cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
జి.ఎస్.అరండేల్
భారతదేశానికి రాక
1902లో ఇంగ్లాండులోని క్వీన్స్ హాలులో అనీ బిసెంట్ ఉపన్యాసం విని ప్రభావితుడైన అరండేల్ ఆమెతో పాటు భారతదేశానికి వచ్చి ఆమె అనుచరునిగా రాజకీయరంగంలో పనిచేశాడు. ఇతడు ఆల్ ఇండియా హోమ్‌ రూల్ లీగ్‌కు ఆర్గనైజింగ్ సెక్రెటరీగా నియమించబడి ప్రభుత్వం చేత అరెస్టు చేయబడి మూడు నెలలు అనీ బిసెంట్‌తో పాటు కారాగారశిక్ష అనుభవించాడు. ఇద్దరూ కలిసి భారతీయుల జాతీయ ఆశయాలకు అనుగుణమైన విద్యాపథకాన్ని సిద్ధం చేశారు. ఇతడు వారణాశి లోని సెంట్రల్ హిందూ హైస్కూలుకు చరితోపన్యాసకుడిగా, ఆ తర్వాత హెడ్‌మాస్టరుగా తరువాత ఆ సంస్థ సెంట్రల్ హిందూ కాలేజీగా మారిన తరువాత ఆ సంస్థకు ప్రిన్స్సిపాల్‌గా పనిచేశాడు. ఈ సంస్థే తరువాతి కాలంలో మదన్ మోహన్ మాలవ్యా ఆధ్వర్యంలో బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంగా రూపాంతరం చెందింది. విద్యాసంస్థల స్థాపనకు ఇతడు అనీ బిసెంటుకు తోడ్పడి అనేక మాంటిస్సోరి పాఠశాలల స్థాపనకు పాటుపడ్డాడు. ఇతడు 1920లో రుక్మిణీదేవిని ప్రేమించి పెళ్ళి చెసుకున్నాడు. ఉన్నత బ్రాహ్మణ కుటుంబం నుండి వచ్చిన రుక్మిణీదేవికి కళలపట్ల ఉన్న ఆసక్తిని గమనించి అరండేల్ ఆమెను ప్రోత్సహించి ఆమె జీవితం కళారంగానికి అంకితం చేయడానికి తోడ్పడ్డాడు. 1924 నుండి 1926 వరకు ఇతడు మద్రాసు లేబర్ యూనియన్‌కు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి లేబర్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది ఇతడే. ఈ సమయంలో ఇతడు కార్మికులకు ఎక్కువ కనీసవేతనం, తక్కువ పనిగంటలు సాధించిపెట్టాడు. 1925లో ఇతడు లిబరల్ కాథలిక్ చర్చిలో చేరాడు. తరువాతి కాలంలో ఆ చర్చి బిషప్‌లలో ఒకడుగా పనిచేశాడు. మరోవైపు దివ్యజ్ఞాన సమాజం తరఫున యూరోపు, ఆస్ట్రేలియా దేశాలు విస్తృతంగా పర్యటించాడు.
దివ్యజ్ఞాన సమాజం అధ్యక్షడుగా
1933లో అనీ బిసెంట్ మరణానంతరం అరండేల్ ఆ సంస్థ అంతర్జాతీయ అధ్యక్షుడిగా నియమించబడ్డాడు. 1945 వరకు దివ్యజ్ఞానసమాజం అభివృద్ధికి ఇతడు కృషి చేశాడు. ఈ సమాజం పక్షాన ఒక జాతీయ విశ్వవిద్యాలయాన్ని రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ కులపతిగా నియమించి ప్రారంభించాడు. 1934లో బిసెంట్ మెమొరియల్ స్కూలును అడయార్‌లో ప్రారంభించాడు.
గుర్తింపు
ఇతడు నాలుగు దశాబ్డాలపాటు విద్య, రాజకీయ, కార్మిక, పత్రికారచన, స్కౌట్, యోగ, థియోసఫీ రంగాలలో భారతదేశానికి ఎనలేని సేవలను అందించాడు. 1926లో ఇండోర్ సంస్థానం ఇతడిని ఆ సంస్థానపు విద్యామంత్రిగా నియమించి గౌరవించింది. విద్యారంగంలో ఇతడు చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా నేషనల్ యూనివర్శిటీ, మద్రాసు ఇతడికి గౌరవ డాక్టరేట్ ఇన్ లిటరేచర్‌తో సత్కరించింది. శ్రీభారతధర్మ మహామండలి, వారణాశి వారు ఇతడిని "విద్యాకళానిధి" అనే బిరుదుతో సత్కరించారు.
మరణం
"మీ నాగరికత, సంస్కృతి ఇతరుల వాటికన్న గొప్పవి. మీరు ఇతరులను అనుకరించవలసిన పనిలేదు." అని భారతీయులకు చెప్పి వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంపొందించిన డా.జార్జ్ సిడ్నీ అరండేల్ 1945, ఆగష్టు 12వ తేదీన మద్రాసులోని ఆడయార్‌లో మరణించాడు.
బయటిలింకులు
వర్గం:1878 జననాలు వర్గం:విద్యావేత్తలు వర్గం:రాజకీయవేత్తలు వర్గం:తత్వవేత్తలు వర్గం:భారత్‌లో విదేశీయులు వర్గం:1945 మరణాలు
సి. ఉమామహేశ్వరరావు
'''సి. ఉమామహేశ్వరరావు''', తెలుగు సినిమా దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్, నిర్మాత. మళయాలం, హిందీ సినిమాలకు కూడా దర్శకత్వం వహించాడు. దూరదర్శన్ కోసం కొన్ని టెలివిజన్ ధారావాహికలకు స్క్రిప్ట్, దర్శకత్వం వహించాడు. రెండు నంది అవార్డులు, ఒక జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును పొందాడు.
జననం
ఉమామహేశ్వరరావు 1952 జనవరి 24న ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విజయవాడ లో జన్మించాడు.
రచనారంగం
చిన్నతనం నుండి పుస్తకాలను చదవడంతో సాహిత్యం, ప్రదర్శన కళలవైపు ఆసక్తి కనపరిచాడు. తొలిరోజుల్లో తెలుగులో కవిత్వం, చిన్న కథలు వ్రాసాడు. కొన్ని నాటకాలు కూడా రాశాడు.
సినిమారంగం
1986లో 'పూలపల్లకి’ సినిమాతో దర్శకుడయ్యాడు. ఆ తరువాత 'పదండి ముందుకు' అనే సినిమా తీశాడు. 1992లో తీసిన అంకురం సినిమా మానవ హక్కులు, పౌర హక్కులపై వచ్చిన మొదటి సినిమాగా తెలుగులో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ అవార్డు, ఉత్తమ దర్శకుడుగా నంది అవార్డులు అందుకుంది. అరవింద స్వామి హీరో, నిర్మాతగా 'మౌనం' అనే సినిమాను రూపొందించాడు. ఈ సినిమాలో నగ్మా హీరోయిన్ గా నటించింది. ఈ సినిమా తమిళంలో 'మౌన యుద్ధం'గానూ, హిందీలో 'మౌన్'గానూ విడుదలయింది. 1996లో తీసిన శ్రీకారం అనే సినిమా ఉత్తమ చలన చిత్రంగా నంది అవార్డును పొందింది. మమ్ముట్టి, సుమన్, నగ్మాతో 'సూర్యపుత్రులు' తీశాడు.
'స్త్రీ' (డాక్యుమెంటరీ), 'హిమబిందు', 'మిస్టర్' వంటి చాలా ప్రజాదరణ పొందిన టీవీ సీరియల్స్ తీశాడు. ఊర్ ఫిల్మ్స్ వారికోసం ఫిల్మ్ మేకింగ్ గురించి 2015లో 'ఫిలిం ఈస్తటిక్స్' పేరుతో 15 టెలిఫిల్మ్స్ చేసాడు. అవి 10టీవీలో ప్రసారమవడంతోపాటు యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ కి అవగాహన కల్పించడం కోసం షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్‌లో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. 'ఇట్లు అమ్మ సినిమా' జాతీయ-అంతర్జాతీయ స్థాయిలో 76 అవార్డులు గెలుచుకుంది.
అవార్డులు
కె.వి.రెడ్డి అవార్డు - ఉత్తమ దర్శకుడు - అంకురం (1992)
డాక్యుమెంటరీ
అనేక డాక్యుమెంటరీలు తీశాడు, వాటిలో ఒకటి:
టెలిఫిల్మ్
ఎడ్యుకేషనల్ ఫిల్మ్స్
బయటి లింకులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు వర్గం:నంది ఉత్తమ దర్శకులు వర్గం:విజయవాడ రచయితలు వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా కథా రచయితలు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా కవులు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వ్యక్తులు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా దర్శకులు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా రచయితలు వర్గం:1952 జననాలు
యార్లగడ్డ వెంకన్న
యార్లగడ్డ వెంకన్న చౌదరి (1911 - 1986) ప్రకాశం జిల్లా కారంచేడు వాస్తవ్యుడు, స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, మహా దాత, పారిశ్రామిక వేత్త. గణితములో, న్యాయశాస్త్రములో మంచి ప్రవేశము గల మేధావి.
జననం
వెంకన్న చౌదరి ప్రకాశం జిల్లా కారంచేడు గ్రామంలో యార్లగడ్డ నాయుడమ్మ, రత్నమాంబ దంపతులకు1911 లో జన్మించారు. వీరికి ఒక అక్కయ్య శ్రీమతి దగ్గుబాటి సీతమ్మ ఒక తమ్ముడు రంగనాయకులు చౌదరి ఉన్నారు. వెంకన్న చౌదరి తమ మేనమామ కూతురు రాజ్యలక్ష్మమ్మని వివాహమాడారు. వీరికి కుమారుడు శంభు ప్రసాద్. శంభు ప్రసాద్ గారి భార్య శ్రీమతి ప్రభావతి ఈమె అమరావతి రాజా వాసిరెడ్డి శ్రీనాధ్ ప్రసాద్ గారి కుమార్తె.
సాహిత్య పోషణ
తుమ్మలపల్లి రామలింగేశ్వర రావు గారు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యు ని జీవితంపై వ్రాసిన తొలి రచన కృతి స్వీకరించారు. కోట సోదర కవులు తమ రచన "రాజ్యలక్ష్మీ విలాసము" వీరికి అంకితమిచ్చారు.
వెంకన్న చౌదరి గారి ప్రోద్బలంతో, నాటి ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావు గారు, తితిదే నిర్వహణాధికారి అన్నా రావు గారు అన్నమాచార్య ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించారు.
సినిమా నిర్మాత
శంభూ ఫిల్మ్స్ పతాకంపై వెంకన్న నిర్మించిన 'నమ్మిన బంటు' (1960) అనే చలనచిత్రము భారత రాష్ట్రపతి నుండి రజత పతకము పొందింది. స్పెయిన్లో జరిగిన అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర వేడుకలో ప్రదర్శించబడి పలువురి ప్రశంశలు పొందింది.
దాతృత్వం
వెంకన్న చౌదరి మహా దాత. పలు పాఠశాలకు, కళాశాలలకు భూరి విరాళాలిచ్చాడు. తన తండ్రి పేరిట 'యార్లగడ్డ నాయుడమ్మ ఓరియంటల్ విద్యాలయము' స్థాపించాడు. తిరుపతి, తిరుత్తణి, శ్రీశైలం వంటి దేవస్థానములలో కాటేజీలు, సత్రములు నిర్మించాడు. గుంటూరు జిల్లా మంగళగిరి వద్ద కాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్ నకు 30 లక్షల విరాళమిచ్చాడు.
భార్య రాజ్యలక్ష్మి పేరిట 1980 నుండి తెలుగువారిలో పేరుప్రఖ్యాతులు పొందిన వ్యక్తులకు పురస్కారములు ఇవ్వబడుచున్నవి.
