cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
అదానీ గ్రూపు
నిపుణల కమిటీ
ప్రస్తుతము  సంస్థ లో  జరుగుతున్న నష్టాలకు ,సమస్యలను లోతుగా పరిశీలించడానికి   అదానీ-హిండెన్బర్గ్ వివాదంలో భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్ట్ 2 మార్చి 2023 రోజున   సుప్రీంకోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సప్రే నేతృత్వంలో సుప్రీంకోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ కమిటీలో ఓపీ భట్, కేవీ కామత్, నందన్ నీలేకని, సోమశేఖర్ సుందరేశన్ సభ్యులుగా ఉంటారు. హిండెన్ బర్గ్ నివేదికలోని సంచలన ఆరోపణల నేపథ్యంలో అదానీ షేర్ల ధరల పతనంపై విచారణ జరిపేందుకు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలన్న సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలను సంస్థ చైర్మన్ గౌతమ్ అదానీ స్వాగతించాడు. హిండెన్ బర్గ్ నివేదిక, అదానీ గ్రూప్ కంపెనీల స్టాక్ ధరల పతనంపై సుప్రీంకోర్టులో నాలుగు ప్రజా ప్రయోజనాల కేసుగా (పిల్ ) దాఖలైన నేపథ్యంలో స్టాక్ మార్కెట్ల నియంత్రణ అంశాలను పరిశీలించేందుకు సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి ఏఎం సప్రే నేతృత్వంలో ఆరుగురు సభ్యులతో కూడిన కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలని గురువారం ఆదేశించింది. నిపుణుల కమిటీలో మాజీ న్యాయమూర్తి ఏఎం సప్రే, కేవీ కామత్, నందన్ నీలేకని, సోమశేఖరన్ సుందరన్, ఓపీ భట్, జేపీ దేవదత్ సభ్యులుగా ఉంటారు. జనవరి 25న షార్ట్ సెల్లర్ నివేదిక బహిర్గతం చేసినప్పటి నుంచి అదానీ షేర్లు నష్టాల ఊబిలో కూరుకుపోతున్నాయి. మొత్తం నష్టం సుమారు రూ.12 లక్షల కోట్లకు చేరింది.
అనుబంధ సంస్థలు
అదానీ గ్రూప్ అనుబంద సంస్థలలో వనరులు (బొగ్గు గనులు, వాణిజ్యం), మౌళిక సదుపాయాలలో (పోర్టులు, లాజిస్టిక్స్, షిప్పింగ్, రైలు), విద్యుత్ రంగాలలో (పునరుత్పాదక ,థర్మల్ విద్యుత్ ఉత్పత్తి, సరఫరా, పంపిణీ), గృహ నిర్మాణ రంగం ( రియల్ ఎస్టేట్) రవాణా సౌకర్యాలు, సోలార్ పరిశ్రమలు, రక్షణ ,కన్స్యూమర్ ఫైనాన్స్ వంటి రంగాలలో తన వ్యాపార నిర్వహణ కొనసాగిస్తున్నది.
మూలాలు
వర్గం:1988 స్థాపితాలు వర్గం:పరిశ్రమలు వర్గం:స్టాక్ మార్కెట్ వర్గం:స్టాక్ ఎక్స్చేంజి
తెహ్రీ గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
తెహ్రీ గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం భారతదేశంలోని 543 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో, ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని 05 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం పరిధిలో పద్నాలుగు అసెంబ్లీ స్థానాలు ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు
బటకృష్ణ సాహూ
బటకృష్ణ సాహూ ఒడిషా కు చెందిన రైతు. పశుపోషణలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను 2020లో పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.
జీవిత చరిత్ర
ఖోర్ధా జిల్లాలోని సర్కానా గ్రామానికి చెందిన సాహూ 1986లో చేపల పెంపకాన్ని ప్రారంభించాడు. అతను వరి సాగును అభ్యసించాడు కాని అది చాలా లాభదాయకంగా కనిపించలేదు. తన వద్ద ఉన్న 15 ఎకరాల భూమిలో వరి, ఇతర పంటలను విత్తేవాడు. అతను వ్యవసాయం నుండి సంవత్సరానికి సుమారు రూ.10,000 ఆదాయాన్ని ఉత్పత్తి చేయగలిగాడు. తన జీవిత అనుభవం నుండి వ్యవసాయం లాభదాయకం కాదని అతను కనుగొన్నాడు. తన గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న భువనేశ్వర్ కేంద్రంగా పనిచేసే సెంట్రల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మంచినీటి ఆక్వాకల్చర్, కృషి విజ్ఞాన్ కేంద్రం నుండి శిక్షణ తీసుకున్నాడు. సంప్రదాయ సంతానోత్పత్తి పద్ధతుల ద్వారా అనేక మంది రైతులకు స్పాన్ ఉత్పత్తిలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. ప్రభుత్వం నుంచి ఆయనకు ఎలాంటి ఆర్థిక సహాయం రాలేదు. ఒడిశాలోని పలు కళాశాలల విద్యార్థులకు కూడా శిక్షణ ఇచ్చాడు.
అవార్డులు
పశుపోషణలో సహకరించినందుకు సాహూకు 2020 లో పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.
మూలాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన ఒడిశా వ్యక్తులు
అర్థపంచకము
అర్థపంచకం, నారాయణ పరివ్రాట్కృత మగు గ్రంథం, పంచవిషయపద్ధతిని దెలుపును.
పంచ ప్రధాన విషయములు
మరల నివి యొక్కొక్కటి యైదు తెరగులుగా ఉంటాయి. అవి:
వివరణ
ఉపాసన చేయువలెనన్న ముందు సౌఖ్యంగా ఉపాప్య వస్తువు స్వరూపంను, తర్వాత ఉపాసన చేయువారి స్వరూపంను, ఉపాసన చేయు మార్గంను, ఆ ఉపాసన చేయుటచే గలుగు ఫలంను, ఉపాసన చేయుటలో గలుగు విఘ్నంలను గూర్చి బాగుగా తెలిసికొనవలెను. ఈ ఐదు విషయంలకే అర్థపంచకంలని పేరు. దీనిని తెలుసుకోకపోతే సాధన నెరవేరదు. అనేక లోపాలు తటస్థించుచుండును. విక్షేపం చెందుటకవకాశం ఉంది.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:సంఖ్యానుగుణ వ్యాసములు
కంకాళీ
కంకాళీ లంబాడీ గిరిజన ప్రజల దేవత. లంబాడీలు తరతరాలుగా ఏడుగురు దేవతలను పూజిస్తారు. వారిలో త్వళ్జ ఒకరు.
లంబాడీ సంస్కృతిలో మేరమ్మ
తండాలో ఏ కార్యం జరిగినా పెళ్ళి, పుట్టుకలు, చావులు, పండుగలు అయినా సామూహికంగా తండా పెద్దలే జరిపించేవారు. పెళ్ళి అయితే ఆ తండాలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ కలిసిపోయేవారు. ఇంటిల్లిపాదీ భోజనంచేసేవారు. ప్రతి మనిషి తంతులో పాల్గొనాల్సిందే. పాటలతో లంబాడీలు తరతరాలుగా ఏడుగురు దేవతలను కొలుస్తారు. వారు మేరమ్మ, త్వళ్జ, సీత్ల, మంత్రల్, హింగ్ల, ధ్వాళ్ ఆంగళ్, కంకాళీ.
మానవునిపై ధాన్యాలపై పశు సంపదలపై ఎటువంటి శత్రువుల దాడి కుట్రలు జరగకుండా దరిచేరకుండా ఉండేందుకు బాధ్యతగా చూసుకోవాలని కంకాళీ అమ్మను మొక్కుకుంటారు లంబాడీలు. పెళ్ళి అయిన అమ్మాయిలకు ఒక తులం బంగారం ఒక కిలో వెండి 12 రూపాయి నాణేలతో దండ, కొంకుణాలు, చేతివేళ్ళకు మేరికలు, రైకలు, లంగాల నిండా అద్దాలు, గవ్వలు, తెల్లటి గాజులు చేతినిండా ఉండేవి. పెళ్ళి అయిన అమ్మాయి ఇంట్లోకి వస్తే లక్ష్మి వచ్చింది అనేది అనాడు లంబాడీల విశ్వాసం.
మూలాలు
వర్గం:లంబాడీల దేవతలు
నారదగిరి లక్ష్మణదాసు
నారదగిరి లక్ష్మణదాసు (సెప్టెంబరు 15, 1856 - ఆగష్టు 20, 1923) పాలమూరు జిల్లాకు చెందిన కవి, వాగ్గేయకారుడు.
జననం
ఇతను సెప్టెంబరు 15, 1856 న జన్మించాడు. లక్ష్మణదాసు సోదరుడు సింహయ్య కూడా కవిపండితుడు. ఇతనికి చిన్నతనంలోనే భక్తిభాగం కలిగింది. వైరాగ్యం నుంచి దూరం చేయడానికి తండ్రి 13 సంవత్సరాల వయస్సులోనే వివాహం జరిపించగా పదేళ్ళకే భార్య మరణించింది. నాగర్ కర్నూల్ ప్రాంతంలో అప్పటికి వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం లేకుండటచే తిరుపతి వెళ్ళి విగ్రహం వెంట తీసుకొని వచ్చి వట్టెంలో ప్రతిష్ఠించాడు. తాను స్థాపించిన స్వామిపైనే కీర్తనలు రచించాడు. వందలాది కీర్తనలు రచించిననూ ఇప్పుడు సుమారు 200 కీర్తనలు, 50 మంగళహారతులు, కొన్ని పద్యాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.
మరణం
లక్ష్మణదాసు ఆగష్టు 20, 1923 న మరణించాడు. లక్ష్మణదాసు శిష్యులు కూడా కవులుగా, సంకీర్తనాచార్యులుగా పేరుపొందారు.
మూలాలు
వర్గం:1856 జననాలు వర్గం:1923 మరణాలు వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు వర్గం:పాలమూరు జిల్లా వాగ్గేయకారులు
వై. శ్రీలక్ష్మి
డిప్యుటేషన్‌
వై.శ్రీలక్ష్మి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన 1988 బ్యాచ్‌ ఐఏఎస్‌ అధికారిణి. ఆమెను ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన సమయంలో ఆమె పోస్టల్ అడ్రస్‌ తెలంగాణలో ఉండడంతో ఆమెను తెలంగాణ రాష్ట్రానికి కేంద్రం ప్రభుత్వానికి కేటాయించింది. ఆమెను తెలంగాణలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వరంగ సంస్థల శాఖ ముఖ్యకార్యదర్శిగా నియమించింది. ఆమె 2014లో తెలంగాణ నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్ కు వెళ్లేందుకు ప్రయత్నించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమెను ఆంధ్రప్రదేశ్ కు పంపేందుకు నిరాకరించింది. ఆ నిర్ణయంపై శ్రీలక్షి కేంద్ర పరిపాలన ట్రైబ్యునల్ ను ఆశ్రయించింది. ఆమె తన సొంత రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్ అని దానికి సంబందించిన ఆధారాలను అందజేసింది. క్యాట్ ను ఆశ్రయించిన ఆమె విజయం సాధించింది. క్యాట్ అదేశాలతో కేంద్రప్రభుత్వం ఆమెను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి బదిలీ చేసింది.
