cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
హింగ్లాజ్ మాత దేవాలయం
జానపద సాహిత్యం, ప్రాముఖ్యత
స్థానిక ముస్లింలు కూడా హింగ్లాజ్ మాతపై విశ్వాసం ఉంచి ఆలయానికి భద్రత కల్పిస్తారు. వారు ఆలయాన్ని "నాని ఆలయం" అని పిలుస్తారు. వారు దేవతను బీబీ నాని (గౌరవనీయమైన అమ్మమ్మ) అని పిలుస్తారు.
మూలాలు
వర్గం:దేవాలయాలు వర్గం:పాకిస్థాన్‌
నిజామాబాదు వ్యవసాయ మార్కెట్
right|thumb|నిజామాబాదు వ్యవసాయ మార్కెట్
నిజామాబాదు వ్యవసాయ మార్కెట్ తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిజామాబాదు జిల్లా, నిజామాబాదులో ఉంది. దాదాపు 67 ఎకరాల్లో విస్తరించివున్న ఈ మార్కెట్ తెలంగాణలోనే రెండవ అతిపెద్ద మార్కెట్.
చరిత్ర
1933లో నిజాం కాలంలో ఈ మార్కెట్ ప్రారంభించబడింది. తెలంగాణ ప్రభుత్వ మార్కెటింగ్ విభాగం కమిటీ ఈ వ్యవసాయ మార్కెట్‌ను నిర్వహిస్తుంది.
మార్కెట్ వివరాలు
వరి, మొక్కజొన్న, పసుపు, పప్పుధాన్యాలు, సోయా చిక్కుడు, పొద్దుతిరుగుడు, ఆమ్చూర్, ఉల్లిపాయలు, ఇతర పంటలు ఈ మార్కెట్లో లభిస్తాయి. భారతదేశంలోని మార్కెట్లలో ఇది పసుపుకు ప్రసిద్ది చెందింది.
ఈ-నామ్ మార్కెట్
ఇక్కడ ఎలక్ట్రానిక్ బరువు ప్రమాణాలను ఉపయోగించి ధాన్యపు బరువును నిర్ధారించడానికి జరుగుతుంది. అందుకే 2016, ఏప్రిల్ 14న భారత ప్రభుత్వం జాతీయ వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ ప్రాజెక్ట్ (నామ్ ప్రాజెక్ట్) కోసం తెలంగాణలోని 40 మార్కెట్లలో ఒకటిగా మార్కెట్‌ను ఎంపిక చేసింది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన కొత్త ఎలక్ట్రానిక్ ట్రేడింగ్ పద్ధతిని ఈ-నామ్ అని పిలుస్తారు. ఏ ప్రాంతానికి చెందిన వ్యాపారి అయినా మధ్యవర్తులు లేకుండా ఈ మార్కెట్లోని ఉత్పత్తులను కొనుగోలు చేయవచ్చు.
ఈ-నామ్ ప్రాజెక్టుకు ముందు పసుపు రైతులు మంచిధర పొందడానికి మహారాష్ట్రలోని సాంగ్లీ మార్కెట్‌కు వెళ్ళేవారు.
అవార్డులు
2016లో ఈ మార్కెట్ దేశంలోని ఉత్తమ ఈ-నామ్ మార్కెట్ గా జాతీయ అవార్డు అందుకుంది.
మూలాలు
వర్గం:మార్కెటింగ్ వర్గం:వ్యవసాయం వర్గం:వ్యవసాయ మార్కెట్లు
ఇషా డియోల్
thumb|ఇషా డియోల్ ఇషా డియోల్, (జననం 2 నవంబరు 1982) ప్రముఖ బాలీవుడ్ నటి, మోడల్. ప్రసిద్ధ నటులు ధర్మేంద్ర, హేమా మాలినిల కుమార్తె ఆమె. 2002లో కోయీ మేరే దిల్ సే పూచే సినిమాతో తెరంగేట్రం చేసిన ఆమె, ఆ చిత్రంలోని నటనకు విమర్శకుల, ప్రేక్షకుల ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ఈ పాత్రకు ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటి డెబ్యూ పురస్కారంతో పాటు, ఎన్నో  ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులు కూడా పొందారు ఆమె.
ఇషా నటించిన ఎల్.ఒ.సి కార్గిల్(2003), యువ(2004), ధూమ్(2004), ఇన్సాన్(2005), కాల్(2005), మై ఐసా హై హూ(2005), దస్(2005), నో ఎంట్రీ(2005), షాదీ నెం.1(2005), కాష్(2007) వంటి సినిమాలు మంచి విజయవంతం కావడమే కాక, ఆమె నటనకు కూడా విమర్శకుల నుంచీ ప్రశంసలు లభించాయి. ఆ తరువాత  టెల్ మీ ఓ ఖుదా(2011) సినిమాతో మళ్ళీ సినిమాల్లొకి వచ్చారు ఆమె.
అజయ్ దేవగణ్, అక్షయ్ కుమార్, సల్మాన్ ఖాన్ వంటి బాలీవుడ్  స్టార్లతో నటించారు ఇషా.
తొలినాళ్ళ జీవితం
ప్రముఖ నటులు ధర్మేంద్ర, హేమమాలినీల చిన్న కుమార్తె ఇషా. ఆమె చెల్లెలు అహానా డియోల్, అన్నలు బాబీ డియోల్, సన్నీ డియోల్, అక్కలు విజయ్తా, అజీతాలు తన తండ్రి ముందు భార్య పిల్లలు. ముంబైలోని మితిబాయ్ కళాశాలలో ఫ్యాషన్ డిజైనింగ్ కోర్స్ చేశారు ఇషా. ముంబైలో రబీంద్ర అతిబుద్ధీ దగ్గర ఒడిస్సీ నేర్చుకున్నారు ఆమె. అలాగే తన తల్లి హేమాతో కలసి భారతనాట్యం ప్రదర్శనలు కూడా ఇస్తారు.
2002–03: డెబ్యూ
వినయ్ శుక్లా దర్శకత్వంలో వచ్చిన కోయీ మేరే దిల్ సే పూచే(2002) తో తెరంగేట్రం చేశారు ఇషా. ఈ సినిమాలో అఫ్తాబ్ శివ్దసని హీరోగా నటించగా, సంజయ్ కపూర్, జయా బచ్చన్, అనుపమ్ ఖేర్ లు సహాయ పాత్రల్లో కనిపించారు. ఈ సినిమా పెద్దగా విజయవంతం కాలేదు. ఆమె నటనకు కూడా మిశ్రమ స్పందనలు లభించాయి. ఈ సినిమాలోని నటనకు ఇషా ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటి డెబ్యూ పురస్కారం అందుకోవడం విశేషం. thumb|జస్ట్ మ్యారీడ్ సినిమా ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ లో ఇషా. అజయ్ దేవగణ్, అక్షయ్ కుమార్, సల్మాన్ ఖాన్ వంటి బాలీవుడ్  స్టార్లతో నటించారు ఇషా.
ఫతేహాబాద్
ఫతేహాబాద్ హర్యానా రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ఫతేహాబాద్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. పట్టణ పరిపాలనను పురపాలక సంస్థ నిర్వహిస్తుంది.
చరిత్ర
పట్టణంలో హుమాయున్ మసీదు అనే పేరున్న మసీదు ఒకటి ఉంది. ఇందులో ఫిరోజ్ షా కి లాట్ అనే అశోక స్తంభం యొక్క దిగువ భాగం ఉంది. బహుశా ఇది అగ్రోహా దిబ్బ నుండి తీసినది కావచ్చు. ఈ దిబ్బ లోని దిగువ భాగం హిసార్ వద్ద ఉన్న లాట్ కి మసీదులో ఉంది.
ఇషా డియోల్
మూలాలు
<div class="reflist columns references-column-width" style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em; list-style-type: decimal;"> వర్గం:1981 జననాలు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
ఫతేహాబాద్
జనాభా వివరాలు
2001 జనగణన ప్రకారం, ఫతేహాబాద్ జనాభా 59,863. జనాభాలో పురుషులు 53%, స్త్రీలు 47%. అక్షరాస్యత 66%, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 71%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 60%. ఫతేహాబాద్‌ జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఫతేహాబాద్ పట్టణ జనాభా 70,777. ఇందులో 37,320 మంది పురుషులు, 33,457 మంది మహిళలు ఉన్నారు.
జనాభాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 8263 మంది. ఇది మొత్తం జనాభాలో 11.67 %. పట్టణ జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి 896. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 858. పట్టణ అక్షరాస్యత 81.96%. అక్షరాస్యత పురుషుల్లో 86.86% కాగా, స్త్రీలలో 76.53%.
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
అర్ధవీడు మండలం
అర్ధవీడు మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, ప్రకాశం జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం. ఈ మండలం ప్రకాశం జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు కర్నూలు జిల్లాలో ఉంది.ఈ మండలం గిద్దలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం, ఒంగోలు లోకసభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది. ఈ మండలంలో ఒక నిర్జన గ్రామంతో కలుపుకుని 13 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.
మండల జనాభా
2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా మండల జనాభా మొత్తం 36,169 - ఇందులో పురుషులు 18,651 - స్త్రీలు 	17,518.
2001 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా మండల జనాభా మొత్తం 36,688 - పురుషులు 18,970 - స్త్రీలు 	17,718.అక్షరాస్యత - మొత్తం 53.14% - పురుషులు 70.29% - స్త్రీలు 34.73%
మండల విశేషాలు
త్యాగరాజు పూర్వీకుల గ్రామమైన కాకర్ల ఈ మండలంలోనే ఉంది.
రవాణా సౌకర్యాలు
మండలానికి సమీపంలోని కంభం, గిద్దలూరులలో రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి.మండలం గుండా ఏ జాతీయ రహదారి లేదు.
మిస్టర్ మజ్ను (2019 సినిమా)
పాటలు
ఈ సినిమాకి ఎస్.ఎస్ తమన్ సంగీతాన్ని అందించగా శ్రీమణి లిరిక్స్ రాసాడు. ఈ పాటలకి మంచి స్పందన లభించింది.
మూలాలు
వర్గం:2019 తెలుగు సినిమాలు
ఏలేశ్వరపు కుటుంబశాస్త్రి
ఏలేశ్వరపు కుటంబశాస్త్రి, ప్రముఖ రంగస్థల, సినిమా నటులు.
