cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
కుసిమి
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
కుసిమిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కుసిమిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కుసిమిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ప్రధాన పంటలు
వరి
శివలెంక రాధాకృష్ణ
శివలెంక రాధాకృష్ణ ఆంధ్రపత్రిక నిర్వహణ సంపాదకులు. 'ఆంధ్రపత్రిక' వ్యవస్థాపకులు దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులు ఆశయాలను, ఆకాంక్షలను సఫలం చేస్తూ ఆంధ్రపత్రిక, సచిత్రవారపత్రిక, భారతి పత్రికలకు సంపాదకత్వ బాద్యతలను ఎంతో సమర్థవంతంగా నిర్వహించాడు.
దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులు గారికి శివలెంక శంభు ప్రసాద్ మేనల్లుడు, అల్లుడుకూడా. నాగేశ్వరరావుగారి కుమార్తెతో శంభుప్రసాద్‌ వివాహం 1929లో విజయవాడలో జరిగింది. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు-రాధాకృష్ణ, నాగేశ్వరరావు, ముగ్గురు కుమార్తెలు, 1972 లో శంభూప్రసాద్‌ మరణించిన అనంతరం పెద్ద కుమారుడు శివలెంక రాధాకృష్ణ ఆంధ్రపత్రిక సంపాదక బాధ్యతలు చేపట్టి ఆ పత్రిక మూసేసే వరకు సంపాదక బాధ్యతలు నిర్వహించారు. రాధాకృష్ణగారు వితరణశీలి. విజయవాడ ప్రెస్‌క్లబ్‌ మొదటి అంతస్తు నిర్మాణానికి లక్షరూపాయలు విరాళం అందచేసి దాతృత్వాన్ని చాటుకున్నారు.
మూలాలు
వర్గం:సంపాదకులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా పాత్రికేయులు
దలైపేట
దలాయిపేట పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా, కొమరాడ మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన కొమరాడ నుండి 8 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన పార్వతీపురం నుండి 27 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 368 ఇళ్లతో, 1494 జనాభాతో 174 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 738, ఆడవారి సంఖ్య 756. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 481 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 84. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 581789 .పిన్ కోడ్: 535524.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు కొమరాడలో ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల కొమరాడలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కురుపాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ పార్వతీపురంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల బొబ్బిలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పార్వతీపురంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం కొమరాడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయనగరం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
దలాయిపేటలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
దలాయిపేటలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ అనునది ఒక రసాయన సమ్మేళనం.
భౌతిక ధర్మాలు
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ ఒక అకర్బన రసాయన సంయోగ పదార్థం. రసాయనిక ఫార్ములా (NH4)2Cr2O7. అన్ని డైక్రోమేట్, క్రోమేట్‌లలో ఉన్న విధంగానే అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ సంయోగ పదార్థంలో కుడా క్రోమియం హెక్సా వేలంట్ క్రోమియం అనబడు +6 ఆక్సీకరణ స్థాయిలో బంధం కలిగున్నది. అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ సంయోగ పదార్థం అమ్మోనియం, డైక్రోమేట్ అయానులను కలిగున్నది. సాధారణ వాతావరణ ఉష్ణోగ్రత, వత్తిడి వద్ద ఈ సంయోగ పదార్థం ఆరెంజి రంగులో ఉండును.ఆమ్ల గుణంకలిగి యుండును. నీటిలో, ఆల్కహాల్‌లలో కరుగును. అణుభారం 252.07 గ్రాములు/మోల్, సాంద్రత 2.115గ్రాములు/సెం.మీ3, ద్రవీభవన స్థానం 180 °C (356 °F;453 K), ఈ ఉష్ణోగ్రత వద్ద అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ వియోగం చెందును. అసిటోన్ లో కరుగదు.
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ స్పటికం (C2/c, z=4) ఒకే రకమైన అమ్మోనియం అయానును కల్గి ఉండి (C1 (2,3) ) ప్రతి NH4+ అయాన్ కేంద్రం క్రమరహితమైన 8 ఆక్సిజన్ పరమాణులచే ఆవృతమై ఉండును. నత్రజని-ఆక్సిజన్ పరమాణువుల బంధ దూరం ca. 2.83 to ca. 3.17 Å.
రసాయన చర్యలు
పరిశోధన శాలలో అగ్నిపర్వతాల ప్రేలే విధానాన్నిప్రత్యక్షంగా మాదిరి చూపుటకు అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ ను ఉపయోగిస్తారు.
అమ్మోనియం నైట్రేట్ వలె అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ కూడా థెర్మోడైనమికల్లి అస్థిరమైనది.
ఆక్సీకరణ చర్యలు
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ శక్తి వంతమైన ఆక్సీకరణ కారకం. ఎటువంటి క్షయికరణ కారకంతోనైనా తీవ్రంగా ప్రతి చర్య జరుపును. క్షయికరణ కారకం శక్తి వంతమైయ్యే కొలది చర్యకుడా అంటే తీవ్రస్థాయిలో ఉండును. నూనెలను, ఆల్కహాలుల ఆక్సీకరణను ఉద్దిపం చెయ్యుట కుపయోగిస్తారు.
ఉత్పత్తి
క్రోమిక్ ఆమ్లాన్ని అమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడ్ తో చర్య జరగడం వలన అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ ఏర్పడును.
ఆరోగ్యము పైప్రభావం
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ మిగతా క్రోమియం (VI) సమ్మేళనాలవలె విషపూరితమైనది, క్యాన్సరును ప్రేరేపించే గుణాలను కలిగియున్న ది. అలాగే శరీర నొప్పిని ప్రేరెపించును, చికాకు కలిగించును.
ఉపయోగాలు
అమ్మోనియం డైక్రోమేట్ సం యోగ పదార్థాన్ని బాణసంచు/టపాసులు తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. అలాగే పోటోగ్రపిని కనుగొన్న మొదటి రోజుల్లో పోటోగ్రపిలో, లిథోగ్రఫిలో ఉపయోగించే వారు. అలాగే పరిశోధన/ప్రయోగశాలలో శుద్ధమైన నత్రజని వనరుగా ఉపయోగిస్తారు. అలాగే ఉత్పేరకంగా కుడా ఉపయోగిస్తారు. రంగుల అద్దకంలో అమ్మోనియం డైక్రోమేట్‌ను వర్ణాకర్షణిగా ఉపయోగిస్తా రు.అలిజరిన్, క్రోమ్ ఆలంలను తయారు చేయుటకు, తోళ్ళు పదును చేయుటకు, తైలాలను శుద్ధి చేయుటలో ఉపయోగిస్తా రు. టెలివిజన్ స్క్రీన్‌ల ఫాస్ఫార్ రోస్టరు తయారీలో వాడెదరు.
మూలాలు
వర్గం:అమ్మోనియా సమ్మేళనాలు వర్గం:అకర్బన సమ్మేళనాలు
తురాటి
తురాటి, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిర్మల్ జిల్లా,నర్సాపూర్ (జి) మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన కుంటాల నుండి 12 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన భైంసా నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని కుంటాల మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన నర్సాపూర్ (జి) మండలం లోకి చేర్చారు.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 268 ఇళ్లతో, 987 జనాభాతో 438 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 454, ఆడవారి సంఖ్య 533. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 191 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 18. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570122 .పిన్ కోడ్: 504109.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి కుంటాలలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల నర్సాపూర్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కల్లూర్లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఆదిలాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిర్మల్లో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
తూరతిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
తూరతిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
తూరతిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
తూరతిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి
సరస్వతి కాలువ
right|thumb|250px|సరస్వతి కాలువ సరస్వతి కాలువ, నిర్మల్ జిల్లాలోని నిర్మల్ మండలం పాకపట్ట శివారు గ్రామం గాంధీనగర్ వద్ద ఈ కాలువ ప్రారంభమవుతుంది. ఆయకట్టు 35,735 ఎకరాలు. నిర్మల్, లక్ష్మణ్‌చాందా, ఖానాపూర్, కడెం మండలాల్లోని 64 గ్రామాలకు సాగునీరు అందుతుంది. శ్రీరాంసాగర్‌ ప్రాజెక్ట్‌ కింద 18 డిస్ర్టిబ్యూటరీలు ఉన్నాయి. ఆదిలాబాద్‌ జి ల్లాకు సాగునీరు అందించే సరస్వతి కాలువ కింద ఒక డిస్ర్టిబ్యూటరీ ఉండగా, నిజామాబాద్‌ జిల్లాకు నీరందించే లక్ష్మీ కాలువ కింద ఒక డిస్ర్టిబ్యూటరీ ఉంది. మిగిలిన 16 డిస్ర్టిబ్యూటరీల ద్వారా ఉమ్మడి కరీంనగర్‌ జిల్లా రైతులకు సాగునీరు అందుతుంది. ఇందులో జగిత్యాల జిల్లాలో 7, పెద్దపల్లి జిల్లాలో 6, కరీంనగర్‌ జిల్లాలో 3 డిస్ట్రిబ్యూటరీలు ఉన్నాయి. సగటున ఒక్కో డిస్ర్టిబ్యూటరీ కింద 20 వేల ఎకరాల నుంచి 30 వేల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉంటుంది. జగిత్యాల జిల్లాలో ఉన్న ఏడు డిస్ర్టిబ్యూటరీల కింద 2 లక్షల 10 వేల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉండగా, పెద్దపల్లి జిల్లా పరిధిలోని ఆరు డిస్ర్టిబ్యూటరీల కింద లక్షా 80 వేల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉంది. కరీంనగర్‌ జిల్లా పరిధిలోని మూడు డిస్ర్టిబ్యూటరీల కింద దాదాపు 50 వేల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉంటుంది.
