cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ఇటలీ
పర్యావరణం
1970, 1980 ల నాటి నుండి స్మోగ్ స్థాయిలు నాటకీయంగా తగ్గినప్పటికీ అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో విస్తృతమైన ట్రాఫిక్, రద్దీ వలన తీవ్రమైన పర్యావరణ, ఆరోగ్య సమస్యలు ఏర్పడతున్నాయి. పొగమంచు ఉండటం అనేది చాలా అరుదైన దృగ్విషయంగా మారింది, సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ స్థాయిలు తగ్గుతున్నాయి.
అనేక నీటి వనరులు, తీరప్రాంతాలను పారిశ్రామిక, వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు కూడా కలుషితం చేశాయి. నీటి స్థాయిల పెరుగుదల కారణంగా వెనిస్లో ఇటీవల సంవత్సరాల్లో తరచూ వరదలు సంభవించాయి. పారిశ్రామిక కార్యకలాపాల నుండి వ్యర్ధాలు ఎల్లప్పుడూ చట్టపరమైన మార్గాల ద్వారా తొలగించబడడం లేదు. మరియ సెవెసొ విపత్తు విషయంలో ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో నివాసితులు శాశ్వత ఆరోగ్య ప్రభావాలకు లోనుకావడానికి దారితీసింది. దేశం 1963, 1990 మధ్య అనేక అణు రియాక్టర్లను కూడా నిర్వహించింది. కానీ చెర్నోబిల్ విపత్తు, ఈ సమస్యపై ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత అణు కార్యక్రమం రద్దు చేయబడిన తరువాత. 2008 లో నాలుగు అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లకు ఫ్రెంచ్ సాంకేతికతతో ప్రభుత్వం రద్దుచేయాలని ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నది. ఫుకుషిమా అణు ప్రమాదానికి తరువాత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఈ నిర్ణయం తీసుకోవడానికి దారితీసింది. అటవీ నిర్మూలన చట్టవిరుద్ధమైన నిర్మాణాలు అభివృద్ధి, పేలవమైన భూ-నిర్వహణ విధానాలు ఇటలీ పర్వత ప్రాంతాలపై గణనీయమైన అనారోగ్యానికి కారణమయ్యాయి. 1963 వజోం డాం వరద, 1998 సర్నో 2009 మెస్సినా భూక్షయం వంటి ప్రధాన పర్యావరణ వైపరీత్యాలకు ఇది దారితీసింది.
జీవవైవిధ్యం
ఇటలీలో జంతుజాలం జీవవైవిధ్యం అత్యధిక స్థాయిలో ఉంది. ఇక్కడ మొత్తం 57,000 జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. మొత్తం యూరోపియన్ జంతువులలో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువగా ఇది ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పం మధ్యధరా సముద్రం మధ్యలో ఉంది. మధ్య యూరోప్, ఉత్తర ఆఫ్రికా మధ్య ఒక కారిడార్ను ఏర్పరుస్తుంది., 8,000 కి.మీ. ఇటలీ కూడా బాల్కన్, యురేషియా, మధ్య ప్రాచ్యం నుండి జాతులను పొందుతుంది. ఆల్ప్స్, అప్పినైన్స్, సెంట్రల్ ఇటాలియన్ అటవీప్రాంతాలు, దక్షిణ ఇటాలియన్ గారెగ్యూ, మాక్విస్ పొకుండ్లాండ్లతో సహా ఇటలీ భిన్నమైన భౌగోళిక నిర్మాణం కూడా అధిక వాతావరణం, నివాస వైవిధ్యానికి దోహదపడుతుంది.
ఇటాలియన్ జంతువులలో 4777 స్థానిక జంతు జాతులు ఉన్నాయి. వీటిలో సార్డీనియన్ ఎర్రటి చెవి, బార్సిలోనా ఎర్ర జింక, స్పెక్టాక్డ్ సాలమండర్, బ్రౌన్ కేవ్ సాలమండర్, ఇటాలియన్ కేవ్ సాలమండర్, మోంటే అల్బో కేవ్ సాలమండర్, సార్డియన్ బ్రూక్ న్యూట్, ఇటాలియన్ న్యూట్, ఇటాలియన్ ఫ్రాగ్, అప్నీన్ పసుపు- బెల్లీడ్ టోడ్, ఐయోలియన్ గోడ బల్లి, సిసిలియన్ గోడ బల్లి, ఇటాలియన్ ఆస్కల్పియన్ పాము, సిసిలియన్ చెరువు తాబేలు ఉన్నాయి. ఆల్పైన్ మార్మోట్, ఎట్రుస్కాన్ ష్రూ (ప్రపంచంలో అతి చిన్న క్షీరదం),, యూరోపియన్ మంచు వోల్టే వంటి ఇటలీలో 102 క్షీరదాలు ఉన్నాయి; ప్రముఖ పెద్ద క్షీరదాలలో ఇటలీ తోడేలు, మార్సికన్ గోధుమ ఎలుగుబంటి పైరెన్యన్ చామోయిస్, ఆల్పైన్ ఐబెక్స్, కఠినమైన-పంటి డాల్ఫిన్, మృదువైన పందికొక్కు, మధ్యధరా మోంట్ సీల్. ఇటలీలో 516 పక్షి జాతులు, 56213 అకశేరుక జాతులు ఉన్నాయి.
ఈ వృక్షజలంలో సాంప్రదాయకంగా సుమారు 5,500 నాళాల మొక్కల జాతులు ఉన్నట్లుగా అంచనా వేయబడింది. అయినప్పటికీ 2005 నాటికి 6,759 జాతులు ఇటాలియన్ వాస్కులర్ ఫ్లోరా డేటా బ్యాంకులో నమోదు చేయబడ్డాయి. జియోబొటానికల్లీ ఇటాలియన్ ఫ్లోరా సర్క్యూంబోరియల్ ప్రాంతం, మధ్యధరా ప్రాంతం మధ్య భాగస్వామ్యం. ఇటలీ యూరోపియన్ వన్యప్రాణి అండ్ నాచురల్ హాబిటట్స్ పరిరక్షణపై బెర్నే కన్వెన్షన్‌కు, హబీట్ట్స్ డైరెక్టివ్‌కు ఇటాలియన్ జంతు, ఫ్లోరాకు రక్షణ కల్పించే ఒక సంతకంగా ఉంది.
వాతావరణం
ద్వీపకల్పం గొప్ప రేఖాంశ పొడిగింపు, ఎక్కువగా పర్వత అంతర్గత ఆకృతికి ధన్యవాదాలు. ఇటలీ వాతావరణం చాలా విభిన్నంగా ఉంటుంది. ఉత్తర, మధ్య ప్రాంతాలలో వాతావరణం ఆర్ద్ర ఉపఉష్ణమండల నుండి ఆర్ద్ర ఖండాంతర, మహాసముద్రం వాతావరణం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా పో లోయ భౌగోళిక ప్రాంతం వాతావరణం చాలా ఖండారమైనది. కఠినమైన శీతాకాలాలు, వేసవికాలాలు ఉంటాయి.
ఆర్ధికం
ఇటలీ ప్రపంచపు ఆరవ అతిపెద్ద ఉత్పాదక దేశం తక్కువ సంఖ్యలో బహుళజాతి సంస్థలతో పోల్చదగిన పరిమాణం, ఇతర అనేక డైనమిక్ చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలతో పోలిస్తే ఇది అనేక పారిశ్రామిక జిల్లాలలో విస్తృతంగా క్లస్టర్ చేయబడింది. ఇవి ఇటాలియన్ పరిశ్రమ వెన్నెముకగా ఉంది. ఇది సముచిత విఫణి, లగ్జరీ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులపై దృష్టి పెడుతున్న ఒక ఉత్పాదక రంగాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది. ఒక వైపున పోటీ పడటానికి తక్కువ సామర్థ్యం ఉన్నట్లయితే.మరొక వైపు చైనా, ఇతర ఆవిర్భవిస్తున్న ఆసియా ఆర్థికవ్యవస్థల పోటీ తక్కువ కార్మిక ఖర్చులు ఆధారంగా అధిక నాణ్యత కలిగిన ఉత్పత్తులతో పోటీ పడుతూ ఉన్నాయి. 2016 లో ఇటలీ ప్రపంచంలోనే 7 వ అతిపెద్ద ఎగుమతిదారుగా ఉంది. యూరోపియన్ యూనియన్లోని ఇతర దేశాలతో అత్యంత సన్నిహిత వాణిజ్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఈ దేశాలతో మొత్తం వాణిజ్యంలో 59% నిర్వహిస్తుంది. మార్కెట్ వాటా క్రమంలో దీని అతిపెద్ద యు.యూ వాణిజ్య భాగస్వాములలో జర్మనీ (12.9%), ఫ్రాన్స్ (11.4%),, స్పెయిన్ (7.4%) భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి.
ఇటలీ ఒక ద్రవ్య సంఘం, యూరోజోన్ (ముదురు నీలం), EU సింగిల్ మార్కెట్లో భాగం.
ఇటాలియన్ ఉత్పాదక రంగంలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఆటోమోటివ్ పరిశ్రమలో 1,44,000 సంస్థలు ఉన్నాయి. 2015 లో ఇందులో దాదాపు 4,85,000 మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారని అంచనా, ఇటాలియన్ జి.డి.పి.లో 8.5% వాటాను కలిగి ఉంది. ఫియట్ క్రిస్లర్ ఆటోమొబైల్స్ (ఎఱింగి.సి.ఎ.లో సంక్షిప్తీకరించబడింది) ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోనే ఏడవ అతిపెద్ద ఆటో తయారీ సంస్థగా ఉంది. బ్రాండ్ ఫైనాన్స్ ద్వారా ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన బ్రాండ్ రేట్ చేయబడిన చాలా పెద్ద కాంపాక్ట్ సిటీ కార్ల నుండి మసెరటి, లంబోర్ఘిని, ఫెరారీ లాంటి లగ్జరీ సూపర్కారులకు దేశం విస్తృతమైన ప్రశంసలు పొందింది. ఇటాలియన్ కార్స్ ఆఫ్ ది ఇయర్ యూరోపియన్ కారు పోటీలలో 12 సార్లు గెలిచింది. 9 అవార్డులు ఫియట్ (ఏ తయారీదారులలో చాలామంది), ఆల్ఫా రోమియో 2, లాన్సియాచే గెలుపొందారు.
