cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ఎయిర్ ఇండియా
విమానాల రూపురేఖలు
2007 లో ఎయిర్ ఇండియా విమానాలు సరికొత్త వర్ణాలు దిద్ది అలంకరణలోనూ కొంత మార్పులు తీసుకు వచ్చారు. ప్రత్యేకంగా కిటికీల చుట్టూ రాజస్థానీ ఆర్చ్‌లు చిత్రించారు. తోక నుండి తల భాగం వరకు అస్పష్టమైన రేఖ. అడుగు భాగంలో ఎరుపు వర్ణం. ఇంజిన్ పైభాగంలోనూ, తోకభాగంలోనూ బంగారు వర్ణంలో అందంగా చిత్రించిన ఎయిర్ ఇండియా చిహ్నం. విటి-ఎఎల్ఎగా నమోదు చేసిన ఎయిర్ ఇండియా మొదటి 777-237/ఎల్‌ఆర్ విమానం రూపురేఖలు ఇవి ఎయిర్ ఇండియా 2007 మే నుండి ఈ రూపురేఖలలో కొంత మార్పులను తీసుకు వచ్చారు. ఎయిర్ ఇండియా, ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ విలీనం తరువాత ఎయిర్ ఇండియా తన విమానాలల రూపురేఖలలో సరికొత్త మార్పులను తీసుకు వచ్చింది. కొత్తగా అవతరించిన సమైక్య ఎయిర్ ఇండియాకు ఎగిరేహంస చుట్టూ కోణార్క చక్రం చిత్రించ బడింది. ఈ చిహ్నం విమానపు తోకభాగంలో చిత్రించారు. కొత్త చిహ్నం అన్ని విమానాల ఇంజన్ పై భాగంలోనూ చిత్రింప బడింది. ఎగిరే హంస ఎరుపు వర్ణంలోనూ, కోణార్క చక్రం కాషాయ వర్ణంలోనూ చిత్రించారు. thumb|alt=
సంఘటనలు విపత్తులు
జరిపినట్లు భావిస్తున్నారు. ఈ సంఘటన తరువాత ఎరిండియాచే కెనడా దేశానికి నిలిపివేసిన విమానసేవలు 20 సంవత్సరాల అనంతరం 2005 నుండి పునరుద్దరింప బడినాయి.
ప్రయాణ మార్గాలు
ఎయిర్ ఇండియా 146 మార్గాలలో ప్రయాణీకులను గ్మ్యస్థానాలకు చేరుస్తుంది.వాటిలో రెండు గమ్యాలకు ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ విమానాలను మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.తూర్పు ఆసియా, దక్షిణతూర్పు ఆసియా, తూర్పు ఆఫ్రికా, పడమటి ఐరోపా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, యునైటెడ్ నాషన్స్ లోని నాలుగు నగరాలకు, కెనడా దేశాలకు విమానశేవలను అందిస్తుంది.2008 నుండి బెంగుళూరు నేరుగా శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు విమాన సేవలను ఆరంభించింది.ఇది జర్మనీలోని మ్యూనిచ్ మార్గంలో వాషింగ్‌టన్ డి.సి, అమెరికా రాష్ట్రమైన టెక్సాస్ లోని డల్లాస్/ఫోర్త్ వర్త్ లను కలుపుకుంటూ ప్రయాణీకులను గమ్యస్థానాలకు చేరుస్తుంది.
సంకేతాలు
సంకేతాలను పంచుకోవడంలో ఎయిర్ ఇండియాకు భాగస్వామ్యం కలిగిన ఎయిర్ లైన్స్. 2009 నూడి జరగనున్న ఒప్పందం తరువాత ఎయిర్ ఇండియాకు స్టార్ ఎయిర్ అలయన్స్ సభ్యత్వం లభించిన తరువాత 'ఒన్‌వరల్డ్'*, 'స్కై టీమ్'** చిహ్నాలను వాడుకునే వసతి లభిస్తుంది..
వస్తురవాణా నిర్వహణ
1954 నుండి డగ్లస్-3 విమానంతో ఎయిర్ ఇండియా కార్గో తన వస్తురవాణా సేవలను ప్రారంభించింది.ఇందువలన ఎయిర్ ఇండియా అసియాలోనే వస్తురవాణా విమానసేవలను ప్రారంభించిన మొదటి సంస్థగా పేరు సంపాదించింది.ఎయిర్ ఇండియా వస్తురవాణాసేవలు అనేక గమ్యస్థానాకు విస్తరించాయి. ఎయిర్ ఇండియా వస్తురవాణాలో భాగంగా కొన్ని ప్రత్యేక గమ్యాలకు భూమార్గంలో ట్రక్కులను సేవలకు నియోగించింది.
'ఐఎటిఎ'సభ్యత్వం కలిగిన సంస్థగా అన్ని రకాల వస్తువులను కొన్ని ప్రమాదకర వస్తువులను, జీవ జంతువులను చేరవేసే బాధ్యతలను కూడా నిర్వహిస్తుంది.ముంబై ఎయిర్ పోర్ట్‌లో ఎయిర్ ఇండిగా ఎగుమతి దిగుమతులకోసం ప్రత్యేక విభాగాన్ని నిర్వహిస్తుంది.
ఎయిర్ ఇండియా 6 'ఎయిర్ బస్ ఎ310-300' ఎయిర్ బసులను జర్మనీ వస్తురవాణా కోసం మార్పులు చేసింది. ఒక్కొక్క మార్పుకు 7మిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు ఖర్చు చేసారు. మొదటగా మార్పు చేసిన రెండు ఏఇ కార్గోలను పారిస్‌కు రెండు వారాంతర సేవలకు, ఫ్రాంఖ్ ఫర్ట్‌కు అయిదు వారాంతర సేవలకు నియోగించింది.వీటిలో రెండు సర్వీసులను డమ్మామ్ మీదుగా పారిస్కు ఒకటి జర్మనీకి ఒకటి నిర్వహిస్తారు.ఎయిర్ ఇండియా 14 గమ్యాలకు వస్తురవాణా సేవలను అందిస్తుంది.ఎయిర్ లైన్స్‌ విలీనం తరువాత ఎయిర్ ఇండియా తన అలయన్స్ ఎయిర్ దేశీయ విమానాలలో ఒక దానిని 'బోయింగ్ 737-200సి 'కు కోరికపై తన విమానాలలో బోయింగ్ 737-200సి వస్తురవాణా సేవలకు నియోగించింది. అలయన్స్ ఎయిర్ ఐదు ప్రాణీకుల విమానాలను కార్గో సేవలకు అనుగుణంగా మార్చింది.వాటిలో రెండు మైమీకు, ఒకటి ఏఐ సేవలకు పనిచేస్తున్నాయి.2007 నుండి ఎయిర్ ఇండియా వస్తురవాణాలో అంకిత భావంతో పనిచేస్తూ ప్ర్త్యేకత సంపాదించుకున్న 'గతి'సంస్థలో భాగస్వామ్యాన్ని సంపాదించింది.
మహిళా పైలెట్లు
అయిదు మంది శిక్షణలో ఉన్న పైలెట్లతో సహా 17 మంది మహిళా పైలెట్లు ఎయిర్ ఇండియాలో పనిచేస్తున్నారు. మార్చి 8 మహిళా దినోత్సవంనాడు ఎయిర్ ఇండియా ముంబై సింగపూర్ మార్గాలలో అన్ని విమానాలకు మహిళా పైలెట్లను నియమించి గౌరవించారు. 2003 నవంబరు మాసంలో మొదటి మహిళా కమాడరైన పైలెట్ రాష్మీ మిరండా, ఎయిర్ బస్ 310 పైలెట్ క్ష్మాతా బాజ్‌పాయ్ ఇదే విమానం డిస్పాచ్ (బట్వాడా) కార్యక్రమాలు నిర్వహించే కుమారి వసంతి కోల్నాడ్ మొదలగు ముఖ్య ఉద్యోగాలలో మహిళలు పనిచేస్తున్నారు.
విమర్శలు
ఎయిర్ ఇండియాలో ఉన్న సమయపాలనలో లోపం కొంత విమర్శనలకు గురి అవుతూ ఉంటుంది.వేల మైళ్ళదూరానికి ప్రయాణీకులను తీసుకు వెళ్ళే అంతర్జాతీయ సేవలకూ ఈ విమర్శ వెన్నంటే ఉంటుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:సంస్థలు వర్గం:విమానయాన సంస్థలు
శివతాండవ స్తోత్రం
పాఠం, అర్థం
కదంబకుంకుమద్రవప్రలిప్తదిగ్వధూముఖే
మదాంధసింధురస్ఫుర త్వగుర్తరీయమేదురే
మనో వినోదమద్భుతంభిభర్తుభూతభర్తరి
- (అట్టి ఆనందతాండవము చేయుచున్న పరమశివుడు) జటాజూటమును అలంకరించిన పచ్చని సర్పముయొక్క ఫణి మణికాంతులతో విరాజిల్లుచూ, దిక్కులను కదంబకుంకుమ కాంతులతో నింపుచుండగా, పైని గజచర్మముతో చేయబడిన ఉత్తరీయము ఎగసి మదపుటేనుగును పోలగా సమస్త భూతపతిగా శోభించుచున్న వాడు నా మనస్సును ఆనందముతో నింపుగాత
౫. సహస్రలోచనప్రభుత్యశేషలేఖశేఖర
ప్రసూనధూళిధోరణీవిధూసరాంఘ్రిపీఠభూః
భుజంగరాజమాలయానిబద్ధజాటజూటకః
శ్రియైచిరాయ జాయతాం చకోరబంధుశేఖరః
నిపీతపంచసాయకంనమన్నిలింపనాయకమ్
సుధామయూఖలేఖాయావిరాజమానశేఖరమ్
మహాకపాలిసంపదేశిరోజటాలమస్తునః
- హోమాగ్నివలె ప్రజ్వరిల్లుచున్న లలాటాగ్ని కలిగి, ఆ అగ్నిలో పంచబాణుడైన మన్మథుని ధగ్ధము చేసినవాడు, లోకనాయకుడు, అమృతకిరణముల పంక్తిచేత విరాజిల్లుచున్న శిఖకలిగినవాడు మహాకపాలమును ధరించువాడు అయిన పరమేశ్వరునికి మ్రొక్కి మేము ఆయన శిఖలోని సంపదలకు ప్రాప్తులు కాగలము.
౭. కరాళ ఫాలపట్టికా ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వల
ద్ధనంజయాహుతీకృతప్రచండపంచసాయకే
ధరాధరేంద్రనందినీకుచాగ్రచిత్రపత్రక
ప్రకల్పనైకశిల్పినీ త్రిలోచనే రతిర్మమ
- భీకరమైన ఫాలప్రదేశమున ధగద్ధగాయమాన జ్వాలలతో వెలుగొందు అగ్నిచేత మన్మథుని దాహించినవాడు, పార్వతీదేవియొక్క కుచములపైని చిత్రములు రచించువాడు (ఆమె యందు అనురక్తి కలవాడు), మాహాశిల్పి (లోకసృష్టియందు) అయిన త్రిలోచనునియందు నా మనస్సున్నది.
