cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
గొట్లమిట్ట
పారిశుధ్యం
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
గొట్లమిట్టలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
గొట్లమిట్టలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
ఉత్పత్తి
గొట్లమిట్టలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
47 డేస్ (2020 సినిమా)
47 డేస్, 2020 జూన్ 30న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. టైటిల్ కార్డ్ ఎంటర్టైన్మెంట్ బ్యానరులో విజయ్ డొంకాడ, రఘు కుంచె, శ్రీధర్ మక్కువ, దబ్బార శశి భూషణ్ నాయుడు నిర్మించిన ఈ సినిమాకి ప్రదీప్ మద్దాలి దర్శకత్వం వహించాడు. ఇందులో సత్యదేవ్ కంచరాన, పూజ ఝవేరి నటించగా, రఘు కుంచె సంగీతం అందించాడు.
కథా నేపథ్యం
ఏసిపి సత్యదేవ్, భార్య పద్దు మరణిస్తుంది. తన భార్య మరణానికి కారణమైన కేసును దర్యాప్తు చేస్తున్నప్పుడు, సత్యదేవ్ ఒక పెద్ద సమస్యలో ఇరుక్కుంటాడు. ఆ సమస్య ఏంటి, తన భార్య మరణానికి కారణం తెలుసుకున్నాడా, ఆ తరువాత ఏం జరిగిందనేది మిగతా కథ.
నిర్మాణం
పూరీ జగన్నాధ్ దగ్గర అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేసిన సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్ ప్రదీప్ మద్దాలి ఈ సినిమాకు దర్శకత్వం వహించాడు. 2017లో రోగ్ సినిమా షూటింగ్ లో సత్యదేవ్ ను కలిశాడు. 2011లో ప్రదీఫ్ తీసిన జూలియట్ అనే షార్ట్ ఫిల్మ్ ఆధారంగా ఈ సినిమా రూపొందించబడింది, 2018లో సినిమా షూటింగ్ ప్రారంభించబడింది. ఈ సినిమాలో ఏసిపి పాత్ర పోషించడానికి సత్యదేవ్ సంతకం చేశాడు. ఈ సినిమా నిర్మాతలు 47 డేస్ అనే పేరు కోసం 1981లో చిరంజీవి నటించిన 47 రోజులు సినిమా నుండి అనుమతి పొందారు. కరోనా వైరస్ 2019 కారణంగా విడుదల ఆలస్యమై 2020, జూన్ 30న జీ5లో విడుదలైంది.
సంగీతం
ఈ సినిమాలోని పాటలను రఘు కుంచె స్వరపరిచాడు. 2018 వాలెంటైన్స్ డే సందర్భంగా పూరీ జగన్నాథ్, "క్యా కరూన్" అనే పాటను విడుదల చేశాడు. లక్ష్మీభూపాల్ రాసిన ఈ పాటలను నీహా కడివేటి పాడింది.
స్పందన
టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన నీషితా న్యాపతి ఈ సినిమాకి 2/5 రేటింగ్ ఇచ్చింది. "సత్యదేవ్ నటన కోసం ఈ సినిమా చూడవచ్చు" అని ది హిందూకు చెందిన సంగీత దేవి దుండూ రాసింది.
గోద్రేజ్ గ్రూప్
thumb|గోద్రేజ్ స్థాపకులు అర్దేషీర్ - పిరోజ్‌షా గోద్రెజ్ స్టాంప్ పైన ఉన్న ఇద్దరి ఫోటోలు. గోద్రేజ్ గ్రూప్ (Godrej Group) 1897 సంవత్సరంలో అర్దేషిర్ గోద్రెజ్, పిరోజ్షా బుర్జోర్జీ గోద్రెజ్ స్థాపించిన లీవర్ టెక్నాలజీతో తాళాలను భారతదేశంలో ప్రవేశపెట్టిన మొట్టమొదటి కంపెనీ. సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం ముంబై, మహారాష్ట్ర  లో ఉంది. భారతదేశం లో మొదటి స్వదేశీ టైప్ రైటర్ ను ఉత్పత్తి చేసిన మొదటి సంస్థ. శతాబ్దం పైగా చరిత్ర ఉన్న గోద్రెజ్ అభివృద్ధి ఇప్పటికి చెందుతోంది. గోద్రెజ్ సంస్థ నుండి గృహోపకరణాలు, ఏరోస్పేస్, ఫర్నిచర్ లు, కన్స్యూమర్ గూడ్స్, అగ్రికల్చర్ మొదలైనవాటిలో వ్యాపార నిర్వహిస్తున్నది. గోద్రేజ్ సంస్థ స్థాపన జరిగి శతా బ్దం ( వంద సంవత్సరాలు ) సందర్భంగా భారత ప్రభుత్వం తపాలా శాఖ వారు గౌరవ సూచకంగా పోస్టల్ స్టాంప్ ను 11 జులై 1998  రోజు  విడుదల చేశారు.
