cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
మేడికుండ
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
మేడికుండలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 9 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
మేడికుండలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
మేడికుండలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
మేడికుండలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
పెసర, కంది, కాయధాన్యాలు, ప్రత్తి,వరి
ఆంధ్ర వీరకుమార శతకము
ఆంధ్ర వీరకుమార శతకము ను బి.సూర్యనారాయణమూర్తి 1940లో ప్రకటించాడు. బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ఈ పుస్తకానికి తొలిపలుకులు వ్రాశాడు. రచయిత తనకున్న ఆంధ్రాభిమానం ఆంధ్రుల అందరి హృదయాలలో ప్రతిఫలించేటట్టు ఆంధ్రుల చరిత్రలోనూ, ఆంధ్రుల జీవితాలలోనూ ఆంధ్రులు గర్వించి చెప్పుకోదగిన విషయాలు యథోచితంగా పేర్కొని వర్ణించాడు. తన ఆంధ్రాభిమానము సంకుచితమైందని కాదని సూచించడానికి యావద్భారత దేశభక్తిని చాటే పద్యంతో ఈ శతకాన్ని ప్రారంభించాడు.
మూలాలు
వర్గం: 1940 పుస్తకాలు వర్గం: తెలుగు పుస్తకాలు
పరుచూరి రఘుబాబు స్మారక నాటక పరిషత్తు
ప్రముఖ రచయితలు, నటులైన పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు, పరుచూరి గోపాలకృష్ణ 1989లో ఏర్పాటు చేసిన నాటక పరిషత్తే పరుచూరి రఘుబాబు స్మారక నాటక పరిషత్తు. పరుచూరి వేంకటేశ్వరరావు కుమారుడైన పరుచూరి రఘుబాబు బ్లడ్ కాన్సర్ తో చనిపోయాడు. పరుచూరి సోదరులు, రఘుబాబు పేరిట పరుచూరి రఘబాబు మెమోరియల్‌ ట్రస్టును ఏర్పాటు చేసి, ట్రస్టు ద్వారా వివిధ సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు.
పరుచూరి రఘుబాబు ప్రేమ ఖైదీ చిత్రానికి కథానాయకుడిగా చేయాల్సివుంది. అంతకుముందు నాటకాలపై ఉన్న ఇంట్రెస్ట్‌తో ఓ నాటకం వేసి, ఆ తర్వాత సినిమా చేయాలని అనుకున్నాడు. కానీ నాటకం వేసే ప్రాంగణంలో బ్లడ్‌ కేన్సర్‌తో చనిపోయాడు. ఆయన కోరిక మేరకు ఈ నాటకోత్సవాలు జరుపుతున్నారు. అందులో భాగంగా పరుచూరి రఘుబాబు స్మారక నాటక పరిషత్తు ద్వారా ప్రతి ఏటా నాటక పోటీలు నిర్వహించి, బహుమతులు అందజేస్తున్నారు.
ఇతర లింకులు
వర్గం:1989 స్థాపితాలు వర్గం:తెలుగు నాటకరంగ పరిషత్తులు
పొన్నలూరు గూడవారి ఖండ్రిక
పొన్నలూరు గూడవారి ఖండ్రిక, ప్రకాశం జిల్లా, పొన్నలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన పొన్నలూరు నుండి 1 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన కందుకూరు నుండి 13 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 23 ఇళ్లతో, 132 జనాభాతో 328 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 65, ఆడవారి సంఖ్య 67. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591408 .పిన్ కోడ్: 523109.
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 55. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 23, స్త్రీల సంఖ్య 32, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 19 ఉన్నాయి.
విద్యా సౌకర్యాలు
సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల పొన్నలూరులో ఉన్నాయి. ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పొన్నలూరులోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు కందుకూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, పాలీటెక్నిక్‌ ఒంగోలులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కందుకూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కందుకూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలు లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
పొన్నలూరుగూడవారి ఖండ్రికలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పొన్నలూరుగూడవారి ఖండ్రికలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
కవి చౌడప్ప
కవి చౌడప్పగా ప్రసిద్ధి చెందిన కుందవరపు చౌడప్ప  16వ శతాబ్దపు తెలుగు కవి. నియోగి బ్రాహ్మణుడు. మట్లి అనంత భూపాలుని చేతనూ, తంజావూరు రఘునాధ రాయల చేత సన్మానించబడటం చేత ఈతను బహుశా 1580-1640 మధ్య కాలం వాడై ఉండవచ్చునని అంచనా.
తెలుగులో తొలి బూతు కవిగా పేరుతెచ్చుకున్న చౌడప్ప, ఎండలో ఎండనివాడు, వానలో తడవనివాడు లేనట్టే తన నీతి విననివాడు కూడా లోకంలో లేడని సగర్వంగా చెప్పుకున్నాడు. మట్లి అనంతరాజు ఆస్థానములో ఉన్న చౌడప్ప బూతాడక దొరకు నవ్వుపుట్టదు అని తన పద్యాలలో నిర్భయముగా ఉత్తమాంగాల నామవాచకాలు వాడాడు. తాను నీతిపద్యాల రచయితనని చాటుకొన్నా తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో బూతుకవి గానే పేరు తెచ్చుకొన్నాడు. కుందవరపు చౌడప్ప, కడప జిల్లా, ఖాజీపేట మండలంలోని పుల్లూరు ( ప్రస్తుత ఆంజనేయకొట్టాలు ) గ్రామానికి చెందినవాడని చెప్పటానికి ఆధారాలు దొరికాయి. చౌడప్ప తన పద్యాలలో వేణుగోపాలస్వామి భక్తుడినని చెప్పుకున్నాడు.
మానవ జీవితములో బూతు సహజమని చౌడప్ప ఉద్దేశము. అయినా బూతు కోసము ఈయన బూతు చెప్పలేదు. కుందవరపు కవిచౌడప్పా! అన్న మకుటముతో ఈయన రాసిన కంద పద్యాలు కవి చౌడప్ప శతకముగా ప్రసిద్ధి చెందినవి. ఈ పద్యాలలో భాష కొంత మితిమీరినా భావములో మాత్రము సూటిగా నిజాన్నే ఎండగట్టాడు.
చౌడప్ప తన కవితా పటిమతో అనేక రాజులను మెప్పించి సరసాగ్రేసర చక్రవర్తి అన్న బిరుదు పొందాడు. ఈయన మెప్పించిన రాజులలో తంజావూరు నేలిన రఘునాథ నాయకుడు కూడా ఒకడు. చౌడప్ప కవే కాక గానవిద్యా ప్రవీణుడు కూడా.
చౌడప్ప శతకాన్నే కాక తెలుగులో మొట్టమొదటిదైన ఒక నిఘంటువును కూడా రచించాడని భావిస్తారు. ఒక శుద్ధాంధ్ర నిఘంటువులో చౌడప్ప సీసాలూ అన్న పేరుతో 30 పద్యాలు దొరికాయి. కానీ అవి కుందవరపు చౌడప్పే రచించాడో లేదో రూఢీ అవలేదు.
స్వయంగా బహుళ ప్రచారం పొందిన కవి చౌడప్ప శతకం వ్రాయడం వల్లనే కాక, వివిధ చాటుపద్యాల్లో సంకీర్తుడు. క్రింది పద్యం ద్వారా చౌడప్ప ఘటనలు మట్ల అనంతుని కొలువులో ఉన్నట్లు తెలుస్తూంది. ఉ. అన్నిట మంచివారు విమలాత్ములు హాస్యకళా దురంధరుల్ సన్నుత నీతిపాలకులు జాణలు నైపుణు లెవ్వ రంటిరా ? పన్నుగ మట్లనంత నరపాలుని కొల్చి మహానుభావులై వన్నెకు నెక్కినట్టి గుణవంతులు ఘంటన, చౌడగాండ్లురా !
ఈ పద్యం ఇతడు మంచివాడు, విమలాత్ముడు, హాస్యకళా దురంధరుడు, నీతిపాలకుడు, జాణ అని కూడా చెబుతూంది. ఇతని శతకం ఈ లక్షణాలన్నింటినీ ప్రతిఫలిస్తూంది. నవ్వించడానికి బూతులు ప్రధానం అని భావించే కాలంలో జన్మించడంవల్ల చౌడప్పలో కూడా అంతో ఇంతో బూతు తొంగి చూస్తున్నా, వేమన లాగ ఈయన కూడా ధర్మకోపంతో తిట్టినవాడుగా కనిపిస్తాడు.
