cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
టొరంటో
శివారు ప్రాంతాలు
టొరంటో సరిహద్దులలో ఉన్న యోర్క్, తూర్పు యోర్క్ పూరపాలకాలలో పరిపక్వత కలిగిన సంప్రదాయకంగా పనిచేస్తున్న ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. మొదటి ప్రపంచయుద్ధం తరువాత స్థిరపడిన చిన్నకుటుంబాల ప్రజల నివాసగృహసముదాయాలు ఉన్నాయి. క్రిసెంట్ టౌన్, థామ్‌క్లిఫ్, పార్క్, వెస్ట్రన్, ఓక్‌వుడ్-వ్యూఘన్ ప్రాంతాలలో ఉన్నతస్థాయి అపార్ట్మెంట్ భవనాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ అనేకంగా కొత్తగా స్థిరపడిన విదేశీప్రజలు నివసిస్తుంటారు. 2000 నుండి టొరంటో పరిసరప్రాంతాలు సంప్రదాయకంగా వైవిధ్యభరితంగా ఉంటాయి. 1990 చివరి కాలం, 21వ శతాబ్ధపు మొదటి దశాబ్ధంలో పెరుగిన జనసంఖ్య కొరకు నివాసగృహాల అవసరం అధికమైన కారణంగా పునరుద్ధరణ పనులు కూడా ఆరంభం అయ్యాయి. మొదటిసారిగా లీసీడై, ఉత్తర టొరంటోలు రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి ప్రభావానికి గురైయ్యాయి. క్రమంగా ఈ అభివృద్ధి యోర్కులోని పడమర పరిసరప్రాంతాలకు కొనసాగింది. ఈ ప్రాంతంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలోని భవనాలు తిరిగి నిర్మించబడుతుండగా కొన్ని పునరుద్ధరించబడుతున్నాయి.
శివారు వెలుపలి పరిసర ప్రాంతాలైన మునుపటి పురపాలకాలైన ఎటోబికోక్ (వెసాట్), స్కార్‌బారో (వెస్ట్), నార్త్ యోర్క్ (యోర్క్) ప్రాంతాలలో యుద్ధానంతర అభివృద్ధికి విశాలమైన వీధుల నిర్మాణం మొదలైంది. శివారుప్రాంత రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి ఆరంభమయ్యే ముందుగానే ఇక్కడ పొడవైన బృహత్తరమైన నివాసగృహ సముదాయాల నిర్మాణం మొదలైంది. ఎటోబికోక్ లోని మిమికో, ఐలింగ్టన్, న్యూ టొరంటో; విల్లోడేల్, న్యూటన్‌బ్రూక్, యోర్క్ లోని డౌంస్‌వ్యూ; స్కార్‌బరోహ్ జిన్‌కోర్ట్, వెక్స్‌ఫోర్డ్, వెస్ట్ హిల్ ప్రాంతాలలో 1940 చివరిదశలో అభివృద్ధి మొదలైంది. ఉత్తర యోర్క్ వంతెన మార్గం, గుల్డ్‌వుడ్ లోని స్కార్‌బరో బ్లఫ్స్ పరిసరప్రాంతాలు, మద్య ఎటోబికోక్, హంబర్ వెల్లీ విలేజెస్, ది కింగ్స్‌వే మొదలైన ప్రాంతాలలో బృహాతర ప్రణాళికతో భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి.1950లో డాన్‌ మిల్స్ ప్రాంతంలో మొదటి సారిగా ప్రత్యేక సంప్రదాయ ప్రజలకు బృహత్తర ప్రణాళికాబద్ధమైన నివాసగృహసముదాయం నిర్మించబడ్డాయి. శివారు ప్రాంతాలలో విడిగా విడిగా ప్రత్యేక నివాస గృహాల సముదాయం నిర్మాణశైలి ప్రజలను ఆకర్షించింది. 20-21 శతాబ్దం అంతా ఉత్తర యోర్క్ సిటీ సెంటర్, ఎటోబికోక్ సిటీసెంటర్, స్కార్‌బారోహ్ సిటీసెంటర్ మొదలైనవి టొరంటో డౌన్‌టౌన్ వెలుపలి వాణిజ్య కేంద్రాలుగా (సెకండరీ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ ) అభివృద్ధి చెందాయి. మునుపటి పురపాలకాలలో కొనసాగిన ఆకాశసౌధాల అభివృద్ధి ఈ ప్రాంతానికి హై-డెంసిటీ ట్రాంసిస్ట్ కారిడార్లను తీసుకువచ్చింది.
దర్శనీయ ప్రదేశాలు
టొరంటో నగరంలో చూడవలసిన ప్రదేశాలు అనేకం ఉన్నాయి. సునదరమైన లోయలతో నిండిన పబ్లిక్ పార్కుల నుండి సిటీ స్క్వేర్ వంటివి ఈ వరుసలో చేరతాయి. నగరంలోని దర్శనీయ ప్రదేశాలను సంరక్షించడానికి ది టొరంటో పబ్లిక్ స్పేస్ కమిటీ బృందం ఏర్పాటు చేయబడింది. డౌన్‌టౌన్‌లో ఉన్న దర్శనీయ ప్రదేశాలలో నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్ ఒకటి ఇక్కడ నుండి సిటీసెంటర్‌కు వెళ్ళడానికి మార్గం ఉంది. సిటీహాలుకు సమీపంలో ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలో కొత్తగా నిర్మించబడిన దర్శనీయ ప్రదేశం యోజ్ దండాస్ స్క్వేర్ కూడా నగరవాసులను సమీపకాలంలో విపరీతంగా ఆకర్షిస్తూ ప్రజలు విపరీతంగా కూడే ప్రదేశంగా మారింది. అదనంగా పునరుద్ధరించబడిన టొరంటో జలాశయతీరంలో ఉన్న హార్బర్ ఫ్రంట్ స్క్వేర్, ప్రస్తుతం వాడుకలో లేని ది ఫార్మర్ సిటీ హాల్స్, నార్త్ యోర్కులోని సుప్రసిద్ధమైన మెల్ లాస్ట్‌మన్ స్క్వేర్ మొదలైవి టొరంటో నగరంలో దర్శనీయ ప్రదేశాలలో ప్రధానమైనవి.
డౌన్‌టౌన్‌లో గ్రాంజ్ పార్క్, మాస్ పార్క్, ఆలెన్ గార్డెంస్, లిటిల్ నార్వేపార్క్, రివర్‌డెల్ పార్క్, క్వీంస్ పార్క్, ట్రిన్లీ బెల్‌వుడ్స్ పార్క్, క్రిస్టల్ పిట్స్, లెస్టిల్ స్ట్రీట్ స్పిట్ వంటి పలు పెద్ద ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి. టమీ థాంసన్ పార్క్ అనబడే లెస్టిల్ స్ట్రీట్ స్పిట్ వారాంతపు శలవు దినాలలో మాత్రమే తెరచి ఉంటుంది. టొరంటో ద్వీపాలలో పలు ఎకరాలలో విస్తరించి ఉన్న పార్కులు అనేకం ఉన్నాయి. డౌన్‌టౌన్‌నుండి ఫెర్రీలలో ప్రయాణించి వీటిని చేరుకోవచ్చు. ఇతర ప్రాంతాలలో ఉన్న హైపార్క్, హంబర్ బే పార్క్, సెంటెన్నియల్ పార్క్, డౌంస్ వ్యూ పార్క్, గుల్డ్‌వుడ్ పార్క్, రూజ్ పార్క్ నటివి ఉన్నాయి. డౌన్‌టౌన్ టొరంటోలో ఉన్న కాంపాక్ట్ క్లౌడ్ పార్క్ లోని కొంతభాగం బహిరంగ ప్రదేశం మరికొంత భాగం గ్రీంహౌస్ గ్లాస్ షెడ్లు ఉన్నాయి.
నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్, హార్బర్‌ఫ్రంట్ సెంటర్, మెల్‌లాట్స్‌మన్ స్క్వేర్ ఫీచర్ పాపులర్ రింక్స్ ప్రజలు ఐస్-స్కేటింగ్ చేయడానికి ఉపయోగంగా ఉంటుంది. 2011లో ఎటోనికోక్స్ కొలేనల్ శాం ట్రైల్ ఆరంభించబడ్డాయి. టొరొంటోలోని మొదటి సేటింగ్ పార్క్ ఇదే. సెంటెన్నియల్ పార్క్, ఎర్ల్ బేల్స్ పార్క్ ఔట్ డోర్ స్కీయింగ్, స్నోబోర్డింగ్ స్లాప్స్ సౌకర్యాన్ని రుసుము తీసుకుని ఆడుకోవడానికి, నేర్చుకోవడానికి సౌకర్యం కలిగిస్తున్నాయి.
నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్ PLANT ఆర్కిటెక్ట్ ఇంక్, షోర్ Tilbe ఇర్విన్ + భాగస్వాములు, పీటర్ లిండ్సే Schaudt ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్ ఇంక్, అడ్రియన్ బ్లాక్వెల్ (2007 లో అంతర్జాతీయ డిజైన్ పోటీ విజేతలు) ద్వారా ఒక పెద్ద పునఃరూపకల్పన దశలో ఉంది. వెస్ట్ 8, ఒక డచ్ వాస్తునిర్మాణ సంస్థ, టొరంటో వాటర్ఫ్రంట్ యొక్క కేంద్ర భాగం మళ్ళీ డిజైన్ 2006 లో సెంట్రల్ వాటర్ ఫ్రంట్ వినూత్న డిజైన్ పోటీ గెలుపొందాడు. [35] [36] 1999 లో, Downsview పార్క్ కెనడా యొక్క సృష్టించే దాని దృష్టి గ్రహించడం ఒక అంతర్జాతీయ రూపకల్పన పోటీ ప్రారంభించారు మొదటి జాతీయ పట్టణ పార్క్. మే 2000 లో, విజేత పార్క్ రూపకల్పన ప్రకటించారు: "TREE నగరం", బ్రూస్ మాయు డిజైన్, మెట్రోపాలిటన్ ఆర్కిటెక్చర్, ఓలెసన్ Worland ఆర్కిటెక్ట్, లోపల / బయట కార్యాలయము జట్టు.
పరిశ్రలు
టొరంటో పారిశ్రామిక యుగంలో దిగువ పరిశ్రమలు డాన్‌నది ముఖద్వారం, టొరంటో హార్బర్ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతం అయ్యాయి. ఒకప్పుడు ఆల్కహాల్ తయారీ కేంద్రం సంబంధిత నిర్మాణాలు హార్బర్ పక్కన ఉన్నాయి. మాల్టింగ్ కో, గ్రైన్ ప్రొసెసింగ్ టవర్స్, రెడ్‌పాత్ సుగర్ రిఫైనరీ మొదలైనవి ఇక్కడే ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ స్పిరిట్ తయారీ దశాబ్ధాలుగా క్షీణిస్తూ ఉన్నాయి. టొరంటోలో ఇంకా మైక్రోబ్రివరీ ఇండస్ట్రీ ఉంది. ఈ డిస్ట్రిక్ జాతీయ వారసత్వ సంపదగా సంరక్షించబడుతుంది. పర్యాటకులు సందర్శించవలైన వాటిలో ఉత్తమమైనదని నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ పత్రిక శ్లాఘించింది.ఇలాంటి కొన్ని ప్రాంతాలు వాటి పారిశ్రామిక స్థాయిని చాటుతున్నప్పటికీ ఫాషన్ డిస్ట్రిక్‌లోని కార్క్‌టౌన్, రివర్‌డెల్, లెస్లివెల్లి లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో సరికొత్త బృహత్తర నివాసగృహసముదాయాలు ఉన్నాయి. టొరంటోలో ఇంకా చురుకుగా పనులు జరుగుతున్నబ్రోక్టన్ విలేజ్, మిమికో, న్యూ టొరంటో పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ఉత్తర టొరంటో, యోర్క్, ది వెస్టన్/మోంట్, డెన్నిస్, జంక్షన్ ప్రాంతాలలో మాంసం ప్యాకేజ్ వసతులు, రెయిల్ యార్డ్స్ వంటి మద్యతరహా జనసాంద్రత కలిగిన పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.
19వ శతాబ్ధపు ఆరంభంలో టొరంటో విస్తరణ సమయంలో పరిశ్రమలు నగరానికి వెలుపలి ప్రాంతాలలో ఉండిపోయాయి. అంతేకాక పారిశ్రామలు అధికంగా రైలు మార్గాల పక్కన ఉంటూ వచ్చాయి. తరువాత హైవేలకు పక్కన కూడా పరిశ్రమలు చోటుచేసుకున్నాయి. క్రమంగా నగరం శివారుప్రాంతాలలో అభివృద్ధి కొనసాగింది. ఇప్పటివరకూ ఈ తరహా అభివృద్ధి కొనసాగుతూనే ఉంది. అందువలన పలు బృహత్తర పరిశ్రమలు, డిస్ట్రీబ్యూషన్ గోడౌన్లు నగరశివార్లలోని పీల్, యోర్క్ తరలించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ టొరంటో లోని ప్రస్తుత డౌన్‌టౌన్ సమీపంలో ఉన్న మునుపటి పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు ఎటోబికోక్, నార్త్ యోర్క్, స్కార్‌బారోహ్ వంటి ప్రాంతాలలో పునరుద్ధరణ పనులు కొనసాగుతున్నాయి. పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు టొరంటో వాటర్ ఫ్రంట్, లైబ్రరీ విలేజ్, వెస్ట్ డన్ లాండ్ ప్ర్రంతాలలో బృహత్తర ప్రణాళికతో కొనసాగుతున్నాయి. ఇప్పటికీ పవర్ ప్లాంట్, షాపింగ్ కంటెయినర్ ఫెసిలిటీ, ఇండస్ట్రియల్ ఫెసిలిటీస్ వంటి పలు ఖాళీ ప్రాంతాలు అభివృద్ధి లేకుండా మిగిలి ఉన్నాయి.
ఆర్ధికరంగం
టొరంటో అంతర్జాతీయ ఆర్థికవ్యవహారాల, వాణిజ్య కేంద్రంగా ప్రాముఖ్యత చెందినది. సాధారణంగా టొరంటో కెనడాదేశానికి ఆర్థిక కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది. టొరంటోలో ఫైనాంషియల్ డిస్ట్రిక్ లోని బేస్ట్రీటులో అత్యధికంగా బ్యాంకులు, బ్రోకరేజ్ సంస్థలు కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. టొరంటో స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్ ప్రపంచంలో ఏడాస్థానలో ఉంది. టొరంటోలో బిగ్ ఫైవ్ అనే ఐదు ఫైనాంషియల్ ఇంస్టిట్యూషన్ల జాతీయ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.
నగరం ప్రధానంగా మాధ్యమం, ప్రచురణ, సమాచార రంగం, టెలి కమ్యూనికేషన్, చలనచిత్ర నిర్మాణం వంటి రంగాలకు కేంద్రంగా ఉంది. బెల్ మీడియా, రోజర్స్ కమ్యూనికేషన్, టార్‌స్టార్ వంటి సంస్థలకు టొరంటో మూలస్థానం. టొరంటో మహానగర ప్రాంతంలో మాగ్నా ఇంటర్నేషనల్, సెలెస్టికా, మాన్యూలైఫ్ ఫైనాంషియల్, సన్ లైఫ్ ఫైనాంషియల్, ది హడ్సన్ బే కంపనీ, ప్రధాన హోటల్స్, ఫియామోంట్ హోటెల్స్, రిసార్ట్స్ ఉన్నాయి.
ఈ ప్రాంతంలోని తయారీ సంస్థలు అధికంగా నగర శివార్లకు వెలుపల ఉన్నప్పటికీ టొరంటోలో పరిశ్రమలో తయారైన వస్తువుల హోల్సేల్, వితరణ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వ్యూహాత్మకమైన నగరనిర్మాణం లోని క్యూబెక్ సిటీ, విండ్సర్ కారిడార్, నగరం లోని రహదార్లు, రైలు మార్గాలు సమీపంలోని వాహనాలు, ఇనుము, స్టీల్, ఫుడ్, మిషనరీ, రసాయనాలు, కాగితం తయారీ సంస్థల వస్తువుల రవాణాకు అనుకూలంగా ఉన్నాయి.
