cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
గ్రాండ్ కేనియన్
అమెరికన్ శోధకులు
thumb|right|మార్బుల్ కేనియన్ 1826లో ఒహియో పాటియా  (ఒక మర్‌మాన్ మిషనరీ) ఇక్కడకు కొందరు అమెరికన్ ప్రర్వతారోహకులతో వచ్చాడు. ఒకవేళ గ్రాండ్ కేనియన్ వద్దకు చేరిన తరువాత యురేయన్ ఇతడే కావచ్చు. జాకబ్ హామ్‌బ్లిన్ 1850లో బ్రిగ్‌హామ్ చేత సులువుగా నదిని దాట కలిగిన మార్గాలు కనుగొనే నిమిత్తం గ్రాండ్ కేనియన్‌కు పంపబడ్డాడు. ఆయన ఇక్కడి స్థానిక అమెరికన్లు, శ్వేతజాతీయ ఒప్పందదారులతో మంచి సంబంధాలు ఏర్పరచుకొని 158లో నదిని దాటడానికి  లీస్‌ఫెర్రీ, పియర్స్ ఫెర్రీ  (తరువాత దీని పేరు హరిషన్ ఫెర్రీగా మారింది) లను నడుపుతున్న ప్రాంతాలను నదిని దాటడానికి ఫెర్రీల నడపడానికి అనువైన ప్రదేశంగా ప్రతిపాదించాడు. ఆయన తన రెండవ పరిశోధనా యాత్ర సాగించే ముందు  జాన్ వెస్లీ పావెల్‌కు సలహాదారుడిగా పనిచేసారు. ఆయన పావెల్, స్థానిక అమెరికన్ల మధ్య దౌత్యం జరిపాడు. 1857లో ఎడ్వర్డ్ ఫిట్జెరాల్డ్ బీల్  ఆధ్వర్యంలో ఫోర్ట్ డిఫెన్స్ నుండి కొలరాడో నది వరకు ఒక వేగన్ మార్గము నిర్మించడానికి పరిశోధన సాగింది. ఆయన గ్రాండ్ కేనియన్ దక్షిణతీరంలో కొకొనినో పీఠభూమిలో నీటి నిలువలను కనుగొనడానికి జరిగిన పరిశోధనా చిన్న బృందానికి నాయకత్వం వహించాడు. ప్రస్తుత నేషనల్ కేనియన్ ప్రాంతానికి సెప్టెంబరు 9న చేరుకుని హమ్‌ఫ్రే స్టాసీ తన జర్నల్‌లో " నాలుగువేల లోతైన అద్భుత కేనియన్"గా వర్ణించారు. ఆయన బృందంలోని వారు కూడా దానిని అంగీకరిస్తూ " ఆయన ఇంతకు ముందు దీనితో సమానమైన కుతూహాలాన్ని కలిగించే ప్రకృతి సహజ సంపదను చూడలేదని అభివర్ణించారు". 1857లో యు.ఎస్ వార్ డిపార్ట్‌మెంట్ లెఫ్టినెంట్ జోసెఫ్ ఇవ్స్ ను కలిఫోర్నియా గల్ఫ్ నుండి ఓడ మార్గాన్ని సాగించడానికి వీలైన మర్గాన్వేషణ చేయమని అడిగింది. తరువాత రెండు మాసాలకు ఎక్స్‌ప్లోరర్ అనే స్టెమ్ వీలర్ స్టీమ్ బోటులో 350 మైళ్ళు (560) కిలోమీటర్లు ప్రయాసతో కూడిన నౌకాయానానంతరం వారి బృందం బ్లాక్ కేనియన్ను చేరుకుంది. ఈ ఎక్స్‌ప్లోరర్ బోటు ఒక రాతిని గుద్దుకుని పగిలి పోవడంతో దానిని అక్కడే వదిలి వేసారు. ఇవ్స్ తన బృందానిని తూర్పు కేనియన్ దిశగా నడిపించాడు. డైమండ్ క్రీక్ డ్రైనేజ్, దక్షిణ తీరాన తూర్పు దిశగా ప్రయాణించిన మొదటి యురేపియన్లు వారే అయి ఉంటారు. ఆయన సెనేట్‌కు పంపిన తన కొలరాడో రివర్ ఆఫ్ ది వెస్ట్ నివేదికలో " ఒకరిద్దరు ట్రాపర్స్ కెనాన్ చూడడానికి మార్గనిర్ధేశం చేసారు" అని వెల్లడించాడు. శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో హెరాల్డ్ తన ధారావాహికలో 1853లో కేఫ్టేన్ జోసెఫ్ కు ఈ గౌరవాన్ని అందించారు. ఆయన తన మేనల్లుడైన జేమ్స్ టి వాకర్, 6 మంది బృందంతో కొలరాడో నదిలో ప్రయాణించి కొలరాడో నది వర్జిన్ నదితో క్లుసుకునే ప్రదేశానికి చేరుకుని తన ప్రయాణాన్ని తూర్పుదిశగా అరిజోనా వరకు గ్రాండ్ కేనియన్ గుండా కొనసాగించి తరువాత ఆ మార్గంలో చిన్న చిన్న శోధనా యాత్రలను సాగించాడు. వాకర్ మోకీ ఇండియన్లను (తరువాత హోపీ అని శ్వేతజాతీయుల చేత పిలువబడ్డారు) కలవాలన్న కోరికను వెలిబుచ్చాడు. వారితో వాకర్‌కు ముందున్న స్వల్ప పరిచయము కలిగించిన కుతూహలము వలన ఆయన వారితో మంచిపరిచయాన్ని పెంచుకోవాలని అనుకున్నాడు. రిపోర్టర్ హెరాల్డ్ ఈ విషయము " ఆయన ఈ నూతన సమూహాలను కలుసుకున్న ఒకేఒక శ్వేతజాతీయుడు "అని పేర్కొన్నాడు. తీసుకుని వయోమింగ్‌లో ఉన్న గ్రీన్ రివర్ నుండి మే 24న ప్రయాణం ఆరంభించాడు. ఈ బృందం ఈ మర్గములో దిగువగా పయనించి గ్రీన్ రివర్ కొలరాడో న్దిలో సంగమించే ప్రాంతం (ప్రస్తుతం అది మోబ్, ఉటాహ్)వరకు చేరుకుని తమ యాత్ర ముగించాడు. ఈ యాత్ర అనేక ధృడమైన ఓడల ద్వారా 1869 ఆగస్ట్ 13న పూర్తి అయింది.