శృంగార పద్యాలు
శా|| 	ఒడ్డాణంబు ఘటించె బ్రహ్మ వినరా యోరోరి చన్మక్కులన్ బిడ్డండంటిన పాలుగారునవియే ప్రేమన్ మగండంటినన్ జెడ్డంచెమ్మగు కాళ్ళసందుది మహా సాధ్యంబెయా బ్రహ్మకున్ దొడ్డాకుందవరంపు రాయసుకవీ ధూతన్ ప్రకారాగ్రణీ
భా|| స్త్రీ చను మొనల్లో ఒడ్డించి పెట్టినట్లు పిల్లవాడు నోరు పెడితే పాలు కారతాయి. ఆ చనులు మగడు ప్రేమగా తాకితే, ఒడ్డాణం పెట్టే చోటును తాకగానే కాళ్ళసందున ఉన్నది బాగా చెమ్మగిల్లి పోతుంది. ఈ సృష్టి ఆ బ్రహ్మ కే గొప్పగా సాధ్యమైంది.
ఉ|| 	అంగుగ వేడబోయి సుగుణాఢ్యుని వేడక లోభిచిత్తుడౌ దెంగుడుగాని వేసినను దేవుని యాన ఫలింపదేనియున్ వంగిన వాని క్రింద మరి వంగిన తాకును వాని క్రిందిదా సంగతి నోరి కుందవర చౌడకవీశ్వర పావనోత్తమా.
భా: ఏదన్నా కావాలని లోభి దగ్గరికి వెడితే వాడు దెంగడం మొదలెడుతాడు గాని దేవుని సాక్షిగా ఏ లాభమూ వుండదు. వంగిన వాడి కింద వంగితే వాడి కిందది తగులుతుందనే సంగతి తెలుసుకోవాలి.
కం|| 	 పూకంటే రూకలిత్తురు నాకంటే నేమీయరు నాకొడుకులయో.. పూకేమి పుణ్యమెరుగును కాకోదర కుందవరపు కవిచౌడప్పా..
వివరణ: తనకు, తనరచనలకు ప్రజా గుర్తింపూ, రాజాదరణ లభించకపోవటం వల్ల నొచ్చుకున్న కవిచౌడప్ప పేదరికంలో మగ్గవలసి రాగా అదే సమయంలో ఇటు సంఘం చేత వేశ్యలు.. అటు రాజులచేత రాజవేశ్యలూ పోషించబడటం చూసి కడుపుమండి చెప్పిన పద్యం ఇది..
గ్రాంధిక భాష సాహితీ ప్రపంచాన్ని ఏలుతున్న ఆరోజుల్లో పూర్తి వ్యవహార భాషలో వ్రాయబడ్డ అచ్చతెలుగు పద్యాల సమాహారం ఈ కవిచౌడప్ప శతకం, ప్రజలు వీలునామాలూ, దస్తావేజులు లాగా వీటిని తమ తరువాతి తరాలకు అందించు కోకున్నా, అన్నమయ్య సంకీర్తనలు, క్షేత్రయ్య పదాలు లాగా తాళ పత్ర గ్రంథాలుగా భద్ర పరచక పోయినా 500 సం.లుగా గ్రంథ రూపానికి నోచుకోకుండానే ప్రజల మధ్య నిలబడ గలగటం కవిచౌడప్పకే చెల్లింది. (వేమన రచనలకు బ్రౌన్ దొరగారి ఆదరణ దొరికింది..చౌడప్పకు అదీ లేదు)..
కం||	ముండైనా ముతకైనా ఎండిన పూకైనగాని ఎట్టిది యైనన్ వుండవలెను నరుని కొక్కటి ఖండితముగ కుందవరపు కవిచౌడప్పా..
భావం: విధవ ముండైనా, ముసల్ది యైనా, ఎండి పోయి రసాలు రాని పూకైనా, ఎలాంటిదైనా మగాడి కొక ఆడది కచ్చితంగా వుండాలి. మగాడు తనవిధి తాను సాఫీగా చేసుక పోవాలంటే అతనికి ఓ ప్రేరణ, ఓ కిక్కూ ఆనాడూ ఈ నాడూ ఏనాడూ అవసరమే (మనందరి విధుల మధ్య మన సైట్ లాగా )... కనుక మగువల పరంగా ఆ అవశ్యకత ఏమిటో ఆనాడే చెప్పాడు..
కం||	వానలు పస పైరులకు సానలు పస వజ్రములకు..సమరంబులకున్ సేనలు పస.. మృగజాతికి కానలుపస కుందవరపు కవిచౌడప్పా..
భావం: వానలు పడితేనే పైరులు, సాన పెడితేనే వజ్రాలు పసందుగా వుంటాయి.. అలాగే సేనలు యుద్ధరంగంలో, జంతువులు అడవుల్లో వున్నప్పుడు మాత్రమే అందులో పసందు తెలుస్తుంది...
కం||	 వెన్నెల పస రాత్రులకును వెన్నులు పస సస్యములకు వెలదులకెల్లన్ చన్నులె పస.. అటుమీదట కన్నులు పస కుం.కవి..
భావం: వెన్నెల వుంటేనే రాత్రికి అర్ధం, పరమార్ధం..అదిలేనిదే ఆరాత్రిని ఏంచేసుకోవాలి?.. పంటలకు వెన్నులుంటేనే (కంకులు) వుపయోగం.. లేకపోతే నిరర్ధకం.. అలాగే ఆడదానికి ఉన్నతమైన చన్నులుంటేనే పసందు.. లేనిదే నిరర్ధకం.. అంతేకాదు ఆ ఆడదాన్ని చూసేందుకు లోకానికి కళ్ళుంటేనే పసందు. లేకపోతే తనకు ఎంతలావు సళ్ళుండీ ఏం వుపయోగం?
భావం: గొల్లల ప్రధాన వృత్తి పాడి.. పశుకాపరితనం .. ఆ పశువులను కాయటానికి వెళ్ళినప్పుడు అవి మందలోనుండి బయటకు పోతూవుంటే వాటిని మందలో కలిపే ప్రయత్నంలో చిత్రవిచిత్రమైన బూతులు వాడతారు. "
అహే..నీ అమ్మ.. యహ.. నీయమ్మ.. ఒసి నీ అక్క.. ఎహ నీ అక్కని దెంగా.. దెంగండిరా దీన్ని.. ఆగవే లంజా.. ఓస్..దీని కుత్తని దెంగా.. " అని రకరకాల పద విన్యాసాలతో బూతులు వాడతారు.. గమనించారా... వాటినే దెంగులు అంటారు.. అందుకే యెవరైనా బాగాతిట్టినప్పుడు " వాడిచేత బాగానే దెంగులు పడ్డాయిగా..", "వాడిని బాగా దెంగులు పెట్టాను" అంటుంటారు.. కనుక గొల్లవాని నోటివెంట అటువంటి 'దెంగు 'లొస్తేనే పసందుగా వుంటుంది.. ఇంకెవ్వరూ ఆ స్థాయిలో తిట్టలేరు..
కంగులు = రవికకు వున్న కన్నాలు (ఈ కన్నాలు చుట్టూ జరీచేత కుట్టబడతాయి ..) జరీ విలువ చేత ఆ కన్నాలున్న రవికకు విలువ రాగా .. ఆ కన్నాల వలన రసికులకు నేత్రానందం దక్కుతుంది.. దానా దీనా రవికలకు మొత్తం కన్నాలుండటమే శోభ. కాపులు= వూరిలో మోతుబరులు.. వీరికి కొంగులు అంటే ఆడవాళ్ళు దొరికితేనే పస అంటాడు. ఏ కాంగులు = ఒంటిమీద ఒకేబట్ట కలిగిన వారు.. తిరుపతిలో గుండుచేయించుకున్నాక కోనేరులో మునిగి ఆ తడి బట్టలతోనే స్వామి వారిని దర్శించేవారు.. అలా ఆడవారు తడిబట్టలతో క్యూలో దర్శనం దాకావెళ్ళే లోపు రసికులకు కావలసినంత కనువిందు.' కదా.. కుదిరితే చేయి తగిలించడం చేస్తారు. అందువల్ల తిరుపతికి ఏ కాంగులే పసందు. లంజలు లేని గుడి రంజిల్లదు ప్రజల మనసు రాజిల్లదు ఆ లంజల నేల సృజించెనయా కంజుండిల కుందవరపు కవిచౌడప్పా
కంజుండు = బ్రహ్మ, ఇల = ఈ లోకం యెవరికీ అర్ధం కాని అర్ధమేమీ లేదు ఇందులో..పేరెన్నిక గల గుడులకు దేవదాసీలు వుండేవారుకదా. ఆ కలర్స్ పిచ్చిదెంగించి బుఱ్ర ఖరాబు చేసినపుడు వ్రాసివుంటాడు..
బట్టలు పస తురకలకు వట్టలు పస వృషభములకు వశుధీశులకున్ పొట్టలు పస చెరువులకున్ కట్టలుపస కుం.కవి.
బట్టలు అందరూ కట్టినా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో తురకలు కొట్టొచ్చినట్లు వుండే రంగులు వాడతారు కదా .. అందువల్ల ఆజాతిని ప్రత్యేకంగా పేర్కొనటం జరిగింది..
గుడిశెయు, మంచము, కుంపటి.. విడియము, పొగాకు .. రతికై వెంపరలాడు పడతియు గలిగిన చలి యెక్కడిదప్పా కుం. కవి..
ఓ గుడిశె, ఓ మంచము, ఓ కుంపటి కాస్త పుగాకు, కొంచం తాంబూలంతో పాటుగా రతికోసం అఱ్రులు చాచే పడతి వుంటే చలి దేవులాడినా కనపడుతుందా??? ఎంత కళాభిరుచో గమనించండి..
పప్పే పస బాపలకు కప్పే పస రుచులకెల్ల వితంతులకెల్లన్ తొప్పే పస దంతముల కుప్పే పస కుం.కవి.
"పప్పుకోసం నెయ్యికోసం బ్రాహ్మలు అగ్రహారాలు అమ్ముకున్నారట.." అనేమాట తరచుగా వింటుంటాం.. అందువల్ల పప్పులో కమ్మదనం వారికి తెలిసినంతగా మరొకరికి తెలియక పోవచ్చు.. రుచులకు (వండిన పదార్ధాలకు ) మూత పెట్టి వుంచవలసిన ప్రాధాన్యతను చెప్పాడు..వితంతువులకు తొప్పే పస అంటాడు.. మొహమాటానికి పోతే ముండకు (వితంతువు) కడుపు వచ్చిందనే సామెత కూడావుంది కదా.. అందువల్ల కడుపు వస్తుందేమో అనే భయంతో వితంతువులు యెక్కడన్నా కక్కుర్తి పడ్డా కాసేపు హస్త ప్రయోగం చేసో, అంగచూషణ చేసో తృప్తి పడేవాళ్ళు యెక్కువగా. అందువల్ల బెల్లం ముందు భాగమైన తొప్పే లోని పసందు వారికే ఎక్కువగా తెలుస్తుంది ఇకపోతే ...దంతాలకు ఉప్పు మంచిదని ఉప్పు అవసరం వైద్య సూచనగా చెప్పాడు..
ఆకటి కన్నపు గడ్డ పూకుకు బిగువైన మొడ్డ పుణ్యాత్ములకే నీకేమి మట్టిగడ్డా కాకోదర కుందవరపు క.చౌ.
దెంగవలె వయసు పడుచును.. మ్రింగవలెన్ వెన్నముద్ద పెళుకున గతికిన్ చెంగవలె నాట రిపుజన తంగవలె కుందవరపు కవిచౌడప్పా..
' ఢీ ' కొని పాచ్చాకూతురి పూకైతే పెండ్లికొడుకు పూజించాలా?.. చీకాకు పరిచి దెంగక కాకోదర కుందవరపుకవిచౌడప్పా...
మూరెడు నిడుపు కలిగి కడు తోరంబైనట్టి మొడ్డ దొరకట మేలా..వారిగధుల పూజల కారణమగు కుం.కవి.
భావం: మూరెడు పొడవుతో నిక్కి వుండే మొడ్డ ఆడవాళ్ళకు దొరకటమంటే అది వారి వారి పూజా ఫలమే అంటాడు.. ఇంగితమెరుగని తొత్తుల దెంగిన అపకీర్తి వచ్చు దేహము నొచ్చున్.. 'పింగుకు పడిశము పట్టున్ .ఢాకోదర కుందవరపుకవిచౌడప్పా..
భావం: అక్రమ సంబంధమైనా సక్రమ సంబంధమైనా విచక్షణా ఙానం లేకుండా వ్యవహరించే వారితో తొడ సంబంధం కలిగి వుంటే అప్రదిష్ట, శారీరక, మానసిక ౠగ్మతలే కాకుండా పింగుకు పడిశము = మొడ్డకు చేసే జలుబు, బహుశా. గనేరియా) రావచ్చునని హెచ్చరించుతున్నాడు..
ఈ ఒక్క పద్యంలోనే 'ఢాకోదరా..', (చెలరేగే వాడా) అని సంబోధించుకున్నాడు...
కొండవలె పెనిమిటుండగ మిండని జవిమరగి కడల మీరుచుదిరిగే రండను యమపురి జీల్తురు కండలుగా కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
వగలాడి చెంతనుండిన మగవానికి నూరకుండ మనసయ్యేనా తగు సరసమ్ములనాడక ఖగపతిబల కుం..కవి..
పకుకు కొమ్మును దీర్ఘము కకును కొమ్మిచ్చి రెండు కలిపినచో లోకులకది జన్మభూమది కాకోదర కుందవరపుకవిచౌడప్పా...
ఏమీయని దొరపద్యము నామొడ్డకటేల చదువుటెల్ల నాలుక తీటా.. రామకథా భారతమా కామింపగ కుందవరపుకవిచౌడప్పా
భావం: కవులను గుర్తించి సత్కరించనప్పుడు యెంతటివాడినైనా యెందుకు పొగడాలి.. వీళ్ళ చరిత్రలేమీ రామాయణ భారతాలు కావు గదా అని ఈసడిస్తున్నాడు..
తలవెంట్రుక లందరురా యిలలో ఇచ్చేటివారొ నియ్యనివారో.. మొలవెంట్రుకలందరురా.... కలియుగమున కుందవరపుకవిచౌడప్పా..
ఈలోకంలో జన్మకొకసారైనా తలవెంట్రుకలు తీస్తారో లేదో కానీ మొల వెంట్రుకలు మాత్రం (ఆతులు) అందరూ చచ్చినట్లు గొరుక్కుంటారుకదా!!..
జొకగల బ్రహ్మ దేవుడు పూకు చుట్టాతులేల పుట్టించెనయా.. పూకుకు దృష్టిదోషము కాకుండుటకేగద కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
భావ వివరణ : నాకు తెలిసినంతలో ఇప్పటివరకూ యే శాస్త్రవేత్తా ఆతులు యెందుకున్నవో, వాటి ప్రయోజనమేంటో యెక్కడా చెప్పలేదు.. మహా ఐతే కోతినుండి వచ్చిన మనిషికి గుర్తుగా ఇంకా అవి అలాగే మిగిలిపోయాయి అన్నారేమో కానీ వళ్ళంతా వెంట్రుకలు వూడిపొయినా అక్కడమాత్రం ఇంకా యెందుకున్నాయో చెప్పలేక పోయారు. ఒక్క చౌడప్ప మాత్రమే వాటి ప్రయోజనం, పూకుకు దిష్టి తగలకుండా వుండటానికే విజ్ఞతగల బ్రహ్మ సృష్టించాడని చమత్కరించి విశదీకరించాడేమో అనిపిస్తుంది.. విషయాన్ని, ' కుండ బద్దలు కొట్టినట్లు ' చెప్పటంలో వేమనకు సాటిరారెవరూ అనుకుంటారు అందరు..కానీ అంతకంటే పచ్చిగా ఘాటుగా చౌడప్ప యెలా చెప్పాడో ఇక్కడ 2 పద్యాలు గమనించండి..
భావం; చౌడప్ప కవిత్వంలోని ఘాటు యెంత నషాలానికెక్కేదిగా వుంటుందో గమనించటానికి ఈ పద్యమే ఒక వుదాహరణ. ఒక పిసినారిని ధనం అప్పు అడిగితే జరిగే పరిణామం
వేమనయోగి " లోభి వాని చంప లోకంబు లోపల	మందువలదు వేరు మతము కలదు..	పైకమడిగినచాలు..భగ్గున పడిచచ్చు	విశ్వదాభిరామ వినురవేమ .." అని సున్నితంగా చెప్పుకున్నాడు. మరి అదేవిషయాన్ని చౌడప్ప పిసినారికి కష్టాలు చెప్ప్పుకొని డబ్బులు అడిగితే వాడు బాధ పడకపోగా ముఖం.' రతిచాలించిన శిశ్నంలా అంటే ' దెంగితీసిన మొడ్డ ' లా పెట్టుకుంటాడట. అని చెప్పాడు... అలాగే ... వేమన
గంగిగోవుపాలు గరిటడైనను చాలు కడివెడైన నేమి ఖరము పాలు భక్తి గలుగుకూడు పట్టెడైనను చాలు విశ్వదాభిరామ వినురవేమ..
అని అన్నాడు కదా.. మరి చౌడప్పో...??!!
పట్టెడైన లెస్సడే బాగిన బలికూడు.. చట్టెడైన నేతి బొట్టైనలెస్స ముట్టుదైన కుంక ముండ కౌగిలే లెస్స చౌడ కుందవరపు సార్వభౌమా..