సరస్వతి కాలువ పొడవు
శ్రీ రామ్ సాగర్ ప్రాజెక్ట్ స్టేజ్ I:సరస్వతి కాలువ (47 కి.మీ) లో 14,151 హెక్టార్లు (34,967 ఎకరాలు) అయకట్టుకు 42.47 క్యూమెక్స్ (1500 క్యూసెక్స్) తల ఉత్సర్గతో నీటిపారుదలవలన 1,41,151 హెక్టార్లుకు సాగునీరు అందుతుంది.
ఆనందనిలయం
ఆనంద నిలయం 1971లొ విడుదలైన బ్లాక్&వైట్ తెలుగు సినిమా. మెర్క్యురీ సినీప్రొదక్షన్స్ పతాకంపై గుత్తికొండ వెంకటరత్నం, సె.హెచ్.ఎల్.ఎన్.రావులు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బి.ఎస్. నారాయణ దర్శకత్వం వహించాడు. కాంతారావు, కృష్ణకుమారి ప్రధాన తారాగణంగా రూపొందిన ఈ సినిమాకు పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు సంగీతాన్నందించాడు.
సాంకేతిక వర్గం
==పాటలు ==
వనరులు
వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు వర్గం:రాజనాల నటించిన చిత్రాలు
భద్రిరాజు పాలెం
భద్రిరాజు పాలెం, కృష్ణా జిల్లా, తోట్లవల్లూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. సముద్రమట్టానికి 11 మీ.ఎత్తులో ఉంది.ఈ ఊరు కృష్ణానది పక్కన ఉంది.
గ్రామానికి రవాణా సౌకర్యాలు
వుయ్యూరు, కంకిపాడు, మానికొండ నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: విజయవాడ 31 కి.మీ
గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు
జిల్లాపరిషత్ హైస్కూల్, దేవరపల్లి, పెనమకూరు
నీటిశుద్ధికేంద్రం
ఈ కేంద్ర నిర్మాణానికి గ్రామ పంచాయతీ 3 సెంట్ల స్థలాన్ని ఏర్పాటుచేసారు. హైదరాబాదుకు చెందిన మెగా ఇంజనీరింగ్ & ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్స లిమిటెడ్ (M.E.I.L) అనే సంస్థ సహకారంతో, గ్రామానికి చెందిన దాత కొమ్మారెడ్డి బసివిరెడ్డి కుమారుడు కొమ్మారెడ్డి బాపిరెడ్డి, విజయభాస్కరమ్మ దంపతుల 15 లక్షల రూపాయల వితరణతో, ఈ కేంద్రాన్ని నిర్మించారు. శంకుస్థాపన చేసిన ఒక నెలరోజుల వ్యవధిలోనే యుద్ధప్రాతిపదికన ఈ నిర్మాణం పూర్తిచేయడం విశేషం. ప్రజల వద్ద ఏ మాత్రం రుసుం వసూలు చేయకుండానే ఈ కేంద్రం నుండి శుద్ధమైన రక్షిత మంచినీటిని సరఫరా చేస్తున్నారు. [3][4][5]
అంగనవాడీ కేంద్రం
ఈ కేంద్రం స్థానిక ఎస్.సి.వాడలో ఉంది.
గ్రామ పంచాయతీ
2013, జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో వల్లూరు విమలమ్మ, సర్పంచిగా ఎన్నికైంది. [7]
గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు
చెరకు, పసుపు, అరటి, కంద. ఇవిగాక ప్రస్తుతం ఈ గ్రామ రైతులు ఇప్పుడు బంతిపూల సాగుపై మక్కువ చూపుచున్నారు.
వెలుపలి లింకులు
[1] ఈనాడు కృష్ణా/అవనిగడ్డ; 2014, డిసెంబరు-1; 2వపేజీ. [2] ఈనాడు అమరావతి; 2015, జూన్-8; 38వపేజీ. [3] ఈనాడు అమరావతి; 2015, జూన్-18; 43వపేజీ. [4] ఈనాడు కృష్ణా/అవనిగడ్డ; 2015, జూలై-2; 3వపేజీ. [5] ఈనాడు అమరావతి; 2016, జనవరి-9; 29వపేజీ. [6] ఈనాడు అమరావతి/పామర్రు; 2016, మే-13; 1వపేజీ. [7] ఈనాడు అమరావతి/పామర్రు; 2017, మే-27; 2వపేజీ.
సాహస సామ్రాట్
సాహస సామ్రాట్ 1987 లో విడుదలైన తెలుగు యాక్షన్ డ్రామా చిత్రం, దీనిని దేవి కమల్ మూవీస్ పతాకంపై కెసి శేఖర్ బాబు నిర్మించాడు. కె. రాఘవేంద్ర రావు దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ చిత్రంలో నందమూరి బాలకృష్ణ, విజయశాంతి ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, చక్రవర్తి సంగీతం సమకూర్చాడు. ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద ఫ్లాప్‌గా నమోదైంది.
ఈ చిత్రం నిర్మాణ సమయంలో పెద్ద వివాదాలకు కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ సినిమాకు మొదట్లో సామ్రాట్ అని పేరు పెట్టారు. ప్రముఖ నటుడు కృష్ణ కు ఆ టైటిల్‌పై హక్కులున్నాయి. అదే టైటిల్‌తో తన పెద్ద కుమారుడు రమేష్ బాబును పరిచయం చేస్తూ ఒక సినిమా చేయాలని అతడు నిర్ణయించుకున్నాడు. నిర్మాత కెసి శేఖర్ బాబును ఆ టైటిల్ వాడవద్దని ఆయన కోరాడు. శేఖర్ బాబు ఒప్పుకోలేదు. కొంతకాలం పాటు, ఒకే టైటిల్ (సామ్రాట్) తో ఈ 2 సినిమాలు ఒకే సమయంలో నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. చివరగా, పరిశ్రమ పెద్దలు జోక్యం చేసుకున్నారు. అయిష్టంగానే శేఖర్ బాబు ఈ చిత్రం విడుదలకు కొద్ది రోజుల ముందు పేరును సాహస సామ్రాట్ గా మార్చాడు. ఈ చిత్రంతో పాటు కృష్ణ నిర్మించిన సామ్రాట్ రెండూ బాక్సాఫీస్ వద్ద విఫలమయ్యాయి.
కథ
రాముడు (నందమూరి బాలకృష్ణ) ఒక అమాయకుడు. గ్రామంలో తన అమ్మమ్మ (నిర్మలమ్మ) వద్ద పెరుగుతాడు. అతని స్నేహపూర్వక స్వభావం కారణంగా గ్రామంలోని ప్రతి ఒక్కరూ అతన్ని ఇష్టపడతారు. అంతేకాక, అతను తెలివైన వ్యక్తి రాఘవయ్య (రావు గోపాలరావు) కు నమ్మకమైన సేవకుడు. దుర్మార్గుడైన పైడి కొండయ్య (నూతన్ ప్రసాద్) తన కుమారుడు గల్లిబాబు (సుధాకర్) తో కలిసి గ్రామంలో అనేక అత్యాచారాలు చేస్తాడు. ఇంతలో, రాఘవయ్య కుమార్తె రాణి (విజయశాంతి) చదువు పూర్తి చేసి గ్రామానికి తిరిగి వస్తుంది. ఆమె రాముడు కోసం వస్తుంది. రాణి గయ్యాళి తల్లి రత్తాలు (రమాప్రభ) భయంతో ఇద్దరూ రహస్యంగా కలవాలని నిర్ణయించుకుంటారు. అంతకు ముందు, రత్తాలు పైడి కొండయ్య సహాయంతో రాముడును కేసులో ఇరికిస్తుంది. రాముడును న్యాయవాది చక్రధర్ రావు (గొల్లపూడి మారుతీరావు) రక్షిస్తాడు. గతంలో పైడి కొండయ్య యొక్క క్రూరత్వం కారణంగా అతడి రెండు కాళ్ళూ పోయాయి. ప్రస్తుతం, చక్రధరరావు రాముడును నాగరికత నేర్పి, 6 నెలల్లో అన్ని రంగాలకు మాస్టర్‌గా స్థాపించాడు. ఆ తరువాత, అతను ఒక కొత్త గుర్తింపుతో సామ్రాట్గా తిరిగి వచ్చి పైడి కొండయ్యను ఎదుర్కొంటాడు. ఒకసారి, చక్రధర రావు తన గతాన్ని వివరిస్తాడు. అతను తన బావ, నిజాయితీగల పోలీసు అధికారి చంద్ర శేఖర్ (శ్రీధర్) సోదరి సీత (శుభ) లతో కలిసి జీవించేవాడు. ఆలయ వేడుకల సందర్భంగా, దేవుడి నగలకు కాపలాగా చంద్ర శేఖర్‌ను నియమిస్తారు. ఆ నగలను పైడి కొండయ్య కొట్టేస్తాడు. ఆ నేరం చంద్ర శేఖర్‌పై వేస్తాడు. ఈ కారణంగా, చంద్ర శేఖర్, సీత తమ బిడ్డను ఒంటరిగా వదిలి ఆత్మహత్య చేసుకుంటారు. ఆ తరువాత, ప్రతీకారం తీర్చుకున్న చక్రధరరావు పైడి కొండయ్యపై పగతీర్చుకోడానికి ప్రయత్నించినపుడు పైడి కొండయ్య అతని కాళ్ళు నరికివేస్తాడు. దాడి చేశాడు. ఫ్లాష్‌బ్యాక్ తర్వాత, వృద్ధురాలు అతడి మేనల్లుడే ఈ రాముడు అని వెల్లడిస్తుంది. చివరికి, రాముడు దుర్మార్గులను అడ్డుకుంటాడు. చివరగా, ఈ చిత్రం రాముడు, రాణిల పెళ్ళితో ముగుస్తుంది.
