cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
తిరువారూర్
జనాభా గణాంకాలు
1901లో పట్టణంలోని జనాభా 15,436గా ఉంది. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, తిరువారూరులో 58,301 జనాభా ఉంది.ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,053 స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ. జనాభా మొత్తం 5,779 మంది ఆరేళ్లలోపు వారు ఉన్నారు.అందులో పురుషులు 2,888 మందికాగా, స్త్రీలు 2,891 మంది ఉన్నారు.జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు జనాభా 32% మంది ఉండగా, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వారు 66% మంది ఉన్నారు. పట్టణ సగటు అక్షరాస్యత 82.% ఉంది.ఇది జాతీయ సగటు 72.99%తో పోలిస్తే తక్కువగా ఉంది. పట్టణ పరిధిలో మొత్తం 14997 గృహాలు ఉన్నాయి.మొత్తం జనాభాలో 18,953 మంది కార్మికులు ఉన్నారు. వీరిలో 672 మంది సాగుదారులు, 960 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కూలీలు, 318 మంది గృహ పరిశ్రమలపై ఆధారపడినవారు, 15,596 మంది ఇతర కార్మికులు, 1,407 సన్నకారు కార్మికులు, 47 సన్నకారు రైతులు, 261 మంది ఉపాంత కార్మికులు, 52 మంది ఉపాంత కార్మికులు,4 మంది ఇతర వ్యవసాయ కార్మికులు,10 మంది ఇతర కార్మికులు ఉన్నారు.
2011 మతపరమైన జనాభా లెక్కల ప్రకారం, తిరువారూర్‌లో 84.38% హిందువులు, 14.13% ముస్లింలు, 1.39% క్రైస్తవులు, 0.02% సిక్కులు, 0.01% బౌద్ధులు, 0.02% జైనులు, 0.05% ఇతర మతాలను అనుసరించేవారు, లేదా మతం పాటించనివారు 0.01% మంది ఉన్నారు.
గ్రామీణ జనాభా పట్టణ ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళడానికి కారణమైన సామాజిక, ఆర్థిక, వినోద సౌకర్యాల పెరుగుదల కారణంగా 1981-90 దశాబ్దంలో జనాభా పెరుగుదల రేటు ఎక్కువగా ఉంది. వ్యవసాయంలో పేలవమైన రాబడివలన, ఇతర పట్టణ కేంద్రాలకు వ్యవసాయ కూలీల వలసల కారణంగా గత రెండుదశాబ్దాలుగా మొత్తం వృద్ధి రేటు క్షీణించింది. పట్టణ జనసాంద్రత మధ్యలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. పరిధీయ ప్రాంతాలలో తక్కువగా ఉంటుంది.
పట్టణంలో 55% మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు. 12.7% వ్యవసాయం వంటి ప్రాథమిక వృత్తులలో,2.8% పరిశ్రమలకు సంబంధించిన ద్వితీయ వృత్తులలో, 85% వ్యవసాయ, వాణిజ్యం, పర్యాటకం వంటి తృతీయ వృత్తులలో జీవనం సాగిస్తున్నారు. పట్టణంలోని 33% జనాభా వ్యవసాయంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. వారిలో ఎక్కువమంది వ్యాపార కార్యకలాపాలలో పాల్గొంటున్నారు.1997లో తమిళనాడు పట్టణ ప్రణాళిక విభాగం నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం పట్టణంలోని మొత్తం జనాభాలో 41% మంది ఉన్న 30 మురికివాడలను గుర్తించారు.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
వ్యవసాయ పట్టణం కావడంతో, ఆధునిక బియ్యం మిల్లులు, పామాయిల్ రిఫైనరీ, కోళ్ల పెంపకం, పశుపెంపకం, కొబ్బరిపీచు ఆధారిత వంటి ప్రధాన పరిశ్రమలుపై ఆధారపడి ఉన్నారు.తమిళనాడు ప్రభుత్వ పౌరసరఫరాల సంస్థ ఆధ్వర్యంలో ఆధునిక బియ్యపు మిల్లులను నిర్వహిస్తోంది. చమురును శుద్ధి చేయడంలో పాలుపంచుకున్న దక్షిణ భారత వంటనూనెల సమాఖ్య పట్టణంలో పెద్దఎత్తున పరిశ్రమలు నడుపుతోంది. మోటారు వాహనాల సేవలు, తినుభండారాల శాలలు, వైద్యశాలలు, పడవల మరమ్మత్తు, చేపలవలల తయారీ వంటి చిన్న సేవా సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి. స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఇండియన్ బ్యాంక్, సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్, ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్ వంటి జాతీయ బ్యాంకులు,ఐసిఐసిఐ బ్యాంక్, సిటీ యూనియన్ బ్యాంక్ వంటి ప్రైవేట్ బ్యాంకులు తిరువారూరులో తమ శాఖలను కలిగి ఉన్నాయి. కుంభకోణం కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్, తిరువారూర్ కో-ఆపరేటివ్ బ్యాంక్, ప్రాథమిక వ్యవసాయ బ్యాంక్‌లు పట్టణంలో తమ శాఖలను కలిగి ఉన్నాయి.
విద్య
2001 నాటికి రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే తిరువారూర్ అక్షరాస్యత రేటు తక్కువగా ఉంది. పట్టణంలోని మొత్తం 15 పాఠశాలల్లో మూడు ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. 2009లో పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా స్థాపించబడిన తమిళనాడు సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ, కళలు, విజ్ఞాన రంగాలలో కళాశాల విద్యను అందిస్తున్నాయి. పట్టణంలో ఐదు ఇతర ఆర్ట్స్, సైన్స్ కళాశాలలు, ఒక ఉపాధ్యాయ శిక్షణా సంస్థ, మూడు పాలిటెక్నిక్ కళాశాలలు, రెండు పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థలు (ఐటిఐ) ఉన్నాయి.
త్యాగరాజ దేవాలయం
alt=outer courtyard of a temple with two temple towers|thumb| పట్టణ ముఖ్య మైలురాయి త్యాగరాజ దేవాలయం. ఇది తమిళనాడులోని అతిపెద్ద దేవాలయాలలో ఒకటి |270x270px alt=bronze idols showing two images in sitting posture|thumb| త్యాగరాజ ఆరాధన అనేది శివుడు, స్కంద పార్వతి సోమస్కంద వర్ణనతో ముడిపడి ఉంది.|271x271px తిరువారూర్‌లోని పురాతన త్యాగరాజ ఆలయం శివుని సోమస్కంద అంశానికి అంకితం చేయబడింది. త్యాగరాజ సోమస్కంద చిహ్న రూపం. ఇది రాజ రాజ చోళ పాలనకు సంబంధించిన సా. శ. పదవ శతాబ్దం నుండి విస్తృతంగా ప్రసిద్ధిచెందిందని నమ్ముతారు,  ఆలయ సముదాయం 20 acres విస్తీర్ణంలో నిర్మించారు. వాన్మీకనాథర్, త్యాగరాజ, కమలాంబ, అనేక ఇతర దేవతలకు అంకితమైన ఆలయాలు ఉన్నాయి. వాన్మీకినాథర్ ఒక పుట్ట నుండి ట్రంపెట్ పుష్పం, బిగ్నోనియా చెలెనోయిడ్స్ నుండి ఉద్భవించిందని నమ్ముతారు. కమలాలయం చెరువు సుమారు 33 acre విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.ఇది దేశంలోనే అతిపెద్ద ఆలయ చెరువులలో ఒకటిగా నిలిచింది.ఈ ఆలయ రథం తమిళనాడులో అతి పెద్దదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. మధురై మీనాక్షి ఆలయంలో చేసిన 64 అద్భుతాల మాదిరిగానే త్యాగరాజు తిరువారూర్‌లో 364 అద్భుతాలు చేశాడని నమ్ముతారు. విషువత్తు, గ్రహణం వంటి హిందూ పవిత్రమైన సందర్భాలలో యాత్రికులు దేవాలయ చెరువులో పవిత్ర స్నానాలు చేస్తారు. ఈ ఆలయాన్ని సప్త విడంగం అని కూడా వర్గీకరించారు. అంటే త్యాగరాజు విశిష్టమైన నృత్యాలను కలిగి ఉన్న ఏడు ఆలయాలు అని అర్థం. చోళ శాసనాలు త్యాగరాజును విధివిడంగార్ అని సూచిస్తాయి."త్యాగరాజు" అనే పేరు సా.శ. 15-16వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించిందని నమ్ముతారు.
రథోత్సవం
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆలయ రథాన్ని వర్ణించే తిరువారూర్ ఆలయ రథోత్సవం కులోత్తుంగ చోళ II (సా.శ.1133–50) యాభై ఆరు పండుగలు ఉండేలా ఆలయ ఆచారాన్ని విస్తరించాడు.వాటిలో కొన్ని ఆధునిక కాలంలో జరుపుచున్నారు. The త్యాగరాజస్వామి ఆలయంలో వార్షిక రథోత్సవం ఏప్రిల్ - మేలో జరిగింది, ఇది తమిళ నెల చిత్రైకి అనుగుణంగా ఉంటుంది. తమిళనాడులో రథం అతిపెద్దది.ఇది 96 అడుగుల ఎత్తుతో 360 టన్నుల బరువుతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రథాలలో నం.1 స్థానంలో ఉంది. పండుగ సందర్భంగా ఆలయం చుట్టూ ఉన్న నాలుగు ప్రధాన వీధుల చుట్టూ రథం వస్తుంది.[12] ఈ కార్యక్రమానికి తమిళనాడు నలుమూలల నుండి లక్షల మంది ప్రజలు హాజరవుతారు. రథోత్సవం తరువాత "తెప్పం", అంటే నీటిపై తేలియాడే పండుగ. ప్రతి సంవత్సరం జరుపుకునే కర్ణాటక సంగీత ఉత్సవం కూడా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రేక్షకులను ఆకర్షిస్తుంది.పట్టణంలో 10 ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి, పానగల్ రోడ్‌లోని సోమసుందరం ఉద్యానవనం, తెండ్రాల్ నగర్‌లోని పురపాలస సంఘ ఉద్యానవనం పార్క్ వాటిలో ప్రముఖమైనవి.
