cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
బొలీవియా
20వ శతాబ్ధం ద్వితీయార్ధం
యునైటెడ్ స్టేట్స్ " సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ " (సి.ఐ.ఎ.) 1960లో బొలీవియన్ సైనిక నియంతృత్వానికి ఆర్థికసహాయం, శిక్షణను అందించడంలో చురుకుగా వ్యవహరించింది. బొలీవియాలో 1967 అక్టోబరు 9 న బొలీవియన్ సైన్యం సి.ఐ.ఎ. అధికారులు, సభ్యుల బృందం చేత విప్లవ నాయకుడు " చే గువేరా " చంపబడ్డాడు. సి.ఐ.ఎ అధికారి ఫెలిక్స్ రోడ్రిగ్జ్ బొలీవియన్ సైన్యంతో గువేరాను స్వాధీనం చేసుకుని కాల్చి చంపాడు. రోడ్రిగ్జ్ బొలీవియన్ అధ్యక్షుడికి మరణశిక్ష విధించమని ఆదేశాం పొందిన తరువాత బొలీవియన్ ప్రభుత్వం కథకు అనుగుణంగా " బొలీవియన్ సైనికసంఘర్షణలో భాగంగా అద్యక్షుడు చీ చంపబడ్డాడని " చెప్పాడు. 1979, 1981 లో ఎన్నికలు అసంపూర్తిగా, మోసపూరితమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి. కౌప్స్ డీట్, కౌంటర్-కూపర్, కేర్‌టేకర్ ప్రభుత్వాలు ఉన్నాయి. 1980 లో జనరల్ " లూయిస్ గార్సియా మేజా తేజాడా " చేసిన ఒక క్రూరమైన, హింసాత్మక తిరుగుబాటు ప్రజాదరణ, మద్దతును పొందలేదు.ఒక సంవత్సరం మాత్రమే అధికారంలో ఉంటానని ఆయన ప్రజలకు హామీ ఇచ్చారు. ఆ సంవత్సరపు చివరిలో, అతను ప్రజల మద్దతుపొందడానికి ఒక టెలివిజన్ ర్యాలీ కార్యక్రమంలో " బ్యూనో మి క్యూడో (ఔను నేను అధికారంలో కొనసాగుతాను " అని ప్రకటించాడు. 1981 లో సైనిక తిరుగుబాటుతో మెజాను బలవంతంగా పదవి నుండి తొలగించిన తరువాత బొలీవియాలో పెరుగుతున్న సమస్యలతో 14 నెలలలో మూడు ఇతర సైనిక ప్రభుత్వాలు ఇబ్బంది పడ్డాయి. అశాంతి సైన్యాలను బలవంతంగా 1980 లో ఎన్నికైన కాంగ్రెస్‌ను సమావేశపరచేలా చేసి కొత్త చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ను ఎన్నుకోవటానికి అనుమతించింది. అక్టోబరు 1982 లో " హెర్నాన్ సైల్స్ జుయాజో " తిరిగి పదవీబాధ్యతలు చేపట్టేలా చేసింది. ఆయన మొదటి పదవీకాలం ముగిసిన 22 సంవత్సరాల తరువాత ఆయన తిరిగి అధ్యక్షుడు అయ్యాడు (1956-60).
ప్రజాపాలన
" గొంజాలో సాంచెజ్ డి లోజాడా " తీవ్రమైన ఆర్థిక, సాంఘిక సంస్కరణ విధానాన్ని అనుసరించాడు. "క్యాపిటలైజేషన్" పేరుతో రూపొందించబడిన అత్యంత నాటకీయ సంస్కరణ కార్యక్రమంలో విదేశీ పెట్టుబడిదారులు 50% యాజమాన్యం, ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్వహణను స్వాధీనం చేసుకుని బదులుగా ప్రధానపెట్టుబడులకు అధికరించడానికి అంగీకరించాడు. 1993 లో " గొంజాలో సాంచెజ్ డే లోజాడా " టూపాక్ కాటరీ రివల్యూషనరీ లిబరేషన్ మూవ్మెంట్ తో కలసి బొలీవియా అధ్యక్షుడి అధ్యక్ష పదవికి పోటీచేసాడు. ఇది స్వదేశీ-సెన్సిటివ్, బహుళ సాంస్కృతిక- అవగాహనకు ప్రేరణ కలింగించాయి. 1993 లో సాన్చేజ్ డి లోజాడా "ప్రణాళిక డి టోడోస్"ను ప్రవేశపెట్టాడు. ఇది ప్రభుత్వం వికేంద్రీకరణకు దారితీసింది. పరస్పర సాంస్కృతిక ద్విభాషా విద్యావిధానం, వ్యవసాయం చట్టం అమలు, ప్రభుత్వ యాజమాన్య వ్యాపారాల ప్రైవేటీకరణ చేయడానికి అనుకూలించింది. బొలీవియన్ పౌరులు కనీస 51% సంస్థలభాగస్వామ్యం కలిగి ఉంటారని ఈ ప్రణాళిక స్పష్టంగా పేర్కొంది; ఈ ప్రణాళిక కింద " ప్రభుత్వ-యాజమాన్యంలోని సంస్థలు " (ఎస్.ఒ.ఇ)కి అంవైంచబడలేదు. ఎస్.ఒ.ఇ. ప్రైవేటీకరణ " నియా లిబరల్ " నిర్మాణానికి దారితీసింది.
పాపులర్ పార్టిసిపేషన్ చట్టం మున్సిపాలిటీలకు వివిధ మౌలికనిర్మాణాలు నిర్మహణబాధ్యత, సేవలను అందించే బాధ్యతలు అప్పగించింది: ఆరోగ్యం, విద్య, నీటిపారుదల వ్యవస్థల బాధ్యతలను దేశం నుంచి దూరంగా ఉంచింది.
సంస్కరణలు, ఆర్థిక పునర్నిర్మాణాలు సమాజంలోని కొన్ని విభాగాలచే తీవ్రంగా వ్యతిరేకించబడ్డాయి. తరచుగా 1994, 1996 నుండి లా పాజ్, చాపరే, కోకా - ప్రాంతంలలో తరచుగా హింసాత్మక నిరసనలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఈ సమయంలో " ది అంబ్రెల్లా లేబర్ " సెంట్రల్ ఒబ్రేరా బొలీవియానా (సి.ఒ.బి) ప్రభుత్వ విధానాన్ని సమర్థవంతంగా సవాలు చేయలేకపోయింది. సి.ఒ.బి నుండి మద్ధతు లభించని కారణంగా 1995 లో ఉపాధ్యాయుల సమ్మె ఓడించబడింది.
1997 ఎన్నికలలో " నేషనల్ డెమొక్రటిక్ ఏక్షన్ " (ఎ.డి.ఎన్) పార్టీ, మాజీ నియంత (1971-78) నాయకుడు అయిన జనరల్ " హుగో బన్జెర్ " 22% ఓట్లను గెలుచుకున్నారు. అయితే ఎం.ఎన్.ఆర్. అభ్యర్థి 18% ఓట్లు పొందాడు. అధ్యక్షుడు బన్సెర్ ప్రభుత్వం ప్రారంభంలో చపరే ప్రాంతంలో చట్టవిరుద్ధ కోకాను నిర్మూలించడానికి ప్రత్యేకమైన పోలీసు-యూనిట్లను ఉపయోగించుకోవటానికి ఒక విధానాన్ని ప్రారంభించాడు. జైమ్ పాజ్ జమోర (డిగ్నిటి ప్లాన్ అని పిలుస్తారు) బన్సర్ ప్రభుత్వం కాలం అంతటా సంకీర్ణ భాగస్వామిగా ఉన్నారు. బన్జెర్ ప్రభుత్వం ప్రధానంగా గతపాలనలో ఉన్న స్వేచ్ఛాయుత-మార్కెట్, ప్రైవేటీకరణ విధానాలను కొనసాగించింది. 1990 ల మధ్యకాలంలో బలమైన ఆర్థిక వృద్ధి పాలనలో మూడో సంవత్సరం వరకు కొనసాగింది. ఆ తరువాత ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ, దేశీయ అంశాలు ఆర్థిక వృద్ధిలో క్షీణతకు కారణమయ్యాయి. అర్జెంటీనా, బ్రెజిల్ దేశాలలో సంభవించిన ఆర్థిక సంక్షోభాలు ఎగుమతి వస్తువుల ప్రపంచ ధరల తరుగుదల, కోకా రంగాల్లో ఉపాధి తగ్గిపోవడం బొలీవియా ఆర్థిక వ్యవస్థను నిరుత్సాహపరిచాయి. ప్రభుత్వరంగ అవినీతి గణనీయమైన స్థాయిలో ఉండడం కూడా ప్రజలు గుర్తించారు.బాన్జర్ రెండవ భాగంలో సాంఘిక నిరసనలు అధికరించడానికి ఇవి ప్రధానకారణం అయ్యాయి.
1999 జనవరి, 2000 ఏప్రిల్ మధ్యకాలంలో విదేశీసంస్థల నీటివనరుల ప్రైవేటీకరణ కారణంగా నీటి ధరలు తరువాత రెట్టింపు అయినందుకు స్పందనగా బొలీవియా మూడవ పెద్ద నగరం కోచబాంబలో పెద్ద ఎత్తున నిరసనలు తలెత్తాయి. 2001 ఆగస్టు 6 న క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతున్న బాన్సర్ పదవి నుంచి రాజీనామా చేశారు. తరువాత ఆయన ఒక సంవత్సరం కంటే ముందే మరణించాడు. వైస్ ప్రెసిడెంట్ " జార్జ్ ఫెర్నాండో క్విరోగా రామిరేజ్ " తన పదవీకాలం చివరి సంవత్సరం పూర్తి చేశారు.
2002 జూన్ జాతీయ ఎన్నికలలో మాజీ అధ్యక్షుడు గొంజలో సాన్చేజ్ డి లోజాడా (ఎం.ఎన్.ఆర్) 22.5% ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలిచాడు.తరువాత కొకా-అడ్వకేట్, స్థానిక రైతు-నాయకుడు " ఎవో మోరల్స్ " (సోవియట్ ఫర్ సోషలిజం (బోలివియా)ఎం.ఎ.ఎస్) 20.9%,ఎం.ఎన్.ఆర్. నాల్గవ స్థానంలో ఉన్న ఎం.ఐ.ఆర్ మధ్య జూలై ఒప్పందం తరువాత అధ్యక్షుడు జైమ్ పాజ్ జమోరా ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ సంచెజ్ డి లోజాడా ఎన్నికను సమర్థించింది. ఆగస్టు 6 న సంచెజ్ డి లోజాడా రెండవసారి ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు.ఎం.ఎన్.ఆర్. మూడు విస్తృతమైన లక్ష్యాలను కలిగి ఉంది: ఆర్థిక పునఃప్రయోగం (, ఉద్యోగ సృష్టి),రాజకీయ అవినీతి వ్యతిరేకత, సామాజిక ఐక్యత.
2003 లో " బొలీవియన్ గ్యాస్ వివాదం " మొదలైంది. 2003 అక్టోబరు 12 న ప్రభుత్వం ఎల్ ఆల్టోలో మార్షల్ చట్టాన్ని విధించింది. పోలీసులు 16 మంది కాల్చి చంపారు, హింసాత్మక ఘర్షణల్లో అనేక డజన్ల మంది గాయపడ్డారు. రాజీనామా లేదా మరింత రక్తపాతంతో ఉన్న ఎంపికను ఎదుర్కొన్న శాంచెజ్ డి లోజాడా తన రాజీనామా లేఖను కాంగ్రెస్ అత్యవసర సమావేశానికి ఇచ్చాడు. అతని రాజీనామా ఆమోదించబడిన తరువాత వైస్ ప్రెసిడెంట్ " కార్లోస్ మేసా" సంయుక్త రాష్ట్రాలకు వాణిజ్యపరంగా పయనించడానికి ప్రణాళిక తయారుచేసుకున్నాడు.
దేశరాజకీయ పరిస్థితి అంతర్జాతీయ వేదికపై దేశం అంతర్గత పరిస్థితికి ప్రతికూలంగా మారింది. 2005 లో గ్యాస్ నిరసనలు పునరుద్ధరించబడిన తరువాత " కార్లోస్ మెసా " 2005 జనవరిలో రాజీనామా చేయటానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ అతని ప్రతిపాదనను కాంగ్రెస్ తిరస్కరించింది. 2005 మార్చి 22న యు.ఎస్. కార్పరేట్ ప్రయోజనాలకు మొగ్గుచూపే మెసాను నిరసించే సంస్థలు కొత్తగా వీధి నిరసనలు నిర్వహించిన తరువాత తిరిగి మేసా తన రాజీనామాను కాంగ్రెస్‌కు ఇచ్చాడు. ఇది జూన్ 10 న ఆమోదించబడిన తరువాత సుప్రీం కోర్ట్ ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎడ్వర్డో రోడ్రిగ్జ్ తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు.స్థానిక జనాభాకు చెందిన ఆండెస్ ప్రజలు ప్రభుత్వ సంస్కరణల నుండి ప్రయోజనం పొందలేకపోయింది. " ఎవో మోరల్స్ " బోలివియన్ ఎన్నికలలో అసాధారణమైన 53.7% ఓట్ల సంపూర్ణ మెజారిటీతో బొలీవియన్ అధ్యక్ష ఎన్నిక 2005 గెలిచాడు. బొలీవియన్ గ్యాస్ నిక్షేపాలను జాతీయత గురించి అభిప్రాయం వెలిబుచ్చినందుకు 2006 న మోలిలేస్ వివాదానికి దారి తీసింది.2006 ఆగస్టు 6 న ప్రచార వాగ్దానం నెరవేరింది. బొలీవియన్ రాజ్యాంగ సభ స్థానిక రాజ్యాంగంపై మరింత అధికారం ఇవ్వడానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తూ నూతన రాజ్యాంగం రాయడం ప్రారంభిచాడు.యూనియన్ ఆఫ్ సౌత్ అమెరికన్ ఉనాసుర్ రాజ్యాంగ ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది.
భౌగోళికం
బొలీవియా 57 ° 26'-69 ° 38'పశ్చిమ రేఖాంశం, 9 ° 38'-22 ° 53 ' దక్షిణ అక్షంశంలో అమెరికా కేంద్ర మండలంలో ఉంది. బొలీవియా వైశాల్యం 10,98,581 చదరపు కిలోమీటర్ల (424,164 చదరపు మైళ్ల). బోలివియా ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద దేశాలలో 28 వ స్థానంలో, దక్షిణ అమెరికా దేశాలలో 5 వ స్థానంలో ఉంది. సెంట్రల్ అండీస్ నుంచి గ్రాన్ చాకోలో భాగంగా అమెజాన్ వరకు విస్తరించి ఉంది. " ది జియోగ్రాఫిక్ సెంట్ర్ ఆఫ్ ది కంట్రీ " ప్యూర్టో ఎస్ట్రెల్లా ("స్టార్ పోర్ట్")" రియో ​​గ్రాండేలో ఉన్న న్యూఫ్లో డీ చావజ్ ప్రావింస్ లోని శాంటా క్రజ్ డిపార్ట్మెంట్‌లో ఉంది.
దేశం భూగోళికంగా అనేక రకాల భూభాగాలను, వాతావరణాలను కలిగి ఉంది. బొలీవియాలో జీవవైవిద్యం ఉన్నత స్థాయిలో ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోని వైవిధ్యభరితమైన భూభాగాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. అలాగే ఆల్టిప్లానో, ఉష్ణమండల వర్షారణ్యాలు (అమెజాన్ రెయిన్ఫారెస్ట్తో సహా), పొడి లోయలు, చిక్టిటానియా వంటి పర్యావరణ సబ్-యూనిట్లు కలిగిన అనేక పర్యావరణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అదనంగా బొలీవియాలో ఉష్ణమండల సవన్నా ఉంది.ఈ ప్రాంతాలు నెవాడో సజామాలో సముద్ర మట్టానికి 6,542 మీటర్లు (21,463 అడుగులు) ఎత్తైన ఎత్తులో ఉన్నాయి. పరాగ్వే నదికి దాదాపు 70 మీటర్లు (230 అడుగులు)ఎత్తు వరకు ఉంటాయి. గొప్ప భౌగోళిక వైవిధ్యం ఉన్న దేశం అయినప్పటికీ, బొలీవియా పసిఫిక్ యుద్ధం వరకు భూబంధిత దేశంగా ఉండడం గమనార్హం.
బొలీవియాను మూడు భౌతిక భాగాలుగా విభజించవచ్చు: ఈ సరస్సులోని కొంతభాగం పెరూ భూభాగంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో ఆల్టిప్లానో, సాలార్ డి యునినీ కూడా ఉన్నాయి. ఇది ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఉప్పు ఫ్లాట్, లిథియం ముఖ్యమైన వనరుగా ఉంది.
బొలీవియా మూడు పారుదల నదీ ముఖద్వారాలు కలిగి ఉంది:
నీటిసరఫరా అభివృద్ధి
ఎగువ నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలలో అటవీ నిర్మూలన పర్యావరణ సమస్యలకు కారణమైంది. ఇందులో భూక్షయం, క్షీణిస్తున్న నీటి నాణ్యత ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితిని పరిష్కరించడానికి ఒక వినూత్న ప్రణాళికలో భాగంగా దిగువ ప్రాంతాల్లో ఉన్న నీటి వినియోగదారులైన భూస్వాములు అడవుల పరిరక్షణకు చెల్లించే ఏర్పాటు చేయబడింది. భూస్వాములు చెట్లను కాపాడటానికి పశువల వలన అడవులు కలుషితం చేయకుండా నివారించటానికి, వారి భూములలో జీవవైవిధ్యం, అటవీ కార్బన్‌ను విస్తరించటానికి 20 డాలర్లను అందుకుంటారు. వారు ఐదు సంవత్సరాలకు రెండు హెక్టార్ల నీటిని నిలువచేసే అటవీ పరిరక్షణ కోసం పరిహారం కోసం ఒక బీహైవ్‌ను కొనుగోలు చేసే 30 డాలర్లు అందుకుంటారు. హెక్టారుకు హనీ ఆదాయం సంవత్సరానికి 5 డాలర్లు ఉంటుంది కనుక కాబట్టి ఐదు సంవత్సరాలలో తేనె విక్రయాల విలువ 50 డాలర్లు అమ్ముడైంది. ఈ ప్రాజెక్టును " ఫెడోసియో నాచురా బోలివియా ", రేర్ కంసర్వేషన్ " క్లైమేట్ అండ్ డెవలప్మెంట్ నాలెడ్జ్ నెట్వర్క్ మద్దతుతో నిర్వహిస్తోంది.
నైసర్గికం
బొలీవియా వేర్వేరు లిథాలజీలు అలాగే టెక్టోనిక్, సోపానవ్యవసాయక్షేత్రాలు కలిగి ఉంది. భౌగోళిక విభాగాలు నైసర్గిక విభాగాలతో సమానంగా ఉన్నాయి.దేశం లోని పర్వత పశ్చిమ ప్రాంతం ఏటవాలుగా పసిఫిక్ సముద్రం వైపుగా ఎత్తు తగ్గుతూ మైదాన భూములుగా మారుతుంది.
వాతావరణం
బొలీవియా వాతావరణం ఒక పర్యావరణ ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. తూర్పు ఇలానోస్‌లో ఉండే ఉష్ణమండల వాతావరణం నుండి పశ్చిమ అండీస్ ప్రాంతంలో ధ్రువ వాతావరణం బాగా మారుతుంది. వేసవికాలాలు వెచ్చగా ఉంటాయి. తూర్పున తడి ఉంటుంది, పశ్చిమ ప్రాంతంలో పొడిగా ఉంటుంది. వర్షాలు తరచూ ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గిస్తుంటాయి. తేమ, గాలులు, వాతావరణ పీడనం, బాష్పీభవనం వంటివి మారుతుంటాయి. వివిధ ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు వాతావరణాలను కలిగి ఉంటాయి. ఎల్ నీన్యో
అని పిలవబడుతుంది. ఇది వాతావరణంలో గొప్ప మార్పులకు కారణమవుతుంది. పశ్చిమాన చలికాలం చాలా చల్లగా ఉంటుంది. పర్వత శ్రేణులలో ఇది హిమపాతానికి కారణం ఔతుంది.పశ్చిమ ప్రాంతాల్లో, గాలులతో కూడిన రోజులు చాలా సాధారణం. ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో శరదృతువు కాలం పొడిగా ఉంటుంది.
జీవవైవిధ్యం
బొలీవియా, అనేక రకాల జీవులు, జీవావరణవ్యవస్థలతో "లాగే-మైండ్డ్ మెగాడైస్ దేశాలు"లో భాగంగా ఉన్నాయి.
సముద్ర మట్టానికి 90-6,542 మీటర్ల (295-21,463 అడుగులు) వరకు బొలీవియా వైవిధ్యమైన ఎత్తులు విస్తారమైన జీవ వైవిధ్యాన్ని అనుమతిస్తాయి. బొలీవియా భూభాగం నాలుగు రకాల జీవావరణాలు, 32 పర్యావరణ ప్రాంతాలు, 199 పర్యావరణ వ్యవస్థలను కలిగి ఉంది. ఈ భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో నోయెల్ కెంప్ఫ్ మెర్కాడో నేషనల్ పార్క్, మాడిడి నేషనల్ పార్క్, టునారి నేషనల్ పార్క్, ఎడ్వర్డో అవారో ఆండియన్ ఫ్యూనా జాతీయ రిజర్వ్, కా-ఐయా డెల్ గ్రాన్ చాకో నేషనల్ పార్క్, ఇంటిగ్రేటెడ్ వంటి అనేక సహజ ఉద్యానవనాలు, రిజర్వులు ఉన్నాయి.
ఆర్ధికరంగం
2012 నాటి స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (జి.డి.పి) అధికారిక మారకపు రేటు వద్ద 27.43 బిలియన్ల డాలర్లు, కొనుగోలు శక్తి 56.14 బిలియన్ డాలర్లు. ఆర్థిక వృద్ధి 5.2% ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. ద్రవ్యోల్బణం 6.9%గా అంచనా వేయబడింది. [ఆధారం కోరబడినది] ది హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్ 2010 " ఇండెక్స్ ఆఫ్ ఎకనమిక్ ఫ్రీడం " బొలీవియా "అణచివేయబడినది"గా అంచనా వేయబడింది.
2006, 2009 మధ్యకాలంలో చాలామంది రాజకీయ ఇబ్బందులు ఉన్నప్పటికీ,గత 30 ఏళ్లలో ఏ సంవత్సరంలో సాధించలేనంత ఆర్థికాభి వృద్ధి 2006 - 2009 మద్య కాలంలో మోరల్స్ పరిపాలనలో సాధించింది.ఈ పెరుగుదల మితమైన తగ్గుదలతో కూడినది. 2012 నాటికి 1.7% (జి.డి.పి.) మిగులు బడ్జెట్ సాధ్యమైంది. మొరల్స్ పరిపాలన వివేచనాత్మక ఆర్థిక నిర్వహణను ప్రతిబింబిస్తున్నప్పటి నుండి ప్రభుత్వం మిగులును సాధించింది.