మరణం
మద్రాసులో స్ధిరపడి, అశేష సంపదను సృష్టించి సమాజ శ్రేయస్సుకు వుపయోగ పెట్టిన దానశీలి వెంకన్న చౌదరి గారు1986లో పరమపదించారు.
మూలాలు
వర్గం:1911 జననాలు వర్గం:1986 మరణాలు వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా పారిశ్రామికవేత్తలు వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా విద్యాదాతలు వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు
రంగారెడ్డి జిల్లా గ్రామాల జాబితా
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత, ప్రభుత్వం 2016 లో జిల్లాలను, మండలాలను పునర్వ్యవస్థీకరించింది. అందులో భాగంగా పూర్వపు 10 జిల్లాలలో హైదరాబాదు జిల్లా మినహా, ఆదిలాబాదు, కరీంనగర్, నిజామాబాదు, వరంగల్, ఖమ్మం, మెదక్, మహబూబ్​నగర్, నల్గొండ, రంగారెడ్డి జిల్లాలను 31 జిల్లాలు, 68 (వరంగల్ గ్రామీణ రెవెన్యూ డివిజను తరువాత ఉనికిలో లేదు) రెవెన్యూ డివిజన్లు, 584 మండలాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించి 2016 అక్టోబరు 11 నుండి దసరా పండగ సందర్భంగా ఆనాటినుండి అమలులోకి తెస్తూ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. ఇందులో భాగంగా పాత రంగారెడ్డి జిల్లా లోని మండలాలను విడదీసి, వికారాబాదు, మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి, రంగారెడ్డి అనే మూడు జిల్లాలను కొత్తగా ఏర్పాటు చేసారు.ఈ గ్రామాలు పూర్వపు రంగారెడ్డి జిల్లా నుండి, కొత్తగా ఏర్పడిన రంగారెడ్డి జిల్లాలో చేరిన వివిధ గ్రామాల జాబితాను కింది పట్టికలో చూడవచ్చు.
గ్రామాల జాబితా
వర్గం:తెలంగాణ గ్రామాలు
నైఫ్ ఇన్ ది వాటర్ (1962 సినిమా)
ఇతర లంకెలు
వర్గం:పోలాండ్ సినిమాలు
వడ్డిబోయిన సుజాత
వడ్డిబోయిన సుజాత భారతదేశానికి చెందిన న్యాయమూర్తి. ఆమెను ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా 31 జనవరి 2022న సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం సిఫారసు చేయగా ,2022 ఫిబ్రవరి 14న హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసింది.
వృత్తి జీవితం
వడ్డిబోయిన సుజాత ఎల్‌ఎల్‌ఎం పూర్తి చేశాక సీనియర్‌ న్యాయవాదులు ఏవీ శివయ్య, భాస్కరలక్ష్మి వద్ద జూనియర్‌గా చేరి రాజ్యాంగ సంబంధ కేసులను వాదించింది. ఆమె స్టేట్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ హైదరాబాద్‌కు ప్యానెల్‌ న్యాయవాదిగా, హైకోర్టు లీగల్‌ సర్వీసెస్‌ అథారిటీకి న్యాయవాదిగా పని చేసి ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టులో ప్రభుత్వ న్యాయవాదిగా పని చేస్తుంది. ఆమెను సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఎన్వీ రమణ, న్యాయమూర్తులు జస్టిస్‌ ఉమేశ్‌ ఉదయ్‌ లలిత్, జస్టిస్‌ ఏఎం ఖాన్విల్కర్‌లతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు కు న్యాయమూర్తిగా 31 జనవరి 2022న కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫారసు చేసింది.
మూలాలు
వర్గం:1966 జననాలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా న్యాయవాదులు
గొర్తి సత్యమూర్తి
గొర్తి సత్యమూర్తి ప్రముఖ సినిమా రచయిత. 90కిపైగా చిత్రాలకు రచయితగా పనిచేశారు. నాలుగు వందల సినిమాలకు పైగా మాటలు అందించాడు. ఈయన దక్షిణ భారతీయ సంగీత దర్శకుడు, నేపథ్య గాయకుడు అయిన దేవి శ్రీ ప్రసాద్ తండ్రి.
జీవిత విశేషాలు
ఆయన స్వస్థలం తూర్పు గోదావరి జిల్లా రాయవరం మండలంలోని వెదురుపాక. రామచంద్రపురంలో డిగ్రీ పూర్తి చేశాడు. అనంతరం మచిలీపట్నంలోని ఆంధ్ర జాతీయ విద్యా కళాశాలలో బి.ఎడ్ చదువుకొని అధ్యాపక వృత్తిని చేపట్టారు.
రచయితగా
సాహిత్యం పట్ల సత్యమూర్తికి ఉన్న అభిలాష ఆయన్ని రచనా వ్యాసంగం వైపు నడిపించింది. చైతన్యం అనే నవలతో సాహిత్యప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించిన ఆయన కలం నుంచి అనేక నవలలు, కథా సంకలనాలను వెలువడ్డాయి. ఆయన రచనల్లో పవిత్రులు, పునరంకితం, ఎదలోయల నిదురించే, దిగంబర అంబరం, అధర గరళం సాహిత్యాభినులను విశేషంగా అలరించాయి. మానవ సంబంధాల్లోని అంతఃసంఘర్షణ కథావస్తువుగా చేసుకొని తన రచనా ప్రక్రియను కొనసాగించారు. సత్యమూర్తి రచనల్లో భావుకత ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. కథా, నవలా రచయితగా సత్యమూర్తికి లభించిన పేరు ప్రఖ్యాతులు ఆయన్ని సినీ రంగం వైపు మళ్లించాయి.
సినిమా రంగంలో
రామానాయుడు నిర్మాతగా రాఘవేంద్రరావు దర్శకత్వంలో రూపొందిన దేవత చిత్రంతో సత్యమూర్తి కథా రచయితగా సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ చిత్ర విజయంతో తెలుగు సినీ పరిశ్రమలో ఆయన పేరు మారుమ్రోగిపోయింది. బావా మరదళ్లు, కిరాయి కోటిగాడు, అభిలాష, ఛాలెంజ్, జ్వాల, భలేదొంగ, మాతృదేవోభవ, కాంచన సీత, చంటి, పెదరాయుడు, శ్రీనివాస కళ్యాణం, నారీనారీనడుమ మురారి, బంగారు బుల్లోడు, పెళ్ళి, న్యాయం కోసం, ఖైదీ నెంబర్ 786, శత్రువు, రౌడీ అన్నయ్య, అమ్మదొంగా వంటి చిత్రాలు సత్యమూర్తికి తిరుగులేని గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి. చిరంజీవి సినీ కెరీర్‌లో సత్యమూర్తి కీలక పాత్ర పోషించారు. వీరిద్దరి కలయికలో వచ్చిన అభిలాష, ఖైదీ నెం 786, ఛాలెంజ్, జ్వాల చిత్రాలు చక్కటి ప్రజాదరణను చూరగొన్నాయి.
సినిమాలు
thumb|మధుమాసం
కుమారులు
తన కుమారులు ఇద్దరూ సినీ రంగంలోనే స్థిరపడి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నారు. దేవిశ్రీ ప్రసాద్ తన సంగీతంతో, పాటలతో తెలుగు, తమిళ సినీపరిశ్రమలో తనదైన ముద్ర వేశాడు. మరో కుమారుడు సాగర్ నేపథ్య గాయకుడు.
ఇతర లింకులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు వర్గం:2015 మరణాలు వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు వర్గం:నవలా రచయితలు వర్గం:గుండెపోటు మరణాలు వర్గం:1954 జననాలు
నదులపై ఉన్న భారతీయ నగరాల జాబితా
భారతదేశంలో అనేక నగరాలకు సమీపంలో నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. అలా ప్రధాన నదులు ప్రవహించే భారతదేశంలోని నగరాల జాబితా క్రింద ఇవ్వడమైనది.
రాజస్థాన్
బార్మర్ || లుని
మూలాలు
వర్గం:జాబితాలు వర్గం:భారతదేశం వర్గం:భారతదేశానికి సంబంధించిన జాబితాలు వర్గం:భారతదేశ నదులు వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
క్యూరియం
ప్రాథమిక సమాచారం
క్యూరియం ఆక్టినాయిడు శ్రేణికి చెందిన ఒక ట్రాన్సు యురేనియం (యురేనియం కన్నా ఎక్కువ పరమాణు సంఖ్య కలిగిన) మూలకం. క్యూరియం మిక్కుటమైన రేడియో ధార్మికత కలిగిన రసాయన మూలకం. ఆవర్తన పట్టికలో f-బ్లాకు, 7 వ పిరియాడుకు చెందిన మూలకం.మూలకంయోక్క పరమాణు సంఖ్య 96.క్యూరియం యొక్క రసాయనిక సంకేత అక్షరం Cm.మూలకాల అణుధార్మికత పై విశేష పరిశోధనలు చేసిన మ్యారీ,, ఆమె భర్త పియరీక్యురీ జ్ఞాపకార్థం ఈ మూలకానికి క్యూరియం అని నామకరణం చేసారు .మిగతా ఆక్టినాయిడుల వలె ఎక్కువ ద్రవీభవన,, మరుగు స్థానాలు కలిగి యున్నది. సాధారణ పరిసర వాతావరణపరిస్థితిలో అయంస్కాంత గుణాలనుకలిగి యుండి, చల్లార్చినపుడు అనయస్కాంత ధర్మాన్ని ప్రదర్శించును.
న్యూక్లియర్ రియాక్టరులో యురేనియం లేదా ప్లుటోనియం పరమాణువులను న్యుట్రానులతో ఢి కొట్టించడం వలన క్యూరియాన్ని ఉత్పత్తిచెయ్యుదురు
పదోత్పత్తి
అరుదైన మృత్తిక లోహాలను కనుగొన్న శాస్త్ర వేత్త గడోలిన్ జ్ఞాపకార్థం అంతకు మునుపు కనుగొన్న ల్యాంథానాయిడుల సముదాయానికిచెందిన మూలకానికి గాడోలీనియం అనిపేరు పెట్టారు, అదే విధంగా నూతనంగా కనుగొన్న మూలకానికి మూలకాల అణుధార్మికత పై విశేష పరిశోధనలు చేసిన మ్యారీ,, ఆమె భర్త పియరీక్యురీ జ్ఞాపకార్థం క్యూరియం అని నామకరణం చేసారు.పద ఉచ్చరణ /ˈkjʊəriəm/ KEWR-ee-əm.
చరిత్ర
1944 కు ముందు కుడా పరమాణు పరిశోధన ప్రయోగాలలో క్యూరియం ఉత్పత్తి చెయ్యబడి నప్పటికీ, మొదటిగా క్యూరియాన్ని ఉత్పత్తి చెయ్యాలనే ఆలోచనతో, గ్లెన్ టి.సీబోర్గ్, రాల్ప్ ఏ.జేమ్సు,, ఆల్బర్ట్ ఘిర్సోలు, బర్కిలీలోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయంలో 1944 న ప్రయోగం నిర్వహించి ఉత్పత్తి చెయ్యడం జరిగినది. ఈ పరిశోధన ప్రయోగంలో 150 సెం.మీ పొడవున్న సైక్లోట్రోన్ గొట్టాన్ని ఉపయోగించడం జరిగి నది.ఉత్పత్తి చేసిన క్యూరియాన్ని చికాగో విశ్వవిద్యాలయం లోని అర్గోన్నే నేషనల్ ప్రయోగశాలలో రసాయనికంగా పరిశోధించి నిర్ధారించడమైనది. ఆక్టినాయుడు శ్రేణిలో 4 వ ట్రాన్సుయురేనియం మూలకమైనప్పటికి, కనుగొన్న 3 వ ట్రాన్సు యురేనియం మూలకం క్యూరియం. అప్పటికి ఇంకా అమెరీషియం మూలకాన్ని కనుగొనలేదు.
