cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
సిరియా
మతం
సిరియా ప్రజలలో సున్నీ ముస్లిములు 74% వీరిలో సున్ని అరేబియన్లు 59-60%, కుర్దీలు 8.5% ఉన్నారు. , టర్కీలు 3% ఉన్నారు. 13% సిరియన్లు షియా ముస్లిం మతానికి చెందినవారై (అలావైట్, త్వెల్వర్లు, ఇస్మాయిల్స్, అరేబియన్లు, కుర్దీలు, టర్కోమన్లు) ఉన్నారు. క్రైస్తవులు 10% ఉన్నారు. వీరిలో అధికంగా అనియోచియన్ ఆర్ధడాక్స్ మిగిలినవారిలో గ్రీక్ కాథలిక్, అస్సిరియన్ చర్చి ఆఫ్ ది ఈస్ట్, ఆర్మేనియన్ ఆర్థడాక్స్, ప్రొటెస్టెంట్లు, ఇతరులు ఉన్నారు. డ్రూజులు 3% ఉన్నారు. డ్రూజులు 5,00,000 మంది ఉన్నారు. వీరు అధికంగా దక్షిణప్రాంతంలోని జబల్ అల్- డ్రూజ్ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. అధ్యక్షుడు అల్-అస్సద్ కుటుంబం అలావైట్‌కు చెందినవారై ఉన్నారు. అలావైట్లు సిరియాలో ఆధిక్యత కలిగి ఉన్నారు. వీరు సైన్యంలో కీలకపదవులు వహిస్తున్నారు. 2013 మే మాసంలో " సిరియన్ అబ్జర్వేటరీ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్ " నివేదిక ఆధారంగా సిరియన్ అంతర్యుద్ధంలో 94,000 మంది మరణించారని భావిస్తున్నారు. వీరిలో 41,000 మంది అలావైట్లు ఉన్నారు.
క్రైస్తవులు
సిరియాలో ఉన్న 2.5 మిలియన్ల క్రైస్తవులలో పాలస్తీనాకు చెందిన శరణార్ధులు అధికంగా ఉన్నారు. వీరు పలు బృందాలుగా విడిపోయారు. వీరిలో చల్సిడోనియన్, అంటియోచియన్ ఆర్ధడాక్స్ 47% ఉన్నారు. కాథలిక్కులలో మెల్కిటే, చల్డీన్, లాటిన్ ప్రజలు 16.2% ఉన్నారు. అమెరికన్ అపొస్టోలిక్ చర్చి 10.9%, సిరియాక్ ఆర్ధడాక్స్ 22.4%, మిగిలిన వారు అస్సిరియన్, ఇతరులు ఉన్నారు.సిరియన్ క్రైస్తవులు ఆర్థికంగా, సాంఘికంగా ఉన్నతవర్గానికి చెందిన వారై ఉన్నారు.
భాషలు
సిరియాలో ఆధునిక స్థాయి అరబిక్ అధికారభాషగా ఉంది. పలు ఆధునిక అరబిక్ భాషాకుటుంబానికి చెందిన భాషలు ప్రజల దైనిందిక జీవితంలో వాడుకలో ఉన్నాయి. పశ్చిమప్రాంతంలో లెవంతినె అరబిక్, ఈశాన్యప్రాంతంలో మెసపటోనియన్ అరబిక్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. సిరియాలోని కుర్దిష్ ప్రాంతంలో కుర్దిష్ భాష (కుర్మంజీ రూపం) వాడుకలో ఉంది. సిరియన్ ఆర్మేనియన్, టర్కీ ప్రజలలో ఆర్మేనియన్, టర్కిష్ (సౌత్ అజ్రీ మాండలికం) వాడుకలో ఉన్నాయి.క్లాసికల్ అరబిక్ రూపొందడానికి ముందు అరామిక్ భాష ఈ ప్రాంతంలో వాడుకలో ఉండేది. అస్సిరియన్, సిరియాక్ ప్రజలు ఇది ఇప్పటికీ వ్యవహార భాషగా ఉంది. మలౌలా, పొరుగు గ్రామాలలో వెస్టర్న్ నియో- అరామిక్ భాష వాడుకలో ఉంది.ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్ దేశమంతటా ద్వితీయ భాషగా ఉంది. అయితే అధికంగా ఇంగ్లీష్ భాష వాడుకలో ఉంది.
నంద వంశం
నంద వంశం (The Nanda Empire) భారతదేశ చరిత్రలో మగధ సామ్రాజ్యాన్ని క్రీస్తుపూర్వం 5వ, 4వ శతాబ్దాల మధ్య కాలంలో పాలించింది. నంద సామ్రాజ్యం తూర్పున బెంగాల్ నుండి పశ్చిమాన పంజాబ్ వరకు, దక్షిణంగా వింధ్య పర్వతాల వరకు విస్తరించింది. వీరిని చంద్రగుప్త మౌర్యుడు ఓడించి మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.చంద్రగుప్తా మౌర్య మహాపద్మనంద వారసుడే.
నంద రాజవంశం క్రీ.పూ 4 వ శతాబ్దంలో- (బహుశా) (క్రీ.పూ 5 వ శతాబ్దంలో భారత ఉపఖండంలోని ఉత్తర భాగాన్ని పాలించింది. తూర్పు భారతదేశంలోని మగధ ప్రాంతంలోని శిశునాగ రాజవంశాన్ని నందాలు పడగొట్టి తమ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి ఉత్తర భారతదేశంలో ఎక్కువ భాగాన్ని చేర్చారు. పురాతన మూలాలు నందా రాజుల పేర్లు, వారి పాలన కాలానికి సంబంధించిన వివరణలు చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. మహావంశంలో నమోదు చేయబడిన బౌద్ధ గ్రంథాలు ఆధారంగా కొన్ని సిద్ధాంతాలు వారు సి. క్రీ.పూ 345-322 వారి పాలన క్రీస్తుపూర్వం 5 వ శతాబ్దం నాటిదని పేర్కొన్నాయి.
ఆధునిక చరిత్రకారులు సాధారణంగా గంగారిడై పాలకుడుగా భావిస్తుండగా ప్రాచీన గ్రీకో-రోమను గ్రంథాలు పేర్కొన్న ప్రసిని నందా రాజుగా భావిస్తున్నారు. క్రీ.పూ 327-325 మధ్య కాలంలో వాయవ్య భారతదేశం మీద దాడి చేసిన అలెగ్జాండరు ది గ్రేట్ చరిత్రకారులు ఈ రాజును సైనికపరంగా శక్తివంతమైన, సంపన్న పాలకుడిగా వర్ణించారు. ఈ రాజు మీద యుద్ధం జరిగే సందర్భంలో అలెగ్జాండరు సైనికులలో తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. ఫలితంగా అలెగ్జాండరు ప్రసీ మీద యుద్ధం చేయకుండా భారతదేశం నుండి వెనక్కి వెళ్ళవలసి వచ్చింది.
నందాలు హర్యంక, శిశునాగా పూర్వీకుల తరువాత వారి సామ్రాజ్యాలు నిర్మించి మరింత కేంద్రీకృత పరిపాలనను స్థాపించారు. వారు గొప్ప సంపదను సంపాదించి ఘనత వహించినట్లు పురాతన వనరులు పేర్కొంటున్నాయి. ఇది బహుశా కొత్త కరెన్సీ రూపొందించి పన్నుల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు. పురాతన గ్రంథాలు నందాలు తక్కువ స్థాయి పుట్టుక, అధిక పన్ను విధించడం, వారి సాధారణ దుష్ప్రవర్తన కారణంగా వారు ప్రజలలో జనాదరణ పొందలేదని సూచిస్తున్నాయి. చివరి నందా రాజును మౌర్య సామ్రాజ్యం వ్యవస్థాపకుడు చంద్రగుప్త మౌర్యుడు, చంద్రగుప్తుడి గురువు చాణక్య పడగొట్టారు.
