cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ఉగాండా
గణాంకాలు
2018 నవంబరు నాటికి యు.హెచ్.హెచ్.ఆర్.సి.ఆర్ ఆధారంగా ఉగాండా భూభాగంలో 1.1 మిలియన్ల మంది శరణార్థులు ఉన్నారు. చాలామంది ఆఫ్రికన్ గ్రేట్ లేక్స్ ప్రాంతం నుండి వచ్చారు. ముఖ్యంగా దక్షిణ సుడాన్ (68.0%), కాంగో డెమొక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ (24.6%) లో పొరుగు దేశాల నుండి వచ్చారు.
భాషలు
ఆఫ్రికన్ గ్రేట్ లేక్స్ ప్రాంతం అంతటా స్వాహిలీ విస్తారంగా ఉపయోగించే భాషగా ఉంది. 2005 లో ఇది దేశం రెండవ అధికారిక జాతీయ భాషగా ఆమోదించబడింది. 2005 లో రాజ్యాంగం సవరించబడే వరకు ఇంగ్లీషు మాత్రమే అధికారిక భాషగా ఉంది. దేశంలోని దక్షిణ, నైరుతి ప్రాంతంలోని బంటు-మాట్లాడే ప్రజలకు స్వాహిలీ భాష అనుకూలంగా ఉండనప్పటికీ ఉత్తర ప్రాంతాలలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన భాషా ఫ్రాంకాగా ఉంది. ఇది పోలీసు, సైనిక దళాలలో విస్తారంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది కాలనీల కాలంలో భద్రతా దళాలకు ఉత్తరాది నియామకం ఫలితం కావచ్చు. స్వాహిలీ స్థితి అధికారంలో ఉన్న రాజకీయ సమూహాల కారణంగా మారుతూ వచ్చింది. ఉదాహరణకు వాయువ్య నుండి వచ్చిన ఇడి అమీన్ స్వాహిలీని జాతీయ భాషగా ప్రకటించారు.
మతం
2014 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఉగాండా జనాభాలో 85% మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు. ముస్లింలు దాదాపు 14% మంది ఉన్నారు. రోమను కాథలికు చర్చీల అనుచరులు (39.3%, 2002 లో 41.6%), ఆంగ్లికను చర్చి ఆఫ్ ఉగాండా (32% - 35.9%). ఎవాంజెలికలు, పెంటెకోస్టలు, బోర్న్-ఎగైను వర్గం 2002 లో 4.7% నుండి 2018 నాటికి 11.1%కు పెరిగింది. అడ్వెంట్సు, ఇతర ప్రొటెస్టంటు చర్చిలు మిగిలిన క్రైస్తవులలో చాలామందిని పేర్కొన్నారు. ఒక చిన్న తూర్పు సంప్రదాయ సమాజం కూడా ఉంది. ఉగాండాలో తరువాత స్థానంలో ఇస్లాం మతం ఉంది. 2002 లో 12.1% - 13.7% మంది ముస్లిములు ఉన్నారు.
2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో మిగిలినవి (0.1 శాతం, 2002 లో 1%), ఇతర మతాలు (1.4 శాతం), నాస్థికులు (0.2 శాతం) ఉన్నారు.
సైంసు, సాంకేతికత
2009 నాటి నుండి నేషనలు సైన్సు టెక్నాలజీ అండు ఇన్నోవేషను పాలసీ ఉంది. ఇది ఉగాండా అభివృద్ధి లక్ష్యాల సాధనకు సహజ వనరులను నిలకడగా ఉపయోగించుకునేలా శాస్త్రీయ విజ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, సాంకేతికతలను రూపొందించి బదిలీ చేస్తూ జాతీయ సామర్ధ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి. విధానం " ఉగాండా విజన్ 2040 " పేరుతో ఇది 2013 ఏప్రిలులో ప్రారంభించబడింది. ఇది ఉగాండా సాంఘిక జీవితాన్ని వ్యవసాయ ఆధారితం నుండి 30 సంవత్సరాలలో ఆధునిక, సంపన్న సమాజంగా మార్చి ఉగాండాను అభివృద్ధి చెందిన దేశాంగా మార్చాలన్న లక్ష్యంతో రూపొందించబడింది. మంత్రిమండలి మాటలలో " ఉగాండా విజన్ 2040 " ప్రైవేటు రంగాన్ని బలోపేతం చేసేందుకు విద్య, శిక్షణను మెరుగుపరచడం, మౌలిక సదుపాయాలను ఆధునీకరించడం, సేవారంగం అభివృద్ధి చేయడం, వ్యవసాయ రంగాలు, పారిశ్రామికీకరణను ప్రోత్సహించడం, ఇతర లక్ష్యాలను సాధించి మంచి పాలనను ప్రోత్సహిస్తుందని వర్ణించబడింది. ఆర్థికాభివృద్ధికి చమురు, వాయువు, పర్యాటక రంగం, ఖనిజాలు, సమాచార, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు (ఐ.సి.టి.లు) సహకరిస్తాయని అంచనా వేస్తున్నారు.
2008, 2010 మధ్యకాలంలో రీసెర్చ్ నిధులు జి.డి.పి.లో 0.33% నుండి 0.48%కి చేరుకున్నాయి. యు.ఎన్.ఇ.ఎస్.సి.ఒ. ఇంసిట్యూటు ఫరు స్టాటిస్టిక్సు ఆధారంగా 387 నుండి 823 వరకు పరిశోధకుల సంఖ్య రెట్టింపు అయింది. ఇదే కాలంలో మిలియన్ల మందికి 44 నుంచి 83 మంది పరిశోధకులకు అధికరించింది. నాలుగు పరిశోధకులలో ఒకరు ఒక మహిళ. ఉగాండా పరిశోధకులు కియోరా అని పిలవబడే కార్ల నమూనా తయారు చేయగలిగారు.
సంస్కృతి
ఉగాండాలో అధిక సంఖ్యలో సమాజాలు ఉన్న కారణంగా విభిన్న సంస్కృతులు ఉన్నాయి. ఇడి అమీన్ పాలనలో బహిష్కరించబడిన అనేక ఆసియన్లు (ఎక్కువగా భారతదేశం నుండి) తరువాతి కాలంలో ఉగాండాకి తిరిగి వచ్చారు.
క్రీడలు
బాక్సింగు ఉగాండా కొరకు అత్యధిక సంఖ్యలో ఒలింపిక్ పతకాలు లభించడానికి సహకరిస్తుంది. ఉగాండా నేషనలు బాక్సింగు జట్టును ది బాంబర్సు అని పిలుస్తారు.
దేశంలో అత్యధికంగా జాతీయ బాస్కెట్బాలు జట్టు ఉంది. ఇది "ది సిల్బ్యాకు బాక్సు" అనే మారుపేరుతో ఉంది. 2015 ఎఫ్.ఐ.బి.ఎ. ఆఫ్రికా చాంపియన్షిపులో ఆరంగేట్రం చేసింది.
2011 జూలైలో ఉగాండా విలియంసుస్పోర్టు (పెన్సిల్వేనియా) నిర్వహించబడిన " 2011 లిటిలు లీగు వరల్డు సీరీసు " సౌదీ అరేబియా బేస్బాలు జట్టు వీసా సమస్యలను ఆ సిరీస్లో పాల్గొనకుండా నిరోధించినప్పటికీ సమస్యలను అధిగమించి మొట్టమొదటిసారిగా పాల్గొన్నది. ఈ క్రీడలలో ఉగాండాజట్టు " ధరణ్ ఎల్ఎల్ "ను ఓడించింది. ఉగాండా నుండి లిటిల్ లీగు జట్లు అర్హత సాధించి " 2012 లిటిలు లీగు వరల్డు సిరీసు " కు హాజరైంది.
చలనచిత్రాలు
ఉగాండా చిత్ర పరిశ్రమ సాపేక్షంగా ఆరంభదశలో ఉంది. ఇది త్వరగా అభివృద్ధి చెందుతోంది కానీ ఇప్పటికీ కలగలుపుగా పలు సవాళ్లను ఎదుర్కొంటూ ఉంది. చలనచిత్రసీమ అమాకుల, ఇంటర్నేషనలు ఫిల్ము ఫెస్టివలు, మైషా ఆఫ్రికా ఫిల్ము ఫెస్టివలు, మాన్య హ్యూమన్ రైట్సు ఫెస్టివలు వంటి చలన చిత్రోత్సవాలను విస్తరించబడుతూ పరిశ్రమకు మద్దతు ఇస్తూ ఉంది. ఏమైనప్పటికీ చిత్రపరిశ్రమ హాలీవుడులో పెద్ద బడ్జెటు చిత్రాల నిర్మాతలు దేశంలో తమదృశ్యాలు చిత్రీకరించేలా చేయడానికి ఖండలోని నైజీరియా, దక్షిణాఫ్రికా వంటి దేశాలతో పోటీ పడుతుంది.
ఉగాండా నిర్మించిన మొట్టమొదటి గుర్తింపు పొందిన చిత్రం " ఫీలింగ్సు స్ట్రగులు ". 2005 లో ఈ చిత్రానికి " హజ్జీ అష్రఫు సేస్మోవేరెరే " రచించి, దర్శకత్వం వహించాడు. ఇది ఉగాండాలో చిత్రం ఆరంభ సంవత్సరాన్ని సూచిస్తుంది. పలువురు ఔత్సాహికులు విభిన్న సామర్థ్యాలలో తమని తాము వర్గీకరించడంలో పలువురు ఔత్సాహికులు సగర్వంగా ఉన్నారు.
స్థానిక చిత్ర పరిశ్రమ రెండు రకాల చిత్ర నిర్మాతలను ధ్రువీకరించబడింది. మొట్టమొదటిసారిగా చిత్రనిర్మాతలు నొలీవుడు, వీడియో ఫిల్ము ఎరా చలన చిత్ర తయారీకి ఉపయోగించుకుంటూ గెరిల్లా జీవన విధానాన్ని సుమారు రెండు వారాలలో చిత్రించి తాత్కాలిక వీడియో హాలులో ప్రదర్శించారు. రెండో చిత్రం చలన చిత్రం " ఆస్థెటికు ".కానీ పరిమిత నిధులతో దాత ఇచ్చే గదు కోసం పోటీ పెనుగులాడు మీద ఆధారపడి నిర్మించబడింది.
