cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
రొమ్ము పన్ను
నంగేలి ధిక్కరణ
ట్రావెన్‌కోర్ రాజ్యంలో కేవలం ఉన్నత వర్గానికి చెందిన మహిళలు మాత్రమే పై దుస్తులు ధరించాలి. బడుగు, బలహీన వర్గాల మహిళలకు లోన రవికె వేసుకుని, పైన చీరకొంగు కప్పుకునే అర్హత ఉండేది కాదు. ఈ నిబంధనలు నచ్చని నంగేలి, రాజు ఆజ్ఞను ధిక్కరించింది. పన్ను కట్టి అనుమతి తీసుకోకుండానే ఒకరోజు ఆమె పూర్తి వస్త్రాలను ధరించి పొలం పనులకు వెళ్లింది.
ఈ విషయం తెలిసిన మహారాజు మార్తాండవర్మ కోపం కట్టలుతెచ్చుకుంది. వెంటనే ప్రవతియార్(పన్ను వసూలుదారు)ను పిలిపించి మందలించాడు. దీంతో పన్ను వసూలు చేయడానికి ఆమె ఇంటివద్దకు వెళ్లి, రాజు అనుమతి లేకుండా వక్షోజాలను కప్పుతూ వస్త్రాలు ఎలా ధరిస్తావు అంటూ మండిపడ్డాడు. ఇప్పుడే పన్నుకట్టితీరాల్సిందే అని పట్టుబట్టాడు. అసలే ఈ దురాచారంపై రగిలిపోతున్న నంగేలి తన రెండు వక్షోజాలను కొడవలితో కోసేసుకుని పన్నుకు బదులుగా సమర్పించింది. ఆమె రక్తపుమడుగులో వీరమరణం చెందింది. భార్య మరణం జీర్ణించుకోలేని ఆమె భర్త కండప్పన్ కూడా ఆమె దహన సంస్కారాల సమయంలో చితిలోకి దూకేసి దహనమయ్యాడు. దీంతో ట్రావెన్ కోర్ రాజ్యంలో ఆగ్రహజ్వాలలు వెల్లువెత్తాయి. ఫలితంగా ఆ రాజ్యంలో ముళకరం, తలక్కారం పన్నులను రద్దుచేశారు. అయితే ఇప్పటికీ కేరళ చరిత్రలో నంగేలి దంపతులు సజీవంగానే నిలిచిపోయారు. వారి ధైర్యసాహసాలకు ప్రతీకగా ఆ గ్రామానికి ములచ్చి పురంబు అనే పేరు వచ్చింది.
మీడియా
మహిళల శరీర భాగాలపై వేసిన పన్నులకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించిన నంగేలి ప్రతిఘటన ఆధారంగా రూపొందించిన పులి(Puli: The 19th Century) చిత్రం 2023 ఏప్రిల్ 15న విడుదలయింది.
మూలాలు
వర్గం:భారతదేశంలో కుల వ్యవస్థ వర్గం:భారతదేశంలో పన్నుల విధానం వర్గం:ట్రావెన్‌కోర్ రాజ్యం వర్గం:పన్నుల చెల్లింపు నిరాకరణ
సీతారాంపురం (మద్దిపాడు)
సీతారాంపురం ప్రకాశం జిల్లా, మద్దిపాడు మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన మద్దిపాడు నుండి 2 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఒంగోలు నుండి 12 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 245 ఇళ్లతో, 907 జనాభాతో 349 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 457, ఆడవారి సంఖ్య 450. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 70 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591062 .పిన్ కోడ్: 523211.
గ్రామ పంచాయతీ
2013జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో దానియేలు సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు.
శ్రీ రామాలయo
ఈ గ్రామంలో 40 లక్షల రూపాయలతో నూతనంగా నిర్మించబోతున్న రామాలయానికి 2013 అక్టోబరు 18న భూమిపూజ నిర్వహించారు.
నూతనంగా నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో విగ్రహప్రతిష్ఠా మహోత్సవాలలో భాగంగా, 2017,జూన్-4వతేదీ ఆదివారంనాడు, ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించనున్న విగ్రహాలకు గ్రామోత్సవం నిర్వహించారు. ఆలయంలో అగ్నిహోమం, పూర్ణాహుతి, బలిహరణ, ప్రత్యేక పూజాదికాలు నిర్వహించారు. వేడుకల సందర్భంగా ఆలయాన్ని సుందరంగా తీర్చిదిద్దినారు. 5వతేదీ సోమవారంనాడు వేదపండితుల మంత్రోచ్ఛారణల మధ్య విగ్రహ ప్రతిష్ఠ వైభవంగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా ఆలయ ఆవరణలో ఉన్న సిద్ధివినాయకస్వామి, సాయిబాబా ఆలయాలలో ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించారు. ఈ ఆలయ ఆవరణలోనే ఏర్పాటుచేసిన భారీ అభయాంజనేయస్వామి విగ్రహానికి క్షీర, పంచామృతాభిషేకాలు నిర్వహించారు. ఈ వేడుకలౌ తిలకించేటంధుకు గ్రామం నుండియేగాక పరిసర ప్రాంతాలనుండి గూడా భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో విచ్చేసారు.
గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 858. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 422, మహిళల సంఖ్య 436, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 232 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 349 హెక్టారులు.
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు మద్దిపాడులో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల మద్దిపాడులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఏడుగుండ్లపాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, పాలీటెక్నిక్‌ ఒంగోలులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల దొడ్డవరప్పాడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మద్దిపాడులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఒంగోలులోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.
తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
సీతారాంపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
ఉత్పత్తి
సీతారాంపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
పొగాకు
పూరుడు
పూరుడు యయాతి, శర్మిష్ఠల కుమారుడు. ఇతని భార్య కౌసల్య, కుమారుడు జనమేజయుడు.
భాగవతంలో
భాగవత పురాణంలోని తొమ్మిదవ పుస్తకం పంతొమ్మిదవ అధ్యాయంలో పూరుడికి కుయాడు, తుర్వాసు, ద్రుహ్యూ, అను అనే నలుగురు సోదరులు ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. యయాతికి శుక్రాచార్యుడు ఇచ్చిన శాపం వల్ల ముసలితనం వచ్చింది. కాని భోగలాలసత్వం ఇంకా ఎక్కువగా ఉండటంతో కుమారులలో ఎవరైనా తన ముసలితనాన్ని తీసుకొని, యవ్వనాన్ని ప్రసాదించమని అడుగుతాడు. పూరుడు ఒక్కడే అందుకు అంగీకరిస్తాడు. మిగతా ముగ్గురు కుమారులు అందుకు నిరాకరించగా, రాజ్యార్హతను కోల్పోతారు. యయాతి పూరుడి యౌవనాన్ని స్వీకరించి, మరికొంత కాలం సుఖములను అనుభవించి, పూరుడిని రాజ్యాభిషిక్తున్ని చేశాడు. అతని కుమారుడు ప్రచిన్వాట్; అతని కుమారుడు ప్రవరా; అతని కుమారుడు మనస్యు.
మహాభారతంలో
మహాభారతం - ఆది పర్వంలో ఇతను గంగా మైదానంలో తన రాజ్యాన్ని వారసత్వంగా పొందాడని చెప్పబడింది. ఇతని భార్య పౌష్టి ద్వారా ప్రవీర, ఈశ్వర, రౌద్రస్వ అనే ముగ్గురు శక్తివంతమైన వీర కుమారులు కలిగారు. పూరుడి తరువాత ప్రవీర, తరువాత అతని కుమారుడు మనస్యు వచ్చాడు. పూరుడు ప్రపంచ చక్రవర్తిగా పరిపాలించాడు. ఇది ఇతని శక్తిని, వ్యక్తుల హక్కును తెలియజేస్తుంది. తరువాతికాలంలో ఇతని రాజవంశం పురుష వంశంగా మారింది, తరువాత దీనిని పాండవులు, కౌరవుల కురు వంశంగా మార్చారు.
ఋగ్వేదంలో
పూరుడిని ఋగ్వేదంలో రాజుగా, ఆదిత్యులకు తండ్రిగా, అదితిని వివాహం చేసుకొని, సరస్వతీ నది ప్రాంతంలో పాలన చేశాడని చెప్పబడింది.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:పురాణ పాత్రలు
1600
1600 (MDC) was a గ్రెగోరియన్ కాలెండరు ప్రకారం శనివారం ప్రారంభమైన లీపు సంవత్సరం. జూలియన్ కేలెండరులో మంగళవారం ప్రారంభమైన లీపు సంవత్సరం.
మరణాలు
వర్గం:సంవత్సరాలు వర్గం:1600లు
శృంగేరి
శృంగేరి (కన్నడ: ಶೃಂಗೇರಿ), కర్ణాటక రాష్ట్రం చిక్ మగళూర్ జిల్లాలో తుంగభద్రా నది ఒడ్డున ఉంది. శృంగేరి అనే పేరు ఋష్యశృంగగిరి నుండి వచ్చిందని చెబుతారు. విభాణ్డక మహర్షి కుమారుడైన ఋష్యశృంగ మహర్షి ఆశ్రమము, శృంగేరి దగ్గరగా ఉన్న శృంగపర్వతం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. ఋష్యశృంగుడు రోమపాదుడి పాలిస్తున్న అంగ రాజ్యంలో అడుగు పెట్టి ఆ రాజ్యాన్ని క్షామం నుండి విముక్తి కలిగించి వర్షాలు పడేటట్లు చేస్తాడు. ఈ వృత్తాంతము రామాయణము బాల కాండములో వస్తుంది. ఈ గ్రామములోనే శంకరాచార్యులు అద్వైతమును వ్యాప్తిచేయుటకై స్థాపించిన శంకర మఠమును దఖ్షిణామ్నాయ మఠం అని అంటారు.
చరిత్ర
శంకరాచార్యులు ధర్మ ప్రచారం కోసం దేశాటన జరుపుతున్న సమయములో, ఆయన తన పరివార శిష్యులతో ఇక్కడకు పర్యటించుచున్నప్పుడు ఒక సర్పము ప్రసవించుచున్న ఒక మండూకానికి నీడ కల్పించే సంఘటన ఆయనకు కనిపిస్తుంది. ప్రాకృతికవైరులైన సర్పమండూకముల మధ్య పరస్పర మైత్రీ భావము, సర్పానికి మణ్డూకంపై అత్యంత దయార్థ్ర భావము చూచి భగవత్పాద శంకరాచార్యుల మనస్సులో ప్రాకృతికవైరులలో మైత్రీభావము మూర్తీభవించి ఉన్నది కాబట్టీ ఈ క్షేత్రము అత్యంత పవిత్రమైనది అని స్ఫురించి అంతే కాకుండా ఇక్కడ వరకు వచ్చేటప్పడికి మండన మిశ్రుడి భార్య అయిన ఉదయ భారతి సరస్వతి మూర్తిగా మారిపోతుంది. ఈ రెండు సంఘటనలు చేశాక ఇక్కడే మెదటి మఠం నిర్మించాలని తలచి మెదటి మఠాన్ని ఇక్కడే స్థాపిస్తారు. ఆది శంకరుడు ఇక్కడ 12 సంవత్సరాలు గడిపాడు అని చెబుతారు. ఆ తరువాత దేశాటన జరుపుతూ పూరి లో, కంచి లో, బదరిలో, ద్వారకలో మఠాలను స్థాపించారు.