రక్తంతో తడిసిన అన్నం మంచం నిండా వున్నా వుపయోగం లేదు.. అంతకంటే ఒక చట్టిలో వున్నది కొంచమే ఐనా అది నేతి కూడు ఐతేనే మేలు.. ఎలా అంటే .. నలుగురితో నలిపించుకొనే పడతి కౌగిలి కంటే ముట్టైవున్నా వయసులోవుండీ, పర పురుషుని స్పర్శ తెలియని బాల్య వితంతువు కౌగిలి లోనే సుఖం ఎక్కువ అంటాడు. (గమనిక.. ఇక్కడ ' వయసులోవున్న బాల్య వితంతువు ' అన్నాడే కానీ 'బాలిక ' అనలేదు. ఈ రెండింటి మధ్య తేడా గమనించ గలరు.. )
నీతులకేమి యొకించుక బూతాడక దొరకు నవ్వుపుట్టదు ధరలో నీతులు బూతులు లోక ఖ్యాతులురా కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
భావం: ఎంత నీతి చెప్పినా అది దొరగారు (రాజు) మెచ్చుకొని కొంచం నవ్వుకోవాలంటే దానికి కాస్త బూతు జోడించక తప్పదు అంటాడు..
భావం: అందానికి ఊర్వశి, మేనక, తిలోత్తమల కంటే రంభనే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలంటాడు...
అందేమి కలదు క్రిందిది యెందుకు మగవాడి జూడనీయరు లంజల్ కుందనమీయక నూతన కందర్పా కుందవరపు కవిచౌడప్పా..
తొత్తు రతివేళ బుఱ్రని పిత్తిన కనుచెదిరి విటుండు బెదరక తొత్తా పిత్తితివా యని విడువక కత్తెము నిడు కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
కుత్తుకచెడి దగ్గిన, మూతెత్తక చెడతుమ్మి నావలించిన నగరా; పిత్తుకు నగుదురదేమో .. గత్తున మరి కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
భావం: దగ్గినా, తుమ్మినా, ఆవులించినా మనుషులు నవ్వరు .. అదేందో గానీ పిత్తితే నవ్వుతారు అని చిలిపిగా ప్రశ్నిస్తున్నాడు...
బండగులాములు యాచక తండంబుల కియ్యలేరు తము దండించే ముండల కిత్తురు *ధగిడీ గండలు మరి కుందవరపుకవిచౌడప్పా
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
దక్షిణ కన్నడ మునుపు దక్షిణ కనర అని పిలువబడింది. కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఇది సముద్రతీర జిల్లాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది పశ్చిమ కనుమలలో తూర్పుదిశలో ఉన్నాయి. జిల్లా సరిహద్దులో అరేబియా సముద్రపు నీలజలాలు ఉన్నాయి. అందమైన పర్వతశ్రేణి, ఆలయ పట్టణాలు, సంపన్నమైన సంస్కృతి సమ్మిశ్రితం ఈ జిల్లాను అభిమాన పర్యాటక గమ్యంగా మార్చింది. మంగుళూరు నగరం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 4,866. జనసాంధ్రత 430.జిల్లాలో 354 గ్రామాలు ఉన్నాయి.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
భావం: అదుక్కునేవాకి పట్టెడి అన్నం పేట్టటానికి మనసు రాని ఱానికి మొగుళ్ళు కూడా తమకు విలువ ఇవ్వకపోయినా లంజలకు ఇస్తారని సమాజ పోకడను నిందిస్తున్నాడు
లంజయును బీరకాయయు ముంజయు బాల్యమున చాలమోహము గొలుపున్ రంజనచెడి ముదిరిన వెను కం జూడరు కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
రూకల్ పాతికియ్యని పూకెత్తు గులాము	నీతిపుంగవుడగునా ... కాకము కోకిల యగునా కాకోదర కుందవరపుకవిచౌడప్పా
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
నేపథ్యం
1860కి ముందు దక్షిణ కనర జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. కనర జిల్లా ఒకటిగా మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా ఉండేది. 1860లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దక్షిణ కన్నడ, ఉత్తర కన్నడ జిల్లాలుగా విభజించబడి 1862 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగానే ఉంటూ తరువాత బొబాయి ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా మారింది. కుందపురా తాలూకా ముందు ఉత్తరకనర జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. తరువాత అది దక్షిణ కనరాలో విలీనం చేయబడింది.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
భావం: చేసేది కరణం పని కనుక పని చేయించుకొని ఓ పాతిక రూకలు ఇవ్వటానికి ' యెత్తి చూపించే ' వాళ్ళు నీతి పుంగవులెట్లా అవుతారని ప్రశ్నిస్తున్నాడు..
పొడుగాటి కాళ్ళదానికి తొడపలచన దూటు దెప్పేర్చే యెడలన్ లొడలొడమని సుఖమియ్యదు గడిగిన రతీ కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
నేపథ్యం
1956లో పునర్విభజన సమయంలో కాసరగాడ్ విభజించబడి కొత్తగా రూపొందిన కేరళ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది. దక్షిణ కన్నడ మైసూరు రాష్ట్రంలో (ప్రస్తుత కర్నాటక) చేర్చబడింది. తరువాత కర్నాటక ప్రభుత్వం పాలనాసౌలభ్యం కొరకు గ్రేటర్ దక్షిణ కన్నడ నుండి ఉడిపి జిల్లా రూపొందించబడింది.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
భావం: కాలుపొడుగు ఆడవాళ్ళకు కాస్త పెద్దసైజువి కావాలట.. అలా కాక సన్నటివి లోపలకెళితే లొడ లొడ మంటూ సుఖం వుండదట.. (అక్షర సత్యం కదూ??..)
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
నేపథ్యం
జిల్లా ఎర్రమట్టి టైల్స్‌కు (మంగుళూరు టైల్స్), జీడిపప్పు, జిడిపప్పు సంబంధిత ఉత్పత్తులకు, బ్యాంకింగ్, విద్య, కుకరీ తరగతులకు ప్రసిద్ధి.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
ముదిత చను మెత్తనైనను అధికారము మెత్తనైన నాటిని దొరకున్ మది మెత్తనైన రోతురు గదరప్పా కుం.కవి.
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
దక్షిణకనర
బ్రిటిష్ దక్షిణకన్నడ 13.00 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 75.40 డిగ్రీల తూర్పు రేఖంశంలో ఉంది. 1949లో కనర జిల్లానుండి విభజించిన భూభాగం దక్షిణకన్నడ జిల్లాగా రూపొందించబడింది. తరువాత ఇది అవిభాజిత దక్షిణ కన్నడ జిల్లా ఉండేది.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
భావం: ఆడది సళ్ళు మెత్తబడిపోయినా ఆవిషయం మన దృష్టికి రాకుండా తన నటన ద్వారా కవ్వించో, నవ్వించో, బులిపించో మేనేజ్ చేసి ఒప్పించగలదు. అలాగే మగాడూ తాను కూర్చున్న కుర్చీకి వున్న అధికారం నామ మాత్రమే ఐనా యేదో మేకపోతు గాంభీర్యం ప్రదర్శించి నలుగురూ మెచ్చుకొనేట్లు చేసుకోగలడు. కానీ మనిషిలో వుండే మనసును నాటకాల ద్వారా మాయచేసి మేనేజ్ చేయలేము.. సమయ సందర్భాలను బట్టి కాస్త ఖటినత్వం లేకుండా అవసరానికి మించి మెతకైతే అది రాణింపుకు రాకపోగా నలుగురూ ఈసడించుకొనే స్థితి వస్తుంది..
యతికి మరి బ్రహ్మ చారికి సతులితముగా విధవముండ; అశ్వంబునకున్ సతతము మైధున చింతయు.. గతిదోపదు కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
భౌగోళిక స్వరూపం
జిల్లా భౌగోళికంగా తూర్పున పశ్చిమ కనుమలు, పశ్చిమ దిశలో అరేబియన్ సముద్రం ఉన్నాయి. జిల్లాలో నేత్రావతి, కుమారధార, ఫల్గుణి, శాంభవి, నందిని (పవంజె), పయాస్విని నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ నదులన్నీ అరేబియన్ సముద్రంలో సంగమిస్తున్నాయి. నైసర్గికంగా జిల్లా చదరంగా ఉంటుంది. సముద్రతీరంలో భూభాగం 18-2 కి.మీ ఉంటుంది. తరువాత తూర్పుదిశగా ఉన్న పశ్చిమ కనుమలలోని ఎగుడు దిగుడుగా కొండప్రాంతం వైపు సాగుతూ ఉంటుంది. . జిల్లాలో సతతహరితారణ్యాలు విస్తారంగా ఉన్నాయి. అరణ్యాలు ప్రణాళికారహిత వాణిజ్య అవసరాలు, నగరీకరణ కారణంగా ధ్వంసం చేయబడుతున్నాయి. అరణ్యాలలో టేకు, కర్మర (ఎబోనీ),విల్డ్ జాక్, భోగి, పలు ఇతర జాతుల వృక్షజాలం కనిపిస్తుంటుంది. దక్షిణ కన్నడ అరణ్యాలలో ఉన్న వృక్షజాలం పలుకారణాల వలన క్రమక్రమంగా క్షీణిస్తూ ఉంది. మిలిన భారతీయ గ్రామాలలోలాగా కాకుండా దక్షిణ కన్నడ గ్రామాలు తోటలమద్య నిర్మించబడిన గృహసముదాయాలతో కనిపిస్తూ ఉంటాయి. దక్షిణ కన్నడ జిల్లా నివాసగృహాలు వ్యవసాయ తోటలు, పూదోటలు, కొబ్బరి, పోక మొదలైన ప్లాంటేషన్ మద్య నిర్మించబడి ఉన్నాయి. పలు గ్రామాల మద్య కొన్ని వందల మీటర్ల భూభాగం గ్రామాలను ప్రత్యేకంగా విభజిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ భూములు, పూదోటలు, అరణ్యభూభాగం మద్య ఉండే గృహసముదాయ దృశ్యాలు క్రమంగా అంతరించి పోతున్నాయి. విపరీతంగా పెరిగిపోతున్న జనసంఖ్య, ఉమ్మడికుటుంబాలు అవిచ్ఛిన్నం కావడం కారణంగా 1990 నుండి నివాస గృహాల నిర్మాణం అధికరించడం కారణంగా దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలోని పచ్చని వాతావరణం క్షీణించడం మొదలైంది.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
భావం: యతులు, బ్రహ్మచారులు, విధవలు, అశ్వాలు.. ఈ నలుగురికీ రతి యెప్పుడు కావాలంటే అప్పుడు దొరకదు కనుక సహజంగానే ముఱ్ఱు పట్టివుంటారు.. కనుక సహజంగానే దెంగుడు యావ ఎక్కువగా వుంటుంది ...