ఉగాండాలో సినిమా అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ ఇది ఇప్పటికీ ప్రధాన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. నటన, సంకలనం నైపుణ్యాలను మెరుగుపరుచుకునే సాంకేతిక సమస్యలతో, నిధులు, ప్రభుత్వం మద్దతు, పెట్టుబడి లేకపోవడం వంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. చలన చిత్ర నిర్మాణానికి దేశంలో ఎటువంటి పాఠశాలలు లేవు. బ్యాంకులు చలనచిత్ర వ్యాపారాలకు ఋణాలను విస్తరించవు. చిత్రాల పంపిణీ, మార్కెటింగు పేలవంగా ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:ఆఫ్రికా వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు వర్గం:ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కాన్ఫరెన్స్
చింతలపూడి మండలం (ఏలూరు జిల్లా)
చింతలపూడి మండలం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని ఏలూరు జిల్లాకు చెందిన మండలం.
మండల గణాంకాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా మొత్తం 84,929 మంది కాగా అందులో పురుషులు 42,660, స్త్రీలు 42,269 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత మొత్తం 61.77%. పురుషులు అక్షరాస్యత 68.16%, స్త్రీలు అక్షరాస్యత 55.34%.
సూరి భగవంతం
సూరి భగవంతం (అక్టోబరు 14, 1909 -	ఫిబ్రవరి 6, 1989) (వయసు 79) ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త. దేశ రక్షణకు సంబంధించిన పరిశోధనల్లో ఆద్యుడు.
బాల్యం-విద్యాభ్యాసం
ఈయన కృష్ణా జిల్లా ఆగిరిపల్లి గ్రామంలో అక్టోబరు 14, 1909 న జన్మించాడు. ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం అనంతరం హైదరాబాదు నిజాం కళాశాలలో డిగ్రీ (బి.ఎస్సీ) చదువు పూర్తిచేసి, మద్రాసు యూనివర్సిటీ నుండి బి.ఎస్.సి (భౌతిక శాస్త్రము) డిగ్రీని ప్రథమ శ్రేణిలో ప్రథముడుగా అందుకున్నాడు. ఈ సందర్భంగా అనేక పతకాలను అందుకున్న విద్యార్థిగా కలకత్తాలో సర్ సి.వి.రామన్ దగ్గర రీసెర్చ్ స్కాలర్ గా చేరాడు. ఈయన తన మేథో సంపత్తితో, శాస్త్రీయ దృక్పథంతో, ఆలోచనా సరళితో, ప్రయోగ శీలతతో సి.వి.రామన్ అభిమానాన్ని చూరగొని ప్రియ శిష్యుడయ్యాడు. అక్కడే మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఎస్సీ. పట్టాను సంపాదించాడు.
ఉద్యోగం
ఈయన 1932లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో భౌతిక శాస్త్ర విభాగంలో అధ్యాపకుడుగా చేరాడు. 1938లో ప్రొఫెసర్ గా పదోన్నతి పొందాడు. బోధనా విధానంలో వీరిది చాలా సులభశైలి. స్పష్టమైన వ్యక్తీకరణ, విశేషమైన ఆలోచన, కచ్చితమైన అనువర్తన, సమగ్రమైన దృష్టి, అద్భుతమైన ప్రతిభ లన్నీ కలగలిపి వీరి బోధనా విధానాన్ని ఇతర శాఖల అధ్యాపకులు కూడా నేర్చుకునేవారని చెబుతారు. తన 28 వ యేటనే యింతటి ఉన్నత పదవిని అదిష్టించటం విశేషం. దీనికి కొద్ది కాలం ముందే యూనివర్సిటీ ఈయనకు డి.ఎన్‌సి (Honoris Causa) డిగ్రీ ప్రదానం చేసింది. ఈయన 1948 వరకు ఈ పదవిలోనే ఉన్నారు.
వీరు 1941లో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ గా పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ సమయంలో తన పరిపాలనా కౌశలం చూపి కళాశాలను విజయవంతంగా నడిపారు. 1948-49 మధ్య లండన్ లోని భారత రాయబారి వి.కె. కృష్ణ మీనన్ కార్యాలయంలో వైజ్ఞానిక సలహాదారుగా పనిచేశారు. వీరు చాలా ఐరోపా దేశాల్లో పర్యటించి వివిధ విజ్ఞాన విషయాల మీద ప్రసంగాలు చేశారు.
1949లో స్వదేశం తిరిగివచ్చి హైదరాబాదులోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో భౌతిక శాఖాధిపతిగా పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. వీరి కాలంలో పరిశోధన వైపు దృష్టి కేంద్రికరించి 12 మంది డాక్టరేట్ లను తయారుచేశారు. తరువాత 1952లో విశ్వవిద్యాలయ ఉప కులపతిగా పదవిని చేపట్టారు.
వీరు 1957లో బెంగళూరు లోని ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్సెస్ డైరెక్టర్ గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఇక్కడ పనిచేస్తుండగా కృష్ణ మీనన్ వత్తిడి మీద 1961లో రక్షణ శాఖ పరిశోధనా సంస్థకు అధిపతిగాను, తనకు వైజ్ఞానిక సలహాదారుగా చేరారు.
1962 చైనా-భారత్ యుద్ధం తర్వాత వై. బి. చవాన్ రక్షణ మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ఇతడు డిఫెన్స్ రిసెర్చ్ అండ్ డెవలప్ మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (డి.ఆర్.డి.ఒ.) అధిపతిగా చేరి ఎంతో ప్రగతి సాధించారు. భారతదేశమంతా ఇరవైకి పైగా ప్రయోగశాలలను ప్రారంభించి యుద్ధ రంగానికి అవసరమైన క్షిపణులు, విమానాలు, ట్యాంకులు, రాడార్లు, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు మొదలైన అనేక విషయాలలో విజయం సాధించారు. 1969లో పదవీ విరమణ చేశారు.
వీరు 300 పైగా పరిశోధన వ్యాసాలు ప్రచురించారు. ఇవి కాక గ్రూపు థియరీ, రామన్ ఎఫెక్ట్, క్రిస్టల్ సిమెట్రీ అండ్ ఫిజికల్ ప్రాపర్టీస్ అనే మూడు గ్రంథాలు రచించారు.
దేశ రక్షణ శాఖలో అద్వితీయ సేవలు
1961 జూలైలో కేంద్ర ప్రభుత్వ సర్వీస్ లో ప్రవేశించిన ప్రొఫెసర్ భగవంతం రక్షణ మంత్రికి సైంటిఫిక్ అడ్వయిజర్ గా నియమితులైనప్పటికీ, డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (డి.ఆర్.డి.ఓ) కు డైరక్టర్ జనరల్ గా కూడా వ్యవహరించారు. భూతలం మీద, సముద్ర జలాలమీద, గాలిలో దేశ పోరాట శక్తులను అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో బలోపేతం చేయటానికి డి.ఆర్.డి.ఓని ఒక సమర్థవంతమైన పనిముట్టుగా రూపొందించారు. శక్తివంతమైన అయుధంగా మలిచారు.
డి.ఆర్.డి.ఓకు నేతృత్వం వహించిన 9 సంవత్సరాల వ్యవధిలో మిస్సైల్స్, ఎయిర్ క్రాప్ట్స్, ఏరో ఇంజన్స్, కొంబాట్ వెహికల్స్ (ట్యాంకులు మొదలైనవి) ఎలక్ట్రానిక్ వార్ ఫేర్ సిస్టమ్స్, హై ఎక్స్‌ప్లోజివ్స్, అండర్ వాటర్ వెపన్స్ మొదలగు వాటిని అభివృద్ధి చేయటానికి ల్యాబరేటరీలను స్థాపించారు. ఆధునిక యుద్ధ తంత్ర సాంకేతిక నైపుణ్య రంగంలో ఉన్న ఉద్యోగులకు శిక్షణ ఇప్పించారు. వారికి అవసరమైన సౌకర్యాలను కల్పించారు.
రక్షణ శాఖ శాస్త్ర సలహాదారుగా
దేశ రక్షణ శాఖకు అద్వితీయమైన సేవలు అందిస్తూనే మరోపక్క అవాంఛనీయ పోకడలను గమనిస్తూనే ఉన్నారు. ఒకసారి నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, భారత మిత్రుడు ప్రొఫెసర్ పి.ఎం.ఎస్.బ్లాకెట్ ప్రధాని నెహ్రూకు ఒక సలహా యిచ్చారు. దేశ రక్షణ శాఖ అభివృద్ధి చెందడానికి దేశీయ ఉత్పత్తుల రూపకల్పనను మినహాయించి ప్రత్యామ్నాయంగా దిగుమతులు చేసుకోవలసినదిగానూ, రాడార్స్, మిస్సైల్స్, యుద్ధ ట్యాంకుల కోసం దిగుమతుల మీద ఆధారపడటం ఉత్తమమని సలహా యిచ్చారు. ఈ సలహాను పూర్తిగా నిర్లక్ష్య పరిచేలా చేసిన ప్రొఫెసర్ భగవంతం మన దేశం సర్వదా కృతజ్ఞతగా ఉండాలి. కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు శాస్త్ర సలహాదారునిగా విశేష కృషి చేసి, జాతీయ భావాలకు పరిపుష్టి కల్పించి అఖండ పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించారు.
రామన్ ఫలితం పై అధ్యయనం
భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో మూడు ప్రామాణిక గ్రంథాలను, అనేక పరిశోధనా పత్రాలను వెలువరించారు. రామన్ ఎఫెక్ట్ అంశం మీద వివిధ కోణాలలో అధ్యయనం చేశారు. పునః పరిశోధనలు జరిపారు. "మాలిక్యులర్ లాటిస్ వైబ్రేషన్" అంశం మీద గ్రూప్ థియరిటికల్ అప్లికేషన్స్, వాయువుల గూర్చి రామన్ ఎఫెక్ట్ కు సంబంధించిన పరిశోధనలు మీద సునిశిత కృషి జరిపారు. ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ, ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ లలో ఫెలోషిప్ మీద పరిశోధనలు నిర్వహించారు. ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోషియేషన్ వారి భౌతిక శాస్త్ర విభాగానికి అధ్యక్షులుగా (1946) వ్యవహరించారు.
శాస్త్ర రచనలు
1961 లో క్రిస్టల్ సిమెట్రీ అండ్ ఫిజికల్ ప్రాపర్టీస్ అనే బృహత్తర గ్రంథ రచన చేసి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందారు. కమిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ ఫర్ ద డెవలపింగ్ కంట్రీస్ అధ్యక్షులుగా సి.వి.రామన్ పరిశోధించిన రామన్ ఎఫెక్టు అంశం మీద ప్రామాణిక పరిశోధనలు చేసిన అద్వితీయ శాస్త్రవేత్తగా కీర్తి గడించారు. రామన్ ఎఫెక్ట్, క్రిష్టల్ స్ట్రక్చర్ మొదలగు అంశాల మీద అవిశ్రాంత పరిశోధనలు జరిపి గ్రంథరచనలు చేశారు.