ఇటలీ యూరోపియన్ సింగిల్ మార్కెట్లో భాగంగా ఉంది. ఇది 500 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులను ఉన్నవారు. అనేక దేశీయ వాణిజ్య విధానాలు యూరోపియన్ యూనియన్ (యు.యూ) సభ్యులు, యు.యూ చట్టం ద్వారా ఒప్పందాలచే నిర్ణయించబడతాయి. ఇటలీ 2002 లో యూరోలో సాధారణ యూరోపియన్ కరెన్సీగా ప్రవేశపెట్టింది. ఇది సుమారుగా 330 మిలియన్ పౌరులను సూచిస్తున్న యూరోజోన్లో సభ్యదేశంగా ఉంది. యూరోపియన్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఇటలీ ద్రవ్య విధానాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
2007-08 ఆర్థిక సంక్షోభం ద్వారా ఇటలీ తీవ్రంగా దెబ్బతింది. ఇది దేశంలోని నిర్మాణ సమస్యలను మరింత తీవ్రతరం చేసింది. సమర్థవంతంగా 1950 ల నుండి 1970 ల ప్రారంభం వరకు 5%-6% అభివృద్ధి కొనసాగింది. 130], 1980-90 లలో ప్రగతిశీల క్షీణత నుండి సంవత్సరానికి 5-6% బలమైన జి.డి.పి. పెరుగుదల తర్వాత వాస్తవంగా 2000 లలో దేశం స్థిరపడింది. భారీ ప్రభుత్వ ఖర్చులతో వృద్ధిని పునరుద్ధరించే రాజకీయ ప్రయత్నాలు చివరికి ప్రజా రుణంలో తీవ్రమైన పెరుగుదలను సృష్టించాయి. అది 2014 లో జి.డి.పి.లో 135% పైగా ఉండి గ్రీకు (174%) తర్వాత నిలిచింది. (174%) తరువాత యు.యూలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. అంతేకాక ఇటలీ, గ్రీస్ మధ్య ప్రధాన వ్యత్యాసం, విదేశీ రుణాల స్థాయి ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు కంటే తక్కువగా ఉంది.
సామాజిక-ఆర్ధిక బలహీనతకు దక్షిణ-ఉత్తర విభజన ప్రధాన కారణంగా ఉంది. ఇది ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాలు, మునిసిపాలిటీల మధ్య గణాంక ఆదాయంలో భారీ వ్యత్యాసంగా ఉందని గమనించవచ్చు. అత్యంత ధనిక విభాగం " ఆల్టో అడిగే-సౌత్ టైరోల్ " తలసరి జాతీయ జిడిపిలో 152%, పేద ప్రాంతం " కాలాబ్రియా " 61% ఉంది. నిరుద్యోగం రేటు (11.1%) యూరోజోన్ సగటు కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కానీ ఉత్తరప్రదేశ్లో 6.6%, దక్షిణాన 19.2%.
వ్యవసాయం
గత జాతీయ వ్యవసాయ జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2010 లో 1.6 మిలియన్ల వ్యవసాయ క్షేత్రాలు (2000 నుండి -32.4%) 12.7 మిలియన్ హెక్టార్లు (63% దక్షిణ ఇటలీలో ఉన్నాయి) ఉన్నాయి. అధిక సంఖ్యలో (99%) కుటుంబం-పనిచేసే, చిన్నది క్షేత్రాలుగా కేవలం 8 హెక్టార్ల పరిమాణం మాత్రమే ఉన్నాయి. వ్యవసాయ ఉపయోగాల్లో మొత్తం ఉపరితల వైశాల్యంలో (అటవీ మినహాయింపు) ధాన్యం క్షేత్రాలు 31%, ఆలివ్ చెట్టు తోటలు 8.2%, వైన్యార్డులు 5.4%, సిట్రస్ ఆర్చర్డ్స్ 3.8%, చక్కెర దుంపలు 1.7%,, హార్టికల్చర్ 2.4%. మిగిలినవి ప్రధానంగా పచ్చిక బయళ్లకు (25.9%), తిండి గింజలు (11.6%) ఉన్నాయి. ఇటలీ ప్రపంచ టాప్ వైన్ నిర్మాత, ఆలివ్ నూనె, పండ్లు (ఆపిల్ల, ఆలీవ్లు, ద్రాక్ష, నారింజ, లేమాన్లు, బేరి, ఆప్రికాట్లు, హాజెల్ నట్స్, పీచెస్, చెర్రీస్, రేగు పండ్లు, స్ట్రాబెర్రీలు, కివి ఫట్లు) కూరగాయలు (ముఖ్యంగా ఆర్టిచోకెస్, టమోటాలు) వ్యవసాయంలో ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. అత్యంత ప్రసిద్ధ ఇటాలియన్ వైన్లలో బహుశా టుస్కాన్ చియాంటీ, పీడ్మోంటిస్ బరోలో. బార్బెరెస్కో, బర్బెరా డి అస్తీ, బ్రూనెల్లో డి మోంటల్సినో, ఫ్రస్కాటి, మోంటెపల్సియోనో డి అబ్రుజో, మోరెలినో డి స్కాన్సానో, మెరుపు వైన్స్ ఫ్రాన్సియకోటా, ప్రోసెక్కో వంటి ఇతర ప్రసిద్ధ వైన్లు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. ఇటలీ ప్రత్యేకంగా ఉన్న నాణ్యతకలిగిన వస్తువులు ముఖ్యంగా ఇప్పటికే పేర్కొన్న వైన్లు, ప్రాంతీయ చీజ్లు తరచుగా నాణ్యత హామీ లేబుళ్ల క్రింద డి.ఒ.సి / డి.ఒ.పి క్రింద రక్షించబడతాయి. ఈ భౌగోళిక సూచన ప్రమాణపత్రం యూరోపియన్ యూనియన్ చేత చెప్పబడుతున్నది. తక్కువ నాణ్యత గల ఉత్పాదక ఎర్ర్సాట్ ఉత్పత్తులతో గందరగోళాన్ని నివారించడానికి ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.
మౌలికనిర్మాణాలు
2004 లో ఇటలీలో రవాణా విభాగం సుమారు 119.4 బిలియన్ యూరోల టర్నోవర్ను ఉత్పత్తి చేసింది. ఇది 1,53,700 సంస్థల్లో 9,35,700 మంది ఉద్యోగులను ఉపాధి కల్పిస్తుంది. జాతీయ రోడ్డు నెట్వర్క్ 2002 లో 668,721 కీ.మీ (415,524 మై) ఇటలీలో రహదారి సేవలు అందిస్తూ ఉన్నాయి. వీటిలో 6,487 కి.మీ (4,031 మై) మోటారు మార్గాలు, ప్రభుత్వ-యాజమాన్యం కానీ ప్రైవేటుగా అట్లాంటియా చేత నిర్వహించబడుతున్నాయి. 2005 లో జాతీయ రహదారి నెట్వర్క్లో 3,46,67,000 ప్రయాణీకుల కార్లు (1,000 మందికి 590 కార్లు), 40,15,000 వస్తువుల వాహనాలు పంపిణీ చేయబడ్డాయి.
2008 లో 1,68,529 కిమీ (10,271 మైళ్ళు), 11,727 కిలోమీటర్లు (7,287 మైళ్ళు) రైలు మార్గాలు విద్యుద్దీకరించబడినది, 4,802 లోకోమోటివ్లు, రైలుకార్లు నడుపుతున్నాయి.
జాతీయ లోతట్టు జలమార్గాల నెట్వర్క్ 2002 లో 1,477 కి.మీ (918 మై) నౌకాయాన నదులు, చానెళ్లను కలిగి ఉంది. 2004 లో సుమారు 30 ప్రధాన విమానాశ్రయాలు (మిలన్ లోని మల్పెంస ఇంటర్నేషనల్, రోమ్లో లియోనార్డో డావిన్సీ ఇంటర్నేషనల్), 43 ప్రధాన నౌకాశ్రయాలు (మధ్యధరా సముద్రంలో దేశం అతి పెద్ద, రెండవ అతిపెద్ద జెనోవా నౌకాశ్రయంతో సహా). 2005 లో ఇటలీ ఒక పౌర విమాన సముదాయం 3,89,000 యూనిట్లు, 581 నౌకల వ్యాపార విమానాలను నిర్వహించింది.
ఇటలీ దాని శక్తి అవసరాలలో సుమారు 80% దిగుమతి అవసరం.
ఇటలీ తాగునీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్య అవస్థాపన నిర్వహించడానికి తగినంత పెట్టుబడి పెట్టదు. యూరోపియన్ యూనియన్లో నీరు, పారిశుధ్యం సుంకాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. 1993 లో ఆమోదించబడిన ది గల్లి లా పెట్టుబడి స్థాయిని పెంచడం, సర్వీస్ ప్రొవైడర్లను ఏకీకృతం చేయడం ద్వారా సేవ నాణ్యతను మెరుగుపరచడం వాటిని మరింత సమర్థవంతంగా చేయడం, సుంకం ఆదాయం ద్వారా ధర రికవరీ స్థాయిని అధికరించింది. ఈ సంస్కరణలు ఉన్నప్పటికీ పెట్టుబడుల స్థాయిలు క్షీణించి అవసరానికి తగినంతగా దూరంగా ఉన్నాయి.
సైన్స్, సాంకేతికం
ఇటలీ శతాబ్దాలుగా భౌతిక శాస్త్రం, ఇతర విజ్ఞాన శాస్త్రాలలో అనేక ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలను సృష్టించడానికి శాస్త్రీయ సమాజాన్ని ప్రోత్సహించింది. లియోనార్డో డా విన్సీ (1452-1519), మిచెలాంగెలో (1475-1564), లియోన్ బాటిస్టా అల్బెర్టీ (1404-72) వంటి ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనోద్యమ సమయంలో జీవశాస్త్రాలు, నిర్మాణం, ఇంజనీరింగ్‌తో సహా అనేక రంగాలకు ముఖ్యమైన రచనలు చేసారు. భౌతిక శాస్త్రవేత్త గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు, ఖగోళ శాస్త్రవేత్త గెలీలియో గెలీలి (1564-1642) సైంటిఫిక్ రివల్యూషన్‌లో ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు. అతని విజయాలు టెలీస్కోప్, పర్యవసానంగా ఖగోళ పరిశీలనలకు కీలక మెరుగుదలలతో, చివరికి టోలెమిక్ నమూనాపై కోపర్నికేనిజంలో విజయం సాధించాడు.
గియోవన్నీ డొమెనికో కాస్సిని (1625-1712), గియోవన్నీ షియాపరేల్లే (1835-1910) వంటి ఇతర ఖగోళవేత్తలు సౌర వ్యవస్థ గురించి అనేక ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు చేసారు. గణితంలో జోసెఫ్ లూయిస్ లాగ్రాంజ్ (జననం గియుసేప్ లాడోవికో లాగ్రాంగి, 1736-1813) ఇటలీని వదిలి వెళ్ళే ముందు చురుకుగా ఉండేవాడు. ఫైబొనాక్సీ (సుమారుగా 1170 - c. 1250), గెరోలామో కార్డానో (1501-76) గణిత శాస్త్రంలో ప్రాథమిక అభివృద్ధిని చేసాడు. లూకా పాసియోలి ప్రపంచానికి అకౌంటింగ్ను స్థాపించాడు. భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఎన్రికో ఫెర్మీ (1901-54) నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతగా చికాగోలో బృందాన్ని నడిపించాడు. ఇది మొట్టమొదటి అణు రియాక్టర్ను అభివృద్ధి చేసింది. భౌతిక శాస్త్రానికి అనేక ఇతర రచనలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇందులో క్వాంటం థియరీ సహ-అభివృద్ధి, అణు ఆయుధం సృష్టించడంలో కీలక మయ్యాయి. బ్రూనో రోసీ (1905-93) కాస్మిక్ రేస్, ఎక్స్-రే ఖగోళశాస్త్రంలో ఒక మార్గదర్శకుడు), అనేక మంది ఇటాలియన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ఎమిలియో జి. సేగ్రే (1905-89) మూలకాలు టెక్నీటియం, అస్సాటైన్ వంటి శాస్త్రవేత్తలు ప్రాధాన్యత వహించారు.పలువురు ఇటాలియన్ వైద్యులు 1930 లలో యూదులకు వ్యతిరేకంగా రూపొందించిన ఫాసిస్ట్ చట్టాలచే ఇటలీని వదిలివేయాలని బలవంతం చేయబడ్డాడు.