2010 నగరం చెల్లించవలసిన ౠణాల మొత్తం 4.4 బిలియన్ డాలర్లలో 2011 నాటికి 400 బిలియన్ల డాలర్లను తిరిగి చెల్లించాలని ఎదురు చూసారు, అయినప్పటికీ నగర ౠణాలు 2010 చివరకు 721 మిలియన్ డాలర్లు అధికరించాయి. 2011 గణాంకాలు నగరంలో నిరుద్యోగం 8.1% ఉన్నదని తెలియజేస్తున్నాయి. 2011 గణాంకాలు టొరంటో జీవనవ్యయం కెనడాలోనే అత్యధికమని తెలియజేస్తున్నాయి.
సంస్కృతి
టొరంటో దియేటర్ అండ్ పర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ 50 కంటే అధికంగా బ్యాలెట్, నృత్య కంపనీ ప్రదర్శనలు, సింఫోనీ ఆర్కెస్ట్రాస్ వంటి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. నేషనల్ బ్యాలెట్ ఆఫ్ కెనడా, ది కెనెడియన్ ఒపేరా కంపెనీ, ది టొరంటో సింఫోనీ ఆర్కెస్ట్రా, ది కెనెడియన్ ఎలెక్ట్రానిక్ ఎంసెంబుల్, ది కెనెడియన్ స్టేజ్ కంపనీ ఆరంభించబడినది టొరంటో నగరంలోనే. నగరంలో ది ఫోర్ సీజంస్ సెంటర్ ఫర్ ది పర్‌ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్, రాయ్ థాంసన్ హాల్, ది ప్రింసెస్ ఆఫ్ వేల్స్ దియేటర్, ది రాఅల్ అలెక్జాండ్రియా దియేటర్, మాసే హాల్, ది టొరంటో సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్, ది ఎల్జిన్ అండ్ వింటర్ గార్డెన్ దియేటర్స్, ది సోనీ సెంటర్ ఫర్ ది పర్‌ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (సాధారణగా దీనిని " ది ఓ కీఫ్ సెంటర్ ", హమ్మింగ్‌బర్డ్ సెంటర్ అంటారు ) మొదలైన గుర్తింపు పొందిన ప్రార్శనా వేదికలు ఉన్నాయి.
ఒంటారియో ప్రాంతంలో ప్రపంచంలో మొదటి పర్మనెంట్ ఐమాక్స్ దియేటర్, ది చైనీస్‌ఫేర్, మోల్‌సన్ ఆంఫిదియేటర్, సగీత ప్రదర్శనల కొరకు ఓపెన్ ఎయిర్ వెన్యూ ఉన్నాయి. 2012 వసంతకాలంలో కొనతకాలం మూసివేయబడింది. అయినప్పటికీ మోల్సన్ ఆంఫీ దియేటర్, హార్బరులు ఇంకా చురుకుగా పనిచేస్తున్నాయి. ది పార్క్, చైనీస్‌ఫేర్‌లు ఎక్కువకాలం ఉపయోగంలో లేవు.
ది కెనెడియన్ స్టేజ్ కంపనీ ప్రతి వేసవిలో టొరంటోలోని హైపార్క్‌లో " డ్రీం ఇన్ హైపార్క్" పేరుతో బహిరంగ వేదిక మీద షేక్స్‌ఫియర్ నాటకాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. నగరంలోని కింగ్ స్ట్రీట్, సింకో స్ట్రీట్‌లలో " కెనడాస్ వాక్ ఆఫ్ ఫేం అక్నాలెడ్జెస్ ఆఫ్ సక్సెస్‌ఫుల్ కెనెడియంస్ " పేరిట విజయవంతమైన కెనెడాపౌరుల గౌరవార్ధం ప్రజాదరణ పొదిన నక్షత్రస్థాయి వ్యక్తులు నడుస్తూ ప్రదర్శన నిర్వహిస్తారు.
నగరంలో దేశీయ, విదేశీ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను తయారుచేయడం ప్రధాన ప్రాంతీయ పరిశ్రమగా గుర్తింపు పొందింది. 2011 టొరంటో చలనచిత్ర, టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను రూపొందించడంలో అంతర్జాతీయంగా మూడవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో లాస్ ఏంజలెస్ మరుయు న్యూయార్క్ నగరాలు ఉన్నాయి. హాలీవుడ్ నార్త్ అనే మారుపేరును వాంకోవర్ నగరంతో పంచుకుంటుంది. ప్రతి సంవత్సరం టొరంటో నగరంలో అంతర్జాతీయ ఫిలిం ఇండస్ట్రీ " ది టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ " పేరిట చలనచిత్రోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. టొరంటో ప్రతిష్ఠాత్మకంగా జరుపుకుంటున్న మరొక చలనచిత్రోత్సవం " ది టొరంటీ స్టూడెంట్ ఫిలిం ఫెస్టివల్". ఈ ఉత్సవంలో 12-18 సంవత్సరాల విద్యార్థుల చలన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడతాయి.
నగరంలో ప్రతి వేసవిలో జూన్ మద్య నుండి ఆగస్ట్ ఆరంభం వరకూ టొరంటో స్కూటియా బాంక్ కరిబ్బీన్ కార్నివల్ (ఫార్మర్లీ దీనిని కర్బానా అంటారు) ను నిర్వహిస్తారు. గతంలో ట్రినిడాడ్, టొబాగో కార్నివల్ ఆధారంగా నిర్వహించబడేది. నగరంలోని కరిబ్బీన్ సమూహం కారిబానా ఉత్సవాన్ని 1967లో మొదటిసారిగా నిర్వహించారు. 40 సంవత్సరాల అనంతరం ఈ ఉత్సవాలు 10లక్షలకంటే అధిక ప్రజలను ఆకర్షించసాగాయి. ఈ ఉత్సవాల కారణంగా ఒంటారియో పర్యాటక రంగానికి ప్రతి సంవత్సరం 400 మిలియన్ డాలర్లకంటే అధికంగా ఆదాయం లభిస్తుంది. జూన్ చివరిలో " ప్రైడ్ వీక్ " నగరంలో అతి పెద్ద ఉత్సనంగా భావించబడుతుంది. అలాగే ఈ ఉత్సవం ప్రపంచంలో అతి పెద్ద ఎల్.జి.బి.టి ఉత్సవంగా గుర్తింపు పొందింది.
పర్యాటకం
రాయల్ ఓంటారియా మ్యూజియం (ఆర్.ఒ.ఎం ) సంగ్రహాలయం, 460 ప్రత్యేక జాతులకు చెందిన 5,000 జంతువులు నిలయం అయిన టొరంటో జూ, కెనెడియన్, యూరోపియన్, ఆఫ్రికన్, సమకాలీన కళ వస్తువులను విస్తారంగా సేకరించిన అంటారియో ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఉన్నాయి. ఈ మ్యూజియంలో అంతర్జాతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరీలు, పురాతన వస్తు ప్రదర్శన నిర్వహిస్తుంది. కెనడా లోసిరమిక్స్ వస్తువులకు మాత్రమే పూర్తిగా అంకితమమైన సిరామిక్ ఆర్ట్ ఆఫ్ గార్డినర్ మ్యూజియంలో ఆసియా, అమెరికా, యూరోప్ నుండి సేకరించబడిన 2,900 సిరామిక్ కళాఖాండాలను కలిగి ఉంది. నగరంలో ఒంటారియో సైన్స్ సెంటర్, బాటా షూ మ్యూజియం, యొక్క టెక్స్టైల్ మ్యూజియం ఆఫ్ కెనడా మ్యూజియంలను నిర్వహిస్తుంది. ఇతర ప్రముఖ కళా గ్యాలరీలలో, మ్యూజియంలలో డిజైన్ ఎక్స్చేంజ్, ఇన్యుట్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, టి.ఐ.ఎఫ్.ఎఫ్ బెల్ లైఅత^బాక్స్, సమకాలీన కెనడియన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, సమకాలీన సంస్కృతి కొరకు ఇన్స్టిట్యూట్, టొరంటో స్కల్ప్చర్ గార్డెన్, సి.బి.సి మ్యూజియం, రెడ్‌పాత్ షుగర్ మ్యూజియం, టొరంటో ఆర్ట్ సెంటర్ విశ్వవిద్యాలయం, హార్ట్ హౌస్ మొదలైనవి ఉన్నాయి అదనంగా ఇంస్ట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్, ఫ్యూచర్ అగా ఖాన్ మ్యూజియం యొక్క టి.డి గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. నగరంలో స్వంతగా నడుపుతున్న స్పాండినా హౌస్ మ్యూజియం ఉంది. 1889 లో ప్రారంభించబడిన ది డాన్ వెల్లీ బ్రిక్ వర్క్స్ లోని కొంతభాగం 1996లో పార్క్ గా మార్చబడింది. అప్పటి నుండి అదనంగా పునరుద్దరణ పనులు జరుగుతున్నాయి. ఎగ్జిబిషన్ ప్రదేశంలో ప్రతిసంవత్సరం కెనెడియన్ నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఎగ్జిబిషన్ ప్రతిసంవత్సరం సుమారుగా 1.25 మిలియన్ల ప్రజలను ఆకర్షిస్తుంది.
