cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
కథలో రాజకుమారి (ధారావాహిక)
కథ
సింగపూర్ నుండి తిరిగొచ్చిన రాధాకృష్ణ కుమారుడైన అక్షయ్‌ను కొన్ని పరిస్థితుల కారణంగా అవని అనే పనిమనిషి వివాహం చేసుకుంటుంది. ఆ ఇంటి కోడలిగా అర్హత పొందడానికి అవని ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొంటుంది. ఆమె అర్హురాలైన కోడలిగా నిరూపించుకుందా లేదా అన్నది మిగిలిన కథ.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు ధారావాహికలు
గౌడ చరిత్ర
గౌడ దేశపు హద్దులు
మత్స్య పురాణంలో (12 శ్లో। 30 పుట) శ్రావస్తీ నగర వర్ణన
శ్లో॥శావస్థస్య మహాతేజ వత్సకస్తత్సుతోభవత్ ।
నిర్మితా యేన శ్రావస్తీ గౌడదేశే ద్విజోత్తమా ॥
స్కంద పురాణంలో గౌడ దేశ వర్ణన
శ్లో॥వంగదేశం సమారభ్య భువనేశాంతగం శివే ।
వంగదేశము మొదలుకుని భువనేశ్వరము (ఒరిస్సా) వరకు గల దేశము గౌడ దేశమని, గౌడులు సర్వ విద్యా విశారదులని అర్ధము.
బృహత్ సంహిత – 14వ అధ్యాయం
బ్రాహ్మణ భేదేషు చ । స్వర్థేక తత్రార్థే । అథపూర్వస్యామ్
ఇత్యుపక్రమే-ఉదయగిరి, భద్ర, గౌడక, పౌడ్రోత్కల, కాశి, మేఖలాంభష్ఠాః ।
గౌడులు బ్రాహ్మణ భేదముల యందును, స్వార్ధకమైనక ప్రత్యయ మచ్చట (ఆదేశమున) అను అర్ధం వలన అథపూర్వస్యామ్ అను ప్రారంభమున ఉదయగిరి, భద్ర, గౌడక, పౌండ్ర, ఉత్కల, కాశి, మేఖ లాంభష్ఠులందు గౌడులు కలరు.
కూర్మ విభాగే విభాగే పూర్వస్థ దేశోకౌ ।
అస్తి గౌడ విషయే కౌశాంబీ నామ నగరీ ॥
కూర్మ విభాగమున – ఒక భాగమందు తూర్పుగా వున్న గౌడ దేశమందు కౌశాంబీ అనే నగరం ఉంది.
గౌడోరాష్ట్ర మనుత్తమం నిరుపమా తత్రాపి రాఢా పురీ గౌడ దేశము అత్యుత్తమమైనది. అందులో రాఢా పురియనునది నిరుపమానమైనది.
కళింగ దేశములోను, గౌడ దేశములోను, గుర్జర దేశములోను గురువు సింహరాశి గతుడై యుండగా వివాహాది శుభకార్యాలు చేయకూడదు. ఎందుకనగా గురుడు సింహరాశి యందున్నపుడు గోదావరీ నదికి పుష్కరాలు వస్తాయి. ఇవి పండెండు సంవత్సరాలకి ఒకసారి వస్తాయి. దీన్ని బట్టి కళింగదేశానికి గుర్జర (గుజరాత్) దేశానికి మధ్యనున్న దేశము గౌడ దేశమనియు, అది గోదావరి నదికి తూర్పున వున్నదని, ఆ గౌడ దేశవాసులీ గోదావరీ నదీ తీర వాసుల ఆచార వ్యవహారములకు, ధర్మాలకు నిబంధనము కలవారని తెలుస్తుంది. సా.శ. 554లో ఈశ్వర వర్మన మౌఖరీ అనునతడు గౌడదేశాన్ని జయించాడని వ్రాయబడింది.
మాధాయీ నగరపు తామ్రశాసనంలోని వర్ణన గౌడ నరేశుడైన బల్లాల సేనుని కుమారుడు లక్ష్మణ సేనుడు కళింగ దేశము వరకు తన రాజ్యాన్ని విస్తరింపజేశాడని, బెంగాలుకు రాజధాని కాలక్రమమున కాశీ, వరేంద్ర లక్ష్మణపురికి మార్చారు. 13వ శతాబ్దంలో ముసల్మానులు బెంగాలు పై దండెత్తి దానిపై ఆధిపత్యం వహించిన తరువాత బెంగాలు ముఖ్యపట్టణం కొన్నాళ్ళు గౌడదేశమందును, కొన్నాళ్ళు దానికి 20 మైళ్ళ దూరంలో నున్న పౌడువా అనే పట్టాణంలోను వుంటూ వచ్చింది. ఇది మొదట వర్ణించిన దియోపారశి శిలాశాసనంలో రాసిన దానికి గౌడియా మిషనుకు సరిపోతుంది. తెలంగాణములో చాలా మందికి పాండు, పాండువా అనే పేర్లున్నాయి.
మహా కవి బాణభట్టుడు వ్రాసిన విషయము
శ్రీ హర్ష చక్రవర్తి ఆస్థాన పండితుడై, హర్ష చరిత్ర, కాదాంబరీ మహా కవ్యాలు రాసిన మహా కవి బాణభట్టుడు గౌడేశ్వరుడైన శశాంకుని గూర్చి వర్ణించాడు. ఈ శశాంకుడే హర్షవర్ధనుని జ్యేష్ఠ సోదరుడైన రాజ్యవర్ధనుని వధించాడు.
పద్మపురాణం – 189-2లో గౌడ దేశవర్ణన
పద్మ పురాణంలో గౌడ దేశాన్ని పాలించిన మహారాజులలో నరసింహగౌడొకడని రాయబడింది
గౌడపురి – నా ॥ లక్ష్మణపతి – వంగదేశమందలి ఒక ముఖ్య పట్టణం. ఇచ్చట ముందు జహ్ను మహర్షి ఆశ్రముండేదని చెప్తారు. ఇచ్చటి బ్రాహ్మణులు గౌడలనబడుదురు. వీరు అభిమన్యుని పుత్రుడైన పరీక్షిత్తు నరేంద్రుని కాలంలో కురు – కోసలదేశముల నుండి వచ్చిరి.
మహా భారతంలోని విషయం
ఈతడు క్రీ.పూ. 321-298 లో మగధ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించుటయే గాక సుప్రసిధ్ధ క్షత్రియులతో సన్నిహిత బంధుత్వం కలిగియుండెనని, క్రీ.పూ. 185లో ఆ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమై అంతరించిన కాలంలో అన్యదేశీయులైన యవన్, శక, పల్లవ, పార్థివ, కుషాణ, యూబీ జాతుల వారు ఈ దేశము పైకి క్రీ.పూ. 185-200 ప్రాంతంలో దండెత్తి వచ్చి ఇక్కడి ఆర్యులతో సంబంధ బాంధవ్యము లను జరిగించి వారితో కలిసిపోయి పురుషపురము (పెషావరు) క్రీ. త. 78-123లో తమ రాజధానిగా చేసుకుని సింధు మైదాన ప్రాంతము, కాశ్మీర, పారశీకదేశాలను ఏలినట్టి సుప్రసిధ్ధ రాజ్యపాలకుడైనట్టి కుషాణ జాతీయుడైన కనిష్కుడు హర్షవర్ధుని (క్రీ. త. 606-647) తరువాత ఉత్తర హిందూ స్థానంలో రాజ్యము స్థాపించెననియు, హిందూ దేశములో ప్రముఖులని పేర్కొనబడిన 56 దేశాల్లో ప్రాగ్దక్షణ హిందూ స్థానమందు సామంత దేశములు కలది, శత్రురాజులకు అజేయమైనది, సకల కళాపరిపూర్ణము, సంపద సమేతంగా విరాజిల్లబడిన గౌడమ (గౌళము) అనెడు, బలవత్తరమైన రాజ్యమొకటి ఉండేదని అందులో నిమ్న జాతీయులు అధిక సంఖ్యాకులు గాను, అగ్ర జాతుల వారు అల్ప సంఖ్యలో ఉండేవారని, ఆ గౌడ దేశము జన్మభూమిగా గలవారందరూ గౌడులని మాతృదేశ నామంతో పిలువబడుతూ ఉండేవారని, ఆంధ్రదేశమందలి బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర, పంచమాది ప్రధాన జాతుల వలె గౌడ దేశములో కూడా ఆదిమ వాసులలో ప్రధానంగా ఐదు తరగతులుండెడివని వారినే పంచగౌడులని పిలిచే వారని రాయబడింది. కొన్ని ప్రాంతాలలో గౌడులు, గౌణులు, గౌండరులనియు, మద్రాసు దాని పరిసర ప్రాంతాలలో ఉండే వారిని నాడారులు అని పిలవబడుచుండేవారు. కాలక్రమేన గౌడదేశమున వున్న జనసంఖ్య అభివృద్ధి చెంది వారు జీవనోపాదికి ఇతర ప్రదేశములకు వెళ్ళిరనియు, ఇప్పటి బీహారు (మిథిల దేశము) రాష్ట్రము, దాని దక్షిణమున వున్న ఒరిస్సా రాష్ట్రము అనగా వైతరణీ నదికి తూర్పు భాగమున వంగ రాష్ట్రము (బెంగాలు) సరిహద్దులు కలిగి కలిగి పశ్చిమ బాగమున బ్రాహ్మణీ నది సరిహద్దుగా కలదియు, మహానదికి పశ్చిమ ఉత్తర దిశలను అనుకుని వున్న నిమ్నోన్నత భూభాగముల మధ్యనున్న చతురస్త్ర సమతలమే గౌడ దేశమని, గో రక్షపురము, కాష్ఠ మందిరముల వద్ద నుండి తుహినాద్రి యందు ఉద్భవించి బీహారు రాష్ట్రములో ప్రవహించే (గన్ డాక్),కూసీ (కౌశీక) ఉప నదులకు ప్రాక్పశ్చిమ దిశలను, గంగానదికి వాయవ్య ఉత్తర దిశలను, నేపాళమునకు దక్షిణాపథమున గల ఎల్లలతో అలరారుచుండేదే గౌడ దేశమని దాని హద్దులు నిశ్చయించబడినవి. ఈ మిథిలా నగరాన్ని విదేహ రాజగు జనకుడు పాలించియుండెనని, ఇప్పుడు ఈశాన్య దేశములని పిలువబడుచున్న ఒరిస్సా, వంగ, బీహారు రాష్ట్రమందలి సమధీక ప్రాక్సాగర తీర ప్రాంత దేశమంతా గౌడ పాలిత దేశములని తెలుస్తుంది. ఇచట గౌడులు మిథిలాపుర వాసులగుట వలన నిఘంటుకారులు వారిని మైధులు అని కూడా చెప్పియున్నారు. అందువలన సాక్షాత్తు లక్ష్మీదేవియే సీతగా జన్మించిన ప్రదేశము గౌడులకు నివాసము కనుక అప్పటి నుండి ఈ లక్ష్మీదేవి గౌడులకు ఆరాధ్య దేవత అయినది.
సారస్వతో పాసకులు (సారస్వతులు), కన్యాకుబ్జ (కనౌజు) దేశీయులు, గౌడదేశీయులు, మిథిలా దేశీయులు, ఉత్కల (ఒరిస్సా) దేశీయులు, ఈ ఐదు దేశముల వారు పంచ గౌడులని విఖ్యాతి గాంచి ఉండిరి వీరంతా వింధ్య పర్వత ఉత్తర దేశవాసులుగా పరిగణింపబడిరి. సా.శ. 500-542 ప్రాంతంలో గౌడ దేశము మీదికి అనాగరికులు, క్రూరులు, నరహంతకులగు హూణులనే ఒక మొరటు తెగవారు దండెత్తి వచ్చారు. హిందూ మతరక్షనే పరమావధిగా నెంచిన గౌడ భూపాలురు వారిని చీల్చి చెండాడి సమూలముగా నాశనం చేశారు. గౌడుల ధర్మబద్ధమైన పరిపాలనలో కరువు కాటకాలంటే ఏమిటో ఆనాటి ప్రజలకు తెలియవు. పాడిపంటలతో సకలైశ్వరములతో తులతూగుచున్నా కులవృత్తిని విడువకుండా సురాకరణ వృత్తితో బంగారు నాణెములను రాశులుగా సంపాదించి ఐశ్వర్యవంతులుగా ఉండేవారు.