జనాభా
శృంగేరి 13.42°అక్షాంశం పై 75.25°రేఖాంశం పై ఉన్నది .సముద్ర మట్టానికి సుమారుగా 672 (2204 అడుగులు).మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.
2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం శృంగేరి జనాభా 4253 (52 శాతం పురుషులు 48 శాతం స్త్రీలు). శృంగేరి అక్షరాస్యత 83 శాతము. ఇది జాతీయ సగటు అక్షరాస్యత కంటే (59.5%) ఎక్కువ. ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ ఉన్న జనాభా 8 శాతం.
దర్శించవలసిన ప్రదేశాలు
శృంగేరిలో ప్రసిద్ధి చెందిన చారిత్రాత్మక దేవాలయాలు ఉన్నాయి.
శృంగేరిలో ముఖ్యమైన దర్శనీయ విశేషాలు
శారదాంబ దేవాలయం
శారదాదేవి జ్ఞానానికి విజ్ఞాన సర్వసానికి తల్లి. ఈ దేవాలయంలో ఉన్న అమ్మవారు శంకరాచార్యుల సమయమునుండి ఉన్నదని చెబుతారు. మండన మిశ్రుని భార్య అయిన ఉభయ భారతి ఇక్కడ విగ్రహంగా మారిపోయిందని కూడా చెబుతారు. మెదలు ఇక్కడ చందనంతో చేసిన విగ్రహం ఉండేది. ఆ చందన విగ్రహాన్ని 14 వ శతాబ్దములో విద్యారణ్య స్వామి పీఠాధిపతిగా ఉన్న సమయంలో రాతి, బంగార విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేసారని చరిత్ర బట్టి తెలుస్తోంది. ఆలయ పరిసరాలు 20 వ శతాబ్దం వరకు చెక్కతో నిర్మించబడింది. అగ్నిప్రమాదము జరగడంతో పాత దేవాలయపు స్థానములో కొత్తదేవాలయము నిర్మించారు. జీర్ణోద్ధారణ జరిగిన ఆ ఆలయ ప్రాంగణం అంతా ద్రవిడ దేవాలయ నిర్మాణ శైలిలో జరిగింది.
విద్యాశంకర దేవాలయం
శారదా శృంగేరి మఠానికి పదవ పీఠాధిపతైన విద్యాశంకర తీర్థుల స్మారకంగా ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మించారు. ఆ తరువాత పీఠాధిపతి భారతి కృష్ణ తీర్థుల ఆధ్వర్యంలో 1357-58 మిగిలిన నిర్మాణం జరిగింది. విద్యారణ్య స్వామి విజయనగర సామ్రాజ్యం స్థాపించిన హరిహర రాయలు, బుక్క రాయలకు గురువు. ఈ ఆలయం నిర్మాణం హొయసల శైలలో జరిగింది. ఈ దేవాలయంలో విద్యాశంకర స్వామి లింగాకారంగా ఉంటారు. స్వామికి ఇరుప్రక్కల వినాయకుడు, అమ్మవారు ఉంటారు. ఈ దేవాలయం లోపలి మండపంలోని స్థంబాలపై 12 రాశులు చెక్కి ఉంటాయి. ఆలయ నిర్మాణం, గవాక్షాల ఏర్పాటు (కిటికీ ఏర్పాటు) సూర్య కిరణాలు నెలల ప్రకారం ఆయా రాశుల మీద పడేటట్లు చేయబడింది. ఇంకో విశేషం ఏమంటే మండపంలోని స్తంభాలపై ఉన్న గుండ్రపు రాళ్ళు గోళాకారంగా సింహపు నోటి నుండి బయటకు జారునట్లుగా చెక్కారు. ఇవి సింహం నోటిలో ఉన్నట్లు ఉంటాయి కాని గోళం అంచులు సింహం నోటికి తగిలి తగలనట్లు ఉండి జారిపడతాయి అనిపించేటట్లుగా అత్యద్భుతంగా చెక్కారు.
శృంగేరి శారదా పీఠం
ఆదిశంకరులు అద్వైతం ప్రచారం చేయడానికి నెలకొల్పిన నాలుగు మఠాలలో శృంగేరి శారద మఠం మెదటిది. దీనినే దక్షిణామ్నాయ మఠంగా చెబుతారు. దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రాచుర్యములో ఉన్న కృష్ణ యజుర్వేదము ఈ మఠానికి ప్రధాన వేదం. ఈ మఠానికి పీఠాధిపతిని స్వయంగా శంకరాచార్యులతో సమానంగా భావిస్తారు. ఆయన సన్యాస్యాశ్రమ నామానికి ముందు శంకరాచార్య అని చేర్చబడుతుంది. ఇప్పటి శృంగేరి శారద మఠం పీఠాధిపతి భారతి తీర్థులు.
తుంగ నది
శృంగేరి తుంగ భద్ర నది ఒడ్డున ఉంది. తుంగ నది ఇటు ప్రక్కన విద్యాశంకర దేవాలయం, దాని ప్రక్కన ఆ ఆలయానికి అనుసంధానం ఉన్న చిన్న చిన్న దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి పూజా మూర్తులకు అవసరమైన జలాలన్ని ఇక్కడ నుండే తెస్తారు. తుంగభద్ర నది అవతల ఒడ్డున నరసింహవనం ఉంది. అభినవ విద్యాతీర్థ స్వామి ఆధ్వర్యంలో తుంగభద్ర నదిపై విద్యాశంకర సేతువును నిర్మించారు. తుంగానదిలో అసంఖ్యాకంగా చేపలు నది ఒడ్డుకు వస్తుంటాయి, భక్తులు చేపలకు అటుకులు మున్నగునవి ఆహారంగా వేస్తారు. తుంగానది ఇక్కడ చాలా లోతుగా ఉంటుంది, అందువలన ఇక్కడ ఈత కొట్టవద్దని హెచ్చరికలు ఉంటాయి.
నరసింహ వనం
నరసింహవనంలో శృంగేరి శారదా మఠానికి చెందిన పీఠం ఉంటుంది. పీఠాధిపతి ప్రతి రోజు ఆ పీఠాన్ని అర్చిస్తారు. నరసింహ వనంలోనే విదేహముక్తి పొందిన పూర్వ పీఠాధిపతుల స్మారక స్థూపాలు కూడా ఉన్నాయి. అభినవ విద్యాతీర్థ స్వామి, చంద్రశేఖర భారతి స్వామి స్థూపాలతో పాటు వారి విగ్రహాలు ఉంటాయి.
వసతి సౌకర్యాలు
శృంగేరి మఠాన్ని సంప్రదిస్తే వసతి దొరుకుతుంది.
ప్రయాణ సౌకర్యాలు
మంగళూరు నుండి తరచు బస్సు సౌకర్యం ఉంది. షిమోగా నుండి కూడా తరచు బస్సు సౌకర్యం ఉంది. శృంగేరి నుండి ఉడిపికి బస్సు ఆగుంబె అనే ఊరి మీదుగామలనాడు పర్వతశ్రేణుల మధ్య నుండి వెళ్తుంది. 24 సన్నటి హైర్ పిన్ ఘాట్ రోడ్డులో ఉడిపి చేరు కోవచ్చు.
సంగీత (నటి)
సంగీత తెలుగు సినిమా నటీమణి. వరంగల్ వాసి అయిన సంగీత ఈమె 1975లో తీర్పు, ముత్యాల ముగ్గు సినిమాల ద్వారా వెండితెరకు పరిచయమైంది. ఈమె అసలు పేరు లత కాగా నిర్మాత యు.విశ్వేశ్వర రావు ఈమె పేరును 'సంగీత'గా మార్చాడు. ఈమె తెలుగు, కన్నడ, తమిళ, మలయాళ, ఒరియా భాషలలో 500కు పైగా చిత్రాలలో నటించింది. వాటిలో తాయారమ్మ బంగారయ్య, చిలకమ్మ చెప్పింది, శ్రీరామ పట్టాభిషేకం చిత్రాలు మంచి విజయాన్ని సాధించాయి. 2008లో సినిమా నిర్మాణరంగంలో ప్రవేశించి భాగస్వామిగా తన మేనల్లుడు పి.సునీల్‌తో పసుపులేటి ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై ఈ వయసులో మొదలైన చిత్రాలను నిర్మించింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు వర్గం:టెలివిజన్ నటీమణులు వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు వర్గం:ఒరియా సినిమా నటీమణులు
కెలోరీ మీటరు
ఒక పదార్థం యొక్క విశిష్టోష్ణం తెలుసుకొనుటకు వాడే పరికరాన్ని కెలోరీమీటరు అంటారు. 300px|right|thumb|కెలోరీ మీటర్
ఘన పదార్థ విశిష్టోష్ణం కనుగొనుట
పై విలువల బట్టి కెలోరిమితి ప్రాథమిక సూత్రం ప్రకారం ఘన పదార్థం కోల్పోయిన ఉష్ణరాశి, నీరు గ్రహించిన ఉష్ణరాశి సమానం కనుక ఘన పదార్థ విశిష్టోష్ణం గణించవచ్చు.
ద్రవ పదార్థ విశిష్టోష్ణం కనుగొనుట
పై విలువల బట్టి కెలోరిమితి ప్రాథమిక సూత్రం ప్రకారం ఘన పదార్థం కోల్పోయిన ఉష్ణరాశి, ద్రవం గ్రహించిన ఉష్ణరాశి సమానం కనుక ఘన పదార్థ విశిష్టోష్ణం గణించవచ్చు.
వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం
దామర
విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి టెక్కలిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల గూడెంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల నరసింగపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల టెక్కలిలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ శ్రీకాకుళంలో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల టెక్కలిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు శ్రీకాకుళంలోనూ ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం, అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
దామరలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
దామరలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ప్రధాన పంటలు
వరి, పెసర, మినుము
కూనవారిపల్లె
కూనవారిపల్లె, వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా, ఖాజీపేట మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
మర్లపాడు
మర్లపాడు పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:
కంబోడియా
కంబోడియా (Cambodia లేదా Kampuchea; កម្ពុជា, Kâmpŭchéa కంపూచియా ), ఆధికారికంగా కంపూచియా సామ్రాజ్యము అని గుర్తించబడే ఈ దేశం ఆగ్నేయ ఆసియా లోని ఇండోనీషియా ద్వీపకల్పానికి దక్షిణంగా ఉంది. ఈ దేశం మొత్తం భూ వైశాల్యం 181,035 చదరపు కిలోమీటర్లు. కాంబోడియా వాయవ్య సరిహద్దులలో థాయ్ లాండ్, ఈశాన్యంలో లావోస్ తూర్పున వియత్నాం, ఆగ్నేయంలో థాయ్ లాండ్ జలసంధి ఉన్నాయి. 1.48 కోట్ల జనాభా కలిగిన కంబోడియా ప్రపంచంలో జనసాంద్రతలో 68వ స్థానంలో ఉంది. కంబోడియా అధికార మతం " తెరవాడ బౌద్ధమతం". తెరవాడ బౌద్ధమతాన్ని దేశ జనాభాలో 95% ప్రజలు అనుసరిస్తున్నారు. దేశంలోని అల్పసంఖ్యాకులు వియత్నామీయులు, చైనీయులు, చాములు, 30 రకాల గిరిజనులు మొదలైన వారు. దేశరాజధాని, దేశంలోని అతి పెద్ద నగరమైన " నాంఫెన్" కాంబోడియా సాంస్కృతిక, రాజకీయ, ఆర్థిక కేంద్రమని చెప్పవచ్చు. రాచరిక విధానం అనుసరిస్తున్న దేశమిది. రాజ సింహాసన మండలి చేత ఎన్నుకొనబడిన అధిపతి రాజ్యనిర్వహణ బాధ్యత వహిస్తాడు. ప్రభుత్వ అధ్యక్షుడు అయిన " హన్ సెన్" కంబోడియాను 25 సంవత్సరాల నుంచి పాలన చేస్తూ, దక్షిణాసియాలోనే దీర్ఘకాల పాలకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
కంపూచియా పురాతన నామము " కాంభోజ". 802 లో రెండవ జయవర్మ స్వయంగా తనకు తాను రాజుగా ప్రకటించుకోవడంతో ఖైమర్ సామ్రాజ్యం అంకురించింది. ఖైమర్ సామ్రాజ్యం దిగ్విజయంగా సమర్థులైన రాజులతో 600 సంవత్సరాల కాలం కొనసాగింది. ఖైమర్ సామ్రాజ్య కాలంలో కేంద్రీకృత అధికారం, విస్తార సంపదలతో కంబోడియా దక్షిణాసియా దేశాలలో ఆధిపత్యం సాధించింది. ఆంకర్ వాట్ వంటి హిందూరాజుల కాలంలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధ దేవాలయాల నిర్మాణం జరిగింది. దక్షిణాసియాలో హిందూమతం విస్తరణకు ఈ ఆలయాలు తార్కాణంగా నిలిచాయి. తరువాత ఇక్కడ బౌద్ధమతం విస్తరించింది. 15 వ శతాబ్దంలో ఆంకర్ పతనమై "ఆయుధాయ" సామ్రాజ్యం అవతరించిన తరువాత కంబోడియా 19 శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఫ్రెంచి వలసలు ఆరంభం అయ్యే వరకు పొరుగు రాజ్యాలతో కలిసి సామంతరాజ్యంగా ఉండిపోయింది. 1953 లో కంబోడియా స్వతంత్ర రాజ్యంగా అవతరించింది.
వియత్నాం యుద్ధం కంపూచియాయా వరకు విస్తరించిన తరువాత అవతరించిన " ఖేమర్ రోగ్ " పార్టీ, 1975 నాటికి కంబోడియాను వశపరచుకుకుంది. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత కంబోడియా తిరిగి సోషలిస్ట్ భావ ప్రభావితమైన " పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కంబోడియా"తో విలీనమైంది. 1993 వరకూ ఇలా కొనసాగిన తరువాత, ఏకాంతం వీడి 1993 లో యుద్ధవినాశిత దేశమైన కంబోడియా సమైక్య సామ్రాజ్యంగా అవతరించింది. దశాబ్దాల అంతర్యుద్ధం తరువాత దేశం శరవేగంగా ఆర్ధికరంగం, మానవ వనరుల అభివృద్ధి సాధించింది. ఆసియాలో అత్యున్నత ఆర్ధిక ఫలితాలు సాధించిన దేశాలలో కంబోడియా ఒకటి. గడిచిన 10 సంవత్సరాలలో కంబోడియా సాధించిన ఆర్ధిక ప్రగతి 6%. వస్త్రపరిశ్రమ, వ్యవసాయం, నిర్మాణరంగం, దుస్తుల తయారీ, పర్యటక రంగాలలో కంబోడియా తగినంత ప్రగతిని సాధించింది. 2001 లో కంబోడియా జలభాగంలో చమురు, సహజ వాయువుల నిక్షేపాలు కనుగొనబడ్డాయి. వీటి నుండి 2013 నుండి వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి ప్రారంభమవుతుంది. కంబోడియా ఆర్ధిక రంగాన్ని చమురు ఉత్పత్తులు శక్తివంతంగా ప్రభావిం చేయనున్నాయి.
"కంపూచియా సామ్రాజ్యము" : ఇది ఆగ్నేయాసియా లోని ఇండోచైనా భూభాగం లోని దక్షిణ ప్రాంతానికి చెందిన ఒక దేశం. ఈ దేశపు మొత్తం విస్తీర్ణం 1,81,035 చదరపు కిలోమీటర్లు. తూర్పున వియత్నాం, నైరుతిలో థాయిలాండ్, ఈశాన్యంలో లావోస్, వాయవ్యంలో థాయిలాండ్ జలసంధి దేశానికి సరిహద్దులు. 1.48 కోట్ల జనాభాలో 95% మంది బౌద్ధ మతావలంబకులు. కంపూచియా ప్రాచీన నామం "కాంభోజ". లింకు పేరు
చరిత్ర
ప్రస్తుత కంబోడియాలో హిమయుగానికి చెందిన మానవులు నివసించారని భావిస్తున్నారు. కచ్చితమైన కాలనిర్ణయం చేయని ఖనిజము, ఖనిజ శిలలు, గులకరాయితో చేసిన పనిముట్లు "మెకాంగ్" నదీతీరంలో ఉన్న ఎగువప్రదేశాలలో లభించాయి. ప్రస్తుతం ఈ ప్రదేశాలు క్రాటీ భూభాగం లోనూ, కేంపాట్ భూభాగం లోను, ట్రెంగ్ భూభాగంలోనూ లభించాయి. స్వల్పమైన కొన్ని పురాతత్వపరిశోధనలు హోలోసిన్ ప్రాంతంలో కొన్ని వేట సమూహాలు నివసించినట్లు వివరిస్తున్నాయి. కంబోడియాలోని "ఎల్ ఆంగ్ స్పీన్ " గుహను కంబోడియా యొక్క అతిపురాతన ప్రదేశంగా భావిస్తున్నారు. " "హోబినియన్" కాలానికి చెందిన ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం "బాటంబాంగ్ " ప్రాంతంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో త్రవ్వకాలలో దిగువ పొరలలో లభించిన రేడియో కార్బన్ క్రీ.పూ 6000 కాలం నాటివని భావిస్తున్నారు. అదే ప్రాంతపు పైపొరలలో నియోలిథిక్ యుక్తితో మారుదల చేబడిన పాత్రలను కంబోడియా యొక్క అతిపురాతన మట్టి పాత్రలుగా భావిస్తున్నారు.
పురాతత్వపరిశోధకుల రికార్డులు హోలోసిన్, ఇనుప యుగం మధ్యకాలం పరిమితమైనదని భావిస్తున్నారు. 1877లో మొదటిసారిగా పరిశోధనలు ప్రారంభించిన ప్రదేశం అయినప్పటికీ కాలనిర్ణయం చేయబడని ఇతర చారిత్రక పూర్వపు ప్రదేశం సంరాంగ్ సేన్ (ఈ ప్రదేశం పురాతన రాజధాని ఉడాంగ్ సమీపంలో ఉంది), " బాంటీ మీంచీ" ఉత్తరభూభాగంలో ఉన్న ఫంస్నై. రత్నకిరి వద్ద గని త్రవ్వకాలలో చారిత్రక పూర్వక కళాకృతులు అనేకం లభిస్తున్నాయి. ఏదిఏమైనప్పటికీ 1950 తరువాత వియత్నాం సమీపప్రాంతం, మెమాట్ వద్ద ఉన్న ఎర్రమట్టిలో లభించిన గుండ్రని మట్టి పాత్రలు అత్యంత ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తున్నాయి. వాటి ఉపయోగం, కాలం ఇప్పటికీ వివాదాంశమైనా, ఇవి సుమారు క్రీ.పూ 2000 సంవత్సరానికి చెందినవై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.
కంపూచియా పురాతన చరిత్రలో అతి ముఖ్యమైన విషయం మొదటిసారిగా వ్యవసాయం ఆరంభించిన ప్రవేశం కొంచెం ఆలస్యంగా జరగటం. క్రీ.పూ 3000 సంవత్సరాలలో కంబోడియాలో వ్యవసాయం ఆరంభం అయింది. ఆధునిక కాల థాయ్‍లాండ్ "కోరత్ పీఠభూమి " వద్ద లభించిన ఇనుప సామాను క్రీ.పూ 500 నాటివని భావిస్తున్నారు. కంబోడియా లోని ఇనుప యుగపు నిర్మాణాలు బాక్‍సెయి చంక్రాంగ్, అంకోరియన్ ఆలయాల కింద లభించాయి. అదే సమయంలో అంకోర్ వాయవ్యంలో ఉన్న లోవియా ప్రాంతంలో గుండ్రని మట్టిపాత్రలు లభించాయి. ఆహారం లభ్యత, వ్యాపారం, సాంస్కృతిక సంబంధాలు, శ్రామిక నిర్వహణ గురించి తెలుసుకోవడానికి త్రవ్వకాలు మరింత ఉపకరిస్తాయి. కంబోడియాకు క్రీ.పూ 4వ శతాబ్దానికి ముందే భారతదేశంతో వ్యాపార సంబంధాలు ఉన్నట్లు భావిస్తున్నారు.
