్యశాఖ మంత్రి టి. హరీశ్‌రావు, ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి శాంతికుమారి తదితరులు పాల్గొన్నారు.
పథకం
గ్రామాల్లోని ప్రాథమిక ఆరోగ్యకేంద్రం పరిధిగా, పట్టణాల్లో వార్డును పరిధిగా కంటి వెలుగు క్యాంపులను నిర్వహిస్తారు. ఈ క్యాంపులో ఒక మెడికల్ ఆఫీసర్, కంటి వైద్యుడు, ఏఎన్‌ఎంలు, సూపర్‌వైజర్లు, ఆశా వర్కర్లతో కూడిన ఆరు నుంచి ఎనిమిది మందితో కూడిన బృందం సేవలందిస్తుంది. ఈ వైద్యబృందం రోజుకు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 250 మందికి, పట్టణ ప్రాంతాల్లో 300 మందికి కంటి పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పథకంలో 799 బృందాల్లో 940 మంది మెడికల్‌ ఆఫీసర్లు, 1000 మంది కంటి వైద్య నిపుణులు ఉంటారు. 33 వేల మంది సిబ్బందిని ఈ కార్యక్రమం కోసం కేటాయించారు.
ఈ పథకం మొత్తం బడ్జెట్ దాదాపు 106.84 కోట్లు ఉంటుండగా, ఇందులో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం. రూ. 84కోట్లు అందజేస్తుంది. మిగిలిన రూ.24 కోట్లు జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ కింద వెచ్చిస్తారు. పథకంలో భాగంగా ఇచ్చిన రీడింగ్ గ్లాసెస్ ద్వారా 23,43,642 మంది వ్యక్తులు ప్రయోజనం పొందగా, ప్రిస్క్రిప్షన్ అద్దాలు పొందిన లబ్ధిదారులు 14,95,972 మంది ఉన్నారు. ఈ మొత్తం పథకానికి రూ. 196.79 కోట్ల నిధుల కేటాయింపు ఉండగా, పథకం అమలులోకి వచ్చిన 1 సంవత్సరంలోనే అవన్నీ ఉపయోగించబడ్డాయి.
కంటి సమస్యలతో బాధపడుతున్నవారి సంఖ్య
ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ గణాంకాల ప్రకారం రాష్ట్రంలోని 25 శాతం మంది ప్రజలు కంటి సమస్యలతో బాధ పడుతున్నారు.
శివుని వేయి నామములు- 301-400
శ్లోకము 31
గుహావాసీ = గుహలో నివసించువాడు
గ్రహమాలీ = గ్రహములన్నింటిని నడిపించువాడు
తరంగవిత్ = జీవన తరంగములను గూర్చిన జ్ఞానము కలవాడు
త్రిదశః = ఎల్లప్పుడు మూడు పదులు సంవత్సరముల వయస్సు కలవాడు
కాలదృక్ = సకాలమును బాగుగా గుర్తించువాడు
కర్మ సర్వబంధ విమోచనః = కర్మముల యొక్క సమస్త బంధముల నుండి విముక్తి కలిగించువాడు
శ్లోకము 32
అసురేంద్రాణాం బంధనం = రాక్షస శ్రేష్ఠుల యొక్క బంధనరూపం అయివున్నవాడు
యుధి శత్రు వినాశనః = యుద్ధమునందు శత్రువులను నశింపజేయువాడు
సాంఖ్యప్రసాదః = ఆత్మానాత్మ వివేకమును అనుగ్రహించువాడు
దూర్వాసాః = మేలిమి వస్త్రములు కాకపోయిననూ ధరించువాడు
సర్వసాధు నిషేవితః = సమస్తములైన ఉత్తములచే సేవించబడినవాడు
శ్లోకము 33
ప్రస్కందః = శత్రువులను నశింపజేయువాడు
విభాగజ్ఞః = యజ్ఞ భాగములు తెలిసినవాడు
యజ్ఞభాగవిత్ = యజ్ఞమునందలి భాగములు (ఆహ్వానములు) తెలిసినవాడు
సర్వవాసః = సమస్తమును ధరించువాడు
సర్వచారీ = సమస్త ప్రదేశములందు చరించువాడు
దుర్వాసాః = మేలిమి వస్త్రములు కాకపోయినను ధరించువాడు
వాసవః = ఇంద్రుని రూపము తానై ఉన్నవాడు
అమరః = మరణము లేనివాడు
శ్లోకము 34
హైమః = బంగారు మయమైనవాడు
హేమకరః = బంగారమును చేయువాడు
సర్వధారీ = సమస్తమును ధరించువాడు
లోహితాక్షః = ఎర్రని వర్ణముకల కన్నులు కలవాడు
మహాక్షః = గొప్పదైన దృష్టి కలవాడు
విజయాక్షః = విజయముపై దృష్టి కలవాడు
విశారదః = బాగుగా తెలిసినవాడు
శ్లోకము 35
సంగ్రహః = మిక్కిలి గ్రహించువాడు
నిగ్రహః = ఆత్మనియంత్రణ కలిగినవాడు
కర్తా = సర్వకార్యములు చేయువాడు
సర్పచీర నివాసనః = పాము కుబుసము వస్త్రముగా ధరించువాడు
ముఖ్యః = ప్రధానమైనవాడు
అముఖ్యః = అప్రధానమైనవాడు; తనకంటె ఇతరమైన ప్రధానుడు లేనివాడు
కాహళిః = మ్రోగుచున్న వాద్యము తానే అయినవాడు
సర్వకామదః = సమస్తమైన కోరికలు ఇచ్చువాడు
శ్లోకము 36
సర్వకాల ప్రసాదః = సమస్త కాలములందు అనుగ్రహించువాడు
సుబలః = మంచి బలము కలవాడు
సర్వకామప్రదః = సమస్తమైన కోరికలు విశేషముగ ఇచ్చువాడు
సర్వదః = సమస్తమును ఇచ్చువాడు
సర్వతోముఖః = అన్ని ప్రక్కల ముఖము కలవాడు
శ్లోకము 37
ఆకాశ నిర్విరూపః = ఆకాశమువలె రూపము లేనివాడు
నిపాతః = శీఘ్రముగా గమ్యస్థానము చేరువాడు
అవశః = ఒకరి అధీనమున లేనివాడు
ఖగః = పక్షివలె శీఘ్ర గమనము కలవాడు
రౌద్రరూపః = తీవ్రకోపముతో కూడిన రూపము కలవాడు
అంశుః = కిరణ రూపమైనవాడు
ఆదిత్యః = సూర్యుడు తానైయున్నవాడు
బహురశ్మిః = ఎక్కువ కాంతి (కిరణములు) కలవాడు
సువర్చసీ = మంచి కాంతి కలవాడు
శ్లోకము 38
వసువేగః = కిరణముల యొక్క వేగము కలవాడు
మనోవేగః = మనస్సు వంటి వేగము కలవాడు
నిశాచరః = రాత్రియందు సంచరించువాడు
సర్వవాసీ = సమస్త ప్రదేశములందు నివసించువాడు
శ్రియావాసీ = శ్రీ శోభతో నివసించువాడు
ఉపదేశకరః = ఉపదేశము చేయువాడు
అకరః = ఏమియు చేయనివాడు
శ్లోకము 39
మునిః = మౌనముగా ఉండువాడు
ఆత్మా = తానే అందరి ఆత్మ అయినవాడు
నిరాలోకః = దర్శనం లేనివాడు
సహస్రదః = అనేకమైన వాటిని ఇచ్చువాడు
ప్లక్షరూపః = జువ్వి చెట్టు యొక్క రూపము తానే అయినవాడు
అతిదీప్తః = మిక్కిలి ప్రకాశించువాడు
విశాంపతిః = మానవజాతి కంతటికీ అధిపతి
శ్లోకము 40
ఉన్మాదః = పిచ్చివాని వలె ఉన్నవాడు
మదనః = మన్మధరూపం తానైనవాడు
భారతదేశ వాతావరణం
విస్తారమైన భౌగోళిక, విభిన్న నైసర్గిక ఆకృతి వైవిధ్యమైన వాతావరణ పరిస్థితుల కారణంగా భారతదేశ వాతావరణాన్ని ఒకేలా వివరించడం కష్టతరం చేస్తుంద. కోపెను వాతావరణ వర్గీకరణ ఆధారితంగా భారతదేశ వాతావరణం ఆరు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజించబడింది:  పశ్చిమప్రాంతంలో శుస్క ఎడారి, ఉత్తరాన హిమానీనదాలు, ఆల్పైను టండ్రా, నైరుతిప్రాంతంలోని ద్వీప భూభాగాల్లో వర్షారణ్యాలకు మద్దతు ఇస్తున్న తేమతో కూడిన ఉష్ణమండల ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అనేక ప్రాంతాల్లో వివిధ రకాల మైక్రోక్లిమేట్లు ఉంటాయి. కొన్ని స్థానిక మార్పులతో నాలుగు వాతావరణ శీతోష్ణస్థితి, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను దేశం వాతావరణ శాస్త్ర విభాగం అనుసరిస్తుంది. శీతాకాలం (డిసెంబరు, జనవరి, ఫిబ్రవరి), వేసవికాలం (మార్చి, ఏప్రిలు, మే), రుతుపవన వర్షాకాలం (జూన్ నుండి సెప్టెంబరు), ఒక పోస్టు-రుతుపవనాలు: కాలం (అక్టోబరు నుండి నవంబరు వరకు).
