cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
సత్య (సినిమా)
సినిమాలో జె. డి. చక్రవర్తి, మనోజ్ బాజ్ పేయి, ఊర్మిళ మండోద్కర్, షెఫాలీ షా, అరుణ్ బాలి ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. ఇది రామ్ గోపాల్ వర్మ చిత్రీకరించిన భారతీయ గ్యాంగ్ స్టర్ ట్రయాలజీలో మొదటి సినిమా. దీనిలో ముంబైకి వలసవచ్చిన సత్య అనే యువకుడు ముంబై అండర్ వరల్డ్ లో ఇరుక్కోవడాన్ని కథగా చూపారు. 1998 ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా, స్విట్జర్లాండ్ లోని ఫ్రీబర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, న్యూయార్క్ ఆసియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ వంటివాటిలో ఈ సినిమాను ఇండియన్ పనోరమా విభాగంలో ప్రదర్శించారు. సిఎన్ఎన్-ఐబియన్ 100 సార్వకాలిక అత్యుత్తమ భారతీయ చలన చిత్రాల జాబితాలో చేరింది. 2005లో ఇండియన్ టైంస్ మూవీస్ సత్యను  తప్పకుండా చూడాల్సిన 25 బాలీవుడ్ సినిమాల జాబితాలో చేర్చింది.
2 కోట్ల రూపాయలతో ఇబ్బందికరమైన తక్కువ బడ్జెట్లో ఈ సినిమాను పూర్తిచేశారు 1998లో సత్య బాక్సాఫీస్ వద్ద అనూహ్యమైన హిట్ గా నిలిచింది. ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డుల్లో ఫిల్మ్ ఫేర్ క్రిటిక్స్ అవార్డ్ ఫర్ బెస్ట్ మూవీతో సహా 6 పురస్కారాలు సాధించింది. 4 స్టార్ స్క్రీన్ అవార్డులు, బాలీవుడ్ మూవీ అవార్డు నుంచి ఉత్తమ దర్శకుడు పురస్కారం పొందింది. సత్య 1990ల నాటి సినిమాల్లో అత్యుత్తమ చిత్రాల్లో ఒకటిగానూ, మాడర్న్ మాస్టర్ పీస్ గానూ పరిగణిస్తారు. అలానే గ్యాంగ్ స్టర్ చిత్రాల్లో అత్యుత్తమమైన సినిమాల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు. సినీ విమర్శకుడు రాజీవ్ మసాంద్ సత్యని (దాని సీక్వెల్ కంపెనీతో కలిపి) గత పది సంవత్సరాల్లో అత్యంత ప్రభావశీలమైన సినిమాల్లో ఒకటిగా అభివర్ణించారు. ఈ సినిమా కొత్త జానర్ కు నాంది పలికింది, ఫిల్మ్ నాయిర్ యొక్క ఒకానొక కొత్త పంథాగా భావించే ముంబై నాయిర్ ను ప్రారంభించింది, దీనిలో వర్మ మాస్టర్ గా పేరొందారు.
ఇతివృత్తం
ముంబై అండర్ వరల్డ్ అన్న పేరుతో రెండు గ్యాంగుల మధ్య జరుగుతున్న గ్యాంగ్ వార్ ముంబైలో జరుగుతున్న సమయం. ఏదోక పని చేసుకునేందుకు గతమే లేని ఓ అనాథ - సత్య (జె.డి. చక్రవర్తి) ముంబాయికి వలస రావడంతో సినిమా ప్రారంభం అవుతుంది. స్థానిక డాన్స్ బార్లో వెయిటర్ గా పనిచేస్తున్నపుడు అత్యంత ప్రమాదకరమైన డాన్ గురు నారాయణ్ (రాజు మవానీ) కింద వసూళ్ళు చేసుకునే రౌడీ జగ్గా (జీవా)తో గొడవ అవుతుంది. సత్యని తార్పుడు పని చేశాడన్న తప్పుడు ఆరోపణలపై అరెస్టు చేయించి, శిక్ష వేయించి జగ్గా తన కక్ష తీర్చుకుంటాడు. సత్య జైలులో మాఫియాలో మరో సభ్యుడు, అండర్ వరల్డ్ డాన్ భీకూ మాత్రే (మనోజ్ బాజ్ పేయ్)తో గొడవ పడతాడు, భీకూ ఓ సినిమా నిర్మాత హత్యలో నిందితునిగా జైలులో ఉంటాడు. సత్య ధైర్యానికి మాత్రే చాలా ఆనందించి, స్నేహ హస్తాన్ని చాస్తాడు. సత్య విడుదల కావడానికి, అతను నివసించడానికి ఏర్పాట్లు చేస్తాడు. ఏ బార్ లో తనతో మొదట వివాద పడ్డాడో అదే బార్ లో మాత్రే సహాయంతో జగ్గాను కాల్చి చంపి కక్ష తీర్చుకుంటాడు సత్య. అంతటితో అతను భీకూ మాత్రే గ్యాంగులో చేరతాడు.
స్వంత గ్యాంగును నడపడం ఆరంభించే ముందు మాత్రే పనిచేసిన గ్యాంగులో గురు నారాయణ్, కల్లు మామ (సౌరభ్ శుక్లా), వకీలు చంద్రకాంత్ మూలే (మక్రంద్ దేశ్ పాండే). ప్రస్తుత ముంబై మహానగర పాలకసంఘ కార్పొరేటర్ భావ్ ఠాకూర్ దాస్ జ్వాలే (గోవింద్ నమాడే)  ఆ గ్యాంగ్ నాయకునిగా ఉండేవారు. భావ్ రాజకీయాల్లో చేరాకా, గ్యాంగు రెండుగా చీలిపోయి కల్లు, మూలే మాత్రే గ్యాంగులో చేరగా, నారాయణ్ వేరే గ్యాంగ్ ఏర్పరుచుకుంటారు. గ్యాంగులు తమ తమ ప్రాంతాలు, కార్యకలాపాలు విభజించుకుని ఒకరి ప్రాంతంలోకి మరొకరు రాకుండా  కట్టుబాటు చేసుకున్నాకా రెండు గ్యాంగులు భావ్ తో సంబంధాలు కొనసాగించాయి. జగ్గా మరణంతో ఆ సంధి దెబ్బతిని, మాత్రే గ్యాంగ్ తమ వ్యాపారాని(వసూళ్ళు)కి బయటకు వెళ్ళినప్పుడు వారిపై దాడి చేస్తాడు. ఈ పని గురు నారాయణే చేశాడని సత్య కనిపెట్టడంతో, మాత్రే  గురు నారాయణ్ ని చంపేందుకు ప్రయత్నిస్తూ ఆఖరి నిమిషంలో భావ్ నుంచి వద్దని వచ్చిన ఆదేశాలతో ఆపేస్తాడు; పురపాలక ఎన్నికలకు సరిగ్గా ముందు ఆ హత్య జరిగితే గ్యాంగ్ వార్ ప్రారంభమై భావ్ రాజకీయ అవకాశాలు దెబ్బతింటాయని ఆపిస్తారు. ఈలోగా గ్యాంగులో కీలకమైన నిర్ణయాత్మక శక్తిగా సత్య ఎదుగుతాడు. అతను ఎదురింట్లోని, వర్ధమాన గాయని విద్య (ఊర్మిళ మండోత్కర్) తో ప్రేమలో పడతాడు. ఆమెకు మాత్రం సత్య మాఫియాలో సభ్యుడన్న విషయం తెలియనివ్వరు. ఒకానొక సమయంలో సంగీత దర్శకుణ్ణి చంపుతామని బెదిరించి విద్యకు పాటపాడే ఛాన్స్ ఇప్పిస్తాడు, ఇదంతా విద్యకు తెలియకుండానే జరుగుతుంది.
జ్వాలే తన విజయోత్సవాలు జరుపుకునేందుకు అంటూ ఓ పార్టీ ఏర్పాటుచేస్తాడు, దానికి మాత్రే, మూలే, కల్లు హాజరవుతారు. పార్టీలో అంతకుముందు స్వతంత్రంగా నడుచుకుని, తన మాటలు ఖాతరుచేయనందుకు హఠాత్తుగా మాత్రేని జ్వాలే చంపేస్తాడు.ఈ లోగ విద్య కు మనం దుబాయ్ వెల్లిపోదాం చెప్పే టైం కు పోలీస్ బలగాలు రావడం అక్కడి నుండి సత్య తప్పించుకొని కళ్ళు మామ ను కలవడం మాత్రే మరణ వార్తా విని, వినాయక నిమజ్జనం లో ఉన్న జ్వాలె ను చంపి , చివరకు పోలీస్ బలగాల చేతిలో సత్య అంతం అవుతాడు.
Notes
వర్గం:1998 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:జె.డి.చక్రవర్తి సినిమాలు
ఘరిందా
విద్యా సౌకర్యాలు
* ﻿﻿* గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ బాలబడి ఉంది. గ్రామంలో 1 ప్రైవేటు బాలల బడి ఉంది. సమీప సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (Attari)గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు
గ్రామంలో 1 ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం ఉంది. గ్రామంలో 1 ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం ఉంది.
గ్రామంలో 1 సంచార వైద్య శాలలుఉంది. గ్రామంలో 1 కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రంఉంది.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
.
గ్రామం జాతీయ రహదారితో అనుసంధానమై ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
సమీప ఏటియం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు లేదు. స్వయం సహాయక బృందం ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
..
విద్యుత్తు
. 1
8 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ వేసవి (ఏప్రిల్-సెప్టెంబర్)లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది. 10 గంటల పాటు (రోజుకు) అందరు వినియోగదారులకూ చలికాలం(అక్టోబర్-మార్చి)లో విద్యుత్ సరఫరా ఉంది.
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో):
తయారీ వస్తువులు, పరిశ్రమలు, ఉత్పత్తులు
Gharinda (402) అన్నది ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ): గోధుమలు, ,మొక్కజొన్న
మూలాలు
వర్గం:అమృత్‌సర్ వర్గం:అమృత్ సర్ -2 తాలూకా గ్రామాలు
రత్లాం రైల్వే డివిజను
రత్లాం రైల్వే డివిజను  అనేది పశ్చిమ రైల్వే జోన్లో ఉన్న ఆరు రైల్వే డివిజన్లలో ఒకటి. ఈ రైల్వే డివిజను 1 ఏప్రిల్ 1952 న ఏర్పడింది. దీని ప్రధాన కేంద్రం గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని వడోదర వద్ద ఉంది. ప్రస్తుతం పశ్చిమ రైల్వే జోన్ పరిధిలో 6 రైల్వే డివిజన్లు ఉన్నాయి.