గోపాల గౌడు మహారాజా
గుప్తరాజులు, వర్ధనులైన పుష్పభూపతి, పాలవాంశముల వారి పతనాంనంతరము, గౌడ వంశీయుడైన శశాంకుడు కూడా మరణించిన పిదప, గోపనాశ్యుడు వీనికి రాజ్యపాలుడైన నామాంతరము ఉంది. రాజయ్యేడు. ఇతని కుమారుడు, గోపాలగౌడు తండ్రి మరణానంతరము సా.శ. 948లో గౌడ దేశ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఈతని తల్లి పేరు కళ్యాణి ఈమెకు భాగ్యదేవి అనే పేరు కూడా వున్నది, ఈమె రాష్ట్రకూట కన్య.
ఖాలీపురమందలి తామ్రశాసనం
సంధ్యాకర్ నంది అను పండితుడు వ్రాసిన రామపాల చరిత్రలో గోపాలగౌడు మహారాజు తాను ఉత్తర వంగదేశీయుడని ఒక మూలశాసనంలో వ్రాసుకున్నాడని, యితడు దక్షిణ పూర్వ బంగాళములను ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యం క్రిందకు తెచ్చి ఏలుబడి చేయుచు గౌడాధిపతి అనిపించుకున్నాడని, ఈయన రాజ్యము మగధ వరకు వ్యాపించి ఉండేదని, ఈయన రాజనీతితో విదేహ, కోసల, కాశీరాజ్యములను పాలించి మహారాజు బిరుదాన్ని పొందాడని, యితడు కోసలేశ్వర మహారాజు పరిపతి మహారాజు కుమార్తె అయిన వీరమాంబను పరిణయమాడెనని యితడు నిత్యపూజా దురంధరుడని, శివలింగాభిషేకం చేసి ప్రసాదము తినకొండా ఏమీ తినేవాడు కాదని వ్రాశాడు. ఈ విషయమే ఆది గౌడదీపికలో కూడా వ్రాయబడింది. ఈయన భార్య వీరమాంబ కూడా పరమ శివ భక్తురాలై పార్వతీ పరమేశ్వరులను ఆరాధించుచు, యెన్నెన్నో వ్రతోపవాసములు, నోములు నోచి దాన ధర్మాలు విరివిగా చేస్తూ గొప్ప సాధ్వీమణిగా పేరొందింది. కొంత కాలానికి పురాణ దంపతులకు ఈశ్వర వరప్రసాదం వలన సకల గుణాన్యుఢుడైన ఒక కుమారుడు జన్మించాడు... ఇతనికి కాటమగౌడు అని నామకరణం చేసి అల్లారు ముద్దుగా పెంచుకుంటున్నారు. ఇతడు బాల్యం నుండి భక్తులతో గూడి పరమేశ్వరారాధన చేస్తుండేవాడు. పెద్దవాడై సకలవిద్యా పారంగతుడై బహుబాషా కోవిదుడై శివలీలా మహత్యము, శివతత్త్వసారమనే గ్రంథాలు వ్రాశాడని ఆదిగౌడ దీపికలో వ్రాయబడింది. ఇతడు మహాభారత యుధ్ధానంతరం వరకు వున్నాడని శివపురాణంలో ఉంది. ఇతడు కూడా తండ్రితో పాటు రాచ కార్యాల్లో పాల్గొంటూ తండ్రికన్ని విధాల సహకరిస్తూ తాత్కాలీన భారత వర్షంలో గౌడ రాజ్యాన్నొక మహోన్నత రాజనీతి గల దేశంగా తీర్చిదిద్దాడు.
ఆనాటి రాజ్యాభిషేక వేడుకలు
గోపాల గౌడుని ప్రతిభ
తారానాథ్ అనే పండితుడు గౌడాధిక్య మనే గ్రంథంలో గోపాల గౌడ మహారాజా వారు ధార్మిక విశ్వాసములందు బౌద్ధుడని, ఆజేయమగు శక్తి సామర్ధ్యములు గల చతురంగుడనియు, పరిపాలనా దక్షుడనియు పాట్నా జిల్లా బీహారు వద్ద నరేంద్ర (నలందా) బీహారు రాజ్యస్థాపకుడని రాశాడు.
మంజుశ్రీ అను చరిత్రకారుడు మూలకల్ప అనే గ్రంథంలో గోపాల గౌడుని రాజ్యపాలనలో దేశమంతటా అనేకానేక విహారప్రదేశాలు, ఉద్యానవనాలు, త్రాగు నీటి, పంట చెరువులను నిర్మించుటయే గాక నదుల నుండి పొలములకు పంటకాలువలు త్రవ్వించెనని, అనేకానేక దేవాళయములు, గుహలను నిర్మించెనని వ్రాశాడు. ఈయన గుర్జర (గుజరాత్) ప్రతీహార శాసకుడైన వత్సరాజుకు బద్ధశత్రువని ఇతని కుమారుడు కాటమగౌడు గుర్జర దేశీయులకు శత్రువుగానే వుండేవాడని రాయబడింది.
గౌడ దేశ పతనము
వేదయుగం లోని గౌడుల పేర్లు
ఈ విధంగా కౌండిన్య వంశొద్భవులైన గౌడులందరు క్రమంగ కృతయుగంలో దేవగౌడులని, త్రేతాయుగంలో ఆదిగౌడులని, ద్వాపరయుగంలో శివగౌడులు సత్యగౌడులనే పేర్లతో ప్రసిద్ధులయ్యారు. వీరందరు శిపపూజా దూరంథరులు, శైవమతస్తులని ఆదిగౌడ దీపికలో రాయబడింది. అది గౌడ వంశోత్పత్తి పూర్వ వివరణ చరిత్రాంశములను బట్టి ఉత్తర హిందూస్థానం గౌడదేశమని నిరూపించబడింది. ఈ ప్రదేశంలో సృష్టి ఆది నుండి గౌడ నివాసం ఏర్పరుచుకుని ఉన్నారు. సృష్ట్యాది నుండి వుండుట వలన వారు ఆదిగౌడులని పిలువబడ్డారు. వీరి వంశం ఇంచుమించు పదివేల సంవత్సరములకు పూర్వం నుండి వున్నట్టు ప్రాచీన స్మృతుల్లో ఉంది. వీరు వేద వేదాంగ పారంగతులైన యజుర్వేదీయులు. వీరిలో స్మార్త అద్వైతము, స్మార్త శాక్తేయమనే రెండు తెగలున్నాయి.
జనమేజయుడనే రాజు ఆర్యవర్త దేశాన్ని పాలించేవాడు. అప్పుడొక యజ్ఞం చేయాలని సుప్రసిధ్ధ యాజ్ఞికుడైన వటేశ్వర మునిని, ఆయనకు గల 1444 మంది శిష్యులతో సహా రమ్మనమని ఆహ్వానించాడు. వారంతా వచ్చి చాలా ధన వ్యయంతో కూడిన గొప్ప యజ్ఞాన్ని పరిసమాప్తి చేశారు. యజ్ఞానంతరం అవబృధ స్నానం పూర్తి చేసుకుని వచ్చిన రాజు వటేశ్వరుని ఘనంగా సత్కరించి ఆయనకు అమూల్య కానుకలు దక్షిణంగా యివ్వబోయాడు. కాని ఆ ముని పుంగవుడా కానుకలని స్వీకరింపక అశీర్వదించి వెళ్ళిపోవడనికి ప్రయాణమయ్యాడు. అప్పుడా మహారాజు తమలపాకు మడుపులలో ఒక్కొక్క గ్రామం దానంగా వ్రాసి ఆ తమలపాకులను 1444 మంది శిష్యులకు ఇచ్చాడు. శిష్యులా మడుపులను తీసికొని తిరుగు ప్రయాణమై నడుస్తున్నారు. వీరంతా మంత్ర తంత్ర విద్యలలో నిపుణులు. వీరు నీటి మీద కూడా సునాయాసంగా నడువగల జలోపరిగమన విద్య గలవారు. మార్గమధ్యలో వారంతా ఒక నదిని దాటవలసి వచ్చింది. వారు తమ విద్యను స్మరించి నీటిపై కాలుమోపగా కాళ్ళు నీటిలో దిగబడిపోయాయి. అది గ్రహించి వారంతా ఆశ్చర్య చకితులై తమకు గల జల్‘పరిగమన విద్య నశించిపోవడానికి కారణం తెలియక గుర్వాజ్ఞుసారం తమలపాకు మడుపులను విప్పి చూచుకునారు. అందులో గ్రామ దానాలు వ్రాయబడి వుండడం చూచి రాజ వద్ద దానం పట్టడం కారణంగానే తమ జలోపరిగమన విద్య నశించిందని తెలిసికొని వారంతా తిరిగి రాజాస్థానానికి వెళ్ళి ఓ రాజా! దానములు గ్రహింపమని ముందుగానే చెప్పాము కదా! తెలిసి చేసినా తెలియక చేసిన తప్పు తప్పే ధనాపేక్ష లేని మా వంటి సాధువులను ఈ విధంగా మభ్యపెట్ట వచ్చునా! నీ గ్రామ దాన స్వికరణచే మా అమోఘ విద్యలు నశించాయి కనుక నీవిచ్చిన దానము నీవే తీసుకొ అని చెప్పగా విన్న రాజు మిక్కిలి భయపడి వారినెంతగానో బ్రతిమలాడుతు, యెన్నోవిధాల ప్రార్థించి – ఓ మహాత్ములారా! సర్వజ్ణులైన మీకునేనేమని చెప్పగల వాడను. రాజు యజ్ఞం చేయించుకుని ఋత్వుక్కులకుదానమీయక పోతే ఆ యజ్ఞం ఫలింపదని మీకు తెలియంది కాదు. నేనా యజ్ఞఫలాన్ని కాంక్షించే మీరు కాదన్నా అలా వ్రాసి ఇచ్చాను. నా అపరాథాన్ని మన్నించి మీమీ గ్రామాల్ని తిరిగి స్వీకరింపుడని ప్రాధేయపడి వారందరిని శాంతింప చేసి గౌడ దేశంలో వుండుమని ప్రార్ధింపగా వారంతా అంగీకరించి అక్కడనే నివాసమేర్పరచు కున్నారు. అప్పటి నుండి ఆ బ్రాహ్మణులు ఆది గౌడులు అనిపించుకున్నారు. ధన మధాందత వలన వీరిలో ఆచారాలు, అడుగంట నారంభించాయి. భోగలాలసులై పక్వాన్నాన్ని పూటకూటి వాళ్ళ ఇళ్ళ నుండి కొని తెప్పించుకుని తినేవారు. కర్ సోదే అనే గ్రంథంలో ప్రాచీన కాలం లోని గుజరాతీ గౌడ బ్రాహ్మణులను మేడల్‌ వాలా అని పిలిచెవారని, విక్రమనామ సంవత్సరం 160 మార్గశిర శుద్ధ పంచమీ గురువారం నాడు గుజరాత్‌ దేశాధిపతి మహాప్రతాపి, రాజా విజయ సింహగౌడు తమ దేశమున వున 200 మంది గౌడ బ్రాహ్మణులకు అనేక అగ్రహారాలు దానంగా యిచ్చి వారి నందర్ని తన రాజ్యమందుండ మని ప్రార్థించాడు. వీరు సామవేదులు. భర్ద్వాజ సంతతి వారని చెప్పుకుంటారు. వీరప్పుడు మాళవ, కాశీ ప్రాంతంలో ఉన్నారు. కాశ్మీరమందలి శ్రీ హట్ట నగరంలో గౌడులుండేవారు. తదుపరి వారు కాల ప్రభావం వలన మాలవీ దేశానికి వెళ్ళిపోయారు. రాజా విజయ సింహ గౌడు వారిని అందరిని తన దేశానికి ఆహ్వానించి వారికనేక భూములను, ధనాదులనిచ్చి పోషించేవాడు. వీరికి కులదేవత లక్ష్మీదేవి ఎల్లప్పుడూ వారు ఆ దేవిని శ్రధ్ధాభక్తులతో పూజిస్తూ ఉండేవారు. వీరికి వేదాధికారం గల ధర్మాలుండేవి. కాని వీరు కాల క్రమేణా ఇతర వృత్తులు చేపట్టి తమ ధర్మాలని విస్మరించారు. వీరిలో 22 కుటుంబాల వారు మేడల్ (మీరట్) పట్టణానికి వెళ్లిపోయారు. అందువలన వారు మెడల్ వాలా అని పిలవబడ్డారు. వీరే మాలవీ శ్రీ గౌడులు. రాను రాను వీరు శూద్ర కన్యలను వివాహమాడి సురాకరణ వృత్తి చేయడం ఆరంభించారు. దానికి ప్రమాణం ఈ క్రింది విధంగా ఉంది.
