cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
జ్యోతి బసు
రాజకీయ జీవితం
ఇంగ్లాండులో ఉన్నప్పుడే జ్యోతి బసు రాజకీయాలవైపు ఆకర్షితుడైనాడు. 1938లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ లండన్ పర్యటన సమయంలో సదస్సు నిర్వహణ బాధ్యతను జ్యోతి బసు చేపట్టినాడు. సుభాష్ చంద్రబోస్ పర్యటన సమయంలో కూడా జ్యోతి బసు ఏర్పాట్లు చేసాడు. స్వదేశానికి తిరిగివచ్చిన పిదప 1946లో తొలిసారిగా బెంగాల్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. బి.సి.రాయ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో శాసనసభలో ప్రతిపక్షనేతగా వ్యవహరించాడు. 1967లో రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఓడిపోవడంతో అజయ్ ముఖోపాధ్యాయ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వంలో 1967 నుండి 1969 వరకు పశ్చిమబెంగాల్ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా వ్యవహరించాడు. 1972లో రాష్ట్రంలో మళ్ళీ కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. అదే సమయంలో జ్యోతి బసు కూడా తన శాసనసభ స్థానంలో కూడా ఓడిపోయాడు. 1977 జూన్ 21 నుండి 2000 నవంబరు 6 వరకు నిరాటంకంగా జ్యోతి బసు ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగినారు. దీనితో దేశంలో ఒక రాష్ట్రానికి అత్యధిక కాలం పాటు ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగిన రికార్డును కూడా జ్యోతి బసు స్వంతంచేసుకున్నాడు. సి.పి.ఐ (యం) పోలిట్ బ్యూరో నిర్ణయం వల్ల 1996లో దేశ ప్రధానమంత్రి అయ్యే అవకాశాన్ని వదులుకున్నాడు. 2000లో పశ్చిమబెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి పదవిని నుండి వైదొలిగినాడు. 2010 జనవరి 17న కోల్‌కతలో మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1914 జననాలు వర్గం:2010 మరణాలు వర్గం:భారత రాజకీయ నాయకులు వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రులు వర్గం:నాస్తికులు
సత్యవతి దేవి
సత్యవతి దేవి (1904-1945) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు. రచయిత్రి. జోన్ ఆఫ్ ఆర్క్ ఆఫ్ ఇండియాగా పేర్కొనబడింది.
కుటుంబం
సత్యవతి 1904లో ఢిల్లీలో జన్మించింది. ఈమె స్వామి శ్రద్ధానంద్ మనవరాలు, న్యాయవాది ధని రామ్ - వేద్ కుమారి దంపతుల కుమార్తె. ఢిల్లీ క్లాత్ మిల్స్ అధికారిని వివాహం చేసుకుంది.
ఉద్యమం
సత్యవతి ఢిల్లీలోని జాతీయవాద మహిళలకు నాయకత్వం వహించింది. అరుణ అసఫ్ అలీ జాతీయవాద ఉద్యమంలో చేరడానికి ప్రేరేణనిచ్చింది. గ్వాలియర్, ఢిల్లీలోని టెక్స్‌టైల్ మిల్లులలో కార్మికుల ఆధ్వర్యంలో సామాజిక సేవను ప్రారంభించిన సత్యవతి, కాంగ్రెస్ మహిళా సమాజ్, కాంగ్రెస్ దేశ్ సేవికాదళ్, కాంగ్రెస్ సోషలిస్ట్ పార్టీలను కూడా స్థాపించింది. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొనడంతోపాటు ఆ ఉద్యమ సమయంలో ఢిల్లీలో కాంగ్రెస్ మహిళా విభాగానికి నాయకురాలిగా నాయకత్వం వహించింది. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో భాగంగా ఢిల్లీలో ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించి ప్రజలకు ఉప్పు ప్యాకెట్లను తయారుచేసి పంపిణీ చేసింది. దాంతో సత్యవతిని పోలీసులు అరెస్టు చేసి, 1932లో రెండేళ్ళ జైలు శిక్ష విధించారు. జైలులో ఉన్నపుడు ప్లూరిసి, క్షయవ్యాధి సోకింది. రాజకీయ కార్యకలాపాల నుండి వైదొలగుతుందని తను హామీ ఇవ్వడంతో చికిత్స కోసం సత్యవతిని విడుదల చేశారు.
రచనలు
జైలులో ఉన్న మహిళా రాజకీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు కవితలు, జాతీయవాద పత్రాలను రచించారు, వీటిని అక్రమంగా తరలించి ప్రచురించారు. 'బాహిన్ సత్యవతి కా జైలు సందేశం' (సోదరి సత్యవతి జైలు సందేశం) పేరుతో సత్యవతి దేవి రచనలు చేసింది.
మరణం
1945లో 41 సంవత్సరాల వయస్సులో క్షయవ్యాధితో మరణించింది.
మూలాలు
వర్గం:1904 జననాలు వర్గం:1945 మరణాలు వర్గం:ఢిల్లీ స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:సామాజిక ఉద్యమకారులు వర్గం:రచయిత్రులు
తెలంగాణలో పూర్వం వాడుకలో ఉన్న కొలమానాలు
తెలుగు లో ఆధునిక ప్రమాణ భాష, తెలంగాణ భాష.. ఈ రెండు వేరు వేరు. ఆమాట కొస్తే ఈ భేదాలు దాదాపుగా ప్రతిభాష లోనూ ఉంటాయి. ఆధునిక ప్రమాణ భాష అన్నది రాష్ట్రం లో అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాల శిష్టభాష. ఈ మూస భాషలోని నుడికారాలకు, తెలంగాణ భాషలో ఉన్న నుడికారాలకు తేడా తప్పనిసరిగా ఉంటుంది. తెలంగాణ బాష జీవద్భాష. తెలంగాణ ప్రజల భాష నుడుల్లో(మాటల్లో పదాల్లో), నానుడుల్లో (సామెత ల్లో),నుడికారాల్లో(జాతీయా ల్లో, పదబందాల్లో)పదిలంగా ఉన్నది. శ్రమైక జీవనసౌందర్యంతో పాటు బతుకు వాసనలతో భాసిల్లుతున్న తెలంగాణ భాషలో అన్యభాష పదాలతో ఆదాన ప్రదానాలు జరిగి ఈ ప్రాంతంలోని ప్రజలు తమ జీవన వ్యవహారంలో ప్రత్యేకమైన యాసతో కూడున భాషను ఏర్పరుచుకున్నారు. అలా వారి జీవన వ్యవహారంలో నుండి వెలువడినవే పూర్వం వాడుకలో ఉన్న కొలమానాలు.
ద్రవ్యమానం
thumb|సోల
ఇంప్లాంట్
మూలాలు
వర్గం:వైద్య పరికరాలు వర్గం:ఇంప్లాంట్
యడ్లపల్లి వెంకటేశ్వరరావు
యడ్లపల్లి వెంకటేశ్వరరావు వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త. అతను రైతునేస్తం ఫౌండేషన్‌ వ్యవస్థాపకులు. అతను "రైతునేస్తం వెంకటేశ్వరరావు" గా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల రైతాంగానికి సుపరిచితుడు. అతను వ్యవసాయంపై గల అభిరుచితో ఆరోగ్యకరమైన ఆహారోత్పత్తులను దిగుబడి చేయడం ఆయన లక్ష్యంగా ఎంచుకున్నాడు. రసాయనిక ఎరువుల వినియోగాన్ని తగ్గించి సేంద్రియ పద్ధతుల ద్వారా ఆరోగ్యకరమైన ఆహారోత్పత్తుల దిగుబడికి ఆయన చేస్తున్న నిరంతర కృషికి గుర్తింపుగా 2019 పద్మశ్రీ పురస్కారానికి ఎంపికయ్యాడు.
జీవిత విశేషాలు
వెంకటేశ్వరరావు గుంటూరు జిల్లా, వట్టి చెరుకూరు మండలం, కొర్నేపాడులో 1968లో జన్మించాడు. అతను రైతు కుటుంబంలో పుట్టి, వ్యవసాయం చేస్తూ ఉద్యోగరీత్యా హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడ్డాడు. రైతునేస్తం ఫౌండేషన్‌ స్థాపించి, 12 ఏళ్లుగా రైతునేస్తం అనే  వ్యవసాయ మాసపత్రిక నడుపుతున్నాడు. ఈ క్రమంలో పశునేస్తం, ప్రకృతినేస్తం పత్రికలు ప్రారంభించి రైతులకు చేరువయ్యాడు. ప్రముఖ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త పద్మశ్రీ డా.ఐ. వి. సుబ్బారావు పేరుతో వ్యవసాయ విద్య, పరిశోధన, విస్తరణ రంగాలలో విశేష ప్రతిభ కనబరచిన శాస్త్రవేత్తలు, అధికారులు, రైతులు, వ్యవసాయ విలేకరులను ఏటా రైతునేస్తం పురస్కారాలతో గౌరవిస్తున్నాడు. కొంతకాలంగా రైతునేస్తం ఫౌండేషన్‌ ద్వారా ప్రతి ఆదివారం కొర్నేపాడులో రసాయన రహిత సేద్యం, "మిద్దెతోట", "చిరుధాన్యాల సాగు ఆవశ్యకత", "సేంద్రియ ఉత్పత్తుల అవసరం" తదితర అనేక అంశాలపై శిక్షణ తరగతులు నిర్వహిస్తున్నాడు. తెలంగాన, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోని వివిధ ప్రాంతాలలో అవగాహన కార్యక్రమాలు కొనసాగిస్తున్నాడు. వీటికి తోడు పలు గ్రామాభివృద్ధి, సంక్షేమ కార్యక్రమాలు కొనసాగిస్తున్నారు.
రైతునేస్తం
రైతులను ప్రోత్సహించేందుకు రైతునేస్తం మాసపత్రిక నిరంతరం కృషి చేస్తోంది. రైతునేస్తం, పశునేస్తం పేరుతో రెండు మాసపత్రికలను ఈ సంస్థ ప్రచురిస్తున్నది.సేంద్రీయ వ్యవసాయ దారులకోసం ప్రకృతినేస్తం పేరుతో మరో వినూత్నమైన మ్యాగజైన్‌ను వెంకటేశ్వరరావుగారు నడుపుతున్నారు. అతను పత్రికలను ప్రచురించడమే కాకుండా డివిడిలు, పుస్తకాల ద్వారా వ్యవసాయ పద్ధతులను అందరికీ అందజేస్తున్నారు. అతను వ్యవసాయం, హార్టీకల్చర్ అంశాలతో కూడిన రైతునేస్తం పత్రికను 2005లో ప్రారంభించాడు. డైరీ. పౌల్ట్రీ, ఫిషరీస్ కు సంబంధించిన అంశాలను ప్రజలకు చేరవేయడానికి పశునేస్తం పత్రికను 2012లో ప్రారంభించాడు. సేంద్రియ, సహజ వ్యవసాయ పద్ధతులను తెలియజేయడానికి ప్రకృతినేస్తం పత్రికను 2014లో ప్రారంభించాడు. ఇవి తెలుగు రాష్ట్రాల రైతులకు ఉపయోగపడటమే కాక దేశ విదేశాలలో తెలుగు మాట్లాడే ప్రజలకు కూడా ఎంతో ఉపయోగపడుతున్నాయి. అతను వ్యవసాయ రంగంలోనూతన పద్ధతులు, అభివృద్ధిని అధ్యయనం చేయడానికి యు.ఎస్.ఎ, యు.కె, జర్మనీ, ఇటలీ, సింగపూర్, థాయ్‌లాండ్, శ్రీలంక దేశాల పర్యటనలు చేసాడు. అతను 2016 ఫిబ్రవరి 28న రైతునేస్తం పౌండేషన్ ను స్థాపించాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా రైతులకు నూతన పద్ధతులను తెలియజేయడానికి శిక్షణా తరగతులను నిర్వహిస్తారు. ఈ తరగతులలో రైతులకు "బీజామృతం", "జీవమృతం", "ఘనజీవామృతం", "నీమస్త్రం", "బ్రహ్మాస్త్రం", "అగ్ని అస్త్రం", "గోబనం", "సొంఠిపాల కషాయం" వంటి సేంద్రియ ఎరువులను తయరుచేసే విధానాలను తెలియజేస్తుంటారు.