మూలాలు
వర్గం:ఐ.ఏ.ఎస్.ఆఫీసర్లు
రాజేశ్వరి రే
రాజేశ్వరి రే, ఒడిశాకు చెందిన సినిమా నటి, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత. టెలివిజన్ ప్రెజెంటర్‌గా తన వృత్తిని ప్రారంభించిన రాజేశ్వరి ఆ తరువాత బసుందహర, సంస్కార్, దేవి, స్వాభిమాన్, ఉనాసి కన్య, కుంకుమ్, టు పెయిన్ మున్ మొదలైన ప్రముఖ ఒడియా సీరియళ్ళలో నటించింది. 2008లో సత్యమేబ జయతే అనే సినిమా ద్వారా ఆలీవుడ్‌లోకి అడుగుపెట్టింది. ఆ తర్వాత ఆరే సతీ ఆ, బ్లాక్‌మెయిల్ వంటి మరో రెండు సినిమాల్లో నటించింది.
మరణం
2019 నుండి మెదడు, ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్‌తో బాధపడిన రాజేశ్వరి, 37 ఏళ్ళ వయసులో 2022 జూలై 20న భువనేశ్వర్‌లోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో మరణించింది.
ప్రస్తావనలు
వర్గం:2022 మరణాలు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు వర్గం:ఒరియా సినిమా నటీమణులు వర్గం:టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాతలు వర్గం:టెలివిజన్ నటీమణులు
హన్వాడ మండలం
హన్వాడ మండలం, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని మహబూబ్ నగర్ జిల్లాకు చెందిన మండలం. ఇది జిల్లా కేంద్రమైన మహబూబ్ నగర్ నుంచి 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో రంగారెడ్డి జిల్లా తాండూర్ వెళ్ళు రహదారిలో ఉంది. 2016 లో జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు కూడా ఈ మండలం ఇదే జిల్లాలో  ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ మండలం మహబూబ్ నగర్ రెవిన్యూ డివిజనులో భాగం. పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు కూడా ఇదే డివిజనులో ఉండేది.ఈ మండలంలో 20  రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. అందులో రెండు నిర్జన గ్రామాలు. మండల కేంద్రం హన్వాడ
గణాంకాలు
thumb|2016 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు అవిభక్త మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా పటంలో మండల స్థానం 2016 లో జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఈ మండల వైశాల్యం 172 చ.కి.మీ. కాగా, జనాభా 55,044. జనాభాలో పురుషులు 27,690 కాగా, స్త్రీల సంఖ్య 27,354. మండలంలో 11,175 గృహాలున్నాయి.
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మొత్తం జనాభా 44,540.అంధులో పురుషులు 22,480 కాగా, స్త్రీల సంఖ్య 22,060. అక్షరాస్యత మొత్తం 37,15%, పురుషుల అక్షరాస్యత 50.06%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 24.06%
రెవిన్యూ గ్రామాలు
గమనిక:నిర్జన గ్రామాలు రెండు పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు
పోరంబోకు (2007 సినిమా)
పోరంబోకు 2007 జనవరి 26న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. టాలీవుడ్ టాకీస్ పతాకంపై సింధూరపువ్వు కృష్ణారెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించాడు. నవదీప్, ఏక్తా కోస్లా లు ప్రధాన తారాగణంగా నటించిన ఈ సినిమాకు మణిశర్మ సంగీతాన్నందించారు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:సినిమాలు వర్గం:తెలుగు సినిమాలు వర్గం:2007 తెలుగు సినిమాలు
మైనే ప్యార్ కియా
మైనే ప్యార్ కియా 2014లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. యూనిఫై క్రియేషన్స్ బ్యానర్‌పై సన వెంకట్ రావు, ఉపేంద్ర కుమార్ గిరడ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు ప్రదీప్ మాదుగుల దర్శకత్వం వహించాడు. ప్రదీప్, సత్యదేవ్, ఇషా తల్వార్, మధుమిత ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమాను జూన్ 20న విడుదల చేశారు.
కథ
నవీన్(ప్రదీప్) ఒక  సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్‌. నవీన్ రోజూ తన ఆఫీసులో ఉన్న అమ్మాయిలని ప్రేమలో పడేయడానికి ట్రై చేస్తూ ఉంటాడు. ఈ క్రమంలో తన చిన్ననాటి స్నేహితురాలు శాలిని(ఇషా తల్వార్) అదే ఆఫీసులో చేరుతుంది. ఆమెతో గతంలో నవీన్ కి ఒక చేదు అనుభవంఉండడం వల్ల తను ఎవరనేది చెప్పకుండా శాలినితో పరిచయం పెంచోకోగా, అది కాస్తా ప్రేమగా మారుతుంది. ఈ క్రమంలో శాలినికి నవీన్ తన ప్రేమ గురించి చెప్పే క్రమంలో తన గతం తెలిసి బ్రేకప్ చెబుతుంది. అసలు శాలిని నవీన్ కి మధ్య గతంలో ఏమి జరిగింది ? ఈ క్రమంలో శాలినిని నవీన్ ఒపించాడా లేదా ? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
మూలాలు
వర్గం:2014 తెలుగు సినిమాలు
కానోపస్ నక్షత్రం
కెరీనా (Carena) అనే నక్షత్రరాశిలో కనిపించే ఉజ్వలమైన నక్షత్రం కానోపస్. ఇది దక్షిణార్ద గోళానికి సంబంధించిన నక్షత్రాలలో అతి ప్రకాశవంతమైనది. లేత పసుపు-తెలుపు రంగులో ప్రకాశించే దీని దృశ్య ప్రకాశ పరిమాణం – 0.74. నిరాపేక్ష ప్రకాశ పరిమాణం విలువ -5.71. భూమి మీద నుంచి చూస్తే ఆకాశంలో రాత్రిపూట కనిపించే నక్షత్రాలలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలలో రెండవది కానోపస్ నక్షత్రం. (మొదటిది సిరియస్). ఇది మనకు 313 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉంది. కెరీనా నక్షత్రరాశిలో కనిపించే ఈ నక్షత్రాన్ని బేయర్ నామకరణ పద్ధతిలో ‘Alpha Carinae’ (α Car) గా సూచిస్తారు. తెలుగులో దీనిని ‘అగస్త్య’ నక్షత్రంగాగా వ్యవహరిస్తారు. అంతరిక్షంలో ప్రయాణిస్తున్న స్పేస్ క్రాఫ్ట్, డీప్ స్పేస్ ప్రోబ్ ల స్థానాన్ని సర్దుబాటు చేయడానికి ఈ నక్షత్రం నుండి వెలువడే కాంతిని ఉపయోగిస్తారు.
ఉజ్వలంగా మెరిసే కానోపస్ నక్షత్రం F సూపర్ జెయంట్ తరగతికి చెందిన ‘ప్రధాన క్రమ’ (Main Sequence) దశలో వున్న నక్షత్రం. వర్ణపటరీత్యా A9II వర్ణపట తరగతికి చెందిన నీలి-తెలుపు (Blue- White) వర్ణనక్షత్రం. అయినప్పటికీ లేత పసుపు-తెలుపు రంగులో కనిపించే దీనిని F0Ib తో సూచిస్తారు. Ib అనేది సూపర్ జెయంట్ స్టార్ కేటగిరిలో తక్కువ తేజస్సుతో వున్నదని సూచిస్తుంది. ఇది సూర్యునికంటే వ్యాసంలో 71 రెట్లు పెద్దది, తేజస్సు (Luminosity) లో సుమారుగా 13,600 రెట్లు పెద్దది.
నక్షత్ర పరిశీలన
కరీనా అనే నక్షత్రరాశిలో అతి ప్రకాశవంతంగా కనిపించే కానోపస్ నక్షత్రాన్ని, సిరియస్ నక్షత్రానికి దక్షిణంగా సులభంగా గుర్తించవచ్చు. మహోజ్వల నక్షత్రం సిరియస్ కు మరింత దిగువన అంటే దక్షిణంగా కానోపస్ నక్షత్రం (సిరియస్ నక్షత్రానికి 36 డిగ్రీల దిగువన) కనిపిస్తుంది. దక్షిణార్ధ గోళంలో ఈ రెండు నక్షత్రాలు జంటగా వేసవి కాలంలో రాత్రిపూట ఆకాశంలో నడి నెత్తిన కనిపిస్తాయి. మామూలు కంటికి కూడా స్పష్టంగా ప్రకాశవంతంగా జంట కాంతిపుంజాల వలె మెరుస్తూ కనిపిస్తాయి. ఈ విధంగా ఉత్తరార్ధగోళంలో వున్న వారికి కనిపించదు.
దృశ్యత
కానోపస్ నక్షత్రం వాస్తవానికి దక్షిణార్ధ గోళంలో కనిపించే నక్షత్రం. కనుక ఉత్తరార్ధ గోళంలో వున్న వారికి ఆకాశంలో ఇది దక్షిణ కొసన చివరలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. దక్షిణార్ధ గోళంలోని ప్రాంతాలలో స్పష్టంగా కనిపించే ఈ నక్షత్రం, భూమధ్యరేఖకు మరింత ఉత్తరంగా పోయే కొలదీ ఈ నక్షత్రం కనిపించడం తగ్గిపోతుంది. భూమధ్యరేఖకు కొద్దిగా సమీపంలోనే వున్న భారతదేశంలో క్షితిజానికి (horizon) సమీపంలో కనిపిస్తుంది. భారతదేశ ప్రధాన భూభాగంలో ఏ ప్రాంతంలో నుండి చూసినా కానోపస్ నక్షత్రం క్షితిజానికి గరిష్ఠంగా 30° ఎత్తుకు మించి కనపడదు. ఉదాహరణకు కన్యాకుమారి అగ్రంలో క్షితిజానికి 29.2° ఎత్తులో కనిపించే ఈ నక్షత్రం శ్రీనగర్లో క్షితిజానికి మరింత దగ్గరగా అంటే కేవలం 3.22° ఎత్తులోనే కనిపిస్తుంది. భారతదేశంలో ఈ నక్షత్రం చెన్నై నగరంలో క్షితిజానికి 24.2° ఎత్తు లోను, విజయవాడలో 20.8° ఎత్తులోను, ముంబైలో 18.2° ఎత్తులో, కొలకత్తాలో 14.7° ఎత్తులోను, న్యూ ఢిల్లీలో క్షితిజానికి 8.69° ఎత్తులో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. టోక్యో (జపాన్) నగరంలో ఈ నక్షత్రం క్షితిజానికి కేవలం 1.65° ఎత్తులో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. 37.30° ఉత్తర అక్షాంశ ప్రాంతం నుండి చూస్తే ఇది క్షితిజం మీద ఉంటుంది. సిద్ధాంతపరంగా కానోపస్ నక్షత్రాన్ని చూడడానికి దృశ్య అక్షాంశ పరిమితి 37° 18' 15.62" N. అందువలన 37° 18' 15.62" N కు ఉత్తరంగా వున్నఅక్షాంశ ప్రాంతాల వారికి ఆకాశంలో కానోపస్ నక్షత్రం కనిపించదు. 37° 18' 15.62" N కు దక్షిణంగా వున్న అక్షాంశ ప్రాంతాల వారికి మాత్రమే ఆకాశంలో కానోపస్ నక్షత్రం కనిపిస్తుంది.
