cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
తెలుగు సాహిత్యం - ప్రాఙ్నన్నయ యుగము
క్రీ.పూ. 28 ముందు
క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించిన బౌద్ధ, జైన మతాలకు ఆరంభ కాలంనుండి ఈ దక్షిణాపధంలో అనన్యమయన ఆదరణ లభించింది. అయితే పెద్దయెత్తున ఔత్తరాహులు ఆంధ్రాపధంపై దండెత్తిన ఆధారాలు లేవు. కొద్దిపాటి ఘర్షణలు జరిగి ఉండవచ్చును. క్రీ.పూ. 300 నాటికే బౌద్ధం, జైనం ఆంధ్రాపధంలో అమితంగా ఆదరణ పొందాయి. ఆంధ్రులు యుద్ధ నిపుణులైనా గాని దండెత్తి వచ్చినవారుకారు. బ్రతుకు తెరువుకోసం వచ్చినవారు. అయితే అప్పటికే స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొన్న తెలుగుల భాష మరింత పరిపక్వత చెందిఉండాలి. కనుక తెలుగు భాష ఈ జాతుల ఏకీకరణకు మార్గం మరింత సుగమం చేసింది. రాజకీయ అధికారం ఆంధ్రులు సాధించినా భాష మాత్రం తెలుగే నిలిచింది. ఈ నేపథ్యంలోనే ఆంధ్రజాతి, తెలుగు భాష రూపు దిద్దుకొన్నాయి. క్రీ.పూ. 500 - 400 - బౌద్ధ జాతక కథలలో ఆంధ్రాపధం (భీమసేన జాతకం), ఆంధ్రనగరి (సెరివణిజ జాతకం) ప్రస్తావన ఉంది. భట్టిప్రోలు శాసనం ద్వారా క్రీ.పూ. 400 నాటికి కుబ్బీరుడు (యక్షరాజు) తీరాంధ్రంలో రాజ్యం చేస్తున్నాడు.
పింగళి లక్ష్మీకాంతం అభిప్రాయంలో - భాషనుబట్టి జాతికి పేరు రావడం చరిత్ర ధర్మం కాదు. జాతిని బట్టే భాషకు వారి భాషగా పేరు వస్తుంది. భాష, జాతి, సంస్కృతి అన్యోన్యాశ్రయములు. భాష పుట్టిన కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత గాని ఆ భాషలో వాఙ్మయం పుట్టదు. ఇలా చూస్తే సా.శ. 1000 ప్రాంతంలో పరిణత సాహిత్యం ఆవిష్కరింపబడిన తెలుగు భాష అంతకు పూర్వం ఎన్నో శతాబ్దాలనుండి వ్యవహారంలో ఉండి ఉండాలి.
క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దిలోనిదైన బుద్ధఘోషుని వినయపిటకం వ్యాఖ్యలో "అంధక అట్టకథ" ఆంధ్ర భాషలోనిదైతే అప్పటికే ఆంధ్ర భాష తక్కిన భాషలనుండి వేరుగా గుర్తింపబడి ఉండాలని భావిస్తున్నారు. క్రీ. పూ. (రెండవ శతాబ్దం?) వాడైన భరతుడు నాట్య శాస్త్రంలో బర్బర కిరాత ఆంధ్ర జాతుల భాషలకు బదులు శౌరసేనినిని ఉపయోగించాలని వ్రాశాడు. పై కారణాల వలన "ఆంధ్ర భాష" లేదా "తెలుగు భాష" క్రీ.పూ. నాటికి ప్రత్యేకమైన భాషగా ఏర్పడి ఉండాలని ఊహించడానికి వీలవుతుంది కాని ఇదమిత్థంగా చెప్పడం సాధ్యం కావడం లేదు.
భాషా శాస్త్ర పరంగా తెలుగు కాలనిర్ణయం
"తెలుగు భాష వయస్సెంత?" అనే వ్యాసంలో సురేష్ కొలిచాల క్రిందివిధంగా తెలుగు భాష ఎంత పాతదో నిర్ణయించే ప్రయత్నం చేశాడు ---
తమిళంలో క్రీస్తు పూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి సాహిత్యం లభిస్తోంది. తమిళం లోనూ కన్నడలోనూ తాలవ్యీకరణ (palatalization) లో వ్యత్యాసం కనబడుతోంది కాబట్టి, అవి రెండు కనీసం మూడు నాలుగు వందల యేండ్ల ముందుగా విడివడి ఉండాలి. ఆ రకంగా పూర్వ-తమిళం క్రీస్తు పూర్వం ఆరవ శతాబ్దంలో ప్రత్యేక భాషగా ఏర్పడి ఉండవచ్చు. కానీ దక్షిణ ద్రావిడ భాషలకూ, దక్షిణ-మధ్య ద్రావిడ భాషలకూ శబ్ద నిర్మాణంలోనూ, వాక్య నిర్మాణంలోనూ అనేక వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తాయి. దక్షిణ ద్రావిడ భాషలైన తమిళ‌-కన్నడ లతో పోలిస్తే తెలుగు-కువి-గోండీ లలో కనిపించే వ్యత్యాసాలో కొన్ని--
పైన పేర్కొన్న లక్షణాలన్నీ దక్షిణ మధ్య ద్రావిడ భాషలన్నిటిలో ఉండి దక్షిణ ద్రావిడ భాషలో లేనివి. అంటే ఈ మార్పులన్నీ తెలుగు-కువి-గోండి ఒకే భాషగా కలిసి ఉన్న రోజులలో మూల దక్షిణ ద్రావిడ భాషనుండి విడిపోయిన తరువాత వచ్చిన మార్పులన్న మాట. అన్ని ముఖ్యమైన మార్పులు రావటానికి కనీసం 400-500 సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు. అంటే తెలుగు-కువి-గోండి భాషలు దక్షిణ మధ్య ద్రావిడ ఉప శాఖగా క్రీస్తు పూర్వం 1100 సంవత్సరంలో మూల దక్షిణ ద్రావిడం నుండి విడిపోవచ్చు. ఇదే నిజమైతే క్రీస్తు పూర్వం 700-600 వరకే తెలుగు ఒక ప్రత్యేక భాషగా స్వయంప్రతిపత్తిని కలిగి ఉండవచ్చునని మనం ఊహించవచ్చు. క్రీస్తు పూర్వం ఏడవ శతాబ్దానికి చెందిన ఐతరేయ బ్రహ్మణం ఆంధ్ర జాతిని ప్రత్యేక జాతిగా పేర్కొనడం ఈ లెక్కతో సరిపోతుంది కూడా!
ఈ రకమైన కాలనిర్ణయం సాపేక్ష కాలమానాల (relative chronology) మీద ఆధారపడ్డదే కానీ పద, ధాతు వ్యాప్తి గణాంకాల (lexicostatistics) మీద ఆధారపడ్డది కాదు. ద్రావిడ భాషల పూర్వచరిత్ర పై ఇంకా పరిశోధనలు ఇతోధికంగా జరిగితే గాని తెలుగు భాషా జనన కాలనిర్ణయాన్ని నిష్కర్షగా చెప్పలేం.
క్రీ.పూ. 28 నుండి క్రీ.త. 500 వరకు (అజ్ఞాత యుగం)
క్రీ.పూ. 500 - క్రీ..త. 500 మధ్య కాలంలో జరిగిన జైన బౌద్ధ మతోన్నతులు, పతనాలు అప్పటి సాహిత్యంపై గాఢమైన ప్రభావం కలిగి ఉండాలని చరిత్ర కారుల అభిప్రాయం. ఈ కాలానికి సబంధించిన కొన్ని అభిప్రాయాలు ఇలా ఉన్నాయి.
పూజ్యపాదుడనే కన్నడ (ఆంధ్ర) కవి కాణ్వ వ్యాకరణం గురించి ప్రస్తావించాడు. కాణ్వుడు క్రీ.పూ. 28వ సంవత్సరపువాడని, ఆంధ్రుడని పరిశోధకుల అభిప్రాయం. అప్పటికి జైనమే ప్రబలంగా ఉన్నందున ఆనాటి సాహిత్యం జైన సాహిత్యం కావచ్చునని, కనుక కాణ్వ వ్యాకరణం తెలుగు భాషకు సంబంధించినది కావలెనని కాళ్ళకూరు నారాయణరావు అభిప్రాయం. అందుకనే క్రీ.పూ.28 నుండి ఒక యుగంగా ఆ రచయిత పరిగణించాడు. . అంటే కొన్ని రచనలు అప్పటికే తెలుగులో ఉండి ఉండాలని, తరువాత బ్రాహ్మణ మతదౌర్జన్యాల సమయంలో అవి నష్టమయ్యాయని అనుకోవచ్చును. వేగినాడు వీడిపోవుచున్న జైనులతోపాటు అప్పటికున్న తెలుగు సాహిత్యంకూడా ఆంధ్రావనిని వీడిపోయిందని ఆ రచయిత భావించాడు. పూర్వాంధ్రము "తెళుగు"గా మార్పులను చెందియుండవచ్చును.
సా.శ. 1వ శతాబ్దిలో గుణాఢ్యుడు పైశాచీ ప్రాకృత భాషలో బృహత్కథ అనే పెద్ద కథా కావ్యం వ్రాశాడు. అందులో పైఠాన్ నగరంలో జరిగిన సంవాదంలో అతను సంస్కృత, ప్రాకృత, దేశ్య భాషలను పరిహరించినట్లు ఉన్నది. ఆ దేశ్య భాష ఏదో స్పష్టంగా తెలియడంలేదు కాని అప్పటికి ఆధునిక మహారాష్ట్ర భాష ఏర్పడలేదు. పైఠాన్ అప్పటి ఆంధ్ర సామ్రాజ్యానికి ఒక రాజధానిగా ఉండేది. కనుక ఆ దేశ్యభాష తెలుగు అనుకోవడానికి అవకాశం ఉంది.
సా.శ. 1వ శతాబ్దిలోనే హాలుడు గాధా సప్తశతి అనే ప్రాకృత కావ్యాన్ని సంకలనం చేశాడు. ఆ గాధలను రచించిన కొందరు ఆంధ్రులై యుండడంవల్లనేమో అందులో కొన్ని తెలుగు పదాలు కనిపిస్తున్నాయి. - అత్తా, పాడి, పొట్ట, పిలుఆ (పిల్ల), కరణి, బోణ్డీ (పంది), మోడి, కులుఞ్చిఊణ వంటివి.
