cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
గోపాల్‌పేట
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వనపర్తిలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఏనుగొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కల్వకుర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు మహబూబ్ నగర్లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
గోపాలపేటలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో10 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. నాలుగు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గోపాలపేటలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
గోపాలపేటలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
గోపాలపేటలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
గోపాలపేటలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, మొక్కజొన్న, వేరుశనగ
నూతన సంవత్సర రోజు
నూతన సంవత్సర రోజు, సంస్కృతి ఒక సంవత్సరం ముగింపు తరువాత మరుసటి సంవత్సర ప్రారంభ రోజు జరుపుకునే ఒక వేడుక.జనవరి 1న నూతన సంవత్సరం జరుపుకుంటాం న్యూ ఇయర్ గా డేగా ప్రపంచం అంతటా సంబరాలు జరుపుకుంటారు.అన్ని నూతన సంవత్సర వేడుకల సంస్కృతికి కొలమానం వార్షిక క్యాలెండర్లు.
చరిత్ర
క్రీస్తుపూర్వం 45వ సంవత్సరంలో జూలియస్ సీజర్ జూలియన్ క్యాలెండర్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.ఈ క్యాలెండర్‌ సూర్యుని చుట్టూ భూమి తిరగడానికి పట్టే సమయం ఆధారంగా దీన్ని రూపొందించాడు. క్యాలెండర్‌ను ప్రవేశపెట్టేప్పుడు సంవత్సరాన్ని మొదలు పెట్టే రోజును సీజర్ ఎంచుకోవాల్సి వచ్చింది.రోమన్లకు జనవరి నెల ప్రముఖమైనది. ఈ దేవత జనస్ పేరిట ఏర్పడిన నెల అది. రోమన్లు ఆరాధించే జనస్‌కు రెండు తలలు. ప్రారంభాల దేవత అని కూడా అంటారు.అందుకే రోమన్లు జనవరి నెలను ఎంచుకున్నారు.అయితే 5వ శతాబ్ధంలో రోమన్ల సామ్రాజ్యం పతనమై ఆ స్థానంలో క్రైస్తవం అధికారం చెలాయించింది. అప్పట్లో జనవరి 1వ తేదీ అన్యమత సంప్రదాయంగా చూసేవాళ్లు.చాలా క్రైస్తవ దేశాలు కొత్త సంవత్సరాది మార్చి 25వ తేదీ కావాలని కోరుకున్నాయి.కానీ పోప్ 13వ గ్రెగొరీ 16వ శతాబ్ధంలో గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. క్రైస్తవ దేశాల్లో కూడా కొత్త సంవత్సర దినోత్సవాన్ని జనవరి 1వ తేదీగా పునరుద్ధరించారు.అయితే క్యాథలిక్ చర్చిలతో సంబంధం లేని ప్రొటెస్టెంట్ వర్గానికి చెందిన ఇంగ్లండ్ మాత్రం 1752వ సంవత్సరం వరకూ కొత్త సంవత్సర దినోత్సవాన్ని మార్చి 25నే జరుపుకొంటూ వచ్చింది.అయితే, 1752లో దేశ పార్లమెంటు ఒక చట్టం తీసుకువచ్చి, యూరప్‌తో పాటుగా ఇంగ్లండ్ కూడా కొత్త సంవత్సరాన్ని జనవరి 1వ తేదీన జరుపుకునేట్లు చేసింది.ప్రస్తుతం చాలా దేశాలు గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్‌నే ఉపయోగిస్తున్నాయి.అందుకే ప్రతి ఏటా డిసెంబరు 31వతేది రాత్రినుంచి ఈ సంబరాలు మొదలు అవుతాయి. ఆ రోజున స్నేహితులు, బంధువులు అందరూ కలుసుకుని విందు వినోదాలు, ఆటపాటలతో కాలం గడుపుతారు.రాత్రి 12 గంటలకు ఒకరికొకరు నూతన సంవత్సర శుభా కాంక్షలు చెప్పుకుంటారు.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:కేలండర్ వర్గం:నూతన సంవత్సర వేడుకలు
నారాయణీయం
నారాయణేయం ఒక భక్తి సంస్కృత రచన, ఒక కవిత్వపు శ్లోకం రూపంలో, దీనిలో 1036 శ్లోకాలు ఇది 1586 AD లో భట్టతిరి చే వ్రాయబడింది, భాగవత పురాణానికి చెందిన 18,000 శ్లోకాల సారాంశాన్ని ఇస్తుంది. . పిషారడీ రుమాటిజం ద్వారా ప్రభావితమైంది. తన  గురువు గారి బాధ చూడలేక యోగా బలంతో, గురు దక్షిణ ద్వారా, భట్టాత్రీ తనపై ఈ వ్యాధిని స్వీకరించాడు, అతని గురువును ఉపశమించాడు. ఈ వ్యాధితో నారాయణ నుండి ఉపశమనం పొందేందుకు, మలయాళ కవి, సంస్కృత పండితుడైన ఎచ్చాచాన్ "మెన్ తోటూ కూట్టుకా" (చేప లతో ప్రారంభము చేయండి అని సూచించారు. దాని ముఖం మీద, కఠినమైన శాకాహారులు అయిన సంప్రదాయక మలయాళీ బ్రాహ్మణులకు ఈ సలహా ప్రమాదకరమని కనిపిస్తుంది. అయినప్పటికీ, భగవతి, దాచిన అర్థాన్ని అర్ధం చేసుకోవటానికి విష్ణువు యొక్క వివిధ అవతారాలను చేపలతో ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, భగవత పురాణంలో దశావతార ఘట్టాల (పది నిదానమైన సమూహాల) లో చెప్పినట్లుగా. గురువాయూర్ చేరుకున్న తరువాత, అతను గూఋవ్ఆయూర శ్రీ కృ ష్నుఢీ  సమక్షంలో ఒక దశాకను ఒక రోజు కంపోజ్ చేయడం ప్రారంభించాడు. ప్రతి దశాక యొక్క చివరి స్లాగాలో ఉన్న పల్లవి అతని బాధలు, బాధలను తొలగించడానికి అతనికి ప్రార్థన. ప్రతి రోజు, శ్రీ గురువాయువుప్పన్ మీద 10 షాలోకాస్ పాడారు. 10 పద్యాల ప్రతి సెట్ ప్రారంభ నివారణ కోసం ప్రార్ధనతో ముగుస్తుంది. 100 రోజుల్లో అతను తన కంపోజిషన్లను ముగించాడు, అతని పరిస్థితి నెమ్మదిగా రోజుకు మెరుగుపడింది. నవంబరు 27, 1587 న చివరి దశాకం ("అయురారోగ్య సౌఖ్యమ్") పూర్తి చేసినప్పుడు అతను పూర్తిగా నయమయ్యాడు. ఆ రోజున కూర్చిన 100 వ అక్షరం తల నుండి పాదాల వరకు లార్డ్ యొక్క ఈ రూపం యొక్క గ్రాఫిక్ వివరణ ఇస్తుంది. ఆ రోజున అతను వేణుగోపాలన్ రూపంలో లార్డ్ యొక్క దృష్టిని కలిగి ఉన్నాడు. అతను 27 సంవత్సరాలు. పుర్వ మిమ్మంసా, ఉత్తర మిమ్మంసా, వ్యాకరనా యొక్క.......to b contd...
1వ శ్లోకం
వర్గం:సంస్కృత కావ్యాలు
20 వ శతాబ్దం
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg/220px-The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|thumb| బ్లూ మార్బుల్, 1972 డిసెంబరులో అపోలో 17 నుండి చూసిన భూమి. ఈ ఫోటోను LMP హారిసన్ ష్మిట్ తీశాడు. మానవాళి చేపట్టిన మొదటి అంతరిక్ష పరిశోధన 20వ శతాబ్దపు రెండవ భాగంలో జరిగింది. 20వ శతాబ్దం 1901 జనవరి 1 న (MCMI) ప్రారంభమై, 2000 డిసెంబరు 31 న (MM) న ముగిసింది. ఆధునిక యుగాన్ని నిర్వచించిన ముఖ్యమైన సంఘటనలు 20వ శతాబ్దంలో జరిగాయి. వాటిలో కొన్ని: స్పానిష్ ఫ్లూ మహమ్మారి, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, అణ్వాయుధాలు, అణుశక్తి, అంతరిక్ష పరిశోధనలు, జాతీయవాదం, డీకోలనైజేషన్, సాంకేతిక పురోగతి, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం, ప్రచ్ఛన్నయుద్ధానంతర సంఘర్షణలు. ఇవి భూగోళపు రాజకీయ, సామాజిక నిర్మాణాన్ని పునర్నిర్మించాయి.
