cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
పరమాణు సిద్ధాంతం
తత్వ శాస్త్రంలో పరమాణువు
పదార్థాలన్నీ ఏదో కొన్ని విడి భాగాల కలయికతో ఏర్పడిందనేది చాలా ప్రాచీనమైన భావన. ఇది పురాతన గ్రీసు, భారతీయ సంస్కృతుల్లో కనిపిస్తుంది. ఆటం అనే ప్రాచీన గ్రీకు పదానికి విడగొట్టడానికి వీలు లేనిది అని అర్థం. ఈ పదం సోక్రటీసు కంటే ముందే ల్యూసిపస్ (Leucippus), అతని శిష్యుడైన డెమోక్రిటస్ (Democritus ) సా.పూ 460- 370 మధ్యలోనే ఉపయోగించారు. పరమాణువులు సంఖ్య అనంతమనీ, వాటిని ఎవరూ సృష్టించలేదనీ, శాశ్వతంగా ఉండిపోయేవని, ఒక వస్తువు యొక్క లక్షణాలు దానిని కూర్చే పరమాణువుల మీద ఆధారపడి ఉంటుందని డెమోక్రిటస్ బోధించాడు. తరువాత గ్రీకు తత్వవేత్త ఎపిక్యురస్ (Epicurus) (సా. పూ. 341 - 270), రోమన్ ఎపిక్యురియన్ కవి లుక్రీషియస్ (Lucretius) (క్రీ.పూ. 99 - సి. 55 బి.సి) డెమోక్రిటస్ పరమాణువాదాన్ని మరికొంత మెరుగుపరిచి విశదీకరి౦చారు. అయితే మధ్య యుగ ఆరంభంలో పశ్చిమ ఐరోపా, పరమాణువాదాన్ని మరచిపోయింది. 12 వ శతాబ్దంలో అరిస్టాటిల్ పాతరచనలను ఆధారంగా పేర్కొంటూ చేసిన రచనలతో పరమాణువాదం మళ్ళీ పశ్చిమ ఐరోపాలో వెలుగులోకి వచ్చింది.
14 వ శతాబ్దంలో, లుక్రీషియస్ రాసిన డి రెరం నాచురా, డయోజెనెస్ లియేటియస్ రాసిన లైవ్స్ అండ్ ఒపీనియన్స్ ఆఫ్ ఎమినెంట్ ఫిలాసఫర్స్ లాంటి రచనలవల్ల పండితుల దృష్టి ఈ శాస్త్రం మీదకు ప్రసరించింది. ఏదేమైనా పరమాణువాదం సనాతన క్రైస్తవ బోధనలతో విభేదించే ఎపిక్యురియనిజమ్ అనే తత్వశాస్త్ర భావన కాబట్టి, చాలా మంది యూరోపియన్ తత్వవేత్తలు దీనిని అంగీకరించలేదు. ఫ్రెంచి కేథలిక్ పూజారి పియరీ గ్యాసేన్డి (1592 – 1655) ఎపిక్యురియన్ పరమాణువాదాన్ని కొన్ని మార్పులతో పునరుద్ధరించాడు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం పరమాణువులు దేవునిచే సృష్టించబడి చాలా అసంఖ్యాకంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి అనంతం కావని ఆయన పేర్కొన్నాడు. గ్యాస్సెండి సవరించిన పరమాణు సిద్ధాంతాన్ని ఫ్రాన్స్‌లో వైద్యుడు ఫ్రాంకోయిస్ బెర్నియర్ (1620 - 1688), ఇంగ్లాండ్‌లో సహజ తత్వవేత్త వాల్టర్ చార్లెటన్ (1619 - 1707) ప్రాచుర్యం లోకి తెచ్చారు. రసాయన శాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ బాయిల్ (1627 – 1691), భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఐజాక్ న్యూటన్ (1642 – 1727) ఇద్దరూ పరమాణువాదాన్ని సమర్థించారు. 17 వ శతాబ్దం చివరినాటికి, ఇది శాస్త్రీయ సమాజం లోని కొన్ని వర్గాల ఆమోదం పొందింది.
జాన్ డాల్టన్
18 వ శతాబ్దం చివరిలో, పరమాణు సిద్ధాంతాలతో సంబంధం లేకుండా రసాయన చర్యల గురించి రెండు నియమాలు సూత్రీకరించబడ్డాయి. మొదటిది ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమం (law of conservation of mass). ఇది ఆంటోనీ లావోయిజర్ పనితో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. రసాయన ప్రతిచర్యలో మొత్తం ద్రవ్యరాశి స్థిరంగా ఉంటుందని ఇది పేర్కొంది (అంటే చర్యలో పాల్గొనే క్రియాజనకాలు, వాటి ఉత్పత్తులు ఒకే ద్రవ్యరాశి కలిగి ఉంటాయి). రెండవది నియత నిష్పత్తి నియమం (law of definite proportions). 1799 లో ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ లూయిస్ ప్రౌస్ట్ మొదట ప్రతిపాదించిన ఈ సూత్రం ప్రకారం, ఒక సమ్మేళనం, దానిలోని రసాయన మూలకాలుగా విభజించబడితే, అసలు పదార్థ పరిమాణం లేదా మూలంతో సంబంధం లేకుండా, విడిపోయిన భాగాల ద్రవ్యరాశి ఎల్లప్పుడూ ఒకే నిష్పత్తిలో ఉంటుంది.
జాన్‌ డాల్టన్ ముందు ప్రతిపాదించిన ఈ నియమాలను అధ్యయనం చేసి గుణిజ నిష్పత్తి నియమము (law of multiple proportions) అనే కొత్త నియమాన్ని ఏర్పరచాడు. రెండు ఒకేరకమైన మూలకాలను కలిపి వివిధ రకాలైన సమ్మేళనాలను తయారు చేయగలిగితే ఆ వివిధ సమ్మేళనాల్లోని రెండు మూలకాల ద్రవ్యరాశుల నిష్పత్తిని చిన్న పూర్ణ సంఖ్యలతో సూచించవచ్చు. రసాయనిక చర్యల్లో ఈ విధంగా జరగడం డాల్టనే కాక ఇతర శాస్త్రవేత్తలు కూడా గమనించారు. ఆక్సిజన్ కొద్ది పరిమాణంలోని నైట్రస్ ఆక్సైడ్ తో కలిసి నైట్రిక్ ఆమ్లం ఏర్పడుతున్నట్టు, రెట్టింపు పరిమాణం నైట్రస్ ఆక్సైడ్ తో 1:2 నిష్పత్తిలో కలిసి నైట్రస్ ఆమ్లం ఏర్పడుతున్నట్లు డాల్టన్ గుర్తించాడు. జోసెఫ్ ప్రౌస్ట్ 100 పాళ్ళు ఇనుము 28 లేదా 42 భాగాలు ఆక్సిజన్ తో కలిసి (2:3 నిష్పత్తి) ; 119 పాళ్ళు 16 లేదా 32 ఆక్సిజన్ పాళ్ళలో కలుస్తున్నట్లు గుర్తించాడు (1:2 నిష్పత్తి). పరమాణు సిద్ధాంతం ఈ ధర్మాన్ని వివరించడానికి, ప్రౌస్ట్ ప్రతిపాదించిన నియత నిష్పత్తి నియమాన్ని వివరించడానికి సరిపోతుందని కనుగొన్నాడు. ప్రౌస్ట్ కనుగొన్న టిన్ ఆక్సైడ్ చర్యల్లో ఒక టిన్ అణువు ఒకటి లేదా రెండు ఆక్సిజన్ అణువులతో కలిసి రెండు రకాలైన ఆక్సైడులను ఏర్పరుస్తున్నట్లుగా గమనించాడు.
ప్రతి రసాయనిక మూలకం ఒకే రకమైన పరమాణువులతో తయారై ఉంటుందనీ, వాటిని రసాయనికంగా మార్చలేకపోయినా లేదా నాశనం చేయలేక పోయినా వేర్వేరు మూలకాలు కలిసి రసాయన సమ్మేళనాలనే సంక్లిష్ట నిర్మాణాలు ఏర్పడవచ్చని డాల్టన్ ప్రతిపాదించాడు. పరమాణు వాదం ఒక సిద్ధాంతంగా గుర్తించబడటానికి ఈ ప్రతిపాదనలు మైలురాయిగా చెప్పవచ్చు. ఎందుకంటే ఈ ప్రతిపాదనలన్నీ డాల్టన్ ప్రయోగాత్మకంగా పరిశీలించి నిర్ధారణ చేసినవి.
డాల్టన్ 1803 లో వివిధ పదార్థాల సాపేక్ష పరమాణుభారాల మొదటి జాబితా వెలువరించాడు. ఈ పరిశోధనా పత్రం 1805 లో ప్రచురితమైంది. కానీ అందులో బరువులను ఎలా వచ్చాయో మాత్రం వివరించలేదు. 1807 లో డాల్టన్ కు పరిచయస్తుడైన థామస్ థామ్సన్ ఈ పద్ధతిని వెల్లడించాడు. థామ్సన్ పుస్తకం ఎ సిస్టం ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ, మూడో సంచికలో డాల్టన్ తన స్వంత పుస్తకమైన ఎ న్యూ సిస్టం ఆఫ్ కెమికల్ ఫిలాసఫీ (1808, 1810) గురించి పూర్తి వివరాలు వెల్లడించాడు.
పరమాణువులు ఏయే పాళ్ళలో కలుస్తాయో దాన్ని బట్టి వాటి పరమాణుభారాలను అంచనా వేసినట్టు డాల్టన్ తెలియజేశాడు. ఇందులో హైడ్రోజన్ పరమాణువును ఒక ప్రమాణంగా తీసుకున్నారు. కానీ కొన్ని పరమాణువులు సముదాయాలుగానే ఎందుకుంటాయన్నది డాల్టన్ వివరించలేదు. ఉదాహరణకు స్వచ్ఛమైన ఆక్సిజన్ (O2) ఎప్పుడూ రెండు పరమాణువుల సముదాయం లానే ఉంటుంది. అంతే కాకుండా అత్యంత సరళమైన అణువు ఎప్పుడూ రెండు వేర్వేరు పరమాణువులతోనే ఏర్పడుతుందని తప్పుగా ఊహించాడు. (అంటే నీరు H2O కాకుండా HO రూపంలో ఉంటుందని ఊహించాడు). అప్పట్లో ఉన్న పాత తరం పరికరాలు కూడా ఆయన ఫలితాలను కొంచెం తప్పుగా చూపించాయి. ఉదాహరణకు 1803 లో ఆయన ఆక్సిజన్ పరమాణువులు హైడ్రోజన్ పరమాణువుల కన్నా 5.5 రెట్లు భారంగా ఉంటాయని లెక్కలు వేశాడు. ఎందుకంటే నీళ్ళలో ఒక గ్రాము హైడ్రోజెన్ కి 5.5 గ్రాములు ఆక్సిజన్ ఉన్నట్లు కొలత వేశాడు. దాన్ని బట్టే నీటిని HO అని సూచించాడు. ఇంకొంచెం మెరుగైన డేటా దొరకగానే ఆక్సిజన్ బరువు 5.5 కాదనీ, 7 ఉంటుందని అనుకుని జీవితాంతం అలాగే పరిశోధన చేశాడు. కానీ ఇతరులు మాత్రం నీటి రసాయనిక ఫార్ములా HO అనుకుంటే హైడ్రోజన్ పరమాణుభారం 1, ఆక్సిజన్ పరమాణుభారం 8 లేదా నీటి రసాయనిక ఫార్ములా H2O అనుకుంటే హైడ్రోజన్ పరమాణుభారం 1, ఆక్సిజన్ పరమాణుభారం 16 ఉంటుందని నిర్ధారించుకున్నారు.
