cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
మర్రి రాజశేఖర్‌రెడ్డి
జీవిత విషయాలు
మర్రి రాజశేఖర్రెడ్డి 1970 జూన్ 17న హైదరాబాద్ లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి లక్ష్మణ్ రెడ్డి, తల్లి అరుంధతిరెడ్డి, రాజశేఖర్‌ గారికి మమత రెడ్డి తో వివాహం జరిగింది. వీరికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు.
సామాజిక సేవ
సమాజం లో తనవంతు సహాయం చేయాలన్న సేవాదృక్పధం తో వివిధ వర్గాలకు రాజశేఖర్ రెడ్డి విద్యార్థులకు, ప్రతిభావంతులకు, పేదవర్గాలకు, క్రీడల్లో రాణిస్తున్న వారికి  ఉపకార వేతనాలను తన విద్యాసంస్థల ద్వారా అందిస్తున్నారు. మేడ్చల్ మల్కాజ్గిరి లో ఆరు గ్రామాలను దత్తత తీసుకుని విద్యా, వైద్య, మౌలిక వసతులకు పెద్ద పీఠ వేస్తూ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేస్తున్నాడు. దేశంలోనే ఎక్కువ కార్మికులు కలిగినట్టి హైదరాబాద్ కరోనా, లాక్ డౌన్ సమయంలో ఈ ప్రాంతాలనుండి ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్తున్న వలస కార్మికులకు రోజువారీ కూలీలు, ఆశ్రియులకు భోజన, వసతి మరియు రవాణా ఏర్పాట్లు చేసాడు. మేడ్చల్ జిల్లాలో మున్సిపాలిటీ, ఫ్రంట్ లైన్ వర్కర్ లకి (పారిశుద్ధ్య ,వైద్య ,పోలీస్ ,మీడియా) వారికి PPE కిట్ లను అలాగే నిత్యావసర సరుకులను వితరణ చేసాడు. అనాధ వృద్ధాశ్రమాలకు, సామాజిక సేవ సంస్థలకు, కరోనా సమయంలో సరిపడా నిత్యావసర సరుకులను అందజేశారు. ముఖ్యమంత్రి సహాయ నిధికి 30 లక్షల రూపాయలను ఆర్ధిక సహాయంగా అందించారు. తాను నెలకొల్పిన అరుంధతి హాస్పిటల్ లో ఉచితంగా 5000 పైగా సర్జరీస్ చేయించారు.
రాజకీయరంగం
రాజశేఖర్‌రెడ్డి సమీప బంధువు సి.హెచ్. మల్లారెడ్డి రాష్ట్ర మంత్రిగా ఉన్నాడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ వర్కింగ్ ప్రెసిడెంట్ కేటీఆర్‌ ని ఆదర్శంగా తీసుకొని రాజకీయల్లోకి వచ్చిన రాజశేఖర్‌రెడ్డి కొంతకాలం మల్కాజ్‌గిరి లోకసభ నియోజకవర్గం ఇన్‌చార్జిగా పనిచేశాడు. 2023 ఏప్రిల్ 09న కంటోన్మెంట్ అసెంబ్లీ ఇన్‌చార్జిగా నియమితుడయ్యాడు.
మూలాలు
వర్గం:1970 జననాలు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సామాజిక కార్యకర్తలు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు
హరే కృష్ణ (మంత్రం)
హరే కృష్ణ మంత్రం 16-పదాల వైష్ణవ మంత్రం. ఇది కలి-సంతరణోపనిషత్తులో పేర్కొనబడింది. ఇది 15వ శతాబ్దం నుండి అత్యంత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. చైతన్య మహాప్రభు బోధనలను అనుసరించి భక్తి ఉద్యమం మొదలయినప్పటి నుండి ఈ మంత్రం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది.
1960ల నుండి, భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద, అతని ఉద్యమం, ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్‌నెస్ (సాధారణంగా "హరే కృష్ణస్" లేదా హరే కృష్ణ ఉద్యమం అని పిలుస్తారు) ద్వారా ఈ మంత్రం భారతదేశం వెలుపలకూడా బాగా వ్యాపించి ప్రసిద్ధి చెందింది.
మంత్రం
శ్రీ కృష్ణ చైతన్య మహాప్రభు మహామంత్రాన్ని ప్రకటించినప్పుడు, అది కృష్ణుడి పేరుతో మొదలైంది. హరే కృష్ణ హరే కృష్ణ కృష్ణ కృష్ణ హరే హరే హరే రామ హరే రామ రామ రామ హరే హరే
మంత్రం అర్థం
"హరే" అనేది హరి శబ్ద రూపంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు, విష్ణువు మరొక పేరు "భ్రాంతిని తొలగించేవాడు" అని అర్ధం. మరొక వివరణ హర, రాధ పేరు, కృష్ణుని భార్య లేదా అతని శక్తి (కృష్ణుని శక్తి). భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద ప్రకారం, హర అనేది "దేవుని శక్తి/శక్తి"ని సూచిస్తుంది, అయితే కృష్ణుడు, రాముడు సర్వోత్కృష్టమైన భగవంతుడిని సూచిస్తారు, అంటే "ఆకర్షణీయుడు", "అన్ని ఆనందాలకు మూలం. అని అర్థం ". కురుక్షేత్ర యుద్ధం తర్వాత కృష్ణుడిని కీర్తిస్తూ భీష్ముడు చెప్పిన విష్ణు సహస్రనామ శ్లోకంలో, కృష్ణుడిని రాముడు అని కూడా పిలుస్తారు.
"హరే రామ"లో "రామ" అంటే "రాధారమణ" లేదా రాధ (కృష్ణునికి మరొక పేరు) ప్రియమైన వ్యక్తి అని కొన్నిసార్లు నమ్ముతారు.
భక్తివేదాంత స్వామి మహా మంత్రాన్ని జపించే విధానాన్ని ఈ క్రింది విధంగా వివరించాడు:
కృష్ణ చైతన్యం మనస్సుపై కృత్రిమంగా విధించడం కాదు; ఈ చైతన్యమే జీవుని అసలైన శక్తి. అతీంద్రియ ప్రకంపనలు విన్నప్పుడు, ఈ స్పృహ పునరుజ్జీవింపబడుతుంది. 'హరే కృష్ణ, హరే కృష్ణ, కృష్ణ కృష్ణ, హరే హరే / హరే రామ, హరే రామ, రామ రామ, హరే హరే' అనే ఈ కీర్తన ప్రత్యక్షంగా అమలవుతుంది. ఆధ్యాత్మిక వేదిక నుండి, అందువలన ఈ ధ్వని కంపనం స్పృహ ఇంద్రియ, మానసిక, మేధో స్థాయిలను అధిగమిస్తుంది. అందుచేత ఎవరైనా మునుపటి అర్హత లేకుండానే జపంలో పాల్గొనవచ్చు.
సేతువు
సేతువు [ sētuvu ] sētuvu. సంస్కృతం n. A bridge, a cause way, dam, bank or mound. The bridge at Rameswaram. గట్టు, కట్ట, వంతెన. రామేశ్వరము వద్దనున్న వారధి. "గతసలిలమునకు సేతువేలా. Bilh. iii. 38.
హరే కృష్ణ (మంత్రం)
చరిత్ర
ఈ మంత్రం మొట్టమొదట రఘునందన్ భట్టాచార్య రచించిన వైష్ణవ ఉపనిషత్ కాళీ-శాంతరణ ఉపనిషద్ (కాళి సంతరణ ఉపనిషత్తులు)లో ధృవీకరించబడింది. ఈ ఉపనిషత్తులో, నారదుడు బ్రహ్మచే ఉపదేశించబడ్డాడు
నారదుడు నారాయణుని పేరు చెప్పమని బ్రహ్మకు అడుగుతాడు. అపుడు బ్రహ్మ ఇలా సమాధానం ఇస్తాడు:
''హరే రామ హరే రామ, రామ రామ హరే హరే, హరే కృష్ణ హరే కృష్ణ, కృష్ణ కృష్ణ హరే హరే; ఈ పదహారు పేర్లు కలి దుష్ప్రభావాలకు వినాశకరమైనవి. వేదాలన్నింటిలోనూ ఇంతకంటే మంచి మార్గం కనిపించదు.''
చైతన్య మహాప్రభు సుమారు 1500 A.D.లో ఈ మంత్రాన్ని ప్రపంచంలోని "ప్రతి పట్టణం, గ్రామానికి" బహిరంగంగా వ్యాప్తి చేయడానికి తన మిషన్‌ను ప్రారంభించినప్పుడు, భారతదేశం అంతటా, ముఖ్యంగా బెంగాల్, ఒడిషా ప్రాంతాలలో ఈ మంత్రాన్ని ప్రచారం చేశారు. కాళీ సంతారణ ఉపనిషత్‌లోని కొన్ని వెర్షన్‌లు హరే కృష్ణకు ముందు హరే రామ (పైన ఉల్లేఖించినట్లుగా) మంత్రాన్ని అందిస్తాయి, మరికొన్ని మాన్యుస్క్రిప్ట్ నవద్వీప వెర్షన్‌లో వలె హరే రామ కంటే ముందు హరే కృష్ణతో ఉన్నాయి.
శిష్య పరంపరలో కృష్ణుని భక్తుడైన ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద, తన గురువు శ్రీల భక్తిసిద్ధాంత సరస్వతి ఆదేశానుసారం, భారతదేశం నుండి శ్రీ చైతన్య బోధనలను తీసుకువచ్చారు, వాటిని పాశ్చాత్య ప్రపంచమంతటా వ్యాప్తి చేసే బాధ్యతను తీసుకున్నారు. 1965 లో న్యూయార్క్ నగరం నుంచి ప్రారంభించి, అతను తన జీవితంలోని చివరి పదకొండు సంవత్సరాలలో పద్నాలుగు సార్లు భూగోళాన్ని చుట్టుముట్టాడు. ఈ విస్తృత పర్యటనల ద్వారా హరే కృష్ణ మంత్రం ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన పదబంధంగా మారింది.