శివుని వేయి నామములు- 301-400
శ్లోకము 40
కామః = కోరికరూపము తానేఅయినవాడు
భారతదేశ వాతావరణం
భారతదేశం భూగోళిక, భూగర్భక స్థితి క్లిష్టమైనవి కీలకమైనవి: వాయువ్యంలో థారు ఎడారి, సాంస్కృతికంగా, ఆర్ధికపరంగా ముఖ్యమైన రుతుపవనాలను ప్రభావితం చేయడానికి ఉత్తరదిశలో హిమాలయాలు ఉపస్థితమై ఉన్నాయి. భూమి ఎత్తైన, అత్యంత భారీ పర్వత శ్రేణి అయిన హిమాలయాలు, మంచుతో నిండిన టిబెట్టు పీఠభూమి, ఉత్తర మధ్య ఆసియా నుండి కటబ్యాడు పవనాలు వీస్తుంటాయి. ఉత్తర భారతదేశంలో అధికభాగం వెచ్చగా ఉండి శీతాకాలంలో చల్లగా ఉంటుంది. అదే ఉష్ణ వాతావరణం వేసవిలో భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాలలో ఉంటుంది.
శివుని వేయి నామములు- 301-400
శ్లోకము 40
అశ్వత్థః = తానే రావిచెట్టు రూపమున ఉన్నవాడు
భారతదేశ వాతావరణం
ఉష్ణమండల-ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండలాల మధ్య సరిహద్దుగా భావించబడే " ట్రాపిక్ ఆఫ్ కాన్సరు " మధ్య భారతదేశం గుండా వెళుతుంది. దేశం అధిక భాగం ఉష్ణమండలంగా పరిగణించబడుతుంది. ఉష్ణమండలాల మాదిరిగా భారతదేశంలో రుతుపవన, ఇతర వాతావరణ నమూనాలు చాలా అస్థిరంగా ఉంటాయి: ఎపోచల్ కరువు, వరదలు, తుఫానులు, ఇతర సహజ విపత్తులు సంభవిస్తూ లక్షలాది ప్రజలను నిరాశ్రయులను చేయడం, మరణానికి గురిచేయడం చేస్తుంటాయి. దక్షిణాసియాలో వాతావరణ పరిస్థితులు అనూహ్యత, తరచుగా సంభవించడం, తీవ్రతలో మార్పు చెందుతాయని ఒక శాస్త్రీయ అభిప్రాయం ఉంది. కొనసాగుతున్న, భవిష్యత్తు వృక్షసంబంధ మార్పులు, ప్రస్తుత భారతదేశంలోని తూర్పు తీరప్రాంత ప్రాంతాల సముద్ర మట్టం పెరగడం భూగోళ ఊష్ణం అధికరించడానికి కారణమౌతాయని భావిస్తున్నారు.
శివుని వేయి నామములు- 301-400
శ్లోకము 40
అర్థకరః = ప్రయోజనము సమకూర్చువాడు, సమస్త వస్తువులను సమకూర్చువాడు
భారతదేశ వాతావరణం
History
During the Triassic period of some 251–199.6 Ma, the Indian subcontinent was part of a vast supercontinent known as Pangaea. Despite its position within a high-latitude belt at 55–75° S—latitudes now occupied by parts of the Antarctic Peninsula, as opposed to India's current position between 5 and 35° N—India likely experienced a humid temperate climate with warm and frost-free weather, though with well-defined seasons. India later merged into the southern supercontinent Gondwana, a process beginning some 550–500 Ma. During the Late Paleozoic, Gondwana extended from a point at or near the South Pole to near the equator, where the Indian craton (stable continental crust) was positioned, resulting in a mild climate favourable to hosting high-biomass ecosystems. This is underscored by India's vast coal reserves—much of it from the late Paleozoic sedimentary sequence—the fourth-largest reserves in the world. During the Mesozoic, the world, including India, was considerably warmer than today. With the coming of the Carboniferous, global cooling stoked extensive glaciation, which spread northwards from South Africa towards India; this cool period lasted well into the Permian.
శివుని వేయి నామములు- 301-400
శ్లోకము 40
యశః = కీర్తి రూపము తానే అయినవాడు
భారతదేశ వాతావరణం
History
Tectonic movement by the Indian Plate caused it to pass over a geologic hotspot—the Réunion hotspot—now occupied by the volcanic island of Réunion. This resulted in a massive flood basalt event that laid down the Deccan Traps some 60–68 Ma, at the end of the Cretaceous period. This may have contributed to the global Cretaceous–Paleogene extinction event, which caused India to experience significantly reduced insolation. Elevated atmospheric levels of sulphur gases formed aerosols such as sulphur dioxide and sulphuric acid, similar to those found in the atmosphere of Venus; these precipitated as acid rain. Elevated carbon dioxide emissions also contributed to the greenhouse effect, causing warmer weather that lasted long after the atmospheric shroud of dust and aerosols had cleared. Further climatic changes 20 million years ago, long after India had crashed into the Laurasian landmass, were severe enough to cause the extinction of many endemic Indian forms. The formation of the Himalayas resulted in blockage of frigid Central Asian air, preventing it from reaching India; this made its climate significantly warmer and more tropical in character than it would otherwise have been.
శివుని వేయి నామములు- 301-400
శ్లోకము 40
వామదేవః = ఎడమ భాగమునందు స్త్రీరూపము కలవడు
వామః = శ్రేష్టుడు
ప్రాక, దక్షిణ, ఉదజ్ఞ్ముఖః = తూర్పు, దక్షిణ, ఉత్తర ముఖములు కలవాడు
వర్గం:శివ సహస్రనామ స్తోత్రము
మొహమ్మద్ ఫరీదుద్దీన్
మొహమ్మద్ ఫ‌రీదుద్దీన్‌ - తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఈయన జహీరాబాద్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి రెండు పర్యాయాలు శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఈయన 2004లోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వంలో మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశాడు.
జననం, విద్యాభాస్యం
మొహమ్మద్ ఫ‌రీదుద్దీన్‌ 1957 అక్టోబరు 14లో తెలంగాణ రాష్ట్రం, సంగారెడ్డి జిల్లా, జహీరాబాద్ మండలం, హోతి (బి) గ్రామంలో మహమ్మద్ ఫక్రుద్దీన్, ఫాతిమునిస బేగం దంపతులకు జన్మించాడు. ఈయన హైదరాబాద్ యాకుత్ పురలోని ధర్మవంత్ డిగ్రీ కాలేజీలో బీకాం విద్య పూర్తి చేశాడు.
రాజకీయ జీవితం
మొహమ్మద్ ఫ‌రీదుద్దీన్‌ కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి హోతి (బి) గ్రామ సర్పంచ్ గా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆయన 1999లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి జహీరాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు. ఆయన 2004లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి పోటీ చేసి రెండవసారి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచి మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ & సహకార శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల పునర్విభజనలో భాగంగా జహీరాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గ ఎస్.సి రిసర్వ్డ్ కావడంతో ఆయన 2009లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో అంబర్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్ తరపున పోటీ చేసి భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్థి జి.కిషన్ రెడ్డి చేతిలో ఓటమి పాలయ్యాడు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడక ఆయన 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరాడు. ఫ‌రీదుద్దీన్‌ను 2016లో తెలంగాణ శాసనమండలి ఎన్నికల్లో ఎమ్మెల్యే కోటాలో ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2016 అక్టోబరు 20న ఎమ్మెల్సీగా ప్రమాణస్వీకారం చేశాడు. ఆయన ఎమ్మెల్సీ పదవీకాలం 2021 జూన్ 3న ముగిసింది.