జననం
కుటంబశాస్త్రి 1898లో గుంటూరు జిల్లా, తెనాలిలో జన్మించారు.
రంగస్థల ప్రస్థానం
1921లో రంగస్థల ప్రవేశం చేశారు. శ్రీ రామవిలాస సభలో నటుడిగా రాణించారు. ప్రతాపరుద్రీయం నాటకంలో ఈయన విద్యానాధుడుగా, బొబ్బిలియుద్ధం నాటకంలో రంగరాయుడు, శ్రీకృష్ణుని పాత్రలలో నటించారు.
సినీరంగ ప్రస్థానం
సినీరంగానికి వెళ్లి హరిశ్చంద్ర సినిమాలో కౌశికునిగా నటించారు.
మరణం
దాదాపు 30 నాటకాలలో 55 పాత్రలలో నటించి అందరి మన్నలను పొందిన కుటంబశాస్త్రి, 1942లో వరంగల్లో మరణించారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు రంగస్థల కళాకారులు వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు వర్గం:1898 జననాలు వర్గం:1942 మరణాలు వర్గం:మూలాల అందజేత ప్రాజెక్టు
నొక్టే ప్రజలు
నోక్టే ప్రధానంగా అరుణాచల ప్రదేశులో నివసిస్తున్న ఒక జాతి నాగ తెగ. వీటి సంఖ్య 1,11,679 ( 2011 గణాంకాలు), ప్రధానంగా భారతదేశంలోని అరుణాచల ప్రదేశు లోని తిరాపు జిల్లాలోని పాట్కాయి కొండలలో కనుగొనబడింది. కొన్యాకు నాగాకు జాతిపరంగా సంబంధించినది. వాటి మూలాలు మయన్మారులోని హుకాంగు లోయలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ వారు 1670 - 1700 మధ్య నుండి వలస వచ్చారు.
వారు మొదట ఆంగు (రాజా) అని పిలువబడే ముఖ్యులను కలిగి ఉన్నారు (రాజా వైష్ణవిజం ప్రభావం) తన కౌన్సిలు "న్గోయాంగు-వాంగు" (ఆధునిక- క్యాబినెటు) తో గ్రామం మీద నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారు. వారి నియంత్రణలో సైన్యం లేనందున వారు ఒక ముఖ్యమైన విషయం మీద విశ్వసనీయ కుటుంబాన్ని (లోవాంగు-టాంగు) సంప్రదిస్తుంది. అన్ని ముఖ్యమైన సామాజిక-మతపరమైన వేడుకల నిర్వహణలో అధిపతి గ్రామ పెద్దలు, పూజారులను సంప్రదిస్తారు.
మతం
నోక్టే ప్రజలు 18 వ శతాబ్దం నుండి శ్రీ శంకర్దేవ ప్రభావంతో హిందూ మతాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ, థెరావాడ బౌద్ధమతం, అనిమిజం అనుచరించారు. ఇది భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలోని హిందూ సంస్కృతికి వారిని దగ్గర చేసింది. 1961 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కొంతమంది బౌద్ధులను నోక్టేలో నివేదించారు.
నాంసాంగు & బోర్దురియా మొదటి అధిపతి లేదా ఆంగు, లోథా ఖోన్‌బావో ఆధ్యాత్మికతకు ప్రసిద్ది చెందారు. నోక్టే నాగ మొదటి ఆంగుకు "నరోత్తం" అని పేరు పెట్టారు. బరే ఘరు సత్రానికి చెందిన శ్రీ రాం ది గుఖై, వైష్ణవ మతం హిందూను అనుసరించారు.
1972 లో లెఫ్టినెంటు: గవర్నరు దివంగత కల్నలు కె.ఎ.ఎ.రాజా నాక్టే నాగా మొదటి రాజును (నమ్సంగు-ముఖు) 'నరోత్తం నగరు' అని పేరు పెట్టడం ద్వారా సత్కరించారు. ఇక్కడ ఇప్పుడు ప్రఖ్యాత సంస్థ ఆర్కె మిషను నామ్సాంగు-బోర్దురియా ఫండు (నుండి) నాంసాంగు & బోర్దురియా ప్రజలు రిజర్వు ఫారెస్టు నుండి వచ్చే ఆదాయం). చీఫ్ & ఆయన భార్య చిత్రం బ్రిటిషు ఆర్కైవు మ్యూజియంలో కూడా అందుబాటులో ఉంది.
సాంప్రదాయకంగా నోక్టే నాగా ప్రకృతి ఆరాధనను విశ్వసించారు. విశ్వ శక్తి అంతా 'జౌబను' అని పిలుస్తూ పూజలు చేసేవారు. వారి ఆనిమిస్టు మతతత్వం "స్థానిక అమెరికను" కు సమానంగా ఉంది. మరణం తరువాత శక్తివంతమైన అధిపతి ఆత్మ 'లా' లేదా శక్తివంతమైన ఈగిలు అవుతుంది. ఇతర ఉగ్రదేవతలు, దయగల దేవతలను కూడా పూజిస్తారు. దేవతలను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ఆహారం, నీటి సమర్పణలు ఇస్తారు.
జౌబాన్తో పాటు బార్ఘరియా సత్ర ధర్మాలను కూడా నోక్టే లోతుగా అనుసరిస్తుంది. ఒక మహంతాలు (పూజారి) మతపరమైన వేడుకలు నిర్వహిస్తారు.
ఆలస్యంగా బాప్టిస్టు మిషనరీలు నోక్టేలో ఐదవ వంతు నుండి మూడవ వంతు క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చారు. వీరు ప్రధానంగా ఖోన్సాలో నివసించేవారు. 2010 లో ఒక బౌద్ధ ఛానలు 1951 లో అరుణాచల ప్రదేశు ప్రావింసులో ఎక్కడా క్రైస్తవులు లేరని పేర్కొంది. క్రైస్తవ మతానికి ఈ మార్పిడి 20 వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో 21 వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగడంతో అభివృద్ధి జరిగిందని సూచిస్తుంది.
సంస్కృతి
"చలో-లోకు" (పంటకోతల పండుగలు), నోక్టే నాగాలో 14 "లోకు" చాలా ముఖ్యమైన 'లోకు' "చలో-లోకు". నోక్టే-నాగాలోని చాలామంది "లోకు" 1 - 2 రోజులు; ఈ ప్రత్యేక పండుగతో జరిగే అన్ని ఆచారాలను పూర్తి చేయడానికి "చలో-లోకు" 3 రోజులు ఉండాలి. మూడు రోజుల పాటు జరిగే ఈ పండుగలో పశువుల వధ, వినోదం, మొదటి రోజు ఆహారాన్ని సేకరించడం జరుగుతుంది.
రెండవ రోజు చంకట్జా అని పిలుస్తారు. ఇది నాలుగు విలక్షణమైన "వంశాలు"లను కలిగి ఉంటుంది, "లోతుంగ్-సోమ్ చం", 'మాటీ-సోమ్ చం', 'ఖేటీ-సోమ్' చం, 'నూక్ పాంగ్-మి చం "(ది నూక్ పాంగ్-మి చం) నూక్ పాంగ్మి-చం యోధులకు "టాంగ్-డాంగ్ లోవాంగ్" నాయకత్వం వహిస్తారు. ఈ యువకుల ఉగ్రస్వభావం కలిగిన యోధులుగా ఉంటారు. "నూక్-పాంగ్మి-చామ్" నుండి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు గ్రామంలోని ప్రతి సభ్యుడు ఈ యోధులకు సరైన మార్గాన్ని ఇవ్వాలి; శక్తివంతమైన అధిపతి & అతని కుటుంబం ద్వారా కూడా. యోధులను శక్తివంతమైన అధిపతి ఇంటిలో శక్తివంతమైన బియ్మం మద్యం నృత్యం ప్రదర్శనతో సత్కరిస్తారు. అధిపతి మొదటి 'చం-కాట్ "అతని చాం వద్దకు వెళ్ళడు. అయినప్పటికీ "టాంగ్డాంగ్-లోవాంగ్" సంరక్షణలో "నూక్-పాంగ్మి-చం" లో చేరాలి. పండుగ చివరి రోజును "థాన్-లాంగ్-జా" అని పిలుస్తారు. నృత్యానికి ముందు మాతామహు కుటుంబం ద్వారా 'చిన్-లైట్' వేడుకలు నిర్వహించబడతాయి. ఆశీర్వాద చర్యగా, దుష్ట ఆత్మను నివారించడానికి తాజా సింగిలు అల్లం హారం మాతృ వంశంలోని మహిళా సభ్యుల దండ సమర్పించబడుతుంది. చివరి రోజున అధిపతి చేత 'టాన్-వా' (పూజారి) గ్రామ పెద్దలు "న్గోవాన్-వాంగ్", కౌన్సిలు సభ్యులు కొత్త సంవత్సరపు అదృష్టాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి గుడ్లు ఏర్పడటం చదవుతూ "న్యాప్-లిన్" అని పిలువబడే ఒక నిర్దిష్ట రకం ఆకుల మీద గుడ్ల పచ్చసొనను సున్నితంగా పోస్తారు.
గ్రామం నుండి సేకరించిన గుడ్లు తాజాగా ఉండాలి. మొదటి గుడ్లు అధిపతి ఆయన కుటుంబం, వంశం కోసం, 2 వ గుడ్లు తదుపరి 'ఝుం'ను పండించటానికి ఎంచుకుంటాయి (నామ్సాంగ్ & బోర్దురియా రెండింటిలో 12 ఝుం' సరిగా గుర్తుతో ఉంటుంది. అవసరమైనప్పుడు చాలా గుడ్లు అవి విరిగిపోతాయి తాజా 'గుడ్డు' ఏర్పడటం ద్వారా చూపిన విధంగా ఉత్తమమైన 'ఝుం' భూమిని ఎన్నుకునే వరకు. ఒక 'ఝుం' ఎన్నుకోబడిన తరువాత వైజ్మాను కౌన్సిల్ "సాలా-జా, థింగ్యాన్-జా" శ్రేయస్సును చివరిగా చూస్తుంది. వాణిజ్యం, కార్మిక ఒప్పంద పనుల కోసం మైదానాలకు వెళ్ళే మంచి శకునానికి గుడ్డు ఉంటుంది. అప్పుడు పండుగ గ్రామం చుట్టూ శృంగార పాటలు పాడటం ద్వారా ముగుస్తుంది. పండుగ సమాప్తిని "కేపా-బూంగు" అని పిలువబడే వేగవంతమైన లయ ఉద్యమం. ". ఈ నృత్య సమయంలో ముఖ్య గాయకుడు పండుగ వరకు గ్రామాన్ని ఆశీర్వదించడానికి పవిత్రాత్మను ప్రేరేపిస్తాడు.
