cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
రాళ్ళల్లో ఇసకల్లో రాశాము ఇద్దరి పేర్లు
పాట
పల్లవి:
లా లా లలలాల... లలలా..లలలలలా....
లా లా లా లలలాల ...లాలలాలలా.....
ఊహుహు..ఆహాహా..ఓహోహో...
లాలాలా ఆహాహా ఓహోహో...
అతడు:
రాళ్ళల్లో ఇసకల్లో రాశాము ఇద్దరి పేర్లు ....
కళ్ళు మూసి చిన్నగా కలిపి చదువుకో
ఒక్కసారి..కలలోన్ తీయగా గురుతు తెచ్చుకో|||
ఆమె:
చరణం:1
కలలన్నీ పంటలై పండెనేమో?? కలిసింది కన్నుల పండగేమో??
చిననాటి స్నేహమే అందమేమో.. అది నేటి అనురాగ బంధమేమో!!
అతడు
తొలకరి వలపులలో... పులకించు హృదయాలలో ...
ఎన్నాళ్ళకీనాడు విన్నాము సన్నాయి మేళాలు??
ఆ మేళతాళాలు మన పెళ్ళి మంత్రాలై వినిపించు వేళలో
ఎన్నెన్ని భావాలో??
చరణం:2
చూశాను ఎన్నడో పరికిణిలో...వచ్చాయి కొత్తగా సొగసులేవో....
హృదయాన దాచిన పొంగులేవో...పరువాన పూచెను వన్నెలేవో!!
వన్నెల వానల్లో...వనరైన జలకాలలో
మునగాలి తేలాలి తడవాలి ఆఆరాలి మోహంలో!!
ఆ మోహదాహాలు మన కంటి పాపల్లో కనిపించు గోములో
ఎన్నెన్ని కౌగిళ్ళో??
హైదరాబాదీ పహిల్వాన్
చరిత్ర
నిజాం కాలంనుండే ఈ పహల్వాన్ లు ఉన్నారు. సామాన్య శకం 1818లో మీర్ అక్బర్ అలీ ఖాన్ సికందర్ జాహ్, అసఫ్ జా III III పరిపాలనలో హద్రాముత్ అరబ్బులు పూణే, నాగపూర్ భోస్లాస్ నుండి హైదరాబాద్‌కు వలస వచ్చారు. యెమెన్‌లోని ముకల్లా సుల్తాన్‌కు నిజాం మహబూబ్ అలీ ఖాన్, అసఫ్ జా VI ఆశ్రయం ఇచ్చినప్పుడు అరబ్బులతో సంబంధాలు బలపడ్డాయి. హైదరాబాద్ శివార్లలో బ్యారక్స్ లోపల పెద్ద సంఖ్యలో ఫుట్ సైనికులు నివాసముండేవారు. ఈ బ్యారక్‌లు తరువాత 'బార్కాస్' గా పిలువబడ్డాయి. ఆ సైనికులు నిజాం సైన్యంలో కలిసిపోసి, నిజాం రాయల్ గార్డ్‌గా ఉపయోగించబడ్డారు. నిజాం పాలన తరువాత యెమెన్‌లోని అనేక కుటుంబాలను దేశం నుంచి వెళ్లిపోవాలని భారత ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. అందుకు వారు నిరసన వ్యక్తం చేసి, తాము ఇప్పుడు హైదరాబాద్‌కు చెందినవారమని ప్రకటించారు. ఆ తరువాత వారిలో కొందరు మల్లయోధులుగా మారారు, కుస్తీ నేర్చుకున్నారు. మొదట్లో హైదరాబాదు నగరంలో పహల్వాన్ ఎక్కువగా అరబ్ (చౌష్) వాళ్ళు ఉండేవారు. తొలిరోజుల్లో పహిల్వాన్ లు ప్రజలచే గౌరవించబడేవారు, ప్రజా సమస్యలను పరిష్కరించేవారు.
నగరంలోని బార్కాస్ గ్రౌండ్, ఎల్.బి. స్టేడియంలలో రెగ్యులర్ గా ఈ కుస్తీ పోటీలు జరుగుతాయి. పోటీలలో విజేతలకు టైటిల్స్ ఇవ్వబడతాయి. స్థానిక ప్రజలు ఈ పోటీలను చూడడానికి వస్తారు.
రాళ్ళల్లో ఇసకల్లో రాశాము ఇద్దరి పేర్లు
పాట
వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటలు వర్గం: ఆత్రేయ రచించిన పాటలు
హైదరాబాదీ పహిల్వాన్
హైదరాబాదీ పహల్వాన్ లు
అరబ్బులు హైదరాబాదీ పహల్వాన్లకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. వారిని 'చౌష్' అని పిలిచేవారు. అలా చౌష్ రెజ్లర్లకు 'పహల్వాన్' అనే బిరుదు లభించింది. వీరు డైరీ ఫామ్‌లు, తినుబండారాలు, పండ్ల వ్యాపారాలలో తమ సేవలను అందించడం ద్వారా తమ జీవనోపాధిని సంపాదించుకున్నారు. 70ల చివరలో, 80ల ప్రారంభంలో భూ డీలర్లుగా తమ వ్యాపారాలను ప్రారంభించారు. స్థానిక ప్రజలు ఈ పహల్వాన్లను పోషించడం వలన గత కొన్ని సంవత్సరాల నుండి హైదరాబాద్ ప్రాంతంలో రియల్టీ ధరలు బాగా పెరిగాయి. వారి పెరుగుదలకు, మనుగడకు హైదరాబాదు స్థానిక రాజకీయ నాయకులు ఆర్థిక సహాయం అందించారు.
శిక్షణ
హైదరాబాదులో పహిల్వాన్ ఇనిస్టిట్యూట్‌లు ఉన్నాయి. కుస్తీ నేర్చుకోవడానికి ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తులకు ఉచిత కోచింగ్ కూడా అందిస్తున్నారు. ప్రతిరోజూ దాదాపు ఆరు నుండి ఎనిమిది గంటలు సాధన చేయాల్సివుంటుంది.
మూలాలు
వర్గం:హైదరాబాదు వర్గం:నిజాం పరిపాలన
ఆమె (సినిమా)
ఆమె 1994 లో ఇ. వి. వి. సత్యనారాయణ దర్శకత్వంలో విడుదలైన సినిమా. ఇందులో ఊహ, శ్రీకాంత్, నరేష్ ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు.
కథ
శ్రీనివాస రావు ఇంట్లో పెళ్ళైన కొద్ది రోజులకే వైధవ్యం ప్రాప్తించిన ఊహ అనే అమ్మాయిని చూసి విక్రం ఇష్టపడతాడు. ఆమెని పెళ్ళి చేసుకోవాలని అడుగుతాడు. ఊహ తన గతాన్ని గురించి అతనికి చెబుతుంది. శ్రీనివాస రావు పరమ పిసినారి. కొడుకు ఆంజనేయులు ఓ బ్యాంకులో ఉద్యోగం చేస్తుంటాడు. కొడుకుకి పెళ్ళి చేయడానికి వధువు ఎలాంటిదైనా పరవాలేదు కానీ కట్నం మాత్రం దండిగా రావాలని కోరుకుంటాడు. అందుకోసం ఓ ఊబకాయం కలిగిన అమ్మాయినీ, పెళ్ళికి ముందే మోసపోయి గర్భవతి అయిన అమ్మాయినీ పెళ్ళి సంబంధాలుగా చూస్తాడు. కానీ ఆంజనేయులు ఆ సంబంధాలన్నీ తిప్పి కొడతాడు.
సుబ్రహ్మణ్యం ఒక సాధారణ ఉద్యోగి. అతని కుటుంబం చాలా పేదరికంలో ఉంటుంది. కనీసం పిల్లలకు సరైన బట్టలు కూడా కుట్టించలేని దీన స్థితి. దానికి తోడు అతని అల్లుడు ఆ ఇంట్లోనే తిష్ట వేసి ఏ పనీ లేకుండా తిని తిరుగుతుంటాడు. అతని కూతురు ఊహను ఆంజనేయులు ప్రేమిస్తాడు. వాళ్ళు కట్నం ఇవ్వలేరని శ్రీనివాసరావు ఒప్పుకోడు. ఆంజనేయులు మాత్రం తండ్రిని ఎదిరించి ఊహతో పెళ్ళికి ఒప్పిస్తాడు. కానీ శోభనం రోజునే ప్రమాదంలో మరణిస్తాడు.
మూలాలు
వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు వర్గం:సుధ నటించిన సినిమాలు
కొండదేవుపల్లి
కొండదేవుపల్లి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, విజయనగరం జిల్లా, బొబ్బిలి మండలానికి చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన బొబ్బిలి నుండి 13 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 370 ఇళ్లతో, 1364 జనాభాతో 512 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 637, ఆడవారి సంఖ్య 727. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 82 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 9. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 582326 .పిన్ కోడ్: 535568.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల శివడవలసలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల పిరిడిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల బొబ్బిలిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల పిరిడిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ కోమటిపల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల పిరిడిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం బొబ్బిలిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయనగరం లోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
కొండదేవుపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
కొండదేవుపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఆమె (అయోమయ నివృత్తి)
ఆమె, అనేది తెలుగు భాషలోని ఒక మూలపదం. ఆమె అన్న పేరు వీటిని కూడా సూచిస్తుంది:
ఆమె పదముతో విడుదలైన తెలుగు సినిమాలు:
విష్ణుశాస్త్రి కృష్ణశాస్త్రి చిప్లుంకర్
విష్ణుశాస్త్రి చిప్లుంకర్ (20 మే 1850 - 17 మార్చి 1882) ( మరాఠీ : విష్ణుశాస్త్రి కృష్ణశాస్త్రి చిపళూణకర్) ఒక మరాఠీ రచయిత, అతని రచనలు ఆధునిక మరాఠీ గద్య శైలిపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపించాయి. అతను రచయిత, పండితుడు అయిన కృష్ణశాస్త్రి చిప్లుంకర్ కుమారుడు.
జీవిత విశేషాలు
విష్ణుశాస్త్రి పూణేలో చిత్పవన్ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో సంస్కృత పండితుడు కృష్ణశాస్త్రి చిప్లుంకర్‌కు జన్మించారు. అతను 1872లో పూణేలోని దక్కన్ కళాశాల నుండి తన BA పట్టా పొందారు. తరువాత 1872-1879 సంవత్సరాలలో ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేశారు. 1880లో, అతను ( గోపాల్ గణేష్ అగార్కర్ మఱియు బాల గంగాధర్ తిలక్‌తో కలిసి) కేసరి (మరాఠిలో) మఱియు మహరత్తా (ఇంగ్లీష్‌లో) వార్తాపత్రికలను స్థాపించారు. అతను పూణేలోని ది న్యూ ఇంగ్లీష్ స్కూల్ సహ వ్యవస్థాపకుడు కూడా. ఈ సంస్థలు బ్రిటీష్ ఇండియాలో ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న పాఠశాలలకు విరుద్ధంగా దేశభక్తితో కూడిన విద్యను అందించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.
