cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
శాతవాహనులు
స్థాపన
నానేఘాటులోని శాతవాహన శాసనంలోని రాయల్సు జాబితాలో సిముకాను మొదటి రాజుగా పేర్కొన్నారు. రాజవంశం మొదటి రాజు 23 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడని, అతని పేరును సిషుకా, సింధుకా, చిస్మాకా, షిప్రకా మొదలైనవిగా పేర్కొనాలని వివిధ పురాణాలు చెబుతున్నాయి. వ్రాతప్రతులను తిరిగి తిరిగి కాఫీ చేసిన ఫలితంగా ఇవి సిముకా వికృత రూపబేధం ఏర్పడిందని అని విశ్వసిస్తున్నారు. అందుబాటులో ఉన్న సాక్ష్యాల ఆధారంగా సిముకా పేరును కూడా నిశ్చయంగా చెప్పలేము. కింది సిద్ధాంతాల ఆధారంగా శాతవాహన పాలన ప్రారంభం క్రీ.పూ. 271 నుండి క్రీ.పూ 30 వరకు నాటిదని భావిస్తున్నారు. పురాణాల ఆధారంగా మొదటి ఆంధ్ర రాజు కన్వా పాలనను పడగొట్టాడు. కొన్ని గ్రంథాలలో ఆయనకు బలిపుచ్చా అని పేరు పెట్టారు.. డి. సి. సిర్కారు ఈ సంఘటనను సి.క్రీ.పూ 30 నాటిదని పేర్కొన్నాడు. ఈ సిద్ధాంతానికి ఇతర పరిశోధకులు మద్దతిచ్చారు.
మత్స్య పురాణం ఆంధ్ర రాజవంశం సుమారు 450 సంవత్సరాలు పరిపాలించినట్లు పేర్కొంది. 3 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో శాతవాహన పాలన ముగిసినందున, వారి పాలన ప్రారంభాన్ని క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నాటిదని భావిస్తున్నారు. ఇండికా ఆఫ్ మెగాస్టీన్సు (క్రీస్తుపూర్వం 350 - 290) "అండారే" అనే శక్తివంతమైన తెగ గురించి ప్రస్తావించింది. దీని రాజు 1,00,000 పదాతిదళం, 2,000 అశ్వికదళం, 1,000 ఏనుగుల సైన్యాన్ని కొనసాగించాడు. అండారేను ఆంధ్రరాజుగా గుర్తించినట్లయితే ఇది క్రీస్తుపూర్వం 3 వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమయ్యే శాతవాహన పాలనకు అదనపు సాక్ష్యంగా పరిగణించబడుతుంది. బ్రహ్మాండ పురాణం "నాలుగు కాన్వారాజులు 45 సంవత్సరాలు భూమిని పరిపాలిస్తుంది అని పేర్కొంది. అప్పుడు (అది) తిరిగి ఆంధ్రలకు వెళ్తుంది" అని పేర్కొంది. ఈ ప్రకటన ఆధారంగా ఈ సిద్ధాంత ప్రతిపాదకులు మౌర్య పాలన తరువాత శాతవాహన పాలన ప్రారంభమైందని తరువాత మద్యకాలంలో కన్వాల పాలన సాగిందని ఆ తరువాత శాతవాహన పాలన పునరుజ్జీవనం అని వాదించారు. ఈ సిద్ధాంతంలో ఒక సంస్కరణ ఆధారంగా మౌర్యుల తరువాత సిముకా వచ్చాడు. సిద్ధాంతం వైవిధ్యం ఏమిటంటే కాన్వాసులను పడగొట్టడం ద్వారా శాతవాహన పాలనను పునరుద్ధరించిన వ్యక్తి సిముకా; పురాణాల సంకలనం అతన్ని రాజవంశం స్థాపకుడిగా అయోమయ పెట్టాయి.
ఆరంభకాల విస్తరణ
సిముకా తరువాత అతని సోదరుడు కన్హా (కృష్ణ అని కూడా పిలుస్తారు) పశ్చిమాన నాసికు వరకు రాజ్యాన్నివిస్తరించాడు. ఆయన వారసుడు మొదటి శాతకర్ణి పశ్చిమ మాల్వా, అనుపా (నర్మదా లోయ) విదర్భలను జయించాడు. తరువాత ఆయన ఉత్తర భారతదేశం మీద గ్రీకు దండయాత్రల వల్ల కలిగే గందరగోళాన్ని సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు. అశ్వమేధ రాజసూయలతో సహా వేదకాల యాగాలు చేశాడు. బౌద్ధులకు బదులుగా ఆయన బ్రాహ్మణులను పోషించి వారికి గణనీయమైన సంపదను విరాళంగా ఇచ్చాడు. కళింగ రాజు ఖరవేల హతిగుంప శాసనం "శాతకణి" లేదా "శతకమిని" అనే రాజును గురించి ప్రస్తావించింది. వీరిలో కొందరు మొదటి శాతకర్ణిగా గుర్తించారు. ఈ శాసనం ఒక సైన్యాన్ని పంపించడంతో ఖరవేల నగరానికి సంభవించిన ముప్పు గురించి వివరిస్తుంది. ఈ శాసనం పాక్షికంగా మాత్రమే స్పష్టంగా ఉన్నందున వివిధ పరిశోధకులు శాసనంలో వివరించిన సంఘటనలను విభిన్నంగా వివరిస్తారు. ఆర్. డి. బెనర్జీ, సైలేంద్ర నాథు సేన్ అభిప్రాయం ఆధారంగా ఖరవేల శాతకర్ణికి వ్యతిరేకంగా సైన్యాన్ని పంపించాడు. భగవాలు లాల్ అభిప్రాయం ఆధారంగా శాతకర్ణి తన రాజ్యం మీద ఖరవేల దాడి చేయకుండా ఉండాలని కోరుకున్నాడు. అందువల్లన అతను గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు, మనుషులను ఖరవేలాకు నివాళిగా పంపించాడు. సుధాకరు చటోపాధ్యాయ అభిప్రాయం ఆధారంగా శాతకర్ణికి వ్యతిరేకంగా ముందుకు సాగడంలో విఫలమైన తరువాత ఖరవేల సైన్యం తన మార్గాన్ని మళ్ళించింది. అలైను డానియోలౌ అభిప్రాయం ఆధారంగా ఖరవేల శాతకర్ణితో స్నేహంగా ఉన్నాడు. ఎటువంటి ఘర్షణలు లేకుండా ఆయన రాజ్యాన్ని దాటాడు.
శాతకర్ణి వారసుడు రెండవ శాతకర్ణి 56 సంవత్సరాలు పాలించాడు. ఈ సమయంలో ఆయన షుంగాల నుండి తూర్పు మాల్వాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఇది సాంచి బౌద్ధ ప్రాంతంలో ప్రవేశించడానికి వీలు కల్పించింది. దీనిలో మౌర్య సామ్రాజ్యం నిర్మించిన స్థూపాలు, షుంగా స్థూపాల చుట్టూ అలంకరించబడిన ద్వారాలను నిర్మించిన ఘనత ఆయనకు దక్కింది. రెండవ శాతకర్ణి సాంచిలోని శాసనం ద్వారా ప్రఖ్యాతి పొందాడు. అతని తరువాత లంబోదర వచ్చాడు. లంబోదర కుమారుడు, వారసుడు అపిలకా నాణేలు తూర్పు మధ్యప్రదేశులో కనుగొనబడ్డాయి.
సాంచి కళ
శాతవాహనులు సాంచి బౌద్ధ స్థూపం అలంకారంలో పాల్గొన్నారు. ఇది రెండవ శాతకర్ణి రాజు కింద భారీగా మరమ్మతులు చేయబడింది. ద్వారలలో ఒకటైన బ్యాలస్ట్రేడు క్రీ.పూ 70 తరువాత నిర్మించబడింది. ఇవి శాతవాహనులచే నియమించబడినట్లు భావిస్తున్నారు. రెండవ శాతరకర్ణి రాయలు ఆర్కిటెక్టు ఆనంద సృష్టించినది అని దక్షిణ గేట్వే మీద ఒక శాసనం నమోదు చేసింది. శాతవాహన చక్రవర్తి శాతకర్ణి హస్థకళాఖండం " దక్షిణ ద్వారం " అగ్రశ్రేణి చట్రం ఒక బహుమతిగా ఒక శాసనం నమోదు చేస్తుంది:
"రాజా సిరి శాతకర్ణి కళాఖండం ఫోర్మాను అయిన వసితి కుమారుడు ఆనంద బహుమతి"
మొదటి పునరుద్ధరణ
శాతవాహన శక్తిని గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి పునరుద్ధరించాడు. ఆయన శాతవాహన పాలకులలో గొప్పవాడిగా పరిగణించబడ్డాడుచార్లెసు హిగ్హాం తన పాలనను c. 103. ఎస్. నాగరాజు పాలన 106-130 CE నాటిది. ఆయన ఓడించిన రాజు పశ్చినయ క్షత్ర పాలకుడు నహాపన అని తెలుస్తుంది. గౌతమిపుత్ర పేర్లు, బిరుదులతో నహపన నాణేలు ముద్రించబడ్డాయి.గౌతమిపుత్ర తల్లి గౌతమి బాలాశ్రీ మరణించిన 20 వ సంవత్సరం నాటి నాసికు ప్రశాస్తి శాసనం ఆయన సాధించిన విజయాలను నమోదు చేస్తుంది. శాసనం అత్యంత ఉదారవాద వివరణ ఆధారంగా ఆయన రాజ్యం ఉత్తరాన ఉన్న రాజస్థాను నుండి దక్షిణాన కృష్ణ నది వరకు, పశ్చిమాన సౌరాష్ట్ర నుండి తూర్పున కళింగ వరకు విస్తరించి ఉంది. ఆయన రాజ-రాజ (కింగ్స్ ఆఫ్ కింగ్స్) మహారాజా (గ్రేట్ కింగ్) అనే బిరుదులను స్వీకరించాడు, వింధ్య ప్రభువుగా అభివర్ణించాడు.