ఇతర ప్రముఖ భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు: అమేడియోవో అవగోడ్రో (ముఖ్యంగా అగెగోడ్రో చట్టం, అవగోడ్రో స్థిరాంకం), ఇవాంజిలిస్టా టొరిసెల్లి (బేరోమీటర్ సృష్టికర్త), అలెశాండ్రో వోల్టా (ఎలక్ట్రిక్ బ్యాటరీ యొక్క ఆవిష్కర్త), గుగ్లిల్మో మార్కోని (సృష్టికర్త రేడియో), గలిలో ఫెరారీస్, ఇండొనేషన్ ప్యూరినోట్టి, ఇండస్ మోటార్ మార్గదర్శకులు, లైట్ బల్బ్, ఇన్నోసెంజో మంజెట్టి, ఆటో, రోబోటిక్స్ ఎగ్జిక్యూటివ్ పయనీర్, ఎట్టోర్ మజొరన (మజొరన ఫెర్మీలను కనుగొన్నారు), కార్లో రుబియా (1984 నోబెల్ బహుమతి సి.ఇ.ఆర్.ఎన్ లో డబల్యూ, జెడ్ కణాల ఆవిష్కరణకు దారితీసే పని కోసం భౌతికశాస్త్రం). ఆంటోనియో మెసుసీ వాయిస్-కమ్యూనికేషన్ పరికరాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి పేరు గాంచాడు. ఇది తరచూ మొదటి టెలిఫోన్గా పిలువబడుతుంది. 1964 లో పీర్ జార్జియో పెరోట్టో మొట్టమొదటి డెస్క్టాప్ కంప్యూటర్, ప్రోగ్రాం 101 ను రూపొందించాడు. ఇది మొదటి వ్యక్తిగత వాణిజ్య కంప్యూటర్. జీవశాస్త్రంలో, ఫ్రాన్సిస్కో రెడి తొలిసారిగా యాదృచ్ఛిక తరం సిద్ధాంతాన్ని సవాలు చేయడం ద్వారా ఈగపుట్లు ఫ్లైస్ గుడ్ల నుండి వచ్చాయని, అతను 180 పరాన్నజీవి వివరాలను వివరించాడు. మార్సెల్లో మాల్పిగి సూక్ష్మదర్శిని శరీరనిర్మాణాన్ని స్థాపించాడు. లాజిరో స్పల్లన్జాని శరీర విధులు, జంతు పునరుత్పత్తి, సెల్యులార్ థియరీ, కామిల్లో గోల్గి, దీని అనేక విజయాలలో గోల్గి కాంప్లెక్స్ ఆవిష్కరణ న్యూరోన్ సిద్ధాంతం ఆమోదించడానికి దారితీసింది. రీటా లెవి-మోంటల్సినీ నాడి పెరుగుదల కారకాన్ని (1986 నోబెల్ ప్రైజ్ ఇన్ ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్) కనుగొన్నారు. కెమిస్ట్రీలో 1957 లో అధిక పాలిమర్ల మీద తన పని కోసం గియులియో నాట్టా కెమిస్ట్రీలో నోబెల్ బహుమతిని అందుకున్నారు. 1947 లో గియోసెప్ ఓఖిలినిని పియాన్ లేదా పై-మేసన్ క్షయం కనుగొన్నందుకు ఫిజిక్స్లో వుల్ఫ్ బహుమతిని పొందాడు. 1990 లో గణిత శాస్త్ర గ్రహీతలోని ఎనియోయో డి గియోర్రీ బహుమతి తక్కువ సర్ఫేస్ల గురించి బెర్న్స్టెయిన్ సమస్యను పరిష్కరించింది. 19 వ హిల్బెర్ట్ సమస్య ఎలిప్టిక్ పాక్షిక అవకలన సమీకరణాల పరిష్కారాలు.
పర్యాటకం
ఇటలీ ప్రపంచంలోనే అత్యంత అధికంగా పర్యాటకులు సందర్శించే దేశాలలో 5 వ స్థానంలో ఉంది. 2015 నాటికి మొత్తం 50.7 మిలియన్ల అంతర్జాతీయ సందర్శకులు ఇటలీని దర్శించాడు. 2014 లో (జి.డి.పి.లో 10.1%), 2014 లో నేరుగా 10,82,000 ఉద్యోగాలను (మొత్తం ఉపాధిలో 4.8%) జి.డి.పి.లో (పర్యాటక, సరఫరా గొలుసు, ప్రేరిత ఆదాయ ప్రభావాలు).
ఇటలీ తన సాంస్కృతిక, పర్యావరణ పర్యాటక మార్గాల కోసం ప్రసిద్ధి చెందింది. 53 యునెస్కొ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. ప్రపంచంలోనే ఇది చాలా అధికం. ఐరోపాలో మిలన్ 6 వ అతిపెద్ద నగరంగా, 14 వ స్థానంలో ఉంది. 2016 లో 7.65 మిలియన్ల అంతర్జాతీయ పరూఅటకులు సందర్శించారు.సగటున రోమ్ 8 వ, 16 వ శనివారములలో 7.12 మిలియన్ల పర్యాటకులు సందర్శించారు. వీటితోపాటు వెనిస్, ఫ్లోరెన్స్ ప్రపంచంలోని టాప్ 100 గమ్యస్థానాలలో కూడా చోటుచేకుని ఉన్నాయి.
ఇటలీ అత్యధికంగా సందర్శించే స్థలాలలో ఉదా. కోలోసమ్, రోమన్ ఫోరం, పాంపీ, ఉఫిజి గ్యాలరీ, గల్లెరియా డెల్'అకాడెడియా, కాస్టెల్ సాన్త్జెంగో, బోబోలీ గార్డెన్, వెనరియా రియల్, టురిన్ ఈజిప్టియన్ మ్యూజియం, బోర్గేస్ గ్యాలరీ, రాయల్ పాలస్ ఆఫ్ కాసెర్టా, సెనాకోలో విన్సినోనో మ్యూజియం, విల్లా డి స్టే, పిట్టీ నెదర్స్ నేషనల్ ఆర్కియాలజికల్ మ్యూజియం, మెడిసి చాపెల్లు, ఆస్టెషియా యాంటిక ఎక్సవేషన్స్ అండ్ మ్యూజియం, బ్లూ గ్రోట్టో, వెనిస్ నేషనల్ ఆర్కియాలజికల్ మ్యూజియం, లేక్ కోమో, పినాకోటెకా డి బ్రెరా ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.
గణాంకాలు
2013 చివరి నాటికి ఇటలీలో 6,07,82,668 నివాసులు ఉన్నారు. ఫలితంగా జనాభా సాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 202 మంది నివాసితులు ఉన్నారు. అనేక పాశ్చాత్య యూరోపియన్ దేశాల కంటే ఇది అధికం. అయితే జనాభా పంపిణీ అసమానంగా ఉంది. అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతాలుగా పో లోయ (జాతీయ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది ఉన్నారు), రోమ్, నేపుల్స్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఆల్ప్స్, అప్నీన్స్ పర్వత ప్రాంతాలు, బాసిలికాటా పీఠభూములు, సార్డినియా ద్వీపం చాలా తక్కువగా జనసాంధ్రత కలిగి ఉన్నాయి.
20 వ శతాబ్దంలో ఇటలీ జనాభా దాదాపు రెట్టింపు అయింది. 1950-1960 లలో అయితే గ్రామీణ దక్షిణ ప్రాంతం నుండి పారిశ్రామిక నగరాలకు పెద్ద ఎత్తున అంతర్గత వలసల కారణంగా ఇటలీ ఆర్థికాభివృద్ధి అద్భుతం పర్యవసానం ఇది. అధిక సంతానోత్పత్తి, జనన రేటు 1970 ల వరకు కొనసాగింది. తరువాత జననాల క్షీణత ప్రారంభమైంది. జనాభా వేగంగా వయోభివృద్ధి చెందింది. 2000 ల ముగింపులో (దశాబ్దం) ఐదు ఇటాలియన్లలో ఒకరు 65 ఏళ్ళకు పైగా ఉన్నారు. ఏదేమైనప్పటికీ ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఇటలీ జననాల రేటులో గణనీయమైన వృద్ధిని సాధించింది. మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 1995 లో మహిళకు 1.18 మంది పిల్లలు, 2008 లో 1.41 కు చేరుకుంది. టి.ఎఫ్.ఆర్. 2030 లో 1.6-1.8 కు చేరుకుంటుంది.
మహానగరాలు, పెద్ద నగరాలు
Source:
ఎద్‌బిద్
ఎద్‌బిద్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిర్మల్ జిల్లా, ముధోల్ మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ముధోల్ నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన భైంసా నుండి 17 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 789 ఇళ్లతో, 3275 జనాభాతో 1604 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1604, ఆడవారి సంఖ్య 1671. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 608 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 943. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570238 .పిన్ కోడ్: 504102.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి ముధోల్లో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ముధోల్లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఆదిలాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఎద్బిద్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో6 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు నలుగురు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. మూడు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ఎద్బిద్లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
ఎద్బిద్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ఉత్పత్తి
ఎద్బిద్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
ఇటలీ
వలసలు
2016 లో ఇటలీలో సుమారు 5.05 మిలియన్ల మంది విదేశీ నివాసితులు ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 8.3% మంది ఉన్నారు. ఇటలీ పౌరసత్వం ఇటలీలో జన్మించి 5 లక్షల మందికి పైగా విదేశీ పౌరులకు-రెండో తరం వలసదారుల అదనంగా ఇటలీ పౌరసత్వం కోరుతూ అభ్యర్థించిన విదేశీయులకు ఇవ్వబడుతుంది. 2016 లో 2,01,000 మంది పౌరులు ఇటాలియన్ పౌరసత్వాన్ని పొందారు. స్వాధీనం చేసుకున్నారు (2014 లో 1,30,000 మంది ). అధికారిక గణాంకాలు అక్రమ వలసదారులను కూడా మినహాయించాయి. వీరు 2008 లో కనీసం 6,70,000 ఉంటారని అంచనా వేయబడింది. 1980 ల ఆరంభం నుండి భాషాపరంగా, సాంస్కృతికంగా ఒకే విధమైన సమాజం కలిగిన ఇటలీ విదేశీ వలసదారులను గణనీయంగా ఆకర్షించడం ప్రారంభించింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం, ఇటీవలి కాలంలో యూరోపియన్ యూనియన్ 2004, 2007 విస్తరణలు తూర్పు ఐరోపాలోని మాజీ సోషలిస్టు దేశాల (ముఖ్యంగా రొమేనియా, అల్బేనియా, ఉక్రెయిన్, పోలాండ్) నుండి వలసల పెద్ద తరంగాలుగా ఏర్పడ్డాయి. అరబ్ తిరుగుబాటు పర్యవసానంగా ఉత్తర ఆఫ్రికా (ముఖ్యంగా మొరాకో, ఈజిప్టు, ట్యునీషియా) నుండి వలసలు సంభవించాయి. అంతేకాకుండా ఇటీవల సంవత్సరాల్లో ఆసియా-పసిఫిక్ (ముఖ్యంగా చైనా [188], ఫిలిప్పీన్స్), లాటిన్ అమెరికాల నుండి వలసలు అధికరించాయి. ప్రస్తుతం దాదాపు ఒక మిలియన్ రోమేనియన్ పౌరులు (సుమారు 10% మంది రోమన్ల జాతి జాతి సమూహం ) అధికారికంగా ఇటలీలో నివసిస్తున్నట్లు నమోదు చేయబడ్డారు. దీని తరువాత అల్బేనియన్లు, మొరాకోలు సుమారు ఒక్కొక జాతికి 500,000 మంది ఉన్నారు. నమోదుకాని రోమేనియన్ల సంఖ్య అంచనా వేయడం చాలా కష్టం. కానీ బాల్కన్ ఇన్వెస్టిగేటివ్ రిపోర్టింగ్ నెట్వర్క్ 2007 లో సగం మిలియన్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉండవచ్చు అని సూచించింది. మొత్తంమీద 2000 ల చివరిలో (దశాబ్దం) విదేశీయులలో యూరోప్ (54%), ఆఫ్రికా (22%), ఆసియా (16%), అమెరికాలు (8%), ఓషియానియా (0.06%) ఉన్నారు. వలసదారుల పంపిణీ ఎక్కువగా ఇటలీలో సమానంగా విస్రరించలేదు. 87% వలసదారులు దేశంలోని ఉత్తర, మధ్య ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు (అత్యంత ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలు). అయితే 13% ద్వీపకల్పంలోని దక్షిణ భాగంలో నివసిస్తున్నారు.
