cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
బ్రిటిష్ పాలన చివరి రోజులు
alt=a person addressing a seated crowd|కుడి|thumb|220x220px| 1937 లో [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి (ర్యాలీలో చిత్రీకరించబడింది) ముఖ్యమంత్రిగా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటిసారి అధికారంలోకి వచ్చింది ]] 1937 లో, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటిసారి అధికారంలోకి వచ్చింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి ప్రెసిడెన్సీకి ముఖ్యమంత్రి అయిన మొదటి వ్యక్తి, చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి. అతను టెంపుల్ ఎంట్రీ ఆథరైజేషన్ అండ్ ఇండెమ్నిటీ చట్టాన్ని విజయవంతంగా తెచ్చాడు. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో మద్య నిషేధాన్ని అమ్మకపు పన్నులనూ ప్రవేశపెట్టాడు. విద్యాసంస్థలలో హిందీని ఉపయోగించడం తప్పనిసరి చేయడం అతని పాలన గుర్తుండిపోయే చర్య. ఈ చర్య వలన అతడు ప్రజాదరణ కోల్పోయాడు. హిందీ వ్యతిరేక ఆందోళనలు చెలరేగాయి. ఇది కొన్ని ప్రదేశాలలో హింసకు దారితీసింది. హిందీ వ్యతిరేక ఆందోళనలలో పాల్గొన్నందుకు 1,200 మంది పురుషులు, మహిళలు పిల్లలూ జైలు పాలయ్యారు. నిరసనల సమయంలో తాలముత్తు, నటరాసన్ మరణించారు. 1940 లో, కాంగ్రెస్ మంత్రులు తమ అనుమతి లేకుండా జర్మనీపై భారత ప్రభుత్వం యుద్ధం ప్రకటించినందుకు నిరసనగా రాజీనామా చేశారు. మద్రాసు గవర్నర్ సర్ ఆర్థర్ హోప్ పరిపాలనను చేపట్టాడు. జనాదరణ లేని హిందీ చట్టాన్ని 1940 ఫిబ్రవరి 21 న అతడు రద్దు చేశాడు.
గ్రామ దేవత
దేవతల ఆవిర్భావము
ఐదవది ఆకాశము ఎత్తులో వున్నందున కొండమ్మ ను ఆకాశ దైవానికి ప్రతీకగా తీసుకున్నారు. పిడుగులు, మెరుపులు, గాలివాన. ఇలాంటి వాటి నుండి రక్షించేందుకు ఈ తల్లిని యేర్పాటు చేసుకున్నారు.
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
బ్రిటిష్ పాలన చివరి రోజులు
క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్న ఫలితంగా చాలా మంది కాంగ్రెస్ నాయకులను, పూర్వ మంత్రులనూ 1942 లో అరెస్టు చేశారు. 1944 లో పెరియార్ జస్టిస్ పార్టీకి ద్రవిడర్ కజగం అని పేరుమార్చి ఎన్నికల రాజకీయాల నుండి వైదొలిగాడు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తిరిగి రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించింది. తీవ్రమైన వ్యతిరేకత లేకపోవడంతో 1946 ఎన్నికలలో సులభంగా గెలిచింది. టంగుటూరి ప్రకాశం కామరాజ్ మద్దతుతో ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికై, పదకొండు నెలలు పనిచేశాడు. అతని తరువాత OP రామస్వామి రెడ్డియార్, 1947 ఆగస్టు 15 న భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందినప్పుడు మద్రాసు రాష్ట్రానికి మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ స్వతంత్ర భారతదేశంలో మద్రాసు రాష్ట్రంగా మారింది.
గ్రామ దేవత
పోషణ, రక్షణ నిచ్చే దేవతలు
ఇక ప్రజల మనసులో పుట్టి ఏ కోర్కెనైనా మంచిదో కాదో తానే నిర్ణయించి కోరిన కోర్కెని తీర్చే బాధ్యతని స్వీకరంచి భక్తులకు అండగా నిలిచే తల్లి తలుపులమ్మ. తలపు అంటే ఆలోచన వాటిని తీర్చే తల్లి తలపులమ్మ క్రమముగా ఈమె 'తలుపులమ్మ'గా మారింది. ఇంట్లో నుండి బయటికి వెల్లేటపుడు తల్లికి లేదా భార్యకి ఎలా చెప్తామో అలాగే ఆ తల్లిని ప్రార్థించి వెళ్ళడం చేస్తారు. వూరిని విడిచి పొరుగూరు వెళ్ళే వ్యక్తుల రాకపోకల్ని గమనిస్తూ వూరి పొలిమేరలో వుండేతల్లి పొలిమేరమ్మ క్రమముగా పోలేరమ్మ అయింది. పొలిమేరలో వుండే మరొక తల్లి శీతలాంబ. ఈమె చేతుల్లో చీపురు, చేట ఉంటాయి. తన గ్రామంలోని ప్రజలకు వ్యాదులను కలిగించే క్రిమి కీటకాలని, భయాన్ని కలిగించే భూత ప్రేత పిచాచ గణాలను గ్రామంలోనికి రాకుండా వూడ్చి చేటలోకి ఎత్తి పారబోసేది ఈదేవతే. 'ఎల్ల' అంటే సరిహద్దు అని అర్దము అందుకే 'ఎల్లమ్మ' కూడా ఈ పనిని చేసేదన్నమాట. ఒక వ్యక్తికి జీవన భృతి కలిగించి పోసించే తల్లి 'పోచ+అమ్మ=పోచమ్మ' అన్నమాట. ఎల్లమ్మ తల్లి తన భక్తులకి ఎటువంటి వ్యాధులు రాకుండా నివారించేదైతే, పోచమ్మ పోషణ కలిగిస్తుంది. ఇక పాములు బాగా సంచరించే చోటులో వుండే దేవత తల్లి పుట్టమ్మ ఈమె గుడిలో అనేక పుట్టలుంటాయి. అక్కడే సుబ్రహ్మణ్య షష్టికి అందరూ పుట్టలో పాలు పోస్తారు. ఈ తల్లికే 'నాగేశ్వరమ్మ' అని కూడా అంటారు. పాము+అమ్మ=పాపమ్మ అవుతుంది కాబట్టి ఈ తల్లికి పాపమ్మ అని కూడా అంటారు. సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుడు పేరుమీదే 'సుబ్బ+అమ్మ=సుబ్బమ్మ కూడా దైవముగా ఉంది.
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
భౌగోళికం
thumb|200x200px| మద్రాసు ప్రావిన్స్ (ఉత్తర), 1909 thumb|249x249px| మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ), 1909 మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో దాదాపు దక్షిణ భారతదేశమంతా భాగంగా ఉండేది. ఈనాటి భారత రాష్ట్రాలైన తమిళనాడు, కేరళ లోని మలబార్ ప్రాంతం, లక్షద్వీప్ దీవులు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, ఒడిశా దక్షిణ జిల్లాలైన గంజాం, గజపతి, రాయగడ, కోరాపుట్, నవరంగ్‌పూర్, మల్కాన్గిరి లు, ప్రస్తుత కర్ణాటక లోనిబళ్ళారి, దక్షిణ కన్నడ, ఉడిపి జిల్లాలు, తెలంగాణ లోని జయశంకర్ భూపాలపల్లి, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగమే. ప్రెసిడెన్సీకి శీతాకాలపు రాజధాని మద్రాసులోను, వేసవి రాజధాని ఉదకమండలము (ఊటీ)లోనూ ఉండేది.
గ్రామ దేవత
గ్రామదేవతా నామ విశేషాలు
సాధారణంగా 15 వూళ్ళకో దేవత వుంటుంది. 'మా వూళ్ళన్నింటికీ అమ్మ' అనే అర్దములో ఆమెను మావూళ్ళమ్మ అని పిలుస్తూంటే క్రమముగా అది 'మావుళ్ళమ్మ' అయింది. శంకరునితో కలసి అర్దనారీశ్వర రూపముతో అమ్మవారుండేది. ఆకారణముగా శంకరుని మెడమీద (గళము) మచ్చ (అంకం) కారణముగా అంకగళమ్మ అంకాళమ్మ మారిపోయింది. బతుకుకి కావలసిన వర్షాన్ని పంటనీ ఇచ్చే తల్లి బతుకమ్మ. ప్రతి వ్యక్తికీ ఇంతకాలము జీవించాలనే ఓ కట్ట (అవధి) ఏదుందో ఆ కట్టని మేయగల (ఆ అవధినించి రక్షించగల) అమ్మే 'కట్టమేయ+అమ్మ=కట్టమేసెయమ్మ కాలక్రమములో కట్టమైసమ్మ అయింది. గ్రామప్రజల మంచిని చూసే (కనే) అమ్మ కన్నమ్మగా ఎప్పుడూ సత్యాన్ని (నిదర్శనాలని) చూస్తూవుండే తల్లి సత్య+అమ్మ= సత్తెమ్మ. స్వచ్ఛమైన అమ్మ అనే అర్దములో అచ్చ (స్వచ్ఛమని)సు+అచ్చ=స్వచ్ఛ అనే రెండు పదాలు కలిపి అచ్చమ్మగా అయ్యింది. అలాగే పుల్ల (వికసించిన కళ్ళున్న)అమ్మ పుల్లమ్మ. ప్రతి విషయాన్ని ఎంతో శ్రద్ధగా పరిశీలించి చూస్తుంది కాబట్టి ఆమె పుల్లమ్మ అయ్యింది. ఇక ప్రతి శుభకార్యానికి నైవేద్యాన్ని అర్పించుకొనే చోటవున్న తల్లి అర్పణ+అమ్మ = అర్పణలమ్మ క్రమముగా అప్పలమ్మ అయినది. బెల్లము బాగా వున్న ప్రాంతాలలో ఈ తల్లికి అప్పాలు బాగా ఇష్టమంటూ భావించే భక్తులు అప్పాల+అమ్మ= అప్పలమ్మ అన్నారు. అమ్మవార్ల వూరేగింపులో అన్నిటికన్న చిన్నది బాలా త్రిపుర సుందరి విగ్రహానికి సమమైన వుజ్జీ అయినదీ పెంటి (బాల)+అమ్మ= పెంటమ్మ. భోజనాన్ని అందించగల తల్లి అనే అర్దములో బోనముల (భోజనమనే పదానికి విక్రుతి)+అమ్మ= బోనాలమ్మ. అయ్య అయిన శంకరునికి అమ్మ (భార్య) కాబట్టి ఈమెను 'అయ్యమ్మ' అని కూడా కొన్ని చోట్ల పిలుస్తారు. లలితాంబ, భండాసురుణ్ణి చంపేందుకు గుర్రాలమీద కూర్చొన్న స్త్రీ సైనికుల సైన్యముతో వెళ్ళినది కాబట్టి గుర్రాల+అమ్మ= గుర్రాలమ్మ అయినది. ఇక ఊరు పేరుని బట్టి పిల్చుకొనే దేవతలు కొందరున్నారు. సోమప్రోలు+అంబ='సోమపోలమాంబ' అన్నారు. సోమప్రోలు అనే గ్రామం ఉత్తరాంధ్ర శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని సోంపేట.