ముంబైలోని చర్చ్ గేట్ వద్ద పశ్చిమ రైల్వే జోన్ ప్రధాన కార్యాలయం ఉన్నది.
రైల్వే స్టేషన్లు, పట్టణాల జాబితా
ఈ జాబితాలో రాజ్‌కోట్ రైల్వే డివిజన్లో ఉన్న స్టేషన్లు, వారి స్టేషను వర్గం వారీగా ఉన్నాయి.
ప్రయాణీకులకు స్టేషన్లు మూతబడ్డాయి -
మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్
కథ
మిడిల్ క్లాస్ కుటుంబాల కథ. గుంటూరు దగ్గరలోని ఓ పల్లెటూరులో కాకా హోటల్ నడుపుకునే కొండలరావు (గోపరాజు రమణ) కొడుకు రాఘవ (ఆనంద్ దేవరకొండ) బొంబాయి చట్నీ బాగా చేస్తాడు.అయితే, గుంటూరులో హోటల్ పెట్టి అక్కడి ప్రజలకు తన బొంబాయి చట్నీ రుచి చూపించి ఫేమస్ అయిపోయావాలని రాఘవ కలలు కంటూ ఉంటాడు.కానీ, గుంటూరులో హోటల్ పెట్టడం రాఘవ తండ్రికి అస్సలు ఇష్టం ఉండదు.
మరోవైపు వరసకు మావయ్య అయ్యే నాగేశ్వరరావు కూతురు సంధ్య (వర్ష బొల్లమ్మ)ను రాఘవ ప్రేమిస్తాడు. నాగేశ్వరరావు (ప్రేమ్‌ సాగర్‌) కూతురు సంధ్య (వర్ష బొల్లమ్మ)ను రాఘవ ప్రేమిస్తాడు.కానీ నాగేశ్వరావు మాత్రం కూతురు సంధ్యను వేరే వాళ్లకి ఇచ్చి పెళ్లి చేసేందుకు సంబంధాలు చూస్తుంటాడు. గుంటూరు నేపథ్యంగా తెరకెక్కించిన ఈ సినిమాలో ఆ యాసను, అక్కడి వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించారు. ముఖ్యంగా హీరో తండ్రి పాత్ర అద్భుతం.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:2020 తెలుగు సినిమాలు వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథ చిత్రాలు
రాజగోపాలన్ వాసుదేవన్
రాజగోపాలన్ వాసుదేవన్ భారతదేశ శాస్త్రవేత్త. ఆయన వ్యర్థ పదార్థాల నిర్వహణా కార్యక్రమాలలో విశేష కృషిచేసాడు. ఆయన త్యాగరాజర్ కాలేజి ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ లో ప్రొఫెసర్ గా పనిచేయుచున్నారు. ఆయన ప్రపంచ కాలుష్యానికి ముఖ్య కారణ మైన ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను పురర్వినియోగం చేస్తూ అధిక నాణ్యత, మన్నిక గల ప్లాస్టిక్ రోడ్లను రూపొందించారు. ఈ విధానం వల్ల పర్యావరణానిని నష్టం కలిగిస్తున్న ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను తిరిగి ఉపయోగించవచ్చు. వేగంగా రోడ్లను నిర్మాణం చేయవచ్చు. ఆయన 2008 ఏప్రిల్ 15 నమహాత్మా పాఠశాలలను సందర్శించారు. అధిక వర్షాలు కురిసినా సరే ఆయన రూపకల్పన చేసిన ప్లాస్టిక్ రోడ్లకు ఎటువంటి నష్టం వాటిల్లలేదు. ఆయన రూపొందించిన ఈ విధానాలను భారతదేశంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా వినియోగిస్తున్నారు.
పరిశోధన
ఆయన పరిశోధనలు ముఖ్యంగా వ్యర్థ పదార్థాల నిర్వహణ మూలంగా ప్లాస్టిక్ రోడ్ల నిర్మాణం.
మూలాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:University of Madras alumni వర్గం:తమిళనాడు శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:జనన సంవత్సరం తప్పిపోయినవి వర్గం:భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
పైపరేలిస్
పైపరేలిస్ (లాటిన్ Piperales) వృక్ష శాస్త్రములోని ఒక క్రమము.
కుటుంబాలు
వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
బందెలదొడ్డి
బందెలదొడ్డి సెంటర్
పూర్వం బందెల దొడ్లు ఊరికి దూరంగా ఉండేవి. ఇప్పుడవన్నీ ఊరి సెంటర్లుగా మారాయి.
మూలాలు
వర్గం:వ్యవసాయం
జింజిబరేలిస్
జింజిబరేలిస్ (లాటిన్ Zingiberales) వృక్ష శాస్త్రములో ఒక క్రమము.
ఉపయోగములు
జింగిబెరేసిలో జాతులలో 17 జాతులు, 115 జాతులు భారతదేశం నుండి ఉన్నాయి. ఆహరం లో అల్లం, పసుపు ఇలాచీ  ,మసాలా దినుసులలో  వాడటం జరుగుతుంది. ఆయుర్వేద మందులలో కూడా వీటి పౌడర్  తో  కాళ్ళ బెణుకులు, గాయాలలో మర్దనం చేస్తారు. కషాయ రూపములో మందులు కూడా తయారు చేస్తారు. సెంటు పరిశ్రమలో సువాసనకొరకు వాడతారు
కుటుంబాలు
The APG II system, of 2003 (unchanged from the APG system, 1998), recognises this order and assigns it to the clade commelinids, in the monocots. It is circumscribed as:
మూలాలు
వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
వెంకట నరశింహ రాజు వారి పేట రైల్వే స్టేషను
{{Infobox station वेँकट नरसिंह राजु वारि पेट | code        =  VKZ | zone        = దక్షిణ రైల్వే | division  = }} }}
వెంకట నరశింహ రాజు వారి పేట లేదా వెంకటనరశింహ రాజువారిపేట భారతదేశం లోని తమిళనాడు సరిహద్దుతో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్టం లోని రైల్వే స్టేషను. ఈ స్టేషను పేరు భారతీయ రైల్వేలు లోని అన్నిరైల్వే స్టేషను పేర్లలో అతి పొడవైనదిగా ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంది. ఇది దక్షిణ రైల్వే మండలం లోని రేణిగుంట - అరక్కోణం రైలు మార్గములో ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు వర్గం:దక్షిణ రైల్వే జోన్ వర్గం:చెన్నై రైల్వే డివిజను వర్గం:దక్షిణ రైల్వే స్టేషన్లు
సందీప్ మాధవ్
కెరీర్
సందీప్ మాధవ్ తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమలో తెలుగు సినీ నటుడు. 2012లో తెలుగు చిత్రం రైల్వే స్టేషన్‌ తో సినీ పరిశ్రమలో ప్రవేశించాడు. తరువాత పూరి జగన్నాధ్ తెలుగు చిత్రం జ్యోతి లక్ష్మి లో సహాయక పాత్రలో నటించాడు. రామ్ గోపాల్ వర్మ వంగవీటి మోహన రంగా బయోపిక్ చిత్రం ద్వారా ప్రధాన నటుడిగా అరంగేట్రం చేశారు. 2019లో జార్జ్ రెడ్డి బయోపిక్ లో నటించాడు.
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు
కండోం
thumb|right|200px|తొడుగు (మడత పెట్టినది)
తొడుగు లేదా కండోమ్ (Condom) శృంగారం సమయంలో పురుషులు ధరించే కుటుంబ నియంత్రణ సాధనం. ఇవి 6-8 అంగుళాల పొడవు, 1-2 అంగుళాల వెడల్పు వుండే ఒక సన్నని రబ్బరు తొడుగు. సంభోగానికి ముందు స్తంభించిన పురుషాంగానికి దీనిని తొడుగుతారు. సంభోగానంతరం పురుషుని వీర్యం ఈ తొడుగులో పడిపోయి చివరన వుండిపోతుంది. అందువల్ల వీర్యకణాలు స్త్రీ గర్భకోశంలో ప్రవేశించే అవకాశం లేదు. తొడుగుల వలన ఇంచుమించు 100 % సంతాన నియంత్రణ సాధ్యపడుతున్నందున దీనిని అత్యంత సురక్షితమైన పద్ధతిగా భావిస్తున్నారు. అయినా తొడుగులు మొత్తం పురుషాంగాన్ని కప్పి ఉంఛడం వలన, కొంతమేర సహజ లైంగిక స్పర్శ ఉండకుండా పోయే అవకాశం ఉంది. తొడుగు మరీ పెద్దది, లేదా మరీ చిన్నది అయినా సంభోగ క్రియకు ఆటాంకం ఏర్పడుతుంది. కొన్నిసార్లు ఇవి చిట్లిపోయే ప్రమాదం కూడా ఉన్నది. అయితే నాణ్యమైన, కొన్ని కొత్త రకాల కండోమ్ లను వాడటం వల్ల వీటిని అధిగమించవచ్చును.
ఉపయోగాలు
వర్గం:కుటుంబ నియంత్రణ పద్ధతులు వర్గం:లైంగిక విద్య
చాట్రాయి మండలం
మండల జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలో జనాభా మొత్తం 51,558మంది ఉండగా, వారిలో పురుషులు 26,350మంది కాగా, స్త్రీలు 25,208 మంది ఉన్నారు. మండల అక్షరాస్యత మొత్తం 56.63%. పురుషులు అక్షరాస్యత 62.38%కాగా స్త్రీలు అక్షరాస్యత 50.61% ఉంది.
చంద్రయాన్-2
చంద్రయాన్-2, భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) చంద్రుడిపై పరిశోధన కోసం చేసిన రెండవ యాత్రకు ఉపయోగించిన నౌక. చంద్రుడిపై నిదానంగా, మృదువుగా దిగి (సాఫ్ట్ ల్యాండింగు), 14 రోజుల పాటు చంద్ర ఉపరితలంపై తిరుగుతూ, వివిధ ప్రయోగాలు చేసేందుకు అవసరమైన సాధన సంపత్తి ఈ నౌకలో భాగం. చంద్రయాన్-2 ను ఇస్రోకు చెందిన అత్యంత భారీ వాహనమైన జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె-3 వాహనం ద్వారా ప్రయోగించారు. చంద్రుడి కక్ష్యలో తిరుగుతూ ఉండే ఆర్బిటరు, దాన్నుంచి విడివడి చంద్రుడి ఉపరితలంపై సాఫ్ట్ ల్యాండిగయ్యే ల్యాండరు, ల్యాండరు నుండి బయటికి వచ్చి చంద్రుడి ఉపరితలంపై నడిచే రోవరు - ఈ మూడూ చంద్రయాన్-2 లో భాగాలు. భారతదేశపు చంద్రయాన్ కార్యక్రమంలో ఇది రెండవ యాత్ర.
