cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
జత్రుక
జత్రుక నిర్మాణం
The clavicle is a doubly curved short bone that connects the arm (upper limb) to the body (trunk), located directly above the first rib. It acts as a strut to keep the scapula in position so the arm can hang freely. Medially, it articulates with the manubrium of the sternum (breast-bone) at the sternoclavicular joint. At its lateral end it articulates with the acromion of the scapula (shoulder blade) at the acromioclavicular joint. It has a rounded medial end and a flattened lateral end.
From the roughly pyramidal sternal end, each clavicle curves laterally and anteriorly for roughly half its length. It then forms a smooth posterior curve to articulate with a process of the scapula (acromion). The flat, acromial end of the clavicle is broader than the sternal end. The acromial end has a rough inferior surface that bears prominent line, Trapezoid line and a small rounded projection, Conoid tubercle. These surface features are attachment sites for muscles and ligaments of the shoulder.
It can be divided into three parts: Medial end, lateral end and shaft.
విధులు
జత్రుక చాలా విధులను నిర్వహిస్తుంది:
బయటి లింకులు
వర్గం:ఎముకలు
దర్రః జాతీయ ఉద్యానవనం
దర్రః జాతీయ ఉద్యానవనం రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని కోటా నగరానికి సమీపంలో ఉంది.
సంగం జాగర్లమూడి రైల్వే స్టేషను
సంగం జాగర్లమూడి రైల్వే స్టేషను  (స్టేషన్ కోడ్: SJL) ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని గుంటూరు జిల్లా లోని సంగం జాగర్లమూడిలో ఒక భారతీయ రైల్వే స్టేషను. ఇది గుంటూరు–తెనాలి రైలు మార్గము లో ఉంది. సంగం జాగర్లమూడి రైల్వే స్టేషను దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్, గుంటూరు రైల్వే డివిజను కింద పనిచేస్తుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:గుంటూరు రైల్వే డివిజను వర్గం:గుంటూరు రైల్వే డివిజను స్టేషన్లు వర్గం:దక్షిణ మధ్య రైల్వే స్టేషన్లు
ధగడ్ సాంబ
ధగడ్‌ సాంబ 2022లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. బీఎస్‌ రాజు సమర్పణలో ప్రవీణ క్రియేషన్స్‌ బ్యానర్‌పై ఆర్‌ఆర్‌బీహెచ్‌ శ్రీనుకుమార్‌ రాజు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు ఎన్‌ఆర్‌ రెడ్డి దర్శకత్వం వహించాడు. సంపూర్ణేష్ బాబు, సోనాక్షి, జ్యోతి, చలాకీ చంటి ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ట్రైలర్‌ను మే 9న విడుదల చేసి, సినిమాను మే 20న విడుదల చేశారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు హాస్యచిత్రాలు
తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారాలు - 2021 & 2022
తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం తెలంగాణ రాష్ట్ర మహిళా, శిశు సంక్షేమ శాఖ, తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖల ఆధ్వర్యంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతీ సంవత్సరం అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఆయా రంగాల్లో రాణించిన మహిళలకు అందజేసే పురస్కారం. గౌరమ్మను గంగలో పూజించే బతుకమ్మ సాక్షిగా.. దుర్గమ్మను నైవేద్యంతో పూజించే బోనం సాక్షిగా.. స్త్రీలను గౌరవించుకోవడం, సత్కరించుకోవడం తెలంగాణ రాష్ట్ర సంప్రాదాయం. స్వతంత్ర భారతంలో ఏ రాష్ట్రంలో లేని విధంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతీ సంవత్సరం అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఆయా రంగాల్లో రాణించిన మహిళలకు ప్రత్యేక పురస్కారాలు అందజేస్తుంది.
2021 & 2022 పురస్కారాల్లో భాగంగా వివిధ రంగాల్లో సత్తా చాటుతున్న తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రతిభామూర్తుల్లో వివిధ కేటగిరీల్లో 40 మందిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తమ మహిళలుగా ఎంపిక చేసింది. వీరికి అవార్డుతోపాటుగా, లక్ష రూపాయల నగదు పురస్కారంతో అందజేసి సత్కరించారు.
మూలాలు
వర్గం:తెలంగాణ ప్రభుత్వం వర్గం:పురస్కారాలు వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర పురస్కారాలు వర్గం:పురస్కార గ్రహీతలు
గురజాడ కృష్ణదాసు వెంకటేష్
జి.కె.వెంకటేష్ లేదా గురజాడ కృష్ణదాసు వెంకటేష్ (సెప్టెంబర్ 21, 1927 - నవంబర్ 17, 1993) ప్రఖ్యాత దక్షిణ భారత సినిమా సంగీత దర్శకుడు. ఈయన తెలుగు, తమిళ సినిమాలకు సంగీతము సమకూర్చినప్పటికీ కన్నడ చిత్రరంగములో 1960ల నుండి 1980ల వరకు అనేక కన్నడ సినిమాలకు సంగీతం సమకూర్చాడు. ఒక సాంఘిక సినిమా కన్నడ నాట ఒకే థియేటర్లో ఒకే రోజు మూడు ఆటల చొప్పున సంవత్సరానికి మూడు మాసాల పాటు ఏకథాటిగా నడిచింది. ఆ సినిమా పేరు బంగారద మనష్య, ఈ సినిమాకు సంగీతదర్శకుడు జి.కె.వెంకటేషే. ఈ సినిమాను తెలుగులో బంగారు మనిషిగా తిరిగి తీశారు.
తొలి జీవితం
జి.కె.వెంకటేష్ స్వస్థలం హైదరాబాదు, ఆయన పెరిగింది మద్రాసులో. ఆయన జీవితంలో ఒక వింత ఏమిటంతే ఆయన ఎన్నడు స్కూలుకి వెళ్ళి చదువుకోలేదు. ఆయన తండ్రి సంగీత విద్వాంసుడు, ఆయన నుంచి వెంకటేష్‌కి సంగీతం వారసత్వంగా లభించింది. వెంకటేష్ వారు ఐదుగురు సోదరులు, అందరూ సంగీతంలో ఆరితేరినవారే, ఆపై ఒక్కొక్కరు ఒక్కో వాద్య విద్యలో నైపుణ్యం సంపాదించారు. వెంకటేష్ వీణ వాయించడంలో నైపుణ్యం సాధించాడు. తండ్రిగారు రంగస్థల నటుడు కూడా కావడం వలన వెంకటేష్ వేషాలు కూడా వేశాడు. తనకు సంగీతం, నటన తెలుసు గనక మద్రాసు వెలితే అవకాశాలు దొరకవచ్చని 1938లో మద్రాసు వెళ్ళాడు, అప్పుడాయనకి పదకొండేళ్ళు. అతన్ని జూపిటర్ సంస్థ మూడు రూపయిలు నెల జీతానికి తీసుకుంది, అయితే వసతి, భోజనం అంతా సంస్థ వారే చూసుకునేవారు. తమిళం నేర్చుకుని కణ్ణగి, కుబేర-కుచేల, మహామాయ, భక్త మీరా వంటి చిత్రాలలో బాలనటుడుగా వేషాలు వేశారు. ఆప్పుడే అదే సంస్థలో బాలనటుడిగా పనిచేస్తున్న ప్రముఖ సంగీతదర్శకుడు ఎమ్.ఎస్.విశ్వనాథన్ పరిచమయ్యాడు. వారిద్దరికి సంగీతం తెలుసుగనక సంస్థవారు కోరస్ గీతాలు పాడించారు. కడారు నాగభూషణం తమిళంలో హరిశ్చంద్ర సినిమా తీస్తే అందులో విశ్వనాథన్, వెంకటేష్ లోహితుని స్నేహితుల వేషాలు వేశారు. తొలినాళ్ళలో తమిళ చిత్రరంగంలో విశ్వనాధన్ తో కలసి పనిచేశారు. సంతోషం అనే చిత్రం (ఎన్టీ రామారావు కథానాయకుడు) లో విశ్వనాథన్ రామ్మూర్తి సంగీత దర్శకత్వంలో నేపథ్యగానం కూడా చేశారు. కన్నడ చిత్రరంగంలో స్టార్ సంగీత దర్శకునిగా వెలుగొందారు. తెలుగులో తొలిసారిగా నాటకాల రాయుడు (భగవాన్ హిందీ చిత్రం అల్బెలా చిత్రం ఆధారంగా నాగభూషణం హీరోగా నిర్మితమైంది) ద్వారా పరిచయమయ్యారు. తర్వాత జమీందారు గారి అమ్మాయి చిత్రానికి సంగీతమిచ్చారు. ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యానికి, పి.సుశీలకు మంచిపేరు తెచ్చిన మ్రోగింది వీణ పాట ఈ చిత్రంలోనిదే. తరువాత అమెరికా అమ్మాయి (ఒక వేణువు వినిపించెను, జి.ఆనంద్ పాటలలో అత్యుత్తమమైనది), చక్రధారి (మానవా ఏమున్నది ఈ దేహం, ఎక్కడున్నావు, నువ్వెవరయ్యా నేనెవరయ్యా (రామకృష్ణ), విఠలా విఠలా (రికార్డులలో ఆనంద్, చిత్రంలో బాలు), తరం మారింది మొదలైన చిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు.
జి.కె.వెంకటేష్ కన్నడ చిత్ర సీమలో బి.కె.సుమిత్ర, బెంగుళూరు లత, సి.అశ్వద్థ, సులోచన వంటి అనేక ప్రతిభ గల నూతన గాయకులను పరిచయం చేశాడు. రాజ్ కుమార్ను గాయకుడుగా పరిచయం చేసింది కూడా వెంకటేషే. దక్షిణ భారతదేశంలోని ప్రముఖ సంగీత దర్శకులు ఇళయరాజా, ఎల్.వైద్యనాథన్, శంకర్ గణేష్ వంటివారు జి.కె.వెంకటేష్ శిష్యులే. కన్నడ చిత్రరంగంలో 600కు పైగా సినిమాలకు సంగీతం అందించిన వెంకటేష్, భక్త తుంబుర, హూస నీరు చిత్రాలకు కర్ణాటక రాష్ట్ర పురస్కారాలను అందుకున్నాడు.
జి.కె.వెంకటేష్ వద్ద సహాయకుడిగా 200 కన్నడ చిత్రాలలో పనిచేసిన ఇళయరాజా ఆ తర్వాత స్వతంత్రంగా దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రసిద్ధ సంగీత దర్శకుడయ్యాడు. అవసాన దశలో వెంకటేష్ కు సినిమాలు లేక, సినిమా నిర్మాతగా నష్టపోయిన దశలో ఇళయరాజా ఈయన్ను అక్కున చేర్చుకొని చనిపోయేవరకు తన సంగీత బృందంలో శాశ్వత స్థానం కల్పించాడు.
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు వర్గం:కన్నడ సినిమా సంగీత దర్శకులు వర్గం:1927 జననాలు వర్గం:1993 మరణాలు
ఉండ్రాజవరం మండలం
మండల జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కలప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 71,580.అందులో - పురుషులు 	36,302, - స్త్రీలు 	35,278, అక్షరాస్యత - మొత్తం 	83.46%- పురుషులు అక్షరాస్యత 	86.25%, - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 	80.60%
ప్రీతికా రావు
ప్రీతిక (జననం 1992 మే 29) మాజీ భారతీయ నటి, మోడల్, చలనచిత్ర కాలమిస్ట్, ఆమె ప్రధానంగా హిందీ టెలివిజన్, చిత్రాలలో నటిస్తుంది. ఆమె 2010లో చిక్కు బుక్కు తమిళ చిత్రం లో తొలిసారిగా నటించింది. బెంతెహా (2013-14)తో టెలివిజన్ అరంగేట్రం చేసిన ఆమె ఆలియా జైన్ అబ్దుల్లా పాత్రను పోషించినందుకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. దీనికి బెస్ట్ డెబ్యూ-ఫిమేల్ గోల్డ్ అవార్డు దక్కించుకుంది. GR8! కు గాను ITA అవార్డును హర్షద్ అరోరా తో తెరపై జంటగా గెలుచుకుంది.
