cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
లిబియా
ఇటాలియను లిబియా (1911–1947)
1934 లో గవర్నర్ బబో రాజధాని ట్రిపోలి. "లిబియా" అని పిలిచే రాజకీయ సంస్థ సృష్టించబడింది ఇటాలియన్లు మౌలిక మెరుగుదలలు, ప్రభుత్వకార్యాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. వారు 1934 నుండి 1940 వరకు లిబ్యాను రైల్వే, రహదారి నెట్వర్కులను విస్తరించారు. వందల కిలోమీటర్ల కొత్త రహదారులను, రైల్వేలను నిర్మించారు. కొత్త పరిశ్రమలు, డజను కొత్త వ్యవసాయ గ్రామాల ఏర్పాటును ప్రోత్సహించారు.
1940 జూన్ లో ఇటలీ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రవేశించింది. 1943 లో ఇటలీ, దాని జర్మన్ మిత్రరాజ్యం కోసం చివరకు ఓటమిని ఎదుర్కొనడంతో ముగిసింది.
1943 నుండి 1951 వరకు లిబియా మిత్రరాజ్యాల ఆక్రమణలో ఉంది. బ్రిటీషు సైన్యం ట్రిపోలిటోనా, సిరెనికా రెండు మాజీ ఇటాలియన్ లిబియన్ రాజ్యాలుగా నిర్వహించింది, ఫెజ్జను ప్రావిన్సును ఫ్రెంచి పాలించింది. 1944 లో ఇడిసు కైరోలో ప్రవాస నుండి తిరిగి వచ్చాడు. కానీ 1947 లో విదేశీ నియంత్రణలో అంశాలను తీసివేసే వరకు సెరెనికాలో శాశ్వత నివాసం ప్రారంభించడానికి నిరాకరించాడు. 1947 నాటికి మిత్రరాజ్యాలతో శాంతి ఒప్పందం ప్రకారం ఇటలీ లిబియా అన్ని దావాలను విరమించుకుంది.
స్వతంత్రం, కింగ్డం ఆఫ్ లిబియా, గడాఫీ పాలనలో లిబియా (1951–2011)
1951 డిసెంబరు 24 న లిబియా " యునైటెడ్ కింగ్డం ఆఫ్ లిబియా " పేరుతో స్వతంత్రం ప్రకటించింది. లిబియా ఏకైక చక్రవర్తి ఐడ్రిసు పాలనలో రాజ్యాంగం వారసత్వ రాచరికంగా స్వాతంత్రాన్ని ప్రకటించింది. 1959 లో ముఖ్యమైన చమురు నిక్షేపాలను గుర్తించడం, పెట్రోలియం విక్రయాల తరువాత వచ్చే ఆదాయం ప్రపంచ పేద దేశాలలో అత్యంత పేదదేశంగా ఉన్న లిబియా అత్యంత సంపన్న రాజ్యంగా రూపొందించడానికి సహకరించాయి. లిబ్యాను ప్రభుత్వం ఆర్ధికవ్యవస్థను చమురు నాటకీయంగా మెరుగుపర్చినప్పటికీ రాజా ఇద్రీసు చేతిలో సంపద కేంద్రీకరించబడడం కొన్నివర్గాల మధ్య ఆగ్రహం కలిగించింది.
1969 సెప్టెబరు 1 న ముయమ్మరు గడ్డాఫీ నాయకత్వం వహించిన తిరుగుబాటు సైనికాధికారుల బృందం రాజా ఇద్రిసు మిద ఒక ప్రారంభించిన తిరుగుబాటు కార్యక్రమాన్ని " అలు ఫతేహు విప్లవం " అని పిలువబడింది. ప్రభుత్వ ప్రకటనలు, అధికారిక లిబియను ప్రెసులలో గడ్డాఫీను "బ్రదరు లీడరు అండ్ ది రివల్యూషను గైడు" గా పేర్కొన్నారు.
1970 అక్టోబరులో ఇటాలీ ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి ఇటలీకి చెందిన అన్ని ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకుని లిబియా నుండి 12,000 మంది ఇటాలీ కమ్యూనిటీలను లిబియా యూదుల చిన్న కమ్యూనిటీతో కలిసి బహిష్కరించారు. ప్రస్తుతం ఇది "వెంజియాన్సు డే" గా పిలవబడే జాతీయ సెలవుదినం అయ్యింది. అంతర్గత రాజకీయ అణచివేతతో లిబియా వృద్ధిలో పెరుగుదల సంభవించింది. 1973 లో 75 వ చట్టం క్రింద రాజకీయ అసమ్మతి చట్టవిరుద్ధం చేయబడింది. గడాఫీ రివల్యూషనరీ కమిటీల ద్వారా ప్రజలు సునిశితంగా పరిశీలించబడ్డారు.
మునుపటి పాలనలో మహిళలపై విధించిన కఠినమైన సాంఘిక పరిమితులను ఎదుర్కోవాలని కూడా గడ్డాఫీ కోరుకున్నాడు. సంస్కరణలను ప్రోత్సహించడానికి విప్లవ మహిళల నిర్మాణంను ఏర్పాటు చేశాడు. 1970 లో ఒక చట్టం లింగ సమానత్వాన్ని ధృవీకరించింది. వేతన పక్షపాతం మీద ఒత్తిడిని కల్పించింది. 1971 లో గడాఫీ లిబియా జనరలు ఉమెన్సు ఫెడరేషను ఏర్పాటును చేసాడు. 1972 లో ఒక పదహారు సంవత్సరాల వయస్సు కంటే తక్కువ వయసున్న స్త్రీలను వివాహం చేసుకోవడం నేరమని చట్టం రూపొందించబడింది. వాహానికి మహిళ అంగీకారం అవసరం అని భరోసా ఇచ్చింది.
1975 అక్టోబరు 25 న మిస్రట నగరంలోని దాదాపు 20 సైనిక అధికారులచే తిరుగుబాటు ప్రయత్నం ప్రారంభమైంది. తిరుగుబాటుదారుల ఖైదు చేయబడి, మరణశిక్షలకు గురైచేయబడ్డారు. 1977 మార్చి 2 న లిబియా అధికారికంగా "గ్రేటు సోషలిస్టు పీపుల్సు లిబియా అరబు జమాహిరియా" గా మారింది. గడాఫీ జనరలు పీపుల్సు కమిటీలకు అధికారాన్ని జారీ చేసి, ఇకపై లాంఛనప్రాయంగా ఉండవచ్చని పేర్కొన్నారు. ఆయన స్థాపించిన కొత్త "జామహిరి" పాలనా వ్యవస్థ అధికారికంగా "ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్యం" గా సూచించబడింది.
1977 ఫిబ్రవరిలో లిబియా చాదులోని గౌక్యుని ఓయిడెడీ, పీపుల్స్ ఆర్మీ ఫోర్సెసుకు సైనిక సరఫరాలను చేయడం ప్రారంభించింది. ఉత్తర చాదులో తిరుగుబాటు దళాలు లిబియా మద్దతును దండయాత్రకు విస్తరించినప్పుడు " చాదియాన్-లిబియన్ " వివాదం ఆరంభమయ్యింది. అదే సంవత్సరంలో లిబియా, ఈజిప్టు సరిహద్దు యుద్ధం నాలుగు రోజుల జరిగింది. ఇది లిబియన్-ఈజిప్టు యుద్ధంగా పిలువబడింది. ఈ రెండు దేశాలు అల్జీరియన్ అధ్యక్షుడు హౌరీ బొవిదీనే మధ్యవర్తిత్వంతో ఒక కాల్పుల విరమణకు అంగీకరించాయి. వందలాది లిబియన్లు టాంజానియాపై యుద్ధంలో తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. అణు-వ్యతిరేక ఉద్యమాల నుండి ఆస్ట్రేలియన్ ట్రేడ్ యూనియన్లకు, పలు ఇతర సమూహాలకు గడాఫీ ప్రభుత్వం ఆర్థిక సహాయం అందించింది.
1977 నుండి దేశంలో తలసరి ఆదాయం 11,000 డాలర్లకు అధికరించింది. ఇది ఆఫ్రికాలో అత్యధికస్థాయిలో 5 వ స్థానంలో ఉంది. మానవ అభివృద్ధి సూచిక ఆఫ్రికాలో అత్యధికంగా ఉంటూ సౌదీ అరేబియా కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఏ విదేశీ రుణాలు తీసుకోకుండా ఇది లిబియా రుణ రహితత సాధించబడింది. దేశం పెద్ద భాగాలలో స్వచ్ఛమైన నీటిని ఉచితంగా పొందటానికి గ్రేటు మాన్మేడు నది నిర్మించబడింది. అదనంగా విశ్వవిద్యాలయ స్కాలర్షిప్లకు, ఉపాధి కార్యక్రమాలకు ఆర్థిక సహాయం అందించబడింది.
1970 లలో పెరిగిన చమురు నిల్వల నుండి లిబియా ఆదాయం, ఆయుధ కొనుగోళ్లకు, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా డజన్ల కొద్దీ పేదలు, తీవ్రవాద గ్రూపులను ప్రోత్సహించడం కోసం ఖర్చు చేయబడింది. 1986 లో గడ్డాఫీని చంపడానికి ఉద్దేశించిన ఒక అమెరికా వాయుదళం దాడి విఫలమైంది. దాడిలో 270 మంది మృతి చెందారు. వాణిజ్య విమానంలో బాంబు దాడుల తరువాత లిబియా మీద ఐక్యరాజ్యసమితి ఆంక్షలు విధించింది.
2011 అంతర్యుద్ధం
పశ్చిమ లిబియాలో తిరుగుబాటుకు వ్యతిరేకంగా ప్రో-గడ్డాఫీ బలగాలు స్పందించగలిగాయి. తీరం వెంట తిరుగుబాటు కేంద్రం బెంఘజి వైపు ఎదురుదాడిని ప్రారంభించారు. ట్రిపోలి నుండి 48 కిలోమీటర్ల (30 మైళ్ళు) జవియా పట్టణాన్ని వైమానిక దళ విమానాలు, సైన్యం ట్యాంకులు పేల్చివేసి జామహిరియా దళాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. " యుద్ధంలో కనిపించని క్రూరత్వం ఉన్నత స్థాయిలో ఉంది."
2011 మార్చి 17 న ఐఖ్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి 1973 ను 10-0 ఓట్లు, రష్యా, చైనా, భారతదేశం, బ్రెజిల్, జర్మనీతో సహా ఐదు వ్యతిరేకతలతో ఆమోదించబడింది. ఈ తీర్మానం నో ఫ్లై జోను స్థాపనకు అనుమతించింది. లిబియాలో పౌరులను కాపాడటానికి "అవసరమైన అన్ని మార్గాల" ఉపయోగించబడింది. మార్చి 19 న ఫ్లై జోనును రక్షించటానికి మిత్రపక్షాలు మొట్టమొదటగా లిబియా ఎయిరు డెఫెంసు నాశనం చేసాయి. దీనితో ప్రత్యర్థి లక్ష్యాల మీద దాడులకు గురిచేసే నిఘా మిషను ఫ్రెంచి ఎయిరు జెటు విమానాలు లిబియా గగనతలం ప్రవేశించింది.