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
జనాభా వివరాలు
1822 లో చేసిన మొదటి జనాభా లెక్కల ప్రకారం మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ జనాభా 1,34,76,923 ఉండేది. 1836 - 1837 మధ్య నిర్వహించిన రెండవ జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1,39,67,395 జనాభా నమోదైంది. ఈ 15 సంవత్సరాలలో జనాభా 4,90,472 మాత్రమే పెరిగింది. ఐదేళ్ళకోసారి చేసే జనాభా గణనల్లో మొట్టమొదటిది 1851 - 1852 లో చేసారు. ఇందులో జనాభా 2,20,31,697 అని లెక్కతేలింది 1851-52, 1856-57, 1861-62, 1866-67 లలో తదుపరి గణనలు జరిగాయి. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ జనాభా 1861–62లో 2,28,57,855, 2,46,56,509, 1866–67లో 2,65,39,052 గా ఉంది. భారతదేశపు మొట్టమొదటి వ్యవస్థీకృత జనాభా గణన 1871 లో నిర్వహించారు. అప్పుడు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో 3,12,20,973 జనాభా ఉన్నట్టు లెక్కతేలింది. అప్పటి నుండి, పదేళ్ళ కొకసారి జనాభా లెక్కలు నిర్వహిస్తూ వచ్చారు. 1941 లో జరిగిన బ్రిటిష్ ఇండియా చివరి జనాభా లెక్కల ప్రకారం మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ జనాభా 4,93,41,810 ఉంది.
గ్రామ దేవత
అమ్మోర్లు
right|thumb|250px|[[తడికలపూడి గ్రామంలో గ్రామదేవత గుడి - ద్వారంపై ఇలా వ్రాసిఉన్నది "శ్రీ అంకాలమ్మ, గంగానమ్మ, 101 దేవతలు ఉండు ఆలయం"]]
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
భాషలు
alt=map of a region|thumb|238x238px| మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ భాషా పటం మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో తమిళం, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, ఒడియా, తుళు, ఇంగ్లీషు భాషలు మాట్లాడేవారు. మద్రాసు నగరానికి ఉత్తరాన కొన్ని మైళ్ళ నుండి దక్షిణాన నీలగిరి కొండలు, పడమటి కనుమల వరకూ ఉన్న దక్షిణ జిల్లాల్లో తమిళం మాట్లాడేవారు. మద్రాసు నగరం నుండి ఉత్తరాన, బళ్లారి, అనంతపురం జిల్లాలకు తూర్పున తెలుగు మాట్లాడేవారు. దక్షిణ కెనరా జిల్లాలో, బళ్లారి, అనంతపురం జిల్లాల పశ్చిమ భాగంలో, మలబార్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో కన్నడం మాట్లాడేవారు. మలబార్, దక్షిణ కెనరా జిల్లాల్లో, ట్రావెన్కోర్, కొచ్చిన్ సంస్థానాల్లో మలయాళం మాట్లాడగా, దక్షిణ కెనరాలో తుళు మాట్లాడేవారు. అప్పటి గంజాం, వైజాగపటం జిల్లాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఒరియా మాట్లాడేవారు. ఆంగ్లో-ఇండియన్లు, యురేషియన్లు ఇంగ్లీషు మాట్లాడేవారు. ఇది ప్రెసిడెన్సీకి, బ్రిటిష్ ఇండియా అధికారిక భాషకూ లింకు భాష. ప్రభుత్వ పనులు, కోర్టు విచారణలూ ఇంగ్లీషు లోనే జరిగేవి.
గ్రామ దేవత
అమ్మోర్లు
పార్వతే అమ్మోరు (అమ్మవారు)గా గ్రామాలలో గ్రామదేవతయై గ్రామాలను రోగాల బారినుండి రక్షిస్తుందని బలమైన నమ్మకం. ఈ అమ్మోరులు మొత్తం 101 మంది అనీ వారందరికీ ఒకే ఒక్క తమ్ముడు పోతురాజనీ అంటారు. వారిలో కొందరు....
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
భాషలు
1871 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 1,47,15,000 మంది తమిళం, 1,16,10,000 మంది తెలుగు, 23,24,000 మంది మలయాళం, 1,699,000 మంది కన్నడం మాట్లాడేవారు. 6,40,000 మంది ఒరియా, 29,400 మంది తుళు మాట్లాడేవారు. 1901 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1,518,2,957 మంది తమిళం, 1,42,76,509 తెలుగు, 28,61,297 మంది మలయాళం, 15,18,579 మంది కన్నడం, 18,09,314 మంది ఒరియా, 8,80,145 మంది హిందుస్థానీ / ఉర్దూ, 16,80,635 మంది ఇతర భాషలనూ మాట్లాడేవారు. భారత స్వాతంత్ర్యం సమయంలో, ప్రెసిడెన్సీ మొత్తం జనాభాలో తమిళం, తెలుగు మాట్లాడేవారు 78% పైగా ఉన్నారు.
గ్రామ దేవత
అమ్మోర్లు
thumb|right|250px|గంగమ్మ గుడిలో ఒక బోర్డు
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
మతం
alt=a set of individuals, some in seated position|thumb|200x200px| [[తంజావూరు|తంజావూరులోని గురుకులంలో వైష్ణవ బ్రాహ్మణ విద్యార్థులు. 1909 ]] alt=a shrine of a village temple|thumb|200x200px| అయ్యనార్ మందిరం, 1911 1901 లో, జనాభా ఇలా ఉండేది: హిందువులు (3,70,26,471), ముస్లింలు (27,32,931), క్రైస్తవులు (19,34,480). 1947 లో భారతదేశం స్వాతంత్య్రం పొందే నాటికి, మద్రాసులో 4,97,99,822 హిందువులు, 38,96,452 ముస్లింలు, 20,47,478 క్రైస్తవులూ ఉన్నారు
గ్రామ దేవత
అమ్మోర్లు
పాగేలమ్మ, ముత్యాలమ్మ, గంగమ్మ, గంగానమ్మ, బంగారమ్మ, గొంతెమ్మ, సత్తమ్మ, తాళ్ళమ్మ, చింతాలమ్మ, చిత్తారమ్మ, పోలేరమ్మ, మావుళ్ళమ్మ, మారమ్మ, బంగారు బాపనమ్మ, పుట్టాలమ్మ, దాక్షాయణమ్మ, పేరంటాళ్ళమ్మ, రావులమ్మ, గండి పోచమ్మ, మొగదారమ్మ, ఈరినమ్మ, దండు గంగమ్మ ( పెదబ్రహ్మదేవం సామర్లకోట మండలం) దుర్గమ్మ, మొదుగులమ్మ, నూకాలమ్మ (అనకాపల్లి, విశాఖపట్నం జిల్లా, కాకినాడ, సామర్లకోట, కాండ్రకోట (పెద్దాపురం), చింతలూరు తూర్పుగోదావరి జిల్లా), మరిడమ్మ, నేరెళ్ళమ్మ, పుంతలో ముసలమ్మ (మొయ్యేరు,అత్తిలిదగ్గర,ప.గోజిల్లా), మాచరమ్మోరు, మద్ది అనపమ్మోరు, సోమాలమ్మ, పెద్దింట్లమ్మ, గుర్రాలక్క (అంతర్వేది, తూ.గో.జిల్లా) (గుర్రాలమ్మ), అంబికాలమ్మ, దనమ్మ, మాలక్ష్మమ్మ, ఇటకలమ్మ, దానాలమ్మ, రాట్నాలమ్మ, తలుపులమ్మ (తుని, తూ.గో.జిల్లా), పెన్నేరమ్మ, వెంకాయమ్మ, గున్నాలమ్మ, ఎల్లమ్మ (విశాఖపట్నం), పెద్దమ్మ, మంటాలమ్మ, గంటాలమ్మ, సుంకులమ్మ, జంబులమ్మ, పేరంటాలమ్మ, కంటికలమ్మ, వనువులమ్మ, సుబ్బాలమ్మ, అక్కమ్మ, గనికమ్మ, ధారాలమ్మ, మహాలక్ష్మమ్మ, లంకాలమ్మ, దోసాలమ్మ, పళ్ళాలమ్మ (వానపల్లి, తూ.గో.జిల్లా), ధనమ్మ, జోగులమ్మ, పైడితల్లి, చెంగాళమ్మ, రావులమ్మ, బూరుగులమ్మ, కనకమహాలక్ష్మి (విశాఖపట్టణం), పోలమ్మ, కొండాలమ్మ, వెర్నమ్మ, దేశమ్మ, గరవాలమ్మ, గరగలమ్మ, దానమ్మ, మహంకాళమ్మ, వీరుళ్ళమ్మ, మరిడమ్మ (పెద్దాపురం - తూర్పు గోదావరి జిల్లా) ముళ్ళమాంబిక, ఎల్లారమ్మ, వల్లూరమ్మ, నాగులమ్మ, వేగులమ్మ, ముడియలమ్మ, పెద్దింట్లమ్మ, నంగాలమ్మ, చాగళ్ళామ్మ, నాంచారమ్మ, సమ్మక్క, సారలమ్మ, మజ్జిగౌరమ్మ, కన్నమ్మ- పేరంటాళ్ళమ్మ, రంగమ్మ-పేరంటాలమ్మ, వెంగమ్మ-పేరంటాలమ్మ,తిరుపతమ్మ, రెడ్డమ్మ, పగడాలమ్మ, మురుగులమ్మ (బండారులంక, తూ.గో.జిల్లా), విశాఖపట్నంలో కుంచమ్మ, ఎరకమ్మ, పెద్దింట్లమ్మ.మసకపల్లి పామర్రు మండలం తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గ్రామదేవతలు గొల్లాలమ్మ, (పినపళ్ళ), చింతలూరు నూకాలమ్మ, మసకపల్లమ్మ, వెలగలమ్మ, ఉర్లమ్మ తల్లి (గణపవరం, కర్లపాలెం మండలం, గూంటూరుజిల్లా)పైళ్లమ్మ తల్లి, బళ్లమ్మ తల్లి, లోల్లాలమ్మ తల్లి, వూదలమ్మ తల్లి, కట్వలాంబిక,నాగాలమ్మ-నాంచారమ్మ తల్లి, సింగమ్మ తల్లి,ఘట్టమ్మ తల్లి, అంజారమ్మ తల్లి, కొట్లమ్మ తల్లి (పెనుగొండ, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా), బర్రమ్మ తల్లి (పెనుగొండ, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా), బలుసులమ్మ తల్లి (తాడేపల్లిగూడెం, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా), వెంకమ్మ తల్లి ఖమ్మం, నల్గొండ జిల్లాలలో ముత్యాలమ్మ తల్లి ఆరాధన ఎక్కువగా కానవస్తుంది.
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
మతం
ప్రెసిడెన్సీలో హిందూ మతం ప్రధానమైన మతం. జనాభాలో 88% మంది హిందువులు. ప్రధాన హిందూ తెగలు శైవం, వైష్ణవం, లింగాయతు. బ్రాహ్మణులలో, స్మార్త సిద్ధాంతం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ప్రెసిడెన్సీ దక్షిణ జిల్లాల్లో గ్రామ దేవతల ఆరాధన బలంగా ఉండగా, కంచి, శృంగేరి, అహోబిలం వద్ద ఉన్న మఠాలు హిందూ విశ్వాస కేంద్రాలుగా పరిగణించబడ్డాయి. హిందూ దేవాలయాలలో, అతి పెద్దవి, ముఖ్యమైనవి తిరుపతి వెంకటేశ్వర ఆలయం, తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయం, మదురైలోని మీనాక్షి ఆలయం, శ్రీరంగం లోని రంగనాథస్వామి ఆలయం, ఉడుపిలోని కృష్ణ దేవాలయం, ట్రావన్కూరు లోని పద్మనాభస్వామి ఆలయం.