ఆమె 2017లో లవ్ కా హై ఇంతేజార్ లో మోహిని అయాన్ మెహతా పాత్ర పోషించింది. ఆమె జీ5 చిత్రం 377 అబ్ నార్మల్ (2019)తో హిందీ చలనచిత్రసీమ లో ప్రవేశించింది. కాకపోతే ఇదే ఆమె నటించిన చివరి చిత్రం.
బాల్యం, విద్యాభ్యాసం
కర్ణాటకలోని మంగళూరు లో ప్రీతికా రావు 1992 మే 29న జన్మించింది. ఆమె కొంకణి మాట్లాడే హిందూ కుటుంబం నుండి వచ్చింది. ఆమె సోఫియా కాలేజీ నుండి చరిత్రలో పట్టభద్రురాలైంది. అదే సమయంలో అడ్వర్టైజింగ్, జర్నలిజంలో డిప్లొమా కూడా పొందింది. ఆమె సోదరి అమృతా రావు బాలీవుడ్ నటి.
కెరీర్
ప్రీతికా రావు బెంగుళూరు మిర్రర్, డెక్కన్ క్రానికల్, ది ఏషియన్ ఏజ్ వార్తా పత్రికలకు కాలమిస్ట్ గా పనిచేసింది. ఆమె నటనా రంగ ప్రవేశం తర్వాత, న్యూయార్క్ ఫిల్మ్ అకాడమీ, న్యూయార్క్ నుండి బ్రాడ్‌కాస్ట్ జర్నలిజంలో డిప్లొమా కోర్సు కోసం యు.ఎస్.ఎ వెళ్లింది.
ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల, అనంతపురం
చదువులు
కళాశాలలో అందించే ప్రధాన అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు MBBS (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసిన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ) కోర్సు. అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులకు అర్హత ఇంటర్మీడియట్ (10+2) లేదా వృక్షశాస్త్రం, జువాలజీ, ఫిజిక్స్, కెమిస్ట్రీతో సమానమైన విద్య. సాధారణ ప్రవేశ పరీక్ష నీట్ ర్యాంకులపై ఆధారపడి, N.T.R. హెల్త్ సైన్సెస్ విశ్వవిద్యాలయం ఈ కళాశాలల్లో సీట్లను నింపుతుంది.
మూలాలు
వర్గం:వైద్య కళాశాలలు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వైద్య కళాశాలలు
నివాసి
నివాసి 2019లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. సి.కళ్యాణ్ సమర్పణలో గాయత్రీ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్ పై కె.ఎస్.రావు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు సతీష్ రేగల్ల దర్శకత్వం వహించాడు. శేఖర్ వర్మ, వివియా సంత్, జయ ప్రకాష్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా 23 ఆగస్టు 2019న విడుదలైంది.
కథ
అమెరికాలో సెటిల్ అయిన సూర్యనారాయణ వర్మ(జయ ప్రకాష్) ఒక బిలినియర్. తన కొడుకు వివాన్ ఆదిత్య(శేఖర్ వర్మ)ను చాలా గారాబంగా ఏ కష్టం తెలీకుండా పెంచుతాడు. దాంతో తన కొడుకుకి ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేయాలనుకుంటాడు. అసలు ప్రపంచం అంటే ఏమిటి ? మనుషుల మధ్య వుండే బంధాలు బంధుత్వాలు ఎలా ఉంటాయి? తెలుసుకోమని కొన్ని షరతులు విధించి ఇండియాలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు వెళ్లమంటాడు. అలా వెళ్లిన హీరోకు ఎలాంటి సంఘటనలు ఎదురయ్యాయి? తన తండ్రి ఆశించిన విధంగా తనలో మార్పులు వచ్చాయా ? తన మూలాలను కనుగొన్నాడా? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
రాయ్‌బరేలీ
రాయ్‌బరేలీ ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని పట్టణం. ఇది రాయ్‌బరేలీ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. ఈ జిల్లా లక్నో డివిజన్‌లో భాగం. పట్టణ పరిపాలనను మునిసిపల్ బోర్డు నిర్వహిస్తుంది. ఈ నగరం సాయి నది ఒడ్డున, లక్నోకు ఆగ్నేయంగా 82 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
భౌగోళికం, వాతావరణం
రాయ్‌బరేలీలో వెచ్చని ఉప ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి మధ్య వరకూ ఉండే శీతాకాలం చాలా చల్లగా, పొడిగా ఉంటుంది. ఏప్రిల్ నుండి జూన్ మధ్య వరకు ఉండే వేసవి పొడిగా, వేడిగా ఉంటుంది. వర్షాకాలం జూన్ మధ్య నుండి సెప్టెంబరు మధ్య వరకు ఉంటుంది. సగటున 1200 మి.మీ. వర్షపాతం ఉంటుంది. శీతాకాలంలో, గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 12 °C, కనిష్ఠం 3-4 °C ఉంటుంది. పొగమంచు డిసెంబరు చివరి నుండి జనవరి చివరి వరకు ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 40-45 °C వరకు పెరుగుతాయి
రోడ్డు
రాయ్‌బరేలీ లక్నో - అలహాబాద్ మధ్య జాతీయ రహదారి 30 మార్గంలో ఉంది.
రైలు
thumb|రాయ్‌బరేలీ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ రాయ్‌బరేలీ జంక్షన్, ఉత్తర రైల్వేకు చెందిన వారణాసి-రాయ్‌బరేలీ-లక్నో, రాయ్‌బరేలీ-అలహాబాద్ రైలు మార్గాల్లో ఉంది.ఉత్తర రైల్వే నెట్‌వర్క్‌లో రాయ్‌బరేలీ నుండి ఫైజాబాద్ వరకు అక్బర్గంజ్ మీదుగా రైలు మార్గం నిర్మిస్తున్నారు.
మూలాలు
వర్గం:Articles with hAudio microformats వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ నగరాలు, పట్టణాలు
ఫ్రొమ్ సిపొయ్ టు సుబేదార్
ఫ్రొమ్ సిపొయ్ టు సుబేదార్: బీయింగ్ ద లైఫ్ అన్డ్ ఎడ్వెంచర్స్ ఒఫ్ సుబేదార్ సీతా రామ్, ఎ నెయ్టివ్ ఒఫిసర్ ఒఫ్ ద బెంగాల్ ఆర్మీ, రిటెన్ అన్డ్ రిలెయ్టెడ్ బై హిమ్‌సెల్ఫ్ (From Sepoy to Subedar: Being the Life and Adventures of Subedar Sita Ram, a Native Officer of the Bengal Army, Written and Related by Himself, అర్థం: సిపాయి నుండి సుబేదారు దాకా: బంగలా సైన్యంలోని దేశీ అధికారి సుబేదారు సీతారాం స్వయంగా ఏకరవు పెట్టి వ్రాసిన తన జీవితమూ, సాహసాలూ) అనే పుస్తకం, నాటి స్వాతంత్ర్యపూర్వ భారతదేశంలోని సీతారాం పాండేయ్ అనే పేరు గల, ఒక సిపాయి తన వృత్తి అనుభవాలను ఏకరవు పెడుతూ అవధీ భాషలో వ్రాసిన స్వానుభవ చరిత్రకు ఆంగ్లేయులు చేసిన ఆంగ్ల అనువాదంగా చెప్పబడుతున్న రచన. ఈ రచన నాటి సామాజిక పరిస్థితులూ, ఆచారవ్యవహారాల గురించి ఒక అంచనాని ఇస్తుంది.
నాటి సామాజిక స్థితిగతులను తెలియజెప్పే ఈ పుస్తకం, స్వాతంత్ర్యపూర్వ భారతాన్ని ఒక దేశీ సిపాయి కోణం నుండి వివరించే ఒకేఒక్క రచన. సీతారాం ఈ పుస్తకాన్ని హిందీ మాండలికం ఐన అవధీలో వ్రాయగా, అది ఆంగ్లేయులచే ఆంగ్లంలోనికి అనువదించబడినది. అవధీ ప్రతి నేడు అలభ్యముగా ఉన్నది.
మూలరచన అలభ్యముగా ఉన్నందున, ఇది నిజంగా ఒక సిపాయి స్వానుభవ చరిత్రా, లేక నకిలీ స్వానుభవ చరిత్రా అనే అనుమానాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఐతే హిందూ సాంప్రదాయాలూ, నాటి సామాజిక స్థితిగతులూ వర్ణించబడ్డ విధానాన్ని పరిశీలిస్తే, అది ఒక విదేశీయుడికి కుదిరే పని కాదని చాలామంది అభిప్రాయం.
నేపథ్యం
మొదటి సంచికకు ముందు వ్రాయబడినట్లుగా చెబుతున్న ప్రతుల ఉనికిని నిర్ధారించేందుకు కూడా తగిన సాక్ష్యాలు లేనందున్న, ఈ పుస్తక నేపథ్యాన్ని రచన ముందుమాటల నుండే తెలుసుకోవాల్సి వస్తోంది.
పుస్తక నేపథ్యాన్ని గురించిన విశేషాలు నొర్‌గెయ్ట్ ముందుమాటలలో కంటే, 1873 నాటి ఉర్దూ అనువాదంలోని ముందుమాటలోనే వివరంగా ఉంది. ఐతే అక్కడి విశేషాలు కూడా కొంత అసంబద్ధంగానే ఉన్నాయి. ఉర్దూ సంచిక ప్రకారం పదవీ విరమణ తరువాత సీతారాం తన పింఛను విషయమై ఒకనాడు ఒక సైనిక శిబిరానికి వెళ్ళాడు. అప్పుడు అక్కడ సైన్యాధికారిగా ఉన్న లెఫ్టినెన్ట్ కల్నల్ జెయ్మ్స్ థోమస్ నొర్‌గెయ్ట్‌తో మాటలు కలిసాయి. సీతారాం తన పాత రోజులు గుర్తు చేసుకుంటుండగా, నొర్‌గెయ్ట్‌కు వాటిపై ఆసక్తి పెరిగింది. సమయభావం వలన వారు బయలుదేరవలసి రాగా, ఈ విశేషాలు మరింత తెలుకోవాలనే ఆసక్తిని నొర్‌గెయ్ట్ వెలిబుచ్చాడు. అప్పుడు సీతారాం తాను ఒక రోజునమ్చ వ్రాసుకున్నాననీ, తుది మెరుగులు దిద్ది పంపిస్తాననీ చెప్పాడు. చెప్పినట్లుగానే అవధీలో ఉన్న తన రోజునమ్చనీ తరువాత తన కొడుకు చేత నొర్‌గెయ్ట్‌కు అందజేసాడు. ఇది 1861లో జరిగింది. ఈ రోజునమ్చనే నొర్‌గెయ్ట్ ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు.
సారాంశం
పదిహేను ప్రకరణాలుగా విభజించబడ్డ ఈ రచన సీతారాం బాల్యం నుండి మొదలవుతుంది. అమేఠీలో అతని కుటుంబం, విద్యాభ్యాసం గురించి వివరిస్తాడు. అతని మేనమామ సైన్యంలో ఉండేవాడు. అతను సీతారాంకీ, ఊళ్ళో జనానికీ అక్కడి జీవితం గురించి చెప్పే కథలు విని సీతారాంకి సైనిక వృత్తిపై ఆసక్తి పెరుగుతుంది.
తరువాత సైన్యంలో చేరడానికి వారు చేసిన యాత్రా, దారి మధ్యల్లో ఠగ్గులూ, దారి దొంగలతో పోరాటాలూ, అతనికి వైద్య పరిక్షలూ ఇతరాత్రా వివరాలు కనిపిస్తాయి. ఇంకా ముందుకెళ్ళేకొద్దీ సిపాయిగా అతను తీసుకున్న శిక్షణా, అతను పాల్గొన్న యుద్ధాలూ, యుద్ధభూమిలో అతని అనుభవాలతో పాటు, అతని పెళ్ళి సంగతుల వివరాలుంటాయి.