37° 18' 15.62" S కు దక్షిణాన్న కానోపస్ నక్షత్రం ధ్రువ పరిభ్రమణ తారగా వుంటుంది. దీని దిక్పాతం సుమారుగా 52° 41' 44.38" S. అందువల్ల 37° 18' 15.62" S కు దక్షిణంగా వున్న అక్షాంశ ప్రాంతాలపై నుండి ఆకాశంలో చూస్తే కానోపస్ నక్షత్రం ఖగోళ దక్షిణ ధ్రువం చుట్టూ పరిభ్రమిస్తున్నట్లు వుంటుంది. ఉదాహరణకు విక్టోరియా, టాస్మానియా, (ఆస్ట్రేలియా), ఆక్లాండ్, దాని దక్షిణ ప్రాంతం (న్యూజిలాండ్), బహియా బ్లాంకా, (అర్జెంటీనా),, వాల్డివియా (చిలీ) నకు దక్షిణంగా వున్న నగరాల నుండి చూసినపుడు ఈ నక్షత్రం ఖగోళ దక్షిణ ధ్రువం చుట్టూ పరిభ్రమిస్తున్నట్లు వుంటుంది.
దూరం
మన సౌర వ్యవస్థ నుండి కానోపస్ నక్షత్రంనకు గల దూరాన్ని 1990 వరకూ సరిగా నిర్ధారించలేక పోయారు. హిప్పార్కస్ శాటిలైట్ టెలీస్కోప్ను ప్రయోగించక మునుపు ఈ దూరం 96 నుండి 1200 కాంతి సంవత్సరాల వరకు ఉండవచ్చని స్థూలంగా అంచనా వేసేవారు. హిప్పార్కస్ ప్రయోగం తరువాత కానోపస్ నక్షత్రం మనకు 313 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉందని నిర్ధారించారు. ఈ సూపర్ జెయింట్ నక్షత్రం 20.5 కి.మీ./సె. రేడియల్ వేగంతో మన సౌర వ్యవస్థ నుండి బయటకి దూరంగా వెళ్లిపోతున్నది.
భ్రమణ వేగం
కానోపస్ నక్షత్రం కూడా సూర్యుని మాదిరిగా తన చుట్టూ తాను భ్రమణం చేస్తూ వుంటుంది. దీని భ్రమణ వేగం (Rotational Velocity) 8 కి.మీ./సెగా అంచనా వేయబడింది. సాపేక్షకంగా ఇంత తక్కువ భ్రమణ వేగం వుండటం వల్ల ఈ నక్షత్రం యొక్క మధ్య రేఖ అంచులు బల్లపరుపు (flat) గా అయ్యే అవకాశం ఎక్కువగా వుండదు.
ప్రకాశం
సిరియస్ నక్షత్రం తరువాత భూమిపై నుంచి చూస్తే ఆకాశంలో కనిపించే రెండవ ఉజ్వలమైన నక్షత్రం కానోపాస్. నిజానికి మన గెలాక్షీ విభాగంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన ఎఫ్ (F) తరగతి సూపర్ జెయింట్ స్టార్ కూడా ఇదే. ఎక్స్ రే లలో గమనిస్తే అత్యంత ప్రకాశవంతమైన సూపర్ జెయింట్ స్టార్ కూడా ఇదే. కానోపస్ నక్షత్రం యొక్క దృశ్య ప్రకాశ పరిమాణం విలువ -0.74. సూర్యుని మినహాయిస్తే ఈ విధంగా ఋణాత్మక (దృశ్య పరిమాణ) విలువలు గలవి కేవలం నాలుగు నక్షత్రాలు మాత్రమే (సిరియస్ A, కానోపస్, ఆల్ఫా సెంచూరి, స్వాతి) ఉన్నాయి. దీని నిరాపేక్ష ప్రకాశ పరిమాణం విలువ -5.71. అంటే కానోపస్ నక్షత్రాన్ని భూమి నుంచి 10 parsec నియమిత దూరంలో వుంచినపుడు దాని ప్రకాశ పరిమాణం విలువ -5.71.
సిరియస్ A, కానోపస్ - ఈ రెండు నక్షత్రాల ప్రకాశాలను తులనాత్మకంగా పరిశిలిస్తే సిరియస్ A, కానోపస్ నక్షత్రాల దృశ్య ప్రకాశ పరిమాణం విలువలు వరుసగా -1.47, -0.74. నిరాపేక్ష ప్రకాశ పరిమాణం విలువలు వరుసగా +1.45, -5.53. అవి మనకు 8.6, 313 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్నాయి. రెండు నక్షత్రాలు ఉజ్వలమైనవే అయినప్పటికీ, సిరియస్ కు తక్కువ దృశ్య ప్రకాశ పరిమాణం కలిగి వున్నందున సాధారణ కంటికి కానోపస్ కన్నా సిరియస్ నక్షత్రమే ఎక్కువ ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తుంది. అయితే కానోపస్ కు తక్కువ నిరాపేక్ష ప్రకాశ పరిమాణం కలిగి వుండటం వల్ల నిజానికి కానోపస్ నక్షత్రమే ఎక్కువ ప్రకాశవంతమైనది. దీనికి కారణం మనకు సిరియస్ A తో గల దూరం (8.6 కాంతి సంవత్సరాలు) తో పోలిస్తే కానోపస్ నక్షత్రం అత్యంత దూరంలో (313 కాంతి సంవత్సరాలు) ఉంది. అంటే మనకు వేర్వేరు దూరాలలో వున్న సిరియస్ నక్షత్రం (8.6 కాంతి సంవత్సరాలు), కానోపస్ నక్షత్రం (313 కాంతి సంవత్సరాలు) లను ఒకే నియమిత దూరంలో వుంచి పరిశీలిస్తే మాత్రం కానోపస్ నక్షత్రమే అత్యంత ప్రకాశవంతంగా వుంటుంది.
ఉష్ణోగ్రత
కానోపస్ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సుమారుగా 7,000°K. అయితే దీని కరోనా అంతర్భాగంలో ఉష్ణోగ్రత అనేక మిలియన్ల డిగ్రీల వరకు ఉంది. ఈ నక్షత్రం యొక్క బాహ్య పొరలలో జరుగుతున్న ఉష్ణ సంవాహనాలకు, దీని వేగవంతమైన భ్రమణం కూడా తోడవడం వల్ల ఈ అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు ప్రజ్వరిల్లుతున్నాయి. కానోపస్ నక్షత్రం ఎక్స్ రే మూలాలు కలిగివుండానికి కారణం దాని కరోనా అంతర్భాగంలో జ్వలించే అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలేనని భావిస్తున్నారు.
దీప్యత (Luminosity)
ఇది సూర్యునితో పోలిస్తే 13,600 రెట్లు ఎక్కువ దేదీప్యమానం (తేజోమానం) గా ఉంటుంది. అంటే 1 సెకండ్ లో కానోపస్ నక్షత్రం సూర్యుని కంటే 13,600 రెట్లు అధికంగా శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. మనకు 700 కాంతి సంవత్సరాల సుదూర పరిధిలో వున్న నక్షత్రాలన్నింటిలోను అత్యంత దీప్తి గల తార ఇదే. ఇంతటి అపారమైన తేజస్సు వుండటం వలనే సిరియస్ నక్షత్రంతో పోలిస్తే చాలా దూరంలో (313 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో) ఉన్నప్పటికీ కానోపస్ నక్షత్రం రాతిపూట కనిపించే రెండవ అతి ఉజ్వల నక్షత్రంగా (సిరియస్ తరువాత స్థానం) స్థానం పొందగలిగింది. ఇంతటి తేజస్సు గల కానోపస్ నక్షత్రాన్ని సిరియస్ నక్షత్ర స్థానంలో ఉంచినట్లయితే, అది ఆకాశంలో అతి మహోజ్వలంగా ప్రకాశిస్తూ మిగిలిన నక్షత్రాలన్నింటినీ సులభంగా మించిపోతుంది. అయితే ఇంత తేజస్సు (దీప్తి) కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఇతర సూపర్ జెయంట్ స్టార్ లకు వున్న తేజస్సులతో పోలిస్తే తక్కువగా తేజస్సుగా ఉండటం వలన కానోపస్ నక్షత్రాన్ని సూపర్ జెయంట్ స్టార్ కేటగిరిలో తక్కువ దీప్తి వున్న నక్షత్రంగా (Ib) పరిగణించి F0Ib తో సూచిస్తారు.
గత నాలుగు మిలియన్ సంవత్సరాలలో మూడు వేర్వేరు శకాలలో కానోపస్ నక్షత్రమే ఆకాశంలో ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రంగా మనకు కనిపిస్తుంది. అయితే కొన్ని సమయాలలో కానోపస్ కన్నా ఇతర నక్షత్రాలు మన సౌరవ్యవస్థకు దగ్గరగా వచ్చినపుడు ఆయా ప్రత్యేక కాలాల్లో మాత్రమే అవి ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తాయి. ఈ విధంగానే 90,000 సంవత్సరాల క్రితం సిరియస్ నక్షత్రం మన సౌర కుటుంబానికి సమీపంగా కదులుతున్నప్పుడు సిరియస్ నక్షత్రం కానోపస్ కన్నా ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తూ ఉంది. ఈ స్థితి ఇప్పుడు కొనసాగుతున్నది. రాబోయే మరో 2,10,000 సంవత్సరాల వరకు సిరియస్ నక్షత్రమే మనకు కనిపించే అత్యంత ప్రకాశమైన నక్షత్రంగా వుంటుంది. అయితే రాబోయే 4,84,000 సంవత్సరాలలో కానోపస్ నక్షత్రం తిరిగి మనకు అత్యంత మహోజ్వలమైన నక్షత్రంగా కనిపించడం మొదలెడుతుంది. ఆ స్థితి 5,10,000 సంవత్సరాల కాలం వరకూ కొనసాగుతుంది.
