cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
కొబ్బరి పాలు
కొబ్బరి పాలు అనేది కొబ్బరికాయ తురుము నుండి వచ్చిన ద్రవ పదార్థం. ఇది ఒక పరిపక్వమైన కొబ్బరికాయ యొక్క కొబ్బరి నుండి తయారయ్యే తీయని, పాలవంటి వంటలో ఉపయోగించే పదార్థం. ఈ పాల రంగు, కమ్మని రుచికి కారణం, అందులోని అధికమైన నూనె పదార్థం, చక్కెరలు. కొబ్బరి పాలు అనే పదం, కొబ్బరి నీరు (కొబ్బరి పానీయం) ఒకటి కాదు, కొబ్బరి నీరు అనేది కొబ్బరికాయ లోపలివైపు సహజంగా ఉత్పన్నమయ్యే ద్రవం. కొబ్బరి పాలు చాలా రుచిగా ఉండటమే కాక, చాలా ఎక్కువ నూనె శాతం ఉంటుంది. ఈ పాలల్లో ఉండే కొవ్వు ఎక్కువగా సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లం ఉంటుంది. దక్షిణ తూర్పు ఆసియాలోను, దక్షిణ ఆసియాలోనూ,  దక్షిణ చైనాలోను,  కరేబియా, ఉత్తర, దక్షిణ అమెరికాల్లోనూ ఎక్కువగా వంటల్లో ఈ పాలను వాడుతుంటారు.
తయారీ
thumb|తాజా కొబ్బరి కాయ నుండి సంప్రదాయ పద్ధతిలో కొబ్బరిపాల తయారీ రెండు రకాల కొబ్బరి పాలు ఉంటాయి: చిక్కటివి, పలుచనివి. తురిమిన కొబ్బరిని చీజ్‍క్లాత్ (వడపోత బట్ట) ను ఉపయోగించి నేరుగా పిండడం ద్వారా చిక్కటి పాలు లభిస్తాయి. పిండిన కొబ్బరిని అటుపై వెచ్చని నీటిలో నానబెట్టి, రెండు లేదా మూడు సార్లు పిండినప్పుడు పలుచని కొబ్బరి పాలు లభిస్తాయి. చిక్కటి పాలు ముఖ్యంగా డెస్సర్ట్ (భోజనంలో ఆఖరి అంశం) లు, ఘనమైన, పొడి సాస్‍ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. పలుచని పాలు సూప్‍ల తయారీ, సాధారణమైన వంటలో ఉపయోగిస్తారు. ఈ తేడా సామాన్యంగా పశ్చిమ దేశాలలో ఉండదు, ఎందుకంటే అక్కడ తాజా కొబ్బరి పాలు సామాన్యంగా ఉత్పత్తి చేయబడవు,, చాలావరకూ వినియోగదారులు కొబ్బరి పాలను డబ్బాలలో కొంటారు. కొబ్బరి పాల డబ్బాల తయారీదారులు సాధారణంగా పలుచని, చిక్కటి పిండిన కొబ్బరిపాలను కలిపి, వాటిలో అదనంగా నీరు కలుపుతారు.
కొబ్బరి పాలను ఇంట్లోనే తురిమిన కొబ్బరిని వేడి నీరు లేదా పాలతో కలిపి, నూనె, సుగంధ పదార్థాలను తొలగించి, తయారుచేయవచ్చు. ఇందులోని క్రొవ్వు పదార్థం సుమారు 17% ఉంటుంది. ఫ్రిజ్‍లో ఉంచి అలాగే ఒదిగేలా వదిలివేస్తే, కొబ్బరి మీగడ పైభాగానికి వచ్చి, పాలనుండి విడివడుతుంది.
కొబ్బరి పాలు పచ్చిగా సైతం త్రాగవచ్చు, లేదా టీ, కాఫీ మొదలైన వాటిలో జంతువుల పాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించవచ్చు. తాజా కొబ్బరి పాలకు ఆవు పాలతో సమానమైన స్థిరత్వం, కొద్దిగా తీయని రుచి ఉంటుంది, సవ్యంగా తయారుచేసినట్లయితే, కొబ్బరి వాసన ఉండదు, ఉన్నప్పటికీ ఎంతో తక్కువగా ఉంటుంది. సమశీతోష్ణ పశ్చిమ దేశాలలో, దీనిని ముఖ్యంగా శాకాహారులు లేదా జంతువుల పాలకు అలర్జీలు కలిగిన ప్రజలు ఉపయోగిస్తారు. దీనిని పండ్లతో కలిపి పెరుగుకు ప్రత్యామ్నాయం చేయవచ్చు, సాధారణంగా బేకింగ్ చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు.
సంప్రదాయ పద్ధతిలో, కొబ్బరిపాలను కొబ్బరికాయలోని తెల్లటి గుజ్జును తురమడం ద్వారా తయారీ చేస్తారు. ఈ తురుముకు కొన్ని నీళ్ళను కలిపి కొవ్వు శాతాన్ని విడదీసాకా మిగిలిన ద్రవ పదార్ధాన్ని పాలగా వ్యవహరిస్తారు. కొబ్బరిని స్వంతంగా చేతితోగానీ, యంత్రాలను ఉపయోగించిగానీ తురమవచ్చు. 20-22శాతం కొవ్వు లభించిన పాలను చిక్కటిపాలు అంటారు. 5-7శాతం కొవ్వు ఉంటే దాన్ని పల్చటి పాలగా వ్యవహరిస్తారు. బట్టలో తురుమును వేసి పిండగా వచ్చిన పాలు ఎక్కువ చిక్కగా ఉంటాయి. ఆ తర్వాత మిగిలిన పిప్పిని మరిన్ని నీళ్ళు పోసి పిండితే పల్చటి పాలు వస్తాయి. స్వీట్లలోను, సాస్లలోను ఎక్కువగా చిక్కటి పాలను వాడతారు. సూప్స్ లో పల్చటి పాలను ఉపయోగిస్తారు. పడమర దేశాల్లో ఈ పాలను చిక్కదనం, పల్చదనం ఆధారంగా వాడటం మనకు కనపడదు. సాధారణంగా తాజా కొబ్బరిపాలు లభించడం అరుదు కాబట్టి, ఎక్కువ మంది ప్యాక్ చేసిన పాలనే వాడుతుంటారు.
కొబ్బరినీళ్ళు ఎక్కువగా లేత కొబ్బరి బొండాల్లో దొరుకుతాయి. కొబ్బరి కాయల్లోనూ లభించినా అది తక్కువ పరిమాణంలోనే ఉంటుంది. పానీయాలను ఎక్కువగా లేత కొబ్బరిని, కొబ్బరినీళ్ళను కలిపి తయారు చేస్తుంటారు.
ఇంట్లో కొబ్బరిపాలను తయారు చేయడానికి కొబ్బరిని తురిమి దానికి సరిపడా పాలనుగానీ, వేడి నీళ్ళనుగాని కలిపి తయారు చేస్తుంటారు. ఇలా చేయడం వల్ల కొబ్బరిలోని నూనె, వాసన కలిగించే పదార్థాలూ పాల నుండి విడిపోతాయి. కొబ్బరిలో కొవ్వు శాతాన్ని ఆధారం చేసుకుని 17-24శాతం కొవ్వు కలిగిన కొబ్బరి పాలు లభిస్తాయి. కొవ్వు శాతం మనం కలిపే నీళ్ళ వల్ల కూడా మారుతుంటుంది. ఈ పాలను ఫ్రిజ్ లో పెట్టి, కొంతసేపు వదిలేస్తే పై భాగంలో క్రీమ్ లాగా ఏర్పడుతుంది. ఈ స్థితిని నివారించేందుకు వ్యాపారులు తరళీకరణం, స్టెబిలైజేషన్ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తుంటారు.
ప్యాక్ చేసిన కొబ్బరి పాలు
thumb|ప్యాక్ చేసిన పాలు కొబ్బరిపాలను తయారుచేసేవారు ఎక్కువగా చిక్కటి, పల్చిటి పాలను కలిపేస్తుంటారు. పాలకు కొన్ని నీళ్ళను కూడా చేర్చి ప్యాక్ చేస్తుంటారు.
కొబ్బరి క్రీం అవసరమైన వంటల్లో ప్యాక్ చేసిన క్యాన్లో పైన తేలిన క్రీంను కొబ్బరి పాలకు బదులుగా వాడుతుంటారు. వాడే ముందు క్యాన్ ను ఊపడం ద్వారా క్రీం మిగిలిన పాలల్లో కలిసి చిక్కటి పాలు తయారవుతాయి. కొన్ని దేశాల్లో పాల తయారీ సంస్థలు ముందుగానే తరళీకరణాలను కలుపుతుంటారు. దీని వల్ల పాలు కల్తీవి కావనే నమ్మకం కొనుగోలుదారుల్లో కలుగుతుందనేది వారి ఉద్దేశం.
ఒకసారి తెరచి, ఉపయోగించిన కొబ్బరిపాల క్యాన్లను ఫ్రిజ్లో పెట్టాలి. ఇలా ఉపయోగించిన పాలు కొన్ని రోజులు మాత్రమే నిలువ ఉంటాయి. లేకపోతే అవి పుల్లగా మారి పాడయిపోయే అవకాశాలున్నాయి.
వంటల్లో పాల వినియోగం
thumb|250px|కొబ్బరి పాలు, బియ్యపుపిండి కలిపి చేసిన పిండితో తయారు చేస్తున్న [[ఇండోనేషియా వంటకం సెరబి. ]] thumb|250px| చల్లార్చిన కొబ్బరిపాలను, పాం చక్కెరను కలిపి తయారు చేసిన ఆకుపచ్చటి పానీయం కెనొడొల్. తాజా కొబ్బరి పాలు చిక్కాగా, కొంచెం తియ్యటి రుచితో ఉంటాయి. వీటి రుచి కొంచెం ఆవు పాలలా ఉంటుంది. సరిగ్గా తయారుచేస్తే అసలు కొబ్బరి పాలకు కొబ్బరి వాసన ఉండదు. వీటిని పచ్చిగానే తాగేయచ్చు, లేదా కాఫీ, టీలలో మామూలు పాలకు బదులుగా కూడా వాడచ్చు. జంతువుల నుండి వచ్చిన పాల వల్ల అలర్జీ ఉన్నవారు ఆ పాలకు బదులుగా కొబ్బరి పాలనే వాడుతుంటారు. ఈ పాలను పండ్లతో కలిపి పెరుగుకు ప్రత్యామ్నాయంగా కూడా ఉపయోగించవచ్చు.
కొబ్బరిపాలు సాధారణంగా చాలా వంటల్లో వాడుతుంటారు. బర్మీస్, కంబోడియన్, ఫిలిప్పినో, ఇండియన్, ఇండోనేషియన్, మలేషియన్, సింగపూరియన్, శ్రీలంకన్, థాయ్, వెయిట్నమీస్, పెరంకన్, దక్షిణ చైనా, బ్రెజీలియన్, కరేబియన్, పోలినేషియన్, పసిఫిక్ ద్వీపాల వంటల్లో ఎక్కువగా వాడే పదార్థం కొబ్బరి పాలు.
కొబ్బరిపాలు కొన్ని కూరల్లో ప్రధాన పదార్థం. ఫ్రిజ్ లో ఉంచిన కొబ్బరిపాలు ఎక్కువ కాలం నిలవ ఉంటాయి. ఈ పాలు చాలా వంటల్లో మసాలాలను సమతౌల్యం చేయడానికి వాడుతుంటారు. ఇండోనేషియా, మలేషియా, శ్రీలంక, థాయ్ కూరల్లో   ఎక్కువగా వాడుతుంటారు. సాస్ తయారుచేసేందుకు కొబ్బరి పాలను పెద్ద మంటపై మరిగించి పాలను క్రీంను, నూనెను విడదీసి, ఆ తరువాత కూరలోకి కావాల్సిని మిగితా దినుసులును, మసాలలను, మాంసం లేదా  కూర లను కలుపుతుంటారు.
