cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
డేనియల్ మనోహర్
ఫస్ట్-క్లాస్
1997-98 మధ్య ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ లోకి ఆరంగ్రేటం చేశాడు. 2007 డిసెంబరు 25 నుండి 28 వరకు హైదరాబాదు నగరంలో ఉత్తర ప్రదేశ్ క్రికెట్ జట్టుతో జరిగిన మ్యాచ్ లో చివరిసారిగా ఆడాడు. 73 మ్యాచ్‌ల్లో 33.68 బ్యాటింగ్ సగటుతో 4,009 పరుగులు చేశాడు. ఇందులో 8 సెంచరీలు, 20 అర్థసెంచరీలు ఉన్నాయి. 144 పరుగులతో అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోర్ చేశాడు. బౌలింగ్ లో 4,083 బంతులు వేసి 65 వికెట్లు తీశాడు.
లిస్టు-ఎ
1997-98 మధ్య లిస్టు-ఎ క్రికెట్ లోకి ఆరంగ్రేటం చేశాడు. 2007 ఫిబ్రవరి 13న హైదరాబాదు నగరంలో ఆంధ్ర క్రికెట్ జట్టుతో జరిగిన మ్యాచ్ లో చివరిసారిగా ఆడాడు. 36 మ్యాచ్‌ల్లో 37.85 బ్యాటింగ్ సగటుతో 1,287 పరుగులు చేశాడు. ఇందులో 2 సెంచరీలు, 8 అర్థసెంచరీలు ఉన్నాయి. 131 పరుగులతో అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోర్ చేశాడు. బౌలింగ్ లో 390 బంతులు వేసి 13 వికెట్లు తీశాడు.
ఝంకారధ్వని రాగం
ఝంకారధ్వని రాగం కర్ణాటక సంగీతంలో ఒకరాగం. ఇది కర్ణాటక సంగీతం లోని 72 మేళకర్త రాగాలలో 19వ రాగం. ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కర్ణాటక సంగీత పాఠశాలలో ఈ రాగాన్ని "ఝంకారభ్రమరి" రాగం అంటారు.
రాగ లక్షణాలు
ఈ రాగంలోని స్వరాలు చతుశ్రుతి ఋషభము, సాధారణ గాంధారము, శుద్ధ మధ్యమము, శుద్ధ ధైవతము, శుద్ధ నిషాధము. ఇది 55వ మేళకర్త శ్యామలాంగి రాగానికి సమానమైన శుద్ధ మధ్యమ రాగము.
ప్రేమజ్వాల
ప్రేమజ్వాల 1983 అక్టోబర్ 3న విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
మూలాలు
వర్గం:రాజబాబు నటించిన సినిమాలు వర్గం:నూతన్ ప్రసాద్ నటించిన చిత్రాలు
తేయాకు
తేయాకు ఒక చిన్న పొద. దీని లేత ఆకులు, చిగుర్లు నుండి తేనీరు తయారుచేస్తారు. తేయాకు మొక్క శాస్త్రీయ నామం (కెమాలియా సైనెన్సిస్). ఇది పుష్పించే మొక్కలలోని థియేసి కుటుంబంలోని కెమాలియా ప్రజాతికి చెందినది. అన్ని రకాల తేనీరు ఈ మొక్కలలోని వివిధ జాతుల నుండి వివిధ పద్ధతులలో తయారుచేస్తారు. కొన్ని రకాల తేనీరు ఈ మొక్క లేత కొమ్మల నుండి లేదా కాండం నుండి తయారుచేస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబరు 15న అంతర్జాతీయ టీ దినోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది.
ఈ మొక్క పేరులోని 'సైనెన్సిస్' అనగా లాటిన్ భాషలో చైనీస్ అని అర్ధం. 'కెమాలియా' పేరును లిన్నేయస్ క్రైస్తవ మతబోధకుడైన రివరెండ్ జార్జి జోసెఫ్ కేమెల్ (1661-1706) పేరును లాటిన్ లోకి మార్చగా వచ్చినది. ఈ మొక్క పాత పేర్లు థియా సైనెన్సిస్ లేదా థియా విరిడిస్.
తేయాకు రకాలు
Several varieties of C. sinensis are used for tea production:
అస్సామ్ తేయాకు
The most volume comes from the Assam variety (sometimes called C. sinensis var. assamica or C. assamica), predominantly grown in the Assam region. It is a small tree (single stemmed) with large leaves. In the wild it reaches a height of 6 to 20 meters (20–65 feet) and is native to north-east India, Myanmar, Vietnam, and south China. In tea estates it is kept trimmed to just above waist level. A lowland plant, it requires a high rainfall but good drainage. It does not tolerate extreme temperatures. Discovered in 1823 (though used earlier by local people in their brews), it is one of the two original tea plants. All Assam teas and most Ceylon teas are from this plant. The Assam plant produces malty, earthy drinks, unlike the generally flowery yield of the China plant.
thumb|right|200px|Seed bearing fruit of Camellia sinensis
చైనా తేయాకు
The Chinese plant (sometimes called C. sinensis var. sinensis) is a small-leaved bush with multiple stems that reaches a height of some 3 meters. It is native to south-east China. The first tea plant to be discovered, recorded and used to produce tea three thousand years ago, it yields some of the most popular teas.
కంబోడియా తేయాకు
The Cambodian plant is sometimes called C. sinensis var. parvifolia. Its leaves are in size between the Assam and Chinese varieties; it is a small tree with several stems. It is sometimes referred to as a hybrid of the Assam and China plants.
మూలాలు
వర్గం:థియేసి
సైమన్ అఛిక్గ్యొజ్యాన్
సైమన్ అఛిక్గ్యొజ్యాన్ ( 1939 ఫిబ్రవరి 6 – 1991 ఏప్రిల్ 30), నాగోర్నో-కరబఖ్ యుద్ధ ప్రారంభ దిశలో ఆర్మేనియన్ సైనిక కమాండర్లులో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తి. అతనిని ఆర్మేనియాకు హీరోగా పరిగణిస్తారు.
ప్రారంభ జీవితం, విద్య, వృత్తి
అఛిక్గ్యొజ్యాన్ రిమేనియా రాజ్యంలోని గలాటి లో ఒట్టోమాన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన హోవ్హన్నెస్, సిరన్యుష్ కు జన్మించాడు, వారు ఆర్మేనియన్ జెనోసైడ్ నుండి తప్పించుకున్న వారు. 1946 లో, తన కుటుంబం సోవియట్ ఆర్మేనియా పునరావాసం పొందారు. అఛిక్గ్యొజ్యాన్ 1960లో ఒక ఇంజనీర్-భూగోళ శాస్త్రజ్ఞుడిగా యెరెవాన్ రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రుడయ్యారు. 1961 నుండి 1990 వరకు, అర్మేనియా నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ లో జియోలాజికల్ సైన్సెస్ విభాగంలో పనిచేసి 1970లో భూగర్భశాస్త్రములో పి.హెచ్.డి.ను సంపాదించారు. అతను 70 పైగా అర్మేనియా జియాలజీ, ఖనిజాలు చెందిన శాస్త్రీయ ప్రచురణలకు రచయిత.
నాగోర్నో-కరబఖ్ యుద్ధం
కరబఖ్ ఉద్యమం 1988 ఫిబ్రవరిన ప్రారంభమైనది. ఎక్కువగా అర్మేనియన్ జనాభా కలిగిన సోవియట్ అజర్బేజాన్ కు చెందిన నాగోర్నో-కరబఖ్ అటానమస్ ఒబ్లాస్ట్ ప్రాంతాన్ని ఆర్మేనియాలో ఏకీకరణ చేయవలసినదిగా కోరుతూ ఈ ఉద్యమం జరిగింది. అజర్బేజాన్లకు, ఆర్మేనియన్లకు మధ్య ఉద్రిక్తతలతో వెంటనే ఒక ఒక సాయుధ పోరాటంగా పెరిగిండి దానినే నాగోర్నో-కరబఖ్ యుద్ధం అని పిలుస్తారు.
అఛిక్గ్యొజ్యాన్ 1989లో ఎ.ఆర్.ఎఫ్-అనుబంధిత నిర్లిప్తతలో చేరారు. ఆయన 1990లో యెరెవాన్ సిటీ కౌన్సిల్ లోకి ఎన్నికయ్యారు. 1991 ప్రారంభంలో, ఉద్రిక్తతలు క్రమంగా పెరిగి ఒక సాయుధ పోరాటంగ్ఆఅ మారి ఒక అనివార్య చర్యగా మారింది. 1991 ఏప్రిల్ చివరిలో, ఉమ్మడి సోవియట్, అజర్బైజాన్ భద్రతా దళాలు కలిసి ఆపరేషన్ రింగ్ ను మొదలు పెట్టాయి. ఇందులో వేల ఆర్మేనియా పౌరలను ఆ ప్రాంతం నుండి బహిష్కరించడం జరిగింది. తతుల్ క్రెపియాన్ (మరణానంతరం అర్మేనియా జాతీయ హీరో శీర్షిక లభించింది) సారథ్యంలోని ఆర్మేనియన్ వాలంటీర్ బృందాలు, సైమన్ అఛిక్గ్యొజ్యాన్. స్వీయ-రక్షణ కార్యకలాపాలను నిర్వహించారు. అయితే వారి చర్యలను సోవియట్ అజర్బేజా దళాలు తోసిపుచ్చాయి. 1991 ఏప్రిల్ 30న, అఛిక్గ్యొజ్యాన్ తో పాటు, క్రెపియాన్ ను మార్టునాషెన్ గ్రామంలో హతమార్చారు.
సూచనలు
వర్గం:1939 జననాలు వర్గం:1991 మరణాలు వర్గం:ఆర్మేనియా వ్యక్తులు
చూసి చూడంగానే
చూసి చూడంగానే 2020, జనవరి 31న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. ధర్మపథ క్రియేషన్స్ పతాకంపై రాజ్ కందుకూరి నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి శేష సింధు రావు దర్శకత్వం వహించాడు. శివ కందుకూరి, వర్ష బొల్లమ్మ, మాళవిక సతీశన్‌ తొలిసారిగా నటించిన ఈ చిత్రానికి గోపి సుందర్ సంగీతం అందించాడు.
కథా సారాంశం
తల్లిదండ్రుల బలవంతంతో ఇంజనీరింగ్‌లో చేరిన సిద్ధు (శివ కందుకూరి), ఐశ్వర్య (మాళవిక)తో ప్రేమలో పడతాడు. ఇంజనీరింగ్‌ చివర్లో ఐశ్వర్య సిద్ధును వదిలేస్తుంది. ఆ డ్రిపెషన్‌తో ఇంజనీరింగ్‌ పూర్తిచేయకుండా మూడేళ్లు కష్టపడి వెడ్డింగ్‌ ఫొటోగ్రాఫర్‌గా సెటిల్‌ అవుతాడు. ఆ సమయంలో ఒక పెళ్లిలో శృతిని (వర్ష) చూసి ప్రేమిస్తాడు. అయితే, శృతి ఇంజనీరింగ్‌లోనే సిద్ధును ప్రేమిస్తుందికానీ, ఆ విషయం సిద్ధుకు చెప్పదు. ఇదే సమయంలో శృతి బాయ్‌ఫ్రెండ్‌ విరాట్‌ వచ్చి ప్రపోజ్‌ చేయడంతో శృతి కూడా ఓకే చెపుతుంది. ఆ తర్వాత శృతి, సిద్దుల మధ్య ఏం జరిగింది. చివరకు వాళ్లిద్దరు ఒకటయ్యారా. విరాట్‌తోనే శృతి పెళ్లి జరిగిందా అనేది మిగతా కథ.