నందవంశ స్థాపకుడు
మహాపద్మనందుడు నందవంశ స్థాపకుడు, నంద రాజులు నాయీబ్రాహ్మణ కులానికి సంబంధించిన వారు. కాలాశోకుడు, అతని పది మంది కుమారులను సంహరించి రాజ్యానికి వచ్చాడు. ఇతనికి మహాక్షాత్రప అనే బిరుదు ఉంది. క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దంలో మహాపద్మనందుడు (2వ పరుశురాముడిగా ప్రసిద్ధి) తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని మగధ రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు. కరీంనగరు రామడుగు వద్ద నందరాజుల కాలం నాటి విగ్రహమొకటి ఇటీవలే బయటపడిందట. ఇది మౌర్యులకు పూర్వమే మహాపద్మనందుడు తెలంగాణా దాకా తన రాజ్యవిస్తరణ చేసాడన్న విషయం బలపడుతున్నది. క్రీస్తునకు పూర్వం 5-4 శతాబ్ది నాటి నంద వంశ పాలనకు శ్రీకారం చుట్టిన.మహా పద్మనందుడు ఇలా నిధిని భూగర్భంలో నిక్షిప్తం చేసినట్టు ప్రసిద్ధమైన కథ ప్రచారంలో ఉంది.ఈ మహాపద్మనందుడు వారసుడే మౌర్య చంద్రగుప్తుడు. లక్ష కోట్ల సువర్ణ ముద్రికలను సేకరించిన.నందరాజు ఆ నిధిని గంగానది అడుగున నిక్షిప్తం చేశాడట! ‘మహాపద్మము’ ఒక సంఖ్య. దీని విలువ లక్ష కోట్లని ‘బ్రౌన్’ నిఘంటుకారుడు నిర్ణయించాడు! గంగానదికి ఆనకట్ట కట్టి నీటిని మళ్లించి ఇసుక తేలిన.నదిలో తవ్వి ఈ లక్షకోట్ల తులాల బంగారాన్ని నందుడు పూడ్చి పెట్టించాడట! కోటి టన్నుల బంగారమన్న మాట-ఇప్పటి లెక్కల్లో-! ఆ తరువాత.ఆయన నదిని మళ్లీ సువర్ణ నిధి నిక్షిప్త ప్రాంతం మీదకి మళ్లించాడట-కట్టను తెంపి...ఈ చారిత్రక వాస్తవాన్ని కవిసమ్రాట్ విశ్వనాధ సత్యనారాయణ తన ‘చంద్రగుప్తుని స్వప్నం’ అన్న చారిత్రక రచనలో పేర్కొన్నారు. మహా పద్మనందుడన్న పేరు క్రీస్తునకు పూర్వం నాటి ఆ చక్రవర్తికి అందుకనే వచ్చిందట!!
భారతీయ, గ్రీకో-రోమను సంప్రదాయాలు రాజవంశం స్థాపకుడిని తక్కువ పుట్టుక కలిగిన వ్యక్తిగా వర్గీకరిస్తాయి. గ్రీకు చరిత్రకారుడు డయోడోరసు (క్రీ.పూ. 1 వ శతాబ్దం) ఆధారంగా సమకాలీనులు నంద రాజును మంగలి కొడుకుగా భావించారని అలెగ్జాండరుతో పోరసు చెప్పాడు. రోమను చరిత్రకారుడు కర్టియసు (సా.శ. 1 వ శతాబ్దం) పోరసు అభిప్రాయం ఆధారంగా ఈ మంగలి తన ఆకర్షణీయమైన రూపంతో మాజీ రాణితో సంబంధం ఏర్పరుచుకుని అప్పటి రాజును ద్రోహంగా హత్య చేశాడు. అప్పటి రాకుమారులకు సంరక్షకుడిగా నటించడం ద్వారా సుప్రీం అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని తరువాత యువరాజులను చంపాడు.
జైన సంప్రదాయ గ్రంథాలలోని అవశ్యక సూత్రం పారిష్ఠ-పర్వన్లలో నమోదు చేయబడినట్లుగా గ్రీకో-రోమను వృత్తాంతాలను ధ్రువీకరిస్తుంది. మొదటి నందరాజు మంగలి కుమారుడని పేర్కొన్నాడు. 12 వ శతాబ్దపు పారిష్ఠ-పర్వను వచనం ఆధారంగా మొదటి నందా రాజు తల్లి వేశ్య. ఏది ఏమయినప్పటికీ చివరి నందా రాజు కుమార్తె చంద్రగుప్తుడిని వివాహం చేసుకున్నట్లు కూడా వచనం ఆధారంగా భావించబడుతుంది. ఎందుకంటే క్షత్రియ బాలికలు తమ భర్తను ఎన్నుకోవడం ఆచారం; అందువలన నందరాజు క్షత్రియుడని అంటే యోధుల తరగతి సభ్యుడని పేర్కొన్నాడు.
పురాణాలు రాజవంశం స్థాపకుడికి మహాపద్మ అని పేరు పెట్టాయి. ఆయన శిశునాగ రాజు మహానంది కుమారుడని పేర్కొన్నాడు. ఏది ఏమయినప్పటికీ ఈ గ్రంథాలు కూడా నందాల తక్కువ పుట్టుకను సూచిస్తాయి. మహాపద్మ తల్లి చతుర్వర్ణాలలో నాలుగవది అయిన శూద్ర తరగతికి చెందినది.
రాజవంశం స్థాపకుడి మంగలి అన్న విషయాన్ని పూర్వీకులైన గ్రీకో-రోమను, జైన అనే రెండు వేర్వేరు సంప్రదాయాలు ధ్రువీకరించాయి. ఇది శిశునాగా పూర్వీకుల పురాణ వాదన కంటే విశ్వసించదగినదిగా కనిపిస్తుంది.
బౌద్ధ సంప్రదాయం నందాలను "తెలియని వంశవృక్షం" (అన్నాట-కులా) అని పిలుస్తుంది. మహావంశ ఆధారంగా రాజవంశం స్థాపకుడు ఉగ్రసేన. ఆయన మొదట "సరిహద్దు నివాసిత మనిషి": అతను దొంగల ముఠా చేతిలో పడి తరువాత వారి నాయకుడయ్యాడు. తరువాత ఆయన శిశునాగ రాజు కలషోకా (లేదా కాకవర్ణ) కుమారులను బహిష్కరించాడు.
పాలనా కాలం
నందాల పాలన మొత్తం వ్యవధికి సంబంధించి పురాతన వనరులలో ఏకాభిప్రాయం లేదు. ఉదాహరణకు మత్స్య పురాణం మొదటి నందా రాజు 88 సంవత్సరాలు పాలించినట్లు పేర్కొన్నది. అయితే వాయు పురాణం కొన్ని లిపిలు నంద పాలన మొత్తం వ్యవధిని 40 సంవత్సరాలుగా పేర్కొన్నాయి. 16 వ శతాబ్దపు బౌద్ధ పండితుడు తారనాథ నందాలు 29 సంవత్సరాలు పాలించారని పేర్కొన్నాడు.
నందా, మగధ ఇతర ప్రారంభ రాజవంశాలకు కచ్చితమైన తేదీని కేటాయించడం కష్టం. చరిత్రకారులు ఇర్ఫాను హబీబు, వివేకానంద ఝా నందులు సా.శ. క్రీస్తుపూర్వం 344-322 పాలనసాగించినట్లు పేర్కొన్నారు. శ్రీలంక బౌద్ధ సంప్రదాయం మీద ఆధారపడినట్లు, నందాలు 22 సంవత్సరాలు పరిపాలించారని పేర్కొంది. చరిత్రకారుడు " ఉపేందరు సింగు " నందులు క్రీ.పూ. 364-345 మధ్యకాలంలో పాలించారని గౌతమబుద్ధుడు క్రీ.పూ 486 లో మరణించడం ఆధారంగా పేర్కొన్నాడు.
14 వ శతాబ్దపు జైన రచయిత మెరుతుంగా తన " విచార-శ్రేని " గ్రంథంలో అవంతి రాజు చంద్ర ప్రదయోత జైన నాయకుడు మహావీరుడు పరమపదించిన అదే రాత్రి మరణించాడని పేర్కొన్నాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు పాలకా 60 సంవత్సరాలు పాలించాడు. ఆ తరువాత, నందాలు పటాలిపుత్ర వద్ద అధికారంలోకి వచ్చి అవంతి రాజధాని ఉజ్జయినిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తొమ్మిది మంది రాజుల పాలనలో ఉన్న నందా పాలన 155 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. ఆ తరువాత మౌర్యులు అధికారంలోకి వచ్చారు. శ్వేతాంబర జైన సంప్రదాయం ఆధారంగా మహావీరుడు క్రీస్తుపూర్వం 527 లో పరమపదించాడు. అంటే నంద పాలన - మేరుతుంగా రచనల ప్రకారం - క్రీస్తుపూర్వం 467 - క్రీస్తుపూర్వం 312 వరకు కొనసాగింది. చరిత్రకారుడు ఆర్. సి. మజుందారు అభిప్రాయం ఆధారంగా మెరుతుంగా అందించిన అన్ని కాలక్రమ వివరాలను ధ్రువీకరించే ఆధారాలు లేకుండా అంగీకరించలేము. మరింత నమ్మదగిన వనరులకు విరుద్ధంగా ఉంటే అవి పూర్తిగా నమ్మదగనివి కావు.