1878లో, చిప్లుంకర్ మహారాష్ట్ర కవిత్వం మఱియు చరిత్రతో పాఠకులకు బాగా పరిచయం చేయాలనే లక్ష్యంతో కావ్యేతిహాస్ సంగ్రహ (काव्येतिहास संग्रह) అనే పేరుతో మరొక మాసపత్రికను స్థాపించారు. అదే సంవత్సరం అతను రెండు ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌లను స్థాపించారు, అవి ఆర్యభూషణ్ ప్రెస్ (आर्यभूषण छापखाना) మఱియు చిత్రశాల  (चित्रशाळा) ప్రెస్, రెండోది మహారాష్ట్రలోని చారిత్రక మఱియు ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తుల చిత్రాలను ముద్రించడానికి వినియోగించబడేది. మరుసటి సంవత్సరం, అతను మరాఠీ పాఠకులకు స్ఫూర్తిదాయకమైన పుస్తకాలను అందుబాటులో ఉంచాలనే లక్ష్యంతో కితాబ్‌ఖానా (किताबखाना) పేరుతో పుస్తకాల దుకాణాన్ని ప్రారంభించారు.
అతను 1882లో 32 సంవత్సరాల వయస్సులో టైఫాయిడ్‌తో పూణేలో మరణించారు. ప్రారంభ జీవిత చరిత్రను అతని సోదరుడు లక్ష్మణశాస్త్రి చిప్లుంకర్ రాశారు, మఱియు మద్ఖోల్కర్ అనే మరాఠి రచయిత అతని జీవిత చరిత్ర సంగ్రహాన్ని విశదీకరించారు..
రచనలు
రచయితగా అతని కెరీర్ 1868లో ప్రారంభమైంది, అతని తండ్రి స్థాపించిన శాలపత్రక్ (शालापत्रक, The School Paper) పత్రికలో అతని వ్యాసాలతో రచనలు వ్రాయుట స్వీకరించారు. ఈ కాలంలో విష్ణుశాస్త్రి సంస్కృత కవులు అయిన కాళిదాస్, భవభూతి, బాణ, సుబంధు మఱియు దండిన్ వారి యొక్క వ్రాసిన విమర్శనాత్మక రచనలు గుర్తించదగినవి. ఈ వ్యాసాలు ఆయన పాఠకులకు 'పాశ్చాత్య' సాహిత్య విమర్శ సంప్రదాయాన్ని పరిచయం చేశాయి. అవి తరువాత సంస్కృత కవిపంచక్ (संस्कृत कविपंचक) గా తిరిగి ప్రచురించబడ్డాయి. కొంతకాలానికి అతను ఈ పత్రికకు సంపాదకుడు అయ్యారు, అయితే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మఱియు క్రిస్టియన్ మిషనరీ ప్రవర్తనను విమర్శిస్తూ అతను వ్రాసిన కొన్ని వ్యాసాలు వివాదాస్పదంగా మారడంతో తదనంతర పరిణామాల వలన 1875లో షాలపత్రక్‌ను మూసివేయవలసి వచ్చింది.
1874లో, అతను మాసపత్రిక నిబంధమాల (निबंधमाला, A Garland of Essays)ని ప్రారంభించారు. ఇదే అత్తని జ్ఞాపకార్ధకంగా గుర్తించబడుతున్నది. 12 సంవత్సరాలలో ప్రచురించబడిన ఈ పత్రిక యొక్క 84 సంచికలలోని దాదాపు అన్ని రచనలలో ఆతని ప్రమేయము ఉంది. అతని రచనా పరిధి విస్తృతమైనది. అతను మరాఠీ భాష యొక్క సమకాలీన రచనా స్థితిని ఆంగ్లం, సంస్కృతం కవిత్వంతో విభేదించడం మఱియు మరాఠీలో విదేశీ పదాలను ఉపయోగించడం యొక్క ఔచిత్యం వంటి అంశాలు విపులీకరించారు. ఆమాచ్య దేశాచి స్థితి (अामच्या देशाची स्थिती, The state of our nation) మఱియు ముద్రణస్వాతంత్ర్య (मुद्रणस्वातंत्र्य, Freedom of the press) అతను వ్రాసిన ప్రభావవంతమైన రెండు రాజకీయ వ్యాసాలు.
ఆయనను సాధారణంగా మరాఠీ భాష యొక్క శివాజీ అని కూడా పిలుస్తారు. అయితే, ఈ గౌరవప్రదమైన వర్ణన మొదట విష్ణుశాస్త్రికే వర్తింపజేయబడింది. వాస్తవానికి ఆయన ఆంగ్లంలో మాట్లాడేవారు కూడా.
అతను తన తండ్రి సహకారంతో ఈ క్రింది రచనలను మరాఠీలోకి అనువదించారు:
బాల గంగాధర తిలక్ జీవితంపై మరాఠీ చిత్రం లోకమాన్య: ఏక్ యుగ్ పురుష్‌లో, ఓం రౌత్ విష్ణుశాస్త్రి పాత్రను పోషించాడు.
మూలాలు
వర్గం:1882 మరణాలు వర్గం:1850 జననాలు వర్గం:మహారాష్ట్ర స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
సఫ్దర్ జంగ్
సఫ్దర్ జంగ్ 1930లో ఏ ఆర్ కర్దార్ దర్శకత్వం వహించిన యాక్షన్  నిశ్శబ్ద  చిత్రం. హుస్న్ కా డాకు (1929) సర్ఫరోష్ (1930)తర్వాత కర్దార్స్ యునైటెడ్ ప్లేయర్స్ పిక్చర్స్ (ప్లేయార్ట్ ఫోటోటోన్) నిర్మించిన మూడవ చిత్రం.కర్దార్ ఈ చిత్రంలో నటి ముంతాజ్ బేగంను కథానాయికగా పరిచయం చేసింది. తారాగణం గుల్జార్, ముంతాజ్, హీరాలాల్. కెవి మచ్వే ఫోటోగ్రఫీ డైరెక్టర్.
నటుడు గుల్ హమీద్ కోసం, సఫ్దర్ జంగ్ అతను పనిచేసిన ఏడు మూకీ చిత్రాలలో మొదటిది. వృత్తి రీత్యా బ్రిటిష్ పోలీస్‌లో ఒక పోలీసు అధికారి, హమీద్ "ఓవర్-ఆల్ పర్సనాలిటీ" కారణంగా కర్దార్‌చే ప్రముఖ వ్యక్తిగా ఎంపికయ్యాడు.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:1930 సినిమాలు వర్గం:నిశ్శబ్ద సినిమాలు వర్గం:భారతీయ సినిమాలు వర్గం:భారతీయ మూకీ చిత్రాలు వర్గం:హిందీ చిత్రాలు వర్గం:బాలీవుడ్ దర్శకులు
త్రిపురాన వేంకటసూర్యప్రసాదరాయకవి
త్రిపురాన వేంకటసూర్యప్రసాదరాయకవి ప్రముఖ సంస్కృతాంధ్ర కవి.
ఇతడు తెలగా వంశీయుడు. తల్లి: నారాయణమ్మ. తండ్రి: త్రిపురాన తమ్మయ్యదొర. ఇతని జన్మస్థానము: శ్రీకాకుళం తాలూకాలోని సిద్ధాంతము. జననము: 1889 అక్టోబరు 31 తేది. నిర్యాణము: 1945.
ఆముద్రితములు
సూర్యప్రసాదరాయకవి త్రిపురాన తమ్మయ కవీంద్రునికి దగిన తనయుడు. ఇంకను కొడుకు కళాప్రపూర్ణుడు కాలేదు, సరిగా బదునాలుగు నెలలేని నిండలేదు. తమ్మయకవి భగవదాజ్ఞకు బద్ధుడయ్యెను. పాండితిలో గవితలో వీరి రచనములను బట్టి పరికించినవారికి 'పుత్రాదిచ్ఛేత్పరాజయ' మ్మనిపించును. సూర్యప్రసాదరావుగారి జననం 1889 లో. ఆయనకేమి ? పరులకడకు బోయి చేచాపనక్కఱలేకుండ, స్వేచ్ఛగా దిని చేతులార నింత పెట్టుకొను శ్రీమంతుల వంగడములో బుట్టెను. పసితనముననే తండ్రిని బాసినవాడని కడుగారాబమున బెంపబడెను. పదునైదేండ్లు వచ్చుదాక వేటమీదను, ఆటలమీదను గల వేడుక విద్యపై లేదు. "తమ్మనదొరగారికి దప్పి పుట్టితివి నాయనా!" అని యొక పెద్దమానిసి వీధి బోవుచు నన్నమాట శూలపు బోటై. సూర్యప్రసాదరావుగారు వెంటనే యింటికిబోయి తన బుద్ధి చదువు బాటపై నడిపించెను. మనోరథము మంచిది గాన దమ యింటి పండితుడు శ్రీ ముక్కవిల్లి సాంబయశాస్త్రి గారి సారథ్యముతో నడక చఱచఱ సాగినది.
గురుదేవులు సాంబయశాస్త్రిగారిని గుఱిచి ప్రసాదరాయ కవి "మృతజీవి జీవితామృతము"లో గనబఱిచిన భక్తి గౌరవ మీ పద్యములలో నారయగలరు.
మ. ధన మీవిచ్చితిగాని యాతడిడు విద్యాబుద్ధులే నాకు నీ ధన సంపత్తికి మీఱి కీర్తియు మహత్సమ్మానముంగూర్చె, న య్యనఘు న్నన్ను దలంప నెక్కు డతడేయౌ, గాని, నాకట్టియా తని నీవిచ్చితి గాదె తమ్మయ విభూ! తండ్రి! కవిగ్రామణీ
రఘువంశము మొదలిడి, కావ్యములు, నాటకములు మున్నగా జదువవలసిన వెల్ల జదివిరి. తెనుగులు తనివితీఱ వినిరి. తండ్రిని స్మరణకు దెచ్చుచు, పండితుల మెచ్చు లందుచు జానుదెనుగులో దియ్యని కవిత్వము కట్టుటకుపక్రమించిరి. రఘువంశము, కుమారసంభవము, శ్లోకమునకు బద్యము చొప్పున జెప్పిరి. మొన్న 1940 లో మేఘదూతమునకు కడు గ్రొత్తరీతిని గేయములలో ననువాదము గావించి ప్రకటించిరి. ఆంధ్రకాళిదాసుడని యీయనకు బిరుదమున్నది. 'భారతీతీర్థము' లో శ్రీజయపురాధీశ్వరునివలన వీరికి 'కవిభూషణ' యను నుపాధి లభించింది. వానితో బనేమి? ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్తు వారు 1943 లో జిలకమర్తి కవితో పాటు వీరిని 'కళాప్రపూర్ణ' బిరుదనామ మిచ్చి మెచ్చిరి.
