cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
విశాఖపట్నం మహానగర ప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ
విస్తరణ
విశాఖపట్నం జిల్లాలోని 13 మండలాలను విశాఖపట్నం మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (విఎంఆర్‌డిఎ) పరిధిలోకి తెచ్చారు. విశాఖపట్నం జిల్లా మొత్తం 46 మండలాలతో రూపొందించబడింది. 22 ఇప్పటికే విఎంఆర్‌డిఎ పరిధిలో ఉన్నాయి.ఇంటిగ్రేటెడ్ ట్రైబల్ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ (ఐటిడిఎ) 11 మండలాల అభివృద్ధిని పర్వేక్షిస్తుంది.2021 మార్చి 21 న, విఎంఆర్‌డిఎ మిగిలిన 13 నాన్-ఏజెన్సీ మండలాలను తన అధికార పరిధిలోకి తీసుకుంది, మొత్తం 52 మండలాలకు తీసుకుంది. ఈ నిర్ణయం విశాఖపట్నం నగర పశ్చిమ కారిడార్ల వైపు వేగంగా పట్టణీకరణ వెలుగులోకి వచ్చింది. మూలాల ప్రకారం, ఈ మండలాలను చేర్చడం వలన నగర పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలపై ఒత్తిడి తగ్గుతుందని, అంచు ప్రాంతాలలో ప్రణాళికాబద్ధమైన అభివృద్ధిని నిర్ధారిస్తుంది. నర్సీపట్నం, రోలుగుంట, చోడవరం, మాడుగుల ఇతర మండలాలలోని 431 గ్రామాల దీనిపరిధిలోో కలిగి ఉన్నాయి.ఇవి 2,280.19 కిమీ 2 (880.39 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. వర్గాల సమాచారం ప్రకారం, ఈ మండలాలు పట్టణ ప్రాంతాలుగా అభివృద్ధి చెందే అవకాశం ఉంది. ఈ కొత్త చేరికతో, విఎంఆర్‌డిఎ అధికార పరిధి మొత్తం 7,328.86 కిమీ 2 (2,829.69 చదరపు మైళ్ళు) కు విస్తరించింది.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:ప్రభుత్వ సంస్థలు వర్గం:విశాఖపట్నం
జూలపల్లి మండలం
గణాంకాలు
2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 27,031 - పురుషులు 13,696 - స్త్రీలు 13,335.
వెయ్యి గాట్లు పెట్టి భారతదేశాన్ని రక్తమోడించడం
వెయ్యి గాట్లు పెట్టి భారతదేశాన్ని రక్తమోడించడం అనేది భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా పాకిస్తాన్ సైన్యం అనుసరించే సైనిక సిద్ధాంతం. అనేక ప్రదేశాలలో తిరుగుబాటుదారులను, చొరబాటుదారులనూ ఉపయోగించి భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా దొంగచాటు యుద్ధం చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ఆలోచనను పాకిస్తానీ సైన్యం, వివిధ అధ్యయనాలలో, ముఖ్యంగా క్వెట్టాలోని స్టాఫ్ కాలేజ్‌లో, ప్రతిపాదించిందని అపర్ణా పాండే చెప్పింది. ఈ వ్యూహాన్ని వివరించే ఇంటర్-సర్వీసెస్ ఇంటెలిజెన్స్ (ISI) మాజీ డైరెక్టర్‌ను పీటర్ చాక్, క్రిస్టీన్ ఫెయిర్ లు ఉదహరించారు.
1965లో ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో చేసిన ప్రసంగంలో, పాకిస్తాన్ మాజీ ప్రధాని, మాజీ అధ్యక్షుడు జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా వెయ్యి సంవత్సరాల యుద్ధాన్ని చేస్తామని ప్రకటించాడు. పాకిస్తాన్ ఆర్మీ చీఫ్ జనరల్ జియా-ఉల్-హక్, తీవ్రవాదం, చొరబాట్లతో చాటుమాటుగా, మిత స్థాయిలో యుద్ధం చేసి 'వెయ్యి గాట్లతో భారతదేశాన్ని రక్తమోడించే' సిద్ధాంతంతో, భుట్టో చెప్పిన "వెయ్యి సంవత్సరాల యుద్ధానికి" ఒక కార్యరూపం ఇచ్చాడని రీతికా శర్మ రాసింది. ఈ సిద్ధాంతాన్ని మొదట, పాకిస్తాన్‌తో భారతదేశానికి ఉన్న పశ్చిమ సరిహద్దును ఉపయోగించుకుంటూ పంజాబ్ తిరుగుబాటు సమయంలోను, కాశ్మీర్ తిరుగుబాటు సమయంలోనూ పాకిస్తాన్ అమలు చేసింది.
మూలాలు
thumb|235x235px| [[పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్‌ల సాపేక్ష స్థానాన్ని చూపే 2014 భారతదేశ రాజకీయ పటం]] ఈ వ్యూహాత్మక సిద్ధాంతపు మూలాలు 1965 ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో చేసిన ప్రసంగంలో ఉన్నాయి. భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా వెయ్యి సంవత్సరాల యుద్ధం చేస్తామని అతడు ఆ ప్రసంగంలో ప్రకటించాడు. అప్పట్లో భుట్టో, జనరల్ అయూబ్ ఖాన్ సైనిక ప్రభుత్వంలో సభ్యుడు. 1971 యుద్ధంలో భుట్టో వేసిన ప్రణాళికల్లో తూర్పు భారతదేశం మొత్తాన్నీ విడదీసి, తూర్పు పాకిస్తాన్‌లో దాన్ని శాశ్వతంగా కలిపెయ్యడం, కాశ్మీర్‌ను ఆక్రమించడం, పంజాబ్‌ను ప్రత్యేక 'ఖలిస్తాన్'గా మార్చడం వంటివి ఉన్నాయి. కానీ ఆ యుద్ధం, పాకిస్తాన్ ముక్కలవడంతో ముగిసింది. ఆ తరువాత భుట్టో, భారతదేశంపై "వెయ్యి గాట్లు పెట్టి" సంఘర్షణను కొనసాగించే సిద్ధాంతాన్ని కల్పించాడు. భారతదేశాన్ని నాశనం చేయాలనే పాకిస్తాన్ 'జాతీయ లక్ష్య' సాధనలో పాకిస్తాన్, సాంప్రదాయిక ప్రత్యక్ష యుద్ధం ద్వారా విజయం సాధించ లేదు; "భారతదేశపై వెయ్యి గాట్లు పెట్టడం" ద్వారా మాత్రమే అది సాధ్యమవుతుంది అని భుట్టో చెప్పినట్లు ది పయనీర్ రాసింది. పాకిస్తాన్ ఎదుర్కొంటున్న అంతర్గత సమస్యల నుండి ప్రజల దృష్టిని మరల్చడమే ఈ ప్రకటన ఉద్దేశాలలో ఒకటి.
1977 జూలై 5 న ఆర్మీ చీఫ్ జనరల్ జియా-ఉల్-హక్, భుట్టోను పదవి నుండి దించేసాడు. ఆ తరువాత అతనిపై దేశద్రోహ ఆరోపణలు మోపి, విచారించి, ఉరితీయించాడు.
జియా 1978లో పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాక, వెయ్యి గాట్ల విధానం రూపుదిద్దుకోవడం ప్రారంభమైంది. 1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో పాకిస్తాన్ ఓటమి తరువాత, పాకిస్తాన్ రెండు ముక్కలై, బంగ్లాదేశ్ ఏర్పడింది. సాంప్రదాయిక యుద్ధం ద్వారా కాశ్మీర్‌ను ఇకపై భారతదేశం నుండి లాక్కోలేమని పాకిస్తాన్‌కు ఆ యుద్ధం ద్వారా స్పష్టమైంది. జియా, 'బ్లీడ్ ఇండియా త్రూ ఎ థౌజండ్ కట్స్' సిద్ధాంతంతో దొంగచాటుగా చొరబాట్లను ప్రోత్సహించి, తక్కువ తీవ్రతతో కూడిన యుద్ధం చేస్తూ భుట్టో ప్రతిపాదించిన "వెయ్యి సంవత్సరాల యుద్ధ" సిద్ధాంతాన్ని అమలు చేసాడు.
కాశ్మీర్
సోవియట్-ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, సున్నీ ముజాహిదీన్లు, ఇతర ఇస్లామిక్ మిలిటెంట్ల యోధులు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి సోవియట్ దళాలను విజయవంతంగా తొలగించారు. కాశ్మీర్ సంఘర్షణలో భారత సాయుధ దళాలకు వ్యతిరేకంగా "వెయ్యి గాట్ల" సిద్ధాంతానికి అనుగుణంగా "భారత్‌ను రక్తమోడ్చేందుకు" పాకిస్తాన్ సైన్యం, పౌర ప్రభుత్వాలు ఈ మిలిటెంట్లను ఉపయోగించుకునేందుకు ప్రయత్నించాయి. పాకిస్తాన్ అణ్వాయుధాలను ఇందుకు ఒక కవచంగా ఉపయోగించుకున్నాయి. 1980వ దశకంలో సుశిక్షితులైన సాయుధ ఉగ్రవాదుల సమూహాలు సరిహద్దు గుండా భారతదేశంలోకి చొరబడడంతో కాశ్మీర్ ప్రాంతంలో సరిహద్దు తీవ్రవాదం ప్రారంభమైంది. కాశ్మీర్‌లోని ఉగ్రవాదం కాశ్మీరీల "స్వాతంత్ర్య పోరాటం" అనీ, పాకిస్తాన్ వారికి నైతిక మద్దతు మాత్రమే ఇస్తోందనీ పాకిస్తాన్ అధికారికంగా సమర్థించుకుంది. కాశ్మీర్‌లో చొరబాట్లకు మద్దతును ISI స్పాన్సర్ చేస్తోందని పాకిస్తాన్ నేషనల్ అసెంబ్లీలో డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇంటర్-సర్వీసెస్ ఇంటెలిజెన్స్ (ISI) పేర్కొనడంతో పాకిస్తాన్ చెబుతున్న అధ్జికారిక వాదన తప్పని తేలింది. భారత్‌తో అసమాన యుద్ధాన్ని నిర్వహించడానికి పాకిస్తాన్ జిహాదీ కిరాయి సైనికులను ఉపయోగించుకుంది. కిరాయి సినిక సమూహాలు కేవలం ప్రాక్సీలుగా మాత్రమే కాకుండా, పాకిస్తాన్ చేపట్టిన "భారతదేశాన్ని రక్తమోడించే" ప్రచారంలో ప్రధాన,మైన "ఆయుధాలుగా" ఉపయోగించబడుతున్నాయి.
కాశ్మీర్‌లోకి జిహాదీలను చొప్పించే "బ్లీడ్ ఇండియా" వ్యూహంతో ప్రమేయం ఉన్న జనరల్ ఇలా చెప్పాడు: "భారతదేశం కాశ్మీర్‌లో 7,00,000 మంది సైనికులను, పారామిలిటరీ బలగాలనూ మోహరించాల్సిన పరిస్థితి - పాకిస్తాన్‌కు అతి తక్కువ ఖర్చుతో కల్పించింది; అదే సమయంలో, భారత సైన్యం పాకిస్థాన్‌ను బెదిరించలేదని అది స్పష్టం చేసింది. భారతదేశానికి అపారమైన ఖర్చు కలిగించింది. సైనిక, రాజకీయ పరంగా అది భారత్‌ను కట్టడి చేసి ఉంచింది."
