cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
అంతర్జాతీయ అహింసా దినోత్సవం
జనవరి 2004 లో ఇరాన్ నోబెల్ గ్రహీత షిరిన్ ఎబాడీ పారిస్లోని ఒక హిందీ ఉపాధ్యాయుడి నుండి అంతర్జాతీయ అహింసా దినోత్సవం కోసం ఒక ప్రతిపాదనను అందుకున్నాడు. అతడు దాన్ని ముంబైలో జరిగిన వరల్డ్ సోషల్ ఫోరము వద్ద ఉంచాడు. ఈ ఆలోచనపై క్రమంగా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకులు ఆసక్తి కనబరచారు. 2007 జనవరిలో న్యూ ఢిల్లీలో సత్యాగ్రహ సమావేశంలో, ఈ ఆలోచనను స్వీకరించాలని ఐక్యరాజ్యసమితికి పిలుపునిస్తూ ఒక తీర్మానం చేసారు. ఈ తీర్మానాన్ని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీ, ఆర్చ్ బిషప్ డెస్మండ్ టుటు లు తీసుకువచ్చారు.
15 జూన్ 2007 న ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం అక్టోబర్ 2 ను అంతర్జాతీయ అహింసా దినోత్సవంగా జరుపుకోడానికి ఓటు వేసింది. ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వప్రతినిధి సభ తీర్మానంలో అక్టోబర్ 2 ను "తగిన పద్ధతిలో జ్ఞాపకం చేసుకోవాలనీ, విద్య ద్వారా, ప్రజలలో అవగాహన తీసుకురావడం ద్వారా అహింసా సందేశాన్ని వ్యాప్తి చేయండం ద్వారా జరుపుకోవాలని" సభ్యులందరినీ కోరింది.
భారత శాశ్వత రాయబారి అభ్యర్థన మేరకు, న్యూయార్క్ నగరంలోని ఐక్యరాజ్యసమితి పోస్టల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (యుఎన్‌పిఎ) ఈ సంఘటనను జ్ఞాపకం చేసుకోవడానికి ఒక ప్రత్యేక క్యాచెట్‌ను సిద్ధం చేసింది. అక్టోబర్ 2, 31 మధ్య యుఎన్పిఎ పంపే మెయిళ్ళన్నీ ఈ క్యాచెట్‌ను కలిగి ఉంటాయని చెప్పింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:స్మారక దినోత్సవాలు వర్గం:ఐక్యరాజ్య సమితి దినోత్సవాలు
పొయ్‌గయాళ్వార్
Poigai Alvar பொய்கையாழ்வார்
మా భూమి (నాటకం)
మా భూమి సుంకర సత్యనారాయణ, వాసిరెడ్డి భాస్కరరావు కలిసి 1947లో  రచించిన సాంఘిక నాటకం. తెలంగాణాలోని నిజాం రాచరిక వ్యవస్థను ఈ నాటకం ప్రతిబింబిస్తుంది. మాభూమి నాటకంలో పాత్రలు రెండు పక్షాలకు చెందినవి: ఒకటి ప్రభుత్వ పక్షం; రెండవది ప్రజా పక్షం.
నేపథ్యం
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా తెలంగాణా ఇంకా నిజాం పీడిత ప్రాంతంగా దోపిడీదారుల కోరల్లో చిక్కి విలవిలలాడుతున్న రోజుల్లో కొద్దిపాటి సామాజిక దృష్టి కలిగిన ప్రతి తెలుగువాడు తెలంగాణా పట్ల సానుకూలంగా స్పందించాడు. నల్గొండ జిల్లాలో జరిగిన ప్రజా పోరాటాన్ని గురించి ఈ నాటకం వ్రాయబడింది. ఆ పోరాటంలో 240 గ్రామాలపై పోలిసు దాడులు జరిగాయి. 8,500 మంది అరెస్టు అయ్యారు. 15,390 మంది ప్రజలు హింసాకాండకు గురయ్యారు. 12 లక్షల 25 వేల రూపాయల విలువైన ఆస్తి ఆ రోజుల్లో దోపిడీ అయ్యింది. 52 మంది వీరులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 64 మంది స్త్రీలను మానభంగం చేశారు. వారిలో ఇద్దరు మరణించారు. ఈ పోరాటమే మమ్మల్ని ఈ నాటకం రాయడానికి ప్రోత్సహించింది అని రచయితలు వ్రాసుకున్నారు. 1947లో ఈ నాటకం అచ్చులో వెలువడింది.
ఆకాలంలో వెలువడిన రచనలలో ముఖ్యమైనది మాభూమి. ఈ నాటకం ద్వారా సాటి తెలుగు ప్రజలు పరాయి పాలనలో పడుతున్న అవస్థల్ని సభ్య సమాజానికి పరిచయం చేసి ప్రచారం చేయడానికి ప్రముఖంగా తోడ్పడింది. ఆరోజుల్లో మాభూమి నిజాం ప్రభుత్వాన్ని ఒక కుదుపు కుదిపింది.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:తెలుగు సాంఘిక నాటకాలు
రాకీస్ హిందూ దేవాలయం
రాకీస్ హిందూ దేవాలయం (డెన్వర్ హిందూ దేవాలయం) కొలరాడో రాష్ట్ర రాజధాని డెన్వర్‌ లోని ఒక హిందూ దేవాలయం. 1984లో హిందూ సొసైటీ ఆఫ్ కొలరాడో స్థాపించబడింది. 1996-2015 సమయంలో ఈ దేవాలయం లిటిల్టన్‌లోని పూర్వపు చర్చి భవనంలో ఉండేది. 2015 జూన్ 5-7 వరకు ప్రాణ ప్రతిష్ఠ జరుపుకొని 2015 జూలై 3న నూతన దేవాలయం తెరవబడింది. ప్రస్తుతం ఈ దేవాలయ సంస్థలో 1,500 కుటుంబాలు సభ్యులుగా ఉన్నారు.
పర్వతాలు, మైదానాలతో కూడిన కొండపై 4.25 ఎకరాలలో ఈ దేవాలయం ఉంది. ప్రధాన మందిరంలో శివపార్వతులు, దుర్గాదేవి, వెంకటేశ్వరుడు, లక్ష్మీ నారాయణుడు, రాముడు-సీత, రాధా-కృష్ణ, సరస్వతి దేవతలకు సంబంధించిన ఏడు మందిరాలతో ప్రార్థన మందిరం కూడా ఉంది. భారతదేశంలోని జైపూర్‌లో పాలరాతితో దేవతా విగ్రహాలను చెక్కారు. తిరుపతిలో వేంకటేశ్వర గ్రానైట్ విగ్రహం చెక్కబడింది. నంది, గణేశుడు, శివలింగం, హనుమంతుడు, జగన్నాథస్వామి, అయ్యప్ప, కార్తికేయ విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి.
2015 ప్రాణప్రతిష్ఠ
తొమ్మిది మంది హిందూ పూజారులు, ఇద్దరు స్థానికులు దేవాలయ ప్రాణప్రతిష్ఠ (జీవిత కషాయం) వేడుకలను నిర్వహించారు. డెన్వర్‌కు చెందిన వందలాది మంది స్థానిక హిందువులు కొత్త దేవాలయ అధికారిక ప్రారంభోత్సవంలో పాల్గొన్నారు.
పూజలు, పండుగలు
దేవాలయం సోమవారం నుండి శుక్రవారం వరకు ప్రతిరోజూ ఉదయం గం. 09:30 ని.ల నుండి మధ్యాహ్నం గం. 01:30 ని.ల వరకు, సాయంత్రం గం. 05:30 ని.ల నుండి రాత్రి గం 08:30 ని.ల వరకు తెరిచి ఉంటుంది. హిందూ క్యాలెండర్‌లోని అన్ని పండుగలు, దేవాలయంలో జరిగే ప్రధాన వేడుకలు సంప్రదాయ, ఆచారబద్ధంగా నిర్వహించబడుతాయి. ప్రతి పండుగకు రోజువారీ షెడ్యూల్ విడిగా నిర్ణయించబడుతుంది.
ప్రదేశం
ఈ దేవాలయం డెన్వర్ ప్రాంతంలో 7201 ఎస్. పోటోమాక్ సెయింట్ సెంటెనియల్, కొలరాడోలో ఉంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా వర్గం:2015 స్థాపితాలు వర్గం:కొలరాడో
పూరీ జగన్నాథ దేవాలయం
పూరీ జగన్నాథ దేవాలయం భారతదేశం లోని ఒడిషా రాష్ట్రంలో బంగాళాఖాతం తీరాన ఉన్న పూరీ పట్టణంలో గల ఒక ప్రాచీన, ప్రముఖమైన హిందూ దేవాలయము. కృష్ణ భక్తులకు లేదా విష్ణు భక్తులకు ఈ దేవాలయం ఎంతో ప్రియమైనది. ఆలయ విగ్రహాలు చెక్కతో తయారు చేసి ఉండటం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. ఆలయంలో శ్రీకృష్ణుడు, సుభద్ర, బలరామ సమేతంగా దర్శనమిస్తాడు. జగన్నాథుడు (విశ్వానికి ప్రభువు) పేరుతో ఆలయ దైవం యుంటుంది. సంస్కృత భాషలో జగత్ (విశ్వం), నాథ్ (ప్రభువు) అని అర్థం. హిందూ ఆచారాల ప్రకారం, భక్తులకు ముఖ్యంగా విష్ణువు, కృష్ణుడిని ఆరాధించు వాళ్లకు ఈ గుడి ప్రముఖమైన పుణ్యక్షేత్రం. ప్రతి హిందువు తన జీవితకాలంలో తప్పక దర్శించవలసిన "ఛార్ థాం" పుణ్యక్షేత్రాలలో ఈ దేవాలయం కూడా ఉంది.
ఈ దేవాలయం ప్రతి ఏటా నిర్వహించే రథయాత్ర లేక రథ ఉత్సవానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇందులో మూడు ప్రధాన విగ్రహాలను ఎంతో గొప్పగా, అందంగా అలంకరించిన రథాలపైన ఊరేగిస్తారు. మధ్య కాలంనుంచి ఈ ఉత్సవం అధిక మత తీవ్రతతో ముడిపడి ఉంది. వైష్ణవ సంప్రదాయాలకు, ఈ ఆలయంతో దగ్గర సంబంధమున్న రామానంద స్వామి వారికి ఈ గుడి ఎంతో పవిత్రమైనది. గౌడియ వైష్ణవ మతస్థులకు కూడా ఈ ఆలయం ప్రాముఖ్యమైంది. ఈ మత వ్యవస్థాపకుడైన చైతన్య మహాప్రభు ఆలయంలోని జగన్నాథ విగ్రహానికి ఆకర్షింపబడి చాన్నాళ్ళు పూరిలోనే నివసించాడు.
దేవాలయ మూలాలు
ఈ మధ్యనే కనుగొన్నగంగా రాజవంశానికి చెందిన రాగి శాసనాల ప్రకారం, ప్రస్తుతమున్న జగన్నాథ ఆలయ నిర్మాణాన్ని కళింగ పరిపాలకుడైన అనంతవర్మన చోడగంగాదేవ ప్రారంభించాడు. ఈ ఆలయంలోని జగన్మోహన, విమన భాగాలు అతని హయాం (1078 - 1148 CE) లోనే నిర్మింపబడ్డాయి. కాని 1174 CE లో ఒడిషా పాలకుడైన అనంగ భీమదేవ దీన్ని పునఃనిర్మించి ఈ ఆలయానికి ప్రస్తుతమున్న రూపునిచ్చాడు. 1558లో ఒడిషాపై ఆఫ్ఘన్ సేనాధిపతి కాలాపహాడ్ దాడి చేయక ముందు వరకు ఆలయంలో జగన్నాథున్ని కొలవటం కొనసాగింది. తర్వాత కాలంలో రామ చంద్ర దేవ, ఖుర్దా అనే స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని ఒడిషాలో ఏర్పరిచినప్పుడు ఈ ఆలయాన్ని పవిత్రం చేసి, విగ్రహాన్ని పునఃప్రతిష్ఠించాడు.