నంద రాజవంశీయులు
బౌద్ధ, జైన, పురాణ సంప్రదాయ గ్రంథాలు మొత్తం 9 నందా రాజులు ఉన్నాయని చెబుతున్నాయి. కానీ మూలాలు ఈ రాజుల పేర్ల విషయంలో చాలా విభేదిస్తూ ఉన్నాయి. గ్రీకో-రోమను వృత్తాంతాల ప్రకారం, నందా పాలన రెండు తరాల వరకు విస్తరించింది. ఉదాహరణకు రోమను చరిత్రకారుడు కర్టియసు (సా.శ. 1 వ శతాబ్దం) మంగలి వమ్శానికి చెందిన వ్యక్తి నందరాజవంశం స్థాపకుడు అయ్యాడని ఆయన కుమారుడు రాజవంశం చివరి రాజును చంద్రగుప్తుడు పడగొట్టాడని పేర్కొన్నాడు. గ్రీకు వృత్తాంతాలు అలెగ్జాండరు సమకాలీనుడైన ఒక నంద రాజు - అగ్రమ్సు లేదా క్జాండ్రేమ్సు మాత్రమే. "అగ్రమ్సు" అనే సంస్కృత పదం "ఆగ్రసైన్య" గ్రీకు లిప్యంతరీకరణ కావచ్చు (అక్షరాలా "ఉగ్రసేన కుమారుడు లేదా వారసుడు", ఉగ్రసేన బౌద్ధ సంప్రదాయగ్రంధాల ఆధారంగా రాజవంశం స్థాపకుడి పేరు).
భారతదేశంలో సంకలనం చేయబడిన పురాణాలు సి. 4 వ శతాబ్దం CE (బహుశా అంతకంటే పూర్వపుమూలాల ఆధారంగా) నందాలు రెండు తరాలపాటు పరిపాలించినట్లు కూడా పేర్కొన్నాయి. పురాణ సంప్రదాయం ఆధారంగా రాజవంశ స్థాపకుడు మహాపద్మ: మత్స్య పురాణం అతనికి 88 సంవత్సరాల నమ్మశక్యం కాని సుదీర్ఘ పాలనచేసాడని పేర్కొన్నది. అయితే వాయు పురాణం అతని పాలన కాలవ్యవధిని 28 సంవత్సరాలు మాత్రమేనని పేర్కొన్నది. మహాపద్మ 8 మంది కుమారులు అతని తరువాత మొత్తం 12 సంవత్సరాలు పరిపాలించారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అయితే ఈ కుమారులలో ఒకరికి మాత్రమే పాలకుడుగా పేరు పెట్టబడింది: సుకల్ప. ఒక వాయు పురాణ లిపి అతనిని "సహల్య" అని పేరు పేర్కొన్నది. ఇది బౌద్ధ గ్రంథమైన దివ్యవదనలో పేర్కొన్న "సహాలిను"కు అనుగుణంగా ఉంటుంది. విష్ణు పురాణ వ్యాఖ్యాత అయిన దుండిరాజా నంద రాజులలో ఒకరిని సర్వత-సిద్ధి అని పేర్కొన్నాడు. ఆయన కుమారుడు మౌర్యుడు అని అతని కుమారుడు చంద్రగుప్త మౌర్యుడు అని పేర్కొన్నాడు. ఏదేమైనా పురాణాలు నంద, మౌర్య రాజవంశాల మధ్య ఎటువంటి సంబంధం గురించి పేర్కొనలేదు.
పాలి భాషలో వ్రాసిన శ్రీలంక బౌద్ధ గ్రంథం మహావంశ ఆధారంగా 9 మంది నంద రాజులు ఉన్నారు - సోదరులందరూ కలిసి మొత్తంగా 22 సంవత్సరాలు వరుసగా పాలించారని పేర్కొన్నది. ఈ తొమ్మిది మంది రాజులు:
• చక్రవర్తి మహపద్మ నంద - నంద రాజ్యం స్థాపకుడు, భరతఖండాన్ని పరిపాలించిన మొట్టమొదటి రాజు (క్రీ.పూ.424).
• # చక్రవర్తి ఉగ్రసేననంద (పాలీ భాషలో ఉగ్గసేన)
• # చక్రవర్తి పంధుకనంద
• # చక్రవర్తి పందుగతినంద
• # చక్రవర్తి భుతపలనంద
• # చక్రవర్తి రస్త్రపలననంద
• # చక్రవర్తి దషసిధకనంద
• # చకేవర్తి ఖైవర్తనంద
• # చక్రవర్తి మహేంద్రనంద
• # చక్రవర్తి ధననంద – (క్రీ.పూ.321) (‘నవనంద’ రాజులలో చివరి పాలకుడు)
సామ్రాజ్య విస్తరణ
నందా రాజధాని తూర్పు భారతదేశంలోని మగధ ప్రాంతంలోని పాటలీపుత్ర (ప్రస్తుత పాట్నా సమీపంలో) వద్ద ఉంది. బౌద్ధ, జైన సంప్రదాయాలతో పాటు సంస్కృత నాటకం ముద్రారాక్షసం గ్రధం ద్వారా ఇది ధ్రువీకరించబడింది. పురాణాలు మగధ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన శిశునాగ రాజవంశంతో నందాలను కలుపుతాయి. గ్రీకు వృత్తాంతాలు అగ్రామ్సు (నందా రాజుగా గుర్తించబడ్డాయి) గంగారిడై (గంగా లోయ), ప్రసీ (బహుశా సంస్కృత పదం ప్రాచ్యాసు లిప్యంతరీకరణ, అక్షరాలా "తూర్పువాసులు") పాలకుడు అని పేర్కొంది. తరువాతి రచయిత మెగాస్తేనిసు (క్రీ.పూ. 300) అభిప్రాయం ఆధారంగా పాటలీపుత్ర (గ్రీకు: పాలిబోత్రా) ప్రసీ దేశంలో ఉంది. ఇది పాటలీపుత్ర నంద రాజధాని అని మరింత నిర్ధారిస్తుంది.
నందా సామ్రాజ్యం పశ్చిమంలో ప్రస్తుత పంజాబు నుండి తూర్పున ఒడిశా వరకు విస్తరించి ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. పురాతన గ్రీకు వృత్తాంతాలు, పురాణాలు, హతిగుంఫా శాసనంతో సహా వివిధ చారిత్రక వనరుల విశ్లేషణ - నందాలు తూర్పు భారతదేశం, గంగా లోయ, కళింగలో కనీసం ఒక భాగాన్ని నియంత్రించారని సూచిస్తుంది. మధ్య భారతదేశంలోని అవంతి ప్రాంతాన్ని వారు నియంత్రించడం కూడా చాలా నిశ్చితంగా భావిస్తున్నారు. ఇది వారి వారసుడు చంద్రగుప్త మౌర్యుడు ప్రస్తుత పశ్చిమ భారతదేశం లోని గుజరాతును జయించటానికి వీలు కల్పించింది. జైన సంప్రదాయగ్రంధాల ఆధారంగా నందులమంత్రి తీర ప్రాంతాల వరకు ఉన్న మొత్తం దేశాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
నంద రాజు మహాపద్మ క్షత్రియులను నాశనం చేసి వివాదాస్పద సార్వభౌమత్వాన్ని పొందాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. క్షత్రియులు ఆయాను నిర్మూలించినట్లు భావిస్తున్నారు. ఇందులో మైథలాలు, కాషేయాలు, ఇక్ష్వాకులు, పాంచాలలు, శూరసేనలు, కురులు, హైహయాలు, వితిహోత్రులు, కళింగాలు, అష్మకులు ఉన్నారు. "నంద-రాజా" (నందా రాజు) కళింగలో ఒక కాలువను త్రవ్వించి, కళింగ నుండి జైన విగ్రహాన్ని తీసుకున్నట్లు శాసనం పేర్కొంది. శాసనం ఆధారంగా ఈ కాలువను "టి-వాసా-సాతా" సంవత్సరాల క్రితం తవ్వారు: ఈ పదాన్ని "మూడు వందలు" లేదా "నూట మూడు" అని విభిన్నంగా అన్వయించారు.
దక్షిణ భారతదేశంలో నేటి కర్ణాటకలో కొంత భాగాన్ని కలిగి ఉన్న కుంతల దేశాన్ని కూడా నందాలు పరిపాలించారని కొన్ని శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ శాసనాల కాలం (సా.శ. 1200) నందపాలనతో సరిపోల్చడానికి వీలుపడనందున, ఈ సందర్భంలో ఇవి విశ్వసించదగినవిగా పరిగణించలేము. మౌర్యుల పాలనలో మగధ సామ్రాజ్యం దక్షిణ భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో - నందాల వారసులను కలిగి ఉంది - కాని వారు ఈ ప్రాంతాన్ని నియంత్రించడానికి ఎలా వచ్చారనే దానిపై సంతృప్తికరమైన కథనం లేదు.
సైనికశక్తి
అలెగ్జాండరు ది గ్రేట్ ఆగ్రమ్సు లేదా క్జాండ్రేమ్సు సమయంలో వాయవ్య భారతదేశంపై దాడి చేశాడు. ఆధునిక చరిత్రకారులు సాధారణంగా చివరి నందరాజు - ధనా నందాగా గుర్తించారు. క్రీస్తుపూర్వం 326 వేసవిలో అలెగ్జాండరు సైన్యం నందా భూభాగం ఉన్న బియాసు నదికి (గ్రీకు: హైఫాసిస్) చేరుకుంది.