పాటలు
వేటూరి సుందరరామమూర్తి రాసిన పాటలకు, చక్రవర్తి సంగీతం సమకూర్చాడు. AVM ఆడియో కంపెనీ ద్వారా విడుదలైంది
మూలాలు
వర్గం:నందమూరి బాలకృష్ణ సినిమాలు వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు వర్గం:రావు గోపాలరావు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:నిర్మలమ్మ నటించిన సినిమాలు
గడ్డెన్న వాగు
గడ్డెన్న వాగు నిర్మల్ జిల్లా భైంసా పట్టణానికి 2 కి.మీ. దూరంలో సుద్దవాగుపై నిర్మించిన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు. సుద్దవాగు, గోదావరి నదిలో కలిసే ఉపనదం. నిర్మల్ జిల్లా లోని లోకేశ్వరం, భైంసా, ముధోల్ మండలాల్లోని 20 గ్రామాల్లో 14 వేల ఎకరాల్లో సాగునీరుతోపాటు భైంసా నగర పంచాయతీలో తాగునీరు అందించాలని ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మించారు.
20.33 కోట్ల ఖర్చుతో నిర్మించిన ఈ ప్రాజెక్టు 2000 సంవత్సరంలో మొదలై, 2006 లో పూర్తైంది. ప్రాజెక్టు పూర్తిస్థాయి నీటిమట్టం 358.7 మీటర్లు.
మూలాలు
వర్గం:తెలంగాణ జలాశయాలు
హైతీ
హైటీ (Haïti ; Ayiti ), అధికారికంగా రిపబ్లిక్ ఆఫ్ హైటీ (République d'Haïti; Repiblik Ayiti), సాధారణంగా హేతి అంటారు. ఇది కరీబియన్ సముద్రం లోని " గ్రేటర్ ఆంటిల్లెస్ " ద్వీపమాలికలోని హిపానియోలాలో భాగంగా ఉంది.ఇది ద్వీపంలోని పశ్చిమభాగంలో ఉంది. హైటీ వైశాల్యం 27,750 చ.కి.మీ.జనసంఖ్య 10.6 మిలియన్లు. ఇది కరీబియన్, కరీబియన్ దేశాలలో అత్యంత జనసాంధ్రత కలిగిన దేశంగా ఉంది. ఆరంభకాలంలో ఈప్రాంతంలో " టైనో " అనే స్థానికజాతి ప్రజలు నివసించారు.1492 డిసెంబర్ 5 న స్పెయిన్ ఈద్వీపాన్ని కనుగొన్నది. క్రిస్టోఫర్ కొలబస్ మొదటి సాహసయాత్రలో ఆట్లాంటిక్ మహాసముద్రాన్ని దాటి వెళుతున్న సమయంలో కొలంబస్ ఈ ద్వీపాన్ని చేరుకుని ఈద్విపాన్ని ఇండియా లేక ఆసియా అనుకున్నాడు. 1492 క్రిస్మస్ రోజున కొలంబస్ ఫ్లాగ్ షిప్ " శాంటా మారియా " లిమనేడ్ " సమీపంలో పయనించింది.  కొలంబస్ తన మనుష్యులకు నౌకను విడిచి ద్వీపంలో దిగమని ఆదేశించాడు. తరువాత కొలంబస్ ద్వీపంలో (అమెరికా ఖండాలలో ఇది మొదటిది) మొదటి యురేపియన్ సెటిల్మెంటు స్థాపించి దీనికి " లా నేవిడాడ్ " అని నామకరణం చేసాడు. తరువాత రోజు నౌక విధ్వంశం అయింది. స్పెయిన్ ఈ ద్వీపాన్ని ఆక్రమించుకున్న తరువాత ఈద్వీపానికి " లా ఎస్పనొలా " అని నామకరణం చేయబడింది. స్పెయిన్ ఈద్వీపాన్ని 17వ శతాబ్ధం ఆరంభం వరకు పాలించింది.సెటిల్మెంట్లు, ఆక్రమణలు మొదలైన పోటీ కారణంగా ద్వీపంలోని పశ్చిమప్రాంతాన్ని " ట్రీటీ ఆఫ్ రిస్విక్ " తర్వాత ఫ్రెంచి ప్రభుత్వానికి స్వాధీనం చేసింది.ఫ్రెంచి స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగానికి ఫ్రెంచి " సెయింట్ డొమినిక్యూ " అని నామకరణం చేసింది. తరువాత ఇక్కడ సెటిల్మెంట్లను స్థాపించి చెరకు తోటలను ఏర్పాటు చేసి తోటలలో పనిచేయడానికి ఆఫ్రికా నుండి బానిసలను దిగుమతి చేసుకున్నారు.
బానిసత్వం నిర్మూలించబడిన తరువాత, నెపోలియన్ బొనాపర్టే సైన్యం " వర్టియరీస్ యుద్ధంలో " ఓటమి పొందిన తరువాత ఫ్రెంచి విప్లవం (1789-1799) మద్యలో బానిసలు , స్వతంత్రులైన శ్వేతజాతీయులు హైటీయన్ తిరుగుబాటు (1791-1799)ప్రారంభించారు. తరువాత 1804 జనవరి 1న హైటీ లాటిన్ అమెరికా దేశాలలో మొదటి సార్వభౌమదేశంగా, అమెరికా ఖండాలలో రెండవ రిపబ్లిక్‌గా అవతరించింది.పశ్చిమార్ధగోళంలో అత్యున్నత శక్తులుగా ఉన్న ఫ్రెంచి, స్పెయిన్ , యునైటెడ్ కంగ్డలను ఓడించిన ఏకైకదేసంగా హైటీ గుర్తించబడింది.అంతేకాక ప్రపంచంలో బానిసల తిరుగుబాటుతో స్థాపించబడిన ఏకైక స్వతంత్రదేశంగా కూడా హైటీ ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. మునుపటి బానిసల నాయకత్వంలో ఆరంభమైన 1791 తిరుగుబాటుకు ఫ్రెంచి సైన్యంలోని నల్లజాతికి చెందిన " తౌసెయింట్ లౌవర్చ్యూర్ " నాయత్వం వహించాడు. ఫ్రెంచి జైలులో ఆయన మరణించిన తరువాత ఉద్యమానికి తౌసెయింట్ లౌవర్చ్యూర్ లెఫ్టినెంట్ " జీన్- జాక్యూస్ డిస్సలినెస్ " నాయకత్వం వహించాడు.స్వతంత్రం లభించిన తరువాత జీన్- జాక్యూస్ డిస్సలినెస్ హైటీ పాలకుడు అయ్యాడు. 12 సంవత్సరాల హైటీ తిరుగుబాటు తరువాత అలెగ్జాండ్రె పెషన్ నుండి విడిపోయిన తరువాత బానిసలే రిపబ్లిక్ మొదటి అధ్యక్షుడు ప్రభుత్వ నాయకులుగా నియమించబడ్డారు. అమెరికా ఖండాలలో అతిపెద్ద గుర్తించబడిన " హెంరీ క్రిస్టోఫె " కోటను పూర్వపు బానిస, హైటీ మొదటి పాలకుడు " మొదట్ హెంరీ " నిర్మించాడు.విదేశీ దండాయాత్రల నుండి దేశాన్ని రక్షించడానికి ఈకోట నిర్మించబడింది. హతి " యునైటెడ్ నేషంస్ " ఆర్గనైజేషంస్ ఆఫ్ అమెరికన్ స్టేట్స్ " అసోసియేషన్ ఆఫ్ కరీబియన్ స్టేట్స్, " ది ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది ఇంటర్నేషనల్ ఫండ్ " ఫౌండింగ్ సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.అదనంగా " ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్ " వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషంస్ , " కమ్యూనిటీ ఆఫ్ లాటిన్ అమెరికన్ స్టేట్స్ అండ్ కరీబియన్ సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.హ్యూమన్ డెవెలెప్మెంట్ జాబితాలో హైటీ అమెరికా ఖండాలలో చివరి స్థానంలో ఉంది.2004లో హైతీ అధ్యక్షుడు " జీన్ బెర్ట్రాండ్ ఆర్టిస్టైడ్ "ను పదవి నుండి తొలగించాలని దేశం ఉత్తర భూభాగంలో తిరుగుబాటు ప్రారంభించబడింది." యునైటెడ్ నేషంస్ స్టెబిలైజేషన్ మిషన్ ఇన్ హైటీ " ఆధ్వర్యంలో మధ్యంతర ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేయబడింది.
పేరువెనుక చరిత్ర
హైటీ (హేతి) అనేపదానికి స్థానికప్రజలకు చెందిన టైనోభాష మూలంగా ఉంది.టైనాలోభాషలో ఈ పేరు హిస్పానియో ద్వీపం అంతటికీ వర్తిస్తుంది. ఈపదానికి " ఎత్తైన పర్వతభూభాగం " అని అర్ధం. ఇంగ్లీష్‌లో ఈపదాన్ని " హైతీ " అని ఉచ్ఛరించబడుతుంది. దీనిని వైవిద్యంగా హై-తి, హై-ఈ-తి, హా-ఈ-తి అని పిలువబడుతున్నప్పటికీ దేశవ్యాప్తంగా హేతి అనే పేరు వాడుకలో ఉంది. హతియన్ తిరుగుబాటుదారుడు " జీన్ జాక్యూస్ డిస్సలినెస్ " ఈ పేరును అధికారికంగా స్థిరీకరించాడు. ఫ్రెంచిలో హైటీకి " పీర్ల్ ఆఫ్ ది ఆంటిల్లెస్ " (లా పర్లె డేస్ ఆంటిల్లెస్ ) అని మారు పేరు ఉంది. ఈ ద్వీపం సౌనర్యానికి , ఇక్కడ ఫ్రెంచి సాంరాజ్యానికి చెందిన సంపద విస్తారంగా ఉన్నందున ఈద్వీపానికి ఈ పేరు వచ్చింది.యురేపియన్ కాలనీలలో ఈద్వీపం అత్యంత సంపన్నమై ఉన్నందున ఈద్వీపానికి ఈపేరు వచ్చింది.