చరిత్ర
గోద్రేజ్ కంపెనీ 1897 సంవత్సరంలో స్థాపన జరిగి తన వ్యాపార రంగములో పురోగతిని సాధించింది. కంపెనీ వ్యాపారాలలో గోద్రెజ్ ఇండస్ట్రీస్ హోల్డింగ్ కంపెనీలలో ఒకటి. స్వంత వ్యాపారాలు కెమికల్స్ ఎస్టేట్ మేనేజ్ మెంట్,ఫైనాన్స్ & ఇన్వెస్ట్ మెంట్ లను కలిగి ఉంటాయి. దీని రసాయన విభాగం సేంద్రియ పదార్థాల నుండి పొందిన విస్తృత శ్రేణి ఒలియోకెమికల్ ఉత్పత్తులను తయారు చేసి మార్కెట్ చేస్తుంది. కెమికల్స్ డివిజన్ కింద ప్రొడక్ట్ పోర్ట్ ఫోలియోలో ఫ్యాటీ ఆల్కహాల్స్ ఫ్యాటీ యాసిడ్స్ సర్ఫాక్టెంట్స్ గ్లిజరిన్, స్పెషాలిటీ ప్రొడక్ట్స్ ఉన్నాయి. ఈ ఉత్పత్తులను గృహ, వ్యక్తిగత సంరక్షణ ఫార్మాస్యూటికల్, ఆహార పరిశ్రమలలో ముడి పదార్థాలుగా ఉపయోగిస్తారు. రసాయన విభాగం గుజరాత్ లోని వాలియా, మహారాష్ట్రలోని అంబర్ నాథ్ లో ఉన్నాయి.గోద్రేజ్ ఇండస్ట్రీస్ (జిఐఎల్) 18 దేశాలలో సబ్సిడరీ, అసోసియేట్ కంపెనీల ద్వారా కన్స్యూమర్ గూడ్స్ ,రియల్ ఎస్టేట్, అగ్రికల్చర్,వస్త్రాల రంగం  రిటైల్ లో ఉంది.
ఉత్పత్తులు
గోద్రెజ్ సంస్థ ద్వారా 1918 సంవత్సరంలో,  జంతువుల కొవ్వు లేకుండా తయారు చేయబడిన ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి సబ్బు అయిన చావిని ప్రారంభించింది. గోద్రెజ్ 1923 సంవత్సరంలో ఫర్నిచర్ ఉత్పత్తులను ప్రారంభించింది. 1952సంవత్సరంలో, ఈ సంస్థ 'సింథాల్' సబ్బు ఉత్పత్తి పేరును ప్రారంభించింది. ఈ సంస్థ 2005 సంవత్సరంలో గోద్రెజ్ నేచర్స్ బాస్కెట్ అనే ఎఫ్ ఎమ్ సిజి ప్రారంభించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న చక్కటి ఆహారాలకు భారతదేశం అగ్రగామి రిటైల్ గమ్యస్థానంసంస్థ ఉత్పత్తులను ప్రారంభించింది. గోద్రేజ్ గ్రూపు విజన్ మరింత ఉపాధి కల్పించదగిన శ్రామిక శక్తిని సృష్టించడం, గ్రీనర్ ఇండియాను నిర్మించడం  ఈ సంస్థ  లక్ష్యంగా  పెట్టుకొని ప్రపంచవ్యాప్తంగా నెం.1 కంపెనీగా ఉండాలని కోరుకుంటుంది. 2014 సంవత్సరంలో, గోద్రెజ్ అంగారక గ్రహానికి భారతదేశం మొదటి మిషన్ పై భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థతో భాగస్వామ్యం కలిగి  ఉంది. గోద్రెజ్ సంస్థ కంపెనీ ఆదాయం 2019 సంవత్సరంలో 12,151 కోట్ల వరకు ఉన్నది. కంపెనీ తన ఉత్పత్తులు, సేవలను ప్రపంచ స్థాయి నాణ్యతతో సరసమైన ధరలకు అందిస్తోంది.
మూలాలు
వర్గం:1987 స్థాపితాలు వర్గం:మహారాష్ట్ర పరిశ్రమలు వర్గం:ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు వర్గం:స్వాతంత్ర్య పూర్వ సంస్థలు వర్గం:భారతీయ సంస్థలు
రెడ్‌క్రాస్
అంతర్జాతీయ రెడ్‌క్రాస్, రెడ్‌క్రెసెంట్ ఉద్యమం (ఆంగ్లం : The International Red Cross and Red Crescent Movement) ఒక అంతర్జాతీయ మానవతావాద ఉద్యమం. ఈ సంస్థలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు 9.7 కోట్ల మంది సభ్యులు (కార్యకర్తలు) ఉన్నారు. వీరు మానవతావాదాన్ని, మానవుల జీవితాలను, ఆరోగ్యాన్ని కాపాడడానికి అనునిత్యం శ్రమిస్తూ వుంటారు. జాతి, మత, కుల, వర్గ, వర్ణ, వయో భేదాలు లేకుండా సత్సంకల్పంతో పనిచేస్తూ వుంటారు. thumb|right|ఐ.సి.ఆర్.సి.హెడ్ క్వార్టర్స్ జెనీవా తొలి రోజుల్లో యుద్ధాల్లో గాయపడిన సైనికులకు సేవ చేయడానికి మాత్రమే ఇది పరిమితమై ఉండేది. ఇంచుమించు ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలలోను రెడ్ క్రాస్ శాఖలు, యుద్ధ సమయాలలోను, శాంతి కాలంలోను నిర్విరామంగా పనిచేస్తునే ఉంటాయి. జాతి, కుల, మత విచక్షణా భేదం లేకుండా నిస్సహాయులకు ఇది సేవ చేస్తుంది. శాంతికాలంలో దీని కార్యకలాపాలేవంటే - ప్రథమ చికిత్స, ప్రమాదాలు జరగకుండా చూడడం, త్రాగే నీటిని పరిశుభ్రంగా ఉంచటం, నర్సులకు శిక్షణ నివ్వడం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలను నడపటానికి మంత్రసానులకు శిక్షణ, వైద్య శాలలను స్థాపించడం, రక్త నిధులు (Blood Banks) సేకరించడం, మొదలైన పనులు చేస్తుంటుంది. రెడ్ క్రాస్ ను స్థాపించినది జీన్ హెన్రీ డ్యూనంట్ (Jean Henry Dunant). ఆయన 1859 జూన్ 24న వ్యాపారం నిమిత్తమై లావర్డి (Lavardi) నగరానికి వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో ఫ్రాన్స్ ఆస్ట్రియాల మధ్యన జరుగుతున్న యుద్ధం వల్ల గాయపడిన వేలాది స్త్రీ పురుషులు ప్రథమ చికిత్స లేక మరణించడం అతను చూశాడు. హృదయ విదారకమైన ఈ దృశ్యం అతని మనస్సులో చెరగని ముద్ర వేసింది. తన స్వంత పని మరచిపోయి ఆపదలోనున్న వారందరికీ సహాయం చేశాడు.