సూర్యప్రసాదరాయ కవి కవితాకళలో బ్రపూర్ణు డనుట కతని కృతులు పరమప్రమాణములు ఇక్కవిమణికి దిక్కనమభి కవిత యాదర్శముగా నుండి యున్నటులు పదము పదమున గానవచ్చును. పొలుపు గల తెలుగు పలుకు గూర్పులో మంచి నేర్పు మన కవి గారి కున్నది. వీరి 'నిర్వచన కుమార సంభవము' లో నెల్లను గందములు, గీతములు, పెద్దవృత్తములు పెక్కు లేవు.
వీరిగ్రంథములలో నే పట్టులు పట్టిచూచినను తియ్యని పలుకుబళ్లతో గనుపట్టుచున్నవి. ఈయన కృతు లన్నియు ననుసృతులైనను, దెనుగుసేతలో నొక క్రొత్తదన ముండి యందగించుచున్నది. మేఘదూతమునకు స్వతంత్ర గేయరూపముగా వీరుగావించిన తెలుగు పరివర్తనము వీరి కృతులు కెల్ల గిరీటము. గేయరూపముగ నున్న నేటి సలక్షణి కావ్యములకును నిది మస్తక మాణిక్యము. శ్రీ జయపురమహారాజులు శ్రీ విక్రమదేవవర్మగారికీ కృతిని పెంపుడుబిడ్డగ నంపిరి. వారు దానిని శ్రీరామచంద్రున కర్పించుకొనిరి. ఈకృతి తొలుత 'మొయిలు మఱుగులలో శ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ముచ్చటించినటులు "...యల్ల నల్లన్న విరియుచు వల్పులు గొల్పుచు నమృతబిందులొలుకు నలది రేకులవోలే సులలితములై జిలు జిలు మన జలువల జల్లుచు జవుల జిందుచు విందులు గొల్పుచు నున్న పలుకుల్ పొలుపుతో మురిపం టొయ్యారపుటూపుదోపించు శయ్యతో దేశితెలుగు తీరున గడుదియ్యమైన పాటసౌరుతో నిక నిట్లు తెలిగించు టన్యుల కసాధ్యమన దగిన ట్లున్నది......" ఇట్టి కవితతో నున్న యీ 'మొయిలురాయబారము' క్రొత్తతీరు గలదైనచారువుగా నున్నదనుట నిర్వివాదము. యక్షుడు చిట్టచివర మేఘున కనుచున్న మాటల యందపు బొందిక కనుగొనుడు! కాళిదాసుని కవితతో వియ్యమందు చున్నదిగదా! మొయిలురాయడ ! యిట్లు మొదటివియుక్తి
ఈ మొయిలు రాయబారములోని గేయముల తీరుననే "శ్రీ భగవద్గీతామృతము" కూడా రచించిరి. కృష్ణార్జును లిరువురు నిందుపాత్రలు. ఈ గ్రంథమింకను ముద్రణము లోనికి రాలేదు.
1922 సం. జూలై 18 వ తేదీన్ జార్జిచక్రవర్తి కుమారుడు 'ప్రింస్ ఆఫ్ వేల్సు' మదరాసు సెనేటు హాలులో శ్రీ వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి, చదలువాడ సుందరరామశాస్త్రి గారలతో పాటు మన ప్రసాదరావు గారికిని సువర్ణకంకణము, సాలువలు నొసగి గౌరవంచిరి. ఈడెశి నెన్నో సన్మానము లందిన ధన్యులువీరు. ఈయన ఇష్ట దేవతాప్రార్థన మిట్లున్నది.
మూలాలు
వర్గం:1889 జననాలు వర్గం:1945 మరణాలు వర్గం:తెలుగు కవులు వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా కవులు
కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం భారతదేశంలోని 543 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో, తమిళనాడులోని 39 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:తమిళనాడు లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు వర్గం:తమిళనాడులోని లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు
శ్రీ సిద్ధి వినాయక ఆలయం (మలేషియా)
శ్రీ సిద్ధి వినాయక ఆలయం మలేషియా లోని సెలంగోర్‌లోని పెటాలింగ్ జయలో జలాన్ సెలంగోర్‌లో ఉన్న ఒక హిందూ దేవాలయం. దీనిని పిజె పిళ్లైయార్ దేవాలయం అని కూడా పిలుస్తారు. ఇక్కడి ప్రధాన దైవం గణేశుడు. ఇది మలేషియాలో గణేశుడికి అంకితం చేయబడిన అతిపెద్ద దేవాలయంగా చెప్పబడుతుంది.
ఈ ఆలయం 1964లో ద్రావిడ నిర్మాణ శైలిని అనుసరించి నిర్మించబడింది. హిందూ ప్రజల మతపరమైన అవసరాలను తీర్చే పెటాలింగ్ జయలోని ముఖ్యమైన హిందూ దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి. దీనిని పెటాలింగ్ జయ హిందూ సంఘం నిర్వహిస్తోంది.
పెటాలింగ్ జయ హిందూ సొసైటీ
మధ్యయుగ అనుకూల ప్రయత్నాలలో పెటాలింగ్ జయ హిందూ సొసైటీ (PJHA) ని అధికారికంగా స్థాపించడం, ప్రజా ప్రార్థనా స్థలాన్ని నిర్వహించడం వంటి వాటి ముఖ్య ఉద్దేశ్యం 1959లో హిందువులను చైతన్యం చేయడం. ప్రతిపాదిత ఆలయంలో శ్రీ సిద్ధి గణేశుడి రూపంలో వినాయకుడిని ప్రతిష్ఠించాలని ఏకగ్రీవంగా నిర్ణయించారు.
ఒకటవ మహా సంప్రోక్షణ
8 జూలై, 1962 న శ్రీ పి.కె. ఈ ఆలయ శంకుస్థాపన గోవిందసామి పిళ్లై జె.పి. నిర్మాణం అనుకున్న ప్రకారం పురోగమించింది, పేటలింగ్ జయ శ్రీ సిద్ధి వినాయగర్ దేవాలయం ఒకటవ మహా కుంబాభిషేకం 8 నవంబర్ 1964న ఆలయాన్ని పవిత్రం చేయడానికి నిర్వహించబడింది.
సొసైటీ కార్యాలయం, ఆలయ సిబ్బంది కోసం అపార్ట్‌మెంట్‌లను నిర్మించడానికి ఈ ప్రారంభ దశ అభివృద్ధికి ఒక బ్లాక్ జోడించబడింది.
రెండవ మహా సంప్రోక్షణ
తదుపరి దశ అభివృద్ధి 1972లో ప్రారంభమైంది. శాశ్వత పొడిగింపులు, అదనపు శిల్పాలతో టవర్ పునర్నిర్మాణం, వేక్ హాల్ ప్రాజెక్ట్‌లో చేర్చబడ్డాయి. ఈ ఆలయంలో రెండవ మహా కుంభాభిషేకం 4 సెప్టెంబర్, 1972న జరిగింది.
1982లో ఆలయం వెనుక భాగంలో పూజారి కోసం కొత్త నివాసం నిర్మించబడింది.
బహుళార్ధసాధక మండపం
వృత్తిపరమైన సలహాదారుల సలహా మేరకు, 24 డిసెంబర్ 1989న, ఇప్పటికే ఉన్న ఆలయానికి బదులుగా పూర్తిగా కొత్త ఆలయాన్ని నిర్మించేందుకు డైరెక్టర్ల బోర్డుకు అధికారం ఇస్తూ ఏకగ్రీవంగా తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. కొత్త ఆలయానికి ప్రణాళికలు రూపొందించబడ్డాయి, 4 జూలై 1990న శంకుస్థాపన కార్యక్రమం జరిగింది.
స్థాపన తరువాత, PJHA రెండు సంవత్సరాల గందరగోళ కాలాన్ని ఎదుర్కొంది, విభేదాలు, సాంకేతిక సమస్యలు ఆలయ నిర్మాణాన్ని నిలిపివేసాయి. ప్రాజెక్ట్ 1992లో మళ్లీ సక్రియం చేయబడింది. అక్టోబరు 1992లో పాత ఆలయ భవనం, పూజారి నివాసాలు తొలగించబడ్డాయి.
మూడవ మహా సంప్రోక్షణ
39 నవంబర్, 1992న డివైన్ లైఫ్ సొసైటీకి చెందిన స్వామి కుహభక్తానంద నిర్వహించిన కార్యక్రమంలో కొత్త ఆలయానికి శంకుస్థాపన చేశారు. భారతదేశానికి చెందిన 16 మంది శిల్పులు, అర్హత కలిగిన వాస్తుశిల్పి పర్యవేక్షణలో, ప్రణాళికాబద్ధంగా పని జరిగేలా చేయడానికి అవిశ్రాంతంగా పనిచేశారు. గంభీరమైన గోపురం రాజ గోపురం, డబుల్ బెల్ ధ్వజస్థంభాలతో కూడిన అందమైన కొత్త ఆలయ నిర్మాణం 12 జూన్ 1994న మహా కుంభాభిషేకంతో పూర్తయింది.
శంకుస్థాపన తరువాత, 1995లో బహుళ ప్రయోజన హాలు ప్రధాన పునర్నిర్మాణం జరిగింది. హాలును రీడిజైన్ చేసి ఎయిర్ కండిషన్ చేశారు.
నాల్గవ మహా సంప్రోక్షణ
ఆగమ సూత్రాల ప్రకారం, ఆలయాలను 12 సంవత్సరాల చక్రంలో పునరుద్ధరించాలి. డైరెక్టర్ల బోర్డు నాల్గవ మహా కుంభాభిషేకాన్ని డిసెంబర్ 2006 లో ప్రారంభించింది. 3 నవంబరు, 2006న పునాది వేడుకలు జరిగాయి. ఆలయ పునరుద్ధరణ, పెయింటింగ్ పనులు కొనసాగాయి. కొయ్య పిళ్లైయార్, శ్రీ దుర్గా అమ్మన్ ఆలయాలు మార్చబడ్డాయి, పునరుద్ధరించబడ్డాయి. ఆలయ పునర్నిర్మాణాలు పూర్తయిన తరువాత 7 ఫిబ్రవరి, 2007న నాల్గవ మహా కుంభాభిషేకం జరిగింది.
ప్రధాన దైవం
గణేశుడు (సంస్కృతం: यायक; IAST: vināyaka) అనేది గణేశుడికి సాధారణ పేరు, ఇది పురాణాలలో కూడా కనిపిస్తుంది. గణేశుడిని విస్తృతంగా ఆరంభాలకు అధిపతిగా, అడ్డంకులకు అధిపతిగా భావిస్తారు.