కాలానుగుణంగా దృశ్య ప్రకాశంలో మార్పులు
గత 90 వేల సంవత్సరాల క్రితం నుండి నేటివరకు భూమిపై నుంచి చూస్తే, మనకు కనిపించే అత్యంత ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలలో మొదటి స్థానం సిరియస్ నక్షత్రానిది కాగా, రెండవ స్థానం కానోపస్ నక్షత్రానిది. ఈ స్థితి రాబోయే 2.1 లక్షల సంవత్సరాల వరకూ కొనసాగుతుంది. అయితే గతంలో వివిధ భౌమ కాలాల్లో కానోపస్ తార మూడు సార్లు అత్యంత ఉజ్వల తారగా ప్రథమ స్థానంలో నిలవడం (తరువాత కొంతకాలానికి ఆ స్థానాన్ని కోల్పోవడం) జరిగింది. ప్రస్తుతం రెండవ అత్యంత ప్రకాశవంతమైన తారగా ఉన్నప్పటికీ, భవిష్యత్తులో మరోసారి కానోపస్ నక్షత్రం ఆకాశంలో అత్యంత ఉజ్వల తారగా మొదటి స్థానం పొందగలదు.
37 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం భూమిపై నుంచి చూస్తే తొలిసారిగా కానోపస్ నక్షత్రం ఆకాశంలో అతి ఉజ్వల తార అయ్యింది. ఆ స్థితిలో కానోపస్ గత 13.7 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం వరకు కొనసాగింది. ఈ కాల వ్యవధిలో దీని దృశ్య ప్రకాశ పరిమాణం గరిష్ఠంగా -1.86 ఉండేది. సుమారు 31 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం సూర్యునికి అతి సమీపంగా 177 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో కానోపస్ నక్షత్రం వచ్చినపుడు, ఆ సమయంలో ఇది గరిష్ఠంగా -1.86 దృశ్య పరిమాణంతో ఉజ్వలంగా ప్రకాశించడం జరిగింది.
తిరిగి రెండవసారి కానోపాస్ నక్షత్రం ఆకాశంలో అతి ఉజ్వల తారగా 9.5 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం కనిపించడం ప్రారంభమైంది. ఆ సమయంలో ఈ నక్షత్రం సూర్యునికి అతి చేరువుగా 252 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలోకి రావడం వలన, గరిష్ఠంగా -1.09 దృశ్య పరిమాణంతో ఆకాశంలో అతి ప్రకాశవంతంగా కనిపించింది. ఈ స్థితి 4.2 లక్షల సంవత్సరాల వరకూ కొనసాగింది. ఆ తరువాత కానోపస్ స్థానాన్ని పక్కకు నెట్టి రోహిణి (ఆల్డిబెరాన్) నక్షత్రం ఆకాశంలో అతి ఉజ్వల తారగా నిలిచింది.
తిరిగి మూడవసారి కానోపాస్ నక్షత్రం 1.6 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఆకాశంలో అతి ఉజ్వల తారగా కనిపించడం ప్రారంభమైంది. అప్పటి వరకూ భూమి నుంచి అత్యంత ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తున్న కాపెల్ల నక్షత్రాన్ని తోసిరాజని మళ్ళీ కానోపస్ అతి ఉజ్వల తార స్థానంలోకి వచ్చింది. కానోపస్ నక్షత్రం సూర్యునికి అతి సమీపంగా 302 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలోకి రావడం, ఆ స్థితిలో -0. 72 గరిష్ఠ దృశ్య ప్రకాశ పరిమాణంతో (ఇప్పుడు కనిపిస్తున్నట్లు) ఉజ్వలంగా ప్రకాశించేది. అప్పటినుండి గత 90 వేల సంవత్సరాల క్రితం వరకూ ఈ నక్షత్రం ఆకాశంలో అతి ఉజ్వలతారగా తన మొదటి స్థానాన్ని నిలబెట్టుకొంది. గత 90 వేల సంవత్సరాల క్రితం కానోపస్ స్థానాన్ని పక్కకు నెట్టి సిరియస్ నక్షత్రం -1.64 గరిష్ఠ దృశ్య పరిమాణంతో ఆకాశంలో అతి ఉజ్వల తారగా నిలిచింది. కానోపాస్ రెండవ స్థానంలో మిగిలిపోయింది. ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న ఈ స్థితి రాబోయే 2.1 లక్షల సంవత్సరాల వరకూ కొనసాగుతుంది.
సూర్యుని సమీపిస్తూ వున్న వేగా నక్షత్రం యొక్క దృశ్య ప్రకాశం క్రమేణా పెరుగుతూ ఉండటంతో వేగా నక్షత్ర ప్రకాశం, 2.1 లక్షల సంవత్సరాల నాటికి సిరియస్ దృశ్య ప్రకాశాన్ని దాటిపోతుంది. అంటే భవిష్యత్తులో 2.1 లక్షల సంవత్సరాల తరువాత భూమిపై నుంచి చూస్తే, ఆకాశంలో అతి ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రంగా సిరియస్ స్థానాన్ని వేగా నక్షత్రం ఆక్రమిస్తుంది. అత్యంత ప్రకాశవంతమైన తారగా వేగా నక్షత్రం తన స్థితిని రాబోయే 4.8 లక్షల సంవత్సరాల వరకు కొనసాగించగలదు.
రాబోయే 4.8 లక్షల సంవత్సరాలకు వేగా నక్షత్రం మనకు దూరంగా జరిగిపోయినపుడు, కానోపస్ నక్షత్రం మళ్ళీ (నాలుగవ సారి) మనకు అతి ఉజ్వల నక్షత్రంగా కనిపించడం మొదలవుతుంది. ఆ సమయంలో ఈ కానోపస్ నక్షత్రం సూర్యునికి అతి చేరువుగా 346 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలోకి రావడం వలన, గరిష్ఠంగా -0.40 పరిమాణంతో ఉజ్వలంగా ప్రకాశించడం జరుగుతుంది. ఈ స్థితి 9.9 లక్షల సంవత్సరాల వరకూ కొనసాగవచ్చు. భవిష్యత్తులో 9.9 లక్షల సంవత్సరాల అనంతరం అతి ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రంగా కానోపస్ స్థానాన్ని పక్కకు నెట్టి బీటా ఆరిగా అనే నక్షత్రం ఆక్రమిస్తుంది.
పరిశీలనా చరిత్ర
భారతీయ వేద సాహిత్యంలో కానోపస్ నక్షత్రం ప్రాచీన ఋషులలో ఒకడైన అగస్త్య మహర్షికి ఆపాదించబడింది. జల ప్రక్షాళనకు ప్రతీకగా భావించబడే ఈ నక్షత్రోదయ సమయం హిందూ మహా సముద్రపు ప్రశాంత జలాలకు సరిపోతున్నట్లు ఉంటుంది.
ఉత్తరార్ధగోళంలో క్షితిజానికి బాగా దిగువన మాత్రమే దర్శనమిచ్చే ఈ నక్షత్రం గ్రీసు, రోమ్ ప్రధాన భూభాగాలలో నివసించే ప్రాచీన గ్రీకులు, రోమన్లకు కనిపించలేదు. అందువలనే ప్రాచీన గ్రీకు తాత్వికుడు ఎరొటస్ (Aratus) ఈ నక్షత్రం గురించి పేర్కొనలేదు.అయితే ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లకు మాత్రం ఇది కనిపించేది. అలెగ్జాండ్రియా రేవుపట్టణం (ఈజిప్టు) నుండి ఎరాటోథెన్స్, టోలెమిలు ఈ నక్షత్రాన్ని పరిశీలించి దీనిని కానోబస్ అని పిలిచారు.
నైఋతి అమెరికా లోని నవాజో ఆదిమ తెగ జాతి ప్రజలు ఈ నక్షత్రాన్ని మాయీ బిజో అని పిలిచేవారు. టెనెరిఫే ద్వీపవాసులకు (కేనరీ దీవులు) సంబంధించిన 'గుంచే' పురాణంలో వర్ణించబడిన ఛక్సీరాక్సీ అనే దేవతతో ఈ కానోపస్ నక్షత్రం సంబంధం కలిగి ఉంది.
ఇజ్రాయిల్ లోని నెగేవ్, సినాయ్ ప్రాంతాలలో నివసించే బదౌన్ అరబ్ సంచార తెగ ప్రజలకు కూడా ఈ నక్షత్రం గురించి తెలుసు. వారు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని సుహైల్ గా గుర్తించారు. పొలారిస్ (ధ్రువ నక్షత్రం) తో పాటు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని కూడా వారు రాత్రివేళలలో దిక్కులను సూచించే నక్షత్ర సూచికగా ఉపయోగించారు. ఆయా ప్రాంతాల్లో ఈ నక్షత్రం క్షితిజానికి క్రింద అదృశ్యమవుతూ వస్తూ ఉండడం వలన, ఇది ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా కనిపించే పోలారిస్ నక్షత్రానికి తద్విరుద్ధంగా ఒక క్రమం తప్పకుండా మారుతూ వున్న నక్షత్రంగా ఉండేది. సా.శ.. 7 వ శతాబ్దంలో ఇస్లామిక్ శాస్త్రవేత్తలు ఈ నక్షత్రాన్ని అరబిక్ భాషలో 'సుహైల్' (سهيل) నక్షత్రంగా వ్యవహరించారు. సుహైల్ అంటే అద్భుతమైనదని అర్ధం.
ప్రాచీన చైనాలో పోరాట రాజ్య యుగం (క్రీ.పూ. 475) నాటి మూలాలను ఆధారంగా చేసుకొని, క్రీ.పూ. 2 వ శతాబ్దంలో హాన్ రాజవంశానికి చెందిన చైనీయ చరిత్రకారుడు "సేమా కియాన్" కానోపస్ నక్షత్రాన్ని పేర్కొనడం జరిగింది. చైనీయులకు వారి రాజధాని చాంగైన్ నగరం నుంచి ఈ కానోపస్ నక్షత్రం కనపడదు. అయినప్పటికీ మధ్యయుగంలో వారు తమ రాతప్రతి "దుంహుయాంగ్ నక్షత్ర పటం"లో ఈ నక్షత్రాన్ని దక్షిణ ధృవ వృద్ధునిగా (ఓల్డ్ మాన్ ఆఫ్ ది సౌత్ పోల్) పేర్కొనడం జరిగింది. సా.శ.. 724 లో తాంగ్ రాజవంశానికి చెందిన ప్రసిద్ధ చైనీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త, బౌద్ధ సన్యాసి అయిన "యి జింగ్" (Yi Xing) కానోపస్ నక్షత్రంతో పాటు ఇతర సుదూర దక్షిణాది తారలను పరిశీలించేందుకు దక్షిణం వైపుగా ప్రయాణించాడు.
పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో విస్తరించిన అనేక దీవులు, పగడపు దీవుల మధ్య నౌకాయానం చేసే పోలినేసియన్లకు రాత్రి వేళల దీవులను గుర్తించడానికి ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలవసరం. ప్రాచీనకాలంలో రాత్రివేళలలో పసిఫిక్ దీవుల మధ్య పోలినేసియన్లు ప్రయాణించేటప్పుడు, ఆయా దీవుల మధ్య దూరాలను, ప్రత్యేక గమ్య స్థానాలను గుర్తించడానికి వారికి ఉజ్వలమైన సిరియస్ మరియి కానోపస్ నక్షత్రాలు నక్షత్ర దిక్సూచిలుగా ఉపయోగపడేవి. గ్రేట్ బర్డ్ లేదా మను అనే నక్షత్రరాశి ప్రాచీన పోలినేసియన్లకు బాగా సుపరిచితమైనది. ఇది రాత్రివేళ వారి వినీల ఆకాశాన్ని రెండు అర్ధ గోళాలుగా విభజిస్తున్నట్లు ఉండేది. ఈ గ్రేట్ బర్డ్ నక్షత్రరాశికి చెందిన దక్షిణ రెక్క అగ్రంలో కానోపస్ నక్షత్రం, శరీరభాగంలో సిరియస్ నక్షత్రం, ఉత్తర రెక్క అగ్రంలో ప్రోసియన్ నక్షత్రాలు ఉండేవి.
ప్రాచీన కాలంలో హావాయి ద్వీపవాసులు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని అలీ-ఓ-కోనా-ఐ-కా-లెవా (దక్షిణ విస్తారానికి అధిపతి) అని పిలిచేవారు. 'హవాయిలోవా', 'హవాయికి' ప్రజలు దక్షిణ-పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ప్రయాణించినప్పుడు నావిగేషన్ కోసం వారికి అవసరమయ్యే నక్షత్రాలలో కానోపస్ కూడా ఒకటిగా వుండేది.
న్యూజీలాండ్ కు చెందిన మావోరీ ప్రజలు కానోపస్ నక్షత్రాన్ని అనేక పేర్లతో పిలిచేవారు. తూర్పున కనిపించే ఒంటరి నక్షత్రంగా దీనిని అరికీ పేరుతొ వ్యవహరించారు. ఇది మావోరీ ప్రజలను రోదింపచేయడానికి,మంత్రోచ్ఛారణకు వారిని సమయాత్తం చేసే నక్షత్రంగా ఉండేది. వారు దీనికి అతుతహి, అతోహి, ఒంటరి నక్షత్రం మొదలైన పేర్లతో పిలిచేవారు. తరుచుగా ఏకాంతవాసం గడిపే తాపు ప్రజలలాగే ఈ నక్షత్రం కూడా ఆకాశంలో ఒంటరిగా వుండటం వల్ల వారి సంస్కృతిలో ఇది తాపు నక్షత్రం (పవిత్ర ఏకాంత నక్షత్రం) గా భావించబడింది.
మావోరీ ప్రజల సాంప్రదాయిక ఋతువు మరుఅరోవా ఆరంభంలో కనిపించే కానోపస్ నక్షత్రం, వారికి రాబోయే శీతాకాలాన్ని ముందుగానే తెలియజేస్తుంది. దక్షిణాన కాంతి కిరణాలు చల్లటి తేమతో కూడిన శీతాకాలాన్ని సూచిస్తే, ఉత్తరాన తేలికపాటి చలికాలం గురించి ముందుగా తెలియచేస్తాయి. వారు ఈ నక్షత్రోదయ సమయంలో నైవేద్యం కూడా అర్పిస్తారు. మావోరీ పురాణాలలో ఈ నక్షత్రం అనేకసార్లు ప్రస్తావించబడింది. ఒక పురాణ కథ తాన్ దేవుడు ఆకాశంలో పాలపుంతను బుట్ట రూపంలో అల్లుతున్నప్పుడు, ఆ బుట్ట వెలుపల 'అతుతహీ' (కానోపస్ నక్షత్రం) ఎలా ఒంటరిగా మిగిలి పోయిందో తెలియచేస్తుంది. మరో పురాణం ప్రకారం ఆది దేవతలైన పాపా, రంగి ల యొక్క తొలి సంతానం అతుతహి. ఇతను మిల్కి వే లోకి అడుగుపెట్టటానికి నిరాకరించి దాని ప్రక్కలనే ఏకాంతంగా పెరగడం జరిగింది. పాలినేషియా అంతటా ఇతర నక్షత్రాలు, నక్షత్రరాశులకి కూడా ఇదే పేరు ఉపయోగించబడింది. న్యూజిలాండ్ దీవుల నుంచి చూస్తే దీని అస్తమయం క్షితిజానికి దిగువన అరుదుగా ఉండటంతో కాపి-పొటో (short horizon) అనే పేరుతో సూచించబడింది. సూర్యోదయానికి ముందు కనిపించే ఆఖరి నక్షత్రం కానోపస్ కావడంతో, దీనికి కౌవాంగ ("ఏకాంతం") అనే పేరు కూడా వచ్చింది.
బోట్సువానా లోని స్వానా ప్రజలకు ఈ కానోపస్ నక్షత్రం "నాకా"గా పరిచితం. శీతాకాలం చివరలో కనిపించే ఈ తార వారికి పవన ఉధృతిని, చెట్లకు ఆకురాలు సమయం ఆసన్నమైనదని సూచిస్తుంది. అక్కడి గొర్రెల కాపర్లకు గొర్రెలకు, పొట్టేళ్లతో జత కలపాల్సిన సమయం ఆసన్నమైనదని తెలియ చేస్తుంది. దక్షిణాఫ్రికాలోని సోతో, స్వానా, వెండా ప్రజలు కనోపస్ నక్షత్రాన్ని నాకా లేదా నంగ (హార్న్ స్టార్) అని పిలుస్తారు. జులు, స్వాజి తెగలు దీనిని ఖ్వెన్ క్వెజి (బ్రిలియంట్ స్టార్) అని పిలిచేవారు. వారికి ఈ నక్షత్రం మే నెల మూడవ వారంలో వేకువజామునే ఆకాశంలో దర్శనమిచ్చేది.
దక్షిణాఫ్రికా లోని వెండా ప్రజలలో కానోపస్ నక్షత్రాన్ని మొదటిసారిగా చూసిన వ్యక్తి ఒక కొండపై నుంచి ఫలాఫల కొమ్ము బూరను ఊదడం ద్వారా ఒక ఆవును బహుమతిగా పొందే ఆచారం ఉంది. సోతో తెగ పెద్దలు కూడా ఆవును బహుమతిగా ఇవ్వడం ద్వారా వారి భూత వైద్యులచే ఎముకలతో చేసిన పాచికలను వేయించి, తద్వారా రాబోయే సంవత్సరంలో రాగల అదృష్టాన్ని ముందుగా పరీక్షించుకొనేవారు. దక్షిణాఫ్రికా లోని బుష్ మెన్ ఆటవికులకు చెదపురుగులు, ఎగిరే చీమలు కనిపించడానికి సిరియస్, కానోపస్ నక్షత్రాలు ఒక సంకేతంగా ఉండేవి. అంతేకాక వారు ఈ నక్షత్రాలకు చావు, దురదృష్టం కలిగించగల శక్తులున్నాయని నమ్మేవారు. ఆ కారణంగా మంచి అదృష్టాన్ని, నైపుణ్యాన్ని కోరుకుంటూ దానికోసం ప్రత్యేకంగా సిరియస్, కానోపస్ నక్షత్రాలను ప్రార్థించేవారు.
బ్రెజిల్ లోని మాటో గ్రోస్సో రాష్ట్రంలో గల 'కాలాపాలో' మూలజాతి ప్రజలు కానోపస్, ప్రోసియన్ నక్షత్రాలను కోఫాంగో "బాతు" గాను, కాస్టర్, పొలాక్స్ నక్షత్రాలను దాని చేతులుగాను భావించేవారు. ఈ రకమైన నక్షత్ర సమూహ ప్రదర్శన వారికి రాబోయే వర్షాకాలాన్ని, వారి ప్రధాన ఆహారం 'మేనియాక్' లో రాగల వృద్హిని సూచించేది.
అర్గోనావిస్ అనే ఓడ ఆకారంలో కనిపించే ఒక సాంప్రదాయిక నక్షత్రరాశి యొక్క చుక్కానిగా కానోపస్ నక్షత్రాన్ని గుర్తించారు. ఈ విషయాన్ని సా.శ.. 1592 లో ఒక ఇంగ్లీష్ అన్వేషకుడు రాబర్ట్ హ్యూస్ తన రచన 'ట్రాక్టటస్ డి గ్లోబిస్' ద్వారా యూరోపియన్ పరిశీలకుల దృష్టికి తీసుకొనిరావడం జరిగింది.
కానోపస్ శబ్దవ్యుత్పత్తి - చరిత్ర
పురాతన గ్రీకు పదం కానోబస్ (Κάνωβος/Kanôbos) యొక్క లాటినీకరణం నుంచి కానోపస్ పదం వచ్చింది. ఈ విషయం క్లాడియస్ టోలెమి రచించిన అల్మగేస్ట్ (సుమారు సా.శ.. 150) పుస్తకంలో నమోదు చేయబడింది. ఎరాటోస్థేన్స్ కూడా అదే అక్షరక్రమాన్ని ఉపయోగించాడు. గ్రీకు శాస్త్రవేత్త హిప్పార్కస్ కూడా దీనిని Κάνωπος అని వ్రాశాడు. 18 వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇంగ్లీష్ ఖగోళశాస్త్రజ్ఞుడు జాన్ ఫ్లామ్ స్టీడ్ దీనిని కానోబస్ (Canobus) గా రాశాడు. అదేవిధంగా ఇంగ్లీష్ ఖగోళశాస్త్రజ్ఞుడు ఎడ్మన్డ్ హేలీ కూడా తన గ్రంథం '1679 కేటలాగ్స్ స్టెల్లారమ్ ఆస్ట్రాలియం' లో రాశాడు. కానోపస్ నక్షత్రానికి ఆ పేరు రావడం వెనుక రెండు సాధారణ కథనాలు ప్రచారంలో ఉంన్నాయి. ఈ రెండు కథనాలను రిచర్డ్ హింక్లీ అలెన్ 1899 లో తన 'స్టార్ నేమ్స్: దెయిర్ లోర్ అండ్ మీనింగ్' (Star Names: Their Lore and Meaning) అనే పుస్తకంలో పేర్కొన్నాడు. ఆయితే ఈ కథనాలన్నీ ఊహాజనిత అంశాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
మొదటి కథనం ప్రకారం కానోపస్ అనేది ట్రోజన్ యుద్ధంలో పాల్గొన్న ఒక ఓడ యొక్క కెప్టెన్ పేరు. ట్రోజన్ యుద్ధ పురాణం ప్రకారం ట్రాయ్ యువరాజు ప్యారిస్, స్పార్టా రాజు భార్య అయిన హెలెన్ రాణిని లేవదీసుకొనిపోతాడు. ఆమెను తిరిగి పొందేందుకు స్పార్టా రాజు మెనిలస్, ట్రాయ్ నగరం పై నౌకాబలంతో దండయాత్ర చేస్తాడు. అతని నౌకాదళంలో ఒకానొక ఓడ యొక్క కెప్టెన్ పేరు కానోపస్. ట్రాయ్ నుండి విజయంతో మెనిలస్ రాజు తిరిగి వస్తున్నప్పుడు మార్గమధ్యంలో తుఫాన్ కారణంగా అతని నౌకాదళం ఈజిప్ట్ లో విడిది చేయడం, అక్కడ ఒక పాము కాటు వల్ల ఓడ కెప్టెన్ చనిపోవడం జరుగుతుంది. మరణించిన ఓడ కెప్టెన్ కు మెనిలస్ రాజు పూర్తి గౌరవ లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు జరిపించి, అతని స్మృత్యర్థం అప్పుడే దర్శనమిచ్చిన నక్షత్రానికి అతని పేరుతొ నామకరణం చేస్తాడు.