ఐతిహ్యం
ప్రస్తుతం ఉన్న ఆలయ నిర్మాణాన్ని పన్నెండో శతాబ్దంలో రాజా అనంతవర్మ చోడగంగదేవ్‌ మొదలుపెట్టాడు. ఆయన మనుమడు రాజా అనంగభీమదేవ్‌ పాలనలో పూర్తయింది. అంతకు ముందు అక్కడున్న ఆలయాన్ని ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు కట్టించాడని అంటారు. దీని వెనకో కథ ఉంది. జగన్నాథుడు గిరిజనుల దేవుడనీ, నీలమాధవుడనే పేరుతో పూజలందుకున్నాడనీ స్థలపురాణం. అడవిలోని ఓ రహస్య ప్రదేశంలో ఉన్న జగన్నాథుణ్ని గిరిజనుల రాజైన విశ్వావసుడు పూజించేవాడట. విషయం తెలుసుకున్న ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు, ఆ రహస్యాన్ని కనిపెట్టడానికి విద్యాపతి అనే బ్రాహ్మణ యువకుణ్ని అడవికి పంపుతాడు. విశ్వావసుడి కూతురు లలితను విద్యాపతి ప్రేమించి మనువాడతాడు. విగ్రహాన్ని చూపించమని పదేపదే ప్రాధేయపడుతున్న అల్లుడి విన్నపాన్ని కాదనలేని ఆ సవర రాజు, అతని కళ్లకు గంతలు కట్టి గుడి దగ్గరికి తీసుకువెళతాడు. విద్యాపతి తెలివిగా దారిపొడుగునా ఆవాలు జారవిడుస్తాడు. కొన్నాళ్లకు అవి మొలకెత్తి దారి స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. దీంతో వెంటనే ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజుకు కబురు పెడతాడు. రాజు అడవికి చేరుకునే లోగానే విగ్రహాలు మాయమవుతాయి. దీంతో ఇంద్రద్యుమ్నుడు నిరాశతో నిరాహారదీక్ష మొదలుపెట్టి, అశ్వమేథయాగం చేస్తాడు. నీలాచలం మీద ఓ ఆలయాన్ని నిర్మించి నరసింహస్వామి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తాడు. ఒకనాడు ఆయన అక్కడే నిద్రిస్తుండగా, జగన్నాథుడు కలలో కనిపించి సముద్రతీరంలో చాంకీనది ముఖద్వారానికి వేప కొయ్యలు కొట్టుకొస్తాయనీ వాటితో విగ్రహాలు చేయించమనీ ఆదేశిస్తాడు. కొయ్యలైతే కొట్టుకొచ్చాయి కానీ, విగ్రహ నిర్మాణానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదు. ఏం చేయాలా అని రాజు ఆలోచిస్తున్న సమయంలో దేవశిల్పి విశ్వకర్మ వికలాంగుడి రూపంలో వస్తాడు. తానొక్కడినే రహస్యంగా ఓ గదిలో విగ్రహాలకు రూపకల్పన చేస్తాననీ, ఆ సమయంలో పచ్చి మంచినీళ్లు కూడా ముట్టుకోననీ, ఆ 21 రోజులూ అటువైపు ఎవరూ రాకూడదనీ, తన పనికి ఆటంకం కలగకూడదనీ షరతు విధిస్తాడు. రాజు అంగీకరిస్తాడు. రోజులు గడుస్తున్నా గదిలోంచి ఎలాంటి శబ్దమూ రాదు. దీంతో రాణి గుండిచాదేవి తొందర పెట్టడంతో గడువు పూర్తికాకుండానే రాజు తలుపులు తెరిపిస్తాడు. శిల్పి కనిపించడు. చేతులూ కాళ్లూ లేని, సగం చెక్కిన విగ్రహాలు మాత్రం దర్శనమిస్తాయి. పశ్చాత్తాపంతో రాజు బ్రహ్మదేవుడిని ప్రార్థిస్తాడు. చతుర్ముఖుడు ప్రత్యక్షమై ఇకమీదట అదేరూపంలో విగ్రహాలు పూజలందుకుంటాయని ఆనతిస్తాడు. తానే స్వయంగా వాటికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేస్తాడు. పూరీ ఆలయంలోని విగ్రహాలకు అభయహస్తం, వరదహస్తం కనిపించనిదీ అందుకేనంటారు. చతుర్దశ భువనాలనూ వీక్షించడానికా అన్నట్టు ఇంతింత కళ్లు మాత్రం ఉంటాయి.
దేవాలయ మూలాలకు సంభందించిన కథ
ఈ ఆలయ మూలాలకు సంబంధించిన సంప్రదాయ గాథల ప్రకారం, క్రిత యుగం చివరలో అసలు రూపంలో జగన్నాథుడు (విష్ణువు విగ్రహరూపం), పూరి సముద్రతీర సమీపంలోని మర్రి చెట్టు దగ్గర ఇంద్రనీల లేదా ఒక నీలి ఆభరణంగా అవతరించాడు. అది ఎంత ప్రకాశావంతమైనదంటే దాన్ని చూసినవారికి తక్షణ మోక్షం లభిస్తుంది. కనుక ధర్మదేవుడు లేక యముడు దాన్ని భూమిలో దాచిపెట్టాలనుకున్నాడు. అందులో విజయం కూడా సాధించాడు.ద్వాపర యుగంలో మాల్వాకి చెందిన ఇంద్రద్యుమ్న అనే రాజు అంతుపట్టని ఆ రూపం గురించి తెలుసుకోవాలని సంకల్పించి తన లక్ష్యం కోసం ఘోరమైన తపస్సు చేయసాగాడు. అప్పుడు విష్ణువు ప్రత్యక్షమయ్యి, పూరి సముద్ర తీరానికి వెళ్లి అక్కడ తేలే చెట్టు దుంగను కనుక్కొని దాని కాండంలో నుంచి తనకు కావలసిన రూపును తయారు చేసుకొమ్మని అతన్ని ఆజ్ఞాపించాడు. ఆ రాజు చెక్క దుంగను కనుక్కొన్నాడు.తర్వాత అతను అద్భుతమైన యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు. దానికి యజ్ఞనరసింహరాజు ప్రత్యక్షమై నారాయణున్ని నాలుగు అక్షలలో విశదీకరించి నిర్మించమని ఆజ్ఞాపించాడు. అవి పరమాత్ముణ్ణి వాసుదేవుని లాగా, వ్యూహని సంకర్షణ వలె, యోగమయని సుభద్ర లాగా, విభవున్ని సుదర్శన వలె నిర్మించామన్నాడు. రాజు ముందు విశ్వకర్మ చిత్రకారుని రూపంలో ప్రత్యక్షమై చెట్టునుంచి జగన్నాథ, బలభద్ర, సుభద్రల రూపాలను తయారు చేశాడు.
బౌద్ధ మూలాలు
కొంతమంది పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల సిద్ధాంతాల ప్రకారం, ప్రస్తుత ఆలయ PURI JAGANNATH TEMPLEస్థలంనందు క్రితంలో బుద్ధుని దంతాల అవశేషాలు కలిగిన ఒక బౌద్ధ స్థూపం ఉండేదని అంటుంటారు. అది తర్వాత కాలంలో శ్రీలంకలోని క్యాండికి తరలింపబడింది. ఆ సమయంలోనే వైష్ణవ మతంలోకి బౌద్ధ మతాన్ని కలగలిపారు. దీంతోటి జగన్నాథున్ని కొలవటం ప్రాముఖ్యమైంది. ఇదంతా పదవ శతాబ్దానికి ముందు అంటే ఒడిషాకి చెందిన సోమవంశి రాజుల హయాంలో జరిగింది.
మహారాజ రంజిత్ సింగ్ అనే ఒక గొప్ప సిక్కు చక్రవర్తి ఈ ఆలయానికి అధిక మొత్తంలో బంగారాన్ని విరాళంగా ఇచ్చాడు. (ఇది అమృత్సర్ లోని బంగారు ఆలయానికి అతనిచ్చిన దాని కన్నా ఎక్కువ). ప్రపంచంలోనే అత్యంత గొప్పదైన, విలువైన వజ్రం కోహినూరును కూడా ఈ ఆలయానికే విరాళంగా ఇవ్వమని అతను తన చివరి కోరికగా ఆజ్ఞాపించాడు. కాని ఆ వజ్రం ఈ ఆలయానికి చేరుకోలేకపోయింది. కారణం అప్పటికే బ్రిటీషు వారు పంజాబ్ రాష్ట్ర సర్వ హక్కులను తెగ తెంపి, దాని జమీందారీ ఆస్తులను జప్తు చేశారు.
సంస్కృతుల మేలుకలయిక
చరిత్ర ప్రకారం జగన్నాథున్నే తీసుకుంటే శబరాలు అనే ఆదివాసీలు ఆయన్ను నారాయణుని మారు రూపంగా పూజిస్తారు. ఇంకొక నేపథ్యం ప్రకారం ప్రాచీన కాలంనుంచి అక్కడే నివసిస్తున్న ప్రజలు ఆయన్ను నీలిరాయితో తయారుచేసిన నారాయణుని ప్రతిరూపమైన నీలమాధవగా కొలుస్తారు. ఆయన్ను నీలగిరి (నీల పర్వతం) లేక నీలాచలకి తీసుకువచ్చి బలరామ (బలభద్ర), సుభద్ర సమేతంగా జగన్నాథునిగా నెలకొల్పారు. ఈ చెక్క విగ్రహాలు, ప్రాచీన కాలంనుంచి వస్తున్న చెక్క స్తంభాలను కొలవటం అనే ఆచారంతో ముడిపడివున్నాయి. వీటన్నిటికన్నా ఒడిషాకే చెందిన ఆదివాసీల వంశస్థులుగా చెప్పుకొనే ధైతపతులు ఇప్పటికీ ఆలయంలో జరిగే పూజాకార్యకలాపాలలో అధిక శాతంలో పాల్గొంటూ వుంటారు. వీటన్నిటిబట్టి మొదట్నుంచి శ్రీక్షేత్ర యొక్క సాంస్కృతిక చరిత్ర హిందూ, ఆదివాసీల సంస్కృతుల కలయికతో ఏర్పడిందని దృఢంగా చెప్పవచ్చు. ఇది గర్వించదగ్గ మన జాతి ఔన్నత్యంలో ఒక భాగమయ్యింది. ఈ మూడు విగ్రహాలు త్రిరథ (జైన ఆచారాలు) గా పిలవబడే సమ్యక్ దర్శన్, సమ్యక్ జ్ఞానంద్, సమ్యక్ చరితలకు ప్రతీకగా ప్రాచుర్యమయ్యాయి.ఇవి మోక్షం లేక శిఖరాగ్రమైన ఆనందానికి మార్గంగా పిలవబడుతున్నాయి.
స్వామి జగన్నాథుడు విష్ణువు లేదా నారాయణ లేదా కృష్ణుడిగా, బలభద్రుడు శేషునిగా పూజలు అందుకుంటున్నారు. అదే సమయంలో ఈ ఆలయంలో నెలకొల్పబడిన విగ్రహాలను భైరవ (శివ, అజేయుడు), విమల (భైరవి, శివుని భార్య) గా కూడా చూస్తుంటారు. కాబట్టి పూరి జగన్నాథ్ లో ఉన్న శ్రీక్షేత్ర యొక్క సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు, హిందూ మతానికి చెందిన శైవతత్వం, శక్తితత్వం, వైష్ణవతత్వం వల్ల, అలాగే జైనమతం, బౌద్ధమతంలోని కొంత భాగాలు మేలుకలయికతో ఏర్పడి, ఎప్పటినుంచో అలాగే కలగలిపి ఉన్నాయని మనం గుర్తించవచ్చు.
ఆచార్యులు, జగన్నాథ పూరి
మాధవాచార్యులు తప్ప ఈ క్షేత్రాన్ని అందరు ఆచార్యులు దర్శించారు.ఆదిశంకరాచార్యులు ఇక్కడ గోవర్ధన మఠాన్ని స్థాపించారు.దీంతో పాటు రామానుజాచార్య, నింబర్కాచార్య, గుడియ వైష్ణవ మతానికి చెందిన అనేక మఠాలను ఇక్కడ చూడవచ్చు.శ్రీపాద వల్లభాచార్య కూడా పూరి సందర్శించినప్పుడు ఇక్కడ తన భైఠకాన్ని ఏర్పరుచుకున్నారు.గురునానక్, కబీర్, తులసీదాస్ లు కూడా ఈ స్థలాన్ని దర్శించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.