ఇవి కూడ చూడండి
హేరంబ
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:CS1 errors: missing periodical వర్గం:Coordinates on Wikidata
చైతన్య తంహానే
చైతన్య తంహానే (జ. 1 మార్చి 1987) మరాఠి సినిమా దర్శకుడు, రచయిత, నిర్మాత. 2014లో చైతన్య దర్శకత్వంలో వచ్చిన కోర్ట్ అనే మరాఠీకు భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల లో జాతీయ ఉత్తమ చిత్రం అవార్డు వచ్చింది. అంతేకాకుండా ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రం విభాగంలో 88వ అకాడమీ అవార్డులకు భారతదేశం తరుపున అధికారికంగా నామినేట్ చేయబడింది. ముంబై నగరంలోని కోర్టులో వృద్ధాప్య జానపద గాయకుడి కేసు విచారణ ద్వారా భారత న్యాయ వ్యవస్థను పరిశీలించే నేపథ్యంలో ఈ సినిమా రూపొందింది.
జీవిత విషయాలు
1987, మార్చి 1న మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో జన్మించాడు.
సినిమారంగం
మొదట్లో సిక్స్ స్ట్రాండ్స్ అనే షార్ట్ ఫిల్మ్ తీశాడు. కోర్ట్ చిత్రంతో 9వ ఆసియా ఫిల్మ్ అవార్డులలో ఉత్తమ స్క్రీన్ రైటర్ గా ఎంపికయ్యాడు, 16వ ముంబై ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ లో ఉత్తమ దర్శకుడిగా బహుమతి అందుకున్నాడు. 2018లో బాలెకెంపా అనే కన్నడ సినిమాకు క్రియేటీవ్ ప్రొడ్యూసర్ గా పనిచేశాడు.
ఇతడు తీసిన రెండవ సినిమా ది డిసైపుల్ (2020) 77వ వెనిస్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించబడింది. వెనిస్ లో ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్, అవార్డుతోపాటు ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:1987 జననాలు వర్గం:ముంబై వ్యక్తులు వర్గం:మరాఠీ సినిమా దర్శకులు వర్గం:హిందీ సినిమా దర్శకులు వర్గం:హిందీ సినిమా నిర్మాతలు వర్గం:హిందీ సినిమా రచయితలు
అనుముల (అయోమయ నివృత్తి)
అనుముల నల్గొండ జిల్లాలోని మండల కేంద్రం.
బద్నావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
బద్నావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం ధార్ జిల్లా, ధార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
భారతీయ శిక్షాస్మృతి – సెక్షన్లు 490 – 502
బయటి లింకులు
వర్గం:భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ వర్గం:భారతదేశపు చట్టాలు వర్గం:భారతీయ శిక్షాస్మృతి
ఆరా
ఆరా బీహార్ రాష్ట్రం, భోజ్పూర్ జిల్లాలో నగరం, ఈ జిల్లా ముఖ్యపట్టణం. ఇది గంగా, సోన్ నదుల సంగమ స్థలానికి సమీపంలో ఉంది. ఇది దానాపూర్ నుండి 24 మైళ్ళు, పాట్నా నుండి 36 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది.
భౌగోళికం
ఆరా సముద్ర మట్టం నుండి 192 మీటర్ల ఎత్తున్, సోన్ నది, గంగా నది, గంగి నదుల ఒడ్డున ఉంది. గంగ, సోన్ నదుల సంగమం వద్ద ఉంది. పట్టణంలో ప్రవహించే ఇతర చిన్న నదులు గంగీ, బాడ్కి, చోట్కి.
గంగా నది పట్టణానికి ఉత్తర సరిహద్దుగా ఉంది. ఒండ్రు నిక్షేపం కారణంగా ఈ ప్రాంతం చాలా సారవంతంగా ఉంటుంది. బీహార్‌లో గోధుమ పండించే అత్యుత్తమ ప్రాంతంగా పరిగణిస్తారు. పట్టణానికి తూర్పు సరిహద్దుగా ఉన్న సోన్ నది, బీహార్‌లోని భోజ్‌పురి, మగాహి మాట్లాడే ప్రాంతాలను వేరుచేస్తోంది.
శీతోష్ణస్థితి
అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, ఏడాది పొడవునా సమానంగా ఉండే అవపాతంతో కూడుకున్న శీతోష్ణస్థితి ఆరాలో ఉంటుంది. ఈ వాతావరణం కోసం కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ ఉప రకం " Cfa " (తేమతో కూడిన ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం) గా వర్గీకరించారు.
జనాభా వివరాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఆరా మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ మొత్తం జనాభా 2,61,099. అందులో 1,39,319 మంది పురుషులు, 1,21,780 మంది మహిళలు ఉన్నారు. లింగ నిష్పత్తి 874. ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లలు 34,419. ఏడేళ్ళకు పైబడినవారిలో అక్షరాస్యత 83.41%.
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:బీహార్ నగరాలు పట్టణాలు
సువీరన్
సువీరన్, కోజికోడ్ సినిమా, నాటక దర్శకుడు. ఇతడు రూపొందించిన మొదటి చిత్రం బ్యారీ, 2011లో భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల లో జాతీయ ఉత్తమ చిత్రం అవార్డును అందుకుంది. బేరీ భాషలో నిర్మించిన మొదటి సినిమా ఇది.
జీవిత విషయాలు
సువీరన్, కోజికోడ్ లోని అజియూర్ కు చెందినవాడు. ఢిల్లీ లోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా నుండి తన చివరి సంవత్సరంలో బహిష్కరించబడ్డాడు. దాంతో త్రిచూర్ లోని కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయంలోనూ, పాండిచ్చేరి లోని స్కూల్ ఆఫ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ లో తన కోర్సు పూర్తిచేశాడు. నటుడు, దర్శకుడు, చిత్రకారుడిగా గుర్తింపు పొందిన సువీరన్ దాదాపు ముప్పై నాటకాలు, నాలుగు షార్ట్ ఫిలింలను రూపొందించాడు. అతను కేరళ లోని వివిధ పత్రికలలో వ్యాసాలను రాశాడు. అనేక చిన్న కథలు, ఒక నవల రాశాడు. యెర్మా, ఐలాండ్, క్రైమ్ పాషనల్ అనే నాటకాలను మలయాళంలోకి అనువదించాడు.
మలయాళ నాటక దర్శకుడిగా తన వృత్తిని ప్రారంభించి అగ్ని, ఉదంబడోక్కోలం వంటి నాటకాలతో గుర్తింపు పొందాడు. మూడేళ్ళపాటు కేరళ సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డులను, ఆయుసింటె పుస్తకం అనే నాటకానికి 2011లో మహీంద్రా ఎక్సలెన్స్ ఇన్ థియేటర్ అవార్డును అందుకున్నాడు.
బయటి లింకులు
వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు
అతిథి దేవోభవ
అతిథి దేవోభవ 2022లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. శ్రీనివాస సినీ క్రియేషన్స్ బ్యానర్‌పై మిర్యాల రాజాబాబు, అశోక్‌ రెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు పొలిమేర నాగేశ్వర్ దర్శకత్వం వహించాడు. ఆది సాయి కుమార్, నువేక్ష  హీరో హీరోయిన్లుగా నటించిన ఈ సినిమా 2022 జనవరి 7న విడుదలైంది.
చిత్ర నిర్మాణం
అతిథి దేవోభవ ఫస్ట్ లుక్ పోస్టర్‌ను సెప్టెంబరు 1న విడుదల చేసి, సినిమాలోని ‘బాగుంటుంది నువ్వు నవ్వితే.. బాగుంటుంది ఊసులాడితే’ లిరికల్ వీడియోను 2021 సెప్టెంబరు 27న విడుదల చేశారు.
మూలాలు
వర్గం:2022 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:2022 సినిమాలు వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా చిత్రాలు వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథ చిత్రాలు
రవీంద్రసూరి నామాల
విద్యాభ్యాసం
ప్రాథమిక విద్యను చిల్పకుంట్లలో, నూతనకల్ లోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో ఉన్నత విద్యను పూర్తిచేసిన రవీంద్రసూరి, మాధ్యమిక విద్యను సూర్యాపేటలోని ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో, శ్రీ వెంకటేశ్వర డిగ్రీ కళాశాలలో బి.ఏ. (ఆంగ్ల సాహిత్యం) చదివాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఏ (తెలుగు), బి.సి.జె. అటుతరువాత తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం లో జానపద కళల శాఖలో ఎం.ఫిల్ చదివాడు.
వివాహం
ఈయనకు రాణి ఐశ్వర్య తో వివాహం జరిగింది. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు (అక్షర్ పవన్, ఆద్య శ్రీ మహేష్)
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు వర్గం:1973 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు వర్గం:అంతర్జాల రచయితలు వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా సినిమా నటులు వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా సినిమా దర్శకులు వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా రచయితలు వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
భరణిపాడు (వేంసూరు)
భరణిపాడు, తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లా, వేంసూరు మండలంలోని గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన వేంసూరు నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన సత్తుపల్లి నుండి 24 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఖమ్మం జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 321 ఇళ్లతో, 1214 జనాభాతో 807 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 620, ఆడవారి సంఖ్య 594. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 334 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 579910 .పిన్ కోడ్: 507164.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు కందుకూరులో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వేంసూరులోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సత్తుపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఖమ్మంలోను, పాలీటెక్నిక్‌ కొత్తగూడెంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల సత్తుపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వేంసూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఖమ్మంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
భరణిపాడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
భరణిపాడులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
భరణిపాడులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ఆశా పరేఖ్
ఆశా పరేఖ్ (జననం 2 అక్టోబరు 1942) భారతదేశానికి  నటి, సినిమా దర్శకురాలు, నిర్మాత. ఆమె 1992లో సినిమా రంగానికి చేసిన కృషికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఆమెను పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించింది.
అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు 2023 సంవత్సరానికి గానూ ఆశా పరేఖ్‏కు దక్కింది. ఈ మేరకు కేంద్ర సమాచార, ప్రసార శాఖ మంత్రి అనురాగ్ ఠాకూర్ 2022 సెప్టెంబరు 27న ప్రకటించారు. ఈ అవార్డుల ప్రధానోత్సవ వేడుకను సెప్టెంబర్ 30న నిర్వహించనున్నారు.