"…… క్షత్రియుల అహంకారాన్ని చూర్ణం చేసిన వారు; ఎవరు సకాలు (పశ్చిమ సత్రాపీలు), యవనులు (ఇండో-గ్రీకులు), పహ్లావాలు (ఇండో-పార్థియన్లు), ... ఖఖరత కుటుంబాన్ని (నహాపన క్షారత కుటుంబం) పాతుకుపోయిన వారు; శాతవాహన జాతి కీర్తిని పునరుద్ధరించారు." నాసికు లోని పాండవ్లేని గుహల గుహ నెం .3 వద్ద రాజమాత గౌతమి బాలాశ్రీ వివరణ.
గౌతమిపుత్ర తరువాత అతని కుమారుడు వసిష్టిపుత్ర శ్రీ పులమావి (లేదా పులుమయి) వచ్చారు. సైలేంద్ర నాథు సేన్ అభిప్రాయం ఆధారంగా పులుమావి సా.శ.. 96–119 నుండి పరిపాలించారు. చార్లెసు హిఘం అభిప్రాయం ఆధారంగా సా.శ.. 110 లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. పెద్ద సంఖ్యలో శాతవాహన శాసనాలలోని పులుమావి చిహ్నాలతో నాణేలు రాజ్యమంతటా పంపిణీ చేయబడ్డాయి. ఆయన గౌతమిపుత్ర భూభాగాన్ని కొనసాగించాడని, రాజ్యాన్ని సుసంపన్నంగా పరిపాలించాడని ఇది సూచిస్తుంది. అతను బళ్లారి ప్రాంతాన్ని శాతకర్ణి రాజ్యంలో చేర్చాడని నమ్ముతారు. కోరమాండలు తీరంలో డబులు మాస్టు ఉన్న నౌకలను కలిగి ఉన్న అతని నాణేలు సముద్ర వాణిజ్యం, నావికా శక్తిలో పాల్గొనడాన్ని సూచిస్తున్నాయి. అమరావతిలో పాత స్థూపం అతని పాలనలో పునరుద్ధరించబడింది.
మొదటి రుద్రదామను నాయకత్వంలో రెండవ సాత్రపాల దండయాత్ర
పులుమావి వారసుడు అతని సోదరుడు వశిష్తిపుత్ర శాతకర్ణి. ఎస్. ఎన్. సేన్ అభిప్రాయం ఆధారంగా ఆయన సా.శ.. 120–149 మద్య కాలంలో పాలించాడు; చార్లెసు హిగ్హాం అభిప్రాయం ఆధారంగా ఆయన రాజ్యపాలన 138–145 CE వరకు విస్తరించింది. మొదటి రుద్రదామను కుమార్తెను వివాహం చేసుకుని ఆయన పశ్చిమ సాత్రపీలతో వివాహ సంబంధాన్ని కుదుర్చుకున్నాడు.
మొదటి రుద్రాదమను జునాగఢు శాసనం ఆయన దక్షిణాపథ (దక్కను) ప్రభువు శాతకర్ణిని రెండుసార్లు ఓడించాడని పేర్కొంది. దగ్గరి సంబంధాల కారణంగా ఆయన ఓడిపోయిన పాలకుడి ప్రాణాలతో విడిచిపెట్టాడని కూడా ఇది పేర్కొంది:
""మంచి నివేదికను పొందిన రుద్రదామను (...), ఆయన రెండుసార్లు న్యాయమైన పోరాటంలో దక్షిణాపాథ ప్రభువు అయిన శాతకర్ణిని పూర్తిగా ఓడించినప్పటికీ వారి దగ్గర సంబంధం కారణంగా అతనిని నాశనం చేయలేదు."" జునాగఢు శాసనం.
డి. ఆర్. భండార్కరు దినేషుచంద్ర సిర్కారు ప్రకారం, రుద్రదామను చేతిలో గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి ఓడిపోయినప్పటికీ, ఓడిపోయిన పాలకుడు ఆయన కుమారుడు వశిష్టపుత్ర పులుమావి అని E. J. రాప్సను విశ్వసించాడు. ఓడిపోయిన పాలకుడు వశిష్టిపుత్ర వారసుడు శివస్కంద లేదా శివశ్రీ పులుమాయి (లేదా పులుమావి) అని శైలేంద్ర నాథు సేన్, చార్లెసు హిఘం విశ్వసించారు.జునాగఢు శాసనం.
తన విజయాల ఫలితంగా, రుద్రాదమను పూహే, నాసికు తీవ్రమైన దక్షిణ భూభాగాలను మినహాయించి గతంలో నహాపన చేతిలో పట్టుబడిన అన్ని పూర్వ భూభాగాలను తిరిగి పొందాడు. శాతవాహన ఆధిపత్యాలు అమరావతి చుట్టూ దక్కను తూర్పు మధ్య భారతదేశంలో వాటి అసలు స్థావరానికి పరిమితం చేయబడ్డాయి.
రెండవ పునరుద్ధరణ
ప్రధాన శాతవాహన రాజవంశానికి చెందిన చివరి వ్యక్తి శ్రీ యజ్ఞ శాతకర్ణి క్లుప్తంగా శాతవాహన పాలనను పునరుద్ధరించారు. ఎస్. ఎన్. సేన్ అభిప్రాయం ఆధారంగా ఆయన సా.శ.. 170-199 మద్యకాలంలో పాలించాడు. చార్లెసు హిగ్హాం పాలన సా.శ.. 181 నాటిది. ఆయన నాణేలు నౌకల చిత్రాలను కలిగి ఉంటాయి. ఇవి నావికాదళ, సముద్ర వాణిజ్య విజయాన్ని సూచిస్తాయి. అతని నాణేల విస్తృత పంపిణీ, నాసికు, కన్హేరి, గుంటూరులోని శాసనాలు అతని పాలన దక్కను తూర్పు, పశ్చిమ భాగాలలో విస్తరించి ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. ఆయన పాశ్చాత్య క్షత్రపాలు కోల్పోయిన భూభాగాన్ని చాలావరకు తిరిగి పొంది వారిని అనుకరిస్తూ వెండి నాణేలను జారీ చేశాడు. ఆయన పాలన చివరి సంవత్సరాలలో అభిరాలు రాజ్యం ఉత్తర భాగాలను, నాసికు ప్రాంతం చుట్టూ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
పతనం
యజ్ఞ శాతకర్ణి తరువాత బహుశా కేంద్రీయ శక్తి క్షీణించిన కారణంగా రాజవంశం దాని భూస్వామ్యవాదుల అభివృద్ధి ఫలితంగా త్వరగా పతనం అయింది. మరోవైపు పశ్చిమ సాత్రపాలు గుప్త సామ్రాజ్యం ప్రభావంతో అంతరించిపోయే వరకు తరువాత రెండు శతాబ్దాలుగా అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉంన్నాయి. యజ్ఞశ్రీ తరువాత మాధారిపుత్ర స్వామి ఈశ్వరసేన ఆధికారానికి వచ్చాడు. తదుపరి రాజు విజయ 6 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. ఆయన కుమారుడు వశిష్టీపుత్ర శ్రీ చాధశాతకర్ణి 10 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. ప్రధాన శ్రేణి చివరి రాజు పులుమావి 4 సి. 225 CE. ఆయన పాలనలో నాగార్జునకొండ, అమరావతిలో అనేక బౌద్ధ స్మారక కట్టడాలు నిర్మించబడ్డాయి. మధ్యప్రదేశ్ కూడా అతని రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది.
4 వ పులుమావి మరణం తరువాత శాతవాహన సామ్రాజ్యం ఐదు చిన్న రాజ్యాలుగా విభజించబడింది:
)
భూభాగ విస్తరణ
ఉత్తర డెక్కను ప్రాంతం శాతవాహన భూభాగంలో ఉంది. ఇది ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉంది. కొన్ని సమయాలలో వారి పాలన ప్రస్తుత గుజరాతు, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్ వరకు కూడా విస్తరించింది. గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి తల్లి గౌతమి బాలశ్రీ జారీ చేసిన నాసికు ప్రశాస్తి శాసనం తన కుమారుడు ఉత్తరాన గుజరాతు నుండి దక్షిణాన ఉత్తర కర్ణాటక వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తృతమైన భూభాగాన్ని పరిపాలించాడని పేర్కొంది. ఈ భూభాగాల మీద గౌతమిపుత్రకు సమర్థవంతమైన నియంత్రణ ఉందా అనేది స్పష్టంగా లేదు. ఏదేమైనా ఈ భూభాగాలపై అతని నియంత్రణ ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదని చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.అంతేకాకుండా ఈ రాజ్యం నిరంతరాయంగా లేదు: ఈ ప్రాంతంలలోని చాలా ప్రాంతాలు వేటగాళ్ళు, ఇతర గిరిజన వర్గాల నియంత్రణలో ఉన్నాయి.
శాతవాహన రాజధాని కాలంతో మారుతూనే ఉంది. నాసికు శాసనం గౌతమిపుత్రను బెనకటక ప్రభువుగా అభివర్ణిస్తుంది. ఇది అతని రాజధాని పేరు అని సూచిస్తుంది. టోలెమి (2 వ శతాబ్దం) ప్రతిష్ఠన (ఆధునిక పైథాను)ను పులుమావి రాజధానిగా పేర్కొన్నాడు. ఇతర సమయాలలో శాతవాహన రాజధానులలో అమరావతి (ధరణికోట), జూన్నారు ఉన్నాయి. ఎం. కె. ధవాలికరు అసలు శాతవాహన రాజధాని జూన్నారు వద్ద ఉందని సిద్ధాంతీకరించారు. కాని వాయవ్య దిశ నుండి సాకా-కుషాన చొరబాట్ల కారణంగా ప్రతిష్ఠానకు మార్చవలసి వచ్చింది.