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
విద్య మరియి పరిశోధన
దక్షిణకన్నడ జిల్లా 4 స్థాయిల విద్యావిధానం అనుసరిస్తుంది. ప్రాథమిక, మాద్యమిక విద్య సమాజంలోని అన్ని తరగతుల ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంది. జిల్లా అక్షరాస్యత జాతీయ అక్షరాస్యతకంటే అధికంగా ఉంటుంది. ఉన్నత స్థాయి విద్యను అందిస్తున్న కారణంగా దేశంలోని పలుప్రాంతాల నుండి విద్యార్థులు ఉడిపి, దక్షిణకన్నడ జిల్లాలకు విద్యాధ్యయనం చేయడానికి వస్తుంటారు. జిల్లాలో ఉన్న విద్యాసంస్థలు వైద్య, ఇంజనీరింగ్, మందులతయారీ, నర్సింగ్, హోటెల్ & కోటరింగ్, లా & మేనేజ్మెంటు మొదలైన విద్యలను అందిస్తుంది. జిల్లాలో ప్రఖ్యాత " నేషనల్ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ " (నిట్- కె) విద్యాసంస్థ ఉంది. జిల్లాలో ఫిషరీ కాలేజ్ ఉంది. ఇది కంకనడీ సమీపంలో ఉన్న యెక్కూర్ వద్ద ఉంది. జిల్లా పలు రీసెర్చ్ సంస్థలకు నిలయంగా ఉంది. వీటిలో పుత్తూర్ (కర్ణాటక) వద్ద ఉన్న " నేషనల్ ఇంస్టిట్యూట్ సెంటర్ ఫర్ కాష్యూ " ఒకటి. మరొకటి విట్ల వద్ద ఉన్న సెంట్రల్ ప్లాంటేషన్ క్రాప్స్ రీసెర్చ్ ఇంస్టిట్యూట్ ". వి.టి.యు. ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్న పలు కాలేజీలు సైన్సు, టెక్నాలజీ సంబంధిత పోస్ట్ గ్రాజ్యుయేట్ కోర్సులు అందిస్తున్నాయి. మంగుళూరులో 6 పైగా రీసెర్చి కేంద్రాలు పి.హెచ్.డి కోర్సులను అందిస్తున్నాయి. అవి మంగుళూరు, మూడబిద్రి, పుత్తూరు, బంత్వల్, ఉజిరె, సులియాల వద్ద ఉన్నాయి.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
భంగే పస సాహెబునకు భామల కైతే దెంగుడు పస ఆ మీదట కంగులుపస కాకోదర కుందవరపు కవిచౌడప్పా..
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
భాష
జిల్లాలో ప్రధానంగా తులు భాష వాడుకలో ఉంది. దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలో తులు ప్రజలు అధికంగా నివసిస్తున్నారు. అదనంగా బియరీ భాష, కన్నడ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. సమాచార పరిమార్పిడిలో ఆగ్లభాష కూడా వాడుకలో ఉంది.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
పొగతాగని నరుని బ్రతుకు పొగడగా నివ్వలేని భూపతి బ్రతుకున్ మగడొల్లని సతి బ్రతుకును నగుబాటేగద కుందవరపుకవిచౌడప్పా..
ఎంతటి దేవులకైనన్ గట్టిగ మనవూరి లంజకాంతలకైనన్ దెంగక బిడ్డలుపుట్టరు.. కట్టడి యిది కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
ఇంటికి పదిలము బీగము వింటికి పదిలంబు నారి వివరింపంగా చంటికి పదిలము రవికయు కంటికి పదిలంబు రెప్ప కుం.కవి.
చౌడప్ప శతకానికి చివరి మాటలు శృంగార కళాభిమానులు రసపోషకులైన మన మిత్రులకు చిన్నమాట... ఇప్పటివరకు మనవర్గ ప్రాతః స్మరణీయుడు అనదగ్గ కవిచౌడప్ప మనకందించిన ఆణిముత్యాలను నావంతు ప్రయత్నంగా మీకు కొన్ని అందించాను.. ఒక శతకంలో దాదాపు 108 పద్యాలు వుంటాయి.. అందులో శృంగార / బూతు పరమైన రసగుళికలు అని నాకనిపించిన 3వ వంతు (దాదాపు 40) పద్యాలు మన మిత్రులకోసం పొందుపరచటం జరిగింది.. ఇవికాక ఇంకేమైనా ఆణిముత్యాలుంటే మీరు అందించవచ్చు.. అప్పుడే ఈసైట్లో ఈ విభాగానికి పరిపూర్ణత వస్తుంది అనుకుంటున్నాను.. అలాగే ఈ ముత్యాలు ఏరుకొని దాచుకొని ముందు తరాలకు అందించగలిగితే మన శృంగార కళా పిపాసకు సార్థకత చేకూరుతుందని నా విశ్వాసం..
మనిషి ఎంతగా ఎదిగినా, ఏ వృత్తిలో వున్నా తాత్కాలిక అవసరాలకోసం ఏ బాటలో పయనించినా మనిషిలో మనసుని, ఆత్మను ఎప్పుడూ చంపుకోకూడదు.. అలాగే ఆకాశంలో ఎగిరే విమానంలో కూర్చున్నా కాళ్ళూమాత్రం అక్కడకూడా నేలవైపే చూస్తుంటాయని మరిచిపోకూడదు.. సుఖ లాలసలో ఎంతగా భోగించినా పారమార్ధపు విషయాలను విస్మరించ కూడదు.. అప్పుడే మన చదువులకు జన్మలకు సార్థకత..
విషయ లాలసతలో పడిపోయి సర్వం కోల్పొయిన సెలబ్రటీలు మహానటి సావిత్రి, రాజబాబు జీవితాలకు.. అదే స్థాయిలో బ్రతికి అన్నీపోగొట్టుకున్నా; కోవెల మెట్లు కడుగుతూ పారమార్ధ చింతనతో జీవితం గడుపుతున్న కాంచన జీవితానికీ ఎంత తేడా!!... సరిగ్గా ఇదే విషయం కవిచౌడప్ప శతకం చదివిన ఏ పాఠకుడికైనా ఈ 4పద్యాల ద్వారా స్ఫురించి తీరుతుంది..
ఇప్పటివరకూ మనం చదివిన పద్యాలలో చౌడప్పను ఓ శృంగార కవిగా మాత్రమే గుర్తిస్తాము..కానీ అతనిలో ఎంత గంభీరమూర్తి వున్నాడో.. ఎన్ని జన్మ సాఫల్యతా లక్షణాలున్నాయో.., ఆ మనిషిలోని మనసు ఏమిటో మీరే గమనించండి..
భావం: తన కుమారునికైనా, భర్తకైనా పరాయి వాడికైనా ఆకలి గమనించి కడుపారా అన్నం పెట్ట గలిగిన వాళ్ళనే పుణ్యవతి అని జనులు మెచ్చుకుంటారట.. (అటువంటి స్త్రీని గౌరవించకుండా మరో దృష్ఠితో చూడటం పాపం ఆయనకు చేతకాలేదు..)
పరవిత్తము గోమాంసము పరసతి తన తల్లియనుచు భావించిన ఆ నరుండు నరుండా రెండవ కరివరదుండె కాకోదర కుందవరపుకవిచౌడప్పా..