1998 మేలో, భారతదేశం పోఖ్రాన్-II వద్ద తన అణ్వాయుధాలను పరీక్షించింది. ఆ వెంటనే పాకిస్తాన్ కూడా అణు పరీక్షలను నిర్వహించింది. నిఅయంత్రణ రేఖకు భారత వైపు స్థానాల్లోకి కాశ్మీరీ మిలిటెంట్ల వేషధారణలో ఉన్న పాకిస్తానీ సైనికులు చొరబడటం వలన భౌగోళికంగా పరిమిత స్థాయిలో కార్గిల్ యుద్ధం జరిగింది, ఈ సమయంలో పాక్ విదేశాంగ కార్యదర్శి శంషాద్ అహ్మద్, అణ్వస్త్ర దాడుల బెదిరింపులు చేశాడు - 'మేము మా ప్రాదేశిక సమగ్రతను కాపాడుకోవడానికి మా ఆయుధశాలలో ఉన్న ఏ ఆయుధాన్నైనా ఉపయోగించడానికి వెనకాడం.' అని అతడు అన్నాడు.
1999లో కార్గిల్ యుద్ధం తర్వాత, కార్గిల్ రివ్యూ కమిటీ ఒక నివేదికను వెలువరించింది. భారతదేశాన్ని రక్తమోడుస్తున్న పాకిస్థాన్ సిద్ధాంతాన్ని అందులో ప్రస్తావించింది. "కార్గిల్‌ను నివారించగలిగే వాళ్ళమా?" అనే 12వ అధ్యాయంలో ఇలా రాసారు: ఒకవేళ యుద్ధానికి ముందే కార్గిల్‌ను " సియాచినిజేషన్" చేసి ఉంటే - అంటే సైన్యాన్ని ఏడాది పొడవునా అక్కడ మోహరించి ఉన్నట్లయితే - దాని వల్ల భారత్ భారీ ఖర్చు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉండేది. "పాకిస్తాన్ భారతదేశాన్ని రక్తమోడించేలా చెయ్యడంలో" ఓఅకిస్తాన్‌కు తోడ్పడి ఉండేది.
తీవ్రమైన కవ్వింపులు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం సైనిక ప్రతీకారం తీర్చుకోకపోవడానికి కారణం, పాకిస్తాన్ అణు సామర్థ్యం భారతదేశాన్ని నిరోధించడమేమనని భావించారు. డేవిడ్ ఎ. రాబిన్సన్ ప్రకారం, అణు ప్రతినిరోధం వలన భారతదేశాన్ని మరింత రెచ్చగొట్టడానికి కొన్ని పాకిస్తానీ వర్గాలను ప్రయత్నించాయి. పాకిస్తాన్ అవలంబించిన "అసమాన అణు విస్తరణ" విధానంతో భారతదేశపు సాంప్రదాయ సైనిక శక్తిని నిరోధించిందనీ, దాంతో భారత్ నుండి ఎదురుదాడి జరుగుతుందనే భయం లేకుండా మరింత దూకుడుగా "వెయ్యి గాట్లతో భారతదేశాన్ని రక్తమోడించే వ్యూహాన్ని" అమలు చేసిందని ఆయన చెప్పాడు.
వర్తమానం
ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్‌లోని ఇస్లామిక్ ఛాందసవాదులు, హర్కత్-ఉల్-జిహాద్ అల్-ఇస్లామీ (హుజీ) వంటి తీవ్రవాద సమూహాల ద్వారా, భారతదేశంపై తీవ్రవాద దాడులకు చేతులు కలిపారు. 2015లో, బంగ్లాదేశ్‌లో ఐఎస్‌ఐ ఏజెంట్‌గా ఉన్న పాకిస్తానీ హైకమిషన్ సిబ్బంది ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు నిధులు సమకూర్చడం, నకిలీ భారతీయ కరెన్సీ నోట్ల రాకెట్‌లో ప్రమేయం ఉన్నందున ఇంటెలిజెన్స్ వర్గాలు నివేదించినందున పాకిస్తాన్ అతనిని వెనక్కి పిలిపించుకోవాల్సి వచ్చింది. ఉగ్రవాద సంస్థలైన హిజ్బ్ ఉత్-తాహిర్, అన్సరుల్లా బంగ్లా టీమ్, జమాత్-ఎ-ఇస్లామీకి నిధులు అందించడంలో అతనికి ప్రమేయం ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌ కు చెందిన జమాతుల్ ముజాహిదీన్‌తో సంబంధాలు ఉన్నందుకు గాను, మరొక పాకిస్తాన్ దౌత్యవేత్త, హైకమిషన్‌లోని రెండవ కార్యదర్శిని 2015 డిసెంబరులో వెనక్కి పిలిపించుకోవాల్సి వచ్చింది. బంగ్లాదేశ్‌లో నకిలీ భారతీయ కరెన్సీ కలిగిన పాకిస్థానీ పౌరులను అరెస్టు చేయడం "మామూలు సంగతే" నని డైలీ స్టార్ రాసింది. శిక్షణ నివ్వడం లోను, అలాగే సరిహద్దును దాటి భారతదేశంలోకి ప్రవేశించడంలోనూ HuJI-B, బంగ్లాదేశ్‌లో సురక్షితమైన స్థావరాలను కల్పించి తోడ్పడుతుంది.
పాకిస్తానీ వ్యాఖ్యాత పర్వేజ్ హుద్‌భోయ్ ప్రకారం, "పాకిస్థాన్ వారి 'వెయ్యి గాట్ల' విధానం శిథిలావస్థలో ఉంది". భారత్ తన బలం కోల్పోకుండా నష్టాలను అధిగమించగలిగింది. అంతర్జాతీయ సమాజం జిహాద్‌ను అసహ్యించుకుంటోంది. "కాశ్మీర్‌లో జిహాద్" అని పిలవబడే దొంగచాటు యుద్ధాన్ని పాకిస్తాన్ కొనసాగించడం వలన తన కాశ్మీర్ విధానానికి అంతర్జాతీయ మద్దతు కోల్పోయింది. జిహాద్ పేరిట జరిగే ప్రతీ దాడి, పాకిస్తాన్ నైతిక స్థాయిని తగ్గిస్తోంది. FATF ఓటుకు, అంతర్జాతీయంగా గుర్తించిన పాకిస్తానీ ఉగ్రవాది హఫీజ్ సయీద్ కేంద్ర స్థానంలో ఉన్నాడు. జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో జరిగిన వివిధ దాడులకు ఇతడే కారణమని భారతదేశం నిందించింది.
2016 మేలో ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో, అమెరికాలో పాకిస్తాన్ మాజీ రాయబారి హుస్సేన్ హక్కానీ ఇలా అన్నాడు:
మూలాలు
వర్గం:భారత రక్షణ వ్యవస్థ వర్గం:భారత పాకిస్తాన్ సంబంధాలు
భోజ్‌పురి భాష
thumb|ప్రపంచంలో భోజ్ పురి భాష మాట్లాడుతున్న దేశాలు thumb|ఉత్తర్ ప్రదేశ్, బీహార్ రాష్ట్రలలో భోజ్ పురి మాట్లాడే ప్రాంతాల చిత్రం భోజ్ పురి (/ˌboʊdʒˈpʊəri/ 𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲 𑂦𑂰𑂭𑂰) భారతదేశంలోని భోజ్ పూర్-పూర్వాంచల్ ప్రాంతం, నేపాల్ లోని తేరాయ్ ప్రాంతానికి చెందిన ఇండో-ఆర్యన్ భాష. ప్రధానంగా పశ్చిమ బీహార్, తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్, వాయువ్య జార్ఖండ్ లలో మాట్లాడుతారు. సామాజికభాషాపరంగా, భోజ్ పురి తరచుగా హిందీ కి చాలా భిన్నంగా ఉన్న విస్తారమైన పదజాలం, వ్యాకరణం,దాని స్వంత అనేక మాండలికాలు కలిగిన భాష అయినప్పటికీ కొన్ని కారణాలతో అనేక హిందీ మాండలికాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఫిజీ, గయానా, మారిషస్, దక్షిణాఫ్రికా, సురినామ్, ట్రినిడాడ్, టొబాగోలలో అల్పసంఖ్యాక భాషగా ఉంది.
చరిత్ర
భోజ్ పురి సంస్కృతములో రాసిన రికార్డులు లభ్యం కాకపోవడం వల్ల భాష  ప్రారంభ చరిత్ర గురించి చాలా తక్కువ సమాచారం ఉంది. భోజ్ పురి భారతదేశ స్థాపిత సాహిత్య భాషలలో ఒకటి కానప్పటికీ, దీనికి మౌఖిక సాహిత్యంలో సంప్రదాయంగా ఉంది. ఈ ప్రాంతం నుండి వలసల సుదీర్ఘ చరిత్ర కారణంగా, భోజ్‌పురి ప్రపంచంలోని అన్ని ఖండాలలో విస్తరించింది.భారతదేశంలో భోజ్ పురిని 37.8 మిలియన్ల మంది మాట్లాడతారు, బీహార్ రాష్ట్రం పశ్చిమ భాగంలో, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం  తూర్పు భాగంలో, మధ్యప్రదేశ్ (ఎథ్నోలాగ్)  కొన్ని పరిసర ప్రాంతాలలో వాడుకలో ఉంది. ప్రస్తుతం అధికారిక భాష కాదు, కానీ భారత ప్రభుత్వం భోజ్‌పురి భాషకు   హోదా ఇవ్వడానికి  జాతీయ షెడ్యూల్ భాషగా మార్చాలని ప్రయత్నంలో ఉన్నది, హోదా లేకపోయినా  భోజ్ పురిని ప్రభుత్వం ,మాస్  మీడియాలో ఉపయోగిస్తున్నారు.నేపాల్ లో భోజ్ పురిని మొదటి భాషగా 1.7 మిలియన్లు,రెండవ భాషగా మరో 74,000 మంది మాట్లాడతారు. మారిషస్ భోజ్ పురిని మారిషస్ లో 336,000 మంది మాట్లాడతారు కాని హిందీని పాఠశాలల్లో, మీడియాలో ఉపయోగిస్తారు. ఇతర ప్రాంతాలలో గయానా, సురినామ్, ఫిజీ, ట్రినిడాడ్, టొబాగోలోమాట్లాడతారు.
సాహిత్యం
లోరికయాన్, వీర్ లోరిక్ కథలో తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్ కు చెందిన భోజ్ పురి జానపద కథలు ఉన్నాయి. భిఖరీ ఠాకూర్ రచించిన బిడేసియా అనే నాటకం పుస్తకంగా వ్రాయబడింది. ఫూల్ దలియా ప్రసిద్ధనారాయణ్ సింగ్ రాసిన ప్రసిద్ధ పుస్తకం. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో తన అనుభవాల గురించి, దేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత పేదరికంతో భారతదేశం పోరాటం గురించి అజాది (స్వేచ్ఛ) ఇతివృత్తంపై వీర్ రాస్ (ఒక రచనా శైలి) కవితలు దీనిలో ఉన్నాయి.