ఫెడరల్ ప్రోటెక్షన్
1903లో యు ఎస్ ప్రెసిడేంట్ దియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్ గాండ్ కేనియన్‌ను సందర్శించాడు. ఆయన ఇలాంటి ప్రకృతిసహజ సంపదలని కాపాడాడానికి అత్యత్సుసాహం కనబరచి 1906 నవంబరు 28 నాటికి గ్రాండ్ కేనియన్ గేమ్ ప్రిజర్వేటివ్ను స్థాపించాడు. జంతువులు మేయడము తగ్గినా కొండసింహాలు (మౌంటెన్ లైన్స్), గ్రద్ధలు, తోడేళ్ళ వంటి వేట జంతువులను మాత్రము సమూలంగా ఏరివేయబడ్డాయి. రూజ్‌వెల్ట్ గ్రాండ్ కేనియన్‌కు ఆనుకుని ఉన్న అడవులను కలిపి 1908 జనవరి 11 నాటికి 'యు ఎస్ నేషనల్ మోన్యుమెంట్  ప్రిజర్వ్‌కు రూపకల్పన చేసాడు. భూమి, గనుల యజమానులు దీనిని వ్యతిరేకిస్తూ ఈ ప్రయత్నాలను అడ్డగించి మోన్యుమెంటును ప్రతిపాదనలో పునరాలోచన సాగించి 11 సంవత్సరాల అనంతరం యు ఎస్ నేషనల్ పార్క్‌గా ఆవిర్భవించింది. 1919 ఫిబ్రవరి 26న ప్రెసిడేంట్ వుడ్‌రా విల్సన్ చివరిగా ప్రస్తుత గ్రండ్ కేనియన్ నేషనల్ పార్క్ను స్థాపింస్తూ చేసిన కాంగ్రస్ తీర్మానము మీద సంతకము చేసారు. ఇది యు ఎస్ నేషనల్ పార్కుల్లో 17వ స్థానములో ఉంది. ఫెడరల్ గవర్నమెంట్ నిర్వాహకులు ఈ పార్క్ సహజ సంపదను కాపాడడానికి అనేక సవాళ్ళను ఎదుర్కొన్నారు. సమీపకాలంలో తిరిగి పరిచయమౌతున్న అత్యంత ప్రమాదకారి అయిన కలిఫోర్నియా డేగల దాడులు కూడా ఈ సవాళ్ళలో ఒకటి. విమానాల ప్రయాణాల మూలంగా కలిగే శబ్ధకాలుష్యం, పార్క్ సరిహద్దులలో ఉన్న వివిధ కొండజాతుల మధ్య చెలరేగుతున్న జల వివాదాలు, ఫారెస్ట్ ఫైర్ మేనేజ్‌మెంట్ నుండి కూడా సవాళ్ళను ఎదుర్కొంటున్నారు. గ్రాండ్ కేనియన్ ప్రస్తుత సూపరింటెండెంట్ స్టెవ్ మార్టిన్. ఆయన 2007 ఫిబ్రవరి 5న సూరింటెండెంట్ గా బాధ్యతలను చేపట్టాడు. ఈ బాధ్యతలను చేపట్టడానికి ముందు ఆయన డివ్యూటీ డైరెక్టర్ మరి ఇతర నేషనల్ పార్కులకు సూరరింటెండెంట్ గా పనిచేసాడు. వాటిలో డెనలి, గ్రాండ్ టెటన్ నేషనల్ పార్కులు కూడా ఉన్నాయి. ఫెడరల్ అధికారులు గ్రాండ్ కేనియన్ పరిసరవాతావరణాన్ని కాపాడడానికి గ్రాండ్ కేనియలో వరద నీటి ప్రవాహము పంపాలని అనుకుని చేసిన ప్రయత్నములో 1963లో గ్లెన్ కేనియన్ ను డామ్ నిర్మాణము చేపట్టారు. ఆ తరువాత గ్రాండ్ కేనియన్ కేనియన్ ఎకో సిస్టంలో శాశ్వత మార్పులు సంభవించాయి. అప్పడు వారు 2008 మార్చి 5 నాటికి గ్రాండ్ కేనియన్ ఎకోసిస్టాన్ని పునరుద్ధరించగలమని అంచనా వేసారు. 2003, 2008 మధ్య కాలములో గ్రాండ్ కేనియన్ పరిసరప్రాంతంలో గనుల తవ్వకానికి అనుమతి కోరబడింది. యురేనియమ్ నిలువలను వెలికి తీయడం వాటిలో ఒకటి. 2009 వరకు గనుల తవ్వకము ఆపివేయబడింది. యు ఎస్ ఇంటీరియర్ సెక్రెటరీ కెన్ సలాజర్  గనుల తవ్వకాల కారణంగా పరిసరాల కలిగే మార్పుల కారణంగా 1 మిలియన్ ఎకరాల్లో (4000 ఎకరాలు) ఈ అనుమతులను తత్కాలికంగా నిలిపివేసాడు. విమర్శకులు ఒకసారి ఇక్కడ గనుల తవ్వకాలు జరిగితే ఆ కారణంగా యురేనియమ్ కొలరాడో జలాలలో కలసి జలాలను కలుషితం చేసినట్లఎతే 16 మిలియన్ ప్రజలు బాధించబడతారని తమ అందోళన వ్యక్తము చేసారు.
సౌత్ రిమ్ బిల్డింగ్స్ (దక్షిణ తీరం నిర్మాణాలు)
thumb|right|డిసర్ట్ వ్యూ వాచ్ టవర్ thumb|right|లోకోమోటివ్ రైలు గ్రాండ్ కేనియన్‌ విలేజ్‌కు కనుచూపు మేరలో దక్షిణతీరం వెంట పలు చారిక్త్రక నిర్మాణాలు చోటుచేసుకున్నాయి. అవి వరుసగా అతడు నిర్మించిన గదులు వరుసగా మిక్కిలి పొడవైన నిర్మాణముగా దక్షిణ తీరం వెంట నిర్మింపబడి ఉండడమే కాక అవి ఇప్పుడు అతిథిగృహాలుగా కూడా ఉపయోగపడుతున్నాయి.