దక్షిణ తూర్పు ఆసియా, కరేబియన్ వంటల్లో అన్నంతో కొబ్బరి పాలను కలిపి వండే వంటకం కొబ్బరి అన్నం. ఈ వంట కొబ్బరి పాలతో తయారు చేసే వంటల్లో చాలా ప్రాచుర్యం కలిగినది. నాసి లెమక్ అనేది మలేషియా వంటకం, దీనికి కొబ్బరి అన్నానికి చాలా పోలికలు గమనించవచ్చు. ఇండోనేషియాలో తయారు చేసే కొబ్బరి అన్నాన్ని నాసి లివెట్ అంటారు. సెరబీ అనే పొంగడాల వంటి వంటకంలో కొబ్బరిపాలు, బియ్యపు పిండి ముఖ్యమైన పదార్ధాలు.
బ్రెజిల్ లో కొబ్బరి పాలను ఈశాన్య ప్రాంతపు వంటల్లో ఎక్కువగా వాడుతుంటారు. సాధారణంగా సముద్రపు ఆహారంలోను, స్వీట్లలోను ఉపయోగిస్తారు. బహియా రాష్ట్రంలో ఎక్కువగా కొబ్బరిపాలను, పామాయిల్ ను కలిపి వంటలు చేస్తుంటారు.
కొలంబియా, పనామా లలో టిటోట్ అనే వంటకం చాలా ప్రసిద్ధమైనది. ఈవంటలో కొబ్బరి తురుము, కొబ్బరి పాలను, కొబ్బరి నీళ్ళను కలిపి  కొబ్బరి నూనెలో వేయించి, పంచదార కలిపి చేస్తుంటారు. ఈ వంటతో తయారు చేసే కొబ్బరి అన్నం తియ్యగా, గోధుమ రంగులో ఉంటుంది
వెనుజులా లోని జులియా రాష్ట్రంలో వండే మాంసం కూరల్లో కూడా  కొబ్బరి పాలను వాడుతుంటారు. చేపల కూరలో కొబ్బరి పాలను కలిపి వండే వంటకాన్ని మొజిటో ఎన్ కోకో  అంటారు. ప్రముఖ వెనుజులా స్వీట్ మొజిటోలో కూడా ఈ పాలను వాడతారు. ఎర్రోజ్ అనే కొబ్బరి అన్నంలో కూడా ఈ పాల వినియోగం ఎక్కువగా ఉంటుంది. (ఈ కొబ్బరి అన్నం కరేబియన్ అన్నానికి తేడా ఉంటుంది). In
పానీయాల్లో
ఈశాన్య ఆసియాలో ప్రముఖమైన శీతల పానీయం కెనొడొల్ లో చల్లారిచిన కొబ్బరిపాలు, ఆకుపచ్చటి జెల్లీ, బియ్యపు పిండి, చిక్కటి పాం చక్కెరతో కలిపి చేస్తారు. ఇండోనేషియా లోని పడమర జావా లో ప్రసిద్ధి చెందిన బన్డ్రెక్, బాజిగర్టి  వంటి వేడి పానీయాల్లోనూ  కొబ్బరిపాలను వాడతారు.
దక్షిణ చైనా లోనూ, థాయ్ వాన్ ప్రదేశాల్లో పల్చటి కొబ్బరిపాలనే పానీయంగా తయారు చేస్తుంటారు. ఈ పానీయాన్ని ఎక్కువగా వేసవికాలంలో తయారుచేసుకుని తాగుతుంటారు. చక్కెర, పాలను, కొబ్బరిపాలలో కలిపి ఈ పానీయాన్ని తయారు చేస్తారు. చైనాలో కొబ్బరిపాలలో నీళ్ళు, పాలు, చక్కెర లేదా కండెన్సుడ్ పాలను కలిపి చల్లటి పానీయాన్ని తయారు చేస్తారు. ఈ పానీయం చైనాలో చాలామందికి ఇష్టమైనది.
బ్రెజిల్ లో కొబ్బరిపాలు, చక్కెర, కేసేస్ అనే మద్య పానీయాన్ని కలిపి    ఒక కాక్ టెయిల్ ను తయారు చేస్తారు. బటిడా డి కోకో గా పిలవబడే ఈ కాక్ టెయిల్ ఆ ప్రాంతంలో చాలా ప్రసిద్ధం.
ప్యుర్టో రికో ప్రాంతంలో స్థానిక పానీయం పిన కోలడా. ఈ పానీయంలో కొబ్బరి పాలను గానీ, కొబ్బరి క్రీం గానీ వాడతారు. క్రిస్మస్ సమయంలో చేసే ప్రత్యేకమైన పానీయం కొక్విటోలో కూడా రమ్ తో పాటు, కొబ్బరి పాలను కూడా కలుపుతారు.
ఆరోగ్యంపై ప్రభావం
కొబ్బరిపాలను వేరు చేసేశాకా వచ్చే కొబ్బరి నూనెలో కొవ్వు శాతం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల నూనెను వాడటం ఆమోదయోగ్యం కాదని యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫూడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్, ఇంటర్నేషనల్ కాలేజ్ ఆఫ్ న్యూట్రీషియన్ , ది యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్టమెంట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ హ్యూమన్ సర్విసెస్,  అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ , బ్రిటిష్ నేషనల్ హెల్త్ సర్వీసెస్, డైటీషియన్స్ ఆఫ్ కెనడా  వంటి సంస్థలు చెబుతున్నాయి.
కొబ్బరి పాలలో అధిక శాతం లారిక్ ఆమ్లం, కొవ్వు ఉంటాయి. ఈ కొవ్వు వల్ల రక్తంలో అధిక సాంధ్రత కలిగిన లిపోప్రొటిన్ కొవ్వు శాతం పెరుగుతుంది. ఇటువంటి మంచి కొవ్వు తల్లిపాల లో, సిబికస్ గ్రంథిలో మాత్రమే దొరుకుతుంది.
కొబ్బరిపాలల్లో కొవ్వు ఆమ్లం (ఫ్యాటీ ఆసిడ్) లు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల డైట్ పాటించే వారికి రక్తంలో కొవ్వు నిల్వలు ఉండకుండా కాపాడుతుంది.
కొబ్బరి పాలను ఆయుర్వేదంలో ఎంతో ఆరోగ్యకరమైనవిగా పరిగణిస్తారు, ఆధునిక కాలంలో జఠరాశయంలో, నిర్దిష్ట శరీరభాగాలలో దీనికి రక్తంలో లిపిడ్ల సమతౌల్య గుణాలు, సూక్ష్మక్రిమినాశక ధర్మాలు ఉంటాయని తెలిసింది. దీనిని నోటి పూతలను తగ్గించేందుకు సైతం ఉపయోగిస్తారు. ఎలుకలపై చేసిన ఒక పరిశోధనలో, రెండు కొబ్బరి ఆధారిత తయారీలను (కొబ్బరి పాల నుండి తీసిన సహజమైన వెచ్చని నీరు, కొబ్బరి పానీయం విక్షేపం) ఔషధ-ప్రభావిత జఠర వ్రణాలపై రక్షణ ప్రభావాలకై పరిశోధించడం జరిగింది. రెండు పదార్థాలూ వ్రణాల నుండి రక్షణను అందిస్తాయి, ఇందులో కొబ్బరి పానీయం యొక్క 39% ప్రతిగా కొబ్బరి పాలు 54% క్షీణతను కలిగిస్తాయి. అదనంగా, కొబ్బరి పాలలోని సంతృప్త క్రొవ్వుపదార్థం చాలావరకూ లారిక్ ఆమ్లం, ఇది హృదయ సంబంధ వ్యవస్థపై అనుకూల ప్రభావాలు చూపుతుందని తెలిసింది.
మధ్యం
రెన్నేల్ ద్వీపం సాల్మన్ ద్వీపాలలో కొబ్బరి పాలు, ఈస్ట్, పంచదారను కలిపి ఒక పాత్రలో ఉంచి, దానిని సుమారు ఒక వారం పాటు పొదలో దాచి, స్థానిక గృహ-మధ్యం తయారు చేస్తారు. ఈ కొబ్బరి రమ్ గురించి ది స్వీట్ యొక్క గీతం పొప్ప జోలో చెప్పబడింది.
బ్రెజిల్‍లో, కొబ్బరి పాలను పంచదార, కచకాతో కలిపి బటిడ దే కోకో అనే కాక్‍టెయిల్ తయారుచేస్తారు.
మొక్కల పెంపకంలో ఉపయోగం
1943లో, కొబ్బరి పాలు మొక్కల పెంపకానికి చురుకుగా దోహదపడతాయని జోహాన్నెస్ వాన్ ఒవర్బీక్ కనుగొన్నాడు. అటుపై ఎన్నో కారణాల వలన ఇది జరుగుతుందని, కానీ ముఖ్య కారణం జియాటిన్ పేరిట పాలలో ఉండే సైటోకైనిన్ అని కనుగొన్నారు. ఇది ముల్లంగి వంటి కొన్ని మొక్కలలో పెరుగుదలను వేగవంతం చేయదు. గోధుమ పండే నేలలో 10% కొబ్బరి పాలు కలపడం ద్వారా దిగుబడి గణనీయంగా పెరుగుతుందని తేలింది.
పానీయాలు
దక్షిణ చైనా, తైవాన్‍లలో, వసంతం, వేసవికాలాలలో తీయని కొబ్బరి పాలు ఒక పానీయంగా వడ్డించడం జరుగుతుంది. కొబ్బరి పాల తయారీ ప్రక్రియలో పంచదార, ఆవిరైన లేదా తాజా పాలు కలపడం ద్వారా ఇది తయారవుతుంది. మరొక చైనీస్ పానీయంలో, నీటితో తయారుచేసి, అటుపై తాజా లేదా ఆవిరైన పాలను 1:1 నిష్పత్తిలో కలిపి, ప్రతి కప్పుకీ ఒక చెంచా ఘనీభవించిన పాలు లేదా పంచదార కలిపి కొబ్బరి పాలు తయారు చేస్తారు. వీటిని చల్లగా ఉన్నప్పుడే వడ్డిస్తారు. దీనిని పచ్చిగానో, లేదా మామూలు నీటితో పలుచగా చేసి కూడా త్రాగవచ్చు.
కొబ్బరి పాలను ఉపయోగించి తయారుచేసే పానీయాలలో ఇవి కూడా ఉంటాయి:
బాల్ చెక్ వాల్వు
బాల్ చెక్ వాల్వు అనునది ఒక ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటం.ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటం అనునది ఒక ప్రత్యేక రకమైన కవాటం. ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటంలో ద్రవం లేదా వాయువు ప్రవాహం కేవలం ఒకదిశలో మాత్రమే ప్రవహించును. వ్యతిరేక మార్గంలో ప్రవహించుటకు ప్రయత్నించిన వెంటనే కవాట తలుపు, కవాట ప్రవేశమార్గం/వాకిలిని మూసివేసి, ప్రవాహం వెనక్కి వెళ్ళకుండా నిరోదించును.
కవాటమనగా నేమి?
కవాటం అనగా ఒక వ్యవస్థ లేదా గొట్టంలో ప్రవహిస్తున్న ఒక ద్రవంలేదా వాయువు యొక్క ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా నిలిపి వేయునది, లేదా పాక్షికంగా ప్రవహించునటుల నియంత్రణ చేయునది, లేదా ప్రవాహాన్ని పూర్తిస్థాయిలో గొట్టంలో ప్రవహించునటుల చేయు పరికరం. ఇందులో ప్రవాహాన్ని నియంత్రణ చేయు కవాటబిళ్ళ యొక్క కాడ పిడి కల్గి వుండి, ప్రవాహం వెళ్ళునపుడు పిడిని ఒకదిశలో తిప్పడం వలన వాల్వు తెరచు కొనును.గొట్టం నుండి ద్రవ/వాయు ప్రవాహం /ప్రసరణ లేనప్పుడు, కవాటం తనకు తానుగా మూసుకోదు. తిరిగి కవాటం పిడిని వ్యతి రేకదిశలో తిప్పినపుడు మాత్రమే మూసుకొనును.
ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటమనగానేమి?
ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటంలో ద్రవం లేదా వాయువులు కేవలం ఒకదిశలో మాత్రమే ప్రవహించును. ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటాన్ని ఆంగ్లంలో చెక్ వాల్వు అనియు, నాన్ రిటర్నువాల్వు అంటారు.వ్యతిరేక దిశలో ప్రవహించుటను తనకు తాను స్వయం ప్రీరితంగా నిరోధించును. ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటంఒక విధంగా రక్షణ కవాటం/సేఫ్టి వాల్వుగా పనిచేయును.ఉదాహరణకు గ్లోబ్ వాల్వు లేదా ప్లగ్ వాల్వు లేదా బాల్ వాల్వు లలో రెండు వైపులా ప్రవహించును. పైన పేర్కొన్న వాల్వులు అటోమాటిగా మూసుకోవు. గొట్టంలో ఒక ద్రవం కొంత పీడనంతో ఒక దిశలో ప్రవహిస్తూ, ఏదైనా కారణం చేత ప్రవాహం ఆగిన, ప్రవాహం వెళ్ళిన దిశలో/ మార్గంలో పీడనం ఎక్కువ ఉండుటచే, ద్రవం వెనక్కి ప్రవహించడం మొదలు పెట్టును.ఒక పంపు ద్వారా ద్రవం వెళ్ళుచు, పంపు ఆగిన గొట్టంలోని ద్రవం వ్యతిరేక దిశలో వెనక్కి పంపులోకి రావడం వలన పంపు/తోడు యంత్రం పాడై పో వును. ఒకవేళ కంప్రెసరు (వాయు సంకోచక యంత్రం) నుండి వాయువు పీడనంతో ప్రవహిస్తూ కంప్రెసరు ఆగిన, వాయువు ఎక్కువ పీడనం, త్వరణంతో వెన్నక్కి ప్రవహించడం వలన కంప్రెసరు పాడగును. బాయిల రు పని చేయునపుడు అందులో తయారగు స్టీము అధిక పీడనం కల్గి వుండును. కావున బాయి లరులో వున్న పీడనం కన్న ఎక్కువ పీడనంతో నీటిని పంపు ద్వారా పంపిస్తారు. ఎప్పుడైతే పంపు ఆపిన వెంటనే, బాయి లరులో పీడనం ఎక్కువగా వుండటం వలన స్టీము + నీరు వెనక్కి పంపులోకి, ఫీడ్ వాటరు టాంకులోకి ప్రవేశించి నష్టం వాటిల్లును.
అందువలన ఎక్కువ పీడనం, వేగంతో ఒక వ్యవస్థలో ద్రవం లేదా వాయువు ప్రవహిస్తున్నపుడు, ద్రవాన్ని లేదా వాయువును తోడుయంత్రం /పంపు ఆగినపుడు ప్రవాహం వెనక్కి ప్రవహించడం కుండా ఈ ఏకదిశ కవా టలు నిరోధించును. పంపుల ద్వారా నదులు, కాలువల నుండి నీటిని ఒవర్ హెడ్ ట్యాంకులను నీరును తోడునపుడు, పంపు ఆగిన, ఈ ఏకదిశ కవాటం లేనిచో ఒవర్ హెడ్ ట్యాంకులోని నీరంతా మరల కిందికి వచ్చును. బావుల నుండి, కాలువల నుండి నీటిని తోడు పంపుల సక్షను పైపు కింది భాగంలో వుండు ఫూట్ వాల్వ్ కూడా ఒకరకమైన ఏకదిశ కవాటమే.
బాల్ చెక్ వాల్వు
బాల్ చెక్ వాల్వు ఒక ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటం. బాల్ చెక్ వాల్వు అతి సాదా ఆకృతి నిర్మాణం వున్న ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటం.ఇందులో ప్రవాహాన్ని అనుమతించు, నిరోధించు కవాట తలుపు ఒక బంతి ఆకారంలో వుండటం వలన ఈ ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటాన్ని బాల్ చెక్ వాల్వు అంటారు.తెలుగులో అయినచో కందుక ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటం అనవచ్చును. ఈ రకపు కవాటాన్ని క్షితిజసమాంతర స్థితిలో, క్షితిజలంబ స్థితిలో కూడా ఉపయోగించ వచ్చును.అయితే క్షితిజసమాంతర, క్షితిజలంబ కవాటాల్లో నిర్మాణ పరంగా మౌలికమైన మార్పులు ఉన్నాయి. ప్రవాహాన్ని నిరోధించు లేదా అనుమతించు బాల్ బాడిలో స్వేచ్ఛగా వుండ వచ్చు, లేదా ఒక స్ప్రింగు వలన కవాట రంద్రాన్ని/ప్రవేశ మార్గాన్ని/వాకిలిని మూసి ఉంచును.
బాల్ చెక్ వాల్వు నిర్మాణం
బాల వాల్వులోని భాగాలు
బాడీ
ఇది సాధారణంగా కాస్ట్ స్టీలు లేదా కాస్ట్ ఐరన్ తో చెయ్యబడి వుండును. క్షితిజసమాంతర వాల్వు అయినచో కవాటం మద్య భాగం కొద్దిగా ఉబ్బుగా గోళాకారంగా వుండును.ఈ గోళాకార భాగం ముందు భాగంలో కవాట రంధ్రంవుండును. క్షితిజలంబ కవాటం అయినా y ఆకారంలో లేదా మాములుగా గొట్టం ఆకారంలో వుంది స్ప్రింగు వుండ వచ్చును.గోళాకారంగా వున్న బాడీ మధ్యభాగం పై భాగాన ఒక కవరు/మూత బోల్టుల ద్వారా బిగించబడి వుండును.కవరు విప్పి బాల్ ను తనిఖి చెయ్యవచ్చు. బాడీ చివరలందు ఫ్లాంజిలు వుండును లేదా లోపలి వైపు మరలు వుండి ప్రవాహ పైపుకు బిగించెదరు.
బాల్/బంతి/కందుకం
ఇది గోళాకారంగావున్న లోహబంతి.బంతి యొక్క ఉపరితలం మీద నునుపైన ప్లాస్టికు లేదా టేఫ్లాను పొర /పూత వుండును.బంతి యొక్క వ్యాసం కవాటం యొక్క ప్రవాహ నాళం/బెజ్జం/వాకిలి కన్న ఎక్కువగా ఉండును.పంపు/తోడు యంత్రం యొక్క సామర్ధ్యం తక్కువ ఉన్నచో తక్కువ బరువు వున్న లోహంతో బాల్ చేస్తారు.
స్ప్రింగు
ఇది స్థితిస్థాపకత గుణం కల్గిన స్టెయిన్‌లెస్ స్టీలు కడ్డితో చెయ్యబడి వుండును.అయితే అన్ని బాల్ చెక్ వాల్వులు స్ప్రింగుకల్గి వుండవు.కొన్ని రకాల వాల్వులలో మాత్రమే వుండును.
కవాటం పని చేయు విధానం
పైపులో ప్రవాహం లేన్నప్పుడు కవాటంలోని బాల్ కవాట రంధ్రం/ప్రవేశ మార్గాన్ని మూసివుంచును. వాల్వులోకి ప్రవాహం మొదలవ్వగానే ప్రవాహం కలుగచేయు వత్తిడికి బాల్ వెనక్కి పైభాగాన వున్న కవరు/మూత వైపుకు నెట్టబడి కవాట ప్రవాహమార్గం తెరచుకుని ప్రవాహ ప్రసరణ జరుగును. ప్రవాహ వత్తిడికి బాల్ ప్రవాహం ఉపరితలంలో తేలుతూ వుండును. ప్రవాహం ఆగిపోగానే, బాల్ మీద అప్పటివరకు ఉన్న వత్తిడి సున్నా స్థాయికి పడిపోవడంతో బాల్ కిందికి దిగి, కవాట ప్రవాహ రంధ్రాన్ని మూసి వేయును.అదే సమయంలో వెనక్కి మళ్ళిన ప్రవాహం బాల్ మీద వ్యతిరేక దిశలో వత్తిడి కల్గచేయడం వలన బాల మరింత గట్టిగా కవాట మార్గాన్నీ మూసి వుంచడం వలన, ప్రవాహం వెనక్కి వెళ్ళదు.
కవాటం సైజు
25 మి.మీ (1") నుండి 350 (16") మిల్లీ మీటర్లవరకు ఉండును
ఉపయోగాలు
1. బాల్ చెక్ వాల్వులను ఎక్కువగా పంపింగు స్టేషనులలో ఉపయోగిస్తారు. 2.రసాయన పరిశ్రమలలో, బ్లీచ్ ప్లాంట్లలో, ఆక్వేరీయంలలో, గనులలో, వాటరు ట్రీట్‌మెంట్ ప్లాంట్లలో, ఈత కొలనులలో, పవరు ప్లాంట్లలలో ఉపయోగిస్తారు
ఆధారాలు/మూలాలు
వర్గం:పరికరాలు వర్గం:కవాటాలు వర్గం:ఏకదిశ ప్రవాహ కవాటాలు
ఆకు కదలని చోట
ఆకు కదలని చోట కవితా సంపుటిని కళింగాంధ్ర యువకవి బాలసుధాకర్‌ మౌళి రచించాడు. ఈ పుస్తకం వల్ల ఇతనికి 2018 సంవత్సరానికి గాను కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం ప్రకటించారు.
కవి పరిచయం
బాలసుధాకర్‌ మౌళి విజయనగరం జిల్లా మెంటాడ మండలం పోరాం గ్రామంలో  జన్మించాడు. ఇతడు విజయనగరం జిల్లాలోని గర్భాం జిల్లా పరిషత్‌ ఉన్నత పాఠశాలలో జీవశాస్త్ర ఉపాధ్యాయునిగా పని చేస్తున్నాడు. ఇతడు ఎగరాల్సిన సమయం, ఆకు కదలని చోట అనే కవితా సంపుటులు, తన విద్యార్థుల కవితలతో స్వప్నసాధకులు అనే కవితా సంకలనం, బడి చెప్పిన కథలు అనే కథాసంపుటి వెలువరించాడు. ఇతనికి సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారంతో పాటుగా భారత భాషా పరిషత్ పురస్కారం, ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు, ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు మొదలైన అనేక పురస్కారాలు లభించాయి.
ఈ పుస్తకంలో
ఈ కవితాసంపుటిలో మొత్తం 62 కవితలు ఉన్నాయి. వాటిలో 5 కవితలు వివిధ భాషలనుండి అనువదించబడ్డాయి. మిగిలిన కవితలలో 27 కవితలు ఏదో ఒక సందర్భాన్నో, వ్యక్తులనో తలచుకుంటూ వ్రాసినవి. వాటిలో శివారెడ్డి, గంటేడ, అరుణ్ సాగర్, అక్బర్ వంటి వారిపై ఆరాధనతో వ్రాసుకొన్నవి కొన్ని, వృత్తిరీత్యా ఉపాద్యాయుడు కావటం వల్ల విజయ, జీవన్, కుమారి వంటి ప్రతిభకలిగిన విద్యార్ధులపై, ఇంకా డ్రాయింగ్ టీచర్ దుర్గ, వీరశంకర్ వంటి సహాద్యాయులపై వ్రాసినవి మరికొన్ని ఉన్నాయి. ఇవికాక బాక్సైట్ తవ్వకాలు, ముస్లిమ్ రచయితపై దాడి, కల్బుర్గి, సొనిసోరి, అయిలాన్ పిలగాడు, వేట నిషేదం వంటి వివిధ సందర్భాలకు రాసినవి ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:తెలుగు వచన కవిత్వం వర్గం:2016 పుస్తకాలు వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన పుస్తకాలు
జుక్కల్ మండలం (కామారెడ్డి జిల్లా)
జుక్కల్ మండలం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, కామారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన మండలం. ఇది సమీప పట్టణమైన డెగ్లూర్ (మహారాష్ట్ర) నుండి 22 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 లో జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ మండలం నిజామాబాదు జిల్లా లో  ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ మండలం కొత్తగా ఏర్పాటైన బాన్సువాడ రెవెన్యూ డివిజను లో భాగం. పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఇది కామారెడ్డి డివిజనులో ఉండేది.ఈ మండలంలో 31 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.అంందులో రెండు నిర్జన గ్రామాలు.మండల కేంద్రం జుక్కల్
మండల గణాంకాలు
thumb|2016 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు అవిభక్త నిజామాబాదు జిల్లా పటంలో మండల స్థానం 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా మొత్తం:53,980; పురుషులు:27,552;స్త్రీలు:26,428; అక్షరాస్యత:మొత్తం 40.82% - పురుషులు 51.57% - స్త్రీలు 29.62%
2016 లో జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఈ మండల వైశాల్యం 203 చ.కి.మీ. కాగా, జనాభా 47,239. జనాభాలో పురుషులు 24,029 కాగా, స్త్రీల సంఖ్య 23,210. మండలంలో 9,873 గృహాలున్నాయి.