ఈయన 300 పైగా పరిశోధనా పత్రాలను వెలువరించారు. పైన తెలిపిన గ్రంథమే కాక గ్రూప్ థీరీ, రామన్ ఎఫెక్టు అనే రెండు ఉత్తమ గ్రంథాలను కూడా చేశారు. ఈ మూడు గ్రంథములు ప్రామాణిక గ్రంథాలుగా అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొంది, అనేక భాషలలోకి అనువదించటం జరిగింది. జాతీయ అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ఠాత్మక సైంటిఫిక్, ప్రొఫెషనల్ సంస్థలు అనేకంలో ఈయన అలెక్టెడ్ ఫెలోగా ఉన్నారు. పలు యూనివర్సిటీలు గౌరవ డాక్టరేట్లతో సత్కరించాయి.
చివరి రోజులు
సి.వి.రామన్ అనుంగు శిష్యునిగా, దేశ రక్షణ శాఖను బలోపేతం చేసిన దేశభక్తునిగా పేరొందిన ప్రొఫెసర్ భగవంతం తన 80 వ యేట 1989, ఫిబ్రవరి 6 వ తేదీన మరణించారు. ఆయన శత జన్మదిన వేడుకలు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో 2009 లో జరిగాయి.
ఈయన కుమారుడు సూరి బాలకృష్ణ కూడా ప్రఖ్యాత భౌతిక శాస్త్రవేత్త.
యితర లింకులు
వర్గం:1909 జననాలు వర్గం:1989 మరణాలు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:తెలుగువారిలో శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:నిజాం కళాశాల పూర్వవిద్యార్ధులు వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
భాల్కా తీర్థం
భాల్కా తీర్థం, గుజరాత్ లోని సౌరాష్ట్రంలో ఉన్న వీరవల్ దగ్గర్లోని  ప్రభాస్ క్షేత్రంలో ఉంది. ఈ ప్రదేశంలోనే శ్రీకృష్ణుడు నిర్యాణం జరిగిందని  పురాణ గాథ. ఇక్కడే కృష్ణుడు పడుకుని ఉండగా, జారా అనే వేటగాడు ఆయన బొటనవేలును బాణంపెట్టి కొట్టగా, కృష్ణుడు అవతార సమాప్తం  చేసి, ఊర్ధ్వలోకాలకు వెళ్ళిపోయాడు. ఈ కథకు సంబంధించి సంస్కృతంలో శ్రీ కృష్ణ నీజ్ధాం ప్రస్థాన్ లీలా అనే నాటకం కూడా ఉంది.
నేపథ్యం
కుడి|thumb|220x220px|కృష్ణుడి బొటనువేలును కొట్టేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న వేటగాడు జారా. మహాభారతం ప్రకారం కురుక్షేత్రం జరుగుతున్న సమయంలో, దుర్యోధనుడి మరణానికి ముందురోజు రాత్రి శ్రీకృష్ణుడు గాంధారిని  పలకరించడానికి వెళ్తాడు. అప్పటికే తన కొడుకుల్లో చాలామందిని  కోల్పోయిన గాంధారి, కృష్ణునిపై కోపం వహిస్తుంది. యుద్ధాన్ని రాకుండా చేయలేకపోయావంటూ కృష్ణున్ని తిడుతుంది. కృష్ణుడూ, యాదవ వంశం రానున్న 36 ఏళ్ళలో నాశనమవుతుందని శపించింది. ఇదంతా జరగవలసిందే అని ముందే తెలిసిన కృష్ణుడు తథాస్తు  అంటాడు.
36ఏళ్ళ తరువాత ఒక ఉత్సవం సమయంలో యాదవులలో గొడవలు బయలుదేరి, ఒకరిని ఒకరు చంపుకున్నారు. కృష్ణుని అన్నగారు బలరాముడు యోగం ద్వారా శరీరం వదిలేశాడు. శ్రీకృష్ణుడు కూడా అడవికి వెళ్ళి, ఒక చెట్టు కింద ధ్యానం చేస్తూ ఉండిపోయాడు. అలానే పడుకుని విశ్రమిస్తుండగా జారా అనే వేటగాడు కృష్ణుని ఎడమకాలి  బొటనవేలును చూసి లేడి అనుకుని, బాణం వేసి కొట్టాడు. రక్తమోడుతూ, బాధపడుతున్న కృష్ణుణ్ణి చూసి తన తప్పు తెలుసుకున్న వేటగాడు చాలా బాధపడతాడు. అప్పుడు కృష్ణుడు జారునితో " జారా త్రేతాయుగంలో రామావతారంలో నేను ఉన్నప్పుడు నాచే  చంపబడిన వాలివి నువ్వు. ఈ ప్రపంచంలో జరిగేవన్నీ నా ఇష్టా ఇష్టాలతోనే జరుగుతాయి. దీనికి నీ బాధ్యత ఏం లేదు" అని చెప్పాడు. అలా  శ్రీకృష్ణుడు సశరీరంగా తన లోకమైన గోకుల బృందావనానికి  వెళ్ళిపోతాడు. ఈ విషయాన్ని చూసినవారు హస్తినాపురానికీ,  ద్వారకకీ చేరవేశారు. సోమనాథ్ ఆలయం దగ్గర్లోని భాల్కా అనే ఈ  ప్రదేశంలోనే శ్రీకృష్ణుని నిర్యాణం జరిగింది.
పురాణాల ప్రకారం శ్రీకృష్ణుని అవతార సమాప్తంతో ద్వాపర యుగం ముగిసి, కలియుగం మొదలు అయింది. ప్రస్తుత కాలమాన కొలమానాల ప్రకారం క్రీ.పూ. 3102 సంవత్సరంలో ఫిబ్రవరి 17/18 నాడు జరిగి ఉండవచ్చని ఒక అంచనా.
నందిని రాయ్
నందిని రాయ్ (నీలం గౌహ్రానీ) తెలుగు చలనచిత్ర నటి, మోడల్. 2010లో మిస్ ఆంధ్రప్రదేశ్ విజేతగా నిలిచింది.
జననం - విద్యాభ్యాసం
నందిని 1990, సెప్టెంబరు 18న హైదరాబాదులోని సింధీ కుటుంబంలో జన్మించింది. హైదరాబాదులోని సెయింట్ ఆల్బన్స్ హైస్కూల్ నుండి 2005లో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తిచేసిన నందిని, లండన్‌లో ఫైనాన్స్ లో ఎం.బి.ఏ. డిగ్రీని పూర్తి చేసింది.
మోడలింగ్
80కిపైగా జాతీయ, అంతర్జాతీయ బ్రాండ్లకు మోడల్‌గా నటించిన నందిని, అనేక అందాల పోటీలలో గెలిచింది. 2008లో మిస్ హైదరాబాద్ 2008, 2010లో మిస్ ఆంధ్రప్రదేశ్, 2009లో మిస్ పాంటలూన్స్ ఫ్రెష్ ఫేస్ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్, 2010లో మిస్ బ్యూటిఫుల్ ఐస్ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి బహుమతులు అందుకుంది.
సినీరంగ ప్రస్థానం
ఫ్యామిలీ ప్యాక్ అనే హిందీ చిత్రంలో, మాయ, మోసగాళ్ళకు మోసగాడు అనే తెలుగు చిత్రాలలో నటించింది. 2012లో లాగిన్ అనే బాలీవుడ్ చిత్రంలో కూడా కనిపించింది. ఎ. సాజీద్ దర్శకత్వం వహించిన గుడ్‌బై డిసెంబర్ చిత్రంతో మలయాళంలోకి, 2014లో ఫ్యాషన్ డిజైనర్ పాత్రలో ఖుషి ఖుషియాగి చిత్రంతో కన్నడంలోకి, 2018లో గ్రహణం చిత్రంతో తమిళంలోకి ప్రవేశించింది. ప్రస్తుతం తెలుగులో సుడిగాడు 2 సినిమాలో నటిస్తుంది.
టీవీరంగం
నాని హోస్ట్ చేసిన బిగ్ బాస్ తెలుగు రెండవ సీజన్ పోటీదారులలో ఒకరైన నందిని, 2018, ఆగస్టు 5న షో నుండి పంపించబడింది.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:1990 జననాలు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా టెలివిజన్ నటులు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
సత్తిపిండి
thumb|right|200px|బతుకమ్మ పండుగకు తప్పక చేసే పిండి వంటకం.సత్తిపిండి సత్తిపిండి అనేది బతుకమ్మ పండగలలో తప్పనిసరిగా ఉండే ఒక పిండివంట. తయారైన పిండి సత్తెలతో{కారేజీలు} తీసుకెళ్ళి గోదావరిలో బతుకమ్మలను కలిపిన తరువాత అక్కడున్న ఆడువారికి వాయినంగా తమతో తీసుకొచ్చిన సత్తి పిండిని ఇస్తుంటారు. దీనిని ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా చేస్తుంటారు. కొందరు పెసలతో చేస్తే మరికొందరు వరిపిండి, మరికొందరు మొక్కజొన్న పిండితో చేస్తుంటారు. జొన్నలను మెత్తగా ఆడించి ఆపిండికి పంచదార, నెయ్యి చేర్చి కొంచెం పొడిపొడిగా ఉండేలా మారుస్తారు. వరి, పెసలతో కూడా ఇదేమాదిరి చేస్తారు. కొందరు రెండు రకాల ధాన్యాలను కలిపి కూడా చేస్తుంటారు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:వంటలు వర్గం:ఆంధ్ర పిండి వంటలు
రామతీర్థ
యాబలూరు సుందర రాంబాబు, తెలుగు సాహిత్యానికి రామతీర్థగానే పరిచయం.ఇతను ఓ కవి, చదువరి, విమర్శకుడు, అనువాదకుడు. తెలుగుతోపాటు హిందీ, బెంగాలీ, ఉర్దూ, ఒరియా, ఇంగ్లీష్‌ భాషల సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేశారు.