చంద్రయాన్-2 కార్యక్రమం ద్వారా వివిధ రకాల సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని పరీక్షించడానికి, చంద్రుడి ఉపరితలంపై ప్రయోగాలు చేయడానికీ ఇస్రో తలపెట్టింది. 6 చక్రాలు కలిగిన రోవరు చంద్రుని ఉపరితలంపై తిరుగుతూ అక్కడి మట్టి, రాళ్ల నమూనాలను సేకరించి అక్కడే రసాయనిక విశ్లేషణ చేస్తుంది. ఈ సమాచారాన్ని ల్యాండరుకు అందజేయగా అది భూమిపై ఉన్న డీప్ స్పేస్ నెట్‌వర్కుకు చేరవేస్తుంది. చంద్రయాన్-1ను సాకారం చేసిన మైలస్వామి అన్నాదురై నేతృత్వంలోని బృందం చంద్రయాన్-2 పైన పనిచేస్తుంది.
ఇస్రో రూపకల్పన ప్రకారం - ఇంతవరకు ఏ దేశం కూడా కాలూనని ప్రదేశంలో, చంద్రుని దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతంలో చంద్రయాన్-2 ల్యాండరు దిగుతుంది. దాన్నుండి రోవరు బయటకు వచ్చి చంద్రుని ఉపరితలంపై తిరుగుతూ వివిధ పరీక్షలు చేస్తుంది. 14 భూమి రోజుల పాటు (ఒక చంద్రుడి పగలు) అది పరీక్షలు జరుపుతుంది. ఆర్బిటరు చంద్రకక్ష్యలో సంవత్సరం పాటు పనిచేస్తుంది.
మొదట 2019 జూలై 15 న జరపాలని తలపెట్టిన ప్రయోగాన్ని సాంకేతిక కారణాల వలన ప్రయోగానికి 56 నిముషాల ముందు రద్దు చేసారు. క్రయోజనిక్ దశలో ఏర్పడిన సాంకేతిక లోపాన్ని సరిచేసిన తరువాత, 2019 జూలై 22 న మధ్యాహ్నం 2:43 గంటలకు చంద్రయాన్-2 ను జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3 ఎమ్1 వాహనం ద్వారా ప్రయోగించి భూకక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టారు.
భూకక్ష్యలో ఉండగా కక్ష్యను పెంచడానికి, ఆ తరువాత భూకక్ష్య నుండి చంద్రుని బదిలీ కక్ష్యలోకి చేర్చేందుకు, చంద్ర కక్ష్యలో ఉండగా కక్ష్య తగ్గించేందుకూ ఇస్రో అనేక విన్యాసాలను జరిపింది. ఆర్బిటరు లోని ద్రవ ఇంధన ఇంజన్లను ఇందుకు వినియోగించారు.
చంద్రయాన్-2 విజయవంతంగా చంద్రుని కక్ష్యలో చేరాక, ప్లాను ప్రకారమే ఆర్బిటరు, ల్యాండరు విడిపోయాయి. ఆ తరువాత ల్యాండరు ఆ కక్ష్య నుండి రెండు అంచెలలో దిగువ కక్ష్య లోకి దిగి, అక్కడి నుండి చంద్రుడి ఉపరితలం పైకి ప్రయాణం సాగించింది. ల్యాండరు చంద్రుడి ఉపరితలం నుండి 2.1 కి.మీ. ఎత్తున ఉండగా, దానికి భూమితో సంపర్కం తెగిపోయింది. ఈ యాత్ర 90 నుండి 95% వరకూ విజయవంతమైందని ఇస్రో తెలిపింది.
చంద్రయాన్-2 ఉద్దేశాలు
చంద్రునిపై ఒక ల్యాండరును సాఫ్ట్ ల్యాండింగు చెయ్యడం, చంద్ర ఉపరితలంపై రోవరును నడపడం చంద్రయాన్-2 కార్యక్రమ ప్రధాన ఉద్దేశం. శాస్త్రసంబంధ లక్ష్యాలు - చంద్ర ఉపరితల శోధన, ఖనిజాల పరిశీలన, మూలకాల లభ్యతను శోధించడం, చంద్రుని వాతావరణాన్ని పరిశీలించడం, నీరు, మంచురూపంలోని నీటి లభ్యతను పరిశీలించడం. చంద్ర ఉపరితలాన్ని ఫొటోలు తీసి 3డి మ్యాపులు తయారు చెయ్యడం.
చరిత్ర
2008 సెప్టెంబరు 18న నాటి ప్రధాన మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ అధ్యక్షతన జరిగిన కాబినెట్ మంత్రుల సమావేశంలో ఈ కార్యక్రమానికి భారత ప్రభుత్వం ఆమోద ముద్ర వేసింది.
2007 నవంబరు 12 న రష్యన్ అంతరిక్ష సంస్థ (రోస్‌కాస్మోస్), ఇస్రో సంయుక్తంగా చంద్రయాన్-2 ప్రయోగాన్ని చేపట్టాలి అని ఒప్పందం చేసుకున్నారు. రోవరును, అర్బిటరునూ తయారు చేసే ప్రధాన బాధ్యత ఇస్రో తీసుకోగా, రోస్‌కాస్మోస్ ల్యాండర్ని తయారు చేసే బాధ్యత తీసుకుంది. అంతరిక్ష వాహనం ఆకృతిని 2009 ఆగస్టులో పూర్తి చేసారు, రెండు దేశాల శాస్త్రవేత్తలు కలిపి ఈ నమూనాను పరిశీలించారు. అయితే సాంకేతిక కారణాల వలన తదనంతర కాలంలో రోస్‌కాస్మోస్ ఈ ల్యాండరును తయారు చెయ్యలేనని అశక్తత వ్యక్తం చేసింది. దాంతో ఈ బాధ్యతను కూడా ఇస్రోయే చేపట్టింది. చంద్రయాన్-2 యావత్తూ స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో ఇస్రోయే రూపొందించిన కార్యక్రమం అయింది.
బృందం
చంద్రయాన్-2 ప్రాజెక్టులో అత్యంత కీలకమైన శాస్త్రవేత్తల జాబితా ఇది:
రూపకల్పన
3,850 కేజీలు బరువు గల చంద్రయాన్-2 ను శ్రీహరికోట లోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి జియో సింక్రనస్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ ఏంకె-II ద్వారా ప్రయోగించాలని ప్రణాళిక తయారు చేసారు. ఆర్బిటరు తోటి ఎనిమిది పేలోడ్లు, రోవరు తోటి రెండు పేలోడ్లూ పంపించాలని నిర్ణయించినట్టు ఇస్రో ప్రకటించింది. నాసా, ఇఎస్‌ఏ సంస్థలు ఆర్బిటరు కోసం సాంకేతిక పరికరాలు సరఫరా చేసి ఈ ప్రయోగంలో పాల్గొంటాయి అని భావించారు. కానీ బరువు పరిమితుల దృష్ట్యా అంతర్జాతీయ పేలోడ్లను ఈ ప్రయోగంలో పంపకూడదు అని నిర్ణయించారు. కానీ ఆ తరువాత నాసా తయారు చేసిన 22 గ్రాముల బరువున్న లేజరు రెట్రోరిఫ్లెక్టరును ల్యాండరుతో పంపించాలని నిర్ణయించారు.
ఆర్బిటరు
ఆర్బిటరును ఇస్రో రూపొందించింది. ఇది చంద్రునికి 100 X 100 కిలోమీటర్ల వర్తుల కక్ష్యలో పరిభ్రమిస్తుంది. ఆర్బిటర్లో ఎనిమిది రకాల పేలోడ్లను పొందుపరచాలని నిర్ణయించారు. వీటిలో రెండు చంద్రయాన్-1లో వాడిన పరికరాలే కానీ వాటిని నూతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో మెరుగుపరిచారు. ప్రయోగ సమయంలో బరువు సుమారు 2,379 కేజీలు. ఇందులో 1,697 కిలోలు ఇంధనం కగా, మిగతా 682 కిలోలు ఆర్బిటరు బరువు. 1000 వాట్ల విద్యుదుత్పత్తి సామర్థ్యం ఆర్బిటరుకు ఉంది. ఆర్బిటరు ఇటు భూమిపై ఉన్న ఇస్రో వారి డీప్ స్పేస్ నెట్‌వర్కు తోను, చంద్రుడిపై దిగే ల్యాండరు తోనూ సంపర్కంలో ఉంటుంది. ల్యాండరు ఆర్బిటరు నుండి విడివడే ముందు, దీనిలోని హై రిజల్యూషన్ కెమెరా ల్యాండరు దిగే ప్రదేశాన్ని హై రిజల్యూషన్ పరిశీలనలు చేస్తుంది. అర్బిటరు స్ట్రక్చరును హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ తయారు చేసి 2015 జూన్ 22 న ఇస్రోకు అందించింది.
ల్యాండరు
దీనికి భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమ పితామహుడు విక్రమ్ సారాభాయ్ పేరిట విక్రమ్ అని పేరు పెట్టారు. దీన్ని ఇస్రోయే రూపొందించింది. చంద్రయాన్-1 లోని చంద్రుని ఉపరితలాన్ని ఢీకొట్టిన చంద్ర శోధక యంత్రంలా కాకుండా ఈ ల్యాండరును మృదువుగా, నిదానంగా దిగేలా రూపొందించారు. ల్యాండరు బరువు 1,471 కేజీలు. 650 వాట్ల విద్యుదుత్పాదన సామర్థ్యం దీనికి ఉంది. చంద్రునిపై కాలూనే సమయానికి ల్యాండరు వేగం సెకండుకు 2 మీటర్లు ఉండేలా ల్యాండరును రూపొందించారు. ల్యాండరు ఆర్బిటరు తోను, భూమిపై ఉన్న ఇస్రో వారి డీప్ స్పేస్ నెట్‌వర్కు తోను, చంద్రుడిపై నడిచే రోవరు తోనూ సంపర్కంలో ఉంటుంది. ఇది 14 భూమి రోజుల పాటు (ఒక చంద్రుడి పగలు) పనిచేసేలా రూపొందించారు.