కర్టియసు అభిప్రాయం ఆధారంగా అగ్రెమ్సుకు 2,00,000 పదాతిదళం ఉందని అలెగ్జాండరు తెలుసుకున్నాడు; 20,000 అశ్వికదళం; 3000 ఏనుగులు; 2,000 నాలుగు గుర్రాల రథాలు. డయోడోరసు ఆధారంగా ఏనుగుల సంఖ్యను 4,000 గా ఉందని భావిస్తున్నారు. పదాతిదళం మినహాయింపుగా ప్లూటార్కు ఈ సంఖ్యలను గణనీయంగా పెంచుతుంది: ఆయన అభిప్రాయం ఆధారంగా నందా దళంలో 2,00,000 పదాతిదళాలు ఉన్నాయి; 80,000 అశ్వికదళం; 6,000 ఏనుగులు; 8,000 రథాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. అలెగ్జాండరుకు నివేదించిన సంఖ్యలను స్థానిక భారతీయ జనాభా అతిశయోక్తి చేసి, ఆక్రమణదారులను తప్పుదోవ పట్టించడానికి ప్రోత్సాహించేలా ఉంది.
అలెగ్జాండరును ఎదుర్కోవటానికి నందా సైన్యానికి అవకాశం లేదు. అతని సైనికులు బియాసు నది వద్ద తిరుగుబాటు చేశారు. తూర్పున ఇక ముందుకు వెళ్లడానికి నిరాకరించారు. క్రీస్తుపూర్వం 330 లో అలెగ్జాండరు సైనికులు హెకాటోంపైలోసు వద్ద తమ స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళడానికి ఆందోళన మొదలుపెట్టారు. తరువాతి సంవత్సరాలలో వాయవ్య భారతదేశంలో వారు ఎదుర్కొన్న గట్టి ప్రతిఘటన వారిని నిరాశపరిచింది. శక్తివంతమైన నందా సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి వారు తిరుగుబాటు చేశారు. అలెగ్జాండరు భారతదేశం నుండి వైదొలగాలని వారు బలవంతం చేశారు.
పాలనా నిర్వహణ
ఈ రోజు నందా పరిపాలన గురించిన సమాచారం తక్కువగా మిగిలి ఉంది.పురాణాలు నందా రాజును ఎకరతు ("ఒకే పాలకుడు") గా అభివర్ణిస్తాయి. ఇది నందా సామ్రాజ్యం వాస్తవంగా స్వతంత్ర భూస్వామ్య రాజ్యాల సమూహంగా కాకుండా సమగ్ర రాచరికం అని సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ గ్రీకు వృత్తాంతాలు మరింత సమాఖ్య పాలన వ్యవస్థను సూచిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు బియాసు నదికి మించిన భూమిని "న్యాయం, మితవాదంతో తమ అధికారాన్ని వినియోగించుకున్న కులీనవర్గం" చేత పాలించబడిందని అర్రియను పేర్కొన్నాడు. గ్రీకు వృత్తాంతాలు గంగారిడై, ప్రసీలను విడిగా ప్రస్తావించాయి. అయినప్పటికీ ఈ రెండింటినీ సాధారణ సార్వభౌమాధికారి పాలించారని సూచించారు. ప్రస్తుత బీహారు, ఉత్తర ప్రదేశులలో నందాలు తమ ప్రధాన భూభాగాల మీద కేంద్రీకృత నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారని, కానీ వారి సామ్రాజ్యం సరిహద్దు భాగాలలో గణనీయమైన స్వయంప్రతిపత్తిని అనుమతించారని చరిత్రకారుడు హెచ్. సి. రాయచౌధురి సిద్ధాంతీకరించారు. బౌద్ధ ఇతిహాసాలు దీనిని సూచిస్తున్నాయి. చంద్రగుప్తా వారి రాజధాని దాడి చేసినప్పుడు నందులను ఓడించలేకపోయాడు. కాని ఆయన క్రమంగా వారి సామ్రాజ్యం సరిహద్దు ప్రాంతాలను జయించిన తరువాత వారికి వ్యతిరేకంగా విజయం సాధించాడు.
నంద రాజులు తమ హర్యంక, శిశునాగ పూర్వీకులు పాలించిన మగధ రాజ్యాన్ని బలోపేతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఈ ప్రక్రియలో మొదటి ఉత్తర భారతదేశపు గొప్ప సామ్రాజ్యాన్ని సృష్టించింది. మగధ ఈ రాజవంశాల రాజకీయ విజయాన్ని వివరించడానికి చరిత్రకారులు వివిధ సిద్ధాంతాలను ముందుకు తీసుకునివచ్చారు. మగధ రాజధాని పటాలిపుత్ర, గంగా, సను నదుల కూడలి వద్ద ఉన్నందున సహజంగా రక్షించబడింది. గంగా, దాని ఉపనదులు రాజ్యాన్ని ముఖ్యమైన వాణిజ్య మార్గాలతో అనుసంధానించాయి. ఇది సారవంతమైన నేల, ప్రక్కనే ఉన్న కలప, ఏనుగుల ప్రవేశానికి అనుమతించింది. కొంతమంది చరిత్రకారులు మగధ ప్రజలు బ్రాహ్మణీయ సనాతన ధర్మం నుండి విముక్తి పొందారని సూచించారు. ఇది దాని రాజకీయ విజయంలో పాత్ర పోషించి ఉండవచ్చు; ఏదేమైనా ఈ దావా నిజాయితీని అంచనా వేయడం కష్టం. ఇనుప ఖనిజ గనుల మీద మగధ గుత్తాధిపత్యం దాని సామ్రాజ్య విస్తరణలో ప్రధాన పాత్ర పోషించిందని డిడి కోసాంబి సిద్ధాంతీకరించారు. అయితే చరిత్రకారుడు ఉపీందరు సింగు ఈ సిద్ధాంతాన్ని వ్యతిరేకించాడు. ఈ గనుల మీద మగధకు గుత్తాధిపత్యం లేదని, చారిత్రక మగధ ప్రాంతంలో అధికమైన ఇనుప గనుల వెలికితీత తరువాత ప్రారంభమైంది. అయితే ప్రక్కనే ఉన్న చోటా నాగపూరు పీఠభూమిలో అనేక ఖనిజాలు, ఇతర ముడి పదార్థాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయని సింగు పేర్కొన్నాడు. ఇవి మగధ సంపదగా ఉన్నాయి.
మంత్రులు, పండితులు
జైన సంప్రదాయగ్రంధాల ఆధారంగా కల్పక మొదటి నంద రాజు మంత్రిగా ఉన్నాడు. ఆయన అయిష్టంగానే మంత్రి అయ్యాడు. కాని పదవిని చేపట్టిన తరువాత తీవ్రంగా రాజ్యవిస్తరణ విధానాన్ని అవలంబించాలని రాజును ప్రోత్సహించాడు. నంద సామ్రాజ్యం మంత్రి కార్యాలయాలు వంశపారంపర్యంగా ఉన్నాయని జైన గ్రంథాలు సూచిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు చివరి నందరాజు మంత్రి అయిన షకటాల మరణం తరువాత ఆయన స్థానం ఆయన కుమారుడు స్థూలభద్రకు ఇవ్వబడింది; స్థూలభద్ర ఈ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించినప్పుడు షకటాలా రెండవ కుమారుడు శ్రియకాను మంత్రిగా నియమించారు.నంద పాలనలో పాటలీపుత్ర నగరం భౌతిక సుసంపన్నం (లక్ష్మి) నివాసంగా మారడమే కాకుండా విద్యాదేవత (సరస్వతి) నివాసంగా మారిందని బృహత్కథ సంప్రదాయగ్రంధం పేర్కొంది. ఈ సంప్రదాయం ప్రకారం వర్షా, ఉపవర్ష, పాణిని, కాత్యాయన, వరురుచి, వ్యాడి వంటి ప్రముఖ వ్యాకరణవేత్తలు నంద కాలంలో నివసించారు.ఈ ఖాతాలో ఎక్కువ భాగం నమ్మదగని జానపద కథలు అయినప్పటికీ నందుల కాలంలో పతంజలికి ముందు కొంతమంది వ్యాకరణవేత్తలు నివసించినట్లు తెలుస్తోంది.
సంపద
అనేక చారిత్రక వనరులు నందాల గొప్ప సంపదను సూచిస్తాయి. మహావంశం ఆధారంగా చివరి నందరాజు నిధి నిల్వ చేసేవాడు. ఆయన 80 కోట్లు (800 మిలియన్లు) విలువైన సంపదను సేకరించాడు. ఆయన ఈ నిధులను గంగా నదీతీరంలో పాతిపెట్టాడు. తోళ్ళు, చిగుళ్ళు, చెట్లు, రాళ్లతో సహా అన్ని రకాల వస్తువుల మీద పన్ను విధించడం ద్వారా అతను మరింత సంపదను సంపాదించాడు.