దుస్తులు
తల ముందు భాగం, జుట్టు వెనుకభాగం మెడకు కొంచెం పైన ఒక చిగ్నాన్తో కట్టివేయబడుతుంది. స్త్రీపురుషులు వారి పొడవైన ఆబరు వస్త్రాలను మెడ వెనుక భాగంలో ఉంచిన బన్నులో ఉంచుతారు. అయినప్పటికీ వితంతువు తిరిగి వివాహం చేసుకోకపోతే పరిస్థితిని వివరిస్తూ జుట్టును చిన్నగా కత్తిరించుకుంటుంది. వాంచో వలె, వారు వారి ముఖాలను, శరీరాలను పచ్చబొట్టు చేస్తారు.
తేమతో కూడిన వాతావరణం కారణంగా పురుషులు చెరకు బెల్టులతో ముందు నడుము ధరిస్తారు. ఇది నడుముపట్టీగా పనిచేస్తుంది. వెదురు స్లిప్సు, దంతాలతో చేసిన ఆర్మ్లెట్సు నాలుగు అవయవాలలో ధరిస్తారు. స్త్రీలు నడుము నుండి మోకాళ్ల వరకు కొలిచే ఒక చిన్న కాటను స్కర్టు ధరిస్తారు, పైభాగాన్ని కవర్ చేయడానికి జాకెట్టు ధరిస్తారు. మేకల కొమ్ములు చెవిపోగులుగా పనిచేస్తాయి. అయితే ఆభరణాలలో లోహ గాజులు, చెవిపోగులు ధరిస్తారు.
జీవనశైలి
అధిపతుల ఇళ్ళు చెక్కిన భారీ చెక్క స్తంభాలతో నిర్మించబడినప్పటికీ, నోక్టే సిల్టుతో చేసిన ఇళ్లను నిర్మిస్తుంది. బ్రహ్మచారులకు, పెళ్లికాని మహిళలకు విడిగా వసతి గృహాలు అందించబడతాయి. వారి సంప్రదాయం ప్రకారం, పెద్దలు సాంప్రదాయ పురాణాలు, జానపద కథలు, మతం గురించి పిల్లలకు నేర్పించే ప్రదేశం ఇది. క్రైస్తవ కుటుంబాల విషయంలో క్రైస్తవ బోధనలు సాంప్రదాయ బోధనలతో కూడా కలుపుతారు. ఇది కాథలికు మతమార్పిడులలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ముఖ్యులను నామ్సాంగు, బోర్దురియా అనే రెండు శీర్షికలలో అపిలుస్తుంటారు.
బ్రహ్మచారి వసతిగృహాన్ని "పోహ్" అని పిలుస్తారు. అయితే బ్రహ్మచారి గదులను ఒకటిని విడిగా "యాన్పో" అని పిలుస్తారు. అయినప్పటికీ రివర్సు అనుమతించబడినప్పటికీ బాలుర వసతి గృహంలో మహిళలకు ప్రవేశించడానికి అనుమతి లేదు. చెక్క వేదిక మీద వసతి గృహాలు నిర్మించబడతాయి. సాధారణంగా భూమికి నాలుగు అడుగుల ఎత్తున నిర్మిస్తారు. బ్రహ్మచారుల వసతి గృహాలను తల వేటలో సేకరించిన మానవ పుర్రెలతో అలంకరిస్తారు. వీటిని చెక్క లాగ్ల నుండి చెక్కబడిన పెద్ద లాగు డ్రమ్సు కలిగి ఉంటాయి. 'థమ్' లేదా 'లాగ్-డ్రమ్' అని పిలువబడే డ్రమ్. ఏదేమైనా పాశ్చాత్య విద్య పురోగతితో ఈ పద్ధతులు క్షీణించిపోతున్నాయని తెలిసింది. ఒకప్పుడు నోక్టేలో తలవేట ప్రాచుర్యం పొందింది, 1940 లో నిషేధించబడింది. అయితే చివరి తల వేట 1991 లో వాంచోలో జరిగినట్లు గుర్తించబడింది.
పారిశుధ్య వివాదం
మరణించిన బంధువుల మృతదేహాలను ఒక నది దగ్గర లేదా వారి ఇళ్ల వెలుపల తెరిచి ఉంచే సంప్రదాయాన్ని నోక్టే అనుసరించింది. నోక్టే క్రైస్తవులు, చాలా మంది నోక్టే మాదిరిగా, వారి శరీరాన్ని ఇంట్లో ఉంచినప్పటికీ, మూడు రోజులు వారి శరీరాన్ని బహిరంగంగా ఉంచుతారు.
అనివార్యంగా, కుళ్ళిన శరీరాలు బహిరంగంగా బ్యాక్టీరియా, కీటకాలు, సూక్ష్మక్రిములను ఆకర్షిస్తాయి, అది భయంకరమైన దుర్గంధాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించే వ్యాధులు తరచూ వ్యాప్తి చెందడానికి ఇది కారణం. సంస్కర్తల ప్రజారోగ్య విద్య కారణంగా, మరణించినవారిని సరైన శవపేటికలో ఖననం చేయడం 2004 నుండి ఈ సాంప్రదాయక ఆచారం స్వీకరించబడుతుంది. ఖోన్సా నుండి చాలా దూరంలో లేని ఖేతి గ్రామం ఆధునిక నోక్టే సమాజంలో ఈ పద్ధతిని వదులుకున్న చివరి గ్రామంగా గుర్తించబడుతుంది.
భైని రాజపుటాన్
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ బాలబడులుఉంది గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలఉంది సమీపమాధ్యమిక పాఠశాలలు (Attari) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపమాధ్యమిక పాఠశాల (Attari) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపసీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (Attari) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప"ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు" (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపవైద్య కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపమేనేజ్మెంట్ సంస్థలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపపాలీటెక్నిక్ లు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపవృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (Attari) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపఅనియత విద్యా కేంద్రాలు (Attari) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపదివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఇతర విద్యా సౌకర్యాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
సమీపసామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపమాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రాలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపటి.బి వైద్యశాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఅలోపతీ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపఆసుపత్రిగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపపశు వైద్యశాలలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీపసంచార వైద్య శాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సమీపకుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రాలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
తాగు నీరు
శుద్ధిచేసిన కుళాయి నీరుగ్రామంలో లేదు శుద్ధి చేయని కుళాయి నీరుగ్రామంలో లేదు మూత వేసిన బావుల నీరుగ్రామంలో లేదు మూత వేయని బావులు నీరుగ్రామంలో లేదు చేతిపంపుల నీరుగ్రామంలో ఉంది గొట్టపు బావులు / బోరు బావుల నీరుగ్రామంలో ఉంది ప్రవాహం నీరుగ్రామంలో లేదు నది / కాలువ నీరుగ్రామంలో లేదు చెరువు/కొలను/సరస్సు నీరుగ్రామంలో ఉంది
పారిశుధ్యం
మూసిన డ్రైనేజీగ్రామంలో లేదు. తెరిచిన డ్రైనేజీగ్రామంలో ఉంది. డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా నీటి వనరుల్లోకి వదిలివేయబడుతోంది. పూర్తి పారిశుధ్య పథకం కిందకు ఈ ప్రాంతం రావట్లేదు. స్నానపు గదులతో కూడిన సామాజిక మరుగుదొడ్లుగ్రామంలో లేదు. స్నానపు గదులు లేని సామాజిక మరుగుదొడ్లుగ్రామంలో లేదు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపోస్టాఫీసు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది గ్రామ పిన్ కోడ్ టెలిఫోన్లు (లాండ్ లైన్లు) గ్రామంలో లేదు.సమీపటెలిఫోన్లు (లాండ్ లైన్లు) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ కవరేజిగ్రామంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలుగ్రామంలో లేదు.సమీపఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది ప్రైవేటు కొరియర్గ్రామంలో లేదు.సమీపప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు గ్రామంలో లేదు.సమీపప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. రైల్వే స్టేషన్లుగ్రామంలో లేదు.సమీపరైల్వే స్టేషన్లు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది ఆటోలుగ్రామంలో లేదు.సమీపఆటోలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. టాక్సీలుగ్రామంలో లేదు.సమీపటాక్సీలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది ట్రాక్టరుగ్రామంలో లేదు.సమీపట్రాక్టరుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రామం జాతీయ రహదారితో అనుసంధానం కాలేదు.సమీపజాతీయ రహదారి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. గ్రామం రాష్ట్ర హైవేతో అనుసంధానం కాలేదు.సమీపరాష్ట్ర హైవే గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు.సమీపప్రధాన జిల్లా రోడ్డుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.. గ్రామం ఇతర జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు.సమీపఇతర జిల్లా రోడ్డుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది..
సమీపనీటితో బౌండ్ అయిన మెకాదం రోడ్డు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
ఏటియంగ్రామంలో లేదు.సమీపఏటియం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది వ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యాపారాత్మక బ్యాంకు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సహకార బ్యాంకుగ్రామంలో లేదు.సమీపసహకార బ్యాంకు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది వ్యవసాయ ఋణ సంఘంగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యవసాయ ఋణ సంఘం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది స్వయం సహాయక బృందంగ్రామంలో లేదు.సమీపస్వయం సహాయక బృందం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణంగ్రామంలో లేదు.సమీపపౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది వారం వారీ సంతగ్రామంలో లేదు.సమీపవారం వారీ సంత గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామంలో లేదు.సమీపవ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
"ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు"
ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో లేదు.సమీపఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది అంగన్ వాడీ కేంద్రం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో ఉంది. ఇతర (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామంలో లేదు.సమీపఇతర (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది ఆశా (గుర్తింపు పొందిన సామాజిక ఆరోగ్య కార్యకర్త) గ్రామంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామంలో లేదు.సమీపఆటల మైదానం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది సినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామంలో లేదు.సమీపసినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది గ్రంథాలయంగ్రామంలో లేదు.సమీపగ్రంథాలయం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది పబ్లిక్ రీడింగ్ రూంగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది వార్తాపత్రిక సరఫరాగ్రామంలో ఉంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రంగ్రామంలో లేదు.సమీపశాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయంగ్రామంలో లేదు.సమీపజనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
విద్యుత్తు
విద్యుత్ సరఫరాగ్రామంలో ఉంది.