సా.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు నిర్మాణం జరిగిన అమరావతీ స్తూపంలో ఒక రాతి పలక మీద నాగబు అనే తెలుగు పదం ("నాగంబు" రూపాంతరం) కనిపిస్తున్నది. అది ఒక వాక్యంలో భాగంగా కాక వేరుగా ఉంది. మనకు తెలిసినంతలో శాసనపరమైన మొదటి తెలుగు పదం ఇదే
శాతవాహనుల తరువాత ఏలిన ఇక్ష్వాకులు (210 - 300), బృహత్పలాయనులు (300 - 350), అనందగోత్రులు (290 - 620), శాలంకాయనులు, విష్ణుకుండినులు (400 - 600), పల్లవులు (260 - 400 - 550) కాలానికి చెందిన శాసనాలు అన్నీ సంస్కృత, ప్రాకృత భాషలలోనే ఉన్నాయి. కాని వాటిలో తెలుగు భాషలోనివి అనిపించే పేర్లు, పదాలు, ప్రత్యయాలు కనిపిస్తున్నాయి - ఊరు, పర (పఱ్ఱ), కొన్ఱ (కొండ), చెరువు, వంటి పదాలతో ముగిసేవి - ఉదాహరణకు వ్యక్తుల పేర్లు - గోలశర్మ, కొట్టిశర్మ, దొడ్డి స్వామి; గ్రామాల పేర్లు - కురువాడ, చిన్నపురి, చెఞ్చెరువు, తెల్లవల్లి, పెరువాటము వంటివి. దీనినిబట్టి ఆ కాలానికే ఈ ధ్వనులు ఉన్న ద్రావిడ భాష (తెలుగు అనుకొందాము) వాడుకలో ఉన్నట్లు తెలుస్తున్నది.
కాళ్ళకూరు నారాయణరావు అభిప్రాయంలో పూర్వాంధ్రభాష (తెళుగు) లక్షణాలు ఇవి కావచ్చును -
క్రీ.త. 500 నుండి 1000 వరకు (శాసనాధారాలు)
సింధు లోయ నాగరికత లిపి ఇంతవరకు సరిగా చదువబడలేదు. వేదసూత్ర వాఙ్మయం కేవలం మౌఖికమో, లేక అక్షర బద్ధం కూడా అయిందో తెలియరావడంలేదు. కనుక అశోకుని శాసనాలలో కనిపించే మౌర్యలిపియే భారతీయ భాషలన్నిటికి మాతృక అనిపిస్తున్నది. అందులోనుండే తెలుగు అక్షరాలు రూపొందినాయనిపిస్తుంది. కుబ్బీరకుని భట్టిప్రోలు శాసనము, అశొకుని ఎఱ్ఱగుడిపాడు (జొన్నగిరి) గుట్టమీది శాసనము ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రాంతంలో లభించే మొదటి వ్రాతలుగా భావిస్తున్నారు. వాటిలోని భాష ప్రాకృతము, లిపి బ్రాహ్మీలిపి.
తరువాత అమరావతిలోని నాగబు అనే పదము (సా.శ. 1వ శతాబ్ది), విక్రమేంద్రవర్మ చిక్కుళ్ళ సంస్కృత శాసనంలోని "విజయరాజ్య సంవత్సరంబుళ్" (సా.శ. 6వ శతాబ్ది) మనకు కనిపిస్తున్న మొదటి తెలుగు పదాలు. నాగార్జునకొండ వ్రాతలలో కూడా తెలుగు పదాలు కనిపిస్తాయి. ఇవన్నీ ప్రాకృత శాసనాలు లేదా సంస్కృత శాసనాలు. కనుక తెనుగు అప్పటికి జనసామాన్యంలో ధారాళమైన భాషగా ఉన్నదనడానికి ఆధారాలు లేవు. ఆరవ శతాబ్ది తరువాత బ్రాహ్మీలిపినే కొద్ది మార్పులతో తెలుగువారు, కన్నడంవారు వాడుకొన్నారు. అందుచేత దీనిని "తెలుగు-కన్నడ లిపి" అని పరిశోధకులు అంటారు.
6,7 శతాబ్దాలలో పల్లవ చాళుక్య సంఘర్షణల నేపథ్యంలో రాయలసీమ ప్రాంతం రాజకీయంగా చైతన్యవంతమయ్యింది. ఈ దశలో రేనాటి చోడులు సప్తసహస్ర గ్రామ సమన్వితమైన రేనాడు (కడప, కర్నూలు, చిత్తూరు జిల్లాలు) పాలించారు. తెలుగు భాష పరిణామంలో ఇది ఒక ముఖ్యఘట్టం. వారి శాసనాలు చాలావరకు తెలుగులో ఉన్నాయి. వాటిలో ధనంజయుని కలమళ్ళ శాసనం (వైఎస్ఆర్ జిల్లా కమలాపురం తాలూకా) మనకు లభిస్తున్న మొదటి పూర్తి తెలుగు శాసనంగా చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఇది సా.శ. 575 కాలందని అంచనా. అంతకుముందు శాసనాలలో చెదురు మదురుగా తెలుగు పదాలున్నాయి గాని సంపూర్ణమైన వాక్యాలు లేవు.
ఆ తరువాత జయసింహవల్లభుని విప్పర్ల శాసనము సా.శ. 641 సంవత్సరానికి చెందినది. 7,8, శతాబ్దులలోని శాసనాలలో ప్రాకృత భాషా సంపర్కము, అరువాతి కాలంలో సంస్కృత భాషా ప్రభావం అధికంగా కానవస్తాయి. 848 నాటి పండరంగుని అద్దంకి శాసనములో ఒక తరువోజ పద్యమూ, తరువాత కొంత వచనమూ ఉన్నాయి. 934 నాటి యుద్ధమల్లుని బెజనాడ శాసనములో ఐదు సీసము (పద్యం) పద్యాలున్నాయి. 1000 ప్రాంతమునాటిదని చెప్పబడుతున్న విరియాల కామసాని గూడూరు శాసనములో మూడు చంపకమాలలు, రెండు ఉత్పల మాలలు వ్రాయబడ్డాయి. వీటి ఆధారాల కారణంగా నన్నయకు ముందే పద్య సాహిత్యం ఉండి ఉండాలని నిశ్చయంగా తెలుస్తున్నది. కాని లిఖిత గ్రంథాలు మాత్రం ఇంతవరకు ఏవీ లభించలేదు.
సా.శ. 940 ప్రాంతంలో పంపన కాలంలోనే తెలుగు భాష ఒక నిర్దిష్టమైన సాహిత్య భాషగా లిఖిత రూపంలో మనకు కనిపించిందని పరిశోధనల్లో తేలింది.
కొన్ని ముఖ్యమైన శాసనాలు
ఈ ప్రథమ కాలం (500-1000) వాటి కొన్ని శాసనాలు జాబితా ఇక్కడ ఇవ్వబడింది.
.......... కల్ము[తు]రా జు ధనంజ యుదు రేనా ణ్డు ఏళన్ చిఱుంబూరి రేవణకాలు [పం] పు చెనూరుకాజు అఱి కళా ఊరి [-] ణ్డవారు ఊరి ... ... ... .... ..... ... పఞ్చ [మ] హా పాతకస కు ఎరికల్ మహారాజు ధనుంజయుడు రేనాడును ఏలుతుండగా చిఱుంబూరు అనే గ్రామానికి చెందిన రేవణ అనే ఉద్యోగి పంపున చెనూరు గ్రామానికి చెందిన 'కాజు' (వాక్యం అసంపూర్ణం) - ఈ ధర్మం చెడగొట్టువాడు పంచమహాపాతకుడగును - అని కావచ్చును.
నన్నయకు ముందు పద్య సాహిత్యం
చాళుక్యులకు పూర్వమే తెలుగు వాడుక భాష అని, నన్నయకు ముందే పద్యం ఉండేదని పైని చెప్పిన శాసనోదాహరణల వల్ల కచ్చితంగా భావించవచ్చును. పద్యము, ఛందస్సు ఉన్న భాషకు వ్యాకరణం, సాహిత్యం ఉండవనేది నమ్మరాని విషయం. అయితే లిఖిత సాహిత్యం ఇంతవరకు ఏమీ లభించలేదు. నిశ్చయమైన ఆధారాలు కూడా లేవు. అయితే కొన్ని ప్రస్తావనల ద్వారా అంతకు ముందటి సాహిత్యం గురించి ఊహాగానాలున్నాయి.
నన్నెచోడుడు తన కుమార సంభవంలో ఇలా వ్రాశాడు. మును మార్గకవిత లోకం బున వెలయఁగ దేశికవిత పుట్టించి తెనుం గును నిల్పి రంధ్రవిషయం బునఁ జన జాళుక్యరాజు మొదలగు పలువుర్ ఈ పద్యంలో మార్గ కవిత ఏమిటి? దేశి కవిత ఏమిటి? అన్న విషయంపై సాహిత్యకారులలో పలు అభిప్రాయాలున్నాయి. ఏమయినాగాని చాళుక్య రాజులకు ముందే ఒకవిధమైన కవిత ఉందని స్పష్టంగా తెలుస్తున్నది.
భక్తులు తుమ్మెద పదములు, వెన్నెల పదములు, ప్రభాత పదములు పాడుచుండిరని పండితారాధ్య చరిత్రములో పాల్కురికి సోమనాధుడు వ్రాశాడు. ఇన్ని రకాలైన పదాలుండడం సంపన్నమైన సాహిత్యానికి ఒక సంకేతం. పాల్కురికి సోమనాధుడే తన బసవ పురాణమునకు "ఆతత బసన పురాతన భక్త గీతార్ధ సమితియే మాతృక" అని వ్రాశాడు. అంటే అంతకు పూర్వమే అనేక విధాలైన గీతాలు ప్రచారంలో ఉండినాయన్నమాట.
11వ శతబ్దంలో రచింపబడిన "యాప్పిరంగలమ్" అనే తమిళ ఛందోగ్రంథంలో ఆ రచయిత "వాంఛియార్ వడఘు ఛందవుమ్" (వాంఛయ్య వ్రాసిన తెలుగు ఛందస్సు - "వడగు" భాష అనగా తెలుగు భాష) అని పేర్కొన్నాడు. అంటే అప్పటికే తెలుగులో ఒక ఛందోగ్రంథం లేదా ఛందో నియమం ఉండేదన్నమాట.