వాతావరణము
thumb|right|2007 ఏప్రిల్ మాసంలో యవాపాయి కేంద్రం వద్ద వాయు కాలుష్యం కార్ణంగా ఏర్పడిన బ్రౌన్ క్లౌడ్ thumb|left|గ్రాండ్ కేనియన్ హిమపాతము గ్రాండ్ కేనియన్ ఉన్న కొండల ఎత్తులలో ఉన్న హెచ్చుతగ్గుల కారణంగా ఇక్కడి వివిధమైన వతావరణాలు ఉంటాయి. తీరాలవెంట ఉన్న అడవుల ఎత్తు శీతాకాలంలో హిమపాతాన్ని అందుకోవడానికి అనువైనవిగా ఉన్నాయి. కాని కొలరాడో నది పరివాహ ప్రాంతంలోని ఇరుకైన దారులలో వాతావరణం అరిజోనాలోని టస్కన్, ఇతర లోతట్టు ప్రాంతంతో పోలి ఉంటుంది. గ్రాండ్ కేనియన్ వాతావరణం సాధారణంగా ఆరినట్లు ఉంటుంది. కాని చిరుఝల్లు, వాన, మంచువాన, మంచు, వడగళ్ళు, మంచురాళ్ళు వంటి పలువిధములైన పాతములు సంవత్సరంలో శీతాకాలంలోను వేసవి, ముగిసేసమయంలోను రెండు పర్యాయములు ఉంటాయి. ఈశాన్యంలో సరాసరి ప్రిసిపిటేషన్ (వివిధములైన పాతములు) 16 అంగుళాలు (35 సెంటీ మీటర్లు) దీఅనిలో హిమపాతము 60 అంగుళాలు (132 సెంటీ మీటర్లు). ఎత్తైన ఉత్తర తీరాలలో మాయిస్చర్ 27 అంగుళాలు (59 సెంటీ మీటర్లు) ఉంటుంది. హిమపాతము 144 అంగుళాలు (317 సెంటీ మీటర్లు). గ్రాండ్ కేనియన్ సుదూరప్రాంతాలలో కొలరాడో నది 2, 500 అడుగులు (762 మీటర్లు) దిగువప్రాంతంలో వర్షము కేవలము 8 అంగుళాలు ఉంటుంది. హిమపాతము అరుదుగా ఉంటుంది. ఉత్తర తీరం దక్షిణ తీరం వాతావరణంలో తేడాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇరుకైన కొలరడోనది ప్రవాహ ప్రాంతంలో ఉష్ణోగ్రత 100 దిగ్రీల ఫారెన్‌హీట్ (38 డిగ్రీల సెంటీ గ్రేడ్) వరకు ఉంటుంది. అలాగే శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు 0 కంటే తక్కువగా (17 డిగ్రీల ఫారెన్‌హీట్ వరకు) పడిపోతుంది. పర్యాటకులనుఈ విపరీత వాతావరణ మార్పులు ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తాయి. గ్రాండ్ కేనియన్ ఎత్తైన భూభాగంలో ఈ విపరీత వాతావరణం కారణంగా డీహైడ్రేషన్ (శరీరంలో నీటి శాతం తరుగుదల), సన్‌బర్న్ (చర్మము కమలుట), హైపోదర్మియా వంటి ఆరోగ్యసమస్యలకు గురిఊఉతుంటారు. ఈ వాతావరణ పరిస్థితులు కేనియన్ పరిశోధకులను కొంత అడ్డగిస్తాయి. అలాగే కూడా శీతాకాలపు చలిగాలులు, వేసవికాలపు వేడి పరిస్థితులు పర్యాటకుల రాకకు ఆటంకం కలిగిస్తాయి. పర్యాటక కేంద్రాలు, గేట్ల వద్ద పార్క్ సర్వీసు బోర్డుల ద్వారా వాతావరణ సూచనలు ఎంచుమించుగా తెలియచేయబడినా కేనియన్ అధిరోహకులు కచ్చితమైన మైన వాతావరణము తెలుసుకోవడానికి ఎన్ఒఎఎ, నేషనల్ వెదర్ సర్వీసులతో సంప్రదిస్తుంటారు. 1903లో దక్షిణ తీరంలో నేషనల్ వెదర్ సర్వీసు కోపరేటివ్ స్టేషను ఆరంభించింది. 1974 జూన్ 26న దక్షిణతీరంలో నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 105 డిగ్రీల ఫారెన్‌హీట్.
వాయు కాలుష్యము
నవాజో పవర్ స్టేషనులో కాల్చబడుతున్న బొగ్గు కారణంగా గ్రాండ్ కేనియన్ పరిసరాలను వాయు కాలుష్యం సమస్య బాధిస్తుంది. 1991 అరిజోనా లోని పేజ్ వద్ద వాయుకాలుష్యాన్ని నిరోధించే ఏర్పాట్లు చేసుకొనడానికి నవాజో పవర్ స్టేషను తో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకొన్నారు.
మొక్కలు
గ్రాండ్ కేనియన్‌లో 1, 737 వస్కులర్ జాతికి చెందిన మొక్కలు ఉన్నాయి. ఫంగై (పరాన్నభుక్కులు) 167 జాతులు, 64 నాచు (మోస్) జాతులు, 195 జాతుల లికెన్ జాతులకు చెందిన చెట్లు ఉన్నాయి. ఈ జాతులన్నీ ఉత్తర తీరంలో 8, 000 అడుగుల ఎత్తైన భూభాగంలో ఉంటాయి. గ్రాండ్ కేనియన్ 12 జాతుల స్థానిక చెట్లు గ్రాండ్ కేనియన్ తప్ప మరెక్కడా కనిపించవని సగర్వంగా చుప్తుంది. ఇవి పార్క ప్రాంతంలో తొభైశాంతం ఉండగాన్యజాతి మొక్కలు మాత్రం కేవలం 10% మాత్రమే ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఉండే 63 జాతుల మొక్కలకు యు ఎస్ ఫిష్, వన్యప్రాణి సర్వీస్  గుర్తింపు లభించింది. గ్రాండ్ కేనియన్ పడమటి భాగంలో మొజేవ్ డిసర్ట్ ప్రభావం అధికంగా కనిపిస్తుంది. గ్రాండ్ కేనియన్ తూర్పుభాగాలలో సొనొరన్ డిసర్ట్ మొక్కలతో నిండి ఉంటుంది. పాండరోసా, పిన్‌యాన్ పైన్ అడవులు రెండు తీరాలలో పెరుగుతుంటాయి. సహజమైన నీటితడి నిరంతరం గ్రాండ్ కేనియన్ గోడలలో స్రవిస్తున్న కారణంగా కుడ్యాలలో మాత్రమే జీవించే 11% శాతం మొక్కలు గ్రాండ్ కేనియన్ గోడలలో చూడవచ్చు. గ్రాండ్ కేనియన్ పొడవునా తూర్పు, పడమ తీరాలను కలుపుతూ కొన్ని దార్లు కలిగి ఉంది. టాసిల్ - ఇయర్డ్ స్క్వైర్ల్ వంటి ప్రాణులకు గ్రాండ్ కేనియన్ ఒక వంతెనగా ఉపయోగపడుతుంది. ఏటవాలు భూములు తమ ఆకారం కారణంగా వివిధరకాల మొక్కలు పెరగడానికి కారణం ఔతుంది. ఉత్తరాభి ముఖంగా ఉండే భూములు సూర్యరస్మిలో మూడవ భాగాన్ని గ్రహించడం వలన ఎతైన భూములలో పెరిగే మొక్కలు అక్కడ ఉంటాయి. దక్షిణాభిముఖంగా ఉండే భూములలో పూర్తి సూర్యరశ్మి పడుతున్న కారణంగా సొనారమ్ డిసర్ట్ ప్రాంతంలో కనిపించే మొక్కలను అక్కడ చూడవచ్చు.
జంతువులు
గ్రాండ్ కేనియన్ ప్రాంతంలో 34 రకాల క్షీరదాలను చూడవచ్చు. వాటిలో 15 రోడెంట్ జాతికి చెందినవి 8 గబ్బిలజాతికి చెందినవి.
