నల్గొండ_జిల్లా_పుణ్యక్షేత్రాలు
తుమ్మల గూడెం - వలిగొండ గ్రామాల మద్య నున్న మూసీ నది తీరమున నాగారం గ్రామంన్నది. ఇది కూడా అలనాటి ఇంద్రపురిలో భాగమె. ఇచ్చట తాంర శాసనములు లభించినవి. ఈ ప్రాంతమున అనేక చైత్యములు, విహారములు, బౌద్ధారామములు, స్థూపములు వెలసినవి.వాటికి సంబంధించిన అనేక శిథిలములు కనబడు తున్నవి. గ్రామంనకు పడమరన అతి ప్రాచీనమైన శివాలయమున్నది. కొండ చుట్టు ప్రక్కల అనేక శిథిలాలయములున్నవి. ఇక్కడ అనే పురాతన నాణేలు ఇతర చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన చాల వస్తువులు లభించాయి. ఈ గ్రామ పరిదిలో ఒక గుట్టపై నరసింహ స్వామి దేవాలయమున్నది. అదే ప్రాంతంలో రెందు గుట్టల మద్య శిచిలమైన కోట ఉంది. ఇది మహామ్మదీయ పాలకులకు పక్కలో బల్లెముగా పేరు గాంచిన సర్వాయి పాపన్న కోట. సర్వాయి పాపన్న క్రిష్ట జిల్లా జగ్గయ పేట ప్రాంతం వాడు. ఇతడు సమీప గ్రామాలను దోచి విపరీతమైన ధనమును సంపాదించి సైన్యమును సమకూర్చుకొని బలిష్టమైన కోటను నిర్మించెను. అంతే గాక జనగాం తాలుకలోని ఖిలాషాపూర్ గ్రామంన మరొక దుర్గమును నిర్మించెను. తాను దోచిన ధనమును బీదలకు పంచి పెట్టే వాడని పేరు. అతని అకృత్యములు మితి మీరి పోగా అనేకమంది అతనిని చుట్టు ముట్టి బంధించి చంపేశారు. వేముల కొండ కోట శిథిలాలలో నేటికి గుప్త ధనము కొరకు వెతుకులాట కొనసగు తున్నది. ఈ గ్రామం హుజూరు నగర్ కు ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇచ్చట శివాలయము, చెన్న గోపీనాధ దేవాలయములున్నవి. ఈ దేవాలయములందు ఐదు శిలా శాసనములున్నవి. ఇవి కళ్యాణి చాళుఖ్య త్రిభువన మల్ల ఆరవ విక్రమాధిత్యుని మహాప్రదానియు, దండ నాయకుడును, వేంగి 12000 లతో పాటు మరియొక విషయమును పాలించు వాడను నగు అనంత పాలయ్య వేంచిన శాసనము కన్నడ భాషలో ఉంది. రెండో శాసనము తెలుగులో ఉంది. ఇది కాకతి రుద్రమదేవి ప్రధాని సత్రము బొల్లను రాజు సోధరుడగు దేవకి పుత్రదాసు సా.శ. 1268 లో చెన్న గోపీనాధ విగ్రప్రతిష్ఠ చేసి భూములు దానమిచ్చినట్లున్నది. మూడవ శాసనము చిలుకూరి అలభీమనాయని కొడుకు అనంతమ నాయుడు తన తండ్రికి పుణ్యార్థముగా కామేశ్వర దేవరను ప్రతిష్ఠించి భూమి దాన మిచ్చి నట్లు వేయించ బడింది. చెన్న గోపీనాధ దేవునికి చింతా మణి పెట్టిన వృత్తులను తెలుపు శాసనము. నాల్గవది, ఐదవ శాసనము విష్ణు వర్థన చక్రవర్థ్లైన అమ్మజియగణ పద్దేవందు గోపీనాధ స్వామికి భూధాన మొసంగి నట్లున్నది. ఈ గ్రామంన అతి