లభ్యత
ఎక్కువ దీర్ఘకాలిక మనుగడ ఉన్న 247Cm ఐసోటోపు అర్ధజీవిత కాలము 15.6మిలియను సంవత్సరాలు. కనుక భూమి ఏర్పడు సమయంలో ఉన్నక్యూరియం ఇప్పటికే పూర్తిగా క్షయించి పోయిఉండును. అందుచే పరిశోధన అవసరార్థం తక్కువ ప్రమాణంలో పరిశోధన శాలలో కృత్తిమంగా క్యూరియాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు. అణు విద్యుత్తు కేంద్రాల పరమాణు ఇంధనాలలో లభిస్తుంది. ప్రస్తుతం క్యూరియం ప్రకృతిలో వాతావరణంలో 1945, 1980లలో పరమాణు పరీక్షలు నిర్వహించిన ప్రాంతాలలో ఉంటుంది. అమెరికాలో నవంబరు 1, 1952 లో ప్రయోగాత్మకంగా అమెరికాలో హైడ్రోజన్ పరమాణు బాంబును పరీక్షించిన పరిసరాలలో ఐన్‌స్టీనియం, ఫెర్మియం, ప్లూటోనియం,, అమెరీషియం, బెర్కీలియం,, కాలిఫోర్నియంలతోపాటు క్యూరియం యొక్కఐసోటోపులు 245Cm, 246Cm, లను, తక్కువ పరిమాణంలో 247Cm, 248Cm, 249Cm ఐసోటోపులను గుర్తించుట జరిగింది. సైనిక పాటవసమాచారం కానుక, మొదట రహాస్యంగా ఉంచి, 1956 లో బహిరంగపరచారు.
వాతావరణ క్యూరియం సమ్మేళనాలు ద్రవాలలో అంతగా కరుగవు.అందుచే మట్టి రేణువులను అంటి పెట్టుకొని ఉండును.
క్యూరియంను ఉత్పత్తి చేసిన విధానం
ప్లాటినం పట్టి మీద ప్లూటోనియం నైట్రేట్ ద్రవాణాన్ని 0.5 చదరపు సెం.మీ .విస్తీరణం మేర పూతగా పూసి, ద్రవానాన్నివేడిచేసి, చల్లబరచడం (annealing) ద్వారా ఆవిరి చేసి, ప్లూటోనియం (IV) ఆక్సైడ్ గా మార్చే దరు. ఆ తరువాత సైక్లోట్రోను గొట్టంలో తీసుకున్న ఈ ప్లూటోనియం ఆక్సైడునుఉద్ద్యోతనం (irradiation) చేసి, దానిని మొదట నైట్రిక్ ఆమ్లంలో కరగించి, పిమ్మట గాఢ అమ్మోనియా ద్రావణం ఉపయోగించి, హైడ్రోక్సైడ్ గా అవక్షేపిచెదరు. ఈ అవక్షేపాన్ని పెర్‌క్లోరిక్ ఆమ్లంలో కరగించి, అయాన్ మార్పిడి (ion exchange) విధానంలో కొద్ది పరిమాణంలో క్యూరియం యొక్క ఐసోటోపును వేరుచెయ్యడం జరుగుతుంది. క్యూరియం, అమెరీషియం మూలకాలను వేరుచేయ్యుట చాలా క్లిష్టమైన ప్రక్రియ, అందుకే వీటిని ఆవిష్కరణ చేసిన శాస్త్ర వేత్తల బృందం వీటిని Pandemonium (గ్రీకులో నరకమందలి పిశాచాలు), delirium (లాటిన్ లో పిచ్చితనం) అని పిలేచేవారు.
జులై –ఆగస్టు 1944 లో 239Pu ను ఆల్ఫా కణాలలో బలంగా డీ కొట్టించడం వలన ఒక న్యూట్రాను విడుదల వలన క్యూరియం-239 ఐసోటోపును ఉత్పత్తి చేసారు.
ఉత్పత్తి అయినక్యూరియం242 ఉనికిని అదివిడుదల చేసిన ఆల్ఫా కణాల గుర్తింపు వలన స్పష్టంగా గుర్తించడం జరిగింది. 242Cm ఐసోటోపు యొక్క అర్ధ జీవితకాలం (ఆల్ఫాకణా క్షయికరణన) ను మొదట 150 రోజులుగా లెక్కించినప్పటికీ, తరువాత ఈ కాలవ్యవధిని 162.8 రోజులుగా సవరించారు.
1945 లోక్యూరియం-240 ఐసోటోపును, క్యూరియం-242 ను ఉత్పత్తి చేసిన పద్ధతిలోనే 239 94Pu ను ఆల్ఫా కణాలతో బలంగా ధీ కొట్టించి సృష్టించడం జరిగింది. ఈ ఐసోటోపు యొక్క క్షయికరణ కుడా ఆల్ఫా కణావికిరణ వలననే జరుగును.ఐసోటోపు యొక్క అర్ధ జీవిత కాలం 26.7 రోజులు
మొదట ఉత్పత్తి చేసిన మూలకం పరిమాణం కంటికి కనిపించనంత అల్ప పరిమాణంలో ఉండేది, కేవలం మూలకం యొక్క రేడియోధార్మిక గుణం ఆధారంగా గుర్తించ గలిగారు. 1947లో కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయంలో, లూయిస్ వెర్నర్, ఐసడోర్ పెర్మ్యాన్‌లు అమెరీషియం-241 ఐసోటోపును న్యుట్రానులతో బలంగా ఢీకొట్టించి 30 µg (మైక్రోగ్రాములు) ల క్యూరియం-242 హైడ్రోక్సైడును ఉత్పత్తి చెయ్యగలిగారు. 1950 లో W. W. T. Crane, J. C. Wallmann, B. B. Cunningham లు, మైక్రోస్కోపు ద్వారా పరిశీలించగల పరిమాణంలో క్యూరియం ఫ్లోరైడును ఉత్పత్తి చేసారు.క్యూరియంసమ్మేళనం నుండి క్యూరియంలోహాన్ని1951 లో ఉత్పత్తి చేసారు. క్యూరియం ఫ్లోరైడును బేరియంతో క్షయికరించి క్యూరియాన్ని వేరు చెయ్యగలిగారు.
భౌతిక ధర్మాలు
క్యూరియం వెండిలా తెల్లగా కనిపించే, భారమైన, రేడియో ధార్మికత ఉన్నలోహం. ఈ మూలకం యొక్క రసాయనిక భౌతిక ధర్మాలు గాడోలినియం మూలకాన్ని పోలి యుండును.అల్యూమినియం కన్న ఎక్కువ విద్యుత్‌ ధనాత్మకత కలిగియున్నది .క్యూరియం యొక్క ద్రవీభవన స్థానం 1340 °C. ఈ విలువ మూలకానికి ముందు వరుసలో ఉన్న ట్రాన్సు యురేనియం మూలకాలైన నెప్ట్యునియం (637 °C, ప్లూటోనియం (639 °C,, అమెరీషియం (1173 °C) ల కన్నా ఎక్కువ.గాడోలినియం ద్రవీభవన స్థానం 1312 °C కలిగి, క్యూరియంయొక్క ద్రవీభవన స్థానానికి దగ్గరగా ఉంది.క్యూరియం యోక్క మరుగు స్థానం 3110 °C.ఈ మూలకం యొక్క సాంద్రత 13.52 గ్రాములు/సెం.మీ3 .క్యూరియంయొక్క సాంద్రత నెప్ట్యునియం (20.45 g/cm3), ప్లుటోనియం (19.8 g/cm3), కన్నా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ మిగతా మూలకాలకన్న ఎక్కువ సాంద్రత యున్నది.మూలకం యొక్క ఎలక్ట్రానుల విన్యాసం:[Rn] 5f76d17s2
క్యూరియం అణు స్పటికనిర్మాణం డబుల్ హేక్సాగోనల్ క్లోజ్ ప్యాకింగు సౌష్టవం కలిగి యుండును. 23GPa పీడనం వద్ద, సాధారణ గదిఉష్ణోగ్రత వద్ద ఆల్ఫా (α-Cm) రూపంలోని క్యూరియం, ముఖ కేంద్రిత ఘనాకృతికలిగిన బీటా (β-Cm) సౌష్టవరూపానికి మారుతుంది. క్యూరియం నిర్దుష్టమైన అయస్కాంత ధర్మాలను ప్రదర్శించును. ఆవర్తన పట్టికలో క్యూరియం యొక్క పొరుగు మూలకమైన అమెరీషియం ఉష్ణోగ్రత మారినను, దానియొక్క క్యురీ-వేస్ పరయస్కాంత గుణంలో ఎట్టి మార్పుఉండదు.ఆల్ఫా క్యూరియం యొక్క ఉష్ణోగ్రతను 65-52 కు తగ్గించిన అనయస్కాంత ధర్మాన్ని, β-Cm క్యూరియం 205K వద్ద ఫెర్రి మాగ్నెటిక్ ధర్మాన్ని ప్రదర్శించును
క్యూరియం యొక్క విద్యుత్ నిరోధకత ఉష్ణోగ్రత పెరిగినప్పుడు 4, 60K పెరుగుతుంది, ఆతరువాత గదిఉష్ణోగ్రత చేరువరకు, మూలకం విద్యుతత్వ నిరోధకత స్థిరంగా ఉండును.
రసాయనిక గుణాలు
ద్రవస్థితిలో క్యూరియం అయానులు, స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థాయి అయిన +3 ఆక్సీకరణ స్థాయిని కలిగియుండును.CmO2, CmF4 వంటి సమ్మేళనాలలో మాత్రమే క్యూరియం +4 ఆక్సీకరణ స్థాయిని పొందియున్నది.
ఐసోటోపులు
అణు భారం 242 నుండి 248 వరకు ఉన్న అన్ని ఐసోటోపులు, 250Cm, లు స్వయంగా గొలుసు అణుచర్యకు (nuclear chain reaction) లోనగు స్వభావం ఉన్నందున, అణు రియాక్టరులలో అణు ఇంధనంగా పనిచేయును.
క్యూరియం ఐసోటోపులు వాటిఅర్ధజీవితకాల వ్యవధి వివరాల పట్టిక
ఐసోటోపుల వినియోగం
ఒక గ్రాము 242Cm ఐసోటోపు 3 వ్యాట్ల (watts) ఉష్ణశక్తిని ఉత్పత్తి చేయును .ఒకగ్రాం 238Puఉత్పత్తి చెయ్యు ఉష్ణశక్తి కేవలం 1.5 వ్యాట్లు మాత్రమే. 242Cm, 244Cm లను అంతరిక్ష పరిశోధన పరికరాలలో, వైద్య రంగంలో విద్యుతు ఉత్పదికాలుగా (power sources) ఉపయోగిస్తున్నారు కృత్తిమ పేస్ మేకరులలో విద్యుత్తు వనరుగా (power source) ఉపయోగించు 238Pu రేడియో న్యూక్లిడ్ తయారు చేయుటలో, భారఆక్టినాయిడులను ఉత్పత్తి చెయ్యుటకు ఉపయోగిస్తారు.
అణుభారం 242 నుండి 248 వరకు ఉన్న అన్ని ఐసోటోపులు, 250Cm, లు స్వయంగా గొలుసు అణు చర్యకు (nuclear chain reaction) లోనగు స్వభావం ఉన్నందున వీటిని అణు రియాక్టరులలో అణు ఇంధనంగా పనిచేయును.
ఐసోటోపుల ఉత్పత్తి
పరమాణు రియాక్టరులలో క్యూరియాన్ని 238U నుండి దాన్నియొక్క వరుస గొలుసు చర్యల వలన ఉత్పత్తి అగును.మొదట 238U ఒక న్యుట్రానును స్వీకరించి, 239U గా రూపాంతరం చెందును, తరువాత బీటా క్షయికరణతో 239Np and 239Puగా ఏర్పడుతుంది.