జీవనపరిస్థితులు, సమూహాలు
పార్క్‌లో పలురకాల ప్రధాన పరస్పరాశ్రయ పరిస్థితులు ఉన్నాయి. దీని సహజ జీవశాస్త్ర వైవిధ్యం ఇక్కడ ఉన్న ఏడు జీవనసంస్కృతులు ఐదు నాలుగు ఇతర ఉత్తర అమెరికాలోని ఎడారి జీవనసంస్కృతుల వలన కలుగుతుంది. ఐదు జీవనసంస్కృతులు వరుసగా లోవర్ సొనారన్, అప్పర్ సొనారన్, ట్రాన్‌సిషన్, కెనడియన్, హుడ్సొనియన్. ఇది మెక్సికో నుండి కెనడా ప్రయాణంతో సమానము. భూమి యొక్క ఎత్తులలో ఉండే తేడాల వలన వాతావరణ పరిస్థితులలో కలిగే తేడాలు వైవిధ్యత కలిగిన జీవనసంస్కృతులు, సమూహాలు గ్రాండ్ కేనియన్, దాని సమీప పరిసరాలలో వెల్లి విరియడానికి దోహదమైంది. గ్రాండ్ కేనియన్ నేషనల్ పార్క్  129 జాతుల వృక్షజాతులు అంతటా ఆవరించి ఉన్నాయి. ఇక్కడి మొక్కలు వాతావరణ, భౌగోళిక, భూతత్వ పరిస్థితుల ప్రభావానికి లోనై ఉంటాయి.
అప్పర్ సొనొరన్, ట్రాన్సిషన్
కేనియన్ దక్షిణ తీర ఎగువన 3, 500 నుండి 7, 000 వరకు ఉన్న ఎగువ కేనియన్ లోపలి సొనోరన్ జంతుజాలం, పక్షుల మొదలైన జీవమండలం కలిగి ఉంటుంది. ఈ ప్రదేశం బ్లాక్‌బ్రష్, సేజ్‌బ్రష్, పిన్‌యాన్-జూనిపర్ చెట్ల ఆధిక్యం కలిగి ఉంటుంది. 3, 500 ఎగువ నుండి 4, 000 వరకు ఎగువ సొనారమ్‌లో ఉండే మొజవే ఎడారి డిసర్ట్ స్క్రబ్ జాతి మొక్కలు ఉటాహ్ అటవే, నేరో లీఫ్, ప్రొసొపిస్, క్రమేరియా, క్యాట్‌క్లా, అనేక ఎడారి జాతి మొక్కలు ఉంటాయి.
ఎగువ భూములలో, లోపలి కొండ గుట్టలలో ప్రధానంగా సుమారు 30 జాతుల పక్షులు గుడ్లను పెట్టి పొదిగి జీవనం సాగిస్తుంటాయి. వాస్తవంగా మొత్తం సొనారమ్‌, మొహావే ఎడారిలో 43 జాతులు కనిపిస్తున్నాయి. విస్తారంగా గబ్బిలాలు, స్విఫ్ట్‌లు (ఒకజాతి పక్షి) నదుల మీద ఆధారపడి ఉండే పక్షులు పెరిగ్రైన్ పక్షులకు విస్తారమైన ఆహారాన్ని అందిస్తున్నాయి. తగిన గూళ్ళు కేనియన్ గోడలలో విస్తారంగా కనిపిస్తుంటాయి. అంతరించి పోతున్న కలిఫోర్నియా కాండర్స్ ను తిరిగి అరిజోనా వైపున్న కొలరాడో మైదానాలలో ప్రవేశపెట్టారు. తూర్పు తీర ఉద్యానవనంలో వాటి సంరక్షణా కేంద్రంగా ఉంది.
కొనిఫర్ (సూది మొన వృక్షాలు) అడవులు 52 జాతుల క్షీరదజాతులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్నాయి. పందికొక్కులు, చుంచు ఎలుకలు, ఎర్రని ఉడుతలు, కైబాబ్ ఉడుతలు, అబర్ట్ ఉడుతలు, నల్ల ఎలుగుబంట్లు, మూల్ జింకలు, కణితలు మొదలైన క్షీరదాలు ఎగువ కైబాబ్ మైదానంలో కనిపిస్తున్నాయి.
ఎడారి స్క్రబ్ (డిసర్ట్ స్క్రబ్) ఎగువన 6, 200 అడుగుల ఎత్తున పిన్‌యాన్ పైన్ అడవులు, ఏకదళబీజ వృక్షాల అడవులలో సేజ్‌బ్రష్, స్నేక్‌బ్రష్, మర్‌మన్ టీ, ఉటాహ్ కిత్తిలి, అరటి, నేరో లీఫ్, వింటర్ ఫ్యాట్, ఇండియన్ రైస్ గ్రాస్, డ్రాప్‌సీడ్, నీడిల్‌గ్రాస్ వంటి వృక్షజాతులు ఉన్నాయి. ఇక్కడ అనేక రకాల పాములు, పాకే జంతువులు ఉన్నాయి. వీటిలో మౌంటెన్ షార్ట్ - హార్న్‌డ్ లిజార్డ్ ప్రత్యేకంగా విస్తారంగా ఉన్నాయి. ఇవి పినాన్-జూనిపర్, పాండరోస పైన్ అడవులలో ఉన్నాయి.
పాండరోసా పైన్ అడవులు సాధారణంగా గ్రాండ్ కేనియన్ ఉత్తర, దక్షిణ తీరాల వెంట ఉన్న 6, 500 నుండి 8, 200 అడుగుల ఎగువ భూములలో పెరుగుతుంటాయి. దక్షిణ తీరంలో మౌల్ జింకలు, బూడిదవర్ణ నక్కలు, పెద్ద కొమ్ముల గొర్రెలు, రాతి ఉడుతలు, పిన్‌యాన్ పైన్, ఉటాహ్ జూనిఫర్ వంటి వృక్షజాతులు ఉన్నాయి. ఇవి కాక గామ్‌బెల్ ఓక్, న్యూ మెక్సికో ల్యూకస్ట్, మౌంటెన్ మహోగనీ, ఎల్డర్ బెర్రీ, క్రీపింగ్ మహోనియా, ఫెస్క్యూ మొదలైనవి ఈ అడవులలో గుర్తించబడ్డాయి. ఉటాహ్ టైగర్ సాలమండర్, గ్రేట్ బేసిన్ స్పేడ్‌ఫూట్ టోడ్ ఈ రెండు జాతుల ఉభయచరాలు ప్రధానంగా కప్పలు ఈ అడవులలో సాధారణంగా కనిపిస్తుంటాయి. కోనిఫెరోస్ అడవులలో సుమారు 90 జాతుల పక్షులు గుడ్లను పొదిగి జీవనము సాగిస్తున్నాయి. వీటిలో ఎండాకాలం నివసించే జాతులు 56. వీటిలో 15 జాతులు నియోట్రాపికల్ వలస జాతులుగా గుర్తించారు.