తరువాత వారాలలో అమెరికా దళాలు లిబియాకు వ్యతిరేకంగా నాటో కార్యకలాపాలలో ముందంజలో ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో యుద్ధనౌకలు, విమానాలలో 8,000 కంటే ఎక్కువ మంది అమెరికా సిబ్బంది ఉన్నారు. కనీసం 3,000 లక్ష్యాలు మీద 14,202 బాంబులు పడ్డాయి. లక్ష్యాలలో ట్రిపోలీలో 716, బ్రెగాలో 492 లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. అమెరికా వైమానిక దాడిలో బి-2 స్టీల్తు బాంబర్సు విమానాలు ఒక్కొక బాంబరులో 2000 పౌండ్ల బాంబులు (16 బాంబులు) సాయుధమయ్యాయి. మిస్సౌరీలో ఉన్న ఖండాంతర యునైటెడు స్టేట్సు స్థావరానికి తిరిగి వెళ్లిపోయాయి. నాటో వైమానిక దళాలు అందించిన మద్దతు విప్లవం అంతిమ విజయానికి దారితీసింది.
2011 ఆగస్టు 22 నాటికి తిరుగుబాటు యోధులు ట్రిపోలిని, ఆక్రమిత గ్రీను ప్రాంతంలో ప్రవేశించారు. 2011 ఫిబ్రవరి 17 నుండి మృతి చెందినవారికి గౌరవసూచకంగా మార్టిర్సు స్క్వేరు అని పేరు పెట్టారు. 2011 అక్టోబరు 20 న, తిరుగుబాటు చివరి భారీ పోరాటం ముగిసింది. సిర్టే నగరంలో గడాఫీ బంధించి చంపబడ్డాడు. సిర్టే పతనం తర్వాత 2011 అక్టోబరు 23 న విధేయుల దళాలు సంతాపం జరుపుకుంది.
పౌర యుద్ధంలో కనీసం 30,000 లిబియన్లు మరణించారు. నేషనలు ట్రాంసిషనలు కౌన్సిలు సభ్యులు 50,000 మంది గాయపడ్డారని అంచనా.
గడాఫీ యుగం తరువాత, రెండవ అంతర్యుద్ధం
2012 ఆగస్టు 25 న అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తరువాత కాలాన్ని "అత్యంత కఠోర సెక్టారియన్ దాడి" గా రాయిటర్సు నివేదించింది. అంతు తెలియని వ్యవస్థీకృత హత్యాకాండలు నిర్వహించబడ్డాయి. పగటి వెలుగులో లిబియా రాజధాని ట్రిపోలీలోని మధ్యలో ఉన్న సుఫీ మసీదు సమాధులతో బుల్డోజర్లతో కూల్చివేయబడ్డాయి. ఇది రెండు రోజులలో సుఫీ ప్రదేశాలలో జరిగిన రెండవ విధ్వంశంగా చెప్పవచ్చు. అనేక విధ్వంసక చర్యలు వారసత్వ వినాశనం అనుమానిత ఇస్లామిస్టు సైనికులు, నగ్దు గజెలు విగ్రహం తొలగించటం, బెంఘజి సమీపంలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంనాటి బ్రిటీషు సమాధి ప్రదేశాలు నాశనమవడం, అపవిత్రం చేయడం వంటివి నిర్వహించబడ్డాయి. ఇస్లామిస్టు సంబంధిత రాడికలు సైనికులు, గుంపులు వారసత్వ విధ్వంసానికి సంబంధించిన అనేక ఇతర కేసులను నిర్వహించినట్లు నివేదించబడింది, అప్పటికే ప్రమాదస్థిలో ఉన్న అనేక చారిత్రక ప్రదేశాలను ధ్వంసం చేయడం, దొంగిలించడం, దోచుకోవడం జరిగింది.
2012 సెప్టెంబరు 11 న ఇస్లామిస్టు తీవ్రవాదులు బెన్గాజీలోని అమెరికను కాన్సులేటు మీద ఆశ్చర్యకరంగా దాడి చేశారు. లిబియాకు యు.ఎసు. రాయబారి, జె. క్రిస్టోఫరు స్టీవెన్సు మరో ముగ్గురు చంపబడ్డారు. ఈ సంఘటన యునైటెడు స్టేట్సు, లిబియాలో దౌర్జన్యానికి దారితీసింది.
2014 జూన్ లో జనరలు నేషనలు కాంగ్రెసు నుండి అధికారం తీసుకోవాలని ఉద్దేశించి కొత్త శాసనసభ్యుల డిప్యూటీసు కౌన్సిలు కొరకు ఎన్నికలు జరిగాయి. ఎన్నికలు హింసాకాండ, తక్కువ ఓటింగుతో దెబ్బతిన్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాలలో ఓటింగు కేంద్రాలు మూసివేయబడ్డాయి.
2014 మధ్యకాలం నుండి పార్లమెంటుల ప్రత్యర్థి వివాదాలు కొనసాగాయి. అధికార శూన్యతను గిరిజన సైనికులు, జిహాదిస్టు సమూహాలు అవకాశంగా తీసుకున్నాయి. ముఖ్యంగా రాడికలు ఇస్లామిస్టు యోధులు 2014 లో డెర్నాను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 2015 లో సిర్టేను ఇస్లామికు స్టేటు ఆఫ్ ఇరాకు అండు లెవంతు పేరుతో స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 2015 ప్రారంభంలో పొరుగున ఉన్న ఈజిప్టు టోబ్రుకు ప్రభుత్వానికి మద్దతుగా ఐ.ఎసు.ఐ.ఎల్ కు వ్యతిరేకంగా వాయుమార్గ దాడులను ప్రారంభించింది.
2015 జనవరిలో లిబియాలోని ప్రత్యర్థి పార్టీల మధ్య శాంతి ఒప్పందం కొరకు సమావేశాలు జరిగాయి. అంతర్గత సంఘర్షణ పరిష్కారం కొరకు జింసి, టొబ్రకు ప్రభుత్వాలను ఒకే పట్టికలో జెనీవా-ఘాడామీ చర్చలకు పిలిచారు. అయితే జి.ఎన్.సి. వాస్తవానికి ఎన్నడూ పాల్గొనలేదు. అంతర్జాతీయ విభజన "టొబ్రకు క్యాంపు", " ట్రిపోలి కాంపు " లను ప్రభావితం చేసింది. ఇంతలో లిబియాలో ఉగ్రవాదం నిలకడగా అధికరించింది. ఇది పొరుగు దేశాలపై ప్రభావం చూపింది. రెండు లిబియన్-శిక్షణ పొందిన తీవ్రవాదులు 2015 మార్చి 18 న బార్డో మ్యూజియం మీద దాడి చేసారు.
2015 లో స్పానిషు దౌత్యవేత్త బెర్నార్డినో లియోను  (సెక్రటరీ జనరలు) ప్రతినిథ్యంలో నిర్వహించిన విస్తృత శ్రేణి దౌత్య సమావేశాలు, శాంతి చర్చలకు ఐఖ్యరాజ్యమితి మద్దతు ఇచ్చింది. లిబ్యాలో ఐక్యరాజ్యసమితి మద్దతు మిషను కృషిచేసింది.
2015 జూలైలో ఎస్ఆర్ఎస్జి లియోను ఐక్యరాజ్య సమితి సెక్యూరిటీ కౌన్సిలు చర్చల పురోగతి గురించి నివేదించాడు. ఆ సమయంలో జూలై 11 న "ఒక సమగ్ర ప్రణాళిక ... మార్గదర్శక సూత్రాలు ... సంస్థలు, నిర్ణయాధికారం శాశ్వత రాజ్యాంగం రూపొందించే వరకు మధ్యంతర ప్రభుత్వానికి మార్గనిర్దేశం చేయబడింది. " ఆ ప్రక్రియ లక్ష్యం "... ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాన్ని స్థాపించడానికి చట్టం రూపొందించడం, అధికారాలను విభజించడం, మానవ హక్కుల గౌరవం ఆధారంగా రూపొందించడంతో ముగుస్తుంది." ఎస్.ఆర్.ఎస్.జి. ఒప్పందం సాధించటానికి కృషిచేసిన వారిని ప్రశంసించింది "లిబియా ప్రజలు నిశ్శబ్దంగా శాంతి కావాలన్న కోరికను వ్యక్తం చేశారు." "లిబియా క్లిష్ట దశలో ఉంది" అని ఎస్.ఆర్.ఎస్.జి తెలియజేసింది. "చర్చల ప్రక్రియలో నిర్మాణాత్మకంగా నిమగ్నమం కావాలని లిబియాలో ఉన్న అన్ని పార్టీలనకు " విజ్ఞప్తి చేసింది, " చర్చలు రాజకీయ రాజీల ద్వారా మాత్రమే, వివాదం సాధించగలదు .. భవిష్యత్తు ప్రభుత్వం జాతీయ అకారర్డుకు మద్దతివ్వడం, సమన్వయ ప్రయత్నం ద్వారా మాత్రమే లిబియాలో శాంతిస్థాపన విజయవంతం అవుతుంది ... " అని వివరించింది. 2015 మధ్యకాలంలో వివిధ అంతర్జాతీయ ప్రదేశాలలో చర్చలు కొనసాగాయి. సెప్టెంబరు ప్రారంభంలో మొరాకోలో స్ఖిరాతులో చర్చలు ముగిసింది.
అలాగే 2015 లో అంతర్జాతీయ సమాజం నుండి కొనసాగుతున్న మద్దతులో భాగంగా ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల మండలి లిబియన్ మానవ హక్కుల హై కమిషనరు జైదు రాదు అలు హుస్సేను నుండి నివేదికను కోరింది. ఆయన మానవ హక్కులు, లిబియను న్యాయ వ్యవస్థను పునర్నిర్మాణం గురించి నివేదించడానికి పరిశోధక సంస్థను నియమించాడు.
2018 మే లో పారిసులో సమావేశమైన తరువాత లిబియా ప్రత్యర్థి నాయకులు పార్లమెంటరీ, అధ్యక్ష ఎన్నికలను నిర్వహించటానికి అంగీకరించారు.
2019 ఏప్రెలులో ఖాలిఫా హైఫెరు, జాతీయ అకార్డు (జి.ఎన్.ఎ) ప్రభుత్వం నుండి పాశ్చాత్య భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు " లిబియన్ నేషనల్ ఆర్మీ దాడి " చేయబోతుందని ముందుగా ఊహింవి డిగ్నిటీ ఆఫ్ ఆపరేషను ఫ్లడును ప్రారంభించాడు.
