cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
D/O వర్మ
కథ
కొన్నిరోజుల తరువాత దీక్ష వర్మ దగ్గరికి వచ్చి, తన తండ్రి మీరేనని చెప్పడంతో వర్మ షాక్ అవుతాడు. దాంతో బ్రహ్మచారి అయిన వర్మ ఒక్కసారిగా 20 సంవత్సరాల కూతురికి తండ్రి అవుతాడు. ఆమె కొడుకుకు తాత అవుతాడు. ఇదంతా నమ్మని వర్మ వారిని వదిలించుకోవడానికి నానా ప్రయత్నాలు చేస్తుంటాడు. ఇలాంటి సందర్భంలో వర్మ ఓ టీచర్ మధు (కవిత ఆరస్)ని ప్రేమిస్తుంటాడు. అదే సమయంలో తన కూతురు అని వచ్చిన దీక్ష వల్ల వర్మ చాలా సమస్యలు ఎదుర్కొంటుంటాడు. అసలు వర్మ ఎదుర్కొన్న సమస్యలేమిటి? దీక్ష అసలు వర్మ కూతురేనా లేక ఇంకెవరన్నానా? అసలు దీక్ష వర్మని తన తండ్రి అని ఎందుకు చెప్పింది? ఇన్ని సమస్యల మధ్యలో వర్మ తను ప్రేమించిన అమ్మాయి ప్రేమని పొందాడా? లేదా? అనే అంశాలపై ఈ చిత్రం ఉంటుంది.
పేరు మార్పు
ఈ సినిమాకు ప్రముఖ దర్శకుడు రామ్ గోపాల్ వర్మ పేరు పెట్టడం వివాదాలకి దారి తీసే అవకాశం వుండడంతో, ఆ టైటిల్ ను మార్చమని సెన్సార్ సభ్యులు సూచించారు. దాంతో ఈ సినిమా పేరును 'D/O వర్మ'గా మార్చారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు సినిమాలు వర్గం:2013 తెలుగు సినిమాలు
ఎలగడప
ఎలగడప, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిర్మల్ జిల్లా, కడెం పెద్దూర్ మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన కడెం నుండి 12 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన నిర్మల్ నుండి 42 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 308 ఇళ్లతో, 1300 జనాభాతో 543 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 641, ఆడవారి సంఖ్య 659. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 193 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 14. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570062 .పిన్ కోడ్: 504204.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి పెద్దూర్లోనూ, మాధ్యమిక పాఠశాల లింగాపూర్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కడ్డంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఆదిలాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం జన్నారంలోను, వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు నిర్మల్ లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
యెలగదపలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
యెలగదపలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
గులాబ్ జామున్
గులాబ్ జామ్‌ ఘనరూప పాలు కలిగిన వంటకం.
ఎలగడప
ఉత్పత్తి
యెలగదపలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
గులాబ్ జామున్
పరిచయం
ఈ వంటకం దక్షిణ ఆసియాలో ప్రసిద్ధ దేశాలైన భారతదేశము, శ్రీలంక, నేపాల్, పాకిస్థాన్, బంగ్లాదేశ్ లలో అధిక ప్రాచుర్యం పొందినది. అంతే కాకుండ ఇది కరేబియన్ దేశాలైన థాయ్‌లాండ్, గయానా, సురినాం, జమైకా లలో కూడా ప్రసిద్ధి చెందిన వంటకం. నేపాల్ లో దీనిని "లాల్-మోహన్" అని పిలుస్తారు. దీనిని ప్రధానంగా ఘనరూప పాలతో తయారుచేస్తారు. సాంప్రదాయకంగా దీనిని తాజా పెరుగుతో కూడిన పాలతో కూడా తయారుచేస్తారు. భారతదేశంలో ఘన పాల ఉత్పత్తులను పాలను తక్కువ ఉష్ణం అందించి చాలాసేపు దానిలో ఉన్న నీటిశాతం పూర్తిగా పోవువరకు వేడిచేసి తయారుచేస్తారు. ఈ ఘనాకార పాల ఉత్పత్తిని "ఖోయా" అని పాకిస్థాన్, ఇండియాలలో పిలుస్తారు. ఈ పదార్థాన్ని చిన్న చిన్న గోళాకార ఉండలుగా చేస్తారు. వాటిని అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత వద్ద వేయించి (సుమారు 148 °C వరకు) తయారుచేస్తారు. అలా వేగిన ఉండల్నితీసి పాకంలో వెయ్యాలి. పది నిముషాలు అలాగే ఉంచితే పాకం పీల్చుకొని గులాబ్ జాములు తినటానికి రెడీగా ఉంటాయి. ఈ రోజుల్లో "గులాబ్ జామ్‌" మిశ్రమం మార్కెట్ లో అందుబాటులో ఉంది. ఈ వంటకాన్ని శుభకార్యాలలోనూ, పుట్టిన రోజు పార్టీలలోనూ ఉపయోగిస్తారు.
ఎలగడప
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి
గులాబ్ జామున్
పద వ్యుత్పత్తి
"గులాబ్ జామ్" అనే పదం పర్షియా పదమైన gol  (పువ్వు), āb (నీరు) ల నుండి పుట్టినది. దీని అర్థము రోజ్ వాటర్ తో కూడిన దర్వం, ఉర్థూలో Jaman, హిందూస్థానిలో jamun, m., అనగా అదే ఆకారం పరిమాణం గల సైజైజియం జంబోలానమ్ అనే పండు అని అర్థము.
ఇతర లింకులు
వర్గం:భారతీయ వంటలు
సోమ్ ప్రకాశ్
సోమ్‌ ప్రకాష్‌ పంజాబ్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన రెండుసార్లు పంజాబ్ శాసనసభకు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై, 2019లో తొలిసారి హోషియార్‌పూర్ నియోజకవర్గం నుండి లోక్‌సభకు ఎంపీగా ఎన్నికై 30 మే 2019 నుండి నరేంద్ర మోదీ మంత్రివర్గంలో వాణిజ్యం, పరిశ్రమల శాఖ సహాయ మంత్రిగా భాద్యతలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
రాజకీయ జీవితం
సోమ్‌ ప్రకాష్‌ రాజకీయాల్లోకి రాక ముందు ఐఏఎస్ గా పని చేసి రిటైర్డ్ అయ్యాడు. ఆయన అనంతరం భారతీయ జనతా పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి 2012లో తొలిసారి పంజాబ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. సోమ్‌ ప్రకాష్‌ 2017లో రెండోసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2019లో జరిగిన పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో  హోషియార్‌పూర్ నియోజకవర్గం నుండి లోక్‌సభకు ఎంపీగా ఎన్నికై 30 మే 2019 నుండి నరేంద్ర మోదీ మంత్రివర్గంలో వాణిజ్యం, పరిశ్రమల శాఖ సహాయ మంత్రిగా భాద్యతలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
మూలాలు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:1949 జననాలు వర్గం:17వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు
కోవూరు మండలం
కోవూరు మండలం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన మండల.
జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 72,051 - అందులో పురుషులు 	36,036 - స్త్రీలు 	36,015. అక్షరాస్యత మొత్తం శాతం 73.02% - పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 	79.52%, స్త్రీలుఅక్షరాస్యత శాతం 	66.58%
రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను
రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం. రంపచోడవరం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.
చరిత్ర
ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022 లో భాగంగా తూర్పు గోదావరి జిల్లా పరిధిని, విశాఖపట్నం జిల్లా పరిధిని సవరించగా ఏర్పడిన అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలో రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను భాగమైంది. రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను పాత తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా వున్నప్పుడు 7 మండలాలు ఉన్నాయి. వీటికి అదనంగా పాత తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజనులో ఉన్న ఎటపాక, వరరామచంద్రపురం, చింతూరు, కూనవరం మండలాలు రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజనులో చేరి మొత్తం సంఖ్య 11 మండలాలకు చేరుకుంది.దీని పర్యవసానంగా ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను రద్దై చారిత్రాత్మక రెవిన్యూ డివిజనుగా మిగిలింది.
ఆ తరువాత ఎటపాక ప్రాంత ప్రజలకోరిక మేరకు ఈ డివిజనులో ఉన్న 11 మండలాలలో ఎటపాక, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం నాలుగు మండలాలు 2022 అక్టోబరు 25న ఏర్పడిన చింతూరు రెవెన్యూ డివిజనులో చేరాయి.
డివిజను లోని ప్రస్తుత మండలాలు
ఈ పరిపాలన విభాగంలో ప్రస్తుతం 7 మండలాలు ఉన్నాయి.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు వర్గం:రెవెన్యూ డివిజన్లు
వాయు కాలుష్యం
300px|thumb|right|[[ఇంధన వాయువు నుండి గంధకము / సల్ఫర్ / ను తీసివేయు ప్రక్రియ|ఇంధన వాయువు నుండి గంధకమును తీసివేయు ప్రక్రియ (flue gas desulfurization) స్థాపించక పూర్వము న్యూ మెక్సికో (New Mexico) లోని ఈ పవర్ ప్లాంట్ నుండి వెలువడు వాయువులలో సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్ (sulfur dioxide) అధికముగా మిళితమై ఉండేది.]] మానవులకు, ఇతర జీవులకు హాని లేక ఇబ్బంది కలిగించు లేక ప్రకృతి సహజ పర్యావరణము ను కలుషితం చేయు రసాయనము లు, నలుసు పదార్థము (particulate matter)లు, లేక జీవపదార్దము (biological material)లు వాతావరణము (atmosphere)లో కలియుట వాయు కాలుష్యము అనబడును.
వాతావరణం, ఒక సంక్లిష్టమైన, ఎల్లప్పుడు మారు సహజ వాయు సముదాయం గలది. ఇది భూమి పై నున్న జీవరాశులకు అనుకూలమైనది. వాయు కాలుష్యం వలన స్ట్రాటోస్ఫియరులో ఓజోన్ తగ్గుదల మానవుల ఆరోగ్యానికే కాక భూమియొక్క సమతుల్య జీవావరణ క్రమమునకు (ecosystems) కూడా హాని కలిగించునని గతంలోనే గుర్తించారు.