అనేక శాతవాహన-యుగ శాసనాలు మత ఆశ్రమాలకు నిధులను నమోదు చేశాయి. ఈ శాసనాలలో దాతల నివాసాలుగా ఎక్కువగా ప్రస్తావించబడిన స్థావరాలలో సోపారా, కల్యాణి, భారుచా (గుర్తించబడని), చౌలు సముద్ర ఓడరేవులు ఉన్నాయి. ఎక్కువగా పేర్కొన్న లోతట్టు స్థావరాలలో ధెనుకాకట (గుర్తించబడనివి), జూన్నారు, నాసికు, పైథాను, కరాదు ఉన్నాయి.
పశ్చిమ దక్కను లోని ఇతర ముఖ్యమైన శాతవాహన ప్రదేశాలలో గోవర్ధన, నెవాసా, టెరు, వడ్గావు-మాధవ్పూరు ఉన్నారు. తూర్పు దక్కనులో అమరావతి, ధులికట్ట, కోటలింగల, పెద్దాబంకూరు ఉన్నాయి.
నిర్వహణావిధానం
శాతవాహనులు శాస్త్రాలు ఆధారిత విధానాలతో పరిపాలన మార్గదర్శకాలను అనుసరించారు. వారి ప్రభుత్వం మౌర్యపాలన కంటే తక్కువ స్థిరత్వం కలిగి ఉంది. వారి పాలనలో అనేక స్థాయిలలో భూస్వామ్యవాదాలను కలిగి ఉంది:
శాతవాహన రాజకీయాల అతిపెద్ద భౌగోళిక ఉపవిభాగం " అహారా ". అహారాలను పాలించటానికి నియమించబడిన గవర్నర్ల పేర్లను అనేక శాసనాలు సూచిస్తాయి (ఉదా. గోవర్ధనహర, మామలహర, సతవనిహర, కపురహర). శాతవాహనులు అధికారిక పరిపాలనా, ఆదాయ సేకరణ నిర్మాణ విధానాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించారని ఇది సూచిస్తుంది.
శాతవాహన-యుగ శాసనాలు నాగరా (నగరం), నిగామా (మార్కెటు పట్టణం), గామా (గ్రామం) అనే మూడు రకాల స్థావరాలను పేర్కొన్నాయి.
ఆర్థికం
వ్యవసాయం తీవ్రతరం చేయడంతో ఇతర వస్తువుల ఉత్పత్తి అధికరించిన కారణంగా శాతవాహనులు భారత ఉపఖండంలో, వెలుపల వాణిజ్యం వంటి ఆర్థిక విస్తరణలో పాల్గొన్నారు (ప్రయోజనం పొందారు).
శాతవాహనుల కాలంలో సారవంతమైన నదీతీరాల వెంట (ముఖ్యంగా ప్రధాన నదీతీరాల వెంట) బృహత్తరమైన స్థావరాలు స్థాపించబడ్డాయి. అడవుల నిర్మూలన, ఆనకట్టల నిర్మాణం వ్యవసాయ భూముల విస్తీర్ణం అధికరించింది.
శాతవాహన కాలంలో ఖనిజ వనరుల ప్రాంతాలు అత్యుపయోగం అధికరించి ఉండవచ్చు. ఈ ప్రాంతాలలో కొత్త స్థావరాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఇటువంటి ప్రాంతాలలో వాణిజ్యం, చేతిపనులను (సిరామికు సామాను వంటివి) సులభతరం చేశాయి. శాతవాహన కాలంలో పెరిగిన చేతిపనుల ఉత్పత్తి కోటలింగల వంటి ప్రదేశాలలో పురావస్తు పరిశోధనల నుండి లభించిన వస్తువులు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. అలాగే హస్థకళాకారుల గురించి ఎపిగ్రాఫికు సూచనల ఆధారంగా స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
శాతవాహనులు భారత సముద్ర తీరాన్ని నియంత్రించారు, ఫలితంగా, వారు రోమను సామ్రాజ్యంతో పెరుగుతున్న భారతీయ వాణిజ్యాన్ని ఆధిపత్యం చేశారు. ఎరిథ్రేయను సముద్ర పెరిప్లసు రెండు ముఖ్యమైన శాతవాహన వాణిజ్య కేంద్రాల గురించి ప్రస్తావించింది: ప్రతిష్ఠనా, ఠగర. ఇతర ముఖ్యమైన పట్టణ కేంద్రాలలో కొండపూరు, బనవాసి, మాధవపూరు ఉన్నాయి. శాతవాహన రాజధాని ప్రతిష్ఠానాను సముద్రంతో అనుసంధానించే ఒక ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా నానాఘాటు ఉంది.
మతం
శాతవాహనులు హిందువులుగా బ్రాహ్మణ హోదాను పొందారు, అయినప్పటికీ వారు బౌద్ధ మఠాలకు ఉదారంగా విరాళాలు ఇచ్చారు. శాతవాహన కాలంలో సామాన్య ప్రజలు సాధారణంగా ఒక నిర్దిష్ట మత సమూహానికి ప్రత్యేకంగా మద్దతు ఇవ్వలేదు.
గౌతమి బాలాశ్రీ నాసికు శాసనంలో, ఆమె కుమారుడు గౌతమిపుత్ర సతకర్ణిని "ఏకాబన్మాన" అని పేర్కొనబడింది, దీనిని కొందరు " అసమాన బ్రాహ్మణ" అని వ్యాఖ్యానించారు. తద్వారా ఇది బ్రాహ్మణ మూలాన్ని సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఆర్. జి. భండార్కరు ఈ పదాన్ని "బ్రాహ్మణుల ఏకైక రక్షకుడు" అని వ్యాఖ్యానించాడు.
శాతవాహన కాలంలో దక్కను ప్రాంతంలో అనేక బౌద్ధ సన్యాసుల ప్రదేశాలు వెలువడ్డాయి. ఏదేమైనా ఈ మఠాలు, శాతవాహన ప్రభుత్వం మధ్య ఉన్న సంబంధాలు స్పష్టంగా లేవు. కన్హా పాలనలో జారీ చేసిన పాండవ్లేని గుహల శాసనం ఈ గుహను శ్రమణుల (వేదయేతర సన్యాసులు) మహా-మత్రా (ఆఫీసర్-ఇన్-ఛార్జ్) ఆధ్వర్యంలో తవ్వినట్లు పేర్కొంది. దీని ఆధారంగా కన్హా బౌద్ధమతం వైపు మొగ్గు చూపారని. బౌద్ధ సన్యాసుల సంక్షేమానికి అంకితమైన పరిపాలనా విభాగాన్ని కలిగి ఉన్నారని సుధాకరు చటోపాధ్యాయ తేల్చిచెప్పారు.
ఏదేమైనా కార్లా ఎం. సినోపోలి, బౌద్ధ మఠాలకు శాతవాహన రాజులు విరాళాలు ఇచ్చినట్లు కొన్ని రికార్డులు ఉన్నప్పటికీ, చాలావరకు విరాళాలు ఇతర ప్రముఖులు చేసినట్లు పేర్కొన్నారు. ఈ దాతలలో సర్వసాధారణం వ్యాపారులు చేసినట్లు భావిస్తున్నారు. చాలా మఠాలు ముఖ్యమైన వాణిజ్య మార్గాల్లో ఉన్నాయి.వ్యాపారులు బహుశా మఠాలకు విరాళం ఇచ్చారు. ఎందుకంటే ఈ సైట్లు విశ్రాంతి గృహాలుగా పనిచేస్తూ వాణిజ్యంలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనడం ద్వారా వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేశాయి. బౌద్ధేతరులకు (ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు) చేసిన విరాళాలతో సహా, స్వచ్ఛంద విరాళాలను ప్రదర్శించడానికి ఈ మఠాలు ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా కనిపిస్తాయి.
భాష
శాతవాహన శాసనాలు, నాణెం ఇతిహాసాలు " మధ్య ఇండో-ఆర్యను " భాషలో ఉన్నాయి. ఈ భాషను కొంతమంది ఆధునిక పండితులు "ప్రాకృతం" అని పిలుస్తారు. కాని "ప్రాకృత" అనే పదాన్ని విస్తృతంగా నిర్వచించినట్లయితే మాత్రమే ఈ పదజాలం సరైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. మధ్య ఇండో-ఆర్యన్ భాష "పూర్తిగా సంస్కృతం కాదు". శాతవాహన రాజు హాలా గురించిన కథనాలున్న గహా సత్తసాయి సంకలనంలో ఉపయోగించిన సాహిత్య ప్రాకృతం కంటే శాసనాల భాష వాస్తవానికి సంస్కృతానికి దగ్గరగా ఉంది. శాతవాహనులు చాలా అరుదుగా రాజకీయ శిలాశాసనాలలో సంస్కృతాన్ని ఉపయోగించారు. నాసికు ప్రషస్తికి దగ్గరగా ఉన్న గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి సంబంధిత ఒక శిలాశాసనం మరణించిన రాజును (బహుశా గౌతమీపుత్ర) వివరించడానికి వసంత-తిలకమిత్రలోని సంస్కృత శ్లోకాలను ఉపయోగిస్తుంది. సన్నాటి వద్ద ఉన్న ఒక సంస్కృత శాసనం గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణిని సూచిస్తుంది. వారికి సంబంధించిన ఒకానొక నాణెంలో సంస్కృత పురాణం కూడా ఉంది.శాతవాహనులు ఒక వైపు మధ్య ఇండో-ఆర్యన్ భాషను మరోవైపు తమిళ భాషను కలిగి ఉన్న ద్విభాషా నాణేలను కూడా విడుదల చేశారు.
శిలాశాసనాలు
శాతవాహన కాలం నుండి అనేక బ్రాహ్మి లిపి శాసనాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అయితే వీటిలో చాలావరకు వ్యక్తిగతంగా బౌద్ధ సంస్థలకు ఇచ్చిన విరాళాల సంబంధిత వివరాలు మినహా రాజవంశం గురించి ఎక్కువ సమాచారం ఇవ్వవు. శాతవాహన రాజులు జారీ చేసిన ప్రధానంగా మతపరమైన విరాళాలకు సంబంధించిన శాసనాలు కొన్నింటిలో పాలకుల గురించి, సామ్రాజ్య నిర్మాణం గురించి కొంత సమాచారం ఉంటుంది.నాసికు 19 వ గుహలో లభించిన శిలాశాసనం (అన్నింటికంటే పురాతనం) ఈ గుహ కంహా కాలంలో ఉన్న మహామాత్రా సమను (నాసికు) నివాసితమని సూచిస్తుంది.