అతని సేవలు ముగిసిపోతున్నాయి అనగా అతను సుబేదారుగా పదోన్నతి పొందుతాడు. ఇక్కడ తరువాతి తరాల్లో ఆంగ్లేయ ఆధికారులకూ, దేశీ సైనికులకూ మధ్య పెరిగిన అంతరాల గురించి వాపోతూ, సిపాయిల తిరుగుబాటును విమర్శిస్తాడు. చివరికి తిరుగుబాటును అణచివేసే క్రమంలో తిరుగుబాటుదారుడు ఐన తన కొడుకును పోగొట్టుకున్న క్రమాన్ని కూడా వివరించాడు. చివర్లో తనకు తగినంత ఆస్తీ, మంచి కొడుకూ, ఊర్లో గౌరవం ఉన్నాయనీ, విరమణ తరువాతి జీవితం సంతృప్తిగా గడుస్తోందనీ చెప్పి ముగిస్తాడు.
రచయితలు
సీతారాం ఉనికి అన్నది నేటికీ నిర్ధారణ కాలేదు. ఈ రచన ముందుమాటలనూ, రచనలోని సంగతులూ మాత్రమే మనకి అతని గురించి ఉనైన సమాచారం. ఈ పుస్తకం ప్రకారం సీతారాం పాండేయ్ నాటి అవధ సామ్రాజ్యంలోని తిలోయ్ ప్రాంతంలో, అనగా ఆధునిక ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అమేఠీ జిల్లాలో ఉన్న తిలోయిలోని, ఒక బ్రాహ్మణ జమీందారీ కుటుంబంలో 1797లో పుట్టాడు. ఇతనికి హిందుస్తానీ, ఫార్సీ భాషలపై మంచి పట్టు ఉండేది. ఆంగ్లేయ సైన్యంలో పనిచేస్తున్న అతని మేనమామను చూసి, సైనిక వృత్తిపై ఆసక్తి పెంచుకుని, 17 ఏళ్ళ వయసులో, అనగా 1812లో, సైన్యంలో చేరాడు. సిపాయిగా మొదలై చివరికి సుబేదారుగా, 66 ఏళ్ళ వయసులో, 1861లో పదవీ విరమణ చేసాడు. ఈ రచన 1812–1860 మధ్యకాలంలో నడుస్తుంది.
అనువాదకుడు జెయ్మ్స్ థొమస్ నొర్‌గెయ్ట్ 1873లో భారతదేశంలో లెఫ్టినెన్ట్ కల్నల్‌గా ఉన్నాడు. 1880లో మెయ్జర్-జనరల్‌గా పదవీ విరమణ చేసాడు. 28 అగస్టు 1894న ఇతను కాలం చేసాడు. ఇతని కూతురు పేరు ఎచ్.ఎమ్.సి నొర్‌గెయ్ట్. 1912 నాటికి ఈమె ఇంగ్లన్డ్‌లోని కొర్న్‌వల్ కౌన్టిలోని ఫొయ్ నగరంలో నివసిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది‌.
డగ్లస్ క్రెయ్వెన్ ఫిలొట్ (28 జూన్ 1860–11 సెప్టెంబర్ 1930) భారతదేశంలో పుట్టగా, బడి నుండి మొదలు, ఇంగ్లన్డులో చదువుకున్నారు. భారతదేశంలోనూ, ఆ తరువాత పర్షియాలోనూ సైనికాధికారిగా సేవలందించారు. ఈయన హిందుస్తానీ, ఫార్సీ భాషలలో పండితుడు. ఈ భాషలలో చాలా రచనలు చేసాడు.
మెయ్జర్-జనరల్ జెయ్మ్స్ డొయ్రన్ లన్ట్ (1917–2001) బ్రిటిష్ సైనికాధికారీ, సైనిక చరిత్రాకారుడూ. ఆగస్టు 1973లో ఇతను పదివీ విరమణ చేసారు. ఈయనకు 1940లో మ్యుర్యల్ బిర్ట్‌తో పెళ్ళైంది. వీరికి ఒక కొడుకూ, ఒక కూతురూ.
పుస్తక నిర్మాణం
మొదటి సంచిక పేరు (From Sepoy to Subadar). నొర్‌గెయ్ట్ ముందుమాటతో పుస్తకం మొదలవుతుంది. తరువాత అవధీ ప్రతిని నొర్‌గెయ్ట్‌కు పంపినప్పుడు సీతారాం వ్రాసిన ముందుమాటకి అనువాద రూపం ఉంటుంది. ఆ తరువాత కథ మొదలవుతుంది. కథ మొదలయ్యేముందు సీతారాం రకరకాల హైందవ దేవుళ్ళను స్తుతించాడనీ, వాటిని తాను వదిలివేస్తున్నాననీ నొర్‌గెయ్ట్ వ్రాసాడు.
కథ చాప్టర్లుగా (Chapter) విభజించబడింది. చాప్టర్ క్రమసంఖ్య రోమను అంకెలతో తెలియజేయబడింది. చాప్టర్లకు ప్రత్యేకించి పేరు అంటూ లేదు. ఇలా మొత్తం పదిహేను చాప్టర్లు ఉన్నాయి.
అనువాదంతో పాటు, భారతీయులు కానివారికి అర్థం కాకుండా పోయే అవకాశమున్న అనువదించబడని హిందుస్తానీ పదాలకూ, హైందవ ఆచారాలకూ అనువాదకుడు ఫుట్‌నోట్లలో వివరణలు ఇచ్చాడు.
మూడో సంచికలో మొదటి రెండు సంచికలకూ నొర్‌గెయ్ట్ వ్రాసిన ముందుమాటలతో పాటు, ఫిలొట్ అతని ముందుమాటను చేర్చాడు. ఆపైన నొర్‌గెయ్ట్ ఫుట్‌నోట్లతో పాటు, అవసరమనుకున్న చోట అదనంగా ఫుట్‌నోట్లు చేర్చాడు. నొర్‌గెయ్ట్ వ్రాసిన పుట్‌నోట్లను Tr (Translatorకు పొట్టి పదం. ఆంగ్లంలో అనువాదకుడు అనే అర్థం గల పదం ఇది) అనే అక్షరాలతో సూచించి, తాను అదనంగా చేర్చిన వాటిని Ed (Editorకు పొట్టి పదం. ఆంగ్లంలో సంపాదకుడు అనే అర్థం గల పదం ఇది) అనే అక్షరాలతో సూచించాడు.
నాలుగో సంచికలో కొన్ని మార్పులు కనిపిస్తాయి. మొదటిది పుస్తకం పేరును (From Sepoy to Subedar)గా మార్చడం. తరువాత చాలా బొమ్మలు చేర్చారు. వీటిని ఫ్రెంక్ విల్సన్ గీసారు. ఈ పుస్తకాన్ని సంపాదకుడు "జవాన్లు" అందరికీ అంకితమిచ్చాడు. 15 చాప్టర్లకీ పేర్లు పెట్టబడ్డాయి. అనుగుణంగా ఒక విషయసూచిక చేర్చబడింది. అనువాదకుడి మొదటి సంచిక ముందుమాటనీ, సీతారాం ముందుమాటనీ ప్రచూరించగా, ఫిలొట్ ముందుమాటను ప్రచూరించలేదు. దాని స్థానే లన్ట్ వ్రాసిన సంపాదకుని మాట ఒకటి ఉంది. దానితో పాటు ఉపకారస్మృతీ, సంపాదకుని ఉపోద్ఘాతాలు చేరాయి. 15వ చాప్టర్ తరువాత చివరలో ఒక పదపట్టికా, ఒక అనుక్రమణికా చేర్చబడ్డాయి.
సంచికలూ, అనువాదాలూ
సీతారాం పాండేయ్ తన రచనను, తన పదవీ విరమణ సమయానికి, అంటే 1861 నాటికి ముగించినట్లు చెప్పబడుతోంది. నాడు పంజాబ్ సైన్యంలో సేవలందిస్తున్న ఆంగ్లేయ సైన్యాధికారి జేమ్స్ థొమస్ నొర్‌గేట్ వినతి మేరకు వీటిని వ్రాసిన సీతారాం, పూర్తయిన రచనను తన కొడుకు ద్వారా ఆయనకు అందించాడు. ప్రస్తుతం ఈ అవధీ ప్రతి అలభ్యంగా ఉన్నది.
ఈ పుస్తకాన్ని ఒక భారతీయ అనువాదకుడి సహాయంతో నొర్‌గేట్ ఆంగ్లంలోకి అనువదించి, ఒక నియతకాలిక భారతీయ పత్రికలో అచ్చువేయించినట్లు ఆయన తన తదుపరి సంచికల్లో చెప్పుకున్నారు. ఈ ప్రతి దొరక్కపోగా, ఆ పత్రిక ఏమిటన్నదీ తెలియరాలేదు. ఈ ప్రతిని ఆంగ్లేయ పత్రిక "ద టైమ్స్" (The Times) 1863లో ప్రస్తావించినట్లు నొర్‌గేట్ చెప్పుకున్నారు. ఐతే అలాంటి ఆధారాలేవీ దొరకలేదు.
తదుపరి సంచిక 1873లో లాహోర్‌లో ముద్రితమైంది. లభ్యముగా ఉన్న ప్రతులలో ఇదే మొదటిది. నొర్‌గేట్ తరువాతి సంచికకు సంపాదకత్వం వహించిన ఫిలొట్ దీన్నే మొదటి సంచికగా గుర్తించాడు. ఇదే సంవత్సరంలో ఈ సంచికకు ఉర్దూ అనువాదం కూడా వచ్చింది.
రెండో సంచిక 1880లో వచ్చింది. దీని ముందుమాటలో నొర్‌గేట్, సీతారాం చనిపోయినట్లు ఉన్నాడని పేర్కొన్నాడు.
నాడు ప్రభుత్వాధికారులుగా, సైనికులుగా ఉద్యోగం రావాలంటే ఉర్దూ పరిక్షల్లో ఉత్తీర్ణులవ్వాల్సి ఉండేది. పరిక్షకు వాడే ఉర్దూ పుస్తకం బాగ్-ఒ-బహార్. ఐతే ఇది ప్రభుత్వోద్యోగులకు ఉపయోగపడే పుస్తకం కాదనీ, దీన్ని మార్చాలనే ప్రతిపాదన ఎప్పటినుండో ఉంది. దీనికై నాటి లెఫ్టినెన్ట్ కల్నల్ డగ్లస్ క్రెవెన్ ఫిలొట్ 1910లో ఖ్వాబ్-ఓ-ఖయాల్ అనే పుస్తకాన్ని వ్రాసాడు. ఈ పుస్తకంలో రెండు భాగాలు ఉండగా, మొదటి భాగం నొర్‌గెయ్ట్ పుస్తకానికి ఉర్దూ అనువాదం. స్వాతంత్ర్యం వరకూ ఇదే కొనసాగింది.
1911లో ఫిలొట్ సంపాదకత్వంలో నొర్‌గెయ్ట్ పుస్తకానికి మూడో సంచిక వచ్చింది. ఇదే కాక ఖ్వాబ్-ఓ-ఖయాల్ని (ख़्वाब-ओ-ख़याल) కూడా మళ్ళీ ఆంగ్లంలోకి విజన్స్ ఒఫ్ ద పాస్ట్ (Visions of the past) అనే పేరుతో ఈయన అనువదించాడు.
1940ల్లో ఈ ఖ్వాబ్-ఓ-ఖయాల్కి దేవనాగరీ లిప్యంతరీకరణ సంచిక విడుదలైంది. దీని రచయిత ఎవరన్నది తెలియరాలేదు.
1970లో జేమ్స్.డి.లన్ట్ సంపాదకత్వంలో నొర్గెయ్ట్ అనువాదానికి నాలుగో సంచిక వచ్చింది.
2013లో ఆనంద భట్టాచార్య సంపాదకత్వంలో ఐదో సంచిక వచ్చింది.
విశ్లేషణ
ఒక దేశీ సిపాయి కోణం నుండి ఆంగ్లేయ భారతాన్ని పరిచయం చేసిన ఏకైక రచన ఐనందున, ఈ పుస్తకం ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకున్నది. నాటి జనజీవనం, ఆచారాలూ, ఆంగ్లేయుల పట్ల వారి అభిప్రాయాలూ ఈ పుస్తకంలో కనిపిస్తాయి.
