cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ప్రకృతి వైపరీత్యాలు
ప్రకృతి వైపరీత్యాలు (ఆంగ్లం : Natural Disaster కొన్ని సార్లు Natural Calamity) ప్రకృతిలో సంభవించే విపత్తు లేదా విపరీత పరిణామాలే ఈ ప్రకృతి వైపరీత్యాలు (ఉదా: అగ్నిపర్వతాలు బద్దలు కావడం, భూకంపం, లేదా కొండచరియలు రాలడం లాంటివి). ఈ విపత్తులు లేదా వైపరీత్యాల వలన మానవ కార్యకలాపాలకు విపరీతమైన నష్టం వాటిల్లుతుంది. వీటినుండి కాపాడుకునేందుకు మానవులవద్ద తగు ఆపత్కాల నియంత్రణ కార్యక్రమాలు గాని వాటి పరికరాలు గాని లేనదువలన నష్టం ఇంకనూ ఎక్కువ కానవస్తుంది. మన దేశంలో ఇలాంటి సౌకర్యాలు ఇంకనూ తక్కువ కానవస్తాయి. వీటికి గల అనేక కారణాలలో కొన్ని, ఈ వైపరీత్యాలపట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవడం, వీటి తీవ్రతలు తెలుసుకోలేకపోవడం, వీటిని ముందుగానే గుర్తించగలిగే సౌకర్యాలు లేకపోవడం, తదనంతరం తీసుకోవలసిన చర్యల గూర్చి తగిన వ్యూహరచనలు లేకపోవడం. మరీ ముఖ్యంగా ప్రజలలో చైతన్యం లేకపోవడం. వీటి కారణంగా వాటిల్లే నష్టాలు, తదనంతర దుష్ఫలితాలు చాలా ఘోరంగా కనిపిస్తాయి. కొన్ని సార్లు, ఈ విపత్తులు ప్రకృతి పరమైనవి కావని, వీటి వెనుకా మానవ కృత్యాలు వున్నాయని, తదనంతరమే ప్రకృతి ఈ విధంగా ప్రతిస్పందిస్తూ వున్నదని కొందరు వాదిస్తున్నారు.
హిమ సంపాతాలు
thumb|వెనుకవైపు, హిమసంపాతాలు, టింపనోగాస్ పర్వతం, ఉటాహ్
భూకంపాలు
భూకంపాలు తమకు తాము చాలా తక్కువగా మానవులు, జంతువుల ప్రాణాలకు నష్టం కలిగిస్తాయి. రెండవ స్థాయిలోని పర్యవసానాలవలనే ఎక్కువ ప్రాణ నష్టం సంభవిస్తుంది. ఉదాహరణకు, భూకంపాలవలన పెద్ద పెద్ద భవంతులు, వంతెనలు, నిర్మాణాలు, ఇండ్లు కూలిపోవడం వలనే ఎక్కువ ప్రాణ నష్టం సంభవిస్తుంది. నిప్పంటుకోవడం, సునామీలు, అగ్నిపర్వతాలు బ్రద్దలు కావడం లాంటి ఘటనలవలనే ప్రాణనష్టాలు ఎక్కువ.
భూగర్భంలో గల తప్పిదాల వలన, తీవ్రమైన వత్తిడిని విసర్జించే స్థితిలో భూకంపాలు సంభవిస్తాయి.
లహార్ లు
లహర్ అగ్నిపర్వతం బ్రద్దలైనప్పుడు, అగ్నిపర్వత చరియలు దొర్లిపడడాన్నే లహర్ అని సంబోధిస్తారు. 1953 టాంగివై విపత్తు లహర్ చే ఏర్పడినది, 1985 ఆర్మెరో ట్రాజెడీ వల్ల ఆర్మెరో పట్టణం సమాధియై 23,000 మంది మరణించారు (సజీవ సమాధి అయ్యారు).
కొండచరియలు రాలడం, మట్టి ప్రవాహాలు
కాలిఫోర్నియా ప్రాంత భాగాలలో తరచూ ఇవి సంభవిస్తుంటాయి, వీటికి కారణం భారీవర్షాలు.
అగ్నిపర్వత ప్రేలుళ్ళు
thumb|100px|right|[[:en:Pu'u 'Ō'ō|బ్రద్దలవుతున్న 'పుయు ఓయో' అగ్నిపర్వతం.]]
జల వైపరీత్యాలు
thumb|[[:en:Mozambique|మొజాంబిక్ లోని లింపోపో నది, 2000 మొజాంబిక్ వరదల సమయంలో.]] కొన్ని ముఖ్యమైన ప్రస్తావింపదగ్గ వరదలు:
ట్రాపికల్ తుఫానులు : ఈ తుఫానుల వల్ల విపరీతమైన వరదలు, స్టార్మ్ సర్జ్ ఏర్పడి క్రింది పర్యావసానాలు:
సునామీలు
thumb|[[థాయిలాండ్ ఆవో నాంగ్ను డెసెంబరు 26 2004లో భూకంపకారణంగా ఏర్పడ్డ సునామీ తాకినప్పటి దృశ్యం.]]
సముద్రగర్భాన భూకంపాలు విస్ఫోటనంతో ఏర్పడే విపత్తులు. ఓ ఉదాహరణ ఆవో నాంగ్, థాయిలాండ్ లో ఏర్పడిన హిందూ మహాసముద్ర భూకంపం. కొండచరియల విరిగి పడడం వల్ల సంభవించేవి ఉదా; లితుయా అఖాతం, అలాస్కా లో సంభవించింది.
వాతావరణ వైపరీత్యాలు
thumb|1966 మార్చిలో సంభవించిన మంచు తుఫాను, దీనిలో చిక్కుకున్న ఓ స్టీర్.
మంచు తుఫానులు
అ.సం.రా. లలో ప్రముఖమైన మంచు తుఫానులు :
కరవు
ప్రసిద్ధమైన చారిత్రక కరవులు :
వడగండ్ల తుఫానులు
ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావింపదగ్గ ఓ వడగండ్ల తుఫాను జర్మనీ లోని మ్యూనిచ్ నగరాన్ని ఆగస్టు 31, 1986 న హడలెత్తించింది. ఈ తుఫానువల్ల, లక్షల డాలర్ల నష్టం వాటిల్లింది, భీమా కంపెనీలు కోట్లడాలర్ల కొద్దీ చెల్లించవలసి వచ్చింది.
ఉష్ణ పవనాలు
ఇప్పటి వరకు చరిత్రలో అత్యంత భయానక ఉష్ణ పవనం (వేడి వాయువుల ప్రవాహం) 2003 యూరోపియన్ ఉష్ణ పవనం.. thumb|[[:en:Hurricane Katrina|హరికేన్ కట్రీనా]]
వడగాలి
తీవ్రమైన వడగాల్పులు, చలిగాలులను ప్రకృతి విపత్తులుగా భావించి నష్టపరిహారం ఇచ్చే అవకాశంలేదని కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అభిప్రాయపడుతున్నాయి.మే నెలలో వడగాల్పులు తీవ్రంగా ఉంటాయి.వడగాల్పులను కూడా విపత్తుగా గుర్తించాలంటూ కొన్ని రాష్ట్రాలు విజ్ఞప్తి చేసినా 13వ ఆర్థిక సంఘం దీనిని తిరస్కరించింది.ప్రకృతి వైపరీత్యాలైన తుపానులు, వరదల్లో మృతి చెందేవారికి ప్రభుత్వం నష్ట పరిహారాన్ని ఇస్తోంది. వడగాల్పులు కూడా ప్రకృతి సిద్ధమే అయినప్పటికీ వాటి కారణంగా మృతి చెందే వారి కుటుంబాలకు ఎటువంటి నష్ట పరిహారాన్ని అందివ్వటంలేదు.
అగ్ని
దావానలాలు విస్తృతంగా వ్యాపించి అడవులను అగ్నిలో భస్మం చేస్తాయి. దీనికి ప్రధానమైన కారణాలు మెరుపులు, కరవు. సామాన్యంగా ఇవి మానవుల అలక్ష్యం వలన ప్రారంభమై తొందరగా వ్యాపిస్తాయి. ఇవి ప్రజా నివాసాలకు, అడవి మృగాలకు చాలా ప్రమాదం.
మహమ్మారులు
thumb|[[:en:Avian influenza|అవియన్ ఇన్‌ఫ్లుయెన్‌జా కారకమైన A H5N1 వైరస్. ]] మహమ్మారి మానవులలో త్వరగా వ్యాపించే అంటువ్యాధి. విశ్వమంతా వ్యాపించినప్పుడు దీనినివిశ్వమారి అంటారు. మానవ చరిత్రలో ఎన్నో మహమ్మారులు, విశ్వమారులు కోట్ల కొలది మానవుల మరణానికి కారణమయ్యాయి. ఉదా: నల్ల మృతం.
కొంచెం నెమ్మదిగా వ్యాపించి ప్రపంచంలో ఆరోగ్య వ్యవస్థను ఛిద్రం చేసే వ్యాధుల్ని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ గుర్తించింది:
కరవు కాటకాలు
నవీన కాలంలో, కరవు సబ్-సహారన్ ఆఫ్రికాను తీవ్రంగా నష్టపరచింది. ఈ కరవులో జననష్టం చాలా తీవ్రంగా వుండినది, అయిననూ 20వ శతాబ్దంలో ఆసియాలో సంభవించిన కరవు మరణాల కన్నా ఈ కరవులో మరణాల సంఖ్య చాలా తక్కువ.
ప్రభావాల సంఘటనలు (Impact events)
నవీన కాలంలో సంభవించిన అతిపెద్ద "ప్రభావాల సంఘటన" తుంగుస్క సంఘటన జూన్ 1908 న సంభవించింది, దీని మూలంగా సంభవించిన విపత్తు, తత్ఫలితంగా ఏర్పడిన ప్రభావం తీవ్రమైనది.
సౌర జ్వాలలు
సౌర జ్వాల ఒక సాధారణ తంతు, ఇందు సూర్యుడు అకస్మాత్తుగా పెద్ద మొత్తంలో సౌర ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తాడు, ఇది సాధారణ ఉష్ణం లేదా రశ్మి కంటే అధిక మోతాదులో వుంటుంది. కొన్ని సౌర జ్వాలల ఉదాహరణలు :
బీమా
ప్రకృతి విపత్తులు, బీమా రంగం తన పాత్రను ఎక్కువగా నిర్వర్తిస్తూ వస్తూంది. ఈ రంగం, కొన్ని నష్టాలను పూడ్చుటకు తనవంతు సహాయసహకారాలను అందిస్తుంది. హరికేన్లు, దావాలనాలు, ఇతర విపత్తులు సంభవించినపుడు ఈ బీమా రంగం చైతన్యవంతం అవుతుంది.