తిరిగి గొలుసు చర్యలో ఒక న్యుట్రాను స్వీకరించి, వెంటనే బీటా క్షయికరణ వలన 241Am ఐసోటోపుగాను, తరువాతి చర్య సి 242Cm ఐసోటోపుగా పరివర్తన పొందును.
పరిశోధనల నిమిత్తం క్యూరియాన్ని యురేనియంనుండి కాకుండ, అధిక పరిమాణంలో లభ్యమగు ప్లూటోనియం నుండి ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.ఎక్కువ న్యుట్రాను పూరాకాన్ని ప్లూటోనియం పై ఉద్ద్యోతనం (irradiation) చెయ్యడం వలన గొలుసు చర్యలు చోటుచేసుకొనడం వలన 244Cm ఐసోటోపు ఏర్పడుతుంది.
244 క్యూరియం ఆల్ఫాకణావికిరణ వలన (18.11 సంవత్సరాలు) 240 ప్లూటోనియంగా పరివర్తన చెందుతుంది.
క్యూరియం సమ్మేళనాలు
క్యూరియం సమ్మేళనాలు కుడా అయస్కాంతం, అనయస్కాంత,, పరాయస్కాంత ధర్మాలను ప్రదర్శించును.సమ్మెళనములను ఏర్పరచునప్పుడు, క్యూరియం బంధన విలువ +3 లేదా +4 ఉండును.ఎక్కువగా +3 బంధ స్థాయిని ద్రవాలలో కనపరచును. ఆక్సిజనుతో క్యూరియం వేగంగా చర్య జరిపి ఆక్సీకరణ చెందును. క్యూరియం సేంద్రియ సమ్మేళనాలతో కూడి ప్రతిదీప్త సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలను (complexes) ఏర్పరచగలదు. కాని ఆల్గే, అర్చియజీవులలో దీని ప్రమేయం కన్పించడు.
ఆక్సైడులు
క్యూరియం మూలకం, ఆక్సిజనుతో చురుకుగా రసాయనిక చర్య జరిపి ఆక్సైడు, ఆక్సైట్ లను (CmO2, Cm2O3) .అలాగేద్విసంయోగసామర్థ్యం (divalent) కలిగిన CmOకుడా ఏర్పడుతుంది.క్యూరియం అక్సాలేట్ (Cm2 (C2O4) 3), క్యూరియం నైట్రేట్ (Cm (NO3) 3) లేదా హైడ్రోక్సైడులను శుద్ధమైన ఆక్సిజనుతో మండించటం వలన నల్లని క్యూరియంఆక్సైడును ఉత్పత్తి అగును. పీడన రహితస్థితిలో (వ్యాక్యుంలో, 0.01Paపీడనం) 600–650°Cవరకు వేడి చెయ్యడం వలన తెల్లని క్యూరియంఆక్సైట్ట్ ఏర్పడుతుంది. ప్రత్యామ్నాయముగా క్యూరియం ఆక్సైడును హైద్రడ్రోజనుతో క్షయికరించడం వలన కుడా Cm2O3 ఏర్పడుతుంది.
భద్రత
క్యూరియం ఎక్కువ రేడియో ధార్మికత కలిగి యున్నందున క్యూరియం,, దాని సమ్మేళనాలను ఉపయోగించు సమయంలో తగు రక్షణ జాగ్రత్తలు పాటించడం ఎంతో అవసరం. క్యూరియం విడుదల చెయ్యు ఆల్పా కణాజాలం సామాన్య పరికరాల, వస్తువుల పలుచటి వెలుపలిచర్మ పొరలచే శోషింపబడును. కడుపులోకి చేరినచో, కొన్ని రోజులలో బయటికి విజర్జింప బడును. లోపలి చేరిన క్యూరియంలో 0.05% రక్తంలో శోషించబడును. 45%కాలేయం, 45%ఎముకలలో చేరును.10% మాత్రం బయటకు విసర్జించబడును.ఎముకలో చేరిన క్యూరియం, మూలగ/మజ్జలో చేరటం వలన, క్యూరియం ధార్మిక కణవికరణ వలన మూలగలో ఎర్రరక్తకణాల ఉత్పత్తి ఆగిపోతుంది.జీవవ్యవస్థలో క్యూరియం అర్ధజీవిత కాలం కాలేయంలో 20 ఏళ్ళు, ఏముకల్లో 50 ఏళ్ళు.
మానవుని దేహంలోకి ప్రవేశించిన ఇది ఎముకలలో, ఉపిరితిత్తులలో, కాలేయంలో నిక్షిప్తం అగుట వలన క్యాన్సరు కల్గించును.
అసీమా ఛటర్జీ
అసీమా చటర్జీ (ఆంగ్లం : Asima Chatterjee; অসীমা চট্টোপাধ্যায়) (సెప్టెంబరు 23, 1917 - నవంబరు 22, 2006) భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్త. ఈమె ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ, ఫైటోమెడిసిన్ రంగాలలో అమూల్యమైన కృషిచేశారు. ఈమె నిర్వహించిన పరిశోధనలలో వింకా ఆల్కలాయిడ్లు, మలేరియా, ఎపిలెప్సీ వంటి వ్యాధులకు చెందిన మందులు ముఖ్యమైనవి. ఈమె భారతదేశానికి చెందిన వైద్యసంబంధమైన మొక్కలు గురించి ఒక పుస్తకాన్ని రచించారు.
పరిశోధనలు
ఈమె నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఆఫ్ ఇండియా, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ మొదలైన సంస్థలలో పరిశోధనలు నిర్వహించారు. కలకత్తా యూనివర్సిటీలో కెమిస్ట్రీ ప్రొఫెసర్ గా, ప్యూర్ మెమిస్ట్రీ ప్రొఫెసర్ గా పలు పదవులు నిర్వహించారు. రాజ్యసభ సభ్యురాలుగా (1982 - 90) ఉన్నారు. ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ కు అధ్యక్షురాలిగా (1975) ఉన్నారు.
ప్రొఫెసర్ ఆసిమా గారు భారతీయ ఔషధ మొక్కల నుంచి ఆల్కలాయిడ్స్, పాలీ ఫినోలిక్స్, టెర్‌పెనోయిడ్స్, కౌమరిన్స్ మొదలైన సహజ ఉత్పత్తులను పరిశోధించడంలో విశేష కృషి చేశారు.. Saral Madhyamain Rasayana (3 సంపుటములు), Bharater Banushadi మొదలైన గ్రంథ రచనలు చేశారు. 240 కి పైగా పరిశోధనా పత్రాలను వెలువరించారు. "జర్న ఆఫ్ ది ఇండియన్ కెమికల్ సొసైటీ"కి సంపాదకులుగా ఉన్నారు. అమెరికా లోని సిగ్మా XI సంస్థకు గౌరవ సలహాదారుగా ఉన్నారు.
గూగుల్ డూడుల్
ఆసిమా ఛటర్జీకి గూగుల్ సంస్థ అరుదైన గౌరవాన్నిచ్చింది. ఆమె 100వ జయంతి సందర్భంగా 2017 సెప్టెంబరు 23న గూగుల్ డూడుల్ (గూగుల్ వెబ్‌సైట్ హోంపేజీలో వచ్చే లోగో) గా గూగుల్ హోం పుటలో ప్రచురించింది.
బయటి లంకెలు
వర్గం:1917 జననాలు వర్గం:2006 మరణాలు వర్గం:మహిళా శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:భారతీయ మహిళా శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:శాంతిస్వరూప్ భట్నాగర్ అవార్డు గ్రహీతలు వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు వర్గం:భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:రాజ్యసభ సభ్యులు
శౌర్య క్షిపణి
శౌర్య క్యానిస్టరు నుండి, భూమి నుండి భూమ్మీదకు ప్రయోగించే, వ్యూహాత్మక బాలిస్టిక్ క్షిపణి. అయితే మామూలు బాలిస్టిక్ క్షిపణిలాగా కాకుండా దీని ప్రయాణమంతా ఇంజను పనిచేస్తూనే ఉంటుంది. టర్మినల్ గైడెన్స్ వ్యవస్థను వాడుకుంటూ లక్ష్యంపై దాడి చేస్తుంది. అందుచేత దీన్ని క్రూయిజ్ క్షిపణిగా కూడా వర్గీకరించవచ్చు. అయితే క్రూయిజ్ క్షిపణులు గాలిని పీల్చుకుని ఇంధనంతో మండించి థ్రస్టును ఉత్పత్తి చేస్తాయి. కాని శౌర్య ఘన ఇంధనాన్ని వాడుకుని బాలిస్టిక్ పథంలో ప్రయాణిస్తుంది. అందుచేత దీన్ని బాలిస్టిక్ క్షిపణిగానే భావిస్తారు. దీన్ని భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO) అభివృద్ధి చేసింది. దానికి 750 నుండి 1,900 కి.మీ. పరిధి ఉంది. ఒక టన్ను సాంప్రదాయిక లేదా అణు వార్‌హెడ్‌ను మోసుకుపోగలదు. శౌర్య మధ్యమ పరిధిలోని లక్ష్యాలను ఛేదించ గలదు.
వివరం
జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే సాగరిక క్షిపణి యొక్క భూ రూపమే శౌర్య అని భావిస్తున్నారు. అయితే దీన్ని DRDO ఖండించింది. శౌర్యను క్యానిస్టరులో దాచుతారు. అందుచేత దాన్ని రవాణా చెయ్యడం తేలిక. క్యానిస్టరు నుండి క్షిపణి బయటికి రాగానే దానిలోని ఘన ఇంధన మోటారు పనిచెయ్యడం మొదలు పెట్టి క్షిపణిని లక్ష్యం వైపు తీసుకుపోతుంది.
శౌర్య పరిధి తక్కువగా ఉండడం వలన దాని సైలోలను భారత దేశపు సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉంచాలి. లేదా దాని పరిధిని మరింత పెంచాలి. రెండు దశల, అత్యంత వేగవంతమైన శౌర్య తన పథాన్ని తేలిగ్గా మార్చుకుంటూ పోగలదు. ఆ విధంగా క్షిపణి వ్యతిరేక రక్షణ వ్యవస్థల దాడి నుండి తప్పించుకోగలదని రక్షణ శాస్త్రవేత్తలు తెలిపారు. తక్కువ ఎత్తులో కూడా శౌర్య మ్యాక్ 7.5 వేగాన్ని అందుకోగలదు. 2008 నవంబరు 12 న చేసిన ప్రయోగంలో అది 300 కి.మీ. దూరాన్ని చేరేసరికి మ్యాక్ 5 వేగాన్ని అందుకుంది. ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత 700° సెల్సియస్ కు చేరింది. ఈ ఉష్ణాన్ని ఉపరితలమంతా సమానంగా వ్యాపింపజేసేందుకు  క్షిపణి గుండ్రంగా తిరిగింది. ఉచ్ఛస్థాయి నేవిగేషన్, గైడెన్స్ వ్యవస్థలతో, సమర్ధమైన ప్రొపల్షన్ వ్యవస్థతో, అత్యుత్తమ నియంత్రణ వ్యవస్థతో, క్యానిస్టరు ప్రయోగంతో శౌర్య క్షిపణి ఒక సంక్లిష్టమైన వ్యవస్థగా రూపొందింది. దీన్ని TEL (ట్రాన్స్‌పోర్టర్, ఎరెక్టర్, లాంచర్) వాహనంపై తేలికగా రవాణా చెయ్యవచ్చు. ఆ వాహనం నుండే క్షిపణిని ప్రయోగించనూ వచ్చు. ఈ ఏక వాహన వ్యవస్థ కారణంగా దీన్ని మోహరించడం తేలిక, ఉపగ్రహాల ద్వారా కనుక్కోవడం శత్రువుకు కష్టం.