చిత్తము శ్రీహరిపై కిం చిత్తును నిలుపంగలేని చెడుగుల; మడియన్ మొత్తి యమభటులు ద్రోతురు కత్తులపై కుందవరపుకవిచౌడప్పా
తన మదిలోపల దశరధ తనయులలో పెద్దవాని దలచిన జన్మం బనయంబు పావనంబని.. ఘనులందురు కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
భావం: మనసులో శ్రీరాముడిని తలచుకున్నప్పుడే జన్మ పావన మౌతుందట..
ఎప్పుడు పడిపోనున్నదో తెప్పున ఈ తనువుకీర్తి గురవెరుగడు దామొప్పె ధనగర్వ తిమిరము గప్పినచో కుందవరపుకవిచౌడప్పా.
భావం: ఈ జీవితం, ఈ శరీరానికి ఆపాదించుకున్న కీర్తి, ధనగర్వంతో ఏర్పరుచు కొంటున్న చీకటి పొరలు.. ఇవన్నీ బుద్బుదాలు.. పంపిన భగవంతునికి కూడా తెలియకుండా ఏ క్షణంలోనైనా పేలిపోవచ్చు..
మునుపటి సుకవుల నీతులు జననుతములు, కుందవరపు చౌడుని నీతుల్ వినవినఁదేట తెనుంగై కనబడుగద కుందవరపు కవి చౌడప్పా! (సమాశష్పవిజయం.." ఈ " శష్పవిజయం " గురించి ఎప్పుడో చిన్నప్పుడు విన్నాను..వారణాశి లైబ్రరీ తెలుగు విభాగంలో కూడా ప్రయత్నిచినా దొరకలేదు.. అసలు చాలామందికి ఆపేరే తెలియదు.) యుద్ధాలంటే గిట్టని రామలింగడు ఆ కుతంత్రాలకు వ్యతిరేకంగా, అలాగే ఆస్థానంలో గీర్వాణాలు పోయే పెద్దన, తాతా చార్యులు మొదలైన వారి వ్యవహార శైలికి నిరసనగా ఈ శష్పవిజయం రాశాడని చెప్పుకొనేవారు. సాధారణంగా ప్రతి కావ్యపు మొదట్లో ఇష్టదేవతా ప్రార్థన వుంటుంది.. అలానే ఈ కావ్యంలో కూడా ఇష్టదేవతా ప్రార్థన వుంటుంది.. నాకు గుర్తున్నంతవరకూ ఆప్రార్థన గమనించండి.. ఇక అసలు కావ్యం ఎలావుంటుందో వూహించండి.. ఇష్టదేవతా ప్రార్థన: ముందుగా వాల్మీకి ముసలి తొప్పెకు మ్రొక్కి.. వ్యాసుని శిశినంబు పాసుకడిగి.. భట్టమయూరిని వట్టలు పూజించి.. శివభద్రునాతులు సిక్కుదీసి.. కాళిదాసుని పింగు కౌగిట గదియించి.. మొల్ల గొల్లికి నాదు సుల్లి జూపి.. పెద్దనార్యుని గుద్దకు పేడుగొట్టి.. (..ఇక్కడ కొన్ని లైన్లు గుర్తులేవు..) విఘ్నేశ్వరుడిచ్చు ఇంత బొచ్చు మీకు.. ఇదీ ఆ ఇష్టదేవతా ప్రార్థన .. శృంగారం మితృలారా మీలో ఎవరికైనా ఎక్కడైనా ఈకావ్యం దొరికితే ఇక్కడే పంచుకోండి..
కందము నీవలెఁ జెప్పే యందము మఱిగాన మెవరియందును గవిసం క్రందన యసదృశ నూతన కందర్పా కుందవరపు కవి చౌడప్పా!
ఆర్యా ! మీరు పంచిన చౌడప్ప శతకం / సాహిత్యం  బహు చక్కగా వున్నది, మీకు హృదయ పూర్వక ధన్య వాదములు.
శష్ప విజయం లోని  మీరు తెలిపిన ఇష్ట దేవత ప్రార్ధన సంపూర్ణము గా లేనందున, నాకు గుర్తు ఉన్నంత వరకు పూరించ తలచాను. దయచేసి ఆస్వాదించండి
ముందుగా వాల్మీకి ముసలి తొప్పెకు మొక్కి
వ్యాసుని శిశ్నముపు ! పాశుగడిగి
భట్ట మయూరిని ! వట్టలు పూజించి
శివభద్రునాతులు! చిక్కు దీసి
భవభూతి మొదలైన ! బహు గ్రంథ కారుల
కాళిదాసుని పింగు ! గౌగిట గదియించి
మొల్ల గొల్లికి నాదు ! ఛుల్ల చూపి
వంకరాజుకాలువ
వంకరాజుకాలువ, అనంతపురం జిల్లా, పామిడి మండలానికి చెందిన గ్రామం.
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
మూర్తి కవి నోట గాడిద ! మొడ్డ బెట్టి
పెద్దనార్యుని గుద్దకు ! పేడు గట్టి
వంకరాజుకాలువ
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 263 ఇళ్లతో, 1119 జనాభాతో 1516 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 572, ఆడవారి సంఖ్య 547. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 256 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594863 .పిన్ కోడ్: 515775.
2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం - మొత్తం	1,114 - పురుషుల	546 - స్త్రీల	568 - గృహాల సంఖ్య	228
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
చారిత్రాత్మక ప్రదేశాలు
కింద ఉన్నవి దక్షిణ కన్నడ జిల్లలో చూడదగిన చారిత్రాత్మక ప్రదేశాలు:
Climate
Dakshina Kannada district features a Tropical Monsoon climate (Am) according to the Koppen-Geiger climate classification. The rainfall varies from 3796.9 mm at the Mangalore coast, 4530 mm at Moodabidri and 4329 mm at Puttur near the Western Ghats. The average humidity is 75% and peaks in July at 89%.
Cultures, Traditions and rituals
దక్షిణ కన్నడ ఆచారాలకు, సంప్రదాయాలకు, సంస్కృతికి నిలయం. ప్రజలు ప్రస్తుత కాలంలో కూడా ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, మతాచారాలు అనుసరిస్తూనే ఉన్నారు. జిల్లాలో హిందూ దేవుళ్ళు, దేవతలకు చెందిన పలు ఆలయాలు ఉన్నాయి. అవి అతి పురాతనమైనవి, లోతైన ఆధ్యాత్మిక అనుబంధం కలిగి ఉన్నాయి. దక్షిణ కన్నడ ప్రజలు నాగదేవత అయిన సుభ్రహ్మణ్యస్వామిని (మురుగన్) ఆరాధిస్తుంటారు. పురాణ కథనాలను అనుసరించి జిల్లా భూభాగం సముద్ర నుండి పరశురాముని కొరకు వెలువడిందని విశ్వసిస్తున్నారు. నాగజాతిని రక్షించడానికి నాగారాధన ఆచరించబడిందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో పితృదేవతారాధన కూడా ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. భుటాకోల వంటి ఆరాధనా కార్యక్రమాల ద్వారా పితృదేవతలను ఆరాధిస్తుంటారు. కంబల పేరుతో వరి పొలాలలో బర్రెల పందాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. మతపరమైన, సాంస్కృతిక స్థాయిలో తెయ్యం దేవతలకు రక్తం, కోడిని సమర్పించడం ఆచారంగా ఉంది. సాంస్కృతిక ఉత్సవాలలో కోడి పందాలు కూడా నిర్వహించబడుతుంటాయి. గ్రామీణ పామర ప్రజలకు కోడి పందాలు కాలక్షేపంగా ఉంటుంది. దురదృష్టకరంగా కోడిపందాలు (కోరి కట్టా) జూదాలకు దారితీస్తున్నాయి. యక్షగానం ప్రముఖ జానపద కళగా గుర్తించబడుతుంది. సాధారణంగా యక్షగానం రాత్రంతా ప్రదర్శించబడుతూ ఉంటుంది. యక్షగానానికి తులునాడులో అత్యంత అభిమానుల ఆదరణ లభిస్తుంది. . జిల్లాలోని యువత, పెద్దవారిలో కూడా పులివేషం (హుళివేషం) ప్రత్యేక జానపద కళారూపం ప్రాబల్యం సంతరించుకుంది. ఇది మైసూరు దసరా ఉత్సవాలు, కృష్ణజమాష్టమి దినాలలో ప్రదర్శించబడుతుంది. జిల్లాలో కరడి వేష (ఎలుగుబంటు వేషం) నృత్యరూపం అధిక ప్రాబల్యం కలిగి ఉంది. ఇది మైసూరు దసరా ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించబడుతూ ఉంది. కంబల లేక బర్రెల పందాలు వరి పొలాలలో నిర్వహించబడుతుంటాయి.
దక్షిణ కన్నడ జిల్లా ప్రజలు ఉగాది, కృష్ణజయంతి, గణేశచతుర్ధి, నవరాత్రి, దసరా, దీపావళి, అతి హునిమె మొదలైన హిందూ పండుగలు ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు.