నానేఘాటు వద్ద, శాతకర్ణి భార్య అయిన నయనికా జారీ చేసిన శాసనం కనుగొనబడింది. ఇది మొదటి నాయనికా వంశాన్ని నమోదు చేస్తుంది. రాజ కుటుంబం చేసిన వేదకాల యాగాలను ప్రస్తావించింది. నానేఘాటులోని మరో శాసనం శాతవాహన రాజుల పేర్లను కలిగి ఉంది. వాటి బేస్-రిలీఫ్ పోర్ట్రెయిట్లపై లేబులుగా కనిపిస్తుంది. చిత్తరువులు ఇప్పుడు పూర్తిగా క్షీణించాయి. కాని శాసనం పాలియోగ్రాఫికు ప్రాతిపదికన నాయనికా శాసనానికి సమకాలీనమని నమ్ముతారు.
తరువాతి పురాతన శాతవాహన-యుగం శాసనం సాంచి వద్ద మొదటి స్థూపం శిల్పకళా గేట్వే మూలకం మీద కనిపిస్తుంది. సిరి శాతకర్ణి శిల్పకారుల ఫోర్మాను కుమారుడు ఆనంద ఈ మూలకాన్ని దానం చేసినట్లు పేర్కొంది. ఈ శాసనం బహుశా రెండవ శాతకర్ణి పాలన కాలానికి చెందినదై ఉంటుందని భావించబడుతుంది.
నాణేలు
గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి రాజుతో ప్రారంభించి వారి పాలకుల చిత్రాలతో తమ సొంత నాణేలను జారీ చేసిన తొలి భారతీయ పాలకులు శాతవాహనులు. ఆయన ఓడించిన పశ్చిమ క్షత్రపాల నుండి ఈ పద్ధతి తీసుకోబడింది. పశ్చిమ సాత్రపాలు వాయవ్య దిశలో ఇండో-గ్రీకు రాజుల నాణేల లక్షణాలను అనుసరిస్తున్నారు.
దక్కను ప్రాంతంలో శాతవాహన కాలానికి చెందిన సీసం, రాగి, పోటిను లోహాలతో జారీచేసిన వేలాది నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి; కొన్ని బంగారు, వెండి నాణేలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ నాణేలు ఏకరీతి రూపకల్పన లేదా పరిమాణాన్ని కలిగి ఉండవు. శాతవాహన భూభాగంలో బహుళ సభా స్థానాలు ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. ఇది నాణేల్లో ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలకు దారితీస్తుంది.
శాతవాహనుల నాణాలు అన్ని ప్రాంతాలలో, అన్ని కాలాలలో మినహాయింపు లేకుండా ప్రాకృత మాండలికాన్ని ఉపయోగించాయి. అదనంగా కొన్ని ఒకవైపు ద్రావిడ, మరొకవైపు ప్రాకృత భాషలతో ముద్రించబడిన నాణాలు కూడా ఉన్నాయి. (తమిళ తెలుగు భాషల మాదిరిగానే), ద్రావిడ లిపిలో ఉన్నాయి. (కొన్ని వైవిధ్యాలకు బ్రాహ్మి లిపి మాదిరిగానే).
అనేక నాణేలు బహుళ పాలకుల (ఉదా. శాతవాహన, శాతకర్ణి, పులుమావి) సాధారణమైన శీర్షికలు లేదా మాట్రానింలను కలిగి ఉంటాయి. కాబట్టి నాణేల ద్వారా ధ్రువీకరించబడిన పాలకుల సంఖ్యను కచ్చితంగా నిర్ణయించలేము. 16 - 20 మంది పాలకుల పేర్లు వివిధ నాణేల మీద కనిపిస్తాయి. ఈ పాలకులలో కొందరు శాతవాహన చక్రవర్తుల కంటే స్థానిక ఉన్నతవర్గాలుగా కనిపిస్తారు.
శాతవాహన నాణేలు వాటి కాలక్రమం, భాష, ముఖ లక్షణాలకు (గిరజాల జుట్టు, పొడవాటి చెవులు, బలమైన పెదవులు) ప్రత్యేకమైన సూచనలు ఇస్తాయి. వారు ప్రధానంగా సీసం, రాగి నాణేలను జారీ చేశారు; వారి పోర్ట్రెయిటు తరహా వెండి నాణేలు సాధారణంగా పశ్చిమ క్షత్ర రాజుల నాణేల మీద ముద్రించబడ్డాయి. శాతవాహన నాణేలు ఏనుగులు, సింహాలు, గుర్రాలు, చైత్యాలు (స్థూపాలు) వంటి వివిధ సాంప్రదాయ చిహ్నాలను కూడా ప్రదర్శిస్తాయి. అలాగే "ఉజ్జయిని చిహ్నం", చివర నాలుగు వృత్తాలు కలిగిన శిలువ.
శాతవాహనుల నాణెములు శతసహస్రములు లభించినవి. అందు లేఖనములు కల నాణెములు అనేకము ఉన్నాయి. లేఖనములు అనగా నాణెములను వేయించిన రాజుల పేరుకల వాక్యములు. అవి షష్ఠీవిభక్త్యంతములుగ ఉండును. లేఖనములు కలనాణెములు ఆ పేరిట రాజుయొక్క నాణెమని అర్ధము. వీటిలో శిముక శాతవాహనుని నాణెములు లేఖనములయందు: సాతవాహనస, సతవాహణస, సిరిచిముకసాతవాహన అను పేరుకల నాణెములు ఉన్నాయి. అందు నావాసా వద్ద లభించిన 1810, 4685, 6544, 6863 సంఖ్యగల నాణెములు, మరొకొన్ని హైదరాబాదు, ఔరంగాబాదు,ఓరుగల్లు, కరీంనగర్, కోటిలింగాల వద్ద లభించినాయి. కృష్ణశాతకరి నాణెములు: ఈనాణెముల లేఖనములయందు రాజ్ఞః శ్రీకృష్ణశాతకర్ణి: పేరు ఉంది. ఇవి మహారాష్ట్రలో కల నవాసా, చంద మండలములయందు లభించినవి. శ్రీశాతకర్ణి నాణెములు: సిరిసాతకణిస, సిరిపాతకణస అను లేఖనములు గల అనేకనాణెములు ఉన్నాయి.అవి రాజ్ఞః శ్రీశాతకర్ణ: రాజుయొక్క నాణెములు.ఇవి పశ్చిమ భారత దేశమున లభించిన 5,6,7,171,172,173,174,175,176,177 సంఖ్యల నాణెములు. ఇవి కొండపూర్, నాసిక్, ఉజ్జయిని,త్రిపురి, కథియవాడ్, బాలాపూర్, అమరావతి, చేబ్రోలు, మాచెర్ల, నాగార్జునకొండ మొదలయిన స్థలములలో లభించినవి. నాగనికా శ్రీశాతకర్ణుల వెండినాణెములు: జూన్నార దగ్గర లభించిన వెండినాణెముల మీద ముందువైపు రాజ్ఞః సిరిసాత నాగనికాయ అను లేఖనము ఉంది. ఇది అశ్వమేధయాగ సందర్భములోని నాణెము.ఇవి హైదరాబాదు, ఖమ్మం, నాగార్జునకొండ, బీదర్ మొదలగు ప్రాంతములలో లభించినవి. స్కందశాతకర్ణి నాణెములు: రాజ్ఞ:సిరిఖదసాతకణిస అను లేఖనము కల నాణెములు అలతికలవు.స్కందశాతకర్ణి పులమావి తర్వాతివాడు శివస్కందశాతకర్ని.ఇవి కృష్ణా గోదావరి తీరములయందు లభించినవి. హాలిని నాణెములు: రాజ్ఞ:సిరిసతస, సిరిసదస, సిరిసాతస అను లేఖనములు ఈరాజు పేరుమీద అలతికలవు.1,2 సంఖ్య గల నాణెములు ఉన్నాయి.ఇవి కౌండన్యపురమునందు, మాళవదేశమునందు, ఉజ్జయిని, త్రిపురి, హైదరాబాదు, కృష్ణా గోదావరి తీరములయందు లభించినవి. మాఠరీపుత్ర శివస్వాతిశకసేనుని నాణెములు: మాఠరీపుతస, సకసదస, సకసెనన, శకసేనస్య పేరుగల లేఖనములు నాణెములు లభించినవి. 313, 311, 309, 310, 312 సంఖ్య గల నాణెములు లభించినవి. ఇవి తర్హాళానిధి, అమరావతి, బ్రహ్మపురి, కృష్ణా గోదావరి తీరములయందు లభించినవి.
సాంస్కృతిక సాధనలు
శాతవాహనులు సంస్కృతానికి బదులుగా ప్రాకృత భాషను పోషించారు. శాతవాహన రాజు హేలా " గహ సత్తాసాయి (దీనిని: గతే సప్తషాత)" (గాధాసప్తశతి), అని పిలిచే మహారాష్ట్ర కవితల సంకలనాన్ని సంకలనం చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. అయితే భాషా ఆధారాల నుండి ఇప్పుడు ఉన్న రచన తరువాతి శతాబ్దం లేదా రెండు సంవత్సరాల్లో తిరిగి సవరించబడిందని తెలుస్తోంది. జీవనోపాధికి వ్యవసాయం ప్రధాన మార్గమని ఈ పుస్తకం ద్వారా స్పష్టమైంది. ఇందులో అనేక రకాల అతీంద్రియవిశ్వాసాలు కూడా ఉన్నాయి. అదనంగా హాలా మంత్రి గుణధ్య బృహత్కథ రచయిత.