మూలాలు
వర్గం:హిందూమతం
దొమ్మరనంద్యాల
జమ్మలమడుగు పట్టణానికి వాయవ్య దిశగా 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. తూర్పున మోరగుడి గ్రామం, పశ్చిమాన వేపరాల గ్రామం, దక్షిణాన పెన్నా నది, ఉత్తరాన కర్మలవారి పల్లె గ్రామం, దొమ్మర నంద్యాలకు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
గణాంకాలు
దొమ్మర నంద్యాల వైఎస్ఆర్ జిల్లాలోని మైలవరం మండలానికి చెందిన జనగణన పట్ణణం. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దొమ్మర నంద్యాల నగరంలో మొత్తం 2,192 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. దొమ్మర నంద్యాల మొత్తం జనాభా 8,337 అందులో పురుషులు 4,219 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 4,118 మంది ఉన్నారు. సగటు లింగ నిష్పత్తి 976. దొమ్మర నంద్యాల పట్టణంలో నగరంలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 940, ఇది మొత్తం జనాభాలో 11%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 477 మంది మగ పిల్లలు, 463 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. బాలల లింగ నిష్పత్తి 971, ఇది సగటు లింగ నిష్పత్తి (976) కంటే తక్కువ. దొమ్మర నంద్యాల అక్షరాస్యత రేటు 67.7%. ఆ విధంగా వైఎస్ఆర్ జిల్లాలో 67.3% అక్షరాస్యతతో పోలిస్తే దొమ్మర నంద్యాల అధిక అక్షరాస్యతను కలిగి ఉంది. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 81.53%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 53.43%.
రవాణా సౌకర్యాలు
జమ్మలమడుగు నుండి బస్సు, ప్రైవేటు వాహనాలు రోడ్డు మార్గం ద్వారా వచ్చును. జమ్మలమడుగు నుండి మాత్రమే కాకుండా తాడిపత్రి రోడ్ నుండి కూడా గ్రామానికి ట్రంక్ రోడ్ వేయడం జరిగింది. ప్రస్తుతం ఈ గ్రామానికి రెండు లైన్ల రోడ్ సదుపాయం ఉంది.జమ్మలమడుగు నుండి ఈ గ్రామం చేరడానికి ప్రస్తుతం మూడు మార్గాల ద్వారా చేరుకోవచ్చు.జమ్మలమడుగు - తాడిపత్రి రహదారిలో మొరగుడి వద్ద నుండి ఈ గ్రామానికి చేరుకోవచ్చు.అలాగే మైలవరం బైపాస్ నుండి కుడా చేరుకోవచ్చు.జమ్మలమడుగు - వేపరాలకు పెన్నా నది మద్యలో నుండి వేసిన కొత్త రోడ్ ద్వారా కూడా దొమ్మర నంద్యాల చేరవచ్చు.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రస్తుతం విద్యా సదుపాయాలు చాలా ఉన్నతంగా ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఒక ఉన్నత పాఠశాల, నాలుగు ప్రాథమిక పాఠశాలలు, చిన్న పిల్లల కోసం నాలుగు అంగన్వాడి కేంద్రాలు, బాలురకు ప్రభుత్వ హాస్టల్ సదుపాయం కూడా ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం హాస్టల్లో వంద మంది విద్యార్థులు దాక ఉన్నారు. దొమ్మర నంద్యాల లోని ఉన్నత పాఠశాల జిల్లాలోని కర్పోరాట్ పాఠశాలలకు దీటుగా ఉన్నత విద్యను బోధిస్తూ కడప జిల్లాలోనే ఉన్నతమైన పాఠశాలలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఇక్కడ పాఠశాల వాతావరం చాలా ఆహ్లాదంగా, ఆనందకరంగా ఉంటుంది. ఈ గ్రామం నుండే కాకుండా పొరుగు గ్రామాలైన మోరగుడి, కర్మలవారి పల్లె, చిన్న కొమెర్ల గ్రామాల నుండి మాత్రమే కాకుండా, జమ్మలమడుగు పట్టణం నుండి కూడా విద్యార్థులు రావడం జరుగుతున్నది. ఏడాది ఏడాదికి ఇక్కడి విద్యార్థుల సంఖ్య పెరుగుతూ ప్రస్తుతం 900 పైగా విద్యార్థులతో ఇక్కడ చదువుకున్న విద్యార్థులు చాలామంది ఉపాధ్యాయులుగా, ఇంజనీర్లుగా, వ్యాపారస్తులుగా, సాఫ్ట్ వేర్లుగా, డాక్టర్లు గానే కాకుండా అన్ని రకాల ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో ఉన్నారు.
దేవాలయాలు
శ్రీ చౌడేశ్వరీదేవి ఆలయం - ఈ గ్రామంలో తొగట వీర క్షత్రియుల ఇలవేలుపు శ్రీ చౌడేశ్వరీదేవి ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయంలో ప్రతి సంవత్సరం జ్యోతి మహోత్సవాలు మూడు రోజులపాటు వైభవంగా జరుగును.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:జనగణన పట్టణాలు వర్గం:వైఎస్ఆర్ జిల్లా జనగణన పట్టణాలు
సోలిపేట రామలింగారెడ్డి
సోలిపేట రామలింగారెడ్డి (అక్టోబరు 2, 1961 - ఆగస్టు 6, 2020) తెలంగాణ రాష్ట్రంకు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, పాత్రికేయుడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున 2004, 2008 (ఉపఎన్నిక)లలో దొమ్మాట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి 2014, 2018 ఎన్నికల్లో దుబ్బాక శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంందాడు.
జీవిత విషయాలు
రామలింగారెడ్డి 1961, అక్టోబరు 2న సిద్ధిపేట జిల్లా, దుబ్బాక మండలం, చిట్టాపూర్ లో జన్మించాడు. రామలింగారెడ్డికి సుజాతతో వివాహం జరిగింది. వీరికి ఒక కుమారుడు సతీష్ రెడ్డి, ఒక కుమార్తె ఉదయశ్రీ ఉన్నారు.
ఉద్యమ జీవితం
పాఠశాల స్థాయిలోనే ఉద్యమాలపై ప్రేమ పెంచుకున్న రామలింగారెడ్డి, ఇంటర్ తరువాత అర్.ఎస్.యు. (రాడికల్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్) జిల్లా అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. ప్రజా సమస్యల్లో పాలుపంచుకుంటూ వస్తున్న క్రమంలో పోలీసుల నుంచి కూడా ఎన్నో ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. 1991లో టాడా కేసు పెట్టారు. విప్లవ సాహిత్యంతోపాటు బాంబులు దొరికాయని, నక్సలైట్ గా పనిచేస్తున్నాడని కేసు పెట్టి నిర్బందంలో ఉంచి చిత్రహింసలకు గురిచేశారు. నాలుగు రోజులకు సెంట్రల్ జైల్ కు తరలించారు, ఈ క్రమంలోనే దేశ, రాష్ట్రంలో జర్నలిస్టులు, ప్రజాసంఘాలు ఉద్యమాలు చేపట్టాయి. లండన్ లో కూడా ఊద్యమాలు జరిగాయి. కేంద్ర మానవ హక్కుల కమిషనర్ రంగరాజన్ జోక్యంతో కోర్టు విచారణలో పోలీసులు తప్పుడు కేసు పెట్టారని తేలడంతో నిర్దోషిగా బయటకు వచ్చాడు.
వృత్తి జీవితం
1983 తరువాత ఉదయం దినపత్రికలో రిపోర్టర్ గా చేరాడు. వార్త రిపోర్టర్ గా కొనసాగుతూ ఎపియుడబ్ల్యుజె (జర్నలిస్టు యూనియన్) జిల్లా అధ్యక్షుడిగా రెండుసార్లు పనిచేశాడు. జహీరాబాదులో, సిద్ధిపేటలో వార్త రిపోర్టర్ గా పనిచేశాడు.
రాజకీయ జీవితం
సుమారు 25 ఏళ్ళు పాత్రికేయుడిగా పనిచేసిన రామలింగారెడ్డి కేసీఆర్ పిలుపుమేరకు రాజకీయాల్లోకి వచ్చాడు. 2004లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో దొమ్మాట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటిచేసి ఎన్నికై తొలిసారిగా శాసనసభలో అడుగుపెట్టాడు. 2008 ఉపఎన్నికల్లో కూడా ఎన్నికయిన రామలింగారెడ్డి, 2009 ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాడు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత 2014లో దుబ్బాక శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటిచేసి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి చెరుకు ముత్యంరెడ్డిపై 37,925 ఓట్ల తేడాతో గెలుపొందాడు. 2018లో జరిగిన ముందస్తు తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి మద్దుల నాగేశ్వరరెడ్డిపై 62,500 ఓట్ల తేడాతో గెలుపొందాడు. శాసనసభ అంచనాల కమిటీ ఛైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశాడు.
మరణం
అనారోగ్యంతో హైదరాబాదులోని ఒక ప్రైవేటు ఆస్పత్రిలో చికిత్సపొందుతున్న రామలింగారెడ్డి 2020, ఆగస్టు 6న గుండెపోటుతో మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1961 జననాలు వర్గం:పాత్రికేయులు వర్గం:2020 మరణాలు వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా రాజకీయ నాయకులు వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా పాత్రికేయులు వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా నుండి ఎన్నికైన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2014)
పంజాబ్, చండీగఢ్ లలోని నగరాల జాబితా (జనాభా వారీగా)
కుడి|thumb|250x250px|స్వర్ణ దేవాలయం, అమృత్ సర్ 2013 జనగణన ప్రకారం లక్షకు పైగా జనాభా ఉన్న భారత దేశపు రాష్ట్రమైన పంజాబ్, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతమైన చండీగఢ్ లలోని పట్టణ ప్రాంతాలు, నగరాల జాబితా.
చండీగఢ్
అర్బన్ అగ్లోమెరేషన్స్ నియోజకవర్గాలు
పంజాబ్, చండీగఢ్ ప్రాంతాల్లో లక్ష లేక అంతకన్నా ఎక్కువ జనాభా కలిగిన అర్బన్ అగ్లోమెరేషన్ నియోజకవర్గాలను ఈ కింద చూడవచ్చు.
తెలుగు సాహిత్యం - ఎఱ్ఱన యుగం
తిక్కన మరణానికి సుమారు 10 సంవత్సరాలముందు (1280 ప్రాంతంలో) ఎఱ్ఱన జన్మించి ఉంటాడు. ఎఱ్ఱన మరణం 1360లో జరిగిఉండవచ్చును. 1365-1385 ప్రాంతంలో జన్మించిన శ్రీనాథుడు తరువాతి యుగకవిగా భావింపబడుతున్నాడు.