నిర్మాణం
ఈ భారీ ఆలయ భవనం 400000 sqft కన్నా ఎక్కువ వైశాల్యంతో ప్రహరీగా చుట్టూ ఎత్తైన కోటగోడలను కలిగి ఉంది. ఇందులో కనీసం 120 గుళ్ళూ, పూజా స్థలాలు ఉన్నాయి. ఒడిషా శైలి నిర్మాణ గుణాలను, అమోఘమైన శిల్ప సంపదను కలిగిన ఈ ఆలయం, భారత అద్భుత కట్టడాలలో ఒకటి.
ప్రధాన ఆలయం కిందనుంచి పైకి కొంచెం వంపులు తిరిగి ఉండి దానిపైన విష్ణువుకు చెందిన శ్రీచక్ర (ఎనిమిది ఆకుల చక్రం) వుంటుంది. "నీలచక్ర"గా కూడా పిలవబడి, అష్టదాతుతో తయారైన ఈ చక్రం ఎంతో పవిత్రమైనది. ఈ ఆలయ ధ్వజస్తంభం ఎత్తైన ఒక రాతి దిమ్మపై నిర్మింపబడింది. ఇది విగ్రహాలు వున్న గర్భగుడి కన్నా ఎత్తు214 ftలో ఉంది చుట్టు పక్కల పరిసరాలలో పెద్దదిగా కనిపిస్తుంది. చుట్టూ ఉన్న గుళ్ళు, మండపాల యొక్క న్యూచగస్తూప రూపంలోని గోపురాలు ధ్వజస్తంభం చుట్టూ మెట్లుగా ఉండి పర్వతశ్రేణిని తలపిస్తాయి.
ప్రధాన పూజాస్థలం ఎత్తైన గోడతో చుట్టబడి 20 ft ఉంటుంది. ఇంకొక గోడ ప్రధాన ఆలయాన్ని చుట్టి ఉంటుంది.
సింహద్వారం
సంస్కృతంలో సింగద్వారం గా పిలవబడే సింహ ప్రవేశం ఆలయంలోని నాలుగు ద్వారాలలో ఒకటి, ఆలయం లోపలికి వెళ్ళటానికి ప్రధాన ప్రవేశద్వారం. దీనికి ఆ పేరు రావటానికి కారణం ఆ ద్వారం రెండు ప్రక్కల ఉన్న గాండ్రించే సింహాల పెద్ద రాతి శిలలు. ఈ ద్వారం తూర్పు ముఖంగా ఉండి బడా దందా లేదా పెద్ద రోడ్డుకు దారి చూపుతుంది .బైసీ పహచ లేదా ఇరవై రెండు మెట్ల వరుస ఆలయ భవనంలోకి దారి చూపిస్తుంది. సంస్కృతంలో పతిత పావన గా పిలిచే జగన్నాథుని శిల్పం ప్రవేశంలో కుడివైపున చెక్కివుంటుంది. పతిత పావన అంటే అణగారిన, దిగజారిన వారి బాంధవుడు అని అర్థం. ప్రాచీన కాలంలో ఆలయంలోకి అంటరానివారు కు ప్రవేశం వుండేది కాదు కనుక వాళ్ళు ఈ పతిత పావనున్ని పూజించేవాళ్ళు. జయ, విజయ అనే ఇద్దరు ద్వారపాలకుల ద్వారానికి రెండు వైపులా నుంచుని వుంటారు. రథయాత్ర మొదలయ్యే ముందు జగన్నాథ్, బలభద్ర, సుభద్రల విగ్రహాలను ఈ దారిలోనే తీసుకెళ్తారు.వాటిని గుండీచ మందిరం నుంచి తీసుకు వచ్చేటప్పుడు తనను నిర్లక్ష్యం చేసి తమతో పాటు యాత్రకు తీసుకు వెళ్లనందుకు అలిగిన మహాలక్ష్మిని జాతర రూపంలో శాంత పరుస్తారు. అప్పుడే విగ్రహరూపంలో ఈ ద్వారా తలుపులపైన ఉన్న మహాలక్ష్మి వారిని ఆలయంలోకి రావడానికి అనుమతిని ఇస్తుంది. ప్రధాన ద్వారం ముందు అద్భుతమైన పదహారు ముఖ ఏకశిలా స్తంభామైన అరుణ స్తంభం కూడా ఉంది. దీని పైభాగంలో సూర్య భగవానుడి రథసారథి అయిన అరుణుడి విగ్రహం వుంటుంది.అసలు ఈ స్తంభం కోణార్క్ లోని సూర్య ఆలయంలో ఉంటే, ఖుర్దా రాజు ఇక్కడికి మార్పిడి చేయించాడు.
మిగతా ప్రవేశాలు
ప్రధాన ప్రవేశమైన సింహ ద్వారం కాకుండా ఉత్తర, దక్షిణ, పడమటి దిక్కుల ముఖాలలో ఇంకా మూడు ప్రవేశాలున్నాయి. వాటిని రక్షించే జంతువుల శిలల ప్రకారం వాటి పేర్లు ఉంటాయి. అవి హాథిద్వార లేదా ఏనుగు ద్వారం వ్యాఘ్రద్వార లేదా పులి ద్వారం, అశ్వద్వార లేదా గుర్రం ద్వారం.
విగ్రహాలు
గర్భగుడిలో త్రిమూర్తులుగా పిలిచే జగన్నాథ్, బలభద్ర, సుభద్రల మూల విరాట్టులు రాత్నవేది అనే ఆభరణాలతో అలంకరించిన దిమ్మెపై కొలువు తీరి ఉంటారు. వీటితో పాటే సుదర్శన చక్ర, మదనమోహన, శ్రీదేవి, విశ్వధాత్రిల విగ్రహాలు కూడా రాత్నవేదిపై ఉంటాయి. జగన్నాథ్, బలభద్ర, సుభద్ర, సుదర్శన చక్రాల విగ్రహాలు దారు బ్రహ్మగా పిలిచే పవిత్రమైన వేప కాండాల నుంచి తయారయ్యాయి.కాలాలను బట్టి ప్రతిమల నగలు, దుస్తులను మార్పు చేస్తుంటారు. వీటిని కొలవటం ఆలయ నిర్మాణం ముందు నుంచే అంటే ప్రాచీన ఆదివాసుల కాలం నుంచే ఉండేది.
చిన్న ఆలయాలు
ఈ ఆలయ భవనంలోనే ఉన్న అనేకమైన చిన్న గుళ్ళు పూజా స్థలాలలో రోజూ పూజలు జరుగుతున్నాయి. మహాలక్ష్మి ఆలయానికి ప్రధాన ఆలయ పూజా కార్యక్రమాలలో ముఖ్య పాత్ర ఉంది.జగన్నాథునికి పెట్టె నైవేద్యాన్ని మహాలక్ష్మి పర్యవేక్షిస్తుందని చెబుతారు. కంచి గణేష్ ఆలయాన్ని విఘ్నేశ్వరుడికి అంకితం చేశారు. సంప్రదాయాల ప్రకారం ప్రాచీన కాలంలో గజపతి పురుషోత్తమదేవ కంచి యువరాణి పద్మావతిని వివాహమాడినప్పుడు కంచీపురం రాజు ఈ గణపతి విగ్రహాన్ని బహుకరించాడట.వీటితో పాటు ముక్తిమండపం, సూర్య, విమల, నరసింహ, రామచంద్ర, హనుమ, ఈశానేశ్వారుల పూజా స్థలాలు కూడా ఉన్నాయి.
మండపాలు
ఈ ఆలయంలో సాంస్కృతిక ఉత్సవాల కోసం అనేక మండపాలు, ఎత్తైన దిమ్మెలపై ఉన్న స్తంభ కూటములు ఉన్నాయి. వీటిలో ప్రసిద్ధి చెందినది పవిత్ర బ్రాహ్మనులైన సేవాయతుల సమావేశాల కోసం చేయబడిన ముక్తి మండపం. ఇక్కడ రోజూవారీ పూజలు, పండుగలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన నిర్ణయాలు తీసుకుంటూ ఉంటారు. ఇక్కడ ఉన్న డోల మండపం లో గుర్తించదగినది రాతితో అందంగా చెక్కిన శిలా తోరణం. ప్రతి ఏటా జరిగే డోల యాత్ర పండుగలో ఈ తోరణాన్ని ఉయ్యాల కట్టడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఈ సమయంలో డోలగోవిందుని ప్రతిమ ఈ ఉయ్యాల పై ఉంచుతారు. అలాగే ఇక్కడ ఉన్న స్నాన బేడి అనే దీర్ఘ చతురస్రాకార రాతి దిమ్మేలో జరిగే వార్షిక స్నాన యాత్రా సమయంలో జగన్నాథ్, బలభద్ర, సుభద్రల విగ్రహాలకు వేడుకగా స్నానం చేయిస్తారు.
ఆలయ వంటశాల, మహాప్రసాదం
జగన్నాథ ఆలయ వంటశాల భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద వంటశాల. సంప్రదాయాల ప్రకారం ఇక్కడ వండిన వాటిని శ్రీమందిర రాణి అయిన మహాలక్ష్మి దేవి పర్యవేక్షిస్తుందని అంటారు. ఒకవేళ అక్కడ తయారైన వంటలలో ఏదైనా లోపం వుంటే వంటశాల దగ్గర కుక్క నీడ కనిపిస్తుందని చెబుతుంటారు.మహాసురులుగా పిలిచే వంటవాళ్ళు దీన్ని మహాలక్ష్మిదేవి కలతకు ప్రతీకగా భావించి ఆ వంటను సమాధి చేసి మళ్ళీ కొత్తగా వంట మొదలు పెడతారు. ఇక్కడ మొత్తం వంటంతా హిందూ ఆచారాల ప్రకారం జరుగుతుంది. వంటకు మట్టి కుండలను మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు. వంట కోసం వంటశాల దగ్గర వున్నా గంగ, యమునా అనే రెండు పవిత్ర బావుల నుంచి తోడిన నీటిని మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.ఇక్కడ ఐదు ప్రత్యేక ముహుర్తా లలో రత్నవేది, భోగ మండపాలలో ఉన్న ప్రతిమలకు పెట్టడానికి 56 రకాల నైవేద్యాలు ఉన్నాయి.ఆలయ వైదిక కర్మల ప్రకారం మధ్యాహ్నం 1 గంటలకు పెట్టె కోతోభోగ లేదా అబద అనే ప్రసాదం కోసం అందరూ ఎదురు చూస్తుంటారు. జగన్నాథునికి సమర్పించిన తర్వాత ఈ భోజనాన్ని తగినంత మొత్తంలో మహా ప్రసాదంగా ఆలయంలోని సింహద్వారానికి ఈశాన్యంలో ఉన్న ఆనంద బజారులో పంచుతారు. అక్కడి భక్తులు దీన్ని ఎంతో పవిత్రంగా భావిస్తారు.
పండుగలు
రోజూవారి ఆరాధనా సేవలు వివరంగా ఉన్నాయి. ప్రతీ సంవత్సరం ఇక్కడ వేలాదిగా భక్తులు తరలివచ్చే పండుగలు అనేకం జరుగుతుంటాయి. అన్నిటికన్నా ముఖ్యమయినది జూన్ లో జరిగే రథయాత్రగా పిలిచే రథాల ఉత్సవం పండుగ. ఈ బ్రహ్మాండమైన పండుగలో జగన్నాథుడు, బలరాముడు, సుభద్రల విగ్రహాలు ఉన్న మూడు పెద్ద రథాలను ఊరేగిస్తారు.ఈ ఊరేగింపు బడా దందా గా పిలిచే పూరిలోనే అతిపెద్ద మార్గంనుంచి చివరి గమ్యస్థలమైన గుండీచ ఆలయం వరకు జరుగుతుంది.
