cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
మంజునాథ ఆలయం
స్థల పురాణం
800 సంవత్సరాల క్రితం, ధర్మస్థలను మల్లర్మడిలో కుడుమ అని పిలిచేవారు, అప్పటి నుండి ఇది బెల్తంగడిలో ఒక గ్రామంగా మారింది. ఇక్కడ జైన బంట్ అనే పూజారులు అయిన నెల్లియాడి బీడు అధిపతి బిర్మన్న పెర్గాడే, అతని భార్య అమ్ము బల్లల్తి ఉండేవారు. పురాణకథనం అనుసరించి ధర్మదేవతలు ధర్మరక్షణ, ధరస్థాపన, ధర్మప్రచారం కొరకు తగిన వారిని అన్వేషిస్తూ ఈ దంపతులు నివసిస్తున్న గృహానికి వచ్చారు. ఆ దంపతులు వారిని ఆహ్వానించి పూజించి గౌరవించారు. వారి పూజలకు ప్రసన్నులైన ధర్మదేవతలు ఆరోజు రాత్రి వారి కలలో కనిపించి వారి గృహాన్ని ధర్మదేవతలకు సమర్పించి వారి జీవితాలను ఆ దైవాలసేవకు సమర్పించాలని ఆదేశించారు. పర్గాడే కుటుంబం వేరు ప్రశ్నవేయకుండా ఆ ఇంటిని ధర్మదేవతలకు ఇచ్చి వారు వారి కొరకు వేరు గృహాన్ని నిర్మించుకున్నారు. ధర్మదేవతలు తిరిగి పర్గాడే కుటుంబానికి కలలో కనిపించి కాలరాహు, కలర్కై, కుమారస్వామి, కన్యాకుమారి అనే నలుగురు దైవాలకు విడివిడిగా ఆలయాలు నిర్మించమని ఆదేశించారు. పర్గాడే ఆలయాల నిర్మాణానికి బ్రాహ్మణులను పిలిపించి అవసరమైన కార్యక్రమాలు జరపమని కోరారు. ఆలయం పక్కన ఒక శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించమని పూజారులు పర్గాడే కుటుంబాన్ని కోరారు. దైవవాక్కు పలికే అణ్ణప్ప స్వామిని పంపి శివలింగ ప్రతిష్ఠ జరిపించారు. అణ్ణప్ప స్వామి మంగళూరు సమీపంలోని కద్రి నుండి లింగాన్ని తెచ్చి మంజునాథేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించాడు.
ఆలయ ధర్మకర్తలు
పెర్గాడే కుటుంబం జైన బంట్ కుటుంబం. బిర్మన్న పెర్గాడే, అతని భార్య అమ్ము బల్లాల్తి ఆలయ వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలు. పెద్ద పురుష సభ్యుడు ధర్మ అధికారి (ముఖ్య నిర్వాహకుడు) పదవిని స్వీకరిస్తారు, హెగ్గడే అనే బిరుదును ఉపయోగిస్తారు. హెగ్గడే ఆలయ పట్టణానికి సామంత రాజు, ఇతను సివిల్ లేదా క్రిమినల్ వివాదాలను పరిష్కరిస్తాడు. ఇది న్యాయపరమైన విధి ఇది నేటికీ కొనసాగుతోంది. హెగ్గడే ప్రతిరోజు హోయులు అని పిలువబడే వందలాది సివిల్ ఫిర్యాదులపై తీర్పునిస్తూ ఉంటారు. పెర్గాడే కుటుంబానికి చెందిన దాదాపు ఇరవై తరాల వారు ధర్మ అధికారి పదవిని చేపట్టారు. ప్రస్తుత ధర్మ అధికారి వీరేంద్ర హెగ్గడే.
మూలాలు
వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:కర్ణాటక ఆలయాలు వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
మంగళాదేవి దేవాలయం
చరిత్ర
తొమ్మిదవ శతాబ్దపు రాజు కుందవర్మన్ కాలంలో ఈ ఆలయం మొదట స్థాపించబడింది. ఇతను అహేపా వంశానికి చెందిన రాజు. నేపాల్ నుండి నాథ్ శాఖకు చెందిన మచేంద్రనాథ్, గోరక్షనాథ్ అనే సన్యాసులు నేత్రావతి నదిని దాటి కుందవర్మన్ రాజ్యానికి వచ్చారు. ఈ ప్రదేశం క్రమంగా గోరఖండిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. వాళ్లు ఆశ్రమాన్ని స్థాపించడానికి  నేత్రావతి నది దిగువన ఉన్న ప్రాంతాన్ని ఎంచుకున్నారు.సాధువుల ద్వారా కుందవర్మ రాజు ఈ ప్రదేశం మాత మంగళాంబకు చెందినదని, ఒకప్పుడు ఈ ప్రదేశంలో మాత మంగళాంబే ఉండేదని తెలుసుకున్నాడు. వికాశిన, అండాసురులు భూమిని నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, మాత మంగళాంబే రాక్షసులను ఓడించి పృథ్వీని రక్షించి అక్కడ వెలసింది.
పండుగలు
నవరాత్రులలో మంగళాదేవిని ఏడవ రోజు చండికా (మరికామాబా) గా, ఎనిమిదవ రోజు మహా సరస్వతిగా పూజిస్తారు. తొమ్మిదవ రోజున అమ్మవారిని వాగ్దేవిగా పూజించి ఆయుధ పూజ నిర్వహిస్తారు.
మూలాలు
వర్గం:మంగళూరు వర్గం:కర్ణాటక ఆలయాలు వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు
జి.మరిముత్తు
జి.మరిముత్తు భారతదేశానికి చెందిన సినిమాదర్శకుడు, నటుడు. ఆయన కన్నుమ్ కన్నుమ్ (2008)తో దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశాడు.
మూలాలు
వర్గం:1966 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
గోపాల్ దత్
గోపాల్ దత్ భారతదేశానికి చెందిన సినిమాదర్శకుడు, రచయిత. ఆయన 1999లో థియేటర్ ఆర్టిస్ట్‌గా ప్రారంభించి ముఝే కుచ్ కెహనా హై సినిమాలో నటుడిగా తొలిసారి నటించాడు.
చతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య (సి.వి.కృష్ణ)
thumbచతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య సమకాలంలో సి.వి.కృష్ణగా ప్రఖ్యాతుడు. నెల్లూరు సొంత ఊరు, నెల్లూరు. ఇతని తండ్రి చతుర్వేదుల రాఘవయ్య, తల్లి లక్ష్మీదేవమ్మ. జననం 1894. నెల్లూరు వి.ఆర్.హైస్కూల్లో స్కూల్ ఫైనల్ చదివి, తరువాత గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, చిలుకూరి వీరభద్రరావు మొదలయిన పెద్దలు మదరాసులో నెలకొల్పిన "విజ్ఙాన చంద్రికా మండలి"లో కొంతకాలం పనిచేసినట్లు, ఆనాటి సాహిత్య, జాతీయ వాదులతో పరిచయాలు పెంపొందించుకొన్నట్లు.పొణకా కనకమ్మ పేర్కొన్నది. సి.వి.కృష్ణ తల్లిగారి ఊరు నెల్లూరుకు ఆరు మైళ్ళ దూరంలో, పినాకిని నదీతీరంలోని పల్లిపాడు.అగ్రహారం.
పొణకా కనకమ్మ పోట్లపూడిలో నెలకొల్పిన సుజన రంజని సమాజంతో సి.వి.కృష్ణ సంబంధాలు పెట్టుకొని, ఆ సమజాం వారికకి గొప్ప పండిత కవులను పరిచయం చేసాడు.1915-16లో వెన్నెలకంటి రాఘవయ్య, సి.వి.కృష్ణ కనకమ్మ ఆర్థిక సహాయంతో టెర్రరిస్ట్ అతివాద రాజకీయాలవైపు మొగ్గి, ఆ మార్గంలో పనిచేసారు.. ఆయుధాలు దాచను, ఆయుధాలు వాడడం ప్రాక్టీస్ చేయడం కోసం కనకమ్మ పల్లిపాడు సమీపంలో, పెన్నా తీరంలో 13 ఎకరాల తోటను ఖరీదు చేసింది. 1919కల్లా అందరూ మహాత్ముని దర్శనం చేసుకొని అహింసామార్గంలో ప్రవేశించారు.
సి.వి.కృష్ణ నెల్లూరు స్థానిక పత్రికల్లో జాతీయ ఉద్యమాన్ని గురించి రాస్తూ వచ్చాడు. ఆ సమయంలోనే మద్రాసులో ఉండి, సర్వెంట్స్ అఫ్ ఇండియా సంస్థ కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న దిగుమర్తి హనుమంతరావుతో స్నేహం కుదిరి, ఇద్దరు అహమదాబాదు వెళ్లి సబర్మతి ఆశ్రమంలో కొంతకాలం ఆశ్రమ సేవకులుగా ఉన్నారు. గాంధీజీ భారతదేశంలో మరెక్కడైనా సబర్మతి ఆశ్రమం వంటి ఆశ్రమాన్ని నెలకొల్పవలెనని భావిస్తున్న సమయంలో సి.వి.కృష్ణ, హనుమంతరావు గాంధీజీ అనుమతితో నెల్లూరు సమీపంలో, పల్లిపాడులో ఆశ్రమ స్థాపనకు పూనుకొన్నారు. పల్లిపాడు సి.వి.కృష్ణ మాతామహుల ఊరే కనకే, అతనికి కొంత పలుకుబడి కూడా ఉంది. కనకమ్మ హింసాయుత ఉద్యమం కొనసాగించడానికి ఖరీదు చేసిన 13 ఎకరాల కొంజేటివారి తోటను ఆశ్రమ స్థాపనకు ఇచ్చింది.
1921 ఏప్రిల్ 21న గాంధీజీ పల్లిపాడులో పినాకినీ సత్యాగ్రహ ఆశ్రమాన్ని ప్రారంభించారు. హనుమంతరావు స్థానికుడు కాదు, కనుక సి.వి.కృష్ణ నెల్లూరు రెడ్డి మిత్రుల సహకారంతో ఆశ్రమాన్ని నడపడానికి అవసరమైన హంగులన్నీ సమకూర్చగలిగాడు. స్శ్రవయంకృషితో సి.వి.కృష్ణ ఆశ్రమానికి మరికొంత భూమి సమకూర్చాడు. ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో చేనేత, బ్రహ్మచర్యం వంటి కార్యక్రమాలు, హరిజన బాలురకు బడి సహాపంక్తి భోజనాలు, దళితులతో కలిసి జీవించడం వంటి కార్యక్రమాలవల్ల ఆశ్రమ వాసులను పల్లిపాడు అగ్రహారం బ్రాహ్మణులు సంఘ బహిష్కారం చేసారు.
చెన్నపట్న శాసనసభ నియోజకవర్గం
చెన్నపట్న శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం రామనగర జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
చతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య (సి.వి.కృష్ణ)
సి.వి.కృష్ణ తండ్రి చతుర్వేదుల వెంకట రాఘవయ్య సంప్రదాయ నైష్ఠిక బ్రాహ్మణుడు, తిలక్ అనుయాయి. కుమారుడు వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని విడిచి అస్పృశ్యత పాటించక కుల బహిష్కృతుడు కావడంతో 1930 ప్రాంతాలలో ఎటో వెళ్ళిపోయాడు. అతని ఆచూకీ తెలియ లేదు.