యోర్క్ వెల్లి పరిసరరాలు, క్వీన్ వెస్ట్, హార్బర్ ఫ్రంట్, ది ఎంటర్టెయినెంట్ డిస్ట్రిక్, సెయింట్ లారెంస్ మార్కెట్ పరిసరాలు ప్రధాన షాపింగ్ సెంటర్లాను కలిగి ఉన్నాయి. టొరంటో లోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన షాపింగ్ సెంటర్లలో ఒకటి అయిన ఈటన్ షాపంగ్ సెంటర్ సంవత్సరానికి 52 మిలియన్ల ప్రజలను ఆక్కర్షిస్తున్నది.
డాన్‌ఫోర్త్ లోఇ గ్రీక్‌టౌన్ ప్రతి సంవత్సరం " టేస్ట్ ఆఫ్ ది డాన్‌ఫోర్త్ " ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నది. ఈ ఉత్సవం 21/2 రోజులలో 10 లక్షల మంది ప్రజలను ఆకర్షిస్తున్నది. ప్రముఖ టొరంటో ఫైనాంషియర్, పారిశ్రామిక వేత్త, సైన్యాధికారి అయిన సర్ హెంరీ పుట్టిన ఊరు ఇదే. గుర్తించతగిన పరిసరాలలోని ఇతర ఆకర్షణలు బీచులు, టొరంటో ద్విపాలు, కెంసింగ్టన్ మార్కెట్, ఫోర్ట్ యోర్క్, హాకీ హాల్ ఆఫ్ ఫేం ముఖ్యమైనవి.
జనభా
2006 గణాంకాలననుసరించి నగర జనసంఖ్య 25,03,281.టొరంటో కెనడాలోనే అతిపెద్ద నగరంగా అభివృద్ధి చెందింది. అలాగే జనసంఖ్యలో ఉత్తర అమెరికా నగరాలలోఐదవ స్థానానికి చేరుకుంది. 1996-2001 నగరంలో జనసంఖ్య (96,073) 4% పెరిగింది, అలాగే 2001-2006 మద్యకాలంలో జనసంఖ్య (21,787) 1% పెరిగింది, అలాగే 2006-2011 మద్య కాలంలో జనసంఖ్య (1,11,779) జనసంఖ్య 4.3% పెరిగింది.14 సంవత్సరాల లోపు వయసున్న వారు 17.5%, 65 సంవత్సరాలకంటే వయసున్న వారు 13.6%. సరాసరి వివాహ వయసు 36.9 సంవత్సరాలు. జనాభాలో విదేశీలో పుట్టిన పౌరులు 49.9% ఉన్నారు. పురుషులు 48%, స్త్రీలు 52%. 20 సంవత్సరాలకు పైబడిన వారిలో స్త్రీల సంఖ్య అధికంగా ఉంది. అల్పసంఖ్య వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు 46.9% ఉన్నారని 2006 గణాంకాలు తెలియజేస్తున్నాయి. 2017 నాటికి టొరంటో నగరంలో అల్పసంఖ్య వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు అధికంగా ఉంటారని భావిస్తున్నారు. 1981 టొరంటో అలపసంఖ్యాకులు 13.6% ఉండేవారు. యునైటెడ్ నేషంస్ డెవలెప్మెంట్ ప్రోగ్రాం విదేశంలో పూట్టిన పౌరులు అధికంగా ఉన్న అంతర్జాతీయ నగరాలలో టొరంటో నగరం ద్వితీయ స్థానంలో ఉందని అభిప్రాయపడుతుంది. మొదటి స్థానంలో మియామి, ఫ్లోరిడా ఉన్నాయి. మైమి విదేశంలో పూట్టిన పౌరులు క్యూబా, లాటిన్ అమెరికాకు చెందినవారు. టొరంటో నగర విదేశీ వలస ప్రజలలో ఒకే సంప్రదాయానికి చెందినవారెవరు సంఖ్యా పరంగా ఆధిక్యత కలిగి లేరు. ఈ కారణంగా టొరంటో ప్రపంచంలో అత్యధిక వైవిధ్యమైన ప్రజలు కలిగిన నగరంగా గుర్తింపు పొందింది. సంవత్సరానికి టొరంటో నగరానికి 1,00,000 కంటే అధికమైన ప్రజలు వలస వస్తుంటారు. 2006 లో గణాంకాలు నగరంలో ఇంగ్లండుకు చెందిన ప్రజలు 15.9%, కెనడా 12.8%, స్కాట్ లాండ్ 11.1%, చైనా 10.6%, ఐర్లాండ్ 10.5%, ఇండియా 9,6%, ఇటలీ 9.2%, జర్మనీ 5.1%, ఫ్రాన్స్ 4.8%, పోలాండ్ 4.1%, పోర్చ్‌గల్ 3.7%, ఫిలిప్పైంస్ 3.6%, జమైకా 3.2% ఉన్నట్లు తెలియజేస్తున్నాయి. టొరంటో నగరంలో మొదటి ఐదు స్థానాలలో అధికసంఖ్యలో ప్రజలు ఉన్న దేశాలు వరుసగా సౌత్ ఆసియన్లు 12.0%, చైనీయులు 11.4%, నల్లజాతి వారు 8.4%, ఫిలిప్పైన్లు 4.1%, లాటిన్ అమెరికన్లు 20.6%. స్థానికులు .5%. ఈ వైవిధ్యానికి ఫలితంగా టొరంటో సమీపంలో చైనా టౌన్, కార్సో ఇటాలియా, గ్రీక్ టౌన్, కెంసింగ్టన్ మార్కెట్, కొరియా టౌన్, లిటిల్ ఇండియా, లిటిల్ ఇటలీ, లిటిల్ జమైకా, లిటిల్ పోర్చ్ గల్, రాంవాలేస్ వంటి భిన్న సంస్కృతికి చెందిన వారి ప్రాంతాలు అధికంగా ఉన్నాయి.
టొరంటోలో క్రిస్టియన్ల సంఖ్య అధికం. 2001 గణాంకాలు 33.4% ప్రజలు కాథలిక్కు మతానికి చెందిన వారని, ప్రొటెస్టెంట్ మతానికి చెందిన వారు 21.1%, క్రిస్టియన్ ఆర్థడాక్స్ 4.8%, కోప్టిక్ ఆర్థడాక్స్ 0.2% ఉతర క్రిస్టియన్లు 3.9% ఉన్నారు. మెథడిస్ట్ క్రిస్టియన్లు అధికంగా ఉన్నందున టొరంటోను కొన్నిసమయాలలో మెథాడిస్ట్ రోం అని పిలుస్తుంటారు. ఇతర మతానికి చెందిన వారులో ఇస్లాం మతస్థులు 5.5%, హిందువులు 4.1%, జూడిజం 3.5%, బుద్ధిజం 2.1%, సిక్కులు 1.9%, తూర్పు మతాలకు చెందిన వారు 02%. ఏమతానికి చెందని వారు 16.6% ఉన్నారు.
