cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ఇంగ్లీషు-తెలుగు అనువాద సమస్యలు
దుర్నామాలని సరిదిద్దటం
పరిభాషలో వాడే ఇంగ్లీశులో "అతకని" పేర్లు తరచుగా తారసపడుతూ ఉంటాయి. ఏదైనా కొత్త విషయాన్ని పరిశోధించే మొదటి రోజుల్లో అవగాహన అస్పష్టంగా ఉంటుంది. అట్టి సమయాలలో, కేవలం అజ్ఞానం కొద్దీ, మనం అనుకున్నది ఒకటి, జరిగేది మరొకటి అయినప్పుడు మనం తొందరపడి పెట్టిన పేరు అతకక పోవచ్చు. ఉదాహరణకి ఆస్ట్రేలియాలో చెట్ల మీద నివసించే ఒక జంతువు చూడడానికి బుల్లి ఎలుగుబంటిలా ఉందని దానికి “కొవాలా బేర్” అని పేరు పెట్టేరు. దరిమిలా ఆ జంతువు ఎలుగుబంటి జాతికి చెందనే చెందదని తెలిసింది; కాని పెట్టిన పేరు అతుక్కుపోయింది. ఇదే విధంగా పీనట్, కోకోనట్ అన్న మాటలు ఇంగ్లీశులో దుర్నామాలు. వృక్షశాస్త్రం దృష్టిలో “నట్” అనే మాట నిర్వచనంలో కోకోనట్ ఇమడదు. మనం తెలుగులో వాడే కొబ్బరికాయ శాస్త్రీయంగా సరి అయిన ప్రయోగం; కొబ్బరికాయ “గింజ” కాదు, అదొక పండు. అదే విధంగా “పీనట్, గ్రౌండ్‌నట్” అనే మాటలు కూడా దుర్నామాలే (misnomers). మనం తెలుగులో వాడే వేరుసెనగ అన్న పేరు నిజానికి దగ్గర. అంటే ఏమిటన్నమాట? ఈ సందర్భంలో ఇంగ్లీశు పేర్ల కంటే తెలుగు పేర్లు శాస్త్రీయంగా సరి అయినవి.
ఈ సందర్భంలో మరొక ఉదాహరణ. ఇంగ్లీశులో “బటర్ ఫ్లై” (butterfly) అన్న మాటకి ఆ పేరు ఎలా వచ్చిందో, దానికి తెలుగులో సీతా (శీతా?) కోక చిలక అన్న పేరు ఎలా వచ్చిందో తెలియదు కాని “బటర్ ఫ్లై”లో బటరూ లేదు, అది శాస్త్రీయంగా “ఫ్లై” కాదు. “సీతాకోక చిలక”లో సీత (శీత) లేదు, కోక లేదు, అది చిలక కాదు! అందువల్ల ఈ అనువాదంతో సమస్యలేదు.
గణితంలో “రేండమ్‌ వేరియబుల్” అనే భావం ఉంది. ఇది “రేండమూ” కాదు, “వేరియబులూ” కాదు. ఏదో ఇంగ్లీశులో పొరపాటు దొర్లి వాడుకలోకి వచ్చేసింది. ఇప్పుడు దీనిని “అనిర్ధిష్ట చలరాసి” అని అనువదిస్తే అది అతకని అనువాదమే అవుతుంది. ఇది ఎంత అతకని పదబంధం అయినా ఈ ఇంగ్లీశు మాట పాతుకు పోయింది. దీని పేరు ఇప్పుడు మరమ్మత్తు చెయ్యలేము. కాని దీనికి తెలుగులో పేరు పెట్టాలనే “పిచ్చి” ఉన్నవాళ్లు మాత్రం దీనిని “అనిర్ధిష్ట చలరాసి” అని తెలిగించకుండా స్వయం బోధకమైన మాటతో తెలిగిస్తే బాగుంటుంది రేండమ్‌ వేరియబుల్ నిజానికి చలనరాసి కాదు, అదొక ప్రమేయం (function).
భౌతిక శాస్త్రంలో “పోలరైజేషన్” అనే భావం ఉంది. దీనిని ధ్రువీకరణ అని అనువదించటం శుద్ధ తప్పు; ఎందుకంటే పోలరైజేషన్ అన్న పేరు ఎంపికలో పొరపాటు జరిగింది కనుక. పూర్వం కాంతి రేణువుల రూపంలో ఉంటుందనిన్నీ, ఈ రేణువులకి అయస్కాంత ధ్రువాలులా ఉత్తర, దక్షిణ ధ్రువాలు ఉంటాయనీ అనుకునేవారు. ఈ ధ్రువాలు సిపాయిలలా బారులు తీరి ఉన్నప్పుడు ఆ కాంతిని "పోలరైజ్‌డ్ కాంతి" అనమన్నారు. కాని దరిమిలా కాంతి కెరటాలులా ప్రవహిస్తుందనిన్నీ, ఈ కెరటాలు ఒకే సమయంలో రెండు దిశలలో (పైకి, కిందికి; ముందుకి, వెనక్కి) ఊగిసలాడుతూ ఉంటాయనీ తెలిసింది. కొన్ని రకాల అద్దాల గుండా కాంతి ప్రవహించినప్పుడు ఆ గాజు అద్దం గుండా నిలువుగా పైకీ,కిందకీ ఊగిసలాడే కెరటమే వెళుతుంది కాని అడ్డుగా ముందుకీ, వెనక్కీ ఊగిసలాడేది వెళ్లలేదు. అంటే ఒక తలంలో ఊగిసలాడే కాంతి వెళుతుంది, దానికి లంబ దిశలో ఊగిసలాడే కెరటం అడ్డగించబడుతుంది. ఇదీ జరిగే తంతు. ఇందులో ఎక్కడా ధ్రువాలు లేవు. ఈ తంతుని తలీకరణ అంటే బాగుంటుంది కాని, ధ్రువీకరణ అంటే తప్పు అర్థం స్పురితుంది, అలా అనకూడదు. ఇలాంటి ఉదాహరణలు ఇంగ్లీశులో కోకొల్లలు.
అలాగని ఇంగ్లీశుని పరిపూర్ణంగా పరిత్యజించమనటానికి కూడా వీలు లేదు. రసాయన శాస్త్రంలో తారసపడే నిర్మాణక్రమాలు (structural formulas), సాంఖ్య క్రమాలు (empirical formulas) రాయవలసి వచ్చినప్పుడు మూలకాల పేర్లని ఇంగ్లీశు లిపిలోనే రాయాలని ఒక అంతర్జాతీయ ఒప్పందం ఉంది. మడిగట్టుకుని H2O ని “ఎచ్2ఒ” అని రాయమనటం భావ్యం కాదు.
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు భాష వర్గం:అనువాదాలు
మద్దిగట్ల
మద్దిగట్ల పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
రామన్నగూడెం (అయోమయ నివృత్తి)
రామన్నగూడెం పేరుగల వేరెవేరు గ్రామాల లింకులు
1769
1769  గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు యొక్క మామూలు సంవత్సరము.
