cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం
కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వ అంతర్గత నిర్మాణం ప్రభుత్వాన్ని పోలి ఉంటుంది; దీన్ని "టిబెట్‌లో అధికారాన్ని చేజిక్కించుకునేందుకు రూపొందించలేదు" అని పేర్కొంటూ, "టిబెట్‌లో స్వేచ్ఛ పునరుద్ధరించబడిన వెంటనే" టిబెట్ లోపలే టిబెటన్లు ఏర్పాటు చేసుకున్న ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా దీన్ని రద్దు చేస్తాం అని చెప్పింది. రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వహించడంతో పాటు, ఇది నివేదికలు, పత్రికా ప్రకటనలు తయారు చేసి ప్రచురిస్తుంది. ఇది భారతదేశం లోని టిబెటన్ల కోసం పాఠశాలలు, ఇతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల నెట్‌వర్కు‌ను నిర్వహిస్తుంది. 1991 ఫిబ్రవరి 11 న, నెదర్లాండ్స్‌లోని హేగ్‌లోని పీస్ ప్యాలెస్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో ప్రవాస టిబెట్ ప్రభుత్వం ప్రాతినిధ్యం లేని దేశాలు, ప్రజల సంస్థ (యుఎన్‌పిఓ) లో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలిగా చేరింది.
టిబెట్‌పై అభిప్రాయం
టిబెట్ భూభాగాన్ని పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా పరిపాలించడాన్ని చట్టవిరుద్ధమైన సైనిక ఆక్రమణగా కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం భావిస్తుంది. టిబెట్ సుదీర్ఘ స్వేచ్ఛా స్వాతంత్ర్యాల చరిత్ర కలిగిన ప్రత్యేక దేశం. పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా అభిప్రాయం భిన్నంగా ఉంది: చైనా బహుళ జాతుల ప్రజల దేశం. టిబెటన్లు గుర్తింపు పొందిన జాతుల్లో ఒకటి. 700 సంవత్సరాలుగా నిరంతరాయంగా చైనా కేంద్ర ప్రభుత్వానికి (చారిత్రికంగా దాని రూపాలన్నిటిలోనూ) టిబెట్‌పై సార్వభౌమాధికారం ఉంటూ వచ్చింది. టిబెట్‌కు స్వాతంత్ర్యం ఎప్పుడూ లేదు. 1912 - 1951 మధ్య కాలంలో ఉందని చెబుతున్న స్వాతంత్ర్యం "ఆధునిక చరిత్రలో చైనాపై దురాక్రమణ చేసిన సామ్రాజ్యవాదుల కల్పన తప్ప మరొకటి కాదు". thumb|262x262px|2006 లో కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వపు (గతంలో ప్రవాస టిబెట్ ప్రభుత్వం) సమాచార, అంతర్జాతీయ సంబంధాల విభాగం
నిధులు
కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వానికి నిధులు ఎక్కువగా టిబెట్ ఫండ్, గ్రీన్ బుక్ ("ప్రవాస టిబెటన్ పాస్‌పోర్టు") ల ద్వారాను, భారతదేశం, యుఎస్ వంటి ప్రభుత్వాల సహాయంతో సేకరించిన ప్రైవేట్ విరాళాల నుండీ వస్తాయి.
కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వపు వార్షిక ఆదాయం అధికారికంగా 22 మిలియన్ డాలర్లు (US డాలర్లలో కొలుస్తారు). రాజకీయ కార్యకలాపాలకు (7 మిలియన్లు), పరిపాలనకు (4.5 మిలియన్లు) ఖర్చవుతాయి. అయితే, మైఖేల్ బ్యాక్మన్, ఈ సంస్థ చేసే పనులు చెయ్యడానికి ఈ మొత్తాలు "చాలా తక్కువ"ని, బహుశా మిలియన్ల కొద్దీ విరాళాలు కూడా వస్తూ ఉండి ఉండవచ్చుననీ అన్నాడు. CTA అటువంటి విరాళాలు వచ్చాయని గానీ, వాటికి వనరులు ఫలానా అని గానీ చెప్పదు.
అమెరికా కూడా కొన్ని సమయాల్లో CTA కి నిధులు సమకూర్చింది. ఒక చైనా మూలం ప్రకారం, 1964, 1968 మధ్య, అమెరికా ఏటా 1.735 మిలియన్ డాలర్లు సమకూర్చింది. అమెరికా వారి సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ నుండి 1960 లలో సంవత్సరానికి US $ 1.7 మిలియన్లను అందుకున్నట్లు 1998 అక్టోబరులో CTA చెప్పింది.
2012 లో, CTA కి సబ్సిడీ ఇవ్వడానికి గాను అమెరికా, 2002 టిబెటన్ పాలసీ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. 2016 లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ డెవలప్‌మెంట్ (USAID), CTA కి US $ 23 మిలియన్ల గ్రాంటు ఇచ్చింది.
అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ 2018 లో CTA కి సహాయాన్ని ఆపాలని 2017 లో ప్రతిపాదించారు. ట్రంప్ ప్రతిపాదనను డెమోక్రటిక్ పార్టీ సభ్యులు నాన్సీ పెలోసి, టామ్ లాంటోస్ మానవ హక్కుల కమిషన్ సహ అధ్యక్షుడు జిమ్ మెక్‌గవర్న్ తీవ్రంగా విమర్శించారు. 2020 ఫిబ్రవరిలో వార్షిక జాతీయ ప్రార్థన అల్పాహార సమావేశానికి ట్రంప్ హాజరైనప్పుడు పెలోసి ఇలా అర్థించింది; "పంచెన్ లామా కోసం, చైనాలోని జైళ్లలో ఉన్న టిబెటన్ బౌద్ధులందరి కోసం, తమ మతాన్ని అనుసరిస్తున్నందుకు గాని గల్లంతైపోయిన వారందరి కోసం ప్రార్థిద్దాం".
ప్రధాన కార్యాలయం
thumb|262x262px|లైబ్రరీ ఆఫ్ టిబెటన్ వర్క్స్ అండ్ ఆర్కైవ్స్ 2010 లో కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం ప్రధాన కార్యాలయం హిమాచల్ ప్రదేశ్, ధర్మశాలలోని మెక్లియోడ్ గంజ్‌లో ఉంది. టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం, కింగాయ్ ప్రావిన్స్, రెండు టిబెట్ అటానమస్ జిల్లాలు, సిచువాన్ ప్రావిన్స్ లోని ఒక టిబెటన్ అటానమస్ కౌంటీ, ఒక టిబెటన్ అటానమస్ ప్రిఫెక్చర్, గన్సు ప్రావిన్స్ లోని ఒక టిబెటన్ అటానమస్ కౌంటీ, యునాన్ ప్రావిన్స్ లోని ఒక టిబెటన్ అటానమస్ ప్రిఫెక్చర్ - ఈ ప్రాంతాలన్నిటి లోని టిబెటన్ ప్రజలందరికీ ఇది ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది -ఈ ప్రాంతాలన్నిటినీ కలిపి CTA, "చారిత్రిక టిబెట్" అని పిలుస్తుంది.
భారతదేశంలో సుమారు 1,00,000 మంది దాకా ఉన్న ప్రవాస టిబెటన్ సమాజపు సంక్షేమాన్ని CTA చూస్తుంది. ఇది టిబెటన్ సమాజానికి పాఠశాలలు, ఆరోగ్య సేవలు, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలు, ఆర్థికాభివృద్ధి ప్రాజెక్టులను నిర్వహిస్తుంది. చైనా నుండి ఏటా 1,000 మందికి పైగా శరణార్థులు ఇప్పటికీ వస్తూంటారు. వీరంతా సాధారణంగా నేపాల్ ద్వారా వస్తారు.
గ్రీన్ బుక్
టిబెట్ వెలుపల నివసిస్తున్న టిబెటన్లు తమ నివాస దేశంలోని కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం కార్యాలయంలో గ్రీన్ బుక్ అనే వ్యక్తిగత పత్రం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. ఇది సదరు వ్యక్తి సిటిఎకు ఇచ్చిన "స్వచ్ఛంద విరాళాలకు" రసీదు పత్రం. వారి "టిబెటన్ పౌరసత్వానికి" ఇది ఆధారం.
దీని కోసం CTA, "టిబెట్‌లో జన్మించిన ఏ వ్యక్తి అయినా, లేదా తల్లిదండ్రులలో ఒకరు టిబెట్‌లో జన్మించిన వ్యక్తి అయినా" ఆ వ్యక్తి టిబెటన్‌ అని నిర్వచించింది. టిబెటన్ శరణార్థుల వద్ద వారి జన్మస్థలాన్ని ధృవీకరించే పత్రాలు లేనందున, అర్హతను సాధారణంగా ఇంటర్వ్యూ ద్వారా నిర్ధారిస్తారు.
బ్లూ బుక్
బ్లూ బుక్ లేదా టిబెటన్ సాలిడారిటీ పార్ట్‌నర్‌షిప్ అనేది కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఒక ప్రాజెక్టు. దీనిలో 18 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల టిబెట్ మద్దతుదారులకు సిటిఎ బ్లూ బుక్‌ను అందజేస్తుంది. దీని ద్వారా టిబెటన్ పిల్లలు, శరణార్థులకు సంబంధించిన విద్యా, సాంస్కృతిక, అభివృద్ధికి మానవతా కార్యకలాపాలకూ మద్దతు ఇవ్వడంలో ప్రభుత్వానికి ఆర్థిక సహకారాన్ని అందించడానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా టిబెట్ మద్దతుదారులకు వీలు కలుగుతుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ సిటిఎ కార్యాలయాలలో ఈ పుస్తకాన్ని జారీ చేస్తారు.
అంతర్గత నిర్మాణం
ఎడమ|thumb|200x200px|CTA మంత్రివర్గానికి మాజీ ఛైర్మన్, సామ్‌డాంగ్ రిన్‌పోచే, 2006 ఫిబ్రవరిలో, ఆస్ట్రేలియాలోని సిడ్నీలో నిధుల సేకరణ విందులో ప్రసంగించారు. కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం 1991 లో ఆమోదించిన "చార్టర్ ఆఫ్ ది టిబెటన్ ఇన్-ఎక్సైల్" క్రింద పనిచేస్తుంది. కార్యనిర్వహణాధికారం సిక్యాంగ్ (ప్రెసిడెంట్ అని కూడా పిలుస్తారు) వద్ద ఉంటుంది. ప్రస్తుతం 2011 లో ఎన్నికైన లోబ్సాంగ్ సంగె సిక్యాంగ్‌గా ఉన్నాడు. వివిధ శాఖల వ్యవహారాలు చూసే మంత్రుల మంత్రివర్గం సిక్యాంగ్‌కు తోడ్పాటు నిస్తుంది. శాసనాధికారం కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వ పార్లమెంటు చేతిలో ఉంటుంది.
కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వపు ఆర్థిక శాఖలో ఏడు విభాగాలు, అనేక ప్రత్యేక కార్యాలయాలూ ఉంటాయి. 2003 వరకు ఇది, ప్రచురణ, హోటళ్ళు, హస్తకళల పంపిణీ సంస్థలతో సహా 24 వ్యాపారాలను నిర్వహించింది. thumb|డాక్టర్ లోబ్సాంగ్ సంగే, సిటిఐ సిక్యాంగ్ (అధ్యక్షుడు) 1959 లో స్థాపించబడిన సమయంలో, 14 వ దలైలామా కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వానికి అధిపతి. తరువాతి దశాబ్దాలలో, ప్రజాస్వామ్య పాలన దిశగా క్రమంగా పరివర్తన చెందింది. ప్రవాస పార్లమెంటుకు మొదటి ఎన్నికలు 1960 సెప్టెంబరు 2 న జరిగాయి. ఆ తరువాత దలైలామాతో కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని పంచుకునేందుకు సిక్యాంగ్ కు అధికారం కల్పించారు. సిక్యాంగ్‌ను మొదట దలైలామా నియమించారు. కాని, 2001 నుండి, ఈ స్థానాన్ని టిబెటన్ ప్రవాస ఓటర్లు ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నుకుంటూ వస్తున్నారు. ఎన్నికైన మొట్టమొదటి సిక్యాంగ్, 62 ఏళ్ల బౌద్ధ సన్యాసి, లోబ్సాంగ్ టెన్జిన్ (సామ్‌డాంగ్ రిన్‌పోచే అని పిలుస్తారు). 2011 మార్చి 10 న, దలైలామా ప్రవాస చార్టర్‌లో మార్పులను ప్రతిపాదించాడు. ఈ మార్పుల ప్రకారం సంస్థలో అతడి అధికారాన్ని తొలగిస్తుంది. ఈ మార్పులు 2011 మే 29 న ఆమోదించారు. ఫలితంగా సిక్యాంగ్ అత్యున్నత స్థాయి పదవిగా నిలిచింది.
మంత్రివర్గం
కుడి|thumb|300x300px|ఆర్థిక మంత్రి సెరింగ్ ధొండప్ (ముందు వరుస, ఎడమ నుండి రెండవ) 2013 లో [[తైవాన్ శాసన యువాన్‌ను సందర్శించారు]] మంత్రివర్గం లోని గత సభ్యులలో, కేబినెట్ ఛైర్మన్గా, భద్రతా మంత్రిగా పనిచేసిన దలైలామా పెద్దన్నయ్య గ్యాలో తోండప్, ఆరోగ్య, విద్యా మంత్రిగా పనిచేసిన దలైలామా చెల్లెలు జెట్సన్ పెమా ప్రనుఖులు. అమెరికా లో 14 వ దలై లామా ప్రతినిధిగా పనిచేసిన లోబ్సాంగ్ న్యాండాక్ జాయుల్ వివిధ మట్రివర్గాల్లో సభ్యుడిగా పనిచేసాడు. ప్రస్తుతం అతను టిబెట్ ఫండ్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేస్తున్నాడు.
ఆవాస శిబిరాలు
కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం, భారత ప్రభుత్వంతో కలిసి, 2020 నాటికి టిబెటన్ శరణార్థుల కోసం భారతదేశంలో 45 కి పైగా "స్థావరాలను" నిర్మించింది. టిబెటన్ రీ-సెటిల్మెంట్ అండ్ రిహాబిలిటేషన్ (టిఆర్ఆర్) స్థావరాల స్థాపన 1966 లో ప్రారంభమైంది. దక్షిణ భారతదేశం, డార్జిలింగ్, సిక్కింలలోని స్థావరాలు అధికారికంగా "రక్షిత ప్రాంతాలు" గా ఏర్పడ్డాయి. ప్రత్యేక ప్రవేశ అనుమతి లేనిదే వీటిలో ప్రవేశించే వీలు లేదు.
అమెరికా
1991 లో, అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ హెచ్డబ్ల్యు బుష్ టిబెట్‌ను "ఆక్రమిత దేశం" అని పిలిచే ఒక కాంగ్రెస్ చట్టంపై సంతకం చేశాడు. దలైలామాను, కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వాన్నీ "టిబెట్ యొక్క నిజమైన ప్రతినిధులు" గా గుర్తించాడు.
1998 అక్టోబరులో, కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం 1960 లలో యుఎస్ ప్రభుత్వం నుండి సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ ద్వారా సంవత్సరానికి US $ 1.7 మిలియన్లను అందుకున్నట్లు అంగీకరించింది, వాలంటీర్లకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి, చైనీయులకు వ్యతిరేకంగా గెరిల్లా ఆపరేషన్లను నిర్వహించడానికీ, కార్యాలయాలు తెరవడానికీ, అంతర్జాతీయ లాబీయింగ్ కోసమూ ఈ నిధులను ఉపయోగించింది. కొలరాడోలోని క్యాంప్ హేల్‌లో గెరిల్లా దళానికి శిక్షణ ఇచ్చినట్లు కూడా సమాచారం.
తన పరిపాలనలో, అమెరికా అధ్యక్షుడు బరాక్ ఒబామా కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వ విధానాలకు మద్దతు ఇచ్చాడు దలైలామాతో నాలుగుసార్లు సమావేశమయ్యాడు - 2015 నాటి వార్షిక జాతీయ ప్రార్థన అల్పాహారంతో సహా.
అంతర్జాతీయ సంస్థలు
1991 ఫిబ్రవరి 11 న నెదర్లాండ్స్‌లోని హేగ్‌లోని పీస్ ప్యాలెస్‌లో జరిగిన కార్యక్రమంలో CTA, ప్రాతినిధ్యం లేని దేశాలు, ప్రజల సంస్థకు వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు అయింది.
మూలాలు
వర్గం:టిబెట్
పుతుంబాక శ్రీరాములు
వీరు గుంటూరు జిల్లా తెనాలి తాలూకా పెదపాలెంలో 28 నవంబరు 1909లో జన్మించారు. వీరు 1930లో గ్రామ మునసబు ఉద్యోగాన్ని విడిచి ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు. 1941లో వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని 4 నెలలు కఠిన శిక్షను అనుభవించారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని 1942 నుండి 1944 వరకు వెల్లూరు, తంజావూరు జైళ్లలో ఉన్నారు.
1955లో గుంటూరు జిల్లా, దుగ్గిరాల నియోజక వర్గం నుండి ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత 1956 నుండి 1962 వరకు ఆ శాసనసభలో సభ్యునిగా కొనసాగారు.
వీరు 1995లో పరమపదించారు.
వర్గం:1909 జననాలు వర్గం:1995 మరణాలు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో శాసన సభ్యులు వర్గం:గుంటూరు జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
కారైకుడి మణి
కారైకుడి మణి  ఒక కర్ణాటక మృదంగ వాద్య కళాకారుడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
కారైకుడి మణి 1945, సెప్టెంబర్ 11న తమిళనాడు లోని కారైకుడిలో టి.రామనాథ అయ్యర్, పట్టమాళ్ దంపతులకు జన్మించాడు.ఇతడు తన మూడవ యేటి నుండే కర్ణాటక సంగీతాన్ని అభ్యసించడం మొదలుపెట్టాడు. మృదంగం పట్ల ఆకర్షితుడై గాత్ర సంగీతానికి స్వస్తి పలికాడు.
శృతి లయ
ఇతడు 1986లో శృతిలయ అనే సంస్థను స్థాపించాడు. మూడు సంవత్సరాల తర్వాత ఇతడు శృతి లయ సేవా స్కూలును ప్రారంభించాడు. ప్రస్తుతం ఈ స్కూలు చెన్నై, బెంగళూరు, ఆస్ట్రేలియా, అమెరికా, కెనడా, లండన్ లలో శాఖలను కలిగి ఉండి అనేక మంది శిష్యులను సంగీత విద్వాంసులుగా తయారు చేస్తున్నది.
అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యం
కారైకుడి మణి ఆస్ట్రేలియన్ ఆర్ట్ ఆర్కెస్ట్రాకు చెందిన "పాల్ గ్రాబౌస్కీ", ఫిన్‌లాండ్ నాద గ్రూపుకు చెందిన "ఈరో హెమ్మెనైమి", "ఎలియోమార్చెసిని", ఇటలీకి చెందిన "లివియో మాగ్నినీ", అమెరికాకు చెందిన "పాల్ సైమన్" మొదలైన అంతర్జాతీయ కళాకారులతో కలిసి  కచేరీలు నిర్వహించాడు. ఫిన్‌లాండ్ ఫిలాంత్రఫిక్ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి లయప్రియ అనే కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాడు. ఆస్ట్రేలియన్ ఆర్ట్ ఆర్కెస్ట్రా ఇతడు బహుదారి, రంజని రాగాలతో కూర్చిన సంగీతాన్ని జాజ్ పద్ధతిలో "ఇన్ టు ద ఫైర్" అనే పేరుతో విడుదల చేసింది. ది నాద గ్రూప్ ఆఫ్ ఫిన్‌లాండ్ బేహాగ్ రాగంలో ఇతడు కూర్చిన కృతిని జాజ్ సంగీత పద్ధతిలో మార్చి "అన్‌మాచ్‌డ్" పేరుతో విడుదల చేసింది. అంతర్జాతీయ తాళవాద్య నిపుణుడు ఈరో హెమ్మెనైమి తన నాలుగు కృతులను ఇతనికి అంకితం ఇచ్చాడు.
ఇంకా ఇతడు జపనీస్ సంగీత విద్వాంసుడు జాన్ కైకెన్ నెప్ట్యూన్‌తో కలిసి "స్టెప్స్ ఇన్ టైమ్" అనే ఆల్బం, సారంగన్ శ్రీరంగనాథన్, మరి కొంతమంది ఆస్ట్రేలియా కళాకారులతో కలిసి "యూనిటీ ఇన్ డైవర్సిటీ" అనే ఆల్బం, పాల్ సైమన్‌తో కలిసి "సో బ్యూటిఫుల్ ఆర్ సో వాట్" అనే ఆల్బం చేశాడు.
మూలాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:మృదంగ వాద్య కళాకారులు వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు
శాంతిశ్రీ ధూళిపూడి
తెలుగు మూలాలున్న ప్రొఫెసర్‌ శాంతిశ్రీ ధూళిపూడి పండిట్‌ 1962 జూలై 15న రష్యా లో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి డి.ఆంజనేయులు స్వస్థలం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ లోని తెనాలి. ఆయన కేంద్ర సమాచార ప్రసార శాఖ లో అధికారిగా, తల్లి మూలమూడి ఆదిలక్ష్మి రష్యాలోని లెనిన్‌గ్రాడ్‌ వర్సిటీలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. శాంతిశ్రీ హైస్కూల్‌ విద్యను చెన్నై లో అభ్యసించారు. 1978లో 10వ తరగతి, 1980లో 12వ తరగతుల్లో ఆమె తమిళనాడు రాష్ట్ర టాపర్‌గా నిలిచారు. కాలిఫోర్నియా వర్సిటీ నుంచి సోషల్‌వర్క్‌లో డిప్లొమా పట్టా పుచ్చుకున్నారు. 1983లో మద్రాస్‌ ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీ నుంచి బీఏ, ఆ తరువాత పీజీ పట్టా అందుకున్నారు. జేఎన్‌యూ నుంచి ఎంఫిల్‌లో టాపర్‌గా నిలిచారు. అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలపై జేఎన్‌యూ నుంచి పీహెచ్‌డీ పూర్తిచేశారు. స్వీడన్‌ లో పోస్ట్‌ డాక్టొరల్‌ డిప్లొమా చేశారు.