ఆర్బిటరు నుండి విడిపోయాక, విక్రమ్ తన 800 న్యూటన్ల ద్రవ ఇంధన ఇంజన్లను వాడి 30 x 100 కి.మీ. చంద్ర కక్ష్యకు దిగుతుంది. అక్కడ తనలోని వ్యవస్థలన్నిటినీ పరీక్షించుకుని సాఫ్ట్ ల్యాండింగు ప్రయత్నం మొదలు పెడుతుంది. ల్యాండింగయ్యాక, రోవరును బయటికి పంపి శాస్త్ర పరీక్షలను నిర్వహిస్తుంది. 14 రోజుల పాటు ఇది పనిచేస్తుంది.
విక్రమ్‌లో 800 న్యూటన్ సామర్థ్యం గల 5 ప్రధాన ఇంజన్లు, 50 న్యూటన్ల సామర్థ్యం గల 8 యాటిట్యూడ్‌ను నియంత్రించే 8 ఇంజన్లు ఉంటాయి. విక్రమ్ 12° కోణంలో వాలుగా ఉండే తలంపై కూడా జాగ్రత్తగా దిగగలదు.
2016 అక్టోబరులో ల్యాండరు నమూనాలపై భూమ్మీద, గాల్లోనూ జరిపే పరీక్షలు మొదలయ్యాయి. కర్ణాటక, చిత్రదుర్గ జిల్లాలోని చల్లకెరె వద్ద ఈ పరీక్షలు జరిగాయి. భూమ్మీద 10 వరకూ గుంతలను చేసి, వాటిని పరిగణన లోకి తీసుకుని సరైన ల్యాండింగు సైటును ఎంపిక చేసుకోగల ల్యాండరు సామర్థ్యాన్ని పరీక్షించారు.
ల్యాండరు పేలోడు
విక్రం ల్యాండరు లోని నాలుగు పేలోడ్లు ఇవి:
రోవరు
రోవరుకు ప్రజ్ఞాన్ అని పేరు పెట్టారు. దీన్ని ఇస్రో రూపొందించింది. ఇది 27 కేజీల బరువుతో, 50 వాట్ల సౌరశక్తిని ఉత్పత్తి చేయగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. ఈ రోవరుకున్న ఆరు చక్రాల సహాయంతో చంద్రుని ఉపరితలం పైన తిరుగుతుంది. సెకండుకు 1 సెంటీమీటరు వేగంతో ప్రయాణించగలదు. మొత్తం అర కిలోమీటరు దూరం ప్రయాణించే సామర్థ్యం ప్రజ్ఞాన్ కుంది. చంద్రుని ఉపరితలాన్ని పరీక్షించి, విశ్లేషణ చేసి ఆ సమాచారాన్ని ల్యాండరుకు అందిస్తుంది.
ప్రజ్ఞాన్ ఒక చంద్ర పగలు కాలం (అంటే భూమిపై 14 రోజులు) పాటు పనిచేస్తుంది. చంద్రుని రాత్రి సమయంలో ఉండే గడ్దకట్టించే శీత స్థితిని అందులోని ఎలక్ట్రానిక్స్ తట్టుకోలేవు. అయితే, దానిలో ఆటోమాటిగ్గా నిద్రించే/మేలుకునే పవర్ వ్యవస్థ ఉంది. చంద్ర రాత్రి వేళ పవర్ వ్యవస్థ నిద్రిస్తుంది. రాత్రి ముగిసి, పగలు మొదలు కాగానే పవర్ వ్యవస్థ మేలుకుంటుంది. ఆ వ్యవస్థ పని చేస్తే, ప్రజ్ఞాన్ పని చేసే కాలాన్ని మరో రెండు చంద్ర పగళ్ళ కాలం పాటు పొడిగించవచ్చు.
రోవరు పేలోడు
రోవరులో కింది శాస్త్ర పరికరాలు అమర్చారు.
ఉద్దేశించిన ల్యాండింగు స్థలం
ల్యాండింగు కోసం రెండు స్థలాలను గుర్తించారు. ప్రాథమిక ల్యాండింగు స్థలం (PLS54) 70.90267 S 22.78110 E వద్ద ఉంది. ప్రత్యామ్నాయ స్థలం (ALS01) 67.874064 S 18.46947 W వద్ద ఉంది. ల్యాండింగు ప్రాంతాలను ఎంపిక చేసేందుకు అనుసరించిన పరిస్థితులు: దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం, భూమివైపు ఉండే ప్రాంతం, 15 డిగ్రీల లోపు వాలు ఉండే ప్రాంతం, 50 సెం.మీ. కంటే చిన్నవైన రాళ్ళు ఉండే చోటు, గుంతలు, రాళ్ళు ఉండే ప్రదేశం, కనీసం 14 భూమి రోజుల పాటు ఎండ ఉండే చోటు, చుట్టుపక్కల ఉండే గుట్టల వలన ఎక్కువ కాలం పాటు నీడ పడని చోటు.
ప్రాజెక్టు పురోగతి
2010 ఆగస్టు 30 కల్లా ఇస్రో చంద్రయాన్-2 పేలోడ్లను ఖరారు చేసింది. .
చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువానికి ల్యాండరు, రోవరును పంపాలని తలపెట్టిన తొలి దేశం భారతే. ఈ మొత్తం ప్రాజెక్టుకు అయిన ఖర్చు రూ.978 కోట్లు కాగా ఇందులో వాహక నౌకకు రూ. 375 కోట్లు అయింది. చంద్రయాన్-2 లోని మూడు విభాగాల్లో ఆర్బిటరు చంద్రుడి కక్ష్యలో తిరుగుతూంటుంది. ల్యాండరు చంద్రునిపై మృదువుగా దిగుతుంది. రోవరు దీనినుండి విడివడి, చంద్రుడి మీద కదులుతూ ఉపరితలాన్ని పరిశీలిస్తూ, పరిశోధిస్తుంది. చంద్రయాన్-2 లో ఇస్రో తాను రూపొందించిన 13 శాస్త్ర పరిశోధన పరికరాలతో పాటు నాసా వారి లేజరు రెట్రోరిఫ్లెక్టరును కూడా అమర్చింది.
తొలి ప్రణాళిక ప్రకారం 2019 జూలై 15వ తేదీ తెల్లవారుజామున 2:51 గంటలకు చంద్రయాన్-2 ను మోసుకెళ్ళే జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3 ఎమ్1 వాహనాన్ని ప్రయోగించాల్సి ఉంది. కానీ క్రయోజనిక్ దశలోకి ఇంధనం నింపిన తరువాత, హీలియమ్ ట్యాంకు లోని పీడనం పడిపోతూండడంతో ప్రయోగానికి సరిగ్గా 56 నిమిషాల ముందు ఈ ప్రయోగాన్ని నిలిపివేసినట్లు ఇస్రో ప్రకటించింది. నౌకను పూర్తిగా ఏ భాగానికి ఆ భాగాన్ని విప్పదీయకుండానే సమస్యను ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు పరిష్కరించారు. దీంతో తక్కువ సమయంలోనే వాహకనౌకను తిరిగి ప్రయోగించగలిగే వీలు కుదిరింది.
యాత్ర
2019 జూలై 22 న జిఎస్‌ఎల్‌వి రాకెట్టును శ్రీహరికోట అంతరిక్ష కేంద్రం నుండి ప్రయోగించడం ద్వారా భారత రెండవ చంద్ర యాత్ర మొదలైంది.
చంద్రయాన్-2 భూకక్ష్యను చేరింది
2019 జూలై 22 మధ్యాహ్నం 2:43 గంటలకు చంద్రయాన్-2 ను జీఎస్ఎల్వీ ఎంకే3-ఎం1 రాకెట్ ద్వారా ఇస్రో విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. ముందుగా నిర్ణయించిన సమయానికే నెల్లూరు జిల్లా శ్రీహరికోటలోని సతీశ్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం రెండో లాంచ్ ప్యాడ్‌ నుంచి జీఎస్ఎల్వీని నింగిలోకి పంపి, చంద్రయాన్-2 ను 169.7 x 45,475 కి.మీ. ల భూకక్ష్యలో (169.7 కిలోమీటర్ల పెరిజీ, 45,475 కిలోమీటర్ల అపోజీ కలిగిన కక్ష్య) ప్రవేశపెట్టింది. చంద్రయాన్-2 ప్రయోగం విజయవంతమైందని ఇస్రో ఛైర్మన్ కె. శివన్ ప్రకటించాడు. క్రయోజనిక్ దశలోని ఇంధనాన్ని సంపూర్ణంగా వాడుకోవడంతో అనుకున్నదాని కంటే ఎక్కువ అపోజీ కలిగిన కక్ష్యలో చంద్రయాన్-2 ను ప్రవేశపెట్టగలిగారు. దీనివలన, భూకక్ష్య దశలో కక్ష్య పెంచేందుకు చెయ్యవలసిన విన్యాసాల్లో ఒక దాన్ని తగ్గించ గలిగారు. చంద్రయాన్-2 ఇంధనంలో 40 కిలోలు ఆదా అయింది కూడా.
భూకక్ష్యలో చేపట్టిన కక్ష్యావిన్యాసాలు
చంద్రయాన్-2 లోని ద్రవ ప్రొపల్షను ఇంజన్ను ఐదు సార్లు మండించడం ద్వారా శాస్త్రవేత్తలు చంద్రయాన్-2 కక్ష్యను పెంచుకుంటూ పోయి, 276 x 1,42,975 కి.మీ. కక్ష్యకు చేర్చారు. ఆరవ, చివరి విన్యాసంలో చంద్రయాన్-2 ను చంద్ర బదిలీ కక్ష్య లోకి ప్రవేశపెట్టారు.
నౌక చంద్రుడి కక్ష్యలోకి చేరింది
ఆగస్టు 20 న చంద్రయాన్-2 బదిలీ కక్ష్యలో చంద్రుని సమీపానికి చేరినపుడు ఇస్రో తొలి విన్యాసాన్ని జరిపింది. ద్రవ ఇంజన్ను 1738 సెకండ్ల పాటు మండించి చంద్రయాన్-2 ను జయప్రదంగా 114 x 18,072 కి.మీ. ల చంద్ర కక్ష్య లోకి ప్రవేశపెట్టింది.