కుహూనిశీధినీతమః ప్రబంధబద్ధకంధరః
నిలింపనిర్ఝరీ ధరస్తనోతు కృత్తిసింధురః
కళానిధాన బంధురః శ్రియం జగద్ధురంధరః
- క్రొత్త మేఘముల సమూహము వంటిది, దురాపదలను నిర్మూలింపదగినదయి స్ఫురించునది, కుహూరాత్రియందు చీకటి మాదిరి భాసించు నల్లని కంఠము కలిగినవాడు, గంగానదిని ధరించువాడు, గజచర్మాంబరధారీ, చంద్రకళాధరుడు, జగత్కళ్యాణకర్త మాకు శ్రియములు చేకూర్చుగాక
౯.ప్రపుల్లనీలపంకజ ప్రపంచకాలిమప్రభా
వలంబికంఠకందలీ రుచిప్రబద్ధకంధరమ్
స్మరచ్ఛిధం పురచ్ఛిదం భవచ్ఛిదం మఖచ్ఛిదమ్
గజచ్ఛిదాంధకచ్ఛిదం తమంతకచ్ఛిదం భజే
౧౦. అఖర్వసర్వమంగళా కళాకదంబమంజరీ
రసప్రవాహమాధురీవిజృంభణామధువ్రతమ్
గజాంతకాంధకాంతకం తమంతకాంతకం భజే
- సమస్త మంగళములనూ పొడిగించువాడు, కదిమిపూల తేనెయందు అనురక్తి కలిగినవాడు, మన్మథారి, త్రిపురారి, భావారి, మఖారి, గజారి, అంధకారి, యమారి అగువానిని భజించెదను.
౧౧. జయత్వదభ్రవిభ్రమభ్రమద్భుజంగమశ్వస
ద్వినిర్గమత్క్రమస్ఫురత్కరాళఫాలహవ్యవాట్
ధిమిద్ధిమిద్ధిమిద్ధ్వనన్మృదంగతుంగమంగళ
ధ్వనిక్రమప్రవర్తితప్రచండతాండవశ్శివః
- భుజంగోచ్చ్వాసనిశ్వ్వాసలు ఆకాశముచేయు జయజయధ్వానములు కాగా, బయటికి వెల్వడు ఫాలప్రదేశ విస్ఫులింగములు క్రమముగా చేకూర, ధిమిధిమి నాదములతో ఢమరుకము ఉచ్చమంగళరీతి మ్రోగగా వాటికి అనుగుణముగా ప్రచండతాండవము చేయు పరమశివుని ...
౧౨. దృషద్విచిత్రతల్పయోర్భుజంగమౌక్తికస్రజో
ర్గరిష్ఠరత్నలోష్టయోః సహృద్విపక్షపక్షయో
తృణారవిందచక్షుషో ప్రజామహీమహేంద్రయో
సమప్రవృత్తికః కదా సదాశివం భజామ్యహమ్
- చూడగా, విచిత్రములైన లోకరీతులు - భుజంగహారము కానీ, ముత్యపుసరము కానీ, అమూల్యరత్నము కానీ, లేక మట్టి గానీ, తనవాడు కానీ లేక పెరవాడు కానీ, గడ్డివంటి కనులుండనీ, లేక అరవిందలోచనుడు కానీ, సామాన్యుడు కానీ మహారాజు కానీ, నేను సమముగా తలచి ఎప్పుడు మహేశ్వరున్ని సేవించగలను.
౧౩. కదానిలింపనిర్ఝరీ నికుంజకోటరేవసన్
విముక్తదుర్మతిస్సదాశిరస్థమంజలింవహన్
విలోలలోలలోచనో లలామఫాలలగ్నకః
- ఎప్పుడు నేను సురనదీతీరమున గల సుందరవనములయందు వసించి దుర్మతిని వీడి, సదా శిరస్సుపైన అంజలి చేర్చి, వికలమైన చూపు లేక, ఫాలలలామునియందు మనస్సు చేర్చి, "శివ" అను మంత్రము జపించుచూ సుఖించెదను?
వికీసోర్సులో శివతాండవ స్తోత్రము యొక్క పూర్తి పాఠం ఉంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:స్తోత్రములు వర్గం:శివుడు
మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి
మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి, తెలుగు సినిమా దర్శకుడు, నిర్మాత, పంపిణీదారుడు. మధుర ఆడియో కంపెనీ ద్వారా తన సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించి, 2010లో స్నేహగీతం సినిమాతో దర్శకుడిగా మారాడు. ఇట్స్ మై లవ్ స్టోరీ, బ్యాక్‌బెంచ్ స్టూడెంట్ వంటి సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించాడు.
జీవిత విషయాలు
శ్రీధర్ రెడ్డి వరంగల్లో పుట్టి పెరిగాడు. రీజినల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ (ఎన్‌ఐటి వరంగల్) నుండి బిటెక్ గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా అందుకున్నాడు. మద్రాస్ లోని ఐఐటి నుండి ఎంఎస్ (రీసెర్చ్) పూర్తి చేసి, భారత వైస్ ప్రెసిడెంట్ చేత బంగారు పతకాన్ని అందుకున్నాడు. టిసిఎస్, ఇన్ఫోసిస్, విప్రో, టెక్ మహీంద్రా వంటి అనేక బహుళజాతి కంపెనీలలో పనిచేశాడు.
సినిమారంగం
స్నేహగీతం, ఇట్స్ మై లవ్ స్టోరీ, బ్యాక్‌బెంచ్ స్టూడెంట్ సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. నీలకంఠ దర్శకత్వంలో వచ్చిన మాయ సినిమా నిర్మాతగా తొలి చిత్రం.
లేడీస్ & జెంటిల్మెన్ ఒక మనసు, ఫ్యాషన్ డిజైనర్ సన్నాఫ్ లేడీస్ టైలర్, ఎబిసిడి: అమెరికన్ బార్న్ కన్ఫ్యూజ్డ్ దేశీ, దొరసాని వంటి చిత్రాలను నిర్మించాడు.
అవార్డులు
స్నేహ గీతం సినిమాకు మధుర శ్రీధర్ రెడ్డి ఉత్తమ తొలి దర్శకుడిగా అవార్డు గెలుపొందాడు. 2015 నంది అవార్డులలో లేడీస్ & జెంటిల్మెన్ సినిమా 3వ ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ ఎడిటింగ్ విభాగాల్లో నంది అవార్డులను గెలుచుకుంది.
అర్థసంవృత తాలవ్య ఓష్ఠ్య అచ్చు
ఈ అచ్చు అర్థ సంవృతం, అంటే నోరు సగం మూసి ఉంటుంది. పలికినప్పుడు నాలిక నోటీలో పళ్ళపై భాగంలో ఉంచటంతో శబ్దం వస్తుంది, కాబట్టి ఇది తాలవ్యం. ఓష్ఠ్యం కనుక పెదవులు గుండ్రంగా తిరగవలిసి ఉంది. IPAలో అక్షరంతో గుర్తింపబడుతుంది.
ఎమిలీ గ్రీన్ బాల్చ్
జీవిత విశేషాలు
బాల్చ్, బోస్టన్ సమీపంలో ఒక ప్రముఖ యాంకీ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఈవిడ తండ్రి ఒక న్యాయవాది. బాల్చ్ సాంప్రదాయ భాషలలో విస్తృతంగా చదవి, అర్ధశాస్త్రంలో 1889 లో బ్రైన్ మెవర్ కాలేజ్ పట్టభద్రురాలయ్యారు. పారిస్ లో గ్రాడ్యుయేట్ పూర్తిచేసి, పేద పబ్లిక్ అసిస్టెన్స్ (1893) పై ఆమె చేసిన పరిశోధనను ఫ్రాన్స్లో ప్రచురించారు. ఆతర్వాత హార్వర్డ్, యూనివర్సిటీ అఫ్ చికాగో,, బెర్లిన్ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యయనం చేశారు. అనంతరం 1896 లో వేల్లెస్లే కళాశాలలో బోధించడం ప్రారంభించారు. ఇమ్మిగ్రేషన్, వినియోగం, మహిళల ఆర్థిక పాత్రలపై దృష్టి సారించారు. మహిళలకు కనీస వేతనాల వంటి తొలి కమిషన్ తోపాటు అనేక రాష్ట్ర కమిషన్లలో పనిచేశారు. కార్మిక సంఘాలకు చెందిన మహిళలు మద్దతు తెలిపిన మహిళల ట్రేడ్ యూనియన్ లీగ్ కు నాయకురాలుగా ఉన్నారు. 1910 లో స్లావిక్ తోటి పౌరుల గురించిన ప్రధాన సామాజికశాస్త్ర అధ్యయనం ప్రచురించారు. బాల్చ్ చిరకాల అహింసావాది, మధ్యవర్తిత్వంపై హెన్రీ ఫోర్డ్ అంతర్జాతీయ కమిటీ ఒక పోటీలలో పాల్గొన్నారు. ఎప్పుడైతే యునైటెడ్ స్టేట్స్ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించిందో, ఆమె ఒక రాజకీయ కార్యకర్త గూఢచర్య చట్టం నిర్బంధ సైనిక వ్యతిరేకించి, పౌర స్వాతంత్ర్యాల సహాయకారిగా మారారు. మహిళల శాంతి పార్టీలో జేన్ ఆడమ్స్,, అనేక ఇతర సంఘాలతో కలిసి పనిచేసారు. బాల్చ్ వేల్లెస్లే అధ్యక్షురాలికి రాసిన లేఖలో, మనం "యేసు యొక్క మార్గాలు" అనుసరించాలి రాశారు. ఆమె ఆధ్యాత్మికం ఆలోచనలు అమెరికా ఆర్థిక కూడా వచ్చింది "యేసు సూత్రాలకు అనుగుణలో నుండి చాలా మేము అనుసరిస్తున్నాము." వేల్లెస్లే కాలేజ్ 1919 లో బాల్చ్ ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకున్నాయి. రాజకీయ వ్యాఖ్యానానికి సంబంధించిన ఒక మ్యాగజైన్ లో ఒక ఎడిటర్ గా పనిచేశారు. బాల్చ్ 1921లో Unitarianism నుండి Quaker మార్చబడింది.
బాల్చ్ సాధించిన విజయాలన్ని కేవలం ప్రారంభం మాత్రమే. అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమంలో ఒక అమెరికన్ నాయకురాలుగా ఎదిగారు. శాంతి, ఫ్రీడమ్ మహిళల అంతర్జాతీయ లీగ్ (WILPF) తో చేసిన కృషివల్ల 1946 లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి లభించింది. 1919 లో, బాల్చ్ మహిళల అంతర్జాతీయ కాంగ్రెస్లో కీలక పాత్ర పోషించారు. దానినే జెనీవాలో జరిగిన సమావేశంలో శాంతి, ఫ్రీడమ్ మహిళల అంతర్జాతీయ లీగ్ అని పేరు మార్చారు. ఈ సంస్థ యొక్క కార్యకలాపాలకు, నిర్వహణకు మొదటి అంతర్జాతీయ సెక్రటరీ, కోశాధికారిగా బాల్చ్ ను నియమించారు. బాల్చ్ శాంతి విద్యపై వేసవి పాఠశాలలు ఏర్పాటుచేయడంలో సహాయపడింది అంతేకాకుండా 50 కంటే ఎక్కువ దేశాలలో WILPF కొత్త శాఖలు ఏర్పడడానికి కృషి చేసింది. బాల్చ్ డ్రగ్ కంట్రోల్, ఏవియేషన్, శరణార్థులు, నిరాయుధీకరణ సంబంధించి కొత్తగా ఏర్పడినవాటికి సహకరించింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు విమర్శించకుండా, మనస్సాక్షి హక్కులను సమర్ధించి యుద్ధంలో మిత్రరాజ్యాలు విజయం పొందడానికి సహకరించింది.
మూలాలు
వర్గం:1867 జననాలు వర్గం:1961 మరణాలు వర్గం:నోబెల్ బహుమతి పొందిన మహిళలు వర్గం:నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు వర్గం:అమెరికా
ప్రచ్ఛన్నయుద్ధం
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం పిమ్మట అగ్ర రాజ్యాలుగా రూపు దిద్దుకున్న అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ ల మధ్య చిరకాలంపాటు కొనసాగిన ఉద్రిక్త పూర్వక ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకే ప్రచ్ఛన్నయుద్ధం లేదా శీతల సమరము (Cold War) అని పేరు. పరస్పరాధిక్య ప్రదర్శన, ఆయుధ, క్షిపణి సమీకరణ, అనేక ప్రపంచ దేశాల ఏకపక్ష మొగ్గుతో కూడుకొన్న ఈ కాలాన్ని ఆయుధసాధిత శాంతియుగం అని కూడా వ్యవహరిస్తుంటారు.