గ్రామ దేవత
మూలాలు
వర్గం:సంస్కృతి వర్గం:హిందూ మతము వర్గం:సంస్కృత పదజాలము
మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ
మతం
నీలగిరి, పళని, గంజాం ప్రాంతాల్లో తోడాలు, బడగలు, కోయలు, ఎరుకలు, ఖొండులూ గిరిజన దేవతలను పూజించేవారు. వీరినీ హిందువులుగానే పరిగణించేవారు. 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభ సంవత్సరాల వరకు, పల్లార్, పరైయర్, సక్కిలియార్, పులియార్, మాదిగ, ఇజవ, హొలెయా హిందూ కులాలను అంటరానివిగా భావించేవారు. వీరిని హిందూ దేవాలయాల లోకి అనుమతించేవారు కాదు. అయితే, భారతీయ మహిళల విముక్తి, సామాజిక చెడులను తొలగించడంతో పాటు, అంటరానితనాన్ని కూడా చట్టం ద్వారా, సామాజిక సంస్కరణల ద్వారా క్రమేణా నిర్మూలించారు. 1932 నుండి 1936 వరకు ప్రధానిగా సేవలందించిన బొబ్బిలి రాజా, ప్రెసిడెన్సీ అంతా ఆలయ పరిపాలన బోర్డులకు అంటరానివారిని నియమించాడు. 1939 లో సి. రాజగోపాలాచారి నేతృత్వం లోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం టెంపుల్ ఎంట్రీ ఆథరైజేషన్ అండ్ ఇండెమ్నిటీ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఇది అంటరానివారు హిందూ దేవాలయాలలోకి ప్రవేశించడానికి ఉన్న అడ్డంకులన్నిటినీ తొలగించింది. ట్రావెన్కోర్‌కు చెందిన చితిర తిరునాళ్ ఇంతకుముందు, 1937 లో, తన దివాన్ సర్ సిపి రామస్వామి అయ్యర్ సలహా మేరకు ఇదే విధమైన చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.
సైన్యం
ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ తన స్థావరాలను కాపాడుకునేందుకు గాను, సొంత దండును ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి 1665 లో మొదటిసారిగా అనుమతి పొందింది. మొఘల్ మరాఠా ఆక్రమణదారుల నుండి, కర్ణాటక నవాబు చొరబాట్ల నుండి నగరాన్ని రక్షించుకోవడం కంపెనీ దళాల కార్యకలాపాలలో ముఖ్యమైనది. 1713 లో, లెఫ్టినెంట్ జాన్ డి మోర్గాన్ నేతృత్వంలోని మద్రాసు దళాలు సెయింట్ డేవిడ్ ఫోర్ట్ ముట్టడిలోను, రిచర్డ్ రావర్త్ యొక్క తిరుగుబాటును అణచివేయడంలోనూ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాయి.
ఫ్రెంచ్ భారత గవర్నర్ జోసెఫ్ ఫ్రాంకోయిస్ డూప్లే 1748 లో స్థానిక బెటాలియన్లను ఏర్పరచడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, మద్రాసు బ్రిటిష్ వారు దాన్ని అనుసరించి మద్రాసు రెజిమెంట్‌ను స్థాపించారు. తరువాత భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలోనూ బ్రిటిష్ వారు స్థానిక రెజిమెంట్లను స్థాపించినప్పటికీ, మూడు ప్రెసిడెన్సీల మధ్య నున్న దూరాల కారణంగా ఒక్కోదళానికీ ఒక్కోరకమైన లక్షణాలూ, వ్యవస్థా ఉండేవి. సైన్యపు తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణ 1795 లో జరిగింది, మద్రాసు సైన్యాన్ని ఈ క్రింది యూనిట్లుగా పునర్నిర్మించారు:
1824 లో రెండవ పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది, ఆ తరువాత డబుల్ బెటాలియన్లను రద్దు చేసారు. బెటాలియన్లకు అప్పుడున్న పేర్లు మార్చారు. ఆ సమయంలో మద్రాసు సైన్యంలో ఒక యూరోపియన్, ఒక స్థానిక గుర్రపు ఫిరంగి దళాలు, ఒక్కో దానిలో నాలుగు కంపెనీలున్న మూడు బెటాలియన్ల కాల్బల ఫిరంగిదళాలు, నాలుగు కంపెనీల లస్కర్లు, మూడు రెజిమెంట్ల లైట్ అశ్వికదళం, రెండు కార్ప్స్ ఆఫ్ పయినీర్లు, రెండు బెటాలియన్లు యూరోపియన్ పదాతిదళం, స్థానిక పదాతిదళం 52 బెటాలియన్లు, మూడు స్థానిక బెటాలియన్లు ఉండేవి.
1748, 1895 మధ్య, బెంగాల్, బొంబాయి సైన్యాల మాదిరిగానే, మద్రాసు సైన్యానికి కూడా దాని స్వంత కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ ఉండేవాడు. అతడు తొలుత ప్రెసిడెంటు కింద, ఆ తరువాత గవర్నరు కింద పనిచేసేవాడు. సాంప్రదాయికంగా మద్రాసు సైన్యపు కమాండర్-ఇన్-చీఫ్, గవర్నర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్‌లో సభ్యుడుగా ఉండేవాడు. మద్రాసు సైన్యపు దళాలు 1762 లో మనీలాపై యుద్ధంలో పాల్గొన్నాయి. 1795 లో సిలోన్, డచ్‌లకు వ్యతిరేకంగా చేసిన దండయాత్రల్లోను,అదే సంవత్సరంలో స్పైస్ దీవుల ఆక్రమణ లోనూ పాల్గొన్నాయి. మారిషస్ (1810), జావా (1811), టిప్పు సుల్తాన్ వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధాల్లో, కర్నాటిక్ యుద్ధాల లోను, రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం కటక్పై బ్రిటిషుదాడి లోను, భారతీయ తిరుగుబాటు సమయంలో లక్నో ముట్టడి లోను, మూడవ ఆంగ్లో-బర్మీస్ యుద్ధంలో ఎగువ బర్మాపై దాడి లోను వారు పాల్గొన్నారు
1857 తిరుగుబాటు, బెంగాల్, బొంబాయి సైన్యాలలో పెను మార్పులకు దారితీసింది గానీ, మద్రాసు సైన్యంపై ఎటువంటి ప్రభావం చూపలేదు. 1895 లో, ప్రెసిడెన్సీ సైన్యాలన్నీ విలీన మయ్యాయి. మద్రాసు సైన్యం బ్రిటిష్ ఇండియా కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ ప్రత్యక్ష నియంత్రణలోకి వచ్చింది.
1890 లో మూడు మద్రాసు పదాతిదళ బెటాలియన్లను పునర్నిర్మించారు. అప్పటి వరకు మద్రాసు సైన్యంలో పెద్దగా చేరని మాపిళాలు, కూర్గులతో కొత్త దళాలను ఏర్పాటు చేయ తలపెట్టింది. రెండు మాపిళా బెటాలియన్ల ఏర్పాటు చేసి, వాటిని మలబార్ వెలుపల మోహరించారు. 1900 లో ఏర్పాటు చేసిన కొత్త రెజిమెంట్లు పూర్తిగా విఫలమయ్యాయి. త్వరలోనే ఆ దళాల్లోని సంఖ్య 600 మందికి పడిపోయి 'సేవకు పనికిరాని' స్థాయికి తగ్గిపోయాయి.
భూమి, రైతు, కౌలు, శిస్తు
alt=statue of an individual seated in a horse|thumb|200x200px| మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో "రైతువారీ వ్యవస్థ"ను ప్రవేశపెట్టిన [[థామస్ మన్రో|సర్ థామస్ మన్రో విగ్రహం ]] బ్రిటిషువారు పరిపాలన చేపట్టినప్పుడు, శతాబ్దాల నాటి భూ యాజమాన్య వ్యవస్థ చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. స్థానిక జమీందార్ల నియంత్రణలో లేని భూముల నుండి ఆదాయాన్ని సేకరించడానికి కొత్త పాలకులు మధ్యవర్తులను నియమించారు. చాలా సందర్భాల్లో, ఈ మధ్య దళారీలు రైతుల సంక్షేమాన్ని విస్మరించి, వారిని పూర్తిగా దోపిడీ చేసేవారు. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి 1786 లో బోర్డ్ ఆఫ్ రెవెన్యూను స్థాపించారు, కానీ ప్రయోజనం లేకపోయింది. అదే సమయంలో, లార్డ్ కారన్ వాలీసు బెంగాల్‌లో ప్రవేశపెట్టిన జమీందారీ పరిష్కారం చాలా విజయవంతమైంది. తరువాత దాన్ని 1799 నుండి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో కూడా అమలు చేసారు.
అయితే, శాశ్వత పరిష్కారం బెంగాల్‌లో లాగా విజయవంతం కాలేదు. కంపెనీ ఆశించిన లాభ స్థాయికి చేరుకోనప్పుడు, టిన్నెవెల్లీ, ట్రిచినోపోలీ, కోయంబత్తూర్, నార్త్ ఆర్కాట్, సౌత్ ఆర్కాట్ జిల్లాల్లో 1804 - 1814 మధ్య "విలేజ్ సెటిల్మెంట్" అనే కొత్త వ్యవస్థను అమలు చేసారు. ఇందులో ప్రధాన సాగుదారులకు భూమిని లీజుకు ఇవ్వడం జరిగింది, వారు భూమిని రైతులకు లీజుకు ఇచ్చారు. అయితే, శాశ్వత పరిష్కారంతో పోలిస్తే విలేజ్ సెటిల్మెంట్లో కొన్ని తేడాలు ఉన్నందున, చివరికి దాన్ని వదిలేసారు. దాని స్థానంలో సర్ థామస్ మన్రో 1820 - 1827 మధ్య అమలు చేసిన "రైతువారీ సెటిల్మెంట్" వచ్చింది. కొత్త విధానం ప్రకారం, భూమిని నేరుగా ప్రభుత్వానికే అద్దె చెల్లించే రైతులకు అప్పగించారు. ఈ భూమిపై ప్రభుత్వం అంచనా కట్టిన శిస్తును చెల్లించేవారు. ఈ వ్యవస్థలో అనేక ప్రయోజనాలున్నాయి. రైతులకు కొన్ని ప్రతికూలతలూ ఉన్నాయి. 1833 లో, లార్డ్ విలియం బెంటింక్ "మహల్వారీ" అనే వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ పద్ధతిలో భూస్వాములు రైతులూ కలిసి ప్రభుత్వంతో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంటారు.
జమీందారీలలోని సాగుదారులను దోపిడీ నుండి రక్షించడానికి 1908 నాటి ల్యాండ్ ఎస్టేట్స్ చట్టాన్ని మద్రాసు ప్రభుత్వం ఆమోదించింది. ఈ చట్టం ప్రకారం, రైతులను భూమికి శాశ్వత యజమానులుగా చేశారు. అయితే, ఈ చట్టం రైతులను రక్షించలేదు సరికదా, ఒరియా మాట్లాడే ఉత్తర జిల్లాల్లోని సాగుదారుల ప్రయోజనాలకు హానికరంగా మారింది. ఈ చట్టం సాగుదారును ఆ భూమికి, భూస్వామికీ శాశ్వత వెట్టి కూలీగా మార్చేసింది. జమీందార్ల హక్కులను అరికట్టడానికి, సాగుదారులను దోపిడీ నుండి కాపాడటానికీ 1933 లో బొబ్బిలి రాజా ఈ చట్టానికి సవరణను ప్రవేశపెట్టారు. జమీందార్ల నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ ఈ చట్టాన్ని శాసనమండలిలో ఆమోదం పొందింది.