2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు
కర్ణాటక శాసనసభలోని మొత్తం 224 మంది సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 10 మే 2023న శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు మే 2018లో జరగగా దాని పదవీకాలం 24 మే 2023న ముగిసింది. క‌ర్నాట‌క అసెంబ్లీ ఎన్నిక‌ల షెడ్యూల్‌ను 2023 మార్చి 29న సీఈసీ రాజీవ్ కుమార్ ప్ర‌క‌టించాడు. క‌ర్నాట‌క‌లో మొత్తం 224 అసెంబ్లీ స్థానాల‌కు మే 10న పోలింగ్ జరగగా,  మే 13న ఫలితాలు వెల్లడించారు.
చతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య (సి.వి.కృష్ణ)
దిగుమర్తి హనుమంతరావు, దిగమర్తి బుచ్చికృష్ణమ్మ, చతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య, కొండిపర్తి పున్నయ్య జీవితకాలపు ట్రస్టీలుగా పినాకినీ సత్యాగ్రహా ఆశ్రమం ట్రస్ట్ డీడ్ రిజిస్టర్ అయింది. హనుమంతరావు, సి.వి.కృష్ణ గొప్ప మిత్రులు. 1926 మార్చి 18వ తారీకున క్షయ రోగంతో హనుమంతరావు విశాఖపట్నంలో చనిపోవడంతో సి.వి.కృష్ణ చాలా నిస్పృహకు గురయ్యాడు. పైగా అతని మాట కఠినం, ఆ కారణం వల్లనే ఖాసా సుబ్బారావు వంటి వారు ఆశ్రమం విడిచి వెళ్లారని వెన్నెలకంటి రాఘవయ్య రాసాడు. ఆ తరువాత కూడా 1929 వరకు సి.వి.కృష్ణ ఆశ్రమ నిర్వహణ చేస్తూ, క్రమంగా ఆధ్యాత్మిక భావాలతో, 1929లో పాండిచ్చేరి వెళ్లి అరవిందుడి శిష్యుడయినాడు. 1932 వరకు సి,వి.కృష్ణ ఆశ్రమ కార్యదర్శి పదవిలో ఉన్నట్లు జమీన్ రైతు పత్రికలో ఆయన ప్రచురించిన ఆశ్రమ జమా ఖర్చుల రిపోర్ట్ వల్ల తెలుస్తోంది.
2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు
కర్ణాటకలో మొత్తం 5 కోట్ల 21లక్షల మంది ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును కలిగి ఉన్నారు. ఇందులో 2 కోట్ల 59 లక్షల మంది మహిళా ఓటర్లు కాగా, 2 కోట్ల 62 లక్షల మంది పురుష ఓటర్లు ఉన్నారు. ఈ ఎన్నికల్లో తొలిసారి 9లక్షల 17వేల మంది కొత్తగా ఓటు హక్కును పొందారు.
ఇల్లందకుంట సీతారామచంద్రస్వామి దేవాలయం
ఇల్లందకుంట సీతారామచంద్రస్వామి దేవాలయం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, కరీంనగర్ జిల్లా, ఇల్లందకుంట గ్రామంలో ఉన్న దేవాలయం. శ్రీరాముడు తన అరణ్యవాసంలో భాగంగా ఇక్కడ  అందుకే ఆ గ్రామాలకు లక్ష్మాజీపల్లె, శ్రీరాములపల్లె, సీతంపేట, లక్ష్మన్నపల్లె, రామన్నపల్లె, సిరిసేడు అని పేర్లు వచ్చాయని ఇక్కడి పెద్దలు చెబుతుంటారు.
చెన్నపట్న శాసనసభ నియోజకవర్గం
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
చతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య (సి.వి.కృష్ణ)
పుదుచ్చేరివెళ్లిన తరువాత, అరవిందాశ్రమ పత్రిక 'అర్క" సంపాదకుడుగా బాధ్యత నిర్వహిస్తూ,అరవిందుని అనేక పుస్తకాలు తెలుగులోకి అనువదించాడు. 1953 మే నెల 29న పక్షవాతంతో అరవిందాశ్రమం లోనే మరణించినట్లు జమీన్‌రైతు వార్త ప్రచురించింది. చరుత్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య ఫోటో అరవిందాశ్రమ నిర్వాహకుల సహకారంతో తెప్పించి పినాకిని సత్యాగ్రహాశ్రమం "రుస్తుం భవనం"లో ఆశ్రమ నిర్వాహకులు ఆవిష్కరించారు.
ఇల్లందకుంట సీతారామచంద్రస్వామి దేవాలయం
చరిత్ర
త్రేతాయుగం లో రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు అరణ్యవాసం చేస్తూ ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి, ఇక్కడ 13 రోజులు గడిపారు. ఆ సమయంలోనే తండ్రి దశరథుడు మరణించిన విషయం తెలుసుకున్న రాముడు.. ఇక్కడి ఇల్లంద వృక్షానికి సంబంధించిన ఇల్లంద పలుకులతో దశరథుడికి శ్రాద్ధకర్మలు జరిపించాడని, రాముడు ఇల్లంద పలుకులతో శ్రాద్ధకర్మలు జరిపించడంతో.. ఈ ప్రాంతానికి ఇల్లందకుంట అని పేరు వచ్చిందని ప్రతీతి. ఈ దేవాలయంలోని ఉత్సవమూర్తులకు పుట్టు మచ్చలు ఉండడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.
2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు
షెడ్యూల్
కర్ణాటక ఎన్నికల షెడ్యూల్‌ను మార్చి 29న ప్రకటించగా, మే 10న పోలింగ్ జరగనుండగా,  మే 13న ఓట్ల ఫలితాలు వెల్లడించనున్నారు.
ఇల్లందకుంట సీతారామచంద్రస్వామి దేవాలయం
బ్రహ్మోత్సవాలు
ప్రతి సంవత్సరం శ్రీరామనవమి సందర్భంగా ఈ దేవాలయంలో 13 రోజులపాటు స్వామివారి బ్రహ్మోత్సవాలు జరుగుతాయి. శ్రీరామనవవి రోజున జరిగే స్వామి కల్యాణోత్సవానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరుపున పట్టువస్త్రాలు, ముత్యాల తలంబ్రాలు సమర్పించబడుతాయి.
చతుర్వేదుల వెంకట కృష్ణయ్య (సి.వి.కృష్ణ)
ఇతర వనరులు
వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు
2018 రాజకీయ పరిణామాలు
కర్ణాటకలో గత అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 2018లో జరిగాయి. హంగ్ అసెంబ్లీ ఫలితాలు వచ్చాయి. 104 సీట్లతో ఏకైక పెద్ద పార్టీగా బీజేపీ నిలిచింది. అయితే ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయగలిగిన సంఖ్యాబలం లేకపోవడంతో 37 సీట్లు గెలిచిన జేడీఎస్ 80 సీట్లు గెలుపొందిన కాంగ్రెస్ పార్టీతో ఎన్నికల అనంతర పొత్తు కుదుర్చుకుని ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. జేడీఎస్ నుండి కుమార స్వామి ముఖ్యమంత్రిగా భాద్యతలు చేపట్టాడు. అయితే కొందరు రెబల్ ఎమ్మెల్యేలు బీజేపీలో చేరడంతో 2019లో కాంగ్రెస్ - జేడీఎస్ ప్రభుత్వం పడిపోయి బీజేపీ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. కర్ణాటకలో బీజేపీకి 121 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉన్నారు. కాంగ్రెస్‍కు 70, జేడీఎస్‍కు 30 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉన్నారు. 2021లో ముఖ్యమంత్రి పదవి నుంచి యడ్యూరప్పను తొలగించిన బీజేపీ అధిష్టానం, బస్వరాజు బొమ్మైను ముఖ్యమంత్రిగా చేసింది.
ఇల్లందకుంట సీతారామచంద్రస్వామి దేవాలయం
మూలాలు
వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:శైవ దివ్యక్షేత్రాలు వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా దేవాలయాలు
2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు
కర్ణాటక ఎన్నికల ఫలితాలు - 2023
కర్ణాటక లోని మొత్తం 224 నియోజకవర్గాలకు గానూ 136 స్థానాల్లో కాంగ్రెస్‌, బీజేపీ 65 స్థానాల్లో, జేడీఎస్‌ 19, ఇతరులు 4 స్థానాల్లో గెలిచారు. కర్నాటక ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌కు 43 శాతం ఓటింగ్ పాడగా 2018 ఎన్నికల్లో కంటే 5 శాతం ఎక్కువ ఓట్లు కాంగ్రెస్ సాధించింది. బీజేపీకి 36 శాతం ఓటింగ్ వచ్చింది. 31 స్థానల్లో డిపాజిట్లు కోల్పోయింది. కర్నాటకలో 1990 తర్వాత ఒకే పార్టీకి 135కు పైగా సీట్లు సాధించడం ఇదే తొలిసారి. 2018 ఎన్నికలతో పోల్చితే బీజేపీ 40 సీట్లు కోల్పోయింది. 139 స్థానాల్లో జేడీఎస్ డిపాజిట్లు కోల్పోయింది.
మూలాలు
వర్గం:ఎన్నికలు
కుణిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
కుణిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం తుమకూరు జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
రాజరాజేశ్వరీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
రాజరాజేశ్వరీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం బెంగుళూరు జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
అనేకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
అనేకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం బెంగుళూరు జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
సాక్షి తన్వర్
సాక్షి తన్వర్ (జననం 12 జనవరి 1973) భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటి, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత. ఆమెకహానీ ఘర్ ఘర్ కియీ, బడే అచ్ఛే లాగ్తే హైన్‌  సీరియల్స్ లో నటనకుగాను మంచి గుర్తింపునందుకుంది.
బయటి లింకులు
వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు వర్గం:1973 జననాలు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
ఎలీన్ వైట్
ఎలీన్ వైట్ ఒక అమెరికన్ ప్రొఫెసర్, శాస్త్రవేత్త, ప్రస్తుతం న్యూజెర్సీలోని రట్జర్స్ క్యాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్‌లో బేసిక్ సైన్స్ కోసం డిప్యూటీ డైరెక్టర్, చీఫ్ సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్, అసోసియేట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నారు.ఆమె రట్జర్స్ యూనివర్శిటీలో మాలిక్యులర్ బయాలజీ, బయోకెమిస్ట్రీకి చెందిన విశిష్టమైన ప్రొఫెసర్ కూడా. వైట్ 2021 లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ సభ్యురాలుగా ఎన్నికయ్యారు.