రైతు నేస్తం చైర్మన్ గా అతను ప్రతీ రైతుల శిక్షణా కార్యక్రమాలలో రైతులకు ప్రేరణా ఉపన్యాసాలు, శిక్షణా సామాగ్రి, కోర్సు కరిక్యులం అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంటాడు. అతను హైదరాబాదు నగరంలో కిచెన్ గార్డెన్, రూఫ్ గార్డెన్, టెర్రాస్ గార్డెన్ లను తమ ఇండ్లలో ప్రజలు తయారుచేసుకోవడానికి అవగాహనా తరగతులను నిర్వహిస్తుంటాడు. మంచి పర్యావరణం, ఆరోగ్య కరమైన జీవితాన్ని సమాజానికి అందించడానికి హైదరాబాదు, గుంటూరు పట్టణాలలో "రైతునేస్తం-నేచురల్ ప్రొడక్ట్స్ స్టోర్" లను ప్రారంభించాడు. ఇక్కడ సేంద్రియ వ్యవసాయ విధానాలు, సహజ పద్ధతుల ద్వారా పండిస్తున్న కాయగూరలు, తృణధాన్యాలు, ఇతర ఉత్పత్తులను అందిస్తుంటారు.
ప్రకృతి వ్యవసాయ శిక్షణ కేంద్రం
ప్రకృతి వ్యవసాయ శిక్షణ కేంద్రాన్ని తన స్వగ్రామం కొర్నెపాడులో స్థాపించాడు.
బయటి లంకెలు
వర్గం:1968 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:సంపాదకులు వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రైతులు
స్వామి నిర్మలానంద
కలకత్తా లో తులసి చరణ్ దత్తగా జన్మించిన నిర్మలానంద, భారతదేశానికి చెందిన 19వ శతాబ్దపు ఆధ్యాత్మికవేత్త, హిందూ సన్యాసి అయిన రామకృష్ణకు ప్రత్యక్ష శిష్యుడు. దక్షిణ భారతదేశంలో, కేరళ, బెంగుళూరు, తమిళనాడు, USA (బ్రూక్లిన్‌లో), బర్మా, బంగ్లాదేశ్‌లో రామకృష్ణ మఠం, మిషన్‌ను స్థాపించడంలో నిర్మలానంద కీలక పాత్ర పోషించారు.
సూక్తి
స్వామి నిర్మలానంద చెప్పిన ప్రముఖ సూక్తుల్లో ముఖ్యమైంది "ధ్యానంలో నిజమైన పురోగతి సాధించాలంటే, మీరు ఏ పనిలో నిమగ్నమైనా, మనస్సులో కొంత భాగాన్ని ఎల్లప్పుడూ భగవంతుడికి ఇవ్వాలి. మీరు అలా చేయగలిగితే, మీరు ధ్యానానికి కూర్చున్న వెంటనే మీ మనస్సు ఏకాగ్రత పొందుతుంది. చిన్నపాటి సాధన ద్వారా భగవంతుని ఆలోచనను అన్ని పరిస్థితులలోనూ నిరంతరం ఉంచుకోవచ్చు. మీకు పంటి నొప్పి ఉందనుకోండి, నిరంతర నొప్పి ఉన్నప్పటికీ మీరు మీ రోజువారీ విధులకు హాజరు కాలేకపోతున్నారా? అంటే లేదు కదా! అలాగే కొద్దిపాటి అభ్యాసం ద్వారా మీరు ఒక్క క్షణం కూడా భగవంతుని ఆలోచనను వదులుకోలేని స్థితికి చేరుకుంటారు."
మూలాలు
వర్గం:ఆధ్యాత్మికవేత్తలు వర్గం:ఆధ్యాత్మిక గురువులు వర్గం:రామకృష్ణ పరమహంస శిష్యులు
దలేర్ మెహంది
దలేర్ మెహంది  (ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ, ; 18 ఆగస్టు 1967) ఒక విశ్వవిఖ్యాత భారతీయ సంగీతకారుడు. ప్రముఖ సంగీతకారుడు మికా సింగ్కి ఇతను స్వయానా పెద్దన్న. ఇతని గీతాలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా బహుళ ప్రజాదరణ పొందాయి. ఇతను తెలుగు సినిమాలలో కూడా తన గాత్రాన్ని వినిపించాడు.
నేరారోపణలు
2003లో తనను మోసం చేశారంటూ బక్షీష్ సింగ్ పటియాలాలో కేసు వేయడంతో దలేర్ మెహందీ, ఆయన సోదరుడు శంషేర్ సింగ్ మెహందీ (మరణం 2017) లపై మానవ అక్రమ రవాణా, మోసం సెక్షన్లతో పాటు ఇండియన్ పాస్ పోర్ట్ యాక్ట్ కింద కేసు నమోదయింది. దలేర్ మెహందీ సోదరులను పోలీసులు అరెస్ట్ చేశారు. కొన్ని రోజుల వ్యవధిలోనే వారికి బెయిల్ మంజూరయింది. 2018లో ఈ కేసుకు సంబంధించి ట్రయల్ కోర్టు 2 సంవత్సరాల శిక్షను దలేర్ మెహందీకి విధించింది. ఆ తర్వాత ఆయనకు తిరిగి బెయిల్ వచ్చింది. తనకు విధించిన శిక్షను దలేర్ మెహందీ జిల్లా కోర్టులో సవాల్ చేశారు. సుధీర్ఘ విచారణనంతరం ఆయనను దోషిగా నిర్ధారించిన కోర్టు రెండేళ్ల జైలు శిక్షను విధిస్తూ 2022 జులై 14న తీర్పు వెలువరించింది. పోలీసులు ఆయనను కస్టడీలోకి తీసుకున్నారు.
శంకర్‌లాల్ బ్యాంకర్
శంకర్‌లాల్ ఘెలాభాయ్ బ్యాంకర్ (1889 - 1985) భారతీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. మహాత్మా గాంధీ సహచరులలో ఒకడిగా ఉన్నాడు.
జననం
శంకర్‌లాల్ 1889లో అహ్మదాబాదులో జన్మించాడు.
ఉద్యమం
బ్యాంకర్, అతని స్నేహితుడు ఇందులాల్ యాగ్నిక్ వరుసగా యంగ్ ఇండియా, నవజీవన్ ప్రచురణలను స్థాపించి మహాత్మా గాంధీ ప్రజా జీవితంలోకి వచ్చినపుడు ఈ ప్రచురణలను అందజేశారు. 1922 మార్చి 10న గాంధీ, బ్యాంకర్ ఇద్దరూ గాంధీ వార్తాపత్రిక యంగ్ ఇండియా ప్రచురణకర్త, ఎడిటర్‌గా దేశద్రోహం ఆరోపణలపై అరెస్టు చేయబడ్డారు.
గాంధీ ఆధ్వర్యంలో అహ్మదాబాద్‌ పట్టణంలో జరిగిన అనేక కార్యకలాపాలకు బ్యాంకర్ ప్రధానపాత్ర పోషించాడు. అహ్మదాబాద్‌లో టెక్స్‌టైల్ మిల్లు కార్మికుల సమ్మె, 1918 ఖేడా సత్యాగ్రహం, రౌలత్ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనలలో పాల్గొన్నాడు. ఖాదీ, చర్ఖాలను ప్రోత్సహించిన భారతీయ చర్ఖా సంఘానికి కార్యదర్శిగా కూడా ఉన్నాడు.
మరణం
శంకర్‌లాల్ 1985లో మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1889 జననాలు వర్గం:1985 మరణాలు వర్గం:గాంధేయవాదులు వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
ఆంగ్ సాన్
బోగ్ యోక్ ఆంగ్ సాన్ (Burmese : ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ; MLCTS :  buil hkyup aung hcan: , pronounced:  <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[bòdʑంʊʔ àʊɴ sʰáɴ] ); 1915 ఫిబ్రవరి 13 – 1947 జూలై 19) మయన్మార్ రాజనీతివేత్త, మొదట్లో కమ్యూనిస్ట్ ఆపైన సామాజిక ప్రజాస్వామ్య రాజకీయనాయకుడు, విప్లవకారుడు, జాతీయవాది, తత్మాదావ్ స్థాపకుడు, ఆధునిక మయన్మార్ కు జాతిపితగా పరిగణింపబడ్డవారు. ఆయన బ్రిటీష్ క్రౌన్ కాలనీ ఆఫ్ బర్మాకు 1946 నుంచి 1947 వరకూ 5వ ప్రీమియర్ గా పనిచేశారు. కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ బర్మాకు సంస్థాపకుడు.
బ్రిటీష్ పాలన నుంచి బర్మాకు స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ఆయన ప్రధాన కారణంగా నిలిచారు, అయితే స్వాతంత్ర్యానికి 6 నెలల ముందే హత్యకు గురయ్యారు. స్వాతంత్ర్యానికి ప్రధాన నిర్మాతగానూ, యూనియన్ ఆఫ్ బర్మా స్థాపకునిగానూ ప్రఖ్యాతి వహించారు. బర్మీస్ ప్రజలు ఆయనను ఇప్పటికీ విస్తృతంగా అభిమానిస్తూంటారు, ప్రస్తుత బర్మీస్ రాజకీయాల్లోనూ ఆయన పేరు ప్రముఖంగా వినవస్తుంది. బర్మా ప్రజలు అభిమానంగా బోగ్యోక్ (మేజర్ జనరల్) అని పిలుచుకుంటూంటారు.
ఆంగ్ సాన్ కుమార్తె అంగ్ సాన్ సూకీ బర్మీస్ రాజనీతివేత్త, రాజకీయ  నాయకురాలు, ఆమెకు నోబెల్ బహుమతి లభించింది. ప్రస్తుతం స్టేట్ కౌన్సిలర్ గా పనిచేస్తున్నారు. హ్తిన్ క్యావ్ క్యాబినెట్ లో విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు మంత్రివర్గంలో తొలి మహిళగా గుర్తింపు పొందారు.