కాలుష్య కారకాలు
కాలుష్య కారకాలు అవి ఉత్పన్నమగు విధానము ప్రకారము రెండు రకములుగా విభజింపవచ్చును - ప్రాథమిక లేదా ద్వితీయ రకాలు. సాధారణంగా ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాలు ఏదైనా ప్రక్రియ నుండి నేరుగా ఉత్పన్నమైయ్యే పదార్ధాలు. ఉదాహరణకి అగ్ని పర్వతముల నుండి వచ్చే బూడిద, మోటారు వాహనముల నుండి వచ్చే కార్బన్ మోనాక్సైడ్ లేక ఫ్యాక్టరీ ల నుండి వచ్చే సల్ఫర్ డై ఆక్సైడ్ లాంటివి.
ద్వితీయ రకపు కాలుష్య కారకాలు నేరుగా ఉత్పన్నం కావు. ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాలు చర్యలకు లోనవ్వడం వల్ల లేక వాయువులో కలిసినందు వల్ల ద్వితీయ కాలుష్య కారకాలు ఏర్పడును. ద్వితీయ రకపు కాలుష్య కారకాలకు ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ -భూమిని అంటిపెట్టుకుని ఉండే ఓజోన్ - ఫోటోరసాయనిక స్మోగ్ ఏర్పడుటకు కారణమైన ఎన్నో ద్వితీయరకపు కాలుష్య కారకములలో ఒకటి.
కొన్ని కాలుష్య కారకాలు రెండు రకాలుగా ఉండవచ్చును. అనగా అవి సరాసరిగాను (ప్రాథమిక), ఇతర ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాల చర్యల వల్లనూ ఉత్పన్నమగును.
ముఖ్యమెన ప్రాథమిక కాలుష్య కారకాలు మానవ చర్యల కారణముగా ఏర్పడినట్టివి. వాటిలో:
(NMVOC)లకు చెందు ఆరోమ్యాతిక్ మిస్రమములైన బెంజీన్, తోలుఈన్, క్సైలీన్ అనునవి క్యాన్సర్ కారకాలని అనుమాన పడుచున్నారు. వీటి ప్రభావములో ఎక్కువ కాలము ఉన్నచో ల్యూకేమియా కలగవచ్చును. ఇండస్ట్రియల్ వాడకంలో ఉన్న మరొక అపాయకరమైన మిశ్రమము 1, 3- బ్యుతడైయిన్.
రెండో రకపు కాలుష్యాలు:
స్వల్పమైన ప్రభావము కలిగిన వాయు కాలుష్యాలు
ఏ ఆర్గానిక్ మిశ్రమాలైతే పర్యావరణంలో జరుగు రసాయనిక, జీవ, కాంతిమిళితమైన చర్యలకు లోబడవో వాటినే మొండి ఆర్గానిక్ కాలుష్యములు (POP)లు అంటారు. ఇందు మూలముగా అవి పర్యావరణములో ఎక్కువకాలము ఎట్టి మార్పులకు లోబడక, బహు దూరములకు చేరుటలోను, మానవ, జంతు శరీరములో చేరుటకు, ఆహారం ద్వారా ఎక్కువవుటకు తగిన గుణములు కలిగి, మానవ ఆరోగ్యముపై, పర్యావరణ సమతుల్యతపై ఎంతో ప్రభావము చూపును.
వనరులు / మూలములు
thumb|right|300px| [[స్ట్రాట్ఫోర్డ్, టెక్సాస్ (Stratford, Texas)కుచేరుతున్న గాలి దుమారపు తుఫాను]]
thumb|right|300px|వసంత ఋతువులో పంటలు వేయటానికి ముందు [[నియంత్రించబడిన మంట|నియంత్రణలో కాల్చ్బడుచున్న (Controlled burning), స్టేట్స్ బరో, జార్జియా (Statesboro, Georgia)లోని ఒక పొలము]]
శ్వివిధ ప్రాంతములు, చర్యలు లేక కారకములు వాయు కాలుష్యమునకు మూలములు. అవి
వాయు కాలుష్యపు మూలములు మనకు కాలుష్యకారకములు వాతావరణములో విడుదల అవ్వటానికి గల కారణాలను, చర్యలను, ప్రాంతాలను ఎత్తి చూపును.ఇట్టి మూలములను రెండు ముఖ్యమైన వర్గాలుగా విభజింపవచ్చును. అవి:
అన్త్రోపోగేనిక్ మూలములు (మానవ చర్యలు) ఎక్కువగా పెక్కు విధాలైన ఇంధనము (fuel)లను మందించుట.
సహజ వనరులు
ఎమిషన్ ఫ్యాక్టర్లు / బాహ్య ప్రసరణ మూలములు
వాయు కాలుష్యపు (pollutant) బాహ్య ప్రసరణ మూలాలు - ఒక పని చేయటం వలన ఎంత ప్రమాణములో కాలుష్యము పరిసర వాతావరణంలో కలుస్తుందో తెలియ చెప్పేందుకు ప్రయత్నించే ప్రాతినిధ్య విలువలు.ఈ మూలాలను తరచుగా, కాలుష్యముని విడుదల చేసే పని యొక్క బరువు, పరిమాణము, దూరము లేక పని జరిగిన కాలము చే భాగింపబడిన ఆ పని వలన విడుదలైన కాలుష్యపు బరువుగా చూపుతారు (ఉదాహరణకు ఒక మెగాగ్రాము బొగ్గును కాల్చినచో వెలువడే నలుసులు కిలోగ్రాములలో).ఇట్టి మూలాలు వివిధ కార్యక్రమములలో విడుదలయ్యే కాలుష్య పరిమాణమును అంచనా వేయుటకు ఎంతో సహాయ పడును.ఎక్కువగా ఈ మూలాలు అందుబాటులో ఉన్న ఒక లక్షణం యొక్క విలువల సగటుగా చూపుతారు. మామూలుగా వీటిని దీర్ఘకాలపు సగటు ప్రాతినిధ్య విలువలుగా తీసుకొంటారు.
యునైటెడ్ స్టేట్స్ పర్యావరణం పరిరక్షించు ఏజన్సీ (United States Environmental Protection Agency) పెక్కు పరిశ్రమలకు సంబంధించిన వాయు కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరణ కారణాల సంపుటిని ప్రచురించింది. యునైటెడ్ కింగ్డం, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా ఇతర దేశాలు యురోపియన్ పర్యావరణ ఏజన్సీ (European Environment Agency) ప్రచురించినటువంటి పుస్తకములను ప్రచురించినవి.
గదిలోని గాలి నాణ్యత (IAQ)
భావన్నంతర్భాగంలో సరి అయిన గాలి ప్రసరణ లేని చోట్ల ఎక్కువ మంది జనం ఎక్కువ సమయమ గడిపినచో వాయు కాలుష్యం గూడు కట్టును.క్యాన్సర్ కారకమైన (carcinogen) రాడాన్ వాయువు కొన్ని ప్రదేశాలలో భూమినుండి వెలువడి భవనాలలో ఇరుక్కుంటుంది.తివాచి (carpet)లు, ప్లయ్ వుడ్ (plywood)మున్నగు నిర్మాణంలో వాడు వస్తువులు ఫార్మాల్డిహైడ్ (formaldehyde) (H2CO) వాయువును విడుదల చేస్తాయి.పెయింట్, సాల్వెంట్లు ఎండిపోవునపుడు త్వరిత సేంద్రీయ మిశ్రమము (volatile organic compounds)లను (VOC)లు విడుదల చేయును.సీసం (Lead) పెయింట్ ధూళి (dust)గా మారి ఊపిరితో లోపలకు చేరును.గాలి శుభ్రపరిచే పరికరం (air freshener)ల, సువాసన కలుగచేయు పదార్దము ఇంసేన్స్ (incense), ఇతర సువాసన కలిగించు వస్తువుల వాడుకతో ఉద్దేశ్య పూర్వక వాయు కాలుష్యాన్ని చేస్తాము.పోయ్యిలలోను, ఫైర్ ప్లేస్ (fireplace)ల లోను మండించే చెక్కల వలన ఎక్కువ మొత్తాలలో పొగ నలుసులు బయటి లోపలి గాలిలో కలుస్తాయి.సరియిన గాలి ప్రసరణ లేని చోట్ల భావనాన్తర్భాగాములలో క్రిమిసంహారకం (pesticide)లను, ఇతర రసాయనిక స్ప్రే లను వాడటం వలన కాలుష్యపు ప్రమాదాలు సంభవించును.
రాక్షస బొగ్గు (charcoal)ను లోపల కాల్చడంతోను, పొగ గొట్టాలు, గాలి బయటకు పోవు మార్గము సరిగా లేకపోవటంవలన కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO) విషప్రయోగము, ప్రమాదాలు జరుగును.పైలట్ లైట్లు (pilot light) సరిగా లేకపోవుట వలన కూడా దీర్ఘ కాలము కార్బన్ మోనాక్సైడ్ విష ప్రభావానికి లోను కావచ్చు.ఇంట్లోని పైపు (plumbing)లలో సివర్ గ్యాస్ అయిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైద్ (hydrogen sulfide)ను ఇంట్లోకి రానివ్వకుండా పట్టి బంధించు సాధనములను ఏర్పాటు చేస్తారు.డ్రై క్లీనింగ్ (dry cleaning) చేయబడిన చాలా రోజుల వరకు కూడా బట్టల నుండి టెట్రాక్లోరోఎతిలేన్ (tetrachloroethylene) లేక ఇతర డ్రై క్లీనింగ్ ద్రావకాలు వెలువడుతాయి.
గాలిని కలుషితం చేసే వాయువులు, గాలిలో కలసిన నలుసులు వలె జీవ మూలములు భావనాన్తర్భాగాలలోను దొరుకును.పెంపుడు జీవులు (Pet), మానవుల చర్మపు నలుసులు, ముక్కలైన జుట్టు, దుమ్ము, ధూళి, పక్క బట్టలలో, తివాచీలలో, ఫర్నిచర్లలో ఉండే తవుటి పురుగు (mite)లు ఎంజైములను, మైక్రో మీటరు పరిమాణములో విసర్జనాలు, జీవులన్నీ మితెన్ని వదుల్తాయి, గోడలకు శిలీంధ్రాలు (mold) ఏర్పడి మైకో టాక్సిన్ల (mycotoxins)ను, స్పోర్ లను తయారు చేస్తాయి, గాలిని నియంత్రించు (air conditioning) యంత్రములు లెగిఒన్నైరెస్ రోగము (Legionnaires' disease)నకు శిలీంద్ర ల ఉత్పత్తికి తగిన వాతావరణమును కల్పించి పెంచ గలవు. ఇంట్లో పెరిగే మొక్కలు (houseplant), మట్టి చుట్టుపక్కల ఉండే తోట (gardens)ల నుండి పుప్పొడి, దుమ్ము, శిలీంధ్రాలు ఏర్పడును.భావనాన్తర్భాగాములలో, సరి అయిన గాలి ప్రసరణ లేనిచో ఇట్టి కాలుష్యములు సహజముగా ప్రకృతిలో ఉండే కంటే ఎక్కువ మోతాదులో పోగావుతాయి.