భూమి వినియోగం
భైని రాజపుటాన్ (Bhaini Rajputtan) (425) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో) :
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో) :
తయారీ
భైని రాజపుటాన్ (Bhaini Rajputtan) (425) అన్నది ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ) :గోధుమ, వరి.మొక్కజొన్న.
మూలాలు
వర్గం:అమృత్ సర్ జిల్లా గ్రామాలు
నలాగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
నలాగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం సోలన్ జిల్లా, సిమ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
జగపతి
జగపతి 2005, జూన్ 24న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. జొన్నలగడ్డ శ్రీనివాసరావు దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో జగపతి బాబు, రక్షిత, నవనీత్ కౌర్, సాయి కిరణ్, తనికెళ్ళ భరణి, ప్రదీప్ రావత్, కృష్ణ భగవాన్, ఎమ్.ఎస్.నారాయణ, కొండవలస లక్ష్మణరావు ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించారు.
మూలాలు
వర్గం:జొన్నలగడ్డ శ్రీనివాసరావు దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు వర్గం:జగపతి బాబు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి చిత్రాలు వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:చలపతి రావు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు వర్గం:కృష్ణ భగవాన్ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:రఘుబాబు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:కొండవలస లక్ష్మణరావు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా చిత్రాలు వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథ చిత్రాలు వర్గం:సుధ నటించిన సినిమాలు
ప్రియుడు (సినిమా)
ప్రియుడు 2011లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. యు.కె.ఎవెన్యూస్ బ్యానర్ పై పి.ఉదయ కిరణ్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు శ్రావణ్ దర్శకత్వం వహించాడు. వరుణ్ సందేశ్, ప్రీతిక రావు, శ్వేతా బసు ప్రసాద్, కోట శ్రీనివాస రావు, ప్రగతి, నాజర్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ఆడియోను నవంబర్ 11న విడుదల చేసి, సినిమాను 2011 డిసెంబర్ 1న విడుదల చేశారు.
కథ
కార్తీక్ (వరుణ్ సందేశ్) ఒక ధనవంతుడు. జల్సా గా తిరిగే ఈ కుర్రాడికి ప్రేమ అన్న, నియమాలు అన్న ఇష్టం ఉండవు. ప్రేమ లో పడితే, ఎక్కడ తన స్వతంత్రం పోతుందో అని భయపడతాడు. అలాంటివాడి జీవితంలోకి మధు (ప్రీతిక రావు) అడుగుపెడుతుంది. మధు తండ్రి, కార్తిక్ తండ్రి చిన్ననాటి స్నేహితులు. మధు కార్తిక్ ను ఇష్టపడుతున్నట్లు గా తెలుసుకున్న పెద్దలు వీరి పెళ్లి నిశ్చయం చేస్తారు. అయితే ఈ పెళ్లి ఇష్టం లేని కార్తిక్, తన మీదకు నింద రాకుండా మధుని వదిలించుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు. మధు అంటే బాగా ఇష్టపడే జీనియస్ (రణధీర్) అనే కుర్రాడిని మధు మీదకి మళ్ళించి, ఆమె అతడి తో ప్రేమ లో పడేందుకు ప్రయత్నిస్తాడు. సరిగ్గా మధు మనసు మారే సమయానికి కార్తిక్ మనసులో కూడా మార్పు ఒస్తుంది. ఆ మార్పు ఏమిటి? మధు ఎవరిని పెళ్లి చేసుకుంది? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
మూలాలు
వర్గం:2011 తెలుగు సినిమాలు
ఫరీదాబాద్
ఫరీదాబాద్ హర్యానాలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. ఇది ప్రముఖ పారిశ్రామిక కేంద్రం. భారత రాజధాని న్యూ ఢిల్లీ సరిహద్దుల్లో, జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలో ఉంది. ఢిల్లీకి చెందిన ప్రధాన ఉపగ్రహ నగరాల్లో ఇదొకటి. రాష్ట్ర రాజధాని చండీగఢ్కు దక్షిణంగా 284 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. తూర్పున జిల్లా సరిహద్దుగా యమునా నది ఉంది. 2016 మే 24 న భారత ప్రభుత్వం స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ రెండవ జాబితాలో నగరాన్ని చేర్చింది. సిటీ మేయర్స్ ఫౌండేషన్ చేసిన సర్వే ఫరీదాబాద్‌ను ప్రపంచంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఎనిమిదవ నగరంగా, భారతదేశంలో మూడవదిగా పేర్కొంది. 2001 ఢిల్లీ ప్రాంతీయ ప్రణాళిక ప్రకారం ఫరీదాబాద్, ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్ ఏరియా (డిఎంఎ) లో భాగం.
ఆగ్రా కాలువకూ యమునా నదికీ మధ్య కొత్తగా అభివృద్ధి చెందిన నివాస, పారిశ్రామిక ప్రాంతాన్ని (సెక్టరు 66 నుండి 89 వరకు) గ్రేటర్ ఫరీదాబాద్ అని పిలుస్తారు. వెడల్పైన రహదారులు, ఎత్తైన భవనాలు, మాళ్ళు, విద్యాసంస్థలు, ఆరోగ్య, వాణిజ్య కేంద్రాలతో ఈ ప్రాంతం స్వయం సమృద్ధ ఉప నగరంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. 66 నుంచి 74 వరకూ ఉన్న సెక్టర్లు పారిశ్రామిక ప్రాంతం కాగా, 75 నుంచి 89 వరకు నివాస ప్రాంతం.
ఫరీదాబాద్ హర్యానా లోని ప్రధాన పారిశ్రామిక కేంద్రం. హర్యానాలో వసూలు చేసిన ఆదాయపు పన్నులో 50% ఫరీదాబాద్, గుర్గావ్ ల నుండే వస్తుంది. ట్రాక్టర్లు, మోటారు సైకిళ్ళు, స్విచ్ గేర్లు, రిఫ్రిజిరేటర్లు, బూట్లు, టైర్లు, వస్త్రాలు దాని ముఖ్యమైన పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల్లో కొన్ని. వ్యవసాయ రంగంలో గోరింట ఉత్పత్తికి ఫరీదాబాద్ ప్రసిద్ధి చెందింది.
2018 లో, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఫరీదాబాద్‌ను ప్రపంచంలోనే రెండవ అత్యంత కలుషిత నగరంగా పరిగణించింది. 2020 లో చేసిన స్వచ్ఛ సర్వేక్షణ్ సర్వేలో, అత్యంత అపరిశుభ్రమైన భారత నగరాల్లో ఫరీదాబాద్ 10 వ స్థానంలో నిలిచింది..
భారత ప్రభుత్వం వారు స్మార్ట్ నగరాల కార్యక్రమం ద్వారా అభివృద్ధి చేసేందుకు ఎంచుకున్న వంద భారత నగరాలలో ఫరీదాబాద్ ఒకటి.
నందికోళ్ల గోపాలరావు
కళాఖండాలు
వీరు చిత్రించిన ముఖ్యమైన కళాఖండాలు:
ఫరీదాబాద్
చరిత్ర
మొగలు చక్రవర్తి జహంగీర్ కోశాధికారి షేక్ ఫరీద్, ఢిల్లీ, ఆగ్రా ల మధ్య ఉన్న గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డును రక్షించడానికి 1607 లో ఫరీదాబాద్ నగరాన్ని స్థాపించాడు. 1867 లో ఇది మునిసిపాలిటీగా మారింది. పాకిస్తాన్ శరణార్థుల పునరావాసం కోసం, తేలికపాటి పరిశ్రమల అభివృద్ధి కోసం 1950 లో నగరంలో ఒక ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. స్వతంత్ర భారతదేశంలో, ఫరీదాబాద్ మొదట్లో గుర్గావ్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. తరువాత 1979 ఆగస్టు 15 న దీన్ని స్వతంత్ర జిల్లాగా మార్చారు.
నందికోళ్ల గోపాలరావు
చిత్రమాలిక
నందికోళ్ల గోపాలరావు చిత్రించిన వర్ణచిత్రాలు కొన్ని:
ఫరీదాబాద్
ఆర్థిక వ్యవస్థ
హర్యానాలో వసూలైన మొత్తం ఆదాయపు పన్నులో ఫరీదాబాద్, గుర్గావ్ జిల్లాల వాటాయే దాదాపు 56% వరకు ఉంటుందని ఫరీదాబాద్ స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ అసోసియేషన్ పేర్కొంది. స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ ఆధ్వర్యంలో స్మార్ట్ సిటీగా అభివృద్ధి చేయబోయే వంద భారతీయ నగరాల్లో ఫరీదాబాద్ కూడా ఎంపికయింది.
వ్యవసాయం
కుడి|thumb| [[అమూల్ వారి బనాస్ డెయిరీ]] ఫరీదాబాద్, భారతదేశంలో అతిపెద్ద గోరింటాకు (మెహెందీ) ఎగుమతిదారు. ఫరీదాబాద్ హెన్నా తయారీ సంఘం ప్రకారం, ఇక్కడి వార్షిక గోరింట అమ్మకం విలువ ₹ 250 కోట్లు - ₹ 300 కోట్లు.
కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు
alt=NPTI Corporate Office, Faridabad|thumb| నేషనల్ పవర్ ట్రైనింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ కార్పొరేట్ ఆఫీస్, ఫరీదాబాద్ వివిధ భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖల ప్రధాన కార్యాలయాలు ఫరీదాబాద్‌లో ఉన్నాయి. వీటిలో సెంట్రల్ గ్రౌండ్ వాటర్ బోర్డ్, ప్లాంట్ క్వారంటైన్ అండ్‌ సెంట్రల్ ఇన్సెక్టిసైడ్ ల్యాబ్‌లు ఉన్నాయి. హర్యానా లోని కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, భారత ప్రభుత్వ రెవెన్యూ శాఖలోని సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ కమిషనర్‌తో సహా పేలుడు పదార్థాల విభాగం, కార్మిక శాఖ కార్యాలయాల వంటి అనేక కార్యాలయాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ సిమెంట్ అండ్ బిల్డింగ్ మెటీరియల్స్, వాణిజ్య పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం కూడా ఫరీదాబాద్‌లో ఉంది.