బయటి లింకులు
వర్గం:1942 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు
జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్
thumb|ఛైర్మన్ జిల్లా పరిషత్, మొరిగాన్, శ్రీ శ్యామ్ దాస్, (2013 డిసెంబరు 07, న అస్సాంలోని మొరిగావ్ వద్ద, గువహతిలోని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో నిర్వహించిన భారత్ నిర్మన్ పై పబ్లిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ముగింపు కార్యక్రమంలో ప్రసంగించిన చిత్రం) జిల్లా ప్రజాపరిషత్తుకు నాయకత్వం వహించేది జిల్లా పరిషత్ ఛైర్మన్. జిల్లా ప్రజాపరిషత్తుకు నేరుగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులు తమ నాయకుని ఎన్నుకుంటారు. ఆధిక్యంతో ఆమోదించిన తీర్మానాలను జిల్లాపరిషత్ ముఖ్య కార్యనిర్వాహణ అధికారి (సిఇఒ) ద్వారా ఛైర్మన్ అమలు పరుస్తారు.
వనరులు
వర్గం:స్థానిక స్వపరిపాలన
డా. అంబేద్కర్ నగర్-మోవ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
'''డా. అంబేద్కర్ నగర్-మోవ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం ధార్ జిల్లా, ధార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
వ్యవసాయంలో భారత మహిళలు
alt=Pic by Neil Palmer (CIAT). Women farmers at work in their vegetable plots near Kullu town, Himachal Pradesh, India. Previously the area was a major producer of high-value apples, but rising temperatrures in the last few decades have forced almost all apple producers there to abandon their crop. For these farmers, switching to vegetable production has resulted in a major boost in incomes and livelihoods, illustrating that climate change adaptation can be effective and highly profitable.|alt=Pic by Neil Palmer (CIAT). Women farmers at work in their vegetable plots near Kullu town, Himachal Pradesh, India. Previously the area was a major producer of high-value apples, but rising temperatures in the last few decades have forced almost all apple producers there to abandon their crop. For these farmers, switching to vegetable production has resulted in a major boost in incomes and livelihoods, illustrating that climate change adaptation can be effective and highly profitable|thumb|350x350px|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని కుల్లు పట్టణంలో, కూరగాయలు పండిస్తున్న వ్యవసాయ క్షేత్రంలో పనిచేస్తున్న మహిళలు. ఇంతకుముందు ఈ ప్రదేశంలో ఎక్కువగా ఆపిల్స్ పండించేవారు. వీటికి భారతదేశ వ్యాప్తంగా ఎంతో గిరాకీ ఉండేది. అయితే ఈ మధ్య ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడంతో నాణ్యమైన ఆపిల్స్ పండటం లేదు. దాంతో వీటికి ధర కూడా బాగా పడిపోయింది. అందుకే అక్కడి రైతులు ఈ క్షేత్రాలలో కూరగాయలు పండించడం ప్రారంభించారు. ఈ పంటలు వారికి బాగా గిట్టుబాటు అవుతున్నాయి.]] భారతదేశంలో వ్యవసాయం సంప్రదాయంగా వస్తున్న వృత్తి. ఉత్తర భారతంలో సింధూ నది, బ్రహ్మపుత్రా నదీ తీరాల్లో గంగానది, వర్షపాతంఆధారంగా ఎప్పటి నుంచో వ్యవసాయం జరుగుతోంది. 2011 ప్రపంచ బ్యాంకు లెక్కల ప్రకారం దేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తిలో 17.5% వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వల్లే వస్తోంది. 1.1 బిలియన్ దేశ ప్రజల్లో పల్లెల్లో ఉండే 72% మంది వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు.
భారతదేశంలో, వ్యవసాయం కుటుంబ పారంపర్యంగా సంక్రమించే వృత్తి. వ్యవసాయం కుటుంబ సంప్రదాయాలు, సామాజిక బాంధవ్యాలు, స్త్రీ, పురుషుల పాత్రలను నిర్ణయిస్తుంది. పారంపర్య వృత్తిగా కావచ్చు, పారిశ్రామికంగా కావచ్చు, జీవనాధారం కోసం కావచ్చు, వ్యవసాయ కూలీలుగా కావచ్చు, భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో స్త్రీల సంఖ్య, వారి పాత్ర ముఖ్యమైనదిగానే చెప్పుకోవాలి. వ్యవసాయం, జీవనాధార వృత్తి కావడంతో ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం, నిర్ణయాధికారం, అక్షరాస్యత, ఆరోగ్య సేవలతో నేరుగా ముడిపడి ఉంటుంది. గిట్టుబాటు ధర సరిగా లేకపోవడం, పంట నష్టాలు, దళారీల సమస్య వంటి సమస్యల వలన ఎక్కువగా రైతులు పేదరికంలోనే ఉంటున్నారు. దీంతో రైతుకూలీలుగా పనిచేసే మహిళలకు వేతనాల విషయంలో అసమానతలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అదే మహిళలు కుటుంబ వృత్తిలో భాగంగా భర్తలతో కలసి వ్యవసాయంలో పాల్గొంటే వారికి ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం నామ మాత్రంగానే ఉంటుంది. అందుకే భారత వ్యవసాయ రంగంలో లింగ అసమానత తీవ్రమైన సమస్యగా తయారైంది.
భారతీయ వ్యవసాయ నేపథ్యం
2012 లెక్కల ప్రకారం, ప్రపంచంలోనే నాలుగవ అతిపెద్ద వ్యవసాయ రంగంగా భారతదేశం నిలిచింది. భారత్ లో దాదాపు 180 మిలియన్ హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమి ఉండగా, అందులో 140 మిలియన్ హెక్టార్లు సాగు భూమి. 1960 లు, 70 ల కాలంలో వచ్చిన హరిత విప్లవం కారణంగా, భారత వ్యవసాయ రంగం కీలకమైన మార్పులకు లోనైంది. ఈ విప్లవం సూచించిన విధానాలను యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ డవలప్ మెంట్, ప్రపంచబ్యాంకుల వత్తిడి కారణంగా భారత ప్రభుత్వం వ్యవసాయ రంగంలో అమలుపరచాల్సి వచ్చింది.
ఇప్పటికీ భారతీయ వ్యవసాయ రంగం ఎన్నో ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటోంది. సాంకేతికత లోపం, దళారీ వ్యవస్థ వంటి సమస్యల వల్ల రైతులు ఎక్కువ లాభాలను చూడలేకపోతున్నారు.
గణాంకాలు
తాజా గణాంకాల ప్రకారం గ్రామీణ భారతదేశంలో, దాదాపు 84% మంది మహిళలు జీవనాధారం కోసం వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడి ఉన్నారు. అందులో 33% మంది రైతులు కాగా, 47% మంది రైతు కూలీలుగా పనిచేస్తున్నారు. పైన చెప్పినవి పశువుల పెంపకం, మత్స్యకారులు, ఇతర ఆహార ఉత్పత్తి సహాయక వృత్తులు లెక్కకు తీసుకోకుండా వేసిన గణాంకాలు. 2009 లెక్కల ప్రకారం, 94% మహిళా వ్యవసాయ కూలీలు ప్రధాన పంటలైన వరి, మొక్కజొన్న, ఇతర పప్పు ధాన్యాల ఉత్పత్తిలో పనిచేస్తుండగా, 1.4% మంది కాయగూరల ఉత్పత్తి, 3.72% మంది పండ్లు, గింజలు, పానీయాలు, మాసాలా దినుసుల పంటల ఉత్పత్తిలో ఉన్నారు.
చిలికా సరస్సు
చిలికా సరస్సు భారతదేశపు తూర్పు తీరంలో ఉన్న ఉప్పునీటి సరస్సు. ఇది దయా నది ముఖద్వారం వద్ద, ఒడిశా రాష్ట్రం లోని పూరి, ఖుర్దా, గంజాం జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉంది. దీని విస్తీర్ణం 1,100 చ.కి.మీ. పైచిలుకు ఉంటుంది. ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద తీర ప్రాంత సరస్సు. ది న్యూ కాలెడోనియన్ బారియర్ రీఫ్ తరువాత, ప్రపంచం లోని అతిపెద్ద ఉప్పునీటి సరస్సుల్లో ఇది రెండవది. దీన్ని తాత్కాలికంగా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించారు.
అనిరుద్ధ రాయ్ చౌదురి
అనిరుద్ధ రాయ్ చౌదురి, భారతీయ సినిమా దర్శకుడు. ఇతడు బెంగాలీ, హిందీ సినిమాలకు దర్శకుడిగా, నిర్మాతగా పనిచేశాడు. ఇతడు 2016లో దర్శకత్వం వహించిన పింక్ సినిమా అత్యంత విజయవంతమవడంతోపాటు సినీ విమర్శకుల నుండి, సినీ ప్రేమికుల నుండి ప్రశంసలను అందుకుంది.
సినిమారంగం
2006లో అనురనన్ అనే బెంగాలీ సినిమాతో తన సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. మూడు జాతీయ అవార్డులు, అరవిందన్ పురస్కారం, అంతర్జాతీయ ఇండియన్ ఫిల్మ్ అకాడమీ అవార్డు, రెండు జీ సినీ అవార్డులు, రెండు ఇటిసి బాలీవుడ్ బిజినెస్ అవార్డులు, ఒక స్టార్‌డస్ట్ అవార్డులు, జాగ్రాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఉత్తమ దర్శకుడు మొదలైన అవార్డులు అందుకున్నాడు. దాదాపు నాలుగు వందల ప్రచార చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు.
2016లో వచ్చిన పింక్, అనురనన్ సినిమాలకు జాతీయ అవార్డులు అందుకున్నాడు. అతను 2008లో వచ్చిన అంతహీన్ సినిమాకు ఉత్తమ చిత్రం విభాగంలో జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు. 2015లో వచ్చిన పికు అనే హిందీ సినిమాలో అతిధి పాత్రలో నటించాడు. సామాజిక ఇతివృత్తాలపై సినిమాలు చేస్తూ, సమస్యల గురించి ఆలోచించమని ప్రోత్సహించాడు.
బయటి లింకులు
వర్గం:1964 జననాలు వర్గం:బెంగాలీ సినిమా దర్శకులు వర్గం:హిందీ సినిమా దర్శకులు వర్గం:హిందీ సినిమా నిర్మాతలు
చిలికా సరస్సు
ఈ సరస్సు, పెద్ద ఎత్తున మత్స్య వనరులతో కూడుకుని ఉన్న పర్యావరణ వ్యవస్థ. దీని తీరం లోను, ద్వీపాల్లోనూ ఉన్న 132 గ్రామాల లోని 1,50,000 పైచిలుకు మత్స్యకారులకు ఇది జీవిక నిస్తోంది.