శ్లో II గౌడ బ్రాహ్మణ సంజాతొ ఆర్యావర్తే ప్రవర్థితః
ఆసావ ధర్మ ఇత్యుక్తః సర్వధర్మ బహిష్కృతః
సురాకృత్వా విక్రాయీత కుర్యాత్తద్ధన జీవనం
ఇత్యేతు గౌడ సంభూతః సౌష్కల్యేతు ఇతిస్మృతః II
మూలం:అది గౌడ దీపిక 895 వర్ణన - 193 పుట
ఈ ప్రమాణాన్ననుసరించి మాలవీ శ్రీ గౌడులైన వారు తమ బ్రాహ్మణ ధర్మాల్ని విడచి, స్వధర్మాచార హీనుళై తమ కుల దేవేత అయిన లక్ష్మీదేవిని పూజించుట మాని వేసిన కారణంగా ఆ దేవి ఆగ్రహం కలిగి వారిని ధన, విద్యావిహీనులగు నట్లు శపించింది. అప్పటి నుండి గౌడులు విద్యా విహీనులై ధన హీనులై ఆ దేశాన్ని విడిచి కొందరు మాలవీ దేశానికి, కొందరు మార్వాడీ దేశానికి, కొందరు బంగాళా దేశానికి, మరి కొందరు ఢిల్లీ, పా తదితర వృత్తులు చేయనారంభిరిచి జీవించే వారని ఫై ప్రమాదాల వలన తెలుస్తుంది.
అగ్రదాని గౌడశాఖ
ప్రప్రథమంగా దానం పట్ట నరులు కనుక వీరికి ఈ బిరుదు నామం ఏర్పడింది. ఈ శాఖీయులు అపర కర్మలయందును, ప్రేత కార్యములందును దానాలు పట్టేవారు. ఈ ఆచారం కాశీ పట్టణంలో యిప్పటికీ ఉంది. నేను కాశీలో వీరితో కలసి మాట్లాడి విషయసేకరణ చేశాను.
ఆచార్య గౌడ శాఖ
వీరు అపర కర్మలందు భోక్తలై యుండుట ఆచారంగా గలవారు. పూర్వం దశరథ మహారాజు మరణించినప్పుడు భరతుడు మేనమామ గారింటి నుండి వచ్చే వరకు ఈ ఆచార్య గౌడ సంఘం వారే ఆ కళేబరాన్ని రక్షించారు. భరతుడు వచ్చి వీరి సేవాతత్పరతకు సంతసించి దశరథ మహారాజు ధరించిన అమూల్య వస్తు వస్త్ర, భూషణాలంకారాలన్నీ ఏకాదశాహమున వారికి ఇవ్వబోగా వారు సంశయించి నిరాకరించారు. అప్పుడు వశిష్ట మహర్షి వచ్చి వారిని సమాధాన పరచి ఆ సముదాయానంతా తీసుకొమ్మని ప్రేరేరింపగా అప్పుడా అమూల్య సంపదను స్వీకరించారు.
ఆరణ్యవాసానంతరం సీతాసమేతుడై శ్రిరాముడు తిరిగి అయోధ్యకు వచ్చి తన తండ్రి కళేబరాన్ని అత్యంత శ్రద్ధాసక్తులతో కాపాడిన విశ్వాసపాత్రులైన గౌడాచార్యులను రప్పించి వారిని పూజించి సత్కరించాడు. అప్పటి నుండి అపర కర్మలందు ఏకాదశాహాంలో యీ శాఖ గౌడులు పూజనీయులని, ఆ సమయంలో కనీసం ఒకరినైనా పూజింపని యెడల కర్మసిద్ధింపదని అందువలన తన రాజ్యం లోని ప్రజలందరు వీరిని ఫూజింపవేలెనని శాసించాడు. నేటికీయీ ఆచరము కోసల, విదేహ దేశాల్లో పాటింపబడుతుంది.
కీర్తన్య గౌడ
ప్రస్తుత కర్నాటకలో వున్న మోరస గౌడులు వీరే (వొక్కలిగలో ఒక శాఖ)
శుక్లవాల గౌడ శాఖ
వీరు కూడా అది గౌడ శాఖీయులవలె శుక్ల యజుర్వేదీయులు, వీరిలో జోషీలని, ఓఝలనే రెండు తెగలున్నాయి. వీరు వాస్తు, జ్యోతిష్య శాస్త్ర పారంగతులు. భూగర్భ జలాలను, ఖనిజ సంపదను, రత్నాదులను కనిపెట్టి వెలికి తీయుటలో ప్రవీణులు
సరస్వత గౌడ శాఖ
లేఖనము, (కావ్య ప్రబందాల రచన) కవిత్వము, ఆయుర్వేద శాస్త్రంలో ప్రావీణ్యులై, సర్వ సర్వ విద్యలందు విశేష ప్రజ్ఞా పాటవాలను సంతరించుకుని అందరకు ఫూజ్యులై కీర్తింపబడినవారు. కాల క్రమేణా వీరి శాఖీయులే ఆంధ్రదేశానికి వలస వచ్చారని ఆధారలను బట్టి తెలుస్తుంది.
ఏడు శాఖల వారేగాక పూర్వపు గౌడులు ఆధ్యాత్మిక చింతనతో మహర్షుల నాశ్రయించి వారికి శిష్యులై వారి వారి నామములతో గోత్రముల నేర్పరచుకొన్నరని, అలాంటివి పండెండు కలవని ఆ ఋషుల వారి శాఖల గౌడుల పేర్లు యీ క్రింది విధంగా వున్నవని ఆది గౌడ దీపిక యందు వర్ణింపబడి ఉంది.
శ్లోII 1. మండపాచల సాన్నిధ్యే మండపేశ్వర సన్నిధౌ I
గౌడస్తే పి చ మాండవ్య శిష్యా స్తే గురవః స్మృతాః II
2. మాండవ్యాస్త్రత శ్రీ గౌడా గురవః శంసిత వ్రతాః I
గౌతమో దత్తవాన్తేషాం గుర్వర్ధం తాన్ ఋషీన్ విభుః II
శ్రీ హర్షేశ్వర సాన్నిధ్యే గ్గతవాన్ ఋషి సత్తమః II
4. గౌడా స్తస్యతు వై శిష్యా గుర్వర్థం సంప్రకల్పితః I
చతుర్థం తు సుతస్తస్య హారతాయ దదౌ పునః II
5. గృహీత్వా గతవాన్ సోపి దేశె హర్యాణకే శుభే I
హర్యాణశ్చైవ శ్రీ గౌడ గురుత్వే సంప్రణోది తాః II
6. దేశేర్యుదే మహారణ్యే వాల్మీకాశ్రమ సంజ్ణకే I
వాల్మీకాశ్చైవ గురవో మునినా సంప్ర కల్పితాః II
7. వాశిష్టా ఋషి శిష్యాశ్చ వశిష్టస్య మహాత్మ నః I
సౌర భేయే శుభే దేశే సౌరభా గురవః స్మృతాః II
8. అష్టమూర్తి సుతం తస్య దాలభ్యాయ దదౌ తతః I
తచ్చిష్యా శ్చైవ దాలభ్య గూరుత్వే తే ప్రకీర్తి తాః II
9. తత్తసేభ్యో దదౌ హంసాన్ శిష్యాంశ్చ యజనాని వా I
విప్రాస్తు సుఖదాశ్చైవ సుఖసేనా మహౌజసః II
10. దశమంత్రస్య పుత్రంతు భట్టఖ్యా మునయే దదౌ I
11. ఏకాదశంతు సుతం తస్యా మాదురాయ దదౌ తతః I
సూర్య ద్వజాశ్చ తచ్చిష్యా గురుత్వే తే ప్రకల్పితాః II
12. ద్వాదశంతు సుతం తస్యా మాదురాయ దదౌ తతః I
మాధురీయశ్చ గురవో వర్తంతే బహవ స్మృతాః II
పై శ్లోకములో ముఖ్యంగా గౌడుల పర్ణనము మాత్రమే చేయబడింది. మండపాచల సమీపమున నున్న మాండవ్య ఋషి శిష్యులు-మాండవ్య గౌడులు. వీరిలో కొందరు లంబితా నగరంలో వుండుట వలన లంబితా గౌడులనియు, గౌతమ మహర్షి శిష్యులు – గౌతమ గౌడులనియు, సరయూ నదీ తీరవాసులగు శ్రీ హర్ష వంశధరులు - శ్రీహర్ష గౌడులనియు, హర్యానా దేశమున వున్న హరీత మహాముని శిష్యులు-హర్యాణ గౌడులనియు, ఆర్య దేశ మందలి మహారణ్యంలోనున్న వాల్మీకి మహర్షి శిష్యులు-వాల్మీకి" గౌడులనియు, వసిష్ఠ మహర్షి, వాసిష్ట గౌడులనియు, సౌరభేయ దేశమందలి సౌరభేయ మహర్షి శిష్యులు - సౌరభ గౌడులనియు, దాలభ్య ముని శిష్యులు దాలభ్య గౌడులనియు, భట్టుడను ముని శిష్యులు - భట్ట నాగర గౌడులనియు, సౌరభుని శిష్యులలో కొందరు సూర్యధ్వజ గౌడులనియు, మాధురుడను ముని యెుక్కశిష్యులు – మాధురీయ గౌడులనే ప్రసిద్ధ నామములతో యీ ద్వాదశ విధ గౌడులను పిలిచేవారు. హిందువులు హిందు దేశవాసులెట్లో అట్లే గౌడదేశ వాసులగుట వలన బట్టి గౌడులని పిలువబడారు.
మను ధర్మశాస్త్రము
గౌడీ పౌష్ఠీ తథా మాధ్వి విజ్ఞాయా త్రివిధా సురా
యథైవైకా తథా సర్వా నపాతవ్యా ద్విజోత్తమైః
సుర-మద్యము, గౌడి-యనియు, పౌష్టి యనియు, మాధ్వియనియు మూడు విధములు దీనిలో ఏ ఒక్కటి గాని మొత్తము కాని బ్రాహ్మణోత్తములు (గౌడులు) త్రాగరాదు. గౌడ బ్రాహ్మణులు గౌడీ మద్యమునుగౌని, మాద్వీమద్యము (సారాయి) గాని, ఫైష్టి మద్యము (బ్రాందీ, విస్కీ మొదలైనవి) గాని త్రాగినచో తప్త – ఇనుపశలాకను కాల్చి వేయుట ద్వారాను మూడు దినములు పగలు మాత్రమే భోజను చేసి, మూడు దినములు రాత్రుల యందు మాత్రమే భుజించి, మూడు దినములు అడుగకుండ వచ్చిన పదార్ధములను మాత్రమే భుజించి, మూడు దినములు కేవలము ఉపవశించి వ్రతము చేయుట ద్వారాను, పరాక పై దాని వలనె ఇది కూడా ఒక కృచ్చ్ర వ్రతం దీని యందు నాల్గు దినములు నీరు కూడా త్రాగకుండా నిరాహారుడై ఉపవశించుట ద్వారాను, చాంద్రాయణం ఇది కూడా పై దాని వలనే చంద్రకళల వృద్ధి క్షయములను బట్టి ఆహాఅర కబళ వృద్ధి – క్షయములతో వ్రతమాచరించుట ద్వారాను ప్రాయశ్చిత్తము చేసికొనిన గాని సురాపాన దోషపు పాపము పోదు. అట్టి వారిని వెలివేసి సమాజములోనికి రానిచ్చెడు వారు కాదు.