గుండంచర్ల
గుండంచర్ల ప్రకాశం జిల్లా పెద్దారవీడు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
గ్రామ చరిత్ర
13వ శతాబ్దంలో కాటమరాజు కనిగిరి ప్రాంతాన్ని పరిపాలిఉంచేవాడు. ఆయనకు ఎంతో పశుసంపద ఉండేది. ఒక సంవత్సరం, వర్షాలు లేక కనిగిరిసీమలో కరవు రావడంతో, ఆ జీవాలను నెల్లూరు సీమలో మేపటానికి ఆ ప్రాంత రాజయిన మనుమసిద్ధి కుమారుడు నల్లసిద్ధితో కాటమరాజు ఒప్పందం కుదుర్చుకుంటాడు. అక్కడ పశువులు మేస్తుండగా, అక్కడుండే చిలక అరుపులకు ఆవులమంద బెదిరిపోయింది. దీనితో కాటమరాజు మంత్రి, ఆ చిలుకలను చంపేస్తాడు. అందులో నల్లసిద్ధి భార్య కుంకుమాదేవి పెంపుడు చిలుక గూడా ఉండటంతో, ఆగ్రహించిన ఆమె, ఆవులను చంపివేస్తుంది. కాటమరాజు తమకు గోనష్టం జరిగిందని పుల్లరి చెల్లించనంటాడు. దీనితో కాటమరాజుకూ, నల్లసిద్ధికీ సమరం జరుగుతుంది. ఆ సమరంలో కాటమరాజు, శ్రీకృష్ణావతారంగా భావించే, బొల్లావును పూజించి యుద్ధానికి పంపుతాడు. యుద్ధంలో ఇరు పక్షాలకూ తీవ్ర నష్టం జరిగి, కాటమరాజు నల్లమ ప్రాంతానికి వచ్చి, ఆశ్రమం ఏర్పాటు చేసుకొంటాడు. ఆ ఆశ్రమమే నేటి కాటమరాజు ఆలయం. ఇక్కడి కొలను ఎంత కరవు వచ్చినా ఎండకపోవడం విశేషం. ఈ కొలనే భక్తుల దాహార్తినీ తీరుస్తుంది. ఆలయంలో రాతి విగ్రహంలో కాటమరాజు, ఆయనకు ఎదురుగా పురాతన ఒరగోగుమాను చెట్టు, దాని తరువాత కాటమరాజు భార్య గంగాదేవి విగ్రహాలు ఉన్నాయి.
కాటమరాజు తిరునాళ్ళు
గుండంచర్ల పంచాయతీ పరిధిలోని నల్లమల సమీపంలో వెలసిన వేనూతల గంగాభవాని కాటమరాజు తిరునాళ్ళు, ప్రతి సంవత్సరం, ఉగాదికి ముందురోజు పశ్చిమ ప్రకాశంలోనే ప్రతిష్ఠాత్మకంగా నిర్వహించెదరు. ఈ తిరునాళ్ళకు, స్థానికులేగాక, ఇతర జిల్లాల నుండి గూడా లక్షమందికిపైగా భక్తులు విచ్చేసి, తమ మ్రొక్కులు తీర్చుకొనుట ఆనవాయితీ. పశుసంపదను కాటమరాజుస్వామి బొల్లావు ద్వారా కాపాడుతాడని భక్తుల విశ్వాసం. చెక్కతో తయారుచేసిన బొల్లావులను, భక్తులు, ఊరేగింపుగా తీసుకొనివచ్చి, వేడుకను నిర్వహించెదరు. రంగురంగుల విద్యుద్దీపాలంకరణలు, ప్రభలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు ఏర్పాటుచేసెదరు. ఈ తిరునాళ్ళకు వచ్చు భక్తుల సౌకర్యార్ధం, రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ వారు గిద్దలూరు, మార్కాపురం, కంభం డిపోలనుండి ప్రత్యేక బస్సులు నడిపెదరు.
ప్రత్యేక ఆకర్షణ
ఈ తిరునాళ్ళలో బొల్లావుల ఊరేగింపు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. దీనిని రెండున్నర అడుగుల ఎత్తులో తేలికైన కలపతో తయారు చేస్తారు. దీనిని ఎరుపురంగులో ప్రత్యేకంగా తీర్చి దిద్దుతారు. రెండు తొడలపై ఆంజనేయస్వామి, గరుత్మంతుడు, డొక్కకు సింహతలాటం, వీపున నాగబంధం, చెండుకు ఇరువైపులా శంఖుచక్రాలు, నొసటన గంగా, నెత్తిన ఒంటికొమ్ము బొల్లావుకు గాంభీర్యాన్ని చేకూరుస్తాయి. కొమ్ముకు వెండి గొడుగులు, చెవులకు, మెడకు ఆభరణాలతో ఉన్న బొల్లావు ఊరేగింపు కన్నుల పండువగా సాగుతుంది.
క్షయవ్యాధి చికిత్స
క్షయవ్యాధి చికిత్స అనేది అంటురోగంగా చెప్పబడే క్షయ (వ్యాధి) (TB) కి సంబంధించిన వైద్య చికిత్స గురించి తెలుపుతుంది. చికిత్స చేయించుకోని దాదాపు ప్రతి ముగ్గురిలో తీవ్రమైన క్షయవ్యాధి ఇద్దరిని బలిగొంటోంది. వైద్య చికిత్సకు లోబడే క్షయవ్యాధి మరణాల రేటు 5% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.
టిబి క్షయకి ప్రామాణిక "లఘు" చికిత్సగా ఐసోనియాజిద్, రిఫాంపిసిన్ (అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో దీనిని రిఫాంపిన్‌గా కూడా పిలుస్తారు. ఇవి రెండూ సూక్ష్మజీవనాశక ఔషధాలు), పిరాజీనామైడ్ ఇథాంబూతల్‌ మందులను రెండు నెలల పాటు వాడాల్సి ఉంటుంది. ఆ తర్వాత ఐసోనియాజిద్ రిఫాంపిసిన్‌లను మాత్రమే మరో నాలుగు నెలల పాటు వాడాలి. రోగి ఆరు నెలల్లో వ్యాధి నుంచి కోలుకున్నట్లు (పునఃస్థితి రేటు ఇప్పటికీ 2 నుంచి 3% ఉన్నప్పటికీ) భావించబడుతుంది. గుప్త క్షయవ్యాధి విషయానికొస్తే, ప్రామాణిక చికిత్స అనేది ఐసోనియాజిద్‌తో మాత్రమే ఆరు నుంచి తొమ్మిది నెలల వరకు పడుతుంది.
రోగి శరీరం పూర్తిగా సున్నితమైనదని తెలిసినప్పుడు, చికిత్సను ఐసోనియాజిద్, రిఫాంపిసిన్ పిరాజీనామాైడ్ మందులతో రెండు నెలల పాటు చికిత్స చేయాలి. ఆ తర్వాత ఐసోనియాజిద్ ,రిఫాంపిసిన్‌లతో నాలుగు నెలల పాటు చికిత్స అందించాలి. ఇథాంబూతల్‌ను ఉపయోగించాల్సిన అవసరం లేదు.
ఫస్ట్ లైన్ (తొలి ప్రాధాన్యత)
ఔషధ నియమాలు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో అదే విధంగా సంక్షిప్తీకరించబడుతాయి. మందులు (ఔషధాలు) వాటి ఏక అక్షర సంక్షిప్తీకరణల ద్వారా నమోదు చేయబడుతాయి (పైన తెలిపిన క్రమంలో, అది దాదాపు చికిత్సాపరమైన ఆచరణలోకి ప్రవేశ క్రమాన్ని సూచిస్తుంది). ఉపసర్గ అనేది చికిత్స చేసిన మొత్తం నెలలను సూచిస్తుంది. అదే విధంగా పాదాక్షరం (సబ్‌స్క్రిప్ట్) సవిరామ మోతాదును (కాబట్టి 3 అంటే అర్థం వారానికి మూడు సార్లు అని) సూచిస్తుంది. ఇక ప్రతిదిన మోతాదుకు ఎలాంటి పాదాక్షరం చూపబడదు. పలు నియమాలు ఒక ప్రాథమిక అధిక-తీవ్రత దశను కలిగి ఉంటాయి. ఆ తర్వాత కొనసాగింపు దశ (దీనినే సంఘటిత దశ లేదా నిర్మూలన దశ అని కూడా పిలుస్తారు) ఉంటుంది. తొలుత అధిక-తీవ్రత దశ ఆ తర్వాత కొనసాగింపు దశ ఉంటుంది. ఈ రెండు దశలు ఒక నిలువు గీత ద్వారా విభజించబడుతాయి.
కాబట్టి అంటే అర్థం ఐసోనియాజిద్, రిఫాంపిసిన్, ఇథాంబూతల్, పిరాజీనామాైడ్‌లను రెండు నెలల పాటు రోజూ వాడాలి. ఆ తర్వాత ఐసోనియాజిద్ రిఫాంపిసిన్‌లను వారానికి మూడు పర్యాయాలు చొప్పున నాలుగు నెలల పాటు తీసుకోవాలి.
ద్వితీయ ప్రాధామ్య మందులు
క్షయ చికిత్సకు ఉపయోగించే సెకండ్ లైన్ డ్రగ్స్ (SLDs) మొత్తం ఆరు తరగతులుగా ఉన్నాయి. మూడు సంభావ్య కారణాల్లో ఒక దాని వల్ల ఒక ఔషధం ఫస్ట్ లైన్ కంటే సెకండ్ లైన్‌గా వర్గీకరించబడవచ్చు: ఫస్ట్ లైన్ ఔషధాల (ఉదాహరణకు, p -అమీనోసాలిసిలిక్ ఆమ్లం) కంటే తక్కువ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండటం లేదా విషపూరిత దుష్ప్రభావాలను కలిగి ఉండటం (ఉదాహరణకు, సైక్లోసిరైన్) లేదా పలు అభివృద్ధి చెందుతోన్న దేశాల్లో అందుబాటులో లేకపోవడం (ఉదాహరణకు, ఫ్లోరోక్వినోలోనెస్) :
తృతీయ ప్రాధామ్య మందులు
ఇతర మందులు కూడా ఉపయోగం కావొచ్చు. అయితే అవి WHO SLDs జాబితాలో లేవు. ఈ మందులు "తృతీయ ప్రాధామ్య మందులు"గా పరిగణించబడవచ్చు. వాటిని ఇక్కడ పొందుపరచడానికి కారణం అవి చాలా సమర్థవంతమైనవి కాకపోపోవడం (ఉదాహరణ, క్లారిత్రోమైసిన్) లేదా వాటి సామర్థ్యం నిరూపితం కాకపోవడం (ఉదాహరణ, లైన్‌జోలిద్, R207910). రిఫాబుటిన్ సమర్థవంతమైనది. అయితే ఇది WHO జాబితాలో చేర్చబడలేదు. అందుకు కారణం పలు అభివృద్ధి చెందుతోన్న దేశాలకు ఇది అవాస్తవికంగా ఖరీదైనది కావడం.
ప్రామాణిక నియమావళికి కారణ వివరణం, ఆధారం
క్షయవ్యాధి (ట్యుబర్క్యులోసిస్) అనేది యాభై ఏళ్లలో ఒక సంయోగ చికిత్స ద్వారా నయం చేయబడుతుంది. మందులు మాత్రమే ప్రత్యేకంగా వాడబడవు (గుప్త క్షయ లేదా కెమోప్రోఫిలాక్సిస్ మినహా) ఒక విధమైన మందులను మాత్రమే ఉపయోగించే నియమాల వల్ల నిరోధకత శరవేగంగా పెరగడం చికిత్సా వైఫల్యం తలెత్తుతాయి. క్షయ చికిత్సకు అనేక మందులను ఉపయోగించడానికి కారణ వివరణం అనేది సాధారణ సంభావ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆకస్మిక ఉత్పరివర్తనల సంభవం అనేది ఒక వ్యక్తిగత ఔషధం సుపరిచితమా అన్న విషయాన్ని చర్చిస్తుంది. EMBకి 107లో ఒకరికి, STM INHలకు 108లో ఒకరికి 1 RMPకి 1010లో ఒకరికి.