పత్రికలు
బీహార్, జార్ఖండ్, ఉత్తరప్రదేశ్ లలో అనేక భోజ్ పురి పత్రికలు ప్రచురిస్తున్నారు. ఉత్తర భారతదేశంలో స్థానికంగా అనేక భోజ్ పురి వార్తాపత్రికలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. పరిఖన్ సమకాలీన సాహిత్య-సాంస్కృతిక మైథిలి-భోజ్ పురి పత్రిక, దీనిని మైథిలి-భోజ్ పురి అకాడమీ, ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ముద్రణ చేసాయి. వీటిని పరిచాయ్ దాస్ సవరించారు( ఏడిట్). పత్రికలలో ది సండే ఇండియన్, ఆకార్ ముద్రణ జరుగుతుంది.
మూలాలు
వర్గం:బీహార్ భాషలు వర్గం:భారతీయ భాషలు
బురఖా
thumb|250px|right|[[టర్కీలోని కాల్కన్ ప్రాంతంలో 'దుపట్టా' (స్కాఫ్) ధరించిన ఓ మహిళ.]] thumb|150px|right|[[ఆప్ఘనిస్తాన్లో 'బుర్ఖా' ధరించిన ఓ మహిళ.]] thumb|150px|right|[[యెమన్లో నిఖాబ్ లేదా నఖాబ్ ధరించిన ఒక స్త్రీ.]] బురఖా అనేది కొందరు స్త్రీలు తమ వస్త్రాలపైన ధరించే ముసుగు. దీనికి "హిజాబ్" అనే అరబిక్ పదం "కప్పుకొనుట" అనే అర్ధం కలిగి ఉంది. బురఖాను అధికంగా తమ మత సంప్రదాయానుసారం ముస్లిం స్త్రీలు ధరిస్తారు. ముస్లింలలోనే గాక, గౌరవం, సాంప్రదాయం, సిగ్గు, మొదలగు వాటిని ఆచరించే వారు, ఈ సంప్రదాయాన్ని, దేశం, మతం, భాష, ప్రదేశం అనే తారతమ్యాలు లేకుండా ఆచరించే వారు కోకొల్లలుగా కనిపిస్తారు. వారు ఈ పరదా పద్ధతిని అనుసరించి తల, భుజాలపైనుండి ధరించే వస్త్రాలను, దుపట్టా, డుపట్టా, ఓణీ, ఓఢ్‌నీ, ఓణ్ణీ, చున్నీ, చునరీ, చాదర్, చద్దర్, స్కాఫ్, ఖిమార్ మొదలగు పేర్లతో పిలుస్తారు.
స్త్రీలు హిజాబ్ ధరించడం
left|హిజాబ్కు నాలుగు ఉదాహరణలు. గడియారపు ముల్లు విధంగా పైఎడమ నుండి, [[టర్కీ; దుబాయి యు.ఎ.ఇ.; టెహరాన్ ఇరాన్;, జైపూర్, రాజస్థాన్, భారతదేశం.|thumb]]
హిజాబ్ లేదా పరదా (అరబ్బీ : حجاب )
ఇస్లామీయ సాహిత్యంలో హిజాబ్ అనగా గౌరవంతో కూడిన హుందాతనం, వ్యక్తిగతం, సద్-నీతి. ఈ పదము ఖురాన్ లో, తలపై కప్పుకునే వస్త్రం కొరకు ఉపయోగించబడింది. దీనినే ఉర్దూలో పరదా లేదా నఖాబ్, అరబ్బీలో 'ఖిమార్' خمار.
ప్రపంచంలోని పలు దేశాలలో పలు విధాలుగా ముస్లిం స్త్రీలు 'హిజాబ్', 'నఖాబ్', 'జిల్బాబ్' ను ధరిస్తారు. బురఖా భారతీయ, అఫ్ఘానీ, ఇరాకీ, ఇరాన్ సంస్కృతికి చిహ్నం. భారతీయ సంతతికి చెందినవారు ఎక్కడవున్నా (నల్లని) బురఖాలో దర్శనమిస్తారు.
బురఖా నిర్బంధమని ఇస్లాం చెప్పలేదు కానీ పవిత్ర ఖురాన్‌లో ఈ ప్రస్తావన ఉంది. దీనిని హిజాబ్ (అడ్డుతెర) అనికూడా అంటారు. ముస్లిం మహిళ పర పురుషుల చెడు చూపుల నుంచి తనను తాను రక్షించుకొనేందుకు బురఖాను ధరించమని ప్రవక్త సూచించారు. (ఖురాన్ 33:59. 24:30, 31). ముస్లిం మహిళలు బురఖా ధరించడం వల్ల వారి పట్ల చెడు తలంపుతో చూడ్డానికి వీల్లేని విధంగా పురుషులను కూడా కట్టడి చేసింది.
బురఖా వ్యతిరేక వాదనలు
thumb|300px|ప్రపంచ వ్యాప్తంగా [[హిజాబ్ (బురఖా) ధరించేవారిని సూచించే మ్యాపు.]]
బురఖాను సమర్దించే వాదనలు
right|thumb|200px|[[టర్కీ లోని అదానా నగరంలో నఖాబ్ ధరించిన స్త్రీలు.]]
మూలాలు
వర్గం:ఇస్లామీయ సాంప్రదాయాలు వర్గం:సాంప్రదాయ దుస్తులు వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
బాలకృష్ణ దోషి
ఆర్కిటెక్ రంగంలో అగ్రగామిగా పేరొందిన  ప్రముఖ ఆర్కిటెక్ట్‌ (భవన నిర్మాణ శిల్పి) బాలకృష్ణ దోషికి బ్రిటన్‌కు చెందిన ప్రతిష్ఠాత్మకమైన రాయల్‌ గోల్డ్‌ మెడల్‌ 2022 పురస్కారం లభించింది. ఆర్కిటెక్చర్‌లో అత్యున్నత గౌరవంగా భావించే ఈ పురస్కారాన్ని గెల్చుకున్న మొట్టమొదటి భారతీయుడు గా దోషి ప్రసిద్ధి చెందాడు.
బురఖా
మూలాలు
Gilbab
బాలకృష్ణ దోషి
వ్యక్తిగత జీవితం
బి.వి దోషి గా ప్రసిద్ధి చెందిన బాలకృష్ణ విఠల్దాస్ దోషి. ఆగస్టు 26 1927 వ సంవత్సరంలో జన్మించాడు. 1947లో ముంబైలోని సర్ జేజే స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్‌లో ఆర్కిటెక్చర్ విద్యను అభ్యసించడం ప్రారంభించాడు.ఆ తరువాత  1950లలో ఆర్కిటెక్చర్‌ మార్గదర్శిగా భావించే లె కార్బుసియర్‌తో పని చేయడానికి పారిస్ వెళ్లాడు. కార్బుసయర్‌తో కలిసి పని చేసిన అనంతరం 1954లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. చండీగఢ్, అహ్మదాబాద్‌లలో పలు ప్రాజెక్టులపై పని చేశారు. అనేక సంస్థలు, గృహ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, గ్యాలరీలు, ప్రైవేట్ నివాసాలకు దోషి రూపకల్పన చేశారు.
అలాగే ఇండోర్‌లో తక్కువ ఖర్చుతో గృహ నిర్మాణ ప్రాజెక్టును రూపొందించింది కూడా ఆయనే. ఆ పథకం కింద నిర్మించిన 6,500 ఇళ్లలో ప్రస్తుతం సుమారు 80 వేల మంది మధ్యతరగతి ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.
ఆర్‌ఐబీఏ(రాయల్ గోల్డ్ మెడల్ )  ప్రశంస
94 ఏళ్ల దోషి, తన 70 ఏళ్ల కెరీర్‌లో వందకు పైగా ప్రాజెక్టులు నిర్మించారని భారత్‌లో, సమీప ప్రాంతాల్లో ఆర్కిటెక్చర్‌ దిశగా బోధన, అభ్యసనపై గొప్ప ప్రభావితం  చూపారని ఆర్‌ఐబీఏ పేర్కొంది. అర్కిటెక్చర్‌ రంగానికి దోషి, విశేష సేవలు అందించారని, ఆయనకు అవార్డు ప్రకటించిన కమిటీకి అధ్యక్షత వహించినందుకు గర్వంగా ఉందని ఆర్‌ఐబీఏ అధ్యక్షుడు సిమోన్‌ ఆల్‌ఫోర్డ్‌ పేర్కొన్నారు.
పదవులు
వాస్తుశిల్పిగా అతను  అంతర్జాతీయ ఖ్యాతితో పాటు, విద్యావేత్తగా సంస్థ బిల్డర్‌గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు.
ఇతర విషయాలు
జాతీయంగా ,అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పరిశోధనా సంస్థ వాస్తు-శిల్ప ఫౌండేషన్ ఫర్ స్టడీస్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ డిజైన్‌ను స్థాపించడంలో దోషి కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ ఇన్‌స్టిట్యూట్ తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన హౌసింగ్ సిటీ ప్లానింగ్‌లో అగ్రగామిగా పనిచేసింది. వినూత్న మార్గాల్లో డిజైన్లు రూపొందించే వ్యక్తిగా కూడా  ప్రసిద్ది చెందాడు.
మూలాలు
వర్గం:ఆర్కి టెక్చర్స్ వర్గం:పద్మ శ్రీ వర్గం:పద్మ భూషణ్ వర్గం:1927 జననాలు
బి.వి.పరమేశ్వరరావు
బి.వి.పరమేశ్వరరావు మహిళల ఆర్థిక స్వేచ్ఛకోసం "మహిళా సంఘాల" కు బీజం వేసినవాడు. అతను భాగవతుల చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ (బీసీటీ) వ్యవస్థాపకుడు. మహిళల ఆర్థిక స్వేచ్ఛ ద్వారానే గ్రామస్వరాజ్యం సాధ్యమని భావించిన అతను నాటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ, ఆర్థికమంత్రి పీవీ నరసింహారావు తోడ్పాటుతో అప్పట్లోనే మహిళా సంఘాలకు బీజం వేశాడు.
జీవిత విశేషాలు
బి.వి.సోమేశ్వరరావు విశాఖ పట్నం జిల్లా, రాంబిల్లి మండలం, దిమిలి గ్రామంలో 1933 జనవరి 17 న భాగవతుల సోమన్న, సీతారావమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ప్రాథమిక, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం విశాఖపట్నంలో పూర్తి చేశాడు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం లో ఎమ్మెస్సీ, అమెరికా లోని పెన్‌ స్టేట్‌ యూనివర్సిటీలో న్యూక్లియర్‌ సైన్స్ లో పీహెచ్‌డీ చేశాడు. గ్రామీణ ప్రాంతం అంటే ఆయనకు ఎంతో మక్కువ. ఉన్నత విద్యను పూర్తిచేసిన తర్వాత తిరిగి స్వగ్రామం దిమిలి వచ్చాడు. ఉన్నత పాఠశాల నిర్మాణానికి గ్రామస్థులతో కలిసి నడుం బిగించాడు. పాఠశాలకు అవసరమైన భూమిని తన తండ్రిపేరుతో విరాళంగా ఇచ్చాడు. బాబా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ముంబైలో రీసెర్చ్ అసోసియేట్‌గా కొన్నాళ్లు పనిచేశాడు.