ఎఱ్ఱన పేరుమీద ఒక యుగం అవుసరమా? ఆ కాలాన్ని తిక్కన, శ్రీనాథ యుగాలలో కలుపకూడదా? అన్న సందేహానికి పింగళి లక్ష్మీకాంతం తెలిపిన అభిప్రాయం ఇది - "తిక్కన అనంతరం, శ్రీనాథునికి ముందు ఎఱ్ఱన, నాచన సోమన, భాస్కరుడు వంటి మేటికవులవతరించారు. అంతేగాక తెలుగు సారస్వతానికి త్రిమూర్తులైన కవిత్రయం తరువాతనే ఎంతటివారైనా పేర్కొనదగినవారౌతారు. ఆ మువ్వురును ఆంధ్ర కవి ప్రపంచానికి గురుస్థానీయులు. కనుక ఆ మువ్వురిపేరు మీద మూడు యుగాలుండడం ఉచితం. అంతేగాక ఆంధ్ర వాఙ్మయంలో ఆఖ్యాన పద్ధతిని నన్నయ, నాటకీయ పద్ధతిని తిక్కన ప్రారంభించినట్లే వర్ణనాత్మక విధానానికి ఎఱ్ఱన ఆద్యుడు. నన్నయ యొక్క శబ్దగతిని, తిక్కన యొక్క భావగతిని అనుసంధించి క్రొత్త శైలిని కూర్చిన మహానుభావుడు ఎఱ్ఱన. తెలుగుభాష పలుకుబడి, వాక్యనిర్మాణము ఈ కాలంలో ఆధునికతను సంతరించుకొన్నాయి. శ్రీనాథునివంటి అనంతరీకులు ముందుగా ఈ శైలినే అలవరచుకొని రచనలు సాగించారు. కనుక ఎఱ్ఱనను యుగకర్తగా సంభావించుట ఉచితం."
రాజకీయ, సామాజిక నేపథ్యం
1323లో ఢిల్లీ సుల్తాను చేత పరాజితుడై ప్రతాపరుద్రుడు మరణించడంతో కాకతీయ సామ్రాజ్యం అంతమైంది. అయితే కాకతీయులకు విధేయులైన నాయకులు తిరిగి ఢిల్లీ సులతాను సేనలను ఓడించి ఆంధ్రాపధాన్ని హస్తగతం చేసుకోగలిగారు. అనంతరం జరిగిన రాజకీయ పరిణామాలలో ఆంధ్రదేశం చిన్న చిన్న భాగాలుగా నాయకుల పాలనలోకి వచ్చింది. కృష్ణానదికు ఉత్తరాన ముసునూరు నాయకులు, రేచెర్ల వెలమ నాయకులు, కృష్ణకు దక్షిణాన రెడ్డి రాజులు రాజ్యం చేశారు. అనంతరం బీజాపూరు బహమనీ రాజులతో జరిగిన యుద్ధంలో కాపయ నాయకుడు మరణించాడు. అద్దంకి రాజధానిగా ఉన్న ప్రోలయ వేమారెడ్డి 1325-1353 మధ్యకాలంలో రాజ్యం చేశాడు. అతని ఆస్థాన కవియే ఎఱ్ఱాప్రగడ.
ముఖ్య కవులు, రచనలు
యుగకర్తయైన ఎఱ్ఱాప్రగడ హరివంశమును, భారత అరణ్య పర్వ శేషమును, నృసింహ పురాణమును వ్రాసాడు. రామాయణం కూడా వ్రాశాడు కాని అది లభించడంలేదు. భాస్కరుడు భాస్కర రామాయణమును, నాచన సోన ఉత్తర హరివంశమును వ్రాసారు. రావిపాటి త్రిపురాంతకుడు వ్రాసిన రచనలలో "త్రిపురాంతకోదాహరణము" మాత్రం లభిస్తున్నది. చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడనే మహాకవి "విక్రమసేనము" అనే మహాగ్రంధాన్ని వ్రాశాడట గాని అది లభించడంలేదు.
మలిపాడు
మలిపాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, అనంతగిరి మండలంలోని గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన అనంతగిరి నుండి 33 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విశాఖపట్నం నుండి 106 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 17 ఇళ్లతో, 64 జనాభాతో 0 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 22, ఆడవారి సంఖ్య 42. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 64. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 584415 .పిన్ కోడ్: 531145.
విద్యా సౌకర్యాలు
బాలబడి శృంగవరపుకోటలోను, ప్రాథమిక పాఠశాల నిమ్మలపాడులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల గేటువలసలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల అనంతగిరిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల అనంతగిరిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల శృంగవరపుకోటలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది.గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
మలిపాడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ముదివర్తి కొండమాచార్యులు
ముదివర్తి కొండమాచార్యులు నెల్లూరు జిల్లా గూడూరు వాస్తవ్యుడు. ఇతడు 1923, సెప్టెంబర్ 2న జన్మించాడు. ఇతడు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి ‘విద్వాన్‌’ పట్టా పుచ్చుకున్నాడు. నెల్లూరు జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నతపాఠశాలల్లో 30 సం||లు ప్రధానాంధ్రపండితుడిగా పనిచేసి ఉద్యోగ విరమణచేశాడు. 1980లో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానంవారి పుస్తక ప్రచురణ విభాగంలో ఉపసంపాదకునిగా చేరి ఆ విభాగం సంచాలకునిగా పనిచేశాడు.
రచనలు
వీరి రచనల్లో కొన్ని తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానముల ఈ-బుక్స్ ద్వారా చదువుకొనడానికి అందుబాటులోకి తేబడ్డాయి.
లేడిబండ
thumb|శ్రీరాముడు జనగాం జిల్లా, లింగాల ఘన్పూర్ మండలం, జీడికల్లు అనే గ్రామంలో రామాలయం ఉంది. ఈ రామాలయానికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో పరుపు బండ ఉంది. దీనినే లేడిబండ అంటారు. ఈ బండకు రామాయణ గాథకు సంబంధం ఉందని ఇక్కడి ప్రజల విశ్వాసం. పర్ణశాల నుండి మాయాలేడిని వెంబడిస్తూ రాముడు ఈ జీడికల్లుకు వచ్చాడని, ఇక్కడి ఈ పరుపు బండపైన రాముడు మోకాలు ఆన్చి లేడిని సంహరించినాడని జానపదుల విశ్వాసం. అందుకే ఈ పరుపు బండకు లేడిబండ అని పేరు వచ్చింది. దీనిపై లేడి అడుగులు, నెత్తుటి మరకలు కనిపిస్తాయి. ఈ లేడిబండపైన చిన్న గుంట ఏర్పడి ఉంది. ఈ గుంట లోపలి అంచులను పరిశుభ్రమైన గుడ్డతో తుడిచినా గుంటలో నీరు ఊరుతుంది. పాప పుణ్య ఫలనిరూపణకు ఈ గుంట అంచులను తుడిచి యాత్రికులు సంతృప్తి చెందుతుంటారు. జీడికల్లు రామున్ని దర్శించే యాత్రికులు కచ్చితంగా లేడిబండను సందర్శించి, ఇక్కడి గుంటను తుడిచి, గుంటలో నీరూరినా పుణ్యాత్ములమని భావించి, ఆ తీర్థం స్వీకరించి వెళ్తుంటారు. లేడిబండ సమీపాన దూసమడుగు ఉంది. ఇది చాలా లోతైన మడుగు. మాయాలేడి సంహరణానంతరం రాముడు తన విల్లమ్ములను ఈ మడుగులోనే శుభ్రపరుచుకొన్నాడని జానపదుల విశ్వాసం. .
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:జనగామ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు
మొదటి వాసుదేవ
మొదటి వాసుదేవ (కుషానో బాక్ట్రియా: ΒΑΖΟΔΗΟ "బాజోడియో"; 10px12px10px10pxవా-సు-దే-వా, చైనీస్: 波調 200 బోడియా. ) కుషాను చక్రవర్తి, "గ్రేట్ కుషాన్లలో" చివరివాడు. కనిష్క శకం 64 నుండి 98 వరకు నాటి శాసనాలు ఆయన పాలన కనీసం 191 నుండి 232 వరకు విస్తరించిందని సూచిస్తున్నాయి. ఆయన ఉత్తర భారతదేశంలో పరిపాలించాడు. ఇంకా బాల్ఖు (బాక్టీరియా) లోని నాణేలలో కూడా ముద్రించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ అతను సాసానియన్ల పెరుగుదల. ఆయన భూభాగం వాయవ్య ప్రాంతంలో కుషానో-సాసానియన్ల మొదటి చొరబాట్లను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది.
ఆయన పూర్వీకుడు హువిష్కా చివరి పేరు గల శాసనం సా.శ. 60 = 187 సంవత్సరంలో ఉంది. చైనా సాక్ష్యాలు ఆయన కామను ఎరా 229 నాటికి పాలనలో ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి.
ఆయన పేరు వసుదేవుడు ప్రసిద్ధ హిందూ దేవుడైన కృష్ణుడి తండ్రి, ఆయన భారతీయ దేవుని పేరు పెట్టబడిన మొదటి కుషాను రాజు. ఆయన తన పాలనలో హిందూ మతంలోకి మారాడు. ఆయన పేరు తన శక్తి కేంద్రం మధురలో ఉందనే భావనను బలపరుస్తుంది.
చైనాతో సంబంధాలు
చైనా చారిత్రకారుడు సంక్విఝీ (三國志) నమోదిత ఆధారాలలో కామను ఎరా 229 CE (తైహే 太和 3 వ సంవత్సరం) లో చైనా చక్రవర్తి కావో రుయికి (కావీ ఇ పాలకుడు) కప్పం అర్పింఛినట్లు ఉంది :
చైనా మూలాలలో ప్రస్తావించబడిన చివరి కుషాను పాలకుడు ఆయన. ఆయన పాలన మధ్య ఆసియా నుండి చైనా శక్తి తిరోగమనానికి కారణంగా ఉంటుంది. వసుదేవుడు ఆ ప్రాంతంలో అధికార శూన్యతను నింపినట్లు భావిస్తారు. ఈ కాలంలో మధ్య ఆసియాలోని ధర్మగుప్తక బౌద్ధ సమూహం గొప్ప విస్తరణ కూడా ఈ సంఘటనకు సంబంధితమై ఉంటుంది.
నాణేలు
వాసుదేవుడి నాణేలు బంగారు దినార్లు, క్వార్టరు దినార్లతో పాటు రాగి నాణేలు జారీచేయబడ్డాయి. కనిష్క, హువిష్క నాణేలలో ప్రదర్శించబడిన దేవతల పాంథియోనును వాసుదేవుడు పూర్తిగా తొలగించాడు. మావో, నానా దిష్టిబొమ్మలతో కూడిన కొన్ని నాణేలు కాకుండా, వాసుదేవుడి నాణేలన్నీ వెనుకవైపు ఓషోను కలిగి ఉంటాయి. వీరిని సాధారణంగా శివుడిగా గుర్తిస్తారు. వాసుదేవుడు రాజా కనిష్క చిత్రాలను పునరుద్ధరించాడు. వీటిలో కనిష్కుడు ఒక బలిపీఠం మీద నిలబడి బలి అర్పించాడు. అయినప్పటికీ కనిష్క ఈటె కంటే త్రిశూలాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ఆయన నింబేట్గా కనిపిస్తాడు. మరొక త్రిశూలం కొన్నిసార్లు చిన్న బలి బలిపీఠం మీద కూడా జోడించబడుతుంది. తన పాలన చివరలో వాసుదేవుడు తన నాణేల మీద నందిపాడ చిహ్నాన్ని (త్రిరత్న బ్లాక్.జెపిజి) పరిచయం చేశాడు.