బ్రౌనియన్ చలనాలు
1827లో ఆంగ్ల వృక్ష శాస్త్రవేత్తయైన రాబర్ట్ బ్రౌన్ పుప్పొడి రేణువులు నీటిపై తేలుతున్నపుడు వాటిలో ఉన్న ధూళి కణాలు ఎటువంటి కారణం లేకుండానే అటూ ఇటూ కదులుతూండడం గమనించాడు. 1905 లో ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ ఈ బ్రౌనియన్ చలనాలు నీటి అణువుల సముదాయం వీటిని తరచూ ఢీకొడుతూ ఉండటం వల్ల ఏర్పడతాయని సిద్ధాంతీకరించాడు. దీన్ని వివరించడానికి ఆయన ఒక గణిత నమూనా కూడా తయారు చేశాడు. ఈ నమూనా 1908లో ఫ్రెంచి భౌతిక శాస్త్రవేత్త జీన్ పెరిన్ చేసిన ప్రయోగంలో నిర్ధారించబడింది. ఇదే పరమాణు సిద్ధాంతానికి అనుబంధంగా కణ సిద్ధాంతానికి దారితీసింది.
పరమాణువు లోపలి కణాలు
1897 వరకు పరమాణువులే అత్యంత సూక్ష్మమైనవిగా, వాటిని విభజించలేని వాటిగా భావిస్తూ ఉండేవారు. అప్పుడు జె. జె. థామ్సన్ అనే శాస్త్రవేత్త క్యాథోడ్ కిరణాల మీద ప్రయోగం చేస్తూ ఎలక్ట్రాన్ ని కనుగొన్నాడు.
క్రూక్స్ ట్యూబ్ అనేది ఒక మూతవేసిన గాజు గొట్టం. ఇందులో రెండు ఎలక్ట్రోడులు, మధ్య శూన్యం ఆవరించి ఉంటుంది. వాటి మధ్య వోల్టేజి పంపినపుడు క్యాథోడ్ కిరణాలు ఉత్పన్నం అవుతాయి. ఇవి వెలుగులీనుతూ గొట్టం వ్యతిరేకదిశలో ఉన్న గాజును తాకుతాయి. ప్రయోగాల ద్వారా ఈ కిరణాలను విద్యుత్ మండలం సహాయంతో దారి మళ్ళించవచ్చని నిరూపించాడు. (అయస్కాంత మండలంతో కూడా చేయవచ్చని ఇదివరకే నిరూపితమైంది). ఈ కిరణాలు కేవలం కాంతి కిరణాలే కాక ఋణావేశం కలిగిన కణాలు కలిగిన కార్పసిల్స్ (సూక్ష్మ కణాలు) అయి ఉంటాయని నిర్ధారించాడు. తర్వాత శాస్త్రవేత్తలు వీటికి ఎలక్ట్రాన్లు అని పేరు పెట్టారు. అతను ద్రవ్యరాశి-ఆవేశం నిష్పత్తిని కొలిచి ఈ కణాలు అతి చిన్న పరమాణువైన హైడ్రోజన్ పరమాణువుకన్నా 1800 రెట్లు చిన్నది అని నిరూపించాడు. ఈ కణాల గురించి అప్పటి దాకా ఎవరికీ తెలియదు.
అలా థామ్సన్, పరమాణువులను కూడా విభజించగలమనీ, వాటితోనే పరమాణువులు ఏర్పడ్డాయనీ ఊహించాడు. కానీ పరమాణువు మొత్తం తటస్థ ఆవేశం కలిగుంటుంది కదా, అందుకోసం ప్లమ్ పుడ్డింగ్ నమూనా ప్రతిపాదించారు. ఈ నమూనా ప్రకారం ఎలక్ట్రాన్లు ధనాత్మక ఆవేశం కలిగిన ఒక ముద్దలో ఎలక్ట్రాన్లు అక్కడక్కడ అమర్చినట్లు ఉంటాయని ప్రతిపాదించాడు. ఎలక్ట్రాన్లు పాయసంలో వేసిన ఎండుద్రాక్షలవలె వెదజల్లిబడినట్లు ఉంటాయి కాబట్టి దీన్ని ప్లమ్ పుడ్డింగ్ నమూనా అని పిలిచారు. (కానీ థాంసన్ నమూనా ప్రకారం ఎలక్ట్రాన్లు స్థిరంగా ఉండవు).
అణుకేంద్రకం ఆవిష్కారం
థామ్సన్ ప్రతిపాదించిన ప్లమ్ పుడ్డింగ్ నమూనాను 1909 లో అతని పూర్వ విద్యార్థుల్లో ఒకరైన ఎర్నెస్ట్ రూథర్‌ఫోర్డ్ తప్పని నిరూపించాడు. ఈయన పరమాణువు ద్రవ్యరాశి లోను, దాని ధనావేశంలోనూ చాలాభాగం, మొత్తం పరిమాణంలో అతికొద్ది భాగంలో, అది కూడా పరమాణువు మధ్యలో కేంద్రీకృతమైనట్లు భావించాడు.
రూథర్ ఫోర్డ్, ఇంకా అతని సహ పరిశోధకులైన హాన్స్ గైగర్, ఎర్నెస్ట్ మార్స్‌డెన్ ఆల్ఫా కణాల (ఇవి రేడియం లాంటి అణుధార్మిక పదార్థాల నుండి వెలువడే ధనావేశ కణాలు) ద్రవ్యరాశి- ఆవేశం మధ్య నిష్పత్తిని కనుగొనడానికి ఒక పరికరం తయారు చేస్తుండగా వీరికి థామ్సన్ నమూనా మీద సందేహాలు ఏర్పడ్డాయి. పరిశోధనా గదిలో ఆల్ఫా కణాలు గాలికి చెల్లాచెదురవడం వల్ల వీరు నమోదు చేసే కొలతలు స్థిరంగా రాలేదు. థామ్సన్ కూడా తాను క్యాథోడ్ కిరణాలపై ప్రయోగం చేసే సమయంలో ఇలాంటి సమస్యనే ఎదుర్కొన్నాడు. అయితే ఈ సమస్యను అధిగమించడం కోసం తన పరికరాల్లో దాదాపు శూన్య పరిస్థితిని కల్పించాడు. రూథర్ ఫోర్డ్ మాత్రం తన ప్రయోగంలో ఇలాంటి సమస్య వస్తుందని అనుకోలేదు ఎందుకంటే ఆల్ఫా కణాలు ఎలక్ట్రాన్ల కన్నా చాలా బరువైనవి. థామ్సన్ పరమాణు నమూనా ప్రకారం, పరమాణువులోని ధనావేశం ఆల్ఫా కణాన్ని దారి మళ్ళించగల దట్టంగా విద్యుత్ క్షేత్రంగా విస్తరించలేదు. ఎలక్ట్రాన్లు ఎటూ తేలికైనవి కాబట్టి వాటికంటే చాలా బరువైన ఆల్ఫా కణాలు ఎటూ వాటిని పక్కకు నెట్టివేస్తాయి. అయినప్పటికీ ఆల్ఫా కణాలు విక్షేపం చెందాయి. కాబట్టి రూథర్‌ఫోర్డ్, అతని అనుచరులు ఈ విక్షేపాన్ని ఇంకా లోతుగా పరీక్షించాలనుకున్నారు. ఈ ప్రయోగంలో సన్నని లోహపు రేకుమీదకు ఆల్ఫా కణాలు ప్రయోగించి అవి ప్రతిదీప్తి తెర (Flourescent screen) ద్వారా అవి ఎంతమేరకు విక్షేపం (deflection) చెందాయో గమనించారు. ఎలక్ట్రాన్ల ద్రవ్యరాశి అతి స్వల్పం, ఆల్ఫా కణాల ఉరవడి ఎక్కువ, ప్లమ్ పుడ్డింగ్ నమూనా ప్రకారం ధనావేశ గాఢత తక్కువ కాబట్టి ఈ ప్రయోగంలో అన్ని ఆల్ఫా కణాలు పెద్దగా విక్షేపం చెందకుండా లోహపు రేకు గుండా దూసుకుపోతాయని భావించారు. కానీ వారి ఆలోచనలు పటాపంచలు చేస్తూ కొన్ని ఆల్ఫా కణాలు బాగా విక్షేపం చెందాయి. దీని ఆధారంగా రూథర్ ఫోర్డ్ పరమాణువులోని ధనావేశం అతి తక్కువ పరిమాణంలో కేంద్రీకృతమై ఆల్ఫా కణాలు బలంగా విక్షేపం చెందడానికి కారణమై ఉండాలని భావించాడు.
క్వాంటం భౌతిక నమూనా వైపు తొలి అడుగులు
గ్రహాల నమూనాలు ముఖ్యంగా రెండు దోషాలు ఉన్నాయి. మొదటిది సూర్యుడు చుట్టూ తిరిగే గ్రహాల వలె కాకుండా ఎలక్ట్రాన్లు ఋణ విద్యుదావేశం కలిగిన కణాలు. సాంప్రదాయ విద్యుదయస్కాంతత్వంలోని లార్మర్ నియమం ప్రకారం కదులుతూ ఉండే విద్యుత్ ఆవేశం నుంచి విద్యుత్ అయస్కాంత తరంగాలు వెలువడాలి. అలా తిరుగుతున్న విద్యుత్ ఆవేశం క్రమంగా శక్తి నశించి కేంద్రకంలో పడిపోయి క్షణంలో అంతరించి పోవాలి. రెండోది, గ్రహాల నమూనా పరమాణువు నుంచి వెలువడే ఉద్గారాలను, శోషణ వర్ణపటాల గురించి వివరించలేకపోయింది. 20 శతాబ్దం మొదట్లో మాక్స్ ప్లాంక్, ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ కాంతి ఉద్గారం, శోషణ క్వాంటం అనే కొన్ని ప్రత్యేక పరిమాణాల్లో జరుగుతుందని సూత్రీకరించారు. ఈ క్వాంటం సిద్ధాంతం భౌతిక శాస్త్రాన్ని కొత్త పుంతలు తొక్కించింది. 1913 లో దీని ఆధారంగా నీల్స్‌ బోర్, బోర్ నమూనాని ప్రతిపాదించాడు. దీని ప్రకారం ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకం చుట్టూ ఒక స్థిరమైన కోణీయ త్వరణం, శక్తితో నిర్దిష్టమైన కక్ష్యలో తిరుగుతుంటాయి. కేంద్రకం నుంచి వాటి కున్న దూరం (వ్యాసార్థం) వాటి శక్తికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. ఈ నమూనాలో ఎలక్ట్రాన్ క్రమంగా కేంద్రకంలో పడిపోదు ఎందుకంటే అది ఎప్పుడూ శక్తిని కోల్పోతూనే ఉండదు. అందుకు భిన్నంగా కొన్ని స్థిరమైన శక్తి స్థాయిల్లో మారుతూ ఉంటుంది. ఇది జరిగినప్పుడు వాటి శక్తి మార్పులకు అనుగుణంగా కాంతి వెలువడటం లేదా శోషింపబడుతూ ఉంటుంది.
బోర్ నమూనా అంత పటిష్ఠమైన సిద్ధాంతమేమీ కాదు. ఇది హైడ్రోజన్ యొక్క వర్ణపటాన్ని మాత్రమే వివరించగలిగింది. బహుళ ఎలక్ట్రాన్లు కలిగిన పరమాణు వర్ణపటాలను వివరించలేకపోయింది. వర్ణపటాల సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందిన కొద్దీ హైడ్రోజన్ వల్ల విడుదలైన మరికొన్ని వర్ణరేఖలను బోర్ నమూనా వివరించలేకపోయింది. 1916 లో ఆర్నాల్డ్ సోమర్ ఫీల్డ్, బోర్ పరమాణు నమూనాలో అండాకార కక్ష్యలతో ప్రతిక్షేపించి అదనంగా వస్తున్న వర్ణపట రేఖలను వివరించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ దీని వల్ల ఈ నమూనాని వాడటం మరింత కష్టతరమైంది. ఇంకా క్లిష్టమైన పరమాణువులను ఇది వివరించలేకపోయింది.