20వ శతాబ్దంలో ప్రకృతితో మానవుడి సంబంధంలో భారీ మార్పు వచ్చింది. ప్రపంచ జనాభా, సముద్ర మట్టం పెరుగుదల, పర్యావరణ పతనాలు పెరిగాయి. అయితే భూమి కోసం, క్షీణిస్తున్న వనరుల కోసం పోటీ, అటవీ నిర్మూలన, నీటి క్షీణత, ప్రపంచంలోని అనేక జాతుల సామూహిక వినాశనం, ఇతర జీవుల జనాభాలో క్షీణతను వేగవంతం చేసింది. గ్లోబల్ హీటింగ్ తీవ్రమైన వాతావరణ పరిస్థితుల ప్రమాదాన్ని పెంచింది.
అవలోకనం
thumb| [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యొక్క మ్యాప్ (1910 నాటికి). దాని ఎత్తులో, ఇది చరిత్రలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యం .]]
కాలక్రమ చరిత్ర
20వ (ఇరవయ్యవ) శతాబ్దం 1901 జనవరి 1 న ప్రారంభమై, 2000 డిసెంబరు 31 న ముగిసింది. ఇది 2వ సహస్రాబ్దిలో పదవ, చివరి శతాబ్దం. చాలా శతాబ్దాల సంవత్సరాల మాదిరిగా కాకుండా, 2000 సంవత్సరం లీపు సంవత్సరం, 1600 తర్వాత గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్‌లో వచ్చిన శతాబ్దపు లీపు సంవత్సరాల్లో మొదటిది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల్లో ఖండాలు, మహాసముద్రాల అంతటా ప్రపంచ శక్తుల మధ్య ప్రపంచ స్థాయి యుద్ధాలు ఈ శతాబ్దంలో జరిగాయి. జాతీయవాదం 20వ శతాబ్దంలో ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన రాజకీయ సమస్యగా మారింది. దీన్ని అంతర్జాతీయ చట్టంలో స్వయం నిర్ణయాధికారం, శతాబ్దపు మధ్యకాలంలో అధికారిక డీకోలనైజేషన్, సంబంధిత ప్రాంతీయ సంఘర్షణలతో పాటుగా గుర్తించారు.
రాజకీయాలు, భావజాలం, ఆర్థిక శాస్త్రం, సమాజం, సంస్కృతి, సైన్స్, టెక్నాలజీ, వైద్యంలో మార్పులతో ప్రజల జీవన విధానంలో ఈ శతాబ్దం పెద్ద మార్పును తెచ్చింది. నాగరికత ఆవిర్భవించినప్పటి నుండి గడచిన శతాబ్దాలన్నిటి కంటే 20వ శతాబ్దం ఎక్కువ సాంకేతిక, శాస్త్రీయ పురోగతిని చూసింది. జాతీయవాదం, ప్రపంచవాదం, పర్యావరణవాదం, భావజాలం, ప్రపంచ యుద్ధం, మారణహోమం, అణు యుద్ధం వంటి పదాలు సాధారణ వాడుకలోకి వచ్చాయి. సాపేక్షత సిద్ధాంతం, క్వాంటం ఫిజిక్స్ వంటి శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు భౌతిక శాస్త్ర పునాదులను మార్చాయి. విశ్వం గతంలో విశ్వసించిన దానికంటే చాలా క్లిష్టంగా ఉందని శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసింది. శాస్త్రీయ జ్ఞానానికి సంబంధించిన కొన్ని చివరి వివరాలు పూరించబోతున్నాం అనే 19 వ శతాబ్దపు ఆశలను ఛేదించిన శతాబ్దం ఇది. ఈ శతాబ్దం గుర్రాలు, సాధారణ ఆటోమొబైల్స్, ఫ్రైటర్లతో ప్రారంభమై, హై-స్పీడ్ రైలు, క్రూయిజ్ షిప్‌లు, గ్లోబల్ కమర్షియల్ ఎయిర్ ట్రావెల్, స్పేస్ షటిల్‌తో ముగిసింది. వేలాది సంవత్సరాలుగా ప్రాథమిక వ్యక్తిగత రవాణాగా ఉన్న గుర్రాలు, ఇతర మోసే జంతువుల స్థానంలో, కేవలం కొన్ని దశాబ్దాలలో యంత్ర వాహనాలు వచ్చి చేరాయి. ఈ పరిణామాలు శిలాజ ఇంధన వనరుల వలన సాధ్యమైంది. ఇవి శక్తిని సులభంగా, మోసుకెళ్ళగలిగేలా అందించాయి. కానీ కాలుష్యం, పర్యావరణంపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపి, ఆందోళన కలిగించింది. మానవులు మొదటిసారిగా అంతరిక్షాన్ని అన్వేషించారు, చంద్రునిపై మొదటి అడుగు వేసారు.
రవాణా, సమాచార సాంకేతికత, ప్రజాదరణ పొందిన సంగీతం, పాశ్చాత్య సంస్కృతి, అంతర్జాతీయ సంస్థల ప్రభావాలు మొదలైన వాటి కారణంగా 20వ శతాబ్దం చివరినాటికి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వచ్చిన అభివృద్ధితో ప్రపంచం గతంలో కంటే సాంస్కృతికంగా సజాతీయంగా మారింది.
యుద్ధాలు, రాజకీయాలు
కుడి|thumb| మొదటి [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం|ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఐరోపాలో ప్రాదేశిక మార్పుల మ్యాప్ (1923 నాటికి).]] ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల ఈ శతాబ్ద కాలంలో మరణించిన వారి సంఖ్య వందల మిలియన్లలో ఉంది. ఇందులో యుద్ధాలు, మారణహోమం, రాజకీయ హత్యలు, సామూహిక హత్యల వల్ల సంభవించే మరణాలు ఉన్నాయి. ఒక్క రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల లోనే యుద్ధ చర్యల వల్ల మరణించిన వారి సంఖ్య 5, 8 కోట్ల మధ్య ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. రాజకీయ శాస్త్రవేత్త రుడాల్ఫ్ రమ్మెల్, యుద్ధాలలో మరణించిన వారిని, యుద్ధంలో అనుకోకుండా చంపబడిన పౌరులను, అల్లర్లకు పాల్పడే గుంపుల హత్యలను మినహాయించి ఇతర మరణాల సంఖ్య 26.2 కోట్లు ఉంటుందని అంచనా వేశాడు. చార్లెస్ టిల్లీ ప్రకారం, "మొత్తం, శతాబ్ద కాలంలో ప్రభుత్వం లేదా మరొక ప్రభుత్వ మద్దతుతో వ్యవస్థీకృత సైనిక విభాగాలు చేసిన చర్య ఫలితంగా దాదాపు 10 కోట్ల మంది మరణించారు. యుద్ధం-వలన చెలరేగిన వ్యాధి, ఇతర పరోక్ష ప్రభావాల వలన ఇంతే సంఖ్యలో పౌరులు మరణించే అవకాశం ఉంది." 1914 - 1945 మధ్య కాలంలో 7 కోట్ల మంది యూరోపియన్లు యుద్ధం, హింస, కరువు కారణంగా మరణించారని అంచనా.
thumb| 1973 జూన్ 19న USS <i id="mwAe4">సీక్వోయాలో</i> [[రిచర్డ్ నిక్సన్, లియోనిడ్ బ్రెజ్నెవ్]]
thumb| 1842 నుండి 1997 వరకు బ్రిటిష్ పరిపాలనలో ఉన్న హాంకాంగ్, అసలు నాలుగు ఆసియా పులులలో ఒకటి.
గణితం
thumb| [[కంప్యూటరు శాస్త్రం|కంప్యూటర్ సైన్స్ యొక్క మార్గదర్శకుడు, అలాన్ ట్యూరింగ్]] 20వ శతాబ్దంలో గణితంలో అనేక కొత్త రంగాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. 20వ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో, కొలత సిద్ధాంతం, క్రియాత్మక విశ్లేషణ, టోపోలాజీ స్థాపించబడ్డాయి. నైరూప్య బీజగణితం, సంభావ్యత వంటి రంగాలలో గణనీయమైన అభివృద్ధి జరిగింది. సెట్ థియరీ, ఫార్మల్ లాజిక్ అభివృద్ధి గోడెల్ యొక్క అసంపూర్ణత సిద్ధాంతాలకు దారితీసింది.
20వ శతాబ్దపు మలి భాగంలో, కంప్యూటర్ల అభివృద్ధి గణన సిద్ధాంతాన్ని స్థాపించడానికి దారితీసింది.
ఇంజనీరింగ్ సాంకేతికత
కుడి|thumb| [[రైట్ సోదరులు|రైట్ సోదరుల రైట్ ఫ్లైయర్ యొక్క మొదటి విమానం 1903 డిసెంబరు 17న కిట్టి హాక్, నార్త్ కరోలినాలో ; విల్బర్‌తో ఓర్విల్లే పైలట్ చేస్తున్నాడు.]] 20వ శతాబ్దపు ప్రముఖ లక్షణాలలో ఒకటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానం నాటకీయ పెరుగుదల. పరిశోధన, సైన్స్ అభ్యాసం లలో జరిగిన వ్యవస్థీకృత అభ్గివృద్ధి కారణంగా కమ్యూనికేషన్, ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇంజనీరింగ్, ట్రావెల్, మెడిసిన్, యుద్ధం వంటి రంగాలలో పురోగతికి దారితీసింది.