1980 ల ప్రారంభంలో టిన్ ధరలో తీవ్రంగా పడిపోయిన కారణంగా బొలీవియా ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక పెద్ద దెబ్బతిన్నది. ఇది బొలీవియా ప్రధాన ఆదాయవనరులను, ప్రధాన మైనింగ్ పరిశ్రమలలో ఒకదాని మీద ప్రభావం చూపింది.
1985 నుండి బొలీవియా ప్రభుత్వం స్థూల ఆర్థిక స్థిరీకరణ కొరకు, నిర్మాణాత్మక సంస్కరణల విస్తృతమైన కార్యక్రమాన్ని అమలు చేసింది. ధర స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించడం, నిలకడగా అభివృద్ధి చెందడానికి అవసరమైన పరిస్థితులను సృష్టించడం, కొరత తొలగించడం. కస్టమ్స్ సేవ ప్రధాన సంస్కరణ గణనీయంగా ఈ ప్రాంతంలో పారదర్శకతను మెరుగుపరిచింది. స్థల మార్కెట్-ఉదారవాద విధానాలలో చేయబడ్డాయి సమాంతర శాసన సంస్కరణలు చేయబడ్డాయి. ముఖ్యంగా హైడ్రోకార్బన్, టెలికమ్యూనికేషన్ రంగాలలో, ప్రైవేటు పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించాయి. విదేశీ పెట్టుబడిదారులు జాతీయ ట్రీట్మెంటులకు అర్హత కల్పించింది.
ఏప్రిల్ 2000 లో బొలీవియా మాజీ అధ్యక్షుడు హుగో బన్జెర్, బొలీవియా మూడవ అతిపెద్ద నగరమైన కోచబంబాలో నీటి సరఫరాను నిర్వహించడానికి, మెరుగుపరిచేందుకు ఒక ప్రైవేట్ కన్సార్టియం " అక్వాస్ డెల్ టునారి "తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. ఆ తరువాత కొద్దికాలానికే ఆ నగరంలో నీటి రేట్లు మూడురెట్లు అధికం అయ్యాయి. ఫలితంగా శుద్ధీకరించిన నీటిని కొనుగోలు చేయలేని ప్రజల నిరసన కారణంగా బొలీవియా అంతటా సంభవించిన ఆర్ధికపతనం, దేశమంతటా వ్యాపించిన అశాంతి బొలీవియా ప్రభుత్వం నీటి ఒప్పందాన్ని ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. బొలీవియా దక్షిణ అమెరికాలో రెండవ అతిపెద్ద సహజ వాయువు నిల్వలను కలిగి ఉంది. 2019 నాటికి బ్రెజిల్‌కు సహజ వాయువును విక్రయించడానికి సుదీర్ఘకాల విక్రయ ఒప్పందాన్ని బొలీవియా ప్రభుత్వం కలిగి ఉంది. 2005 లో హైడ్రోకార్బన్ చట్టంపై ప్రభుత్వం ఒక బైండింగ్ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను నిర్వహించింది.బొలీవియాలో 5.4 మిలియన్ క్యూబిక్ టన్నుల లిథియం ఉందని యుఎస్ జియోలాజికల్ సర్వీస్ అంచనా వేసింది. ఇది 50% -70% ప్రపంచ నిల్వలను సూచిస్తుంది. ఏదేమైనా ఇది గని కోసం ఉప్పు ఫ్లాట్లను (సలార్ డి యునియి అని పిలుస్తారు) మంజూరు చేసింది. తరువాత ఈప్రాంతాన్ని ప్రాముఖ్యత కలిగిన పర్యాటక ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చేసింది. లిథియం కొరకు పెరుగుతున్న ప్రపంచ డిమాండును తీర్చటానికి ఈ ప్రత్యేక సహజ ప్రకృతి దృశ్యాన్ని నాశనం చేయకూడదని బొలీవియా నిశ్చయించుకుంది. మరొక వైపు లిథియం స్థిరమైన వెలికితీత కొరకు ప్రభుత్వం ప్రయత్నించింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ కొమిబొల్ పబ్లిక్ కంపెనీ "రికోర్సా ఎవాపోరిటికోస్" అనుబంధ సంస్థచే నిర్వహించబడుతుంది.
బొలీవియా ప్రభుత్వం అభివృద్ధి పథకాలకు ఆర్థిక సహాయం కోసం, ప్రజా సిబ్బందికి చెల్లించడానికి విదేశీ సహాయంపై ఆధారపడింది. 2002 చివరినాటికి ప్రభుత్వం తన విదేశీ రుణదాతలకు 4.5 బిలియన్ డాలర్లు చెల్లించింది. ఈ మొత్తంలో 1.6 బిలియన్ డాలర్లు ఇతర ప్రభుత్వాలకు, అనేక మల్టీలేటరల్ అభివృద్ధి బ్యాంకులకు చెల్లించింది. ఇతర ప్రభుత్వాలకు చెల్లింపులు అధికంగా 1987 నుంచి పలు సందర్భాల్లో పారిస్ క్లబ్ విధానం ద్వారా రీషెడ్యూల్ చేయబడ్డాయి.
ఎందుకంటే బొలీవియా ప్రభుత్వం సాధారణంగా 1987 నుండి ఐ.ఎం.ఎఫ్. కార్యక్రమాల ద్వారా నెలకొల్పబడిన ద్రవ్య, ఆర్థిక లక్ష్యాలను సాధించింది కనుక బాహ్య రుణదాతలు దీనిని చేయటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి.అయితే ఆర్థిక సంక్షోభాలు బొలీవియా రికార్డు నాణ్యతను తగ్గిస్తున్నాయి. అయితే 2013 నుండి బ్రెజిల్, అర్జెంటీనా సహజ వాయువు ఎగుమతులు లభించిన పన్నుల ఆదాయం ప్రభుత్వ బడ్జెట్ నిర్వహించబడుతుంది.1990 నుండి పర్యాటక రంగ ఆదాయం చాలా ముఖ్యమైనదిగా మారింది
విదేశీధ్రవ్యం
2000లో " హుగొ బాంజర్ సూరెజ్ " బొలీవియన్ కరెంసీ, బంగారం నిలువల మొత్తం 1.085 బిలియన్ యు.ఎస్.డాలర్లు. 2014 నాటికి " ఎవొ మొరలెస్ " ప్రభుత్వకాలానికి 15.282 బిలియన్ అమెరికన్లకు చేరుకుంది.
వాయు మార్గం
పౌర ఏరోనాటిక్స్ జనరల్ డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ సివిల్ ఏరోనాటిక్స్ (డైరెక్షన్ జనరల్ ది ఎయిరోనాటికా సివిల్ - డి.జి.ఎ.సి.) గతంలో ఎఫ్.ఎ.బి. భాగంగా ఉంది. సివిల్ ఏరోనాటిక్స్ పాఠశాలను " నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సివిల్ ఏరోనాటిక్స్ " (ఇన్స్టిట్యూటో నాసియోనల్ డి ఏరోనాయుటికా సివిల్- ఐ.ఎన్.ఎ.సి.), రెండు వ్యాపార వాయు రవాణా సేవలు టి.ఎ.ఎం. టి.ఎ.బి.
టి.ఎ.ఎం. - ట్రాంస్పొరేట్ ఎయిరొ మిలిటరీ (బొలివియన్ మిలిటరీ ఎయిర్లైన్) అనేది లా పాజ్, బొలివియాలో ఉన్న ఒక వైమానిక సంస్థ. ఉత్తర, ఉత్తర ఈశాన్య బొలీవియాలో సుదూర పట్టణాలకు, కమ్యూనిటీలకు ప్రయాణీకుల సేవలను నిర్వహిస్తున్న 'ఫుర్జా ఏరియా బొలీవియానా' (బొలీవియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్) పౌర విభాగంగా ఉంది. టి.ఎ.ఎం. (ఎ.కె.ఎ. టాం గ్రూప్ 71) 1945 నుండి ఎఫ్.ఎ.బి.లో భాగంగా ఉంది.చిన్న విమానాలకు బెని డిపార్టుమెంటు, ఎయిర్లైన్స్ లిన్యా ఏరియా అమాస్జోనాస్ సేవలందిస్తుంది. టి.ఎ.ఎం.కంటే చిన్న విమానాలను ఉపయోగిస్తుంది.
బొలీవియర్ ఉన్న విమానాశ్రయంలో " ఎల్.ఆల్టో ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ పోర్ట్ " (లా పెజ్), " విరు విరు ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ " (శాంటా క్రజ్), " జార్జ్ విల్స్టర్ మ్యాన్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ పోర్ట్ " ప్రధానమైనవిగా ఉన్నాయి.
రైలుమార్గాలు
బొలీవియా విస్తారమైన రైల్వే వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. 1000 గేజ్, మార్గాలుగా రెండు ప్రత్యేక రైలు మార్గాలు ఉన్నాయి.రైల్వే వ్యవస్థ పురాతనమైనదిగా ఉంది.
సాంకేతికత
బొలీవియా ఒక కమ్యూనికేషన్ శాటిలైట్ కంపెనీ ఉంది. ఇది ఒక ఆఫ్‌షోర్ సంస్థగా ఉంది.చైనాతో స్థాపించబడిన ఇ సంస్థ పేరు " తుపాక్ కటారి " 2015లో బొలీవియాలో రష్యన్ న్యూక్లియర్ కంపెనీ అభివృద్ధి చేసిన 300 మిలియన్ డాలర్ల వ్యయంతో " రోస్టం " పేరుతో న్యూక్లియర్ రియాక్టర్ స్థాపించబడింది.
మచినీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం
1990 నుండి ఈ రంగాల పెట్టుబడిలో గణనీయమైన పెరుగుదల కారణంగా బొలీవియా త్రాగునీరు, పరిశుభ్రత కవరేజ్ బాగా మెరుగుపడింది. అయితే, దేశంలో ఖండంలోని అత్యల్ప కవరేజ్ స్థాయిలు, సేవలు తక్కువ నాణ్యత కలిగి ఉన్నాయి. రాజకీయ, సంస్థాగత అస్థిరత జాతీయ, స్థానిక స్థాయిలో సంస్థల బలహీనతకు ప్రధానకారణాలుగా ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వం అంచనాల ఆధారంగా దేశవ్యాప్తంగా పారిశుధ్యం తక్కువగా అందుబాటులో ఉండడం దేశంలోని ప్రధాన సమస్యగా భావిస్తున్నారు.గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నీటికి తక్కువ సదుపాయాలు తగినంత పెట్టుబడులు ప్రధానకారణంగా ఉన్నాయి. కమ్యూనిటీ సర్వీసు ప్రొవైడర్స్ తక్కువ ఉండడం. దేశీయ కస్టమ్స్ పట్ల గౌరవం లేకపోవడం, "ప్రాజెక్టుల రూపకల్పన, అమలులో సాంకేతిక, సంస్థాగత కష్టాలు", అవస్థాపన నిర్వహించడానికి, నిర్వహించడానికి సామర్థ్యం లేకపోవడం ప్రధానసమస్యలుగా ఉన్నాయి. "సామాజిక భాగస్వామ్య పథకాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి" శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన నీటి పరిమాణం, నాణ్యత తగ్గుదల కాలుష్యం, సమగ్ర నీటి వనరుల నిర్వహణ లేకపోవడం, వ్యర్ధ నీటిని పునర్వినియోగపరచడానికి విధానాలు, కార్యక్రమాలు లేకపోవటం. అదనపు కారణాలుగా ఉన్నాయి. 27% ప్రజలు మాత్రమే అభివృద్ధి చెందిన పారిశుధ్య వసతులు లభిస్తున్నాయి. 80-88% ప్రజలకు అభివృద్ధి చెందిన శుద్ధీకరించిన మంచినీరు లభిస్తుంది.నగరప్రాంతాల కంటే గ్రామీణ ప్రాంతాలలో సౌకర్యాలు ఆధికంగా ఉన్నాయి.