ఐసోటోపుల ఆవిష్కరణ
1913 లో ఫ్రెడెరిక్ సోడీ అనే రేడియో కెమిస్టు రేడియోధార్మిక క్షయం ఉత్పత్తుల గురించి పరిశోధన చేస్తుండగా ఆవర్తన పట్టికలో ఒక్కో స్థానంలో రెండు మూలకాలు ఉండే అవకాశం ఉండవచ్చునని కనుగొన్నాడు. ఈ రకమైన మూలకాలకు ఐసోటోపులు అని పేరు పెట్టింది మార్గరెట్ టాడ్ అనే శాస్త్రవేత్త.
అదే సంవత్సరంలో నియాన్ అయాన్లను అయస్కాంత, విద్యుత్ ఆవరణాల గుండా పంపించి అవతలివైపున ఛాయాగ్రాహక దర్పణాలను (photographic plates) తాకేలా జె. జె. థామ్సన్ ఒక ప్రయోగం చేశాడు. ఈ ప్రయోగంలో దర్పణం మీద రెండు వెలుగు చిన్నెలు కనిపించాయి. ఇవి రెండు రకాలైన విక్షేపాలకు నిదర్శనం. నియాన్ లో కొన్ని వేర్వేరు ద్రవ్యరాశులు కలిగిన అయాన్లు ఉండటం ద్వారానే ఇది సాధ్యమైందని థామ్సన్ నిర్ధారించాడు. 1932 లో న్యూట్రాన్లను కనుగొన్నపుడు ఈ వేర్వేరు ద్రవ్యరాశులు ఎందుకు ఉంటాయో వివరించే వీలు కలిగింది.
కేంద్రక కణాల ఆవిష్కరణ
1917 లో ఎర్నెస్ట్ రూథర్ ఫోర్డ్ నైట్రోజన్ వాయువును ఆల్ఫా కణాలతో తాడనం చేయడం ద్వారా హైడ్రోజన్ కేంద్రకాలు వెలువడటం గమనించాడు. అంతకు ముందే రూథర్ ఫోర్డ్ హైడ్రోజన్ వాయువును ఆల్ఫా కణాలచే తాడనం చేసినప్పుడు హైడ్రోజన్ కేంద్రకాలు వెలువడటం గమనించి ఉన్నాడు. దీన్ని బట్టి నైట్రోజన్ పరమాణువుల నుంచి హైడ్రోజన్ కేంద్రకాలు వెలువడ్డాయని నిర్ధారించాడు. (ఇంకోరకంగా చెప్పాలంటే అతను నైట్రోజన్ ను విడగొట్టగలిగాడు).
తన స్వంత పరిశోధనలు, అతని విద్యార్థులైన బోర్, హెన్రీ మోసిలీ మొదలైన విద్యార్థులు చేసిన పరిశోధనల ద్వారా ఏ పరమాణువు ధనావేశాన్నైనా హైడ్రోజన్ పరమాణు కేంద్రకాల సంఖ్యతో కొలవచ్చని రూదర్‌ఫోర్డ్ కనుగొన్నాడు. మరొక పరిశోధన ప్రకారం చాలా మూలకాల పరమాణు ద్రవ్యరాశి అప్పటిదాకా అత్యంత తేలికైన కణాలుగా భావిస్తున్న హైడ్రోజన్ పరమాణువుల సంఖ్యతో లెక్కించవచ్చు. ఈ రెండింటినీ సమన్వయం చేస్తే, హైడ్రోజన్ కేంద్రకాలు ఏకకణాలుగా ఉంటాయనీ అణుకేంద్రకంలో అతి ప్రాముఖ్యమైనవనీ నిర్ధారించబడింది. ఈ కణాలను ప్రోటాన్లు అని అభివర్ణించాడు. ఇంకా ప్రయోగాలు చేయగా చాలా అణు కేంద్రకాల ద్రవ్యరాశి వాటిలో ఉన్న ప్రోటాన్ల ద్రవ్యరాశి కన్నా ఎక్కువగా ఉన్నట్లు గుర్తించాడు. కాబట్టి ఈ అదనపు ద్రవ్యరాశి కేంద్రకంలో తటస్థ కణాలకు సంబంధించినదై ఉంటుందనీ, వాటిని న్యూట్రాన్లు అనుకోవచ్చని భావించాడు.
1928 లో వాల్టర్ బోత్ బెరీలియం అనే మూలకాన్ని ఆల్ఫా కణాలతో తాడనం చేయడం ద్వారా బాగా~ చొచ్చుకుపోయే ఎటువంటి విద్యుదావేశం లేని కిరణాలు ఉత్పన్నం కావడం గమనించాడు. తర్వాత ఈ కిరణాలు పారాఫిన్ మైనం నుంచి హైడ్రోజన్ పరమాణువులను బయటికి వెళ్ళగొట్టడం గమనించాడు. మొదటగా దీనిని శక్తివంతమైన గామా కిరణాలుగా భావించారు ఎందుకంటే గామా కిరణాలు కూడా లోహాలలోని ఎలక్ట్రాన్ల మీద ఇలాంటి ప్రభావాన్నే చూపించాయి. కానీ జేమ్స్ చాడ్విక్ అనే శాస్త్రవేత్త మాత్రం అలా కావడానికి వీల్లేదని అభిప్రాయ పడ్డాడు. 1932 లో హైడ్రోజన్, నైట్రోజన్ లాంటి వివిధ మూలకాలను బెరీలియం రేడియేషన్ కు గురయ్యేలా చేశాడు. ఈ ప్రయోగంలో వెలువడిన రేడియేషన్‌ను పరిశీలించి, తటస్థమైన విద్యుదావేశం, ప్రోటాన్లతో సమానమైన ద్రవ్యరాశి కలిగిన మరో కణాలు ఉన్నాయని నిర్ధారించాడు. ఇవే రూథర్ ఫోర్డ్ అభిప్రాయపడిన న్యూట్రాన్లు అని నిర్ధారించాడు. న్యూట్రాన్లను కనుగొన్నందుకు గాను 1935 లో చాడ్విక్ కు నోబెల్ బహుమతి లభించింది.
పరమాణువు క్వాంటం భౌతిక నమూనా
ఎలక్ట్రాన్లను తరంగం అని భావించడంతో, దాని పర్యవసానంగా దాని స్థానం, త్వరణం రెంటినీ ఒకేసారి గణితపరంగా ఉత్పాదించే అవకాశం లేకపోయింది. ఇదే వెర్నర్ హైసెన్ బర్గ్ 1927లో మొదటిసారిగా వివరించి ప్రచురించిన హైసెన్ బర్గ్ అనిశ్చితత్వ నియమం. ఈ సిద్ధాంతం, పరమాణువు లోపల వలయాకార కక్ష్యలను స్పష్టంగా నిర్వచించి బోర్ నమూనాను తోసిరాజంది. పరమాణువు కక్ష్య సిద్ధాంతం (ఆర్బిటాల్ థియరీ -ఇదే ఆధునిక పరమాణు సిద్ధాంతం) పరమాణువు లోని ఎలక్ట్రాన్ల స్థానాలను సంభావ్యతల పరంగా వివరించింది. ఎలక్ట్రాను, కేంద్రకం నుంచి ఎంత దూరంలో అయినా ఉండవచ్చు. కానీ దాని శక్తి స్థాయిని బట్టి, కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఉండే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ విధమైన నిర్మాణ క్రమాన్ని పరమాణు కక్ష్య (ఆర్బిటాల్) అని అన్నారు. ఈ కక్ష్యలు గోళం, డంబెల్, టారస్ వంటి వివిధ ఆకారాల్లో ఉండవచ్చు. ఈ ఆకారాల మధ్యలో కేంద్రకం ఉంటుంది.
మూలాలు
వర్గం:పరమాణు భౌతిక శాస్త్రం వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు
జోధ్‌పూర్
జోధ్‌పూర్, భారతదేశం లోని రాజస్థాన్‌ రాష్ట్రంలో అధికారిక లెక్కలు ప్రకారం 1.5 మిలియన్లు జనాభా దాటిన రెండవ మహా నగరం. జోధ్‌పూర్ జిల్లాకు ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రం. ఇది గతంలో జోధ్‌పూర్ రాచరిక రాజ్యానికి రాజధాని.జోధ్‌పూర్ చారిత్రాత్మకంగా మార్వర్ రాజ్యానికి రాజధాని. ఇది ఇప్పుడు రాజస్థాన్ లో ఒక భాగంగా ఉంది. జోధ్పూర్ పేరుపొందిన పర్యాటక కేంద్రం, థార్ ఎడారి ప్రకృతి దృశ్యంలో అనేక రాజభవనాలు, కోటలు, దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఇది రాజస్థాన్, భారతదేశం అంతటా "బ్లూ సిటీ"గా పేరు గడించింది. పాత నగరం మెహరంగర్ కోటను చుట్టుముడుతుంది. అనేక ద్వారాలతో ఉన్న కోట గోడకు సరిహద్దుగా ఉంది. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా గోడ వెలుపల నగరం బాగా విస్తరించింది. జోధ్‌పూర్ రాజస్థాన్ రాష్ట్ర భౌగోళిక కేంద్రానికి సమీపంలో ఉంది.ఇది పర్యాటకులు ఎక్కువగా వచ్చే ప్రాంతంలో ప్రయాణించడానికి అనుకూలమైన స్థావరంగా ఉంది.
చరిత్ర
రాజస్థాన్ జిల్లా రాజపత్రం ప్రకారం, అభిరాస్ మార్వార్ నివాసులు తరువాత రాజ్‌పుత్‌లు మార్వార్‌లో తమ పాలనను స్థాపించారు.రాథోడ్ పాలనకు ముందు చిన్న స్థావరాలు ఉండవచ్చు.
జోధ్‌పూర్ నగరాన్ని 1459 లో రాథోడ్ వంశానికి చెందిన రాజ్‌పుత్ చీఫ్ రావు జోధ స్థాపించారు. చుట్టుపక్కల భూభాగాన్ని జయించడంలో జోధా విజయవంతమయ్యాడు. తద్వారా మార్వార్ అని పిలువబడే ఒక రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.మొదట్లో ఈ రాష్ట్రానికి రాజధానిగా ఉన్న సమీప పట్టణమైన మాండోర్ నుండి జోధా వచ్చాడు. ఢిల్లీ- గుజరాత్ రహదారిపై ఈ నగరం ఉంది.ఇది నల్లమందు, రాగి, పట్టు, గంధపు చెక్క, ఖర్జూరాలు, ఇతర వర్తక వస్తువుల ద్వారా వ్యాపారం నుండి లాభం పొందటానికి వీలు కల్పించింది.
మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ చేతిలో 1581 లో రావు చంద్రసేన్ రాథోడ్ మరణించిన తరువాత, మార్వర్ అంతర్గత స్వయం ప్రతిపత్తిని అనుభవిస్తున్నప్పుడు వారికి విధేయత కారణంగా మొఘల్ వారసుడయ్యాడు.విస్తృత ప్రపంచానికి జోధ్‌పూర్ ప్రజలు ఈ బహిర్గతం నుండి లాభం పొందారు, ఎందుకంటే స్థానిక వ్యాపారులకు కళలు, వాస్తుశిల్పాల, కొత్త శైలులు రూపాన్ని ఉత్తర భారతదేశం అంతటా తమదైన ముద్ర వేయడానికి అవకాశాలు కలిగాయి. thumb|రాజస్థాన్ హైకోర్టు, ఉమైద్ పార్కులోని సర్దార్ మ్యూజియం, కుడి ఎగువ దృశ్యం 1960 లో జోధ్‌పూర్ కోట. ఔరంగజేబ్, మహారాజా జస్వంత్ సింగ్ మరణం తరువాత క్లుప్తంగా రాష్ట్రాన్ని (సిర్కా 1679) సీక్వెస్ట్రేట్ చేసాడు. కానీ 1707 లో ఔరంగజేబ్ మరణించిన తరువాత, వీర్ దుర్గాదాస్ రాథోడ్ 30 సంవత్సరాల గొప్ప పోరాటం జరిపి, పూర్వ పాలకుడు మహారాజా అజిత్ సింగ్ ను సింహాసనం ఎక్కించాడు.1707 తరువాత జోధ్‌పూర్ కోర్టు జోక్యంతో మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్రమంగా క్షీణించింది.పరిస్థితుల నుండి ప్రయోజనం పొందకుండా, మార్వార్ కలహాలకు దిగి మరాఠాల జోక్యాన్ని ఆహ్వానించాడు.తిరిగి త్వరలోనే మొఘలులు ఈ ప్రాంత అధిపతులుగా నియమించబడ్డారు. ఇది స్థిరత్వం లేదా శాంతి కోసం చేయలేదు. 50 సంవత్సరాల యుద్ధాలు, ఒప్పందాలు రాష్ట్ర సంపదను చెదరగొట్టాయి. బ్రిటిష్ వారి సహాయం కోరి, వారితో అనుబంధ కూటమిలో ప్రవేశించింది.1857 లో ఆవాకు చెందిన ఠాకూర్ కుషల్ సింగ్ నేతృత్వంలోని పాలీ లోని కొంతమంది రాథోడ్ ప్రభువులచే ఒక పెద్ద తిరుగుబాటు జరిగింది. కానీ తిరుగుబాటుదారులను కల్నల్ హోమ్స్ ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ సైన్యం ఓడించి, శాంతిని పునరుద్ధరించింది
బ్రిటిష్ వలసరాజ్యాల కాలం
thumb|1906 లో జోధ్‌పూర్ వీధి దృశ్యం బ్రిటిష్ పరిపాలన సమయంలో రాజపుతానా పాలనలో జోధ్‌పూర్ రాష్ట్రంలో అతి పెద్ద భూభాగాన్ని కలిగిఉంది.ఆ సమయంలోశాంతి, స్థిరత్వంలో జోధ్‌పూర్ అభివృద్ధి చెందింది. రాష్ట్ర భూభాగం 93.424 చ.కి.మీ. ( 36.071 చ.మైళ్లు)ను కలిగి ఉంది.1901లో దాని జనాభా 44,73,759 మంది ఉన్నారు. ఇది £ 3,529,000 ఆదాయాన్ని ఆస్వాదించింది. జోధ్‌పూర్ వ్యాపారులు, మార్వారీలు అభివృద్ధి చెందారు.భారతదేశం అంతటా వాణిజ్యంలో ఆధిపత్యాన్ని సాధించారు.
స్వాతంత్ర్యం తరువాత
1947 లో, భారతదేశం స్వతంత్రమైనప్పుడు, రాష్ట్రం యూనియన్‌లో విలీనం అయ్యింది. జోధ్‌పూర్ రాజస్థాన్‌లో రెండవ అతిపెద్ద నగరంగా అవతరించింది. విభజన సమయంలో జోధ్‌పూర్ పాలకుడు హన్వంత్ సింగ్ భారతదేశంలో చేరడానికి ఇష్టపడలేదు. కాని చివరికి ఆ సమయంలో హోంమంత్రి సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ సమర్థవంతంగా ఒప్పించటం వలన, జోధ్‌పూర్ రాచరిక రాష్ట్రం భారత రిపబ్లిక్ లో చేరింది.తరువాత 1956 రాష్ట్ర పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం తరువాత, దీనిని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో చేర్చారు.
జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జోధ్‌పూర్ జనాభా 1,033,918. ఇందులో 52.62 మంది పురుషులు కాగా, 47.38 శాతం మంది మహిళలు ఉన్నారు. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 80.56 శాతం, పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 88.42 శాతం, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 73.93 శాతం ఉంది. ఆరేళ్ల లోపు వారు మొత్తం జనాభాలో 12.24 శాతం మంది ఉన్నారు.జోధ్‌పూర్ నగరాన్నిజోధ్‌పూర్ నగరపాలక సంస్థ నిర్వహిస్తుంది.జోధ్‌పూర్ పట్టణ / మహానగర ప్రాంతంలో జోధ్‌పూర్, కురి భగససాని, మాండోర్ పారిశ్రామిక ప్రాంతం, నంద్రీ, పాల్ గ్రామం, సంగరియా ఉన్నాయి.జోధ్‌పూర్ పట్టణ / మహానగర జనాభా 1,137,815, అందులో 599,332 మంది పురుషులు, 538,483 మంది మహిళలు ఉన్నారు. అనధికారిక లెక్కలు ప్రకారం 10/02/2020 నాటికి జోధ్‌పూర్ నగర జనాభా 1,480,000 ఉంది
వాతావరణం
జోధ్‌పూర్ వాతావరణం దాదాపు ఏడాది పొడవునా పొడి కాలంలో వేడి సెమీరిడ్ గా ఉంటింది.అయితే జూన్ చివరి నుండి సెప్టెంబరు వరకు కొప్పెన్ వాతావరణం క్లుప్త వర్షాకాలం ఉంటుంది .సగటు వర్షపాతం 362 మి.మీ. (14.3 అం) ఉంటుంది. ఇది బాగా హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతుంది. 1899 నాటి కరువు సంవత్సరంలో జోధ్‌పూర్‌కు కేవలం 24 మి.మీ. (0.94 అం) వర్షపాతం మాత్రమే ఉంది. కానీ 1917 వరద సంవత్సరంలో, ఇది 1.178 మి.మీ (46.4 అం) వర్షపాతానికి అందుకుంది.
మార్చి నుండి అక్టోబరు వరకు ఉష్ణోగ్రతలు విపరీతంగా ఉంటాయి.మందపాటి మేఘాలను ఉత్పత్తి చేసినప్పుడు తప్ప ఆతరువాత రుతుపవనాల వర్షం కొద్దిగా తక్కువుగా ఉంటుంది.ఏప్రిల్, మే, జూన్ మాసాలలో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మామూలుగా 40 °C కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. వర్షాకాలంలో సగటు ఉష్ణోగ్రతలు కొద్దిగా తగ్గుతాయి. కాని నగరంలో తేమస్థాయి సాధారణంగా తక్కువ చేరుకుంటుంది ఇది వేడి వాతావరణం పెరగటానికి తోడ్పడుతుంది. జోధ్‌పూర్ అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 1932 మే 25 నుండి 48.9 C కు పెరిగింది.
పరిశ్రమలు
జోధ్‌పూర్ హస్తకళ హబ్, పర్యాటక రంగం, వివిధ పరిశ్రమల ద్వారా రాజస్థాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు 4 బిలియన్ డాలర్లు (సుమారు $ 200 మిలియన్లు) ఆదాయం వస్తుంది. ఇక్కడ జోధ్‌పూర్ భారతదేశంలోని అగ్ర వారసత్వ హోటళ్ళతో అనేక పోర్టల్స్ ద్వారా పర్యాటక కేంద్రంగా ఉంది. పశ్చిమ రాజస్థాన్‌లోని జోధ్‌పూర్‌లో అతిపెద్ద విద్యా పరిశ్రమ ఉంది. ఐఐటి-జెఇఇ, నిట్, సివిల్ సర్వీస్ పరీక్షల టాప్ కోచింగ్ ఇనిస్టిట్యూట్‌లు ఉన్నాయి.
వ్యూహాత్మక నగరం
పశ్చిమ రాజస్థాన్ లో జోధ్‌పూర్‌ ఒక ప్రధాన వ్యూహాత్మక నగరం.దీనికి పాకిస్తాన్ సరిహద్దు 250 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.ఈ స్థానం భారత సైన్యం, భారత వైమానిక దళం (ఐఎఎఫ్), సరిహద్దు భద్రతా దళానికి కీలకమైన స్థావరం. జోధ్‌పూర్ సౌత్ వెస్ట్రన్ ఎయిర్ కమాండ్ ఆసియాలో అతిపెద్దది, ఐఎఎఫ్ అత్యంత క్లిష్టమైన వ్యూహాత్మకంగా ఉన్న వైమానిక స్థావరాలలో ఒకటి.ఇది 1965, 1971 నాటి ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధాల సమయంలో జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయం, యుద్ధ విమానాలు, అధునాతన లైట్ హెలికాప్టర్లు మోహరించాటానికి చాలా కీలక పాత్ర పోషించింది.
సంస్కృతి
జోధ్పూర్ సాంస్కృతికంగా జోధనా పేరుతో స్థానికులు పిలుస్తారు. ఈ నగరం దాని ఆహారానికి బాగా పోరు పొందింది. భారతదేశంలోని అనేక నగరాల్లో "జోధ్పూర్ స్వీట్స్" అనే తీపి దుకాణాలను కనుగొనవచ్చు. థార్ ఎడారి ఒడ్డున ఉన్నందున, ఎంపిక చేసిన సంచార తెగల మార్గాల ద్వారా జీవితం ప్రభావితమైంది ("జిప్సీ" సమూహాలు అని పిలవబడేవి - హిందీలో బంజారే - నగరంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో స్థిరపడ్డారు). జోధ్పూర్ తన ఆహారం ద్వారా విభిన్న సాంస్కృతిక గుర్తింపును కలిగి ఉంది. మిర్చి బడా మావా కచోరీలకు మంచి పేరు గడించింది.
పర్యాటకం
కుడి|thumb| జస్వంత్ థాడా కుడి|thumb| కైలానా సరస్సు జోధ్పూర్ అత్యంత ఆకర్షణ మెహరంగర్ కోట.పాత నగరం నీలిరంగు బైలెన్లు కూడా ఒక ఆకర్షణ. ఉమైద్ భవన్ ప్యాలెస్, జస్వంత్ థాడా, ఘంటా ఘర్ లేదా క్లాక్ టవర్ మొదలగునవి పర్యాటకులుకు చేరువలో ఉన్నాయి. రాథోడ్ వంశానికి గార్డెన్, కళ్యాణ లేక్ గార్డెన్, బాలాసమంద్ లేక్, రావు జోధా ఎడారి రాక్ పార్కు, రత్నాడ్ గణేష్ ఆలయం, సర్దార్ సమంద్ లేక్, మసోరియా హిల్స్, వీర్ దుర్గాదాస్ స్మారక్ (స్మారక, ఉద్యానవనం, మ్యూజియం) భీమ్ భడక్ గుహ మొదలగునవి. జోధ్‌పూర్‌లో జరిగే ఆహారం, పురాతన వస్తువులు, సాంప్రదాయ బట్టలు, సాంప్రదాయ బూట్లు (జోధ్‌పురి మొజారి అని కూడా పిలుస్తారు) మార్కెట్లలో ప్రజలకు ఇతర ఆకర్షణలు.
చిత్ర నిర్మాణం
ఈ నగరం మనోహరమైన ప్రదేశాలకు పేరు గడించింది.తరచూ వివిధ చిత్రాలు, ప్రకటనలు, మ్యూజిక్ వీడియోలు పబ్బులలో కనిపిస్తాయి. నగరం చారిత్రాత్మక భవనాలు, ప్రకృతి దృశ్యాలు క్రిస్టోఫర్ నోలన్ దర్శకత్వం వహించిన ది డార్క్ నైట్ రైజెస్‌తో సహా అనేక సినిమాల్లో ప్రదర్శించబడ్డాయి. బాడ్షాహో అజయ్ దేవ్‌గన్, ఎమ్రాన్ హష్మి నటించారు, మాండరిన్లో నిర్మించిన 2017 లో చైనాలో కొంతమంది భారతీయ నటులతో నటించిన బడ్డీస్ ఇన్ ఇండియా వంటి అనేక విదేశీ భాషా చిత్రాలు, ధారావాహికలు జోధ్పూర్ లో కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి.
వంటకాలు
భారతీయ వంటకాల నుండి అనేక వంటకాలు జోధ్పూర్ లో ఉద్భవించాయి. నగరం అనేక ఆహార పదార్థాలను అందిస్తుంది.అయితే నగరం ప్రత్యేకతలు ప్యజ్ కచోరి, మిర్చి బడా, మావా కచోరి.