పురస్కారాలు
*
అణుచలన సిద్ధాంతం
thumb|స్థానాంతర చలంలో ఉన్న వాయు అణువులు వాయువు లో ఆనేక కణాలు ఉంటాయి, ఆ కణాలు చిన్న పరిమణం లా కలిసి పెద్ద్ద సంఖ్యలో ఒక వయువును యెర్పరిచే విధానన్ని గతి సిద్దంతం అంటారు. ఆ కణాలు స్దిరంగా, యాదృచ్ఛిక మోషన్ లో ఏర్పడతయి.కణాలు నిరంతరం ప్రతి ఇతర కణాలుతో, కంటైనర్ గోడలను కొట్టుకొని వేగంగా కదులుతాయి. వారి పరమాణు కూర్పు, చలన దృష్టిలో, అటువంటి ఒత్తిడి, ఉష్ణోగ్రత, స్నిగ్ధత, ఉష్ణ వాహకత,, వాల్యూమ్ గా వాయువుల యొక్క సూక్ష్మ లక్షణాలు కలిగి ఉంటే ఆది గతి సిద్దంతన్ని వివరిస్తుంది. సిద్ధాంతంలో ప్రభావాలు మించిపోటానికి కారణం వాయువు పీడనంలో వివిధ వేగాలు వద్ద కదిలే అణువులు లేదా పరమాణువుల యొక్క ఒక కంటైనర్ గోడలపై ప్రభవాలు. ఊహాలూ: 1. ఈ అణువులు ఒకే ద్రవ్య రాశి కలిగి ఉంటుంది. 2.ఈ అణువులు, స్థిరంగా, యాదృచ్ఛికంగా, వేగవంతమైన మోషన్ లో ఉన్నాయి. 3.వాయువులో ఉండే చిన్న రేణువులను అణువులు అని కూడా పిలుస్తరు.
వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం
ఏటూరునాగారం
ఏటూరునాగారం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, ములుగు జిల్లా,ఏటూరునాగారం మండలానికి చెందిన గ్రామం
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2157 ఇళ్లతో, 8278 జనాభాతో 514 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 4140, ఆడవారి సంఖ్య 4138. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1823 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 330. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577907.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఏటూరునాగారంలో ఉన్న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఆరుగురు డాక్టర్లు, 15 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక డిస్పెన్సరీలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో9 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఆరుగురు ఉన్నారు. నాలుగు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ఏటూరునాగారంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
ఏటూరునాగారంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ఏటూరునాగారంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మిరప
విశేషాలు, సంఘటనలు
లక్నవరం (జంపన్న) ఉపనది గోదావరిలో కలిసే ప్రదేశంలో ఉన్న ఈ ఊరు ప్రకృతి సోయగాల మధ్య అలరారుతూ ఉంటుంది. ఇక్కడ ఐటీడీఏ ఉంది. గిరిజన జనాభా ఎక్కువగా కలిగిన ఈ ప్రాంతానికి ఏటూరునాగారం ఓ ముఖ్య కేంద్రం. అనేక ప్రభుత్వ కార్యాలయాలున్నాయి. మావోయిస్టులకు ఒకప్పుడు పెట్టని కోటగా ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో అనేక విధ్వంసాలు కూడా జరిగాయి. ఏటూరునాగారం పోలీసుస్టేషన్ పేల్చివేత, తుపాకులగూడెం బస్సు పేల్చివేత వంటి దారుణ మారణహోమాలు కూడా ఉన్నాయి.
వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రం
ఇక్కడ వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రం ఉంది.
కొండమనాయనిపాలెం (కదిరి మండలం)
కొండమనాయనిపాలెం, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, కదిరి మండలానికి చెందిన గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన కదిరి నుండి 6 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 207 ఇళ్లతో, 764 జనాభాతో 550 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 381, ఆడవారి సంఖ్య 383. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 4 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 30. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 595260 .పిన్ కోడ్: 515591.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు కదిరిలో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కదిరిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల అనంతపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల అనంతపురంలోను, పాలీటెక్నిక్ కదిరిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కదిరిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు అనంతపురంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కొండమనాయనిపాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
భూమి వినియోగం
కొండమనాయనిపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కొండమనాయనిపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కొండమనాయనిపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వేరుశనగ, వరి, కంది
శనగపాడు
శనగపాడు ఎన్టీఆర్ జిల్లా, పెనుగంచిప్రోలు మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన పెనుగంచిప్రోలు నుండి 12 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన జగ్గయ్యపేట నుండి 6 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1025 ఇళ్లతో, 3916 జనాభాతో 1087 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1966, ఆడవారి సంఖ్య 1950. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1869 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 120. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588870. 2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం కృష్ణా జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది..
సమీప గ్రామాలు
ఈ గ్రామానికి సమీపంలో తోటచెర్ల, మునగచెర్ల, నవాబ్ పేట, చిననందిగామ, మాగల్లు గ్రామాలు ఉన్నాయి.
చెరువు
thumb|250px|ప్రగతి నగర్ చెరువు, హైదరాబాద్ చెరువు లేదా జలాశయం మంచి నీరు నిలువచేయు ప్రదేశం. చాలా చెరువులు వర్షo మీద ఆధారపడతాయి. మరికొన్ని చెరువుల అడుగున ఊటబావుల నుండి వచ్చిన నీటితో సంవత్సరం అంతా నిండి ఉంటాయి. భారతదేశములో చాలా గ్రామములలో చెరువునీరు త్రాగడానికి ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని పెద్దచెరువులు పంటపొలాలకు నీరందిస్తున్నయి. పూర్వకాలంలో మహారాజులు ప్రజల అవసరాల గురించి రాజ్యంలో చెరువులు. నదులమీద ఆనకట్టలు కట్టి నీటిని నిలువచేసే వాటిని కూడా చెరువులే అంటారు.ఇలా తయారైన నాగార్జునసాగర్ ఒక సముద్రం లాగా ఉంటుంది
ఆడుతూ పాడుతూ
ఆడుతూ పాడుతూ 2002, ఏప్రిల్ 4న విడుదలైన తెలుగు చలన చిత్రం. దేవి ప్రసాద్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో శ్రీకాంత్, గాయత్రి జయరామ్, సునీల్, బ్రహ్మానందం, తనికెళ్ళ భరణి, ఎమ్మెస్ నారాయణ, ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం తదితరులు ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, చక్రి సంగీతం అందించారు.
శనగపాడు
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
శనగపాడులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
చెరువు
చెరువులలో రకాలు
thumb|right|250px| [[పశ్చిమగోదావరి జిల్లా పోడూరు గ్రామ ప్రాంతములో ఒక మంచినీటి చెరువు.]]
ఆడుతూ పాడుతూ
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా చిత్రాలు వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథ చిత్రాలు వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు వర్గం:శ్రీకాంత్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:సునీల్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి చిత్రాలు వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన చిత్రాలు వర్గం:చక్రి సంగీతం అందించిన సినిమాలు
శనగపాడు
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో4 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
చెరువు
గొలుసు కట్టు చెరువులు
గొలుసు కట్టు చెరువులు అంటే ఒక వూరి చెరువు నిండి అలుగు పోస్తే ఆ వృథా నీరు మరో పల్లెలోని చెరువు,కుంటల్లోకి వెళ్తుంది. ఇదీ గొలుసుకట్టు చెరువులు,కుంటల పరిస్థితి.. అయితే ఈ గొలుసుకట్టు చెరువులు,కుంటలకు అనుబంధంగా ఏఎమ్మార్పీ కాల్వలను తవ్వారు. ఈ కాల్వల ద్వారా ఎగువభాగంలో ఒక చెరువు,లేదా కుంటలోకి తూముల ద్వారా చేరవేసిన నీళ్లు వాగులు, వంకలద్వారా పారుకుంటూ దిగువ ప్రాంతంలోని సాగునీటి వనరులను నింపుతున్నాయి. దీంతో వివిధ గ్రామాల్లో ఉన్న చెరువులు, కుంటలు కృష్ణా జలాలతో నిండి పల్లెల్లో తాగు, సాగునీటి ఇబ్బందులను తొలగిస్తున్నాయి.రుద్రమదేవి పాలనలో అప్పటి ప్రధాన రంగమైన వ్యవసాయం వర్థిల్లింది. సాగునీటి కొరత లేకుండా సువిశాలమైన చెరువులు తవ్వించారు. తెలంగాణలో ఇప్పుడు ఉన్న గొలుసు కట్టూ చెరువుల విధానం శాస్త్రీయవిధానం ప్రపంచం మొత్తంలో తెలంగాణలో తప్ప మరెక్కడ కనిపించవు. రాణి రుద్రమా దేవి చూచించ వ్యవసాయ శాస్త్రీయా విధానం 800 సం||లు దాటినా తెలంగాణలో రైతులకు వ్యవసాయానికి ప్రదాన మూలాదారాం ప్రతి గ్రామానికీ ఊర చెరువులు, కుంటలు లక్నవరం, పాకాల, రామప్ప లాంటి పెద్ద పెద్ద జలాశయాలు వారి పరిపాలనదక్షతకు నిదర్శనం. వారి కాలంలో వ్యవసాయంతో పాటు వాణిజ్యం విస్తరించింది. .