గణాంకాలు
బొలీవియన్ నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ (ఇన్స్టిట్యూట్ నేషనల్ డే ఎస్టడిస్టికా, ఐఇఇ) చేత నిర్వహించిన చివరి రెండు జనాభా గణనల ప్రకారం, జనసంఖ్య 8,274,325 వీరిలో 4,123,850 మంది పురుషులు, 4,150,475 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2012 నాటికి జనసంఖ్య 10,027,254 అధికరించింది. చివరి ఐదవ సంవత్సరాలలో బొలివియన్ జనాభా మూడు రెట్లు అధికరించింది.జనాభా వృద్ధి రేటు 2.25% చేరుకుంది. (1950-1976, 1976-1992) మద్య జనసంఖ్య పెరుగుదల సుమారు 2.05%, అయితే గత కాలం 1992-2001 మధ్య కాలంలో ఇది 2.74%కి చేరుకుంది.
బొలీవియన్లలో 62.43% నగర ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. మిగిలిన వారు 37.57% గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తూ ఉన్నారు. జనాభాలో ఎక్కువ భాగం (70%) లా పాజ్, శాంటా క్రూజ్, కోచబంబ విభాగాలలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఆండియన్ ఆల్టిప్లానో ప్రాంతంలో లా పాజ్, ఓరూయో విభాగాలు అత్యధిక శాతం జనాభాను కలిగి ఉన్నాయి. లోయ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద శాతం శాత క్రూజ్, బెని లానోస్ ప్రాంతంలో ఉంది. జాతీయ స్థాయిలో జనాభా సాంద్రత మధ్య తేడాలు 8.49, 0.8 (పాండో శాఖ), 26.2 (కోచబంబ విభాగం) ఉన్నాయి. అతిపెద్ద జనాభా కేంద్రం "సెంట్రల్ యాక్సిస్", లానోస్ ప్రాంతంలో ఉంది. బొలీవియాలో యువ జనాభా అధికంగా ఉంది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 59% మంది 15 నుంచి 59 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్నారు, 39% మందికి 15 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ. దాదాపు 60% మంది జనాభా 25 ఏళ్ళ కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.
జెనెటిక్స్
బొలీవియన్ జన్యుశాస్త్ర అధ్యయనాలు లా పాజ్‌లో ప్రజలలో సరాసరిగా స్థానిక అమెరికన్ పూర్వీకత కలిగిన ప్రజలు 86%, యురేపియన్ పూర్వీకత కలిగిన ప్రజలు 12.5%, ఆఫ్రికన్ పూర్వీకత కలిగిన ప్రజలు 1.5% ఉన్నారని భావిస్తున్నారు.చుక్వీస్కాలో ఇది 76.8%,21%, 1.8%.
సంప్రదాయం
బొలీవియా జాతి కూర్పు విభిన్నంగా ఉంటుంది. బొలీవియన్ జనాభాలో దాదాపు సగం మొత్తాన్ని కలిగి ఉన్న సుమారు మూడు డజన్ల స్థానిక సమూహాలు ఉన్నాయి.లాటిన్ అమెరికాలో ఎక్కువ మంది స్థానిక ప్రజలు నివసిస్తున్న దేశంగా బొలీవియా ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. జాతుల గురించిన వివరణలు ప్రభుత్వ సేకరణా విధానాలు అందుకు ప్రజల స్పందనకు అనుగుణంగా వైవిధ్యంగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు 2001 జనాభా లెక్కలు "మేస్టిజో"ను ప్రతిస్పందించే వివరాలు సేకరించబడలేదు. ఫలితంగా స్థానికజాతులలో ఒకదానికి చెందినట్లు మెస్టిజోలు అనబడే మిశ్రిత జాతిప్రజలు సూచిస్తున్న కారణంగా జాతుల సంఖ్యాపరమైన విభేదాలతో వివరణలు లభిస్తుంటాయి. 2009 అంచనాలు మెస్టిజోలు 68% (మిశ్రమ తెల్ల, అమెరిండియన్), 20% స్థానిక ప్రజలు, 5% శ్వేతజాతీయులు, 2% చోలో ప్రజలు, 1% నల్లజాతీయులు, 1% ఇతరులు ఉండగా, 3% ప్రజలు తమ జాతిని వివరించలేదు. 44% మంది స్థానిక సమూహాలకు (ముఖ్యంగా క్యుచూస్ లేదా ఐమారాస్కు ) తమకు తాము ఆపాదించారు.
అమెరిన్డియన్లు, లా పాజ్, పోటోసి, ఓరురో, కోచబంబా, చుక్యూకాకా పశ్చిమ విభాగాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్న ఐమరాస్, క్యుచూస్ (పురాతన ఇంకా సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారు)ఉన్నారు. వీరు అధికంగా పశ్చిమప్రాంతంలోని లా పాజ్, పొటోసి, ఒరురో, కొచబామా, చుక్విసాకా డిపార్టుమెంటులో ఉన్నారు. తూర్పున ఉన్న స్థానిక ప్రజలలో చిక్టిటానో, చాన్, గ్వారని, మొక్సోస్ ప్రజలు ఉన్నారు. ఇతర ప్రజలు శాంటా క్రుజ్, బెని, తారిజ, పాండో ప్రాంతాలలో ఉన్నారు.మెస్టిజోలు దేశవ్యాప్తంగా వ్యాపించి ఉన్నారు. బొలీవియన్ జనాభాలో 26% మంది ఉన్నారు. చాలామంది ప్రజలు మెస్టిజోలుగా చెప్పుకుంటూ అదేసమయంలో తమ స్థానికజాతికి చెందిన వారుగా చెప్పుకుంటుంటారు.
2006 లో శ్వేతజాతీయులు జనసంఖ్యలో 14% మంది ఉన్నారు. వీరు సాధారణంగా అతిపెద్ద నగరాలైన లా పాజ్, శాంటా క్రుజ్ డి లా సియెర్రా, కోచబంబ, కానీ త్రిజా వంటి కొన్ని చిన్న పట్టణాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. శాంటా క్రుజ్ డిపార్టుమెంటులో దాదాపు 40,000 నివాసితులు (2012 నాటికి) జర్మన్-మాట్లాడే మెన్నోనైట్స్ పలు డజన్ కాలనీలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. స్పానిష్ సామ్రాజ్యం సమయంలో వచ్చిన ఆఫ్రికన్ బానిసల సంతతికి చెందిన ఆఫ్రో-బోలివియన్స్ లా పాజ్ విభాగంలో, ప్రధానంగా నార్ యుంగాస్, సుడ్ యుంగాస్ ప్రావిన్స్లలో నివసిస్తూ ఉన్నారు.1831 లో బానిసత్వం నిషేధించబడింది. జపనీయుల సంఖ్య సంఘాలు 14.000. , లెబనీస్ సంఖ్య 12.900. జర్మనీ, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, పోర్చుగల్, ఇతర అమెరికా దేశాల నుండి, అర్జెంటీనా, బ్రెజిల్] ], [[చిలీ, కొలంబియా, క్యూబా, ఈక్వడార్, యునైటెడ్ స్టేట్స్, పరాగ్వే, పెరు, మెక్సికో, వెనిజులా ఇతరులలో కాలనీలు ఉన్నాయి. లా పాజ్, ఎల్ ఆల్టో, శాంటా క్రుజ్ డి లా సియెర్రాలో ప్రాంతాలలో ముఖ్యమైన పెరూ కాలనీలు ఉన్నాయి.
Indigenous peoples
బొలీవియా స్థానికజాతి ప్రజలు రెండు వర్గాలుగా విభజింపబడ్డారు. అండీన్ అల్టిప్లానోలో, లోయ ప్రాంతంలో ఉన్న ఆండేయన్లు ఒక వర్గంగా, తూర్పు బొలీవియాలోని వెచ్చని ప్రాంతాల్లో నివసించే దిగువప్రాంతాలకు చెందిన సమూహాలు కొచంబా డిపార్టుమెంటు, ఉత్తర లా పాజ్ డిపార్ట్మెంట్, అమెజాన్ బేసిన్ ప్రాంతాలైన బెని, పాండో, శాంటా క్రుజ్, టారిజా దిగువప్రాంత డిపార్టుమెంటులు (మధ్య, తూర్పు బొలీవియా దేశం ఆగ్నేయంలో గ్రాన్ చాకో ప్రాంతం)ప్రాంతాలలో ఉన్నారు. ఆండెన్ పౌరులు పెద్ద సంఖ్యలో క్వెచువా, ఐమరా, లోతట్టు ప్రాంతాలలో వలసగా చేరుకుని పరస్పర సాంస్కృతిక కమ్యూనిటీలు ఏర్పాటు చేయడానికి కారణం అయ్యారు.
భాషలు
2001 జనగణన ప్రకారం దేశంలో ఎక్కువభాగం మాట్లాడే అధికారిక భాష జనాభాలో 60% మంది కంటే అధికంగా ఎక్కువ మంది ఉన్నారు. రాజ్యాంగం, ప్రధాన ప్రైవేటు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, మీడియా, వ్యాపార కార్యకలాపాలు సహా రాష్ట్రాలకు జారీ చేసిన చట్టపరమైన, అధికారిక పత్రాలు స్పానిష్లో ఉన్నాయి. బహుసాంస్కృతికత ఫలితంగా బోలీవియా గొప్ప భాషా వైవిధ్యం కలిగి ఉంది. బెలివియా రాజ్యాంగం 36 స్థానిక భాషలను గుర్తించింది.వీటిలో స్పానిష్ భాషతో పాటు అన్యారా, అరొనా, బ్యూర్, బెసిరో, కంచా, కావినినో, కాబుబాబా, చాకోబో, చిమ్యాన్, ఈస్ ఎజాజా, గ్వారని, గురుసూవే, గురాయు, ఇటోనామ, లికో, మర్జజాయి-కల్లవేయ, మాచీనరి, మోజినో-త్రినిటారియో, మోరీ, మోసేటేన్, మోవిమా, పాకవరా, పుక్వినా, క్వెచువా, సిరియోనో, టాకానా, టపెటే, టోరోమోనా, ఉరు-చిప్పయా, వేయెన్హాక్, యమినవ, యుకికి, యూరాకరే, జామూకో భాషలు ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి. ప్రధాన దేశీయ భాషలు: క్వెచువా (2001 సెన్సస్ జనాభాలో 21.2%), ఐమరా (14.6%), గురాని (0.6%), ఇతరులు (0.4%) బెనిన్ విభాగంలో మొక్కోస్‌తో సహా. శాంటా క్రజ్‌ డిపార్ట్మెంటులోని మెనోనైట్స్‌లో 70,000 మంది జర్మన్ మాండలికాలలో ఒకటైన ప్లౌడియెట్స్చ్ మాట్లాడతారు. పోర్చుగీస్ ప్రధానంగా బ్రెజిల్ సమీప ప్రాంతాలలో మాట్లాడతారు.