వలస కాలంలో గరిష్ఠంగా 160 కి పైగా జాతుల పక్షులు ఈ సరస్సులోకి చేరతాయి. కాస్పియన్ సముద్రం, బైకాల్ సరస్సు, అరల్ సీ ల నుండి,రష్యాలోని ఇతర మారుమూల ప్రాంతాల నుండీ, కజాకస్తాన్ కిర్గిజ్ స్టెప్పీలు, మధ్య, ఆగ్నేయాసియాల నుండి, లడఖ్, హిమాలయాల నుండీ పక్షులు ఇక్కడికి వలస వస్తాయి. ఈ పక్షులు చాలా దూరం ప్రయాణిస్తాయి; ఇవి సూటిగా సరళ రేఖల మార్గాల్లో కాకుండా, చుట్టు తిరుగుడు మార్గాల్లో ప్రయాణిస్తాయి. కొన్ని పక్షులు దాదాపు 12,000 కి.మీ. వరకు ప్రయాణిస్తాయి.
1981 లో రామ్‌సార్ కన్వెన్షన్ కింద చిలికా సరస్సును అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలగా నిశ్చయించారు. భారతదేశంలో అలా గుర్తించిన స్థలాల్లో ఇదే మొదటిది
ఒక సర్వే ప్రకారం, ఇక్కడున్న పక్షుల్లో 45 శాతం నేలపై ఉండేవి, 32 శాతం నీటిపక్షులు, 23 శాతం ఒడ్డున నీటిలో నడుస్తూ వేటాడే తీరపక్షులు. సరస్సులో 14 రకాల వేటాడే పక్షులు కూడా ఉన్నాయి. సుమారు 152 అరుదైనవీ, అంతరించిపోతున్నవీ ఐన ఇరావడీ డాల్ఫిన్లు కూడా ఉన్నాయి. వీటికి తోడు, సరస్సులో 37 రకాల సరీసృపాలు, ఉభయచరాలు కూడా ఉన్నాయి.
చిలికా పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఉన్న గొప్ప మత్స్య సంపద సరస్సులోను, దాని సమీపంలోనూ నివసించే చాలా మంది మత్స్యకారులకు జీవనోపాధి కలిగిస్తోంది. సరస్సులో నీటి విస్తీర్ణం వర్షాకాలంలో 1165 కిమీ2,, వేసవిలో 906 కిమీ2 ఉంటుంది. 32 కిలోమీటర్ల పొడవైన, సన్నటి, కాలువ సరస్సును బంగాళాఖాతంతో కలుపుతుంది. ఇటీవల, చిలికా డెవలప్‌మెంట్ ఏజన్సీ ఒక కొత్త ముఖద్వారాన్ని తెరవడంతో సరస్సుకు కొత్త జీవితాన్నిచ్చింది.
చరిత్ర
చిలికా సరస్సుకు ఉత్తరాన ఖుర్దా జిల్లా లోని గోలాబాయి సాసాన్ ( 20.01861°N, 85.54833°W) వద్ద భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ త్రవ్వకాలు నిర్వహించింది. కొత్తరాతియుగం (క్రీ.పూ. 1600), తామ్రయుగం (క్రీ.పూ. 1400 నుండి క్రీ.పూ. 900 వరకు), ఇనుప యుగం (క్రీ.పూ. 900 నుండి క్రీ.పూ. 800 వరకు) మూడు దశల్లోనూ చిలికా ప్రాంత సంస్కృతి యొక్క క్రమాన్ని గోలబాయి చూపిస్తుంది. రేడియోకార్బన్ డేటింగ్ క్రీస్తుపూర్వం 2300 వరకు గోలాబాయి ప్రారంభ స్థాయిని గుర్తించింది. ఈ ప్రదేశం దయా నదికి ఉపనది అయిన మలగుని నదికి ఎడమ ఒడ్డున ఉంది. చిలికా సరస్సు ద్వారా సముద్రానికి దారి కల్పించిన ఈ ప్రదేశం, ఈ ప్రాంతం నుండి గతంలో జరిగిన సముద్ర వ్యాపారాలకు బలమైన సాక్ష్యంగా ఉంది. బాడిస వంటి అనేక చెక్క పనిముట్లు, ఇతర హస్తకృతులు ఇక్కడ దొరకడాన్ని బట్టి, గోలాబాయి ఒక పడవ నిర్మాణ కేంద్రంగా ఉండేదని సూచిస్తుంది. విశేషమేమిటంటే, ఒడిశాలో తవ్వకాలు జరిపిన ప్రదేశాల్లో ఒక్క గోలబాయిలో మాత్రమే పడవ నిర్మాణాల జాడలు కనిపించాయి. చిలికా సరస్సు గోలాబాయికి చాలా దగ్గరగా ఉండేదనీ, ఇది పురాతన కాలంలో ఈ ప్రాంత ప్రజల సముద్ర వ్యాపారానికి దోహదపడిందనీ తెలుస్తోంది.
సముద్ర వాణిజ్యానికి సాగరప్రభువుగా పేరొందిన కళింగ రాజు ఖారవేలుని కాలంలో (క్రీ.పూ. 209 - క్రీ.పూ. 170 తరువాత), చిలికా దక్షిణ ప్రాంతం ఒక ప్రధాన నౌకాశ్రయంగా ఉండేదని కొన్ని పురాతన గ్రంథాలు చెప్పాయి.
గ్రీకు భౌగోళికుడు టోలెమి (150 CE), సరస్సు దక్షిణ కొనకు వెలుపల ఉన్న నిర్గమ స్థలం, కాంతియాగఢ్ వద్ద ఉన్న పాలూర్ ఓడరేవును పాలౌరా అని పిలుచాడు. అక్కడ నుండి ఆగ్నేయాసియాలోని వివిధ ప్రాంతాలకు ఓడలు ప్రయాణించాయి. 639 తరువాత, చైనా యాత్రికులు ఫా-హియాన్, హ్యూయెన్-త్సాంగ్ లు సముద్రం ఒడ్డుకు సమీపంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ ఓడరేవు " చే-లి-టా-లోచింగ్ " గురించి ప్రస్తావించారు, ఇది సుదూర ప్రాంతాల నుండి సముద్రతీర వ్యాపారులకు, ఆగంతకులకూ విశ్రాంతి ప్రదేశంగా ఉండేది. ఈ నౌకాశ్రయం చిలికా సరస్సు ఒడ్డున 'ఛత్రగఢ్' వద్ద ఉంది.
నాలుగో శతాబ్దపు జానపద కథ ఒకటి చిలికా పుట్టుకను వివరిస్తుంది. సముద్రపు దొంగల రాజు, రక్తబాహుడు, పూరిపై దాడి చేసేందుకు భారీ ఎత్తున ఓడలపై బయల్దేరాడు. తనను గుర్తించకుండా ఉండేందుకు అతడు తీరం నుండి కనబడనంత దూరాన లంగరు వేసాడు. అయితే ఓడల నుండి వెలువడ్డ వ్యర్థాలు తేలుతూ ఒడ్డుకు కొట్టుకువచ్చి పూరీ ప్రజలకు ఇతడి దాడి గురించి తెలిసిపోయింది. దాంతో పట్టణ ప్రజలందరూ, తమ ఆస్తులతో సహా తప్పించుకున్నారు. చివరికి, ఒడ్డుకు చేరి దాడి చెయ్యబోయిన రక్తబాహునికి విషయం అర్థమై,తనకు ద్రోహం చేసిన సముద్రంపై దాడికి వెళ్ళాడు. అది చూసి సముద్రం వారికి అతడి సైన్యానికి దారి ఇచ్చింది, ఆ దారిలో సైన్యం ముందుకు పోగానే తిరిగి వెనక్కి పొంగి, సైన్యాన్ని ముంచేసింది. ఆ క్రమం లోనే చిలికా సరస్సు ఏర్పడింది.
చిలికాకు 25 కి.మీ.దూరాన ఉన్న కానాస్ అనే గ్రామం వద్ద జరిపిన పురావస్తు త్రవ్వకాల్లో ఏడవ శతాబ్దపు ఓడ లంగర్లు, యుద్ధ వీరుల కోసం నిర్మించిన స్మారక ఫలకాలు బయటపడ్డాయి. ఈ గ్రామం చిలికా సరస్సు లోకి ప్రవహించే నూనా నది ఒడ్డున ఉంది. ఇది తీరంలో జరిగిన చారిత్రిక నావికాదళ యుద్ధానికి ఆధారం.
10 వ శతాబ్దపు గ్రంథం, బ్రహ్మాండ పురాణం, చిలికా సరస్సు వాణిజ్య వ్యాపారాలకు ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రం అని పేర్కొంది. జావా, మలయా, సింఘల, చైనా, తదితర దేశాలకు ప్రయాణించే నౌకలకు ఇది ఆశ్రయంగా ఉండేది. దీన్నిబట్టి ఈ సరస్సు ఆ కాలంలో సముద్రంలో ప్రయాణించే నౌకలకు సరిపోయేంత లోతుగా ఉండేదనీ, ఆగ్నేయాసియాకు వెళ్ళే వాణిజ్య నౌకలు సముద్రం లోకి చేరేందుకు సరిపోయే పెద్ద కాలువ కూడా సరస్సు నుండి ఉండేదనీ ఇది సూచిస్తోంది. చిలికా సరస్సు చుట్టుపక్కల గ్రామస్తులు ఇప్పటికీ " బాలి యాత్ర " అనే పండుగను ఏటా జరుపు కుంటారు.
1803 లో, బ్రిటిష్ వారు సరస్సు ఒడ్డుకు ప్రవేశించి, పూరి చేరుకుని, ఫతే ముహమ్మద్ సహాయంతో ఒడిశాను ఆక్రమించుకున్నారు. ఈనాటి గఢ్ కృష్ణప్రసాద్ రెవెన్యూ బ్లాక్ లో ఉన్న మాలుద్, పరికుద్ ప్రాంతాలను ఫతే ముహమ్మదుకు బ్రిటిష్ వారు బహుమతిగా ఇచ్చారు.
సంవత్సరాలుగా, కబీబర్ రాధానాథ్ రే, పండిత గోదావరీష్ మిశ్రా వంటి కవులు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, సాధువులూ సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక, మత సంబంధ, సుందరమైన అంశాలకు సంబంధించి సరస్సు చరిత్రను ఎలుగెత్తి చాటారు. "'ప్రసిద్ధ ఒడియా కవి గోపబంధు దాస్, రైల్లో వెళ్లేటప్పుడు వెనక్కి పరుగెడుతున్న చిలికా సరస్సు రంగురంగుల దృశ్యాలు, శబ్దాలను సరిగ్గా చూసే వీలు లేక అసహనానికి గురయ్యాడు. సరస్సు అందాలను ఆస్వాదించడానికి గాను, రైలును ఆగమని కోరాడు. అతణ్ణి అప్రతిభుణ్ణి చేసిన సరస్సు అందమే అతడి చేత ఈ మాట చెప్పించింది'."