భాషలు
" ఫ్రేంవర్క్ ఆఫ్ లా " 482/99 చట్టం మొదటి వ్యాసం ప్రకారం. ఇటలీ అధికారిక భాషగా ఇటాలియన్ భాషకు అధికార హోదా ఇవ్వబడింది. 64 మిలియన్ల మంది స్థానికులు ఇటాలియన్ మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. రెండవ భాషగా వాడుతున్నవారితో సహా ఇటాలియన్ మాట్లాడేవారి మొత్తం 85 మిలియన్లు. ఇటలీ స్థానికంగా ప్రాంతీయ భాషలో మాట్లాడతారు, ఇటలీ ప్రాంతీయ, మైనారిటీ భాషలతో అయోమయం చెందకూడదు; ఏదేమైనప్పటికీ 20 వ శతాబ్దంలో జాతీయ విద్యా వ్యవస్థ స్థాపనతో దేశం అంతటా మాట్లాడే భాషల్లో వైవిధ్యం తగ్గుతుంది. 1950 లు, 1960 లలో ఆర్థిక పెరుగుదల, మాస్ మీడియా, టెలివిజన్ల పెరుగుదల (ప్రామాణిక బ్రాడ్కాస్టర్ అయిన RAI ప్రామాణిక ఇటాలియన్ను ఏర్పాటు చేసేందుకు) ప్రామాణీకరణ మరింత విస్తరించింది.
చరిత్రాత్మకంగా అల్పసంఖ్యాక ప్రజల భాషలలో అల్బేనియన్, కాటలాన్, జర్మన్, గ్రీకు, స్లోవేనే, క్రొయేషియన్, ఫ్రెంచ్, ఫ్రాంకో-ప్రొవెన్కల్, ఫ్రియులియన్, లాడిన్, ఆక్సిడెయన్, సార్డినియన్: పన్నెండు చారిత్రక మైనారిటీ భాషలు చట్టబద్దంగా గుర్తించబడ్డాయి. వీటిలో నాలుగు భాషలు కూడా వారి సంబంధిత ప్రాంతంలో ఒక సహ-అధికారిక హోదాని కలిగి ఉన్నాయి: అయోస్టా వ్యాలీలో ఫ్రెంచ్ - ఫ్రాంకో-ప్రోవెన్సల్ సాధారణంగా మాట్లాడేది అయినప్పటికీ, దక్షిణ టైరోల్లో జర్మన్, లాడిన్ అలాగే అదే ప్రావిన్స్, పొరుగు ట్రెంటినో ప్రాంతాలలో; చివరకు, ట్రిస్టీ, గోరిజియా, ఉడిన్ ప్రావిన్స్లో స్లోవేనే. ఇతర ఎథ్నోలోగ్, ఐ.ఎస్.ఒ., యునెస్కొ భాషలు ఇటాలియన్ చట్టం ద్వారా గుర్తించబడలేదు. ఫ్రాన్స్ మాదిరిగా, ఇటలీ ప్రాంతీయ లేదా మైనారిటీ భాషల కోసం యూరోపియన్ చార్టర్ మీద సంతకం చేసింది. కానీ దానిని ఆమోదించలేదు.
ఇటీవలి వలస ప్రవాహం కారణంగా ఇటలీలో స్థానిక జనాభా ఇటాలియన్ భాషగా లేదా ప్రాంతీయ భాషగా లేదు. ఇటాలియన్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ ప్రకారం రోమేనియన్ ఇటలీలో విదేశీ నివాసితులలో అత్యంత సాధారణ మాతృభాష: దాదాపు 8,00,000 మంది ప్రజలు తమ మొదటి భాషగా రోమేనియన్ భాషను మాట్లాడతారు (21.9% 6, అంత కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న విదేశీ నివాసితులలో 21.9%). ఇతర ప్రబలమైన మాతృభాషలు అరబిక్ (4,75,000 మంది, 13.1% విదేశీ నివాసితులు), అల్బేనియన్ (3,80,000 ప్రజలు), స్పానిష్ (2,55,000 మంది ప్రజలు) మాట్లాడతారు. ఇటలీలో మాట్లాడే ఇతర భాషలు యుక్రేయిన్, హిందీ, పోలిష్, తమిళ భాషలు ఉన్నాయి.
మతం
రోమన్ కాథలిక్కులు దేశంలోనే అతిపెద్ద మతం అయినప్పటికీ 1985 నుండి అధికారికంగా ప్రభుత్వం మతం లేదు. 2017 లో రోమన్ క్యాథలిక్‌గా గుర్తించిన ఇటాలియన్ల సంఖ్య 74.4%.
హోలీ సీ రోమ్ ఎపిస్కోపల్ అధికార పరిధిలో మొత్తం రోమన్ కాథలిక్ చర్చీల కేంద్రంగా ఉంది. వీటిలో పరిపాలనా నిర్వహణకు ముఖ్యమైన వివిధ ఏజెన్సీలు ఉన్నాయి. దౌత్యపరంగా రోమ్ బిషప్ అయిన పోప్ నాయకత్వం వహిస్తున్న ఒక సార్వభౌమత్వ సంస్థగా ఇది అంతర్జాతీయ చట్టంలోని ఇతర అంశాలచే గుర్తించబడింది. దానితో దౌత్య సంబంధాలు కొనసాగించబడతాయి. తరచుగా "వాటికన్" అని పిలవబడే హోలీ సీ అనేది 1929 లో మాత్రమే ఉనికిలోకి వచ్చిన వాటికన్ నగర దేశం వలెనే కాదు; హోలీ సీ ప్రారంభ క్రైస్తవ కాలానికి చెందినది. రాయబార కార్యాలయాలు అధికారికంగా వాటికన్ నగరదేశానికి కాకుండా "హోలీ సీ"కు, దేశాలకు, అంతర్జాతీయ సంస్థలకు పాపల్ ప్రతినిధులకు హోలీ సీ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి.
ఇటలీలో మైనార్టీ క్రిస్టియన్ విశ్వాసాలుగా తూర్పు సంప్రదాయ, వాల్డెన్సియన్లు, ఇతర ప్రొటెస్టంట్ సంఘాలు ఉన్నాయి. 2011 లో ఇటలీలో 1.5 మిలియన్ల మంది ఆర్థోడాక్స్ క్రైస్తవులు లేదా జనాభాలో 2.5% మంది ఉన్నారు. 0.5 మిలియన్ పెంటెకోస్టులు, ఎవాంజెలికల్లు (వీరిలో 0.4 మిల్లియన్ల శాసనసభలలో సభ్యులు ఉన్నారు) 2,35,685 యెహోవాసాక్షులు 30,000 మంది వాల్డెంసియన్లు ఉన్నారు. 25,000 సెవెంత్ డే అడ్వెంటిస్ట్స్, 22,000 లేటర్-డే సెయింట్స్, 15,000 బాప్టిస్టులు (అదనంగా 5,000 మంది స్వేచ్ఛాయుత బాప్టిస్టులు), 7,000 లూథరన్లు, 4,000 మెథడిస్టులు (వాల్డెన్సియన్ చర్చ్తో అనుబంధంగా ఉన్నారు).
ఇటలీలో స్థాపించబడిన మైనారిటీ మత విశ్వాసాలలో జుడాయిజం సుదీర్ఘకాలం నుండి ఉనికిలో ఉంది. క్రీస్తు పుట్టుక ముందు యూదులు పురాతన రోంలో ఉన్నారు. శతాబ్దాలుగా ఇటలీ స్పెయిన్, ఇతర దేశాల నుండి బహిష్కరించబడిన యూదులను ఆహ్వానించింది. అయితే హోలోకాస్ట్ ఫలితంగా 20% మంది ఇటాలియన్ యూదులు తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు సంభవించిన వలసలతో కలిసి ఇటలీలో 28,400 మంది యూదుల చిన్న కమ్యూనిటీ మాత్రమే మిగిలిపోయింది.
గత రెండు దశాబ్దాల్లో ఇమ్మిగ్రేషన్ను పెంచుకోవడంతో పాటు క్రైస్తవేతర మత విశ్వాసాల పెరుగుదల అధికరించింది. భారత ఉపఖండానికి చెందిన 8,00,000 కంటే ఎక్కువ విశ్వాసకులు ఉంటున్నారు. వీరిలో 70,000 మంది సిక్కులు దేశవ్యాప్తంగా 22 గురుద్వారాలతో ఉన్నారు.
ఇటాలియన్ స్వేచ్ఛను మత స్వేచ్ఛను కాపాడటానికి ఆదాయపు పన్ను షేర్లను గుర్తింపు పొందిన మత వర్గాలకు వెయ్యికి ఎనిమిది (ఒట్టో పర్ మిలియన్) నిష్పత్తిలో విక్రయిస్తుంది. విరాళాలు క్రిస్టియన్, యూదు, బౌద్ధ, హిందూ సమాజాలకు అనుమతించబడతాయి; ఏదేమైనా, ఇస్లాం మతం మినహాయించబడుతుంది. ఎటువంటి ముస్లిం కమ్యూనిటీలు ఇంకా ఇటాలియన్ ప్రభుత్వానికి మద్య సంతకాలు జరగలేదు. మతానికి నిధులు ఇవ్వాలనుకునే వారు పన్ను చెల్లింపుదారులు తమ వాటాను ప్రభుత్వ సంక్షేమ వ్యవస్థకు ఇస్తారు.
విద్య
ఇటలీలో విద్య ఆరు నుంచి పదహారుల వయస్సు వరకు నిర్బంధ విద్య అమలులో ఉంది. ఇది ఐదు దశలను కలిగి ఉంటుంది: కిండర్ గార్టెన్ (స్కూలా డెల్ ఇంఫాంజియా సాధారణంగా " ఆసియో " అని పిలుస్తారు), ప్రాథమిక పాఠశాల (స్కూలా ప్రైమరియా సాధారణంగా స్కూలా ఎలిమెంట్రే), లోవర్ సెకండరీ పాఠశాల (స్క్యూలా సెకండరీ డి ప్రైమో గ్రాడో సాధారణంగా స్కూలా మెడియా అంటారు), ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాల (స్కూలా సెకండ్రియా డి సెకండో గ్రేడో సాధారణంగా స్కాయులా సూపర్యోర్ అని అంటారు), విశ్వవిద్యాలయం (యూనివర్సిటా అంటార్) ఉన్నాయి.
ఇటలీలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ విద్య ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాలు, స్యూలా నార్మాల్ సూపర్యోర్ డి పిసా వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక, ఎంపికైన ఉన్నత గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలల మధ్య విభజించబడింది. ఇటలీలో విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థ సాధారణంగా ఒక ప్రపంచ సాంస్కృతిక విద్యుత్ కేంద్రంగా పేలవమైనదిగా భావించబడుతుంది.వీటిలో ఏ విశ్వవిద్యాలయానికి 100 విశ్వవిద్యాలయాలలో ఉత్తమమైన విశ్వవిద్యాలయాలలో స్థానం లేదు. అగ్ర 500 స్థానాల్లో 20 విశ్వవిద్యాలయాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం విశ్వవిద్యాలయాల స్థాయిని అభివృద్ధి చేయడానికి సంస్కరణలు చేపట్టి తగిన నిధులు సమకూర్చడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
ఆరోగ్యం
1978 నుండి ఇటాలియన్ ప్రభుత్వం సార్వజనిక ప్రజా ఆరోగ్య వ్యవస్థను నడుపుతుంది. అయితే పబ్లిక్-ప్రైవేట్ మిశ్రమ వ్యవస్థ ద్వారా పౌరులందరికి ఆరోగ్య సంరక్షణ అందించబడుతుంది. ప్రభుత్వం తరఫున సేవిజియో శానిటోరి నాజియోనలే ఆరోగ్య మంత్రిత్వశాఖ పరిధిలో ప్రాంతీయ ప్రాతిపదికపై నిర్వహించబడుతుంది. ఇటలీలో హెల్త్‌కేర్ వ్యయం 2012 లో జాతీయ జిడిపిలో 9.2% ఉంది. ఒ.ఇ.సి.డి. దేశాల సగటు 9.3%కి దగ్గరగా ఉంది. 2000 లో ఇటలీ ప్రపంచంలోని 2 వ అత్యుత్తమ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థగా గుర్తించబడుతుంది. ప్రపంచంలో 2 వ అత్యుత్తమ ఆరోగ్య సంరక్షణ పనితీరును కలిగి ఉంది.
హంగేరియన్ హెల్త్ కేర్ సిస్టమ్ అనేది ప్రభుత్వ జాతీయ ఆరోగ్య బీమా ఎక్కువగా నిధులు సమకూరుస్తుంది. ఒ.ఇ.సి.డి. ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో 100% సార్వత్రిక ఆరోగ్య బీమా అందిస్తుంది. ఇది పిల్లలు, విద్యార్థులు, పెన్షనర్లు, తక్కువ ఆదాయం ఉన్నవారికి, వికలాంగులైన వ్యక్తులు, పూజారులు, ఇతర చర్చి ఉద్యోగులకు పూర్తిగా ఉచితం. ఒ.ఇ.సి.డి. ప్రకారం హంగేరీ 2012 లో ఆరోగ్య సంరక్షణ కొరకు జి.డి.పి.లో 7.8% ఖర్చు చేసింది. 2011 లో మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయం 1,688.7 యు.ఎస్.డాలర్లు, 1,098.3 యు.ఎస్. డాలర్లు ప్రభుత్వ ఫండ్ (65%), 590.4 యు.ఎస్.డాలర్లు ప్రైవేట్ ఫండ్ (35%)
హంగరీ యూరోప్లో వైద్య పర్యాటక ప్రధాన గమ్యస్థానాలలో ఒకటి. దేశంలో దంత పర్యాటక రంగం దీని వాటా ఐరోపాలో 42%, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 21% ఉంది. ప్లాస్టిక్ సర్జరీ కూడా ఒక కీలక రంగం, ఖాతాదారులలో 30% విదేశాల నుంచి వస్తారు. హంగరీ అనేక వైద్య ఔషధాలకు నిలయంగా ఉంది. స్పా పర్యాటకం కొన్నిసార్లు ఇతర చికిత్సలతో కలిపి ఉంటుంది.
సంస్కృతి
1861 చివరిలో సంఘటితం అయ్యేవరకు ఇటలీ రాజకీయాలతోనూ భౌగోళికంగానూ శతాబ్ధాల కాలం విభజించబడింది. ఇటలీ సంస్కృతి అనేక ప్రాంతీయ ఆచారాలు, స్థానికంగా కేంద్రీకృతమైన అధికారం, నాయకత్వం ఆకృతి చేసాయి. శతాబ్దాలుగా పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో ఇటలీ కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇప్పటికీ దాని సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలకు, కళాకారులకు గుర్తింపు పొందింది. మధ్య యుగాలలో, పునరుజ్జీవనోద్యమంలో, అద్భుతమైన వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులు, పండితులను ఆకర్షించడానికి అనేక అద్భుతమైన రాజాస్థానాలు పోటీ పడ్డాయి. తద్వారా స్మారక చిహ్నాలు, చిత్రాలు, సంగీతం, సాహిత్యాల గొప్ప వారసత్వాన్ని సృష్టించాయి. ఈ రాజాస్థానాల రాజకీయంగా, సామాజికంగా ఒంటరిగా ఉన్నప్పటికీ ఐరోపా సాంస్కృతిక, చారిత్రక వారసత్వంలో ఇటలీ సహకారం అపారమైనది.
ఇటలీ ప్రపంచంలోనే ఇతర దేశాల కంటే అధికంగా 54 ప్రపంచ వారసత్వ సంపదలో నమోదైన (యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్స్)ను కలిగి ఉంది. అనేక కాలాల నుండి కళ, సంస్కృతి, సాహిత్యాల అసంఖ్యాక సేకరణలను కలిగి ఉంది. దేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తారమైన సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది. ఎందఱో ఇటాలియన్లు ఇటాలియను ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు. అంతేకాకుండా ఇటలీ మొత్తం 1,00,000 స్మారక చిహ్నాలు (సంగ్రహాలయాలు, రాజభవనాలు, భవనాలు, విగ్రహాలు, చర్చిలు, కళా ప్రదర్శనశాలలు, విల్లాలు, ఫౌంటైన్లు, చారిత్రాత్మక నివాసాలు, పురావస్తు అవశేషాలు), ఉన్నాయి. కొన్ని అంచనాల ప్రకారం దేశం ప్రపంచం గొప్ప కళా సంపదలో సగ భాగాన్ని కలిగి ఉంది.
నిర్మాణకళ
1861 వరకూ ఇటలీ పలు రాజ్యాలలో భాగంగా విభజించబడిన కారణంగా ఇది ప్రాంతీయంగా, కాలానుగుణంగా వర్గీకరింపబడక చాలా విస్తారమైన, వైవిధ్యమైన నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉంది. ఇది నిర్మాణ రూపకల్పనలలో అత్యంత విభిన్నమైన పరిశీలనాత్మక శ్రేణిని సృష్టించింది.
Italy is known for its considerable architectural achievements, ప్రాచీన రోమ్లో 14 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 16 వ శతాబ్దం వరకు పునరుజ్జీవన శిల్పకళా ఉద్యమం స్థాపన సమయంలో పల్లాడియానిజం స్వస్థలం అయిన ఉన్న ఈటలీలో వంపులు, గోపురాలు, పురాతన రోంకు సారూప్య నిర్మాణాల వంటి గణనీయమైన నిర్మాణ సాధనాలు నియోక్లాసికల్ వాస్తుకళకు ప్రేరేరణ కలిగించాయి. ఈ నిర్మాణ శైలి కలిగించిన ప్రేరణతో ఇటలీకి చెందిన ప్రముఖులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వారి భవననిర్మాణాలను రూపొందించారు. 17 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 20 వ శతాబ్దము వరకు ముఖ్యంగా యు.కె, ఆస్ట్రేలియా, యు.ఎస్.లో కొలోసియం, మిలన్ కేథడ్రల్, ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రాల్, పైసా లీనింగ్ టవర్, వెనిస్ నిర్మాణ భవనాలు వంటి పాశ్చాత్య వాస్తుకళాలలో చాలా అత్యుత్తమమైనవిగా గుర్తించబడుతున్న ఇటాలియన్ తరహా భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి.
ఇటాలియన్ ఆర్కిటెక్చర్ ప్రపంచంలోని నిర్మాణకళను కూడా విస్తృతంగా ప్రభావితం చేసింది. ఇటాలియన్ భవనాలు, నగరాల రూపకల్పనతో ప్రేరణ పొందిన బ్రిటీషు వాస్తుశిల్పి ఇనిగో జోన్సు 17 వ శతాబ్దపు ఇంగ్లండుకు ఇటలీ పునరుజ్జీవనోద్యమ నిర్మాణాన్ని తిరిగి తీసుకువచ్చాడు. అదనంగా 19 వ శతాబ్దం నుండి విదేశాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఇటాలియన్ వాస్తుశిల్పి ఇటలీ శైలిలో నిర్మించిన భవనాలు (ప్రత్యేకించి పునరుజ్జీవనోద్యమ నిర్మాణ శైలిలో రూపొందించబడింది) విదేశాలలో ఇటలీ శిల్ప శైలిని వివరించడానికి ఉపయోగించబడింది. .
దృశ్యకళలు
ఇటాలియన్ దృశ్య కళ చరిత్ర పాశ్చాత్య చిత్రలేఖనం చరిత్రలో ముఖ్యమైన భాగాలలో ఒకటిగా ఉంది. రోమన్ కళను గ్రీస్ ప్రభావితం చేసింది. పురాతన గ్రీకు చిత్రలేఖనం వంశావళిగా దీనిని భావించ వచ్చు. అయితే రోమన్ పెయింటింగులలో ముఖ్యమైన ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉంటాయి. దక్షిణ ఇటలీలోని కంపానియాలోని విల్లాస్‌లో రోమన్ చిత్రలేఖనాలు ఇప్పటికీ సురక్షితంగా ఉన్నాయి. ఇటువంటి పెయింటింగులు 4 ప్రధాన "శైలులు" లేదా కాలాలకు చెందినవిగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ట్రోంప్-లియోల్, నకిలీ-దృక్పధం, స్వచ్ఛమైన ప్రకృతిదృశ్యాల మొదటి ఉదాహరణలు ఉండవచ్చు. రోమనెస్‌క్యూ కాలంలో బైసన్టైన్ చిహ్నాల భారీ ప్రభావితమైన ప్యాసెల్ పెయింటింగ్ మరింత సాధారణం అయింది. 13 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో మధ్యయుగ కళ, గోతిక్ చిత్రలేఖనం అధిక సహజత్వం కలిగి ఉన్నాయి. ఇటలీలో సిమబ్యూ, తర్వాత అతని విద్యార్థి గియోటో చిత్రణ మరింత వాస్తవికమైంది. గియోట్టో శిక్షణతో ఉత్తమ చిత్రకారులు చిత్రించిన చిత్రాలు సృజనాత్మకంగా మారాయి. వారు పాశ్చాత్య సంస్కృతి పెయింటింగులలో ఇద్దరు గొప్ప మధ్యయుగ మాస్టర్లుగా పరిగణించబడ్డారు.