శిల్పాలు
మధుకరు కేశవు ధవాలికరు ఇలా వ్రాశాడు, "శాతవాహన శిల్పాలు దాని స్వంత విలక్షణమైన లక్షణాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ దురదృష్టవశాత్తు స్వతంత్ర పాఠశాలగా గుర్తించబడలేదు. ప్రారంభంలోనే, శిల్పకళ ప్రారంభాన్ని సూచించే భాజా విహారా గుహలో క్రీ.పూ 200 కాలానికి చెందిన శాతవాహన రాజ్యంలో కళలకు గుర్తుగా ఉంది. ఇది శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. స్తంభాలు కూడా తామరపీఠంతో సింహిక లాంటి పౌరాణిక జంతువుల మకుటంతో నిర్మించబడి ఉంటాయి." చంకమాలో" ఉత్తర పశ్చిమ స్తంభం మీద సంభవించే ప్యానెలు ద్వారం బుద్ధుడి జీవితంలో చాలా ముఖ్యమైన సంఘటనను చిత్రీకరిస్తుంది. ఇరువైపులా రెండు నిచ్చెనలలా కనిపించే శిల్పాలతో బుద్ధుడు నడిచిన విహార ప్రదేశం ఉంది. బుద్ధుడు జ్ఞానోదయం పొందిన తరువాత ఇక్కడ బోధి చెట్టు దగ్గర నాలుగు వారాలు గడిపాడు. వీటిలో మూడవ వారం ఆయన విహార ప్రదేశం (చంకమ) వెంట నడుస్తూ గడిపాడు."
పైన పేర్కొన్న కొన్ని ప్రధాన శాతవాహన శిల్పాలతో పాటు మరికొన్ని శిల్పాలు ఉన్నాయి.-అవి ద్వారపాల, గజలక్ష్మి, శాలభంజికలు, రాజుల ఊరేగింపు, అలంకార స్తంభం మొదలైనవి ఉన్నాయి.
కంచు
శాతవాహనులకు కారణమైన అనేక లోహ బొమ్మలు కనుగొనబడ్డాయి. బ్రహ్మపురిలో ప్రత్యేకమైన కంచు వస్తువుల నిల్వ కూడా కనుగొనబడింది. అక్కడ లభించిన స్తువుల గురించి వ్రాయబడిన అనేక వ్యాసాలు భారతీయులే కాక రోమను, ఇటాలియను ప్రభావం కూడా ప్రతిబింబించాయి. వస్తువులు దొరికిన ఇంటి నుండి పోసిడాను చిన్న విగ్రహం, ద్రాక్షాసారాయి పాత్రలు, చిత్రపటాలు, ఆండ్రోమెడ ఫలకం కూడా లభించాయి. అష్మోలియను మ్యూజియంలోని చక్కటి ఏనుగు, బ్రిటిషు మ్యూజియంలోని యక్షి చిత్రం, పోషెరిలో ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజు వాస్తు సంగ్రహాలయంలో భద్రపరచబడిన కార్నుకోపియా (అలంకరించిన కొమ్ముబూర). కూడా శాతవాహన కాలానికి చెందినవని భావిస్తున్నారు.
నిర్మాణం
అమరావతి స్థూపం శిల్పాలు శాతవాహన కాలాల నిర్మాణ అభివృద్ధిని సూచిస్తాయి. వారు అమరావతిలో (95 అడుగుల ఎత్తు) బౌద్ధ స్థూపాలను నిర్మించారు. వారు గోలి, జగ్గియాపేట, గంతసాల, అమరావతి భట్టిప్రోలు, శ్రీ పార్వతం వద్ద పెద్ద సంఖ్యలో స్థూపాలను నిర్మించారు. శాతవాహనచే పోషించబడిన 9వ - 10వ గుహలు అజంతా చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి. వారు గుహల అంతటా చిత్రలేఖనాలతో అలకరించడం ప్రారంభమైనట్లు కనిపిస్తుంది. అశోకుడి స్థూపాలు విస్తరించబడ్డాయి. అంతకుముందు ఇటుకలు, కలప పనులు రాతి పనులతో భర్తీ చేశారు. ఈ స్మారక కట్టడాలలో అమరావతి, నాగార్జునకొండ స్థూపాలు అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి.
చిత్రలేఖనాలు
భారతదేశంలో చరిత్రపూర్వ రాతి కళను మినహాయించి శాతవాహనుల కాలంనాటికి చెందిన మిగిలి ఉన్న నమూనాలు అజంతా గుహల వద్ద మాత్రమే కనుగొనబడతాయి. అజంతా కళాత్మక కార్యకలాపాలలో రెండు దశలు ఉన్నాయి: శాతవాహన పాలనలో మొదటిది క్రీస్తుపూర్వం 2 నుండి 1 వ శతాబ్దాలకు చెందిన హినాయనా గుహలు తవ్వినప్పుడు; 5 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో ఒకటకుల ఆధ్వర్యంలో రూపొందించబడినవి. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, కొన్ని విధ్వంసాల కారణంగా అజంతా గుహలు భారీగా నష్టపోయాయి. శాతవాహనులకు సంబంధించిన కొన్ని శకలాలు రెండూ స్థూపంలో ఉన్న చైత్య-గ్రిహాలలోని 9 - 10 గుహలలో మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.
అజంతా వద్ద శాతవాహన కాలం నాటి అతి ముఖ్యమైన చిత్రలేఖనం 10వ గుహలోని ఛదంత జాతక, కానీ అది కూడా చిన్నది మాత్రమే. ఇది పౌరాణిక కథకు సంబంధించిన ఆరు దంతాలతోఉన్న బోధిసత్వుని ఏనుగు చిత్రలేఖనం. మగ, ఆడ ఇద్దరి మానవ బొమ్మలు అసలైన శాతవాహనులు, సాంచి ద్వారంలోని వారి ఫిజియోగ్నమీ, దుస్తులు, ఆభరణాలకు సంబంధించి వారి సహచరులతో దాదాపు సమానంగా ఉంటాయి. ఒకే తేడా ఏమిటంటే సాంచి శిల్పాలు వారి బరువులో కొంత భాగాన్ని తగ్గించాయి.
అమరవతి కళలు
శాతవాహన పాలకులు బౌద్ధ కళ, వాస్తుశిల్పానికి చేసిన కృషికి ప్రఖ్యాతిగాంచారు. వారు ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అమరావతి వద్ద స్థూపంతో సహా కృష్ణా నది లోయలో గొప్ప స్థూపాలను నిర్మించారు. స్థూపాలను పాలరాయి స్లాబులలో అలంకరించి బుద్ధుని జీవితంలోని దృశ్యాలు చెక్కారు. వీటిని స్లిం, సొగసైన శైలిలో చిత్రీకరించారు. అమరావతి శైలి శిల్పం ఆగ్నేయాసియా శిల్పకళను కూడా ప్రభావితం చేసింది.
పాలకుల జాబితా
శాతవాహన రాజుల కాలక్రమం గురించి బహుళ పురాణాలలో ప్రస్తావించబడింది. ఏదేమైనా రాజవంశంలోని రాజుల సంఖ్య, రాజుల పేర్లు, వారి పాలన కాలం గురించిన వివరణలలో వివిధ పురాణాలలో అసమానతలు ఉన్నాయి. అదనంగా పురాణాలలో జాబితా చేయబడిన కొంతమంది రాజులు పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా ధ్రువీకరించబడలేదు. అదేవిధంగా నాణేలు, శాసనాల ఆధారంగా తెలిసిన కొంతమంది రాజులు ఉన్నారు. వీరి పేర్లు పురాణ జాబితాలో లేవు.
శాతవాహన రాజుల పునర్నిర్మాణాలను చరిత్రకారులు రెండు వర్గాలుగా విభజిస్తారు. మొదటిది వర్గం ఆధారంగా 30 శాతవాహన రాజులు సుమారు 450 సంవత్సరాల కాలంలో 30 మంది శాతవాహన రాజులు పరిపాలించారు. మౌర్య సామ్రాజ్యం పతనం అయిన వెంటనే సిముకా పాలనతో శాతవాహన శకం ప్రారంభమైంది. ఈ అభిప్రాయాలను పురాణాలు అధికంగా ధ్రువీకరిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఇది ఇప్పుడు అధికంగా ఖండించబడింది. పునర్నిర్మాణాల రెండవ (విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన) వర్గం ప్రకారం శాతవాహన పాలన క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. ఈ వర్గంలోని కాలక్రమం రాజులను తక్కువ సంఖ్యలో కలిగి ఉంది. పురాణ రికార్డులను పురావస్తు, వ్రాతపూర్వక ఆధారాలతో మిళితం చేస్తుంది.
శాతవాహన రాజ్యం స్థాపించబడిన తేదీకి సంబంధించి అనిశ్చితి కారణంగా శాతవాహన రాజుల పాలనల గురించి సంపూర్ణ తేదీలు ఇవ్వడం కష్టం. అందువలన చాలా మంది ఆధునిక విద్యావేత్తలు చారిత్రాత్మకంగా ధ్రువీకరించబడిన శాతవాహన రాజుల పాలనలకు సంపూర్ణ తేదీలను కేటాయించరు. కాలనిర్ణయం చేసేవారు ఒకరితో ఒకరు చాలా భిన్నంగా ఉంటారు.
హిమాన్షు ప్రభా రే పురావస్తు ఆధారాల ఆధారంగా ఈ క్రింది కాలక్రమాన్ని అందిస్తుంది:
పురాణాలలోని జాబితా
వివిధ పురాణాలు శాతవాహన పాలకుల విభిన్న జాబితాల వివరణ ఇస్తాయి. మత్స్య పురాణం 30 ఆంధ్ర రాజులు 460 సంవత్సరాలు పరిపాలించారని పేర్కొంది. అయినప్పటికీ దాని వ్రాతప్రతులలో 19 రాజులు మాత్రమే ఉన్నారు. వారి పాలన 448.5 సంవత్సరాల వరకు రాజులను పేర్కొంది. వాయు పురాణం 30 మంది ఆంధ్ర రాజులు ఉన్నారని పేర్కొంది. కాని దాని వివిధ లిఖిత ప్రతులు వరుసగా 17, 18, 19 రాజులను మాత్రమే పేర్కొని పాలన వరుసగా 272.5, 300, 411 సంవత్సరాలు ఉన్నట్లు పేర్కొన్నది. ఈ రాజులలో చాలామంది చారిత్రక ఆధారాల ద్వారా ధ్రువీకరించబడలేదు. మరోవైపు నామమాత్రపు సాక్ష్యాలతో ధ్రువీకరించబడిన కొంతమంది శాతవాహన రాజులు (రుద్ర శాతకర్ణి వంటివారు) పురాణాలలో అస్సలు ప్రస్తావించబడలేదు.