గౌడరీతి లక్షణ గ్రంథముల వ్యాఖ్య
కావ్యాదర్శం కావ్యరీతి భేదేస్త్రీ
''' పదం సంఘటనా రీతి రంగ సంస్థా విశేషవత్ |
ఉపకత్త్రౌ రసాదీనాం సా పునః స్యాత్ చతుర్విథా |
వైదర్భీ చా ధ గౌడీ చ పాంచాలీ లాటి కౌ తధా విభజ్య |
గౌడీ రీతి యనునది కావ్యరీతి భేదములలో ఒకటిగా చెప్పబడింది. సంఘటనారీతి కలిగి రంగ సంస్థా విశేషా విషయకరమైన పదము రసాదుల కుపకారకమై వై దర్భీ, గౌడీ-పాంచాలీ-లాటిక అనే భేదాలతో నాలుగు విధాలుగా ఉంది.
సమాస బహుళమై సంఘటన యెుక్క ఆడంబరము కలిగి ఓజస్సును ప్రకాశింపజేయ వర్ణము కలది సమాన బహుళమైన రీతి గౌడి అనబడును. ఉదా:- చం చంద్భుజ భ్రమతి చండ గదాభి వాత
గౌడ జనులకు ప్రియమైన దగుట చేతను, గౌడ జనులు ప్రయోగించుట చేతను,ఆ రీతి ఒక ప్రత్యేకమైన ఆచరణీయ లక్షణమగుట చేతను గౌడియా రీతి అని పురాణ కావ్య గ్రంథములందు లాక్షిణికులు దీనిని ప్రత్యేకంగా గ్రహించుట జరిగింది.
బాలునికి ఆరవ - ఎనిమిదవ నెలలోగాని, బాలికకు ఐదవ - ఏడవ నెలలోగాని అన్న ప్రాశము చేయవలెను. అనగా ప్రథమాన్నభక్షణ సంస్కారము. తండ్రి మంచి లగ్నమందు సుస్నాతుడై (సుభ్రంగా స్నానమాచరించి) వృద్ధి శ్రాద్ధానంతరము, శుచి, అనే పెరు గల అగ్నిని స్థాపించి విరూపాక్ష జపం చేసి, కుశండిక అనే అగ్ని సంస్కార కార్యము చేసేవాడు. తరువాత ప్రకృత కర్మారంభంలో ప్రాదేశ ప్రమాణములైన నేతిలో ముంచిన సమిధలను అగ్నిలో హొమం చేసి నిర్వర్తిత మహావ్యాహృతి హవనుడై మంత్రోచ్ఛారణ పూర్వకంగా నేతిలో పంచాహుతి హోమం చేసిన పిదప పంచ ప్రాణ హోమము మహావ్యాహృతి హోమాలు చేసితిరిగి నేతిలో ముంచిన సమిధలమ హోమం చేసి ప్రకృత కర్మమును సమాప్తి చేస్తాడు, అటు తరువాత ఉదీచ్యమైన శాట్యాయన హోమం మొదలుకొని వామదేవ్యగానాంతముగ గల కర్మ చేసి మంత్ర పూర్వకంగా కుమారుని నోటిలో అన్నము పెట్టేవారు. తదుపరి పురోహితులకు దక్షిణ ఇచ్చేవారు. ఈ కార్యము బాలునకు ఆరవ నెలలోనే చేస్తారు. శూన్యధులు మొదలైనవి వదిలి శుక్లపక్ష తిథులయందు ఈ సంస్కారం చేయవలెనని మార్కండేయంలో ఉంది. చక్కగా నూతన వస్త్రలు, భూషణాలు అలంకారములతో సుసజ్జితుని చేసిన కుమారుని ఒడిలో కూర్చుండబెట్టుకొని దేవతా సమక్షంలో బంగారు పాత్రతో అన్నం తినిపించి తరువాత తేనె, నెయ్యి, బంగారము కలిపిన పాయసాన్ని పెట్టెవారు. ఈ ప్రకారముగా అన్నప్రాశన అయిన తరువాత కుమారుని తల్లి ఒడిలో కూర్చుండబెట్టి, దేవతా సాన్నిధ్యంలో సకల శిల్పకళాపదార్థాలు, శస్త్రాస్త్రములు, స్వర్ణాభరణాలు, గ్రంథములు వాటిని వ్రాయు గంటములను (కలము) అలంకరించిన స్థలము మధ్యలో బాలకుని వదలి, శిశువు స్వయంగా యే పదార్థాన్ని తీస్తాడో అదే అతని వృత్తి యగునని నమ్మి, దాని యందే ఆతనికి శ్రద్ధ కలిగే టట్లు చేసేవారు.
గౌడాభినందుడు
ఇతని పూర్వులు గౌడ దేశ నివాసులగుటచే ఇతడు కాశ్మీరమున నున్న గౌడ విశేషణము యితనికి వచ్చింది. శక్తిపంతుడు గౌడ దేశము నుండి కాశ్మీరమునకు వలస వచ్చినవాడు. అతడి మనుమడు అయిన శక్తి స్వామి లలితాదిత్యనృపాలుని మంత్రులలో ఒకడు. ఆ రాజు శాలివాహన శకము 617 - 654 లోని వాడు. ఆ మంత్రి సంతతిలో అయిదవ వాడే ఈ గౌడాభినందుడు. ఇతడు గొప్ప సంస్కృత పండితుడు, కవి. ఇతడు రాజశేఖరునకు సమకాలీకుడు. బిల్హణ కవి యితనిని తన సూక్తి ముక్తావలిలో పేర్కొని యున్నారు. కావున ఇతడు శాలివాహన శకము 800 ప్రాంతం వాడగును.
ఇతడు బాణుని కాదంబరీ కథను గైకొని కాదంబరీ కథా సారమను పేర ఎనిమిది సర్గల పద్యకావ్యమును రచించెను. అభినవ గుప్తపాదుడు కథా తాత్పర్యమును సర్గ బంధముగా జేయుట ఉదాహరణగా దీని పేరెత్తి యిది భట్ట జయంతునిది అనెను. అభినందుడు అనుటకు బదులుగా యితని తండ్రి పేరు పొరపాటుగా పేర్కొన్నాడు అనుట నిజము. ఏమనగా క్షేమేంద్రుడు తన సువృత్త తిలకములో - కథా ప్రనంగే యథాభినందస్య అని యీ కథాసారమునే స్మరించెను. ఈ కవి సరిగా బాణుని గద్యము అనుసరించి ఈ కృతి నిర్మించేననుటకు ఉదాహరణ.
తస్యాం నిజ భుజోద్యోగ విరాజితారాతి మండలః I
అఖండల ఇవ శ్రీమాన్ రాజా సూద్రక ఇత్యభూత్
అని పేర్కొనియుండెను. ఇది సంస్కృతకవి జీవితము బ్రహ్మశ్రీ మల్లా సూర్యనారాయణ శాస్త్రి గారిచే రచింపబడిన గ్రంథము నుండి గ్రహింపబడింది. గౌడ పాద పర్వతము: ఋగ్వేదము 10-75లోను, ఐతరేయ బ్రాహ్మణము 8 – 14 - 4 లోను, బృహద్ధర్మ పురాణము 22వ అధ్యాయంలోను గంగానది ప్రశంస, దాని గమనాదులు వివరింపబడ్డాయి. అరుణోదయ దేశం (ఇప్పాటి గడవాల్ సంస్థానం) లోని గంగోత్తరీ అనబడే చోట గంగా భగీరథీ దేవస్థానముంది. దీనిపైన కొంచెం దూరంలో పాండవుల నివాస క్షేత్రం ఉంది. ఇదే పాండవుల చివరి నివాస స్థానం గాని, యిచ్ఛటి నుండియే ద్రౌపదీ సమేతంగా ధర్మరాజాదులు స్వర్గారోహణ చేసినట్టు చెప్పబడింది. ఇచ్చటి పర్వత పంక్తికి రుద్ర హిమాలయమని పేరు. ఇందుల్‘ ఐదు శిఖరాలున్నాయి. అవి రుద్ర హిమాలయ శిఖరము, బ్రహ్మ శిఖరము, విష్ణుఫురి శిఖరము, ఉద్గురు కాంత శిఖరము, స్వర్గా రోహణ శిఖరము అనునవి. ఈ ఐదు శిఖరాలతో కూడిన రుద్ర హిమాలయ పర్వత పంక్తి ధనురాకారంగా వంగి మధ్యలో పలమేర్పడి ఉండుట వలన అది మంచుచే కప్పబడి గ్లేసియర్ నయి మెల్లగా కరుగుచు నీరుగా జారి యిపతల వైపున హద్దుగా గట్టువలె నేర్పడి నిలచి, గోపురాకారంగా నున్న గోముఖ పర్వతం ముఖము వలె వున్న దారి నుండి గోముఖమునందు గల నోతి యందుగల రంథ్రాకార మార్గం గుండా జారి ఇవతలకు జలపాత రూపంగా భయటపడి చిన్న ప్రవాహంగా నడుస్తుంది. ఇదే భాగీరథీ గంగా ప్రారంభ స్థితి. ఈ హిమనిలయానికి బిందు రూప సరస్సని పేరు. ఇక్కడ బంగారు, పసుపు పచ్చ, ఊదారంగు పూలు ఉండేవని వాటిని తామర జాతి పూలని పోల్చారని చెప్పబడింది. ఇచ్చటనే రుద్ర హిమాలయ పర్వత శిఖరంగా ఏర్పడియున్న మరొక చిన్న పర్వతానికి గౌడ పాద పర్వతమని పేరు. దీని వద్దనే గంగోత్తర దేవాలయం ఉంది. గౌడ పాద పర్వతాన్ని చుట్టి నడిచి తదుపరి కేదార గంగయనే వేరొక ప్రవాహం భాగీరథిని తాకుతున్నట్టు దానికి మిక్కిలి సమీపం నుండి నడుస్తుంది. ఇక్కడే భగీరథుడు గంగ కోసం తపస్సు చేసిన చోటని చూపిస్తారు. మన భరత ఖండంలో ఎందరెందఠో మహానుభావులు ఆవిర్భవించారు. భగవంతుని సృష్టిలో కొందరు కొన్ని పనులే చేయడానికి సృష్టించబడతారనేది పరమ సత్యం. అనాదిగా మన గౌడ వంశీయులు సారస్వతాభిమానులై సాహిత్య కళామతల్లికి ఎనలేని సేవ చేసి కృతార్థులుగా చిరంజీవులై నిలిచారు. పైన వివరించబడిన పరమ పవిత్ర గంగాముఖ ద్వారమున గల గౌడపాద పర్వతంపై ద్వాపర యుగారంభంలో తపమాచరించి సిద్ద్ధి పొందిన దివ్య అవతారుడు మన గౌడపాదాచారులవారు. గౌడవంశీయులు అందరకు ప్రాతఃస్మరణీయుడు, ఆరాధ్యుడైన యీమహనీయుని గురించి మన వారి కంతగా తెలియక పోవుటకు కారణం ఆయన సాహిత్య పరంగా చేసిన కృషి అంతా సంస్కృతంలో నిక్షిప్తమై యున్నందున దీనిని పరిశోధనాత్మకంగా చూచిన గాని లభించుట అత్యంత దుర్లభం. ఈయన సనాతన ధర్మపు విలువలను ప్రచారం చేస్తూ ఉపనిషత్ ప్రామాణ్యాన్ని నమ్మినవాడు. ఈయన జీవిత చరిత్రను సేకరించుట అత్యంత క్లిష్టమైనా చివరజు తదేక దీక్షతో కాశీ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం, కలకత్తాలోని నేషనల్‌ సెంట్రల్ లైబ్రరీ, మద్రాసుల్‘ని కెన్నమెరా లైబ్రరీ, గోరఖ్పూరు గీతా ప్రెస్‌‘ మొదలగు అనేకానేక గ్రంథాలయాలు దర్శించి సంక్ష్లిప్తంగా నై నా కొంత విషయం సేకరింప గల్గినందుకు సంతోషిస్తున్నాను. నా పరిశోధన మూలంగా ప్రాచీన గౌడుల చరిత్ర సేకరించి మీకు అందించగలిగినందుకు నా శ్రమ ఫలించినట్టుగా భావించి ఆనందిస్తున్నాను.