తమిళ కవి ములానాయనారు రాసిన ఒక పద్యం "నందాల ప్రపంచానికి తెలవని సంపద"ను సూచిస్తుంది. ఇది "గంగానది వరదలతో కొట్టుకుపోయి తరువాత మునిగిపోయింది". ఈ పద్యం మరొక వ్యాఖ్యానం ఈ సంపద గంగా నీటిలో దాగి ఉందని పేర్కొంది. 7 వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు జువాన్జాంగు "రాజు నందా ఏడు విలువైన పదార్ధాల ఐదు సంపదలను" పేర్కొన్నాడు.
గ్రీకు రచయిత జెనోఫోను, తన సైరోపీడియా (క్రీ.పూ. 4 వ శతాబ్దం) లో భారత రాజు చాలా ధనవంతుడని పేర్కొన్నాడు. పశ్చిమ ఆసియా రాజ్యాల మధ్య వివాదాలలో మధ్యవర్తిత్వం వహించాలని ఆకాంక్షించాడు. క్రీస్తుపూర్వం 6 వ శతాబ్దం (సైరస్ ది గ్రేట్ కాలం) సంఘటనలను జెనోఫోను పుస్తకం వివరించినప్పటికీ చరిత్రకారుడు హెచ్. సి.రేచౌదురి ఈ కథనంలో వివరించిన రాజు నందవంశానికి చెందినవాడై ఉంటాడని భావించాడు.
పాణిని వ్యాకరణ వ్యాఖ్యాత అయిన కశిక " నందపోక్రమణి మనాని " గురించి ప్రస్తావించింది - నందాలు కొలత ప్రమాణం ప్రవేశపెట్టారని ఇది వారి కొత్త కరెన్సీ వ్యవస్థ, పంచ్-మార్క్ నాణేలను ప్రవేశపెట్టడానికి సూచన కావచ్చు. ఇది వారి సంపదలో ఎక్కువ భాగానికి కారణం కావచ్చు. పురాతన పాటలీపుత్ర స్థలంలో దొరికిన నాణేల నిల్వ బహుశా నంద కాలానికి చెందినది.
మతం
నందాలు, మౌర్యులు గ్రేటరు మగధ - జైన మతం, అజివికిజం, బౌద్ధమతం మతాలను పోషించినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ పాలకులు ఏ సమకాలీన మతానికి వివక్ష చూపినట్లు ఆధారాలు లేవు.
అనేకమంది నందరాజుల మంత్రులు జైనమతం వైపు మొగ్గు చూపారని జైన సంప్రదాయం సూచిస్తుంది. చివరి నందరాజు మంత్రి అయిన షకటాలా మరణించిన తరువాత ఆయన కుమారుడు స్తులభద్ర తన తండ్రి కార్యాలయాన్ని వారసత్వంగా పొందటానికి నిరాకరించి బదులుగా జైన సన్యాసి అయ్యాడు. స్థూలాభద్ర సోదరుడు శ్రీకా ఈ పదవిని అంగీకరించారు.
నిర్మాణకళ
పాటలీపుత్ర వౌస్సోయిరు ఆర్చి పటాలిపుత్రలోని కుమ్రారు నుండి కె.పి.జయస్వాలు కనుగొన్న ఒక వంపు గ్రానైటు రాతి భాగాన్ని గేట్వే ట్రెఫాయిలు వంపు పూర్వ మౌర్య నంద కాలం కీస్టోను ముక్కగా విశ్లేషించారు. దాని మీద మూడు పురాతన బ్రాహ్మి అక్షరాల మేసను గుర్తులు చెక్కబడి ఉండవచ్చు. ఇది బహుశా తోరాణాలను అలంకరించింది. ఇండెంటేషనుతో చీలిక ఆకారపు రాయికి రెండు వైపులా మౌర్య పోలిషు చేయబడి నిలువుగా నిలిపివేయబడింది.
నంద శకం
కె. పి జయస్వాలు అభిప్రాయం ఆధారంగా నందశకం మూడు మూలాలలో ప్రస్తావించబడింది. 300 లేదా 103 సంవత్సరాల క్రితం నందరాజ కాలువను నిర్మిస్తున్నట్లు " ఖరవేలరాజు " హతిగుంప శాసనం పేర్కొంది. "అల్ బెరుని" అభిప్రాయం ఆధారంగా శ్రీహర్ష శకం కన్నౌజు, మధుర ప్రాంతాలలో ఉపయోగించబడుతోంది. శ్రీహర్ష యుగం, విక్రమా యుగం మధ్య 400 సంవత్సరాల వ్యత్యాసం ఉంది. ఇది క్రీ.పూ 458 గా మారుతుంది. ఈ లక్షణాలు నందా రాజుల కాలంతో సరిపోలుతాయి. 12 వ శతాబ్దంలో చాళుక్య రాజు 6 వ విక్రమాదిత్య యేదరవా శాసనం ఆధారంగా నందయుగం, విక్రమాదిత్య శకం, షాకశకం కొత్త చాళుక్యుల యుగానికి అనుకూలంగా రద్దు చేయబడ్డాయి. అయినప్పటికీ ఇతర పండితులు సాక్ష్యాలు చాలా తక్కువ అని తేల్చారు.
అప్రతిష్ఠ, పతనం
చివరి నందా రాజు తన ప్రజలలో జనాదరణ పొందలేదని అన్ని చారిత్రక వృత్తాంతాలు అంగీకరిస్తున్నాయి. డయోడోరసు అభిప్రాయం ఆధారంగా సమకాలీన నందరాజు "అప్రయోజనకరమైన పాత్ర" కలిగిన వ్యక్తి అని పోరసు అలెగ్జాండరుతో చెప్పాడు. ఆయన తక్కువ జాతికి చెందినవాడని భావించినందున ఆయనను ప్రజలను గౌరవించలేదు. పోరసు ఆధారంగా నందరాజు తన ప్రజలను తృణీకరించాడని కర్టియసు పేర్కొన్నాడు. ఆండ్రోకోటోసు (చంద్రగుప్తాగా గుర్తించబడ్డాడు) అలెగ్జాండరును కలిశారని పేర్కొన్న ప్లూటార్కు అభిప్రాయం ఆధారంగా ఆండ్రోకోట్టోసు అలెగ్జాండరును కలిసిన తరువాత అలెగ్జాండరు నంద భూభాగాన్ని (గంగారిడై, ప్రసీ) సులభంగా జయించగలడని ప్రకటించాడు. ఎందుకంటే నందరాజు దుర్మార్గుడు, ఆయన ప్రజలను ద్వేషించి తృణీకరించాడు. ఆయన హీనకులజాతుడని, క్రూరుడని అప్పటి ప్రజలు భావించారు. శ్రీలంక బౌద్ధ సంప్రదాయం నందాలు అత్యాశతో, అణచివేతతో పన్ను విధించినందుకు ప్రజలు ఆయనను నిందించారు. భారత పురాణాలు నందాలను అధర్మికులు అని ముద్రవేస్తాయి. వారు ధర్మం లేదా ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తన నిబంధనలను పాటించలేదని సూచిస్తుంది.
నందరాజవంశం చంద్రగుప్త మౌర్యుని చేత పడగొట్టబడింది. ఆయనకు ఆయన గురువు (తరువాత మంత్రి) చాణక్యుడు మద్దతు ఇచ్చాడు. కొన్ని వ్రాతపూర్వక ఆధారాలు చంద్రగుప్త నందా కుటుంబ సభ్యునిగా పేర్కొన్నారు. ఉదాహరణకు 11 వ శతాబ్దపు రచయితలు క్షేమేంద్ర, సోమదేవ చంద్రగుప్తుడిని "నిజమైన నంద కుమారుడు" (పూర్వా-నంద-సూత) గా అభివర్ణించారు. ధుండిరాజా తన విష్ణు పురాణం వ్యాఖ్యానంలో చంద్రగుప్తుడి తండ్రిని మౌర్యుడిగా పేర్కొన్నాడు; ఆయన మౌర్యుడిని నందరాజు సర్వత-సిద్ధి, వేటగాడి కుమార్తె మురకు జన్మించిన కుమారుడుగా వర్ణించాడు.
బౌద్ధ గ్రంథం " మిలిండా పాన్హా " నంద సైన్యాధ్యక్షుడు భద్దసాల (సంస్కృతం: భద్రాశాల), చంద్రగుప్తుడి మధ్య జరిగిన యుద్ధాన్ని ప్రస్తావించింది. ఈ రచనల ఆధారంగా ఈ యుద్ధం 10,000 ఏనుగులు; 1,00,000 గుర్రాలు; 5,000 రథసారథి; 10,00,000 పదాతిదళం వధకు దారితీసింది. ఇది స్పష్టంగా అతిశయోక్తి అయినప్పటికీ నందరాజవంశం పడగొట్టడం హింసాత్మక వ్యవహారం అని ఇది సూచిస్తుంది.