మతం
బొలీవియా రాజ్యాంగ పరంగా లౌకికదేశం. మతస్వేచ్ఛకు అవకాశం కల్పించబడుతుంది. " బొలీవియా యొక్క నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ " నిర్వహించిన 2001 జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా జనాభాలో 78% మంది రోమన్ కాథలిక్ తరువాత 19% ప్రొటెస్టంట్, 3% నాస్థికులు ఉన్నారు. 2010 లో, బొలీవియన్లలో 92.5% ప్రజలు క్రిస్టియన్లు, 3.1% ప్రజలు స్థానిక మతం, 2.2% ప్రజలు బహాయి మతం అనుసరిస్తున్నారని గుర్తించబడింది. 1.9% అగోనిజం ఉంది.0.1% ఇతరమతాలకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. దేశీయ జనాభాలో చాలామంది సాంప్రదాయిక విశ్వాసాలకు అనుగుణంగా క్రైస్తవ మతం ఆచరిస్తున్నారని గుర్తించబడింది. పచమమా లేదా "మదర్ ఎర్త్" సంస్కృతి గుర్తించదగినది. కోపకబన వర్జిన్, అర్కినియ వర్జిన్, వర్జిన్ ఆఫ్ సోసావ్న్ పూజలు కూడా ఆచరణలో ఉంది. జేమ్స్ ది అపోస్టిల్‌కు బలమైన భక్తిని కలిగి ఉన్న లేక్ టిటికాకా సరస్సు సమీపంలో ముఖ్యమైన ఐమరాన్ సంఘాలు కూడా ఉన్నాయి. బొలీవియాలో పూజించే దేవతలలో అయమరాన్ దేవుడు ఎకేకొ విస్తారమైన సమృద్ధికి చిహ్నం. ఇది జనవరి 24న జరుపుకుంటారు. గురానీ ప్రజలు " తుపా "ని ఆరాధిస్తారు.
పెద్ద నగరాలు, పట్టణాలు
బొలీవియాలో దాదాపు 67% నగరప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారని అంచనా. దక్షిణ అమెరికాలో దేశాలలో ఇది అత్యల్ప శాతం. పట్టణీకరణ శాతం వార్షికంగా 2.5% అధికరిస్తుంది. 2001 లో 8,87,960 గా ఉన్న గృహాలసంఖ్య 2012 జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా బొలీవియాలో మొత్తం 3,158,691 గృహాలు ఉన్నాయి. 2009 లో 75.4% గృహాలు ఇల్లు, హట్ లేదా పహుయిచిగా వర్గీకరించబడ్డాయి. 3.3% అపార్టుమెంట్లు; 21.1% అద్దె భవంతులు ఉన్నాయి. 0.1% మొబైల్ గృహాలు ఉన్నాయి. దేశం అతిపెద్ద నగరాలు పశ్చిమ, మధ్య ప్రాంతాలలోని ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి.
సంస్కృతి
స్పానిష్ వారు తమ స్థానిక సాంప్రదాయం, మతం, కళలను ఈప్రాంతానికి తీసుకు వచ్చారు. మేస్టిజో బిల్డర్స్, కళాకారులు గొప్ప, విలక్షణమైన శిల్ప శైలి, పెయింటింగ్, "మెస్టిజో బారోక్" అని పిలిచే శిల్ప శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. కాలనీల కాలం పెరెజ్ డి హోల్గ్విన్, ఫ్లోరెస్, బిట్టి, ఇతరుల పెయింటింగ్స్ మాత్రమే కాకుండా, నైపుణ్యం కలిగిన శిల్పులు, వండ్రంగి కళాకారులు, బంగారు, వెండి కళాకారులు తమ నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించారు. కాలనీల కాలం నాటి స్థానిక బారోక్ మతసంబంధిత సంగీతం ఒక ముఖ్యమైన సంస్థగా అభివృద్ధి చేసి 1994 నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా ప్రశంసలు పొందింది. 20 వ శతాబ్దంలో బొలీవియన్ కళాకారులలో మారియా లూయిసా పచేఖో, రాబర్టో మామానీ మమని, అలెజాండ్రా మారియో యిల్లాన్స్, ఆల్ఫ్రెడో డా సిల్వా, మరినా నూనెజ్ డెల్ ప్రాడో ప్రఖ్యాతి చెంది ఉన్నారు.బొలీవియాలో గొప్ప జానపద కళలు ఉన్నాయి.బొలీవియా ప్రాంతీయ జానపద సంగీతం విలక్షణమైనది, విభిన్నమైనది. ఒరురో వార్షిక ఉత్సవంలో "డెవిల్ నృత్యాలు" దక్షిణ అమెరికా గొప్ప జానపద సంఘటనలలో ఒకటి. తారాబోకో సమీపంలో జరుపుకుంటున్న ఈ కార్నివల్ తక్కువగా గుర్తించబడుతుంది. 19 వ శతాబ్దానికి చెందిన "కార్నెల్వాల్ డి ఓరురో" అనే పేరుగల వివిధ పండుగలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఇది "హ్యుమానిటీ ఆఫ్ ఓరల్ అండ్ ఇంటాంజిబుల్ హెరిటేజ్ మాస్టర్ పీస్ ఆఫ్ ది"గా దీనిని 2001 మేలో యునెస్కొ ప్రకటించింది.వినోదం ఫుట్బాల్ కలిగి ఉంది [ఆధారము కోరబడినది]..
దేశప్రజలు తమ గతకాలపు సంస్కృతిని కాపాడుకోవడానికి వివిధ దేశవాళీ పండుగలను నిర్వహించుకుంటారు. వీటిలో ముఖ్యమైనది-కాపోరేల్స్  దీనిని దేశమంతటా జరుపుకుంటారు. దేశంలో వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలు వివిధ రీతులలో వస్త్రధారణ చేస్తారు. మొత్తంగా చూస్తే దేశంలో 30 రకాల వస్త్రరీతులు కనబడతాయి. మహిళలు భుజాల నుండి మోకాళ్ల కింది వరకు వచ్చే స్కర్టు ధరిస్తారు.
ఆహారసంస్కృతి
బొలీవియా ఆహారసంస్కృతిలో ప్రధానంగా స్పెయిన్, స్థానిక అయమరా, ఇంకా ఆహార విధానాలు మిశ్రితం అయ్యాయి.తరువాతి కాలంలో దీనికి జర్మన్,ఇటాలియన్, బాస్క్యూ, రష్యన్, పోలిష్, అరబ్ వలసప్రజల ఆహారసంస్కృతి తోడైంది.
ఇక్కడి ప్రజలు తినే మధ్యాహ్న భోజనాన్ని అల్‌మూర్జో అంటారు. ఈ భోజనంలో సూప్, మాంసం, అన్నం, బంగాళదుంపలు ఉంటాయి. ఉదయంపూట మనం తినే కజ్జికాయలు లాంటివి తయారుచేస్తారు. వీటిని వెన్న, ఉల్లిపాయలు, ఆలివ్‌లు, లోకోటోలతో కలిపి తయారుచేస్తారు. పందిమాంసం, సూప్, బీన్స్‌వేపుడు వంటివాటిని భోజనంలో తీసుకుంటారు. బొలీవియా టీ (చాయ్)ని ఆపి అంటారు. ఇది నిమ్మరసం, మొక్కజొన్నపిండి, యాలకులు, లవంగాలు, కోకో ఆకులు మిశ్రమం చేసి పొడిని తయారుచేసి ఆ పొడిని వేడినీటిలో వేసి కాచి వడబోసి తాగుతారు. వరి అన్నం, వెన్న కలిపి తయారు చేసే వంటకాన్ని ఆర్రోజ్ కాన్ క్వెసో అంటారు. బొలీవియాలో వరి అన్నం పుష్కలంగా దొరుకుతుంది. ఎందుకంటే అక్కడ వరిధాన్యం బాగా పండుతుంది.
కళలు
2011 కారొలైన్ అలెథియా నవల " ప్లాంట్ టీచర్ "కు 2007-2008 మద్య బొలీవియా నేపథ్యంలో వ్రాయబడింది.నవలలో రాజకీయలు, స్థానిక మతాలు, నార్కోపర్యాటకం గురించిన ప్రస్తావనలు వివరణలు చోటుచేసుకున్నాయి. 2017 వీడియో గేం " గోస్ట్ రెకాన్ విల్డ్ లాండ్స్ " బొలీవియా నార్కో ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.
పరిపాలన
దేశాన్ని పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం 9 విభాగాలుగా విభజించారు. వీటిని తిరిగి ప్రావిన్స్‌లుగా, మున్సిపాలిటీలుగా, కాంటన్‌లుగా విభజించారు. అన్ని ప్రాంతాల్లో స్వతంత్రపాలన ఉంటుంది. అన్నింటినీ దేశాధ్యక్షుడు పర్యవేక్షిస్తాడు.
విద్య
2008 లో యునస్కొ ప్రమాణాల ఆధారంగా బొలీవియా నిరక్షరాస్యులులేని దేశంగా ప్రకటించబడింది. దక్షిణ అమెరికాలో పూర్తిస్థాయి అక్షరాశ్యులు ఉన్న దేశాలలో బొలీవియా నాల్గవ దేశం అయ్యింది. బొలీవియాలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో: " యునివర్సిడాడ్ మేయర్, రియల్ వై పాంటిఫిరియా డి శాన్ఫ్రాన్సిస్కో జేవియర్ డి చుక్వికాకా " (యు.ఎస్.ఎఫ్.ఎల్స్) - సుక్రేలో 1624 లో స్థాపించబడింది; " యునివర్సిడాడ్ మేయర్ డి శాన్ ఆండ్రెస్ " (యు.ఎం.ఎస్.ఎ) - లా పాజ్‌లో 1830 లో స్థాపించబడింది; " యునివర్సిడాడ్ మేయర్ డి శాన్ సిమోన్ " (యు.ఎం.ఎస్.ఎస్.) - కోచబంబలో 1832 లో స్థాపించబడింది; " యూనివర్సిడాడ్ ఆటోనోమా గాబ్రియేల్ రెనే మొరెనో " (యు.ఎ.జి.ఆర్.ఎం.) - " శాంటా క్రుజ్ డి లా సియర్రా " 1880 లో స్థాపించబడింది; " యునివర్సిడాడ్ టెకికా డి ఓరురో యుటో " - ఓరురోలో 1892 లో స్థాపించబడింది;, " యూనివర్సిడ్ ఆటోనోమా టోమస్ ఫ్రైస్ " (యు.ఎ.టి.ఎఫ్.) - పోటోసిలో 1892 లో స్థాపించబడింది.
2017 లో బొలీవియా దక్షిణ అమెరికాలో ప్రభుత్వ విద్యకు కొరకు నిధులు ప్రత్యేకించిన మొదటి దేశంగా, లాటిన్ అమెరికాలో రెండవ దేశంగా గుర్తించబడుతుంది.
ఆరోగ్యం
2013 నాటి వరల్డ్ ఫాక్ట్ బుక్ అంచనాల ప్రకారం బొలీవియా ఆయుఃప్రమాణం 68.2 సంవత్సరాలు. బొలీవియా ఆయుఃప్రమాణం ప్రపంచదేశాలలో 161 వ స్థానంలో ఉంది. పురుషుల ఆయుఃపరిమితి 65.4 సంవత్సరాలు, మహిళల ఆయుఃపరిమితి 71.1.సంవత్సరాలు. ఐక్యరాజ్యసమితి అధ్యయనాలు కార్యక్రమం, యునైటెడ్ నేషన్స్ ఇంటర్నేషనల్ ఎమర్జెన్సీ చిల్డ్రన్స్ ఫండ్ అధ్యయనం ప్రకారం బోలెవియాలో రోజుకు 230 మంది పిల్లలు సరైన జాగ్రత్తలు లేకపోవడంతో చనిపోతున్నారు అని తెలియజేస్తుంది. జనాభాలో ప్రజలలో అత్యధిమంది ఆరోగ్య బీమా లేదా ఆరోగ్య సదుపాయాలకు ప్రాముఖ్యత ఇవ్వడంలేదు. విస్తృతమైన అంశాలపై 1989 నుండి బొలివియాలో జనాభా, ఆరోగ్య సర్వేలు ఐదింటిని పూర్తి చేశాయి. 2006, 2016 మధ్య బొలీవియాలో తీవ్ర పేదరికం 38.2% నుండి 16.8% పడిపోయింది. ఐదేళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలలో దీర్ఘకాలిక పోషకాహారలోపం కూడా 14% పతనం అయింది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం పిల్లల మరణ రేటు 50% తగ్గింది.