కెనిడియన్, హడ్సనియన్
గ్రాండ్ కేనియన్ 8, 200 నుండి 9, 000 అడుగుల ఎగువ భూములలో ఉత్తర కేనియన్ తీరంలో కైబాబ్ మైదానంలోబ్ని కెనెడియన్ జీవమండలంగా భావించబడుతుంది. స్ప్రస్-ఫిర్ అడవులలో ఎంగిల్మన్ స్ప్రస్, బ్లూ స్ప్రస్, డగ్లాస్ ఫిర్, వైట్ ఫిర్, అస్పెన్, మౌంటెన్ యాష్ వంటి వృక్షాలతో గ్రౌండ్ సెల్స్, యారో, పలు జాతుల గడ్డి మొక్కలు ఉంటాయి. కాన్‌క్విఫాయిల్, ల్యూపిన్స్, సెడ్జెస్, అస్టర్స్ వంటివి ఈ పర్వత వాతావరణంలో పెరుగుతున్నాయి. పర్వత సింహాలు, కైబాబ్ ఉడతలు, సాళువ డేగల వంటి జంతుజాలం ఇక్కడ దర్శనం ఇస్తుంటాయి.
గ్రాండ్ కేనియన్ ఉత్తర తీరప్రాంతాలలో అరుదుగా కనిపించేవి అయిన హడ్సనియన్ పర్వత పచ్చిక బయళ్ళు, సుబల్‌పైన్ జాతులు ఉత్తర కేనియన్ తీరంలో మాత్రమే ఉన్నాయి. రెండు వైపులా పలు గడ్డి జాతులు కనిపిస్తాయి. వీటిలో కొన్ని జాతులు బ్లాక్ గ్రమా, బిగ్‌గల్లెటా, ఇండియన్‌రైస్ గ్రాస్, త్రీ వాన్స్ మొదలైనవి. అత్యంత తడిగా ఉండే భూములు సెడ్జెస్, ఫోర్‌బ్స్ పెరగడానికి సహకరిస్తాయి.
గ్రాండ్ కేనియన్ పర్యాటకరంగం
గ్రాండ్ కేనియన్ ప్రంపంచ ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రకృతి ఆకర్షణలలో ప్రధానమైనది. ఇది ఒక సంవత్సరానికి 50, 00, 000 మందిని ఆకర్షిస్తుంది. అమెరికా అంటటి నుండి 83% ప్రజలు గ్రాండ్ కేనియన్ సందర్శించడానికి విచ్చేస్తుంటారు. కలిఫోర్నియా నుండి 12%, ఆరిజోనా నుండి 8.9%, టెక్సస్ నుండి 4.8%, ఫ్లోరిడా నుండి 3.4%, న్యూయార్క్ నుండి 3.2% పర్యాటకులు వస్తుంటారు. 17% పర్యాటకులు విదేశీ పర్యాటకులు వస్తుంటారు. వీటిలో అధికంగా పర్యాటకులు వచ్చే అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన దేశాలు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి 3.8% కెనడా నుండి 3.5%, జపాన్ నుండి 2.1%, జర్మనీ నుండి 1.9%, నెదర్లాండ్స్ నుండి 1.2%.
పర్యాటక ఆకర్షణలు
గ్రాండ్ కేనియన్ దక్షిణ తీరాలలో 2, 100 నుండి 7, 000 అడుగుల ఎత్తు వరకు సాధారణంగా పర్యాటకుల కొరకు తెప్పలలో ప్రయాణం, కొండలను ఎక్కడం, హెలి కాఫ్టర్ ప్రయాణం, పరుగెత్తడం వంటి పర్యాటనలు ప్రబలమైనవి. 2010 అక్టోబరు ఉత్తర తీరం అల్ట్రా మారథాన్ క్రీడలకు ఆతిధ్యం ఇచ్చింది. దిగ్రాండ్ అల్ట్రా మారథాన్ పరుగు పందాల దూరం 78 మైళ్ళు (126 కిలోమీటర్లు) సమయం 24 గంటలు. కొండచరియలు న్దికి ఎగువ భాగం నుండి కాలినడకన ప్రయాణం చేయడానికి, బోటింగ్ లేక తెప్పలలో ప్రయాణం చేయడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఒకే రోజులో తెప్పలలో దిగువకు ప్రయాణించి తిరిగి వెళ్ళడానికి పార్క అధికారులు దూరం, నిటారుగా రాళ్ళమయమైన కొండ మార్గాలు, ఎత్తు పల్లాలలో మార్పులు, కేంద్ర స్థానం నుండి వచ్చేఉష్ణ వాతావరణ వాయువుల వలన కలిగే ప్రమదాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని అనుమతించరు. తీరం నుండి తీరం వరకు సాగే పర్యటనల వలన కలిగే ప్రమాదాల నుండి కాపాడడానికి విడుదల బృందాల అవసరం ఉంటుంది. అయినప్పటికీ ప్రతి సంవత్సరం అనుభమున్న పర్యాటకులు కొన్ని వందల మంది ఇటువంటి పర్యాటనలకు అనుమతించబడి తమ ప్రయాణాన్ని విజయవంతంగా ముగిస్తుంటారు.
గ్రాండ్ కేనియన్ ఉత్తర దక్షిణ తీరాల వెంబడి క్యాంపింగ్ మైదానాలు ఏర్పాటు చేయడానికి చాలా కట్టుబాట్లు ఉంటాయి. అలాగే రిజర్వేషన్లకు పెద్ద స్థాయిలో సిఫారసులు కావలి. ప్రత్యేకంగా రద్దీ ఎక్కువగా ఉండే దక్షిణ తీరాలలో అధికమైన సిఫారసు కావాలి. ఉత్తర తీరంలో కైబాబ్ నేషనల్ పార్క్ నిర్వహణలో చాలా ప్రదేశాలలో అధికంగా క్యాపింగ్ ప్రదేశాలు లభ్యమౌతాయి. అయినా శీతాకాలంలో కురిసే హిమపాతాలు ఇతర వాతావరణ ప్రతికూలతల కారణంగా ర్హదార్లు మూసి వేస్తుంటారని గమినించవలసిన అవసరం ఉంది. రాత్రివేళతో కలిసి క్యాంపింగ్ చేయడానికి బ్యాక్ కౌంటీ అధికారుల అనుమతి అవసరం. గ్రాండ్ కేనియన్ ప్రతి సంవత్సరం 30, 000 క్యాంపింగ్ అభ్యర్ధనలను అందుకుంటుంది. అయినా పార్క్ 13, 000 అభ్యర్థులను మాత్రమే అనుమతిస్తుంది. మిహిలిన వాటిని నిరాకరిస్తుంది. ఈ రిజర్వేషన్లు సీజన్ ప్రారంభం కావడానికి నాలుగు మాసాల నుండి అభ్యర్థించ వలసి ఉంటుంది.