రష్యా, అమెరికా నేరుగా యుద్ధాలేవీ పోరాడక పోయినా, వ్యూహాత్మక ప్రణాళికలు, క్షిపణి మొహరింపులతో పొంచియున్న మరో భయంకర ప్రపంచయుద్ధాన్ని తలపింపజేస్తుండేవి. బెర్లిన్ ఘర్షణ, కొరియా యుద్ధం, సోవియట్ యూనియన్ అణుపాటవ పరీక్షలు, భారత్ చైనా యుద్ధం 1962, క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం మొదలయిన అనేక సమస్యలు ఈ అంతర్గత ఒత్తిడిని రగులుస్తూ బహిర్గతం చేస్తూండేవి
1991 లో సోవియట్ యూనియన్ విచ్ఛిన్నమై రష్యా బలం క్షీణించడంతో శీతల సమరం ముగిసి, అమెరికా ఏకైక అగ్ర రాజ్యంగా ఎదిగింది.
మూలాలు
వర్గం:యుద్ధాలు
కె.బాలగోపాల్
జీవితచరిత్ర
విద్యాభ్యాసం: ఒకటి నుంచి డిగ్రీ వరకు తిరుపతిలో. ఎస్వీ ఆర్ట్స్ కళాశాలలో డిగ్రీ పూర్తి, వరంగల్‌లోని ఆర్ఈసీ నుంచి గణితంలో పీహెచ్‌డీ, 1980లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుడిగా ఉద్యోగంలో చేరిక, 1985లో ఉద్యోగానికి రాజీనామా, అప్పటినుంచి హక్కుల ఉద్యమానికే పూర్తిగా అంకితం అయ్యారు. మూడు దశాబ్దాలుగా అవిశ్రాంత కృషి సలిపిన ప్రముఖ హక్కుల నేత, న్యాయవాది, హేతువాది మేధావి. హైదరాబాద్‌లోని గుడిమల్కాపూర్ ప్రియాకాలనీలో నివసించారు. ఆయన భార్య వసంత లక్ష్మి ఆంధ్రజ్యోతి పత్రికలో పాత్రికేయురాలు. కుమారుడు ప్రభాత్. బాలగోపాల్ దీర్ఘకాలంగా అల్సర్‌తో బాధపడ్డారు. 8.10.2009 గురువారం రాత్రి గుండెపోటుతో హఠాన్మరణం చెందారు.
హక్కుల ఉద్యమ రంగం
పౌరహక్కుల ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి తెచ్చిపెట్టిన బాలగోపాల్ జీవితాంతం ఉద్యమంలో కొనసాగారు. గణితశాస్త్రవేత్తగా ఎదిగిన ఆయన మానవతా విలువలకోసం పోరాడారు. ఆదివాసీ ఉద్యమం నుంచి విప్లవోద్యమం వరకు, పౌరహక్కుల ఉద్యమం నుంచి మానవ హక్కులు ఉద్యమం వరకు, కూలీ పోరాటం నుంచి భూపోరాటం వరకు అన్నిరకాల ఉద్యమాలతో పెనవేసుకుపోయిన నాయకుడాయన. ఎక్కడ అన్యాయం, వివక్ష, అణిచివేత, అసమానతలు కనిపించినా నిష్కర్షగా, నిక్కచ్చిగా, నిర్భయంగా పోరాడారు. ఈ క్రమంలో వచ్చిన బెదిరింపుల్ని ఏనాడూ లెక్కచేయలేదు. ఆయనపై ఎన్నోసార్లు భౌతిక దాడులు జరిగినా రెట్టించిన ఉత్సాహంతో పనిచేశారు. బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లను వెలుగులోకి తేవడంతో పోలీసులు ఆయనపై నక్సలైట్‌గా ముద్రవేశారు. కొత్తగూడెంలో ఓసారి ఆయనపై దాడికి పాల్పడిన పోలీసులు చనిపోయాడని భావించి మురికికాల్వలో పడేసి వెళ్లగా పీడీఎస్‌యూ కార్యకర్తలు ఆయన్ను కాపాడారు.
పౌరహక్కుల నుంచి మానవహక్కుల వైపు
రాజ్యహింసతోపాటు ప్రైవేటుహింసను ఆయన వ్యతిరేకించాడు. పౌరహక్కుల సంఘం నుంచి ఆయన 1996లో విభేదించి బయటకొచ్చి మానవ హక్కుల వేదిక (హెచ్ఆర్ఎఫ్) ను ఏర్పాటుచేశారు. ప్రజలు ఇబ్బంది పడతారని తెలిసీ నక్సలైట్లు రాజ్యహింసకు వ్యతిరేకంగా హింసా కార్యక్రమాలు చేపట్టడాన్ని ఆయన ఖండించారు. రాజ్యహింసతో పాటు ప్రజలపై గుండాలు, రాజకీయ నాయకులు, ఫ్యాక్షనిస్టులు చేసే హింసకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలు నిర్మించారు. మార్క్సిజం నుంచి ఆయన పక్కకు పోవడంపై అప్పట్లో రచయిత్రి రంగనాయకమ్మ 'కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్టినట్లు' పుస్తకం రాశారు. నక్సల్బరీ ఉద్యమానికి ఎంతోమంది కార్యకర్తలను అందించిన ఆయన ఆ తర్వాత క్రమంలో విప్లవపార్టీల వైఖరిని తప్పుబట్టారు. ప్రజలకు చేరువకావడంలో ఎం.ఎల్ పార్టీలు విఫలమయ్యాయని విమర్శించారు. ఆయన రాసిన 'నక్సల్బరీ ఉద్యమం, గమ్యం, గమనం', 'చీకటి కోణం' పుస్తకాలు సంచలనం సృష్టించాయి.
మేధోశక్తి, వ్యక్తిత్వం
26-27 సంవత్సరాలకే గణితశాస్త్రంలో పీహెచ్‌డీ పూర్తి చేసిన అసమాన ప్రతిభా సంపన్నుడు. చదివింది గణితశాస్త్రం అయినా.. సామాజిక శాస్త్రాలు, పౌరహక్కులు, చరిత్ర, సాహిత్యం, రాజ్యాంగం.. ఇలా భిన్నరంగాల్లో లోతైన అవగాహన గల మేథావి. నిరాడంబరుడు. సామాజిక పరిస్థితుల అధ్యయనంలో భాగంగా వందలాది కిలో మీటర్లు సైకిల్‌పై ప్రయాణించారు. విఖ్యాత రాజనీతిజ్ఞుడైన బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్ దార్శనికత స్ఫూర్తిగా ప్రతి సామాజిక సంక్షోభంలోనూ ప్రజల తరఫున నిలబడటానికి ప్రయత్నించారు. ఎన్నో చరిత్ర గ్రంథాలను, డీడీ కోశాంబి వంటి తత్వవేత్తలను తెలుగు పాఠకులకు పరిచయం చేస్తూ పుస్తకాలు రాశారు. హైకోర్టులో పేదలు, కార్మికులు, నిర్వాసితుల వంటి బాధితుల పక్షానే వాదించారు. నేల, నీరు, అడవులు వంటి ప్రకృతి సంపదను కోట్లాది మంది జీవనోపాధికి ఉపయోగించాలి. సెజ్‌లు వంటి అభివృద్ధి పథకాల పేరుతో ప్రభుత్వం స్థానిక ప్రజలకు నిలువ నీడ లేకుండా చేస్తోందని, వారి జీవనోపాధికి విఘాతం కలిగిస్తోందని నిర్భయంగా చెప్పే వాడు. ఆయన కళ్లను ఎల్వీ ప్రసాద్ కంటి ఆసుపత్రికి దానం చేశారు.
మూలాలు
వర్గం:2009 మరణాలు వర్గం:అనంతపురం జిల్లా రచయితలు వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఉద్యమకారులు వర్గం:పౌరహక్కుల ఉద్యమ నేతలు వర్గం:నేత్రదానం చేసిన వ్యక్తులు వర్గం:అనంతపురం జిల్లా సామాజిక కార్యకర్తలు
కేపీఏసీ ల‌లిత
మహేశ్వరి అమ్మ (1948 ఫిబ్రవరి 25 - 2022 ఫిబ్రవరి 22) లెజెండరీ మలయాళ నటీమణి. ఆమె కేపీఏసీ లలిత (ఆంగ్లం: K. P. A. C. Lalitha) అనే పేరుతో సుపరిచితం.
1947 జనవరి 25న జన్మించిన మహేశ్వరి అమ్మ సినిమాల్లోకి రాకముందు కేరళలో థియేటర్‌ ఆర్టిస్ట్‌గానూ ఎంతో పేరు తెచ్చుకుంది. ఆమె కేరళ పీపుల్స్ ఆర్ట్స్ క్లబ్ (కేపీఏసీ)లో చేరిన తర్వాత తన పేరును లలితగా మార్చుకున్నారు. దీంతో సినిమాల్లోకి వెళ్లిన తర్వాత ఆమె పేరు కేపీఏసీ లలితగా మారింది. సినీ కెరీర్‌లో ఆమె మొత్తం 550కి పై చిత్రాల్లో నటించారు. ఉత్తమ సహాయ నటి విభాగంలో రెండు సార్లు జాతీయ అవార్డులతో పాటు నాలుగు రాష్ట్ర స్థాయి అవార్డులను అందుకుంది. నటిగా గుర్తింపు సంపాదించుకునే కంటే ముందు ఆమె గాయనిగా కూడా రాణించింది.
2022 ఫిబ్రవరి 22న కేరళలోని త్రిపుణితురలో 74 ఏళ్ల వయసులో ఆమె, అనారోగ్యంతో తుది శ్వాస విడిచింది.
మూలాలు
వర్గం:2022 మరణాలు
అర్థసంవృత మధ్యస్వర నిర్యోష్ఠ్య అచ్చు
అర్థసంవృత మధ్యస్వర నిర్యోష్ఠ్య అచ్చు ఒక రకమైన అచ్చు ధ్వని,  ఇది కొన్ని మాట్లాడే భాషలలో ఉపయోగించబడుతుంది. అర్థ సంవృతం, అంటే నోరు సగం మూసి ఉంటుంది. పలికినప్పుడు నాలిక నోటీలో మధ్య భాగంలో ఉంచటంతో శబ్దం వస్తుంది, కాబట్టి ఇది మధ్యస్వరం. నిర్యోష్ఠ్యం కనుక పెదవులు గుండ్రంగా తిరగనవసరంలేదు. IPAలో అక్షరంతో గుర్తింపబడుతుంది. దీనిని ఆంగ్ల అక్షరం e కు ప్రతిబింబంగా రాస్తారు. దీనిని ష్వా ⟨ə⟩ కు దగ్గరగా ఉన్నందున అయోమయం చెందరాదు. ఈ అక్షరం ఐ.పి.ఏ చే 1993లో చేర్చబడినది.
ఆర్.శాంత సుందరి
ఆర్.శాంత సుందరి నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా అనువాద రచనలో కృషి చేసిన రచయిత్రి. ఈమె తెలుగు- హిందీ భాషలలో పరస్పరం అనువదించింది. సుమారు 76 పుస్తకాలను ప్రచురించింది.