చంద్ర కక్ష్యలో చంద్రయాన్-2 విన్యాసాలు
భూకక్ష్యలో ఉన్నపుడు కక్ష్య పరిమాణాన్ని పెంచుకుంటూ పోగా, చంద్ర కక్ష్యలో కక్ష్యా పరిమాణాన్ని తగ్గించుకుంటూ పోతారు. ఆగస్టు 21 న జరిపిన రెండవ తగ్గింపులో (ఆగస్టు 20 న జరిపినది మొదటిది) 1228 సెకండ్ల పాటు ఇంజన్ను మండించి కక్ష్యను 118 x 4412 కి.మీ.కు తగ్గించారు. ఈ కక్ష్యలో 2650 కి.మీ. ఎత్తు నుండి చంద్రయాన్-2 చంద్రుడి ఫోటో తీసి భూమికి పంపింది.
2019 ఆగస్టు 28 న మూడవ కక్ష్య తగ్గింపును జరిపింది. 1190 సెకండ్ల పాటు ద్రవ ఇంధన ఇంజన్ను మండించి నౌకను 179 x 1412 కి.మీ. కక్ష్యలోకి దించారు.
2019 ఆగస్టు 30న జరిపిన నాలుగవ విన్యాసంలో కక్ష్యను మరింత తగ్గించారు. 1155 సెకండ్ల పాటు ఇంజన్ను మండించి, చంద్రయాన్-2 నౌకను 124 x 164 కి.మీ. కక్ష్య లోకి చేర్చారు. సెప్టెంబరు 1 న జరిపిన ఐదవ విన్యాసంలో కక్ష్యను మరింత తగ్గించి 119 x 127 కి.మీ. కక్ష్య లోకి చేర్చారు. ఈ విన్యాసంలో నౌకలోని ఇంజన్ను 52 సెకండ్ల పాటు మండించారు. సెప్టెంబరు 2 న ల్యాండరును ఆర్బిటరు నుండి విడదీసే కార్యక్రమం ఉంటుందని, ఆ తరువాత రెండు దశల్లో ల్యాండరు కక్ష్యను తగ్గించి చంద్రుడిపై దిగేందుకు రంగం సిద్ధం చేస్తామనీ ఇస్రో తెలిపింది.
2019 సెప్టెంబరు 2 న విక్రమ్‌ ల్యాండరును ఆర్బిటరు నుండి విడదీసారు. ఆర్బిటరు దాని మిగతా జీవిత కాలం పాటు ఇదే కక్ష్యలో చంద్రుని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ ఉంటుందని ఇస్రో తెలిపింది.
చంద్రుడి కక్ష్య నుండి ల్యాండరును తప్పించే విన్యాసాలు
ల్యాండరును చంద్రునిపై దించే క్రమంలో దాన్ని కక్ష్య నుండి రెండు దశల్లో తప్పించింది. సెప్టెంబరు 3 ఉదయం 8:50 కి జరిపిన మొదటి విన్యాసంలో ల్యాండరులోని ఇంజన్ను 4 సెకండ్ల పాటు మండించి దాని కక్ష్యను 119 x 127 కి.మీ నుండి 104 x 128 కి.మీ.కు తగ్గించారు. తిరిగి, సెప్టెంబరు 4 తెల్లవారుఝామున 3:42 కు చేసిన రెండవ విన్యాసంలో ల్యాండరు లోని ఇంజన్ను 9 సెకండ్ల పాటు మండించి, దాన్ని 35 x 101 కి.మీ. కక్ష లోకి దించారు. దీంతో ల్యాండరు చంద్రుని దక్షిణ ధ్రువం వైపుగా దిగే ప్రయాణం మొదలు పెట్టేందుకు సిద్ధమైంది. ఆర్బిటరు మాత్రం 96 x 125 కి.మీ. కక్ష్యలోనే పరిభ్రమిస్తూ ఉంది.
చంద్రుడిపై ల్యాండరు దిగే దశ
2019 సెప్టెంబరు 7 రాత్రి 1:45 గంటలకు విక్రమ్ ల్యాండరు చంద్రుడి ఉపరితలం వైపుగా దిగడం మొదలైంది. చంద్రుడి ఉపరితలానికి 2.1 కి.మీ. ఎత్తులో ఉండగా, ల్యాండరుకు భూమితో సంబంధం తెగిపోయిందని ఇస్రో ఛైర్మన్, కె శివన్ ప్రకటించాడు. తరువాత సెప్టెంబరు 7 న చేసిన ప్రకటనలో ఇస్రో, ఈ యాత్ర 90 నుండి 95% వరకూ విజయవంతమైందని ప్రకటించింది. వాహనం లాంచి లోను, యాత్ర నిర్వహణ లోనూ చూపిన కచ్చితత్వం కారణంగా ఆర్బిటరు జీవితకాలం సంవత్సరం నుండి దాదాపు 7 సంవత్సరాల వరకూ పెరిగిందని కూడా ఇస్రో తెలిపింది.
సెప్టెంబరు 8 న ఇస్రో చైర్మన్ కె.శివన్ ఒక ప్రకటన చేస్తూ, చంద్రుని ఉపరితలంపై ల్యాండరును గుర్తించామని తెలిపాడు. ఆర్బిటరు థర్మల్ ఇమేజింగ్ కెమెరాతో ఫొటోలు తీసిందని, ల్యాండరుతో సంపర్కం కోసం కృషి చేస్తున్నామనీ అతను తెలిపాడు.
మిషన్ 'గగన్-యాన్' 2022 నాటికి సాకారం అవుతుంది
విస్న్, న్యూఢిల్లీ భారతదేశం అంతరిక్షంలోకి మనిషిని పంపాలనే ఉద్దేశాన్ని ధ్రువీకరించింది. స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా ఎర్రకోట ప్రాకారంపై ప్రధాని నరేంద్ర మోది. year 2018
అంతరిక్షంలోకి మనిషిని పంపాలనే ఉద్దేశాన్ని భారత్ ధ్రువీకరించింది. స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం నాడు ఎర్రకోట ప్రాకారంపై నుంచి ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఈ ప్రకటన చేశారు. అతని ప్రకారం, ఈ మిషన్ 'గగన్-యాన్' 2022 నాటికి నిర్వహించబడుతుంది. అంతకుముందు, మానవులను అంతరిక్షంలోకి పంపే ఏ మిషన్‌ను ప్రభుత్వం ఆమోదించలేదు. ఈ మిషన్ ముగింపు దశకు చేరుకున్న తర్వాత, మానవులను అంతరిక్షంలోకి పంపగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రపంచంలోని నాల్గవ దేశంగా భారతదేశం అవతరిస్తుంది.
చంద్రయాన్ 1, 2 ల పోలిక
కొన్ని మౌలిక అంశాల్లో చంద్రయాన్-1, చంద్రయాన్-2 ల పోలికలు ఇలా ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలు వర్గం:చంద్రయాన్
ఫాబేలిస్
ఫాబేలిస్ (Fabales) వృక్ష శాస్త్రములోని ఒక క్రమము.
కుటుంబాలు
వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
భమిడిపాటి రామగోపాలం
జననం
విజయనగరం జిల్లా పుష్పగిరిలో 1932 ఫిబ్రవరి 6 న పుట్టాడు. నాన్న సూర్యనారాయణ ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌ టీచర్‌. అమ్మ సూరమ్మ. ఇద్దరు తమ్ముళ్లు. నాన్న ఉద్యోగ రీత్యా వివిధ ఊళ్లు తిరిగాడు. విజయనగరంలో స్థిరపడ్డాడు. ఐదో తరగతి వరకు నాన్న ఇంటి దగ్గరే చదువు. అలమండ హయ్యర్‌ ఎలిమెంటరీ స్కూల్లో ఆరో తరగతి. 1951లో బీ.ఏ. భాగల్‌పూర్‌ యూనివర్సిటీ నుంచి ఎం.ఏ. (ఇంగ్లిషు), ఆంధ్రా యూనివర్సిటీలో ఎం.ఏ. (తెలుగు) చేశాడు. విజయనగరం సత్రంలో ఉచిత భోజనం చేస్తూ, పిల్లలకు ట్యూషన్లు చెప్పి డబ్బు సంపాదించి, అది ఇంటికి ఇస్తూ చదువుకున్నాడు.
1951లోనే విజయనగరంలోనే సెన్సస్‌ ఆఫీసులో చెకర్‌గా ఉద్యోగ జీవితం మొదలైంది. అప్పటి మద్రాసు సర్వే విభాగంలో గుమస్తాగా, సర్వేయర్‌గా, హెడ్‌ సర్వేయర్‌గా పనిచేశాడు. వివిధ ప్రదేశాలు తిరిగాడు. 1967లో నర్సరావుపేటలో ఉద్యోగం చేశాడు. అప్పటికే రచనా వ్యాసంగంలో ఉండటం, రేడియో స్టేషన్‌కు వెళుతుండటం వంటి వ్యాపకాల వల్ల తరచూ విజయవాడలో ఉండేవాడు.
నిజామాబాద్‌ జిల్లా బోధన్‌కు బదిలీ అయ్యాడు. కాఫీ అన్నా, ఆంధ్రపత్రికన్నా, రేడియో అన్నా ప్రాణం. బోధన్‌లో అవి ఉండవని, ఉద్యోగానికి సెలవు పెట్టి బెజవాడ వీధుల్లో తిరుగుతూ నార్ల వెంకటేశ్వరరావుగారి కంటబడ్డాడు. ఆయన అక్కడిక్కడే ఉద్యోగం ఇచ్చి ఆంధ్రజ్యోతిలో ఎడిటర్‌ పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ గారికి అసిస్టెంట్‌గా నియమించాడు. 1967 నుంచి 68 వరకు అక్కడ పనిచేశాడు. 1985-86 మధ్య మద్రాసు నుంచి వెలువడే ఉదయ భారతి పత్రిక ఎడిటర్‌గా చేశాడు. 1974లో విశాఖ పోర్టులో చేరి, 1990లో ఉద్యోగ విరమణ చేశాడు. 1974-78 మధ్య 'ఈనాడు' కల్చరల్‌ రిపోర్టర్‌గా పనిచేశాడు. ఆంధ్రప్రభ, ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లకూ కొన్నాళ్లు పనిచేశాడు.