రెవెన్యూ గ్రామాలు
గమనిక:నిర్జన గ్రామం రెండు పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు.
అనంత గురప్పగారిపల్లి
అనంత గురప్పగారిపల్లి, తిరుపతి జిల్లా, చంద్రగిరి మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
ఈ ఊరిలో 50-60 వరకు ఇళ్లు ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఒక చిన్ని కృష్ణుడి గుడి ఉంది.
సమీప గ్రామాలు
ఐతేపల్లె, 2 కి.మీ. కొటాల, 3 కి.మీ. నరసింగాపురం, 4 కి.మీ చెర్లోపల్లి4 కి.మీ. రామిరెడ్డిపల్లె 4 కి.మీ. దూరంలో వున్నవి.
రవాణా సదుపాయం
అగరాల గ్రామానికి సమీపంలో పాకాల తిరుపతి రైల్వే లైను ఉంది. కొటాల, చంద్రగిరి రైల్వే స్టేషనులు సమీపంలో ఉన్నాయి. అగరాలకు దగ్గరి పట్టణం తిరుపతి 15 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడికి సమీపంలో చంద్రగిరి, తిరుపతి, పిఆర్ పల్లె బస్ స్టేషనులు ఉన్నాయి.ఇక్కడినుండి అనేక ప్రాంతాలకు ఆంధ్రప్రదేశ్ రోడ్డురవాణా సంస్థ అనేక బస్సులు నడుపుతుంది..
సవితా పునియా
సవితా పునియా (జననం:11 జూలై 1990) ఒక భారతీయ ఫీల్డ్ హాకీ క్రీడాకారిణి. భారత జాతీయ ఫీల్డ్ హాకీ జట్టులోని సభ్యురాలు. ఆమె హర్యానాకు చెందినది. ఆమె ఒక గోల్ కీపర్‌. సవితా పునియా 2020 సమ్మర్ ఒలింపిక్స్‌లో అద్భుతమైన ప్రదర్శన కారణంగా "గ్రేట్ వాల్ ఆఫ్ ఇండియా" అని కూడా పిలుస్తారు. 2020 టోక్యో ఒలింపిక్ లో భారత మహిళా హాకీ జట్టు కేవలం తేడాతో కాంస్య పతకాన్ని కోల్పోయింది.
ప్రారంభ జీవితం
సవితా పునియా 1990 జులై 11న హర్యానాలోని సిర్సా జిల్లాలోని జోద్కాన్ గ్రామంలో జన్మించింది. మెరుగైన చదువు కోసం ఆమెను జిల్లా కేంద్రానికి పంపించారు. ఆమె స్పోర్ట్స్ అకాడమీలో నమోదు చేయబడింది. ఆమె తాత మహిందర్ సింగ్ ద్వారా హాకీ ఆడటానికి ప్రోత్సహించబడింది, హిసార్‌లోని స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) కేంద్రంలో చేరింది. ఆమె ప్రారంభ సంవత్సరాల లో సుందర్ సింగ్ ఖరాబ్ ద్వారా శిక్షణ పొందారు. ఆమెకు మొదట లో ఆటపై పెద్దగా ఆసక్తి లేదు, కానీ తర్వాత, ఆమె కిట్ కోసం ఆమె తండ్రి ఇరవై వేల రూపాయలు వెచ్చించినప్పుడు, ఆమె గేమ్‌ను కొత్త కోణంలో చూడటం ప్రారంభించింది, దాని గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించింది. 2007లో, పునియా లక్నోలో జరిగిన తొలి జాతీయ శిబిరానికి ఎంపికైంది, ఆమె అగ్రశ్రేణి గోల్‌కీపర్‌తో శిక్షణ పొందింది.
కెరీర్
2008లో, పునియా తన మొదటి అంతర్జాతీయ పర్యటన, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీలలో నాలుగు దేశాల ఈవెంట్‌ను చేసింది. 2011 సంవత్సరంలో ఆమె తన సీనియర్ అంతర్జాతీయ అరంగేట్రం చేసింది. ఆమె అంతర్జాతీయ స్థాయిలో 100 కంటే ఎక్కువ ఆటలలో ఆడింది. 2007లో ఆమె 17 ఏళ్ల వయసులో జాతీయ జట్టుకు అర్హత సాధించింది. 2009లో జూనియర్ ఆసియా కప్‌ లో జట్టు సభ్యురాలుగా పాల్గొంది. 2013లో, ఆమె మలేషియాలో జరిగిన ఎనిమిదో మహిళల ఆసియా కప్‌లో పాల్గొంది, దీనిలో ఆమె పెనాల్టీ షూట్-అవుట్‌లో రెండు కీలకమైన సంభావ్య గోల్‌లను కాపాడింది, భారత్‌కు కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకోవడానికి మార్గం సుగమం చేసింది. 2014 ఇంచియాన్ ఆసియా క్రీడల్లో కాంస్యం గెలిచిన జట్టులో ఆమె భాగమైంది.
2016లో ఒక ఇంటర్వ్యూలో, హర్యానా ప్రభుత్వ మెడల్ లావో, నౌక్రీ పావో పథకం కింద తనకు ఉద్యోగం ఇప్పిస్తానని హామీ ఇచ్చారని, కానీ అది రాలేదని పునియా వెల్లడించింది. ఏడాది తర్వాత కూడా ఏమీ మారలేదని చెప్పింది.
ప్రశంసలు
2015లో జరిగిన హాకీ ఇండియా వార్షిక అవార్డ్స్‌లో ఆమెకు బల్జీత్ సింగ్ గోల్ కీపర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు లభించింది, అంతర్జాతీయ సహకారాలలో భారతదేశం కోసం అద్భుతమైన ప్రదర్శనలు అందించినందుకు, దేశంలో అత్యుత్తమ గోల్ కీపర్‌గా ఆమె నిరూపించుకుంది. క్రీడలకు ఆమె చేసిన కృషికి ఆమె 1 లక్ష రూపాయల నగదు బహుమతిని కూడా అందుకుంది.
ఆశ్రమవాస పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
ప్రధమాశ్వాసము
ధర్మరాజు చేసిన అశ్వమేధయాగము గురించి విన్న జనమేజయుడు వైశంపాయనుడిని " మహర్షీ ! అ విధముగా పితృపితామహుల నుండి సంక్రమించిన రాజ్యసంపదను స్వీకరించిన పాండవులు ధృతరాష్ట్రుని పట్ల ఏవిధముగా ప్రవర్తించారు. కుమారులు, మిత్రులు, అమాత్యులను పోగొట్టుకున్న ధృతరాష్ట్రుడు, అష్టైశ్వర్యాలు పోగొట్టుకున్న ధృతరాష్ట్రుడు ఆయన భార్య గాంధారి ఏ విధంగా ప్రవర్తించారు వివరించండి " అని అడిగాడు.
ధర్మరాజు ధృతరాష్ట్రుడి పట్ల వహించిన శ్రద్ధ
వైశంపాయనుడు " జనమేజయమహారాజా ! ధర్మరాజు అతడి తమ్ములు ధృతరాష్ట్ర గాంధారులను ఏ లోపము లేకుండా గౌరవప్రదంగా చూసుకుంటున్నారు. పాండవులు రోజూ ధృతరాష్ట్రుడిని కలుసుకుని ఆయన ఆదేశాలను స్వీకరిస్తున్నారు. విదురుడు, యుయుత్సుడు ఆయనను ఏమరక సేవిస్తూ అతడికి కావలసినవి అడిగి అందిస్తున్నారు. ధృతరాష్ట్రుడు గాంధారి కూడా పాండవుల పట్ల ప్రేమాభిమానాలతో ప్రవర్తిస్తున్నారు. కుంతీదేవి కూడా అక్క గాంధారిని ప్రతి రోజూ వచ్చి పలకరిస్తూ ఉంది. ద్రౌపది, సుభద్ర అత్తగారైన గాంధారిని సేవిస్తున్నారు. ఆమెకు విలువైన కానుకలను సమర్పిస్తున్నారు. ఉలూపి, చిత్రాంగదలు కూడా గాంధారిని సేవిస్తున్నారు. ధర్మరాజు అనుమతితో ధృతరాష్ట్రుడు ఎన్నో ధర్మకార్యాలు చేస్తున్నాడు. దేవాలయములు కట్టించాడు, సత్రములు నిర్మించాడు, చెరువులు తవ్వించాడు, బ్రాహ్మణులకు అగ్రహారాలు, మిగిలిన జాతుల వారికి గ్రామములు నిర్మించాడు. చక్రవర్తి ధర్మరాజును చూడవచ్చే సామంతరాజులు ముందుగా ధృతరాష్ట్రుడిని చూసి తరువాత ధర్మరాజును చూసే వారు. ధర్మరాజు కూడా అందుకు ఎంతో సంతోషించేవాడు. పెదనాన్నకు కుమారులు లేని కొరత లేకుండా ధర్మరాజు ఎంతో జాగ్రత్తవహించ సాగాడు. అది కాక ధర్మరాజు తన తమ్ములకు, అమాత్యులకు, సైన్యాధిపతులకు ఇలా ఆదేశాలు ఇచ్చాడు. " పెదనాన్న, పెదతల్లి గారు పుత్రులను పోగొట్టుకుని దుఃఖంతో ఉన్నారు. వారికి ఏ లోటు రాకుండా చూడండి. నాకు ఏవిధమైన గౌరవ మర్యాదలు ఇస్తారో అదే విధమైన గౌరవ మర్యాదలు వారికి ఇవ్వండి " అని ఆదేశించాడు. ధర్మరాజు మాటలను తమ్ములు, అమాత్యులు, సేవకులు పాటించారు.
ధృతరాష్ట్రుడి పట్ల భీముడి ప్రవర్తన
ధర్మరాజు మీద ఉన్న గౌరవంతో భీముడు ధృతరాష్ట్రుని మీద గౌరవము ఉన్నట్లు నటించినా మనసుమాత్రము ధృతరాష్ట్రుని చూడగానే ఉడికిపోయేది. ధృతరాష్ట్రుడిని చూడగానే భీముడికి మాయాజూదము వలన తాము పడిన బాధలు, అరణ్య అజ్ఞాత వాసముల వలన తాము అనుభవించిన బాధలు గుర్తుకు వచ్చేవి. మనసు మండి పోయేది. భీముడు మాత్రము ధృతరాష్ట్రుడిని చూడగానే మండిపడే వాడు. ధర్మరాజు మాత్రము అందుకు భిన్నంగా ఉండేవాడు. సుయోధనుడు అతడి తమ్ములకు శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించే సమయములో ధృతరాష్ట్రుడి చేత అనేక దానధర్మములు చేయించే వాడు. ధృతరాష్ట్రుడికి తనకుమారులు ఉన్నప్పటికంటే ఇప్పుడు రాచమర్యాదలు అధికంగా జరిగేవి. ధర్మరాజు ధృతరాష్ట్రుడి వలన అతడి కుమారుల వలన తాము అనుభవించిన కష్టాలను, వారి తమకు చేసిన అపకారాలను మనసులోకి రానిచ్చేవాడు కాదు. ధర్మరాజు మనసెరిగి మిగిలిన వారు ధృతరాష్ట్రుడి గురించి కాని, అతడి కుమారుల గురించి కాని, వారి దుష్ప్రవర్తన గురించి కాని చెడ్డగా చెప్పేవారు కాదు. ప్రజలు కూడా ధృతరాష్ట్రుడికి ధర్మరాజుకు బేధము చూపక ఇరువురిని సమానంగా గౌరవించే వారు. ధృతరాష్ట్రుడు కూడా క్రమముగా తన కుమారులను మర్చిపోయి ధర్మరాజు మీద ప్రేమాభిమానాలు కురిపించే వాడు. కాని భీముడిని చూసినప్పుడు ధృతరాష్ట్రుడి గుండె మండిపోయేది. కారణము భీముడు తన కుమారులను చంపాడని అతడు మరచి పోలేకపోవడమే. వారిరువురు ఒకరి మీద ఒకరు మండి పోతున్నా పైకి మాత్రము మర్యాదగా మాట్లాడుకునే వాళ్ళు. అయినా భీముడు మాత్రము ఒక్కోసారి ధృతరాష్ట్ర గాంధారులు వింటూ ఉండగా " ఈ గుడ్డివాడి కొడుకులందరిని చంపేశాను. నా పాలబడ్డ వాడు ఎవడైనా చావకుండా బయట పడ్డాడా. ఆ కౌరవులు బుద్ధిలేక మాతో యుద్ధానికి వచ్చారు కాని నా సంగతి తెసినవారు ఎవరైనా మాతో పెట్టుకుంటాడా ! సుయోధన, దుశ్శాసనులను మట్టు పెట్టిన ఈ భుజాలను నేను పూజచేస్తాను. కౌరవులను సమూలంగా నాశనము చేయడానికి అనుకూలించిన ఆదైవానికి శతకోటి వందనాలు " అని అంటూ ఉండేవాడు. భీముడు అలా అంటూ ఉండేవాడని ధర్మరాజుకు, అర్జునుడికి, కుంతీదేవికి, ద్రౌపదికి తెలియదు. నకులసహదేవులు మాత్రము భీముని మాటలకు సంతోషించే వారే కాని ధర్మరాజుకు భయపడి బదులు చెప్పేవారు కాదు. ధృతరాష్ట్ర, గాంధారులు మాత్రము ఏమీ అనలేక మనసులో బాధపడుతూ ఊరుకుండే వారు.