జీవిత విశేషాలు
ఆర్.శాంత సుందరి తండ్రి కొడవటిగంటి కుటుంబరావు పేరెన్నికగన్న రచయిత. ఈమె భర్త ఆర్.గణేశ్వరరావు ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశాడు. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు. ఇద్దరూ అమెరికాలో స్థిరపడ్డారు. సాహిత్యకుటుంబంలో జన్మించిన శాంతసుందరికి సాహిత్యంతో పాటు సంగీతంలో కూడా ప్రవేశం ఉంది. ఈమె అనేక దేశాలు పర్యటించింది. భర్త ఉద్యోగవిరమణ తర్వాత ఈమె హైదరాబాదులో స్థిరపడింది. ఈమె కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ హైదరాబాదులోని ఒక ప్రైవేటు ఆసుపత్రిలో 2020, నవంబరు 11న తన 73వ యేట మరణించింది.
రచనలు
ఈమె కథ, కవిత్వం, నవల, నాటకం, వ్యాసాలు, ఆత్మకథ, వ్యక్తిత్వవికాసం వంటి అన్ని ప్రక్రియలలో అనువాదాలు చేసింది. తెలుగు, హిందీ, తమిళ భాషలలో ఈమె పరస్పరం అనువాదాలు చేసింది. రెండు తెలుగు సినిమాల స్క్రిప్టును హిందీభాషలోని అనువదించింది.
రచనల జాబితా
ఈమె అనువదించిన పుస్తకాల పాక్షిక జాబితా:
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు వర్గం:అనువాద రచయితలు వర్గం:తెలుగు అనువాదకులు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయిత్రులు వర్గం:2020 మరణాలు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అనువాద పురస్కార గ్రహీతలు
అర్థసంవృత కంఠ్య నిర్యోష్ఠ్య అచ్చు
ఈ అచ్చు అర్థ సంవృతం, అంటే నోరు సగం మూసి ఉంటుంది. పలికినప్పుడు నాలిక నోటీలో వెనుకన ఉంచటంతో కంఠం నుండి శబ్దం వస్తుంది, కాబట్టి ఇది కంఠ్యం. నిర్యోష్ఠ్యం కనుక పెదవులు గుండ్రంగా తిరగనవసరంలేదు. IPAలో అక్షరంతో గుర్తింపబడుతుంది.
అర్థసంవృత కంఠ్య ఓష్ఠ్య అచ్చు
ఈ అచ్చు అర్థ సంవృతం, అంటే నోరు సగం మూసి ఉంటుంది. పలికినప్పుడు నాలిక నోటీలో వెనుకన ఉంచటంతో కంఠం నుండి శబ్దం వస్తుంది, కాబట్టి ఇది కంఠ్యం. ఓష్ఠ్యం కనుక పెదవులు గుండ్రంగా తిరగవలిసి ఉంది. IPAలో అక్షరంతో గుర్తింపబడుతుంది.
ఈ అచ్చు చాలా భాషలలో సాధరణంగా కనిపిస్తుంది. తెలుగులో దీని హ్రస్వ రూపం ఒ, దీర్ఘం ఓ.
మూలాలు
వర్గం:అచ్చులు
గంగుల శాయిరెడ్డి
గంగుల శాయిరెడ్డి (1890 - 1975) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన కవి. తెలంగాణ రైతుల జీవితాన్ని సాహిత్యంగా మలిచాడు.
జననం - విద్యాభ్యాసం
శాయిరెడ్డి 1890లో వాస్తవ్యులు శివారెడ్డి, రామక్క దంపతులకు జనగామ జిల్లా జీడికల్ గ్రామంలో జన్మించాడు. జీడికల్ గ్రామంలోని సంప్రదాయ వీధి బడిలో అక్షరాలు నేర్చుకున్న శాయిరెడ్డి, చిన్నతనంలోనే మహా భారతము, భాగవత రామాయణములను బట్టించుకున్నాడు. రామదాసు, అన్నమయ్య, రాకమచర్ల వేంకటదాసులు రాసిన కీర్తనలను ఆలపించేవాడు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగువారు వర్గం:1890 జననాలు వర్గం:జనగామ జిల్లా రచయితలు
కేశంపేట మండలం
కేశంపేట మండలం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన మండలం. కేశంపేట, ఈ మండలానికి కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన మహబూబ్ నగర్ నుండి 78 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ మండలంలో 20 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.నిర్జన గ్రామాలు లేవు. 2016 లో జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ మండలం మహబూబ్ నగర్ జిల్లా లో  ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ మండలం కొత్తగా ఏర్పాటైన షాద్‌నగర్ రెవెన్యూ డివిజను లో భాగం. పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఈ మండల గణాంకాలేంఈ మారలేదు. మండల వైశాల్యం 222 చ.కి.మీ. కాగా, జనాభా 42,592. జనాభాలో పురుషులు 21,715 కాగా, స్త్రీల సంఖ్య 20,877. మండలంలో 10,094 గృహాలున్నాయి.
నైజీరియా
నైజీరియా (ఆంగ్లం : Nigeria) అధికారిక నామం, ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ నైజీరియా, ఆఫ్రికా ఖండంలోని ఒక దేశం. ఇది పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో యున్నది. దీని పశ్చిమసరిహద్దులో బెనిన్, తూర్పుసరిహద్దులో చాద్ - కామెరూన్, ఉత్తరసరిహద్దులో నైగర్ ఉన్నాయి. దీని రాజధాని అబ్యూజా.
కేశంపేట మండలం
మండలంలోని రెవిన్యూ గ్రామాలు
thumb|2016 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు అవిభక్త మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పటంలో మండల స్థానం
నైజీరియా
నైజీరియా పెద్ద జనాభా, ఆర్థికవ్యవస్థ కారణంగా తరచూ "జైంటు ఆఫ్ ఆఫ్రికా"గా పిలువబడుతుంది. 186 మిలియన్ల మంది నివాసితులతో, నైజీరియా ఆఫ్రికాలో అత్యంత అధిక జనసాంధ్రత కలిగిన దేశంగా ప్రధస్థానంలో ఉంటూ ప్రపంచంలోని 7 వ అత్యంత జనసాంద్రతగల దేశంగా ఉంది. భారతదేశం, చైనాల తరువాత 18 ఏళ్ళ కంటే తక్కువ వయస్సు గల 90 మిలియన్ల మంది యువతతో ప్రపంచంలోని మూడవ అతిపెద్ద యువత కలిగిన దేశణ్గా ఉంది. ఈ దేశం బహుళజాతి దేశంగా పరిగణించబడుతుంది. ఎందుకంటే దేశంలో 250 జాతుల సమూహాలు ఉన్నాయి. వీటిలో మూడు అతిపెద్ద జాతులుగా హౌసా, ఇగ్బో, యోరుబాలు ఉన్నాయి. ఈ జాతి సమూహాలకు 250 కంటే అధికమైన భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. అనేక విభిన్న సంస్కృతులు గుర్తించబడ్డాయి. అధికారిక భాష ఆంగ్లం. నైజీరియా దక్షిణ భాగంలో క్రైస్తవులు అధికంగా నివసిస్తున్నారు. ముస్లింలు అధికంగా దేశం ఉత్తరప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. మతపరంగా దేశం ముస్లింనివాసిత ఉత్త్రప్రాంతం, క్రైస్తవులు నివసిస్తున్న దక్షిణప్రాంతంగా రెండుగా విభజించబడింది. అల్పసంఖ్యాక ప్రజలు (ఇగ్బో, యొరోవా జాతులకి చెందినవారు) నైజీరియాకు చెందిన స్థానిక మతాలను ఆచరిస్తున్నారు.
2015 నాటికి నైజీరియా ప్రపంచంలో 20 వ అతిపెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థగా మారింది. 500 బిలియన్ల డాలర్లు, నామమాత్ర జి.డి.పి. కొనుగోలు శక్తి తుల్యత వరుసగా $ 1 ట్రిలియను. ఆఫ్రికాలో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా 2014 లో దక్షిణాఫ్రికాను అధిగమించింది. రుణాలు, జి.డి.పి.లో ఋణాల శాతం 11%. నైజీరియాను ప్రపంచ బ్యాంకు అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్టుగా పరిగణిస్తుంది. ఇది ఆఫ్రికా ఖండంలో ప్రాంతీయ శక్తిగా గుర్తించబడింది. అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలలో మధ్యశక్తిగా ఉంది. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచ శక్తిగా గుర్తించబడింది. అయినప్పటికీ ఇది ప్రస్తుతం "తక్కువ" హ్యూమన్ డెవలప్మెంట్ ఇండెక్సుతో ప్రపంచంలో 152 వ స్థానంలో ఉంది. ప్రపంచంలోని ఎం.ఐ.ఎన్.టి. సమూహంలో నైజీరియా సభ్యదేశంగా ఉంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా తదుపరి "బి.ఆర్.ఐ.సి. లాంటి" ఆర్థిక వ్యవస్థగా చూడబడుతుంది. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదైన "నెక్స్టు ఎలెవెన్" ఆర్థికవ్యవస్థల జాబితాలో చేర్చబడింది. నైజీరియా ఆఫ్రికా సమాఖ్య స్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి, కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషంసు, ఒ.పి.ఇ.సి. వంటి ఇతర అంతర్జాతీయ సంస్థల సభ్యదేశంగా ఉంది.
పేరు వెనుక చరిత్ర
నైజీరియా పేరు దేశం గుండా ప్రవహిస్తున్న నైగరు నది నుండి తీసుకోబడింది. 19 వ శతాబ్దం చివరిలో ఈ పేరు బ్రిటీషు పాత్రికేయుడు ఫ్లోరా షా ప్రారంభమైంది. ఆయన తరువాత బ్రిటీషు వలసరాజ్య నిర్వాహకుడు లార్డు లుగార్డును వివాహం చేసుకున్నాడు. నైగరు అనే పేరు మూలం వాస్తవానికి నైగరు నది మధ్యభాగానికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది (ఇదుకు ఖచ్ఛితమైన ఆధారం లేదు). ఈ పదం బహుశా 19 వ శతాబ్దపు ఐరోపా వలసవాదానికి ముందు టింబక్టు చుట్టూ ఉన్న నది మధ్యభాగంలో నివాసితులచే ఉపయోగించబడిన టువరెగు పేరు " ఇగెరెవెన్ " పదానికి కాలానుగుణ మార్పుగా భావిస్తున్నారు.
ఆరంభకాలం (క్రీ.పూ 500 – 1500)
ఉత్తర నైజీరియా నాకు నాగరికత క్రీ.పూ. 500 - క్రీ.పూ. 200 ల మధ్య వృద్ధి చెందింది. వీరు ఉత్పత్తి చేసిన లైఫ్-సైజు టెర్రకోట బొమ్మలు సబ్-సహారను ఆఫ్రికాలో మొట్టమొదటి శిల్పాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి. ఇంకా ఉత్తర నగరాలు కానో, కత్సిలకు సా.శ. 999 నాటి చరిత్ర ఉంది. హౌసా రాజ్యాలు, కానం-బోర్ను సామ్రాజ్యం ఉత్తర, పశ్చిమ ఆఫ్రికా మధ్య వాణిజ్య పట్టణాలుగా విస్తరించాయి.
ఇగ్బో ప్రజల 10 వ శతాబ్దంలో సమైక్యం చేసిన న్రీ రాజ్యం 1911 లో దాని సార్వభౌమత్వాన్ని బ్రిటీష్వారికి కోల్పోయే వరకు కొనసాగింది. ఎన్రీ రాజ్యాన్ని " ఈజ్ ఎన్రీ " పాలించాడు. ఇగ్బో సంస్కృతికి న్రీ నగరం పునాదిగా పరిగణించబడింది. న్రీ, అగులెరి నగరాలలో ఇగ్బో పురాణం సృష్టించబడింది. అలాగే ఉమెయురి రాజవంశం వంశావళి సభ్యులు దైవీకంగా భావించబడిన రాజు-ఎరి సంతతికి చెందిన వారుగా గుర్తించబడ్డారు. నరీ ఆధీనంలో ఉన్న ఇగ్బో-ఉక్వా నగరాలలో పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో పురాతనమైన " లాస్టు వాక్సు ప్రొసెసు " విధానంలో కాంశ్యవస్తువుల తయారుచేయబడ్డాయి.