యుద్ధం ముగిసాక అతను ప్రజలందరికీ ఇలా విజ్ఞప్తి చేశాడు. "యుద్ధాలలో గాయపడిన వారందరికి, తక్కిన వారందరూ సహాయం చేయాలి. ఇది మానవ ధర్మం." ఈ విజ్ఞప్తి ప్రజలందరినీ ఆకట్టుకుంది. 1864లో జెనీవాలో అంతర్జాతీయ సమావేశం జరిగింది. రెడ్ క్రాస్ సంస్థాపనకు 14 దేశాలు తమ అంగీకారాన్ని తెలిపాయి.
ఇదో ప్రైవేటు సంస్థ. దీనిలో ముఖ్యంగా క్రింది అనుబంధ సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి: 250px|thumb|"[[:en:A Memory of Solferino|ఎ మెమరీ ఆఫ్ సోల్‌ఫెరీనో" రచయిత రెడ్ క్రాస్ ఉద్యమ స్థాపకుడు హెన్రీ డ్యురాంట్.]]
ఈ సమాఖ్యల అధ్యక్షులు
మాజీ అధ్యక్షులు (1977 వరకూ వీరిని "ఛైర్మెన్"లుగా వ్యవహరించేవారు) :
ఉద్యమ సంస్థ
250px|thumb|జెనీవాలోని అంతర్జాతీయ రెడ్‌క్రాస్, రెడ్ క్రెసెంస్ మ్యూజియం యొక్క ద్వారం.
ఈ అంతర్జాతీయ సమాఖ్య, జాతీయ సంఘాలలో దాదాపు 9.7 కోట్ల వాలంటీర్లు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్నారు., 3 లక్షల మంది పూర్తికాలపు ఉద్యోగస్తులు గల సంస్థ.
1965 వియన్నాలో జరిగిన అంతర్జాతీయ సదస్సులో, ఏడు ప్రాథమిక సూత్రాలు ఆమోదింపబడినవి, ఈ సూత్రాలను ఉద్యమం మొత్తంలో అమలుపరచాలని తీర్మానించడమైనది, 1986 లో జరిగిన సదస్సులోనూ మార్పులు చేర్పులు జరిగాయి.
రెడ్ క్రాస్
150px|thumb|రెడ్ క్రాస్ చిహ్నం.
రెడ్ క్రాస్ చిహ్నం 1864 జెనీవా సదస్సు నుండి ఉపయోగించసాగారు. ఇది స్విట్జర్లాండ్ దేశపు జెండాను పోలివుంటుంది, కాని వ్యతిరేక వర్ణంలో వుంటుంది. ఈ సంస్థ స్థాపకుడైన హెన్రీ డ్యురాంట్ గౌరవార్థం, అతడు స్విస్ దేశానికి చెందినవాడు గావడం మూలంగా రెడ్‌క్రాస్ చిహ్నం స్విస్ దేశపు జెండాను నమూనాగా తీసుకున్నారు. స్విట్జర్లాండ్ లో అధికారిక మతము క్రైస్తవం కావున, ఆదేశపు జెండాలో మతపరమైన గుర్తు "క్రాస్" వుంటుంది.
రెడ్ క్రెసెంట్
150px|thumb|రెడ్ క్రెసెంట్ చిహ్నం.
మూలాలు
వర్గం:1864 స్థాపితాలు వర్గం:అంతర్జాతీయ సామాజిక సేవా సంస్థలు వర్గం:నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు
వన పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
వనపర్వము లేదా అరణ్య పర్వము మహాభారతం ఇతిహాసంలోని మూడవ భాగము. సంస్కృతమూలం వ్యాసుడు రచించాడు. ఆంధ్ర మహాభారతంలో కొంత భాగాన్ని నన్నయ అనువదించాడు. నన్నయ మరణించడం వలన అది అసంపూర్తిగా ఉండిపోయింది. సుమారు 200 యేండ్ల తరువాత అరణ్య పర్వ శేషాన్ని ఎఱ్ఱన తెలుగులోనికి అనువదించాడు.
సభాపర్వంలో భంగపడిన పాండవులు జూద నియమానుసారం పన్నెండు సంవత్సరాలు అరణ్యవాసం చేయడం ఈ పర్వంలో ముఖ్య కథాంశం.