అంతరిక్ష పరిశోధనము
thumb| [[నీల్ ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ తీసిన 1969లో మొదటి మూన్‌వాక్ సమయంలో అమెరికన్ వ్యోమగామి బజ్ ఆల్డ్రిన్ ఫోటో. రైట్ సోదరుల మొదటి విమాన ప్రయాణం తర్వాత 66 సంవత్సరాలలో సాపేక్షంగా యువ ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందాయి.]]
మూలాలు
వర్గం:20 వ శతాబ్దం
పసునూరి రవీందర్
పసునూరి రవీందర్‌ కవిగా, రచయితగా తెలుగు సాహితీ జగత్తుకు సుపరిచితుడు. తెలంగాణ రాష్ట్రం నుండి తొలిసారిగా కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువపురస్కారం అందుకున్న రచయిత. తెలంగాణ ఉద్యమ గేయసాహిత్యంపై హైదరాబాద్‌ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధన చేసి డాక్టరేట్‌ అందుకున్నారు . వరంగల్‌ జిల్లా శివనగర్‌ ప్రాంతంలో పంతొమ్మిది వందల ఎనభై జనవరి 8న జన్మించారు.
"ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో తెలుగు సాహిత్యం -విమర్శ"అనే అంశం మీద ఎంఫిల్‌, "తెలంగాణ గేయసాహిత్యం-ప్రాదేశిక విమర్శ"అనే అంశంపై పి.హెచ్‌డీ చేశారు. పసునూరి రాసిన వ్యాసాలు పలు దిన, వార పత్రికల్లో అచ్చయ్యాయి. 'దస్కత్'తెలంగాణ కథా వేదికకు కన్వీనర్‌గా పనిచేసారు. తెలంగాణ ఉద్యమంలో సాహిత్యకారులను కూడగట్టి ఉద్యమ బాట పట్టించిన "సింగిడి" తెలంగాణ రచయితల సంఘానికి కన్వీనర్‌గా పనిచేశారు. తాను రాసిన అవుటాఫ్ క‌వ‌రేజ్ ఏరియా క‌థా సంపుటికి కేంద్ర‌సాహిత్య అకాడెమి యువ‌ పుర‌స్కారం ల‌భించింది. జాషువా, బోయి భీమ‌న్నల త‌ర్వాత‌ సాహిత్య అకాడెమి చేత గౌర‌వాన్ని అందుకున్న ద‌ళిత ర‌చ‌యిత ర‌వీంద‌రే. కొంతకాలం హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో అధ్యాపకునిగా (గెస్ట్ ఫ్యాకల్టీగా) పని చేశారు.
రచనలు
డాక్టర్‌ పసునూరి రవీందర్‌ రాసిన మొదటి కథ "వలసపక్షులు" (2002) 'ప్రజాశక్తి' దినపత్రికలో అచ్చైంది.
పసునూరి ప్రధాన సంపాదకునిగా ఉన్న పత్రిక పసునూరి కాలమిస్ట్ గా ఉన్న అంతర్జాల సాహిత్య పత్రిక
-సారంగ
గతంలో పనిచేసిన సాహిత్య పత్రికలు
-హైదరాబాద్ మిర్రర్ తెలుగు దినప్రతిక (కాలమిస్టు)
-సింగిడి మాసపత్రిక (ఎడిటోరియల్ బోర్డు మెంబర్)
బహుముఖ కృషి
తెలంగాణ ఉద్యమంలో ఒకవైపు సాహిత్యోద్యమకారునిగా పనిచేస్తూనే, తాను పరిశోధన చేస్తున్న సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో స్టూడెంట్ జేఏసీ కో-కన్వీనర్ గా పనిచేశారు. పలు ప్రాంతాల విద్యార్థుల మధ్య సమన్వయం ఏర్పరచి, తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవశ్యకతను పదిజిల్లాల్లో ప్రచారం చేశారు.
అవార్డులు
- కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి యువ పురస్కార గ్రహీత (2015) (తొలి తెలంగాణ రచయిత)
-యువశ్రీ (1998), యువశ్రీ కల్చరల్ ఆర్గనైజేషన్, వరంగల్
-సురవరం ప్రతాపరెడ్డి పురస్కారం (2015) (తెలంగాణ ఎన్నారై అసోసియేషన్ తేనా వారి పునర్జీవన గౌరవపురస్కారాలు-ఉత్తమ పరిశోధనగ్రంథ పురస్కారం)
-రాష్ట్ర ఉత్తమ ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా జర్నలిస్టు అవార్డు (2015) (తెలంగాణ రాష్ట్ర తొలి ఆవిర్భావ వేడుకలు)
-నవయుగ కవి చక్రవర్తి గుర్రం జాషువా (2015) (యునైటెడ్ ఫోరం)
-ద‌ర‌సం పుర‌స్కారం (2017)
-న‌ట‌రాజ్ అకాడెమి ప్ర‌తిభా పుర‌స్కారం (2017)
-గిడుగు పుర‌స్కారం (2017)
సాహిత్య రత్న అవార్డ్ (భారతీయ దళిత సాహిత్య అకాడెమి) (2018)
కంకణాల జ్యోతి సాహిత్య రత్న అవార్డ్(2018)
జెన్నె మాణిక్యమ్మ స్మారక సాహిత్య పురస్కారం (2019)
వాయిస్ టుడే ఎక్సలెన్స్ అవార్డ్ ఫర్ లిటరరీ కాంట్రిబ్యూషన్ (2019)
గూడా అంజయ్య స్మారక పురస్కారం (2019)
జ్యోత్స్నా కళాపీఠం-ఉగాది కవితా పురస్కారం(2019)
బి.ఎస్.రాములు స్ఫూర్తి పురస్కారం (2019)
సుద్దాల హనుమంతు పురస్కారం (2019)
లలిత కళాభిరామ పించము సాహిత్య అవార్డ్ (2019)
పూలే అంబేద్కర్ సేవ పురస్కారం (2020)
సాహసం, వే ఫౌండేషన్ ‘‘ఆత్మీయ పురస్కారం (2020)
కాళోజీ జాతీయ పురస్కారం (2020)
తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారం (2020)
ఇండియన్ బాబ్ మార్లే ఎర్ర ఉపాలి అవార్డ్ (2021)
బయటి లింకులు
వర్గం:1980 జననాలు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా రచయితలు వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా కవులు వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా పాత్రికేయులు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయితలు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలంగాణ రచయితలు వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారాల విజేతలు-2020
గంగాధరపురం
గంగాధరపురం, కృష్ణా జిల్లా, గుడివాడ మండలానికి చెందిన గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన గుడివాడ నుండి 3 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 371 ఇళ్లతో, 1202 జనాభాతో 121 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 591, ఆడవారి సంఖ్య 611. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 812 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 589452 .పిన్ కోడ్: 521322.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల గుడివాడలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల బిళ్ళపాడులోను, మాధ్యమిక పాఠశాల బిళ్ళపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గుడివాడలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గుడివాడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గుడివాడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడ లోనూ ఉన్నాయి.
జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల
ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న ముగ్గురు విద్యార్థులు, జాతీయస్థాయి టెన్నికాయిట్ పోటీలకు ఎంపికైనారు. తూర్పు గోదావరి జిల్లా ప్రత్తిపాడులోని మినర్వా విద్యా సంస్థల ప్రాంగణంలో, 2014, నవంబరు-8,9 తేదీలలో 29వ అంతర్ జిల్లా సబ్-జూనియర్ టెన్నికాయిట్ పోటీలలో పాల్గొని తమ అద్భుత నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించి వీరు జాతీయ పోటీలకు ఎంపికైనారు. ఈ పోటీలలో మొదటి స్థానం పొందిన గుజ్జర్లమూడి పూర్ణిమాలక్ష్మి, తృతీయస్థానంలో నిలిచిన జక్కుల కీర్తి, బాలుర విభాగంలో ద్వితీయస్థానంలో నిలిచిన నంద్యాల నాగేశ్వరరావు, జనవరి-2015 లో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని జైపూర్ నగరంలో నిర్వహించే జాతీయస్థాయి పోటీలలో నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ జట్టు తరపున పాల్గొంటారు. ఈ పాఠశాల పి.డి.శ్రీ పొట్లూరి చంద్రశేఖర్, ఈ క్రీడాకారులను అభినందించి, 7వేల రూపాయల నగదు పారితోషికం అందజేసినారు. [2] 2015, ఆగస్టు-22వ తేదీనాడు, అనకాపల్లిలోని పురపాలక సంఘ ఉన్నత పాఠశాలలో నిర్వహించిన సౌత్ జోన్ టెన్నికాయిట్ ఛాంపియన్ షిప్ పోటీలలో, ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న గుజ్జర్లమూడి పూర్ణిమాలక్ష్మి ప్రథమస్థానంలోనూ, జక్కుల కీర్తి చతుర్థస్థానంలోనూ నిలిచి, జాతీయస్థాయి పోటీలకు ఎంపికైనారు. వీరిద్దరూ సెప్టెంబరు/2015లో మహబూబ్ నగర్ లో నిర్వహించు జాతీయస్థాయి పోటీలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ జట్టు తరఫున పాల్గొంటారు. [3] ఇటీవల తమిళనాడు రాష్ట్రంలో నిర్వహించిన జాతీయస్థాయి టెన్నికాయిట్ స్కూల్ ఫెడెరేషన్ 4-17 విభాగంలో, ఈ పాఠశాలకు చెందిన జక్కుల కీర్తి, గుజర్లమూడి పూర్ణిమాలక్ష్మి అను విద్యార్థినులు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం తరపున పాల్గొని, టీం ఛాంపియన్ షిప్ లో కాంస్యపతకం సాధించారు. [4]
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
గంగాధరపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
గంగాధరపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
గంగాధరపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, మినుము
గ్రామ పంచాయతీ
భారతదేశం రాజ్యాంగం, పంచాయతీ రాజ్ చట్టం ప్రకారం గ్రామం ఎన్నుకోబడిన ప్రజాప్రతినిధి సర్పంచ్ (గ్రామ హెడ్) ద్వారా పరిపాలన నిర్వహింపబడుతుంది. 2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి అవ్వారు రేణుజాదేవి, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [4]
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1028. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 528, స్త్రీల సంఖ్య 500, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 258 ఉన్నాయి.
వెలుపలి లింకులు
[2] ఈనాడు కృష్ణా; 2014, నవంబరు-11; 15వపేజీ. [3] ఈనాడు అమరావతి; 2015, ఆగస్టు-25; 25వపేజీ. [4] ఈనాడు అమరావతి; 2016, జనవరి-8; 25వపేజీ.
వర్గం:గుడివాడ మండలంలోని గ్రామాలు
దిండిగల్ జిల్లా
దిండిగల్ జిల్లా, భారతదేశం తమిళనాడు రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఇది ఒకటి. దిండిగల్ జిల్లా తిరువణ్ణామలై జిల్లా తర్వాత వైశాల్యం ప్రకారం తమిళనాడులో రెండవ అతిపెద్ద జిల్లా. ఈ జిల్లా 1985 సెప్టెంబరు 9న మధురై జిల్లా నుండి వేరు చేయబడింది. ఇది 6266.64 కిమీ2 వైశాల్యం కలిగి ఉంది. జిల్లా పరిధిలో 3 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 10 తాలూకాలు 361 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. పంచాయతీ బ్లాకులు 14, గ్రామ పంచాయితీలు 306, పట్టణ పంచాయితీలు 23 ఉన్నాయి. జిల్లా వాయువ్య సరిహద్దులో తిరుప్పూర్ జిల్లా, ఈశాన్యంలో కరూర్ జిల్లా, తూర్పున తిరుచిరాపల్లి జిల్లా, దక్షిణాన మధురై, థేనీ జిల్లాలు, పశ్చిమాన కేరళలోని ఇడుక్కి జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
గణాంకాలు
2011 గణాంకాలను అనుసరించి దిండిగల్ జనసంఖ్య 2,161,367. దిండిగల్ జనసంఖ్య దాదాపు నమీబియా దేశానికి. లేక అమెరికా లోని న్యూమెక్సికో రాష్ట్ర జనసంఖ్యకు సమానంగా ఉంటుంది. భారతదేశ జీల్లాలలో (640) దిండిగల్ 211వ స్థానంలో ఉంది. జిల్లా జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 357.
2001-2011 నుండి దశాబ్ధకాలంలో దిండిగల్ జిల్లా జనసంఖ్య అభివృద్ధి శాతం 12.39%. దిండిగల్ జిల్లా స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 998:1000. అలాగే అక్షరాస్యత శాతం 76.85%. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ జిల్లా జనాభా 2,159,775, లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 998 స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ.
మొత్తం జనాభాలో 37.41% పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.జిల్లా లోని మొత్తం జనాభాలో 216,576 మంది ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. వీరిలో 111,955 మంది పురుషులు కాగా, 104,621 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు.
జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు ప్రజలు 20.95% మంది ఉండగా, షెడ్యూల్డ్ తెగలు ప్రజలు 0.37% మంది ఉన్నారు. జిల్లా సగటు అక్షరాస్యత 68.61%,దీనిని జాతీయ సగటు 72.99%.అక్షరాస్యత  పోల్చగా తక్కువగ ఉంది. జిల్లాలో మొత్తం 560,773 గృహాలు ఉన్నాయి.
మొత్తం 1,105,155 మంది కార్మికులు ఉన్నారు, వీరిలో 155,332 మంది రైతులు, 388,725 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కార్మికులు, 25,253 గృహ పరిశ్రమలు, 393,707 మంది ఇతర కార్మికులు, 142,138 మంది ఉపాంత కార్మికులు, మార్జినల్ కార్మికులు 10,072, మార్జినల్ కార్మికులు 10,072 కార్మికులు.
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 91.52% మంది తమిళం, 5.45% తెలుగు మరియు 1.69% కన్నడం వారి మొదటి భాషగా మాట్లాడతారు.
ఆర్థిక స్థితి
2006లో పంచాయితీ మంత్రిత్వశాఖ 640 భారతదేశ జిల్లాలలో 250 జిల్లాలు వెనుకబడిన జిల్లలుగాగుర్తించింది. వీటిలో దిండిగల్ జిల్లా ఒకటి. అలాగే 30 తమిళనాడు జిల్లాలలో 6 జిల్లాలను వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటిగా గుర్తించిన " బ్యాక్ వర్డ్ రీజియన్ గ్రాంట్ ఫండ్ " (బి.ఆర్.జి.ఎఫ్) నుండి నిధులను అందుకుంటుంది. .
పర్యాటక ఆకర్షణలు
alt=ప్రఖ్యాత పర్యాటక కేంద్రమైన కొడైకెనాల్ లోని సరసు|thumb|333x333px|ప్రఖ్యాత పర్యాటక కేంద్రమైన కొడైకెనాల్ లోని సరసు alt=పళని కొండ|thumb|250x250px|పళని కొండ
తాలూకాలు
దిండిగల్ జిల్లాలో 10 తాలూకాలు ఉన్నాయి.
పంచాయితీ యూనిట్లు
జిల్లాలో 14 పంచాయితీ బ్లాకులు ఉన్నాయి
కానూరు (పెళ్లకూరు)
కానూరు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తిరుపతి జిల్లా, పెళ్లకూరు మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన పెళ్ళకూరు నుండి 13 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన శ్రీకాళహస్తి నుండి 26 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 503 ఇళ్లతో, 1796 జనాభాతో 852 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 878, ఆడవారి సంఖ్య 918. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 532 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 372. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592657 .పిన్ కోడ్: 524129.
సమీప గ్రామాలు
శిరసనంబేడు 3 కి.మీ, జువ్వలపాలెం 5 కి.మీ, చావలి 5 కి.మీ, పూడూరు 6 కి.మీ
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు నాయుడుపేటలో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల తిరుపతిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం నాయుడుపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల తిరుపతి లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కానూరులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కానూరులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కానూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కానూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, నిమ్మ
తోలుబొమ్మలాట
thumb|తోలుబొమ్మలు తోలుబొమ్మలాట ఒక జానపద కళారూపం. తాను స్వయంగా అనుకరించలేని జానపదుడు కావ్యాల్లోనూ, పురాణాల్లోను వర్ణింపబడిన పాత్రల ఆహార్య విశేషాలను స్వయంగా షృష్టించుకున్నాడు. తన భాషతో ఆ మూగ చిత్రాలకు ప్రాణం పోశాడు. రకరకాల విన్యాసాలను వాటి చేత చేయించాడు. తాను స్వయంగా వెనుకనుండి ఈ పాత్రలను కదిలించాడు. కదులుతున్న ఆ జీవంలేని బొమ్మలతో జీవనిబద్దమైన ఒక దృశ్యాన్ని ప్రదర్శించడంలోనే జానపదుడి కళాత్మకత దాగి ఉంది.