రెండవ కథనం ప్రకారం 'కాప్టిక్ కహి నుబ్' ("గోల్డెన్ ఎర్త్") అనే ఈజిప్షియన్ పదం నుంచి ఈ నక్షత్రానికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఈ కథనం ప్రాచీన ఈజిప్టులో క్షితిజానికి దగ్గరలో కానోపస్ నక్షత్రం ఎలా కనిపించి వుంటుందనే దానిని సూచిస్తుంది. క్షితిజానికి దగ్గరలో నేలబారుగా వున్న ఈ నక్షత్రం దట్టమైన వాతావరణం గుండా చూడటం వలన ఎరుపు తదితర చిత్ర చిత్రమైన రంగులతో అద్భుతంగా కనిపిస్తుంది. నైలూ నదీ ముఖద్వార సమీపంలో ఒక శిథిలమైన ప్రాచీన ఈజిప్టు ఓడరేవు కానోపస్ ఉంది.
వివిధ పేర్లు
నక్షత్రాల జాబితాను ప్రామాణీకరించడం కోసం, నక్షత్రాలకు సరైన పేర్లను పెట్టడంకోసం 2016 లో ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రోనామికల్ యూనియన్ (IAU) నక్షత్రాల పేర్ల పై ఒక వర్కింగ్ గ్రూప్ (WGSN) ను నిర్వహించింది. ఈ వర్కింగ్ గ్రూప్ ఆమోదించిన జాబితాలో కానోపస్ నక్షత్రం పేరు ఉంది. ఈ పేరు ఇప్పుడు ఐ.ఏ.యు కేటలాగ్ లో కూడా చేరింది.
అనేక మంది ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు తమ తమ నక్షత్రాల వర్గీకరణ జాబితాలో కానోపస్ నక్షత్రాన్ని విభిన్న హోదాలతో గుర్తించడం జరిగింది. కానోపస్ నక్షత్రం బేయర్స్ వర్గీకరణలో α Carinae గాను, బ్రైట్ స్టార్ జాబితాలో (Bright Star Catalogue) HR 2326 గాను, హెన్రీ డ్రేపర్ జాబితాలో HD 45348 గాను, హిప్పార్కస్ జాబితాలో HIP 30438 గాను వర్గీకరించబడింది. ఇంగ్లీష్ ఖగోళశాస్త్రవేత్త ఫ్లేమ్ స్టీడ్ ఈ దక్షిణార్ధగోళపు నక్షత్రాన్ని లెక్కించలేదు కానీ అమెరికన్ ఖగోళశాస్త్రవేత్త గౌల్డ్ తన 'యురానోమెట్రియా అర్జెంటీనా' (1874) గ్రంథంలో కానోపస్ నక్షత్రాన్ని 7 G. కెరినాగా గుర్తించాడు.
చారిత్రిక సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత
రాత్రివేళలలో దిక్కులను సూచించే నక్షత్రంగానే కాక ఈ నక్షత్రం కూడా సిరియస్ మాదిరిగానే ఆయా ప్రాంతాలలో ఋతువుల ఆగమనానికి ఒక సూచికగా ఉపయోగపడింది. ప్రాచీనకాలంలో వివిధ ప్రాంతాలలో ఈ నక్షత్ర దర్శనం అనేక విశ్వాసాలతో ముడిపడి ఉంది. వాటిని అనుసరించి ఆయా ప్రాంతాలలోని ప్రజలలో మూడాచారాలు, వారి పురాణాలలో చిత్ర విచిత్రమైన కథనాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఉదాహరణకు న్యూజీలాండ్ లోని మావోరీ తెగ ప్రజలకు కానోపాస్ దర్శనం రాబోయే శీతాకాలాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. వారి పురాణాలలో అనేక కథలు ఈ ఒంటరి నక్షత్రం (అతుతహి) చుట్టూ అల్లుకొన్నాయి.
ఆధునిక కాలంలో అంతరిక్షయానంలో నావిగేషన్ కొరకు ఈ నక్షత్రాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు. అనుకూలమైన కోణీయదూరం, ఉజ్వలమైన కాంతి కలిగి ఉండటం వలన ఈ నక్షత్రం స్పేస్ నావిగేషన్ కు బాగా ప్రసిద్ధి పొందింది. సూర్యుడి నుండి అనుకూలమైన కోణీయ దూరంలో కానోపస్ ఉండటం వల్ల, దీని స్థానాన్ని ఆధారం చేసుకొని స్పేస్ క్రాఫ్ట్ ల ఉన్నతి (altitude) ని నియంత్రిస్తున్నారు. మనకు 700 కాంతి సంవత్సరాల సుదూర పరిధిలో వున్న నక్షత్రాలన్నింటిలోను అత్యంత దీప్తి గల తార ఇదే కావడంతో దీని ఉజ్వలమైన కాంతి స్పేస్ నావిగేషన్ కు అనుకూలంగా ఉంది. అంతరిక్షంలో ప్రయాణిస్తున్న స్పేస్ షిప్స్, స్పేస్ ప్రోబ్స్ ల స్థానాన్ని సర్దుబాటు చేయడానికి ఈ నక్షత్రం నుండి వెలువడే కాంతిని గ్రహిస్తారు. దీనికోసం అంతరిక్ష నౌకలలో సన్ ట్రాకర్ కెమెరాతో పాటు'కానోపస్ స్టార్ ట్రాకర్' అనే ఒక ప్రత్యేక కెమెరాను అమర్చుతారు. అంగారక యాత్ర కోసం 1964 లో నాసా ప్రయోగించిన మారినర్ IV లో కానోపస్ నక్షత్రాన్ని రిఫరెన్స్ గా తీసుకోవడం జరిగింది. ప్రోబ్ ను సరైన మార్గంలో వుంచడంకోసం రెండు సెన్సర్ లను ఒకటి సూర్యుడివైపు, మరొకటి కానోపాస్ నక్షత్రం వైపు ఉండేటట్లు ఉపయోగించారు.
దక్షిణార్ధగోళంలో ధ్రువ స్థానం ఖాళీగా ఉంది. ఉత్తరార్థగోళంలో పొలారిస్ ఉన్నట్లు దక్షిణార్ధగోళంలో ఏ నక్షత్రం లేదు. అయితే భూమి యొక్క ప్రెసిషన్ చలనం వల్ల సా.శ.. 14,000 నాటికి కానోపస్ నక్షత్రం దక్షిణ ధ్రువానికి 10° సమీపంలోని చేరుకొంటుంది.
వారసత్వం
బ్రెజిల్ దేశపు జెండాపై కనిపించే 27 నక్షత్రాలలో కానోపస్ కూడా ఒకటి, ఇది ఆ దేశం లోని గోయస్ రాష్ట్రానికి ప్రతీకగా ఉంది. ఈ నక్షత్రం పేరుతో రెండు పర్వతాలు ఉన్నాయి. న్యూజిలాండ్ జియోలాజికల్ సర్వే అంటార్కిటిక్ ఎక్స్పిడిషన్ వారు అంటార్కిటికాలో వున్న ఒక మంచు పర్వతానికి (1710 మీ.) మౌంట్ కానోపస్ పేరు పెట్టడం జరిగింది. టాస్మానియా (ఆస్ట్రేలియా) లోని హోబర్ట్ సమీపంలో కానోపస్ హిల్ మీద 'కానోపస్ హిల్ అబ్సర్వేటరీ'ని నెలకొల్పారు.
కొండాపూర్ (రాయపర్తి)
కొండాపూర్ (పి.ఆర్), తెలంగాణ రాష్ట్రం, వరంగల్ జిల్లా, రాయపర్తి మండలం లోని గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన రాయిపర్తి నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన వరంగల్ నుండి 45 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత వరంగల్ జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా లోకి చేర్చారు. ఆ తరువాత 2021 లో, వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా స్థానంలో వరంగల్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ  గ్రామం, మండలంతో పాటు కొత్త జిల్లాలో భాగమైంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 463 ఇళ్లతో, 1827 జనాభాతో 374 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 903, ఆడవారి సంఖ్య 924. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 123 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 38. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578301 .పిన్ కోడ్: 506314.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల రాయిపర్తిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల తొర్రూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ వరంగల్లో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల వరంగల్లో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
కొండాపూర్ (పి.ఆర్)లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కొండాపూర్ (పి.ఆర్)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కొండాపూర్ (పి.ఆర్)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కొండాపూర్ (పి.ఆర్)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి, వరి, మొక్కజొన్న
చేతివృత్తులవారి ఉత్పత్తులు
లోహ వస్తువులు, చెక్క వస్తువులు
పగ్ కుక్క
పగ్ (ఆంగ్లం:Pug) అనేది కుక్కల జాతి, ఇది ముడతలు, పొట్టిగా మూసిన ముఖం, వంకరగా ఉండే తోకతో శారీరకంగా విలక్షణమైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ జాతికి సన్నని, నిగనిగలాడే బొచ్చు ఉంటుంది, బొచ్చు వివిధ రంగులలో వస్తుంది, చాలా లేత గోధుమరంగు ( ఫాన్ ) లేదా నలుపు, కాంపాక్ట్, చదరపు శరీరం బాగా అభివృద్ధి చెందిన కండపట్టి(బలిసి)న కండరాలతో ఉంటుంది.
పగ్‌లు చైనా నుండి యూరోప్‌ కు పదహారవ శతాబ్దంలో తీసుకువచ్చారు, పశ్చిమ యూరప్‌లో నెదర్లాండ్స్ హౌస్ ఆఫ్ ఆరెంజ్, హౌస్ ఆఫ్ స్టువర్ట్ ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందాయి. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో, క్వీన్ విక్టోరియా పగ్స్‌పై మక్కువ పెంచుకుంది, దానిని ఆమె రాజకుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులకు అందజేసింది.
పగ్స్ స్నేహశీలియైన, సున్నితమైన తోడు(పెంపకం) కుక్కలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అమెరికన్ కెన్నెల్ క్లబ్ జాతి వ్యక్తిత్వాన్ని "సమానమైన, మనోహరమైన" అని వర్ణిస్తుంది. కొంతమంది ప్రసిద్ధ ప్రముఖుల యజమానులతో పగ్‌లు ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దంలో ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందాయి.