తమిళంలో గణేశుని ప్రధాన పేరు పిల్లే లేదా పిళ్లైయార్ (చిన్న పిల్లవాడు)
పండుగలు
గణేశ చతుర్థి వారం రోజుల పాటు ప్రార్థనలు నిర్వహించి ప్రజలకు అన్నదానం చేస్తారు. ముఖ్యంగా దీపావళి నాడు ఆలయానికి భక్తులు పోటెత్తుతారు. మహా శివరాత్రి, నవరాత్రితో సహా ఇతర పండుగలు కూడా జరుపుకుంటారు.
మూలాలు
వర్గం:మలేషియా లోని హిందూ దేవాలయాలు
తుంగ్లాం
తుంగ్లాం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం విశాఖపట్నం నగర శివారు ప్రాంతం.
చరిత్ర
100 సంవత్సరాల చరిత్రను కలిగివున్న ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఇక్కడ అనేక పరిశ్రమలు ఉండడంవల్ల వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలు తమ జీవనోపాధి కోసం ఇక్కడకి వస్తారు.
భౌగోళికం
ఇది 17.73937°N, 83.30765°W ఆక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది. సముద్ర మట్టానికి 17 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.
ఇతర వివరాలు
ఈ ప్రాంతం విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం నుండి 6 కి.మీ.ల (3.7 మైళ్ళ) దూరంలో, విశాఖపట్నం రైల్వే స్టేషను నుండి 16 కి.మీ.ల (9.9 మైళ్ళ) దూరంలో, దువ్వాడ రైల్వే స్టేషను నుండి 6 కి.మీ.ల (3.7 మైళ్ళ) దూరంలో ఉంది.
రవాణా
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ ఆధ్వర్యంలో తుంగ్లాం మీదుగా వుడాపార్క్, యాదవజగరాజుపేట, రామకృష్ణ బీచ్, జగదాంబ సెంటర్, టౌన్ కొత్తరోడ్, కాన్వెంట్, సింధియా, మల్కాపురం, గాజువాక మొదలైన ప్రాంతాలకు బస్సు సౌకర్యం ఉంది. ఇక్కడికి సమీపంలో విశాఖపట్నం రైల్వే స్టేషను, కొత్తపాలెం రైల్వే స్టేషను ఉన్నాయి.
మూలాలు
వర్గం:విశాఖపట్నం పరిసర ప్రాంతాలు వర్గం:విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు
గుడిమల్లం పరశురామేశ్వరాలయం
గుడిమల్లం లింగం పరశురామేశ్వరాలయం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం, తిరుపతి జిల్లా, ఏర్పేడు మండలంలో తిరుపతి నగరానికి సమీపంలో ఉన్న గుడిమల్లం గ్రామంలో ఉంది. ఈ ఆలయంలో ఉన్న పరశురామేశ్వర స్వామి పురాతన లింగం. ఇది తిరుపతి నగరానికి ఆగ్నేయంగా 13 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
గుడిమల్లం శివాలయం లోని శివుడు పరశురామేశ్వరుడుగా పూజలందుకుంటున్నాడు. ఇక్కడి శివలింగానికి ఎంతో విశిష్టత ఉంది. ఈ ఆలయములో గర్భాలయము అంతరాలయము, ముఖ మండపముల కన్నా లోతులో ఉంటుంది. ఇక్కడ గర్భ గృహములో ప్రతిష్ఠించబడిన శివలింగము లింగ రూపములో కాకుండా శివుడు మానవ రూపములో మహావీరుడైన వేటగాని వలె ఉన్నాడు. ఈ లింగము ముదురు కాఫీరంగులో ఉన్న రాతితో చేయబడిన మానుష లింగము. లింగము సుమారుగా ఐదు అడుగుల పొడవు, ఒక అడుగు వెడల్పు కలిగి ఉంది. లింగముపైన ముందువైపు ఉబ్బెత్తుగానూ లింగము నుండి బయటకు పొడుచుకొని వచ్చినట్లుగా చెక్కబడిన శివుడు, అపస్మారక పురుషుని భుజాలపై నిలబడిన (స్థానకమూర్తి) రూపంలో ఉన్నాడు. స్వామి రెండు చేతులతో ఉన్నాడు. కుడిచేతితో ఒక గొర్రెపోతు (తలక్రిందుగా) యొక్క కాళ్ళు పట్టుకొనగా, ఎడమచేతిలో చిన్నగిన్నె (చిప్ప) ను పట్టుకొన్నాడు. ఎడమ భుజానికి ఒక గండ్రగొడ్డలి తగిలించుకొని ఉన్నాడు. స్వామి జటాభార (జటలన్నీ పైన ముడివేసినట్లు) తలకట్టుతో, చెవులకు అనేక రింగులు ఇంకా వివిధ ఆభరణాలు ధరించి, నడుంచుట్టూ చుట్టి, మధ్యలో క్రిందకు వ్రేలాడుతున్నట్లు ఉన్న అర్ధోరుకం (నడుం నుండి మోకాళ్ళ వరకూ ఉండే వస్త్రం) ధరించి ఉన్నాడు. ఆ వస్త్రం మధ్యలో వ్రేలాడుతున్న మడతలు అతి స్పష్టముగా కనుపిస్తున్నాయి. ఆ వస్త్రము అతి సున్నితమైనది అన్నట్లుగా అందుండి స్వామివారి శరీరభాగములు స్పష్టముగా కనుపిస్తున్నాయి. స్వామికి యగ్నోపవీతం లేకపోవడం ఒక విశేషం. లింగపు అగ్రభాగము, క్రింది పొడవైన స్తంభభాగములను విడదీస్తున్నట్లుగా ఒక లోతైన పల్లము పడిన గీత స్పష్టముగా ఉండి, మొత్తము లింగము, పురుషాంగమును పోలి ఉంది. ఈ లింగము, అతిప్రాచీనమైన లింగముగా గుర్తించబడింది. ఆకాలపు శైవారాధనకు ఒక ఉదాహరణగా కూడా గుర్తించబడింది. గుడిమల్లం 2009 వరకు వురావస్థు శాఖ వారి ఆధీనంలో ఉంది. పూజా పునస్కారాలు ఏవీ జరగలేదు. కనుక ప్రజలు ఎక్కువగా రాలేదు. పురావస్తు శాఖ వారి ఉద్యోగి ఒకరు దానికి సంరక్షకుడిగా వుండి అరుదుగా వచ్చే సందర్శకులకు చూపిస్తూ ఉంటారు. గుడిమల్లం చిన్న పల్లెటూరు. తిరుపతికి సుమారు ఇరవై రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని పరశురామేశ్వారాలయం అని కూడా అంటారు. అంత దూరం వెళ్ళి చూడ లేని వారికి ఈ ఆలయంలోని మూల విరాట్టును అన్ని విధాల పోలిన ప్రతి రూపాన్ని చంద్రగిరి కోటలోని ప్రదర్శన శాలలో ప్రదర్శనకు పెట్టారు. అక్కడ దీన్ని చూడవచ్చు.ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతన శివలింగం చిత్తూరు జిల్లాలోని గుడిమల్లం గ్రామంలో ఉన్ందే.
ఇది క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దపు కాలం నాటిదని చరిత్రకారులంటున్నారు. 1911లో గోపీనాధరావు అనే పురాతన శాస్త్రవేత్త సంవత్సరం పాటు పరిశోధించి ఈ శివలింగం ఉనికిని ప్రపంచానికి చాటాడు. ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేని విధంగా పురుష అంగాన్ని పోలి ఉండే ఏడు అడుగుల ఈ శివ లింగం పై ఒక చేత్తో పశువును, మరో చేత్తో గొర్రెను పట్టుకుని యక్షుని భుజాలపై నిలబడిన రుద్రుని ప్రతిరూపాన్ని చెక్కారు. తలపాగా, దోవతి ధరించిన ఈ రుద్రుని వస్త్రధారణ రుగ్వేద కాలం నాటిదని శాస్త్రకారుల అంచనా. ప్రాచీన శైవపూజా విధానం సవివరంగా తెలిపే ఈ లింగాన్ని చెక్కేందుకు వాడిన రాయి గురించి ఎలాంటి సమాచారం లేదు. ఆలయ గర్భగుడి సైతం గజ పుష్పాకారంలో గంభీరంగా ఉంటుంది.ఆలయంలో దొరికిన శాసనాలలో దీనిని పరమేశ్వరాలయంగా పేర్కొన్నారు. ఈ లింగం చుట్టూ జరిపిన తవ్వకాలలో క్రీస్తు శకం రెండవ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రాచీన గుడి అవశేషాలు బయట పడ్డాయి. చోళ, పల్లవ, గంగపల్లవ, రాయల కాలంలో నిత్యం ధూప, దీప, నైవేద్యాలతో కళకళలాడిన ఈ ఆలయాన్ని 1954లో గుడిమల్లం గ్రామస్తుల నుండి ఆర్కియాలజీ సొసైటీ ఆఫ్‌ ఇండియా స్వాధీనం చేసుకుంది. ఆనాటి నుండి గుడిలో పూజలు ఆగిపోయాయి. చాలా విగ్రహాలు చోరికి గురయ్యాయి. ఆర్కియాలజీ వెబ్‌సైట్‌లో ఇంత ప్రముఖమైన శివలింగం గురించి కనీస సమాచారం లేదు. గుడి చుట్టూ పచ్చిక పెంచడం మినహా ఆ శాఖ సాధించిన మార్పు ఏమీ లేదు.ఏ ఎస్‌ ఐ ధర్మాన కనీసం పూజలు కూడా చేసుకోలేక పోతున్నామని……వాపోతున్న గుడిమల్ల గ్రామస్తుల్లో ఒకరైన వున్నం గుణశేఖర నాయుడు 2006 నుండి 2008 వరకు డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ ఆర్కియాలిజీతో సమాచార చట్టం ఆయుధంగా యుద్ధం చేసి వారిని కేంద్ర సమాచార చట్టం ముందు నిలబెట్టాడు.ఈ గుడికి సంబంధించిన ఆస్తుల వివరాలు అటుంచితే కనీసం గుడికి సంబంధించిన సాహిత్యం కూడా వారి దగ్గర లేదనే నగ్నసత్యం బయట పడింది. ఈ క్రమంలో గుణశేఖర నాయుడు చేసిన కృషి ఫలితంగా 2009లో గుడిలో పూజలు జరిపేందుకు గ్రామస్తులకు అనుమతి సాధించాడు. గతంలో ఎపుడో ఉజ్జయినిలో దొరికిన రాగి నాణాలపై ఈ అంగాన్ని పోలిన బొమ్మ ఉంది. మధుర మ్యూజియంలో ఇట్లాంటి శిల్పం ఉంది. ఇక ఇంగువ కార్తికేయ శర్మ రాసిన ‘పరమేశ్వర టెంపుల్‌ ఎట్‌ గుడిమల్లం’ ‘డెవలప్‌ మెంట్‌ ఆఫ్‌ ఎర్లీ శైవ ఆర్ట్‌ అండ్‌ అర్కిటెక్చర్‌ ‘ అనే రెండు పుస్తకాలు, మరి కొన్ని శిల్ప, కళా చరిత్ర పరిశోధన పత్రాలు మినహా ఈ గుడి గురించి మరే ఇతర సమాచారం లేదు. ఇపుడిపుడే ఈ ఆలయం మార్కెట్‌ దేముడి మాయలో పడబోతుంది. కోట్లరూపాయల హెరిటేజ్‌ ప్రాజెక్టులో ఇదీ భాగం అయింది. అంబికా సోనీ ఇటీవలే ఇక్కడ అంగపూజలు జరిపారు. ఒక ఎంపీ ఇక్కడ గెస్ట్‌హౌస్‌ కట్టే ప్లాన్‌లో ఉన్నారు.ఉజ్జయినిలో లభించిన కొన్ని రాగినాణాలపై ఈ లింగమును పోలిన బొమ్మలు ఉన్నాయి. ఈ నాణాలు సా.పూ. 3వ శతాబ్ధానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి.