విద్య
వైట్ 1977లో రెన్‌సీలేర్ పాలిటెక్నిక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నుండి బయాలజీలో బి ఎస్ 1983లో ఆర్నాల్డ్ జె. లెవిన్ ప్రయోగశాలలో సనీ స్టోనీ బ్రూక్ నుండి జీవశాస్త్రంలో పి హెచ్ డి పొందింది. ఆమె పి హెచ్ డి పొందిన తర్వాత, ఆమె 1983 నుండి 1986 వరకు డా. బ్రూస్ స్టిల్‌మాన్ ఆధ్వర్యంలో కోల్డ్ స్ప్రింగ్ హార్బర్ లాబొరేటరీలో డామన్ రన్యోన్ పోస్ట్‌డాక్టోరల్ ఫెలోగా పనిచేసింది. ఆ తర్వాత ఆమె 1990 వరకు ఆ ప్రయోగశాలలో స్టాఫ్ ఇన్వెస్టిగేటర్‌గా పనిచేసింది.
పరిశోధన,వృత్తి
వైట్ తన కెరీర్‌ను క్యాన్సర్‌లో అపోప్టోసిస్, ఆటోఫాగి,మెటబాలిజంపై పరిశోధన చేసింది.వైట్ కోల్డ్ స్ప్రింగ్ హార్బర్ లాబొరేటరీలో క్యాన్సర్ పరిశోధనలో తన వృత్తిని ప్రారంభించింది,అక్కడ ట్యూమర్ అడెనోవైరస్ల నుండి వచ్చే జన్యువులు క్యాన్సర్‌కు ఎలా కారణమవుతుందో ఆమె పరిశోధిస్తోంది. వైరల్ ఆంకోజీన్‌లలో ఒకటి Bcl-2 ని ఎన్కోడ్ చేసే జన్యువు వైరల్ హోమోలాగ్ అని ఆమె కనుగొంది, ఇది అపోప్టోసిస్, ప్రోగ్రామ్ చేయబడిన సెల్ డెత్‌ను నిరోధించే క్షీరద ప్రోటీన్
ఆమె 1990లో రట్జర్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరింది, క్యాన్సర్‌లో అపోప్టోసిస్ పాత్రపై పరిశోధన చేస్తూ తన పనిని కొనసాగించింది. కణాల పెరుగుదలను నియంత్రించే ఆంకోజీన్‌లు అపోప్టోసిస్‌ను కూడా సక్రియం చేయగలవని అక్కడ ఆమె కనుగొంది, ఇది అపోప్టోసిస్‌ను సక్రియం చేయడం ద్వారా క్యాన్సర్‌ను అణచివేయడంలో పి53 ట్యూమర్ సప్రెసర్ పాత్రను స్థాపించడానికి అపోప్టోసిస్‌ను నిరోధించే ప్రోటీన్‌లు క్యాన్సర్‌ను ప్రోత్సహిస్తాయి. తరువాత, Bcl-2 ప్రోటీన్ కుటుంబానికి చెందిన BH3-మాత్రమే సభ్యులు కణితి పెరుగుదలను అణిచివేస్తారని ఆమె ల్యాబ్ కనుగొంది, తత్ఫలితంగా క్యాన్సర్ కణాలలో నిరోధించబడి, కణాల మరణాన్ని నిరోధించడం క్యాన్సర్ లక్షణాలలో ఒకటని నిర్ధారణకు దారితీసింది. ఈ పని Bcl-2 ఇన్హిబిటర్లను ఆచరణీయ క్యాన్సర్ చికిత్సగా అభివృద్ధి చేయడానికి అనుమతించింది. ఆమె ప్రయోగశాల క్యాన్సర్‌లో ఆటోఫాగి పాత్రను పరిశోధించింది, జీవక్రియ ఒత్తిడిని ఎదుర్కోవడానికి క్యాన్సర్ కణాలు ఆటోఫాగీని, కణాంతర భాగాలు, దెబ్బతిన్న ప్రోటీన్‌ల రీసైక్లింగ్‌ను ప్రోత్సహిస్తాయని కనుగొన్నారు. ఆమె ప్రస్తుతం కణితుల్లో ఆటోఫాగీని నిరోధించే క్యాన్సర్ చికిత్సలను అభివృద్ధి చేయడంపై దృష్టి సారించింది.
అవార్డులు, గౌరవాలు
వైట్ ప్రస్తుతం నేషనల్ క్యాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్ సైంటిఫిక్ కౌన్సెలర్ల బోర్డులో పనిచేస్తున్నారు, న్యూజెర్సీలోని రట్జర్స్ క్యాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్‌లో ప్రాథమిక పరిశోధన కోసం డిప్యూటీ డైరెక్టర్, చీఫ్ సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్, అసోసియేట్ డైరెక్టర్.
ఆమె రట్జర్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో మాలిక్యులర్ బయాలజీ, బయోకెమిస్ట్రీ విశిష్ట ప్రొఫెసర్, ప్రిన్స్టన్, న్యూజెర్సీలోని లుడ్విగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ క్యాన్సర్ రీసెర్చ్ సభ్యురాలు.
బాహ్య లింకుల
వర్గం:మహిళా పరమాణు జీవశాస్త్రవేత్తలు వర్గం:జీవించే ప్రజలు వర్గం:యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ సభ్యులు
మాగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం
మాగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం రామనగర జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
తెలుఁగునాడు
తెలుఁగునాడు - అను ఆంధ్రవీధిలోబాహ్మణ ప్రశంస మొదటి భాగము ఒక పద్య కావ్యము . దీనిని దాసు శ్రీరామమంత్రి (దాసు శ్రీరాములు 1846-1908) 1892లో తెలుగు ప్రాంతంలోని వివిధ కులాలు, వర్గాల గురించి వివరించడానికి రాయడం ప్రారంభించారు. మొదటి భాగంలో బ్రాహ్మణ శాఖల గురించి వ్రాసి, మిగిలిన భాగాలు దివంగతులవుటచేత పూర్తి చేయలేకపోయారు.
గ్రంథ వివరాలు
ఈ పద్య కావ్యము మొదట 1899లో ప్రచురితమైంది. 1974లో మహాకవి దాసు శ్రీరాములు స్మారక సమితి, హైదరాబాద్ వారు 6వ సారి ముద్రించారు. శ్రీరాములు వర్ధంతి సందర్భంగా 6 మే 1974న శ్రీ కృష్ణదేవరాయ ఆంధ్రభాషానిలయం, హైదరాబాద్ లో దేవులపల్లి రామానుజ రావు ఈ కావ్యావిష్కరణ కావించారు. ఈ పుస్తకమునకు తొలిపలుకు ఆచార్య దివాకర్ల వెంకటావధాని వ్రాసారు. కళాప్రపూర్ణ నిడదవోలు వెంకట రావు కవి పరిచయము కావించారు. పీఠికను శతావధాని చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి వ్రాసారు. మహాకవి దాసు శ్రీరాములు స్మారక సమితి అధ్యక్షులు దాసు పద్మనాభరావు ఈ కావ్య నివేదనము వ్రాసారు.
దీనిలో ఆంధ్ర బ్రాహ్మణులలోని ఈ క్రింది తెఱఁగులవారి కులవర్తనములు, ఆచార వ్యవహారములు, వేష భాషలు మున్నగునవి పద్య రూపంలో వ్రాయుఁబడినది. ఇందులో 201 పద్యాలున్నాయి. ఈ పుస్తకపు పీఠికలో రచయత “కవిత్వపు పస చెడకుండ సాధ్యమైనంత నిష్పక్షపాత బుద్ధితో నాశక్తి కొలఁది వర్ణించియుంటినే గాని వేరొండు గాదని చెప్పగలను. ఇదియునుంగాక మనదేశములో బ్రాహ్మణ జాతిలోఁగల వివిధ శాఖలవారు అనవసరముగాఁ గల్పించుకొను వివాదలు తగ్గింపవలెనని నా యుద్దేశము.” అని తన రచన గురించి ప్రస్తావించారు. alt=తెలుగునాడు|thumb
ఇందులో ఆంధ్ర బ్రాహ్మణుల ఆచార వ్యవహారముల లో  సాధారణ విషయాలు,  వివాహాలు,  తెలుగు వారు జరుపుకునే సంక్రాతి, అట్లతద్ది, దీపావళి, వినాయకచవితి, సంవత్సరాది పండుగలు, అత్తా కోడండ్ర వ్యవహారాలూ, తదితర విషయాలు హాస్యధోరణిలో వర్ణించారు, చమత్కారంగా వివరించారు.
ఇతర రచయితల అభిప్రాయాలు
పూర్వ కవులలో శ్రీ నాధ కవిసార్వభౌముడు క్రీడాభిరామమనే వీధినాటకం  లో ఆకాలము నాటి రాజకీయ, సాంఘిక విషయ వర్ణనలు వ్రాసారు. శ్రీ రామకవి ఆంద్ర దేశమున అన్ని జాతుల వారి వేష భాష సంప్రదాయాదులను వర్ణింప వలెనను ఈ గ్రంధము రచించారని దివాకర్ల వెంకటావధాని ఈ కావ్యం తొలిపలుకు లో పేర్కొన్నారు. ఇంకా వర్ణన విధానము గురించి "మిక్కిలి రమణీయమై ఎడానెడా హాస్య ఛాయలతో గూడి చదివిన కొలది చదువవలెనను నుత్కంట రేకెత్తించుచున్నది" అని పేర్కొన్నారు.
నిడదవోలు వెంకట రావు తెలుగునాడు అను ఆంధ్ర వీధి గురించి - ఇది స్వతంత్రమగు సాంఘిక కావ్యము. 14వ శతాబ్దిని క్రీడాభిరామము వెనుక వెలసిన సాంఘిక వ్యవస్థ నిరూపించు కృతి ఇదే, అని వ్రాసారు.
గ్రామాలలో జరుపుకునే పండుగల లో సంవత్సరాది (ఉగాది) నాటి పంచాంగ శ్రవణం లో ఆదరించే వారికి అనుకూలముగా చెప్పే ఆదాయ వ్యయాలు, కందాయ ఫలములు గురించి రాస్తూ, దాసు అచ్యుత రావు ఒక శతాబ్దము క్రితమే బహుళ ప్రచారము లో ఉన్న తెలుగునాడు పద్య కావ్యంలో  ఈ విషయము ప్రస్తావించబడింది అని వ్రాసారు.
సీ. అలవణ నింబవు ష్పామ్లరసాలశ లాటుఖండములుతొల్త గబళించి ఇష్టమృష్టాన్నముల్ తుష్టిగాభుజియించి విప్రోత్త ముఁడుగ్రామ వీధిజేరి పదిమందిరయితుల గుది గూర్చి కూర్చుండి క్రొత్త పంచాంగంబు నెత్తిచదివి ఆదాయములును వ్య యంబులు సెప్సి కం దాయంబులకు వేళ యాయెననిన గీ. దుడ్డునిండుగనిచ్చిన దొడ్డవారి కన్నికందాయములు పూర్ణమనుచు జెప్పు దుడ్డుదుగ్గాని లేదన్న గొడ్డుబోతు కన్నికందాయముల శూన్య మనుచు జెప్పు నౌర బాపన సంవత్సరాదినాడు.
ఇద్దరు శుద్ధ శ్రోత్రియ స్త్రీలు మాట్లాడుకునే భాష తీరు, బాల్య వివాహాల నిరసన,  తెలుగు నాడు అను ఆంధ్రవీధి కావ్యం లో పద్యం వ్యక్తపరుస్తోందని రామడుగు వెంకటేశ్వర శర్మ వివరించారు.