ఆరోగ్యముపై ప్రభావములు
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారము ప్రతి ఏటా వాయుకాలుష్యం వలన 2.4 మిలియన్ల జనం మరణిస్తున్నారు. అందులో 1.5 మిల్లియన్లు భవనాల లోపలి కాలుష్యం వలన. "రోగాల పూర్వాపరాలను గురించి చెప్పే శాస్త్ర (Epidemiological) పరిధిలోని అధ్యయనాలు, ఏటా 5,00,000 కంటే ఎక్కువ మంది అమెరికన్లు కార్డియోపల్మోనరీ (cardiopulmonary) వ్యాధి బారిన మృతి చెందుతున్నారని తెలుపుతున్నాయి. ఈ వ్యాధి రేణువుల వాయు కాలుష్యం (fine particle air pollution) తో . . ." బర్మింగ్ హాం యునివర్సిటీ (University of Birmingham) చేసిన ఒక అధ్యయనం ఊపిరితిత్తు ల వాపుతొ కూడిన వ్యాధి నిమోనియా (pneumonia) మృతులు, మోటారు వాహన కాలుష్యం మధ్య ఉన్న దగ్గరి సంబంధాన్ని చూపిస్తుంది. ఏటా ప్రపంచం మొత్తం మీద మోటారు వాహనాల వలన సంభవించే మరణాల కంటే ఎక్కువ వాయు కాలుష్యం వలన జరుగుతున్నాయి. 2005 ప్రచురింపబడి ఏటా 310000 యూరోపియన్లు వాయు కాలుష్యం వలన మరణిస్తున్నారని చెబుతుంది.తీవ్రమైన ఉబ్బసం ఆస్తమా, రొమ్ము పడిశం బ్రోన్కైటిస్, ఏమ్ఫీసేమ, ఊపిరితిత్తుల, గుండె సంబంధిత జబ్బులు, ఊపిరి సంబంధిత అల్లెర్జీలు మొదలైనవి వాయు కాలుష్యం వలన ప్రత్యక్షంగా ఏర్పడే మ్రుత్యువులకు కారణాలు.యు ఎస్ పర్యావరణ పరిరక్షణ సంస్థ (US EPA) అంచనాల ప్రకారం డీసెల్ (diesel) ఇంజన్ టెక్నాలజీ లో (టైఏర్ - 2) ప్రకారము మార్పులను చేస్తే ఏటా అకాల మరణాలను 12000 తగ్గించవచ్చు, 15000 తక్కువ గుండె పోటు (heart attack)లు, 6000 వరకు పిల్లలు ఉబ్బసం (asthma) వలన తక్షణ చికిత్సా కక్ష్య (emergency room)కు చేరే కేసులను, 8900 వరకు ఊపిరికి సంబంధించి హాస్పిటల్లో చేరే కేసులను యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో తగ్గించవచ్చు.
ఇండియా (India) లో 1984 లో జరిగిన భోపాల్ అనుకోని ఆపద తక్కువ కాలపు ప్రబ్చావం కలిగిన అతి భయంకరమైన పౌర సంబంధమైన కాలుష్య ప్రమాదం. యూనియన్ కార్బైడ్ కం., యు ఎస్ ఎ, వారి యూనియన్ కార్బైడ్ ఫ్యాక్టరీ నుండి లీకైన పారిశ్రామిక వాయువులు తక్షణం 2000 మందిని పొట్టన పెట్టుకున్నవి, 150000 నుండి 600000 మంది క్షతగాత్రులయ్యారు. వీరిలో 6000 మంది తరువాత మృత్యువ బారిన పడ్డారు. యునైటెడ్ కింగ్డం చరిత్రలో అత్యంత భయంకరమైన కాలుష్య సంఘటనా లండన్ (London) పై డిసెంబరు 4 (December 4) 1952 న ఏర్పడిన మహా స్మోగ్ (Great Smog of 1952) రూపంలో జరిగింది.కేవలం 6 రోజులలో 4000 మంది చనిపోయారు, తరువాతి మాసాలలో 8000 పోయారు.1979 లో యు ఎస్ ఎస్ ఆర్ లోని స్వేర్ద్ లోవ్స్క్ (Sverdlovsk) దగ్గరి ఒక బయలాజికల్ ఆయుధాలను (biological warfare) తయారు చేసే లాబొరేటరీలో జరిగిన ప్రమాదం లో లీక్ అయిన ఆంత్రాక్స్ (anthrax) స్పోర్ల వలన వందలమంది సామాన్య ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.యునైటెడ్ స్టేట్స్ అఫ్ అమెరికా (United States of America) లో నేటి వరకు అతి పెద్ద కాలుష్య ప్రమాదము 1948 సంవత్సరం అక్టోబరు చివర్లో దోనోర, పెన్న సిల్ వానియా (Donora, Pennsylvania) లో జరిగింది. దీనివలన మొత్తం 20 మంది మృతిచెందగా 7000 పైగా క్షతగాత్రులయ్యారు.
గాలి లోని కాలుష్యాలు ఆరోగ్యం పై చూపెట్టు ప్రభావాలు కనిపించని జీవరసాయనిక, శారీరక మార్పుల నుండి మొదలుకొని ఊపిరి ఆడకపోవుట, రోప్పుట, దగ్గుట, ఊపిరి, గుండె సంబంధిత అనారోగ్యాలను తీవ్రతరము చేయుట వరకు ఉంటాయి.వీటివలన మందుల వాడకం, డాక్టర్లను కలవటం లేక తక్షణ చికిత్స చేయించు కొనుట, హాస్పిటల్లలో చేరుట, అకాల మరణాలు పెరుగును.మానవ ఆరోగ్యం పై చెడు లక్షణాలు కల గాలి చూపే ప్రభావము చాలా రకాలు, కాని ఎక్కువగా అది శరీరంలోని ఊపిరితిత్తుల వ్యవస్థను, రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తాయి.వాయు కాలుష్యం యొక్క వ్యక్తిగత ప్రభావాలు ఆ వ్యక్తి పై ఎటువంటి కాలుష్యం, ఎంత సమయము పనిచేసింది, ఆ వ్యక్తి యొక్క పూర్వారోగ్యము, వంశ పారంపర్యము మొదలైన అంసములపై ఆధారపడతాయి.
సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ ప్రభావం పై
1999 నుండి 2000 వరకు యూనివర్సిటీ అఫ్ వాషింగ్టన్ (Pseudomonas aeruginosa)లేక బుర్ఖోల్దేరియ సెనోసుపసియ (Burkholderia cenocepacia)'' వంటి కాలుష్యముల పరిమాణం ఎంత ఉన్నదో అనే కాక వారి సోషియో-ఎకనామిక్ స్థితి గురించి కూడా పరీక్షించితిరి. ఈ అధ్యయనంలో పాల్గొన్నవారు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఏదేని ఒక పర్యావరణం పరిరక్షించు సంస్థ (Environmental Protection Agency)కు దగ్గరగా నివసించిరి.ఈ అధ్యయన కాలంలో 117 మరణాలు వాయు కాలుష్యం వలన సంభవించినవి అని గుర్తించితిరి.ఎట్టి రోగులయితే సరైన వైద్య సహాయమందగలదని మహా నగరాలకు దగ్గరగా లేక మహా నగరాలలో నివసించిరో అట్టివారి శరీరములో కాలుష్యములు ఎక్కువ మోతాదులో ఉండినవి. పెద్ద నగరాలలోని వ్యర్ధ బాహ్య ప్రసరణలు ఎక్కువగా ఉండుటయే దీనికి కారణము.సిస్తిక్ ఫైబ్రోసిస్ వలన రోగులు పుట్టుకతోనే శ్వాసకోస వ్యవస్థ పనితీరు తగ్గి వుంటుంది. ఆపై రోజువారీ కాలుష్యలైన వాహనాల నుండి వెలువడే పొగ, పొగాకు పొగ, భవనాలలో ఉష్ణోగ్రత పెంచేందుకు వాడే సాధనాలను సరిగా వాడకపోవుట శ్వాసకోస పని తీరును ఇంకా తగ్గిస్తాయి.
COPD పై ప్రభావములు
దీర్ఘకాలం ఊపిరితిత్తుల పనికి అడ్డు పడే రోగాల (Chronic obstructive pulmonary disease) (COPD) కోవకి దీర్ఘకాలపు రొమ్ముపడిశం (chronic bronchitis), ఏమ్ఫీసేమ (emphysema), కొన్ని రకముల ఉబ్బసం చెందుతాయి.
1960-1961 లో గ్రేట్ స్మోగ్ అఫ్ 1952 (Great Smog of 1952) పర్యవసానాలపై చేపట్టిన ఒక అధ్యయనం, 293 మంది లండన్ వాసులను 477 మంది ఇతర పట్టణాల (ఏవైతే క్రానిక్ రొమ్ము పడిశం బారిన మృతిచెందిన వారి సంఖ్యా తక్కువగా చూపెట్టేనో)లో (గ్లౌసెస్తర, పీటర్ బరొహ్, నోర్విచ్) నివసించేవారితో పోల్చింది.ఈ అధ్యయనంలో పాల్గొన్న వారందరూ కుడా మగవారు, తపాలా శాఖలో పనిచేయు 40-59 వయస్కులు.ఇతర పట్టణముల వాసులతో పోలిస్తే లండన్ వాసులు ఎక్కువ తీవ్రమైన శ్వాసకోస సంబంధిత శోధనలు (దగ్గు, కఫం, దిస్ప్నేయ), తగ్గిన శ్వాసకోస వ్యవస్థ పనితీరు (ఎఫ్ ఇ వి1, అత్యధిక ప్రవాహం నిష్పత్తి), కఫం తయారీ, చీము చేరుట ఎక్కువని తేలినది.ఈ తేడాలు 50-59 వయస్కుల మధ్య ఎక్కువగా కనిపించినవి.ఈ అధ్యయనంలో వయసు, పొగ తాగే అలవాట్లు నియంత్రించారు కావున ఆయా ప్రదేశముల లోని కాలుష్యములే గమనించిన తేడాలకు కారణాలని నిర్ధారించారు.