శౌర్య క్షిపణి వ్యవస్థలో ఉన్న అనేక కొత్త సాంకేతికాలలో ప్రధానమైంది, రింగ్ లేజర్ గైరోస్కోప్, యాక్సెలరోమీటర్. దీన్ని హైదరాబాదు లోని రీసెర్చి సెంటర్ ఇమారత్ లో పరీక్షించి, క్షిపణితో మేళవించారు. శౌర్య క్షిపణిని జలాంతర్గాముల నుండి ప్రయోగించేందుకు అనువుగా డిజైను చేసారని వెల్లడైంది. సీనియర్ DRDO శాస్త్రవేత్త దీన్ని ధ్రువీకరిస్తూ, 50 కి.మీ. ఎత్తుకు చేరాక క్షిపణి హైపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణి లాగా ప్రయాణిస్తుంది. లక్ష్యం దాపులకు చేరగానే లక్ష్యం వైపుకు తిరిగి 20, 30 మీటర్ల కచ్చితత్వంతో లక్ష్యాన్ని కొట్టేస్తుంది.
పరీక్ష
2011 సెప్టెంబరు 24 న క్షిపణిని మూడవసారి దాని పూర్తి రూపంలో విజయవంతంగా ప్రయోగించారు. అది మ్యాక్ 7.5 తో ప్రయాణించి, 700 కి.మీ దూరాన్ని 500 సెకండ్లలో పూర్తి చేసింది. ఈ పరీక్ష తరువాత శౌర్య భారత నౌకా దళంలో మోహరింపుకు సిద్ధమైంది.
ఉత్పత్తి
కుడి|thumb|340x340px|శౌర్య క్షిపణి పరిధి - పేలోడ్ గ్రాఫ్ క్షిపణి యొక్క మొదటి బ్యాచ్ ఉత్పత్తి మొదలైంది. 2011 సెప్టెంబరు 24 న బ్యాచి లోంచి ఒక క్షిపణిని తీసి పరీక్షించారు.
మూలాలు వనరులు
వర్గం:భారతీయ క్షిపణులు
ఆంచల్ ముంజాల్
ఆంచల్ ముంజాల్ భారతదేశానికి చెందిన టెలివిజన్, సినిమా నటి. ఆమె 2007లో టెలివిజన్ సీరియల్ ద్వారా నటనారంగంలోకి అడుగు పెట్టి హిందీ, తమిళ బాషా సినిమాల్లో నటించింది.
మూలాలు
వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు
బి. సుమీత్ రెడ్డి
'''బి. సుమీత్ రెడ్డి''' తెలంగాణా ప్రాంతానికి చెందిన బ్యాడ్‌మింటన్ క్రీడాకారుడు. ఇతడు రంగారెడ్డి జిల్లా గుంగుల్ లో 1991,సెప్టెంబర్ 26 న జన్మించాడు. ఇతడు 2001లో తన 15వ యేట బ్యాడ్మింటన్ క్రీడ నేర్చుకోవడం మొదలు పెట్టాడు. ఇతడు 2007లో తొలిసారిగా ఆసియన్ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రవేశించాడు. మొదట ఇతడు సింగిల్స్ మాత్రమే ఆడినా గాయం కారణంగా డబుల్స్‌లో ప్రవేశించి రాణించాడు. మొదట ఇతని జోడీ టి.హేమనాగేంద్ర బాబు కాగా ప్రస్తుతం మను అత్రి ఇతని జంటగా ఉన్నాడు.ఇతడు 2014 ఆసియా క్రీడలలో పాల్గొన్నాడు. 2016 ఆగష్టు నుండి ప్రారంభం కానున్న రియో ఒలింపిక్స్‌లో భారత బ్యాడ్మింటన్ జట్టులో ఉన్నాడు.
మూలాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు వర్గం:1991 జననాలు వర్గం:భారత బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారులు వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు వర్గం:భారతీయ ఒలింపిక్ క్రీడాకారులు
ఠుమ్రి
ఠుమ్రీ లేదా ఠుమ్ రీ (ఆంగ్లం :Thumri) (దేవనాగరి: ठुमरी, నస్తలీఖ్: ٹھمری) భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి చెందిన ఒక శాస్త్రీయ శైలి. thumb|right|లక్నోనవాబు అసఫ్-ఉద్-దౌలా ఠుమ్రీలు ముఖ్యంగా రాధాకృష్ణుల ప్రణయ సంబంధమైన ప్రేమగీతాలు. ఠుమ్రీ మొదట పుట్టింది లక్నోమరియు వారణాసిలో, 18 వ శతాబ్దంలో. మొట్టమొదట దీనికి ప్రాచుర్యం కలుగజేసినవాడు లక్నో నవాబు వాజిద్ అలీషా. ముఖ్యంగా మూడు ఠుమ్రీ ఘరానాలు ఉన్నాయి. అవి, బెనారస్, లక్నో, పటియాలా ఘరానాలు.
పసిద్ధ ఠుమ్రీ గాయకులు
రసూలన్ బాయి, సిద్దేశ్వరీ దేవి, గిరిజా దేవి, గోహర్ జాన్, బేగం అక్తర్, శోభా గుర్టూ, బడే గులాం అలీ ఖాన్.
గ్రంధాలు
వర్గం:సంగీతం వర్గం:హిందుస్థానీ సంగీతము వర్గం:శాస్త్రీయ సంగీతం
భారత డిజిటల్ లైబ్రరీ
right|thumb|భారత డిజిటల్ లైబ్రరీ ముఖపత్రం భారత డిజిటల్ లైబ్రరీ (Digital Library of India) ప్రాజెక్టులో మనదేశములోని వివిధ భాషలలోని పుస్తకాలను డిజిటల్ రూపంలోకి మార్చి అంతర్జాలం ద్వారా ఎవరైనా చదివే లేక పొందే ఏర్పాటు కలది. ఈ ప్రాజెక్టు సార్పత్రిక డిజిటల్ లైబ్రరీలో భాగంగా చేపట్టబడింది. భారత డిజిటల్ లైబ్రరీప్రాజెక్టులో భాగంగా, రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం, నగర కేంద్ర గ్రంథాలయం లోని ఎంపిక చేసిన పుస్తకాలను స్కానింగు చేసి అందజేస్తున్నారు. ఏప్రిల్ 2010 నాటికి రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం, నగర కేంద్ర గ్రంథాలయం తరపున 14,343 తెలుగు పుస్తకాలు లభ్యమవుతున్నాయి.జులై 2012 నాటికే మొత్తం భాగస్వామ్యాలద్వారా 23361	పైగా తెలుగు పుస్తకాలు 4,480,653 మొత్తం పేజీలతో డిజిటల్ రూపంలో (బొమ్మ) అందుబాటులో ఉన్నాయి. అన్ని భాషలలో కలిపి 3,47,462	 పుస్తకాలు, 123,390,315 మొత్తం పేజీలు డిజిటైజ్ చేయబడ్డాయి.. పన్నెండవ పంచవర్ష ప్రణాళికలో డిజిటల్ లైబ్రరీ ఫథకాలకు 70కోట్ల రూపాయల ప్రణాళిక తయారుచేయబడింది.
చదువుటకు సూచనలు
వెబ్సైట్ లో చదువుటకు టిఫ్ (TIFF) బొమ్మలు చూపెట్టగలిగే ఉపకరణము, మీ విహరిణిలో స్థాపించుకోవాలి. ఇంటర్నెట్ ఎక్సోప్లోరర్ వాడితే ఆల్టెర్నాటిఫ్ (alternatiff) వాడాలి. లినక్స్ ఫైర్‌ఫాక్స్ వాడుకరులు, మొజ్‌ప్లగ్గర్ (mozplugger) పొడిగింతను స్థాపించుకోవాలి. ఫైర్పాక్స్ (3.6.3) లో ఒక పేజి చూపించే లింకు మాత్రమే పనిచేస్తున్నది. పేజీలు తిప్పడానికి, క్రింద వున్న వచ్చే ప్రేమ్లో క్రిందదాక పోవాలి ( పేజీ డౌన్ చేయాలి).
ఇతర లభ్య స్థలాలు
డిఎల్ఐ వెబ్సైటు ఆగష్టు 2017 నుండి కొంతమంది కాపీరైట్ అభ్యంతరాలవలన ఆపివేయబడినా,  చాలా పుస్తకాలు ఆర్కైవ్. ఆర్గ్ లో నవంబర్ 2016 నుండి అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీరి పుస్తకపు పేజీలను చూపించే సాఫ్ట్వేర్ వాడుకరులకు సులభంగా, అన్ని విహరిణులలో పనిచేస్తుంది. 'నడుపు' బొత్తాము నొక్కితే, పేజీలు స్వయంచాలకంగా తిప్పబడతాయి.
వాడుకరుల గణాంకాలు
ఏప్రిల్ 2012 లో ఐఐఎస్సి నిర్వహించే సైటులో నెలరోజుల గణాంకాలను పరిశీలించితే అన్ని భాషల పుస్తకాలమొత్తానికి సగటు గణాంకాలు ఇలా ఉన్నాయి.
వనరులు
వర్గం:గ్రంథాలయాలు
ఇరావతీ కర్వే
ఇరావతీ కర్వే (హిందీ :इरावती कर्वे; డిసెంబరు 15, 1905 – ఆగష్టు 11, 1970) భారత దేశానికి చెందిన ఆంథ్రాపాలజిష్టు. ఈమె విద్యావేత్త, రచయిత. ఈమె భారత దేశంలో మహారాష్ట్రకు చెందినవారు. ఈమె బర్మా దేశానికి చెందిన ఇంజనీరు జి.హెచ్.కర్మాకర్ కు జన్మించారు. ఈమెకు బర్మాకు చెందిన పవిత్ర నది "ఇరావతీ" పేరు పెట్టారు. ఈమె భారతదేశంలోని పూనాలో పెరిగారు.
విద్యా విషయాలు
కర్వే 1928 లో ముంబయి విశ్వవిద్యాలయం నుండి సోషియాలజీలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ తీసుకున్నారు. 1930 లో జర్మనీ లోని బెర్లిన్ లో గల విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆంథ్రోపాలజీలో డాక్టరేట్ డిగ్రీ అందుకున్నారు.కార్వే భారతదేశం లోని పూనే నగరంలో గల దక్కన్ కాలేజి పోష్ట్ గ్రాడ్యుయేత్, రీసెర్చ్ ఇనిస్టిట్యూట్ (దక్కన్ కాలేజీ) లోని ఆంధ్రాప్లాజీ, సోషియాలజీ విభాగాలకు అధిపతిగా అనేక సంవత్సరాలు ఉన్నారు.
ఆమె న్యూఢిల్లీలో 1947 లో జరిగిన జాతీయ సైన్స్ కాంగ్రెస్ ఆంత్రోపాలజీ విభాగానికి అధ్యక్షత వహించారు.
ఈమె సోషియాలజీ, ఆంథ్రోపాలజీ విభాగాలలో పలు అంశాలను మరాఠీ, ఆంగ్ల భాషలలో వ్రాసారు.
కుటుంబం
కర్వే మహర్షి దోండో కేశవ్ కార్వే యొక్క మనుమరాలు. ఈమె భర్త దినకర్ ఒక విద్యావేత్త, ఫెర్గుసన్ కాలేజీకి ప్రిన్సిపాల్ గా యున్నారు. ఈమె కుమారుడు ఆనంద్ పూనేలో ఎన్.జి.ఓను నడుపుతున్నారు. ఇది "ఆర్తి"గా పిలువబడుతున్నది. ఆమె చిన్న కుమార్తె "గౌరీ దేశ్ పాండే" మరాఠీ రచయిత, లఘు కథల రచయిత. ఈమె పెద్ద కుమార్తె జై నింబాకర్ ఫల్టాన్ లో నివసిస్తున్నారు. ఈమె కూడా నవలా, కథా రచయిత. జై నింబాకర్ యొక్క కుమార్తె నందిని నింబాకర్ యు.ఎస్.ఎ లోని ప్లోరిడా విశ్వవిద్యాలయంలో వ్యక్తి. ఆనంద్ యొక్క కుమార్తె ప్రియదర్శినీ కర్వే 1991 నుండి గ్రామీణ ప్రాంతాలో బయోమాస్ శక్తి సంకేతికత అభివృద్ధికి కృషిచేస్తున్నారు.