అంకోరియా ముందు శకం, అంకోరియా శకం
3వ, 4వ, 5వ శతాబ్దాలలో ఫ్యూనన్ అతడి తరువాత పాలకుడైన చెన్లా ప్రస్తుత కంబోడియా, దక్షిణ వియత్నాం లను పాలించారు. 2,000 కంటే అధిక కాలం కంబోడియా మీద భారత్ ప్రభావం ఉంటూ వచ్చింది. ఆ ప్రభావం ఇక్కడి నుండి ఇతర దక్షిణాసియా దేశాలైన థాయ్‌లాండ్, లావోస్‌కు చేరింది. సా.శ.1వ శతాబ్దిలోనూ, సా.శ.4వ శతాబ్దిలోనూ రెండుమార్లు హిందువులు భారతదేశం నుంచి కంబోడియాకు పెద్దసంఖ్యలో వలసవచ్చారు. 7-13 శతాబ్దాల నడుమ ఈ ప్రాంతంలో సంస్కృత భాష, దేవనాగరి లిపి వ్యవహారంలో ఉండేవి. హిందేదేవాలయాలు అనేకం నిర్మింపబడ్డాయి. కొన్ని రాజ్యాంగ చరిత్రలు, చైనీయుల చారిత్రక రచనలు, సామంతరాజులు సమర్పించిన కప్పముల ఆధారాలు ఈ విషయం నిర్ధారిస్తున్నాయి. ఫ్యూనన్ పాలిత భూభాగంలో ఓడరేవు ఉన్నదని విశ్వసించబడుతుంది. అలెగ్జాండ్రియాకి చెందిన జియోగ్రాఫర్ " క్లౌడియస్ టోల్మీ " ఆ ఓడరేవు పేరు " కట్టిగారా " అని సూచించాడు. చైనీస్ చారిత్రకాధారాలు ఆ రేవు 690 లో మరణించిన మొదటి జయవర్మ కాలంలో నిర్మించబడిందని సూచిస్తున్నారు. ఈ గందరగోళంలో ఇది చెన్లా పాలిత భూభాగంలో ఉండవచ్చని చెన్లా జలభాగం మరొక సామంత రాజు పాలిత భూభాగమై ఉండచ్చని భావించబడుతుంది. సా.శ.5వ శతాబ్దంలో జయవర్మ అనే రాజు భారతదేశం నుంచి నాగసేనుడనే బౌద్ధభిక్షువును రప్పించి దేశంలో బౌద్ధమతాన్ని వ్యాపింపజేశారు.
చెన్లా సామ్రాజ్య అవశేషాల నుండి 802 లో రెండవ జయవర్మ చేత స్థాపించబడిన ఖైమర్ సామ్రాజ్యం స్థాపించబడిన తరువాత జావా నుండి స్వతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటించి తనకు తాను దేవరాజుగా ప్రకటించాడు. అతడు, అతడి అనుయాయుల మతారాధనా వ్యవస్థ దేవ-రాజుగా ప్రకటించిన తరువాత సామ్రాజ్య విస్తరణ కొరకు 9వ శతాబ్దం నుండి 15వ శతాబ్దం వరకు నిరంతరాయంగా యుద్ధాలను కొనసాగించారు. 13వ శతాబ్దంలో శ్రీలంకకు చెందిన సన్యాసులు దక్షిణాసియా దేశాలలో తరవాడ బుద్ధిజం ప్రవేశపెట్టారు. ఈ మతం విస్తరించి హిందూ ఇజం, మహాయాన మతలను క్షీణింపజేసి తెరవాడ బుద్ధిజాన్ని ఆంకోర్ ప్రధాన మతంగా మారింది.
12వ శతాబ్దంలో దక్షిణాసియా దేశాలలో ఖైమర్ సామ్రాజ్యమే అన్నింటి కంటే పెద్దది. సామ్రాజ్యపు రాజ్యాధికార కేంద్రం ఆంకోర్ నగరం. ఇక్కడ జెనిత్ సామ్రాజ్య కాలంలో వరుస నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి. 2007లో అంతర్జాతీయ పరిశోధన విద్యార్థుల బృందం తీసిన ఉపగ్రహ ఛాయాచిత్రాలు, ఇతర ఆధునిక సాంకేతిక వ్యూహాలు 1,150 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగిన ఆంకోర్ పారిశ్రామిక నగారా అవతరణ ముందే అవతరించిన నగరాలలో ఆంకోర్ అతి పెద్ద నగరమని నిర్ధారించబడింది. ఈ నగరం 10 లక్షల మంది ప్రజలు నివసించడానికి తగిన సౌకర్యాలు కలిగి ఉన్నదని భావిస్తున్నారు. ప్రఖ్యాతి చెందిన, అతిచక్కగా నిర్వహించబడుతున్న మతపరమైన ఆలయాలు ఇప్పటికీ కంబోడియా స్మారక చిహ్నాలుగా నిలిచి కంపూచియా గతవైభవాన్ని చాటిచెబుతున్నాయి. సామ్రాజ్యం క్షీణించినా, 15వ శతాబ్దంలో పతనమయే వరకు ఈ ప్రాంతంలో గుర్తించతగిన శక్తిగా నిలిచింది.
కంపూచియా చీకటి శకం
పొరుగు రాజ్యాల వరుస యుద్ధాల తరువాత ఆంకోర్ 1452లో ఆయుత్తయా సామ్రాజ్యం వశమైంది. అయినప్పటికీ జీవావరణ వైఫల్యం, మైలికసైకర్య నిర్మాణాల లేమి కారణంగా ఆయుత్తయా సామ్రాజ్యం ఆంకోరును వదిలివేసింది. క్రమంగా సామ్రాజ్య అంతర్గత వ్యవహారాలు పొరుగు రాజ్యాల నియంత్రణలోకి పోయిన కారణంగా ఆర్థిక, సాంఘిక, సాంస్కృతిక స్తంభన కొంతకాలంపాటు కొనసాగింది. ఈ సమయంలో గాఢంగా కీరబడిన ఖైమర్ స్మారకనిర్మాణం నిలిచిపోయింది. పాత విశ్వాసాలైన మహాయాన బుద్ధిజం, దేవ-రాజు యొక్క హిందూ ఆశ్రమాల నిర్మాణం తెరవాడ బుద్ధిజం ఆశయాలు భర్తీచెయ్యబడ్డాయి.
న్యాయసభ రాజధాని అయిన లాంగ్‌వెక్‌కు తరలించబడింది. సామ్రాజ్యం తన వైభవాన్ని తిరిగి పొందడానికి సముద్రవాణిజ్య అభివృద్ధి వైపు దృష్టి సారించింది. కంబోడియాను మొదటిసారిగా గుర్తించిన ఐరోపా దేశాలలో పోర్చుగీస్ మొదటిది. పోర్చుగీసు, స్పెయిన్ యాత్రికులు ఈ నగరాన్ని వర్ణిస్తూ సంపద, విదేశీ వాణిజ్యం కేందీకృతమైన ప్రాంతం అని పేర్కొన్నారు. కోతకాలమే సాగినా ఆయుత్తయా, వియత్నాంతో సాగిన నిరంర యుద్ధాల కారణంగా 1594 నాటికి ఆంకోర్ అధిక భాగం లాంగ్‌వెక్‌లోని కొంతభాగం ఆయుత్తయా రాజైన నరేసుయన్ చేత, ఆక్రమించబడడమే కాక నాశనం చెయ్యబడింది. 1618లో ఖైమర్ కొత్తరాజధానిగా లాంగ్‌వెక్ దక్షిణంగా ఉడాంగ్ స్థాపించబడింది. కాని సామంతరాజులు మాత్రం కొంతకాలం స్వాతంత్ర్యం అనుభవించిన తరువాత సియామీస్, వియత్నామీస్ పాలెగాండ్లుగా మారి తరువాత మూడిశతాబ్ధాల కాలం తమ ఉనికి కాపాడుకున్నారు.
19వ శతాబ్దంలో కంబోడియాను తమ ఆధిపత్యంలోకి తీసుకోవడానికి సియామీ, వియత్నాం మధ్య భేదాభిప్రాయాలు చెలరేగాయి. ఫలితంగా ఒక సందర్భంలో వియత్నాం అధికారులు ఖేమరును తమ ఆధిపత్యం అంగీకరించమని వత్తిడి తీసుకువచ్చారు. ఇది వియత్నాంకు ఎదురుగా పలు తిరుగుబాటుచర్యలు అధికం కావడమేగాక తాయ్‌లాండ్ సహాయం అర్ధించడానికి దారితీసింది. 1841-1845 వరకు సాగిన సియామీ తాయ్‌లాండ్ యుద్ధం కంబోడియా మీద ఉమ్మడి ఆధిపత్యం వహించాలన్న ఒప్పందంతో ముగుసింది. తరువాత ఇది చివరకు కంబోడియా రక్షణ బాధ్యత ఫ్రెంచ్‌కు స్వాధీనం చేసే ఒప్పందం మీద మొదటి నోరోడం రాజు సంతకం చేయడానికి దారితీసింది.
ఫ్రెంచి వలస రాజ్యం
1863లో థాయ్‌లాండ్ చేత నోరోడం రాజు నియమించబడ్డాడు. కంబోడియా థాయ్, వియత్నాం నుండి రక్షణ కోరడంతో ఇరుపక్షాల మధ్య ఘర్షణ చెలరేగింది. 1863 లో రాజు ఫ్రెంచి రాజ్యాంగంతో కుదిరిన ఒప్పందం మీద సంతకం చేసాడు. ఈ ఒప్పందం మూలంగా కంబోడియా ఫ్రెంచి ప్రభుత్వ సార్వభౌమాధిపత్యం నుండి విడుదల అయింది. బదులుగా బత్తంబాంగ్, సీంరిప్లో భూభాగాలు థాయ్‌లాండ్‌కు వశమయ్యాయి. 1906 లో థాయ్‌లాండ్, ఫ్రాన్స్ మధ్య జరిగిన భూభాగం తిరిగి కంబోడియా వశమైంది. 1863 నుండి 1993 వరకు కంబోడియా రక్షణ బాధ్యత ఫ్రాన్సు వహించింది. కంబోడియా జనసంఖ్య 9,46,000 నుండి 57,00,000 కు వృద్ధి చెందింది. 1904 లో థాయ్‌లాండ్ రాజు మరణించగానే ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం రాజ్యంగంలో జోక్యం చేసుకుని, నూర్‌డం సోదరుడిని రాజ్యాసింహాసనం మీద కూర్చోబెట్టింది. 1941లో మొనివోగ్ సిసోవాత్ కుమారుని మృత్యువు తరువాత సింహాసనం ఖాళీగా ఉండిపోయింది. సిసోవాత్ కుమారుని స్వాతంత్ర్యేచ్ఛ కారణంగా ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం అతడిని సింహాసనం అధిష్టించడానికి ఆడ్డుకట్ట వేసింది. బదులుగా నోరోడం మనుమడైన సిసోవాత్‌ను సింహాసం అధిష్టింప చేసారు. ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం అతడు తమకు లోబడి ఉంటాడని భావించడమే ఇందుకు కారణం. అయినప్పటికీ అది పొరబాటని ఋజువైంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ 1953 నవంబరు నాటికి రాజు నోరోడం సిసోవాత్ పాలనలో కంబోడియా ఫ్రాన్స్ నుండి స్వతంత్రం పొందింది.
స్వాతంత్ర్యం, వియత్నాం యుద్ధం
నోరోడం సింహానౌక్ సామ్రాజ్యంలో కంబోడియా సామంత రాజ్యం అయింది. . ఫ్రెంచి ఇండో చైనాకు స్వాతంత్ర్యం లభించగానే వియత్నాంకు బహూకరించబడిన మెకాంగ్‌ను తిరిగి పొందవచ్చు అన్న ఆశను వదులుకుంది. 1698 నుండి ఖేమర్ సామ్రాజ్యంలోని కొంత భాగం వియత్నాం ఆధీనంలో ఉంది. దశాబ్దాల క్రితమే ఈ భూగం వియత్నాం అనుమతితో రెండవ చెయ్ చేత రాజు ఆధీనంలో ఉంటూ వచ్చింది. ఖేమర్ రోగ్ ఈ భూభాగాన్ని తిరిగి స్వాధీన పరచుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నం కంపూచియా మీద వియత్నాం దండయాత్ర, ఖేమర్ ఆక్రమణకు దారి తీసింది.