ఖాదర్ ఖాన్
ఖాదర్ ఖాన్ (22 అక్టోబర్ 1937 - 31 డిసెంబర్ 2018) భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు, స్క్రీన్ రైటర్, హాస్యనటుడు, దర్శకుడు. ఆయన 1973లో రాజేశ్ ఖన్నా హీరోగా వచ్చిన ‘దాగ్‌’ సినిమా ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టి, 300లకు పైగా సినిమాల్లో నటించి, 250కిపైగా సినిమాలకు రచయితగా పనిచేసి, సంభాషణలు అందించాడు.
క్షయవ్యాధి చికిత్స
ప్రామాణిక నియమావళికి కారణ వివరణం, ఆధారం
విస్తృతమైన ఊపిరితిత్తులకు సంబంధించిన క్షయ ఉన్న రోగి శరీరంలో సుమారు 1012 క్రిములు ఉంటాయి. అందువల్ల అతను సుమారు 105 EMB-నిరోధక బ్యాక్టీరియా, 104 STM-నిరోధక బ్యాక్టీరియా, 104 INH-నిరోధక బ్యాక్టీరియా 10² RMP-నిరోధక బ్యాక్టీరియాలను అట్టిపెట్టుకోగలడు. నిరోధక ఉత్పరివర్తనలు సహజంగానూ, స్వతంత్రంగానూ అగుపిస్తాయి. అందువల్ల అతనిలో ఒక బ్యాక్టీరియా నివసించే అవకాశాలు ఉంటాయి. ఫలితంగా అది సహజంగా INH RMP రెండింటి పరంగా 1 in 108 x 1 in 1010 = 1 in 1018 నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది. ఒక బ్యాక్టీరియాకు అతను నివాసం కల్పించే అవకాశాలు అనేవి సహజంగా నాలుగు మందుల పట్ల 1033లో ఒకరికి నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది. ఇది బహుశా విస్తృత సంక్షిప్తీకరణ కావొచ్చు. అయితే సంయోగ చికిత్స వివరణకు ఇదొక ఉపయోగకర మార్గం.
సంయోగ చికిత్సను సమర్థించడానికి ఇతర సిద్ధాంతపరమైన కారణాలు కూడా ఉన్నాయి. నియమంలోని భిన్నమైన మందులు విభిన్న చర్యా విధానాలను కలిగి ఉంటాయి. INH అనేవి బ్యాక్టీరియా మాదిరిగా కన్పించే వాటిని నాశనం చేసే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాయి. EMB అనేది తక్కువ మోతాదుల వద్ద బ్యాక్టీరియా వృద్ధిని నియంత్రిస్తుంది. అయితే దీనిని క్షయ చికిత్సకు అధిక, బ్యాక్టీరియానాశక మోతాదులుగా వాడుతారు. RMP బ్యాక్టీరియానాశకమైనది బ్యాక్టీరియా నిర్మూలన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. PZA మాత్రమే బలహీనమైన బ్యాక్టీరియానాశిని. అయితే ఇది ఆమ్లీయ వాతావరణ పరిస్థితులు, మహాభక్షకత్వాల లోపల లేదా తీవ్రమైన నొప్పి ప్రదేశాల్లోని బ్యాక్టీరియాను ఎదుర్కోవడంలో చాలా సమర్థవంతంగా ఉంటుంది.
ఖాదర్ ఖాన్
బయటి లింకులు
వర్గం:1937 జననాలు వర్గం:2018 మరణాలు
క్షయవ్యాధి చికిత్స
ప్రామాణిక నియమావళికి కారణ వివరణం, ఆధారం
ఆచరణలో ఉన్న అన్ని క్షయ నియమాలు రిఫాంపిసిన్ ఆవిర్భావం వరకు 18 నెలలు లేదా అంత కంటే ఎక్కువ కాలం ఉండేవి. 1953లోని ప్రామాణిక UK నియమం 3SPH/15PH or 3SPH/15SH2. 1965 1970 మధ్యకాలంలో PAS స్థానంలో EMB వచ్చి చేరింది. 1968లో క్షయ చికిత్సకు RMPని వాడటం మొదలైంది. 1970ల్లోని BTS అధ్యయనం 2HRE/7HR సమర్థవంతమైనదని చూపింది. 1984లో నిర్వహించిన ఒక BTS అధ్యయనం 2HRZ/4HR అత్యంత సమర్థవంతమైనదని, చూపింది. అందుకు కారణం రెండేళ్ల తర్వాత పునఃస్థితి (ఆరోగ్యం క్షీణించడం) రేటు 3% కంటే తక్కువగా ఉండటం. 1995లో INH నిరోధకత పెరిగిందని గుర్తించబడటంతో, నియమం: 2HREZ/4HR or 2SHRZ/4HRకి EMB లేదా STMని చేర్చమని BTS సిఫారసు చేసింది. ఇవే ప్రస్తుతం సిఫారసు చేయబడిన నియమాలు. మరోవైపు ఒక రోగి చికిత్స తీసుకున్న రెండు నెలల తర్వాత కూడా ఎలాంటి మార్పు పొందకపోయినా (సుమారు 15% మంది రోగులు సంపూర్ణ-మృదుల క్షయని కలిగి ఉన్నారు) చికిత్స ప్రారంభంలో విస్తృతమైన ద్వైపాక్షిక మచ్చలను కలిగిన రోగులకు HR ఆరు నెలల కొనసాగింపు దశకు WHO కూడా సిఫారసు చేసింది.
పర్యవేక్షణ, DOTS DOTS-ప్లస్
DOTS అంటే "డైరెక్ట్‌లీ అబ్జర్వ్డ్ థెరపీ, షార్ట్-కోర్స్" ఇది క్షయని అరికట్టడంలో WHO గ్లోబల్ ప్లాన్‌ అతి ముఖ్యమైన లక్ష్యం. DOTS వ్యూహం చర్య ఐదు ప్రధాన సూత్రాలపై దృష్టి సారించింది. అవి క్షయని నియంత్రించడంలో ప్రభుత్వ నిబద్ధత, క్షయ లక్షణాలు కలిగి ఉన్నట్లు ధ్రువీకరించిన రోగులపై కఫం-పూత సూక్ష్మదర్శిని పరీక్షల ద్వారా వ్యాధి నిర్ధారణ చేయడం, ప్రత్యక్ష పరిశీలనా స్వల్ప కాల రసాయన చికిత్సా ఉపచారాలు, మందుల కచ్చితమైన పంపిణీ నిర్దిష్ట నివేదన కేసులు చికిత్సా ఫలితాలను నమోదు చేయడం. చికిత్స తీసుకుంటున్న క్షయ రోగుల పరిస్థితిని కనీసం మొదటి రెండు నెలల పాటు గమనించాలని (ప్రధానంగా మొత్తం పరిస్థితిని గమనించాలని) WHO సూచించింది. అంటే, ఒక స్వతంత్ర పరిశీలకుడు రోగులు వారి క్షయ-నిరోధక చికిత్సను పూర్తిగా తీసుకునే విధంగా చూడటమని అర్థం. స్వతంత్ర పరిశీలకుడు తరచూ ఒక హెల్త్‌కేర్ సేవకుడుగా ఉండడు. అతను ఒక వ్యాపారిగానో లేదా ఒక కుల పెద్దగానో లేదా అదే సమాజంలోని ఒక వృద్ధుడుగా ఉండొచ్చు. DOTS అనేది సవిరామ మోతాదు (వారానికి మూడు సార్లు లేదా 2HREZ/4HR3) తో ఉపయోగించబడుతుంది. వారానికి రెండు పర్యాయాల మోతాదు సమర్థవంతమైనది. అయితే దీనిని WHO సిఫారసు చేయలేదు. అందుకు కారణం పొరపాటు వల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనం లేకపోవడం (యాదృచ్ఛికంగా వారానికి ఒక మోతాదును విడిచిపెట్టడం వల్ల వారానికి ఒక్క మోతాదు మాత్రమే నమోదవుతుంది, ఇది సమర్థవంతమైనది కాదు).
చక్కగా అమలుచేసిన DOTS ద్వారా చికిత్స 95% పైగా ఫలిత రేటును కలిగి ఉంటుంది. అంతేకాక క్షయవ్యాధి తదుపరి బహుళ-ఔషధ నిరోధక సూక్ష్మజీవుల పుట్టుకను నిరోధిస్తుంది.DOTS అమలు ద్వారా, క్షయవ్యాధి పునఃసంభవ సంభావ్యతలను తగ్గించబడుతుంది. ఫలితంగా వైఫల్య చికిత్సలు తగ్గుముఖం పడుతాయి. ఇది ప్రత్యేకించి, DOTS వ్యూహం లేని ప్రాంతాలు సాధారణంగా తక్కువ ప్రమాణాలతో కూడిన సంరక్షణను అందిస్తాయనే వాస్తవంతో ముడిపడింది. DOTS అమలు కలిగిన ప్రాంతాలు రోగులు అంతుపట్టని చికిత్సల ద్వారా చికిత్స పొందుతూ తెలియని ఫలితాలను పొందే ఇతర సదుపాయాల కోసం ఎదురుచూసే వారి సంఖ్యను తగ్గించడంలో దోహదపడుతాయి. ఏదేమైనప్పటికీ, DOTS కార్యక్రమం అమలుకాకపోయినా లేదా తప్పుగా చేసినా సానుకూల ఫలితాలు సాధ్యపడకపోవచ్చు. కాబట్టి కార్యక్రమం సమర్థవంతంగా కచ్చితంగా పనిచేసే విధంగా ఆరోగ్య సంరక్షకులు ఈ విషయంలో పూర్తిగా నిమగ్నం కావాలి,. అదే విధంగా ప్రభుత్వ ప్రైవేటు సాధకుల మధ్య సంబంధాలను ఏర్పరచాలి. ఆరోగ్య సేవలు అందరికీ, చికిత్సా లక్ష్యాలకు అందుబాటులో ఉండాలి. క్షయ నివారణ దిశగా కృషి చేస్తున్న దేశాలకు అంతర్జాతీయ సహకారం అందించాలి. సహారా ఎడారికి దక్షిణంగా ఉన్న ఆఫ్రికా ప్రాంతం (సబ్-సహారన్ ఆఫ్రికా) లో క్షయవ్యాధి చికిత్స పరంగా DOTS ముసాయిదా అత్యంత విజయవంతమైన నేపథ్యంలో కొంతమంది పరిశోధకులు DOTSను డయాబిటిస్ మెల్లిటస్, రక్తపోటు మూర్ఛ వంటి అంటువ్యాధులు కాని వాటికి కూడా విస్తరించాలని సూచించారు.
1998లో MDR-క్షయ (దీనిని "DOTS-ప్లస్" అని పిలుస్తారు) చికిత్సను చేర్చడం ద్వారా DOTS కార్యక్రమాన్ని WHO విస్తరించింది. DOTS-ప్లస్ కార్యక్రమ అమలుకు అన్ని DOTS కార్యక్రమ అవసరాలకు అదనంగా ఔషధ-సున్నితత్వ పరీక్ష (ఇది అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో సైతం మామూలుగా అందుబాటులో ఉండదు) ను నిర్వహించే సామర్థ్యం ద్వితీయ ప్రాధామ్య కారకాల లభ్యత అవసరమవుతుంది. కాబట్టి DOTS-ప్లస్‌కు DOTS కార్యక్రమం కంటే ఎక్కువగా వనరులు అవసరమవుతాయి. అంతేకాక దానిని అమలు చేయాలని కోరుకునే దేశాల నుంచి మరింత అంకితభావం కూడా అవసరం. వనరుల పరిమితులు అంటే అర్థం DOTS-ప్లస్ కార్యక్రమ అమలు అనేది తెలియకుండానే ఇప్పటికే ఆచరణలో ఉన్న DOTS కార్యక్రమాల నుంచి వనరులను బదిలీ చేయాల్సి వస్తుంది. ఫలితంగా మొత్తం ప్రామాణిక సంరక్షణలో తగ్గుదల నమోదవుతుంది.