బ్రాహ్మణ వర్గ వేషధారణ లో ఆచార వ్యవహారంలో లోపాలను సభ్యతా పూర్వక చమత్కారముగా ఈ క్రింది పద్యము విస్తరిస్తోందని పేర్కొన్నారు.
సీ. మెలిబెట్టివిడిచినమిాసాలపై గొప్ప. నిమ్మకాయలురెండుఃనిలుపవచ్చు తేటగా తెల్లగాతెగగాలు లంకాకు పొాగచుట్ట జుంజురు బోల్పవచ్చు నడువీధి రెడ్డిగాలిడి రచ్చదీర్చుచో సివిలుజడ్జీలని జెప్పవచ్చు. అసదుగాబొసగించి నొసట బెట్టినబొట్టు లొక్కమా రుప్ఫనియూదవచ్చు గీ.వడివడిగ చిన్ననాడైన వడుగునాడు తడబడుచుఁ జెప్పుకొన్నట్టి తప్పుసంధ్య ముక్క నాలుగునిముపాలముగియవచ్చు భళిరయనవచ్చు లౌకిక బ్రాహ్మాణులను. ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్ - ఇది 18వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మణుల స్థితిగతులు వేషభాషలు చమత్కారంగా చిత్రించబడ్డాయని, వైదీకులు దయనీయమైన ఆర్ధిక పరిస్థితులలో ఉన్నట్లు ఈ గ్రంధం సాక్ష్యం చెపుతోంది అని ప్రస్తావించారు. "ఆస్సే చూస్సివషేవొషే చెవుడుషేఅష్లాగషే యేమిషే ...యందురు శ్రోత్రియో త్తమపద స్త్రీలాంధ్ర దేశంబున౯." అను పద్యము శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని శ్రోత్రియ కుటుంబాల యాసను చిత్రీకరించడముతో బాటు ఆనాటి బాల్య వివాహాలవంటి సాంఘిక దురాచారాలను రమ్యం గా ఎత్తిచూపారని చెప్పారు. ఇంకా తరువాతి తరాలలో "ధరణికి గిరి భారమా", "ద్యుతి నీవు గతి నీవు" వంటి  కొన్ని చలన చిత్ర గీతాలకు కూడా మూలాలు ఈ గ్రంధం లో ఉన్నాయని అన్నారు.
మూలాలు
వర్గం:పద్యకావ్యాలు వర్గం:తెలుగు పద్యకావ్యాలు వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు
బెంగుళూరు దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం
బెంగుళూరు దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం బెంగుళూరు జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
లలిత్ తివారీ
లలిత్ తివారీ భారతదేశానికి చెందిన సినిమా, టెలివిజన్ నటుడు. ఆయన మహాభారత్ (1988-1990) ధారావాహికలో సంజయ పాత్ర,  భారత్ ఏక్ ఖోజ్ - ది డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా (1988) లో నటించి మంచి గుర్తింపునందుకున్నాడు.
బయటి లింకులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
రామనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం
రామనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం రామనగర జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
మానవ్ విజ్
బయటి లింకులు
వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు
వందనా గుప్తే
వందనా గుప్తే, మరాఠీ నాటకరంగ, టివి, సినిమా నటి.
జననం
వందన 1952 జూలై 16న అమర్ వర్మ - మాణిక్ వర్మ దంపతులకు మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో జన్మించింది. తల్లి మాణిక్ వర్మ, ప్రముఖ శాస్త్రీయ గాయకురాలు. వందన సోదరిమణులు భారతి అచ్రేకర్ నటి, రాణి వర్మ గాయకురాలు.
నటనారంగం
జీ టివిలో వచ్చిన కరీనా కరీనా కామెడీ సీరియల్ లో నీలాంబరి పాండేగా నటించి అత్యంత ప్రసిద్ధి పొందింది. మాణిక్ వర్మ మరణం తర్వాత రాణి వర్మ, భారతీ అచ్రేకర్‌ల సహకారంతో మాణిక్ వర్మపై అశోక్ హండే రూపొందించిన మాణిక్ మోతీ అనే ప్రాజెక్ట్‌లో కూడా నటించింది.
వ్యక్తిగత జీవితం
క్రిమినల్ డిఫెన్స్ లాయర్ శిరీష్ గుప్తేతో వందన వివాహం జరిగింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:1952 జననాలు వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:మరాఠీ రంగస్థల కళాకారులు వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటీమణులు
కనకాపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం
కనకాపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం రామనగర జిల్లా, బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
డార్జిలింగ్ జిల్లా
డార్జిలింగ్ జిల్లా, తూర్పు భారతదేశం, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రానికి ఉత్తరాన హిమాలయాల దిగువన ఉన్నజిల్లా. డార్జిలింగ్ పట్జణం జిల్లా కేంద్రంగాఉంది. ఇది కొండప్రాంతం. డార్జిలింగ్ తేనీరు పంటకు ప్రసిద్ధి చెందింది. జిల్లాలోని మూడు ప్రధాన పట్టణాలుగా ఉన్న కుర్సియోంగ్, సిలిగురి, మిరిక్ జిల్లాకు ఉపవిభాగ ప్రధాన కేంద్రాలు. వీటిలో కాలింపాంగ్ ఉప విభాగాలలో ఒకటి. 2017 ఫిబ్రవరి 14న అధికారికంగా ప్రత్యేక కాలింపాంగ్ జిల్లాగా ఏర్పడింది. భౌగోళికంగా, జిల్లాను కొండలు, మైదానాలు అనే రెండు విస్తృత విభాగాలుగా ఉంటుంది. జిల్లాలోని మొత్తం కొండప్రాంతం గూర్ఖాలాండ్ ప్రాదేశిక పరిపాలన పరిధిలోకి వస్తుంది. దీని పరిపాలనను పశ్చిమబెంగాల్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం క్రింద ఏర్పాటైన స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన ఒక సెమీ పరిపాలనా సంస్థ ద్వారా జరుగుతుంది. కుర్సియోంగ్, మిరిక్, కాలింపాంగ్ జిల్లా మూడు కొండ ఉప విభాగాలను సమీకరిస్తుంది. సిలిగురి ఉపవిభాగంలో ఉన్న డార్జిలింగ్ హిమాలయాల పాదాలను టెరై అని పిలుస్తారు. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో సిక్కిం, దక్షిణ సరిహద్దులో బీహార్ రాష్ట్రం లోని కిషన్‌గంజ్ జిల్లా, ఆగ్నేయంలో బంగ్లాదేశ్‌లోని పంచగఢ్ జిల్లా, తూర్పున కాలింపాంగ్, జల్పాయిగురి జిల్లాలు, పశ్చిమాన, తూర్పున నేపాల్ ప్రావిన్స్ నెం.1 ఉన్నాయి.డార్జిలింగ్ జిల్లాఉత్తరంనుండిదక్షిణం వరకు 18 mi, తూర్పునుండిపడమర వరకు 16 mi విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్నాయి. 2011 నాటికి, పశ్చిమబెంగాల్‌ లోని 19 జిల్లాలలో దక్షిణ్ దినాజ్‌పూర్ తర్వాత ఇది రెండవ అతితక్కువ జనాభా కలిగిన జిల్లాగా నమోదైంది.
పేరు
డార్జిలింగ్ శబ్దవ్యుత్పత్తి పదాన్ని"తాజెంగ్‌లుంగ్" అని సూచిస్తారు. ఇది డార్జిలింగ్‌కు చెందిన చరిత్రకారుడు శంకర్‌హాంగ్ సుబ్బా ప్రకారం, యక్తుంగ్ లింబు పరిభాష అని దీని అర్థం. "ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకునే" రాళ్ళు అని సూచించాడు. డార్జిలింగ్ అనేపేరు టిబెటన్ పదాల డోర్జే నుండి ప్రశంసించబడింది. ఇది హిందూ దేవత ఇంద్రుని పిడుగు దండం. లింగ్ అంటే "ఒక ప్రదేశం" లేదా" భూమి" అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది.
చరిత్ర
డార్జిలింగ్‌ లెప్చా, లింబు జాతులకు చెందిన పురాతన నివాసులు నివాస పట్టణం. డార్జిలింగ్‌లో ఎక్కువభాగం నేపాల్‌లోని గూర్ఖాలకు వ్యతిరేకంగా, విజయవంతం కాని యుద్ధంలో నిమగ్నమై ఉన్న సిక్కిం లోని చోగ్యాల్‌ల ఆధిపత్యంలో భాగంగా ఏర్పడింది. 1780 నుండి గూర్ఖాలు డార్జిలింగ్ మొత్తం ప్రాంతాన్నిస్వాధీనం చేసుకోవడానికి అనేక ప్రయత్నాలు చేశారు.19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, వారు సిక్కింను తూర్పు దిశగా తీస్తా నది వరకు ఆక్రమించి ,మొత్తం తెరాయ్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
ఈలోగా, బ్రిటీష్ వారు ఉత్తర సరిహద్దు మొత్తంమీద గూర్ఖాలను అడ్డుకోవడంలో నిమగ్నమయ్యారు. 1814లో ఆంగ్లో-గోర్ఖా యుద్ధం ప్రారంభమైంది. దీని ఫలితంగా గూర్ఖాలు ఓడిపోయారు .తరువాత 1815లో సుగౌలీ ఒప్పందంపై సంతకంచేశారు.ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, నేపాల్ గూర్ఖాలు స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాలన్నింటినీ వదులుకోవాల్సి వచ్చింది. బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీకి సిక్కిం, చోగ్యాల్ (అనగా, మెచి నది, తీస్తా నది మధ్య ప్రాంతం) ప్రాంతాలు వారి అధీనమయ్యాయి.
1817లో, టిటాలియా ఒప్పందం ద్వారా, బ్రిటీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సిక్కింలోని చోగ్యాల్‌ను పునరుద్ధరించింది.సిక్కింలోని చోగ్యాల్‌కు మెచి, తీస్తా నదుల మధ్య ఉన్న అన్ని భూభాగాలను పునరుద్ధరించింది. అతని సార్వభౌమాధికారానికి హామీ ఇచ్చింది.
1835లో డార్జిలింగ్ కొండ, 138 చదరపు మైళ్ల (360 కిమీ2) ఎన్‌క్లేవ్‌తో సహా, సిక్కిం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి ఇచ్చింది. 1864 నవంబరులో, సించులా ఒప్పందం అమలు చేయబడింది. దీనిలో భూటాన్ డోర్స్ కొండలు, కాలింపాంగ్‌లోకి వెళ్లే మార్గాలను భూటాన్ బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించింది. డార్జిలింగ్ జిల్లా 1866లో 1234 చ.మైళ్ల విస్తీర్ణంతో దాని ప్రస్తుత ఆకారం, పరిమాణాన్ని పొందిందని చెప్పవచ్చు.