ధృతరాష్ట్రుడి పశ్చాత్తాపము
ఈ విధంగా 15 సంవత్సరాలు గడిచాయి. ఒక రోజు ధృతరాష్ట్రుడు " తన బంధువులను, మిత్రులను, ధర్మరాజును సమావేశపరచి వారితో " ఆర్యులారా ! నా వలనే నాకుమారులు నాశనము అయ్యారు అని మీకు బాగాతెలుసు. నా కుమారుడు సుయోధనుడు లోభి, అతిక్రూరుడు, దాయాదులకు ద్రోహము చేసేవాడు. అయినా అతడిని ఈ కురుసామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తిని చేసాను. రాయబార సమయాన శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన మంచి మాటలు కూడా సుయోధనుడు పెడచెవిన పెట్టాడు ఫలితము అనుభవించాడు. ఒక్క కృష్ణుడే కాదు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు, సంజయుడు ఎన్నో విధాలుగా నాకు నచ్చ చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు. చివరకు నా భార్య గాంధారి కూడా నన్ను నిందించింది. కాని నాకు హితవు చెప్పిన అందరి మాటలను నేను పెడచెవిన పెట్టాను. ఇది తలచుకున్న నా మనసు బాధపడుతుంది. చివరకు నా కుమారులు యుద్ధమును కోరుకుని యుద్ధములో ఓడి పోయి యుద్ధభూమి నుండి తిరిగి రాకుండానే అక్కడే మరణించారు. యుద్ధములో మరణించి వీరస్వర్గము అలంకరించిన నాకుమారుల కొరకు నేనిక చింతించడము లేదు " అన్నాడు.
ధృతరాష్ట్రుడి వానప్రస్థ ప్రస్తావన
జరిగిన దానికి పశ్చాత్తాప పడిన ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మరాజును దగ్గరగా పిలిచి " ధర్మనందనా ! నీ దయవలన నేను సుఖజీవితమును గడుపుతున్నాను. నాకుమారులకు శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించు సమయంలో దానధర్మాలు చేసి నాకుమారులకు పుణ్యలోక ప్రాప్తి కలుగునట్లు చేసావు. నా వలన నువ్వు నీ తమ్ములు ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించారు. నీ భార్య ద్రౌపది అలవి కాని అవమానము చవిచూసింది. నిన్ను, నీ తమ్ములను, నీ భార్యను ఇన్ని అవమానములు చేసిన నా కుమారులను నీ తమ్ములు చంపడము సమంజసమే కనుక దానిని నేను తప్పుపట్టను. అవన్ని మరచి నువ్వు మా పట్ల ఎంతో గౌరవమర్యాదలు చూపిస్తున్నావు. ఈ సందర్భములో నేను నీకు ఒక విషయము చెప్పాలని అనుకుంటున్నాను. ఈ రాజ్యంలో ప్రజలు ఏమి చెప్పాలనుకున్నా రాజుకు చెప్పి అనుమతి తీసుకుని చేయడమే ధర్మము. అందుకనే నేను నీతో చెప్పుకుంటున్నాను. మాకు ముసలితనము వచ్చింది. ఇక ఎక్కువ రోజులు బ్రతకము. క్షత్రియుడన్న వాడు యుద్ధభూమిలో మరణించాలి. లేకున్న తపస్సుచేసి తనువు చాలించాలి. మాకు రెండవ మార్గమే శరణ్యము. మన పూర్వీకులు అనేక మంది వార్ధక్యములో తపస్సుచేసి ముక్తిపొందారు. కనుక నేనుగాంధారి అడవులకు వెళ్ళి నారచీరలు ధరించి కంద మూలములు తింటూ తపస్సు చేసుకుంటూ నిన్ను దీవిస్తుంటాము " అని అన్నాడు.
ధర్మరాజు ఆవేదన చెందుట
ధృతరాష్ట్రుడి మాటలు విన్న ధర్మరాజు " పెదనాన్న గారూ ! మీరూ పెదతల్లి గారూ అడవికి వెళ్ళి కందమూలములు తింటూ అరణ్యవాసము చేస్తూ ఉంటే ఇక్కడ నేను రాజ్యసుఖములు అనుభవించగలనా. ఈ రాజ్యపాలన నాకు సుఖాన్ని ఇస్తుందా ! పెదనాన్న గారూ ! నాకు తెలుసు ఇక్కడ మీరు పైకి సుఖముగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నా సుఖముగా లేరు. దుఃఖముతో పరితపిస్తున్నారు. మీ మాటలు నన్ను చాలా బాధపెడుతున్నాయి. మీరు లేని నాకు ఈ రాజ్యము అక్కర లేదు. పెదనాన్న గారూ నాకు తల్లి, తండ్రి, గురువు, దైవము అన్నీ మీరే అనుకున్నాను. అటువంటి మీరు అడవులకు పోతే నేను హస్థినాపురములో ఎలా ఉండగలను. ఒక పని చేస్తాము. తమరి కుమారుడు యుయుత్సుడికి రాజ్యాభిషేకము చెయ్యండి. నేను కూడా మీతో అడవులకు వస్తాను. మనము అందరము అక్కడే ఉందాము. యుయుత్సుడు సాక్షాత్తు మీ కుమారుడు ఈ రాజ్యాన్ని పాలించడానికి అర్హుడు. అతడు పరాయివాడు కాదు కదా ! పెదనాన్న గారూ ! నేను ఇప్పటికే యుద్ధములో బంధువులను, మిత్రులను కోల్పోయాను. ఆ దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేక పోతున్నాను. మీరు కూడా వెళ్ళారంటే నేను ఎలా ఉండగలను. పెదనాన్నా ! ఈ రాజ్యము మీది మీరే ఈ రాజ్యానికి రాజు. మీకు అనుమతి ఇవ్వడానికి నేను ఎవరిని. మీరు నీ కుమారులు చేసిన దురాగతములు గుర్తుపెట్టుకున్నారు కాని నేను మాత్రము మరచిపోయాను. అవన్నీ కర్మవశాన జరిగినవే కాని ఎవరూ చేసినవి కాదు. అమ్మా గాంధారీమాతా ! నాకు నాతల్లి కుంతీదేవి నీవూ ఒకటే ఇద్దరినీ ఒకేలా పూజించి గౌరవిస్తాను. అటువంటి మీరు లేకున్న నేను హస్థినలో ఎలా ఉండగలను. ఇన్ని చెప్పినా మీరు వినక పోతే నేను కూడా మీతో చస్తాను. నిజము చెప్తున్నాను. ఇలా మనసు కష్టపెట్టుకుని అడవులకు పోతే నేనిక్కడ రాజ్యసుఖాన్ని అనుభవించ లేను. మీకు కలిగిన పుత్రశోకము, నష్టములు అన్నీ విధివశాత్తు కలిగినవే. కనుక వాటిని మరచి హాయిగా సుఖముగా ఉండండి. అరణ్యవాస ఆలోచన ఇక మరవండి. బంధుమిత్రులను పోగొట్టుకున్న దుఃఖాన్ని నేను మీ ఇద్దరినీ సేవించుకుంటూ మరచి పోదామని అనుకుంటూ ఉంటే మీరిలా నన్ను విడిచి వెళ్ళడము తగునా ! కనుక నా ప్రార్థన మన్నించి ఈ అరణ్యవాస ఆలోచన మానుకుని నా దుఃఖాన్ని దూరము చెయ్యండి " అంటూ ధర్మరాజు ధృతరాష్ట్రుడి పాదముల మీద పడి ప్రాధేయపడ్డాడు.
ధృతరాష్ట్ర గాంధారులు ధర్మరాజును ఓదార్చుట
ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మరాజును పట్టుకుని పైకెత్తి కౌగలించుకుని " నాయనా ధర్మనందనా ! నీవు నాకు ఎంతో భక్తితో సేవలు చేస్తున్నావు. నేను కాదనకుండా స్వీకరిస్తున్నాను. నాకు వయసు వచ్చింది. ఈ వయసులోనైనా తపస్సు చేసుకో వద్దా ! ఇన్ని రోజులు రాజ్యపాలన చేసినందుకు నాకూ ప్రజల పాపాలలో భాగము ఉంటుంది కదా ! ఈ వయసులో నైనా నేను తపస్సు చేసుకుని ఆ పాపాలు పోగొట్టుకోవాలి కదా ! " అని ధృతరాష్ట్రుడు విదురుడిని, సంజయుడిని, కృపాచార్యుడిని చూసి " అయ్యా ! మీరైనా దయచేసి ధర్మరాజుకు చెప్పండి. నాకిక మాట్లాడే శక్తి లేదు " అంటూ శోషవచ్చి గాంధారి మీద పడిపోయాడు. అది చూసిన ధర్మరాజు దుఃఖించి " అయ్యో ! వెయ్యి ఏనుగుల బలము కల ధృతరాష్ట్రుడు కూడా ఒక అబలను ఆసరా చేసుకుని పడిపోయాడు కదా ! ఎంతటి వారికైనా ఈ దుర్దశ తప్పదు కదా " అని విలపించాడు. గాంధారి " నాయనా ధర్మనందనా ! మీ పెద తండ్రిగారికి వయసు అయిపోయింది. ఆయన వానప్రస్థము పోవాలని అనుకుంటున్నారు. నిద్రాహారాలు మాని ప్రతిరోజు అదే ఆలోచిస్తున్నారు. అందుకని ఆయనను అరణ్యాలకు పోవడానికి అనుమతి ఇవ్వు " అన్నది. అందరూ కలసి ధృతరాష్ట్రుడి మీద నీళ్ళు చల్లారు. తేరుకున్న ధృతరాష్ట్రుడు తిరిగి ధర్మరాజుతో " ధర్మనందనా ! నేను ఎలాగైనా తపస్సు చేసుకోవడానికి అడవులకు వెళ్ళవలసినదే. ఈ విషయము తేలే వరకు నేను అన్నపానాలు ముట్టను " అన్నాడు. ఇంతలో అక్కడకు వచ్చిన వ్యాసుడికి అందరూ నమస్కరించారు.