సిస్తిక్ ఫైబ్రోసిస్ (cystic fibrosis) లాగానే ఎక్కువ పెద్దవైన పట్టణాలలో నివసించడం ద్వారా క్లిష్టమైన అనారోగ్యాలు ఎక్కువగా బయటపడతాయని భావిస్తారు.పట్టణ ప్రాంతాలలోని రోగులు మ్యూకస్ (mucus) ఎక్కువగా తయారవ్వటం, స్వాసకోస వ్యవస్థ పనితీరు తగ్గుట, సొంతగానే క్రానిక్ బ్రోన్కైటిస్, ఏమ్ఫీసేమ ఉన్నవని కొన్ని అధ్యయనాలు తెలిపాయి.
1952 లో మహా స్మోగ్
1952 డిసెంబరు మొదట్లో ఒక చల్లని పొగమంచు లండన్ పై పరుచుకొంది.చలి తట్టు కోవటానికి లండన్ వాసులు మామూల కంటే ఎక్కువగా బొగ్గును కాల్చడం మొదలు పట్టారు.దీని వలన తయారైన వాయు కాలుష్యం, ఫాగ్ లోని చల్ల గాలుల సాంద్రత వల్ల బంధింపబడింది.కాలుష్యాలు ఎక్కువగా పోగుపడినవి, ముఖ్యముగా బొగ్గు నుండి వెలువడిన పొగ నాటకీయముగా పెరిగిపోయింది.లండన్ లో గృహావసరాలకు తక్కువ నాణ్యత కలిగిన, సల్ఫర్ శాతం ఎక్కువగా ఉన్న బొగ్గును వాడటం సమస్యను ఇంకా తీవ్రపరిచింది. దేశంలోని యుద్ధానంతర ఆర్థిక మాన్ద్యతను ఎదుర్కొనుటకు, మంచి నాణ్యతగల బొగ్గును ఎగుమతి చేసేందుకు అనుమతులిచ్చారు.ఈ పొగమంచు, లేక స్మోగ్, ఎంత దట్టముగా ఉన్నదంటే డ్రైవింగ్ చాల కష్ట సాధ్యము లేక అసాధ్యమైనది. ద్ర్స్యత్వము బాగా తగ్గిపోవడంతో నేరాలు పెరిగాయి అంతేకాక రవాణా ఆలస్యం కావడం, పట్టణం మొత్తం స్తంభించిపోయింది.చలి వల్ల పొగమంచు ఆవరించుకొన్న 4 రోజులలో 4000 మంది మృత్యు వాత పడ్డారు.
పిల్లలపై ప్రభావం
వాయు కాలుష్యములు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రపంచ పట్టణాలలోని పిల్లలు ఉబ్బసం, నిమోనియా, ఇతర శ్వాసకోస సంబంధమైన జబ్బుల బారిన పడవచ్చును అలాగే ఆయ పట్టణాలలో జననాలు తక్కువగా ఉండవచ్చును.యువత ఆరోగ్య పరిరక్షణా చర్యలను న్యూ ఢిల్లీ వంటి పట్టణాలలో చేపట్టారు. ఇక్కడ ఇప్పుడు కంప్రెస్ చేయబడిన సహజ వాయువును బస్సులలో వాడుతున్నారు. దీని వలన పీ-సూప్ స్మోగ్ ఏర్పడదు. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ చేసిన పరిశోధన ప్రకారం ఏ దేశాలలో బీదరికం, జనాభా పెరుగుదల ఎక్కువగా వున్నాయో ఆ దేశాలలో నలుసు పదార్థము అత్యధికమైన నిష్పత్తిలో ఉంది.ఈ దేశాలకు ఉదాహరణ: ఈజిప్టు, సూడాన్, మంగోలియా, ఇండోనేసియా.1970 లో శుద్ధమైన గాలి శాసనము (Clean Air Act) చేయబడింది. అయినాకాని 2002 లో కనీసం 146 మిలియన్ల అమెరికన్లు, 1997 లో జాతీయ పరిసర గాలి నాణ్యతా ప్రమాణాలు తెలిపిన కాలుష్యాలు ఒక్కటైనా ఉన్న ప్రదేశాలలో నివసించారు. ఆ కాలుష్యాలు ఏవనగా: ఓజోన్, నలుసు పదార్థము, సల్ఫర్ డయాక్సైడ్, నైట్రోజెన్ డయాక్సైడ్, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, సీసం.పిల్లలు ఎక్కువ సమయమ బయట గడుపుట వలన పైగా చిన్నపాటి శ్వా సకోస వ్యవస్థ ఉండుట వలన, వాయు కాలుష్యపు ప్రభావానికి ఎక్కువగా లోనవుతారు.
మిగతా వాటితో పోల్చితే "శుద్దమైన" ప్రదేశాలు, వాటిలో ఆరోగ్యం పైన ప్రభావములు
తక్కువ కాలుష్యమున్న ప్రాంతాలలో కూడా ప్రజారోగ్యముపై ప్రభావములు బహు తీవ్రమైనవి, ఖరీదైనవి కావచ్చును. ఇది ఎందుకంటే కాలుష్యము తక్కువగా ఉన్నను ప్రభావము కలిగించవచ్చు, ఎక్కువ సంఖ్యలో ప్రజలు ఇట్టి గాలిని దానితో పాటు కాలుష్యములను పీల్చుకోనగలరు. బ్రిటిష్ కొలంబియా ఊపిరితిత్తుల అసోసియేషన్ వారి కోసం 2005 లో జరిపిన ఒక శాస్త్ర బద్దమైన అధ్యయనంలో పరిసరాలలోని నలుసు పదార్ధము 1%, ఓజోన్ 2.5 రెట్లు తగ్గినచో ఏటా 29 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లను ఆ ప్రాంతంలో 2010లో అదా చేయవచ్చు. ఈ విషయము ప్రాణాంతకమైన, వ్యాధిగ్రస్త పరుచు ప్రభావాల ఆరోగ్య విలువను తెలిసికొనుట పై ఆధారపడుతుంది.
తగ్గించేందుకు చర్యలు
వాయు కాలుష్యమును తగ్గించుటకు వివిధ రకములైన కాలుష్య నియంత్రణ టెక్నాలజీలు, భూమిని వాడుటకు ప్రణాళిక (land use planning) స్త్రాటేజీలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.అతి సామాన్య స్థాయిలో భూమి వాడుకా ప్రణాళికలో జోన్లను ఏర్పరుచుట, రవాణా వ్యవస్థను ప్లాన్ చయుట ఇమిడి ఉంటాయి.ఎక్కువ భాగం అభివృద్ధి చెందినా దేశాలలో, భూమి వాడుకా ప్రణాళిక సోషల్ పాలసీలో ముఖ్యమైన భాగము. దీనివలన భూమిని సమర్ధవంతంగా దేశపు, ప్రజల బాగు కోసమే కాక పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించుటకు వీలవుతుంది.
నియంత్రించు సాధనాలు
ఈ కింద చెప్పబడిన వస్తువులను సామాన్యముగా పరిస్రమలలోను, రవాణా సాధనాలలోను కాలుష్య నివారణ యంత్రాలుగా వాడతారు.అవి కాలుష్యం|కాలుష్యము (contaminant)లను నిర్మూలించగలవు లేక వాటిని వాతావరణంలోకి ప్రవేశించే లోపే వ్యర్థ ప్రవాహము నుండి తీసివేయగాలవు.
లీగల్ రెగ్యులేషన్స్ / చట్టబద్దమైన నిబంధనలు
thumb|right|300px|కైరోలో పొగ మంచు
మామూలుగా రెండు రకములైన గాలి నాణ్యతా ప్రమాణములు ఉన్నాయి.మొదటి రకపు ప్రమాణాలు (యు.ఎస్. జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యతా ప్రమాణాలు (National Ambient Air Quality Standards) వంటివి) కొన్ని ప్రత్యేకమయిన కాలుష్యములకు వాతావరణంలో అత్యధిక గాఢతలు కేటాయించాయి.పర్యావరణ ఏజన్సీలు ఇట్టి గాఢతలను చేరటానికి కావలసిన నిబంధనలను విధిస్తాయి.రెండో రకపు ప్రమాణాలు (నార్త్ అమెరికన్ వాయు నాణ్యతా సూచిక (Air Quality Index) వంటివి) కొలబద్దవలె కొన్ని గడపలను ఏర్పాటు చేసి వీటి ద్వారా జనాభాకు బాహ్య ప్రదేశములలో ఉండుటలోని అపాయమును తెలియచేస్తాయి.ఈ కొలబద్ద కాలుష్యముల మధ్య విభేదాలను పరిగణనలోకి తీసికొనవచ్చు లేక తీసికొనకపోవచ్చు.
కెనడా
కెనడాలో గాలి నాణ్యతను కెనడియన్ కౌన్సిల్ అఫ్ మినిస్టర్స్ అఫ్ ది ఎన్విరాన్మెంట్ (Canadian Council of Ministers of the Environment) (సి సి ఎమ్ ఇ), ఆమోదించిన ప్రమాణాల ప్రకారం కొలుస్తారు. సి సి ఎమ్ ఇ వాతావరణపు బాధ్యతలు కల ఫెడరల్, ప్రొవిన్సియల్, తెర్రిటోరియల్ మినిస్టర్ల తో కూడిన ప్రభుత్వ విభాగం.సి సి ఎమ్ ఇ కెనడా మొత్తానికి వర్తించే ప్రమాణాలు (Canada Wide Standards) తయారుచేసింది (సి డబల్యు ఎస్). అవి ఏమిటంటే:
గమనించవలసిందేమిటంటే యిట్టి ప్రమాణములను పాటించక పోయినచో ఎట్టి శిక్షలు లేవు.పైగా ఈ ప్రమాణాలు 100000 కంటే ఎక్కువ జనాభా కల ప్రాంతాలకే వర్తిస్తాయి.ఇంకా, ప్రావిన్సులు, ప్రాంతాలు సి సి ఎమ్ ఇ స్థాపించిన ప్రమాణాలకంటే కఠినమైన ప్రమాణాలను పాటించవచ్చును.
యూరోపియన్ యూనియన్
యూరోపియన్ ఎన్విరాన్మెంట్ ఏజెన్సీ తయారు చేసిన ఒక రిపోర్ట్ ప్రకారము రోడ్డు రవాణా (road transport) అనేది యూరోప్ లో అన్నిటికంటే పెద్ద కాలుష్యకారి.