14 వ శతాబ్దం నుండి 17 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనం పెయింటింగ్ స్వర్ణ యుగంగా చామంది అభివర్ణించారు. ఆధునిక ఇటలీ సరిహద్దుల వెలుపల కూడా ఇది గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపిందని భావించబడుతుంది. ఇటలీలో పోలో ఉసెల్లో, ఫ్రా ఆంగెలికో, మససియో, పియెరో డెల్లా ఫ్రాన్సేస్కా, ఆండ్రియా మాంటెగ్నా, ఫిలిప్పో లిప్పీ, గియోర్గియోన్, టిన్టోరేటో, సాన్డ్రో బోటిసెల్లి, లియోనార్డో డా విన్సీ, మిచెలాంగెలో బునారోటి, రాఫెల్, గియోవన్నీ బెల్నిని, టైటియాన్ వంటి కళాకారులు కోణం వాడకం, మానవ శరీరనిర్మాణం, డ్రాయింగు, పెయింటింగ్ పద్ధతుల్లో అపూర్వమైన శుద్ధీకరణ అభివృద్ధి చేసారు. మిచెలాంగెలో సుమారు 1500 - 1520 వరకు చురుకైన శిల్పిగా గుర్తించబడ్డాడు. అతని గొప్ప కళాఖండాలలో అతని డేవిడ్, పీట, మోసెస్తో ఉన్నాయి. ఇతర ఇటాలియన్ శిల్పులలో లోరెంజో గిబ్బర్టీ, లూకా డెల్లా రాబియా, డొనాటెల్లో, ఫిలిప్పో బ్రూనెల్లెషి, ఆండ్రియా డెల్ వెరోక్కియో వంటి ఇతర ప్రముఖ పునరుజ్జీవనోద్యమ శిల్పులు ప్రాధాన్యత వహించారు.
15 వ - 16 వ శతాబ్దాలలో అధిక పునరుజ్జీవనం మానరిజం శైలి కళకు దారితీసింది. పియరో డెల్లా ఫ్రాన్సెస్కా ప్రశాంతమైన ముఖాలు, రాఫెల్, ప్రశాంతత విర్జిన్స్ స్థానంలో పాంటోర్మో బాధిత వ్యక్తీకరణలు, ఎల్ గ్రీకో భావోద్వేగ కళాకృతులతో భర్తీ చేయబడ్డాయి. 17 వ శతాబ్దంలో ఇటాలియన్ బారోక్యూ కారవాగ్గియో, ఆనిబెల్ కార్కాస్కి, అర్టిమిసియా జెంటైల్సి, మాటియా ప్రీటి, కార్లో సరాసెనీ, బార్టోలోమెయో మన్ఫ్రేడి గొప్ప చిత్రకారులుగా ఉన్నారు. తరువాత 18 వ శతాబ్దంలో ఇటలీ రొకోకో ప్రధానంగా ఫ్రెంచ్ రోకోకోచే ప్రేరణ పొందింది. ఎందుకంటే ఫ్రాన్స్ గియోవన్నీ బాటిస్టా టైపోలో, కానలేటో వంటి కళాకారులతో ఆ ప్రత్యేక శైలి వ్యవస్థాపక దేశంగా ఉంది. ఇటాలియన్ నియోక్లాసికల్ శిల్పకళ, ఆంటోనియో కానోవా నగ్నల మీద దృష్టి సారించింది.
సాహిత్యం
ఇటాలియన్ సాహిత్యం క్రీ.పూ 753 లో రోమ్ స్థాపన తరువాత ప్రారంభమైంది. ప్లీనీ ది ఎల్డర్, ప్లినీ ది యంగర్, విర్గిల్, హోరేస్, సరైనటియస్, ఓవిడ్ లివీ వంటి అనేకమంది రచయితలు, కవులు, తత్వవేత్తలు, చరిత్రకారులతో లాటిన్ సాహిత్యం ఇప్పటికీ అత్యంత ప్రభావవంతమైనదిగా ఉంది. రోమన్లు వారి మౌఖిక సంప్రదాయం, కవిత్వం, డ్రామా, ఎపిగ్రామ్లకు ప్రసిద్ధి చెందారు. 13 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో " సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ అఫ్ అస్సిసి " మతపరమైన పాట " కాంటికల్ ఆఫ్ ది సన్ " పాట ఆధారంగా సాహిత్య విమర్శకులు ఆయనను మొదటి ఇటాలియన్ కవిగా పరిగణించారు.
సిసిలీలో మరొక ఇటాలియన్ ధ్వని ప్రారంభమైంది. 13 వ శతాబ్దం ప్రథమార్ధభాగంలో సిలీస్ రాజ్యాన్ని పాలించిన రెండవ ఫ్రెడెరిక్ చక్రవర్తి సభలో ప్రొవెన్కల్ బాణిలో రూపకల్పన చేసిన గీతాలు, ఇతివృత్తాల సాహిత్యం స్థానిక భాష స్వచ్ఛమైన రూపంలో వ్రాయబడ్డాయి. ఈ కవులలో నారాయికా గియాకోమో డా లెంటినీ (సొనెట్ రూపాన్ని కనుగొన్నప్పటికీ ఆరంభకాల సొనెటీరుగా పెట్రార్చ్ అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందారు.
గియోడో గ్వినిజెల్లీ స్థాపించిన " డోల్స్ స్టైల్ నోవో " సంప్రదాయ ప్రేమ కవిత్వానికి తాత్విక పరిమాణాన్ని జోడించిన ఒక పాఠశాలగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రేమను ఈ నూతన అవగాహన, మృదువైన, స్వచ్ఛమైన శైలితో గైడో కావాల్కంటి, ఫ్లోరెంటైన్, కవి డాంటే అలిఘీరి ప్రభావితం చేసారు. డాంటే ఆధునిక ఇటాలియన్ భాషకు పునాది వేసాడు. ఆయన రచించిన డివైన్ కామెడీ మధ్య యుగాలలో ఐరోపాలో నిర్మించిన మొట్టమొదటి సాహిత్య ప్రక్రియలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. అదనంగా డాంటే కష్టతరమైన టెరాజా రిమాను కనుగొన్నాడు. పెటార్చ్, గియోవన్నీ బొకాక్కియో 14 వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇద్దరు గొప్ప రచయితలుగా పురాతన కవితాశైలి అనుసరిస్తూ తమ స్వంత కళాత్మక బాణిని అలవర్చుకున్నారు. పెద్రాచ్ కవితల సేకరణ ఇల్ కానొనియెర్ ద్వారా కీర్తి సాధించారు. పెటార్చ్ ప్రేమ కవిత్వం శతాబ్దాలుగా నమూనాగా పరిగణించబడుతుంది. బోకాక్కియో వ్రాసిన " ది డెకామెరోన్ " రాసిన చిన్న కథల సమాహారంలాంటి రచన ఇప్పటి వరకు తిరిగి లభించని అత్యంత ప్రసిద్ధ సేకరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
గియోవన్ని ఫ్రాంసెస్కో స్ట్రాపారొలా వ్రాసిన ఫేస్టియస్ నైట్స్ ఆఫ్ స్ట్రపారోలా (1550-1555), జియాంబటిస్టా వ్రాసిన " పెంటమెరొనే (1634) ఐరోపాలో ముద్రించబడిన ఫెయిరీ కథల ప్రథమ ముద్రణలుగా భావించబడుతున్నాయి.  17 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గియాంబటిస్టా మారినో దీర్ఘ పురాణ పద్యం ఎల్,అడోనే వంటి కొన్ని సాహిత్య కళాఖండాలు సృష్టించబడ్డాయి. బారోక్ కాలం గలిలియో వ్రాసిన స్పష్టమైన వైజ్ఞానిక గీతాన్ని అలాగే టొమాసో కాంపెనెల్ల వ్రాసిన ది సిటీ ఆఫ్ ది సన్ (తత్వవేత్త-పూజారి పాలించిన పరిపూర్ణ సమాజం వర్ణన) ఉత్పత్తి చేసింది. 17 వ శతాబ్దం విద్యావేత్తలు ఆర్కాడియన్స్ మెటాస్టాసియో వ్రాసిన మెలోడ్రామా వంటి సరళత, సాంప్రదాయిక కవిత్వం పునరుద్ధరించడానికి విద్యావేత్తలు ఒక ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. 18 వ శతాబ్దంలో నాటక రచయిత కార్లో గోల్డోని పూర్తి లేఖిత నాటకాలు సృష్టించాడు. ఆయన వ్రాసిన మధ్యతరగతి పాత్రను అనేకమంది నటులు పోషించారు.
అత్యధికంగా అనువదించబడని మత పుస్తకమైనది [263], పిల్లల సాహిత్యం యొక్క నియమావళి. [264]
రొమాంటిసిజం రిసార్జిమెంటో కారణంగా ఆరంభించిన దేశభక్తి ఉద్యమం ఇటలీలో రాజకీయ ఐక్యత, విదేశీ ఆధిపత్య తీసుకుని వచ్చింది. 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటాలియన్ రచయితలు రొమాంటిసిజాన్ని స్వీకరించారు. ఇటలీ పునరుద్ధరణను కవులు విట్టోరియో అల్ఫెరి, ఉగో ఫాస్కోలో, గియాకోమో లియోపార్డీలు ఆదరించారు. ప్రముఖ ఇటాలియన్ రొమాంటిక్ రచయిత అలెశాండ్రో మంజోని రచనలు, వారి దేశభక్తి సందేశానికి ఇటాలియన్ ఏకీకరణకు చిహ్నంగా ఉన్నాయి. ఎందుకంటే ఆధునిక ఏకీకృత ఇటాలియన్ భాష అభివృద్ధిలో అతని ప్రయత్నాలలో భాగంగా ఆయన నవల ది బెట్రొథేడ్ క్రిస్టియన్ విలువలు న్యాయం రక్షణకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన మొదటి ఇటాలియన్ చారిత్రక నవలగా గుర్తించబడుతుంది. దీనిని ఇటాలియన్ భాషలో అత్యంత ప్రసిద్ధ, విస్తృతంగా చదవబడిన నవలగా గుర్తిస్తున్నారు.
19 వ శతాబ్దం చివరిలో ఇటలీ సాహిత్యంలో వెరిస్మో అనే వాస్తవిక సాహిత్య ఉద్యమం ప్రధాన పాత్ర పోషించింది; గియోవన్నీ వెర్గా లుయిగి క్యాప్యూనా దాని ప్రధాన సంఘటనలు. ఇదే కాలంలో ఎమిలియో సల్గారి (యాక్షన్ అడ్వెంచర్ స్వాష్బక్లర్స్ రచయిత), సైన్స్ ఫిక్షన్ మార్గదర్శకుడు తన శాండోకన్ సిరీస్ను ప్రచురించారు. 1883 లో కార్లో కొలోడి (ఇటాలియన్ రచయిత వ్రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధిచెందిన పిల్లల క్లాసిక్, ప్రపంచంలో అత్యధికంగా అనువదించబడిన మతరేతరమైన పుస్తకము) " ది అడ్వెంచర్ ఆఫ్ పినోచియో " అనే నవల ప్రచురించాడు. 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఫ్యూచరిజం ఉద్యమం ఇటాలియన్ సాహిత్యాన్ని ప్రభావితం చేసింది. ఫిలిప్పో టామసో మరీనెట్ వ్రాసిన " మానిఫెస్టో ఆఫ్ ఫ్యూచరిజం "లో ఉపయోగించిన భాష, సామెతలు వేగం, చైతన్యం, యంత్ర యుగం హింస నుండి ఆహ్లాదపరచడానికి పిలుపు ఇచ్చాయి.