ప్రభుత్వసాయం
6.10.2009 నాటి రెవిన్యూ డిపార్ట్ మెంట్ జి.వో.23 ప్రకారం పూర్తిగా దెబ్బతిన్న ఇంటికి రూ.5000,పాక్షికంగా దెబ్బతిన్న ఇంటికి రూ.4000,బట్టలకోసం రూ.1500.పాత్రలకోసం రూ.1500,బియ్యం 20 కిలోలు,కిరోసిన్ 5 లీటర్లు ఇస్తారు.నీటిలో ఇల్లు మునిగి ఉండాల్సిన సహాయ అర్హతకాలాన్ని ఏడు రోజులనుండి ఒక్క రోజుకు తగ్గించారు.మృతి చెందిన వ్యక్తి కుటుంబానికి రూ.2లక్షలు,పాడి పశువుకు రూ.10000,గొర్రె,మేకకు రూ.1000,ఎద్దు,గాడిదలకు రూ.5000,కోళ్ళకు రూ.300 పరిహారంగా ఇస్తారు.
అగ్నిమాపకశాఖ
దీని పేరు విపత్తుల స్పందన, అగ్నిమాపక సర్వీసుల శాఖ'గా మార్చారు. అగ్ని ప్రమాదాలు జరిగినప్పుడు మాత్రమే అత్యధికులకు గుర్తుకువచ్చే అగ్నిమాపకశాఖను ప్రజలను మరింత చేరువచేయడానికి ప్రభుత్వం దాని పేరును మార్చింది.కేవలం అగ్నిప్రమాదాలకే పరిమితం కాకుండా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, రోడ్డు,రైలు ప్రమాదాలు, వానలు, వరదలు, భూకంపాలు... ఇతర ప్రాణాపాయ పరిస్థితులు ప్రజలకు ఏర్పడినప్పుడు విపత్తుల శాఖ అధికారులు వెంటనే రంగంలోకి దిగాలి. బాధితులు, ఆర్తులకు అవసరమైన సేవలు అందించడం ద్వారా ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాన్ని సాధ్యమైనంత తగ్గించడానికి ప్రయత్నించాలి.అగ్నిప్రమాదాలు జరిగిన సమయంలో సమర్థంగా విధులు నిర్వర్తించడానికి ఉపయోగపడే అగ్ని నిరోధక దుస్తులు, కళ్లజోళ్లు, ఎత్త్తెన క్రేన్లు ఇంకా కావాలి.వరదలోస్తే వరదల్లో చిక్కుకున్న వారిని రక్షించడానికి 'విపత్తుల స్పందన, అగ్నిమాపకశాఖ' అధికారుల వద్ద కొన్ని పరికరాలున్నాయి. వాటి సాయంతో రంగంలోకి దిగి బాధితులను ఆదుకోవాలి.ఆపదలో ఉన్నవారు నీటమునగకుండా 'లైఫ్‌బోయ్‌లు కాపాడాలి.'లైఫ్ సేవింగ్ జాకెట్లప్రజలకివ్వాలి.గజ ఈతగాళ్లను నియమించాలి.101 నెంబరుకు ఫోన్ చేస్తే శాఖాపరంగా బాధితులకు అవసరమైన సేవలు అందిస్తారు
బయటి లింకులు
వర్గం:భూగోళశాస్త్రం వర్గం:ప్రకృతి వైపరీత్యాలు
రష్యన్ భాష
రష్యన్ (రష్యన్: русский trans, లిప్యంతరీకరణ: రస్కి యాజిక్) ఒక స్లావిక్ భాష. ఇది రష్యాలో మాట్లాడే ప్రధాన భాష. పూర్వపు సోవియట్ యూనియన్‌లోని ఉక్రెయిన్, బెలారస్, కజాఖ్స్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, తజికిస్తాన్, కిర్గిజ్స్తాన్, మోల్డోవా, లాట్వియా, లిథువేనియా, తుర్క్మెనిస్తాన్, ఎస్టోనియా వంటి ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా ఇది మాట్లాడతారు.
రష్యన్, ఇతర స్లావిక్ భాషల మాదిరిగా, ఇండో -యూరోపియన్ భాషలు ఐన మూడు ప్రధాన తూర్పు స్లావిక్ భాషలలో రష్యన్ ఒకటి; ఇతరాలు - ఉక్రేనియన్, బెలారసియన్. ఇతర స్లావిక్ భాషల కంటే ఎక్కువ మంది రష్యన్ మాట్లాడతారు.
రష్యన్ ఇంగ్లీష్, వెస్ట్ స్లావిక్ భాషలు చేసే లాటిన్ వర్ణమాలను ఉపయోగించదు. (కొంతమంది అయితే, లాటిన్ అక్షరాలతో వ్రాయడం నేర్చుకుంటారు) దీనిలో ఎక్కువగా సిరిలిక్ వర్ణమాలను ఉపయోగిస్తారు. దీని అక్షరాలు లాటిన్ అక్షరాల మాదిరిగా గ్రీకు నుండి వచ్చాయి, కాని వాటి నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి. ఇతర తూర్పు స్లావిక్ భాషలు, కొన్ని దక్షిణ స్లావిక్ భాషలు సిరిలిక్ వర్ణమాలను కూడా ఉపయోగిస్తాయి.
రష్యన్ రష్యా, బెలారస్, కజాఖ్స్తాన్, కిర్గిజ్స్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, అధికారిక భాష. ఇంగ్లీష్, స్పానిష్, ఫ్రెంచ్, అరబిక్, చైనీస్ భాషలతో పాటు ఐక్యరాజ్యసమితి ఆరు అధికారిక భాషలలో ఇది ఒకటి.
తేజోగుణము
thumb|తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న శివుని చిత్రం
గొప్పవ్యక్తులు; తేజోగుణము అనునది ఒక మనిషి స్వభావాన్ని తెలుపును. ఈ గుణము ఉన్న వ్యక్తులు తాము చేయు పనిని ఆలోచించి సరైన విధానం చేస్తారు. ఉదాహరణకు పురాణ చరిత్రలో శ్రీరాముడు, శ్రీకృష్ణుడు వారి తేజోగుణము వలన చాలా గొప్ప వ్యక్తిత్వము కలిగిన వారు అయ్యారు. తేజోగుణము కలిగిన వ్యక్తులు చాలా తేజస్సు కలిగి ఉంటారు. వారి ఆలోచనలు చాలా గొప్పగా ఉండును. ప్రతి పనిని ఆచితూచి చాలా తెలివిగా చేయుదురు. ఆ పని ఎంత కష్టముగా ఉన్నను దానిని విడువక విజయము సాధిస్తారు. వీరు మనోధైర్యము కలిగి ఉంటారు. అందువలననే వారికి విజయము చేకూరుతంది. వీరు మార్గదర్శకులుగా ఉంటారు.
మహాత్మా గాంధీ, స్వామి వివేకానంద వారి తేజోగుణము వలన చాలా గొప్పవ్యక్తులుగా అయ్యారు.
తేజోగుణముకు వ్యతిరేకములు రజోగుణము, తమోగుణము. ఉదాహరణ: భీముడు బలం ఉన్నా ఆలోచన వుండదు.
మూలాలు
వర్గం:మానసిక శాస్త్రము
దేశాల జాబితా – సంతానోత్పత్తి క్రమంలో
ఐక్యరాజ్య సమితి TFR ర్యాంకింగు
ఐక్యరాజ్య సమితి TFR ర్యాంకింగు దేశాల వారీగాసంతానోత్పత్తి వయస్సు లో ఉన్న స్త్రీ కి కలిగే సంతానము గురించిన సమగ్రమైన జాబితా లో గల ఆయా దేశాలకు ఇవ్వబడిన ర్యాంకింగు. ఐక్యరాజ్య సమితి ప్రపంచ జనాభా ప్రోస్పేక్ట్స్ రిపోర్ట్ 2006 రి|| నుంచి క్రింది సంఖ్యలు తీసికొనబడినవి. Figures are from the 2006 revision of the United Nations World Population Prospects report, for the period 2000-2005 and 2005-2010, using the medium assumption. Only countries/territories with a population of 100,000 or more in 2007 are included. Rank is based on 2005-2010 figure.
The UN raniking is sourced from the United Nations World Population Prospects: 2006 revision – Table A.15.
The CIA TFR Ranking
thumb|right|Map of countries and territories by fertility rate. Source: CIA Fact Book
thumb|right|Graph of Total Fertility Rates vs. GDP per capita of the corresponding country, 2009. Only countries with over 5 Million population were plotted to reduce outlyers. Source: CIA World Fact Book
The CIA TFR Ranking is a list of countries by total fertility rate (TFR): the expected number of children born per woman in her child-bearing years, based on 2008 age-specific fertility rate data. Sovereign states are ranked. Some countries might not be listed because they are not fully recognized as countries at the time of this census.
The CIA is sourced from the CIA World Factbook'''.
వి.ఎ.సుందరం
వి.ఎ.సుందరం ( 1896 ఫిబ్రవరి 2 - 1967 మార్చి 11) పూర్తిపేరు వెల్లలూర్ అన్నస్వామి సుందరం. అతను భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఒక కీలక కార్యకర్త. పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవ్య విశ్వాసపాత్రుడు. మహాత్మా గాంధీ సహచరుడు. కార్యదర్శిగా వ్యవహరించమే కాకుండా బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం కోసం నిధుల సేకరణ చేసారు. అతని విధి అంతర్జాతీయంగా సాంస్కృతిక దృక్పథంపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహిస్తూ కమ్యూనికేషన్, ప్రజా సంబంధాలపై దృష్టి పెట్టడం. అన్నింటికిమించి నైతిక విలువలు, ఆధ్యాత్మిక చింతన కలిగిన వ్యక్తి.
తొలి దశలో
వి.ఎ.సుందరం దక్షిణ భారతదేశంలోని కోయంబత్తూర్‌లో సనాతన తమిళ బ్రాహ్మణుల కుటుంబంలో జన్మించాడు. తండ్రి అన్నస్వామి అయ్యర్, న్యాయవాది, సమీపంలోని వెల్లలూర్ గ్రామానికి చెందినవాడు. అతనికి చిన్నతనం నుంచి సాహిత్యం, కవిత్వంపై ఆసక్తిని కనబరిచేవాడు. అలాగే ఆంగ్ల భాషపై మక్కువ పెంచుకున్నాడు. హైస్కూల్ చదువు పూర్తి చేసిన తర్వాత అతను ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి మద్రాసులోని ప్రఖ్యాత పచ్చయ్యప్ప కళాశాలలో చేరాడు. కానీ చదువు మధ్యలోనే భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి ఆకర్షితుడయ్యాడు. డిసెంబరు 1914 సంవత్సరం మద్రాసులో మొదటిసారిగా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి హాజరయ్యాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం, వారసత్వ సంపద
వి.ఎ.సుందరం మతపరమైన సరిహద్దులకు మించి సామరస్యం, ఐక్యత అనే భావనతో ఉండేవాడు. అతనికి యవ్వన ప్రాయం నుండి  క్రైస్తవ సంస్కృతి, తత్వశాస్త్రంపై ఆసక్తి ఉండేది. తరువాత బెనారస్‌లోని అతని ఇల్లు చాలా మంది క్రైస్తవ, ముస్లిం అతిథులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. అతని మతపరమైన ఆలోచనలను వివిధ రూపాలలో గాంధీ, సాధు సుందర్ సింగ్, స్వామి శివానంద మొదలైనవారితో పంచుకునేవాడు. ఒకానొక సమయంలో అతను ఆంగ్లేయులకు వ్యతిరేకంగా తీవ్రంగా పోరాడినప్పటికీ, అతను ఎల్లప్పుడూ ఆంగ్ల సంస్కృతి, సాహిత్యాన్ని అభిమానించేవాడు. తన పిల్లలందరినీ ఉన్నత విద్య కోసం ఇంగ్లాండ్‌కు పంపాలని ప్రయత్నించాడు. బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పదవీ విరమణ తరువాత, 1956లో వి.ఎ.సుందరం, అతని భార్య సావిత్రి బొంబాయికి వెళ్లి, వారి పెద్ద కొడుకుతో కలిసి చివరి రోజులు గడిపారు. 1967 మార్చి 11న అతను మరణించాడు. బెనారస్‌లోని అతని ఇల్లు 'కృష్ణకుటిర్', 2013లో 'హెరిటేజ్ కాంప్లెక్స్'లో భాగం చేయడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. దాని పేరు 'గాంధీ మెమోరియల్'.