స్టేడియాలు
జోధ్‌పూర్‌లో రెండు బహిరంగ స్టేడియాలు, ఒక ఇండోర్ స్టేడియం కాంప్లెక్స్ ఉన్నాయి. బర్కతుల్లా ఖాన్ స్టేడియం రెండు క్రికెట్ వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
విద్య, పరిశోధన
కుడి|thumb| పాదరక్షల రూపకల్పన, అభివృద్ధి సంస్థ, జోధ్పూర్ కుడి|thumb| నేషనల్ లా యూనివర్శిటీ జోధ్పూర్
న్యాయవ్యవస్థ
thumb|జోధ్పూర్ లోని రాజస్థాన్ హైకోర్టు కొత్త భవనం. రాజస్థాన్ హైకోర్టు 1949 లో జోధ్పూర్ లో స్థాపించబడింది. దీనిని రాజ్ప్రముఖ్, మహారాజా సవాయి మన్ సింగ్ 1949 ఆగస్టు 29 న ప్రారంభించారు. మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి కమలా కాంత్ వర్మ. జైపూర్ వద్ద ఒక బెంచ్ ఏర్పడింది. ఇది 1958 లో రద్దు చేయబడింది. మళ్ళీ 1977 జనవరి 31 న ఏర్పడింది.
పౌర పరిపాలన
2020 వరకు, నగరాన్ని మేయర్తో జోధ్పూర్ నగర్ నిగమ్ అనే మునిసిపల్ బాడీ నిర్వహించింది. మెరుగైన పరిపాలన కోసం 2019 లో జైపూర్, జోధ్పూర్, కోటాలో రెండు మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లను ఏర్పాటు చేయాలని రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం, నగరాన్ని వార్డులుగా విభజించారు. దీని నుండి కార్పొరేషన్ కౌన్సిల్ సభ్యులను ఐదేళ్లపాటు ఎన్నుకుంటారు. మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ వారి వార్డులకు (నగర భౌగోళిక యూనిట్లు) ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న కౌన్సిల్ సభ్యులను ఎన్నుకుంది. వార్డు సభ్యులను 5 సంవత్సరాల కాలానికి ఓటర్లు ప్రత్యక్ష ఓటింగ్ ద్వారా ఎన్నుకున్నారు. ఈ ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులతో పాటు, కార్పొరేషన్‌లో నలుగురు ఎక్స్-అఫిషియో సభ్యులు (పార్లమెంటు సభ్యుడు, ముగ్గురు శాసనసభ సభ్యులు, సర్దార్‌పురా, సూర్సగర్, నగరం), ముగ్గురు నామినేటెడ్ సభ్యులు ఉన్నారు. ప్రస్తుతం, నగరంలో రెండు పౌర సంస్థలు ఉన్నాయి - జోధ్పూర్ నార్త్, జోధ్పూర్ సౌత్ ఒక్కొక్కటి మేయర్ నేతృత్వంలో పరిపాలనను కొనసాగింది.ప్రతి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్‌లో 80 వార్డులు ఉన్నాయి, నగరంలో మొత్తం 160 వార్డులు ఉన్నాయి. జోధ్‌పూర్‌ ప్రస్తుత పార్లమెంటు సభ్యుడు బిజెపికి చెందిన గజేంద్ర సింగ్ షేఖావత్.
ప్రయాణ సౌకర్యాలు
ఈ నగరం దేశంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాలకు అనుసంధానించే రైలు, రహదారి, వాయు నెట్‌వర్క్‌లను కలిగి ఉంది.
రైల్వేలు
జోధ్పూర్ రైల్వే స్టేషన్ (జెయు) నార్త్ వెస్ట్రన్ రైల్వే (ఎన్‌డబ్ల్యుఆర్) డివిజనల్ ప్రధాన కార్యాలయం. అల్వార్, ఢిల్లీ, ముంబై, కోల్‌కతా, చెన్నై, బెంగళూరు, తిరువనాథపురం, కొచ్చి, పూణే, కోట, కాన్పూర్, బరేలీ, హైదరాబాద్, అహ్మదాబాద్, ఇండోర్, భోపాల్, ధన్‌బాద్, పాట్నా, గువహతి వంటి ప్రధాన భారతీయ నగరాలకు ఇది రైల్వేలతో బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.రాజస్థాన్ నిజమైన వైభవం, రాజ సంపదను అనుభవించడానికి, లగ్జరీ రైళ్లు ప్యాలెస్ ఆన్ వీల్స్, రాయల్ రాజస్థాన్ ఆన్ వీల్స్, మహారాజా ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు రాజస్థాన్ పర్యాటకం డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్, ఇండియన్ రైల్వే సంయుక్తంగా నడుపుతున్నాయి. రెండు రైళ్ల గమ్యస్థానాలలో జోధ్పూర్ ఒకటి. నగర రద్దీని తగ్గించడానికి ఇటీవల జోధ్‌పూర్‌లో మెట్రో రైలు సర్వీసును ప్రారంభించే ప్రణాళికను ప్రతిపాదించారు. అయితే, ఈ ప్రతిపాదన రాష్ట్ర ఆమోదం కోసం ఇంకా పెండింగ్‌లో ఉంది.
వాయు మార్గం
జోధ్పూర్ విమానాశ్రయం రాజస్థాన్ లోని విమానాశ్రయాలలో ఒకటి. ఇది ప్రధానంగా పౌర వాయు రవాణాను అనుమతించడానికి పౌర ఆవరణతో ఉన్న సైనిక వైమానిక స్థావరం. జోధ్పూర్ వ్యూహాత్మక స్థానం కారణంగా, ఈ విమానాశ్రయం భారత వైమానిక దళానికి ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
ఢిల్లీ ముంబై నుండి నగరానికి రోజువారీ విమానాలు ఎయిర్ ఇండియా ఇండిగో, స్పైస్ జెట్, విస్టారా నడుపుతున్నాయి. అలాగే, అహ్మదాబాద్‌కు రోజువారీ విమానాలను ఇండిగో, స్పైస్ జెట్, అలాగే బెంగళూరుకు ఇండిగో నడుపుతున్నాయి. విమానాశ్రయం సుదీర్ఘకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న బిల్లు, ప్రాథమిక ఫార్మాలిటీలను సంబంధిత అధికారులు అందరూ 2016 జూన్ లో క్లియర్ చేశారు, 2016 ఫిబ్రవరి నుండి రెండు దశల్లో విమానాశ్రయం విస్తరణకు మార్గం సుగమం చేశారు. విస్తరణ తరువాత, ఉదయం, సాయంత్రం విమానాలు నగరం నుండి ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న దానికంటే ఎక్కువ నగరాలకు ఆశిస్తారు, అంతేకాకుండా నగరానికి, బయటికి మరిన్ని విమానయాన సంస్థలు వస్తున్నాయి.
త్రోవ ద్వారా
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:జోధ్‌పూర్ జిల్లా వర్గం:జోధ్‌పూర్ జిల్లా నగరాలు పట్టణాలు వర్గం:రాజస్థాన్
బొబ్బట్టు
thumb|389x389px|బొబ్బట్లు బొబ్బట్లు తెలుగువారు పండగలలో చేసుకునే ఒక తీపి పిండివంట. పూజలలో కూడా అంటే వరలక్ష్మీ వ్రతం మెదలయిన పూజలలో కూడా చేసి అమ్మవారికి నైవేద్యంగా కూడా సమర్పిస్తారు. ఇవి చాలా రుచిగా ఉంటాయి.
తయారుచేయు విధానం
ఈ బొబ్బట్టునే కర్నూలు వైపు వారు, తక్కువ నూని వేసి, తీపి రొట్టెలలాగ చేస్తారు. ఈ కాలంలో ఆరోగ్యం గురించి ఎక్కువ ఆలోచిస్తూ, నెయ్యి నూనెలు వాడకం తగ్గిస్తున్నారు కనుక ఈ విధంగా చేయడం కూడా బాగుంటుంది. ఈ విధంగా చేసేటప్పుడు, వత్తడానికి పిండినే ఉపయేగిస్తారు. మామూలుగా చపాతీ వత్తినట్లే వత్తుతారు. ఇవి చాలా పెద్దవిగానూ వీలైనంత పల్చగానూ (సన్నగా) ఉంటాయి. నూని, నెయ్యి ఎక్కువగా ఉండవు కనుక, వీనిని పాలల్లో కూడా వేసుకుని తింటారు. వీనిని తెలుగువారే కాక ఈ విధంగా మహారాష్ట వారు కూడా చేస్తారు.
వర్గం:పిండి వంటలు
తాడేపల్లి పతంజలి
తాడేపల్లి పతంజలి తెలుగు రచయిత, అనువాదకుడు, సాహితీ విమర్శకుడు. అతనికి అన్నమయ్య పదసేవక, ప్రవచన ప్రవీణ బిరుదులు ఉన్నాయి. అతను వ్రాసిన 'మామాకలాపం ' అనే రేడియో నాటకం జాతీయ అవార్డును గెలుచుకుంది. అన్నమయ్య కృతులకు భావాలు చెబుతూ, అనేక సంస్కృత గ్రంధాలకు సరళమైన తెలుగులో భాష్యానువాదాలు చేస్తున్నాడు.
జీవిత విశేషాలు
అతను 1963 జూలై 15న సుశీల, పార్వతీశ శాస్త్రి దంపతులకు జన్మించాడు. అతను తెలంగాణా రాష్ట్రములోని సంగారెడ్డి జిల్లా  సదాశివపేట్  ప్రభుత్వడిగ్రీ కళాశాల లో తెలుగు భాషా అసొసియేట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేసి ప్రస్తుతం కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేస్తున్నాడు. అతను 1996 లో జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ హాస్యరచయితగా పురస్కారం పొందాడు. 2010 లో రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారాన్ని పొందాడు. 2018లో కరీంనగర్ లోని సర్వవేదిక సంస్థానం పురస్కారాన్నందించింది. 2017లో నోరి నరసింహశాస్త్రి సాహిత్య పీఠ పురస్కారాన్ని పొందాడు.
బాహ్య లంకెలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు వర్గం:1963 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
9వ భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
9వ భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం 1983 జనవరి 3 నుండి 16 వరకు న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. ఈ చిత్రోత్సవంలో 16 ఎంఎం చిత్రాల ప్రదర్శన కోసం కొత్త విభాగం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇందులో ఇరవై రెండు ప్రపంచ దేశాలు పాల్గొన్నాయి, మూడవ ప్రపంచ సినిమాకు ఈ చిత్రోత్సవం ప్రధాన వేదికగా మారింది. మొదటిసారి ఉత్తమ చలన చిత్రంకు గోల్డెన్ పీకాక్ అవార్డులు ఇవ్వలేదు, పోటీ విభాగంలో లఘుచిత్రంకు అవార్డులు లభించలేదు.
భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం 1952లో స్థాపించబడింది. ఆసియాలో జరుగుతున్న అత్యంత ముఖ్యమైన చలన చిత్రోత్సవాలలో ఇదీ ఒకటి. భారతదేశంలోని పశ్చిమ తీరంలో గోవా రాష్ట్రంలో ప్రతిఏటా ఈ చిత్రోత్సవం జరుగుతుంది. ప్రపంచంలోని సినిమావాళ్లకు చలనచిత్ర కళపై నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఒక వేదికను అందించడమే ఈ చిత్రోత్సవం లక్ష్యం. దీనిద్వారా దేశాల చలన చిత్ర సంస్కృతులను వారి సామాజిక, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, అభినందించడానికి ఈ చిత్రోత్సవం దోహదం చేస్తుంది, ప్రపంచదేశాల ప్రజలలో స్నేహం, సహకారాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్ (సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో), గోవా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సంయుక్తంగా ఈ ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తాయి.
