cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
గుప్త సామ్రాజ్యం
సముద్రగుప్తుడు రెండవ చంద్రగుప్తుడు, మొదటి కుమారగుప్తుడు పాలనలో జరిగిన గొప్ప సాంస్కృతిక పరిణామాలు ఈ కాలంలోని గొప్ప అంశాలుగా ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో మహాభారతం, రామాయణం వంటి అనేక సాహిత్య వనరులు కాననైజు చేయబడ్డాయి. గుప్తా కాలం కాళిదాసు వంటి గొప్ప కవులను ఉత్పత్తి చేసింది. ఆర్యభట్ట, వరాహమిహిరా, వాత్సాయయన వంటి పండితులు అనేక విద్యా రంగాలలో గొప్ప పురోగతి సాధించింది. గుప్తా కాలంలో సైన్సు, రాజకీయ పరిపాలన కొత్త శిఖరాలకు చేరుకున్నాయి. ఈ కాలం వాస్తుశిల్పం, శిల్పం, చిత్రలేఖనం విజయాలకు దారితీసింది. ఇది "రూపం, అభిరుచి ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది. ఇది భారతదేశంలోనే కాకుండా దేశ సరిహద్దులను దాటి కళా ప్రశంశలను అందుకుంది". బలమైన వాణిజ్య సంబంధాలు కూడా ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మార్చాయి. బర్మా, శ్రీలంక, ఆగ్నేయాసియాలోని సమీప రాజ్యాలు, ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేసే ఒక వాణిజ్య స్థావరంగా ఈ ప్రాంతాన్ని స్థాపించాయి. పురాణాలు, వివిధ విషయాల మీద అంతకుముందు సుదీర్ఘమైన కవితలు కూడా ఈ కాలంలో వ్రాతపూర్వక గ్రంథాల రచనరూపంలో ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.
సామ్రాజ్యం చివరికి భూభాగం కోల్పోవడం, వారి స్వంత భూస్వామ్య అధిపతుల అధికారం, అలాగే మధ్య ఆసియా నుండి హునా ప్రజలు (కిడారిట్సు, ఆల్కాను హన్సు) దాడి చేయడం వంటి అనేక కారణాలతో పతనం అయింది. 6 వ శతాబ్దంలో గుప్తసామ్రాజ్యం పతనం తరువాత భారతదేశం మళ్లీ అనేక ప్రాంతీయ రాజ్యాలచే పరిపాలించబడింది.
ఆవిర్భావం
గుప్తాల మాతృభూమి అనిశ్చితంగా ఉంది. ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం, అవి ప్రస్తుత తూర్పు ఉత్తర ప్రదేశులో ఉద్భవించారని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ ప్రారంభ గుప్తరాజుల శాసనాలు, నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి. పురాణాల ఆధారంగా ప్రారంభ గుప్తా రాజుల భూభాగంలో ప్రయాగ, సాకేత, గంగా పరీవాహక ప్రాంతంలోని ఇతర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
7 వ శతాబ్దపు చైనా బౌద్ధ సన్యాసి యిజింగు వృత్తాంతం ఆధారంగా ప్రస్తుత బెంగాలు ప్రాంతంలో గుప్తుల మాతృభూమిని మరొక ప్రముఖ సిద్ధాంతం గుర్తించింది. యిజింగు ప్రకారం, రాజు చే-లి-కి- (రాజవంశం స్థాపకుడు శ్రీ గుప్తాతో గుర్తించబడింది) మి-లి-కియా-సి-కియా-పో-నో సమీపంలో చైనా యాత్రికుల కోసం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించారు. (స్పష్టంగా మృగా-శిఖా లిప్యంతరీకరణ- వన). ఈ ఆలయం నలందకు తూర్పున 40 యోజనాలకు పైగా ఉందని యిజింగు పేర్కొంది. అంటే ఇది ఆధునిక బెంగాలు ప్రాంతంలో ఎక్కడో ఉన్నట్లు అర్థం. మరొక ప్రతిపాదన ఏమిటంటే ప్రారంభ గుప్తా రాజ్యం పశ్చిమాన ప్రయాగా నుండి తూర్పున ఉత్తర బెంగాల్ వరకు విస్తరించింది.
గుప్త రికార్డులు రాజవంశం వర్ణం (సామాజిక తరగతి) గురించి ప్రస్తావించలేదు. కొంతమంది చరిత్రకారులు ఎ.ఎస్. ఆల్టేకరు, వారు వైశ్య మూలానికి చెందినవారని సిద్ధాంతీకరించారు. ఎందుకంటే కొన్ని ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాలు వైశ్య వర్ణ సభ్యులకు "గుప్తా" అనే పేరును సూచించాయి.చరిత్రకారుడు ఆర్. ఎస్. శర్మ అభిప్రాయం ఆధారంగా సాంప్రదాయకంగా వాణిజ్యంతో సంబంధం ఉన్న వైశ్యులు - మునుపటి పాలకులచే అణచివేత పన్నును ప్రతిఘటించిన తరువాత పాలకులుగా మారవచ్చు. వైశ్య-మూలం సిద్ధాంతం విమర్శకులు గుప్తా కాలానికి ముందూ, గుప్తుల కాలంలో గుప్తా ప్రత్యయం అనేక వైశ్యేతరుల పేర్లలో ఉందని పేర్కొన్నాడు. "గుప్తా" అనే రాజవంశ పేరు కేవలం పేరు నుండి ఉద్భవించిందని అభిప్రాయపడ్డారు. కుటుంబం మొదటి రాజు గుప్తా. ఎస్.ఆర్ వంటి కొందరు పండితులు. గోయలు గుప్తులు బ్రాహ్మణులు అని సిద్ధాంతీకరించండి ఎందుకంటే వారికి బ్రాహ్మణులతో పెళ్ళి సంబంధాలు ఉన్నాయి అని సిద్ధాంతీకరించాడు. కాని ఇతరులు ఈ సాక్ష్యాలను అసంకల్పితంగా తిరస్కరించారు. గుప్తా యువరాణి ప్రభావతి-గుప్తా పూణే, రిదాపూరు శాసనాల ఆధారంగా కొంతమంది పండితులు ఆమె పితృ గోత్ర (వంశం) పేరు "ధరణం" అని విశ్వసించారు. కాని ఈ శాసనాల ప్రత్యామ్నాయ పఠనం ధరణం ఆమె తల్లి కుబెరనాగ గోత్రమని సూచిస్తుంది.
ఆరంభకాల పాలకులు
Gupta allahabad pt.jpg, fl. late 3rd century CE) is the earliest known king of the dynasty: different historians variously date the beginning of his reign from mid-to-late 3rd century CE. "Che-li-ki-to", the name of a king mentioned by the 7th century Chinese Buddhist monk Yijing, is believed to be a transcription of "Shri-Gupta" (IAST: Śrigupta), "Shri" being an honorific prefix. According to Yijing, this king built a temple for Chinese Buddhist pilgrims near "Mi-li-kia-si-kia-po-no" (believed to be a transcription of Mṛgaśikhāvana).
అలహాబాదు స్తంభం శాసనంలో, గుప్త, ఆయన వారసుడు ఘటోత్కాచాను మహారాజాగా వర్ణించగా తదుపరి రాజు మొదటి చంద్రగుప్తాను మహారాజాధిరాజ అని పిలుస్తారు. తరువాతి కాలంలో మహారాజా అనే బిరుదును భూస్వామ్య పాలకులు ఉపయోగించారు. ఇది గుప్త ఘటోత్కాచా సామంతరాజులు (బహుశా కుషాను సామ్రాజ్యం) అనే సూచనలకు దారితీసింది. ఏది ఏమయినప్పటికీ గుప్తా పూర్వ, గుప్తా అనంతర కాలాలలో మహారాజా అనే బిరుదును ఉపయోగించిన సార్వభౌమాధికారులకు అనేక ఉదాహరణలు ఉన్నారు. కాబట్టి ఇది కచ్చితంగా చెప్పలేము. గుప్తా ఘటోత్కాచా తక్కువ హోదాను కలిగి ఉన్నాడని మొదటి చంద్రగుప్తుడు కన్నా తక్కువ శక్తివంతమైనవారనడంలో సందేహం లేదు. మొదటి చంద్రగుప్తుడు లిచ్చావి యువరాణి కుమారదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇది అతని రాజకీయ శక్తిని, ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించడానికి సహాయపడి ఉండవచ్చు. మహారాజాధిరాజా అనే సామ్రాజ్య బిరుదును స్వీకరించడానికి ఇది వీలు కల్పించింది.రాజవంశం అధికారిక రికార్డుల ఆధారంగా ఆయన తరువాత ఆయన కుమారుడు సముద్రగుప్తుడు వచ్చాడు. ఏదేమైనా కాచా అనే గుప్తా పాలకుడు జారీ చేసిన నాణేల ఆవిష్కరణ ఈ అంశం మీద కొంత చర్చకు దారితీసింది: ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం కాచు సముద్రాగుప్తకు మరొక పేరు; మరొక కథనం ఏమిటంటే కాచా సింహాసనం ప్రత్యర్థి హక్కుదారు అని సూచిస్తుంది.
సముద్రగుప్తుడు
సముద్రగుప్తుడు తన తండ్రి తరువాత (సా.శ. 335 లేదా 350 లో, సా.శ. 375) సింహాసనం అధిష్టించాడు. అలహాబాదు స్థూపం శాసనం ఆయన సభికుడు హరిషేనా విస్తృతమైన విజయాల గురించి పేర్కొన్నాడు. నాగులతో సహా ఉత్తర ప్రాంతమైన ఆర్యవర్తలోని 8 మంది రాజులను సముద్రాగుప్తుడు నిర్మూలించాడని శాసనం పేర్కొంది. ఆయన అటవీ ప్రాంతంలోని రాజులందరినీ లొంగదీసుకున్నాడని ఇది పేర్కొంది. ఇది చాలావరకు మధ్య భారతదేశంలోనే ఉంది. దక్షిణ ప్రాంతమైన 12 మంది పాలకులను ఓడించినందుకు ఇది అతనికి ఘనత ఇచ్చింది: ఈ రాజులలో చాలా మందిని గుర్తించడం ఆధునిక పండితుల మధ్య చర్చనీయాంశమైంది. కానీ ఈ రాజులు భారతదేశం తూర్పు తీరంలో ఉన్న ప్రాంతాలను పరిపాలించారని స్పష్టమైంది. సముద్రగుప్తుడు శిఖరాగ్రస్థాయికి చేరుకున్న సమయంలో దక్షిణాన పల్లవ రాజ్యం వరకు అభివృద్ధి చెందిందని. కంచిలోని పల్లవ ప్రతినిధి అయిన విష్ణుగోపను ఓడించారని శాసనం సూచిస్తుంది. ఈ దక్షిణాది ప్రచారంలో సముద్రగుప్తుడు బహుశా మధ్య భారతదేశంలోని అటవీప్రాంతం గుండా ప్రస్తుత ఒడిశాలో తూర్పు తీరానికి చేరుకుని ఆపై బంగాళాఖాత తీరం వెంబడి దక్షిణవైపు దండయాత్ర చేశాడు. అలహాబాదు స్తంభం శాసనం అనేక సరిహద్దు రాజ్యాలు, గిరిజన సామ్రాజ్యాల పాలకులు సముద్రాగుప్తుడికి కప్పం సమర్పించారని వారు ఆయన ఆదేశాలను పాటించారని, అతని ముందు నమస్కారం చేశారని పేర్కొంది. సరిహద్దు రాజ్యాలలో సమతత, దావక, కామరూప, నేపాలా, కార్త్రిపుర ఉన్నాయి. గిరిజన సామ్రాజ్యాధికారులలో మాలావాలు, అర్జునాయణాలు, యౌదేయలు, మద్రాకులు, అభిరాలు ఉన్నారు.