లారీ టెస్లర్
లారీ టెస్లర్ (ఏప్రిల్ 24, 1945 - ఫిబ్రవరి 16, 2020) న్యూయార్క్ కు చెందిన కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త. కంప్యూటరులో క‌ట్‌, కాపీ, పేస్ట్‌లాంటి క‌మాండ్లును రూపొందించాడు.
ఆపిల్‌ సంస్థలో లీసా, న్యూటన్, మాకింతోష్‌తో కలిసి ఐఫోన్ ఇంటర్ఫేస్‌ రూపకల్పనపై పనిచేసిన టెస్లర్, ఆపిల్‌నెట్‌ వైస్‌ ప్రెసిడెంట్‌గా నియమితులయ్యాడు. అమెజాన్‌లో చేరడానికిముందు విద్యార్థులకు ప్రోగ్రామింగ్ నేర్పించే స్టేజ్‌కాస్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థ సహ వ్యవస్థాపకులుగా పనిచేశాడు. యాహూలో యూజర్స్‌ ఎక్సిపీరియన్స్ అండ్‌ రీసెర్చ్‌ విభాగానికి హెడ్‌గా పనిచేసిన టెస్లర్, తన మరణానికి ముందు శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కోలోని ఓ కన్సల్టింగ్‌ సంస్థలో పనిచేశాడు.
జననం - విద్యాభ్యాసం
టెస్లర్ 1945, ఏప్రిల్ 24న యూదులైన ఇసిదోర్ (అనస్థీషియాలజిస్ట్) మురియెల్ దంపతులకు అమెరికా, న్యూయార్క్ లోని ది బ్రోంక్స్ లో జన్మించాడు. 1961లో బ్రోంక్స్ హైస్కూల్ ఆఫ్ సైన్స్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు టెస్లర్‌కు కంప్యూటర్ల వైపు మార్గనిర్దేశం చేశాడు. కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో కంప్యూటర్ ప్రోగ్రాం గురించి తెలుసుకొని, ప్రతివారం అరగంటపాటు అక్కడి కంప్యూటర్ సిస్టమ్స్‌లో ప్రోగ్రాం నేర్చకున్నాడు. 1961లో 16 సంవత్సరాల వయసులో స్టాన్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని కంప్యూటర్ సైన్స్ విభాగంలో చేరి, 1965లో గణితంలో పట్టా పొందాడు.
కుటుంబం - ఉద్యోగం
టెస్లర్ మొదటి భార్యతో 1969లో విడాకులు తీసుకున్నాడు. తరువాత భౌగోళిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త కొలీన్ బార్టన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. యాపిల్, అమెజాన్, యాహూ, జిరాక్స్ వంటి సంస్థలలో పనిచేశాడు.
కంప్యూటర్ రంగం
1960లలో కాలిఫోర్నియాలోని సిలికాన్ వ్యాలీలో ప‌నిచేసిన టెస్ల‌ర్‌.. సులువైన కంప్యూట‌ర్ క‌మాండ్లను రూపొందించాడు. గ్రాడ్యుయేష‌న్ తర్వాత ఇంట‌ర్‌ఫేస్ డిజైన్‌పై దృష్టి పెట్టి, కంప్యూట‌ర్ల వినియోగాన్ని యూజ‌ర్ ఫ్రెండ్లీగా మార్చాడు. 1973లో పాలో ఆల్టో రీసెర్చ్ సంస్థలో పనిచేస్తున్న సమయంలో ‘కట్- కాపీ- పేస్ట్’ కీ లను ఆవిష్కరించాడు. టిమ్ మాట్ అనే కంప్యూటర్ నిపుణుని సహాయంతో జిప్సీ టెక్స్ట్ ఎడిటర్ తయారుచేసిన టెస్లర్, దాన్ని మరింతగా అభివృద్ధిపరచి ‘కట్- కాపీ- పేస్ట్’ ను రూపొందించాడు. దీన్ని ఆపిల్ సంస్థ లిసా కంప్యూటర్లలో ఉపయోగించడంతో ఇవి ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయి. బ్రౌజర్ అనే పదాన్ని కూడా 1976లో టెస్లర్ సూచించాడు.
మరణం
టెస్లర్ 2020, ఫిబ్రవరి 16న కాలిఫోర్నియాలోని పోర్టోలా వ్యాలీలో మరణించాడు.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:1945 జననాలు వర్గం:2010 మరణాలు వర్గం:న్యూ యార్క్ నగరం నుండి ప్రజలు వర్గం:న్యూయార్క్ ప్రజలు వర్గం:న్యూయార్క్ వ్యక్తులు వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:ఆవిష్కర్తలు
చంపక్
thumb|right|చంపక్ పత్రిక ముఖచిత్రం. చంపక్ (Champak) అనేది ఎనిమిది భారతీయ భాషలలో వెలువడుతున్న పిల్లల మాసపత్రిక. 'చంపక్' అంటే సుగంధపూరితమైన చంపకం లేదా సంపంగి పువ్వు. ఈ పత్రిక వ్యవస్థాపకులు విశ్వనాథ్ (1917-2002). ఇది 1968 సంవత్సరం నుండి తెలుగు, ఇంగ్లీషు, గుజరాతీ, మరాఠీ, తమిళం, కన్నడం, మళయాళం, హిందీ భాషలలో ఢిల్లీ నుండి ముద్రించబడుతున్నది (రిజిస్ట్రేషన్ నెం. RNI 32462). ఈ పత్రికకు ఆన్ లైన్ ఎడిషన్ కూడా ఉన్నది కాబట్టి ఇంటర్నెట్లో చదువుకొనే వీలుంది. దీని ప్రస్తుత ఎడిటర్, పబ్లిషర్ పరేష్ నాథ్.
ఈ పత్రికలో నీతిని బోధించే కథలతో బాటు తెనాలి రామకృష్ణ, పూలన్-గొయ్యి, చీకూ, ఐస్ క్రీమ్, నల్ల కోతి చిత్ర కథలు ప్రచురిస్తున్నారు. చంపక్ చేకర్స్, తేడా కనిపెట్టండి, ఏమిటో చెప్పండి?, అందమైన రంగులు నింపండి మొదలైన శీర్షికలు పిల్లల సృజనాత్మకతకు పదునుపెడతాయి.
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు పత్రికలు వర్గం:1968 స్థాపితాలు
గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు
thumb| గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల వల్ల భూమి ఉపరితలంపై గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు ఉష్ణ పరారుణ పరిధి లోపల రేడియేషను శక్తిని గ్రహించి, విడుదల చెయ్యగల వాయువు. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు గ్రహాలపై గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి. భూ వాతావరణంలో ప్రాథమిక గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు నీటి ఆవిరి (H 2 O), కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2), మీథేన్ (CH4), నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N2O), ఓజోన్ (O3) లు. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు లేకపోతే, భూ ఉపరితలపు సగటు ఉష్ణోగ్రత ఇప్పుడున్న 15 oC కాకుండా, -18 oC ఉండి ఉండేది. శుక్రుడు, అంగారకుడు, టైటన్ ల వాతావరణాలలో కూడా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు ఉన్నాయి. పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం నుండి (1750 ప్రాంతాల్లో) మానవ కార్యకలాపాల వలన వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రత పెరుగుతూ వచ్చింది. 1750 లో 280 పిపిఎమ్ ఉన్న సాంద్రత 2019 లో 415 పిపిఎమ్ వరకు, 45%, పెరిగింది. ఇంత అధిక స్థాయిలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రత ఎప్పుడో 30 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఉండేది. ఆ తరువాత ఎప్పుడూ ఇంత ఎక్కువ స్థాయిలో లేదు కార్బన్ చక్రంలో ఉండే వివిధ ప్రకృతి సహజ "సింక్‌లు" ఈ ఉద్గారాలలో సగానికి పైగా పీల్చేసుకున్నప్పటికీ ఈ పెరుగుదల సంభవించింది. మానవజనిత కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలలో ఎక్కువ భాగం శిలాజ ఇంధనాలను దహనం చెయ్యడం వలన వచ్చినదే. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: బొగ్గు, చమురు, సహజ వాయువు. అటవీ నిర్మూలన, భూ వినియోగంలో మార్పులు, నేల కోత, వ్యవసాయం (పశువులతో సహా) నుండి వెలువడే కార్బన్ డయాక్సైడు పైవాటికి తోడౌతుంది. మానవజనిత మీథేన్ ఉద్గారాలకు ప్రధాన వనరులు జంతు వ్యవసాయం, తరువాత గ్యాస్, చమురు, బొగ్గు, ఇతర పరిశ్రమల నుండి వెలువడే ఉద్గారాలు, ఘన వ్యర్థాలు, మురుగునీరు, వరి ఉత్పత్తి. ప్రస్తుత ఉద్గారాల స్థాయి ఇలాగే కొనసాగితే, 2036 నాటికి ఉష్ణోగ్రతలు 2°C పెరుగుతాయి. "ప్రమాదకరమైన" స్థాయిలను నివారించాలంటే ఈ స్థాయిని దాటకూడదని వాతావరణ మార్పుపై ఇంటర్ గవర్నమెంటల్ ప్యానెల్ (IPCC) చెప్పింది
గ్రీన్‌హౌసేతర వాయువులు
భూ వాతావరణంలో ప్రధాన భాగాలైన నత్రజని (78%), ఆక్సిజన్  (21%), ఆర్గాన్ (Ar) (0.9%) లు గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు కావు. ఒకే మూలకానికి చెందిన రెండు అణువులను కలిగి ఉన్న, వంటి మోలిక్యూళ్ళు కంపించేటప్పుడు వాటి విద్యుత్ చార్జీల పంపిణీలో నికరంగా మార్పేమీ ఉండదు. Ar వంటి మోనో అటామిక్ వాయువులకు వైబ్రేషనల్ మోడ్‌లు లేవు. అందువల్ల వాటిని పరారుణ వికిరణం ఏమాత్రం ప్రభావితం చెయ్యలేదు. కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO), హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ (HCl) వంటి విభిన్న మూలకాలకు చెందిన రెండు అణువులను కలిగి ఉన్న కొన్ని మోలిక్యూళ్ళు పరారుణ వికిరణాన్ని గ్రహిస్తాయి గానీ, ఈ అణువులు వాటి రియాక్టివిటీ లేదా ద్రావణీయత కారణంగా వాతావరణంలో చాలా తక్కువ కాలం ఉంటాయి. అందువల్ల, అవి గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి పెద్దగా దోహదం చేయవు. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల గురించి చర్చించేటప్పుడు వాటిని పక్కన పెడుతూంటారు.
గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు
alt=refer to caption and adjacent text|కుడి|thumb| వివిధ [[తరంగ దైర్ఘ్యం|తరంగదైర్ఘ్యాల వద్ద విద్యుదయస్కాంత తరంగాల వాతావరణ శోషణ, వికీర్ణం. కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క అతిపెద్ద శోషణ బ్యాండ్ భూమి నుండి ఉష్ణ ఉద్గారంలో గరిష్టానికి పెద్ద దూరంలో ఏమీ లేదు. ]] గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు భూమి విడుదల చేసే తరంగదైర్ఘ్యం పరిధిలో పరారుణ వికిరణాన్ని గ్రహిస్తాయి, విడుదల చేస్తాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ (0.04%), నైట్రస్ ఆక్సైడ్, మీథేన్, ఓజోన్ లు కొద్ది మోతాదులో ఉండే వాయువులు. ఇవన్నీ కలిసి భూ వాతావరణంలో 0.1% మాత్రమే ఉంటాయి. కానీ పెద్దయెత్తున గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి.
గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల్లో భూ వాతావరణంలో అత్యంత సమృద్ధిగా లభించేవి, అవరోహణ క్రమంలో:
వనరులకూ (మానవ కార్యకలాపాల నుండి, సహజ వ్యవస్థల నుండీ వాయువు వెలువడడం) సింకులకూ (వాయువు వేరే రసాయన సమ్మేళనంగా మారడం వలన, లేదా నీటిలో కరగడం ద్వారా తగ్గుతుంది) మధ్య సమతుల్యతను వాతావరణంలో వివిధ వాయువుల సాంద్రతలు ఉంటాయి. వెలువడిన ఉద్గారానికి, ఒక నిర్దుష్ట సమయం తరువాత వాతావరణంలో మిగిలి ఉన్న ఉద్గారానికీ మధ్య ఉండే నిష్పత్తిని "ఎయిర్‌బోర్న్ ఫ్రాక్షన్" (AF) అంటారు. వార్షిక ఎయిర్‌బోర్న్ ఫ్రాక్షన్ అంటే సంవత్సరంలో వెలువడిన మొత్తం ఉద్గారాలకూ, ఆ సంవత్సరంలో పెరిగిన పరిమాణానికీ ఉన్న నిష్పత్తి. 2006 నాటికి CO2 ఎయిర్‌బోర్న్ ఫ్రాక్షన్ సుమారు 0.45. 1959-2006 మధ్య కాలంలో వార్షిక ఎయిర్‌బోర్న్ ఫ్రాక్షన్ సంవత్సరానికి 0.25±0.21 % చొప్పున పెరిగింది.
పరోక్ష రేడియేటివ్ ప్రభావాలు
alt=world map of carbon monoxide concentrations in the lower atmosphere|thumb| ఈ చిత్రంలోని ఫాల్స్ రంగులు దిగువ వాతావరణంలో కార్బన్ మోనాక్సైడ్ సాంద్రతలను సూచిస్తాయి, ఇవి 390 పార్ట్స్ పర్ బిలియన్ (ముదురు గోధుమ పిక్సెల్‌లు) నుండి, 220 పార్ట్స్ పర్ బిలియన్ (ఎరుపు పిక్సెల్‌లు) వరకు, 50 పార్ట్స్ పర్ బిలియన్ (నీలం పిక్సెల్‌లు) వరకూ ఉంటాయి. కొన్ని వాయువులు పరోక్ష రేడియేటివ్ ప్రభావాలను కలిగి ఉంటాయి (అవి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు అయినా, కాకపోయినా). ఇది రెండు ప్రధాన మార్గాల్లో జరుగుతుంది. ఒక మార్గం ఏమిటంటే అవి వాతావరణంలో విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు ఒక గ్రీన్‌హౌస్ వాయువును ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, మీథేన్, కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO) లు ఆక్సీకరణం చెంది, కార్బన్ డయాక్సైడ్ ను వెలువరిస్తాయి (మీథేన్ ఆక్సీకరణలో నీటి ఆవిరి కూడా ఉత్పత్తి అవుతుంది). CO, CO2 గా ఆక్సీకరణ చెందే క్రమంలో రేడియేటివ్ వత్తిడిలో స్పష్టమైన పెరుగుదల ఏర్పడుతుంది.
వాతావరణంలో ఈ వాయువులు జరిపే రసాయనిక చర్యల వలన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలు మారినప్పుడు రెండవ రకమైన పరోక్ష ప్రభావం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు, వాతావరణంలో మీథేనేతర అస్థిర సేంద్రియ సమ్మేళనాలు (నా మీథేన్ వోలటైల్ ఆర్గానిక్ కాంపౌండ్స్ - NMVOC లు) నాశనం అయ్యే క్రమంలో ఓజోన్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ పరోక్ష ప్రభావపు పరిమాణం - వాయువు ఎక్కడ విడుదలైంది, ఎప్పుడు విడుదలయింది అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ను వెలువరించడంతో పాటు, మీథేన్ కొన్నిపరోక్ష ప్రభావాలను కూడా కలిగిస్తుంది. వాతావరణంలో మీథేన్‌తో చర్య జరిపే ప్రధాన రసాయనం హైడ్రాక్సిల్ రాడికల్ (OH). కాబట్టి, మీథేన్ ఎక్కువయ్యే కొద్దీ, OH సాంద్రత తగ్గుతుంది. అంతిమంగా జరిగేదేంటంటే, మీథేన్ తన స్వీయ వాతావరణ జీవితకాలాన్ని పెంచుకుంటుంది, తద్వారా దాని మొత్తం రేడియేటివ్ ప్రభావం పెరుగుతుంది. మీథేన్ ఆక్సీకరణం చెందడంతో ఓజోన్, నీరు రెండూ ఉత్పత్తి అవుతాయి; సాధారణంగా పొడిగా ఉండే స్ట్రాటోస్ఫియరులో నీటి ఆవిరి చేరడానికి ప్రధాన వనరు ఇదే. CO, NMVOC లు ఆక్సీకరణం చెందినపుడు CO2 ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. అవి వాతావరణం నుండి OH ను తొలగిస్తాయి. దీంతో వాతావరణంలో మీథేన్ సాంద్రత పెరుగుతుంది. దీనివలన కలిగే ఆశ్చర్యకరమైన ప్రభావ మేంటంటే, యొక్క భూతాపాన్ని పెంచగలిగే సమర్ధత CO కు CO2 కంటే మూడు రెట్లు ఉంటుంది. NMVOC లను కార్బన్ డయాక్సైడ్‌గా మార్చే ప్రక్రియే, ట్రోపోస్పిరిక్ ఓజోన్ ఏర్పడటానికి దారితీస్తుంది. హేలోకార్బన్లు స్ట్రాటోస్ఫెరిక్ ఓజోన్‌ను నాశనం చేసి, పరోక్ష ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి. చివరిగా హైడ్రోజన్, ఓజోన్ ఉత్పత్తికి, పెరగడానికీ, స్ట్రాటోస్ఫియరులో నీటి ఆవిరిని ఉత్పత్తి అవడానికీ దోహదం చేస్తుంది.
గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి మేఘాల దోహదం
భూమిపై గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి మేఘాలు కూడా దోహదపడతాయి. మేఘాలు కూడా పరారుణ వికిరణాన్ని గ్రహిస్తాయి, విడుదల చేస్తాయి. తద్వారా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల రేడియేటివ్ లక్షణాలపై ప్రభావం చూపుతాయి. మేఘాలంటే వాతావరణంలో వేలాడుతున్న నీటి బిందువులు లేదా మంచు స్ఫటికాలే.
మొత్తం గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంపై వివిధ వాయువుల వాటా
alt=refer to caption and adjacent text|కుడి|thumb| ష్మిత్ తదితరులు. (2010) మొత్తం గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి వాతావరణం లోని ఒక్కొక్క వాయువు ఎలా దోహదపడుతుందో విశ్లేషించారు. గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంలో నీటి ఆవిరి 50% ఉంటుందని వారు అంచనా వేశారు, మేఘాలు 25%, కార్బన్ డయాక్సైడ్ 20%, చిన్నాచితకా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, ఏరోసోల్స్‌కు మిగిలిన 5% వాటా ఉంది. ఈ అధ్యయనానికి, రిఫరెన్సుగా తీసుకున్నది, 1980 నాటి వాతావరణం. చిత్ర క్రెడిట్: [[నాసా . ]] గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావానికి ప్రతి వాయువు ఇస్తున్న తోడ్పాటు ఆ వాయువు లక్షణాల ద్వారాను, దాని సమృద్ధి ద్వారానూ, అది కలిగించే పరోక్ష ప్రభావా లేమైనా ఉంటే వాటి ద్వారానూ నిర్ణయించవచ్చు. ఉదాహరణకు, కొంత ద్రవ్యరాశి మీథేన్ 20 సంవత్సరాల కాల వ్యవధిలో కలిగించే ప్రత్యక్ష రేడియేటివ్ ప్రభావం, అంతే ద్రవ్యరాశి గల కార్బన్ డయాక్సైడ్ కలిగించే ప్రభావంకంటే 84 రెట్లు బలంగా ఉంటుంది కానీ వాతావరణంలో మీథేన్ సాంద్రత చాలా తక్కువ. దాంతో దాని మొత్తం ప్రత్యక్ష రేడియేటివ్ ప్రభావం తక్కువగా ఉంటుంది. దీనికితోడు వాతావరణంలో మీథేన్ జీవితకాలం తక్కువ.
మరోవైపు, ప్రత్యక్ష రేడియేటివ్ ప్రభావంతో పాటు, ఓజోన్ ఏర్పడటానికి దోహదపడుతూ, మీథేన్ పెద్ద పరోక్ష రేడియేటివ్ ప్రభావాన్ని కలిగిస్తోంది. ఈ ప్రభావం ఫలితంగా వాతావరణ మార్పుకు మీథేన్ కలిగించే చేర్పు, మునుపటి అంచనాల కంటే కనీసం రెండు రెట్లు ఉంటుందని షిండెల్ తదితరులు. (2005) వాదించారు.