78 ఏళ్ళ వయసులో రెండు కాళ్లు వేళ్లూ పడిపోయినా సహాయకులకు మౌఖికంగా చెబుతూ సాహితీ వ్యాసంగాన్ని కొనసాగిస్తూనే ఉన్నాడు. ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్‌ వల్ల రెండు కాళ్లు పనిచేయడం లేదు. 2004 నుంచీ కాలివేళ్లు, చేతి వేళ్లకు తిమ్మిరి. ఇంటా, బయటా చక్రాల కుర్చీలోనే. అయినా సాహితీ వ్యాసంగాన్ని మానలేదు. ఆరు కథా సంపుటాలు, మూడు నవలలు వెలువరించాడు. తన ఆత్మకథను "ఆరామ గోపాలమ్" ‌పేరుతో సచిత్రంగా ప్రచురించాడు. ప్రముఖ వ్యక్తులు, సంస్థలపై 17 సావనీర్లు రూపొందించాడు. మిత్రుడి జ్ఞాపకార్థం నెలకొల్పిన జ్యేష్ఠ లిటరరీ ట్రస్ట్‌ తరపున అనేక పుస్తకాలు ప్రచురించాడు. 'ఇట్లు మీ విధేయుడు'కి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గెలుచుకున్నాడు.
ఆయన భార్య సత్యభామ. వారికి ఇద్దరు అబ్బాయిలు, ఒక అమ్మాయి. 49 ఏళ్లపాటు సహజీవనం చేసిన భార్య చనిపోయింది. అనారోగ్యం వల్ల శరీరం సహకరించక పోవడంతో రెండో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు.
మరణం
2010 ఏప్రిల్ 7 న భమిడిపాటి రామగోపాలం (భరాగో) విశాఖ నగరంలో కృష్ణా కళాశాల సమీపంలోని ఆయన స్వగృహంలో గుండెపోటుతో మృతి చెందాడు.
రచనలు
డి.ఎల్.ఐలో అశుతోష్ ముఖర్జీ జీవితచరిత్ర పుస్తక ప్రతి
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:1932 జననాలు వర్గం:2010 మరణాలు వర్గం:విజయనగరం జిల్లా రచయితలు వర్గం:విజయనగరం జిల్లా పాత్రికేయులు వర్గం:ఆత్మకథ రాసుకున్న ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు వర్గం:పులుపుల వెంకటశివయ్య అవార్డు గ్రహీత
గర్భనిరోధ మాత్రలు
గర్భనిరోధక మాత్రలు (ఆంగ్లం: Contraceptive pills) ముఖ్యంగా హార్మోన్ లకు సంబంధించినవిగా ఉంటాయి. ఈస్ట్రోజెన్‌, ప్రొజెస్టిరాన్‌.. వంటి ప్రత్యుత్పత్తి హార్మోన్లు కలగలిసిన ఈ మాత్రలు గర్భం ధరించకుండా అడ్డుకుంటాయి.
కుంకుడుతో గర్భనిరోధక లేపనం
కుంకుడు కాయ శిరోజాలను కాపాడటమే కాదు గర్భనిరోధక సాధకంగానూ ఉపయోగపడుతుందని తేలింది. లక్నోలోని కేంద్ర ఔషధ పరిశోధన సంస్థ (సీడీఆర్ఐ) శాస్త్రవేత్తలు కుంకుడు కాయ నుంచి గర్భనిరోధక లేపనం తయారుచేశారు. దీనికి 'కాన్‌సాప్' అనే పేరు పెట్టారు. ఈ పూతను యోని లోపలి భాగంలో పూసుకుంటే గర్భనిరోధక సాధనంగా పనిచేస్తుంది. అంతేకాదు... యోని లోపలి భాగంలోని చెడు బ్యాక్టీరియా, ఇతర ఇన్‌ఫెక్షన్‌లను కూడా తొలగిస్తుంది. మంచి బ్యా క్టీరియాను మాత్రం కాపాడుతుంది. "నోటి ద్వారా వేసుకునే గర్భ నిరోధక మాత్రల్లాగా దీనిని నెల లో రోజుల తరబడి వాడాల్సిన అవసరం లేదు. స్టెరాయిడ్‌ గర్భనిరోధక మాత్రలతో రకరకాల సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ తప్పవు. కుంకుడు కాయ క్రీమ్‌తో ఈ బెడదలేవీ ఉండవు. ఇది సురక్షితమైనది. పైగా దీనిని నోటిద్వారా తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అవసరమైనప్పుడు మాత్రం యోని లోపల రాసుకుంటే చాలు. కాన్‌సాప్‌పై అన్నిరకాల పరీక్షలు పూర్తయ్యాయని, స్థానిక మార్కెట్‌లో దీనిని విక్రయించేందుకు భారత ఔషధ నియంత్రణ సంస్థ అనుమతించింది. కాన్‌సాప్ తయారీ లైసెన్సును హిందూస్థాన్ లేటెక్స్ లిమిటెడ్ (హెచ్ఎల్ఎల్) కు ఇచ్చారు. (ఆంధ్రజ్యోతి6.10.2009)
పురుషులకు వీర్య నిరోధక ఇంజెక్షన్
స్త్రీలకు గర్భనిరోధక మాత్రలాగా పురుషుల్లో వీర్యనిరోధక ఇంజెక్షన్‌ రానుంది. ఈ ఇంజెక్షన్‌ స్త్రీలు వాడే గర్భనిరోధక మాత్రల్లాగే పనిచేస్తుంది‌. పురుషుల్లో ఈ ఇంజెక్షన్‌ ద్వారా వీర్య ఉత్పత్తిని తాత్కాలికంగా నిరోధించ వచ్చు అంతమాత్రం చేత వారిలో వీర్యవృద్ధి ఇక జరగదేమో అనే భయం అవసరం లేదు. తాత్కాలికంగా మాత్రమే ఈ ఇంజెక్షన్‌ ప్రభావం ఉంటుంది. ఒకసారి ఇంజెక్షన్‌ వాడకాన్ని ఆపేస్తే తిరిగి యథావిధిగా వీర్యవృద్ధి జరుగుతుంది.(ఈనాడు 16.2.2010)
మూలాలు
వర్గం:కుటుంబ నియంత్రణ పద్ధతులు
రాజీవ్ గాంధీ జంతుప్రదర్శనశాల
రాజీవ్ గాంధీ జంతుప్రదర్శనశాల మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని పూణే నగరంలో కట్రాజ్ అనే ప్రాంతంలో ఉంది.
చరిత్ర
1953 లో పూణే మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఆధీనంలో ఏడూ ఎకరాల విస్తీర్ణంలో పేశ్వే ఉద్యానవనంగా ఉండేది. 1983 లో అప్పటి పూణే మున్సిపల్ కార్పోరేషన్ డైరెక్టర్ నీలం కుమార్ కట్రాజ్ సరీసృపాల పార్కును రాజీవ్ గాంధీ జంతు ప్రదర్శనశాలగా నామకరణం చేసి అభివృద్ధి చేశారు.
మరిన్ని విశేషాలు
ఈ జంతుప్రదర్శనశాల మార్చి 14, 1999 న స్థాపించారు. ఇది మొత్తం 130 ఏకరాలలో మూడు భాగాలుగా విస్తరించి ఉంది. మొదటి భాగం జంతు అనాథాశ్రమం, రెండవ భాగం సరీసృపాలు, మూడవ భాగం జంతుప్రదర్శనశాల ఉంటుంది.
మూలాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రాంతాలు వర్గం:పూణే జిల్లా పర్యాటక ఆకర్షణలు
నర్తనశాల (నాటకం)
నర్తనశాల విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన నాటకం. మహాభారతంలోని విరాటపర్వంలో కీచకవధను మూల ఇతివృత్తంగా తీసుకుని ఈ నాటకాన్ని రచించారు. ఐతే నాటకం ఆరంభ-అంతాలు, కీచకుని పాత్రను చిత్రీకరించిన విధానం వంటివి నాటకాన్ని మహాభారత గాథ నుంచి విభిన్నంగా నిలిపాయి. కొందరు విమర్శకుల అభిప్రాయం ప్రకారం విశ్వనాథ సత్యనారాయణ మహాభారత ఇతివృత్తాన్ని స్వీకరించి, నాటక శిల్పాన్ని గ్రీకు ట్రాజెడీల శైలిలో నడిపించారు.
ఇతివృత్తం
పాండవులు, ద్రౌపది మారు వేషాలలో మత్స్యదేశపు రాజు విరటుడి కొలువులో సేవక వృత్తిని అవలంబించటం, రాజశ్యాలకుడైన కీచకుడు ద్రౌపదిని కామించి వేధించటం, రాణి సుధేష్ణ కీచకుడి మాటను కాదనే ధైర్యం లేక సైరంధ్రిని అతని ఇంటికి మదిర తెచ్చే నెపంతో పంపించటం, భీముడు రహస్యంగా అతన్ని మట్టుపెట్టటం, అర్జునుడు బృహన్నల వేషాన్ని వదిలి ఉత్తర గోగ్రహణంలో కురు సేనను ఓడించటం, చివరికి ఉత్తరాభిమన్యుల కల్యాణం.
పాత్ర చిత్రణ
విరాట పర్వంలో వ్యాసుడు, తిక్కన నిర్వహించిన పాత్రలే అయినా విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వాటిని తనదైన శైలిలో పరిపోషించారు. ప్రత్యేకించి కీచకుడి పాత్రలో ఆర్ద్రత, విషాద నాయకత్వం వంటివి ప్రవేశపెట్టారు. ఆయా పాత్రల చిత్రణ ఇలా వుంది:
అరబైల్ హెబ్బార్ శివరామ్
అరబైల్ హెబ్బార్ శివరామ్ కర్ణాటక రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఎల్లాపుర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచి, ప్రస్తుతం బసవరాజు బొమ్మై మంత్రివర్గంలో  కార్మిక శాఖ మంత్రిగా భాద్యతలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
నర్తనశాల (నాటకం)
మూలాలు
వర్గం:తెలుగు నాటకాలు
జిరానియేలిస్
జిరానియేలిస్ (లాటిన్ Geraniales) వృక్ష శాస్త్రములోని ఒక క్రమము.