జననం
రామతీర్థ 1960 జూలై 17 న పలాస ప్రాంతంలో పుట్టారు. ఇతని తండ్రి ఓ రైల్వే ఉద్యోగి. ఖుర్దారోడ్‌లో కొంతకాలం ఉన్నాక, రామతీర్థ విశాఖపట్నం వచ్చాడు. వంగ, కళింగ భాషల్ని జన్మతహా అబ్బించుకున్నాడు. ఒడియా కవి ఫకీర్ మోహన్ సేనాపతి అంటే ఇతనికి అమితమైన ప్రేమ. నేవల్‌ డాక్‌యార్డులో ఉద్యోగం చేస్తూ మూడేళ్లు సర్వీసు ఉండగా రామతీర్థ విఆర్‌ఎస్‌ తీసుకున్నాడు
‘కవిత సాహితీ సాంస్కృతిక వేదిక’ ఇతని తొలి కవిత్వ పాఠశాల. 1993లో రాసిన ‘తెల్ల మిరియం’ కవితాసంపుటికి ఆరుద్ర ‘‘బోణీ’’ అనే పేరుతో ముందు మాట రాశారు. ‘నిర్భయ జ్యోతి’, ‘హుదూద్‌’ లాంటి సంగ్రహణాత్మక దీర్ఘ కవితలను రాశాడు. ‘‘హీరోగి’’, ‘‘శనిమా’’, ‘‘రేప్‌ క్లాక్‌’’, ‘‘మృగాడు’’ ఇలా అనేక పదాలు ఇతని సొంత తయారీ. ఇతను రాసిన కన్యాశుల్క కవితోత్సవం గురించి చెప్పాలంటే బహుశా ఇలాంటి ప్రయత్నం వేరే ఎవ్వరూ చేయలేదు. ఒక నాటకానికి నివాళులు అర్పించడానికి 52 కవితలు రాశారు. అలాగే కన్యాశుల్కం 1887 మొదటి ప్రతిని సేకరించి డిజిటల్ రూపంలో భద్రపరిచారు. కాలగర్భంలో కలిసిపోయిన కందుకూరి ఆంగ్ల ప్రసంగాన్ని వెలికితీసి సాహిత్య లోకానికి పరిచయం చేశారు. చెన్నై తెలుగు సంస్థ, చెన్నై తెలుగు ప్రకాశంతో కలిసి క్రాంతదర్శి కందుకూరి శతవర్ధంతి సంచిక ప్రచురణలో భాగస్వామిగా పనిచేశాడు. కన్యాశుల్కంలో గురజాడ అందించిన విలువలు ప్రజలలోకి చొచ్చుకువెళ్లాలని అహర్నిశలు కృషి చేశాడు రామతీర్థ.
2003 వరకు రామతీర్థ కవి, ప్రాసంగికుడు మాత్రమే. 2003లో సాహితీ బాంధవిగా జగద్ధాత్రితో కలిసి మొజాయిక్‌ సాహితీ సంస్థని స్థాపించాడు. ఒకే లాంటి సాహితీ అభిరుచి వారిద్దరి సహజీవనానికి కారణమయింది. ఎన్నో విమర్శలకి గురి అయినా వారి సాహిత్య అనురాగాల ముందు అవి పటాపంచలయ్యాయి. కవిత్వం, కథా రచన, అనువాదమూ, గేయ రచన, రేడియో రూపక రచన, నిర్మాణం, నాటికలు, సాహిత్య విమర్శ, పరిశోధన, పత్రికా సంపాదకత్వం, సమకాలీన జాతీయ / ప్రపంచ సాహిత్య విషయంగా శక్తివంతమైన ప్రసంగాలు, తెలుగు ఇంకా ఇంగ్లీష్ భాషల్లో వ్యాసరచన, సమాంతరంగా ప్రాచీన ఆధునిక ధోరణుల్లో సామాజిక నిష్ట, భాషా చరిత్రలో పరిపూర్ణ సదవగాహన... వెరసి రామతీర్థ. జగద్ధాత్రి, రామతీర్థలు ఇరువురూ ‘‘మండే మొజాయిక్’’ పేరున ప్రతీ సోమవారం సాయంత్రం విశాఖ పౌర గ్రంథాలయంలో సాహితీసభలు నిర్వహించేవారు. ఆకాశవాణి విశాఖపట్నంలో రామతీర్థ, జగద్ధాత్రి కలిసి ‘సాహితీ సమీరాలు’ పేరుతో ఉత్తరాంధ్ర ప్రాముఖ్యతని సైతం తెలియజేసేవారు
మొజాయిక్ సాహిత్య సురభి, రిత్విక్ ఫౌండేషన్లతో కలిసి ‘‘అక్షర గోదావరి’’ పురస్కారాలను కథకు కవిత్వానికి, విమర్శకు ప్రతీ ఏడాది అందించేవారు. రామతీర్థ వ్యాసాలు హన్స్ ఇండియా, ఆంధ్రభూమి, ఆంధ్రజ్యోతి, ప్రజాశక్తి, తెలుగు వెలుగు, లీడర్ మొదలైన పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. 2019 మే 30 న రామతీర్థ విశాఖపట్నంలో గుండెపోటుతో మరణించాడు. అతను మరణించిన కొద్ది నెలలకు సహచరి జగద్ధాత్రి కూడా ఆత్మహత్యకు పాల్పడింది.
యితర లింకులు
వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:1960 జననాలు వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా కవులు వర్గం:2019 మరణాలు వర్గం:తెలుగు రచయితల జాబితా వర్గం:రంజని కుందుర్తి పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:తెలుగు పరిశోధకులు
చాళుక్యులు
చాళుక్యులు దక్షిణభారత దేశాన్ని సా.శ. 6 - 12 శతాబ్ధాల మధ్య పరిపాలించిన రాజులు. వీరు ముఖ్యంగా భారతదేశంలోని ప్రస్తుత కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు. సా.శ. 2వ శతాబ్దమునాటి ఇక్ష్వాకుల శాసనములో "కండచిలికి రెమ్మనక" అనువాడు ఇక్ష్వాకుల సామంతుడని ఉంది. ఇక్ష్వాకుల పతనము తర్వాత పల్లవుల ధాటికి తాళలేక వీరు కర్ణాటక ప్రాంతానికి వెళ్ళారు. దుర్గా ప్రసాద్, అడ్లూరి గారి అభిప్రాయములను బట్టి చాళుక్యుల పూర్వీకులు ఆంధ్రులే. రెండవ పులకేశి మారుటూరు శాసనములో చాళుక్య విషయము గురించి ప్రస్తావన ఉంది. ఈ చాళుక్య విషయము ప్రస్తుత రాయలసీమలోని కడప - కర్నూలు ప్రాంతము. కర్ణాట దేశమందలి బాదామినేలుతున్న కదంబులనోడించి చాళుక్యులు ఒక మహా సామ్రాజ్యము స్థాపించారు. ఈ బాదామి చాళుక్యులని ఆర్య క్షత్రియులని కూడా అంటారు.
చాళుక్యులు ప్రధానంగా
చాళుక్యులు తెలంగాణముగుండా తిరిగి ఆంధ్రదేశము ప్రవేశించి వేములవాడ చాళుక్యులు, తూర్పు చాళుక్యులు, ముదిగొండ చాళుక్యులు, చాళుక్య చోళులు మున్నగు శాఖలుగా పరిపాలన చేశారు.
చాళుక్యుల వంశవృక్షం
జయసింహ ↓ రణరాగ ↓ మొదటి పులకేశి (సా.శ.. 535 - 566) ↓ ↓———————————————————————————————————————————————↓ కీర్తివర్మన్ మంగవేశ (సా.శ.. 566 - 597) (సా.శ.. 597 - 610) ↓ ↓—————————————————————————————————————↓——————————————————————————————————↓ రెండవ పులకేశి కుబ్జా విష్ణువర్ధనుడు దారాశ్రయ జయసింహ ( సా.శ.. 610-6420) (తూర్పుచాళుక్య/ వేంగి శాఖ) ↓ ↓———————————————↓———————————————↓———————————————————↓————————————————————————————————↓ ఆదిత్య వర్మ చంద్రాదిత్య రెండవ రణరాగ మొదటి విక్రమాదిత్యుడు మూడవ జయసింహ (సా.శ.. 655- 681) (Lata Branch స్థాపకుడు ) ↓ వినయాదిత్యుడు (సా.శ.. 681 - 696) ↓ ↓————————————————————————————————↓ విజయాదిత్యుడు అరికేసరి (సా.శ..696- 733) (వేములవాడ శాఖ ) ↓ ↓———————————————————————————————————————————————↓———————————↓ రెండవ విక్రమాదిత్యుడు భీమ తైలపుడు (సా.శ..733 - 744) ( కళ్యాణి స్థాపకులు) ↓ రెండవ కీర్తివర్మ (సా.శ..744- 757)
పూర్వ చాళుక్యులు
పూర్వ (తూర్పు) చాళుక్యులు బాదామి పశ్చిమ చాళుక్య వంశమునుండి చీలిన ఒక శాఖకు చెందినవారు. వీరికి మూలపురుషుడు పశ్చిమ చాళుక్య రాజులలో ప్రసిద్ధుడయిన ఇమ్మడి సత్యాశ్రయ పులకేశి పెద్ద తమ్ముడైన కుబ్జవిష్ణువర్ధనుడు. పులకేశి సా.శ. 617, 624లలో కళింగ, వేంగీ దేశములు (దుర్జయులను) జయించి వానిపై తమ్ముడు కుబ్జవిష్ణువర్ధనుని పాలకునిగా నియమించాడు. కుబ్జవిష్ణువర్ధనుని పరిపాలనాకాలము క్రీ. శ. 624-641. క్రీ. శ. 631వరకు అన్న పులకేశికి ప్రతినిధిగా పాలించాడు. అప్పటివరకు కృష్ణానదికి దక్షిణము లోని తీరాంధ్రదేశమంతయూ పల్లవుల ఆధీనములోనుండెను. సా. శ. 630లో పల్లవ రాజు మొదటి మహేంద్రవర్మ మరణించాడు. అదే అదనుగా పులకేసి కమ్మనాడు ఆక్రమించి వేంగీ రాజ్యాధిపత్యాన్ని కుబ్జవిష్ణువర్ధనునికి ఇచ్చాడు. కీ. శ. 631 తరువాత పులకేశి మూడుపర్యాయాలు పల్లవ రాజ్యాన్ని అతలాకుతలము చేశాడు. అయితే క్రీ. శ.641లో పల్లవ రాజు మొదటి నరసింహవర్మ బాదామి ముట్టడి చేసి పులకేశిని వధించాడు. అన్నకు సహాయము చేయుటకై వెడలి కుబ్జవిష్ణువర్ధనుడు కూడా మరణించాడని చారిత్రకుల అభిప్రాయము.