1861కి ముందు, 1870 నుండి 1874 వరకు, డార్జిలింగ్ జిల్లా "నియంత్రిత ప్రాంతం"గా ఉండేది.(ఇక్కడ బ్రిటిష్ రాజ్ చట్టాలు, నిబంధనలు దేశంలోని ఇతరప్రాంతాలకు అనుగుణంగా ప్రత్యేకంగా పొడిగిస్తే తప్ప జిల్లాలో స్వయంచాలకంగా వర్తించవు.) 1862 నుండి 1870 వరకు ఇది "నియంత్రిత ప్రాంతం"గా పరిగణించారు. "నాన్-రెగ్యులేటెడ్ ఏరియా" అనే పదబంధాన్ని1874లో "షెడ్యూల్డ్ డిస్ట్రిక్ట్" గా మార్చారు. 1919లో మళ్లీ "వెనుకబడిన ప్రాంతాలు" గా మార్చారు. 1935 నుండి భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు ఈస్థితిని "పాక్షికంగా మినహాయించబడిన ప్రాంతం" అని వ్యవహరించారు. 2017 ఫిబ్రవరి 14న కాలింపాంగ్ జిల్లా డార్జిలింగ్ జిల్లా నుండి వేరు చేయబడింది.
1980వ దశకంలో గూర్ఖా నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఉత్తర పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నేపాలీ -మాట్లాడే ప్రాంతాలలో ప్రత్యేక గూర్ఖాలాండ్ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం తరచుగా తీవ్రమైన హింసాత్మక ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించింది. 1986-1988లో ఉద్యమం గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. అయితే 1988లో డార్జిలింగ్ గూర్ఖా హిల్ కౌన్సిల్ ఏర్పాటుతో ఆ ఉద్యమం ముగిసింది.
భారతదేశ డార్జిలింగ్‌లోని కొండ ప్రాంతాలు డార్జిలింగ్ గూర్ఖా హిల్ కౌన్సిల్ క్రింద కొంత స్వయం ప్రతిపత్తిని పొందాయి.ఏదిఏమైనప్పటికీ, గూర్ఖా జనముక్తి మోర్చా దానిప్రధాన ప్రతిపాదకుడిగా పూర్తిరాష్ట్ర హోదాకోసం వత్తిడిని మరోసారి లేవనెత్తింది. గూర్ఖా జనముక్తి మోర్చా ప్రభుత్వంతో ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత 2012 ఆగస్టులోడార్జిలింగ్ గూర్ఖా హిల్ కౌన్సిల్ స్థానంలో గూర్ఖాలాండ్ టెరిటోరియల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ వచ్చింది.
భౌగోళికం
డార్జిలింగ్ కొండప్రాంతం సాపేక్షంగా ఇటీవలి రాతి నిర్మాణంతో ఏర్పడింది. ఇది కొండచరియలు విరిగిపడటంపై ప్రత్యక్ష ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. భారీ రుతుపవనాల వర్షపాతం కొండచరియలు విరిగిపడడానికి దోహదం చేస్తుంది. డార్జిలింగ్ కొండ ప్రాంతాల నేలల స్థాయి, ఏపుగా ఉండేవాలుతో ఎత్తుగా ప్రదేశం అంతా భౌగోళిక మార్పులనుబట్టి చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటాయి. మైదానాలలో నివసించే జనాభాకు హిమాలయ కొండలు సహజవనరులకు మూలం. కొండల్లోమానవ జనాభా విస్తరిస్తున్నందున, వ్యవసాయభూముల విస్తరణ, కొత్తఆవాసాల స్థాపన, రహదారిమార్గాలు ఏర్పాటు మొదలైన వాటికోసం అడవులు తరిగిపోయాయి. పట్టణీకరణ, పారిశ్రామికీకరణ నేపథ్యంలో పెరుగుతున్న మార్పులు కొండపర్యావరణ వ్యవస్థపై లోతైన ముద్రలు వేస్తున్నాయి. thumb|తీస్తానదిపై పట్టాభిషేక వంతెన. డార్జిలింగ్ కొండ ప్రాంతం ఆర్థిక వ్యవస్థ తేయాకు ఉత్పత్తి, తోటల పెంపకం, వ్యవసాయం, అటవీ, పర్యాటక రంగాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అడవులలోని ప్రధాన భాగాలు నేడు 2000 m ఎత్తులో ఉన్నాయి. 1000-2000 m పైన తేయాకు తోటల పెంపకం లేదా సాగుకోసం ఏర్పాటు చేయబడింది. దిగువ కొండలలో కనిపించే అడవులలో దాదాపు30 శాతం ఆకురాల్చేవి.సతత హరిత అడవులు మొత్తం అటవీవిస్తీర్ణంలో కేవలం 6 శాతం మాత్రమే. షోరియా రోబస్టా భారీ పొదలతో పాటు ఉష్ణమండల తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులలో అత్యంత ప్రముఖ జాతిగా మిగిలిపోయింది. తీస్తా, రంగీత్, మేచి, బాలాసన్, మహానంద రమ్మం నదులు జిల్లాలోని ముఖ్యమైన నదులు.thumb|డార్జిలింగ్ పురపాలక ప్రాంతం
ఉపవిభాగాలు
డార్జిలింగ్ జిల్లా నాలుగు ఉపవిభాగాలను కలిగి ఉంది:
అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
thumb| కుర్సియోంగ్ స్టేషన్, [[డార్జిలింగ్ హిమాలయన్ రైల్వే]] పశ్చిమ బెంగాల్‌లో నియోజకవర్గాల విభజనకు సంబంధించి నియోజకవర్గాల పునర్వ్యస్థీకరణ సంఘం ఆదేశాల మేరకు జిల్లాను గతంలోఆరుశాసనసభ నియోజకవర్గాలుగా విభజించారు. డార్జిలింగ్ జిల్లా నుండి 2017 ఫిబ్రవరి 14 కాలింపాంగ్ జిల్లా ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడినందున, డార్జిలింగ్ జిల్లాలో ప్రస్తుత నియోజకవర్గాల సంఖ్య ఐదుకు తగ్గింది.
ఫన్‌సీదేవా నియోజకవర్గం షెడ్యూల్డ్ తెగల (ఎస్.టి) అభ్యర్థులకు, మతిగర-నక్సల్బరి నియోజకవర్గం షెడ్యూల్డ్ కులాల (ఎస్.సి) అభ్యర్థులకు కేటాయింపు చేయబడింది. కాలింపాంగ్ జిల్లా నుండి ఒకశాసనసభ నియోజకవర్గం, ఉత్తర దినాజ్‌పూర్ జిల్లా నుండి ఒక శాసనసభ నియోజకవర్గంతో పాటు,ఈ జిల్లాలోని ఐదుశాసనసభ నియోజకవర్గాలు డార్జిలింగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంగా ఏర్పడ్డాయి.
జనాభా గణాంకాలు
thumb| [[డార్జిలింగ్ హిమాలయన్ రైల్వే|డార్జిలింగ్ టాయ్ రైలు]] thumb|డార్జిలింగ్ రైల్వే స్టేషన్ బయటి దృశ్యం thumb|బటాసియా లూప్, డార్జిలింగ్ thumb|డార్జిలింగ్‌లోని ఒక తేయాకు తోట. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం డార్జిలింగ్ జిల్లా జనాభా 18,46,823, ఇది కొసావో జనాభాకుదాదాపుసమానం. ఇది భారతదేశంలోజనాభా పరంగా మొత్తం 640 లో జిల్లాలలో257వ శ్రేణిగా నమోదైంది. జిల్లాలో 586 PD/sqkm. 2001-2011 దశాబ్దంలో దాని జనాభా వృద్ధి రేటు 14.77% శాతానికి పెరిగింది డార్జిలింగ్‌లో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 970 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తిగా, అక్షరాస్యత రేటు 79.56%గా ఉంది కాలింపాంగ్ జిల్లా వేరు చేయబడిన తర్వాత దానిజనాభా 15,95,181 మంది ఉన్నారు. జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు జనాభా 18.86% మంది ఉండగా, షెడ్యూల్డ్ తెగలు జనాభా 20.21% మంది ఉన్నారు.
మొత్తం జనాభాలో 6,24,061 మంది దాదాపు 40% మంది కొండ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. డార్జిలింగ్ హిల్స్‌లోని అసలైన నివాసులు లెప్చాస్ లేదా రోంగ్పా ప్రజలు. (లోయ ప్రజలు వారు తమను తాము అలా పిలవడానికి ఇష్టపడతారు). జిల్లాలో సుదీర్ఘ చరిత్ర కలిగిన ఇతర సంఘాలలో లింబు, రాయ్, తమాంగ్, గురుంగ్, మగర్, నెవార్, థామి, చెత్రీ, బహున్, కమీ, దమై వర్గాలకు చెందిన జనాభా ఉన్నారు. 1950ల నుండి టిబెట్ నుండి వచ్చిన టిబెటన్ల గణనీయమైన జనాభాఉంది. కాలక్రమేణా కొండప్రజల మధ్య జాతిభేదాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. నేడు చాలామంది గూర్ఖాలుగా గుర్తించబడ్డారు. జిల్లాలో నేపాలీని మాతృభాషగా మాత్రమే మాట్లాడతారు.
మైదానాలలో బెంగాలీలు ఎక్కువ శాతం మంది ఉన్నారు. పెద్ద సంఖ్యలో గూర్ఖాలు, ఆదివాసీలు ఉన్నారు.వీరిలో రెండోవారు బ్రిటీష్ పాలనలో చోటానాగ్‌పూర్, సంతాల్ పరగణాల నుండి టీ తోట కార్మికులుగా వలస వచ్చారు. కొండలు, మైదానాలు రెండూ బీహారీలు, మార్వాడీలు, పంజాబీలతో సహా ఇతర ప్రాంతాల నుండి వలస వచ్చినవారు ఎక్కువగా ఉంటారు.
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 39.88% మంది నేపాలీ, 26.51% మంది బెంగాలీ, 10.95% మంది హిందీ, 6.17% మంది రాజ్‌బోంగ్షి, 5.38% మంది సద్రీ, 2.52% మంది కురుఖ్, 1.50% మంది భోజ్‌పురి, సంతా 1.15% మంది వారి మొదటి భాషగా మాట్లాడతారు.
డార్జిలింగ్, కుర్సియోంగ్, మిరిక్ సబ్‌డివిజన్‌లలో 90% కంటే ఎక్కువ మంది ప్రజలు మాట్లాడే హిల్ డివిజన్‌లలో నేపాలీ ఆధిపత్య భాష, అయినప్పటికీ చాలా మంది కొండ నివాసులు ఖాస్ తెగలకు చెందినవారు కాదు. అనేక వందల మంది అసలు కొండ నివాసులు ఇప్పటికీ వారి అసలు భాషలను మాట్లాడుతున్నారు,అయితే అత్యధికులు ఇప్పుడు నేపాలీ మాత్రమే మాట్లాడతారు.
సిలిగురి ఉపవిభాగ ప్రజల ప్రధాన భాష బెంగాలీ. దీని తర్వాత గణనీయమైన సంఖ్యలో కామత్‌పురి లేదా రాజ్‌బాంగ్షి మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. ఆదివాసీలలో సద్రీ ప్రధాన భాష అయినప్పటికీ కొందరు ఇప్పటికీ కురుఖ్, ముండారి, సంతాలి వంటి వారి అసలు భాషలను మాట్లాడతారు.