పాటలు
ఈ చిత్రానికి గోపి సుందర్ సంగీతాన్ని అందించాడు. మధుర ఆడియో ద్వారా ఈ చిత్రంలోని పాటలు విడుదలయ్యాయి.
విడుదల
ఈ చిత్రం 2020, జనవరి 31న సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ ద్వారా విడుదలయింది.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:2020 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథ చిత్రాలు
పండుల రవీంద్రబాబు
పండుల రవీంద్రబాబు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం కు ప్రాతినిద్యం వహిస్తున్న 16వ పార్లమెంటు సభ్యుడు. అతను తెలుగుదేశం పార్టీ తరపున సార్వత్రిక ఎన్నికలు,2014 లో గెలుపొందాడు. అతను నవంబరు 8 1955 న జన్మించాడి. అతను 2014 వరకు ఇండియన్ రెవెన్యూ సర్వీసులో అధికారిగా పనిచేసేవాడు. ఆ ఉద్యోగానికి 2014లో రాజీనామా చేసి లోక్‌సభ ఎన్నికలలో పోటీచేసి గెలుపొందాడు. అతను మంచి వక్త, సామాజిక సమస్యల పట్ల చర్చల పట్ల ఆసక్తి గలవాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
అతను సునీతా రవీంద్రబాబును జూన్ 12, 1985న వివాహమాడాడు. వారికి ఇద్దరు కుమార్తెలు.
రాజకీయ జీవితం
అతను భారత దేశ 16వ లోక్ సభ సభ్యునిగా ఎన్నికైనాడు. లోక్‌సభలో ఆయన షెడ్యూల్ కులాలు, తరగతుల సంక్షేమ కమిటీకి సభ్యునిగానూ, పెట్రోలియం, సహజవాయువు స్టాండిగ్ కమిటీకి సభ్యునిగానూ ఉన్నాడు.
మూలాలు
వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:1955 జననాలు వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
భలే మంచి చౌకబేరమ్
thumb|సినిమా పోస్టర్ భలే మంచి చౌకబేరమ్‌ 2018లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. శ్రీసత్యసాయి ఆర్ట్స్‌, కె.కె. రాధామోహన్‌ సమర్పణలో అరోళ్ళ గ్రూప్‌ పతాకంపై అరోళ్ళ సతీష్‌కుమార్‌ నిర్మించిన ఈ చిత్రంలో నవీద్‌, యామిని భాస్కర్ హీరో హీరోయిన్లుగా నటించగా మురళీకృష్ణ ముడిదాని దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమా 2018 అక్టోబరు 5న విడుదలైంది.
కథ
ఉద్యోగం కోసం బ్రోకర్ల సాయంతో దుబాయ్ వెళ్లిపోదామని సొంతూరు నుంచి హైదరాబాదు వచ్చిన పార్థు (నవీద్), సలీమ్ (నూకరాజు) ఓ దళారీ చేతిలో మోసపోతారు. గత్యంతరం లేక హైదరాబాదులో చిన్న ఉద్యోగాలు చేస్తూ గడిపేస్తుంటారు. మరో పక్క మాజీ ఆర్మీ మేజరైన అయిన (రాజా రవీంద్ర) భారతదేశ రహస్యాల ఫైలును అమ్మేయాలని చూస్తాడు. అనుకోకుండా ఓ సంఘటన కారణంగా ఆ ఫైలి కొరియర్ బాయ్ అయిన సలీమ్ (నూకరాజు) కి దొరుకుతుంది. అతడు ఆ ఫైలును తెరిచి సగం చదివి.. దేశ రహస్యాలను పాకిస్తాన్‌కు అమ్ముదామని చూస్తాడు.
అయితే, మొదట్లో దీనికి ఒప్పుకోని పార్థు, ఆర్థిక సమస్యల కారణంగా చివరికి ఆ పని చేయడానికి అంగీకరిస్తాడు. ఈ క్రమంలో పాకిస్తానీ టెర్రరిస్టు అస్లామ్ భాయ్ తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంటారు. అంతలో తన ఫైలు కోసం వెతుకుతున్న రాజా రవీంద్రకి అది పార్థు, సలీమ్ ల దగ్గర ఉందని తెలుస్తుంది. మరి వారి నుండి తన ఫైల్ ను తిరిగి సంపాదిస్తాడా, లేదా? అసలు ఆ ఫైల్ ను పార్థు, సలీమ్ తీవ్రాదులకు అమ్ముతారా? అయినా ఆ ఫైలులో అంతగా రహస్యాలు ఏమున్నాయి అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
మూలాలు
వర్గం:2018 తెలుగు సినిమాలు
పొగాకు
పొగాకు లేదా పొగ చెట్టు (Tobacco) సొలనేసి కుటుంబానికి చెందిన ఒక చిన్న మొక్క. వీని నుండి పొగ విడుదలౌతున్నందు వలన దీనికి 'పొగాకు' అనే పేరు వచ్చింది. దీని ఆకుల నుండి సిగరెట్లు, చుట్టలు తయారుచేస్తారు. కొన్ని రకాల తాంబూలాలలో కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు.
పొగాకు వ్యవసాయ ఆధారిత ఉత్పత్తి, మత్తు కలిగించే పదార్దం కూడ.అమెరికాలో దీనిని చాలకాలం క్రితం వైద్యానికి, పూజలకు ఉపయొగించెవారు. ఉత్తర అమెరికాని యూరోపియన్ దేశాలు వలస రాజ్యంగా ఏర్పరచుకున్మాక పొగాకు మత్తు పదార్దంగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. దీని వల్ల దక్షిణ అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థ చాల వరకు పొగాకు ఉత్పత్తి మీద ఆధారపడేది. అమెరికా అంతర్యుద్ధం తరువాత డిమాండ్ పెరిగడంతొ సిగరెట్ బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. తొంభైలలో అమెరికా పొగాకు వివాదం వచ్చెవరకు పొగాకు పరిశ్రమ అభివృధ్ధి చెందింది.
నికోటిన్ యొక్క వ్యసనపరుడైన లక్షణాల కారణంగా, సహనం కోల్పోయి మరొకరిపై ఆధారపడతాడు. పొగాకు వాడేవారు 1.1 బిలియన్ల మంది, వయోజన జనాభాలో 1/3 మంది ప్రజలు ధూమపానానికి అలవాటుపడినట్లు లెక్కలు చెపుతున్నట్లు, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరణానికి ప్రధాన కారణం అని నివేదించింది.ప్రస్తుతం ఇది సంవత్సరానికి 5.4 మిలియన్ల మరణాలకు కారణమవుతుందని అంచనా వేసింది.
పొగాకును ఇతర వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మాదిరిగానే సాగు చేస్తారు. కీటకాల నుండి దాడులను నివారించడానికి విత్తనాలను చల్లని ఫ్రేములు లేదా హాట్‌బెడ్‌లలో విత్తుతారు, తరువాత పొలాల్లోకి నాటుతారు. పొగాకు వార్షిక పంట, ఇది సాధారణంగా పెద్ద సింగిల్-పీస్ వ్యవసాయ పరికరాలలో పండిస్తారు.పంట తరువాత, పొగాకు క్యూరింగ్ కోసం అనుమతించబడుతుంది, ఇది కెరోటినాయిడ్ల నెమ్మదిగా ఆక్సీకరణ, క్షీణతను అనుమతిస్తుంది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి సాధారణంగా పొగ యొక్క "సున్నితత్వం" కు కారణమైన లక్షణాలను స్వీకరించడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది. దీనిని అనుసరించి, పొగాకు ధూమపానం, చూయింగ్, స్నిఫింగ్, ఇతర రకాలైన వివిధ రకాల వినియోగాలలో నిండి ఉంటుంది.
పొగాకు సాగుబడి
మెట్ట ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా పండే ఈ పొగాకును మిగిలిన పంటల మాదిరిగానే పెంచి ఆకులు కోతకు వచ్చాక కోసి వాటిని బేళ్ళుగా కట్టలు కట్టి ఎండబెడతారు.భారతీయ పొగాకు బోర్డు ఉత్పత్తి, ఉత్పత్తి నియంత్రణ సంఘం (ఉత్పత్తి సంఘం), గుంటూరులో 2011 ఆగస్టు 11 నాడు సమావేశమైంది. దేశంలో ఉన్న పొగాకు నిల్వలు, ప్రస్తుత మార్కెట్ ఉన్న తీరు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పొగాకు పంట తీరుతెన్నులు, ధరవరలు, తదితర అంశాలపై అధికారులు సమావేశంలో చర్చించారు. ఇటీవల రైతుప్రతినిధులు, వ్యాపార వర్గాలు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలపై కూడా సమావేశంలో చర్చించారు. ప్రస్తుతం పొగాకు ధరల్లో ఉన్న హెచ్చు తగ్గులు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా, నెలకొన్న పరిస్థితులను, అనుసరించి 2011-12 సంవత్సరపు పంట పరిమితిని గత సంవత్సరం పంట పరిమితి (170 మిలియన్ కిలోలు) కంటే ఐదు శాతం తగ్గించాలని (162 మిలియన్ కిలోలు), ఈ సంఘం సిఫార్సు చేసింది
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:సొలనేసి వర్గం:పొగాకు ఉత్పత్తులు
1922-24 మన్య విప్లవం
1922-1924 మధ్యకాలంలో రంప లేదా మన్యం అటవీ ప్రాంతంలో అల్లూరి సీతారామరాజు నేతృత్వంలో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వంపై స్థానిక గిరిజనులు చేసిన తిరుగుబాటును మన్య విప్లవంగా పిలుస్తారు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలోని మోగల్లు ప్రాంతానికి చెందిన క్షత్రియ కులస్తుడు, జాతీయోద్యమ భావాలు కలిగిన యువకుడు అల్లూరి సీతారామరాజు రంప ప్రాంతానికి స్థానికులైన గిరిజన నాయకులు గం గంటందొర, గం మల్లుదొర, అగ్గిరాజు, యెండు పడాల్ వంటివారితో సహకారంతో గిరిజనుల మద్దతుతో ఈ విప్లవోద్యమానికి నాయకత్వం వహించాడు.