వాయవ్యంలో సస్సానిదుల దాడి
మొదటి వసుదేవ చివరి గొప్ప కుషాను చక్రవర్తి. ఆయన పాలన ముగింపు వాయవ్య భారతదేశం వరకు సస్సానియన్ల దాడితో సా.శ. 240 నుండి ఇండో-సస్సానియన్లు (కుషన్షాల) స్థాపనతో జరిగినట్లు భావించబడుతుంది. మొదటి వాసుదేవ బాక్ట్రియా భూభాగాన్ని రాజధాని బాల్ఖుతో " మొదటి అర్దాశీరు కుషన్షా " స్వాధీనం చేసుకుని ఉండవచ్చు. ఆ తరువాత కుషాను పాలన పశ్చిమ, మధ్య పంజాబులోని వారి తూర్పు భూభాగాలకు పరిమితం చేయబడుతుంది.
శిల్పసంపద
ఇప్పుడు బ్రిటిషు మ్యూజియంలో ఉన్న హష్త్‌నగర్ బుద్ధ విగ్రహం యొక్క పీడెస్టల్, "సంవత్సరం 384" (బహుశా యవన యుగానికి చెందినది) తో చెక్కబడి ఉంది, అందుకే 209 CE. [8] ఈ శాసనం ఖరోష్టి లిపిలో చదువుతుంది: సామ్ 1 1 1 100 20 20 20 20 4 ప్రోతావదాస మసాసా దివసంమి పమ్కామి 4 1 ("384 వ సంవత్సరంలో, ప్రస్థాపడ నెల ఐదవ, 5 రోజున"). [10] బ్రిటిష్ మ్యూజియం thumb|300px|బుద్ధశిల్పం, పీఠం మీద " సూర్య దేవుడైన రాజు వసుదేవుడు " ([[దస్త్రం:Gupta ashoka m.svg|12px12px10px12px18px 12px12px12px12px18px 12px14px12px12px మొదటి లైనుమహారాజస్య దేవపుత్రస్య వసుదేవ .మధుర మ్యూజియం. Photograph of the piedestal.]]
వాసుదేవుని సాపేక్షంగా శాంతియుత పాలన ఒక ముఖ్యమైన కళాత్మక ఉత్పత్తితో గుర్తించబడింది. ప్రత్యేకించి విగ్రహం రూపంలో. వాసుదేవుని పాలనలో అనేక బౌద్ధ విగ్రహాలు స్థాపించబడి ఉన్నాయి. బౌద్ధ కళ ముఖ్యమైన గుర్తులుగా నిలిచాయి. మధుర మ్యూజియంలో బుద్ధ విగ్రహం స్థావరంలో ఉన్న ఒక శాసనంలో: "మహారాజా దేవపుత్ర వాసుదేవుని 93 వ సంవత్సరంలో ...", ఇది సిర్కా కామను ఎరా 171 నాటికి చెందినది.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:Kushan Empire వర్గం:2nd-century births వర్గం:3rd-century Indian monarchs వర్గం:2nd-century Indian monarchs వర్గం:3rd-century deaths
తెలుగు సాహిత్యం - రాయల యుగము
ఈ యుగంలో తెలుగు లిపి
రాయల యుగంలో ముఖ్య కవులు
బయటి లింకులు
telugupalaka.com
తెలుగు సాహిత్యం - దాక్షిణాత్య యుగము
తెలుగు సాహిత్యంలో 1600 నుండి 1775 వరకు దాక్షిణాత్య యుగము అంటారు.
రాజకీయ, సామాజిక వేపధ్యం
ఈ యుగంలో భాష లక్షణాల
తెలుగు సాహిత్యం - శివకవి యుగము
తెలుగు సాహిత్యంలో 1100 నుండి 1225 వరకు శివకవి యుగము అంటారు. ఈ యుగం నన్నయకు, తిక్కనకు సంధికాలం. దక్షిణ భారతదేశంలో శైవం ప్రబలిన కాలం ఇది. ఆంధ్రాపధంలో కాకతీయుల పాలన సుస్థిరమౌతున్నకాలం. నన్నెచోడుడు, పాల్కురికి సోమనాధుడు, మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ఈ యుగంలో శివకవిత్రయం. ఈ కాలంలో రచనా వస్తువు శివగాధామయం. భాషలో సంస్కృత ప్రాబల్యత తగ్గి తెలుగు వాడుక హెచ్చింది.
రాజకీయ, సామాజిక నేపథ్యం
ఈ సమయానికి చాళుక్యచోళరాజ్యం క్షీణదశకు చేరుకొంది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో పశ్చిమ చాళుక్యుల, రాష్ట్రకూటుల బలం అధికంగా ఉంది. తీరాంధ్రంలో సరైన కేంద్ర పాలన కొరవడిందని, వేంగి రాజ్యంలో రాష్ట్రకూటులు, పశ్చిమ చాళుక్యులు, చోళులు ఎడతెరిపి లేకుండా యుద్ధాలు జరిపారని తెలుస్తుంది. ఈ సమయంలో చాళుక్యులకు సామంతులుగా ఉండిన కాకతీయులు స్వతంత్రులై తెలంగాణ ప్రాంతంలో బలపడసాగారు.
సాంస్కృతికంగా అప్పటికి బౌద్ధం, జైనం బాగా బలహీనపడ్డాయి. శైవం, వీరశైవం విజృంభించాయి.వీరశైవులు - బౌద్ధ, జైనాలనే కాక వైదిక విధానాలను కూడా నిరసించారు. శివుడు తక్క వేరు దైవము లేదని, శివారాధన చేయనివానిని మన్నింపతగదని వాదించారు. వారికి వాఙ్మయం కూడా మతబోధనకు మార్గం తప్ప దానికి వేరు లక్ష్యం లేదు.
ముఖ్య కవులు, రచనలు
ఈ యుగానికి చెందిన నన్నెచోడుడు, మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు, పాల్కురికి సోమనాధుడు అనే కవులను శైవ కవిత్రయంగా పేర్కొంటారు. శ్రీపతి పండితుడు, శివలెంక మంచన, యథావాక్కుల అన్నమయ్య కూడా శివకవులే. శివకవులలో శైవాభిమానం, దేశికవితాభిమానం, శైలీస్వేచ్ఛ ముఖ్య లక్షణాలు. సా.శ. 1160 కాలానికి చెందిన నన్నెచోడుడు కుమార సంభవం రచించాడు. నన్నయ కంటే నన్నెచోడుడు ముందువాడని మానవల్లి రామకృష్ణకవి వాదించాడు కాని ఆ వాదం నిలబడలేదు. . పాల్కురికి సోమనాధుడు 1160-1230 కాలంవాడు కావచ్చును. ఇతడు తెలుగు, సంస్కృతం, కన్నడ భాషలలో గొప్ప పండితుడు. ఇతని రచనలలో అనుభవ సారము, బసవ పురాణము, పండితారాధ్య చరిత్ర, వృషాధిప శతకం, చతుర్వేద సారం అనేవి మాత్రం లభించాయి. శతక వాఙ్మయంలో లమకు లభిస్తున్న మొట్ట మొదటి శతకంగా వృషాధిప శతకాన్ని పేర్కొంటారు. మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు చాలా గ్రంథాలు వ్రాసి ఉండాలికాని శివతత్వ సారము మాత్రం లభిస్తున్నది. మిగిలిన కొన్న గ్రంథాల కర్తృత్వం స్పష్టంగా తెలియరావడంలేదు.
1133-1198 మధ్యకాలంలో ఓరుగల్లును పాళించిన కాకతీయరాజు ప్రతాప రుద్రుడు "నీతి సారము" అనే గ్రంథాన్ని రచించాడని భావిస్తున్నారు. చక్రపాణి రంగన కూడా ఈ యుగంలోనివాడు కాని, తిక్కన యుగంలోనివాడు కాని కావచ్చును.
ఇతరాలు
శైవ భక్తిపూర్వకం కాని ఇతివృత్తమేదీ శివకవుల రచనకు ఇతివృత్తం కాలేదు. వారు శ్లాఘించినది ఇతర శివకవులను మాత్రమే. వారి జీవితము, కవిత్వము కూడా శివార్పణమే. భాషా ప్రయోగంలో వీరు చాలా స్వతంత్ర ధోరణి అవలంబించారు. ఛందో వ్యాకణాది నియమాలను ఉల్లంఘించడానికి, అన్యభాషాపదాలను వాడడానికి శివకవులు ఏమాత్రం వెనుకాడలేదు. వారి భక్తిపారవశ్యం ఇతర విషయాలపట్ల దృష్టిని పెట్టనీయలేదు. జాను కవిత, దేశి రచన అనే సంప్రదాయాభిమానం కలిగించింది శివకవులే. చాలా ముఖ్యమైన మత గ్రంథాలను వీరు తెలుగులో వ్రాయడం వలన ఇతర భాషలలో పండితులు కూడా తెలుగు కావ్యాలు చదివేలా చేశారు.
జాను తెనుగు
నన్నెచోడుడు మొట్టమొదటిసారిగా "జాను తెనుగు", వస్తు కవిత" అనే పదాలను వాడాడు. జాను తెనుగు అంటే ఏమిటనే విషయంపై పండితుల మధ్య చాలా చర్చలు జరిగాయి. కన్నడంలో "జాణ్ణుడి" (చమత్కారమైన నుడి) అనే పదం నుండి "జాను కవిత" అనే ప్రయోగం వచ్చిందని ఒక అభిప్రాయం. "జాను" అనగా ఇంపైన, అందమైన, స్పష్టమైన భావం కల తెలుగు అని కొందరన్నారు. అందరి అభిప్రాయాలను క్రోడీకరించి జి.నాగయ్య చెప్పిన నిర్వచనం - "తెలుగు భాషలో స్వభావసిద్ధంగా వాడే సంస్కృత సమాసాలను జనసామాన్యంలో వాడబడే దేశిదాలతో అన్వయించి, అన్వయ క్లిష్టత లేకుండా మంజులమై, సరసమై, ప్రసన్నమైన తెలుగు జాను తెనుగు"
జాను తెనుగును వాడిన వారిలో రెండవవాడు లింగాయతకవి పాల్కూరికి సోమనాధుడు.