కుబ్జవిష్ణువర్ధనుడు అసమానపరాక్రమశాలి. విష్ణుభక్తుడు. విషమసిద్ధి, మకరధ్వజ అను బిరుదాంకితుడు. రాణి అయ్యణ మహాదేవి. ఇతనికి జయసింహవల్లభుడు, ఇంద్రభట్టారకుడు అను ఇద్దరు కుమారులు. వీరు ఒకరితర్వాత ఒకరు సింహాసనము అధిష్ఠించారు.
కళ్యాణి చాళుక్యులు
దక్షిణాపథమును నిరంకుశముగా పాలించి ఆంధ్రదేశమును ప్రభావితము చేసిన గొప్ప రాజవంశము కల్యాణి చాళుక్యులు. వీరు బాదామి చాళుక్యుల కోవకు చెందినవారే. చిరకాలము పశ్చిమ తెలంగాణములో రాష్ట్రకూటులకు సామంతులుగా ఉండి తరువాత స్వతంత్రులయ్యారు. సా.శ.. 969లో చివరి రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ కృష్ణ గతించిన పిదప వారి రాజ్యము విచ్ఛిన్నమయింది. కళ్యాణి చాళుక్యులలో మొదటివాడు రెండవ తైలపుడు (సా.శ.. 973-997). ఇతడు ఇరువది ఐదేండ్లు పాలించాడు. పరమారులను, చోళులను, ఘూర్జరులను జయించాడు. తైలపుడు మహాయోధుడు, మంచి పరిపాలకుడు. కన్నడ కవిరత్నత్రయములో ఒకడగు రన్న తైలపుని కొలువులో ఉన్నాడు. తైలప కుమారుడు సత్యాశ్రయుడు. ఇతడు కూడా మహాయోధుడు. చోళులతో వేంగి కొరకు యుద్ధాలు చేశాడు. రాజరాజ చోళుని సామంతుడు శక్తివర్మ చివరకు నెగ్గాడు. పిమ్మట విక్రమాదిత్య, అయ్యన కొలదికాలమే పాలించారు. అయ్యన తమ్ముడు జయసింహుడు వేంగి తిరిగి సాధించుటకు చోళులతో పెక్కు యుద్ధాలు చేశాడు. జైనమతావలంబియగు జయసింహ శైవము స్వీకరించాడు. అప్పటినుండి శైవము కర్ణాటకములో రాజమతమయ్యింది. జయసింహ కుమారుడు మొదటి సోమేశ్వరుడు తండ్రిని మించినవాడు. త్రైలోక్యమల్ల, అహవమల్ల బిరుదులు ధరించాడు. తెలుగు చోళులను, కోట, పరిచ్చేది నాయకులను తన పక్షము చేసుకున్నాడు. ఇతడుకూడ తన ఇరువది ఐదు సంవత్సరముల రాజ్యకాలము చోళులతో యుద్ధములందు గడిపాడు. ఇతనికాలములోనే కాకతీయులు అనుమకొండ విషయమును సామంతులుగా పొందారు. రెండవ సోమేశ్వరుడు, త్రిభువనమల్ల విక్రమాదిత్యుడు, మూడవ సోమేశ్వరుడు చోళులతో చెసిన యుద్ధములలో వేంగి పలుమార్లు చేతులు మారింది. చివరకు సా.శ.. 1133లో వేంగి కళ్యాణి చాళుక్యుల చేజారిపోయింది. చాళుక్యచోళ సామంతులైన వెలనాటి చోళులు చాళుక్యదండనాయకులను జయించి వేంగిని పాలించసాగారు. ఈ విధముగా తెలుగు దేశము నూట యాభై సంవత్సరములు చాళుక్య, చోళులకు యుద్ధరంగమైనది.
కళ్యాణి చాళుక్య వంశం
తైలపుడు (సా.శ..965-997) ↓ ↓————————————————————————————————————————↓ సత్యాశ్రయుడు [? ] (సా.శ..997-1008) ↓ ↓ ———————————————————————↓——————————————————————————↓ త్రిభువనమల్ల  విక్రమాదిత్యుడు అయ్యన జగదేకమల్ల  జయసింహుడు (సా.శ..1008- 1014) (సా.శ..1014-1015) (సా.శ..1015-1043) ↓ సోమేశ్వరుడు (సా.శ..1043-1068) ↓ ↓————————————————————————————————————————↓ భువనైకమల్ల  సోమేశ్వరుడు త్రిభువనమల్ల  6వ విక్రమాదిత్యుడు (సా.శ..1068-1076) (సా.శ..1076-1126) ↓ భూలోకమల్ల  సోమేశ్వరుడు-3 (సా.శ..1126-1138) ↓ ↓——————————————————————————————————————————↓ ప్రతాప చక్రవర్తి జగదేకమల్లుడు -2 తైలపుడు -3 (సా.శ..1138-1149) (సా.శ..1149-1162)
ముదిగొండ చాళుక్యులు
పూర్వ మధ్య యుగమున తెలుగు దేశములో వేంగీ చాళుక్యుల పక్షము వహించి, రాష్ట్రకూటులనెదిర్చి, కాకతీయులను కూడా ప్రతిఘటించిన రాజవంశము ముదిగొండ చాళుక్యులు. ఖమ్మం ప్రాంతములోని ముదిగొండ వీరి రాజధాని. కొరివి, బొట్టు కూడా అప్పుడప్పుడు రాజధానులు. ఈ రాజ్యము ఎనిమిదవ శతాబ్దిలో ప్రారంభమై పన్నెండవ శతాబ్దిలో అంతమయినది. వీరు మానవ్యస గోత్రులు, హారితీ పుత్రులు, వరాహ లాంఛనధారులు. వీరు శాసనములలో అయోధ్య నుండి వచ్చినవారుగా చెప్పుకున్నారు. వీరిలో ముఖ్యులు మూడవ కుసుమాయుధుడు, బొట్టు బేతరాజు, కుసుమాదిత్యుడు.
వేములవాడ చాళుక్యులు
ఇప్పటి కరీంనగరు జిల్లాలోని వేములవాడ రాజధానిగా పాలించిన చాళుక్య రాజవంశమును వేములవాడ చాళుక్యులందురు. తొలుత వీరు ఇందూరు (నిజామాబాద్) ప్రాంతములోని పోదనపురము (బోధన్) నుండి పాలించెడివారు. సాతవాహన సామ్రాజ్యములో అశ్మక రాష్ట్రమునకు ఇది రాజధాని. ఈ ప్రాంతమును సపాదలక్ష, సబ్బినాడు, పోదననాడు అని కూడా అంటారు. సాతవాహనుల తరువాత నాలుగు శతాబ్దముల చరిత్ర తెలియడం లేదు.
రాష్ట్రకూట రాజగు దంతిదుర్గ పోదననాడులో సామంతునిగా వినయాదిత్య యుద్ధమల్లుని (క్రీ. శ. 750-780) నియమించాడు. ఈతడు దంతిదుర్గ దండయాత్రలలో విజయములు సాధించి రాజు మన్ననలు పొందాడు. బాదామి చాళుక్యుల అధికారము కూలద్రోయుటలో యుద్ధమల్లుడు మిక్కిలి తోడ్పడ్డాడు. యుద్ధమల్లుని కుమారుడు మొదటి అరికేసరి (క్రీ. శ. 780-800). ఈతడు గొప్ప విద్వాంసుడు, గజతంత్రము, ధనుర్విద్య, ఆయుర్వేదము మున్నగు విద్యలు నేర్చినవాడు. సమస్తలోకాశ్రయ, త్రిభువనమల్ల, రాజత్రినేత్ర, సాహసరామాది బిరుదులు గలవాడు. ఇతని కొడుకు రెండవ యుద్ధమల్లుడు. ఇతని గురించి విశేషములు తెలియరాలేదు. రెండవ యుద్ధమల్లుని కుమారుడు బద్దెగ మహావీరుడు. రాష్ట్రకూటులకు సాయముగా బద్దెగ, కాకర్త్య గుండన వేంగి పై దాడి చేశారు. బద్దెగ మనుమడు ఇమ్మడి అరికేసరి ఈ వంశములో అందరికంటే గొప్పవాడు. రాష్టకూటులతొ సంబంధములు నెరపి వేంగి, మాన్యఖేటము, కొరవి లలో తన ప్రాబల్యము పెంపు చేశాడు. పసిద్ధ కన్నడ కవి పంప అరికేసరి ఆస్థానములో ఉండి విక్రమార్జునవిజయము అనబడు తొలి కన్నడ కావ్యము రచించాడు. ఇతడు కమ్మనాడుకు చెందిన వాడు.
చాళుక్య చరిత్ర కాలనిర్ణయం
600 సంవత్సరాలకు పైగా భారతదేశంలో దక్షిణ పీఠభూమిని పాలించారు. ఈ కాలంలో వారు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్న మూడు ప్రత్యేక రాజవంశాలుగా ఉన్నాయి. ఇవి 6 వ, 8 వ శతాబ్దాల మధ్య పాలించిన "బాదామి చాళుక్యులు" (వీరిని "ప్రారంభ చాళుక్యులు" అని కూడా పిలుస్తారు), ఇద్దరు తోబుట్టువుల రాజవంశాలు, "కల్యాణి చాళుక్యులు" (వీరిని పాశ్చాత్య చాళుక్యులు లేదా "తరువాత చాళుక్యులు" అని కూడా పిలుస్తారు) "వేంగి చాళుక్యులు" (వీరిని తూర్పు చాళుక్యులు అని కూడా అంటారు).
బాదామి చాళుక్యులు
6 వ శతాబ్దంలో గుప్తరాజవంశం వారసులు ఉత్తర భారతదేశంలో క్షీణతతో వారు వింధ్యపర్వతాలకు దక్షిణంగా ఉన్న దక్కను పీఠభూమి, పురాతన తమిళ ప్రాంతాలలో ప్రవేశించి విస్తరించడంతో వారు ఆయా ప్రాంతంలో పెద్ద మార్పులు సంభవించడానికి కారణం అయ్యారు. చిన్న రాజ్యాల యుగం ఈ ప్రాంతంలోని పెద్ద సామ్రాజ్యాలకు దారితీసింది. చాళుక్య రాజవంశం 543 లో మొదటి పులకేసి చేత స్థాపించబడింది. మొదటి పులకేశి వతాపిని (కర్ణాటకలోని బాగల్కోట జిల్లాలో ఆధునిక బాదామి) స్వాధీనం చేసుకుని దానిని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. మొదటి పులకేశి ఆయన వారసులను "బాదామి చాళుక్యులు" అని పిలుస్తారు. వారు మొత్తం కర్ణాటక రాష్ట్రం, దక్కను లోని అత్యధిక ఆంధ్రప్రదేశు భూభాగంతో చేరిన సామ్రాజ్యాన్ని పాలించారు.