పురాణాలలోని కథ తన తండ్రి ప్రోద్బలంతో అతని తల్లి శిరఛ్చేదం పరశురాముడు చెబుతుంది. ఆవేదన నుంచి కోలుకోవడానికి గాను ఋషులు ఒక శివ లింగం వెతికి దానికి పూజించవలసిందిగా సూచిస్తారు. చాలాసార్లు శోధించిన తరువాత, పరశురాముడు ఈఅడవి మధ్యలో ఒక లింగాన్ని గుర్తించి అటుపై ఆలయ సమీపంలోని ఒక చెరువు తవ్వి పూజించుచుండెను.ప్రతి రోజు ఆచెరువు ఒక దైవిక పుష్పం పెరుగుతూ ఉండగా, దానితో ఆతను శివునికి పూజిస్తూ ఉండేవాడు. ఆ పువ్వును అడవి జంతువుల నుండి కాపాడటం కొరకు ఆతను ఒక యక్షుడుని (చిత్రసేనుడు) కాపలాగా ఉంచుతాడు. అందుకు గాను పరశురాముడు రోజూ ఆతనికి ఒక జీవి, ఆటబొమ్మలను తీసుకొని ఇచ్చేవాడు.ఒకమారు పరశురాముడు లేని సమయంలో చిత్రసేనుడు (బ్రహ్మ భక్తుడు) ఆ పుష్పంతో శివునికి పూజ చేస్తాడు. పరశురాముడు వచ్చేసరికి పుష్పం లేకపోవడం చూచి కోపోధ్రిక్తుడై చిత్రసేనుడు మీద దెండెత్తుతాడు. ఆ యుద్ధం 14 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, అందువల్ల ఆప్రదేశం ఒక పెద్ద గొయ్య, లేదా పల్లం లా తయారి అయింది. అందుకే ఈ ప్రదేశానికి గుడిపల్లం అని పేరు వచ్చింది అంటారు. ఆయుధ్ధం ఎంతకీ ముగియక పోవడంతో పరమశివుడు వారిరువురికి ప్రత్యక్ష్యమై వారిరువురిని శాంతపరిచి, వారి భక్తికి మెచ్చి తాను రెండుగా విచ్ఛిన్నమై వారిలో ఏకమవుతాడు. అందుకు గాని ఇక్కడి లింగము ఒక ఆకారము పరశురాముడు (విష్ణు రూపం) ఒక చేతిలో వేటాడిన మృగముతోటి, రెండవ చేతిలో ఒక కల్లుకుండ ఉండినట్లు,, చిత్రసేనుడు (బ్రహ్మ) ముఖముతో, శివడు లింగ రూపముతో మలచబడెనని ఒక కథ ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఈ ఆలయానికి సమబంధించి మరియొక రహస్యమైన సన్నివేశం ప్రాచుర్యంలో ఉంది. అది ఈ ప్రధాన గదిలో ప్రతి అరవై సంవత్సరాలకు వరదలు వచ్చి లోపలభాగం మొత్తం వరద నీటితో మునుగి పోతుంది.. ఒక చిన్న భూగర్భ తొట్టి, దానిని కలుపబడి ఒక వాహిక శివలింగం ప్రక్కన నేటికీ కూడా చూడవచ్చు. ఈ వరద నీరు అకస్మాత్తుగా, శివలింగం పైభాగానికి తాకి అటుపై ఒక్కసారిగా క్రిందికి ప్రవహిస్తుంది. ఈ భూగర్భ ట్యాంక్ తరువాత ఎండి పోతుంది. ఇది 2005 డిసెంబరు 4 లో జరిగినట్లు ఆలయ సర్వే అటెండంతు పి.సీనప్ప ఆలయ జాబితా పుస్తకంలో వ్రాసినట్లు తెలుపబడింది. ఆ వరద నీదు అలానే ఒక 4 గంటలు ఉండి అటుపై మరల ఆలయంలో ఏమీ జరుగనట్లు అదృశ్యమైనదని వ్రాసినారు. రామయ్య అనే 75 ఏళ్ళ గ్రామస్థుడు దీనిని తాను 1945 సం.లో చూచినట్లు తెలిపినట్లు పలువురు వివరించిరి. ఆలయ మరో అధ్బుత ఉంది. పెరుగుతున్న సూర్యుని కిరణాలు ఉత్తరాయణము, దక్షిణాయనములో రెండుసార్లు ఈ రాతి గోడలపై చెక్కిన గ్రిల్ గుండా ప్రధాన శివలింగం యొక్క నుదిటి నేరుగా వస్తాయి.
ప్రత్యేకత
గుడిమల్లం శివాలయం లోని శివుడు పరశురామేశ్వరుడుగా పూజలందుకుంటున్నాడు. ఇక్కడి శివలింగానికి ఎంతో విశిష్టత ఉంది. ఈ ఆలయములో గర్భాలయము అంతరాలయము, ముఖమండపముల కన్నా లోతులో ఉంటుంది. ఇక్కడ గర్భగృహములో ప్రతిష్ఠించబడిన శివలింగము లింగ రూపములో కాకుండా శివుడు మానవ రూపములో మహావీరుడైన వేటగాని వలె ఉన్నాడు. ఈ లింగము ముదురు కాఫీరంగులో ఉన్న రాతితో చేయబడిన మానుష లింగము. లింగము సుమారుగా ఐదు అడుగుల పొడవు, ఒక అడుగు వెడల్పు కలిగి ఉంది. లింగముపైన ముందువైపు ఉబ్బెత్తుగానూ లింగము నుండి బయటకు పొడుచుకొని వచ్చినట్లుగా చెక్కబడిన శివుడు, అపస్మారక పురుషుని భుజాలపై నిలబడిన (స్థానకమూర్తి) రూపంలో ఉన్నాడు. స్వామి రెండు చేతులతో ఉన్నాడు. కుడిచేతితో ఒక గొర్రెపోతు (తలక్రిందుగా) యొక్క కాళ్ళు పట్టుకొనగా, ఎడమచేతిలో చిన్నగిన్నె (చిప్ప) ను పట్టుకొన్నాడు. ఎడమ భుజానికి ఒక గండ్రగొడ్డలి తగిలించుకొని ఉన్నాడు. స్వామి జటాభార (జటలన్నీ పైన ముడివేసినట్లు) తలకట్టుతో, చెవులకు అనేక రింగులు ఇంకా వివిధ ఆభరణాలు ధరించి, నడుముచుట్టూ చుట్టి, మధ్యలో క్రిందకు వ్రేలాడుతున్నట్లు ఉన్న అర్ధోరుకము (నడుము నుండి మోకాళ్ళ వరకూ ఉండే వస్త్రము) ధరించి ఉన్నాడు. ఆ వస్త్రము మధ్యలో వ్రేలాడుతున్న మడతలు అతి స్పష్టముగా కనుపిస్తున్నాయి. ఆ వస్త్రము అతి సున్నితమైనది అన్నట్లుగా అందుండి స్వామివారి శరీరభాగములు స్పష్టముగా కనుపిస్తున్నాయి. స్వామికి యగ్నోపవీతం లేకపోవడం ఒక విశేషం. లింగపు అగ్రభాగము, క్రింది పొడవైన స్తంభభాగములను విడదీస్తున్నట్లుగా ఒక లోతైన పల్లము పడిన గీత స్పష్టముగా ఉండి, మొత్తము లింగము, పురుషాంగమును పోలి ఉంది. ఈ లింగము, అతిప్రాచీనమైన లింగముగా గుర్తించబడింది. ఆకాలపు శైవారాధనకు ఒక ఉదాహరణగా కూడా గుర్తించబడింది.
మూలాలు
వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు వర్గం:శైవ దివ్యక్షేత్రాలు
జిబౌటి
జిబౌటి (ఆంగ్లం : Djibouti) (అరబ్బీ :  جيبوتي  జిబూతి ), అధికారిక నామం, జిబౌటి గణతంత్రం. ఇది హార్న్ ఆఫ్ ఆఫ్రికాలో ఉన్న దేశం. దీనికి ఉత్తరసరిహద్దులో ఎరిట్రియా, పశ్చిమ, దక్షిణ సరిహద్దులలో ఇథియోపియా, ఆగ్నేయసరిహద్దులో సోమాలియా ఉన్నాయి. మిగిలిన తూర్పుసరిహద్దులో ఎర్ర సముద్రం, ఏడెన్ గల్ఫ్ ఉన్నాయి. జిబౌటి వైశాల్యం 23,200 చ.కి.మీ (8,958 చ.కీ).
జిబౌటి ఆఫ్రికన్ యూనియన్, అరబ్ లీగులలో క్రియాశీలకంగా ఉంది.
పురాతన కాలంలో ఇది పుంట్ భూభాగంలో అక్సమ్ రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. సమీపంలోని జీల (ఇప్పుడు సోమాలియాలో) మధ్యయుగకాలంలో అడాల్, ఇనాట్ సుల్తానేట్స్ స్థానంగా ఉంది. 19 వ శతాబ్దం చివరలో సోమాలి, అఫార్ సుల్తాన్లతో ఫ్రెంచి ఒప్పందం మీద సంతకం చేసుకున్న తరువాత ఫ్రెంచి సొమాలియాండు కాలనీ,  దాని రైల్రోడ్ " డైర్ దావా " (తరువాత అడ్డిస్ అబాబా) తో స్థాపించబడ్డాయి. తరువాత 1967 లో " ఫ్రెంచి టెర్రిటరీ ఆఫ్ ది అఫర్సు అండ్ ది ఇషస్ " గా పేరు మార్చబడింది. ఒక దశాబ్దం తరువాత జిబౌటియన్ ప్రజలు స్వాతంత్ర్యం కోసం ఓటు వేశారు. ఇది అధికారికంగా జిబౌటి రిపబ్లిక్ స్థాపనకు చిహ్నంగా ఉంది. దేశానికి దీని రాజధాని నగరం పేరు పెట్టబడింది. 1977 సెప్టెంబర్ 20 న జిబౌటి ఐఖ్యరాజ్యసమితి సభ్యదేశం అయింది. 1990 ప్రారంభంలో ప్రభుత్వ ప్రాతినిధ్యంపై తలెత్తిన ఉద్రిక్తతలు సాయుధ పోరాటానికి దారితీశాయి. 2000 లో అధికార పార్టీ, ప్రతిపక్ష మధ్య అధికార భాగస్వామ్య ఒప్పందం ముగిసింది.