ప్రతి పన్నెండు నుంచి పందొమ్మిది ఏళ్ళకొకసారి ఏ ఎడాదిలోనైతే ఆషాఢ మాసం రెండుసార్లు వస్తుందో అప్పుడు నబకలేవర ఉత్సవం పేరుతో చెక్క విగ్రహాలను కొత్త వాటితో మారుస్తారు. ప్రతి ఏటా అక్షయ తృతీయ రోజున జరిగే చందనయాత్ర పండుగ రథోత్సవం కోసం రథాల నిర్మాణం ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం స్నానయాత్ర పేరుతో జ్యేష్ట మాసంలోని పౌర్ణమి రోజున అన్ని ప్రతిమలకు వేడుకగా స్నానం చేయించి అలంకరిస్తారు. అలాగే వసంతకాలంలో డోలయాత్ర, వర్షాకాలంలో ఝులన్ యాత్ర లాంటి పండుగలను ప్రతిఏటా నిర్వహిస్తారు. పంజిక లేదా పంచాంగం ప్రకారం పవిత్రోత్సవం, దమనక ఉత్సవాన్ని జరుపుతారు. అలాగే కార్తీక, పుష్య మాసాలలో ప్రత్యేక వేడుకలను నిర్వహిస్తుంటారు.
అలాగే విమలాదేవి కోసం ఆశ్వీజ మాసం యొక్క మహాలయ ప్రారంభానికి 8 రోజుల ముందు అలాగే విజయదశమి ముగింపునకు సూచకంగా జరిగే షోడశ దినాత్మక అనే 16 రోజుల పూజకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఇందులో మదనమోహన, విమల యొక్క ఉత్సవ మూర్తులు పాలు పంచుకుంటాయి.
బ్రహ్మపరివర్తన వేడుక
పూరీ జగన్నాథ క్షేత్రంలో ఆలయంలోని జగన్నాథుడి మూలవిరాట్టులో ఉండే బ్రహ్మ పదార్థాన్ని.. కొత్తగా రూపొందించిన దారుశిల్పంలోకి మార్చే ఉత్సవాన్ని బ్రహ్మపరివర్తన వేడుక అంటారు. ఇది జ్యేష్ఠ మాసపు కృష్ణ చతుర్దశి నాడు అర్ధరాత్రి 'బ్రహ్మం' మార్పిడి అత్యంత గోప్యంగా జరుగుతుంది, ఈ బ్రహ్మపదార్థం మార్పిడి పూర్తయితే కొత్త దారు విగ్రహాలకు జీవం వచ్చినట్టే భావిస్తారు. ఆ విగ్రహాలకు పట్టువస్త్రాలు ధరింపజేసి బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరిస్తారు.
అనావాసర లేదా అనాసర
వాడుక భాషలో విహార యాత్ర అని అర్థం.ప్రతీ ఏటా జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి రోజున జరిగే పవిత్ర స్నాన యాత్ర తర్వాత జగన్నాధ, బలభద్ర, సుభద్ర, సుదర్శన విగ్రహాలు అనవాసర ఘర్గా పిలిచే రహస్య మందిరానికి వెళ్లి అక్కడే తర్వాత కృష్ణ పక్షం వరకు ఉంటాయి.కాబట్టి అప్పుడు వాటిని భక్తులు చూడడానికి వీలు పడదు.బదులుగా భక్తులు బ్రహ్మగిరి అనే సమీప ఊరిలో విష్ణు స్వరూపమైన అల్వర్నాథ్ అనే నాలుగు చేతుల రూపాన్ని కొలుస్తారు.భక్తులకు కేవలం రథయాత్ర ముందు రోజు మాత్రమే మొదటి చూపు దక్కుతుంది. దీనిని నవయవ్వన అని అంటారు. అధిక స్నానం తర్వాత దేవుళ్ళకు జ్వరం చేసిందని అందుకే పదిహేను రోజులపాటు రాజ వైద్యునితోటి చికిత్స చేయిస్తారు.
ప్రస్తుత ఆలయం
ఇప్పటి నవీన సమయాలలో కూడా ఈ ఆలయం రద్దీగా ఉంటూ పనిచేస్తుంది.ఆలయ ప్రవేశానికి ఎవరిని అనుమతించాలో ఎన్నుకుంటుంది. హిందువులు కాని వారిని అలాగే భారతీయులు కాని హిందువులను ఈ ఆలయ పరిసరాల్లోకి రానివ్వరు.ప్రవేశానికి అర్హులు కాని వారు దగ్గరలోని రఘురామ పుస్తకాలయం మిద్దె పైనుంచి ఆలయ కార్యకలాపాలను వీక్షించవచ్చు. ఆగంతకులు ఆలయం, దాని పరిసరాల్లోకి చొరబడినప్పుడు దొరికిన ఆధారాల వల్ల ఈ రక్షణ అమలులోకి వచ్చింది. బౌద్ధ, జైన మతస్తులు తమ భారత వంశ సంతతిని నిరూపించుకున్న తర్వాతనే వారికి ప్రవేశం కల్పిస్తారు. ఒకసారి 3 బాలి హిందువులకు ఆలయంలోకి ప్రవేశం కల్పించలేదు. కాని బాలి వాళ్ళు 90% హిందూ కాబట్టి ఈ సంఘటన తర్వాత నుంచి ఆలయంలోకి భారతీయులు కాని హిందువులకు కూడా ప్రవేశం కల్పిస్తున్నారు.
జగన్నాథ రథయాత్ర
thumb|జగన్నాథ రథయాత్రకు రథం తయారీ ఆలయ ఆధ్వర్యంలో జరిగే ఉత్సవాలన్నింటికల్లా ముఖ్యమైనది జగన్నాథ రథయాత్ర. భారతదేశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి గాంచినది పూరీ జగన్నాథ రథయాత్ర. ఈ ఉత్సవం ప్రతీ సంవత్సరం జూన్ లేదా జూలై నెలల్లో నిర్వహిస్తారు. ఈ రథయాత్రలో శ్రీకృష్ణుడు, బలరాముడు, సుభద్ర విగ్రహాలను పూరీ వీధుల్లో ఊరేగిస్తారు. రథం సుమారు 45 అడుగుల ఎత్తు, 35 చదరపు అడుగుల వైశాల్యం కలిగి ఉంటుంది. దీనికి ఏడు అడుగుల వ్యాసం కలిగిన 16 చక్రాలు ఉంటాయి. దాదాపు నాలుగు వేల మంది భక్తులు కలిసి ఈ రథాన్ని లాగుతారు. ఈ ఉత్సవాన్ని తిలకించడానికి భారతదేశం నలుమూలల నుంచి భక్తులు విశేషంగా తరలి వస్తారు. ప్రతి యేటా కొత్త రథాన్ని తయారు చేయడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. ఈ యాత్ర పూరీ నుండి గుండిచా దేవాలయం వరకు సాగుతుంది.
ప్రపంచంలో ఏ హిందూ ఆలయంలోనైనా సరే, వూరేగింపు నిమిత్తం మూలవిరాట్టును కదిలించరు. అందుకు ఉత్సవ విగ్రహాలుంటాయి. వూరేగింపు సేవలో ఏటా ఒకే రథాన్ని వినియోగించడం అన్ని చోట్లా చూసేదే. ఈ సంప్రదాయాలన్నింటికీ మినహాయింపు ఒడిశాలోని పూరీ జగన్నాథాలయం. బలభద్ర, సుభద్రలతో సహా ఈ ఆలయంలో కొలువైన జగన్నాథుడిని ఏడాదికొకసారి గుడిలోంచి బయటికి తీసుకువచ్చి భక్తులకు కనువిందు చేస్తారు. వూరేగించేందుకు ఏటా కొత్తరథాలను నిర్మిస్తారు. అందుకే... జగన్నాథుడి రథయాత్రను అత్యంత అపురూపంగా భావిస్తారు భక్తులు.
ఆషాఢ శుద్ధవిదియ... పూరీ క్షేత్రంలో పండుగ ఆ రోజు. భక్తిభావం వెల్లువై పొంగులెత్తుతుంటుంది. జగన్నాథ జయజయధ్వానాలతో పూరీ నగరవీధులన్నీ మారుమోగుతుంటాయి. అంతరాలయంలో రత్నపీఠికపై ఏడాదిగా కొలువున్న జగన్నాథుడు బయటికి వచ్చే సమయం కోసం వేచి చూస్తుంటారు భక్తులు. స్వామి దర్శనం కాగానే ఆనందంతో పులకించి పోతారు. భక్తిపారవశ్యంతో మైమరచిపోతారు. ఆ క్షణం అపురూపం. స్వరం జగన్నాథం.
జగన్నాథ రథయాత్ర నేపథ్యం
రథయాత్ర నేపథ్యం గురించి రకరకాల కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ద్వాపర యుగంలో కంసుడిని వధించడానికి బలరామకృష్ణులు బయలుదేరిన ఘట్టాన్ని పురస్కరించుకుని ఈ యాత్ర జరుపుతారని ఒక కథనం. ద్వారకకు వెళ్లాలన్న సుభద్రాదేవి కోరిక తీర్చే ముచ్చటే ఈ రథయాత్ర అని మరొకొందరు చెబుతారు. ఇక గుండీచాదేవి మందిరం విషయానికొస్తే... పూరీ జగన్నాథ ఆలయాన్ని నిర్మించిన ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు భార్య గుండీచా. ఆవిడ కూడా జగన్నాథబలభద్రుల కోసం ప్రధానాలయానికి మూడు కి.మీ. దూరంలో ఒక మందిరం నిర్మించింది. అదే గుండీచా ఆలయం. రథయాత్రలో భాగంగా అక్కడికి తీసుకువెళ్లిన మూడు విగ్రహాలనూ ఈ గుడిలోని రత్నసింహాసనంపై కూర్చుండబెట్టి గుండీచాదేవి పేరిట ఆతిథ్యం ఇస్తారు. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే గుండీచామందిరం జగన్నాథుడి అతిథిగృహం అన్నమాట!
రథయాత్రకి ఏర్పాట్లు
జగన్నాథ రథయాత్ర జరిగేది ఆషాఢ శుద్ధ విదియనాడే అయినా అందుకు రెండు నెలల ముందు నుంచే ఏర్పాట్లు మొదలవుతాయి. వైశాఖ బహుళ విదియనాడు రథనిర్మాణానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు చేయమని ఆదేశిస్తాడు పూరీ రాజు. అందుకు అవసరమైన వృక్షాలను 1072 ముక్కలుగా ఖండించి పూరీకి తరలిస్తారు. ప్రధాన పూజారి, తొమ్మిది మంది ముఖ్య శిల్పులు, వారి సహాయకులు మరో 125 మంది కలిసి అక్షయతృతీయనాడు రథ నిర్మాణం మొదలుపెడతారు. 1072 వృక్ష భాగాలనూ నిర్మాణానికి అనువుగా 2188 ముక్కలుగా ఖండిస్తారు. వాటిలో 832 ముక్కల్ని జగన్నాథుడి రథం తయారీకీ, 763 కాండాలను బలరాముడి రథనిర్మాణానికీ, 593 భాగాలను సుభద్రాదేవి రథానికీ వినియోగిస్తారు.
ఆషాఢ శుద్ధ పాడ్యమినాటికి రథనిర్మాణాలు పూర్తయి యాత్రకు సిద్ధమవుతాయి. జగన్నాథుడి రథాన్ని నందిఘోష అంటారు. 45 అడుగుల ఎత్తున ఈ రథం పదహారు చక్రాలతో మిగతా రెండిటికన్నా పెద్దదిగా ఉంటుంది. ఎర్రటిచారలున్న పసుపువస్త్రంతో ‘నందిఘోష’ను అలంకరిస్తారు. బలభద్రుడి రథాన్ని తాళధ్వజం అంటారు. దీని ఎత్తు 44 అడుగులు. పద్నాలుగు చక్రాలుంటాయి. ఎర్రటి చారలున్న నీలివస్త్రంతో ఈ రథాన్ని కప్పుతారు. సుభద్రాదేవి రథం పద్మధ్వజం. ఎత్తు 43 అడుగులు. పన్నెండు చక్రాలుంటాయి. ఎర్రటి చారలున్న నలుపు వస్త్రంతో పద్మధ్వజాన్ని అలంకరిస్తారు. ప్రతిరథానికీ 250 అడుగుల పొడవూ ఎనిమిది అంగుళాల మందం ఉండే తాళ్లను కడతారు. ఆలయ తూర్పుభాగంలో ఉండే సింహద్వారానికి ఎదురుగా ఉత్తరముఖంగా నిలబెడతారు.