గిరిజనుల జీవికలో ముఖ్యమైన భాగాలైన పోడు వ్యవసాయం, తేనె వంటి అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ వంటివాటిని నిషేధించడం, నియంత్రించడమో చేసి అటవీ వనరులను అన్యాయంగా దోచుకుంటూండడం, గిరిజనుల నుంచి పన్నులు వసూలుచేసే మత్తాదారుల అధికారాలు తొలగించడం, మైదాన ప్రాంతం నుంచి బ్రిటీష్ వారు ప్రోత్సహించగా వచ్చిన వ్యాపారులు వీరి అమాయకత్వం ఆధారంగా గిరిజనులను నష్టాలపాలు చేయడం వంటి కారణాలతో ఈ ప్రాంతంలో 19వ శతాబ్ది చివరి దశకాల్లోనూ, 20వ శతాబ్ది తొలినాళ్ళలోనూ కొన్ని తిరుగబాట్లు (పితూరీలని పేరు) జరిగాయి. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం వీటిని అణచివేసినా దోపిడీ కొనసాగించడం, కరువుకు ఈ విధానాలు తోడై గిరిజనులు ఆకలితోనూ, స్వతంత్ర జీవనం కోల్పోవడంతోనూ ఆగ్రహంతో ఉండడం ఈ తిరుగుబాటుకు కొన్ని కారణాలు. అల్లూరి సీతారామరాజు స్వయంగా జాతీయోద్యమంలో పాల్గొన్న వ్యక్తి. ఈ తిరుగుబాటు స్వభావంలో జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తి, స్వాతంత్ర్య పోరాట లక్ష్యాలు ఉన్నాయా అన్న విషయంపై చరిత్రకారులకు భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
1922 ఆగస్టు 22న ఈ తిరుగుబాటులోని తొలి దాడి ప్రారంభమైంది. ప్రధానంగా రంప అటవీ ప్రాంతంలోని పలు పోలీసు స్టేషన్ల మీద దాడులు జరిగాయి. ఈ దాడుల అనంతరం స్టేషన్‌లోని ఆయుధాలు తిరుగుబాటుదారులు జప్తుచేసుకుని వెళ్ళేవారు. 1922 సెప్టెంబరులో ఈ తిరుగుబాటును అణచడానికి ఏర్పాటుచేసిన ప్రత్యేక పోలీసు దళాన్ని తిరుగుబాటులు సమర్థవంతంగా దెబ్బతీయడంతో వారికి గౌరవం పెరిగింది. ప్రత్యేకించి బ్రిటీష్ ఉన్నతాధికారులనే లక్ష్యంగా చేసుకుని పలువురుని హతమార్చారు.
1923లో ఉద్యమాన్ని దెబ్బతీయడానికి పోలీసులు గిరిజనులను చిత్రహింసలు పెట్టినా వారు ఉద్యమకారుల పక్షానే నిలిచారు. అయితే మత్తాదారులను మాత్రం బ్రిటీష్ వారు లొంగదీసుకోగలిగారు. ఆ మద్దతుతో ఒక్కో నాయకుడినీ పట్టుకుని, కొందరిని మట్టుపెట్టి తుదకు సీతారామరాజును 1924 మే 7న పట్టుకుని కాల్చిచంపి తిరుగుబాటును అణచివేశారు. ఈ తిరుగుబాటు తదనంతర కాలంలో ఆంధ్ర ప్రాంతంలో సాగిన జాతీయోద్యమానికి స్ఫూర్తిని అందించింది. ఉద్యమ నాయకుడైన అల్లూరి సీతారామరాజును ప్రజలు స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడిగా గౌరవిస్తున్నారు.
నేపథ్యం
బ్రిటీష్ వలస ప్రభుత్వం రంప ప్రాంతంలోని గిరిజనుల జీవన విధానంపై వివిధ ఆంక్షలు పెట్టి, అటవీ ప్రాంతాన్ని దోపిడీ చేయడం ఈ విప్లవానికి నేపథ్యంగా ఉంది. మన్య విప్లవానికి భూమికను ఏర్పరిచిన కారణాలుగా ఈ కిందివి చెప్పుకోవచ్చు:
పోడు వ్యవసాయంపై ఆంక్షలు
స్థానిక గిరిజనులు తరతరాలుగా పోడు వ్యవసాయం చేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా రైతులు అడవిని కొంతమేర కొట్టి, అక్కడే ఆ కలప తగలబెడతారు. కలప తగలబెట్టడం వల్ల భూమికి ఎరువుగా ఉపకరిస్తుంది, క్రమంగా నెలల వ్యవధిలో వానలు పడ్డాకా వ్యవసాయం ప్రారంభించి జొన్నలు, రాగులు వంటివి పండించుకుంటారు. ఏటా ఒక్క పంటే పండించినా, పోడు వ్యవసాయ పద్ధతుల వల్ల బాగా పండి వారి అవసరాలకు సరిపోతుంది. వారి వ్యవసాయం వారి అవసరాలకు మాత్రమే పరిమితమైనది. తర్వాతి సంవత్సరం అడవిలో మరో చోట వ్యవసాయం చేసుకుని, ముందు వ్యవసాయం చేసిన ప్రాంతాన్ని అడవి పెరిగేందుకు వదిలేస్తారు.
ఇలా అప్పటివరకూ అడవిలో ఏ ప్రాంతాన్నైనా ఇష్టానికి సాగుచేసుకునే గిరిజనుల పద్ధతిపై బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఆంక్షలు విధించింది. అడవిలో చాలా ప్రాంతాల్లో చెట్లు కొట్టడం, పోడు వ్యవసాయం చేయడం నిషేధించారు. బ్రిటీష్ వారు అనుమతించిన ప్రాంతాలు రిజర్వు చేసిన ప్రాంతాలతో పోల్చుకుంటే అతి స్వల్పం. ఈ చర్య నిజానికి గిరిజనులను ఆకలితో మాడిపోయేలా చేసింది. అసహజమైన కరువును మన్యంలో సృష్టించింది.
ఈ ప్రాంతాల్లో కల్లు కరువు సమయంలోనూ, ఆహారం లభ్యం తక్కువగా ఉండే కాలాలలోనూ ప్రధానమైన ఆహారంగా ఉపకరిస్తూంటుంది. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం కల్లు తయారీ కోసం కాంట్రాక్టులు మంజూరుచేసే విధానాన్ని ఏర్పాటుచేసి, గిరిజనులు స్వంతానికి కల్లు కాయడాన్ని నిషేధించింది.
వనరుల దోపిడీ
కొండ ప్రాంతాల్లోకి బ్రిటీష్ వారు రోడ్డు సౌకర్యాలు ఏర్పరిచి మైదాన ప్రాంతాలకు చెందిన వ్యాపారస్తుల్ని ప్రోత్సహించారు. అటవీ ఉత్పత్తులను వ్యాపారులు అమ్మకాలు, కొనుగోళ్ళు చేయడం సాగించారు. వీటంతటిలో గిరిజనులకు లాభించేది లేకపోగా నష్టం చేకూరింది. మరోవైపు అప్పటికే పోడు వ్యవసాయాన్ని పరిమితం చేయడం, కల్లు కాచుకోవడాన్ని నిషేధించడం వంటి అనేక కార్యకలాపాల వల్ల స్వతంత్ర జీవన మార్గాలను గిరిజనులు కోల్పోయారు. మెల్లిగా తమ భూములపై ఆధిపత్యాన్ని కోల్పోవడంతో, భూమి ఆధారిత వ్యవస్థలోని వారు మార్కెట్ వ్యవసాయంలోకి మళ్ళి బలవంతులైన మైదాన ప్రాంతాల వారి వద్ద కౌలుదారులుగానో, లేక కలప వ్యాపారంలో అడవిలో కలప కొట్టేవారిగానో మారిపోయారు.
అటవీ ప్రాంతాల్లో కూలీలుగా మారిన గిరిజనులతో ప్రభుత్వం ప్రధానంగా రోడ్డు పనులు, కలప కొట్టే పనులు చేయించుకునేది. ఐతే వారికి సరియైన కూలీ డబ్బు ఇచ్చేది కాదు, కొన్ని సందర్భాల్లో కూలీ సొమ్ము ఇవ్వకుండానే పనులు చేయించుకునేది. చాలాసార్లు వారు నిర్ణయించే కూలీ డబ్బు మార్కెట్లో ఉన్నదాని కన్నా తక్కువగా ఉండేది. ప్రభుత్వం తర్వాత అటవీ కాంట్రాక్టురులు ఎక్కువమంది కూలీలకు పని కల్పించేవారు. ఐతే వారు స్థానిక అధికారులతో కుమ్మక్కై అమాయకులైన స్థానిక గిరిజనులకు తక్కువ కూలీ ఇచ్చి పనిచేయించుకునేవారు. దాంతో మొత్తంగా గిరిజనులు బానిసత్వంలో మగ్గిపోయే స్థితికి వచ్చారు.1922-24 నాటి తిరుగుబాటుకు కూలీల సమస్యతో నేరుగా సంబంధం ఉందని చాలామంది పరిశీలకులు భావించారు.
గిరిజనేతరులైన షావుకార్లు, కాంట్రాక్టర్లు విప్లవాన్ని ఏమేరకు ప్రభావితం చేశారన్న విషయంలో చరిత్రకారుల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమౌతున్నాయి. అటవీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో గిరిజనేతరుల ప్రమేయం విప్లవానికి ప్రధాన కారణమని కొందరు చరిత్రకారులు ప్రతిపాదిస్తూండగా,
మత్తాదారుల అధికారాల తొలగింపు
బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి ముందు నుంచి రంప ప్రాంతంలో పన్నుల వసూలుకు మత్తాదారుల వ్యవస్థ నెలకొనివుంది. మత్తాదారు అనే అధికారి లేక నాయకుడు స్థానికుల నుంచి నిర్ధారించిన కట్టుబడి (పన్నులు)ని వసూలు చేసి దాన్ని పరిపాలకుడైన రాజుకు ఇస్తూండేవారు. ఇందుకు గాను వారికి ప్రతిఫలంగా సొమ్ముతో పాటుగా పలు అధికారాలు కూడా దఖలు పడేవి. వీరికి కొండపై భూములు, వ్యవసాయం ఉండేది కాదు కానీ స్వంత వ్యవసాయంపై పన్ను కట్టనవసరం లేకపోవడం మొదలుకొని అనేక అధికారాలు ఉండేవి. నిజానికి రాజ ప్రతినిధిగా మత్తాదారులు నిజమైన అధికారులుగానూ, నిజమైన అధికారాన్ని అనుభవించేవారుగానూ ఉండేవారు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం వచ్చాకా వీరి అధికారాలను పరిమితం చేసింది. స్థానిక బ్రిటీష్ ఏజెంట్లు నిర్ధారించిన కట్టుబడి వసూలు చేయడం, వసూలు చేసినందుకు సొమ్మ రూపంలోనో, గింజల రూపంలోనో, పన్నులు లేని భూములను సాగుచేసుకునే రూపంలోనో వారికి ప్రతిఫలం దక్కే వ్యవస్థ ఏర్పాటైంది. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం దీన్ని పాలసీకి అనుగుణంగా మారేదిగా చేసింది, అవసరమైతే బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం వంశపారంపర్య హక్కు సహా ప్రతీ హక్కునూ తొలగించే అధికారం అట్టిపెట్టుకుంది. ఈ కారణాలన్నిటితోనూ స్థానిక రాజుల స్థాయి నుంచి మత్తాదారులను సాధారణ ఉద్యోగుల స్థాయికి తీసుకువచ్చారు బ్రిటీష్ వారు.దాంతో మత్తాదారులు కూడా సామాన్య గిరిజనులతో పాటుగా బ్రిటీష్ వారిపై వ్యతిరేకత పెంచుకున్నారు.