వ్యాసుడు ధృతరాష్ట్రుడి ప్రస్థావనను బలపరచుట
వ్యాసుడు " ధర్మనందనా ! మీ పెదనాన్న మాటను మన్నించు. ఆయనను తపస్సు చేసుకోవడానికి వెళ్ళనివ్వు. వృద్ధుడు, బంధువర్గమును పొగొట్టూకున్న వాడు అయిన మీ పెదనాన్న అడవులకు వెళ్ళి పోవాలని తపస్సు చేసుకోవాలని అనుకోకుండా ఊరుకుంటాడా ! గాంధారి కూడా పుత్రశోకమును ఇన్నిరోజులు మనసులోనే అణచుకున్నది. ఆమె మనసుకు ప్రశాంతత కావాలి. ఆమెకు కూడా తన భర్త తపస్సు చేయాలని కోరిక ఉండదా ! అది చెప్పడానికే ఇక్కడకు వచ్చాను. వీళ్ళను అడవులకు పోనివ్వు. వారు తపసు చేసి ఉత్తమగతులు పొందగలరు. అది అందరికి శ్రేయస్కరము. ధర్మనందనా ! నీవు ఇన్ని రోజులూ వీరికి సేవ చేసావు. ఇకనైనా వీరిని తమకు ఇష్టము వచ్చిన విధముగా జీవించనివ్వు. ధర్మనందనా ! క్షత్రియులకు యుద్ధభూమిలో మరణించడమో లేకున్న తపమాచరించి ఆ ధ్యానములో తనువు చాలించడమో ఉత్తమము. అంతే కాని సంసారసాగరాన పడి వ్యాధులతో మరణించడము అధమము. మీ పెదనాన్న అలా అధమముగా మరణించడము నీవు కోరుకుంటావా ! " అన్నాడు. ధర్మరాజు ఇక మారుమాటాడ లేక " మహాత్మా ! నీ మాట మాకు శిరోధార్యము. నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే నేను చేస్తాను. అయినా మీ అనుమతి లభించిన తరువాత నా అనుజ్ఞ ఏపాటిది. అయినా లాంఛనప్రాయంగా పెదనాన్న అరణ్య వాసముకు అనుమతి ఇస్తున్నాను " అని అన్నాడు. ఆ మాటలకు సంతోషించిన వ్యాసుడు " కుమారా ధర్మనందనా ! నీ తండ్రి పాండురాజు తన అన్నగారైన ధృతరాష్ట్రుడిని సింహాసనము మీద కూర్చుండబెట్టి అతడిచేత ఎన్నో యజ్ఞయాగములను, పుణ్యకార్యములను చేయంచాడు. తాను రాజ్యభారము వహించి అన్నగారి చేత రాచరికపు భోగములను అనుభవింప చేసాడు. తన అన్నగారిని భక్తితో సేవించాడు. నీవూ కూడా నీ తండ్రి అడుగు జాడలలో నడచి ఈ కురు సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరింపజేసావు. ఆయన కుమారులు నీకు, నీ తమ్ములకు చేసిన దుర్మార్గము అన్నీ మరచి నీవు నీ పెదనాన్నను ఇన్ని రోజులు సేవించావు. ఇన్ని రోజులు రాజభోగములు అనుభవించాడు. ఇకనైనా తపస్సు చేసుకోవడానికి అనుమతి ఇవ్వు. అది నీ ధర్మము " అని అన్నాడు. ఆ మాటలను చెప్పి వ్యాసుడు తనదారిన తాను వెళ్ళాడు. ధర్మరాజు ధృతరాష్టృడితో " పెదనాన్న గారూ ! మీరు ఏమి చేయాలను అనుకున్నారో, విదురుడు, సంజయుడు, యుయుత్సుడు, కృపాచార్యుడు ఏమి చేయాలని అనుకున్నారో అది చేయండి. నాకు అభ్యంతరము లేదు. ఇప్పుడు మీ రంతా అలసి పోయి ఉన్నారు. పోయి భోజనము చేయండి " అని ప్రాధేయపడ్డాడు. ధర్మరాజు మాట మన్నించి ధృతరాష్ట్రుడు గాంధారితో సహా లోపలకు వెళ్ళాడు. అయన వెంట సంజయుడు, విదురుడు, యుయుత్సుడు, కృపాచార్యుడు కూడా వెళ్ళారు.
ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మరాజుకు రాజనీతిని బోధించుట
ధృతరాష్ట్రుడి వానప్రస్థముకు తగిన ఏర్పాటులు జరుగుతున్నాయి. మరునాడు ధర్మరాజును ధృతరాష్ట్రుడు ఏకాంతమందిరము లోనికి తీసుకుని వెళ్ళి " ధర్మనందనా ! ఈ రాజ్యము ఏడు అంగములతో కూడి ఉంది. రాజ్యపాలన ధర్మబద్ధంగా చెయ్యాలి. అది చాలా కష్టము. నాకు తెలిసినంత వరకు రాజనీతి గురించి నీకు చెప్తాను. ధర్మనందనా ! నీవు ఎప్పుడూ విద్యావంతులను, వృద్ధులను సేవిస్తూ వారికి తగిన ధనసహాయము చేసి వారి ప్రీతికి పాత్రుడవున కమ్ము. పెద్దలు చెప్పిన నీతులను విని ఆ విధముగా ఆచరించు. రాజ్యము ఎంత జాగ్రత్తగా చూస్తావో ఇంద్రియములను కూడా అలాగే అదుపులో ఉంచుకో. నీ ఇంద్రియములను అదుపులో ఉంచుకుంటే అవి నిన్ను కాపాడతాయి. ఇక మంత్రులను నియమించే సమయంలో వారి పూర్వచరిత్రలను, నిజాయితీని పరిగణకు తీసుకోవాలి. ఇంద్రియ నిగ్రహము కలవారినే మంత్రులుగా నియమించాలి. ఇక రాజ్యపాలనలో ఎంతో మంది శత్రువులు ఉంటారు. వారి యొక్క కదలికలు, నడవడికలు, వారి యొక్క ఆప్తులు, బంధుమిత్రులు వారి కదలికలను అనుక్షణము జాగ్రత్తగా తెలుసుకుంటూ ఉండాలి. ధర్మనందనా ! ఇక పుర రక్షణావ్యవస్థను, శాంతి భద్రలతను పటిష్ఠము చేయాలి. నీకు నమ్మకమైన వారిని నీకు భోజనసమయంలో నీకు సహాయకులుగా నియమించాలి. ఆడవాళ్ళ రక్షణ చాలా ముఖ్యమైనది కనుక వారి రక్షణకు తగిన ఏర్పాట్లు చేయాలి. ధర్మనందనా ! నీవు ఏమి చేయాలన్నా మంత్రులందరిని ఆలోచించి నిర్ణయము తీసుకోవాలి. నీవు నీ మంత్రులతో కలసి రహస్యముగా తీసుకున్న నిర్ణయాలను రహస్యముగా ఉంచాలి. ధర్మనందనా ! రాజు తీసుకునే నిర్ణయాలు బయటకు తెలిస్తే జరిగే నష్టాన్ని నివారించడము కష్టము కనుక మంత్రివర్గ నిర్ణయాలు గోప్యముగా ఉంచాలని మంత్రులకు నొక్కి చెప్పాలి. ఇక న్యాయ నిర్ణేతలుగా బాగా చదువుకున్న వారిని నియమించాలి. అపరాధులను శిక్షించే సమయంలో వారు చేసిన అపరాధము ఏ పరిస్థితిలో చేసాడో, ఆ నేరము ఎంత తీవ్రతరమైనదో గుర్తించి దానికి తగినంత శిక్షను విధించాలి. రాజు ఉదయాన లేచి దేవతార్చన చేసి తరువాత క్రిందటి రోజు ఆదాయవ్యయాలు చూడాలి. తరువాత భోజనము చెయ్యాలి. సాయంత్రము వేళలో ప్రజలకు దర్శనము ఇవ్వాలి. వారి బాధలు వినాలి. రాత్రి వేళలో గూఢాచారులను దూతలను కలసి మంతనాలు సాగించాలి. ఏదైనా కొత్త సంగతి, అత్యవసరమైన పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడు ఆలస్యము చేయక బద్ధకించక దానిని వెంటనే పరిస్కరించాలి. ఆలస్యము చేయడము తగదు. ధర్మనందనా ! ఈ విధముగా పరిపాలన సాగిస్తూ రాజ్యపాలనకు కావలసిన ధనమును నీవు ధర్మబద్ధంగానే సంపాదించాలి. ప్రజలకు ప్రభుత్వానికి విఘాతము చేసే వాడిని కనిపెట్టి వారిని కఠినముగా శిక్షించి వారి ప్రయత్నమును వమ్ము చేయాలి. ధర్మనందనా ! ప్రభుత్వ కార్యాలయములో నేర్పు చూపే వారిని గుర్తించి వారిని ఆదరించాలి. వారికి ఏ లోటు లేకుండా చూసుకుంటూ వారి జీవనోపాధి సక్రమముగా జరిగేలా ఏర్పాటు చేయాలి. వారు చేసిన మంచి పనులకు ప్రోత్సాహక బహుమతులను ఇచ్చి వారిని పదిమందిలో గౌరవించాలి. నీ మీద ప్రేమ, భక్తి, స్నేహము, శౌర్యము కలవారిని సేనాధిపతిగా నియమించాలి. ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా ధైర్యముగా నిలిచే వారినే సేనాధిపతులను చెయ్యాలి. ప్రతి వారిలో తప్పులు ఉంటాయి. నీ తప్పును నీ కింద వారికి తెలియనివ్వక నీ కింద వారి తప్పులను గమనించి సరిదిద్దాలి.
శత్రుజయము
ధర్మనందనా ! నీ శత్రువు వద్ద బుద్ధిమంతుడు, నిజాయితీ పరుడు, పరాక్రమవంతుడు, శ్రమకోర్చి పనిచేసేవాడు ఉన్నట్లైతే వారిని నానా రకములైన బహుమతులు ఇచ్చి నీకు అనుకూలంగా పనిచేసేట్టు చేసుకో. సాధారణంగా పొరుగురాజులతో వైరము కలుగుతుంది. అటువంటి వారి పట్ల చాలా జాగ్రత్తగా ఉండు. నీవు ఏమరుపాటుగా ఉన్నప్పుడు నీ మీద దాడి చేసే అవకాశము ఉంటుంది. నీతో సమానమైన నీ కంటే బలమైన శత్రువుతో సంధి చేసుకుని మిత్రులను చేసుకో. నీ కంటే బలహీనుడైన శత్రువును యుద్ధము చేసి ఓడించు. నీ కంటే బలహీనుడైన రాజు మిత్రుడైతే అతడిని సామంతుడిని చేసుకుని ఆదరించు. యుద్ధము రెండు రకాలు. ఒకటి కోటను ముట్టడించి శత్రుకు బయటి నుండి సహాయము అందకుండా చేసి బలహీనుడిని చేసి ఓడించడము. దీనిలో ప్రాణనష్టము తక్కువ. రెండవది నేరుకు నేరుగా నిలబడి యుద్ధముచేయడము. దీనిలో సైన్య నష్టము ఎక్కువే. ఈ రెండింటిలో దేనిని అనుసరించాలో నీవే సమయానుకూలముగా నిర్ణయించాలి. ఈ రెండింటికి సైన్యము పటిష్ఠముగా ఉండడము ముఖ్యము. నీ శత్రురాజ్యంలో మంత్రులు రాజుకు ఎదురు తిరిగినట్లు సమాచారము అందినప్పుడు నీవూ దానిని అదనుగా తీసుకుని వారిలో విభేదాలు కల్పించి శత్రువు మీద దాడి చేసి సులభంగా జయించాలి. ఎంత ప్రయత్నించినా నీ రాజ్యము లోని రహస్యాలు, నీ స్వంత రహస్యాలు బయటకు పొక్కనీయకుండా జాగ్రత్త వహించు. పొరుగురాజులతో యుద్ధము చేసేకంటే సంధి ఉత్తమము. శత్రువును జయించడానికి అనువైన సమయము చూసి దాడిచేసి లోబరుచుకోవాలి. శత్రువును స్వేచ్ఛగా ఉండనిచ్చి అతడు ఆదమరచి ఉన్నప్పుడు దాడిచేసి ఓడించాలి. పొరుగురాజు మీద దండెత్తే ముందు అతడి బలము, సైన్యబలము, అతడి శక్తియుక్తులు, అతడి శత్రువులు, అతడి మిత్రులు, అతడి విశ్వాసపాత్రులు ఇవన్నీ తెలుసుకున్న తరువాత అతడి మీద దాడి చేసి జయించడానికి వ్యూహము పన్ని జయించాలి. రాజులకు రెండు విధములైన బలాలు ఉంటాయి. ఒకటి తన స్వంత బలము. అంటే స్వంత సైన్యము. రెండవది మిత్ర బలము. అంటే అతడికి కష్టసుఖాలలో అతడి వెంట ఉండి సహాయసహకారాలు అందించే మిత్రసైన్యాల బలము. కనుక నీవు నీ మిత్రులెవరో గ్రహించి వారికి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చి వారిని అన్ని విధముల సంతోషపెట్టాలి. నీవు శత్రురాజ్యమును జయించినప్పుడు ఆ ప్రజలకు నీ మీద అభిమానము కలిగేలా ప్రవర్తించాలి. వారిని అన్ని విధాల ఆదుకున్నప్పుడు శత్రురాజ్యములో కూడా నీ కీర్తి పెరుగుతుంది. అంటే నీ రాజ్యములోని ప్రజలను శత్రురాజ్యంలోని ప్రజలను అందరినీ రాజు దయతో చూడాలి.