వ్యవసాయం, నీటిపారుదల
alt=a map of a region|ఎడమ|thumb|190x190px| మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని వరి పండించే ప్రాంతాల 1936 పటం మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ జనాభాలో దాదాపు 71% మంది వ్యవసాయంలో నిమగ్నమై ఉండేవారు వ్యవసాయ సంవత్సరం సాధారణంగా జూలై 1 నుండి ప్రారంభమవుతుంది. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో పండించే పంటలు వరి, మొక్కజొన్న, తృణధాన్యాలు, రాగులు వంటి వాటితో పాటు, వంకాయలు, చిలగడదుంప, బెండకాయ, బీన్స్, ఉల్లిపాయలు, వెల్లుల్లీ మిరపకాయ, మిరియాలు, అల్లం వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలు. ఆముదం, వేరుశెనగ నూనెలు ఉత్పత్తి చేసేవారు. నిమ్మ, అరటి, పనస, జీడిపప్పు, మామిడి, రామాఫలం, బొప్పాయి వంటి పండ్లు పండించేవారు. వీటితో పాటు, క్యాబేజీలు, కాలీఫ్లవర్స్, గజనిమ్మ, పీచెస్, బెట్ట్ పెప్పర్, నైగర్ సీడ్, మిల్లెట్ వంటి వాటిని ఆసియా, ఆఫ్రికా, ఐరోపా‌ల నుండి తెచ్చారు. ఆస్ట్రేలియా నుండి ద్రాక్షను ప్రవేశపెట్టారు. ఆహార పంటల కోసం ఉపయోగించిన మొత్తం సాగు విస్తీర్ణం 80%. నగదు పంటలకు 15%. స్థూల విస్తీర్ణంలో, వరి 26.4 శాతం ఆక్రమించింది; తృణధాన్యాలు 10 శాతం; రాగులు 5.4 శాతం, జొన్నలు 13.8 శాతం. పత్తి 17 లక్షల పైచిలుకు ఎకరాల్లో సాగు చేసేవారు. నూనెగింజలు, 20.8 లక్షలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు 4 లక్షలు, ఇండిగో, 2 లక్షల ఎకరాల్లో పండేవి. 1898 లో, మద్రాసు 2.15 కోట్ల ఎకరాల్లో 74.7 లక్షల టన్నుల ఆహార ధాన్యాలు ఉత్పత్తి చేసింది. ఇందులో 1.93 కోట్ల ఎకరాలు రైతువారీ, ఇనాం భూములుండేవి. 2.8 కోట్ల జనాభా దీనిపై ఆధారపడి ఉండేవారు. బియ్యం దిగుబడి ఎకరానికి 700 నుండి 1100 కిలోలు పండేది. జొన్న దిగుబడి 350 నుండి 700 కిలోలు, రాగి 450 నుండి 600 కిలోలు ఉండేది. ఆహార పంటలకు సగటు దిగుబడి ఎకరానికి 775 కిలోలు ఉండేది.
తూర్పు తీరం వెంబడి సాగునీరు ఎక్కువగా నదులపై కట్టిన ఆనకట్టల ద్వారా, సరస్సులు, సాగునీటి చెరువుల ద్వారా జరుగేదిది. కోయంబత్తూరు జిల్లాలో వ్యవసాయానికి ప్రధాన నీటి వనరు చెరువులు.
1884 లో ఆమోదించిన భూ అభివృద్ధి, వ్యవసాయ రుణాల చట్టం బావుల నిర్మాణానికి నిధులు సమకూర్చింది. 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, మద్రాసు ప్రభుత్వం ఎలక్ట్రిక్ పంపులతో బోర్‌హోల్స్‌ను చేయడానికి, పంపింగ్ బోరింగ్ విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. మెట్టూర్ ఆనకట్ట, పెరియార్ ప్రాజెక్టు, కర్నూలు-కడప కాలువ, రుషికుల్య ప్రాజెక్టు మద్రాసు ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన అతిపెద్ద నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు. 1934 లో మద్రాసు-మైసూర్ సరిహద్దులోని హోగెనక్కల్ జలపాతం క్రింద నిర్మించిన మెట్టూరు ఆనకట్ట ప్రెసిడెన్సీ లోని పశ్చిమ జిల్లాలకు నీటిని సరఫరా చేసింది. పెరియార్ ఆనకట్ట (ప్రస్తుతం ముళ్ళపెరియార్ ఆనకట్ట అని పిలుస్తారు) సరిహద్దుకు సమీపంలో ట్రావెన్కోర్లోని పెరియార్ నదిపై నిర్మించారు. ఈ ప్రాజెక్టు పశ్చిమ కనుమలకు తూర్పున ఉన్న శుష్క భూములకు సాగునీరు ఇవ్వడానికి పెరియార్ నది నీటిని వైగై నది పరీవాహక ప్రాంతానికి మళ్లించింది. అదే విధంగా, గంజాం లోని రుషికుల్య నది నీటిని ఉపయోగించుకునేందుకు రుషికుల్య ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. ఈ పథకం కింద 1,42,000 ఎకరాలకు పైగా భూమిని నీటిపారుదల కిందకు తీసుకువచ్చారు. బ్రిటిషువారు నీటిపారుదల కొరకు అనేక ఆనకట్టలు, కాలువలను నిర్మించారు. శ్రీరంగం ద్వీపానికి సమీపంలో కొల్లిడమ్ నదికి ఎగువ ఆనకట్ట నిర్మించబడింది. గోదావరి నదికి అడ్డంగా ఉన్న ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట, వైనతేయ గోదావరిపై గన్నవరం ఎక్విడెక్టు, కృష్ణ బ్యారేజీ బ్రిటిష్ వారు చేపట్టిన ప్రధాన నీటిపారుదల పనులకు ఉదాహరణలు. 1946–47లో, నీటిపారుదల కింద ఉన్న మొత్తం వైశాల్యం 97.36 లక్షల ఎకరాలు. మూలధన వ్యయంపై 6.94% రాబడిని ఇచ్చాయి.
రవాణా, కమ్యూనికేషన్
ఎడమ|thumb|200x200px| మద్రాసు, దక్షిణ మరాఠా రైల్వే లైన్ల మ్యాప్ ఏజెన్సీ ఏర్పడిన తొలి రోజుల్లో, రవాణా సాధనాలంటే ఎద్దు బళ్ళు, పల్లకీలు మాత్రమే. మద్రాసు నుండి ఉత్తరాన కలకత్తాను, దక్షిణాన ట్రావెన్కోర్ రాజ్యాన్నీ కలిపే రహదారులు యుద్ధాల సమయంలో సమాచార మార్గంగా పనిచేశాయి. 20 వ శతాబ్దం ఆరంభం నుండి, ఎద్దుల బండ్లు, గుర్రాల స్థానంలో క్రమంగా సైకిళ్ళు, మోటారు వాహనాలలు వచ్చి చేరాయి. అయితే మోటారు బస్సులు ప్రైవేటు రవాణాకు ప్రధాన మార్గంగా ఉన్నాయి. ప్రెసిడెన్సీ ట్రాన్స్‌పోర్ట్, సిటీ మోటార్ సర్వీస్ సంస్థలు 1910 లోనే సింప్సన్ అండ్ కో తయారు చేసిన బస్సులు నడిపేవారు. మద్రాసు నగరంలో మొట్టమొదటి బస్సు రవాణా వ్యవస్థను 1925 - 1928 మధ్య మద్రాసు ట్రామ్‌వేస్ కార్పొరేషన్ నిర్వహించింది. 1939 మోటారు వాహనాల చట్టం ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని బస్సు, మోటారు సేవలకు ఆంక్షలు విధించింది. తొలినాళ్ళలో బస్సు సర్వీసులను ఎక్కువగా ప్రైవేట్ ఏజెన్సీలే నడిపేవి. thumb|200x200px| నీలగిరి మౌంటైన్ రైల్వే, [[ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియాల్లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం ]] thumb|200x200px| పంబన్ ద్వీపాన్ని భారత ప్రధాన భూభాగంతో కలిపే [[పంబన్ వంతెన|పంబన్ రైల్వే వంతెనను 1914 లో నిర్మించారు ]] thumb|200x200px| మలబార్‌లోని బ్యాక్‌వాటర్, కాలువ, సి. 1913 ప్రెసిడెన్సీలో కొత్త రహదారుల నిర్మాణానికి, పాతవాటి నిర్వహణ కోసం మొదటి వ్యవస్థీకృత చర్య 1845 లో ప్రధాన రహదారుల నిర్వహణకు ప్రత్యేక అధికారిని నియమించడంతో ప్రారంభమైంది. మద్రాసు-బెంగళూరు రహదారి, మద్రాసు-త్రిచినోపోలీ రహదారి, మద్రాసు-కలకత్తా రహదారి, మద్రాసు-కడప రహదారి, సంపాజీ ఘాట్ రహదారి ఈ అధికారి ఆధ్వర్యంలో ఉన్నాయి. 1852 లో లార్డ్ డల్హౌసీ ఒక పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంటును ప్రారంభించాడు. తరువాత 1855 లో నావిగేషన్ కొరకు ఈస్ట్ కోస్ట్ కాలువను నిర్మించారు. రహదారులను గవర్నర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడి నియంత్రణలో ఉన్న పబ్లిక్ వర్క్స్ సెక్రటేరియట్ నిర్వహించేది. ప్రెసిడెన్సీ యొక్క ప్రధాన రహదారులు మద్రాసు-కలకత్తా రహదారి, మద్రాసు-ట్రావెన్కోర్ రహదారి, మద్రాసు-కాలికట్ రహదారి. 1946–47 నాటికి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో, 26201 mi తారు రోడ్లు, 14406 mi మట్టి రోడ్లు, 1403 mi నౌకాయాన కాలువలూ ఉండేవి.
దక్షిణ భారతదేశంలో మొట్టమొదటి రైలు మార్గం మద్రాసు, ఆర్కాట్‌ల మధ్య వేసారు. దీన్ని 1856 జూలై 1 న ప్రారంభించారు. ఈ మార్గాన్ని మద్రాసు రైల్వే కంపెనీ 1845 లో ఏర్పాటు చేసింది. దక్షిణ భారతదేశంలో మొట్టమొదటి రైల్వే స్టేషన్ను రాయపురం వద్ద 1853 లో నిర్మించారు. ఇది మద్రాసు రైల్వే కంపెనీ ప్రధాన కార్యాలయంగా పనిచేసింది. 1853 లో గ్రేట్ సదరన్ ఇండియన్ రైల్వే కంపెనీని యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో స్థాపించారు. దాని ప్రధాన కార్యాలయం ట్రిచినోపోలీలో ఉండేది. ఈ సంస్థ 1859 లో ట్రిచినోపోలీ, నాగపటం మధ్య మొదటి రైల్వే మార్గాన్ని నిర్మించింది. మద్రాసు రైల్వే కంపెనీ బ్రాడ్-గేజ్ రైల్వే లైన్లను నడుపుతుండగా, గ్రేట్ సౌత్ ఇండియన్ రైల్వే కంపెనీ మీటర్-గేజ్ రైల్వే లైన్లను నడిపింది. 1874 లో, ది గ్రేట్ సదరన్ ఇండియన్ రైల్వే కంపెనీ కర్ణాటిక్ రైల్వే కంపెనీతో (దీన్ని 1864 లో స్థాపించారు) విలీనం అయ్యింది. దీన్ని దక్షిణ భారత రైల్వే కంపెనీగా పేరు మార్చారు. దక్షిణ భారత రైల్వే కంపెనీ 1891 లో పాండిచేరి రైల్వే కంపెనీలో విలీనం కాగా, మద్రాసు రైల్వే కంపెనీ 1908 లో దక్షిణ మరాఠా రైల్వే కంపెనీతో విలీనం అయ్యి మద్రాసు దక్షిణ మరాఠా రైల్వే కంపెనీగా ఏర్పాటైంది. మద్రాసు దక్షిణ మరాఠా రైల్వే కంపెనీ కోసం ఎగ్మోర్ వద్ద కొత్త టెర్మినస్‌ను నిర్మించారు. 1927 లో, దక్షిణ భారత రైల్వే కంపెనీ తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని మదురై నుండి చెన్నై సెంట్రల్కు మార్చింది. ఈ సంస్థ 1931 మే నుండి మద్రాసు నగరానికి సబర్బన్ ఎలక్ట్రిక్ రైలు సేవను నిర్వహించింది. 1944 ఏప్రిల్ లో మద్రాసు, దక్షిణ మరాఠా రైల్వే కంపెనీని మద్రాసు ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. 1947 లో ప్రెసిడెన్సీలో 7,984 కిలోమీటర్ల రైల్వే లైను ఉండేది. 219 కిలోమీటర్ల జిల్లా బోర్డు లైన్లు కూడా ఉండేవి. మద్రాసుకు బొంబాయి కలకత్తా వంటి ఇతర భారతీయ నగరాలతోటీ, సిలోన్‌తోటీ బాగా సంబంధాలుండేవి. 6776 ft భారత ప్రధాన భూభాగంలోని మండపాన్ని పంబన్ ద్వీపంతో కలిపే 2,065 మీటర్ల పంబన్ రైల్వే వంతెనను 1914 లో ప్రారంభించారు. నీలగిరి పర్వత రైల్వేను 1899 లో మెట్టుపాళయం ఊటకమండ్ మధ్య ప్రారంభించారు.