కొలంబియన్ కాలానికి పూర్వం
యురేపియన్లు హైతీ అంతర్భాగంగా ఉన్న " హిస్పానియోలా " ద్వీపంలో ప్రవేశించే సమయానికి అనేక కరీబియన్ ద్వీవులలో టైనో ప్రజలు నివసిస్తూ ఉండేవారు.టైనో ప్రజలకు అరవాకన్ భాషాకుటుంబానికి చెందిన టైనో భాష వాడుకభాషగా ఉంది. టైనో భాష హైటీయన్ క్రియోల్ భాషలో భద్రపరచబడి ఉంది.టైనోలు ఈ మొత్తం ద్వీపానికి హైతీ అని నామకరణం చేసారు. టైనోప్రజలు శతాబ్ధాలక్రితం దక్షిణ అమెరికా నుండి కరీబియన్ దీవులకు వలస వచ్చారు. టైనోప్రజలు అమెజాన్ బేసిన్‌ లోని యానోమమికు సంబంధించిన వారని జన్యు అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. వారికి మద్య, దక్షిణ అమెరికాతో కూడా సంబంధం ఉందని జన్యుశాస్త్ర అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. 15 వ టైనోప్రజలు శతాబ్దంలో కరేబియన్ దీవులకు వలస వచ్చిన తరువాత ఐలాండ్ కరీబియన్లు వారిని ఈశాన్య కరేబియన్ ద్వీపాల్లోకి తరిమి కొట్టారు. హైతీ ద్వీపం ఐదు కాకిక్వాట్లలో విభజించబడింది: ఈశాన్యంలో మాగు, వాయువ్య ప్రాంతంలో మేరీన్, సౌత్ వెస్ట్లోని సారాగువా, దక్షిణాన ఉన్న సిబావో, హిగ్యుయే మధ్య ప్రాంతంలో ఉన్న మగువాణ. పశువుల పెంపకంతో ప్రధాన జీవనోపాధి కలిగిన కప్పం చెల్లించే సామంతరాజ్యాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. టైనో సాంస్కృతిక కళాఖండాలు దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో గుహ పెయింటింగ్స్ భాగంగా ఉన్నాయి. ఇవి హైతీ జాతీయ చిహ్నాలుగా పర్యాటక ఆకర్షణలుగా మారాయి. ఆధునికకాలంలో నైరుతి ప్రాంతంలో ఫ్రెంచ్ వలసరాజ్య నగరంగా లెగోన్ అభివృద్ధి చేయబడింది.దాని ప్రక్కన పూర్వపు రాజధాని "క్వారాగువా" ఉంది.
స్పానిషుల పాలన (1492–1625)
1492 డిసెంబర్ 5న నావికుడు క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్ హైతీ భూభాగంలో ప్రవేశించాడు. కొలంబస్ తాను ప్రవేశించిన ప్రాంతానికి " మోలె సెయింట్ నికోలస్ " అని నామకరణం చేసి ఈ ద్వీపాన్ని క్రౌన్ ఆఫ్ కాస్టిలేలో భాగం చేసాడు. పంతొమ్మిది రోజుల తరువాత అతని నౌక  శాంటా మారియా  ప్రస్తుత కాప్-హైత్న్ ప్రాంతాన్ని చుట్టుముట్టింది. ద్వీపంలో కొలంబస్ 39 మనుష్యులను విడిచిపెట్టి " లా నావిడద్ " సెటిల్మెంటు స్థాపించాడు. నావికులతో యురేషిన్ అంటువ్యాధులు ద్వీపంలో ప్రవేశించాయి. స్థానికప్రజలలో ఈ అంటువ్యాధులను నివారించే వ్యాధినిరోధక శక్తి లేనందున అంటువ్యాధులతో పెద్ద సంఖ్యలో స్థానికులు మరణించారు. 1507లో హిస్పానియోలాలో ప్రవేశించిన స్మాల్ ఫాక్స్ అమెరికా ఖండాలలో నమోదైన మొదటి సంఘటనగా భావిస్తున్నారు. ఎకోమియండా విధానం స్థానికులను బలవంతంగా బంగారు గనులలో, ప్లాంటేషన్లలో పని చేసేలా వత్తిడి చేసింది. స్పానిషులు అమలుచేసిన " లాస్ ఆఫ్ బర్గోస్ 1512-13 " చట్టం స్థానికులపట్ల వివక్ష చూపడానికి దారితీసింది. ఈ చట్టం స్థానికులను కాథలిజానికి మారేలా వత్తిడి చేసింది. ఇది ఎకోమిండియాకు చట్టపరమైన హోదా కల్పించింది. కరేబియన్ ద్వీపాలకు ప్రవేశ ద్వారంగా హిస్పానియోలా ప్రారంభ వలసరాజ్యాల కాలంలో " పైరేసీ ఇన్ ది కారిబియన్ " పేరుతో సముద్రపు దోపిడీదారులకు స్వర్గంగా మారింది. ద్వీపంలోని పశ్చిమ భాగంలో ఫ్రెంచ్ బుకానీర్‌లు స్థిరపడ్డారు. వారిలో " బెర్ట్రాండ్ డి'ఓర్గాన్ " పొగాకు పండించడం కొనసాగించాడు. అతను అనేక ఫ్రెంచ్ వలస కుటుంబాలను మార్టినిక్, గ్వాడెలోప్ తీసుకునివచ్చి పొగాకు తోటలలో పనిచేయడానికి నియమించాడు. యూరోపియన్ దేశాలు న్యూవరల్డ్ మీద ఆధిపత్యం కరేబియన్‌, ఉత్తర అమెరికాలో నియంత్రణ సాధించడానికి పోటీ పడ్డాయి. 1697 లో స్పెయిన్ సామ్రాజ్యం, ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం " ట్రీట్ ఆఫ్ రిస్విక్ " ద్వారా వారి ప్రతీకారాలకు ముగింపు పలికి హిస్పానియోలా ద్వీపాన్ని వారిలో వారు విభజించుకున్నారు.
ఫ్రెంచి పాలన (1625–1804)
ఫ్రెంచి స్వాధీనం చేసుకున్న పశ్చిమంలోని మూడవభాగానికి సెయింట్-డొమింగు, ఫ్రెంచ్ హెప్నియోనా అని నామకరణం చేసారు. హిస్పొటానియో లోని స్పానిష్ కాలనీకి " సెయింట్ డోమినిక్ " అని నామకరణం చేయబడింది. ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం చెరకు పంటల పెంపకం కోసం ఆఫ్రికా నుండి వేలమంది బానిసలను దిగుమతి చేసుకుంది. చక్కెర 18 వ శతాబ్దం మొత్తంలో చక్కెర లాభదాయకమైన పంటగా ఉంది. 1789 నాటికి, దాదాపు 40,000 మంది శ్వేతజాతి వలసవాదులు సెయింట్-డోమింగ్లో నివసించారు. ఇందుకు వ్యతిరేకంగా 1763 నాటికి " న్యూ ఫ్రాన్స్ ( ఫ్రెంచ్ కెనడా) " శ్వేతజాతీయుల సంఖ్య 65,000కు చేరుకుంది. వేలాది మంది ఆఫ్రికన్ బానిసలు తోటల పెంపకంలో పని చేసేందుకు దిగుమతి చేసుకున్నారు.వీరు ప్రధానంగా చెరకు ఉత్పత్తి కొరకు నియమించబడ్డారు. ద్వీపం ఉత్తరంలో ఉన్న బానిసలు ఆఫ్రికన్ సంస్కృతి మతం, భాషతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు. కొత్తగా దిగుమతి చేసుకున్న ఆఫ్రికన్లచే ఈ సంబంధాలు నిరంతరం పునరుద్ధరించబడ్డాయి. సంఖ్యాపరంగా నల్లజాతీయులు స్వేతజాతీయులను అధిగమించారు. నల్లజాతీయులు, శ్వేతజాతీయుల నిష్పత్తి 10:1కి చేరుకుంది.
ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం జీన్-బాప్టిస్ట్ కోల్బెర్ట్‌చే తయారు చేయబడి లూయిస్ XIVచే ధృవీకరించబడిన  "కోడ్ నోయిర్" ("బ్లాక్ కోడ్") అమలు చేసింది.కొత్తచట్టం బానిసల జీవితాలను దుర్భరం చేసేవిధంగా వారి స్వేచ్ఛలపై నియమాలను ఏర్పాటు చేసింది. సెయింట్-డొమింగు అనేది అత్యంత దారుణమైన బానిస కాలనీల్లో ఒకటిగా వర్ణించబడింది. దుర్భరమైన పరిస్థితుల కారణంగా కొత్తగా దిగుమతి చేసుకున్న ఆఫ్రికన్లలో మూడింట ఒక వంతు మంది మరణించారు. బానిసలలో అనేక మంది టైఫాయిడ్, స్మాల్ ఫాక్స్ మొదలైన వ్యాధులతో మరణించారు. వారిలో జననాల నిష్పత్తి తక్కువగా ఉంటుంది.కొంతమంది మహిళలు తమ సంతానం బానిసత్వబంధాలలో బంధించబడానికి అంగీకరించలేక గర్భస్థశిశువును గర్భం నుండి తొలగించారనడానికి సాక్ష్యాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.