రచన వాస్తవికత
ఈ రచన యొక్క మూలప్రతి ఐన అవధీ ప్రతి అలభ్యం అవ్వడమే కాక, అది అముద్రిత రచన కూడా. అందువలన ఈ రచన వాస్తవికత వివాదాస్పదమైనది. నొర్‌గేట్ ఆయన ఆంగ్ల అనువాదంలో ప్రస్తావించడం కాక, ఈ అవధీ ప్రతిని చూసినట్లుగా పేర్కొన్న ఇంకొక వ్యక్తి, ప్రముఖ భారతీయ దౌత్యవేత్త ఐన, గిరిజ శంకర భాజపేయి. భాజపేయి కుటుంబం తిలోయి ఊర్లో భూస్వాములు. 1915లో శంకర భాజపేయి, నాడు నిర్వహణాధికారిగా పనిచేసిన ఆంగ్లేయుడు, జాన్ అబ్రహం గ్రయెర్‌సన్‌తో, తన తాతగారి దగ్గర ఈ అవధీ ప్రతి ఉండేదనీ, తను చదివాననీ చెప్పారు. భాజపేయి నాన్నగారిని అడగగా, ఆయన తన తండ్రి దగ్గర ఇలాంటి రచన ఏదీ ఉన్నట్లు తనకు తెలియదని పేర్కొన్నారు. ఈ విషయమై నాలుగో సంచిక సంపాదకుడైన లన్ట్, భాజపేయి కొడుకును సంప్రదించగా, అతను అగస్టు 22, 1968 తేది గల ఒక ఉత్తరంలో తన తండ్రి దగ్గర అలాంటి పుస్తకమేదీ ఉన్నట్లు తాను ఎరగననీ, తన తండ్రి కూడా ఆ పుస్తకం గురించి ఏనాడూ ప్రస్తావించలేదనీ ఆయన పేర్కొన్నట్లు లన్ట్ తన సంచిక ముందుమాటలో వ్రాసారు.
ఇది నకిలీ స్వానుభవ చరిత్ర అనే వారి వాదనలు ఇవి:
సానుకూల వాదనలు
ఈ రచన నిజమైనదేనని అభిప్రాయపడ్డవారు నాటి స్వాతంత్ర్యపూర్వ భారతదేశంలో ఇన్డ్యన్ సివిల్ సర్విస్‌లో సేవలందించిన ఇద్దరు అధికారులు—పెట్రిక్ కెడెల్, ఫిలిప్ మెయ్సన్‌లు. కెడెల్ ఈ పుస్తకాన్ని సమీక్షిస్తూ 1959లో జర్నల్ ఒఫ్ ద ససైటి ఫర్ ఆర్మి హిస్టొరికల్ రిసర్చ్‌కు (Journal of the society for army historical research) వ్రాసిన వ్యాసాల్లో నాటి భారతదేశంలో నిర్వాహక పదవిలో సేవలందించిన గ్రయర్‌సన్‌కు, జి.ఎస్ భాజపేయికీ మధ్య సంభాషణను ఉటంకించి, ఈ సంభాషణ ఆ పుస్తకం నకిలీ కాదని నిరూపిస్తోందని అభిప్రాయపడ్డారు. మెయ్సన్ తన పుస్తకం "ఎ మెటర్ ఒఫ్ ఒనర్"‌లో ఈ స్వానుభవ చరిత్ర గురించి వ్రాస్తూ దీనిలో ఇచ్చిన ఏడాదులకీ, ఆ సంఘటనలు జరిగిన ఏడాదులకీ పొసగడం లేదనీ, ఇలాంటి మరుపుయే ఇది నిజంగా ఒక సిపాయి వ్రాసిన రచన అనే నమ్మకం ఆయనకి కలిగిస్తోందనీ పేర్కొన్నాడు. దీన్ని మరింత వివరిస్తూ, తమ కింద పనిచేసి పదవీ విరమణ చేసిన సిపాయిలు తమను కలవడానికి వచ్చినప్పుడు నాటి విశేషాలను గుర్తుచేసుకునేటప్పుడు సీతారాం లాగే తమ దళపు సంఖ్యల వంటి వివరాలు మరిచిపోయేవారనీ, కానీ తమ పై అధికారుల పేర్లు గుర్తుపెట్టుకునేవారనీ పేర్కొన్నాడు. అలాగే నొర్‌గెయ్ట్ ఈ రచన నకిలీతనాన్ని కప్పిపుచ్చేందుకే కావాలని కొన్ని తప్పు ఏడాదులను చేర్చారనే ఆరోపణను కూడా ఈయన కొట్టిపారేసాడు.
దీని వాస్తవికతకు మద్దతు ఇచ్చిన ఇంకో వ్యక్తి చరిత్రాకారుడు విల్యం డెల్రింపల్. ఈయన తన చరిత్ర పుస్తకం "ద లాస్ట్ ముఘల్" (The Last Mughal)లో ఈ రచనను ప్రస్తావించినప్పుడు ఇది సీతారాం నిజంగానే వ్రాసాడా లేదా అనేదానిపై పండితులకు అనుమానాలు ఉన్నాయనీ, ఐతే ఈ రచనలోని భావాలు భారతీయుల ఆలోచనలతో సరిపోతున్నాయనీ, కనుక సీతారాం తాను వ్రాయకుండా, ఎవరో ఆంగ్లేయ గుప్త రచయిత చేత రాయించి ఉంటాడని వాదించాడు.
ప్రతికూల వాదనలు
దక్షిణాసియా భాషల అధ్యయన నిపుణుడైన వొల్టర్.ఎన్.హకలా ఈ రచనను విశ్లేషిస్తూ, నొర్‌గెయ్ట్ ఇది ఒక స్వానుభవ చరిత్ర అని జనాల్ని నమ్మించడానికి వివిధ రచనా పద్ధతులు వాడాడని వాదించాడు.
ఉర్దూ
వర్గం:1873 పుస్తకాలు వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు
మొగుడు పెళ్లాం ఓ దొంగోడు
మొగుడు పెళ్ళాం ఓ దొంగోడు 2005 లో విడుదలైన సినిమా. ఈ చిత్రంలో 3 పాత్రలు మాత్రమే ఉన్నాయి, ఇది మామూలుగా వచ్చే చిత్రాల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది.
కథ
శ్రీ రామ చంద్ర మూర్తి ( రాజా ) సత్యభామ ( శ్రియ ) తో ప్రేమలో పడి పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. మూర్తి ఒక ఎన్నారై, సత్యభామ బాగా చదువుకున్న గ్రామీణ యువతి. వారి మొదటి రాత్రి సమయంలో, సత్యభామ రాత్రి 10 గంటలకు గదిలోకి ప్రవేశించి, ముహూర్తం 12 గంటలకు ఉన్నందున అర్ధరాత్రి వరకు కలుసుకో కూడదని తన అమ్మమ్మ సలహా ఇచ్చిందని చెబుతుంది. ఇద్దరూ గడియారం 12 కొట్టడం కోసం ఆత్రంగా ఎదురుచూస్తారు. రాత్రి 11 గంటలకు కరెంటు పోయినపుడు దంపతులకు తెలియకుండానే జీవితంలో మొట్టమొదటి దొంగతనం చేస్తున్న ఓ దొంగ (బ్రహ్మానందం) గదిలోకి ప్రవేశిస్తాడు. దీంగలెవరూ లోపలికి రాకుండా, సత్యభామ తలుపుకు తాళం వేసి, తాళం చెవిని తన వద్ద ఉంచుకుంటుంది. దొంగ అప్పటికే వారి పడకగదిలో దూరి ఉన్నాడని తెలియదు పాపం. దొంగ సత్యభామ నుండి తాళం చెవిని లాక్కొని గది నుండి బయటపడటానికి ప్రయత్నిస్తాడు. ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటూ సమయం గడుపుతుండగా, రాత్రి 11.30 గంటల సమయంలో సత్యభామ ముహూర్తం గురించి చెప్పినది అబద్దం అని తెలిసి మూర్తికి కోపం వస్తుంది. అప్పుడు, క్లైమాక్సులో దొంగ బయటకు వచ్చి వారి తగువును పరిష్కరించి తప్పించుకుంటాడు. ఈ జంట ఒకటి కావడంతో కథ ముగుస్తుంది.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు హాస్యచిత్రాలు వర్గం:శ్రియా సరన్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
డింపుల్ హయాతి
డింపుల్ హయాతి తెలుగు సినిమా నటి. 2017లో 'గల్ఫ్' సినిమాతో సినీరంగంలోకి వచ్చింది.
సినీరంగ ప్రస్థానం
డింపుల్ హయాతి 2017లో 'గల్ఫ్' సినిమాతో సినీరంగంలోకి వచ్చింది. 2019లో యురేక సినిమాలో నటించింది. 'గద్దలకొండ గణేష్' సినిమాలో 'జర్ర జర్ర ' పాటలో నటించింది. 2022 ఫిబ్రవరి 11న విడుదలైన ఖిలాడి సినిమాలో నటించింది.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:1988 జననాలు వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా నటీమణులు
సోమదేవుడు
సోమదేవ భట్ట లేదా సోమదేవుడు 11వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర్ సంస్కృత రచయిత మరియు కథాసరిత్సాగరము అనే విశేష ఆదరణపొందిన కథల గ్రంథకర్త.దీనిని 11వ శతాబ్దంలో సామాజిక జీవితానికి సంబంధించిన ఎన్సైక్లోపీడియా లేదా దర్పణం అని కూడా అంటారు.
జీవిత విశేషాలు
అతని తలి తండ్రుల గురించి పెద్దగా తెలియలేదు. తండ్రి పేరు  రామ భట్ట అని మరియు అతను కాశ్మీర్ రాజు అయిన అనంతుని భార్య అయిన జలంధరా యువరాణి రాణి సూర్యమతి వినోదం కోసం అతను తన రచనలను (బహుశా 1063–1081 CEలో) రచించాడు అని తెలియుచున్నది. అప్పుడు కాశ్మీర్‌లో రాజకీయ పరిస్థితి అసంతృప్తి, కుట్రలు, రక్తపాతం మరియు నిరాశతో కూడుకున్న సమయం గా భావించి రాణి చాలా కలత చెందింది. అందుకు గాను సోమదేవుడు తండ్రి రామ భట్ట ఆమె వినోదార్ధము కొన్ని రచనలు చేసినట్లు తెలియుచున్నది.సోమదేవుడు శైవ హిందూ బ్రాహ్మణుడు మరియు బౌద్ధమతాన్ని చాలా గౌరవించేవాడు. తన కథాసరిత్సాగరలోని కొన్ని కథలు బౌద్ధ ప్రభావాలను చూపుతాయి.
గుణాడ్యుడు రచించిన బృహత్కథ ను ఆధారంగా క్షేమేంద్రుడు బృహత్కథామంజరిని రచించినాడో అదేవిధంగా సోమదేవుడు కథాసరిత్సాగరము ను బృహత్కథ ఆధారంగా రచించినాడు. క్షేమేంద్రుడిలాగే, సోమదేవుడు పదకొండవ శతాబ్దంలో కాశ్మీర్ రాజు అనంత్ స్థానంలో ఉన్నాడు. తన తండ్రిలానే అనంత రాజు భార్య సూర్యవతిని అలరించడానికి అతను కథల సాగరాన్ని రచించాడని చెబుతారు. సోమదేవుని కథలలో దీర్ఘమైన సమాసములు మరియు కష్టమైన పద్యాలకు తక్కువేమీ ఉండదు. అందువల్ల, ఈ కథలలో సరళత ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. బృహత్కథామంజరిలో కనిపించని అనేక కథలు కథాసరిత్సాగరంలో కనిపిస్తాయి. ఇందులో కొన్ని చిన్న కథలు మరికొన్ని పెద్దవిగా ఉన్నాయి. ఇందులో విభిన్న వ్యక్తులు మరియు వివిధ దేశాల గురించి కథలు కూడా ఉన్నాయి. సోమదేవుడికి కథలు చెప్పడంలో అసమానమైన సామర్థ్యం ఉంది అని తెలియుచున్నది. ఒకప్పుడు భారతీయులకు రామాయణం మరియు మహాభారతాలపై యెంత మక్కువ ఉండేదో, అలానే సోమదేవుడు కథాసరిత్సాగరముపైన కూడా అదేవింధంగా ఉండేది అని తెలియుచున్నది. అందువల్లనే ఈ కథాసరిత్సాగరము వివిధ భాషల్లోకి కూడా అనువదించబడింది.