జియాలజీ
ప్లైస్టోసీన్ కాలంలో సరస్సు పశ్చిమ తీరం వెంబడే సముద్రతీరం ఉండేదని, సరస్సు ఈశాన్య ప్రాంతం, సముద్రం క్రింద ఉండేదని భౌగోళిక అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. తీరరేఖ తూర్పు దిశగా జరిగిందనడానికి సమీపంలోని కోణార్క సూర్య దేవాలయమే ఋజువు. కొన్ని వందల సంవత్సరాల క్రితం సముద్ర తీరం వద్దనే నిర్మించిన ఈ దేవాలయం ఇప్పుడు తీరం నుండి సుమారు 3 కి.మీ లోపలికి ఉంది.
చిలికా సరస్సు పరీవాహక ప్రాంతంలో ఉపరితలానికి కింద రాయి, ఇసుక, మట్టి ఉన్నాయి. ఇందులో మట్టి, ఒండ్రు, ఇసుక, కంకర, షెల్ వంటి విస్తృత అవక్షేపాలు ఉన్నాయి. కాని పరీవాహక ప్రాంతంలో ఎక్కువగా ఉన్నది ఒండ్రే. దయా నదితో పాటు అనేక ఇతర ప్రవాహాల ద్వారా సంవత్సరానికి 16 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల అవక్షేపం చిలికా సరస్సులోకి చేరుతోంది.
గత 6,000–8,000 సంవత్సరాలుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరుగుతూ ఉన్న సముద్ర మట్టాలు సుమారు 7,000 సంవత్సరాల క్రితం స్థిరంగా ఉండేవి. దీని ఫలితంగా సరస్సు దక్షిణ ప్రాంతంలో తీరానికి సమీపంలో బీచ్ ఏర్పడి ఉండవచ్చు. ఈ బీచ్ క్రమంగా పెరిగి, ఈశాన్య దిశలో సముద్రతీరం వైపుగా పురోగమించి ఉంటుంది. ఈ క్రమంలో చిలికా లోని ఇసుక తిన్నె ఏర్పడింది. తిన్నె నైరుతి అంచు నుండి వెలికితీసిన ఒక శిలాజంపై చేసిన అధ్యయనం, ఈ సరస్సు సుమారు 3,500-4,000 సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడిందని సూచిస్తోంది.
భౌగోళికం, స్థలాకృతి
కుడి|thumb|250x250px|నలిబాన్ ద్వీపం, చిలికా పక్షుల అభయారణ్యం, డాల్ఫిన్ అభయారణ్యం, [[పూరి పట్టణం, మలుద్ ద్వీపకల్పాన్ని చూపించే చిలికా సరస్సు పటం.]] thumb|328x328px|చిలికా సరస్సు - మధ్య, పశ్చిమ1958 టోపోగ్రాఫిక్ మ్యాప్, 1: 250,000 thumb|250x250px|చిలికా సరస్సు-తూర్పు చివర కుడి|thumb|250x250px|[[కటక్ వద్ద మహానది మూడుగా చీలి, ఒక పాయ చిలికా సరస్సులో కలుస్తుంది.]] thumb|444x444px|చిలికా సరస్సు దృశ్యం thumb|250x250px|చిలికా సరస్సు thumb|250x250px|ఒడిశాలోని చిలికా సరస్సులోని సతపాడ వద్ద జెట్టీ thumb|250x250px|చిలికా సరస్సులో శతపాద డాల్ఫిన్ పాయింట్ వద్ద ఒక పర్యాటక పడవ thumb|250x250px|చిలికా సరస్సు సముద్ర ముఖద్వారం దగ్గర, ఒడిశా thumb|250x250px|చిలికా సరస్సు కుడి|thumb|250x250px|చిలికా సముద్ర ముఖద్వారం చిలికా సరస్సు లోతులేని పెద్ద ఉప్పు నీటి కయ్య. సరస్సు పశ్చిమ, దక్షిణ అంచులు తూర్పు కనుమల శ్రేణి వరకు ఉన్నాయి.
సరస్సులోకి ఒండ్రును తీసుకువచ్చే అనేక నదులు సరస్సు ఉత్తర కొనను నియంత్రిస్తున్నాయి. బంగాళాఖాతంలో ఉత్తర ప్రవాహాల ద్వారా ఏర్పడిన రెజ్‌హన్సా అనే పొడవైన అవరోధ (బ్యారియర్) బీచ్ కారణంగా ఈ లోతు లేని సరస్సు ఏర్పడింది. ఈ బీచ్, సరస్సుకు తూర్పు హద్దుగా ఉంది.
ఈ సరస్సులో అనేక ద్వీపాలు ఉన్నాయి. బారియరుకూ, సరస్సు ప్రధాన భాగానికీ మధ్య పెద్ద పెద్ద ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ఈ ద్వీపాల మధ్య లోతు లేని కాలువలు ఉంటాయి. మొత్తం 42 చ.కి.మీ వైశాల్యం ఉన్న కాలువలు సరస్సును బంగాళాఖాతంతో కలుపుతాయి. ఆరు ప్రధాన ద్వీపాలు పారికుడ, ఫుల్బారి, బెరాహ్‌పురా, నువపారా, నల్బానా, టాంపారా. ఈ ద్వీపాలనూ, మాలుద్ ద్వీపకల్పాన్నీ కలిపి, పూరి జిల్లాలోని కృష్ణప్రసాద్ రెవెన్యూ బ్లాక్‌ను ఏర్పరచారు.
సరస్సు ఉత్తర తీరం ఖుర్దా జిల్లాలో భాగం కాగా, పశ్చిమ తీరం గంజాం జిల్లాలో భాగం. ఒండ్రు చేరడం వలన, అవరోధం (బ్యారియరు) వెడల్పు హెచ్చుతగ్గులకు గురౌతూ సముద్రానికి కలిపే ముఖద్వారం అప్పుడప్పుడూ మూసుకుపోతూ ఉంటుంది. ముఖద్వార స్థానం కూడా తరచుగా ఈశాన్య దిశ వైపు జరుగుతూ ఉంటుంది. 1780 లో 1.5 కి.మీ. వెడల్పున్న ముఖ ద్వారం, నలభై సంవత్సరాల తరువాత 0.75 కి.మీ. మాత్రమే ఉంది. స్థానిక మత్స్యకారులు, చేపలు పట్టడానికి సముద్రంలోకి ప్రవేశించడానికి ఎప్పటికప్పుడు ముఖ ద్వారాన్ని తవ్వి వెడల్పు చేస్తూ ఉండాల్సి వచ్చేది.
వేసవిలో సరస్సు లోతు 0.3 - 0.8 మీ. ఉండగా, వర్షాకాలంలో 1.8 - 4.2 మీ. వరకు ఉంటుంది. సరస్సును సముద్రానికి కలిపే పాత కాలువను మగర్‌ముఖ్ (మొసలి నోరు) అంటారు. ప్రస్తుతం ఇది 100 మీ. వెడల్పు ఉంటుంది. ఈ సరస్సును నాలుగు వేర్వేరు మండలాలుగా విభజించారు, అవి దక్షిణ, మధ్య, ఉత్తర మండలాలు, బయటి కాలువ ప్రాంతం. బయటి కాలువ, సరస్సు నుండి బయలుదేరి 32 కి.మీ. దూరంలోని ఆరాఖుడా గ్రామం వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. ఈ సరస్సు కొద్దిగా పియర్ ఆకారంలో ఉంటుంది. దీని గరిష్ట పొడవు 64.3 కి.మీ., సగటు వెడల్పు 20.1 కి.మీ. ఉంటుంది.
పరిరక్షణ - ఆందోళనలు, నిర్వహణ
1971 లో, చిలికా సరస్సు రామ్‌సార్ కన్వెన్షన్ కింద అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యం ఉన్న చిత్తడి భూములుగా (భారతదేశంలో మొట్ట మొదటిది) పరిగణించారు. దీనికి కారణాలు:
ఆందోళనలు
సంవత్సరాలుగా, సరస్సు పర్యావరణ వ్యవస్థ అనేక సమస్యలను, భయాందోళనలనూ ఎదుర్కొంటోంది:
వాణిజ్య స్థాయిలో రొయ్యల పెంపకం వేగంగా విస్తరించడంతో సరస్సు లోని మత్స్య సంపద, పక్షుల జనాభా గణనీయంగా క్షీణించాయి.
పరిరక్షణ, నిర్వహణ చర్యలను అవలంబించడానికి భారత ప్రభుత్వ సహకారంతో ఒడిశా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సంఘటిత చర్యలు తీసుకుంది.
1993 నాటికి, చిలికాలో సమస్యలు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నాయంటే, ఈ సరస్సును "ది మాంట్రియక్స్ రికార్డ్" లో చేర్చాల్సి వచ్చింది. ఎందుకంటే "ఈ సరస్సు యొక్క పర్యావరణ స్వభావం మానవుడు తీసుకువచ్చిన మార్పుకు లోనైంది, లోనవుతోంది, లేదా లోనయ్యే అవకాశం ఎంతైనా ఉంది". సరస్సు పరిరక్షణకు పరిష్కార చర్యలు తీసుకోవడంపై ప్రజలను, ప్రభుత్వాలనూ ఉత్తేజపరచడం దీని ఉద్దేశ్యం.
మొత్తమ్మీద, పైప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ఒండ్రు వలన నీటి ఉపరితల వైశాల్యం కుదించుకు పోవడం, లవణీయత తగ్గడం, మంచినీటి కలుపు మొక్కలు సరస్సును ఆక్రమించడం వంటివన్నీ వన్యప్రాణుల ఆవాసాల పైన, మత్స్య వనరుల పైనా తీవ్రమైన ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపాయి.