చెరువుల నుంచి సాధారణంగా నీటిని బయటకు రాబట్టడానికి తూములు అనబడే ద్వారాలు ఉంటాయి. వీటి ద్వారా నీటిని కొద్ది కొద్ది పరిమాణాల్లో నీటిని పంటలకు వదులుతూ ఉంటారు. వేసవి సమయంలో మరీ నీరు అడుగంటినపుడు మోటార్లు, ఇంజన్ల ద్వారా కూడా నీటిని బయటకు తోడుతారు. వర్షాకాలంలో చెరువులు పూర్తిగా నిండినపుడు పెద్ద మొత్తంలో నీటిని బయటకు విడిచిపెట్టడానికి కలుజులు కూడా ఉంటాయి. ఇవి నీళ్ళు నిండిన చెరువులు తెగిపోకుండా కాపాడుతాయి.
శనగపాడు
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
గ్రామ పంచాయతీ
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో ఏసురత్నం, సర్పంచిగా ఎన్నికైనాడు
చెరువు
కుంటలు
250px|విశాఖ జిల్లా పెద్దిపాలెం వద్ద చెరువు|alt= విశాఖ జిల్లా పెద్దిపాలెం వద్ద చెరువు |thumb]] చిన్న పాటి చెరువులు.చిక్కిశల్యమైన చెరువులు కుంటల చరిత్ర తెలుసుకునేందుకు మండలాల వారీగా సర్వే జరుపు తున్నారు.2007లో 100 ఎకరాల ఆయకట్టులోపు ఉన్న చెరువులను పంచాయతీరాజ్‌శాఖ నుంచి నీటిపారుదలశాఖకు బదిలీ చేశారు.దురాక్రమణ, తూములు పాడవడం, పారని చప్టాలు, ఫీడర్‌ ఛానెళ్లు లేకపోవడం, సాగునీరు అందే సమయంలో గట్లకు గండిపడడం ఇలా ఎన్నో అవస్థలున్నాయి. చెరువు ఆయకట్టు ఎంత ? ప్రస్తుతం ఏ దశలో ఉంది ? ఎంత ఆక్రమణలకు గురైంది తదితర వివరాలు సేకరిస్తారు. తూముల వివరాలు, వాటి పరిస్థితిని గుర్తిస్తున్నారు. ఫీడర్‌ ఛానెళ్ల పరిస్థితి అంచనా వేస్తారు. చెరువు గట్ల పరిస్థితి, చప్టాలు నిర్మించారా ? వాటి స్థితిగతులు ఏమిటి అన్న అంశాలు పరిగణలోనికి తీసుకుంటారు. వీటితో పాటు ఆయా చెరువులు సమగ్రంగా అభివృద్ధి చెందాలంటే భౌగోళికంగా అక్కడి పరిస్థితులను బట్టి ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలన్నది పరిశీలిస్తారు.ఇలా 44 అంశాలతో సమాచారం మొత్తం క్రోడీకరించి సమగ్ర రికార్డులు తయారుచేస్తారు.100 ఎకరాలు దాటిన ఆయకట్టు చెరువుల అభివృద్ధికి ప్రపంచ బ్యాంకు నిధులు కేటాయిస్తోంది.
శనగపాడు
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
చెరువు
ఆలయాలలో చెరువులు
కోనేరు, దేవాలయాలలో దేవుని భక్తులకోసం ఏర్పాటుచేసిన చెరువు.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చెరువులు వర్గం:నీటి వనరులు
శనగపాడు
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
శనగపాడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
శనగపాడులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
శనగపాడులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మిరప
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
బియ్యం
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 3630. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1823, స్త్రీల సంఖ్య 1807, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 917 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1087 హెక్టారులు.
గణపేశ్వరాలయం
ఖమ్మంజిల్లా కూసుమంచి మండల కేంద్రం కూసుమంచి గ్రామానికి ఉత్తరం వైపున ఊరికి సుమారు 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఊరిబయటి పొలాల్లో ఈ దేవాలయం ఉంది. కాకతీయ, ముసునూరి కాలపు శివాలయాల వాస్తు పద్ధతికి నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలచే రామప్పదేవాలయం వంటి నక్షత్రాకార పునాది ప్రణాళికతో అద్భుతంగా నిర్మించిన ప్రాచీన కట్టడం ఇది. ప్రాచీనతే కాకుండా నిర్మాణంలో సిమెంటు సున్నం వాడకుండా ఇంటర్ లాకింక్ పద్ధతిని వాడటం లాంటి అదనపు ప్రత్యేకతలెన్నో ఈ దేవాలయ నిర్మాణంలో నేటికీ గమనించవచ్చు.
చరిత్ర
దేశ రక్షణ కోసం తప్పనిసరిగా నైనా యుద్ధాలను చేయడం ఎందరో శత్రుసైనికుల ప్రాణాలను తీయడం రాజులకు తప్పనిసరి విధిగా వుండేది. అంతేకాకుండా న్యాయనిర్ణయంలోసైతం తెలిసీ తెలియక పొరపాట్లు చేసే అవకాశం వుండటంతో అటువంటి పాపపరిహారార్ధం వెయ్యి శివాలయాలను కట్టిస్తానని కాకతీయ గణపతిదేవుడు మొక్కకున్నాడట. ఈ కథనమే కాక మొదటి నుంచి కాకతీయులు జైనాన్ని వదిలి శైవంలోకి వచ్చిన తర్వాత శివాలయాల నిర్మాణం చేపడుతూ వచ్చారు. కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడి పాలన అంతమైన తరువాత డిల్లీ సుల్తానులు చాలా హిందు దేవాలయాలను కోటలను నాశనము గావించరు. కాకతీయుల వారసులు అయిన ముసునూరి వంశీయులు డిల్లీ సుల్తానులను ఓడించి మల్లి ఎన్నో దేవాలయాలను కోటలను పునరుద్ధరించారు వాటిల్లో ఈ ఆలయం ఒకటి. విలస, అన్నితల్లి, గురుజ దధితర ఎన్నో శాసనాలు వీరు చేసిన ప్రజాసేవ దేవాలయ నిర్మాణాల గురించి తెలుపుతాయి. దేవాలయం అంటే కేవలం ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగానే కాక ఊరుమ్మడి తత్త్వాన్ని పెంచే కేంద్రగానూ, సాంస్కృతిక కేంద్రం, బ్యాంకు, పాఠశాల, వైద్యాలయం, సలహాకేంద్రాలుగా అన్నిటికీ వాడుకునేందుకు ఊరుమ్మడి పవిత్ర ఆస్తిగా వీటి నిర్మాణం చేపట్టారు. ఆఖరుకు వరదలు వంటి పకృతి విపత్తులు సంభవించినప్పుడు తాత్కాలిక పునరావాస కేంద్రాలుగా ఈ దేవాలయాలు పనిచేసేవి. నిస్సహాయులకు పొట్టకూటికి సమకూర్చేవి. నేడు చెప్పుకుంటున్న చలి ఎండ లకు తట్టుకోలేని బడుగుల ఉపశమన కేంద్రాలుగా ఈ దేవాలయాలే పనిచేసేవి. రాజ్యపు ఖజానాను దాచుకునేందుకు, రహస్య విషయాలపై వేగులతో మంతనాలు చేసేందుకు కూట వీటిని వినియోగించేవారని చరిత్రకారులు పేర్కొంటున్నారు. మనుషులకే కాకుండా పక్షులు ఆహారం సంపాదించుకుటూ గూళ్ళు నిర్మించుకునేందుకు, చాలా రకాల చిన్న జంతువులు బ్రతికేందుకు ఇవి కేంద్రాలుగా వుండేవి. అదే పద్ధతితో కాకతీయులు రాజ్య అవసరాల కోసం, ఆధ్యాత్మిక ప్రశాంతత కోసం నిర్మించిన ఆలయాలలో ఒకానొక పురాతన చారిత్రక ఆధారమే ఈ కూసుమంచి గణపేశ్వరాలయం.