టొరంటోలో అత్యధికులు ఆంగ్లభాషను మాట్లాడుతుంటారు. ప్రంతీయ వాసులు అనేక భాషలను మాట్లాడుతుంటారు. చైనా భాషలు, ఇటాలియన్ రెండు, మూడవ స్థానంలో ఉన్నాయి. ఫలితంగా నగరంలో ఎమర్జెంసీ సేవలైన 9-1-1 పనిచేయాడానికి స్పందించడానికి 150 భాషలు అవసరం ఔతున్నాయి.
ప్రభుత్వము
thumb|left|టొరంటో సిటీహాల్ టొరంటో నగరం మేయర్-కౌన్సిల్ సిస్టమ్  అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతున్న సింగిల్-టైర్ మున్సిపాలిటీ.నగర మేయర్‌ను ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు.నగర పాలనా 44 కౌనిలర్లచే నిర్వహించబడుతుంది.నగరాన్ని వార్డులుగా విభజించి పాలనా వ్యవహారాలు నడుపుతుంటారు.మేయర్, సభ్యులు 4 సంవత్సరాలకాలం పాలనా బాధ్యతలు స్వీకరిస్తారు.వీరు ఎన్నికలలో పాల్గొనడానికి ఎటువంటి పరిమితులు ఉండవు.
నగర కౌన్సిల్‌ను ఏడు కమిటీలుగా విభజించి ఒక్కో విభాగానికి ఒక చైర్  ఒక వైస్ చైర్  నలుగురు కౌన్సిల్ సభ్యులు ఉంటారు.చైర్ సభ్యులను మేయర్ ప్రతిపాదిస్తాడు.మిగిలిన సభ్యులు సిటీ కౌన్సిల్‌చే నియమించబడతారు.ఒక్కొక్క కమిటీ సభ్యులతో నిర్వహణా కమిటీ ఏర్పాటు చేయబడుతుంది.
సిటీ కౌన్సిల్‌ పరిధిలో 40 సబ్‌కమిటీలు,అడ్వైసరీ కమిటీ, రౌండ్ టేబుల్స్ ఉంటాయి.వీటిలో చిటీ కౌన్సిల్ సభ్యులు, స్వచ్ఛంద సేవకులు పనిచేస్తారు.అదనంగా నగరంలో నాలుగు కమ్యూనిటీ కౌన్సిల్స్ పనిచేస్తుంటాయి.వీరు ప్రాంతీయ విషయాలను సిటీ కౌన్సిల్‌కు చేరవేసి కావలసిన అనధికార ప్రతిపాదనలు చేస్తుంటారు.ఒక్కొక్క సిటీ కౌన్సిల్‌ కమ్యూనిటీ కౌన్సిల్ సభ్యుడుగా సేవలందిస్తాడు.
2006టొరంటో నిర్వహణా ప్రణాళిక వ్యయం 6 బిలియన్ల కెనడియన్ డాలర్లు.నగరానికి అధికంగా ఒంటారియా ప్రభుత్వం నిధులన మంజూరు చేస్తుంది అదనంగా టొరంటో నగరం ఆదాయపు పన్ను మరి ఇతర ఆదాయం ఉంటాయి.
నేరము
టొరంటో నగరంలో నేరాల శాతం స్వల్పమే.ఉత్తర అమెరికాలో ఈ నగరం సురక్షితమైనదిగా గుర్తింప బడింది.1999లో గృహాంతర్గత హత్యలు 1,00,000 మందిలో 1.9 గా నమోదైంది.దోపిడీల సంఖ్య 1,00,000 మందికి 115,1 గా నమోదైంది.మొత్తం నేరాలసంఖ్య 1,00,000 మందికి 48.కారు దొంగతనాలు ఎక్కువే అయినా కెనడా నగరాలతో పోల్చినట్లైతే ఈ నగరంలో అధికం కాదు.టొరంటో పోలీస్ తుపాకీ కాల్పులు గ్యాంగ్, అల్పజాతియుల మధ్య వైరాలు నమోదు చేసింది.
టొరంటో నగరం 1991లో అత్యధిక గృహాంతర్గత హత్యలను (89) నమోదు చేసింది.ఇది ఒక 1,00,000 మందికి 3.9.టొరటో మాద్యమం 2005ను ఇయర్ ఆఫ్ ది గన్ గా వర్ణించింది ఆ సంవత్సరంలో నమోదైన 80 హత్యలలో 52 తుపాకీకి సంబంధించినవే కావడం ఇందుకు కారణం.2006 నాటికి గృహాంతర్గత హత్యల సంఖ్య 69కి తగ్గింది.అదే సంవత్సరం తుపాకీ సంబంధిత నేరాల వలన బాధ పడినవారి సంఖ్య 2,000. ఇది దేశంలో జరిగిన వాటిలో నాల్గవభాగం.2007లో 84 హత్యలు నమోదుకాగా వాటిలో సుమారు సగం పైగా తుపాకికి సంబంధించినవే.గ్యాం సంబధిత నేరాలు 1997, 2005ల మధ్య అధికం అయ్యాయి.ఈ సమయంలో 300 పైగానే హత్యలు నమోదైయ్యాయి.ఫలితంగా ఒంటారియా ప్రభుత్వం తుపాకీ ఉపయోగంపై నిషేధించాలని ఉవ్యూహాత్మక ప్రయత్నాలు చేపట్టింది.
విద్య
టొరంటో అనేక ఉన్నత విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.1827లో ఒంటారియో ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో ప్రస్తుతం ప్రథమ స్థానంలో ఉన్న పరిశోధనా సంస్థ.ఈ విశ్వవిద్యాలయం బయోమెడికల్ పరిశోధనలలో అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది.ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్న గ్రంథాలయం అమెరికాలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.టొరంటో ఉత్తర సరిహద్దులలో హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ,యేల్ యూనివర్శిటీ, యోర్క్ యూనివర్శిటీలు ఉన్నాయి.ఇవి కాక నగరంలో రియర్‌‌సన్ యూనివర్శిటీ,ఒంటారియో కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ డిజైన్స్, ది యూనివర్శిటీ ఆఫ్ గల్ఫ్-హంబర్లు ఉన్నాయి.
నగరంలో డిప్లొమా చదువులనందించే కాలేజ్‌లు నాలుగు ఉన్నాయి.అవి వరసగా  సెనేగా కాలేజ్,హంబర్ కాలేజ్ ,సెంటెనియల్ కాలేజ్, జార్జ్ బ్రౌన్ కాలేజ్.ఓష్వాలో ఉన్న ఫ్రాంకోఫోన్ కాలేజ్ బోరియల్  సాధారణంగా గ్రేటర్ టొరంటోలోని భావిస్తారు.వీటితో చేరి డర్‌హమ్ కాలేజ్ ,ది న్యూ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఒంటారియో ఇన్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, పీల్ రీజియన్  లో ఉన్న షెరిడన్ కాలేజ్'' , యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో కాంపస్‌లు ఉన్నాయి.
టొరంటో నగర డౌన్ టౌన్‌లో రాయల్ కన్సర్వేటరీ ఆఫ్ మ్యూజిక్  ఉంది.ఇందులో గుర్తింపు పొందిన సంగీత పాఠశాల ది గ్లెన్ గ్లౌడ్ పాఠశాల  కూడా ఒక భాగమే.నార్మన్ జ్యూసన్  చే స్థాపించబడిన కెనడియన్ ఫిల్మ్ సెంటర్ లో చలన చిత్ర,దూరదర్శన్, మీడియా రంగాలలో శిక్షణ ఇస్తారు. టిండేల్ యూనివర్శిటీ కాలేజ్ అండ్ సెమినరీ గుర్తింపు పొందిన క్రిస్టియన్ ఉఉనత కళాశాల.
టొరొటో నగర ప్రభుత్వ గ్రంథాలయం 1.1 కోటి గ్రంధాలు కలిగి 99 శాఖలు కలిగి కెనడాలో ప్రధమ స్థానంలో ఉన్న గ్రంథాలయం.