స్వాతంత్ర పోరాటం
ఎడమ|thumb|1936లో ఓవే మేగజైన్ ఎడిటోరియల్ కమిటీ 1933లో రంగూన్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరాకా వెనువెంటనే విద్యార్థి నాయకుడు అయ్యారు. రంగూన్ విశ్వవిద్యాలయం విద్యార్థి యూనియన్ (ఆర్.యు.ఎస్.యు.) ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీకి ఎన్నికయ్యారు. ఆ తర్వాత  ఆయన ఆర్.యు.ఎస్.యు. పత్రిక ఓవే (నెమలి కేక)కు సంపాదకుడు అయ్యారు. ఎడమ|thumb|1936లో రంగూన్ విశ్వవిద్యాలయం విద్యార్థి యూనియన్ చిత్రం. 1936 ఫిబ్రవరిలో హెల్ హౌండ్ ఎట్ లార్జ్ అన్న వ్యాసంలో సీనియర్ విశ్వవిద్యాలయాధికారిని గురించి విమర్శించిన విద్యార్థి రచయిత పేరు బయటపెట్టనందుకు తర్వాతికాలంలో రాజకీయ నాయకునిగా ఎదిగిన యునుతో సహా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బయటకు పంపేస్తామని బెదరించారు. ఇది రెండవ విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల సమ్మెకు దారితీసింది; విశ్వవిద్యాలయాధికారులు దీనితో బహిష్కరణను వెనక్కి తీసుకున్నారు. 1938లో ఆంగ్ సాన్ రంగూన్ విశ్వవిద్యాలయ యూనియన్ కీ, ఆల్-బర్మా స్టూడెంట్స్ యూనియన్ కీ అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యారు. వీటిలో ఆల్-బర్మా స్టూడెంట్స్ యూనియన్ సంస్థ సమ్మె మాండలేకి విస్తరించాకా ఏర్పాటయింది. రంగూన్ విశ్వవిద్యాలయ చట్టం సవరణ కమిటీకి అదే సంవత్సరం ప్రభుత్వం ఆయనను విద్యార్థి ప్రతినిధిగా నియమించింది. ఎడమ|thumb|దోబామా ఆసియాయోన్ ఆందోళన 1938 అక్టోబరులో ఆంగ్ సాన్ న్యాయ విద్య క్లాసులు వదిలిపెట్టి, జాతీయ రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు. ఈ సమయంలోనే బ్రిటీష్ వ్యతిరేకిగా, మరింత స్పష్టంగా ఇంపీరియలిజం వ్యతిరేకిగా మారారు. ఆయనను దోబామా ఆసియోన్ (మన బర్మన్ల అసోసియేషన్)లో చేరిన తర్వాత థాకిన్ అని పిలువనారంభించారు. (ప్రభువు లేదా దొర - ఈ పిలుపు రాజకీయంగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నది. బర్మాకి బర్మీస్ ప్రజలే ప్రభువులని, ఈ పిలుపును బ్రిటీష్ వారికే ప్రత్యేకించి వాడే రోజుల్లో ఇది సంకేతాత్మకమైనది). 1940 ఆగస్టు నుంచి ప్రధాన కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. ఈ పదవిలో ఆయన వరుస జాతీయ స్థాయి సమ్మెలు నిర్వహించారు, ఆ వరుస సమ్మెలను ఎమ్ఇ 1300 విప్లవం (MY ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ, Htaung thoun ya byei ayeidawbon), బర్మీస్ క్యాలెండర్ సంవత్సరం మీదుగా ఈ పేరు వచ్చింది.
రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో
బర్మా రాజధాని రంగూన్ (యాంగోన్గా కూడా ప్రఖ్యాతం) కూడా 1942 మార్చి నాటికి జపాన్ సైన్యానికి పతనం అయిపోయింది. (బర్మా కాంపైన్ లో ఇది భాగం). థాకిన్ తున్ ఒకె కింద బర్మా ఇండిపెండెన్స్ ఆర్మీ, జపనీస్ మిలటరీ అడ్మినిస్ట్రేషన్ నడుస్తూండగా సమాంతర ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ప్రభుత్వం జపనీయులు ఆ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసేంత వరకూ సాగింది. రద్దైన బిఐఎ మళ్ళీ బర్మా డిఫెన్స్ ఆర్మీ (బిడిఎ)గా ఏర్పాటైంది. ఆంగ్ సాన్ కల్నల్ గా సైన్యానికి నాయకత్వం వహించారు. ఆయనను తర్వాత జపాన్ కు ఆహ్వానించి, హిరోహితో చక్రవర్తి ఆర్డర్ ఆఫ్ రైజింగ్ సన్ అవార్డుతో సత్కరించారు. thumb|బర్మా నేషనల్ ఆర్మీ యూనిఫాంలో ఆంగ్ సాన్ 1943 ఆగస్టు 1లో జపనీయులు బర్మాను స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించారు. ఆంగ్ సాన్ యుద్ధ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు, ఆర్మీ పేరు తిరిగి మార్చి బర్మా నేషనల్ ఆర్మీ (బి.ఎన్.ఎ.)గా పెట్టారు. ఆంగ్ సాన్ కు కొద్ది కాలానికే జపనీయులు స్వాతంత్ర్యం గురించి చేసిన ప్రమాణాలపైనా, వారికి యుద్ధంలో జయించగల అవకాశాలపైనా అనుమానం ప్రారంభమైంది
ఆంగ్ సాన్ బర్మాలో మరో తిరుగుబాటు చేయడానికి ప్రణాళికలు వేసుకోవడం ప్రారంభించారు, ఆ క్రమంలో కమ్యూనిస్టు నేతలు థాకిన్ థాన్ టన్, థాకిన్ సోల సహకారంతో భారతదేశంలోని బ్రిటీష్ అధికారులను సంప్రదించారు. 1945 మార్చి 27న బి.ఎన్.ఎ.కు నాయకత్వం వహిస్తూ జపనీస్ ఆక్రమణదారులకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు ఆరంభించారు. మిత్రరాజ్యాలు జపాన్ ను గెలవడానికి సహకారం అందించారు. 27 మార్చిని ప్రతిఘటన దినోత్సవంగా జరుపుకునేవారు, కొన్నేళ్ళకు మిలటరీ పాలకులు సైనిక దళాల దినోత్సవంగా ప్రకటించింది.
యుద్ధానంతరం
1944 ఆగస్టులో బ్రిటీష్ రాక అనంతరం వారు యాంటీ-ఫాసిస్ట్ ఆర్గనైజేషన్ ప్రారంభించారు. అది బి.ఎన్.ఎ., కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులతో కలిసి ఐక్యవేదికగా యాంటీ-ఫాసిస్ట్ పీపుల్స్ ఫ్రీడం లీగ్ గా రూపాంతరం చెందింది. బర్మా జాతీయ సైన్యానికి పేట్రియాటిక్ బర్మీస్ ఫోర్స్ గా పేరుమార్చి, జపనీయులను దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి తిప్పికొట్టేకొద్దీ బ్రిటీషర్లు నిరాయుధీకరిస్తూ పోయారు. సిలోన్ లో 1945 సెప్టెంబరులో జరిగిన కండీ కాన్ఫరెన్సులో లార్డ్ మౌంట్ బాటన్తో జరిగిన ఒప్పందం అనుగుణంగా పేట్రియాటిక్ బర్మీస్ ఫోర్సెస్ ను రద్దుచేసి బ్రిటీష్ నాయకత్వంలోని బర్మా సైన్యంలో వివిధ హోదాలను రద్దైన సైన్యంలో సభ్యులకు ఇచ్చారు. ఆంగ్ సాంగ్ కు బర్మా సైన్యంలో డిప్యూటీ ఇన్స్పెక్టర్ జనరల్ పదవిని ఇవ్వజూపగా ఆయన పౌర రాజకీయ నాయకునిగానూ, పితు యెబావ్ తాత్ (పీపుల్స్ వాలంటీర్ ఆర్గనైజేషన్)లో సైనిక నేతగానూ ఉండేందుకు నిర్ణయించుకుని తిరస్కరించారు.
1946 జనవరిలో ఆంగ్ సాన్ ఎఎఫ్‌పిఎఫ్‌ఎల్ అధ్యక్షుడయ్యారు, అప్పటికి పౌర ప్రభుత్వం బర్మాలో ప్రారంభమై ఏడాది గడిచింది. సెప్టెంబరులో ఆయనను ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ డిప్యూటీ ఛైర్మన్ లేదా బ్రిటీష్-బర్మా క్రౌన్ కాలనీకి 5వ ప్రీమియర్ గా కొత్త బ్రిటీష్ గవర్నర్ సర్ హ్యూబెర్ట్ రాన్స్ ఎంపికచేశారు. In September, he was appointed Deputy Chairman of the Executive Council or 5th Premier of British-Burma Crown Colony by the new British Governor Sir Hubert Rance, and was made responsible for defence and external affairs. Rance and Mountbatten took a very different view from the former British Governor, Sir Reginald Dorman-Smith, and also Winston Churchill, who had called Aung San a "traitor rebel leader". A rift had already developed inside the AFPFL between the Communists and Aung San, leading the nationalists and Socialists, which came to a head when Aung San and others accepted seats on the Executive Council. The rift culminated in the expulsion of Thakin Than Tun and the CPB from the AFPFL.
References
వర్గం:1915 జననాలు వర్గం:1947 మరణాలు
దేవునిగుట్ట
దేవునిగుట్ట తెలంగాణ రాష్ట్రం, జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా, ములుగు మండలం, కొత్తూరు సమీపంలో ఉన్న గుట్ట. ఈ గుట్టపై సా.శ. 6 లేదా 7వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఆలయం ఉంది. దీనిని దేవునిగుట్ట ఆలయం అని పిలుస్తారు. ఈది విష్ణు కుండినులు కట్టించినదిగా చెప్తారు దీనిలో వీరి ఆరాధ్య దైవం అయిన శ్రీ పర్వతుడు (శివుడు) విగ్రహాలు ఉన్నాయి.
నిర్మాణం
దాదాపు నాలుగు అడుగులున్న ఇసుక రాతి ఇటుకలను పేర్చి దేవునిగుట్టపై 24 అడుగుల ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఇసుక రాళ్లను అతికించడానికి డంగు సున్నం వాడారు. దేవునిగుట్టపై ఉన్న రాతిని తొలిచి చిన్నచిన్న ఇటుకలుగా తయారుచేసి, ఒక్కో ఇటుకపై ఒక్కో భాగం చెక్కి వాటిని ఆరు అడుగుల ఎత్తులో పేర్చి రాచకొలువులో లలితాసనంలో బోధిసత్వుడు కూర్చున్న దృశ్యరూపం ఇవ్వడం జరిగింది. మధ్యలో ఖాళీ ఉండి రెండు పొరలతో నిర్మితమైన గోడకు రెండువైపులావున్న రాళ్లపై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను ప్రతిబింబించే చిత్రాలెన్నో చెక్కి ఉన్నాయి.
ఇతర వివరాలు
2018లో వెలుగులోకి వచ్చిన ఈ దేవునిగుట్టకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు లభించడమేకాకుండా, కాంబోడియాలోని ఆంగ్‌కోర్ వాట్ దేవాలయం కంటే ముందే తెలంగాణలో కూడా అటువంటి నిర్మాణాలు జరిగాయనడానికి ఈ ఆలయం సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.
మూలాలు
వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు
గుడిమెట్ల చెన్నయ్య
గుడిమెట్ల చెన్నయ్య (జ. జూలై 1, 1950 ) తెలుగు భాషాభిమాని, రచయిత.
ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం
గుడిమెట్ల చెన్నయ్య, చంద్రయ్య, కొండమ్మ దంపతులకు జూలై 1, 1950వ తేదీన నెల్లూరు జిల్లా (ప్రస్తుతం ప్రకాశం జిల్లా), కనిగిరి సమీపంలోని తమటంవారిపల్లి అనే కుగ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి స్వగ్రామంలో చేనేత వృత్తిని వదిలి బ్రతుకు తెరువుకోసం రంగూన్ వెళ్ళాడు. అక్కడి నుండి మద్రాసు చేరుకుని పెరంబూరు బిన్ని మిల్లులో కార్మికుడిగా స్థిరపడ్డాడు. చెన్నయ్య పుట్టింది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అయినా ఇతని జీవితం మొత్తం చెన్నైలోనే కొనసాగుతోంది. ఇతడు 5వ తరగతి వరకు ఏ.బి.యం.మిడిల్ స్కూలులో ఆ తరువాత ఎస్.ఎస్.ఎల్.సి వరకు ది మద్రాస్ ప్రోగ్రెసివ్ యూనియన్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకున్నాడు. అటు పిమ్మట పి.యు.సి, బి.కాం సర్ త్యాగరాయ కళాశాల, మద్రాసులో చదివాడు.