బొమ్మలు
alt=A fawn pug puppy.|thumb| ఫాన్ పగ్ కుక్కపిల్ల
మూలాలు
వర్గం:జీవులు వర్గం:జంతువులు వర్గం:జలచరాలు వర్గం:జంతు శాస్త్రము వర్గం:క్షీరదాలు వర్గం:పెంపుడు జంతువులు
మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం
మ‌ర‌క్కార్‌: అరేబియా స‌ముద్ర సింహం 2021లో విడుదలైన సినిమా. ఆశీర్వాద్‌ సినిమాస్‌ బ్యాన‌ర్‌పై ఆంటోనీ పెరంబవూర్‌ నిర్మించిన ఈ సినిమాకి ప్రియదర్శన్ దర్శకత్వం వహించాడు. కుంజాలి మరక్కర్ అనే 16వ శతాబ్దానికి చెందిన కేరళ పోరాట యోధుడి నిజ జీవిత ఆధారంగల్ నిర్మించిన ఈ సినిమా 67వ జాతీయ చలన చిత్ర పురస్కారాల్లో జాతీయ ఉత్తమ చిత్రంతో పాటు బెస్ట్ కాస్ట్యూమ్స్ డిజైన్స్, బెస్ట్ స్పెషల్ ఎఫెక్ట్స్ విభాగంలో మూడు జాతీయ అవార్డులు అందుకుంది. 50వ కేరళ స్టేట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్‌లో భాగంగా బెస్ట్ కొరియోగ్రాఫీ, బెస్ట్ డబ్బింగ్ ఆర్టిస్ట్, విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ విభాగంలో స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డులు అందుకుంది. మరక్కార్ తెలుగు హక్కులను సురేష్ ప్రొడక్షన్ దక్కించుకుంది. మోహ‌న్‌లాల్‌, సుహాసిని,కీర్తి సురేష్, కల్యాణీ ప్రియదర్శన్, అర్జున్‌, సునీల్ శెట్టి, ప్ర‌ణ‌వ్ మోహ‌న్‌లాల్‌ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా తెలుగుతో పాటు మలయాళం, తమిళ్, హిందీ, కన్నడ భాషల్లో విడుదలైన ఈ సినిమా తెలుగులో 3 డిసెంబర్‌ 2021న విడుదల కాగా, 17 డిసెంబర్‌ 2021న అమెజాన్‌ ప్రైమ్‌ వీడియోలో విడుదలైంది.
మూలాలు
వర్గం:2021 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:2021 సినిమాలు
నీతో (సినిమా)
బాలు శర్మ దర్శకత్వం వహిస్తున్న తెలుగుచలనచిత్రం.ఈ సినిమాలో అభిరామ్ వర్మ, సాత్విక రాజ్ ముఖ్య పాత్రలో నటించగా వివేక్ సాగర సంగీతం అందించారు.
ప్రతాప్‌గఢ్ (రాజస్థాన్)
ప్రతాప్‌గఢ్,భారతదేశంలోని రాజస్థాన్‌ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక పట్టణం.ఇది రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని సరికొత్త జిల్లా ప్రతాప్‌గఢ్  జిల్లా జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం.ఈ నగరం తేవా కళకు పేరొందిన నగరం.ఈ నగరం గిరిజన గ్రామాలతో చుట్టుముట్టింది. ఇది తినదగిన జిరలూన్ హింగ్‌కు పేరుపొందింది.
చరిత్ర
14 వ శతాబ్దంలో మహారాణా కుంభ చిత్తోర్‌గఢ్‌ను పాలించాడు.తన తమ్ముడు క్షేమ్‌కార్న్‌తో వివాదం కారణంగా అతన్ని తన భూభాగం నుండి బహిష్కరించాడు.క్షేంకర్న్ కుటుంబం కొంతకాలం రాజస్థాన్‌కు దక్షిణాన అరవాలి శ్రేణులలో శరణార్థిగా నివసించింది.1514 లో అతని కుమారుడు రాజ్‌కుమార్ సూరజ్మల్ దేవ్‌గఢ్ పాలకుడు అయ్యాడు. రాజ్‌కుమార్ తరువాత ప్రతాప్‌గఢ్ రాజ్ అని పిలువబడ్డాడు.దేవగఢ్ వాతావరణం రాజ కుటుంబానికి అనువైంది కానందున, రాజా సూరజ్మల్ వారసులలో ఒకరైన రాజ్‌కుమార్ ప్రతాప్ సింగ్ 1698 లో దేవ్‌గఢ్ సమీపంలో ఒక కొత్త పట్టణాన్ని నిర్మించడం ప్రారంభించి దానికి ప్రతాప్‌గఢ్ అని పేరు పెట్టారు.
భౌగోళికం
ప్రతాప్‌గఢ్ 24.03 ° N 74.78 ° E వద్ద ఉంది.ఇది 491 మీటర్లు (1610 అడుగులు) సగటు ఎత్తులో ఉంది.మౌంట్ అబూ తరువాత రాజస్థాన్‌లో ఇది రెండవ ఎత్తైన ప్రదేశంగా గుర్తించబడింది.
స్థలాకృతి
ప్రతాప్‌గఢ్ నగరం అంతర్గత భాగంలో చాలా ఇరుకైన వీధులు కలిగి ఉంటుందివాటిలో కొన్ని చాలా ఇరుకైనవి,రెండు బైక్‌లు ఒకదానికొకటి దాటడం కష్టం.గత దశాబ్దంలో నగరానికి వెలుపలి ప్రాంతాలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందాయి. మాల్వా పీఠభూమి, వింధ్యచల్, అరవాలి పర్వత శ్రేణులు అనే మూడు వేర్వేరు భౌగోళిక నిర్మాణాల సంగమం కారణంగా ఈ ప్రాంతం స్థలాకృతి అభివృద్ధి నిర్లక్ష్యం చేయబడుతుందని భావిస్తారు.ప్రతాప్‌గఢ్ నగరానికి చోటి సద్రి 47 కి.మీ.దూరంలో మాండ్సౌర్ 32 కి.మీ.దూరంలో సమీప నగరాలుగా ఉన్నాయి.
జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ప్రతాప్‌గఢ్ మొత్తం జనాభా 42,079, వీరిలో పురుషుల 21,499 మందికాగా, 20,580 మంది మహిళలు ఉన్నారు.0 నుండి 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల జనాభా 5,154. ప్రతాప్‌గఢ్ నగరంలో మొత్తం అక్షరాస్యత జనాభా 31,687మంది కాగా, మొత్తం జనాభాలో పురుషుల అక్షరాస్యత 75.3%మంది ఉన్నారు.మొత్తం జనాభాలో పురుషుల అక్షరాస్యత 80.5%,స్త్రీల అక్షరాస్యత 69.9% కలిగి ఉంది.షెడ్యూల్డ్ కులాలు జనాభా 5,344,షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 3,459. ప్రతాప్‌గఢ్‌లో 8749 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.
సంస్కృతి
నగరం పాత,కొత్త సంస్కృతుల సమ్మేళనం.సమీప గ్రామాల్లో, గిరిజన సంస్కృతి ఇప్పటికీ అభివృద్ధి చెందుతోంది.ప్రతి ఆదివారం గిరిజనులు వారపు సంతలో సరుకులు కొనడానికి నగరానికి వచ్చినప్పుడు,నగరం గిరిజనులుతో నిండి కనిపిస్తుంది.జిల్లాగా ప్రకటించిన తరువాత నగరంలో కొత్త అభివృద్ధి ప్రణాళికలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అమలు చేసింది.
సేవలు, మౌలిక సదుపాయాలు
నగరంలో మూడు సినిమా మందిరాలు ఉన్నాయి.అవి అర్చన, ప్రతాప్, సమత. ప్రతాప్ సినిమా మందిరం 1945 లో నిర్మించినప్పుడు మొత్తం ఉదయపూర్ మండలంలో మొదటి సినిమా మందిరం.మాజీ దర్పాన్ సినిమా మందిరం ఇప్పుడు కొన్ని ఇతర వ్యాపారాలను నిర్వహించడానికి మూసివేయబడింది.కమ్యూనికేషన్ సేవలను ఎయిర్టెల్, బిఎస్ఎన్ఎల్, ఐడియా, రిలయన్స్, టాటా ఇండికామ్, వొడాఫోన్ సంస్థలు నిర్వహిస్తున్నాయి.దాని వ్యూహాత్మక స్థానం కారణంగా భారత విమానాశ్రయాల ప్రాధికార సంస్థ విమానాలను వారి మార్గానికి మార్గనిర్దేశం చేసేందుకు ఇక్కడ విఒఆర్ స్టేషన్‌ను నొకదానిని ఏర్పాటు చేసింది. ప్రతాప్‌గఢ్-ఢిల్లీ-ముంబై మార్గం మధ్య మధ్యలో ఉందని చెబుతారు.ప్రతాప్‌గఢ్ అన్ని ముఖ్యమైన పట్టణాలకు రహదారి ద్వారా అనుసంధానించబడినప్పటికీ,ఒక రైల్వే మార్గ నిర్మాణానికి అవకాశంలేదు.ఎందుకంటే ఇది ఎత్తులో ఉన్నందున,రైల్వే మార్గాన్ని నిర్మించడం చాలా ఖరీదైంది,క్లిష్టమైంది.
చదువు
ప్రతాప్‌గఢ్ లో విద్యా ప్రమాణాలు 1980 ల చివరి నుండి తీవ్రంగా పెరిగాయి.మొదటి ఆంగ్ల భాషా మధ్య పాఠశాల 1989 లో ప్రారంభించబడింది.అప్పటి నుండి అనేక విద్యాసంస్థలు ప్రారంభించబడ్డాయి.ప్రాథమిక (5 వ తరగతి వరకు), మధ్య (8 వ తరగతి వరకు),మాధ్యమిక (10 వ తరగతి వరకు),ఉన్నత మాధ్యమిక (12 వ తరగతి వరకు) కోసం విద్యా సేవలు అందించే సంస్థలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.నగరంలో వైద్య,సాంకేతిక విద్యలలో చేరటానికి ముందు కోర్సుల కోసం ఒక శిక్షణ సంస్థ ఉంది.
పర్యావరణం, పర్యాటకం
ప్రతాప్‌గఢ్ పర్యావరణ పర్యాటకానికి వేదిక.సీతా మాతా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం ఆకర్షణీయమైన జంతుజాలం, వృక్షజాలాలను కలిగి ఉంది.వీటిలో ఎగిరే ఉడుతలు, నల్ల-నాప్డ్ చక్రవర్తులు,ఫ్లోరికాన్లు ఉన్నాయి.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లా వర్గం:ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లా నగరాలు పట్టణాలు వర్గం:రాజస్థాన్
శ్రీపాద పినాకపాణి
రోగాలను, రాగాలను సరిచేసిన సవ్యసాచి పద్మభూషణ్ డాక్టర్ శ్రీపాద పినాక పాణి (ఆగష్టు 3, 1913 - మార్చి 11, 2013). వైద్య, సంగీత రంగాలలో నిష్ణాతులైన పలువురు వీరి శిష్యులే.. గురువులకే గురువు డా. శ్రీ పాద.. శాస్త్రీయ సంగీతం తెలుగునాట అంతంత మాత్రంగా ఉన్న దినాలవి. నాటక పద్యాలలోనో, హరికథలలోనో తప్ప శాస్త్రీయ సంగీతం వినబడని ఆరోజులలో, తమిళ నాట లాగే శాస్త్రీయ సంగీతం తెలుగునాట పరిమళించాలని ఆకాంక్షించారు. ఆ దిశగా ఎందరో సంగీత శిఖామణులను తెలుగు వారికి అందచేశారు.