నంద రాజవంశమే మౌర్య రాజవంశం
మౌర్య సామ్రాజ్యం
ఆధార గ్రంథాలు
నంద రాజ వంశీయుల ఆధారాలు : చంద్రగుప్త మౌర్య నంద రాజ కుమారుడు ఆధారాలు : 1. క్రీ.పూ.4వ శతాబ్దం విశాకదత్తుడు రచించిన “ముద్రరాక్షస” గ్రంథంలో క్లుప్తంగా వివరించారు " చంద్రగుప్త మౌర్య నంద వంశీయుల వారసుడే " అని వివరించారు. (Visakadattas 4th century BC “Mudrarakshasa” Book) 2. ఎజెస్ ఆఫ్ ద నందస్ యండ్ మౌర్యస్ - (రచించిన వారు కె.ఎ.నీలకంఠ శాస్త్రి). (Ages Of The Nandas and Mauryas – Written by K.A.Neelakanta Sastri). 3. ద నందస్ (బార్బర్ రూలర్స్ ఇన్ ఇండియ) - (రచించిన వారు ధనరాజ్ టి.యం). (The Nandas (Barber Rulers In India) - Written by Dhanaraju T.M). 4. భారతదేశ చరిత్ర డిడి.కోసాంబి - ప్రఖ్యతిగాంచిన బౌద్ధమత రచేయిత డిడి.కోసంబి, ఇతను రాసిన అనేక గ్రంథాలలో కుడా “చంద్రగుప్త మౌర్య నంద వారసుడే “ అని రచించాడు. (“DD Kosambi” buddhist Writer – India History) 5. History Of Ancient India - Radhey Shyam Chaurasia. 6. A History Of India – Romola Thapar. 7. సాక్షి దినపత్రికలో (తేది: 20-11-2011) ప్రచురించిన ఫ్యామిలీ పెజిలో వచ్చిన ఆర్టికల్ లో కుడా “ చంద్రగుప్త మౌర్య నంద వారసుడే అని వ్రాసినారు “.
మూలాలు
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర వర్గం:నందవంశం
అకోలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
అకోలా లోకసభ నియోజకవర్గం (Akola Lok Sabha constituency) మహారాష్ట్రలోని 48 లోకసభ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. మాజీ కేంద్ర మంత్రి వసంత్ సాఠే ఈ నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ప్రస్తుతం భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన సంజయ్ ధోత్రే ఈ నియోజకవర్గంకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు. ==నియోజకవర్గంలోని సెగ్మెంట్లు ==
2009 ఎన్నికలు
2009 లోకసభ ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్థి సంజయ్ ధోత్రే తన సమీప ప్రత్యర్థి బీబీఎంకు చెందిన ప్రకాష్ అంబేద్కర్‌పై 64,848 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందినాడు. సంజయ్‌కు 2,87,526 ఓట్లు రాగా, ప్రకాష్‌కు 	2,22,678 ఓట్లు వచ్చాయి. కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన బాబాసాహెబ్‌కు 1,82,776 ఓట్లు లభించాయి.
చంద్రరేఖా విలాపం
thumb| ఉదాహరణ: చాలాసార్లు నిషేధించబడిన 18వ శతాబ్దపు బూతు పుస్తకం [[Fanny Hill: plate XI: The bathing party; La baignade) ]] చంద్రరేఖా విలాపం అనేది హాస్యరస బూతు ప్రబంధం. దీనిని 18వ శతాబ్దంలో పిఠాపురంకు చెందిన కూచిమంచి తిమ్మకవి తమ్ముడు కూచిమంచి జగ్గకవి వ్రాశాడు. పుదుచ్చేరి లోని కామ గ్రంథమాల సంపాదకులు యస్.చిన్నయ్య 1922లో ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురిస్తే ప్రభుత్వం దీన్ని నిషేధించారు. ఇది హాస్య కథ ప్రబంధం. ఈ గ్రంధాన్ని మితిమీరిన శృంగార అంశాలున్నందువల్ల ప్రభుత్వం దీనిని నిషేధించింది.
కవి పరిచయం
కూచిమంచి జగ్గకవి 18వ శతాబ్దము తొలి భాగంలో పిఠాపురం ప్రాంతంలో ఉండేవాడు. ఇతని అన్న కూచిమంచి తిమ్మకవి. అతను కూడా ప్రసిద్ధుడే. జగ్గకవి రాసిన హాస్యరస ప్రబంధం ఇది.
ప్రచురణ
ఈ కావ్యాన్ని 1922లో పుదుచ్ఛేరి నుండి "కామ గ్రంథమాల" వారు ప్రచురించారు. దీనికి ఎస్.చిన్నయ్య గారు సంపాదకులుగా ఉన్నారు. 1922లో ఇది మొదటి సారి ప్రచురించబడినా తరువాత దీనిని ఎవరూ ప్రచురించలేదు.
గ్రంథ విశేషాలు
తెలుగులో విశిష్టమైన ప్రబంధం ఇది. రచనా పద్ధతి ప్రబంధాల వలెనే నడుస్తున్నా, ఇందులోని భాషా, వర్ణనా సంప్రదాయాల్ని చిన్నాభిన్నం చేసిన హాస్య రస ప్రబంధం ఇది. ఈ కావ్యంలో కవి ఈ రచనకు ఎలా అంకురార్పణ జరిగిందో వివరించాడు.
ఒక కావ్యాన్ని మొదట తన సంప్రదాయ పద్ధతిలో రాసి, అంకితం తీసుకుంటానని వాగ్దానం చేసిన చింతలపాటి నీలాద్రిరాజు తీరా ఆ ప్రబంధం రచన జరిగిన తరువాత చేతిలో డబ్బులు లేవని, తీసుకొనలేనని చెప్పాడు. అంతే కాక వాటి వల్ల ఏమీ ఉపయోగం కలగడం లేదనీ, డబ్బు ఖర్చు లేకుండా తన గురించి, తను ఉంచుకున్న వేశ్య చంద్రరేఖ గురించి, ఓ హాస్య ప్రబంధం రాయమని సలహా కూడా ఇచ్చాడు. అంతకు ముందు ఆడిమళ్ళ వెంకట శాస్త్రులు అతనికి ఒక ప్రబంధాన్ని అంకితం ఇచ్చాడు. చంద్రరేఖ ఆ వేంకటశాస్త్రులు ఉంచుకున్న వేశ్య కటకపు వేంకటసాని కూతురు. బహుశా వీటన్నిటి కారణంగా జగ్గకవి, తనకు నీలాద్రిరాజు డబ్బివ్వకపోవడానికి ముఖ్య కారకుడు ఆ వేంకటశాస్త్రి అని నమ్మినట్లు కనబడుతుంది.
నీలాద్రి రాజునీ, చంద్రరేఖనీ, వేంకటశాస్త్రుల్నీ, వేంకట సానినీ గలగలిపి చండాలంగా బండబూతులు తిడుతూ జగ్గకవి ఈ గ్రంథాన్ని రాసాడు.
ఇతర విశేషాలు
వెలుదండ నిత్యానందరావు ప్రాచీనాధునిక సాహిత్యకారులందరూ ఈసడించుకున్న ఈ ప్రబంధాన్ని తన ఎం.ఫిల్. పరిశోధనాంశంగా స్వీకరించి ఈ తొలి వికట ప్రబంధం పైన సమగ్ర పరిశీలన చేసి ఈ ప్రబంధంలోని ప్రౌఢమైన పదాల గుంభనాన్ని, సరస హాస్యాలను బయల్పరిచాడు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:తెలుగు కావ్యములు
హమురా స్టేషన్
హమురా స్టేషన్ (羽村駅, హమురా-ఎకి ) అనేది హమురా, టోక్యో, జపాన్‌లో ఉన్న ఒక ప్రయాణీకుల రైల్వే స్టేషన్ , దీనిని తూర్పు జపాన్ రైల్వే కంపెనీ (జె ఆర్ ఈస్ట్) నిర్వహిస్తుంది.
ముంజంపల్లె (పాలకుర్తి మండలం)
ముంజంపల్లి,తెలంగాణ రాష్ట్రం, పెద్దపల్లి జిల్లా, పాలకుర్తి మండలంలోని గ్రామం.
