cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
లావోస్
విదేశీ సంబంధాలు
లావో పీపుల్సు డెమోక్రటికు రిపబ్లికు ప్రభుత్వం సోవియటు బ్లాకుతో పొత్తు పెట్టుకుని సోవియటు యూనియనుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించింది. 1975 డిసెంబరులో పాథెటు లావోను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత పశ్చిమ దేశాలు, లావోస్ మద్య శత్రుత్వం చోటుచేసుకుంది. లావోస్ వియత్నాంతో "ప్రత్యేక సంబంధాన్ని" కొనసాగిస్తూ 1977 లో స్నేహం, సహకారం ఒప్పందం మీద సంతకం చేసిన కారణంగా చైనాతో ఉద్రిక్తపరిస్థితులు చోటుచేసుకోవడానికి దారితీసింది.
సోవియటు యూనియను పతనంతో వియత్నాంకు సహాయం అందించే సామర్థ్యం తగ్గడంతో లావోస్ తన పొరుగుదేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపర్చడానికి ప్రయత్నించింది.
అంతర్జాతీయ ఒంటరితనం అనుభవిస్తున్న లావోస్ పాకిస్తాను, సౌదీ అరేబియా, చైనా, టర్కీ, ఆస్ట్రేలియా, ఫ్రాన్సు, జపాను, స్వీడను వంటి ఇతర దేశాలతో సంబంధాల మెరుగుపరచి అంతర్జాతీయంగా దేశానికి గుర్తింపు సాధించింది. 2004 నవంబరులో కాంగ్రెసు ఆమోదించిన చట్టం ఆధారంగా యునైటెడు స్టేట్సు తో వాణిజ్య సంబంధాలు మెరుగుపడ్డాయి.
ఆర్ధికం
లావో ఆర్థిక వ్యవస్థ పెట్టుబడులు, వాణిజ్యం కొరకు పొరుగు దేశాలైన థాయిలాండు, వియత్నాం, ప్రధానంగా ఉత్తరసరిహద్దున ఉన్న చైనా మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. థాయిలాండు, వియత్నాంతో సరిహద్దు దాటిన వాణిజ్యం (క్రాస్-బార్డర్) ఆధారంగా వృద్ధిని సాధించిందని ఫాక్సే అభిప్రాయపడ్డాడు. 2009 లో అధికారికంగా కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వం ఉన్నప్పటికీ అమెరికాలోని ఒబామా పరిపాలన కాలంలో లావోస్ ఇక మీద మార్క్సిస్టు-లెనినిస్టు రాజ్యం కాదని అమెరికా ప్రభుత్వం ప్రకటించి యుఎస్ ఎగుమతి-దిగుమతి బ్యాంకు నుండి ఫైనాన్సింగు పొందుతున్న లావో కంపెనీల మీద నిషేధాన్ని ఎత్తివేసింది. 2011 లో లావో సెక్యూరిటీసు ఎక్స్ఛేంజి ట్రేడింగు ప్రారంభమైంది. 2012 లో లావోస్ ట్రేడ్ పోర్టలు ప్రభుత్వం అన్ని సమాచార వ్యాపారులను కలుపుకొని వెబ్సైటును దేశంలోకి దిగుమతి, ఎగుమతి చేయడానికి అవసరమైన వెబ్సైటును రూపొందించడం ప్రారంభించింది.
లావోస్ జీవనాధారంగా ఉన్న వ్యవసాయ ఆదాయం ఇప్పటికీ జిడిపిలో 50% వరకు ఉంది. వ్యవసాయరంగం 80% ఉపాధి సౌకర్యాలను అందిస్తుంది. దేశంలో వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూమి కేవలం 4.01% మాత్రమే ఉంది. కేవలం 0.34% భూమి మాత్రమే శాశ్వత పంట భూమిగా ఉపయోగించబడుతుంది. గ్రేటరు మెకాంగు ఉపప్రాంతంలో వ్యవసాయక్షేత్రాలు అతి తక్కువ శాతం మాత్రమే ఉన్నాయి. సాగులో ఉన్న భూభాగంలో 28% నికి మాత్రమే సాగునీరు అందించబడుతుంది. ఇది 2012 లో మొత్తం వ్యవసాయ యోగ్య భూభాగంలో 12% మాత్రమే ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది. వ్యవసాయ రంగంలో వరిపంట ఆధిపత్యం చేస్తుంది. వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూభాగంలో 80% వ్యవసాయ భూమిని వరిని పండించడానికి ఉపయోగిస్తారు. లావో వ్యవసాయ గృహాలలో సుమారు 77% మంది వరిధ్యాన్య నిలువలలో స్వయం సమృద్ధిగా ఉన్నారు.
1990 - 2005 మధ్య మెరుగైన వరి రకాలను అభివృద్ధి చేసి విడుదల చేయడం, స్వీకరించడం, ఆర్థిక సంస్కరణల కారణంగా ఉత్పత్తి 5% అభివృద్ధిని సాధించింది. 1999 లో లావో పిడిఆర్ మొదటిసారిగా బియ్యం దిగుమతులు, ఎగుమతుల నికర సమతుల్యతను సాధించింది. లావో పిడిఆర్ గ్రేటరు మెకాంగు ఉపప్రాంతంలో అత్యధిక సంఖ్యలో బియ్యం రకాలను కలిగి ఉండవచ్చని భావించబడుతుంది. 1995 నుండి లావో ప్రభుత్వం ఫిలిప్పీంసులోని అంతర్జాతీయ రైస్ రీసెర్చ్ ఇనిస్టిట్యూట్‌తో కలిసి లావోసులో లభించే వేలాది బియ్యం రకాలన్నింటి విత్తన నమూనాలను సేకరించడానికి పనిచేస్తోంది.
ఆర్థిక వ్యవస్థ అంతర్జాతీయ వనరుల (ఐ.ఎం.ఎఫ్), ఆసియన్ డెవెలెప్మెంటు బ్యాంకు, వంటి ఇతర ఆర్ధిక వనరుల నుండి అభివృద్ధి సహాయాన్ని పొందుతుంది; అంతేకాక సమాజాభివృద్ధి, పరిశ్రమ, జలవిద్యుత్తు, మైనింగు (ముఖ్యంగా రాగి, బంగారం) అభివృద్ధికి వీదేశాల ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు సహకరిస్తున్నాయి. పర్యాటక రంగం దేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పరిశ్రమగా ఉంది.నిపుణుల వలసలు లావోస్ ఆర్ధికాభివృద్ధికి అడ్డుకట్టగా ఉంది. 2000 లో 37.4% నిపుణుల వలస రేటు ఉంది.
లావోస్ ఖనిజ వనరులతో సమృద్ధిగా ఉంది. పెట్రోలియం, సహజవాయువు దిగుమతి చేయబడుతున్నాయి. బొగ్గు, బంగారం, బాక్సైటు, టిన్, రాగి, ఇతర విలువైన లోహాల గణనీయమైన నిక్షేపాలను అభివృద్ధి చేయడానికి విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. అదనంగా దేశంలో సమృద్ధిగా ఉన్న నీటి వనరులు, పర్వత భూభాగం పెద్ద మొత్తంలో జలవిద్యుతు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి, ఎగుమతి చేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. సుమారు 18,000 మెగావాట్ల సామర్ధ్యంలో 8,000 మెగావాట్లు థాయిలాండు, వియత్నాంలకు ఎగుమతి చేయబడుతుంది.
దేశంలో అత్యంత విస్తృతంగా గుర్తించబడిన ఉత్పత్తిచేయబడుతున్న బీర్లావొ అనే మద్యం అధికంగా అమెరికా, బ్రిటను, జర్మనీ, జపాను, దక్షిణ కొరియా, పొరుగున ఉన్న కంబోడియా, వియత్నాం వంటి ప్రపంచంలోని అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు ఎగుమతి అవుతుంది. దీనిని లావో బ్రూవరీ కంపెనీ ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
లావోస్ మైనింగు పరిశ్రమ విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులతో అంతర్జాతీయ దేశాల దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఈ రంగం 2003-04 నుండి లావోస్ ఆర్ధిక స్థితికి గణనీయమైన కృషి చేసింది. 540 కంటే అధికంగా బంగారం, రాగి, జింకు, సీసం వంటి ఇతర ఖనిజనిక్షేపాలు గుర్తించబడి, అన్వేషించబడి, తవ్వబడ్డాయి.
2019 లో తీవ్ర పేదరికం, మానవ హక్కుల సంబంధిత యుఎన్ స్పెషల్ రిపోర్టరు లావోస్‌కు అధికారిక పర్యటనను నిర్వహించాడు. ఆర్థిక వృద్ధి, పేదరిక నిర్మూలనకు దేశం అనుసరిస్తున్న విధానం "తరచుగా చాలా ప్రతికూల ఫలితాలు ఇస్తూ మరింత పేదరికానికి దారితీసి మానవహక్కులను దెబ్బతీస్తుంది. పేద, అట్టడుగు వర్గాలు దీనికారణంగా బాధించబడుతున్నారు. "
2019 మార్చిలో గంజాయిని ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించడాన్ని అనుమతించటానికి లావోస్ ప్రభుత్వం ఆసక్తిని ప్రకటించింది. గంజాయి వైద్య వినియోగం గురించి చర్చించడానికి, అధ్యయనం చేయడానికి ఒక సెమినారు నిర్వహించడానికి ఇతర రంగాల సహకారంతో విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రధాని కార్యాలయం నుండి ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది. తదుపరి నిర్ణయానికి అనుకూలంగా సెమినారు చర్చ ఫలితాలు ప్రభుత్వానికి నివేదించబడతాయి.
పర్యాటకం
1990 లో 80,000 అంతర్జాతీయ సందర్శకులు లావోస్‌ను సందర్శించగా 2010 నాటికి వారి సంఖ్య 1.876 మిలియన్లకు అభివృద్ధి చెందిందని పర్యాటక రంగం సూచిస్తుంది. 2010 లో పర్యాటకరంగం నుండి లభించిన ఆదాయాయం 679.1 మిలియన్ల డాలర్లు. ఇది 2020 నాటికి 1.5857 బిలియన్ల డాలర్లకు పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది. 2010 లో 10.9:1 నిష్పత్తి ఉద్యోగాలను పర్యాటక రంగం సృష్టించింది. అంతర్జాతీయ సందర్శకులు, పర్యాటక వస్తువుల ఎగుమతి నుండి లభిస్తున్న ఆద్యాయం మొత్తం ఎగుమతులలో 15.5% ఉంది. 2010 లో పర్యాటక రంగం నుండి 270.3 మిలియన్ల డాలర్లు ఆదాయం లభించవచ్చని అంచనా వేయబడింది. 2020 లో ఇది 484.2 మిలియన్ల డాలర్లకు (మొత్తం 12.5%) చేరుకుంటుందని అంచనా వేయబడింది.