మరణం
మొహమ్మద్ ఫ‌రీదుద్దీన్‌ అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ హైదరాబాద్ లోని ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2021 డిసెంబరు 29న గుండెపోటుతో మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు వర్గం:మెదక్ జిల్లా నుండి ఎన్నికైన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు వర్గం:మెదక్ జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:మెదక్ జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:సంగారెడ్డి జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:సంగారెడ్డి జిల్లా వ్యక్తులు
జబల్‌పూర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం
జబల్‌పూర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం జబల్‌పూర్ జిల్లా, జబల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
పోకూరి కాశీపత్యవధాని
thumb|పోకూరి కాశీపత్యవధాని పోకూరి కాశీపత్యావధాని, అమోఘ పాండిత్య ప్రజ్ఞా ప్రాభవశాలి.
జీవిత విశేషాలు
నందన సంవత్సర (1893, ఫిబ్రవరి) మాఘ శుద్ధ దశమి నాడు రామలక్ష్మాంబ, సుబ్బయాచార్యుల తృతీయ సంతానముగా, గుంటూరు జిల్లా, వెల్దుర్తి మండలంలోని బోదిలవీడు అనే గ్రామంలో విశ్వబ్రాహ్మణ కుటుంబములో జన్మించారు. వీరు బోదిలవీడు,వెల్దుర్తి,రెంటచింతల గ్రామాలలో చదివారు. అమరకోశము, ఆంధ్రనామ సంగ్రహము, నరస భూపాలీయము, మనుచరిత్ర, వసుచరిత్ర ఇత్యాదులను కూలంకషంగా చదివారు. గీర్వాణాంధ్ర భాషలలోని కావ్యాలు, ఛందోవ్యాకరణాది శాస్త్రాలు చదివి ఆకళింపు చేసుకొని గర్భ, బంధ, చిత్ర, ఆశు కవిత్వాలలో ఆరితేరారు. బ్రహ్మశ్రీ పోకూరి కాశీపత్యావధానులు వృద్ధాప్యదశ వఱకూ “మాచర్ల” లో జీవితము గడిపారు. 60 కి పైగా రచించిన అద్భుత కావ్యాలతో ఈ పుంభావసరస్వతి కీర్తి గాంచారు. గంటకు 200ల పద్యాలు ఆశువుగా చెప్పారు. గద్వాల సంస్థానము విద్యకు, పాండిత్య ప్రభలకు, లాలిత్య కళలకు ఆటపట్టై, “శ్రీమద్విద్వద్ గద్వాల” అని పేర్గాంచినది. అట్టి గద్వాలలో పోకూరి కాశీపత్యావధానులు “ఆస్థాన కవి” పదవిని అలంకరించారు.
అవధానాలు
ఇతను తొలిసారిగా 1916లో నరసరావుపేటలో అష్టావధానం చేశారు. పిఠాపురం, విజయనగరం, పెద్దాపురం, నూజివీడు, జటప్రోలు, బొబ్బిలి, ఉయ్యూరు, వెంకటగిరి, అమరావతి, మునగాల, గద్వాల, వనపర్తి, పోలవరం, లక్కవరం, చల్లపల్లి, గోపాలపేట, దోమకొండ, ఆత్మకూరు, అలంపురం, మద్రాసు తదితరప్రాంతాలలో అష్టావధానాలు, శతావధానాలు చేసి సన్మానాలు పొందారు.
అవధానాలలో పూరణలు కొన్ని
పూరణ: చెన్నులర బెస్త చేడియ క్రన్నన వల వల్లెవాటుగాఁ గొని వేడ్కన్ మున్నీటికి జనునెడ వల కన్నులలో చన్నులమరె కాంతామణికిన్ పూరణ: మారుతీ భీష్మ ముగను లక్ష్మణుఁడు మూర్ఛ పొందె నిక ద్రోణ గిరి కేగి తొందరగను కృప దలిర్పగ సంజీవి నెసఁగ దెచ్చి యిడఁగదే నీదు కౌ శల్య మిపుడు జూతు
రచనల నుండి ఉదాహరణ
షట్చక్రవర్తులలో మొదటి వాడు హరిశ్చంద్ర చక్రవర్తి కనుక - పోకూరి కాశీపత్యావధానులు ‘హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానము’ ను రచన గావించారు. విశ్వామిత్ర ముని మాతంగ కన్యలను పంపించాడు.వారు అవమానించబడినారని, క్రుద్ధుడైన ముని హరిశ్చంద్రుని వద్దకు వెళ్ళాడు.సామ్రాట్టు ఆయన కాళ్ళపైన పడ్డాడు.కుపితుడై ఉన్న ఋషి రాజును పాదంతో తన్నగా, రాజు సహనం, ఓరిమిలను ప్రతిబింబించే దృశ్యాన్ని పోకూరి కాశీపత్యావధానులు చిత్రించిన పద్ధతి పదుగురి మెప్పు బడసినది. “మహర్షి పాదం నొప్పి పుట్టిందేమో”నని హరిశ్చంద్రుడు వ్యాకులపడుతూ, మహర్షి పాదాలను ఒత్తసాగాడు. (ఈ సంఘటన – “పారిజాతాపహరణము" ప్రఖ్యాత ప్రబంధము లోని ముక్కు తిమ్మనార్యుల ఘంటంలో నుండి వెలువడినట్టి సత్యభామ శ్రీకృష్ణుని తన వామ పాదముతో త్రోయుట” జ్ఞప్తికి వస్తుంది)
ఆ రీతిగా పాదసంవాహనం చేస్తూ, బహు నిదానముగా అన్నాడు ఇలాగ:-
“నే నెన్నైనను నీన న్నానా- నే నా న నూననా నన్నననౌ; నా నిన్ను నెన్న నన్నా; నా నేనున్నాన నానినా నన్నన్నా.” (2-76)
ఏకాక్షరి అనగా ఒకే అక్షరముతో పద్యం అంతా సాగుతుంది.
" నేను ఎన్నైనను ఈయను అన్నానా? నేను ఆన (=ప్రమాణము) ను – ఊననా? (=ఊనిక)- నన్ను (నిందిస్తూ) అననౌనా? నిన్ను ఎన్నను- అని అన్నానా? నేనున్ నానన్ (= లజ్జను) ఆనినాను, అన్నన్నా!”
రాజు చేత అసత్యం పలికించాలని, యత్నించి, విఫలుడైన ముని ఇలాగ విచారించాడు:
“కినిసి సిరి~ దీసి నీలిగి; తిని సిగ్గిడి కింగిరికిని దిగి తీరితి~ గి: త్తిని జీరి నించి చిక్కిడి; తిని జియ్యా యింతి కీరితిని నిల్చిరిసీ!” (2-135)
ఈ పద్దెములో కేవలము గుడుసులు మాత్రమే ఉన్నవి. అన్ని అక్షరములూ 'గుడి- తలకట్టు' గా వాడబడినవి.
భావము:-
“ఇస్సీ! చక్రవర్తిపై కోపగించుకొని ఆతని ఐశ్వర్యము పోగొట్టి, నీలిగితిని. సిగ్గు విడిచి, నీచ కార్యానికి (=కింగిరికిని) దిగితిని. అగ్ని (= కిత్తి) వంటి భూపతిని పిలిచి, నిందించితిని. చాలా చిక్కులు పెడితిని. ఐనప్పటికిన్నీ ఈ ధరణీనాధుడు, రాణి (జియ్యా, ఇంతి) కీర్తిని నిలుపుకున్నారు ". మాతృ భాషా దేవి కిరీటములో అమూల్య మణి శ్రీ కాశీపత్యావధాని.
త్రింశదర్థ పద్యరత్నం
వీరు ఒకే పద్యంలో 30 అర్థాలు వచ్చేటట్టు వ్రాశారు. వీరి పాండిత్యానికి ఇది పరాకాష్ట.
మరణము
వీరు 1974 డిసెంబరు 27వ తేదీన మాచర్లలో కన్నుమూశారు.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:1892 జననాలు వర్గం:1974 మరణాలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రచయితలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా అవధానులు వర్గం:గద్వాల సంస్థాన ఆస్థాన కవులు
భారతదేశపు చట్టాలు 0121 - 0140
ఆధారాలు
వర్గం:భారతదేశపు చట్టాలు
బస్తీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
బస్తీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం భారతదేశంలోని 543 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని 80 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం పరిధిలో ఐదు అసెంబ్లీ స్థానాలు ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:ఉత్తరప్రదేశ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు
శ్రీవిల్లి పుత్తూరు
శ్రీవిల్లి పుత్తూరు (ఆంగ్లం: Srivilliputhur; (తమిళం: ஸ்ரீவில்லிபுத்தூர் / திருவில்லிபுத்தூர்) తమిళనాడు రాష్ట్రంలో విరుదునగర్ జిల్లాలోని పట్టణం, పురపాలక సంఘం. ఇది దక్షిణ రైల్వేలో మధురై పట్టణానికి 74 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. శ్రీవిల్లి పుత్తూరు విల్లి, కందన్ పేరుమీద నామకరణం చేయబడింది.