భౌగోళికం
లిబియా వైశాల్యం 17,59,540 చ.కి.మీ (6,79,362 చదరపు మైళ్ళు). వైశాల్యపరంగా లిబియా ప్రపంచంలోని 16 వ పెద్ద దేశంగా ఉంది. లిబియా ఉత్తర సరిహద్దులో మధ్యధరా సముద్రం, పశ్చిమాన ట్యునీషియా - అల్జీరియా, నైరుతీ సరిహద్దులో నైగర్, దక్షిణసరిహద్దులో చాద్, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సుడాన్, తూర్పు సరిహద్దులో ఈజిప్టు ఉన్నాయి. లిబియా 19 ° నుండి 34 ° డిగ్రీల అక్షాంశం, 9 ° నుండి 26 ° డిగ్రీల రేఖాశం మద్య ఉంది.
లిబియా ఎడారి
లిబియాలో విస్తరించివున్న లిబియా ఎడారి, భూమిపై అత్యంత శుష్క, సూర్యదహన (సన్ బేక్డు) ప్రదేశాలలో ఒకటి. లిబియాలో దశాబ్దాలకాలం వర్షపాతం లేని కొన్ని ప్రాంతాలను చూడవచ్చు. పర్వతప్రాంతంలో అరుదుగా వర్షపాతం (ప్రతి 5-10 సంవత్సరాలకు ఒకసారి) జరుగుతుంది. ఉవీనతు వద్ద 2006 నాటికి 1998 సెప్టెంబరులో లో చివరి వర్షపాతం నమోదయింది.
అలాగే, లిబియా ఎడారిలో ఉష్ణోగ్రత తీవ్రంగా ఉంటుంది; 1922 సెప్టెబరు 13 న ట్రిజిలికి నైరుతి దిశలో ఉన్న 'అజీజియా' నగరం ప్రపంచ రికార్డుగా 58 ° సెం (136.4 ° ఫా) గాలి ఉష్ణోగ్రత నమోదు చేసింది. అయితే 2012 సెప్టెంబరులో ప్రపంచ రికార్డు ఫిగరు 58 ° సెం ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థచే తొలగించబడింది.
అక్కడ కొన్ని చెదురుమదురుగా ఉండే జనావాసరహిత చిన్న ఒయాసిసులు ఉన్నాయి. సాధారణంగా క్షీణతలకు అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. అక్కడ కొన్ని అడుగుల లోతు త్రవ్వించడం ద్వారా నీరు లభిస్తుంది. పశ్చిమాన విస్తారంగా చెదరుమదురుగా ఒయాసిసు సమూహాలు ఉన్నాయి. కుఫ్రా బృందంలో టజేర్బో, రిబీనియా, కుఫ్రా ఉన్నాయి. స్క్రాప్లు కాకుండా, ఈజిప్టు-సుడానీస్-లిబియన్ సరిహద్దుల పరిసరాలలో లిబ్యాన్ ఎడారి కేంద్రం సమీపంలో ఉన్న పీటభూమి, మాసిఫులు వరుసక్రమం చదునైన మైదానాలకు అంతరాయం కలిగిస్తుంటాయి.
దక్షిణం వైపున ఆర్కెను, యునినాటు, కిసుల మాసిఫ్లు ఉన్నాయి. ఈ గ్రానైటు పర్వతాలు పురాతనమైనవి. వాటిని చుట్టుపక్కల ఉన్న ఇసుక రాళ్ళకంటే చాలాకాలం పూర్వం ఏర్పడ్డాయి. అర్కెను, పాశ్చిమ వియంటు ఎయిరు పర్వతాలలో ఉండే రింగు కాంప్లెక్సులు ఉన్నాయి. తూర్పు వియంటు (లిబియా ఎడారిలో ఎత్తైన ప్రదేశం) గ్రానైటు భాగం పక్కన పశ్చిమంగా పెరిగిన ఇసుకరాయి పీఠభూమి ఉంది.
వియంటు ఉత్తరాన సాదా విస్పోటనం కలిగిన అగ్నిపర్వత లక్షణాలతో నిండి ఉంది. 1950 వ దశకంలో చమురును కనుగొన్న తరువాత లిబియాలో చాలా పెద్ద భూగర్భ జలం కనుగొనబడింది. ఈ జలాశయంలోని నీరు గత మంచు యుగం, సహారా ఎడారికంటే ముందు కాలం నాటిదని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ అర్కెను నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఇవి గతంలో అగ్నిపర్వత ముఖద్వారాలని భావించబడ్డాయి.
ఆర్ధిక రంగం
ప్రపంచ బ్యాంకు లిబియాను 'ఉన్నత మధ్యతరగతి ఆర్ధికవ్యవస్థగా' (7 ఇతర ఆఫ్రికా దేశాలతో) వర్గీకరిస్తుంది. ఇంధన రంగానికి చెందిన కొంత ఆదాయం జనసంఖ్య తక్కువగా ఉన్న కారణంగా ఆఫ్రికాలో అత్యధిక తలసరి జి.డి.పి. కలిగిన దేశాలలో లిబియా ఒకటిగా ఉంది. ఇది " లిబియా అరబు జమాహిరియా రాజ్యం " లో విస్తృతమైన సాంఘిక భద్రతను అందించింది. ప్రత్యేకంగా గృహ, విద్యా రంగాలలో.
లిబియా సంస్థల కొరత, బలహీన పరిపాలన, దీర్ఘకాలిక చారిత్రాత్మక నిరుద్యోగం వంట్జీ అనేక సమస్యలను ఎదుర్కొంటుంది. ఆర్ధిక వైవిధ్యం కొరత, గణనీయంగా వలస కార్మికుల మీద ఆధారపడడం ఆర్ధికరంగాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. లిబియా సాంప్రదాయకంగా ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగాలను సృష్టించడానికి ప్రభుత్వం మీద ఆధారపడింది. 2000 మధ్యకాలంలో మొత్తం జాతీయ ఉద్యోగులలో 70% మంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు ఉన్నారు.
2008 లో తాజా జనాభా లెక్కల ఆధారంగా నిరుద్యోగం 8% నుండి 21% కి అధికరించింది. 2010 నుండి డేటా ఆధారంగా ఒక అరబు లీగు నివేదిక మహిళలలో నిరుద్యోగం 18% ఉంది, పురుషులలో 21% గా ఉందని తెలియజేస్తుంది. లిబియా మహిళల కంటే పురుషులలో నిరుద్యోగులు అధికంగా ఉన్న ఏకైక అరబు దేశంగా ఉంది. లిబియాలో అత్యధిక స్థాయిలో సామాజిక అసమానత, అధికంగా యువత నిరుద్యోగం, అధిక శాతం ప్రాంతీయ ఆర్ధిక అసమానతలు ఉన్నాయి. నీటి సరఫరా కూడా సమస్యగా ఉంది. 2000 లో జనాభాలో 28% మంది సురక్షితమైన త్రాగునీటిని పొందలేకపోయారు.
లిబియా తృణధాన్య అవసరాలలో 90% దిగుమతి చేసుకుంటుంది. 2012-13 లో గోధుమ దిగుమతులు సుమారు 1 మిలియను టన్నులు ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. 2012 గోధుమ ఉత్పత్తి 200,000 టన్నుల వద్ద అంచనా వేయబడింది. 2020 నాటికి 8,00,000 టన్నుల తృణధాన్యాలు పెంచాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. అయినప్పటికీ సహజ, పర్యావరణ పరిస్థితులు లిబియా వ్యవసాయ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేస్తాయి. 1958 కి ముందు వ్యవసాయం దేశం ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా ఉంది. జి.డి.పి లో సుమారు 30% ఉంది. 1958 లో చమురును కనుగొన్న తరువాత వ్యవసాయ రంగం పరిమాణం వేగంగా తగ్గింది. 2005 నాటికి 5% జి.డి.పి కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.
1962 లో ఒ.పి.ఇ.ఎస్ లో చేరింది. లిబియా " ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థలో సభ్యదేశం కానప్పటికీ 2004 లో లిబియా ప్రవేశపెట్టిన చర్చలు ప్రారంభమయ్యాయి. 1980 ల ప్రారంభంలో లిబియా ప్రపంచంలోని సంపన్న దేశాలలో ఒకటి; తలసరి జి.డి.పి. కొన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
2000 ల ఆరంభంలో జమాహిరియా శకంలో అధికారులు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో లిబియాను పునఃప్రారంభించడానికి ఆర్థిక సంస్కరణలను చేపట్టారు. 2003 సెప్టెంబరులో ఐఖ్యరాజ్యసమితి ఆంక్షలు ఎత్తివేయబడ్డాయి. 2003 డిసెంబరులో సామూహిక వినాశనకర ఆయుధాలను నిర్మించే కార్యక్రమాలు వదలివేయబడుతుందని లిబియా ప్రకటించింది. లిబియా వరల్డు ట్రేడు ఆర్గనైజేషను సభ్యత్వానికి దరఖాస్తు చేసింది. రాయితీలను తగ్గించాయి, ప్రైవేటీకరణకు ప్రణాళికలు ప్రకటించాయి.
2003 లో చమురు శుద్ధి, పర్యాటకం, రియలు ఎస్టేట్లతో కలిపి పరిశ్రమలలో 100 కంటే అధికంగా ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు ప్రైవేటీకరించబడ్డాయి. 100% విదేశీ యాజమాన్యం కలిగిన సంస్థలు 29 ఉన్నాయి. అనేక అంతర్జాతీయ చమురు కంపెనీలు దేశంలోకి వచ్చాయి. వీటిలో చమురు కంపెనీలు షెలు, ఎక్సాన్మొబిలు ఉన్నాయి. ఆంక్షలు ఎత్తివేయడంతో ఎయిరు ట్రాఫికు క్రమంగా అధికరించింది. 2005 నాటికి 1.5 మిలియన్ల వార్షిక విమాన ప్రయాణికులు పయనించారు. కఠినమైన వీసా నిబంధనలు కారణంగా పశ్చిమదేశాల పర్యాటకులు సందర్శించడానికి లిబియా దీర్ఘకాలంగా ఒక కష్టతరమైన దేశంగా ఉంది.
2007 లో ముమామరు గడ్డాఫీ రెండవ కుమారుడు సైమఫు అలు-ఇస్లాం గడ్డాఫీ సైరెనెకు పర్యాటకాన్ని తీసుకొచ్చేందుకు, ఈ ప్రాంతంలో గ్రీకు శిధిలాలను సంరక్షించడానికి " గ్రీను డెవెలెప్మెంటు " కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నాడు.