ప్రధమాశ్వాసం
ఆ ప్రకారం పాండవులు ఆయుధాలతో ద్రౌపది వెంటరాగా అరణ్వానికి బయలు దేరి ఉత్తర దిక్కుగా పయాణం సాగించారు. వారి వెంట వారి సేవకులు పధ్నాలుగు వేల రథాలతో తరలి వెళ్ళారు. వారి వెంట సుభద్ర, అభిమన్యుడు, ఉపపాండవులు వెళ్ళారు. ఆ దృశ్యాన్ని చూసి పురజనులు " ఎక్కడో ఉన్న పాండవులను పిలిపించి జూదం ఆడించి సర్వస్వం హరించి అడవులకు పంపడం భావ్యమా " అనుకుని కంట తడి పెట్టారు " భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, విదురుడు కౄరులైన దుర్యోదనాదులను ఎందుకు ఆపలేదు? ఇక్కడ ధర్మం ఎక్కడుంది. కనుక మేము మీతో అరణ్యాలకు వస్తాము " అని పౌరులు పాండవుల వెంట బయలు దేరారు. ధర్మరాజు " ఆయ్యలారా మీరు మా పట్ల చూపిస్తున్న అభిమానానికి కృతజ్ఞులము. మీరు ఈ వన క్లేశం భరించ లేరు. మీరు మా వెంట రా వద్దు మరలి పొండి " అన్నాడు. ధర్మరాజు మన్నించి పౌరులు వెనుకకు మరలి వెళ్ళారు. తరువాత వారు గంగా తీరం చేరారు. కాని వారి వెంట నిత్యాగ్ని హోత్రులు వారి శిష్యులు వచ్చి చేరారు. ధర్మరాజు " బ్రాహ్మణోత్తములారా! మీరు పూజ్యులు. మేము అడవులలో కందమూలములు తింటూ బ్రతకాలి. మీరు మా వెంట కష్ట పడటం ఎందుకు? మరలి వెళ్ళండి " అన్నాడు. అందుకు వారు " అయ్యా మీరు లేక మేము బ్రతుక జాలము మీ వలె మేము కంద మూలాలు తింటూ ఉంటాము. మా ఆహారం మేము సంపాదించుకుంటాము. మీరు లేని హస్థినలో మేము ఉండజాలము " అన్నారు. అది చూసిన ధర్మరాజు దుఃఖిస్తూ " మంచి భోజనం తినే వీరు కందమూలాలను ఎలా తినగలరు? " అన్నాడు.
శౌనకుడు
అది విని శౌనకుడు " ధర్మరాజా ! ఇందుకు ఇంత చింతించ తగునా. వివేకులు ఎందుకూ దుఃఖించరు, వికలురు కారు. ఈ బంధాలు తాత్కాలికాలు కనుక కలత చెందవద్దు. బంధం వలన అభిమానం, అభిమానం వలన కోరిక, కోరిక వలన కోపం, దాని వలన ఆశ పుడతాయి. ఆశ సమస్త దోషాలకు మూలం కనుక ఆశను వదిలి పెట్టు. ధనం మీద కోరిక కలవాడు పతనమౌతాడు. ధనవంతుని చుట్టూ బంధువులు చేరి అతనిని పీడించి ధనాన్ని హరిస్తారు. ధనం వలన గర్వం, అహంకారం, భయం కలుగుతాయి. కనుక ధనార్జనకు పాల్పడ వద్దు. తామరాకు మీద నీటి బొట్టులా ఉండు " అని హితవు చెప్పాడు. అందుకు ధర్మరాజు " అయ్యా! ధనం నా కోసం కాదు. ఈ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి కదా! వారు మా అతిధులు. గృహస్తుకు అతిధి పూజ పరమ ధర్మం కదా! ఆర్తునకు శయ్య, భయంతో ఉన్నవాడికి శరణు, అలసిన వాడికి ఆసనం కూర్చడం గృహస్తు ధర్మం. తనకోసం మాత్రం వండుకొని తినడం పాపం. కనుక అతిధి సత్కారం చేయడం నా ధర్మం" అన్నాడు. అందుకు శౌనకుడు " ధర్మరాజా! ఇంద్రియాలు సుఖాలను కోరతాయి. ఎంతటి జ్ఞానులకైనా ఇంద్రియాలు లొంగవు. ఇంద్రియ సుఖాలకు లోబడి దేహదారులు సంసార చక్రంలో పడి తిరుగుతుంటారు. కానీ మహనీయులు ప్రేమ, అసూయలను వదలడం, చక్కని చిత్తవృత్తిని అలవరచు కోవడం, ఇంద్రియాలను వశపరచు కోవడం, తనకు నచ్చిన దీక్షను స్వీకరించడం, గురువులను సేవించడం, నియమంగా ఆహారం తినడం, విద్యను అభ్యసించడం, ఫలితం మీద ఆశ లేకుండా పనులు చేయడం అనే నియమాలను ఆచరించే వారు సంసార బంధాలను అధిగమిస్తారు. కనుక ధర్మరాజా నీవు కూడా గురుసేవా, పెద్దలు చెప్పినది వినడం విన్నదానిని అర్ధం చేసుకోవడం . అర్ధం చేసుకున్నదానిని మనసులో నిలుపుకోవడం, అవసరమైన దానిని ఆచరించడం, అవసరం లేనిదానిని వదిలివేయడం వీటిని ఆచరించు. వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, తపస్సు చేసి ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు. కనుక తపస్సు చేసి నీ కోరికలు తీర్చుకో " అన్నాడు. ధర్మరాజు ధౌమ్యుడితో " అయ్యా ! ఇదేమో అడవి. బ్రాహ్మణులు మా మాట వినరు. వీరికి మేము ఆహారం ఎలా సమకూర్చగలను " అని అడిగాడు. ధౌమ్యుడు ధర్మరాజుతో " ధర్మరాజా! జీవకోటికి ఆహారాన్ని నీటిని ప్రసాదించేది సూర్యుడు. కనుక నీవు సూర్యుని ప్రార్ధించి నీ కోరిక నెరవేర్చుకో " అని చెప్పి ధర్మరాజుకు నూట ఎనిమిది ఆదిత్య నామాలు అర్ధంతో సహా ఉపదేశించాడు. ధర్మరాజు నిష్టతో సూర్యుని పూజించాడు. సూర్యుడు ప్రత్యక్షమై ధర్మరాజుకు ఒక రాగి పాత్రను ఇచ్చి " ధర్మరాజా ! ఈ పన్నెండేళ్ళు అరణ్యవాసంలో మీరు అడవిలో సేకరించిన కంద మూలాలు ఫలాలు మీ భార్య ద్రౌపదిచే వండించిన, అది నాలుగు విధములైన వంటకములుగా ఏర్పడతాయి. అవి ఎప్పటికీ అక్షయంగా ఉంటాయి " అని వరం ఇచ్చి వెళ్ళి పోయాడు.