నైరుతి నైజీరియాలోని యోరుబా రాజ్యాలు ఇఫె, ఓయో వరుసగా 12 వ 14 వ శతాబ్దాలలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నాయి. ఇఫె ప్రస్తుత ప్రాంతాలలో 9 వ శతాబ్దానికి చెందిన మానవ స్థిరనివాసం పురాతన చిహ్నాలు దాని సంస్కృతిలో టెర్రకోటా, కాంస్య చిత్రాలు ఉన్నాయి.
మద్యయుగం (1500–1800)
17 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 18 వ శతాబ్దంలో ఓయో తన శక్తిని పశ్చిమ నైజీరియా నుండి ఆధునిక టోగో వరకు విస్తరించింది. ఎడో బెనిను సామ్రాజ్యం నైరుతి నైజీరియాలో ఉంది. బెనిను అధికారం 15 నుండి 19 వ శతాబ్దాల మద్యకాలంలో కొనసాగింది. వారి ఆధిపత్యం ఎకో నగరం వరకు (ఎడో అనే పేరు తరువాత పోర్చుగీసు వారిచే లాగోస్కు మార్చబడింది) చేరుకుంది.
శతాబ్దాలుగా నేటి నైజీరియాలో ఉన్న అనేకమంది ఉత్తర ఆఫ్రికాకు చెందిన వ్యాపారులతో వర్తకం చేసారు. ఈ ప్రాంతంలోని నగరాలు పశ్చిమ, మధ్య, ఉత్తర ఆఫ్రికా ప్రాంతాల విస్తార వర్తక మార్గాలలో ప్రాంతీయ కేంద్రాలుగా మారాయి. 16 వ శతాబ్దంలో పోర్చుగీసు అన్వేషకులు కాలాబారు లోని లాగోసు (పోర్చుగీసు పెట్టిన పేరు) ఆధునిక నైజీరియా ప్రజలతో ప్రత్యక్ష వ్యాపారం (మొట్టమొదటి యూరోపియన్లు)చేయడం ప్రారంభించారు. ఐరోపియన్లు తీరంలోని వ్యక్తులతో వస్తువులను కొనుగోలు చేశారు. ఐరోపియన్లు తీరప్రాంత వాణిజ్యం అట్లాంటికు బానిస వ్యాపారం ప్రారంభానికి చిహ్నంగా మారింది.
కాలాబరు నౌకాశ్రయంలోని చారిత్రాత్మక భయాఫ్రా బైటు (ఇప్పుడు సామాన్యంగా బాని బైటుగా పిలువబడుతుంది) పశ్చిమ అట్లాంటికు బానిస వాణిజ్యం యుగంలో అతిపెద్ద బానిస వ్యాపార విభాగాలలో ఒకటిగా మారింది. నైజీరియాలో ఇతర ప్రధాన నౌకాశ్రయాలైన బడాగ్రి, లాగోసు, బెనిను బైటు, బొన్నే ద్వీపం మీద ఉన్న బియాఫ్రా బైటు ప్రధాన బానిస వ్యాపార విభాగంగా ఉన్నాయి. ఈ ఓడరేవులకు బానిసలుగా తీసుకున్న వారిలో ఎక్కువమంది దాడులు, యుద్ధాలలో పట్టుబడ్డారు.
సాధారణంగా బందీలను బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకుని పనిచేయించుకునే వారు. కొంతకాలం తర్వాత వారు కొన్నిసార్లు జయించినవారి సమాజంలో విలీనం చేసుకోబడ్డారు. ప్రధాన తీరప్రాంత నౌకాశ్రయాలలో నైజీరియా అంతటా అనేక బానిస మార్గాలు స్థాపించబడ్డాయి. కొంతమంది బానిసవ్యాపారులు నైరుతి భాగంలో ఓయో సామ్రాజ్యం, ఆగ్నేయ ప్రాంతంలోని అరో సమాఖ్య, ఉత్తరప్రాంతంలోని సోకోటో కాలిఫేటుతో సంబంధం ఏర్పరచుకుని వ్యాపారం సాగించారు.
ప్రస్తుత నైజీరియా లోని భూభాగాల్లో కూడా బానిసత్వం ఉనికిలో ఉంది. 19 వ శతాబ్దం చివరిలో దాని పరిధి విస్తృతమైంది.
ఆఫ్రికా హిస్టరీ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆధారంగా "1890 ల నాటికి సోకోటో కాలిఫెటు భూభాగాల్లో అతిపెద్ద బానిస జనాభా (సుమారు 2 మిలియన్ల మంది ప్రజలు) కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. బానిస కార్మికులను ప్రధానంగా వ్యవసాయంలో విస్తారంగా ఉపయోగించుకున్నారు." ఐరోపా పరిశ్రమలో ఉపయోగం కొరకు పాం వంటి వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విస్తార సాగుకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ( 1807 లో బ్రిటను అట్లాంటిక్టికు బానిస వాణిజ్యం రద్దు చేసింది), ఆర్థిక ఆవశ్యకతకు (రాజకీయ, సామాజిక స్థిరత్వం కొరకు) చట్టపరమైన మార్పు చేయడానికి దారితీసింది.
బ్రిటిషు నైజీరియా (1800–1960)
బానిసల వ్యాపారాన్ని గ్రేటు బ్రిటను, నెదర్లాండ్సు, పోర్చుగలు, ప్రైవేటు సంస్థలు, అదే విధంగా పలు ఆఫ్రికా రాజ్యాలు, ప్రభుత్వేతర వ్యక్తులు ప్రోత్సాహం అదించారు. బానిసత్వ వ్యతిరేక భావాలు నివాసాలలో అధికరించాయి. మారుతున్న ఆర్థిక వాస్తవాల కారణంగా 1807 లో గ్రేటు బ్రిటను అంతర్జాతీయ బానిస వాణిజ్యాన్ని నిషేధించింది. నెపోలియను యుద్ధాల తరువాత గ్రేటు బ్రిటను బానిసలలో అంతర్జాతీయ ట్రాఫికును అడ్డుకునే ప్రయత్నంలో పశ్చిమ ఆఫ్రికా స్క్వాడును స్థాపించింది. ఇది ఆఫ్రికా తీరంలో బానిసలను విడిచిపెట్టిన ఇతర దేశాల ఓడలను ఆపివేసింది. స్వాధీనం చేసుకున్న బానిసలను బ్రిటీషు విడుదల చేసి స్వేచ్ఛాయుత బానిసల పునరావాసం కొరకు స్థాపించిన వెస్టు ఆఫ్రికాలో ఉన్న ఫ్రీనిను అనే ఒక కాలనీకి తరలించారు. 1851 లో లాగోసు మీద బాంబు దాడి చేసి లాగోసు రాజ్యాధికార పోరాటంలో బ్రిటను జోక్యం చేసుకుని బానిస వ్యాపారానికి అనుకూలుడైన ఒబా కోసోకోను వెలుపలకు పంపి, ఒబా అకిటోనయేను అధికారంలో స్థాపించటానికి సహాయం చేసింది. 1852 జనవరి 1 న గ్రేటు బ్రిటను లాగోసుల మధ్య ఒప్పందం మీద సంతకం చేయబడింది. బ్రిటను 1861 ఆగస్టులో లాగోస్ ఒడంబడిక ఒప్పందంతో లాగోసును క్రౌను ఆగస్టు కాలనీగా చేసారు. బ్రిటిషు మిషనరీలు తమ కార్యకలాపాలను విస్తరిస్తూ మరింత లోతట్టు ప్రయాణించారు. 1864 లో శామ్యూలు అజాయే క్రౌథరు ఆంగ్లికన్ చర్చి మొట్టమొదటి ఆఫ్రికా బిషపు అయ్యాడు.
1885 లో బెర్లిను సదస్సులో పశ్చిమాఫ్రికా ప్రాంతంలో తమ ఆధీనతను స్థాపించడానికి బ్రిటిషు చేసిన వాదనలు ఇతర ఐరోపా దేశాల నుంచి గుర్తింపు పొందాయి. తరువాతి సంవత్సరం ఇది సర్ జార్జి టాబ్మను గోల్డీ నాయకత్వంలో రాయలు నైజెరు కంపెనీగా పేరు గాంచింది. 1900 లో సంస్థ భూభాగం బ్రిటీషు ప్రభుత్వం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. ఇది ఆధునిక నైజీరియా ప్రాంతంపై తన పట్టును పదిలపర్చింది. 1901 జనవరి 1 న నైజీరియా బ్రిటీషు సంరక్షితప్రాంతంగా ఆ సమయంలో అగ్రస్థానంలో ఉన్న ప్రపంచ శక్తిగా ఉన్న బ్రిటీషు సామ్రాజ్యంలో భాగం అయింది. 19 వ శతాబ్దం చివర 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రస్తుత నైజీరియాలో భాగంగా మారిన స్వతంత్ర రాజ్యాలు దాని భూభాగాన్ని విస్తరించడానికి బ్రిటీషు సామ్రాజ్యం ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాయి. యుద్ధం ద్వారా బ్రిటీషు బెనిన్ను 1897 లో జయించింది. ఆంగ్లో-అరో యుద్ధంలో (1901-1902) లో ఇతర ప్రత్యర్థులను ఓడించారు. ఈ రాజ్యాల విజయం నైజరు ప్రాంతంలో బ్రిటీషు పాలనకు దారులు తెరిచింది.
1914 లో నైజీరియాలోని కాలనీ ప్రొటెక్టరేటుగా బ్రిటీషు అధికారికంగా కలిసింది. బ్రిటిషు నిర్వహణలో నైజీరియా ఉత్తర, దక్షిణ ప్రొటెక్టరేట్లు, లాగోసు కాలనీలుగా విభజించబడింది. దక్షిణ ప్రాంతం నివాసితులు తీరప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థ కారణంగా బ్రిటిషు, ఇతర ఐరోపావాసులతో మరింత పరస్పర, ఆర్థిక, సాంస్కృతికతను బలపరచుకున్నారు.
క్రైస్తవ మిషన్లు ప్రొటక్టరేటులో పాశ్చాత్య విద్యాసంస్థలను స్థాపించారు. బ్రిటీషు ఇస్లామికు సాంప్రదాయం పరోక్ష నియమం, ధ్రువీకరణ విధానం ప్రకారం క్రౌను దేశంలోని ఉత్తర, ఇస్లామికు భాగంలో క్రిస్టియను మిషన్ల కార్యకలాపాలను ప్రోత్సహించలేదు. దక్షిణ ప్రముఖుల పిల్లలను ఉన్నత విద్య కొరకు గ్రేటు బ్రిటనుకు పంపారు. 1960 లో స్వతంత్రం తరువాత ఆధునిక విద్యా ప్రాప్తిలో ప్రాంతీయ తేడాలు గుర్తించబడ్డాయి. ఈ పరిస్థితి ప్రస్తుతం కొనసాగుతోంది. ఉత్తర, దక్షిణ మధ్య అసమానతలు నైజీరియా, రాజకీయ జీవితంలో కూడా వ్యక్తీకరించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు, ఉత్తర నైజీరియా 1936 వరకు బానిసత్వాన్ని బహిష్కరించలేదు. నైజీరియా బానిసత్వం ఇతర ప్రాంతాలలో వలసవాదం తరువాత వెంటనే రద్దు చేయబడింది.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత నైజీరియా జాతీయవాదం అభివృద్ధి చెందింది. స్వాతంత్ర్యం కొరకు డిమాండ్లకు ప్రతిస్పందనగా బ్రిటీషు ప్రభుత్వం నియమించిన తదుపరి రాజ్యాంగం నైజీరియాను స్వీయప్రభుర్వం వైపుకు తరలించింది. 20 వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి ఆఫ్రికా అంతటా స్వాతంత్ర్యం కోరుతూ ఒక గొప్ప పోరాటతరంగం వ్యాపించింది. 1960 లో నైజీరియా స్వాతంత్ర్యం సాధించింది.