గౌడపాదుని జననము
నర్మదానదీ తీరంలో నున్న సుఖ దేవర్షి ఆశ్రమ సమీపంలో వున్న భూపాల గ్రామంలో విష్ణు దేవుడను మహాత్ముడు గుణపతియను సాధ్వీమతల్లిని వివాహమాడి యుండెను. ఈ పుణ్య పురాణ దంపతుల నోమ్ముల పంటయే మన గౌడపాదుడు. ఈయనకు తండ్రి సుఖదత్తు డని నామకరణం చేశాడు. ఈ సుఖదత్తునకి తండ్రియే గురువై బాల్యమునందే సకల శాస్త్రాలు బోధించాడు. యుక్త వయస్కుడైన పిమ్మట తల్లిదండ్రులు వివాహ ప్రయత్నం చేశారు. కాని పరచింత నాభిలాషియైన సుఖదత్తుడు వివాహానికి అంగీకరించక ఇంటి వద్ద ఉంటే వివాహం చేసుకొమ్మని ఒత్తిడి చేస్తారని తలచి మాతృదేశమైన గౌడదేశం వెళ్ళి అక్కడ వున్న వేదాంత శిరోమణియైన జిష్ణు దేవుండనే తపస్వి నాశ్రయించి ఆయన గుహాముఖంబున ఆయన దయను కోరి దీర్ఘకాలం తపస్సు చేశాడు. సుఖదేవర్షి ఆశీర్వాద బలంతోనే యీ మహామహుడు ఉదయించాడు. ఈయన తండ్రి విష్ణుదేవుడు సుఖదేవుని గురువుగా ఆరాధించే వారు. ఆ కారణంగానే తండ్రి ఈయనకు సుఖదత్తుడని పేరు పెట్టాడు. ఈయనలోని పరమార్థ చింతనకు, ఈయన ఏకాగ్ర, నిష్కపట పూర్వకంగా జపించి తపస్సిద్ధిని పొందగా ఆయనకు - గౌడ పాదుడ నే పేరు పెట్టాడు. పాదుడనగా నెలకొన్నవాడు, నిలచిన వాడు. గౌడజాతి పేరు ప్రఖ్యాతులు నిలబెట్టువాడని అర్ధము. ఈ పేరుతోనే ఈయన ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
ఆధ్యాత్మిక దివ్యానుభవ సంపత్తిని తన సొమ్ముగా చేసుకున్న ఈ మహనీయుడు శ్రీ చక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించి నిత్యము పరదేవతారాధన చేస్తుండేవాడు. కొంతకాలనికి ఆయన అమోఘ తపశ్శక్తి ఫలితంగా జగజ్జనని దివ్య సాన్నిధ్య సాక్షాత్కారాన్ని పొంది తన మహిమ వలన శంకర భగవత్పాదులకు దేశికుడైన గోవింద భగవత్పాదులవారికి గురువై మహోన్నత శిఖరాన్నధిరోహించాడు. తరువాత ఈయన గంగోత్తరకి పశ్చిమ దిశగా నున్న పర్వతాగ్రం మీద తపస్సు చేసి సిద్ధుడైనందున ఆ పర్వతానికి గౌడపాద పర్వత మనే పేరు వచ్చింది. ఈ విషయాలన్నీ హు ఆన్ చ్యాంగ్‌కు పూర్వుడగు భావనివేకుడనే పండితుడు రచించిన తర్కజ్వాల అనే గ్రంథంలో సా.శ. 550 వ్రారి ప్రాంతమున నున్న గౌడపాదుని కారికల (సూత్రాది వివరణ శ్లోకములు) లో ఉద్ధ్రుతములని వ్రాయబడింది. ఈయన పాండవ వంశోద్భవుడైన పరీక్షిన్మహారాజకు శ్రీ మద్భాగ వతాన్ని అద్వైత బ్రహ్మతత్వంగా ఉపదేశించాడు. శ్రీ శంకర భగవత్పాదులకు గురువైనందున ఆయన గౌడు పాదు నెల్లప్పుడు - వేదాంత విద్యభిరాచార్వై అని స్మరించేవాడు.
ఈయన ఉపనిషత్తుల ప్రామాన్యాన్ని నమ్మి వాటిలో చెప్పబడిన ధర్మాలన్ని నిత్య నైమిత్తిక కార్యాల్లో ప్రవేశపెట్టి తూ.చ. తప్పకుండా ఆచరించేవాడు. కాని బౌద్ధ సిద్ధాంతాలు ఈయన బుద్ధికి ప్రతిపన్నాలుగా కనిపించేవి. విజ్ఞన వాదం, శూన్యవాదాదులను, అకుంఠిత తర్క విజృఁభణములైన వాటిని త్రోసివేయరదని, వేదాంతి ఎవడును ఉపనిషత్తులకు విరుద్ధంగా నున్న సిద్ధాంతాల్ని అంగీకరింపలేదని వాదించేవాడు. తన కారికలలో గౌడ పాదుడు ఉపనిషదనుయాయులు తర్క సహాయంతో వేదాంత వాక్యాల్ని అనుసంధానం చేసి వాటి నుండి చేసిన నిగమములు బౌద్ధ దార్శినికులను భాధింపనని చూప ప్రయత్నించాడు. సత్యము - సత్యాన్ని బాధింపదని ఆయన విశ్వాసం. ఐతరేయ, తైత్తరీయ, బృహదారణ్యకాల ఆధారం పై ఆత్మ )అనగా విజ్ఞనం) ఒక్కటే సత్తు అనియు, అదియే తన మాయచేత భేదాల్ని కల్పించుకొని తనకుతానే యెరుకపడుచున్న దనేది గౌడపాదుని సిద్ధాంతం. స్వప్నముచే మాయ చూడబడినట్లు, వేదాంతంచే యీ విశ్వం చూడబడిందని, స్వప్న పదార్థాల అభావాన్నిశ్రుతి చెప్పింది. నానత్వమనేది ఇక్కడ లేశమాత్రం కూడా లేదు. ఒకటియే మాయచే అనేకంగా కన్పిస్తుంది. అజాయమన (పుట్టనిది) మగునదియే మాయచే అనేకంగా జాయమన (పుట్టినది) అగుచున్నదని శాస్త్రం చెప్తుంది. ఇదంత ఎక్కణ్ణుఁచో వచ్చింది కాదు. మార్పు చెందిందేమి లేదు. అనేది సంభమగుట (మార్పు కార్యవర్గము) శ్రుతి చేత ప్రతిషేధింపబడింది. ఇది కాదు - ఇది లేదనేది అగ్రాహ్యమవడం వల్ల ఆత్మ యందు భావాల్ని నిషేధించే దాని అజత్వాన్ని (పుట్టుకలేని తనాన్ని) శ్రుతి విపులీకరించి ప్రకాశవంతంగా చేసింది. సత్తు అనేది నిజంగా పుట్టదు. మాయచేతనే అది పుడుతుంది. స్వప్నావస్థలో ఒకే మనస్సు రెండుగా అయినట్లు నిద్రావస్థలో కూడా అదే ద్వయము (గ్రాహ్య – గ్రాహక రూపం) గా భాసిస్తుంది. కాబట్టి దీని సారంశమేమనగా జీవుడనే వాడెవడు పుట్టలేదు. బంధనంలో కూడా ఎవడూ లేడు. (దీన్ని అజాత వాదమంటారు) సాధనా లేదు – ముక్తి లేదు. అందువల్లనే జీవాత్మల అనన్యత్వం ప్రశంసింపబడి నానాతత్వం ఉపనిషత్తులచే నిందింపబడింది. వేదపారగులు, వీత రాగ భయ క్రోధులు అగు మునులచే ప్రపంచ ఉపశమనము, అద్వయము, నిర్వికల్పమైన ఆత్మ చూడబడింది. ద్విపదాంపరుడైన బుద్ధుడు, బౌద్ధ అద్వయ వాదులీ అజాతీ వాదాన్నే ఖ్యాసించారు. కనుక వేదాంతులమైన మాకు వారితో మాకు వివాదం లేదని గౌడపాదుడు గట్టిగా నొక్కి చెప్పాడు. గౌడపాదుడు శంకరుల గురువైన గోవింద పాదులకు ఆచార్యుడని నిర్ణయింపబడింది. ఈయన సా.శ. 17వ శతాబ్దం చివర 18వ శతాబ్దం ప్రాఅరంభంలోని వాడని చరిత్ర కారులు నిర్ణయించారు. గౌడపాదుని మాండూక్యోపనిషత్ కారికల భాష్యానికి టీకా రాస్తూ ఆనందగిరి అనే అతడు శ్రీ గౌడా పాదాచార్యుల వారా పూర్వపు దినాల్లో నరనారాయణుల వాసస్థానమైన బదరిక ఆశ్రమంలో భగవధ్యాన నిమగ్నుడై తపస్సు ఆచరించారని, నారాయాణుడు ఆయన భక్తికి సంతోషించి ఉపనిషత్ప్రతి పాదకమైన బ్రహ్మజ్ఞాననుభూతిని ప్రసాదించెనని రాశాడు. బాలకృష్ణానంద సరస్వతి 17వ శతాబ్దంలో తాను రచించిన – శరీరక మీమాంసా వార్తికమున గౌడపాదులను గూర్చి – కురుక్షేత్రమనే దేశంలో హీరావతి (హిరణ్యవతి) నదీ తీరమున గౌడులనే ప్రసిద్ధికెక్కిన ఒక జాతి ప్రజలు సురాకరణ వృత్తిచే నివసిస్తూ ఉండేవారని వారి వంశీయుడైన శ్రీ గౌడ పాదాచార్యుల వారు ద్వాపర యుగారంభంలో గొప్ప తపస్సు చేశాడని రాశాడు.