లాపాజ్
బొలీవియా దేశానికి పరిపాలన రాజధాని నగరం. ఈ నగరం మొత్తం కొండలపైనే ఉంటుంది. ప్రపంచంలో అతి ఎత్తై రాజధాని నగరం లాపాజ్. ఇది భూమి నుండి దాదాపు 3650 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. అత్యంత ఎక్కువ జనాభా కలిగిన నగరం కూడా ఇదే. ఈ నగరం 15వ శతాబ్దం నుండి ఉనికిలో ఉంది. చుట్టూ ఆండీస్ పర్వత శ్రేణులు నగరాన్ని ఎంతో అందాన్ని ఇస్తుంటాయి. నగరంలో సగర్‌నాగ వీధి ఎప్పుడూ యాత్రీకులతో కిటకిటలాడుతూ ఉంటుంది. నగరంలో దయ్యాల మార్కెట్ కూడా ఉంది. ఈ మార్కెట్‌లో ఎండబెట్టిన కప్పలు, కొన్ని సముద్ర జంతువులను అమ్ముతారు. బ్లాక్ మార్కెట్ అని పిలుచుకునే మెర్కాడో నెగ్రో అనే ప్రాంతంలో ఎక్కువగా దుస్తులు, సంగీత పరికరాలు అమ్ముతారు. నగరంలో ఇంకా కల్లెజాన్, ప్లాజా మురిల్లో, వల్లెడిలా లూనా ప్రాంతాలతో బాటు సాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో మ్యూజియం, టివనాకు మ్యూజియం, కోకా మ్యూజియం, మ్యూజియం ఆఫ్ మెటల్స్‌ ప్రదేశాలు దర్శించతగినవి.
వెండి గనులు
బొలీవియాలో వెండిగనులు పోటోసిలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ క్రీస్తుశకం 1545 నుండి కొండలను తవ్వి వెండిని తీస్తున్నారు. ఈ నగరాన్ని సెర్రోరికో అంటారు. ఒకప్పుడు ఈ నగరం మొత్తం ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనవంతమైన నగరంగా పేరుగాంచింది. ఈ గనులలోకి పర్యాటకులు వెళ్ళి అక్కడి గనుల తవ్వకాన్ని, ముడి ఖనిజాలను స్వయంగా చూడవచ్చు. ఈ గనులు భూమికి 240 మీటర్ల లోతులో ఉంటాయి. గనిలోపలి భాగాన్ని పైలావిరి అంటారు. ఇందులోకి పర్యాటకులు నేరుగా వెళ్ళే అవకాశం ఉంది. గని ముందుభాగంలో గనులరాజు బొమ్మ విచిత్రంగా కనబడుతుంది. ఇక్కడ వెండిని గత 455 సంవత్సరాలుగా నిరంతరం వెలికితీస్తూనే ఉన్నారు. ఈ గనులలో దాదాపు 10 వేలమంది కార్మికులు పనిచేస్తూ ఉంటారు.
ఉయుని ఉప్పు మైదానం
right|thumb|ఉయుని ఉప్పు మైదానం. ఇది పోటోసి నగరానికి సమీపంలో ఉంది. దేశానికి దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది 11 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో విస్తరించి ప్రపంచంలోనే అత్యంత విశాలమైన ఉప్పు మైదానంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. దీనిని ఉప్పు ఎడారిగా పిలవవచ్చు. ఈ ఉప్పు మైదానం సముద్రమట్టానికి 3600 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఇంత ఎత్తులో ఇలా ఉప్పు ఎడారి ఎలా ఏర్పడిందో తెలుసుకుంటే ఎంతో ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతం ఒక సముద్ర ద్వీపం. దాదాపు 13వేల సంవత్సరాల క్రితం ఇందులోని నీరంతా ఆవిరైపోయి ఉప్పు మాత్రమే మిగిలింది. మధ్యభాగంలో ఉప్పు 10 మీటర్ల మందంలో ఉంటుంది. ఈ ఉప్పు ఎడారి మీద నిలబడితే మేఘాలు మనల్ని తగులుతూ కదులుతుంటాయి. పర్యాటకులకు ఇదో విచిత్రమైన అనుభవం. ఎప్పుడు తెల్లగా మెరుస్తూ ఉంటుంది. ఎడారిమీద గాలివీయడం వల్ల మైదానంలో పాలిహైడ్రల్ గుర్తులు ఏర్పడతాయి. వాటిని చూస్తుంటే ఎంతో ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఇక్కడ ఫ్లెమింగోలు, ఆండియన్‌జాతి నక్కలు అధికంగా అగుపిస్తాయి. రాజధాని లాపాజ్ నుండి దాదాపు 12 గంటల ప్రయాణం చేసి ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు.
బయటి లంకెలు
వర్గం:దక్షిణ అమెరికా వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు
అంగ్రేజీ మీడియం
thumb|అంగ్రేజీ మీడియం ప్రత్యేక ప్రదర్శనకు రాధికా మదన్ హాజరయిన దృశ్యం అంగ్రేజీ మీడియం 2020లో హిందీలో విడుదలైన కామెడీ డ్రామా సినిమా. ఇర్ఫాన్ ఖాన్, కరీనా కపూర్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా హోమీ అదజానియా దర్శకత్వం వహించాడు. 2017లో ఇర్ఫాన్‌ ఖాన్ నటించిన ‘హిందీ మీడియం’ కొనసాగింపుగా ఈ చిత్తాన్ని నిర్మించారు.
కథ
రాజస్థాన్‌లో నివసించే చంపక్ బన్సల్ (ఇర్ఫాన్‌ఖాన్) ఓ మిఠాయి దుకాణం యజమాని. ఇతని తాత తోడర్‌మల్ ఘాంసీరామ్ బన్సల్ ఆస్తులు, అతని బ్రాండ్ నేమ్ కోసం ఇంకో సోదరుడు గోపి (దీపక్) తో పోట్లాడుతూ కోర్టు చుట్టూ తిరుగుతుంటాడు. బాబాయి కొడుకులు, పెదనాన్న కొడుకులు ఇలా పదుల సంఖ్యలో ఉండి అందరు స్వీట్స్ వ్యాపారం చేస్తూ ఘాంసీరాం బ్రాండ్ స్వీట్‌కు చాలా పేరు కాబట్టి దానికోసం పోరాడుతుంటారు. ‘‘ఇతని బాబాయి కొడుకు గోపి జడ్జికి 9 లక్షల రోలెక్స్ వాచీ ఇంకొన్ని బహుమతులు ఇచ్చి (లంచం) బ్రాండ్‌నేమ్‌ని తన పేరుమీద వచ్చెట్లు చేసుకుంటాడు. కోర్టులో గోపి గెలుస్తాడు కాని.. తన అన్న చంపక్ అంటె అతనికి ప్రాణం కన్నా ఎక్కువ. వ్యాపారము వ్యాపారమే ప్రేమ ప్రేమే అన్నట్లుగా ఉంటాడు. చంపక్ కూడా తమ్ముడి వరసైన గోపిని అదే ప్రేమతో చూస్తాడు. చంపక్ భార్య ఓ కూతుర్ని కని చనిపోతుంది. చిన్నప్పట్నుంచి ఆ కూతుర్ని (రాధికామదాన్) తల్లితండ్రి తానై అల్లారుముద్దుగా పెంచుతు తను అడిగిన ప్రతిది కాదనకుండా ఇస్తుంటాడు. కూతురే తన లోకం. తనని వదిలి ఉండలేని స్థితికి చేరుకుంటాడు. అతని కూతురు తారకా బన్సల్ మాత్రం తండ్రికి దూరంగా లండన్‌లో చదవాలని, ఫాస్ట్ లైఫ్‌ని అనుభవిస్తూ హాయిగా, ఉండాలని కోరుకుంటుంది. పైగా లండన్ వెళితే ఎలా బ్రతకాలో కూడా ఇండియాలోనే నేర్చుకునే క్రమంలో మందు తాగటం, చిన్న దుస్తులు వేసుకోవటం లాంటివి చేస్తుంటుంది. లండన్‌లో చదువుకోడానికి తండ్రిని ఒప్పిస్తుంది. కాని తండ్రి ఆమె చేసే ప్రతి ప్రయత్నాన్ని చెడగొట్టి తన దగ్గరే ఉంచుకోవాలని ప్లాన్ చేస్తుంటాడు. లండన్ వెళ్ళడానికి కోటి రూపాయలు ఫీజు, ఆ తర్వాత ఇంకో మూడు కోట్లు అవసరమవుతాయి. ఓ సాధారణ మిఠాయిలు అమ్ముకునే ఓ వ్యాపారి అన్ని కోట్లు కూతురి కోసం ఎలా సమకూర్చాడు? చివరికి కూతురు ఏం చేసింది? అనేది సినిమా కథ.
మూలాలు
వర్గం:2020 సినిమాలు వర్గం:హిందీ సినిమా
ముత్తంసెట్టి శ్రీనివాసరావు
ముత్తంసెట్టి శ్రీనివాస రావు (అవంతి శ్రీనివాస్ గా సుపరిచితులు) భారతీయ రాజకీయవేత్త, విద్యావేత్త. ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ నందలి అనకాపల్లి పార్లమెంటు నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిథ్యం వహిస్తున్నారు. ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలలో అవంతి విద్యా సంస్థలు నడుపుతున్నాడు. ఈ విద్యా సంస్థలు విశాఖపట్నం నకు చెందిన అవంతీ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ చే నడుపబడుచున్నవి. ఆయన 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో తెలుగుదేశం పార్టీ తరపున పోటీ చేసి గెలుపొందాడు.2019 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు ముందు ఈయన వైఎస్సార్సీపీ లో చేరి నియోజకవర్గం నుంచి గెలిచాడు.అనంతరం ఈయనకు మంత్రి పదవి వర్చింది
వ్యక్తిగత జీవితం
ఆయన జూన్ 12, 1967 లో వెంకటనారాయణ, నాగేశ్వరమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన ఎం.జ్ఞానేశ్వరిని జూన్ 20, 1986న వివాహమాడాడు. వారికి కుమార్తె ప్రియాంక, కుమారుడు వెంకట శివనందేష్‌ ఉన్నారు.
రాజకీయ జీవితం
ఆయన 2009 - 2014 మధ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ సభ్యునిగా పనిచేశాడు. మే 2014 లో ఆయన 16వ లోక్ సభకు ఎన్నికైనాడు. లోక్ సభలో ఆయన రూరల్ కమిటీ సభ్యునిగానూ, పరిశ్రమల కమిటీకి సభ్యునిగానూ మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వశాఖకు సభ్యునిగానూ ఉన్నాడు.
జనవరి 21, 2016 న ఆయన రైల్వేమంత్రి సురేష్ ప్రభుకు లేఖ రాసి తన నియోజకవర్గంలోని తుని, కొత్తవలస జంక్షన్ (వయా నర్శీపట్నం, చోడవరం, మాడుగుల) రైల్వే మార్గాన్ని రూ.16.82 కోట్లతో బడ్జెట్ లో కేటాయించేట్లు చేశాడు.
మూలాలు
వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:1967 జననాలు వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
మిసా భారతి
మిసా భారతి (జననం 22 మే 1976) బీహార్‌ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె జూన్ 2016లో రాజ్యసభకు ఎంపీగా ఎన్నికైంది. మిసా భారతి బీహార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రులు లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్, రబ్రీ దేవి కుమార్తె.