చివరగా అనేక మంది విదేశీ రాజులు వ్యక్తిగత హాజరుతో సముద్రాగుప్తుడిని సంతోషపెట్టడానికి ప్రయత్నించారని శాసనం పేర్కొంది; వివాహంలో అతని కుమార్తెలను అతనికి ఇచ్చింది (లేదా మరొక వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, అతనికి కన్యలను బహుమతిగా ఇచ్చింది.); వారి స్వంత భూభాగాల నిర్వహణ కోసం గరుడ-చిత్రం కలిగిన గుప్తా ముద్రను ఉపయోగించారని కోరింది. ఇది అతిశయోక్తి: ఉదాహరణకు, ఈ రాజులలో సింహళ రాజును ఉన్నాడని శాసనం పేర్కొన్నది. సింహళ రాజు మేఘవర్ణ బుద్ధగయ వద్ద బౌద్ధ ఆశ్రమాన్ని నిర్మించటానికి అనుమతి కోరుతూ గుప్తరాజుకు గొప్ప బహుమతులు పంపినట్లు చైనా వర్గాల నుండి తెలిపాయి: సముద్రాగుప్తుడి పాంగేరిస్టు ఈ దౌత్య చర్యను విధేయత చర్యగా అభివర్ణించినట్లు తెలుస్తుంది.
సముద్రగుప్తుడు తన ఎరాన్ శాసనం చేత ధ్రువీకరించబడిన వైష్ణవ వ్యక్తిగా కనబడ్డాడు. అనేక బ్రాహ్మణ ఉత్సవాలు చేసాడు. ఆవులు, బంగారాన్ని ఉదారంగా విరాళాలు ఇచ్చినందుకు గుప్తా రికార్డులు అతనికి ఘనత ఇచ్చాయి. ఆయన పురాతన భారతీయ రాజులు వారి సామ్రాజ్య సార్వభౌమత్వాన్ని నిరూపించడానికి ఉపయోగించిన అశ్వమేధ యాగం (గుర్రపు త్యాగం) చేసాడు. ఈ పనితీరును గుర్తించడానికి బంగారు నాణేలను (క్రింద నాణేలు చూడండి) జారీ చేశాడు.
ప్రస్తుత భారతదేశంలో ఇండో-గంగా మైదానంలో ఎక్కువ భాగాన్ని, అలాగే మధ్య భారతదేశంలో గణనీయమైన భాగాన్ని సముద్రాగుప్తుడు నేరుగా నియంత్రించినట్లు తెలుస్తోంది. అంతేకాకుండా ఆయన సామ్రాజ్యం ఉత్తర భారతదేశంలోని అనేక రాచరిక, గిరిజన సామంత రాజ్యాలను, భారతదేశంలోని ఆగ్నేయ తీర ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది.
రామగుప్తా
దేవిచంద్రగుప్తుడి కథనానికి సమకాలీన ఎపిగ్రాఫికలు ఆధారాలు ఏవీ మద్దతు ఇవ్వనప్పటికీ రామగుప్తుడు చారిత్రకత మూడు జైన చిత్రాల మీద ఆయన దుర్జన్పూరు శాసనాలు రుజువు చేశాయి. అక్కడ ఆయనను మహారాజాధిరాజా అని పేర్కొన్నారు. ఎరాన్-విదిషా ప్రాంతంలో ఆయన రాగి నాణేలు పెద్ద సంఖ్యలో కనుగొనబడ్డాయి. ఇవి ఐదు విభిన్న రకాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. వీటిలో గరుడ, గరుడధ్వజ, సింహం, సరిహద్దు పురాణ వర్గాలు ఉన్నాయి. ఈ నాణేల మీద బ్రాహ్మి ఇతిహాసాలు ప్రారంభ గుప్తశైలిలో వ్రాయబడ్డాయి. చరిత్రకారుడు డాక్టరు ఆర్. ఎ. అగరవాలా, డి. లిట్టు అభిప్రాయం ఆధారంగా రామగుప్త సముద్రగుప్త పెద్ద కుమారుడు కావచ్చు అని భావిస్తున్నారు. పెద్దకుమారుడు అయినందున రాజు అయ్యాడు. పాలనకు అనర్హుడని భావించినందున ఆయన పదవీచ్యుతుడిని చేసే అవకాశం ఉంది. ఆయన తమ్ముడు రెండవ చంద్రగుప్తా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.
Chandragupta II "Vikramaditya"
గుప్తుల రికార్డుల ఆధారంగా ఆయన కుమారులలో రాజు సముద్రగుప్తుడు తనకు దత్తాదేవికి జన్మించిన యువరాజు రెండవ చంద్రగుప్తుడిని అతని వారసుడిగా ప్రతిపాదించాడు. రెండవ చంద్రగుప్తుడు (విక్రమాదిత్య), 375 నుండి 415 వరకు పరిపాలించాడు. ఆయన కుంతల కదంబ యువరాణి కుంతలను, నాగ వంశానికి (నాగకులోట్పన్న) చెందిన కుబేరనాగను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ నాగ రాణికి జన్మించిన ఆయన కుమార్తె ప్రభావతిగుప్తా దక్కను ఒకతక పాలకుడు రెండవ రుద్రసేనను వివాహం చేసుకుంది. ఆయన కుమారుడు మొదటి కుమారగుప్త కర్ణాటక ప్రాంతానికి చెందిన కదంబ యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు. రెండవ చంద్రగుప్త తన రాజ్యాన్ని పశ్చిమ దిశగా విస్తరించాడు. మాల్వా, గుజరాతు, సౌరాష్ట్రలకు చెందిన సాకా పశ్చిమ క్షత్రపాల మద్య జరిగిన (సా.శ.409 వరకు కొనసాగి) పోరాటంలో క్షత్రపాలు ఓడిపోయారు. సా.శ. 395 లో ఆయన ప్రధాన ప్రత్యర్థి మూడవ రుద్రసింహను ఓడించి, బెంగాలు ప్రముఖులను ధ్వంసం చేసాడు. ఇది ఆయన నియంత్రణను తీరం నుండి తీరం వరకు విస్తరించి ఉజ్జయిని వద్ద రెండవ రాజధానిని స్థాపించింది. సామ్రాజ్యం శిఖరాగ్రస్థాయికి చేరుకుంది. యుద్ధం ద్వారా సామ్రాజ్యం ఏర్పడినప్పటికీ రెండవ చంద్రగుప్తుడు పాలన హిందూ కళ, సాహిత్యం, సంస్కృతి, చాలా ప్రభావవంతమైన విజ్ఞాన శాస్త్రం శైలికి ఇది గుర్తుగా ఉంది. హిందూ కళ కొన్ని అద్భుతమైన రచనలు డియోగరు లోని దశావతర ఆలయంలోని కుడ్యచిత్రాలు గుప్తుల కళావైభవాన్ని వివరిస్తాయి. అన్నింటికంటే గుప్తులకళకు దాని విలక్షణమైన అంశాలకిది గుర్తుగా ఉంది. ఈ కాలంలో గుప్తులు బౌద్ధ, జైన సంస్కృతులకు కూడా మద్దతుగా ఉన్నారు. ఈ కారణంగా హిందూయేతర గుప్తకాలం కళల సుదీర్ఘ చరిత్ర కూడా ఉంది. ముఖ్యంగా గుప్తుల కాలంనాటి బౌద్ధ కళ తూర్పు, ఆగ్నేయాసియాలో చాలా ప్రభావవంతంగా ఉంది. చైనా పండితుడు, యాత్రికుడు ఫాక్సియన్ తన డైరీలో గుప్తుల కాలం నాటి అనేక పురోగతులను రికార్డు చేసి తరువాత ప్రచురించాడు.
సాహిత్య కళలలో రాణించిన నవరత్నాలు బృందంతో చంద్రగుప్తుడి న్యాయస్థానం మరింత విశిష్టత సంతరించుకుంది. ఈ కవులలో కాళీదాసు కూడా ఉన్నాడు. ఆయన రచనలు అనేక ఇతర సాహిత్య మేధావుల రచనలను మరుగుపరుస్తాయి. ఆయన వయస్సులోనే కాదు రాబోయే సంవత్సరాలలో కూడా ఆయన కీర్తి నిలిచింది. కాళిదాసు తన పద్యంలోని శ్రింగర (శృంగార) మూలకానికి విశిష్టంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
రెండవ చంద్రగుప్తుడు విదేశీ తెగలకు వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటాలు
చంద్రగుప్త విక్రమాదిత్యకు భారతదేశం లోపల, వెలుపల ఇరవై ఒక్క రాజ్యాలను జయించిన ఘనత గురించి 4 వ శతాబ్దపు సంస్కృత కవి కాళిదాసు వర్ణించాడు. తూర్పు, పశ్చిమ భారతదేశాలలో తన పోరాటాన్ని ముగించిన తరువాత విక్రమాదిత్య (రెండవ చంద్రగుప్తుడు) ఉత్తరం వైపుకు వెళ్లి పరాసికులను, తరువాత హునాలు, కంబోజ తెగలను వరుసగా పశ్చిమ - తూర్పు ఆక్ససు లోయలలో తెగల మీద నియంత్రణ సాధించాడు. ఆ తరువాత కిన్నారలు, కిరాతులు, భారతదేశం పర్వత తెగలను ప్రాభవాన్ని తగ్గించడానికి రాజు హిమాలయ పర్వతాలలోకి వెళ్ళాడు. రాజు విక్రమాదిత్య (రెండవ చంద్రగుప్తుడు) "సకాలు, మెలెక్చాలు, కంబోజాలు, యవనాలు, తుషారాలు, పరాసికాసు, హునాసు, ఇతరులు ఇతరులు" అణిచివేసాడని కాశ్మీరీ రచయిత క్షేమేంద్ర బృహత్కతామంజరిలో వర్ణించాడు.
ఫాక్సియను
గుప్తచక్రవర్తి రెండవ చంద్రగుప్తుడి పాలనలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యాత్రికులలో ఫాక్సియను (లేదా ఫా హ్సీను మొదలైనవారు) ఒకరు. అతను 399 లో చైనా నుండి తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించి 405 లో భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. 411 వరకు భారతదేశంలో ఉన్న సమయంలో ఆయన మధుర, కన్నౌజు, కపిలావాస్తు, కుషినగరు, వైశాలి, పటాలిపుత్ర, కాశీ, రాజగ్రిహాలకు తీర్థయాత్రకు వెళ్ళాడు. జాగ్రత్తగా పరిశీలనలు చేశాడు సామ్రాజ్యం పరిస్థితుల గురించి. పరిపాలన సౌమ్యతకు ఫాక్సియను సంతోషించాడు. శిక్షాస్మృతి తేలికపాటిదిగా ఉండి నేరాలకు జరిమానా మాత్రమే విధించబడుతుంది. అతని వ్రాతల ఆధారంగా ఇది గుప్తసామ్రాజ్యం సంపన్న కాలం భావిస్తున్నారు. హాను రాజవంశం పతనంతో రోం-చైనా వాణిజ్య అక్షం విచ్ఛిన్నమయ్యే వరకు ఆయన అభివృద్ధి చెందాడు. ఆయన రచనలు ఈ కాల చరిత్రకు అతి ముఖ్యమైన వనరులలో ఒకటి.
Kumaragupta I
Silver Coin of Kumaragupta I.jpg (Coin of his Western territories, design derived from the Western Satraps).