స్వతంత్ర సమాక్య, మొదటి రిపబ్లికు (1960–1966)
నైజీరియా సమాఖ్య బ్రిటీషు చక్రవర్తి రెండవ ఎలిజబెతును రాజ్యాధినేతగా, నైజీరియా రాణిగా నిలబెట్టుకుంటూ 1960 అక్టోబరు 1 న నైజీరియా సమాఖ్య యునైటెడ్ కింగ్డం నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందింది. నైజీరియా ప్రభుత్వం సాంప్రదాయిక పార్టీల సంకీర్ణంగా ఉంది: నైజీరియన్ పీపుల్స్ కాంగ్రెస్ (ఎన్పిసి) (ఇస్లామికు విశ్వాసాల ఆధిపత్యం కలిగిన ఉత్తర నైజీరియన్ల పార్టీ), ఇగ్బో, క్రిస్టియన్-ఆధిపత్యం కలిగిన నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ నైజీరియా, నమెండీ అజికివే నేతృత్వంలోని కెమెరోన్సు. 1960 నవంబరులో అజికివే కొలంబియా గవర్నరు-జనరలును నియమించారు. ప్రతిపక్షంలో ఏక్షను గ్రూపు (AG) ఉంది. దీనికి యోరుబ్యాంగం, ఓబఫేమి అవాలోవా నాయకత్వం వహించాడు. నైజీరియా ఆధిపత్య జాతి వర్గాలైన హౌసా ('నార్తర్సు'), ఇగ్బో ('ఈస్ట్రెర్సు'), యోరుబా ('పశ్చిమప్రాంతం ప్రజలు') మధ్య తీవ్రమైన సాంస్కృతిక, రాజకీయ తేడాలు ఉంటాయి.
1961 ప్రజాభిప్రాయ ఫలితాల వలన రాజకీయాలలో అసమతుల్యత సృష్టించబడింది. దక్షిణ కెమెరానులు, కామెరూన్ రిపబ్లికులో చేరడానికి ఎంచుకున్నారు. అయితే ఉత్తర కెమెరోనులు నైజీరియాలో ఉండటానికి ఎంచుకున్నారు. దేశం ఉత్తర భాగం ఇప్పుడు దక్షిణ ప్రాంతం కంటే చాలా పెద్దదిగా ఉంది. 1963 లో ఈ దేశం ఫెడరలు రిపబ్లికును అజీకివేతో మొదటి అధ్యక్షుడిగా స్థాపించింది. 1965 లో ఎన్నికలు జరిగాయి. నైజీరియా పశ్చిమ ప్రాంతంలో " నైజీరియా నేషనల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ " అధికారంలోకి వచ్చింది.
అంతర్యుద్ధం (1967–1970)
ఎన్నికల రాజకీయ ప్రక్రియ అసమానత, అవినీతి 1966 లో " బాక్ టు బాక్ " సైనిక తిరుగుబాట్లు దారితీసింది. మొట్టమొదటి తిరుగుబాటు 1966 జనవరిలో జరిగింది. ఈ తిరుగుబాటులో మజోర్సు ఇమ్మాన్యూలు ఇఫీజునా, చుక్వుమా కడునా నజీగ్వూల నాయకత్వంలో ఇగ్బో సైనికులు అధికంగా పాల్గొన్నారు. నాయకత్వం వహించారు. ఈ తిరుగుబాటుదారులు ప్రధానమంత్రి అబుబాకర్ తఫావా బల్వావా, ఉత్తర ప్రాంతంలోని ప్రీమియర్ అహ్మద్యు బెల్లో, పశ్చిమ ప్రాంతంలోని ప్రీమియరు లాడ్యూ అకిన్తోలాను హతమార్చారు. కానీ తిరుగుబాటుదారులు ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి చాలా కష్టపడ్డారు. అధ్యక్షుడు నవాఫోరు ఓరిజూ ఆర్మీకి ప్రభుత్వ నియంత్రణను అప్పగించారు. తరువాత ఇగ్బో అధికారి జనరలు జె.టి.యు. అగుయి-ఐరోన్సి ఆధ్వర్యం అప్పగించారు.
కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు
కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు అభ్యుదయ రచయిత, ఇండో సోవియట్ కల్చరల్ సొసైటి(ఇస్కస్) నిర్మాత,బహుభాషా కోవిదుడు,వ్యాపారవేత్త.అంతర్జాతీయ శాంతి కాముకుడు.
నైజీరియా
అంతర్యుద్ధం (1967–1970)
1966 " ది కౌటరు కోప్ " తిరుగుబాటుకు ప్రధానంగా ఉతార సైనికాధికారుల మద్దతు ఇచ్చారు. లెఫ్టినెంటు కల్నలు యకుబూ గౌవను రాజ్యానికి అధిపతిగా అయ్యాడు. ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాల మద్య ఉద్రిక్తత అధికరించింది. ఉత్తర నగరాలలో ఇగ్బోసు హింసకు గురయ్యారు, చాలామంది తూర్పు ప్రాంతాలకు పారిపోయారు.
కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు
జీవిత విశేషాలు
ఇతడు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, కాళ్ళ మండలం బొండాడ గ్రామంలో సెప్టెంబరు 4, 1924న జన్మించాడు. ఇతడు పోలాండ్ దేశంలోని వార్సా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎలక్ట్రానిక్స్ పట్టభద్రుడయ్యాడు.విదేశీ కమ్యూనిస్టు సాహిత్యాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాడు.గుంటూరు జిల్లా అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అధ్యక్షునిగా పనిచేశాడు. అరసం రాష్ట్రశాఖకు కార్యవర్గ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. రాష్ట్రంలో ఇండో సోవియట్ కల్చరల్ సొసైటిని స్థాపించాడు. ఇండో జి.డి.ఆర్.మిత్రమండలి జాతీయ సమితి కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. ఇండియన్ టొబాకో అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. బల్గేరియా మిత్ర సంఘం, శాంతి సంఘీభావ సమితి మొదలైన సంస్థల నాయకుడిగా కృషి చేశాడు. పులుపుల వెంకటశివయ్య సాహిత్య అవార్డును పొందారు.ఇతడు 1985, జూలై 22న మరణించాడు. ఇతని మరణానంతరం అభ్యుదయ రచయితల సంఘం గుంటూరు జిల్లాశాఖ పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ సంపాదకత్వంలో "స్మృతిరేఖలు" పేరుతో ఒక స్మారక సంచికను ప్రచురించింది. ఈ సంస్థ 1986 నుండి ఈయన పేరుతో కొండేపూడి సాహిత్య అవార్డులు ప్రకటిస్తున్నది.
నైజీరియా
అంతర్యుద్ధం (1967–1970)
1967 మేలో లెఫ్టినెంటు కల్నలు ఎమేకా ఓజుక్వా నాయకత్వంలో తూర్పు ప్రాంతాన్ని " రిపబ్లిక్ అఫ్ బియాఫ్రా " అనే పేరుతో స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించింది. 1967 జూలై 6 న నైజీరియా పౌర యుద్ధం అధికారికంగా నైజీరియా ప్రభుత్వ పక్షం గురకెంలో బియాఫ్రా మీద దాడితో ప్రారంభమైంది. 30 నెలల యుద్ధంలో బియాఫ్రామీద జరిగిన దీర్ఘకాల ముట్టడితో బియాఫ్రాను వర్తకం, సరఫరాల నుండి వేరుచేయడంతో 1970 జనవరిలో ముగిసింది. 30 ఏళ్ల పౌర యుద్ధం సమయంలో మాజీ తూర్పు ప్రాంతంలోని మరణాల సంఖ్య యుద్ధం, వ్యాధి, ఆకలి కారణంగా 1 మిలియను 3 లక్షలకు చేరుకుంది.
ఈ పౌరయుద్ధంలో ఫ్రాన్సు, ఈజిప్టు, సోవియటు యూనియను, బ్రిటను, ఇజ్రాయెలు నేపథ్యంలో అదృశ్యంగా లోతుగా పాల్గొన్నారు. బ్రిటను, సోవియటు యూనియను నైజీరియను ప్రభుత్వానికి ప్రధాన సైనిక మద్దతుదారులుగా ఉండగా ఫ్రాన్సు ఇతరులు బియాఫ్రాంసుకు సహాయపడ్డాయి. నైజీరియా ఈజిప్టు పైలట్లను వారి వైమానిక దళం కోసం ఉపయోగిస్తుంది.
కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు
కొండేపూడి సాహిత్య అవార్డు గ్రహీతలు
అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, గుంటూరు శాఖ కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు మరణానంతరం అతని స్మృత్యర్థం 1986 నుండి 2016 వరకు కొండేపూడి సాహితీసత్కారాన్ని అతని కుటుంబ సభ్యుల సహకారంతో ప్రదానం చేసింది. ఈ సత్కారాన్ని పొందిన సాహితీవేత్తలు:
నైజీరియా
సైనిక ప్రభుత్వాలు (1970–1999)
1970 లలో చమురు విప్లవం సమయంలో నైజీరియా ఒ.పి.ఇ.సి.లో చేరింది. భారీ చమురు ఆదాయాలు ఆర్థిక సమృద్ధిని సృష్టించింది. ఈ ఆదాయం ఉన్నప్పటికీ సైనిక ప్రభుత్వం జనాభా జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం, చిన్న, మధ్యతరహా వ్యాపారాలకు సహాయం చేయడం, మౌలికనిర్మాణాలలో పెట్టుబడుల విషయంలో శ్రద్ధ చూపలేదు. చమురు ఆదాయాలతో సమాఖ్య రాయితీలు పెరగడంతో ఫెడరలు ప్రభుత్వం రాజకీయ పోరాట కేంద్రంగా మారింది. దేశంలో మూడుభాగాల అధికారం స్వతంతం చేసుకుంది. చమురు ఉత్పత్తి, ఆదాయం పెరగడంతో నైజీరియా ప్రభుత్వం బడ్జెటు ఆర్థికావసరాల కొరకు చమురు ఆదాయం, అంతర్జాతీయ సరుకుల మార్కెట్ల మీద అధికంగా ఆధారపడింది. ఇది ఆర్థిక స్థిరత్వం కోసం ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రత్యామ్నాయ ఆదాయ వనరులను అభివృద్ధి చేయలేదు. నైజీరియాలో ఫెడరలిజం పతనానికి ఇది దోహదపడింది.
కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు
మూలాలు
వర్గం:1924 జననాలు వర్గం:1985 మరణాలు వర్గం:అభ్యుదయ రచయితల సంఘ సభ్యులు వర్గం:అభ్యుదయ రచయితలు వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:అనువాద రచయితలు వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా అనువాద రచయితలు
నైజీరియా
సైనిక ప్రభుత్వాలు (1970–1999)
దేశనికి కొత్త అధిపతి అయిన ఇబ్రహీం బాబంగిడ తాను సైనిక దళాల అధిపతిగా, చీఫ్ ఆఫ్ ది ఆర్మీఫోర్సు, సుప్రీం మిలిటరీ కౌన్సిల్గా ప్రకటించుకున్నాడు. 1990 లో ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనకు తిరిగి వస్తుందని ఆయన అధికారిక గడువును నిర్ణయించాడు. బాబంగిడా పదవీకాలం రాజకీయ కార్యకలాపం అస్పష్టతగా గుర్తించబడింది: దేశం అంతర్జాతీయ రుణం చెల్లించడానికి " స్ట్రక్చరలు అడ్జస్ట్మెంటు ప్రోగ్రాం" స్థాపించాలని అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధికి తెలియజేసాడు. ఆ సమయంలో చాలా ఫెడరలు ఆదాయం ఆ రుణాన్ని అందజేయడానికి అంకితం చేయబడింది. ఆయన ఇస్లామిక్ ఉ కాన్ఫరెన్సు సంస్థలో నైజీరియాను నమోదు చేసుకున్నారు. ఇది దేశంలో మతపరమైన ఉద్రిక్తలను మరింత తీవ్రతరం చేసింది.