ఉద్యోగం
ఇతడు 1973లో తమిళనాడు పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణుడై ప్రభుత్వ డెయిరీ డెవలప్‌మెంట్ శాఖలో జూనియర్ అసిస్టెంట్‌గా చేరి 1977 వరకు పనిచేశాడు. తరువాత ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంకులో ఉద్యోగం సంపాదించి దానిలో సుమారు 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 2010లో పదవీ విరమణ చేశాడు. ప్రస్తుతం చెన్నైలో విశ్రాంతి జీవితం గడుపుతున్నాడు.
సంఘసేవ
ఇతడు సామాజిక, సాంస్కృతిక, కళా, సాహిత్యరంగాలలో చురుకుగా పాల్గొని తనవంతు సేవలను అందిస్తున్నాడు. భాషా సాంస్కృతిక రంగాలలో తమిళనాడులోని తెలుగు ప్రజల అభ్యున్నతికి కృషి చేస్తున్నాడు.
ఆయా రంగాలలో ఇతడు నిర్వహించిన/నిర్వహిస్తున్న పదవులు కొన్ని:
రచనలు
ఇతడు ప్రియదత్త, ఆటవిడుపు, జగతి, రమ్యభారతి, సురభి, నెలవంక నెమలీక, ప్రముఖాంధ్ర, సాహిత్య ప్రస్థానం వంటి పలు పత్రికలలో వ్యాసాలు, సమీక్షలు, కవితలు ప్రచురించాడు. ఆకాశవాణి చెన్నై కేంద్రంలో అనేక సాహిత్య ప్రసంగాలు చేశాడు.
నాటకరంగం
దూరదర్శన్‌లో ఇతని నాటిక ప్రదర్శించారు. రచయితగానే కాక ఇతడు నటుడిగా అనేక రేడియో, స్టేజి నాటకాలలో పాల్గొన్నాడు. ఒకే చెట్టు పూలు, రామరాజ్యం, నీ మనసు మారాలి, అడ్వకేట్ ఆనంద్, న్యాయమా బంధమా, విలేజ్ ఆఫీసర్, వీడని బంధాలు, మట్టిబొమ్మలు వంటి అనేక నాటకాలు, నాటికలలో నటించి బి.పద్మనాభం, రంగనాథ్, కె. రామలక్ష్మి వంటి ప్రముఖుల ప్రశంసలను పొందాడు.
పురస్కారాలు
తమిళనాట ఇతడు తెలుగు ప్రజలకు చేస్తున్న సేవలను గుర్తించి ఇతడిని దేశంలోని పలు సంస్థలు సత్కరించాయి.
మహల్లో కోకిల
మహల్లో కోకిల వంశీ రాసిన తెలుగు నవల. చతుర పత్రిక నవలల పోటీలో బహుమతి పొందింది. పూర్ణోదయా మూవీ క్రియేషన్స్ బ్యానర్లో నవలా రచయిత వంశీ సితార సినిమాగా తీశారు.
విశేషాలు
గండశిలని చేద్దామనుకుంటుంది తన హృదయాన్ని. కానీ, ప్రతిక్షణం, ప్రతిసంఘటన ఆమెని స్పందింప చేస్తూనే వుంటాయి. ఆమెకి జీవితం మీద ఏమాత్రం ఆశా, తాపత్రయాలు లేవు. ఊహల ఉయ్యాలలతో వెన్నెలపల్లకి నిర్మించాలనే కోరిక ఆమెకు లేదు. కానీ, దేన్ని కాదంటుందో, ఏది చెయ్యకూడదనుకుంటుందో అదే చెయ్యాల్సిన పరిస్థితి ఆమెది.
ఇతర లింకులు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు
రమ్య
రమ్య భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటి, రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె 2003లో కన్నడలో విడుదలైన 'అభి' సినిమా ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగు పెట్టి తెలుగు, తమిళం, కన్నడ సినిమాల్లో నటించింది. రమ్య 2013లో మాండ్య నియోజకవర్గం నుండి లోక్‌సభ ఎంపీగా ఎన్నికైంది. రమ్య స్క్రీన్ నేమ్ కాగా ఆమె అసలు పేరు దివ్య స్పందన.
రాజకియ జీవితం
రమ్య 2012లో యూత్ కాంగ్రెస్ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి మాండ్య నియోజకవర్గంకు 2013లో జరిగిన లోక్‌సభ ఉపఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఎంపీగా గెలిచింది.ఆమె 2014 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలలో మాండ్యా నుండి పోటీ ఓడిపోయింది. ఆమె 2017లో జాతీయ స్థాయిలో కాంగ్రెస్ డిజిటల్ టీమ్‌కి సోషల్ మీడియా వింగ్‌ అధ్యక్షురాలిగా నియమితురాలైంది.
మూలాలు
వర్గం:1982 జననాలు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు
చక్రవాకం (ధారావాహిక)
చక్రవాకం జెమినీ టీవీలో ప్రసారమైన ధారావాహిక. మంజులా నాయుడు దర్శకత్వం వహించిన ఈ ధారావాహిక 2003, నవంబరు 3 నుండి 2008, ఫిబ్రవరి 15 వరకు సోమవారం నుండి శనివారం వరకు ప్రతిరోజు రాత్రి గం. 8.30 నిముషాలకు ప్రసారం చేయబడింది.
అవార్డులు
2006లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సినీగోయర్స్ టెలివిజన్ అవార్డులలో చక్రవాకం అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. ఉత్తమ నటి అవార్డు, ఉత్తమ పాత్రోచిత నటుడు,ఉత్తమ పాత్రోచిత నటితో సహా ఏడు అవార్డులను గెలుచుకుంది. 2005, నవంబరులో, టివి నంది అవార్డులులో ఉత్తమ గాయకుడు అవార్డును గెలుచుకుంది.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు ధారావాహికలు
సూపర్ స్టార్ కిడ్నాప్
సూపర్ స్టార్ కిడ్నాప్ 2015లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. లక్కీ క్రియేషన్స్ బ్యానర్ పై చందు పెన్మత్స నిర్మించిన ఈ సినిమాకు ఎ.సుశాంత్ రెడ్డి దర్శకత్వం వహించాడు. నందు, ఆదర్శ్, భూపాల్, పూనమ్ కౌర్, శ్రద్ధాదాస్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా జులై 03, 2015న విడుదలైంది.
కథ
జై (ఆదర్శ్ బాలకృష్ణ) డ్రగ్స్ కి అలవాటు అవుతాడు. ఘాడంగా ప్రేమించిన అమ్మాయి ప్రియ (పూనం కౌర్) తనని వదిలి ఎవరితోనో ఉందని తెలుసుకొని డిప్రెషన్ తో ఉంటాడు నందు (నందు). చివరిగా భూపాల్ (భూపాల్) ఎప్పటికైనా మహేష్ బాబుతో సినిమా చేయాలనీ సిటీకి వచ్చి ఫిలిం ఇండస్ట్రీలో అవకాశలకోసం ట్రై చేస్తుంటాడు. ఒకానొక సందర్భంలో ఈ ముగ్గురు రౌడీ శీదర్ అయిన పత్తాల రాజు (ఫిష్ వెంకట్) దగ్గర ఇరుక్కుంటారు. అతనికి 10 రోజుల్లో 50 లక్షలు కట్టాల్సి వస్తుంది. 50 లక్షలు కట్టేందుకు ముగ్గురు వేసిన పథకం ఏంటి ? అనేదే మిగతా సినిమా కథ. '
మూలాలు
వర్గం:తేజస్వి మదివాడ నటించిన సినిమాలు
డైనోసార్
alt=montage of four birds|thumb| [[పక్షి|పక్షులు, ఎగిరే డైనోసార్‌లు. ఫైలోజెనెటిక్ వర్గీకరణలో డైనోసౌరియా సమూహంలో వీటిని చేర్చారు.]] డైనోసారియా క్లాడ్‌లోని వివిధ సరీసృపాల సమూహమే డైనోసార్లు. అవి భూమిపై మొదటగా 24.3 - 23.323 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం (కోసంక్రి), ట్రయాసిక్ కాలంలో కనిపించాయి. అయితే డైనోసార్ల పరిణామానికి సంబంధించి ఖచ్చితమైన మూలం ఏది, ఖచ్చితమైన సమయం ఏది అనే విషయాలపై ఇంకా పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. 20.13 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన ట్రయాసిక్-జురాసిక్ విలుప్తి ఘటన తర్వాత అవి, నేలపై జీవించే సకశేరుకాలుగా మారాయి. నేలపై వాటి ఆధిపత్యం జురాసిక్, క్రెటేషియస్ పీరియడ్లలో కొనసాగింది. పక్షులు, ఆధునిక కాలపు రెక్కల డైనోసార్‌లే అని శిలాజ రికార్డును బట్టి తెలుస్తోంది. చివరి జురాసిక్ యుగంలో, అంతకు మునుపు ఉనికిలో ఉన్న థెరోపోడ్‌ల నుండి ఇవి ఉద్భవించాయి. దాదాపు 6.6 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం నాటి క్రెటేషియస్-పాలియోజీన్ విలుప్తి ఘటనలో డైనోసార్ వంశానికి చెందిన జీవుల్లో ఇవి మాత్రమే వినాశనం నుండి తప్పించుకున్నాయి. కాబట్టి డైనోసార్‌లను ఎగిరే డైనోసార్‌లు లేదా పక్షులుగాను, అంతరించిపోయిన ఎగరని డైనోసార్‌లు (పక్షులు కాకుండా ఇతర డైనోసార్‌లు) గానూ విభజించవచ్చు.
వర్గీకరణ, శరీరనిర్మాణ, పర్యావరణ దృక్కోణాల నుండి చూస్తే డైనోసార్‌లు విభిన్న జంతువుల సమూహం. 10,700 కంటే ఎక్కువ జీవించి ఉన్న జాతులు గల పక్షులు, సకశేరుకాల సమూహంలో అత్యంత వైవిధ్యమైనవి. శిలాజ సాక్ష్యాల ఆధారంగా, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు 900 కంటే ఎక్కువ విభిన్న ఎగరని ప్రజాతులను, 1,000 కంటే ఎక్కువ విభిన్న జాతుల ఎగరని డైనోసార్‌లను గుర్తించారు. ప్రస్తుతం ఉనికిలో ఉన్న జాతుల (పక్షులు) రూపంలో గానీ, శిలాజ అవశేషాల రూపంలో గానీ డైనోసార్‌లు ప్రతి ఖండంలోనూ ఉనికిలో ఉన్నాయి. 20వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగంలో, పక్షులను డైనోసార్‌లుగా గుర్తించడానికి ముందు, శాస్త్రీయ సమాజంలో చాలామంది, డైనోసార్‌లు చల్లని రక్తంతో, మందకొడిగా ఉండేవని భావించేవారు. 1970ల నుండి నిర్వహించిన చాలా పరిశోధనల్లో డైనోసార్‌లు, చురుకైన జీవక్రియలతో, పరస్పర సామాజిక సంబంధాలతో జీవించిన జంతువులు అని తేలింది. వీటిలో కొన్ని శాకాహారులు, మరికొన్ని మాంసాహారులు. డైనోసార్‌లన్నీ గుడ్లు పెట్టేవని తెలిసింది. గూడు కట్టడం అనేది ఎగిరే, ఎగరని డైనోసార్‌లు రెండింటిలోనూ చాలావాటికి ఉన్న లక్షణమని ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తోంది.