రథయాత్ర సంబరం
మేళతాళాలతో గర్భగుడిలోకి వెళ్లిన పండాలు (పూజరులు) ఉదయకాల పూజాదికాలు నిర్వహిస్తారు. శుభముహూర్తం ఆసన్నమవగానే ‘మనిమా(జగన్నాథా)’ అని పెద్దపెట్టున అరుస్తూ రత్నపీఠం మీద నుంచి విగ్రహాలను కదిలిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ఆనందబజారు, అరుణస్తంభం మీదుగా వాటిని వూరేగిస్తూ బయటికి తీసుకువస్తారు. ఈ క్రమంలో ముందుగా... దాదాపు ఐదున్నర అడుగుల ఎత్తుండే బలరాముడి విగ్రహాన్ని తీసుకువస్తారు. బలభద్రుడ్ని చూడగానే జై బలరామా, జైజై బలదేవా అంటూ భక్తులు చేసే జయజయధ్వానాలతో బోడోదండా మారుమోగిపోతుంది. బలరాముడి విగ్రహాన్ని ఆయన రథమైన తాళధ్వజంపై ప్రతిష్ఠింపజేస్తారు. అనంతరం ఆ స్వామి విగ్రహానికి అలంకరించిన తలపాగా ఇతర అలంకరణలను తీసి భక్తులకు పంచిపెడతారు. వాటి కోసం భక్తులు ఎగబడతారు. అనంతరం ఇదే పద్ధతిలో సుభద్రాదేవి విగ్రహాన్ని కూడా బయటికి తీసుకువచ్చి పద్మధ్వజం అనే రథం మీద ప్రతిష్ఠిస్తారు. ఇక ఆ జగన్నాథుడిని దర్శించుకునే క్షణం ఎప్పుడెప్పుడా అని తహతహలాడిపోతుంటారు భక్తులు. దాదాపు ఐదడుగుల ఏడంగుళాల ఎత్తుండే జగన్నాథుడి విగ్రహాన్ని ఆలయ ప్రాంగణంలో నుంచి బయటికి తీసుకువస్తుండగానే జయహో జగన్నాథా అంటూ భక్తిపారవశ్యంతో జయజయధ్వానాలు చేస్తారు. ఇలా మూడు విగ్రహాలనూ రథాలపై కూర్చుండబెట్టే వేడుకను పహాండీ అంటారు. ఈ దశలో కులమత భేదాలు లేకుండా అందరూ జగన్నాథుడి విగ్రహాన్ని తాకవచ్చు. ఈ మూడు విగ్రహాలనూ తీసుకువచ్చేవారిని దైత్యులు అంటారు. వీరు... ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజుకన్నా ముందే ఆ జగన్నాథుడిని నీలమాధవుడి రూపంలో అర్చించిన సవరతెగ రాజు విశ్వావసు వారసులు. ఆలయ సంప్రదాయాల ప్రకారం... వూరేగింపు నిమిత్తం మూలవిరాట్టులను అంతరాలయం నుంచి బయటికి తీసుకువచ్చి రథాల మీద ప్రతిష్ఠింపచేసే అర్హత వీరికి మాత్రమే ఉంటుంది.
సుభద్ర, జగన్నాథ, బలభద్రులు రథారూఢులై యాత్రకు సిద్ధంగా ఉండగా... పూరీ సంస్థానాధీశులు అక్కడికి చేరుకుంటాడు. జగన్నాథుడికి నమస్కరించి రథం మీదికి ఎక్కి స్వామి ముంగిట బంగారు చీపురుతో శుభ్రం చేస్తాడు. ఈ వేడుకను చెరా పహారా అంటారు. అనంతరం స్వామిపై గంధం నీళ్లు చిలకరించి కిందికి దిగి రథం చుట్టూ మూడుసార్లు ప్రదక్షిణం చేస్తాడు. ఇదే తరహాలో బలరాముడినీ, సుభద్రాదేవినీ అర్చించి వారి రథాల చుట్టూ కూడా ప్రదక్షిణ చేస్తాడు. అనంతరం రథాలకు తాత్కాలికంగా అమర్చిన తాటిమెట్లను తొలగిస్తారు. ఇక యాత్ర మొదలవడమే తరువాయి.జగన్నాథుడి రథం మీదుండే ప్రధాన పండా నుంచి సూచన రాగానే కస్తూరి కళ్లాపి చల్లి హారతిచ్చి... జై జగన్నాథా అని పెద్దపెట్టున అరుస్తూ తాళ్లను పట్టుకుని రథాన్ని లాగడం మొదలుపెడతారు. విశాలమైన బోడోదండ (ప్రధానమార్గం) గుండా యాత్ర మందగమనంతో సాగుతుంది. లక్షలాది భక్తజనం నడుమ జగన్నాథుడి రథం అంగుళం అంగుళం చొప్పున చాలా నెమ్మదిగా కదులుతుంది. దీన్నే ఘోషయాత్ర అంటారు.భక్తుల తొక్కిసలాటలో చక్రాలకింద ఎవరైనా పడినా, దారిలో ఏ దుకాణమో అడ్డువచ్చినా రథం వెనకడుగు వేసే ప్రసక్తే ఉండదు. అడ్డొచ్చిన దుకాణాలను కూలగొట్టైనా సరే ముందుకే నడిపిస్తారు. ఈ యాత్ర ఎంత నెమ్మదిగా సాగుతుందంటే... జగన్నాథుడి గుడి నుంచి కేవలం మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉండే గుండీచా గుడికి చేరుకోవడానికి దాదాపు పన్నెండుగంటల సమయం పడుతుంది. గుండీచా ఆలయానికి చేరుకున్నాక ఆ రాత్రి బయటే రథాల్లోనే మూలవిరాట్లకు విశ్రాంతినిస్తారు. మర్నాడు ఉదయం మేళతాళాలతో గుడిలోకి తీసుకువెళతారు. వారం రోజులపాటు గుండీచాదేవి ఆతిథ్యం స్వీకరించిన అనంతరం దశమినాడు తిరుగు ప్రయాణం మొదలవుతుంది. దీన్ని బహుదాయాత్ర అంటారు. ఆ రోజు మధ్యాహ్నానికి మూడు రథాలూ జగన్నాథ ఆలయానికి చేరుకుని గుడిబయటే ఉండిపోతాయి. మర్నాడు ఏకాదశినాడు స్వామివార్లను బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరిస్తారు. సునావేషగా వ్యవహారించే ఈ వేడుకను చూసేందుకు బారులు తీరుతారు భక్తులు. ద్వాదశినాడు విగ్రహాలను మళ్లీ గర్భగుడిలోని రత్నసింహాసనంపై అలంకరించడంతో యాత్ర పూర్తయినట్లే. యాత్రపేరిట పదిరోజులుగా స్వామి లేని ఆలయం నూతన జవజీవాలు పుంజుకుని కొత్తకళ సంతరించుకుంటుంది.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:ఒడిశా పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:ఒడిశా పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు వర్గం:చార్ ధామ్ దేవాలయాలు వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు వర్గం:దేవాలయాలు వర్గం:వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు వర్గం:జగన్నాథస్వామి దేవాలయాలు వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
దేవిరెడ్డి సుధీర్ రెడ్డి
దేవిరెడ్డి సుధీర్ రెడ్డి, తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ప్రస్తుతం భారత్ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున ఎల్బీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం శాసన సభ్యుడిగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు. 2004 నుండి 2008 వరకు హైదరాబాదు పట్టణ అభివృద్ధి సంస్థ చైర్మన్ గా పనిచేశాడు. 2020 ఫిబ్రవరిలో మూడేళ్ళపాటు తెలంగాణ ప్రభుత్వం మూసీ రివర్ డెవలప్‌మెంట్ ఫ్రంట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ ఛైర్మన్‌గా నియమించింది.
జననం, విద్య
సుధీర్ రెడ్డి 1962, జూలై 27న జయచంద్రారెడ్డి - చంద్రకళ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదులో జన్మించాడు. తండ్రి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా పనిచేశాడు. సుధీర్ రెడ్డి బిఏ వరకు చదువుకున్నాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
సుధీర్ రెడ్డికి కమలారెడ్డితో వివాహం జరిగింది. వారికి ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.
రాజకీయ విశేషాలు
1986లో హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పోరేషన్‌కు జరిగిన ఎన్నికల్లో పోటీచేసి తొలిసారి మలక్‌పేట నుంచి కార్పొరేటర్ గా ఎన్నికయ్యాడు. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ హయాంలో 2004 నుంచి 2008 మధ్య హుడా చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. 2009లో కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా ఎల్బీ నగర్ అసెంబ్లీ స్థానం నుండి పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి టీడీపీ పార్టీ అభ్యర్థి ఎస్.వి.కృష్ణ ప్రసాద్ పై గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీలోకి అడుగు పెట్టాడు. 2014 లో జరిగిన తెలంగాణ సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో భాగంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ పై పోటీ చేసి సమీప తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి ఆర్. కృష్ణయ్య పై ఓడిపోయాడు. 2018 లో జరిగిన తెలంగాణ ముందస్తు ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ టికెట్ పై పోటీ చేసి సమీప తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ అభ్యర్థి ముద్దగోని రామోహన్ గౌడ్  పై 17,848 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందాడు. 2019లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిలో చేరిన ఆయనకు, 2020లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మూసీ నది తీరప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ (మూసీ రివర్ ఫ్రంట్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ ) ఛైర్మన్‌గా నియమించింది. thumb|సుధీర్ రెడ్డి, కుటుంబం (2018)|260x260px
మూలాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2018) వర్గం:1962 జననాలు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2009) వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు వర్గం:పార్టీలు ఫిరాయించిన రాజకీయ నాయకులు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు
ప్రాగ్
thumb|పెట్రిన్ టవర్ నుండి ప్రాగ్ నగర దృశ్యం ప్రాగ్ (ఆంగ్లం: Prague) చెక్ రిపబ్లిక్ దేశపు రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం. యూరోపియన్ యూనియన్ లో 13వ అతిపెద్ద నగరం. బొహేమియా చారిత్రక రాజధాని. ఇది వుల్టవ నది ఒడ్డున ఉంది. ఈ నగరంలో సుమారు 13 లక్షల మంది నివసిస్తున్నారు. మెట్రోపాలిటన్ ఏరియాను కూడా కలుపుకుంటే ఇందులో 27 లక్షల మంది జీవిస్తున్నారు. నగరంలో వెచ్చని వేసవి, చల్లని శీతాకాలంతో కూడున సమశీతోష్ణ సముద్ర వాతావరణం ఉంది. చారిత్రాత్మక నగరమైన ప్రాగ్ మధ్య ఐరోపాలో పేరొందిన రాజకీయ, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక కేంద్రం.
రోమనెస్క్ సమయంలో స్థాపించబడిన ఈ నగరం, గోతిక్, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవన, బరోక్ యుగాలలో అభివృద్ధి చెందింది. ప్రేగ్ చారిత్రాత్మక బోహేమియా రాజ్యానికి రాజధాని. నాలుగవ చార్లెస్ (r. 1346-1378) లాంటి అనేక పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తుల ప్రధాన నివాసం ఈ నగరం.