మాండూక్యోపనిషత్తు
గోరఖ్ పూర్ గీతా ప్రెస్ వారు ప్రచురించిన మాండూక్యోపనిషత్ గ్రంథ భూమికలోని కొంత హిందీ భాగానికి నా ఆంధ్రానువాదం యీ క్రింది విధంగా ఉంది. మూండూక్యోపనిషత్తు అనేది అధర్వ వేదీయ బ్రాహ్మణ భాగ అంతర్గతమైనది. ఇందులో 12 సూత్రాలున్నాయి. గ్రంథ పుటలను బట్టి ఇది ఉపనిషత్తులు అన్నిటి లోను చిన్నది. కాని దీని మహత్వం దేనికీ తక్కువ కాదు. భగవాన్ గౌడ పాదాచార్యులు దీనికి కారికలు రాసి దీని మహత్వాన్ని ఇంకా ఎక్కువ ఇనుమడింప చేశాడు. కారికాలు – శంకర భాష్య సహితమైన ఈ ఉపనిషత్తు అద్వైత సిద్ధాంత రసికులకు పరమ ప్రమాణ ఆదరణీయ గ్రాంథం. కారికలను అద్వైత సిద్ధాంతం ప్రథమ నిబంధనమని చెప్పారు. ఈ గ్రంథాధారంతోనే భగవాన్ శంకరాచార్యులు అద్వైత మందిరాన్ని స్థాపించాడు. ఎందుకనగా అద్వైత సిద్ధాంతం అనాదికాలం నాటిది కనుక దానికి సాంప్రదాయక మతవాద రూపం ప్రాప్తించింది. దీని ప్రధాన శ్రేయస్సు ఆచార్య వర్యుడైన భగవాన్ శంకరునిది. దాని మూల గ్రంథం గౌడ పాదీయ కారికలు. కారికా కారుడైన భగవాన్ గౌడ పాదాచార్యుని జీవితము, ఆయన ఆయన జీవిత కాలము విశేషాలు కొంత వరకు పైన వివరించాను. బెంగాల్ యందు వేదాంత దర్శనేర ఇతిహాస అనే గ్రంథం రాసిన శ్రీ ప్రజ్ఞానానంద సరస్వతి స్వామీజీ అను అతడు గౌడపాదుడు – గౌడ దేశీయుడు (బెంగాలీ) అని వ్రాశాడు. ఈ విషయంలో దానిలో నైష్కర్మ్య సిద్ధికారుడు భగవాన్ సురేశ్వరాచార్యుని యీ క్రింది శ్లోకం ప్రమాణ పూర్వకంగా గ్రహింపబడింది.
ఈ ప్రకారంగా సాక్షాత్తు భగవంతుడే అజ్ఞానోపాధికుడై అహంకారాదుల సాక్షి (జీవుడు) అయి ఉన్నాడు. ఆ పరమార్ధ తత్త్వాన్ని మన పూజనీయ గౌడదేశీయ ద్రవిడ దేశీయ ఆచార్యులు వర్ణించారు. ఇక్కడ గౌడ దేశీయ ఆచార్యుడు గౌడ పాదాచార్యుల వారిని, ద్రవిడ దేశీయ ఆచార్యుడు శ్రీ శంకరాచార్యులు వారని చెప్పబడింది. గౌడ పాదాచార్యుడు వివాహాన్ని త్యజించి సన్యాసి అయ్యాడు. ఈయన శిష్యుడు గోవింద పాదాచార్యుడు. గోవింద పాదాచార్యుని శిష్యుడు భగవాన్ శంకరాచార్యులు. శాంకర సంప్రదాయంలో ఏ ఆచార్యుడు వందనాత్మక మంగళాచరణ ప్రసిద్ధుడో అందులో ఆరంభం నుండి శ్రీ పద్మపాదాచార్యాది భగవాన్ శంకరుని శిష్యపర్యంతం యీ సంప్రదాయం ఆచార్యులు శిష్య పరంపర యీ విధంగా చెప్పబడింది.
నారాయణం పద్మభవం వసిష్ఠం శక్తిం చ తత్పుత్ర పరాశరం చ I
వ్యాసం సుకం గౌడపదం మహాంతం గోవింద యోగీంద్ర మథాస్య శిష్యమ్ II
శ్రీ శంకరా చార్య మధాస్య పద్మపాదం చ హస్తా మలక్ చ శిష్యమ్ I
శాంకర సంప్రదాయ యందు శాస్త్రాధ్యయానికి పూర్వం ఆచార్యుడు – శిష్యగణం ఈ మంగళాచారణం పఠిస్తారు. దీని వలన శ్రీ గౌడ పాదాచార్యుడు భగవాన్ సుకదేవర్షి శిష్యుడని మనకు తెలిసినదే. భగవాన్ గౌడపాదాచార్యుని గ్రంథములందలి ఆయన కారికలు జగత్ప్రసిద్ధములైనవి. ఈయన భాష్యం రాసిన మరొక గ్రంథం ఉత్తర గీత. దీన్ని వాణీ విలాస్ ప్రెస్, శ్రీరంగం వారు ప్రచురించారు. ఆ భాష్యంతో ఆయన మహాయోగి అని స్పష్టపడుతుంది. ఇవి గాక యీయన వ్రాసిన మరొక గ్రంథం సాంఖ్య కారికల భాష్యం కూడా ప్రసిద్ధమైనదే. గౌడ పాదకృతమైన యీ కారికలు గొప్ప ఉదాత్తము మర్మస్పర్శిని యైనవని యీయనను ప్రపంచ అందలి సర్వోత్కృష్ణ సాహిత్యమందు గణన చేశారు. ఏ విధంగా శ్రీ మద్భగవధీత విషయంలో
గీతా సుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర విస్తరైః
అని నిర్ణ్యించబడిందో అదే విధంగా అద్వైత బోధ కొరకు యీ గ్రంథ రత్న మొక్కటియే శరణ్యము. ఇందులో సాధన, సిద్ధాంతం, పరమత నిరాకరణ, స్వమత సంస్థాపనాదులన్నింటిని శాస్త్ర సమ్మతంగా, యుక్తి యుక్తంగా వర్ణించారు. ఈ గ్రంథ మొక్కటియే ముముక్షువులన్ను పరమపదాన్ని పొందేటట్లు చేస్తుంది.
ఇందులో మొదటిది – ఆగము ప్రకరణము – ఈ ప్రకరణలో సత్వరూపాన్ని గూర్చి వ్రాయబడిన తన భావాన్ని శృతి సమ్మతం సహేతుకమని నిరూపించాడు.రెండవది – వైతథ్య ప్రకరణము – ఇందులో తర్కవితర్కాల ద్వారా నానాత్వంతో గూడిన ప్రపంచ వైఖరిని – సుఖ దుఃఖాలను వివరించాడి.
మూడవది – అద్వైత ప్రకరణం – ఇందులో జీవోత్పత్తి, ఆత్మ అసంగత్వము, అత్మైకత్వ సమీక్ష, స్వప్న – జాగృతులు, తత్త్వబోధ, శాంతవృత్తి స్వరూపం, సుషుప్తి, సమాధుల భేదం, బ్రహ్మ స్వరూపం, మనోనిగ్రహాదుల వివరణ ఉంది. నాల్గవది – అద్వైత దర్శన, ద్వైత వాదుల పారస్పరిక విరోధము, జీవుని జనమరణాదులను గుర్తించుటలోని దోషము, అజాతవాద నిరూపరణ, బాహ్యర్థ వాద నిరూపరణ, విజ్ఞానవాదన ఖండన, ప్రపంచం అసత్యత్వ హేతువు, స్వప్నం మిధ్యాత్వ నిరూపణ, సన్మార్గ గాములైన ద్వైత వాదుల గతి, పరమార్ధవస్తువేది? ఆత్మ యందు కార్య – కారణ భావమెందుకు అసంభవము, హేతు ఫల భావ6 అభినివేశం ఫలము, ఆత్మ స్వాభావిక స్వరూపాదుల గురించి వ్రాశాడు. కొరివి కట్టెను చేత్తో గుండ్రంగా త్రిప్పితే ఏ విధంగా నిప్పు గుండ్రని వలయాకారంగా గల చక్రంలా కనిపిస్తుందో అదే విధంగా ప్రపంచ వ్యవహారమంతా అనగా జనన మరణాదులు, మాతా పితాది బాంధవ్యజనము, హితులు, అహితులు మొదలైనవన్నీ భ్రాంతియని వివరించాడు.
1.పైన వివరించిన ఉత్తర గీతాదుల భాష్యం, 2. నృసింహ తాహినీ ఉపనిషత్తు, 3. దుర్గా సప్తశతికి టీకా, 4. శుభగోదయమనే శాక్తేయ గ్రంథము, .5 శ్రీ విద్యారత్న సూత్రము.
ఈ రచనకు ఆధారాలు విధురేశ్వర భట్టాచార్య గౌడపాదీయ ఆగమ శాస్త్రము T.M.P. మహాదేవన్ కృత ఫిలాసఫి ఆఫ్ గౌడపాద పండిత గోపీనాథ కవిరాజ కృత బ్రహ్మసూత్ర శాంకర భాష్యపు భూమిక.
గౌడ డిండిమ భట్టు చరిత్ర
గౌడ దేశ ప్రజలందరూ సురాకరణ వృత్తి చేయుచు మాతృదేశనామంతో గౌడులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. వారిలో వేద-శాస్త్ర-పురాణేతిహాసాదులు నేర్చిన వారు బ్రాహ్మలుగా పిలువబడేవారు. నేటి ఆధునిక సమాజంలో క్షత్రియ బ్రాహ్మణులు, కమ్మ బ్రహ్మణులు, విశ్వ బ్రాహ్మణులు (కంసాలి) మొదలగు వారు కుల వృత్తితో పాటు పౌరోహిత్యది కార్యక్రామాలు చేస్తూ బ్రాహ్మణులుగా పరిగణింప బడినట్లు ఆనాడు కూడా చదువబడిన వారు ఎల్లరు బ్రాహ్మణులుగా గణింపబడ్డారని తెలియచున్నది. ఈ డిండిములు నలుగురుండేవారు. వీరందరూ కవిసార్వభౌములే. 2వ డిండిమభట్టు యోగానంద ప్రహసన మనే ఒక రూపకం వ్రాశాడు. అందులో తన వంశం గురించి యీ క్రింది విధంగా వ్రాసుకున్నాడు.
అస్తి ఖలు గౌడేషు పరియేంద్ర పురాగ్రహార నాయక మణేః సామవేద సాగర సాయాంత్రి కస్య, అష్ట భాషా కవితా సామ్రాజ్యాభిషిక్తస్త బళ్ళాళ రాయ కటక కవికుల గర్వ పర్వత పదేః నాగణకవి గజకేసరణః శ్రీ కవిప్రభోః పౌత్రః పుత్రశ్శ్రీ రాజనాథ దేశీకస్య, బ్రహ్మాండ భాండ పిచండ మండలిత విజయ డిండిమ చండిమ్నః, శ్రీ కంఠాగమ శిఖండ మండన మణేః శ్రీ డిండిమ ప్రభోర్దౌహిత్రః శ్రీ మదభిరామ నాయకాస్తనంధయః, సభాపతి భట్టారకాచార్య భాగినేయః, శ్రీ డిండిమ కవిసార్వభౌమ ఇతి ప్రధిత బిరుదాంకిత నామధేయః, సరస్వతీ ప్రసాదలబ్ధ కవితాసనాథః; శ్రీ మానరుణ గిరినాథః తేన కృతేన యోగానంద నామ్న ప్రహసనే సభానియోగ మని తిష్టామి- నీయోగానంద ప్రహసన కర్త డిండిమ కవిసార్వభౌముడని, బిరుదాంక అను పేరు గల అరుణ గిరినాథుడను గౌడ బ్రాహ్మణుడని తెలుస్తున్నది. అతని తండ్రి కవి ప్రభుడని, అతడు బల్లాళ (దోరసముద్రము) రాయస్థాన కవీస్వరుల గర్వమును అనిచిన వాడని, నాగణ అను కవీశ్వరుడుని ఓడించిన వాడని, తండ్రి రాజనాథ దేశీకుడని, మాతామహుడు (తల్లి, తండ్రి) డిండిమ ప్రభుడని, అతడిని విజయ డిండిమము గల వాడని, శైవ వేద పారాంగతుడని, తల్లి అభిరామ నాయక అని, మేనమామ సభాపతి భట్టారకాచార్యుడని విశదమగుతుంది. శ్రీ కంఠాగమ పారంగతుడై విజయడిండిమము ఆర్జించిన మాతామహుని వద్ద నుండి యీ యోగానంద ప్రహసన కర్తకు డిండిమ కవి సార్వభౌమ బిరుదు, విజయ డిండిమమును లభించినవి. ఇతని పితామహుడే ప్రఖ్యాత కవీశ్వరుడుగా కీర్తించబడ్డాడు. తండ్రి అంతటి వాడు అని మాత్రం కాలేకపోయాడు, పై రూపకుములో కొన్ని చోట్ల అప్పటి రాజు దేవరాయలు అని తెలియచున్నది. భరతవాక్యమున – దీర్ఘాయుర్దేవరాయో దధతు వసుమతీ చక్రమాచంద్రతారకమ్ అని ఉంది. కనుక ఇతడు దేవరాయలు అను పేరు గల విద్యానగర ప్రభువు ఆస్థానమున ఉండినట్లు నిర్ధారింపబడింది. దేవరాయలు అను పేరు విద్యానగరంన అనేక మంది ప్రభువులకు ఉన్నప్పటికీ, ద్వితీయ హరిహర రాయల కుమారుడైన దేవరాయలందు, తరువాత అతని మనుమడు అయిన దేవరాయలందును గట్టిగా కనబడుతుంది. రెండవ దేవరాయలకు ఇమ్మడి దేవరాయలని, ప్రౌఢ దేవరాయలని, ప్రతాప దేవరాయలని, నామాలు ఉన్నాయి. యోగానంద ప్రహసనములో పేర్కొనబడిన ఇద్దరి రాయలలో ఎవరో ఒకరు దేవరాయలలో ఒకరు అయి వుండవలెను. రెండవ దేవరాయలు కాదు అనుటకు ఒక ఆధారము ఉంది. సంస్కృతములో నిమ్మది దేవరాయలు రచించినట్లు అతని పేర మహానాటక సుధానిధి అను ఒక ఇంపైన కావ్యముంది. అందులోని యీ శ్లోకం చూడండి.