గర్భాలయం 12 అడుగుల ఎత్తు, 6.3 కైవారంతో ఏకశిలారూపంగా శివలింగం, కింద మూడు అడుగుల విస్తీర్ణంతో పానవట్టం నిర్మించబడింది. ఈ శివ‌లింగం ఎత్తులో యావత్తు ఆసియాఖండంలోనే మూడ‌వ స్తానంలో ఉంది.
ఇలా వెలుగులోకి వచ్చింది
కాకతీయ, ముసునూరి కాలంలో ఒక వెలుగు వెలిగిన శివాలయాలు తదనంతర కాలంలో అవసాన దశకు వచ్చాయి. థంసావంటి దాడుల వల్లనో గ్రామాలకు గ్రామాలు తరలి వెళ్ళటం వల్లనో ఈ ప్రసిద్ధ ఆలయం ఊరికి దూరమై పిచ్చిమొక్కల మధ్య మిగిలిపోయింది.అలా ఎన్నోళ్ళు మిగిలిపోయిందో. 2001 ప్రాంతంలో కూసుమంచి రక్షకభట నిలయంలో వృత్తలాధికారిగా పనిచేస్తున్న శ్రీ సాధు వీరప్రతాప్ గారి చొరవతో దేవాలయంలో మళ్ళీ దీపం వెలిగింది. గ్రామస్తుల సహకారంతో నిధులను సమకూర్చుకుని ఆలయాన్ని వెలుగులోకి తీసుకువచ్చారు. 2015 కట్టా శ్రీనివాస రావు దేవాలయం వివరాలను తెలియజేస్తూ చరిత్రకందని శైవక్షేత్రం కూసుమంచి గణపేశ్వరాలయం పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని వెలువరించారు. తెలంగాణా ఏర్పాటు తర్వాత చారిత్రక ప్రాముఖ్యత వున్న ఆలయాలకు నిధుల కేటాయింపులు పెరగటం దానితో పాటు వివిధ ప్రసార ప్రచార సాధనాలలో ఆలయం ప్రశస్తి నలుదిశలా వ్యాపించింది. 13 ఆర్థిక సంఘం నిధులతో ఈ ఆలయానికి ఉపాలయమైన ముక్కంటేశ్వరాలయాన్ని పునర్నిర్మాణం చేస్తున్న సందర్భంగా ఒక అమూల్యమైన శిలాశాసనం లభించింది. దీనివల్ల ఈ దేవాలయాల నిర్మాణానికి సంబంధించి ఎన్నో విలువైన సంగతులు మరింతగా వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఆలయప్రాచీనతపై ఆధారపూర్వకమైన విశిష్టత స్వంతం అయ్యింది.
ఆలయ శిల్పరీతి
ఈ ఆలయ శిల్పరీత ప్రాచీనమైనదే కాక అత్యంత విశిష్టమైనది కూడా ఆలయ నిర్మాణ సందర్భంలో సిమ్మెంటు సున్నం వంటి పదార్దాలతో రాళ్లను అతికించడం కాకుండా అనుసంధానం (ఇంటర్ లాకింగ్) విధానంలో పెద్దపెద్దరాళ్ళకు గాడులూ, కూసాలు పద్ధతిలో బిగింపు చేయడం ద్వారా నిర్మించారు.
కాకతీయుల ట్రిపుల్ టి పద్దతి
కాకతీయులు అత్యంత ఎక్కువగా అనుసరించిన ట్రిపుల్ టి అంటే టౌన్ (నగరం), టెంపుల్ (దేవాలయం) ట్యాంక్ (నీటివసతి) అనే పద్ధతి ఇక్కడ ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఆలయానికి ఈశాన్య దిశలో గంగాదేవి చెరువు వుంటుంది. ఇది చుట్టుపక్కల పొలాలను సస్యశ్యామలం చేస్తూ ఊరికి అన్నాన్ని అందించేందుకు అనుకూలంగా వుంటుంది.
త్రికూటాలయం
ఈ ఆవరణలో ప్రధానమైన గణపేవ్వరాలయమే కాక త్రికూటాలయ పద్ధతిలో నిర్మించిన మరోగుడి ఉత్తరదిశకు తిరిగి వుంటుంది. త్రికూటమూ అంటే మూడు గర్భగుడులు ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానం చేసి నిర్మించిన గుడి అని అర్ధం. దీనిలోని మూడు గర్భాలయాలలోనూ శివలింగాలే నిర్మించారు. ఈ మూడు శివలింగాలతో కలిసిన మొత్తం గుడి ప్రధాన ఆలయం వైపుగా తిరిగి వుంటుంది.
వేణుగోపాల స్వామి ఆలయం
Rani rudrama Devi
ఎలా చేరుకోవాలి
ఖమ్మం హైదరాబాదు రహదారిపై ఖమ్మం నుంచి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఊరు ఉంది. సూర్యాపేట నుంచి ఖమ్మం వైపుకి 40 కిలోమీటర్ల రావలసి వుంటుంది. హైదరాబాదు నుంచి 170 కిలోమీటర్లు, వరంగల్ నుంచి ఖమ్మం మీదుగా 130 కిలో మీటర్లు, విజయవాడనుంచి 126 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ వుంటుంది. భక్తరామదాసుకు పుట్టినిల్లు, ఒకప్పటి అత్యంత పురాతన నగరం, పురాతన వ్యాపార కేంద్రం, అనేక ప్రాచీన రాజ్యాలకు రాజధానిగా వ్యవహరించిన ప్రదేశం అయిన నేలకొండపల్లికి కేవలం 20 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ వుంటుంది. చాళుక్యవంశంలోని ఒకశాఖకు పేరునిచ్చిన ప్రాచీన రాజధాని నగరం ముదిగొండకు కూడా కేవలం 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ కూసుమంచి ప్రాంతం వుంటుంది.
ఉత్సవాలు - వేడుకలు
ప్రతి సంవత్సరం మహాశివరాత్రి రోజున పార్వతి, పరమేశ్వరుల కళ్యాణం జరుగుతంది. ఈ ఉత్సవానికి 50వేల నుంచి 60వేల మంది భ‌క్తులు వస్తారు.
బయటి లింకులు
వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:కాకతీయ సామ్రాజ్యం వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా దేవాలయాలు వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర వర్గం:తెలంగాణ సంస్కృతి వర్గం:ప్రసిద్ధ శైవక్షేత్రాలు వర్గం:శివాలయాలు
విశాఖపట్నం జిల్లా
విశాఖపట్నం జిల్లా ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరప్రాంతంలోని ఒక జిల్లా. దీని కేంద్రం విశాఖపట్నం. ఇది పూర్తిగా పట్టణ జిల్లా, విస్తీర్ణం పరంగా రాష్ట్రంలో అతి చిన్న జిల్లా. 2022 లో జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను అనకాపల్లి జిల్లా, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలలో చేర్చారు.
ఈ జిల్లాలో బౌధ్ధమతం వర్ధిల్లింది. అందుకు గుర్తుగా, తొట్లకొండ లో అవశేషాలు చూడవచ్చు. విశాఖపట్నం నగరంలో ప్రాచీనమైన సింహాచలం దేవాలయం, వలస పక్షులు వచ్చే కొండకర్ల ఆవ ఇతర ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలు.