మూలములు
వర్గం:సంస్కృత కవులు వర్గం:కాశ్మీర కవులు
కాళ్ళ మండలం
కాళ్ళ మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు చెందిన మండలం.
జటామాంసి
జటామాంసి (Spikenard) ఒక రకమైన ఔషధ మొక్క.
మూలాలు
వర్గం:ఔషధ మొక్కలు
אזוביון
బడుగుల సుమతి
జననం, విద్యాభాస్యం
బడుగుల సుమతి తెలంగాణ రాష్ట్రం, జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా, ఉండవెల్లి మండలం, కలుగోట్ల గ్రామంలో  తిరుపతిరెడ్డి, సుజాతమ్మ దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె డిగ్రీ పూర్తి చేసి 2000లో గ్రూప్‌–1 సాధించింది. thumb|తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుండి తెలంగాణ విశిష్ట మహిళ పురస్కారం అందుకుంటున్న సుమతి
వృత్తి జీవితం
2000లో గ్రూప్‌–1 సాధించి శిక్షణ అనంతరం 2001లో డీఎస్‌పీగా తొలి పోస్టింగ్‌ అందుకొని 2007లో ఐపీఎస్‌ (కన్ఫర్డ్ ఐపీఎస్‌గా) పదోన్నతి అందుకొని తెలుగు రాష్ట్రాల్లో తొలిసారి కేవలం ఆరేళ్ల సర్వీసుకే ఒక గ్రూప్‌–1 అధికారి ఐపీఎస్‌ అయ్యి రికార్డు నెలకొల్పింది. ఆమె 2020లో ఎస్పీ ర్యాంకు నుంచి డిప్యూటీ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ జనరల్‌ (డీఐజీ)గా పదోన్నతి అందుకుంది.
మూలాలు
వర్గం:పురస్కార గ్రహీతలు వర్గం:విశిష్ట మహిళా పురస్కార గ్రహీతలు
ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి
ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి అనగా ఆషాఢమాసములో శుక్ల పక్షము నందు ఏకాదశి తిథి కలిగిన 11వ రోజు.
మూలాలు
వర్గం:ఆషాఢమాసము
భూల్ భులయా 2
భూల్‌ భులయా 2, 2022లో హిందీలో విడుదలైన హారర్ కామెడీ సినిమా. టీ - సిరీస్ ఫిలిమ్స్, సినీ 1 స్టూడియోస్ బ్యానర్‌లపై భూషణ్ కుమార్, మురాద్ ఖేటని, క్రిషన్ కుమార్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు అనీస్‌ బాజ్మీ దర్శకత్వం వహించాడు. కార్తీక్ ఆర్యన్, కియారా అద్వానీ, టబు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా మే 20న విడుదలైంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:2022 సినిమాలు వర్గం:హిందీ సినిమా
వేజెండ్ల రైల్వే స్టేషను
వేజండ్ల రైల్వే స్టేషను  (స్టేషన్ కోడ్: VJA) భారతీయ రైల్వేలు యొక్క గుంటూరు రైల్వే డివిజను లో ఒక ఇ-కేటగిరి స్టేషను. ఇది దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్ లోని గుంటూరు–తెనాలి రైలు మార్గము ప్రాంతంలో వేజెండ్ల లో ఉంది.
చరిత్ర
ఈ స్టేషను ఒకనాడు వేజండ్ల-చుండూరు విభాగంలో భాగంగా ఉంది, ఇది ప్రస్తుతం డివిజన్లో పనిచేయని విభాగంగా ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:దక్షిణ మధ్య రైల్వే స్టేషన్లు వర్గం:గుంటూరు రైల్వే డివిజను వర్గం:గుంటూరు రైల్వే డివిజను స్టేషన్లు
కమలాపురం మండలం
రెవెన్యూ గ్రామాలు
గమనిక:నిర్జన గ్రామం ఒకటి పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు
శాన్ డియాగో
సెడార్ ఫైర్ అగ్ని ప్రమాదం
శాన్ డియాగోలో సంభవించిన సెడార్ ఫైర్ అగ్ని ప్రమాదం కలిఫోర్నియాలో గత శతాబ్ది కాలంలో జరిగిన అతి పెద్ద కార్చిచ్చుగా గుర్తించబడింది. ఈ అగ్ని ప్రమాదంలో 280,000 ఎకరాల ఆటవిక ప్రాంతం అగ్నికి ఆహుతి కాగా 15 మంది ప్రాణాలను కబళించి 2,200 గృహాలను తన అగ్ని కీలలకు ఆహుతి చేసింది. ఈ మంటల వలన చెలరేగిన పొగ అనేక మందిని దురిత గతిన వైద్యశాలలకు తరలి వెళ్ళేలా చేసింది. ఈ మంటల వలన ఆస్త్మా, స్వసకోశ సమస్యలు, కళ్ళ మంటలు, పొగ పీల్చడం వలన కలిగిన అనారోగ్యం, వాతావరణ కాలుష్యం వంటి అవస్థల కారణంగా శాన్ డియాగో కౌంటీ పాఠశాలలు ఒక వారం రోజుల కాలం శలవు ప్రకటించాయి. తరువాతి నాలుగు సంవత్సరాల అనంతరం విచ్ ఫ్రీక్, హర్రీస్ ఫైర్ లాంటి అనేక అగ్ని ప్రమాదాలు నగరంలో అధిక భాగం నాశనం చేయడమే కాక కొన్ని ప్రాంతాలను, కొన్ని సమాజాలను సమూలంగా నాశనం చేసాయి. ప్రత్యేకంగా రాంచో బెర్నాండో, రాంచో శాంటా ఫే  సమాజాలు దెబ్బతిన్నాయి. సదరన్ కలిఫోర్నియా ఫైర్ సెషన్ ఆఫ్ 2007  అగ్ని ప్రమాదం రొమానా ప్రాంతంలో తన ప్రతాపం చూపింది.
భౌగోళికం
ఎస్ డి ఎస్ యు ప్రొఫెసర్ గౌరవ ప్రొఫెసర్ " మోంటే మార్షల్ " శాండియాగో అఖాతాన్ని " ఉత్తర దక్షిణంగా విడదీస్తూ సుదీర్గమైన భాగం కలిగిన ఉపరితల వ్యక్తీకరణ కలిగిన భూమి " అని వర్ణించాడు. శాన్‌ఆండ్రియా ఫాల్ట్ సిస్టంలో " ది రోజ్ కేనియన్ ", లోమాఫాల్టులు భాగంగా ఉన్నాయి. అఖాతం వెంట 15 మైళ్ళదూరం ద్వీపకల్పశ్రేణిలో లగునా పర్వతాలు ఉన్నాయి. అమెరికన్ ఖండానికివి వెన్నెముకలాంటి పర్వతాలలో ఈ పర్వతాలు ఒక భాగం.
నగరపరిమితిలో ఉన్న గుర్తించతగిన కొండశిఖరాలు కోలెస్ మౌంటెన్. 1593 అడుగుల ఎత్తైన ఈ పర్వతం నగరంలో ఎత్తైనదిగా భావించబడుతుంది. 1558 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న బ్లాక్ మౌంటెన్, 824 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న మౌంటు సోలెడాడ్ ముఖ్యమైన కొండశిఖరాలు. ది కుయామక మౌంటెంస్, లాగునా మౌంటెన్లు నగరానికి తూర్పున ఉన్నాయి. బేయండు మౌంటెన్ ఎడారి ప్రాంతం. " ది క్లెవ్‌లాండ్ నేషనల్ ఫారెస్ట్ శాన్‌డియాగో డౌన్‌టౌన్‌కు అరగంట కార్ డ్రైవ్ దూరంలో ఉంది. నగరానికి ఈశాన్య, ఆగ్నేయ ప్రాంతాలలో పలు తోటలు ఉన్నాయి.
నగర రూపం
శాండియాగో ఒకప్పుడు ఓల్డ్ టౌన్ డిస్ట్రిక్ కేంద్రంగా చేసుకుని ఉండేది. 1860 తరువాత వాణిజ్య అభివృద్ధి సాధ్యం కాగదన్న విశ్వాసంతో నగర కేంద్రం సముద్రతీరంలో అభివృద్ధి చేయబడింది. జలాశయతీరాన అభివృద్ధి చేయబడిన ప్రస్తుత న్యూటౌన్ ప్రాంతం త్వరితగతిలో అభివృద్ధి కావడంతో ఓల్డ్ టౌన్ ప్రాముఖ్యత మరుగున పడింది.
శాన్‌డియాగో నిర్మాణాలు 300 అడిగులు ఎత్తును అధిగమించిన తరువాత 1927 లో నిర్మించబడిన అపార్ట్‌మెంట్ హోటెల్ 1927 నుండి 1963 వరకు అత్యంత ఎత్తు అయిన భవనంగా గుర్తింపు కలిగి ఉంది. తరువాత కాలంలో ఆకాశసౌధాల నిర్మాణం అధికం అయిన తరువాత ఎత్తు అయిన భవనాలుగా గుర్తించబడినవి యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ కలిఫోర్నియా, సింఫోనీ టవర్. ప్రస్తుతం శాన్‌డియాగో ఎత్తు అయిన భవనంగా 1991లో నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేసుకున్న 500 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఒన్ అమెరికన్ ప్లాజా గుర్తింపును కలిగి ఉంది. 1970లో ఫెడరల్ అవియేషన్ అడిమినిస్ట్రేషన్ భవనాల గరిష్ఠ ఎత్తు పరిమితిని 500 అడుగులుగా నిర్ణయించిన తరువాత డౌన్‌టౌన్ ఆకాశసౌధాలలో ఏవీ అత్యంత ఎత్తుగా నిర్మించబడలేదు. శాన్‌డియాగో డౌన్‌టౌన్ విమానాశ్రయానికి సమీపంలో ఉండడమే ఈ నిర్ణయానికి కారణం.
వాతావరణం
అమెరికా వ్యవసాయ అనుకూల వాతావరణం ఉన్న పది నగరాలలో శాన్‌డియాగో వాతావరణం ఒకటి. అలాగే అత్యుత్తమ వేసవి వాతావరంం కలిగిన రెండు నగరాలలో ఒకటిగా వాతావరణ ప్రసార మాధ్యమాలు వర్ణిస్తున్నాయి. శాన్‌డియాగో వాతావరణం సముద్రతీర వాతావరణంగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తరం సెమీ ఆరిడ్ దక్షిణంలో ఆరిడ్ వాతావరణం కలిగి ఉంటుంది. శాన్‌డియాగో పొడి, వెచ్చని వేసవి, స్వల్పమైన చలికాలం కలిగి ఉండి హిమపాతం మాత్రం డిసెంబర్, మార్చ్ మాసాల మధ్యకాలంలో ఉంటుంది. వర్షపాతం 9-13 అంగుళాలు ఉంటుంది.
శాండియాగో హిమపాతం అపురూపంగా మాత్రమే సంభవిస్తుంది. 150 సంవత్సరాలలో 4-5 మార్లు మాత్రమే హిమపాతం నమోదైంది. 1949, 1967 ఎగువప్రాంతాలైన లాజొల్లా, లోమా ప్రాంతాలలో మంచు భూమి మీద కొన్నిగంటలు మాత్రమే నిలిచింది. మిగిలిన మూడు పర్యాయాలు 1882,1946, 1946 లలో నమోదైంది. 1858 నుండి శాండియాగోలో అధికారికంగా ఉష్ణోగ్రత నమోదు చెయ్యడం మొదలైంది. 1958 నుండి 1940 వరకు అధికారిక వాతావరణ కార్యాలయం డౌన్‌టౌన్ భవనాలలో ఉంటూవచ్చింది. 1940 నుండి ఈ కాత్యాలయం లిండ్బర్గ్ ఫీల్డుకు మార్చబడింది.