భాగవతుల చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌
గ్రామీణ ప్రజలకు, వ్యవసాయ రంగంలోని రైతులకు సేవలు అందించాలన్న ఉద్దేశంతో 1976లో భాగవతుల చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ను ఏర్పాటు చేశాడు. ఆ సంస్థ ద్వారా అప్పటి నుంచి ఎన్నో సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నాడు. వయోజనవిద్య కోసం పలు స్వచ్ఛంద సంస్థలతో కలిసి జిల్లాలోని 27 మండలాల్లో నాన్‌ఫార్మల్‌ స్కూళ్లను ఏర్పాటు చేశాడు. రెసిడెన్షియల్‌ స్కూల్‌, ఐటీఐ, యువతకు ఉపాధి శిక్షణ, రైతుల కోసం కృషివిజ్ఞాన కేంద్రం ద్వారా వ్యవసాయ మండలి ఏర్పాటు చేశాడు. విద్యతో పాటు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగులు, మహిళలకు స్వయం ఉపాధి శిక్షణ, ఆరోగ్య సేవలు, వ్యవసాయ పరిశోధన, బీడు భూములను సాగులోకి తేవడం లాంటి అనేక విప్లవాత్మక కార్యక్రమాలను దిగ్విజయంగా నిర్వహించాడు. గ్రామీణ కళలు, సంస్కృతి పరిరక్షణకు ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు.
రచయితగా
అతను ‘నమ్మలేని నిజాలు, నా గ్రామానుభవాలు’ పేరుతో పుస్తకాన్ని రచించాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
అతను 2019 జూన్ 9 న మరణించాడు. అతనికి భార్య, ఇద్దరు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:1933 జననాలు వర్గం:2019 మరణాలు వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా సామాజిక కార్యకర్తలు వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు వర్గం:గాంధేయవాదులు వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా విద్యాదాతలు
చంబా
చంబా హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని పట్టణం, చంబా జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. ఇది రావి నది ఒడ్డున, సాల్ నది సంగమం వద్ద ఉంది. చంబియల్‌లు చంబా రాజ్యాన్ని పాలించేవారు చంబియళ్ళు తమ పేరు వెనుక వర్మ (లేదా వర్మన్) అనే ప్రత్యయాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
చంబా ప్రాంతపు చరిత్ర క్రీ.పూ 2 వ శతాబ్దానికి చెందిన కొలియన్ తెగలకు నాటిదే అయినప్పటికీ, ఔపచారికంగా (లాంచనంగా) ఈ ప్రాంతపు పాలన సా.శ 500 లో మారూ రాజుతో మొదలైంది. అతడు చంబా పట్టణానికి 60 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న భర్మూర్‌ను రాజధానిగా చేసుకుని ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు. సా.శ. 920 లో రాజా సాహిల్ వర్మ తన కుమార్తె చంపావతి కోరిక మేరకు రాజధానిని చంబాకు మార్చాడు ( ("చంబా" అనే పేరు ఆమె పేరు మీదుగానే వచ్చింది). రాజు మారూ కాలం నుండి చివరికి 1948 ఏప్రిల్‌లో ఇండియన్ యూనియన్‌లో విలీనం అయ్యే వరకూ ఈ రాజవంశానికి చెందిన 67 మంది రాజులు చంబాను పరిపాలించారు (1846 నుండి 1947 వరకు బ్రిటిషు వారి ఆధీనంలో భాగంగా).
ఈ పట్టణంలో అనేక దేవాలయాలు, రాజభవనాలూ ఉన్నాయి. ఇక్కడ "సుహి మాతా మేళా", "మింజార్ మేళా" అనే రెండు ప్రసిద్ధ జాతరలు జరుగుతాయి. ఈ జాతరల్లో అనేక రోజుల పాటు సంగీతం, నృత్యోత్సవాలు జరుగుతాయి. 17 వ, 19 వ శతాబ్దాల మధ్య ఉత్తర భారతదేశంలోని పర్వతీయ రాజ్యాల్లో ఉద్భవించిన పర్వతీయ చిత్రకళకు, ఇతర హస్తకళలూ, వస్త్రాలకూ చంబా బాగా ప్రసిద్ది చెందింది.
చరిత్ర
చంబా చరిత్ర ప్రాచీనమైనది. చంబా జిల్లా చరిత్ర నుండి ఇది విడదీయరానిది. ఇక్కడి తొలి పాలకులు కోలియన్ తెగలకు చెందినవారు. క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దంలో ఖశులు, ఆడుంబరులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. సా.శ. 4 వ శతాబ్దంలో గుప్తుల కాలంలో, ఠాకూర్లు, రాణాలూ పరిపాలించారు. 7 వ శతాబ్దం నుండి, గుర్జర ప్రతీహారులు లేదా రాజపుత్ర రాజవంశం అధికారంలోకి వచ్చింది. ఎడమ|thumb| నరసింహ ఆలయం. జిల్లా పురాతన రాజధాని భర్మౌర్‌లో ఉంది. (1875). సా.శ. 500 ప్రాంతంలో కల్పగ్రామ నుండి వాయవ్య భారతదేశానికి వెళ్లిన మారూ అనే వ్యక్తితో రాజపుత్ర పాలకుల చరిత్ర మొదలైనట్లు చెబుతారు. అతను బుధాల్ నది లోయలో బ్రహ్మపుర అనే ప్రదేశంలో తన రాజధానిని స్థాపించాడు. తరువాత దానికి భర్మౌర్ అనే పేరు వచ్చింది. భర్మౌర్, నేటి చంబా పట్టణానికి తూర్పున 60 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మూడు వందల సంవత్సరాల పాటు రాజపుత్రులు భర్మౌర్‌ను రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలన సాగించారు.
అయితే, సా.శ. 920 లో, భర్మౌర్ రాజు రాజా సాహిల్ వర్మ (లేదా సాహిలా వర్మ) తన రాజధానిని బర్మౌర్ నుండి దిగువ రావి లోయలో మరింత కేంద్రస్థానంలో ఉన్న పీఠభూమికి మార్చి, ఆ నగరానికి చంపావతి అని పేరు పెట్టాడు. ఈ పరివర్తన ఖచ్చితంగా ఎలా జరిగిందనే దానిపై చంబా చరిత్రలో విభిన్న కథనాలున్నాయి. ఒక కథనంలో, చాలాకాలం పాటు సంతానలేమితో బాధ పడిన తరువాత, వర్మకు పది మంది కుమారులు, "చంపావతి" అనే కుమార్తె కలిగారు. లోయలో కొత్త రాజధాని పట్టణం నిర్మించాలని చంపావతి తండ్రిని కోరింది. అయితే రాజు, ఆధునిక చంబా పరిసరాల్లోని భూమిని అప్పటికే కణ్వ బ్రాహ్మణులకు దానమిచ్చినందున, రాజధానిని మార్చడానికి అడ్డంకులు ఏర్పడ్డాయి. కొత్త రాజధానికి కోసం వారు తమ భూమిని అప్పగిస్తే, బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జరిగే ప్రతి వివాహానికీ ఎనిమిది చక్లీ లను (రాగి నాణేలు) బహుమతిగా ఇస్తానని చెప్పి రాజు ఆ సమస్యను పరిష్కరించాడు. ఈ విధంగా పొందిన భూమిలో, కొత్త రాజధానిని నిర్మించి, తన కుమార్తె పేరిట చంపా అని పేరు పెట్టారు. కాలక్రమంలో ఇది "చంబా" అయింది.
చంబా పేరు రావడానికి సంబంధించిన మరొక కథనం ఇలా ఉంది. రాచకుమారి చంపా, ఒక ఆశ్రమాన్ని తరచూ సందర్శిస్తూ ఉండేది. రాజు, తన కుమార్తె శీలాన్ని అనుమానించి, ఒక రోజు ఆశ్రమానికి వెళ్తాడు. కాని ఆశ్చర్యకరంగా అక్కడ అతనికి తన కుమార్తె గానీ, సన్యాసి గానీ కనిపించలేదు. కుమార్తెపై అతని అనుమానాలు నిరాధారమైనవనీ, ఆమె నైతికతను అనుమానించినందుకు శిక్షగా ఆమెను శాశ్వతంగా అతని నుండి దూరం చేసినట్లూ అశరీరవాణి అతనికి చెబుతుంది రాజు, పశ్చాత్తాపంతో, తన పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా ఆ ఆశ్రమాన్ని ఒక గుడిగా మార్చి దాని చుట్టూ నగరాన్ని నిర్మించాడు. చంపావతి ఆలయం అనే ఈ గుడిలో నేటికీ రాజు కుమార్తెను దేవతగా పూజిస్తారు. సా.శ. 935 నుండి, ఏటా మింజార్ పండుగ లేదా ఉత్సవం జరుగుతూ ఉంది. ఇది బైసాఖి మొదటి రోజుతో మొదలై, 21 రోజులు జరుగుతుంది.
ఆధునిక చరిత్ర
సా.శ. 1806 లో, గూర్ఖాలు, స్థానిక పర్వత ప్రాంత నాయకులూ సంయుక్తంగా రాజా సంసార్ చంద్ దళాలపై దాడి చేసి ఓడించారు. రాజా, తన కుటుంబంతో పాటు కాంగ్రా కోటలో ఆశ్రయం పొందాడు. గూర్ఖాలు కాంగ్రా కోటను ముట్టడించి, కాంగ్రా, మహల్ మొహ్రియన్ కోట మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా దోచుకున్నారు. గ్రామాలను నాశనం చేశారు. కోట ముట్టడి మూడేళ్లపాటు కొనసాగింది. సా.శ. 1809 లో, సన్సార్ చంద్ కోరిక మేరకు లాహోర్ సిక్కు పాలకుడు రాజా రంజిత్ సింగ్ గూర్ఖాలతో యుద్ధం చేసి, వారిని ఓడించాడు. అందుకుగాను సంసార్ చంద్, కాంగ్రా కోటనూ 66 గ్రామాలనూ సిక్కులకు అప్పగించి భారీగా మూల్యం చెల్లించుకున్నాడు. రంజిత్ సింగ్ ఈ ప్రాంతాన్ని తన అధీనం లోకి తెచ్చుకుని, చంబా వద్ద ఒక దండును ఉంచాడు. కొండ రాజ్యాల నేతలు అతడికి కప్పం చెల్లించేలా చేసాడు. రంజిత్ సింగ్ కాంగ్రా పాలకుడు సంసార్ చంద్ కటోచ్తో సహా కొండ ప్రాంతాల నేతలను గద్దె దింపేసాడు. కాని చంబాను మాత్రం వదిలేసాడు. 1809 లో కటోచ్తో చర్చలలో చంబా మంత్రి నాథూ మధ్యవర్తిగా అతడికి అవసరమయ్యాడు. 1817 లో కాశ్మీర్‌లో శీతాకాలపు దండయాత్ర సందర్భంగా రంజిత్ సింగు తప్పించుకోవడానికి నాథూ తన గుర్రాన్ని ఇచ్చి సహాయం చేసాడు. కుడి|thumb| చంబా లోయ, 1865 1845 లో, సిక్కు సైన్యం బ్రిటిష్ భూభాగంపై దాడి చేసింది. బ్రిటిష్ వారు సిక్కు సైన్యాన్ని ఓడించి, చంబాను దీనమైన స్థితిలోకి నెట్టారు. ఆ తరువాత జరిగిన చర్చలలో చంబా మంత్రి బాఘా, ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు. అతడి సలహా మేరకు చంబా రాజులు, బ్రిటిషు వారి ఆధిపత్యంలో, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో భాగంగా ఉండేందుకూ, అందుకు ప్రతిగా రూ .12 వేల వార్షికం పొందేందుకూ అంగీకరించారు. లాహోర్ ఒప్పందంపై 1846 లో సంతకం చేసారు. దీనిలో రాజాలు చంబా జిల్లా భూభాగాన్ని వదులుకోవడానికి అంగీకరించారు. అప్పటి నుండి, బ్రిటిషు వారితో సంబంధాలు స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవి. బ్రిటిషు పాలనలో చంబా రాజులు, శ్రీ సింగ్, గోపాల్ సింగ్, షామ్ సింగ్, భూరి సింగ్, రామ్ సింగ్, లక్ష్మణ్ సింగ్ అందరూ బ్రిటిష్ సైనికాధికారులతో మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండేవారు.