ఆదేశం 2001/81/EC (NECD) కొన్ని వాతావరణ కాలుష్యాల జాతీయ గరిష్ఠ పరిమితులను నియంత్రిస్తుంది. ఎన్ ఇ సి డి రివిజన్ని సన్నద్ధం చేసే పనిలో యూరోపియన్ కమిషన్ (European Commission)కు ఎన్ ఇ సి పి ఐ వర్కింగ్ గ్రూప్ (జాతీయ కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరణ పైని గరిష్ఠ పరిమితులు - పాలిసీ విధానాలు).
యూరోపియన్ పార్లమెంటు, 2008 మే 21 న జరిగిన పరిసర వాయు నాణ్యత, యూరోపులో శుద్ధమైన గాలి పై జరిగిన కౌన్సిల్ జారీ చేసిన ఆదేశం 2008/50/EC (Directive 2008/50/EC)2008-06-11 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి. (న్యూ ఎయిర్ క్వాలిటీ దైరేక్టివ్ / క్రొత్త వాయు నాణ్యతా ఆదేశం).
యూరోపియన్ న్యాయస్థానం (European Court of Justice) (ECJ) జూలై 2008 న ఇచ్చిన ముఖ్యమైన తీర్పు తో ప్రతి ఒక్క పౌరుడు తమ ప్రాంత కౌన్సిల్ను వాయు కాలుష్యంపై పోరాటానికి బలవంత పెట్టవచ్చు.మ్యూనిచ్ నివాసి దీటర్ జనేసుక్ (Dieter Janecek) వేసిన కేసు ఈ.యు కోర్టుకు వచ్చింది. దానిలో జనేసుక్ ప్రకారం 1996 గాలి నాణ్యతా ఆదేశం (1996 సెప్టెంబరు 27 నాటి కౌన్సిల్ ఆదేశం 96/62/EC (Council Directive 96/62/EC)పరిసరాల గాలి నాణ్యతను అంచనా వేయటానికి, నియంత్రించటానికి ) మ్యూనిచ్ (Munich) అధికారులు నిర్ణీత పరిమితులను మించిన కాలుష్యాలను ఆపుచేయ వలసి యున్నారు.వారు అట్టి కార్యక్రమములు చేపట్టక పోవుటతో జనేసుక్ కేసును యూరోపియన్ న్యాయస్థానంకి తీసుకువచ్చాడు. అక్కడి న్యాయాధికారులు యూరోపియన్ పౌరులు, ఎక్కడైతే గాలి నాణ్యత యూరోపియన్ యూనియన్ పరిమితులను దాటుతాయో అక్కడ తత్సంబంధమైన పనులు చేపట్టమని అధికారులను డిమాండ్ చేయగలరని తీర్పునిచ్చారు.
యునైటెడ్ కింగ్డం
యు.కే. పర్యావరణ, ఆహార, గ్రా మ వ్యవహారాల శాఖ (డి ఇ ఎఫ్ అర్ ఎ) (UK's Department for Environment, Food and Rural Affairs (DEFRA)) నిర్ణయించిన వాయు నాణ్యతా లక్ష్యాలు, ఎక్కడైతే అత్యవసరంగా గాలి నాణ్యత నియంత్రించాలో అట్టి పట్టణాలలో నాణ్యతను నియంత్రించే బాధ్యతను అప్పగించాయి.యు.కే ప్రభుత్వము ముఖ్యమైన గాలి కాలుష్యాల నాణ్యతా స్థాయిలు గమనించి ప్రచురించే కేంద్రాలతో కూడిన గాలి నాణ్యతా నెట్వర్క్. ముఖ్యంగా ఆక్స్ఫర్డ్ (Oxford), బాత్ (Bath), లండన్ లలోని గాలి నాణ్యత చాలా తక్కువగా యున్నది.కాలోర్ గాస్ కంపెనీ (Calor Gas company) నిర్వహించి ది గార్డియన్ దినపత్రిక (the Guardian newspaper)లో ప్రచురించిన ఒక వివాదాస్పద అధ్యయనం, ఆక్స్ఫర్డ్ లో ఒక సగటు రోజు నడకను 60 కంటే ఎక్కువ తేలిక (లైట్) సిగరెట్లను కాల్చటంతో పోల్చింది.
యు.కే వాయు నాణ్యతల ఆర్చివ్ నుండి మరిన్ని కచ్చితమైన విలువలను సంపాదించవచ్చు. దీనితో ఎవరైనా కూడా ఒక పట్టణపు కాలుష్య నియంత్రణను 2000 సంవత్సరంలో డి ఇ ఎఫ్ ఆర్ ఎ ఆమోదించిన నేషనల్ వాయు నాణ్యతా లక్ష్యాల తో పోల్చి చూడవచ్చును.
తరచూ ప్రాంతీయంగా ఎక్కువైన విలువలను ఉదహరించటం మనము చూస్తాము,కాని సగటు విలువలు కూడా మానవ ఆరోగ్య రిత్యా ముఖ్యమైనవి.ది యుకె జాతీయ వాయు నాణ్యతా సమాచార ఆర్చివ్ దాదాపుగా వాస్తవ కాలంలో పెక్కు యుకె నగరాల, పట్టణాల "ప్రస్తుత అత్యధిక" వాయు కాలుష్య కొలతలను పరీక్షించటానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఈ మూలము నుండి తరచుగా నవీకరించబడు విస్తారమైన సమాచారము తెలిసికోనవచ్చును:
వాయు కాలుష్యము ఆరోగ్యముపై ప్రముఖమైన ప్రభావము కలిగియున్నా దని గుర్తించింది, ఒక సామాన్యమైన పరిధులు సూచించే వ్యవస్థ ను తయారు చేసింది. ఈ వ్యవస్థను వాడుకొని బిబిసీ (BBC) వాతావరణ సర్వీసు రోజూ విడుదల చేసే హెచ్చరిక వ్యవస్థ మనకు వాయు కాలుష్యముల స్థాయిలను సూచిస్తుంది. ఊపిరితిత్తుల సమస్యల, హృద్రోగ బాధితులు పాటించవలసిన నియమ నిబంధనలను డి ఇ ఎఫ్ ఆర్ ఎ ప్రచురించింది.
యునైటెడ్ స్టేట్స్
thumb|right|370px|మద్ద్యాన్న సమయములో ఆలస్యముగా [[హాలివుడ్ కొండలు|హాలీవుడ్ హిల్స్ (Hollywood Hills) నుండి క్రిందకు కొండ మీదున్న గ్రిఫ్ఫిత్ అబ్సేర్వటరీ (Griffith Observatory) వైపు చూస్తున్నపుడు, డౌన్టౌన్ లాస్ ఎంజేల్స్ (Los Angeles) పైన వాయు కాలుష్యం కనపడుతుంది.]] 1960 వ, 70 వ, 90 వ, దశకాలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్స్ (United States Congress) వరుసగా శుద్ధమైన గాలిపై శాసనము (Clean Air Act)లు విడుదల చేసింది. వీటి వలన వాయు కాలుష్యమును నియంత్రించడము బలోపెతమైనది.కొన్ని యు.ఎస్. స్టేట్లు, కొన్ని యూరోపియన్ దేశాలు, చివరకు యూరోపియన్ యూనియన్ దీనిని అనుసరించాయి.శుద్ధమైన గాలి శాసనము ముఖ్యమైన వాయు కాలుష్యముల సమూహము యొక్క గాఢతల పై సంఖ్యాపరమైన పరిమితులను విధించి, వాటిని నివేదించు, అమలుపరచు పద్ధతిని ప్రవేశ పెట్టింది.
1999లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క ఇ పి ఎ (EPA) కాలుష్య ప్రమాణాల సూచిక (పి ఎస్ ఐ) బదులుగా వాయు లక్షణాల సూచిక (Air Quality Index) ను క్రొత్త నలుసు పదార్థం 2.5, ఓజోన్ ప్రమాణాలను ఏకీకృతం చేయుటకు ప్రవేశ పెట్టింది.
ఈ చట్టాల ప్రభావాలు చాలా విశ్వసిన్చదగినవిగా యున్నవి.యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో 1970, 2006 ల మధ్య, పౌరులు, ప్రతి సంవత్సరం కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరణలో ఈ క్రింది తగ్గుదలను అనుభవించారు:
అక్టోబరు 2006లో ఇ పి ఎ (EPA)కు వ్రాసిన లేఖ లో ఏజెన్సీ యొక్క స్వతంత్ర వైజ్ఞానిక సలహాదారులు ఓజోన్ స్మోగ్ ప్రమాణాలను గణనీయంగా తగ్గించాలని, ప్రస్తుతము వ్యాప్తిలోయున్న బలహీనమైన ప్రమాణానికి తగిన వైజ్ఞానిక కారణం లేదని హెచ్చరించారు.ఈ శాస్త్రజ్ఞులు అందుబాటులో సమాచారాన్ని ముక్తకంఠంతో స్మోగ్ పరిమితిని 60 నుండి 70 నలుసులు పర్ బిలియన్
కొన్ని పరిశ్రమలు ప్రస్తుత ప్రమాణాలనే మార్చకుండా ఉంచేందుకు పైరవీలు చేస్తున్నాయి.పర్యావరణ పరిరక్షకులు, ప్రజారోగ్య పరిరక్షకులు శాస్త్రజ్ఞుల సలహాలను పాటింప చేసేందుకు తగిన విధంగా పావులు కదుపుతున్నారు.
జాతీయ పరిసర గాలి నాణ్యతా ప్రమాణములు (National Ambient Air Quality Standards) అనగా తప్పనిసరిగా కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు అవసరమైన రాష్ట్ర, ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాల ప్రణాలికలను ఇపిఎ ఆధ్వర్యమ్లో అమలు చేయవలసిందిగా తెలిపే కాలుష్యపు పరిమితులు.