ప్రభుత్వం పర్యాటక రంగం అభివృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తూ అధికారికంగా "సింపుల్ బ్యూటిఫుల్" అని పర్యాటక ఆకర్షణ నినాదం చేస్తుంది. వియంటియాను రాజధానిలో గ్యాస్ట్రోనమీ, పురాతన దేవాలయాలు (మువాంగు న్గోయి న్యూవా, వాంగు వియెంగులో బ్యాక్ప్యాకింగు), ప్లెయిన్ ఆఫ్ జార్స్ ప్రాంతంలోని పురాతన, ఆధునిక సంస్కృతుల కలయిక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణగా ఉన్నాయి. సాం న్యూవాలో లావోస్ సివిల్ వార్ చరిత్ర; ఫోంగ్సాలీ, యు లుయాంగు నామ్థాతో వంటి అనేక కొండప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న గిరిజన తెగలను సందర్శించడం; నాం ఎట్-ఫౌ లూయీలోని పులులు, ఇతర వన్యప్రాణులను సందర్శించడం, తఖేక్ సమీపంలో ఉన్న గుహలు, జలపాతాలు (సి ఫాన్ డాన్ వద్ద ఇర్వాడ్డి డాల్ఫిన్, ఖోన్ ఫాఫెంగ్ జలపాతం), నాలుగు వేల ద్వీపాలు, పురాతన ఖైమరు ఆలయ సముదాయం వాట్ ఫౌ; బోలావెను పీఠభూమిలోని జలపాతాలు, కాఫీ తోటలు వంటివి అదనపు ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి. లావోస్‌కు ట్రేడు & టూరిజం యూరేపియను కౌంసిలు " వరల్డు బెస్టు టూరిస్టు డెస్టినేషను " అవార్డు (వాస్తుకళ, చరిత్రలకు) ఇచ్చింది. లుయాంగు ప్రబాంగు, వాట్ ఫౌ రెండూ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి.ఏప్రెలు 13-14 తేదీలలో కొత్తసంవత్సరం వేడుకలు, ప్రధాన పడుగలను జరుపుకుంటారు. లావోస్‌లో జరుపుకునే వాటర్ ఫెస్టివల్ థాయిలాండు, ఆగ్నేయ ఆసియాలలో కంటే ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది.
లావో నేషనల్ టూరిజం అడ్మినిస్ట్రేషను సంబంధిత ప్రభుత్వ సంస్థలు, ప్రైవేటు రంగాలు కలిసి దేశ జాతీయ పర్యావరణ పర్యాటక వ్యూహం, కార్యాచరణ ప్రణాళికను విజయవంతం చేయడానికి కృషి చేస్తున్నాయి. జాతి సమూహాల ప్రాముఖ్యత, జీవ వైవిధ్యం మీద అవగాహన పెంచడం మీద పర్యాటకరగం దృష్టిని కేద్రీకరిస్తుంది. ఈ సంస్థలు లావో రక్షిత ప్రాంత నెట్వర్కు, సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశాలను పరిరక్షించడం, కొనసాగించడం, నిర్వహించడం, ఆదాయ వనరులను అందించడానికి కృషిచేస్తుంటాయి. పర్యావరణ పర్యాటక గమ్యస్థానాలుగా అభివృద్ధి చేయబడే ప్రాతాలకు పర్యాటక జోనింగు, నిర్వహణ అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పడానికి ఈ సంస్థలు బాధ్యత వహిస్తున్నాయి.
లావోస్ పట్టు, స్థానిక హస్తకళ ఉత్పత్తులకు ప్రసిద్ది చెందింది. ఇవి లుయాంగు ప్రాబాంగు నైటు మార్కెట్లలో, ఇతర ప్రదేశాలలో ప్రదర్శించి విక్రయించబడుతున్నాయి. మరో ప్రత్యేకత మల్బరీ టీ.
మౌలికనిర్మాణాలు
లావోస్‌లో " వియంటియాను వాట్టే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ", లుయాంగు ప్రాబాంగు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వంటి ప్రధాన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. పాక్సే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం కూడా కొన్ని అంతర్జాతీయ విమానసేవలు అధిస్తుంది. జాతీయ క్యారియరు అయిన లావో ఎయిర్లైన్సుతో బ్యాంకాకు ఎయిర్వేసు, వియత్నాం ఎయిర్లైన్సు, ఎయిర్‌ ఆసియా, థాయి ఎయిర్వేస్ ఇంటర్నేషనల్, చైనా ఈస్టర్ను ఎయిర్లైన్సు, సిల్క్ ఎయిర్ దేశానికి వాయుమార్గ ప్రయాణ సేవలు అందిస్తున్నాయి.
లావోస్‌లో తగినంత మౌలిక సదుపాయాలు లేవు. వియంటియానును థాయిలాండుతో థాయి-లావో అనుసంధానించడానికి ఒక చిన్న మైత్రీపూర్వక వంతెన మినహా తప్ప లావోస్‌లో రైల్వేలు లేవు. ఫ్రెంచి వారు చంపసాకు ప్రావింసులో ఒక చిన్న పోర్టేజి రైల్వే, డాన్ డెట్ - డాన్ ఖాన్ నేరో గేజి రైల్వేను నిర్మించారు. అయినప్పటికీ అది 1940 ల నుండి మూసివేయబడింది. 1920 ల చివరలో థాఖేక్-టాన్ ఎపి రైల్వేలో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. క్వాంగు బాన్ ప్రావిన్సు, వియత్నాం మధ్య ము గియో ఘాటుమార్గం మీదుగా నిర్మించబడిన రైలుమార్గంలో థఖేకు, ఖమ్మౌనే ప్రావిన్సు, టాన్ రైల్వే స్టేషన్లు నిర్మించబడ్డాయి. 1930 లలో ఈ పథకం రద్దు చేయబడింది. ప్రధాన పట్టణ కేంద్రాలను అనుసంధానించే ప్రధాన రహదారులు (ముఖ్యంగా రూట్ 13 వంటివి) ఇటీవలి సంవత్సరాలలో గణనీయంగా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. అయితే ప్రధాన రహదారులకు దూరంగా ఉన్న గ్రామాలు చేరుకోవడానికి ఏడాది పొడవునా అందుబాటులో లేని చదును చేయబడని రహదారుల ద్వారా మాత్రమే ఉంటాయి.
పరిమితమైన బాహ్య, అంతర్గత టెలికమ్యూనికేషను ఉంది. అయితే పట్టణ కేంద్రాలలో విస్తారంగా మొబైలు ఫోన్లు ఉపయోగించబడుతున్నాయి. చాలా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విద్యుత్తు కనీసప్రమాణంలో లభిస్తుంది. దేశంలోని సుదూర ప్రాంతాలలో స్థానిక ప్రజా రవాణా కోసం సాంగుథ్యూలను (బెంచీలతో కూడిన పిక్-అప్ ట్రక్కులు) ఉపయోగిస్తారు.
లావోస్ పారిశుద్ధ్యం వసతి విశేషంగా పురోగతి సాధించింది. దాని 2015 మిలీనియం డెవలప్మెంటు లక్ష్యాన్ని కాలపరిమితికి ముందే చేరుకుంది. ప్రధానంగా గ్రామీణ (68%) జనాభా అధికంగా ఉన్న లావోస్‌లో పారిశుద్ధ్యంలో పెట్టుబడులు పెట్టడం కష్టతరంగా మారింది. 1990 లో గ్రామీణ జనాభాలో 8% మందికి మాత్రమే మెరుగైన పారిశుద్ధ్యం లభించింది. అందుబాటు శాతం 1995 లో 10% ఉండగా 2008 లో నాటికి 38% అభివృద్ధి చెందింది. 1995 - 2008 మధ్య కాలంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలో సుమారు 12,32,900 మందికి మెరుగైన పారిశుద్ధ్యం లభించింది.
అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో పోలిస్తే లావోస్ పురోగతి గుర్తించదగినదిగా భావించబడుతుంది. చిన్న-స్థాయి స్వతంత్ర ప్రొవైడర్లు ఆకస్మికంగా ఉద్భవించడం, ప్రభుత్వ అధికారులు ప్రోత్సహించడం వల్ల ఈ విజయం సాధ్యమైంది.ఇటీవలికాలంలో లావోస్‌లోని అధికారులు ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య ఒప్పందం మీద సంతకం చేసి ఒక వినూత్న నియంత్రణ ఫ్రేంవర్కును అభివృద్ధి చేశారు. ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని నీటి సంస్థల సాంప్రదాయ నియంత్రణకు సమాంతరంగా ఇది పనిచేసింది.
నీటి సరఫరా
2014 లో నిర్వహించిన ప్రపంచ బ్యాంకు గణాంకాల ఆధారంగా యునిసెఫ్ / డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ ఉమ్మడి పర్యవేక్షణ కార్యక్రమానికి సంబంధించి లావోస్ నీరు, పారిశుద్ధ్యం మీద మిలీనియం డెవలప్మెంటు గోల్ (ఎండిజి) లక్ష్యాలను చేరుకుంది. ఏదేమైనా ఈ రోజు నాటికి సుమారు 1.9 మిలియన్ల లావో జనాభా మెరుగైన నీటి సరఫరాను పొందలేకపోయింది. మెరుగైన పారిశుద్ధ్య వసతులు అందుబాటులో లేవు. 2.4 మిలియన్ల మంది ప్రజలు మంచి రహదారుల కొరతతో చేరుకోవడానికి వీలుకాని దూరప్రదేశాలతో రవాణాసౌకర్యాల కొరత ఉంది.
గణాంకాలు
"లావోటియన్" అనే పదం లావో భాష, లావో జాతి, లావో ప్రజలు, లావో ఆచారాలను సూచించదు. ఇది లావోస్‌లోని లావో సమూహాలకు అతీతంగా ఉన్న రాజకీయ పదం. వారి రాజకీయ పౌరసత్వం కారణంగా వారిని "లావోటియా" పౌరుడిగా గుర్తిస్తుంది. లావోస్ ఆసియాలో 21.6 సంవత్సరాల వయసు కలిగిన యువకులు అధికంగా ఉన్న దేశంగా గుర్తించబడుతుంది.
సంప్రదాయం
లావోస్ ప్రజలు తరచూ వారి ఎత్తుల పరిగణన (లోతట్టు ప్రాంతాలు, మిడ్లాండ్సు ఎగువ ఎత్తైన భూములు) ఆధారంగా పరిగణించబడతారు. ఎందుకంటే ఇది జాతి సమూహాలను అంచనా వేయడానికి సహకరిస్తుంది.
లావో దియంగు (మిడ్లాండు ప్రజలు)
మధ్య, దక్షిణ పర్వతాలలో, లావో థింగు (మధ్య-లోయప్రాంత లావోటియన్లు) అని పిలువబడే మోన్-ఖైమరు తెగకు చెందిన ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. లావో లౌం వారిని ఆస్ట్రోయాసియాటికు మూలాన్ని సూచించే విధంగా ఖ్ము, ఖాము (కమ్ము) లేదా ఖా అని సూచిస్తారు. అయినప్పటికీ ఈ పదాలకు అర్ధం బానిస. వారు ఉత్తర లావోస్ స్థానిక నివాసులైన లావో లౌం ప్రజలు ఆసియా మూలాలున్న ప్రజలను ఈ పదాలను ఉపయోగిస్తారు. ముఖ్యంగా పట్టణాలలోనే కొంతమంది వియత్నామీయులు, చైనీయులు, థాయి ప్రజలు అల్పసంఖ్యాకులుగా ఉన్నారు. కాని 1940 ల చివరలో స్వాతంత్ర్యం తరువాత వీరిలో చాలామంది వెళ్ళిపోయారు. వీరిలో చాలామంది వియత్నాం, హాంకాంగు లేదా ఫ్రాంసుకు మకాం మార్చారు. జనాభాలో 30% లావో థింగు ప్రజలు ఉన్నారు.
లావో సంగు (ఎగువప్రాంత ప్రజలు)
కొండ ప్రజలు, లావోస్ అల్పసఖ్యాక సంస్కృతులకు చెందిన మోంగు, యావో (మియన్), దావో, షాను, అనేక టిబెటో-బర్మా భాషావాడుకరులు లావోస్ సూదూరమైన ప్రాంతాలలో చాలా సంవత్సరాలుగా ఏకాంతంలో నివసించారు. లావోస్‌లో మిశ్రమ జాతి, సాంస్కృతిక-భాషా వారసత్వం కలిగిన కొండ తెగలు ఉత్తరప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి. వీరిలో లావోస్‌కు చెందిన లూవా, ఖ్ము ప్రజలు ఉన్నారు. నేడు, లువా ప్రజలను అంతరించిపోతున్న జాతులుగా భావిస్తారు. సమిష్టిగా, వారిని లావో సౌంగు లేదా హైలాండు లావోటియన్లు అని పిలుస్తారు. లావో సౌంగు జనాభాలో 10% మాత్రమే ఉన్నారు.