2001లో జిల్లా జనాభా 16,09,172. గ్రామీణ జనాభా 10,88,740, పట్టణ జనాభా 5,20,432 మంది ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో పురుషులు 8,30,644 మందికాగా, స్త్రీలు 7,78,528 మంది ఉన్నారు. జనాభా సాంద్రత కిమీ 2 కి 511గా ఉంది. దశాబ్దాల జనాభా వృద్ధి రేటు (1991–2001) 23.79%గా ఉంది.
1951 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, డార్జిలింగ్ జిల్లాలోని మూడు హిల్ సబ్-డివిజన్‌లలో (కాలింపాంగ్‌తో సహా) జనాభాలో దాదాపు 26% మంది నేపాలీని మాతృభాషగా మాట్లాడతారు. రాయ్, లింబు, తమాంగ్, మగర్, గురుంగ్, నెవార్, కొండల్లో గతంలో మాట్లాడే ఇతర భాషలు. బెంగాలీ జిల్లా జనాభాలో అధికారిక భాషగా నేపాలీని డార్జిలింగ్, కుర్సియోంగ్ ఉపవిభాగాలలో మాత్రమే సహ-అధికారికంగా ప్రకటించారు.
వృక్షజాలం, జంతుజాలం
డార్జిలింగ్ జిల్లాలో సిన్గాలిలా జాతీయ ఉద్యానవనం ఉంది. దీనిని 1986లో వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ఏర్పాటు చేసి 1992లో జాతీయ పార్కుగా మార్చారు.దీని వైశాల్యం 78.60 km2. డార్జిలింగ్ జిల్లాలో జోరెపోఖ్రి, మహానంద, సెంచాల్ అనే మూడు వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు ఉన్నాయి.
మూలాలు
<references group="lower-alpha" />
వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ జిల్లాలు
భారతి అచ్రేకర్
జననం
భారతి 1957లో అమర్ వర్మ - మాణిక్ వర్మ దంపతులకు మహారాష్ట్ర లోని ముంబై లో జన్మించింది. తల్లి మాణిక్ వర్మ, ప్రముఖ శాస్త్రీయ గాయకురాలు. భారతి సోదరిమణులు వందనా గుప్తే నటి, రాణి వర్మ గాయకురాలు.
నటనారంగం
బసు ఛటర్జీ దర్శకత్వం వహించిన అప్నే పరాయే అనే హిందీ నాటకంతో భారతి, తన నటనాజీవితాన్ని ప్రారంభించింది. 1917లో శరత్ చంద్ర రాసిన నిష్కృతి అనే బెంగాలీ నవల ఆధారంగా ఇది రూపొందించబడింది.
మైసూరు సామ్రాజ్యం
మైసూరు రాజ్యం దక్షిణ భారతదేశంలోని రాజ్యం. దీన్ని 1399లో ఆధునిక మైసూరు నగరానికి సమీపంలో స్థాపించారని భావిస్తారు. 1799 నుండి 1950 వరకు, ఇది ప్రత్యేక రాజ్యంగా, సంస్థానంగా ఉండేది. 1947 వరకు బ్రిటిషు ఇండియాతో అనుబంధ కూటమిలో ఉండేది. 1831లో బ్రిటిషు వారు రాచరిక సంస్థానాలపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టినపుడు ఇది మైసూరు సంస్థానంగా మారింది. ఆ తరువాత విస్తరించబడి కర్ణాటకగా పేరు మార్చబడింది. మైసూరు పాలకుడు 1956 వరకు రాజప్రముఖ్‌గా కొనసాగాడు. ఆ తరువాత కర్ణాటక రాష్ట్రానికి మొదటి గవర్నర్ అయ్యాడు.
భారతి అచ్రేకర్
బయటి లింకులు
వర్గం:1957 జననాలు వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:మరాఠీ రంగస్థల కళాకారులు వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటీమణులు
మైసూరు సామ్రాజ్యం
హిందూ ఒడయార్ కుటుంబం స్థాపించిన, పాలించిన మైసూరు రాజ్యం, ప్రారంభంలో విజయనగర సామ్రాజ్యానికి సామంత రాజ్యంగా ఉండేది. 17వ శతాబ్దంలో రాజ్యం బాగా విస్తరించింది. నరసరాజ వడయార్ I, చిక్క దేవరాజ వడయార్‌ల పాలనలో రాజ్యం, దక్కన్‌ పీఠభూమి దక్షిణ ప్రాంతంలో శక్తివంతమైన రాజ్యంగా మారింది. ఇప్పటి దక్షిణ కర్ణాటక, తమిళనాడు లోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఈ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేవి. కొద్దికాలం పాటు సాగిన ముస్లిం పాలనలో, ఈ సామ్రాజ్యం సుల్తానేట్ పరిపాలనా శైలికి మారింది.
మైసూరు రాజ్యానికి మరాఠాలు, హైదరాబాద్ నిజాం, ట్రావెన్‌కోర్ రాజ్యం, బ్రిటిషు వారితో ఘర్షణలు ఉండేవి. నాలుగు ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధాలతో ఈ ఘర్షణలు ముగిసాయి. మొదటి ఆంగ్లో - మైసూరు యుద్ధంలో మైసూరు రాజ్యం విజయం సాధించగా, రెండవ దానిలో ఫలితం తేలలేదు. మూడవ, నాల్గవ యుద్ధాలలో పరాజయాల పాలైంది. శ్రీరంగపట్నం ముట్టడిలో (1799) జరిగిన నాల్గవ యుద్ధంలో టిప్పు సుల్తాన్ మరణించిన తరువాత, అతని రాజ్యంలోని పెద్ద భాగాలు బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. దీంతో దక్షిణ భారతదేశంపై మైసూరు ఆధిపత్యం ముగిసింది. బ్రిటిషు వారు సైన్య సహకార ఒప్పందం ద్వారా వడయార్లను సింహాసనంపై తిరిగి ప్రతిష్ఠించారు. క్షీణించిన మైసూరు రాజ్యం రాచరిక సంస్థానంగా మారింది. 1947 లో భారత స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు వడయార్లు రాష్ట్రాన్ని పాలించారు. ఆ తరువాత మైసూరు భారత యూనియన్‌లో చేరింది.
ప్రారంభ చరిత్ర
రాజ్య చరిత్రకు సంబంధించిన మూలాధారాలు అనేక శిలా శాసనాలు, రాగి ఫలక శాసనాలు, మైసూరు ప్యాలెస్ లోని రికార్డులు, కన్నడ, పర్షియన్, ఇతర భాషలలోని సమకాలీన సాహిత్య మూలాలలో లభిస్తున్నాయి. సాంప్రదాయిక కథనాల ప్రకారం, ఈ రాజ్యం ఆధునిక మైసూరు నగరం చుట్టుపట్ల ఒక చిన్న రాజ్యంగా ఉద్భవించింది. ఇద్దరు సోదరులు యదురాయ (విజయ అని కూడా పిలుస్తారు), కృష్ణరాయలు దీన్ని స్థాపించారు. వారి మూలాల గురించి అనేక ఐతిహ్యాలు ఉన్నప్పటికీ యదార్థం ఇప్పటికీ చర్చనీయాంశంగా ఉంది. కొంతమంది చరిత్రకారులు ద్వారక నుండి వచ్చారని సూచిస్తారు, మరికొందరు కర్ణాటక లోని వారేణని అంటారు. యదురాయ స్థానిక యువరాణి చిక్కదేవరసిని పెళ్ళి చేసుకున్నాడని, "వడయార్" అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. ఆ పేరే రాజవంశానికి వచ్చింది. విజయనగర రాజు అచ్యుత దేవ రాయ (1529–1542) పాలన నుండి 16వ శతాబ్దపు కన్నడ సాహిత్యంలో వడయార్ కుటుంబం గురించిన తొలి స్పష్టమైన ప్రస్తావన ఉంది. వడయార్‌లు స్వయంగా జారీ చేసిన తొలి శాసనం 1551లో తిమ్మరాజా II పాలన నాటిది.
స్వయంప్రతిపత్తి: ముందడుగు, వెనకడుగులు
తరువాత వచ్చిన రాజులు 1565లో విజయనగర సామ్రాజ్యం క్షీణించే వరకు సామంతులుగానే పాలించారు. ఈ సమయానికి, రాజ్యం 300 మంది సైనికులతో ముప్పై మూడు గ్రామాలకు విస్తరించింది. తిమ్మరాజా II చుట్టుపక్కల ఉన్న కొన్ని రాజ్యాలను జయించాడు. ఆ కాలపు రాజుల్లో ఎంతో కొంత రాజకీయ ప్రాముఖ్యత పొందిన బోలా చామరాజా IV విజయనగర చక్రవర్తి అరవీడు రామరాయలకు కప్పం కట్టడాన్ని ఆపేసాడు. అళియ రామరాయల మరణం తరువాత, వడయార్‌లు తమను తాము మరింత బలపరచుకోవడం ప్రారంభించారు. రాజా వడయార్ I, శ్రీరంగపట్నంలో విజయనగర సామ్రాజ్యపు మహామండలేశ్వరుడైన అరవీడు తిరుమల నుండి శ్రీరంగపట్నాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. దానికి, అప్పట్లో చంద్రగిరి నుండి విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న వెంకటపతి రాయల మౌన అంగీకారం ఉంది. రాజా వడయార్ I పాలనలో జగ్గదేవ రాయ నుండి ఉత్తరాన చన్నపట్నాన్ని విలీనం చేయడంతో సామ్రాజ్య విస్తరణ కూడా జరిగింది. దీంతో మైసూరు‌ ప్రాంతీయ రాజకీయ శక్తిగా మారింది.
పర్యవసానంగా, 1612-13 నాటికి, వడయార్లు చాలా స్వయంప్రతిపత్తి సాధించారు. వారు అరవీడు రాజవంశం యొక్క నామమాత్రపు ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించినప్పటికీ, చంద్రగిరికి కప్పం కట్టడం ఆపేసారు. ఇది 1630ల వరకు చంద్రగిరి చక్రవర్తులకు కప్పం కడుతూ వచ్చిన తమిళ నాయక రాజూలకు ఇది భిన్నంగా ఉంది. చామరాజా VI, కంఠీరవ నరసరాజు I ఉత్తరం వైపున మరింత విస్తరించడానికి ప్రయత్నించారు. అయితే బీజాపూర్ సుల్తానేట్, దాని మరాఠా సామంతులూ వారిని అడ్డుకున్నారు. రణదుల్లా ఖాన్ ఆధ్వర్యంలోని బీజాపూర్ సైన్యాలు 1638 శ్రీరంగపట్నాన్ని ముట్టడించినపుడు మైసూరు రాజ్యం వారిని సమర్థవంతంగా తిప్పికొట్టింది. రాజ్య విస్తరణ దక్షిణాదిన తమిళ దేశం వైపు దృష్టి సారించింది. అక్కడ నరసరాజ వడయార్ సత్యమంగళాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అతని వారసుడు దొడ్డా దేవరాజ వడయార్ మదురై అధిపతులను విజయవంతంగా ఓడించిన తర్వాత పశ్చిమ తమిళ ప్రాంతాలైన ఈరోడ్, ధర్మపురిని స్వాధీనం చేసుకుని మరింత విస్తరించారు. మల్నాడు కేలాడి నాయకుల దండయాత్రను కూడా విజయవంతంగా ఎదుర్కొన్నారు. 1670లలో మరాఠాలు, మొఘలులు దక్కన్‌లోకి ప్రవేశించినప్పుడు, ఈ కాలం సంక్లిష్టమైన భౌగోళిక-రాజకీయ మార్పులను చూసింది.