2011 ఆగస్టులో లిబియా మౌలికనిర్మాణ వ్యవస్థను పునర్నిర్మించటానికి కనీసం 10 సంవత్సరాలు పడుతుంది అని అంచనా వేశారు. ఎన్.టి.సి. గడాఫీ పరిపాలన "పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం" కారణంగా 2011 యుద్ధానికి ముందు లిబియా మౌలిక సదుపాయాలు పేలవంగా ఉన్నాయని పేర్కొన్నది. 2012 అక్టోబరు నాటికి 2011 ఆర్థిక స్థితి నుండి స్వస్థత పొందింది. చమురు ఉత్పత్తి తిరిగి సాధారణ స్థాయికి చేరుకుంది. యుద్ధానికి ముందు చమురు ఉత్పత్తి రోజుకు 1.6 మిలియను బారెల్సు కంటే అధికంగా ఉంది. 2012 అక్టోబరు నాటికి సగటు చమురు ఉత్పత్తి 1.4 మిలియను బిపిడీని అధిగమించింది. టోటలు, ఎని, రెప్సోలు, వింటెర్షలు, ఓక్సిడెంటలు వంటి ప్రధాన పాశ్చాత్య కంపెనీలు త్వరగా తిరిగి రావడంతో ఉత్పత్తి పునఃప్రారంభం సాధ్యపడింది. 2016 లో సంస్థ నుండి ఒక ప్రకటన తరువాత సంవత్సరంలో రోజుకు 9,00,000 బ్యారెలు లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. చమురు ఉత్పత్తి నాలుగు సంవత్సరాల యుద్ధంలో రోజుకు 1.6 మిలియన్ల బ్యారెలు నుండి 900,000 కు పడిపోయింది.
గణాంకాలు
లిబియా చిన్న జనాభా ఉన్న ఒక పెద్ద దేశంగా గుర్తించబడింది. తీరప్రాంతాల వెంట జనాభా చాలా అధికంగా కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఉత్తర ప్రాంతాలలో ట్రిపోలిటానియా, సెరెనకా ప్రాంతాలలో జనసాంధ్రత చ.కి.మీ 50 మంది. మిగిలిన ప్రాంతాలలో జనసాంధ్రత చ.కి.మీ 1 వ్యక్తి మాత్రమే ఉంటారు. 10% కంటే తక్కువ భూభాగంలో 90% మంది ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. ప్రధానంగా తీరం వెంట ఉన్నారు. 88% ప్రజలు పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. వీరు అధికంగా మూడు అతిపెద్ద నగరాలు: ట్రిపోలి, బెంఘజి, మిస్రటాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. లిబియాలో సుమారు 6.3 మిలియన్ల జనాభా ఉంది.వీరిలో 15 ఏళ్ళలోపు 27.7% మంది ఉన్నారు. 1964 లో 1.54 మిలియన్ల ప్రజలు ఉండగా 1984 లో జనాభా 3.6 మిలియన్లుకు చేరుకుంది.
లిబియా ప్రజలకు కుటుంబ జీవితం ముఖ్యం. వీరిలో అధికభాగం వారి ఆదాయం, సంపద ఆధారంగా అపార్ట్మెంటు బ్లాక్సు, ఇతర స్వతంత్ర గృహ యూనిట్లలో నివసిస్తుంటారు. అరబు లిబియన్లు సాంప్రదాయకంగా గుడారాలలో నివసించే సంచార జీవనశైలి ఉన్నప్పటికీ వారు ప్రస్తుతం వివిధ పట్టణాలు, నగరాలలో స్థిరపడ్డారు. దీని కారణంగా వారి పాత మార్గాలు క్రమంగా క్షీణించాయి. శతాబ్దాలుగా వారి కుటుంబాలు నివసించిన జీవన శైలిలో ఎడారిలో నివసిస్తున్న లిబియన్లు స్వల్పసంఖ్యలో కనిపిస్తుంటారు. జనాభాలో చాలామంది పరిశ్రమలు, సేవలలో వృత్తులను కలిగి ఉన్నారు. స్వల్ప శాతం ప్రజలు వ్యవసాయం ఉపాధిగా జీవిస్తున్నారు.
యు.ఎన్.హె.సి.ఆర్. ఆధారంగా 2013 జనవరిలో లిబియాలో 8,000 నమోదైన శరణార్థులు, 5,500 మంది నమోదుకాని శరణార్థులు, 7,000 మంది శరణు కోరేవారు ఉన్నారని అంచనా. అంతేకాకుండా 47,000 మంది లిబియా దేశస్థులు అంతర్గతంగా స్థానభ్రంశం చెందారు. 46,570 మంది అంతర్గత స్థానికులు తిరిగి వచ్చారు.
సంప్రదాయ సమూహాలు
లిబియా ఆదిమ నివాసితులు ప్రధానంగా వివిధ బెర్బెరు జాతి సమూహాలకు చెందినవారు; అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలం విదేశీ దండయాత్రలు - ప్రత్యేకించి అరబ్బులు, టర్కులు లిబియా ప్రజల మీద తీవ్ర శాశ్వతమైన భాషా, సాంస్కృతిక, గుర్తింపు ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
ప్రస్తుతం లిబియా నివాసితులలో చాలామంది మిసిసిదు సంతతికి చెందిన అరబికు మాట్లాడే ముస్లింలు, వీరిలో అనేకమంది తమ పూర్వీకులని బాను సులైం తెగకు చెందినవారని భావిస్తున్నారు. అలాగే టర్కీ బెర్బెరు జాతులకి చెందిన వారు తరువాత స్థానంలో ఉన్నారు. టర్కిషు అల్పసంఖ్యాక ప్రజలను తరచుగా "కొలోఫ్లిసు" అని అంటారు. వీరు అధికంగా గ్రామాలు, పట్టణాల కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. అంతేకాకుండా కొన్ని లిబియా జాతి అల్పసంఖ్యాకులలో బెర్బెరు, టువరెగు, టెబో వంటి తెగలు ఉన్నాయి.
1947 లో ఇటలీ లిబియా స్వాతంత్ర్యం తరువాత దాదాపుగా మిలియన్ల మందికంటే అధికంగా ఇటాలియన్ సెటిలర్లు (దాదాపు 5 లక్షల మంది) దేశం విడిచి వెళ్ళారు. 1970 లో ముయామ్మరు గడాఫీ మరణం తరువాత ఎక్కువమంది తిరిగి వచ్చినప్పటికీ కొన్ని వందల మంది 2000 లలో తిరిగి వచ్చారు.
వలస కార్మికులు
2013 నాటికి ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనాల ప్రకారం లిబియా జనాభాలో 12% (7,40,000 మందికి పైగా) విదేశీ వలసదారులు ఉన్నారని అంచనా. 2011 నాటి విప్లవానికి ముందు అధికారిక, అనధికారిక గణాంకాలు వలస కార్మికుల శాతం 25% నుండి 40% వరకు (1.5 - 2.4 మిలియన్ల మధ్య) ఉంటుందని అంచనా. చారిత్రాత్మకంగా లక్షలాది తక్కువ, ఉన్నత-నైపుణ్యం గల ఈజిప్షియను వలసదారులకు ముఖ్యంగా లిబియా ఆశ్రయంగా ఉంది.
జనాభా గణనలలో అధికారిక గణనలు, అనధికారిక అంచనాల మధ్య తేడాలు ఉన్నందున లిబియాలోని వలసదారుల సంఖ్యను ఖచ్ఛితంగా అంచనా వేయటం కష్టం. 2006 జనాభా లెక్కలలో 3,59,540 విదేశీ పౌరులు (లిబియా మొత్త పౌరులు 5.5 మిలియన్లు. మొత్తం జనాభాలో 6.35%). వీరిలో దాదాపు సగం ఈజిప్షియన్లు, తరువాత సూడానీ, పాలస్తీనా వలసదారులు ఉన్నారు. 2011 విప్లవం సందర్భంగా 7,68,362 మంది వలసదారులు లిబియాను వదిలి వెళ్ళారని ఐఒఎం గణించింది. ఆ సమయంలో జనాభాలో 13% మంది ఉన్నారు. అయినప్పటికీ చాలా మంది దేశంలో ఉన్నారు.
విప్లవానికి ముందు రికార్డులు వలస జనాభాను అంచనా వేయడానికి ఉపయోగిస్తున్నట్లయితే 2009 లో ట్రిపోలీలోని ఈజిప్టు రాయబార కార్యాలయం ద్వారా 2 మిలియన్ల మంది ఈజిప్షియన్ వలసదారులు నమోదు చేయబడ్డారు. తరువాత వారు 87,200 మంది ట్యునీషియస్లు, 68,200 మంది మొరాకోన్లు తమ తమ రాయబార కార్యాలయాలచే నమోదు చేయబడ్డారు. విప్లవానికి ముందు ఆసియా వలసదారులు సుమారుగా 1,00,000 మంది ఉన్నారు (60,000 మంది బంగ్లాదేశ్లు, 18,000 మంది భారతీయులు, 10,000 పాకిస్థానీలు, 8000 ఫిలిపినోలు, అలాగే చైనీస్, కొరియన్, వియత్నమీస్, థాయ్, ఇతర కార్మికులు). ఇది విప్లవానికి ముందు దాదాపుగా 40% మంది వలస జనాభాను అంచనా వేసింది. 2004 లో సాధారణ అంచనాలు, సక్రమంగా లేని వలస సంఖ్యలు 1.35 - 1.8 మిలియన్లకు (సమయంలో జనాభాలో 25%-33%) ఉంచింది.
అరబు-బెర్బెర్ల లిబియా స్థానిక జనాభా అలాగే వివిధ దేశాలకు చెందిన అరబు వలసదారులు సామూహికంగా 97% మంది ఉన్నారు. మిగిలిన 3% నివాసితులు ఎక్కువగా బంగ్లాదేశ్లు, గ్రీకులు, భారతీయులు, ఇటాలియన్లు, మాల్టీస్, టర్కులు, ఉక్రైనియన్లు అలాగే ఇతర జాతీయులు ఉన్నారు.
మతం
లిబియాలో 97% మంది ముస్లింలు ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది సున్నీ శాఖకు చెందినవారు ఉన్నారు. ఇబాడి ముస్లింలు, అహ్మదీయులు కూడా దేశంలో నివసిస్తున్నారు.