రెండవ పులాకేశి పట్టాభిషేక పేరు ఎరియా ఆయన మొత్తం దక్కను మీద నియంత్రణను సాధించి బహుశా బాదామి రాజవంశం అత్యంత ప్రసిద్ధ చక్రవర్తి అయ్యాడు. ఆయన భారతీయ చరిత్రలో గుర్తించదగిన రాజులలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. ఆయన అలుపా రాజవంశం (దక్షిణ కెనరా), తలాకాడు పశ్చిమ గంగా రాజవంశం (తలకాడు) యువరాణులను వివాహం చేసుకుని వీరితో సమీప కుటుంబం, వైవాహిక సంబంధాలను కొనసాగించారు. రెండవ పులకేశి చాళుక్య సామ్రాజ్యాన్ని పల్లవ రాజ్యం ఉత్తర భాగాల వరకు విస్తరించాడు. దక్షిణ దిశగా సాగించిన విజయయాత్రలో నర్మదా నది ఒడ్డున హర్షవర్ధనుడి చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత ఆదిశలో విజయయాత్రకు అక్కడితో నిలిపివేసాడు. ఆ తరువాత ఆయన ఆగ్నేయ దక్కనులో విష్ణుకుండినులను ఓడించాడు. పల్లవ నరసింహవర్మను 642 లో బాదామి మీద తాత్కాలిక దాడి చేసి ఆక్రమించి ఈ విజయాన్ని తిప్పికొట్టారు. ఈ పోరాటంలో "గొప్ప హీరో" అయిన రెండవ పులకేశి పోరాటంలో మరణించాడని భావించబడుతుంది.
ప్రఖ్యాత రెండవ విక్రమాదిత్య (733–744) పాలనలో ఈ సామ్రాజ్యం తిరిగి శిఖరాగ్రం చేరుకుంది. ఆయన తొండైమండలం భూభాగం మీద పదేపదే దండయాత్రలు చేసి పల్లవ రెండవ నందివర్మను మీద సాధించిన విజయాలకు, ప్రజల పట్ల ఆయన చూపిన దయాదాక్షిణ్యాలకు, పల్లవ రాజధాని కాంచిపురం స్మారక చిహ్నాలు నిర్మించినందుకు కూడా పేరుగాంచాడు. ఈ విధంగా ఆయన పల్లవులు గతంలో చాళుక్యులను అవమానించినందుకు ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు. కైలాసనాథ ఆలయంలో విజయ స్తంభం మీద కన్నడ శాసనాన్ని చెక్కాడు. ఆయన పాలనలో దక్షిణ గుజరాతు మీద అరబు చొరబాటుదారుడు ఉమయ్యదు కాలిఫేటు దాడి చేశాడు. చాళుక్య పాలనలో ఉన్న నవ్సరీ చాళుక్య గవర్నరు పులకేసి అరబ్బులను ఓడించి తరిమికొట్టాడు. తరువాత ఆయన కలాభ్రా పాలకుడిని లొంగదీసుకోవడంతో పాటు తమిళ దేశంలోని ఇతర సాంప్రదాయ రాజ్యాలు, పాండ్యాలు, చోళులు, చేరాలను అధిగమించాడు. చివరి చాళుక్య రాజు రెండవ కీర్తివర్మనుని 753 లో రాష్ట్రకూట రాజు దంతిదుర్గ పడగొట్టాడు. వారి శిఖరాగ్రస్థాయిలో చాళుక్యులు దక్షిణాన కావేరి నుండి ఉత్తరాన నర్మదా వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తారమైన సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు.
కల్యాణి చాళుక్యులు
దక్కను చాలావరకు రాష్ట్రకూటుల పాలనలో 200 సంవత్సరాల నిద్రాణస్థితిలో ఉన్న తరువాత 973 లో చాళుక్యులు తమ అదృష్టాన్ని పునరుద్ధరించారు. ఈ సామ్రాజ్యం రాజుల వంశవృక్షం ఇప్పటికీ చర్చనీయాంశమైంది. ఒక సిద్ధాంతం సమకాలీన సాహిత్య, శాసనాత్మక ఆధారాలు, పశ్చిమ చాళుక్యులు ప్రారంభ చాళుక్యులు సాధారణంగా ఉపయోగించే బిరుదునామాలను ఉపయోగించారని కనుగొన్న తరువాత పశ్చిమ చాళుక్య రాజులు 6 వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ బాదామి చాళుక్య రాజవంశం కుటుంబ శ్రేణికి చెందినవారని సూచిస్తుంది. ఇతర పశ్చిమ చాళుక్య శిలాశాసనాలు అవి ప్రారంభ చాళుక్యులతో సంబంధం లేని ఒక ప్రత్యేకమైన వంశావళి అని సూచిస్తున్నాయి.
రెండవ తైలాపా తార్దావడి - 1000 (బీజాపూరు జిల్లా) రాష్ట్రకూట భూస్వామ్యరాజ్యాధిపతి కర్కాను పడగొట్టి పశ్చిమ దక్కనులో చాళుక్య పాలనను తిరిగి స్థాపించి పశ్చిమదక్కనులో తిరిగి చాళుక్య సామ్రాజ్య ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి స్థిరపరిచాడు. పశ్చిమ చాళుక్యులు 200 సంవత్సరాలకు పైగా పరిపాలించారు. వీరు చోళులు, వారి బంధువులతో, వేంగి తూర్పు చాళుక్యులతో నిరంతరం సంఘర్షణలు కొనసాగించారు. రెండవ విక్రమాదిత్య రాజవంశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ పాలకుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. 50 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన తన పాలన ప్రారంభంలోనే ఆయన అసలు సాకా శకాన్ని రద్దు చేసి విక్రమయుగాన్ని స్థాపించాడు. ఈ కొత్త యుగంలో అనేక చాళుక్య శాసనాలు ఉన్నాయి. రెండవ విక్రమాదిత్య ప్రతిష్ఠాత్మక, నైపుణ్యం కలిగిన సైనిక నాయకుడు. ఆయన నాయకత్వంలో పాశ్చాత్య చాళుక్యులు వేంగి (తీర ఆంధ్ర)మీద చోళుల ప్రభావాన్ని అంతం చేసి దక్కనులో ఆధిపత్య శక్తిగా మారాడు. కన్నడ సాహిత్యం, సంస్కృత సాహిత్యం అభివృద్ధిలో పాశ్చాత్య చాళుక్య కాలం ఒక ముఖ్యమైన యుగంగా గుర్తించబడింది. 12 వ శతాబ్దం చివరలో హొయసల సామ్రాజ్యం, పాండ్యులు, కాకతీయ, దేవగిరి సీనా యాదవుల పెరుగుదలతో వారు తమ క్షీణదశకు చేరుకున్నారు.
వేంగీ చాళుక్యులు
616 లో ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశు తీరప్రాంత జిల్లాలు, విష్ణుకుండినా రాజ్యం అవశేషాలను ఓడించాయి. ఆయన తన సోదరుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనను 621 లో రాజప్రతినిధిగా నియమించాడు. అందువలన తూర్పు చాళుక్యులు మొదట కన్నడ హూభాగానికి చెందినవారు. రెండవ పులకేషిశి మరణం తరువాత, వెంగీ ప్రతినిధిత్వ స్థాయి నుండి స్వతంత్ర రాజ్యంగా అభివృద్ధి చెంది తన రాజ్యపరిధిలో నెల్లూరు విశాఖపట్నం మధ్య ప్రాంతాన్ని విలీనం చేసుకుంది.
8 వ శతాబ్దం మధ్యలో బాదామి చాళుక్య సామ్రాజ్యం క్షీణించిన తరువాత, రాష్ట్రకూటాలు, పశ్చిమ దక్కను కొత్త పాలకులు, తూర్పు చాళుక్యుల మధ్య ప్రాదేశిక వివాదాలు చెలరేగాయి. తరువాతి రెండు శతాబ్దాలలో తూర్పు చాళుక్యులు రాష్ట్రకూటులకు సామంతులై కప్పం చెల్లించవలసిన పరిస్థితి పట్ల అధీనతను అంగీకరించాల్సి వచ్చింది. రెండవ విజయాదిత్య (c.808–847) వంటి అరుదైన సైనిక విజయం కాకుండా, మొదటి భీముడు (c.892–921) పాలనలో మాత్రమే ఈ చాళుక్యులు స్వాతంత్ర్య రాజ్యంగా ఆధిపత్యం నిలుపుకున్నారు. మొదటి బీమా మరణం తరువాత రాష్ట్రకూటులు ఆంధ్ర ప్రాంతంలో వెంగి వ్యవహారాలలో వరుస వివాదాలు, జోక్యం చేసుకున్నారు.
1000 లో తూర్పు చాళుక్యుల అదృష్టం మలుపు తిరిగింది. వారి రాజు అయిన దనర్నవా 973 లో తెలుగు చోడ రాజు భీముడు యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు. ఆ తరువాత చోడ భీముడు 27 సంవత్సరాలు ఈ ప్రాంతంలో తన పాలన సాగించాడు. ఈ సమయంలో దనర్నవ ఇద్దరు కుమారులు చోళ రాజ్యంలో ఆశ్రయం పొందారు. చోడ భూమా, తొండైమండలం, చోళ భూభాగం మీద దాడి చేయడం, యుద్ధరంగంలో మరణించడం చోళ-చాళుక్య సంబంధాలలో కొత్త శకానికి తెరతీసింది. దనర్నవుని పెద్ద కుమారుడు మొదటి శక్తివర్మను చోళరాజైన మొదటి రాజరాజ చోళుడి నియంత్రణలో వేంగిరాజ్యానికి రాజుగా కిరీటధారణ చేసాడు. చోళులు, తీరప్రాంత ఆంధ్ర రాజ్యం మధ్య ఈ కొత్త సంబంధం పశ్చిమ చాళుక్యులకు ఆమోదయోగ్యం కాలేదు. ఫలితంగా పశ్చిమ దక్కనులో రాష్ట్రకూటులను ప్రధాన శక్తిగా నియమించారు. పాశ్చాత్య చాళుక్యులు వెంగి ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న చోళ ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి విఫల ప్రయత్నం చేసారు. ప్రారంభంలో తూర్పు చాళుక్యులు కన్నడ భాష, సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించారు. అయినప్పటికీ కొంతకాలం తర్వాత స్థానిక అంశాలు ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. తరువాత వారు తెలుగు భాషకు ప్రాముఖ్యత ఇచ్చాయి. తెలుగు సాహిత్యాభివృద్ధి ఘనత తూర్పుచాళుఖ్యులకు ఇవ్వబడుతుంది.