చిక్క దేవరాజు (r. 1672–1704), మైసూరు రాజులలో అత్యంత ప్రముఖుడు. అతను అత్యవసర పరిస్థితులను తట్టుకోవడమే కాకుండా భూభాగాన్ని మరింత విస్తరించగలిగాడు. అతను మరాఠాలు, మొఘలులతో వ్యూహాత్మక పొత్తులు పెట్టుకోవడం ద్వారా దీనిని సాధించాడు. తూర్పున సేలం, బెంగుళూరు, పశ్చిమాన హాసన్, ఉత్తరాన చిక్కమగళూరు, తుమకూరు, దక్షిణాన మిగిలిన కోయంబత్తూర్‌లతో అతని రాజ్యంలో భాగాలయ్యాయి. ఈ విస్తరణ జరిగినప్పటికీ, పశ్చిమ కనుమల నుండి కోరమాండల్ మైదానపు పశ్చిమ సరిహద్దుల వరకు విస్తరించి ఉన్న దక్షిణ భారత హృదయ భూభాగంలో అధిక భాగం భూమిని కలిగి ఉన్నప్పటికీ మైసూరు రాజ్యం, తీరప్రాంతం లేకుండా భూపరివేష్టితంగానే ఉంది. దీనిని పరిష్కరించడానికి చిక్క దేవరాజు చేసిన ప్రయత్నాలు మైసూరు‌ని ఇక్కేరి నాయకా</i> నాయకులు, కొడగు (ఆధునిక కూర్గ్) రాజులతో విభేదాలకు దారితీశాయి. ఈ వివాదం మిశ్రమ ఫలితాలను తెచ్చిపెట్టింది - పెరియపట్నాన్ని మైసూరు స్వాధీనం చేసుకోగా, పలుపారే వద్ద తిరోగమనాన్ని చవిచూసింది.
హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ల పాలన
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Suffren_meeting_with_Haider_Ali%2C_26_july_1782_engraved_by_J_B_Morret_1789.jpg/279px-Suffren_meeting_with_Haider_Ali%2C_26_july_1782_engraved_by_J_B_Morret_1789.jpg|thumb|279x279px| అడ్మిరల్ సఫ్రెన్ 1783లో మిత్రుడైన [[హైదర్ అలీ|హైదర్ అలీతో సమావేశం. JB మోరెట్ చెక్కడం, 1789]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/The_North_Entrance_Into_The_Fort_Of_Bangalore_-with_Tipu%27s_flag_flying-.jpg/280px-The_North_Entrance_Into_The_Fort_Of_Bangalore_-with_Tipu%27s_flag_flying-.jpg|thumb|280x280px| [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు కోట ప్రవేశ ద్వారం వద్ద మైసూరు సుల్తానేట్ జెండా]] హైదర్ అలీ తన పోరాట పటిమతో, పరిపాలనా చతురతతో కర్ణాటక చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాడు. ఉపఖండంలో ముఖ్యమైన రాజకీయ పరిణామాలు జరుగుతున్న సమయంలో హైదర్ ఎదిగాడు. యూరోపియన్ శక్తులు వ్యాపార సంస్థల నుండి రాజకీయ శక్తులుగా మారడంలో నిమగ్నమై ఉండగా, మొఘలుల సుబేదార్‌గా ఉన్న నిజాం, దక్కన్‌లో తన విస్తరణను సాగించాడు. పానిపట్‌లో ఓటమి తరువాత మరాఠాలు దక్షిణాన సురక్షితమైన స్థలాల కోసం వెతుక్కున్నారు. ఈ కాలంలో కర్నాటిక్‌పై నియంత్రణ కోసం బ్రిటిషు‌తో ఫ్రెంచివారు పోటీ పడ్డారు. ఈ పోటీలో సర్ ఐర్ కూట్ నేతృత్వం లోని బ్రిటిష్ వారు 1760లో జరిగిన వాండివాష్ యుద్ధంలో కామ్టే డి లాలీ ఆధ్వర్యంలోని ఫ్రెంచివారిని నిర్ణయాత్మకంగా ఓడించి విజయం సాధించారు. భారతదేశ చరిత్రలో దక్షిణాసియాలో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యాన్ని సుస్థిరం చేసింది. ఈ కాలంలో వడయార్లు మైసూరు‌కు నామమాత్రపు అధిపతులుగా ఉన్నప్పటికీ, నిజమైన అధికారం హైదర్ అలీ, అతని కుమారుడు టిప్పు చేతుల్లో ఉండేది.
1761 నాటికి, మరాఠా శక్తి క్షీణించింది. 1763 నాటికి, హైదర్ అలీ కేలాడి రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. బిల్గి, బెద్నూర్, గుత్తి పాలకులను ఓడించాడు. దక్షిణాన మలబార్‌పై దండెత్తాడు. 1766లో జామోరిన్ రాజధాని కాలికట్‌ను సులభంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఉత్తరాన ధార్వాడ్, బళ్లారి వరకు మైసూరు రాజ్యం విస్తరించింది. మైసూరు ఇప్పుడు ఉపఖండంలో ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా మారింది. అంతగా గుర్తింఔ లేని స్థాయిని నుండి మెరుపులా ఎగసిన హైదర్ ధిక్కారం, భారత ఉపఖండంపై బ్రిటిష్ ఆధిపత్యానికి నిలిచి ఉన్న చివరి సవాలుగా మారింది. ఈ సవాలును అధిగమించడానికి బ్రిటిషు వారికి మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సమయం పట్టింది.
1779 నాటికి, హైదర్ అలీ దక్షిణాన ఆధునిక తమిళనాడు, కేరళల లోని కొన్ని భాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. రాజ్యం దాదాపు 2,05,000 కిమీ2 కు విస్తరించింది. 1780లో, అతను ఫ్రెంచి వారితో స్నేహం చేసి మరాఠాలు, నిజాంతో శాంతిని నెలకొల్పాడు. అయితే, మరాఠాలు, నిజాం హైదర్ అలీకి ద్రోహం చేశారు, వారు బ్రిటిష్ వారితో కూడా ఒప్పందాలు చేసుకున్నారు. 1779 జూలైలో, హైదర్ అలీ 80,000 మంది సైన్యంతో రెండవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు. హైదర్ అలీ బ్రిటిషు వారికి వ్యతిరేకంగా కొన్ని ప్రారంభ విజయాలు సాధించాడు. ఐర్ కూట్ వచ్చాక, బ్రిటిష్ వారి అదృష్టాన. 1 జూన్ 1781న పోర్టో నోవో నిర్ణయాత్మక యుద్ధంలో హైదర్ అలీపై కూట్ మొదటి భారీ దెబ్బ కొట్టాడు. దీని తర్వాత ఆగష్టు 27న పొల్లిలూర్‌లో (బ్రిటిషు సైన్యంపై హైదర్ అలీ విజయం సాధించిన దృశ్యం) మరొక కఠినమైన యుద్ధం జరిగింది, ఇందులో బ్రిటిషు వారు మరొక విజయాన్ని సాధించారు బ్రిటిషు వారితో పోరాటం కొనసాగుతుండగా, హైదర్ అలీ 7 డిసెంబర్ 1782న మరణించాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ బైదనూర్ మంగళూరులను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా బ్రిటిష్ వారిపై శత్రుత్వాన్ని కొనసాగించాడు.
1783 నాటికి బ్రిటిష్ లేదా మైసూరు స్పష్టమైన విజయాన్ని పొందలేకపోయారు. ఐరోపాలో శాంతి పరిష్కారం తరువాత ఫ్రెంచ్ వారు మైసూరు‌కు మద్దతు ఉపసంహరించుకున్నారు. "మైసూరు టైగర్"గా ప్రసిద్ధి చెందిన టిప్పు, బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధాన్ని కొనసాగించాడు. అయితే ఆధునిక తీరప్రాంత కర్ణాటకలోని కొన్ని ప్రాంతాలను వారికి కోల్పోయాడు. 1785, 1787 మధ్య మరాఠా-మైసూరు యుద్ధం జరిగింది. బహదూర్ బెండా ముట్టడిలో మరాఠాలపై టిప్పు సుల్తాన్ విజయం సాధించిన తరువాత, రెండు రాజ్యాల మధ్య పరస్పర లాభనష్టాలతో శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది. అదేవిధంగా, మంగళూరు ఒప్పందం 1784లో బ్రిటిష్ వారితో శత్రుత్వాన్ని తాత్కాలికంగానిలిపివేసి, వారి ప్రాంతాలను యుద్ధ పూర్వ స్థితికి తీసుకెళ్ళేలా సంతకం చేసుకున్నారు. ఈ ఒప్పందం భారతదేశ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన పత్రం. భారతదేశంలో బ్రిటిషు వారు శాంతి కోసం అభ్యర్థించిన చివరి సందర్భం, ఓ భారతీయ రాజు వారికి నిబంధనలను నిర్దేశించిన చివరి సందర్భం అదే. ఐరోపాలో బ్రిటిషు, ఫ్రెంచ్ వాళ్ళ మధ్య తాజా శత్రుత్వాల ప్రారంభంతో టిప్పు తన ఒప్పందాన్ని రద్దు చేయడానికి, బ్రిటిషు వారిపై దాడి చేయాలనే అతని కాంక్ష పెరగడానికీ కారణమయ్యాయి. నిజాం, మరాఠాలు, ఫ్రెంచ్, టర్కీ సుల్తాన్‌లను ఆకర్షించడానికి అతను చేసిన ప్రయత్నాలు ప్రత్యక్ష సైనిక సహాయాన్ని తీసుకురావడంలో విఫలమయ్యాయి.
బ్రిటిషు మిత్రరాజ్యమైన ట్రావెన్‌కోర్ రాజ్యంపై 1790లో టిప్పు చేసిన దాడులు అతనికి విజయం తెచ్చిపెట్టాయి. అయితే ఇది బ్రిటిష్ వారితో శత్రుత్వం పెరగడానికి దారితీసింది. దీని ఫలితంగా మూడవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధం జరిగింది. ప్రారంభంలో, బ్రిటిషు వారు కోయంబత్తూర్ జిల్లాను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అయితే టిప్పు చేసిన ఎదురుదాడి ఈ లాభాలను చాలా వరకు తిప్పికొట్టింది. 1792 నాటికి, వాయువ్యం నుండి దాడి చేసిన మరాఠాలు, ఈశాన్యం నుండి వచ్చిన నిజాం సహాయంతో, లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ వారు శ్రీరంగపట్నాన్ని విజయవంతంగా ముట్టడించారు. ఫలితంగా టిప్పు ఓటమి పాలై, శ్రీరంగపట్నం ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. మైసూరు‌లో సగభాగాన్ని మిత్రపక్షాలు పంచుకున్నారు. అతని ఇద్దరు కుమారులను బందీలుగా ఉంచుకున్నారు. కానీ లొంగని టిప్పు తన ఆర్థిక, సైనిక శక్తిని పునర్నిర్మించుకున్నాడు. అతను ఫ్రాన్స్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అమీర్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, అరేబియా నుండి రహస్యంగా మద్దతు పొందేందుకు ప్రయత్నించాడు. అయితే, ఫ్రెంచ్ వారి జోక్యం కోరే ఈ ప్రయత్నాలు బ్రిటిష్ వారికి వెంటనే తెలిసిపోయాయి. వారికి మరాఠాలు, నిజాం మద్దతు ఇచ్చారు. 1799లో, టిప్పు నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధంలో శ్రీరంగపట్నాన్ని రక్షించుకునే పనిలో మరణించాడు. రాజ్య స్వాతంత్ర్యానికి ముగింపు పలికాడు. ఆధునిక భారతీయ చరిత్రకారులు టిప్పు సుల్తాన్‌ను బ్రిటిషు‌ వారి ఆగర్భ శత్రువుగా, సమర్థుడైన పరిపాలకుడుగా ఆవిష్కర్తగా భావిస్తారు.