1930 లకు ముందు లిబియాలో ప్రాధమిక ఇస్లామికు ఉద్యమంగా సున్సీ, సుఫీ ఉద్యమం మొదలైంది. ఎడారికి జీవితంలో భాగంగా మతపర వ్యతిరేకతలు స్వీకరించబడ్డాయి. ఇది జావాయా (లాడ్జెస్) ట్రిపోలిటోనియా, ఫెజ్జన్లలో కనుగొనబడింది. అయితే సెరెనెకాలో సేనుసి ప్రభావం బలంగా ఉంది. అశాంతి, అరాచకత్వం నుంచి ఈ ప్రాంతాన్ని కాపాడటంలో సెనుసి ఉద్యమం సిరెనికా గిరిజన ప్రజలను మతపరమైన అనుబంధం, ఐక్యత వంటి ప్రయోజనాలు ఇచ్చింది. చివరికి రెండు ఇటాలియన్ ముట్టడి, తరువాత గడ్డాఫీ ప్రభుత్వం నాశనం ఈ ఇస్లామిక్ ఉద్యమాన్ని చెదరగొట్టింది. ప్రస్తుత లిబియాలో చాలా సంప్రదాయవాదం ఇస్లాం మతం నుండి కొంతవరకు భిన్నంగా ఉండేది. గడాఫీ విశ్వాసపాత్రులైన ముస్లింలు, ఆయన ప్రభుత్వం ఇస్లాం మతం తరపున, ఇస్లాం సంస్థలకు మద్దతుగా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా మత ప్రచారం చేయడంలో ఒక పాత్ర పోషించింది.
గడ్డాఫీ పతనం అయినప్పటి నుండి, ఇస్లాం అల్ట్రా-సాంప్రదాయిక జాతులు, కొన్ని ప్రదేశాలలో తమ పనులను పునరుద్ధరించాయి. తూర్పు లిబియాలో ఉన్న డెర్నా, చారిత్రాత్మకంగా జిహాదిస్టు ఆలోచనల ప్రాతిపదికగా ఉంది. " ఇస్లామికు స్టేటాఫ్ ఇరాకు అండు ది లెవెంతు " 2014 లో సమైక్యంగా తీవ్రవాదుల నియంత్రణలోకి వచ్చింది. రెండవ లిబియా అంతర్యుద్ధం ఫలితంగా జిహాదిస్టు అంశాలు సిర్టే, బెంఘజి, ఇతర ప్రాంతాలలో విస్తరించారు.
క్రైస్తవుల చిన్న విదేశీ సమాజాలు ఉన్నాయి. ఈజిప్టు క్రైస్తవ చర్చి " కాప్టికు ఆర్థోడాక్సు క్రైస్తవ మతం" లిబియాలో అతిపెద్ద, అత్యంత చారిత్రక క్రైస్తవ వర్గంగా ఉంది. లిబియాలో సుమారు 60,000 ఈజిప్షియన్ కాప్టులు ఉన్నారు. లిబియాలో కోట్సు ఈజిప్షియన్. లిబియాలో మూడు కోప్టికు చర్చిలు ఉన్నాయి. ఒకటి ట్రిపోలిలో ఒకటి, బెంఘజిలో ఒకటి, మిజూరాటాలో ఒకటి ఉన్నాయి.
లిబియాకు ఈజిప్షియన్ కాప్టుల పెరుగుతున్న ఇమ్మిగ్రేషను కారణంగా లిబియాలో ఇటీవలి సంవత్సరాలలో కోప్టికు చర్చీలు అధికరించాయి. 40,000 రోమన్ కాథలిక్కులకు ఇద్దరు బిషప్పులు సేవలు అందిస్తూ ఉన్నారు. ట్రిపోలి ఒకరు (ఇటాలియన్ కమ్యూనిటీ అందిస్తున్న), బెంఘజి ఒకరు (మాల్టీస్ కమ్యూనిటీ అందిస్తున్న)ఉన్నారు. ఒక చిన్న ఆంగ్లికను కమ్యూనిటీ కూడా ఉంది. వీరిలో ఎక్కువగా ట్రిపోలిలో ఆఫ్రికా వలస కార్మికులు ఉన్నారు; ఇది ఈజిప్టు ఆంగ్లికన్ డియోసెసులో భాగంగా ఉంది. క్రైస్తవ మిషనరీలుగా ఉన్నట్లు అనుమానంతో ప్రజలు ఖైదు చేయబడ్డారు. ఎందుకంటే మతప్రచారం చట్టవిరుద్ధం. క్రైస్తవులు కూడా రాడికలు ఇస్లామిస్టుల నుండి హింసను ఎదుర్కొన్నారు. 2015 ఫిబ్రవరిలో దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ఇరాకు ఇస్లామికు స్టేటు అండు లెవంతు విడుదల చేసిన వీడియోలో క్రిస్టియన్ కాప్టుల తలలను కత్తిరిస్తున్న దేశాలు చోటుచేసుకున్నాయి.
లిబియా ప్రపంచంలోని పురాతన యూదు సమూహాల్లో ఒకటిగా ఉంది. క్రీ.పూ. 300 నాటికే లిబియాలో యూదు ప్రజలు ఉన్నారు. 1942 లో దక్షిణ ట్రిపోలీలో ఇటాలియన్ ఫాసిస్టు అధికారులు ఏర్పరిన నిర్బంధిత కార్మిక శిబిరాలలో యూదులు గైడో (3,000 యూదులు), ఘర్యను, జెరన్, తిగ్రిన్న తెగలకు చెందిన యూదులు ఉన్నారు. గియోడోలో 500 మంది యూదులు బలహీనత, ఆకలి, వ్యాధులతో మరణించారు. 1942 లో నిర్బంధ శిబిరాలలో లేని యూదులు తమ ఆర్ధిక కార్యకలాపాలు తీవ్రంగా పరిమితం చేయబడ్డాయి. 18 నుండి 45 సంత్సరాల యూదులు బలవంతంగా నిర్బంధ కార్మికులుగా మార్చబడ్డారు. 1942 ఆగస్టులో ట్రిపొలిటానియాకు చెందిన యూదులు సిది అజాజ్లోని నిర్బంధ శిబిరంలో ఖైదు చేయబడ్డారు. 1945 నవంబరు తరువాత మూడు సంవత్సరాలలో 140 కంటే ఎక్కువ యూదులు హత్య చేయబడ్డారు. అనేక వరుస హత్యలు జరిగాయి. 1948 నాటికి 38,000 మంది యూదులు దేశంలోనే ఉన్నారు. 1951 లో లిబియా స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఎక్కువమంది యూదు సమాజం వలస వచ్చింది.
సంస్కృతి
అనేక అరబికు మాట్లాడే లిబియన్లు తమను తాము విస్తారమైన అరబు సమాజంలో భాగంగా భావిస్తారు. 20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో పాను-అరబిజం వ్యాప్తి ద్వారా ఇది బలోపేతం అయింది. అరేబియన్లు లిబియాలో అధికారంలోకి రావడంతో వారు ఏకైక అధికారిక భాషగా అరబికకును స్థాపించారు. వారి నియంతృత్వంలో బోధన, దేశీయ టొమాజిటు భాషను ఉపయోగించడం కూడా నిషేధించబడింది. ఇంతకుముందు విద్యాసంబంధ సంస్థలలో బోధించిన విదేశీ భాషలను నిషేధించడంతో లిబియన్ల మొత్తం తరాల ప్రజల ఆంగ్ల భాష అవగాహన పరిమితమైంది. అరబికు మాండలికాలు, తమాజిక్టు రెండింటిలో ఇప్పటికీ ఇటలీ పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. ఇవి లిబియా ఇటాలియా కాలంలో అంతకంటే ముందుగా లిబియాలో ప్రవేశించాయి.
లిబియన్లు గతంలో సంచలనాత్మక నోమాడికు బెడౌయిను, అమాజిఘు గిరిజనుల అరబికు భాషా సంప్రదాయ వారసత్వం కలిగి ఉన్నారు. చాలా మంది లిబియన్లు గిరిజనులు, ఒట్టోమను పూర్వీకుల వారసత్వం కలిగిన ప్రత్యేకమైన కుటుంబం పేరుతో తమను తాము అనుబంధం చేసుకుంటున్నారు..
2013 లో అధ్యయనాలు లిబియా ప్రజల మధ్య ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం అనే అలవాటు ప్రపంచంలో మొదటి 20 స్థానాలకు చేరుకుందని తెలియజేస్తున్నాయి. "ఇవ్వడం స్వభావం" (అరబీ: الاحسان Ihsan, Tamazight: ⴰⵏⴰⴽⴽⴰⴼ Anakkaf), ప్రతిబింబిస్తుంది. సి.ఎ.ఎఫ్ ఆధారంగా ఒక సాధారణ నెలలో లిబియన్లలో దాదాపు మూడు వంతుల (72%) ప్రజలు వారికి పూర్తిగా తెలియని వారికి అత్యధిక స్థాయిలో సహాయం అదించారు. - మొత్తం 135 దేశాల సర్వేలో లిబియా 3 వ స్థానంలో ఉంది.
గడాఫీ పాలనలో సాంస్కృతిక అణచివేత, నియంతృత్వ పాలనలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి లేకపోవడం వలన కొన్ని మాత్రమే థియేటర్లు లేదా ఆర్ట్ గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. అనేక సంవత్సరాలుగా పబ్లిక్ థియేటర్లు లేవు. విదేశీ సినిమాలను చూపించే చాలా కొద్ది సినిమా థియేటర్లు మాత్రమే ఉన్నాయి. జానపద సంస్కృతి సాంప్రదాయం ఇప్పటికీ జీవించి ఉంది. లిబియా, విదేశాలలో తరచూ ఉత్సవాలలో సంగీతం, నృత్య ప్రదర్శనలను బృందాలుగా నిర్వహిస్తారు.
లిబ్యాను టెలివిజను స్టేషన్లు పెద్ద సంఖ్యలో రాజకీయ సమీక్ష, ఇస్లామికు విషయాలు, సాంస్కృతిక దృగ్విషయానికి అంకితమై ఉంటాయి. పలు టీవీ స్టేషన్లు సాంప్రదాయిక లిబియను సంగీతంలోని వివిధ శైలులను ప్రసారం చేస్తాయి.గడామీలలో, దక్షిణప్రాంతాలలో టువరెగు సంగీతం, నృత్యం ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాయి. దక్షిణాన ప్రసిద్ధి చెందాయి. లిబియన్ టెలివిజన్ ఎక్కువగా అరబికు కార్యక్రమాలను అరబికులో ప్రసారం చేస్తుంది. అయితే సాధారణంగా ఇంగ్లీషు, ఫ్రెంచి కార్యక్రమాలకు సమయం కేటాయిస్తుంది. లిబియా నియంతృత్వపాలనలో అరబ్ ప్రపంచం మాధ్యమాన్ని అత్యంత కఠినంగా నియంత్రించింది. 2012 నాటికి వందల సంఖ్యలో టివి స్టేషన్లు పాత పాలన సెన్సార్షిపు పతనం కావడంతో "మాధ్యం స్వాతంత్రం " ప్రారంభం అయింది.