మొదటి డైనోసార్ శిలాజాలను 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గుర్తించారు. సర్ రిచర్డ్ ఓవెన్, 1841లో మొదటిసారిగా ఈ "గొప్ప శిలాజ బల్లుల"కు "డైనోసార్" ("భయంకరమైన బల్లి" అని అర్థం) అనే పేరు పెట్టాడు. అప్పటి నుండి, డైనోసార్ల అస్థిపంజరాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మ్యూజియంలలో ప్రధాన ఆకర్షణలుగా ఉంటూ ఉన్నాయి. డైనోసార్‌లు ప్రజా సంస్కృతిలో భాగంగా మారిపోయాయి. కొన్ని డైనోసార్‌ల పెద్ద పరిమాణాలు, భయంకరంగా ఉంటుందేమో అనిపించే వాటి స్వభావం మొదలైన వాటి కారణంగా అవి జురాసిక్ పార్క్ వంటి అత్యధికంగా అమ్ముడైన పుస్తకాలు, సినిమాలకు ఇతివృత్తమయ్యాయి. వీటి పట్ల ప్రజల్లో ఉన్న నిరంతర ఉత్సాహం కారణంగా డైనోసార్ సైన్సుకు గణనీయమైన నిధులు అందుతూ ఉన్నాయి. అలాగే క్రమం తప్పకుండా మీడియా ద్వారా కొత్త ఆవిష్కరణలు వెలుగు లోకి వస్తూ ఉన్నాయి.
నిర్వచనం
ఫైలోజెనెటిక్ నామకరణం ప్రకారం, ట్రైసెరాటాప్స్‌కూ ఆధునిక పక్షులకూ (నియోర్నిథెస్) ఉన్న అత్యంత ఇటీవలి ఉమ్మడి పూర్వీకునితో (MRCA) పాటు, దాని వారస జాతులన్నిటితో కూడిన సమూహాన్ని డైనోసార్‌లని నిర్వచిస్తారు. మెగాలోసారస్, ఇగ్వానోడాన్‌ల ఉమ్మడి పూర్వీకునికి సంబంధించి డైనోసౌరియాను నిర్వచించాలని కూడా శాస్త్రవేత్తలు సూచించారు. ఎందుకంటే రిచర్డ్ ఓవెన్ డైనోసౌరియాను గుర్తించినప్పుడు ఉదహరించిన మూడు జాతులలో ఈ రెండు ఉన్నాయి. రెండు నిర్వచనాలూ ఒకే రకమైన జంతువులను డైనోసార్‌లుగా నిర్వచించాయి: "డైనోసౌరియా = ఆర్నిథిస్చియా + సౌరిస్చియా ". ఈ నిర్వచనంలో యాంకైలోసౌరియన్‌లు (సాయుధ శాకాహార చతుష్పాదులు), స్టెగోసౌరియన్లు (ప్లేటెడ్ శాకాహార చతుష్పాదులు), సెరాటోప్సియన్‌లు (మెడ ముడతలతో కూడిన ద్విపాద లేదా చతుష్పాద శాకాహారులు), పాచీసెఫలోసౌరియన్‌లు (మందపాటి కపాలం కలిగిన ద్విపాద శాకాహారులు) ఆర్నితోపోడ్స్ (ద్విపాద, చతుష్పాద శాకాహారులు), థెరోపాడ్స్ (ద్విపాద మాంసాహారులు, పక్షులు), సౌరోపోడోమోర్ఫ్‌లు (పొడవాటి మెడలు, తోకలూ ఉన్న పెద్ద శాకాహార చతుష్పాదులు).
థెరోపాడ్ డైనోసార్లలో, పక్షులను ప్రస్తుతం మనుగడలో ఉన్న ఏకైక వంశంగా గుర్తించారు. సాంప్రదాయిక వర్గీకరణలో, పక్షులు డైనోసార్లనే ప్రత్యేకమైన సూపర్ ఆర్డర్ నుండి ఉద్భవించిన ప్రత్యేక తరగతిగా పరిగణించారు. అయితే, డైనోసార్‌లపై అధ్యయనం చేసే సమకాలీన పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞులలో ఎక్కువ మంది సాంప్రదాయిక వర్గీకరణ పద్ధతిని తిరస్కరించి, ఫైలోజెనెటిక్ వర్గీకరణ పట్ల మొగ్గుచూపారు ఈ విధానం ప్రకారం, ఒక సమూహం సహజంగా ఉండాలంటే, ఆ సమూహంలోని సభ్యుల వారసులందరూ కూడా తప్పనిసరిగా ఆ సమూహంలో ఉండాలి. ఆ ప్రకారం పక్షులను డైనోసార్‌లుగా పరిగణిస్తారు. పక్షులు ప్రస్తుతం ఉనికిలో ఉన్నాయి కాబట్టి, డైనోసార్‌లు అంతరించిపోలేదన్నట్లే. పక్షులు మనిరాప్టోరా అనే ఉప సమూహానికి చెందినవిగా వర్గీకరించారు. మనిరాప్టోరా కోయెలురోసార్‌లు, కోయెలురోసార్‌లు థెరోపాడ్‌లు, థెరోపాడ్‌లు సౌరిస్చియన్లు, సౌరిస్చియన్లు డైనోసార్‌లు.
డైనోసార్‌లు, మెసోజోయిక్ ఎరాలో, ముఖ్యంగా జురాసిక్, క్రెటేషియస్ పీరియడ్లలో నేలపై జీవించి, ఆధిపత్యస్థితిలో ఉన్న సకశేరుకాలు. ఇతర జంతువుల సమూహాలు పరిమాణం లోను, ఆవాస స్థానాల్లోనూ పరిమితంగా ఉండేవి; ఉదాహరణకు, క్షీరదాల పరిమాణం పెంపుడు పిల్లిని మించి ఉండడం అరుదు. ఇవి సాధారణంగా ఎలుకల పరిమాణంలో ఉండే మాంసాహారులే. వాటిని ఎల్లప్పుడూ చాలా వైవిధ్యమైన జంతువుల సమూహంగానే గుర్తించారు; 2018 నాటికి 900 ఎగరని డైనోసార్ ప్రజాతులను స్పష్టంగా గుర్తించారు. 2016 నాటికి శిలాజ రికార్డులో భద్రపరచబడిన మొత్తం ప్రజాతుల సంఖ్య దాదాపు 1850 అని (వీటిలో దాదాపు 75% ఇంకా కనుగొనలేదు), జాతులు 1124 అనీ అంచనా వేసారు. 1995 లో చేసిన ఒక అధ్యయనంలో దాదాపు 3,400 డైనోసార్ ప్రజాతులు ఏ కాలంలోనైనా ఉనికిలో ఉండేవని అంచనా వేసారు. శిలాజ రికార్డులో చేరి ఉండనివి కూడా ఇందులో చేరి ఉన్నాయి.
మూలాలు, ప్రారంభ పరిణామం
alt=Full skeleton of an early carnivorous dinosaur, displayed in a glass case in a museum|thumb| ట్రయాసిక్ కాలం నాటి తొలి డైనోసార్‌లు హెర్రెరాసారస్ (పెద్దవి), ఎరాప్టర్ (చిన్నవి), ప్లేటోసారస్ పుర్రె మధ్య నుండి చివరి ట్రయాసిక్ యుగాలలో, డైనోసార్‌లు తమ ఆర్కోసార్ పూర్వీకుల నుండి వేరు పడ్డాయి. వినాశకరమైన పెర్మియన్-ట్రయాసిక్ విలుప్తి ఘటన జరిగిన 2 కోట్ల సంవత్సరాల తర్వాత మొత్తం సముద్ర జాతులలో 96%, నేలపై నున్న సకశేరుకాలలో 70% జాతులు తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. ఈ ఘటన దాదాపు 25.2 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జరిగింది. తొలి డైనోసార్ జాతి అయిన ఎరాప్టర్ ను కనుగొన్న అర్జెంటీనాలోని ఇస్చిగువాలాస్టో నిర్మాణాన్ని రేడియోమెట్రిక్ డేటింగ్ చేయగా అది 23.14 కోట్ల సంవత్సరాల నాటిదని తేలింది. ఎరాప్టర్ అన్ని డైనోసార్ల సాధారణ పూర్వీకులను పోలి ఉంటుంది; ఇది నిజమైతే, తొలి డైనోసార్‌లు చిన్నవని, ద్విపాదులని, వేటాడే జంతువులనీ అర్థమౌతుంది. దాదాపు 23.3 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం నాటి ట్రయాసిక్‌లోని కార్నియన్ ఇపోక్‌లో నేటి అర్జెంటీనా ప్రాంతంలో నివసించిన లాగోసుచస్, లాగర్‌పెటన్ వంటి ఆదిమ డైనోసార్ లాంటి ఆర్నిటోడిరాన్‌లను కనుగొనడం ఈ అభిప్రాయాన్ని బలపరుస్తోంది. వెలికితీసిన శిలాజాల విశ్లేషణలో ఈ జంతువులు నిజానికి చిన్న, ద్విపాద, వేటాడే జీవులను సూచించింది. 24.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం, ట్రయాసిక్ లోని అనిసియన్ ఇపోక్‌లో డైనోసార్‌లు మొదటిసారి కనిపించి ఉండవచ్చు. ఆ కాలం నాటి న్యాసాసారస్ జాతి అవశేషాలు దీనికి ఆధారం. అయితే, ఇప్పటివరకూ లభ్యమైన దాని శిలాజాలు చిన్నచిన్న ముక్కలుగా ఉన్నాయి. వీటిని బట్టి అది డైనోసారా లేక దాని దగ్గరి బంధువా అని చెప్పలేనంత చిన్నముక్కలవి. పాలియోంటాలజిస్ట్ మాక్స్ C. లాంగర్ తదితరులు (2018) శాంటా మారియా నిర్మాణం లో లభించిన స్టౌరికోసారస్ 23.323 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం నాటిదని నిర్ణయించారు. ఇది ఇయోరాప్టర్ కంటే పాతది.
డైనోసార్‌లు ఉద్భవించిన సమయంలో, అవి నేలపై నివసించే జంతువులలో ఆధిపత్య స్థితిలో లేవు. నేలపై ఆవాసాలను సైనోడాంట్లు, రైంకోసార్‌ల వంటి వివిధ రకాల ఆర్కోసౌరోమోర్ఫ్‌లు, థెరప్సిడ్‌లు ఆక్రమించుకుని ఉన్నాయి. వాటికి ప్రధాన పోటీదారులు డైనోసార్లు కావు; ఏటోసార్స్, ఆర్నిథోసుచిడ్స్, రౌయిసుచియన్లు వంటి సూడోసూచియన్లు. ఈ ఇతర జంతువులలో ఎక్కువ భాగం ట్రయాసిక్‌లో జరిగిన రెండు ఘటనలలో ఒకదానిలో అంతరించిపోయాయి. మొదట, సుమారు 21.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన ఘటనలో ప్రోటోరోసార్‌లతో సహా వివిధ రకాల బేసల్ ఆర్కోసౌరోమోర్ఫ్‌లు అంతరించిపోయాయి. దీని తరువాత ట్రయాసిక్-జురాసిక్ విలుప్తి ఘటన (సుమారు 20.1 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం), ఏటోసార్‌లు, ఆర్నిథోసుచిడ్‌లు, ఫైటోసార్‌లు, రౌయిసుచియన్‌లు వంటి ప్రారంభ ఆర్కోసార్‌ల సమూహాలు చాలా వరకు అంతమై పోయాయి. రైన్‌కోసార్‌లు, డైసినోడెంట్‌లు (కనీసం కొన్ని ప్రాంతాలలో) కనీసం ప్రారంభ-మధ్య నోరియన్, చివరి నోరియన్ లేదా ప్రారంభ రైటియన్ దశల్లో మనుగడ సాగించాయి. అవి అంతరించిపోయిన ఖచ్చితమైన సమయం అనిశ్చితంగా ఉంది. ఇవి అంతరించిపోవడంతో ఇక క్రోకోడైలోమోర్ఫ్‌లు, డైనోసార్‌లు, క్షీరదాలు, టెరోసౌరియన్‌లు, తాబేళ్ల భూ జంతుజాలం మిగిలిపోయింది.తొలి డైనోసార్ల లోని కొన్ని జాతులు ట్రయాసిక్ లోని కార్నియన్, నోరియన్ స్టేజిల కాలంలో విస్తరించాయి. బహుశా అంతరించిపోయిన సమూహాల స్థానాలను ఇవి ఆక్రమించుకుని ఉండవచ్చు. ముఖ్యంగా, కార్నియన్ ప్లూవియల్ ఘటన సమయంలో విలుప్తి రేటు పెరిగింది.