ప్రెసిడెన్సీలో ప్రధాన నౌకాయాన జలమార్గాలు గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల్లోని కాలువలు. బకింగ్‌హామ్ కాలువను 1806 లో 90 లక్షల వ్యయంతో తవ్వారు. పెద్దగంజాం వద్ద కృష్ణా నది డెల్టాను మద్రాసు నగరానికి కలుపుతుంది. బ్రిటిషుఇండియా స్టీమ్ నావిగేషన్ కంపెనీ ఓడలు తరచూ మద్రాసు వద్ద చేరుకుంటూ ఉండేవి. బొంబాయి, కలకత్తా, కొలంబో, రంగూన్లకు తరచూ ప్రయాణిస్తూండేవి.
1917 లో, సింప్సన్ అండ్ కో. మద్రాసులోని మొదటి వైమానిక పరీక్షా యానానికి ఏర్పాట్లు చేసింది. 1929 అక్టోబరులో సెయింట్ థామస్ మౌంట్ సమీపంలోని మౌంట్ గోల్ఫ్ క్లబ్ మైదానంలో ఫ్లయింగ్ క్లబ్‌ను జి. వ్లాస్టో అనే పైలట్ స్థాపించాడు. ఈ స్థలాన్నే తరువాత మద్రాసు ఏరోడ్రోమ్‌గా ఉపయోగించారు. క్లబ్ ప్రారంభ సభ్యులలో ఒకరైన రాజా సర్ అన్నామలై చెట్టియార్ తన స్వస్థలమైన చెట్టినాడ్‌లో ఏరోడ్రోమ్‌ను స్థాపించారు. 1932 అక్టోబరు 15 న, రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ పైలట్ నెవిల్ విన్సెంట్ పైలట్‌గా, JRD టాటా విమానం బొంబాయి నుండి మద్రాసుకు బళ్లారి మీదుగా ఎయిర్ మెయిల్ తీసుకెళ్లింది. కరాచీ నుండి మద్రాసు వరకు టాటా సన్స్ యొక్క సాధారణ దేశీయ ప్రయాణీకుల, ఎయిర్ మెయిల్ సేవలకు ఇది తొలి అడుగైంది. ఈ విమానాన్ని తరువాత హైదరాబాద్ మీదుగా నడిపించారు. వారానికి రెండు సార్లు నడిచేది. 1935 నవంబరు 26 న, టాటా సన్స్ బొంబాయి నుండి గోవా, కన్ననూర్ మీదుగా త్రివేండ్రం వరకు ఒక ప్రయోగాత్మక వారపు సేవను ప్రారంభించారు. 1938 ఫిబ్రవరి 28 నుండి, టాటా ఎయిర్లైన్స్ గా పేరు మార్చుకున్న టాటా సన్స్ ఏవియేషన్ విభాగం, మద్రాసు, ట్రిచినోపోలీ ల మీదుగా కరాచీ - కొలంబో ఎయిర్ మెయిల్ సేవలను ప్రారంభించింది. 1938 మార్చి 2 న, బొంబాయి-త్రివేండ్రం వైమానిక సేవను ట్రిచినోపోలీకి విస్తరించారు.
మొట్టమొదటి వ్యవస్థీకృత తపాలా సేవను మద్రాసు, కలకత్తాల మధ్య గవర్నర్ ఎడ్వర్డ్ హారిసన్ 1712 లో స్థాపించాడు. సంస్కరణ, క్రమబద్ధీకరణల తరువాత, సర్ ఆర్చిబాల్డ్ కాంప్‌బెల్ కొత్త పోస్టల్ వ్యవస్థను ప్రారంభించాడు. 1786 జూన్ 1 న ఈ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాడు. ప్రెసిడెన్సీని మూడు పోస్టల్ డివిజన్లుగా విభజించారు: మద్రాసు నార్త్ నుండి గంజాం వరకు ఒక డివిజను, మద్రాసు సౌత్-వెస్ట్ నుండి అంజెంగో (పూర్వ ట్రావెన్కోర్) వరకు మరో డివిజను, మద్రాసు వెస్ట్ నుండి వెల్లూరు వరకు మూడవ డివిజనుగా ఉండేవి. అదే సంవత్సరంలో బొంబాయితో ఒక లింక్ ఏర్పడింది. 1837 లో మద్రాసు, బొంబాయి, కలకత్తా మెయిల్ సేవలను ఏకీకరించి, అఖిల భారత సేవను ఏర్పాటు చేశారు. 1854 అక్టోబరు 1 న, ఇంపీరియల్ పోస్టల్ సర్వీస్ మొదటి స్టాంపులను జారీ చేసింది. 1786 లో సర్ ఆర్చిబాల్డ్ కాంప్బెల్ మద్రాసులోని జనరల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ (జిపిఓ) ను స్థాపించాడు. 1872–73లో, మద్రాసు, రంగూన్ మధ్య రెణ్ణెల్లకోసారి సముద్ర-మెయిల్ సేవ ప్రారంభమైంది. దీని తరువాత, మద్రాసుకూ తూర్పు తీరం లోని ఓడరేవులకూ మధ్య పక్షం రోజుల కోసారి నడిచే సముద్ర-మెయిల్ సేవ ప్రారంభమైంది.
విద్య
ప్రెసిడెన్సీలో పాశ్చాత్య తరహా విద్యను అందించే మొదటి పాఠశాలలు 18 వ శతాబ్దంలో మద్రాసులో స్థాపించారు. 1822 లో, సర్ థామస్ మన్రో సిఫారసుల ఆధారంగా ఒక ప్రభుత్వ బోధనా మండలిను ఏర్పాటు చేసారు. ఆ తరువాత విద్యార్థులకు మాతృభాషలో బోధించే పాఠశాలలను స్థాపించారు. మన్రో పథకం ప్రకారం మద్రాసులో కేంద్ర శిక్షణా పాఠశాలను ఏర్పాటు చేసారు. అయితే, ఈ వ్యవస్థ విఫలమైనట్లు కనిపించింది. యూరోపియన్ సాహిత్యాన్నీ విజ్ఞాన శాస్త్రాన్నీ ప్రోత్సహించడానికి 1836 లో ఈ విధానాన్ని మార్చారు. బోర్డ్ ఆఫ్ పబ్లిక్ ఇన్స్ట్రక్షన్‌ను మూసివేస్తూ దాని స్థానంలో స్థానిక విద్య కోసం ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసారు. 1840 జనవరి లో, లార్డ్ ఎల్లెన్‌బరో వైస్రాయల్టీ సమయంలో, అలెగ్జాండర్ జె. అర్బత్‌నాట్ జాయింట్ డైరెక్టర్‌గా విశ్వవిద్యాలయ బోర్డును స్థాపించారు. 1841 ఏప్రిల్‌లో 67 మంది విద్యార్థులున సెంట్రల్ స్కూల్‌ను ఉన్నత పాఠశాలగా మార్చారు. 1853 లో దీనిలో కళాశాల విభాగాన్ని చేర్చడంతో ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలగా మారింది. 1857 సెప్టెంబరు 5 న లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పద్ధతి లోనే పరీక్షల నిర్వహణ బాధ్యతలతో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. సిలోన్‌కు చెందిన సిడబ్ల్యు థామోథరం పిళ్ళై, కరోల్ వి. విశ్వనాథ పిళ్ళైలు ఈ విశ్వవిద్యాలయం నుండి తొలి పట్టభద్రులయ్యారు. సర్ ఎస్. సుబ్రమణయ్య అయ్యర్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క మొదటి భారతీయ వైస్-ఛాన్సలర్.
అదేవిధంగా, 1925 నాటి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ చట్టం ద్వారా ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు 1937 లో ట్రావెన్కోర్ సంస్థానంలో ట్రావెన్కోర్ విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు.
1867 లో కుంబకోణంలో స్థాపించిన ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ కళాశాల, మద్రాసు వెలుపల ఏర్పాతు చేసిన తొలి విద్యా సంస్థలలో ఒకటి. ప్రెసిడెన్సీలోని పురాతన ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, గిండి, 1861 లో ఇంజనీరింగ్ కాలేజీగా అప్‌గ్రేడ్ చేసారు. అంతకు ముందు, 1794 లో, దాన్ని ప్రభుత్వ సర్వే పాఠశాలగా స్థాపించారు. ప్రారంభంలో, సివిల్ ఇంజనీరింగ్ మాత్రమే బోధించేవారు. 1894 లో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్, 1930 లో ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్, 1945 లో టెలికమ్యూనికేషన్ అండ్ హైవేస్ విభాగాలను కూడా చేర్చారు. వస్త్రాలు, తోలు సాంకేతిక పరిజ్ఞానానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చే AC కాలేజీని 1944 లో అలగప్ప చెట్టియార్ స్థాపించారు. ఏరోనాటికల్, ఆటోమొబైల్ ఇంజనీరింగ్ వంటి కోర్సులను ప్రవేశపెట్టిన మద్రాసు ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీని 1949 లో స్థాపించారు. 1827 లో, ప్రెసిడెన్సీలో మొట్టమొదటి వైద్య పాఠశాలను స్థాపించారు. తరువాత 1835 లో మద్రాసు మెడికల్ కాలేజీని ఏర్పాటు చేసారు. ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయ కళాశాల 1856 లో సైదాపేటలో స్థాపించారు.
ప్రైవేట్ సంస్థలలో, 1842 లో స్థాపించిన పచయ్యప్ప కళాశాల, ప్రెసిడెన్సీలోకెల్లా అత్యంత పురాతన హిందూ విద్యా సంస్థ. 1929 లో చిదంబరంలో రాజా సర్ అన్నామలై చెట్టియార్ స్థాపించిన అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం, ప్రెసిడెన్సీలో హాస్టల్ సౌకర్యాలు కలిగిన మొట్ట మొదటి విశ్వవిద్యాలయం క్రైస్తవ మిషనరీలు ఈ ప్రాంతంలో విద్యను ప్రోత్సహించడంలో మార్గదర్శకులు. మద్రాసు క్రిస్టియన్ కళాశాల, మంగుళూరులోని సెయింట్ అలోసియస్ కళాశాల, మద్రాసులోని లయోలా కళాశాల, తంజావూరులోని సెయింట్ పీటర్స్ కళాశాలలు క్రైస్తవ మిషనరీలు స్థాపించిన కొన్ని విద్యాసంస్థలు.