వివిధ విద్యావేత్తలు ఈ క్రమరాహిత్యాలను వివిధ మార్గాలలో వివరించారు. ఆర్. జి. భండార్కరు, డి. సి. సిర్కారు, హెచ్. సి.రేచౌధురి వాయుపురాణంలో ప్రధాన రాజవంశాల క్రమానుగత జాబితా గురించిన వివరణ మాత్రమే ఇవ్వబడింది. మత్స్యపురాణం రాజులతో వారి కుమారుల గురించిన విచరణ కూడా ఇవ్వబడింది.
వివిధ పురాణాలలో పేర్కొన్న విధంగా ఆంధ్ర రాజుల పేర్లు (IAST లో) క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ పేర్లు ఒకే పురాణాల వివిధ వ్రాతప్రతులలో మారుతూ ఉంటాయి. కొన్ని వ్రాతప్రతులలో కొన్ని పేర్లు లేవు. ప్రతి పురాణానికి క్రింద ఇవ్వబడిన జాబితాలో చాలా సమగ్రమైన సంస్కరణ ఉంది. పురాణాలలో, కృష్ణ (IAST: Kṛṣṇa) ను కన్వా రాజు సుషర్మానును పడగొట్టిన మొదటి రాజు సోదరుడిగా వర్ణించారు. మిగతా రాజులందరినీ వారి పూర్వీకుల కుమారులుగా అభివర్ణించారు. ఆంధ్ర-భృత్యాల మొదటి రాజును స్కంద పురాణం కుమారి ఖండంలో శూద్రక లేదా సురకా అని కూడా పిలుస్తారు (క్రింద పట్టికలో లేదు).
పురాణ-ఆధారిత జాబితా
• # కృష్ణ (మ .క్రీ.పూ 205 - క్రీ.పూ 187)
• # 1 వ సాథకార్ని (మ. క్రీ.పూ .187 - క్రీ.పూ.177)
• # పూర్ణోత్సంగా (r. క్రీ.పూ 177 - క్రీ.పూ 159)
• # 2 వ శాతకర్ణి (r. క్రీ.పూ.141 - క్రీ.పూ.85)
• # లంబోదర (మ.క్రీ.పూ. 85 - క్రీ.పూ.67)
• # అపిలక (మ .క్రీ.పూ.67 - క్రీ.పూ.55)
• # మేఘస్వాతి (మ. క్రీ.పూ.55 - క్రీ.పూ.37)
• # స్వాతి (మ. క్రీ.పూ 37 - క్రీ.పూ 19)
• # స్కందస్వాతి (మ. క్రీ.పూ.19 - క్రీ.పూ.12)
• # మృగేంద్ర శాతకర్ణి (మ. సా.శ..12 - సా.శ..9)
• # కునతల శాతకర్ణి (మ. క్రీ.పూ. 9 - క్రీ.పూ. 1)
• # 3 వ శాతకర్ణి (r. క్రీ.పూ.1 -సా.శ.. 1)
• # మొదటి పులుమావి (r. సా.శ.. 1 - సా.శ..36)
• # గౌర కృష్ణ (మ సా.శ..36 - సా.శ.. 61)
• # హాలా (r.సా.శ.. 61 - సా.శ..66)
• # మండలక అకా పుట్టలక లేదా 2 వ పులుమావి(r. సా.శ..69-71)
• # పురింద్రసేన (r.సా.శ.. 71 - సా.శ.. 76)
• # సుందర శాతకర్ణి (మ. సా.శ.. 76 - సా.శ.. 77)
• # చకోర శాతకర్ణి (r. సా.శ.. 77 -సా.శ.. 78)
• # శివస్వాతి (మ.సా.శ.. 78 - సా.శ..106)
• # గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి (r.సా.శ.. 106 -సా.శ.. 130)
• # వసిష్టీపుత్ర అకా పులుమావి III (r. సా.శ.. 130 - సా.శ..158)
• # శివశ్రీ శాతకర్ణి (మ. సా.శ..158 - సా.శ..165)
• # శివస్కంద శాతకర్ణి (r.సా.శ.. 165-సా.శ..172)
• # శ్రీ యజ్ఞ శాతకర్ణి (మ. సా.శ.. 172 - సా.శ..201)
• # విజయ శాతకర్ణి (r. సా.శ..201 - సా.శ..207)
• # 3 వ పులుమావి (r.సా.శ..217 -సా.శ.. 224)
శకులు, యవనులు, పహ్లవులతో ఘర్షణలు
క్రీస్తుశకం తొలి శతాబ్దములో మధ్య ఆసియా నుండి శకులు భారతదేశంపై దండెత్తి పశ్చిమ క్షాత్రప వంశాన్ని స్థాపించారు. హాలుని వెనువెంట రాజ్యానికొచ్చిన నలుగురు వారసులు ఎక్కువ కాలం పరిపాలించలేదు. నలుగురు కలిసి మొత్తం పన్నెండు సంవత్సరాలు పాలించారు. ఈ కాలములో శాతవాహనులు మాళవతో సహా తమ రాజ్యములోని కొన్ని ప్రాంతాలు పశ్చిమ క్షాత్రపులకు కోల్పోయారు.
గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి తరువాత ఆయన కుమారుడు వాసిష్టీపుత్ర పులోమావి (పా. 106-130) సింహాననాన్ని అధిష్టించాడు. ఈయన ముఖచిత్ర సహిత నాణేలు ముద్రింపజేసిన తొలి శాతవాహన చక్రవర్తి. ఈయన సోదరుడు వాసిష్టీపుత్ర శాత, పశ్చిమ క్షత్రాప వంశానికి చెందిన మొదటి రుద్రవర్మ యొక్క కుమార్తెను పెళ్ళిచేసుకున్నాడు. అయితే స్వయంగా తన మామ చేతిలో యుద్ధరంగాన ఓడిపోయి శాతవాహనుల ప్రతిష్ఠకు, బలానికి తీరని నష్టం కలుగజేశాడు.
అప్పటి నుండి శ్రీయజ్ఞ శాతకర్ణి (170-199 CE) రాజ్యానికి వచ్చేవరకు శాతవాహనుల పరిస్థితి పెద్దగా మారలేదు. శ్రీయజ్ఞ శాతకర్ణి శకులపై తీవ్ర పోరాటము సాగించి శాతవాహనులు కోల్పోయిన భూభాగాన్ని కొంతవరకు తిరిగి పొందాడు.
సాంస్కృతిక అభివృద్ధి
thumb|left|200px|బుద్ధుని పై మరుని దాడి - విగ్రహ రూపము, సా.శ..2వ శతాబ్దం శాతవాహన చక్రవర్తులలో హాలుడు (పా. 20-24), మహారాష్ట్రీ ప్రాకృత కావ్య సంగ్రహం గాహా సత్తసయి (సంస్కృతం: గాథా సప్తశతి) కి గాను ప్రసిద్ధి చెందాడు. అయితే భాషాపరిశీలన ఆధారాల వలన, ఇప్పుడు లభ్యమవుతున్న ప్రతి ఆ తరువాత ఒకటీ రెండు శతాబ్దాలలో తిరగరాయబడినది అని ఋజువైనది.
శాతవాహన సామ్రాజ్యం మరాఠీ భాషకు మూల భాష అయిన మహారాష్ట్రీ ప్రాకృత భాష యొక్క అభివృద్ధికి దోహదం చేసింది. శాతవాహన చక్రవర్తులలో కెల్లా గొప్పవాడైన శాలివాహనుడు (గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి) ప్రతిష్ఠానపురం (ఇప్పటి పైఠాన్) యొక్క సాంస్కృతిక అభివృద్ధికి కృషిచేశాడని భావిస్తారు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ పైఠానీ చీర శాతవాహన కాలములోనే అభివృద్ధి చెందినది.
శాతవాహనులు ఆనాటి కళలను, కట్టడాలను ప్రోత్సహించారు. వారు కట్టించిన కట్టాడాలు, స్థూపాలు నేటికీ కృష్ణానదీ పరీవాహక ప్రాంతాలలో చూడవచ్చు. అమరావతి లోని బౌద్ధ స్థూపం చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ స్థూపాలలో ఉపయోగించిన చలువరాతి కట్టడాలు, గౌతమ బుద్ధుని శిల్పాలు వారి కళాతృష్ణకు, ఆనాటి పరిస్థితులకు అద్దం పడతాయి. శాతవాహనులు ఆగ్నేయ ఆసియాను ఒక తాటి క్రిందకు తేవడంలో సఫలం అయ్యారు. మహాయాన బౌద్ధం ఆంధ్ర నుంచి ఆగ్నేయ ఆసియాకు వ్యాప్తి చెందడానికి వీరి నౌకాయానం, వీరు చేసిన వర్తక వాణిజ్యాలు ఎంతో దోహదం చేశాయి. ఆంధ్ర శిల్పకళ వీరి ద్వారా ఆగ్నేయ ఆసియాలో కూడా వ్యాప్తి చెందింది.
క్షీణదశ
thumb|350px|గౌతమీపుత్ర యజ్ఞ శాతకర్ణి యొక్క నాణెం (పా. [[167-196).]] శాతవాహనులు తమ శత్రువులను విజయవంతముగా అడ్డుకున్నా, తరచూ జరిగిన సాయుధ ఘర్షణలు, సామంతుల విజృంభణతో చివరకు వంశం క్షీణించింది. రమారమి 220 సం.లో శాతవాహనుల శకం అంతరించింది.