చిలికా డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (సిడిఎ)
1992 లో సరస్సు పర్యావరణ వ్యవస్థ క్షీణించడం పట్ల ఆందోళన చెందిన ఒడిశా ప్రభుత్వం చిలికా డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (సిడిఎ) ని ఏర్పాటు చేసింది. అటవీ, పర్యావరణ శాఖ పరిపాలనా పరిధిలో సంఘాల రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం క్రింద సరస్సు పునరుద్ధరణ కోసం, సంకలిత అభివృద్ధి కోసం సిడిఎ ను క్రింది లక్ష్యాలతో ఏర్పాటు చేసారు:
1998 లో, భారత ప్రభుత్వ పదవ, పదకొండవ ఆర్థిక కమిషన్ల నుండి అందిన ఆర్థిక సహాయంతో ఆర్థిక అధికారాలతో కూడిన కార్యనిర్వాహక కమిటీ, సిడిఎ చేపట్టిన నిర్వహణ కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇచ్చింది. సమర్థవంతమైన మెరుగుపరచే చర్యలను రూపొందించడానికి, అమలు చేయడానికీ ఇది సమన్వయ విధానాన్ని సులభతరం చేసింది.
ఫైనాన్స్ కమీషన్లు సిఫారసు చేసిన "స్పెషల్ ప్రాబ్లమ్ గ్రాంట్స్" నుండి లభించిన 57 కోట్ల రూపాయల ఆర్థిక సహాయంతో సమగ్ర నిర్వహణ ప్రణాళికను అమలు చేసారు. ప్రపంచ బ్యాంకు వారి డిశా జల వనరుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు కింద హైడ్రోబయోలాజికల్ పర్యవేక్షణకు రూ కోటి అందింది. 7 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు, 33 ఎన్జీఓలు, 3 కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు, 6 ఇతర సంస్థలు, 11 అంతర్జాతీయ సంస్థలు, 13 పరిశోధనా సంస్థలు, 55 వివిధ వర్గాల సంఘాలతో బలమైన నెట్‌వర్కును తయారు చేసారు.
2003 లో, భారతీయ, జపాను నిపుణుల మధ్య పరస్పర సహకారంతో చిలికా సరస్సుకు, జపాన్లోని సరోమా సరస్సుకూ మధ్య సిస్టర్ వెట్ ల్యాండ్స్ అనే మైత్రీ సంబంధం నెలకొల్పారు.
మెరుగుపరచే చర్యలు
సరస్సు ఎదుర్కొంటున్న ఆందోళనలను పరిశీలిస్తే, భారత ప్రభుత్వ జాతీయ చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు, పగడపు దిబ్బల కమిటీ కూడా ఈ సరస్సును పరిరక్షణ, నిర్వహణకు ప్రాధాన్యత నివ్వాల్సిన ప్రదేశంగా గుర్తించింది. పర్యావరణ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడానికి, సరస్సు చుట్టూరానూ, దాని ద్వీపాలలోనూ నివసిస్తున్న సమాజాల సామాజిక-ఆర్ధిక పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికీ CDA మెరుగైన చర్యలు తీసుకుంది.
సరస్సు పరిస్థితిని మెరుగుపరచేందుకు తీసుకున్న చర్యల్లో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది, సతపాడ లోని బారియర్ బీచ్ ద్వారా సరస్సుకు కొత్త ముఖద్వారాన్ని నిర్మించడం. ఇది సరస్సు ప్రాదేశిక, తాత్కాలిక లవణీయతలను మెరుగుపరిచింది..పూణేలోని సెంట్రల్ వాటర్ అండ్ పవర్ రీసెర్చ్ స్టేషన్, గోవాలోని నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఓషనోగ్రఫీ లు 3 డైమెన్షనల్ మ్యాథమెటికల్ మోడలింగ్, హైడ్రాలిక్స్ అధ్యయనాలతో సహా వివరణాత్మక శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు చేసాక, ఈ చర్య తీసుకున్నారు. ఈ చర్యల వల్ల సరస్సులో చేపల దిగుబడి గణనీయంగా పెరిగింది. మంచినీటి కలుపు మొక్కలు తగ్గాయి. కొత్త ముఖద్వారం వలన ఔట్‌ఫ్లో ఛానల్ పొడవు 18 కి.మీ. తగ్గింది. సరస్సు అంతటా లవణీయత పెరిగింది, లవణీయతలో హెచ్చుతగ్గులు తగ్గాయి.
ఇతర చర్యలు:
సరస్సు పరిస్థితులు మెరుగవడంతో, 2002 లో చిలికాను మాంట్రియక్స్ రికార్డ్ నుండి తీసివేసారు. ఆసియాలో మాంట్రియక్స్ రికార్డు నుండి తొలగించిన మొట్టమొదటి రామ్‌సార్ ప్రదేశం చిలికా సరస్సు.
వృక్ష, జంతుజాలాలు
వారు గుర్తించిన అరుదైన, అంతరించిపోతున్న జంతు జాతుల్లో ఆకుపచ్చ సముద్ర తాబేలు ( EN ), దుగాంగ్ ( VU ), ఇరావడీ డాల్ఫిన్ ( EN ), బ్లాక్‌బక్ (NT), స్పూన్ బిల్డ్ శాండ్‌పైపర్ ( CR ), చిలికా లింబ్లెస్ స్కింక్ (CR), ఫిషింగ్ క్యాట్ ( VU ) లు ఉన్నాయి. 24 క్షీరద జాతులు ఉన్నాయి. 37 జాతుల సరీసృపాలు, ఉభయచరాలు కూడా ఉన్నాయి.
పక్షులు
చిలికా సరస్సు భారత ఉపఖండంలో వలస పక్షులకు అతిపెద్ద శీతాకాల స్థావరం. ఇది దేశంలోని జీవవైవిధ్యపు హాట్ స్పాట్లలో ఒకటి. ఐయుసిఎన్ రెడ్ లిస్ట్‌లో ఉన్న కొన్ని జాతుల పక్షులు వాటి జీవిత చక్రంలో కనీసం కొంత కాలమైనా ఈ సరస్సులో గడుపుతాయి.
వైట్ బెల్లీడ్ సీ ఈగల్స్, గ్రేలాగ్ పెద్దబాతులు, పర్పుల్ మూర్హెన్, జకానా, ఫ్లెమింగోలు, ఎగ్రెట్స్, గ్రే అండ్ పర్పుల్ హెరాన్స్, ఇండియన్ రోలర్, కొంగలు, వైట్ ఐబిస్, స్పూన్‌బిల్స్, బ్రాహ్మణ బాతులు, పారలు, పిన్‌టెయిల్స్ వగైరా పక్షులు.
కాస్పియన్ సముద్రం, బైకాల్ సరస్సు, రష్యా, మంగోలియా, లకా, సైబీరియా, ఇరాన్, ఇరాక్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, హిమాలయాల నుండి మారుమూల ప్రాంతాల నుండి వలస పోయే నీటి కోడి ఇక్కడకు వస్తుంది. 1997-98 శీతాకాలంలో నిర్వహించిన జనాభా లెక్కల ప్రకారం సరస్సులో సుమారు 20 లక్షల పక్షులు ఉన్నాయి.
2007 లో, దాదాపు 8,40,000 పక్షులు ఈ సరస్సును సందర్శించాయి, వాటిలో 1,98,000 నల్బానా ద్వీపంలో కనిపించాయి. 2008 జనవరి 5 న, 85 మంది వన్యప్రాణి అధికారులు పాల్గొని చేసిన పక్షుల జనాభా గణనలో 9,00,000 పక్షులను లెక్కించారు. వీటిలో 4,50,000 నల్బానాలోనే కనిపించాయి. లవణీయత పునరుద్ధరించడం వల్ల, నీటి హైసింత్ తొలగింపు వల్లనూ ఇటీవలి కాలంలో పక్షులు మరింతగా సరస్సు వైపు ఆకర్షితు లౌతున్నాయి.
నల్బానా పక్షుల అభయారణ్యం
చిలికా సరస్సులో చిత్తడి నేలలు కలిగిన ప్రధాన ప్రాంతం నల్బానా ద్వీపం. నల్బానా అంటే ఒడియా భాషలో కలుపుతో కప్పబడిన ద్వీపం. ఇది సరస్సు మధ్యలో ఉన్న ఒక ప్రధాన ద్వీపం. దీని విస్తీర్ణం 15.53 చ.కి.మీ..వర్షాకాలంలో ఈ ద్వీపం పూర్తిగా మునిగిపోతుంది. శీతాకాలంలో రుతుపవనాలు తగ్గుముఖం పట్టడంతో, సరస్సు మట్టాలు తగ్గుతూండడంతో, ద్వీపం క్రమంగా బయటపడుతుంది. ద్వీపంలోని మడ్‌ఫ్లాట్లలో దొరికే ఆహారం తినేందుకు పక్షులు పెద్ద సంఖ్యలో చేరుతాయి. నల్బానాను 1987 లో గుర్తించి, 1973 లో వన్యప్రాణుల రక్షణ చట్టం ప్రకారం పక్షుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు.
జల జంతుజాలం
చిలికా డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (సిడిఎ) అప్‌డేట్ చేసిన డేటా (2002) ప్రకారం, ఇక్కడ 323 జల జాతులు ఉన్నాయి. వీటిలో 261 చేప జాతులు, 28 రొయ్యలు, 34 పీతలు ఉన్నాయి. వీటిలో అరవై ఐదు జాతులు సరస్సులో సంతానోత్పత్తి చేస్తాయి. 27 జాతుల చేపలు మంచినీటిలో పేరిగే రకాలు. రొయ్యలు రెండు ప్రజతులకు చెందినవి. మిగిలిన జాతులు సంతానోత్పత్తి కోసం సముద్రంలోకి వలసపోతాయి. క్లూపిడే కుటుంబానికి చెందిన 21 జాతుల హెర్రింగ్‌లు, సార్డైన్లూ ఉన్నాయి. కుడి|thumb|250x250px|వల్లాగో అట్టు  - సరస్సులో ఒక సాధారణ రకం చేప 1998-2002 మధ్య, 40 చేప జాతులు ఇక్కడ మొదటిసారిగా నమోదు చేసారు. 2000 లో సరస్సు ముఖద్వారాన్ని తిరిగి తెరిచిన తరువాత, ఆరు అంతరించిపోతున్న జాతులు తిరిగి కనిపించాయి. వీటిలోకింది జాతులు ఉన్నాయి:
వాణిజ్య రంగంలో చేపల పెంపకం
శతాబ్దాలుగా మత్స్యకార ప్రజలు సంక్లిష్ట విభజన వ్యవస్థ ద్వారా సరస్సు లోని మత్స్యసంపదపై ప్రత్యేక హక్కులను తీసుకున్నారు. ఓ స్థిరమైన పద్ధతిలో సరస్సులో చేపల పంటను పండించుకుంటున్నారు. పెద్ద ఎత్తున చేపలు పట్టే పద్ధతులు, వలలు, ఇతర పనిముట్లను అభివృద్ధి చేసుకున్నారు.