లిబెర్టేరియను (Libertarian)లు సామాన్యముగా కాలుష్యాన్ని నివారించటానికి ప్రోపెర్తెరియన్ (propertarian) విధానాలను ప్రతిపాదిస్తారు.అవి, వేరొకరి పరిసరాలలోని గాలిని కలుషితం చేసే ఎ వ్యక్తీ చేతనైనా గాని సంజాయిషీ ఇప్పించెంతటి కచ్చితమైన బాధ్యతల (strict liability)కు మద్దతు నిస్తాయి.ఈ నేరాన్ని దురాక్రమనగా పరిగణించబడింది. న్యాయస్థానములో సామాన్య చట్ట (common law) ప్రకారము దీనికి వ్యతిరేకముగా దావా (class action) వేసి నష్ట పరిహారము కోరవచ్చును. లిబెర్తెరియన్ సంఘంలో రహదారులన్నీ కూడా స్వతంత్ర వ్యాపార మార్గాల (free market roads) వ్యవస్థలో ప్రైవేటీకరణ చెందుతాయి కావున ఈ రహదారుల యాజమాన్యాలు కూడా తమ ఆస్తులైన రహదారులపై పయనించే వాహనాలనుండి వెలువడే కాలుష్యానికి బాధ్యులవుతారు. అతి హీనమైన కాలుష్యకారులను తమకు చెందినా రోడ్ల పైకి రానివ్వకుండా ఇది వారికి ఆర్థికంగా ప్రోత్సహిస్తుంది.
అత్యంత కాలుష్యం చెందినా పట్టణాలు
వాయు కాలుష్యం సామాన్యముగా జనసాంద్రత అధికంగా కలిగిన మహా నగరాలలో, ముఖ్యముగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో, ఎక్కడైతే పర్యావరణ నియమ నిబంధనలు అమలులో లేవో లేక నామమాత్రంగా వున్నాయో, అక్కడ కూడు కొంటుంది.ఏదేమైనా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో కూడా జన సాంద్రత అధికంగా కలిగిన ప్రదేశాలలో కాలుష్యం అనారోగ్యకరమైన స్థాయిలలో ఉంటుంది.
బొగ్గు పులుసు వాయువు / కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క బాహ్య ప్రసరణలు
106 టన్నుల CO2 (CO2) సంవత్సరానికి:
సంవత్సరానికి తలసరి CO2 టన్నులు:
వాతావరణ వ్యాప్తి
''
వాయు కాలుష్యాన్ని పరిశీలించుటకు వాడే ముఖ్యమైన టెక్నాలజీ సంఖ్యా శాస్త్రపు నమూనా (mathematical model)ల ద్వారా వాయు కాలుష్యాలు క్రింది స్థాయి వాతావరణంలో ఏ విధంగా పయనిస్తాయో చెపుతుంది.ముఖ్యమైన విధానాలు ఈ కింద ఇవ్వబడినాయి:
thumb|right|333px|పెక్కు వాతావరణ వ్యాప్తి నమూనాలలో వాడబడినట్టి తేలియాడే గుస్సియన్ వాయు కాలుష్యపు వ్యాప్తిని చిత్రించుట
ఒక ప్రాంతపు వనరు అనే సమస్యను, చాలా కాలంగా, దాదాపు 1900 సంవత్సరం నుండి అధ్యయనం చేయటం వలన, అది తేలికైన సంఖ్యా శాస్త్రాన్ని కలిగి యుండుట మూలంగా, బాగుగా అర్ధం చేసికొన్నారు.అది తేలికైన కాలుష్య గాలుల వాయుకాలుష్య ఇసోప్లేత్లను (isopleths) ముందుగ చెప్పుటకు ఒక గుస్సియన్ (Gaussian) వ్యాప్తి నమూనాని వాడుతుంది. గాలి యొక్క చలన వేగమును, కుప్ప / పోగాగోత్తపు ఎత్తును, బాహ్య ప్రసరణ నిష్పత్తి, స్థిరత్వపు తరగతి (వాతావరణపు తర్బ్యులేన్స్ (turbulence) ని కొలిచే ప్రమాణము). ఈ నమూనా చాల ఎక్కువగా వివిధ రకములైన వాతావరణపు సంబంధించిన ప్రయోగాత్మక సమాచారముతో వాలిడేట్, కాలిబ్రేట్ చేయబడింది.
జాతీయ పర్యావరణ విధానపు శాసనం (National Environmental Policy Act), యు. ఎస్. రవాణా శాఖ (U.S. Department of Transportation) (అప్పట్లో ఫెడరల్ రహదారుల పరిపాలనా వ్యవస్థ అనబడేది)ల అవసరాల మేరకు రహదారిపై గాలి వ్యాప్తి నమూనా (roadway air dispersion model)ని 1950వ దశకం ఆఖరుకి, 1960వ దశకం మొదట్లో అభివృద్ధి పరిచారు. ఇది ప్రతిపాదించబడిన నూతన రహదారుల పైని వాయు నాణ్యత ప్రభావాలను, ముఖ్యముగా అర్బన్ ప్రాంతాలలో అర్థం చేసుకోవడానికి దోహద పడుతుంది.పెక్కు పరిశోధకుల సమూహాలు ఈ నమూనాని తయారు చేయటంలో పాలుపంచుకొన్నారు. వాటిలో కొన్ని: లెక్సింగ్టన్, మసాచుసేట్ట్స్ (Lexington, Massachusetts) లోని పర్యావరణ పరిశోధన, టెక్నాలజీ (ERT) గ్రూపు, సన్నీవేల్, కాలిఫోర్నియా (Sunnyvale, California)లోని ESL Inc. గ్రూపు, సక్రామెంతో, కాలిఫోర్నియా (Sacramento, California)లోని కాలిఫోర్నియా వాయు వనరుల బోర్డు (California Air Resources Board)గ్రూపు.యునైటెడ్ స్టేట్స్ పర్యావరణం పరిరక్సించు ఏజెన్సీ (United States Environmental Protection Agency) నుండి సల్ఫర్ హేక్సఫ్లోరైడ్ (sulfur hexafluoride)ను ట్రేసర్ వాయువుగా వాడుతూ ఒక రేఖా మూలము యొక్క నమూనాని పనిచేస్తుందని నిరూపించడానికి లభించిన కాంట్రాక్టు ESL గ్రూపుని ఉత్తేజపరిచింది.ఈ ప్రోగ్రాము, ESL inc. అభివ్రుద్దిపరిచిన రేఖా మూలా నమూనాను పనిచేయునని నిరూపించుటలో సఫలం చెందింది.ఈ నమూనా తయారైన కొత్తలో రహదారి వాయు కాలుశ్యాలకు సంబంధించిన కోర్టు దావాలో వాడబడింది. అలాగే అర్లింగ్టన్, విర్జినియా (Arlington, Virginia) లో విస్తరించిన ఇంటర్స్టేట్ 66 (Interstate 66), న్యూ జెర్సీ loni టర్న్ పైక్ (New Jersey Turnpike)ను ఈస్ట్ బృంస్విక్, న్యూ జెర్సీ (East Brunswick, New Jersey) వరకు వెడల్పు చేయటానికి చేపట్టిన ప్రాజెక్టులో కూడా.
ప్రాంతీయ మూలాల నమూనాలను 1971 నుండి 1974 వరకు ERT, ESL గ్రూపులు అభివృద్ధి చేసినాయి, కాని అవి మొత్తం వాయు కాలుష్యాల బాహ్య ప్రసరనలలో చాల చిన్న భాగాన్ని మాత్రమే ఉపస్పరించగలిగినవి. దీనితో వీటి వాడుకగాని అవసరం గాని రేఖా మూల నమూనా అంతగా వ్యాప్తి చెందలేదు. రేఖా మూల నమూనా1970వ దశకం లోనే వందల కొద్దీ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడింది. అదేవిధంగా ఫోటో కెమికల్ నమూనాలు ప్రాథమికంగా 1960 లలో, 1970 లలో అభివృద్ధి పరచబదినవి, కాని వాటి ఉపయోగం చాలా ప్రత్యేకత కలిగినది, ప్రాంతీయ అవసరాలకు కావలసినది. ఉదాహరణకు లోస్ ఏంజెల్స్, కాలిఫోర్నియా లలో స్మోగ్ ఏర్పడటాన్ని అర్ధం చేసుకోవటానికి.
పర్యావరణం పై గ్రీన్ హౌస్ వాయువు లోని కాలుష్యాల ప్రభావాలు
గ్రీన్హౌస్ ప్రభావం అనేది గ్రీన్హౌస్ వాయువు లు వాతావరణపు పై పొరలలో పోగయ్యి భూమి లోని వేడి ని పట్టి ఉంచటం వలన లోపలి పొరలు - భూ ఉపరితలము వద్ద వేడి ఎక్కువావుటా, ట్రోపోస్ఫియర్ పొరల వేడి తగ్గుట వలన ఉత్పన్నమయ్యే ఒకానొక స్థితి.రాతి ఇంధనము లను మండించుటతో విడుదలైన బొగ్గు పులుసు వాయువు పెద్ద సమస్య అయినది.ఇతర గ్రీన్హౌస్ వాయువులు: మితెన్, హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్ (hydrofluorocarbon)లు, పెర్ ఫ్లోరోకార్బన్ (perfluorocarbon)లు, క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ (chlorofluorocarbon) లు, నైట్రోజెన్ అక్సైడ్లు (nitrogen oxides), ఓజోన్.
శాస్త్రజ్ఞులు సుమారు ఒక శ్తాబ్ధం క్రిందటే ఈ ప్రభావం గురించి అర్ధం చేసుకొన్నారు. ఈ కాలంలో జరిగిన అభివృద్ధి యీ స్థితిని గురించి ఇంకా విస్తృతముగా లోతుగా వివరములు సేకరించుటలో సహాయపడినవి.ప్రస్తుతము శాస్త్రజ్ఞులు, సహజ, మానవ నిర్మిత మూలముల నుండి వెలువడు గ్రీన్హౌస్ వాయువుల మార్పులు, ఆయా ప్రదేశముల శీతోష్ణ స్థితిలో మార్పు వాటి పాత్ర గురించి అధ్యయనం చేస్తున్నారు.
ఎన్నో అధ్యయనములు వాతావరణంలో దీర్ఘకాలముగా పెరుగుచున్న బొగ్గుపులుసు వాయువు నిష్పత్తి, దీని కారణంగా సముద్ర జలాలలో ఆమ్లాల శాతం పెరుగుట (increases in the acidity of ocean waters), సముద్రపు జీవావరణాలు వాటి పై రాగల ప్రభావములు గురించి సోధించారు.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:వాయు కాలుష్యం వర్గం:కాలుష్యం
మైమోసా
మైమోసా (లాటిన్ Mimosa) పుష్పించే మొక్కలలో ఫాబేసి కుటుంబానికి చెందిన ప్రజాతి.