భాషలు
అధికారిక, ఆధిపత్య భాషగా లావో ఉంది. ఇది థాయి భాషా సమూహానికి చెందిన భాషలా ఉచ్చరించబడుతున్న భాష. అయినప్పటికీ జనాభాలో సగం కంటే కొంచెం ఎక్కువ మంది మాత్రమే లావోను భాషను మాట్లాడతారు. మిగిలినప్రజలు (ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో) అల్పసఖ్యాకుల స్థానిక భాషలను ఉపయోగిస్తారు. లావో వర్ణమాల 13 వ - 14 వ శతాబ్దాల మధ్య ఉద్భవించింది. ఇది పురాతన ఖైమరు భాషనుండి లిపి నుండి ఉద్భవించింది. ఇది థాయితో సమానంగా ఉంటుంది. థాయి లిపి చదివేవారికి సులభంగా అర్థమవుతుంది. ఖ్ము, మోంగు వంటి భాషలు అల్పసంఖ్యాకప్రజలకు (ముఖ్యంగా మద్య, ఎగువ ప్రాంతాలలో) వాడుకభాషగా ఉంది. పుట్టుకతో వచ్చే చెవిటితనం అధికంగా ఉన్న ప్రాంతాలలో అనేక లావో సంకేత భాషలు ఉపయోగించబడతాయి.
ఫ్రెంచి భాషను సాధారణంగా ప్రభుత్వ, వాణిజ్యంలో ఉపయోగిస్తారు. లావోస్ విద్యార్థులలో మూడవ వంతు మంది ఫ్రెంచి మాధ్యమం ద్వారా విద్యను అభ్యసిస్తారు. ఫ్రెంచి ఇతర విద్యార్థులందరికీ తప్పనిసరి. దేశవ్యాప్తంగా లావో, ఫ్రెంచి భాషల వాడకం కారణంగా ప్రజలను ద్విభాషా నైపుణ్యం కలిగిన ప్రజలుగా మార్చాయి. ఫ్రెంచి ప్రధానభాషగా ఆధిఖ్యతలో ఉంది. అసోసియేషను ఆఫ్ ఆగ్నేయాసియా దేశాల (ఆసియాన్) భాష అయిన ఇంగ్లీషు ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఎక్కువగా అధ్యయనం చేయబడింది. ఇది ఫ్రెంచి సంస్థ లా ఫ్రాంకోఫోనీలో సభ్యదేశంగా ఉంది.
మతం
2005 జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా లావోటియన్లలో 64.7% మంది థెరావాడ బౌద్ధులు, 1.7% మంది క్రైస్తవులు, 31.5% మంది ఇతర లేదా సాంప్రదాయవాదులు (ఎక్కువగా సత్సానా ఫీ అభ్యాసకులు) లావోస్లో బౌద్ధమతం చాలా ముఖ్యమైన సామాజికశక్తులలో ఒకటిగా ఉంది. థెరావాడ బౌద్ధమతం స్థానిక బహుదేవతారాధనను దేశంలో ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ సత్సనా మతావలంబకులతో శాంతియుతంగా సహజీవనం చేసింది.
ఆరోగ్యం
2017 లో పురుషుల సగటు ఆయుర్దాయం 62.6 సంవత్సరాలు, ఆడవారి సగట్ ఆయుర్దాయం 66.7 సంవత్సరాలు. 2007 లో సగటు ఆయుర్దాయం 54 సంవత్సరాలు. 2008 లో జనాభాలో 43% మందికి త్రాగునీటి వనరులు అందుబాటులో లేవు.ఇది 2010 నాటికి ఈ కారణంగా దేశంలోని జనంఖ్య 33% క్షీణిస్తుందని అంచనా వేయబడింది. ఆరోగ్యం కొరకు ప్రభుత్వం జి.డి.పి.లో 4% వ్యయం చేస్తుంది. 2006 లో ఆరోగ్యరక్షణ కొరకు లావోస్ ప్రభుత్వం సగటున 18 అమెరికాడాలర్లు వ్యయం చేసింది.
విద్య
వయోజన అక్షరాస్యత రేటు మూడింట రెండు వంతులను అధిగమించింది. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు స్త్రీ అక్షరాస్యత రేటును అధిగమించింది. మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 73% (2010 అంచనా).
2004 లో నికర ప్రాధమిక పాఠశాల నమోదు రేటు 84% ఉంది.
లావోస్ జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం లావో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయ నిర్వహణలో పనిచేస్తుంది.
తక్కువ ఆదాయ దేశంగా లావోస్ నిపుణుల వలసల సమస్యను ఎదుర్కొంటుంది. విద్యావంతులు అత్యధికంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు వలస వెళతారు. విద్యావంతులైన లావోటియన్లలో 37% మంది లావోస్ వెలుపల నివసిస్తున్నారని అంచనా.
సంస్కృతి
థెరావాడ బౌద్ధమతం లావో సంస్కృతిని అత్యధికంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా భాషలు, దేవాలయం వరకు, కళ, సాహిత్యం, ప్రదర్శన కళలు మొదలైన వాటిలో ప్రతిబింబిస్తుంది. బౌద్ధమతానికి పూర్వమే లావో సంస్కృతి అనేక అంశాలు ఉనికిలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు లావో సంగీతం దాని జాతీయ వాయిద్యం ఖేను చరిత్రపూర్వ మూలాలు కలిగి ఉంది. ఇది ఒక రకమైన వెదురు పైపుతో రూపొందించబడింది. లాం గాయకులు దీనిని అధికంగా ఉపయోగిస్తూ ఉన్నారు. లాం శైలులలో లామ్ సరవనే అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది.
అంటుకునే బియ్యం ప్రధానమైన ఆహారంగా ఉంది. దీనికి లావో ప్రజలలో సాంస్కృతిక, మతపరమైన ప్రాముఖ్యత ఉంది. సాధారణంగా జాస్మిన్ బియ్యంకంటే ప్రజలు జిగటబియ్యం పట్ల మక్కువ చూపిస్తారు. స్టికీ వరి సాగు, ఉత్పత్తి లావోస్‌లో ఉద్భవించిందని భావిస్తున్నారు. అనేక జాతుల మధ్య బియ్యం ఉత్పత్తికి సంబంధించిన అనేక సంప్రదాయాలు, ఆచారాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు లుయాంగు ప్రాబాంగులోని ఖమ్మూ రైతులు చనిపోయిన తల్లిదండ్రుల జ్ఞాపకార్థం గుడిసె దగ్గర లేదా బియ్యం పొలం అంచున చిన్న మొత్తంలో జిగట బియ్యం రకంన ఖావో కాంను నాటుతారు. ఇది తల్లిదండ్రులు ఇంకా బతికే ఉన్నారని సూచిస్తుంది.
లావోటియన్ మహిళలు రోజువారీ జీవితంలో ధరించే సాంప్రదాయ వస్త్రం పేరు సింహు. ఇది చేతితో నేసిన పట్టు లంగా. ఇది వైవిధ్యభరితంగా ధరించబడుతూ ధరించిన స్త్రీలకు ప్రత్యేకత ఇస్తుంది. ప్రత్యేకించి ప్రాంతీయ వైధ్యాలతో రూపొందించబడే ఈ వస్త్రం ధరించినవారు ఏ ప్రాంతం నుండి వచ్చారో ఇది సూచిస్తుంది.
చలనచిత్రం
1975 లో లావో పిడిఆర్ స్థాపించబడినప్పటి తరువాత లావోస్‌లో చాలా తక్కువ సినిమాలు మాత్రమే నిర్మినబడ్డాయి. రాచరికం రద్దు చేసిన తరువాత 1983 లో నిర్మించిన మొట్టమొదటి చలనచిత్రం " గన్ వాయిస్ ఫ్రం ది ప్లెయిన్ ఆఫ్ జార్స్ " నికి సోమ్‌చిత్ ఫోల్సేనా దర్శకత్వం వహించారు. అయినప్పటికీ దాని విడుదలను సెన్సార్‌ బోర్డు నిరోధించింది. 2008 లో నిర్మించిన మొదటి వాణిజ్య చలన చిత్రంగా సబైదీ లుయాంగు ప్రబాంగు నిర్మించబడింది.
ఆస్ట్రేలియా చిత్రనిర్మాత కిం మోర్డౌంటు మొట్టమొదటి చలన చిత్రం లావోస్‌లో నిర్మించబడింది. ఇందులో నటించిన లావోటియన్ తారాగణం వారి మాతృభాషను మాట్లాడారు. ది రాకెటు పేరుతో ఈ చిత్రం 2013 మెల్బోర్ను ఇంటర్నేషనలు ఫిల్ము ఫెస్టివలులో ప్రదర్శించబడింది. ఇది బెర్లిన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో మూడు అవార్డులను గెలుచుకుంది. లావో చలన చిత్రాలను నిర్మించి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందడంలో విజయవంతమై ఒక నిర్మాణ సంస్థ అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందింది. లావో న్యూవేవ్ సినిమా " ఎట్ ది హరిజోజ్ణ్ "నుకు అనిసే కెయోలా దర్శకత్వం వహించాడు. లావో ఆర్టు మీడియా " చంతలీ " చిత్రానికి " మటీ డో " దర్శకత్వం వహించాడు. ఇది 2013 ఒజాసియా ఫిల్ము ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడింది.
2017 సెప్టెంబరులో లావోస్ " డియరెస్టు సిస్టర్ " (లావో: ນ້ອງ ຮັກ), మాటీ డో రెండవ చలనచిత్రం 90 వ అకాడమీ అవార్డులకు (లేదా ఆస్కార్) ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రానికి పరిశీలన కోసం సమర్పించింది. ఇది ఆస్కారు కోసం దేశం మొట్టమొదటి సమర్పణగా గుర్తించబడింది.
2018 నాటికి లావోస్‌లో సినిమాలు చూపించడానికి మూడు ఆపరేటింగు థియేటర్లు మాత్రమే ఉన్నాయి.
పండగలు
లావోస్‌ ప్రభుత్వ సెలవులు, ఉత్సవాలు, వేడుకలు.
మీడియా
రెండు విదేశీ భాషా పత్రికలతో సహా వార్తాపత్రికలన్నింటిని ప్రభుత్వం ద్వారా ప్రచురించబడుతున్నాయి: ఆంగ్ల భాషలో " వియంటియాను టైమ్సు " ప్రచురించబడుతుంది. ఫ్రెంచి భాషలో " లే రెనోవాటూరు " ప్రచురించబడుతుంది. అదనంగా దేశం అధికారిక వార్తా సంస్థ అయిన " ఖావో శాన్ పాథెట్ లావో " ఇంగ్లీషు, ఫ్రెంచి భాషలలో ప్రచురించబడుతుంది. లావోస్‌లో ప్రస్తుతం 9 దినపత్రికలు, 90 పత్రికలు, 43 రేడియో స్టేషన్లు, 32 టీవీ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. 2011 నాటికి లావోస్‌లో న్హాన్ డాన్ (ది పీపుల్), జిన్హువా అనే విదేశీ వార్తాసంస్థలకు మాత్రమే ప్రచురణకు, కార్యాలయాలు ప్రారంభించడానికి అనుమతులు ఇవ్వబడ్డాయి. 2011 లో వియంటియానులో ఈ రెండు న్యూస్ ఏజెన్సీ- కార్యాలయాలు ప్రారంభించాయి.
లావో ప్రభుత్వం తన చర్యల మీద విమర్శలను నివారించడానికి అన్ని మీడియా ఛానెళ్లను భారీగా నియంత్రిస్తుంది. ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించిన లావో పౌరులు బలవంతం అదృశ్యం చేయబడడం, ఏకపక్ష అరెస్టులు, హింసకు గురయ్యారు.