పర్యావరణం
మిగిలిన పలు దక్షిణ కాలిఫోర్నియా ప్రస్తుత శాన్‌డియాగో ప్రాంతంలోని భూభాగంలో ఒక విధమైన కరువును ఎదుర్కొనే పొదలతో నిండి ఉంటుంది. శాన్‌డియాగోలోని సముద్ర తీరం వెంట అంతరించి పోతున్న " టొర్రే పైన్ " వృక్షాలు విస్తరించిన పొదలతోచేరి విస్తారంగా ఉన్నాయి. నిటారుగానూ విభిన్నరీతిలో ఉండే శాన్‌డియాగో భూ అమరిక అలాగే సముద్రానికి సమీపంలో ఉండడం కారణంగా నగరపరిమితిలో పలు రకములైన వృక్షజాతులు కనిపిస్తుంటాయి. వీటిలో టైడల్ మార్ష్, కేన్యానులు ప్రధానమైనవి. నగరానికి దిగువ ప్రాంతాలలో విస్తారంగా ఉన్న చపరాల్, కోస్టల్ సాగా వంటి జాతికి చెందిన పొదలు కార్చిచ్చుకు కారణం ఔతున్నాయి. 20వ శతాబ్దంలో కార్చిచ్చు శాతం అధికం అయింది. ముఖ్యంగా ఈ కార్చిచ్చు అడవులు, నగర పొలిమేర ప్రాంతాలలో మొదలౌతాయి.
శాన్‌డియాగో విస్తారమైన నగరపరిమితిలో నగరం చుట్టూ పర్యావరణ పరిరక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అవి వరుసగా టొర్రే పైన్స్, లాస్ పెనస్‌క్విటోస్ కేన్యాన్ ప్రిజర్వ్, మిషన్ ట్రైల్ రీజనల్ పార్క్. టొర్రే పైన్స్ స్టేట్ రిజర్వ్, కోస్టల్ స్ట్రిప్ ఉత్తర సముద్రతీరంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ పలుజాతులకు చెందిన పైన్ వృక్షాలు ఉన్నాయి. నిటారుగా ఉండే భూ ఆకృతి కారణంగా భవననిర్మాణాలు పర్యావరణ సంరక్షణకు ఆటంకం కలిగించలేదు. నగరపరిమితిలో ఉన్న పలు లోయలు పర్యావరణ పరిరక్షణకు సహకరిస్తున్నాయి. క్లిమెన్ కేన్యాన్‌యాన్‌లో స్విజ్జర్ కేన్యాన్, టెల్‌కాం కేన్యాన్ నేచురల్ పార్క్, మార్టిన్ బియర్ మెమోరియల్ పార్కులు ఉన్నాయి.
సంయుక్త రాష్ట్రాలలో అంతరింవి పోతున్న పలుజాతి మొక్కలు, జంతివులు శాన్‌డియాగో కౌంటీలో ఉన్నంతగా మరెక్కడాలేవని భావిస్తున్నారు. వైద్య్యత కలిగిన వాతావరణంపసిఫిక్ మహాసముద్ర సామీప్యత కారణంగా ఈ పరిసరాలలో ఇతర ప్రాంతాలకంటే అత్యధికంగా లభించిన ఆకాశమార్గం 492 రకాల పక్షజాతులు కనిపిస్తున్నాయి. అడ్‌బర్న్ సొసైటీ నిర్వహిస్తున్న క్రిస్ట్‌మస్ బర్ద్ కౌంట్ ఉత్సవంలో అత్యధిక సంఖ్యలో పక్షి జాతులను పరిశీలిస్తుంటారు. అధికపక్షిజాతుల పరిశీల చేయడంలో ఇత్రప్రాంతాల కంటే శాడియాగో ప్రథమ స్థానంలో ఉంది.
శాన్‌డియాగో, ఇక్కడి బాక్ కౌంటీ కార్చిచ్చు అధికంగా జరిగేప్రాంతంగా గుర్తించబడింది. 2003లో శాన్‌డియాగో సిడార్‌ఫైర్ సంభవించింది. గత శతాబ్దంలో కాలిఫోర్నియాలో సంభవించిన కార్చిచ్చులో ఇది పెద్దదని భావించబడుతుంది. ఈ కార్చిచ్చులో 2,80,000 ఎకరాల అడవి, 15 మంది ప్రజల ప్రాణాలు, 2,200 ఇళ్ళు అగ్నికి ఆహుతి అయ్యాయి. అదనంగా ఈ మంటల వలన ఉత్పన్నమైన పొగ శ్వాశసంబంధిత సమస్యలు, ఆస్తమా, కళ్ళమంట, పొగలోనికి పోవుట వంటి ఆరోగ్యసమసయలతో ఎమర్జెన్సీ వార్డులకు పేషంట్ల రాక అధికం చేసింది. వాయుకాలుష్యం కారణంగా శాన్‌డియాగో కౌంటీ పాఠశాలలు ఒక వారం మూతబడ్డాయి. నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత కార్చిచ్చు రాంచో బెర్నాడో, రాంచో శాంటా ఫీ, రొమానా ప్రజలు నివసిస్తున్న ప్రాంతాలను నాశనం చేసింది.
గణాంకాలు
2000 జనాభాలెక్కలను అనుసరించి నగర జనాభా 12,23,400. వీరిలో గృహస్థుల సంఖ్య 4,50,691. నగరంలో 2,71,315 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నారు. 2008 నాటికి 12,79,329 మంది ఔతారని అప్పుడు అంచనా వేయబడింది. ఒక చదరపు మైలు జన సాంద్రత 3,771.9. మొత్తం 4,51,126 జనాభాలో 30.2% మంది 18 సంవత్సరాల లోపు వారు. 44.6% కుటుంబాలుగా నివసిస్తున్న వివాహితులు. భర్త లేకుండా ఒంటరిగా జీవితం సాగిస్తున్న స్త్రీలు 11.4%. కుటుంబాలు లేకుండా నివసిస్తున్న వారి శాతం 39.8%. ఒంటరిగా జీవిస్తున్న గృహస్థుల శాతం 28%. 65 సంవత్సరాల పైబడి ఒంట్రి జీవితం అనుభవిస్తున్న వారి శాతం 7.4%. వీరిలో కొంత మంది ఒంటరి జీవితం అనుభవిస్తురు. సరాసరి గృహస్థు జనసంఖ్య 2.61. సరాసరి కుటుంబ జన సంఖ్య 3.3.
అమెరికన్ కమ్యూనిటీల అంచనా
2006-2008ల మధ్య అమెరికన్ కమ్యూనిటీ అంచనా అనుసరించి 67.4% ప్రజలు శ్వేతజాతీయులు. వీరిలో హిస్పానిక్ ప్రజలు కాని వారి శాతం 48.2%. ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, నల్ల జాతీయుల శాతం 6.7%. స్థానికుల శాతం 0.7%. 14.7% ఆషియన్లు. స్థానిక హవాయిన్లు, పసిఫిక్ ద్వీపవాసుల శాతం 0.4%.ఇతర జాతీయుల శాతం 6.5%. మిశ్రమ జాతీయులు 3.6%. హిస్పానిక్ లేక లాటినోస్ ఇతరులు కలిసి జనాభాలో 27.3% ఉన్నారు.
నేరం
అమెరికాలోని మిగిలిన మహానగరాలతో పోలిస్తే శాన్ డియాగో నగరంలో 1990 నుండి 2000వరకు నేరాల సంఖ్య తగ్గు ముఖం పట్టింది. 2000 నుండి 2004 నాటికి నేరాల సంఖ్య కొద్దిగా పెరిగింది. తక్కువ నేరాల స్థాయి కలిగిన అమెరికా నగరాల మధ్య శాన్ డియాగో నగర నేరాల సంఖ్య ఆరవ స్థానంలో ఉంది. ఒక వైపు దౌర్జన్య సంబంధిత నేరాలు 12.4% శాతం తగ్గు ముఖం పట్టినా సంపద సంబంధిత నేరాల సంఖ్యలో 1.1% శాతం పెరుగుదల కనిపించింది. అయినా అమెరికా నగరాల మొత్తం సంపద సంబంధిత నేరాల సంఖ్యలో శాన్ డియాగో నగర నేరాల సంఖ్య తక్కువగానే ఉంటుంది.
పరిశోధన
శాన్ డియాగో లోని కొన్ని ప్రదేశాలలో బయోటెక్నాలజీ సంబంధిత పరిశోధన సౌకార్యాలున్న ప్రధాన కార్యాలయాలు అనేకం ఉన్నాయి. ప్రత్యేకంగా ఇవి లా జొలా, సొరన్టో వ్యాలీలో అధికం. న్యూరోక్రై బయోసైన్సెస్, న్వెంటా బయోఫార్మాస్యూట్యైకల్స్ వంటి బృహత్‌టెక్నాలజీ సంస్థలు తమ ప్రధాన కార్యాలయాలు శాడియాగోలో నిర్వహిస్తున్నాయి. అలాగే ఒక వైపు బి.డి బయో సైన్సెస్, బయోజెన్ ఐడెక్, ఇంటిగ్రేటెడ్ డి ఎన్ ఎ టెక్నాలజీస్, మెర్క్, పి ఫైజర్, ఎలాన్, జెనిమ్, సిటోవెన్స్, సెల్‌జెనె, , వర్టెక్స్ వంటి సంస్థలు ఇక్కడ కార్యాలయాలు లేక పరిశోధనా సౌకర్యాలు అందిస్తున్నాయి. అలాగే లాభాపేక్ష లేని బయోటెక్, హెల్త్ కేర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ కూడా తమ కార్యకలాపాలను ఇక్కడ నిర్వహిస్తున్నాయి. వాటిలో సిల్క్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ బయోలాజికల్ స్టడీస్, ది స్క్రిప్స్ రీసెర్చ్ ఇస్టిట్యూట్, ది వైర్‌లెస్ హెల్త్ ఇన్‌స్టిట్యుట్, శాన్‌ఫోర్డ్ బర్న్‌హామ్ ఇన్‌స్టుట్యూట్ ముఖ్యమైనవి. ఇవి కాక శాన్ డియాగోలో 140 ఒప్పంద పరిశోధనా ఆర్గనైజేషన్స్ ప్రాంతీయ హెల్త్ సైన్స్ సంస్థలకు ఒప్పంద తరహా సేవలను అందిస్తున్నాయి. యూనివర్స్టీ ఆఫ్ కలిఫోర్నియా, శాన్ డియాగో, ఇతర పరిశోధనా సంస్థలు ఫ్యూయల్ బయోటెక్నాలజీ అభివృద్ధికి సహకరిస్తున్నాయి. 2004లో మిల్కెన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ శాన్ డియాగో నగరాన్ని అమెరికాలోనే ప్రథమశ్రేణి బయోటెక్ టెక్నాలజీ కంపెనీల సమాహారంగా పేర్కొన్నది. 2009లో సుమారు 1940 పూర్తి సమయ ఉద్యోగులు శాన్ డియాగో/కార్ల్స్‌బాడ్/శాన్ మార్కోస్ ప్రాంతాల్లో పనిచేస్తున్నట్లు అంచనా. వారు ఒక సంవత్సరానికి వేతన రూపంలో 48,270 అమెరిక డాలర్లు, వైద్య ఇతర అలవెన్స్ రూపంలో 46,500 డాలర్లు సంపాదిస్తున్నట్లు అంచనా.