రామరాజు నాయకత్వం
1922-1924 మన్యం తిరుగుబాటు లేదా మన్య విప్లవానికి నాయకత్వాన్ని మైదాన ప్రాంతాలకు చెందిన, క్షత్రియ కులస్తుడైన అల్లూరి సీతారామరాజు వహించారు. సీతారామరాజు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మోగల్లుకు చెందినవారు. 1897న మోగల్లు గ్రామంలో జన్మించిన రామరాజు 5వ ఫారం వరకూ ఆంధ్రదేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో చదువుకున్నారు. చిన్నతనంలోనే జ్యోతిష్యం, హస్త సాముద్రికం, ఔషధ శాస్త్రం వంటివాటిపై ఆసక్తిని, అభినివేశాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. 18వ యేట రాజు సన్యాసాన్ని స్వీకరించి, అటవీ ప్రాంతాల్లో తిరుగుతూ ప్రజలకు మూలికల వైద్యం చేసేవారు. నిరాడంబరంగా జీవించడం, మూలకల వైద్యంతో ప్రజలకు సాయం చేయడం, అడవి జంతువులను శక్తితో లొంగదీయగలగడం వంటి వాటి వల్ల రాజుకు అక్కడి గిరిజనుల్లో మర్యాద లభించింది. ఆయన ఆధ్యాత్మికత, ఆయన చుట్టూ అల్లుకున్న కథలు ఆయనకు దాదాపుగా దైవత్వాన్ని ఆపాదించాయి. గిరిజనులు ఆయనకు బాణాలు, బుల్లెట్లు తాకవని, శరవర్షాన్ని కురిపించగలడనీ పలు విధాల కథలు ఆయన పరంగా చెప్పుకునేవారు. ఇవన్నీ ఆయనపై భయాన్ని కలిగించాయి. అన్నివిధాలుగానూ గౌరవం, భయం కలసి సీతారామరాజుకు బలమైన అనుచరులు లభించేలా చేసింది. ఆయనకు జాతీయవాదంతోనూ, జాతీయ నాయకులతోనూ అభినివేశం ఉండేది. గతంలో జాతీయోద్యమంలో పనిచేసిన అనుభవమూ ఉంది. గిరిజనుల భూములుపై, జీవన విధానంపై ఆంక్షలు విధించి, కూలీలుగా మార్చి, ఆ కూలీ కూడా సరిగా ఇవ్వని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ తీరును గిరిజనులు అర్థం చేసుకునందుకు, తిరగబడేందుకు సీతారామరాజు సహకరించారు. సీతారామరాజుకు ప్రధాన అనుచరులుగా గంటం దొర, మల్లయ్య దొర, అగ్గిరాజు, యెండు పడాల్ వంటివారు సైన్యనాయకత్వం చేపట్టారు. గం గంటయ్య దొర, గం మల్లయ్య దొర సోదరుల స్థానికజ్ఞతను ఆధారం చేసుకుని సీతారామరాజు అనేకమంది గిరిజనులను తిరుగుబాటులో చేర్చుకున్నారు.
ముట్టడులు, దాడులు, విప్లవకారుల విజయం
thumb|దేవీ పట్నం పాత పోలీస్‌స్టేషన్: మన్య విప్లవంలో భాగంగా అల్లూరి సీతారామరాజు, ఇతర విప్లవయోధులు దాడిచేసిన పోలీసుస్టేషన్లలో ఒకటి. 1922 ఆగస్టు 22, 23, 24 తేదీల్లో వరుసగా చింతపల్లి,కృష్ణదేవిపేట, రాజవొమ్మంగి పోలీసు స్టేషన్లను 50మందితో కూడిన సాయుధ దళంతో సీతారామరాజు ముట్టడించారు. ఈ ముట్టడుల అనంతరం సీతారామరాజు, అనుచరులు 26 తుపాకులు, 2,500 రౌండ్ల బుల్లెట్లు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ దాడి అనంతరం రామరాజు గూడెం చేరుకుని, గిరిజనులతో పండుగలో పాల్గొన్నారు. ఈ సందర్భంగా గిరిజనులను చైతన్యపరచి పోరాటానికి మద్దతుగా ఇంకొందరు కోయ యువకులను తన దళంలో చేర్చుకున్నారు.
సీతారామరాజు దళంతో ఈశాన్యంగా కిలంకోట, అక్కణ్ణుంచి తూర్పుకు గంగరాజుముద్గోల్ వంటి ప్రాంతాల్లో సంచరించారు. కొత్తగా నియమితులైన పోలీసు దళంతో వీరికి సెప్టెంబర్ 3, 1922న ఘర్షణ జరిగింది. ఈ ఘర్షణలో పోలీసులపై రాజు దళం విజయం సాధించింది. పోరాటంలో ఒక కానిస్టేబుల్ మరణించారు. అదే నెల 25 తేదీన సీతారామరాజు దళం దమనపల్లి ఘాట్ వద్ద బ్రిటీష్ అధికారులపై మెరుపు దాడిచేసింది. బ్రిటీష్ వారి గుంపులో హెడ్ ను వెళ్ళిపోనిచ్చి దాడి ప్రారంభించారు. వెనువెంటనే స్కాట్ కోవార్డ్, ఎల్.ఎన్.హేటర్ అన్న ఇద్దరు బ్రిటీష్ అధికారులను కాల్చి చంపారు. పోలీసులను చాలా ఇబ్బందికరమైన ప్రదేశంలోకి రానిచ్చి ఈ మెరుపుదాడి చేశారు. పై నుంచి వారిపై బండలు దొర్లించారు. కొందరు పోలీసులపై తుపాకీ దాడి సరిగా నడినెత్తిన బుల్లెట్ గాయమయ్యేలా జరిగింది. బ్రిటీష్ పోలీసు ఉన్నతాధికారులను లక్ష్యంగా చేసుకునే దాడులు చేస్తున్న విషయం ఈ దాడిలో స్పష్టమైంది. ఈ మెరుపుదాడి వల్ల తిరుగుబాటుదారులపై స్థానికంగా గౌరవం పెరిగింది. సెప్టెంబరు నెలాఖరుకు తిరుగుబాటు దారులకు పోలీసులు 4 వేర్వేరు ప్రదేశాల్లో ఎదురై దాడి జరుగగా, నాలుగు చోట్లా తిరుగుబాటు దారులు విజయం సాధించారు. యుద్ధ సమయంలో అల్లూరి సీతారామరాజు స్థానిక గిరిజనుల్లో విస్తృతమైన ప్రాచుర్యాన్ని, మర్యాదను పొందారు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఈ గెరిల్లా యుద్ధాన్ని ఎదుర్కోవడంలో గిరిజనుల సహాయ నిరాకరణ వల్ల చాలా ఇబ్బందులు పడింది. మరోవైపు తిరుగుబాటు దారులు స్థానికుల నుంచి పూర్తిగా సహాయ సహకారాలు పొందారు. ఈ సహకారం వల్ల వారు వేగంగా ప్రయాణించడానికి, రహస్య సమాచారాన్ని పంపించుకోవడానికి, అవసరాన్ని బట్టి దాక్కునేందుకూ, పోలీసుల వివరాలు రాబట్టుకునేందుకు కూడా అవకాశం లభించింది.
పోలీసుల ఎదురుదాడులు
ఈ వరుస విజయాల వల్ల తిరుగుబాటుదారులను ఎదుర్కొనేందుకు ప్రభుత్వం ప్రత్యేకంగా అటవీ యుద్ధాలకు శిక్షణ పొందిన మలబారు పోలీసు కంపెనీని రప్పించింది. వారికి రహస్య రవాణా సౌకర్యాలు, సమాచార మార్పిడికి వైర్లెస్ సెట్లు అందజేసింది. దాంతో పూర్తిస్థాయి గెరిల్లా యుద్ధానికి మన్యం ప్రాంతంలో తెరలేచింది. తిరుగుబాటు దారులకు అనుకూలతలు లభిస్తున్నా సుశిక్షితులైన పోలీసులు తీవ్రంగా దెబ్బతినేలా దాడి చేయగలిగేవారు. డిసెంబర్ 6, 1922న మలబారు పోలీసు దళం తిరుగుబాటు దారులపై పెదగడ్డగూడెం గ్రామ సమీపంలో దాడిచేసి గట్టి దెబ్బతీసింది. నలుగురు తిరుగుబాటుదారులు మరణించగా, ఇద్దరు పోలీసులకు దొరికిపోయారు, మరెందరో తీవ్రగాయాల పాలయ్యారు. వెనక్కితగ్గి అడవులు, కొండల్లోకి పారిపోతున్న తిరుగుబాటుదారుల్ని పోలీసులు వెంటాడి రాత్రి వేళ మరోదాడి చేశారు. తిరుగుబాటుదారులు-పోలీసులు రాత్రి కొండల్లో బాహాబాహీ తలపడ్డారు. 8మంది విప్లవకారులు మరణించగా, మరింతమంది గాయాల పాలయ్యారు. ఈ ఘటన తిరుగుబాటుదారులను కోలుకోలేని దెబ్బగా బ్రిటీష్ వారు భావించారు. ఇక వారి బెడద క్రమంగా సన్నగిల్లిపోతుందని ఆశించారు. సామాన్య గ్రామస్తుల సహకారంతో తిరుగుబాటుదారులు పోలీసుల వెతుకులాట నుంచి విజయవంతంగా తప్పించుకోవడమే కాకుండా తమ దళాన్ని విస్తరించగలిగారు.
గ్రామస్తుల మీద అణచివేత, మత్తాదారుల లొంగుబాటు
గ్రామీణులు-తిరుగుబాటుదారుల అనుబంధాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసేందుకు బ్రిటీష్ వారు తిరుగుబాటుదారుల గురించి సమాచారం అందిస్తే సొమ్ము ఇస్తామని రివార్డులు ప్రకటించారు. సహకరిస్తున్నందుకు గ్రామీణుల్ని శిక్షించేలా అధిక పన్నులు విధించారు. గ్రామస్తులను పోలీసు బలగాలు అమానుషమైన చిత్రహింసలకు గురిచేశారు. అల్లూరి సీతారామరాజు ఆచూకీ చెప్తే రూ.1500, గమ్ గంటం దొర, గమ్ మల్లయ్యదొరలను పట్టిస్తే చెరొక వెయ్యి రూపాయలు, పితూరీలో పాల్గొన్నవారెవరినైనా అప్పగించినా, వారిని అరెస్టు చేసేందుకు వీలయ్యే సమాచారం అందించిన రూ.50, 303 రైఫిల్ తెచ్చి ఇస్తే రూ.50 ఇస్తామని ప్రకటించారు. ప్రాంతంలో మార్షల్ లా ప్రకటించారు, సహకరిస్తున్న గ్రామస్తులను శిక్షించేందుకు అనుగుణమైన చట్టాలను అమలులోకి తెచ్చారు. తిరుగుబాటుకు సహకరిస్తున్నారన్న ఆరోపణపై కొందరు మత్తాదారులను అరెస్టు చేసి, చాలామంది మత్తాలను లాగివేసుకున్నారు.
