కాండ్రేగుల_జోగిపంతులు
ముఖ్య చరిత్రాంశాలు
జోగిపంతులు చరిత్రతోపాటు సమకాలీక దేశచరిత్ర ముఖ్య చరిత్రాంశములు ఆంధ్రదేశము లోని సర్కారుల చరిత్రకు సంబంధించినవి చెప్పక తప్పదు. ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ అనే ఆంగ్లేయ, ఫ్రెంచి కంపెనీల, హైదరాబాదు నవాబు సోదరులు (సలాబత్ జంగ్, నిజాం అలీఖాం, బసాయత్ జంగ్) సర్కారులులో వారి కౌలుదారు (హుస్సేనాలీ) మధ్యవున్నటువంటి వైషమ్యాలు, లావాదేవీలు రాజకీయ తంత్రములు చాలా జరిగినవి. తేదీలవారీగా (chronological) చరిత్రాంశములు క్లుప్తముగా ఇక్కడ వివిరించడమైనది. 14-05-1759 న సలాబత్ జంగు ఆంగ్లేయులకు మచిలీ పట్టణం, నిజాంపట్టణం, కొండపల్లి సర్కారులోని గుడివాడ మరియ ఇంకా కొన్ని గ్రామములను 80 మైళ్ళుపొడవు 20 మైళ్ళ వెడల్పు గల భూభాగాన్ని బహుమతిగా నిచ్చారు. కానీ సలాబత్ జంగు ని కూలద్రోసి తనే సుబేదారుడనన్ననిజాం అలీఖాం సా.శ. 1760 లో బెజవాడకు వచ్చినప్పుడు వారిని అప్పటి ఆంగ్లేయ కంపెనీ ముఖ్యసభ్యుడైన అలేక్జాండర్ ను కలుసుకుని జరిపిన చర్చలలో నిజాం అలీఖాం ఆంగ్లేయకంపెనీ వారు కనక తనకు 100మంది ఇంగ్లీషు సోలడ్జర్లనూ, 1500 సిపాయలను, కొన్ని ఫిరంగులను ఇచ్చేటట్టైతే తను ఆంగ్లేయ కంపెనీవారికి నెలకు లక్ష రూపాయలు ఇచ్చెదననీనూ, సర్కారులనుండి ఫ్రెంచివారిని వెళ్ళ గొడితే రాజమండ్రీ, ఏలూరు, కొండపల్లి సర్కారులు ఇస్తానని ప్రస్తావనచేశారు. కానీ, ఆంగ్లేయ కంపెనీ వారికి అప్పటిలో అంత సైనిక బలం లేకపోబట్టి వారు ఆ ప్రస్తావనకు వప్పుకోలేదు. మచిలీబందరు వారి స్వాధీనంలోనే వుండబట్టి కలకత్తాకు వచ్చే వారి ఓడలు ఇక్కడకుచ్చి మచిలీబందరులో లంగరు వెసేవి. 1762 జూలై మాసములో నిజాం అలీఖాం తమ్ముడు బసాయత్ జంగ్ ఆదోనీనుండి తన సైన్యాధిపతి కరీంఖాంను పంపి గుంటూరు సర్కారును ముట్టడించి స్వాధీనము చేసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో సర్కారులను అప్పటిదాకా కౌలుకు తీసుకున్న హుసేనాలీ అను అతడితో మద్రాసులోనుండిన ఆంగ్లేయ కంపెనీ అధికారులు రాయబారం జరిపి సర్కారులను రక్షించటం చాల కష్టతరమైన పననియూ, ఆంగ్లేయ కంపెనీవారు ఆ బాధ్యతతీసు కుని రక్షణ చెేయుదరనీను అందకు ఫలీతముగా తమకు సర్కారులనుండి వచ్చేకరాయిదాలో సగం ఇవ్వవలసినదనీనూ సన్నదు (ప్రస్తావన) చేయగా హుసేనాలీ వప్పుకునగా మద్రాసునుండి కంపెనీ వారి మచిలీపట్టణం ముఖ్యసభ్యుడైన ఫెయర్ ఫీల్డు కి రాజమండ్రీలో తమ జండాని ఎగురవేయ మని ఆదేశం పంపిచారు. కానీ ఈ విషయం తెలిసిన నిజాం అలీఖాం ఆ సన్నదు తనకు అంగీకరించనని తాకీదు పంపాడు. ఆసమయంలో మచిలీబందరుకు కొత్త ముఖ్యసభాపతిగా జాన్ ఫయిబస్ (John Phybus) దోర పదవిలోకి రావటం, వారితో పాటు వారి దుభాషి జోగిపంతులు రంగంలోకి ప్రవేశించటం జరిగింది. కానీ రాజమండ్రీలో పాతిన జండా తీసేస్తే ఇంగ్లీషువారి పరువు పోతుందని పైబస్ దొర అలా చేయలేదు. అప్పడు నిజాం అలీఖాం సైనికదళాధిపతిగానున్నబుడియా జమీన్ ఖాం 15-03-1763 న జోగిపంతులు తో రాయబారంచేసి ఇంగ్లీషువారిని రాజమండ్రీనుండి వదలివెళ్లమని ఇంగ్లీషు వారికి ఖర్చులక్రింద రూ 28700 నిచ్చెదమని ప్రస్తావనచేశాడు. అదేసమయంలో విజనగరంరాజా సైన్యము వచ్చి రాజమండ్రీ ఆక్రమించాయి. బుడియాఖాం వారితో పోరాడలేక ఏలూరులో తలదాచుకున్నాడు.బీరారు, దక్కనులో నున్న ఫ్రెంచివారిని వెళ్ళగొట్టమని 09-12-1763 న ఇంగ్లండునుండి చెన్నపట్టణంలో కంపెనీ అధికారులకు ఉత్తర్వులుచ్చినవి. 1764 లో కంపెనీవారు జోగిపంతులుని నిజాం అలీఖాం కి రాయబారం పంపిచారు. కానీ అతను తన తాకీదు ఉపసంహరించనన్నాడు. నిజాంతో మాట్లాడి లాభంలేదని కంపెనీవారు నిజాం కౌల్దారైన హుసేనాలీతో రహస్యరాయబారాలు చేశారు. 24-03-1766 న ఇంగ్లీషు కంపెనీ వారి సేనానాయకుడైనకెప్టన్ హార్డును సైనికబలంతో సర్కారులను వశంచేసుకోటానికి మచిలీపట్టణానికి బయల్దేరాడు. దార్లో నున్నచల్లపల్లి జమీందారు కోట వదలిపోగా ఆ చల్లపల్లి కోటలో కెప్టన్ హార్డు ఆక్రమించి తదనంతరం రాజమండ్రీకి వెళ్లి అక్కడ విజయనగరంరాజా సైన్యాన్ని తరిమిగొట్టారు. 12-11-1766 న జోగిపంతులు ద్వారా నిజాం అలీఖాం తో జరిగిన వప్సందం ప్రకారము ఈస్టుఇండియా ఆంగ్లేయ కంపెనీ వారికి కప్పముచెల్లించు పధ్ధతిన సర్కారులను కౌలుకు ఇచ్చారు. ఈ చరిత్ర చాల విశేషమైనది.