మూలాలు
వర్గం:ప్రపంచ నగరాలు వర్గం:రాజధానులు
రోసమ్మ పన్నూస్
రోసమ్మ పన్నూస్ ( 1913 మే 12 – 2013 డిసెంబరు 28) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు, రాజకీయ వేత్త, న్యాయవాది. ఆమె కేరళ శాసనసభ సభ్యురాలిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన తొలి వ్యక్తి. భారతదేశం లో కోర్టు ఉత్తర్వుల ద్వారా తన స్థానాన్ని కోల్పోయిన మొదటి ఎమ్మెల్యే, ఆమె 1958 లో అసెంబ్లీకి జరిగిన మొట్టమొదటి ఉప ఎన్నికలలో ఎన్నికైన మొదటి వ్యక్తి. రోసమ్మ పన్నూస్ కేరళ శాసనసభ మొదటి ప్రో టెమ్ స్పీకర్.
ప్రారంభ జీవితం
రోసమ్మ 1913 మే 12న ట్రావెన్ కోర్ లోని కంజిరప్పల్లిలో ఒక క్యాథలిక్ కుటుంబానికి చెందిన కంజిరపల్లి కరిప్పరంబిల్ తోమ్మన్ చెరియన్, పాయిప్పడు పున్నక్కుడి అన్నమ్మ లకు నాల్గవ సంతానంగా జన్మించింది.
ఆమె మద్రాసు లా కళాశాల నుండి న్యాయశాస్త్రంలో డిగ్రీని పొందింది.
రాజకీయం
రోసమ్మ 1946 లో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (సిపిఐ) నాయకుడు పి.టి. పన్నూస్ ను వివాహం చేసుకుంది. రోసమ్మ కుటుంబం భారత జాతీయ కాంగ్రెస్కు మద్దతు ఇచ్చింది. ఇద్దరూ పోప్ నుండి ఒక ప్రత్యేక సమ్మతి లేఖతో కొచ్చిన్ లోని ఒక చర్చిలో వివాహం చేసుకున్నారు.
రోసమ్మ 1948లో సిపిఐలో చేరారు. 1957లో కేరళ రాష్ట్రంలో జరిగిన మొదటి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఆమె దేవికులం నియోజకవర్గం నుంచి అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యారు. ఆమె భర్త 1952 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో లోక్ సభకు ఎన్నికయ్యాడు, 1957 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో తన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకున్నాడు. రోసమ్మ అసెంబ్లీ సభ్యురాలిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన మొదటి వ్యక్తి. ఆమె అసెంబ్లీ మొదటి ప్రో టెమ్ స్పీకర్ అయ్యారు. అయితే కోర్టు జోక్యం తరువాత రోసమ్మ తన స్థానాన్ని కోల్పోయింది, కానీ 1958లో అసెంబ్లీకి జరిగిన మొట్టమొదటి ఉప ఎన్నికలలో తన స్థానాన్నితిరిగి పొందింది.
1964లో పార్టీ చీలిక కారణంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) ఆవిర్భవించినప్పుడు రోసమ్మ సిపిఐతోనే ఉన్నారు. ఆమె 1982 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో అలెపీ నియోజకవర్గం నుండి విజయవంతంగా పోటీ చేసింది. 1987 ఎన్నికలలో రోసమ్మ అదే నియోజకవర్గం నుండి రెండవసారి అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యారు.
పదవులు
ఆమె కేరళ మహిళా సంఘం (1969-83) అధ్యక్షురాలిగా, ప్లాంటేషన్ కార్పొరేషన్ (1964-69) చైర్ పర్సన్ గా, హౌసింగ్ బోర్డు (1975-78) అధిపతిగా, 10 సంవత్సరాలు రబ్బర్ బోర్డు సభ్యురాలిగా కూడా పనిచేశారు. ఆమె 1993 నుండి 1998 వరకు కేరళ మహిళా కమిషన్ కు చైర్ పర్సన్ గా ఉన్నారు.
మరణం
రోసమ్మ తన కుమారుడు థామస్ పన్నూస్ తో నివసిస్తున్న ఒమన్ లోని సలాలాలో 2013 డిసెంబరు 28న మరణించింది. ఆమె మృతదేహాన్ని తిరువల్లాయ్ సమీపం లోగల పామలలోని ఆమె ఇంటికి తీసుకువచ్చారు, అంత్యక్రియలు 2013 డిసెంబరు 30 న తిరువల్లాయ్ సమీపంలోని వారిక్కాడ్ లోని సెహియోన్ మార్ తోమా చర్చిలో జరిగాయి.
మూలాలు
వర్గం:2013 మరణాలు వర్గం:1913 జననాలు వర్గం:కేరళ మహిళా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
సిక్ఖు సామ్రాజ్యం
సిక్ఖు సామ్రాజ్యం పంజాబ్, దాని సమీప ప్రాంతాలను కలుపుకుంటూ మతరహిత రాజ్యాన్ని స్థాపించిన మహారాజా రంజీత్ సింగ్ నాయకత్వంలో 19వ శతాబ్దిలో భారత ఉపఖండంలో ఏర్పడ్డ ప్రధాన రాజకీయ శక్తి. 1799లో రంజిత్ సింగ్ లాహోర్ ను పట్టుకున్న నాటి నుంచీ 1849 వరకూ కొనసాగింది. స్వతంత్ర మిస్ల్ లు, ఖల్సాలో సామ్రాజ్యపు పునాదులు పాదుకున్నాయి. 19వ శతాబ్దిలో అత్యున్నత స్థితిలో ఉండగా సామ్రాజ్యం పడమట ఖైబర్ కనుమ నుంచి తూర్పున పశ్చిమ టిబెట్ వరకూ, దక్షిణాన మిథన్ కోట్ నుంచీ ఉత్తరాన కాశ్మీర్ వరకూ విస్తరించింది. సిక్ఖు సామ్రాజ్యం బ్రిటీష్ వారు భారత ఉపఖండంలో ఆక్రమించిన ఆఖరి ప్రధానమైన భాగం.
పీరియడ్ (ఆవర్తన పట్టిక)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Simple_Periodic_Table_Chart-blocks.svg/390px-Simple_Periodic_Table_Chart-blocks.svg.png|కుడి|thumb| మూలకాల [[ఆవర్తన పట్టిక|ఆవర్తన పట్టికలో, ప్రతి అడ్డు వరుస ఒక పీరియడ్.]] ఆవర్తన పట్టికలో పీరియడ్, రసాయన మూలకాల అడ్డువరుస. ఒక అడ్డువరుస లోని మూలకాలన్నీ ఒకే సంఖ్యలో ఎలక్ట్రాన్ షెల్లను కలిగి ఉంటాయి. ఒక పీరియడ్‌ లోని ప్రతి తదుపరి మూలకం లోను ఒక ప్రోటాన్‌ ఎక్కువ ఉంటుంది. దాని ముందున్న దాని కంటే తక్కువ లోహంగా ఉంటుంది. ఈ విధంగా అమర్చబడినప్పుడు, ఒకే గ్రూపు (నిలువు వరుస) లోని మూలకాలు ఒకే విధమైన రసాయనిక, భౌతిక లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. ఇది ఆవర్తన నియమాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఉదాహరణకు, హాలోజన్‌లు చివరి నుండి రెండవ గ్రూపు (గ్రూప్ 17) లో ఉంటాయి. వీటన్నిటికీ అధిక రియాక్టివిటీ ఉంటుంది. జడ వాయువుల ఎలక్ట్రాన్ కాన్ఫిగరేషన్‌కు చేరుకోవడానికి ఒక ఎలక్ట్రాన్‌ను పొందడం వంటి సారూప్య లక్షణాలు వీటికి ఉంటాయి. 2021 నాటికి మొత్తం 118 మూలకాలను కనుగొన్నారు. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Madelung_rule.svg/350px-Madelung_rule.svg.png|కుడి|thumb|395x395px| మడెలుంగ్ ఎనర్జీ ఆర్డరింగ్ రూల్, మాడెలుంగ్ నియమం ప్రకారం శక్తిని పెంచడం ద్వారా కక్ష్యలను ఏర్పాటు చేసే క్రమాన్ని వివరిస్తుంది. ప్రతి కర్ణం n + l యొక్క విభిన్న విలువకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఆధునిక క్వాంటం మెకానిక్స్, ఎలక్ట్రాన్ షెల్స్ పరంగా లక్షణాలలో ఉండే ఈ ఆవర్తన పోకడలను వివరిస్తుంది. పరమాణు సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ, ఆర్డరింగ్ రూల్ రేఖాచిత్రంలో చూపిన క్రమంలో షెల్‌లు ఎలక్ట్రాన్‌లతో నింపబడతాయి. ప్రతి షెల్ యొక్క పూరకం పట్టికలోని వరుసకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.
సిక్ఖు సామ్రాజ్యం
సిక్ఖు సామ్రాజ్యపు పునాదులు 1707లో ఔరంగజేబు మరణం, ముఘల్ సామ్రాజ్య పతనం నుంచి చూడవచ్చు. గురు గోవింద్ సింగ్ ప్రారంభించిన ఖల్సా మరో రూపమైన దాల్ ఖల్సా ఒకవైపు ముఘల్ సామ్రాజ్యం చెప్పుకోదగ్గ విధంగా బలహీన పడిపోవడంతో పశ్చిమాన ఆఫ్ఘాన్లపై దండయాత్రలతో పోరాటం సాగించారు. ఆ క్రమంలో ఈ సైన్యాలు విస్తరించి, విడిపోయి వివిధ సమాఖ్యలు, పాక్షికంగా స్వతంత్రత కలిగిన మిస్ల్ ల స్థాపన సాగింది. వివిధ ప్రాంతాలు, నగరాలను ఈ సైన్య విభాగాలు నియంత్రించడం ప్రారంభించాయి. ఏదేమైనా 1762 నుంచి 1799 వరకూ మిస్ల్ ల సైన్యాధ్యక్షులు స్వతంత్ర సైనిక నాయకులుగా రూపాంతరం చెందారు.
లాహోరును రంజీత్ సింగ్ ఆఫ్ఘాన్ పరిపాలకుడు జమాన్ షా అబ్దాలీ నుంచి గెలుచుకుని, ఆఫ్ఘాన్-సిక్ఖు యుద్ధాల్లో ఆఫ్ఘాన్లను ఓడించి బయటకు పంపేయడం, వివిధ సిక్ఖు మిస్ల్ ను ఏకీకరణ చేయడంతో సామ్రాజ్య స్థాపన జరిగింది. 12 ఏప్రిల్ 1801న వైశాఖి పండుగ నాడు పంజాబ్ మహారాజాగా ప్రకటించుకుని, ఏకీకృతమైన రాజ్యంగా ప్రకటించారు. గురు నానక్ వంశస్తులైన సాహఙబ్ సింగ్ బేడీ పట్టాభిషేకం జరిపించారు.
పీరియడ్ (ఆవర్తన పట్టిక)
పీరియడ్లు
ఆవర్తన పట్టికలో ప్రస్తుతం ఏడు పూర్తి పీరియడ్లు ఉన్నాయి. ఇందులో 118 తెలిసిన మూలకాలు ఉన్నాయి. ఏదైనా కొత్త మూలకాలు కనుగొంటే వాటిని ఎనిమిదో పీరియడ్లో ఉంచుతారు. మూలకాలు వాటి బ్లాక్ ను బట్టి క్రిందివిధంగా రంగు సూచించబడింది: s-బ్లాక్‌కు ఎరుపు, p-బ్లాక్‌కు పసుపు, d-బ్లాక్‌కు నీలం, f-బ్లాక్‌కు ఆకుపచ్చ.
సిక్ఖు సామ్రాజ్యం
ఒక మిస్ల్ కు నాయకుని స్థానం నుంచి పంజాబ్ మహారాజా అయ్యేంతవరకూ రంజిత్ సింగ్ అతికొద్ది కాలంలోనే అధికారం సంపాదించారు. అప్పటికి ఆధునికమైన ఆయుధాలు, యుద్ధ పరికరాలు, శిక్షణ సమకూర్చి సైన్యాన్ని ఆధునీకరించారు. సిక్ఖు సామ్రాజ్య కాలంలో సిక్ఖులు కళారంగంలోనూ, విద్యాల్లోనూ పునరుజ్జీవనం పొందారు. రంజిత్ సింగ్ మరణానంతరం అంతర్గత కుమ్ములాటల్లోనూ, రాజకీయమైన తప్పులతోనూ సామ్రాజ్యం బలహీనపడింది. చిరవకు 1849లో ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధాల్లో ఓటమి అనంతరం సామ్రాజ్యం పతనమైంది. సిక్ఖు సామ్రాజ్యం 1799 నుంచి 1849 కాలంలో లాహోర్, ముల్తాన్, పెషావర్, కాశ్మీర్ ప్రావిన్సులుగా ఉండేది.