జిబౌటి ఒక బహుళ-జాతి దేశం. దేశ జనసంఖ్య 9,42,333 ఉంది. దేశంలో సోమాలి, అరబిక్, ఫ్రెంచి భాషలు మూడూ అధికారిక భాషలుగా ఉన్నాయి. సుమారు 94% మంది నివాసితులు ఇస్లాం ధర్మం ఆచరిస్తున్న కారణంగా ఇది అధికారిక మతంగా ఉంటోంది. ఇస్లాం వెయ్యి సంవత్సరాల కంటే అధికంగా ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా ఉంది. సోమాలి (ఇసా వంశం), అఫార్ రెండు అతిపెద్ద జాతి సమూహాలుగా ఉన్నాయి. ఆఫ్రోయాటిక్ భాషలు రెండు వాడుక భాషలుగా ఉన్నాయి.
జిబౌటి వ్యూహాత్మకంగా ప్రపంచంలోని అత్యంత రద్దీగా ఉండే నౌకాయానమార్గం సమీపంలో ఉంది. ఎర్ర సముద్రం, హిందూ మహాసముద్ర మార్గాన్ని నియంత్రిస్తుంది. ఇది కీ రీఫ్యూయలింగు, సరకులను మార్చే కేంద్రంగా పనిచేస్తుంద. పొరుగునున్న ఇథియోపియాకు దిగుమతి, ఎగుమతులకు ప్రధాన నౌకాశ్రయంగా ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న వాణిజ్య కేంద్రంగా, దేశంలో క్యాంప్ లెమోనియెరు వంటి అనేక విదేశీ సైనిక స్థావరాలు ఉన్నాయి. " డెవలప్మెంటు ఇంటరు-గవర్నమెంటలు అథారిటీ " ప్రాంతీయ సంస్థకు జిబౌటి నగరంలో ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.
చరిత్రకు పూర్వం
జిబౌటి ప్రాంతం నియోలిథిక్ నుండి మానవ ఆవాసితంగా ఉంది. భాషా ప్రతిపాదనలు ఆధారంగా మొదటి దశలో ఆఫ్రోయాసిటిక్-మాట్లాడే ప్రజలు నైలు లోయలో, నియర్ ఈస్టు ("అసలు మాతృభూమి") నుండి ఈ ప్రాంతంలో వచ్చారు. ఇతర పరిశోధకులు ఆఫ్రోయాసియాటిక్ ప్రజలు హోర్నులోని సిటూలో స్థిరపడ్డారు.
అసా కోమాలోని గోబాద్ మైదానంలో కనుగొనబడిన మట్టిపాత్రలు 2 వ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలానికి చెందినవని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో లభించిన సామాన్లు చుక్కలు, రేఖాచిత్రాలు చిత్రించబడి ఉన్నాయి. ఇవి దక్షిణ అరేబియాలోని మా'లేబా నుండి సబీర్ సంస్కృతి మొదటి దశ మట్టిపాత్రలను పోలి ఉన్నాయి. అస్కో కోమాలో కనుగొనబడిన పొడవైన కొమ్ముల పశువుల ఎముకలు 35,000 సంవత్సరాలకు ముందు పెంపుడు జంతువులుగా ఉన్న జంతువులకు సంబంధించినవని భావిస్తున్నారు. డోర్రా, బల్హోలో ఉన్న శిలా చిత్రాలలో ఉన్న యాంటెలోపులు, జిరాఫీలు ఉన్నాయి. నాల్గవ సహస్రాబ్దికి చెందిన హ్యాండోగా, పెంపుడు జంతువులతో ప్రారంభ సంచార పాస్టోరలిస్టులు సెరామికును, రాతి పనిముట్లు ఉపయోగించారు. అంతేకాకుండా, జిబౌటి సిటీ, లోయిడాల మధ్య ఎన్నో మానవాకారాలు, లింగాకారాలు శిల్పాలు, దూలాలు ఉన్నాయి. ఈ నిర్మాణాలు మద్య ఇథియోపియాలో కనుగొనబడిన నిలువు స్లాబ్లచే చుట్టుముట్టబడిన దీర్ఘచతురస్రాకార సమాధులతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. జిబౌటి-లాయిడా దూలాల కాలం అనిశ్చితంగా ఉంది. వాటిలో కొన్ని T- ఆకారపు గుర్తుతో అలంకరించబడ్డాయి.
పుంటు
ఉత్తర సోమాలియా, ఎరిట్రియా, సూడాన్, ఎర్ర సముద్ర తీరంతో కలిసిన జిబౌటీ ప్రాంతాన్ని పురాతన ఈజిప్టు పౌరులు పురాతనమైన ఈజిప్షియన్లకు పుంటు (లేదా "తాజ్ నెత్జేరు" అంటే "దేవుని భూమి") అని పిలుస్తారు. పుంటు గురించి క్రీ.పూ. 25 వ శతాబ్దంలో మొట్టమొదటి ప్రస్తావన చేయబడింది. 5 వ రాజవంశమైన ఫారో సహోరు, 18 వ రాజవంశం రాణి హాత్షెప్సుటు పాలనలో ప్రాచీన ఈజిప్టుతో దగ్గరి సంబంధాలు కలిగిన ఒక దేశంగా పుంటు ఉంది. డేర్ ఎల్-బహరి వద్ద ఉన్న దేవాలయ కుడ్య ప్రకారం పుంటు భూమిని ఆ సమయంలో రాజు పరహు, రాణి ఆతి పాలించారు.
ఇఫాట్ సుల్తానేటు (1285–1415)
1000 సంవత్సరాలకు పైగా పొరుగున ఉన్న అరేబియా ద్వీపకల్పంతో సంబంధాల ద్వారా, ఈ ప్రాంతంలోని సోమాలి, అఫార్ జాతి సమూహాలు ఖండంలో ఇస్లాం స్వీకరించిన మొదటి ప్రజలుగా ఉన్నారు. హార్న్ ఆఫ్ ఆఫ్రికాలో ఇనాన్ సుల్తానేట్ ఒక మద్యయుగానికి చెందిన ముస్లిం మధ్యంతర రాజ్యంగా ఉంది. 1285 లో వలాష్మా రాజవంశం స్థాపించబడింది. ఇది జైలాలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఐయాట్ జిబౌటి, ఉత్తర సోమాలియాలో స్థావరాలను స్థాపించింది. తరువాత ఇది అహ్మరు పర్వతాలకు దక్షిణం వైపు విస్తరించింది. దీని సుల్తాన్ ఉమర్ వలాష్మా (మరొక మూలం ఆధారంగా మరో కుమారుడు అలీ). 1285 లో షెవా సుల్తానేటును జయించినట్లు నమోదు చేయబడింది. ముస్లిం భూభాగాలను హార్నులో సమైఖ్యం చేయడానికి సుల్తాన్ ఉమరు సైనిక దండయాత్రను సాగించాడు. అదే కాలంలో చక్రవర్తి యుకునూ అమ్లాక్ పర్వత ప్రాంతాలలో క్రిస్టియన్ భూభాగాలను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ రెండు రాజ్యాల మద్య షెవా, దక్షిణ భూభాగాలపై ఆధిపత్యం కొరకు సంఘర్షణ మొదలై సుదీర్ఘమైన యుద్ధానికి దారితీసింది. కానీ ఆ సమయంలోని ముస్లిం సుల్తానేట్లు బలంగా సమైఖ్యం చేయబడలేదు. 1332 లో ఇథియోపియా చక్రవర్తి అమ్డా సెయోన్ ఇఫాకును ఓడించి షెవా నుండి వెలుపలకు పంపాడు.
అడలు సుల్తానేటు (1415–1577)
అరేబియా ద్వీపకల్పం నుండి హజ్రకు విస్తరించిన తరువాత కొంతకాలానికి ప్రాంతంలో ఇస్లాం పరిచయం చేయబడింది. జైలాలో ఉన్న రెండు-మిహిబ్ మసీదులు అల్-ఖిబ్లతెన్ 7 వ శతాబ్దానికి చెందినదినవి. ఇవి నగరంలోని పురాతన మసీదులుగా గుర్తించబడుతున్నాయి. 9 వ శతాబ్దం చివర అల్-యాకూబి ఉత్తర సముద్రపు ఒడ్డున ముస్లింలు నివసిస్తున్నట్లు వ్రాశారు. ఆయన అవదల్ ప్రాంతంలో జిబౌటీ పొరుగున ఒక ఓడరేవులోని జీలై అడాల్ రాజ్యం రాజధానిగా ఉందని కూడా పేర్కొన్నాడు. జైలాతో అడాల్ సుల్తానేటు ప్రధాన కార్యాలయం కనీసం 9 వ లేదా 10 వ శతాబ్దానికి చెందినది అని సూచిస్తుంది. ఐ.ఎం. లెవిస్ రచనల ఆధారంగా సొమాలిజిత అరబ్లు లేదా అరైబైజ్ సోమాలిసు స్థానిక రాజవంశాలు దక్షిణప్రాంతాలలోని బెనాడిరు లోని మొగడిషు సుల్తానేటు వంటి రాజ్యాలను స్థాపించి పాలించబడ్డాయి. ఈ స్థాపన కాలం నుండి అడాల్ చరిత్ర పొరుగు ఉన్న అబిస్సినియాతో పోరాటాలతో ముడిపడి ఉంటుంది. అడాల్ సామ్రాజ్యం శిఖరాగ్రదశలో ఆధునిక దిగ్బౌటీ, సోమాలియా, ఎరిట్రియా, ఇథియోపియా అధిక భూభాగాలను నియంత్రించింది.