ఇంటర్నెట్ కేఫ్‌లు ఇప్పుడు ప్రధాన పట్టణ కేంద్రాల్లో సర్వసాధారణమై ప్రధానంగా యువ తరానికి ప్రాచుర్యం పొందాయి.
బహుభార్యత్వం
లావోస్‌లో అధికారికంగా నేరం ఆధారిత జరిమానా స్వల్పంగా ఉన్నప్పటికీ. రాజ్యాంగం, ఫ్యామిలీ కోడ్ బహుభార్యాత్వ వివాహాలకు చట్టబద్ధమైన గుర్తింపును నిరోధిస్తాయి. దేశంలో వివాహం ఏకైక రూపం ఒకే భార్య అని రాజ్యాంగం నిర్దేశిస్తుంది. కొంతమంది మోంగ్ ప్రజలలో ఇప్పటికీ బహుభార్యాత్వం ఆచారంలో ఉంది.
క్రీడ
ముయే లావో యుద్ధ కళ లావో జాతీయ క్రీడగా ఉంది. ఇది థాయిలాండు ముయే థాయి, బర్మా లెత్వీ, కంబోడియా ప్రదలు సెరీల మాదిరిగానే కిక్బాక్సింగు క్రీడారూపాలలో ఇది ఒకటి.
లావోస్‌లో " అసోసియేషన్ ఫుట్బాల్ " క్రీడ ప్రజాదరణ పొందింది. దేశంలోని అసోసియేషన్ ఫుట్బాలు క్లబ్బులకు లావో లీగు అగ్రశ్రేణి ప్రొఫెషనలు లీగుగా ఉంది. లీగు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి 8 లావో ఆర్మీ ఎఫ్‌సి టైటిళ్లతో (2007-2008 సీజన్ తరువాత) అత్యంత విజయవంతమైన క్లబ్బుగా ఉంది. ఇది అత్యధిక సంఖ్యలో ఛాంపియన్షిప్పు విజయాలు సాధించింది.
లావోస్ జాతీయ బాస్కెట్బాలు జట్టు 2017 ఆగ్నేయాసియా క్రీడలలో పోటీ పడింది. అక్కడ 8 వ స్థానంలో ఉన్న మ్యాచిలో మయన్మారును ఓడించింది.
మూలాలు
వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు
అనుశాసనిక పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
ప్రధమాశ్వాసము
ధర్మరాజు భీష్ముడితో " పితామహా ! మీరు నాకు ఎన్నో ఉపదేశించారు. కాని నా మనసుకు కొంచెం కూడా శాంతి కలుగ లేదు. పట్టుబట్టి ఎంతో మందిని బంధువులను యుద్ధములో వధించాను. మిమ్ము అతి దారుణంగా శరతల్పగతుడిని చేసాను. ఇంత చేసిన నాకు మనశ్శాంతి ఎలాకలుగుతుంది. పితామహా ! నేను సుయోధనుడిని రాజ్యం ఇరువురము పంచుకుని పరిపాలిద్దాము అని ప్రాధేయపడ్డాను. అతడు అందుకు సమ్మతించ లేదు. నేను మాత్రం పోతే పోనీలే అతడికే రాజ్యాన్ని వదిలి వేద్దాము అని అనుకున్నానా ! అలా ఉండక కోపంతో రగిలి పోయి పట్టుదలలకు పోయి యుద్ధం చేసాను ఫలితం సర్వనాశనం అయింది. ఈ నాడు పశ్చాత్తాపపడి ప్రయోజనమేమి ? ఇక నాకు దుఃఖం తప్ప శాంతి ఎలా కలుగుతుంది " అని బాధపడ్డాడు. భీష్ముడు ఊరడింపుగా " ధర్మనందనా ! చింతించకుము అంతా దైవనిర్ణయమే. దానిని తప్పించుట మనచేతిలో లేదు మనము కర్తలమూ కాదు.
బ్రాహ్మణ వనిత
దీనికి ఒక కథ చెప్తాను విను. ఒక ఊరిలో గౌతమి అను బ్రాహ్మణ వనిత ఉండేది. ఆమెకు ఒక కొడుకు ఉన్నాడు. అతడు ఒక రోజు పాము కరిచి చనిపోయాడు. అది చూసి ఆమె దుఃఖించ సాగింది. అంతలో అది చూసిన బోయవాడు ఆ కుర్రాడిని కరిచిన పామును పట్టి తెచ్చి " అమ్మా ! ఇదిగో నీ కుమారుడిని కరిచిన పామును పట్టి తెచ్చాను. దీనిని ఏమి చెయ్యమటావో చెప్పు. తలపగులకొట్టి చంపమంటావా ! లేక నిలువునా చీల్చి చంపమంటావా ! నీవు ఎలా చెప్తే అలా చేస్తాను " అన్నాడు. గౌతమి " అన్నా ! ఈ పామును విడిచి పెట్టు " అన్నది. బోయవాడు " అమ్మా ! ఇది నీ కుమారుని చంపింది కదా! " అన్నాడు. గౌతమి " అన్నా! విధివశాత్తు ఈ ఆపద వచ్చింది. నాకుమారుడు చనిపోయాడు. అందుకు దుఃఖించడము సహజమే అయినా ! దానికి కారకులు అయిన వారిని చంపడం అధములు చేసే పని. ఉత్తములు, ధర్మపరులు ఆ పని చెయ్యరు. జరిగిన ఆపదను వెంటనే మరచి పోతారు. అన్నా ! నీవు ఆ పామును చంపినంత మాత్రాన నా కుమారుడు బ్రతుకుతాడా ! దానిని విడిచి పెట్టు " అన్నది. బోయవాడు " అమ్మా ! నీ మాటలు నాలాంటి వాడికి అర్ధము కాదు. చంపిన వాడిని చంపడమే నాకు తెలిసిన ధర్మము. కనుక ఈ పామును చంపుతాను " అని అన్నాడు. గౌతమి " అన్నా ! నీ పేరు అర్జునుకుడు. అంటే తెల్లని వాడివి, స్వచ్ఛమైన వాడివి, అమాయకుడివి నీవు ఇలా ప్రవర్తించ తగదు . అయినా నేను హింసకు ఎలా సహిస్తాను " అన్నది. బోయవాడు " అమ్మా ! నా మాట విను జనులను బాధించే వారిని చంపడమే ధర్మము దాని వలన పాపము రాదు " అన్నాడు. గౌతమి " తాను బంధించిన వాడు శత్రువైనా అతడిని చంపడము అధర్మము కదా ! " అన్నది. అమ్మా ! ఈ పామును చంపి ఈ పాటు వలన బాధించబడు వారిని రక్షించడం ధర్మము కాదా ! వృత్తాసురుడిని దేవేంద్రుడు చంపలేదా ! మహాశివుడు దక్షయజ్ఞం ధ్వంసం చేయ లేదా ! అవన్నీ ధర్మములు అయినప్పుడు. ఇది మాత్రము ఎందుకు ధర్మము కాదు. కనుక ఈ పామును చంపుటకు అంగీకరించు " అన్నాడు.
పామువాదన
వీళ్ళ సంభాషణ మౌనంగా విన్న పాము బోయవానితో " అన్నా ! ఇందు నాతప్పు ఏమీ లేదు మృత్యుదేవత నన్ను ఆవహించింది. నేను ఆ బాలుడిని కరిచి చంపాను. అంతే కాని నాకు ఆ బాలుడి మీద కోపము కాని ద్వేషము కాని లేదు " అని పలికింది పాము. బోయ వాడు " మరీ మంచిది మృత్యుదేవతకు ఆయుధమైన నీన్ను చంపడం తప్పు కాదు " పామును చంపబోయాడు. పాము " అయ్యా ! కుమ్మరి వాడు కుండలు చేసే సమయంలో కుండ పగిలితే తిరిగే సారెదా కుమ్మరి వాడిదా తప్పు. అయ్యా నరులు కనపడితే నన్నే చంపుతారు కదా ! అటువంటి నాకు ఇతరులను చంపే శక్తి నాకు ఏది " అన్నది. బోయవాడు " బాగా చెప్పావు సర్పమా ! ఎదుటి వాడు బాణం వేసినప్పుడు బాణము వేసిన వాడిది తప్పా బాణాది తప్పా అని ఆలోచిస్తూ ఊరుకుంటామా ! వేగంగా వస్తున్న బాణాన్ని వేరొక బాణంతో మధ్యలోనే తుంచమా ! అందులో పాపము ఏముంది. అయినా ఎవరో చెప్పారని వచ్చి బాలుని కరిచి ప్రాణములు హరించిన నిన్నే కాదు మృత్యుదేవత చేతి ఆయుధాలైన నీలాంటి పాములన్నింటినీ చంపాలి " అన్నాడు. అందుకు పాము నవ్వి " అన్నా యజ్ఞములు, యాగములు, యజమాని ఆజ్ఞ మేరకు పురోహితులు చేయించినా యజ్ఞఫలితము యజమానికి చెందుతుంది. కనుక ఈ బాలుడిని చంపిన పాపము మృత్యుదేవతే కాని నాది కాదు " అన్నది.
మృత్యుదేవతవాదన
అంతలో మృత్యుదేవత అక్కడకు వచ్చి పాముని చూసి " సర్పరాజమా ! నీవు ఏ పాపము చేయలేదు. నేను నీకు చెప్పినట్లే యముడు నాకు చెప్పాడు. నేను యముని ఆజ్ఞను పాటించినట్లే నీవు నా ఆజ్ఞను పాటించావు కనుక ఇందులో నా పాపము, నీ పాపము ఏమీ లేదు. సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని, ఆకాశము, జలము, గాలి, ఈ ప్రకృతి  అన్నీ యముని చేతిలో ఉన్నాయి " అని మృత్యుదేవత పలికింది. పాము " నువ్వు చెప్పినది నేను చేస్తే అది నా తప్పు అని అంటున్నారు. నీవు పంపావని నేను చెప్పాను. ఇది యముని తప్పా, నీ తప్పా అని చెప్పడానికి నేను ఎవరిని " అని " బోయవాడితో " అన్నా ! మృత్యు దేవత మాట విన్నావు కదా ! నువ్వు నా తప్పు అంటున్నావు. ఈ తప్పు నాకు అంటగట్టడం ధర్మమా ! " అన్నది. బోయవాడు నవ్వి " నువ్వూ మృత్యువు ఇద్దరూ పాపాత్ములే నాకు మీ ఇద్దరిలో ఎవరిని చూసినా భయము లేదు " అన్నాడు. ఇంతలో యమధర్మరాజు అక్కడకు వచ్చి " మీకు కలిగిన ధర్మసందేహం తీర్చడానికి నేను వచ్చాను. అసలు ఈ బాలుడి మరణానికి కారణం ఇతడి కర్మలఫలమే కాని వేరు కాదు. నేను కాని, పాము కాని, మృత్యుదేవత కాని కాదు. మనిషి చేసుకున్న కర్మలే ఫలితంగా పుట్టుకు, మరణము, సుఖము దుఃఖము కలుగుతాయి. వాటిని ఎవరూ తప్పించుకో లేరు. ఈశ్వరుడికైనా కర్మఫలం అనుభవించక తప్పదు కనుక ఈ కుర్రాడు ఎంతటి వాడు కనుక ఎవరిని నిందించ వలసిన అవసరము ఏముంది " అన్నాడు. అప్పుడు గౌతమి తాను చెప్పిన మాటలే యమధర్మరాజు చెప్పడం చూసి " అన్నా ! యమధర్మరాజు చెప్పినది విన్నావు కదా ! నాకు పుత్రశోకం కలగాలని ఉంది కనుక అనుభవిస్తున్నాను. ఇది వెనుక జన్మలో నేను చేసిన కర్మల ఫలితము. దీనికి ఎవరిని నిందించిన ఫలితమేమి ? కనుక ఆ పామును విడిచి పెట్టు " అన్నది. ఇందరి మాట విని బోయవాడ జ్ఞానోదయము పొంది ఆ పామును విడిచి పెట్టాడు. కనుక ధర్మనందనా ! యుద్ధంలో నీ బంధువులు మరణానికి కారణం నీవు కాదు. వారి వారి దుష్కర్మలకు కలిగిన ఫలితమే ! నీవు వారి మరణానికి దుఃఖించడం వృధా ! " అని చెప్పాడు.