పీరియడ్ (ఆవర్తన పట్టిక)
పీరియడ్ 1
మొదటి పీరియడ్‌లో హైడ్రోజన్, హీలియం అనే రెండు మూలకాలున్నాయి. అందువల్ల అవి ఆక్టెట్ నియమాన్ని అనుసరించవు. దాని బదులు డ్యూప్లెట్ నియమాన్ని అనుసరిస్తాయి. రసాయనికంగా, హీలియం ఒక జడ వాయువు లాగా ప్రవర్తిస్తుంది. అందువలన దీన్ని గ్రూపు 18 మూలకాలలో భాగంగా తీసుకుంటారు. అయితే, దాని అణు నిర్మాణం పరంగా ఇది s-బ్లాక్‌కు చెందినది, అందువలన కొన్నిసార్లు గ్రూపు 2 మూలకం లేదా ఏకపీరియడ్లో 2, 18 రెండిటిగానూ వర్గీకరించబడుతుంది. హైడ్రోజన్ తక్షణమే ఎలక్ట్రాన్‌ను కోల్పోతుంది, పొందుతుంది, కాబట్టి రసాయనికంగా గ్రూపు 1, గ్రూపు 17 మూలకం లాగా ప్రవర్తిస్తుంది.
పీరియడ్ 2
పీరియడ్ 2 మూలకాలు 2s, 2p కక్ష్యలను కలిగి ఉంటాయి. వాటిలో హైడ్రోజన్‌తో పాటు జీవశాస్త్రపరంగా అత్యంత ముఖ్యమైన మూలకాలైన కార్బన్, నైట్రోజన్, ఆక్సిజన్ లు ఉన్నాయి.
పీరియడ్ 3
పీరియడ్ 3 లోని మూలకాలన్నీ ప్రాకృతికంగా లభిస్తాయి. వీటన్నిటికీ కనీసం ఒకటైనా స్థిరమైన ఐసోటోప్‌ను ఉంది. జడవాయువు ఆర్గాన్ మినహా అన్నీ ప్రాథమిక భూగర్భ శాస్త్రం, జీవశాస్త్రానికి చాలా అవసరం.
పీరియడ్ 4
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Coloured-transition-metal-solutions.jpg/400px-Coloured-transition-metal-solutions.jpg|thumb|460x460px| ఎడమ నుండి కుడికి, సజల ద్రావణాలు: [[కోబాల్ట్(II) నైట్రేట్|Co(NO 3 ) 2 (ఎరుపు); K <sub id="mwAcM">2 Cr <sub id="mwAcQ">2 O <sub id="mwAcU">7 (నారింజ); K <sub id="mwAcc">2 CrO <sub id="mwAcg">4 (పసుపు); NiCl <sub id="mwAco">2 (ఆకుపచ్చ); CuSO 4 (నీలం); KMnO 4 (పర్పుల్).|center]] పీరియడ్ 4 జీవులకు అవసరమైన పొటాషియం, కాల్షియంలను కలిగి ఉంటుంది. d-బ్లాక్‌లో తేలికైన పరివర్తన లోహాలతో ఉండే మొదటి పీరియడ్. వీటిలో ఇనుము, ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాలలో సంశ్లేషణ చేయబడిన భారీ మూలకం. భూమి యొక్క ప్రధాన భాగం. అలాగే ఈ పీరియడ్లో కోబాల్ట్, నికెల్, రాగి వంటి ఇతర ముఖ్యమైన లోహాలు ఉన్నాయి. వీటన్నిటికీ జైవిక పాత్ర ఉంది.
నాల్గవ పీరియడ్‌లో ఆరు p-బ్లాక్ మూలకాలు కూడా ఉన్నాయి: గాలియం, జెర్మేనియం, ఆర్సెనిక్, సెలీనియం, బ్రోమిన్, క్రిప్టాన్.
పీరియడ్ 5
పీరియడ్ 5లో పీరియడ్ 4కి సమానమైన మూలకాలున్నాయి. అదే సాధారణ నిర్మాణాన్ని అనుసరిస్తుంది కానీ ఒక అదనపు పోస్ట్ ట్రాన్సిషన్ మెటల్ ఒక తక్కువ అలోహంతో ఉంటుంది. జైవికపాత్రలు కలిగిన మూడు భారీ మూలకాలలో రెండు (మాలిబ్డినం, అయోడిన్) ఈ పీరియడ్లో ఉన్నాయి; 6వ పీరియడ్లో= ఉండే అనేక ప్రారంభ లాంతనైడ్‌లతో పాటు టంగ్‌స్టన్ బరువుగా ఉంటుంది. పీరియడ్ 5లో టెక్నీషియం కూడా ఉంటుంది, ఇది రేడియోధార్మిక మూలకాల్లో అత్యంత తేలికైనది.
పీరియడ్ 6
పీరియడ్ 6, లాంతనైడ్‌ (అరుదైన ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఉండే ఎఫ్-బ్లాక్‌ను చేరిన మొదటి పీరియడ్. భారీ స్థిరమైన మూలకాలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ భారీ లోహాలలో చాలా వరకు విషపూరితమైనవి, కొన్ని రేడియోధార్మికమైనవి. ఈ పీరియడ్ లోని మూలకాల్లో ప్లాటినం, బంగారం చాలావరకు జడత్వం కలిగినవి.
పీరియడ్ 7
పీరియడ్ 7లోని అన్ని మూలకాలన్నీ రేడియోధార్మికత కలిగినవే. ఈ పీరియడ్లో భూమిపై సహజంగా సంభవించే భారీ మూలకం ప్లూటోనియం ఉంది. పీరియడ్లోని అన్ని తదుపరి మూలకాలు కృత్రిమంగా సంశ్లేషణ చేయబడ్డవే. వీటిలో ఐదు (అమెరిషియం నుండి ఐన్‌స్టీనియం వరకు) ఇప్పుడు స్థూల పరిమాణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. మిగతావి చాలా అరుదుగా లభిస్తాయి. వీటిని మైక్రోగ్రామ్ మొత్తాలలో లేదా అంతకంటే తక్కువగానే తయారు చేసారు. ఆ తరువాతి మూలకాల్లో కొన్ని, కొన్ని అణువుల పరిమాణంలో మాత్రమే ప్రయోగశాలలలో గుర్తించబడ్డాయి.
జాతీయ ఉద్యానవనం
జాతీయ ఉద్యానవనం, అనేది పరిరక్షణ ప్రయోజనాల కోసం జాతీయ ప్రభుత్వంచే అధికారికంగా గుర్తించబడిన ఒక ఉద్యానవనం.వీటిని జాతీయ ప్రభుత్వాలు  తరచుగా జంతువులను, పక్షులను రక్షించడానికి అవి ఆ స్థలంలో స్వేచ్ఛగా జీవించడానికి జాతీయ ఉద్యానవనాలుగా ఏర్పాటు చేస్తాయి. ప్రపంచంలో అనేక జాతీయ పార్కులు ఉన్నాయి. 1872 లో మొట్టమొదట యునైటెడ్ స్టేట్స్ నందు ఒక ఎల్లోస్టోన్ జాతీయ పార్క్ స్థాపించబడింది.తరచుగా ఇది ఒక సార్వభౌమ రాజ్యం ప్రకటించే లేదా కలిగి ఉన్న సహజ, పాక్షిక సహజ లేదా అభివృద్ధి చెందిన భూమిని రిజర్వు చేయటానికి వీలు కల్పించింది. వ్యక్తిగత దేశాలు తమ సొంత జాతీయ ఉద్యానవనాలను భిన్నంగా నియమించినప్పటికీ, వంశపారంపర్యంగా జాతీయ అహంకారానికి చిహ్నంగా 'అడవి ప్రకృతి' పరిరక్షణను ఒక సాధారణ ఆలోచనతో చేపట్టారు.
ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ, ప్రకృతి పరిరక్షణ అంతర్జాతీయ యూనియన్ (ఐయుసిఎన్, దాని రక్షిత ప్రాంతాలు ప్రపంచ కమీషను (డబ్ల్యుసిపిఎ), దాని వర్గం వంటి "నేషనల్ పార్క్" రక్షిత ప్రాంతాల రకాన్ని నిర్వచించింది. ఐయుసిఎన్ ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 2006 నాటికి 6,555 జాతీయ ఉద్యానవనాలు దాని ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి. ఐయుసిఎన్ ఇప్పటికీ జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని నిర్వచించే ప్రమాణ పారామితులను చర్చిస్తోంది.
కోట (గ్రామం)
కోట, పల్నాడు జిల్లా, యడ్లపాడు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. కోట గ్రామంలో, చారిత్రిక ప్రసిద్ధిగాంచిన కొండవీడుకోట దిగువభాగంలో, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ప్రతిష్ఠించిన విజయధ్వజం ఉంది.