మూలాలు
వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు
డెస్మండ్ టుటు
డెస్మండ్‌ టుటు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి గ్రహీత, బిషప్‌ మరియు దక్షిణాఫ్రికాలో జాతి వివక్షపై పోరాటం చేసిన హక్కుల కార్యకర్త. డెస్మండ్ టుటు దక్షిణాఫ్రికాలో 1948 నుంచి 1991 వరకు దేశంలో మైనారిటీలైన శ్వేతజాతి ప్రజల వర్ణ వివక్షా విధానాలపై పోరాటాలు చేశాడు. ఆయన చేసిన పోరాటానికి గాను ఆయనకు 1984లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి ని అందుకున్నాడు. ఆయన అక్టోబరు 2006లో మహాత్ముని 125వ జయంతి సందర్భంగా గాంధీ శాంతి బహుమతి భారత ప్రభుత్వం అవార్డును అందుకున్నాడు.
జీవిత నేపథ్యం
డెస్మండ్ టుటు జోహన్నెస్‌బర్గ్‌, క్లెర్క్స్‌డోర్ప్ పట్టణంలో 7 అక్టోబరు 1931న జన్మించాడు. ఆయన 1950లో ఉన్నత విద్యాభాస్యం 1954లో దక్షిణాఫ్రికా విశ్వవిద్యాలయం నుండి బ్యాచిలర్ డిగ్రీని అందుకున్నాడు. టుటు మొదట ఉపాధ్యాయుడిగా పని చేశారు. టుటు జూలై 2, 1955 న నోమాలిజో లేయాను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి నలుగురు పిల్లలు ఉన్నారు. ఆతర్వాత 1985-86 మధ్య కాలంలో జోహన్నెస్‌బర్గ్‌ బిష్‌ప్‌గా, 1986 నుంచి 1996 వరకు కేప్‌టౌన్‌ ఆర్చి బిష్‌ప్‌గానూ, మొదటి నల్లజాతి బిషప్‌గా ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన దక్షిణాఫ్రికాలో 1980 మధ్యకాలంలో నల్లజాతీయులపై క్రూరమైన అణచివేతకు, జాతివివక్షకు వ్యతిరేకంగా, ఎల్జీబీటీల హక్కుల కోసం ఆయన అవిశ్రాంత పోరాట చేశాడు.
మూలాలు
వర్గం:1931 జననాలు వర్గం:2021 మరణాలు
మంచాల రమేష్
మంచాల రమేష్‌ కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందిన రంగస్థల నటుడు, దర్శకుడు. దొంగలు, ఈ లెక్క ఇంతే, చీకటి పువ్వు మొదలైన నాటికలకు వివిధ విభాగాల్లో బహుమతులు అందుకున్నాడు.
జననం
1970, ఆగస్టు 22న రామచంద్రం, కనకలక్ష్మి దంపతులకు కరీంనగర్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం వంగర గ్రామంలో మంచాల రమేష్‌ జన్మించాడు.
ఉద్యోగం
కరీంనగర్‌ జిల్లాలో విద్యుత్‌ శాఖ ఇ.ఆర్‌.ఓ రూరల్‌ విభాగంలో సీనియర్‌ అసిస్టెంట్‌గా విధులు నిర్వహిస్తున్నాడు.
రంగస్థల ప్రస్థానం
10 సంవత్సరాల వయసులో 1980 సంవత్సరంలో 'బడిపంతులు' నాటకం ద్వారా బాలనటునిగా ప్రప్రథమంగా రంగప్రవేశం చేశాడు.
ప్రదర్శించిన నాటకాలు, నాటికలు
బడిపంతులు, సంసారంలో సరాగాలు, ప్రేమగోల, చదవా, బంగారు గుడ్లు, నాకు ఇల్లొచ్చింది, సతిన్మ, ప్రేమ ఈక్వల్ట్‌, చెల్లనిపైసలు (60 ప్రదర్శనలు), దొంగలు (96 ప్రదర్శనలు), ఈలెక్క ఇంతే (35 ప్రదర్శనలు) మనిషి, ఆడది, ఈతరం మారాలి, పామరులు, నిరసన, ఆకలివేట, కాలచక్రం, విధాత, నేనుపట్నం పోతనే, ప్రేమపిచ్చోళ్ళు, ఇతిహాసం, క్షతగాత్రుడు, ఆశాపాశం, నగరం ప్రశాంతంగా ఉంది, లాలలీల, క్లిక్‌, పెన్‌కౌంటర్‌, గర్భగుడి, మార్గదర్శి, సన్మతి, ఎవరో ఒకరు, గారడి, ఈ లెక్క ఇంతే, మా ప్రేమకు న్యాయం కావాలి, చీకటిపువ్వు మొదలైనవి.
గురువులు
శ్రీరాముల సత్యనారాయణ, బండారి దేవరాజ్‌, గద్దె ఉదయ్‌కుమార్‌, అల్లకొండ కిషన్‌రెడ్డి, తిప్పర్తి ప్రభాకర్‌, కె.సత్యనారాయణ, వడ్నాల కిషన్‌, రంగు వెంకటనారాయణ, రచయిత శివరామ్‌ లు.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:తెలుగు రంగస్థల కళాకారులు వర్గం:తెలుగు రంగస్థల దర్శకులు వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు వర్గం:1970 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా రంగస్థల నటులు
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం
భారత ఉపఖండంలో స్వాతంత్ర్య సముపార్జనకై జరిగిన అనేక ఉద్యమాలనన్నిటినీ కలిపి "భారత స్వాతంత్రోద్యమం" (Indian Freedom Struggle) గా పరిగణిస్తారు. అనేక సాయుధ పోరాటాలు, అహింసాయుత పద్ధతిలో జరిగిన ఉద్యమాలు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో భాగాలు. భారత ఉపఖండం లోని బ్రిటిష్, ఇతర వలసపాలకుల పాలనను అంతమొందించటానికి వివిధ సిద్దాంతాలను అనుసరించే అనేక రాజకీయపక్షాలు ఉద్యమించాయి. 16వ శతాబ్దంలో బుడతగీచు (పోర్చుగీసు) వారి ఆక్రమణలకు వ్యతిరేకంగా అబ్బక్కరాణి చేసిన పోరాటాలను, 17వ శతాబ్దం మధ్యలో బెంగాల్లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వ్యతిరేకంగా జరిగిన సాయుధ పోరాటాలను వలస పాలనపై వ్యతిరేకతకు మొదటి అడుగులుగా చెప్పవచ్చు. మొదటి సంఘటిత సాయుధ పోరాటం బెంగాల్లో ప్రారంభమై తరువాత రాజకీయ పోరాటంగా పరిణామం చెంది భారత జాతీయ కాంగ్రెస్గా ఆవిర్భవించింది. వీరు మన దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం చాలా పోరాడారు.
20వ శతాబ్దం మెదట్లో ఈ పద్ధతులలో మౌలికమైన (విప్లవాత్మకమైన) మార్పులు వచ్చాయి. కాంగ్రెసులో అతివాదులైన లాలా లజపతిరాయ్, బాలగంగాధర తిలక్, బిపిన్ చంద్ర పాల్, (లాల్ బాల్ పాల్) విదేశీవస్తు బహిష్కరణ, సమ్మె, స్వావలంబన మొదలైన పద్ధతులను అవలంబిస్తే, అరబిందో వంటివారు తీవ్రవాద మార్గాలను అవలంబిచారు. మెదటి దశకాలలో సాయుధ విప్లవ పోరాటాలు ప్రారంభమయ్యాయి. మొదటి ప్రపంచయుద్ధ సమయంలో జర్మనీ, అమెరికాల లోని భారత స్వాతంత్ర్య యోధులు ప్రారంభించిన గదర్ పార్టీ సహకారంతో జరిగిన సంఘటిత భారత సిపాయిల తిరుగుబాటు జాతీయోద్యమంలో వచ్చిన మౌలిక మార్పుగా చెప్పవచ్చు.