పర్యాటకులు నీటారుగా ఉండే కేనియన్ చూడడానికి లాస్ వెగాస్, ఫీనిక్స్, లాస్ ఏంజలెస్, గ్రాండ్ కేనియన్ (దక్షిణతీరానికి ఏడు మైళ్ళ దూరంలో ఉంది) నుండి హెలికాఫ్టర్లు, విమానాలలో ఎక్కి అకాశవీక్షణం చేస్తుంటారు. 1990లో జరిగిన్ అనేక ప్రమాదాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని 1500 అండుగుల కంటే దుగువన విమానాలు ఎగరడానికి అనుమతి లభించడం లేదు. మావరిక్ హెలికాఫ్టర్స్ నిర్వహించే టూర్లలో హెలికాఫ్టర్లు 3, 500 ఎగువన హౌలపాయి ఇండియన్ టెర్రిటరీలో దిగడమే విమానాలను దింపి గ్రాండు కేనియన్ చూసే అవకాశం కలిగిస్తాయి. 1984లో గ్రాండ్ కేనియన్ అడుగు దృశ్యాలను చిత్రీకరించిన వీడియో దృశ్యాలే ఇప్పడు లభిస్తున్న ఆఖరి విహంగ వీక్షణ దృశ్యాలు. ఏది ఏమైనప్పటికీ కొన్ని హెలికాఫ్టర్లు హవాసుపాయి, హైలాపాయి ఇండియన్ రిజర్వేషన్ ప్రాంతాలలో దిగాయి (ఇవి గ్రాండ కేనియన్ సరిహద్దు వెలుపలి ప్రాంతాలు). ఇటీవలి కాలంలో ది హౌలా పాయి  గిరిజనులు గ్లాసుతో నిర్మించిన  గ్రాండ్ కేనియన్ స్కైవాక్‌ ను తెరిచారు. అయినా ఇది మిశ్రమమైన ఫలితాలను ఇచ్చాయి. గ్లాస్ బ్రిడ్జ్‌ను చూడడానికి దిగువకు 10 మైళ్ళు (16 కిలోమీటర్లు) ధూళిదూసరితమైన దారిలో ప్రయాణించాలి. ఇది చూడడానికి రిజర్వేషన్ ఫీజు, తూఋ ప్యాకేజు స్కైవాక్ ప్రవేశ రుసుము కలసి కనీసం 85 అమెరికన్ డాలర్లు ఖర్చు ఔతుంది. అంతే కాక ఏకారణం చేత అయినా అవి కింద పడితే గ్లాస్ బ్రిడ్జి దెబ్బ తింటున్నదన్న కారణం వలన కెమేరాలు వంటి స్వంత పరికరాలు వెంట తీసుకొని పోకూడదన్న షరతు ఉంది. దక్షిణ తీరాన ఉన్న గ్రాండ్‌కేనియన్ గ్రామం నుండి ఈ గ్లాస్ బ్రిడ్జ్ 24 మైళ్ళు (39 కిలోమీటర్లు) దూరంలో ఉంది.
దృశ్యకేంద్రాలు
దక్షిణ తీరంలో ప్రధానమైన వీక్షణాకేంద్రం లిపాన్. ఇది గ్రాండ్ కేనియన్ గ్రామానికి తూర్పున డిసర్ట్ వ్యూ డైవ్ పక్కన ఉంది. గ్రాండ్ కేనియన్ బసులను ఇక్కడ పర్యాటకులు ఇక్కడ నుండి గ్రాండ్ కేనియన్ దృశ్యాలను తిలకించడానికి నిలుపుతుంటారు. ఈ పార్కింగ్ ప్రదేశం నుండి కొంచం దూరం నడచి కేనియన్ దృశ్యాలను చూసి ఆనందించ వచ్చు. లిపిన్ కేంద్రం నుండి విస్తారమైన దృశ్యాలను చూడ వచ్చు. కొలరాడో నదికి 3, 000 ఎగువన ఉన్న టోరోవీప్ నుండి దక్షిణ తీరం నుండి 50 కిలోమీటర్ల దువకు ప్రవహిస్తున్న నదీ ప్రవాహాన్ని వీక్షించవచ్చు. గ్రాండ్ కేనియన్ స్కై వాక్ నుండి 70 కిలోమీటర్ల దిగువకు ప్రవహిస్తున్న నదిని వీక్షించ వచ్చు. ఈ ప్రదేశం యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి దూరంగా ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటి. గ్రాండ్ కేనియన్ చేరుకోవాలంటే సెయింట్ జార్జ్, ఉటాహ్, కొలరాడో నగరంలో ఉన్న పైప్ స్ట్రింగ్ నేషనల్ మోన్యుమెంట్ నుండి సుదీర్ఘమైన దూళిదూసరితమైన మార్గాలలో ప్రయాణించి చేరుకోవాలి. పార్క్ నిర్వాహకులు ఈ ప్రదేశాన్ని అతి తక్కువ అభివృద్ధి, నిర్వహణలతో పార్క్ ప్రాచీనతను కాపాడుతున్నారు.
1956 వాయు ప్రమాదము
1956 గ్రాండ్ కేనియన్ చరిత్రలో దారుణమైన వాయు ప్రమాదాలు సంభవించాయి.
1956 జూన్ 30 ఊదయం యునైటెడ్ ఎయిర్ లైన్స్ డౌగ్లాస్ డిసి-7 లాస్ ఏంజలెస్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుండి బయలుదేరిన మూడు నిషాలలో, మరొకటి ఈస్ట్ బౌండ్ ట్రాన్స్ కాంటినెంటల్ ఫ్లైట్స్ బయలు దేరాయి. సుమారు 90 నిముషాల అనంతరం అవి రెండు కేనియన్ పైభాగాన ఒక దానితో ఒకటి ఢీకొన్నాయి. రెండు విమానాలు వాయు మర్గాన్ని సరిగా నిర్దేశించలేక పోవడమే ఇందుకు కారణం.
ఢీకొట్టుకున్న రెండు విమానాలు కేనియన్ తూర్పు భాగంలో కొలరాడో లిటిల్ కొలరాడో సంగమ ప్రదేశంలో పడ్డాయి. ఈ దుర్ఘటన కారణంగా రెండు విమానాల సిబ్బందితో సహా 128 మంది మరణించారు.
ఖాళీచేయుట
సుపాయీకి ఎగువన ఉన్న రెడ్‌లాండ్స్ వంతెనలో అధిక వర్షపాతం కారణంగా ఏర్పడిన పగులు కారణంగా 2008 ఆగస్టు 17-18 తేదీలలో గ్రాండ్ కేనియన్ పర్యాటకులను సుపాయీ (కేనియన్ మధ్య భాగం) నివాసితులను సుపాయీ నుండి ఖాళీ చేయించారు. ఖాళీ చేయించిన వారిని పీచ్ స్ప్రింగ్, ఆరిజోనాలకు తీసుకు వెళ్ళారు.