మూలాలు
వర్గం:1905 జననాలు వర్గం:1970 మరణాలు వర్గం:మహారాష్ట్ర రచయితలు వర్గం:భారతీయ మహిళా శాస్త్రవేత్తలు
వేంబనాడ్ రైల్వే వంతెన
వేంబనాడ్ రైల్వే వంతెన భారత దేశంలోనే అత్యంత పొడవైన రైల్వే బ్రిడ్జిగా పేరుగాంచినది. అతి తక్కువ కాలంలో నిర్మాణం పూర్తయిన ఈ రైల్వే బ్రిడ్జిని వల్లర్ పాదం బ్రిడ్జి అని కూడా పిలుస్తారు. కొచ్చి కేరళ వద్ద ఎడపల్లి – వల్లర్ పాదం ఏరియాలను కలుపుతూ వేంబనాడ్ సరస్సుపై దీనిని నిర్మించారు.
నిర్మాణం
ఈ వంతెన నిర్మాణం జూన్ 2007లో ప్రారంభమై 2010 మార్చి 31న పూర్తయింది. రైలు వంతెనను రైల్ వికాస్ నిగమ్ లిమిటెడ్, చెన్నై పిఐయు, (RVNL) నిర్మించింది.
మార్గం
ఎడపల్లి నుండి వల్లర్‌పాదంకు అనుసంధానించబడిన రైలు మార్గం ఎడపల్లి నుండి వదుపాళ వరకు ప్రస్తుతం ఉన్న ట్రాక్కి 3 కి.మీ. సమాంతరంగా ఉంది. తరువాత ఈ వేంబనాడ్ వంతెన గుండా వాటియనార్, ములావక్ద్ వంటి వేంబనాడ్ సరస్సులోని మూడు చిన్న దీవుల ద్వారా వల్లర్‌పాదం చేరుతుంది. 80% వంతెన నీటి మీద నిర్మించబడింది.
మూలాలు
వర్గం:కేరళ లోని వంతెనలు వర్గం:భారతదేశం లోని రైల్వే వంతెనలు
శ్రీ కృష్ణ కమిటీ నివేదిక
thumb|జష్ఠిస్ శ్రీ కృష్ణ (రిటైర్డు) 2010 డిసెంబరు 30న శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదికను కేంద్ర హోంమంత్రి శ్రీ పి. చిదంబరానికి న్యూ ఢిల్లీలో అందజేస్తున్న చిత్రం. జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిటీ : తెలంగాణ, సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమ సెగలు, భావోద్వేగాల నేపథ్యంలో కేంద్రం నియమించిన శ్రీకృష్ణ కమిటీ రాష్ట్రంలో విస్తృతంగా పర్యటించింది. 2010 ఫిబ్రవరి 3 నుంచి రాష్ట్రమంతా పర్యటించిన శ్రీకృష్ణ కమిటీ- అనేక విషయాలను లోతుగా పరిశీలించింది. వివిధ ప్రాంతాల్లోని మారుమూల గ్రామాల్లో పర్యటించిన అక్కడి ప్రజల మనోభావాలను తెలుసుకుంది. తాము సేకరించిన వివరాలు, విషయాలన్నింటినీ శ్రీకృష్ణ కమిటీ సమగ్రంగా విశ్లేషించింది. వివిధ అంశాలపై సమాచారాన్ని క్రోడీకరించి కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. 8 అధ్యాయాలతో శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక తయారు చేసింది. ఒక్కో ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన భిన్న వాదనలను ప్రస్తావించడమే కాదు .. వాటిలోని హేతుబద్ధతనూ విశ్లేషించింది. వారి డిమాండ్లు సరైనవో.. కావో నిర్ధారించే ప్రయత్నం చేసింది .... మొత్తమ్మీద ఏ ప్రాంతమూ వివక్షకు గురికాలేదని, అక్కడక్కడ కొన్ని సమస్యలు ఉన్నప్పటికీ వాటిని పరిష్కరించే వీలుందని శ్రీకృష్ణ కమిటీ తన నివేదికలో సూచించింది.
నేపథ్యం - కమిటీ - సభ్యులు
డిసెంబరు 9, 23 ప్రకటనల తరువాత తలెత్తిన పరిణామాలపై సమాలోచనల కోసం 2010 జనవరి 5న కేంద్ర హోంశాఖ ఢిల్లీలో అఖిలపక్ష సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. ఆ భేటీలో వివిధ పార్టీల వాదనలు విన్న కేంద్ర ప్రభుత్వం ఓ అంచనాకు వచ్చింది. ఆ మేరకు వేర్వేరు అంశాలపై వివిధ రాజకీయ పార్టీలతో, ప్రజలతో మాట్లాడి వారి అభిప్రాయం తెలుసుకోవాలని నిర్ణయించింది. మొత్తంగా రాష్ట్రంలో వాస్తవ పరిస్థితుల అంచానాకు సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి బి.ఎన్.శ్రీకృష్ణ అధ్యక్షతన... నలుగురు సభ్యులతో ఒక కమిటీని నియమించింది. అందులో ప్రొఫెసర్ రణబీర్‌సింగ్, డాక్టర్ అబూసాలెహ్ షరీఫ్, ప్రొఫెసర్ రవీందర్‌కౌర్, వి.కె.దుగ్గల్ సభ్యులు.
నివేదికలో ప్రసంగించిన విషయాలు
2010 ఫిబ్రవరి 3న శ్రీకృష్ణ కమిటీ పని ప్రారంభించింది. 10 నెలల పాటు రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో విస్తృతంగా పర్యటించిన కమిటీ సమగ్ర నివేదికను డిసెంబరు10న నాటి కేంద్ర హోంశాఖ మంత్రి చిదంబరానికి సమర్పించింది. ఆ నివేదికలో మొత్తం 9 అధ్యాయాలున్నాయి. అవి - (1) ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిణామాల చారిత్రక నేపథ్యం (2) ఆయా ప్రాంతాల ఆర్థిక పరిస్థితులపై విశ్లేషణ (3) విద్య, ఆరోగ్య రంగాలు (4) జలవనరులు, నీటిపారుదల, విద్యుత్‌ (5) ఉద్యోగ విషయాలు (6) హైదరాబాద్ నగరం (7) సామాజిక, సాంస్కృతిక అంశాలు (8) శాంతిభద్రతల పరిస్థితి (9) భవిష్యత్తు - పరిష్కార మార్గాలు.
ఇందులో, శాంతిభద్రతల పరిస్థితికి సంబంధించిన 8వ అధ్యాయాన్ని రహస్యమైందని శ్రీకృష్ణ కమిటీ చెప్పింది ... ఆ భాగాన్ని నేరుగా హోంమంత్రికి అందజేసింది ... అందులోని అంశాలను వెల్లడించలేదు ... ఈ రహస్య అధ్యాయంపై అనేక విమర్శలు వచ్చాయి. దీనిపై ఒకరు రాష్ట్ర హైకోర్టులో పిటిషన్ వేశారు ... కోర్టు తీర్పులో భాగంగా కొన్ని అంశాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి ... కాని 8వ అధ్యాయంలో ఏముందో పూర్తి వివరాలు మాత్రం ఇప్పటికీ అధికారికంగా వెల్లడి కాలేదు. అందులో ఉన్న కొన్ని ముఖ్యాంశాలను చూద్దాం. జస్టిస్‌ నరసింహరెడ్డి నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం కమిటీ నివేదికలోని అంశాలను ప్రస్తావించింది. రాష్ట్రంలో రాజకీయ పార్టీల నాయకుల మధ్య ఐక్యతకు కృషి జరగాలని సూచించింది. రాష్ట్రంలో సమర్ధవంతమైన నాయకత్వం కూడా అవసరమని అభిప్రాయపడింది. టీఆర్‌ఎస్‌ నాయకత్వాన్ని బుజ్జగించేందుకు కృషి జరగాలని చెప్పింది. అన్ని పార్టీల నాయకులతో ఏకాభిప్రాయ సాధనకు కృషి చేయాలని సూచించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉద్యమ తీవ్రతను తగ్గించేందుకు మీడియా మేనేజ్‌మెంట్‌ చేయాలని సూచించింది. 2010 నాటికి రాష్ట్రంలో 13 న్యూస్‌ ఛానల్స్‌ ఉన్నాయని వాటిలో రెండు మాత్రమే తెలంగాణకు అనుకూలంగా ఉన్నట్లు కమిటీ అభిప్రాయపడింది. మిగిలిన న్యూస్‌ ఛానళ్లతో పాటు ప్రింట్‌ మీడియా కూడా సమైక్యాంధ్రకు అనుకూలంగా ఉందని కమిటీ నివేదిక తెలిపింది.
మొదటి అధ్యాయం - ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిణామాలు
నివేదిక మొదటి అధ్యాయంలో రాష్ట్రంలోని ప్రస్తుత పరిణామాల చారిత్రక నేపథ్యాన్ని అయిదు భాగాలుగా వివరించారు. 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఏర్పాటు వరకు జరిగిన పరిణామాలు, కుదిరిన ఒప్పందాలు ...1956-73 మధ్య ఈ ఒప్పందాల అమలు, అందులో వచ్చిన సమస్యలు, ఉల్లంఘనలు జై తెలంగాణా, జై ఆంధ్ర ఉద్యమాలపై సమగ్ర స్వరూపం ఇచ్చారు. భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు విషయంలో ఏం జరిగిందో... ప్రజల ఉద్యమాల ఫలితంగా చివరికి విశాలాంధ్ర ఎలా ఏర్పాటైందో మొదటి అధ్యాయంలో చెప్పారు. ఆ వివరాలు ఇప్పుడుచూద్దాం... దేశంలో మొట్టమొదటి భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ 1956 నవంబరు 1న అవతరించింది. దానికి కొంత నేపథ్యం ఉంది. నిజానికి 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచే తెలుగు మాట్లాడే వారంతా ఒక రాష్ట్రంగా ఏర్పడాలనే ఆలోచన ఉండేది. కొన్ని ఇతర భాషల వారిలోనూ ఇదే విధమైన ఆలోచనలు అప్పట్లో ఉండేవి. తర్వాత కొంత కాలానికి అప్పటి కాంగ్రెస్ నాయకత్వం ఈ ఆలోచనను తన అధికారిక విధానంగా తీసుకుంది. అప్పుడు తెలుగు మాట్లాడే వారి జిల్లాలు కొన్ని మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో, కొన్ని నిజాం రాజ్యంలో ఉండేవి. ఆ తర్వాత, 1953 సెప్టెంబరు 14న మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో తెలుగు జిల్లాలు ఆంధ్రరాష్ట్రంగా ఏర్పడ్డాయి. నాటికి కొన్నాళ్లు ముందుగా ప్రత్యేక రాష్ట్ర సాధన కోసం పొట్టి శ్రీరాములు....... 55 రోజులు ఆమరణ దీక్ష చేసి ప్రాణత్యాగం చేయడంతో ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పడింది ... . దీనిపై ఇంకొంచెం లోతుల్లోకి వెళ్దాం... నాడు ఆంధ్రరాష్ట్రంలో చేరేందుకు రాయలసీమ జిల్లాలు మొదట అంగీకరించలేదు. రాయలసీమకు ఆర్థిక, సామాజిక, పరిపాలనాంశాలలో కొన్ని రక్షణలు కల్పించాలన్న శ్రీబాగ్ ఒప్పందం ఆధారంగా చివరికి ఆ రెండు ప్రాంతాలు ఒకటయ్యాయి. *******1937లో కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు నివాసమైన శ్రీబాగ్‌లో కుదిరిన ఒప్పందం సమయంలో రాయలసీమ, కోస్తాంధ్రపై జరిగిన సమావేశంలో తెలుగు మాట్లాడే ప్రజలు కలిపే ప్రతిపాదనను నిజాం తిరస్కరించారు. హైదరాబాద్ సంస్థానంలో ఉన్న తెలంగాణ జిల్లాలను... ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో విలీనం చేయాలన్న ప్రతిపాదనలను నిజాం ఎంత మాత్రం ఒప్పుకోలేదు.