భారత ప్రభుత్వ రెవెన్యూ శాఖకు చెందిన అపెక్స్ సెంట్రల్ ట్రైనింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కస్టమ్స్ ఎక్సైజ్ & నార్కోటిక్స్ కార్యాలయం నగరం లోని సెక్టర్ 29 లో ఉంది. భారత విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని స్వయంప్రతిపత్త సంస్థ అయిన నేషనల్ పవర్ ట్రైనింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ వారి కార్పొరేట్ కార్యాలయం ఇక్కడే ఉంది. ఫరీదాబాద్. నగరంలో నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫైనాన్షియల్ మేనేజ్‌మెంట్ కూడా ఉంది. ఇది అకౌంటింగ్ ఆర్థిక సేవలకు శిక్షణా అకాడమీగా పనిచేస్తుంది.
NHPC సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం కూడా నగరంలో ఉంది. ఇది భారత ప్రభుత్వ విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన కేంద్ర పిఎస్‌యు సంస్థ. ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద జలవిద్యుదుత్పత్తి సంస్థ.
జియలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా వారి కార్యాలయం కూడా ఒకటి నగరంలోని ఎన్‌ఐటి-5 ప్రాంతంలో ఉంది. thumb| NHPC కార్పొరేట్ కార్యాలయం, ఫరీదాబాద్
పరిశ్రమలు
ఫరీదాబాద్, హర్యానా రాష్ట్ర పారిశ్రామిక రాజధాని. 2013 నాటికి, హర్యానాలో నమోదైన మొత్తం 11,665 పనిచేసే కర్మాగారాలలో, 2,499 ఫరీదాబాద్‌లోనే ఉన్నాయి. 2,116 కర్మాగారాలతో గుర్గావ్‌ ఆ తరువాతి స్థానంలో ఉంది. ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, గత 2 దశాబ్దాలుగా ఫరీదాబాద్‌లో వృద్ధి క్షీణిస్తోంది. పెట్టుబడుల్లో ఫరీదాబాద్ వాటా 1% కన్నా తక్కువ. నగరంలోని మొత్తం పెట్టుబడుల్లో 93% పెట్టుబడి కాగిత పరిశ్రమలోనే ఉంది. 2012–13 హర్యానా ఆదాయంలో ఫరీదాబాద్ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి వాటా 29% నుండి 22%కి తగ్గింది.
ఎస్కార్ట్స్ లిమిటెడ్, ఇండియా యమహా మోటార్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, హావెల్స్ ఇండియా లిమిటెడ్, జెసిబి ఇండియా లిమిటెడ్, ఇండియన్ ఆయిల్ (ఆర్ అండ్ డి), లార్సెన్ &amp; టౌబ్రో (ఎల్ అండ్ టి), వర్ల్పూల్ ఇండియా లిమిటెడ్, ఎబిబి గ్రూప్, గుడ్‌ఇయర్ ఇండియా లిమిటెడ్, బాటా ఇండియా లిమిటెడ్, ఐషర్ ట్రాక్టర్ లిమిటెడ్, బీబే కిడ్స్‌వేర్ వంటి పెద్ద కంపెనీలకు ఫరీదాబాద్ నిలయం. ఐవేర్ ఇ-టైలర్ లెన్స్కార్ట్, హెల్త్‌కేర్ స్టార్టప్ లైబ్రేట్ వారి ప్రధాన కార్యాలయాలు ఫరీదాబాద్‌లో ఉన్నాయి. 5,000 కి పైగా ఆటో విడిభాగాల ఉత్పత్తిదారులు ఫరీదాబాద్‌లో ఉన్నారు. లఖానీ అర్మాన్ గ్రూప్ ఫరీదాబాద్ (హర్యానా) వద్ద తయారీ సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేసింది.
రవాణా సౌకర్యాలు
ఫరీదాబాద్ న్యూ ఢిల్లీ - ముంబై రైలు మార్గంలో ఉంది. న్యూ ఢిల్లీ, హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ రైల్వే స్టేషన్లు ఓల్డ్ ఫరీదాబాద్ రైల్వే స్టేషన్ నుండి సుమారు 25 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ముంబై, హైదరాబాద్, చెన్నై వంటి పెద్ద నగరాలకు ఇక్కడి నుంచి రైళ్ల ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. న్యూ ఢిల్లీ, ఫరీదాబాద్‌ల మధ్య స్థానిక రైళ్లు నడుస్తాయి. thumb| ఢిల్లీ మెట్రో వయొలెట్ లైన్ ఢిల్లీ మెట్రో వారి వయొలెట్ లైన్ ఫరీదాబాద్‌ ఢిల్లీల మధ్య నడుస్తుంది. ఫరీదాబాద్‌కు వయొలెట్ లైన్ విస్తరణను 2015 సెప్టెంబరు 6 న ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ ప్రారంభించాడు. మొదట్లో ఈ మార్గంలో 9 మెట్రో స్టేషన్లు ఉండేవి. సంత్ సూరదాస్ సిహి, రాజా నహర్ సింగ్ బల్లభగఢ్ అనే రెండు కొత్త స్టేషన్లను చేర్చి మెట్రోను బల్లభగఢ్ వరకు పొడిగించారు.
ఫరీదాబాద్, గుర్గావ్‌లను మెట్రో ద్వారా అనుసంధానించాలని హర్యానా ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఢిల్లీ మెట్రో వయొలెట్ లైన్ ఫరీదాబాద్ కారిడార్ 11 స్టేషన్లతో నేషనల్ క్యాపిటల్ రీజియన్ (ఎన్‌సిఆర్) లో అత్యంత పొడవైన మెట్రో కారిడార్. ఈ కారిడార్ మొత్తం పొడవు 14 కి.మీ. thumb| ఢిల్లీ ఫరీదాబాద్ స్కైవే ఢిల్లీ ఫరీదాబాద్ స్కైవే (బదర్పూర్ ఫ్లైఓవర్) ద్వారా ఫరీదాబాద్ నుండి ఢిల్లీకి అత్యాధునిక రహదారి సౌకర్యం ఉంది.
విమాన సౌకర్యం
ఫరీదాబాద్‌కు ఢిల్లీలోని ఇందిరా గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సేవలు అందిస్తోంది. ఇది ఫరీదాబాద్ నుండి 35 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం భారతదేశంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే విమానాశ్రయం. ఇక్కడి నుండి దేశీయ, అంతర్జాతీయ విమాన సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
జనాభా వివరాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఫరీదాబాద్ జనాభా 14,04,653, అందులో 7,50,446 మంది పురుషులు, 6,54,207 మంది మహిళలు ఉన్నారు. నగర జనాభాలో అక్షరాస్యత 83.04%.
ఉన్నత విద్య
ఫరీదాబాద్‌లో ఉన్నత విద్యా కోర్సులు అందించే అనేక విద్యాసంస్థ లున్నాయి. ఈ కళాశాలలు సైన్స్, మెడిసిన్, ఆర్ట్స్, కామర్స్, ఇంజనీరింగ్, ఎంసిఎ, వంటి వివిధ రంగాలలో కోర్సులను అందిస్తున్నాయి. గ్రాడ్యుయేట్, అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందించే కళాశాలల్లో కొన్ని:
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
ట్రిపుల్ తలాక్
ముస్లిం మహిళ వివాహ హక్కుల సంరక్షణ బిల్లు.2017లో సుప్రీంకోర్టు ట్రిపుల్ తలాక్ రాజ్యాంగ విరుద్ధం అని తెలిపింది. 2018 లో ట్రిపుల్ తలాక్ ద్వారా విడాకులు ఇవ్వడాన్ని నేరంగా పరిగణిస్తూ మోదీ ప్రభుత్వం బిల్లును తయారు చేసి లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టింది.ఈ బిల్లుకు లోక్‌సభలో 2018 డిసెంబర్ 27వ తేదీన ఆమోదం తెలిపింది. ఈ నిబంధనల ప్రకారం ముస్లిం మహిళకు ఒకేసారి ట్రిపుల్ తలాక్ చెప్పడం శిక్షార్హమైన నేరం.అలా చెబితే మూడేళ్ల జైలు శిక్ష, జరిమానా కూడా ఉంటుంది.
ట్రిపుల్ తలాక్ అంటే ఏంటి
ఇన్‌స్టెంట్ ట్రిపుల్ తలాక్ అనేది తలాక్ చెప్పే ఒక విధానం. దీని ద్వారా భర్తలు ఒకే సమయంలో మూడు సార్లు 'తలాక్', 'తలాక్', 'తలాక్' అని చెప్పడం ద్వారా విడాకులు పొందవచ్చు.దీనిని మాటల ద్వారా లేదా చెప్పవచ్చు. ముస్లిం మహిళల నుంచి సుప్రీంకోర్టుకు పెద్ద ఎత్తున పిటిషన్లు వెల్లువెత్తడంతో, కోర్టు ఇది రాజ్యాంగవిరుద్ధం అంటూ 2017 ఆగస్టులో దానిని నిషేధించింది.
ట్రిపుల్ తలాక్‌ను నిషేధించిన దేశాలు
ట్రిపుల్ తలాక్‌ను చాలా ముస్లిం దేశాలు నిషేధించాయి. ట్రిపుల్ తలాక్ చెప్పడం నేరంగా పరిగణిస్తున్నాయి. పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, టర్కీ, సిప్రస్, ట్యునీషియా, మలేషియా, ఇరాన్, శ్రీలంక, జోర్డాన్,అల్జీరియా, ఇండోనేషియా, యూఏఈ, ఖతార్, సుడాన్, మొరొకో, ఈజిప్ట్, ఇరాక్, బ్రూనేలాంటి దేశాలు నిషేధించాయి. తాజాగా ఈ జాబితాలో తాజాగా భారతదేశం చేరింది.