హస్థినా పురం
హస్థినా పురంలో ధృతరాష్ట్రుడు విదురునితో " విదురా పాండవులు ఏమి చేస్తుంటారు " అని అడిగాడు. దానికి విదురుడు " పాండవులు దైవసంభూతులు. జూదం వలన అన్నదమ్ములకు వైరం వస్తుందని చెప్పాను. నీవు విన లేదు. ఇప్పటికైనా నా మాట విని పాండవులను పిలిపించి వారి రాజ్యం వారికి ఇచ్చి ధర్మం నిలబెట్టు. కర్ణుడు శకుని మాటలు విని చెడు పనులు చేసే నీ కొడుకుని సుయోధనుని విడిచి పెట్టు. ద్రౌపదికి, భీమునికి దుశ్శాశనునితో క్షమాణలు చెప్పించు అన్నాడు. ఆ మాటలకు దృతరాష్ట్రుడికి కోపం వచ్చి " సుయోధనుడు నా కన్న కొడుకు వాడిని నేను ఎలా వదలను. నీకు నాకొడుకులంటే పడదు. వారు ఉన్నతులైతే సహించలేవు. నీ సాయం నాకు అక్కర లేదు. నీవు పాండవుల దగ్గరికే వెళతావో ఇంకెక్కడి వెళతావో నీ ఇష్టం " అన్నాడు. వెంటనే విదురుడు కామ్యక వనంలో ఉన్న పాండవుల వద్దకు వెళ్ళాడు. ధర్మరాజు తన పెద నాన్న గురించి అడిగాడు. విదురుడు జరిగినది చెప్పాడు. ధ్రుతరాష్ట్రునికి విదురుడు పాండవుల వద్ద ఉన్నాడని తెలిసింది. విదురుని విడిచి ఉండ లేక విదురుని కొరకు సంజయుని పంపాడు. సంజయుడు కామ్యకవనం వెళ్ళి విదురునికి నచ్చచెప్పి తీసుకు వచ్చాడు. దృతరాష్ట్రుడు " విదురా ! నీవు నీతి మంతుడవు. నాకు బుద్ధి లేదు. అందుకే నిన్ను వెళ్ళగొట్టాను నన్ను క్షమించు " అన్నాడు. విదురుడు "ధ్రుతరాష్ట్రా! నీవు నీ కొడుకులు ధర్మం తప్పి నడుస్తున్నప్పుడు మీకు ధర్మం చెప్పడం నా ధర్మం. మహా పరాక్రమవంతులైన పాండవులతో వైరం మంచిది కాదు " అన్నాడు. విదురుడు తిరిగి రావడం దుర్యోధనుడికి నచ్చలేదు. కర్ణ, శకుని, దుశ్శాశనులతో చర్చిస్తూ " పాండవుల దగ్గరకు వెళ్ళిన విదురుడు మరల వచ్చాడు. మనకు మంత్రి అయ్యాడు. ఒకవేళ విదురుడు, ధ్రుతరాష్ట్రుడు కలసి పాండవులను తిరిగి రమ్మంటే ఏమి చేయాలి? " అన్నాడు. శకుని " సత్య సంధులైన పాండవులు ఎట్టి పరిస్థితిలో తిరిగి రారు. ఆ భయం నీకు వద్దు " అన్నాడు. కర్ణుడు " ఈ అదను చూసుకుని వారి మీద యుద్ధం చేసి వారిని హతమారుస్తాము. శత్రుశేషం లేకుండా చేద్దాం " అన్నాడు. కర్ణుని మాట విని దుర్యోధనుడు సేనలను సమీకరిస్తున్నాడు. పాండవులపై యుద్ధానికి సన్నద్ధం అయ్యాడు. ఇది తెలిసి వ్యాసుడు ధ్రుతరాష్ట్రుని వద్దకు వచ్చి " నీ కుమారుడు పాండవుల మీదకు యుద్ధానికి వెళుతున్నాడు. పాండవుల అరణ్య, అజ్ఞాత వాసం తరువాత ఎలాగూ యుద్ధం తప్పదు తొందరెందుకు " అన్నాడు. ధృతరాష్ట్రుడు " మహత్మా! నన్ను ఏమి చెయ్యమంటారు. జూదం వలన చెడు జరిగింది. నేను పుత్ర వాత్సల్యం వలన నా కొడుకుని విడువలేను " అన్నాడు. వ్యాసుడు " ధ్రుతరాష్ట్రా! పుత్ర వాత్సల్యం ఉండవలసిందే కానీ అడవిలో ఉండే పాండవుల మీద దయ చూపించు. నాకు ఇద్దరూ సమానులే. ధర్మరాజు స్నేహంతో నీ కొడుకు సుయోధనుడు మారవచ్చు" అన్నాడు.ధృతరాష్ట్రుడు " అయ్యా! వాడు నా మాట వినడు. మీరే వాడికి నచ్చ చెప్పండి " అన్నాడు. వ్యాసుడు " మైత్రేయ మహర్షి వచ్చి నీ కొడుక్కు నచ్చ చెబుతాడు " అని వెళ్ళి పోయాడు.