ఆరోగ్యం
thumb|left|శిశు వైద్య శాల(సిక్ చిల్డ్రెన్ ఆర్టియమ్) టొరంటో నగరంలో 20 ప్రభుత్వ వైద్యశాలలు ఉన్నాయి.
టొరంటో డిస్కవరీ డిస్ట్రిక్ట్ బయోమెడిసన్ పరిశోధనలకు కేంద్రం.ఇది 2.5 చదరపు కిలోమీటర్ల (620 చదరపు ఎకరాలు)పరిధిలో విస్తరించి ఉంది.వైద్య సంబంధిత విద్యలనేకం అక్కడ చదువుకునే సదుపాయం ఉంది.ఇది కాక నగరంలో మెక్ సెంటర్ ఫర్ మాలిక్యులర్ మెడిసన్ విద్యాసంస్థ ఉంది.
ప్రయాణ వసతులు
టొరంటో " పబ్లిక్ ట్రాంస్పోర్టేషన్ సిస్టం "ను టొరంటో ట్రాంసిస్ట్ కమీషన్ (టి.టి.సి), పబ్లిక్ ట్రాంస్పోర్టేషన్ నెట్వర్క్ కు టొరంటో సబ్వే, ఆర్.టి. హెవీ రైల్ రాపిడ్ ట్రాంసిస్ట్ మార్గాలు, స్కార్ బారో రైలు మార్గంలో నడుపబడుతున్న లైట్- మెట్రో రాపిడ్ ట్రాంసిస్ట్, టి.టి.సి నడుపుతున్న బసులు , స్ట్రీట్ కార్లు ఉన్నాయి వెన్నెముకగా ఉన్నాయి.సబ్వే రైలు మార్గాలను పొడిగించి లైట్-మెట్రో రైళ్ళను నడపడానికి పలు ప్రణాళికలు రూపొందిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ పలు ప్రయత్నాలను లోటు బడ్జెట్ కారణంగా కార్యరూపందాలచలేక పోతున్నాయి. 2011 వరకు నార్త్ డౌంస్‌వ్యూ స్టేషను స్పాడినా సబ్వే మాత్రమే పొడిగించడానికి సాధ్యం అయింది. కెనడాలోని అత్యంత రద్దీ అయిన విమానాశ్రయం " టొరంటో ఇంటెర్ నేషనల్ విమానాశ్రయం " (ఐ.టి..ఎ. వై.వై.జెడ్) అని అంచనా. ఈ విమానాశ్రయం ఇరువైపులా నగర పడమటి సరిహద్దులు మరోవైపు శివారు నగరమైన మిసిసాగ ఉన్నాయి. టొరంటో డౌన్‌టౌన్‌కు ఆగ్నేయంలో ఉన్న టొరంటో దీవిలో ఉన్న బిల్లీ బిషప్ టొరంటో సిటీ ఎయిర్ పోర్ట్ పరిమితమైన పాదింజర్ సర్వీస్, వాణిజ్య సేవలు అందిస్తున్నది. మార్కంలో ఉన్న టొరంటో/బుట్టాన్‌ విల్లీ మునిసిపల్ ఎయిర్ పోర్ట్ సాధారణ విమాన సేవలు అందిస్తున్నది. నగర ఉత్తర సరిహద్దులకు సమీపంలో ఉన్న డీ హావీలాండ్ కెనడాకు స్వంతమైన టొరంటో / డౌంస్‌వ్యూ ఎయిర్ పోర్ట్ బాంబార్డర్ ఎయిరో స్పేస్ ఫ్యాక్టరీకి సేవలు అందిస్తున్నది. టొరంటో, గ్రేటర్ టొరంటోలకు పలు పురపాలక రహదారులు , ప్రాంతీయ రహదారులు రవాణాసదుపాయాలను అందిస్తున్నాయి. 401 రహదారి డౌన్‌టౌన్ ద్వారా నగర తూర్పు, పడమర దిశలను అనుసంధానిస్తున్నది. ఉత్తర అమెరికాలో ఇది అత్యధిక రద్దీ అయిన రహదారి అని అలాగే ప్రపంచంలోని రద్దీ అయిన రహదారులలో ఒకటి భావించబడుతుంది. టొరంటోలోని పురపాలక రహదారులలో ప్రధానమైనవి గార్డనర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వే, ది డాన్ వెల్లీ పార్క్ వే, ఆలెన్ రోడ్ మొదలైనవి. టొరంటో మహానగరం వాహన రద్దీ సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నది. కెనడాలో వాహన రద్దిని ఎదుర్కొంటున్న నగరాలలో టొరంటో రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో వాంకోవర్ ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:కెనడా
చీపురుపల్లి శాసనసభా నియోజకవర్గం
చీపురుపల్లి శాసనసభా నియోజకవర్గం ఆంధ్రప్రదేశ్ విజయనగరం జిల్లా లో గలదు. ఇది విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోనిది.
చరిత్ర
2007-08 పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత మెరకముడిదాం, గరివిడి, చీపురుపల్లి, గుర్ల మండలాలు ఇందులో చేర్చబడ్డాయి.
నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు
ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. !సంవత్సరం !శాసనసభ నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !నియోజక వర్గం రకం !గెలుపొందిన అభ్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు
శాసనసభ్యులు
===ముదుండి సత్యనారాయణ రాజు === జననం : 1924, విద్య: బి. యల్. 1945-48 ఆంధ్ర ప్రదేశ్ కాంగ్రెసు కమిటీ సభ్యుడు, 48-50 కార్యనిర్వహకవర్గ సభ్యుడు, 1942 క్విట్ ఇండియా ఉద్యమములోను, 1950 సోంపేట తాలూకా హరిజనుల భావిహక్కుల రక్షణ విషయములో 6 రోజులు జైలుశిక్ష, ఇదివరలో విశాఖజిల్లా విద్యార్థి కాంగ్రెసు కార్యదర్శి, ఉత్తర విశాఖ జిల్లా కాంగ్రెసు సహాయ కార్యదర్శి, ప్రత్యేక అభిమానం : హరిజనోద్ధరన, సంఘసేవ,
కొత్తపల్లి పున్నయ్య
కాంగ్రెసు : చీపురుపల్లి (రిజర్వుడు) నియోజకవర్గం, జననం : 1924, విద్య: బి. యల్. 1945-48 ఆంధ్ర ప్రదేశ్ కాంగ్రెసు కమిటీ సభ్యుడు, 48-50 కార్యనిర్వహకవర్గ సభ్యుడు, 1942 క్విట్ ఇండియా ఉద్యమములోను, 1950 సోంపేట తాలూకా హరిజనుల భావిహక్కుల రక్షణ విషయములో 6 రోజులు జైలుశిక్ష, ఇదివరలో విశాఖజిల్లా విద్యార్థి కాంగ్రెసు కార్యదర్శి, ఉత్తర విశాఖ జిల్లా కాంగ్రెసు సహాయ కార్యదర్శి, ప్రత్యేక అభిమానం : హరిజనోద్ధరన, సంఘసేవ, అడ్రస్సు : చీపురుపల్లి.
2009 ఎన్నికలు
2009 ఎన్నికలలో బొత్స సత్యనారాయణ తన సమీప అభ్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీ గద్దె బాబూరావు పయ్ గెలుపొన్దెను.
మూలాలు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
కురివికుప్పం
కురివికుప్పం చిత్తూరు జిల్లా, వెదురుకుప్పం మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన వెదురుకుప్పం నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన తిరుపతి నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 295 ఇళ్లతో, 1079 జనాభాతో 432 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 561, ఆడవారి సంఖ్య 518. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 403 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 70. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 596204 .పిన్ కోడ్: 517569.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల, సమీప జూనియర్ కళాశాల ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పెనుమూరులోనూ, సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం వెదురుకుప్పంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల పాతగుంటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల తిరుపతి లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కురివికుప్పంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కురివికుప్పంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కురివికుప్పంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, చెరకు, వేరుశనగ
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
బెల్లం
పుదేడు
పుదేడు, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, రాజవొమ్మంగి మండలానికి చెందిన గ్రామం. .