ఉమ్మడి జిల్లా చరిత్ర
గోదావరి నది వరకు విస్తరించిన ప్రాచీన కళింగ సామ్రాజ్యంలో భాగమైన ఈ ఉమ్మడి జిల్లా ప్రాంతపు ప్రస్తావన సా.శ.పూ. 5, 6 శతాబ్దాల నాటి హిందూ, బౌద్ధ గ్రంథాలలోను, సా.శ.పూ. 4 వ శతాబ్దికి చెందిన సంస్కృత వ్యాకరణ పండితులైన పాణిని, కాత్యాయనుని రచనలలోను ఉంది.
సా.శ. 260లో అశోక చక్రవర్తి పాలనలో కళింగదేశం ఉండేది. ఆ కళింగదేశంలో, అంతర్భాగంగా ఈ విశాఖపట్టణం ప్రాంతం అంతా ఉండేది. తెలుగు దేశాన్ని, త్రికళింగదేశం అనే (త్రిలింగదేశం) చరిత్ర కారులు చెబుతారు. ఈ ప్రాంతాన్ని ఎన్నో ప్రముఖ వంశాల వారు పరిపాలించారు. వాటిలో కొన్ని: 7 వ శతాబ్దంలో కళింగులు, 8 వ శతాబ్దంలో వేంగి (ఆంధ్ర రాజులు) చాళుక్యులు, తరువాతి కాలంలో రాజమండ్రి రెడ్డి రాజులు, పల్లవ రాజులు, చోళులు, గంగ వంశం రాజులు గోల్కొండకు చెందిన కుతుబ్ షాహిలు, మొగలులు, హైదరాబాదు నవాబులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. 15వ శతాబ్దం నాటికి విజయనగర సామ్రాజ్యంలో అంతర్బాగమైంది.
1950 ఆగస్టు 15 న ఈ జిల్లాలో కొంత భాగం శ్రీకాకుళం జిల్లాగా ఏర్పడింది. మిగిలిన విశాఖపట్నం జిల్లా లోని కొంత భాగం, శ్రీకాకుళం జిల్లా నుంచి మరి కొంతభాగం కలిపి 1979 జూన్ 1 న విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడింది. 2022 లో జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, దీనిలోని కొన్ని ప్రాంతాలను అనకాపల్లి జిల్లా, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలలో చేర్చారు.
భౌగోళిక స్వరూపం
జిల్లాకు ఉత్తరాన, తూర్పున విజయనగరం జిల్లా, దక్షిణాన బంగాళాఖాతము, పశ్చిమాన అనకాపల్లి జిల్లా వున్నాయి.
మండలాలు
right|thumb|హిందుస్తాన్ షిప్ యార్డ్ విశాఖపట్నం పట్టణ మండలాన్ని మహారాణిపేట, ములగాడ, గోపాలపట్నం, సీతమ్మధార మండలాలుగా 2022 లో జిల్లాల సవరణలో భాగంగా విభజించారు.
మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ
విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కోసం, 1962 నుంచి, టౌన్ ప్లానింగ్ ట్రస్టు (టి.పి.టి) ఉండేది. దీనిని 1978 జూన్ 17 నాడు విశాఖపట్నం అర్బన్ డవలప్మెంట్ అధారిటీ (VUDA (వుడా) గా, ఆంధ్రప్రదేశ్ అర్బన్ ఏరియాస్ (డెవలప్ మెంట్) చట్టం 1975 ప్రకారం ఏర్పాటు చేసారు. నగర పాలన విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తుంది.
విశాఖపట్టణం జిల్లా ప్రజా పరిషత్
ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆంధ్ర ఏరియా డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్స్ చట్టం, 1920, ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలంగాణ ఏరియా డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్స్ చట్టం, 1955 ఆధారంగా ఏర్పడిన డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్ (జిల్లా బోర్డ్ ) ఆనాడు జిల్లా పరిపాలన సాగించేవి. జిల్లా ప్రజా పరిషత్తులు, మండల ప్రజా పరిషత్తులు ఆంధ్రప్రదేశ్ మండల ప్రజా పరిషత్తులు, జిల్లా అభివృద్ధి సమీక్ష మండలాల చట్టం 1968 (లేదా) 1986 కింద ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
రవాణా వ్యవస్థ
చెన్నై-కోల్‌కతా లను కలుపు 16 వ నంబరు జాతీయ రహదారి, విశాఖపట్నం-రాయపూర్ లను కలుపు 26 వ నంబరు జాతీయ రహదారి జిల్లాను దేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. హౌరా - చెన్నై రైలు మార్గంలో జిల్లా గుండా పోతుంది. నౌకాదళం అధీనంలో గల విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, పౌర విమాన ప్రయాణసేవలకు కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. విశాఖపట్నం పోర్ట్, గంగవరం పోర్ట్ ప్రముఖ జలరవాణా వసతులు.
విద్యా సౌకర్యాలు
ఆంధ్రరాష్ట్రంలో తొలిగా ప్రారంభించినఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయంతో పాటు పలు ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు, వైద్య, సాంకేతిక, ఇతర కళాశాలలు, పరిశోధనా సంస్థలున్నాయి.
వైద్య సౌకర్యాలు
అత్యాధునిక వైద్యసేవలు ప్రభుత్వ రంగం లోని కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి, విక్టోరియా హాస్పిటల్, విశాఖ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్,  పలు ప్రైవేటు వైద్య సంస్థల ద్వారా అందుబాటులోనున్నాయి.
పరిశ్రమలు
సాధారణ పారిశ్రామిక వాడలేకాక ఔషధ రంగం, వస్త్ర రంగం, ఆర్ధిక రంగం కొరకు ప్రత్యేక పారిశ్రామిక వాడలు ఏర్పాటయినాయి.
సంస్థలు
ఐ.బీ.ఎమ్, టెక్ మహెంద్ర, హెచ్.ఎస్.బి.సి లాంటి పలు సంస్థలున్నాయి.
వైజాగ్ సమీపంలోని పరవాడ,పైడి భీమవరంలో ఫార్మా కంపెనీలు అభివృద్ధి చెందాయి. మైలన్, ఫైజర్,ఆవ్ర వంటి కంపెనీలున్నాయి.
ఇంకా ప్రభుత్వ రంగపు సంస్థలైన హిందుస్థాన్ జింక్ స్మెల్టర్, భారత్ హెవీ ఎలెక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్, హిందుస్థాన్ షిప్ యార్డ్ లిమిటెడ్, నావెల్ డాక్ యార్డ్, హిందుస్దాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ వారి (చమురు శుద్ధి కర్మాగారం) ప్రవేట్ రంగంలో కోరమండల్‌ ఫెర్టిలైజర్సు  ఇక్కడ వున్నాయి.
విద్యుత్ సరఫరా సేవలు
'ఈస్ట్రన్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్' (ఈపీడీసీఎల్) సంస్థ పరిధిలో విశాఖపట్నం జిల్లాలోనే విద్యుత్ వాడకం ఎక్కువగా ఉంటుంది. భారీ పరిశ్రమలు, వాణిజ్య, గృహావసరాలకు అవసరమైన విద్యుత్ సరఫరాను ఈ సంస్థ సరఫరా చేయాలి. ప్రతి ఏడాది రోజువారీ పరిమితి (కోటా) 8 మిలియన్ యూనిట్ల నుంచి పది మిలియన్ యూనిట్ల వరకు ఉండేది. 2011కు ముందు సగటున రోజు వారి వినియోగం 8-10 మిలియన్ యూనిట్లు వుండగా 2011కు 11 మిలియన్ యూనిట్లకు పెరిగింది.
పర్యాటక ఆకర్షణలు
ఈ జిల్లాలో బౌధ్ధమతం వర్ధిల్లింది. అందుకు గుర్తుగా తొట్లకొండ, బావికొండ పర్యాటక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. ఋషికొండ, రామకృష్ణ బీచ్, భీమునిపట్నం వంటి చక్కటి సముద్ర తీరాలు, కైలాసగిరి వంటి ఎత్తైన కొండల ప్రాంతాలు ప్రసిద్ధి చెందినవి. ప్రాచీనమైన సింహాచలం దేవాలయం, వలస పక్షులు వచ్చే కొండకర్ల ఆవ పర్యాటక కేంద్రాలు జిల్లాలో ఉన్నాయి.