బాబంగిడా ఒక తిరుగుబాటు నుండి బయటపడ్డాడు. 1992 లో వాగ్దానం చేయబడిన ప్రజాస్వామ్యాన్ని వాయిదా వేసింది. స్వేచ్ఛాయుతమైన, సరళమైన ఎన్నికలు చివరికి 1993 జూన్ 12 న (చివరిసారిగా జరిగిన సైనిక తిరుగుబాటు తరువాత) నిర్వహించబడిన ఎన్నికలలో " మషూదు కషిమవో ఓలావాలే అబోయోలా " సాంఘిక ప్రజాస్వామ్య పార్టీలో 58% ఓట్లను గెలుచుకుని నేషనలు రిపబ్లికను కన్వెన్షన్కు చెందిన బషీరు టోఫాను ఓడించారు. బాబంగిడ ఎన్నికలను రద్దు చేయడం భారీ పౌర నిరసనలు దారితీశాయి. ఫలితంగా ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలను కొన్ని వారాలపాటు దేశవ్యాప్తంగా మూసివేశారు. తాత్కాలిక ప్రభుత్వానికి ఎర్నెస్టు షోనేకాను ఒక నియమించి బాబింగిడ చివరకు ప్రభుత్వానికి పదవీవిరమణ చేయాలన్న తన వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చాడు. బాబింగిడ పాలన అత్యంత అవినీతికరమైనదిగా పరిగణించబడుతూ నైజీరియాలో అవినీతి సంస్కృతిని సృష్టించినందుకు బాధ్యత వహిస్తుంది.
1993 చివరలో షనేకెను కేరు టేకరు పాలనను జనరలు సాని అబాచా సైనిక తిరుగుబాటు ఎదుర్కొంది. నిరంతర పౌర అశాంతిని అణిచివేసేందుకు విస్తృత స్థాయిలో సైనిక శక్తిని ఉపయోగించాడు. ఆయన పశ్చిమ ఐరోపా బ్యాంకులలో ఆఫ్షోరు ఖాతాలకు డబ్బును మార్చాడు. సైనిక దళాలను లంచం ఇవ్వడం ద్వారా తిరుగుబాటు ప్రణాళికను ఓడించాడు. 1995 లో ప్రభుత్వం పర్యావరణవేత్త కెన్ సరో-వైవాను నాలుగు ఓగొనీ పెద్దల మరణాలలో అనుమానిత ఆరోపణల ఆధారంగా ఉరితీసింది. రాయలు డచి షెలు, షెలు నైజీరియను ఆపరేషను అధిపతి అయిన బ్రియాను ఆండర్సనుకు వ్యతిరేకంగా అమెరికా " అలైను టోర్టు స్టాచ్యూ " కోర్టు కేసు నమోదు చేయబడింది. షెలు ఏర్పాటు చేసిన " నైజీరియను ఆపరేషను " ద్వారా షెలు కేసును తిరస్కరించాడు.
ప్రజాప్రభుత్వం (1999–)
1999 లో నైజీరియా తిరిగి ప్రజాస్వామ్యాన్ని తిరిగి పొందింది. మాజీ సైన్యాధిపతి " ఒలుసెగను ఒబాసాన్జో "ను నైజీరియా నూతన అధ్యక్షుడుగా ఎన్నుకుంది. 1966-1999 వరకు దాదాపు 33 సంవత్సరాల సైనిక పాలన (1979 - 1983 మధ్యకాలంలో రెండవ రిపబ్లికు మినహా) ముగిసింది. 1999 లో ఓబసాన్జోను అధికారంలోకి తీసుకువచ్చిన ఎన్నికలు 2003 లో అన్యాయంగా జరిగాయని ఖండించాయి. నైజీరియా ప్రభుత్వం అవినీతిని అధిగమించడానికి, అభివృద్ధి వేగవంతం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నాల కారణంగా గణనీయమైన మెరుగుదలలను చూపించింది.
నైగరు డెల్టా ప్రాంతంలో చమురు ఉత్పత్తిపై నియంత్రణ కొరకు స్థానికప్రజలలో తలెత్తిన హింసాత్మక చర్యలు, సరిపోని మౌలికసౌకర్యాలు వంటి కొన్ని సమస్యలు దేశంలో తలెత్తాయి. 2007 జనరలు ఎన్నికలలో పీపుల్సు డెమొక్రటికు పార్టీ (పిడిపి) ఉమరు యార్ అడుయా పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చింది. స్వేచ్ఛాయుతమైన, సరళమైన ప్రక్రియను ప్రోత్సహించేందుకు అంతర్జాతీయ సమాజం నైజీరియా ఎన్నికలను పరిశీలించి ఎన్నికలను తీవ్రమైన దోషపూరితమైనవిగా ఖండించింది.
2010 మే 5 న యార్ అడుయా మరణించాడు. 2010 మే 6 న యార్ అడుయా స్థానంలో డాక్టరు గుడ్లకు జోనాథను స్థానంలో నైజీరియా 14 వ అధిపతిగా మారాడు. 2010 మే 18 న సాంబో నియామకాన్ని అధ్యక్షుడు జోనాథను ప్రతిపాదించిన తరువాత జాతీయ అసెంబ్లీ నామాడి సాంబో (వాస్తుశిల్పి, మాజీ కాడున రాష్ట్ర గవర్నరును) ఉపాధ్యక్షుడుగా ఎన్నిక చేసింది.
2011 ఏప్రెలు 16 న నైజీరియాలో నూతన అధ్యక్ష ఎన్నికల నిర్వహించే వరకు గుడ్లకు జోనాథను నైజీరియా అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2011 ఏప్రెలు 19 న పి.డి.పి.కి చెందిన జోనాథను విజేతగా ప్రకటించబడ్డాడు. 3,94,69,484 ఓట్లలో 22,495,187 మంది ఓట్లు వేసారు. ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ అయిన కాంగ్రెసు ఫరు ప్రొగ్రెసివు చేంజి (సి.పి.సి) నుండి ముహమ్మూ బుహారీ మొత్తం ఓట్లు 1,22,14,853 సాధించాడు. మునుపటి ఎన్నికలకు భిన్నంగా తక్కువ హింస, తక్కువ మోసం ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయని అంతర్జాతీయ ఎన్నికలు పరిశీలన బృందాలు నివేదించాయి.
2015 మార్చి ఎన్నికలలో ముహముదు బుహారీ సుమారు 2 మిలియన్ల ఓట్లతో గుడ్లకు జోనాథనును ఓడించాడు. పరిశీలకులు సాధారణంగా ఈ ఎన్నికను ఫెయిర్గా ప్రశంసించారు. జోనాథను ఓటమిని అంగీకరించి, విజేతను ప్రశంసించి అశాంతి ప్రమాదాన్ని పరిమితం చేసాడు.
భౌగోళికం
నైజీరియా పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని గైనీ గల్ఫులో ఉంది. మొత్తం వైశాల్యం 9,23,768 చ.కిమీ (3,56,669 చ. మైలు) ప్రపంచంలో 32 వ అతిపెద్ద దేశం (టంజానియా తరువాత) గా ఉంది. ఇది వెనిజులా వైశాల్యానికి సమంగా ఉంటుంది. ఇది యు.ఎస్. రాష్ట్రం కాలిఫోర్నియా వైశాల్యానికి రెండు రెట్లు అధికం. దీని సరిహద్దుల పొడవు 4,047 కిలోమీటర్లు (2,515 మైళ్ళు), బెనిను (773 కిమీ లేదా 480 మైళ్ళు), నైజరు (1,497 కిమీ లేదా 930 మైళ్ళు), చాద్ (87 కిమీ లేదా 54 మైళ్ళు), కామెరూన్ (1,690 కిమీ లేదా 1,050 మైళ్ళు), దాదాపు 853 కి.మీ (530 మై) పొడవైన తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. నైజీరియా 4 ° నుండి 14 ° డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం 2 ° నుండి 15 ° డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం మద్య ఉంటుంది.
నైజీరియాలో ఎత్తైన ప్రదేశం చాపలు వాడీ 2,419 మీ (7,936 అడుగులు). నైగరు, నైలు ప్రధాన నదులుగా ఉన్నాయి. ఇవి నైగరు డెల్టాలో కలుస్తాయి. ఇది ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద నది డెల్టాలలో ఒకటి. ఇది మద్య ఆఫ్రికా వర్షారణాల అతిపెద్ద ప్రాంతంగా ఉంది.
నైజీరియా భూభాగం వైవిధ్యభరితంగా ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం 60 నుండి 80 అంగుళాలు (1,500 నుండి 2,000 మి.మీ) ఉండే సుదూర దక్షిణ ప్రాంతం " ఉష్ణమండల వర్షారణ్య " లకు ప్రసిద్ధం. ఆగ్నేయంలో ఒబుడు పీఠభూమి ఉంది. నైరుతీ, ఆగ్నేయం రెండింటిలోనూ సముద్రతీర మైదానాలు కనిపిస్తాయి. అటవీ ప్రాంతంలోని సుదూర దక్షిణ భాగం "ఉప్పు నీటి చిత్తడి"గా నిర్వచించబడింది. ఈ ప్రాంతంలో పెద్ద మొత్తంలో మడ అడవులు ఉన్నందున మడ చిత్తడి అని కూడా పిలుస్తారు. ఉత్తర అటవీ ప్రాంతాన్ని మంచి నీటి చిత్తడి అంటారు. ఇక్కడ ఉప్పు నీటి చిత్తడి కంటే వైవిధ్యమైన వృక్షాలు ఉంటాయి. దీనికి ఉత్తరంగా వర్షారణ్యం ఉంటుంది.
నైజీరియా అత్యంత విస్తారమైన స్థలాకృతి ప్రాంతం నైగరు, బ్యూను నదీ లోయలలో (ఇది ఒకదానికొకటి విలీనం చేసి "వై" ఆకారాన్ని ఏర్పరుస్తాయి). నైజరు నైరుతిలో "కఠినమైన" పర్వత ప్రాంతం ఉంది. బెన్యూ ఆగ్నేయంలో కొండలు, పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఇవి నైమిలీలో మామ్బిలా పీఠభూమిని (నైజీరియాలో అత్యంత ఎత్తైన పీఠభూమి) ఏర్పరుస్తాయి. ఈ పీఠభూమి కామెరూన్ సరిహద్దులో విస్తరించి ఉంది.
తీరానికి దగ్గరగా ఉన్న కామెరూన్ సరిహద్దు ప్రాంతంలో వర్షాధారమైన " క్రాస్-సనాగా-బయోకో " తీరప్రాంత పర్యావరణ అటవీ ప్రాంతం ఉంది. ఇది జీవవైవిధ్యానికి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది. ఇది డ్రిల్ కోతికి నివాసంగా ఉంది. ఇవి ఈ ప్రాంతంలో, కామెరూన్ సరిహద్దులో మాత్రమే కనిపిస్తాయి.. కాలాబారు, క్రాసు రివరు స్టేటు చుట్టుప్రక్కల ఉన్న ప్రాంతాలలోని అడవులలో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సీతాకోక చిలుకలు ఉన్నాయని విశ్వసిస్తున్నారు. నైజరు, క్రాసు నదుల మధ్య దక్షిణాది నైజీరియా ప్రాంతం అధికరించిన జనసంఖ్య కారణంగా దాని అటవీ ప్రాంతంలో చాలా వరకూ కోల్పోయింది. దాని స్థానంలో అది పసరిక భూములు (క్రాసు-నైగరు పరివర్తన అడవులని చూడండి)ఉన్నాయి.