హమురా స్టేషన్
లైన్స్
హమురా స్టేషన్ ఓమీ లైన్ ద్వారా సేవలు అందిస్తోంది మరియు తచికావా స్టేషన్‌లో లైన్ ప్రారంభ స్థానం నుండి 11.7 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
ముంజంపల్లె (పాలకుర్తి మండలం)
ఇది మండల కేంద్రమైన పాలకుర్తి నుండి 18 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన రామగుండం నుండి 25 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత కరీంనగర్ జిల్లా లోని వెల్గటూర్ మండలం (జగిత్యాల  జిల్లా)లో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన పాలకుర్తి మండలం (పెద్దపల్లి జిల్లా) లోకి చేర్చారు.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 383 ఇళ్లతో, 1376 జనాభాతో 562 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 686, ఆడవారి సంఖ్య 690. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 184 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571727 .పిన్ కోడ్: 505416.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి వెల్గటూర్లో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల రాజారాంపల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు రామగుండంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కరీంనగర్లోను, పాలీటెక్నిక్‌ పొలసలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల రామగుండంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం పెద్దపల్లిలోను, వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు రామగుండం లోనూ ఉన్నాయి.
హమురా స్టేషన్
స్టేషన్ లేఅవుట్
ఈ స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ పైన ఎలివేటెడ్ స్టేషన్ భవనంతో రెండు ట్రాక్‌లకు సేవలందించే ఒకే గ్రౌండ్-లెవల్ ఐలాండ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను కలిగి ఉంది.స్టేషన్‌లో సిబ్బంది ఉన్నారు
ముంజంపల్లె (పాలకుర్తి మండలం)
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు.
హమురా స్టేషన్
చరిత్ర
స్టేషన్ 19 నవంబర్ 1894న ప్రారంభించబడింది. 1 ఏప్రిల్ 1987న జపనీస్ నేషనల్ రైల్వేస్ (జె ఎన్ ఆర్) ప్రైవేటీకరణతో, స్టేషన్ జె ఆర్ ఈస్ట్ నియంత్రణలోకి వచ్చింది.
ముంజంపల్లె (పాలకుర్తి మండలం)
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ముంజంపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
హమురా స్టేషన్
మూలాలు
వర్గం:తూర్పు జపాన్ రైల్వే కంపెనీ స్టేషన్లు వర్గం:ఓమీ లైన్ వర్గం:హమురా, టోక్యో
ముంజంపల్లె (పాలకుర్తి మండలం)
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
ముంజంపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ముంజంపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మొక్కజొన్న
ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా
thumb|350x350px|ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పటం
ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభా నియోజకవర్గాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తరువాత 175 వున్నాయి.
చరిత్ర
అవిభక్త ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో 294 నియోజకవర్గాలున్నాయి. శాసనసభలో మొత్తం 295 మంది శాసనసభ్యులు (ఎమ్.ఎల్.ఎ. లు) ఉండేవారు. అందులో ఒక సీటుకు ఒక ఆంగ్లో-ఇండీయన్ ని నామినేట్ చేస్తారు. ప్రతి నియోజక వర్గంనుండి ఓ ప్రతినిధి వుంటాడు. ఈ ప్రతినిధి నియోజక వర్గంలో గల ఓటర్లచే ఎన్నుకోబడుతాడు. 2014 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి తెలంగాణ రాష్ట్ర విభజించిన తర్వాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 13 జిల్లాలు, శాసనసభ నియోజకవర్గాలు 175. 2022 ఏప్రిల్ 4 న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలను 26 గా పునర్విభజించారు. చాలావరకు లోకసభ నియోజకవర్గం ప్రాతిపదికగా జిల్లా చేసినా, ప్రజల సౌకర్యంకొరకు కొన్ని మండలాలను దగ్గరిలోని జిల్లాలో కలిపినందున, కొన్ని శాసనసభ నియోజకవర్గాలు రెండు జిల్లాల పరిధిలోకి వచ్చాయి.
జిల్లాకు ప్రధానమైన లోకసభ నియోజకవర్గం పరిధిలో వున్ననూ, పూర్తిగా జిల్లా పరిధిదాటిన శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
జిల్లా కేంద్రం ప్రజలకు దగ్గరగా వుండటంకోసం, కొన్ని శాసనసభ నియోజకవర్గాల పరిధిలోగల మండలాలను పూర్తిగా సరిహద్దు జిల్లాలో కలపడం జరిగింది.
జిల్లాకు ప్రధానమైన లోకసభ నియోజకవర్గం పరిధిలో వున్ననూ, పాక్షికంగా జిల్లా పరిధిదాటిన శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
జిల్లా కేంద్రం ప్రజలకు దగ్గరగా వుండటంకోసం, కొన్ని శాసనసభ పరిధిలో గల మండలాలను పాక్షికంగా సరిహద్దు జిల్లాలో కలపడం జరిగింది.
విజయనగరం జిల్లా
విజయనగరం జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య: 9 (వరుస సంఖ్య 130 నుండి 138 వరకు)
విశాఖపట్టణం జిల్లా
విశాఖపట్నం జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 15 (వరుస సంఖ్య 139 నుండి 153 వరకు)
తూర్పుగోదావరి జిల్లా
తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 19 (వరుస సంఖ్య 154 నుండి 172 వరకు)
పశ్చిమగోదావరి జిల్లా
పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య: 15 (వరుస సంఖ్య 173 నుండి 187 వరకు)
గుంటూరు జిల్లా
గుంటూరు జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య: 17 (వరుస సంఖ్య 204 నుండి 220 వరకు)
ప్రకాశం జిల్లా
ప్రకాశం జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 12 (వరుస సంఖ్య 221 నుండి 232 వరకు)
నెల్లూరు జిల్లా
నెల్లూరు జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 10 (వరుస సంఖ్య 233 నుండి 242 వరకు)
వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా
వైఎస్‌ఆర్ జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 10 (వరుస సంఖ్య 243 నుండి 252 వరకు)
కర్నూలు జిల్లా
కర్నూలు జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 15 (వరుస సంఖ్య 253 నుండి 266 వరకు)
అనంతపురం జిల్లా
అనంతపురం జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య : 14 (వరుస సంఖ్య 267 నుండి 280 వరకు)
చిత్తూరు జిల్లా
చిత్తూరు జిల్లాలోని పాత జిల్లా ప్రకారం శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య: 14 (వరుస సంఖ్య 281 నుండి 294 వరకు)
నీటూరు
నీటూరు, తెలంగాణ రాష్ట్రం, వికారాబాదు జిల్లా, దౌలతాబాద్ మండలంలోని గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన దౌలతాబాద్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మహబూబ్ నగర్ నుండి 67 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత మహబూబ్ నగర్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 549 ఇళ్లతో, 2668 జనాభాతో 1028 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1331, ఆడవారి సంఖ్య 1337. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 338 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 574972.
2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం - మొత్తం 2,308 - పురుషుల సంఖ్య 1,136 - స్త్రీల సంఖ్య 1,172 - గృహాల సంఖ్య 	431'''
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు దౌలతాబాద్లో ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొడంగల్లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ మహబూబ్ నగర్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల మహబూబ్ నగర్లో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
నీటూర్లో ఉన్న ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
నీటూర్లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
నీటూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటూర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
నీటూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, కంది, వేరుశనగ
రాజకీయాలు
జూలై 23, 2013న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా అంజిలమ్మ ఎన్నికైనది.
నాగరాజుపల్లి
నాగరాజుపల్లి బాపట్ల జిల్లా, మార్టూరు మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన మార్టూరు నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన చిలకలూరిపేట నుండి 17 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 954 ఇళ్లతో, 3872 జనాభాతో 1685 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1974, ఆడవారి సంఖ్య 1898. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 775 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 667. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590693 .పిన్ కోడ్: 523301.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి మార్టూరులో ఉంది. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల మార్టూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల చిలకలూరిపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు చిలకలూరిపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మార్టూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం చిలకలూరిపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల గుంటూరు లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
నాగరాజుపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
నాగరాజుపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నాగరాజుపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
నాగరాజుపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మిరప
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
గ్రానైటు
గణాంకాలు
2001 వ .సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 3,408. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,741, మహిళల సంఖ్య 1,667, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 772 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1,685 హెక్టారులు.
సమీప గ్రామాలు
గుంటుపల్లి 4 కి.మీ, బల్లికురవ  5 కి.మీ, వల్లపల్లి  5 కి.మీ, మార్టూరు  5 కి.మీ, రాజుపాలెం  6 కి.మీ.
సమీప మండలాలు
తూర్పున మార్టూరు మండలం, తూర్పున యద్దనపూడి మండలం, ఉత్తరాన సంతమాగులూరు మండలం, తూర్పున చిలకలూరిపేట మండలం.
రాయిగఢ్ జిల్లా
మహారాష్ట్ర లోని జిల్లాలలోజిల్లా (హిందీ:रायगड जिल्हा) ఒకటి. ఇది కొంకణ్ డివిషన్లో ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 2,635,394 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 2,207,929. 2001 - 2011 మధ్య నగరవాసుల సంఖ్య 36.91% అభివృద్ధి చెందింది. 1991 - 2001 మధ్య నగరవాసుల సంఖ్య 24.22% అభివృద్ధి చెందింది.