ఇవన్నీ చూచాయగా తెలుగు సాహిత్యాన్ని సూచించే ప్రస్తావనలే కాని లిఖిత వాఙ్మయానికి కచ్చితమైన ఆధారాలు కావు. కనుకనే తరువత వచ్చిన నన్నయ ఆదికవిగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
ప్రాఙ్నన్నయ యుగంలో ఛందస్సులు
నన్నయ నాటికి తెలుగలో ఉన్న పాటలు, పదాలు, ఏలలు, జోలలు, అర్థచంద్రికలు అక్షరగణాలతో కాక మాత్రాగణాలతో ఉండే అక్కరలు, రగడలు, సీసములు, గీతాలు, తరువోజ, ద్విపద మొదలైన పద్యాలు వాటి ప్రకృతులు అయి వుండునని వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి అభిప్రాయపడ్డారు. శాసనాల్లోని పద్యాలను పరిశీలిస్తే కొన్ని ఛందస్సుల ప్రాచీనత, దేశీయత తెలస్తుంది. జయంతి రామయ్యపంతులు పరిశోధించిన యుద్ధమల్ల శాసనంలో మధ్యాక్కఱ ఛందస్సులో పద్యం కనిపిస్తుంది. గిడుగు రామమూర్తి పంతులు పరిశోధన ఫలమైన దీర్ఘసీస పద్యశాసనం నన్నయ కాలం నాటిదే. కొమఱ్ఱాజు లక్ష్మణరావు పంతులు ప్రకటించిన దాక్షారామంలోని మరొక శాసనం నన్నయ కాలం నాటిది కాగా దానిలో సీస పద్యం కనిపిస్తూంది. ఫాల్కురికి సోమనాథుడు తుమ్మెద పదములు, ప్రభాతపదములు, పర్వతపదములు, ఆనందపదములు, గొబ్బిపదములు, వెన్నెల పదములు వంటివాటిని అనుసరించి వ్రాశానని చెప్పుకున్నారు. ఈ కారణంగా ద్విపద ఛందోరూపానికి వీటి ఛందస్సు నడకకు అత్యంత దగ్గర సంబంధమో, అవే ఇవి కావడమో అయ్యేందుకు అవకాశం ఉంది. పాల్కురికి సోముని పండితారాధ్యచరిత్ర అవతారికలో వాడిన అనియతగణై, ప్రాసోవా, యతిర్వా అనే సంస్కృతోక్తులు, ప్రాసమైనను యతిపై వడియైన అనే తెలుగు సూత్రం చెప్పారు. వీటిని తెలుగు ఛందస్సులకు సూత్రాలుగా వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి స్వీకరించారు. గణములు నియతంగా ఉండక్కరలేదని, ప్రాస గాని, యతి గాని ఉండవచ్చని వీటికున్న అర్థం తెలుగులోని ఛందోనియమాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ సంస్కృత ఛందో గ్రంథభాగాలను చూస్తే తెలుగు ఛందస్సుల గురించి సంస్కృత ఛందోగ్రంథముందని వ్రాశారు వేటూరి. తమిళంలో యాప్పిరంగలమ్ అనే 11వ శతాబ్ది నాటి ఛందో గ్రంథంలో సంస్కృత, కర్ణాట ఛందస్సులతో పాటుగా ఆంధ్ర ఛందస్సుల గురించి కూడా ప్రస్తావనలున్నాయి.
అమృతనాధుడు
ఈతెలుగు కవి రచించిన గ్రంథములు దొరకటంలేదు. ఈతడు మైలము భీమన గూర్చి చెప్పిన పద్యమొకటి కాచస బసవన తన కవిసర్పడారుము న ఉదహరించాడు. పేరునుబట్టి ఈతడు జైనుడనియు, మైలము భీమిని సమకాలీకుడగుటచే సా.శ. 1050 సంవత్సర ప్రాంతమువాడనియు ఊహించుటకు అవకాసము ఉంది.
క్షేమేంద్రుడు
సంస్కృతవాజ్మయ ప్రపంచమున అత్యంత ప్రసిద్ధివడసిన క్షేమేంద్రుడు ప్రాచీనాంధ్ర వాజ్మయమున వెలసినకవి. ఈతని నిజ నామము లక్కాభట్టు నియు క్షేమేద్రుడితని బిరుదనియు సకలనీతిసమ్మత గ్రంథపీఠిక తెలుపుచున్నది. ఈతడు ముద్రామాత్యము, శతపక్షివాదము, శూద్రకరాజ చరిత్రము అని కావ్యములను రచించెను. ముడికిసింగన తన సకలనీతిసమ్మతమునను, తిక్కన సోమయాజి తన కవివాగ్బంధనమునను ఈతని ముద్రామాత్య, శతపక్షివాదము లోని పద్యములను ఉదహరించెను. కొన్ని సంకలితలక్షణ గ్రంథములందు శూద్రక రాజచరిత్రమునుండి పద్యములు కానబడుచున్నవి. ప్రాచీన సంకలిత లక్షణ గ్రంథమున క్షేమేంద్రుని పేరిట నాచన సోముని వసంత విలాసములోని పద్యములు పేర్కొనబడినవి. సంస్కృతకవి క్షేమేంద్రుడు సా.శ. 1100 సంవత్సర ప్రాంతము వాడు.
భవదూరుడు
ఈతని కృతులెరుగరావు. విద్యానగర రాజ్యమునేలిన ప్రథమ బుక్క రాయలు కొడుకు భవదూరొడకడు కలడు. ఈతడాభవదూరుడైనచో సా.శ. 1360 సంవత్సర ప్రాంతము వాడగును. ఈతని పద్యములు సంకలితగ్రంథములు ఈతని పేరనే కావచ్చుచున్నవి. ప్రాచీనులలో కొందరు ఆంధ్రకవి స్తుతులలో ఈతనిని స్తుతుంచిరి. మల్హణ చరిత్ర, నాగరఖండ కవిస్తుతులలో ఈతని ప్రస్తావన ఉంది.
వటమూలుడు
ఈతడు వటమూలమందిరా} అను [[మకుటముగల శతకమునకు కర్త. ఇందుకవి తనితానే సంబోధించుకొనినాడు. ఈసంప్రదాయమితనితో ఆరంభమయినట్లు కనబడుచున్నది. సా.శ. 1580 సంవత్సరమున వెలసిన తురగారమన్, అయ్యంల్కి బాలసరస్వతి అనుజంటకవులు తమనాగర ఖండమున ఈతనిని స్తుఇతంచిరి. కావున ఈతడి అంతకుపూర్వుడని చెప్పవచ్చును. వేదాంత విషయములను, యోగవిషయములను జానతెనుగున యెంతోఇముడించి రచించెను.
ఆంధ్రభోజుడు
సకలనీతి సమ్మతము న పేర్కొనిన నీతిభూషణమును కావ్యము ఈతడు రచించెనని ఈ గ్రంథపీఠిక తెలియపరచుచున్నది. లింగమగుంట తిమ్మన తన బాలబోధచ్చందము న ఈతనినీతిభూషణము నుండి పద్యములను పేర్కొనినాడు. ఈతడెవ్వరో గుర్తింపబడలేదు. లక్షణదీపిక, కవిసర్పగారుడము బాలబోధచ్చందస్సు, ఆంధ్రప్రయోగరత్నాకరము మున్నగు గ్రంథములయందు పేర్కొనిన కవులు ఎందరో మనకు చాలామట్టుకు తెలియనివారు పెక్కు మంది కలరు. ఈగ్రంథములు ముద్రితములు కాకుండుటచేతను, ఆంధ్ర కావ్యములందు గల కవిస్తుతులను ఈలక్షణ గ్రంథములను సమన్వయము చేయకుండుట చేతను, ఆయా కవుల గూర్చి విషయములు మనకు దొరుకబడలేదు.
కొక్రేన్ బాయిలరు
కొక్రేన్ బాయిలరును ముఖ్యంగా ఓడ ల్లో/నౌకల్లో ఉపయోగిస్తారు.దీనిని స్కాట్లండుకు చెందిన కొక్రేన్ అండ్ కో వాళ్ళు తయారు చేసారు.ఓడల్లో వాడు ఈ బాయిలరులో బొగ్గు లేదా ఆయిల్ ను ఇంధనంగా వాడెదరు.లేదా ఓడల్లోని డీజల్ ఇంజన్ల నుండి వెలువడు వేడివాయువుల వేడిని పొందుటకై కుడా ఉపయోగిస్తారు.కొక్రేన్ బాయిలరు ఫైరు ట్యూబు బాయిలరు రకానికిచెందిన బాయిలరు.లాంకషైర్ బాయిలరు కూడా ఫైరు ట్యూబు బాయిలరు.కాకపోతే లాంకషైర్ బయటి షెల్ క్షితిజ సమాంతరంగా పొడవుగా వుండును.
నిర్మాణ ఆకృతి
ఈ బాయిలరు వెలుపలి నిర్మాణం నిలువుగా వున్న స్తూపాకరంగా వుండి, పైన అర్థ గోళాకార పైకప్పు (doom) కల్గి వుండును. ఆంగ్లంలో దీనిని Vertical boiler with horizontal fire-tubesఅందురు. బాయిలరు ఫైరు బాక్సు, నిలువు స్తూపాకారనిర్మాణం అడుగున అర్థ గోళాకారంలో నిర్మింపబడి వుండును.ఫైరు బాక్సు సిలిండరికల్ నిర్మాణ అడుగు భాగనా రివిట్ చెయ్యబడి వుండును. బాయిలరు ఫైరు ట్యూబులు వరుసగా క్షితిజసమాంతరంగా ఫైరు బాక్సుకు పైనవున్న దహనగదిలో (combustion chamber) లో పలు వరుసలలో అమర్చబడి వుండును. ఈ ట్యూబులు నిలువుగా మందంగా వున్న రెండు కార్బన్ స్టీలు పలకలకు (steel plates) కు అమర్చబడి వుండును.ట్యూబుల ముందు భాగాన ఫైరు పైపు నుండి వచ్చు వేడి ఇంధన వాయువులు సులువుగా ప్రయానించుటకు దహన గది వుండును.ట్యూబుల వెనుక వైపు నుండి వ్యర్థ ఇంధనవాయువులు స్మోక్ బాక్సుకు వెళ్లి అక్కడినుండి చిమ్నివెళ్లి దానిద్వారా వాతావరణం లోకి వెళ్ళును.బాయిలరు నుండి చిమ్నికి వెళ్ళు వేడి వాయువుల వేగాన్ని నియంత్రించుటకు స్మోక్ బాక్సుకు నియంత్రణ పలక (damper plate) అమ ర్చ బడి వుండును. దీనిని పైకి కిందికి జరపడం ద్వారా బయటకు వెళ్ళు వాయువుల వేగాన్ని నియంత్రించేందరు.
సాధారణంగా కొక్రేన్ బాయిలర్లు 4.6-6.0 మీటర్ల ఎత్తు,2.1-2.75 మీటర్ల వ్యాసం కల్గి వుండును.ఈ పరిమాణపు బాయిలరు ట్యూబుల హిటింగు సర్ఫేస్ ఏరియా (వేడి చెయ్యు ఉపరితల వైశాల్యం) 46మీటరు2 (అనగా 500-550 చదరపు అడుగులు), ఇంధనాన్ని మండించు కొలిమి/గ్రేట్ వైశాల్యం 2.2-2.5 చదరపు మీటర్లు వుండును.ఇక బాయిలరు 7 నుండి 9kg/cm2 (100 నుండి125 psi.) ప్రెసరులో స్టీమును ఉత్పత్తి చెయ్యును.
షెల్(shell)
ఇది బాయిలరు యొక్క బహ్య నిర్మాణం.ఇది నిలువుగా స్తూపాకరంగా వుండి, పై భాగాన అర్థ గోళాకారంగా వున్న స్టీలు/ఉక్కు లోహ నిర్మాణం.అధిక వత్తిడి, ఉష్ణోగ్రతను తట్టుకోనేలా, బాయిలరు తయారి చట్టం, నిబంధనలలో పేర్కొన్న ప్రకారం ప్రతేకమైన స్టీలుతో చెయ్యబడి వుండును.
గ్రేట్
ఇది సాధారణంగా కాస్ట్ ఐరన్/చే నిర్మాణమై వుండును.ఇది పొడవాటి పలు పలకలను కలగి అవి వరుసగా పేర్చబడి వుండును.పలకల మధ్య ఖాళి వుండును.ఈ ఖాళి ద్వారా ఇంధనం మండుటకు అవసరమైన గాలి సరఫరా అగును.అంతే కాదు ఇందనం కాలిన తరువాత ఏర్పడిన బూడిద ఈరంధ్రాల ద్వారా గ్రేట్ అడుగు భాగానవున్న బూడిద గుంట/యాష్ పిట్ (ash pit) లో జమ అగును.