పలు పర్యాటక స్థలాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, కయాకింగ్, స్కూబా డైవింగ్, ట్రెక్కింగ్, జెట్ స్కీయింగ్, పారా గ్లైడింగ్, హెలి పర్యాటకం వంటి సాహస క్రీడా సదుపాయాలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. ఉమ్మడి జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో కోటి 78 లక్షల మంది పైచిలుకు, 2016లో రెండుకోట్ల 6 లక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా. 2016, 2017 సంవత్సరాల్లో అత్యధిక పర్యాటకులు సందర్శించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల్లో విశాఖపట్టణం జిల్లా మూడవ స్థానంలో కొనసాగుతోంది. విదేశీ పర్యాటకులు అత్యధికులు సందర్శించిన జిల్లాల్లో 2016, 2017ల్లో రెండో స్థానం నిలబెట్టుకుంది.
ఆధార గ్రంథాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు వర్గం:కోస్తా
వీరాయిపల్లి
ఇది మండల కేంద్రమైన పెద్దమందడి నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన వనపర్తి నుండి 17 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత మహబూబ్ నగర్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 288 ఇళ్లతో, 1504 జనాభాతో 314 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 763, ఆడవారి సంఖ్య 741. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 268 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 5. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576033 .పిన్ కోడ్: 509380.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి వనపర్తిలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల సోలిపూర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల పెద్దమందడిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఏనుగొండలోను, పాలీటెక్నిక్‌ వనపర్తిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు మహబూబ్ నగర్లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
వీరాయిపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
వీరాయిపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ఉత్పత్తి
వీరాయిపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, జొన్న
రాజకీయాలు
2013, జూలై 31న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా సాయమ్మ ఎన్నికయింది.
మెల్‌బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్
మెల్బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్ (ఎమ్‌సిజి), ఆస్ట్రేలియా, విక్టోరియా రాష్ట్రం,మెల్బోర్న్ నగరంలో ఉన్న క్రీడా స్టేడియం. స్థానికంగా దీన్ని "ది జి" అని కూడా పిలుస్తారు. మెల్బోర్న్ క్రికెట్ క్లబ్ దీన్ని నిర్మించింది. ఇది దక్షిణార్ధగోళంలో కెల్లా అతిపెద్ద స్టేడియం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 11వ అతిపెద్ద స్టేడియం. సామర్థ్యం ప్రకారం రెండవ అతిపెద్ద క్రికెట్ మైదానం. ఎమ్‌సిజి సిటీ సెంటర్ నుండి నడక దూరంలో ఉంది. ఇది మెల్బోర్న్ పార్క్ ప్రక్కనే ఉంది. మెల్బోర్న్ స్పోర్ట్స్ అండ్ ఎంటర్టైన్మెంట్ ఆవరణలో ఇది ఒక భాగం.
1853 లో నిర్మించినప్పటి నుండి, ఎమ్‌సిజి లో అనేకసార్లు పునర్నిర్మాణాలు జరిగాయి. 1956 సమ్మర్ ఒలింపిక్స్, 2006 కామన్వెల్త్ గేమ్స్, 1992, 2015 లలో జరిగిన రెండు క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లకు ప్రధాన వేదికగా ఉంది. 2026 కామన్వెల్త్ క్రీడల ప్రారంభ వేడుకలు కూడా ఇక్కడే జరుగుతాయి. అంతర్జాతీయ క్రికెట్ అభివృద్ధిలో దాని పాత్ర ప్రసిద్ధి గాంచింది. ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్ ల మధ్య 1877 లో జరిగిన మొదటి టెస్ట్ మ్యాచ్‌కు, 1971లో జరిగిన మొదటి వన్డే ఇంటర్నేషనల్ మ్యాచ్‌కూ ఎమ్‌సిజియే వేదిక. 1859 నుండి ఆస్ట్రేలియా నియమాల ఫుట్‌బాల్‌తో బలమైన సంబంధాలున్నాయి. ప్రపంచంలో అత్యధికంగా హాజరైన లీగ్ ఛాంపియన్‌షిప్ ఈవెంట్ AFL గ్రాండ్ ఫైనల్‌తో సహా ఆస్ట్రేలియన్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ (AFL) మ్యాచ్‌లకు ఇదే ప్రధాన వేదిక. 2022 T20 ప్రపంచ కప్ గ్రాండ్ ఫైనల్‌ ఇక్కడే జరిగింది.
ప్రారంభ చరిత్ర
ఎడమ|thumb| కెప్టెన్-కోచ్ టామ్ విల్స్‌తో ఆదివాసీ క్రికెట్ జట్టు, 1866 డిసెంబరు. నేపథ్యంలో 1854లో నిర్మించిన ఒరిజినల్ MCC పెవిలియన్ను చూడవచ్చు ఎమ్‌సిజిని వురుండ్జేరి క్యాంపింగ్ గ్రౌండ్, అనేక కరరోబోరీలు ఉండే ప్రదేశంలో నిర్మించారు. 1838 నవంబరులో స్థాపించబడిన మెల్బోర్న్ క్రికెట్ క్లబ్ (MCC) మెల్బోర్న్ చుట్టుపక్కల ఉన్న అనేక మైదానాల్లో ఆడిన తర్వాత 1853లో ప్రస్తుత ఎమ్‌సిజి స్థలాన్ని ఎంపిక చేసుకుంది. క్లబ్ మొదటి గేమ్ విలియం, లా ట్రోబ్ వీధులు కలిసే మూలన ఓల్డ్ మింట్ సైట్‌లో ఒక సైనిక జట్టుతో జరిగింది. 1839 జనవరిలో బరియల్ హిల్ (ప్రస్తుత ఫ్లాగ్‌స్టాఫ్ గార్డెన్స్) దాని హోమ్ గ్రౌండ్‌గా మారింది. అయితే ఆ ప్రాంతం అప్పటికే బొటానికల్ గార్డెన్స్ కోసం కేటాయించబడడంతో, 1846 అక్టోబరులో క్లబ్బును దక్షిణ ఒడ్డున, ప్రస్తుతం హెరాల్డ్ &amp; వీక్లీ టైమ్స్ భవనం ఉన్న ప్రాంతానికి మార్చారు. ఆ ప్రాంతంలో వరదలు రావడాంతో క్లబ్బును మళ్లీ తరలించాల్సి వచ్చింది. ఈసారి దాన్ని దక్షిణ మెల్‌బోర్న్‌లోని మైదానానికి తరలించారు
కొద్దికాలంలోనే, ఈసారి రైల్వే విస్తరణ కారణంగా, క్లబ్బును మళ్లీ తరలించవలసి వచ్చింది. మెల్బోర్న్ నుండి సాండ్రిడ్జ్ (ప్రస్తుతం పోర్ట్ మెల్బోర్న్ ) వరకు వేసిన విక్టోరియా రాష్ట్రపు మొదటి ఆవిరి రైలు మార్గానికి అడ్డంగా దక్షిణ మెల్బోర్న్ మైదానం ఉంది. గవర్నర్ లా ట్రోబ్ MCCకి మూడు ప్రత్యామ్నాయ స్థలాలను సూచించాడు. అవి: ఇప్పటికే ఉన్న మైదానానికి ఆనుకొని ఉన్న ప్రాంతం, ఫ్లిండర్స్, స్ప్రింగ్ వీధుల కూడలి వద్ద ఒక స్థలం లేదా పది ఎకరాల (సుమారు 4 హెక్టార్లు) రిచ్‌మండ్ పార్క్ పక్కన రిచ్‌మండ్‌లోని ప్రభుత్వ పాడాక్ విభాగం.