మొరింగేసి
మొరింగేసి (లాటిన్ Moringaceae) కుటుంబంలో ఉన్న ఒకే ఒక్క ప్రజాతి మొరింగా (Moringa). ఈ ప్రజాతిలో 13 జాతులు ఉన్నవి; అన్నీ ఉష్ణ, సమశీతోష్ణ మండలంలో పెరిగే చెట్లు.
అన్నింటికన్నా ప్రసిద్ధిచెందిన "మొరింగా ఓలీఫెరా" (Moringa oleifera) బహుళ ప్రయోజనాలున్నమునగ చెట్లు భారతదేశంలో విస్తృతంగా పెరుగుతాయి. ఆఫ్రికా రకం (Moringa stenopetala) కూడా కొంచెం తక్కువగానైనా పెంచబడుతుంది.
మొరింగా చెట్లు పేదరికాన్ని, ఆకలి దేశాల్లో బహుళ ప్రయోజనాలున్నవి. వీటి ఆకులు తొందరగా పెరిగి మనుషులకు, పశువులకు ఆహారంగా ఉపయోగపడతాయి. ఆకులు మాంసకృత్తులు ఎక్కువగా కలిగివుంటాయి. పశువుల దాణాగా ఉపయోగించినప్పుడు సోయా కంటే బలమైనవి, పాల ఉత్పత్తిని పెంచేవిగా గుర్తించారు.
మొరింగా నుండి బయో ఇంధనం తయారుచేయవచ్చును. విత్తనాలలో 30-50% నూనె లభిస్తుంది, లేదా 112-185 gal/acre/year. నూనెలో 65-75% ఓలియిక్ ఆమ్లం ఉంటుంది.
మొరింగా వర్షాభావ పరిస్థితులలో కూడా పెరుగుతుంది. భూసారం తక్కువగా ఉండే మెట్ట భూములలో (pH between 4.5 and 9) ను కూడా తట్టుకొంటుంది. ఇవి హిమాలయాల మంచుప్రాంతాలు, నారింజలు పెరిగే వాతావరణంలో పెరుగుతాయి.
బయటి లింకులు
వర్గం:మొరింగేసి వర్గం:ద్విదళబీజాలు
గుప్త సామ్రాజ్యం
Kumaragupta I
Rev: Garuda standing facing with spread wings. Brahmi legend: Parama-bhagavata rajadhiraja Sri Kumaragupta Mahendraditya.]] రెండవ చంద్రగుప్తుడు తరువాత అతని రెండవ కుమారుడు మొదటి కుమారగుప్తుడు మహాదేవి ధ్రువస్వామినికి జన్మించాడు. మొదటి కుమారగుప్తుడు మహేంద్రదిత్య అనే బిరుదును స్వీకరించాను. ఆయన 455 వరకు పరిపాలించాడు. ఆయన పాలన ముగిసే సమయానికి నర్మదా లోయలోని పుష్యమిత్రులు అనే తెగ ఉద్భవించి సామ్రాజ్యానికి బెదిరింపుగా ఎదిగారు. మొదటి కుదారగుప్తుడి పాలన ముగిసే సమయానికి కిడారియులు గుప్తా సామ్రాజ్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. ఆయన కుమారుడు స్కందగుప్తుడు పుష్యామిత్రులు, హునాల మీద విజయం సాధించడం. దేశ పునర్వ్యవస్థీకరణ భితారి స్తంభంలో పేర్కొన్నాడు.
ఆయన నలంద విశ్వవిద్యాలయ స్థాపకుడు ఇది 2016 జూలై 15 న యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించబడింది.
స్కందగుప్తుడు
మొదటి కుమారగుప్తుని కుమారుడు, వారసుడు స్కందగుప్తుడు సాధారణంగా గొప్ప గుప్తపాలకులలో చివరి వ్యక్తిగా భావిస్తారు. ఆయన విక్రమాదిత్య, క్రమాదిత్య బిరుదులను స్వీకరించాడు. ఆయన పుష్యమిత్ర ముప్పును అధిగమించాడు. కాని తరువాత వాయవ్య దిశలో ఉన్న కిడారిటులను (కొన్నిసార్లు హెఫ్తలైట్సు లేదా "వైటు హన్సు" అని పిలుస్తారు. దీనిని భారతదేశంలో స్వేత హునా అని పిలుస్తారు) ఎదుర్కొన్నాడు.
ఆయన సా.శ. 455 లో హునా దాడిని తిప్పికొట్టాడు. కాని యుద్ధాల వ్యయం సామ్రాజ్యం వనరులను హరించి సామ్రాజ్య క్షీణతకు దోహదపడింది. చంద్రగుప్త వారసుడు స్కందగుప్తుడి భితారి స్తంభ శాసనం కిడారియుల దాడుల తరువాత గుప్తసామ్రాజ్యం వినాశనాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. కిడారియులు గుప్తసామ్రాజ్యంలోని పశ్చిమ భాగాన్ని నిలుపుకున్నట్లు తెలుస్తోంది. స్కందగుప్తుడు 467 లో మరణించాడు. అతని తరువాత అతని సోదరుడు పురుషగుప్తుడు అధికారం స్వీకరించాడు. వచ్చాడు.
Decline of the empire
స్కందగుప్తుడి మరణం తరువాత సామ్రాజ్యం స్పష్టంగా క్షీణించింది. ఆయన తరువాత పురుగుప్తుడు (467–473), రెండవ కుమారగుప్తుడు (473–476), బుధగుప్తుడు (476–495), నరసింహగుప్తుడు (495—530), మూడవ కుమారగుప్తుడు (530—540), విష్ణుగుప్తుడు (540—550), ఇద్దరు గుర్తింపు లేని రాజులు, వినయగుప్తుడు, భానుగుప్తుడు అధికారం స్వీకరించారు.
480 లలో తోరమన, మిహిరాకుల ఆధ్వర్యంలోని ఆల్కాను హనులు వాయవ్య దిశలో గుప్తులరక్షణను విచ్ఛిన్నం చేశాయి. వాయవ్యంలో సామ్రాజ్యంలో చాలా భూభాగం 500 లో హనులు ఆక్రమించారు. తోరమన, ఆయన వారసుడు మిహిరాకుల దాడులలో సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమైంది. గుప్తుల శక్తి చాలా తగ్గిపోయినప్పటికీ హ్యూనులను ప్రతిఘటించడం కొనసాగించినట్లు శాసనాల నుండి తెలుస్తుంది. 510 లో భానుగుప్తుడు ఆక్రమణదారుడు హ్యూన పాలకుడు తోరమనను ఓడించాడు. 528 లో మాల్వాకు చెందిన రాజు యశోధర్మను, గుప్తచక్రవర్తి నరసింహగుప్తుడు హ్యూనులను ఓడించి భారతదేశం నుండి తరిమివేసారు.
ఈ దండయాత్రలు కొన్ని దశాబ్దాలుగా మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ భారతదేశం మీద దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలను చూపించాయి. ఒక కోణంలో క్లాసికలు ఇండియను నాగరికతకు ముగింపు పలికింది. ఆక్రమణల తరువాత గుప్తసామ్రాజ్యం ఈ దండయాత్రల ద్వారా అప్పటికే బలహీనపడింది. యశోధర్మను వంటి స్థానిక పాలకుల పెరుగుదల కూడా ముగిసింది. ఆక్రమణల తరువాత గుప్తులు విచ్ఛిన్నమైన తరువాత అనేక చిన్న భారతీయ శక్తులు ఉద్భవించడంతో ఉత్తర భారతదేశం గందరగోళంలో పడింది. హ్యూన దండయాత్రలు ఐరోపా, మధ్య ఆసియాతో భారతదేశ వాణిజ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయని భావిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా గుప్తసామ్రాజ్యం ఎంతో ప్రయోజనం పొందిన ఇండో-రోమను వాణిజ్య సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి. నాసికు, పైథాను, పాటలీపుత్ర, బెనారసు వంటి కేంద్రాల నుండి గుప్తులు పట్టు, తోలు వస్తువులు, బొచ్చు, ఇనుము ఉత్పత్తులు, దంతాలు, ముత్యాలు, మిరియాలు వంటి అనేక విలాసవంతమైన ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేసారు. హ్యూనుల దండయాత్ర ఈ వాణిజ్య సంబంధాలను, వారితో వచ్చిన పన్ను ఆదాయాలను దెబ్బతీసింది.
భారతీయ పట్టణ సంస్కృతి క్షీణించిపోయింది. మఠాల నాశనంతో బౌద్ధమతం తీవ్రంగా బలహీనపడింది. బౌద్ధమత వ్యతిరేకడూ శైవుడూ అయిన మిహిరాకుల సన్యాసులను చంపడం వలన బౌద్ధమతం కూలిపోవటం ప్రారంభమైంది. సాంస్కృతిక తిరోగమన మార్గంలో తక్షశిల నగరం వంటి గొప్ప అభ్యాస కేంద్రాలు నాశనం చేయబడ్డాయి. 60 సంవత్సరాల పాలనలో ఆల్కన్ల పాలక కుటుంబాల శ్రేణి భారతీయ కుల వ్యవస్థను మార్చారని భావిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు హ్యూనులను తరచుగా రాజపుత్రుల పూర్వగాములుగా మారారని భావిస్తున్నారు.
విష్ణుగుప్తుడు చివరి గుప్తచక్రవర్తిగా తెలిపే శాసనం (దామోదర్పూరు రాగి పలక శాసనం), దీనిలో ఆయన సా.శ. 542-543 మద్య కాలంలో కోటివర్ష (పశ్చిమ బెంగాలులోని బంగరు) ప్రాంతంలో భూమి మంజూరు చేశాడు. ఇది సా.శ.532 ఆలికారా పాలకుడు యశోధర్మాను ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో ఎక్కువ భాగం ఆక్రమించుకున్నాడు. గుప్తసామ్రాజ్యం పతనానికి కారణం 6 వ శతాబ్దం మధ్య ఉత్తర ప్రదేశు, బీహారులలో సంభవించిన వినాశకరమైన వరద అని పురావస్తు శాస్త్రవేత్త శంకరు శర్మ చేసిన 2019 అధ్యయనం తెలిపింది.
సైనిక నిర్వహణ
మౌర్య సామ్రాజ్యానికి భిన్నంగా గుప్తసామ్రాజ్యం భారత యుద్ధవ్యూహాలలో అనేక సైనిక ఆవిష్కరణలను ప్రవేశపెట్టారు. భారీ అశ్వికదళ నియంత్రణ, భారీ కత్తి అశ్వికదళాల ఉపయోగం వీటిలో ప్రధానమైనదిగా భావించబడుతుంది. గుప్తసైన్యంలో ప్రధాన భాగంగా భారీ అశ్వికదళాన్ని ఏర్పరుచుకుంది. సాంప్రదాయ భారతీయ సైన్యం గజదళం, తేలికపాటి పదాతిదళాల మద్దతుతో పనిచేసింది.
గుప్తా కాలంలో గుర్రపు ఆర్చర్ల వినియోగం చక్రవర్తులను గుర్రపు ఆర్చర్లుగా చిత్రీకరించే రెండవ చంద్రగుప్తుడు, మొదటి కుమారగుప్తుడు, ప్రకాశాదిత్య (పురుగుప్తుడుగా పేర్కొనబడ్డారు) నాణేలు రుజువుగా ఉన్నాయి. ) అది చక్రవర్తుల అశ్విక ఆరాధనను తెలియజేస్తుంది.