దక్షిణ, ఉత్తర ప్రాంతాల మధ్యలో సవన్నా (చెట్ల మధ్య ఉన్న గడ్డి పూలతో) ఉంటుంది. ఇక్కడ వర్షపాతం పరిమితంగా సంవత్సరానికి 500 - 1,500 మిల్లీమీటర్ల (20, 60 ల) మధ్య ఉంటుంది. సవన్నా భూభాగం మూడు వర్గాలుగా విభజించబడింది; గినియాన్ అటవీ-సవన్నా మొజాయిక్, సూడాన్ సవన్నా, సహెల్ సవన్నా ఉన్నాయి. గినియాన్ అటవీ-సవన్నా మొజాయిక్ పొడవైన గడ్డి మైదానాలు చెట్లు ఉంటాయి. సుడాన్ సవన్నా ఇలాంటిదే కానీ పొట్టిగా ఉండే గడ్డి, పొట్టిగా ఉండే చెట్లు ఉంటాయి. సాల్హు సవన్నాలో ఈశాన్య భాగంలో గడ్డి, ఇసుక గుట్టలు ఉన్నాయి. సహెలు ప్రాంతంలో వర్షపాతం సంవత్సరానికి 500 మిల్లీమీటర్ల (20 లో) కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. ఇది సహారా ఎడారి ఆక్రమితప్రాంతంగా ఉంది. నైరుతిలో ఉన్న చాద్ సరోవరం నైజీరియా, కామెరూన్, నైగర్, చాద్ దేశాలలో విస్తరించి ఉంది.
పర్యావరణ వివాదాలు
నైజీరియా డెల్టా ప్రాంతం, పెద్ద చమురు పరిశ్రమ నిలయంగా తీవ్రమైన చిందించబడుతున్న చమురు, ఇతర పర్యావరణ సమస్యలను అనుభవిస్తూ ఇది ఈ ప్రాంతంలో సంఘర్షణకు దారితీసింది.
వ్యర్ధాల చికిత్స, మురుగునీటి చికిత్స అటవీ నిర్మూలన, భూ క్షీణత, పర్యావరణ మార్పులకు, భూతాపం అధికరించడానికి అనుసంధన ప్రక్రియలు నైజీరియాలో ప్రధాన పర్యావరణ సమస్యలు సృష్టిస్తున్నాయి. వ్యర్థాల నిర్వహణ లాగోసు, ఇతర ప్రధాన నైజీరియా నగరాలలో ప్రధాన సమస్యగా మారింది. పట్టణప్రాంతాలలో ఆర్థికా అభివృద్ధి, జనాభా పెరుగుదల, మునిసిపల్ కౌన్సిళ్ళ అసమర్థతతో ముడిపడి ఉన్న పారిశ్రామిక, దేశీయ వ్యర్ధాల పెరుగుదల నిర్వహణకు సంబంధించిన సమస్యలు అధికరిస్తూ ఉన్నాయి. ఈ భారీ వ్యర్ధ నిర్వహణ సమస్య వ్యర్థాలను తొలగించడంలో నిర్లక్ష్యం, కాలువలు, నీటి ప్రవాహాలలో వ్యర్థాలను డబ్బింగు చేస్తున్న ఫెడరలు క్యాపిటలు టెరిటరీలోని కుబ్వా కమ్యూనిటీ పర్యావరణ సమస్యలు తలెత్తడానికి కారణమయ్యింది.
హఫాజార్డు పారిశ్రామిక ప్రణాళిక, పెరిగిన పట్టణీకరణ, పేదరికం, పురపాలక ప్రభుత్వాలలో పోటీతత్వం లేకపోవటం దేశంలోని ప్రధాన నగరాల్లో అధిక వ్యర్ధాలు ప్రోగుకావడానికి ప్రధాన కారణాలుగా ఉన్నాయి. శుద్ధీకరించని వ్యర్థ పదార్థాలను జలమార్గాలు, భూగర్భజలాలలో వేయడం ద్వారా జలాశయాలు కలుషితం చేయబడుతున్నాయి.
ఐక్యరాజ్యసమితి ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థ (FAO) నివేదిక ఆధారంగా 2005 లో నైజీరియా ప్రపంచంలోని అత్యధిక అటవీ నిర్మూలన రేటును కలిగిందని భావిస్తున్నారు. ఆ సంవత్సరంలో దేశంలో 12.2% (1,10,89,000 హెక్టార్ల సమానం) అటవీ నిర్మూలన జరిగింది. 1990 - 2000 మధ్య నైజీరియాలో వార్షికంగా సగటున 4,09,700 హెక్టార్ల అటవీ నిర్మూలన (2.4%) జరిగింది. 1990 - 2005 మధ్యకాలంలో మొత్తం నైజీరియా 35.7% అటవీ ప్రాంతం లేదా 61,45,000 హెక్టార్ల భూమిని కోల్పోయింది.
నిర్వహణా విభాగాలు
నైజీరియా 36 రాష్ట్రాలు, ఒక ఫెడరలు కాపిటలు టెరిటరీగా విభజించబడింది. ఇవి 774 స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రాంతాలు (ఎల్.జి.ఎ. లు) గా విభజించబడ్డాయి. కొన్ని సందర్భాలలో, రాష్ట్రాలు 6 భౌగోళి ఆధారిత రాజకీయ ప్రాంతాలుగా విభజించబడ్డాయి: నార్తు వెస్టు, నార్తు ఈస్టు, నార్తు సెంట్రలు, సౌత్ ఈస్టు, సౌత్ సౌత్, సౌత్ వెస్టు.
2006 నాటి జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా నైజీరియాలో 1 మిలియను ప్రజలు నివసిస్తున్న నగరాలు 8 (అతిపెద్ద నుండి అతిచిన్నవి): లాగోసు, కనో, ఇబాడాను, బెనిను సిటీ, పోర్టు హరుకోర్టు ఉన్నాయి. ఆఫ్రికాలో అతిపెద్ద నగరంగా లాగోసు ఉంది. నగర ప్రాంతాలలో 12 మిలియన్లకు పైగా ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.
ఆర్ధికరంగం
నైజీరియా మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థగానూ అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్గా వర్గీకరించబడింది. దాని విస్తారమైన సహజ వనరులు, బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక, చట్టపరమైన, సమాచార, రవాణా విభాగాలు, స్టాకు ఎక్స్చేంజి (నైజీరియా స్టాకు ఎక్స్ఛేంజి) తో ఇది ఆఫ్రికాలో రెండవ మధ్య అతిపెద్ద ఆదాయ స్థితికి చేరుకుంది. ఆఫ్రికా లో.
2015 లో గి.డి.పి. (పి.పి.పి) పరంగా నైజీరియా ప్రపంచంలో 21 వ స్థానంలో ఉంది. నైజీరియా ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో యునైటెడు స్టేట్సు అతి పెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి, దాని చమురులో ఐదవ (చమురు దిగుమతులలో 11%) సరఫరా చేస్తుంది. ఇది ప్రపంచదేశాలలో 7 వ అతిపెద్ద వాణిజ్య మిగులును కలిగిన దేశంగా ఉంది. యు.ఎస్. వస్తువులకు నైజీరియా 50 వ అతిపెద్ద ఎగుమతి మార్కెట్టుగా, యు.ఎస్.కు 14 వ అతి పెద్ద ఎగుమతిదారు. యునైటెడు స్టేట్సు దేశం, అతిపెద్ద విదేశీ పెట్టుబడిదారు దేశంగా ఉంది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (ఐ.ఎం.ఎఫ్) 2008 లో 9% వృద్ధిని, 2009 లో 8.3% వృద్ధిని అంచనా వేసింది. ఐ.ఎం.ఎఫ్. మరింత 2011 లో నైజీరియా ఆర్థిక వ్యవస్థలో 8% వృద్ధిని అంచనా వేసింది.
గతంలో ఆర్థికాభివృద్ధి సంవత్సారాల కాలం కొనసాగిన సైనిక పాలన, అవినీతి, పేలవమైన నిర్వహణ ఆటంకాలుగా ఉన్నాయి. ప్రజాస్వామ్యం పునరుద్ధరణ, తదుపరి ఆర్థిక సంస్కరణలు నైజీరియాను దాని పూర్తి ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని సాధించటానికి విజయవంతంగా నడిపించాయి. 2014 నాటికి ఇది దక్షిణాఫ్రికాను అధిగమించి ఆఫ్రికాలో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఉంటుందని భావించారు.
1970 లలో చమురు రంగములో నైజీరియా ప్రధాన మౌలికనిర్మాణాల పెట్టుబడులకు ఆర్థిక సహాయం చేయడానికి విదేశీ రుణాన్ని సేకరించింది. 1980 చమురులో చమురు ధరలు పడిపోవడంతో నైజీరియా తన ఋణ చెల్లింపులను కొనసాగించడంలో నిరాశకు గురయింది. చివరికి రుణాల వడ్డీ భాగంలో కొంత తిరిగి చెల్లించడంతో ప్రధాన రుణం అలాగే ఉంది. మిగులు ఋణం, పెనాల్టీ వడ్డీ, చెల్లించని ప్రధాన ఋణంతో చేరి ఋణభారాన్ని అధికరింపజేసింది. నైజీరియా అధికారుల చర్చల తరువాత 2005 అక్టోబరులో నైజీరియా, దాని పారిసు క్లబు రుణదాతలు ఒక ఒప్పందానికి వచ్చారు. దీని ప్రకారం నైజీరియా తన రుణాన్ని సుమారు 60% తగ్గింపుతో తిరిగి కొనుగోలు చేసింది. నైజీరియా దాని చమురు లాభాలలో భాగంగా 40% మిగులు ఋణాన్ని చెల్లించింది. పేదరికం తగ్గింపు కార్యక్రమాలకు సంవత్సరానికి కనీసం $ 1.15 బిలియన్లను విడుదల చేసింది. పారిసు క్లబ్బుకు రుణాన్ని ($ 30 బిలియన్లు) పూర్తిగా చెల్లించే మొట్టమొదటి ఆఫ్రికా దేశంగా నైజీరియా 2006 ఏప్రిల్లో చరిత్ర సృష్టించింది.
2030 నాటికి అన్ని రకాల పేదరికాలను తగ్గించటం లక్ష్యంగా నైజీరియా " సస్టైనబులు డెవెలప్మెంటు గోల్సు " మొట్టమొదటిసారిగా చేరుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
వ్యవసాయం
2010 నాటికి దాదాపు 30% నైజీరియన్లు వ్యవసాయంలో పనిచేస్తున్నారు. వ్యవసాయం నైజీరియా ప్రధాన విదేశీ మారకందారుగా ఉపయోగపడుతుంది.
ప్రధాన పంటలలో బీన్సు, నువ్వులు, జీడిపప్పులు, కాసావా, కోకో బీన్సు, భూకంపాలు, గం అరబికు, కోలన్టు, మొక్కజొన్న, చిరుధాన్యాలు, పాం కెర్నలు, పామాయిలు, అరటి, బియ్యం, రబ్బరు, జొన్న, సోయాబీన్సు, కంద ఉన్నాయి. కోకో అనేది ప్రముఖ నాను-ఆయిలు విదేశీ మారకందారు. రబ్బరు రెండవ అతిపెద్ద అతిపెద్ద చమురు విదేశీ మారకందారుగా ఉంది.