ఫ్లూ పైపు
దహన గదిలో ఏర్పడిన వేడివాయువులు ఈ ఫ్లూపైపు భాగాన్ని చేరును. ఇక్కడి నుండి వేడివాయువులు కంబుసన్ ఛాంబరు చేరి పూర్తిగా దహనం చెంది, వేడివాయువులు ఫైరు ట్యూబుల గుండా పయనించడం వల్ల ఉష్ణసంవహనం/ఉష్ణప్రసరణ వలన ట్యుబుల వెలుపలి ఉపరితలం చుట్తు వున్న నీరు వేడెక్కును.
కంబుషన్ ఛాంబరు(combution chamber)
ఈ గదిలోనే ఇంధనం గాలితో కలిసి మండి వేడి వాయువులు ఏర్పడును. గ్రేట్ మీదినుండి వచ్చు ఇంధనవాయువులు గాలితో కలిసి పూర్తిగా మండుటకు తగినంత పరిమాణం వైశాల్యం దహన గది కల్గివుడును.
ఫైరు ట్యూబులు
ఈ ట్యూబులు ఉక్కుతో చెయ్యబడి వుండును. అధిక వత్తిడి, ఉష్ణోగ్రతను తట్టుకొనే లా, బాయిలరు తయారి చట్టం, నిబంధనలలో పేర్కొన్న ప్రకారం ప్రతేకమైన స్టీలతో చెయ్య బడి వుండును.ఫైరు ట్యూబులుగా తక్కువ కార్బన్ వున్న సిమ్ లెస్ (అతుకులేని) లేదా ERW పైపులను వాడెదరు.ఇవి పలు వరుస లుగా ఒకదాని మీద మరొక్కటి వుండేలా అమర్చబడి వుండును.ట్యూబు ప్లేట్ కు ట్యూబుల అంచులను ఎక్సు పాండింగు విధానంలో బలంగా అతికించబడి వుండును.లేదా ప్రస్తుతం చివరిట్యూబుల అంచులను ట్యూబుప్లేటుకు వెల్డింగు చేస్తున్నారు.
చిమ్నీ/పొగగొట్టం
ఉష్ణ మార్పిడి తరువాత బాయిలరు షెల్ వెనుక భాగం నుండి వెలువడు తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వేడి గాలులు (210-220°C) ఈ చిమ్నీ ద్వారా వాతావరణంలో కలియును. మాములుగా ఓడల్లో కాకుందా భూమి మీద పరిశ్రమల్లో వుండు చిమ్నీని స్టాకింగు అని కూడా అంటారు. ఇది ఉక్కుతో లేదా వెలుపల కాంక్రీట్ నిర్మాణమున్న రిఫ్రాక్టరీ ఇటుకలతో స్తూపాకారంగా కనీసం 31 మీటర్ల ( 100 అడుగుల) ఎత్తు నిర్మింపబడి ఉండును.
మ్యాన్ హోల్
ఇది బాయిలరు షెల్ పైభాగాన ఉన్న అర్థ గోళాకార భాగాన అమర్చబడి వుండును.ఇది సులభంగా మనిషి షెల్ లోపలి వెళ్ళు సైజులో వుండును.సంవత్సరాంత మరమత్తుసమయంలోఆపరేటరు లోపలికివెళ్ళి ట్యూ బులు ఎలా ఉన్నది, స్కేల్ ఏమేరకు ఉన్నది వంటి వి తనిఖి చెయ్యుటకు ఈ మ్యాన్ ఉపయోగ పడును.అలాగే బాయిలరు దిగువ భాగాన మడ్ హోల్ వుండును.దీని ద్వారా బాయిలరు అడుగున సెటిల్ అయ్యే బురద వంటి దాన్నిని తొలగించెదరు.
గ్లాసు ట్యూబువాటరు లెవల్ ఇండికేటరు గేజ్/వాటరు గేజ్
బాయిలరులో ఎప్పుడు ఫైరుట్యూబుల మట్టం దాటి నీరు వుండాలి. అప్పుడే ఎటు వంటి ప్రమాదం లేకుండా నీరు స్టీముగా ఏర్పడును. బాయిలరులో ఇంధనం వలన ఏర్పడు వేడి వాయువుల ఉష్ణోగ్రత 1000°C డిగ్రీలు దాటి వుండును.ట్యూబుల మట్టానికి దిగువన వాటరు ఉన్న చో, ఇంతటి ఉష్ణోగ్రత ఉన్న ఫ్లూగ్యాసెస్ ఫైరుట్యూబుల ద్వారా వెళ్ళునపుడు ఉష్ణ వినిమయం జరుగనందున ట్యూబుల ఉష్ణోగ్రత పెరిగి బాయిలరు ట్యూబులు పేలి పోవును.అందువలన బాయిలరు షెల్ లో నీటి మట్టం ట్యూబు బండిల్ కన్నఎక్కువ మట్టం వరకు ఉండటం అత్యంత ఆవశ్యకం.బాయిలరు షెల్ లో వాటరు ఎంత ఎత్తులో నీరు వున్నది ఈ వాటరు గేజ్ వలన తెలుస్తుంది.
ప్రెసరు గేజ్
ఈ పరికరం బాయిలరులో ఉత్పత్తి అయ్యే స్టీము ప్రెసరును చూపిస్తుంది.
సేప్టి వాల్వు
బాయిలరు షెల్ లో వర్కింగు ప్రెసరు కన్న ఎక్కువ స్టీము తయారై, ఏర్పడిన స్టీమును అదే ప్రమాణంలో వాడనప్పుడు, బాయిలరులో స్టీము పరిమాణంపెరిగి, అధిక వత్తిడి ఏర్పడి బాయిలరు షెల్ ప్రేలి పోయే ప్రమాదం ఉంది.ఈ సేఫ్టివాల్వు, బాయిలరులో పరిమితి మించి ఎక్కువ ప్రెసరులో ఏర్పడిన స్టీమును బాయిలరు బయటకు విడుదల చెయ్యును.సేఫ్టి వాల్వులు పలురకాలున్నవి.అందులో స్ప్రింగు లోడెడ్ సేఫ్టి వాల్వుఒక రకం
స్టీము స్టాప్ వాల్వు
ఇది బాయిలరులో ఉత్త్పతి అయ్యిన స్టీమును అవసరమున్న మేరకు మెయిన్ స్టీము పైపుకు వదులుటకు ఉపయోగపడును.దీనిద్వారా బాయిలరు స్టీమును వినియోగ స్థావరానికి అవసర మైనపుడు పంపుట, అక్కరలేనప్పుడుఆపుట చెయ్యుదురు.
బ్లోడౌన్ వాల్వు లేదా బ్లో ఆఫ్ కాక్
బాయిలరులోని TDS ప్రమాణాన్ని తగ్గించుటకు అధిక TDS వున్న నీటిని బయటకు వదులుటకు ఈ వాల్వువును ఉపయోగిస్తారు.ఇది రాక్ అండ్ పినియన్ రకానికిచెందిన కంట్రోల్ వాల్వు.దీనిని ఇత్తడి లేదా కాస్ట్ స్టీలుతో చెయ్యుదురు.
ఫుజిబుల్ ప్లగ్
ఈ ప్లగ్‌ను ట్యూబు ప్లేట్ పైన ట్యూబుల కన్న కొద్దిగా ఎత్తులో బిగించబడివుండును.ఇది అతితక్కువ ఉష్ణోగ్రతకు కరిగే సీసము (మూలకము) లోహంతో చెయ్యబడివుండి ఏదైనా కారణం చే ఫీడ్ పంపు పని చెయ్యక పోవడం వలన షెల్ లోనినీటి మట్టం ఫుజిబుల్ ప్లగ్ మట్టం కుకన్నతగ్గిన, ఇది కరిగిపోయి, దాని ద్వారా స్టీము, వాటరు కంబుసన్ చాంబరు, ఫైరు బాక్సు లోకి వచ్చి, ఇంధనాన్నిఆర్పి వేయును.
పనిచెయ్యు విధానం
పైరుబాక్సు లోని గ్రేట్ మీద బొగ్గును/ఇంధనాన్ని చేర్చి ఫైరుహోల్ ద్వారా మండించగా వెలువడిన ఇంధన వాయువులు ఫ్లూ పైపు ద్వారా కంబుసన్ గది చేరి అక్కడ పూర్తిగా దహనం చెంది ఏర్పడిన ఫ్లూ గ్యాసెస్ ఫైరు ట్యూబులగుండా పయనించును.ఈ సమయంలోనే ట్యూబుల గోడలద్వారా ఉష్ణతా సంవహనము (heat convection) ద్వారా వాయువుల ఉష్ణం నీటికి వ్యాప్తి చెంది నీరు వేడెక్కును.ఉష్ణం పెరిగే కొలది నీటి ఉష్ణోగ్రత మరుగు స్థానంకు చేరి నీటిఆవిరి/స్టీము ఏర్పడును.ఇంధన దహనం వలన ఏర్పడిన బూడిద గ్రేట్ కున్న రంద్రాల ద్వారా బూడిద గుంట/ యాష్ పిట్‌లో జమ అగును. జమ అయ్యిన బూడిదను సమయాను కూలంగా తొలగించెదరు. ఫైరు ట్యూబుల రెండో చివరకు చేరిన వేడివాయువులు మొదట స్మోకుబాక్కు/పొగపెట్టెకు అక్కడి నుండి బాయిలరు పొగ గొట్టానికి/చిమ్నీకి వెళ్ళును.
ఉల్లేఖనలు
వర్గం:బాయిలర్లు వర్గం:ఫైరు ట్యూబు బాయిలర్లు
తాడిమర్రి మండలం
తాడిమర్రి మండలం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని మండలం.
జనాభా గణాంకాలు
2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 	31,731 - పురుషులు 	16,259 - స్త్రీలు 	15,472, అక్షరాస్యత- మొత్తం 	49.93% - పురుషులు 	62.77% - స్త్రీలు 	36.49% పిన్ కోడ్ 	515631
డయల్ 100
కథ
పోలీస్‌ ఎమర్జెన్సీ సర్వీస్‌ సెంటర్‌లో విధులు నిర్వహిస్తున్న ఓ పోలీస్‌ అధికారికి ఒక మహిళ నుండి ఫోన్‌ కాల్‌ వస్తుంది. ఆ మహిళ ఏడుస్తూ ‘నేను చనిపోవాలనుకుంటున్నా’ అని చెబుతుంది, కానీ అందరూ అది ఫేక్‌ కాల్‌ అనుకుంటారు. ఇంతకీ ఆ మహిళ ఎవరు? ఆ పోలీస్‌ ఆఫసర్‌కూ, మహిళకూ ఉన్న సంబంధం ఏంటి ? ప్రమాదంలో పడిన తన కుటుంబాన్ని పోలీస్‌ ఆఫీసర్‌ ఎలా కాపాడుకున్నాడు? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
ప్రియా టాండన్
ప్రియా టాండన్ భారతదేశానికి చెందిన సినీ, టెలివిజన్ నటి. ఆమె లైఫ్ ఓకే ఛానల్ లో ప్రసారమైన బావ్రే షో ద్వారా టెలివిజన్ రంగంలోకి అడుగుపెట్టి 2016లో హిందీ సినిమా మోహ్ మాయా మనీ సినిమా ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది.