జననం, బాల్యం, విద్యాబ్యాసం
శ్రీపాద వారు శ్రీకాకుళం జిల్లా ప్రియాగ్రహారంలో 1913, ఆగష్టు 3 వ తేదిన కామేశ్వరరావు, జోగమ్మ దంపతులకు జన్మించారు..రాజమండ్రికి చెందిన లక్ష్మణరావు గారి వద్ద తొలి సంగీత పాఠాలు నేర్చుకున్నారు.. ద్వారం వెంకటస్వామి వారి శిష్యరికం చేశారు.. వారు 1939వ సంవత్సరలోలో విశాఖపట్నం ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల నుండి ఎం.బి.బి.ఎస్. పట్టా తీసుకున్నారు.1945వ సంవత్సరంలో జనరల్ మెడిసన్లో ఎం.డి. పూర్తి చేసారు.
రోగ నిర్మూలన
ఎం.డి. పూర్తి చేసిన పిమ్మట డా. శ్రీ పాద రాజమండ్రిలో సివిల్ అసిస్టెంట్ సర్జన్ గా ప్రభుత్వ సేవలో చేరారు..1951 నుండి 1954 వరకు విశాఖ పట్నంలో వైద్యకళాశాలలో సివిల్ సర్జన్ గా పనిచేసారు.. 1957లో కర్నూలు వైద్యకళాశాలకు బదిలీ అయ్యారు. అక్కడే కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ గా, సూపరింటెండ్ గా పనిచేసి 1968 లో పదవీ విరమణ చేసారు..కర్నూలులో స్ధిర నివాసం ఏర్పర్చుకున్నారు.
శిష్యప్రముఖులు
డా. నోరి దత్తాత్రేయుడు వైద్యరంగంలో శ్రీపాద వారి ప్రముశ శిష్యులలో ఒకరు కాగా, నూకల చిన సత్యనారాయణ, నేదునూరి కృష్ణమూర్తి, శ్రీరంగం గోపాలరత్నం, మల్లాది సూరిబాబు, నేతి శ్రీరామశర్మ సంగీతంలో వారిశిష్యులు..
జయంతి ఉత్సవాలు
శత వసంతంలో అడుగిడిన శ్రీ పాద పినాక పాణి గారిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఘనంగా సత్కరించింది. శుక్రవారం కర్నూలు సునయన ఆడిటోరియంలో ఆయన శిష్యులతో సంగీత కార్యక్రమాన్ని రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర న్యాయ శాఖ మంత్రి ఏరాసు ప్రతాప రెడ్డి, జిల్లా కలెక్టర్ వారికి సువరణ కంకణం బహుకరించారు. తిరుమల తిరుపతి దేవస్ధానం రూ.10,01,116 లతోపాటు గాన విద్యావారధి బిరుదు ప్రదానం చేసారు.గణపతి దత్త పీఠం వారు సన్మాన పత్రాన్ని అంద చేసారు.. భీమిలి శివగంగ పరిషత్ చీఫ్ పాట్రన్ శివానంద మూర్తి గారు శ్రీ పాద వారిని శాలువతో సత్కరించారు.
స్వర్ణ కిలారి
స్వర్ణ కిలారి తెలుగు రచయిత్రి, సినిమా నటి. అమ్మూనాయర్ ఇంగ్లీషులో రాసిన "ఎ బ్రీఫ్ అవర్ ఆఫ్ బ్యూటీని" అనే ఆంగ్ల పుస్తకాన్ని "లిప్తకాలపు స్వప్నం" పేరిట తెలుగులోకి అనువదించింది. కెవిఆర్ మహేంద్ర దర్శకత్వం వహించిన 'దొరసాని' సినిమాలో పెద్ద దొరసాని పాత్రలో నటించింది. తెలంగాణలోని వాడుక పదాలను ఒకచోట చేరుస్తూ తెలంగాణ భాషను వెలుగులోకి తెచ్చేందుకు ఏర్పాటైన గడిగోలు గ్రూప్‌ నిర్వాకురాలిగా ఉంది.
జననం - విద్యాభ్యాసం
స్వర్ణ కిలారి నవంబరు 4న భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, కొత్తగూడెంలో రాజేశ్వరరావు, ఝాన్సీ లక్ష్మి దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె డిగ్రీ వరకు కొత్తగూడెం లోనే పూర్తి చేసింది, కంప్యూటర్‌ కోర్స్ చేయడానికి హైదరాబాదు వచ్చింది.
వివాహం
2000, ఏప్రిల్ 19న దిలీప్ కొణతంతో స్వర్ణ వివాహం జరిగింది. వీరికి ఒక కుమారుడు (అర్ణవ్)
సాహిత్య రంగం
స్వర్ణ తల్లి ఝాన్సీలక్ష్మి పీయూసీ వరకు చదువుకుంది. అంతేకాకుండా ఝాన్సీలక్ష్మికి బాగా పుస్తకాలు చదివే అలవాటు ఉండేది. దాంతో చిన్నప్నటి నుండి చందమామ, బాలమిత్ర, చతుర, విపుల పుస్తకాలు, ఆంధ్రభూమి, ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలు చదివిన స్వర్ణకు సాహిత్యంపై ఆసక్తి కలిగింది. దిలీప్ కూడా పుస్తక ప్రియుడు, రచయిత అవ్వడం వల్ల వివాహం అయ్యాక స్వర్ణకు అనేక రకాల పుస్తకాలు చదివే అవకాశం దొరికింది.
పుస్తకాలు
thumb|'ఇంతియానం' పుస్తక ఆవిష్కరణ (తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, 2023 జూలై 9)
ఇతర లింకులు
వర్గం:భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా మహిళలు వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
సన్ జూ
సన్ జూ (ఆంగ్లం: Sun Tzu) ప్రాచీన చైనా కి చెందిన సేనాధిపతి, సైనిక వ్యూహకర్త, రచయిత, తాత్వికుడు. యుద్ధ వ్యూహాల గురించి ఆయన రాసిన ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్ పాశ్చాత్యదేశాల, తూర్పు ఆసియా దేశాల యుద్ధ వ్యూహాలను ప్రభావితం చేసింది. ఆయన రచనల్లో ముఖ్యంగా యుద్ధానికి ప్రత్యామ్నాయ ప్రణాళికలు, యుద్ధాన్ని నివారించడం, నిఘా ఏర్పాటుచేసుకోవడం, పొరుగు వారితో సంబంధాలు సృష్టించుకోవడం, కొనసాగించడం, మనకన్నా మెరుగైన శత్రువు ఎదురైనప్పుడు తాత్కాలికంగా అణిగిఉండటం వంటి విషయాలు చర్చిస్తాయి. సన్ జూ ని చైనా, తూర్పు ఆసియా దేశాలు యుద్ధానికి, చరిత్రకి సంబంధించి పూజ్యుడిగా భావిస్తారు.
ఈయన రచనలు కూర్చబడినప్పటి నుంచి తూర్పు ఆసియాదేశాలు తమ యుద్ధ వ్యూహాల్లో విరివిగా వాడుతూ వచ్చారు. 20వ శతాబ్దంలో పాశ్చాత్య దేశాల్లో ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్ ప్రాబల్యం బాగా పెరిగింది. పోరాట స్ఫూర్తి అవసరమైన సాంస్కృతిక, రాజకీయ, క్రీడలు, ఆధునిక యుద్ధ తంత్రాల లాంటి అన్ని రంగాల్లో ఈ పుస్తకంలో పేర్కొనబడ్డి విషయాలు ఉపయోగించారు.
సన్ జూ చారిత్రాత్మకత అంత ఖచ్చితంగా తెలియదు. హాన్ వంశ చరిత్రకారుడైన సిమా కియాన్, ఇంకా సాంప్రదాయ చీనా చరిత్రకారులు ఈయన్ను వు అనే రాజు దగ్గర మంత్రి అయిఉండవచ్చని, ఆయన జీవితకాలం సా.పూ 544–496 మధ్య జీవించి ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు.
మూలాలు
వర్గం:చైనా వ్యక్తులు
ప్రాణహిత నది
ప్రాణహిత అన్నది గోదావరి నదికి ఉపనది. ఇది కరీంనగర్ జిల్లా లోని కాళేశ్వరం వద్ద గోదావరి నదిలో కలుస్తుంది.
ప్రాణహిత (అయోమయ నివృత్తి)
ప్రాణహిత అన్నది గోదావరి నదికి ఉపనది.
ప్రాణహిత నది
ప్రాణహిత నది గోదావరి నదికి అతిపెద్ద ఉపనది, ఇది పెన్‌గాంగా నది, వార్ధా నది, వైన్‌గంగా నదుల మిశ్రమ జలాలను నీటి పారుదల బేసిన్లో 34% కలిగి ఉంటుంది. అనేక ఉపనదుల కారణంగా ఈ నది మహారాష్ట్రలోని విదర్భ ప్రాంతమంతా, అలాగే సత్పురా శ్రేణుల దక్షిణ వాలులను ప్రవహిస్తుంది. ఇది మహారాష్ట్రలోని గాడ్చిరోలి జిల్లా, తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ జిల్లా సరిహద్దులో ప్రవహిస్తుంది. ప్రాణహిత ఉప-బేసిన్ భారతదేశంలో పెద్దవాటిలో ఏడవది. ఇది 109,078 km2 విస్తీర్ణం ఉంటుంది. ఇది నర్మదా నది, కావేరి వంటి ముఖ్యమైన నదుల వ్యక్తిగత బేసిన్ల కంటే పెద్దదిగా ఉంటుంది.
ఉపయోగాలు
సిరోంచా, కళేశ్వరం మధ్య నీటి రవాణా కోసం ఈ నదిని ఉపయోగిస్తారు. హిందూ సంప్రదాయాలలో పండుగ అయిన పుష్కరంలోని పన్నెండు నదులలో ఇది కూడా ఒకటి.
మిథుబెన్ పేటీట్
మిథుబెన్ పేటీట్ (ఏప్రిల్ 11, 1892 - జూన్ 16, 1973) భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు. గాంధీజీ సాగించిన ఉప్పు సత్యాగ్రహం ఉద్యమంలో కీలకపాత్ర పోషించింది.
జననం
మిథుబెన్ 1892, ఏప్రిల్ 11న బొంబాయిలోని ఒక ధనిక పార్సీ కుటుంబంలో జన్మించింది. ఈవిడ తండ్రి డిన్షా మానేక్జీ పేటీట్ బొంబాయిలో ఒక ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త.