సుమారు 6.6 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం, క్రెటేషియస్ చివరిలో క్రెటేషస్-పాలియోజీన్ విలుప్తి ఘటన సంభవించింది. ఆ ఘటనలో నియోర్నిథైన్ పక్షులు మినహా అన్ని డైనోసార్ సమూహాలు అంతరించిపోయాయి. మొసళ్ళు, డైరోసార్‌లు, సెబెకోసూచియన్‌లు, తాబేళ్లు, బల్లులు, పాములు, స్పినోడోంటియన్‌లు, కొరిస్టోడెరాన్‌లతో సహా కొన్ని ఇతర డయాప్సిడ్ సమూహాలు కూడా ఆ ఘటనలో అంతరించకుండా బయటపడ్డాయి.
ఆ ఘటనలో అంతరించకుండా మనుగడలో ఉన్న నియోర్నిథైన్ పక్షుల వంశాలు, ఆధునిక ఎలుకల పూర్వీకులు, బాతులు, కోళ్లు, వివిధ రకాల నీటి పక్షులు పాలియోజీన్ కాలం ప్రారంభంలో వేగంగా విస్తరించాయి. ఆర్బోరియల్ ఎన్యాంటియోర్నిథైన్స్, ఆక్వాటిక్ హెస్పెరోర్నిథైన్స్, నేలపై జీవించిన పెద్ద థెరోపాడ్‌లు ( గాస్టోర్నిస్, ఇయోగ్రూయిడ్స్, బాథోర్నిథిడ్స్, రాటిట్స్, జెరానోయిడ్స్, మిహిరంగ్స్, " టెర్రర్ బర్డ్స్ " రూపంలో) వంటి మెసోజోయిక్ డైనోసార్ సమూహాల అంతరించిపోవడంతో ఖాళీ అయిన పర్యావరణ వ్యవస్థల లోకి ఇవి ప్రవేశించాయి. ఆధిపత్య పోటీలో క్షీరదాలు, నియోర్నిథైన్‌లపై ఆధిపత్యం సాధించాయని భావిస్తున్నారు. అయితే ఈ సమూహాలలో చాలా వరకు సెనోజోయిక్ యుగంలో గొప్ప క్షీరద జంతుజాలంతో సహజీవనం చేశాయి. టెర్రర్ బర్డ్స్, బాథోర్నిథిడ్‌లు వేటాడే క్షీరదాలతో పాటు మాంసాహార స్థానాలను ఆక్రమించాయి. ఎలుకలు ఇప్పటికీ మధ్య-పరిమాణ శాకాహారులుగా ఉన్నాయి; అదే విధంగా, ఇయోగ్రీడ్లు ఈయోసిన్ నుండి ప్లియోసీన్ వరకు కొనసాగాయి. కోట్ల సంవత్సరాల పాటు అనేక క్షీరద సమూహాలతో సహజీవనం చేసాక, ఇటీవలనే ఇవి అంతరించిపోయాయి.
డైనోసార్‌లు, ఆర్కోసార్‌లు అనే సమూహానికి చెందినవి. ఈ సమూహంలో ఆధునిక మొసళ్లు కూడా ఉన్నాయి. ఆర్కోసార్ సమూహంలో, నడకను బట్టి డైనోసార్‌లు చాలా విభిన్నంగా ఉంటాయి. డైనోసార్ల కాళ్లు నేరుగా శరీరం క్రిందనే ఉండగా బల్లులు, మొసళ్ల కాళ్లు ఇరువైపులా శరీరం నుండి బయటికి విచ్చుకుని ఉంటాయి.
డైనోసార్‌ల క్లాడ్‌ సౌరిస్చియా, ఆర్నిథిస్చియా అనే రెండు ప్రాథమిక శాఖలుగా విడిపోయింది. ఆర్నిథిస్చియా కంటే సౌరిస్చియాలో పక్షులతో మరింత ఇటీవలి సాధారణ పూర్వీకుని పంచుకునే టాక్సాలు ఉన్నాయి. ఆర్నిథిస్చియాలో ట్రైసెరాటాప్స్‌తో మరింత ఇటీవలి ఉమ్మడి పూర్వీకుని పంచుకునే అన్ని టాక్సాలు ఉన్నాయి. కటి నిర్మాణం పరంగా ఈ రెండు సమూహాల్లో భిన్నత్వం ఉంటుంది. తొలి సౌరిస్షియన్లలో ("బల్లి-తుంటి" అని అర్థం) వాటి పూర్వీకుల తుంటి నిర్మాణమే కొనసాగింది. అనేక సమూహాలలో (హెర్రెరాసారస్, థెరిజినోసౌరైడ్స్,  డ్రోమియోసౌరిడ్స్,  పక్షులు) ప్యూబిస్‌ ఎముక వెనుకకు తిరగడం ద్వారా ప్రాథమిక రూపం మార్పుచెందింది. సౌరిస్చియాలో థెరోపాడ్స్ (ప్రత్యేకంగా ద్విపాదులు), సౌరోపోడోమోర్ఫ్‌లు (అధునాతన, చతుష్పాదులైన పొడవాటి మెడ గల శాకాహారులు) ఉన్నాయి.
దీనికి విరుద్ధంగా, ఆర్నిథిస్షియన్ల (“పక్షి-తుంటి” అని అర్థం) కటి ఎముక, పక్షి కటిని పోలి ఉంటుంది. పక్షుల మాదిరిగా కాకుండా, ఆర్నిథిస్షియన్ల కటికి ముందు వైపు కూడా కోసుగా ఉంటుంది. ఆర్నిథిస్చియాలో ప్రధానంగా శాకాహారులైన వివిధ రకాల జాతులు ఉన్నాయి.
"పక్షి తుంటి" (ఆర్నిథిస్చియా), "బల్లి తుంటి" (సౌరిస్చియా) అనే పదాలు ఉన్నప్పటికీ, పక్షులు ఆర్నిథిస్చియాలో భాగం కాదు. పక్షులు సౌరిస్చియాకు చెందినవి.
పాలియోబయాలజీ
డైనోసార్ల గురించిన జ్ఞానం శిలాజ ఎముకలు, మలం, ట్రాక్‌వేలు, గ్యాస్ట్రోలిత్‌లు, ఈకలు, చర్మంపై ముద్రలు, అంతర్గత అవయవాలు, ఇతర మృదు కణజాలాలతో సహా వివిధ రకాలైన శిలాజ శిలాజేతర రికార్డుల నుండి లభించింది. డైనోసార్‌ల గురించిన అవగాహనకు భౌతిక శాస్త్రం (ముఖ్యంగా బయోమెకానిక్స్ ), రసాయన శాస్త్రం, జీవశాస్త్రం, భూమి శాస్త్రాలు (వీటిలో పాలియోంటాలజీ ఉప-విభాగం) సహా అనేక అధ్యయన రంగాలు దోహదం చేస్తున్నాయి. డైనోసార్ల అధ్యయనంలో వీటి పరిమాణం, ప్రవర్తన అనే రెండు అంశాలు ప్రత్యేకంగా ఆసక్తి కలిగించే అంశాలు. alt=|thumb|320x320px|ఐదు ప్రధాన క్లాడ్‌లలోని అత్యంత పొడవైన డైనోసార్‌లతో సగటు మానవుడిని పోల్చిన రేఖాచిత్రం: ట్రయాసిక్, తొలి జురాసిక్, అంత్య జురాసిక్, క్రెటేషియస్ లలో డైనోసార్ల సగటు పరిమాణం మారుతూ వచ్చిందని ప్రస్తుత ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. మెసోజోయిక్ కాలంలో నేలపై జీవించిన వేటాడే థెరోపాడ్ డైనోసార్‌ల బరువు 100 to 1000 kg వరకు ఉండేవి. అయితే ఇటీవలి వేటాడే మాంసాహార క్షీరదాలు 10 to 100 kg గరిష్ట స్థాయికి చేరుకున్నాయి. మెసోజోయిక్ డైనోసార్ బాడీ మాస్ మోడ్ 1 to 10 MT మధ్య ఉంటుంది. నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ అంచనా వేసిన సెనోజోయిక్ క్షీరదాల సగటు పరిమాణం సుమారు 2 to 5 kg తో ఇది తీవ్రంగా విభేదిస్తుంది.
అతిపెద్ద, అతిచిన్న
ఇప్పటివరకు ఉనికిలో ఉన్న అతిపెద్ద, అతిచిన్న డైనోసార్ల ఏవి అనేది ఖచ్చితంగా చెప్పలేని పరిస్థితి ఉంది. ఎందుకంటే ఆ జంతువులలో చాలా తక్కువ శాతం మాత్రమే శిలాజాలుగా మారాయి. పైగా వీటిలో చాలా వరకు ఇంకా భూమిలోనే పూడుకుపోయి ఉన్నాయి. వెలికి తీసిన వాటిలో కొన్ని మాత్రమే సంపూర్ణ అస్థిపంజరాలు. చర్మం, ఇతర మృదు కణజాలాల ముద్రలు చాలా అరుదు. ఎముకల పరిమాణం, అవయవ నిర్మాణాన్ని సారూప్యమైన, బాగా తెలిసిన జాతులతో పోల్చడం ద్వారా పూర్తి అస్థిపంజరాన్ని పునర్నిర్మించడం ఖచ్చితమైన కళ కాదు. సజీవ జంతువు కండరాలు, ఇతర అవయవాలను పునర్నిర్మించడం, మహా అయితే ఒక తెలివైన అంచనా మాత్రమే. ఎడమ|thumb| సగటు మానవునితో పోల్చినపుడు అర్జెంటీనోసారస్ పరిమాణం మంచి అస్థిపంజరాల ద్వారా తెలిసుకున్నంతలో.. అత్యంత ఎత్తైన, అత్యంత బరువైన డైనోసార్ జిరాఫాటిటన్ బ్రాంకై (గతంలో దీన్ని బ్రాకియోసారస్ జాతిగా వర్గీకరించారు). దీని అవశేషాలను 1907 - 1912 మధ్య, టాంజానియాలో కనుగొన్నారు. బెర్లిన్‌లోని మ్యూజియం ఫర్ నాటుర్కుండేలో ఇప్పుడు ప్రదర్శనలో ఉన్న అస్థిపంజరంలో అనేక సారూప్య-పరిమాణ శిలాజ నమూనాల నుండి ఎముకలను చేర్చారు. ఇది 12 m ఎత్తు, 21.8 to 22.5 m పొడవు,  30000 - 60000 కిలోగ్రాముల బరువున్న జంతువుకు చెందినది. అత్యంత పొడవైన పూర్తి డైనోసార్ 27 m పొడవైన డిప్లోడోకస్. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని వ్యోమింగ్‌లో 1907 లో లభించింది. పిట్స్‌బర్గ్ లోని కార్నెగీ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీలో దీన్ని ప్రదర్శనకు ఉంచారు. మేలైన శిలాజ పదార్థం నుండి లభించిన అత్యంత పొడవైన డైనోసార్ పటాగోటిటన్. ఇది న్యూయార్క్‌లోని అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీలో ఉంది. ఇది 37 meters ) పొడవు ఉంది. అర్జెంటీనాలోని ప్లాజా హ్యూన్‌కుల్‌లోని మ్యూజియో మునిసిపల్ కార్మెన్ ఫ్యూన్స్ లోనిఅర్జెంటీనోసారస్ అస్థిపంజరం 39.7 m ) పొడవు ఉంది.