వివాహం
రుద్ర 2015 డిసెంబర్ 5న దర్శకుడు రుద్ర ఆనంద్‌ని వివాహం చేసుకుంది.
మెట్‌పల్లి పురపాలక సంఘం
మెట్‌పల్లి పురపాలక సంఘం, తెలంగాణ రాష్ట్రం, జగిత్యాల జిల్లా, మెట్‌పల్లి మండలానికి చెందిన పట్టణం. మేజర్ గ్రామపంచాయతీగా ఉన్న మెట్‌పల్లిని 2004లో పురపాలక సంఘంగా హోదా పెంచబడింది. 2014 మార్చి నాటికి ఈ పురపాలక సంఘం పరిధిలో 24 వార్డులు, 37174 ఓటర్లు ఉన్నారు.మెట్‌పల్లిని ది.11.10.2016 నుండి రెవెన్యూ డివిజను కేంద్రంగా మార్చుతూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.
2014 ఎన్నికలు
2010 సెప్టెంబరు నుంచి ప్రత్యేక అధికారుల పాలనలో ఉన్న పురపాలక సంఘానికి 2014, మార్చి 30న ఎన్నికలు జరిగాయి. ఈ ఎన్నికల్లో చైర్‌పర్సన్ స్థానాన్ని జనరల్ (మహిళ) కు కేటాయించారు.
2005 ఎన్నికలు
2004లో ఏర్పడిన మెట్‌పల్లి పురపాలక సంఘానికి తొలిసారిగా 2005లో ఎన్నికలు నిర్వహించారు. 2005 నుంచి 2010 వరకు ఐదేళ్ళ కాలంలో ముగ్గురు మహిళలు చైర్‌పర్సన్ పదవిని నిర్వహించారు. 2005లో చైర్‌పర్సన్ స్థానాన్ని బిసి (మహిళ) కు కేటాయించగా ఎర్రోల్ల నర్సు, ధర్మపురి నాగరాణి, సుశీల చైర్‌పర్సన్ పదవిని నిర్వహించారు.
2020 ఎన్నికలు
ఛైర్ పర్సన్ గా రాణవేని సుజాత, వైస్ చైర్మన్ గా బోయినపల్లి చంద్రశేఖర్ రావు ఎన్నికయ్యారు.
వెలుపలి లింకులు
వర్గం:తెలంగాణ పురపాలక సంఘాలు వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా పురపాలక సంఘాలు
అగ్ని (సినిమా)
పాటలు
ఈ సినిమాకు సంగీతాన్ని హంసలేఖ అందించింది. ఈ పాటలు లియో మ్యూజిక్ కంపెనీ విడుదల చేసింది.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:అక్కినేని నాగార్జున సినిమాలు వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు వర్గం:అల్లు రామలింగయ్య నటించిన చిత్రాలు వర్గం:సత్యనారాయణ నటించిన చిత్రాలు వర్గం:రావు గోపాలరావు నటించిన చిత్రాలు వర్గం:కల్పనా రాయ్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:రాళ్ళపల్లి నటించిన సినిమాలు
షాహిపూర్ (తాండూరు)
షాహిపూర్, తెలంగాణ రాష్ట్రం, వికారాబాదు జిల్లా, తాండూరు మండలంలోని గ్రామం. 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత రంగారెడ్డి జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
భౌగోళికం
షాహిపూర్ 17.25722°N, 77.59472°W అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది.
తాగు నీరు
ఈ గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపులు, బోరుబావుల ద్వారా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 24 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 24 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
ఉత్పత్తి
గ్రామంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
వరి, మొక్కజొన్న, చెరకు, కంది, ప్రత్తి
రవాణా
ఇక్కడికి సమీపంలోని వికారాబాదు, తాండూరులలో రైల్వేస్టేషన్లు ఉన్నాయి. రోడ్డు కనెక్టివిటీ కూడా ఉంది.
దుంప
దుంపలు ఒక విధమైన మొక్కలలోని కాండం లేదా వేరు రూపాంతరము. వీనిని ఆహార పదార్ధాలుగా ఉపయోగిస్తారు.
బంగాళాదుంప, కారట్, చిలగడ, పెండలము, చేమ, బీటుదుంప, ముల్లంగి మొదలైనవి వీనికి ఉదాహరణ.
వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
సంచలనం (2000 సినిమా)
సంచలనం 2000 మార్చి 10న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. రవీంద్ర ఆర్ట్స్ బ్యానర్ కింద ఎస్.టి.రెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు తమ్మారెడ్డి భరధ్వాజ దర్శకత్వం వహించాడు. ప్రకాష్ రాజ్, రోజా ప్రధాన తారాగణంగా నటించగా విద్యాసాగర్ సంగీతాన్నందించాడు.
నెట్‌వర్క్ లేయర్
thumb|ఫిజికల్ లేయర్ కంప్యూటర్ నెట్వర్కింగ్ కి సంబంధించిన ఓ.ఎస్.ఐ నమూనాలో ఉన్న ఏడు లేయర్లలో నెట్‌వర్క్ లేయర్ మూడవది. పాకెట్లని రౌటింగ్ చేయడం నెట్వర్క్ లేయర్ యొక్క బాధ్యత. అంతేగాక మధ్యస్త రౌటర్ల (intermediate routers) ద్వారా కూడా ఇది రౌటింగ్ నిర్వహిస్తుంది. నెట్వర్క్ లేయర్ యొక్క విధులలో కొన్ని: కంప్యూటర్ నెట్వర్కింగ్ కి సంబంధించిన ఓ.ఎస్.ఐ నమూనాలో ఉన్న ఏడు లేయర్లలో నెట్‌వర్క్ లేయర్ మూడవది. పాకెట్లని రౌటింగ్ చేయడం నెట్వర్క్ లేయర్ యొక్క బాధ్యత. అంతేగాక మధ్యస్త రౌటర్ల (intermediate routers) ద్వారా కూడా ఇది రౌటింగ్ నిర్వహిస్తుంది. నెట్వర్క్ లేయర్ యొక్క విధులలో కొన్ని:
763
763 గ్రెగోరియన్‌ కాలెండరు సాధారణ సంవత్సరం.
జననాలు
కుడి|frame|పర్షియా చిత్రము, హారూన్ అల్-రషీద్
మూలాలు
* *
యోగాలు(జ్యోతిష్యం)
జ్యోతిష్యశాస్త్రంలో అనేక యోగాలు సూచింప బడ్డాయి. రాశి, అంశ చక్రాలలో ఉన్న గ్రహస్థానలను పరిశీలిస్తూ ఈయోగాలు ఉంటాయి. యోగాలను అనుసరించి ఫలితాలు ఉంటాయి.
రవి సంబంధిత యోగాలు
జ్యోతిష్యంలో సూర్యుని రవి అంటారు అలా సూర్యునికి సంబంధించిన యోగాలు ఇక్కడ సూచించ బడ్డాయి.
1. బుధాదిత్య యోగం : రవి బుధుడు ఏ రాశిలో ఉన్నా దానిని బుధాదిత్య యోగం అంటారు.
2. శుభవేశి యోగం : రవికి 2వ స్థానంలో శుభగ్రహాలు ఉంటే శుభవేశి యోగం అంటారు.
3. శుభవాశి యోగం : రవికి 12వ స్థానంలో శుభగ్రహాలు శుభవాశి యోగం అంటారు.
4. ఉభయరాశి యోగం : 2, 12 స్థానాలలో శుభగ్రహాలు ఉంటే ఉభయరాశి యోగం అంటారు.
చంద్రుడు సంబంధిత యోగాలు
5. చంద్రమంగళ యోగం : చంద్రుడు, కుజుడు ఒకే స్థానంలో ఉన్నా నేక చంద్రునికి కేంద్రంలో అంటే 1, 4, 7, 10 స్థానాలలోఉంటే చంద్రమంగళ యోగం అంటారు.
6. వసుమతి లేక లక్ష్మి యోగం : చంద్రునికి ఉపజయ స్థానాలయిన 3, 6, 10, 11 స్థానాలలో బుధుడు, శుక్రుడు, గురువు ఉంటే వసుమతి లేక లక్ష్మి యోగం అంటారు.
7. గజ కేసరి యోగం : చంద్రునికి కేంద్రంలో గురువు ఉంటే గజ కేసరి యోగం అంటారు.
9:శునభా యోగం : చంద్రునికి 2లో రాహువు, కేతువు మనహా మీలిన గ్రహాలు ఉంటే అనపా యోగం అంటారు.
10. కేమాధ్రుమ యోగం : చంద్రునికి 2, 12 స్థానాలలో ఏగ్రహాలు లేకుంటే అనపా యోగం అంటారు. 12 అది యోగం  చంద్రుడికి 6, 7, 8 స్థానాలలో శుభగ్రహాలు ఉంటే అది యోగం అంటారు. 13. శకట యోగం  : చంద్రుడు ఉచ్ఛస్థితిలో వృషభములో ఉన్న ఎదల ఈ యోగము భంగము ఔతుంది. చంద్రుడు స్వరాశి అయిన కతకములో ఉన్న ఈ యోగము భంగము ఔతుంది. రాహువు చంద్రుడితో కలసి ఉన్న ఈ యోగము భమ్గము ఔతుంది. రాహువు దృష్టి గురువు మీద ఉన్నప్పుడు ఈ యోగము భంగము ఔతుంది.
14. తృతురా యోగం  చంద్రునికి 2, 12 స్థానాలలో రాహువు, కేతువు కాక మిగిలిన ఏ గ్రహాలు ఉన్నా తృతురా యోగం అంటారు.
రాజయోగం
1. విపరీత రాజయోగం  6వ స్థానాధిపతి 8, 12 స్థానాలలో ఉన్నా, 8వ స్థానాధిపతి 6వ, 12వ స్థానాలలో ఉన్నా, 12వ స్థానాధిపతి 6వ, 8వ స్థానాలలో ఉన్నా విపరీత రాజయోగం అంటారు. గ్రహాలు మిత్ర, ఉచ్చ, రాజ్య స్థానాలలో ఉంటే చక్కని ఫలితం. సంపన్నుదౌతాడు.