దురదృష్టవశాత్తు ఇంపీరియలు గుప్తసైన్యం వ్యూహాత్మక కార్యకలాపాలను వివరించే సమకాలీన మూలాల కొరత ఉంది. క్లాసికలు సంస్కృత రచయిత, నాటక రచయిత కాళిదాసు రాసిన సంస్కృత మహాకావ్యం (పురాణ కవిత) రఘువానా నుండి ఉత్తమమైన సమాచారం లభిస్తుంది. చాలా మంది ఆధునిక విద్యావేత్తలు కాళిదాసు రెండవ చంద్రగుప్త పాలన నుండి స్కందగుప్తా పాలన వరకు జీవించాడనే అభిప్రాయాన్ని రఘువానాలో అతని కథానాయకుడు రఘు పోరాటాలలో రెండవ చంద్రగుప్తుని ప్రతిభా పాఠవాలు ప్రతిబింబించాయి అని భావిస్తున్నారు.
రఘువంశంలోని నాలుగవ అధ్యాయంలో కాళిదాసు " రాజు దళాలు శక్తివంతమైన, అశ్వికదళ-కేంద్రీకృతం, పర్షియన్ల శక్తులు, తరువాత వాయువ్య (బహుశా హన్స్) కు వ్యతిరేకంగా ఎలా పోరాడుతాయో వివరిస్తుంది. ఇక్కడ ఆయన రాజుల సైన్యంలో గుర్రపు ఆర్చర్ల వాడకం గురించి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. తీవ్రంగా పోటీపడిన యుద్ధాల తరువాత గుర్రాలకు చాలా విశ్రాంతి అవసరం" అని వర్ణించబడింది.
మతం
గుప్తులు సాంప్రదాయకంగా హిందూ రాజవంశం. వారు సనాతన హిందువులైనప్పటికీ బౌద్ధమతం, జైన మతం కూడా ప్రోత్సహించారు. ప్రజలకు మతస్వేచ్ఛను కలిగించారు. సాంచి బౌద్ధమతం ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది. మొదటి కుమారగుప్తుడు (మ .క్రీ.పూ 414 - సి. 455) నలందను స్థాపించినట్లు భావిస్తున్నారు.
తరువాత పాలకులలో కొంతమంది బౌద్ధమతానికి మొగ్గు చూపారు. సమకాలీన రచయిత పరమార్త అభిప్రాయం ఆధారంగా నరసింహగుప్త బాలదిత్య (మ .495–?) మహాయాన తత్వవేత్త వాసుబంధు ప్రభావంతో పెరిగాడు. ఆయన నలంద వద్ద ఒక సంఘరామాన్ని నిర్మించాడు. 300 అడుగుల (91 మీ) ఎత్తైన విహారాను బుద్ధ విగ్రహంతో నిర్మించాడు. దానిలో జువాన్జాంగు అభిప్రాయం ఆధారంగా "బోధి చెట్టు క్రింద నిర్మించిన గొప్ప విహార"ను పోలి ఉంటుంది. మంజుష్రిమూలకల్ప (క్రీ.పూ. 800) అభిప్రాయం ఆధారంగా, రాజు నరసింహసగుప్తుడు బౌద్ధ సన్యాసి అయ్యాడు. ధ్యానం (ధ్యానం) మార్గంలో ప్రపంచాన్ని విడిచిపెట్టాడు. చైనీయుల సన్యాసి జువానుజాంగు కూడా ఒక సంఘరామను నియమించిన నరసింహగుప్త బాలాదిత్య కుమారుడు వజ్రా "విశ్వాసంతో హృదయ పూర్వకంగా దృఢనిశ్చయాన్ని కలిగి ఉన్నాడు" అని పేర్కొన్నాడు.
గప్తుల పాలనావిధానం
గుప్తా సామ్రాజ్యం ఎపిగ్రాఫికలు రికార్డుల అధ్యయనం పై నుండి క్రిందికి పరిపాలనా విభాగాల సోపానక్రమం ఉందని తెలుస్తుంది. ఈ సామ్రాజ్యాన్ని రాజ్య, రాష్ట్ర, దేశ, మండలా, పృథ్వీ, అవని వంటి వివిధ పేర్లతో పిలిచారు. దీనిని 26 ప్రావిన్సులుగా విభజించారు. వీటిని భుక్తి, ప్రదేశు, భోగా అని పిలుస్తారు. ప్రావిన్సులను విశాయాలుగా విభజించి, విశాపతుల నియంత్రణలో ఉంచారు. ఒక అధ్యాపతి అధికార (ప్రతినిధుల మండలి) సహాయంతో విశాయను నిర్వహించారు. ఇందులో నగరశ్రేశేష్ఠి, సార్థవహా, ప్రతామకూలిక, ప్రథమ కాయస్థ అనే నలుగురు ప్రతినిధులు ఉన్నారు. విశాయలో కొంత భాగాన్ని వితి అని పిలుస్తారు. గుప్తాకు బైజాంటైను సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్య సంబంధాలు కూడా ఉన్నాయి.
Legacy
ఈ కాలానికి చెందిన పండితులలో వరాహమిహిరా, ఆర్యభట్ట ప్రాధాన్యత వహించారు. ఆర్యభట్ట సున్నా అనే భావనను ప్రారంభించిన మొదటి వ్యక్తి అని విశ్వసిస్తున్నారు. ఆయన భూమి సూర్యుని చుట్టూ కదులుతుందనే సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు. సూర్య - చంద్ర గ్రహణాలను అధ్యయనం చేసాడు. గొప్ప నాటక రచయిత, శకుంతల వంటి నాటకాలు రాసిన, సంస్కృత సాహిత్యంలో ఎత్తైన ప్రదేశంగా గుర్తించిన కాళిదాసు కూడా ఈ కాలానికి చెందినవాడని భావిస్తున్నారు. శస్త్రచికిత్స మిద వినూత్న అధ్యాయాలతో ఆయుర్వేద ఔషధం అన్ని ప్రధాన అంశాల మీద సంస్కృత పునర్వినియోగ గ్రంథమైన సుశ్రుత సంహిత గుప్తుల కాలం నాటిదని భావిస్తున్నారు.
ఈ కాలంలో చదరంగక్రీడ అభివృద్ధి చెందిందని చెబుతారు. ఇక్కడ 6 వ శతాబ్దంలో దాని ప్రారంభ రూపాన్ని కాటురాగా అని అంటారు. దీనిని " నాలుగు సైనిక విభాగాలు" అని అర్ధం - పదాతిదళం, అశ్వికదళం, ఏనుగు, రథం - ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది ఆధునిక బంటు, గుర్రం, బిషపు, రూక్లుగా వరుసగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. వైద్యులు అనేక వైద్య పరికరాలను కూడా కనుగొన్నారు. వారు ఆసమయంలో శస్త్రచిక్త్సలు కూడా చేశారు. ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి స్థాన 10 సంఖ్యా వ్యవస్థలు అయిన భారతీయ సంఖ్యలు గుప్తుల కాలం నాటి భారతదేశం నుండి ఉద్భవించాయి. భారతీయ పండితుడు వాత్సాయన రాసిన పురాతన గుప్తకాల రచనలు కామసూత్రం సంస్కృత సాహిత్యంలో మానవ లైంగిక ప్రవర్తన మీద ప్రామాణిక రచనగా పరిగణించబడుతుంది.
గుప్తుల కాలానికి చెందిన ప్రసిద్ధ గణిత శాస్త్రవేత్త-ఖగోళ శాస్త్రవేత్త ఆర్యభట్ట భూమి గుండ్రంగా ఉందని, దాని స్వంత అక్షం చుట్టూ తిరుగుతుందని ప్రతిపాదించాడు. ప్రతిబింబించే సూర్యకాంతి ద్వారా చంద్రుడు, గ్రహాలు ప్రకాశిస్తాయని కూడా అతను కనుగొన్నాడు. చాయాగ్రహాలైన రాహువు, కేతువుల వల్ల గ్రహణాలు సంభవించిన కాస్మోగోనీకి బదులుగా, ఆయన భూమి మీద పడే నీడల పరంగా గ్రహణాలను వివరించాడు.
కళలు
వీరి కాలంలో శిల్పకళ చాలా ప్రసిద్ధి గాంచింది.
గంగారం (సత్తుపల్లి)
గంగారం ఖమ్మం జిల్లా, సత్తుపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం. .
సత్తుపల్లి నుంచి అశ్వారావుపేట, ఏలూరు మరియూ రాజమండ్రికి వెళ్ళే దారిలో సుమారు 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
గారపాటి ఉమామహేశ్వరరావు
గారపాటి ఉమామహేశ్వరరావు, భాషాశాస్త్రవేత్త అనువర్తిత భాషాశాస్త్రం, అనువాద అధ్యయనాల కేంద్రం (సెంటర్ ఫర్ అప్లైడ్ లింగ్విస్టిక్స్ అండ్ ట్రాన్స్ లేషన్ స్టడీస్), హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం లో సంచాలకులు గా పనిచేశారు  ఇప్పుడు అదే విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యునిగా పని చేస్తున్నారు. తెలుగు భాషాశాస్త్రం, సమాచార సాంకేతిక రంగంలో చేసిన కృషికి రెండుసార్లు విశిష్ఠ అవార్డును (సంయుక్త ఆంధ్ర ప్రదేశ్ 2012, విభక్త ఆంధ్ర ప్రదేశ్, 2019) అందుకొన్నారు. తెలుగు పద విశ్లేషిణి (Morphological Analyzer), వాక్యాలను విశ్లేషణ (Parser) చేసే ఉపకరణాలనిర్మాణం, ఒక భాష నుంచి మరో భాషకు  అనువాదం చేసే యంత్రానువాద వ్యవస్థలనూ (Machine Translation Systems), కంప్యూటర్లో‌ రాస్తున్నప్పుడు తప్పు ఒప్పుల్ని దిద్దుకోనే  దిద్దరి అనే ఉపకరణం,  పదనిష్పాదన చేసే ఉపకరణం (Morphological Generator), సాంఖ్యిక పదనిధి (digital corpora)  వంటి ఎన్నో ఉపకరణాలను తెలుగూ తదితర భారతీయ భాషలకు తయారుచేశారు. భారతీయ భాషలకు భాషాతంత్రవ్యవస్థను ఏర్పాటుచేయడానికి ఉద్దేశించిన సమాఖ్యకు నాయకత్వం వహించారు (Consortium Leader, SPTIL, TDIL, GoI). అంతే కాక గోండీ భాష మాండలికాల తులనాత్మక పరిశోధన చేశారు. ద్రావిడ - మంగోలు భాషల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని సోపపత్తికంగా వర్ణ, పద, సహజాత పదాల ఆధారంగా నిరూపించారు .అనేక సదస్సులలో భాష మీద, సాంకేతికత మీద వందకు పైగా పరిశోధనా పత్రాలు సమర్పించారు.మాతృభాష లోనే ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం ఉండాలని, దాని కోసం ఎంతో కృషి చేస్తున్నారు, అవగాహనా సమావేశాలు నిర్వహిస్తు న్నారు.
జీవన  వ్యక్తిగత వివరాలు
గారపాటి ఉమామహేశ్వరరావు పుట్టిందీ పెరిగిందీ విజయవాడలో ప్రాధమిక విద్యాబ్యాసం  గుణదల బిషప్ గ్రాసీ హైస్కూల్లో నూ ఆ తర్వాత డిగ్రీలు లయోలా కాలేజీలో,  బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం,  ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, స్టేట్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్, అ.సం.రా. ) విజ్ఞాన, మానవీయ శాస్త్రాలలో   ఎమ్.ఎస్.సి, ఎమ్.ఏ. చదివి, భాషాశాస్త్రజ్ఞులైన  ఆచార్య భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి, ఎఫ.ఆర్.ఎస్.ఈ పర్యవేక్షణలో  చారిత్రక భాషాశాస్త్రంలో  రాసిన పరిశోధనా వ్యాసానికి పి.హెచ్.డి.  పట్టా పొందారు.