వివాహం
మిసా భారతి 10 డిసెంబర్ 1999న కంప్యూటర్ ఇంజనీర్‌ శైలేష్ కుమార్‌ను వివాహం చేసుకుంది. వారికీ ఇద్దరు కుమార్తెలు, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు.
రాజకీయ జీవితం
మిసా భారతి తన తల్లితండ్రుల అడుగుజాడల్లో రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 2014లో జరిగిన పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో ఆర్జేడీ తరపున పాటలీపుత్ర లోక్‌సభ స్థానానికి ఎంపీగా పోటీ చేసి ఆర్జేడీ రెబల్ రామ్ కృపాల్ యాదవ్ చేతిలో ఓడిపోయింది. ఆమె 2016లో జరిగిన రాజ్యసభ ఎన్నికల్లో ఆర్జేడీ తరపున ఎంపీగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైంది. మిసా భారతి 2014లో జరిగిన పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో ఆర్జేడీ తరపున పాటలీపుత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి ఎంపీగా పోటీ చేసి ఓడిపోయింది.
మూలాలు
వర్గం:బీహార్ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:బీహార్ వ్యక్తులు
ఎక్లిప్స్
వివరాలు
<references group="Notes" />
ప్రస్తావనలు
వర్గం:జావా సాఫ్ట్‌వేర్లు వర్గం:ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్లు
అయనెస్కో యూజీన్
అయనెస్కో యూజీన్ (నవంబరు 26, 1909 - మార్చి 28, 1994) ప్రముఖ ఫ్రెంచి నాటక రచయిత. అనిబద్ధ నాటక శైలీలో (అబ్సర్డ్ థియేటర్) నాటక రచనలు చేశాడు.
జననం - విద్యాభ్యాసం
అయనెస్కో రుమేనియాలోని స్లాటేనాలో 1909, నవంబరు 26న జన్మించాడు. బుఖారెస్ట్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఫ్రెంచ్ లో పట్టభద్రుడై 1939లో పారీస్ లో డాక్టరేట్ డిగ్రీ పొందాడు.
రంగస్థల ప్రస్థానం
చిన్నతనం నుండే నాటకంపై ఆసక్తివున్న అయనెస్కో నాటక రచయితగా మారాడు. ఈ ప్రపంచంలో అర్థవంతంగాలేని మానవుని జీవన గతిని యథాతథంగా ఎలాంటి ముసుగులు లేకుండా చిత్రించే నాటకమే అనిబద్ధ నాటకం. ఈయన ది చైర్స్, అమేడీ, ది విక్టిమ్ ఆప్ ది డ్యూటీ, ది పిక్చర్ వంటి నాటకాలను అనిబద్ధ ధోరణిలో రాశాడు.
మరణం
అయనెస్కో ఫ్రాన్స్ లోని పారిస్ లో 1994, మార్చి 28న మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1909 జననాలు వర్గం:1994 మరణాలు వర్గం:నాటక రచయితలు వర్గం:ఫ్రెంచ్ అమెరికన్లు
చందుర్తి మండలం
చందుర్తి మండలం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాకు చెందిన మండలం. చందుర్తి, ఈ మండలానికి కేంద్రం. 2016 లో జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ మండలం కరీంనగర్ జిల్లా లో ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ మండలం వేములవాడ రెవెన్యూ డివిజను లో భాగం. పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు కూడా ఇదే డివిజనులో ఉండేది.ఈ మండలంలో 11 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. నిర్జన గ్రామాలు లేవు.
మండల జనాభా
thumb|2016 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు అవిభక్త కరీంనగర్ జిల్లా పటంలో మండల స్థానం 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం మండల జనాభా - మొత్తం 	43,596 - పురుషులు 	21,694- స్త్రీలు 	21,902. 2016 లో జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఈ మండల వైశాల్యం 173 చ.కి.మీ. కాగా, జనాభా 33,587. జనాభాలో పురుషులు 16,808 కాగా, స్త్రీల సంఖ్య 16,779. మండలంలో 8,462 గృహాలున్నాయి.
బంగారు తల్లి (2020 సినిమా)
కథ
ఊటీలో పదిహేను సంవత్సరాల క్రితం ఎన్‌కౌంటర్‌లో చనిపోయిన సైకో జ్యోతి కేసును న్యాయవాది వెన్నెల (జ్యోతిక‌), పిటిషన్ పేతురాజ్ (భాగ్యరాజ్) సాయంతో తిరిగి ఓపెన్ చేస్తుంది. ఈ కేసులో వ‌ర‌ద‌రాజులు (త్యాగ‌రాజ‌న్‌), తిమ్మిని బ‌మ్మిగా మార్చ‌డంలో ఉద్దండుడైన ప‌బ్లిక్ ప్రాసిక్యూట‌ర్ రాజార‌త్నం (పార్తీబ‌న్‌) ని వెన్నెల‌ ఎదురుకుంటుంది. అస‌లు సైకో జ్యోతి ఎవ‌రు? లాయర్‌ వెన్నెల ఈ కేసును ఎందుకు వాదించాల్సి వచ్చింది ? న్యాయశాస్త్రంలో ఉన్న లొసుగులను అడ్డం పెట్టుకుని ఈ కేసును ఎలా నీరుగార్చారు. చివరకు వరుస హత్యల వెనుక నిజానిజాలు బయటపడ్డాయా ? లేదా ? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
సంధ్యా శాంతారామ్
సంధ్యా శాంతారామ్ (విజయ దేశ్‌ముఖ్) మహారాష్ట్రకు చెందిన సినిమా నటి. 1950-1960లలో వి. శాంతారాం దర్శకత్వం వహించిన పలు హిందీ, మరాఠీ సినిమాలలో నటించి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే (1955), దో ఆంఖేన్ బరాహ్ హాత్ (1958), నవరంగ్ (1959), పింజర (1972), అమర్ భూపాలి (1951) సినిమాలలో నటించింది.
జననం
సంధ్య 1938లో మహారాష్ట్రలో జన్మించింది. సంధ్య అక్క వత్సల దేశముఖ్, వత్సల కుమార్తె రంజనా దేశ్‌ముఖ్ ఇద్దరూ కూడా సినిమా నటిమణులే.
కెరీర్
అమర్ భూపాలి (1951) సినిమా కోసం కొత్త నటులను వెతుకుతున్నప్పుడు వి. శాంతారాం సంధ్యను చూశాడు. 1952లో అమర్ భూపాలి సినిమాలో గాయని పాత్రలో తొలిసారిగా నటించింది. ఆ తరువాత శాంతారాం తీసిన చాలా సినిమాలలో నటించింది.
ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే సినిమా కోసం శాస్త్రీయ నృత్యంలో శిక్షణ పొందింది. ఈ సినిమా విజయవంతమై, నాలుగు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులతో పాటు హిందీలో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది. దో ఆంఖేన్ బరాహ్ హాత్ సినిమాలో సంధ్య తన భర్త పక్కన నటించింది. నవరంగ్‌ సినిమాలో నటించింది.
మహాభారతం నుండి శకుంతల కథను అనుసరించి తీసిన స్త్రీ (1961) సినిమాలో నటించింది. పింజర సినిమాలో తమాషా నృత్య కళాకారిణిగా ప్రధాన పాత్రలో నటించింది.
2009లో, నవరంగ్ 50వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా వి. శాంతారామ్ అవార్డుల వేడుకలో సంధ్య పాల్గొన్నది.
వ్యక్తిగత జీవితం
శాంతారాం రెండవ భార్య నటి జయశ్రీని పోలి ఉన్న సంధ్య, జయశ్రీ నుండి విడిపోయిన తరువాత 1956లో శాంతారాంను వివాహం చేసుకుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు వర్గం:1938 జననాలు వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటీమణులు
మౌనంగానే ఎదగమని మొక్క నీకు చెబుతుంది
మౌనంగానే ఎదగమని మొక్క నీకు చెబుతుంది పాట నా ఆటోగ్రాఫ్ (2004) సినిమా కోసం చంద్రబోస్ రచించారు. ఈ గీతాన్ని కె.ఎస్.చిత్ర గానం చేయగా ఎం.ఎం.కీరవాణి సంగీతాన్ని సమకూర్చారు.
పాట
పల్లవి :
మౌనంగానే ఎదగమని మొక్క నీకు చెబుతుంది ఎదిగిన కొద్దీ ఒదగమని అర్థమందులో ఉంది అపజయాలు కలిగిన చోటే గెలుపు పిలుపు వినిపిస్తుంది ఆకులన్ని రాలిన చోటే కొత్త చిగురు కనిపిస్తుంది మౌనంగానే ఎదగమని మొక్క నీకు చెబుతుంది ఎదిగిన కొద్దీ ఒదగమని అర్థమందులో ఉంది అపజయాలు కలిగిన చోటే గెలుపు పిలుపు వినిపిస్తుంది ఆకులన్ని రాలిన చోటే కొత్త చిగురు కనిపిస్తుంది
చరణం1:
దూరమెంతో ఉందని దిగులు పడకు నేస్తమా దరికి చేర్చు దారులు కూడా ఉన్నాయిగా భారమెంతో ఉందని బాధపడకు నేస్తమా బాధ వెంట నవ్వుల పంట ఉంటుందిగా సాగర మథనం మొదలవగానే విషమే వచ్చింది విసుగే చెందక కృషి చేస్తేనే అమృత మిచ్చింది అవరోధాల దీవుల్లో ఆనంద నిధి ఉన్నది కష్టాల వారధి దాటిన వారికి సొంతమౌతుంది తెలుసుకుంటే సత్యమిది తలచుకుంటే సాధ్యమిది
మౌనంగానే ఎదగమని మొక్క నీకు చెబుతుంది ఎదిగిన కొద్దీ ఒదగమని అర్థమందులో ఉంది
చరణం2:
చెమటనీరు చిందగా నుదుటి రాత మార్చుకో మార్చలేనిదేదీ లేదని గుర్తుంచుకో పిడికిలే బిగించగా చేతిగీత మార్చుకో మారిపోని కథలే లేవని గమనించుకో తోచినట్టుగా అందరి రాతలు బ్రహ్మే రాస్తాడు నచ్చినట్టుగా నీ తలరాతను నువ్వే రాయాలి నీ ధైర్యాన్ని దర్శించే దైవాలే తలదించగా నీ అడుగుల్లో గుడికట్టి స్వర్గాలే తరియించగా నీ సంకల్పానికి ఆ విధి సైతం చేతులెత్తాలి అంతులేని చరితలకి ఆది నువ్వు కావాలి
మౌనంగానే ఎదగమని మొక్క నీకు చెబుతుంది ఎదిగిన కొద్దీ ఒదగమని అర్థమందులో ఉంది అపజయాలు కలిగిన చోటే గెలుపు పిలుపు వినిపిస్తుంది ఆకులన్ని రాలిన చోటే కొత్త చిగురు కనిపిస్తుంది
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటలు వర్గం: చంద్రబోస్ రచించిన పాటలు
భాఘి 3
భాఘి 3 2020లో హిందీలో విడుదలైన సినిమా. ఈ సినిమాలో టైగర్ ష్రాఫ్, శ్రద్ధా కపూర్, రితేష్ దేశముఖ్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.