జాతీయ ఉద్యానవనం
నిర్వచనాలు
thumb|270x270px|సుందర్బన్ జాతీయ ఉద్యానవనంలోని సైన్ బోర్డు పక్కన నిలబడి ఛాయాచిత్రం కోసం పోజులిచ్చిన పులి. ఈ క్రింది నిర్వచించే లక్షణాలతో సాపేక్షంగా పెద్ద ప్రాంతంగా ఒక జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని 1969లో ఐయుసిఎన్ ప్రకటించింది:
కోట (గ్రామం)
మూలాలు
వర్గం:యడ్లపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు
జాతీయ ఉద్యానవనం
నిర్వచనాలు
జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని అంచనా వేయడానికి మరింత స్పష్టమైన నిర్వచించబడటానికి దారితీసిన తరువాత ఈ ప్రమాణాలు 1971 లో, మరింత విస్తరించబడ్డాయి. వీటితొ పాటు:
జాతీయ ఉద్యానవనం అనే పదాన్ని ఐయుసిఎన్ నిర్వచించినప్పటికీ, ఐయుసిఎన్ రక్షిత ప్రాంతాల నిర్వహణ అనే నిర్వచనానికి, ఇతర వర్గాలకు అనుగుణంగా ఉంటే, అనేక దేశాలలో అనేక రక్షిత ప్రాంతాలనుకూడా జాతీయ ఉద్యానవనాలనే పిలుస్తారు, ఉదాహరణకు:
జాతీయ ఉద్యానవనాలు సాధారణంగా జాతీయ ప్రభుత్వాలచే నిర్వహించబడుతుంటాయి. అందుకే వీటికి ఆపేరు వచ్చింది.ఆస్ట్రేలియాలో జాతీయ ఉద్యానవనాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నడుపుతాయి.అదేవిధంగా, నెదర్లాండ్స్‌లోని జాతీయ ఉద్యానవనాలు ప్రావిన్సులచే నిర్వహించబడతాయి. కెనడాలో, ఫెడరల్ ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న జాతీయ ఉద్యానవనాలు, ప్రాంతీయ, ప్రాదేశిక ప్రభుత్వాలు నిర్వహిస్తున్న ప్రాంతీయ లేదా ప్రాదేశిక ఉద్యానవనాలు రెండూ ఉన్నాయి, అయినప్పటికీ దాదాపు అన్ని ఇప్పటికీ ఐయుసిఎన్ నిర్వచనం ప్రకారం జాతీయ ఉద్యానవనాలు. ఇండోనేషియా, నెదర్లాండ్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌తో సహా అనేక దేశాలలో, జాతీయ ఉద్యానవనాలు ఐయుసిఎన్ నిర్వచనానికి కట్టుబడి ఉండవు. జాతీయ ఉద్యానవనాలుగా ఐయుసిఎన్ నిర్వచనానికి కట్టుబడి ఉన్న కొన్ని ప్రాంతాలు గుర్తించబడలేదు.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:ఉద్యానవనాలు
నసీమ్ హమీద్ (బాక్సర్)
నసీమ్ హమీద్ ( ఆంగ్లం: Naseem Hamed, అరబిక్: نسيم حميد; జననం 12 ఫిబ్రవరి 1974), ప్రిన్స్ నసీమ్, నాజ్అని ముద్దుగా పిలువబడే ఇతడు 1995 సెప్టెంబరులో స్టీవ్ రాబిన్సన్‌ను ఓడించి ప్రపంచ ఛాంపియన్‌గా నిలిచినప్పుడు  హమీద్ వయసు కేవలం 21 సంవత్సరాలు,  1992 నుండి 2002 వరకు పోటీ పడిన బ్రిటిష్ మాజీ ప్రొఫెషనల్ బాక్సర్.అతను 1995 నుండి 2000 వరకు డబ్ల్యుబిఒ టైటిల్ తో సహా బహుళ ఫెదర్ వెయిట్ ప్రపంచ ఛాంపియన్ లలో లో పాల్గొన్నాడు. 1997లో ఐబిఎఫ్ టైటిల్; 1999 నుండి 2000 వరకు డబ్ల్యుబిసి టైటిల్ ను సాధించాడు, అతను 1998 నుండి 2001 వరకు లైన్ ఛాంపియన్ గా కూడా ఉన్నాడు; 2002 నుండి 2003 వరకు ఐబిఒ ఛాంపియన్; 1994 నుండి 1995 వరకు యూరోపియన్ బాంట్ వెయిట్ టైటిల్ ను కలిగి ఉన్నాడు.బాక్స్ రెక్ ద్వారా హమేద్ అన్ని కాలాలలో ఉత్తమ బ్రిటిష్ ఫెదర్ వెయిట్ స్థానంలో ఉన్నాడు, 2015 లో, అతన్ని ఇంటర్నేషనల్ బాక్సింగ్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లోకి చేర్చారు .హమేడ్ తన సంప్రదాయేతర బాక్సింగ్ చేష్టలు, అద్భుతమైన రింగ్ ప్రవేశద్వారాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు, దీనిలో ఎగిరే తివాచీ, లిఫ్ట్ , పల్లకీపై రింగ్ లోకి ప్రవేశించడం, అలాగే మైఖేల్ జాక్సన్ యొక్క థ్రిల్లర్ యొక్క వీడియోను తిరిగి నటించడం, హాలోవీన్ ముసుగు ధరించడం ఉన్నాయి.అతను టాప్ తాడు మీద రింగ్‌లోకి ప్రవేశించడం, అతని అత్యంత అథ్లెటిక్ , హార్డ్-హిట్టింగ్ సౌత్‌పా బాక్సింగ్ శైలి, బలీయమైన వన్-పంచ్ నాకౌట్ శక్తికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు, నాకౌట్-టు-విన్ నిష్పత్తి 84తో తన కెరీర్ ను ముగించాడు.అతని గడుసైన వ్యక్తిత్వం , ఉన్నత స్థాయి పోటీలతో అతను 1990 ల బ్రిటిష్ పాప్ సంస్కృతిలో ప్రముఖ వ్యక్తిగా ఉన్నాడు, ది గార్డియన్ లోని సీన్ ఇంగ్లే ఇలా రాశాడు, "అతని ప్రధాన భాగంలో, హమీద్  ఒక ప్రపంచ సూపర్ స్టార్".
ఇతర సమాచారం
భారతీయ చిత్రం సార్పట్ట  లో షాబీర్ కల్లారక్కల్ పోషించిన కాల్పనిక పాత్ర డ్యాన్సింగ్ రోజ్ యొక్క బాక్సింగ్ శైలి నసీమ్ హమేద్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.
బీజాతీత సంఖ్య
x2 − 2 = 0
కి ఒక మూలం కనుక. మరొక ఉదాహరణ: సువర్ణ నిష్పత్తి
అనే బహుపద సమీకరణానికి మూలబిందువు.
వర్గం:సంఖ్యలు
జీవనాటకం
thumb|అన్వేషిత - తెలుగు టీవీ సీరియల్ జీవితాన్ని అనుకరించేది నాటకం. లోకంలోని సన్నివేశాలు, సంఘటనలు ఆధారంతో లేదా ప్రేరణతో నాటకాలు రాసి ప్రదర్శిస్తారు. ఈ ప్రదర్శనలు కాలానికనుగుణంగా మారుతూ ఉంటాయి. పూర్వకాలంలో రంగస్థలాలంటూ ప్రత్యేకంగా ఉండేవికావు. కాబట్టి వీధుల్లో నాటకాలు వేసేవారు. దాదాపు అన్ని ప్రదర్శనలు నేలపైనే జరిగేవి. కొంతకాలం గడిచాక నాలుగురోడ్ల కూడలిలోగానీ, ధనవంతుల ఇళ్లముందు గానీ మట్టిని దిబ్బగాపోసి వెనుకవైపు తెరను ఉంచి మూడువైపులా ఉన్న ప్రేక్షకులకు కనిపించేవిధంగా ప్రదర్శనలు జరిగేవి. దీనిని మొదటి నాటకరంగంగా భావించారు. ఆంగ్ల నాటకప్రభావంతో కొంత మార్పు వచ్చింది. నిర్ణీతమైన కొలతలతో తాత్కాలికంగా గానీ, శాశ్వతంగా గానీ రంగస్థలాన్ని నిర్యించి మూడు వైపులా తెరలుకట్టి ప్రదర్శన ఇచ్చేవారు. రంగస్థలానికి అభిముఖంగా ప్రేక్షకులు కూర్చునేవారు. ఇది నాటకరంగంలో రెండవదశ. దీనిని ’ప్రొసీనియం థియేటర్‘ అంటారు. నాటకం రంగస్థలాన్ని వదిలి తిరిగి నేలపైకే వచ్చింది. దానని ఆధునిక వీధి నాటకం అని అంటారు. ’ప్రొసీనియం థియేటర్, ఆధునిక వీధి నాటకం దశలమధ్య మరో వినూతనత్వం చోటు చేసుకుంది. అదే ’ఎన్విరాన్మెంట్ థియేటర్‘ (సహజ పరికరాల నాటకరంగం).
జీవనాటక సిద్ధాంతంలో వచ్చిన నాటికలు
ఈ ప్రభావంతో నటులు, రచయిత, దర్శకులు ఎ.ఆర్.కృష్ణ మేధస్సులో నుండి పుట్టిన ప్రయోగం మాలపల్లి ప్రదర్శన. కీలుబొమ్మలు, యథాప్రజా తథారాజా, రాళ్ళపల్లి ముగింపులేని కథ, పాటిబండ్ల ఆనందరావు పడమటి గాలి నాటకాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు నాటకరంగం
అయ్యావళి
170px|thumb|right|అయ్యావళి సంప్రదాయం పవిత్ర చిహ్నం అయ్యావళి (ఆంగ్లం Ayyavazhi) (తమిళం:அய்யாவழி "తండ్రి మార్గం") 19వ శతాబ్దములో దక్షిణ భారతదేశం లో ఉద్భవించిన ధార్మికపథం. ఇది ఏకోశ్వరోపాసక మతం గా ప్రారంభమైనా ఈ మతావలంబీకులు భారత ప్రభుత్వ సర్వేలలో హిందువులుగా ప్రకటించుకోవటం వలన ఈ మతాన్ని హిందూ మతంలో ఒక తెగగా భావిస్తున్నారు.
వర్గం:మతాలు వర్గం:హిందూ మతము
తెగలు
alt=Lanjia Saura woman in traditional jewelry.jpg|thumb|సవర ఆదివాసీ తెగకు చెందిన మహిళ తెగలు (Tribes) అతి ప్రాచీనమైన మానవ సమూహాలు. ఈ తెగల వారిని ఆదిమ వాసులని, ఆదిమ జాతులని, ఆదిమ సమూహాలని ఇంకా ఎన్నో పేర్లతో పిలుస్తూ ఉంటారు. 1950వ సంవత్సరంలో అమలులోకి వచ్చిన మన భారత రాజ్యాంగంలో ఈ తెగలకు సంబంధించిన విషయాల్ని ఒక షెడ్యూలులో పొందుపరచారు. అప్పటినుండి ఈ తెగలను షెడ్యూల్డ్ తెగలు (Scheduled Tribes) అని పిలవడం మొదలయింది. మన దేశంలో సుమారు 573 సముదాయాలను ప్రభుత్వము షెడ్యూల్డ్ తెగలుగా గుర్తించింది.
భారతదేశంలో సుమారు 68 మిలియన్ల ప్రజలు ఈ తెగలకు చెంది ఉన్నారు. వీరిలో 90 శాతం మంది కొండలలోను, పర్వతాలలోనూ, ఎడారులలోనూ నివసిస్తున్నారు. మిగిలిన 10 శాతం మంది మైదాన ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.
నిర్ధిష్ట ప్రదేశం, ప్రత్యేక సంస్కృతి, ఒకే పేరు, ఒకే భాష, అంతర్వివాహం, సమష్టి ఆంక్షలు, ఆర్థిక స్వయం సమృద్ధి, విశిష్ట సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థలు అనేవి తెగల ముఖ్య లక్షణాలు. భారతదేశంలో తెగలన్నీ కచ్చితమైన ప్రాంతీయ సమూహాలు అంటే ప్రతి తెగా నిర్ణీత ప్రదేశంలో నివసిస్తూ ఉంటుంది. ప్రతి తెగకూ ఒక ప్రత్యేకమైన సంస్కృతి ఉంటుంది. సర్వసాధారణంగా ఒక తెగకు చెందినవారు వారి తెగలోని వారినే పెళ్ళి చేసుకుంటారు. ప్రతి తెగలోని సభ్యులందరూ సమష్టి ఆంక్షల్ని కలిగివుంటారు. ఈ ఆంక్షలు ఇంద్రజాల పరమూ, మత సంబంధమూ అయిన విశ్వాసాలతో కూడుకుని ఉంటాయి. ప్రతీ తెగ ఆర్థిక సంబంధమైన విషయాలలో స్వయం సమృద్ధమై ఉంటుంది. తెగలలోని ఆర్థిక వ్యవస్థలలో చాలా సూక్ష్మమైన సాంకేతిక పద్ధతుల్ని ఉంటాయి. వీనిలో జరిగే ఉత్పత్తి సాధారణంగా ఆ తెగలోని ప్రజలకు ఉపయోగించడం కొరకే పరిమితమౌతుంది. డబ్బు వాడకం చాలా తక్కువ. లాభాన్ని గడించాలనే దృష్టి ఉండదు. తెగ యొక్క సామాజిక వ్యవస్థలో అనేక విభాగాలు ఉంటాయి. కుటుంబాలు, వంశాలు, గ్రామాలు, గోత్రాలు, గోత్రకూటాలు, ద్విశాఖలూ, ఉపతెగలు తెగలోని అంతర్భాగాలు. కొన్ని కుటుంబాలు వంశంగాను, కొన్ని వంశాలు గోత్రంగాను, కొన్ని గోత్రాలు గోత్రకూటమిగాను, కొన్ని గోత్రకూటాలు ద్విశాఖలుగాను ఏర్పడతాయి. రెండు గాని అంతకన్నా ఎక్కువగానీ ఉపతెగలు కలిపి తెగగా ఏర్పడవచ్చును.
మూలాలు
వర్గం:తెగలు
విజయ్ శంకేశ్వర్
విజ‌‌‌‌య్ శంకేశ్వర్ భారతదేశానికి చెందిన వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు. భారతదేశంలోని అతిపెద్ద లాజిస్టిక్స్ సంస్థ వీఆర్ఎల్ ట్రావెల్స్ వ్యవస్థాకుడు. ఆయనకు భారత ప్రభుత్వం 2020లో ప‌‌‌‌ద్మశ్రీ పురస్కారంతో సన్మానించింది.
సినిమా
విజయానంద్ జీవిత చరిత్రపై 2022లో వీఆర్ఎల్ ఫిలిం ప్రొడక్షన్స్‌ బ్యానర్‌పై ఆయన కుమారుడు ఆనంద్ సంకేశ్వర్ 'విజయానంద్' సినిమాను నిర్మించాడు.
మూలాలు
వర్గం:లోక్‌సభ సభ్యులు