ఉద్యోగానుభవం
2001 నుండి ఇప్పటి వరకు: ప్రొఫెసర్, CALTS, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం, భారతదేశం.
1993-2001: రీడర్, కాల్ట్స్, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం, భారతదేశం.
1988-93: లెక్చరర్, కాల్ట్స్, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం, భారతదేశం.
1987-88: పార్ట్ టైమ్ లెక్చరర్, భాషాశాస్త్ర విభాగం, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం
1984-86: టీచర్-కమ్-రీసెర్చ్ అసిస్టెంట్ (నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్, USA), డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ లింగ్విస్టిక్స్, SUNY ఎట్ స్టోనీ బ్రూక్, NY, USA.
భాషా శాస్త్రం మీద కృషి
భారతీయ భాషల భాషా సాంకేతిక రంగంలో ప్రత్యేకించి యంత్రానువాదంలో  విశేషకృషి చేశారు. ద్రావిడ, మంగోలియన్ - టర్కిక్ భాషా కుటుంబాలకు మూలభాషను జన్యుసంబంధ ప్రక్రియల ద్వారా పునర్నిర్మాణం చేయడంలో చివరి రెండు దశాబ్దాలుగా నిమగ్నులై ఉన్నారు. భారతీయ భాషా సాంకేతిక రంగానికి సంబంధించి  అనేక పత్రాలు, పుస్తకాలను ప్రచురించారు. తెలుగురాష్ట్రాలలో భాషా సంక్షోభం, ద్రావిడ, మంగోలు భాషల జన్యు సంబంధాలపై పరిశోధనా గ్రంథాలను ప్రచురిచారు. నవ్యరుషి సన్మాన్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ విశిష్ట పురస్కారం,  కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ జనరల్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగానూ (న్యూఢిల్లీ), ద్రావిడ భాషా సంఘ అధ్యక్షుడుగానూ, భారతీయభాషలలో యంత్రానువాద పథక ప్రధానపరిశోధకుడిగానూ (ప్రసార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం),, భారతీయ భాషల కోసం ఉపకరణాల నిర్మాణ సహవ్యవస్థకు  నాయకత్వం వహించారు. అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, థాయలేండ్, శ్రీలంక, తైవాన్, దక్షిణ కొరియా, మంగోలియా మొదలైన దేశాలలో పర్యటించారు.
భారతీయ  నేపథ్యంలో  ముఖ్యంగా భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలలో, భాషా సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని మొట్టమొదటగా ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా సంగణక భాషాశాస్త్రమనే   కొత్త  రంగంలో  పరిశోధనలు ప్రారంభించారు. మానవీయశాస్త్ర  పరిశోధనా సంస్కృతిలో కొత్త పోకడలను తీసుకువచ్చారు. కంప్యూటర్ సైన్స్, భాషాశాస్త్రం, మానవీయశాస్త్రాలతో కూడిన ప్రత్యామ్నాయ అనువర్తిత పరిశోధనలతో తెలుగూ తదితర భాషలలో అనేక ఉపకరణాలను రూపొందించి అభివృద్ధి చేశారు.
విజ్ఞాన పరిశోధనా, శిక్షణా   వ్యాప్తిలో ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర   సంస్థలతో విస్తృతంగా కలిసి పనిచేశారు. కంప్యూటర్ సైన్స్, భాషాశాస్త్రం, సాహిత్య రంగాలలో పరిశోధనను   సమన్వయం చేస్తూ విద్యార్థులకు శిక్షణను ఇచ్చారు. జాతీయ, అంతర్జాతీయ పరిశోధనా  పత్రికలూ  మ్యాగజైన్స్లలో   వందల పరిశోధన పత్రాలూ   గ్రంథాలూ ప్రకటించారు. విజ్ఞాన వ్యాప్తికి వీలు కల్పించేవిధంగా మనదేశమూ   విదేశాలలోనూ  కార్యశాలలనూ  సమావేశాలనూ నిర్వహించారు.
గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా తెలుగు రాష్ట్రాలలో మాతృభాషలను విద్యామాధ్యమంగా పక్కనపెట్టడాన్ని నిరసిస్తూ బడిభాషగా మాతృభాషల అవసరాన్నీ అవి మన సమాజాల ఆర్థిక   అభివృద్ధికి ఎంతగా దోహదపడుతున్నాయో  గణాంకాలద్వారా పరిశోధించి చూపించారు. భాష, ఆర్థిక వ్యవస్థ, తులనాత్మక భాషాశాస్త్రం, మాతృభాష మాధ్యమంగా బోధన, భాషా జన్యుశాస్త్రం, అనుసరణ వ్యాకరణం పద్ధతిలో ఆంగ్ల భాషా అభ్యాసం, బోధన; "కోరా" వంటి సోషల్ మీడియాలలో భాషా సంబంధిత వివిధ ఇతివృత్తాలపై 550 కి పైగా వ్యాసాలను ప్రచురించారు.
తెలుగు భాష మీద కృషి
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో భాషా సంక్షోభం అనే పుస్తకాన్ని రచించారు. ఇందులో ప్రపంచీకరణ అంటే ఆంగ్లీకరణ ద్వారా కాకుండా స్థానికీకరణ జరగాలని, ఇదంతా భాషావైవిధ్యం ద్వారానే సాధ్యం అవుతుందని, పాఠశాల స్థాయిలో ఇంగ్లీషు మాధ్యమం ఈ వైవిధ్యాన్ని నాశనం చేస్తుందని, వందలాది స్థానీయ సాంప్రదాయ వృత్తివ్యాపారాలను ఆధునికీకరించి వేలాదిమందికి ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరచటం మాతృభాషలద్వారా మాత్రమే సాధ్యం అవుతుందని, స్థానిక భాషలలో విద్యాబోధన, వృత్తివ్యాపారాలూ వాణిజ్యం, పరిశ్రమలను చవకగానూ, సులువుగానూ ఎక్కువమందిని కలుపుకుంటూ నిర్వహించే వీలు కలుగుతుందని, భాషావైవిధ్యాన్ని కాపాడుకుంటేనే విద్యా, ఉద్యోగ ఉపాధి అవకాశాలు మెరుగుపడతాయి సొదాహరణంగా చర్చించారు. మాతృభాషా మాధ్యమంతో వ్యవహార నైపుణ్యాలనూ ఇంగ్లీషూ ఇతర భాషలలో నైపుణ్యాన్నీ సంపాదించటం సులువు అవుతుంది అనేది గారపాటి ఉమామహేశ్వరరావు అభిప్రాయం. విద్య, వైద్యం, పాలన రంగాల్లో తెలుగు మరింత విస్త్రుతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్ళాలి. అందరి తెలుగూ, అన్ని చోట్ల ఉన్న తెలుగూ అన్ని రకాల తెలుగూ మనకి కావాలి వీటన్నిటితోనే తెలుగు పరిపుష్టమౌతుంది. అమ్మనుడి చదువులపై జనాలకు ఉన్న అపోహలను తొలగించి, మన భాషపై మమకారాన్ని కల్పించాలని, యువతకీ చేరువ కావాలని తెలుగు బలగం అనే ఉద్యమం ప్రారంభించారు.
మూలాలు
వర్గం:భాషావేత్తలు వర్గం:తెలుగు ఆచార్యులు వర్గం:హైదరాబాదు వ్యక్తులు
ఎన్‌. లింగుస్వామి
నమ్మాళ్వార్ లింగుస్వామి తమిళ సినిమా దర్శకుడు, స్క్రీన్ ప్లే రచయిత, నిర్మాత. ఆయన 2001లో ‘ఆనందం’ తమిళ చిత్రం ద్వారా దర్శకుడిగా సినీరంగంలోకి అడుగు పెట్టాడు. ఎన్‌. లింగుస్వామి తిరుపతి బ్రదర్స్ బ్యానర్ పై తన సోదరుడు ఎన్‌. సుభాష్ చంద్రబోస్ తో కలిసి సినిమాలను నిర్మించాడు.
మూలాలు
వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు వర్గం:తమిళనాడు సినిమా దర్శకులు వర్గం:తమిళ సినిమా నిర్మాతలు వర్గం:తమిళ సినిమా కథా రచయితలు
సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం
సౌమ్యనాథస్వామి దేవాలయం అన్నమయ్య జిల్లా, నందలూరు గ్రామంలో ఉంది. 11వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ పురాతన దేవాలయం 10 ఎకరాల విస్తీర్ణం కలిగి 108 స్తంభాలతో నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం కడప నుండి 45 కి.మీల దూరంలో, రాజంపేట నుండి 10 కి.మీల దూరంలో వెలసింది.
చరిత్ర
11వ శతాబ్దంలో చోళవంశరాజు కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి పూనుకున్నట్లు చరిత్రలో ఉంది. ఈ ఆలయ నిర్మాణం చోళ, పాండ్య, కాకతీయ, విజయనగర రాజులచే 17వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. ఈ ఆలయానికి 120 ఎకరాల మాన్యం ఉన్నట్లు ఆలయ శాసనాలలో ఉంది. 12వ శతాబ్దంలో కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు ఈ ఆలయానికి గాలిగోపురాన్ని కట్టించి, నందలూరు, అడపూరు,మన్నూరు, మందరం, హస్తవరం అనే అయిదు గ్రామాలను బహుమానంగా ఇచ్చినట్లు శాసనాలు చెబుతున్నాయి. సుప్రసిద్ధ వాగ్గేయకారుడు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుడు ఈ ఆలయాన్ని దర్శించి స్వామిపై శృంగార కీర్తనలు రచించినట్లు ఆధారాలున్నాయి. 16వ శతాబ్దంలో ఇక్కడికి 5 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న పొత్తపిని రాజధానిగా చేసుకుని ఏలిన తిరువెంగనాథుని పట్టపురాణి చెన్నమణి సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయానికి శంఖచక్రాలను, రత్న కిరీటాన్ని జక్కల తిమ్మసాని రత్నాల పరాశరం, జువ్వల కమ్మలు ఇతర స్వర్ణాభరణాలను బహూకరించినట్లు శాసనాల ద్వారా తెలుస్తున్నది. ప్రస్తుతం ఈ ఆలయం కేంద్ర పురావస్తుశాఖ ఆధీనంలో ఉంది.
విశేషాలు
alt=సౌమ్యనాథ స్వామి అలయం లోపల|thumb|260x260px|సౌమ్యనాథ స్వామి అలయం లోపల
మూలాలు
వర్గం:దేవాలయాలు వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు వర్గం:అన్నమయ్య జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:అన్నమయ్య జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు
గొల్లపూడి సీతారామశాస్త్రి
గొల్లపూడి సీతారామశాస్త్రి లేదా స్వామి సీతారాం ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, గాంధేయవాది.
జీవిత విశేషాలు
గొల్లపూడి సీతారామశాస్త్రి గుంటూరుకు చెందినవారు.మొదట న్యాయవాద వృత్తిని చేపట్టి, మద్రాసు హైకోర్టులో న్యాయవాదిగా పనిచేశారు. జమీందారీ లావాదేవీల మొదలుకొని పలు కేసుల్లో పనిచేసిన ఆయన, వృత్తిలో గట్టివాడిగా పేరు సంపాదించుకున్నారు.