బ్రిటిషు వారి హయాంలో చంబాలో అనేక ప్రగతిశీల సంస్కరణలు, పరిణామాలూ చోటు చేసుకున్నాయి. 1863 లో, చంబాలో మొదటి తపాలా కార్యాలయం స్థాపించారు. రోజువారీ మెయిల్ సేవ మొదలు పెట్టి, ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల తెరిచారు. 1866 డిసెంబరులో, కాశ్మీర్ మెడికల్ మిషన్‌కు చెందిన డాక్టర్ ఎల్మ్స్లీ ఒక ఆసుపత్రిని ప్రారంభించారు. 1860 ల చివరలో కొల్రి, ఖాజియార్ ల మీదుగా డల్హౌసీకి రెండు కొత్త రహదారులను నిర్మించారు. 1870 నుండి 1873 వరకు పరిపాలించిన గోపాల్ సింగ్, పదవీ విరమణ చేసిన తరువాత, తన వేసవి నివాసంగా గ్రాండ్ జందరిఘాట్ ప్యాలెస్‌ను నిర్మించాడు.
1948 ఏప్రిల్ 15 న మండి - సుకేట్ రాజ్యం, సిర్మౌర్ రాజ్యం, సిమ్లా కొండలలోని వారందరితో పాటు చంబా సంస్థానం భారతదేశంతో విలీనం అయింది.
భౌగోళికం, వాతావరణం
కుడి|thumb|320x320px| పట్టణం ఎగువ భాగం, దాని చుట్టూ ఉన్న పర్వతాల పానోరామా దృశ్యం చంబా పట్టణం, చంబా జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. నైఋతి, పశ్చిమాల్లో జమ్మూ కాశ్మీరు, ఉత్తరం, ఈశాన్యాల్లో లడఖ్, లాహౌల్ స్పితి, బారా బంఘాల్ లు, ఆగ్నేయంలో కాంగ్రా, దక్షిణాన పంజాబ్ కు చెందిన పఠాన్‌కోట్ జిల్లాలు జిల్లాకు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.. దీని సగటు ఎత్తు 1,006 మీటర్లు.
పట్టణం, జిల్లా, పట్టణం ఉన్న లోయ - వీటన్నిటికీ చంబా అనే పేరే ఉంది. రావి నది, దాని ఉపనది అయిన సాల్ నదుల సంగమం వద్ద చంబా పట్టణం ఉంది. తూర్పు వైపు నేపథ్యంగా షా మాదర్ కొండ ఉంది. రావి నది తూర్పు-పడమర దిశలో ప్రవహిస్తూ లోతైన లోయలను ఏర్పరచింది. వసంత ఋతువులో, వేసవి నెలలలో మంచు కరగడం వలన నది ఉధృతంగా ప్రవహిస్తుంది. వరదలు వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. 2005 జూలైలో నదికి వచ్చిన వరదల కారణంగా, జాతీయ జలవిద్యుత్ కార్పొరేషన్ వారి 300-మెగావాట్ల చమేరా విద్యుత్ కేంద్రంలో విద్యుత్ ఉత్పత్తిని ఆపేయవలసి వచ్చింది.
రావి నదికి కుడి గట్టున, వరుసగా చదునైన క్షేత్రాలపై నిర్మించిన ఈ పట్టణాన్ని ఆవరిస్తూ, ధౌలాధర్, జాన్స్కర్ శ్రేణులున్నాయి. చంబా, కొండ ప్రదేశమైనప్పటికీ, సిమ్లా, ఢిల్లీ, చండీగఢ్ సహా ఇతర రాష్ట్రాలతో చక్కటి రహదారి సౌకర్యాలున్నాయి. సమీప బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే స్టేషన్లు చక్కి బ్యాంక్, పఠాన్ కోట్ (రోడ్డు ద్వారా 125 కి.మీ. ) వద్ద ఉన్నాయి.
జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనా గణన ప్రకారం, చంబా జనాభా 20,312. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48%. చంబా అక్షరాస్యత 81%, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ; పురుషుల అక్షరాస్యత 85%, స్త్రీ అక్షరాస్యత 77%. పరిపాలనా భాష హిందీ. స్థానికంగా మాట్లాడే భాష చంబేలి. పంజాబీ, పష్తో మాట్లాడే సిక్కు, హిందూ సంతతికి చెందినవారు కూడా కొందరున్నారు. వారు 1947 దేశవిభజన తరువాత ఇక్కడకు వచ్చారు.
పట్టణ కేంద్రానికి దూరంగా, చంబా లోని గిరిజన ప్రజల్లో రెండు ప్రధాన సమూహాలున్నాయి: గుజ్జర్లు, గద్దీలు. గుజ్జర్లు, ప్రధానంగా సంచార జాతులు. వాళ్ళు వాణిజ్య మార్గాల్లో కాశ్మీర్ నుండి రాష్ట్ర సరిహద్దు మీదుగా చంబాకు వచ్చారు. వాళ్ళు ఇస్లామిక్ సమాజంలోని సంచార పశువుల కాపరులు. శీతాకాలంలో చంబా కొండలలో ఉండే విపరీతమైన చలి నుండి తప్పించుకునేందుకు తమ పశువులతో సహా లోతట్టు పంజాబుకు వెళతారు. తుర్కిక్ లక్షణాలుండే వీళ్ళు, భాష, సంస్కృతుల్లో చంబా పట్టణ వాసుల కంటే విభిన్నంగా ఉంటారు.
గద్దీల్లో అనేక జాతులున్నాయి; అవి బ్రాహ్మణులు, రాజపుత్రు‌లు, ఠాకూర్‌లు, రాఠీలు, ఖాత్రిలు, ఈ జాతుల్లో మెజారిటీ. వారు రైతులు. "గద్దీ" అంటే "గొర్రెల కాపరి" అని అర్ధం. వారు ప్రధానంగా చంబా జిల్లాలో ని ధౌలా ధార్ పర్వతాలలో నివసిస్తారు. దీనిని బ్రహ్మౌర్ వజారత్ లేదా "గదారన్" అని పిలుస్తారు. ఇది చంబా, కాంగ్రా ల మధ్య ఉంది. "గదర్" అంటే గొర్రెలు, కాబట్టి వారి భూమిని అనధికారికంగా "గదరన్" అని అంటారు. అంటే "గొర్రెల దేశం" అని అర్ధం. మొఘల్ సామ్రాజ్య కాలంలో 18 వ శతాబ్దంలో లాహోర్ నుండి చంబాకు గద్దీ ప్రజల వలస ప్రవాహం ఉన్నప్పటికీ, వారు 10 వ శతాబ్దంలోనే చంబాకు వచ్చారని భావిస్తారు. వారు శివుణ్ణి, జంతువులనూ ఆరాధిస్తారు.
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
కేకయరాజ్యం
thumb|ఈ చిత్రం కేకయ రాజ్యంతో సహా  భారతీయ ఇతిహాసాలలో పేర్కొన్న రాజ్యాల స్థానాలను చూపుతుంది. మహాభారతపురాణంలో సమూహం చేయబడిన పశ్చిమరాజ్యాలలో కేకయరాజ్యం కూడా జాబితాచేయబడింది. రామాయణ ఇతిహాసం కోసలరాజు, రాఘురాముడి తండ్రి దశరధుడి ముగ్గురి భార్యలలో ఒకరు కేకేయ రాజ్యానికి చెందిన మహిళగా పేర్కొనబడింది. ఆమెను కైకేయి అని పిలుస్తారు. ఆమె కుమారుడు భరతుడు పొరుగున ఉన్న గాంధార రాజ్యాన్ని జయించి తక్షశిల నగరాన్ని నిర్మించాడు. తరువాత భరతుడు కుమారులు, వారసులు తక్షశిల నుండి ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు.
మహాభారతంలోని కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో పాండవులలో చేరిన ఐదుగురు కేకాయ రాకుమారులు ప్రస్తావించబడ్డారు. వారిలో పెద్దవాడిని రాజుగా అభివర్ణించారు. ఆయనను బృహత్క్షత్ర అని పిలుస్తారు. తమ పెదతండ్రి కుమారుడైన దుర్యోధనుడి నేతృత్వంలోని కౌరవుల కారణంగా కురు రాజ్యం వదిలి అరణ్యవాసానికి పంపబడిన పాండవుల మాదిరిగా వారి బంధువులచే వారు వారి రాజ్యం నుండి బహిష్కరించబడ్డారు. ఆ విధంగా ఈ కేకయ సోదరులు సందర్భానుసారంగా పాండవులతో పొత్తు పెట్టుకునేవారు. ఇది కాక కేకయ సోదరులు పాండవుల తల్లి కుంతి సోదరి కుమారులు కనుక వారిని దాయాదులుగా చేసుకున్నారు. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో కేకయసోదరులు తమ సొంత బంధువులతో పోరాడారు. అంటే దుర్యోధనుడి పక్షాన ఇతర కేకాయ సోదరులు యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
మహాభారతంలో మూలాలు
పురాతన భారతీయ (భరతవర్షం) రాజ్యంగా కేకయ రాజ్యం (6,9)లో సూచించబడింది.
రాజు సహస్రచిత్య
కేకాయల పాలకుడు సహస్రచిత్య, ఆయన కురుడు ధృతరాష్ట్రునికి సమకాలీనుడైన రాజు సత్యుపుడి తాత. ఆయన తన పెద్ద కొడుకుకు తన రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి, సహస్రచిత్య రాజు అడవులలోకి వెళ్ళాడు. (15,20)
రాజు శతయూప
శతయూప గొప్ప కేకాయలకు రాజు. తన రాజ్య సార్వభౌమత్వాన్ని తన కొడుకుకు అప్పగించిన తరువాత ఆయన అడవులలోకి వెళ్ళాడు. కురు రాజు ధృతరాష్ట్రుడు, కురుక్షేత్ర యుద్ధం ముగిసిన తరువాత పాండవ రాజు యుధిష్ఠిరుడు కురురాజధాని హస్థినాపుర సింహాసనం అధిష్టించాడు. అనంతరం కొంతకాలం తరువాత దృతరాష్ట్రుడు అడవులలోకి వేళ్ళాడు. అప్పుడు శతయూప ధృతరాష్ట్రుడిని రాజును తగిన కర్మలతో అందుకున్నాడు. అతనితో వ్యాసుడు అడవులకు వెళ్ళాడు. వ్యాసుడు చేరుకున్న తరువాత ధృతరాష్ట్రుడు తన ఆశ్రమవాస దీక్షను స్వీకరించాడు. తరువాత ధృతరాష్ట్రుడు శతయూప ఆశ్రమంలో తన నివాసం స్వీకరించాడు. పవిత్ర ఆత్మ కలిగిన శతయూప వ్యాస ఆజ్ఞ మేరకు ఆశ్రమవాస ఆచారాలన్నింటిని ధృతరాష్ట్రునికి ఆదేశించాడు. (15,19)
రాజు వృహత్క్షత్ర
కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో పాండవుల పక్షాన, కౌరవుల పక్షాన పోరాడిన కేకాయ సోదరులు (ఐదుగురు) కేకయ రాజకుటుంబంలో ద్వితీయతరానికి చెందినవారు. వారిలో మొట్టమొదటివాడు పాండవులతో కలిసి ఉన్న సోదరులలో పెద్దవాడు బృహత్క్షత్ర. ఆయనను కేకయరాజుగా అభివర్ణించారు. ఆయనకు విసోకుడు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన కూడా కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో పోరాడాడు.