మృత్యుభయము
ధర్మరాజు
బ్రాహ్మణత్వము
ధర్మరాజు " పితామహా ! బ్రాహ్మణులు కాక ఇతరులు తాము చేసే గుణకర్మల వలన బ్రాహ్మణత్వము పొందవచ్చునా ! " అని తన సందేహం వెలిబుచ్చాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! బ్రాహ్మణత్వము పొందడం చాలా దుర్లభ్యం. ఎన్నో జన్మలు ఎత్తిన తరువాత కాని బ్రాహ్మణజన్మ లభించదు. ఈ విషయము గురించి నీకు ఒక ఇతిహాసము చెప్తాను విను. పూర్వము మతంగుడు అనే విప్రకుమారుడు ఉండే వాడు. అతడు తండ్రి ఆదేశానుసారము ఒక యజ్ఞానికి వెడుతున్నాడు. దారిలో అతడు ఒక గాడిదపిల్లను కర్రతో గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ గాడిద పిల్ల ఏడుస్తూ తనతల్లి వద్దకు వెళ్ళి జరిగిన సంగతి చెప్పింది. ఆ గాడిద తన కూతురుతో " అమ్మా ! ఇతడు చంఢాలుడు, క్రూరుడు అందుకే నిన్ను అలా కొట్టాడు " అని చెప్పింది. గాడిదమాటలను అర్ధము చేసుకున్న విప్రకుమారుడు " గాడిద ఊరికే అలా అన లేదు. గాడిద మాటలలో ఏదో అంతరార్ధము ఉంది. లేకుంటే అలా ఎందుకు అంటుంది " అనుకున్నాడు. విప్రకుమారుడు ఆ గాడిద వద్దకు వెళ్ళి తన జన్మరహస్యము చెప్పమని అడిగాడు. గాడిద " విప్రకుమారా ! నీ తల్లి కామంతో ఒక క్షురకుని వలన నిన్ను కన్నది. కనుక నీవు బ్రాహ్మణుడివి కాదు " అని చెప్పింది. ఆపై అతడికి యజ్ఞముకు వెళ్ళడానికి మనస్కరించక ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళి తండ్రితో " తండ్రీ ! నేను బ్రాహ్మణ స్త్రీకి క్షురకుడికి పుట్టాను కనుక నేను బ్రాహ్మణుడను కాను. ఆ గార్ధభము ఏదో శాపవశాన ఇలా జన్మ ఎత్తి ఉంటుంది. లేకున్న ఈ నా జన్మరహస్యము ఎలా తెలుస్తుంది. తండ్రీ ! నేను తపస్సు చేసి బ్రాహ్మణత్వము సంపాదిస్తాను " అని చెప్పి మతంగుడు తపస్సు చేయడానికి అడవులకు వెళ్ళాడు.
మతంగుడి తపసు
మతంగుడు కొన్ని సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి ఇంద్రుడిని ప్రసన్నము చేసుకున్నాడు. ఇంద్రుడు ప్రత్యక్షమై " కుమారా ! నీవు తపస్సు ఎందుకు చేస్తున్నావు ? నీ కోరిక ఏమిటి " అని అడిగాడు. మతంగుడు " దేవా ! నాకు బ్రాహ్మణత్వము ప్రసాదించండి " అని అడిగాడు. ఇంద్రుడు " కుమారా ! బ్రాహ్మణత్వము మహత్తరమైనది. ఇతరులకు అది లభ్యము కాదు కనుక మరేదైనా వరము కోరుకో " అని అన్నాడు. మతంగుడు " అయ్యా ! నా కోరిక తీర్చడం మీకు కుదరదు కనుక మీరు వెళ్ళండి. నా తపస్సు కొనసాగిస్తాను " అన్నాడు. ఇంద్రుడు వెళ్ళగానే మతంగుడు తన తపస్సు కొనసాగించి ఒంటి కాలి మీద మరొక నూరేళ్ళు తపస్సు చేసి ఇంద్రుడిని ప్రత్యక్షం చేసుకున్నాడు. ఇంద్రుడు " కుమారా ! నీ పట్టు విడువక ఉన్నావు! శూద్రుడు ఇలాంటి తపస్సు చేస్తే చస్తాడు జాగ్రత్త అని బెదిరించి అసలు బ్రాహ్మణత్వము ఎలా సిద్ధిస్తుందో నీకు తెలుసా ! ఇంతకంటేపది రెట్లు తపస్సు చేస్తే కాని ఒక చంఢాలుడు శూద్రుడు కాలేడు. దాని కంటే నూరు రెట్లు తపస్సు చేస్తే కాని శుద్రుడు వైశ్యుడు కాలేడు. దాని కంటే వేయిరెట్లు తపస్సు చేసిన కాని వైశ్యుడు క్షత్రియుడు కాలేడు. దాని కంటే పది వేల రెట్లు తపస్సు చేసిన కాని క్షత్రియుడు దుర్మార్గుడైన బ్రాహ్మణుడు కాలేడు. దానికంటే లక్షరెట్లు తపస్సు చేస్తే కాని దుర్మార్గు డైన బ్రాహ్మణుడు ఇంద్రియములను, మనస్సును జయించి, సత్యము అహింసలను పాటించి, మాత్సర్యము విడిచి పెట్టి సద్బ్రాహ్మణుడు కాలేడు. అటువంటి సద్బ్రాహ్మణత్వము ఒక వంద సంవత్సారాల తపస్సుకు వస్తుందా ! చెప్పు " అన్నాడు. ఒక వేళ బ్రాహ్మణ జన్మ పొందినా దానిని నిలబెట్టు కొనుట కష్టము. ఒక్కొక్క జీవుడు అనేక జన్మల తర్వాత కాని బ్రాహ్మణజన్మ ఎత్త లేడు. అలా ఎత్తినా అతడు దానిని నిలబెట్టుకోలేడు. ధనవాంఛ, కామవాంఛ, విషయాసక్తితో సదాచారములను వదిలి దుర్మార్గుడు ఔతాడు. తిరిగి బ్రాహ్మణజన్మ రావడానికి ఎన్నో ఏళ్ళు పడుతుంది. అటువంటి బ్రాహ్మణజన్మ కొరకు నీవు తాపత్రయపడి నీ వినాశనము ఎందుకు కొని తెచ్చుకుంటావు. నీ కిష్టమైన మరొక వరము కోరుకో ఇస్తాను తపస్సు చాలించు " అన్నాడు. మారుమాటాడని మాతంగుడి మొండి తనము చూసి విసుగు చెంది ఇంద్రుడు వెళ్ళి పోయాడు. మాతంగుడు తిరిగి తన తపస్సు కొనసాగించాడు. కాలి బొటనవేలి మీద నిలబడి శరీరం అస్థిపంజరము అయ్యేవరకు తపస్సు చేసాడు. అతడి శరీరము శిధిలమై పడిపోతుడగా ఇంద్రుడు పట్టుకున్నాడు. ఏమిటి నాయనా ఇది పెద్ద పులిలా నిన్ను మింగగలిగిన బ్రాహ్మణత్వము నీకెందుకు చక్కగా వేరు వరములు అడిగి సుఖపడు " అన్నాడు. మాతంగుడు అంగీకరించగానే ఇంద్రుడు " నీవు చంఢదేవుడు అనే పేరుతో అందమైన స్త్రీల పూజలందుకుని వారి వలన నీ కోరికలు ఈడేర్చుకుంటావు " అని వరాలు ప్రసాదించాడు.
విశ్వామిత్రుడి బ్రాహ్మణత్వము
మతంగుడి మాట కథ విన్న ధర్మరాజు " పితామహా ! ఇంద్రుడు చెప్పినట్లు బ్రాహ్మణత్వము పొందడం దుర్లభము అయిన క్షత్రియుడైన విశ్వామిత్రుడికి బ్రాహ్మణత్వము ఎలా సిద్దిస్తుంది " వివరించండి అని అడిగాడు. ధర్మనందనా ! జాహ్నవీదేవికి తండ్రి అయిన జహ్నుడు అనే వాడి వంశములోగాధి జన్మించాడు. గాధి కూతురు సత్యవతి. సత్యవతిని తనకిచ్చి వివాహము చేయమని రుచీకుడు అడగగా గాధి అంగీకరించక బదులుగా చెవి తెల్లగా ఉన్న వేయి గుర్రములను కట్నంగా ఇస్తే సత్యవతిని ఋచీకుడి కిచ్చి వివాహము జరిపిస్తానని షరతు పెట్టాడు. ఋచీకుడు అందుకు రోషంతో అంగీకరించి గుర్రములను వెతికి తెస్తానని చెప్పాడు. ఋచీకుడు వరుణుడి వద్దకు వెళ్ళి " నాకు తెల్లని చెవులు కలిగిన వేయిగుర్రాలను ఇవ్వు " అని అడిగాడు. వరుణుడు " ఈ మాత్రానికి ఇంత దూరము రావాలా ! నీవు కోరిన వెంటనే నీ ఎదుట నిలబడతాయి " అని చెప్పాడు. వెంటనే ఋచీకుడు గంగానది ఒడ్డుకు వెళ్ళి పద్మాసనము వేసుకుని కూర్చుని కళ్ళు మూసుకుని " నాకు తెల్లని చెవులు కలిగిన వేయి గుర్రాలు కావాలి " అని కోరుకోగానే అతడి ఎదుట తెల్లని చెవులు కలిగిన వేయిగుర్రాలు నిలబడ్డాయి. అప్పటి నుండి ఆ ప్రదేశము అశ్వతీర్ధముగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఋచీకుడు ఆ గుర్రాలను గాధికి ఇచ్చాడు. గాధి చేసేది లేక సత్యవతిని ఋచీకుడికి ఇచ్చి వివాహము చేసాడు.