తిరుగుబాటుదారుల ఇళ్ళు, బంధువుల ఇళ్ళు ప్రధాన లక్ష్యాలుగా గూడెంలోని ఇళ్ళలో విస్తృతంగా సోదాలు చేశారు. ఐతే వీటన్నిటి వల్లా బ్రిటీష్ వారి పట్ల గ్రామస్థులు అనుసరిస్తున్న సహాయ నిరాకరణ విషయంలో అంతగా మార్పు రాలేదు. కానీ బ్రిటీష్ వారు గ్రామస్థులు తమవైపుకు తిరగడం కన్నా, మత్తాదారులు, గూడేల పెద్దలు నయానా భయానా తమకు సహకరిస్తారని అంచనా వేశారు. బ్రిటీష్ వారి అంచనా సరైనదేనని తర్వాతి పరిణామాలు రుజువు చేశాయి. కొందరు మునసబులు, మత్తాదారులు తిరుగుబాటుదారులను పట్టించారు. ఏకంగా సీతారామరాజు తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉన్న గమ్ మల్లయ్యదొర ఓ కొండదొర యువతి ఇంట్లో దాగి ఉండగా, 1923 సెప్టెంబరులో పోలీసులు పట్టుకున్నారు. ఐతే ముగ్గురు మునసబులు ఈ పట్టివేతకు సమాచారాన్ని ఇచ్చారు, తమ వివరాలను ఎక్కడా బయటకు చెప్పొద్దనీ, పూర్తిగా తిరుగుబాటు అంతం అయ్యాకే రివార్డు ఇవ్వాలని కోరారు. ఐతే సామాన్య ప్రజలు మాత్రం తిరుగుబాటుదారులకు పూర్తి బాసటగా నిలిచారు.
సీతారామరాజు కాల్చివేత
తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహిస్తున్న అల్లూరి సీతారామరాజును 1924 మే 7న పోలీసులు కాల్చిచంపారు. పోలీసుల కథనం ప్రకారం సీతారామరాజు తప్పించుకుని పారిపోతుండగా పోలీసులు కాల్చిచంపారు. ఆయన మరణించినప్పుడు తీసిన ఫోటో ఆధారంగా పరిశోధకులు ఇది అవాస్తవమని, తలపైన, ఛాతిలోనూ తగిలిన బుల్లెట్ దెబ్బలు ఇది పట్టుకుని చంపిన ఘటనగా తేలుస్తున్నాయని భావించారు.
లక్ష్యాలు
తిరుగుబాటును నాయకుడు, దళం ఏ లక్ష్యాలతో ప్రారంభించి నడిపించారన్నది అస్పష్టంగానే ఉంది. అల్లూరి సీతారామరాజుకు అప్పటికే కాంగ్రెస్ వారి సహాయ నిరాకరణోద్యమంతోనూ, రహస్య ఉద్యమాలతోనూ సంబంధాలున్నాయని కొందరు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. తద్వారా మన్యం విప్లవాన్ని కూడా దేశాన్ని విముక్తం చేసే అంతిమ లక్ష్యంతోనూ, వలస పాలనపై పూర్తి వ్యతిరేకతతోనూ సీతారామరాజు నిర్మించినట్టు చరిత్రకారులు అట్లూరి మురళి పేర్కొన్నారు. పైగా ఈ తిరుగుబాటు పూర్తిగా బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేకతతోనే సాగిందనీ, స్వభావపరంగా మైదాన ప్రాంత వ్యాపారులు, కాంట్రాక్టర్లకు వ్యతిరేకంగా లక్ష్యం చేసుకున్నది కాదని ఆయన వాదించారు. ఈ లక్షణాల వల్ల తిరుగుబాటు పూర్వపు గిరిజనుల తిరుగుబాట్లకు భిన్నమైనదిగా నిలిచిందని పేర్కొన్నారు. సామాజిక శాస్త్రవేత్త డేవిడ్ ఆర్నాల్డ్ దీనికి భిన్నంగా వాదిస్తూ ఈ తిరుగుబాటుకు నేపథ్యంగా పూర్వపు తిరుగుబాట్లు ఉన్నాయన్నారు. అల్లూరి సీతారామరాజు సాగించిన మన్యం తిరుగుబాటు తర్వాతి కాలంలోని ఆంధ్ర ప్రాంతంలో జాతీయోద్యమకారులను, ప్రజలను ఉత్సాహపరిచిందనీ, ఒక విధంగా జాతీయోద్యమానికి ఉత్ప్రేరకంగా నిలవడంతో వారు దీన్ని స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో భాగంగా స్వీకరించారని పేర్కొంటూ ఐతే తిరుగుబాటు జరుగుతున్న కాలంలో మాత్రం దీని స్వభావంలో జాతీయోద్యమం, వలస పాలన విముక్తి లేవన్నారు. పైగా ఈ పోరాటానికి మూలకారణాల్లో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఎంత కారణమో, మైదాన ప్రాంతం వారి దోపిడీ కూడా అంతే భాగమనీ, ఈ కారణాల వల్ల దీన్ని వలసపాలనకు వ్యతిరేకమైనదిగా లెక్కకట్టలేమని పేర్కొన్నారు. ఐతే మురళి తన పక్షాన సీతారామరాజు ఖమ్మం అడవుల మీదుగా, బస్తర్ పాకిపోయి పెద్ద ఎత్తున అటవీ ప్రాంతపు ఉద్యమాన్ని లేవదీస్తానని, తద్వారా దేశాన్ని విముక్తం చేస్తానని చేసిన వ్యాఖ్యలు, తొలి పోలీసు స్టేషన్ దాడులు చేసినాకా తిరుగుబాటుదారులు మహాత్మా గాంధీకి జై వంటి నినాదాలు చేయడం, మద్రాసు శాసనసభలో ప్రశ్నకు పోలీసులు దీన్ని సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో భాగంగా అభివర్ణించడం వంటివి తన వాదనకు ఆధారంగా ఇచ్చారు.
మూలాలు
వర్గం:విప్లవోద్యమాలు
సుల్తాన్ మహల్
భౌగోళికం, జనాభా
Sultan Mahal (102) గ్రామం అమృత్‌సర్ జిల్లాకు చెందిన అజ్నాలా తాలూకా లోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 98 ఇళ్లతో మొత్తం 483 జనాభాతో 157 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప పట్టణమైన అజ్నాలా అన్నది 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 254, ఆడవారి సంఖ్య 229గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 116 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37259.
విద్యా సౌకర్యాలు
సమీప బాలబడులు (Karimpur) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప మాధ్యమిక పాఠశాల (Gaggo mahal) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (అజ్నాలా) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
.
పారిశుధ్యం
డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా మురుగునీటి శుద్ధి ప్లాంట్లోకి వదిలివేయబడుతోంది. పూర్తి పారిశుధ్య పథకం కిందకు ఈ ప్రాంతం వస్తుంది.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ఆటోలు గ్రామంలో లేవు. ఆటోల సౌకర్యము గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
సమీప ఏటియం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. వ్యాపారాత్మక బ్యాంకు లేదు. సమీప వ్యాపారాత్మక బ్యాంకు గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
విద్యుత్తు
.
0 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబరు) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది. 0 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ చలికాలం (అక్టోబరు-మార్చి) లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది.
భూమి వినియోగం
Sultan Mahal (102) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో) :
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో) :
తయారీ వస్తువులు, పరిశ్రమలు, ఉత్పత్తులు
Sultan Mahal (102) గ్రామంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న వస్తువులు. (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ) : గోధుమలు, Darati, Jiri, Kahi, మొక్కజొన్న.
మూలాలు
వర్గం:అమృత్‌సర్ వర్గం:అజ్నాలా తాలూకా గ్రామాలు
రమణీయం
thumb|right|రమణీయం పుస్తక ముఖచిత్రం. ఎ.యస్. రామశాస్త్రి వ్రాసిన తెలుగు కథల పుస్తకం రమణీయం. అనామకుడు అనే కలం పేరుతొ వ్రాసాడు. ఈ పుస్తకంలో ఆలుమగల దాంపత్య కాలచక్రం గురించి కవి రమణీయంగా వివరించాడు. ఏడాదికి ఆరు ఋతువులు వున్నట్టే ఆలుమగల దాంపత్య కాలచక్రంలోనూ వుంటాయని, పెళ్ళి, సంతోషం, సంసారం, సంగరం, సంతానం, సంతృప్తి అనే మజిలీల మీదుగా - కామం పెరిగి, విరిగి, తరిగి నిష్కామభరితమైన స్నేహంగా, ప్రేమగా యెలా పరివర్తనం చెందుతుందో కవి మనకు ఈ పుస్తకం ద్వారా చెప్పాడు. నిన్న కన్న బిడ్డ ఇవాళ పిల్లలవుతారు, ఇవ్వాల పిల్లలు - రేపటికి తల్లిదండ్రులు, ఎల్లుండికి తాతలూ, అవ్వలూ అవుతారు కవి మనకు రమణీయంలో ఈ కాలచక్రాన్ని సీత, రామం పాత్రల రూపంలో మనకు కళ్లకు కట్టినట్లు రమణీయంగా చెప్పాడు.
కథా విశేషం
సీతారాముళ్లనే బావమరదళ్ల - ధరిమిలా ఆలూమగళ్ల - ఆ పైన తల్లీతండ్రుళ్ల - ఆ పిమ్మట అవ్వాతాతళ్ల కథలివి, వీళ్ళందరూ కలిపి ఇద్దరే (సీత, రామం). ప్రేమలో పడడం, పెళ్లాడడం, కామించడం, రెచ్చిపోవడం, అలిసి పోవడం, క్రమంగా కోరికలు వెలిసి పోవడం, కలుపు గడ్డి కల్పవృక్షంలా కనబడడం, తేలిగ్గా నాలిక్కరుచుకోవడం, నవ్వుకోవడం ఇదే ఈ పుస్తకంలోని కథల తాత్పర్యం!
కథాక్రమం
ఈ పుస్తకంలోని కథలు ఈ క్రింది విదంగా వుంటాయి
ముద్రణ వివరాలు
రమణీయం మొదటి ముద్రణ 2008 జనవరిలొ బాపు, ముల్లపూడి వెంకటరమణ చేతుల మీదుగా వాహిని బుక్ ట్రస్ట్ వారి ఆర్థిక సహాయంతో విడుదలైంది. దీనికి ముఖపత్ర పేజి విన్యాసం చేసినది, బొమ్మలు గీసినది బాపు.
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు వర్గం:2008 పుస్తకాలు
రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్
రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ భారతదేశంలో నడుస్తున్న రైలు సర్వీసుల శ్రేణి. ఇది దేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీని వివిధ రాష్ట్రాల రాజధానులతో లేదా వివిధ రాష్ట్రాల్లోని అతిపెద్ద నగరాలతో కలుపుతుంది. ఈ రైళ్ల శ్రేణికి భారతీయ రైల్వే నెట్‌వర్కులో అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఉంది. దీన్ని ప్రతిష్టాత్మకమైన రైలుగా, ప్రీమియం రైలుగా పరిగణిస్తారు.