1889 నుండి 1910 వరకు నోబెల్ గ్రహీతలు గాబ్రియేల్ డి'అనన్జియో, 1906 లో జాతీయవాద కవి గియోసే కార్కార్కి, 1926 లో వాస్తవిక రచయిత్రి గ్రజియా డెల్డా, 1936 లో ఆధునిక థియేటర్ రచయిత లుయిగి పిరాండెల్లో, 1960 లో చిన్న కథల రచయిత ఇటాలో కాల్వినో, 1959 లో కవి సాల్వాటోర్ క్వాసిమోడో, 1975 లో యుజినియో మొంటలే, 1980 లో ఉంబెర్టో ఎకో, 1997 లో వ్యంగ్య నాటక రచయిత డారియో ఫో. వంటి ఆధునిక సాహిత్యవేత్తలు ఉన్నారు.
ఇటాలియన్ తత్వవేత్తలలో సెసేర్ బెకారియా, జియోర్దనో బ్రూనో, బెనెడెట్టో క్రోస్, మార్సిలియో ఫిసినో, గియాంబటిస్టా వికో. ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నారు.
ధియేటరు
ఇటాలియన్ థియేటర్ సంస్కృతి రోమన్ సంప్రదాయానికి చెందినదని భావిస్తున్నారు. పురాతన రోమ్ థియేటరు నగ్న నృత్యవిన్యాసాలు, ప్లాటస్ ఆకర్షణీయమైన హాస్య ప్రదర్శనలకు సెనెకా ఉన్నత-శైలి వచనంతో కూడిన విషాదాల నుండి ఉద్భవించింది. రోంకు ఒక స్థానిక సంప్రదాయం ఉన్నప్పటికీ క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దంలో రోమన్ సంస్కృతికి చెందిన హెలెనైజేషన్ రోమన్ థియేటరు మీద తీవ్ర ప్రభావం చూపి వేదిక మీద అత్యధిక నాణ్యతగల లాటిన్ సాహిత్యం అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించింది. అనేక ఇతర సాహిత్య ప్రక్రియల మాదిరిగా రోమన్ నాటక రచయితలు గ్రీకు సంస్కృతి పట్ల మొగ్గు చూపారు. ఉదాహరణకు సెనెకా ఫీడెర్ యురిపిడెస్ మీద ఆధారపడింది, ప్లానెట్స్ అనేక హాస్య చిత్రాలు మెనాండర్ రచనల ప్రత్యక్ష అనువాదాలుగా ఉన్నాయి.
16 వ - 18 వ శతాబ్దంలో కామిడియా డెల్'రేటే అభివృద్ధి చేయబడిన అధునాతన థియేటర్ రూపంగా ఇప్పటికీ నిర్వహిస్తుంది. సంచార కళాకారుల బృందాలు బహిరంగ వేదికను ఏర్పాటు చేసి కానోవక్సియో అని పిలువబడే ఒక క్లిష్టమైన కథాంశంతో ఏర్పాటు చేయబడిన పాత్రల సమ్మేళనం ఆధారంగా గారడీ, విన్యాసాలు, మరింతగా హాస్యం జోడించి నాటకాల రూపంలో వినోదాన్ని అందించాయి. నాటకాలు లాజిజీ అనబడే కథల ఆధారంతో వ్రాసిన నాటకాలు ప్రారంభించక పరిస్థితులు, సమస్యలను కథాంశంగా తీసుకుని నటీనటుల ప్రతిభతో అభివృద్ధి చేకుంటూ ప్రదర్శించేవారు. సాధారణంగా కామిడియా పాత్రలు స్థిర సాంఘిక పాత్రలను సూచిస్తాయి. వీటన్నింటిలో మూర్ఖమైన పాత పురుషులు, వంచక సేవకులు, ధైర్యసాహసాలున్న దుర్మార్గులైన సైనిక అధికారుల పాత్రలు ఉండేవి. ఈ పాత్రలలోని ప్రధాన వర్గాలుగా సేవకులు, వృద్ధులు, ప్రేమికులు, కెప్టెన్లు ఉండేవారు.
1734 లో కార్లో గోల్డోనీ వ్రాసిన కొన్ని దృశ్యాలు, పాత్రలు, వారి ప్రవర్తనలు నిజ జీవితంలో వ్యక్తిత్వాలు హాస్యం ముసుగులలో, వ్యంగ్య ధోరిణిలో చిత్రించబడ్డాయి. ఇటాలియన్ జీవితం, మర్యాదలు మునుపెన్నడూ ఇవ్వనంతగా కళాత్మకత జోడించి ప్రదర్శించాడు.
1737 లో ప్రారంభమైన నేపుల్స్ లోని టీట్రో డి శాన్ కార్లో (మిలన్ లా స్కాలా, వెనిస్ లా ఫెనేసి థియేటర్లకు రెండు దశాబ్దాల ముందు) బహిరంగ ఒపెరా నిరంతరం ప్రదర్శనలు ఇస్తూ ప్రపంచంలోనే అత్యంత చురుకైన వేదికగా గుర్తించబడింది. ఇది ప్రారంభమైంది.
సంగీతం
ఇటలీ పాలెస్ట్రినా, మొన్టేవర్ది, గెసుయల్డో, బరోక్ స్వరకర్త స్కార్లాటీ, కోరెల్లి, వివాల్డి, క్లాసికల్ స్వరకర్తలు పైసీల్లో, పాగానిని, రోస్సిని, రొమాంటిక్ సంగీత దర్శకులు వెర్డి, పుస్సిని వంటి స్వరకర్తలు పునరుజ్జీవనోద్యమ కాలంనాటి ప్రసిద్ధ స్వరకర్తలుగా గుర్తించబడ్డారు. ప్రయోగాత్మక ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం అభివృద్ధిలో బెర్యో, నానో వంటి ఆధునిక ఇటాలియన్ స్వరకర్తలు ప్రాధాన్యత వహించారు. సంప్రదాయ సంగీతం ఇప్పటికీ ప్రజాదరణ కలిగి ఉంది అని మిలన్ లా స్కాలా, నేపుల్స్ శాన్ కార్లో (ప్రపంచంలోని పబ్లిక్ ఒపెరాకు అతిపురాతనమైన వేదిక) వంటి అనేక ఒపేరా హౌసులు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. ఇటాలియన్లు అభివృద్ధి చెందుతున్న సమకాలీన సంగీతంలో పియానిస్ట్ మారిజియో పోల్లిని, టేనోర్ లూసియానో పవరోట్టి వంటి వాయిద్యకారుల ప్రతిభావంతమైన ప్రదర్శనలు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు.
ఇటలీ ఒపేరా జన్మస్థలం అని ప్రపంచవ్యాప్తంగా భావిస్తున్నారు. 17 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటాలియన్ ఒపేరా మంటోవా, వెనిస్ వంటి నగరాల్లో ఆవిష్కరించబడింది. 19 వ - 20 వ శతాబ్దాల్లోని రాస్సిని, బెల్లిని, డోనిజేటి, వెర్డి, పుస్సినీ వంటి స్థానిక ఇటాలియన్ కంపోసర్లు రచించిన రచనలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒపేరా గృహాల్లో ఇప్పటివరకు ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. మిలన్ లోని లా స్కాలా ఒపేరా హౌస్ ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమైనదిగా పేర్గాంచింది. ఎన్రికో కరుసో, అలెశాండ్రో బొన్సీ వంటి గాయకులు ఇటాలియన్ ఒపేరా గాయకులుగా ప్రాముఖ్యత వహిస్తున్నారు.
ఫాసిస్ట్ పాలన జెనోఫోబిక్ సాంస్కృతిక విధానాలు ఉన్నప్పటికీ 1920 లలో ప్రవేశపెట్టబడిన జాజ్ ఇటలీలో బలమైన పట్టు సాధించి ప్రజాదరణ పొందింది. ప్రస్తుతం ఇటలీలో మిలన్, రోమ్, సిసిలీ నగరాలు జాజ్ సంగీతానికి ముఖ్యమైన కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. 1970 లలో ఇటలీలో పి.ఎఫ్.ఎం, బాంకో డెల్ మ్యుటో సక్కోర్సో, లే ఓర్మ్, గోబ్లిన్, ఫూ వంటి బ్యాండ్లతో ప్రగతిశీల రాక్, పాప్ ఉద్యమం ముందంజలో ఉంది. ఇదే కాలంలో ఇటలీ చిత్రరంగం వైవిధ్యభరితంగా కనిపిస్తుంది. సినీసిట్టా చిత్రాలలో ఇనియోయో మొర్రికన్, అర్మండో ట్రోవియోలీ, పియరో పిసిసియోని, పీరో ఉమిలియన్ వంటి స్వరకర్తలు ప్రాబల్యత సాధించారు. 1980 ల ప్రారంభంలో జోవనోట్టి మొదటి ఇటాలియన్ హిప్ హాప్ నటిగా గాయనిగా ప్రఖ్యాతిగడించింది. ఫైర్, లాకాన కాయిల్, ఎల్వెన్కింగ్, ఫర్గాటెన్ సమాధి, ఫ్లెషోడ్ అపోకాలిప్స్ వంటి ప్రముఖ ఇటాలియన్ మెటల్ బ్యాండ్లు వివిధ హెవీ మెటల్ బ్యాండు మార్గదర్శకులుగా కూడా ఉన్నాయి.
ఎలక్ట్రానిక్ నృత్య సంగీతంలో జార్జియో మొరోడర్ వంటి నిర్మాతలు 3 అకాడెమీ అవార్డులు, 4 గోల్డెన్ గ్లోబ్స్ అవార్డులు గెలుచుకుని ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నారు. ప్రస్తుతం ఇటాలియన్ పాప్ సంగీతం ప్రతి సంవత్సరం సాన్రెమో మ్యూజిక్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రతిధ్వనిస్తుంది. ఇది యూరోవిజన్ పాట పోటీకి, స్పోలోటోలో " ఫెస్టివల్ ఆఫ్ టూ వరల్డ్స్ " ప్రేరణ కలిగించింది. ఇటలీలో మినా, ఆండ్రియా బోసెల్లి, గ్రామీ విజేత లారా పోసిని, జుచెరో, ఎరోస్ రమజ్జొట్టి, టిజయానో ఫెర్రో వంటి గాయకులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతివహిస్తూ ఉన్నారు.