నిర్మాణ రంగం
2006 ముందు శాన్‌డియాగో భవన నిర్మాణరంగంలో అద్భుత అభివృద్ధిని సాధించింది. కొన్ని సమయాలలో నవాసగృహాల కొరతను హౌసింగ్ అఫోడబిలిటీ క్రైసిస్గా వర్ణించారు. 1998, 2007 మధ్య కాలంలో గృహాల ధరలు సుమారు మూడింతలు అయ్యంది. కలిఫోర్నియా అసోసియేషన్ రియల్టర్స్  గణాంకాలను అనుసరించి 2007మే సమయానికి శాన్ డియాగో నగరంలో ఒక గృహం ధర 6,12,370 అమెరికన్ డాలర్లు. కాని వేతన అభివృద్ధి మాత్రం అంత అభివృద్ధి చెంద లేదు. తలసరి ఆదాయానికి అందుబాటులో లేని విధంగా నివాస గృహాలు ధరలు కలిగిన నగరాలలో శాన్ డియాగో అమెరికాలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. పర్యవసానంగా శాన్ డియాగో నగరానికి 2004 నుండి వ్యతిరేక వలసల విధాన అనుభవం ఎదురైంది. గుర్తించ తగిన సంఖ్యలో ప్రజలు బజ కలిఫోర్నియా, రివర్‌సైడ్ కౌంటీ లకు తరలి వెళ్ళారు. టిజ్యూనా, టెమెక్యులా, మురీటా ప్రదేశాల నుండి శాన్ డియాగో నగరానికి ఉద్యోగ నిమిత్తం వస్తూపోతుంటారు. 2005 నుండి 2007 శాన్ డియాగో నగర నివాస గృహాల ధర 15% వరకూ తగ్గింది. తగ్గు ముఖం 2008 నాటికి మరింత వేగాన్ని పుంజుకుంది. ఈ తగ్గుదలకు ముఖ్య కారణం నిర్మాణ వ్యవస్థ షేర్ల ధర తగ్గటమే అని ఊహించబడింది. నిర్మాణరంగంలోని ఈ అస్థవ్యస్థ పరిణామాల వలన అనేక మంది తమ తమ ఆస్థులను కోల్పోవలసిన పరిస్థితి ఎదురైంది.
కళాశాలలు విశ్వవిద్యాలయాలు
అమెరికా జనాభా గణాంకాలను అనుసరించి 25 దానికి పైబడిన వయసున్న శాన్ డియాగో నగర యువకులలో 40.4% ఉన్నత విద్యాభ్యాస డిగ్రీలు పొంది ఉన్నారని పేర్కొన్నది. అత్యధిక విద్యావంతులు కలిగిన అమెరిక నగరాలలో శాన్ డియాగో తొమ్మిదవ స్థానంలో ఉంది. నగరంలో ఉన్న ప్రభుత్వ రంగ కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు వరుసగా శాన్డియాగో స్టేట్ యూనివర్సిటీ (ఎస్.ఎస్.యు, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కలిఫోర్నియా, శాన్ డియాగో (యు.సి.ఎస్.డి), శాన్ డియాగో కాలేజ్ డిస్ట్రిక్ అనుబంధ సంస్థలైన  శాన్ డియాగో సిటీ కాలేజ్, శాన్ డియాగో మెస కాలేజ్, శాన్ డియాగో మిరామర్ కాలేజ్ తమ వంతు విద్యా సేవలను అందిస్తున్నాయి. ప్రైవేట్ యాజమాన్య విద్యా సంస్థలు వరుసగా యూనివర్శిటీ ఆఫ్ శాన్ డియాగో, పాయింట్ లోమా నజరనె యూనివర్శిటీ, అలియంట్ ఇంటర్‌నేషనల్ యూనివర్శిటీ, నేషనల్ యూనివర్శిటీ, శాన్ డియాగో క్రిస్టియన్ కాలేజ్, జాన్ పౌల్ ది గ్రేట్ కాధలిక్ యూనివర్శిటీ, కోల్ మాన్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ రెడ్ లాండ్స్ వారి బిజినెస్ స్కూల్స్, డిజైన్ స్కూల్స్ ఆఫ్ శాన్ డియాగో, శాన్ డియాగో ఆవరణలో ఉన్న ఫాషన్ డిజైనింగ్ ఆఫ్ డిజైన్ అండ్ మర్చెంటైజింగ్, న్యూ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ డిజైన్, శాన్ డియాగో ఆవరణలో ఉన్న పసిఫిక్ ఓక్స్ కాలేజ్, చాంపన్ యూనివర్శిటీ, ది ఆర్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ , సదరన్ స్టేట్స్ యూనివర్శిటీ, వుడ్‌బరీ యూనివర్సిటీ, స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ శాటిలైట్ కాంపస్లు ఉన్నాయి. నగరంలో యు.ఎస్.ఎస్.డి స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్''' అనే వైద్య కళాశాల నగరవాసులకు వైద్య విద్యను అందిస్తుంది. నగరంలో ఎ.డి.బి అక్రిడైటెడ్ లా స్కూల్ దాని అనుబంధ విద్యాసంస్థ అయిన కలిఫోర్నియా వెస్ట్రన్ స్కూల్ ఆఫ్ లా, థామస్ జెఫర్సన్ స్కూల్ ఆఫ్ లా న్యాయ శాస్త్రా బోధన చేస్తున్నాయి. నగరంలో లాభాపేక్ష లేని న్యాయవిద్యాశాల వెస్ట్రన్ సెర్రా లా స్కూల్ నగర వాసులకు విద్యా సేవలందిస్తుంది.
గ్రంథాలయాలు
నగరంలో శాన్ డియాగో పబ్లిక్ లైబ్రరి తో చేరి అనేక గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి. శాన్ డియాగో డౌన్ టౌన్‌లో ప్రధాన కార్యాలయంతో నగరమంతా అనేక శాఖలు ఉన్న శాన్ డియాగో మునిసిపల్ లైబ్రెరి నగరవాసులకు సేవలందిస్తుంది. 2006లో నగరం 2.7 మిలియన్ల అమెరిక డాలర్లను గ్రంథాలయ అభివృద్ధికి వెచ్చించింది. అవి కాక మాల్‌కమ్ ఎ లవ్ లైబ్రెరి, జియోసెల్ లైబ్రెరి ఉన్నాయి.
సంస్కృతి
శాన్ డియాగోలోఅనేక ప్రసిద్ధి చెందిన మ్యూజియములు ఉన్నాయి. అవి వరుసగా బల్బో పార్క్‌లో ఉన్న శాన్ డియాగో మ్యూజియమ్ ఆఫ్ ఆర్ట్, శాన్ డియాగో నేషనల్ హిస్టరీ మ్యూజియమ్, మ్యూజియమ్ ఆఫ్ ఫోటో గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ , లా జొలాలో సముద్రతీర భవనంలో ది మ్యూజియమ్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ శాన్ డియాగో ఉంది దీనికి అనుబంధిత మ్యూజియమ్ శాంటా ఫి డిపోట్ డౌన్‌టౌన్లో ఉంది. ది కొలంబియా డిస్ట్రిక్ డౌన్ టౌన్‌లో శాన్ డియాగో మారీటైమ్ మ్యూజియమ్కు చెందిన చారిత్రక నౌకా ప్రదర్శన శాల ఉంది. ఇక్కడ స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా అనే ప్రసిద్ధి చెందిన నౌక, యు.ఎస్.ఎస్ మిడ్‌వే సంస్థ విజయాలను వివరించే శాన్ డియాగో ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ కేరియర్ మ్యూజియమ్లు ఉన్నాయి. నగరంలో కళారంగంలో గుర్తించ తగిన అభివృద్ధి కొనసాగుతోంది. ప్రత్యేకంగా లిట్టిల్ ఇటలీలో చిన్న చిన్న ప్రదర్శన శాలల ద్వారా శుక్రవార రాత్రి సమయాలలో కళా రూపక్పలన సంబధిత ప్రదర్శనలను నిర్వహించబడుతుంటాయి. నార్త్ పార్క్‌లో రే ఎట్ నైట్వివిధ రకాల చిన్న బడ్జెట్ కళాప్రదర్శనలు ప్రతి మాసం రెండవ శని వారం నిర్వహిస్తుంది.
లా జొలా, సమీపంలోని సొలానా బీచ్‌లో అనేక విధాల కళాప్రదర్శనలు జరుగుతుంటాయి. జిన్‌హా లింగ్ దర్శకత్వంలో సింఫోనీ టవర్స్‌లో ది శాన్ డియాగో సింఫోనీ ప్రదర్శనలు  తరచూ జరుగుతుంటాయి. అలాగే సివిక్ సెంటర్ ప్లాజాలో లాన్ కేంప్‌బెల్ దర్శకత్వంలో శాన్ డియాగో ఒపేరా ప్రదర్శనలు జరుగుతుంటాయి. ఈ ప్రదర్శనలను ఒపేరా అమెరికాచేత అమెరికాలోని 10 అత్యున్నత ఒపేరా ప్రదర్శనలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. బాల్‌బో పార్క్‍లో ఉన్న ఓల్డ్ గ్లోబ్ దియేటర్ సంవత్సరానికి 15 మ్యూజిక్ ఆల్బమ్స్, నాటకాలను తయారు చేస్తుంది. యు.సి.ఎస్.డి లోని లా జొలా ప్లే హౌస్‌లో క్రిస్టోఫర్ దర్శకత్వంలో ప్రపంచ ప్రఖ్యాత నాటక, సంగీత ప్రదర్శనలు జరుగుతుంటాయి. ఓల్డ్ గ్లోబ్ ప్లే హౌస్, లా జొలా ప్లే హౌస్ నిర్మిస్తున్న ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నాటకాలు సంగీత ప్రదర్శనలు అత్యుత్తమ స్థాయికి చెందినవి. ఇవి టోనీ అవార్డ్ పోటీలలో ప్రదర్శించటానికి ప్రతిపాదించడమే వీటి నాణ్యతకు దక్కిన ప్రత్యేక గుర్తింపు. క్రాక్ సెంటర్‌‌లో ఉన్న ది జాన్ క్రాక్ దియేటర్ 600 సీట్ల సామర్ధ్యంతో నృత్య, సంగీత ప్రదర్శనలను నిర్వహిస్తుంది. హార్టన్ ప్లాజాలో ఉన్న లిస్యూమ్ దియేటర్స్ వద్ద ఉన్న శాన్ డియాగో రిపోర్టరీ దియేటర్ అనేక విధములైన సంగీత, నాటకాలను నిర్మిస్తుంది. ఇంకా దియేటరీ తయారీలను వృత్తిపరంగా చేస్తున్న లిరిక్ ఒపేరా శాన్ డియాగో, స్టార్ లైట్ మ్యూజికల్ దియేటర్ మొదలైనవి నగర వాసులను కళాత్మక ప్రదర్శనలతో మనసును ఆహ్లాద పరుస్తున్నాయి. వందలాది చిత్రాలు, దజన్ల కొద్దీ టి.వి షోలు శాన్ డియాగోలో చిత్రీకరించబడుతున్నాయి.
క్రీడా రంగం
క్వాల్‌కం స్టేడియంలో " ది నేషనల్ లీగ్స్ బేస్‌బాల్స్ శాన్‌డియాగో క్రీడలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఇక్కడ 3 ఎన్.ఎఫ్.ఎల్ క్రీడలు నిర్వహించబడ్డాయి. పెట్కో పార్క్‌లో ఎన్.ఎఫ్.ఎల్ సూపర్ బౌల్ చాంపియన్ షిప్ క్రీడలు నిర్వహించబడ్డాయి. 2006-2009 లలో " వరల్డ్ బేస్‌బాల్ క్లాసిక్ " క్రీడలలో కొన్ని భాగాలు నిర్వహించబడ్డాయి. " ఎన్.సి.ఎ డివిషన్ 1 శాన్‌డియాగో స్టేట్ అజ్టెక్ " మహిళల, పురుషుల ఫుట్‌బాల్, సాకర్, బాస్కెట్ బాల్, వాలీబాల్ క్రీడలు టొరెరో స్టేడియం, ది జెన్నీ క్రియాగ్ లో నిర్వహించబడ్డాయి. శాన్‌డియాగో స్టేట్ అజ్టెక్ (ఎం.డబల్యూ.సి), " ది యూనివర్సిటీ ఆఫ్ శాన్‌డియాగో టొరెరోస్ " (డబల్యూ.సి.సి) లు ఎన్.సి.సి.ఎ డివిషన్ 1 బృందాలు. ది యు.సి.ఎస్.డి ట్రిటోంస్ (సి.సి.ఎ.ఎ)లు ఎన్.సి.ఎ.ఎ డివిషన్ 2 సభ్యులు. ది పాయింట్ లోమా నజారెనె సీ లైయింస్, శాన్‌డియాగో క్రిస్టియన్ కాలేజ్ (జి.ఎస్.ఎ.సి)లు " ది ఎన్.ఎ.ఐ.ఎ" సభ్యులు.