కేకయ విలుకాడు ద్యుమత్సేనుడు
ఈ యోధుని గురించి కేకాయ నుండి ఈ క్రింది భాగాలు మినహా అధికంగా తెలియదు.
భీముడు బాలరాముడి నుండి శిక్షపూర్తి చేసుకున్న తరువాత ఆయన ద్యుమత్సేనుడి వలె బలంగా ఉన్నాడు. (1,141). కేకయులలో విలుకాండ్ర అధిపతి ఇంద్రప్రస్థ (2,3) వద్ద కొత్తగా ప్రారంభిన యుధిష్ఠిరుడి రాజసభకు హాజరయ్యారు(2,3).
పాండవులతో కేకయుల మైత్రి
పాండవులు అరణ్యవాసం చేస్తున్న సమయంలో పాండవులతో పొత్తు పెట్టుకున్న ఐదుగురు కేకాయ రాకుమారులు, ఇతర పాండవ మిత్రులు వాసుదేవ కృష్ణుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, ధృతకేతుడు (3-12,22,51,120), (5,55) పాండవులను సందర్శించారు. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో, పాండవుల మామ అయిన ద్రుపదుడు ప్రాచీన భారతదేశపు రాజులను పిలవాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, పాండవుల తరఫున పోరాడడానికి తయారు చేయబడిన యోధులలో కేకాయలు మొదటివారుగా ఉన్నారు. (5,4).
పాండవుల పక్షాన పోరాటంలో పాల్గొన్న ఐదుగురు కేకయ సోదరులు
కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో పాండవ పక్షంలో పోరాడిన ఐదుగురు కేకాయ సోదరులు చాలా చోట్ల ప్రస్తావించబడ్డారు (5-61,83,144). (7,10) వారిని పాండవుల తల్లి దాయాదులుగా పేర్కొన్నారు.
(5,22) ప్రస్తావించబడింది: - కేకయ సింహాసనం నుండి పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. దానిని తిరిగి పొందాలని కోరుకుంటాడు. ఆ భూమి నుండి ఐదుగురు శక్తివంతమైన సోదరులు, శక్తివంతమైన విల్లులను పట్టుకొని, ఇప్పుడు పోరాడటానికి సిద్ధంగా ఉన్న పాండవులను అనుసరిస్తున్నారు. పంచాల, కేకయ, మత్స్యాలతో పాటు, వారి బంధువులు, గొర్రెల మందలను సంరక్షించే పశువుల కాపరులు, యుధిష్ఠిరుడిని (5-50,53)అనుసరిస్తూ ఆనందిస్తున్నారు. కేకయ ఐదుగురు సోదరులు, అందరూ ఊదావర్ణ జెండాలతో ఒక అక్షౌహిని దళాలతో పాండవులతో చేరారు. (5,57).
కేకయ ఐదుగురు రాజ సోదరులు, ధురోధుడి పక్షాన ఉన్న కేకాయ యోధులను విరోధులుగా అంగీకరించారు. వారి వాటాలో మాళవులు, సాల్వకాలు కూడా ఉన్నారు. త్రిగర్త యోధులలో ఇద్దరు ప్రసిద్ధ యోధులు జయించటం లేదా చనిపోవడమో చేస్తామని ప్రమాణం చేశారు. (5,57).
కేకాయ, ధృష్టకేతు, కాశీరాజు కుమారుడు, శ్రీనిమతు, వాసుదానా, అజేయ శిఖండి అందరూ హృదయపూర్వకంగా కవచంలో కప్పబడి, ఆయుధాలతో, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, యుధిష్ఠిరుడిని ( 5,152)అనుసరించారు.
కౌరవులపక్షాన పోరాడిన నూరుగురు కౌరవసోదరులు
కౌరవపక్షంలో కేకయులు చాలా చోట్ల (5-19,30,198), (6,16) ప్రస్తావించబడ్డారు.
జయద్రధుడు (దుర్యోధనుడి బావ), కేకయుల సహకారంతో ద్రౌపది (పాండవుల భార్య) ను నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నించారు (11,22)
ఐదుగురు రాజ సోదరులు కేకాయ రాకుమారులు దళయోధనునికి ఒక అక్షౌహిని దళాలతో మద్దతు ఇచ్చి ఆయన హృదయాన్ని ఆనందపరిచారు. (5,19). (5,30) దుర్కాధనుడి మిత్రులుగా వాసతీలు, సాల్వకులు, అమ్వాష్టాలు, త్రిగర్తలతో కేకయలను ప్రస్తావించారు. కౌరవపక్షాన ఉన్న కేకాయలు అవంతి, బాహ్లుకులు ఇద్దరూ విందా, అనువిందలతో కలిసి ద్రోణుడి ఆధ్వర్యంలో ముందుకు నడిచారు చేశారు. (5,198). 100 మంది కేకాయ సోదరులు కౌరవ సైన్యంలో సైనికాధికారులుగా, అవంతి (6,16)కి చెందిన వింద, అనువింద వంటివారితో కలిసి యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
కేకయుల శిబిరంలో పెద్ద శబ్దం, చప్పట్లు ఉండేవి, వారి సైనికులు నృత్యం విలాసాలలో నిమగ్నమయ్యారు. (7,84)
పాండవుల పక్షాన పోరాడిన కేకయసోదరులు
కేకయ సోదరులు, ఇంద్రగోపాక కీటకాల (ఎరుపు, నలుపు రంగుల మిశ్రమం) (5,141). వీరందరికీ ఊదా జెండాలు (5,57) ఉన్నాయి. ఐదుగురు కేకయ సోదరులు, ఇంద్రగోపకులు అని పిలువబడే కీటకాలను పోలి ఉన్నరని వర్ణించారు. ఎర్రటి కోటు, ఎర్రటి ఆయుధాలు, ఎరుపు బ్యానర్లు ఉన్నాయి. (7,10). ఐదుగురు కేకయ సోదరులు లోతైన ఎరుపు రంగుతో పుట్టారు. వారు బంగారం వర్ణంతో ఎరుపు రంగు ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నారు. బంగారు గొలుసులతో అలంకరించబడ్డారు (7,23).
ఐదుగురు కేకాయ సోదరులు ద్రోణుడి చేత చంపబడ్డారు. ఒకే లోహంతో తయారు చేయబడిన వారి స్వర్ణకవచాలు, వారి పొడవైన శరీరాలు, రధాలు, దండలు భూమి మీద మండుతున్న మంటల వలె ప్రకాశవంతమైన కాంతిని చంపుతున్నాయి. (11,25)
పాండవుల పక్షంలో
(7-21,83,107), (8-3,) యుధామన్యుడు, ఉత్తమౌజాలు, అర్జునుడి రధచక్రాలకు రక్షకులుగా ఉన్నారు. కేకయ సోదరులలోని ధృష్టకేతు, గొప్ప శౌర్యం కలిగిన చేకితాసులు చక్రరక్షకులుగా మారారు. (6,19). వారి దళాల అధిపతి, ఐదుగురు గాంధార రాకుమారులు తమ దళాలతో యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు. (6,45).
వృహద్క్షత్ర యుద్ధాలు
కేకయ పాలకుడు బృహద్క్షత్రానికి వ్యతిరేకంగా కృపాచార్యుడు ముందుకు నడిచాడు. (6,45). సింధు జాతికి చెందిన అందమైన అవయవాలు, బూడిదవర్ణం కలిగిన అద్భుతజాతికి చెందిన అశ్వాలతో నిలిచిన బృహత్క్షత్రను కృపాచార్యుడు ఎదుర్కొన్నాడు (7,23). బృహత్క్షత్ర, ఇతరులు ద్రోణుడు(7,33)ని ఎదుర్కొన్నారు. కేకయులలో అతిరధశ్రేష్టుడు వృహత్క్షత్ర ఉరుములతో సమానమైన తీవ్రమైన బాణాలతో కౌరవసైన్యాలను చెదరగొట్టి ద్రోణుడి వైపు వెళ్ళాడు; గొప్ప ఖ్యాతి పొందిన క్షేమధుర్తి త్వరగా బృహత్క్షత్ర (7,103) కు వ్యతిరేకంగా పరుగెత్తాడు. తన శత్రువు అయిన క్షేమధుర్తిని చంపిన తరువాత, అతిరధశ్రేష్టుడు బృహత్క్షత్ర ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాడు(7,104). బృహద్క్షత్ర, ఇతరులు అశ్వత్థామ (7,198) కు వ్యతిరేకంగా పరుగెత్తారు.
వృహత్క్షత్ర మరణం
కేకయులలో అతిరధశ్రేష్టుడు, ఐదుగురు సోదరులలో పెద్దవాడు బృహత్క్షత్ర, కౌరవుల సైన్యాధ్యక్షుడు ద్రోణుడికి వ్యతిరేకంగా ముందుకు నడిచాడు. ఆయన తన బ్రహ్మాయుధంతో ద్రోణుడి బ్రహ్మాయుధాన్ని అడ్డుకున్నాడు. తన విల్లు నుండి మూడో అంబును ఎక్కుపెట్టి ద్రోణుడు, బృహత్క్షత్రుని ఛాతీలో కొట్టాడు. ఆ తరువాత మరికొన్ని బాణాలతో ఛాతీలో కొట్టబడి, తన రధం నుండి కిందపడి మరణించాడు. (7,122). (8,5)
కేకయయువరాజు విషోకుడు, కేకయ సైన్యాధ్యక్షుడు ఉగ్రకర్మ
కేకయ పాలకుడి కుమారుడు విశోకుడిని కర్ణుడు చంపాడు. కైకాయ యువరాజును వధించిన తరువాత కేకయ సైనికవిభాగ సైన్యాధ్యక్షుడిని  ఉగ్రకర్మ వేగంతో ముందుకురికి కర్ణ కుమారుడు ప్రసేనుడిని కొట్టాడు. అప్పుడు కర్ణుడు, మూడు అర్ధచంద్రాకార ఆకారపు బాణాలతో, తన కుమారుడిని సంహరించిన ఉగ్రకర్మ చేతులు నరికి దుండగుడి తలను కత్తిరించాడు. (8,82)
కేకయ, అవంతి
మహాభారతంలోని కొన్ని ప్రదేశాలలో అవంతి ప్రజలను కేకయులు అని పిలుస్తారు. ఇది మహాభారతంలోకి ప్రవేశించిన ప్రజాబాహుళ్యంలో ప్రచారంలో ఉన్న కథనంలో లోపం కావచ్చు లేదా అనువాద లోపం కావచ్చు లేదా అవంతి, కేకాయల మధ్య కొంత గిరిజన సంబంధాన్ని ఇది సూచించవచ్చు. కంభోజుల మాదిరిగా ఇతర పశ్చిమ పాలకుల మాదిరిగానే, కేకాయలు కూడా తూర్పుకు వలస వచ్చారు. అందువలన సూత్రప్రాయంగా వీరు అవంతికి చేరుకోవచ్చు. వాస్తవానికి రామాయణంలో తూర్పు సముద్ర తీరంలో కేకయ రాజ్యం గురించి కొంత సూచన ఉంది.