1969-70 రైల్వే బడ్జెట్‌లో, కొత్త సూపర్ ఫాస్ట్ రైలును ప్రవేశపెట్టారు, ఇది ఢిల్లీ కోల్‌కతా మధ్య దూరాన్ని 18 గంటల లోపే అధిగమిస్తుంది. అప్పటి వరకు, ఈ రెండు నగరాల మధ్య సూచించే వేగవంతమైన రైళ్లు సాధారణంగా 18 గంటలకు పైగా పడుతుంది. ఈ విధంగా 1969 మార్చి 1 న, మొదటి రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ న్యూ ఢిల్లీ నుండి 17:30 గంటలకు బయలుదేరి మరుసటి రోజు 10:50 గంటలకు హౌరా చేరుకుంది. ఆ విధంగా 17 గంటల 20 నిమిషాల రికార్డు సమయంలో 1451 కిలోమీటర్ల మొత్తం ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసింది. తిరుగు ప్రయాణంలో రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ 17:00 గంటలకు హౌరా జంక్షన్ నుండి బయలుదేరి మరుసటి రోజు 10:20 గంటలకు న్యూ ఢిల్లీ చేరుకుంది. హౌరా రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రారంభ గరిష్ట వేగం గంటకు 100 కి.మీ. 1972 వరకు, హౌరా రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ ఏకైక రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్. 1972 లో భారత రైల్వే ముంబై సెంట్రల్ న్యూ ఢిల్లీల మధ్య బొంబాయి రాజధానీని ప్రవేశపెట్టాలని నిర్ణయించింది, అదే నేటి ముంబై రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్. 1992 వరకు భారతదేశంలో ఈ రెండు రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు మాత్రమే ఉండేవి. తరువాత ట్రాక్‌ల అభివృద్ధితో క్రమంగా ఇతర రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లను ప్రవేశపెట్టారు. ఇప్పటికి ప్రవేశపెట్టిన చివరి రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ 2019 జనవరి 19 న ముంబై సిఎస్‌ఎమ్‌టి-హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్.
విశేషాలు
భారత రైల్వే నెట్‌వర్క్‌లో రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌కు అధిక ప్రాధాన్యత లభిస్తుంది. అవి పూర్తిగా ఎయిర్ కండిషన్డ్ బోగీలు కలిగిన రైళ్ళు. ప్రయాణీకులకు ప్రయాణ సమయంలో భోజనం (దీని ధర రైలు ఛార్జీలలో కలిసే ఉంటుంది) వడ్డిస్తారు. ప్రయాణం వ్యవధి, సమయాలను బట్టి, వీటిలో ఉదయం టీ, అల్పాహారం, భోజనం, టీ, భోజనం ఉంటాయి. అన్ని రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు మూడు తరగతుల వసతిని అందిస్తున్నాయి: 2-బెర్తులు, 4-బెర్తులు కలిగిన కూపేలు (గోప్యత కోసం లాకింగ్ సౌకర్యంతో సహా) కలిగిన ఎసి ఫస్ట్ క్లాస్ (1 ఎ), ఓపెన్ బేలతో (4 బెర్త్ / బే + 2) ప్రతి బే యొక్క నడవ యొక్క మరొక వైపు బెర్తులు), గోప్యత కోసం కర్టెన్లు ఉండే ఎసి 2-టైర్ (2 టి) తరగతి, ఓపెన్ బేలతో (6 బేత్లు / బే + 2 బెర్త్లు ప్రతి బే యొక్క నడవ యొక్క మరొక వైపు) ఉండే ఎసి 3-టైర్ (3 టి) తరగతి.
ప్రస్తుతం 24 జతల రాజధాని రైళ్లు నడుస్తున్నాయి. ఈ రైళ్లకు ఇతర ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ల కంటే తక్కువ స్టాప్‌లు ఉంటాయి. ప్రముఖ స్టేషన్లలో మాత్రమే ఆగుతాయి. ఇటీవల అన్ని రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లలో డైనమిక్ ధరలను ప్రవేశపెట్టారు.
మార్గాలు
ప్రస్తుతం దేశంలో నడుస్తున్న 24 జతల రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు ఇవి:
ఫ్లోచార్ట్
ప్రోగ్రాము వ్రాయవలసిన సమస్యకు సంబంధించిన సూచనల ప్రకారం పని ఎలా జరుగుతుంది, డేటా ఎక్కడి నుండి, ఎక్కడకు వెళుతుంది, అందుకు అవసరమయిన సూత్రములు ఏమిటి మొదలగు విషయాలను బొమ్మలు, గుర్తుల ద్వారా తెలిపేదానిని ఫోచార్ట్ అంటారు. ఎంత పెద్ద సమస్యకయినా ఫ్లోచార్టును వ్రాసుకుంటే, మనకు తెలిసిన ఏ ప్రోగ్రామింగ్ భాషలోనయినా ప్రోగ్రామును తప్పులు లేకుండా వ్రాయవచ్చును.ఒక ప్రక్రియ ఫ్లో చార్ట్ లేదా పాటిమురైటిర్వైని వ్యక్తీకరించడానికి ఉపయోగించే మ్యాప్ వివరిస్తుంది. ఈ చిత్రం మొదటి నుండి చివరి వరకు ప్రతి దశను వర్ణిస్తుంది, వాటి ప్రక్రియలను వివరిస్తుంది. ఈ చిత్రాలు విశ్లేషణ, రూపకల్పన, డాక్యుమెంటేషన్ నిర్వహణలో ఉపయోగించబడతాయి.ఇది వివిధ రకాలైన దశలను సూచించడానికి వివిధ రకాల బాక్సులను ఉపయోగిస్తుంది ప్రతి రెండు దశలు బాణాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. తెలిసిన సమస్యను పరిష్కరించడానికి పద్ధతిని వివరించడానికి ఈ ప్రాతినిధ్య పద్ధతి సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది. అనేక రంగాలలో ప్రక్రియలు లేదా కార్యక్రమాల విశ్లేషణ, రూపకల్పన, రికార్డింగ్ తారుమారులో ఫ్లో చార్టులు విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.
ప్రత్యేక చిహ్నాలను ప్రదర్శించడం ద్వారా ట్రాఫిక్ దిశలను సూక్ష్మంగా సరళంగా చేసినట్లే, అదేవిధంగా ఫ్లో టేబుల్‌లోని వివిధ సంకేతాలు బొమ్మల ద్వారా దిశల ప్రదర్శన సూక్ష్మంగా తేలికగా మారుతుంది ప్రోగ్రామర్ అవగాహనకు సులభంగా వస్తుంది. సాధారణంగా ఒక అల్గోరిథం మొదట ఫ్లో టేబుల్‌గా ప్రదర్శించబడుతుంది తరువాత ఫ్లో టేబుల్ ఆధారంగా తగిన కంప్యూటర్ భాషలో ఒక ప్రోగ్రామ్ తయారు చేయబడుతుంది.
సాధారణ చిహ్నాలు
అమెరికన్ నేషనల్ స్టాండర్డ్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ 1960 లలో ఫ్లోచార్ట్ కొన్ని ప్రామాణిక చిహ్నాలను అభివృద్ధి చేయడం ప్రారంభించింది
అల్గోరిథం వ్యక్తీకరించడానికి ఇతర మార్గాలు:
సంకేతాలు
టెర్మినల్స్
ఇన్పుట్ అవుట్పుట్
నిర్ణయం పెట్టె
ప్రాసెస్ బాణాలు లేదా పంక్తులు
కొనసాగింపు
ప్రాముఖ్యత / ప్రయోజనాలు
ఒక ప్రోగ్రామ్ అల్గోరిథం ఫ్లో టేబుల్‌ను తయారుచేసే ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటంటే, ఈ సమయంలో ప్రోగ్రామర్ విధిని పూర్తి చేసే ప్రక్రియ దానిలో ఉపయోగించిన నిబంధనలు నిబంధనల ప్రకారం ప్రోగ్రామ్ సూచనలను మాత్రమే ఆదేశిస్తాడు, ఇది ప్రోగ్రామింగ్ భాషలో ఉపయోగించబడుతుంది. అంశాలను పరిగణించదు. ప్రోగ్రామ్‌లోని తార్కిక లోపం పరిస్థితులను నెరవేర్చని సందర్భంలో అల్గోరిథం ఫ్లో పట్టిక మరింత స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఫ్లో టేబుల్ సృష్టించబడిన తర్వాత, ప్రోగ్రామర్ వాదనలు షరతులపై దృష్టి కేంద్రీకరించడమే కాకుండా, ప్రోగ్రామింగ్ భాషలో మాత్రమే ఫ్లో టేబుల్‌లో ఉపయోగించిన వివిధ పెట్టెల్లో ఉపయోగించే వివిధ చర్యల ప్రకటన. దీనితో ఖచ్చితమైన ప్రోగ్రామ్‌ను అభివృద్ధి చేయవచ్చు.
thumb|ఫ్లోచార్ట్ చేయడానికి వివిధ బ్లాక్స్ అవసరం
ప్రవాహ పట్టికను సృష్టించే నియమాలు
ఫ్లోచార్ట్ చేయడానికి వివిధ బ్లాక్స్ అవసరం
B. ప్రవాహ పట్టికలో, ప్రవాహం పై నుండి క్రిందికి ఎడమ నుండి కుడికి ఉండాలి.
D. ప్రతి సంకేతంలో ఇచ్చిన సూచనలు స్పష్టంగా, సంపూర్ణంగా ఉండాలి, తద్వారా దానిని చదవడానికి , అర్థం చేసుకోవడంలో ఇబ్బంది ఉండకూడదు.
E. ప్రవాహ పట్టికలో ఉపయోగించిన పేరు వేరియబుల్ ఒక రూపంగా ఉండాలి.
F. ఫ్లో టేబుల్ పెద్దది, తరువాతి పేజీలో కూడా చేయవలసి ఉంటే, అప్పుడు ఫ్లో టేబుల్ ఇన్పుట్ లేదా అవుట్పుట్ సింబల్ లోనే విచ్ఛిన్నం కావాలి ఉపయోగించిన కనెక్టర్లను ఉపయోగించాలి.
H. ఫ్లో లైన్లు ఒకదానికొకటి దాటకూడదు. ఎసి పరిస్థితి ఏర్పడితే తగిన కనెక్టర్ వాడాలి.
I. విజయ చిహ్నానికి ఒకే ప్రవాహ రేఖ, ఒక ప్రవాహ రేఖ మాత్రమే ఉండాలి.
J. దిగువ నుండి పైకి వెళ్లే ప్రవాహ రేఖ విశ్లేషణ పునరుక్తి లేదా లూప్‌ను సూచిస్తుంది.
మూలాలు
తెలుగువారి సంపూర్ణ పెద్దబాలశిక్ష - గ్రంథకర్త : గాజుల సత్యనారాయణ
వర్గం:కంప్యూటర్ సంబంధిత వ్యాసాలు
నోయిడా శాసనసభ నియోజకవర్గం
నోయిడా శాసనసభ నియోజకవర్గం ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం గౌతమ బుద్ద నగర్ జిల్లా, గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఐదు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు
O
O లేదా o (ఉచ్ఛారణ: ఒ) అనేది ఆధునిక ఆంగ్ల వర్ణమాల, ISO ప్రాథమిక లాటిన్ వర్ణమాల యొక్క 15 వ అక్షరం, నాల్గవ అచ్చు అక్షరం. ఒని బహువచనంగా పలుకునప్పుడు ఆంగ్లంలో ఓస్స్ (o's) అని, తెలుగులో "ఓలు"లు అని పలుకుతారు. ఇది N అక్షరానికి తరువాత, P అక్షరమునకు ముందు వస్తుంది (N O P).