స్వాతంత్ర సమరం
1921లో మహాత్మాగాంధీ పూర్ణస్వరాజ్యం పిలుపునిచ్చి ప్రభుత్వ సేవలు, కోర్టులు, కళాశాలలు విడిచిరమ్మని పిలుపునిచ్చారు. ఆ పిలుపును అందుకుని లాభదాయకంగా ఉన్న తన ప్లీడరు వృత్తిని విడిచిపెట్టి జాతీయ సమరంలోకి చేరారు.
మహాత్మా గాంధీ సహాయ నిరాకరణోద్యమం 1930 లో మొదలుపెట్టినపుడు, ఆంధ్రలో జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తిని రగుల్కొలిపేందుకు శిబిరాలను నెలకొల్పదలచారు. దానిలో భాగంగా సీతారామశాస్త్రి గారు తుమ్మల బసవయ్య, దుర్గాంబ దంపతులు సహకారంతో గుంటూరు జిల్లాలో కావూరులో వినయాశ్రమం ఏర్పాటు చేసారు. తుమ్మల బసవయ్య దంపతులు తమ యావదాస్థినీ ఈ ఆశ్రమానికి అర్పించారు.సీతారామ శాస్త్రి గారు తనకున్న ఒక ఎకరం భూమిని, జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి చౌదరి గారు 26 ఎకరాల భూమిని ఈ ఆశ్రమానికి దానం ఇచ్చారు. 65 ఎకరాల స్థలంలో ఈ ఆశ్రమం నెలకొని ఉంది. ఈ ఆశ్రమవాసిగా మారి సీతారామ శాస్త్రి గారు స్వామి సీతారాం గా పిలవబడ్డారు, జాతీయోద్యమంలో వీరి నిర్వహణలో వినయాశ్రమం నిర్వహించిన పాత్ర ప్రశస్తమైనది.
ఈ ఆశ్రమాన్ని గాంధీజీ చేతులమీదుగా 1933 డిసెంబరు 23 తేదీన ప్రారంబించబడింది. గాంధీజీ వినయాశ్రమంలో రెండురోజులు ఉండి ప్రజలలో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం గురించి ప్రేరణ కలిగించారు.
వినయాశ్రమంలో 1934 ఆయుర్వేద వైద్యశాల స్థాపించారు. పిల్లలకోసం గురుకుల పాఠశాల స్థాపించారు.1935లో మీరా బెన్ చేత స్వరాజ్య స్థూపం ఆవిష్కరింపజేశారు.
హరిజన సేవాయాత్రలో భాగంగా గాంధీజీ 1937 జనవరి 23 న రెండవసారి వినయాశ్రమం సందర్శించి తుపాను బాధితుల కోసం విరాళాలు సేకరించాడు. గ్రామ పారిశుద్ధ్యం, హరిజన సేవా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు.
ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కొరకు సీతారాం గారు ఆమరణ నిరాహార దీక్షకు పూనుకొన్నాడు. దీంతో ఆంధ్రాలో ఉద్రిక్త భరిత వాతావరణం ఏర్పడింది. 35 రోజుల తరువాత, 1951 సెప్టెంబరు 20న ఆచార్య వినోబా భావే అభ్యర్ధనపై ఆయన తన దీక్షను విరమించాడు.
మరణం
స్వామి సీతారాం గారు 1960 ఏప్రియల్ 9న వినయాశ్రమం లో పరమపదించారు.
మూలాలు
వర్గం:గాంధేయవాదులు వర్గం:తెలుగువారిలో న్యాయవాదులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా న్యాయవాదులు వర్గం:మారుపేరు కలిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
ఫార్పింగ్
ఫార్పింగ్ (ఫామ్టింగ్ ) ఖాట్మండు లోయకు  దక్షిణాన  ఉన్న బాగ్మతి నదికి ఎగువన ఉన్నటువంటి ఒక చిన్న నెవార్ పట్టణం. ఇది ఇప్పుడు దక్షిణ కాళి మున్సిపాలిటీలో భాగంగా ఉంది.
ఈ పట్టణం దాని పరిసర ప్రాంతాలు అనేక ముఖ్యమైన బౌద్ధ యాత్రా స్థలాలతో పాటు  బౌద్ధ ఆరామాలు, ధ్యాన విరమణ కేంద్రాలను కలిగి ఉన్నాయి.
పట్టణానికి దక్షిణాన 1 కి.మీ దూరంలో దక్షిణ కాళి ఆలయం ఉంది, ఇది నేపాల్‌లోని ప్రధాన హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటి, ఇది తల్లి కాళీ దేవతకి అంకితం చేయబడింది.
ఫార్పింగ్ నేపాల్‌లోని పురాతన జలవిద్యుత్ కేంద్రం. ఇప్పుడు  ఇది మ్యూజియంగా ఉంది.
ఫామ్టింగ్ వజ్రయోగిని ఆలయం
వజ్రయోగినికి అంకితం చేయబడిన ఈ ఆలయం, యాంగ్లేషో గుహలకు  ఫార్పింగ్ పట్టణమునకు  మధ్య ఉన్న కొండ ప్రాంతంలో ఉంది. ఈ పట్టణంలోని  ప్రధానమైన నేవార్ బౌద్ధ వజ్రయోగిని దేవాలయాలు,
ఈ ఆలయం  బౌద్ధ మహాసిద్ధులైన  నరోపా,మైత్రేపా శిష్యులలో  ముఖ్యమైన ‘పామ్టింగ్పా’ సోదరులచే స్థాపించబడింది. ప్రస్తుత ఈ నిర్మాణం 17వ శతాబ్దానికి చెందినది.
యాంగ్లేషో గుహ
యాంగ్లేషో గుహ (టిబ్. ཡང་ལེ་ཤོད་ཀྱི་བྲག་ཕུག, వైల్. yang le shod kyi brag phug ) ఫార్పింగ్ పట్టణం నుండి కాళీ నడకన   పది నిమిషాలలో చేరు కోవచ్చు. యాంగ్లేషో గుహకు సమీపంలో   శేష నారాయణుని రూపంలో విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన అనేక పెద్ద చెరువులు, పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి. గురు పద్మసంభవుడు డోర్జే టోట్రెంగ్ త్సాల్ మరియు అతని భార్య యువరాణి ’ శాక్యాదేవి’ రూపంలో ఇక్కడి గుహలో యాంగ్‌డక్ తంత్రంపై ధ్యానం చేశారని చెబుతారు. అలాగే ‘యోగిన్ చత్రల్ సాంగ్యే దోర్జ్’కూడా  ఇక్కడ అనేక సంవత్సరాల బస చేసినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.ఈ మఠం లాంగ్‌చెన్ న్యింగ్‌థిగ్ సంప్రదాయంకు సంబందించిన  ధ్యాన అభ్యాసాలకు అంకితం చేయబడింది.
నెయిడో తాషి చోలింగ్ మొనాస్టరీ
నేడో తాషి చోలింగ్ అనేది 200 మంది సన్యాసులతో కూడిన ఒక పెద్ద ఆశ్రమం, ఇది ఫార్పింగ్ శివార్లలోని సెటిదేవి భంజ్యాంగ్ వద్ద ఉంది. ఈ మఠాన్ని 2006లో ఏడవ కర్మ చాగ్మే తుల్కు (1926-2013) స్థాపించారు. ఇది మొదటి కర్మ చాగ్మే, రాగ ఆస్య (1613-1678) ద్వారా టిబెట్‌లో స్థాపించబడిన కర్మ. కాగ్యు సంప్రదాయంలోని నీడో ఉప-విభాగానికి చెందినది. ఈ మఠం ఆశ్రమం పక్కనే అతిథి గృహాన్ని కూడా నడుపుతోంది.
పల్యుల్ సామ్టెన్ ఓసెల్ లింగ్
పల్యుల్ సామ్టెన్ ఓసెల్ లింగ్ 1996లో స్థాపించబడింది. 1997లో డ్రబ్‌వంగ్ పెమా నోర్బు రిన్‌పోచేచే ఆశీర్వదించబడింది. 1997లో చత్రాల్ సంగ్యే డోర్జే ద్వారా 1984 జూలై 19న పవిత్రం చేయబడింది. ఈ మఠానికి ప్రస్తుతం ఖెంచెన్ నామ్‌డ్రోల్ త్సెరింగ్ రిన్‌పోచే నాయకత్వం వహిస్తున్నాడు.
టెగ్చెన్ లెక్షీలింగ్ రిట్రీట్ సెంటర్
టెగ్చెన్ లెక్షీలింగ్ రిట్రీట్ సెంటర్ సన్యాసినుల కోసం ఏర్పాటుచేసిన  ఒక చిన్న క్లోజ్డ్ రిట్రీట్ సెంటర్, ఇది కర్మ థిన్లీ రిన్‌పోచేచే స్థాపించబడింది, ఇది ఫర్పింగ్‌లోని బెంచెన్ షెడ్రా ,రిట్రీట్ సెంటర్‌కు సమీపంలో ఉంది. ఈ సెంటర్ కీ  సమీపంలో రింపోచే టెగ్చెన్ లెక్షీలింగ్ సన్యాసినులకు  అనుబంధంగా ఉంది. . ఇక్కడ సన్యాసినులు మూడు సంవత్సరాలు, మూడు నెలలు, మూడు రోజుల సాంప్రదాయబద్దమైన  ధ్యానం సాధచేస్తారు.
దక్షిణకాళి ఆలయం
దక్షిణ కాళి ఆలయం, ఫార్పింగ్ పట్టణానికి 1 కిలోమీటరు ముందు ఉంది. ఇది నేపాల్‌లోని తల్లి ఉగ్రకాళికి అంకితం చేయబడిన ప్రధాన దేవాలయాలలో ఒకటి. జంతు బలి, ఇక్కడ దేవతను పూజించే ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటి. ప్రత్యేకించి మగ మేకలను ఎక్కువగా బలి ఇస్తారు. ఇది ముఖ్యంగా దశైన్ పండుగ సమయంలో కనిపిస్తుంది.
శేషనారాయణ దేవాలయం
యాంగ్లేషో గుహకి దిగువన ఉన్న ఈ ఆలయం ఖాట్మండు లోయలోని నాలుగు ప్రధాన నారాయణ దేవాలయాలలో ఒకటి. మిగిలిన మూడు దేవాలయాలు  ‘ఇచ్చంగు నారాయణ్, ‘బిశంకు నారాయణ్  ‘చంగు నారాయణ్’. లోయకు నాలుగు ప్రధాన దిశలలో ఉన్న ఈ దేవాలయాలు లిచ్ఛవి రాజు విష్ణుగుప్త పాలనలో నిర్మించబడినవి అని  నమ్ముతారు.
ఫార్పింగ్ జలవిద్యుత్ కేంద్రం
హైడ్రో-ఎలక్ట్రిక్ పవర్ స్టేషన్‌గా స్థాపించారు. 2010 వ సంవత్సరం లో, దీనిని నేపాల్ ప్రభుత్వం "లివింగ్ మ్యూజియం"గా ప్రకటించి  ప్రజలకు  అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
ఈ రిజర్వాయర్ ఇప్పటికీ లలిత్‌పూర్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలకు తాగునీటిని సరఫరా చేస్తోంది.