ప్రత్యక్ష ప్రభావాల నిష్పత్తి
మొత్తం గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంలో ఒక నిర్దుష్ట వాయువు ఇంత శాతాన్ని కలిగిస్తుందని ఖచ్చితంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే ఒకే పౌనఃపున్యాల వద్ద ఒకటి కంటే ఎక్కువ వాయువులు రేడియేషన్‌ను పీల్చుకోవడం, విడుదల చెయ్యడం చేస్తాయి. ఈ కారణం వలన మొత్తం గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం అనగా ఒక్కో వాయువు కలగజేసే ప్రభావాల కూడిక అని అర్థం చెప్పలేం. పైన చూపిన శ్రేణులలో పై చివరలు ఒక్క వాయువుకు మాత్రమే చెందినది; కానీ దిగువ చివరలు ఇతర వాయువులతో అతివ్యాప్తి (ఓవర్‌ల్యాప్) చెందుతాయి. దీనికితోడు, మీథేన్ వంటి కొన్ని వాయువులు పెద్ద యెత్తున పరోక్ష ప్రభావాలను కలిగిస్తాయి. కానీ వాటి పరిమాణం ఎంతో ఇంకా లెక్కించలేదు.
వాతావరణ జీవితకాలం
సుమారు తొమ్మిది రోజుల జీవిత కాలం ఉన్న నీటి ఆవిరిని పక్కన పెడితే, మిగతా ప్రధాన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు గాల్లో బాగా మిశ్రితమై ఉంటాయి, వాతావరణం నుండి ఇవి తొలగిపోవడానికి చాలా సంవత్సరాలు పడుతుంది. ఖచ్చితంగా ఎంత సమయం పడుతుందో తెలుసుకోవడం అంత సులభం కానప్పటికీ, ప్రధాన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల విషయంలో కొన్ని అంచనా లున్నాయి. X అనే వాయువు ఒక పెట్టెలో నివసించే జీవితకాలం \tau అనేది, ఆ పెట్టెలో ఒక మోలిక్యూలు ఉండే సగటు సమయం అని జాకబ్ (1999) నిర్వచించాడు. గణితశాస్త్రం ప్రకారం \tau ని పెట్టెలో ఉన్న వాయువు ద్రవ్యరాశి m (కిలోల్లో) కీ, పెట్టెనుండి దాని మొత్తం తొలగింపు రేటుకూ మధ్య నిష్పత్తిగా నిర్వచించవచ్చు. పెట్టె నుండి బయటికి తొలగిపోయే రేటు (F_{out}), X యొక్క రసాయనిక నష్టం (L), X నిక్షేపణ (D) (అన్నీ kg / s) - ఈ మూడింటి మొత్తమే పెట్టె నుండి దాని మొత్తం తొలగింపు అవుతుంది. అంటే జీవితకాలం.
పెట్టెలోకి కొత్తగా వాయువు వెళ్ళడం ఆగిపోతే, \tau సమయం తరువాత, దాని సాంద్రత 63% తగ్గుతుంది.
వాతావరణంలో ఒక వాయువు యొక్క సాంద్రత ఆకస్మికంగా పెరగడం లేదా తగ్గడం జరిగిన తరువాత, తిరిగి సమతుల్యతను పునరుద్ధరించడానికి అవసరమైన సమయాన్ని ఈ జీవితకాలం తెలియజేస్తుంది. నేల, మహాసముద్రాలు, ఇతర జలాలు, వృక్షసంపద, ఇతర జీవసంబంధమైన వ్యవస్థల వంటి సింక్‌ల లోకి వాయువుల అణువులు లేదా మోలిక్యూళ్ళు జమ కావచ్చు. నేపథ్య సాంద్రతల్లో ఉన్న హెచ్చులను ఇది తగ్గిస్తుంది. దీన్ని సాధించడానికి తీసుకున్న సగటు సమయమే సగటు జీవితకాలం.
వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ జీవితకాలం మారుతూ ఉంటుంది, ఖచ్చితంగా ఇంత అని చెప్పలేం. CO2 వాతావరణ జీవితకాలం 30-95 సంవత్సరాలు ఉంటుందని అంచనా వేసారు. సముద్రంలో కలవడం ద్వారా, కిరణజన్య సంయోగక్రియ లోను, ఇతర ప్రక్రియలలోనూ ఖర్చవడం ద్వారా వాతావరణం నుండి తొలగిపోయే CO2 ను లెక్కలోకి తీసుకున్న అంచనా ఇది. అయితే, జియలాజికల్ రిసర్వాయర్ల నుండి వాతావరణం లోకి ప్రవహించే CO2 ను (ఈ ప్రవాహం రేటు తక్కువగా ఉంటుంది) ఇందులో పరిగణించలేదు. వాతావరణం లోకి విడుదలైన CO2 లో సగానికి పైగా ఒక శతాబ్దం లోపలే వాతావరణం నుండి తొలగించబడినప్పటికీ, కొంత భాగం (సుమారు 20%) మాత్రం, అనేక వేల సంవత్సరాల పాటు వాతావరణంలోనే ఉంటుంది. ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులకు కూడా ఇలాంటి సమస్యలు ఉంటాయి. వీటిలో చాలా వాటికి CO2 కన్నా ఎక్కువ సగటు జీవితకాలం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, N2O సగటు వాతావరణ జీవితకాలం 121 సంవత్సరాలు.
రేడియేటివ్ వత్తిడి
భూమి సూర్యుడి నుండి పొందే శక్తిలో కొంత భాగాన్ని శోషిస్తుంది (పీల్చుకుంటుంది), కొంత భాగాన్ని కాంతిగా ప్రతిబింబిస్తుంది, మిగిలిన దాన్ని ఉష్ణం రూపంలో అంతరిక్షంలోకి ప్రతిబింబిస్తుంది లేదా ప్రసరిస్తుంది. ఈ లోపలికి వచ్చే, బయటికి పోయే శక్తుల మధ్య సమతుల్యతపై భూమి ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ శక్తి సమతుల్యత మారితే, భూమి ఉపరితలం ఉష్ణోగ్రత పెరగడం, తగ్గడం జరుగుతుంది. ఇది ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితిలో అనేక రకాల మార్పులకు దారితీస్తుంది.
అనేక సహజ, మానవ నిర్మిత మెకానిజాలు ప్రపంచ శక్తి సమతుల్యతను ప్రభావితం చేసి, భూమి శీతోష్ణస్థితిలో మార్పులు కలగజేస్తాయి. అటువంటి మెకానిజాల్లో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు ఒకటి. గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు భూమి ఉపరితలం నుండి వెలువరించే శక్తిని కొంతవరకు గ్రహించి, విడుదల చేస్తాయి. తద్వారా ఆ వేడిని వాతావరణపు దిగువ ఎత్తుల్లో ఉంచేస్తాయి. పైన వివరించినట్లుగా, కొన్ని గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు వాతావరణంలో దశాబ్దాల పాటు, శతాబ్దాల పాటు ఉంటాయి. అందువల్ల భూమి యొక్క శక్తి సమతుల్యతను సుదీర్ఘకాలం ప్రభావితం చేస్తాయి. రేడియేటివ్ వత్తిడి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలలో మార్పులతో సహా భూమి యొక్క శక్తి సమతుల్యతను ప్రభావితం చేసే కారకాల ప్రభావాన్ని అంచనా వేస్తుంది. పాజిటివ్ రేడియేటివ్ వత్తిడి నికర ఇన్కమింగ్ శక్తిని పెంచడం ద్వారా వేడెక్కించగా, నెగటివ్ రేడియేటివ్ వత్తిడి చల్లబడడానికి దారితీస్తుంది.
గ్లోబల్ వార్మింగ్ సంభావ్యత
ఒక అణువు యొక్క గ్లోబల్ వార్మింగ్ సంభావ్యత (జిడబ్ల్యుపి), గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుగా సదరు అణువు సమర్థత, దాని వాతావరణ జీవితకాలం ఈ రెండింటి పైన ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక నిర్దుష్ట కాలావధిలో ఒక నిర్దుష్ట వాయువు యొక్క జిడబ్ల్యుపిని అంతే బరువు గల CO2 జిడబ్ల్యుపి తో పోల్చి కొలుస్తారు. అందువల్ల, అధిక (సానుకూల) రేడియేటివ్ వత్తిడి కలిగిన ఒక వాయువుకు జీవితకాలం తక్కువగా ఉంటే, 20 సంవత్సరాల స్కేల్‌లో ఆ వాయువు జిడబ్ల్యుపి చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అదే, 100 సంవత్సరాల స్కేల్‌లో అయితే, తక్కువగా ఉంటుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, ఒక అణువుకు CO2 కంటే ఎక్కువ వాతావరణ జీవితకాలం ఉంటే, దాని జిడబ్ల్యుపి పెరుగుతూ పోతుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్ జిడబ్ల్యుపి, అన్ని కాలావధుల్లోనూ 1 అని నిర్వచించారు.
మీథేన్ వాతావరణ జీవితకాలం 12 ± 3 సంవత్సరాలు. 2007 ఐపిసిసి నివేదిక జిడబ్ల్యుపిని 20 సంవత్సరాల కాలావధిలో 72 గాను, 100 సంవత్సరాలకు 25, 500 సంవత్సరాలకు 7.6 గానూ నమోదు చేసింది. అయితే, 2014 విశ్లేషణ ప్రకారం, మీథేన్ ప్రారంభ ప్రభావం CO2 కంటే 100 రెట్లు ఎక్కువ ఐనప్పటికీ, తక్కువ వాతావరణ జీవితకాలం కారణంగా, ఆరు లేదా ఏడు దశాబ్దాల తరువాత, రెండు వాయువుల ప్రభావాలు సమాన మౌతాయి. ఆ తరువాత కూడా మీథేన్ యొక్క సాపేక్షక పాత్ర క్షీణిస్తూనే పోతుంది. దీర్ఘకాలంలో జిడబ్ల్యుపిలో తగ్గుదల ఎందుకంటే, వాతావరణంలో జరిగే రసాయన చర్యల్లో మీథేన్ - నీరు, CO2 లుగా మారిపోతుంది.
CO2 తో పోలికలో వివిధ గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల వాతావరణ జీవితకాలం, జిడబ్ల్యుపిలు క్రింది పట్టికలో చూడవచ్చు: ఓజోన్ను క్షీణింపజేసే లక్షణాల కారణంగా CFC-12 వినియోగాన్ని (కొన్ని ముఖ్యమైన ఉపయోగాలు మినహా) దశలవారీగా ఆపేసారు. తక్కువ చురుకైన HCFC- సమ్మేళనాల దశల వారీ తొలగింపు 2030 లో పూర్తవుతుంది.