జాతీయోద్యమం చివరి దశలో జాతీయ కాంగ్రెస్ మహాత్మాగాంధీ నాయకత్వంలో అహింసాయుత మార్గాలలో ఉద్యమించింది. ప్రముఖ విద్యావేత్త రాంజీ సింగ్ 20వ శతాబ్దంలో అవతరించిన బోధిసత్వునిగా కీర్తించాడు. అయితే ఇతర నాయకులు సాయుధ పోరాటాలను అవలంబించారు. సుభాష్ చంద్ర బోస్, సాయుధ సంగ్రామం సరైందిగా భావిస్తే, స్వామి సహజానంద సరస్వతి సన్నకారు రైతులు, శ్రామికుల సంపూర్ణ ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యానికై పిలుపునిచ్చాడు. రెండవ ప్రపంచయుద్ధ కాలానికి ఈ ఉద్యమాలు ఉధృతరూపం దాల్చాయి. నేతాజీ, ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ పేరుతో భారత జాతీయసైన్యాన్ని స్థాపించి తూర్పు ఆసియా నుండి పోరాడగా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి పిలుపునిచ్చింది.
ఇలాంటి అనేక పోరాటాల ఫలితంగా అవిభక్త భారతదేశంలోని దేశాలు స్వతంత్ర దేశాలయినాయి.1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశం స్వతంత్ర దేశంగా ఆవిర్బవించినప్పటకీ 1950 జనవరి 26 న భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చింది. అయితే అప్పటివరకూ బ్రిటీష్ వారి పాక్షిక పాలలోనే సాగింది. భారత రాజ్యాంగం భారతదేశాన్ని సర్వసత్తాక సామ్యవాద ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యంగా ఆవిర్బవింపజేసింది. ఉపఖండంలో మరో దేశం పాకిస్తాన్ 1956 లో ఇస్లామిక్ గణతంత్ర రాజ్యంగా ఆవిర్భవించినప్పటికీ ఆ దేశంలో అనేక అంతర్గత అధికార పోరాటాల కారణంగా ప్రజాస్వామ్యం అణిచివేయబడింది, ఈ పరిణామాలు చివరకి 1971 భారత పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో తూర్పుపాకిస్తాన్ బంగ్లాదేశ్గా ఆవిర్భవించేందుకు దారితీశాయి
thumb|250x250px|ప్లాసీ యుద్ధం తరువాత మీర్ జాఫర్‌తో రాబర్ట్ క్లైవ్ లాభదాయకమైన సుగంధద్రవ్యాల వ్యాపారార్థం 1498 లో వాస్కోడగామా కాలికట్ లోని కోజికోడ్ ఓడరేవులో కాలిడినప్పటినుంచీ ఐరోపా వర్తకుల రాకపోకలు భారత ఉపఖండంలో ప్రారంభమయ్యాయి. 1757లో జరిగిన ప్లాసీ యుద్ధంలో రాబర్ట్ క్లైవ్ నేతృత్వంలోని బ్రిటీష్ సైన్యం బెంగాల్ నవాబుపై విజయం సాధించటంతో భారతదేశంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన ప్రారంభమైంది. ఈ యుద్ధం తరువాత బెంగాల్, బీహార్‌లు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ హస్తగతమయ్యాయి. 1765 లో బక్సర్ యుద్ధంలో ఒడిషా కూడా కంపెనీ వశమైంది. 1839 లో మహారాజా రంజిత్ సింగ్ మరణానంతరం 1845-46 లో జరిగిన మొదటి ఆంగ్ల సిక్కు యుద్ధం తరువాత 1848-1849 లో జరిగిన రెండవ ఆంగ్ల సిక్కు యుద్ధాల పర్యవసానంగా పంజాబ్, కంపెనీ వశమైంది. ఈ కాలంలో బ్రిటీష్ పార్లమెంటు కొత్తగా ఆక్రమించుకోబడిన రాజ్యాల పరిపాలనార్థమై అనేక శాసనాలు చేసింది. 1773 రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1784 లో చేసిన ఇండియా చట్టం, 1833 చార్టర్ చట్టం మెదలైన చట్టాలు భారతదేశంలో బ్రిటీష్ అధికారాన్ని సుస్థిరం చేసాయి. 1835 లో ఇంగ్లీషును ఆధికారిక భాషగా గుర్తించారు. ఈ సమయంలో ప్రాచ్యవిద్యని అభ్యసించిన హిందూ విద్యావేత్తలు హిందూ ధర్మంలోని సాంఘిక దురాచారాలైన సతీ సహగమనం, కులవివక్ష, బాల్య వివాహాలను రూపుమాపటానికి ఉద్యమించారు. ఈ విధంగా బొంబాయి, మద్రాసులలో ఏర్పడిన సంఘాలు రాజకీయసంఘాలుగా పరిణతి చెందాయి. ఉన్నత విద్యనభ్యసించిన నాటి తొలి సంస్కర్తలు పత్రికలను మిక్కిలి సమర్ధవంతంగా ఉపయోగించుకోవడం కారణంగా ఆనాటి సామాజిక విలువలు, మతసంప్రదాయాలకు ఎక్కువ విఘాతం కలగకుండానే సంస్కరణలు సాధ్యమయ్యాయి.
బ్రిటీష్ పాలన వలన పరోక్షంగా ఆధునిక భావజాలం వ్యాప్తిచెందినప్పటికీ, భారతీయులు బ్రిటీష్ వారి వలసపాలన పట్ల వ్యతిరేకతను పెంచుకో సాగారు. నైన్త్ లాన్సర్స్ లో నిక్షిప్తమైన హెన్రీ ఔరీ జ్ఞాపకాలు, సుగంధద్రవ్య వ్యాపారి ఫ్రాంక్ బ్రౌన్ తన మేనల్లునికి వ్రాసిన ఉత్తరాలు బ్రిటీష్ పాలనలో భారతీయులపై జరిగిన దాష్టీకాలను తెలియజేస్తాయి. ఉపఖండంలో బ్రిటీష్ వారి అధికారం పెరిగేకొద్దీ వారు భారతీయుల ఆచారాలను హేళన చెయ్యడం ఎక్కువయింది. మసీదులలో పార్టీలు చేసుకోవడం, తాజ్ మహల్ పై సైనిక నృత్యాలను ప్రదర్శించటం, రద్దీగా వుండే దారులలో, సంతలలో తమకు అడ్డువచ్చిన వారిని కొరడాలతో కొట్టడం (ఆధారం హెన్రీ బ్లేక్ జ్ఞాపకాలు), సిపాయిలను అగౌరవంగా చూడటంవంటి ఆగడాలు పెచ్చుమీరాయి. 1849 పంజాబ్ ఆక్రమణ తరువాత అనేక చిన్నచిన్న తిరుగుబాట్లు జరిగాయి, అయితే వీటిని బలవంతంగా అణచివేసారు.
1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య పోరాటం
right|thumb|తిరుగుబాటు సమయంలో గల రాజ్యాలు. thumb|right|93 వ హైలాండర్స్, 4 వ పంజాబ్ రెజిమెంట్ తిరుగుబాటుదారులతో పోరాడిన తరువాత సెకండ్రా బాగ్, నవంబరు 1857
1857–-58 మధ్యకాలంలో ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాట్లని 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటుగా పరిగణిస్తారు. భారత చరిత్రకారులు ఈ తిరుగుబాట్లని 'ప్రథమ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా భావిస్తారు. దశాబ్దాలుగా భారతీయ సిపాయిలకీ బ్రిటీష్ అధికారులకీ మధ్యగల జాతీయ, సాంస్కృతిక వైరుధ్యాలు తిరుగుబాట్లకి దారితీసాయి. బ్రిటిష్ వారికి భారత పాలకులైన మొగలాయి, పేష్వాల పట్లగల నిర్లక్ష్య వైఖరి మరియూ ఔధ్ విలీనం లాంటి రాజకీయ కారణాలు భారతీయులలో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల వ్యతిరేకత కలిగించాయి. డల్హౌసీ రాజ్యసంక్రమణ సిద్దాంతం, మొగలాయిలని వారి వారసత్వ స్థలం నుంచి కుత్బ్ కు తరలిపొమ్మనటం ప్రజాగ్రహానికి కారణమయ్యాయి. ఆయితే తిరుగుబాటుకి ముఖ్య కారణం పి/53 లీ ఏన్ఫిల్ద్ రైఫిల్, 557 కాలిబర్ రైఫిళ్ళలో ఆవు, పంది కొవ్వు పూసిన తూటాలను వాడటం. సిపాయిలు ఈ తూటాలను నోటితో ఒలిచి, రైఫిళ్ళలో నింపాల్సి రావటంతో హిందూ ముస్లిం సిపాయిలు వాటిని వాడటానికి నిరాకరించారు. ఆయితే బ్రిటీష్ వారు ఆ తూటాలను మార్చామనీ, కొవ్వులను తేనె పట్టునుండి లేదా నూనెగింజలనుండి సొంతంగా తయారు చేసుకోవటాన్ని ప్రోత్సహించామని చెప్పినప్పటికీ అవి సిపాయిలకు నమ్మకాన్ని కలిగించలేక పోయాయి.