O యొక్క ప్రింటింగ్ అక్షరాలు
O - పెద్ద అక్షరం (క్యాపిటల్ లెటర్) o - చిన్న అక్షరం (లోవర్ కేస్ లెటర్)
మూలాలు
వర్గం:లాటిన్ అక్షరమాల
బొలీవియా
బొలీవియా తూర్పు ప్రాంతంలో ఎక్కువగా చదునైన ప్రాంతంలో అతిపెద్ద నగరం, ప్రధాన ఆర్థిక, ఫైనాంషియల్ కేంద్రం " శాంటా క్రుజ్ డి లా సియెర్రా " " లానాస్ ఓరియంటెస్ " (ఉష్ణమండల లోతట్టులు) ఉంది. " ఆఫ్రో-యురేషియా " వెలుపల ఉన్న రెండు భూపరివేష్టిత దేశాలలో బొలివియా ఒకటి.రెండవ దేశం పరాగ్వే. ఉన్నాయి. అమెరికా ఖండాలలో భౌగోళికంగా అతిపెద్ద భూభంధిత దేశం బొలీవియా. ఆర్థిక, సైనికపరంగా బొలీవియా చిన్న దేశం. బొలీవియాలో స్పానిష్ వలసరాజ్య స్థాపనకు ముందు బొలీవియాలోని ఆండియన్ ప్రాంతం " ఇంకా సామ్రాజ్యం "లో భాగంగా ఉంది. ఉత్తర, తూర్పు లోతట్టు ప్రాంతాలలో స్వతంత్ర తెగలకు చెందిన ప్రజలు నివసించారు. 16 వ శతాబ్దంలో " కస్కో ", " అసున్షియోన్ " నుండి వచ్చిన స్పానిష్ విజేతలు ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. స్పానిష్ వలసరాజ్యం కాలంలో బొలీవియా " రాయల్ ఆడియెన్సియా ఆఫ్ చార్కాస్ " నిర్వహణలో ఉంది. బొలీవియాలో అపారంగా లభించిన వెండి విక్రయాలతో స్పెయిన్‌ తనసామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించింది.
దేశ జనాభా 11 మిలియన్లగా అంచనా వేయబడింది. వీరిలో అమెరిన్డియన్స్, మేస్టిజోలు, యూరోపియన్స్, ఆసియన్లు, ఆఫ్రికన్లు ఉన్నారు. స్పానిష్ వలసవాదం నుండి ఉద్భవించిన జాతి వేర్పాటు, సాంఘిక విభజన ఆధునిక యుగం వరకు కొనసాగింది. స్పానిష్ అధికారిక, ప్రధానమైన భాషగా ఉన్నప్పటికీ 36 స్థానిక బొలీవియా భాషలు కూడా అధికారిక హోదా కలిగివున్నాయి. వీటిలో సాధారణంగా గురాని మాండలికాలు ఐమరా భాష, క్యుచూన్ భాషలు (క్వెచువా)మాట్లాడేవారు ఉన్నారు.
ఆధునిక బొలీవియా ఐక్యరాజ్యసమితి, ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్ (ఐఎంఎఫ్),అలీన దేశాల ఉద్యమం, ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ స్టేట్స్ (ఓఎఎస్),అమెజాన్ సహకార ఒప్పందం సంస్థ (ఎ.సి.టి.ఒ), బ్యాంక్ ఆఫ్ ది సౌత్, ఎ.ఎల్.బి.ఎ. యూనియన్ ఆఫ్ సౌత్ అమెరికన్ నేషన్స్ (యుఎస్ఎన్) చార్టర్ సభ్యదేశంగా ఉంది. బొలీవియా రాజ్యాంగ వ్యవస్థ బొలివియాను తొమ్మిది రాజ్యాంగ విభాగాలుగా విభజించించింది. భౌగోళికంగా బొలీవియా పశ్చిమభూభాగంలో అండీస్ పర్వత శిఖరాలు, తూర్పు లోలాండ్స్ వరకు అమెజాన్ ముఖద్వారం విస్తరించి ఉంది.బొలీవియా దక్షిణ అమెరికాలో అత్యంత పేద దేశంగా ఉంది. బొలీవియా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశంగా మధ్యమ మనవాభివృద్ధి, పేదరికం 53% కలిగి ఉంది. ఆర్ధికరంగంలో వ్యవసాయం, వన్యసంపద, మత్స్యపరిశ్రమ, గనులు, తయారీ పరిశ్రమ (వస్త్రాలు, దుస్తులు, రిఫైడ్ మెటల్స్), రిఫైండ్ పెట్రోలియం ప్రధానపాత్ర వహిస్తున్నాయి.
పేరు వెనుక చరిత్ర
స్పానిష్ - అమెరికన్ స్వాతంత్రపోరాట యోధుడు " సైమన్ బొలీవియా " స్మృత్యర్ధం ఈ దేశానికి బొలీవియా అని నామకరణం చేయబడింది. వెనిజులా నాయకుడు " ఆంటోనియో జోస్ డి సుక్రే " బోలివర్‌కు " సుక్రి "(చార్కాస్)ను (ప్రస్తుత రోజు బొలీవియా) కొత్తగా ఏర్పడిన " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ పెరూ "లో విలీనం చేసి " యునైటెడ్ ప్రోవిన్స్ ఆఫ్ రియో ​​డి లా ప్లాటా "తో సమైఖ్యం చేయడం లేక స్పెయిన్ నుండి పూర్తిగా స్వతంత్రం ప్రకటించాలని ప్రతిపాదించాడు. చేయడానికి లేదా స్పెయిన్ నుంచి స్వతంత్రాన్ని పూర్తిగా స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించాలని. సుక్రె కొత్త దేశంగా సృష్టించబడి స్థానికుల మద్దతుతో దేశానికి " సిమోన్ బొలివర్ " గౌరవార్థం ఆయన పేరు పెట్టారు. అయినప్పటికీ " రిపబ్లిక్ బొలీవర్ "గా గుర్తించబడుతుంది.కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత కాంగ్రెస్ సభ్యుడు " మాన్యుయల్ మార్టిన్ క్రజ్ ": రోమ్లాస్ నుండి రోం వచ్చినట్లు బొలీవర్ నుండి బొలీవియా వచ్చింది " అని వ్యాఖ్యానించాడు. (Si de Rómulo Roma, de Bolívar Bolivia). 1825 అక్టోబరు 3న పేరు అనుమతి పొందింది. 2009లో బొలీవియా రాజ్యాంగం దేశం అధికారిక నామం " ప్లూరినేషనల్ స్టేట్ ఆఫ్ బొలీవియా "గా మార్చి బహుళ సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజలకు గుర్తింపు కలుగజేస్తూ బొలీవియా స్థానిక ప్రజలను రాజ్యాంగపరిధిలోకి తీసుకువచ్చింది.
చరిత్ర
దక్షిణ అమెరికా ఖండంలో బొలీవియా ఒక నిత్యదరిద్రంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న దేశం. ఇక్కడ ద్రవ్యోల్బణం చాలా ఎక్కువ. ప్రభుత్వ అస్థిరత చాలా తీవ్రంగా ఉంది.16వ శతాబ్దంలో ఈ దేశం స్పెయిన్ దేశపు రాజుల అధీనంలో ఉన్నప్పుడు ఇక్కడ పనులు చేయడానికి భారతదేశం నుండి ప్రజలను తీసుకువచ్చి బానిసలుగా మార్చి, వ్యవసాయ పనులు చేయించారు. అలా భారతీయులు శతాబ్దాలుగా అక్కడ బానిసలుగా బ్రతికి, ఆ దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చాక అక్కడ ప్రజలుగా మారిపోయారు. ఇతర దేశాలు వీలైనంతగా ఈ దేశ భూభాగాన్ని లాక్కున్నాయి. 1952 తర్వాత మాత్రమే భారతసంతతి వారికి కొంత లాభం చేకూరింది. దేశంలో దాదాపు 50 శాతం భూమి వ్యవసాయానికి గానీ, నివాసానికి గానీ వీలుగా లేదు. జనాభా అంతా కేవలం 50 శాతం భూభాగంలోనే కేంద్రీకృతమైంది.
కాలనీ పాలనకు ముందు
1438 నుండి 1527 మద్యకాలంలో ఇంకాసామ్రాజ్యం తన రాజధాని నగరం " కుజో " (పెరూ) నుండి రాజ్యవిస్తరణ చేస్తూ ప్రస్తుత బొలీవియా ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకుని అమెజాన్ నదీముఖద్వారం చేరుకున్నారు.
కాలనీ పాలనా కాలం
1524 లో ఈప్రాంతంలో స్పానిష్ సామ్రాజ్యం ఆరంభమై 1533 నాటికి విస్తరణ పూర్తి అయ్యింది. ప్రస్తుత బొలీవియా ప్రాంతం ఆసమయంలో లిమా వైస్రాయి అధికారంలో చర్కాస్ అని పిలువబడింది. చుక్యూసియా (లా ప్లాటా-ఆధునిక సుక్రలో ఉన్న " రియల్ ఆడియెన్సియా ఆఫ్ చార్కాస్ ") నుండి స్థానిక ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేయబడింది.1545 లో మైనింగ్ టౌన్ గా స్థాపించబడిన పోటోసి శిఘ్రగతిలో అద్భుతమైన సంపదను ఉత్పత్తి చేసిన కారణంగా నగరం న్యూ వరల్డ్‌లో అతిపెద్ద నగరంగా మారుతోంది. నగర జనసంఖ్య 150,000 కంటే అధికం అయింది. 16వ శతాబ్దం చివరినాటికి బొలీవియన్ వెండిగనులు " స్పెయిన్ సాంరాజ్యానికి " ప్రధాన ఆర్థికవనరుగా మారింది. మిటా (ఇంకా) అని పిలవబడే కొలంబియా పూర్వపు వ్యవస్థ స్పానిష్ క్రూరమైన బానిస విధానం కింద స్థానికప్రజలు పనిచేసారు. 1776 లో చర్కాస్ రియో ​​డి లా ప్లాటా వైస్రాయల్టీకి బదిలీ చేయబడ్డాడు. వైస్రాయల్టీ రాజధాని అయిన బ్యూనస్ ఎయిర్స్ నుండి వచ్చిన ప్రజలు ఈప్రాంతాన్ని "ఎగువ పెరూ" అని పేర్కొన్నారు. 1781 మార్చిలో లా పాజ్‌ ముట్టడిలో స్థానిక తిరుగుబాటుకు " టుపాక్ కాటరి " నాయకత్వం వహించాడు. ఈ దాడిసమయంలో 20,000 మంది మరణించారు. నెపోలియన్ యుద్ధాల సమయంలో స్పానిష్ రాచరిక అధికారం బలహీనపడింది. వలసల పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాభిప్రాయం బలపడింది.