ప్రాచీనులెవ్వరూ దీని అర్ధమును నిర్వచించలేదు. వాజ్మయములోని ప్రయోగముల మూలమున దీని అర్ధమును తెలుసొకోవాలే తప్ప. కాని యిట్టి ప్రయోగములు యెన్నియో లెవు. లభ్యమైన ఆంధ్ర గ్రంథములలో మూడునాలుగు మాత్రమే కానవచ్చుచున్నవి. ఇందొకటి నన్నెచోడుడి కుమారసంభవము లోనిది.
ఇందు నన్నెచోడుడు తాను కావ్యమును జానుతెనుంగున రచియించెదనని చెప్పెనేకాని ఆ జానుతెనుగు స్వభావమెట్టిదో తెలియపరచలేదు.
మరి మూడు ప్రయోగములు పాల్కూరికి సోమనాధుని గ్రంథములనుండి
కావున పాల్కూరికి సోముని మతమున జానుదెనుగు అనగ అచ్చ తెలుగుఅని తెలియవచ్చుచున్నది.
జానుదెనుగు సమస్తపదము. జాను+తెనుగు అను రెండుమాటల కలయిక వల్ల యేర్పడినది. దీనియందలి తెనుగు భాషానామము; జాను శబ్ద మా భాషా స్వభావమును దెలుపుచున్నది. జాను శబ్దము దేశ్య శబ్దమని కొందరి అభిప్రాయము. ఇది జ్ఞాశబ్దభవ మనియు; 'జాణ' కు తోబుట్టువని అంటారు. దీనికి 'అందము', 'సౌందర్యము' అని అర్ధము. అందువలన జానుదెనుగు అనగా సొంపైన, లేక నుడికారము గల తెనుగని అంవయించుకోవచ్చును. తెనుగు కవులు జానుదెనుగును ప్రశంసించినట్లు కర్ణాటకులు 'జాణ్ణుడి' ని (జానుకన్నడము) ప్రశంసించియున్నారు.
కర్ణాటక 'జాణ్ణుడి' యే జానుదెనుగునకు మతృక అని కొదరు తలిచెదరు. తెనుగున కావ్య రచన లేనికాలమున నూతనాంధ్ర కావ్యనిర్మాణమునకు గడంగిన నన్నెచోడుడు కర్ణాటక వాజ్మయమునుండి పెక్కు విషయములను గ్రహించినట్లు 'జాణ్ణుడి' గొని దానిని జానుదెనుగుగా మార్చెననియు, నతని గ్రంథములనుండి పాల్కూరికి సోముడు గ్రహించెనని తలిచెదరు.
సూర్యరాయ నిఘంటువులో జాను పదమునకు అర్ధములు :
1. సొగసు : సౌదర్యము : అందము ఈ అర్ధములే శబ్దరత్నాకరము లో, ఆంధ్రవాచస్పత్యములో ఉన్నాయి.
2. ఒప్పు : శోభ ఈ అర్ధమునకు ప్రయోగము -
3. విధము. ఈ అర్ధమునకు ప్రయోగము -
మాటలబిచ్చిల్లు మధురంబు దలచు సరసంబు లాడెడి జానుదలంచు.
బాల సంతు వారు
చరిత్ర
వీరు వీర గాథల్ని గానం చేస్తారు. వీరిని బాల సంతోషం వారనీ, బాల సంతు వాళ్ళనీ పిలుస్తారు. కర్నూలు ప్రాంతంలో వీరు బొబ్బిలి కథనూ, నవాబుల కథలనూ గానం చేస్తారు.
ప్రారంభంలో వీరు గంగా గౌరి సంవాదం వంటి శైవ కథల గానం చేసే వారు. తెల్లవారు జామున గంట వాయిద్యంతో గ్రామీణులను మేల్కొలుపుతూ ప్రతి ఇంతికీ వెళ్ళి జోస్యం చెప్పి వెళ్ళి పోవటం కూడ వీరి కార్య క్రమం. తరువాత వారిచ్చిన పారితోషికాన్ని పుచ్చుకుంటారు. ఈ కార్య క్రమ మంతా గ్రామస్తులను వినోద పర్చేది.
బాలసంతుల వేషదారణ విచిత్రం గా ఉంటుంది.రకరకాల బట్టలు కలిపి వేసుకుంటారు.ంం
రషీద్ ఖాన్ (సంగీత విద్వాంసుడు)
ఉస్తాద్ రషీద్ ఖాన్ (జననం 1 జూలై 1968) హిందుస్తానీ సంగీత సంప్రదాయంలో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతకారుడు. అతను రాంపూర్-సహస్వాన్ ఘరానాకు చెందినవాడు, ,ఘరానా వ్యవస్థాపకుడు ఇనాయాత్ హుస్సేన్ ఖాన్ మునిమనవడు. అతను సోమఖాన్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు.
భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మశ్రీ పురస్కారం, 2006లో సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. ఆయనకు భారత ప్రభుత్వం భారత మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మభూషణ్ ను 2022లో కళారంగంలో ప్రదానం చేసింది.
ప్రారంభ జీవితం
ఉత్తరప్రదేశ్ లోని బదయూన్ లోని సాహస్వాన్ లో జన్మించారు. అతను తన మేనమామ ఉస్తాద్ నిస్సార్ హుస్సేన్ ఖాన్ (1909-1993) నుండి తన ప్రారంభ శిక్షణను పొందాడు.
చిన్నతనంలో అతనికి సంగీతంపై పెద్దగా ఆసక్తి లేదు. అతని మేనమామ గులాం ముస్తఫా ఖాన్ తన సంగీత ప్రతిభను మొదట గమనించాడు, కొంతకాలం ముంబైలో అతనికి శిక్షణ ఇచ్చాడు. అతను నిస్సార్ హుస్సేన్ ఖాన్ నుండి తన ప్రధాన శిక్షణను పొందాడు.
కెరీర్
రషీద్ ఖాన్ తన మొదటి కచేరీని పదకొండు సంవత్సరాల వయస్సులో ఇచ్చాడు, మరుసటి సంవత్సరం 1978లో అతను ఢిల్లీలో ఒక ఐటిసి కచేరీలో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. 1980 ఏప్రిల్ లో నిస్సార్ హుస్సేన్ ఖాన్ కలకత్తా లోని ఐటిసి సంగీత్ రీసెర్చ్ అకాడమీ (ఎస్ ఆర్ ఎ)కు మారినప్పుడు రషీద్ ఖాన్ కూడా తన 14వ ఏట అకాడమీలో చేరాడు. 1994 నాటికి అతను అకాడమీలో సంగీతకారుడిగా (ఒక అధికారిక ప్రక్రియ) గుర్తింపు పొందాడు.
మూలాలు
వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:1966 జననాలు వర్గం:Articles with hCards వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
మాక్టీలు
మాక్టీలని వీరికి పేరు ఎందుకు వచ్చిందో తెలియదు కానీ, వీరు కథా గానంలో మాలల్నీ, మాదిగల్నీ, గొల్లల్నీ యాచించి బ్రతుకుతూ వుంటారు. వీరిని మాల మాక్టీలని కూడ పిలుస్తారు. వీరు దొమ్మరి వారి లాగే అంట విన్యాసాలతో పాటు సాము గరిడీలను నిర్వహిస్తారు. ఆనాడు గ్రామీణ ప్రజలకు ఇంతకంటే వినోద కార్యక్రమ మేముంది?
మూలాలజాబితా
వర్గం:జానపద కళారూపాలు
పద్మనాభుని చెరువు (పెళ్ళికూతురమ్మ చెరువు)
పద్మనాభుని చెరువు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, పెనుగొండ మండలానికి చెందిన గ్రామం.
చరిత్ర
ఈ గ్రామానికి దూరంగా ఇదొక చేల మద్య ఉన్న పెద్ద దిబ్బ వంటి పెద్ద విశాల ప్రాంతం.దీని ప్రక్కన ఒక పెద్ద చెరువు, ఒక చిన్న చెరువు ఉన్నాయి. ఈ దిబ్బను వ్యవసాయదారులు కళ్ళాలు వేసుకోవడానికి, పంట నూర్పులకు, ఇతర అవసరాలకు వాడుకొంటారు.
అలాంటి ఈ దిబ్బ మద్య ఒక చిన్న ఆలయం ఉంది. ఆలయంలో దేవతలెవ్వరో అని చూస్తే నుదుట బాసికాలు, బుగ్గన చుక్క తదితర అలంకారాలతో ఇద్దరు వధూవరులు కూర్చొని దర్శనమిస్తారు. విచిత్రంగా ఉన్న ఈ అలయ చరిత్రలోకెళితే పెనుగొండ నుండి ఆచంట వెళ్ళే మట్టిరోడ్డు ఈ చెరువుల గుండా వెళుతుంది.
ఆలయ విశేషాలు
ఈ ఆలయానికి కల చరిత్ర గురించి అక్కడాంతా చెప్పుకోవడం జరుగుతుంది. ఆలయం వద్ద శిలాఫలకంపై రాసిన కథనం ప్రకారం:-
అప్పట్లో కలిగిన వాళ్ళు పల్లకీల్లో వెళ్ళడం జరిగేది. అలా పెనుగొండలో కల వైశ్యుల ఆడపడుచు వివాహం జరిగిన పిదప ఆచంటకు పయనమై ఈ మార్గం గుండా వెళుతున్నపుడు వరుడు మూత్ర విసర్జన కొరకు దిగి పని పూర్తి అయిన పిదప కాళ్ళు కడుక్కోడానికి చెరువులో దిగబోయినపుడు పాముకాటు వేయడం జరిగింది. దాంతో అతడు చెరువులో పడి మృతి చెందటం గమనించి అందరూ పరుగెత్తి అతడి వద్దకు వెళ్ళి పరీక్షించి, మరణించినట్టుగా నిర్ధారించారు. అది విని పల్లకిలో ఉన్న పెళ్ళికూతురు ఒకప్రక్కగా వెళ్ళి అదే చెరువులో దూకి అమెకూడా మృతి చెందింది. అలా ఆమె ప్రతివ్రతాధర్మ ఇష్టపూర్వక మరణానికి వారినిద్దరిని అక్కడే సమాధి చేసారు.