ఇది మండల కేంద్రమైన రాజవొమ్మంగి నుండి 41 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన పెద్దాపురం నుండి 101 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 69 ఇళ్లతో, 227 జనాభాతో 121 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 117, ఆడవారి సంఖ్య 110. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 216. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 586909. పిన్ కోడ్: 533436.
2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు రాజవొమ్మంగిలోను,  ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల లోదొడ్డిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల రాజవొమ్మంగిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రంపచోడవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ కాకినాడలో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల రంపచోడవరంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు కాకినాడలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
బావుల నీరు  గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పూదేడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ఉత్పత్తి
పూదేడులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
జీడి, ప్రత్తి, వరి
అద్దాలమేడ (1981 సినిమా)
అద్దాలమేడ 1981 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. విజయశ్రీ ఆర్ట్ పిక్చర్స్ పతాకంపై దాసరి నారాయణరావు, మురళీమోహన్, జయసుధ, మోహన్ బాబు, ప్రధాన తారాగణంగా నిర్మించిన ఈ సినిమాకు దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమాకు రాజన్-నాగేంద్ర సంగీతాన్నందించారు.
దాసరి మహర్దశ అనుభవిస్తూ ఆయన పేరు ఇంటింటా మార్మ్రోగుతున్న సమయంలో రూపు దిద్దుకున్న సినిమా అద్దాలమేడ. అంతవరకు హీరో హీరోయిన్లు తప్ప ఒక దర్శకుని పేరుకి ఇంత క్రేజ్ ఏర్పడటం గొప్పతనం. శివరంజని తరువాత సినిమా నేపథ్యంలో నటీనటుల పర్సనల్ జీవితాలు ఎంత కృతకంగా ఉంటాయో అనే పాయింటు మీద దాసరి కథ అల్లేరు. వాళ్ళ రంగు రంగుల జీవితాల వెనుక ఎంత విషాదం గూడు కట్టుకుని ఉంటుందో తెరకెక్కించేరు. 1980లో ప్రారంభమైన అద్దాలమేడకు అక్క దాసరి పద్మ కెమెరా స్విచ్ ఆన్ చేస్తే కృష్ణ సోదరుడు ఆదిశేషగిరిరావు తొలి క్లాప్ ఇచ్చేరు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:కె.వి.చలం నటించిన సినిమాలు వర్గం:జయసుధ నటించిన సినిమాలు వర్గం:దాసరి నారాయణరావు నటించిన సినిమాలు వర్గం:దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు వర్గం:గీత నటించిన సినిమాలు
దేవాడ (నందిగం)
దేవాడ శ్రీకాకుళం జిల్లా, నందిగం మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన నందిగం నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన పలాస-కాశీబుగ్గ నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 127 ఇళ్లతో, 537 జనాభాతో 119 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 274, ఆడవారి సంఖ్య 263. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 3 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580680 .పిన్ కోడ్: 532201.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల పుండిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల నందిగంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల నందిగంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల నందిగంలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల శ్రీకాకుళంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు టెక్కలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం టెక్కలిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల శ్రీకాకుళం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
దేవాడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
దేవాడలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
దేవాడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
ఉప్పరపల్లి (యస్.రాయవరం)
ఉప్పరపల్లి, అనకాపల్లి జిల్లా, యస్.రాయవరం మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఎస్.రాయవరం నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన తుని నుండి 37 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 757 ఇళ్లతో, 2649 జనాభాతో 353 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1311, ఆడవారి సంఖ్య 1338. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 217 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 586487 .పిన్ కోడ్: 531060.
2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం విశాఖపట్నం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి ఎస్.రాయవరంలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల యలమంచిలిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజుపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ నర్సీపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల యలమంచిలిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం తునిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం ఉంది. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ఉప్పరపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
ఉప్పరపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ఉప్పరపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
వడ్గల్‌పూర్ (ఖుర్ద్)
వడ్గల్‌పూర్ (ఖుర్ద్) తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఆదిలాబాద్ జిల్లా, ఉట్నూరు మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఉట్నూరు నుండి 15 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఆదిలాబాద్ నుండి 56 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.బాలబడి ఉట్నూరులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల సాలెవాడలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల షాంపూర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ ఆదిలాబాద్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం ఉట్నూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఆదిలాబాద్ లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండిప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
వద్గల్‌పూర్ (ఖుర్ద్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ఉత్పత్తి
వద్గల్‌పూర్ (ఖుర్ద్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి
ఆంధ్రకేసరి
ఆంధ్రకేసరి అనే విషయము పై పలు వ్యాసాలున్నాయి. అవి
వొప్పంగి
వొప్పంగి పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
మొఘల్ చిత్రకళ
మొఘల్ చిత్రకళ (ఆంగ్లం: Mughal Painting) దక్షిణాసియాలో విలసిల్లిన ఒక ప్రత్యేకమైన చిత్రకళాశైలి. దీనికి మూలం పర్షియన్ లఘుచిత్రలేఖనం. మంగోల్ (చైనీస్) చిత్రకళా స్ఫూర్తితో వృద్ధి చెందిన పర్షియన్ చిత్రకళాశైలి, ఈ మొఘల్ చిత్రకళాశైలికి స్ఫూర్తి నిచ్చింది. భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలో 16,17 శతాబ్దాల కాల పరిదిలో ఈ శైలి పరిఢవిల్లింది. హుమాయూన్ ప్రోత్సాహంతో రూపుదిద్దుకున్న ఈ చిత్రకళ అక్బర్ కాలంలో ఉన్నతస్థాయికి వికసించింది. తరువాత జహంగీర్ కాలంలో శిఖర స్థాయికి చేరుకొని, ఆ తరువాత ఔరంగజేబు కాలంలో క్షీణించి అదృశ్యమైంది. మొఘల్ చిత్రకళా శైలిలో మన్సూర్, అబ్దుల్ సమద్, అబుల్ హాసన్ ఉస్తాద్, మురాద్, దశవంత్, కేశవ్, ముకుంద్ మొదలైన వారు మేటి చిత్రకారులుగా వెలుగొందడమే కాకుండా మొఘల్ దర్బారులను సైతం అలంకరించారు. ఈ చిత్రకళాశైలిపై హిందూ, బౌద్ధ, జైన మతాల ప్రభావం చూపాయి.
మొఘల్ చిత్రకళ దాదాపుగా లఘుచిత్రాలకే పరిమితమైందని చెప్పవచ్చు. వీరి లఘుచిత్రాలలో కొన్ని ఇలస్ట్రేటెడ్ చిత్రాలుగా ఉంటే, మరికొన్ని ఆల్బమ్ (muraqqa) చిత్రాలుగా ఉన్నాయి. మొఘల్ చిత్రకారులు ఆల్బమ్‌ల కోసం అనేక లఘుచిత్రాలలో పుష్పాలు, మొక్కలు, పక్షులు, జంతువులను ప్రధానంగా తీసుకొని వాటిని ఎంతో వాస్తవికతతో చిత్రీకరించారు.
మొఘల్ చిత్రకళా శైలిలో పర్షియన్ క్లాసిక్ గ్రంథాలతో పాటు భారతీయ గ్రంథాలకు కూడా చిత్రరచన కొనసాగింది. వీటిలో పేర్కొనతగ్గది. "హంజనామా" అనే పర్షియన్ బృహత్గ్రంధం. అమీర్ హంజా అనే పారశీక వీరుని ప్రేమగాధావృత్తంతో కూడి వున్న ఈ గ్రంథంలోని దృశ్యాలకు సంబంధించి సుమారు 1400 కు పైగా చిత్రాలను 100 మందికి పైగా భారతీయ చిత్రకారులు సమష్టికృషితో ఒక పెద్ద నూలువస్త్రంపై చిత్రించడం జరిగింది. ఇదే కోవలో బాబర్ నామా, అక్బర్ నామా, జహంగీర్ నామా, పాద్ షా నామా వంటి రాచరిక 'స్వీయ చరిత్ర' గ్రంథాల లోని దృశ్యాలకు చిత్ర రచన సాగింది. అదేవిధంగా భారత, రామాయణ, హరివంశం, శుకసప్తతి గాథలు వంటి కావ్యాలను పర్షియన్ భాషలో అనువదించి వాటికి సైతం రమణీయమైన చిత్రాలను గీయడం జరిగింది.