DOTS-ప్లస్ కార్యక్రమానికి సూక్ష్మజీవుల వృద్థి ప్రతికూలంగా మారేంత వరకు నెలవారీ నిఘా ఉండాలని సిఫారసు చేయబడుతుంది. అయితే DOTS కార్యక్రమానికి ఈ అవసరముండదు. ఒకవేళ సూక్ష్మజీవుల వృద్ధి సానుకూలంగా ఉండటం లేదా లక్షణాలు మూడు నెలల చికిత్స తర్వాత కూడా పరిష్కారం కాకపోతే, రోగి ఔషధ-నిరోధక వ్యాధి లేదా ఔషధ నియమం పట్ల నిబద్ధతతో లేకపోవడాన్ని తిరిగి అంచనా వేయాల్సి వస్తుంది. మూడు నెలల పాటు చికిత్స తీసుకున్నప్పటికీ, సూక్ష్మజీవుల వృద్ధి ప్రతికూలంగా మారకుంటే, కొందరు వైద్యులు చికిత్సను నిశితంగా పర్యవేక్షించడానికి వీలుగా రోగిని ఆసుపత్రిలో చేర్పిస్తే మంచిదని సూచిస్తారు.
ఇతర-ఊపిరితిత్తుల సంబంధ క్షయవ్యాధి
క్షయవ్యాధి ఊపిరితిత్తులను దెబ్బతీయకుండా ఉండే అలాంటి దానిని ఇతర-ఊపిరితిత్తుల సంబంధ క్షయవ్యాధి గా సూచిస్తారు. కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థకి సంబంధించిన వ్యాధిని ఈ వర్గీకరణ నుంచి ప్రత్యేకంగా మినహాయించడం జరిగింది.
UK WHO 2HREZ/4HRని సిఫారసు చేయగా US మాత్రం 2HREZ/7HRని సిఫారసు చేసింది. క్రమరహిత-నియంత్రిత పరీక్షల ద్వారా ఒక చక్కటి ఆధారం లభించింది. ట్యుబర్క్యులస్ లింఫాడెనిటిస్ వెన్నుముక,  క్షయలకు సంబంధించిన ఆరు నెలల నియమం అనేది తొమ్మిది నెలల నియమానికి సమానమైనది. అందువల్ల US సిఫారసు ఆధారం ద్వారా సమర్థించబడలేదు.
శోషరస గ్రంథుల (క్షయ లింఫాడెనిటిస్) క్షయ కలిగిన సుమారు 25% మంది రోగులు మెరుగుకాక ముందు చికిత్స సమయంలో బాగా దెబ్బతింటారు. చికిత్స మొదలుపెట్టిన మొదటి కొద్దినెలల్లో ఇది సాధారణంగా జరుగుతుంటుంది. చికిత్స మొదలుపెట్టిన కొన్ని వారాల తర్వాత, శోషరస గ్రంథులు తరచూ పెద్దవవడం ప్రారంభమవుతుంది. అంతకుముందు ఘన స్థితిలో ఉన్న శోషరస గ్రంథులు అస్థిరమైనవిగా మారొచ్చు. అయితే దీనిని చికిత్సా వైఫల్యంగా చెప్పరాదు. రోగులు (వారి వైద్యులు) అనవసరంగా భయపడటానికి ఇదొక సాధారణ కారణం. ఓర్పుతో, రెండు నుంచి మూడు నెలల చికిత్స ద్వారా శోషరస గ్రంథులు తిరిగి ముడుచుకుపోవడం ప్రారంభిస్తాయి. అంతేకాక శోషరస గ్రంథుల పునఃస్రావం లేదా పునఃజీవాణు పరీక్ష అనేది అవసరముండదు. ఒకవేళ సూక్ష్మజీవసంబంధ అధ్యయనాలను మళ్లీ నిర్వహించాలని ఆదేశిస్తే, అవి అస్థిర బ్యాక్టీరియా ఒకే విధమైన సూక్ష్మగ్రాహ్యత క్రమాన్ని నిరంతరాయంగా ఉన్నట్లు చూపుతాయి. తద్వారా తదుపరి అయోమయ పరిస్థితి నెలకొంటుంది. క్షయ చికిత్సలో అనుభవం లేని వైద్యులు తర్వాత ముందు చికిత్స సరిగా పనిచేయలేదనే విశ్వాసంతో తరచూ ద్వితీయ ప్రాధామ్య ఔషధాలను సూచిస్తారు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో అవసరమైందల్లా పునఃహామీ. వాపు నివారణకు ఉత్ప్రేరకాలు దోహదపడుతాయి. ప్రత్యేకించి, అది బాధాకరమైనదైతే. అయితే అవి అనవసరం. అదనపు సూక్ష్మజీవనాశకాలు కూడా అవసరం లేదు. అంతేకాక చికిత్సా నియమాన్ని పొడగించాల్సిన అవసరం కూడా లేదు.
కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్ధకు సంబంధించిన క్షయవ్యాధి
క్షయవ్యాధి కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ (నాడీ మండలాన్ని కప్పే పొర, మెదడు లేదా వెన్నుముక) పై ప్రభావం చూపుతుంది. ఇలాంటి పరిస్థితిని వరుసగా క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ, క్షయ మెదడు వాపు, క్షయ వెన్నుపాము నొప్పి అని అంటారు. ప్రామాణిక చికిత్స మందులను (2HREZ/10HR) 12 నెలల పాటు వాడటం ఉత్ప్రేరకం తప్పనిసరి.
సగానికంటే తక్కువ కేసుల్లో CSF వృద్ధి అనేది సానుకూలంగా ఉండటం వల్ల రోగనిర్ధారణ క్లిష్టతరంగా ఉంటుంది. అందువల్ల భారీ సంఖ్యలో కేసులను చికిత్సా పరమైన సంశయం ఆధారంగానే నిర్వహిస్తారు. CSFకి చెందిన PCR సూక్ష్మజీవుల ఉత్పత్తిని విశేషంగా మెరుగుపరచదు. సూక్ష్మజీవుల వృద్ధి అనేది అత్యంత సున్నితమైన పద్ధతిగానే ఉంటుంది. విశ్లేషణకు తక్కువ పక్షం 5 ml (సాధ్యమైనంత వరకు 20 ml) CSFను తప్పక పంపించాల్సి ఉంటుంది. మెదడు వాపు క్షయ (లేదా మెదడు క్షయ) ను నిర్థారించడానికి జీవాణు పరీక్ష అవసరం కావొచ్చు. అందుకు కారణం CSF అనేది సాధారణంగా మామూలుగా ఉంటుంది. ఇది ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉండదు. అంతేకాక కొంతమంది చికిత్సా వైద్యులు రోగికి పొడిచి చేసే వైద్యం చేయడం సమర్థించదగిందా అన్న విషయంపై చర్చించారు కూడా. సంభవనీయంగా క్షయ నిరోధక చికిత్సా పరీక్ష వంటి ప్రమాదకర ప్రక్రియ ద్వారా అదే విధమైన ఫలితం రావొచ్చు. మెదడు జీవాణు పరీక్షకు ఏకైక సమర్థనగా ఔషధ-నిరోధక క్షయ పట్ల సందేహించడాన్ని చెప్పొచ్చు.
క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ క్షయ మెదడు వాపు అనేవి ఒకటిగా వర్గీకరించబడినప్పటికీ, పలువురు వైద్యుల అనుభవం చికిత్సకు వారి పురోగమనం స్పందన అనేవి ఒకే విధంగా లేవని తేలింది. క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ చికిత్సకు చక్కగా స్పందిస్తుంది. అయితే క్షయ మెదడు వాపుకు మాత్రం సుదీర్ఘ చికిత్స (సుమారు రెండేళ్ల పాటు) అవసరం కావొచ్చు. అప్పుడప్పుడు అవసరమయ్యే ఉత్ర్పేరక చర్య సైతం సుదీర్ఘమైనదిగా (ఆరు నెలల వరకు) ఉంటుంది. క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధ మాదిరిగా కాక, క్షయ మెదడు వాపు అనేది పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి తరచూ మెదడు పునరావృత CT లేదా MRI చిత్రణను కోరుతుంది.
CNS క్షయ అనేది రక్తం ద్వారా వ్యాపించడంలో అప్రధానమైనది కావొచ్చు. అందువల్ల కొందరు నిపుణులు జొన్నగింజ వంటి క్షయ ఉన్న రోగుల్లో CSF సాధారణ శాంపిల్‌కు సిఫారసు చేస్తున్నారు.
CNS క్షయ చికిత్సకు అత్యంత ప్రయోజనకరమైన క్షయ నిరోధక మందులు:
క్షయ నాడీ మండల పుటల శోధలో ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించడం మామూలే (దిగువ విభాగం చూడండి). ఆస్ప్రిన్ ప్రయోజనకరం, గా ఉండొచ్చని పేలవంగా తయారు చేసిన ఒక పరీక్ష ద్వారా ఒక ఆధారం ఉంది. అయితే దీనిని మామూలుగా వాడమని సిఫారసు చేయడానికి ముందు మరింత కృషి అవసరం.
ఉత్ప్రేరకాలు
ఉత్ప్రేరకాలు ఫుఫుసావరణ శోధ, అత్యంత అధునాతన క్షయ పిల్లల్లోని క్షయ విషయంలో తాత్కాలిక ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
ఆంత్రవేష్టణం శోధం, జొన్నగింజ వంటి వ్యాధి, స్వరపేటిక క్షయ, శోషరస గ్రంథి శోధం మూత్రసంబంధి వ్యాధులకు ఉత్ప్రేరకాలు ప్రయోజనకరంగా ఉండొచ్చు. అయితే దీనికి పెద్దగా రుజువు లేదు. ఉత్ప్రేరకాలను తరచూ వాడటం సిఫారసు చేయబడదు. ఈ తరహా రోగుల్లో ఉత్ప్రేరక చికిత్సను దగ్గరుండి చూసుకునే వైద్యుడి కేసుల వారీగా పరిగణించబడుతుంది.
థలిడోమైడ్ అనేది క్షయ నాడీమండల పుటల శోధ చికిత్సకు ప్రయోజనకరంగా ఉండొచ్చు. దీనిని రోగులు ఉత్ప్రేరక చికిత్సకు స్పందించని కేసుల్లో వాడుతారు.
అసమ్మతి
అపక్రమ అవిశ్వాస రీతిలో క్షయ చికిత్స తీసుకునే రోగులు చికిత్సా వైఫల్యానికి గురవడం, ఔషధ-నిరోధక క్షయ సూక్ష్మజీవజాతుల పునఃస్థితి (ఆరోగ్యం క్షీణించడం) అభివృద్ధి అధికంగా సంభవించవచ్చు.
రోగులు ఎందుకు ఔషధం తీసుకోవడం లేదనే దానికి భిన్నమైన కారణాలు ఉన్నాయి. క్షయ లక్షణాలు సాధారణంగా క్షయ చికిత్స ప్రారంభమైన కొద్ది వారాల్లోనే పరిష్కారమవుతాయి. అందువల్ల అనేక మంది రోగులు ఔషధాలను కొనసాగించడంపై ప్రేరణ కోల్పోతారు. నిబద్ధతను తనిఖీ చేయడం మందుల వినియోగంలో రోగులు ఏవైనా ఇబ్బందులు పడుతున్నారా అనే విషయంలోనూ క్రమబద్ధ సమీక్ష అనేది చాలా ముఖ్యం. మాత్రలను క్రమం తప్పకుండా వాడటం ప్రాముఖ్యతను చికిత్సను పూర్తి చేయాల్సిన అవసరతను రోగులకు తెలియజేయాలి. లేకుంటే, పునఃస్థితి (ఆరోగ్యం క్షీణించడం) లేదా ఔషధ-నిరోధక శక్తి అభివృద్ధి చెందడం జరగవచ్చు.