MCC సబ్-కమిటీ రిచ్‌మండ్ పార్కు స్థలాన్ని ఎంచుకుంది. ఎందుకంటే ఇది క్రికెట్‌కు సరిపోయేలా సమతలంగా ఉండడమే కాక, వరదలను తట్టుకునేంతటి వాలు కూడా ఉంది.
భూమి మంజూరు సమయంలో, ప్రభుత్వం మైదానాన్ని క్రికెట్ కోసం మాత్రమే ఉపయోగించాలని షరతు విధించింది. ఈ పరిస్థితి సాంకేతికంగా 1933 వరకు కొనసాగింది. 1933 లో వచ్చిన మెల్బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్ చట్టం దాని ఉపయోగాల పరిధిని విస్తరించింది. 1933 చట్టం స్థానంలో 1989, 2009లో వేరే చట్టాలు వచ్చాయి.
స్టేడియం అభివృద్ధి
ఎడమ|thumb| 1877 లో ఇంగ్లీష్ క్రికెట్ జట్టు సందర్శన సందర్భంగా నిర్మించిన గ్రాండ్‌స్టాండ్ MCGలో మొట్టమొదటి గ్రాండ్‌స్టాండ్ 1854లో నిర్మించిన ఒరిజినల్ చెక్క స్టాండు. మొదటి పబ్లిక్ గ్రాండ్‌స్టాండ్ మాత్రం 1861లో నిర్మించిన 200 మీటర్ల పొడవు 6000 సీట్ల తాత్కాలిక నిర్మాణం. 1876 లో, 1877లో జేమ్స్ లిల్లీవైట్ నేతృత్వంలో ఇంగ్లీష్ క్రికెట్ జట్టు వచ్చిన సందర్భంగా మరో 2000 మంది కూర్చునేలా మరో గ్రాండ్‌స్టాండ్‌ను నిర్మించారు. ఈ పర్యటనలోనే MCGలో ప్రపంచపు మొట్టమొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌ జరిగింది. thumb| MCG, ca. 1914. 1881 సభ్యుల స్టాండ్ ఎడమ వైపున ఉన్న చిన్న భవనం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మరిన్ని స్టాండ్‌లు నిర్మించారు. 1904లో మైదానానికి దక్షిణం వైపున ఒక ఓపెన్ చెక్క స్టాండ్ ఉండేది. 2084-సీట్లున్న గ్రే స్మిత్ స్టాండును (1912 వరకు న్యూ స్టాండ్ అని పిలుస్తారు) 1906లో సభ్యుల కోసం నిర్మించారు. మైదానం దక్షిణ భాగంలో 4000-సీట్ల హారిసన్ స్టాండును 1908లో నిర్మించారు. 198000 లో 12-సీట్ల వార్డిల్ స్టాండును నిర్మించారు. 1897 తర్వాత 15 సంవత్సరాలలో గ్రౌండ్‌లో గ్రాండ్‌స్టాండ్ సామర్థ్యం దాదాపు 20,000కి పెరిగింది. అప్పటికి మైదానం పూర్తి సామర్థ్యం దాదాపు 60,000.
ఆ తరువాతి సంవత్సరాలలో కొత్త స్టాండ్ల నిర్మాణం, పాతవాటి తీసివేతలు జరుగుతూ వచ్చాయి.
MCG ఆస్ట్రేలియా లోని మొట్టమొదటి పూర్తి రంగుల వీడియో స్కోర్‌బోర్డును ఎమ్‌సిజిలో 1982 లో ఏర్పాటు చేసారు. ఇది వెస్ట్రన్ స్టాండ్‌లోని 4వ లెవెల్‌లో ఉంది. 1999లో ఇది తగలబడడంతో 2000లో మళ్ళీ నిర్మించారు. రెండవ వీడియో స్క్రీన్ 1994లో ఒలింపిక్ స్టాండ్ లెవెల్ 4లో ఏర్పాటు చేసారు. 1985లో, రాత్రి ఫుట్‌బాల్ ఆట కోసం, డే-నైట్ క్రికెట్ ఆటల కోసం లైటింగు టవర్‌లను ఏర్పాటు చేశారు. ఎడమ|thumb| 1998 బాక్సింగ్ డే టెస్ట్ మ్యాచ్ సందర్భంగా గ్రేట్ సదరన్ స్టాండ్ యొక్క దృశ్యం. ఫోటోకి దిగువన ఎడమవైపున ఒలింపిక్ స్టాండ్ కనిపిస్తుంది. 1988లో, పాత సదరన్ స్టాండుకు కాంక్రీట్ క్యాన్సర్‌ వచ్చింది. దాని స్థానంలో కొత్తది నిర్మించవలసి వచ్చింది. దానికయ్యే $10 కోట్ల అంచనా వ్యయాన్ని భరించగలిగే స్థితిలో మెల్‌బోర్న్ క్రికెట్ క్లబ్ లేదు. అప్పుడు విక్టోరియన్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్, 30 సంవత్సరాల పాటు మైదానాన్ని గ్రౌండ్‌ను పంచుకునే ఒప్పందంతో నిధులు ఇచ్చేందుకు ముందుకు వచ్చింది. కొత్త గ్రేట్ సదరన్ స్టాండు 1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ సమయానికి $15 కోట్ల ఖర్చుతో పూర్తయింది. 2022లో విక్టోరియన్ బౌలర్ షేన్ వార్న్ మరణించిన కొద్దికాలానికే దీనికి షేన్ వార్న్ స్టాండ్ అని పేరు పెట్టారు.
మొదటి టెస్ట్ మ్యాచ్
లిల్లీవైట్ న్యూజిలాండ్‌ వెళ్తూ, తాము తిరిగి వచ్చేటప్పటికి ఆ మ్యాచ్‌ను ఏర్పాటు చేయమని మెల్‌బోర్న్ క్రికెటర్ జాన్ కాన్వేకి చెప్పాడు. కాన్వే, కాలనీల్లోని క్రికెట్ సంఘాలను పక్కనపెట్టి, స్వంతంగా తానే ఒక ఆస్ట్రేలియా జట్టును ఎంపిక చేసుకున్నాడు. నేరుగా ఆటగాళ్లతో చర్చలు జరిపాడు. అతను ఎంచుకున్న జట్టు ప్రాతినిధ్యం సందేహాస్పదంగా ఉండడం మాత్రమే కాదు, కొంతమంది ఆటగాళ్ళు వివిధ కారణాల వల్ల పాల్గొనడానికి నిరాకరించినందున అది బహుశా అంత బలమైన జట్టు కూడా కాదు. వికెట్ కీపర్ బిల్లీ మర్డోచ్‌ను ఎంపిక చేయనందున డెమోన్ బౌలర్ ఫ్రెడ్ స్పోఫోర్త్ ఆడేందుకు నిరాకరించాడు. పేస్‌మెన్ ఫ్రాంక్ అలన్ వార్నంబూల్ అగ్రికల్చరల్ షోలో ఉన్నాడు. ఆస్ట్రేలియా అత్యుత్తమ ఆల్-రౌండర్ ఎడ్విన్ ఎవాన్స్ తన ఉద్యోగం కారణాంగా ఆడలేకపోయాడు. చివరికి ఆస్ట్రేలియాలో జన్మించిన ఆటగాళ్లలో ఐదుగురిని మాత్రమే ఎంపిక చేశాడు.
ఆ ఆటలో ఇంగ్లండే ఫేవరిట్. మొదటి టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో కేవలం 1000 మంది ప్రేక్షకులున్నారు. ఆస్ట్రేలియన్లు న్యూ సౌత్ వేల్స్ నుండి డేవ్ గ్రెగొరీని ఆస్ట్రేలియా మొట్టమొదటి కెప్టెన్‌గా ఎన్నుకున్నారు. టాస్ గెలిచిన అతను, బ్యాటింగ్ చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
పక్షం రోజుల తర్వాత మళ్ళీ ఆట జరిగింది. అది ఇంగ్లీష్ జట్టుకు బెనిఫిట్‌ మ్యాచ్‌. ఆస్ట్రేలియా జట్టులో స్పోఫోర్త్, మర్డోక్, TJD కూపర్‌లను చేర్చుకున్నారు. ఇంగ్లాండ్‌ నాలుగు వికెట్ల తేడాతో గెలిచింది.