సూడాన్
సూడాన్ (ఆంగ్లం: Sudan) అధికారిక నామం, రిపబ్లికు ఆఫ్ సూడాను ( అరబ్బీ భాష : جمهوريةالسودان ). ఈశాన్య ఆఫ్రికాలో ఉన్న దేశం. ఈ దేశం ఆఫ్రికా ఖండంలోనే అతిపెద్ద దేశం. అరబు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద దేశం. దీని ఉత్తరసరిహద్దులో ఈజిప్టు, ఈశాన్యసరిహద్దులో ఎర్ర సముద్రం, తూర్పుసరిహద్దులో ఎరిట్రియా, ఇథియోపియా, ఆగ్నేయసరిహద్దులో కెన్యా, ఉగాండా, నైఋతి సరిహద్దులో కాంగో, సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్, పశ్చిమసరిహద్దులో చాద్, వాయవ్యసరిహద్దులో లిబియా లు, దక్షిణసరిహద్దులో దక్షిణ సూడాన్ ఉన్నాయి. 2016 లో దేశ జనసంఖ్య 39 మిలియన్లు ఉన్నట్లు అంచనా. దేశవైశాల్యం 18,86,068 చ.కి.మీ (7,28,215 చ.మై). సుడానులో ఇస్లాం మతం ఆధిక్యతలో ఉంది. అధికార భాషలుగా అరబికు, ఆంగ్లం ఉన్నాయి. కార్టం సుడాను రాజధాని నగరంగా ఉంది. ఇది నైలు, బ్లూ నదుల సంగమ ప్రాంతంలో ఉంది. 2011 నుండి కార్డోఫను, బ్లూ నైలు ప్రాంతాలు మతకలహాలకు కేంద్రంగా ఉన్నాయి.
సుడాను చరిత్ర ఫారానికు కాలానికి చెందినది. కెర్మా రాజ్యం (క్రీ.పూ. 2500 -క్రీ.పూ 1500 ), ఈజిప్టు న్యూ కింగ్డం (క్రీ.పూ.1500 -1070 క్రీ.పూ), తరువాత పాలన, కుషు రాజ్యం అభివృద్ధి క్రీ.పూ. 785 -సా.శ. 350 ) దాదాపుగా ఒక శతాబ్దం పాటు ఈజిప్టును నియంత్రించాయి. కుషు పతనం తరువాత న్యూబియన్లు మూడు క్రైస్తవ రాజ్యాలుగా నోటియా, మాకురియా, అలోడియాలను స్థాపించారు. సుమారు సా.శ. 1500 వరకు ఇది కొనసాగింది. 14 - 15 వ శతాబ్దాలలో సుడానులో చాలా మంది అరబు సంచారప్రజలు స్థిరపడ్డారు. 16 వ -19 వ శతాబ్దాలలో కేంద్ర, తూర్పు సూడానును ఫంజు సుల్తానేటు ఆధిపత్యం చేసాయి. డార్ఫూరు పశ్చిమప్రాంతాన్ని పాలించగా, ఒట్టోమను ఉత్తరప్రాంతాన్ని పాలించింది. ఈ కాలంలో విస్తృతమైన ఇస్లామీకరణ, అరేబియీరణను చూసింది.
1820 నుండి 1874 వరకు సూడాను మొత్తాన్ని ముహమ్మదు ఆలీ వంశీయులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1881 - 1885 మధ్యకాలంలో కఠినమైన ఈజిప్టు పాలన స్వీయ-ప్రకటిత మహ్దీ ముహమ్మదు అహ్మదు నేతృత్వంలోని విజయవంతమైన తిరుగుబాటుతో ముగింపుకు వచ్చింది. ఫలితంగా ఓమ్డర్మను కాలిఫటు స్థాపన జరిగింది. చివరికి బ్రిటిషు 1898 లో ఈ దేశం పతనం చేసింది. తరువాత సుడానును ఈజిప్టుతో కలిపి పాలించారు.
20 వ శతాబ్దం సుడాను జాతీయవాదం అభివృద్ధి చెందింది. 1953 లో బ్రిటను సుడాను స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రభుత్వాన్ని మంజూరు చేసింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత సూడాను అస్థిర పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వాలు, సైనిక ప్రభుత్వాలు వరుసక్రమంలో పాలించాయి. 1983 లో గాఫారు నిమేరీ ఆధ్వర్యంలో సూడాను ఇస్లామికు చట్టం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఇస్లామికు ఉత్తరప్రాంతంలో ప్రభుత్వస్థానానికి, దక్షిణప్రాంతంలో ఉన్న అనిమిస్టు, క్రైస్తవులకు మధ్య విబేధనాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేసింది. నేషనలు ఇస్లామికు ఫ్రంటు (ఎన్ఐఎఫ్), దక్షిణ ఆఫ్రికా తిరుగుబాటుదారులచే ప్రభావితమైన ప్రభుత్వ దళాల మధ్య పౌర యుద్ధంలో భాష, మతం, రాజకీయ అధికారంలో తేడాలు ఆధిక్యతవహించాయి. దీని ఫలితంగా సుడాను పీపుల్సు లిబరేషను ఆర్మీ (ఎస్.పి.ఎల్.ఎ) 2011 లో దక్షిణ సుడాను స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించడం సంభవించాయి. 2019 ఏప్రెలులో ఒమరు అలు బషీర్ పాలన తీవ్ర వ్యతిరేకతను, వివాదాస్పదమైన నిరసనలు ఎదుర్కొన్నది. అహ్మదు ఆవాదు ఇబ్ను అఫు ఆధ్వర్యంలో సూడాను సైన్యం నియంత్రణలో మద్యంతర సైనిక మండలిని స్థాపించబడింది. ఈ చర్య అలు-బషీరును తొలగించి రాజ్యాంగం రద్దు చేసింది. బషీరును ఇంటర్నేషనలు క్రిమినలు కోర్టుకు అప్పగించాలన్న నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా కొనసాగిన నిరసనల కారణంగా మద్యంతర సైనిక మండలిని స్థాపించిన అహ్మదు అవదు ఇబ్ను అసఫు పదవి నుండి వైదొలిగాడు.
పేరు వెనుక చరిత్ర
సహారా దక్షిణాన ఉన్న భౌగోళిక ప్రాంతం పేరు సుడాను దేశానికి ఇవ్వబడింది. ఇది పశ్చిమ ఆఫ్రికా నుండి తూర్పు సెంట్రలు ఆఫ్రికా వరకు విస్తరించింది. ఈ పేరు అరబికు బిలాడు అసు-సూడాను (بلاد السودان), "నల్లజాతీయుల భూములు" నుండి స్వీకరించబడింది. ఈ పేరుకు ఉన్న పలు మాలాంశాలలో ఈ ఇతివృత్తం ఒకటి. చివరికి "నల్లజాతీయుల భూమి" లేదా ఇదే విధమైన అర్థం, నివాసుల చీకటి చర్మము గురించి. ప్రారంభంలో "సుడానీస్" అనే పదం సూడానులో నల్ల ఆఫ్రికన్ బానిసలతో సంబంధం కలిగి ఉండటం వలన ప్రతికూలంగా భావించబడుతుంది. "సుడానీస్" జాతీయవాదం ఆలోచన 1930, 1940 లలో తిరిగి ప్రారంభమైంది. ఇది యువ మేధావులచే ప్రాచుర్యం పొందింది.
చరిత్ర పూర్వ సుడాను (క్రీ.పూ. 800 )
క్రీ.పూ. ఎనిమిదవ సహస్రాబ్ది నాటికి నియోలిథికు సంస్కృతికి చెందిన వారు అక్కడ నివసించే మడు గ్రాకు గ్రామాలలో నివసిస్తూ స్థిరనివాసాలు ఏర్పరచుకున్నారు. అక్కడ వారు ధాన్యం సేకరణ, పశువుల పెంపకం ద్వారా నైలు నదిమీద చేపలవేట జీవనాధారం వేసుకుని జీవించారు. క్రీ.పూ ఐదవ సహస్రాబ్దిలో శుష్కవాతావరణం కలిగిన సహారా నుండి వలసలు ప్రారంభించిన నియోలిథికన్లు నైలు లోయకు తమతో వ్యవసాయంతో తెచ్చాయి. ఈ సాంస్కృతిక, జన్యు మిశ్రమ ఫలితంగా వచ్చిన జనాభా తదుపరి శతాబ్దాలలో ఒక సాంఘిక సోపానక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. ఇది క్రీ.పూ.1700 లో కుషు రాజ్యం (కెర్మా రాజధానిగా) స్థాపించబడింది. మానవజాతి శాస్త్రం, పురావస్తుశాస్త్ర పరిశోధన ఆధారంగా నిబియా, నాగడను ఎగువన ఉన్న ఈజిప్టులు జాతిపరంగా, సాంస్కృతికంగా దాదాపు ఒకేలా ఉన్నాయి. క్రీ.పూ 3300 నాటికి సమకాలీనంగా ఫెరొనికు రాజవంశం వంటి రాజవంశాలు అభివృద్ధి చెందాయి.
కుషు రాజ్యం (క్రీ.పూ 800 - సా.శ.350 )
బ్లూ నైలు, వైటు నైలు, అబ్రాబా నది, నైలు నదుల సంగమప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్న పురాతన న్యూబియా రాజ్యమే కుషు సామ్రాజ్యం. ఇది కాంస్య యుగం పతనం, ఈజిప్టు నూతన సామ్రాజ్యం విచ్ఛేదనం తర్వాత స్థాపించబడింది. దాని ప్రారంభ దశలో నపాటా ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమైంది.
క్రీ.పూ. 8 వ శతాబ్దంలో ఈజిప్టును కష్తా ("కుషైటు") ఆక్రమించిన తరువాత ఈజిప్టుకు చెందిన ఇరవై ఐదవ రాజవంశంగా ఫరోలు కుషైటు రాజులు పరిపాలించారు. వీరిని అస్సిరియన్లు ఓడించి ఇక్కడ నుండి తరిమికొట్టారు. వారి కీర్తి శిఖారాగ్రానికి కోరుకున్న దశలో కుషైట్లు ప్రస్తుత దక్షిణ కొర్డోఫొను సామ్రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఇది ప్రస్తుతం దక్షిణ కోర్దొఫొను అని పిలవబడే సీనాయి వరకు వ్యాపించింది. " ఫారో పియే " సామ్రాజ్యాన్ని నియరు ఈస్టు లోకి విస్తరించేందుకు ప్రయత్నించాడు. కానీ అస్సీరియన్ రాజు రెండవ సర్గోను దీనిని అడ్డుకున్నాడు.