బ్రిటిష్ ఇండియాలోని అన్ని ప్రావిన్సులన్నిటి లోకీ మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో అత్యధిక అక్షరాస్యత ఉండేది. 1901 లో మద్రాసులో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 11.9 శాతం, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 0.9 శాతం. 1950 లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ మద్రాసు రాష్ట్రంగా మారినప్పుడు, అక్షరాస్యత రేటు జాతీయ సగటైన 18 శాతం కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉండేది. 1901 లో, 9,23,760 మంది పండితులు, 26,771 ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ సంస్థలూ ఉండేవి. వారిలో 784,621 మంది పురుషులు, 139,139 మంది మహిళలూ ఉన్నారు. 1947 నాటికి విద్యా సంస్థల సంఖ్య 37,811 కు, పండితుల సంఖ్య 3,989,686 కూ పెరిగింది. కళాశాలలే కాకుండా, 1947 లో 31,975 ప్రభుత్వ, ప్రాథమిక పాఠశాలలు, బాలుర కోసం 720 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, బాలికలకు 4,173 ప్రాథమిక, 181 మాధ్యమిక పాఠశాలలూ ఉన్నాయి. తొలినాళ్ళలో గ్రాడ్యుయేట్లలో ఎక్కువ మంది బ్రాహ్మణులు ఉండేవారు. విశ్వవిద్యాలయాలలో, పౌర పరిపాలనలో బ్రాహ్మణుల ప్రాముఖ్యత, ప్రెసిడెన్సీలో బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం పెరగడానికి ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి. బ్రిటిషుఇండియాలో కులాధారిత రిజర్వేషన్లు ప్రవేశపెట్టిన మొట్టమొదటి ప్రావిన్సు మద్రాసే.
1923 లో, విద్యా మంత్రి ఎ పి పాత్రో ప్రవేశపెట్టిన మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ బిల్లును సభ ఆమోదించింది. బిల్లు నిబంధనల ప్రకారం, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ పాలకమండలిని పూర్తిగా ప్రజాస్వామ్య పరంగా పునర్వ్యవస్థీకరించారు. పాలకమండలి ఒక ఛాన్సలర్ నేతృత్వంలో ఉంటుందని, వారికి ప్రో ఛాన్సలర్ సహాయపడాతారనీ బిల్లు పేర్కొంది. ఎన్నుకోబడిన ఛాన్సలర్, ప్రో ఛాన్సలర్‌లు కాకుండా, ఛాన్సలర్ నియమించిన వైస్-ఛాన్సలర్ కూడా ఉంటారు.
మూలాలు
వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర వర్గం:భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
భగత్‌సింగ్ నగర్
భగత్‌సింగ్‌ నగర్‌ 2021లో విడుదలకానున్న తెలుగు సినిమా. గ్రేట్ ఇండియా మీడియా హౌస్ బ్యానర్ పై వాలాజా గౌరి, రమేష్‌ ఉడత్తు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు వాలాజా క్రాంతి దర్శకత్వం వహించాడు. విదార్థ్‌, ధృవిక, బెనర్జీ, అజయ్ ఘోష్, హరిబాబు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా తెలుగు, హిందీ భాషల్లో నిర్మించిన ఈ సినిమాలోని చరిత చూపని అనే పాటను ప్రకాష్ రాజ్ విడుదల చేయగా, ‘ఈ విశ్వమంత వ్యాపించిన’ పాటను  శ్రీకాంత్, బెనర్జీ 11 నవంబర్ 2021న విడుదల చేయగా, ‘యుగ యుగమైనా తరగని వేదన’ పాటను చిత్ర యూనిట్‌ నవంబర్ 19న విడుదల చేసింది.
అరిసికెరే - మైసూర్ ప్యాసింజర్
అరిసికెరే - మైసూర్ ప్యాసింజర్  నైరుతి రైల్వే జోన్ నకు చెందిన ప్రయాణీకుల రైలు. ఇది భారతదేశంలో అరిసికెరే జంక్షన్, మైసూర్ జంక్షన్ మధ్య నడుస్తుంది. ఇది ప్రస్తుతం రోజువారీగా 56267/56268 రైలు నంబర్లతో నిర్వహించ బడుతోంది.
రూట్, హల్ట్స్
రైలు యొక్క ముఖ్యమైన విరామములు:
కోచ్ మిశ్రమం
ఈ రైలు ప్రామాణిక ఐసిఎఫ్‌కి చెందినది, దీని గరిష్ఠ వేగం 110 కెఎంపిహెచ్ ఉంటుంది. రైలులో 13 కోచ్‌లు ఉన్నాయి:
1 స్లీపర్ బోగీ 10 జనరల్ - రిజర్వేషన్ లేదు 2 సీటింగ్ కం లగేజ్ రేక్
ట్రాక్షన్
రెండు రైళ్ళు కృష్ణరాజపురం లోకో షెడ్ ఆధారిత డబ్ల్యుడిపి-4 ఎలెక్ట్రిక్ లోకోమోటివ్ ద్వారా అరిసికెరే నుండి బెంగుళూరు వరకు, బెంగుళూరు నుండి అరిసికెరే వరకు నడప బడతాయి.
బయటి లింకులు
వర్గం:మైసూరు రవాణా వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు నెమ్మది, త్వరిత ప్యాసింజర్ రైళ్లు వర్గం:కర్ణాటక రైలు రవాణా వర్గం:తమిళనాడు రైలు రవాణా వర్గం:తూర్పు రైల్వే ప్యాసింజర్ రైళ్ళు
నటరాజస్వామి ఆలయం (చిదంబరం)
260x260px|thumb|చిదంబరేశ్వర ఆలయం చిదంబరం దేవాలయం (சிதம்பரம் கோயில்) పరమశివుడికి అంకితమైన హిందూ దేవాలయం. భారతదేశంలోని దక్షిణ రాష్ట్రమైన తమిళనాడు యొక్క మధ్యస్థ తూర్పు భాగంలోని, కడలూర్ జిల్లాలోని కారైకల్ ‌కి ఉత్తరంగా 60 కిలో మీటర్ల దూరంలో,, పాండిచ్చేరికి దక్షిణంగా 78 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఆలయనగరమైన చిదంబరం నడిబొడ్డున ఈ ఆలయం నెలకొని ఉంది. తమిళ సంగం సాహిత్య రచనల ప్రకారం, సనాతన విశ్వకర్మ ల యొక్క వంశస్థుడైన విదువేల్విడుగు పెరుమ్తకన్, ఈ ఆలయం యొక్క పునః సృష్టికి ప్రధాన రూపశిల్పి. ప్రాచీన, పూర్వ-మధ్యస్థ కాలంలో, ప్రత్యేకించి పల్లవ, చోళ రాజుల కాలంలో, ఈ ఆలయంలో పలు నూతన రూపకల్పనలు జరిగాయి.
హిందూమత సాహిత్యం ప్రకారం, చిదంబరం అనేది శివుని ఐదు పవిత్రమైన ఆలయాల్లో ఒకటి. పంచ భూతాలకి ఒక్కొక్క ఆలయం నిర్మించబడంది. చిదంబరం ఆకాశతత్త్వానికీ, తిరువనైకవల్ జంబుకేశ్వర జలతత్త్వానికీ, కంచి ఏకాంబరేశ్వర భూమితత్త్వానికీ, తిరువణ్ణామలై అరుణాచలేశ్వర అగ్నితత్త్వానికీ, శ్రీకాళహస్తీశ్వర స్వామి వాయుతత్త్వానికీ నిదర్శనాలు.
ఆలయం
ఈ ఆలయాల సముదాయం నగరం నడిబొడ్డున వ్యాపించి ఉంది. ఇది 40 ఎకరాల విస్తీర్ణం కలిగి యుంది. శైవుల, వైష్ణవుల యొక్క దేవతలు కొలువున్న అతికొద్ది దేవాలయాల్లో ఈ ఆలయం ఒకటి. నటరాజు అయిన శివుడుకి, గోవిందరాజ పెరుమాళ్ళుకి అంకితమైన ప్రాచీన, చారిత్రాత్మక దేవాలయం ఇది. ఏ విధంగా కోవెల (గుడి) అంటే వైష్ణవులకు, శ్రీరంగం లేదా తిరువరంగం స్మరణకి వస్తుందో అదే విధంగా శైవులకి చిదంబర ఆలయమే స్మరణకి వస్తుంది.
పద వివరణ
చిదంబరం అను పదం, "చైతన్యం" అని అర్ధం వచ్చిన చిత్,, "ఆకాశం" (ఆకాయం నుంచి పుట్టిన) అని అర్ధం వచ్చిన అంబరం; సూచించిన చిదాకశం, చైతన్యం ఆరోపించబడినట్టి ఆకాశం, దీనినే అన్ని వేదాలు, శాసనాల ప్రకారం, మానవుడు చేరుకోవలసిన అంతిమ లక్ష్యంగా చెప్పబడింది.
మరొక సిద్ధాంతం ఏమనగా, ఇది చిత్ + అంబళం నుంచి పుట్టినది. అంబళం అనగా కళలను ప్రదర్శించుట కొరకు ఒక "వేదిక". చిదాకశం అనేది పరమేశ్వరుని యొక్క చిద్విలాసం లేదా ఆనందం, నటరాజుని చిద్విలాసం లేదా ఆనంద నటన యొక్క చిహ్నాత్మక వర్ణన. చిదంబరాన్ని దర్శిస్తే విముక్తి లభిస్తుందని శైవులు నమ్ముతారు.
ఇంకా మరొక సిద్ధాంతం ప్రకారం, "ఆట లేక దైవ నృత్యం" అని అర్ధం వచ్చే చితు, "వేదిక" అని అర్ధం వచ్చే అంబళం నుంచి వచ్చిన చిత్రాంబళం నుంచి ఈ పదం పుట్టినది.
ప్రత్యేక లక్షణాలు
సర్వాలంకృతభూషితుడైన నటరాజుని చిత్రం, ఈ ఆలయం యొక్క ప్రత్యేకత. పరమ శివుడు, భరతనాట్య నృత్యం యొక్క దైవంగా వర్ణించినది, శివుడికి శాస్త్రీయ రూపమైన లింగానికి భిన్నంగా మనుష్య రూపాన్ని ఆరోపించిన మూర్తితో శివుడిని నెలకొల్పిన అతికొద్ది దేవాలయాల్లో ఇది ఒకటి. పరమ శివుడు నిలుపునట్టి ఈ విశ్వం యొక్క కదలికలు, నటరాజు యొక్క జగత్సంబంధమైన నృత్యాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఆలయంలో ఐదు ఆవరణలు ఉన్నాయి.
అరగాలూరు ఉదయ ఇరరతెవన్ పొంపరప్పినన్ (అలియాస్ వనకోవరైయన్) సా.శ..1213 లో చిదంబరం లోని శివుని ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించాడు. అదే బాణ సామ్రాజ్య ప్రముఖుడు తిరువన్నమలై ఆలయాన్ని కూడా నిర్మించాడు.
ఈ ఆలయాన్ని సనాతనంగా నడిపిస్తున్న దిక్షితార్ అని పిలువబడే, అంతర్వివాహీకులైన శైవ బ్రాహ్మణులు, అధికారిక పురోహితులు కూడా.
దీక్షితార్లకి, తమిళనాడు ప్రభుత్వానికీ మధ్య జరిగిన దీర్ఘకాలిక యుద్ధానికి ఇది చరమాంకం. ప్రభుత్వం దీక్షితార్లు కానివారిని తేవరం స్తోత్రాలను దేవుని యొక్క 'గర్భగుడి'లో (సంస్కృతం: గర్భగ్రిహ) గానం చేయుటకు అనుమతించినప్పుడు, దీక్షితులు, వారికి మాత్రమే నటరాజుని గర్భగుడిలో పూజించే హక్కు కలదని తెలియజెప్పి అభ్యంతరం చెప్పుటతో మొదలైనది.