గాధి రుచీకులకు పుత్ర భాగ్యము
ఋచీకుడు కొన్ని సంవత్సరాలు సత్యవతితో కాపురము చేసిన పిదప సంతానం కావాలని కోరిక కలిగి " సత్యవతీ ! సంతానము కొరకు నేను యజ్ఞములో ఇచ్చే చరువు సంపాదిస్తాను " అన్నాడు. సత్యవతి తల్లి కూడా తనకూ సంతానం కావాలని అందు కొరకు తనకు కూడా చరువు కావాలని కోరింది. ఋచీకుడు అందుకు అంగీకరించి రెండు చరువులు సంపాదించి దానిని తన తపశక్తితో నింపాడు. వాటిలో ఒక చరువులో ఉన్న యజ్ఞశేషాన్ని భుజించిన వారికి ఉజ్వలంగా ప్రకాశించే బ్రాహ్మణుడు పుడతాడు అని రెండవ చరువులోని యజ్ఞ శేషాన్ని భుజించిన రాజసభావం కలిగిన పుత్రుడు పుడతాడు. ఋచీకుడు సత్యవతిని చూసి " సత్యవతీ ! ఇది ఒకటి క్షాత్ర శక్తి ప్రధాన పుత్రుడిని ఇస్తుంది నీవు దానిని నీ తల్లికి ఇవ్వు. రెండవది సాత్వికత, బ్రాహ్మణత్వము ప్రధానుడైన పుత్రుడిని ఇస్తుంది దానిని నువ్వు స్వీకరించు. తరువాత ఋతు సమయంలో నీవు మేడి చెట్టును నీ తల్లి రావి చెట్టును కౌగలించుకున్న మీకు సంతానము కలుగుతుంది " అని చెప్పాడు. కాని విధివిలాసంగా చరువును తీసుకునే సమయంలో చరువులు, కౌగలించుకున్న వృక్షములు తారుమారై ఫలితంగా వారు ధరించిన గర్భాలు తారుమారయ్యాయి. ఇదంతా దివ్యదృష్టితో తెలుసుకున్న ఋచీకుడు సత్యవతితో " సత్యవతీ ! మీ చరువులు వృక్షములు తారుమారయ్యాయి. ఫలితంగా నీ గర్భంలో దుర్మార్గుడైన క్షత్రియుడు పెరుగుతున్నాడు అని చెప్పాడు. ఆ మాటకు తల్లడిల్లిన సత్యవతి " సద్బ్రాహ్మణుడివైన, తపశ్శాలివైన మీకు దుర్మార్గుడైన క్షత్రియుడు కలిగిన మీకు అపకీర్తి కదా ! నీ మహిమ చేత ఈ అవాంతరము నివారించు " అని వేడుకుంది. అందుకు ఋచీకుడు అంగీకరించి " ఈ ప్రభావము ఒక జన్మకాలము పొడిగించి నీకు సద్బ్రాహ్మణుడు నీకుమారుడికి క్షత్రియాంశ కలిగిన కుమారుడు జన్మిస్తాడు " అని వరం ఇచ్చాడు. అలా సత్యవతికి జమదగ్ని జన్మించాడు. జమదగ్ని కుమారుడు పరశురాముడు క్షత్రియాంశతో జన్మించి క్షత్రియ కుల వినాశకుడయ్యాడు. సత్యవతి తల్లికి విశ్వామిత్రుడు జన్మించినా అతడికి బ్రాహ్మణధర్మమునందు ఆసక్తి కలిగింది. ఈ కారణంగా పరశురాముడికి క్షత్రియత్వము, విశ్వామిత్రుడికి బ్రాహ్మణత్వము వచ్చాయి " అని భీష్ముడు ధర్మరాజుకు చెప్పాడు.
వీతహవ్యుడు బ్రాహ్మణత్వము
ధర్మరాజు " పితామహా నాకు ఈ సందర్భంలో నాకు మరొక కథ గుర్తుకు వస్తుంది. పూర్వము వీతహవ్యుడు అనే క్షత్రియుడు బ్రాహ్మణత్వము పొందాడు అని విన్నాము అది ఎలా జరిగిందో వివరించండి " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! మనువు పరంపరలో శర్యాతి వంశం ఒకటి. ఆ వంశలో జన్మించిన హైహయుడు వత్సదేశాన్ని పాలించాడు. అతడికి వీతహవ్యుడు అని కూడా పేరు ఉండేది. అతడికి పది మంది భార్యలు ఉండేవారు. వారి ద్వారా అతడు యోధులు, బలాఢ్యులు అయిన నూరుగురు పుత్రులను పొందాడు. హైహయుడి కుమారులు కాశీరాజైన హర్యశ్వుడి మీదకు దండేత్తి అతడిని ఓడించారు. అతడి తర్వాత అతడి కుమారుడు సుదేవుడు రాజయ్యాడు. హైహయుడి కుమారులు తిరిగి సుదేవుడి మీదకు దండెత్తి అతడిని కూడా ఓడించారు. ఆ తరువాత సుదేవుడి కుమారుడు దివోదాసు రాజయ్యాడు. హైహయుడి కుమారులు దివోదాసును యుద్ధానికి పిలిచి అతడిని ఓడించారు. అతడు భయంతో పారిపోయి భరద్వాజుడిని శరణుజొచ్చి హైహయకుమారులు తన తండ్రని చంపి తనను కూడా ఓడించారని చెప్పాడు. భరద్వాజుడు దివోదాసు భయమును పోగొట్టి " నీకు ఒక హైహయకుమారులను హతమార్చగలిగిన ఒక కుమారుడిని ప్రసాదిస్తాను " అని చెప్పి దివోదాసు చేత పుత్రకామేష్టి యాగము చేయించాడు. ఆ యాగఫలంగా అతడికి ఒక కుమారుడు కలిగాడు. అతడు 13 సంవత్సరాల ప్రాయానికి వచ్చాడు. వాడి పేరు ప్రత్యర్ధనుడు. భరధ్వాజముని అనుగ్రహంతో ప్రత్యర్ధనుడు వేదములు, ధనుర్వేదము అభ్యసించాడు. దివోదాసు అతడిని యువరాజుగా అభిషేకించాడు. ప్రత్యర్ధనుడు హైహయుల మీదకు దండేత్తి హహయకుమారులను అందరినీ హతమార్చడమే కాక హైహయుడి మీదకు లంఘించాడు. హైహయుడు పారి పోయి భృగుమహర్షి శరణుజొచ్చాడు. భృగుమహర్షి అతడిని తన ఆశ్రమంలో దాచాడు. అతడిని తరుముకుంటూ అక్కడకు వచ్చిన ప్రత్యర్ధనుడు భృగుమహర్షిని చూసి నమస్కరించాడు. భృగుమహర్షి అతడితో " నీవు ఇక్కడకు వచ్చిన పని ఏమిటి ? " అని అడిగాడు. ప్రత్యర్ధనుడు జరిగినది యావత్తు భృగుమహర్షికి వివరించి తాను హైహయుడిని తరుముకుంటూ వచ్చిన విషయము చెప్పాడు. భృగుమహర్షి " ఇక్కడ ఎవరూ రాజవంశీయులు లేరు ఇక్కడ ఉన్న వారంతా బ్రాహ్మణులైన నా శిష్యులే " అన్నాడు. ప్రత్యర్ధనుడు నవ్వి " మహర్షీ ! మీరు అసత్యము పలుకరు కదా ! హైహయుడు క్షత్రియుడు కాదు అని చెప్పి అతడిని క్షత్రియకులము నుండి వెలివేసారు కనుక నేను వచ్చిన పని పూర్తి అయింది. నాకు కావలసినది కూడా అదే. మహర్షీ నా మీద కూడా కొంత కరుణ చూపండి " అని పలికి వెనుతిరిగాడు. అప్పటి నుండి హైహయుడు బ్రాహ్మణత్వము స్వీకరించి గొప్ప తపస్సు చేసాడు. కృత్సమదుడు అనే కుమారుడిని పొందాడు. అతడి వంశంలో సుతేజసుడు, వర్చసుడు, నిహవ్యుడు, సత్యుడు, సంతుడు, శ్రవసుడు, దమసుడు, ప్రకాశుడు, వాగీంద్రుడు, ప్రమతి, రురుడు, సముదుడు, శునకుడు, శౌనకుడు  అనే బ్రాహ్మణులు జన్మించారు. ఇలా హైహయుడు అనే వీతహవ్యుడు ఒక బ్రాహ్మణ వంశ కర్త అయ్యాడు అని " చెప్పాడు.
దైవము పురుషప్రయత్నను
ధర్మరాజు " పితామహా ! దైవబలము పురుషప్రయత్నము ఏది గొప్పది ? వివరించండి " అన్నాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! ఇదే ప్రశ్నను పూర్వము వశిష్ఠుడు బ్రహ్మను అడిగాడు. అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు చెప్పిన విషయాన్ని నీకు చెప్తాను. క్షేత్రము, మానవప్రయత్నము, విత్తనము మూడు వేరు వేరు. మూడు కలిస్తే కాని విత్తనము మొలకెత్తదు. భూమిలో విత్తనము వేస్తే విత్తనములు మొలకెత్తుతాయి. విత్తనము భూమిలో వేయడానికి పురుషప్రయత్నము కావాలి. కేవలము భూమి విత్తనము ఉన్నంత మాత్రాన విత్తనము మొలకెత్తదు. కనుక పురుషప్రయత్నము కావాలి. అన్నీ దైవమే చూస్తాడు అనుకుంటే ఫలితము రాదు కనుక పురుషప్రయత్నము అవసరము. పురుషప్రయత్నము ఉంటేనే దైవబలము కూడా తోడౌతుంది. ఉదాహరణగా నిప్పురవ్వ చిన్నదే అయినా బాగా గాలి వీస్తేనే అది పెద్దమంట ఔతుంది. మనము చేసే పని చిన్నది అయినా దైవబలము తోడైతే అతి బలపడుతుంది. నేతితో దీపము పెట్టినప్పుడు నెయ్యి తగ్గిన తరువాత దీపము కొడిగట్టి పోతుంది. అలాగే మనము చేసే పనులకు దైవబలము లోపిస్తే ఆ పని విజయవంతము కాలేదు. పరశురాముడు, భృగువు, బలిచక్రవర్తి  గొప్ప వాళ్ళే అయినా వారికి వారు చేసే పనిలో పవిత్రత లోపించింది కనుక దైవబలము లోపించింది కనుక వారు అపజయం పాలయ్యారు. కనుక ఏపనికైనా దైవానుకూలము ముఖ్యము. ఏ పనికైనా పురుష ప్రయత్నము దైబలము సమానంగా కావాలి కనుక రెండూ ముఖ్యమైనవే " అన్నాడు.
మంచి పనులు ఫలితము
ధర్మరాజు " పితామహా ! మంచి పనులకు మంచి ఫలితాలు ఉంటాయి అంటారు కదా ! ఏ మంచి పనికి ఎలాంటి ఫలితము ఉంటుంది " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! ఒక్కో పనికి ఒక్కో ప్రత్యేక ఫలితం ఉంటుంది. ఆకలితో ఉన్న బాటసారికి అన్నం పెడితే వచ్చే ఫలితం అంతా ఇంత కాదు. రోజూ చేసే అగ్ని ఉపాసన మనపనులను విజయవంతం చేయడానికి తోడ్పడుతుంది. మనం మంచి వస్తువులు ఇతరులకు దానం చేస్తే మనకు అవసరమైన సమయాలలో ఆ వస్తువులు అయాచితంగా లభిస్తాయి. మౌనం పాటిస్తే మన జ్ఞానం వృద్ధి చెందుతుంది. తపస్సు చేస్తే అధిక భోగములు చేకూరుతాయి. ఉపవాసం చేస్తే మనస్సు నిర్మలంగా ఉంటుంది. అహింసావ్రతము ఆచరిస్తే రూపము, బలము, ఐశ్వర్యము చేకూరుతాయి. ఉపవాసం చేస్తే మనస్సు నిర్మలంగా ఉంటుంది. కేవలం ఫలములు, నీరు త్రాగి జీవించిన వాడికి రాజ్యప్రాప్తి కలుగుతుంది. వేదములు చదివితే సుఖాలు ప్రాప్తిస్తాయి. వేదార్ధము గ్రహిస్తే పరలోకసుఖము ప్రాప్తిస్తుంది. సత్యవ్రతము పాటిస్తే మోక్షప్రాప్తి కలుగు తుంది. ధర్మనందనా మంచి పనులకు మంచి ఫలితము కలిగినట్లే చెడుపనులకు చెడు ఫలితాలు కలుగుతాయి. ఏ విత్తు వేస్తే ఆ చెట్టు మొలుస్తుంది కదా ! మానవుడికి ముసలితనము వచ్చి పళ్ళు ఊడిపోయి, వెంట్రులకు రాలిపోయి, చెవులు వినపడక, కళ్ళు కనపడక పోయినా అతడిలో కోరికలు మాత్రము చావవు. ప్రాణములు పోయినా కోరికలు విడువవు. ఇది మామూలు మనుషులకే కాదు పండితులకు కూడా ఈ బానిసత్వము తప్పదు. ఆఖరిదశ వరకు ఈ కోరికల మీద మోహము విడిచి పెడదాము అన్న ఆలోచన కూడా రానివ్వరు. వెలుపలి ప్రపంచంలో విహరించే వారికి పుణ్యకర్మలు సుఖాన్ని పాపకర్మలు దుఃఖాన్ని కలుగచేస్తాయి " అని భీష్ముడు ధర్మరాజుకు చెప్పాడు.