అరబైల్ హెబ్బార్ శివరామ్
రాజకీయ జీవితం
అరబైల్ హెబ్బార్ శివరామ్ కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 2013లో ఎల్లాపుర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2018లో కాంగ్రెస్ తరపున రెండోసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై, కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున ఎమ్మెల్యేగా గెలిచి 2019లో భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరడంతో ఆయనపై స్పీకర్ అనర్హత వేటు వేసాడు. శివరామ్ 2019లో జరిగిన ఉప ఎన్నికలో ఎల్లాపుర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి గెలిచి బి.ఎస్.యడ్యూరప్ప మంత్రివర్గంలో చక్కెర శాఖ మంత్రిగా, ఆ తరువాత బసవరాజు బొమ్మై మంత్రివర్గంలో  కార్మిక శాఖ మంత్రిగా భాద్యతలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
జిరానియేలిస్
కుటుంబాలు
వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
అరబైల్ హెబ్బార్ శివరామ్
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక రాజకీయ నాయకులు వర్గం:కర్ణాటక వ్యక్తులు వర్గం:1956 జననాలు వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
భారత ప్రభుత్వ ముద్రణాలయం, నీలోఖేరి
చరిత్ర
1948 చివరలో పునరావాస మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా నీలోఖేరిలోని పునరావాస కాలనీలో 1948లో ఈ ముద్రణాలయాన్ని స్థాపించారు. భారతదేశ విభజన తర్వాత స్థానభ్రంశం చెందిన వ్యక్తులకు ఉపాధి, శిక్షణను అందించడానికి ఏర్పాటుచేసిన అనేక సంస్థలలో ఇదీ ఒకటి. 1951లో ప్లానింగ్ కమిషన్ కమ్యూనిటీ ప్రాజెక్ట్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌కు 1954 ఫిబ్రవరి న్యూఢిల్లీలోని ప్రింటింగ్ అండ్ స్టేషనరీ (ఇండియా) కంట్రోలర్‌కు బదిలీ చేయబడింది.
1972లో, ఒక అత్యంత రహస్య విభాగం జోడించబడింది, వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాల కోసం రహస్య ముద్రణ ఉద్యోగాలు ప్రెస్ పనికి జోడించబడ్డాయి.
1990ల నాటికి, ఈ ముద్రణాలయం ఉపయోగించే లెటర్‌ప్రెస్ సాంకేతికత పాతబడిపోయింది, కాబట్టి డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ప్రింటింగ్ దశలవారీ ఆధునికీకరణను ప్రారంభించింది; మొదటి దశ 1995లో ప్రారంభమై 1996/97లో పూర్తయింది.
కంపెనీ నిర్మాణం, విధులు
ఈ ముద్రణాలయం న్యూఢిల్లీలోని ప్రెస్ డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ప్రింటింగ్ పరిధిలోకి వస్తుంది. ఇందులో సుమారు 294 మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు. ఇద్దరు డిప్యూటీ మేనేజర్లు ఉన్న మేనేజర్ నేతృత్వం వహిస్తారు.
భారతదేశ గెజిట్, ఎగ్జిమ్ పాలసీ, యూనియన్ బడ్జెట్ వర్క్, రైల్వే బడ్జెట్, ప్రతి మంత్రిత్వ శాఖ గ్రాంట్స్ కోసం డిమాండ్లు, ఏఐఆర్, సిబిఐ బులెటిన్, ఆదాయపు పన్ను, ఢిల్లీ పోలీస్ సహా ప్రభుత్వం కోసం ప్రెస్ ప్రత్యేకంగా ముద్రిస్తుంది. సైన్యం, వైమానిక దళం, లోక్‌సభ, రాజ్యసభతో సహా ఇతర మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు, మాన్యువల్‌లు, వార్షిక నివేదికలు, పత్రికలు, బ్యాలెట్ పత్రాలు మొదలైనవి ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:భారత ప్రభుత్వం వర్గం:ముద్రణ వర్గం:ప్రచురణ సంస్థలు
డోనాల్డ్ బ్రాడ్‌మాన్
సర్ డోనాల్డ్ జార్జ్ బ్రాడ్‌మన్ (27 ఆగస్టు 1908–25 ఫిబ్రవరి 2001), తరచుగా ది డాన్ అని పిలువబడే, ఆస్ట్రేలియన్ క్రికెటర్, అతను ప్రపంచంలోనే గొప్ప బ్యాట్స్‌మన్‌గా పరిగణించబడ్డాడు. టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అతని బ్యాటింగ్ సగటు 99.97,20 సంవత్సరాల క్రీడా జీవితంలో, బ్రాడ్‌మాన్ స్థిరంగా స్కోరులను నమోదు చేస్తూ, మాజీ ఆస్ట్రేలియా కెప్టెన్ బిల్ వుడ్‌ఫుల్ ఉద్దేశంలో "ఆస్ట్రేలియా జట్టులో ముగ్గురు బ్యాట్స్‌మాన్‌లకు సమం" అని పేర్కొనే స్థాయికి చేరుకున్నాడు. అతను కేవలం రెండేళ్లలో అట్టడుగు స్థాయి నుండి ఆస్ట్రేలియన్ టెస్ట్ క్రికెట్ జట్టులో చేరాడు. డాన్ చిన్న వయస్సులోనే కెరీర్ ఉన్నత స్థాయికి చేరుకున్నాడు. అతను 22 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చేసరికి, అనేక రికార్డులు సృష్టించాడు, వాటిలో కొన్ని ఇప్పటికీ అతని పేరుతోనే ఉన్నాయి. అతని స్కోర్‌ను నియంత్రించడానికి ప్రత్యేకంగా ఇంగ్లాండ్ బాడీలైన్ అని పిలిచే ఒక వివాదస్పద వ్యూహాలను రూపొందించింది. . 21 సంవత్సరాల మూడు నెలల పాటు కొనసాగిన ఫస్ట్ క్లాస్ కెరీర్ లో అతను ప్రతి మూడు ఇన్నింగ్స్ లకు ఒకసారి సెంచరీ చేశాడు. 1948ఇంగ్లాండ్ ఆస్ట్రేలియా పర్యటనలో చివరి టెస్టులో అతను 4 పరుగులు చేయగలిగితే, అతను ఈరోజు సగటున 100 పరుగులు చేసేవాడు, కానీ దురదృష్టవశాత్తు అతను సున్నా వద్ద అవుట్ అయ్యాడు, అందువలన అతని సగటు 99.94%. అతను 52 టెస్టుల్లో 99.94 సగటుతో 6996 పరుగులు చేశాడు.
గణాంకాలు
టెస్ట్ మ్యాచ్‌లలో ప్రదర్శన
మూలాలు
వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు
సింధీ ప్రజలు
సింధీలు (సిర్ది: (పర్సో-అరబికు మాట్లాడే ప్రజలు) ప్రజలను सिन्धी (దేవనాగరి), సింధి ఖుదాబాది అని కూడా పిలుస్తారు. స్విజి (ఖుదాబాది)) సింధీ భాష మాట్లాడే ఇండో-ఆర్య జాతి-భాషా సమూహం. వీరు పాకిస్తాను సింధు ప్రావిన్సుకు చెందినవారు. 1947 లో భారతదేశ విభజన తరువాత చాలా మంది సింధి హిందువులు, సింధి సిక్కులు కొత్తగా ఏర్పడిన " డొమినియను ఆఫ్ ఇండియా, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు. ప్రస్తుతం సంప్రదాయ సింధీలు భారతదేశం, పాకిస్తాన్లలో ఉన్నారు. భారతీయ సింధీలు ప్రధానంగా హిందువులుకాగా, పాకిస్తాను సింధీలు ప్రధానంగా ముస్లింలు.
సింధి ముస్లిం సంస్కృతి సూఫీ సిద్ధాంతాలు, సూత్రాలతో అధికంగా ప్రభావితమైంది. ప్రసిద్ధ సాంస్కృతిక సింధీలలో షా అబ్దులు లతీఫు భితాయి, లాల్ షాబాజు ఖలందరు, జులేలాలు, సచలు సర్మాస్టు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు.
చరిత్రపూర్వ కాలం
సింధు లోయ నాగరికత క్రీ.పూ 1700 సంవత్సరంలో పూర్తిగా తెలియని కారణాల వల్ల క్షీణించింది. అయినప్పటికీ దాని పతనం బహుశా భూకంపం లేదా ఘగ్గరు నదిని ఎండడం వంటి సహజ సంఘటన ద్వారా సంభవించింది. క్రీస్తుపూర్వం 1500 లో సరస్వతి నది, గంగా నది మధ్య ఉన్న వేద నాగరికతను ఇండో-ఆర్యులు స్థాపించారని విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ నాగరికత దక్షిణ ఆసియాలో తదుపరి సంస్కృతులను రూపొందించడానికి సహాయపడింది.
చరిత్రాత్మక కాలం
మొదటి సహస్రాబ్దిలో అనేక శతాబ్దాలుగా క్రీ.పూ మొదటి సహస్రాబ్ది మొదటి ఐదు శతాబ్దాలలో సింధు పశ్చిమ భాగాలు, సింధు నది, పశ్చిమ పార్శ్వంలో ఉన్న ప్రాంతాలు పర్షియా, గ్రీకు, కుషాను పాలనలో అడపాదడపా ఉన్నాయి. అచెమెనిదు రాజవంశం (క్రీ.పూ 500- క్రీ.పూ -300), ఇది తూర్పున సాత్రపీలు, తరువాత అలెగ్జాండరు ది గ్రేట్ తరువాత ఇండో-గ్రీకులు, తరువాత ఇండో-సస్సానిదులు, అలాగే కుషాన్ల ఆధ్వర్యంలో, 7 వ మధ్య ఇస్లామికు దండయాత్రలకు ముందు –10 వ శతాబ్దం సా.శ. అలెగ్జాండరు ది గ్రేట్ పర్షియా సామ్రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత సింధు నదీతీరం వెంట పంజాబు, సింధు గుండా వెళ్ళాడు.
అరబ్బులచేత జయించబడిన మొదటి ప్రాంతాలలో సింధు ఒకటి. అలాగే ఇస్లాం చేత ప్రభావితమైన మొదటి ప్రాంతంగా ఇది గుర్తించబడుతుంది.
సా.శ. 720 తరువాత అరబ్బులు స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత ఇస్లాం చేత ప్రభావితమైన తొలి ప్రాంతాలలో సింధు ఒకటి. ఈ కాలానికి ముందు, ఇది భారీగా హిందూ, బౌద్ధమత ప్రభావితంగా ఉండేది. సా.శ. 632 తరువాత ఇది అబ్బాసిదులు, ఉమైయిదుల ఇస్లాం సామ్రాజ్యాలలో భాగంగా ఉంది. హబ్బరి, సూమ్రా, సమ్మ, అర్ఘును రాజవంశాలు సింధును పాలించాయి.