మైత్రేయుడు
వ్యాసుడు చెప్పినట్లు కొన్ని రోజుల తరువాత మైత్రేయుడు ముందుగా పాండవులను చూచి హస్థినాపురం వచ్చాడు. ధృతరాష్ట్రుడు మైత్రేయునికి అర్ఘ్యపాద్యాలు ఇచ్చాడు. మైత్రేయుడు " నేను కామ్యక వనంలో ఉన్న పాండవులను చూసి వచ్చాను. వారు అడవులలో కందమూలాలను తిని జీవిస్తున్నారు " అన్నాడు. పాండవులు క్షేమంగా ఉన్నారా " అని ధృతరాష్ట్రుడు అడిగాడు. మైత్రేయుడు " ఓ రాజా! పాండవులు ధర్మబుద్ధి కలవారు. వారికి మహర్షుల దీవెనలు ఉన్నాయి. అందు వలన క్షేమమే " అన్నాడు. దుర్యోధనుని వైపు తిరిగి " కుమారా! నీకు బుద్ధి ఉంటే పాండవులతో వైరం వదులుము. అలా చేస్తే నీవు కురువంశానికి మేలు చేసిన వాడివి ఔతావు. పాండవులు వజ్ర శరీరులు. భీముడు హిడింబుని, బకాసురుని, జరాసంధుని, కిమ్మీరుని వధించిన బలాడ్యుడు. అతనిని వధించగల యోధులు లేరు. శ్రీకృష్ణుడు, దుష్టద్యుమ్నుని బంధుత్వం పాండవులకు మరింత బలాన్నిచ్చింది. కనుక నీవు పాండవులతో స్నేహం చేయటం మంచిది " అన్నాడు. ఆ మాటలు విన్న దుర్యోధనుడు తన తొడలు చరిచి మహర్షిని అవమానించాడు. అందుకు మైత్రేయుడు ఆగ్రహించి " సుయోధనా ! యుద్ధభూమిలో భీముని గదాఘాతం నీ తొడలను విరవకలదు " అని మైత్రేయుడు అన్నాడు. ధృతరాష్ట్రుడు భయపడి మహర్షిని శాపవిమోచనం ఇవ్వమని వేడుకున్నాడు. మైత్రేయుడు "మహారాజా! నీ కొడుకు పశ్చాత్తాపం చెంది మంచి బుద్ది కలిగి ఉంటే ఈ శాపం వర్తించదు " అన్నాడు.
కిమ్మీర వధ
దుర్యోధనునికి శాపం ఇచ్చిన తరువాత ధృతరాష్ట్రుడు " మహాత్మా! కిమ్మీరుడనే రాక్షసుడు భీముని చేతిలో ఎలా చనిపోయాడో వివరిస్తారా? " అని అడిగాడు. మైత్రేయుడు " నా మాటను నీ కొడుకే వినలేదు. నేనెందుకు చెప్పాలి విదురుని అడిగి తెలుసుకో " అని చెప్పి వెళ్ళి పోయాడు. విదురుడు కిమ్మీరుని వృత్తాంతం ఇలా వివరించ సాగాడు. " పాండవులు ఒకరోజు అడవిలో విశ్రమించవలసి వచ్చింది. వికృతాకారుడైన రాక్షసుడు పాండవుల దారికి అడ్డంగా నిలిచాడు. ఆ రాక్షసుని చూసి ద్రౌపది భయంతో కళ్ళు మూసుకుంది. ఇంతలో ధౌమ్యుడు తన మంత్రశక్తితో ఆ రాక్షసుని మాయను భగ్నం చేసాడు. ఆ రాక్షసుని చూసి ధర్మరాజు " నీ వెవరు ఈ అడవిలో ఎందుకు ఉన్నావు " అని ఆడిగాడు. దానికి ఆ రాక్షసుడు " నేను బకుడు అనే రాక్షసుని తమ్ముడిని. నా పేరు కిమ్మీరుడు. మనుష్యులను చంపి తింటూ ఉంటాను నాకు భయపడి ఎవరూ ఈ అరణ్యానికి రారు. మీరు ఎవరు? ఈ అరణ్యానికి ఎందుకు వచ్చారు? " అని అడిగాడు. ధర్మరాజు " నా పేరు ధర్మరాజు వీరు నా సోదరులు. మేము వనవాసం చేస్తూ ఇక్కడకు వచ్చాము " అన్నాడు. ఇది విని ఆ కిమ్మీరుడు " నా అన్న బకుని చంపిన భీముడు వీడేనా. వీడిని చంపి నా ఆకలి తీర్చుకుంటాను. నేను వీడి కోసమే వెతుకుతున్నాను " అని వికటాట్టహాసం చేసాడు. ఇది విని అర్జునుడు గాండీవం ఎక్కు పెట్టాడు కానీ ఈలోగా భీముడు కిమ్మీరుని ఎదుర్కొన్నాడు. ఇద్దరూ ఘోరంగా యుద్ధం చేసారు. చెట్లతోనూ రాళ్ళతోనూ కొట్టుకున్నారు. చివరకు భీముడు కిమ్మీరుని అతని అన్న బకుని చంపినట్లు అతని దేహాన్ని విరగదీసి చంపాడు. ఈ విధంగా భీముడు కామ్యక వనంలో రాక్షస భయం లేకుండా చేసాడు " అని చెప్పాడు. ఇది విని ధృతరాష్ట్రుడు కలత చెందాడు.