తోలుబొమ్మలు - ఆవిర్భావం
ఈ తోలుబొమ్మలు ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో ప్రాచీన ఓడరేవులైన కళింగపట్నం, భీమునిపట్నం, కోరంగి, మచిలీపట్నం, వాడరేవు, కొత్తపట్నాల నుంచి విదేశాలకు భారతీయులతో పాటు వెళ్ళాయి. పాశ్చాత్యదేశాలలో జరిగే ఉత్సవాలలో తోలుబొమ్మలను ప్రదర్శించడాన్ని బట్టి చూస్తే ఈ కళకు ఇతర దేశాల్లో బహుళ ఆదరణ లభించిందని తెలుస్తున్నది. పర్షియా, టర్కీ ల మీదుగా గ్రీసు దేశంలో ప్రవేశించిన తోలుబొమ్మలు, గ్రీసులో నూతన రూపం సంతరించుకుని ఉత్తరాఫ్రికా లోని ముస్లిం దేశాలకు, 17వ శతాబ్దంలో ఇటలీ కి, అక్కడినుండి ఫ్రాన్స్ లోని వెర్సయిల్స్, పారిస్, పేలేరాయల్ నగరాలకు వ్యాపించాయి. తోలుబొమ్మలు కాలానుగుణంగా ఆయాదేశాల్లో భిన్నరూపాలు ధరించినప్పటికీ, భారతదేశం వీటికి మాతృక అని చెప్పవచ్చు.
శీర్షిక 	ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రరచయిత 	సురవరం ప్రతాపరెడ్డి సంవత్సరం 	1950 ప్రచురణకర్త 	సురవరము ప్రతాపరెడ్డి సాహిత్య వైజయంతి చిరునామా 	హైదరాబాదు. పుట. 54.
''భారతీయులలో ఏ యే ప్రదేశాలలో నిది కలదో తెలియదుకాని తెనుగువారిలోను, కర్ణాటకులలోను ఇది చాలా ప్రాచీనమునుండి వచ్చినట్టి యాట. సన్ననివస్త్రమును తెరగా కట్టి దానిలోపల పెద్ద దివటీలు వెలిగించి తోలుబొమ్మల కాళ్ళకు, చేతులకు, తలలకు దారములు కట్టి మధ్య నొక దబ్బతో అ బొమ్మనుపట్టి నిలబెట్టి అవసరమగు దారములను లాగుతూ వదులుతూ బొమ్మ లాడించెడివారు. ఆట కనుగుణ్యముగా తాళము వాయించుతూ కథకు సంబంధించిన పాట పాడుదురు. రామయణకథకు గోన బుద్ధారెడ్డి రామాయణములోని ద్విపదలను పాడుదురందురు. బొమ్మలను సూత్రములతో నాడించువా రగుటచేత అట్టి ప్రదర్శకుని "సూత్రధారుడు" అని యందురు. సంస్కృత నాటకములలో నాటకమును ప్రారంభించునప్పుడు 'సూత్రధారుడు' ప్రవేశించి ప్రదర్శింపనున్న నాటకమును గురించి కొన్ని మాటలు చెప్పిపోవును. కాని తోలుబొమ్మలాటలో ఆదినుండి తుదివరకు సూత్రదారుడు లేనిది బొమ్మ లాటయే యుండదు. కాన నాటకాలకన్న బొమ్మలాటకే సూత్రధార పదము సరిపోవును. అట్లగుచో తోలుబొమ్మలను చూచి నాటకాలవారు సూత్రధార పదమును నాటక నాట్యవిధానమును సవరించుకొనిరా లేక నాటకాలను జూచి బొమ్మలాటగాండ్రు నేర్చుకొనిరా అనునది చర్చనీయాంశమగును.
తోలుబొమ్మలపై వాలిసుగ్రీవులు, రావణుడు, సీతారామలక్ష్మణులు, రాజులు, భటులు, మహాభారత వీరులు, మున్నగు వేషాలన్నియు వివిధ రంగులతో తీర్తురు. ప్రేక్షకులు బొమ్మల చూడగనే ఇది యీ వ్యక్తిని నిరూపించు బొమ్మ అని పోల్చుకొను సాంప్రాదాయ మేర్పడినది. ఈ బొమ్మలలోని వేషాలు పూర్వపు రాజులు రౌతులు మున్నగువారి వేషములను ఊహించుటకు తోడ్పడ వచ్చును. ఈ బొమ్మలాటలో మధ్య మధ్య హాస్యప్రదర్శనము చేయుదురు. అది చాలా అసభ్యముగా నుండును. సినిమా అసభ్యాలను నిషేధించే ప్రభుత్వము వీటిని తొలగించినదికాదు.
భారతదేశంలో బొమ్మలాటలు
బొమ్మలాటలు భారతదేశంలో, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, కేరళ, తమిళ], [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాలలో వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఉత్తరదేశంలో కట్‌పుతలీ అనే కొయ్యబొమ్మలాటలూ, [      chapter 124mmz [దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణదేశం]]లో కీలుగుఱ్ఱపు బొమ్మలాటలూ, బొమ్మలాట్టం అనబడే కొయ్య బొమ్మలాటలూ ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఆంధ్ర దేశంలో తోలుబొమ్మలాటలు ప్రదర్శించేవారు చాలావరకు మరాఠా ప్రాఁతంనుండి వలస వచ్చినవారు. వీరిని కన్నడదేశంలో కిషథషిఖ్యాత జాతివారనీ, తమిళదేశంలో కిల్లెఖ్యాత వారని, ఆంధ్రప్రదేశ్లో బొమ్మలాటవారని, తోలుబొమ్మలాటవారనీ వ్యవహరిస్తారు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో చాలా వందల సంవత్సరాలనుండే తోలుబొమ్మలాటలు ప్రచారంలో ఉన్నాయని నాచన సోమన తదితర కవుల రచనలనుండి గ్రహించవచ్చును.
2డి యానిమేషన్ దిశగా మొదటి అడుగు బొమ్మాలటదే. చాయచిత్రం, నీడల్తో ఆకృతులు వంటివి బొమ్మలాటకు దారితీశాయి. భారతీయ జానపద ప్రదర్శన కళల్లో అతి ప్రాచీనమైన దృశ్య రూపకానికి చెందినది తోలుబొమ్మలాట. క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దం నాటికే తెలుగు దేశంలో తోలుబొమ్మలాట ప్రచారంలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.
చరిత్రకారుల ప్రకారం తోలుబొమ్మలు నాగరికత అంత పురాతనమైనవి. క్రీ.పూ 2500 సం॥నకు వెనక్కి వెళ్తే, పురాతన నాగరికత అయిన హరప్పా, మొహంజోదారో కొన్ని వేల కిలోమీటర్ల వరకూ వ్యాపించినది, ఒక రకమైన పురావస్తు శాస్త్ర relics వెడదీయగల తల భాగమును ఒక తీగతో అతకగల చేయగల ఒక టెర్రకోట ఎద్దును కలిగి ఉంది. ఇది ఒక పరిమితమైన యానిమేషన్ ను సాధిస్తున్నది. పైకి క్రిందకు జారగల ఒక టెర్రకోట కోతి బొమ్మ కూడా దొరికినది, ఇది ఒక వాహన కదలికను సూచిస్తుంది.
క్రీ.పూ ౬వ శతాబ్దమునకే భారతదేశమునంది తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనశాల (Shadow theater) గలదు. అప్పటినుండే భారతదేశము లోని వివిధ పల్లె ప్రాంతములనందు వినోదమును అందించింది. ( www. puppetindia. com నుండి)
మహాభారతంలో తోలుబొమ్మలాట ప్రస్తావన ఉంది. చీరమరుగున బొమ్మలనాడించు వారు అన్న పాల్కురికి సోమన చెప్పిన పద్యంలో తోలుబొమ్మలనే ప్రస్తావించారు. భగవద్గీతలో సత్త్వ, తమో, రజో గుణాలు మూడు దారాలని, అవి పరమాత్మునిచేత మానవ జీవన గమనంలో లాగబడుతుంటాయని చెప్పబడింది. మానవుడు బొమ్మ అయితే అతనికున్న సూత్రాలు ఈ మూడు గుణాలు. ఆడించేవాడు భగవంథుదు అన్న అర్థంలో ఉన్న ఈ భాగం నిజానికి తోలుబొమ్మలాటలకు సంబంధించిన ప్రస్తావన.
క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్ధానికి చెందిన అశోకుని శిలా శాసనాల్లో జంబూ ద్వీపానికి బొమ్మలాట ప్రదర్శన రంగంగా ఆపాదించారు. పతంజలి మహాభష్యంలో తన కాలమ్నాటి వినోద సాధనాలను వివరిస్తూ మూడు ప్రధానమైన వహికలను వివరిస్తూ వాటిలో బొమ్మలాట ఒక ప్రధనమైన వాహిక అని వివరించారు.