ఆయా రాజవంశాలు శాతవాహనుల ఆధీనములో ఉన్న ప్రాంతాలను తమలో తాము పంచుకున్నాయి.
శాతవాహన పరిపాలనానంతర సమయములో చిన్న చిన్న రాజ్యాలు వెలిశాయి. వారిలో పేరొందిన రాజులు పల్లవులు. వీరు కాంచీపురం రాజధానిగా పరిపాలన గావించారు. వీరి మొదటి రాజు సింహవర్మ (సా.శ.. 275-300).
శాతవాహన రాజుల పౌరాణిక జాబితా
మత్స్య పురాణం పై ఆధారితమైన ఈ 30 రాజుల జాబితా సమగ్రమైనది.
బహుశా కణ్వ వంశ సామంతులుగా (క్రీ.పూ. 75-35) :
ఆంధ్రరాజులలో కడపటి చక్రవర్తియైన ఈ మూడవపులమాయి మరణానంతరము దేశమల్లకల్లోలము అయినని డిగెన్సు ఓలెనాచెన్ (Degines Olonachen) అను నాతడువ్రాసెను. ఈపులమాయి అధికారులలో ఒకడు గంగానదీ ప్రాంతభూములను ఆక్రమించుకొని, చీనాచక్రవర్తిఅగు టెయింటుసాంగు (Tiatsong) వద్దనుండి హ్యూంట్జి (Hiuntse) అనువాడుకొందరు రాయబారులతో వచ్చుచున్నాడని విని వారలను పట్టుకొనుటకై సేనలను పంపెనని, బహుకష్టముతో హ్యూంట్జి పారిపోయి టిబెట్టు దేశానికి పారిపోయెనని, ఆదేశపు రాజైన త్సోంగ్లస్తాన్ (Yetsonglostan) అను నాతడు వానికి కొంతసైన్యమిచ్చెనని, ఆతడాసైన్యముతో మరలవచ్చి పులమాయి శత్రువుని ఓడించి వానిని బెదరించి ఓడగొట్టెనని డిగెన్సు వ్రాసియున్నాడు.ఇందువలన పులమాయికి చైనాదేశస్థులకు మైత్రికలదని తెలియుచున్నది.
శకరాజుల నిరంతరవైర ఆంధ్రసామ్రాజ్య పతనమునకు కారణము అని చెప్పవచ్చును.శకరాజులు ఆంధ్రరాజ్యమును సా.శ..256లో కాలచూర్య ఆంధ్రులను ఓడించిరి.కాకతీయులవద్ద సేనానాయకులుగా ఉండిన రెడ్డి వెలమనాయకులు కాకతీయాంధ్రసామ్రాజ్యనిర్మూలనముతో స్వతంత్రించి ప్రత్యేక రాజ్యములు స్థాపించి శాతవాహనుల రాజులదగ్గర ఉన్నతోద్యోగములు పొందిన పల్లవులు ఆంధ్రసామ్రాజ్య విచ్ఛిత్తితో స్వతంత్రించి పల్లవసామ్రాజ్యమును స్థాపించిరి.
శాతవాహనుల నాణాలమీద శ్రీవత్స చిహ్నం
మొదట శాతవాహనుల నాణాలమీద కనిపించే చిహ్నాలలో శ్రీవత్స చిహ్నం (లక్ష్మీ దేవి) ప్రత్యేకమైనది.దీనికి విశేషమయిన ప్రాముఖ్యం ఉంది. శ్రీవత్సం అష్టమంగళాలలో ఒకటన్నది సువిదితం. విష్ణువు యొక్క విగ్రహం శ్రీవత్సాంకితవక్షం కలదిగా వరాహమిహిరుడు వివరించాడు.ప్రాచీన నాణేలమీద, శిల్పాలలో ఈ చిహ్నానికి శివ, విష్ణువులు ఇద్దరితో సంబందం ఉంది. భాగవతం యొక్క ప్రారంభ దశలో దీనికి వీరపూజ (వీరవాదం) తో దగ్గర సంబంధం కలిగి ఉండేది. ఇదే మొదటి శాతవాహనుల నాణాల మీద కనిపించే చిహ్నం. మహాపురుష లక్షణం కనుక బౌద్ధ శిల్పంలో కూడా శ్రీవత్స చిహ్నం కనిపిస్తుంది. యక్షిణి శిల్పాల కంఠాభరణాలలో మధ్య పూసగా దీనిని చూడవచ్చును.శ్రీ వత్స చిహ్నం ఒకపాతబుద్ద పాదం మీద కనిపిస్తుంది.ఈ బుద్దపాదం వేసరవల్లి దగ్గర దొరికింది. క్రీ.పూ.2వ శతాబ్దానికి చెందినది. సాతవాహనుల నాణాలలో మొదటివాటిలో ఈ చిహ్నం తన సాధారణ స్వరూపంలో కనిపించటమేకాక సంపూర్ణ మానవ స్వరూపంలో కూడా కనిపిస్తుంది.ఈ వంశానికి చెందిన రాజులందరిలో బలవంతుడైన రెండవశాతకర్ణి ఒక వయిపు లక్ష్మికల నాణాలు వెలువరించాడు. ఈ విధంగా అతడు తన ప్రజలకి తన కులదైవం మీద ఎంతభక్తిఉందో నిరూపించుకున్నాడు.ఈ రకం నాణాలు సైరాన్, కౌండిన్యపుర్, విదిశ ప్రాంతాలలో దొరికాయి.
మూలాలు
వర్గం:శాతవాహనులు వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర వర్గం:భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన వంశములు వర్గం:తెలుగువారు వర్గం:చరిత్ర వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర
అల్లీపూర్ (ఖిలావరంగల్)
అల్లీపూర్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, వరంగల్ జిల్లా, ఖిలా వరంగల్ మండలం లోనిగ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన ఖిలా వరంగల్ నుండి 15 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన వరంగల్ నుండి 8 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత వరంగల్ జిల్లా లోని హన్మకొండ మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన వరంగల్ పట్టణ జిల్లాలో, కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన ఖిలా వరంగల్ మండలం లోకి చేర్చారు. ఆ తరువాత 2021 లో, వరంగల్ పట్టణ జిల్లా స్థానంలో హనుమకొండ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ  గ్రామం, మండలంతో పాటు కొత్త జిల్లాలో భాగమైంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 357 ఇళ్లతో, 1329 జనాభాతో 219 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 662, ఆడవారి సంఖ్య 667. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 166 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 7. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578154 .పిన్ కోడ్: 506003.
జాతీయ పరీక్షా నిర్వహణ సంస్థ (NTA)
జాతీయ పరీక్షా నిర్వహణ సంస్థ (NTA- నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ) అనేది కేంద్ర మంత్రుల మండలిచే ఆమోదించబడిన ఒక భారతీయ ప్రభుత్వ సంస్థ, ఇది విద్యా సంస్థల ప్రవేశ పరీక్షలను నిర్వహించడానికి నవంబర్ 2017లో స్థాపించబడింది. ప్రభుత్వం వినీత్ జోషిని ఏజెన్సీకి మొదటి డైరెక్టర్ జనరల్‌గా నియమించింది. జాయింట్ ఎంట్రన్స్ ఎగ్జామినేషన్ - మెయిన్స్ (JEE మెయిన్స్), నేషనల్ ఎలిజిబిలిటీ కమ్ ఎంట్రన్స్ టెస్ట్-అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ (NEET UG), నేషనల్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్ (NET), కామన్ మేనేజ్‌మెంట్ అడ్మిషన్ టెస్ట్ (CMAT), గ్రాడ్యుయేట్ ఫార్మసీ ఆప్టిట్యూడ్ టెస్ట్ (GPAT) నిర్వహణకు NTA బాధ్యత వహిస్తుంది. కామన్ యూనివర్సిటీ ఎంట్రన్స్ టెస్ట్ (CUET), ఆల్ ఇండియా ఆయుష్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ ఎంట్రన్స్ టెస్ట్ (AIAPGET)లను కూడా నిర్వహిస్తుంది.
అల్లీపూర్ (ఖిలావరంగల్)
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల కొండపర్తిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల తిమ్మాపూర్లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల తిమ్మాపూర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల హనుమకొండలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వరంగల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల హనుమకొండలోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు వరంగల్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం హనుమకొండలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల వరంగల్ లోనూ ఉన్నాయి.
జాతీయ పరీక్షా నిర్వహణ సంస్థ (NTA)
చరిత్ర
జాతీయ విద్యా విధానం 1986కి సంబంధించిన ప్రోగ్రాం ఆఫ్ యాక్షన్ 1992లో ఈ ఏజెన్సీ గురించి ప్రస్తావించారు, ఇది వృత్తిపరమైన, నాన్-ప్రొఫెషనల్ అధ్యయన కార్యక్రమాలకు జాతీయ స్థాయి ఉమ్మడి ప్రవేశ పరీక్షలను నిర్వహించడం గురించి ప్రస్తావించింది. ఇది 2010లో మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MHRD)కి సమర్పించిన నివేదికతో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IITలు) డైరెక్టర్‌లలో కొందరితో కూడిన కమిటీ, జాతీయ పరీక్షా ఏజెన్సీని పార్లమెంటు చట్టం ఏర్పాటు చేయాలని సిఫార్సు చేసింది. ఒక చట్టబద్ధమైన ఏజన్సీ స్వాతంత్ర్యం, పారదర్శకతను ఊహించిన పరిమాణం పరీక్షలో నిర్ధారించగలదని నివేదిక పేర్కొంది. 2013లో MHRD "నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ (NTA) కాన్సెప్ట్‌ను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రత్యేక ప్రణాలికను రూపొందించడానికి బ్లూ ప్రింట్‌ను సిద్ధం చేయడానికి" ఏడుగురు సభ్యుల టాస్క్‌ఫోర్స్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది ఏప్రిల్ 2013లో తీసుకున్న నిర్ణయం ప్రకారం జరిగింది. 2017లో NTA గురించి 2017 బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ఆర్థిక మంత్రి ఒక ప్రకటన చేశారు. దీని తర్వాత క్యాబినెట్ ఆమోదం లభించింది.