ప్రకృతి జనితం, మానవ జనితం
పూర్తిగా మానవుడు ఉత్పత్తి చేసినవే అయిన సింథటిక్ హేలోకార్బన్‌లను పక్కన పెడితే, చాలా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు సహజంగాను, మానవ-కారణాల వలనా కూడా ఉత్పత్తి అవుతాయి. హోలోసీన్ కాలంలో, పారిశ్రామిక యుగానికి పూర్వం ఉన్న వాయువుల సాంద్రతలు దాదాపుగా స్థిరంగానే ఉండేవి. ఎందుకంటే వాటిని ఉత్పత్తి చేసే పెద్ద సహజ వనరులూ సహజ సింకులూ సమతుల్యతలో ఉండేవి. పారిశ్రామిక యుగంలో మానవ కార్యకలాపాలు, ప్రధానంగా శిలాజ ఇంధనాలను మండించడం, అడవులను నరికివెయ్యడం వంటి వాటి వలన వాతావరణం లోకి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు అదనంగా చేరాయి.
ఐపిసిసి సంకలనం చేసిన 2007 నాల్గవ అసెస్‌మెంట్ రిపోర్ట్ (ఎఆర్ 4) లో "వాతావరణంలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, ఏరోసోల్ ల సాంద్రతల్లో మార్పులు, ల్యాండ్ కవర్, సౌర వికిరణాల్లో మార్పులు వాతావరణ వ్యవస్థ యొక్క శక్తి సమతుల్యతను మారుస్తాయి" అని పేర్కొన్నారు. "20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదలలో చాలావరకూ, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు సాంద్రతల్లో మానవజనిత పెరుగుదలే కారణమైంది". AR4 లో, "చాలావరకు" అంటే 50% కంటే ఎక్కువ అని నిర్వచించింది.
దిగువ రెండు పట్టికలలో ఉపయోగించిన సంక్షిప్తాలు: ppm = పార్ట్స్ పర్ మిలియన్; ppb = పార్ట్స్ పర్ బిలియన్; ppt = పార్ట్స్ పర్ ట్రిలియన్; చదరపు మీటరుకు W / m 2 = వాట్స్ alt=refer to caption and article text|కుడి|thumb| 400,000 సంవత్సరాల ఐస్ కోర్ డేటా గత 8,00,000 సంవత్సరాల్లో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతల్లో హెచ్చుతగ్గులకు ఐస్ కోర్‌లు ఆధారాలుగా నిలుస్తాయి. CO2, ల సాంద్రతలు రెండూ గ్లేసియల్, ఇంటర్‌గ్లేసియల్ దశల్లో మారుతూ ఉండేవి. ఉష్ణోగ్రతల్లో మార్పులకు అనుగుణంగా ఈ వాయువుల సాంద్రతలు మారుతూంటాయి. ఐస్ కోర్ రికార్డ్‌లో ప్రాతినిధ్యం వహించిన కాలానికి ముందు ప్రత్యక్ష డేటా లేదు. గత 250 సంవత్సరాలుగా జరిగిన పెరుగుదలకు ముందు, 8,00,000 సంవత్సరాల పాటు CO2 స్థాయి 180 ppm నుండి 280 ppm మధ్యనే ఉంది. అయితే, వివిధ ప్రాక్సీలూ మోడలింగులను బట్టి, గత యుగాలలో పెద్దయెత్తున వైవిధ్యాలు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది; 50 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం CO2 స్థాయిలు ఇప్పటి కంటే 10 రెట్లు ఉండేవి. నిజానికి, ఫానెరోజోయిక్ ఇయాన్ అంతటా CO2 సాంద్రత ఇప్పటి కంటే బాగా హెచ్చుగా ఉండేది. మెసోజోయిక్ ఎరాలో ఇప్పటి కంటే నాలుగు నుంచి ఆరు రెట్లు, పాలియోజోయిక్ ఎరా తొలినాళ్ళ నుండి మధ్య డెవోనియన్ పీరియడ్ వరకు (40 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం) పది, పదిహేను రెట్లు ఉండేది. నేలపై పెరిగే వృక్షజాలం వ్యాప్తి చెందడంతో CO2 తగ్గిందని భావిస్తున్నారు. ఈ కాలాని కంటే ఇంకా ముందు, అంటే సుమారు 55 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం, ఒక మహా అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం కారణంగా హఠాత్తుగా వాతావరణంలో CO2 ఇప్పటి స్థాయికి 350 రెట్ల స్థాయికి పెరిగిపోయి, తీవ్రమైన గ్రీన్‌హౌస్ పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. రోజుకు 1 మి.మీ. మందాన సున్నపురాయి జమ అయింది. అంతకు ముందు 20 కోట్ల సంవత్సరాల పాటు సాగిన గ్లేసియేషను దీంతో అకస్మాత్తుగా ముగిసిపోయింది. ఈ సంఘటనతో ప్రీకాంబ్రియన్ ఇయాన్ ముగిసింది. వెచ్చటి కాలమైన ఫానెరోజోయిక్ ఎరా మొదలైంది. ఈ సమయంలో బహుళ కణ జీవులు, మొక్కలూ ఉద్భవించాయి. ఆ అగ్నిపర్వత ఘటన తరువాత ,దానితో పోల్చదగిన స్థాయిలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు భుమిపై మళ్ళీ ఎప్పుడూ సంభవించలేదు. ఆధునిక యుగంలో, అగ్నిపర్వతాలు వాతావరణం లోకి వెదజల్లే CO2 ఏడాదికి సుమారు 64.5 కోట్ల టన్నులు కాగా, మానవ జనితమైనది 2900 కోట్ల టన్నులు.
ఐస్ కోర్లు
పారిశ్రామిక ఉద్గారాలు మొదలవడానికి ముందు వాతావరణంలో CO2 280 పిపిఎం ఉండేదనీ, మునుపటి పది వేల సంవత్సరాలలోనూ ఇది 260 - 280 పిపిఎం మధ్య ఉండేదనీ అంటార్కిటిక్ మంచు కోర్‌లపై చేసిన పరిశీలనల్లో తెలిసింది. 1900 ల నుండి వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ వాటా 35 శాతం పెరిగింది. ఘనపరిమాణం ప్రకారం 280 పిపిఎం నుండి 2009 లో 387 పిపిఎంకు పెరిగింది. శిలాజాలుగా మారిన ఆకుల స్టోమాటా నుండి లభించిన ఆధారాలను బట్టి చేసిన ఒక అధ్యయనం, ఏడు నుండి పది వేల సంవత్సరాల క్రితం 300 పిపిఎం కంటే ఎక్కువ ఉండేదని సూచించింది. అయితే, ఈ పరిశోధనలు వాస్తవ CO2 విలువను చూపించవనీ, ఇందులో స్థానికంగా ఉండే వైవిధ్యం కొంత ఉంటుందనీ వాదించారు. ఈ గణాంకాలు శతాబ్దాల స్థాయిలో వాతావరణ సాంద్రతల సగటును సూచిస్తాయి గానీ, వార్షిక, దశాబ్ద స్థాయిలను కాదు.
పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత వచ్చిన మార్పులు
alt=Refer to caption|ఎడమ|thumb| వాతావరణ CO2 లో ఇటీవలి వార్షిక పెరుగుదల alt=Refer to caption|కుడి|thumb| ప్రధాన గ్రీన్‌హౌస్ గ్యాస్ పోకడలు. పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, చాలా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలు పెరిగాయి. ఉదాహరణకు, కార్బన్ డయాక్సైడ్ 280 ppm నుండి 415 ppm వరకు (మొత్తం 120 పిపిఎమ్) పెరిగింది. మొదటి 30 ppm పెరగడానికి సుమారు 200 ఏళ్ళు, పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రారంభం నుండి 1958 వరకూ, పట్టింది. అయితే తదుపరి 90 ppm పెరుగుదలకు 56 సంవత్సరాలు మాత్రమే, 1958 నుండి 2014 వరకు, పట్టింది.
సాంద్రతలు అధిక రేటుతో పెరుగుతున్నట్లు కూడా ఇటీవలి డేటా చూపిస్తోంది. 1960 లలో, సగటు వార్షిక పెరుగుదల వేగం, 2000 - 2007 మధ్య పెరిగిన వేగంలో 37% మాత్రమే ఉంది.
1870 నుండి 2017 వరకు శిలాజ ఇంధనాలు, పరిశ్రమల నుండి వెలువడిన మొత్తం ఉద్గారాలు 425 ± 20 GtC (1539 GtCO2) కాగా, భూ వినియోగ మార్పు వలన 180 ± 60 GtC (660 GtCO2). 1870–2017 కాలంలో అటవీ నిర్మూలన వంటి భూ వినియోగ మార్పు 31% సంచిత ఉద్గారాలకు కారణం కాగా, బొగ్గు 32%, చమురు 25% సహజ వాయువు 10% కీ కారణమయ్యాయి.
శిలాజ ఇంధనాలను మండించడం, ఉష్ణమండల, బోరియల్ ప్రాంతాలలో అటవీ నిర్మూలన వంటి మానవ కార్యకలాపాల ఫలితంగా వాతవరణంలో కార్బన్ పెరుగుతోంది.
నీటి ఆవిరి పాత్ర
thumb| కొలరాడోలోని బౌల్డర్ వద్ద స్ట్రాటోస్ఫియరులో నీటి ఆవిరి పెరుగుదల మొత్తం గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంలో నీటి ఆవిరిది అత్యధిక పాత్ర. ఆకాశం నిర్మలంగా ఉన్నపుడు దీని ప్రభావం 36% - 66% మధ్య ఉంటుంది. మబ్బులు కమ్మి ఉన్నపుడు ఇది 66% - 85% మధ్య ఉంటుంది. నీటి ఆవిరి సాంద్రతలు ప్రాంతీయంగా హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతాయి. అయితే, ఏదో పొలాల దగ్గర ఉండే కొద్దిపాటి తేడాలు తప్ప, మానవ కార్యకలాపాలు నీటి ఆవిరి సాంద్రతలను నేరుగా ప్రభావితం చేయవు. ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతను పెంచే మానవ కార్యకలాపాలు పరోక్షంగా నీటి ఆవిరి సాంద్రతలను పెంచుతాయి. ఈ ప్రక్రియను నీటి ఆవిరి ఫీడ్‌బ్యాక్ అంటారు. వాతావరణంలో నీటి ఆవిరి సాంద్రత చాలా ఎక్కువగా మారుతూంటుంది. ఇది ఉష్ణోగ్రతపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది; చాలా శీతల ప్రాంతాలలో 0.01% కంటే తక్కువ నుండి 32°C వద్ద 3% వరకు ఉంటుంది.