గతంలో సరిగా పంటలు పండక ఇబ్బందులు పడే రైతులకు, అలా జరిగిన తరువాత సుభిక్షంగా పంటలు పండటం, సరియైన సమయానికి వర్షాలు కురవడం, చుట్టుప్రక్కల అందరికీ అనుకూలమైన పనులు జరుగుతూ వారు ఏ కార్యం తలపెట్టినా అవి నిర్విఘ్నంగా జరగటం వంటివి జరిగేవట. ఇవన్నీ అక్కడ సమాధి చేయబడ్డ వధూవరుల వలనే అనే నమ్మకం బలపడి అక్కడ వారి మూర్తులను కొలువుతీర్చి పూజలు చేయడం జరుగుతూండేది. అదే కాక ఏఇంట్లో వివాహం జరిగినా వివాహానంతరం వధూవరులను ఈ దేవాలయానికి తీసుకురావడం జరుగుతుటుందిద. ఏ పని మొదలు పెట్టాలన్నా ఇక్కడ మొక్కుకొని చేస్తుంటారు.ఈ అలయానికి అటు ఆచంట నుండి ఉత్సవాలను నిర్వహించేందుకు వైశ్యప్రముఖులు వస్తారు. ఇటు పెనుగొండ గ్రామం నుండి ఆలయ నిర్వహణ జరుగుతుంది. వేరెక్కడో ఊరిలో ఉన్న ఈ ఆలయానికి రెండు పట్టణాల నుండి ఆలయానికి ధర్మకర్తలుగా, నిర్వహణ జరగటం విచిత్రం.
తెలుగు సాహిత్యం - క్షీణ యుగము
తెలుగు సాహిత్యంలో 1775నుండి 1875 వరకు క్షీణ యుగము అంటారు.
రాజకీయ, సామాజిక వేపధ్యం
ఈ యుగంలో భాష లక్షణాలు
ముఖ్య కవులు
1) కంకంటి పాపరాజు 2) పుష్పగిరి తిమ్మన 3) కూచిమంచి తిమ్మకవి 4) కూచిమంచి జగ్గకవి 5) కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు 6) దిట్టకవి నారాయణకవి 7) పరశురామ పంతుల లింగమూర్తి కవి 8) కాసుల పురుషోత్తమ కవి 9) అడిదము సూరకవి 10) ఎలకూచి బాలసరస్వతి 11) ఏనుగు లక్ష్మణ కవి 12) పక్కి వేంకట నరసింహ కవి
సార్పట్ట పరంపర
సార్పట్ట పరంపర తమిళంలో 2021లో విడుదలై.. అదే పేరుతో తెలుగులోకి డబ్బింగ్ చేసి విడుదలైన సినిమా. ఆర్య, దుషారా విజయన్‌, పశుపతి, అనుపమ కుమార్‌ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమాకు పా.రంజిత్‌ దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమా 22 జులై 2021న అమెజాన్‌ ప్రైమ్‌ వీడియో ఓటిటిలో విడుదలయింది
కథ
సమర అలియాస్ సామ్రాజ్యం (ఆర్య) కు చిన్నప్పటి నుంచీ బాక్సింగ్‌ అంటే ప్రాణం. క్లాసులు ఎగ్గొట్టి మరీ బాక్సింగ్‌ చూడటానికి వెళ్లేవాడు. కానీ అతని తల్లి భాగ్యం(అనుపమ కుమార్‌) కి అది ఇష్టం లేకపోవటంతో దూరంగా ఉంటూ, .ఉత్తర చెన్నైలోని ఓ హార్బర్‌లో హమాలి  కూలిగా పనిచేస్తుంటాడు. ఈ బృందాన్ని నడిపించే తాను అమితంగా ఇష్టపడే గురువు మాజీ బాక్సర్ రంగయ్య (పశుపతి)కి అవమానం జరుగుతుంది.
మూలాలు
వర్గం:2021 సినిమాలు వర్గం:డబ్బింగ్ సినిమాలు
గరుడ స్థంభం దాసరి
శంఖం, జేగంట, దీపపు సెమ్మా, రాగి చెంబు, హనుమంతుడు బిళ్ళ అనే అయిదు గుర్తులతో యాచించే గాయకులను దాసరులంటారు. వీరి దీపపు సెమ్మని గరుడస్థంభం అంటారు. కొందరిని శంకు దాసర్లనీ, కొందరిని గరుడ స్తంభం దాసరులనీ పిలుస్తారు. వీరు గాథలను గాన చేస్తారు.
సూచికలు
వర్గం:జానపద కళారూపాలు
ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం తెలుగు సినిమా పాటల జాబితా (1975)
ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం 1975 సంవత్సరంలో విడుదలైన తెలుగు సినిమాలకు పాడిన పాటలలో కొన్ని:
అమృతా సుభాష్
బయటి లింకులు
వర్గం:1979 జననాలు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు
తెలుగు సాహిత్యం - తిక్కన యుగము
తెలుగు సాహిత్యంలో 1225 నుండి 1320 వరకు తిక్కన యుగము అంటారు. నన్నయతో ఆరంభమైన తెలుగు సాహితీ వైభవాన్ని శివకవులు ఇనుమడింపజేశారు. తరువాత కాకతీయుల పాలనలో ఆంధ్రదేశమంతా ఒక సామ్రాజ్యంగా ఏర్పడడంతో తెలుగు సాహిత్యం సుస్థిరమైన సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని పుణికిపుచ్చుకోగలిగింది. కవిత్రయంలో రెండవవాడైన తిక్కన సోమయాజి ఈ యుగానికి ప్రధానకవిగా గుర్తింపు పొందాడు.
ఈ యుగంలో పురాణ ఖండాలు, వచన కావ్యాలు, ప్రాకృత నాటకాలు ప్రబంధీకరింపబడడం మొదలయ్యింది. శతక కవిత్వం వర్ధిల్లింది. శైవ కవిత్వంలో ఉన్న పరమతదూషణ, స్వమత మౌఢ్యత తగ్గాయి. ఎక్కుగా ప్రబొధాత్మక రచనలు వెలువడినాయి.
రాజకీయ, సామాజిక వేపధ్యం
తీరాంధ్రంలో తెలుగు సాహిత్యానికి తొలి పలుకులు పలికిన వేంగి రాజ్యం సా.శ. 624లో ప్రారంభమై, 1075లో అంతరించింది. తెలంగాణ ప్రాంతం అంతవరకు బాదామి చాళుక్యులకు, రాష్ట్రకూటులకు యుద్ధభూమిగా కల్లోలితమై ఉంది. తెలంగాణంలో ఆరంభమైన కాకతీయ వంశము ప్రస్తుత ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రాంతమును క్రీ. శ. 1083 నుండి క్రీ. శ. 1323 వరకు పరిపాలించిన రాజవంశము. కాకతీయులు ఆంధ్రదేశాన్ని అంతటిని ఒకే త్రాటిపైకి తెచ్చి పరిపాలించారు. శాతవాహనుల అనంతరం ఆంధ్రదేశాన్ని, జాతినీ సమైక్యం చేసి, ఏకచ్ఛత్రాధిత్యం క్రిందికి తెచ్చిన హైందవ రాజవంశీయులు కాకతీయులొక్కరే. వీరి రాజధాని ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్).
ఈ యుగంలో భాష లక్షణాలు
శివకవుల కాలంలో ద్విపద రచనకు, దేశి కవితకు ప్రాముఖ్యత పెరిగింది. మతంతో సంబంధం లేకుండా సాహిత్యాన్ని సేవింపగలిగే పరిస్థితి కొరవడినందువలన శివకవులును, భవికవులును పరస్పరము గర్హించుకొనసాగారు. సంస్కృతాభిమానులకు, దేశి కవితాభిమానులకు వైషమ్యాలు పెరిగాయి. ఇలాంటి నేపథ్యంలోనే "ఉభయ కవిమిత్రుడు" అనే బిరుదు తిక్కన సాధించగలిగాడు.
ముఖ్య కవులు, రచనలు
ఈ యుగంలో మొట్టమొదట వెలువడిన గ్రంథం గోనబుద్ధారెడ్డి రచించిన రంగనాధ రామాయణము. ఈ కవి పాల్కురికి సోమనాధునికి ఇంచుమించు సమకాలికుడు. రంగనాధ రామాయణం చక్కని ద్విపద కావ్యం. ఆయన రచించిన రంగనాథ రామాయణం తెలుగులో తొలి రామాయణంగా ఖ్యాతి పొందడమే కాక పూర్వపు సంప్రదాయ పాఠ్యప్రణాళికలో కవిత్రయ భారతం, పోతన భాగవతంతో పాటుగా కలిసివుండేది. బుద్ధారెడ్డి వ్రాస్తూ యుద్ధకాండ తర్వాత ఇతిహాసాన్ని వదిలిపెట్టడంతో మిగిలిన రచనను అతని దాయాది బుద్ధారెడ్డి కుమారులు కాచనాథుడు, విఠలనాథుడు పూర్తిచేశారు. గోనబుద్ధారెడ్డి అనంతరం యగకవి తిక్కన సోమయాజి నిర్వచనోత్తర రామాయణాన్ని రచించి, అ తరువాత మహాభారతం 15 పర్వాలను ఆంధ్రీకరించాడు. కొట్టరువు తిక్కన కార్యదక్షుడైన మంత్రి, ఖడ్గ నిపుణుడైన శూరుడు, కావ్య నిర్మాత అయిన కవి, ధర్మోపదేష్ట అయిన ఆచార్యుడు, తత్వజ్ఞాన సంపన్నుడైన ఆధ్యాత్మిక సాధకుడు. ఈ మహానుభావుడు ఆంధ్రజాతి పుణ్యవశమున అవతరించినాడని చెప్పవచ్చును అని పింగళి లక్ష్మీకాంతం వ్రాశాడు. తిక్కన 1205-1210 మధ్యకాలములో జన్మించి ఉండవచ్చును. 1288లో మరణించాడు.
తిక్కన సమకాలికుడైన కేతన తన దశకుమార చరిత్రను తిక్కనకే అంకితమిచ్చాడు. కేతన వ్రాసిన ఆంధ్రభాషా భూషణం తెలుగులో మొట్టమొదటి లక్షణ గ్రంథం. గోనబుద్ధారెడ్డి కుమారులైన కాచవిభుడు, విట్ఠలుడు అనే సోదరులు తమ తండ్రి రచనయైన రంగనాధరామాయణమునకు ఉత్తరకాండమును రచించి ఆ గ్రంథాన్ని పూర్తి చేశారు. మంచన అనే కవి కేయూరబాహుచరిత్రను రచించాడు. యథావాక్కుల అన్నమయ్య సర్వేశ్వర శతకం రచించాడు. తిక్కన శిష్యుడైన మారన మార్కండేయ పురాణాన్ని వ్రాశాడు. బద్దెన నీతిసార ముక్తావళి వ్రాశాడు. ఈ బద్దెనయే సుమతీ శతకం కూడా వ్రాసాడని అభిప్రాయం ఉంది కాని అది నిరూపితం కాలేదు. శివదేవయ్య, అప్పన మంత్రి, అధర్వణుడు ఈ కాలపు కవులే కావచ్చును.