సినిమా
లూమిరే బ్రదర్స్ మోషన్ పిక్చర్ ఎగ్జిబిషన్లను ప్రారంభించిన కొద్ది నెలల తరువాత ఇటాలియన్ సినిమా చరిత్ర మొదలైంది. మొట్టమొదటి ఇటాలియన్ పోప్ లియో 13 చిత్రం కెమెరాకు ఒక ఆశీర్వాదాన్ని చూపించడంతో కొన్ని సెకన్లు ప్రదర్శించబడింది. ఇటాలియన్ చిత్ర పరిశ్రమ 1903 - 1908 మధ్య మూడు కంపెనీలతో మొదలైంది: సొసైట ఇటాలియా చైన్స్, ఆంబ్రోసియో ఫిల్ము, ఇటాలా ఫిలిం. మిలన్, నేపులలో ఇతర కంపెనీలు త్వరలోనే ప్రారంభించబడ్డాయి. కొద్ది సేపటికే ఈ మొదటి కంపెనీలు నాణ్యమైన చిత్రాలను నిర్మించాయి. ఇవి ఇటలీ వెలుపల త్వరలో విక్రయించబడ్డాయి. తరువాత సినిమాను నిర్మించిన బెనిటో ముస్సోలినీ రోంలో ప్రఖ్యాత సినెసిట్టా స్టూడియోని (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం వరకు ఫాసిస్ట్ ప్రచారం కొరకు) స్థాపించాడు.
యుద్ధం తరువాత 1980 లలో కళాత్మక పతనం వరకు ఇటాలియన్ చిత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తించబడి ఎగుమతి చేయబడింది. ఈ కాలంలో ఇటాలియన్ చిత్ర దర్శకులు విటోరియో డి సికా, ఫెడెరికో ఫెల్లిని, సెర్గియో లియోన్, పీర్ పావోలో పాసోలినీ, లుచినో విస్కోంటి, మిచెలాంగెలో ఆంటోనియోని, రాబర్టో రోసెల్లిని ప్రాముఖ్యత వహించారు. వారిలో కొంతమంది అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్ర నిర్మాతలుగా గుర్తించబడ్డారు. సైకిల్స్ థీవ్స్, లా డోల్స్ వీటా, 8½, ది గుడ్, ది బాడ్ అండ్ ది అగ్లీ, వన్స్ అపాన్ ఎ టైం ది వెస్ట్, ది టైగర్ అండ్ ది స్నో వంటి ఇటాలియన్ చిత్రాలు ప్రపంచ చలన చిత్రాల నిధులుగా భావించబడుతూ ఉన్నాయి. 1950 ల ఆరంభంలో 1940 ల మధ్యకాలంలో నియోరియలిస్ట్ చిత్రాలు యుద్ధానంతర ఇటలీ పేలవమైన పరిస్థితిని ప్రతిబింబించాయి.
1950 వ దశాబ్దంలో దేశం సంపన్నమైనదిగా మారింది. తరువాత నియోరాలిజం ఒక రూపంలో ఒకటైన పింక్ నియోరియలిజం అని పిలువబడే బాణి విజయవంతమైంది. 1960 - 1970 లలో ప్రసిద్ధి చెందిన స్పగెట్టి వెస్టర్ను చిత్రాలు స్వోర్డు అండ్ శాండల్ వంటి ఇతర చిత్రబాణీలు ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో సోఫియా లోరెన్, గియులియెట్ మాసిననా, గినా లాలోబ్రిజిడా వంటి నటీమణులు అంతర్జాతీయ కీర్తిని సాధించారు. 1970 లలో మారియో బావ, డారియో అర్జెంటో వంటి దర్శకులు నిర్మించిన శృంగార ఇటాలియన్ థ్రిల్లర్లు, గియోల్లోస్ భయానక శైలి చిత్రాలు కూడా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజలను ప్రభావితం చేసాయి. ఇటీవల సంవత్సరాల్లో ఇటలీ సన్నివేశం అప్పుడప్పుడూ అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించింది. రాబర్టో బెనిగ్ని, ఇల్ పొడియోనో దర్శకత్వం వహించిన లైఫ్ ఈస్ బ్యూటిఫుల్ వంటి సినిమాలు: పోసీమాన్ మస్సిమో ట్రోసీ, పోలో సోర్రెంటినో దర్శకత్వం వహించిన ది గ్రేట్ బ్యూటీ వంటి చిత్రాలు అప్పుడప్పుడూ అంతర్జాతీయ ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షించాయి.
పైన పేర్కొన్న సినెసెట్టా స్టూడియో ప్రస్తుతం ఖండాంతర ఐరోపా, అతిపెద్ద సినిమా బాక్స్ ఆఫీసు హిట్లను పెద్ద సంఖ్యలో స్థాపించిన ఇటాలియన్ సినిమా కేంద్రంగా ఉంది. ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఉత్పత్తి సినిమా, టెలివిజన్ ఉత్పత్తి కేంద్రంగా ఉంది. 1950 వ దశకంలో అత్యధికంగా అంతర్జాతీయ చిత్రాల తయారీతో రోమ్ "హాలీవుడ్ ఆన్ ది టిబెర్"గా పేరుపొందింది. ఈ సినిమాలో 90 మందికి అకాడెమీ అవార్డు ప్రతిపాదించబడింది. అందులో 47 మందికి ఇది లభించింది. ఇటీవల రోమన్ హాలిడే, బెన్-హుర్, క్లియోపాత్రా, రోమియో అండ్ జూలియట్, ది ఇంగ్లీష్ పేషంట్, ది పాషన్ ఆఫ్ ది క్రిస్ట్, గ్యాంగ్స్ ఆఫ్ న్యూయార్క్ మొదలైన క్లాసిక్ చిత్రాలకు అవార్డు ప్రతిపాదించబడింది.
ఇటలీ అత్యుత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రం కోసం అకాడమీ అవార్డులలో అత్యధిక అవార్డులను పొందిన దేశంగా గుర్తించబడుతుంది. అందులో 14 అవార్డులు, 3 స్పెషల్ అవార్డులు, 31 నామినేషన్లు ఉన్నాయి. 2016 నాటికి ఇటాలియన్ సినిమాలు 12 పల్మేస్ డి ఓర్ ( రెండవది), 11 గోల్డెన్ లయన్సు, 7 గోల్డెన్ బేర్సర్లను కూడా గెలుచుకున్నాయి.
క్రీడలు
ఇటలీలో అత్యంత జనాదరణ పొందిన క్రీడ ఫుట్ బాల్ ఇప్పటి వరకు ఉనికిలో ఉంది. ఇటలీ జాతీయ ఫుట్బాల్ జట్టు (ముద్దుపేరు గ్లి అజ్జురి - "బ్లూస్") 4 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. వరల్డ్ కప్ (1934, 1938, 1982, 2006) క్రీడలలో విజయం సాధించింది. ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత విజయవంతమైన జట్లలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. ఇటలీ క్లబ్లు 48 ప్రధాన యూరోపియన్ ట్రోఫీలను గెలుచుకున్నాయి. అత్యంత విజయవంతమైన యూరోపియన్ ఫుట్బాల్ దేశాలలో ఇటలీ రెండవ స్థానంలో ఉంది. ఇటలీ అగ్రశ్రేణి క్లబ్ ఫుట్ బాల్ లీగ్ సిరీ ఎ అనే పేరుతో పిలువబడుతూ ఉంది. ఇది ఐరోపాలో 3 వ స్థానంలో నిలిచింది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా మిలియన్ల కొద్దీ అభిమానులను కలిగి ఉంది.
ఇటలీలో ఇతర జట్టు క్రీడలలో వాలీబాల్, బాస్కెట్బాల్, రగ్బీ ప్రసిద్ధివహిస్తూ ఉన్నాయి. ఇటలీ పురుషుల, మహిళా జాతీయ వాలీబాల్ జట్లు తరచూ ప్రపంచంలోని ఉత్తమమైనవిగా గుర్తించబడుతూ ఉన్నాయి. ఇటాలియన్ జాతీయ బాస్కెట్బాల్ జట్టు ఉత్తమ ఫలితాలతో ఐరోపాలో అత్యంత పోటీతత్వ మైన జట్లలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది 2004 లేగా బాస్కెట్ సిరీ ఎ ఒలింపిక్సులో, యురోబాస్కెట్ 1983 క్రీడలలో బంగారుపతకం, యురోబాస్కెట్ 1999 క్రీడలలో వెండి పతకం సాధించింది. రగ్బీ యూనియన్ మంచి స్థాయితో ముఖ్యంగా దేశంలోని ఉత్తర ప్రాంతంలో జనాదరణ పొంది ఉంది. ఇటలీ జాతీయ జట్టు 6 నేషన్స్ ఛాంపియన్షిప్పులలో పోటీ చేసింది. రగ్బీ వరల్డ్ కప్పులో రెగ్యులరుగా పాల్గొన్నది. ప్రపంచ రగ్బీ ఇటలీని ఒక టైర్-వన్ దేశంగా వర్గీకరించింది. పురుషుల వాలీబాల్ జట్టు మూడు వరుస ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్పులను (1990, 1994, 1998 లో) గెలుచుకుంది. 1996, 2004, 2016 సంవత్సరాల్లో ఒలింపిక్ వెండి పతకాన్ని సాధించింది.
ఇటలీలో వ్యక్తిగత క్రీడలలో సుదీర్ఘమైన, విజయవంతమైన సంప్రదాయం ఉంది. సైకిల్ రేసింగ్ దేశంలో ప్రాచుర్యం కలిగిన క్రీడగా ఉంది.
బెల్జియం మినహా ఇతర దేశాల కంటే ఇటాలియన్లు యు.సి.ఐ. ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్పులను గెలుచుకున్నారు. గిరో డి ఇటాలియా సైకిల్ పోటోలు ప్రతి మే మాసంలో నిర్వహించబడుతుంది. గ్రాండు టూర్ సైకిల్ పోటీలు టూర్ డి ఫ్రాన్స్, వ్యూల్టా ఎ ఎస్పనా లతో మూడు గ్రాండ్ పర్యటనలు ఒకటి నిర్వహిస్తుంది. ఇవి ఒక్కొక్కటి 3 వారాల కాలం నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఆల్పైన్ స్కీయింగ్ కూడా ఇటలీలో చాలా విస్తృతమైన ఆదరణ కలిగి ఉంది. దేశం స్కై రిసార్టులతో ఒక ప్రముఖ అంతర్జాతీయ స్కీయింగ్ గమ్యంగా ఉంది. ఇటాలియన్ స్కీయర్లకు వింటర్ ఒలింపిక్ గేమ్స్, ఆల్పైన్ స్కై వరల్డ్ కప్, ప్రపంచ ఛాంపియంషిప్పులలో మంచి ఫలితాలను సాధించింది. ఇటలీ టెన్నిస్లో గణనీయమైన పురోగతి సాధించింది. ఇది దేశంలో అత్యధికంగా అభ్యసిస్తున్న క్రీడగా 4 వ స్థానంలో ఉంది. 1930 లో స్థాపించబడిన రోమ్ మాస్టర్స్ ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక టెన్నిస్ టోర్నమెంట్లలో ఒకటిగా ఉంది. ఇటాలియన్ ప్రొఫెషనల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు 1976 లో డేవిస్ కప్, 2006, 2009, 2010, 2013 లో ఫెడ్ కప్ గెలిచారు. మోటారు స్పోర్టులు కూడా ఇటలీలో బాగా ప్రజాదరణ పొందాయి. ఇటలీ పలు మోటోజి.పి. ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్పులు గెలుచుకుంది. ఇటాలియన్ స్క్యూడెరియా ఫెరారీ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ రేసింగులో (అత్యంత పురాతన జట్టు 1948 నుంచి) పాల్గొన్నాడు. గణాంక ఫార్ములా వన్ జట్టు 232 విజయాల రికార్డును సృష్టించి అత్యంత విజయవంతమైన జట్టుగా గుర్తించబడుతుంది.