వాతావరణంలో నీటి అణువు నివసించే సగటు సమయం కేవలం తొమ్మిది రోజులు మాత్రమే. వంటి ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు సంవత్సరాలు లేదా శతాబ్దాల పాటు ఉంటాయి. ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ప్రభావాలకు నీటి ఆవిరి ప్రతిస్పందించి, ఆ ప్రభావాలను హెచ్చింపజేస్తుంది. ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగితే ఒక యూనిట్ ఘనపరిమాణంలో ఉండే నీటి ఆవిరి ఎక్కువౌతుందని క్లాసియస్-క్లాపెరాన్ సంబంధం నిర్ధారిస్తుంది. ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలు పెరగడంతో ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగినట్లే, నీటి ఆవిరి సాంద్రత కూడా పెరుగుతుందని ఇదీ, ఇతర ప్రాథమిక సూత్రాలూ సూచిస్తున్నాయి. నీటి ఆవిరి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు కాబట్టి, ఉష్ణోగ్రతలు మరింత పెరుగుతాయి. అంచేత ఇది, ఒరిజినల్‌గా పెరిగిన తాపాన్ని మరింతగా పెంచే "పాజిటివ్ ఫీడ్‌బ్యాక్". అంతిమంగా, భూమ్మీది ఇతర ప్రక్రియలు ఈ సానుకూల స్పందనలను ఆఫ్‌సెట్ చెయ్యడంతో, ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత కొత్త సమతుల్యత వద్ద స్థిరపడుతుంది. శుక్రగ్రహంపై జరిగినట్లుగా అడ్డూఆపూ లేని నిర్నిరోధ (రన్అవే) గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం ఏర్పడి, మొత్తం భూమ్మీది నీరంతా కోల్పోకుండా చేస్తుంది.
మానవ జనిత గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు
సుమారు 1750 నుండి మానవ కార్యకలాపాల వలన కార్బన్ డయాక్సైడ్, ఇతర గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రతలు పెరిగాయి. వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిల కంటే ప్రస్తుతం 100 ppm ఎక్కువ. కార్బన్ డయాక్సైడ్ సహజ వనరులు, మానవ జనిత మూలాల కంటే 20 రెట్లు ఎక్కువ. కానీ కొన్ని సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ కాలావధిలో సహజ వనరులకూ, సహజ సింక్‌లకూ మధ్య సమానమైన సమతుల్యత ఏర్పడడంతో, వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రత సుమారు గత 10,000 సంవత్సరాలుగా 260 - 280 పిపిఎమ్‌ల మధ్య స్థిరంగా ఉంది.
గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులకు ప్రధాన మానవ కార్యకలాపాల వనరులు:
శిలాజ ఇంధన దహన నుండి వెలువడే CO2 - ఏడు ప్రధాన వనరులు (2000-2004 నాటి లెక్కలు శాతాల్లో):
CFC లు కూడా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులే అయినప్పటికీ, అవి మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్ నియంత్రణలో ఉంటాయి. ఇది గ్లోబల్ వార్మింగులో వాటి పాత్రకు కాక, ఓజోన్ క్షీణతలో పాత్రకు గాను ఈ ప్రోటోకోల్‌ను ఏర్పాటు చేసారు. గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావంలో ఓజోన్ క్షీణత పాత్ర చాలా చిన్నదే అయినప్పటికీ, ఈ రెండింటి విషయంలో మీడియా తికమక పడుతూంటుంది. 2016 అక్టోబరు 15 న, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో 170 కి పైగా దేశాలు మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్‌కు చేసిన సవరణలో హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్‌లను (హెచ్‌ఎఫ్‌సి) తొలగించడానికి చట్టబద్ధమైన ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు. thumb|400x400px| రంగాల వారీగా 2016 ప్రపంచ గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను చూపించే చార్ట్. అన్ని క్యోటో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల అంచనా ప్రపంచ ఉద్గారాల నుండి శాతం లెక్కించబడుతుంది, ఇవి CO2 సమాన పరిమాణాలకు (GtCO2e) మార్చబడతాయి. గ్లోబల్ గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను ఆర్థిక వ్యవస్థ లోని వివిధ రంగాలకు ఆపాదించవచ్చు. వివిధ రకాల ఆర్థిక కార్యకలాపాలు గ్లోబల్ వార్మింగ్‌కు ఎలా కారణమౌతున్నాయో, శీతోష్ణస్థితి మార్పును తగ్గించడానికి ఆయా రంగాల్లో ఏయే మార్పులు చెయ్యాలో అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.
మానవ నిర్మిత గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను - శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి ఇంధనాలను దహనం చెయ్యడం వలన ఉత్పత్తి అయ్యేవి, ఇతర ప్రక్రియల ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యేవి అని రెండు వర్గాలుగా విభజించవచ్చు. గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలలో మూడింట రెండు వంతులు, ఇంధనాల దహనం నుండే ఉత్పన్నమవుతాయి.
వినియోగించే చోటనే శక్తిని ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చు. లేదా ఇతరులు కూడా వినియోగించేలా జనరేటరు ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. అందువల్ల శక్తి ఉత్పత్తి నుండి ఉత్పన్నమయ్యే ఉద్గారాలను అవి ఎక్కడ విడుదల చేస్తున్నారనే దాన్ని బట్టి, లేదా ఉత్పత్తి చేసిన శక్తిని ఎక్కడ వినియోగిస్తున్నారనే దాన్ని బట్టి ఉద్గారాలను వర్గీకరించవచ్చు. ఉత్పత్తి జరిగే చోటికే ఉద్గారాలను ఆపాదిస్తే, ప్రపంచ గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలలో 25% వరకు విద్యుత్ జనరేటర్లు దోహదం చేస్తున్నట్లు. ఉద్గారాలను తుది వినియోగదారునికి ఆపాదిస్తే, మొత్తం ఉద్గారాలలో 24% తయారీ, నిర్మాణం నుండి, 17% రవాణా నుండి, 11% గృహ వినియోగదారుల నుండి, 7% వాణిజ్య వినియోగదారుల నుండీ ఉత్పన్నమవుతున్నట్లు చెప్పవచ్చు. సుమారు 4% ఉద్గారాలు స్వయంగా శక్తి, ఇంధన పరిశ్రమలు వినియోగించే శక్తి నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి.
ఉద్గారాలలో మిగిలిన మూడవ భాగం శక్తి ఉత్పత్తి కాకుండా ఇతర ప్రక్రియల నుండి ఉత్పన్నమవుతుంది. మొత్తం ఉద్గారాలలో 12% వ్యవసాయం నుండి, 7% భూ వినియోగ మార్పు, అడవులను నరకడం నుండి, 6% పారిశ్రామిక ప్రక్రియల నుండి, 3% వ్యర్థాల నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి. ఉద్గారాలలో 6% ఫ్యూజిటివ్ ఉద్గారాలు -ఇవి శిలాజ ఇంధనాల వెలికితీసేటపుడు విడుదలయ్యే వ్యర్థ వాయువులు.
విద్యుత్ ఉత్పత్తి
ప్రపంచ గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులలో నాలుగో వంతు విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో వెలువడుతుంది. 2018 లో బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రాలు 10 GtCO2 పైబడిన ఉద్గారాలను వెలువరించాయి. బొగ్గు ప్లాంట్ల కంటే చాలా తక్కువ కాలుష్యం వెలువరిస్తున్నప్పటికీ, సహజ వాయువుతో పనిచేసే విద్యుత్ ప్లాంట్లు కూడా ప్రధాన ఉద్గార కారకాలే.
పర్యాటకం
UNEP ప్రకారం, ప్రపంచ పర్యాటకం వాతావరణ మార్పుతో ముడిపడి ఉంది. వాతావరణంలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల సాంద్రత పెరుగుదలకు పర్యాటకం ఒక ముఖ్యమైన కారణం. ట్రాఫిక్ కదలికల్లో పర్యాటక రంగం వాటా 50% ఉంటుంది. వేగంగా పెరుగుతున్న విమాన ట్రాఫిక్ CO2 ఉత్పత్తికి 2.5% వరకూ దోహదం చేస్తోంది. అంతర్జాతీయ ప్రయాణికుల సంఖ్య 1996 లో 59.4 కోట్ల నుండి 2020 నాటికి 160 కోట్లకు పెరుగుతుందని అంచనా. ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి చర్యలు తీసుకోకపోతే సమస్యకు చాలా తీవ్రతర మౌతుంది.
రోడ్డు ద్వారా సరుకు రవాణా
CO2 ఉత్పత్తిలో రోడ్డు ద్వారా సరుకు రవాణా ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తోంది. ఈ పరిశ్రమలో సగటు కార్బన్ ఉద్గారాలు పడిపోతున్నాయి-1977 నుండి 2007 వరకు ఉన్న ముప్పై సంవత్సరాల కాలంలో, 200-మైళ్ల దూరం చేసే ప్రయాణంలో కార్బన్ ఉద్గారాలు 21 శాతం తగ్గాయి; NOx ఉద్గారాలు కూడా 87 శాతం తగ్గాయి. ప్రయాణ సమయాలు కూడా మూడో వంతు తగ్గాయి.
ప్లాస్టిక్
ప్లాస్టిక్ ప్రధానంగా శిలాజ ఇంధనాల నుండి ఉత్పత్తి అవుతుంది. ప్రపంచ వార్షిక ప్రపంచ చమురు ఉత్పత్తిలో 8 శాతం ప్లాస్టిక్ తయారీ పరిశ్రమ ఉపయోగిస్తుందని అంచనా. ప్లాస్టిక్ సీసాలు తయారు చేసేందుకు వాడే పాలీఎథిలిన్ టెరఫ్తాలేట్ (PET) ఎంత ద్రవ్యరాశి ఉత్పత్తి చేస్తే అంతకు ఐదురెట్ల ద్రవ్యరాశి గల కార్బన్ డయాక్సైడ్ విడుదల అవుతుందని అంచనా. ఆయ వస్తువుల రవాణా కూడా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉత్పత్తికి దోహదపడుతోంది. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు క్షీణించే క్రమంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ విడుదల చేస్తాయి. వాతావరణంలో అత్యంత సాధారణమైన ప్లాస్టిక్‌లు ఎండకు గురైనప్పుడు గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులైన మీథేన్, ఇథిలీన్‌లను విడుదల చేస్తాయనీ, ఇది భూ వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే స్థాయిలో ఉంటుందనీ 2018 పరిశోధనలో పేర్కొంది.
ఇదే ప్లాస్టిక్‌ను, పల్లపు ప్రదేశంలో పూడ్చిపెడితే, అది కార్బన్ సింక్‌గా పనిచేస్తుంది. కాకపోతే బయోడిగ్రేడబుల్ ప్లాస్టిక్‌లు మీథేన్ ఉద్గారాలను వెలువరిస్తాయి. ప్లాస్టిక్ తేలిగ్గా ఉన్నందున గ్లాస్ కంటే, లోహాల కంటే శక్తి వినియోగాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఉదాహరణకు, గాజు, లోహానికి బదులుగా పిఇటి సీసాల్లోని పానీయాలను రవాణా చేసేందుకు 52% తక్కువ శక్తి ఖర్చవుతుందని అంచనా వేసారు., గాజు, లోహ సీసాలు కూడా ఒకే ఉపయోగం కోసం అని లెక్కించినపుడు మాత్రమే ఈ లెక్క వర్తిస్తుంది.