ఒకానొక ప్రధాన ఫిర్యాదుగా మాత్రలు పెద్ద మొత్తంలో ఉండటాన్ని చెప్పొచ్చు. వాటిలో రోగులు ప్రధానంగా అసంతృప్తి చెందుతున్నది PZA (ఇవి గుర్రపు మాత్రల పరిమాణంలో ఉంటాయి). అందువల్ల ప్రత్యామ్నాయంగా PZA సిరప్ సిఫారసు చేయబడటం లేదా మాత్రల పరిమాణం నిజంగా ఒక సమస్యగా ఉన్నప్పుడు ఏర్పాట్లు అందుబాటులో లేనప్పుడు, PZAని పక్కనపెట్టడం జరుగుతుంది. ఒకవేళ PZAని గనుక అక్కర్లేదనుకుంటే, దాని ఫలితంగా చికిత్సా కాలం చెప్పుకోదగ్గ విధంగా పెరగవచ్చని (PZAని పక్కనపెట్టడానికి సంబంధించిన నియమాలు దిగువ ఇవ్వబడ్డాయి) రోగులను హెచ్చరించడం జరుగుతుంది.
మరో ఫిర్యాదుగా శోషణను సులభం చేయడానికి ఖాళీ కడుపుపై మందులను తప్పక తీసుకోవాలని వైద్యులు సూచించడం. దీనిని అనుసరించడం రోగులకు కష్టంగా ఉంటుంది (ఉదాహరణకు, అపక్రమ సమయాల్లో రోగుల ఆహారం గురించి శ్రద్ధ తీసుకునే షిప్టుల్లో పనిచేసే వైద్య సిబ్బంది). అంటే రోగి మందులను తీసుకోవడానికి ప్రతిరోజూ నిద్రలేచే సమయం కంటే ఒక గంట ముందుగా లేవాల్సి ఉంటుంది. అనేక మంది వైద్యులు ఔషధ విక్రేతలు అవగతం చేసుకున్న దాని కంటే ఈ నిబంధనలు వాస్తవానికి పెద్దగా కఠినమైనవి కావు. అసలు సమస్య ఏమిటంటే, కొవ్వు పదార్థాలు తీసుకునే పక్షంలో RMP శోషణ తగ్గించబడుతుంది. అయితే పిండిపదార్థాలు, మాంసకృత్తులు, లేదా ఆమ్లాహారాల ద్వారా ఇది ప్రభావితం కాదు. అందువల్ల కొవ్వు పదార్థాలు లేదా చమురులు లేని ఆహారాన్ని (ఉదాహరణకు, ఒక కప్పు బ్లాక్ కాఫీ లేదా పాలు లేకుండా జామ్‌తో చేసిన కాల్చిన రొట్టె) తీసుకున్నంత వరకు రోగి వాస్తవానికి అతడు లేదా ఆమె ఔషధాన్ని ఆహారంతో పాటు తీసుకోవచ్చు. ఆహారంతో పాటు మందులు తీసుకోవడం ఖాళీ కడుపుపై రోగులు మందులు తీసుకునేటప్పుడు కలిగే డోకును తగ్గించడానికి సాయపడుతుంది. INHని తీసుకోవడంపై ఆహారం ప్రభావం అనేది స్పష్టంకాలేదు. అయితే దీనిపై నిర్వహించిన రెండు అధ్యయనాల్లో ఒకటి ఆహారం ద్వారా శోషణ తగ్గిందని చెప్పగా మరొకటి ఎలాంటి తేడా చూపలేదు. PZA EMBలను తీసుకోవడంపై ఆహారం కొద్దిపాటి ప్రభావం చూపుతుంది. అయితే ఇది చికిత్సా పరంగా బహుశా ముఖ్యమైనది కాకపోవచ్చు.
సమ్మతిని పరిశీలించే దిశగా ఐసోనియాజిద్ రిఫాంపిసిన్ స్థాయిలకు మూత్ర పరీక్ష సాధ్యపడుతుంది. మూత్ర విశ్లేషణ అర్థవివరణ అనేది రిఫాంపిసిన్ కంటే ఐసోనియాజిద్ సుదీర్ఘ అర్థ జీవితాన్ని కలిగి ఉంటుందనే వాస్తవంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
రోగులు మందులు వేసుకునే విధంగా వారిని వైద్యులు బలవంతపెట్టలేని దేశాల్లో (ఉదాహరణకు, UK), మూత్ర పరీక్ష ఫలితంగా రోగులతో నిష్ప్రయోజన వాదనలు ఏర్పడుతాయని సమ్మతిని పెంచడానికి ఏ విధంగానూ దోహదపడని కొందరు చెబుతున్నారు. రోగులు మందులు వేసుకునే విధంగా చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకునే దేశాల్లో (ఉదాహరణకు, US) పరిస్థితిని పరిశీలిస్తే, మూత్ర పరీక్ష అనేది అంగీకార హామీకి మరింత అనుకూలమైనదిగా ఉంటుంది.
మూత్రం అన్ని శరీర స్రావాలు (కన్నీళ్లు, చెమట మొదలైనవి) లను RMP నారింజ-లేత ఎరుపు రంగులోకి మార్చుతుంది. మూత్ర పరీశ్ర అందుబాటులో లేకుంటే (ఈ రంగు ప్రతి మోతాదు తర్వాత సుమారు ఆరు నుంచి ఎనిమిది గంటల్లో మారినప్పటికీ) ఇది ఒక ప్రయోజనకర ప్రతినిధిగా పనిచేస్తుంది.
ప్రతికూల ప్రభావాలు
వ్యక్తిగత క్షయ నిరోధక మందుల ప్రతికూల ప్రభావాల సమాచారానికి ప్రతి ఔషధానికి సంబంధించిన వ్యక్తిగత కథనాలను చూడండి.
ప్రధాన ప్రతికూల ప్రభావాల సాపేక్ష సంభవం జాగ్రత్తగా వివరించబడింది. ఇది ప్రామాణిక లఘు వ్యవధి చికిత్సా (2HREZ/4HR) సమయంలో మారిన ఔషధ చికిత్సను ఎవరైనా ఒక రోగి పొందడానికి 8.6% ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది. ఈ అధ్యయనంలో గుర్తించబడిన ప్రధాన ప్రతికూల ప్రభావాలకు ఎక్కువగా గురయ్యే వ్యక్తులు:
ఏ దుష్ప్రభావానికి ఏ విధమైన ఔషధం కారణమవుతుందనే విషయాన్ని గుర్తించడం చాలా వరకు కష్టం. అయితే ప్రతి దాని సాపేక్ష సంభవం మాత్రం తెలుస్తుంది. సంభవ క్రమాన్ని తగ్గించడంలో ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న ఔషధాలు:
థ్రోంబోసిటోపినియా మాత్రమే RMP ద్వారా సంభవిస్తుంది. దీనికి ఎలాంటి మోతాదు పరీక్ష చేయనవసరం లేదు. RMPను పక్కనపెట్టడానికి సంబంధించిన నియమాలను దిగువ పేర్కొనడం జరిగింది. మరిన్ని వివరాలకు రిఫాంపిసిన్‌పై సమాచారాన్ని దయచేసి గమనించగలరు.
నరాల వ్యాధి రావడానికి సర్వసాధారణ కారణం INH. INH పరిధీయ నరాల వ్యాధి అనేది ఎల్లప్పుడూ ఒక స్వచ్ఛమైన సంవేదనాత్మక నరాల వ్యాధిగా ఉంటుంది. పరిధీయ నరాల వ్యాధికి ఒక ప్రేరక భాగాన్ని కనుగొనడం ఎల్లప్పుడూ ఒక ప్రత్యామ్నాయ కారణ అన్వేషణను అనివార్యం చేస్తుంది. పరిధీయ నరాల వ్యాధి ఒక్కసారి సంభవిస్తే, INHని తప్పక నిలిపేయడం పిరిడోక్సైన్‌ను 50 mg మోతాదు చొప్పున రోజుకు మూడుసార్లు ఇవ్వాలి. నరాల వ్యాధి సంభవించగానే చికిత్సా నియమావళికి పిరిడోక్సైన్‌ మోతాదును పెంచడం ద్వారా ఆ వ్యాధి వికాసాన్ని ఆపలేము. ఇతర కారణాల (చక్కెర వ్యాధి, మద్యపాన వ్యసనం, మూత్రపిండ క్రియా లోపం, పోషకాహారలోపం, గర్భం మొదలైనవి) వల్ల పరిధీయ నరాల వ్యాధి ప్రమాదం బారిన పడిన రోగులందరికీ పిరిడోక్సైన్‌ను చికిత్స ప్రారంభంలో రోజుకు 10 mg చొప్పున ఇవ్వాలి. INH ఇతర నరాల సంబంధ దుష్ప్రభావాలపై మరిన్ని వివరాలకు ఐసోనియాజిద్‌పై సమాచారాన్ని దయచేసి గమనించగలరు.
దద్దుర్లు అనేవి PZA వల్ల సర్వసాధారణంగా వస్తుంటాయి. అయితే ఇవి ఏదైనా క్షయ మందుల ద్వారా కూడా సంభవించగలవు. కాలేయపు వ్యాధి (కామెర్ల జబ్బు) కి దిగువ వివరించిన అదే నియమావళిని ఉపయోగించి, ఏ మందు బాధ్యతాయుతంగా పనిచేస్తుందో దానిని నిర్ణయించడానికి మోతాదు పరీక్ష చేయడం జరుగుతుంది.
దురద RMP సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభమైన తొలి రెండు వారాల్లో దద్దురు లేకుండా దురదను కలిగిస్తుంది. అయితే చికిత్సను ఆపకూడదు. దురద మామూలుగా దానంతటదే పోతుందని రోగికి నచ్చజెప్పాలి. క్లోర్‌ఫినిరామైన్ వంటి దురదను నివారించే ఉపశమనకారినిని స్వల్ప కాలం పాటు తీసుకోవడం దురద నుంచి ఉపశమనం కలిగించడానికి ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.
ఔషధ-ప్రేరిత కాలేయపు వ్యాధి
క్షయ చికిత్సకు సంబంధించిన ఏకైక అతిపెద్ద సమస్య ఔషధ ప్రేరిత కాలేయపు వ్యాధి. దీని కారణంగా మరణాల రేటు సుమారు 5% ఉంటుంది. కాలేయపు వ్యాధికి కారణమవుతున్న మూడు ఔషధాలు: PZA, INH RMP (సంభవం అవరోహన క్రమంలో ఇవ్వబడింది). పూర్తిగా సంకేతాలు లక్షణాల ఆధారంగా ఈ మూడు కారణాలను ప్రత్యేకించడం సాధ్యపడదు. ఏ ఔషధం కారణమవుతుందో నిర్థారించడానికి మోతాదు పరీక్షను తప్పనిసరిగా చేయాలి (దీనిని దిగువ విఫులంగా వివరించడం జరిగింది).
లివర్ ఫంక్షన్ టెస్ట్స్ (LFTs) ను చికిత్స మొదట్లో పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ మామూలుగా ఉంటే, మరోసారి పరిశీలించాల్సిన పనిలేదు. అలాంటప్పుడు కాలేయపు వ్యాధి లక్షణాల గురించి మాత్రం రోగికి హెచ్చరిస్తే సరిపోతుంది. కొందరు (చికిత్సా) వైద్యులు LFTల క్రమబద్ధ పర్యవేక్షణకు పట్టుబట్టుతారు. ఇలాంటి పరిస్థితిలో, పరీక్షలు చికిత్స మొదలైన రెండు వారాలకు మాత్రమే చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడుతుంది. ఆ తర్వాత సమస్యలను గుర్తించకుండా ఉంటే, ప్రతి రెండు నెలలకు ఒకసారి చేయాలి.