పురాణం
చిదంబర కథ పరమశివుడు తిల్లైవన సంచారంతో మొదలౌతుంది, (వనం అనగా అర్ధం అడవి, తిల్లై వృక్షాలు - వృక్షశాస్త్ర నామం ఎక్సోకేరియా అగాల్లోచ, ఒక ప్రత్యేకమైన నీటి చెట్టు- ఇది ప్రస్తుతం చిదంబరం దగ్గరలోని పిఛావరం నీటిచలమల్లో పెరుగుతోంది. ఆలయ చెక్కడాలు తిల్లై వృక్షాలు క్రీశ 2వ శతాబ్దంలోనివిగా వర్ణిస్తాయి).
అజ్ఞానం యొక్క దమనం
తిల్లై వనాలలో కొంతమంది మునులు లేదా 'ఋషులు' నివసించేవారు, వారు మంత్రశాస్త్రం యొక్క ప్రాముఖ్యతను నమ్మారు, భగవంతుడిని కొన్ని క్రతువులు, 'మంత్రాల'తో నియంత్రించవచ్చని భావించారు. దేవుడు, 'పిచ్చతనాదర్' రూపంలో, ఒక సాధారణ యాచకుడివలే, ఎంతో అందమైన, ప్రకాశవంతమైన అడవిలో సంచరిస్తాడు. అతనిని మోహిని అవతారంలోనున్న అతని సహవాసియైన విష్ణువు అనుసరిస్తాడు. ఋషులు, వారి భార్యలు, ఎంతో ప్రకాశవంతమైన ఈ యాచకుడు, అందమైన ఆతని సహవాసిని చూసి ముగ్ధులౌతారు.
ఆనందభరితులైన వారి యొక్క ఆడవారిని చూసి, ఋషులు ఆగ్రహిస్తారు, మంత్రాలతో కూడిన క్రతువులను ఆచరించి అసంఖ్యాకమైన 'సర్పాల'ను (సంస్కృతం: నాగ) ఆమంత్రిస్తారు. యాచకుడైన ఆ భగవంతుడు సర్పాలను ఎత్తి వాటిని మెడకు, నడుముకి దట్టంగా చుట్టుకొని ఆభరణములవలె ధరిస్తాడు. మరింత ఆగ్రహించిన ఋషులు, ఒక భయానకమైన పులిని ఆమంత్రించగా, దాన్ని కూడా శివుడు చీల్చి, ఆ పులి చర్మాన్ని నడుము చుట్టూ శాలువా వలె ధరిస్తాడు.
పూర్తిగా విసుగు చెందిన ఋషులు, వారి యొక్క ఆధ్యాత్మిక శక్తిని మొత్తం కూడదీసుకొని, ఒక శక్తివంతమైన రాక్షసుడు ముయాలకన్ - అను, అజ్ఞానానికి, గర్వానికి చిహ్నమైన ఒక శక్తివంతమైన రాక్షసుడిని ఆమంత్రిస్తారు. పరమ శివుడు ఒక చిరునవ్వుతో, రాక్షసుడి యొక్క వెన్ను మీద కాలు మోపి, కదలకుండా చేసి ఆనంద తాండవం (ఆద్యంతరహితమైన చిద్విలాస నృత్యం) చేస్తాడు, ఆతని నిజ స్వరూపాన్ని చూపిస్తాడు. భగవంతుడు వాస్తవమని, అతను మంత్రాలకు, ఆగమ సంబంధమైన క్రతువులకు అతీతుడని గ్రహించి, ఋషులు లొంగిపోతారు.
ఆనంద తాండవ భంగిమ
పరమ శివుని యొక్క ఆనంద తాండవ భంగిమ, యావత్ ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధమైన భంగిమలలో ఒకటిగా, అనేకులు (ఇతర మతస్థులు కూడా హిందూ మతానికి చెందిన దీన్ని కొనియాడి) గుర్తించారు. ఈ దివ్య నృత్య భంగిమ భరతనాట్య నర్తకుడు ఎలా నర్తించాలో తెలియజేస్తుంది. ఇట్టి ప్రధాన సంగతులను నటరాజ మూర్తి, దివ్యమైన నృత్య భంగిమ వర్ణిస్తాయి. ఇక్కడి నుంచి 32కిమీ దూరంలోని మేలకదంబూర్ ఆలయంలో తాండవ భంగిమ యొక్క అరుదైన రకం అగుపడుతుంది. ఈ కోవెలలో, నటరాజు దున్నపోతు మీద నర్తిస్తున్నట్టు, గుండ్రంగా తిరుగుచూ చేయు నృత్యభాగం ఈ పుణ్య స్థానంలో ఉంచబడిన ఒక పాలా కళగా గుర్తించడమైనది.
ఆనంద తాండవం
కృత యుగంలో పతంజలి హిమాలయాల్లో తపస్సు చేసి మరొక ముని వ్యాఘ్రపథార్ / పులికాల్ముని ని కలుస్తాడు (వ్యాఘ్ర / పులి అనగా అర్ధం "పులి", పథ / కాల్ అనగా అర్ధం "పాదం" – అతను దేవుని పూజకు తెచ్చు పూల మీద తుమ్మెదలు వ్రాలుటకు ముందే అనగా వేకువ జాములో చెట్లను ఎక్కి కోయుటకు వీలుగా అతనికి అట్టి పాదాలు, పులి యొక్క కంటిచూపు మాదిరి చూపు వచ్చెనని తెలియజేయు కథ ద్వారా ఆ పేరు అతనికి వచ్చినది). పతంజలి యోగి, అతని యొక్క ఉత్తమ శిష్యుడైన ఉపమన్యు యోగి యొక్క కథలు విష్ణు పురాణం అదే విధంగా శివ పురాణంలో కూడా వర్ణించబడ్డాయి. వారు తిల్లై వనంలోకి వెళ్లి ప్రార్థించిన శివలింగ రూపంలోని పరమశివుడు, ప్రస్తుతం పూజిస్తున్న తిరుమూలాటనేస్వరర్ లోని దేవుడు ఒక్కడే (తిరు - శ్రీ, మూలటనం - స్వయంభువుడైన, ఈశ్వరర్ - ఈశ్వరుడు). పరమ శివుడు, నటరాజుగా అతని యొక్క చిద్విలాస నృత్యాన్ని (ఆనంద తాండవం) ఈ ఇద్దరు మునులకు పూసం నక్షత్రం ఉన్న రోజున, తమిళ మాసం తాయ్ (జనవరి – ఫెబ్రవరి) లో ప్రదర్శించాడని పురాణాలు చెబుతాయి.
ప్రాముఖ్యత
ఆలయం, విశ్వం యొక్క హృదయ కమలంలో నెలకొల్పారని భావించడమైనది": విరాట్ హృదయ పద్మ స్థలం . దైవం యొక్క చిద్విలాస నృత్యం, ఆనంద తాండవం ప్రదర్శించిన స్థలం - "తిరుమూలాటనేస్వర్ ఆలయా"నికి సరిగ్గా దక్షిణంలో ఉన్నది, ప్రస్తుతం ఆ స్థలం పొన్నాంబలం / పోర్సాబై (పొన్ అనగా అర్ధం బంగారం, అంబళం /సబై అనగా అర్ధం వేదిక)లో పరమశివుడు నర్తిస్తున్న రూపం ఉన్నది. అందువలన భగవంతుడిని సభనాయకార్ అనగా వేదిక పై వెలసిన దైవం అని కూడా అంటారు.
చిదంబర ఆలయం యొక్క బంగారపు పై కప్పు కలిగిన గర్భ గుడిలో దైవం మూడు రూపాలలో సాక్షాత్కరిస్తాడు:
పంచ భూతాల స్థలాలు
పంచభూతాల స్థలాలలో ఒకటైన చిదంబరంలో, ఆకాశం లేదా ఆగయంగా సాక్షాత్కరించిన స్వామిని పూజిస్తారు ("పంచ" అనగా అర్ధం ఐదు, భూత అనగా అర్ధం మూలకం: భూమి, నీరు, నిప్పు, గాలి,, అంతరాళం, "స్థల" అనగా ప్రదేశం).
మిగతావి ఏవనగా:
చిదంబరం అనేది కూడా పరమ శివుడు నర్తించిన ఐదు ప్రదేశాలలో ఒకటి, అన్ని ప్రదేశాలలో వేదికలు/ సభైలు ఉన్నాయి. పోర్ సభై కలిగి ఉన్న చిదంబరం కాక, మిగతావి ఏవనగా, తిరువాలన్గాడులోని రతిన సభై (రతినం అనగా  – రత్నం/ఎరుపు), కోర్తళ్ళంలోని చిత్ర సభై (చిత్ర – ఛాయా చిత్రం), మదురై మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయంలోని రజత సభై లేదా వెల్లి అంబళం (రజత / వెల్లి – వెండి), తిరునెల్వేలి నెల్లైఅప్పార్ ఆలయంలోని తామిర సభై (తామిరం – రాగి).
ఆలయ భక్తులు
తిల్లై ఆలయ అర్చకులకు తన ఆదరణని చూపి, దైవసమానుడైనట్టి సుందరర్ తిరుతొందర్ తోగై లోకి (పరమశివుని యొక్క 63 భక్తుల చిట్టా) స్థానం సంపాదించాడు. తిల్లైలోని అర్చకుల యొక్క భక్తులకు, నేను భక్తుడను.
నలుగురు పుణ్యాత్ములైన కవులు - తిరుజ్ఞాన సంబంతార్, తిరునావుక్కరసర్, సుందరమూర్తి నయనార్,, మణిక్కవసాగర్ వంటి కవుల యొక్క కవిత్వంతో ఆలయం, స్వామి కూడా అమరత్వం పొందారు. మొదటి ముగ్గురి నుంచి సేకరించబడిన రచనలను తరచుగా దేవారా లు అని పిలుస్తారు కానీ ఇది తప్పు. కేవలం అప్పార్ (తిరునావుక్కరసర్) యొక్క గానాలను దేవారం అని అంటారు. సంబంతార్ యొక్క గానాలను తిరుకడైకప్పు అని అంటారు. సుందరర్ యొక్క గానాలను తిరుపాటు అని అంటారు.
మణిక్కవసాగర్ రచించిన రెండు రచనలలో, మొదటిది తిరువాసకం (పవిత్ర ఉచ్చ్హారణలు) ని చిదంబరంలో ఎక్కువగా గానం చేయగా, రెండవది తిరుచిత్రంబలక్కోవైయర్ (అకా తిరుకోవైయర్), మొత్తం చిదంబరంలోనే గానం చేశారు. మణిక్కవసాగర్, చిదంబరంలోనే మోక్షం పొందాడని చెబుతారు.
మొదటి ముగ్గురి యొక్క రచనలు, ఆలయంలోని తాళపత్రాలలో భద్ర పరచారు, వాటిని శ్రీ రాజరాజ చోళునిగా ఖ్యాతికెక్కిన చోళ రాజు అరున్మోజ్హివర్మన్, నంబియన్దార్నంబి ఆధ్వర్యంలో స్వాధీనపరచుకున్నారు.
గోపురాలు
ఆలయానికి 9 ముఖద్వారాలు ఉండగా, వీటిలో నాలుగింటికి 7 స్థాయిలు కలిగిన ఎత్తైన పగోడాలు లేదా గోపురాలు తూర్పు, దక్షిణం, పడమర,, ఉత్తరంలో ఉన్నాయి. తూర్పు దిక్కునున్న గోపురానికి, భారతీయ నృత్యరూపమైన భరతనాట్యంలోని 108 భంగిమల (కర్ణముల ) యొక్క శిల్పాలు చెక్కబడి ఉంటాయి.