కామ్యకవనానికి శ్రీకృష్ణుని విజయం
అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుని చూసి " కృష్ణా! నీవు పురాణ పురుషుడవు. నీవు గంధమాదన పర్వతం మీద పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసావు. పుష్కరంలో పదుకొండు వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశావు. సరస్వతీ తీరంలో పన్నెండు సంవత్సరాలు వ్రతం చేసావు. దితి కుమారులను దనువు కుమారులను సంహరించి ఇంద్ర పదవి సుస్థిరం చేసావు. నీవు అదితి కుమారుడివి. ఇంద్రుని తమ్ముడవు ఉపేంద్రుడివి. మొదట వామనుడిగా తరువాత త్రివిక్రమునిగా లోకాలను ఆక్రమించావు.లోక కంటకులైన శిశుపాల కంసులను వధించావు. నీవు అవతార మూర్తివి. అనృతం, మదము, కోపం, మత్సరం నీ దగ్గరకు రావు " అని స్తుతించాడు. అప్పడు శ్రీకృష్ణుడు అర్జునినితో " అర్జునా! నీవు నరుడవు. నేను నారాయణుడను. మనం ఒకరికి ఒకరం మిత్రులం " అన్నాడు. అప్పుడు ద్రౌపది కృష్ణుని చూసి " దేవా! నీవు యజ్ఞ పురుషుడివి. సర్వవ్యాపివి. సజ్జనులకు నీవే దిక్కు. నీకు తెలియనిది లేదు. నాకు జరిగిన పరాభవం చెప్తాను. నేను చక్రవర్తి పాండురాజు కోడలిని. పాండవుల భార్యను. మహావీరుడైన దుష్టద్యుమ్నుని సోదరిని. అట్టి నన్ను దుశ్శాశనుడు వెండ్రుకలు పట్టి ఈడ్పించాడు. నా వలువలు విప్పాడు. దారుణంగా నిండు సభలో అవమానించాడు. భీమార్జునులు నా మొర ఆలకించ లేదు. వీరి పరాక్రమమెందుకు? కర్ణుడు నన్ను చూసి నవ్వాడు. ఎందరూ ఉండి ఎవరూ లేనిదానిని అయ్యాను. ఆ నవ్వు నా మనస్సును కాలుస్తుంది. ఆ కౌరవులు భీమునకు విషం పెట్టారు, పాములతో కరిపించారు. లక్క ఇంట్లో పెట్టి కాల్చాలనుకున్నారు. ఇప్పుడు జూదమాడి మా రాజ్యం లాక్కున్నారు. పాండవులు తమ శౌర్యం మరచి ఉన్నారు. కాని నేను మరువలేకున్నాను " అన్నది. కృష్ణుడు " అమ్మా! అర్జునిని శరాఘాతాలకు కౌరవులు చచ్చుట తధ్యం ఊరడిల్లుము " అన్నాడు. శ్రీకృష్ణుడు " ధర్మరాజా ! జరిగినదంతా యుయుధానుడు చెప్పగా విని దుఃఖించాను. ఆసమయంలో నేను మీదగ్గర లేను. ఉంటే ఇంత అనర్ధం జరిగేది కాదు. నేను ఆ సమయంలో సాల్వుడితో యుద్ధం చేస్తున్నాను " అన్నాడు. ధర్మరాజు శ్రీకృష్ణునితో " కృష్ణా ! ఆ వృత్తాంతం వివరించు " అన్నాడు.
సాల్వునితో శ్రీకృష్ణుని యుద్ధం
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పసాగాడు " రాజసూయయాగం సమయంలో శిశుపాలుడు నా చేతిలో మరణించిన విషయం తెలుసు కదా. శిశుపాలుని తమ్ముడు సాళ్వుడు. అన్నను చంపిన దానికి పగ తీర్చుకోవడానికి ద్వారక మీదకు యుద్ధానికి వచ్చాడు. అప్పుడు నేను మీ వద్ద ఉన్నాను. ద్వారకాపురిని ముట్టడించి నగరం వెలుపలి వనాలను నాశనం చేసాడు. ఆ సమయంలో ద్వారకలో ఉన్న సాంబుడు, ప్రద్యుమ్నుడు సాళ్వునితో ఘోరంగా యుద్ధం చేసారు. ప్రద్యుమ్నుడు సాళ్వునిపై బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. సాళ్వుడు మూర్ఛపోయాడు. ప్రద్యుమ్నుడు సాళ్వుని చంపబోగా నారదుడు అడ్డుపడి " కుమారా ! ఇతనిని నువ్వు చంపరాదు. ఇతడు నారాయణుని చేతిలో హతుడు కావలసి ఉంది " అన్నాడు. కనుక ప్రద్యుమ్నుడు ఊరుకున్నాడు. సాళ్వుడు తిరిగి వెళ్ళాడు. నేను ద్వారకకు వెళ్ళగానే సాళ్వుడు ధ్వంశం చేసిన వనాలను చూసాక నాకు కోపం వచ్చింది సాళ్వుని మీదకు యుద్ధానికి వెళ్ళాను. సాళ్వునికి నాకు ఘోర యుద్ధం జరిగినది. సాళ్వుడు నాతో గెలవలేక మాయా యుద్ధం మొదలు పెట్టాడు. నేను వాడి మాయలు వమ్ము చేసాను. ఇంతలో ద్వారక నుండి వసుదేవుడు సాళ్వుని చేతిలో చిక్కాడని నేను వెళ్ళి రక్షించాలని వార్త వచ్చింది." ద్వారకలో బలరాముడు ఉండగా వసుదేవుడు సాళ్వునికి ఎలా చిక్కాడు? " అనుకున్నాను. ఇంతలో సౌంభకమను సాళ్వుని రథం నుండి వసుదేవుడు దిగటం చూసి నా చేతిలో ధనస్సు జారి కింద పడింది. నాకు కొంత సేపు స్పృహ తప్పింది. తెలివి వచ్చి చూసేసరికి సౌంభకంలో వసుదేవుడు లేక పోవడం చూసి అది రాక్షస మాయ అని గ్రహించాను. మరల నాకు సాళ్వునికి మధ్య ఘోరయుద్ధం జరిగింది. చివరికి సాళ్వునిపై చక్రాయుధాన్ని ప్రయోగించి అతడిని వధించాను " అని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పాడు.