బ్రిటిషు పాలనలో, 1897-98లో, మత్స్యకారుల సంఘం సరస్సుపై ప్రత్యేకమైన హక్కులను పొందింది. సరస్సులో చేపల చెరువులు ఖల్లికోట్, పరికుడ్, సునా బీబీ, మీర్జా తాహెర్ బేగ్, భుంగర్‌పూర్ కు చెందిన చౌదరి కుటుంబాలు, ఖుర్దాలోని ఖాస్ మహల్ జమీందారీల్లో భాగంగా ఉండేవి. ఇవి పారికుడ, ఖల్లికోట్ రాజ్యాలలో భాగం. జమీందార్లు (భూస్వాములు) ఈ చేపల చెరువుల స్థానిక మత్స్యకారులకు ప్రత్యేకంగా లీజుకు ఇచ్చారు.
1953 లో జమీందారీ వ్యవస్థను రద్దు చేయడంతో, సాంప్రదాయ చేపల చెరువులు స్థానిక మత్స్యకార సహకార సంస్థల అధీనంలోనే కొనసాగాయి. చేపల పెంపకం, ముఖ్యంగా, రొయ్యల పెంపకం లాభదాయకంగా తయారైంది. 1991 లో ఒడిశా ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన లీజింగ్ విధానంలో, అత్యధిక బిడ్డర్‌కు లీజులను వేలం వేసే అవకాశం ఏర్పడింది. మత్స్యకారుల సహకార సంస్థలు దీన్ని కోర్టులో సవాలు చేశాయి. సాంప్రదాయిక మత్స్యకారుల ప్రయోజనాలను పరిరక్షించేలా మార్పులను అమలు చేయాలని ఒడిశా హైకోర్టు, ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. అప్పటి నుండి కొత్త లీజులు ఏవీ ఇవ్వలేదు. ఇది అస్తవ్యస్తమైన పాలనకు దారితీసి, బయటి నుండి స్వార్థపర శక్తులు జోక్యం చేసుకుని ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో, స్థానిక ప్రజలు అణచివేతకు గురయ్యారు.
బట్టర్ క్యాట్ ఫిష్, వల్లాగో అట్టు సరస్సులో ఎక్కువగా లభించే చేపలు. 11 జాతుల చేపలు, 5 రకాల రొయ్యలు, 2 పీత జాతులు వాణిజ్యపరంగా ముఖ్యమైనవి. వాణిజ్యపరంగా ముఖ్యమైన రొయ్యలు జెయింట్ టైగర్ రొయ్యలు ( మెటాపెనియస్ మోనోసెరోస్ ), ఇండియన్ రొయ్యలు ( పెనియస్ ఇండికస్ ), మెటాపెనియస్ మోనోసెరోస్ (స్పెక్లెడ్ రొయ్యలు), మెటాపెనియస్ అఫినిస్ (పింక్ రొయ్యలు), మెటాపెనియస్ డాబ్సన్ (కడల్ రొయ్యలు). మడ పీత చాలా ముఖ్యమైన వాణిజ్య పీత. గతంలో హెచ్చుతగ్గులకు గురైన సరస్సులోని చేపలు, కొత్త ముఖద్వారం తెరిచిన తరువాత, 2000-2001లో పాత ముఖద్వారం మగర్‌ముఖ్ పూడిక తీసిన తరువాత, చెప్పుకోదగిన స్థాయిలో వృద్ధి చెందాయి. దీని ఫలితంగా సముద్రం నుండి వచ్చేటైడల్ ప్రవాహం నదుల నుండి వచ్చే మంచినీటి ప్రవాహాలు బాగా కలిసిపోయాయి. 1995-96లో అత్యల్పంగా 1,269 టన్నులు మాత్రమే చేపలు, రొయ్యలు లభించగా, 2001-2002లో 11,878 టన్నులు లభించి అత్యధిక స్థాయిగా నమోదైంది. ఈ సంవత్సరంలో మత్స్యకారుల తలసరి ఆదాయం 19,575 రూపాయలని లెక్కించారు. చేపల పెంపకం కోసం చిలికా సరస్సును లీజుకు ఇవ్వడాన్ని నిషేధిస్తూ ఇటీవల ఒడిశా ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్ విడుదల చేసింది.
డాల్ఫిన్‌లు
ఇర్రావాడి డాల్ఫిన్ ( ఓర్కెల్లా బ్రీవిరోస్ట్రిస్ ) చిలికా సరస్సులో ప్రధానమైన జాతి. భారతదేశంలో ఇరావడీ డాల్ఫిన్ల స్థావరం చిలికా ఒక్కటే ఈ జాతికి ఆశ్రయమిస్తున్న సరస్సులు ప్రపంచంలో రెండే ఉండగా వాటిలో చిలికా ఒకటి. ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్ (ఐయుసిఎన్) ప్రకారం దీనిని అంతరించిపోతున్న జాతిగా వర్గీకరించారు.
బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్లు సముద్రం నుండి మడుగులోకి వలసపోతూంటాయి. ఇరావడీ డాల్ఫిన్లు, బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్‌లు బయటి ఛానెల్‌లో ఎదురు పడినప్పుడు, ఇరావడీ డాల్ఫిన్లు భయపడి, వెనక్కి సరస్సు లోకి పారిపోయి వచ్చేస్తాయని చిలికా మత్స్యకారులు అంటారు.
కొన్ని ఇరావడీ డాల్ఫిన్లు ఇన్లెట్ ఛానల్ వెంట, మధ్య మండలం లోని పరిమిత ప్రాంతంలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. 2000 లో సతపాడ వద్ద కొత్త ముఖద్వారాన్ని తెరిచిన తరువాత, అవి ఇప్పుడు సరస్సు మధ్య, దక్షిణ మండలాల్లో బాగా కనిపిస్తున్నాయి. కనబడిన డాల్ఫిన్ల సంఖ్య 50 నుండి 170 వరకు ఉంటుంది. 2006 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 131 డాల్ఫిన్లు, 2007 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 138 ఉన్నాయి. 138 డాల్ఫిన్లలో 115 మంది పెద్దవి, 17 కౌమారదశలోను, ఆరు పిల్లలూ ఉన్నాయి. బయటి ఛానల్‌లో 60 పెద్దవి కనిపించగా, మధ్య మండలంలో 32, దక్షిణ మండలంలో 23 ఉన్నాయి.
డాల్ఫిన్‌లను చూసేందుకు పడవల్లో చేసే పర్యటనలు డాల్ఫిన్‌ల ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తాయి. ప్రతీ సంవత్సరం ప్రమాదవశాత్తు అనేక డాల్ఫిన్‌లు మరణిస్తున్నాయి. CDA డాల్ఫిన్ మరణాలపై వార్షిక గణన నిర్వహిస్తుంది. 2003-04లో 15, 2004-05లో 11, 2005-06లో 8, 2006-07లో 5 మరణాలూ జరిగినట్లు వారు నివేదించారు. 2006-07 మరణాలలో 40% యాంత్రిక పడవల ద్వారానే జరిగాయి.
2004 నుండి, వేల్ అండ్ డాల్ఫిన్ కన్జర్వేషన్ సొసైటీ ఇరావడీ డాల్ఫిన్లను, చిలికా సరస్సునూ పరిరక్షించడానికి సైన్స్ ఆధారిత సామాజిక శిక్షణ ప్రాజెక్టును నిర్వహిస్తోంది. డాల్ఫిన్ల మరణానికి ప్రధాన కారణం తేలియాడే గిల్ వలలు, పర్యాటక పడవలు గుద్దుకోవడం అని వారు తేల్చారు.
ఇరావడీ డాల్ఫిన్లు చేపలు పట్టడంలో మత్స్యకారులకు సాయం చేస్తూంటాయి. మత్స్యకారులు తమ వలలలో చేపలను తోలేందుకు డాల్ఫిన్లను పిలుస్తారు. అయ్యవాడి నది ఎగువ ప్రాంతాలలో ఇరావడీ డాల్ఫిన్ల సహాయంతో చేపలు ఎలా పడతారో చక్కగా నమోదు చేయబడింది.
ప్రధాన ఆకర్షణలు
15 కి.మీ. 2 విస్తీర్ణం గల నలబన్ ద్వీపం సరస్సు పరిధిలో ఉంది. ఇది రామ్సార్ గుర్తించిన చిత్తడి నేలల్లోని ప్రధాన ప్రాంతం. దీనిని 1973 లో వన్యప్రాణుల రక్షణ చట్టం ప్రకారం పక్షుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. ఇది ఈ వనానికి గుండెకాయ లాంటిది. వలస కాలంలో వేలాది పక్షులు ఇక్కడికి రావడం చూడవచ్చు. వర్షాకాలంలో వర్షాలకు ఈ ద్వీపం మునిగిపోయి, వర్షాకాలం తరువాత, మళ్లీ వెలుగు చూస్తుంది.
విస్తారమైన ఈ సరస్సులో 225 రకాల చేపలు, అనేక రకాల ఫైటోప్లాంక్టన్, ఆల్గే, నీటి మొక్కలూ ఉన్నాయి. నీటి బయట పెరిగే 350 కి పైగా జాతుల మొక్కలు కూడా సరస్సు ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. పక్షులు అధికంగా ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు గెరసారా, పరికుడ్ ద్వీపం, ఉత్తర రంగంలోని పశ్చిమ తీరాలు.
పర్యావరణ పర్యాటకం
సుందరమైన సరస్సు, ప్రకృతి సహజమైన వృక్ష, జంతుజాలాలు ఇక్కడి పర్యావరణ పర్యాటకానికి ఆకర్షణలు. ఇది స్థానిక సమాజానికి ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధిని అందిస్తుంది. సరస్సు సహజ వనరుల పరిరక్షణ గురించి, వాటిని తెలివిగా ఉపయోగించుకోవడం గురించీ స్థానిక నివాసితులతో పాటు సందర్శకులలో అవగాహనను కలిగిస్తుంది. అటువంటి కార్యకలాపాల కోసం గుర్తించిన కొన్ని ప్రదేశాలు:
చేరుకోవడం
ఈ సరస్సు చెన్నై కోల్‌కతా జాతీయ రహదారిపై ఉంది. సరస్సు తూర్పు ఒడ్డున ఉన్న సతపాద పట్టణం పూరి నుండి సుమారు 50 కి.మీ., ఒడిశా రాజధాని భువనేశ్వర్ నుండి 100 కి.మి.. దూరంలోనూ ఉంది. భుబనేస్వరే సమీప విమానాశ్రయం కూడా.