మూలాలు
Books
Web
వర్గం:చాళుక్యులు వర్గం:చరిత్ర
జైరాం రమేష్
జైరాం రమేష్ కర్ణాటక రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుండి 2004లో రాజ్య‌స‌భ‌కు ఎన్నికై, 2009 మే నుండి 26 మే 2014 వరకు కేంద్రంలో మన్మోహన్ సింగ్ మంత్రివర్గంలో వివిధ శాఖలకు కేంద్ర మంత్రిగా పని చేశాడు. జైరాం రమేష్ కర్ణాటక ప్ర‌ణాళిక బోర్డు, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక స‌లహామండ‌లికి డిప్యూటీ ఛైర్మ‌న్‌గా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం కమిటీ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.
రాజకీయ జీవితం
జైరామ్ ర‌మేష్ 1990 వీ.పీ. సింగ్ ప్ర‌భుత్వంలో, పీవీ న‌ర‌సింహారావు హయాంలో ఆర్థిక మంత్రిగా ఉన్న మన్మోహన్ సింగ్కు స‌ల‌హ‌దారుడిగా, 1996-98 లో దేశ ఆర్థిక మంత్రిగా ఉన్న పి. చిదంబరం స‌ల‌హాదారుడిగా ప‌ని చేశాడు. ఆయన 2004లో ఉమ్మ‌డి ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ నుంచి రాజ్య‌స‌భ‌కు ఎన్నికై అనంత‌రం మ‌న్మోహ‌న్ సింగ్ ప్ర‌భుత్వంలో కేంద్ర అటవీ & పర్యావరణ శాఖ మంత్రిగా, 2010లో రాజ్య‌స‌భ స‌భ్యుడిగా ఎన్నికై, కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి, త్రాగునీరు, పారిశుద్ధ్య మంత్రిగా పని చేశాడు. జైరాం రమేష్ 2015లో మూడోసారి రాజ్య‌స‌భ‌కు ఎన్నిక‌య్యాడు. ఆయ‌న క‌ర్ణాట‌క ప్ర‌ణాళిక బోర్డు, ఆంధ్ర‌ప్ర‌దేశ్ ఆర్థిక స‌లహామండ‌లికి డిప్యూటీ ఛైర్మ‌న్‌గా ప‌ని చేశాడు. ఆయన 2018లో పురాత‌న సంప‌ద, పురాత‌త్వ స్థలాలు, అవ‌శేషాల(స‌వ‌ర‌ణ‌) బిల్లుపై ఏర్పాటైన రాజ్య‌స‌భ సెలెక్ట్ క‌మిటీలో స‌భ్యుడిగా నియ‌మితుల‌య్యాడు.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక రాజకీయ నాయకులు వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు వర్గం:1954 జననాలు
ఉంగుటూరు మండలం (ఏలూరు జిల్లా)
ఉంగుటూరు మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఏలూరు జిల్లాకు చెందిన మండలం.
మండల జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 77,239 మంది ఉండగా, వారిలో పురుషులు 38,912, స్త్రీలు 38,327 మంది ఉన్నారు.అక్షరాస్యత మొత్తం 68.32%.పురుషులు అక్షరాస్యత 72.47%, స్త్రీలు అక్షరాస్యత 64.11% ఉంది
పల్లె రామారావు
డాక్టర్ పల్లె రామారావు భారత దేశ అత్యుత్తమ శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. ఇతడు అణుభౌతిక శాస్త్రంలోను, మెటలర్జీ విభాగంలో విశేషమైన కృషి చేశాడు. భారత ప్రభుత్వం ఇతనిని పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్, పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాలతో సత్కరించింది.ఇతడు డి ఆర్ డి ఓ, కేంద్ర అణు ఇందన సంస్థలలో కీలక పాత్ర నిర్వహించాడు. అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (ఎ.ఎస్.ఎం), ఇతనికి "విశిష్ట జీవిత సభ్యత్వ" పురస్కారం అందించింది. ఇతడు ఈ గౌరవం అందుకున్న తొలి భారతీయుడు.
బాల్యం, విద్యాభ్యాసం
పల్లె రామారావు 1937, జూన్ 30న కర్నూలులో ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి కర్నూలులో ప్రముఖ న్యాయవాది. కుటుంబ వాతావరణం వల్ల ఇతనికి క్రమశిక్షణ చిన్న తనం నుండి అలవాటైంది. కర్నూలు మునిసిపల్ హైస్కూలులో తెలుగు మాధ్యమంలో ఇతని ప్రాథమిక విద్య గడిచింది. తన పదనాల్గవ ఏడు నిండకండానే ఇతడు ఎస్.ఎస్.ఎల్.సి పరీక్షలు ఉతీర్ణుడై, బెంగళూరు లోని సెయింట్ జోసెఫ్ కాలేజిలో చేరాడు. ఇది ఇతని జీవితానికి ఒక దిశామార్గం ఇచ్చింది. తరువాత మద్రాసులోని ప్రెసిడెన్సి కాలేజిలో బి.ఎస్.సి (భౌతిక శాస్త్రం) పట్టా సాధించాడు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రప్రథముగా (1956) లో ప్రారంభమైన ఎం.ఎస్.సి - అణుభౌతిక శాస్త్రం (న్యుక్లియర్ ఫిజిక్స్) చదివి స్నాతకోత్తర పట్టాను పొందాడు. ఆ తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి 1964లో డాక్టరేట్ పట్టా అందుకున్నాడు. అమెరికా పెన్సల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయలో మెటీరియల్ సైన్స్‌లో పోస్ట్ డాక్టరల్ రిసర్చ్ నిర్వహించాడు. ఈ తరుణంలో ఎల్ ఆర్ ఎస్ ఎం (థిన్ ఫిల్మ్‌స్) లో ప్రయోగాలు చేశాడు. బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో ధాతుసాధనా శాస్త్ర ఆచార్యుడిగా ఉన్న టి.ఆర్.అనంతరామన్‌తో ఏర్పడ్డ పరిచయం ఇతని జీవితానికి ఓ కొత్త మలుపునిచ్చింది.
ఉద్యోగం
ఇతడు కొంత కాలం ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (బెంగళూరు) లో పనిచేశాడు. తరువాత వారణాశిలోని బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, ధాతుసాధనా విభాగంలో 1975 నుండి 1982 వరకు ఆచార్యుడిగా పనిచేశాడు. ఇక్కడ ఇతడు ఫిజిక్స్ ఆఫ్ మెటల్స్, డిస్లొకేషన్ థీరీ, మెకానికల్ బిహేవియర్ ఆఫ్ మెటల్స్ అండ్ మెటల్ ఫామింగ్ అంశాలు బోధించాడు. అటుపిమ్మట హైదరాబాదులోని డిఫెన్స్ మెటలర్జికల్ రీసర్చ్ లాబొరేటరీ (డి.ఎం.ఆర్.ఎల్) సంస్థ సంచాలకుడిగా పనిచేశాడు. ఆ తరువాత భారత ప్రభుత్వ సాంకేతిక కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. అటామిక్ ఎనర్జి రెగ్యులేటరీ సంస్థ అధ్యక్షుడిగా, హైద్రాబాద్ కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం ఉప-కులపతిగా సేవలను అందించాడు. ఇస్రో - విక్రం సారాభాయి విశిష్ట ఆచార్యుడిగా ఉన్నాడు. ఇంటర్ నేషనల్ అడ్వాన్స్డ్ రిసర్చ్ సెంటర్ ఫర్ పౌడర్ మెటలర్జీ అండ్ న్యు మెటీరియల్స్ (ఏ.ఆర్.సి.ఐ) కార్యనిర్వాహక పరిషత్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు.
సాధించిన విజయాలు
పల్లె రామారావు శాస్త్ర, సాంకేతిక సంస్థలకు తన వంతు సహాయం అందిస్తున్నాడు. హైద్రాబాదులో "టి.ఆర్.అనంతరామన్ ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ రిసర్చ్ ఫౌండేషన్" అనే సంస్థ నెలకొల్పి దాని అభివృద్ధికి పాటుపడుతున్నాడు. ఐదు దశాబ్దాల పాటు ఇతడు చేసిన అవిరళ కృషితో భారతదేశం కీలకమైన మిశ్ర ధాతుసాధనా శాస్త్ర క్షేత్రాలలో ఎంతో ముందజ వేసింది. ఇతడు నెలకొల్పిన సంస్థలు:
అవార్డులు, గుర్తింపులు
thumb|పద్మశ్రీ పురస్కారం దాదాపు ఐదు దశాబ్దాలు విస్తరించిన క్షేత్రానుభవంతో ఇతడు 240 పత్రాలను సమర్పించాడు. అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ పత్రికలకి సంపాదకుడిగా వ్యవహరించాడు. ఇతడు తన సుదీర్ధ ప్రవాసంలో అనేక అవార్డులు, గౌరవ పురస్కారాలు అందుకున్నాడు.
వీటిలో కొన్ని:
కుటుంబం
పల్లె రామారావుకు భార్య రేఖ, కొడుకు నరేంద్ర, కూతురు సుమన్ ఉన్నారు.