పేరువెనుక చరిత్ర
జిల్లాలో ఉన్న రాయ్‌గడ్ కోట కారణంగా జిల్లాకు పేరు నిర్ణయించబడింది. ఈ కోట శివాజీ మహరాజ్ రాజధానిగా ఉండేది. ఈ కోట పశ్చిమకనుమలలోని దట్టమైన అరణ్యాల మధ్య పశ్చిమాభిముఖంగా నిర్మించబడింది.
సరిహద్దులు
జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో ముంబయి నౌకాశ్రయం, ఉత్తర సరిహద్దులో ఠాణే జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో పూనాజిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో రత్నగిరిజిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో అరేబియన్ సముద్రం ఉన్నాయి. జిల్లాలో సహజ సిద్ధమైన పెన్- మంద్వా ఉంది. జిల్లా ఉత్తర భూభాగంలో ప్రణాళికాబద్ధంగా రూపొందించిన నవీ ముంబాయి, జవహర్లాల్ నెహ్రూ నౌకాశ్రయం ఉన్నాయి.
జిల్లాలో పాన్వెల్, ఆలీ బాగ్, మంగఒన్, రొహ, పెన్ (భారతదేశం), ఖొపొలి, ఖర్ఘర్,తలోజ,ఖలపుర్,ఉరన్,పతల్గంగ,రసయని,నగొథన,పొలద్పుర్,ఆలీ బాగ్, కర్జాత్, మహాద్ మొదలైన పట్టణాలు ఉన్నాయి.మ్జిల్లాలోని పాన్వెల్ నగరం వైశాల్యం, జనాభా పరంగా అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది. ఉరన్ వద్ద పురాతన హిందూ మతం, బౌద్ధ సంబంధిత ఎలిఫెంటా ద్వీపం, గుహలు (ఘరపురి) ఉన్నాయి.
చరిత్ర
మునుపటి కొలబా జిల్లా పేరు రాయ్‌ఘడ్ జిల్లాగా మార్చబడింది.1869లో ఠాణే జిల్లా నుండి కులబ జిల్లా (కొలబా జిల్లా) రూపొందించబడింది. 1872 గణాంకాలను అనుసరించి కులబ జిల్లా జనసంఖ్య 3,50,000. ఇందులో 94% హిందువులు, మిగిలిన వారిలో అత్యధికశాతం ముస్లిములు ఉన్నారు. 1881లో జిల్లా జనసంఖ్య 382,000. వీరిలో హిందువులు 95% ఉన్నారు. రాయ్‌గర్ ఉత్తర భుభాభాగం ఠాణే జిల్లాకు సంబధితమై ఉంది. 1883 వరకు పాంవెల్ కొలబాజిల్లాతో చేర్చబడలేదు, ఆధునిక రాయ్‌ఘడ్ జిల్లా ఈశాన్య భాగంలో ఉన్న కర్జత్ 1891 వరకు కొలబా జిల్లాతో చేర్చబడలేదు.
విధ్య
పాత కొలబా ప్రాంతాన్ని బ్రిటిష్ స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత 1865 - 1866 మధ్య బ్రిటిష్ వారు 4 ఆగ్లో - వర్నాక్యులర్ మాధ్యమ పాఠశాలలు, 30 ప్రభుత్వ పాఠశాలలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. 1861లో అలిబాగ్‌లో మొదటి బాలికల పాఠశాల స్థాపించబడింది. క్రైస్తవ మిషన్ 1879లో అలిబాగ్‌లో ఇంగ్లీష్ పాఠశాల స్థాపించారు. ప్రభాకర్ పాటిల్ ఎజ్యుకేషన్ సొసైటీ జిల్లాలో 27 పాఠశాలలను నిర్వహిస్తుంది (5 మరాటీ & ఇంగ్లీష్ ప్రాథమిక పాఠశాలలు, డి.ఇ.డి కాలేజ్, ఒక ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్, ఒక పాలిటెక్నిక్ ఇంస్టిట్యూట్, ఒక ఎం.ఎం.ఎస్ కాలేజ్).
పరిపాలక ఉపవిభాగాలు
రాయ్ గఢ్ జిల్లాలో పదిహేను తాలూకా లు,, 1,967 గ్రామాలు, నాలుగు ఉపవిభాగాలున్నాయి.
2001 లో గణాంకాలు
జిల్లాలో (మహాదేవ్, కొలి ప్రజలు, కత్కరి, ఠాకూర్ )కు చెందిన పలు షెడ్యూల్డ్ తెగలు రాయిగఢ్ జిల్లాలో నివసిస్తున్నారు.
రహదారి
రాయ్‌ఘడ్ జిల్లా సియోన్ పాంవెల్ ఎక్స్ప్రెస్వే ద్వారా చక్కగా ముంబాయి రాష్ట్రంతో అనుసంధానించబడి ఉంది. ముంబాయి - పూనా ఎక్స్ప్రెస్వే, జాతీయ రహదారి 4 జిల్లా గుండా పయనిస్తున్నాయి. జాతీయ రహదారి 17 పంవెల్ నుండి జిల్లా అంతటా పయనిస్తుంది.
రైలుమార్గం
ది కొంకణ్ రైల్వే రోహా వద్ద ఆరంభమై మంగావ్, వీర్ ద్వారా పయనిస్తుంది. ముంబాయి - పూనా ది సెంట్రల్ రైల్వే మార్గం కర్జత్ నుండి ఖొపొలి వరకు పొడిగించబడింది. జిల్లాలో పంవెల్ రైలు స్టేషను ప్రధానమైనదిగా ఉంది. ఇది హార్బర్ మార్గం ద్వారా ముంబాయితో అనుసంధానించబడి ఉంది. జిల్లాలోని ప్రయాణీకులంతా పాంవే రైలు స్టేషను ద్వారా ఇతర నగరాలకు ప్రయాణిస్తుంటారు. ఇది జిల్లాను దక్షిణ భారతంతో అనుసంధానిస్తుంది. నెరల్ నుండి మాథరన్ వరకు నేరోగేజ్ రైలుమార్గం ఉంది. దీనిని మాథరన్ హిల్ రైల్వే అంటారు.
నౌకాశ్రయాలు
జిల్లాలో జె.ఎన్.పి.టి, మంద్వ, రేవాస్, ముర్ద్ మరియ ష్రీవర్ధన్ వంటి నౌకాశ్రయాలు ఉన్నాయి.
యూనివర్శిటీ
రాయ్‌ఘర్ జిల్లాలోని లోనెరే వాదా డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ టెక్నికల్ యూనివర్శిటీ " ఉంది. ఇది 1989లో స్థాపించబడింది. ఇది మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని ఒకేఒక యూనివర్శిటీగా గుర్తుంచబడుతుంది.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:1869 స్థాపితాలు వర్గం:మహారాష్ట్ర జిల్లాలు వర్గం:Raigad district వర్గం:కొంకణ్ జిల్లా వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
మోరంపూడి
మోరంపూడి గుంటూరు జిల్లా, దుగ్గిరాల మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన దుగ్గిరాల నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మంగళగిరి నుండి 11 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1423 ఇళ్లతో, 4798 జనాభాతో 455 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2399, ఆడవారి సంఖ్య 2399. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1898 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 88. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590266 .ఈ గ్రామం దుగ్గిరాల మండల కేంద్రానికి సుమారు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. తెనాలి-విజయవాడ ప్రధాన రహదారి ఈ గ్రామం గుండానే వెళ్తుంది. చెన్నై-కోల్కత రైలు మార్గం కూడా ఈ గ్రామ పొలిమేర్ల గుండా వెళ్తుంది.
గ్రామ చరిత్ర
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (సీఆర్‌డీఏ) పరిధిలోకి వస్తున్న మండలాలు, గ్రామాలను ప్రభుత్వం విడిగా గుర్తిస్తూ ఉత్తర్వులు జారీచేసింది. ప్రస్తుతం గుర్తించిన వాటిలోని చాలా గ్రామాలు వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్నాయి. గతంలో వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్న వాటితోపాటుగా ఇప్పుడు మరిన్ని కొన్ని గ్రామాలు చేరాయి. సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వచ్చే గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల్లోని మండలాలు, గ్రామాలను గుర్తిస్తూ పురపాలక శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి ఉత్తర్వులు జారీ చేశారు.
గుంటూరు జిల్లా పరిధిలోని మండలాలు
తాడేపల్లి, మంగళగిరి, తుళ్లూరు, దుగ్గిరాల, తెనాలి, తాడికొండ, గుంటూరు మండలం, చేబ్రోలు, మేడికొండూరు, పెదకాకాని, వట్టిచెరుకూరు, అమరావతి, కొల్లిపర, వేమూరు, కొల్లూరు, అమృతలూరు, చుండూరు మండలాలతో పాటు ఆయా మండలాల పట్టణ ప్రాంతం కూడా సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వస్తుంది.