ఐదు సభై (వేదిక)లు
5 సభలు లేదా వేదికలు లేదా మందిరాలు ఉన్నాయి:
ఇతర విగ్రహాలు
ఐదు సభై లలో లేని మిగతావి:
ఆలయ ప్రాంగణంలో అనేక చిన్న విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఆలయం చుట్టుపక్కలలోని జలాశయాలు
మూర్తి (విగ్రహం), స్థలం (ప్రదేశం), తీర్థం (జలం), ఆలయ పవిత్రతను సంతరించుకొని ఉంటాయి. చిదంబరం ఆలయంలో, చుట్టుపక్కలలో పలు జలాశయాలు ఉన్నాయి.
శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి విగ్రహం
చిదంబరం ఆలయ ప్రాంగణంలో గోవిందరాజ పెరుమాళ్ స్వామి, ఆయన సతీమణి పుండరీగవల్లి తాయార్ విగ్రహాలు కొలువై ఉన్నాయి. ఈ విగ్రహాన్ని 'తిల్లై తిరుచిత్రకూటం' అని అంటారు, ఇది 108 దివ్యదేశములు లేదా విష్ణువు యొక్క మూల విరాట్టులలో ఒకటి అని చెబుతారు, ఈ విగ్రహ ప్రతిష్ఠలను (మంగళ శాసనం) స్తోత్ర (నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం) గానం చేస్తూ విష్ణువు యొక్క ప్రధాన ఉపాసకులు ( ఆళ్వారుల) చేస్తారు. తిల్లై చిత్రకూటాన్ని (ప్రస్తుతం గోవిందరాజ ఆలయంలో లేనిది) కులశేఖర ఆళ్వార్, తిరుమంగై మన్నన్ ఆళ్వార్ గానం చేశారు. ఇద్దరు ఆళ్వార్లు నమోదు చేసిన విషయప్రతిలో చిదంబర బ్రాహ్మణులు (దీక్షితార్లు) చిత్రకూటంలోని స్వామికి వేదానుసార, నిత్యపూజ (తమిళంలో "మురైయహ") లను ఆచరించేవారని తెలియజేశారు. అయితే, చాలా మంది యొక్క భావన ఏమనగా ఆళ్వార్లు సూచించిన చిత్రకూటం అనేది రాముడు, మహామునులైన విశ్వామిత్రుడు, అత్రి ఆశ్రమాల్లో గడిపిన కాలం నాటి UP లోనిదై ఉంటుందని భావించుట చేత, కొన్ని వివాదాలు ఏర్పడ్డాయి. కానీ ఇవి నిరుపయోగమైన వాదన మాత్రమే, ఎందుకనగా అజ్హ్వార్ల మంగళ శాసనాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, భౌగోళిక స్థానాన్ని ఆధారం చేసుకొని ఒక క్రమంలోనున్న విగ్రహాలను వెల్లడి చేస్తుంది అంటే మహాబలిపురం (మామళ్ళపురం), తిరువాయింద్రపురం (కద్దలూర్ దగ్గరున్నది), చిదంబరం (తిల్లై చిత్రకూటం) సీర్గాజ్హి (కాజ్హిచిరమ విన్నాగరం), తిరునంగుర్ మొదలైనవి. వైష్ణవుల చారిత్రాత్మక వాదన ప్రకారం ఈ ఆలయం ప్రథమతః శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి యొక్క నిలయం అని అంటారు ఎందుకనగా పరమ శివుడు, ఆయన సతీమణితో కలసి శ్రీ గోవిందరాజ స్వామి వద్దకు వచ్చి వారిరువురి మధ్య జరిపిన నృత్య పోటీకి న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించమని వేడుకొన్నారు. శ్రీ గోవిందరాజస్వామి ఇందుకు అంగీకరించగా, వారిరువురి మధ్య జరిగిన నృత్య పోటీలో ఇద్దరూ సమవుజ్జీలుగా ఒకరి కొకరు తీసిపోకుండా నాట్యం చేస్తున్న సమయంలో, శివుడు, తాను గెలుచుటకు సలహా కొరకు శ్రీ గోవిందరాజస్వామిని సమీపించగా, శివుడిని కాలు ఎత్తి పెట్టి నిలిపి ఉంచుకొమ్మని ఉపాయం చెప్పాడు. కానీ నాట్య శాస్త్రం ప్రకారం ఈ భంగిమ స్త్రీలకు నిషేధించబడుట వలన పరమశివుడు చివరికి ఆ భంగిమలోనే నిలుచుట చేత పార్వతి తన యొక్క ఓటమిని అంగీకరిస్తుంది, అందు వలన ఆ ప్రదేశంలో పరమశివుడు ఆ నాట్య భంగిమలో కొలువై ఉన్నాడు. నాట్య వేదిక లేదా బహిరంగ ప్రదేశాన్ని సాధారణంగా అంబళం అని పిలుస్తారు. శ్రీ గోవిందరాజస్వామి న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహిరించడమే కాక పోటీకి సాక్షి కూడా. కానీ వీరశైవ రాజులైన కిరుమి కంద చోళుడు (2వ కులోతున్గన్ అని కూడా అంటారు) మున్నగువారు సాంస్కృతిక దాడి చేసిన తరువాత ఈ ప్రదేశం శైవుల పుణ్యక్షేత్రంగా మరింత ఖ్యాతికెక్కింది. దీక్షితులను బలవంతంగా శైవులుగా మార్పించారు (అప్పటి దాకా వైదిక వ్యవస్థను అనుసరిస్తున్న దీక్షితులు, శైవ ఆగమనాన్ని తెలుసుకోలేకపోయారు ఎందుకనగా శైవ ఆగమం వైదిక వ్యవస్థలో లేనిది, కానీ స్వతహాగా బ్రాహ్మణులు అగుట చేత, బ్రాహ్మణ ప్రతిపత్తిని వదులుకోకుండా భగవస్స్వరూపాన్ని మార్చుట చేత సరిపుచ్చుకున్నారు, అందుకని కేవలం దీక్షితుల వర్గం మాత్రమే శివాలయంలో వైదిక వ్యవస్థను అనుసరిస్తారు).
శివాలయం యొక్క నిర్మాణం - చిత్ & అంబరం వివరణ
ఆగమ సూత్రాల ప్రకారంగా సశాస్త్రీయమైన శివాలయానికి ఐదు ప్రాకారాలు ఉండి ఒకదానిని మరోకటికి కలుపుతూ గోడలు ఉంటాయి. అంతర్గతంగానున్న ప్రాకారం తప్ప వెలుపలి ప్రాకారాలు ఆకాశానికి బహిర్గతమవుతాయి. అంతర్గతంగా ఉన్నదానిలో మూల విగ్రహం, ఇతర విగ్రహాలు కొలువై ఉన్నాయి. చెక్క లేదా రాయితో చేయబడిన పెద్ద ధ్వజ స్తంభం సరిగ్గా మూల విరాట్టుకి అభిముఖంగా ఉంటుంది.
అంతర్గత ప్రాకారంలో గర్భగుడి (తమిళంలో కరువరై) నెలకొని ఉంది. అందులో పరమశివుడు కొలువై ఉన్నాడు.
శివాలయం యొక్క నిర్మాణం వెనుకనున్న ప్రతీకాత్మకత
చిదంబరం ఆలయం, దాని ప్రతీకాత్మకత
చిదంబరంతో పెనవేసుకుపోయిన పుణ్య పురుషుడైన తిరుమూలర్ పురాణాన్ని, అతని తిరుమంతిరంలో చెబుతాడు.
திருமந்திரம்
తెలుగులోకి అనువదిస్తే:
అర్ధం: "మానవ శరీరం యొక్క స్వరూపమే శివలింగం; అలాగే చిదంబరం; అలాగే సదాశివం;, అలాగే అతని దివ్య నృత్యం".
ఐదు అక్షరాల పంచాక్షర మంత్రం (న మ శి వ య)
నటరాజ స్వామి ప్రతీకాత్మకత
చిదంబర రహస్యం
చిదంబరంలో పూజించబడే పరమశివుడు నిరాకార స్వరూపుడై సాక్షాత్కారిస్తాడు. స్వామి తన సతీమణి శక్తి లేదా శివగామితో కలసి ఆద్యంతరహితమైన చిద్విలాసంతో "ఆనంద తాండవ" నృత్యాన్ని నిరంతరంగా చేస్తుంటాడు. ఈ ప్రదేశాన్ని కప్పి ఉంచే తెరని తొలగించగా వ్రేలాడదీసిన బంగారు 'బిల్వ' పత్రాల వరుసలు స్వామి యొక్క సమక్షాన్ని సూచిస్తూ కనబడతాయి. తెరకి బైట వైపు నల్లగా ఉండి (అజ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది), లోపలి వైపు ప్రకాశవంతమైన ఎరుపులో ఉండి (జ్ఞానాన్ని, ఆనందాన్ని సూచిస్తుంది).
thumb|right|250px|చిదంబరం లోని చిట్ సభలో నున్న నటరాజ స్వామి. విగ్రహంకి ఎడమ ప్రక్కన వున్నది చిదంబర రహస్యం- ప్రాతినిధ్యం వహించేది కట్టబడిన బంగారు విల్వ ఆకులు.కుడి ప్రక్కన వున్నది భార్య శివగామసుందరరి దేవత విగ్రహం.
రోజు వారీ క్రతువులలో, ఆ రోజు ప్రధాన పూజారి, తనని తాను భగవత్స్వరూపుడిగా - శివోహం భవ (శివ - దైవం, సంధి రూపంలో - శివో-, అహం – నేను /మనం, భావ - మనస్థితి), భావిస్తూ తెరని తొలగించుట, అజ్ఞానాన్ని పారద్రోలుటను, ప్రదేశాన్ని వెల్లడి చేస్తూ స్వామి సమక్షాన్ని సూచిస్తుంది.
చిదంబర రహస్యం అనగా, ఆ సమయంలో భగవంతుడికి పూర్తిగా లొంగి, ఆయనను మనలో లీనం చేసుకొని, అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకొని, భగవంతుడి సమక్షాన్ని 'చూసి, అనుభవించి' అందువలన కలిగే బ్రాహ్మానందాన్ని పొందుతారు.
ఆలయ పరిపాలన, రోజువారి క్రతువులు
ఆలయం నిర్వహణ, పరిపాలన చేసేది చిదంబరం దీక్షితార్ అనువంశీయులు - వైదిక బ్రాహ్మణులలోని ఒక తరగతి వారు, ప్రముఖులు చెప్పినదాని ప్రకారం, ముఖ్యంగా చిదంబరం ఆలయం లోని రోజువారి ఆచార వ్యవహారాలకు, నిర్వహణ కొరకు, వారిని పుణ్య పురుషుడైన పతంజలి, కైలాస్ మఠం నుంచి ఇక్కడకు తీసుకు వచ్చారు.
దీక్షితార్ల సంఖ్య 3000 వుండవలసినది ( 2999 కచ్చితంగా, భగవంతునితో కలిపి మొత్తం 3000), వారిని తిల్లై మూవయరం అని పిలుస్తారు. ప్రస్తుతం వారి సంఖ్య సుమారు 360. పరమేశ్వరుని పూజించే విషయంలో ఈ దీక్షితార్లు వైదిక క్రతువులను పాటిస్తారు, శివచారియర్స్ లేదా ఆధిశైవర్స్ ఆగమ క్రతువులను పాటిస్తారు. ఆలయంలో పాటించే క్రతువులు వేదాల నుంచి తీసుకున్నారు, వాటిని ఏర్పరచినది పతంజలి, పరమేశ్వరుని, నటరాజ స్వామిగా ఆరాధించమని దీక్షితార్లను ఏర్పరచినది ఆయనే అని చెప్పబడుతుంది.