తేరి గాథ అను బౌద్ధ గ్రంథంలో బొమ్మలాటకు సంబంధించిన ప్రస్తావన ఉంది. వాత్సాయనుని కామసూత్రాల్లో బొమ్మలలోని రకాలు, బొమ్మలాటల్లోని తేడాలు చర్చింపబడినాయి. కన్యలను ఆకర్షించడానికి బొమ్మలాటల ప్రదర్శన అవసరమని వాత్సాయనుని వివరణ. ప్రాచీన భారతదేశంలో బొమ్మలాట ఒక పవిత్రమైన కళగా భావించబడింది. ఇది ప్రాచీన కాలపు సినిమాగా భావించబడింది. జానపదుని కళత్మక సృష్టికి ఇది నిదర్శనం. వినొద సాధనంగానే కాకుండా ప్రభోదాత్మక సాధనంగా కూడా ఈ కళారూపాన్ని జానపదుడు మలచుకున్నాడు. తరువాతి కాలంలో వెలువడిన నాతకానికి బొమ్మలాట నాంది పలికింది. నాటకమే తరువాతి సినిమాకు మూలం. కాబట్టి పరోక్షంగా తొలుబొమ్మలాట సినిమాకు మూలమైంది.
కదలికలోని ఆనదం కనుక్కున్న మనిషి ఆలోచనలోనుండి పుట్టిందే బొమ్మలాట. స్థిరత్వం నుండి చలనం వైపుకు పయనించడంలో భాగంగా ప్రాచీన మానవుడు బొమ్మలాటను సృష్టించుకున్నాడు. కథ చెప్పడం మొదలైన తరువాత ఆ కథలోని పాత్రలు తెరమీద కనిపిస్తే, నటిస్తే చూడాలన్న జనపదుడి తపనలో నుండి బొమ్మలాట పుట్టింది. బొమ్మలతో ఆడుకోవడం అతి ప్రాచీన కళ. కొయ్యబొమ్మలాటలు, కట్టెబొమ్మలాటలు, తొడుగు బొమ్మలాటలు, తళ్ళబొమ్మలాటలు, బుట్టబొమ్మలాటలు, తోలుబొమ్మలాటలు అని బొమ్మలాటలు అనేకము ఉన్నాయి.
తోలుబొమ్మల తయారీ
తోలుబొమ్మల తయారీ చాలా శ్రమతో కూడుకున్న పని. వీటి తయారీకి జింక, లేడి లేదా దుప్పి, మేక ఈ మూడు రకాల జంతువుల తోళ్ళను వాడతారు. చైనాలో గాడిద చర్మంతోను, గ్రీసుదేశంలో ఒంటె చర్మంతోను తోలుబొమ్మలను తయారు చేస్తారు. పచ్చితోళ్ళను పరిమితమైన వేడి నీటిలో నానబెట్టి బండమీద లేదా చదునైన చాపమీద పరచి తోలుపై ఉన్న వెంట్రుకలను తొలగిస్తారు. ఆ తర్వాత తోలుకు మిగిలి ఉన్న పల్చటి చర్మపుపొరను పదునైన కత్తి సహాయంతో తీసివేసి మరోసారి వేడినీటిలో వేసి ఉప్పుతో శుభ్రపరుస్తారు. శుభ్రపరిచిన తోలును మేకుల సహాయంతో చతురస్రాకారపు చెక్కకు బిగించి ఆరవేస్తారు. ఈవిధంగా చేయడం వల్ల మిగిలిన కొద్దిపాటి నలకలు ఉంటే అవిపోతాయి. ఇన్ని దశల్లో శుభ్రపరచిన తోలు పలచనిపొరగా, పారదర్శకంగా తయారై దీపపుకాంతి ప్రసరించే విధంగా అవుతుంది.
తోలుబొమ్మలు తమకు తామే తయారు చేస్తారు. ఈ బొమ్మల తయారీకి జింక, దుప్పి, మేక, మేకపోతు, గొర్రె మొదలైన జంతువుల చర్మాలను వాడతారు. దేవతా విగ్రహాలను జింక, దుప్పి చర్మాలతో చేస్తారు. కానీ ఇప్పుడు ఇవి దొరకనందున మేక చర్మాలను వాడుతున్నారు. మేకలు ఎక్కువగా ఉన్నవారు మేకలను దానంగా ఇస్తారు. స్వచ్ఛమైన మేక తోలును తెచ్చి కొంచెం వేడిగా కాగిన నీళ్ళలో సబ్బు కలిపి ఈ తోళ్ళను నీళ్ళలో ముంచుటారు. నాలుగైదు సార్లు ముంచిన తరువాత ఆ తోలును చదునైన బండ మీద బోర్లా పరచి చేతితో వెండ్రుకలు తీస్తారు. తరువాత నీటి తొట్టి వద్దకు గానీ, బోరింగు దగ్గరకు గాని తీసుకు వెళ్ళి తోలుకు రెండువైపులా సబ్బు పెట్టి కత్తితో నుజ్జంతా తీసివేస్తారు. దీనిని బక్కి పొర అంటారు. ఈ చర్మాని ఎండలో ఆరబెడతారు. మన్సంపొర, వెండ్రుకలు తీసివేసిన ఈ తోలు పారదర్శకంగా ఉంటుంది.
ఈ పారదర్శకత కలిగిన తోలుపై పెన్సిలుతో కావలసిన బొమ్మ గీసుకొని కత్తెరతోగానీ, గోరుగిల్లుడుతో గాని కత్తిరిస్తారు. తరువాత బొమ్మకు నగిషి పనులు చేస్తారు. హారాలు, పూలహారం, కిరీటం, వజ్ర వైడూర్యాది ఆభరణాలు సొగసుగా చేస్తారు. ఈ ఆకారాల్లోని బెజ్జాలు దీపపు కాంతికి ఆభరణాలుగా మెరుస్తాయి. తరువాత రంగులు వేస్తారు. తలకు, మీసాలకు నల్లరంగు, శరీరానికి ఎర్రరంగు వేస్తారు. తెలుపు రంగు వేయాల్సిన చోత రంగు వేయకుండా వదిలిపెడతారు. రంగులు వేసేవారిని రంగరాజులు అంటారు. ఇంటిలోని వారంతా రంగులు వేయడంలో ఆరితేరి ఉంటారు. ఈ పరిశోధకుడు వెళ్ళినపుదు 13 సంవత్సరాల అమ్మాయి బొమ్మల తయారీలో నిమగ్నమై ఉంది.
కాళ్ళు చేతులు వంటివి ప్రత్యేకంగా తయారుచేసి దారాలతో కీలు కడతారు. అభినయనంలో కదలికకు గాను ఈ కాళ్ళు చేతులు ప్రత్యేకంగా కడతారు. రెండు కాళ్ళ మధ్య పట్టుకోవడానికి అనువుగా పుల్లను చీల్చి రెండువైపులా రెండు చీలికలు వచ్చేట్లు కడతారు. కాళ్ళ మధ్య భాగంలో పుల్లను పట్టుకొని బొమ్మనాడిస్తారు. బొమ్మలు రెండు రకాలు. ఏకపటం, సూత్రం బొమ్మ. రెండు తోళ్ళు ఉన్నది ఏకపటం ( శరీరానికి ఒక తోలు, కాళ్ళు చేతులు కలిపి ఒక తోలు). సూత్రం బొమ్మకు మూడు తోళ్ళుంటాయి. బొమ్మల తయారీ తరువాత వాటిని పెద్ద వెదురు పెట్టెలో భద్రపరుస్తారు. ప్రదర్శన కోసం బొమ్మలే కాకుండా ఇంతిలో అందాన్నిచ్చే అనేకమైన అలంకరణ సామగ్రిని కూడా తయారు చేసి అమ్మడం వృత్తిగా మారింది. తొలుబొమ్మల తయారీలో తాము ఎదుర్కొంటున్న సమస్యల గురించి నిమ్మలకుంట కళాకారులు ఈ పరిశోధకునికి వివరించారు. ఒకప్పుడు ఆదరణ ఉన్న ఈ కళ ఇప్పుడు ఆదరణ కోలుపోవడం వలన మేక చర్మాలు దానం చేసేవారు కరువయ్యారని, ఇప్పుడు మేకచర్మాలను తాము కొంటున్నామని, కొన్న తరువాత వాటిని తీసుకుని వచ్చేటప్పుడు రవాణాలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నట్లు వీరు వివరించారు.
తోలుబొమ్మల ప్రదర్శన
thumb|తోలుబొమ్మల ప్రదర్శన రంగస్థలంపై పొడవాటి గుంజలపై తెల్లటి వస్త్రాన్ని లేదా పంచెను ముందు భాగంలో గట్టిగా లాగి కడతారు. తెర భూమి నుండి నిలువుగా ఉండకుండా కొంచెం ఏటవాలుగా కడతారు. ఈ విధంగా కట్టడం వల్ల బొమ్మలను ఆడించేటప్పుడు బొమ్మలకు కాళ్ళు అడ్డుతగలకుండా ఉంటుంది. తోలుబొమ్మల ప్రతిబింబాలు సరిగ్గా తెరపై పడడానికి తెరలోపలి నుండి పూర్వం కాగడాలు ఉపయోగించేవారు. అయితే విద్యుత్ సౌకర్యం అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత ఎక్కువ కాంతిని ఇచ్చే విద్యుత్ బల్బులను వాడుతున్నారు.