ఎల్వీ ప్రసాద్ కంటి ఆసుపత్రి
ఎల్వీ ప్రసాద్ కంటి ఆసుపత్రి (ఆంగ్లం:The L V Prasad Eye Institute (LVPEI) 1987లో హైదరాబాదులో స్థాపించబడింది. ఇది లాభాపేక్ష లేని, ప్రభుత్వేతర నేత్ర వైద్యశాల. సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు సమానమైన, సమర్థవంతమైన కంటి సంరక్షణ LVPEI సంస్థ యొక్క లక్ష్యం. ఈ సంస్థ గుళ్ళపల్లి నాగేశ్వరరావు ద్వారా స్థాపించబడింది. 30 ఏళ్ల క్రితం చిన్న ఇన్సిస్ట్యూట్‌గా మొదలై అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని సొంతం చేసుకుంది.
వ్యవస్థాపన
ప్రముఖ భారతీయ చలన చిత్ర నిర్మాత ఎల్. వి. ప్రసాద్ ఈ నేత్ర వైద్యశాల స్థాపన కొరకు బంజారా హిల్స్లో 10 మిలియన్ల రూపాయల ధనం, 5 ఎకరాల స్థలం దానం చేసాడు. ఆయన చేసిన త్యాగానికి గుర్తుగా ఆ సంస్థకు ఆయన పేరును ఆ సంస్థ పేరు ముందు ఉంచారు.
వైద్య సేవలు
LVPEI సుమారు 23.8 మిలియన్ల ప్రజలకు తన సేవలనందించింది. అందులో 50% ఉచితంగా, సంక్లిష్టతతో సంబంధం లేకుండా అవసరమైన వైద్యాన్ని అందించింది.
పరిశోధనలు
2012 జూన్ 1 న, LVPEI పరిశోధన అధిపతి ప్రొఫెసర్ బాలసుబ్రహ్మణ్యన్ చెప్పిన ప్రకారం జన్యు కణజాల లోపాలను సరిచేయడానికి జన్యు చికిత్స ఉంది, కంటికి జన్యు డెలివరీ 1-2 సంవత్సరాలలో జరుగుతుంది
కేంద్రాలు
LVPEI నెట్‌వర్క్: మాధ్యమిక, ప్రాథమిక సంరక్షణ కేంద్రాలు వైద్య సేవలను దేశ వ్యాప్తంగా గ్రామీన ప్రాంతాలకు అందిస్తాయి.
ఐ బ్యాంకులు
The RIEB set up the Hyderabad Cornea Preservation Medium Centre which uses a McKarey Kauffman (MK) Medium.
బాహ్యలింకులు
వర్గం:తెలంగాణ ఆసుపత్రులు
జీనియస్ (2012 సినిమా)
జీనియస్ 2012, డిసెంబరు 28న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. ఓంకార్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో హవీస్, సనూష సంతోష్, అశ్విన్ బాబు, వినోద్, అభినయ తదితరులు నటించగా, జోష్వా శ్రీధర్ సంగీతం అందించాడు.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు వర్గం:కె. విశ్వనాధ్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:కృష్ణ భగవాన్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:వేణుమాధవ్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:2012 తెలుగు సినిమాలు
శ్రీరాజ్యలక్ష్మీ సమేత శ్రీలక్ష్మీ నరసింహస్వామి దేవాలయం
శ్రీరాజ్యలక్ష్మీ సమేత శ్రీలక్ష్మీ నరసింహస్వామి దేవాలయం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిజామాబాద్ జిల్లా, నందిపేట్ మండలం, సీ.హెచ్.కొండూర్ గ్రామంలో ఉన్న దేవాలయం. ఎమ్మెల్సీ కల్వకుంట్ల కవిత, దేవనపల్లి అనిల్‌కుమార్‌ దంపతులు సొంత ఖర్చుతో నిర్మించిన ఈ దేవాలయ ప్రతిష్ఠాపనోత్సవాలు 2022 జూన్ 4వ తేదీ నుండి 9వ తేదీ వరకు జరిగాయి.
చరిత్ర
గతంలో గోదావరి నది ని ఆనుకొని ఉన్న ఈ గ్రామం ఒకప్పుడు శ్రీరాంసాగర్‌ ప్రాజెక్టు బ్యాక్‌వాటర్‌ కారణంగా ముంపునకు గురైంది. దాంతో ఆ గ్రామ ప్రజలు అక్కడి నుంచి నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలోని ప్రాంతానికి వెళ్ళి స్థిరపడ్డారు. పాతగ్రామంలోని దేవాలయం కూడా ముంపుబారిన పడడంతో, లక్ష్మీనరసింహుడి విగ్రహాలను నూతన గ్రామానికి తీసుకొచ్చి చిన్నపాటి గూడును ఏర్పాటు చేసుకొని, ఐదున్నర దశాబ్దాలుగా పూజా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు.
ప్రతిష్ఠాపనోత్సవాలు
శిలామయ, లోహమయమూర్తి, ధ్వజస్తంభ, యంత్ర ప్రతిష్ఠాపన, మహా కుంభాభిషేకం మహాధార్మిక క్రతువులను నిర్వహించారు. లోక కల్యాణార్థం, విశ్వశాంతి, ప్రజల ఆయురారోగ్య, ఐశ్వర్య సిద్ధి కోసం ఆరు రోజులపాటు ధార్మిక క్రతువులు అంగరంగ వైభవంగా నిర్వహించబడ్డాయి. దేవాలయ నూతన నిర్మాణ ప్రదేశంలో యాగశాలలను నిర్మించారు. రుత్వికులు, భక్తుల సౌకర్యార్థం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేశారు.
మూలాలు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా దేవాలయాలు వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు వర్గం:2022 స్థాపితాలు
పిగ్మీ రాటిల్ స్నేక్
సిస్ట్రరస్ మిలియారిస్ దక్షిణ యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో గల విషపూరిత సర్పజాతి. దీనిలో మూడు ఉపజాతులను ప్రస్తుతం ఇక్కడ గుర్తించబడినవి
వివరణ
ఈ చిన్న జాతి యొక్క వయోజన పాములు సుమారు  40 - 60 cm  పొడవు పెరుగుతాయి. అద్యధికంగా వీటి పొడవు 78.8 cm (క్లాబర్, 1972) గా నమోదయినది. స్నెల్లింగ్, కొల్లీన్స్ (1997) లో ఎస్.ఎం.బార్బోరీ అనే జాతిని 80.3 cm గా నమోదు చెసారు. కానీ అది 12 సంవత్సరాలుగా నిర్భంధంలో ఉంది. 1940లో గ్లోయిడ్ పెద్దదైన ఎస్.ఎం. బార్బోరీ ని కనుగొని దాని పొడవును 63.8 cm గా నమోదు చేసాడు. దీనిని ఫ్లోరిడా లోని సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ లో కనుగొన్నాడు. 1978లో షైన్ "కొన్ని పాముల జనాభాలో పురుష జాతులు స్త్రీ జాతుల కన్నా ఎక్కువ పొడవు ఉండవచ్చు"నని సూచించాడు. కానీ తర్వాతి కాలంలో 1996లో బిషప్ ఎట్ ఆల్ అధ్యయనం ఆధారంగా ఫ్లోరిడాలోని వోలుసియా దేశంలో వాటి జనాభాకు సంభందించిన సెక్సువల్ డిమార్ఫిజం కనుగొనబడలేదని తెలిసింది. ఈ పాము మధ్య దేహం వరుసలలో డోర్సల్ స్కేల్స్ సుమారు 23 ఉంటాయి. ఈ డోర్సల్ పాటర్న్ లలో వరుసగా ఓవల్ ఆకారంలో లేదా అర్థ వృత్తాకారంలో మచ్చలు క్రమాకారమైన అంచులతో కూడి ఉంటాయి. వీటి పార్శ్వాలలో మచ్చలు సాధారణంగా వృత్తాకారంగా పెద్దవిగా ఉంటాయి. వెనుక వైపు బెల్లీ పిగ్మెంటేషన్ అనేది ప్రక్కనే ఉన్న కణాల జతలలో కనిపించని స్పష్టమైన మచ్చలతో ఉంటుంది. యువసర్పాలకు పెద్దలకు పోలివున్న రంగు నమూనాను కలిగి ఉంటాయి, అయితే ఇది పాలిపోయిన లేదా మరింత స్పష్టంగా గుర్తించబడినప్పటికీ దాని తోక యొక్క కొన పసుపు రంగులో ఉంటుంది.
సాధారణ నామాలు
బస్ట్రార్డ్ రాటిల్ స్నేక్, నిప్పిల్ స్నేక్, కారోలినా గ్రౌండ్ రాటిల్ స్నేక్, బ్రిక్ రెడ్ రాటిల్ స్నేక్, కారోలినా పిగ్మీ రాటిల్ స్నేక్, కాటెస్బీ స్మాల్ స్నేక్, డ్వార్ఫ్ రాటిల్ స్నేక్, ఈస్టర్న్ పిగ్మీ రాటిల్ స్నెక్, గ్రే రాటిల్ స్నేక్, గ్రౌండ్ రాటిల్ (జర్నం 1887), గ్రౌండ్ రాటిల్ స్నేక్, హాగ్-నోస్‌డ్ రాటిల్ స్నేక్, లిటిల్ రాటిల్ స్నేక్, మిలియరీ రాటిల్ స్నేక్, నార్త్ అమెరికన్ స్మాలర్ రాటిల్ స్నేక్, ఓక్-లీఫ్ రాటిల్, పిగ్మీ గ్రౌండ్ రాటిల్ స్నేక్, పిగ్మీ రాటిల్ స్నేక్, స్మాల్ రాటిల్ స్నేక్, స్పాటెడ్ రాటిల్ స్నేక్ సదర్న్ రాటిల్ స్నేక్.
భౌగోళిక పరిధి
ఇవి ఆగ్నేయ యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఉంటాయి. ఇవి ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలోని దక్షిణ, తూర్పు ప్రాంతం, ఫ్లోరిడా ద్వీపం దక్షిణ ప్రాతం, పశ్చిమ నుండి తూర్పు టెక్సాస్,  విస్తరించబడి ఉంటాయి.
అలవాటు
ఈ జాతులు ప్లాట్ ఉడ్స్, ఇసుక కొండలు, మిశ్రమ అడవులు, వరద మైదానాలలో నివసిస్తాయి. ఇవి సరస్సులు, చిత్తడినేలలు సమీపంలో కూడా నివసిస్తాయి.
పరిరక్షణ స్థితి
ఈ జాతులు తక్కువ పరిరక్షణ గల వాటిగా వర్గీకరింబబడ్డాయి. అవి విస్తృత పంపిణీ, పెద్ద జనాభాగా భావించడం లేదా మరింత ప్రమాదకరమైన వర్గంలోని జాబితాకు అర్హత పొందటానికి తగినంత వేగం తగ్గిపోవటానికి అవకాశం లేకపోవడం కారణంగా ఆ జాబితాలో చేర్చారు. వీటి జనాభా స్థిరత్వంగాఉంది. సంవత్సరం అంచనా: 2007.
ప్రవర్తన
వేసవి కాలంలో ఎండలో తమంతట తామే సాయంత్రంపూట రోడ్డుదాటుతాయి. చిన్న రాటిల్ స్నేక్స్ బజ్జింగ్ శబ్దాన్ని చేసూంటాయి. దీ శబ్దాన్ని కొన్ని అడుగుల వరకు వినవచ్చు. కొన్ని పాములు కోపంతో కూడిన దూకుడుగా ప్రవర్తిస్తాయి. వాటి బొరియలను అవే త్రవ్వుకోవు కానీ ఎలుకలు లేదా గోఫర్ తాబేళ్లు కట్టుకొనే బొరియలను వాటి ఆవాసాలుగా వినియోగిస్తాయి.