మొఘల్ చిత్రకళలో వైవిధ్యత అత్యధికం. వీరి చిత్రాలలో వైవిధ్యభరితమైన దృశ్యాలు విరివిరిగా కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా దర్బారు దృశ్యాలు, సంఘటనలతో పాటు, ప్రకృతి దృశ్యాలు, వన్యప్రాణులు, వేట దృశ్యాలు, యుద్ధ దృశ్యాలు మొదలైనవి అనేకంగా అలరిస్తాయి.
ప్రారంభంలో ఇలస్ట్రేషన్ (illustrations) చిత్రణగా మొదలైన ఈ చిత్రకళ తరువాతి కాలంలో రూపపట (Portrait) చిత్రణలోకి వికసించింది. మాతృక అయిన పర్షియన్ చిత్రకళతో పోలిస్తే మొఘల్ చిత్రకళాకారులు లఘుచిత్రాల కంటే వాస్తవిక రూప చిత్రపటాల్లొనే మరింత ఆసక్తిని కనపరిచారు. రూపచిత్రణ (portraiture) లో చక్రవర్తి, అతని రాచకుటుంబీకులు, ఉన్నతోద్యోగులను చిత్రించిన మూర్తి చిత్రాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. వాస్తవికథోరణితో వున్న ఆ నాటి రూపపట చిత్రాలు మొఘల్ చిత్రకళలో ఒక నూతన ఒరవడిని సృష్టించాయి.
ఔరంగజేబు కాలంలో రాజాదరణను కోల్పోయిన అనేక చిత్రకారులు ఇతర రాజ్యాలకు తరలిపోయారు. తదనంతరకాలంలో మొఘల్ చిత్రకళా శైలి ఇతర హిందూ, ముస్లిం ప్రాంతీయ రాజ్యాలకు, ఆ తరువాత సిక్కు ప్రాంతీయ రాజ్యాలకు వ్యాపించింది. ఇది ఆయా సంస్థానాలలో అనేక ప్రాంతీయ చిత్రకళా శైలులను అభివృద్ధి చెందడానికి దోహదం చేసింది. ఈ కాలంలోనే చిత్రకళ ముఖ్యంగా ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ పురాణేతిహాస గాథా చిత్రణతో ముడిపడటం కనిపిస్తుంది. అయితే ప్రాంతీయ చిత్రకళారీతులకు సంబంధించిన చిత్రాలు రాశి పరంగా ఎక్కువగా వున్నప్పటికీ వాసి పరంగా తక్కువ సొగసుతో అభివ్యక్తమయ్యాయి. వీటిని తరచుగా "మొఘల్ తదనంతర", "ఉప-మొఘల్" లేదా "ప్రాంతీయ మొఘల్" చిత్రకళగా అభివర్ణిస్తారు.
మొఘల్ చిత్రకళ-ఆవిర్భావం
మొఘల్ చిత్రకళకు మూలం పర్షియన్ చిత్రకళ. ఈ పర్షియన్ చిత్రకళ మంగోలియన్ చిత్రకళ చేత ప్రభావితమైంది. పర్షియాలో సఫావి (Safawi) రాజవంశీయులు ఈ చిత్రకళాభిమానంతో మంగోలియన్ చిత్రకారులను తమదేశానికి ఆహ్వానించి వారిచే తమ ప్రజలకు ఈ చిత్రకళారీతిని నేర్పింప చేశారు. పర్షియా సఫావి సుల్తాన్ 'షా ఇస్మాయిల్' కాలంలో, బిహజాద్, మిరాక్ వంటి విఖ్యాత చిత్రకారుల కృషితో ఈ మంగోలియన్ చిత్రకళ పూర్తిస్థాయి పర్షియన్ చిత్రకళగా రూపుదిద్దుకొంది. భారతదేశంలో మొఘుల్ చక్రవర్తి హుమాయూన్ పదవీచ్యుతుడైనపుడు దేశం వదిలి పర్షియాలో తలదాచుకొన్నాడు. సహజంగా చిత్రకళాభిమాని అయిన హుమాయూన్ పర్షియాలో ఆశ్రయం పొందుతున్నప్పుడు, అక్కడ బిహజాద్ వంటి మేటి ఆస్థాన చిత్రకారుల పరిచయ సంపర్కంతో ఈ పర్షియన్ చిత్ర శైలి పట్ల అమితంగా ఆకర్షితుడయ్యాడు. సా.శ. 1555 లో తిరిగి భారతదేశానికి వచ్చిన తరువాత తనతోపాటు మీరు సయ్యద్ ఆలీ, క్వాజా అబ్దుస్ సమద్ అనే విఖ్యాత చిత్రకారులను తీసుకొనివచ్చాడు. ముఖ్యంగా క్వాజా అబ్దుస్ సమద్ రాకతో భారతదేశంలో మొఘల్ చిత్రకళ ప్రారంభం అయినట్లుగా చెప్పవచ్చు. 1562 నాటికి సుల్తాన్ దర్బారులో కొలువుతీరిన పర్షియన్ చిత్రకారులు భారతీయ చిత్రకారులకు తమ నూతన చిత్రకళారీతులను నేర్పించడం ప్రారంభించారు. దానితో భారతదేశంలో మొఘల్ చిత్రకళ వేళ్లూనుకోవడం ప్రారంభమైంది. ఈ విధంగా మంగోలియన్ చిత్రకళ పర్షియాలో పర్షియన్-మంగోలియన్ పద్ధతిగా ఏర్పడింది. 1560 వరకు భారతదేశంలో ఈ పద్ధతి అమలులో ఉండేది 1562 నాటికి ఇది అప్పటికే భారతదేశంలో వాడుకలో వున్న స్థానిక విజయనగరం, బీజాపూర్, అహ్మద్ నగర్, రాజపుత్ర చిత్రకళా పద్ధతులతో కలసి భారత-పర్షియా-మంగోలియా సమ్మేళన రీతిగా రూపొందింది. దీనినే మొఘల్ చిత్రకళా రీతి అని వ్యవహరిస్తారు. 1562 లో చిత్రించిన "అక్బర్ దర్బార్ లో తాన్ సేన్ ప్రవేశించిన దృశ్యం" చిత్రపటంలో ఈ మొఘల్ చిత్రకళా రీతి మొట్టమొదటగా కనిపిస్తుందని విమర్శకులు పేర్కొంటారు.
మొఘల్ చిత్రకళా విస్తృతి
మొఘల్ చిత్రకళా విస్తృతి ప్రధానంగా రెండు దిశలలో కొనసాగింది. 1. గ్రంథ చిత్రణ (Illustrated books) 2. దర్బారీ చిత్రణ
ఒక గ్రంథం లోని విషయాలను వివరిస్తూ గీయబడిన చిత్రాలను ఇలస్ట్రేషన్స్ (గ్రంథస్త విషయవివరణ చిత్రాలు) గా పేర్కొంటారు. ఈ విధంగా ఒక గ్రంథానికి చిత్రాలు చేర్చబడటాన్ని ఇలస్ట్రేటెడ్ చిత్రరచన లేదా గ్రంథ చిత్రణగా వ్యవహరిస్తారు. ఆగ్రాలోని రాచరిక చిత్రశాలకు చెందిన మొఘల్ చిత్రకారులు పర్షియన్ భాషలో వున్న వందలాది గ్రంథాలకు రమ్యమైన చిత్రాలు గీసేవారు. ఈ విధంగా రాచరిక చిత్రశాల పర్షియన్ క్లాసిక్ గ్రంథాలతో పాటు అనువాదిత భారతీయ కావ్యాలకు సైతం ఎక్కువ సంఖ్యలో గ్రంథ ప్రతులను (ఇలస్ట్రేటెడ్ కాపీ) రూపొందించేది.