భాగవతపురాణంలో మూలాలు
ఐదుగురు సోదరులు కుంతి సోదరి శ్రుతకిర్తి కుమారులు. శ్రుతకీర్తికి కేకయ రాజు ధృష్టకేతుతో వివాహం జరిగింది. కుంతి సోదరి శ్రుతదేవి కరుష రాజు వృధశర్మతో వివాహం జరిగింది. ఆయన కుమారుడు దంతవక్త్రుడు. కుంతి సోదరి శ్రుత్రాస్వాసు చేదిరాజు దమఘోషను వివాహం చేసుకున్నది. ఆయన కుమారుడు శిశుపాలుడు కుంతి సోదరి రాజాధిదేవి అవంతి రాజును వివాహం చేసుకున్నది. (భాగవత పురాణం, కాంటో 9,
ఇవి కూడా చూడండి
పురాతన భారతదేశ రాజ్యాలు
సాక్షి వ్యాసాలు
సాక్షి వ్యాసాల ప్రచురణ, పునర్ముద్రణ
సాక్షి వ్యాసాల రచన 1913లో ప్రారంభమైంది. పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు అల్లుడు ద్రోణంరాజు వెంకటరమణారావు తణుకు నుండి నడిపిన "సువర్ణ లేఖ" (1905 - 1907) అనే పత్రికలో సుమారు 28 వ్యాసాలు ప్రచురితమయ్యాయి. కొంత అంతరాయం తరువాత 1920 సెప్టెంబరు నుండి రెండు సంవత్సరాల పాటు ఆంధ్ర పత్రిక సారస్వతానుబంధంలో 82 వ్యాసాలను వారం వారం ప్రచురించారు. 1922 సెప్టెంబరు నుండి 1927 సెప్టెంబరు వరకు మళ్ళీ కొంత అంతరాయం కలిగింది. 1927 తరువాత 1928 మార్చి వరకు మరల ఆంధ్ర పత్రికలోనే పది వ్యాసాలు ప్రచురితమయ్యాయి. 1933 మార్చిలో మళ్ళీ పునఃప్రారంభమై 20 వ్యాసాలు వచ్చాయి. పానుగంటి సాహిత్యంపై విశేష కృషి చేసిన ముదిగొండ వీరభద్రశాస్త్రి మొత్తం 140 వ్యాసాలున్నాయని చెప్పాడు. ... అయితే ప్రస్తుతం సాక్షి వ్యాసాల సంఖ్య 148గా కనిపిస్తున్నది. పత్రికకు సాక్షి వ్యాసాల పునరుద్ధరణకు వ్రాసిన లేఖలను కూడా వ్యాసాలుగా పరిగణించడం వలన, వివిధ సందర్భాలలో పానుగంటివారు స్వయంగా చేసిన ఉపన్యాసాలను కూడా కలపడం వలన వ్యాసాల సంఖ్య 148కి చేరింది.
మొట్టమొదట వీటిని పిఠాపురం రాజా ముద్రింపించాడు. తరువాత వావిళ్ళవారు 1964-66 లలో ఆరు సంపుటాలుగా ప్రచురించారు. ఆ తరువాత, 1990లలో 3 సంపుటాలుగా ఒకసారి, 2 సంపుటాలుగా విజయవాడ అభినందన పబ్లిషర్స్ చే ప్రచురించబడినాయి. మూడు సంపుటాలుగా వెలువడిన సంపుటాలకు ముందుమాట, రచయిత, ఆకాశవాణి కళాకారుడు అయిన ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ (ప్రముఖ రచయిత, వ్యాఖ్యాత ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి కుమారుడు) వ్రాశాడు. 2006లో విజయవాడ "అభినందన పబ్లిషర్స్" అన్ని వ్యాసాలను ఒకే సంపుటిగా ముద్రించారు. ఈ కంబైన్డ్ ఎడిషన్‌లో మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రి పీఠిక, ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ వివరణ, నవతరం పాఠకుల కోసం ప్రతి వ్యాసానికి నండూరి రామమోహనరావు పరిచయాలు ఉన్నాయి.
సాక్షి సంఘము
ఊహాజనితమైన ఈ సంఘం సమాజంలోని దురాచారాలను చర్చించి నిశితంగా విమర్శించే సంఘం. దాదాపు వ్యాసాలన్నీ కూడా సాక్షి సంఘ సమావేశాలలో సంఘ సభ్యుడు జంఘాలశాస్త్రి చెప్తూండగా చదువరులకు తెలియుచేయబడుతాయి. కొన్ని సందర్భములలో కాలాచర్యుడో లేక వాణీదాసుడో ఎక్కడీకో వెళ్ళి అక్కడ తాము చూసిన విషయాలను లేఖద్వారా సంఘమునకు తెలియుపరుస్తారు, ఆ లేఖ చదువటం ద్వారా ఆ వ్యాసవిశేషాలు చదువరులకు తెలుస్తాయి.
మాది సత్యపురము. మా సాక్షి స్థానము తపాలకచేరి కెదురుగ. ఇట్లు విన్నవించు సభ్యులందఱి బదులు సాక్షి. సాక్షి అనగా రచయిత పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావే అని ఒక వాదన. బొఱ్ఱయ్యసెట్టి మరణం తరువాత ఆ స్థానంలో సి. బాలనాగమ్మ అనే ఆమెను సభ్యురాలిగా చేర్చుకొన్నారు కాని ఆమె నామమాత్రపు సభ్యురాలే. మొదట్లో సాక్షి ఆధిక్యం గోచరించినా క్రమంగా సాక్షి ప్రతినిధిగా జంఘాలశాస్త్రి ఎదిగాడు.
పై నియమములను పరిశీలిస్తే, ఈ సంఘము హాస్యమునకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిస్తున్నదని వ్యంగ ప్రధానమైనదని తెలుస్తుంది.
సాక్షి వ్యాసాల నుండి ఉదాహరణలు
(స్త్రీ స్వాతంత్ర్యము) -- పదాలు గుప్పించడంలోను, ఒకమాటకు పది మాటలు వాడి వ్యంగ్యాన్ని, వర్ణనను, హాస్యాన్ని రంగరించడంలోను జంఘాలశాస్త్రి ఉద్ధండుడు. మహిళలంతా ఓచోట గుమికూడితే ఎలా ఉంటుందో చెప్పడంలో జంఘాలశాస్త్రి ఇలా రెచ్చిపోయాడు. -- 'ఎక్కడ వినిన గాజుల గలగల, అందెల ఝణఝణ, కాంచీఘంటికల గణగణ, ఎక్కడజూచిన జెక్కుటద్దముల తళతళ, గుబ్బిగుబ్బిల పెళఫెళ, తారాహారముల మిలమిల, వేణీభారముల జలజల, ముద్దుమొగాముల కలకల, ఎక్కడకు బోయిన నగరు ధూపముల గమగమ, చందన చర్చల ఘుమఘుమ, మృగమదలేపముల ఘుమఘుమ... --- కొర్నాటి చీరలవారు, బనారసుకోకలవారు, బరంపురపు పీతాంబరములవారు, సన్నకుసుంబాచీరలవారు, గోచికట్లవారు, గూడకట్లవారు, చుట్టుత్రిప్పులవారు, మేలిముసుగులవారు, వ్రేలుముళ్ళవారు, జడచుట్లవారు, వంకకొప్పులవారు ....
(తోలు బొమ్మలు) -- తోలుబొమ్మలాటను చూడడంలోకంటే ప్రేక్షకులను పరిశీలించడంలో వాణీదాసునికి ఆసక్తి ఎక్కువ -- ఎన్నియోబొమ్మలను ముగ్గురో నల్వురో తెరలోపల నాడించుచుండ నొక్కబొమ్మను వీరందఱు తెరవెలుపల నాడించుచున్నారు. ఇంత శ్రమపడి బొమ్మలాట నేల చూడవలయు నని మీరు నన్నడుగుదురేమో! జనులు విశేషముగ జేరియుండినచోటికి బోవుటకు నాకు మొదటినుండియు నుత్సాహము. జనుల ముఖభేదముల బరిశీలించుట, కంఠరవములను శోధించుట, మాటలతీరులను గనిపెట్టుట, వానికిగారణములగు హృదయరసములను విమర్శించుట, స్వభావభేదములను గుర్తెఱుగుట-యిట్లు ప్రకృతిజ్ఞానమును సంపాదించుటయే నాముఖ్యోద్దేశము. పందిటిక్రింద నాడింపబడుచున్న నిర్జీవపు దోలుబొమ్మలను జూచుటకై పోయిన వాడ గాను. బయటనాడుచున్న ప్రాణమున్న తోలుబొమ్మలయాట జూడ బోయితిని.
(స్వభాష) - ఒక తెలుగువాడు తెలుగు శ్రోతలతో ఆంగ్లంలో ప్రసంగించేసరికి జంఘాలశాస్త్రి ఉద్వేగభరితుడై ఇలా అంటాడు. -- మ్యావుమని కూయలేని పిల్లి యెచ్చటైననుండునా? కిచకిచలాడలేని కోతిని మీరెక్కడైన చూచితిరా? ... అయ్యయ్యో. మనుజుడే. అంత మనుజుడే. ఆంధ్ర మాతాపితలకు బుట్టినవాడే. .. అట్టివాడాంగ్లేయభాషనభ్యసించినంత మాత్రమున ఇప్పుడాంధ్రమున మాట్లాడలేకుండునా? ఆశ్చర్యము, అవిశ్వసనీయము. అసత్యము. ఆంధ్రమున మాటాడకుండ చేసినది అశక్తికాదు. అనిష్టత. అసహ్యత. అది శిలాక్షరమైన మాట. .. తెలుగుబాస యంత దిక్కుమాలిన బాస లేదనియే యా యాంగ్లేయ తేజస్సు నమ్మకము.
బయటి లింకులు
సాక్షి వ్యాసాలు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:2006 పుస్తకాలు వర్గం:పుస్తక పరిచయాలు వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
జలాల్‌పూర
భౌగోళికం, జనాభా
Jalalpura (298) అన్నది అమృత్‌సర్ జిల్లాకు చెందిన అమృత్‌సర్ ఒకటో తాలూకాలోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 290 ఇళ్లతో మొత్తం 1478 జనాభాతో 279 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప పట్టణమైన Majitha అన్నది 5 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 791, ఆడవారి సంఖ్య 687గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 510 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37477.
విద్యా సౌకర్యాలు
* ﻿﻿* గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ బాలబడి ఉంది. గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు బాలల బడి ఉంది. సమీప సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (Sham nagar) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప పాలీటెక్నిక్ లు (అమృత్‌సర్) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
గ్రామంలో 1 ఆసుపత్రిఉంది.