ఖేమర్ రిపబ్లిక్ (1970-1975)
1970లో సింహానౌక్ బీజింగ్ విజయం తరువాత ప్రధానమంత్రి జనరల్ లాన్ నోల్, ప్రిన్‌స్ సిసోవాత్ మాతక్ నాయకత్వంలో నిర్వహించిన సైనిక చర్యతో పదవీభ్రష్టుడు అయ్యాడు. ఈ ఆకస్మిక తిరుగుబాటులో యు.ఎస్ ప్రభావం ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఏవీ లేవు. ఏది ఏమైనప్పటికీ తిరుగుబాటు తరువాత కొత్త ప్రభుత్వం అమెరికా మద్దతు సంపాదించడానికి వియత్నాం కమ్యూనిస్టులను కంబోడియాను వదిలి వెళ్ళమని ఆదేశించాడు. ఉత్తర వియత్నాం ప్రజలు కాంగ్రెస్ నిరాశతో తమ శరణాలయాలను సహాయక మార్గాలను అలాగే కాపాడుకుని కొత్త ప్రభుత్వం మీద దాడులు ప్రారంభించాయి. రాజు తన ప్రభుత్వం పతనం కాకుండా కాపాడడానికి తన అనుయాయులను అప్రమత్తం చేసాడు. త్వరగా ఖేమర్ రోగ్ తిరుగుబాటుదారులు రాజును తమ మద్దతు దారుగా వాడుకోవడం మొదలుపెట్టారు. 1970-1972 మధ్య కంబోడియా ప్రభుత్వం, సైన్యం, ఉత్తర వియత్నాం మధ్య కలహాలు కొనసాగాయి. కంబోడియా మీద అధికారం సంపాదించిన వియత్నాం కమ్యూనిస్టులు విధించిన కొత్త నిబంధనలను కంబోడియా కమ్యూనిస్టులు అధిగమించారు. వియత్నాం కాంగ్రెస్, ఖేమర్ రోగ్ లను నియంత్రించడానికి 1969-1973 వియత్నాం రిపబ్లిక్, యు.ఎస్ సైన్యాలు కంబోడియా మీద బాంబు దాడి చేసాయి.
దక్షిణ వియత్నాం, యు.ఎస్ సైన్యాలు చెప్పతగినన్ని ఉపకరణాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం లేక నాశనం చేయడం వంటివి చేసాయి. ఉత్తర వియత్నాం సైన్యాలు తప్పించుకునే మార్గం లేక కంబోడియాలో చొచ్చుకు పోయాయి. ఉత్తర వియత్నాం సైన్యాలు తమమీద కంబోడియన్ సైన్యాలు చేసిన చిన్నతరహా సమాచర మార్గాల మీద చేసిన దాడిని తిప్పికొట్టాయి.
ఖేమర్ రిపబ్లిక్ నాయకత్వం అనైక్యతతో బలహీనపడసాగింది. లాన్ నోల్, సింహానౌక్స్ బంధువు సిరిక్ మాతక్, నేషనల్ అసెంబ్లీ నాయకుడైన టాం అనే మూడు వైవిధ్యమైన విధానాల బృందాలుగా విడిపోయాయి. 1972లో లాన్ నోల్ ఆధిపత్యానికి రాగలిగాడు. మిగిలిన ఇద్దరు అతడి స్థానానికి రావడానికి తయారుగా లేకపోవడమే ఇందుకు కారణం. రాజ్యాంగం ఎన్నికవిధానాన్ని స్వీకరించి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో లాన్ నోల్ అధ్యక్షపీఠాన్ని అలంకరించాడు. అయినప్పటికీ అనైక్యత కారణంగా తలెత్తిన 30,000 మంది సైనికులను నేషనల్ కంబాట్ ఫోర్స్‌కు తరలించడం, లంచగొండితనం పెరిగిపోవడం వంటివి రాజ్యాంగ నిర్వహణ, సైన్యం బలహీనపడడానికి దారితీసింది.
కంబోడియాలో కమ్యూనిస్టులు ఉత్తర వియత్నాం సైన్య సహకారంతో తిరుగుబాటును తీవ్రం చేసారు. పాల్ పాట్ శారీ వియత్నాం వద్ద శిక్షణ పొందిన కమ్యూనిస్టుల గురించి నొక్కివక్కాణిస్తూ వారిని ప్రక్షాళన చేసాడు. అదేసమయం కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ కంప్యూచియా బలంపుంజుకుని స్వతంత్రంగా వ్యవహరించసాగారు. 1973లో సి.పి.కె వియత్నాం సైనిక సహాయం లేకుండానే ప్రభుత్వ సైన్యాలతో యుద్ధాలు కొనసాగించారు. క్రమంగా కమ్యూనిస్టులు కంబోడియా లోని 60% భూభాగం, 25% ప్రజల మీద ఆధిపత్యం సాధించారు. తిరుగుబాటు దారులతో ప్రభుత్వం సాగించిన మూడు రాజీ ప్రయత్నాలు వైఫల్యం అయ్యాయి. అయినప్పటికీ 1974 లో కమ్యూనిస్టులు బహిరంగంగా పాలనా పరమైన విభాగాలు చేసారు. ఎన్.వి.ఎ యుద్ధశక్తులు దక్షిణ వియత్నాంకు తరలి వెళ్ళాయి. లాన్ నోల్ అధికారం నగరం వెలుపల కొన్ని ప్రదేశాలకు పరిమితం అయింది. 20,00,000 యుద్ధ శరణార్ధులు నాంపెన్ నగరం ఇతర నగరాలలో నివసించసాగారు.
1975 నూతన సంవత్సర ప్రారంభంలో అనైతికంగా సాగించిన 117 రోజుల భయంకర యుద్ధం తరువాత ఖేమర్ రిపబ్లిక్ పతనం అయింది. వరుసగా నాంఫెన్ నగరం చుట్టూ సాగించిన దాడులు రిపబ్లికన్ సైన్యాలను సమూలంగా తుడిచిపెట్టాయి. ఇతర సి.పి.కె బృందాలు మెకాంగ్ మార్గం లోని సైనిక శిబిరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. యు.ఎస్. మిషన్ కంపూచియా నుండి ఖాళీ చేయబడిన 5 రోజుల తరువాత 1975 ఏప్రిల్ 17న నాంఫెన్ వద్ద లాన్ నోల్ ప్రభుత్వం లొంగిపోయింది.
ఖేమర్ రోగ్ పాలన
1975 పాల్ పాట్ అధికారం చేజిక్కించుకుని దేశం అధికారిక నామాన్ని " డెమొక్రటిక్ కంపూచియా"గా మార్చాడు. కొత్తరాజ్యాంగం మావోయిస్ట్ చైనా విధానాలను అనుసరించసాగింది. నగరంలోని ప్రజలను బలవంతంగా ఖాళీచేయించి దూరప్రాంత ప్రణాళికలలో పనిచేయడానికి తరలించారు. వారు 11వ శతాబ్దపు నమూనా తరహా వ్యవసాయం తిరిగి నిర్మించడానికి ప్రయత్నాలు ప్రారంభించారు. పాశ్చాత్య వైద్యవిధానం విడిచిపెట్టబడింది. దేవాలయాలు, గ్రంథాలయాలు అలాగే పాశ్చాత్యం అనుకున్న ప్రతివస్తువు ధ్వంసం చేయబడింది.
ఖేమర్ రోగ్ పాలనలో 10-30 లక్షలమంది చంపబడ్డారని అంచనా. సాధారణంగా 20 లక్షలమంది అని చెప్తుంటారు. జనసంఖ్యలో నాలుగవ భాగం చంపబడ్డారని అంచనా. ఈ సమయంలో మరుభూములు, చెరసాలలు అభివృద్ధి చెందాయి. టౌల్ స్లెగ్ చెరసాల మూకుమ్మడి హేయమైన హత్యలకు గుర్తుగా చరిత్రలో మిగిలి పోయింది. లక్షలమంది ప్రజలు సరిహద్దులుదాటి థాయ్‌లాండ్ చేరుకున్నారు. భూభాగంలో సంప్రదాయక అల్పసంఖ్యాకులను గురి చేసుకుని దాడులు కొనసాగాయి. ఇందులో చం ముస్లిములు తీవ్రమైన ప్రక్షాళనకు గురి అయ్యారు. వారి జనసంఖ్యలో సగం మంది అంతమయ్యారు.
కంబోడియాలో 1960లో 4,25,000 మంది చైనీయులు నివసించారు. 1984 లో ఖేమర్ మరణాల తరువాత ప్రజలు వలస కారణంగా జనసంఖ్యలో 61,400 చైనీయులు మాత్రమే దేశంలో మిగిలి పోయారు. ఖేమర్ కాలంలో 1970 లో స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్ళమని బలవంతం చేసిన కారణంగా కంబోడియాలో వియత్నాం సంఖ్య తగ్గుముఖం పట్టింది. 1969లో 2,25,000-3,00,000 వరకు ఉన్న వియత్నామీయుల సంఖ్య 1984 నాటికి 56,000 చేరుకున్నది. ఏది ఏమైనప్పటికీ బాధితులలో అధికభాగం అల్పసంఖ్యాక సాంప్రదాయకులు మాత్రమే కాదు, వైద్యులు, న్యాయవాదులు, ఉపాధ్యాయులు వంటి వృత్తి నిపుణులు కూడా గురిచెయ్యబడ్డారు.
వియత్నామీయుల ఆక్రమణ, బదిలి
1978 నవంబరులో ఖేమర్ రోగ్ సరిహద్దులలో దాడులకు ప్రతిచర్యగా వియత్నామీయులు కంబోడియా మీద దాడులు కొనసాగించారు. పాల్ పాట్, టా మోక్ చర్యల కారణంగా కంబోడియాకు పారిపోయి వచ్చి ఖేమర్ రోగ్ నాయకత్వం వహించిన వియత్నాం ప్రజలు 1951లో కంప్యూచియన్ పీపుల్స్ రిపలికన్ పార్టీ స్థాపించారు. ఈ పార్టీ గతంలో సోవియట్ స్టేట్ నాయకత్వంలో పనిచేసింది. ఈ పార్టీ వియత్నాం సైనిక శిబిరాలను ఆక్రమించుకుని వారిని నెం పెన్‌కు తరలి పోయేలా చేసింది. దీనికి ఆయుధసరఫరా వియత్నాం, సోవొయట్ యూనియన్ ను.ండి వచ్చిచేరేవి.