రాజధర్మము
ధర్మనందనా ! రాజైన వాడు వివిధశాస్త్రములను అభ్యసించి అందులో పారంగతుడు కావాలి. ప్రజలను వారి ఆస్తులను జాగ్రత్తగా కాపాడాలి. అందరి ఎడలా దయతో ప్రవర్తిస్తూ, ప్రజలకు ఇబ్బంది కలగని విధముగా పన్నులు విధించాలి. అలా పాలించినప్పుడు రాజుకు ఆ రాజ్యము కామధేనువే ఔతుంది. ధర్మబద్ధంగా రాజ్యపాలన చేసే రాజు ఇహలోకసుఖాలతో పాటు పరలోకసుఖమూ ప్రాప్తిస్తుంది. ప్రజలను దయతో, ప్రేమతో, పక్షపాతము లేకుండా కన్నబిడ్డల వలె కాపాడే రాజుకు అశ్వమేధయాగము చేసిన ఫలితము కంటే అధిక ఫలితము లభిస్తుంది. నాయనా ధర్మనందనా ! ఇదివరకే నీకు నీ తాత భీష్ముడు, వ్యాసుడు, కృపాచార్యుడు ఎన్నో నీతివాక్యాలు చెప్పారు. నీవూ వాటిని శ్రద్ధగా విని పాటిస్తున్నావు. అయినా నీ మీద నాకున్న మమకారము వలన నేనునీకు నాకు తెలిసిన రాజనీతిని బోధించాను. అయినా నీకు తెలియని రాజనీతి ఏముంది. నిరంతరము పెద్దలను సేవిస్తూ ఉండు నీకు సకలశుభములు కలుగుతాయి " అని ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మరాజుకు రాజనీతి బోధించాడు. ధర్మరాజు " పెదనాన గారూ తాత భీష్ముడు ఇప్పుడు లేరు. శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకలో ఉన్నాడు. ప్రస్తుతము మీరు తప్ప నాకు పెద్ద దిక్కు లేరు. తమరు ఉపదేశించిన రాజనీతి సూత్రాలను నేను అక్షరాల పాటిస్తాను " అన్నాడు. " ధర్మనందనా ! ఇక నీవు విశ్రాంతి తీసుకో అని చెప్పి ధృతరాష్ట్రుడు అంతఃపురానికి వెళ్ళాడు.
ధృతరాష్ట్రుడు హస్థినాపుర వాసుల వద్ద అనుమతి తీసుకొనుట
ధృతరాష్ట్రుడు అంతఃపురంలోకి వెళ్ళగానే గాంధారి " మనము అరణ్యముకు ఎప్పుడు వెళ్ళాలి " అని అడిగింది. " గాంధారీ ! మన అరణ్యవాసముకు వ్యాసమహర్షి అనుమతి ధర్మరాజు అనుమతి లభించాయి. ఇక ఆలస్యము చేయవలసిన పని లేదు. మనము వెంటనే అరణ్యముకు బయలుదేరవచ్చు. ఎన్నో పాపాలు చేసిన నీ కుమారులకు నేను తపమాచరించి ఉత్తమగతులు కలిగిస్తాను. మనము అరణ్యాలకు పోయే ముందు నీ కుమారులకు ఉత్తమగతులు కలిగేలా కలిగేలా కొన్ని దానధర్మాలు చేసి వెడదాము " అని అన్నాడు ధృతరాష్ట్రుడు. అరణ్యములకు వెళ్ళే ముందు ధృతరాష్ట్రుడు హష్తినాపుర వాసుల వద్ద అరణ్యావాసముకు అనుమతి తీసుకోవాలని అనుకున్నాడు. ధర్మరాజు అందుకు తగిన ఏర్పాట్లు చేసి హష్తినాపుర ప్రముఖులను రావించాడు. ధృతరాష్ట్రుడు వారితో " హస్థినాపుర వాసులారా ! ఇన్ని రోజులు మీరూ కౌరవులు కలసి ఉన్నారు. వయసు పైబడిన వారు వానప్రస్థము వెళ్ళడము ధర్మము. నేను కూడా వానప్రస్థము వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను. మీ రంతా మంచి మనసుతో నన్ను దీవించండి " అని వేడుకున్నారు. ఆమాటలు హస్థినాపురవాసులు కళ్ళనీళ్ళ పర్యంతము అయ్యారు. వారిని చూసి ధృతరాష్ట్రుడు తిరిగి " ఈ హస్థినాపురమును మనకు తెలిసి శంతనమహారాజు పాలించాడు. తరువాత ఈ రాజ్యమును భీష్ముడు కాపాడి విచిత్రవీర్యుని రాజును చేసాడు. విచిత్రవీర్యుని కుమారుడనైన నేను పుట్టుగుడ్డిని కనుక ఈ రాజ్యము పాండురాజు చేత కాపాడబడినది. తరువాత దుర్మార్గులైన నా కుమారులు పాండవులతో యుద్ధముచేసి ఓడిపోయి వీరస్వర్గము అలంకరించారు. ఈ దుస్థితికి నిజానికి నేనే కారకుడిని. నన్ను క్షమించి అయినా నాకు అరణ్యవాసము చెయ్యడానికి అనుమతి ఇవ్వండి. నా భార్య గాంధారి వృద్ధురాలు. కుమారులను పోగొట్టుకున్నది. వృద్ధులమని తలచి అయినా మాకు అరణ్యవాసముకు వెళ్ళడానికి అనుమతి ఇవ్వండి. ఇప్పుడు ఈ హస్థినకు రాజు ధర్మరాజు. కురుసామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి. నాలుగు దిక్కులకు ప్రతినిధులుగా ఉన్న తన తమ్ముల మధ్య దేవేంద్రుడిలా వెలిగిపోతున్నాడు. ఇక మీరంతా ధర్మరాజుకు అనుగుణంగా నడవండి. ధర్మరాజు పాలనలో మీరంతా సుఖసంతోషాలతో జీవిస్తారని అనుకుంటున్నాను. నా వలన నేను నా వాళ్ళకు నష్టము కలిగించాను కాని మీకు మాత్రము ఎలాంటి హానికలిగించ లేదు. అందుకే ధర్మపరుడైన ధర్మరాజును సింహాసనము మీద ఉంచి నేను అరణ్యములకు వెడుతున్నాను. హస్థినాపుర వాసులారా నేను ఇంత వరకు మీకు ఎలాంటి హాని కలిగించలేదు. మీరు కూడా నాకు ఎలాంటి కష్టము కలిగించలేదు. ఇప్పుడు కూడా అలాగే నన్ను సాదరంగా అరణ్యవాసానికి పంపండి " అనగానే పురప్రముఖులు తమ దుఃఖాన్ని ఆపలేక పోతున్నారు. ధృతరాష్ట్రుడు తిరిగి " అయ్యలారా ! ఈమె నా భార్య గాంధారి సద్వర్తనురాలు. ఇన్ని రోజులు నన్ను నీడలా అనుసరించి ఉన్నది. ఈమెతో సహా అరణ్యవాసముకు వెళ్ళాడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి. వ్యాసుడు, ధర్మరాజు నాకు అరణ్యవాసానికి అనుమతి ఇచ్చారు. ఇక మీరు సంతోషముగా అరణ్యావాసానికి నన్ను సాగనంపండి " అని అన్నాడు.
హస్థినాపుర వాసుల ప్రతి స్పందన
ధృతరాష్ట్రుడి మాటలకు హస్థినాపురవాసులు భోరుమన్నారు. తరువాత పురప్రముఖులలో ఒకడు లేచి " ధృతరాష్ట్రమహారాజా ! భరతకులభూషణా ! పౌరులంతా నన్ను తమ ప్రతినిధిగా మాట్లాడమన్నారు. నా మాటలు సావధానంగా వినండి. కురువంశరాజులు ఎవరూ తగని పనులు చేయలేదు. ప్రజలను కన్న బిడ్డలవలె చూసుకున్నారు. ఆ మాటకు వస్తే సుయోధనుడు చేసిన అనర్హమైన పని ఏమిలేదు. దానికి మీరు చింతించ వలసిన పని ఏమిలేదు. తమరికి వ్యాసభగవానుడు ఆనతిచ్చినట్లు మీరు ఆచరించండి. అయినా మీ అరణ్యవాస ప్రతిపాదన మేము తట్టుకోలేక పోతున్నాము. తమ గుణగణములు తలచుకుంటూ మేము మీరు మామధ్య ఉన్నట్లు భావించుకుంటాము. మీ తాతగారు శంతనమహారాజు, మీ నాన్న విచిత్రవీర్యుడు, తమరు, తమరి కుమారుడు సుయోధనుడు అందరూ ప్రజారంజకంగానే పాలించారు. ఇందులో తమరిని కాని తమరి కుమారుడు సుయోధనుడిని కాని తప్పు పట్టవలసిన పని లేదు. ఇక యుద్ధము అంటారా అది విధిని అనుసరించి జరిగినది. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యులు, అశ్వత్థామ, శల్యుడు, సుయోధనుడు, భీమార్జున నకులసహదేవులూ, దృపదుడు, విరాటుడు, ధర్మరాజు అందరూ విధిప్రేరణ వలననే ఒకరితో ఒకరు యుద్ధము చేసారు. అందులో కొందరు వీరస్వర్గము చేరారు. క్షత్రియకులమంతా సర్వనాశనము అయ్యింది. ఇందుకు ఎవరూ కర్తలు కాదు. తమరు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటించారు కనుక మీకు ఉత్తమలోక ప్రాప్తి కలుగుతుంది అనడములో సందేహము లేదు. ప్రస్తుతము మేము మా అదృష్టము వలన పాండవులపాలనలో ఉన్నాము. మూడు లోకములను పాలించడానికి సమర్ధులైన పాండవులకు ఈ పరిపాలనా బాధ్యతలు అప్పగించావు. అది చాలా సంతోషము. ధర్మరాజు ఎంతో ముందుచూపు కలవాడు. అతడి మంత్రులు సమర్ధులు. ధర్మరాజు శత్రువుకైనా అపకారము చేయజాలడు. ఇక మాకు అపకారము చేస్తాడని అనడము కల్ల. ధర్మరాజు తమ్ములు కూడా అన్న మాట జవదాటని ధర్మాత్ములే. ఇప్పటికే ధర్మరాజు దేవతలకు ధూపదీప నైవేద్యాలకు అగ్రహారాలు, బ్రాహ్మణులకు మాన్యాలు ఇచ్చాడు. పాండవులు మంచివారికి ప్రాణము ఇస్తారు. దుష్టులను కఠినంగా శిక్షిస్తారు. వారికి అహంకారము, మదము, మాత్సర్యము, లోభము మచ్చుకు కూడా లేవు. వారి తల్లి కుంతీదేవి, పాండవుల ధర్మపత్ని ద్రౌపదీదేవికి మామీద ఎనలేని ప్రేమ. వారు తరతమ భేధము లేక మా అందరిని ఆదరంతో పలకరిస్తారు. కనుక మేము అందరమూ పాండవుల చేతిలో వారి ధర్మపత్ని చేతిలో సుఖసంతోషాలతో జీవిస్తాము. మీరు మాగురించిన చింతవీడి మీకు తోచిన విధంగా అరణ్యములకు వెళ్ళండి " అని పురప్రతినిధి ధృతరాష్ట్రుడికి సభాముఖంగా విన్నవించాడు. ఆ మాటలకు ధృతరాష్ట్రుడు సంతోషించాడు. ఆ విధంగా ధృతరాష్ట్రుడు హస్థినాపుర వాసులకు వీడ్కోలు చెప్పారు.