ఓట్టమన్ ఇయాలెట్ (1577–1867)
గవర్నర్ అబౌ బేకర్ సాగల్లోని ఈజిప్షియన్ సైన్యాలను యుద్ధం నుండి విరమించుకుని జైలాకు తిరిగి వెళ్ళమని ఆదేశించాడు. ఈజిప్షియన్లు విడిచిపెట్టిన కొద్ది రోజుల తర్వాత క్రూయిజర్ సీనిల్లే సాగల్లోకు చేరుకున్నాడు. ఎడెన్లోని బ్రిటీషు ఏజెంటు ఆడెన్ నుండి నిరసనలు ఉన్నప్పటికీ ఫ్రెంచి దళాలు ఈ కోటను ఆక్రమించాయి. మేజరు ఫ్రెడెరికు మెర్సెరు బ్రిటీషు, ఈజిప్టు ప్రయోజనాలను కాపాడటానికి జైలాకు దళాలను పంపించి ఆ దిశగా ఫ్రెంచి మరింత విస్తరించకుండా అడ్డుకున్నాడు. 1884 ఏప్రెలు 14 న పెట్రోలు స్లాపు కమాండరు ఎల్ ' ఇంఫరెంట్ గల్ఫు ఆఫ్ టాడ్జౌరాలో ఈజిప్టు ఆక్రమణపై నివేదించాడు. పెట్రోల్ స్లాప్ లే వాడురేయిల్ ఈజిప్షియన్లు ఆకోక్, తద్జౌరా లోతట్టు ప్రాంతాలను ఆక్రమించుకుంటున్నారు. ఇథియోపియా చక్రవర్తి నాలుగవ యోహాన్స్ ఈజిప్షియన్లు పోరాటం విరమించుకుని ఇథియోపియా, సోమాలియా సముద్రతీరం నుండి ఈజిప్షియన్ దళాల తరలింపును అనుమతించడానికి గ్రేట్ బ్రిటనుతో ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. ఈజిప్టు సైనిక దళం టాడ్జౌరా నుండి ఉపసంహరించబడింది. లెయోన్స్ లగర్డ్ తరువాతి రాత్రి టాడ్జౌరాకు ఒక పెట్రోల్ స్లాపును నియమించాడు.
ఫ్రెంచి సోమాలిలాండు (1894–1977)
1862 నుండి 1894 వరకు టాడ్జౌర్ గల్ఫుకు ఉత్తరాన ఉన్న భూమిని అబోక్ అని పిలిచారు. దీనిని సోమాలి, అఫార్ సుల్తానులు పాలించారు. దీనితో ఫ్రాన్సు 1883 - 1887 మధ్య వివిధ ఒప్పందాలను కుదుర్చుకుని ఈ ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి స్థావరం స్థాపించింది. 1894 లో లియోన్స్ లగర్డ్ జిబౌటి నగరంలో శాశ్వత ఫ్రెంచి పాలనా యంత్రాంగం ఏర్పాటు చేసి ఈ ప్రాంతానికి ఫ్రెంచి సోమాలిలాండుగా పేరు పెట్టాడు. ఇది 1896 నుండి 1967 వరకు కొనసాగింది. ఇది టెర్టొటరీ ఫ్రాంకుల్ డెస్ అఫార్సు డెస్ ఇషెస్ " ("అఫర్స్, ఇషాలను ఫ్రెంచ్ భూభాగం") గా మార్చింది.
పొరుగున సోమాలియా 1960 లో స్వాతంత్రం సందర్భంగా ఫ్రాంసులో ఉండడమా లేదా సోమాలియా రిపబ్లికులో చేరడమా నిర్ణయించటానికి జిబౌటీలో ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జైబౌటీలో జరిగింది. ఈ ప్రజాభిప్రాయ ఫలితం ఫ్రాన్సుతో నిరంతర సహకారంతో ఉండడానికి అనుకూలంగా మారింది. పాక్షికంగా అపరార్ జాతి సమూహం, ఐరోపావాసులు సంయుక్తంగా అనుకూలమైన ఓటు వేశారు. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఓటు రిగ్గింగు జరిగాయన్న ఆరోపణలు కూడా అధికంగా ఉన్నాయి. ఎవరికీ ఓటు వేయని వారిలో చాలామంది సోమాలియన్లు ఉన్నారు. వారు సోమాలియాను యునైటెడ్ కౌన్సిలు వైస్ ప్రెసిడెంట్ మహమౌద్ హర్బి ప్రతిపాదించిన యునైటెడ్ సోమాలియాలో చేరడానికి అనుకూలంగా ఉన్నారు. హర్బి రెండు సంవత్సరాల తరువాత విమాన ప్రమాదంలో చంపబడ్డాడు.
భూభాగం విధిని గుర్తించేందుకు 1967 లో రెండవ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. ఫ్రెంచి అధికారుల సహకారంతో ఓటు రిగ్గింగు జరిగిందన్న ఆరోపణ కారణంగా ఈ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ మరలా జరిగింది. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగిన కొద్దికాలం తర్వాత " మాజీ కోట్ ఫ్రాంకైయిస్ డెస్ సోమాలిస్ (ఫ్రెంచ్ సోమాలియాండ్) " పేరును టెర్రియోయిరే ఫ్రాంకాయిస్ డెస్ అఫార్స్ ఎట్ డేస్ ఇసాస్ " గా మార్చారు.
జిబోటి రిపబ్లికు
1977 లో మూడవ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. 98.8% మంది ఫ్రాన్సు నుండి డిజెబౌటి స్వాతంత్ర్యంను అధికారికంగా గుర్తిస్తున్నారు. 1958 నాటి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో అవును ఓటు కోసం ప్రచారం చేసిన ఒక సోమాలి రాజకీయ నాయకుడు హసన్ గోల్డ్ అప్టిడాన్, చివరకు దేశం మొదటి అధ్యక్షుడిగా (1977-1999)నియమించబడ్డాడు.
మొదటి సంవత్సరంలో జిబౌటి ఆఫ్రికన్ యూనిటీలో (ఇప్పుడు ఆఫ్రికన్ యూనియన్), అరబ్ లీగ్, ఐఖ్యరాజ్యసమితిలో చేరారు. 1986 లో " జిబోటి " ఇంటర్ గవర్నమెంటల్ అథారిటీ ఆన్ డెవెలెప్మెంటు " వ్యవస్థాపక ఆరంభ సభ్యులలో ఒకటి అయింది.
1990 ల ప్రారంభంలో ప్రభుత్వ ప్రాతినిధ్యంపై జిబౌటీ అధికార పార్టీ " పీపుల్స్ ర్యాలీ ఫర్ ప్రోగ్రెస్ (పిఆర్ పి), యూనిటీ అండ్ డెమోక్రసీ రిస్టోరేషన్ " పార్టీల మధ్య తలెత్తిన ఉద్రిక్తతలు సాయుధ పోరాటానికి దారితీశాయి. ఈ పోరాటం 2000 లో అధికార-భాగస్వామ్య ఒప్పందంలో ముగిసింది.
భౌగోళికం
జిబౌటి ఆఫ్రికాలోని హార్ను, ఎడెను గల్ఫు, ఎర్ర సముద్రం దక్షిణ ప్రవేశద్వారం వద్ద బాబ్-ఎల్-మండేబులో ఉంది. ఇది 10 ° - 13 ° ఉత్తర అక్షాంశం, 41 ° - 44 ° తూర్పు రేఖాంశం మద్య ఉంటుంది. సోమాలి ప్లేట్, ఆఫ్రికన్ ప్లేట్, అరేబియా ప్లేట్ త్రికేంద్రంలో ఉంటుంది.
జిబౌటిలో ఎనిమిది పర్వత శ్రేణులు 1,000 మీటర్ల (3,300 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్నాయి. దేశంలోని ఎత్తైన పర్వత శ్రేణిగా పరిగణించబడుతున్న మౌసా అలీ పర్వతశ్రేణిలో ఇథియోపియా, ఎరిట్రియా సరిహద్దులో అతి ఎత్తైన శిఖరం 2,028 మీటర్ల (6,654 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. గ్రాండు బారా ఎడారి ఆర్టా, అలీ సబీ, డిఖిల్ మొదలైన దక్షిణ జిబౌటి భూభాగాలను కలిగి ఉంది. ఇది చాలా తక్కువగా సముద్రమట్టానికి 1,700 అడుగుల (520 మీటర్లు) దిగువన తక్కువ ఎత్తులో ఉంటుంది.
భౌగోళిక ప్రదేశాలు: ఉత్తరాన రాస్ డౌమెరా, ఎరిట్రియాతో ఉన్న సరిహద్దును అకోక్ రీజియన్లో ఎర్ర సముద్రంలోకి ప్రవేశించే పాయింట్; తూర్పున రాస్ బిర్కు ఉత్తరాన ఉన్న ఎర్ర సముద్రం విభాగం; దక్షిణాన ఎల్యా పట్టణంలోని ఇథియోపియా సరిహద్దులో ఉన్న ఒక ప్రదేశం; పశ్చిమాన ఇథియోపియా పట్టణమైన అఫాంబోకు తూర్పున ఇథియోపియాతో సరిహద్దులో ఉన్న ఒక ప్రదేశం.
జిబౌటిలో చాలామంది ఇథియోపియన్ జెర్రిక్ గడ్డి మైదానాలు, పొదలభూములు ఉన్నాయి. ఇందుకు మినహాయింపుగా ఎర్ర సముద్ర తీర వెంట ఎరిట్రియన్ తీరప్రాంత ఎడారిలో భాగంగా ఉన్న బెల్టు వంటి చీలిక ప్రాంతం ఉంది.
వాతావరణం
జిబౌటీ వాతావరణం గణనీయంగా వెచ్చగా ఉంటుంది. ప్రపంచ సగటు కంటే తక్కువగా కాలానుగుణ వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది. రోజువారీ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు 32 నుండి 41 ° సెంటీగ్రేడు (90 నుండి 106 °ఫారెన్ హీటు) వరకు ఉంటాయి. అధిక ఎత్తుల వద్ద మినహా. ఒక చల్లని ఆఫ్షోర్ ప్రవాహ ప్రభావాలు ఉంటాయని భావించవచ్చు. ఉదాహరణకు జిబౌటి నగరంలో ఏప్రెలు మాసంలో సగటు మధ్యాహ్నం అత్యధికంగా 28 నుండి 34 ° సెంటీగ్రేడు (82 నుండి 93 ° ఫారెన్ హీటు) వరకు ఉంటుంది. జాతీయంగా రోజువారీ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణంగా 15 నుండి 30 ° సెంటీగ్రేడు (59 నుండి 86 ° ఫారెన్ హీటు) వరకు ఉంటాయి.
తూర్పు జిబౌటిలో వాతావరణం వ్యత్యాసంగా ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రతలు కొన్నిసార్లు జూలైలో జూలైలో 41 ° సెంటీగ్రేడు (106 ° ఫారెన్ హీటు)ఉంటుంది.41 °Cఈ ప్రాంతంలో జూలై ఎగువభూములలో చలి మంచుతో గడ్డకట్టే స్థితికి చేరుకుంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో తేమ మద్యాహ్నసమయంలో 40%, రాత్రివేళలో 80% నికి చేరుకుంటుంది. సీజన్ అనుసరించి కొన్ని మార్పులు ఉంటాయి.