పైత్యరస వర్ణద్రవంలోని వృద్ధులను RMP చికిత్స ద్వారా పొందే విధంగా చూడాలి (RMP పైత్యరస వర్ణద్రవం విడుదలను ఆపుతుంది) సాధారణంగా పది రోజుల తర్వాత పరిష్కరించబడుతుంది (భర్తీ దిశగా కాలేయపు ఎంజైము ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది). పైత్యరస వర్ణద్రవం (బైలిరూబిన్) లో వివిక్త వృద్ధులను సురక్షితంగా విస్మరించవచ్చు.
కాలేయపు ట్రాన్సామినాసెస్ (ALT AST) అనేవి చికిత్స తొలి మూడు వారాల్లో మామూలే. ఒకవేళ రోగి లక్షణరహితంగా ఉండటం వృద్ధి గణనీయంగా లేకపోతే అలాంటప్పుడు ఎలాంటి చర్యా తీసుకోనక్కర్లేదు. కొంతమంది నిపుణులు సాధారణం గరిష్ఠ పరిమితిని నాలుగు రెట్లు చేయమని సూచించారు. అయితే ఈ ప్రత్యేక సంఖ్యను ఏదైనా ఇతర సంఖ్య కంటే ఎక్కువగా పైన సమర్థించే విధంగా ఎలాంటి ఆధారం లేదు. కామెర్ల వ్యాధి (కాలేయపు వ్యాధి) వైద్యపరంగా రుజువైతే మాత్రమే, చికిత్సను తప్పక నిలిపివేయాలని కొందరు నిపుణులు అభిప్రాయపడ్డారు.
క్షయ చికిత్స చేయించుకునేటప్పుడు వైద్యపరంగా విశిష్టమైన కాలేయపు వ్యాధి (హెపటైటిస్) సంభవిస్తే, కాలేయపు ట్రాన్సామినాసెస్ తిరిగి సాధారణ స్థితికి వచ్చేంత వరకు అన్ని మందులను నిలిపివేయాలి. క్షయ చికిత్సను ఆపలేని విధంగా రోగి గనుక తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉంటే, అప్పుడు STM EMBలను కాలేయపు ట్రాన్సామినాసెస్ తిరిగి సాధారణ స్థితికి వచ్చేంత వరకు ఇవ్వాలి (ఈ రెండు మందులకు కాలేయపు వ్యాధితో సంబంధం లేదు).
తీవ్రమైన కాలేయపు వ్యాధి క్షయ చికిత్స సమయంలో సంభవించవచ్చు. అయితే అదృష్టవశాత్తుగా ఇది అరుదుగా వస్తుంటుంది. ఇది గనుక సంభవిస్తే, అత్యవసర కాలేయపు మార్పిడి చేయడం అనివార్యం కావొచ్చు. మరణాలు కూడా సంభవించవచ్చు.
ఔషధ-ప్రేరిత కాలేయపు వ్యాధికి మోతాదు పరీక్ష
మందులను ఒక్కోక్కటిగా తిరిగి ప్రవేశపెట్టాలి. దీనిని ఒక ఔట్‌పేషెంట్ సెట్టింగు (రోగి ఆసుపత్రి లేదా క్లినిక్‌లో చికిత్స చేయించుకోవడం. అయితే రాత్రంతా మాత్రం అక్కడ గడపకపోవడం) లో చేయలేము. అందువల్ల దీనిని నిశిత పరిశీలన ద్వారా చేయాలి. ప్రతి మోతాదు ఇచ్చిన తర్వాత తక్కువ పక్షం నాలుగు గంటల పాటు 15 నిమిషాల విరామాలతో రోగి నాడీ రక్తపోటు వివరాలను తీసుకునేందుకు ఒక నర్సు తప్పక ఉండాలి (మోతాదు పరీక్ష నిర్వహించిన ఆరు గంటల్లో అనేక సమస్యలు తలెత్తుతాయి (అవి సంభవించగల పరిస్థితులుంటే). సమస్యలు తలెత్తితే, రోగులు అనూహ్యమైన రీతిలో కుంగిపోవడం జరుగుతుంది. అప్పుడు జబ్బుల పర్యవేక్షక సదుపాయాలు సత్వరం అందుబాటులో ఉండాలి. మందులను దిగువ తెలిపిన క్రమంలో ఇవ్వాలి: రోజుకు ఒకటి కంటే ఎక్కువ పరీక్షా మోతాదులను ఇవ్వరాదు. అంతేకాక అన్ని ఇతర మందులను మోతాదు పరీక్ష చేస్తున్నప్పుడు నిలిపివేయాలి. కాబట్టి ఉదాహరణకు నాలుగో రోజున రోగి RMPని తప్ప ఇతర మందులను పొందడు. ఒకవేళ రోగి తొమ్మిది రోజుల మోతాదు పరీక్షను పూర్తి చేస్తే, అప్పుడు కాలేయపు వ్యాధికి PZA కారణమైందని చెప్పడం సమంజసం. తర్వాత ఎలాంటి PZA మోతాదు పరీక్షను నిర్వహించాల్సిన పనుండదు.
మందుల పరీక్షకు ఒక క్రమాన్ని అనుసరించడానికి కారణం క్షయ చికిత్సకు రెండు అతి ముఖ్యమైన మందులైన INH RMPలను ఉపయోగించడం. కాబట్టి వీటిని తొలుత పరీక్షించాలి. కాలేయపు వ్యాధికి PZA అనేది సర్వసాధారణ ఔషధం. అంతేకాక ఇది అతి సులువుగా విడిచిపెట్టే మందు కూడా కావడం గమనార్హం. క్షయ జీవి సూక్ష్మగ్రాహ్యత క్రమం తెలియనప్పుడు EMB ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. సదరు జీవి గనుక INH పట్ల స్పందించే గుణాన్ని కలిగి ఉంటే అది విస్మరించబడుతుంది. ప్రతి ప్రామాణిక ఔషధాలను విస్మరించే వైద్య నియమావళిని దిగువ పేర్కొనడం జరిగింది.
ఔషధాలు పరీక్షించబడిన క్రమం అనేది దిగువ తెలిపిన పరిగణనల పరంగా మారుతుంది.
సారూప్య సూత్రాలను వినియోగించి, ఇదే విధమైన ప్రణాళిక ఇతర ప్రతికూల ప్రభావాలకు కూడా వినియోగించబడుతుంది (జ్వరం దద్దురు వంటివి).
ప్రామాణిక నియమావళి విచలనాలు
ఊపిరితిత్తి సంబంధ క్షయని నయం చేయడంలో ప్రామాణిక నియమావళికి సంబంధించిన కొన్ని విచలనాలు దోహదపడుతున్నట్లు ఆధారం ఉంది. కఫం వృద్ధి సానుకూల రోగులు, అంటే చికిత్స మొదట్లో పూత ప్రతికూలురుగా ఉండేవారు, 4 నెలల చికిత్సా కాలంలోనే చక్కటి మార్పును కనబరుస్తారు (ఇది HIV-పాజిటివ్ రోగుల విషయంలో సమ్మతించబడదు). కఫం వృద్ధి సానుకూల రోగులు చికిత్స ప్రారంభమైన 3 నెలల కాలంలోనే (బహుశా ఇలాంటి రోగులకు అసలు క్షయ ఎన్నడూ లేకపోవడం అందుకు కారణం కావొచ్చు) చక్కటి మార్పును చూపుతారు. మూడు లేదా నాలుగు నెలలు మాత్రమే రోగులకు చికిత్స చేయడం అనేది తెలివితక్కువతనం. అయితే క్షయ వైద్యులందరూ త్వరగా (ఏ కారణం చేతనైనా సరే) చికిత్సను నిలిపివేసిన రోగులను కలిగి ఉంటారు. కొన్నిసార్లు పునఃచికిత్స అనవసరమని తెలుసుకోవడానికి ఇది తిరిగి హామీ ఇవ్వగలదు. అప్పటికే పెద్ద మొత్తంలో మాత్రలు వేసుకుంటున్న వయసుమళ్లిన రోగులకు PZAని పక్కనపెట్టి, 9HRని వాడమని సిఫారసు చేయబడుతుంది. ఇది వైద్య నియమావళిలో అతిపెద్ద భాగంగా ఉంటుంది.
మెదడు లేదా వెన్నుపాము (నాడీమండల పుటల శోధ, మెదడువాపు వ్యాధి మొదలైనవి) కు సంబంధించిన క్షయ అనేది ప్రస్తుతం 2HREZ/10HR (మొత్తం చికిత్సా కాలం 12 నెలలు) ద్వారా నయం చేయబడుతోంది. అయితే ఇది 2HREZ/4HR కంటే మేలైనదని చెప్పడానికి ఎలాంటి ఆధారం లేదు. స్వల్ప కాల చికిత్స సమానంగా ఉంటే, ప్రశ్నకు సమాధానమిచ్చే వైద్యసంబంధ పరీక్ష (క్లినికల్ ట్రయల్) చేసుకునే విధంగా ఎవరికీ తగిన ధైర్యం ఉండదని చెప్పొచ్చు.
ఐసోనియాజిద్‌ను మినహాయించే నియమావళి
UKలో ఐసోనియాజిద్ నిరోధకత రాసే సమయం (25 ఫిబ్రవరి 2006) లో సుమారు 6 నుంచి 7%కి కారణమయింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా, ఇది సర్వసాధారణంగా తలెత్తిన నిరోధ రకం. అందువల్ల చికిత్స మొదట్లో HREZ ఉపయోగించమంటూ ప్రస్తుతం చేస్తున్న సిఫారసు అనేది సూక్ష్మగ్రాహ్యతల వరకు తెలియదు. ప్రస్తుత నివేదిత విజృంభణల (లండన్‌లోని ప్రస్తుత INH-నిరోధక క్షయ విజృంభణ) గురించి తెలుసుకోవడానికి ఇది ప్రయోజనకరం.
క్షయ ఐసోనియాజిద్-నిరోధక జాతికి గురికానున్న ఎవరైనా ఒక రోగి రెండు నెలల HREZ చికత్సను పూర్తి చేశాడని గుర్తించినప్పుడు తదుపరి 10 నెలలకు అతను RE తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ రోగి ఐసోనియాజిద్ (రోగి ఒకవేళ చక్కగా పర్యవేక్షించబడినప్పుడు 2REZ/7RE అనేది అంగీకరించబడినప్పటికీ) పట్ల అసహనంగా ఉంటే అదే విధంగా జరుగుతుంది. మోక్సిఫ్లోక్సాసిన్ వంటి ఒక క్వినోలోన్‌ను చేర్చే ప్రత్యామ్నాయంతో US 6RZEని సిఫారసు చేసింది. ఇలాంటి అన్ని నియమాలకు ఆధార స్థాయి పేలవంగా ఉంటుంది. అంతేకాక ఒకటి తర్వాత మరొక దానిని సిఫారసు చేయడం కూడా తక్కువే.