జాతులు
There are about 400 species including:
వర్గం:ఫాబేసి
Mimosa লজ্জাবতী Мімоза Мимоза Mimosen Mimosa (planta) Mimosa 미모사속 Mimoza Mimoso Mimosa (Fabaceae) მიმოზა Mimoza Huixachin Mimoza Mimosa (género) Мимоза Mimosat Sensitivasläktet Chi Trinh nữ
సిట్రస్
left|thumb|[[పంపరపనస]] సిట్రస్ (లాటిన్ Citrus) పుష్పించే మొక్కలలో రూటేసి కుటుంబంలోని ప్రజాతి. సిట్రస్ రెటిక్యులాటాను మాండరిన్ ఆరెంజ్ అంటారు. ఇది ఆగ్నేయాసియాకు చెందినది. ఇది 15-25 పొడవు వరకు పెరుగుతుంది. సిట్రస్ (మాండరిన్ నారింజ) 2000 సంవత్సర పూర్వమే సాగులో ఉంది. ఆకులు (1 1/2 ”పొడవు వరకు), పువ్వులు వసంత ఋతువులో వస్తాయి. ఈ పండ్లు క్రిస్మస్ సెలవుదినాలలో ఎక్కవగా  జనాదరణ ఉన్నందున  కొన్నిసార్లు దీనిని " క్రిస్మస్ నారింజ" అని అంటారు
చరిత్ర
సిట్రస్ పువ్వులు ఏప్రిల్, మే నెల మధ్యలో కాస్తాయి, నవంబరు నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు పండ్లు వస్తాయి. పండు లేత పసుపు, నారింజ, ఎరుపు, రంగులో ఉంటాయి. పండ్లు కొన్ని తియ్యగా చేదుగా, పులుపుగాగా వస్తాయి. ఒక పండుకు సుమారు విత్తనాలు 10-15 వరకు వస్తాయి. ఈ పండ్లను అస్సాంలో కోమ్లా తెంగా, కమలా-తెంగా, సుమ్తియా-తెంగా, హమ్థియా-తెంగా, బెంగాలీ భాషలో కమల,ఇంగ్లీష్ లో ఆరెంజ్,లూస్ -స్కిన్డ్ ఆరెంజ్, మాండరిన్ ఆరెంజ్, హిందీలో సంత్ర,కన్నడలో కుడగోరేంజ్, తమిళంలో వాలాజ కమరా, తెలుగులో కమలా పండు అని అంటారు. భారతదేశం లో: అస్సాం, గుజరాత్, మేఘాలయ, మహారాష్ట్ర ( పశ్చిమ కనుమలు ప్రాంతాలలో ) వస్తాయి ఇతర దేశాలలో ఈ పండ్లు జపాన్, దక్షిణ చైనా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాలలో సాగు చేస్తారు. అమెరికా దేశంలో సిట్రస్ (మాండరిన్ నారింజ) ను వాణిజ్య సాగుగా అలబామా, ఫ్లోరిడా,మిసిసిపీ, టెక్సాస్, జార్జియా,కాలిఫోర్నియా రాష్టములలో వేస్తారు.
ఉపయోగములు
సిట్రస్ పండ్లలలో పోషక, విటమిన్ సి, ఫ్లేవనాయిడ్లు, ఆమ్లాలు ఉన్నాయి. వీటి పండ్లు, ఆకులు సౌందర్య సాధనాలలో యాంటీ ఆక్సిడెంట్లు, కెమికల్ ఎక్స్‌ఫోలియెంట్ల,, రక్తస్రావ నివారిణి, అజీర్తి, గ్యాస్ట్రో పేగుల కఫంతో వున్నా దగ్గు, చికిత్సలో ఉపయోగిస్తారు
మూలాలు
వర్గం:రూటేసి
శ్రీ రేణుకాజీ శాసనసభ నియోజకవర్గం
శ్రీ రేణుకాజీ శాసనసభ నియోజకవర్గం హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం సిర్మౌర్ జిల్లా, సిమ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
ముహమ్మద్ ఇబ్న్ మూసా అల్ క్వారిజిమి
అల్ క్వారిజిమి ముహమ్మద్ ఇబ్న్ మూసా అల్ క్వారిజిమి, (ఆంగ్లం : Al-Khwarizmi (Mohammad ebne Mūsā Khwārazmī)) (పర్షియన్ భాష :محمد بن موسی خوارزمی) ఒక పర్షియన్  ఇస్లామీయ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు, ఇస్లామీయ ఖగోళశాస్త్రజ్ఞుడు, ఇస్లామీయ జ్యోతిష్యజ్ఞుడు, ఇస్లామీయ భౌగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు. ఇతను దాదాపు సా.శ. 780 లో క్వారిజమ్, అప్పటి పర్షియా ప్రాంతంలో జన్మించాడు. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం ఖివా ఉజ్బెకిస్తాన్లో గలదు. ఇతను సా.శ. 850 లో మరణించాడు. ఇతను బాగ్దాదు లోని 'విజ్ఞాన భవనము' హౌస్ ఆఫ్ విజ్‌డమ్ లో తన జీవితము పండితునిగా గడిపాడు.
అల్ జీబ్రా
150px|thumb|right|క్వారిజిమి రచన అయిన అల్-జబ్ర్ గ్రంథము లోని ఒక పేజీ.
అల్-కితాబ్ అల్-ముక్తసర్ ఫి హిసాబ్ అల్-జబ్ర్ వల్ ముకాబలా (అరబ్బీ భాష الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة) ”) ఒక గణిత శాస్త్ర గ్రంథము. దాదాపు సా.శ. 830 లో వ్రాయబడింది. ఇందిలో ఆల్ జీబ్రా విషయాలన్నీ క్రోడీకృతం అయి ఉన్నాయి. ఈ శాస్త్ర జ్ఞానాన్ని ప్రపంచంలోని అన్ని విజ్ఞాన కేంద్రాలు అవలంబించాయి.
ఖగోళ శాస్త్రము
thumb|left|కార్పస్ క్రిస్టి కాలేజి ఎం.ఎస్. 283
ముఖేష్ గౌడ్
మూల ముఖేశ్ గౌడ్, తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. కాంగ్రెస్ పార్టీ పార్టీ 1989, 2004 లో మహారాజ్ గంజ్ నుంచి రెండుసార్లు శాసనసభ్యునిగా, 2009 గోషామహల్ శాసనసభ్యునిగా  గెలుపొందాడు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కాంగ్రెస్ హయాంలో మార్కెంటింగ్ శాఖ, బీసీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా పనిచేసాడు.
జీవిత విశేషాలు
ముఖేశ్‌ గౌడ్‌ 1959, జూలై 1న హైదరాబాదులో జన్మించాడు. ఈయన తండ్రిపేరు నర్సింహా గౌడ్, భార్యపేరు లక్ష్మీ.
రాజకీయ జీవితం
విద్యార్థి దశనుండే కాంగ్రెస్‌ అనుబంధ సంస్థ ఎన్‌ఎస్‌యూఐలో పనిచేసి, యువజన కాంగ్రెస్‌లో క్రియాశీలక పాత్ర పోషించిన ముఖేష్ గౌడ్ 1986లో జాంబాగ్‌ నుంచి కార్పొరేటర్‌గా గెలుపొందాడు. 1989, 2004లో మహారాజ్‌గంజ్ నుంచి, 2009లో గోషామహల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ తరఫున పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొందాడు. వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి మంత్రివర్గంలో 2007లో బీసీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా, 2009లో మార్కెటింగ్ శాఖ మంత్రిగా ముఖేశ్ గౌడ్ బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. తెలంగాణ రాష్ట్రం వచ్చిన తరువాత 2014, 2018 ఎన్నికల్లో గోషామహల్ నుంచి పోటీచేసి, బీజేపీ అభ్యర్థి రాజా సింగ్ చేతిలో ఓడిపోయాడు.
మరణం
క్యాన్సర్‌ వ్యాధితో బాధపడుతున్న ముఖేష్ ఆరోగ్యం 2019, జూలై 28 ఆదివారం రాత్రి విషమించడంతో కుటుంబ సభ్యులు ఆయనన్ను జూబ్లీహిల్స్‌ అపోలో ఆస్పత్రిలో చేర్పించగా, చికిత్సపొందుతూ 29వ తేది సోమవారం మధ్యాహ్నం మరణించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1959 జననాలు వర్గం:2019 మరణాలు వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు
ప్రీతి నిగమ్
ప్రీతి నిగమ్ తెలుగు సినిమా, టెలివిజన్ నటి. 1996లో దూరదర్శన్ లో వచ్చిన ఋతురాగాలు ద్వారా గుర్తింపు పొందిన ప్రీతి అనేక సీరియల్స్, సినిమాల్లో నటించింది.
జననం - కుటుంబం
ప్రీతి నిగమ్ హైదరాబాదులో జన్మించింది. ఈవిడ పూర్వీకులు ఉత్తరప్రదేశ్‌ నుంచి హైదరాబాదులోని సుల్తాన్‌బజార్‌కు వచ్చారు. నిజాం రాజ్యంలో మంత్రులుగా పనిచేసేవారు.
ప్రీతి తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు, తండ్రి రంగస్థల నటుడు కూడా.
వివాహం
ఋతురాగాలు సీరియల్ హరీష్ పాత్రను పోషించిన కర్ర నగేష్‌ తో 1999, నవంబరు 4న ప్రీతి ప్రేమ వివాహం జరిగింది. వీరికి ఇద్దరు పిల్లలు (ఆదితిశ్రీ, ఆర్యన్).
నృత్యరంగం
చిన్నతనంలోనే అనిల్ ‌కుమార్‌ దగ్గర కూచిపూడి నృత్యం, ఏవీ శ్రీధర్ దగ్గర కథక్ నేర్చుకున్న ప్రీతి, ఏడో తరగతి బిర్లా టెంపుల్‌ దగ్గర ప్రదర్శన ఇచ్చింది. పాఠశాల వార్షికోత్సవం సందర్భంగా జరిగిన నాటక ప్రదర్శనల్లో కూడా నటించింది.లండన్, మారిషస్, పారిస్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ వంటి దేశాల్లో అనేక నృత్య ప్రదర్శనలు చేసింది.
1989లో తొలిసారిగా నృత్య నేపథ్యంతో రూపొందించిన అంబేడ్కర్‌ డ్యాక్యుమెంటరీలో బాల్య అంబేద్కర్‌కు అత్తగా నటించింది.