2019 లో వెలువడిన "ప్లాస్టిక్ అండ్ క్లైమేట్" అనే నివేదిక ప్రకారం, 2019 లో ప్లాస్టిక్ వలన 850 మిలియన్ టన్నుల కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) కు సమానమైన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు వాతావరణం లోకి చేరుతాయి. ప్రస్తుత ధోరణిలో, 2030 నాటికి వార్షిక ఉద్గారాలు 134 కోట్ల టన్నులకు పెరుగుతాయి. ప్లాస్టిక్ వాడకాన్ని తగ్గించుకోవడమే పరిష్కారమని, ప్లాస్టిక్ పరిశ్రమలో పునరుత్పాదక శక్తిని ఉపయోగించడం, బయోడిగ్రేడబుల్ ప్లాస్టిక్ వాడడమ్, ఓషన్ క్లీనప్ వంటివి పెద్దగా ఉపయోగపడవనీ, పైగా వీటి వలన కొన్ని సందర్భాల్లో పరిస్థితి మరింత దిగజారిపోతుందనీ నివేదిక పేర్కొంది.
వార్షిక ఉద్గారాలు
thumb| భూ వినియోగ మార్పుతో సహా 2000 సంవత్సరానికి దేశాల తలసరి మానవజనిత గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలు. పారిశ్రామిక దేశాలలో వార్షిక తలసరి ఉద్గారాలు, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల సగటు కంటే పది రెట్లు ఎక్కువ. చైనా యొక్క వేగవంతమైన ఆర్థిక అభివృద్ధి కారణంగా, దాని వార్షిక తలసరి ఉద్గారాలు క్యోటో ప్రోటోకాల్ యొక్క అనెక్స్ I సమూహంలో (అంటే, యుఎస్ మినహా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు) స్థాయిలను వేగంగా చేరుకుంటున్నాయి. వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఇతర దేశాలు దక్షిణ కొరియా, ఇరాన్, ఆస్ట్రేలియా (పర్షియన్ గల్ఫ్ దేశాల తరువాత ఇప్పుడు ప్రపంచంలో అత్యధిక పర్ కాపిటా ఉద్గార రేటు ఆస్ట్రేలియాదే). మరోవైపు, EU-15, అమెరికా ల్లో వార్షిక తలసరి ఉద్గారాలు క్రమేణా తగ్గుతున్నాయి. ఆర్థిక పునర్నిర్మాణం కారణంగా రష్యా, ఉక్రెయిన్‌లలో ఉద్గారాలు 1990 నుండి అత్యంత వేగంగా తగ్గాయి.
వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థల శక్తి గణాంకాలు పారిశ్రామిక దేశాల కన్నా తక్కువ ఖచ్చితమైనవి. 2008 లో చైనా వార్షిక ఉద్గారాలకు సంబంధించి సుమారు 10% అనిశ్చితి ఉంటుందని నెదర్లాండ్స్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ అసెస్‌మెంట్ ఏజెన్సీ అంచనా వేసింది.
గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు పాదముద్ర అనేది ఉత్పత్తులు, సేవల తయారీలో వెలువడే ఉద్గారాలను సూచిస్తుంది. ఇది సాధారణంగా ఉపయోగించే కార్బన్ పాదముద్ర కంటే చాలా విస్తృతమైనది. కార్బన్ పాదముద్ర చాలా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులలో ఒకటైన కార్బన్ డయాక్సైడ్ను మాత్రమే కొలుస్తుంది.
ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఆర్థిక వృద్ధి, కార్బన్ ఉద్గారాల తగ్గింపు - ఈ రెండింటినీ చూసిన మొట్టమొదటి సంవత్సరం 2015.
అగ్ర ఉద్గారక దేశాలు
thumb| దేశం వారీగా ప్రపంచ [[దేశాల జాబితా – కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఎమిషన్|కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు . ]] thumb| గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను విడుదల చేసే అగ్ర 40 దేశాలు.
వార్షిక
2009 లో, ఉద్గారాల్లో అగ్రస్థానాన ఉన్న పది దేశాలకు ప్రపంచంలోని వార్షిక ఇంధన-సంబంధిత CO2 లో మూడింట రెండు వంతుల వాటా ఉంది
వివిధ ఇంధనాల నుండి CO ఉద్గారాలు
ఒక లీటరు గ్యాసోలిన్‌ను ఇంధనంగా ఉపయోగించినప్పుడు, 2.32 కిలోల (సుమారు 1300 లీటర్లు లేదా 1.3 క్యూబిక్ మీటర్లు) కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
వివిధ శక్తి వనరుల జీవిత కాల గ్రీన్‌హౌస్ ఉద్గారాలు
2011 ఐపిసిసి నివేదికలో వివిధ శక్తి వనరులు మొత్తం జీవిత చక్రంలో విడుదల చేసే CO2 ఉద్గారాల సమీక్ష ఉంది. అన్ని సర్వేల 50 వ పెర్సెంటైల్ వద్ద ఉన్న CO2 ఉద్గార విలువలు కింద ఇచ్చాం.
సహజ ప్రక్రియలు
గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను వాతావరణం నుండి వివిధ ప్రక్రియల ద్వారా తొలగించవచ్చు, కింది విధాలుగా -
మూలాలు
వర్గం:Pages with unreviewed translations వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
మొహమ్మద్ అలీ జౌహర్
ముహమ్మద్ అలీ జౌహర్, (1878 డిసెంబరు -1931 జనవరి 4) ఒక భారతీయ ముస్లిం కార్యకర్త, పాత్రికేయుడు, కవి, ఖిలాఫత్ ఉద్యమ ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకడు. అలీ జౌహర్ అలీఘర్ ఉద్యమం నుండి ఉద్బవించిన రాజకీయనాయకుడు. అతను 1923 లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. అది కొన్నినెలలు మాత్రమే కొనసాగింది.అతను ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ వ్యవస్థాపకుడు, అధ్యక్షులుగా పనిచేసినవారిలో ఒకడు.
ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి
మొహమ్మద్ అలీ 1878లో ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని రాంపూర్ జిల్లా నజీబాబాద్‌లో జన్మించాడు. మొహమ్మద్ అలీ ఐదు సంవత్సరాల వయస్సులో ఉండగా, తండ్రి అబ్దుల్ అలీ ఖాన్ మరణించాడు. అతని సోదరుడు షౌకత్ ఆలీ జాతీయవాది, ఖిలాఫత్ ఉద్యమం నడిపించిన నాయకునిగా ప్రసిద్ధుడు.వీరి తల్లి అబాది బేగం (1852-1924), ఆమెను బి అమ్మాన్ అని కూడా పిలుస్తారు. అతని తల్లిబేగం బ్రిటీష్ వలస పాలన నుండి స్వేచ్ఛ కోసం పోరాటంలో పాల్గొనడానికి తన కుమారులను ప్రేరేపించింది. ఈ క్రమంలో కుమారులు బాగా చదువుకోవాలని నిశ్చయించుకుంది. జౌహర్ తండ్రి తన చిన్న వయస్సులో మరణించినప్పటికీ, జౌహర్ విద్యనభ్యసించటానికి అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలో చేరాడు.1898లో ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని లింకన్ కాలేజీలో ఆధునిక చరిత్రను అధ్యయనం చేశాడు.
భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతను అప్పటి రాంపూర్ రాష్ట్రానికి ఎడ్యుకేషన్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశాడు. తరువాత బరోడా సివిల్ సర్వీస్‌లో చేరాడు.అతను టైమ్స్, లండన్, ది మాంచెస్టర్ గార్డియన్, ది అబ్జర్వర్ వంటి ప్రధాన బ్రిటిష్, భారతీయ వార్తాపత్రికలలో వ్యాసాలు వ్రాస్తూ, మొదటి పరిమాణ రచయితగా, మంచి వక్తగా, దూరదృష్టి గల రాజకీయ నాయకుడుగా ఎదిగాడు. అతను 1911లో కలకత్తాలో ది కామ్రేడ్ అనే ఆంగ్ల వారపత్రికను ప్రారంభించాడు. అది అతి త్వరగా సర్కులేషన్ ప్రభావాన్ని సాధించింది.అతను 1912 లో ఢిల్లీ వెళ్లాడు. అక్కడ 1913లోఉర్దూభాషా దినపత్రిక హమ్‌దార్డ్‌ను ప్రారంభించాడు. 1902లో అమ్జాది బానో బేగం (1886-1947)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. అమ్జాది బేగం జాతీయ, ఖిలాఫత్ ఉద్యమాలలో చురుకుగా పాల్గొంది. ముహమ్మద్ ఆంగ్లో-ఓరియంటల్ కాలేజ్ అని పిలువబడే అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం విస్తరించడానికి జౌహర్ చాలా కష్టపడ్డాడు.1920 లో జామియా మిలియా ఇస్లామియా సహ వ్యవస్థాపకులలో ఒకడు. తరువాత దీనిని ఢిల్లీకి తరలించారు.
భారతదేశ ఉద్యమాలలో ఖిలాఫత్
టర్కీ జాతీయవాది ముస్తఫా కెమాల్‌ను ప్రభావితం చేయడానికి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించడానికి 1919 లో ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లిన ముస్లిం ప్రతినిధి బృందానికి అతను ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అతను ఇస్లాం ఖలీఫా ఆ సమయంలో అన్ని ఇస్లామిక్ దేశాల నాయకుడిగా ఉన్న టర్కీ సుల్తాన్‌ను పదవీచ్యుతుడిని చేయవద్దని ఒప్పించాడు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వారి కోరికలను తిరస్కరించడంతో ఖిలాఫత్ సంఘం ఏర్పడింది. ఇది భారతదేశంలోని ముస్లింలను, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని నిరసిస్తూ, బహిష్కరించాలని పిలుపునిచ్చింది.
అప్పుడు మౌలానా ఆలీ అనే బిరుదు 1921లో లభించింది. షౌకత్ అలీ, అబుల్ కలామ్ ఆజాద్, హకీమ్ అజ్మల్ ఖాన్, ముఖ్తార్ అహ్మద్ అన్సారీ, సయ్యద్ అత ఉల్లా షా బుఖారీ, మహాత్మా గాంధీ వంటి జాతీయ నాయకులతో విస్తృత కూటమి ఏర్పడింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఐక్యత ప్రదర్శించడానికి ముస్లింలతో చేరిన భారతీయ జాతీయ కాంగ్రెస్, అనేక వేల మంది హిందువుల మద్దతు. జాతీయ పౌర ప్రతిఘటన ఉద్యమం కోసం గాంధీ ఇచ్చిన పిలుపుకు జౌహర్ హృదయపూర్వకంగా మద్దతు ఇచ్చాడు. భారతదేశం అంతటా అనేక వందల నిరసనలు, సమ్మెలను ప్రేరేపించాడు.ఖిలాఫత్ సమావేశంలో విద్రోహపూరిత ప్రసంగాన్ని అభివర్ణించినందుకు అతడిని బ్రిటిష్ అధికారులు అరెస్టు చేసి, రెండేళ్లపాటు జైలులో ఉంచారు.