ఆటలు, పాటలు, మాటలు, మోతలు
ప్రదర్శన సంబంధమైన కదలికలకు అనుగుణంగా ప్రధాన గాయకుడు పాడుతూ వుంటే, మిగిలినవారు వంతలుగా పాడుతారు. వంతల్లో స్త్రీలు ప్రధానంగా ఉంటారు. రాగంతీయడం, ముక్తాయింపు, సంభాషణ ధోరణిలో స్త్రీగొంతు ముఖ్యపాత్ర వహిస్తుంది. ఇందులో స్త్రీ పాత్రలకు స్త్రీలే పాడతారు. మైకులు వంటి సాధనాలు లేకుండా విశాలమైన మైదానంలో ఉన్న ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకోవాలంటే వారి గొంతు స్థాయిని ఊహించుకొనవచ్చును.
వీరికి హార్మోనియం శృతిగా ఉంటుంది. తాళాలుంటాయి. వాయించే వ్యక్తులు కూడా వెనుక కూర్చొని వంత పాడుతుంటారు. అంతే కాదు, వాళ్ల కాళ్ళక్రింద బల్లచెక్కలుంటాయి. ఆయా ఘట్టాలననుసరించి ఈ చెక్కలను తొక్కుతుంటారు. ముఖ్యంగా రథాలు, గుఱ్ఱాలు, యుద్ధఘట్టాలలో ఈ చెక్కలు టకటకా త్రొక్కుతుంటే మంచి రసవత్తరంగా ఉంటుంది. నగారా మోతలకు ఖాళీ డబ్బాలు ఉపయోగిస్తారు. ఉరుములు ఉరిమినట్టూ, పిడుగులు పడ్డట్టూ డబ్బాలు మ్రోగిస్తారు.
ఏ వ్యక్తి బొమ్మలను ఆడిస్తాడో ఆ వ్యక్తి తానే పాడుతూ, పాటకు అనుగుణంగా బొమ్మను ఆడిస్తాడు. రెండు బొమ్మలను ఆడించే సమయంలో బొమ్మలమధ్య వచ్చే పోరాటంలో రెండు బొమ్మలను చేతితో కొట్టిస్తాడు. అదే సమయానికి క్రింది బల్లచెక్క టకామని నొక్కుతాడు. ఈ సమయంలో మిగిలిన వంతదారులు కావలసిన అల్లరి, హంగామా చేస్తారు. ఒక యుద్ధఘట్టం వచ్చిందంటే డోళ్ళూ, డబ్బాలూ, ఈలలూ, కేకలతో బీభత్సం సృష్టిస్తారు.
తోలుబొమ్మలాటలో పాత్రలు
తోలుబొమ్మలాట అంటే చాలు కేతిగాడు, బంగారక్క, జుట్టుపోలిగాడు వంటి హస్యపాత్రలు ప్రధానంగా వస్తాయి. ఈ పాత్రలు గ్రామీణుల మనస్సులపై విశేషాదరణ చూపుతాయి. తోలుబొమ్మలాటలో ప్రధానకథకు ఎంత ప్రాముఖ్యత ఉంటుందో, ఈ హస్యపాత్రలకు అంతే ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఈ పాత్రలను సామాజిక స్థితిగతులకు దర్పణంగా నిలిపి, పాత్రల ద్వారా సమాజంలో ఉండే దురాచారాలను, మూఢనమ్మకాలను ఎండగడతారు. ఇందులో సామెతలు, లోకోక్తులు, పొడుపుకథలు, నీతికథలు మొదలైనవి చోటు చేసుకుంటాయి. అదేవిధంగా అభినయాలకు స్వభావానుగుణంగా తేల్చడానికి వాద్యాలు కూడా ప్రధాన భూమికను నిర్వహిస్తాయి. వాద్యానికి సంబంధించి హర్మోనియం, తాళాలు, తొక్కుడుబిళ్ల, మద్దెల, డప్పు, గజ్జెలు వంటివి ఉంటాయి. తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనలో రామాయణం, భారతం లకు సంబంధించిన కథా వస్తువులు ఉంటాయి. లంకాదహనం, సతీసులోచన, యయాతి, అంగద రాయబారం, మైరావణవధ, విరాటపర్వం, పద్యవ్యూహం, ఉత్తరగోగ్రహణం వంటి కథలతో తోలు బొమ్మలను ప్రదర్శిస్తారు.
సూత్రధారుడు
నాటకానికి, సినిమాకు దర్శకునిలాగా తోలుబొమ్మలాటకు సూత్రధారి ప్రధాన బాధ్యత తీసుకొంటాడు. అతను చాలా విషయాలలో ప్రజ్ఞాశాలి కూడా అయిఉంటాడు. మిగిలినవారందరూ అతనిని అనుసరిస్తూ ఉంటారు. సూత్రధారుడు కథను చాలా వివరంగానూ, చాకచక్యంగానూ చెబుతుంటాడు. అవసరమైనంత వరకు అర్థాలను విడమరచి వివరిస్తాడు. పాత్రల ఔచిత్యానుసారం గొంతు మారుస్తుంటాడు. ప్రేక్షకుల ఆదరణను, విసుగును గమనిస్తూ సమయాను కూలంగా మార్పులు చేస్తాడు, ఇతర పాత్రలను ప్రవేశపెడతాడు.
జుట్టుపోలిగాడు, బంగారక్క
ఈ రెండు పాత్రలూ తమ హాస్యం ద్వారా ఇంత పొడవాటి ప్రదర్శనలో ప్రేక్షకులను నవ్విస్తూ నిద్రమత్తు వదలగొడుతూ ఉంటాయి. మధ్యమధ్యలో వారి విసుర్లు, పనులు సమాజంలో దురంతాలను కుళ్ళగిస్తూ ఉంటాయి. ఎక్కువగా బంగారక్క గడసరి పెళ్ళాంగా ఉంటుంది. పోలిగాడితో కయ్యానికి దిగుతుంది, మోటు సరసమాడుతుంది.
అల్లాటప్పగాడు, కేతిగాడు
పోలిగాడు తెరమీదనుండి తప్పుకున్నపుడు అల్లాటప్పగాడు ప్రత్యక్షమై బంగారక్కని ప్రసన్నం చేసుకునే దానికి (లోబరుచుకునే) దానికి ప్రయత్నిస్తుంటాడు. వారిద్దరూ మంచి రసపట్టులో ఉన్నపుడు హఠాత్తుగా కేతిగాడు ఊడిపడతాడు. అన్నిబొమ్మలకంటే కేతిగాని బొమ్మ చిన్నది. పానకంలా పుడకలా తెరపై ఎక్కడో ఒకచోట ప్రత్యక్షమై శృంగారఘట్టంలో ఉన్న అల్లాటప్పగాడిని టకీమని ఒకదెబ్బ కొడతాడు కేతిగాడు. వెంటనే అంతర్ధానమౌతాడు అల్లాటప్పగాడు. ఇక కేతిగాడు బంగారప్పను ఏడిపిస్తాడు.
తోలుబొమ్మలాటలకు ఉథృతంగా ఆదరణ లభిస్తున్న రోజుల్లో ఈ ప్రదర్శన జరుగుతున్నదంటే ఆ గ్రామంలో పండిత పామరులు కులమత భేదభావాలు మరచి తిలకించేవారు. తమకిష్టమైన పురాణ పురుషుల కథలను తెలుసు కునేందుకు ఈ తోలుబొమ్మలు తప్ప, మరోసాధనం ఉండేది కాదు. ఆ రోజుల్లో ఇంకా చరిత్రను పరిశీలించి చూస్తే నాగరికత వికసిస్తున్న తొలి రోజుల్లో మానవుడు తన మనుగడ కోసమే ఎక్కువ కాలాన్ని వెచ్చించిన తొలినాళ్ళలో ఈ జానపద కళారూపం అవిర్భవించడంతో అతనికి మనోరంజనం కలగడమేకాక, తాను విన్న పురాణ కథల్లోని పాత్రలు కళ్ళముందు సాక్షాత్కరించడంతో భక్తి పారవశ్యంతో ఆనందానుభూతులకు లోనయ్యేవాడు. అంతేకాక పాత్రల స్వరూప స్వభావాలను ఆకళింపు చేసుకుని, తన జీవన సరళిలో నీతినియమాల పాటింపుతో కొంత నాగరికతను పెంపొందించుకునేవాడు. ఒకరకంగా తాము కొలిచే దేవుడికి ఒక సమగ్రమైన రూపాన్ని తోలుబొమ్మలాటతోనే గుర్తించగలిగి, ఆరాధించడం మొదలు పెట్టాడని చెప్పవచ్చు.