యజమానుడు సేవకుడు
ధర్మరాజు భీష్ముడిని " పితామహా ! నాకు ఒక సందేహము తమ యజమానుల ఎడల అతడి దయా దాక్షిణ్యాల మీద బ్రతికే సేవకుడు ఎలా నడచుకోవాలి వివరించండి " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! కాశీపట్టణంలో ఒక బోయవాడు ఉండే వాడు. అతడు ఒక రోజు వేటకొరకు అడవికి వెళ్ళి ఒక లేడిమీద విషముపూసిన బాణమును వేసాడు. కాని ఆ బాణము గురితప్పి ఒక చెట్టును తాకింది. ఆ చెట్టు పూలుపండ్లతో నిండి ఉన్నది. ఆ విషపూరిత బాణము ఆ చెట్టును నిలువునా పూలు విరుగకాసిన పండ్లలతోసహా దహించివేసింది. ఆ చెట్టు మీద నివసిస్తున్న చిలుక ఆ చెట్టు దహించ బడినా ఇన్ని రోజుల నుండి కాపాడిందన్న విశ్వాసంతో దానిని విడువక అక్కడే నివసించసాగింది. ఎండ వచ్చినా గాలి వచ్చినా వర్షము వచ్చినా అది ఆ చెట్టును విడువ లేదు. ఆ చిలుక గురించి విన్న ఇంద్రుడు మామూలు మనిషి రూపంలో దాని వద్దకు వచ్చి " ఓ చిలుకా ! ఈ చెట్టు మాడిపోయింది కదా ! ఈ అడవిలో ఫల పుష్పాలతో నిండిన ఇన్ని వృక్షాలు ఉండగా ఈ చెట్టును పట్టుకుని ఎందుకు వేలాడుతున్నావు " అని అడిగాడు. చిలికు " మహేంద్రా ! ఈ చెట్టు ఫలపుష్పాలతో నిన్ను నిండుగా ఉన్నప్పుడు ఆ చెట్టును అంటిపెట్టుకుని ఉండి ఆ చెట్టు ఎండి పోయినప్పుడు వదిలి వెళ్ళడము కృతగఘ్నత కాదా ! " అన్నది. మారువేషములో వచ్చిన నన్ను మహేంద్రా ! అని సంభోదించడం చూసి ఇంద్రుడు ఖంగుతిన్నాడు . ఈ చిలుక పూర్వ జన్మలలో చేసుకున్న పుణ్యఫలము వలన తనను గుర్తించిందని తెలుసుకుని " చిలుకా ! నా దర్శనం వ్యర్ధము కాదు కనుక ఏదైనా వరము కోరుకో " అన్నాడు. ఆ చిలుక " ఈ చెట్టును పూర్వము ఉన్నట్లు ఫలపుష్పాలతో అలరారే విధముగా చెయ్యి " అని కోరుకుంది. ఇంద్రుడు వెంటనే ఆ చెట్టు మీద అమృతమును చల్లాడు. ఆ చెట్టు పూర్వములా ఫలపుష్పాలతో శోభిల్లింది. ధర్మనందనా ! చూసావా ఇంద్రుడు వరమిచ్చినా తన కొరకు కోరుకొనక తనకు ఆశ్రయమిచ్చిన చెట్టు శ్రేయస్సును కోరుకున్న చిలుకలా భృత్యులు సదా యజమాని శ్రేయస్సు కోరుకుంటాడు " అని చెప్పాడు.
యజమానులు భ్రుత్యులు
ధర్మరాజు భీష్ముడితో " పితామహా ! యజమానులు భృత్యులను ఎలా ఆదరించాలి ? వివరించండి " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! వేదములు చదువుతూ, తపస్సు చేస్తూ, జనులకు ధర్మబోధ చేస్తూ ఇహపరలోకములలో సుఖమును కలిగించే బ్రాహ్మణుడు సదా పూజనీయులు. భార్యకు భర్త ఎలా పూజనీయుడో అలాగే రాజుకు బ్రాహ్మణుడు పూజనీయుడు. బ్రాహ్మణుడు పలికే ప్రతి పలుకు పవిత్రమైనదే ! సద్బ్రాహ్మణుడు తనను కష్టమును సుఖమును కలిగించిన ఇంద్రుడికైనా దుఃఖమును సుఖమును ఫలితములను ఇవ్వ కలిగిన సమర్ధుడు. రాజు బ్రాహ్మణుడిని తన పుత్రుడివలె ఆదరించాలి. గురువు వలె గౌరవించాలి. అగ్నివలె పూజించాలి. వేదములలో ఈ ప్రస్తావన వివరిస్తాను విను. బ్రాహ్మణ జాతిని పరాభవించిన వాడి పుణ్యములు సమస్తము నశిస్తాయి అని ఋగ్వేదము చెప్తింది. జపము, హోమము, యాగము, యజ్ఞములు బ్రాహ్మణుడి ఆధ్వర్యంలోనే జరగాలి అనే యజుర్వేదము చెప్తుంది. ఒక నెలపాటు బ్రాహ్మణులను అర్చించిన సకల పాపములు హరిస్తాయని సామవేదము చెప్తుంది. బ్రాహ్మణులను ఆదరించక పోవడము తప్ప వేరేకీడు ప్రపంచంలోనే లేదు అని యజుర్వేదము చెప్తుంది.
ధర్మము జ్ఞానము
ధర్మరాజు " పితామహా ! ఏది శ్రేష్టమైన ధర్మము ఏది ? ఉత్కృష్టమైన జ్ఞానము ఏది ? " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ఒక రోజు కొంతమంది బ్రాహ్మణులు శ్రీకృష్ణుడు వింటుండగా మధ్రదేశీధీశుడితో శల్యమహారాజా ! యజ్ఞమూర్తి, యజ్ఞ కర్త మూర్తి, యజ్ఞ కలన మూర్తి అయిన విష్ణుమూర్తిని తెలుసుకోవడమే జ్ఞానముల కంటే ఉత్తమమైన జ్ఞానము. ఆ విష్ణుమూర్తియే శ్రీకృష్ణుడు. ఈ బాలుడు వసుదేవుడి కుమారుడు కంసుడి చెల్లెలు అయిన దేవకి సుతుడు. ఇతడిని యజ్ఞ పురుషుడు అనడానికి కారణం ఏమిటి ? " అని అడిగారు. ఆ మాటలు విన్న కృష్ణుడు నన్ను చూసి ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వకలిగిన వాడివి నువ్వే కనుక నువ్వే జవాబు చెప్పు అని నన్ను అన్నాడు. నేను కృష్ణుడికి నమస్కరించి " శ్రీకృష్ణుడే సర్వమయుడు, వేదమయుడు, వేదములకు అర్ధము, వేదములు ఎరిగిన వాడికి ఇష్టుడు, శ్రీకృష్ణుడే సాక్షాత్తు విష్ణువు అని తెలుసుకొనడమే ఉత్తమ బ్రాహ్మణత్వానికి ఫలము " అని చెప్పాను. నా మాటలు విన్న బ్రాహ్మణులు శ్రీకృష్ణత్త్వము చక్కగా తెలుసుకున్నారు. అని చెప్పిన తరువాత మద్రదేశాధీశుడి సందేహము తొలగి పోయినది. ధర్మనందనా ! నీకు కృష్ణ తత్వము తెలుసునని నాకు తెలుసు. అయినా నీ ప్రజ్ఞను ఒక్క సారి జ్ఞాపకము చెయ్యడానికిది చెప్పాను " అని చెప్పాడు.
మాటతప్పుట
ధర్మరాజు " పితామహా ! ఎవరైనా బ్రాహ్మణులకు ఇస్తానని చెప్పినది ఇవ్వక ఎగవేసిన కలుగు ఫలితమేమి ? " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! దీనికి సమాధానంగా నీకొక కథ చెప్తాను. ఒక అడవిలో ఒక నక్క ఒక కోతి స్నేహంచేసాయి. ఒక రోజు కోతి నక్కతో " మిత్రమా ! నీవు పూర్వజన్మలో ఏమి పాపము చేసావో కాని ఈ జన్మలో చచ్చిన శవాలను ఆహారముగా తినే గతి పట్టింది " అన్నది. అప్పుడు ఆ నక్క కు పూర్వ జన్మస్మృతి కలిగినది " మిత్రమా ! నేను పూర్వ జన్మలో ఒక బ్రాహ్మణుడికి కొంత ధనము ఇస్తానని ఇవ్వకుండా ఎగ వేసాను. దానికి ఫలితంగా ఈ జన్మలో నాకు చచ్చిన శవాలను ఆహారంగా తినే గతి పట్టింది " అన్నది. కనుక ధర్మనందనా ! బ్రాహ్మణుడికి ఇస్తానన్నది ఇవ్వక ఎగవేసిన ఇటువంటి జన్మ లభిస్తుంది "అని అన్నాడు.
కులము విద్య
ధర్మరాజు " పితామహా ! తక్కువ కులములో పుట్టినా కూడా గొప్పగుణములు, మంచిప్రవర్తన ఉన్న వాడికి మంత్రతంత్ర విద్యలు నేర్పడం దోషమా ధర్మవిరుద్ధమా ! " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! ఈ సందర్భంలో నీకు ఒక కథ చెప్తాను. పూర్వము హిమాలయాలలో అనేక మంది బ్రాహ్మణులు తపస్సు చేసుకుంటున్నారు. వారి వద్దకు ధర్మనిష్టా గరిష్ఠుడు, మంచి గుణగణములు కలవాడు, గొప్ప ప్రవర్తన కలవాడు అయిన శూద్రుడు వచ్చి అయ్యా ! మీరందరూ తపస్సు చేసుకుంటున్నారు కదా ! నాకు కూడా తపస్సు ఎలా చెయ్యాలో ఉపదేశించండి " అని అడిగాడు. అందుకు బ్రాహ్మణులు " ఓ ధర్మాత్మా ! నీవు శూద్రుడవు కనుక నీకు వైదిక విద్య ఉపదేశించడం తగదు. నీవు మాకు శుశ్రూషలు చేయుటకు తగినవాడవు " అన్నారు. ఆ శూద్రుడు కూడా అలాగే అని అక్కడే చిన్న పర్ణశాల వేసుకుని ఆ విప్రులకు సేవ చేస్తున్నాడు. కాని విప్రులు చేస్తున్న కార్యములు చూస్తూ తాను కూడా అతిథిపూజలు, దేవ, పితృ పూజలు చేస్తున్నాడు. ఒక రోజు అక్కడ తపస్సు చేసుకుంటున్న విప్రులకు గురువు గారు అతడి ఆశ్రమముకు వెళ్ళి అక్కడ శూద్రుడు చేస్తున్న అతిథి, దేవ, పితృ పూజలు చూసి సంతోషించాడు. అతడు చేస్తున్న పూజలలో లోపాలను ఎత్తి చూపి పూజలు సరిగా పద్ధతులు ఉపదేశించి వెళ్ళాడు. ఆ శూద్రుడు కూడా గురువుగారి ఉపదేశమును అనుసరించి ఆచరించాడు. కాల క్రమమున గురువుగారు శూద్రుడు మరణించారు. మరు జన్మలో శూద్రుడు రాజకుమారుడుగా, గురువుగారు సకల వేద శాస్త్రములకు నిలయమైన బ్రాహ్మణుడి ఇంట్లో జన్మించి పెరిగి పెద్ద వాడై గుణసంపన్నుడయ్యాడు. కాలక్రమమున ఆ రాజకుమారుడు ఆ బ్రాహ్మణకుమారుని పురోహితుడిని చేసుకుని సకల సంపదలు సమకూర్చాడు. కాని ఆ రాజకుమారుడు బ్రాహ్మణ కుమారుడిని చూసి సన్నగా నవ్వాడు. ఆ బ్రాహ్మణ కుమారుడికి మాత్రము రాజకుమారుడు తనను చూసి ఎందుకు నవ్వుతున్నాడో అర్ధము కాలేదు. బ్రాహ్మణకుమారుడు " రాజకుమారా ! మీరు నన్ను చూసినప్పుడల్లా సన్నగా నవ్వుకుంటున్నారు. నా వలన ఏదైనా అపరాధము జరిగిందా ! దయ చేసి తెలియజెయ్యండి " అని అడిగాడు. రాజకుమారుడు " విప్రోత్తమా ! నాకు పూర్వజన్మజ్ఞానం ఉంది. కిందటి జన్మలో నేను శూద్రుడను. మీరు గురువు గారు. మీరు నాకు వైదికవిద్యలోని మెళుకువలు, తపస్సు ఎలా చెయ్యాలో, దేవ, పితృకార్యములు ఎలా చెయ్యాలో బోధించారు. తత్ఫలితంగా ఇప్పుడు మీరు ఒక రాజకుమారుడికి సేవ చేస్తున్నారు. అది గుర్తుకు వచ్చి నవ్వుకుంటున్నాను. అంతే కాని మీ వలన ఏదోషము లేదు. ధర్మపరుడివి అయిన నీలో లోపం ఎందుకు ఉంటుంది " అని చెప్పాడు. కనుక ధర్మనందనా ! వైదికవిద్యను, మంత్రతంత్రములను బ్రాహ్మణులకు, క్షత్రియులకు, వైశ్యులలో అర్హత కలిగిన వారికి మాత్రమే ఉపదేశించాలి " అని చెప్పాడు.