1989లో పారిస్‌లో ప్రారంభమైన కంబోడియా శాంతి ప్రయత్నాలు 1991 లో ఫలించి సమగ్రమైన శాంతి ఒప్పందం జరిగింది. ఐక్యరాజ్యసమితి యుద్ధవిరమణ, నిరాయుధీకరణ, శరణార్ధులకు సహాయం చేయమంటూ ఆదేశం జారీ చేసింది. 1993లో నోరోడం సిహానౌక్ కంబోడియా రాజుగా నియమించబడ్డాడు. అయినప్పటికీ యు.ఎన్.టి.ఎ.సి ఎన్నికలు నిర్వహించే వరకు అధికారం మొత్తం ప్రభుత్వాధికారుల ఆధీనంలో ఉంది. 1997లో సహ ప్రధానమంత్రి హన్ సెన్ నాయకత్వంలో ప్రభుత్వంలోని నాన్‌కమ్యూనిస్ట్ ప్రతినిధుల మీద తిరుగుబాటు చేసే వరకు కంబోడియాలో సాగిన స్థిరత్వం ఒక్కసారిగా కదిలిపోయింది. పలు నాన్ కమ్యూనిస్ట్ ప్రయొనిధులను హన్ సెన్ సైన్యాలు హతమార్చారు. తరువాతి కాలంలో సాగిన పునర్నిర్మాణ ప్రయత్నాలు ఫలించి పలుపార్టీల మిశ్రిత స్వాతంత్ర్య రాజ్య స్థాపన ద్వారా రాజకీయ స్థిరత్వం ఏర్పడింది. 2010 లో ఖేమర్ రోగ్ సభ్యుడైన కెక్ ల్యూ రాజు యుద్ధనేరస్థుడిగా గుర్తించబడ్డాడు. కెక్ ల్యూ రాజు మీద మోపబడిన " ఎస్21 ఎక్స్‌టెర్మినేషన్ కేంప్ " ఏర్పాటుకు ఆదేశించడంలో అతడి పాత్ర, మానవ హక్కుల అతిక్రమణ మొదలైనవి ప్రధానమైనవి. ఆయనకు జీవిత ఖైదు విధించబడిణ్ంది. ముందటి ఖేమర్ రోగ్ మూకుమ్మడి మారణఖాండల మీద అదనపు చర్యలను హన్ సెన్ వ్యతిరేకించాడు. అందుకు ఆయన దేశంలో రాజకీయ అస్థిరత్వం నివారించడానికి ఇలా వ్యతిరేకించానని చెప్పాడు.
రాజకీ యాలు
1993 లో కంబోడియా జాతీయ రాజకీయాలు ఒక రూపానికి వచ్చాఈ. ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ సార్వభౌమత్వంతో శాసనసభ ప్రాతినిధ్య రాజ్యాంగ విధానం ఏర్పాటూ చేసుకున్నది. ప్రభుత్వాధికారిగా హన్ సెన్ నాయకత్వంలో 1985 నుండి ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం నిర్వహించబడింది. కంబోడియా రాజు (ప్రస్తుతం నోరోడం సిహమోని) రాధ్ట్రపతి ఎన్నిక చెయ్యబడ్డాడు. జాతీయ శాసనసభ సలహా, అనుమతితో రాజు ప్రధానమంత్రిని నియమిస్తాడు.
ప్రధానమంత్రి, మంత్రులుగా పదవులలో నియమించబడిన మంత్రులు ప్రభుత్వ నిర్వహణాకార్యక్రమాలు పంచుకుంటారు. రాజ్యాధికారం కంబోడియా శాసనసభ, నిర్వహణాధికారులకు పంచుకుంటారు. కంబోడియా పార్లమెటులో దిగువ సభ, ఎగువసభ అనే రెండు విభాగాలు కలిగి ఉంటుంది. 123 సభ్యులు కలిగిన సెనేట్ సభ్యులు 5 సంవత్సరాలు పాలనాధికారంతో ఎన్నిక చెయ్యబడతారు.
2004 అక్టోబరు తొమ్మిది మంది సభ్యులు కలిగిన త్రోన్-కౌంసిల్ నోరోడం సిహమోనిను రాజుగా ఎన్నిక చేసింది. ఎన్నికలో భాగంగా ఒక వారం మునుపే నోరోడం సిహానౌక్ పదవి నుండి తొలగించబడ్డాడు. సిహామోని ఎన్నిక ప్రధానమంత్రి హన్ సెన్, నేషనల్ అసెంబ్లీ స్పీకర్ అయిన ప్రింస్ నోరోడం రణారిద్ధ్‌ల ఆమోదం పొందింది. 2004 అక్టోబరు 29న నెం పెన్‌లో రాజును సింహాసనాధిష్ఠుని చేసారు.
కంబోడియాలో పాలనా పార్టీల్లలో కంబోడియన్ పీపుల్స్ పార్టీ ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. 73 సభ్యులు కలిగిన సి.పి.పి పార్టీ దిగువ, ఎగువ సభలను నియత్రిస్తుంది. ది నేషనల్ అసెంబ్లీ స్థానాలు 43. నేషనల్ అసెంబ్లీలో 26 స్థానాలు సెనేట్‌లో 2 స్థానాలు కలిగిన " ది అపోజిషన్ శాం రెయ్ంసీ పార్టీ " కండోయిలో రెండవ రాజకీయ పార్టీగా గుర్తింపు కలిగి ఉంది.
కంబోడియాలో హంసేన్ ఆయన ప్రభుత్వం చాలా వివాదాస్పదమైన అంశంగా మారింది. వియత్నామీయులు దేశం విడిచి పోయే ముందు క్రూరతతో అవసరమైన సమయాలలో అణిచివేతలో నేర్పరి అయిన కఠినమైన వ్యక్తిగా వ్యవహరిస్తున్న హంసేన్‌ను ఖేమర్ రోగ్ కమాండర్‌గా నియమించారు. 1997లో ఉపప్రధాని అయిన "ప్రింస్ నొరోడం రణరిద్ధ్" రాజకీయంగా శక్తి పుంజుకుంటున్నాడన్న భ్జితితో హంసేన్ రణరిద్ధ్ అతడి మద్దతుదార్లను ఆణచడానికి సైన్యాన్ని ఉపయోగించాడు. ఈ సంఘర్షణ కారణంగా రణరిద్ధ్ పారిస్‌కు పారిపోయాడు. హంసేన్ మిగిలిన తిరుగుబాటుదారులను ఖైదు చేసి క్రూరంగా హింసించడమే కాక కొందరికి మరణశిక్ష విధించాడు.
కంబోడియాలో చెలరేగుతున్న రాజకీయ హింసే కాక ప్రభుత్వం లంచగొండితనం అనే నిందను ఎదుర్కొంటున్నది. వేలమంది గ్రామస్థులను తరిమి కొట్టీ వారు నివదిస్తున్న ప్రదేశాన్ని విదేశీయులకు విక్రయిస్తున్నారన్న నిందతో చమురు నిక్షేపాలను వెలికి తీసే నిమిత్తం లంచం తీసుకుని అనుమతులు ఒస్తున్నారని నింద కూడా తోడైంది. కంబోడియా నిరంతరంగా ప్రపంచదేశాలలో అత్యధికంగా లంచగొండి తనం ప్రబలిన దేశాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.
విదేశీ సంబంధాలు
కంబోడియాకు ఐక్యరాజ్యసమితి, ప్రపంచ బ్యాంక్, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి సభ్యత్వం ఉంది. కంబోడియాకు ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంక్ సభ్యత్వం కూడా ఉంది. 2004 అక్టోబరు 13 న ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ సభ్యత్వం తీసుకున్నది. 2005 నవంబరు 23 న మలేషియాలో జరిగిన తూర్పాసియా శిఖరాగ్రసమావేశం ప్రారంభోత్సవానికి హాజర్ అయింది. కంబోడియా తన అణుశక్తి ఏజంసీ సభ్యత్వం తిరిగి తీసుకున్నది. ఐ.ఎ.ఐ.ఇలో మొదటి సభ్యత్వం తీసుకుని 1958 ఫిబ్రవరి 6న సభ్యత్వం రద్దు చేసుకున్నది. కంబోడియా పలు దేశాలతో దౌత్యసంబంధాలను ఏర్పరచుకుంది. కంబోడియా ప్రభుత్వ నివేదికలో దేశంలో ఇరవై దౌత్యకార్యాలున్నట్లు పేర్కొన్నది. పారిస్ శాంతి ఒప్పందంలో ముఖ్యపాత్ర వహించిన దేశాలు, సరిహద్దు దేశాలైన యు.ఎస్, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, చైనా, యురేపియన్ యూనియన్, జపాన్, రష్యా వంటి దేశాలు దౌత్యసంబంధా ఉన్న దేశాలలో కొన్ని. కంబోడియాకు తన విదేశీ సంబంధాల కారణంగా పలు సేవా సంస్థలు సాంఘిక, ఆర్థిక, పౌర సంబంధిత అవసరాలకు తగిన మార్గదశం లభిస్తుంది.
సమీపకాలంలో కంబోడియా, యు.ఎస్ మధ్య పరస్పర సంబంధాలు మెరుగయ్యాయి. కంబోడియాలో తీవ్రవాదం, దౌత్యపరమైన సంబంధాలను నిర్మాణాత్మకంగా అభివృద్ధిచేయడం, మానవహక్కుల పరిరక్షణ, ఆర్థికాభివృద్ధిని వేగవంతం చేయడం, లంచగొండితనం నిర్మూలన, ఖేమర్ రోగ్ పాలన సమయంలో వియత్నాం యుద్ధంలో తప్పిపోయిన అమెరికన్ల వివరాలను కనిపెట్టడానికి సంపూర్జ్ణ సహకారానికి బాధ్యత వహించి ఆసమయంలో తీవ్రహింసకు పాల్పడిన వారిని అంతర్జాతీయ మానవీయ చట్టపరిధిలోకి తీసుకురావడానికి అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవడానికి యు.ఎస్ ప్రభుత్వం అవసరమైన మద్దతు అందిస్తుంది. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం తరువాత కంబోడియాలోని భౌగోళిక ఆసక్తిని చైనా పూర్తిగా మార్చుకున్నది. నోరోడం సిహానౌక్ రాజు మరణానికి ముందే కంబోడియా అతడి మీద చెప్పుకోతగినంత నియంత్రణను సాధించింది. అలాగే కంబోడియా సీనియర్ ప్రభుత్వ సభ్యులు, చైనా సాంప్రదాయక ప్రజలను తమ అధికార పరిధిలోకి తీసుకురాగలిగింది. 1993లో ఐక్యరాజ్య సమితి ఆధ్వర్యంలో కంబోడియా ఎన్నికలు నిర్వహించిన తరువాత కంబోడొయా పునర్నిర్మాణానికి అవసరమైన ఆర్థిక సాయం అందించడంలో జపాన్ ప్రధాన పాత్ర వహించింది. జపాన్ కంబోడియాకు 1992 నుండి 120 కోట్ల అమెరికన్ డాలర్ల సహాయం అందించి ఆర్థిక సహాయం అందించిన దేశాలలో ప్రథమ స్థానంలో నిలిచింది. కంబోడియా పొరుగు దేశాలు, పారిస్ శాంతి ఒప్పంద సమయంలో సహకరించిన దేశాలు,
1970-1990 వరకూ సాగిన హింసాయుత ఆణిచివేతల కాలంలో కంబోడియాకు సరిహద్దు ప్రాంతాలతో సరిహద్దుల గురించిన వివాదాలు ఉంటూ వచ్చాయి. వియత్నాం సరిహద్దులు, కొన్ని దీవులు, సముద్రజల సరిహద్దులు, థాయిలాండ్ సరిహద్దుల విషయంలో ఒక అంగీకారానికి రాలేని వివాదాల ఉన్నాయి. ప్రీష్ విహార్ ఆలయం ఆనుకుని ఉన్న ప్రాంతాల హురించి కంబోడియా, తాయ్ లాండ్ సైన్యాల మధ్య ఘర్షణ ఇరుదేశాల సంబంధాలను నాశనం చేసాయడానికి దారి తీసాయి. 1962లో అంత్ర్జాతీయ న్యాయస్థానం ఆలయాన్ని కంబోడియాకు బహుమతిగా ఇచ్చినప్పటికీ సమీపప్రాంల గురించిన వివరణ మాత్రం అస్పధ్టంగా ఉంది. ఇరుదేశాలు కాల్పులు మొదటి పెట్టిన విషయలో ఒకరిని ఒకరు నిందించుకుంటూ ఒకతి భూభాగంలోకి వేరొకరిని ప్రవేశించడానికి అనుమతి నిరస్కరించారు.