కే.కొండాపురం (జెడ్)
ఇది మండల కేంద్రమైన వెంకటాపురం నుండి 29 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మణుగూరు నుండి 54 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఖమ్మం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన జయశంకర్ జిల్లా లోకి చేర్చారు. ఆ తరువాత 2019 లో, కొత్తగా ములుగు జిల్లాను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ గ్రామం, మండలంతో పాటు కొత్త జిల్లాలో భాగమైంది.
గణాంక వివరాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 168 ఇళ్లతో, 603 జనాభాతో 130 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 286, ఆడవారి సంఖ్య 317. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 25 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 534. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578807.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల అలుబాక (జి)లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల భద్రాచలంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఖమ్మంలోను, పాలీటెక్నిక్‌ భద్రాచలంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల పాల్వంచలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వెంకటాపురంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం పాల్వంచలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఖమ్మం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు, ఒక నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కె.కొండాపురం [జెడ్]లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కె.కొండాపురం [జెడ్]లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
కె.కొండాపురం [జెడ్]లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, మిరప
డి. ధర్మారం
'''డి. ధర్మారం.''' తెలంగాణ రాష్ట్రం, మెదక్ జిల్లా, రామాయంపేట మండలంలోని గ్రామం.
కే.కొండాపురం (జెడ్)
చేతివృత్తులవారి ఉత్పత్తులు
బుట్టలు
డి. ధర్మారం
ఇది మండల కేంద్రమైన రామాయంపేట నుండి 13 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మెదక్ నుండి 33 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత మెదక్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
కే.కొండాపురం (జెడ్)
ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు
డి. ధర్మారం
గ్రామ జనాభా
thumb|గ్రామ పంచాయితీ కార్యాలయం, బస్సుస్టాపు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 743 ఇళ్లతో, 3461 జనాభాతో 2628 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1786, ఆడవారి సంఖ్య 1675. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1034 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 1. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 572947 .పిన్ కోడ్: 502102.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల రామాయంపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మెదక్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల సంగారెడ్డిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ మెదక్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల సిద్ధిపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల రామాయంపేటలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం సంగారెడ్డిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల హైదరాబాదు లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
డి. ధర్మారంలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
డి. ధర్మారంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
డి. ధర్మారంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
డి. ధర్మారంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
డి. ధర్మారంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.ఈ గ్రామంలోని ప్రజలు ముఖ్యముగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడుతున్నారు.చాలా తక్కువ మంది మిగతా రంగాలమీద ఆధారపడుతున్నారు.ఇక్కడి మహిళలకు బీడీ తయారి ముఖ్య ఆర్థిక ఆధారం.
ప్రధాన పంటలు
మొక్కజొన్న, వరి, చెరకు
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
బీడీలు
అవార్డులు
ఈ గ్రామం 2021-2022 సంవత్సరానికిగాను తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుండి స్వ‌యం స‌మృద్ధి మౌలిక స‌దుపాయాలున్న గ్రామాలు విభాగంలో రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమ గ్రామ పంచాయతీ అవార్డు ను అందుకుంది.
గ్రామ పంచాయితీ
ధర్మారం గ్రామం యం.పి.టి.సి.గా సిద్ధరాంరెడ్ఢి గెలుపొందాడు. 2007 ఆగస్టు 2న ధర్మారం గ్రామంలో జరిగిన సర్పంచ్ ఎన్నికలో గ్రామసర్పంచ్ గా రంగాగౌడ్ ఎన్నిక అయ్యాడు.
వీజే సాబు జోసెఫ్
వీజే సాబు జోసెఫ్ తమిళనాడుకు చెందిన సినిమా ఎడిటర్. 2014లో వచ్చిన వల్లినం సినిమాకు ఉత్తమ ఎడిటర్ గా జాతీయ అవార్డు ను అందుకున్నాడు.
జననం
సాబు జోసెఫ్ 1981 ఆగస్టు 23న తమిళనాడు లోని చెన్నై లో జన్మించాడు.
సినిమారంగం
సాబు జోసెఫ్ 2002లో తన ఎడిటింగ్ రంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. అంతకంటేముందు ప్రముఖ ఫిల్మ్ ఎడిటర్‌లు-జెఎన్ హర్ష, ఆంథోనీతో కలిసి అసోసియేట్ ఫిల్మ్ ఎడిటర్‌గా పనిచేశాడు. 2011లో వచ్చిన 'ఆన్మై తవరేల్' అనే సినిమాకు తొలిసారిగా ఎడిటింగ్ చేశాడు. 2014లో వల్లినం సినిమాకు జాతీయ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.
బయటి లింకులు
వర్గం:1981 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు వర్గం:భారతీయ సినిమా ఎడిటర్లు వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు
గొల్లసారధి
గొల్లసారధి, శ్రీకాకుళం జిల్లా, వజ్రపుకొత్తూరు మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన వజ్రపుకొత్తూరు నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన పలాస-కాశీబుగ్గ నుండి 6 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 60 ఇళ్లతో, 206 జనాభాతో 227 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 104, ఆడవారి సంఖ్య 102. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 27 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 580533 .పిన్ కోడ్: 532222.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
గొల్లసారధిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
గొల్లసారధిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
గొల్లసారధిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి
తోరగల్
తోరగల్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, నల్గొండ జిల్లా, నల్గొండ మండలంలోని గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన కన్గల్ నుండి 13 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన నల్గొండ నుండి 10 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నల్గొండ జిల్లా లోని కనగల్ మండలం లో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని నల్గొండ మండలంలోకి చేర్చారు.
గ్రామ జనాభా
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 326 ఇళ్లతో, 1263 జనాభాతో 703 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 640, ఆడవారి సంఖ్య 623. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 320 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577327 .పిన్ కోడ్: 508266.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి కన్గల్లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల చిన్నమాధారంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నల్గొండలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నల్గొండలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నల్గొండలో ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు, ఒక నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
తోరగల్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
తోరగల్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
తోరగల్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, ప్రత్తి, కమలా
సిద్ధాటెక్
సిద్ధాటెక్ మహారాష్ట్ర, అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా లోని భీమా నదిపై ఉన్న ఒక పట్టణం. ఇక్కడ సిద్ధి వినాయకుని దేవాలయం ఉంది. ఇది ఖండేష్, ఉత్తర మహారాష్ట్ర ప్రాంతానికి చెందినది. ఇది నాసిక్ డివిజన్‌లో ఉంది. జిల్లా హెడ్ క్వార్టర్స్ అహ్మద్ నగర్ నుండి దక్షిణం వైపు 84 కి.మీ.ల దూరంలో, కర్జాత్ నుండి 30 కి.మీ.కి.మీ.ల దూరంలో, రాష్ట్ర రాజధాని ముంబై నుండి 243 కి.మీ.ల కి.మీ.ల దూరంలో ఉంది.