ఇతరాలు
13వ శతాబ్దిలో జరిగిన ఆంధ్రోద్యమ నఫలమే తిక్కన గారి భారతము. ఆనాడు వారు నాటిన విత్తనమే తరువాత వృక్షమైనది.
గుత్తి మండలం
గుత్తి మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అనంతపురం జిల్లాకు చెందిన మండలం.
మోరగుడి
మోరగుడి వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా, జమ్మలమడుగు మండలానికి చెందిన జనగణన పట్టణం.
గుత్తి మండలం
మండల గణాంకాలు
2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 78,099 - పురుషులు	39,957 - స్త్రీలు 38,142, అక్షరాస్యత - మొత్తం	62.81% - పురుషులు 74.64% - స్త్రీలు	50.43%
మోరగుడి
జనాభా గణాంకాలు
మొరగుడి వైఎస్ఆర్ జిల్లా, జమ్మలమడుగు మండలంలో ఉన్న ఒక జనాభా లెక్కల పట్టణం. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మొరగుడి నగరంలో మొత్తం 1,779 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. మొరగుడి మొత్తం జనాభా 6,812, అందులో 3,382 మంది పురుషులు, 3,430 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు.లింగ నిష్పత్తి 1,014. 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 688, ఇది మొత్తం జనాభాలో 10%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 353 మంది మగ పిల్లలు, 335 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. ఆ విధంగా 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొరగుడిలోని బాలల లింగ నిష్పత్తి 949, ఇది సగటు లింగ నిష్పత్తి (1,014) కంటే తక్కువ.అక్షరాస్యత రేటు 66.9%. ఆ విధంగా వైఎస్ఆర్ జిల్లాలో 67.3% అక్షరాస్యతతో పోలిస్తే మొరగుడి తక్కువ అక్షరాస్యతను కలిగి ఉంది. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 79.07%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 54.93%.
దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
ఈ మఠంలోని విశేషాలు
ప్రధాన పంటలు
మోరగుడి గ్రామంలో వేరుశనగ పంట, జొన్న పంట, పత్తి పంట, పొద్దు తిరుగుడు పంట, వరి పంట, మెుదలగు పంటలు పండించుదురు. మా గ్రామంలో ఇంకా చాల పంటలు పండించుదురు
ప్రధాన వృత్తులు
చేనేత, వ్యవసాయం
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:జనగణన పట్టణాలు వర్గం:వైఎస్ఆర్ జిల్లా జనగణన పట్టణాలు
మాల జంగాలు
right|thumb|250px|మాల జంగాలు మాల జంగం అనేది భారతదేశంలో షెడ్యూల్ కులానికి చెందిన ఒక కులం. ఈ కులానికి చెందిన వారు దక్షిణాసియాలోని భారతదేశంలో మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, గోవా రాష్ట్రాలలో ఉన్నారు.
విశేషాలు
ఈ కులంవారు మాల కులస్థుల లోని శైవ విభాగానికి చెందిన పండుగలు, వేడుకలను  నిర్వహిస్తున్న  అర్చక తరగతికి చెందినవారు. వారు ఇతర షెడ్యూల్డ్ కులాల వేడుకలు, ఉత్సవాలను నిర్వహించరు. వైష్ణవ విభాగానికి పూజలు నిర్వహించే వారిని "మాల అయ్యోర్లు" గా పిలుస్తారు. మాల జంగాలు మాలలలో విభూధి దారులకు గురువులుగా ఉంటారు. వీరిపై జరిగిన అధ్యయనం ప్రకారం వీరు మాలల కంటే అత్యున్నత వర్గానికి చెందుతారు. మాల జంగం కులం మూలం గురించి చాలా తక్కువ తెలుసు. వీరిని సాధారణంగా జంగం లేదా జంగాలుగా పిలుస్తారు. సాహిత్య పరంగా జంగం అనగా "చలనం". శివుని జీవిత చిహంగా భావించే ఈ కులస్తులను జంగాలు గా పిలుస్తారు. వీరిలో స్త్రీ పురుషులు లింగ ధారణ చేస్తారు. అనగా పురుషులు జంధ్యం తో పాటు లింగం ధరిస్తారు. అలాగే స్త్రీలు కూడా మెడలో లింగమును త్రాడుతో పాటు ధరిస్తారు. 1961లో జరిగిన సర్వే ప్రకారం తెలంగాణ లోని నిజామాబాదు జిల్లాలోని పాల్వంచలో నివస్తిస్తున్న మాల జంగం చెప్పిన వివరాల ప్రకారం ఈ కులస్థులకు మాలజంగం అనే పేరు వచ్చినట్లు తెలుస్తుంది. పూర్వం ఆ గ్రామంలో ఉన్న ప్రజలందరికి వివిధ పూజా కార్యక్రమాలను జంగం కులస్థులు నిర్వహిస్తుండేవారు. ఒకరోజు ఒక వైశ్యుడు తన ఇంటిలో జరిగే వేడుకకు జంగం ను పిలిచేందుకు ఆ గ్రామంలో వెదుకుతాడు. ఒక చోట మాల కులస్థుల ఇంట జంగం భోజనం చేయడాన్ని గమనిస్తాడు. వైశ్యుడు మాలల ఇంట భోజనం చేయకూడదని ఆ జంగానికి చెబుతాడు. దానికి జంగం తాను గ్రామంలో పూజా కార్యక్రమాలు చేసిన ప్రతీ ఇంట భోజనం చేస్తానని బదులిస్తాడు. వైశ్యుడు కోపంతో ఆ రోజు నుండి మాల కులస్థులకు మాత్రమే పూజాకార్యక్రమాలు నిర్వహించమని చెబుతాడు. అప్పటి నుండి జంగం మాల కులస్థులకు మాత్రమే పూజా కార్యక్రమాలు చేయడం వలన అతను మాల కులంలో "మాల జంగం" గా గుర్తింపు పొందాడు. వారి కులానికి సంబంధించిన ఈ మూలం తప్ప మరేదీ లభ్యం కాలేదు. మాల జంగములు కథలు చెప్తారు. వీరు నలమహారాజు, పల్నాటి బాలచంద్రుడు మొదలగు ఇతిహాస కథలను బుర్రకథల ఫక్కీలో చెబుతారు.
నివాసాలు
వీరు ప్రతీ గ్రామానికి దూరంగా ఆగ్నేయ దిశలో గుడిసెలు నిర్మించుకుని నివాసముంటుంటారు. గుడిసెకు ప్రధాన ద్వారం ఎప్పుడూ ఉత్తర వైపు ఉంటుంది.
జానపద కళ
ఈ కులానికి చెందిన వారు బుర్ర కథలనే ప్రత్యేక ఫక్కీలో చెపుతారు. వీరి  తంబురా నెమలిఈకలతో అలంకరింప బడి వుంటుంది. వీరి చేతి వుంగరాలతో తంబురా బుర్రను తాళ ప్రకారం మీటుతూ కథ చెపుతూ వుంటారు. ముఖ్యంగా వీరి కథలు కరుణ రస ప్రధాన మైనవి. వీరి ప్రదర్శనాలు సాయంత్రం ప్రారంభమై తెల్లవార్లూ జరుగుతూ వుంటాయి. వీరు చెప్పే కథా సాహిత్యం ఎటువంటిదో మనకు తగిన ఆధారం గ్రంధారూపంగా లభించదు. వీరి వాయిద్యాలలో డోలు ప్రసిద్ధి చెందిన వాయిద్యం. ఇంకా వీరు ఉపయోగించే వాయిద్య విశేషాలలో ముఖ్య మైనది జమలిక. దీనినే జవనిక, జముకు  అని పిలవడం కూడా కద్దు. వీరి మరొక వాయిద్యం తుడుం కొమ్ము. వీరిని కొన్ని ప్రాంతాలలో రూజ వారని కూడా పిలుస్తూ వుంటారు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:జానపద కళారూపాలు వర్గం:కులాలు
పంజాబ్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ కుటుంబాల జాబితా
thumb|బర్నాలా కుటుంబానికి చెందిన సుర్జిత్ సింగ్ బర్నాలా భారతదేశానికి చెందిన పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని రాజకీయ కుటుంబాల జాబితా
References
వర్గం:కుటుంబం వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు
గుంతకల్ మండలం
గుంతకల్ మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అనంతపురం జిల్లాకు చెందిన మండలం.
మండల గణాంకాలు
2001 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 1,59,535 - పురుషులు	80,867 - స్త్రీలు 78,668, అక్షరాస్యత - మొత్తం	65.03% - పురుషులు 76.03% - స్త్రీలు	53.69%, పిన్ కోడ్	515801
ఆకాశవాణి కేంద్రం, హైదరాబాద్
ఆకాశవాణి హైదరాబాదు కేంద్రం ప్రసారాలు మొదట ఒక ప్రవేటు రేడియో కేంద్రం ద్వారా హైదరాబాదు నుండి 1933లో ప్రారంభమయ్యాయి. 1935లో నిజాం ప్రభువు తన అధీనం లో తీసుకొని ప్రసారాలు చేయసాగారు. ఆయన దీనికి 'డెక్కన్' రేడియో' అని నామమకరణం చేసాడు, ఇందులో తెలుగు, ఉర్దూ భాషలలో ప్రసారాలు జరిగేవి. హైదరాబాదు సంస్థానం 1950 ఏప్రిల్ భారతదేశంలో విలీనమైన తర్వాత డెక్కన్ రేడియో కేంద్రాన్ని తెలుగుభాషా ప్రసారాలతోబాటు హైదరాబాదు కేంద్రం నుండి ఇతర భాషా ప్రసారాలు కూడా జరుగుతున్నాయి.1988 నుండి అసెంబ్లీ పబ్లిక్ గార్డెన్స్ కు ఎదురుగా సైఫాబాద్, ఖైరతాబాద్, హైదరాబాద్ లో ప్రస్తుత నూతన భవనాలలోకి ఆఫీసు బ్లాకు కు మార్చబడినది. 1995లో నూతవ స్టూడియో కాంప్లెక్సును ప్రారంభించారు. హైదరాబాదు 'ఏ' కేంద్రంపై ప్రధాన ప్రసారాలు 738 MW,kHz, 747 MW,kHz మీడియం వేవ్ 4800, 7420 SW,kHz షార్ట్ వేవ్ లో ప్రసారమవుతాయి. 1972 నవంబరు 13న హైదరాబాద్ బి సర్వీస్ ప్రారంభించబడింది 49 సంవత్సరాల బ్రాడ్ కాస్టింగ్ తరువాత ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ బి 1377 kHz నిలిపివేయబడింది. 'సి' 'కేంద్రం నుండి కేవలం వాణిజ్య ప్రసారాలకు పరిమితమైంది.ఈ కేంద్రాన్ని 1971 న ప్రారంభించారు, ప్రస్తుతం దీనిని ఆలిండియా రేడియో (అధికారికముగా ఆకాశవాణి) హైదరాబాద్ గా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఇది భారత ప్రభుత్వ సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వశాఖ అధ్వర్యములో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రసార భారతి (బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పోరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా) యొక్క విభాగము దీని ఆధ్వర్యంలో రెండు ఎఎమ్ బ్రాడ్ కాస్టింగ్ ఎఎమ్ ఇంకా రెండు ఎఫ్ఎమ్ బ్రాడ్ కాస్టింగ్ ఎఫ్ఎమ్ స్టేషన్లు 101.9 FM,MHz ఆకాశవాణి ఎఫ్ఎం రెయిన్బో, 102.8 FM,MHz ఆకాశవాణి ఎఫ్ఎం వివిధభారతి ఉన్నాయి.