చాలామంది లిబియన్లు తరచూ సముద్రతీరాలకు పోతుంటార్. వారు లిబియా పురావస్తు ప్రదేశాలు, ముఖ్యంగా లెప్టిసు మాగ్నాను సందర్శిస్తారు. ఇది ప్రపంచంలోని సంరక్షించబడిన ఉత్తమ రోమను పురావస్తు ప్రాంతాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. చాలామంది ప్రజలు ఆటోమొబైలు ద్వారా ప్రయాణం చేస్తున్నప్పటికీ నగరాల మధ్య ప్రజా సాధారణంగా బస్సులలో ప్రయాణిస్తుంటారు. లిబియాలో రైల్వే సేవలు లేవు. వీటిని సమీప భవిష్యత్తులో నిర్మాణం కొరకు ప్రణాళిక చేస్తున్నారు (లిబియాలో రైలు రవాణా చూడండి).
లిబియా రాజధాని ట్రిపోలిలో అనేక సంగ్రహాలయాలు, సంరక్షణాలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ప్రభుత్వ లైబ్రరీ, ఎథ్నోగ్రఫికు మ్యూజియం, ఆర్కియలాజికలు మ్యూజియం, నేషనలు ఆర్కైవ్సు, ది ఎపిగ్రఫీ మ్యూజియం, ఇస్లామికు మ్యూజియం ఉన్నాయి. రెడ్ కాజిలు మ్యూజియం తీరానికి దగ్గరలో, నగర కేంద్రంలో ఉన్నది. ఇది యునెస్కో సంప్రదింపులతో నిర్మించబడింది. దేశం అత్యంత ప్రసిద్ధమైనదిగా భావించబడుతుంది.
ఆహారం
లిబియా వంటకం వివిధ ఇటాలియన్, బెడౌయిను, సాంప్రదాయ అరబు పాక ప్రభావాల మిశ్రమం. లిబియా పాశ్చాత్య భాగంలో పాస్తా ప్రధానమైన ఆహారంగా ఉంటుంది. అయితే తూర్పులో అన్నం ప్రధానమైన ఆహారంగా ఉంటుంది.
సాధారణ లిబియా ఆహారాలు ఎరుపు (టమాటో) సాస్ ఆధారిత పాస్తా వంటకాలు (ఇటాలియన్ సుగో అర్రాబియాటా డిష్ మాదిరిగానే) అనేక వైవిధ్యాలు; బియ్యం, సాధారణంగా గొర్రె లేదా కోడి మాసం (సాధారణంగా వేయించిన లేదా ఉడికించిన సాస్); కొబ్బరి ముక్కలు, పాలకూర, ఆలివులతో పాటుగా వడ్డించే ఎరుపు (టమోటా) సాస్, మాంసం (కొన్నిసార్లు కోర్జెట్టెస్ / జుసిచిని, కోడి మాంసపు ముక్కలను కలిగి ఉంటుంది) ఆవిరిని వండుతారు. వీటిని దీసకాయముక్కలు, లెట్యూసులతో వడ్డిస్తారు.
బాజీను బార్లీ పిండితో తయారు చేసిన డిష్ దీనిని ఎర్రటి టొమాటో సాస్తో వడ్డిస్తారు. సాధారణముగా చేతితో తింటారు. అనేకమంది ఒకే డిష్ను సాధారణంగా చేతితో పంచుకుంటారు. ఈ వంటకం సాధారణంగా సాంప్రదాయ వివాహాల్లో లేదా ఉత్సవాలలో వడ్డించబడుతుంది. ఆసిడా బాజీను తీపి ఆహారం, ఇది తెలుపు పిండితో తయారు చేయబడింది. ఇది తేనె, నెయ్యి లేదా వెన్న మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఆసిడాకు మరో ఇష్టమైన మార్గం రబ్ (తాజా ఖర్జూర సిరప్) ఆలివ్ నూనెతో వడ్డించబడుతుంది. అస్బాను అనేది జంతువుల ట్రిపు. టమోటో ఆధారిత సూపులో వండిన లేదా ఉడికించిన వరి, కూరగాయలతో నింపబడి ఉంటుంది. షుర్బా అనేది ఎరుపు టమోటా సాస్-ఆధారిత సూప్, సాధారణంగా పాస్తా చేర్చి తింటారు.
లిబియన్లు తినే ఒక సాధారణ చిరుతిండిని " ఖుబ్సు బి టన్ " అని పిలుస్తారు. సాహిత్యపరంగా అర్థం "టునా చేప తో రొట్టె", సాధారణంగా ఒక కాల్చిన బక్వట్టె లేదా పిటా రొట్టెగా చేస్తారు. హరిస్సా (మిరప సాస్), ఆలివ్ నూనె కలిపి ట్యూనా చేప నింపబడి ఉంటుంది. అనేక విక్రేతలు ఈ శాండ్విచ్లను తయారుచేస్తారు. వారిని లిబియా అంతటా చూడవచ్చు. లిబియా రెస్టారెంట్లు అంతర్జాతీయ వంటకాన్ని అందిస్తాయి లేదా గొర్రె, చికెను, కూరగాయల వంటకం, బంగాళాదుంపలు, మాకరోని వంటి ఆహారాలను అందుబాటు ధరలో అందిస్తాయి. మౌలిక సదుపాయాల కారణంగా తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలు, చిన్న పట్టణాలకు రెస్టారెంట్లు లేవు. బదులుగా ఆహార ఉత్పత్తులను పొందడానికి దుకాణాలు వనరులు మాత్రమే ఉన్నాయి. ఆల్కహాల్ వినియోగం మొత్తం దేశంలో చట్టవిరుద్ధం.
సంప్రదాయ లిబియా ఆహారంలో నాలుగు ముఖ్యమైన పదార్థాలు ఉన్నాయి: ఆలీవ్లు (ఆలివు నూనె), ఖర్జూరాలు, ధాన్యాలు, పాలు. వేయించిన ధాన్యాలను తిరగలిలో విసిరి జల్లించి రొట్టె, కేకులు, జావ, బజీను తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఖర్జూరాలు పండించడం, ఎండబెట్టి, తినేవి, సిరప్ లేదా కొంచెం వేయించి, బిసిసా, పాలుతో తింటారు. తిన్న తరువాత లిబియన్లు తరచూ బ్లాక్ టీని త్రాగుతారు. ఇది సాధారణంగా రెండవ సారి (రెండవ గ్లాసు టీ కోసం) పునరావృతమవుతుంది. మూడవ రౌండు టీతో వేయించిన వేరుశెనగలు, వేయించిన బాదంపప్పు (షై బి-ఉల్-లజ్)గా పిలుస్తారు (గ్లాసు టీతో కలిపి )తింటారు.
విద్యావిధానం
లిబియా జనాభాలో 1.7 మిలియను విద్యార్థులు ఉన్నారు. వీరు 2,70,000 మంది విద్యార్ధులు తృతీయ స్థాయి అధ్యయనం చేస్తారు. లిబియాలో ప్రాథమిక విద్య అన్ని పౌరులకు ఉచితం. ద్వితీయ స్థాయి వరకు నిర్బంధ విద్య అమలులో ఉంది. 2010 లో వయోజన అక్షరాస్యత రేటు 89.2%.
1951 లో లిబియాకు స్వాతంత్ర్యం లభించిన తరువాత రాజ శాసనం ద్వారా బెంఘజిలో మొట్టమొదటి విశ్వవిద్యాలయం - యూనివర్శిటీ ఆఫ్ లిబియా - స్థాపించబడింది. 1975-76 విద్యాసంవత్సరంలో విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల సంఖ్య 13,418 గా అంచనా వేయబడింది. 2004 నాటికి ఈ సంఖ్య 200,000 కంటే అధికంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఉన్నత సాంకేతిక వృత్తి రంగంలో 70,000 మంది ప్రవేశించారు. ఉన్నత విద్య అభ్యసిస్తున్న విద్యార్ధుల సంఖ్య అధికరించిన కారణంగా ఉన్నత విద్యాసంస్థల సంఖ్య అధికరించింది.
1975 నుండి విశ్వవిద్యాలయాల సంఖ్య రెండు నుండి తొమ్మిది వరకు అధికరించింది. 1980 లో తర్వాత ఉన్నత సాంకేతిక, వృత్తి విద్యా సంస్థల సంఖ్య ప్రస్తుతం 84 (12 ప్రభుత్వ యూనివర్శిటీలు)చేరుకుంది. 2007 నుండి లిబియా ఇంటర్నేషనలు మెడికలు యూనివర్సిటీ వంటి కొన్ని కొత్త ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి. 2011 ముందు కొద్ది సంఖ్యలో ప్రైవేటు సంస్థలకు అధికారిక గుర్తింపు ఇచ్చినప్పటికీ లిబియా ఉన్నత విద్యకు అధికభాగం ప్రజా బడ్జెటు ద్వారా నిధులు సమకూర్చబడ్డాయి. 1998 లో విద్య కోసం బడ్జెటు కేటాయింపు లిబియా మొత్తం జాతీయ బడ్జెట్లో 38.2% ఉంది.
ఆరోగ్యం
2010 లో దేశం జి.డి.పి.లో 3.88% ఆరోగ్య సంరక్షణ కొరకు వ్యయం చేయబడుతుంది. 2009 లో 10,000 నివాసులకు 18.71 మంది వైద్యులు, 66.95 నర్సులు ఉన్నారు. 2011 లో ఆయుఃపరిమితి 74.95 సంవత్సరాలు. పురుషులకు 72.44 సంవత్సరాలు, స్త్రీలకు 77.59 సంవత్సరాలు.
సినిమాలు
లయన్ ఆఫ్ ది డెసర్ట్
చెంఘీజ్ ఖాన్ గుర్రపు విగ్రహం
చెంఘీజ్ ఖాన్ గుర్రపు విగ్రహం  ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదైన గుర్రపు విగ్రహము. ఇది మంగోలియా దేశంలో ఉన్నది.