శ్లోII అగ్రే డిండిమ తాడనం తత ఇతో వంది ప్రజోద్ఘోషణం
ద్విత్రాశ్చిత్ర పటాః కిం యతి బిరుద ప్రోతాని పద్యాని నఃII
అస్థాంతావ దిదం మహేశ మకుటీ కోటీర కల్లోలినీ
కల్లోల ప్రతిమల్ల సూక్తి విభవైర్ధ్వ్యేష్యా న్విజేష్యా మహేII
దీని వలన నిమ్మడి దేవరాయల కాలములో డిండిమ భట్టారకుడు ఉండినట్టు తెలియచున్నది. అరుణ గిరినాథునకి రాజనాథ దేశీకుడు అను కుమారుడు కలడు. ఈతనికి డిండిమ కవి సార్వభౌము డని బిరుద నామము సంక్రమించింది. ఈతడే సాళ్వాభ్యుదయ అను పదనాల్గు సర్గముల మహాకావ్యమును రచించాడు. క్రీ.త. 1490 ప్రాంతంలో విద్యానగర రాఅజ్యాన్ని వశపరుచుకుని పాలించిన సాళ్వగుండ నరసింహరాయల ప్రభావము ఇందు వర్ణింపబడింది. ఈ కావ్యంలోని ప్రతి సర్గాంతంలోను గద్యములు భేదించుచున్నవి. వాటిలో కొన్ని యీ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి. 4వ సర్గ – బిరుదకవి ప్రపితామహ, 5వ సర్గ – దశరూపనారాయణ బిరుద మండన, 6వ సర్గ – ర్సిక కవితా సామ్రాజ్య లక్ష్మీపతి, 8వ సర్గ – నవనాటక భరతాచార్య, 10వ సర్గ – కవి మల్ల గల్ల తాడన పటు, 11వ సర్గ – ప్రటిభట కవికుంజర పంచానన బిరుద మండనన, 12వ సర్గ – చేర – చోళ – పాండ్య – ప్రథమారాధ్య హృదయ శివాభిఖ్య డిండిమ కవి సార్వభౌమ బిరుద శోణాధి నాథాత్మజ, 14వ సర్గ ద్వాదశ దేశ్య వృత్తిపార దృస్వశోష్టభాషా పరమేశ్వరస్యాభి నవనాటక భవభూతేర్మాఘాద్యతి వర్తి చిత్ర ప్రబంధ పరమేశ్వర స్యాష్ట దిగ్విజయ పటిహీకృత బిరుద డిండిమాడంబరస్య, షడ్దర్శసన షణ్ముఖస్య, శైవ శాస్త్ర జీవాతొ రఖిల వేదసాగర, సాయాంత్రికస్య – డిండిమ కవి సార్వభౌమ ఇతి కృతాపర బిరుద నామ్నః శ్రీమదరుణ గిరీశస్య తతః పాకస్య డిండిమ కవి రాజనాథస్య కృతౌ శ్రీ సాళు సాభ్యుదయే – ఇతడు గద్యములందు ప్రపితామహుని, తర్వాత తండ్రిని, ప్రఖ్యాత కవీశ్వరులను వర్ణించెను కాని పితామహుని పేర్కొనలేదు. ఈయన తండ్రి అయిన అరుణ గిరినాథుడుని తన ప్రహసనమున పితృనామస్మరణము మాత్రం కావించెను. కాని అతడు విద్వాంసుడని వర్ణింపలేదు. తన తండ్రియగు 2వ డిండిమ భట్టరకుని పాండిత్య ప్రభావమును అతడు గద్యములందు మిక్కిలిగా కీర్తించెను. తత్తద్విషయములు తెలుగున వివరి6చుట చర్విత చర్వణమగునని వదలెను. చేర-చోళ-పాండ్య దేశములందాతడు పరమారాధ్యుడట! అష్టభాషా పరమేశ్వరుడట ! అష్ట దిగ్విజయ పటహమగు బిరుద డిండిమాడంబరము గలవాడట! సాళ్వాభ్యుదమును రచించిన యీ మూడవ డిండిమ భట్టారకుని కుమారుడు అరుణ గిరినాథుడు. ఇతనికి కుమార డిండిమ డని బిరుదు గలదు. వీర భద్ర విజయమను పేరుగలా డిమము నీతడు రచించాడు.
సూత్ర – శ్రుణు తావత్ సంతి ఖలు సంతత శివలింగా రాధన ప్రతినో, గంగాతటాలంకార గౌడ దేశ చూడావేడా పరేంద్రాగ్రహార నాయక మణయః శైవాగమ జీవాతవః, చేర-చొళ-పాంద్య శ్యకుల సంస్కృత మహిమానస్స్సామ వేద సీమానః I శ్రౌతాచార పూతాత్మనః, పవిత్రతర గౌతమ గోత్ర జన్మానో, ద్విజన్మానః... తదన్వ వాయార్ణవ పూర్ణ చంద్రస్య నాగణకవి గజ కేసరిణః, సరస కవితా సామ్రాజ్యానుభోగ సార్వభౌమస్య, కవి ప్రభోః వృత రాజన్య పౌత్రః, పరమ మహేశ్వరస్య, పవిత్ర తర చరిత్రస్య, శివ తత్త్వ జ్ఞాన శీలస్య శ్రీమతో రాజనాథస్య పురాతన పుణ్య పరిణామస్య మభూద బిరుద కవి పితా మహాస్య, బిరుద డిండిమ వ్యాజ సంతాడిత వియత కవిత గండ మండలస్య, డిండిమ కవి సార్వ భౌమస్య, శ్రీమతో అరుణగిరి నాథస్య, పౌత్రేణ విచిత్ర తర చిత్రహ యమక కావ్యధూర్వ హాస్య అప్రతి రూపబహు రూపక సృష్టి కౌశల పరమేష్ఠినః పరమ మహేశ్వరస్య చతుర్విధ కవితా చాతుర్యధుర్యస్య, రాజనాథా చార్యస్య, పుత్రేణ పవిత్ర తమ గౌతమ గోత్రేణ, గంగా తటాలంకార గౌడ దేశాలంకార రత్నాఅపీడ పై రంద్రగ్రాహార మౌళెమణి నా దుర్గాదేవీస్తనంధ యేన షడ్భాషా సార్వభౌమేన కుమార డిండిమ కవినా అరుణగిరి నాథేన ప్రణీతే- ఈ రెండవ అరుణ, గిరినాథుడు (కుమార డిండిముడు) వీరనర్సింహ రాయల కాలమందును, శ్రీ కృష్ణదేవరాయల వారి కాలమందు వున్న వాడు. ఇఅతని తండ్రి రాజనాథుడు. సాళ్వగుండ నరసింహరాయల కాలమందున్నట్లు కుమార ధూర్జటి కవి రచించిన కృష్ణరాజ విజయమను ప్రబంథము తెలుపుచున్నది. ఈ నాల్గవ డిండిమ భట్టారకుని కుమారుడు రాజనాథుడు. ఈతడచ్యుత దేవరాయల ఆస్థానంలో కవీశ్వరుడుగా వుండెను. అచ్యుత రాయాభ్యుదయమనే కావ్యం యీయన వ్రాసినదే. పైన వివరించిన డిండిమ భట్టారకుల వంశవృత్తాదికమును తెలుపు గ్రంథమొకటి విభాగ రత్నమాల అని ఉంది. అది డిండిమ వంశజులు రచించింది. పైన వర్ణింపబడిన డిండిమ భట్టారకులలో శ్రీనాథ కవికి ప్రత్యర్థి ఎవరో తెలుసుకుందాము. కవి తార్కిక సింహ సర్వతంత్ర స్వతంత్రాది బిరుద మండనుడై విశిష్టాద్వైతమును
పెంపొందిచిన వేదాంత దేశీకులను డిండిమ భట్టారకునకును మహా వివాదము జరిగినట్లు దక్షిణ దేశ ఇతిహాసంలో పండిత పరంపరాగతంగా చెప్పుకొనబడుచున్నది. దేశికులు 1270 మొదలు 1370 వరకు గలరని గురు పరంపరా ప్రభావమందలి యీ శ్లోకం తెలుపుచున్నది.
శ్లోIIశ్రీ థీ యోగ్యే శాకే శుక్ల ఉదభూద్వేంకటేశ్వరః I
లబ్ధ ప్రాయేశకే ప్రయాత్యౌమ్యేవ పరమం పదం II
ప్రాచ్యా లికిత పుస్తక భాండాగారమున మెకంజీ గ్రంథ పరంపరలో (15-3-56, 44-45)చంద్రభూషణ క్రియాశక్తి యెడయురలకు రాయదత్త భూదానము తెల్పు తామ్ర శాసనంలో చంద్రభూషణాచార్యుల కాలమున శ్రీనాథ డిండిముల వివాదకాలమును సువిదితము కాగలదు. వీరే ఈ వాదమునకు మధ్య వర్తిత్వము నెరపి తీర్పు చెప్పినది వారి కాలముననే, ఈ వివదములో విజయము సాధించిన శ్రీనాథునకి జాయము చాటిస్తూ ప్రౌఢ దేవరాయలు అతనికి కనకాభిషేకం చేసెను.
శ్రీనాథుడు తన చాటువులో – పగుల గొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రౌఢి గౌడ డిండిమ భట్టు కంచుడక్క అని వ్రాసుకున్నాడు. డిండిమ అనగా రాయడి గిడ గిడి అను వాద్యము. దీనిని కలిగి ఉండేవాడు డిండిమడు. అనగా డిండిమ బిరుదును సంపాదించిన తన ఆధిక్యమును శూచించుటకై రాజసభకి వెళ్ళునపుడు ముందుగా ఈ వాయుద్యమును వాయించుచు గమ్యమును చేర్చెదరు. శ్రీనాథుని జననము 1360-1365 మధ్యలో అని, కనకాభిషేకము 1430-1435 మధ్యలో అని శ్రీ బండారు తిమ్మయ్యగారి అభిప్రాయము. డిండిమనితో వాదించుటకు సామర్ధ్యము శ్రీనాథునకు ముప్పై ఏళ్ళ వయస్సులో ఉండునో లేక డెబ్బై ఏండ్ల వయ్యస్సులో ఉండునో విజ్ఞులు నిర్ణయింపలసి ఉంది. అసలు పండితులతో వాదము ముప్పై ఏళ్ళ వయస్సులో సహజము కాదు, అందులో డిండిముని వంటి ఉద్ధండ పండితునితో తోడి వాదమునక సామర్ధ్యము ముప్పై ఏండ్ల వయ్యస్సున సాధ్యము కాదు. ఏభై ఏళ్ళ వయస్సున మాత్రమే పండిత వాదములు సాధారణము, శ్రీనాథుని వంటి సకల విద్యా సనాథుడు ఏభై ఏండ్ల వయస్సు నందే కాదు డెబ్భై ఏండ్ల వయస్సునందును వాదించు సామర్ధ్యము కలిగి ఉందటము విపరీతము కాదు.