ఇక-దేశంలో వివిధ రాష్ట్రాల పునర్‌వ్యవస్థీకరణ కోసం నెహ్రూ ప్రభుత్వం అదే 1953లో జస్టిస్ ఫజల్‌అలీ కమీషన్ ‌ను నియమించింది. ఆ కమీషన్ తెలంగాణలో పర్యటించినప్పుడు శాసనసభ్యులలో భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి... ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో విలీనంపై వ్యతిరేకత వచ్చింది. చివరకు ఆ కమిషన్ తన నివేదిక ఇస్తూ, రెండు ప్రాంతాల విలీనం అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుందని తేల్చింది. అయితే ప్రజల్లో వ్యతిరేకత ఉన్నందువల్ల ఐదేళ్ల పాటు తెలంగాణను వేరుగా ఉంచాలని సూచించింది. ఆ తర్వాత శాసనసభలో మూడింట రెండు వంతుల మంది అంగీకరిస్తే విలీనం చేయడంలో ఎలాంటి అభ్యంతరాలు రావని కూడా చెప్పింది. 1955 లో ఫజల్ అలీ కమీషన్ తన నివేదికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది ... 1955 అక్టోబరు 22న ఆంధ్ర, తెలంగాణ ప్రాంత ముఖ్యమంత్రుల సమావేశం జరిగింది .... ఈ రెండు ప్రాంతాలను విలీనం చేయాలని ఇద్దరు ముఖ్యమంత్రులు తీర్మానించారు ... తరువాత ఢిల్లీలోని హైదరాబాద్ హౌస్‌లో రెండు రాష్ట్రాల నాయకుల మధ్య చర్చలు జరిగాయి. దాని ఫలితంగా1956 ఫిబ్రవరి 20న పెద్ద మనుషులు ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు. దాని ప్రకారం తెలంగాణకు ఆర్థిక, రాజకీయ, పరిపాలనా విషయాలలో కొన్ని రక్షణలు కల్పించాలని తీర్మానించారు. ఆ ఒప్పందంపై ఆంధ్రరాష్ట్రం పక్షాన అప్పటి ముఖ్యమంత్రి బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, ఉపముఖ్యమంత్రి నీలం సంజీవరెడ్డి, మంత్రి గౌతు లచ్చన్న, ఆంధ్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు, హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రం నుంచి ముఖ్యమంత్రి బూర్గుల రామకృష్ణారావు, మంత్రులు మర్రి చెన్నారెడ్డి, కె.వి.రంగారెడ్డి, తెలంగాణ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు జె.వి.నర్సింగరావు సంతకాలు చేశారు. దీన్నే పెద్ద మనుషుల ఒప్పందం అంటారు ....
పెద్ద మనుషుల ఒప్పందం
పెద్ద మనుషుల ఒప్పందంలో మొత్తం 14 అంశాలు ఉన్నాయి........ (1) పరిపాలనా వ్యయాన్ని ఆయా ప్రాంతాలు దామాషా పద్ధతిలో భరించాలి. తెలంగాణ మిగులు నిధులను ఆప్రాంతం అభివృద్ధికి ఖర్చు చేయాలి. అయిదేళ్ల తర్వాత పరిస్థితిని సమీక్షించి, ఇంకా అవసరమని తెలంగాణ ఎమ్ఎల్ఏలు భావిస్తే మరొక అయిదేళ్లపాటు ఇదే పద్ధతిని పొడిగించాలి. (2) తెలంగాణలో మద్య నిషేధాన్ని అక్కడి ఎమ్మెల్యేలు కోరుకున్న విధంగా అమలు చేయాలి. (3) తెలంగాణలోని విద్యాసంస్థలలో ప్రవేశాలను అక్కడి వారికి ప్రత్యేకించాలి. (4) ఉద్యోగుల రిట్రెంచ్‌మెంట్ తప్పనిసరైతే రెండు ప్రాంతాలలో తగిన నిష్పత్తిలో జరగాలి. (5) భవిష్యత్తులో ఉద్యోగ నియామకాలు రెండు ప్రాంతాల జనాభా నిష్పత్తిలో జరగాలి. (6) పరిపాలనా వ్యవహారాలలో ఉర్దూ కొనసాగాలి. నియమాకాలలో తెలుగు తప్పక రావాలనే నిబంధన ఉండకూడదు. (7) 12 ఏళ్ల పాటు ఆప్రాంతంలో నివాసం ఉండాలన్న ముల్కీ నిబంధనను నియామకాలలో అనుసరించాలి. (8) తెలంగాణలో వ్యవసాయ భూముల అమ్మకాలను ప్రాంతీయ మండలి నియంత్రించాలి. (9) తెలంగాణ అభివృద్ధికి ఒక ప్రాంతీయ మండలి ఏర్పాటు కావాలి. (10) ప్రాంతీయ మండలిలో 20 మంది సభ్యులుండాలి. (11) ఇది కూడా ప్రాంతీయ మండలికి సంబంధించిన నిబంధనే (12) మంత్రిమండలిలో ఆంధ్ర, తెలంగాణ వారు 60:40 నిష్పత్తిలో ఉండాలి. తెలంగాణ మంత్రులలో ఒకరు ముస్లిం అయి ఉండాలి. (13) ముఖ్యమంత్రి, ఉపముఖ్యమంత్రి పదవులలో ఒకటి ఒక ప్రాంతానికి చెందితే, రెండవ ప్రాంతానికి రెండవ పదవి లభించాలి. అయిదు కీలకశాఖలలో ఏవైనా రెండు తెలంగాణకు ఇవ్వాలి. (14) తెలంగాణకు 1962 వరకు వేరే కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు ఉండాలి.
పెద్ద మనుషులు ఒప్పందం కుదిరిన తర్వాత అంటే 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆవిర్భవించింది. ఈ కొత్త రాష్ట్రం పేరు ఆంధ్ర-తెలంగాణ అని ఉండాలని తెలంగాణ నాయకులు మొదట ప్రతిపాదించినా... చివరకు రాజీ కుదిరింది. పరిపాలనాపరంగా, రాజకీయంగా కొత్త రాష్ట్రం ఆంధ్ర-తెలంగాణల కలయిక అయినప్పటికీ, సామాజిక-ఆర్థిక కోణాల నుంచి, చారిత్రక దృష్టి నుంచి చూసినప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ రెండింటితో పాటు రాయలసీమ ఒక ప్రత్యేక ప్రాంతంగానే ఉండిపోయింది. ఇది తర్వాత కాలంలో భిన్నాభిప్రాయాలకు అవకాశమిచ్చింది. దాని ఫలితంగానే 1969లో జై తెలంగాణ నినాదంతో, 1972 జై ఆంధ్ర నినాదంతో రెండు ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమాలు తలెత్తాయి. పెద్ద మనుషుల ఒప్పందానికి ఆ మొదటి ఇరవయ్యేళ్లూ ఒకరకమైన పరీక్షా కాలంగా నిలిచాయి.
అధికార వ్యవస్థలో తెలంగాణకు ప్రాతినిధ్యం, బడ్జెట్ అంశాలు, విద్యా-ఉద్యోగ రంగాలలో అవకాశాలు తీవ్ర సమస్యలను సృష్టించాయి. తర్వాత కాలంలో జలవనరుల పంపిణీ, భూముల వ్యవహారాలు కూడా సమస్యగా మారాయి. ముఖ్యమంత్రి ఆంధ్ర ప్రాంతం వారైతే ఉపముఖ్యమంత్రి పదవి తెలంగాణకు చెందాలని పెద్ద మనుషుల ఒప్పందంలో ఉంది. కాని, తొలి ముఖ్యమంత్రి అయిన సంజీవరెడ్డి, తెలంగాణకు ఆ పదవిని ఇవ్వలేదు. ఆ ఒప్పందంపై స్వయంగా సంతకం చేసిన ఆయన కూడా దానిని అమలు చేయలేదు .... తర్వాత సంజీవయ్య ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు తెలంగాణ వారు ఉపముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. కాని, మళ్లీ ముఖ్యమంత్రి అయిన సంజీవరెడ్డి ఉపముఖ్యమంత్రి పదవిని మరొకమారు రద్దు చేశారు. 1969 తెలంగాణ ఉద్యమం తర్వాత ఆ పదవిని పునరుద్ధరించారు. 1958లో ఏర్పడిన తెలంగాణ ప్రాంతీయ కమిటీకి - స్థానిక పరిపాలన, ఆరోగ్యం, ఒక స్థాయి వరకు విద్య, తెలంగాణ విద్యా సంస్థలలో అడ్మిషన్ల నియంత్రణ, ఆబ్కారీ, వ్యవసాయ భూముల అమ్మకం, వ్యవసాయాభివృద్ధి, ఆర్థికాభివృద్ధి ప్రణాళిక వంటి అంశాలను అప్పగించారు. కానీ ప్రభుత్వం వీటన్నింటిని ఆచరణలో అమలు చేయలేదు. ఇందుకు ఆ కమిటీ అధ్యక్షుల బాధ్యత కూడా కొంత ఉందన్నది విమర్శకుల వాదన. ఏమైనా చివరకు 1973లో ఆ కమిటీ రద్దయింది. ఆరు సూత్రాల పథకం అమలుకు రావటంతో అసలు దాని అవసరమే లేకుండా పోయింది.
ప్రాంతీయ కమిటీ పనిచేస్తున్న కాలంలో, పెద్ద మనుషుల ఒప్పందంలోని కొన్ని అంశాలలో ఉల్లంఘన జరిగినట్లు తేలింది. ఉద్యోగ నియామకాలలో ముల్కీ నిబంధనలు పాటించకపోవడం ఒకటి. కనీసం 15 ఏళ్లు తెలంగాణలో నివాసం లేని వారికి కొన్ని విధాలైన ఉద్యోగాలు ఇవ్వరాదన్నది నిబంధన. కాని ఆ నిబంధనను యథేేచ్ఛగా ఉల్లంఘించారు. విద్యావకాశాల విషయంలోనూ అదే జరిగింది.