కోల్‌కతా నుండి ఆగ్నేయ రైల్వే బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే మార్గం సరస్సు పశ్చిమ ఒడ్డున ఉన్న్ బలుగావ్, చిలికా, రంభ స్టేషన్ల గుండా వెళుతుంది.
సరస్సు ఆవరణలో, ఒడిశా టూరిజం డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్. (OTDC), రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రెవెన్యూ విభాగం పడవలపై విహార యాత్రలను అందిస్తున్నాయి. ప్రైవేట్ ఆపరేటర్లు సరస్సులోని వివిధ ద్వీపాలకు వెళ్ళేందుకు పడవలను అద్దెకు ఇస్తారు.
బార్కుల్, రంభ, సతపాడ వద్ద OTDC అతిథి గృహాలు, బలుగావ్ వద్ద అనేక హోటళ్ళు ఉన్నాయి. నల్బానా పక్షుల అభయారణ్యంలోకి ప్రవేశించే ముందు ఎంట్రీ పర్మిట్ పొందాలి. ఎంట్రీ పర్మిట్‌ను ఎంట్రీ / ఎగ్జిట్ పాయింట్ల వద్ద, చెక్ గేట్ల వద్దా అధికారులు కోరినప్పుడల్లా చూపించాలి.
మూలాలు
వర్గం:ఉప్పునీటి సరస్సులు వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
ఫిలిం ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్
ఫిలిం ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్ అనేది భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం, భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలను నిర్వహించే సంస్థ. ప్రతి సంవత్సరం జ్యూరీ ప్యానెల్స్‌లో సభ్యులను నియమించడానికి డైరెక్టరేట్ సహాయం చేస్తుంటుంది. ఏ సినిమాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి, ఏ సినిమాలకు అవార్డులు ఇవ్వాలి అన్న విషయాల్లో ఈ సంస్థ ఎలాంటి జోక్యం చేసుకోదు.
ఏర్పాటు
1973లో భారత ప్రభుత్వం ఈ సంస్థను స్థాపించింది, ఇది సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖలో భాగంగా పనిచేస్తుంటుంది. డైరెక్టరేట్ ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీలో ఉంది, ప్రస్తుతం సెంథిల్ రాజన్ డైరెక్టర్ గా ఉన్నాడు. భారతదేశంలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవాలను నిర్వహించడానికి భారతదేశం ప్రభుత్వ సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ నుండి ఈ డైరెక్టరేట్ ఏర్పాటుచేయబడింది.
ఇతర వివరాలు
విదేశాలలో జరిగే చిత్రోత్సవాల్లో భారతదేశం పాల్గొనడానికి ఈ డైరెక్టరేట్ వీలు కల్పిస్తోంది. అంతేకాకుండా భారతదేశంలో విదేశీ సినిమా కార్యక్రమాలు నిర్వహించడానికి ఏర్పాట్లు కూడా చేస్తుంటుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:సంస్థలు వర్గం:సినిమా
శంఖం
శంఖము (ఆంగ్లం Conch) (pronounced as "konk" or "konch", or ) ఒకరకమైన మొలస్కా జాతికి చెందిన జీవి. ఇవి వివిధ జాతులకు చెందిన మధ్యమ పరిమాణంలోని ఉప్పునీటి నత్తలు లేదా వాటి కర్పరాలు.
"శంఖము" అనే పదాన్ని ఇంగ్లీషు మాట్లాడే దేశాలలో విస్తృతంగా చాలా రకాల సర్పిలాకారంగా, రెండు వైపులా మొనదేలి ఉండే పెద్ద కర్పరాలకు ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇందులో కిరీటపు శంఖాలైన మెలాంగినా జాతులు, గుర్రపు శంఖాలైన (Pleuroploca gigantea), పవిత్రమైన శంఖాలు (Turbinella pyrum) కూడా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నిజమైన శంఖాలు కావు.
నిజమైన శంఖాలు సముద్రంలో నివసించేగాస్ట్రోపోడా తరగతికి చెందిన స్ట్రాంబిడే (Strombidae) కుటుంబంలోని స్ట్రాంబస్ (Strombus) ప్రజాతికి చెందిన జీవులు. ఇవి చాలా చిన్నవాటినుండి చాలా పెద్దవాటి వరకు వివిధ పరిమాణాలలో ఉంటాయి. వీటిలో చాలా జాతులు వాణిజ్యపరంగా ఆహార పదార్ధాలుగా ముఖ్యమైనవి. Strombus gigas శంఖువుల నుండి ఖరీదైన ముత్యాలు తయారౌతాయి. సుమారు 65 జాతుల శంఖులు అంతరించిపోయాయి. జీవించియున్న జాతులు ఎక్కువగా హిందూ మహాసముద్రం - పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో నివసిస్తున్నాయి. ఆరు జాతులు కారీబియన్ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నాయి. చాలా శంఖు జాతులు ఇసుకమేట వేసిన సముద్రగర్భంలో ఉష్ణప్రాంతాలలో జీవిస్తాయి.
Strombus gigas UNEP యొక్క అంతరించిపోయిన జాతులు జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి. వీటి వ్యాపారం అంతర్జాతీయంగా నియంత్రించబడింది.
చెవి దగ్గర శంఖం పెట్టుకుంటే ఓ విధమైన శబ్దం ఎందుకు వస్తుంది
శంఖంలో సర్పిలాకారంలో బోలు ప్రాంతం ఉంటుంది. ఇది పోనుపోను సైజు తగ్గిపోతున్నట్టు ఉంటుంది. ఇటువంటి సాధనాన్ని గాలి వీచే దిశకు ఓ ప్రత్యేక కోణంలో పట్టుకుంటే గాలులు సర్పిలాకార గొట్టంలోకి ప్రవేశించి తిరిగి పరావర్తనం చెందే క్రమంలో గింగిర్లు తిరుగుతాయి. గాలిలో కదిలే కంపనాలే శబ్దాలు. ఈ కంపనాలు సెకనుకు 20నుంచి 20వేల మధ్యలో ఉంటే ఆ కంపనాలను మనిషి చెవి వినగలదు. అందుకే 20 నుంచి 20000 వరకు సెకనుకు ఉండే శబ్దం కంపనాలకు మానవ శబ్దగ్రహణ అవధి అంటారు. శంఖంలో కలిగే గాలి కంపనాలు ఈ అవధిలో సంభవిస్తే మనకు శంఖంలో శబ్దాలు వస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఇలా జరగాలంటే శంఖానికి సంబంధించి కొన్ని భౌతిక నియంత్రణలు, గాలికి చెందిన కొన్ని నియంత్రణలు అవసరం. శంఖంలో డొల్ల భాగం ఉండాలి. ఒక ప్రత్యేక భంగిమలోనే శంఖాన్ని పట్టుకోవాలి. గాలిలో కదలికలు ఉండాలి. అవి తగు మోతాదులో ఉండాలి. గాలిలో ఏమాత్రం కదలికలులేని స్థితి ఉంటే శబ్దాలు ఏవీ రావు. అలాగని మరీ విపరీతంగా ఉన్నా మనం వినగలిగిన అవధిలో శబ్దాలు ఏర్పడవు. శంఖమే కాదు ఖాళీగా ఉండే చెంబు, గుండ్రటి వంట పాత్ర కూడా వీచే గాలిలో పట్టుకుంటే శబ్దాల్ని ఇస్తాయి. ఇందుకు కారణం కూడా ఖాళీ ప్రాంతాల్లో స్థిర తరంగాలు ఏర్పడ్డమే.
ఆహార పదార్ధాలు
thumb|[[శంఖారావం]]
సంగీత పరికరాలు
శంఖు కర్పరాలు ట్రంపెట్ మాదిరిగా గాలితో ఊదే సంగీత పరికరాలు. శంఖము నుండి వెడలే నాదాన్ని శంఖారావం అంటారు.
శంఖాలు ఫిజీ వంటి దక్షిణ పసిఫిక్ దేశాలలో చారిత్రాత్మకంగా ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. ఇప్పటికీ కొన్ని హోటళ్ళలో యాత్రికులకు స్వాగతం ఇవ్వడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు.
సింగపూర్ సిఐడి
సింగపూర్ సిఐడి 1965, సెప్టెంబర్ 11న విడుదలైన తెలుగు డబ్బింగ్ సినిమా. ఈ అపరాధపరిశోధక చిత్రానికి మూలం పుథియ పరవై అనే తమిళ సినిమా. పుథియ పరవై బెంగాలీ సినిమా శేష్ అంకొకి రీమేక్. 1963లో విడుదలైన ఈ శేష్ అంకొ సినిమా 1958లో వచ్చిన ఛేజ్ ఎ క్రూకెడ్ షాడో అనే బ్రిటిష్ సినిమా ప్రేరణతో తయారయింది.
శంఖం
సంగీత పరికరాలు
అమెరికన్ జాజ్ సంగీతకారుడు స్టీవ్ టర్రే (Steve Turre) శంఖాలను కూడా తన ఆర్కెస్ట్రాలో ఉపయోగిస్తాడు.
సింగపూర్ సిఐడి
పాటలు
ఈ చిత్రంలోని పాటల వివరాలు:
శంఖం
సంగీత పరికరాలు
A partially echoplexed Indian conch was featured prominently as the primary instrument depicting the extraterrestrial environment of the derelict spaceship in Jerry Goldsmith's score for the film Alien. Director Ridley Scott was so impressed by the eerie effect that he requested its use throughout the rest of the score, including the Main Title.
సింగపూర్ సిఐడి
మూలాలు
వర్గం:డబ్బింగ్ సినిమాలు వర్గం:బి.సరోజాదేవి నటించిన సినిమాలు
శంఖం
సంగీత పరికరాలు
Composer John Cage has used partially water-filled conch shells, which, when tilted slowly, create gurgling sounds beyond the player's control, which are then amplified. This sound effect was used by James Horner in the film Troy and by Annea Lockwood in her compositions.
వాయిద్యంగా శంఖం
శివుడు, మహావిష్ణువు, శ్రీకృష్ణుడు మొదలైన దేవుళ్ళ చేతిలో శంఖం వుంటుంది. యుద్ధ భేరి మ్రోగించడానికి, ఏదైనా సందేశం చెప్పడానికి దీనిని వాడుతారు. జంగం దేవరలు దీనిని ఇంటింటికి ముందు వాయిస్తారు. ఈ శంఖానాథాన్ని శుభ సూచకంగా భావిస్తారు.