వార్తాపత్రికలు, రేడియో వంటి సమాచార వ్యవస్థలేని తొలిరోజుల్లో తోలుబొమ్మలాట సమాచార మాథ్యమంగా పనిచేసిందని చెప్పవచ్చు. గ్రామ సంచారంగా సాగే ఈ కళాప్రక్రియ ఒక గ్రామంలోని సమాచారాన్ని మరో గ్రామానికి చేరవేయడం, ఆరోగ్యవిషయాలు, నీతి నియమాలు, రాజకీయ మార్పులు, దొంగవ్యాపారుల గుట్టు మొదలైన ఆనాటి స్థితిగతులను బొమ్మలతో దృశ్యరూపంగా అందించి సమాచార వారధిగా నిలిచింది. ఆంధ్రదేశంలోని హిందూపురం, బొమ్మలాటపల్లి, అనంతపురం, ధర్మవరం, చెరుకుపల్లి, మదిరి, బసవయ్యపాలెం, గుండాలమ్మ పల్లె, వాడపల్లి, నెల్లూరు, వంటి అతికొద్ది ప్రాంతాల్లో తోలుబొమ్మల బృందాలు చివరి దశలో జీవిస్తున్నాయి.
తోలుబొమ్మలు - చలనచిత్రాలు
సమాచారాన్ని అందించడంలో తోలుబొమ్మలాటలు చలనచిత్రాలతో పోల్చబడతాయి. తోలుబొమ్మలాటలు చలనచిత్రాలకు శతాబ్దాల ముందు దేశీయ పరిజ్ఞానంతో తయారుచేయబడ్డాయి. నలుగురైదుగురు మనుషులు కలిసి పాటలు, శబ్దాలు, సంగీతం సహాయంతో కొన్ని వందల పౌరాణిక పాత్రలను సజీవంగా చెయ్యగలిగిన ప్రక్రియ తోలుబొమ్మలాట. సినిమాలాగానే తోలుబొమ్మలాట కూడా వెలుగు నీడల ప్రదర్శన. పాత్రల దుస్తులు, ఆభరణాలు చేసే విధంలోని ప్రత్యేకత ఏమంటే వాటి రంధ్రాలలోంచి వెలుతురు బయటకు వచ్చి, తెరపైన వింత జిలుగులు, భ్రమలు సాధ్యమయ్యేవి.
మనుగడ
సుసంపన్నమైన హిందూ ఇతిహాసాలను తెరమీదకి తెచ్చిన ఒక గొప్ప ప్రక్రియ తోలుబొమ్మలాట.తర్వాత కాలంలో కనిపెట్టబడిన చలనచిత్రాలు, దూరదర్శని ఆధునిక పరిజ్ఞానం సహాయంతో అవే ఇతిహాసాలను మరింత మెరుగైన రీతిలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ తోలుబొమ్మలాట అనే ఈ అద్భుతమైన ప్రదర్శన కళ దక్షిణ ఆసియా ప్రాంతపు ప్రదర్శన కళల చరిత్రను అర్ధం చేసుకోవడంలో కీలకమైన పాత్ర పొషిస్తోందని తోలుబొమ్మలపై పరిశోధన చేసిన ఆచార్యుడు బ్రూస్ టేపర్ తన పరిశోధనా వ్యాసంలో వ్యాఖ్యానించాడు.
ఇంతటి ఉన్నత ప్రమాణాలతో నిండిన తోలుబొమ్మలాట వంశపారం పర్యంగా వస్తున్న ఒక కళాసంస్కృతి. వేల సంవత్సరాలుగా మౌఖికంగా వస్తూ జానపదుల గుండెల్లో గూడుకట్టుకున్న ఉత్కృష్టమైన కళాప్రక్రియ. రామాయణ, మహాభారత, భాగవత కథ లను అలవోకగా చెప్పే తోలుబొమ్మల కళాకారుల మాతృభాష మరాఠీ అంటే ఆశ్చర్యం కలిగించక మానదు. మహారాష్ట్ర నుండి వలస వచ్చిన ఈ కళారూపం ఆంధ్రదేశంలో ఒక ప్రముఖ కళా రూపంగా అభివృద్ధిచెంది, తెలుగు సంస్కృతిలో మిళితమై, మన జాతీయ సంపదకే వన్నె తెచ్చింది. ఇంతటి ఉన్నతమైన ఈ కళాప్రక్రియ నేడు అతి కొద్ది బృందాలతో జీవిస్తోంది. తోలుబొమ్మల దీపపుకాంతులు చరమాంకంలో ఉన్నాయని చెప్పక తప్పదు. ఈ కళకు సంబంధించిన రచనలు, చరిత్ర, తోలుబొమ్మల తయారీ, బొమ్మలను ఆడించే పద్ధతులు, ఇందులో ఇమిడివున్న శాస్త్రసాంకేతిక పరిజ్ఞానం 'లిపి ' ద్వారా లేకపోవడం దురదృష్టకరం. పాశ్చాత్య దేశాలలో ఉన్న బొమ్మలాట ప్రక్రియకు సంబంధించిన విజ్ఞానం లభ్యమవడం కారణంగా మిగిలిన రాష్ట్రాలలో ఔత్సాహికులు, బృందాలు బొమ్మలాటల మనుగడకు, వ్యాప్తికి విశేష కృషి చేస్తుండగా, తోలుబొమ్మల కృషికి మనం మార్గం వేయలేకపోతున్నాము.
సిర్నాపల్లి జలపాతం
సిర్నాపల్లి జలపాతం, జానకి బాయి జలపాతం లేదా తెలంగాన నయాగరా జలపాతం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన నిజామాబాదు జిల్లా లోని ధరపల్లి మండలం లోని సిర్నాపల్లి గ్రామంలో కలదు.
స్వాతంత్ర్యానికి పూర్ర్వం సిర్నాపల్లి సంస్థానానికి చెందిన సిర్నాపల్లి రాణి లేదా "సీలం జానకి బాయి" అనేక వేల ఎకరాల బూమి కలిగిన భూస్వామి. సీలం జానకీ బాయి ఆ రోజుల్లో ఒక తటాకాన్ని నిర్మించారు. ఆ సరస్సు నుండి ప్రవహించే నీరు రామడుగు ప్రాజెక్టు కు ప్రవహిస్తుంది. ఆమె తన సంస్థానంలో వ్యవసాయాభివృద్ధి కోసం అనేక సరస్సులు నిర్మించి ప్రజలకందించారు. ఆమె మంచిప్ప చెరువు ను కూడా నిర్మించారు. ఈ చెరువు నీరు నిజామాబాదు జిల్లా ప్రజల త్రాగు నీటి అవసరాలు తీర్చుటకు ఉపయోగపడేది.
శీలం/శీలం రాజా రామలింగ రెడ్డి, రాణి జానకీ బాయి లు సిర్నాపల్లి గ్రామంలో భూస్వాములు. వారి కుమారుడు శీలం రాం భూపాల్ రెడ్డి పదవీవిరమణ చేసిన ఐ.పి.ఎస్ అధికారి. జానకీబాయి యొక్క మునిమనుమడి అనురాధారెడ్డి. ఆమె హైదరాబాదు లో INTACH(ఇండియన్ నేషనల్ ట్రస్టు ఫర్ కల్చురల్ అండ్ హెరిటేజ్) కు కన్వీనరుగా యున్నారు.
వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు
స్థాయి
స్వరాన్ని రాసేటప్పుడు అవి ఏ స్థాయిలో పాడాలో సూచించడానికి చుక్క (.) గుర్తు వాడతారు. అక్షరానికి క్రింద చుక్క గుర్తు పెడితే మంద్ర స్థాయి, పైన పెడితే తార స్థాయి, ఏ చుక్క గుర్తు లేకపోతే మధ్యమ స్థాయి అని అర్ధం.
సంగీతంలో మూడు స్థాయిలుంటాయి. అవి.
వర్గం:సంగీతం Pitch (music) Музикален тон Altura (so) Tón Tone Altura (música) fa:ارتفاع (موسیقی) Sävel Hauteur (musique) גובה (מוזיקה) Ton Hangmagasság Nada 音高 Nada 음높이 Tone Dźwięk (muzyka) Altura (música) Hayñiq kay Înălțimea sunetelor Ton Тон Ton (ljud) ระดับเสียง (ดนตรี) 音高
సమ్మక్క సారక్క జాతర
thumb|right|250px|జాతర దృశ్యం సమ్మక్క సారక్క జాతర అనేది ములుగు జిల్లా, తాడ్వాయి మండలానికి చెందిన మేడారం గ్రామంలో జరిగే ఒక గిరిజన జాతర.
ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గిరిజన పండుగ. ఈ జాతర తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగగా గుర్తింపు పొందింది. భారత దేశంలో కుంభమేళా తరువాత అత్యధికులు హాజరయ్యే పండుగ ఇదే. వివిధ రాష్ట్రాల నుంచి పది కోట్ల మందికి పైగా హాజరు అవుతారని అంచనా.