భౌగోళికం
కంబోడియా వైశాల్యం 181,035 చదరపు కిలోమీటర్లు. కంబోడియా ఉత్తర, పడమర దిశలో తాయ్‌లాండ్, ఈశాన్యంలో లావోస్, తూర్పు, ఈశాన్యంలో వియత్నాం ఉన్నాయి. తాయ్‌లాండ్ ఖాతం, (గల్ఫ్) తీరం వెంట కంబోడియా సముద్రతీరం పొడవు 443 కిలోమీటర్లు.
కంబోడియా భూభాగం చుట్టూ కొండలూ పర్వతాలతో పరివేష్టితమైన మైదాన భూములు కేంద్రితమైనట్లు ఉంటుంది. అంటే చుట్టూ కొండలు కేంద్రంలో దిగువగా మైదానం ఉంటున్నదన్న మాట. చిన్న కొండలు కలిగిన దిగువప్రాంతంలో టోనిల్ శాప్ (గ్రేట్ లేక్), కొంచెం ఎగువన మెకాంగ్ నదీ మైదానం ఉన్నాయి. కేంద్రంలో ఉన్న మైదానాలలో సముద్రమట్టానికి 200 అడుగుల ఎత్తు వరకు పలుచని అడవులు విస్తరించి ఉంటాయి. కంబోడియా ఉత్తరంలో ఇసుకరాళ్ళతో నిండిన 200 చదరపు మైళ్ళ వరకూ విస్తరించిన కొండ ప్రాంతం ఉంటుంది. దేశానికి తూర్పుదిశలో పడమట నుండి తూర్పు దిశగా 600 నుండి 1,800 అడుగుల వరకూ విస్తరించి ఉన్న కొండప్రాంతం ఉంటుంది.
కంబోడియాలో ప్రత్యేత కలిగిన భూభాగం టోనెల్ శాప్‌ జలాశయం. ఎండా కాలంలో ఈ సరసు విస్తీర్ణం 2,590 చదరపు కిలోమీటర్లు. వర్షాకాలం ఈ జలాశయ విస్తీర్ణం 24,605 చదరపు కిలోమీటర్లు ఉంటుంది. కంబోడియాలో జనసాంద్రత అధికం ఉన్న ఈ భూములలో వరి అధికంగా పండించబడుతుంది. ఈ భూగంలో అధికభాగం జీవావరణ అభయ భూమిగా రక్షించబడుతూ ఉంది.
వాతావరణం
కంబోడియా వాతావరణం: వర్షపాతాలు ఆధిక్యత వహించే దక్షిణాసియా వాతావరణం కలిగి ఉంటుంది. సీజన్ వాతావరణ వ్యత్యాసాలను ప్రతిబింబించే ఉష్ణమండల వాతావరణం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.
కంబోడియా వాతావరణంలో ఉష్ణోగ్రతలు 21 - 35 ఫారెన్‌హీట్ డిగ్రీలు ఉంటుంది. హిందూ మహాసముద్రం నుండి వీచే దక్షిణాసియా ౠతుపవనాలు దేశోలోకి ప్రవేశించడంతో తేమతో నిండిన వాయువులు మే నుండి అక్టోబరు వరకు వీస్తూ దేశంలో వర్షపాతానికి కారణం ఔతాయి. పొడి వాతావరణ సమయాలలో ఈశాన్య ౠతుపవనాలు నవంబరు నుండి మార్చి వరకు కొనసాగుతుంటాయి.
కంబోడియాలో రెండు ప్రత్యేక సీజన్లు ఉంటాయి. ఒకటి మే నుండి అక్టోబరు వరకు ఉంటుంది. ఈ సమయంలో అత్యధిక తేమతో ఉష్ణోగ్రత 22 నుండి 1 డిగ్రీల సెల్షియస్ వరకు పతనం అవుతుంది. పొడి వాతావరణం నవంబరు నుండి ఏప్రిలు వరకు కొనసాగుతుంది. ఉష్ణోగ్రతలు 40 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉంటుంది. వరదలు ప్రతి సంవత్సరం సామాన్యమే. అయినా 2001-2002 లో సంభవించిన వరదలు అధిక నష్టం కలిగించాయి.
పర్యావరణం
కంబోడియాలో అనేకరకాల జంతువులు, మొక్కలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ 212 క్షీరదాల జాతులు, 536 పక్షి జాతులు, 850 మంచినీటి చేపజాతులు (టోన్‌లే శాప్ సరసు ప్రాంతం ) మరియి 435 సముద్రజాతి చేపలు ఉన్నాయి. పర్యావరణ వైవిధ్యం అధికంగా టోన్‌లే శాప్ సరస్సు దాని పరిసరప్రాంతంలో ఉన్నాయి. టోన్‌లేశాప్ జీవావరణ అభయప్రదేశం టోన్‌లే సరస్సు ప్రాంతంలో సమైక్య పర్యావరణ బాధ్యతలు చేపట్టింది. ఇది సరస్సు, ఇతర భూభాలను పరిరక్షిస్తుంది. కాంపాంగ్ తాం, సియం రీప్, బాటంబాంగ్, పర్సాట్, కాంపాంగ్ చన్నగ్, బెంటీ మీంచీ, పైలిన్, ఒద్దర్ మీంచీ, ప్రియా విహార్ అనే భూభాగాలు పర్యావరణ రక్షిత భూములుగా సంరక్షించబడుతున్నాయి. 1997 లో యునెస్కో దీనిని పర్యావరణ రక్షితంగా గుర్తించింది. ఇతర ముఖ్య ప్రదేశాలు మండోల్‌కిరిలో ఉన్న డ్రై ఫారెస్ట్, నేం సాంకోస్ శరణాలయాలు.
అంతర్జాతీయ సహజ ప్రకృతి రక్షణ నిధి సంస్థ కంబోడియాలోని ఆరు భూభాగాలను సంరక్షించతగినవిగా గుర్తించింది. అవి వరుసగా కారడమం పర్వత వర్షారణ్యాలు, సెంట్రల్ ఇండోచీనా డ్రై ఫారెస్ట్, ఆగ్నేయ ఇండోచీనా డ్రై ఎవర్‌గ్రీన్ ఫారెస్ట్, సౌత్ అన్నామిటీ మోంటేన్ వర్షారణ్యాలు, టోన్‌లే శాప్ ఫ్రెష్ వాటర్ స్వాంప్ ఫారెస్ట్, టోన్‌లే సాప్-మెకాంగ్ పీట్ స్వాంప్ అరణ్యం.
ప్రపంచంలో అడవుల నరికివేత శాతం అధికంగా ఉన్న దేశాలలో కంపూచియా ఒకటి. 1969 లో కంబోడియా ముఖ్య అరణ్యాల వైశాల్యం 70% ఉండగా 2001 నాటికి 3.1%కి చేరింది. కంబోడియా మొత్తంలో 1990, 2005 మధ్య కాలంలో 25,000 చదరపు కిలోమీటర్ల నుండి 3,340 చదరపు కిలోమీటర్లకు చేరుకుంది. 2007 నుండి 3,320 చదరపు కిలోమీటర్ల కంటే తక్కువ అయింది. చట్టవిరుద్ధంగా అరణ్యాలను నరికి ఆదాయం చేసుకుంటున్న కారణంగా కంబోడియా అరణ్యాలు అపాయకరమైన క్షీణ స్థితికి చేరుకున్నాయి.
ఆర్ధికం
2011 లో కంబోడియా తలసరి ఆదాయం 470-1040 అమెరికన్ డాలర్లు. కంబోడియా తలసరి ఆదాయం వేగవంతంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ, ఇతరదేశాలతో పోల్చి చూసినప్పుడు ఇది తక్కువ అనే చెప్పాలి. మారుమూల పల్లెలలో ఉన్న ప్రజలు జీవనోపాధికి వ్యవసాయం, తత్సంబంధిత రంగాలపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. కంబోడియా ప్రధాన ఉతోత్తులు బియ్యం, చేపలు, కొయ్య, దుస్తులు, రబ్బర్. ది ఇంటర్నేషనల్ రైస్ రీసెర్చ్ ఇంస్టిట్యూట్ కంబోడియాలో 750 కంటే అధికమైన సాంప్రదాయక రీతులలో వరివంగండాలను రైతులకు పరిచయం చేసింది. ఈ సంస్థ ఫిలిప్పైన్‌లో ఉన్న విత్తనాల బ్యాంక్ ద్వారా కంబోడియాకు విత్తనాల సరఫరా చేస్తున్నది. ఈ సంస్థ వివిధ జాతుల వరివంగడాలకు సంబంధించిన విత్తనాలను 1960 నుండి సేకరిస్తున్నది.
కంబోడియా సరాసరి జి.డి.పి అభివృద్ధి 2001-2010 మధ్యకాలంలో 7.7%కు చేరుకున్నది. ఈ అభివృద్ధి కంబోడియాను వేగవంతంగా జి.డి.పి అభివృద్ధి చెందుతున్న పది ప్రపంచదేశాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు తీసుకువచ్చుంది. కంబోడియా పర్యాటకరం అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతూ కంబోడియా ఆర్థికరంగంలో ముఖ్యపాత్ర వహిస్తున్నది. 1997 నాటికి 2,19,000 వేలమంది పర్యాటకులు కంబోడియాను సందర్శించగా 2007 నాటికి ఈ సంఖ్య 20,00,000 కు చేరుకున్నది. 2004 నాటికి ద్రవ్యోల్బణం శాతం 1.7% అలాగే ఎగుమతులు 160 కోట్ల అమెరికన్ డాలర్లు.