జిబౌటి వాతావరణం ఈశాన్య తీర ప్రాంతాల్లో శుష్కంగా ఉంటుంది. దేశంలోని మధ్య, ఉత్తర, పశ్చిమ, దక్షిణ భాగాలలో పాక్షికంగా శుష్కవాతావరణం ఉంటుంది. తూర్పు సముద్ర తీరంలో వార్షిక వర్షపాతం 5 అంగుళాల (131 మిమీ) కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. కేంద్ర పర్వత ప్రాంతాలలో అవక్షేపణం 8 నుండి 11 అంగుళాలు (200 నుండి 300 మిమీ) వరకు ఉంటుంది. తీర ప్రాంతాల కంటే లోతట్టు ప్రాంతంలో తేమ తక్కువగా ఉంటుంది. జిబౌటి సముద్రతీరంలో సౌమ్యమైన వాతావరణం ఉంటుంది. ది జిబౌటీ వాతావరణ మార్పు బిల్లు 2020 నాటికి పరిశుద్ధ పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల నుండి 100% వుద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
వన్యజీవితం
దేశంలోని కఠినమైన భూభాగంలో మొత్తం దేశవైశాల్యంలో 1% ఒక శాతం కంటే తక్కువ అటవీ ప్రాంతంలో వృక్షజాలం, జంతుజాలం కనిపిస్తాయి. మూడు ప్రధాన ప్రాంతాల్లో వన్యప్రాణులు విస్తరించి ఉంది. ఇది దేశంలోని ఉత్తర పర్వత ప్రాంతం నుండి దక్షిణ, మధ్య భాగంలో అగ్నిపర్వత పీఠభూమి, తీరప్రాంతంలోవిస్తరించి ఉంది.
దేశం ఉత్తర భాగంలో, డే ఫారెస్టు నేషనలు పార్కు పర్యావరణ వ్యవస్థలో వన్యప్రాణుల చాలా జాతులు కనిపిస్తాయి. సగటు ఎత్తు 1,500 మీటర్లు (4,921 అడుగులు) ఈ ప్రాంతంలో గోదా మాసిఫ్, 1,783 మీ (5,850 అ) శిఖరం కలిగి ఉంటుంది. ఇది జునిపెరాసు ప్రాజెరా అడవుల 3.5 చదరపు కిలోల పుట మీటర్ల (37,673,686 చ.) విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది. 20 మీటర్లు (66 అడుగుల) ఎత్తుకు పెరిగిన అనేక చెట్లు ఉన్నాయి. ఈ అటవీప్రాంతం అంతరించిపోతున్న స్థానిక జాతికి చెందిన జిజిటీ ఫ్రాంకోలిన్ (ఒక పక్షి) ప్రధాన నివాసస్థానంగా ఉంది. ఇటీవల గుర్తించిన సకశేరుకం, ప్లాటిసెప్స్ అఫారన్సిస్ (ఒక కొలోబ్రిన్ పాము). దేశంలోని మొత్తం గుర్తించిన జాతులలో 60% బాక్సువుడ్, ఆలివ్ చెట్లు ఉన్నాయి.
జిబౌటిలో జీవవైవిద్యం ఉన్న దేశంలో లభిస్తున్న సమాచారం ఆధారంగా దేశంలో 820 కి పైగా జాతుల మొక్కలు, 493 జాతులు అకశేరుకాలు, 455 జాతుల చేపలు, 40 రకాల సరీసృపాలు, 3 జాతుల ఉభయచరాలు, 360 జాతుల పక్షులు, 66 జాతుల క్షీరదాలు ఉన్నాయి. జిబౌటి వన్యప్రాణుల సమూహం ఆఫ్రికన్ బయోడైవర్శిటీ కేంద్రంగా ఉంది. ఎర్ర సముద్రం ఎడెన్ పగడపు రీఫు కేంద్రంగా గల్ఫులో భాగంగా ఉంది. క్షీరదాల్లో సోమెర్రింగు గజెల, పెల్జెలు గజెలె అనేక రకాల జాతులు ఉన్నాయి. 1970 ప్రారంభం నుండి విధించిన వేట నిషేధం ఫలితంగా ఈ జాతులు ఇప్పుడు బాగా సంరక్షించబడుతున్నాయి. ఇతర క్షీరదాలు గ్రేవీ జీబ్రా, హమడ్రియాస్ బబూన్, హంటర్ జింక ఉన్నాయి. డే నేషనల్ పార్కులో వార్తాగు వంటి అంతరించిపోతున్న జంతువు కనుగొనబడింది. తీర జలాల్లో దుగాంగులు, అబిస్సినియన్ ఉన్నాయి. వీటికి మరికొంత అధ్యయనాల నిర్ధారణ అవసరం. తీర జలాల్లో పచ్చటి తాబేళ్లు, హాక్స్బిల్ తాబేళ్ళు ఉన్నాయి. జిబౌటీలో ఉన్న ఈశాన్య ఆఫ్రికన్ చిరుత ఏసినోనైక్స్ జుబాటస్ సోమేమేర్మియం అంతరించిపోయినట్లు భావిస్తున్నారు.
ఆర్ధికం
జిబౌటి ఆర్ధికవ్యవస్థలో సేవా రంగం అధింగా ఆధిఖ్యత వహిస్తుంది. వ్యాపార కార్యకలాపాలు దేశం స్వేచ్ఛా వాణిజ్య విధానాలను కేంద్రంగా చేసుకుని (ఎర్ర సముద్ర రవాణా కేంద్రంగా) తిరుగుతాయి. తక్కువ వర్షపాతం కారణంగా ప్రధాన పంటల ఉత్పత్తిలో కూరగాయలు, పండ్లు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. ఇతర ఆహార పదార్థాలు దిగుమతి చేసుకొనడం అవసరం. 2013 లో జి.డి.పి. (కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం) $ 2.505 బిలియన్లు ఉంటిందని అంచనా. వార్షిక వృద్ధిరేటు 5%. తలసరి ఆదాయం సుమారు $ 2,874 అమెరికన్ డాలర్లు. సేవల రంగం జి.డి.పిలో సేవారంగం 79.7%, పరిశ్రమ 17.3%, వ్యవసాయం 3% గా బాగస్వామ్యం వహిస్తూ ఉన్నాయి.
2013 నాటికి జిబౌటి నౌకాశ్రయం లోని కంటైనర్ టెర్మినల్ దేశ వాణిజ్యంలో అత్యధికంగా భాగం నిర్వహిస్తుంది. నౌకాశ్రయ కార్యకలాపాలలో 70% నికి పొరుగున ఉన్న ఇథియోపియా నుండి వస్తున్న దిగుమతులు, ఎగుమతులు భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి. ఆదేశాలు నౌకాశ్రయంలోని ఔట్ లెటు దుకాణం మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఈ నౌకాశ్రయం అంతర్జాతీయ ఇంధన కేంద్రంగా, రవాణా కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. 2012 లో ప్రపంచ సహకారంతో జిబౌటియన్ ప్రభుత్వం డొరాలె కంటైనరు టెర్మినలు నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. మూడవ ప్రధాన ఓడరేవు జాతీయ రవాణా సామర్థ్యాన్ని మరింత అభివృద్ధి చేయడానికి ఉద్ధేశించబడింది. ఒక $ 396 మిల్లియన్ల ప్రాజెక్టు, ప్రతి సంవత్సరం 1.5 మిలియన్ల ఇరవై అడుగుల కంటైనరు యూనిట్ల సామర్థ్యం కలిగి ఉంది.
" 2011 మార్చి యురోమనీ కంట్రీ రిస్కు ర్యాంకింగు " లో జిబౌటి ప్రపంచంలో 177 వ సురక్షితమైన పెట్టుబడి గమ్యస్థానంగా గుర్తించబడింది. ప్రత్యక్ష విదేశీ పెట్టుబడులకు అభివృద్ధి చేయడానికి, పర్యావరణాన్ని మెరుగుపరిచేందుకు, దేశం వ్యాపార సామర్థ్యాన్ని నిరూపించడానికి పలు లాభాపేక్షరహిత సంస్థలతో కలిసి జిబౌటి అధికారులు అనేక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను ప్రారంభించారు. ప్రభుత్వం అధిక వడ్డీ, ద్రవ్యోల్బణ శాతాన్ని తగ్గించడానికి ప్రైవేటు రంగంలో కొత్తవిధానాలను ప్రవేశపెట్టింది. వీటిలో వ్యాపారాలు పన్ను భారం తగ్గించడం, వినియోగ పన్నుపై మినహాయింపులను అనుమతించడం వంటి చర్యలు జరిగాయి.
అంతేకాకుండా విభిన్న రంగాల్లో పెట్టుబడి ద్వారా మరింత ఉద్యోగ అవకాశాలను సృష్టించడం ద్వారా పట్టణ నిరుద్యోగ రేటును 60% తగ్గించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ముఖ్యంగా టెలికమ్యూనికేషన్ల మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడానికి, చిన్న వ్యాపారాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి నిధులు అధికంగా వినియోగించబడుతున్నాయి. జి.డి.పి.లో సుమారు 15% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న చేపల విక్రయాలు, వ్యవసాయం రంగాలలో 2008 నుండి పెట్టుబడి అధికరించింది.
పారిశ్రామిక రంగం విస్తరించేందుకు 2018 నాటికి 56 మెగావాట్ల భూఉష్ణ విద్యుత్తు ప్లాంటు ఒ.పి.ఇ.సి. ప్రపంచ బ్యాంకు, గ్లోబల్ ఎన్విరాన్మెంటల్ ఫెసిలిటి సహాయంతో నిర్మాణం పూర్తిచేసుకుంది. ఈ సదుపాయం విద్యుత్తు కొరతలను పరిష్కరిస్తుంది. ఇంధనం కోసం ఇథియోపియాపై దేశం ఆధారపడడాన్ని తగ్గిస్తుంది, డీజిల్-ఉత్పత్తికి విద్యుచ్ఛక్తి కోసం ఖరీదైన చమురు దిగుమతులను తగ్గిస్తూ తద్వారా జీడీపీ అభివృద్ధి చేసి, రుణాలను తగ్గించవచ్చు.
జిబౌటి స్థూల జాతీయోత్పత్తి సంవత్సరానికి సగటున 6 శాతం కంటే అధికం. 1985 లో $ 341 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు నుండి 2015 లో 1.5 బిలియన్ డాలర్ల వరకు విస్తరించింది. జిబౌటియన్ ఫ్రాంకు అనబడే జిబౌటి కరెన్నిసీ అధికారికంగా " జిబౌటి సెంట్రల్ బ్యాంక్ " జారీ చేస్తుంది. జిబౌటియన్ ఫ్రాంక్ యుఎస్ డాలరుకు అనుగుణంగా ఉన్నందున ఇది స్థిరంగా ఉండి ద్రవ్యోల్బణం సమస్యను ఎదుర్కోకుండా ఉంటుంది. ఇది దేశంలో పెట్టుబడి పెరుగుతున్న ఆసక్తిని అధికం చేస్తుంది.