హైటీలోని లూసియానా కాలనీ(ఫ్రాంస్)లో న్యూ ఫ్రాన్స్  ప్రభుత్వం " ఫ్రీ పీపుల్ ఆఫ్ కలర్స్ "కు(మిశ్రిత వర్ణాలు) కొన్ని హక్కులను అనుమతించింది. మిశ్రమ-జాతి వారసులు వలసదారులలోని శ్వేతజాతి మగవారికి, నల్లజాతి స్త్రీ బానిసలకు (తరువాత, మిశ్రమ-జాతి మహిళలు)జన్మించిన వారు అత్యధికంగా ఉన్నారు. కాలక్రమేణా, అనేకమంది బానిసత్వం నుండి విడుదలయ్యారు. వారు ప్రత్యేకమైన సామాజిక తరగతిను స్థాపించారు. శ్వేతజాతి ఫ్రెంచ్ క్రియోల్ ప్రజల తండ్రులు తరచూ తమ మిశ్రమ-జాతి కుమారులను విద్య కోసం ఫ్రాన్స్‌కు పంపించారు. కొంతమంది మనుషులను సైన్యంలో అనుమతించబడ్డారు. మిశ్రమజాతి ప్రజలు ఎక్కువ మంది ద్వీపంలోని దక్షిణప్రాంతంలోని పోర్ట్-ఆ-ప్రిన్స్ సమీపంలో నివసించారు.అనేకమంది తమ సమాజంలోనే వివాహం చేసుకున్నారు. వారు తరచూ కళాకారులు, వ్యాపారవేత్తలుగా పనిచేశారు , కొంత ఆస్తిని కలిగి ఉన్నారు. కొందరు బానిసలు అయ్యారు. స్వేచ్ఛాయుత వ్యక్తులు వారి హక్కులను విస్తరించడానికి న్యూ ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వాన్ని అభ్యర్థించారు.
ట్రాన్స్-అట్లాంటిక్ ప్రయాణం ద్వారా హైటీ చేరిన బానిసలు, హైటీలో జన్మించిన బానిసల వివరాలు మొదటిసారిగా హైతీ యొక్క ఆర్చివ్స్‌లో పత్రబద్ధం చేసి దానిని ఫ్రాన్స్ యొక్క రక్షణ మంత్రిత్వశాఖ , విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వశాఖకు బదిలీ చేశారు. 2015 గణాంకాల ఆధారంగా ఈ నివేదికలు ది నేషనల్ ఆర్కివ్స్ ఆఫ్ ఫ్రాన్స్ లో ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. 1788 గణాంకాలు హైతీ జనాభాలో దాదాపు 25,000 శ్వేతజాతీయులు, 22,000 మిశ్రిత జాతీయులు, 7,00,000 బానిసలను కలిగి ఉందని తెలియజేస్తున్నాయి.
హైటీయన్ తిరుగుబాటు (1791–1804)
1789 ఫ్రెంచ్ విప్లవం ప్రేరణ, మానవహక్కుల సూత్రాలు,మిశ్రితవర్ణాలకు చెందిన ప్రజలు, సెయింట్-డోమింగ్ , ఫ్రెంచ్ వెస్ట్ ఇండీస్‌ ద్వీపాలలోని మిశ్రితవర్ణాల ప్రజలు , బానిసలు స్వేచ్ఛ కొరకు , మరిన్ని పౌర హక్కుల కోసం ఒత్తిడి చేశారు. 1791 లో ఉత్తర మైదానాల్లో సెయింట్-డోమినిక్యూలో బానిసల విప్లవం ఆరంభం అయింది. చాలా ముఖ్యమైనది, ఇక్కడ ఆఫ్రికన్లు ఎక్కువగా శ్వేతజాతీయుల కంటే ఎక్కువగా ఉన్నారు.
1792 లో, ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం నియంత్రణలను తిరిగి స్థిరపరచడానికి మూడు దళాలతో కూడిన కమిషనర్ల పంపించింది. గేన్స్ డి కూలీర్, బానిసలతో ఒక కూటమిని నిర్మించడానికి, ఫ్రెంచ్ కమీషనర్లు సొన్నోనాక్స్ , పోలెవర్ల్ కాలనీలో బానిసత్వాన్ని రద్దు చేశారు. ఆరు నెలల తరువాత, రోబెస్పైర్రే, జాకోబిన్స్ నేతృత్వంలోని నేషనల్ కన్వెన్షన్ బానిసత్వాన్ని రద్దుచేసి దానిని ఫ్రెంచ్ వలసరాజ్యాలకు విస్తరించింది.
కొత్త రిపబ్లిక్‌గా అవతరించినప్పటికీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని రాజకీయ నాయకులు ఇబ్బందులకు గురౌతున్న రైతులకు ఎప్పటికప్పుడు సాయపడుతూ తిరుగుబాటును అణిచివేసేందుకు ప్రయత్నించారు. తరువాత విప్లవంలో ఉత్తర అమెరికా, కరేబియన్ దేశాల్లో ఫ్రెంచ్ ప్రభావం తగ్గించే లక్ష్యంతో నల్లజాతీయ సైనికదళాలకు మద్దతు అందించారు. బానిసల తిరుగుబాటు నాయకుడు, పూర్వపు బానిస టౌస్సైట్ లూవేర్‌చ్యూర్ శాంటో డొమింగో నుండి స్పానిష్‌లను , కాలనీని బెదిరిస్తున్న బ్రిటిష్ దాడిదారులను వెలుపలకు పంపాడు.విప్లవం సాగిన అనిశ్చితి నెలకొన్న సమయంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఒకదానికొకటి వ్యతిరేకంగా ఇరు పక్షాలకు సహకరించింది. వ్యాపారులు ఫ్రెంచ్, తిరుగుబాటుదారులకు అవసరమైన సరఫరాలను అందించారు. " ఆండ్రె రిగాడ్ " నాయకత్వంలో 1799 నుండి 1780 మద్య కాలంలో మిశ్రితవర్ణాలకు చెందిన ప్రజలు, లౌవర్చ్యూర్ నాయకత్వంలో నల్లజాతీయుల మద్య " వార్ ఆఫ్ నైవ్స్ " పేరుతో అంతఃకలహాలు ఆరంభం అయ్యాయి. ప్రాణాలతో మిగిలిన మిశ్రితవర్ణాలకు చెందిన ప్రజలు ద్వీపంలో శరణార్ధులుగా ఉన్నారు.
లౌవర్చ్యూర్ ప్రత్యేకవాద రాజ్యాంగం రూపొందించిన తరువాత హతిమీద దాడిచేయడానికి ఫ్రెంచి ప్రభుత్వాధినేత నపోలియన్ బొనాపర్టే 20,000 సైనికులు, నావికులను పంపాడు. తిరిగి భుభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం పంపిన సైన్యానికి నపోలియన్ బొనాపర్టే బావమరిది " చార్లెస్ లెక్లెర్క్ " నాయకత్వం వహించాడు.ఫ్రెంచి కొంత విజయం సాధించినప్పటికీ ఫ్రెంచి సైన్యంలో వ్యాపించిన ఎల్లో జ్వరం కారణంగా సైన్యంలో చాలామంది మరణించారు. కాలనీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోనే ప్రయత్నంలో 50,000 మంది సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.వీరిలో 18 మంది జనరల్స్ ఉన్నారు. పట్టుబడిన లౌవర్చ్యూర్‌ విచారణ కోసం ఫ్రాంస్‌కు పంపబడ్డాడు. అక్కడ ఆయన ఫోర్ట్ డి జౌక్స్‌లో ఖైదులో ఉంచబడ్డాడు. ఆయన 1803 ఎక్స్పోజర్, బహుశా క్షయవ్యాధిలో కారణంగా ఖైదులోనే మరణించాడు.
బానిసలు మిశ్రితవర్ణాలు, మిత్రపక్షాలతో కలిసి స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాటం కొనసాగించారు. 1803 నవంబర్ 18 న " వర్టియర్ యుద్ధంలో " జీన్-జాక్వెస్ డెసాలియన్స్ ఫ్రెంచ్ దళాలను 1892 నవంబరులో ఓడించాడు. ఇది బానిస సైన్యం విప్లవంద్వారా సాధించిన మొదటి విజయంగా భావించబడింది. 1803 చివర్లో ఫ్రాన్సు మిగిలిన 7,000 మంది సైనికులను ద్వీపం నుండి ఉపసంహరించుకుంది. నెపోలియన్ ఉత్తర అమెరికా సామ్రాజ్యాన్ని తిరిగి స్థాపించాలన్న తన ఆలోచనను విడిచిపెట్టాడు. యుద్ధం ఘోరంగా జరగడంతో నెపోలియన్ " లూసియానా కొనుగోలు " ద్వారా లూసియానా (న్యూ ఫ్రాన్స్)ను యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు విక్రయించాడు.
ఫస్ట్ ఎంపైర్ (1804–1806)
thumb|Pétion and Dessalines swearing allegiance to each other before God; painting by [[Guillaume Guillon-Lethière|Guillon-Lethière]] 1804 జనవరి 1 న డెస్సలైంస్ చేత సెయింట్ - డోమినిక్యూ స్వాతంత్రం ప్రకటించబడింది. హైటీయన్ రివల్యూషన్‌లో సంభవించిన మరణాల గురించిన ఖచ్ఛితమైన వివరాలు అస్పష్టంగానే ఉన్నాయి. డెస్సలైంస్‌ను అతని బృదాలు " ఎంపరర్ ఫర్ లైఫ్ " గా ప్రకటించాయి. డెస్సలైంస్‌ ముందుగా శ్వేతజాతి ప్లాంటర్లకు, ఇతరులకు రక్షణ కల్పించాడు. అధికారానికి వచ్చిన వెంటనే డెస్సలైంస్‌ తనకు మద్దతుగా లేని శ్వేతజాతీయులందరినీ వయసు, లింగబేధం లేకుండా వధించమని ఆదేశించాడు. అధికారం కొరకు కొనసాగించిన పోరాటంలో 1806 అక్టోబర్ 17 న డెస్సలైంస్‌ హత్యచేయబడ్డాడు. 1804 హైతీ మారణకాండ నుండి మూడు వర్గాల శ్వేతజాతి ప్రజలకు మాత్రమే మినహాయింపు ఇవ్వబడింది. హైటీయన్ పోలిష్ హైటియన్ సైనికులు, చాలామంది ఫ్రెంచ్ సైన్యం నుండి వెలుపలకు వచ్చిన వారిలో చాలామంది, హైతీయన్ తిరుగుబాటుదారులతో కలిసి పోరాడిన వారికి మూకుమ్మడి హత్యల నుండి మినహాయింపు ఇవ్వబడింది.జర్మన్ హైటీయన్ వలసప్రజలు వాయవ్యప్రాంతానికి కొంతమంది వైద్యులను , నిపుణులను ఆహ్వానించారు. హైతీయన్ సైన్యంలోని అధికారులతో సంబంధాలున్న వ్యక్తులు అలాగే శ్వేతజాతి కాని పురుషులను పెళ్లి చేసుకోవడానికి అంగీకరించిన మహిళలు కూడా మినహాయించబడ్డారు. తిరుగుబాటు ప్రభావం గురించి భయపడటంతో అమెరికా అధ్యక్షుడు థామస్ జెఫెర్సన్ కొత్త రిపబ్లిక్‌ను గుర్తించేందుకు నిరాకరించారు, చాలా యూరోపియన్ దేశాల వలె. యు.ఎస్ అధికారికంగా హైతీని కొన్ని దశాబ్దాలుగా గుర్తించలేదు(అమెరికన్ పౌర యుద్ధం వరకు). తురుగుబాటు అత్యధికమైన విదేశీవలసలకు దారితీసింది. 1809లో సెయింట్ డొమినిక్యూ నుండి 10,000 మంది " న్యూ ఆర్లింస్ " చేరుకున్నారు. వారు నగరజనాభాను రెట్టింపు చేసారు. కొత్తగా చేరిన బానిసలు నగర ఆఫ్రికన్ల సంఖ్యను అధికం చేసారు.