Transport
దక్షిణకన్నడ బసు సర్వీసులను ప్రైవేట్ సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కర్నాటక స్టేట్ రోడ్డు ట్రాంస్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (కె.ఎస్.ఆర్.టి.సి) ఆధ్వర్యంలో నడుపబడుతున్నాయి. జిల్లాలో 1947లో దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీలు నడిపే ట్రాంస్‌పోర్ట్ బసులు ప్రజలకు ప్రయాణ సౌకర్యాలు కల్పిస్తుంది. .
జిల్లాలో మూడు జాతీయరహదారులు పయనిస్తున్నాయి. ఇవి జిల్లాను కర్ణాటకలోని పలు ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. జాతీయ రహదారి 17 జిల్లాను ఉడిపి, కర్వార్, ముంబయి, గోవా, కొచ్చిలతో అనుసంధానిస్తుంది. జాతీయరహదారి 13 జిల్లాను షోలాపూర్‌తో అనుసంధానిస్తుంది. జాతీయరహదారి 48 జిల్లాను బెంగుళూరు, హాసన్, సక్లేష్‌పురాతో అనుసంధానిస్తుంది. మంగుళూర్ - ముదిగెరె రాష్ట్రీయ రహదారి జాతీయరహదారి 234గా ప్రకటించబడింది. జాతీయరహదారి 234 మంగుళూరును చర్మాడి, ముదిగెరె, బేలూర్, హళిబీడు, చింతామణి, వేలూరు మీదుగా తమిళనాడులోని విల్లిపురంతో అనుసంధానిస్తుంది.
రైలు మార్గం
సా.శ. 1907లో జిల్లా మొదటి రైలు మార్గం నిర్మించబడింది. రైలుమార్గం జిల్లాను అళికల్‌తో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ రైలు మార్గం జిల్లాను మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ లోని ఇతర ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తుంది. కొంకణి రైలుమార్గం (1988) దక్షిణకన్నడ జిల్లాను మహారాష్ట్రా, గోవా, గుజరాత్, ఢిల్లీ, రాజస్థాన్, కేరళలతో అనుసంధానిస్తుంది. మంగుళూరు నుండి ముంబయి, తానే, చెన్నై, గోవా, త్రివేండ్రం లకు నేరుగా రైళ్ళు ఉన్నాయి. మీటర్ గేజి రైలు మార్గం బ్రాడ్ గేజిగా మార్చబడిన తరువాత బెంగుళూరు నుండి హాసన్ కుక్కి సుబ్రహ్మణ్యస్వామి ఆలయం అనుసంధానిస్తూ మంగుళూరు వరకు రైళ్ళు నడుపబడుతున్నాయి. కేరళాలో మొదలై గుజరాత్, రాజస్థాన్, గోవా, ఢిల్లీలతో అనుసంధానించబడిన రైళ్ళు జిల్లా మీదుగా పయనిస్తున్నాయి.
నౌకాశ్రయం
దక్షిణకన్నడ జిల్లాలో పనంబూర్ వద్ద నౌకాశ్రయం ఉంది. ఈ నౌకాశ్యయాన్ని మంగుళూరు పోర్ట్ ట్రస్ట్ నిర్వహిస్తుంది. ఇక్కడ నుండి కార్గో, టింబర్, పెట్రోలియం, క్రూడాయిల్ ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి. పశ్చిమభారత తీరంలో ప్రధాన నౌకాశ్రయాలలో ఇది ఒకటి.
వాయిమార్గం
జిల్లాకు సమీపంలోని విమానాశ్రయం " మంగుళూరు విమానాశ్రయం". (ఇది బజ్పీ వద్ద ఉంది). కర్నాటక రాష్ట్రంలో రైలుమార్గం, రహదారి మార్గం, వాయు మార్గం, నౌకా మార్గాలతో అనుసంధానితమై ఉన్న ఒకేఒక నగరం మంగళూరు నగరం ఒక్కటే.
Agriculture
జిల్లా ప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధాన జివనాధారాంగా ఉంది. ఇతర రాష్ట్రాలు, దేశాలలో స్థిరపడిన ప్రజలద్వారా వచ్చి పడుతున్న పెట్టుబడుల కారణంగా ప్రస్తుతం వ్యవసాయం మీద ఆసక్తి తగ్గుముఖం పడుతుంది. ఈ జిల్లా నుండి గుర్తించతగినంత మంది దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలు, గల్జ్ దేశాలలో పనిచేస్తూ ఉన్నారు. పొలాలు, తోటలు నివాసగృహాలు, షాపింగ్ కాంప్లెక్సులుగా మార్చబడుతున్నాయి. కూలీలు అధికం కావడం, శ్రామికులు లభించక పోవడం మొదలైన కారణాలతో హార్టికల్చర్ కూడా వెనుకబడి పోతుంది. అసమానమైన భౌగోళిక పరిస్థితులు, వ్యవసాయ భూములు చిన్న చిన్న భూభాగాలుగా ఉన్నందున యంత్రాలవాడకం సాధ్యపడడం లేదు. జిల్లాలో ప్రధానంగా వరి, కొబ్బరి, పోక, నల్లమిరియాలు, కోకో పండించబడుతున్నాయి. వార్షికంగా వరి మూడు మార్లు పండించబడుతుంది. కార్తిక (యెనెల్) (మే నుండి అక్టోబరు) సుగ్గి (అక్టోబరు నుండి జనవరి), కొలకె (జనవరి నుండి ఏప్రిల్) మాసాలలో వరి పండించబడుతుంది. వరి పంటకు నీరు పుష్కలంగా లభించడమే అందుకు కారణం. సుగ్గి సీజన్లో కొన్ని ప్రాంతాలలో మినుములు పండించబడుతున్నాయి. కూరగాయలు, పండ్లు, పూతోటలు స్వంత ఉపయోగానికి పండించబడుతున్నాయి. వీటి అమ్మకం క్రమంగా తగ్గుముఖం పడుతుంది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల సేకరణ కొరకు జిల్లాలోని పలు తాలూకాలలో (ఎ.పి.ఎం.సి) మార్కెట్ నిర్వహించబడుతుంది. మంగుళూరు లోని కులశేఖర వద్ద ది కర్నాటక మిల్క్ ఫెడరేషన్ పనిచేస్తుంది. ఈ ప్లాంటు వ్యవసాయదారుల పశువుల నుండి పాలను సేకరించి ప్రజలకు విక్రయిస్తుంది.
ఆర్ధికం
జిల్లా " క్రేడిల్ ఆఫ్ ఇండియన్ బ్యాంకింగ్ " అని పిలువబడుతుంది. అలాగే కర్నాటక రాషట్రంలో అధికంగా పారిశ్రామీకరణ చేయబడిన జిల్లాగా గుర్తించబడుతుంది. కనరాబ్యాంక్, కార్పొరేషన్ బ్యాంక్, సిండికేట్ బ్యాంక్, విజయ బ్యాంక్, ప్రైవేట్ సెక్టరుకు చెందిన కర్నాటక బ్యాంకు మొదలైన జాతీయం చేయబడిన ప్రధాన బ్యాంకులు ఈ జిల్లాలో ఆరంభం అయ్యాయి.
మంగుళూరు పెంకులు (ఎర్రమట్టి పెంకులు), జీడిపప్పు తయారీ పరిశ్రమలు, బీడి పరిశ్రమలు ఒకప్పుడు ఈ జిల్లాలో ఉచ్చస్థితిలో ఉండేవి. సేవారంగం, ప్రొఫెషనల్ ఎజ్యుకేషన్ ఇంస్టిట్యూట్లు, ఇంఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.
జిల్లా అరేబియన్ సముద్రతీరంలో ఉంది. సముద్రతీరంలో ఉన్న కారణంగా చేపలు పట్టడం ప్రజల ప్రధానవృత్తిగా మారింది. బుండర్ (పాత నౌకాశ్రయం), పనంబూర్, కోటేశ్వర్, ససిహితులు.