లక్ష్మీ నివాసము
ధర్మరాజు " లోకంలో ఉన్న అనేక జనులలో లక్ష్మీదేవి ఎవరింట నివసిస్తుంది " అని అడిగాడు.భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! ఒక సారి రుక్మిణీ దేవి లక్ష్మీదేవిని ఈ ప్రశ్న వేసింది. అప్పుడు లక్ష్మీదేవి రుక్మిణీ దేవికి చెప్పిన విషయములు నేను నీకు చెప్తాను. నిత్యము సత్యము పలికే వారు, శుచిగా శుభ్రంగా ఉండే వారు, గురువుల ఎడ భక్తి కలవారు, ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా జాగ్రత్తగా ఉండేవారు, సదా దక్షతతో దీక్షితులుగా ఉండేవారు, మంచి పనులు చేసే వారు, మలినము లేని వారు, ఎప్పుడూ మంచి పనులు చేసే వారు, వుజ్ఞావంతులు, తపస్సు చేసే వారు, తనకు ఉన్నంతలో దానము చేసే వారు, బ్రహ్మచర్యము పాటించే వారు, ఇంద్రియ నిగ్రహము కల వారు నాకు ప్రేమ పాత్రులు నేను వారి వెంట ఎప్పుడూ ఉంటాను. ఇక క్రూరాత్ములు, నాస్థికులు, కృతఘ్నులు, దుర్మార్గుల వద్ద అసలు ఉండను. ఇక స్త్రీల వాద ఎవరి ఎంగిలి తినని వారు, ఇల్లు వాకిలి శుభ్రంగా ఉంచుకునే వారు వారి అందు నివసిస్తాను. ఇక భర్తకు ఎదురు చెప్పే వారు, ఇతరులను నిందించు వారు, భర్తకు తెలవకుండా పర పురుషుల ఇళ్ళకు వెళ్ళే వారు, ఎప్పుడూ నిద్రించె వారు వారి వద్ద నేను ఉండను. , నేను తామర పువ్వులందు, పూల తోటలందు, ఫలవృక్షముల అందు నేను నివసిస్తాను  " అని లక్ష్మీ దేవి రుక్మిణీ దేవికి చెప్పింది " అని భీష్ముడు ధర్మరాజుకు చెప్పాడు.
స్త్రీలు పురుషులు దాంపత్యము
ధర్మరాజు " పితామహా ! దాంపత్య జీవితంలో అధికమైన ఆనందించేది స్త్రీయా ! పురుషుడా ! అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! పూర్వము భంగాస్వనుడు అనే రాజుకు సంతానము కలుగ లేదు. సాధారణంగా యజ్ఞము ఇంద్రుడి అనుమతి తీసుకుని చేయాలి. కాని భంగాస్వనుడు ఇంద్రుడి అనుమతి లేకుండా యజ్ఞము చేసి నూరుగురు కుమారులను పొందాడు. ఆ రాజు సంతోషంగా ఉన్నాడు కాని ఇంద్రుడు తన అనుమతి లేకుండా యజ్ఞము చేసినందుకు అతడి మీద కక్షకట్టాడు. ఒకరోజు భగాస్వనుడు వేటకు పోయాడు. ఇంద్రుడు అదను చూసి అతడిని దారితప్పేలా చేసాడు. ఫలితంగా ఆ రాజును గుర్రము ఎటోతీసుకుని వెళ్ళింది. ఇంతలో అతడికి బాగా దాహము వేసి గుర్రము దిగి సమీపంలోని కొలనులో దిగి ఆనీటిని సేవించాడు. వెంటనే ఆ రాజు ఆశ్చర్యపోయేలా అతడికి స్త్రీత్వము ప్రాప్తించింది. అయాచితంగా ప్రాప్తించిన స్త్రీత్వానికి ఆ రాజు చాలా చింతించి " ఈ వేషముతో రాజధానికి వెళ్ళి నేను నా భార్యా పిల్లకు, పురజునులకు ఎలా ముఖము చూపగలను " అని విచారించి " అయినా ఇలా అడవిలో ఉండలేను కదా ! " అనుకుని చివరకు రాజధానికి వెళ్ళి మంత్రులను పిలిచి విషయము చెప్పి తన పెద్ద కుమారుడిని రాజ్యాభిషిక్తుడిని చేసి తాను మాత్రము తపస్సు చేసుకోవడానికి అడవులకు పోయి అక్కడ మునిపుంగవులతో నివసించ సాగాడు.
భగస్వనుడు మునిపుంగవుడిని వివాహమాడుట
అక్కడ ఉన్న ఒక ముని స్త్రీలాగా మారిన రాజును చూసి మోహించి వివాహమాడారు. భగాస్వనుడు మునివలన స్త్రీగా అత్యంత బల సంపన్నులైన నూరుగురు కుమారులను పొందాడు. ఆ తరువాత అతడు నూరుగురు కుమారులను తీసుకుని రాజ్యానికి వెళ్ళి అక్కడ ఉన్న తన కుమారులతో " కుమారులారా ! నేను పురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు మిమ్ము కుమారులుగా పొందాను స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు ఈ నూరుగురు కుమారులను పొందాను కనుక వీరు మీ అన్నదమ్ములు. ఇక మీదట మీరంతా ఈ రాజ్యాన్ని పంచుకుని పాలించండి " అన్నాడు. తండ్రిమాట పాలించి వారు రాజ్యాన్ని పంచుకుని పాలించసాగారు. ఇది చూసిన ఇంద్రుడు " నేను ఈ రాజుకు కీడు చేద్దామనుకుంటే అది అతడికి మేలు అయ్యింది. ఎలాగైనా వీరి మధ్య భేదము కల్పించాలని సంకల్పించి ఒక బ్రాహ్మణుడి రూపము దాల్చి భగాస్వనుడికి పురుష రూపంలో కలిగిన పుత్రుల వద్దకు వెళ్ళి " రాజకుమారులారా ! ఏమిటీ వెర్రి ఎవరో తీసుకు వచ్చి వీరు మీ తమ్ముళ్ళు అని చెప్పగానే నమ్మడమేనా ! అసలు వీరి తండ్రి ఎవరు ? ఎవరికో పుట్టిన కుమారులు మీ తమ్ముళ్ళు ఎలా కాగలరు " అని వారిలో కలతలు రేపాడు. అలాగే భగాస్వనుడు స్త్రీగా ఉన్నపూడు జన్మించిన కుమారుల వద్దకు వెళ్ళి లేని పోని మాటలు చెప్పి అన్నదమ్ముల మధ్య ద్వేషము రగిల్చాడు. అన్నదమ్ములు బద్ధశత్రువులై ఒకరితో ఒకరు కలహించి యుద్ధము చేసుకుని చివరకు అందరూ మరణించారు. చని పోయిన కుమారులను చూసి స్త్రీ రూపంలో ఉన్న భగస్వనుడు గుండెలు బాదుకుని రోదించసాగాడు. ఇది చాటుగా చూస్తున్న ఇంద్రుడు " అమ్మా నీవు ఎవరు ? ఎందుకిలా రోదిస్తున్నావు ? " అని ఏమీ ఎరుగని వాడిలా అడిగాడు. అప్పుడు ఆమె తాను యజ్ఞ ము చెయ్యడము కుమారులను కనడము అడవిలో దారి తప్పి కొలనునీరు త్రాగి స్త్రీగా మారడము మునిద్వారా కుమారులను కనడము పూసగ్రుచ్చినట్లు చెప్పాడు. అది విన్న ఇంద్రుడు తన నిజరూపంతో ప్రత్యక్షమై " రాజా ! నేను ఇంద్రుడను నీవు నా అనుమతి తీసుకోకుండా యజ్ఞము చేసినందుకు నీ మీద కోపించి ఈ కష్టాలు నీకు కలిగించాను " అని చెప్పాడు. భస్వానుడు " దేవా ! అజ్ఞానంతో తెలియక పొరపాటు చేసాను. అయినా దేవతలకు అధిపతి వైన నీవు పగ తీర్చుకోడానికి నేను తగిన వాడినా ! కనుక నన్ను దయతో రక్షించు " అని వేడుకున్నాడు. ఇంద్రుడు " రాజా ! నీకు నేను ఒక వరము ఇస్తున్నాను. నీవు పురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు పొందిన పుత్రులనైనా లేక స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు పొందిన పుత్రులనైనా బ్రతికిస్తాను ఎవరు కావాలో నీవే ఎంచుకో " అన్నాడు. రాజు సిగ్గుపడుతూ స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు కలిగిన కుమారులను బ్రతికించమని కోరుకున్నాడు. ఇంద్రుడు " అదేమిటి రాజా ! మిగిలిన వారు నీ కుమారులు కాదా ! " అని అడిగాడు. భగస్వానుడు " వారు కూడా నా పుత్రులే వారికి నేను తండ్రిని, వీరికి నేను తల్లిని. తండ్రి ప్రేమ కంటే తల్లి ప్రేమ గొప్పది కదా ! " అని చెప్పాడు. ఇంద్రుడు " రాజా ! నీ సత్యనిష్టకు సంతోషించాను. నీకుమారులు అందరినీ బ్రతికిస్తాను " అని " రాజా ! నీకు ఇంకొక వరము ఇస్తాను నీవు పోప్గొట్టుకున్న పురుషత్వము ఇస్తాను " అన్నాడు. భగస్వానుడు " మహేంద్రా ! నా కుమారులను బ్రతికించావు అదే చాలు. నేనిలా స్త్రీగానే ఉంటాను " అన్నాడు. ఇంద్రుడు " అదేమిటి రాజా ! పురుషుడవైన నీవు స్త్రీగా ఉండి పోతాననడానికి కారణం ఏమిటి ? " అని అడిగాడు. స్త్రీగా ఉన్న భగస్వానుడు సిగ్గు పడి " మహేంద్రా ! నేను స్త్రీగా ఉండడములో ఆనంద పడుతున్నాను కనుక ఇలాగే ఉండి పోతాను " అన్నాడు. దేవేంద్రుడు నవ్వి అలాగే అగుగాక అని చెప్పి వెళ్ళాడు " అని చెప్పి భీష్ముడు " కనుక ధర్మనందనా ! నీవడిగిన ప్రశ్నకు నా సమాధనము ఇదే ! " అని భీష్ముడు చెప్పాడు.