మూలాలు
వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు వర్గం:భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
సత్యేంద్ర ప్రసన్నో సిన్హా
సత్యేంద్ర ప్రసన్న సిన్హా, 1వ బారన్ సిన్హా, KCSI, PC, KC,(1863 మార్చి 24-1928 మార్చి 4) ప్రముఖ భారతీయ న్యాయవాది, రాజనీతిజ్ఞుడు. అతను బెంగాల్ మొట్టమొదటి భారతీయ అడ్వొకేట్-జనరల్, వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలిలో సభ్యుడైన మొదటి భారతీయుడు. బ్రిటిష్ మంత్రిత్వ శాఖలో సభ్యుడైన మొదటి భారతీయుడు. అతన్ని కొన్నిసార్లు సత్యేంద్ర ప్రసన్నో సిన్హా లేదా సత్యేంద్ర ప్రసాద్ సిన్హా అని కూడా పిలుస్తారు.
ప్రారంభ జీవితం విద్య
సిన్హా 1863 మార్చి 24 న బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం. బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, రాయపూర్ (ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్ ) లోని బీర్భూమ్‌ జిల్లాలో జన్మించాడు. అతని పూర్వీకుడు, వ్యాపారవేత్త లాల్‌చంద్ డే, దక్షిణ బెంగాల్‌లోని మిడ్నాపూర్ నుండి నైరుతి బెంగాల్‌లోని బీర్భూమ్‌కు అజోయ్‌ ద్వారా ప్రయాణించి, బోల్పూర్‌కు దక్షిణాన ఉన్న రాయ్‌పూర్‌కు వచ్చాడు.ఇక్కడ అతను తన కొత్త ఇంటిని నిర్మించాడు. గ్రామంలోని చౌధురి నుండి రాయ్‌పూర్ జమీందారీని కొనుగోలు చేశాడు.అతని తండ్రి, రాయ్‌పూర్‌లోని జమీందార్, ఉత్తర రారి కాయస్థ శ్రేణికి చెందిన బెంగాలీ కాయస్థ కులానికి చెందినవారు. సిన్హా తన ప్రాథమిక విద్యను సూరిలోని బీర్భం జిల్లా పాఠశాలనుండి పూర్తిచేసి, ఆపై 1878లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న కలకత్తా ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో ఉన్నత చదువులు కొనసాగించడానికి ఉపకారవేతనం పొందాడు.1881లో, అతను ఇంగ్లాండ్‌లో చట్టం అధ్యయనం చేయడానికి భారతదేశంలో తన చదువును విడిచిపెట్టాడు. ఇంగ్లాండ్‌లో, సంవత్సరానికి £ 50 స్కాలర్‌షిప్ నాలుగు సంవత్సరాల పాటు లింకన్ ఇన్‌కి హాజరు అయ్యేలా చేసింది. అక్కడ అతను రోమన్ లా, న్యాయశాస్త్రం, రాజ్యాంగ చట్టం, అంతర్జాతీయ చట్టాలను అభ్యసించాడు. తరువాత, అతను మూడు సంవత్సరాల పాటు లింకన్స్ ఇన్ స్కాలర్‌షిప్ £ 100 పొందటానికి అర్హత పొందాడు. 1886లో అతను కోల్‌కతాకు న్యాయవాదిగా తిరిగి వచ్చాడు.
వృత్తి జీవితం
thumb| సింహా సదన్ - 1926 CE - శాంతినికేతన్ 2014-06-29 5505|280x280px 1886లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, సిన్హా కలకత్తాలో విజయవంతమైన న్యాయవాద అభ్యాసాన్ని స్థాపించాడు.1903లో, సిన్హా ఆంగ్ల న్యాయవాది వాదనలు అధిగమించి భారత ప్రభుత్వానికి స్టాండింగ్ కౌన్సిల్ అయ్యాడు.1905లో బెంగాల్ అడ్వకేట్ జనరల్‌గా నియమితులైన మొదటి భారతీయుడు. 1908లో అతని చట్టపరమైన అభ్యాసం చాలా లాభదాయకంగా మారింది.1908లో అతనికి ప్రభుత్వ నియామకం ధృవీకరించబడింది.ప్రభుత్వ ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించడం అంటే అతని వార్షిక ఆదాయం £ 10,000లో తగ్గించుకోవటం లాంటింది. వైస్రాయ్ ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించడం సిన్హా మొట్టమొదటి మొగ్గు, కానీ జిన్నా, గోఖలే ఉద్యోగానికి అంగీకరించమని ఒప్పించారు. 1909 లో వైస్రాయ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్‌లోకి ప్రవేశించిన మొదటి భారతీయుడు కూడా అయ్యాడు.అతను 1915 జనవరి 1 నూతన సంవత్సర వేడుకల ఆనర్స్‌లో నైట్ అయ్యాడు.1915 లో బొంబాయి కాంగ్రెస్ సమావేశంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా సిన్హా ఎన్నికయ్యాడు.1917లో, సిన్హా ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. విదేశాంగ కార్యదర్శి ఎడ్విన్ శామ్యూల్ మోంటాగ్ సహాయకుడిగా పనిచేశాడు. తరువాత, అతను మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన తరువాత బికనీర్ మహారాజా, గంగా సింగ్‌తో పాటు ఇంపీరియల్ వార్ క్యాబినెట్, కాన్ఫరెన్స్ సభ్యుడిగా పనిచేశాడు.1919 లో యూరోప్ శాంతి సమావేశంలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.అదే సంవత్సరంలో, అతను భారతదేశ పార్లమెంటరీ అండర్ సెక్రటరీగా నియమించబడ్డాడు. బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో రాయ్‌పూర్‌కు చెందిన బారన్ సిన్హాగా పెరిగాడు. అతను బ్రిటిష్ హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్‌లో 1919 ఫిబ్రవరిలో తన స్థానాన్ని పొంది, మొదటి భారతీయ సభ్యుడు అయ్యాడు.భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919 ను హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ ద్వారా ఆమోదించడంలో అతను కీలక పాత్ర పోషించాడు.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
సింహా 1896 నుండి 1919 వరకు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సభ్యుడు - 1915 లో బొంబాయి సభలలో దాని అధ్యక్షుడిగా ఎదిగాడు. అతను ఇతర మితవాద సభ్యులతో కలిసి 1919 లో కాంగ్రెస్‌ను విడిచిపెట్టాడు. 1896 లో జరిగిన కాంగ్రెస్ కలకత్తా సభలలో - బహిరంగ న్యాయ విచారణ లేకుండా ఏ భారతీయ రాష్ట్రానికి చెందిన పాలకుడిని తొలగించకూడదనే ప్రతిపాదనను అతను తీసుకువచ్చాడు.
శాంతినికేతన్
శాంతినికేతన్ నిజానికి బీర్‌భూమ్‌లోని రాయ్‌పూర్ సింహా కుటుంబానికి చెందిన పూర్వీకుల జమీందారీలో భాగం. సింహా సదన్ నిర్మాణానికి సత్యేంద్ర ప్రసాద్ సిన్హా క్లాక్ టవర్, బెల్‌తో నిర్మాణానికి విరాళం ఇచ్చాడు. ఈ భవనంలోనే ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్‌ను కవి రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్‌కు ప్రదానం చేసింది.
మరణం
సిన్హా 4 మార్చి 1928 న బెర్హాంపూర్‌లో మరణించాడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
అతను 1880 మే 15 న బెంగాల్ రాష్ట్రం, బుర్ద్వాన్ లోని మహతాలో గోవింద మోహిని మిట్టర్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు.వారికి నలుగురు కుమారులు ముగ్గురు కుమార్తెలు.
అమిత్ దేశముఖ్
అమిత్ దేశముఖ్ మహారాష్ట్రకు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన లాతూర్ సిటీ నియోజకవర్గం నుండి మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై 30 డిసెంబర్ 2019 నుండి 29 జూన్ 2022 వరకు ఉద్ధవ్ ఠాక్రే మంత్రివర్గంలో పర్యాటక, ఆహార & డ్రగ్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, ఎక్సైజ్, న్యూ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ  శాఖల మంత్రిగా భాద్యతలు నిర్వహించాడు.
మూలాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు వర్గం:మహారాష్ట్ర రాజకీయ నాయకులు
10వ భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
10వ భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం 1985 జనవరి 3 నుండి 16 వరకు న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. మొదటిసారి, ఈ చిత్రోత్సవంలో షార్ట్ ఫిల్మ్‌లకు గుర్తింపునిస్తూ ఎంపిక చేసిన షార్ట్ ఫిల్మ్‌ల అంతర్జాతీయ పనోరమా, డాక్యుమెంటరీలు ఉన్నాయి. 1986లో కలకత్తా నగరంలో "ఫిల్మోత్సవ్" 86 జరిగినప్పుడు, ఈ చిత్రోత్సవం తేదీలను జనవరి 3-17 నుండి జనవరి 10-24 వరకు మార్చారు.
భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం 1952లో స్థాపించబడింది. ఆసియాలో జరుగుతున్న అత్యంత ముఖ్యమైన చలన చిత్రోత్సవాలలో ఇదీ ఒకటి. భారతదేశంలోని పశ్చిమ తీరంలో గోవా రాష్ట్రంలో ప్రతిఏటా ఈ చిత్రోత్సవం జరుగుతుంది. ప్రపంచంలోని సినిమావాళ్లకు చలనచిత్ర కళపై నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఒక వేదికను అందించడమే ఈ చిత్రోత్సవం లక్ష్యం. దీనిద్వారా దేశాల చలన చిత్ర సంస్కృతులను వారి సామాజిక, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, అభినందించడానికి ఈ చిత్రోత్సవం దోహదం చేస్తుంది, ప్రపంచదేశాల ప్రజలలో స్నేహం, సహకారాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్ (సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో), గోవా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సంయుక్తంగా ఈ ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తాయి.
మూలాలు
వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు వర్గం:భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
పద్మారావు నగర్
పద్మారావు నగర్, తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు లోని ఒక ప్రాంతం. ఇది సికింద్రాబాదు కు సమీపంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతానికి దివాన్ బహదూర్ పద్మారావు ముదలియార్ పేరు పెట్టబడింది. అప్పట్లో సికింద్రాబాదులో పెద్దసంఖ్యలో బ్రిటిష్ సైన్యపు దళాల గుడారాలు మాత్రమే ఉండేవని మిస్టర్ లూథర్ లష్కర్ - 200 ఇయర్స్ ఆఫ్ సికింద్రాబాదు పుస్తకంలో రాశాడు. బ్రిటీష్ వారి శిబిర అనుచరులుగా పనిచేసిన ముదలియార్లు విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ అభివృద్ధికి, సికింద్రాబాద్ క్లబ్ అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. బ్రిటీష్ పాలన సమయంలో దీనిని గతంలో వాకర్ టౌన్ అని పిలిచేవారు.
సమీప ప్రాంతాలు
ఇక్కడికి సమీపంలో ముషీరాబాద్, చిలకలగూడ, సీతాఫల్ మండి, భోయిగూడ మొదలైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో స్కందగిరి, పోల్బల్ హనుమాన్ దేవాలయం, సాయిబాబా దేవాలయం, సర్దార్ పటేల్ కళాశాల, దుండూ మాన్షన్, ఫిన్‌లైన్ రెసిడెన్సీ, కొంజీవరం హౌస్, గాంధీ వైద్య కళాశాల (అంతకుముందు ఈ ప్రాంతంలో ముషీరాబాద్ జైలు ఉండేది), స్వరాజ్య ప్రెస్ (ఇప్పుడు ఆడిటోరియంగా మారింది) ఉండేవి.
వాణిజ్య ప్రాంతం
నీలగిరి, హెరిటేజ్ ఫ్రెష్, ఉషోదయా షాపింగ్ కాంప్లెక్సులు, ఏటిఎంలు, రెస్టారెంట్లు, గాంధీ వైద్య కళాశాల, పల్స్ ఆస్పత్రి, సర్దార్ పటేల్ కళాశాల, ఆంధ్రా బ్యాంక్, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంకు, హెచ్.డి.ఎఫ్.సి., ఐసిఐసిఐ బ్యాంకు మొదలైనవి ఉన్నాయి. గాంధీ వైద్య కళాశాల, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఉత్తమ వైద్య కళాశాలగా, భారతదేశంలో మొదటి 20 స్థానాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.