హైటీయన్ యీనిఫికేషన్ (1821–1844)
1821లో పెషన్ వారసుడు అధ్యక్షుడు " జీన్ పియరె బోయర్ " హైతీ రెండు భాగాలు తిరిగి కలిపి ద్వీపంలోని మొత్తం పశ్చిమ ప్రాంతంలో  నియంత్రణను విస్తరించాడు. 1821 నవంబర్ 30 న శాంటో డొమింగొ స్పెయిన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించిన తరువాత నియంత్రణను తీసుకునేందుకు " యునిఫికేషన్ ఆఫ్ హిస్పనియోలా దళాలు " పంపాడు. బోయెర్ నిరంకుశ పాలనతో మొత్తం ద్వీపాన్ని పాలించాడు అలాగే శాంటో డొమింగోలో బానిసత్వాన్ని నిర్మూలించాడు. శాంటో డొమింగో హైతీ నుండి స్వతంత్రాన్ని సాధించిన తరువాత దేశం ప్రత్యేక జాతీయ గుర్తింపును స్థాపించింది.
యు.ఎస్. నావికాదళం
తరువాతి 5 సంవత్సరములలో యు.ఎస్ నావికాదళం, వారి స్థానిక కార్యనిర్వాహకులు, హైటీయన్ ప్రజలు బెదిరింపు, కాల్పులు, హింస , హత్య కేసులు ఎదుర్కొన్నారు. ఆక్రమిత శక్తులు 15,000 మంది హైటీయన్లు ప్రాణాలు కోల్పోవడం, ఆయుధాలను ఆయుధాలను కోల్పోవడం, బలవంతంగా ఊడిగం చేయడం మొదలైన నిర్భంధానికి గురైయ్యారని అంచనా వేయబడింది. ఈ విధానం ద్వారా ఆక్రమితదళాలు ఆయుధాలద్వారా బెదిరించి రోడ్లు వంతెనలు మొదలైనవాటిని నిర్మించటానికి అవసరమైనప్పుడు ప్రజల ఆయుధాలు, గృహాలు, పొలాలను స్వాధీనంచేసుకోవడానికి అనుమతించింది. ప్రతిఘటించిన వారు అదే ప్రదేశంలో చంపబడడం, నిర్భంధ కార్మిక విధానంలో పనిచేస్తున్న సమయంలో వ్యాధుల భారిన పడి మరణించడం, పోషకాహార లోపం ద్వారా మరణించడం సంభవించాయి.
దువాలియర్ రాజవంశం (1957–1986)
హైటీయన్ ప్రెసిడెన్షియల్ ఎలక్షన్ 1957లో డాక్టర్ " ఫ్రాంకోయిస్ డవాలియర్ " (పాపా డాక్) హైటీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.జనాదరణ పొందిన డువాలియర్ 1971లో అతని మరణం వరకు అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు.డువాలియర్ నగరప్రాంతాలలోని విధ్యావంతులలో మిశ్రమవర్ణప్రజలు సంఖ్యాపరంగా ఆధిఖ్యత కలిగి ఉన్నప్పటికీ ప్రభుత్వరంగాలలో నల్లజాతి ప్రజలకు ప్రాముఖ్యత కలిగించాడు. ఆయన " టాంటంస్ మాకౌటెస్ " సేవాసంస్థ మద్దతుతో రాజకీయప్రత్యర్ధులను ఎదుర్కొంటూ పాలనసాగించాడు. స్వల్పకాలం విప్లవాత్మకంగా అభివృద్ధి చెందిన హైటీ పర్యాటకరంగం " ఫ్రాంసిస్కో పాపా డాక్ డువాలియర్ " పాలనలో హతిలో నెలకొన్న రాజకీయ అశాంతి కారణంగా తుడిచిపెట్టుకు పోయింది.1970లో ఆయన వారసుడు " జీన్- క్లౌడ్ బేబీ డాక్ డువాలియర్ " అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికైన తరువాత పర్యాటకరంగం పునరుద్ధరించబడింది. " వైవె లా డ్ఫియంస్ " చాలాకాలం హైటీయన్ నినాదంగా ప్రజాదరణ కలిగి ఉంది. 1986లో లో డువాలియర్ మరణించే వరకు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు సామీప్యంలో ఉండడం హైతీని ప్రత్యేక ఆకర్షణ కలిగించింది.
సమకాలీన చరిత్ర
పాపా డాల్స్ కుమారుడు " జీన్ క్లౌడే డువాలియర్ " (బేబీ డాక్) 1971లో పదవి చేపట్టి 1986లో పదవి నుండి తొలగించబడే వరకు పాలన సాగించాడు. బేబీ డాక్‌ను నిరసనదారులు పదవి నుండి తొలగించి ఫ్రాంస్‌కు పారిపోయేలా చేసారు. సైనిక నాయకుడు " హెంరీ నంఫీ " కొత్తగా స్థాపించబడిన " నేషనల్ కౌంసిల్ ఆఫ్ గవర్నమెంటు " ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహించాడు. టొంటన్స్ మాకౌటెస్ నాయకత్వంలో సైనికులు రాజధానిలో డజన్ల కొద్దీ నివాసితులు కాల్పులు జరిపిన తరువాత హైతీరియా అధ్యక్ష ఎన్నిక (1987) రద్దచేయబడింది.మోసపూరితమైన " హైటీయన్ అధ్యక్ష ఎన్నిక ( 1988 )లో ఎన్నికైన అధ్యక్షుడు " లెస్లీ మయినగత్ " కొన్నిమాసాల తరువాత 1988 జూన్ మాసంలో తలెత్తిన హైటీయన్ తిరుగుబాటు కారణంగా పదవీచ్యుతుడయ్యాడు.తరువాత సెయింట్ జీన్ బోస్కో మారణకాండను జరిగింది. మాజీ టొంటన్స్ మాకౌట్స్ యొక్క ప్రాముఖ్యతను వెల్లడయ్యింది. " జనరల్ ప్రోస్పెర్ అవిల్ " 1990 మార్చి వరకు సైనిక పాలనకు నాయకత్వం వహించాడు.
1990 డిసెంబరులో హైతీయన్ జనరల్ ఎలక్షన్ (1990-91) తరువాత మాజీ కాథలిక్ ప్రీస్ట్ " జీన్-బెర్ట్రాండ్ అరిస్టైడ్ " అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. తరువాతి సంవత్సరం సెప్టెంబరులో 1991 హైటీయన్ తిరుగుబాటు ద్వారా అరిస్టైడ్‌ను సైన్యం పదవీచ్యుతుని చేసింది. 1994 లో ఒక అమెరికన్ బృందం రాజీద్వారా హైతీ సైనిక నాయకుల నిష్క్రమణ, " ఆపరేషన్ అఫొల్డ్ డెమోక్రసీ " ద్వారా యు.ఎస్. శాంతిదళాల ప్రవేశం గురించి చర్చలు జరిపింది. ఈరాజీ ప్రయత్నం ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నుకోబడిన " జీన్-బెర్ట్రాండ్ అరిస్టైడ్‌ను " అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకోవడానికి సహకరించింది. 1994లో అరిస్టైడ్ హైటీకి తిరిగివచ్చి తన అఫ్హికారాన్ని చేపట్టాడు. హైతీ సాధారణ ఎన్నికల (1995) 88% ఓట్లతో " రెనే ప్రెవెల్ " అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకోబడి తరువాత అరిస్టైడ్ పాలన ముగింపుకు వచ్చింది. 1994 నవంబర్‌లో హరికేన్ గోర్డాన్ (1994) హైటీలో విధ్వంశం సృష్టించింది, భారీగా కురిసిన వర్షం తీవ్రమైన వరదలకు, మట్టికొట్టుకు పోవడానికి కారణం అయింది. గోర్డాన్ తుఫాను దాదాపు 1,122 మందిని హతమార్చిందని అధికారవర్గాలు తెలియజేయగా ఇతర గణాంకాలు 2,200 మరణించారని పేర్కొన్నాయి. హతితీ ఎన్నికలు (2000) ద్వారా అరిస్టైడ్ 92% ఓట్లతో అధ్యక్షపదవిని చేపట్టాడు. శాసనసభ ఎన్నికలు (2000 ) ప్రతిపక్షాలు బహిష్కరించాయి.శాసనసభ ఎన్నికలు (2000 ) వివాదం పరిష్కరించడానికి " కన్వర్జెన్స్ డెమోకక్సిక్ " నిర్వహించబడింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో హింస, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి. అరిస్టిడ్ మద్దతుదారులు ప్రతిపక్షాలను ఎదుర్కొన్నారు. ఎన్నికల విధానాల అభివృద్ధి కొరకు అరిస్టైడ్ ఒకసంవత్సరకాలం " కంవర్జెంస్ డెమొక్రటిక్‌లతో చర్చలు జరిపినప్పటికీ చర్చలు అసఫలం కావడంతో ఎన్నికలు ఆసక్తిని కోల్పోయాయి. 2004 లో, ఉత్తర హైతీలో ప్రాంరంభమైన తిరుగుబాటు (2004) చివరకు రాజధానికి చేరుకుని, అరిస్టైడ్స్‌ను బలవంతంగా దేశం నుండి బహిష్కరించబడిన తరువాత హైతీలో ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతిదళం నిలిపివేయబడింది. అరిస్టైడ్ , అతని అంగరక్షకుడు ఫ్రాంజ్ గాబ్రియేల్ " అతను తిరుగుబాటు దళాల కొత్త బలిపశువు లేక ఆధునిక కిడ్నాప్" కు బాధితుడు " గా పేర్కొన్నాడు. అరిస్టైడ్ కిడ్నాపర్లు యు.ఎస్. స్పెషల్ ఫోర్సెస్ యూనిఫాంను ధరించారని కాని హైతీ నుండి అరిస్టైడ్‌ను తొలగించడానికి ఉపయోగించిన విమానానికి వెళ్లేందుకు పౌర దుస్తులలోకి మారారని పేర్కొన్నాడు. 2004 తిఎఉగుబాటు తరువాత స్థాపించబడిన " యునైటెడ్ నేషన్స్ స్టెబిలైజేషన్ మిషన్ "  నేటి వరకు దేశంలో మిగిలిపోయింది. బోనిఫేస్ అలెగ్జాండర్ తాత్కాలిక అధికారంను స్వీకరించాడు. 2006 ఫిబ్రవరిలో నిర్వహించబడిన హైతీయన్ జనరల్ ఎన్నిక (2006) రెనె ప్రివాల్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.