తాగు నీరు
నది / కాలువ నీరు ఉంది.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు ఉంది.
. పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసు లేదు. సమీప పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు. సమీప ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రామం ఇతర జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు. సమీప ఇతర జిల్లా రోడ్డుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
ఏటియం లేదు. వ్యాపారాత్మక బ్యాంకు లేదు. సమీప వ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
..
విద్యుత్తు
16 గంటల పాటు (రోజుకు) గృహావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది. . 16 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది. 17 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది. 16 గంటల పాటు (రోజుకు) వ్యవసాయావసరాల నిమిత్తం వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది. 1 16 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది.
భూమి వినియోగం
Jalalpura (298) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో) :
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో) :
మూలాలు
వర్గం:అమృత్‌సర్ వర్గం:అమృత్ సర్ -1 తాలూకా గ్రామాలు
అందాల రాక్షసి
అందాల రాక్షసి హను రాఘవపూడి దర్శకత్వంలో 2012 లో విడుదలైన ప్రేమకథా చిత్రం. ఇందులో నవీన్ చంద్ర, రాహుల్ రవీంద్రన్, లావణ్య త్రిపాఠి ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు.ఈ చిత్రాన్ని సాయి కొర్రపాటి, ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి వారాహి చలన చిత్ర పతాకంపై నిర్మించారు.ఈ చిత్రం 2012 ఆగస్టు 10 న విడుదలైంది.
కథ
1991 లో, ఒక ధనవంతుడైన గౌతమ్ (రాహుల్ రవీంద్రన్) మిథునను ( లావణ్య త్రిపాఠి) మొదటిసారి చూసి ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.అయితే ఆమె ఒక ప్రమాదంలో గాయపడి ప్రాణాపాయ పరిస్థితిలో ఉంటుంది. గౌతం ఆమెను కాపడటానికి అన్ని శస్త్రచికిత్సల కొరకు ఏర్పాటు చేస్తాడు, ఆమె తిరిగి తేరుకుంటుంది కానీ ఆమె స్పృహ పొందిన తరువాత సూర్య (నవీన్ చంద్ర) గురించి అడుగుతుంది. ఇద్దరూ ఒకరితో ఒకరు ప్రేమలో ఉన్నారని మనకి తెలుస్తుంది, కానీ మిథునకు సూర్య చనిపోయినట్లు చెబుతారు.ఇంతలో, గౌతం తన భావాలను వ్యక్తపరిచి, ఆమెను ఊటీకి తీసుకెళ్తాడు.తన ప్రేమను మిథునకు చూపించటానికి అతను చాలా ప్రయత్నాలు చేస్తాడు, కాని ఆమె సూర్యాని మర్చిపోలేదు.ఇద్దరూ తరచూ గొడవ పడుతుంటారు, ఒక రోజు మిథున కనిపించకుండా పోతుంది.మిథున ఇల్లు వదిలి, ఆత్మహత్య చేసుకోవటానికి వెళ్ళిందని గౌతం భావిస్తాడు.అతను ఆమెను చంప మీద కొదతాడు కాని ఆమె తన ప్రేమను అంగీకరించినట్లు, అతనిని వివాహం చేసుకోవటానికి అంగికరించిదని తెలుసుకుంటాడు.అతను పెళ్లి కోసం ఏర్పాట్లు చేయడానికి హైదరాబాద్ వెళుతుండగా, అతను అకస్మాత్తుగా రోడ్డు మీద మిథున చిత్రలేఖనాన్ని చూస్తాడు. సూర్య పేరున్న పిచ్చివాడు దానిని గీసాడని ఒక బిచ్చగాడు అతడికి చెబుతాడు, గౌతం ఇది విన్నందుకు ఆశ్చర్యపోతాడు. సూర్య కర్మాగారానికి సమీపంలో ఉంటాడని అతడు చెబుతాడు. అతను కర్మాగారంలో వివిధ రంగుల గాజు సీసాలతో మిథున యొక్క ముఖాన్ని ప్రతిబింబం చుస్తాడు.సూర్య బ్రతికే ఉన్నట్లు వెల్లడవుతుంది, మిథున చనిపోయిందనే ఆలోచనతో అతనిలా మారాడని తెలుస్తుంది.
3 నెలల క్రితం, మిథున క్రిస్టియన్, ఒక సేవ సంస్థలో భాగంగా, ప్రజలకు పువ్వులు ఇస్తుంది.వారిలో ఒకరు సూర్య మొదటి చూపులో ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు .అతను ఈ సమయంలో ఆమెను అనుసరిస్తాడు, కానీ మిథున ఎప్పుడూ అతనిని దూరంగా ఉంచుతుంది. ఆమె తనను ఎప్పటికీ ఇష్టపడదు, ఆమె ఎప్పుదైతే అతడిని ఇష్టపదురుందో ఆ రోజు అతను చనిపొతాడు లేదా ఆమె చనిపోతుందని ఆమె అంటుంది.నెలల దాటిపోయిన తరువాత ఒకరోజునుంచి సూర్య మిథున వెంటపడటం మానెస్తాడు.ఆమె సుర్య ఇంటిని సందర్శించి, ఒక చిత్రకారుడని తెలుసుకుంటుంది, సూర్యని ప్రెమిస్తున్నానని చెబుతుంది.మిథునకు యక్సిడెంట్ అవుతుంది. అమే చికిత్స ఖర్చును ఆమె తల్లిదండ్రులు భరించలేకపొతారు.
గౌతమ్ తండ్రి తన కుమారుని వివాహం మిథునతో చెయలని వస్తాడు.మిథున తండ్రి ఆమెను విడిచిపెట్టమని సూర్యను కోరతాడు. ఆ భాధతో అనంతగిరి రహదారులపై లక్ష్యరహితంగా సూర్య తిరుగుతుంటాదు.నిజం తెలుసుకున్న తరువాత గౌతం మిథునకు సూర్య బ్రతికే ఉన్నాదని చెబుతాడు. దానితో ఆమె అతనిని పెళ్ళి చెసుకొవటానికి నిరాకరిస్తుంది.గౌతమ్ తండ్రి తన కుమారుని ప్రేమ కోసం సూర్యను చంపాలని నిర్ణయించుకుటాడు.ఈ విషయం తెలుసుకున్న గౌతం మీరు పంపించిన రౌడీల చేతుల్లో సూర్య బదులు నేను చనిపొతున్ననని తన తండ్రికి ఫొన్లో చెబుతాడు.గౌతమ్ మిథున కోసం తన ప్రాణాన్ని త్యాగం చేస్తాడు.తరువాత మిథున, సూర్యుడు ఒకరితో ఒకరు కలుస్తారు.గౌతమ్ ను మర్చిపోవటానికి మిథున సూర్యను అడిగినప్పుడు గౌతమ్ ప్రేమ సఫలమవుతుంది.కొంతకాలం తప్పిపోయిన గౌతమ్ తండ్రి, శ్మశానం వద్ద చనిపోయిన వ్యక్తి అని తరువాత తెలుస్తుంది.
మూలాలు
వర్గం:2012 తెలుగు సినిమాలు
రాజయ్య (అయోమయ నివృత్తి)
రాజయ్య, అనే పేరు తో ఉన్న కొందరు తెలుగువారు.
కంకాళ వ్యవస్థకు వచ్చే ఫ్లోరోసిస్
alt=ఫ్లోరోసిస్ |thumb|పళ్ళ లో ఫ్లోరోసిస్ ప్రభావము ఫ్లోరోసిస్ ఇది ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో ప్రధాన సమస్యలలో ఒకటి. 25 దేశాల నుండి 200 మిలియన్ల మంది ప్రజలు భూగర్భజల వనరుల నుండి అధిక సాంద్రత కలిగిన ఫ్లోరైడ్‌కు గురవుతున్నారు.
చరిత్ర
=== ఫ్లోరోసిస్ రావడానికి ప్రధాన కారణములు - నివారణ === ప్రజలలో అధికంగా ఫ్లోరైడ్ తీసుకోవడం,  తాగునీటిలో, ఫ్లోరోసిస్కు రావడానికి  కారణమవుతుంది, ఇది దంతాలను, ఎముకల పై  దీని ప్రభావము ఎక్కువ. ఫ్లోరైడ్ దీర్ఘకాలికంగా తీసుకోవడం వల్ల  అస్థిపంజర సమస్యలు వస్తాయి,    పరిమితమైన  ఫ్లోరైడ్ తీసుకోవడం దంత క్షయాలను నివారించడానికి సహాయపడుతుంది. తాగునీటిలో ఫ్లోరోసిస్‌ను నివారించడంలో తాగునీటి నాణ్యత నియంత్రణ అవసరం. ఫ్లోరైడ్ అధికంగా తీసుకోవడం వల్ల ఫ్లోరోసిస్ వస్తుంది. ఫ్లోరోసిస్ యొక్క దంత ప్రభావాలు పెద్ద మొత్తంలో ఫ్లోరైడ్‌కు గురయ్యే వ్యక్తులలో అస్థిపంజర ప్రభావాల కంటే చాలా ముందుగానే రావడానికి ఆస్కారం  ఉన్నది. పళ్ళ ( దంత ) ఎనామెల్ లోపాలకు ఫ్లోరైడ్ మాత్రమే కారణం కాకపోవచ్చు. దంత ఫ్లోరోసిస్ మాదిరిగానే ఎనామెల్ అస్పష్టత ఇతర పరిస్థితులతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది, విటమిన్లు డి, ఎ లోపంతో పోషకాహార లోపం లేదా తక్కువ ప్రోటీన్లు, ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత ఫ్లోరైడ్ తీసుకోవడం దంత ఫ్లోరోసిస్‌కు కారణం కాదు. ఫ్లోరైడ్‌కు ఎక్కువగా ఉంటే, అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్‌కు దారితీస్తుంది. అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్‌లో, ఎముకలో ఫ్లోరైడ్ చాలా సంవత్సరాలుగా క్రమంగా పేరుకుపోతుంది. కీళ్ళ లో ధృడత్వం, కీళ్ల నొప్పులు అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్ యొక్క ప్రారంభ లక్షణాలు. ఎక్కువైన సందర్భాల్లో ఎముకల నిర్మాణం మారవచ్చు, ఫలితంగా కండరాలు, నొప్పి బలహీనపడుతుంది, కడుపులో నొప్పి, నోటిలో లాలజలం  ఎక్కవగా రావడం , త్రిప్పటం, వాంతులు రావడం కూడా కనపడే లక్షణాలు.
ఫ్లోరోసిస్ ఎక్కవ గా ఉన్న దేశములు:  ప్రధాన కారణం  నీటిలో ఫ్లోరైడ్ ఎక్కువగా  నీళ్లు  ఎక్కువగా ఎత్తైన పర్వతాల పాదాల వద్ద, సముద్రం భౌగోళిక నిక్షేపాలు చేసిన ప్రాంతాలలో కనిపిస్తాయి. సిరియా నుండి జోర్డాన్, ఈజిప్ట్, లిబియా, అల్జీరియా, సుడాన్, కెన్యా, టర్కీ నుండి ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఇండియా, ఉత్తర థాయిలాండ్, చైనా మీదుగా విస్తరించి ఉన్నాయి. అమెరికా, జపాన్లలో కూడా ఫ్లోరోసిస్ ప్రభావిత  ప్రాంతాల్లో  కనబడుతుంది.