మూలాలు
వర్గం:1937 జననాలు వర్గం:కర్నూలు జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు వర్గం:శాంతిస్వరూప్ భట్నాగర్ అవార్డు గ్రహీతలు వర్గం:బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
ఒక్కడే
ఒక్కడే 2005, సెప్టెంబర్ 1న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. చంద్రమహేష్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో శ్రీహరి, సంతోషి, ముకేష్ రిషి, నాగేంద్ర బాబు, జయప్రకాష్ రెడ్డి, ధర్మవరపు సుబ్రమణ్యం, శివాజీ రాజా, ఎల్. బి. శ్రీరామ్, జీవా, తెలంగాణ శకుంతల ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, వందేమాతరం శ్రీనివాస్ సంగీతం అందించారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా చిత్రాలు వర్గం:శ్రీహరి నటించిన చిత్రాలు వర్గం:జయప్రకాశ్ రెడ్డి నటించిన చిత్రాలు వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన చిత్రాలు వర్గం:శివాజీ రాజా నటించిన చిత్రాలు వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన చిత్రాలు వర్గం:వందేమాతరం శ్రీనివాస్ సంగీతం అందించిన చిత్రాలు
తొలిచూపులోనే
తొలిచూపులోనే 2003, అక్టోబర్ 9న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. ఉషా కిరణ్ మూవీస్ పతాకంపై రామోజీరావు నిర్మాణ సారధ్యంలో వై. కాశీవిశ్వనాథ్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో కళ్యాణ్ రామ్, అకాంక్ష, శారద, చరణ్ రాజ్, సుమన్, సునీల్, ఎమ్.ఎస్.నారాయణ, బ్రహ్మానందం, ఆహుతి ప్రసాద్, వేణు మాధవ్ ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, చక్రి సంగీతం అందించారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా చిత్రాలు వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథ చిత్రాలు వర్గం:కళ్యాణ్ రామ్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:శారద నటించిన చిత్రాలు వర్గం:సునీల్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:సుమన్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు వర్గం:ఆహుతి ప్రసాద్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:వేణుమాధవ్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:చక్రి సంగీతం అందించిన సినిమాలు వర్గం:రామోజీరావు నిర్మించిన సినిమాలు వర్గం:2003 తెలుగు సినిమాలు
దేవిదాస్‌పుర
భౌగోళికం, జనాభా
Devi Dasspura (155) అన్నది అమృత్‌సర్ జిల్లాకు చెందిన Amritsar -I తాలూకాలోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 518 ఇళ్లతో మొత్తం 2818 జనాభాతో 485 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప పట్టణమైన Jandiala అన్నది 5 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1453, ఆడవారి సంఖ్య 1365గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1311 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37549.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 2 ప్రభుత్వ బాలబడులుఉన్నాయి గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది సమీపమాధ్యమిక పాఠశాల (Jandiala) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపసీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (Jandiala) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప"ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు" (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపవైద్య కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపమేనేజ్మెంట్ సంస్థలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపపాలీటెక్నిక్ లు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపవృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఅనియత విద్యా కేంద్రాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపదివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఇతర విద్యా సౌకర్యాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
సమీపసామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపమాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపటి.బి వైద్యశాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఅలోపతీ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది గ్రామంలో 1 ఆసుపత్రిఉంది సమీపపశు వైద్యశాలలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపసంచార వైద్య శాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపకుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 మందుల దుకాణాలుఉంది
తాగు నీరు
శుద్ధిచేసిన కుళాయి నీరుగ్రామంలో లేదు శుద్ధి చేయని కుళాయి నీరుగ్రామంలో ఉంది మూత వేసిన బావుల నీరుగ్రామంలో లేదు మూత వేయని బావులు నీరుగ్రామంలో లేదు చేతిపంపుల నీరుగ్రామంలో ఉంది గొట్టపు బావులు / బోరు బావుల నీరుగ్రామంలో ఉంది ప్రవాహం నీరుగ్రామంలో లేదు నది / కాలువ నీరుగ్రామంలో లేదు చెరువు/కొలను/సరస్సు నీరుగ్రామంలో లేదు
పారిశుధ్యం
మూసిన డ్రైనేజీగ్రామంలో లేదు. తెరిచిన డ్రైనేజీగ్రామంలో ఉంది. డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా నీటి వనరుల్లోకి వదిలివేయబడుతోంది. పూర్తి పారిశుధ్య పథకం కిందకు ఈ ప్రాంతం రావట్లేదు. స్నానపు గదులతో కూడిన సామాజిక మరుగుదొడ్లుగ్రామంలో లేదు. స్నానపు గదులు లేని సామాజిక మరుగుదొడ్లుగ్రామంలో లేదు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపోస్టాఫీసుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రామ పిన్ కోడ్ టెలిఫోన్లు (లాండ్ లైన్లు) గ్రామంలో ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ కవరేజిగ్రామంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలుగ్రామంలో లేదు.సమీపఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్గ్రామంలో లేదు.సమీపప్రైవేటు కొరియర్గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు గ్రామంలో లేదు.సమీపప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. రైల్వే స్టేషన్లుగ్రామంలో లేదు.సమీపరైల్వే స్టేషన్లుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ఆటోలుగ్రామంలో లేదు.సమీపఆటోలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. టాక్సీలుగ్రామంలో లేదు.సమీపటాక్సీలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ట్రాక్టరుగ్రామంలో ఉంది. గ్రామం జాతీయ రహదారితో అనుసంధానమై ఉంది. గ్రామం రాష్ట్ర హైవేతో అనుసంధానమై ఉంది. గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానమై ఉంది. గ్రామం ఇతర జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానమై ఉంది.
సమీపనీటితో బౌండ్ అయిన మెకాదం రోడ్డు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
ఏటియంగ్రామంలో లేదు.సమీపఏటియంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సహకార బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు.సమీపసహకార బ్యాంకుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వ్యవసాయ ఋణ సంఘంగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యవసాయ ఋణ సంఘంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. స్వయం సహాయక బృందంగ్రామంలో లేదు.సమీపస్వయం సహాయక బృందంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణంగ్రామంలో ఉంది. వారం వారీ సంతగ్రామంలో లేదు.సమీపవారం వారీ సంతగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
"ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు"
ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో లేదు.సమీపఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో ఉంది. ఇతర (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో లేదు.సమీపఇతర (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ఆశా (గుర్తింపు పొందిన సామాజిక ఆరోగ్య కార్యకర్త) గ్రామంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామంలో లేదు.సమీపఆటల మైదానం గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామంలో లేదు.సమీపసినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రంథాలయంగ్రామంలో లేదు.సమీపగ్రంథాలయం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది పబ్లిక్ రీడింగ్ రూంగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది వార్తాపత్రిక సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామంలో లేదు.సమీపఅసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయంగ్రామంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
12 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 13 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 8 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 10 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 8 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 10 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 8 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 10 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి) లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది.
భూమి వినియోగం
Devi Dasspura (155) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో) :
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో) :
తయారీ
Devi Dasspura (155) అన్నది ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ) : Wheat, "tractor trolley,", Rice, Maize
మూలాలు
వర్గం:అమృత్ సర్ జిల్లా గ్రామాలు
వసంత వెంకట కృష్ణ ప్రసాద్
వసంత వెంకట కృష్ణ ప్రసాద్ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2019లో మైలవరం నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు.
రాజకీయ జీవితం
వసంత వెంకట కృష్ణ ప్రసాద్ కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1999 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా నందిగామ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. ఆయన 2004లో రెండవసారి ఎమ్మెల్యేగా పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. ఆయన 2005లో జిల్లా సహకార కేంద్ర బ్యాంకు (కేడీసీసీ బ్యాంకు) చైర్మన్‌గా, ఆప్‌కాబ్‌ చైర్మన్‌గా, జాతీయ స్థాయిలో నాప్కాబ్‌ వైస్‌ చైర్మన్‌గా పని చేశాడు. తెలంగాణ ఉద్యమం సమయంలో సమైక్యాంధ్రకు మద్దతుగా ఆప్‌కాబ్‌ చైర్మన్‌ పదవికి రాజీనామా చేశాడు.
వసంత వెంకట కృష్ణ ప్రసాద్ 2014 లో తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరి ఎన్నికల్లో నందిగామ నియోజకవర్గం  నుండి టీడీపీ అభ్యర్థి తంగిరాల ప్రభాకరరావు గెలుపులో కీలకంగా పని చేశాడు. ఆయన 2018లో వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ లో చేరి పార్టీ నియోజకవర్గ సమన్వయకర్త పని చేశాడు. వసంత వెంకట కృష్ణ ప్రసాద్ 2019లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో  మైలవరం నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి టీడీపీ అభ్యర్థి దేవినేని ఉమా పై  12653ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు.
మూలాలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2019)
ఆముక్తమాల్యద
సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడిగా ప్రఖ్యాతి వహించిన విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు రచించిన తెలుగు ప్రబంధం ఈ "ఆముక్తమాల్యద" గ్రంథం. దీనికే "విష్ణుచిత్తీయం" అని మరోపేరు. ఇది తెలుగు సాహిత్యంలో పంచకావ్యాలులో ఒకటిగా ప్రసిద్ధిచెందినది. ఈ ఏడాశ్వాసాల ప్రబంధంలో ప్రధానమైన కథ గోదాదేవి, శ్రీరంగనాధుల కల్యాణం.
నేపధ్యం, ప్రారంభం
కృష్ణదేవరాయలు విజయవాడకు యాత్రపై వచ్చి విడి ది చేసినపుడు శ్రీకాకుళాంధ్ర విష్ణువు ఆయన కలలో కనబడి తెలుగులో తనపై ఒక కావ్యమును రాయమని ప్రోత్సహించినట్టుగా ఒక కథనం ఉంది.
ఇది అముక్త మాల్యద అనేపేరున ఉన్న విష్ణుచిత్తుని కథ. విష్ణు చిత్తునితో ప్రారంభమై యమునాచార్యుడు, మాలదాసరి కథలను ఉపకథలుగా చెప్తూ గోదాదేవి కళ్యాణంతో అంతమయ్యే కథ. తమిళం లో తిరుప్పావై గా గానము చేయబడుతున్న గోదాదేవి కథ.
ఆముక్తమాల్యదలోని మొట్టమొదటి పద్యములో శ్రీవేంకటేశ్వరుని స్తుతించి కావ్యనియమములను అనుసరించి నమస్క్రియతో, 'శ్రీ' శబ్దంతో కావ్యామారంభించాడు.
సాధారణంగా శార్దూలముతో గాని, విక్రీడితముతో గాని కావ్యమును ప్రారంభించుట పరిపాటియైన కాలములో, ఈ కావ్యము ఉత్పలమాలతో ప్రారంభమైనది. మహాలక్ష్మి, శ్రీవేంకటేశ్వరులు, ఇరువురి వక్షస్థలములందు పరస్పరము రూపములు ప్రతిఫలించుట ద్వారా కావ్యకథలోని ఆముక్తమాల్యద, గోదాదేవి రంగనాయక స్వామి వారి పరిణయ వృత్తాంతమును సూచించి రాయలు వస్తు నిర్దేశము గావించెను.