నగరంలో అభివృద్ధిచెందుతున్న క్రీడా సంస్థలలో ఒకటి " రగ్బీ యూనియన్ ". నగరంలో 2007-2009 లలో ప్రధానమైన రగ్బీ క్రీడా ఉత్సవం " ది యు.ఎస్.ఎ సెవెంస్ " నిర్వహించబడింది. యు.ఎస్.ఎ లో " ఓల్డ్ మిషన్ బీచ్ అథ్లెటిక్ క్లబ్ (ఆర్.ఎఫ్.సి) నిర్వహిస్తున్న " ది రగ్బీ సూపర్ లీగ్ " నిర్వహిస్తున్న 16 నగరాలలో శాన్‌డియాగో ఒకటి.
ప్రసార మాధ్యమం
ఇవి కూడా చూడండి: శాన్ డియాగోలో సెట్ మీడియా జాబితా నగరంలో ప్రచురించబడుతున్న పత్రికలు వరుసగా ది డైలీ న్యూస్ పేపర్, యుటి శాన్ డియాగో, దాని యొక్క ఆన్ లైన్ పోర్టల్, ప్రత్యామ్నాయ వార్తా వారపత్రికలు వరుసగా శాన్ డియాగో సిటీబీట్, శాన్ డియాగో రీడర్. శాన్ డియాగో యొక్క ఉత్తర కౌంటీ ప్రాంతంలో పంపిణీ చేయబడుతున్న మరొక వార్తాపత్రిక నార్త్ కౌంటీ టైమ్స్ ఉంది. నగరంలో శాన్ డియాగో యొక్క వాయిస్ ప్రభుత్వం, రాజకీయాలు, విద్య, ఇరుగుపొరుగు, కళల సమాచారం అందించే లాభాపేక్ష లేని ఆన్లైన్ ఆధారిత వార్తల షాప్ ఉంది. నగరంలో ప్రచురించబడుతున్న వ్యాపార ఆధారిత దినపత్రిక "శాన్ డియాగో డైలీ ట్రాన్స్క్రిప్ట్ ".
శాన్ డియాగో నీల్సన్ అంతర్జాల గణాంకాల ప్రకారం బ్రాడ్బ్యాండ్ విస్తరణ కారణంగా 2004 లో స్థానిక మార్కెట్లలో 69.6 శాతం సంయుక్త అభివృద్ధికి దారితీసింది. శాన్ డియాగో యొక్క మొదటి టెలివిజన్ కె ఎఫ్ ఎం బి స్టేషను ప్రసారాలు 1949 మే 16 న ప్రసారం ప్రారంభం అయ్యాయి. పెద్ద నగరం అయిన లాస్ ఏంజిల్స్కు సమీపంలో ఉన్న కారణంగా లాస్ ఏంజిల్స్ నుండి ప్రసారమౌతున్న ఏడు ఫెడరల్ కమ్యూనికేషన్స్ కమిషన్ (FCC) నుండి టెలివిజన్ స్టేషన్లు లైసెంస్ అనుమతి పొందిన ఏడు దూరదర్శన్ ప్రసారాలు అలాగే శాన్ డియాగో నగరంలో రెండు వి హెచ్ ఎఫ్ ఛానల్స్ నగర వాసులకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. 1952 లో ఎఫ్.సి.సి శాన్ డియాగో వంటి నగరానికి టెలివిజన్ స్టేషన్లు పొందేందుకు అనుమతించిన తరువాత లైసెన్సింగ్ యు.హెచ్.ఎఫ్ ఛానల్స్ ప్రారంభించింది. మెక్సికోలో ఆధారిత స్టేషన్లు (ఎక్స్.ఇ, ఎక్స్.హెచ్ యొక్క ఐ.టి.యు ప్రసారాలు) కూడా శాన్ డియాగో నగరవాసులకు ప్రసారాలు అందిస్తున్నాయి. ప్రస్తుత టెలివిజన్ స్టేషన్లు ఎక్స్.హెచ్టి.జె.బి 3 (ఒంస్ టి.వి), ఎక్స్.ఇ.టి.వి 6 (సి.డబ్ల్యూ), కె.ఎఫ్.ఎం.బి 8 (సి.బి.ఎస్), కె.జి.టి.వి 10 (ఎ.బి.సి ), ఎక్స్.ఇ.డబ్ల్యూ 12 (టెలివిసా ప్రాంతీయ), కె.పి.బి.ఎస్ 15 (పి.బి.ఎస్ ), కె.బి.ఎన్.టి-సి.డి 17 (యూనివిజన్), ఎక్స్.హెచ్.టి.ఐ.టి 21 (అజ్టెకా 7), ఎక్స్.హెచ్.జె.కె 27 (అజ్టెకా 13), కె.ఎస్.డి.ఎక్స్-ఎల్.పి 29 (స్పానిష్ స్వతంత్ర), ఎక్స్.హెచ్.ఎ.ఎస్ 33 (టెలిముండో), కె35డిజి 35 (యు.సి.ఎస్.డి-టి.వి ), కె.డి.టి.ఎఫ్ - ఎల్.డి 51 (టెలి ఫ్యూచురా), కె.ఎన్.ఎస్.డి 39 (ఎన్.బి.సి), కె.జెడ్.ఎస్.డి-ఎల్.పి 41 (అజ్టెకా అమెరికా), కె.ఎస్.ఇ.ఎక్స్-సిడి 42 (ఇన్ఫోమెర్షియల్స్), ఎక్స్.హెచ్.బి.జె 45 (కాలువ 5), ఎక్స్.హెచ్.డి.టి.వి 49 (ఎం.ఎన్.టి.వి ), కె.యు.ఎస్.ఐ 51 (ఇండిపెండెంట్), ఎక్స్.హెచ్.యు.ఎ.ఎ 57 (చానల్ డి లాస్ ఈస్ట్రిలాస్), కె.ఎస్.డబల్యూ - టి.వి 69 (ఎఫ్.ఒ.ఎక్స్ ). శాన్ డియాగో కేబుల్ వ్యాప్తి రేటు 80,6 శాతం.
రాజకీయ రంగం
మేయర్, అటార్నీ, సిటీ కౌన్సిల్ సభ్యుల స్థానాలు ఆధికారికంగా విభజింపబడ లేదు. సింగిల్ మెంబర్ డిస్ట్రిక్ట్ ల నుండి ఒక్కొక్కరు 8 మంది సభ్యులు కౌన్సిలర్లుగా ఎన్నుకొనబడతారు. నగరం మొత్తం నుండి మేయర్, సిటీ అటార్నీలు నేరుగా ఓటింగ్ పద్ధతిలో ఎన్నుకొనబడతారు. మేయర్, సిటీ అటార్నీ, కౌన్సిలర్లు నాలుగు సంవత్సరాలకు ఒక సారి ఎన్నుకోబడతారు. ఎవరైనా ఒక్కొక్క స్థానానికి రెండు సార్లు మాత్రమే పోటీ చేయాలన్న నిబంధన ఉంది. 2006 నుండి నగర ప్రభుత్వం సిటీ మేనేజర్ నుండి స్ట్రాంగ్ మేయర్ సిస్టమ్ గా రూపాంతరం చెందింది. 2004లో రెండు దఫాలుగా నగరమంతా ఓటింగ్ నిర్వహించి ఈ మార్పును తీసుకు వచ్చారు. కౌన్సిల్ లెజిస్లేటివ్ గానూ మేయర్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ గానూ విధి నిర్వహణ చేస్తుంటారు.
కోసల
కోశల రాజ్యం ఒక పురాతన భారతీయ రాజ్యం. ఇది ప్రస్తుత ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అవధ్  ప్రాంతంలో ఉంటుంది. వేద కాలం చివరలో ఇది ఒక చిన్న రాజ్యంగా ఉద్భవించింది. పొరుగున ఉన్న విదేహ రాజ్యానికి అనుసంధానితమై ఉన్నాయి. కోశల " నార్తర్ను బ్లాకు పాలిష్డు వేర్ " (ఉత్తర మెరుగుపెట్టబడిన నల్లని పాత్రలు) సంస్కృతికి చెందినది (క్రీ.పూ. 700-300),. కోశల ప్రాంతం జైన మతం, బౌద్ధమతంతో సహా శ్రమణ ఉద్యమాలకు నాంది పలికింది. పట్టణీకరణ, ఇనుము వాడకం వంటి స్వతంత్ర అభివృద్ధి తరువాత పశ్చిమాన కురు-పంచాల వేద ఆర్యుల " పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ " (చిత్రీకరించిన బూడిదవర్ణ పాత్రలు) సంస్కృతి నుండి ఇది సాంస్కృతికంగా భిన్నంగా ఉంది.
శాన్ డియాగో
ప్రజావసరాలు
నగరవాసులకు మంచినీటిని శాన్ డియాగో నగర "వాటర్ డిపార్ట్ మెంట్" (నీటిసరఫరా శాఖ) సరఫరా చేస్తుంది. నగరానికి కావలసిన నీరు " మెట్రోపాలిటన్ వాటర్ డిస్ట్రిక్ట్ ఆఫ్ సదరన్ కాలిఫోర్నియా " నుండి లభిస్తుంది.
కోసల
క్రీస్తుపూర్వం 5 వ శతాబ్దంలో కోశల భూభాగాన్ని శాక్య వంశం (బుద్ధునికి చెందిన వంశం) చేర్చుకుంది. బౌద్ధ గ్రంధాలు అంగుత్తర నికాయ, జైన గ్రంథం, భగవతి సూత్రం ప్రకారం, కోశల క్రీస్తుపూర్వం 6 - 5 వ శతాబ్దాలలో సోలాసా (పదహారు) మహాజనపదాలలో (శక్తివంతమైన రాజ్యాలలో) ఒకటిగా ఉండేది. దాని సాంస్కృతిక, రాజకీయ బలం దీనికి హోదాను, గొప్పశక్తిని ఇచ్చింది. ఏదేమైనా తరువాత ఇది పొరుగు రాజ్యమైన మగధతో వరుస యుద్ధాల ద్వారా బలహీనపడింది. క్రీస్తుపూర్వం 5 వ శతాబ్దంలో చివరకు దాని ద్వారా ఆక్రమించబడింది. మౌర్య సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, కుషాను సామ్రాజ్యం విస్తరించడానికి ముందు కోశలను దేవా రాజవంశం, దత్తా రాజవంశం, మిత్రా రాజవంశం పాలించాయి.
శాన్ డియాగో
ప్రజావసరాలు
గ్యాస్, ఎలెక్ట్రిక్ అవసరాలు సెప్రా ఎనర్జీ లోని ఒక విభాగమైన" శాన్ డియాగో గ్యాస్ & ఎలెక్ట్రిక్ " ద్వారా తీరుతాయి.
కోసల
పురాణాలలో
ప్రారంభ వేద సాహిత్యంలో కోశల గురించి ప్రస్తావించబడలేదు. కాని తరువాత చివరి సతపాత బ్రాహ్మణ (క్రీస్తుపూర్వం 7 వ -6 వ శతాబ్దాలు గ్రంధం క్రీ.పూ. 300, ) కల్పసూత్రాలు (క్రీ.పూ 6 వ శతాబ్దం)).
శాన్ డియాగో
రహదార్లు
నగర వాసులలో 80 శాతం ప్రజలు తమ ప్రయాణావసరాలకు కారుల మీద ఆధారపడతారు. శాన్ డియాగో నగరంలో అనేక ఫీఘ వేస్, రహదారులు నగరవాసుల సౌకర్యార్ధం ఉన్నాయి. టిజుయానా - లాస్ ఏంజలెస్ మధ్య ఉన్న ఇంటర్ స్టేట్ 5, ఇంపీరియల్ కౌంటీ- అరిజోనా సన్ కారిడర్ మధ్య ఉన్న ఇంటర్ స్టేట్ 8, తూర్పు ప్రాంతంలో ఈశాన్య దిశగా ఐర్లాండ్ ఎంపైర్ - లాస్ వెగాస్ మధ్య ఉన్న ఇంటర్ స్టేట్ 15, మెక్సికన్ సరిబద్దులలో చీలి సరెంటో వ్యాలీ వద్ద కలుసుకునే ఇంటర్ స్టేట్ 805 ఉన్నాయి. నగరంలోని రహదారులన్నీ నగరానికి వాయవ్యంలో ఉన్న డౌన్ టౌన్ (నగర కేంద్రం) ప్రాంతానికి అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.