రవాణా
పద్మరావు నగర్ ప్రాంతం సికింద్రాబాద్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను కు సమీపంలో ఉంది. తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ ఆధ్వర్యంలో పద్మరావు నగర్ మీదుగా 1 పి (రెతిఫైల్ నుండి అఫ్జల్‌గంజ్), 2 పి (రెతిఫైల్ నుండి జియాగూడ), 20 పి (రెతిఫైల్ నుండి నాంపల్లి), 44 (పార్సిగుట్ట), 40 (కోఠి నుండి సికింద్రాబాదు రైల్వే స్టేషను) బస్సులు నడుపబడుతున్నాయి. ఇక్కడికి సమీపంలోని సీతాఫల్‌మండి లో ఎంఎంటిఎస్ రైలు స్టేషను, గాంధీ వైద్య కళాశాల దగ్గర మెట్రో స్టేషను ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:హైదరాబాదులోని ప్రాంతాలు
మినిష్టర్ రోడ్డు (హైదరాబాదు)
మినిష్టర్ రోడ్డు, తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు లోని ఒక శివారు ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతం హుసేన్ సాగర్ చెరువుకు చాలా దగ్గరగా ఉంది.
సమీప ప్రాంతాలు
ఇక్కడికి సమీపంలో రామ్‌గోపాల్‌పేట్, ప్రేందర్‌ఘాస్ట్ రోడ్, జవహర్ నగర్ కాలనీ, కృష్ణ నగర్ కాలనీ, జోగాని మొదలైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.
వాణిజ్య ప్రాంతం
సికింద్రాబాదులో ఆటోమొబైల్ విడిభాగాలు, అనుబంధ వస్తువులు లభించే మార్కెట్లో ఇదీ ఒకటి. ఈ ప్రాంతంలో అనేక చిన్నచిన్న దుకాణాలు ఉన్నాయి.
ప్రార్థనా స్థలాలు
ఇక్కడికి సమీపంలో కనకదుర్గ దేవాలయం, హనుమాన్ దేవాలయం, సాయిబాబా దేవాలయం, శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం, షియా ఇమామి ఇస్మాయిలీ జమత్ఖానా, మసీదు ఇ నజీరియా మొదలైన ప్రార్థనా స్థలాలు ఉన్నాయి.
రవాణా
తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ ఆధ్వర్యంలో మినిష్టర్ రోడ్డు మీదుగా సికింద్రాబాద్, మెహదీపట్నం, బాపు ఘాట్, టోలీచౌకీ మొదలైన ప్రాంతాలకు సిటీ బస్సు సర్వీసులు నడుపబడుతున్నాయి. ఇక్కడికి సమీపంలోని జేమ్స్ స్ట్రీట్ లో ఎంఎంటిఎస్ రైలు స్టేషను ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:హైదరాబాదులోని ప్రాంతాలు
పాలఏకిరి
thumb|దక్షిణ భారతదేశానికి చెందిన కులాలు, ఆదివాసీల గురించిన పుస్తకం పాల ఏకిరి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ వెనుకబడిన కులాల జాబితా‎ బిసి-ఏ గ్రూప్‌లో ‌45వ కులం.
"ముందు పాల ఎకరి పుట్టి తరువాత పౌరుషం పుట్టింది ":-యరమలనాయుని ధన
చరిత్ర
పాల ఏకిరి... ఈ కులస్తులు ఉత్తర భారతదేశం నుండి వలస వచ్చిన రాజపుత్రుల తెగకు చెందిన వారు. వీరి ధెైర్యసాహసాలు విజయనగర రాజులు గుర్తిం చి సామంత రాజులుగా, పాలెగాళ్లుగా బాధ్యతలు అప్పజె ప్పారు. తర్వాతి కాలంలో ఆంగ్లేయులను దేశం నుంచి తరిమికొట్టడంలో పాల ఏకిరిలు తమ వంతు పాత్ర పో షించారు. స్వాతంత్య్రానంతరం రాచరికాలు పోవడంతో వీరు సామాన్య పౌరులుగా బతకాల్సి వచ్చింది. ఆత్మాభి మానం అడ్డురావడంతో దిక్కుతోచక కొండలు, గుట్టలు పట్టి తిరిగారు. అందుకే వీరు ఐదు దశాబ్దాల కిందటే బీసీ లుగా గుర్తింపు పొందారు. నేటికీ కొండకోనల్లోని ఎండు పుల్లలు తీసుకొచ్చి జీవనం గడుపుతున్నారు. ఈ గణతం త్ర రాజ్యంలో బలహీనులు- కడుహీనులుగా బతుకుతు న్న పాలఏకిరి సామాజికవర్గ జీవితాల్లోకి తొంగి చూస్తే...
రాయలసీమ జిల్లాలలోని చిత్తూరు, కడప, కర్నూలు, అనం తపురం, కోస్తాలోని నెల్లూరు, తెలంగాణలోని హైదరాబాదు, రంగారెడ్డి జిల్లాలకే పాల ఏకిరిలు పరిమితమయ్యారు. ఉత్తర భారతదేశం నుండి వలస వచ్చిన పాలఏకిరి కులస్తులు రాయ లసీమ ప్రాంతంలో సామంత రాజులుగా, పాలెగాళ్లుగా గుర్తిం పు పొందారు. వేషధారణ కూడా అదే విధంగా ఉండేది. అప్ప ట్లో వీరి ప్రధాన వృత్తి వేట. ఆ నాటి బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం కూడా వీరికి భూములు కేటాయించింది. మాట ఇచ్చారంటే తప్పే వారు కాదు. నుక ఆస్తులే కాదు, ప్రాణాలు సైతం పోగొ ట్టుకున్న వారు వీరిలో ఉన్నారు. ఎవరెైనా చిన్న మాటన్నా సహించేవారు కాదు. పోటీపడితే వెనకడుగు వేసే ఆలోచన అంతకంటే ఉండేది కాదు. నిప్పుకు ఉప్పు తోడెైనట్లు వీరికి కో పం కూడా ఎక్కువే. కనుకనే తరచూ తగాదాలు, కొట్లాటలకు దిగేవారు. వీధిపోరాటాలు సర్వసాధారణం. ఇక దేశ స్వాతంత్య్రం కోసం చేసిన పోరాటాలలో వీరు తమ వంతు పాత్ర పోషించారు.
పుట్టుకతోనే వచ్చిన నాయకత్వ లక్ష ణాలు పుణికిపుచ్చుకున్న వీరు స్థానికులను ఏకంచేసి స్వాతం త్య్రోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. అయితే స్వాతంత్య్రం వచ్చిన త ర్వాత వీరు కొత్త సమస్యను ఎదుర్కొన్నారు. గతంలో మాదిరి బలమున్నవారిదే రాజ్యం అనే మాటకు అవకాశం లేకుండా పో యింది. రాచరికానికి చరమగీతం పాడటంతో వీరి ప్రాభవం తగ్గిపోయింది. ప్రజాస్వామ్యయుతంగా, రాజ్యాంగబద్ధంగా దే శంలోని ప్రజలు నడచుకోవటంతో వీరు సామాన్య పౌరులుగా బతకాల్సి వచ్చింది. వీటన్నింటి ఫలింగా ఉన్న ఆస్తులు హ రించుకుపోయాయి. ఆత్మాభిమానం అడ్డురావటంతో గ్రామంలో ఉండలేక కొండలు గుట్టలు పట్టి తిరిగారు. అవే వారికి ఆ శ్రయ దుర్గాలు కావడం, వేట వీరి ప్రధాన వృత్తి కావడంతో అ క్కడే జీవనం సాగించారు. కనుకనే అన్ని రంగాలలో వెనుకబడి నేటికీ కొండ ప్రాంతాలలోనే దయనీయ జీవితాన్ని గడుపు తున్నారు. మురళీధరన్‌ కమిషన్‌ వీరి గురించి ప్రస్తావిస్తూ... బీహార్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ‘మౌర్యులు’, ఒడిషా, మహారాష్ర్ట, మధ్యప్రదే శ్‌లో ‘నాయక్‌’లుగా పిలుబడుతున్నారని పేర్కొంది. చరిత్రలో వీరి ప్రధాన వృత్తి మిలటరీ, పోలీస్‌ సర్వీస్‌ అని వివరించింది.
వీరి దీన స్థితిని చూసిన ప్రభుత్వం 1955లో పాల ఏకిరిని బిసీ జాబితాలో చేర్చింది. బిసీ రిజర్వేషన్‌ ఫలాలు రుచి చూసే లోపే... అంటే 1970లో బీసీ జాబితా నుండి వీరు తొలగించ బడ్డారు. తిరిగి రిజర్వేషన్‌ సౌకర్యం పొందటం కోసం పాల ఏకి రి కులస్తులు ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేశారు. ఎట్టకేలకు ఎన్‌టి రా మారావు ముఖ్యమంత్రి బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత వీరి ప్రయ త్నాలు ఫలించి బిసీ జాబితాలో వీరిని 1986లో చేర్చారు. అయితే ఈ జీఓను కొన్ని సాంకేతిక కారణాలు ఉన్నాయని అప్పట్లో హైకోర్టు కొట్టివేసింది. అయితే హైకోర్టు తీర్పుకు అను గుణంగా జీఓలో మార్పులు చేయడాన్ని గురించి ప్రభుత్వం ప ట్టించుకోలేదు. ఈ నేపథ్యంలో 1994లో అప్పటి ముఖ్యమం త్రి కోట్ల విజయభాస్కర్‌రెడ్డి పుట్టు స్వామి కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. కమిషన్‌ నివేదిక ప్రభుత్వానికి ఇచ్చాక జీవో వస్తుం దని ఎదురు చూశారు. అయితే కోట్ల ప్రభుత్వం పతనం కావ డంతో తర్వాత వచ్చిన పాలకులు పుట్టు స్వామి కమిషన్‌ను ప ట్టించుకోలేదు. ఈ క్రమంలో మళ్లీ పాల ఏకిరి వారు ఎన్నో ప్ర యత్నాలు చేశారు.
వీరి ప్రయత్నాలు ఫలించి 2007 ఆగస్టులో పాల ఏకిరిని బిసీ జాబితాలో చేరుస్తూ జీఓ విడుదలెైంది. కాగా ఈ పాల ఏకిరి కులస్తులు కర్నాటకలో ఎస్టీలుగా, తమిళ నాడులో బీసీలుగా చెలామణి అవుతున్నారు. పూర్వం పాలెగా ళ్లుగా ఉన్న రోజుల్లో ఆర్థిక ఇబ్బందులు లేకపోవడంతో తిన డం... కాలక్షేపంతోనే రోజులు గడిపేశారు. విద్య పట్ల ఏమా త్రం శ్రద్ధ చూపలేదు. ఫలితంగా తర్వాతి కాలంలో అన్ని రం గాలలో బాగా వెనుకబడ్డారు. పెైగా కొండకోనల్లో జీవనం సా గించడంతో బడికి దూరమయ్యారు. కనుకనే గతంలో దొర... దొరబిడ్డగా పిలువబడిన వీరు నేడు పామరుల స్థాయికి దిగజా రుతున్నారు. కొండకోనల్లోని ఎండుపుల్లలు తీసుకొచ్చి జీవనం గడుపుతున్నారు.
మరికొందరు వ్యవసాయ కూలీలుగా జీవనం గడుపుతున్నారు. ఇప్పటికీ చాలీచాలని పూరిళ్లలో రోజులు గు డుపుతున్నారు. ఈ వాస్తవాన్ని గ్రహించిన బంగారుపల్లి జమిం దారు చిత్తూరులో ఉన్నత పాఠశాలను నెలకొల్పారు. ఈ పాఠ శాల ఏర్పాటు కావడంతో కొంత మేరకు వీరిని విద్యారంగం వెై పు మొగ్గు చూపే విధంగా చేసింది.అయినప్పటికీ నామమా త్రంగానే వీరు విద్య పట్ట శ్రద్ధ చూపుతున్నారు. అయితే ఈ మధ్యకాలంలో విద్యకున్న ప్రాధాన్యత వీరికి తెలిసి రావడంతో తమ పిల్లలను బడికి పంపించే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.