రాచరిక సంస్థానం
మైసూరు, బ్రిటిషు మధ్య సంబంధాలు 1820 లలో విషమంగా మారేవరకు బాగానే ఉండేవి. మద్రాసు గవర్నర్ థామస్ మున్రో, 1825లో వ్యక్తిగత విచారణ తర్వాత మైసూరు‌లో తమ ప్రతినిధి అయిన AH కోల్ చేసిన ఆర్థిక అక్రమాల ఆరోపణలలో ఎటువంటి వాస్తవం లేదని నిర్ధారించినప్పటికీ, పౌర తిరుగుబాటుతో విషయాలు గణనీయంగా మారిపోయాయి. 1831లో, తిరుగుబాటును ముగించి, దుష్పరిపాలనను ఉటంకిస్తూ, బ్రిటిష్ వారు సాంస్థానంపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టారు. తదుపరి యాభై సంవత్సరాల పాటు, మైసూరు వరుసగా బ్రిటిష్ కమీషనర్ల పాలనలో ఉంది. తన రాజనీతిజ్ఞతకు ప్రసిద్ధి చెందిన సర్ మార్క్ కబ్బన్, 1834 నుండి 1861 వరకు సమర్థవంతమైన, విజయవంతమైన పరిపాలనా వ్యవస్థను అమలులోకి తెచ్చాడు. ఈ కాలంలో మైసూరు‌ బాగా అభివృద్ధి చెందిన సంస్థానంగా మారింది.
అయితే, 1876-77లో, ప్రత్యక్ష బ్రిటిష్ పాలనా కాలం ముగిసే సమయానికి, మైసూరులో వినాశకరమైన కరువుతో అలుముకుంది. 7,00,000, 1,100,000 మధ్య మరణాలు ఉంటుందని అంచనా. కొంతకాలం తర్వాత, వడయార్ రాజవంశం ఏర్పాటు చేసిన లాబీ విజయవంతమవడంతో, బ్రిటిషు వ్యవస్థలో చదువుకున్న మహారాజా చామరాజా X, 1881లో మైసూరు పాలనను చేపట్టాడు. దీని ప్రకారం, మైసూరు కోర్టులో రెసిడెంట్ బ్రిటిష్ అధికారిని, మహారాజు పరిపాలనను నిర్వహించడానికి ఒక దివాన్‌నూ నియమించారు. అప్పటి నుండి, 1947లో భారత స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు, వడయార్లు వారి పాలనను కొనసాగించడంతో, మైసూరు బ్రిటిషు ఇండియన్ సామ్రాజ్యంలో సంస్థానంగా కొనసాగింది.
X చామరాజా మరణానంతరం, 1895లో పదకొండు సంవత్సరాల బాలుడైన IV కృష్ణరాజు 1895లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. 1902 ఫిబ్రవరి 8 న కృష్ణంరాజు పగ్గాలు చేపట్టే వరకు అతని తల్లి మహారాణి రాజప్రతినిధిగా పరిపాలించింది. సర్ M. విశ్వేశ్వరయ్య దివాన్‌గా నియమించుకుని మహారాజా, మైసూరు‌ను పరిశ్రమ, విద్య, వ్యవసాయం, కళలలో ప్రగతిశీల, ఆధునిక రాష్ట్రంగా మార్చాడు. మైసూరు సాధించిన పురోగతిని చూసి మహాత్మా గాంధీ, మహారాజును రాజర్షి అని పిలిచాడు. బ్రిటిష్ తత్వవేత్త, ప్రాచ్య శాస్త్రవేత్త పాల్ బ్రంటన్, అమెరికన్ రచయిత జాన్ గుంథర్, బ్రిటిష్ రాజనీతిజ్ఞుడు లార్డ్ శామ్యూల్ లు అతని ప్రయత్నాలను ప్రశంసించారు. ఈ కాలంలో జరిగిన విద్యాపరమైన స్థాపనలు ఆ తరువాతి దశాబ్దాలలో కర్నాటకకు అమూల్యమైన సేవలను అందించాయి. మహారాజా నిష్ణాతుడైన సంగీత విద్వాంసుడు. అతని పూర్వీకుల వలె, లలిత కళలను ఆదరించాడు. అతని తర్వాత అతని మేనల్లుడు జయచామరాజేంద్ర 1947 ఆగష్టులో ఇండియన్ యూనియన్‌లో చేరిన తర్వాత కొన్ని సంవత్సరాల పాటు పాలించాడు. జయచామరాజేంద్ర 1956 వరకు మైసూరు రాజప్రముఖ్‌గా పాలన కొనసాగించాడు. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 తరువాత, అతను మైసూరు రాష్ట్ర గవర్నరు అయ్యాడు. 1963 నుండి 1966 వరకు మద్రాసు రాష్ట్రానికి మొదటి గవర్నర్‌గా ఉన్నాడు.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
చాలా మంది ప్రజలు గ్రామాల్లో నివసించేవారు. వ్యవసాయం వారి ప్రధాన వృత్తి. రాజ్యం ఆర్థిక వ్యవస్థ వ్యవసాయంపై ఆధారపడింది. ధాన్యాలు, పప్పులు, కూరగాయలు, పూలు సాగు చేశారు. వాణిజ్య పంటలలో చెరకు, పత్తి ఉన్నాయి. వ్యవసాయ జనాభాలో భూస్వాములు (వొక్కలిగ, జమీందార్, హెగ్గద్దె ) ముఖ్యులు. వారు అనేక మంది భూమిలేని కార్మికులను నియమించడం ద్వారా భూమిని సాగు చేసేవారు. మైనర్ సాగుదారులు కూడా అవసరమైతే కూలీలుగా చేరేందుకు సిద్ధమయ్యేవారు. ఈ కూలీల లభ్యత కారణంగానే రాజులు, భూస్వాములు రాజభవనాలు, దేవాలయాలు, మసీదులు, ఆనకట్టలు (ఆనకట్టలు), చెరువుల వంటి ప్రధాన ప్రాజెక్టులను అమలు చేయగలిగారు. భూమి సమృద్ధిగా ఉన్నందున, జనాభా చాలా తక్కువగా ఉన్నందున, భూమి యాజమాన్యంపై ఎలాంటి అద్దె వసూలు చేయలేదు. బదులుగా, భూ యజమానులు పన్ను చెల్లించేవారు. ఇది మొత్తం పండించిన ఉత్పత్తులలో సగం వరకు ఉండేది.
హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ ఆధ్వర్యంలో
మైసూరు రాజ్యం 18వ శతాబ్దం మధ్యలో మొఘల్ అనంతర కాలంలో హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ ల ఆధ్వర్యంలో ఆర్థిక శక్తిలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.
టిప్పు సుల్తాన్ తన రాజ్యంలోని వివిధ ప్రదేశాలలో స్టేట్ ట్రేడింగ్ డిపోలను స్థాపించిన ఘనత పొందాడు. అదనంగా, అతను మైసూరు ఉత్పత్తులను విక్రయించే కరాచీ, జెడ్డా, మస్కట్ వంటి విదేశీ ప్రదేశాలలో డిపోలను స్థాపించాడు. టిప్పు పాలనలో వడ్రంగి, కమ్మరి పనిలో మొదటిసారి ఫ్రెంచ్ సాంకేతికత ఉపయోగించారు. చక్కెర ఉత్పత్తికి చైనీస్ సాంకేతికత ఉపయోగించారు. బెంగాల్ నుండి తెచ్చిన సాంకేతికతతో సెరికల్చర్ పరిశ్రమను మెరుగుపరచారు. ఫిరంగులు, గన్‌పౌడర్‌లను ఉత్పత్తి చేయడానికి కనకపుర, తారామండల్‌పేటలో కర్మాగారాలు స్థాపించారు. చక్కెర, ఉప్పు, ఇనుము, మిరియాలు, ఏలకులు, తమలపాకులు, పొగాకు, గంధం వంటి నిత్యావసరాల ఉత్పత్తిలో, అలాగే చందనం నుండి అగరబత్తిని వెలికితీత, వెండి, బంగారం, విలువైన రాళ్ల తవ్వకంలో రాజ్యానికి గుత్తాధిపత్యం ఉండేది. చందనం చైనా, పెర్షియన్ గల్ఫ్ దేశాలకు ఎగుమతి చేసేవారు. రాజ్యంలో ఇరవై ఒక్క కేంద్రాలలో సెరికల్చరును అభివృద్ధి చేసారు.
టిప్పు సుల్తాన్ పాలనలో మైసూరు పట్టు పరిశ్రమ ప్రారంభించారు. తరువాత పరిశ్రమ ప్రపంచ మాంద్యం, దిగుమతి చేసుకున్న పట్టు, రేయాన్‌ల నుండి పోటీ కారణంగా దెబ్బతింది. 20వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో, ఇది పునరుజ్జీవం పొంది, మైసూరు రాష్ట్రం భారతదేశంలో అగ్రగామి మల్టీవోల్టిన్ సిల్క్ ఉత్పత్తిదారుగా అవతరించింది.
బ్రిటిష్ పాలనలో
బ్రిటిష్ వారి అనుబంధ కూటమిలో చేరాక, పన్ను చెల్లింపులు నగదు రూపంలో జరిగాయిఉ. సైన్యం, పోలీసు, ఇతర పౌర, ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్వహణకు దాన్ని ఉపయోగించారు. పన్నులో కొంత భాగాన్ని "భారతీయ కప్పం"గా ఇంగ్లండ్‌కు బదిలీ చేశారు. తమ సంప్రదాయ ఆదాయ వ్యవస్థను కోల్పోవడంతో, తాము ఎదుర్కొన్న సమస్యల పట్ల అసంతృప్తితో ఉన్న రైతులు దక్షిణ భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో తిరుగుబాటుకు దిగారు. 1800 తర్వాత, కార్న్‌వాలిస్ చేసిన భూ సంస్కరణలు అమలులోకి వచ్చాయి. రీడ్, మున్రో, గ్రాహం, థాకరే ప్రజల ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగుపరిచిన కొంతమంది పాలకులు. అయితే, బ్రిటిష్ పాలనలో ఉండగా భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాల లాగానే చేనేత వస్త్ర పరిశ్రమ నష్టపోయింది..