గ్రహ ఉచ్చం యోగం
1.ఋశక యోగం  కుజుడు ఉచ్చం అంటే మకర రాశి, లేక రాజ్యం అంటే మేషరాశి, వృశ్చికరాశి లలో ఉండి అవి కేంద్రం అనబడే 1,4,7,10 స్థానాలైతే ఋశక యోగం అంటారు. 2.భద్రక యోగం  బుధుడు ఉచ్చం అంటే కన్యారాశి, రాజ్యం అంటే కన్య, మిధిన రాశులులలో ఉండి కేంద్రం అనబడే 1, 4, 7, 10 స్థానాలలో ఉంటే భద్రక యోగం అంటారు. 3.హంస యోగం  గురువు ఉచ్చం అంటే కటకరాశి,రాజ్యం అంటే ధనసురాశి, మీన రాశులులలో ఉండి కేంద్రం అనబడే 1, 4, 7, 10 స్థానాలలో ఉంటే హంస యోగం అంటారు. 4.మాళవ యోగం  శుకృడు ఉచ్చం అంటే మీనరాశి, రాజ్యం అంటే వృషభరాశి, తులరాశి లలో ఉండి కేంద్రం అనబడే 1, 4, 7, 10 స్థానాలలో ఉంటే మాళవ యోగం అంటారు. 5.ససక యోగం  శని ఉచ్చం అంటే తులారాశి, రాజ్యం అంటే మకరరాశి, కుంభరాశి లలో ఉంటే ససక యోగం అంటారు.
నాభాస యోగాలు
నాభాసయోగాలు ముప్పై రెండు. అవి వరుసగా నౌకా, ఛత్ర, కూట, కార్ముక, శృంగాటక, వజ్ర, దామపాళ, వీణ, పద్మ, ముసల, వాసి, హల, శర, సముద్ర, చక్ర, మాల, సర్ప, అర్ధేందు, యవ, కేదార, గద, విహగ, యూప, యుగ, శకట, శూల, దండ, రజ్జు, శక్తి, సల, గోళములు. జాతక చ్రములు అన్ని ఈ యోగాలలో ఎదోఒక యోగంలో ఇమిడి ఉంటుంది. నాభాస యోగములు సంఖ్యా యోగము, దళ యోగము, ఆకృతి యోగములని మూడు విధములు.
పంచ మహాపురుష యోగాలు
లగ్నము నుండిగాని రాశి లేక చంద్రలగ్నము నుండిగాని కుజ, బుధ, గురు, శుక్ర, శనులు కేంద్రములందు ఉంది అవి ఆగ్రహములకు ఉచ్ఛ లేక స్వ స్థానములైన వరుసగా రుచక, భద్రక, హంసక, మాళవ శశ యోగము అంటారు. గ్రహములు షడ్వర్గాది బల సంపన్నులై ఉండ వలెను. ఒక యోగము కలిగిన అదృషతవంతుడు రెండు యోగములు ఉన్న రాజసమానుడు మూడు యోగములు కలిగిన రాజు నాలుగు యోగములు కలిగిన చక్రవర్తి ఐదు యొగములు కలిగిన నృపేమ్ద్రుడు ఔఆడు.
బయటి లింకులు
వర్గం:జ్యోతిష శాస్త్రం
మూసీ ప్రాజెక్టు
వర్గం:నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు
రామాయపట్టణం
రామాయపట్టణం, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, గుడ్లూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
సాక్షి గులాటి
సాక్షి గులాటి భారతీయ సినిమా నటి, మోడల్. 2008లో రామ్ గోపాల్ వర్మ దర్శకత్వం వహించిన కాంట్రాక్ట్ అనే హిందీ సినిమా ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది.
సినిమారంగం
2007లో ఫెమినా మిస్ ఇండియా పోటీలో ద్వితీయ స్థానంలో నిలిచింది. కాంట్రాక్ట్ (2008), ది ఫిల్మ్ ఎమోషనల్ అత్యాచార్ (2010), కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం, అప్పల్రాజు (2011), చిత్రాంగద (2017) వంటి చిత్రాలలో నటించింది.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:1983 జననాలు వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ మహిళలు వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు
ది సైక్లిస్ట్ (సినిమా)
ది సైక్లిస్ట్ 1987లో విడుదలైన ఇరాన్ చలనచిత్రం. మొహ్సెన్ మఖల్బఫ్ రచన, దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలోని నసీమ్ పాత్రలో మోహారాం జాయనల్జడే నటించాడు. 1991లో ఈ చిత్రం హవాయి ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ లో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా అవార్డును గెలుచుకుంది.
కథ
అఫ్గనిస్తాన్ నుండి ఇరాన్ కు వలసవచ్చిన ఒక వ్యక్తి అనారోగ్యంతో ఉన్న తన భార్యను కాపాడుకోవడంకోసం సైక్లిస్ట్ గా మారే నేపథ్యంలో ఈ చిత్ర కథ ఉంటుంది.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:1987 సినిమాలు వర్గం:ఇరాన్ సినిమాలు వర్గం:సినిమాలు
వంతల రాజేశ్వరి
వంతల రాజేశ్వరి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకురాలు మాజీ ఎమ్మెల్యే. ఆమె 2014లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో రంపచోడవరం నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచింది.
జననం, విద్యాభాస్యం
వంతల రాజేశ్వరి 1981లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, రంపచోడవరం ,  అడ్డతీగల మండలం , దాకోడు గ్రామంలో జన్మించింది. ఆమె ఏడవ తరగతి వరకు చదువుకుంది.
రాజకీయ జీవితం
వంతల రాజేశ్వరి రాజకీయ నేపథ్యం ఉన్న కుటుంబ నుండి రాజకీయాల్లోకి వచ్చింది. ఆమె తండ్రి కొండబాబు 1987లో కాంగ్రెస్ పార్టీ అడ్డతీగల మండల ఉపాధ్యక్షుడిగా, 1989లో అడ్డతీగల ఎంపీపీగా పని చేశాడు. రాజేశ్వరి 2006లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటీ చేసి అడ్డతీగల ఎంపీపీగా పని చేసింది. 2014లో రంపచోడవరం ఎస్టీ రిజర్వ్డ్ నియోజకవర్గంగా మారడంతో ఆమె వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ లో చేరి, వైఎస్సార్సీపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్ధి సీతంశెట్టి వెంకటేశ్వరరావు పై 8222 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికైయింది.ఆమె 4 నవంబర్ 2017లో వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరింది.
మూలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు
ఆర్. వేల్‌రాజ్
రాజమణి వేల్‌రాజ్ భారతదేశానికి చెందిన సినిమాటోగ్రాఫర్, దర్శకుడు, రచయిత.
మారిష
1.మారిష ప్రచేతసుల భార్య. కండుఁడు అను ఒక మహర్షికి ప్రమ్లోచ అను అప్సరస యందు పుట్టిన కన్య. తొల్లి కండుఁడు అను ఒక ఋషి తపము చేయుచు ఉండఁగా దేవేంద్రుఁడు దానికి విఘ్నము కావించుటకయి ప్రమ్లోచ అను అప్సరసను పంపెను. దానిని చూచి ఆఋషి చిత్తచాంచల్యము చెంది అనేకసంవత్సరములు దానితోకూడి ఉండి పిదప ఒకనాడు తెలివిఒంది దానిని కోపదృష్టితో చూచుచు విడనాడెను. అపుడు అది కడుభీతిచెంది ఆ మహర్షిచే తనకు కలిగిన గర్భముచెడి స్వేదరూపముగ శరీరమునుండి బయటవెడలఁగా ఆస్వేదమును ప్రమ్లోచ వృక్షపల్లవముల చేత తుడిచెను. ఆవృక్షపల్లవములను అంటిన స్వేదబిందువులను ఎల్లను వాయువు ఒక్కటిగ కూర్చి ఒక స్త్రీరూపపిండమునుగా చేసెను. దానిని చంద్రుఁడు తన కిరణముల చల్లదనముచేత పెంచెను. అట్లు జనియించి పెరిగిన ఈకన్యకను వాయువును, చంద్రుఁడును తండ్రులు అయిరి అనియు చెప్పుదురు.
ఆర్. వేల్‌రాజ్
బయటి లింకులు
వర్గం:1969 జననాలు వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు
మారిష
మూలాలు
https://web.archive.org/web/20140209111013/http://www.andhrabharati.com/dictionary/
వర్గం:పురాణ పాత్రలు
జక్కంపూడి మునిరత్నం
బాల్యం, విద్యాభ్యాసం
మునిరత్నం తమిళనాడు తిరువళ్ళూరు జిల్లా, తిరుత్తణి తాలూకా కావేరీ రాజపురం గ్రామంలో నరసమ్మ, మునస్వామి దంపతులకు జనవరి 14, 1948 తేదీన జన్మించాడు. ఈ గ్రామం ఉమ్మడి మదరాసు రాష్ట్రం నుండి ఆంధ్రరాష్ట్రం విడిపోయిన తర్వాత 1960లో పటాస్కర్ తీర్మానం ప్రకారం తమిళనాడులో చేర్చబడింది. ఇక్కడ అన్నీ తెలుగు కుటుంబాలే నివసించేవి.ఆనాడు తమిళనాడు,పాండిచేరీ లలో కలిపేసిన చెన్నపట్టణం,హోసూరు, దేవనపల్లి,కృష్ణగిరి,డెంకణికోట. కోయంబత్తూరు,కంచి, మధురై,యానాం...మొదలైనవి తెలుగు ప్రాంతాలే.
ఇతడు కావేరీ రాజపురంలో 8వ తరగతి వరకు చదివాడు.తరువాత 1972లో తిరుపతిలోని సంగీత నృత్య కళాశాలలో చేరి గాత్రము, మృదంగం నేర్చుకున్నాడు. 1973లో ప్రైవేటుగా మెట్రిక్యులేట్, ఇంటర్‌మీడియట్ చదివాడు. తరువాత వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం నుండి బి.ఎ., ఎం.ఎ., చదివాడు. 1986లో "అన్నమయ్య అళ్వారులు - తులనాత్మక పరిశీలన" అనే అంశంపై జాస్తి సూర్యనారాయణ పర్యవేక్షణ క్రింద పరిశోధించి పి.హెచ్.డి. సంపాదించాడు. ఇతడికి తెలుగు భాష మాత్రమే కాక తమిళ, హిందీ, సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు భాషలలో ప్రవేశం ఉంది.
మచిలీపట్నం కలంకారీ
మచిలీపట్నం కలంకారీ (Machilipatnam Kalamkari) అనేది వెజిటబుల్ డైస్ (కూరగాయల అద్దకం) తో కూడుకొనిఉన్న అచ్చులతో బట్టలపై వేసే వివిధ చిత్రాలతో కూడినది. ఇది భారతదేశం లోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన మచిలీపట్నంలో ప్రసిద్ధి చెందిన కలంకారీ పరిశ్రమ. అచట దక్షిణ భారతదేశంలో గల ముస్లిం రాజవంశీయుల గోడలపై ఉన్న వివిధ చిత్రాల అలంకరణలను ఉపయోగిస్తారు.