సమీప గ్రామాలు
ఆనంద్‌వాడి (4 కి.మీ.), దుధోడి (6 కి.మీ.), పెడ్గావ్ (7 కి.మీ.), షెడ్‌గావ్ (7 కి.మీ.) గ్రామాలు ఇక్కడికి సమీపంలో ఉన్నాయి.
ఇతర మూలాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రాంతాలు
జానంపేట (పెదవేగి మండలం)
జానంపేట, ఏలూరు జిల్లా, పెదవేగి మండలానికి చెందిన గ్రామం.ఈ ఊరు ఏలూరునుండి 10 కి.మీ. దూరంలో చింతలపూడి రోడ్డుపై, విజయరాయికి దగ్గరలో ఉంది. ఇది ప్రధానంగా మెరక పంటలు పండించే ప్రాంతం. కొబ్బరి, పామాయిల్, అరటి, కూరగాయలు, పుగాకు వంటి పంటల సాగు ఎక్కువగా జరుగుతున్నది.
ఏలూరు డయోసీస్ మేజర్ సెమినరీ
జానంపేట గ్రామం ఏలూరు డయోసీస్ చర్చి వారి విద్యా, సంక్షేమ కార్యాలకు ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రం. ఇక్కడ వారు నడిపే సంస్థలు ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని "మరియాపురం" అంటారు. 1984లో ఇక్కడి సంస్థలు 100 ఎకరాల స్థలంలో ఏర్పాటయ్యాయి. ఇక్కడ నడపబడే ముఖ్య విద్యాలయాలు, సంస్థలు
చిర్రికూరపాడు
చిర్రికూరపాడు ప్రకాశం జిల్లా, జరుగుమిల్లి మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన జరుగుమిల్లి నుండి 12 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన కందుకూరు నుండి 15 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 520 ఇళ్లతో, 2225 జనాభాతో 979 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1102, ఆడవారి సంఖ్య 1123. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 883 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 45. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591383 .పిన్ కోడ్: 523101.. టంగుటూరు నుంచి 11 కి.మీ దూరంలో జరుగుమల్లి మీదుగా వెళ్ళవలెను.చిర్రికూరపాడు మీదుగా కందుకూరు పట్టణానికి సులభమైన మార్గం ఉంది.
ఈ వూరిలో ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల ఉన్నత, పాఠశాల ఉన్నాయి. మూడు గుళ్ళు ఉన్నాయి వాటి పేర్లు రామాలయము, పోతురాజు స్వామి గుడి, బ్రహ్మం గారి గుడి ఉన్నాయి. సిండికేట్ బ్యాంక్ ఉంది, క్రొత్తగా నిర్మించిన సాయి బాబా గుడి  ఉంది. ఛిర్రికురపాడు గ్రామం వ్యవసాయ ఆధారిత గ్రామం. ఇక్కడి ప్రధాన పంటలు పొగాకు, శనగ, ప్రధాన పండుగ సంక్రాంతి, ప్రధాన నీటి వనరు పాలేరు ఏరు. పాలేటి ఏరు నుంచి ఈ ఊరికి మంచి నీటి సరఫరా జరుగుతుంది. పశువలుకు, ఇతర అవసరాలకు నీటిని చిర్రికూరపాడు చెరువు నుంచి నీటిని వాడుతారు ఈ ఊరిలో ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు కాంగ్రెస్, తెలుగుదేశం.
బస్సు రూటు:
టంగుటూరు నుండి కామేపల్లి వెళ్ళు బస్సు లేద టంగుటూరు నుండి కొండేపి (వయా కామేపల్లి ), కందుకూరు నుండి కొండేపి లేదా కామేపల్లి వెళ్ళు బస్సులు
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2,216. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,132, మహిళల సంఖ్య 1,084, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 512 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 979 హెక్టారులు.
సమీప గ్రామాలు
జి.మేకపాడు 2.1 కి.మీ, నరిసింగోలు 3.1 కిమీ, దవగూడూరు 3.8 కి.మీ, జిల్లెల్లమూడి 4.1 కి.మీ, పలుకూరు 5.1 కి.మీ.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి జరుగుమిల్లిలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల కందుకూరులో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, పాలీటెక్నిక్‌ ఒంగోలులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కందుకూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కందుకూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఒంగోలులోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
చిర్రికూరపాడులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
చిర్రికూరపాడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
చిర్రికూరపాడులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ప్రధాన పంటలు
వరి, శనగ, పొగాకు
చక్రతీర్థం
వర్గం:విలీనం నుండి దారిమార్పు తరగతి వ్యాసాలు
2013
2013 గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు యొక్క లీపు సంవత్సరము.
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:2010లు
మదనపల్లి (బొమ్మరాసుపేట)
మదంపల్లి, తెలంగాణ రాష్ట్రం, వికారాబాదు జిల్లా, బొంరాస్‌పేట్ మండలంలోని గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన బొమ్మరాసుపేట నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మహబూబ్ నగర్ నుండి 69 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత మహబూబ్ నగర్ జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. ఇది పంచాయతి కేంద్రం.
గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 218 ఇళ్లతో, 1337 జనాభాతో 671 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 669, ఆడవారి సంఖ్య 668. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 59 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 766. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 574925 .పిన్ కోడ్: 509338.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు బొమ్మరాసుపేటలో ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల తాండూర్లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ మహబూబ్ నగర్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల తాండూర్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం లింగంపల్లిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల మహబూబ్ నగర్ లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
మదంపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
మదంపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
మదంపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, కంది, వేరుశనగ
రాజకీయాలు
2013, జూలై 23న జరిగిన గ్రామపంచాయతి ఎన్నికలలో గ్రామ సర్పంచిగా ప్యాట సునీత ఎన్నికయింది.
రామయ్యవలస
రామయ్యవలస పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
మలయనూరు
మలయనూరు, అనంతపురం జిల్లా, కుందుర్పి మండలానికి చెందిన గ్రామం.
ఇది మండల కేంద్రమైన కుందుర్పి నుండి 9 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన రాయదుర్గం నుండి 72 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1463 ఇళ్లతో, 6822 జనాభాతో 3646 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3514, ఆడవారి సంఖ్య 3308. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 893 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 12. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 595128 .పిన్ కోడ్: 515766.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి కుందుర్పిలో ఉంది. సమీప జూనియర్ కళాశాల కుందుర్పిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కుందుర్పిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు, సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, అనంతపురం లోనూ, పాలీటెక్నిక్ కళ్యాణదుర్గం లోనూ ఉన్నాయి. ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
మలయనూరులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామం సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం కిందకు రావట్లేదు. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.