ఇది చెంఘీజ్ ఖాన్ విగ్రహ సముదాయంలో భాగం. దీని ఎత్తు 40 మీటర్లు (131 అడుగులు). ఇది తూల్ నది ఒడ్డున, మంగోలియా రాజధాని ఉలన్ బాటర్‌కు తూర్పుగా 54 కి.మీ. దూరాన, త్సోన్జిన్ బోల్డాగ్ వద్ద ఉంది. పురాణాల ప్రకారం, అతను ఇక్కడే బంగారు కొరడాను కనుగొన్నాడు. ఈ విగ్రహం అతని జన్మస్థలం ఉన్న తూర్పు వైపు చూస్తూ ఉండేలా నిర్మించారు. ఇది సందర్శకుల కేంద్రమైన చెంఘిస్ ఖాన్ విగ్రహం కాంప్లెక్సు పైన ఉంది. ఈ కాంప్లెక్సు ఎత్తే 10 మీటర్ల (33 అడుగులు) ఉంటుంది. దీనికి ఉన్న 36 స్థంభాలు చెంఘీజ్ ఖాన్ నుండి లిగ్దాన్ ఖాన్ వరకూ ఉన్న 36 గురు ఖాన్లను సూచిస్తాయి. దీనిని శిల్పి డి. ఎర్డెనెబిలేగ్, ఆర్కిటెక్ట్ జె. ఎన్‌ఖజర్‌గల్‌లు రూపొందించారు. దీన్ని 2008 లో నిర్మించారు. thumb|చెంఘీజ్ ఖాన్ పార్కు సందర్శకులు గుర్రం ఛాతీ, మెడ గుండా నడిచి తలను చేరుకుంటారు. అక్కడి నుండి వారు సువిశాలమైన, విస్తృతమైన దృశ్యాన్ని చూడవచ్చు. 13 వ శతాబ్దపు మంగోల్ తెగలు ఉపయోగించిన గుర్రపు బ్రాండ్ గుర్తుల నమూనా వలె ప్రధాన విగ్రహ ప్రాంతం చుట్టూ 200 జెర్ (యుర్ట్) లు ఉంటాయి. కాంప్లెక్స్ ఖర్చు 30 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చైంది. మంగోలియన్ సంస్థ ది జెన్కో టూర్ బ్యూరో ఈ ఖర్చును భరించింది.
ఇక్కడున్న మ్యూజియంలో మంగోలియాలోని కాంస్య యుగం, జియాంగ్ను పురావస్తు సంస్కృతులకు సంబంధించిన ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రదర్శనలో రోజువారీగా వాడే పాత్రలు, బెల్టు బకిళ్ళు, కత్తులు, పవిత్ర జంతువులు మొదలైనవి ఉంటాయి. మరో ప్రదర్శనలో 13 వ, 14 వ శతాబ్దాలలో చెంఘీజ్ ఖాన్ కాలానికి చెందిన ఉపకరణాలు, స్వర్ణకారుల వస్తువులు, కొన్ని నెస్టోరియన్ శిలువలు, రోసరీలూ ఉంటాయి. మ్యూజియం ప్రక్కనే ఒక పర్యాటక వినోద కేంద్రం ఉంది, ఇది 212 హెక్టార్లలో (520 ఎకరాలు) విస్తరించి ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:మంగోలియా వర్గం:ప్రపంచ వింతలు
మార్వాహి శాసనసభ నియోజకవర్గం
మార్వాహి శాసనసభ నియోజకవర్గం ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం గౌరెల్లా-పెండ్రా-మార్వాహీ జిల్లా, కోర్బా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను
నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజన్ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నెల్లూరు జిల్లాలో ఉన్న ఒక పరిపాలనా విభాగం. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లో పరిధిలో 12 మండలాలు ఉన్నాయి.ప్రధాన కార్యాలయం నెల్లూరు నగరంలో ఉంది.
రెవెన్యూ డివిజను లోని మండలాలు
ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లో మొత్తం 12 మండలాలు ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా రెెవెన్యూ డివిజన్లు
మహల్ పట్టణం
మహల్ పట్టణం (369) అన్నది అమృత్ సర్ జిల్లాకు చెందిన అమృత్ సర్- II తాలూకాలోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 294 ఇళ్లతో మొత్తం 1361 జనాభాతో 112 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప పట్టణమైన అమృత్ సర్ అన్నది 2 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 738, ఆడవారి సంఖ్య 623గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 342 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37603.
అక్షరాస్యత
మొత్తం అక్షరాస్య జనాభా: 1057 (77.66%), అక్షరాస్యులైన మగవారి జనాభా: 607 (82.25%), అక్షరాస్యులైన స్త్రీల జనాభా: 450 (72.23%)
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ బాలబడి ఉంది﻿గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు బాలబడులుఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలఉంది﻿గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది﻿గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది సమీపమాధ్యమిక పాఠశాల (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపసీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప"ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు" (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపవైద్య కళాశాలలు (అమృత్ సర్) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపమేనేజ్మెంట్ సంస్థలు (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.సమీపపాలీటెక్నిక్ లు (అమృత్ సర్) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపవృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఅనియత విద్యా కేంద్రాలు (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపదివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఇతర విద్యా సౌకర్యాలు (అమృత్ సర్)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
సమీపసామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపమాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపటి.బి వైద్యశాలలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఅలోపతీ ఆసుపత్రిగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రిగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఆసుపత్రిగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపపశు వైద్యశాలలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.సమీపసంచార వైద్య శాలలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపకుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
తాగు నీరు
శుద్ధిచేసిన కుళాయి నీరుగ్రామంలో ఉంది శుద్ధి చేయని కుళాయి నీరుగ్రామంలో లేదు మూత వేసిన బావుల నీరుగ్రామంలో లేదు మూత వేయని బావులు నీరుగ్రామంలో లేదు చేతిపంపుల నీరుగ్రామంలో ఉంది గొట్టపు బావులు / బోరు బావుల నీరుగ్రామంలో ఉంది ప్రవాహం నీరుగ్రామంలో లేదు నది / కాలువ నీరుగ్రామంలో లేదు చెరువు/కొలను/సరస్సు నీరుగ్రామంలో లేదు
పారిశుధ్యం
మూసిన డ్రైనేజీగ్రామంలో లేదు. తెరిచిన డ్రైనేజీగ్రామంలో ఉంది. డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా నీటి వనరుల్లోకి వదిలివేయబడుతోంది. పూర్తి పారిశుధ్య పథకం కిందకు ఈ ప్రాంతం రావట్లేదు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపోస్టాఫీసుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రామ పిన్ కోడ్
పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ కవరేజిగ్రామంలో ఉంది.ఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలుగ్రామంలో లేదు.సమీపఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్గ్రామంలో లేదు.సమీపప్రైవేటు కొరియర్గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామంలో ఉంది. ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు గ్రామంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామంలో లేదు.సమీపరైల్వే స్టేషన్లుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ఆటోల సౌకర్యం గ్రామంలో కలదు
గ్రామం జాతీయ రహదారితో అనుసంధానమై ఉంది. గ్రామం రాష్ట్ర హైవేతో అనుసంధానమై ఉంది.గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానమై ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
ఏటియంగ్రామంలో లేదు.సమీపఏటియంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.వ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సహకార బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు.సమీపసహకార బ్యాంకుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వ్యవసాయ ఋణ సంఘంగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యవసాయ ఋణ సంఘంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. స్వయం సహాయక బృందంగ్రామంలో ఉంది. పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణంగ్రామంలో ఉంది. వారం వారీ సంతగ్రామంలో లేదు.సమీపవారం వారీ సంతగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామంలో లేదు.సమీపఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామంలో ఉంది. ఇతర (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామంలో లేదు.సమీపఇతర (పోషకాహార కేంద్రం)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ఆశా (గుర్తింపు పొందిన సామాజిక ఆరోగ్య కార్యకర్త)గ్రామంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామంలో లేదు.సమీపఆటల మైదానం గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామంలో లేదు.సమీపసినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రంథాలయంగ్రామంలో లేదు.సమీపగ్రంథాలయంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూంగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ రీడింగ్ రూంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వార్తాపత్రిక సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామంలో ఉంది. జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయంగ్రామంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
12 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 13 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 8 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 9 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 16 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 20 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 14 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. 16 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది.
భూమి వినియోగం
మహల్ పట్టణం (369) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో):
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో):
తయారీ
మహల్ పట్టణం (369) ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ): గోధుమ, వరి, మొక్కజొన్న
రఘుపతి రాఘవ రాజారామ్
రఘుపతి రాఘవ రాజారామ్ అనునది హిందూ మతానికి చెందిన ఒక ప్రముఖ భక్తి గీతం, ఈ గీతం మహాత్మా గాంధీకి చాలా ఇష్టమైన గీతం. విష్ణు దిగంబర్ పలుస్కర్ ఈ గీతానికి చాలా సాధారణమైన సంగీతాన్ని సమకూర్చారు, ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో దండి వరకు 241 మైలు నడిచినటు వంటి సందర్భాలలో గాంధీ, అతని అనుచరులు ఈ గీతాన్ని ఆలపించారు. రఘుపతి రాఘవ రాజారామ్ పతిత పావన సీతారామ్ ఈశ్వర అల్లా తేరేనామ్ సబ్ కొ సమ్మతి దే భగవాన్
వాస్తవ సాహిత్యం
కొన్ని సార్లు ఈ క్రింది విధంగా చదువుతారు.
जय रघुनंदन जय सिया राम जानकी वल्लभ सीताराम
యితర లింకులు
వర్గం:హిందూ మతము
తెలుగువిజయం
తెలుగువిజయం అన్నది ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టు తెలుగు భాషా పరిపుష్టితో బాటు తెలుగు భాషా వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిండం, అందుబాటులోకి తేవడం  తెలుగున  అంతర్జాతీయ లిపి ప్రామాణికీకరణ పధకమైన యూనీకోడ్ లో సంపూర్ణంగా జతపరచడం, తెలుగు భాషను అందమైన ముత్యాల కోవ వంటి లిపి ద్వారా, కంప్యూటర్ల ద్వారా, ఇంటర్నెట్ ద్వారా, జనబాహుళ్యానికి అతి సులభంగా అనుదినం అందుబాటులోకి తేవడం; అందుకు కావలసిన ముఖ్యమైన పరికరాలను గుర్తించడం..
తెలుగులో అందమైన ఫాంట్ల (అక్షరశైలి)ని రూపొందించడం, ప్రభుత్వ వెబ్సైట్లు, రికార్డులను యునీకోడ్ లోనికి మార్చి ప్రజలందరకు అంతర్జాలం ద్వారా అందుబాటులోకి ఉంచడం , అంతర్జాలంలో తెలుగు భాషాభివృద్ధి దిశగా సాంకేతిక ఉపకరణాలని ఎప్పటికప్పుడు సిద్ధం చేసుకోవడం , ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న ప్రామాణిక ఉపకరణాలను తెలుగు భాషకు అనువుగా మలచుకొనడం,  తెలుగుభాష సాంకేతికీకరణను బోధించే శిక్షణ కార్యక్రమాలను చేపట్టడం లాంటివి ఈ తెలుగువిజయం ప్రాజేక్టు ఉద్దేశ్యాలు.
మాంజా
కుడి|thumb| గాజు పూత పూసిన మాంజా భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్,, నేపాల్, పాకిస్తాన్లలోని ఫైటర్ గాలిపటాలు మంజా అని పిలుస్తారు. తెలుగు రాష్ట్రంలో సంక్రాంతి సమయంలో గాలిపటాలు ఎగరేస్తారు.