టీవీరంగం
సీరియల్స్‌లో నటులకు కూచిపూడి, కథక్, ఫోక్ డ్యాన్సులపై శిక్షణ ఇస్తున్న ప్రీతి, దూరదర్శన్‌లో ప్రసారమైన ఆరాధన సీరియల్‌కి కొరియోగ్రఫీ చేయడానికి వెళ్ళగా, ప్రీతి కళ్ళతో పలికించే భావాలను చూసిన దర్శకుడు ఆ సీరియల్‌లో అవకాశం ఇచ్చాడు. ప్రీతికి తెలుగు రాకపోవడంతో ఒక మూగమ్మాయి పాత్రను సృష్టించగా, కళ్ళతోనే నటించి ప్రశంసలు అందుకుంది.
మంజులా నాయుడు దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఋతురాగాలు సీరియల్‌లో హరిత పాత్రలో నటించింది. ఆ తరువాత అనేక సీరియళ్ళలో నాయక, ప్రతినాయక పాత్రలను పోషించింది.
నటించినవి
సినిమారంగం
శ్యామ్ బెనగళ్ దర్శకత్వంలో హిందీ ఆర్ట్ ఫిల్మ్‌లో నటించింది. తెలుగులో తొలి సినిమా స్టూడెంట్ నంబర్ 1.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:తెలుగు టెలివిజన్ నటీమణులు వర్గం:టెలివిజన్ నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
తోటపల్లిగూడూరు మండలం
తోటపల్లిగూడూరు మండలం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.
మండల జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 	49,545 -అందులో పురుషులు 	25,022 - స్త్రీలు 	24,523 మొత్తం అక్షరాస్యత శాతం 	60.46% - పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 	66.12% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత శాతం  	54.71%
ఇంద్రాణి రెహమాన్
కుటుంబ నేపథ్యం
ఇంద్రాణి చెన్నై (నాటి మద్రాసు) లో 1930, సెప్టెంబరు 19న రామలాల్ బలరాం బాజ్‌పాయ్, రాగిణీ దేవి దంపతులకు జన్మించింది. ఈమె తండ్రి రామ్‌లాల్ బాజ్‌పాయ్ ఉత్తర భారతీయుడు. రసాయన శాస్త్రవేత్త. అతడు ఉన్నత విద్యకోసం అమెరికా వెళ్ళి అక్కడ అమెరికన్ స్త్రీ ఎస్త్రేర్ ల్యూలా షెర్మన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఎస్తేర్ వివాహం తరువాత హిందూమతం స్వీకరించి తన పేరును రాగిణీ దేవిగా మార్చుకుంది.
వారు 1920లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. లాలా లజపతిరాయ్ నడిపిన యంగ్ ఇండియా అనే పత్రికలో రాంలాల్ సహాయ సంపాదకునిగా చేరాడు. భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత అతడు న్యూయార్క్‌లో భారత కాన్సులేట్ జనరల్‌గా నియమించబడ్డాడు. తరువాత ఇండో అమెరికన్ లీగ్‌కు అధ్యక్షుడైనాడు. ఈలోగా రాగిణీ దేవి భారతీయ శాస్త్రీయ నాట్యం పట్ల ఆకర్షితురాలయ్యింది. ఈమె మైసూరు రాజనర్తకి జెట్టి తాయమ్మ వద్ద భరతనాట్యం నేర్చుకుంది. తరువాత మద్రాసులోని దేవదాసి మైలాపూర్ గౌరి అమ్మ వద్ద తన నాట్యాన్ని మెరుగు పరచుకుంది. రాగిణి 1930లలో పేరున్న భరతనాట్య నర్తకీమణులలో ఒకరిగా గుర్తింపును పొందింది. అదే సమయంలో కథాకళి పునరుద్ధరణకు కూడా పాటుపడింది.
ఇంద్రాణి మిశ్రమ జాతిలో జన్మించి ఎటువంటి ఆంక్షలు లేని స్వేచ్ఛా జీవితాన్ని గడిపింది. తల్లి ప్రోద్బలంతో అందాల పోటీలలో పాల్గొన్నది. ఆ సమయంలో దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అతి కొద్ది మంది పోటీ దారులలో ఈమె 1952లో "మిస్ ఇండియా" కిరీటాన్ని ధరించింది.
వృత్తి
ఇంద్రాణి తన తల్లితో కలిసి తన 9వ యేట నుండి నాట్యం నేర్చుకుంది. తన తల్లితో కలిసి అమెరికా ఐరోపా దేశాలలో పర్యటించింది. ఈమె 1940లలో పి.చొక్కలింగం పిళ్ళై వద్ద పందనల్లూర్ బాణీలో భరతనాట్యాన్ని అభ్యసించింది. తరువాత ఈమె విజయవాడలో ఉన్నప్పుడు కోరాడ నరసింహారావు వద్ద కూచిపూడి నాట్యం అభ్యసించింది. కోరాడ నరసింహారావుతో కలిసి ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో కూచిపూడి నాట్యప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.
1947లో కళా విమర్శకుడు డా.ఛార్లెస్ ఫాబ్రి ప్రోద్బలంతో ఈమె ఒరిస్సా వెళ్ళి ప్రపంచానికి ఎక్కువగా తెలియని ఒడిస్సీ నృత్యాన్ని దేబ ప్రసాద్ దాస్ వద్ద మూడు సంవత్సరాలు అభ్యసించి ఆ శాస్త్రీయ నృత్యంలో మొదటి ప్రొఫెషనల్ కళాకారిణిగా గుర్తించబడింది. ఈమె ఒడిస్సీ నృత్యాన్ని జన బాహుళ్యంలోకి తీసుకుని వచ్చి దేశవ్యాప్తంగా, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఆ నృత్యానికి ప్రచారం కల్పించింది.
వ్యక్తిగత జీవితం
ఈమె తన 15వ యేట పారిపోయి హబీబ్ రెహమాన్‌ను వివాహం చేసుకుంది. రెహమాన్ పేరుపొందిన ఆర్కిటెక్ట్. ఈ జంటకు రాం రెహమాన్ అనే కుమారుడు, సుకన్య రెహమాన్ అనే కుమార్తె కలిగారు. సుకన్య కూడా నృత్య కళాకారిణి. తన తల్లి, అమ్మమ్మలతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.
మరణం
ఈమె 1999, ఫిబ్రవరి 5వ తేదీన మన్‌హట్టన్, న్యూయార్కులో మరణించింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు వర్గం:భరతనాట్య కళాకారులు వర్గం:ఒడిస్సీ నాట్యకళాకారులు వర్గం:అమెరికాలో హిందువులు వర్గం:తమిళనాడు నాట్య కళాకారులు వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తమిళనాడు మహిళలు వర్గం:కథాకళి నృత్య కళాకారులు వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు వర్గం:నాట్యాచార్యులు
నిజామాబాద్ పోలీస్
నిజామాబాద్ పోలీస్ కమిషనరేట్ అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నిజామాబాదు జిల్లా లో చట్టాన్ని అమలుచేయడానికి, నేర దర్యాప్తులో ప్రాథమిక బాధ్యతలను కలిగి ఉన్న నగర పోలీసు విభాగం. దీనికి పోలీస్ కమిషనర్ నేతృత్వం వహిస్తాడు. 1847లో హైదరాబాద్ స్టేట్ పరిధిలోని నగర పోలీస్ వ్యవస్థ ఏర్పాటుచేయబడింది. నిజామాబాద్‌ జిల్లా పరిధిలో జిల్లా పోలీసు కమిషనరేట్ కార్యాలయం ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
చరిత్ర
1905లో నిజాం కాలంలో నిజామాబాదు స్థాపించబడింది. 18వ శతాబ్దంలో హైదరాబాద్ నిజాం రాజు దక్కన్ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు. అతని పాలనలో చట్టాన్ని అమలుచేసే సంస్థ ఏర్పడింది. 2016 అక్టోబరు వరకు డిప్యూటీ ఇన్స్పెక్టర్ జనరల్ ఈ నిజామాబాద్ పోలీస్ వ్యవస్థకు ముఖ్య అధికారిగా ఉండేవాడు. తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ సమయంలో ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు నిజామాబాద్ జిల్లా పోలీసు కమిషనరేట్ గా అప్ గ్రేడ్ చేసే తీర్మానాన్ని ఆమోదించాడు.
సంస్థాగత నిర్మాణం
ఐపిఎస్ అధికారైన పోలీస్ కమిషనర్ నేతృత్వంలో నిజామాబాద్ పోలీస్ కమిషనరేట్ ఉంటుంది. ఇందులో 3 సబ్ డివిజన్లు ఉన్నాయి. ప్రతి డివిజనులో సర్కిల్స్ ఉంటాయి. ప్రతి సర్కిల్ లో నిర్దిష్ట సంఖ్యలో పోలీస్ స్టేషన్లు ఉంటాయి. ఈ ప్రతి సర్కిల్‌కు సర్కిల్ ఇన్స్‌పెక్టర్, ప్రతి పోలీస్ స్టేషన్‌కు సబ్ ఇన్‌స్పెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తాడు. జిల్లావ్యాప్తంగా అధికార పరిధి జిల్లా పోలీసు కమిషనరేట్ కార్యాలయం ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
ఇంటర్‌సెప్టర్ వాహనాలు
కుడి|thumb| ఇంటర్‌సెప్టర్‌లో 360 డిగ్రీల తిరిగే కెమెరా అతివేగంగా వెళ్లే వాహనాలను గుర్తిస్తుంది శాంతిభద్రతలను కాపాడటానికి 2015లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పోలీస్ ఇంటర్‌సెప్టర్ వాహనాన్ని (మల్టీ-పర్పస్ ఎస్‌యూవీ) కేటాయించింది. ఇందులో అధునాతన స్పీడ్ కెమెరా, బ్రీత్ ఎనలైజర్ అమర్చబడింది. దీనిద్వారా ఎవరైనా మద్యం సేవించిన తర్వాత వాహనం నడుపుతున్నారా అని తెలుసుకోవచ్చు. ఈ వాహనంలో 360 డిగ్రీల తిరిగే కెమెరా ఉంది.
ఆన్‌లైన్ సేవ
2015, ఫిబ్రవరి నుండి నిజామాబాద్ పోలీసులు సోషల్ నెట్‌వర్క్ వాట్సప్ ద్వారా క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ సేవలను అందించారు. నేరస్తులను పట్టుకోవడానికి పోలీసులకు సహాయపడే వీడియో లేదా క్లిప్పింగ్‌లను +919491398540 అనే మొబైల్ నంబర్ కు పౌరులు పంపవచ్చని ఎస్పీ చెప్పాడు.