2004 లో హరికేన్ జాన్ హయిటీ హైతీ ఉత్తర తీరాన్ని చేరింది. వరదలు, మట్టిగడ్డలు విరిగిపడడం కారణంగా 3,006 మంది ప్రజలు చనిపోయారు. మరణాలు అధికంగా గోనాయివ్స్ నగరంలో సంభవించాయి. 2008 లో హైటీలో తిరిగి ఉష్ణమండల తుఫానులు సంభవించాయి: 2008లో ఫే ఉష్ణమండల తుఫాను, గుస్టోవ్ ఉష్ణమండల తుఫాను, హన్నా ఉష్ణమండల తుఫాను, ఐకె ఉష్ణమండల తుఫాను సృష్టించిన పెనుగాలుల కారణంగా 331 మరణించారు.8,00,000 మందికి మానవీయసహాయం అవసరమైంది. ఈ తుఫాను కారణంగా ఆయిల్ ధరలు అధికరించడం, ఆహారసంక్షోభం ఏర్పడింది. ఆహారసంక్షోభం కారణంగా 2008లో హైతీలో రాజకీయ అశాంతి చోటుచేసుకుంది. 2010 జనవరి 12 న హతిలో 7.0 మాగ్నిటూడు భూకంపం సంభవించింది. ఇది 200 సంవత్సరాల తరువాత సంభవించిన తీవ్రమైన భూకంపంగా పేర్కొనబడింది. 2010 హైటీ భూకంపం 3.16,000 మంది మరణాలకు కారణం అయింది. అయినప్పటికీ ఇవి ఊహజనితమైన నివేదికలని వాస్తవంగా 46,000 నుండి 85,000 వరకు ఉండవచ్చని అంచనా వేయబడింది. హైటీ 2010 భూకంపం నుండి కోలుకున్న తరువాత దేశమంతటా కలరా వ్యాపించింది. " మినుస్టా పీస్‌కీపింగ్ స్తేషన్ నుండి " వెలువడిన కలరా సంబంధిత చెత్త దేశంలోని ప్రధాననది ఆర్టిబోంటేనదీ ప్రవాహంలో కలుపడినందున కలరా హైటీలో తీవ్రంగా వ్యాపించింది. 2010లో నిర్వహించాలనుకున్న ఎన్నికలు భూకంపం కారణంగా పొడిగించబడ్డాయి. 2011 మార్చిలో మైకేల్ మార్టెల్లి, మార్లెండే మనిగాట్ మద్య నిర్వహించబడిన మైకేల్ మార్టెల్లి విజేతగా ప్రకటించబడ్డాడు. 2016 ఫిబ్రవరి 7 న మైకేల్ మార్టెల్లీ వారసుడు లేకుండా అధ్యక్షపదవి నుండి వైదొలిగాడు. ఉభయసభలు కొత్త అధ్యక్షుని ఎన్నికచేసే వరకు ప్రధానమంత్రి పౌల్ పదవీబాధ్యత వహించాడు. 2013 లో బానిసత్వం కోసం నష్టపరిహారాన్ని చెల్లించాలని హైటీ యూరప్‌కు పిలుపిచ్చింది. గతంలో సంభవించిన అపరాధాల పరిష్కారం కోసం అధికారిక కమిషన్ నియమించాలని ఏర్పాటు చేశారు. 1964 అక్టోబరు 4 న మాథ్యూ తుఫాను ప్రభావంతో లెస్ యాంగ్లీస్‌లో కొండచరియలు విరిగిపడ్డాయి. ఇది 1964 లో సంభవించిన క్లియో హరికేన్ క్లియో తరువాత దేశంలోంతీవ్రమైన విధంశం సృష్టించిన హరికేన్‌గా అభివర్ణించబడింది. తుఫాను ప్రభావంతో సంభవించిన ఘోరమైన గాలులు, వర్షాలు హైటీలో ఏర్పరిన తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగించింది. తుఫాన్ దేశంలోని అన్ని వనరులను నాశనం చేయడం వలన హైటీ ఐక్యరాజ్యసమితి నుంచి 120 మిలియన్ డాలర్ల విలువైన సహాయాన్ని అందుకున్నది. తిఫాను కారణంగా మొత్తం సుమారు 3,000 మంది మరణించారు. ఇంఫ్రాస్ట్రక్చర్ ధ్వంశం అయిన కారణంగా నష్టం వేలాది మంది ప్రజలు తమతమ నివాసాల నుండి తరలించబడ్డారు. తుఫాను కారణంగా బాధించబడిన హైటీలో కలరా విపరీతంగా వ్యాప్తి చెందింది. తుఫాను తరువాత సంభవించిన అదనపు వరదలతో కలరా అధికారుల నియంత్రణ దాటి వ్యాపించింది. తుఫాను ఆసుపత్రులకు, రోడ్లు నష్టాన్ని కలిగించింది, ఇది బాధితులకు మొబైల్ వసతులు అందించడానికి అంతరాయం కలిగించింది.హరికేన్ మాథ్యూ కారణంగా సంభవించిన వినాశనం , నష్టం అనూహ్యమై దేశాన్ని అత్యవసర పరిస్థితిలోకి నెట్టింది.
భౌగోళికం
హిపానియోలా పశ్చిమ దిశలో ఉన్న హైతీ " గ్రేటర్ ఆంటిల్లెస్ "లో రెండవ అతిపెద్ద ద్వీపం. కరీబియన్ ద్వీపాలలో హైటీ వైశాల్యపరంగా మూడవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో క్యూబా, డొమినికన్ రిపబ్లిక్ ఉన్నాయి. హైతీ, డొమినికన్ రిపబ్లిక్ మద్య 360 కి.మీ పొడవైన సరిహద్దు ఉంది. క్యూబా నుండి హైటీ దూరంగా ఉన్న 45 నాటికల్ మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. హైతీ ద్వీపకల్పం "గుర్రపు నాడా ఆకారం" ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ కారణంగా హైటీ సముద్రతీర పొడవు 1771 కి.మీ ఉంది. గ్రేటర్ ఆంటిల్లెస్‌లో సముద్రతీరపొడవులో హైటీ రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో క్యూబా ఉంది. కరీబియన్ దీవులలో హైటీ పర్వతమయమైన భూభాగం కలిగి ఉంటుంది. భూభాగంలో ప్రధానంగా చిన్న తీర మైదానాలు, నదీ లోయలు ఉంటాయి. హతి ఉష్ణమండల వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. ఎత్తును అనుసరించి కొన్ని వాతావరణ వైవిధ్యాలు ఉంటాయి. దేశంలో ఎత్తైన ప్రదేశం " పెక్ లా సెల్లె " (ఎత్తు 2680 మీ) ఉత్తర ప్రాంతంలో  మస్సిఫ్ డు నోర్డ్  (ఉత్తర మాసిఫ్),  ప్లైన్ డౌ నోర్డ్  (నార్తర్న్ మైదానాలు) ఉన్నాయి. "మాసిఫ్ డు నోర్డ్" డొమినికన్ రిపబ్లిక్‌లోని "కోర్డిల్లెరా సెంట్రల్" పర్వతశ్రేణి పొడిగింపు. ఇది హైతీ యొక్క తూర్పు సరిహద్దులో గుయామౌక్ నది ఉత్తర దిశగా మొదలై ఉత్తర ద్వీపకల్పం ద్వారా వాయువ్య దిశకు విస్తరించింది. ప్లెయిన్ డూ నార్డ్  లోతట్టులు డొమినికన్ రిపబ్లిక్‌ ఉత్తర సరిహద్దులో  మాసిఫ్ డు నార్డ్ , ఉత్తర అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం మధ్య.