అస్సిరియన్ల కోపాన్నుండి ఇశ్రాయేలీయులను రక్షించినట్లు బైబిలులో కుషు రాజ్యం ప్రస్తావించబడింది. అయితే ముట్టడిదారులలో ప్రబలిన వ్యాధుల కారణంగా నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడంలో ముట్టడిదారులు వైఫల్యం చెందారు. ఫారో తహార్ఖా, అస్సిరియను రాజు సెన్నచేరిబు మధ్య జరిగిన యుద్ధం పశ్చిమ దేశాల చరిత్రలో మోసపూరిత సంఘటనగా భావించబడుతుంది. న్యూబియన్లు నియరు ఈస్టులో స్థానమును పొందడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు అస్సిరియన్లు ఓడించారు. సెన్నచెరిబు వారసుడిగా ఉన్న ఎస్సారుహర్దను మరింత ముందుకు వెళ్ళి ఈజిప్టును ఆక్రమించుకున్నాడు. తహర్గాను తొలగించి న్యూబియన్లను పూర్తిగా ఈజిప్టు నుండి తరిమికొట్టాడు. తాహర్గా తిరిగి తన స్వదేశానికి పారిపోయాడు అక్కడ ఆయనరెండు సంవత్సరాల తరువాత మరణించాడు. ఈజిప్టు అస్సీరియన్ కాలనీ అయింది. తహర్గా వారసుడు రాజు తంతమాణి ఈజిప్టును తిరిగి పొందలని తుది నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. ఆయనను అస్సిరియను రాజధాని నినెవెహు నుండి వెళ్ళగొట్టడానికి చేసిన ప్రయత్నంలో ఎస్సారుహర్దను మరణించాడు. అయినప్పటికీ ఆయన వారసుడు అశ్వన్బనిపాలు (క్రీ.పూ 668 క్రీ.పూ .627) ఒక పెద్ద సైన్యాన్ని దక్షిణ ఈజిప్టులోకి పంపించి తంతమాణిని ఓడించాడు. ఇది న్యూబియన్ సామ్రాజ్యం పునరుజ్జీవనం ఆశలను అడుగంటేలా చేసింది.
పురాతన సమయంలో నూబియన్ రాజధాని మేరోలో ఉంది. ప్రాచీన గ్రీకు, మేరోయిటికు సామ్రాజ్యం భౌగోలికంగా ఇథియోపియా అని పిలువబడింది (నుబియన్లని ఎదుర్కొన్నప్పుడు కూడా అసిరియన్లచే ఈ పదం ఉపయోగించబడింది). కుషు నాగరికత ప్రపంచంలో ఇనుము పోతపోసే సాంకేతికను ఉపయోగించిన మొట్టమొదటి ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది. మెరోయేలోని న్యూబియన్ రాజ్యం సా.శ. 4 వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది.
మద్యయుగం న్యూబియను రాజ్యాలు (c. 350–1500)
5 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బ్లేమ్మీలు ఎగువ ఈజిప్టు, లోయరు న్యూబియాలలో కొద్దికాలం జీవించినప్పటికీ తాల్మిసు (కాలాబ్బా) చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. కానీ 450 సంవత్సరాలకు ముందు వారిని నోబాలిన్లు నైలు లోయ నుండి వెలుపలకు పంపారు. చివరికి వారి స్వస్థలమైన స్వంత నోబాటియాలో ఒక సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. 6 వ శతాబ్దం నాటికి మొత్తం మూడు నౌబియా రాజ్యాలు ఉన్నాయి: ఉత్తరప్రాంతంలో నోటాషి, పచోరసు (ఫరస్) ప్రాంతంలో దాని రాజధాని కలిగి ఉంది; దక్షిణప్రాంతంలో తుంగులు (ఓల్డు డోంగోలా)కు 13 కిలోమీటర్ల (8 మైళ్ళు) దూరంలో కేంద్రంగా ఉన్న కేంద్ర రాజ్యం మాకురియా; ఆధునిక డొంగోలా, అలోడియాలకు దక్షిణ ప్రాంతాంలో పురాతన కుషిటికు రాజ్యపు కేంద్రంలో రాజధాని అయిన సోబా (ఇప్పుడు ఆధునిక ఖతౌం ఉపనగరం) ఉంది. అయినప్పటికీ 6 శతాబ్దంలో వారు క్రైస్తవ మతంలోకి మారారు. 7 వ శతాబ్దంలో బహుశా 628 - 642 మధ్య నోబుటియా మాకురియాలో చేర్చబడింది.
639 - 641 మధ్య రషీదు కాలిఫేటు ముస్లిం అరబ్బులు బైజాంటైను ఈజిప్టును జయించారు. 641 లేదా 642 లో మరలా 652 లో వారు న్యూబియాపై దాడి చేశారు. కానీ వారు తరిమికొట్టబడ్డారు. ఇస్లామికు విస్తరణ సమయంలో అరబ్బులను ఓడించగలిగిన కొందరు వ్యక్తులలో న్యూ బీయన్లు ఉన్నారు. తరువాత మకురియా రాజు, అరబ్బులు ఒక ప్రత్యేకమైన అక్రమ-ఆక్రమణ ఒప్పందాన్ని అంగీకరించారు. అందులో వార్షిక బహుమతుల మార్పిడి కూడా ఉన్నాయి. అందువలన మాకురియా స్వాతంత్ర్యం గుర్తించబడింది. న్యూబియాను జయించడంలో అరబ్బులు విఫలమవగానే వారు నైలుకు తూర్పుగా స్థిరపడటం ప్రారంభించారు. ఇక్కడ వారు అనేక నౌకాశ్రయ పట్టణాలను స్థాపించారు. స్థానిక బేజాప్రజలతో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నారు.
8 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 11 వ శతాబ్దం వరకు రాజకీయ శక్తి, సాంస్కృతిక అభివృద్ధిలో క్రిస్టియను నుబియా ఆధిక్యత సాధించింది. 747 లో మాకురియా పతనావస్థలో ఉన్న ఈజిప్టును ఆక్రమించుకుంది. 960 లో వీరు అఖిమిముకు ఉత్తరంగా నెట్టబడ్డారు. మఖూరియా అలోడియాతో వంశానుగత సంబంధాలు కలిగివుంది. బహుశా రెండు రాజ్యాలు తాత్కాలికంగా సమైక్య రాజ్యంగా ఏర్పడ్డాయి. మధ్యయుగ నుబియన్ల సంస్కృతి "ఆఫ్రో-బైజాంటైన్"గా వర్ణించబడింది, కానీ అరబు సంస్కృతితో కూడా బాగా ప్రభావితమైంది. రాజ్యపాలన అధికంగా కేంద్రీకృత వ్యవస్థగా మారింది. 6 - 7 వ శతాబ్దాల బైజాంటైను బ్యూరోక్రసీ ఆధారంగా. మట్టిపాత్రల మీద చిత్రాలు వంటి కళలు వర్ధిల్లాయి. ముఖ్యంగా కుడ్యచిత్రాల రూపంలో వృద్ధి చెందాయి. నుబియన్లు తమ భాషకు, ఓల్డ్ నబిబిన్కు కోప్టిక్ ఆల్ఫాబెట్ మీద ఆధారపడిన గ్రీకు, కోప్టిక్, అరబిక్ భాషలను ఉపయోగించుకోవటానికి సొంత వర్ణమాలను అభివృద్ధి చేశారు. మహిళలకు అధిక సాంఘిక హోదా లభించింది: వారికి విద్యావంతులను, సొంతం, కొనుగోలు, విక్రయించడం, తరచుగా చర్చిలు, చర్చి చిత్రాలను ఇచ్చివేసేందుకు వారి సంపదను ఉపయోగించారు. రాచరిక వారసత్వం కూడా మాతృస్వామ్యంగా ఉంది. రాజు సోదరి కుమారుడు సరైన వారసుడిగా ఉంటాడు.
11 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 12 వ శతాబ్దం వరకు మాకురియా రాజధాని డోంగోలా క్షీణించింది. 12 వ శతాబ్దంలో అలోడియా రాజధాని కూడా పతనం అయింది. 14 వ - 15 వ శతాబ్దాలలో బెడూయిను తెగలలో చాలామంది సుడాను నుండి బుటానా, గెజిరా, కోర్దోర్ఫాను, డార్ఫూరులకు వలస పోయాయి. 1365 లో ఒక పౌర యుద్ధం మాకోరియా రాజ్యసభను దిగువ న్యూబియాలో గెబెలు అడాకు పారిపోయేలా చేసింది. డాంగోలా నాశనం చేయబడి, అరబ్బుల వశం అయింది. తరువాత మాకూరియా చిన్న చిన్న రాజ్యాలుగా మాత్రమే కొనసాగింది. రాజు జోయెలు (1463-1484)కు సుసంపన్నమైన పాలన తరువాత, మకురియా బహుశా కూలిపోయింది. దక్షిణప్రాంతంలో అలోడియా రాజ్యంలో అరబ్బుప్రజలు (దక్షిణప్రాంతం నుండి ఉద్భవించిన ఒక ఆఫ్రికా ప్రజలు) గిరిజన నాయకుడు అబ్దుల్లా జమ్మా, ఫంజీ ఆధీనంలో ఉన్నారు. 9 వ హిజ్రా శతాబ్దం (సా.శ. 1396-1494), 15 వ శతాబ్దం చివరలో 1504 నుండి 1509  1685 వరకు ఫలాగులి సామ్రాజ్యం రూపంలో ఒక ఆల్యోడియా రంపు ఉనికిలో ఉండవచ్చు.
ఇస్లామికు రాజ్యాలు, సెన్నారు, డారుఫరు (c. 1500–1821)
1504 లో ఫంజు సెన్నరు రాజ్యం స్థాపించబడినట్లు నమోదైంది. దీనిలో అబ్దుల్లా జామ్మా రాజ్యం విలీనం చేయబడింది. 1523 నాటికి యూదు యాత్రికుడు డేవిడు రూబెనీ సూడానును సందర్శించిన సమయంలో ఫంజు అప్పటికే ఉత్తరప్రాంతంలో డోంగోలా వరకు విస్తరించిందని తెలియజేసాడు. మరొకవైపు 15 వ - 16 వ శతాబ్దాలలో అక్కడ స్థిరపడిన సుఫీ సన్యాసుల ద్వారా నైలు నదీప్రాంతంలో ఇస్లాం ఙానం బోధించటం మొదలుపెట్టారు. డేవిడు రూబెనీ సందర్శన సమయంలో రాజు అమారా దుంగాసు (గతంలో ఒక పాగను, నామమాత్ర క్రైస్తవుడు) ముస్లింగా నమోదు చేయబడ్డాడు. అయినప్పటికీ 18 వ శతాబ్దం వరకూ దైవ రాజ్యం, మద్యం సేవించడం వంటి అన్-ఇస్లాం వ్యతిరేక ఆచారాలను ఫంజు ఆచరించింది. సుడాను జానపద ఇస్లాం మతం ఇటీవలి కాలం వరకు క్రైస్తవ సంప్రదాయాల నుండి పుట్టుకొచ్చిన అనేక ఆచారాలను సంరక్షించాయి.
