గతి_శాస్త్రం
ఒక్కోసారి వస్తువుపై బలం పనిచేస్తోంది అనిపిస్తుంది. కాని ఈ బలానికి చెందిన బాహ్యకారకాన్ని గుర్తించలేం. ఇలాంటి బాహ్యకారకాన్ని గుర్తించలేని బలాన్ని మిథ్యాబలం అంటారు. అపకేంద్ర బలం, కొరియోలిస్ బలం లాంటివి మిథ్యాబలానికి ఉదాహరణలు. ఈ మిథ్యాబలాలు అజడత్వ నిర్దేశ చట్రాల్లో కనిపిస్తాయి. నిర్దేశ చట్రం ఒక తలంలోని ఒక బిందువు చలనాన్ని పరిశీలించాలంటే దాని x, y నిరూపకాలు తెలియాలి. అంటే x, y నిరూపక అక్షాలతో, ఒక గడియారాన్ని కూడా కలిగి ఉండే ఒక చట్రం కావాలి. అదేవిధంగా అంతరాళంలోని ఒక బిందువు చలనాన్ని పరిశీలించాలంటే దాని x, y, z నిరూపకాలు తెలియాలి. అంటే x, y, z నిరూపక అక్షాలతో ఒక గడియారాన్ని కూడా కలిగి ఉండే చట్రం కావాలి. ఈ చట్రాల సహాయంతో ఒక బిందువు చలనాన్ని నిర్దేశిస్తున్నాం కాబట్టి ఈ చట్రాలని నిర్దేశ చట్రాలు అంటారు. ఇవి రెండు రకాలు. జడత్వ, అజడత్వ నిర్దేశ చట్రాలు. జడత్వ నిర్దేశ చట్రాల్లోని బలాలన్నీ నిజబలాలు. అజడత్వ నిర్దేశ చట్రంలో నిజబలాలతోపాటు మిథ్యాబలాలు కూడా ఉంటాయి. చివరి అంచు ఎత్తుగా ఉండి, భ్రమణం చెందుతున్న వృత్తాకార చట్రాన్ని తీసుకుని, ఒక చెక్క దిమ్మను దాని లోపలి అంచుని తాకేలాగా ఉంచి, దాన్ని ఇద్దరు వ్యక్తులు పరిశీలిస్తున్నారనుకుందాం. నేల మీద నిశ్చలంగా ఉన్న వ్యక్తి (జడత్వ నిర్దేశ చట్రం). మరొకరు భ్రమణ చట్రంలో నిశ్చలంగా ఉన్న వ్యక్తి (అజడత్వ నిర్దేశ చట్రం). మొదటి పరిశీలకుడికి భ్రమణ చట్రంతోపాటు చెక్కదిమ్మ కూడా భ్రమణం చెందుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. చెక్కదిమ్మ భ్రమణంలో ఉంది అంటే దానికి త్వరణం ఉందని అర్థం. చెక్కదిమ్మ త్వరణం సున్నా కాదు కాబట్టి, న్యూటన్ మొదటి గమన నియమం ప్రకారం చెక్క దిమ్మపై పనిచేసే బలాల సదిశామొత్తం సున్నా కాకూడదు. అవి చెక్కదిమ్మ భారం (mg) భూకేంద్రం వైపునకు, భ్రమణ చట్రం క్షితిజ తలం కలగజేసే ప్రతిచర్య (R) నిట్టనిలుగా పైకి, భ్రమణ చట్రం ఎత్తుగా ఉన్న అంచు, వృత్త కేంద్ర వైపునకు పనిచేసే ప్రతిచర్య R'. ఈ బలాల ఫలితబలం R' అవుతుంది. ఈ R' అభికేంద్ర బలంగా పనిచేసి చెక్క దిమ్మను భ్రమణ చలనంలో ఉంచి దానికి అభికేంద్ర త్వరణం కలగజేసింది అని మొదటి పరిశీలకుడు సమాధానం చెబుతాడు. ఇక్కడ న్యూటన్ మొదటి నియమం పాటించారు. రెండో పరిశీలకుడికి చెక్కదిమ్మ విరామస్థితిలో ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. అంటే దాని త్వరణం సున్నా అని అర్థం. న్యూటన్ మొదటి గమన నియమం ప్రకారం చెక్కదిమ్మపై పనిచేసే బలాల సదిశా మొత్తం సున్నా కావాలి. కానీ పైన పేర్కొన్న మూడు బలాల సదిశా మొత్తం సున్నా కాదని మనకు తెలుసు. అందుకే న్యూటన్ మొదటి గమన నియమాన్ని ఇక్కడ పాటించలేదు.బలాల సదిశా మొత్తం సున్నా కావాలంటే R' కి వ్యతిరేకంగా, సమానంగా మరొక బలం వస్తువుపై పని చేయాలి. ఈ నాలుగో బలం కేంద్రం నుంచి దూరంగా అభికేంద్ర బలానికి సమానంగా, వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తుంది. ఈ బలానికి బాహ్య కారకాన్ని గుర్తించలేడు. అందుకే ఈ బలం మిథ్యాబలం. ఈ బలాన్ని అపకేంద్ర బలం అంటారు. భ్రమణ చట్రం మీద ఉన్న పరిశీలకుడు చెక్కదిమ్మను తన వైపునకు లాగి వదిలినప్పుడు అది భ్రమణ చట్రం వ్యాసార్ధం వెంబడి చట్రం అంచుకు పోవడాన్ని గమనిస్తాడు. దీనికి కారణం మిథ్యాబలమైన అపకేంద్రబలం అని భావిస్తాడు. నేల మీద ఉన్న పరిశీలకుడికి ఈ అపకేంద్రబలం లేదా మిథ్యాబలం కనిపించదు. దిశా జడత్వం వల్ల చెక్కదిమ్మ చట్రం అంచునకు చేరిందని భావిస్తాడు. భ్రమణ చట్రంలోని వ్యక్తి ఆ చెక్కదిమ్మను పట్టి ఉంచినప్పుడు అది అభికేంద్ర బలం వల్ల వృత్తాకార చలనంలో ఉందని నేల మీద ఉన్న వ్యక్తి భావిస్తాడు. చట్రం మీద ఉన్న వ్యక్తి దాన్ని వదిలివేసినపుడు దానిపై అభికేంద్ర బలం పనిచేయక అది వదిలిపెట్టిన బిందువు వద్ద ఉన్న స్పర్శరేఖా మార్గంలో ప్రయాణించిందని భావిస్తాడు. కాబట్టి మిథ్యాబలమైన అపకేంద్ర బలం అజడత్వ నిర్దేశ చట్రంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. భ్రమణ చట్రంలో విరామస్థితిలో ఉన్న వస్తువులకు సంబంధించిన మిథ్యాబలం అపకేంద్రబలం. భ్రమణ చట్రంలో చలనంలో ఉన్న వస్తువులకు సంబంధించిన మిథ్యాబలం కొరియోలిస్ బలం.