కేంద్ర ప్రాంతంలో రెండు మైదానాలు, రెండు జతల పర్వత శ్రేణులు ఉంటాయి. ప్లాట్యూ సెంట్రల్  (సెంట్రల్ పీఠభూమి) 'మస్సిఫ్ డు నోర్డ్' దక్షిణాన గుయామోక్ నదికి రెండు వైపులా విస్తరించి ఉంది. ఇది ఆగ్నేయం నుండి వాయువ్య వరకు విస్తరించి ఉంది. ప్లాట్యూ సెంట్రల్  నైరుతికి  మాంటేగ్నస్ నోయర్స్  ఉన్నాయి, వీటిలో చాలా భాగం వాయువ్య భాగం "మస్సిఫ్ డు నార్డ్" తో విలీనమవుతుంది. దీని పశ్చిమప్రాంతన్ని కేప్ కార్కాస్సె అని పిలుస్తారు
దక్షిణ ప్రాంతంలో ప్లైన్ డూ కుల్-డి-సాక్ (ఆగ్నేయ), పర్వతమయమైన దక్షిణ ద్వీపకల్పం (టిబ్రోన్ ద్వీపకల్పం)గా కూడా పిలువబడుతుంది. ప్లైన్ డి కుల్-డే-సాక్ ఏటవాలుగా ఉంటూ ఇది ట్రౌ కైమాన్ సరోవర, హైటీలోని అతి పెద్ద సరసు " ఎటాంగ్ సామట్రే " సరోవరాలకు నౌకాశ్రంగా ఉంది. చైనీ డి లా సెల్లె పర్వత శ్రేణి - డొమినికన్ రిపబ్లిక్ లోని దక్షిణ పర్వతశ్రేణి విస్తరణగా ఉంది. (సియెర్ర డి బోరుకో) - తూర్పున మాసిఫ్ డే ల సెల్లె నుండి పశ్చిమంలో " మాసిఫ్ డి లా హాట్టే "  వరకు విస్తరించింది. ఈ పర్వత శ్రేణిలో హైతీలోని ఎత్తైన ప్రదేశం లా లా సెల్లె ఉంది.
హైతీ లోని " ప్లైన్ డి ఎల్ ఆర్టిబోనైట్ " మైదానం దక్షిణంగా ఉన్న " మాంటేగ్నస్ నోయర్క్‌ " లోయ వ్యవసాయపంటలకు అనుకూలంగా ఉంది. ఈ ప్రాంతం డొమినికన్ రిపబ్లిక్ యొక్క పశ్చిమ ప్రాంతంలో మొదలై మద్య హైటీ మద్యభూభాగం వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ ప్రవహిస్తున్న హిస్పానియోల నది దేశంలో అయంత పొడవైన నదీగ గుర్తించబడుతుంది.ఇది అధికంగా హైటీ మదూప్తాంతంలో ప్రవహించి " గల్ఫ్ ఆఫ్ గొంవేవ్ " లో సంగమిస్తుంది. ద్వీపం యొక్క తూర్పు, కేంద్ర ప్రాంతంలో విశాలమైన ఎత్తైన పీఠభూమి ఉంది.
హైతీలో పలు ఆఫ్ షోర్ దీవులు ఉన్నాయి. టోర్టుగా (హైటి) (ఐల్ డి లా టోర్టు) ద్వీపం ఉత్తర హైతీ తీరంలో ఉంది. లా గోనావ్ అర్రోండిస్మెంట్స్ ఆఫ్ హైటీ అదే పేరు గల  గల్ఫ్ ఆఫ్ గోనవ్ ద్వీపంలో ఉంది. గ్రానైట్ ద్వీపం గ్రామీణ గ్రామస్థులకు నివాసంగా ఉంది. ఫ్లె ఆ వాచె (ఆవు ద్వీపం), ఎన్నో అందమైన దృశ్యాలు కలిగిన లష్ ద్వీపం, నైరుతి హైటీ కొనలో ఉంది. కాయేమిట్స్, ఐలె డి అనాకానా హైతీలో భాగంగా ఉన్నాయి. " లా నవాస్సే హైటీ నైరుతి ద్వీపకల్పంలో జెరేమి హైటీకి పశ్చిమంలో 40 కి.మీ దూరంలో ఉంది. is subject to an ongoing territorial dispute with the United States.
వాతావరణం
హైతీలో ఆల్టిట్యూడ్ ఆధారిత వైవిధ్యమైన ఉష్ణమండల వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. పోర్ట్-ఓ-ప్రిన్స్ పర్వతశ్రేణిలో జనవరి నుండి సగటున గరిష్టం ఉష్ణోగ్రత 31 కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 23 డిగ్రీల సెంటిగ్రేడ్ ఉంటుంది. జూలై నుండి 25-35 ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది. వర్షపాతం ప్రాంతాలవారిగా వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. ఉత్తర, తూర్పు పర్వతవాలులలో వర్షపాతం అధికంగా ఉంటుంది. హైతీలో పొడి సీజన్ నవంబర్ నుండి జనవరి వరకు కొనసాగుతుంది.
పోర్ట్-ఓ-ప్రిన్స్ సగటు వార్షిక వర్షపాతం 1370 మి.మీ. రెండు వర్షపాతాలు ఉంటాయి. మొదటి ఏప్రిల్-జూన్ రెండవ సీజన్ అక్టోబర్-నవంబరు ఉంటుంది. హైటీలో సంభవించే కాలానుగుణ కరువులు, వరదలకు అటవీ నిర్మూలన ఒక కారణంగా ఉంది. హైతీకి హరికేన్స్ కూడా ఒక బెదిరింపుగా ఉన్నాయి. హైటీ సాధారణంగా వేడి, తేమతో కూడిన ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది.
నైసర్గికం
హతీలో " ఎరిక్విల్లో-ప్లాస్టైన్ గార్డెన్ ఫాల్ట్ జోన్ "తో సంబంధం ఉన్న " బ్లైండ్ ఫాల్ట్ " ఉంది. 2010 భూకంపం తరువాత ఉపరితల చీలిక, భూకంప భూగర్భ , భూ పతనం డేటా ఆధారాలు లేవు. కరేబియన్ ప్లేట్ (టెక్టోనిక్ ప్లేట్) తూర్పు దిశగా ఉత్తర అమెరికా ప్లేట్ వైపుగా సంవత్సరానికి 20 మి.మీ కదులుతూ ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని స్ట్రైక్ -స్లిప్ ఫాల్ట్ వ్యవస్థ సెపెంట్రియల్-ఒరిఎంటే ఫాల్ట్ , దక్షిణాన ఎన్రిక్విలో-ప్లాస్టైన్ గార్డెన్ ఫాల్ట్ అనే రెండు శాఖలు ఉన్నాయి.
2007 భూకంప ప్రమాదం గురించిచేసిన అధ్యయనం " ఎన్రిక్విలో-ప్లాస్టైన్ గార్డెన్ ఫాల్ట్ జోన్ " భూకంప చక్రానికి ముగింపుగా ఉందని ఇక్కడ 7.2 ప్రమాణంలో భూకంపం కలిగడానికి అవకాశం ఉందని నిర్ధారించింది. అదే పరిమాణంలో " 1692 జమైకా భూకంపం " సంభవించింది. మార్చి 2008 లో 18 వ కరేబియన్ జియోలాజిక్ సమావేశంలో ఒక పరిశోధనా బృందం " ఎన్రిక్విలో-ప్లాంటైన్ గార్డెన్ ఫాల్ట్ సిస్టం " గురించి ఒక ప్రమాదకరమైన అంచనాను అందించింది. ఇది పెద్ద ఒత్తిడిని పేర్కొంది. అంతకుముందు 40 సంవత్సరాల్లో కొన్ని భూకంపాలను నమోదు చేసిన కారణంగా, "అధిక ప్రాధాన్యత" కలిగిన ప్రాంతంగా చారిత్రక భూవిజ్ఞాన శాఖ అధ్యయనాలు సిఫార్సు చేసింది. సెప్టెంబరు 2008 లో హైటీ  లె మ్యాటిన్  వార్తాపత్రికలో ప్రచురించబడిన ఒక వ్యాసం భూగోళ శాస్త్రవేత్త ప్యాట్రిక్ చార్లెస్ వ్యాఖ్యానిస్తూ, పోర్ట్-ఓ-ప్రి సెస్మిక్ ఏక్టివిటీ ప్రమాదం అత్యధికస్థాయిలో ఉందని తెలియజేసాడు. హైటీలో బంగారం వంటి అరుదైన నిలువలు కూడా ఉన్నాయి. మాంట్ ఆర్గనైజే పర్వతప్రాంతంలో బంగారు గని స్థాపించబడింది.
పర్యావరణం
అటవీ నిర్మూలన, నేల కోత  హైటీలో కాలానుగుణమైన , తీవ్రవరదలు సృష్టించాయి. ఉదాహరణకు 2004 సెప్టెంబరు 17 న డొమినికన్ రిపబ్లిక్‌ హైతీ దక్షిణ సరిహద్దులో సంభవించిన వరదలలో 3,000 మంది ప్రజలు మరణించారు. యాభై సంవత్సరాల క్రితం దేశంలో 60 శాతం ఆటవీప్రాంతం విస్తరించి ఉంది. ప్రస్తుత పర్యావరణ విశ్లేషణ అధారంగా దేశంలో దాదాపు 30% వృక్షాలతో కప్పడి ఉంది. " ఇంటర్నేషనల్ ఎర్త్ సైన్స్ ఇన్ఫర్మేషన్ నెట్వర్క్ " (సి.ఐ.ఎస్.ఐ.ఎన్), యునైటెడ్ నేషన్స్ ఎన్విరాన్మెంట్ ప్రోగ్రాం శాస్త్రవేత్తలు హైతీలో పేదరికం, సహజ విపత్తు దుర్బలత్వాన్ని తగ్గించడానికి పర్యావరణం పునరుద్ధరణ , సహజవనరుల నిర్వహణ గురించిన పరిశోధనలు చేపట్టారు.