అల్లీపూర్ (ఖిలావరంగల్)
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ పరీక్షా నిర్వహణ సంస్థ (NTA)
ఆర్థిక సహాయం
యూనియన్ క్యాబినెట్ మొదటి సంవత్సరంలో తన కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడానికి NTA కి ₹25 కోట్లను మంజూరు చేసింది.
అల్లీపూర్ (ఖిలావరంగల్)
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
కల్యాణ ఏకాదశి
మాఘమాసంలో బహుళ ఏకాదశిని కల్యాణ ఏకాదశి అంటారు. తిలలను ఆరు విధాలుగా ఉపయోగించే పర్వదినం. కనుక ‘‘షట్‌ తిలా ఏకాదశి’’ అని కూడా అంటారు. సంక్రాంతి పండుగనాడు కూడా నువ్వులతో పిండివంటలు చేసుకొనే సంప్రదాయం ఉంది. ఇందులో ఆరోగ్య సూత్రం ఇమిడి ఉంది. మాఘమాసంలో శివరాత్రికి ముందు వచ్చే ఏకాదశి నాడు ఆరు విధాలుగా నువ్వులను ఉపయోగించడంలో నువ్వులను దానం చేయడం ఒక అంశం. తిలాదానం గ్రహ శాంతి సందర్భాలలోనూ, పితృ కార్యాల లోనూ జరుగుతుంది గనుక కల్యాణ ఏకాదశినాడు తిలలతో పూజ చేయడం అసాధారణం అనిపిస్తుందిగాని ఇది పురాణాకాలం నుంచి వస్తున్న విధానం.
వర్గం:హిందూ సాంప్రదాయాలు
జాతీయ పరీక్షా నిర్వహణ సంస్థ (NTA)
NTA నిర్వహించే పరీక్షలు
NTA కింది పరీక్షలను నిర్వహిస్తుంది.
మూలాలు
వర్గం:విద్య వర్గం:పరీక్షలు
అల్లీపూర్ (ఖిలావరంగల్)
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
అల్లీపూర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
అల్లీపూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
కుండలు
1857 (పుస్తకం)
1857 శీర్షికన ఆంధ్రభూమి సంపాదకుడు, బహుగ్రంథకర్త ఎం.వి.ఆర్.శాస్త్రి చరిత్ర గ్రంథాన్ని రచించారు.
రచన నేపథ్యం
ఎం.వి.ఆర్.శాస్త్రి మెకాలే అనంతరం భారతదేశ చరిత్ర గురించి తయారైన ప్రామాణిక చరిత్రలోని అసంబద్ధతలను గురించి రచించిన గ్రంథాల వరుసలో 1857 మూడవది. ఈ రచన 2006 మార్చి 26లో ప్రారంభమై 46 వారాలపాటు ఆంధ్రభూమి ఆదివారం అనుబంధంలో ధారావాహికగా ప్రచురితమైంది. తొలి ముద్రణ జనవరి 2007లో జరిగింది. రెండవ ముద్రణ మార్చి 2007, మూడవ ముద్రణ మే 2007, నాల్గవ ముద్రణ మార్చి 2010లలో జరిగాయి. ' ఈ పుస్తకం గురించి రచయిత చెబుతూ మేర లేని మతమౌఢ్యంలో, బ్రాహ్మణ విష సంస్కృతి భ్రష్టాచారాలతో కునారిల్లి అజ్ఞానాంధకారంలో వేల సంవత్సరాలు కొట్టుమిట్టాడిన మన దిక్కుమాలిన దేశానికి విజ్ఞాన ఖనులూ, నాగరికతా వైతాళికులూ అయిన తెల్లదొరలు ఎడమకాలు మోపడంతో ఎట్టకేలకు మంచిరోజులు వచ్చాయి. వారు దయతలచి విద్యాబుద్ధులు గరపడం వల్ల మనం పాత రోతనుంచి బయటపడి, శాస్త్రీయంగా, హేతుబద్ధంగా ఆలోచించడమెలాగో నేర్చుకుని, ఆధునిక సంస్కారాన్ని అలవరచుకున్నాం. ఇన్ని ఉపకారాలు చేసిన దొరలు సామ్రాజ్యాన్ని నిలుపుకొని, తమ ఆధిపత్యానికి ఎదురులేకుండా చేసుకునేందుకు, వలసరాజ్యం నుంచి వల్లమాలిన లబ్ధి పొందేందుకు, తమ జాతీయ స్వార్ధ ప్రయోజనాలు రక్షించుకునేందుకు మనకు ఘోరమైన అపకారాలు కూడా చేశారు. అప్పుడు మన జాతిపితలూ, పితామహులూ పూనుకుని దొరల విజ్ఞతను విశ్వసించి, అనేక విజ్ఞప్తులు చేసి, పిటీషన్లు వల్ల పనికాకపోతే, అహింసాయుతంగా బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యానికి మరీ ప్రమాదం లేకుండా మర్యాదపూర్వకంగా ఉద్యమాలు నడిపి, లాఠీలకు ఒళ్ళప్పగించి, అనేక దశాబ్దాలు వీరోచితంగా కష్టపడి ఎట్టకేలకు స్వాతంత్య్రం సాధించారు' అని మనం పుస్తకాల్లో చదువుకున్నాం. మహాజ్ఞానులు చెబితే విన్నాం. అదే అక్షరసత్యమని నమ్మేస్తున్నాం. మనకు తెలిసిన జాతీయత, మనం అనుకునే జాతీయోద్యమం కళ్ళు తెరవటానికి అనేక దశాబ్దాలు పూర్వమే 1857లో ఈ దేశంలో లక్షలమంది ఆయుధాలు పట్టి విదేశీ రాకాసులపై సంవత్సరానికి పైగా భీషణ సంగ్రామం సాగించారంటే మనకు ఏమిటోగా ఉంటుంది అది- సిపాయిలను రెచ్చగొట్టి, పావుల్లా వాడుకుని, అభివృద్ధి నిరోధక ఫ్యూడల్ శక్తులు తమ ఆస్తులకోసం, ఆధిపత్యాలకోసం, దోచుకునే హక్కులకోసం సాగించిన బీభత్సమని మనం పెద్దలనుకునే వారు చెబుతూ వస్తున్నదే నిజమని నమ్మబుద్ధేస్తుంది. కనీసం 150 ఏళ్లు నిండే ఘట్టంలోనైనా నాటి వైఫల్యాలను సమీక్షించి, వాటి వెలుగులో నేటి దౌర్బల్యాలను అర్ధం చేసుకుని, వాటిని పరిహరించి భవితకు బాట వేసుకునేందుకు జాతి జనులు ఉద్యుక్తమవాలన్న ఆకాంక్షే అని పేర్కొన్నారు. ఈ గ్రంధం చరిత్ర ప్రవీణుల కోసం కాదు. చరిత్ర గతిని అర్ధం చేసుకుని, జాతి జీవనరీతిని సరిదిద్దుకోవాలని కోరుకునే సామాన్యుల కోసం అని చెప్పారు.
పుటలు
332
అంకితం
గ్రంథకర్త ఈ పుస్తకాన్ని ఆదర్శ గురువు, ఆదర్శ పౌరుడు, నడిచే శివుడు సద్గురు శ్రీ శివానందమూర్తికి అంటూ తన గురువుకు అంకితమిచ్చారు.
రచయిత గురించి
ప్రధాన వ్యాసం: ఎం.వి.ఆర్.శాస్త్రి
ఎం.వి.ఆర్.శాస్త్రి ప్రముఖ సంపాదకుడు, రచయిత. ఆయన ఆంధ్రజ్యోతి, ఈనాడు, ఆంధ్రప్రభ పత్రికల్లో వివిధ హోదాల్లో పనిచేశారు. 1994 నుంచి ఆంధ్రభూమి దినపత్రికకు సంపాదకునిగా పనిచేస్తున్నారు. పదిహేడేళ్ళుగా ఉన్నమాట, వీక్ పాయింట్ శీర్షికలు నిర్వహిస్తున్నారు. మన చదువులు, ఉన్నమాట, వీక్ పాయింట్, కాశ్మీర్ కథ, కాశ్మీర్ వ్యథ, ఏది చరిత్ర, ఇదీ చరిత్ర, ఆంధ్రుల కథ వంటి పుస్తకాలు రచించారు.
ప్రధానాంశం
1957 పుస్తకానికి మనం మరచిన మహా యుద్ధం అన్న ఉపశీర్షికని ఉంచారు. గ్రంథంలో 1857లో ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధాన్ని గురించి చారిత్రికులు పలువురు పితూరీ, చిల్లర తిరుగుబాటుగా అభివర్ణించారని, అది చాలా పొరపాటని వివరిస్తూ ఎం.వి.ఆర్.శాస్త్రి రచించారు.
వ్యాసాలు
1857 పుస్తకం పలు వ్యాసాల సంకలనం. ఆ వ్యాసలు ఇవి:
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:ఎం.వి.ఆర్.శాస్త్రి రచనలు వర్గం:పత్రికల లోని శీర్షికలు
ములక్కాయలవలస
ములక్కాయలవలస,ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా, సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన సాలూరు నుండి 21 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 17 ఇళ్లతో, 74 జనాభాతో 148 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 33, ఆడవారి సంఖ్య 41. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 74. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 582409 .పిన్ కోడ్: 535591.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు సాలూరులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల తోనంలోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల సాలూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల బొబ్బిలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ పణుకువలసలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కోమటిపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సాలూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయనగరం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
ములక్కాయలవలసలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
వెల్లుట్ల
వెల్లుట్ల, తెలంగాణ రాష్ట్రం, కామారెడ్డి జిల్లా, ఎల్లారెడ్డి మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఎల్లారెడ్డి నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన కామారెడ్డి నుండి 50 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 648 ఇళ్లతో, 2702 జనాభాతో 2588 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1282, ఆడవారి సంఖ్య 1420. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 140 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 129. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571445 .పిన్ కోడ్: 503122.