1857 మార్చినెలలో 34వ దేశీయ పదాతిదళానికి చెందిన మంగళ్ పాండే అనే సైనికుడు బ్రిటిష్ సార్జంట్ మీద దాడిచేసి అతని సహాయకుని గాయపరచాడు. జనరల్ హెన్రీ మగళ్ పాండేని మతపిచ్చి పట్టినవాడిగా భావించి, మంగళ్ పాండేని బంధించమని జమేదార్ని ఆజ్ఞాపించటం, జమేదార్ అతని ఆజ్ఞని తిరస్కరించటంతో తిరుగుబాటు మొదలయిందని చెప్పవచ్చు. బ్రిటీష్ వారు మంగళ్ పాండేని, జమేదార్నుఏప్రిల్ 7న ఉరితీసి, దళం మొత్తాన్నీ విధులనుండి బహిష్కరించారు. మే 10న 11వ, 20వ అశ్వదళం సమావేశమై అధికారులను ధిక్కరించి 3వ పటాలాన్ని విడిపించారు. మే 11న ఇతర భారతీయులతో కలసి సిపాయిలు ఢిల్లీ చేరుకొని చివరి మొగలు చక్రవర్తి బహదూర్‌షా 2 నివాసమైన ఎర్రకోటని ఆక్రమించి చక్రవర్తిని ఢిల్లీసుల్తాన్ గా తిరిగి అధికారాన్ని స్వీకరించాల్సిందిగా వత్తిడి చేసారు. బహదూర్‌షా మొదట అంగీకరించకపోయినా, తరువాత ఒప్పుకొని తిరుగుబాటుకు నాయకత్వాన్ని వహించాడు.
ఇలా ప్రారంభమైన తిరుగుబాటు, వేగంగా ఉత్తర భారతం మొత్తానికి నిస్తరించింది. మీరట్, ఝాన్సీ, కాన్పూర్, లక్నోలు తిరుగుబాటు తలెత్తిన ముఖ్యప్రాంతాలు. బ్రిటిష్ వారు మొదట వేగంగా స్పందించనప్పటకీ, తరువాత తీవ్రమైన బలప్రయోగంతో తిరుగుబాటుని అణచివేసేందుకు యత్నించారు. వారు క్రిమియన్ యుద్ధంలో పాల్గొన్న పటాలాలనీ, చైనా వెళ్ళేందుకు బయలుదేరిన ఐరోపా పటాలాలని తిరుగుబాటును అణచివేసేందుకు వినియోగించారు. తిరుగుబాటుదారుల ప్రధాన సైన్యానికి, బ్రిటిష్ వారికీ ఢిల్లీకి దగ్గరలోని బద్ల్-కీ-సరైలో యుద్ధం జరిగింది. ఈ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ సైనికులు మొదట తిరుగుబాటుదారులని ఢిల్లీకి పారద్రోలి తరువాత ఢిల్లీని ఆక్రమించారు. ఢిల్లీ ఆక్రమణ జూలై 1న ప్రారంభమై ఆగస్టు 31 న పూర్తయింది. ఈ యుద్ధంలో ఒకవారంపాటు అడుగడుగునా వీధిపోరాటం జరిగింది. అయితే తిరుగుబాటుదారుల మీద బ్రిటీష్ వారు విజయం సాధించి నగరాన్ని తిరిగి ఆక్రమించారు. జూన్ 20న గ్వాలియర్‌లో చివరి ముఖ్యపోరాటం జరిగింది. ఈ పోరాటంలో ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి మరణించింది. ఆయితే చెదురుమదురు పోరాటాలు 1859 లో తిరుగుబాటుదారులను పూర్తిగా అణచివేసేవరకూ జరిగాయి. ఔధ్ రాజు అంతరంగికుడైన అహ్మదుల్లా, నానా సాహెబ్, రావ్ సాహిబ్ పరివారం, తాంతియా తోపే, అజిముల్లాఖాన్‌, రాణీ ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి, కున్వర్ సింగ్, బీహారులోని రాజపుత్ర నాయకుడైన జగదీష్‌పూర్ మొగలుచక్రవర్తి బంధువైన ఫిరోజ్ షా, బహదూర్షా 2, ప్రాణ్ సుఖ్ యాదవ్, రెవారి బ్రిటీష్ వారిని ఎదిరించిన తిరుబాటుదారులలోని ముఖ్య నాయకులు.
తిరుగుబాటు తదనంతర పరిణామాలు
1857 తిరుగుబాటు భారతదేశ చరిత్రలో ఒక ముఖ్య మలుపుగా చెప్పవచ్చు. బ్రిటీష్ వారు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పరిపాలనను రద్దుచేసి విక్టోరియా రాణి పరిపాలనను ప్రవేశపెట్టారు. భారత పాలనావ్యవహారాలను చూసుకోవటానికి వైస్రాయిని నియమించారు. ఈవిధంగా భారతదేశం నేరుగా బ్రిటీష్ పాలనలోకి వచ్చింది. తన పాలనలో భారతదేశ ప్రజలకు సమాన హక్కులు కల్పిస్తానని బ్రిటీష్ రాణి ప్రమాణం చేసింది, అయినప్పటికీ బ్రిటిష్ వారిపట్ల భారత ప్రజలకు అనుమానాలు తొలగలేదు. ఈ అనుమానాలు 1857 తిరుగుబాటు అనంతరం విస్తృతమయ్యాయి.
బ్రిటిష్ వారు తమ పాలనలో అనేక రాజకీయ సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టారు. భారతదేశంలోని అగ్రవర్ణాల వారిని, జమీందారులను పరిపాలనలో భాగస్వాములను చేసారు. భూఆక్రమణలకు స్వస్తి పలికారు, మతవిషయాలలో ప్రభుత్వ జోక్యం నిలిపివేసారు. భారతీయులను ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలోకి అనుమతించారు, అయితే ఆచరణలో క్రిందితరగతి ఉద్యోగాలకే పరిమితం చేసారు. సైన్యంలో బ్రిటిష్ సైనికుల నిష్పత్తిని పెంచటం, ఫిరంగులు మొదలయిన భారీ అయుధాలను బ్రిటిష్ సైనికులకే పరిమితం చేసారు. బహదూర్‌షాను దేశ బహిష్కృతుని గావించి బర్మాకి తరలించారు. 1862 లో అతను బర్మాలో మరణించటంతో భారతరాజకీయాలలో మొగలాయిల వంశం అంతమైందని చెప్పవచ్చు. 1877 లో బ్రిటన్ రాణి, తనను భారతదేశానికి రాణిగా ప్రకటించుకుంది.
సంఘటిత ఉద్యమాలు
సిపాయిల తిరుగుబాటు తరువాతి దశాబ్దాల్లో భారతదేశంలో రాజకీయ చైతన్యం హెచ్చింది. రాజకీయాలలో భారత ప్రజల వాణి విన్పించసాగింది. అంతేకాక, జాతీయస్థాయిలోను, ప్రాంతీయస్థాయిలోను అనేకులు భారత ప్రజలకు నాయకత్వం వహించసాగారు. దాదాభాయి నౌరోజీ 1867 లో ఈస్ట్ ఇండియా ఆసోసియేషన్ (తూర్పు భారతీయ సంఘం ) బు స్థాపించాడు. 1867 లో సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ ఇండియన్ నేషనల్ అసోసియేషన్ (భారత జాతీయ సంఘం) స్థాపించాడు. పదవీవిరమణ చేసిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగి అలన్ ఆక్టేవియస్ హ్యూమ్ ప్రోత్సాహంతో బొంబాయి (ముంబాయి) లో సమావేశమైన 73 మంది భారత ప్రతినిధులు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ని స్థాపించారు. వివిధరాష్ట్రాలకు చెందిన వీరిలో చాలామంది పాశ్చాత్యవిద్య నభ్యసించి న్యాయ, పాత్రికేయ, విద్యారంగాల వంటి వృత్తులలో ఉన్నవారు. కాంగ్రెస్ ఏర్పాటైన కొత్తలో ఏవిధమైన సిద్ధాంతాలు లేక, కేవలం అనేక అంశాలపై చర్చలకు పరిమితమై బ్రిటిష్ పాలన పట్ల అనుకూలతను వ్యక్తంచేయటానికే పరిమితమైంది. ప్రతి వార్షిక సమావేశాలలో ప్రాథమిక హక్కులు, పౌరసేవలలో, ప్రభుత్వంలో భారతీయ భాగస్వామ్యం మెదలైన తక్కువ వివాదాస్పదమైన విషయాలలో అనేక తీర్మానాలను చేయటానికి పరిమితమైంది. ఈ తీర్మానాలను వైస్రాయికి, కొన్నిసార్లు బ్రిటిష్ పార్లమెంటుకూ నివేదించేవారు. అయితే తొలినాళ్ళలో కాంగ్రెస్ సాధించింది చాలా స్వల్పం. భారత ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నట్లు చెప్పుకున్నప్పటికీ, కేవలం నగరాలలో నివసించే శిష్టజనవర్గానికే కాంగ్రెస్ పరిమితమైంది. ఇతరవర్గాలకి కాంగ్రెస్‌లో ప్రాతినిధ్యం నామమాత్రమేనని చెప్పవచ్చు.