ఇంకా పెద్ద డైనోసార్‌లు ఉన్నాయి గానీ, వాటి గురించిన జ్ఞానం బాగా కొద్ది సంఖ్యలో ఉన్న చిన్న చిన్న శిలాజాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రికార్డులో ఉన్న చాలా పెద్ద శాకాహార డైనోసార్ల నమూనాలను 1970లలో ఆ తరువాతా కనుగొన్నారు. 80000 నుండి 100000 కిలోల వరకు బరువు ఉండే భారీ అర్జెంటీనోసారస్‌లు ఉన్నాయి. ఇవి30 to 40 m పొడవుండేవి. 33.5 m పొడవైన డిప్లోడోకస్ హాలోరమ్ (గతంలో సీస్మోసారస్ ), 33 to 34 m ) పొడవైన సూపర్సారస్,  37 m పొడవైన పటాగోటిటన్‌లు పొడవైన వాటిలో కొన్ని. 18 m ఎత్తున్న సౌరోపోసిడాన్ (ఇది ఆరవ అంతస్తు కిటికీని అందుకోగలదు) అత్యంత ఎత్తైన డైనోసార్. 1878లో వర్ణించబడి, ఇప్పుడు కోల్పోయిన పాక్షిక వెన్నుపూస వెన్నుపూస ను బట్టి, అత్యంత బరువైన, పొడవైన డైనోసార్ మారపునిసారస్ అయి ఉండవచ్చు.  ఈ ఎముకను బట్టి, ఈ జంతువు 58 m పొడవు, 122400 kg ( 270000 lb) బరువు ఉండేదని తెలుస్తోంది.  అయితే, ఈ పరిమాణంలో ఉన్న మరిన్ని సౌరోపాడ్‌ల ఆధారాలు ఇంకా కనబడలేదు. పైగా దీన్ని కనుగొన్న కోప్ అనే వ్యక్తి, ఇంతకు ముందు కొన్ని టైపోగ్రాఫిక్ పొరపాట్లను చేసాడు. అంచేత ఇది చాలా అతిగా వేసిన అంచనా అయి ఉండవచ్చు.
అతిపెద్ద మాంసాహార డైనోసార్ స్పినోసారస్, ఇది 12.6 to 18 m ) ఉండేది. దీని బరువు 7 to 20.9 MT .  ఇతర పెద్ద మాంసాహార థెరోపాడ్స్‌లో గిగానోటోసారస్, కార్చరోడోంటోసారస్, టైరన్నోసారస్ ఉన్నాయి.  థెరిజినోసారస్, డీనోచెయిరస్ లు థెరోపాడ్‌లలో ఎత్తైనవి. అతిపెద్ద ఆర్నిథిస్షియన్ డైనోసార్ బహుశా హాడ్రోసౌరిడ్ అయిన శాంటుంగోసారస్ గిగాంటియస్, ఇది 16.6 m పొడవుండేది. వీటిలో అతిపెద్దవి 16 MT బరువు కలిగి ఉండవచ్చు.
తెలిసిన అతి చిన్న డైనోసార్ బీ హమ్మింగ్‌బర్డ్, దీని పొడవు కేవలం 5 cm, ద్రవ్యరాశి సుమారు 1.8 g ఉంటుంది. ఎగరని డైనోసార్లలో అతి చిన్నవి పావురాల పరిమాణంలో ఉంటాయి. బహుశా ఆ థెరోపాడ్‌లకు పక్షులకూ అత్యంత దగ్గరి సంబంధం ఉండి ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఆంకియోమిస్ హక్స్‌లేయి ప్రస్తుతం తెలిసిన అతిచిన్న ఎగరని డైనోసార్. దీని బరువు 110 g ఉంటుందని అంచనా. మొత్తం అస్థిపంజర పొడవు 34 cm. అతి చిన్న శాకాహార ఎగరని డైనోసార్లలో మైక్రోసెరాటస్, వన్నానోసారస్ ఉన్నాయి. వీటి పొడవి దాదాపు 60 cm.
మూలాలు
వర్గం:డైనోసార్లు వర్గం:భారీ ఆకార జంతువులు
లిలిన్ఫీ నది
లిలిన్ఫీ నది (ఆంగ్లం: Llynfi River) ఓగ్మోర్ నది మూడు ప్రధాన ఉపనదులలో ఒకటి.
పారిశ్రామికీకరణ ఉత్పత్తి వ్యర్ధాలు నది సమీప పట్టణాల మురుగునీటి కాలువల నిర్వహణ సరిగా లేకపోవడం నేరుగా నదిలోకి మళ్ళించడం వలన నది తీవ్రమైన నీటి కాలుష్యానికి దారితీసింది. 20 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, బొగ్గు తవ్వకాల ప్రభావం తగ్గిచినప్పుడు, నదిని సుందరి కల్పించడం కోసం పరిరక్షణ చర్యలు తీసుకోవడం మరుగుదొడ్లు, కాగితాల తయారీ పరిశ్రమ నుండి మురుగునీటిని సమీప పట్టణాలనుండి నదిలో కలవకుండా చర్యలు తీసుకోవడం వంటివి కొత్త పరిశ్రమల నుండి విడుదలయ్యే వ్యర్ధాలను నదిలో కలవకుండా చర్యలు తీసుకోవడం వంటివి లిలిన్ఫీని సరస్సును దాదాపు మంచి స్థితిలో లిలిన్ఫీ నది కాలుష్యానికి గురికాకుండా కొనసాగుతున్నది. అనేక పరిశ్రమలపై బలమైన అమలు చర్యలు 21 వ శతాబ్దంలో నాణ్యతలో స్థిరమైన మెరుగుదలను సాధించడానికి లిలిన్ఫీ నది కాలుష్యానికి గురికాకుండా సహాయపడుతుంది.
మూలాలు
వర్గం:లోయలు వర్గం:భూగోళశాస్త్రం వర్గం:నదులు
వీణవంక మండలం
వీణవంక మండలం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, కరీంనగర్ జిల్లా లోని మండలం. ఈ మండలం పరిధిలో 14 గ్రామాలు కలవు. 2016 లో జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు కూడా ఈ మండలం ఇదే జిల్లాలో ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ మండలం హుజూరాబాద్ రెవెన్యూ డివిజను లో భాగం. పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఇది కరీంనగర్ డివిజనులో ఉండేది.మండల కేంద్రం వీణవంక.
మండల జనాభా
thumb|2016 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు అవిభక్త కరీంనగర్ జిల్లా పటంలో మండల స్థానం 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం- మొత్తం 49,041 - పురుషులు 24,389 - స్త్రీలు 24,652
2016 లో జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఈ మండల వైశాల్యం 149 చ.కి.మీ. కాగా, జనాభా 49,041. జనాభాలో పురుషులు 24,389 కాగా, స్త్రీల సంఖ్య 24,652. మండలంలో 13,231 గృహాలున్నాయి.
మనన్ వాలా
భౌగోళికం, జనాభా
మనన్ వాలా(Mananwala) (193) అన్నది అమృత్‌సర్ జిల్లాకు చెందిన అజ్నాలా తాలూకాలోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 471 ఇళ్లతో మొత్తం 2653 జనాభాతో 618 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప పట్టణమైన రాజా సన్సీ అన్నది 6 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1407, ఆడవారి సంఖ్య 1246గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 805 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37293.
విద్యా సౌకర్యాలు
* గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ బాలబడి ఉంది. గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు బాలల బడి ఉంది. గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాల ఉంది. గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాల ఉంది. సమీప"ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు" (లొపొకె)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీపపాలీటెక్నిక్ లు (లొపొకె)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపవృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (లొపొకె)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 అలోపతీ ఆసుపత్రిఉంది.
గ్రామంలో 1 ఆసుపత్రిఉంది. * గ్రామంలో 1 పశు వైద్యశాల ఉంది. గ్రామంలో 1 సంచార వైద్య శాలలుఉంది. గ్రామంలో 1 కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రంఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 2 అవుట్-పేషెంట్ వైద్య సౌకర్యంఉన్నాయి గ్రామంలో 2 ఇన్, అవుట్-పేషెంట్ వైద్య సౌకర్యంఉన్నాయి గ్రామంలో 2 స్వచ్చంద సేవా ఆసుపత్రిఉన్నాయి * గ్రామంలో 1 ఎంబిబిఎస్ డిగ్రీలు కలిగిన వైద్యుడు/ఉన్నారు గ్రామంలో 5 ఇతర డిగ్రీలు కలిగిన వైద్యుడుఉన్నాయి
తాగు నీరు
నది / కాలువ నీరుగ్రామంలో ఉంది.
పారిశుధ్యం
డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా మురుగునీటి శుద్ధి ప్లాంట్లోకి వదిలివేయబడుతోంది.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసుగ్రామంలో ఉంది.
పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామంలో లేదు. సమీపపబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
ఏటియంగ్రామంలో లేదు. వ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు. సమీపవ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామంలో ఉంది. ఇతర (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామంలో లేదు. సమీపఇతర (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
..
సి.ఎన్.వెంకటరావు
thumb|200px|right|సి.ఎన్.వెంకటరావు స్వీయచిత్తరువు సి.ఎన్.వెంకటరావు భారతదేశం గర్వించదగ్గ చిత్రకారులలో ఒకడు. ఇతడు కోయంబత్తూరు ప్రాంతం నుండి వచ్చి అనంతపురం మునిసిపల్ హైస్కూలులో డ్రాయింగ్ మాస్టర్‌గా చేరాడు. అక్కడ కొంతకాలం పనిచేసిన తర్వాత పెనుకొండ హైస్కూలులో డ్రాయింగ్ మాస్టర్‌గా పనిచేస్తూ చిత్రకారుడిగా ప్రసిద్ధుడైనాడు. హైస్కూలులో పనిచేస్తూనే ప్రైవేటుగా విజయనగర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ అనే పేరుతో ఒక చిత్రకళా పాఠశాలను తన ఇంట్లో ప్రారంభించి అనేక మంది శిష్యులను తయారు చేశాడు. ఇతడు వందలకొద్దీ చిత్రాలను సృష్టించాడు. ఇతని చిత్రాలు ఆ కాలంలో భారతి, గృహలక్ష్మి వంటి పత్రికలలో ప్రచురింపబడ్డాయి. ఇతడు సృష్టించిన గౌతమి అవతరణం, బర్త్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అనే గొప్ప చిత్రాలు హైదరాబాదులోని సాలార్ జంగ్ మ్యూజియంలో ఉండేవి. ఇతడు తన చిత్రించిన చిత్రాలను మొదట పెనుకొండలో ఉన్న ప్రఖ్యాత వకీలు టి.శివశంకరం పిళ్లె బంగళాలో ప్రదర్శించి స్థానికుల మెప్పుపొందిన తర్వాతే ఇతర ప్రాంతాలకు పంపేవాడు. ఇతడు చిత్రించిన గీతోపదేశ చిత్రం ఇప్పటికీ అనంతపురం లోని ఆర్ట్స్ కాలేజీలో కనిపిస్తుంది. అనంతపురం పీస్ మెమోరియల్ హాల్‌లో రెండు చిత్రాలు దర్శనమిస్తాయి. ఇతని చిత్రాలను ఆ కాలంలోని ప్రముఖులు స్వంతం చేసుకున్నారు. వారిలో నీలం సంజీవరెడ్డి వంటివారు ఉన్నారు.