రెండు సంవత్సరాల తర్వాత లార్డ్ హారిస్ మరొక ఇంగ్లండ్ జట్టును తీసుకువచ్చాడు. MCGలో జరిగిన టెస్ట్‌లో ఇంగ్లాండ్ మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో ఫ్రెడ్ స్పోఫోర్త్, టెస్ట్ క్రికెట్‌లో మొదటి హ్యాట్రిక్ సాధించాడు. ఆస్ట్రేలియా పది వికెట్లతో గెలిచింది. ఈ విజయంలో అతను 48 పరుగులకు 6 వికెట్లు, 62 పరుగులకు 7 వికెట్లు సాధించాడు.
ఒలింపిక్ క్రీడలు
MCG చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధ క్షణం 1956 ఒలింపిక్ క్రీడలకు ప్రధాన స్టేడియంగా ఉండడం. ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకలు, ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఈవెంట్‌లు, ఫీల్డ్ హాకీ, సాకర్‌ ఫైనల్‌లను ఇక్కడ నిర్వహించారు.
కొత్తగా ఒలంపిక్ (లేదా నార్తర్న్) స్టాండ్ నిర్మించి MCG సామర్థ్యాన్ని పెంచారు. ప్రారంభ వేడుకల నాడు 1,03,000 మంది ప్రజలతో స్టేడియం నిండిపోయింది.
కామన్వెల్త్ గేమ్స్
2006 కామన్వెల్త్ క్రీడల ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకలు MCG లోనే జరిగాయి. అలాగే ఆటల సమయంలో అథ్లెటిక్స్ ఈవెంట్‌లు జరిగాయి. ఈ ఆటలు మార్చి 15న ప్రారంభమై మార్చి 26న ముగిశాయి.
సాధారణ రికార్డులు
thumb|250x250px| నగరంలో ఓ భవనం నుండి MCG.
స్టేడియం రికార్డులు
thumb| మెల్‌బోర్న్ క్రికెట్ గ్రౌండ్‌లో అత్యధిక పరుగులు చేసిన రికార్డు డాన్ బ్రాడ్‌మాన్ ఇప్పటికీ ఉంది. thumb|326x326px| జాక్ హాబ్స్ ఈ మైదానంలో 18 ఇన్నింగ్స్‌లలో 1,178 పరుగులు చేశాడు; ఆస్ట్రేలియాయేతరులలో ఇది రికార్డు. thumb|295x295px| మాథ్యూ హేడెన్ ఆరు సెంచరీలు సాధించి, తొమ్మిది సెంచరీలు సాధించిన బ్రాడ్‌మాన్ తర్వాత రెండో స్థానంలో ఉన్నాడు.
బౌలింగ్
thumb| ఈ మైదానంలో డెన్నిస్ లిల్లీ 82 వికెట్లతో అత్యధిక వికెట్లు పడగొట్టాడు. MCG వద్ద ఉన్న విగ్రహం చిత్రం. thumb| సిడ్నీ బర్న్స్ పది ఇన్నింగ్స్‌లలో 35 వికెట్లు తీశాడు; ఆస్ట్రేలియన్ కానివారిలో చాలా ఎక్కువ. thumb|353x353px| 2016లో ఆస్ట్రేలియా మొత్తం 8/624తో డిక్లేర్ చేయడంతో స్టీవ్ స్మిత్ 165* పరుగులు చేశాడు.
కొత్తపల్లి (హవేలి)
కొత్తపల్లి (హవేలి), తెలంగాణ రాష్ట్రం, కరీంనగర్ జిల్లా, కొత్తపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం, పాక్షిక పట్టణం. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత కరీంనగర్ జిల్లా లోని కరీంనగర్ మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన కొత్తపల్లి మండలం (కరీంనగర్) లోకి చేర్చారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేసిన పురపాలక సవరణ బిల్లులో భాగంగా 2018, ఆగస్టు 2న కొత్తపల్లి పురపాలకసంఘంగా ఏర్పడింది.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2821 ఇళ్లతో, 11058 జనాభాతో 1606 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 5401, ఆడవారి సంఖ్య 5657. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2143 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 118. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 572308 .పిన్ కోడ్: 505451.
2016 లో ఏర్పడిన మండలం
లోగడ కొత్తపల్లి గ్రామం,కరీంనగర్ జిల్లా, కరీంనగర్ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో, కరీంనగర్ మండలానికి చెందిన పట్టణ పరిధిలోని ప్రాంతం.2014 లో తెలంగాణా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తరువాత మొదటిసారిగా 2016 లో ప్రభుత్వం నూతన జిల్లాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాల పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా కొత్తపల్లి (హవేలి) గ్రామాన్ని (1+11) పదకొండు గ్రామాలుతో నూతన మండల కేంధ్రంగా కరీంనగర్  - జిల్లా,కరీంనగర్ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో చేర్చుతూ ది.11.10.2016 నుండి అమలులోకి తెస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వు జారీచేసింది.
చరిత్రకు ఆనవాలు - పురాతన ఆలయాలు
ఎడమ|thumb|220x220px|కొత్తపల్లి హవేలిలో చికాటి గుడి దృశ్యచిత్రం కొత్తపల్లి హవేలిలో చికాటి గుడి శిధిలాలు ఉన్నాయి. ఇది నాగునూర్ గ్రామంలో కనిపించే ప్రధాన శివాలయానికి కొంతవరకు సమానంగా ఉంటుంది.ఆ ఆలయం వలె తెలంగాణాలో శిధిలమైన  అనేక హిందూ, జైన, బౌద్ధ శిధిలాలలో ఇది ఒకటి. స్వాతంత్య్రానంతరం, ఆలయం లోపలి భాగం శుభ్రం చేయబడింది, కాని ఈ నిర్మాణం దశాబ్దాలుగా నిర్లక్ష్యంగా ఉంది.చికాటి గుడి అసాధారణమైంది. ప్రవేశానికి ఇది దక్షిణం వైపుగా అక్కడ ఒక వాకిలి ఉంది.
ఈ ఆలయం భారతదేశంలోని ఇతర ముఖ్యమైన దేవాలయాల మాదిరిగా 6.5 అడుగుల ఎత్తైన (ఉపపిత, జగతి) పెద్ద వేదికపై ఉంది. జగతి అచ్చు వేయబడింది. ఈ ఉపపత్రం ఆలయం చుట్టూ సుమారు 10.5 వరకు విస్తరించి ఉంది, తద్వారా భక్తులకు (ప్రదక్షిణపథ) ప్రదక్షిణ మార్గం అందిస్తుంది.ఒక మండపాన్ని మూడు గర్భాలయలతో (త్రికూటేశ్వర)  పంచుకుంటుంది. గోడలు చక్కగా చెక్కిన శిల్పాలతో కలిగిన  పిల్లర్లతో శిల్పులు అనేక కణాలు, ఫ్రేములతో చెక్కారు. ఒకప్పుడు హిందూ దేవతల చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు లేవు. ఇది శివుడికి అంకితం అయిన దేవాలయం అని నమ్ముతారు.ఈ ప్రాంతంలో అనేక ఇతర ఆలయ శిధిలాలు ఉన్నాయి.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఐదుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు నాలుగు ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాల ఉంది.ఒక ప్రైవేటు ఇంజనీరింగ్ కళాశాల  ఉంది.గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు మేనేజిమెంటు కళాశాల  ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కరీంనగర్లో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ కరీంనగర్లో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల కరీంనగర్లో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కొత్తపల్లి (హవేలి)లో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. రెండు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో12 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు 12 మంది, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు, ఐదుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ ఉంది.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కొత్తపల్లి (హవేలి)లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.