పెద్ద మనుషుల ఒప్పందాల అమలుపై మొదటి నుంచీ తెలంగాణవాదుల్లో ఒకరకమైన అభిప్రాయం ఉంది. ఒప్పందంలోని కొన్ని ముఖ్య అంశాలను ఉల్లంఘించారన్నది ప్రధాన అభియోగం. అందులో ముఖ్యమైంది దొంగ ముల్కీ సర్టిఫికెట్ల సృష్టి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు తర్వాత కోస్తాంధ్ర నుంచి హైదరాబాద్‌కు వలసలు భారీగా పెరిగాయి. ఉద్యోగులు, నిరుద్యోగులలో అసంతృప్తికి ఇదే కారణం. తమకు రావాల్సిన అవకాశాలు కోస్తా ప్రజలకు దక్కుతున్నాయన్న భావన పెరిగింది. ఈ నేపథ్యంలోనే రాష్ట్ర విద్యుత్ బోర్డు- ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాల చట్టం పరిధిలోకి రాదని హైకోర్టు తీర్పు ఇవ్వడంతో 1969 జనవరిలో ఆందోళన మొదలైంది. ఖమ్మంలో ఒక విద్యార్థి నిరాహార దీక్షతో ఆందోళన ఊపందుకుంది. విద్యార్థులలో ఒకవర్గం తెలంగాణ రక్షణను పూర్తిగా అమలు చేయాలని డిమాండ్‌ చేయగా, మరొక వర్గం ప్రత్యేక తెలంగాణ నినాదాన్నిచ్చింది. అక్రమంగా ఉద్యోగాల్లోకి వచ్చిన 6 వేల మంది కోస్తాంధ్ర వారిని తిప్పి పంపాలంటూ తెలంగాణ ఎన్జీవోలు కూడా ఉద్యమంలో చేరారు. కొన్ని ప్రాంతాలలో హింస చెలరేగింది. ప్రభుత్వం అఖిలపక్ష సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అక్రమంగా చేరిన ఉద్యోగులను గుర్తించి.. వారిని తిరిగి పంపుతామని, తెలంగాణ మిగులు నిధుల లెక్కలను తీసేందుకు ఒక అధికారిని ప్రత్యేకంగా నియమిస్తామని ప్రకటించింది. కాని ఇంతలోనే తెలంగాణ ఉద్యమకారులపై పోలీసు కాల్పులతో అంతా తారుమారైంది. కారణాలేమైనా ఏడాది పాటు సాగిన ఉద్యమం చివరకు సద్దుమణిగింది. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ ముల్కీ నిబంధనలను విద్యుత్ బోర్డుకు వర్తింప జేస్తున్నట్లు, కోస్తా ఉద్యోగులను తిప్పి పంపుతున్నట్లు ప్రకటించింది. ఈ నిర్ణయం- కోస్తా, రాయలసీమల్లో ఉద్యమానికి ఊతమిచ్చింది.
అదే సమయంలో మాజీ ఉపముఖ్యమంత్రి కె.వి.రంగారెడ్డి, తెలంగాణ సమస్యలకు ప్రత్యేక రాష్ట్రమే పరిష్కారమంటూ విద్యార్థులతో గొంతు కలిపారు. ముల్కీ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేయడంతో తెలంగాణ ఉద్యమం మళ్లీ తీవ్రమైంది. పరిస్థితిని చక్కదిద్దేందుకు ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ అష్ట సూత్ర పథకాన్ని ప్రకటించారు. మర్రి చెన్నారెడ్డి నాయకత్వాన ఉన్న తెలంగాణ ప్రజా సమితి కాంగ్రెస్‌లో విలీనమైంది. సమితి చీలిపోయింది. తెలంగాణ ఉద్యమం క్రమంగా తగ్గిపోయిది. అయితే ఈ ఉద్యమం ఫలితంగా తెలంగాణకు అనుకూలమైన కొన్ని చర్యలు ప్రభుత్వం తీసుకుంది. ప్రాంతీయ కమిటీని శక్తివంతం చేయటం, మరిన్ని విద్యాసంస్థల ఏర్పాటు, తెలంగాణ నిధులను సరిగా లెక్కవేయటం, పరిశ్రమలకు ప్రత్యేక సబ్సిడీల వంటివి అందులో ఉన్నాయి. ఈ క్రమంలోనే తెలంగాణకు చెందిన పీవీ నర్సింహారావు ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ ఏడాది అంటే 1972 అక్టోబరులో ముల్కీ నిబంధనలను చెల్లుబాటు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇవ్వడంతో జై ఆంధ్రా ఉద్యమం మొదలైంది. కోర్టు తీర్పు ప్రకారం ముల్కీ నిబంధనలను అమలుపరుస్తామని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కూడా స్పష్టమైన ప్రకటన చేసింది. కానీ ఈ పరిస్థితి తీవ్రతను గుర్తించిన కేంద్రం.... ఆ నిబంధనలు హైదరాబాద్‌లో 1977 వరకు, తెలంగాణ జిల్లాల్లో 1980 చివరి వరకు అమలులో ఉంటాయని చెప్పింది.
ముల్కీ నిబంధనలు పూర్తిగా వెంటనే రద్దు కావాలనుకున్న ఆంధ్ర ప్రాంతం వారు కేంద్ర నిర్ణయాన్ని తప్పుపట్టారు. దీంతో వారు తిరుపతిలో సమావేశమై ఉద్యమాన్ని ఉధృతం చేశారు. ఉపముఖ్యమంత్రి బి.వి.సుబ్బారెడ్డి తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. 1975 జనవరిలో రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించారు. సమస్య పరిష్కారానికి ఆంధ్ర నాయకులు చిత్తూరులో సమావేశమయ్యారు గాని ఏమీ తేల్చలేదు. ముల్కీ నిబంధనలకు హైకోర్టు మరో రెండు నిర్వచనాలతో రెండు తీర్పులు ఇవ్వడంతో విషయమంతా గందరగోళంగా మారింది. రెండు ప్రాంతాల నాయకులకు ఉద్యమాలపై ఆసక్తి తగ్గింది. ఇదే అదనుగా నాటి ప్రధాని ఇందిరా ఆరు సూత్రాల ప్రణాళికను ప్రకటించారు. దీంతో ముల్కీ నిబంధనలు పూర్తిగా రద్దయ్యాయి. పెద్ద మనుషుల ఒప్పందంలోని సారాంశాన్ని అమలు చేసేందుకు ప్రత్యామ్నాయాలు చూపారు. 371-D నిబంధన అమలు, నియమాకాలకు జోనల్ నిబంధన, సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ ఏర్పాటు వంటివి అందులో ఉన్నాయి. తెలంగాణ ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్ కమిటీ కూడా రద్దయింది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే- తర్వాత 30 ఏళ్ల పాటు రాజకీయ సుస్థిరతకు, ఆర్థిక అభివృద్ధికి ఆరు సూత్రాల పథకం అవకాశం కల్పించింది. అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ తెలంగాణ సెంటిమెంట్ మాటలు వినిపించినా, ఆందోళనలు కనిపించినా.. మొత్తమ్మీద పరిస్థితులు సుస్థిరంగా, ప్రశాంతంగా సాగాయి.
తెలుగు ఉపజాతికి ఒక సొంత గుర్తింపు ఉండాలంటూ సుదీర్ఘకాలం పాటు సాగిన ఉద్యమ ఫలితంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది. దేశంలో ఫెడరల్ వ్యవస్థకు కూడా ఇది ఒక ఆధారమైంది. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కాలంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ జాతీయతా స్పృహపై దృష్టి పెట్టగా, మరొకవైపు ప్రాంతీయ రాజకీయాలు, సంస్కృతులు, పరిస్థితులు ప్రాంతీయ పార్టీల ఏర్పాటుకు దారితీశాయి.
దక్షిణాదిన ఒక్క తమిళనాడు మినహా అన్ని రాష్ట్రాల్లో కాంగ్రెస్ ఆధిపత్యమే కొనసాగింది. 1980ల ఆరంభం వరకూ పరిస్థితి ఇదే. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కాంగ్రెస్ బలహీనపడటంతో, తెలుగు వారి ఆత్మాభిమానాన్ని కూడా ఆధారం చేసుకుంటూ 1982లో ఎన్‌టి రామారావు తెలుగుదేశం పార్టీని ఏర్పాటు చేశారు. ఆ తర్వాత ఏడాది జరిగిన ఎన్నికల్లో టీడీపీ అధికారంలోకి వచ్చింది. అప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు కాంగ్రెస్, తెలుగుదేశం పార్టీలలో ఏదో ఒకటి అధికారంలో ఉంటూ వస్తున్నాయి. చంద్రబాబు, వైఎస్ రాజశేఖర్‌రెడ్డిల కాలంలో దీర్ఘకాలం పాటు తెలంగాణ భావన స్తబ్దంగా ఉండిపోయింది. అయితే, వీరిలో ఎవరూ తెలంగాణ చెందిన వారు కాకపోవడంతో ఆ ప్రాంతానికి న్యాయం జరగలేదనే భావన తెలంగాణ ప్రజల్లో నాటుకుపోయింది. అదీ కాకుండా వీరి పాలనలో తెలంగాణకు చెందిన సారవంతమైన భూములు, వక్ఫ్ భూములు, వనరులు ఇతరుల పాలయ్యాయనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి. బయటి వారు స్థాపించిన పరిశ్రమలు మొదలైన వాటి వల్ల జరిగిన అభివృద్ధితో తెలంగాణ కూడా లాభపడినా, బయటి వారికి లాభాలు ఎక్కవగా దక్కాయన్న విమర్శలున్నాయి. ఆరు సూత్రాల పథకం అమలు తర్వాత హైదరాబాద్‌లో, ఆ పరిసరాలలో జరిగిన ఆర్థికాభివృద్ధి, పట్టణీకరణ వివాదాస్పదమయ్యాయి. జరిగిన అభివృద్ధికి ఆధారం కూడా ప్రధానంగా సర్వీస్ రంగమే. ఉత్పత్తి రంగం, పరిశ్రమలు, వాణిజ్యం అభివృద్ధి చెందలేదు. రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పటి నుంచి హైదరాబాద్‌ జనాభా మూడు రెట్లు పెరిగింది. కానీ పౌర సదుపాయాలు అందుకు తగినట్లుగా అభివృద్ధి చెందలేదు. ఇవ్వన్నీ తెలంగాణ వారి వాదనలు.
అయితే- హైదరాబాద్ ఇప్పుడు కేవలం తెలంగాణ నగరం కాదన్నది సమైక్యాంధ్రుల ప్రతివాదన. గత 35 ఏళ్లలో హైదరాబాద్ ఒక జాతీయ నగరంగా ఎదిగిందని వారంటున్నారు. మొత్తానికి రెండు పక్షాల మధ్య వివాదానికి హైదరాబాద్‌ కేంద్రంగా మారింది. అభివృద్ధి పరంగా హైదరాబాద్‌కు ఒక ప్రత్యేకత ఉందన్న మాట నిజమే. 1930లో నిజాం రాజ్యంలో దాదాపు 20 లక్షల మంది బయటి వారున్నారు. 10 లక్షల ఎకరాలు వారి సాగుబడిలో ఉండేవి. కోస్తాంధ్ర నుంచే కాకుండా కర్నాటక, మహారాష్ట్ర, బీహార్, ఒడిషా, ఉత్తరప్రదేశ్‌, గుజరాత్ వారు కూడా హైదరాబాద్‌లో స్థిరపడ్డ వారిలో ఉన్నారు. అలా హైదరాబాద్ ఒక కాస్మోపాలిటన్ నగరంగా మారింది. బొగ్గు, విద్యుత్ బాగా లభించటం ఇతరులకు ఆకర్షణగా మారింది. ఈ నేపథ్యంలో IT పరిశ్రమల రాకతో నగరానికి జాతీయ స్థాయి వచ్చింది. కానీ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో నియామకమే పెద్ద సమస్యగా మారింది. 60 ఏళ్లుగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు-స్థానికులు అన్న అంశం ఒక తీవ్ర సమస్యగా కొనసాగుతూనే ఉంది. జోనల్ విధానంలోని స్థానికులు అనే పదానికి తప్పుడు నిర్వచనం చెప్తూ తెలంగాణ వారికి ఇంకా అన్యాయం చేస్తున్నారని, ఉన్నతాధికారుల నియామకాలలోనూ వివక్ష కొనసాగుతున్నదని, నాన్-గెజిటెడ్ ఉద్యోగాలను గెజిటెడ్ హోదాకు పెంచి స్థానికులకు అన్యాయం చేస్తున్నారని తెలంగాణ వారు ఫిర్యాదు చేస్తున్నారు. ఈ అంశానికి సంబంధించిన రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు 1975లోనే వెలువడగా పదేళ్ల తర్వాత 1985లో గాని 610 జి.ఓ వెలువడలేదన్నది తెలంగాణ వారు ఎత్తి చూపుతున్న మరొక అంశం.