ధృతరాష్ట్రుడు శ్రాద్ధకర్మలు నిర్వహించుట
విదురుడు పాండవులతో మాట్లాడిన తరువాత ధృతరాష్ట్రుడి వద్దకు వెళ్ళి " ధృతరాష్ట్ర మహారాజా ! నీకు నచ్చిన విధముగా భీష్మాదులకు శ్రాద్ధకర్మలు, దానధర్మాలు చెయ్యమని చెప్పాడు. నీ కుమారులు పుణ్యలోకాలు పొందేవిధంగా బ్రాహ్మణులకు బంగారము, రత్నములు, గ్రామములు, హయములు, గోవులు మిక్కుటముగా దానము చెయ్యమని చెప్పాడు. తరువాత భీముడు అన్న మాటలు కూడా చూచాయగా చెప్పి ధృతరాష్ట్ర మహారాజా ! నీవు భీముడు అన్న మాటలను లక్ష్యపెట్ట వద్దు. భీముడు దుర్మదుడు. అతడి మాటలు పట్టించుకోవలసిన పని లేదు. ఆ మాటలకు ధృతరాష్ట్రుడు సంతోషించాడు. కార్తికమాసములో పౌర్ణమి తిధియందు ధృతరాష్ట్రుడు పెద్దలకు శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించాడు. ధర్మరాజు బంగారముతో చేసిన వస్తువులను పంపించాడు. ధృతరాష్ట్రుడు ముందు బాహ్లికుడికి, భీష్ముడికి, సోమదత్తుడికి, ఆయన పుత్రులకు శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించాడు. ఆ తరువాత సుయోధనుడు మొదలైన నూరుగురు కుమారులకు శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించాడు. తరువాత సింధురాజు సైంధవుడికి అతడి బంధువులకు, మిగిలిన రాజులకు, ద్రోణుడికి తనకు తోచిన విధంగా శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించాడు. తనకు గుర్తు ఉన్న బంధువులు అందరికి శ్రాద్ధకర్మలు ఆచరించాడు. తరువాత 15 రోజులపాటు నిర్విరామంగా దాన ధర్మాలు చేసాడు. అందుకు తగిన నిధులు, సంభారాలు, బంగారము, రత్నములు, గోవులు, హయములు, వస్త్రములు, స్త్రీలు, గ్రామములు సమకూర్చాడు ధర్మరాజు. ధృతరాష్ట్రుడు చేసినవి కాకుండా ధర్మరాజు గ్రామములు బ్రాహ్మణులకు దానముగా ఇచ్చాడు. తరువాత అరణ్యములకు పోవడానికి తగిన సన్నాహములు చేసుకున్నాడు.
ధృతరాష్ట్రుడు అరణ్యవాసముకు బయలు దేరుట
ధృతరాష్ట్రుడు మరునాడు అరణ్యవాసానికి కావలసిన సన్నాహాలు చేసుకున్నాడు. మరునాడు ఉదవసీయము అనే యజ్ఞం చేసాడు. పాండవులకు మిగిలిన వారికి తాను అరణ్యాలకు పోతున్న విషయము తెలియజేసాడు. పట్టువస్త్రములను విడిచి గాంధారీ సహితముగా నారవస్త్రాలను ధరించాడు. ఆభరణాలు, ఆడంబరాలు విడిచిపెట్టాడు. పురోహితులు అగ్నిహోత్రముతో సహా వెంట నడువగా ధృతరాష్ట్రుడు గాంధారీ సహితముగా అరణ్యాలకు పోవడానికి సిద్ధము అయ్యాడు. ఆ సమయములో కుంతీదేవి అక్కడకు వచ్చింది. దుఃఖము ముంచుకు వస్తుండగా గాంధారీ వెంట నడచింది. ధృతరాష్ట్రుడు వెడుతున్న వంక చూస్తున్న ధర్మరాజు దుఃఖము తాళలేక కింద పడిపోయాడు. పక్కనే ఉన్న అర్జునుడు, భీముడు, నకులసహదేవులు, యుయుత్సుడు, సంజయుడు, ధౌమ్యుడు మొదలైన వారు కూడా దుఃఖముతో కుమిలిపోయారు. కుంతీదేవి గాంధారి భుజము మీద చెయ్యి వేసి నడుస్తూ ఉంది. ద్రౌపది, సుభద్ర, చిత్రాంగద, ఉలూపి, ఉత్తర ఇంకా అంతఃపురజనాలు శోకిస్తూ నడుస్తున్నారు. కొంత మంది బిగ్గరగా రోదిస్తున్నారు. జూదము ఆడిన తరువాత ఏ విధముగా దుఃఖించారో ఆ విధంగా దుఃఖించసాగారు. వీధులకు అటూ ఇటూ నిలబడి చిన్నా, పెద్దా, ఆడా, మగా తేడా లేకుండా పౌరులంతా దుఃఖిస్తున్నారు. ధృతరాష్ట్రుడు పురద్వారము సమీపించగానే తనతో వస్తున్న వారిని నిలువమని ప్రార్థించాడు. విదురుడు కూడా ధృతరాష్ట్రుడితో అరణ్యానికి వెళ్ళడానికి నిశ్చయించుకున్నాడు. విదురుడితో పాటు సంజయుడు కూడా వారితో అరణ్యాలకు వెళ్ళడానికి నిశ్చయించుకున్నాడు. యుయుత్సుడు, కృపాచార్యులు కూడా వెంట వస్తానని అంటే ధృతరాష్ట్రుడు వద్దని వారించి ధర్మరాజుకు అప్పగించాడు. తన కోడళ్ళను సముచితమైన మాటలతో అనునయించాడు. వారంతా ధృతరాష్ట్రుడికి గాంధారికి నమస్కరించి శలవు తీసుకున్నారు.
ధర్మరాజు శోకించుట
ధర్మరాజు కుంతీదేవిని చూసి " అమ్మా ! ధృతరాష్ట్రుడు నాకు పితృసమానుడు ఆయన అడవులకు వెడుతున్నాడు. నేను కూడా ఆయన వెంట వెళ్ళి ఆయనకు శుశ్రూషలు చేస్తాను. నీవు అంతఃపురవాసులను తీసుకు వెళ్ళు " అన్నాడు. కుంతీదేవి " కుమారా ! రాజ్యము చెయ్యవలసిన వాడవు నీవు తనతో రావడానికి నీ పెదతండ్రి అంగీకరిస్తాడా ! కనుక నీవు అంతఃపుర జనాలను తీసుకు వెళ్ళు. అక్కగారికి సేవచేయడానికి నేను వారితో వెడతాను. వారికి సేవలు చెయ్యడానికి నీకు తెలియదు. నేను స్త్రీని పైగా సమర్ధురాలను. కనుక నేను వారితో అడవులకు వెడతాను. ఇంత కాలము కలసి ఉన్నాము. ఇప్పుడు వారు అడవులకు వెడితే నా మనసు ఎలా ఒప్పుతుంది " అన్నది కుంతీదేవి. ఆ మాటలు విన్న పాండవులు అయిదుగురూ కుంతీదేవిని ఆపడానికి ఎంతో ప్రయత్నించారు. అయినా కుంతీదేవి వినక ధర్మరాజుతో " కుమారా ! నేను వీరితో అడవులకు వెళ్ళడానికి నిశ్చయించుకున్నాను. ఇక నీవేమి మాటాడకు. ఎవరు చెప్పినా నేను వినను. నకులసహదేవులను జాగ్రత్తగా చూసుకో. నా పెద్దకుమారుడు కర్ణుడిని మరువకు. నేను కపటబుద్ధితో కర్ణుడి జన్మరహస్యము మీకు చెప్పకుండా దాచి మహాపాపము చేసాను. దానిని తలచుకుంటూ నేను బాధపడని రోజు లేదు. నేను చేసిన పాపము తొలగి పోయేలా కర్ణుడి పేరు మీద విరివిగా దానధర్మములు చేయి. నా పెద్దకుమారుడు కర్ణుడు నా కుమారుడు అర్జునుడి చేతిలో దారుణముగా చంపబడ్డాడు అని తెలిసినా నా గుండెలు బద్దలు కాలేదు. నాది గుండెకాదు బండరాయి కదా ! నేను ఎంత కఠినాత్మురాలో కాదా ! నీవు నీ తమ్ములు సదా కర్ణుడిని తలచుకుంటూ ఉండండి. ధర్మనందనా ! నీ భార్య ద్రౌపదిని అనురాగంతో చూడండి. నీ తమ్ములు భీమార్జున నకులసహదేవుల మనసు తెలుసుకుని ప్రవర్తించు. వారికి కావలసినది వారు అడగకనే సమకూర్చు. ఇంటి విషయములలో పడి రాజ్యపాలన, ధర్మపాలనా మరువకు. నా నిర్ణయము మారదు. ఇంక మీరు తిరిగి వెళ్ళండి " అని కుంతీదేవి పలికింది. భీమార్జున నకులసహదేవులు కళ్ళలో ధారాపాతంగా నీరు కారుతుండగా తలలు వంచుకుని నిలబడ్డారు. ధర్మరాజు " అమ్మా ! ఏమిటిది ఇంత హటాత్తుగా ఈ నిర్ణయము తీసుకున్నావు. నిన్ను నేను ఎలా అడవులకు పంపగలను. చిన్నప్పటి నుండి మాకు మార్గోపదేశము చేసిన నీవు ఇప్పుడు కూడా అలాగే మా చేత రాజ్యపాలన చేయించు. అంతే కాని ఇలా అడవులకు వెడితే ఎలాగా ! నీవు కృష్ణుడు మమ్ములను అనుక్షణము కనిపెట్టి మార్గోపదేశము చేయక పోతే మేము ఇంత వారము అయ్యే వారిమా ! అమ్మా మమ్ము నీ కోడళ్ళను మనుమలను విడిచి అడవులలో ఎలా ఉండగలవు అమ్మా ! " అన్నాడు. అయినా కుంతీదేవి బదులు చెప్పకుండా గాంధారి వెంట నడచి వెడుతూనే ఉంది.
కుంతీ నిర్ణయమును భీములు వారించుట
ఇలా వీలుపడదని భీముడు కుంతీదేవికి అడ్డుపడి " అమ్మా అమ్మా ! ఏమిటమ్మా ఇది. నీవు మమ్ము వదిలిపెట్టి వెళ్ళడానికి కారణము ఏమిటమ్మా ! నీ ఆదేశము మీదనే మేముయుద్ధము చేసి శత్రువులను చంపి రాజ్యమును చేపట్టాము. సుఖించవలసిన తరుణములో ఇలా అడవులకు వెళ్ళడము భావ్యమా చెప్పు. అమ్మా ! నీవు అరణ్యములో ఏమి చెయ్యాలని అనుకుంటున్నావో అది ఇక్కడే చెయ్యమ్మా ! నీకు ఇష్టము వచ్చినట్లు దానధర్మాలు చెయ్యి. అమ్మా ! నీకు గుర్తుందా నకులసహదేవులు అరణ్యములలో ఎన్ని కష్టాలు పడుతున్నారో అని నీవు కుమిలి పోయావు కదా ! తిరిగి రాజ్యము సంపాదించడానికి మమ్మలిని యుద్ధానికి పురికొల్పావు కదా ! మేము యుద్ధము చేసి రాజ్యమును సంపాదించిన తరువాత మమ్మలిని వదిలి నీవిలా అరణ్యవాసానికి వెళ్ళడము తగునా ! " అని కుంతీదేవిని ఆపడానికి భీముడు ప్రత్నించాడు. భీముని మాటలు విని సుభద్ర, ద్రౌపది ఎంతో దుఃఖించారు. కుంతీదేవి పరిచారికల దుఃఖానికి అంతు లేకుండా పొయింది.