బౌద్ధ_తత్వశాస్త్రం
జ్ఞానాన్వేషణ
భారతీయ తత్వశాస్త్రం అన్ని పాఠశాలలు జ్ఞానం ప్రమానానికి చెల్లుబాటు అయ్యే సమర్థనలను గుర్తించాయి చాలా మంది వేదాలను సత్యానికి ప్రాప్యతగా చూస్తారు. బుద్ధుడు వేదాల అధికారాన్ని ఖండించాడు తన సమకాలీనుల మాదిరిగానే, వాస్తవికత గురించి సరైన అవగాహన కలిగి ఉండటానికి సోటెరియోలాజికల్ ప్రాముఖ్యతను అతను ధ్రువీకరించాడు. ఈ అవగాహన ప్రధానంగా తత్వశాస్త్రం కాస్మోలాజికల్ నాలెడ్జ్ గా భావించబడలేదు, కానీ మానవ అనుభవంలో బాధలు తలెత్తడం తొలగిపోవడం వంటి జ్ఞానం. బుద్ధుని ఆధునిక తత్వశాస్త్రం కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది ఇది ప్రాథమికంగా మానవ ఆధ్యాత్మిక సమస్యకు పరిష్కారం. బుద్ధుని తత్వశాస్త్రంని అనుభవవాదంతో పోల్చారు, ఇది ఇంద్రియాల ద్వారా ప్రపంచ అనుభావిక పరిశీలన ఏదైనా జ్ఞాన వాదనలను ధ్రువీకరించడానికి సరైన మార్గం అని బుద్ధుడు బోధించాడు. ఇంకా, బుద్ధుడు బ్రాహ్మణుల వ్యక్తిగత అధికారాన్ని తిరస్కరించాడు ఎందుకంటే వారిలో ఎవరికీ బ్రాహ్మణుడి వ్యక్తిగత అనుభవం ఉందని నిరూపించలేరు. ఈ ప్రకరణంలో సత్యాన్ని ధ్రువీకరించడానికి అనుభవం మాత్రమే ప్రమాణం అని బుద్ధుడు నొక్కి చెప్పాడు. బుద్ధుడు తన అనుచరులను తన కోసమే మేధో వివాదానికి గురికాకుండా నిరుత్సాహపరిచాడు, అది మేల్కొలుపు లక్ష్యం నుండి ఒకరిని దూరం చేస్తుంది. బాధ నుండి విముక్తి కోసం ఆచరణాత్మక విలువను కలిగి ఉన్న తత్వశాస్త్రం మాత్రమే ముఖ్యమైనవి. గ్రంథాల ప్రకారం, బుద్ధుడు తన జీవితకాలంలో అనేక అధిభౌతిక ప్రశ్నలను అడిగినప్పుడు మౌనంగా ఉండి, "తెలివిలేని ప్రతిబింబానికి" ఆధారం అని భావించాడు. ఈ 'జవాబు లేని ప్రశ్నలు' విశ్వం శాశ్వతమైనదా శాశ్వతమైనదా ( అది పరిమితమైనదా అనంతమైనదా), శరీరం స్వయం ఐక్యత విభజన, మోక్షం తరువాత ఒక వ్యక్తి పూర్తి అస్థిరత వంటి సమస్యలను పరిగణించింది. ఈ భరించలేని సమస్యల గురించి ఆలోచించడం "వీక్షణల మంద, అభిప్రాయాల అరణ్యం, వీక్షణల వివాదం, అభిప్రాయాలను పొందడం" దారితీసిందని బుద్ధుడు పేర్కొన్నాడు. బుద్ధుని ధర్మం అనేది అంతిమ ముగింపు అన్ని అధిభౌతిక రియాలిటీ వివరణ కాదు, కానీ ఆచరణాత్మక బోధనల సమితి. ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేయడానికి బుద్ధుడు రెండు ఉపమానాలను ఉపయోగించాడు, 'తెప్ప పారాబుల్' పాయిజన్డ్ ఆఫ్ విష బాణం. ధర్మం అనేది మోక్షం సాధించడానికి ఒక ఆచరణాత్మక సాధనం మాత్రమే అనే అర్థంలో తెప్ప వంటిది ("దాటడం కోసం, పట్టుకోవడం కోసం కాదు") ఒకరు ఇలా చేసిన తర్వాత, తెప్పను విస్మరించవచ్చు. ఇది ఔషధం లాంటిది, దీనిలో ఒక విష బాణం (అంటే మెటాఫిజిక్స్, మొదలైనవి) ద్వారా ఒకరు ఎలా గాయపడ్డారు అనే వివరాలు బాణం గాయాన్ని తొలగించి నయం చేసే చర్యలో (బాధలను తొలగించడం) పట్టింపు లేదు. ఈ కోణంలో బుద్ధుడిని తరచూ 'గొప్ప వైద్యుడు' అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే అతని లక్ష్యం మానవాళి బాధను మొదటగా నయం చేయడమే తప్ప, అధిభౌతిక గురించి ఉహించకూడదు. బుద్ధుని మరణం తరువాత, ధర్మకీర్తి వంటి కొంతమంది బౌద్ధులు బుద్ధుని సూక్తులను అవగాహన అనుమితికి సమానమైన సాక్ష్యంగా ఉపయోగించారు. బుద్ధుని నిశ్శబ్దం తత్వశాస్త్రానికి దుర్వినియోగం అశ్రద్ధను సూచించదు. బదులుగా, అతను ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలను జ్ఞానోదయం లేనివారికి అర్థం కాలేదని చూశాడు. ధ్యానంలో మనస్సుకు ప్రదర్శించబడిన దృగ్విషయాల ప్రత్యక్ష జ్ఞానం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. మొట్టమొదటి బౌద్ధ గ్రంథాల బుద్ధుడు ధర్మాన్ని "తర్కాన్ని మించిపోయాడు" అని తార్కికం అనేది జ్ఞానోదయం లేని మానవులు విషయాలను గ్రహించే విధానం నిజంగా ఉన్నట్లుగా ఉంటాయి. "తార్కికానికి మించి" వెళ్ళడం అంటే ఈ సందర్భంలో లోపలి నుండి తార్కికం స్వభావాన్ని చొచ్చుకుపోవటం వ్యవస్థ మొత్తం వెలుపల పనిచేయడం కంటే భవిష్యత్తులో ఏదైనా ఒత్తిడిని ఎదుర్కొనే కారణాలను తొలగించడం. బుద్ధుని నీతి బాధలను తొలగించడానికి కర్మ చట్టం ఆవరణపై ఆధారపడి ఉంటుంది. బౌద్ధ నీతిని యుడైమోనిక్ అని పిలుస్తారు (వారి లక్ష్యం శ్రేయస్సుతో) ధర్మ నీతితో పోల్చబడింది బౌద్ధ నైతిక చర్యలు ధర్మాలు అవి మనలను ఎలా నడిపిస్తాయో మోక్షం జీవితంలో ఒక అంశంగా సరైన మార్గం అని బుద్ధుడు బోధించాడు.