స్వతంత్రం తరువాత యుద్ధాలు
యుద్ధం సమయంలో స్పానిష్ - అమెరికన్ విప్లవకారులు, దేశభక్తులచేత బొలీవియా అనేక సార్లు స్వాధీనం చేసుకొనబడి విడిపడి తిరిగి స్వాధీనం చేసుకొనబడింది. బ్యూనస్ ఎయిర్స్ నాయకత్వంలో పంపబడిన మూడు సైనిక బృందాలు వీటిని అన్నింటినీ ఓడించాయి. చివరికి ఇది సాల్టాలో జాతీయ సరిహద్దులను రక్షించటం వరకు పరిమితమైంది.చివరకు బొలీవియా చివరికి " ఆంటోనియో జోస్ డి సుక్రె " నాయకత్వంలో సిమోన్ బోలివర్ సైనిక మద్దతుతో రాచరిక సామ్రాజ్యం నుండి స్వతంత్రం పొందింది. చిట్టచివరకు, ప్రచారానికి మద్దతుగా ఉత్తరం నుండి వచ్చిన సైనిక ప్రచారం. 16 సంవత్సరాల యుద్ధం తర్వాత రిపబ్లిక్ 1825 ఆగస్టు 6 న " బొలీవియన్ స్వతంత్రం " ప్రకటించబడింది.
1836 లో బొలీవియా పాలిస్తున్న " మార్షల్ ఆండ్రెస్ డి శాంటా క్రుజ్ " పదవి నుండి తొలగించబడిన పెరూ అధ్యక్షుడు " జనరల్ లూయిస్ జోస్ డి ఆర్బేగోసో "ను తిరిగి పదవిలో నిలబెట్టడానికి పెరూ మీద దాడి చేసాడు. తరువాత శాంటా క్రుజ్తో రక్షణలో పెరూ, బొలీవియా " పెరూ-బోలివియన్ కాన్ఫెడరేషన్ " ఏర్పడ్డాయి. కాన్ఫెడరేషన్, చిలీ మధ్య ఉద్రిక్తత తరువాత 1836 డిసెంబర్ 26 న చిలీ యుద్ధం ప్రకటించబడింది. అర్జెంటీనా కాన్ఫెడరేషన్‌ మీద 1837 మే 9న ప్రత్యేకంగా యుద్ధం ప్రకటించింది. పెరూ-బొలీవియన్ దళాలు " కాన్ఫెడరేషన్ యుద్ధం " సమయంలో అనేక ప్రధాన విజయాలు సాధించాయి. అర్జెంటీనా ఓటమి దండయాత్ర చేయబడిన నగరాలు ఆరక్కిపా సమీపంలోని పౌకర్పతా జిల్లా ప్రాంతాలపై మొట్టమొదటి సారిగా చిలీ ఓటమి సంభవించాయి.
యుద్ధం ప్రారంభమైన తరువాత చిలీ, పెరూ తిరుగుబాటు సైన్యం బేషరతుగా లొంగిపోయి " పౌకర్పతా ట్రీటీ " మీద సంతకం చేశాయి. పెరూ-బొలివియా నుండి చిలీ తిరోగమించవచ్చని చిలీ స్వాధీనంలో ఉన్న కాన్ఫెడరేట్ ఓడలను స్వాధీనం చేయాలని, ఆర్ధిక సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి తీసుకురావాలని, కాన్ఫెడరేషన్ పెరువియన్ రుణాన్ని చిలీకి చెల్లించాలని ఈ ఒప్పందం ప్రతిపాదించింది. చిలీ ప్రభుత్వం, ప్రజలు శాంతి ఒప్పందాన్ని తిరస్కరించాయి.చిలీ కాంఫిడరేషన్ మీద రెండవ దాడిని నిర్వహించి " యుగనే యుద్ధం "లో కాంఫిడరేషన్‌ను ఓడించింది. ఈ ఓటమి తరువాత శాంటా క్రూజ్ రాజీనామా చేసి ఈక్వడార్ చేరుకుని తరువాత పారిస్ చేరుకున్నాడు. తరువాత పెరూ- బొలీవియన్ కాన్ఫెడరేషన్ రద్దు చేయబడింది.
పెరూ స్వతంత్రం పునరుద్ధరించబడిన తరువాత పెరువియన్ అధ్యక్షుడు జనరల్ అగస్టిన్ గామారా బొలీవియాపై దాడి చేశాడు. 1841 నవంబర్ 20 న పెరూవియన్ సైన్యం " ఇగావి యుద్ధం" లో బొలివియన్ చేతిలో ఓటమిపొందిన తరువాత గామారాను హతమార్చబడ్డాడు. జనరల్ జోస్ బల్లివియన్ నాయకత్వంలో బొలీవియన్ సైన్యం తరువాత ముందుకుసాగి అరికా ప్రావిన్స్ (పెరు]లో ఉన్న పెరువియన్ నౌకాశ్రయాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. తరువాత రెండు వైపులా సైన్యం 1842 లో " శాంతి ఒప్పందం " మీద సంతకం చేసి యుద్ధానికి ముగింపు పలికారు.
19 వ శతాబ్ద ప్రారంభ మధ్యలో రాజకీయ, ఆర్ధిక అస్థిరత కాలంలో బొలీవియా బలహీనపడింది. అదనంగా పసిఫిక్ యుద్ధం (1879-83) సమయంలో చిలీ బొలీవియా తీరంతో సహా సహజ వనరులతో సమృద్ధిగా ఉన్న నైరుతి ప్రాంతంలోని విస్తారమైన భూభాగాలను ఆక్రమించింది. ప్రస్తుత చుకుకమమతా ప్రాంతం సమీపంలో ఉన్న సుసంపన్నమైన  సాలిట్రే  (సోడియం నైట్రేట్ క్షేత్రాలు), ఇతర బొలీవియన్ భూభాగాలలో అంటోఫాగస్టా నౌకాశ్రయం చిలీ నియంత్రణలోకి మారాయి. ఇందువలన స్వాతంత్ర్యం తరువాత బొలివియా భూభాగంలో సగం పొరుగు దేశాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. బొలీవియా ఎకర్ యుద్ధంలో రబ్బరు ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఎరాక్ రాష్ట్రాన్ని కోల్పోయింది. బొలీవియా రైతులు, బొలీవియన్ సైన్యాలు స్వల్పంగా పోరాటంసాగించి కొద్ది విజయాలు సాధించిన తరువాత బ్రెజిల్కు వ్యతిరేకంగా యుద్ధం జరిగింది. యుద్ధం తరువాత 1903 లో పెట్రోపోలీస్ ఒప్పందం మీద బలవంతంగా సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. ఒప్పందంలో బొలీవియా కొంత గొప్ప భూభాగాన్ని కోల్పోయింది. బొలీవియన్ ప్రెసిడెంట్ మారియానో ​​మెల్గారేజో (1864-71) ("ఒక అద్భుతమైన తెల్లని గుర్రం" అని పిలువబడింది)ఒక గుర్రం కొనుగోలు చేయడానికి కొంత భూమిని స్వాధీనం చేసాడు. తరువాత ఈప్రాంతం బ్రెజిల్ ప్రజావాహిని చేత నిండిపోయింది. ఈపరిణామాలు చివరికి బ్రెజిల్ యుద్ధం, ఘర్షణ భయం అధికరించడానికి దారితీసింది. 19వ శతాబ్దంలో అంతర్జాతీయ వెండిధరలు అధికరించడం బొలీవియా సుసంపన్నతకు, రాజకీయ సుస్థిరతకు దారితీసింది.
20వ శతాబ్ధం ఆరంభం
20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో టిన్ వెండిని బొలీవియా అత్యంత ప్రధాన సంపద వనరుగా మార్చింది. 20 వ శతాబ్ద మొదటి ముప్పై సంవత్సరాల నుండి ప్రభుత్వాన్ని నడిపిస్తున్న ఆర్థికసామాజిక వర్గాలకు చెందిన ప్రముఖుల నాయకత్వం కొనసాగుతూ " లాయిస్జ్-ఫెయిర్ " పెట్టుబడిదారీ విధానాలను అనుసరించబడుతున్నాయి. అత్యధికసంఖ్యక వర్గాలకు చెందిన స్థానిక ప్రజల జీవనపరిస్థితులు దుర్భరమయ్యాయి. గనులలో ప్రాచీనవిధానాలను అనుసరించడం, పెద్ద భూభాగాల్లో దాదాపు భూస్వామ్యవ్యవస్థ కొనసాగడం, విద్యావకాశాలు, ఆర్థిక అవకాశాలు తక్కువగా ఉండడం, రాజకీయావకాశాలు లేకపోవడం పరిస్థితులు దుర్భరం కావడానికి ప్రధానకారణాలుగా ఉన్నాయి. చాకో యుద్ధం (1932-35)లో పరాగ్వే బొలీవియాను ఓడించడం. బొలీవియా " గ్రాన్ చాకో " ప్రాంతంలో చాలా భాగం కోల్పోవడం దేశచరిత్రలోఒక పెద్దమలుపు మారింది. " విప్లవవాద జాతీయవాద ఉద్యమం " (ఎం.ఎన్.ఆర్.) పార్టీ అత్యంత చారిత్రాత్మక ప్రధాన్యత కలిగిన రాజకీయపార్టీగా అవతరించింది. 1951 అధ్యక్ష ఎన్నికలలో విజయం సాధించినందుకు తిరస్కరించబడడం 1952 లో విజయవంతమైన విప్లవానికి దారితీసింది. అధ్యక్షుడు " వైకార్ పాస్ ఎస్టెన్స్సోరో"లో పాలనలో ఎంఎన్ఆర్ ఎదుర్కొన్న బలమైన ప్రజల ఒత్తిడి కారణంగా రాజకీయ వేదికపై సార్వత్రిక ఓటు హక్కును ప్రవేశపెట్టి, గ్రామీణ విద్యను ప్రోత్సహించడం, దేశం అతి పెద్ద టిన్ గనులను జాతీయం చేయడం వంటి భారీ సంస్కరణలు చేపట్టబడ్డాయి.
20వ శతాబ్ధం ద్వితీయార్ధం
12 సంవత్సరాల గందరగోళ పాలన తరువాత ఎం.ఎన్.ఆర్. విభజించబడింది. 1964 లో తన మూడవ పదవీకాలం ప్రారంభంలో ప్రెసిడెంట్ ఎస్తేన్స్రోను " సైనిక నియంతృత్వం (జుంటా)" చేత పడగొట్టబడ్డాడు.1966 లో అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన జుంటా మాజీ సభ్యుడు అధ్యక్షుడు " రెనే బార్రియంటాస్ ఓర్టునో " మరణం తరువాత ప్రభుత్వం బలహీనపడడానికి దారితీసింది.అసెంబ్లీ పట్ల అధికరిస్తున్న ప్రజాభిమానం, అధ్యక్షుడు జువాన్ జోస్ టోరెస్ పట్ల ప్రజలలో అధికరిస్తున్న అభిమానం కారణంగా 1971 లో ఎం.ఎన్.ఆర్. ఇతరులు కలిసి కల్నల్ (తరువాత జనరల్) " హుగో బన్సెర్ సుయెరేజ్ " అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికచేసాయి. ఆయన తిరిగి 1997 - 2001లో అధ్యక్షబాధ్యత వహించాడు.