<!--Afterwards the Funj state expanded To compensate this loss and to meet the growing danger posed by the Dinka and Shilluk (the latter had founded a kingdom on their own by the early 17th century), To the south, the Funj gradually expanded southwards the Gezira since the mid 16th century. In 1685 they conquered the kingdom of Fazughli, and somewhat later, perhaps around 1720, they established themselves in Bela Shangul, western Ethiopia. Nuba mountains mid 17th century Adams 602 Northern and central Kordofan 1736 p=63 Nuba mountains Adams 602
The 18th century saw the development of the Baqqara Djuhaina Araber 114 Juhayne east and west of Nile Adams premise for precolonial Nuba history Shaiqiya warrior aristocracy Disdain for Nubian subjects The Shaiqiya quickly became a dominant military force and raided the Nile Valley from Dongola to the confluence of the Blue and White Niles, but proved incapable of creating a large empire, instead fracturing into four petty, infighting kingdoms. Shilluk kingdom Blood memory p 34 Mercer late 17th century p=416 HOLT: https://books.google.de/books?id=BkO14rpfY70C&pg=PA22&hl=de&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false
Decline The state disintegrated as the in the late 17th century the warlike Shaigiya, who lived around the fourth Nile cataract, declared independence from the Abdallab and established four independent petty kingdoms. In the late 18th century the Abdallab,, Kordofan and eastern Sudan followed. In this period the Shaiqiya were the dominant military force of the Middle Nile, who, while proving to be uncapable of creating a functional empire, regularily raided the territory from Dongola to the confluence of the Blue and White Niles. Spaulding 1998 p=54 In the south the Funj state came under the pressure of the Shilluk SOURCE and Dinka.
The decline was hastened by economy-->
17 వ శతాబ్దంలో ఫుంజు రాజ్యం విస్తరించింది. కానీ తరువాతి శతాబ్దంలో అది క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1718 లో జరిగిన తిరుగుబాటు ఒక వంశానుగత మార్పును తెచ్చిపెట్టింది. అది 1761-1762లో మరొకటి హమాజు ప్రతినిధి పాలనకు దారితీసింది, అక్కడ హమాజు (ఇథియోపియా సరిహద్దు నుండి వచ్చిన ప్రజలు) సమర్థవంతంగా పాలించారు. ఫంజు సుల్తాన్లు కేవలం అలంకారప్రాయులుగా మిగిలారు. కొంతకాలం తర్వాత సుల్తానేటు చీలికకావడం ప్రారంభమైంది. 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో జిజిరాకు పరిమితం అయింది.
1718 నాటి తిరుగుబాటు మరింత సనాతన ఇస్లాంను అనుసరించే విధానాన్ని త్రోసిపుచ్చింది. ఇది రాజ్యంలో అరేబియీకరణను ప్రోత్సహించింది. వారి అరబ్బుల మీద తమ పాలనను చట్టబద్ధం చేసేందుకు ఫంజు ఒక ఉమయ్యాదు వారసుడిని ఎన్నిక చేసింది. బ్లూ, వైటు నైల్సు సంగమం ఉత్తర దిశగా అలు దబ్బాహు ప్రాంతంలో న్యూబియా ప్రజలు అరబు జాలిను గిరిజన గుర్తింపును స్వీకరించింది. 19 వ శతాబ్దం వరకు మధ్య సుడాను ప్రాంతంలో అరబికు భాష ఆధిక్యతలో ఉంది. తరువాత కార్డోఫొనుఅధికభాగం ఆధిపత్య భాషగా మారింది.
డారుఫరులో నైలు నది పశ్చిమప్రాంతంలో మొదటగా తుంజూరు రాజ్యం స్థాపించబడింది. 15 వ శతాబ్దంలో ఇది పాత దజు రాజ్యాన్ని భర్తీ చేసింది. పశ్చిమప్రాంతంలో వడై సామ్రాజ్యంగా విస్తరించింది. తంజూరు ప్రజలు (బహుశా అరేబియా బెర్బర్లు), వారి పాలక ప్రముఖులు ముస్లింలుగా ఉండేవారు. 17 వ శతాబ్దంలో కైరా సుల్తానేటుకు చెందిన ఫరు ప్రజలు తంజూరు బొట్టు అధికారం నుండి తొలగించి వెలుపలకు తరిమారు. సులైమాను సోలోంగు (సిర్కా 1660-1680) నుండి కైరా రాజ్యంలో ముస్లిం మతం ఆధిక్యతలో ఉంది.ఇది ఉత్తర జెబెలు మర్రాలో చిన్న రాజ్యంగా ఉండేది. ఇది 18 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పశ్చిమ, ఉత్తర దిశలలో విస్తరించింది. తూర్పు దిశలో ముహమ్మదు తైరాబు (1751-1786) పాలనలో 1785 లో కోర్ట్ఫొను విజయం సాధించింది. ఈ సామ్రాజ్యం ప్రస్తుత రోజు నైజీరియా పరిమాణం ఉండేది. ఇది 1821 వరకు కొనసాగింది.
టర్కిషు, మహ్దిస్టు సుడాను (1821–1899)
1821 లో ఈజిప్టు ఒట్టోమను పాలకుడ ముహమ్మదు అలీ (ఈజిప్టు) ఉత్తర సూడాను మీద దాడి చేసి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈజిప్టు వాలి సాంకేతికంగా ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం ఆధ్వర్యంలో ఉండేది. ముహమ్మదు అలీ స్వయంగా స్వతంత్రఈజిప్టు ఖెడివి శైలిలో కనిపించాడు. సుడానును తన విభాగాలకు చేర్చాలని కోరుకుంటూ ఆయన తన మూడవ కుమారుడు ఇస్మాయిలును (ఇస్మాయిల్ పాషా కాదు) దేశాన్ని జయించటానికి పంపాడు. తరువాత సుడానును ఈజిప్టులోకి విలీనం చేయాలని భావించాడు. షైక్వియా, కొర్డోఫానులో డార్ఫరు సుల్తానేటు మినహా ప్రతిఘటన లేకుండా విజయపతాకం ఎగురవేసాడు. ఈజిప్టు విస్తరణ విధానం విస్తరించింది ఇబ్రహీం పాషా కుమారుడైన ఇస్మాయిలు ఈ విధానానికి తీవ్రతరం ఇచ్చి ఆధునిక సుడానును మిగిలిన భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
ఈజిప్టు అధికారులు సూడాను మౌలిక సదుపాయాలు (ప్రధానంగా ఉత్తరప్రాంతంలో) మెరుగుపరచి నీటిపారుదల, పత్తి ఉత్పత్తి విషయంలో గణనీయమైన మెరుగుదలలు చేశారు. 1879 లో గ్రేటు పవర్సు వత్తిడిచేసి ఇస్మాయిలు తొలగించి ఆయన స్థానంలో అతని కుమారుడు టెవ్ఫికు పాషాను నియమించాడు. టెవ్ఫికు అవినీతి, అప్రమత్తత కారణంగా 'యురాబి తిరుగుబాటు సంభవించింది. ఫలితంగా ఇది కెడివు మనుగడను బెదిరించింది. టెవ్ఫికు బ్రిటీష్వారికి విజ్ఞప్తి చేసాడు. బ్రొటిషు 1882 లో ఈజిప్టును ఆక్రమించుకుంది. సూడాను ఖెదివియా ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. ఖెదివియా అధికారులు నిర్వహణ, అవినీతికి దూరంగా ఉన్నారు.
ఖెదివియా కాలంలో అనేక కార్యకలాపాలలో విధించిన కఠినమైన పన్నుల కారణంగా ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యాపించాయి. నీటిపారుదల బావులు, వ్యవసాయ భూములపై ​​పన్నులు అధికంగా ఉన్నాయి. చాలా మంది రైతులు వారి పొలాలు, పశువులను వదలివేశారు. 1870 వ దశకంలో బానిస వాణిజ్యం మీద ఐరోపా కార్యక్రమాలు ఉత్తర సూడాను ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపాయి. ఇది మహాదిస్టు దళాల పెరుగుదలను దిగజారింది. ముహమ్మదు అహ్మదు ఇబ్నె అబ్దు అల్లాహు, మహాది (మార్గనిర్దేశకుడు), అంసరాలకు (అతని అనుచరులు), ఇస్లాంను స్వీకరించడం జరగకపోతే చంపబడతారని బెదిరించాడు. మహాదీయయా (మహీదు పాలన) సంప్రదాయ షరియా ఇస్లామికు చట్టాలను విధించింది.
1881 జూనులో మహాదీయ ప్రకటించిన తరువాత 1815 లో టర్కో-ఈజిప్టు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ముహమ్మదు అహ్మదు నాయకత్వంలో టర్కియాగా పిలువబడే సైనిక పోరాటాన్ని విజయవంతంగా నిర్వహించాడు. ఖార్టం మీద విజయం సాధించిన 6 నెలల తరువాత 1885 జూను 22 లో ముహమ్మదు అహ్మదు మరణించాడు. తన సహాయకుల మధ్య అధికార పోరాటం మొదలైంది. ప్రధానంగా పశ్చిమ సుడాను బగర్రా సహాయంతో అబ్దుల్లాహీ ఇబ్ను ముహమ్మదు ఇతర ప్రతిపక్షాన్ని అధిగమించి మహాదీయా ఎదురులేని నాయకుడిగా అవతరించాడు. తన అధికారాన్ని ఏకీకృతం చేసిన తరువాత అబ్దుల్లాహీ ఇబ్ను ముహమ్మదు మహీదు ఖలీఫా (వారసుడు) పేరుతో ఒక పరిపాలనను స్థాపించాడు. అనేక ప్రావిన్సులకు ప్రతినిధిగా అంసారులను (సాధారణంగా బాక్కారా ఉన్నారు) నియమించారు.