సాంకేతికవర్గం
తనిష్క్ బాగ్చి సాచెట్–పరంపర రోచక్ కోహ్లీ ప్రణయ్ రిజియా
మూలాలు
వర్గం:హిందీ సినిమా వర్గం:2020 సినిమాలు
వేదుల లక్ష్మీగణపతి శాస్త్రి
వేదుల లక్ష్మీగణపతి శాస్త్రి కవి, అవధాని, కథా రచయిత, నాటక రచయిత, నటుడు. అతని తండ్రి వేదుల సూర్యనారాయణ శాస్త్రి సోమయాజి పీఠికాపుర ఆస్థాన విధ్వాంసుడు, సామవేద పండితుడు, నేత్రావధాని, తర్క వ్యాకరణ విజ్ఞాని.
జీవిత విశేషాలు
ఇతడు 1929, జనవరి 18వ తేదీన పిఠాపురంలో వేదుల సూర్యనారాయణశాస్త్రి, సత్యసోమిదేవమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతడు పిఠాపురం రాజా వారి కళాశాలలో గణిత శాస్త్రంలో పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఇండియన్ లీఫ్ టొబాకో డెవలప్‌మెంట్ (ఐ.ఎల్.టి.డి.) సంస్థలో 1951లో ఉద్యోగిగా చేరి 37 సంవత్సరాలు ఆంధ్ర, మైసూరు, కర్ణాటక రాష్ట్రాలలో పనిచేశాడు.
ఇతడు 1942 నుండి వివిధ పత్రికలలో పద్యాలను, వ్యాసాలను, కథలను, నవలలను ప్రకటించాడు. "అశ్వని", "సత్యపుత్ర", "గన్‌పిట్" ఇతని కలం పేర్లు. "ఆదికవి నన్నయ్య అక్షర నీరాజనం", "శరణాగతి" ఇతని ముద్రిత గ్రంథాలు. ఇతనికి సాహితీ సింధువు, వేదోపనిషత్ సుధార్ణవ అనే బిరుదులు ఉన్నాయి.
ఇతడు 8వ యేట నుండే రంగస్థలంపై నటించడం ప్రారంభించాడు. అనేక చారిత్రక, పౌరాణిక, సాంఘిక నాటకాలలో నటించాడు. శారద, అల్లూరి సీతారామరాజు మొదలైన సినిమాలలో చిన్నచిన్న పాత్రలను ధరించాడు. ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్‌లలో బి-గ్రేడ్ ఆర్టిస్టుగా ఉన్నాడు.
మూలాలు
వర్గం:నాటక రచయితలు వర్గం:1929 జననాలు వర్గం:రంగస్థల కళాకారులు వర్గం:కవులు వర్గం:అవధానులు
ప్రొద్దుటూరు పురపాలక సంఘం
ప్రొద్దుటూరు పురపాలక సంఘం,ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం,కడపజిల్లాకు చెందిన మున్సిపాలిటీ.ఈ పురపాలక సంఘం కడప లోకసభ నియోజకవర్గం లోని,ప్రొద్దుటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం పరిధికి చెందిన పురపాలక సంఘం.
చరిత్ర
పొద్దుటూరు పురపాలక సంఘం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని కడప లోని మునిసిపాలిటీ. ఈ పురపాలక సంఘం రాజధాని ప్రాంతంలో ఉంది.1915 లో మున్సిపాలిటీగా స్థాపించబడింది. ఈ పురపాలక సంఘం 7.125.చ.కి.మీ.విస్తీర్ణం కలిగి ఉంది.40 ఎన్నికల వార్డులు ఉన్నాయి.
జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం 162,717 జనాభా ఉండగా అందులో పురుషులు 81,265 ,మహిళలు 82,462 మంది ఉన్నారు.అక్షరాస్యత పురుష జనాభాలో 86.03%,ఉండగా స్త్రీ జనాభాలో 69.41% అక్షరాస్యులు ఉన్నారు.0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 16,653 ఉన్నారు.
ప్రస్తుత చైర్‌పర్సన్, వైస్ చైర్మన్
ప్రస్త్తుత చైర్‌పర్సన్‌గా జి.వి రెడ్డి, వైస్ చైర్మన్‌గా జబీల్ల పనిచేస్తున్నారు.
కుటుంబరావు
కుటుంబరావు కొందరు భారతీయుల పేరు.
శిశునాగ వంశం
శిశునాగ రాజవంశం (IAST: Śaiśunāga, అక్షరాలా "శిశునాగ") పురాతన భారతదేశ సామ్రాజ్యం అయిన మగధసామ్రాజ్యానికి మూడవ పాలక రాజవంశం అని విశ్వసించారు. హిందూ పురాణాల ఆధారంగా ఈ రాజవంశం మగధ రెండవ పాలక రాజవంశం అని దీనిని బృహద్రధుడు స్థాపించిన పురాణరాజవంశం అని ప్రస్తావించబడింది.
రాజవంశం స్థాపకుడైన శిశునాగ చివరి హర్యంకా రాజవంశం పాలకుడు నాగదాసకా వద్ద "మంత్రి" (అమాత్యుడు) పనిచేసి క్రీ.పూ. 421 లో ప్రజా తిరుగుబాటు తరువాత సింహాసనం అధిరోహించాడు. ఈ రాజవంశం రాజధాని ముందుగా రాజ్‌గీరు ఉండేది. కానీ తరువాత కాకవర్ణ పాలనలో ప్రస్తుత పాట్నాకు సమీపంలో ఉన్న పాటాలిపుత్రకు మార్చబడింది. సాంప్రదాయం ప్రకారం, కాకవర్ణ తరువాత అతని పది మంది కుమారులు ఉన్నారు. ఈ రాజవంశం తరువాత నంద సామ్రాజ్యం (సి. క్రీ.పూ. 345) మగధను పాలించింది.
స్థాపన
బౌద్ధసంప్రదాయం ఆధారంగా హర్యంకా రాజ్యంలో శిశునాగ అమాత్య రాజుమీద తిరుగుబాటు చేసి అయ్యాడు.
శిశునాగ
క్రీ.పూ 413 లో శిశునాగ తన రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. రాజ్యస్థాపన చేసేనాటికి రాజగీరు రాజధానిగా ఉండగా తరువాత పాటలీపుత్రను రాజధానిగా చేసుకుని (రెండూ ఇప్పుడు బీహారులో ఉన్నాయి) పాలించాడు. బౌద్ధ వర్గాలు ఆయన వైశాలి వద్ద ద్వితీయ రాజధానిని కలిగి ఉన్నాడని సూచిస్తున్నాయి. గతంలో ఉన్న రాజధాని వాజ్జీని మగధ పాలకులు జయించారు. శిశునాగ రాజవంశం భారత ఉపఖండంలోని అతిపెద్ద సామ్రాజ్యాలలో ఒకటిగా పరిపాలించింది. అవంతిని పాలించిన ప్రడియోతా రాజవంశాన్ని నాశనం చేయడం శిశునాగ సాధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన ఘనతగా భావించబడింది. ఇది మగధ, అవంతి మధ్య 100 సంవత్సరాల నాటి శత్రుత్వాన్ని అంతం చేసింది. అప్పటి నుండి అవంతి శిశునాగ సారాజ్యంలో ఒక భాగంగా మారింది.
కాకవర్న (కాలశోక)
పురాణాల ఆధారంగా శిషునాగా తరువాత అతని కుమారుడు కాకవర్ణ అని భావించబడగా సింహళ వృత్తాంతాల ఆధారంగా అతని కుమారుడు కలషోక భావిస్తున్నారు. అశోకవదాన, హర్మను జాకోబీ, విల్హెల్ము గీగరు, రామకృష్ణ గోపాలు భండార్కరు ఇద్దరూ ఒకటేనని తేల్చారు. శిశునాగ పాలనలో ఆయన కుమారుడు వారణాసి గవర్నరుగా పనిచేశారు. అతని పాలనలో రెండు ముఖ్యమైన సంఘటనలు క్రీస్తుపూర్వం 383 లో వైశాలి వద్ద ఉన్న రెండవ బౌద్ధ మండలి, చివరిగా పాటలీపుత్రకు తరలించబడింది. హర్షచరిత ఆధారంగా ఆయన తన రాజధాని పరిసరాలలో గొంతులోకి ఒక బాకును విసిరి చంపబడ్డాడు. బౌద్ధ సంప్రదాయం ఆధారంగా అతనికి తొమ్మిది లేదా పది మంది కుమారులు ఉన్నారు. వీరిని ఉగ్రసేన నంద బహిష్కరించాడు.
తరువాత పాలకులు
సంప్రదాయం ఆధారంగా కలషోకా పది మంది కుమారులు ఒకేసారి పాలించారు. మహాబోధివంశం వారి పేర్లను భద్రసేన, కోరందవర్ణ, మంగూరా, సర్వంజహా, జలికా, ఉభాకా, సంజయ, కోరవ్య, నందివర్ధన, పంచమక అని పేర్కొంది. వారిలో ఒకరు మాత్రమే పురాణ జాబితాలలో ఒకటైన నందివర్ధనలో పేర్కొనబడింది. నందివర్ధన (మహానందుడు) బహుశా ఈ రాజవంశం చివరి పాలకుడుగా ఉండి ఉంటాడని భావిస్తున్నారు. అతని సామ్రాజ్యాన్ని చట్టవిరుద్ధంగా ఆయనకు జన్మించిన కుమారుడు మహాపద్మ నంద వారసత్వంగా పొందాడు.
పురాణాలు నందివర్ధనను తొమ్మిదవ శిశునాగ రాజుగా, ఆయన కుమారుడు మహానందుడు పదవ, చివరి శిశునాగ రాజుగా భావిస్తున్నారు. మహానందుడు శూద్రవనితకు చట్టవిరుద్ధంగా తనకు జన్మించిన కుమారుడు మహపద్ముని చేత చంపబడ్డాడు.
పతనం
పురాణాల ఆధారంగా శిశునాగుల తరువాత నందులు మగధను పాలించారు.
సురొ పద్ద
భౌగోళికం, జనాభా
Suro Padda (108) గ్రామం అమృత్‌సర్ జిల్లాకు చెందిన బాబ బకాలా తాలూకాలోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 172 ఇళ్లతో మొత్తం 804 జనాభాతో 139 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప  పట్టణమైన Batala అన్నది 12 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 396, ఆడవారి సంఖ్య 408గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 181 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37790.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
సమీప ఏటియంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణం లేదు. సమీప పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేదు. సమీప పబ్లిక్ రీడింగ్ రూంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. . జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయం లేదు. సమీప జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
భూమి వినియోగం
Suro Padda (108) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో) :
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ఈ గ్రామంలో బావి/గొట్టప బావుల ద్వారా 125 హెక్టార్లు సాగు అవుతున్నది.
తయారీ వస్తువులు, పరిశ్రమలు, ఉత్పత్తులు
Suro Padda (108) గ్రామంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న వస్తువులు. (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ) : గోధుమలు, బియ్యం, మొక్కజొన్న
మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు
మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు (బాబు)  ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో ఏలూరు లోకసభ నియోజకవర్గం నుండి తెలుగుదేశం పార్టీ తరపున లోక్‌సభ సభ్యునిగా గెలుపొందాడు. ఆయన సామాజిక కార్యక్రమాల ద్వారా ప్రసిద్ధుడు. ఆయన కొల్లేరు ప్రాంత గ్రామాలకు త్రాగునీటిని ట్యాంకర్ల ద్వారా పంపిణీ చేస్తూంటాడు. పేద, వికలాంగ ప్రజలకు ట్రై సైకిళ్ళను కూడా అందజేశాడు. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విద్యార్థులకు ఉపకార వేతనాలను కూడా అందిస్తుంటాడు. ఎం.ఆర్.సి ట్రస్టు ద్వారా వైద్య క్యాంపులు నిర్వహిస్తుంటాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
ఆయన శ్రీమతి పద్మావల్లి దేవిని ఫిబ్రవరి 18, 1981 న వివాహమాడాడు. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు, ఒక కుమార్తె.