ఇందులో త్రిపురనేని గోపీచంద్ (గ్రామీణ కార్యక్రమాలు) స్థానం నరసింహారావు (నాటకు, విభాగం)దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి, దాశరథి, రావూరి భరద్వాజ (ప్రసంగశాఖ) వింజమూరి వరదరాజయ్య, మంచాళ జగన్నాధరావు, పాలగుమ్మి విశ్వనాథం, N. Sa శ్రీనివాసన్ (సంగీత విభాగం) , వింజమూరి సీతాదేవి (జానపద విభాగం) రామమూర్తి రేఖ , వేలూరి సహజానంద, తురగా జానకీరాణి, కేశవపంతుల నరసింహారావు, గొల్లపూడి మారుతీరావు, నండూరి విఠల్, జనమంచి రామకృష్ణ, అజర్ అఫ్సర్ (ఉర్దూ), ఎల్లా వెంకటేశ్వరరావు, వడ్లమూడి గోపాలకృష్ణయ్య ఛాన్కరభట్ల కృష్ణారావు, N.VS. ప్రసాదరావు వంటి ప్రముఖులు పనిచేశారు.
ముత్యము
కొన్ని విశేషాలు
ముత్యాల సాగు చైనా, జపాన్, మయన్మార్, భారతదేశం వంటి దేశాలలో పెద్ద వ్యాపారం. ఇవి చూసేందుకు మృదువుగా కనిపించినా దాని నిర్మాణం పొరలు పొరలుగా ఉండటం చేత నలిపివేయడం లేదా పగులకొట్టడం కష్టమైన పని.
పురాణాలలో ముత్యం గురించి ప్రస్థావన
ప్రాచీన ఈజిప్టులో దీనికి ప్రముఖ స్థానం కల్పించినట్లుగా వారి చరిత్ర చెబుతోంది.అతి ప్రాచీనమైన ముత్యంగా ప్రసిద్ధి గాంచిన జోమాన్ జపాన్ దేశానికి చెందింది. దీనికి 5500 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. చైనీయులు కూడా వారి ఆభరణాలలో ముత్యాలు వాడినట్లుగా 4000 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన వారి గ్రంథాలు తెలుపుతున్నాయి. ప్రాచీన చైనీయుల సంకేత భాషలో ముత్యము స్వచ్ఛతకు, విలువకు సంకేతంగా భావించేవారు. అప్పటి ప్రభుత్వాలు ముత్యాలను పన్ను రూపంలో చెల్లించడానికి కూడా అనుమతించేవి. ధనవంతులైన వారు చనిపోయినపుడు వారి నోట్లో ఒక ముత్యాన్ని ఉంచి ఖననం చేసేవారు.
కృత్రిమ ముత్యాలు
కృత్రిమ ముత్యాలను (మాయా ముత్యాలు) ను ప్రపంచమతటా వెదజల్లినవాడు మికీమోటో. ఈతడు జపానుదేశస్థుడు. చాలా బీదకుటుంబమునకు చెందినవాడు.వీధుల్లో తిరిగి చేపలు అమ్ముకొనేవాడు. తన 33వయేట ఒక సముద్రవస్తుప్రదర్సనలో చాలా ఖరీదయిన ముత్యాలను, వాతి తయారి విధానాన్ని చూసాడు.సముద్రంలో ఉండే ముత్యపుపురుగు (Oyster) దేహములోనికి ఒక ఇసుకకణం గాని, లేక ఒక ముత్యపుచిప్ప కణంగాని ప్రమాదవశాత్తు ప్రవేశించి దానికి బాధ కలిగిస్తుంది. ఈ బాధా నివారణకోసం ముత్యపుపురుగు కాల్షియం కార్బొనేటు (Calcium carbonate) nu అనేకవేల పల్చని పొరలుగా, ఈ సూక్ష్మకణం చుట్టూ స్రవింపజేస్తుంది. ఈపొరలు క్రమంగా ఘనీవభవించి ముత్యము అవుతుంది. సృష్టివైచిత్ర్యం! ఒక చిన్న ముత్యపు పురుగు తన అవేదనను అత్యంతలావణ్యమైన ఒక ముత్యంగా మారుస్తుంది. ఇది తెలుసుకున్నా అతడు వెంటనే ఆగో అఖాతానికి వెళ్ళి పరిశోధనలు చేసాడు. ఇక్కడ సముద్రం ఎక్కువలోతు లేక ప్రశాంతగాను, సొరచేప మొదలైనవి లేకుండానూ ఉంటుంది. సుమారు పదివేల ముత్యపు పురుగులను పట్టుకొని పురుగుకూ, పురుగు చిప్పకు మధ్య ఒక్కొక్క ఇసుకరేణువును వుంచి వాటిని మళ్ళీ నీళ్ళలోకి వదిలిపెట్టాడు. కొన్ని నెలలతరువాత పరీక్షించి చుస్తే ముత్యాలు తయారయిన సూచన అతడికి ఏమాత్రమూ కనిపించలేదు.
మికీమోటో ఏమాత్రమూ నిరాశ చెందక తన పరిశోధనలు మళ్ళా ప్రారంభించాడు. ఇసుకరేణువులకు బదులు చిన్న గాజు కణాలూ, ముత్యపుకణాలూ మొదలైనవి పురుగుశరీరంలోని అన్ని భాగాలలోనూ ఉంచి, వివిధ ప్రమాణాల నీటిలోనూ, వివిధ శీతోష్ణపరిస్థితులలోనూ తన పరీక్షలు సాగించాడు. రెండుమూడు సంవత్సరాలు ఈవిధంగా ఫలశున్యంగా గడిచింది. ఈప్రయత్నాల కారణంగా అతడు అప్పులపాలయ్యాడు కాని అతడు ఏమాత్రమూ నిరుత్సాహ పడలేదు. దీనికి తగ్గట్టు దురదృష్టవశాత్తు 3వ సం.లో ఒక గుంపులోని పురుగులు తప్ప మిగిలినవన్నీ నశించాయి. నిరాశ చెంది ఈమిగిలిన పురుగుల్ని మికీమోటో, అతని భార్యా పరీక్షించారు. కాని ముత్యాలజాడ ఏమాత్రమూ కనిపించలేదు. 6రోజుల తరువాత 1893 జూలై 11 న అతడి కష్టాలకు ఫలితం కనిపించిది. ఒక పుర్గును చంపి చూడగానే దానిలో అర్ధగోళాకారమైన ఒక ముత్యం కనిపించిది. మిగిలిన పురుగులలో కూడా అలానే కనిపించాయి. వెంటనే మికీమోటో ముత్యల తయారీకి స్వంతహక్కు (Patent) తీసికొనాడు. 'టటోకూ అనే ద్వీపంలో పెద్దలెక్కన లాలుగు సంవత్సరాలు పరీక్షలు కొంసాగించాడు. మొదటి సం.లో ఫలితాలు అంత తృప్తికరంగా రాకపోయినా తరువాతి సం.లలో పంట బానే ఉంది. 1900 సం.లో ఏడవ ఎడ్వర్డు చక్రవర్తి పట్టాభిషేక సమయములో జపాను ప్రతినిధి ఆయనకు కొన్ని మికీమోటో ముత్యాలను బహూకరించి అందరికీ ఆశ్చర్యం కలుగ జేసాడు. మికీమోటో కీర్తి నలుదిశలా ప్రాకింది. జపాను చక్రవర్తి ముత్యాలను పండించే ఈక్రొత్త విధానాన్ని అతడి ద్వారనే విన కుతూహలపడి అతనిని తనవద్దకు రావించి గౌరవించాడు.
మికీమోటో గోళాకారంగల ముత్యాలను పండించడంలో ఇంకా పూర్తిగా ఉత్తీర్ణుడు కాలేకపోయాడు. ఇల్లా ఉండగా 1905 వ సం.లో అదృష్టవశాత్తు అయిదు ఉత్కృష్టమయిన గుండ్రని ముత్యాలు లభించాయి. ప్రమాదవశంవల్ల ముత్యపుపురుగు మాంసంలో ఇసుకకణాలు ప్రవేశించడంవల్ల దానిచుట్టు కాల్షియం కార్బోనేటు ఘనీభవించి ఈముత్యాలు తయారయ్యాయి అని అతడు తెలుసుకొన్నాడు. ఇంతవరకూ ఈ కణాలు పురుగు చిప్పకు మాంసానికి ఉంచడంవల ఈ ద్రవం అన్ని వైపులా సమానంగా పేరుకొనడానికి అవకాశం లేక ముత్యాలు అసంపూర్ణంగా అవుతూవచ్చాయి. దీనితో మికీమోటోకు ముత్యాల రహస్యం పూర్తిగా తెలిసిపోయింది. వెంటనే ఇసుకకణాలు, ముత్యపుకణాలు పురుగుమాంసంలోనే ఉంచి తన పరీక్షలు కొనసాగించాడు. ఈపనికి చాలా నైపుణ్యం కావాలి. కణం చాలా లోతుగా పోతే పురుగు చచ్చిపోతుంది. లేకపోతే కణం బయటకి ఊడిపోయే అవకాశం ఉంది. ఈపనికి ప్రత్యేకనిపుణులు అవసరం. పరీక్షలో మొదటి నూరుపురుగులలో ఆరు అత్యంత సౌందర్యమైన ముత్యాలు దొరికాయి.