శ్రీ మల్లంపల్లి సోమ శేఖర శర్మగారి అభిప్రాయము
మొదటి అరుణ గిరినాథుడు రచించిన సోమవల్లీ యోగానంద ప్రహసనము దేవరాయల కాలమున రచించినట్లు ఉంది. రెండవ దేవరాయల కాలము నందే సాళువ నరసింహరాయులు ప్రాముఖ్యమునకు వచ్చెను. ఇతని మొదటి శాసనము 1437వ సంవత్సరములోనే వెలువడింది. అరుణ గిరినాథుదు రామాభ్యుదయమనే సంస్కృత కావ్యాన్ని రచించినట్లు సర్గాంత శ్లోకము ఉంది. కాని పంచమ సర్గాంత శ్లోకము అభిరామాంబికా రాజనాథుల తనయుడైన శోణాద్రినాథ డిండిమ కవీంద్రుడు రచించినట్లుంది. రెండవ దేవరాయల మహానాటక సుథానిధి కంటే రామాభ్యుదయము పూర్వ రచనము. దీనిని బట్టి మొదటి అరుణగిరి నాథుడైన గౌడ పండితుడు రెండవ దేవరాయల కాలమున వున్నాడని సువిదితము. అంతే కాదు శాసన ప్రమాణమును ఉంది. అరుణ గిరినాథుడు తన కుమారునికి భూపతి పేరు పెట్టినందుకు మెచ్చిన వీరభూపతి ముడియనూరు అగ్రహారాన్ని కానుకగా ఇచ్చి వేయించిన శాసనమది. ఈ భూపతి రెండవ దేవరాయల తండ్రి వీరభూపతి లేక వీర విజయ భూపతి. శ్రీనాథునికి కవి సార్వభౌమ బిరుదము, భీమఖండంలో లేదు. కాశీ ఖండమున శివరాత్రి మహాత్మ్యములో ఉంది. కాబట్టి భీమఖండ రచనము తరువాత కాశీ ఖండ రచనకు పూర్వము శ్రీనాథునికి కనకాభిషేకము జరిగినట్లు స్పష్టము. కనుక శ్రీనాథుని ప్రత్యర్థి మొదటి అరుణగిరి నాధుడైన గౌడ డిండిమ భట్టు అనుట సమంజసము.
రామాభ్యుదయము అరుణ గిరినాథ కృతముగా నున్న శ్లోకమిది – శోణాద్రీంద్రం కవీంద్రం శ్రవణ కటురటడ్డిండిమం సార్వభౌమం ప్రసూతాంబాభి రామ నవ నవకవితా భాజనం రాజనాథాత్ తస్యైతస్మెన్న యాతి క్రమ విషయ మహానాటక స్యాగ్రజాతే కావ్యే సర్గోని సర్గోజ్జ్వల రసవిల సత్పంచ మోయం జగామ I 1380 వ సంII జనన కాలమగు డిండిమ ప్రభువైన అరుణ గిరి నాథుడే శ్రీనాథుని ప్రత్యర్థి అని నిర్ధారింపబడింది. ఈ గౌడ పండితుడు ప్రౌఢదేవరాయల సంబంధము గల డిండిమ కవి సార్వభౌముడే. విభాగ పత్రమాల అనే గ్రంథంలో అరుణ గిరినాథుని జనన కాలము 1380వ సంవత్సరం సరైనదేనని, జననీ జనకుల, మాతామహుని విషయములు కూడా నిస్సంశయము అలానే మాతులుని విషయము అతని పెంపకము కూడా యథార్థమే. అరుణగిరి నాథుని తండ్రియైన రాజనాథుడు కుమారుని ఎనిమిదవ సంవత్సరం లోనే మరణించుట వలన అతని మేనమామ పెంచెననుట నమ్మతగినదే. తండ్రి మరణీంచునప్పటికి అతని మాతామహుడు గాని, పితామహుడు గాని జీవించి ఉంటే మేనమామ పెంచనక్కరలేదు. తండ్రిలేని పిల్లలను మాతామహుడు పెంచుటయే లోక ధర్మము. 1406వ సంవత్సములో విజయనగర ప్రభువైన మొదటి దేవరాయల కాలములో నలుబది సంవత్సరములు లోపు వయస్సు గల అరుణగిరి నాథుడు శ్రీనాథునికి ప్రత్యర్థి అగుట సంగతము కాదు. కనుక శ్రీనాథుని తోడి వాదము రెండవ దేవరాయల కాలంలోనే జరుగుట సంభవము. ఈ సందర్భంలో రాయలగురువైన చంద్రభూష క్రియాశక్తి యనునత డ్గ్రాసనాధి పత్యమును, మధ్యవర్తిత్వమును వహించెను. ఈ తార్కిక యుద్ధంలో డిండిమ భట్టు పరాజితుడయ్యాడు. అతని గర్వాపహరణము గావించు ఉద్దేశముతో శ్రీనాథుడు ప్రౌఢ దేవరయల ఆస్థాన పండితుడైన గౌడ డిండిమ భట్టుని కంచుఢక్కను పగుల గొట్టించుటయే కాక ఇంత వరకు అతడు వహించిన కవి సార్వభౌమ బిరుదమును తాను వహించుటతో బాటు కనకాభిషేక గౌరవము పొందుట సామాన్యమైన విషయము కాదు. శ్రీనాథుని కనకాభిషేక సత్కార కాలం స్థూలంగా 1431వ సంవత్సరం. అప్పటికి 1360వ సంవత్సరం జనన కాలం గల శ్రీనాథుని వయస్సు 71 సంవత్సరములు. 1380వ సంవత్సరము జనన కాలమగు అరుణగిరినాథుని వయస్సు 51 సంవత్సరములు ఈ వయస్సు నందే గౌడుడు ఉద్భట ప్రౌఢ వివాదంలో పాల్గొన్నాడు. ఈ విషయము లన్నీ శ్రీ డాఅక్టరు కొర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి ఏం.ఏ, పి.ఎచ్.డి., గారి శ్రీనాథుడు అనే గ్రంథము నుండి సేకరింపబడినవి.
రెండవ హరి హర రాయలు (1377-1404). ఇతడు విజయ నగరాధీసుడైన బుక్కరాయని కుమారుడు. ఇతని వద్ద మిక్కిలి సమర్ధులైన మంత్రులుండేవారు. వీరిలో మాధవాచార్యుని సోదరుడగు నారాయణా చార్యుడొకడు. రెండవవాడు గౌడుడగు మాధవ మంత్రి ఇతడు బుక్కరాయల కాలంలో కూడా రాజసేన యందున్నవాడు. ఇతడు గోవా పట్టణంలో జన్మించాడు.
శ్రీరాముని కాలంలో సుగ్రీవుని పోషణలో నున్న గౌడులు
బొంబాయి వస్తుప్రదర్శన శాలలోని రాగి ఫలకము
శ్రీమద్రామాయణం యుద్ధకాండములో శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి సురను తయారు చేయువారిని గూర్చి వ్రాస్తూ – సుగ్రీవుని కపి సైన్యంలో విదేహుడు, వామాక్షుడు కుండలుడు, భీతావహుడు, మధుడు, చక్రి మొదలగు గౌడలు వుండె వారిని వీరు సురని సృష్టించి రామదండుకు, కపిసైన్యములకు సమృద్ధిగా సరఫరా చేస్తూ వుండేవారని, వీరి సంప్రదాయం క్రమంగా ద్వపరయుగాంతం వరకు వుందని, శ్రీమన్మహా భారతమున విరాట్ నగరంనను, యాదవకులం అస్తమించు కాలములో యాదవులు సురాపానము చేసి వారిలో వారిలో ఒకరిని ఒకరు హత్యచేసుకుని నశిస్తారని, ఆకాలమున మద్య పదార్థములను తయారు చేయు వారందరు గౌడ నామములతో విలసిల్లిన గౌడ కులమునకు చెందిన వారనియు, కలియుగంలో వీరు కూడా అస్తమించారని రాయబడింది.
త్రేతాయుగంలో రఘు వంశీయుడైన హరిశ్చంద్ర చక్రవర్తి విశ్వామిత్ర మహర్షికి సర్వస్వము దానమిచ్చి రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు. అప్పుడు హరిశ్చంద్రుడు వీరబాహుడనే కాటికాపరికి అమ్ముడై అతనికి సేవలు చేస్తూ ఉండేవాడు. వీరబాహుడు నిత్యం కల్లు త్రాగేవాడు. ఆ కల్లు కుండలను హరిశ్చంద్ర చక్రవర్తి మోయడం మనకు తెలిసినదే, దీని బట్టి మద్యపానము మూడు యుగాల పూర్వం నుండి వున్నదని మనకు తెలుస్తుంది. శ్రీకృష్ణుని అన్న బలరాముడు కూడా సురను సేవించినట్లు మహాభారత యుద్ధ సమయంలో మద్య మాంసాలను విరివిగా వాడినట్లుంది. మధువు, మగువ, మాంసము, యివి అప్పటికి యిప్పటికి వ్యసనపరులకు నిత్యావసరాలై ఉన్నాయి. సత్యయుగం నుండి యిప్పటి వరకు అన్ని జాతుల వారు కల్లును విరివిగా ఉపయోగిస్తున్నట్లు పూర్వ చరిత్ర వలన విశద మవుతుంది. ఈ విధంగా గౌడులు సృష్ట్యాది నుండి వుండి వున్నట్లు మనకు అనేకానేక ఉదాహరణలు లభిస్తాయి. యజ్ఞయాగాది క్రతువులయందును, పితృ కర్మల యందును.
సురను ఉపయోగించుట ఒకప్పుడు శంకర భగవానుడు కైలాసములో ప్రమథగణములతో గూడి సంతోషంగా యిష్టాగోషీ సలుపుచుండగా స్కందు డేతెంచి శంకరునకు నమస్కరించి – మహాదేవ! ఏ కర్మ ఎట్లు చేస్తే మాతృదేవతలు తృప్తులై మోక్షమును పొందుదురో చెప్పు మని ప్రార్ధింపగా ఆనందించిన శంకరుడీ విధంగా చెప్పియున్నాడు. వత్సా! సుగుణ సంపన్నుడు, బ్రహ్మజ్ఞాన పరాయణూడు నాయంశమున జన్మించిన నా భక్తుడగు దేవగౌడుడైన కౌండిన్య మహర్షి గౌడ మంత్ర ప్రభావముచే సృష్టించిన అమృత సిధ్ధ రసము. వారుణీ మద్య దివ్యరసంబులతో పితృదేవతలకు తర్పణము చెసిన వారు తృప్తులై యమర లోకమున కరిగి శాశ్వతానందము నందుదురు. ఈ అమృయ సిధ్ధ రసము మహర్షులచే శ్లాఖింపబడుట వలన దీని సేవన వలన దేవతలు ఆనందిస్తారు. అందువలన ప్రతివారును యజ్ఞయాగాది క్రతువులందును. పితృకర్మల యందును అవశ్యము దీనినుపయోగింతురు ప్రమాణము
శ్లోII పురా సుధా సమాయుతా కలౌ స్మ్మూలె కాత్మకా
మధునా వారుణీ త్యేవా మధు మద్యం తధైవ చ I
పురా బ్రహ్మ ప్రియా సా చ సర్వకర్మార్ధ సిద్ధి దా
మధునా తర్పితా దేవాః మధునా తర్పితా ద్విజాః