కంబోడియా విదేశీపెట్టుబడులకు అత్యంత అనుకూల దేశం. చైనా 2011 మొదటి ఏడు మాసాలలో 360 ప్రణాళికలలో 800 కోట్ల డాలర్లు పెట్టుబడి పెట్టాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నది. అంతే కాక కంబోడియాకు అత్యధికంగా ఆర్థిక సహాయం చేస్తున్న దేశాలలో చైనా ఒకటి. 2007లో 6 కోట్ల మిలియన్ డాలర్లు, 2008లో 26కోట్ల డాలర్ల ఆర్థిక సాయం అందించింది. నేషనల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ కంబోడియా దేశం ప్రధాన బ్యాంకుగా దేశంలోని బ్యాంకింగ్ రంగాన్ని నియంత్రిస్తుంది. అలాగే విదేశీ పెట్టుబడుల అభివృద్ధికి బాధ్యత వహిస్తుంది.
2012 లో నేషనల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ కంబోడియా ఆధ్వర్యంలో క్రెడిట్ బ్యూరో కంబోడియా స్థాపించబడింది. కంబోడియాలోని మైక్రో ఫైనాంస్ సంస్థలన్ని కచ్చితమైన చట్టబద్ఫ్హమైన నివేదిక సమర్పించాలని కోరితున్న తరుణంలో క్రెడిట్ బ్యూరో సభ్యుల అకౌంట్ విషయంలో అదనంగా స్పష్ఠత కబరిస్తూ ఉంది.
పర్యాటకం
కంబోడియాలో టెక్స్‌టైల్ పరిశ్రమ తర్వాత పెద్దదిగా చెప్పుకోతగిన పరిశ్రమ పర్యాటకమనే చెప్పాలి. కంబోడియా ఆదాయయ వనరులలో పర్యాటకం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం రెండవ స్థానంలో ఉంది. 2007లో సందర్శకుల రాక 20 లక్షలు. 2006తో పోల్చి చూసినట్లైతే ఇది 18.5% అధికం. 49% పర్యాటకులు సియాం రీప్ మార్గంలో నెం ఫేన్, ఇతర ప్రదేశాలకు సందర్శనార్ధం చేరుకుంటారు. సిహానౌక్ లోని కేంపాట్, కెప్ ప్రాంతాలలో ఉన్న పలు ముఖ్య సముద్రతీరాలు, అతిథిగృహాలు, బొకొర్ హిల్ ఇతర పర్యాటక ఆకర్షణలలో ముఖ్యమైవి. వార్షికంగా పర్యాటకుల రాకలో అభివృద్ధి కనిపిస్తుంది. 2007లో కంబోడియాను సందర్శించిన అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల సంఖ్య 1,18,183. 2009లో అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల సంఖ్య 21,61,577.
పర్యాటకులలో అధిక సంఖ్య జపానీయులు, చైనీయులు, ఫిలిప్పైన్లు, సౌత్ కొరియన్లు, ఫ్రెంచ్, అమెరికన్లదని అంచనా. 2007లో పర్యాటకరంగం ద్వారా కంబోడియాకు 140 కోట్ల ఆదాయం వచ్చిందని అంచనా. కంబోడియా ఆదాయంలో ఇది 10%. . 2010 నాటికి విదేశీ పర్యాటకుల సంఖ్య 30 లక్షలకు 2015 నాటికి ఈ సంఖ్య 50 లక్షలకు చేరుకుంటుందని చైనా దినపత్రిక పేర్కొన్నది. సియాం భూభాగంలో ఉన్న ది ఆంకోర్ వాట్ హిస్టారికల్ పార్క్, సిహానౌక్ సముద్రతీరాలు, రాజధాని నెం పెన్ మొదలైనవి విదేశీ పర్యాటకులకు ప్రధాన ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి.
కంబోడియా సావనీర్ పరిశ్రమ ప్రధాన ప్రదేశాలలో అధిక సంఖ్యలో ఉద్యోగులను నియమించింది. ఉత్పత్తి చేస్తున్న సవనీర్లు అధికమౌతున్న పర్యాటకుల సంఖ్య అవసరానికి తగినంతగా అందడంలేదు. అధికంగా చైనా, తాయ్‌లాండ్, వియత్నాం దేశాల ఉత్పత్తులు విక్రయించబడుతున్నాయి. క్రమా వంటి సంప్రదాయక వసువులు కూడా అధికంగా విక్రయించబడే వస్తువులలో ఒకటి.
సెరామిక్ వసువులు :-
గణాంకాలు
2010 గణాంకాలను అనుసరించి కంబోడియా జనసంఖ్య 1,48,05,358 అని అంచనా. 90% కంబోడియా ప్రజలు ఖేమర్ వంశావళికి చెందిన వారు. వీరంతా కంబోడియా అధికార భాష అయిన ఖేమర్ భాషను మాట్లాడుతుంటారు. కంబోడియా జనసంఖ్య అధికంగా స్థానికులే. కంబోడియా అల్పసంఖ్యాకులలో 5% వియత్నామీయులు, 1% చైనీయులు. దేశంలో జననాల నిష్పత్తి 1000:25.6 (ప్రతి వెయ్యిమందికి 25.6). జననాల అభివృద్ధి శాతం 1.7%. ఇది సౌత్ కొరియా, తాయ్‌లాండ్, భారతదేశం కంటే అధికం. ఖేమర్ భాష " మాన్- ఖేమర్ " భాషా ఉప కుటుంబానికి చెందిన భాష ఆస్ట్రోయాదియాటిక్ భాషా బృందానికి చెందినది. కంబోడియన్ వయోవృద్ధులు ఒకప్పటి ఇండోచైనా అధికార భాష అయిన ఫ్రెంచ్ ఇప్పటికీ మాట్లాడితున్నారు. ఫ్రాన్స్ దేశం స్థాపించిన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలలో ఇప్పటికీ ఫ్రెంచ్ అనుసంధాన భాషగా ఉంది. కంబోడియాలో ఇప్పటికీ ప్రభుత్వకార్యాలయాలలో ప్రధానంగా న్యాయస్థానాలలో ఉపయోగిస్తున్న ఫ్రెంచ్ యాస ఇక్కడ ఒకప్పుడు రాజ్యమేలిన ఫ్రెంచ్ వాతి ఙాపకార్ధంగా మిగిలి పోయింది.
సమీప దశాబ్ధాలలో కంబోడియన్ యువత ప్రధానంగా వ్యాపారుల కుటుంబాలకు చెందిన వారు ఆంగ్లభాషాధ్యయనం పట్ల ఆసక్తి చూపుతున్నారు. ప్రధాన నగరాలలో, పర్యాటక ప్రదేశాలలో అత్యధికంగా ఆంగ్లభాషను మాట్లాడడం పలు పాఠశాలలలో, నేర్పించడం చేస్తున్నారు. ఆంగ్లభాష మాట్లాడే దేశాల నుండి పర్యాటకులు అత్యధికంగా వస్తూ ఉండడమే ఇందుకు కారణం. సుదూరం ప్రదేశాలలో కూడా అత్యధికంగా యువత కొంత ఆంగ్లభాషను మాట్లాడగలుగుతున్నారు. అధికమైన పిల్లలు విద్యను అభ్యసిస్తున్న పగోడాలలో సన్యాసుల చేత ఆంగ్లభాష నేర్పించబడుతుంది. అంతర్యుద్ధం, మూకుమ్మడి హత్యలు కంబోడియా జనసంఖ్యను బాధించిన కారణంగా జనాభాలో 50% కంటే అధికులు 22 వయసు కంటే తక్కువ వయసున్న వారే. మెకాంగ్ భూభాగంలో స్త్రీ: పురుష నిష్పత్తి 1.4:1 ఉండగా కంబోడియన్‌లో స్త్రీ:పురుష నిష్పత్తి 1.6:1.
మతము
కంబోడియాలో 95% కంటే అధికులు తెరవాడ బుద్ధమతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. దేశంమంతా వ్యాపించిన తెరవాడ బుద్ధసంప్రదాయాలు అన్ని ప్రాంతాలలో బలంగా ఉంది. దేశమంతటా 4,392 బుద్ధ మఠాలు ఉన్నాయి. ఖేమర్ సాంస్కృతిక ప్రజలలో అత్యధికులు బుద్ధమతస్థులే. బుద్ధమతం, సంప్రదాయక ఆచారాలు కంబోడియన్ల దైనందిక జీవితంలో ఒక భాగమే. నిబద్ధమైన బుద్ధిజం సంప్రదాయాలు, ఆచారాలు, సంస్కృతి కంబోడియా చిహ్నంగా భావించబడుతుంది. కంబోడియా లోని మతం బుద్ధిజంతో సహా 1970 ఆఖరి దశలో ఖేమర్ రోగ్ పాలనలో అణచివేతకు గురైనప్పటికీ ప్రస్తుతం పునరుజ్జీవం చెందుతూ ఉంది.
కంబోడియాలోని అల్పసంఖ్యాకులలో అధికులైన చాంస్, మలాయ్ ప్రజలు ఇస్లాం మతావలంబీకులు. ముస్లిములలో అధికులు సున్నీలు. వీరు అధికంగా కాంపాంగ్ చాం భూభాగంలో ఉన్నారు. ప్రస్తుతం దేశంలో 3 లక్షల కంటే అధిక సంఖ్యలో ముస్లిములు ఉన్నారు. కంబోడియన్లలో 1% ప్రజలు క్రైస్తవులుగా గుర్తింపబడ్డారు. ఇతరులలో బాప్తిస్టులు, ది క్రిస్టియన్ మిషనరీకి చెందిన మెథడిస్టులు, జెహోవాలు విట్నెస్, అపోస్టోలిక్, యునైటెడ్ పెంటకోస్తులుస్, చర్చ్ ఆఫ్ జీసస్ క్రైస్ట్ ఆఫ్ లేటర్ డే సన్యాసులు ఉన్నారు. కంబోడియాలో ఉన్న వియత్నామీయులు, చైనీయులలో అత్యధికులు మహాయాన బుద్ధిజాన్ని అవలంబిస్తున్నారు. జానపద కథానాయకులు, పూర్వీకులు స్తుతించటం కన్ఫుసియనిజం, చైనీస్ బౌద్ధమతం టావోయిజం మిశ్రమముగా ఇతర మతాచారాలు, కూడా ఆచరించబడతాయి.
విద్య
కంబోడియా విద్యారంగానికి అవసరమైన విధానాలు, మార్గదర్శకాల బాధ్యత " ది మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, యూత్ అండ్ స్పోర్ట్స్ " వహిస్తున్నది. విద్యావిధానం అధికంగా వికేంద్రీకృతం చేయబడింది. ఇవి ప్రభుత్వం, కేంద్రం, ప్రాంతాలు, జిల్లాలు వాటి నిర్వహణ బాధ్యత వహిస్తాయి. కంబోడియా ప్రభుత్వం 9 సంవత్సరాల నిర్బంధ విద్యావిధానాన్ని ప్రకటించింది. ప్రాథమిక విద్యా విధానం ద్వారా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల స్థాయి విద్య అందించే హామీ ఇస్తుంది.