సంప్రదాయం, మతం
ఈ ప్రాంతానికి సింధు (సింధు) పేరు పెట్టారు. ఈ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న ప్రజలను సింధి అని పిలుస్తారు. సింధు అనే పదం నుండి హిందీ, హిందూ పదాలు ఉద్భవించాయి. ఎందుకంటే ప్రాచీన పర్షియన్లు "స"ను "హ" (ఉదా., సరస్వతి హరవతి) అని ఉచ్చరించారు. అదే విధంగా పర్షియన్లు ఈ ప్రాంత ప్రజలను హిందూ ప్రజలు అని, వారి భాషను హిందీ భాష అని, ఈ ప్రాంతాన్ని హిందు అని పిలిచారు. ఈ పేరు పురాతన కాలం నుండి ఈ ప్రాంతానికి, తరువాత మొత్తం ఉత్తర భాగానికి ఉపయోగించబడింది. ఈ రోజు ద్వీపక్లం అంతటికీ ఇది ఆపాదించబడింది.
రోరు రాజవంశం భారత ఉపఖండం నుండి వచ్చిన శక్తి. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 450 - సా.శ. 489 నుండి ఆధునిక సింధు వాయవ్య భారతదేశాన్ని పాలించింది. సింధు రెండు ప్రధాన, అత్యున్నత తెగలు సా.శ. 970–1351 కాలంలో సింధును పాలించిన సూమ్రో రాజవంశం వారసులు - సా.శ. 1351–1521 కాలంలో సింధును పాలించిన సమ్మ రాజవంశం వారసులు - ఈ తెగలకు చెందినవి అదే రక్తసంబంధం కలిగిన ప్రజలుగా ఉన్నారు. ఇతర సింధీ రాజ్పుతులలో భచోలు, భుట్టోలు, భట్టిలు, భన్బ్రోలు, మహేన్డ్రోలు, బురిరోలు, లఖా, సహేతాలు, లోహనాలు, మోహనో, దహార్లు, ఇందారు, చాచారు, ధరేజా, రాథోరెలు, దఖాను, లంగా, మొదలైనవి సింధీ-సిపాహి గుజరాతుకు చెందిన సంధై ముస్లింలు భారతదేశంలో స్థిరపడిన సింధీ రాజ్పుతుల వర్గాలు ఉన్నాయి. సింధీ రాజ్పుతులతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న సింధు జాట్లు, వీరు ప్రధానంగా సింధు డెల్టా ప్రాంతంలో కనిపిస్తారు. ఏదేమైనా పంజాబు, బలూచిస్తాన్లతో పోలిస్తే సింధులో గిరిజనులకు పెద్ద ప్రాముఖ్యత లేదు. సింధులో గుర్తింపు ఎక్కువగా ఒక ఉమ్మడి జాతి గుర్తింపు మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.
సింధీ ముస్లిములు
సింధు ప్రజల స్థిరమైన శ్రేయస్సు, దాని వ్యూహాత్మక భౌగోళిక స్థితితో కారణంగా విదేశీ సామ్రాజ్యాల వరుస విజయాలకు లోబడి ఉంది. సా.శ. 712 లో సింధు ఇస్లామికు సామ్రాజ్యమైన కాలిఫేటులో విలీనం చేయబడింది. భారతదేశంలోకి ‘అరేబియా ద్వారం’ అయింది (తరువాత ఇస్లాం ద్వారం బాబు-ఉల్-ఇస్లాం అని పిలువబడింది).
ముస్లిం సింధీలు సున్నీ హనాఫీ ఫిఖ్ను అనుసరిస్తున్నారు. వీరిలో గణనీయమైన అల్పసంఖ్యాక షియా ఇత్నా 'అషరియా ఉన్నారు. సింధి ముస్లింల మీద సూఫీ మతం తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపింది. సింధు ప్రాంతం అంతటా కలిపించే అనేక సూఫీ మందిరాల ద్వారా ఇది కనిపిస్తుంది.
సింధి హిందువులు
ఇస్లాం ఆక్రమణకు ముందు సింధులో హిందూ మతం ప్రధానమైన మతం. పాకిస్తాను 1998 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా సింధు భూభాగం మొత్తం జనాభాలో హిందువులు 8% ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది కరాచీ, హైదరాబాదు, సుక్కూరు, మీర్పూరు ఖాసు వంటి పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. పాకిస్తానులోని సింధి హిందువుల అతిపెద్ద కేంద్రం హైదరాబాదు అక్కడ 100,000-150,000 మంది నివసిస్తున్నారు. 1947 లో పాకిస్తాను స్వాతంత్ర్యానికి ముందు హిందువుల నిష్పత్తి ఎక్కువగా ఉంది.
"1947 కి ముందు కరాచీలో నివసిస్తున్న కొద్దిమంది గుజరాతీ మాట్లాడే పార్సీలు (జొరాస్ట్రియన్లు) కాకుండా, పాకిస్తాను స్వాతంత్ర్యం సమయంలో ముస్లిం లేదా హిందువు అయినా, నివాసితులందరూ సింధిలే, జనాభాలో 75% ముస్లింలు, మిగిలిన 25 % మంది హిందువులు.
సింధ్‌లోని హిందువులు 1947 లో పాకిస్తాను ఏర్పడటానికి ముందు నగరాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. ఈ సమయంలో అహ్మదు హసను డాని అభిప్రాయం ఆధారంగా చాలామంది భారతదేశానికి వలస వచ్చారు. సింధు భూభాగంలో హిందువులు కూడా వ్యాపించారు. తారి (సింధీ మాండలికం) పాకిస్తానులోని సింధు, భారతదేశంలో రాజస్థానులో మాట్లాడతారు.
"సింధు నగరాలు, పట్టణాలు హిందువుల ఆధిపత్యం. ఉదాహరణకు 1941 లో మొత్తం పట్టణ జనాభాలో హిందువులు 64% ఉన్నారు.
విదేశీ ఉపాధిదారులు
భారతదేశం, పాకిస్తాను నుండి వలస వెళ్ళిన సింధీ ప్రవాసులు పలుదేశాలలో ఉపాధిదారులుగా ఉన్నారు. సింధు నుండి వలసలు 19 వ శతాబ్దానికి ముందు నుండి ప్రారంభమై తరువాత కూడా కొనసాగాయి. చాలా మంది సింధీలు ఐరోపా, యునైటెడు స్టేట్సు, కెనడా దేశాలలొ ఉపాధి వెతుక్కుని పని చేస్తున్నారు. అలాగే పెద్ద సింధి జనాభా యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్సు, సౌదీ అరేబియా వంటి మధ్యప్రాచ్య రాష్ట్రాలో కూడా స్థిరపడ్డారు.
సింధి పేర్లు
ముస్లిం సింధీ సాంప్రదాయ ముస్లిం మొదటి పేర్లను కలిగి ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు స్థానికీకరించిన వైవిధ్యాలతో ఉంటుంది. సింధికి వారి వృత్తులు, పూర్వీకుల స్థానాల ఆధారంగా కులాలు ఉన్నాయి.
సింధి హిందువులకు ఇంటిపేర్లు '-అని' ('అన్షి' వైవిధ్యం, సంస్కృత పదం 'అన్షా' నుండి ఉద్భవించింది. దీని అర్థం 'సంతతి నుండి వచ్చినది'). సింధి హిందూ ఇంటిపేరు మొదటి భాగం సాధారణంగా పూర్వీకుల పేరు లేదా స్థానం నుండి తీసుకోబడింది. ఉత్తర సింధులో 'జా' తో ముగిసే ఇంటిపేర్లు (అంటే 'యొక్క') కూడా సాధారణం. ఒక వ్యక్తి ఇంటిపేరు ఆయన లేదా ఆమె స్థానిక గ్రామం పేరును కలిగి ఉంటుంది. తరువాత 'జా' ఉంటుంది.
ఇవి కూడా చూడండి
• సింధీ హిందువులు
• చేతి చందు
• నానక్పంథి
• గురునానక్ జయంతి
• సింధుదేష్
• సింధి జాతీయత
• నింధీ విదేశీఉపాధిదారులు
• సింధీప్రజల జాబితా
• రార్ వంశం
• ఉల్లాసనగరు
• సింధీ పేరులు
• సింధీ భగత్
• సమ్మత్
• సంధై ముస్లిములు
• సింధీ భాషామాధ్యమం
• సింధీ-భాషామాధ్యమం
• సింధీ భాషా వార్తాపత్రికల జాబితా
• సింధీ భాష
• సింధీ అదాబీ బోర్డు
• సింధీ అదాబీ సంగత్
• సింధీ సాహిత్యం
• సింధీ జానపద కథలు
• సింధీ జనపద కళలు
• సింధీ సంగీతం
• సింధీ సంగీతకారుల జాబితా
• సింధీ సంగీత వీడియోలు
• సింధీ కవిత్వం
• సింధీల సమాధి పెయింటింగులు
• సింధీ బిర్యానీ
• సింధీ కేంపు
• సింధీ టోపీ
• సింధీ సంస్కృతిక దినం
• సింధీ సినిమా
• సింధీ కాలనీ
• సింధీ ఆహారాలు
• సింధీ హైస్కూలు
• సింధీ రోమనైజేషను
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:Communities వర్గం:Ethnic groups in India వర్గం:Ethnic groups in Pakistan వర్గం:Indo-Aryan peoples
సొరంగం
thumb|A former railway tunnel, near [[Houyet, Belgium, now converted to pedestrian and bicycle use]] thumb|Colorful pedestrian Light Tunnel connecting two terminals in Detroit's [[Detroit Metropolitan Wayne County Airport|DTW airport, United States.]] thumb|The [[North East MRT Line in Singapore is a fully-underground rail line.]] thumb|The [[Allegheny Mountain Tunnel on the Pennsylvania Turnpike, United States.]] సొరంగం (ఆంగ్లం: Tunnel) అనగా భూమి లోపల లేదా కొండలలో నిర్మించిన సన్నని మార్గము. కొన్ని సొరంగాల్ని రహదారి లేదా రైలు ప్రయాణం కోసం నిర్మిస్తారు. ఢిల్లీ, కలకత్తా పట్టణాలలోని భూగర్భ రైలు మార్గాలు సొరంగాల లోపల నుండే నిర్మించారు.
బయటి లింకులు
వర్గం:భూగోళశాస్త్రం
ఆలంపూర్ (కదిరి మండలం)
ఆలంపూర్, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, కదిరి మండలానికి చెందిన గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన కదిరి నుండి 8 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 52 ఇళ్లతో, 214 జనాభాతో 223 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 115, ఆడవారి సంఖ్య 99. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 42. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 595256 .పిన్ కోడ్: 515591.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు కదిరిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల కదిరి కుంటపల్లెలోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కదిరిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల అనంతపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల అనంతపురంలోను, పాలీటెక్నిక్ కదిరిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కదిరిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు అనంతపురంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 6 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ఆలంపూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
ఆలంపూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వేరుశనగ, వరి, కంది