1900 నాటికి కాంగ్రెసు అఖిల భారత స్థాయిని చేరుకున్నప్పటికీ, ముస్లిములను ఆకట్టుకోలేకపోయిన వైఫల్యం దాని విజయాల స్థాయిని తగ్గించింది. మతమార్పిడిపై హిందూ సంస్కర్తల దాడులు, గోసంరక్షణ, ఉర్దూను అరబిక్ లిపిలోనే ఉంచడం మొదలైన కారణాలవల్ల ముస్లిములు తమ అల్పసంఖ్యాక గుర్తింపు, హక్కులు కోల్పోతామన్న భయంతో కాంగ్రెసును భారతీయుల ఏకైక ప్రతినిధిగా అంగీకరించలేదు. సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ ముస్లిమ్ పునరుత్తేజ ఉద్యమం, 1875లో, అలీఘర్ లో మహమ్మదన్ ఆంగ్లో-ఓరియంటల్ కాలేజి (నేటి అలీఘర్ ముస్లిం యూనివర్సిటీ) స్థాపనకు దారితీసింది. దాని ముఖ్యోద్దేశం ఇస్లాం మరియూ నూతన పాశ్చాత్య విజ్ఞానాల మేళవింపుతో విద్యాబోధన చేయడం. కాని, భారత ముస్లిములలో ఉన్న భిన్నత్వం వారిలో సాంస్కృతిక, సైధ్ధాంతిక ఏకత్వాన్ని సాధించలేక పోయింది.
భారత జాతీయవాద పుట్టుక
ప్రభుత్వ సంస్థలలో ప్రాతినిధ్యం, తమ వాణిని వినిపించే అవకాశం, శాసనాలను రూపొందిచడంలోనూ భారతదేశ పరిపాలనా వ్యవహారాలలోనూ ఓటు సంపాదించడం లాంటివి కాంగ్రెసు సభ్యులలో జాతీయవాదానికి అంకురార్పణ చేశాయి. కాంగ్రెసు వాదులు తమను తాము స్వామిభక్తులుగా భావిస్తూ, బ్రిటిషు సామ్రాజ్య భాగంగానే, తమ దేశ పరిలపాలనలో భాగస్వామ్యాన్ని ఆశించారు. దాదాభాయి నౌరోజీ, బ్రిటిషు వారి హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ కు పోటీచేసి గెలిచిన మొదటి భారతీయుడిగా, ఈ ఆలోచనావిధానానికి ఒక మూర్తిభవించిన ఉదాహరణగా నిలిచారు.
బాల గంగాధర తిలక్ మొదటిసారిగా "స్వరాజ్య" వాదాన్ని వినిపించిన జాతీయవాది. తిలక్ భారతీయ సంస్కృతిని, చరిత్రను, విలువలను నిర్లక్ష్యం చేస్తూ, కించపరిచేదిగా ఉన్న బ్రిటిష్ విద్యావ్యవస్థను తీవ్రంగా నిరసించాడు. జాతీయ వాదులకు భావ ప్రకటనా స్వాతంత్ర్యం లేక పోవడాన్ని సహించలేకపోయాడు. సామాన్య భారతీయుడికి తమ దేశపు వ్యవహారాలలో ఏ విధమైన పాత్ర లేకపోవడాన్ని కూడా నిరసించాడు. వీటన్నిటినీ అధిగమించడానికి "స్వరాజ్యమే" సహజమైన, ఏకైక మార్గమని నమ్మాడు. "స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు" అనే అతను నినాదం భారతీయులందరికి స్ఫూర్తిదాయకమైంది.
తిలక్ మార్గాలు అతివాద మార్గాలుగా భావింపబడ్డాయి. ప్రజలు, బ్రిటిషు వారిపై తిరుగబడటమే స్వరాజ్య సాధనా మార్గంగా భావించారాయన. బ్రిటిషు వారివైన అన్ని వస్తువులను త్యజించాలని పిలుపునిచ్చారు. బిపిన్ చంద్ర పాల్, లాలా లజపతి రాయ్ వంటి వర్ధమాన ప్రజానాయకులు అతనును సమర్ధించారు. ఈ ముగ్గురూ "లాల్, బాల్, పాల్"గా ప్రసిధ్ధులు. భారత దేశపు అతి పెద్ద రాష్ట్రాలైన మహారాష్ట్ర, బెంగాల్, పంజాబులు భారత ప్రజల ఆకాంక్షలకు, జాతీయవాదానికి రూపురేఖలను కల్పించాయి.
హింస, అవ్యవస్థలను తిలక్ ప్రోత్సహిస్తున్నారని గోఖలే విమర్శించారు. కాంగ్రెసులో ప్రజా ప్రాతినిధ్యం లేనందున తిలక్ అతను అనుయాయులు కాంగ్రెసును విడువవలసి వచ్చింది. దీనితొ కాంగ్రెసు 1907లో రెండు ముక్కలయింది.
తిలక్ అరెస్టుతో భారతీయ తిరుగుబాటుపై అన్ని ఆశలు అడుగంటాయి. కాంగ్రెసు ప్రజల నమ్మకాన్ని కోల్పోయింది. రాబోతున్న రాజ్యాంగ సవరణలలో మినహాయింపులను, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలోను, నియోజకవర్గాలలోనూ ప్రత్యేక గుర్తింపును కోరుతూ ఒక ముస్లిమ్ ప్రతినిధి దళం వైస్రాయి గిల్బర్ట్ ఇలియట్-ముర్రే-కైన్‌మౌండ్, 4 వ ఎర్ల్ ఆఫ్ మింటోని కలిసింది. బ్రిటిషు ప్రభుత్వం వారి కొన్ని కోరికలను మన్నిస్తూ, ముస్లిములకై ప్రత్యేకించిన ప్రతినిధిత్వ స్థానాలను పెంచింది. భారత ప్రభుత్వ శాసనం 1909. ముస్లిం లీగ్, హిందువులతో నిండిన కాంగ్రెసు నుండి తాము వేరని, తమ వాణి "దేశంలో దేశంయొక్క" వాణి అని నొక్కి చెప్పింది.