పురాతనమైన వేణు గోపాల స్వామి ఆలయము ఉంది. దీనికి గర్భగుడి, అంత రాళము ఉన్నాయి. ఇక్కడ నిత్య పూజా కార్యక్రమములు గరుగు చున్నవి. చిలుకూరు నుండి బేతవోలుకు రోడ్డు మర్గమున్నది. ఇది తొమ్మొదో నెంబరు జాతీయ రహదారి పైనున్న పురాతన గ్రామం. ఇది మునగాల పరగణగా పిలువబడు జమీందారి కేంద్ర స్థానము. నడి గూడెము మునగాల జమీందారు శ్రీ రాజా నాయని వేంకట రంగా రావు బహద్దరు కొమట్టా లక్ష్మణ రావు వీరి దివాను. హైదరాబాదు - సుల్తాను బజారులో వున్న శ్రీ కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయమును స్థాపించుటకు మునగాల జమీందారు చాల కృషి చేసిరి. తాడు వాయి గ్రామంమున చెన్న మల్లికార్జునుని మహా లింగమున్నది. ఈ ఆలయము ముందుండిన శిలా శాసనములను శ్రీ వేంకట రంగా రావు గారు తరలించి తమ కోటలో భద్ర పరిచి నారు. ఈ శాసనములు కాకతీయ సామంతులైన చెరకు వంశీయులవి. ఇది కూడా అతి ప్రాచీన గ్రామం. ఇక్కడ స్వయంభూ సోమేశ్వరాలయమున్నది. ఆలయము లోపల, కుడ్యములపై ఆరు శిలా శాసనములున్నవి. ఈ దేవాలయములో చక్కని శిల్పకళ ఉంది. శివ రాత్రికి ఉత్సవములు జరుగును. సా.శ. 1213 లో రేచెర్ల బేతి రెడ్డి, గెచ్చి బొల్లి నాయకులు కలిసి బిక్కి మల్లేశ్వరమందు, సోమేశ్వర దేవరకు భూమి ధాన మిచ్చు సందస్ర్బమున నొక శాసనము వేయించిరి. ఇంకొక శాసనము 1214 లో ప్రొలే దేవరిరట్ల కొడుకులు కొండెనప్పన, రామేశ్వర మండపములకు దాన మిచ్చిన సందర్భంగా వేయించింది. నేరేది చెర్ల—దర్శిన చెర్ల రహదారిలో జాన్ పాడు గ్రామం ఉంది. ఇక్కడ జాన్ పాడు సైదులు పేరున ఒక ధర్గా ఉంది. ఇది చాల మహాత్తు కలది యని ప్రాంతీయుల్ నమ్మకము. అన్ని మతాల వారు ఈ ధర్గాను దర్శింతులు. ఇచ్చటి మట్ట పల్లి నారసింహ క్షేత్రం ప్రసిద్ధి గాంచింది. ఇది పంచ నారసింహ క్షేత్రాలలో రెండవది. స్వామి మహాత్తు గలవాడని జనవాక్కు. అనేక జిల్లాల నుండి భక్తులు వచ్చు చుందురు. స్వామి వారికి నిత్యారధన జరుగు చున్నది. యాత్రికులులకు సౌకర్యార్థము సత్రములున్నవు. నల్గొండ జిల్లాలోని ఐదు నరసింహ క్షేత్రాలలో, వాడ పల్లి, మట్టపల్లి, కృష్ణా నది తీరమందుండగా మిగతా మూ క్షేత్రాలు యాదగిరి గుట్ట, వేముల కొండ అరువ పల్లి నరసింహాల గూడెము లందున్నవి. నల్గొండ జిల్లా, మిర్యాలగూడ తాలూక, దామరచర్ల మండలంలో వున్నదీ వాడపల్లి క్షేత్రం. ఇక్కడ కృష్ణా ముచికుందా (మూసీ) నదీ సంగమతీరాన హరిహరులకు భేదంలేదని నిరూపిస్తూ శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి, శ్రీ అగస్త్యేశ్వరుడు కొలువుతీరి వున్నారు. నల్గొండ అద్దంకి హై వేలో భీమవరం గుండా వాడపల్లికి చేరుకోవచ్చు.. ఈ రోడ్డులో వున్న ఇండియా సిమెంట్స్ కి ఎదురుగా వచ్చే రోడ్ లోకి తిరిగి అర కిలో మీటర్ వెళ్ళాక ఎడమ పక్క వచ్చే మట్టి రోడ్డులో వెళ్తే ఈ ఆలయం వస్తుంది. పూర్వము తీరప్రాంతములో పడవలు నడుపు పల్లెకారులు కట్టుకున్న పల్లె వాడపల్లె కాలక్రమానా వాడపల్లిగా మారింది. 6000 సంవత్సరాలక్రితం అగస్త్య మహాముని తీర్ధయాత్రలు చేస్తూ ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి, ఇక్కడ కృష్ణా, ముచికుందా నదీ సంగమంలో స్నానంచేసి, ఇక్కడ శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. అగస్త్య మహామునిచే ప్రతిష్ఠింపబడిన లింగంగనుక అగస్త్యేశ్వరుడయ్యాడు. శివ కేశవులకు భేదములేదని అగస్త్య మహాముని ఇక్కడ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామిని కూడా ప్రతిష్ఠించారు. తర్వాత కొంతకాలానికి రక్షణలేని కారణంగా విగ్రహాలచుట్టూ పుట్టలు లేచాయి. రెడ్డిరాజులకాలంలో ఈ ప్రదేశంలో రెండు వైపుల నీరు, ఒక వైపే త్రోవ వున్నదని గుర్తించి, ఈ ప్రదేశంలో కోట, ఇళ్ళు కట్టుకుంటే సురక్షితంగా వుంటాయనే వుద్దేశ్యంతో బాగు చేస్తున్న సమయంలో లింగాన్ని చూసి, గుడి కట్టించి పూజించసాగారు. రెడ్డి రాజులిక్కడ కోటలు, ఊళ్ళూ నిర్మించుకుని చాలాకాలం పరిపాలించారు. ఆ కాలంలో ప్రసిధ్ధ పట్టణంగా పేరుపొందిన ఈ పట్టణాన్ని అగస్త్యపురము, నర్సింహాపురం, వీరభద్రపురం అను పేర్లతో పిలిచేవారు. 11వందల సంవత్సరాలు సురక్షితంగా వున్న ఈ పట్టణం నిజాం మేనల్లుడయిన వజీరు సుల్తాను ముట్టడిలో సర్వనాశనమైంది. వజీరు సుల్తాను గుళ్ళని మాత్రం ఏమీ చేయలేదు. లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, వాడపల్లి దక్షిణ ముఖంగా వున్న ఈ ఆలయం చిన్నదయినా స్వామి భక్తుల అభీష్టాలను నెరవేర్చే స్వామిగా ప్రఖ్యాతి చెందారు. స్వామి తొడ మీద అమ్మవారు కూర్చుని వున్నట్లు వుంటుంది. గర్భ గుడిలో స్వామి ముఖం ఎదురుగా అదే ఎత్తులో ఒక దీపం, కింద ఇంకో దీపం వుంటాయి. కిందవున్న దీపం కదలదు. నిశ్చలంగా వుంటుంది. పైన స్వామి ముఖానికి ఎదురుగా వున్న దీపం చిరుగాలికి రెప రెపలాడుతున్నట్లుంటుంది. ఆ కదలికకి కారణం స్వామి వుఛ్ఛ్వాశ నిశ్వాసలని చెపుతారు. ఈ ఆలయంలో ఒక దండం లాంటి దానితో పూజారి భక్తుల వీపు మీద కొడతారు. దుష్టగ్రహ నివారణకోసం అలా చేస్తారుట. ఈ ఆలయం ఎదురుగా వున్న దోవలో కొంత దూరం వెళ్తే మీనాక్షి అగస్తేశ్వరాలయం వస్తుంది. మీనాక్షి అగస్త్యేశ్వరాలయం, వాడపల్లి: ఈ ఆలయం తూర్పు దిక్కుగా, సంగమాభిముఖంగా వుంటుంది. గుళ్ళో శివుడి పానుపట్టం ఎత్తుగా వుంటుంది. దానిమీద లింగం ఇంకో రెండు అడుగుల ఎత్తు ఉంది. వెండి కళ్లు, వెండి నాగు పాము పడగ, అలంకరణ బాగుంది. ఈ లింగము మీద ఒక చిన్న గుంటలో ఎల్లప్పుడూ నీరు వూరుతూవుంటుంది. నీటిమట్టానికి అంత ఎత్తునవున్న లింగం పైనుంచి ఎంత తోడినా నీరు ఎలా వస్తోందో, ఎంత లోతులోవున్నదో ఎవరికీ తెలియదు. దానికి సంబంధించిన ఒక కథమాత్రం ప్రచారంలో ఉంది. క్షేత్ర పురాణం ఒక రోజు ఒక బోయవాడు పక్షిని కొట్టబోతే ఆ పక్షి వచ్చి ఈ స్వామి వెనకాల దాక్కుందట. బోయవాడు వచ్చి పక్షిని ఇవ్వమని అడిగితే శివుడు నా దగ్గరకొచ్చిన పక్షిని ఇవ్వను అన్నాడుట. బోయవాడు మరి నాకు ఆకలిగా వున్నది ఎలాగ అంటే శివుడు కావాలంటే నా తలనుంచి కొంత మాంసం తీసుకోమన్నాడుట. అప్పుడు బోయవాడు రెండు చేతులతో స్వామి తల మీదనుంచి మాంసం తీసుకున్నాడుట. ఆ వేళ్ళ గుర్తులు శివ లింగం పైన ఇప్పటికీ కనబడుతాయి. స్వామి శిరస్సున ఏర్పడ్డ గాయం కడగటానికి గంగమ్మ వచ్చిందిట. బోయ కండలు తీసిన చోట ఏర్పడిన గుంటలో ఎప్పుడూ నీళ్లు వుంటాయి. ఆ నీరు ఎక్కడనించి వస్తోందో తెలియదుగాని ఎంత తీసినా ఆ నీరు అలాగే వుంటుందట. సా.శ. 1524 సం.లో శ్రీ శంకరాచార్యులవారు శిష్యసమేతంగా ఈ ఆలయాన్ని దర్శించారుట. ఆ బిలం లోతు ఎంత వుందో కనుక్కుందామని ఒక ఉధ్ధరిణకి తాడు కట్టి ఆ బిలంలో వదిలారుట. ఎంత సమయమైనా ఆ తాడు అలా లోపలకి వెళ్ళటము చూసి పైకి తీసారుట. ఆ ముక్కకి రక్త మాంసాలు అంటుకున్నయిట గాని శివయ్య తల మీద గుంట లోతు తెలియలేదుట. శంకరాచార్యులవారు నిన్ను పరీక్షించటానికి నేనెంతవాడను, క్షమించమని వేడుకుని, పూజలు జరిపి వెళ్ళారుట. ఈ విషయంలో శ్రీ శంకరాచార్యులవారు రాయించిన శాసనం (పాళీ భాషలో) దేవాలయంలో ఇప్పటికీ ఉంది. నదీ సంగమం కనుక ఇక్కడ అస్తికలు నిమజ్జనం చెయ్యటం, కర్మకాండలు కూడా చేస్తుంటారు. రెండు నదుల సంగమంలో వున్న మహిమాన్వితమైన ఈ ఆలయ దర్శనానికి హైదరాబాదునుంచీ బస్సులున్నాయి. పిడుగురాళ్ళ వెళ్ళే బస్సులు వాడపల్లి మీదనుంచే వెళ్తాయి. రైలు మార్గం మిర్యాలగూడా వరకే. అక్కడనుంచీ బస్ లో వెళ్ళాలి. ఇక్కడ వసతికీ, భోజనానికి సౌకర్యాలు లేవు. ఒక పెద్ద హాల్ వుంది కాని దానిలో వేరే ఏర్పాట్లేమీ లేవు. వుండటం కొంచెం కష్టమే.