మనన్ వాలా
విద్యుత్తు
గ్రామంలో విద్యుత్ సౌకర్యం ఉంది. . 6 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబర్)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 1 1 1 8 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబర్)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 10 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ చలికాలం(అక్టోబర్-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది.
సి.ఎన్.వెంకటరావు
తను స్వంతంగా వేసిన చిత్ర్రాన్ని తానే కొనుగోలు చేసిన విచిత్ర సంఘటన ఇతని జీవితంలో చోటు చేసుకుంది. 1934 జనవరి 3 వతేదీ గాంధీ మహాత్ముడు అనంతపురం సందర్శించిన సందర్భంలో ఇతడు మహాత్ముడికి తన చిత్రాలను కొన్నింటిని సమర్పించుకున్నాడు. హరిజన నిధికి ధనం కోసం గాంధీ ఈ చిత్రాలను వేలానికి పెట్టగా అక్కడి ప్రజలు వాటిని వేలం పాడి కొన్నారు. అయితే ఒక మంచి చిత్రానికి తగిన వెల రాకపోవడంతో సి.ఎన్.వెంకటరావు దానిని పాతిక వేలకు పాటపాడి స్వంతం చేసుకున్నాడు.
మనన్ వాలా
భూమి వినియోగం
మనన్ వాలా(Mananwala) (193) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో):
సి.ఎన్.వెంకటరావు
మూలాలు
వర్గం:చిత్రకారులు వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు
మనన్ వాలా
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో):
తయారీ వస్తువులు, పరిశ్రమలు, ఉత్పత్తులు
మనన్ వాలా(Mananwala) (193) అన్నది ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ): గోధుమ, వరి, మొక్కజొన్న
మూలాలు
వర్గం:అమృత్‌సర్ వర్గం:అజ్నాలా తాలూకా గ్రామాలు
ప్రసార భారతి
చైర్మన్
డాక్టర్ ఎ. సూర్య ప్రకాష్ 2020 ఫిబ్రవరిలో పదవీవిరమణ చేసినప్పటి నుండి ప్రసార భారతి బోర్డు చైర్‌పర్సన్ స్థానం ఖాళీగా ఉంది.2022 నుండి ప్రస్తుతం గౌరవ్ ద్వివేది చైర్మన్ గా ఉన్నారు
అభ్యర్థి ఎంపికపై వివాదం
2010 లో దూరదర్శన్ న్యూస్ లో జర్నలిస్టుల పోస్టులకు ఎంపికైన 30 మందిలో 24 మంది అభ్యర్థులు రాజకీయ పరిశీలనల ఆధారంగా నియమించబడ్డారని ఆరోపించారు.
మూలాలు
వర్గం:వార్తలు వర్గం:ప్రభుత్వం వర్గం:చట్టాలు
పంజాగుట్ట
పంజాగుట్ట, తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని ఒక వాణిజ్య, నివాస ప్రాంతం. ఇక్కడ ఐటి హబ్‌లు, వస్త్ర, గృహవసరాల, నగల దుకాణాలు ఉన్నాయి. అమీర్‌పేట, బంజారా హిల్స్, సోమాజిగూడ, ఖైరతాబాదు మొదలైన ప్రాంతాల రవాణాకు ప్రధాన రవాణా కేంద్రంగా ఉంది. ఈ జంక్షనులోవున్న జంట ఫ్లైఓవర్లు ట్రాఫిక్ నియంత్రణకు ఉపయోగపడుతున్నాయి.
చరిత్ర
హైదరాబాదులోని రెండు విభిన్న ప్రాంతాలను పంజాగుట్ట కలుపుతోంది. దీనికి ఉత్తరం వైపు సికింద్రాబాదు, దక్షిణం వైపు ఓల్డ్ సిటీ ఉన్నాయి. పంజాగుట్ట పహాద్ కు వారసత్వం చరిత్ర ఉంది, ఇది కులీ కుతుబ్ షాహి కాలం నాటిది. పంజాగుట్ట అనగా చేతి పర్వతం అని అర్థం. ఇక్కడికి సమీపంలో ఇమామ్ అలీ చేతి ముద్ర ఉన్న బండరాయి ఉంది. దీన్ని మొదటగా పంజాఘుట్నా అనేవారు, తరువాతికాలంలో పంజాగుట్ట మారింది.
కుతుబ్ షాహి కాలం నాటి జనరల్ హజ్రత్ అలీకి ఈ కొండపై ప్రార్థనలు చేసినట్టు ఒక కల వచ్చింది. దాంతో అతను అక్కడకు వెళ్ళి పరిశీలించగా అతను రాతిపై ఈ అరచేతి, మోకాలి ముద్రను కనుగొన్నాడు. ఈ కొండ పైన ఉన్న ఆలం, అశుర్ఖానా కూడా 400 సంవత్సరాల క్రితం నాటివి.
సమీప ప్రాంతాలు
ద్వారకాపురి కాలనీ, ఎర్రమంజిల్, బాలపుర బస్తీ, నిమ్స్ హాస్పిటల్, పంజాగుట్ట మార్కెట్, కేశవ్ నగర్, ప్రతాప్ నగర్, సుల్తాన్-ఉల్-ఉలూమ్ కళాశాల, వద్దారా బస్తీ, జర్నలిస్ట్ కాలనీ, ఎన్‌ఎఫ్‌సిఎల్. నాగర్జున సర్కిల్ మొదలైనవి.
రవాణా
తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ ఆధ్వర్యంలో నగరంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి పంజాగుట్టకు బస్సులు నడుపబడుతున్నాయి. హైదరాబాద్ మెట్రో లో భాగంగా ఇక్కడ పంజాగుట్ట మెట్రో స్టేషను ఉంది.
పాద‌చారుల వంతెన
పంజాగుట్ట జంక్ష‌న్ అనునిత్యం వాహ‌నాల రాక‌పోక‌ల‌తో ర‌ద్దీగా ఉంటూ, పాద‌చారులు రోడ్డును దాటేందుకు ఇబ్బందులు పడుతున్న సమస్యను దృష్టిలో ఉంచుకొని 5 కోట్ల రూపాయలతో హైద‌రాబాద్ సెంట్ర‌ల్ మాల్ వ‌ద్ద ఏర్పాటు చేసిన ఫుట్ ఓవ‌ర్ బ్రిడ్జి (foot over bridge) నిర్మించబడింది. 2022 మే 11న ఖైర‌తాబాద్ ఎమ్మెల్యే దానం నాగేంద‌ర్, జీహెచ్ఎంసీ మేయ‌ర్ గ‌ద్వాల్ విజ‌య‌ల‌క్ష్మి క‌లిసి ఫుట్ ఓవ‌ర్ బ్రిడ్జిని ప్రారంభించారు.
అంబేద్క‌ర్ విగ్ర‌హం
అంబేడ్కర్ 132వ జయంతి సందర్భంగా పంజాగుట్ట కూడ‌లిలో డాక్ట‌ర్ బీఆర్ అంబేద్క‌ర్ విగ్ర‌హాన్ని రాష్ట్ర ఐటీ, పురపాలక, పరిశ్రమల మంత్రి కల్వకుంట్ల తారక రామారావు ఆవిష్క‌రించాడు. ఈ కార్య‌క్ర‌మంలో మంత్రులు కొప్పుల ఈశ్వ‌ర్, మ‌హ‌ముద్ అలీ, ఎర్ర‌బెల్లి ద‌యాక‌ర్ రావు, ఎమ్మెల్యే దానం నాగేంద‌ర్‌, గ్రేట‌ర్ హైద‌రాబాద్ మేయ‌ర్ గ‌ద్వాల్ విజ‌య‌ల‌క్ష్మి, కార్పోరేట‌ర్లు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.
మూలాలు
వర్గం:హైదరాబాదులోని ప్రాంతాలు
వ్రిందావన్
వ్రిందావన్ (ప్రత్యామ్నాయంగా వ్రిందాబన్, బ్రిందావన్, బ్రిందావన, లేక బృందావన్ అని అంటారు) ఉత్తర ప్రదేశ్, భారత దేశము నందలి మథుర జిల్లాలోని ఒక పట్టణం. ఇది కృష్ణ భగవానుడు తన చిన్ననాటి రోజులను గడిపిన ప్రదేశములలో ఒకటి.
ఈ పట్టణం కృష్ణ భగవానుని జన్మ స్థలమైన మథుర నుండి 15 కి.మీ. దూరంలో, ఆగ్రా-ఢిల్లీ రహదారికి దగ్గరలో ఉంది. ఈ పట్టణం రాధాకృష్ణుల వందలాది ఆలయాలకు నిలయముగా ఉంది. ఇది గౌడియ వైష్ణవ మతం, వైష్ణవ మతం, సాధారణ హిందూమతం లాంటి అనేక మత సంప్రదాయాలచే పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతోంది.
పద చరిత్ర
ఈ నగరపు పురాతన నామము బృందావన అనేది 'బృందా' అనగా తులసి, 'వన్" అనగా వనము లేదా ఒక అడవి నుంచి వచ్చింది. నిదివన్, సేవా కుంజ్ లో రెండు చిన్న వనాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.
చరిత్ర
వ్రిందావన్ కు హిందూ చరిత్రకు సంబంధించిన పురాతన చరిత్ర ఉంది, ఇది ఒక ముఖ్యమైన హిందూ పుణ్య క్షేత్రము. ఇంకనూ నిలిచి ఉన్న పురాతన ఆలయాలలో గోవింద దేవ్ ఆలయం ఒకటి. ఇది 1590లో నిర్మించబడింది.ఈ పట్టణం అదే శతాబ్దము ప్రారంభంలో కనుగొనబడింది.
వ్రిందావన్ యొక్క ప్రాశస్త్యము, 16వ శతాబ్దములో భగవాన్ చైతన్య మహాప్రభు తిరిగి కనుగోనేంత వరకు కాలగర్భంలో కలిసిపోయినట్లు నమ్మబడుతోంది. శ్రీ కృష్ణ ప్రభువునకు అతిశయించిన చిలిపిచేష్టలకు సంబంధించి కనుమరుగైన పవిత్ర ప్రదేశాలను గుర్తించే ఉద్దేశంతో భగవాన్ చైతన్య మహాప్రభు, 1515లో వ్రిందావనమును సందర్శించాడు. చైతన్య మహా ప్రభువు వ్రిందావన్ యొక్క పవిత్రమైన అడవులలో తిరుగుతూ పవిత్రమైన ప్రేమలో ఆధ్యాత్మికంగా మైమరచిపోయాడు. అతని దైవికమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి వలన, అతను వ్రిందావనములో, చుట్టుప్రక్కల కృష్ణ భగవానుడు సంచరించిన ముఖ్య ప్రదేశాలను గుర్తించగలిగాడు.
మొదట్లో స్థానిక రాజుల వలన, ప్రస్తుత దశాబ్దాలలో అపార్టుమెంట్ల అభివృద్ధి వలన, గత 250 సంవత్సరాలలో, వ్రిందావన్ నందలి విశాలమైన అడవులు నగరీకరణకు గురైనాయి. అటవీ ప్రాంతం నరికి వేయబడి కొద్ది ప్రాంతాలు మాత్రమే మిగిలాయి. నెమళ్లు, ఆవులు, కోతులు వంటి స్థానిక వన్య ప్రాణులు, అనేక రకాల పక్షి జాతులు క్రమంగా తగ్గిపోయాయి. కొన్ని నెమళ్ళు, కోతులు మాత్రమే అక్కడ కనపడుతున్నాయి. ఆవులు మాత్రం వ్రిందావన్ యొక్క పెద్ద ఆశ్రమముల గోశాలలలో మాత్రమే కనపడుతున్నాయి.
కృష్ణ భగవానుని కృప చేత కలియుగము, వ్రిందావనంలోనికి ప్రవేశించదనే నమ్మకం ఉంది.