రిఫాంపిసిన్‌ను మినహాయించే నియమావళి
క్షయ కారకాలు ఐసోనియాజిద్, తో పాటు రిఫాంపిసిన్ పట్ల నిరోధకతను కలిగి ఉండటం అరుదుగా జరుగుతుంటుంది. అయితే రిఫాంపిసిన్ తీరు అసాధారణమేమీ కాదు (రిఫాంపిసిన్‌ను నిలపడానికి కాలేయపు వ్యాధి లేదా థ్రోంబోసిటోపానియా (రక్తంలో ప్రవహించు ప్లేట్‌లెట్‌లు తక్కువగుట) సర్వసాధారణ కారణాలు). తొలి ప్రాధామ్య ఔషధాల్లో, రిఫాంపిసిన్ కూడా అత్యంత ఖరీదైనదే. అందువల్ల కటిక పేద దేశాల్లో, రిఫాంపిసిన్‌ను వైద్య నియమావళి నుంచి మినహాయించడం తరచూ జరుగుతుంటుంది. రిఫాంపిసిన్ అనేది క్షయవ్యాధి చికిత్సకు అందుబాటులో ఉండే అత్యంత బలమైన సూక్ష్మజీవనాశక ఔషధం రిఫాంపిసిన్‌ను మినహాయించే అన్ని వైద్య నియమాలు ప్రామాణిక నియమావళి కంటే ప్రత్యేకంగా సుదీర్ఘమైనవి.
ఈ దిశగా ఒక క్వినోలోన్ (ఉదాహరణకు, MXF) ను చేర్చే ప్రత్యామ్నాయంతో 18HE లేదా 12HEZని UK 9 నుంచి 12HEZని US సిఫారసు చేశాయి.
పిరాజినామైడ్‌ను మినహాయించే నియమావళి
PZA అనేది దద్దురు, కాలేయపు వ్యాధి HREZ నియమావళిలోని బాధాకరమైన కీళ్లనొప్పికి సాధారణ కారణం. దీనిని తట్టుకోలేని రోగులకు ఇది సురక్షితంగా నిలిపివేయబడుతుంది. వివిక్త PZA నిరోధం అనేది M. క్షయవ్యాధిలో అసాధారణమైనది. అయితే M. బోవిస్ అనేది సహజంగా PZA పట్ల నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది. పూర్తిగా సున్నితమైన క్షయ చికిత్సకు PZA కీలకమైనది కాదు. మొత్తం చికిత్సా కాలాన్ని తొమ్మిది నెలల నుంచి ఆరు నెలలకు కుదించడం దీని ప్రధాన యోగ్యతగా చెప్పబడుతుంది.
UK పరీక్షల ద్వారా చక్కటి ఆధారం లభించింది. 9HR వైద్య నియమావళి M. క్షయవ్యాధికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. అంతేకాక ఇది M. బోవిస్ చికిత్సకు ఉపయోగించే తొలి ప్రాధామ్య నియమావళి కూడా.
ఇథాంబూతల్‌ను మినహాయించే నియమావళి
EMB ప్రతికూలత లేదా నిరోధం అనేది అరుదుగా ఉంటుంది. ఎవరైనా ఒక రోగి నిజంగా అసహనంగా ఉన్నా లేదా EMB పట్ల నిరోధకతను కలిగిన క్షయ బారిన పడితే 2HRZ/4HR అనేది కచ్చితంగా ఆమోదయోగ్యమైన నియమావళిగా చెప్పబడుతుంది. INH RMP రెండింటికీ స్పందించే క్షయ చికిత్సలో EMB ఎలాంటి పాత్రనూ పోషించదు. ప్రారంభ నియమావళిలో దీనిని చేర్చడానికి ఏకైక కారణం INH నిరోధక రేట్లు పెరగడమే. INH నిరోధక రేట్లు తక్కువగా ఉన్నట్లు తెలిసినా లేదా ప్రమాదకర క్షయ కారకం అనేది INH-స్పందన కలిగినదిగా తెలిసినా, అప్పుడు ఏదేమైనా EMBని ఉపయోగించాల్సిన అవసరముండదు.
కాలేయపు వ్యాధి
మద్యపాన కాలేయపు వ్యాధిగ్రస్తులు క్షయవ్యాధి బారిన పడే ప్రమాదం అధికం. క్షయవ్యాధి ఆంత్రవేష్టణం శోధ సంభవం ప్రత్యేకించి, కాలేయపు కాఠిన్యత వ్యాధిగ్రస్తుల్లో అధికంగా ఉంటుంది.
క్షయ చికిత్స ద్వారా కాలేయపు వ్యాధి వచ్చినట్లు భావిస్తే తప్ప, ఆ వ్యాధి ఉన్నట్లు నిర్థారించబడిన రోగుల మోతాదుల విషయంలో ఎలాంటి మార్పులు అవసరం లేదు. కాలేయపు వ్యాధిగ్రస్తులు PZAని పక్కనపెట్టడం మంచిదని కొన్ని సంస్థలు సూచించాయి. తొలి ప్రాధామ్య ఔషధాల వల్ల PZA ఔషధ-ప్రేరిత కాలేయపు వ్యాధిని కలిగించే సామర్థ్యం అధికంగా కలిగి ఉంటుంది.
కాలేయపు వ్యాధి ముందుగానే కలిగి ఉన్న రోగులు క్షయ చికిత్స చేయించుకునే సమయంలో వారి కాలేయ పనితీరు పరీక్షలను క్రమం తప్పకుండా తప్పక చేయించుకోవాలి.
ఔషధ-ప్రేరిత కాలేయపు వ్యాధి గురించి పైన ఒక ప్రత్యేక విభాగంలో చర్చించడం జరిగింది.
గర్భధారణ
గర్భధారణ అనేది క్షయకి ఒక ప్రమాదాంశం కాదు.
రిఫాంపిసిన్ హార్మోను సంబంధ గర్భవిచ్ఛిత్తిని తక్కువ సమర్థవంతంగా చేస్తుంది. అందువల్ల క్షయవ్యాధి చికిత్స చేయించుకునేటప్పుడు గర్భ నిరోధం విషయంలో అదనపు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సిన అవసరముంది.
గర్భస్రావ ప్రమాదం మరింత పెరగడం భారీగా భ్రూణ సంబంధిత అసాధారణత గర్భవతి చికిత్సలతో గర్భంలోని నయం చేయని క్షయ సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. గర్భంతో ఉన్నప్పుడు క్షయ చికిత్స చేయించుకుంటుంటే PZA వాడకుండా ఉండటం మంచిదని US మార్గదర్శకాలు సూచించాయి. అయితే UK WHOలు మాత్రం అలాంటి మార్గదర్శకాలను సూచించలేదు. క్షయ ఉన్న గర్భవతుల చికిత్స పరంగా విస్తృతమైన అనుభవం ఉంది. గర్భంలో PZA విషపూరిత ప్రభావం ఇప్పటి వరకు గుర్తించబడలేదు. RMP అధిక మోతాదులు (మానవుల్లో ఉపయోగించే దాని కంటే చాలా ఎక్కువ) జంతువుల్లో నాడీ సంబంధ నాళిక లోపాలకు కారణమవుతాయి. అయితే మానవుల్లో అలాంటి ప్రభావం ఇప్పటివరకు గుర్తించబడలేదు. గర్భం దాల్చినప్పుడు బాలింత దశసమయంలో కాలేయపు వ్యాధి సంభవించే ప్రమాదం అధికం. పిల్లలను మోసే వయసున్న మహిళలందరికీ క్షయ చికిత్స పూర్తయ్యేంత వరకు గర్భందాల్చవద్దని సూచించడం వివేకం అనిపించుకుంటుంది.
అమీనోగ్లైకోసైడ్‌లు (STM, కాప్రియోమైసిన్, అమికాసిన్) గర్భం సమయంలో జాగ్రత్తతో వాడాలి. ఎందుకంటే, పుట్టబోయే శిశువుకు అవి బధిరత్వాన్ని కలిగించవచ్చు. చికిత్స చేసే వైద్యుడు శిశువుకు ఎలాంటి సంభవనీయ హాని జరగకుండా తల్లికి చికిత్సను అందించడంపై ప్రయోజనాలను అంచనా వేయాలి. అమీనోగ్లైకోసైడ్‌లతో చికిత్స పొందిన తల్లుల పిల్లల విషయంలో చక్కటి ఫలితాలను నమోదు చేయాలి. పెరూలోని అనుభవం MDR-క్షయ చికిత్స అనేది గర్భం తొలగించుకోమని సిఫారసు చేయడానికి కారణం కాదని చూపింది. అందువల్ల చక్కటి ఫలితాలు సాధ్యమే.
మూత్రపిండ వ్యాధి
మూత్రపిండ క్రియాలోపం ఉన్న రోగులకు క్షయ వచ్చే అవకాశం 10 నుంచి 30 రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది. మూత్రపిండ వ్యాధి ఉన్న రోగులకు వ్యాధినిరోధక శక్తిని అణచిపెట్టే మందులను ఇవ్వడం లేదా సరైనది అని భావిస్తే, గుప్త క్షయవ్యాధి చికిత్స చేయడానికి వారికి అవయవ మార్పిడి చేయడాన్ని ఆలోచిస్తారు.
అమీనోగ్లైకోసైడ్‌లు (STM, కాప్రియోమైసిన్ అమికాసిన్) సున్నితం నుంచి తీవ్రమైన మూత్రపిండ సమస్యలు ఉన్న రోగులకు ఇవ్వరాదు. అందుకు కారణం మూత్రపిండాలు దెబ్బతినే ప్రమాదం మరింత ఎక్కువవడం. అమీనోగ్లైకోసైడ్‌ల వినియోగాన్ని దూరం చేయకుంటే (ఉదాహరణకు, ఔషధ నిరోధక క్షయని నయం చేయడంలో) రక్తరసి స్థాయిలను తప్పకుండా నిశితంగా పరిశీలించాలి. ఏవైనా దుష్ప్రభావాలు (ప్రత్యేకించి చెవుడు) గుర్తిస్తే, వాటిని వెంటనే తెలపాలని వారిని అప్రమత్తం చేయాలి. ఒకవేళ రోగి ముగింపు దశ మూత్రపిండ క్రియాలోపాన్ని కలిగి ఉండి, మిగిలిన మూత్రపిండం పనితీరు ప్రయోజనకరంగా లేకుంటే అప్పుడు అమీనోగ్లైకోసైడ్‌లను ఉపయోగించవచ్చు. అయితే అది కూడా మందుల స్థాయిలను సులువుగా లెక్కించగలిగితే మాత్రమే ఉపయోగించాలి (తరచూ అమికాసిన్ స్థాయిలను మాత్రమే లెక్కిస్తారు).
మృదుల మూత్రపిండ వైకల్యం విషయంలో, క్షయ చికిత్సకు సాధారణంగా వాడే ఏదైనా ఇతర మందుల మోతాదులో ఎలాంటి మార్పు చేయవలసిన అవసరం లేదు. తీవ్రమైన మూత్రపిండ లోపంలో (GFR<30), EMB మోతాదు సగం ఉండాలి (లేదా పూర్తిగా మినహాయించాలి). PZA మోతాదు 20 mg/kg/day (UK సిఫారసు) లేదా సాధారణ మోతాదుకు మూడు వంతులు (US సిఫారసు). అయితే దీనిని సమర్థించడానికి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన ఆధారం మాత్రం లేకపోవడం గమనార్హం.
HIV
HIV రోగుల్లో, HIV చికిత్స చేయాలంటే వీలైతే క్షయ చికిత్స ముగిసేంత వరకు వేచి ఉండాలి.
ప్రస్తుత UK సూచన (బ్రిటీష్ HIV సంఘం)
మూర్ఛ
హఠాత్తుగా మూర్ఛ రావడంతో INH అధికంగా సంబంధం కలిగి ఉండొచ్చు. INHని తీసుకునే మూర్ఛ రోగులందరికీ రోజూ పిరిడాక్సిన్ 10 mg తప్పక ఇవ్వాలి. మూర్ఛ రోగం లేని రోగుల్లో INH మూర్ఛలను కలిగిస్తుందని చెప్పడానికి ఎలాంటి ఆధారం లేదు.