ఆహారం
ఇవి చిన్న క్షీరదాలైన పక్షులు, బల్లులు, కీటకాలు, కప్పలను తిని జీవిస్తాయి. అదే విధంగా యితర పాములను కూడా భక్షిస్తాయి.
Venom
Since this species is unable to produce much venom, it is unlikely that it is able to deliver a fatal bite to a human adult. Brimley (1942) wrote that although it was too small to be really dangerous, its bite "will give the victim quite an unpleasant time for several days." However, bites involving children have resulted in prolonged hospitalization and there are also reports of necrosis.
These snakes produce cytotoxic venom that is strongly hemorrhagic and tissue toxic, but devoid of any neurotoxins (Ernst, 1992; Van Mierop, 1976). The venom was basis for the development of the drug eptifibatide which is used to prevent clotting during a heart attack. The venom is somewhat different in that it contains substantial amounts of serotonin and related tryptamine compounds (Welsh, 1967). Antivenin does not appear to be effective in the treatment of these bites, although CroFab does seem to do a better job than ACP, at least in some animal models. (Consroe et al., 1995).
శ్రీ స్వామినారాయణ దేవాలయం (వీలింగ్)
శ్రీ స్వామినారాయణ దేవాలయం, అమెరికాలోని చికాగో కు సమీపంలో ఉన్న వీలింగ్‌లో ఉన్న స్వామినారాయణ హిందూ దేవాలయం. అంతర్జాతీయ స్వామినారాయణ సత్సంగ్ మండలం పరిధిలోని ఈ దేవాలయం, అంతర్జాతీయ స్వామినారాయణ్ సత్సంగ్ ఆర్గనైజేషన్‌లో భాగస్వామ్యం పొందింది.
నిర్మాణ వివరాలు
ఈ దేవాలయం $1.7 మిలియన్ల వ్యయంతో నిర్మించబడింది. ఫ్లాట్ టాప్ భవనం ముందుభాగంలో మూడంచెలలో గోపురం ఏర్పాటుచేయబడింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా వర్గం:1991 స్థాపితాలు
గుమ్మడి అనురాధ
గుమ్మడి అనురాధ తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రొఫెసర్. ఆమె ప్రస్తుతం ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, బషీర్​బాగ్​లోని పీజీ లా కాలేజీ ప్రిన్సిపల్‌గా పని చేస్తుంది.
జననం, విద్యాభాస్యం
గుమ్మడి అనురాధ  తెలంగాణ రాష్ట్రం,  ఖమ్మం జిల్లా , సింగరేణి మండలం , టేకులగూడెం గ్రామంలో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి గుమ్మడి నర్సయ్య, ఇల్లెందు మాజీ ఎమ్మెల్యే. గుమ్మడి అనురాధ ఒకటవ తరగతి నుండి మూడో తరగతి వరకు టేకులగూడెం గ్రామంలో చదివి, 4వ నుండి ఇంటర్మీడియట్ వరకు సుదిమల్ల లోని ఏపీ ప్రభుత్వ రెసిడెన్షియల్‌ స్కూల్‌లో, ఇల్లెందులోని ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలో బీఏ పూర్తి చేసింది. ఆమె 2006లో ఉస్మానియాలో ఎల్‌ఎల్‌బీలో పూర్తి చేసి, బషీర్‌బాగ్ న్యాయ కళాశాలలో ఎల్‌ఎల్‌ఎం, ఎం.ఎ ఫిలాసఫీ పూర్తి చేసింది. ఆమె ఉస్మానియాలో ఎల్‌ఎల్‌బీ చదువుతూనే సివిల్స్‌కు ప్రిపేర్‌ అయి రెండుసార్లు రాసినా రాలేదు. ఆమె 2017లో 'ట్రైబల్‌ ప్రాపర్టీ రైట్స్‌ ఇన్‌ తెలంగాణ, స్పెషల్‌ రిఫరెన్స్‌ టు ఖమ్మం' అనే అంశం పైన పీహెచ్‌డీ పూర్తి చేసింది.
అనురాధ డిగ్రీలో పీడీఎస్‌యూ కమిటీలో సభ్యురాలిగా నియమితురాలైంది. ఆమె పీడీఎస్‌యూలో ఓయూ కార్యదర్శిగా, రాష్ట్ర కార్యవర్గ సభ్యురాలిగా పని చేసింది.
వృత్తి జీవితం
డాక్టర్ గుమ్మడి అనురాధ పీహెచ్‌డీ చేస్తుండగానే ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లా విభాగంలో అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌గా ఉద్యోగం వచ్చింది. ఆమె తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఓ యూనివర్శిటీలో అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌గా ఉద్యోగం సాధించిన తొలి ఆదివాసీ మహిళగా గుర్తింపునందుకుంది. గుమ్మడి అనురాధను బషీర్​బాగ్​లోని పీజీ లా కాలేజీ ప్రిన్సిపల్‌గా నియమిస్తూ 15 సెప్టెంబర్ 2021న ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ వీసీ ప్రొఫెసర్‌ డి.రవీందర్‌ యాదవ్‌ ఉత్తర్వులు జారీ చేశాడు. ఆమె 16 సెప్టెంబర్ 2021న ప్రిన్సిపాల్‌గా భాద్యతలు చేపట్టింది.
కాకోరీ కుట్ర
దోపిడీ
1925 ఆగస్టు 9న షాజహాన్‌పూర్ నుంచి లక్నో ప్రయాణిస్తున్న 8వ నంబర్ రైలును కాకోరీ పట్టణం (ప్రస్తుతం ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో ఉంది) సమీపంలో విప్లవకారుల్లో ఒకడు అత్యవసర గొలుసు లాగి రైలును ఆపి, వెనువెంటనే గార్డును దెబ్బతీశారు. ఆ రైల్లో భారతదేశపు పన్నుల డబ్బు బ్రిటీష్ ఖజానాకు తరలిపోతోంది కాబట్టి దోపిడీ చేశారని చెప్తారు. వారు కేవలం ఆ డబ్బు సంచుల్లోని రూ.8 వేలు మాత్రమే దోపిడీ చేసి లక్నో తప్పించుకున్నారు. ఈ దోపిడీ లక్ష్యాలు:
ఉద్దేశపూర్వకంగా కాక ప్రమాదవశాత్తూ జరిగిన కాల్పులో అహ్మద్ అలీ అన్న ప్రయాణికుడు మరణించడంతో ఇది, హత్యకేసు కూడా అయింది. ఈ సంఘటన తర్వాత బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం తీవ్రమైన వేట ప్రారంభించి హెచ్.ఆర్.ఎ.కు సంబంధించిన పలువురు విప్లవకారులను పట్టుకుంది. 1925 సెప్టెంబర్ 26న వారి నాయకుడు రాంప్రసాద్ బిస్మిల్ సహరణ్‌పూర్‌లో, తర్వాతి ముఖ్యనాయకుడు అష్పాకుల్లాఖాన్ మరికొన్ని నెలలకు ఢిల్లీలో దొరికారు.
అరెస్టులు
కాకోరీ కుట్రకేసులో భారతదేశ వ్యాప్తంగా 40 మందిని అరెస్టు చేశారు. వారి పేర్లు, వారిని అరెస్టు చేసిన ప్రదేశాలు ఇవి:
వీరిలో సచీంద్రనాథ్ సన్యాల్, రాజేంద్ర లాహిరీ, యోగేష్ చంద్ర చటర్జీ బెంగాల్‌లో అప్పటికే అరెస్టై ఉన్నారు. దక్షిణేశ్వర్ బాంబు కేసులో లాహిరీని విచారించారు, అష్ఫాకుల్లా ఖాన్, సచీంద్ర బక్షీ కాకోరీ కుట్ర కేసు ముగిశాకా దొరికారు. ఒక అనుబంధ కేసు వీరిపై నమోదుచేసి అదే పద్ధతిలో విచారించారు. వీరిలో రామకృష్ణ ఖత్రీ కూడా ఉన్నారు. ఇతను గంగారాం అనే పేరుతో పిలవబడేవాడు. ఈ సంఘటన ప్రసారానికి గాను చంద్రశేఖర్ ఆజాద్, అశ్ ఫక్ ఉల్లాహ, రాజేంద్ర లాహిరి, సచీంద్రనాథ్ భక్షి వంటి క్రాంతికారులతో రామకృష్ణ ఖత్రి చేతులు కలిపారు. వీరిలో కొందరు 5 నుండు 10 సంవత్సరాల వరకు కారాగార శిక్ష అనుభవించారు. ఈ సంఘటను సంబంధించి రామకృష్ణ ఖత్రీ జైలు నుండి బయటకి వచ్చాక కాకోరీషహీద్ స్మృతి, షహీదోం కీ ఛాయా అను రెండు పుస్తకాలు రచించాడు.
కుట్ర కేసు
దోపిడీ, హత్య సహా రాంప్రసాద్ బిస్మిల్‌పైనా, మరికొందరి పైనా పలు నేరాలను మోపారు. 15 మందిపై తగిన సాక్ష్యాలు లేక వారిని విడుదల చేశారు. కేసు నడిచేనాటికి ఐదుగురు పరారీలో ఉన్నారు. ఐదుగురిలో ఇద్దరు - అష్ఫాకుల్లా కాన్, సచీంద్రనాథ్ బక్షీ - కేసు విచారణ ముగిశాకా దొరికారు. మరొకడు చంద్రశేఖర్ అజాద్ 1928లో హెచ్.ఆర్.ఎ.ను పునర్నిర్మించి పోరాటం సాగించాడు, 1931 ఫిబ్రవరి 27న పోలీసులకు దొరికిపోబోగా అలహాబాదులోని చంద్రశేఖర్ అజాద్ పార్కులో తనను తాను కాల్చుకుని చనిపోయాడు.
కొందరు నిందితులపై సాక్ష్యం లేక కేసు ఉపసంహరించుకోగా మిగిలిన 28 మందిపై 1926 మే 21న ఎ. హామిల్టన్ ప్రత్యేక సెషన్ కోర్టులో విచారణ కొనసాగింది. అబ్బాస్ సలీం ఖాన్, భన్వరీ లాల్ భార్గవ, జ్ఞాన్ ఛటర్జీ, మహమ్మద్ ఆయుఫ్‌లు కేసులో న్యాయమూర్తికి సహకరించే మదింపుదారులుగా నియమితులయ్యారు. నిందితుల్లో బెంగాల్‌లో నిర్బంధించిన సచీంద్రనాథ్ సన్యాల్, జోగేష్ చంద్ర ఛటర్జీ, రాజేంద్రనాథ్ లాహిరీలను తరలించారు. 1916లో బాలగంగాధర్ తిలక్ లక్నో పర్యటించినప్పుడు భారీ ఊరేగింపుకు నేతృత్వం వహించినందుకు రాంప్రసాద్ బిస్మిల్‌పై వ్యక్తిగత వ్యతిరేకత పెంపొందించుకుంటూ వచ్చిన న్యాయవాది జగత్ నారాయణ్ ముల్లాను ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రభుత్వం కేసులో పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్‌గా నియమించింది.
పోలీసులు అరెస్టు చేసిన నాటి నుంచీ అష్ఫాకుల్లా ఖాన్‌ నుంచి కేసులో అతని సహ నిందితుల మీద మౌలిక సాక్ష్యం సంపాదించేందుకు వేధించారు. అయితే ఎంత వేధించినా అష్ఫాకుల్లా ఖాన్ సహచరులకు వ్యతిరేకంగా వివరాలు చెప్పడానికి నిరాకరించాడు. మరో అనుబంధ కేసుని అష్పాకుల్లా ఖాన్, సచీంద్ర బక్షీలపై నమోదుచేసి, నడిపారు.