చరిత్ర
ఈ కలంకారీ పరిశ్రమ కృష్ణా జిల్లా లోని మచిలీపట్నం దగ్గరలో గల పెడన గ్రామంలో అభివృద్ధి చెందింది. పలు పౌరాణిక దృశ్యాలను, పూలతీగాలను, అమ్మాయిల నృత్య భంగిమలను డిజైన్లగా చిత్రీకరించి ఆనంతరం వెజిటబుల్ డైస్ తో రంగులు అద్దుతారు. 15వ శతాబ్దంలో మొదలైన రంగుల అద్దకం ఆంగ్లేయుల పాలనా కాలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి మార్కెట్‌ను ప్రభావితం చేసింది. ఇప్పటికీ లండన్‌లోని విక్టోరియా మ్యూజియంలో అలనాటి కలంకారీ వస్త్రాలు ప్రధాన ఆకర్షణ నిలుస్తున్నాయి. దీనికి కారణం కలంకారీకి వినియోగిస్తున్న సహజ రంగులు. బ్రిటిష్‌ కాలంలో మచిలీపట్నంలోనే కలంకారీ పరిశ్రమలు ఉండేవి. తరువాతి కాలంలో బ్రిటిష్‌వారి విధానాలతో మూతపడ్డాయి. స్వాతంత్య్రం అనంతరం కమలాభాయ్‌ ఛటోపాధ్యాయ కేంద్ర మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో మళ్లీ పునరుత్తేజాన్ని నింపారు. అయితే అప్పటికే ఈ పరిశ్రమ మచిలీపట్నం నుంచి పక్కనే ఉన్న పెడనకు వెళ్లిపోయింది. అయినప్పటికీ మచిలీపట్నం కలంకారీగానే పేటెంట్‌ పొందడంతోపాటు విదేశాల్లోనూ పేరు పొందింది. కృష్ణా జిల్లా మచిలీపట్నం, పెడన, గూడూరు మండలాల్లో దాదాపు 10వేల మంది ఈ వృత్తిని కొనసాగిస్తున్నారు. ఐరోపా‌ దేశాలతోపాటు ఆస్ట్రేలియా ఖండాల్లోనూ ఈ దుస్తులకు డిమాండ్‌ ఉంది.
కలంకారీ విధానం
మచిలీపట్నం కలంకారీ కళలో అచ్చు వేయవలసిన అద్దకం మూసలను పెద్ద చెక్కముక్కలతో తయారుచేస్తారు. దీనిని కూరగాయలతో తయారుచేసిన సహజ రంగులను ఉపయోగించి చీరలు, యితర దుస్తులపై అద్దకం రంగులను వేస్తారు. ఈ చిత్రాలలో పురాణాలలో కథలు, పాత్రల గూర్చి చిత్రిస్తారు. ఒక డిసైన్ చేయడానికి అనేక రోజులు పడుతుంది. అద్దకం, చేతితో అచ్చు వేయడం అనే ప్రక్రియలో చాలా విస్తృతమైనది. పూర్తిగా ఒక వస్త్రంపై కలంకారీ చేయడానికి అనేక దశలు ఉంటాయి. అనెక రకాల పైంటింగ్ స్టైల్ కన్నా కలంకారీ కళతో కూడిన వస్త్రానికి మంచి డిమాండ్ ఉంటుంది. వస్త్రం యొక్క నాణ్యత బట్టి దానిపై వేయవలసిన రంగులు కూడా వివిధరకాలుగా మారుస్తారు. ప్రతి దశలోనూ దానికి పట్టి ఉంచే రంగులను శుభ్రం చేసి దానిపై పట్టేటట్లు జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. ఈ కలంకారీ కళకు హానిచేయని, సహజసిద్ధమైన రంగులను వాడుతారు. ముఖ్యంగా నాలుగు రంగులను వాడుతారు. ఎరుపు రంగును భారతీయ మేడర్ చెట్టు వేరు నుండి తీస్తారు. పసుపు రంగును దానిమ్మ గింజల నుండి లేదా మామిడిచెట్టు బెరడు నుండి తీస్తారు. నీలం రంగును ఇండిగో (నీలిమందు చెట్టు) నుండి, నలుపు రంగును మైరోబాలన్ పండు నుండి తీస్తారు. రసాయనిక అద్దకం రంగులను ఉపయోగించరు.
నాణ్యత పెంపు
కలంకారీకి ప్రపంచ వ్యాప్తంగా డిమాండ్ ఉండటంతో ఈ రంగంలో పెట్టుబడి పెట్టేందుకు కార్పొరేట్ సంస్థలు ముందుకొస్తున్నాయి. ఇప్పటి వరకు సహజసిద్ధమైన రంగులతో లినెన్ వస్త్రంపై చెక్క అచ్చుల (బ్లాక్స్) అద్దకంతో డిజైన్లు ముద్రించేవారు. కోల్‌కతాకు చెందిన ఆదిత్య బిర్లా నువో లిమిటెడ్ గ్రూపులోని జయశ్రీ టెక్స్‌టైల్స్ (జేఎస్టీ) కలంకారీ వస్త్రాలను మరింత నాణ్యతతో వేగంగా తయారు చేసే అంశంపై దృష్టి కేంద్రీకరించింది.
జాగ్రఫికల్ ఇండికేషన్ రిజిస్ట్రీ
పెడన గ్రామంలో గల వెజిటబుల్ డై హాండ్ బ్లాక్ కలంకారీ ప్రింటర్స్ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్ సభ్యులు చెన్నై నుండి కలంకారీ పరిశ్రమకు "జాగ్రఫికల్ ఇండికేషన్ రిజిస్ట్రీ" (GIR) ను పొందారు. దీని ఫలితంగా "మచిలీపట్నం కలంకారీ" గుర్తింపు పొందింది. ఈ పెడన గ్రామం మచిలీపట్నంకి 15 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
ఈ రిజిస్ట్రీ విధానం ప్రకారం ఈ ప్రాంత కలంకారీ పరిశ్రమకు ఒక వాడుకరి సఖ్య AU/396/GI/19/12 నమోదైనది. దీని ప్రకారం మచిలీపట్నం కలంకారీ అనేది ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఒకే ఒకటి. ఇది కృష్ణా జిల్లా లోని పెడన పట్టణం, మచిలీపట్నం, పోలవరం, కప్పలదొడ్డి లలో మాత్రమే విస్తరించి ఉంది.
ఇతర లింకులు
వర్గం:మచిలీపట్నం వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సంస్కృతి వర్గం:భారతీయ హస్తకళలు
ద్రవ ఆక్సిజన్
ద్రవ ఆక్సిజన్ (liquid oxygen - లిక్విడ్ ఆక్సిజన్ - సంక్షిప్తంగా - LOx, LOX లేదా Lox) అనేది ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు, జలాంతర్గామి, వాయు పరిశ్రమలలో వాడే ఆక్సీకరణి. మౌలిక ఆక్సిజన్ యొక్క భౌతిక రూపాలలో ఒకటి. దీనిని రాబర్ట్ హెచ్. గొడ్దార్డ్ 1926 లో కనుగొన్న మొట్టమొదటి ద్రవ-ఇంధన రాకెట్‌లో ఆక్సిడైజర్‌గా ఉపయోగించారు, ఇది ఇప్పటి వరకు కొనసాగుతోంది.
భౌతిక ధర్మాలు
ద్రవ ఆక్సిజన్ లేత నీలం రంగును కలిగి ఉంటుంది. ఇది పారా అయస్కాంత పదార్థం: ఇది శక్తివంతమైన గుర్రపునాడా అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య తేలియాడుతుంది. ద్రవ ఆక్సిజన్ సాంద్రత 1.141 g/cm3 (1.141 kg/L or 1141 kg/m3), ఇది నీటి సాంద్రత కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ. 101.325 kPa (760 mmHg) వద్ద దీని ఘనీభవన ఉష్ణోగ్రత 54.36 K, మరుగు ఉష్ణోగ్రత 90.19 K ఉంటుంది. ద్రవ ఆక్సిజన్ 1 ప్రామాణిక వాతావరణం (100 kPa), 20 °C వద్ద 1: 861 యొక్క విస్తరణ నిష్పత్తిని కలిగి ఉంది. ఈ కారణంగా ఇది కొన్ని వాణిజ్య, సైనిక విమానాలలో ఆక్సిజన్‌ను శ్వాసించే రవాణా వనరుగా ఉపయోగిస్తారు. దాని క్రయోజెనిక్ స్వభావం కారణంగా, ద్రవ ఆక్సిజన్ అది తాకిన పదార్థాలు చాలా పెళుసుగా మారతాయి. ద్రవ ఆక్సిజన్ కూడా చాలా శక్తివంతమైన ఆక్సీకరణ కారకం: సేంద్రీయ పదార్థాలు ద్రవ ఆక్సిజన్‌లో వేగంగా, శక్తివంతంగా దహనం చెందుతాయి. ఇంకా, ద్రవ ఆక్సిజన్‌లో ముంచినట్లయితే, బొగ్గు బ్రికెట్స్, కార్బన్ బ్లాక్ మొదలైన కొన్ని పదార్థాలు మంటలు, స్పార్క్‌లు వంటి జ్వలన మూలాల నుండి అనూహ్యంగా పేలిపోతాయి. తారుతో సహా పెట్రోకెమికల్స్ తరచుగా ఈ ప్రవర్తనను ప్రదర్శిస్తాయి.
టెట్రాక్సిజన్ అణువు (O4) ను 1924 లో గిల్బర్ట్ ఎన్. లూయిస్ మొదట ఊహించాడు. క్యూరీ నియమాన్ని ద్రవ ఆక్సిజన్ ఎందుకు ధిక్కరించిందో వివరించడానికి దీనిని ప్రతిపాదించాడు. ఆధునిక కంప్యూటర్ అనుకరణలు ద్రవ ఆక్సిజన్‌లో స్థిరమైన O4 అణువులు లేనప్పటికీ, O2 అణువులు జతలలో వ్యతిరేక సమాంతర స్పిన్‌లను కలిగి ఉంటాయి. అవి అస్థిరమైన O4 యూనిట్లను ఏర్పరుస్తాయి.
మరుగు స్థానం ఆక్సిజన్ −183 °C (90 K) కన్నా ద్రవ నత్రజని −196 °C (77 K) కి తక్కువగా ఉంటుంది. ద్రవ నత్రజని కలిగిన నాళాలు గాలి నుండి ఆక్సిజన్‌ను ఘనీభవిస్తాయి: అటువంటి పాత్ర నుండి ఎక్కువ నత్రజని ఆవిరైనప్పుడు ద్రవ ఆక్సిజన్ మిగిలినది సేంద్రీయ పదార్థంతో ఎక్కువగా స్పందించే ప్రమాదం ఉంది. దీనికి విరుద్ధంగా, ద్రవ నత్రజని లేదా ద్రవ గాలిని బహిరంగ ప్రదేశంలో నిలబడనివ్వడం ద్వారా ఆక్సిజన్ సమృద్ధిగా ఉంటుంది; వాతావరణ ఆక్సిజన్ దానిలో కరిగిపోతుంది, అయితే నత్రజని ప్రాధాన్యంగా ఆవిరైపోతుంది.
ద్రవ ఆక్సిజన్ సాధారణ పీడన మరిగే సమయంలో తలతన్యత 13.2 డైనాలు / సెం.మీ.
ఉపయోగాలు
వాణిజ్యంలో, ద్రవ ఆక్సిజన్ ఒక పారిశ్రామిక వాయువుగా వర్గీకరించబడింది. పారిశ్రామిక, వైద్య ప్రయోజనాల కోసం విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. క్రయోజెనిక్ ఎయిర్ సెపరేషన్ ప్లాంట్‌లో పాక్షిక స్వేదనం ద్వారా గాలిలో సహజంగా లభించే ఆక్సిజన్ నుండి ద్రవ ఆక్సిజన్ లభిస్తుంది.