ఐ.టి
ప్రధాన ఇంఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, ఔట్ సౌర్సింగ్ మంగుళూరు కేంద్రంగా పనిచేస్తున్నాయి. జిల్లాలో ఇంఫోసిస్, లేజర్‌సాఫ్ట్ సిస్టంస్ లిమిటెడ్, ఎంఫాసిస్ బి.పి.ఒ మొదలైన ఐ.టి కంపనీలు ఉన్నాయి. విప్రొ కంపనీ కూడా మంగుళూరులో స్థిరపడే ప్రయత్నాలు చేస్తుంది. ఐ.టి డెడికేటెడ్ కంపనీలు నిర్మాణదశలో ఉన్నాయి. గంజిమఠ్ వద్ద " ఎక్స్పోర్ట్ ప్రమోషన్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్ " (ఇ.పి.ఐ.పి) ఒకటి, మంగుళూరు విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలో మరొక ఐ.టి సెజ్ నిర్మాణదశలో ఉన్నాయి. మూడవ ఐ.టి సెజ్ గంజిమఠ్ వద్ద ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించబడింది. ఆయిల్, గ్యాస్ కాత్పొరేషన్ ఒ.ఎన్.జి.సి. 35,000 కోట్ల పెట్టుబడితో " మల్టీ ప్రొడక్ట్ స్పెషల్ ఎకనమిక్ జోన్ (సెజ్) స్థాపించాలని యోచిస్తుంది. . 2 మిలియన్ చదరపు అడుగుల వైశాల్యంలో మరొక ఐ.టి సెజ్ నిర్మాణదశలో ఉంది. ఇది వ్యాపారకూడలి, కాంవెంషన్ కూడలి, మ్మాల్, హెలిపాడ్ సౌకర్యాలతో కూడుకుని ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.
Demand for a separate Tulunadu state
స్వాతంత్ర్యం తరువాత రాష్ట్రాల పునర్నిర్మాణం జరిగిన సమయంలో తులువ ప్రజలు తులువ భాషకు అధికార హోదా, ప్రత్యేక రాష్ట్రం కొరకు పోరాటం సాగించారు. ప్రస్తుత కర్ణాటక రాషంలోని దక్షిణ కన్నడ, ఉడిపి, కేరళ రాషంలోని కాసరగాడ్ జిల్లాలను కలిపిన భూభాన్ని కలిపి ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలని పోరాటం సాగించారు. తరువాత ఇది కొంత ఆణిచివేయబడినప్పటికీ సమీపకాలంగా ఈ కోరిక తిరిగి బలపడుతూ ఉంది. తులు రాజ్య హోరాట సమితి వంటి సంస్థలు ఈ కోరికను కేంద్రీకరించి తరచుగా సమావేశాలు, ప్రదర్శనలు తులువనాడు లోని పట్టణాలలో పోరాటం సాగిస్తున్నారు. తులు అధికారభాషగా చేయడం, తులువనాడులో తులువ భాషను బోధనా భాషగా చేయడం, తులు సంప్రదాయ ప్రజలకు ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఈ పోరాటానికి ప్రధానాంశాలుగా పోరాటం కొనసాగుతూనే ఉంది. .
కవి చౌడప్ప
శృంగార పద్యాలు
చెప్పెదన్  శష్ప విషయమ్ము ! చిత్తగింపు
డేకదంతుడు మీకిచ్చు ! నింత బొచ్చు భవదీయుడు - సత్యజిత్ రే శ్రీకూర్మం
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:శతక కవులు వర్గం:కడప జిల్లా కవులు
రూపాపూర్
రూపాపూర్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఆదిలాబాద్ జిల్లా, గాదిగూడ మండలంలోని గ్రామం. ఇది పాత మండల కేంద్రమైన నార్నూర్ నుండి 21 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఆదిలాబాద్ నుండి 70 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని నార్నూర్ మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన గాదిగూడ మండలం లోకి చేర్చారు.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 153 ఇళ్లతో, 739 జనాభాతో 277 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 364, ఆడవారి సంఖ్య 375. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 289 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 429. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 569211 .పిన్ కోడ్: 504311.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల నార్నూర్లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల గాదిగూడలోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్నూర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ ఆదిలాబాద్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉట్నూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఆదిలాబాద్లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
వంకరాజుకాలువ
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
రూపాపూర్
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
వంకరాజుకాలువ
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
బోయినపల్లి వెంకట రామారావు
బోయినపల్లి వెంకట రామారావు (బోవెరా), సిద్దిపేట జిల్లా కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రచయిత, గ్రంథాలయోద్యమ నాయకుడు.
వంకరాజుకాలువ
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
వంకరాజుకాల్వలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
బోయినపల్లి వెంకట రామారావు
జీవిత విశేషాలు
ఇతను సెప్టెంబరు 2, 1920 న పూర్వపు కరీంనగర్ జిల్లాలోని బెజ్జంకి మండలం (ప్రస్తుతం సిద్దిపేట జిల్లా) తోటపల్లి గ్రామంలో రంగమ్మ, కొండల రావు దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతనిని బోయినపల్లి హనుమంత రావు, లచ్చమ్మ దంపతులు దత్తత తీసుకున్నారు. ప్రాథమిక విద్య తోటపల్లిలో ప్రారంభమైంది. అనంతరం కరీంనగర్‌లోని ఓ ప్రైవేట్‌ పాఠశాలలో చేరాడు. కొద్ది రోజుల్లో కాశ్మీరగడ్డలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలోకి మారారు. సామజిక, రాజకీయ కార్యకలాపాలతో చదువుకు ప్రాధాన్యమివ్వలేదు. 1939లో ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్‌ ద్వారా మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్ష రాశారు. ఉత్తీర్ణత అనంతరం చదువు నిలిపివేశాడు. అయినా ఉర్దూ, హిందీ, ఆంగ్ల భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు.
రూపాపూర్
భూమి వినియోగం
రూపాపూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
బోయినపల్లి వెంకట రామారావు
జీవిత విశేషాలు
తోటపల్లి గాంధీగా, కరీంనగర్ గాంధీగా మన్ననలందుకున్న బోయినపల్లి వెంకటరామారావు అక్టోబరు 27, 2014న మరణించారు.
స్వాతంత్ర్య పోరాటయోధుడు
చిన్న వయస్సులోనే సమరయోధుడిగా పేరుపొందారు. ఆర్యసమాజ్ ప్రభావంతో మతఛాందసవాదులతో పోరాడాడు. 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో కూడా చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. 1947-48లో రజాకార్లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు. 12 మాసాల కారాగారశిక్ష పొంది హైదరాబాదు విమోచన అనంతరం విడుదలైనాడు. ఆ తర్వాత కరీంనగర్ జిల్లా గ్రంథాలయ సంస్థ చైర్మెన్‌గా పనిచేశాడు. అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ చేతుల మీదుగా సమర యోధులకు ప్రధానం చేసే తామ్రపత్రాన్ని అందుకున్నాడు.
జిల్లాలో జరిగిన క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో బోవెరా పాత్ర కీలకం. ఆ సమయంలో జాతీయవాదులను 40 మందిని సమీకరించారు. ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు కూల్చేసి గిడ్డంగుల్లోని బియ్యాన్ని ప్రజలకు సరఫరా చేశారు. ప్రతి గ్రామంలోనూ జాతీయ జెండా ఎగురవేశారు. నైజాం ప్రభుత్వానికి సమాంతరంగా గ్రామాల్లో ప్రభుత్వాన్ని నడిపారు. అతను 65 సం.ల. క్రితం దేవులపల్లి రామానుజరావు సాహితీ స్ఫూర్తితో కరీంనగర్‌లో సారస్వతజ్యోతి మిత్రమండలిని స్థాపించి రికార్డు స్థాయిలో సాహిత్య కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. వినోబాబావే, జయప్రకాశ్‌ నారాయణ, వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య, మల్లాది సుబ్బమ్మ వంటి ప్రముఖులతో పనిచేశాడు. 1952లో ఎలగందుల నియోజకవర్గం నుంచి సోషలిస్టు పార్టీ అభ్యర్థిగా, 1957లో ఇందుర్తి నియోజకవర్గం నుంచి ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ ఆప్‌ ఇండియా అభ్యర్థిగా పోటీచేశాడు. దివంగత నేత కొండాలక్ష్మణ్ బాపూజీతో కలిసి తెలంగాణ కోసం ఢిల్లీలో నిరాహారదీక్ష చేశారు.
రూపాపూర్
ఉత్పత్తి
రూపాపూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
సోయాబీన్, ప్రత్తి, జొన్న
బోయినపల్లి వెంకట రామారావు
గ్రంథాలయోద్యమంలో
కరీంనగర్ కి సంబంధించి దేవాలయాల చరిత్ర, రచయితల పరిచయం, గ్రంధాలయ సంస్థలు వంటి పుస్తకాలే, కాకుండా గాంధీ తత్త్వం, బోవెరా గేయాలు -1,  బోవెరా గేయాలు - 2, నిజాం రాష్ట్రాంధ్ర మహాసభలు వంటి రచనలు చేసారు.
సన్మానాలు, బిరుదులు
అనేక సంస్థలకు సభలకు అధ్యక్షుడుగా, కార్యదర్సిగా గౌరవాధ్యక్షుడుగా, ఉపాధ్యక్ష్యుడుగా సభ్యుడుగా, సలహాదారుడుగా ఉన్నాడు.
మూలాలు
వర్గం:1920 జననాలు వర్గం:2014 మరణాలు వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:తెలుగు గ్రంధాలయ ప్రముఖులు
వంకరాజుకాలువ
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.