బెంగాల్ విభజన
1912 డిసెంబరు 23న రాజధాని మార్పు సందర్భంగా జరిగిన సంబరాలలో వైస్రాయి లార్డ్ హర్డింగ్ పై జరిగిన హత్యాప్రయత్నం ఢిల్లీ-లాహోర్ కుట్రగా చరిత్రకెక్కింది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం కాలంలో బ్రిటిషు వారు భారతదేశంలో తిరుగుబాటును శంకించారు. వారిని ఆశ్చర్యపరుస్తూ భారతదేశంలోని ముఖ్య నాయకులందరూ బ్రిటిషు వారికి అపూర్వమైన సహాయ సహకారాలనందించారు. మానవ, మానవేతర వనరులను సమకూర్చి భారత్ బ్రిటిషు యుధ్ధ ప్రయత్నానికి కొడంత అండగా నిలిచింది. సుమారు 13 లక్షల మంది భారతీయులు సైనికులుగానో, పనివారలగానో ఐరోపా, ఆఫ్రికా, మధ్య ప్రాచ్యాలలో పనిచేశారు. భారత ప్రభుత్వము, అప్పటి రాజవంశాలు పెద్ద ఎత్తున భోజన వస్తువులను, ధనాన్ని, మందుగుండు సామగ్రిని అందజేశాయి. కాని పంజాబు, బెంగాలులలో బ్రిటిషు వ్యతిరేకాగ్ని రగులుతూనే ఉంది. బెంగాలు జాతీయ వాదం, పంజాబులో అశాంతి చేతిలో చేయిగా స్థానిక పరిపాలనను స్తంభింపజేశాయి. యుధ్ధ ప్రారంభం నుండి ప్రవాసభారతీయులు, ముఖ్యంగా అమెరికా, కెనడా మరియూ జర్మనీలలో ఉన్నవారు, బెర్లిన్ కమిటీ, గదర్ పార్టీల ఆధ్వర్యంలో భారతదేశంలో ఐరిష్ రిపబ్లిక్, జర్మనీ, టర్కీల సహాయంతో 1857 తరహా తిరుగుబాటు జరుప తలపెట్టిన భారీ ప్రయత్నం హిందూ-జర్మన్ కుట్రగా పేరొందింది. ఈ కుట్రలో భాగంగా ఆఫ్ఘనిస్థానును కూడా బ్రిటిషు భారత్ పై ఉసిగొల్ప ప్రయత్నం జరిగింది. తిరుగుబాట్లకు జరిగిన అనేక ప్రయత్నాలలో ఫిబ్రవరి తిరుగుబాటు, సింగపూరు తిరుగుబాటు ముఖ్యమైనవి. ఈ ప్రయత్నాలన్నీ గట్టి అంతర్జాతీయ గూఢచర్యంతోనూ, కౄరమైన చట్టాల (భారత రక్షణ చట్టం 1915) తోనూ పది సంవత్సరాలపాటు అణచివేయబడ్డయి.
మొదటి ప్రపంచ యుధ్ధానంతరం, యుధ్ధంలో జరిగిన భారీ ప్రాణనష్తం, పెరిగిన పన్నులతో మరింత పెరిగిన ద్రవ్యోల్బణం, సర్వవ్యాపకమైన ఫ్లూ మహమ్మారి, మందగించిన వ్యాపారాలు భారత ప్రజల బ్రతుకులను మరింత కష్టతరం చేసాయి. బ్రిటిష్ పాలననంతమొందిచడానికి భారత సైనికులు దేశంలోకి ఆయుధాలను దొంగతనంగా తెచ్చారు. కాంగ్రెసు లోని మితవాద, అతివాద గుంపులు మరల కలసి పనిచేయడంతో యుధ్ధపూర్వ జాతీయవాదం పునర్జీవితమైంది. 1916లో రాజకీయాధికారాల పంపిణీ, దేశంలో ఇస్లాం భవితవ్యాలపై కాంగ్రెసు, ముస్లిం లీగ్ ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నాయి. దీనికి లక్నో ఒప్పందం అని పేరు.
బ్రిటిషర్లు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలోభారత దేశ సహాయానికి ప్రతిఫలంగా భారత జాతీయవాద కోర్కెలపై చూద్దాం, చేద్దాం పద్ధతినే అవలంబించారు. 1917 ఆగస్టులో భారత ప్రభుత్వ కార్యదర్శి అయినఎడ్విన్ శామ్యూల్ మోంటగు, భారత చట్టసభలో ఈ క్రింది ప్రాముఖ్యమైన ప్రకటన చేశాడు. "భారతదేశంపై ఆంగ్లేయుల దృక్పథం ఏమిటంటే ప్రతి నిర్వహణా శాఖలోనూ భారతీయుల సంఖ్యను, ప్రాముఖ్యతనూ పెంచుతూ, స్వయం నిర్వహణా వ్యవస్థలని క్రమంగా అభివృద్ధి చేసి ఒక అభివృద్ధి కాముకమైన ప్రభుత్వాన్ని భారతదేశంలో ఏర్పాటుచేసి,ఈ దేశాన్ని బ్రిటిష్ సార్వభౌమాధికార సామ్రజ్యంలోని అవిభాజ్య భాగంగా తయారు చెయ్యడం". ఈ కలని సాకారంచేసే ప్రయత్నం భారత్ ప్రభుత్వ చట్టం1919 లోకనిపించింది.ఆ చట్టం ద్వంద నిర్వహణా విధానాన్నిప్రవేశపెట్టింది. దీంట్లో భారతదేశం నుండి ఎన్నుకోబడిన శాసనకర్తలు, బ్రిటీషు ప్రభుత్వం నియమించిన అధికారులు అధికారాన్నిపంచుకుంటారు. ఈ చట్టం కేంద్రీయ, ప్రాంతీయ శాసనసభలనీ, వోటు హక్కునీ విస్తృత పరచింది. ద్వంద నిర్వహణా విధానం అమలు కాగానే ప్రాంతీయ పరిధిలో అనేక మార్పులు వచ్చాయి.అనేకమైన అవివాదాస్పద మంత్రిత్వ శాఖలు, వ్యవసాయం, ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాలు, ఆరోగ్యం, విద్య, ప్రజా పనులు లాంటివి భారతీయులకి ఒప్పచెప్పి, సున్నితమైన ఆర్థిక శాఖ, పన్నులు, శాంతి భద్రతలు మాత్రం ప్రాంతీయ బ్రిటీషు నిర్వాహకులు అట్టిపెట్టుకున్నారు.
భారత్ కు గాంధీ ఆగమనం
మోహన్ దాస్ గాంధీ దక్షిణాఫ్రికాలో జాతి వివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన నాయకుడు. భారతదేశంలో నిరంకుశమైన రౌలట్ చట్టం, కూలీల పట్ల వివక్షనూ వ్యతిరేకిస్తూ తన గళాన్ని వినిపించాడు. ఈ ఆందోళనల సమయంలో గాంధీజీ సత్యాగ్రహం అనే ఉద్యమాన్ని తెరపైకి తీసుకుని వచ్చాడు. దీనికి స్ఫూర్తి పంజాబ్ ప్రాంతంలో 1872 లో బాబా రామ్ సింగ్ ప్రారంభించిన కూకా ఉద్యమం. ఈ ఉద్యమాలు ముగిసే సమయానికి దక్షిణాఫ్రికాలో జాన్ స్మట్స్ నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం నిరంకుశ చట్టాలను అధికారికంగా వెనక్కు తీసుకుంది.
ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత భారతదేశానికి తిరిగివచ్చిన గాంధీకి ఇక్కడి పరిస్థితులు, రాజకీయాలు కొత్త. అప్పట్లో కాంగ్రెస్ కావాలని అడుగుతున్న ఉమ్మడి వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని సమర్ధించాడు. ఆంగ్లేయులు భారతదేశానికి తీసుకువచ్చిన పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, విద్యాభివృద్ధి అప్పుడు దేశం ఎదుర్కొంటున్న ఎన్నో సమస్యలకు పరిష్కారంగా భావించాడు. కాంగ్రెస్ పార్టీలో సీనియర్ నేతయైన గోపాలక్రిష్ణ గోఖలే గాంధీకి మార్గదర్శకుడిగా మారారు. గాంధీజీ ప్రతిపాదించిన అహింసా పూరిత సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం మొదట్లో కొంతమంది కాంగ్రెస్ నాయకులకు రుచించలేదు. గాంధీ మాటల్లో చెప్పాలంటే ''సహాయ నిరాకరణ అంటే అధర్మపూరితమైన ప్రభుత్వ పరిపాలనను నిరసిస్తూ పౌరులు తమ వెల్లడించే అభిప్రాయం. దాన్ని అహింసాయుతంగా నిర్వహించాలి". అలా గాంధీ రౌలట్ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటంలో ఎన్నో లక్షలమంది సామాన్య ప్రజల్లో స్పూర్తి రగిల్చగలిగాడు.
గాంధీజీ దూరదృష్టి ఎంతో మందిని జాతీయ స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలోకి ఆకర్షించింది. ఈ ఉద్యమంలో భారతీయ వృత్తులు, పరిశ్రమలు వాటి మీద ఆధారపడి జీవితున్న ప్రజల పరిరక్షణ కూడా ఒక భాగం. ఉదాహరణకు బీహార్ లోని చంపారన్ లోవాణిజ్య పంటలను బలవంతంగా పండించమని పేదరైతులను బలవంతం చేస్తూ, వారి నుంచి అన్యాయంగా అధిక మొత్తంలో పన్నులు వసూలు చేస్తూ వారికి ఆహార ధాన్యాలు కూడా సరిగా అందుబాటు లో లేకుండా చేసే ప్రభుత్వ విధానాలపై పోరాడి విజయం సాధించారు.