ద్రవ ఆక్సిజన్ వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను వైమానిక దళాలు చాలాకాలంగా గుర్తించాయి, ఇవి ఆక్సిడైజర్‌గా, ఆసుపత్రులలో, అధిక ఎత్తులో ఉన్న విమాన విమానాలలో శ్వాస తీసుకోవటానికి వాయువుగా గుర్తించారు. 1985 లో, USAF అన్ని ప్రధాన వినియోగ స్థావరాల వద్ద తన సొంత ఆక్సిజన్-ఉత్పత్తి సౌకర్యాలను నిర్మించే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.
మూలాలు
వర్గం:ఆక్సిజన్
ఆలోకనం
ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రభావం వల్ల తెలుగు సాహిత్యంలో ఎన్నో కొత్త పుస్తకాలు పురుడు పోసుకున్నాయి. మాస పత్రికలు రంగులు మార్చుకుని, పేజీలు పెంచుకుని నిత్యంకంటే కొత్తగా సాహిత్యం, భాష మూలలను వెలికితీసి ప్రత్యేక సంచికలుగా పరఢవిల్లాయి.వీటిలో తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి సహాయం పొందినవి కొన్ని. అందులో ఒకటి ‘మూసీ’ మాస పత్రిక. ఈ పత్రిక ‘ఆలోకనం’ (31 జిల్లాల సాహిత్యం, చరిత్ర, సంస్కృతీ సమాహారం) పేరుతో బృహత్‌ గ్రంథాన్ని వెలువరించింది.
పుస్తకంలోని విషయం
ఇన్ని రోజులు తెలంగాణ చరిత్ర, సంస్కృతి, సాహిత్యాలకు రావలసిన గుర్తింపు రాని విషయం మనకు తెలిసిందే. రాష్ట్రం సాధించుకున్నాక మూలాలను తవ్వుతూపోతే చరిత్ర, సాహిత్యాలకు సంబంధించిన కొత్తవిషయాలు ఎన్ని బయల్పడుతున్నాయో. వీటన్నిటిని గ్రంథరూపంలో భద్రపరచుకోడానికి ఎవరో సాహసం చేస్తే తప్ప సాధ్యంకాదు. ఈ పనిని మూసీ ప్రారంభించింది. ప్రతి జిల్లా నుండి ఒక రచయితను ఎంచుకుని ‘ఆలోకనం’కోసం అన్ని అంశాలతో కూడిన ఒక వ్యాసాన్ని రాయించింది. ఆ 31 వ్యాసాల సమాహారమే ఈ గ్రంథం. ఇందులో అన్ని జిల్లాలకు ‘ఈ పేరెందుకు?’తో మొదలుపెట్టి జిల్లా పరిధి, వనరులు, నేలలు, అడవులు, నదులు, ప్రాజెక్టులు, జనాభా, అక్షరాస్యత, జిల్లా చరిత్ర, సంస్కృతి, ఆచారాలు, పండగలు, కళలు, జాతరలు, సాహిత్యం, సాహిత్య సంస్థలు, దర్శణీయ ప్రదేశాలు, ముఖ్య దేవాలయాలు మొదలైన అంశాలను సమకూర్చి ఒక గ్రంథంగా వెలువరించింది. ఈ పుస్తకం పుటలు తిప్పితే తెలంగాణ ఇంతమంది రచయితలకు, కవులకు, కళాకారులకు, చారిత్రక ప్రదేశాలకు, కట్టడాలకు ఆలవాలమా? అని ఆశ్చర్యపోనివారుండరు. ఇంకా సంపాదకుల ముందుమాట ప్రకారం ”జిల్లాల సర్వస్వాలు తయారు చేయడానికి ముందుగా అక్కడ మనకు లభించే సమాచారాన్ని గమనించాలంటే ఒక ముందు చూపు అవసరంగా భావించి తలపెట్టిన గ్రంథము మాత్రమే…” అని రాసారు. అంటే ఇవి పూర్తి సమగ్రమని కాదు. కాని ఈ వ్యాసాల ఆధారంగా ఆయా వ్యాసరచయితల సహాయాలతో 31 జిల్లాల సర్వస్వాలకు, సాహిత్య సంచికలకు శ్రీకారం చుట్టినట్లు ఈ మాటల వల్ల తెలుస్తుంది. ఈ ‘మూసీ’ మానపత్రిక వ్యవస్థాపకులు బి.ఎన్‌.శాస్త్రి మహబూబ్‌నగర్‌, నల్గొండ, ఆదిలాబాద్‌ వంటి జిల్లాల సర్వస్వాలు తీసిన పరిశోధకులు. వారి బాటలోనే అన్ని జిల్లాల సర్వస్వాలు తీయడానికి అడుగులు వేయబోతున్నందుకు సంతోషం.
ఈ గ్రంథం అంతా ఏకరూపతను సంతరించుకుంది. ఏ జిల్లా వ్యాసాన్ని తీసినా ఒకే రూపంగా కనిపిస్తుంది. రచయితలు అందరు ఒకే విధంగా రాయడం అనేది అసాధ్యం. అంటే సంపాదకుల శ్రమ స్పష్టంగా వ్యక్తమౌతుంది. ప్రతి జిల్లాకు మ్యాపు, చారిత్రక ప్రదేశాలు, దేవాలయాలు, కొంతమంది వ్యక్తుల చిత్రాలు రంగుల కాగితాలతో వేయడం వల్ల ‘ఆలోకనం’ చదువరులను మరింత అలరిస్తుందని అనిపిస్తుంది. ఈ ఆలోకనం రచయితలలో అన్ని రకాలవారున్నారు. చరిత్రకారులు, పరిశో ధకులు, పండితులు మొదలైనవారు. వారి వారి జిల్లాల చరిత్ర, సంస్కృతి, సాహిత్యాలను ప్రాచీనం నుండి ఆధునికం వరకు ఏ అంశాన్ని వదలకుండా సూచన ప్రాయంగా సమకూర్చిన ఈ గ్రంథం అన్ని రకాల వారికి కరదీపికగా ఉపయోగపడుతుంది
బల్ల సరస్వతి
బల్ల సరస్వతి, తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రచయిత్రి, విశ్రాంత ఉపాధ్యాయురాలు. కలెనేత పేరుతో తన ఆత్మకథను పుస్తకంగా తీసుకువచ్చింది. ఆత్మకథలు రాసిన ఇద్దరు తెలుగు మహిళ రచయితల్లో సరస్వతి ఒకరు.
జననం, విద్య
సరస్వతి 1941 ఏప్రిల్ 4న పాశికంటి రామదాసు - లక్ష్మమ్మ దంపతులకు జనగాం జిల్లా లోని లద్దునూరు గ్రామంలో జన్మించింది. 1957లో ఓల్డ్ సెవెంత్ పాసై, 1958లో టీచర్ ట్రైనింగ్ వెళ్ళింది. 1967 హెచ్.ఎస్.సీ., ఆ తరువాత పియూసి, సెకండరీ టీచర్ ట్రైనింగ్, బి.ఏ. డిగ్రీ, 1984లో బిఇడీ పూర్తిచేసింది.
ఉద్యోగం
1961లో ఉపాధ్యాయురాలిగా ఉద్యోగంలో చేరి, 1999లో ఉద్యోగ విరమణ చేసింది.
కుటుంబం
1958లో బల్ల సోమయ్యతో సరస్వతి వివాహం జరిగింది. వారికి నలుగురు పిల్లలు, ఏడుగురు మనవళ్ళు మనవరాళ్ళు, ఒక మునిమనవరాలు.
మూలాలు
వర్గం:1941 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:జనగామ జిల్లా మహిళలు వర్గం:జనగామ జిల్లా రచయిత్రులు వర్గం:జనగామ జిల్లా ఉపాధ్యాయులు వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
అక్షరాభ్యాసం
అక్షరాభ్యాసం లేదా విద్యారంభం లేదా అక్షరారంభం అనేది ఒక సాంప్రదాయమైన కార్యక్రమం, ఆచారం. ఈ కార్యక్రమం జరిపిన నాటి నుండి పిల్లలు అక్షరాలు దిద్దడం ప్రారంభిస్తారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సాధారణంగా ప్రతి సంవత్సరం మాఘ శుద్ధ పంచమి నాడు వచ్చే వసంతపంచమి నాడు జరుపుకుంటారు. ఈ పూజా కార్యక్రమంలో పిల్లలకు విద్యాదీక్ష ఇవ్వబడుతుంది, తద్వారా పిల్లవాడు అధికారిక విద్యను పొందేందుకు సిద్ధంగా తయారవుతాడు. ఈ ఆచారంలో సరస్వతీ దేవి పూజ చేస్తారు.
వివరణ, పద్దతి
ఈ కార్యక్రమం కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ వంటి రాష్ట్రాలతో పాటు భారతదేశం లోని హిందూ కుటుంబాలలో సర్వసాధారణంగా జరుపుతారు. అక్షరం అంటే నశించనిది (వర్ణమాల) అని, అభ్యాసం అంటే నేర్చుకోవడం అని అర్థం. వాటిని నేర్చుకోవడానికి చేసే తొలి ప్రయత్నమే ఈ అక్షరాభ్యాస కార్యక్రమం. ఈ వేడుకను తల్లి లేదా తండ్రి లేదా కుటుంబ సభ్యుల సమక్షంలో పురోహితుని ద్వారా పిల్లల కుడి చేతితో బిడ్డను తన ఒడిలో ఉంచుకుని, పంచాక్షరీ మంత్రంతో పాటు ఓం ను వ్రాస్తూ అక్షరం దిద్దిస్తారు.
బాసరలో
ఓం చిహ్నాన్ని బీజాక్షరిగా వ్యవహరిస్తారు (సంస్కృతం లో బీజ అంటే మూలం). తెలంగాణలోని బాసర లో ఉన్న జ్ఞాన సరస్వతి ఆలయం లో ఇటువంటి వేడుకలు పెద్ద సంఖ్యలో జరుగుతాయి.
శిశు మందిరాల్లో
దేశ వ్యాప్తంగా విద్యాభారతి ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న శ్రీ సరస్వతి శిశు మందిర్ పాఠశాలల్లో కూడా ఈ కార్యక్రమాన్ని సామూహిక అక్షరాభ్యాసాలు పేరుతో ప్రతి సంవత్సరం వసంతపంచమి నాడు నిర్వహించి, పిల్లలకు అక్షర పరిచయం చేస్తారు.
మూలాలు
వర్గం:పండుగలు వర్గం:హిందూ సాంప్రదాయాలు
నునెమమిద్
2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం విశాఖపట్నం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది.
విద్యా సౌకర్యాలు
బాలబడి దేవరాపల్లిలోను, ప్రాథమిక పాఠశాల బొర్రె లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల గేటువలసలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల అనంతగిరిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల అనంతగిరిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల శృంగవరపుకోటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల శృంగవరపుకోటలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటేఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.