చరిత్ర
చైనా మాంజాలు నైలాన్‌‌‌‌తో తయారు చేస్తారు.మాంజాకు గాజుని పొడి పూసిన నైలాన్, సింథటిక్ దారాలు మాంజా తయారీలో వాడుతారు. కైంచీ (వేరే పతంగ్ దారానికి మెలిక వేసి తెంపటం) వేసిన సమయంలో చైనా మాంజా పతంగ్ తెగకుండా ఉండడంతో పాటు, ఎదుటివారి పతంగ్‌‌‌‌ని తెంపుతుండడంతో చాలా మంది ఈ రకం మాంజా వినియోగిస్తున్నారు.
చైనా మాంజాపై నిషేధం
ఈ మాంజా ప్లాస్టిక్ పదార్థంతో తయారయ్యే దారం కావటంతో గట్టిగా, పదునుగా ఉంటుంది. ప్రతి ఏటా సంక్రాంతి సమయంలో మాంజా చుట్టుకుని పక్షులు, పిల్లలూ గాయపడుతున్నారు. విద్యుత్, ట్రాఫిక్‌‌‌‌కి తీవ్ర ఇబ్బందికరంగా మారింది. ఎక్కువగా డ్రైనేజీలో పేరుకుపోవటం వల్ల పర్యావరణం దెబ్బతింటోంది.పర్యావరణవేత్తలు, అటవీశాఖ నుంచి వచ్చిన విజ్ఞప్తుల మేరకు. 1986లో పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం కింద జీవోను జారీ చేసింది. ఈ చట్టం ప్రకారం చైనా మాంజా అమ్మినా, వినియోగించినా శిక్షార్హులని ప్రభుత్వం హెచ్చరించింది. జైలు శిక్షతో పాటు రూ. లక్ష జరిమానా విధించారు.
సిరిపురం (విశాఖపట్నం)
సిరిపురం, భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విశాఖపట్నంలో ఒక పట్టణ వాణిజ్య కేంద్రం.విశాఖపట్నం మహానగర ప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ పరిపాలనా కార్యాలయం ఇక్కడ ఉంది.ఈ ప్రాంతంలో చాలా భవనాలు నిర్మితమై, ఒక మైలురాయిగా గుర్తింపు పొందింది.
వాణిజ్యం
ఇక్కడ ఈ దిగువ వివరించిన ప్రభుత్వ, ప్రవేట్ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.
కుడి|thumb| సిరిపురం వద్ద దత్ ద్వీపం
రవాణా
ప్రభుత్వ ఆధీనంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ వారి ద్వారకా బస్ స్టేషన్ కు చెందిన బస్సులు విశాఖ నగరంలోని వివిధ శివారు ప్రాంతాల నుండి ఈ ప్రాంతానికి సిటీ బస్సుల ద్వారా రవాణా సౌకర్య సేవలు ఉన్నాయి.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు వర్గం:Coordinates on Wikidata
పలాస మండలం
పలాస మండలం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.
మండలం కోడ్: 4775.ఈ మండలంలో మూడు నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 79 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 97,551 - పురుషులు 47,915 - స్త్రీలు  49,636;
రెవెన్యూ గ్రామాలు
గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు.
గమనిక:పేజీలు సృష్టించని గ్రామాలు పలాస - కాశిబుగ్గ పురపాలక సంఘం పరిధిలో విలీనం చేసారు.
నెట్
thumb నెట్ 2021లో విడుదల కానున్న తెలుగు సినిమా. జీ 5 ఒరిజినల్ ఫిలిం సమర్పణలో త‌మాడా మీడియా బ్యాన‌ర్ పై రాహుల్ త‌మాడా, సాయి దీప్ రెడ్డి బొర్రా నిర్మించిన ఈ సినిమాకు భార్గవ్ మాచర్ల దర్శకత్వం వహించాడు. రాహుల్ రామకృష్ణ, అవికా గోర్, ప్రణీత పట్నాయక్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ట్రైలర్‌ను ఆగష్టు 19, 2021న విడుదల చేసి, సినిమా జీ5 ఓటీటీలో సెప్టెంబరు 10న విడుదలైంది.
కథ
సర్వీస్ లైన్స్ ఏజెన్సీస్ లో లక్ష్మణ్ (రాహుల్‌ రామకృష్ణ) సీసీ కెమెరాలు చెక్ చేసే పని చేస్తూ ఉంటాడు. అతడు ప్రియ (అవికాగోర్‌) సీక్రెట్‌ కెమెరాల ద్వారా ప్రియ ప్రైవేట్‌ లైఫ్‌ని చూస్తుంటాడు. ఈ క్రమంలో లక్ష్మణ్ కు ఒక వీడియో కంటపడుతుంది. అప్పుడు ఆయన ఏం చేస్తాడు ? ఫలితంగా ఎలాంటి ప్రమాదాలను ఎదుర్కొంటాడు? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
గెడాంగ్ సాంగో
గెడాంగ్ సాంగో (ఇండోనేషియా: Candi Gedong Songo) అనేది ఇండోనేషియాలోని ఉత్తర మధ్య ప్రాంతంలో గల సెమరాంగ్ రీజెన్సీలోని బాండుంగన్ సమీపంలో ఉన్న హిందూ దేవాలయాల సమూహం. ఇది 8వ, 9వ శతాబ్దాల మధ్య కాలం నాటిది. ఇది మౌంట్ ఉంగరన్ సమీపంలో 1,270 మీటర్ల (4,170 అడుగులు) విస్తీర్ణం ఉన్న కొండ చుట్టూ నిర్మించబడింది. కొండ చుట్టూ ఆలయాలు తూర్పు వైపున రెండు, ఉత్తరం వైపు రెండు, పడమర వైపున ఒకటి ఉన్నాయి. ఈ సమూహంలో మొత్తం తొమ్మిది ఆలయాలు ఉన్నాయి, ఇవన్నీ శివుడు, పార్వతీ దేవికి అంకితం చేయబడ్డాయి. గెడాంగ్ సోంగో కాంప్లెక్స్ అనేది సెంట్రల్ జావాలోని 110 ప్రదేశాలలో హిందూ దేవాలయ నిర్మాణాలు లేదా శిథిలాలు కలిగిన సమూహాలలో ఒకటిగా, సెమరాంగ్ ప్రాంతంలోని 21 హిందూ ధార్మిక ప్రదేశాలలో ఒకటిగా, వెరోనిక్ డెగ్రూట్ అనే పరిశోధన సంస్థ గుర్తించింది.
స్థానం
ఈ సమూహం ఇండోనేషియా మధ్య ప్రాంతంలో మెడాంగ్ రాజ్యం ప్రారంభ కాలంలో నిర్మించబడింది. డియెంగ్ పీఠభూమిలోని డైంగ్ దేవాలయాల మాదిరిగానే, గెడాంగ్ సాంగ్గో అగ్నిపర్వత రాయితో నిర్మించబడింది, రెండు సముదాయాలు జావాలోని కొన్ని పురాతన హిందూ నిర్మాణాలను సూచిస్తాయి. ఇండోనేషియా వాస్తుశిల్పం, చరిత్రలో పండితుడైన వోగ్లర్ ప్రకారం, గెడాంగ్ సాంగ్గో 9వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది, ఇది ఫేజ్ III జావానీస్ దేవాలయాలైన కాండి అర్జున, సెవు, సెమార్, లుంబంగ్, ఇతర దేవాలయాల తర్వాత సుమారు వంద సంవత్సరాల తర్వాత నిర్మించబడింది. దీనికి విరుద్ధంగా, సోక్మోనో వీటిని 8వ శతాబ్దానికి చెందినదని, డియాంగ్ దేవాలయాలు 7వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా పేర్కొంది. విలియమ్స్, డుమార్కే, ఇతరులు గెడాంగ్ సాంగ్గో దేవాలయాలను 780–830 CE మధ్య కాలంలోనివని పేర్కొన్నారు. డైంగ్, గెడాంగ్ సాంగ్గో దేవాలయాలు జావా ద్వీపంలో నిర్మించిన హిందూ దేవాలయాల ప్రారంభ దశలలో ఒకటి, అవి బోరోబుదూర్, ప్రంబనన్ కంటే ముందు ఉన్నాయి. ఇవి భారతీయ హిందూ దేవాలయ వాస్తుశిల్పం నుండి గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. }}
వాస్తుశిల్పం
గెడాంగ్ సోంగో దేవాలయాలు డైంగ్ పీఠభూమిలో ఉన్న వాస్తుశిల్పాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి, అయినప్పటికీ వాటి కంటే తక్కువ వైవిధ్యం ఉంది. గెడాంగ్ సోంగో పునాది, కార్నిస్ మౌల్డింగ్‌లపై ఎక్కువ ప్రభావాన్ని చూపిస్తుంది. గెడాంగ్ సోంగో వద్ద, ఒక ప్రవేశద్వారం బొమ్మలచే అలంకరించబడిన ఒక వసారా ద్వారా నిర్మించబడింది. గెడాంగ్ సోంగోలో ఒక శివాలయం కూడా ఉంది, ఇది సెంట్రల్ జావాలోని హిందూ, బౌద్ధ-హిందూ ప్రదేశాలలో ప్రధానమైన వాస్తుశిల్పంగా పేరుగాంచింది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, గెడాంగ్ సోంగోలో II నుండి V దేవాలయాలు అసాధారణమైనవి, చెప్పుకోదగ్గ అలంకరణలో ఉన్నాయి, ఎందుకంటే అవి చతురస్రాకార గర్భగుడిని కలిగి ఉన్నాయి, ఇందులోని స్తంభాలు దీర్ఘచతురస్రాకార ఆకారంలో ఉంటాయి. గెడాంగ్ సాంగ్గో దేవాలయాల తరువాతి సమూహాల వాస్తుశిల్పులు డియెంగ్ సమూహంలో సెవు, శ్రీకంది, పుంతదేవా, సాంబిసరి, న్గావెన్ వంటి వాటిలో కనిపించే వాటి కంటే మంచి అలంకరణను తీర్చిదిద్దారు, ఇక్కడ పెద్ద స్థావరాన్ని నిర్మించడం ద్వారా ఒక వాకిలి కూడా కట్టబడింది.
చరిత్ర
గెడాంగ్ సాంగ్గో దేవాలయాలు, దాని సమీపంలోని ఇతర ప్రాంతీయ హిందూ-బౌద్ధ దేవాలయాలు 14వ, 15వ శతాబ్దాలలో సందడిగా ఉండేవి, ఇది దేవాలయాల సముదాయంలో కనుగొనబడిన 1382 CE నాటి శాసనం, అలాగే 1449, 1452 నాటి ప్రాంతంలోని ఇతర శాసనాల ద్వారా రుజువు చేయబడింది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, అవి 8వ, 15వ శతాబ్దాల మధ్య నిరంతరంగా క్రియాశీలంగా ఉన్నాయా లేదా క్రమానుగతంగా తిరిగి ఆక్రమించబడ్డాయా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.