ఓబీసీజాబితాలోచేర్చాలి Koదశాబ్దాల పోరాట ఫలితంగా బీసీ రిజ ర్వేషన్‌ జాబితాలో స్థానం సంపాదించినా ఇప్పటికీ పూర్తిస్థాయిలో తమకు రిజర్వే షన్‌ ఫలాలు అందట్లేదని చెపుతున్నారు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పాల ఏకిరి సంక్షేమ సంఘం అధ్యక్షులు ఎల్‌ కొండమ నాయుడు. ఓబీసీ జాబితాలో పాల ఏకిర కులాన్ని చేర్చి కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రకటించిన విద్యా, ఉద్యోగాల రంగా లలో తమకు రిజర్వేషన్లను అందుబాటులోకి తేవాలని కోరుతున్నారు. జనాభా పరంగా పాల ఏకిరి కులస్తుల సం ఖ్య అతి తక్కువగా ఉన్నందున ఎన్నికల్లో పోటీచేసి గెలిచే పరిస్థితులు లేవంటారు. తమ పూర్వీకులు దేశ స్వాతం త్య్రం కోసం తమ వంతు పాత్ర పోషించారు కనుక తమ సామాజిక వర్గానికి కనీసం నామినేటెడ్‌ పోస్టులయినా కట్ట బెట్టాలని కోరుతున్నారు.
రాయలసీమలోని ప్రతి జిల్లా లోనూ పాల ఏకిరి విద్యార్థులకు ప్రత్యేక హాస్టల్‌ సౌకర్యం కల్పించి ప్రోత్సహించాలన్నారు. ఇక వ్యవసాయ కూలీలుగా జీవిస్తున్న తమ కులం వారిని ప్రోత్సహించేందుకు బ్యాంకు రుణాలు మంజూరు చేస్తే చిరు వ్యాపారులుగా నయినా మారతారనే ఆశాభావాన్ని వ్యక్తం చేశారు
రాయలసీమ జిల్లాల్లో విస్తరించిన `పాలఏకిరి' కులస్థులు చిన్నసైజు రాజుల మాదిరే ఉండేవారు. వీరి పూర్వీకులు బ్రిటీష్‌ హయాంలో పాలెగాళ్లు. వేషధారణ కూడా అదే విధంగా ఉండేది. అప్పట్లో వీరి ప్రధాన వృత్తి వేట. బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం వీరికి భూములు కూడా కేటాయించింది.
వృత్తి, సామాజిక జీవతం
వీరిలో విద్యావంతుల శాతం చాలా తక్కువ. పాలఏకిరి కులస్థులు మాట ఇచ్చారంటే తప్పేవారు కాదు. 1956లో వీరిని బిసీ జాబితాలో చేర్చారు. తర్వాత కొన్ని కారణాలవల్ల వారిని ఆ జాబితా నుంచి తొలగించారు. గత ఏడాది వీరిని రాష్ర్ట ప్రభుత్వం బీసీల జాబితాలో చేర్చి జీవో విడుదల చేసింది. ఈ కులస్థుల్లో ఆత్మాభిమానం ఎక్కువ. ఎవరైనా చిన్న మాటన్నా సహించరు. పోటీపడితే వెనకడుగు వేసే అలోచన అంతకంటే లేదు. వీరికి కోపం కూడా ఎక్కువే. తరచూ తగాదాలు, కొట్లాటలకు దిగేవారు. వీధిపోరాటాలు సర్వసాధార ణం. దేశ స్వాతంత్య్రం కోసం చేసిన పోరాటాలలో వీరు అగ్రభా గాన నిలిచేవారు. నాయకత్వ లక్షణాలు ఉన్నాయి కనుక స్థానికులను ఏకం చేయటంలో వీరికి వీరే సాటి. ఈ నేపథ్యంలో ఆంగ్లేయులను దేశం నుంచి తరిమివేయటంలో తమ వంతు పాత్ర పోషించారు. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత రాచరికానికి చరమగీతం పాడటంతో వీరి ప్రాభవం తగ్గిపోయింది. ప్రజాస్వామ్యయుతంగా, రాజ్యాంగబద్ధంగా దేశంలోని ప్రజలు నడుచుకోవటంతో వీరు సామాన్య పౌరులుగా బతకాల్సి వచ్చింది. బలమున్న వాడిదే రాజ్యం అనే మాట వీరిపట్ల చెల్లకుండా పోయింది. పైగా ఉన్న ఆస్తులు హరించుకు పోయాయి. ఆత్మాభిమానం అడ్డురావటంతో గ్రామంలో ఉండలేక కొండలు గుట్టలు పట్టి తిరిగారు. అవే వారికి ఆశ్రయ దుర్గాలయ్యాయి. కనుక అన్ని రంగాలలో వెను కబడి నేటికీ కొండ ప్రాంతాలలోనే గడుపుతున్నారు. కర్ణాటక లోనూ వీరి జనా భా ఎక్కువగానే ఉంది. పాలఏకిరి కులస్థులు అనంతపురం, చిత్తూరు, కర్నూలు, కడప, నెల్లూరు జిల్లాల్లో ఎక్కువ. బతుకుదెరువు కోసం స్వాతంత్య్రానంతరం వీరు ఇతర జిల్లాలకు వెళ్లారు. అయితే రాయలసీమలో మాత్రం ఇప్పటికీ కొండప్రాంతాలలోనే జీవనం సాగిస్తున్నారు. పూర్వం పాలెగాళ్లుగా ఉన్న రోజుల్లో ఆర్థిక ఇబ్బందులు లేనప్పుడు జల్సా చేశారే తప్ప చదువుపట్ల శ్రద్ధ చూపలేదు. ఫలితంగా తర్వాతి కాలంలో అన్నిరంగాలలో బాగా వెనుక బడ్డారు. ఐ.ఏ.ఎస్‌., ఐ.పి.స్‌. అధికారులు కాదుకగా, కనీసం గ్రూప్‌ వన్‌ అధికారి కూడా ఈ కులం నుంచి రాలేకపోయారు. ఒకప్పుడు దొర, దొరబిడ్డగా మన్ననలందుకున్నవారు నేడు పామరుల స్థాయికి దిగజారారు. చదువు విలువ తెలుసు కోవడంతో గత రెండు దశాబ్దాలుగా విద్యార్థుల సంఖ్య కొంత పెరి గింది. పాలఏకిరి కులస్థులకు ప్రత్యేక కార్పొరేషన్‌ ఏర్పాటుచేయాలని విద్యార్థులకు హాస్టల్‌ వసతి ఫ్రీ ఎడ్యుకేషన్‌ వంటి సౌకర్యాలు కల్పించాలనీ వీరు కోరుతున్నారు.
మూలాలు
http://www.suryaa.com/main/print_this_page.asp?cat=1&contentId=84784
https://web.archive.org/web/20160306232928/http://shaktinews.blogspot.in/2012/06/blog-post_9024.html
https://web.archive.org/web/20130516003008/http://palegaranayaka.org/
వర్గం:కులాలు
విశ్వవిద్యాలయం
విశ్వవిద్యాలయం (ఆంగ్లం: University) అనేది ఉన్నత విద్యాభ్యాసం, పరిశోధనలు జరిపే విద్యాలయం. ఇది వివిధ విద్యా విభాగాలలోని విద్యలకు డిగ్రీలను ప్రధానం చేస్తుంది.ఆంగ్ల పదమైన యూనివర్సిటీ అని కూడా విశ్వవిద్యాలయాన్ని వ్యవహరిస్తుంటారు.పరిశోధన శాస్త్రం, చట్టం, ఔషధం, ఇంజనీరింగ్ వంటి అనేక వృత్తిపరమైన విద్యా విభాగాలు, ఉదార కళల గ్రాడ్యుయేట్ అధ్యయనాల కార్యక్రమాన్ని కలిగి ఉన్న అత్యున్నత స్థాయి నేర్చుకునే సంస్థ.విశ్వవిద్యాలయాలు సాధారణంగా అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ విద్య, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ విద్యను అందిస్తాయి. కాంటినెంటల్ యూరోపియన్ విశ్వవిద్యాలయాలు సాధారణంగా గ్రాడ్యుయేట్ లేదా ప్రొఫెషనల్ పాఠశాలలను మాత్రమే కలిగి ఉంటాయి. విశ్వవిద్యాలయం అనే పదం లాటిన్ యూనివర్సిటీస్ మేజిస్ట్రోరం ఎట్ స్కాలరియం నుండి ఉద్భవించింది. దీని అసలు అర్థం "ఉపాధ్యాయులు,  పండితుల సంఘం"  అని భావించవచ్చు. ఆధునిక విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థ, యూరోపియన్ మధ్యయుగ విశ్వవిద్యాలయంలో మూలాలను కలిగి ఉంది. ఇది ఇటలీలో స్థాపించబడింది. మధ్య యుగాలలో ఎక్కువగా మతాధికారుల కోసం కేథడ్రల్ పాఠశాలల నుండి ఉద్భవించింది.
నిర్వచనం
thumb|250x250px|ఆక్స్ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో కాన్వొకేషన్ రోజున గ్రాడ్యుయేషన్ వేడుక.
లాటిన్ పదం నుండి ఉద్బవించిన యూనివర్సిటీ సాధారణంగా ఎక్కువ మంది వ్యక్తులు కలసి స్థాపించిన సంస్థ లేదా కంపెనీ, సమాజం, కూటమి ఇలాంటి అర్థాలను సూచిస్తుంది. మధ్యయుగంలో పట్టణ జీవితం ఆవిర్భావం సమయంలో సామూహిక చట్టపరమైన ప్రత్యేకమైన అధికారాలతో సాధారణంగా యువరాజులు, మతాచార్యులు వారు ఉన్న పట్టణాలు,లేదా ప్రాంతాలలో అధికారం పత్రాలు జారీ చేయబడే సంస్థలను సూచించాయి.అంతకుముందు కార్పోరేట్ సంస్థలకుఈ పదాన్ని వాడే ప్రధాన్యత ఇవ్వబడింది. అయితే  మధ్యయుగ విశ్వవిద్యాలయాలకు చారిత్రాత్మకంగా వర్తింపజేయాలని భావించి ఈ పదాన్ని ఆధునిక వాడుకలో ఈ పదానికి "ప్రధానంగా వృత్తియేతర విషయాలలో ఉన్నత విద్యను అందించి, డిగ్రీలను ప్రధానం  చేసే అధికారం ఉన్న సంస్థలు" అని ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తించబడింది
విద్యా స్వేచ్ఛ
విశ్వవిద్యాలయం నిర్వచనంలో ఒక ముఖ్యమైన ఆలోచన విద్యా స్వేచ్ఛ భావన. దీనికి మొదటి డాక్యుమెంటరీ సాక్ష్యం బొలోగ్నా విశ్వవిద్యాలయం ఆవిర్బించిన ప్రారంభంలోనే వచ్చింది, ఇది 1158 లేదా 1155 లో కాన్‌స్టిట్యూటియో హబిటా అనే అకాడెమిక్ చార్టర్‌ను స్వీకరించింది ఇది విద్యా ప్రయోజనాలలో అడ్డుపడకుండా ప్రయాణించే పండితుడి హక్కుకు హామీ ఇచ్చింది. నేడు అది "విద్యా స్వేచ్ఛ"  మూలంగా పేర్కొనబడింది. అది ఇప్పుడు అంతర్జాతీయంగా విస్తృతంగా గుర్తించబడింది - బోలోగ్నా ఫౌండేషన్ 900 వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, 1988 సెప్టెంబరు 18 న 430 విశ్వవిద్యాలయ డైరెక్టర్లు మాగ్నా చార్టా యూనివర్సిటీపై సంతకం చేశారు. మాగ్నా చార్టా యూనివర్సిటీపై సంతకం చేసే విశ్వవిద్యాలయాల సంఖ్య ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాంతాల నుండి పెరుగుతూనే ఉంది.
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విశ్వవిద్యాలయాలు