ద్వైత వనం
తరువాత శ్రీకృష్ణుడు తన చెల్లెలు సుభద్రను తీసుకుని ద్వారకకు వెళ్ళాడు. దుష్టద్యుమ్నుడు ఉపపాండవులను తీసుకుని పాంచాలదేశం వెళ్ళాడు. బ్రాహ్మణులు తమ ముఖ్య సేవకుడైన ఇంద్రసేనుని, ధౌమ్యుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులని తీసుకుని ద్వైతవనానికి వెళ్ళారు. ధర్మరాజు " ఈ అడవిలో కౄరమృగాలు ఉన్నాయి.రాక్షసులు ఉన్నారు. మనం జాగ్రత్తగా ఉండాలి " అని మిగిలిన వారితో అన్నాడు. వారు అక్కడ కుటీరాలు నిర్మించుకుని సంతోషంగా కాలం గడుపుతున్నారు. ఒకరోజు మార్కండేయ మహర్షి వచ్చాడు. ధర్మరాజు ఆ మహర్షిని తగురీతి సత్కరించాడు. " ధర్మరాజా ! నాడు తండ్రి ఆజ్ఞమేరకు అడవులకు వెళ్ళిన రాముడిని, సీతను, లక్ష్మణుని చూసాను తరువాత మిమ్మల్ని చూస్తున్నాను. పూర్వపు రాజులైన సగరుడు, నలుడు, భరతుడు, యయాతి, వైన్యుడు, నభాగుడు మొదలైన వారు సత్య ధర్మాలు పాటించు ఉత్తమ లోకాలు పొందారు. మీకు శుభం కలుగుతుంది " అని చెప్పి ఆశీర్వదించి వెళ్ళాడు.
భీముని ఆవేదన
ద్రౌపది మాటలకు భీమసేనుడు వంతపాడాడు. " అన్నయ్యా! రాజ్యం మన తండ్రి తాతలది దానిని నీవు అన్యుల పరం చేసి ఇక్కడ ధర్మవచనాలు పలుకుతున్నావు. చెడ్డ వారిని ధర్మబుద్ధితో జయించగలమా? అది సాధ్యమా ? పరాక్రమంతో శత్రువులను జయించాలి కాని ధర్మం ధర్మం అంటూ పలవరించడం తగదు. పరాక్రమం లేని వాడు కృంగి పోవాలి కాని నీ వంటి వారు కాదు. ఆ నాడే శత్రువులను చంపి ఉంటే మనకు ఈ వనవాసం ప్రాప్తించేది కాదు. ఒప్పందాన్ని మీరు అతిక్రమించలేక పోవడం కౌరవులకు చులకన అయింది అది మన పిరికితనం అనుకుంటున్నారు. నీవు అనుసరిస్తున్న ధర్మం మనకు, మన బంధు వర్గాలకు బాధ కలిగిస్తుంది. శత్రువులను జయించడం, ప్రజల భయాన్ని పోగొట్టడం, దానధర్మాలు చేయడం, యజ్ఞయాదులు చేస్తూ బ్రాహ్మణులను పూజించడం క్షత్రియ ధర్మం. కేవలం ధర్మాచరణతో శత్రువులను జయించ లేము. మోసాన్ని మోసంతో జయించాలి. ఒప్పందాన్ని పక్కన పెట్టి వాళ్ళను జయిద్దాం. రాజులంతా మనకు సాయం చేస్తారు. కౌరవ రాజ్యంలోని ప్రజలు నీ పాలన కోరుకుంటున్నారు " అని భీముడన్నాడు. ధర్మరాజు " భీమా ! నీ మాటలు ధర్మ సమ్మతమే కానీ నేను సభలో పన్నెండేళ్ళు అరణ్యవాసం ఒక ఏడు అజ్ఞాతవాసం చేస్తానని చెప్పాను. క్షణిక సుఖాలకు ఆశించి సత్యాన్ని ధర్మాన్ని విడువను. మనకు మేలు జరిగే వరకూ వేచి ఉంటాను " అన్నాడు. భీముడు " అన్నయ్యా ! మృత్యువు ఎప్పుడూ మన వెంట పొంచి ఉంటుంది. ఈ జీవితాలు ఆశాశ్వతం కనుక శాశ్వతం అనుకుని వేచి ఉండుట తగునా ? మరణించే ముందు పగ తీర్చుకోవాలి కదా? " అన్నాడు." శత్రువులపై ప్రతీకారం చేయాలని నా హృదయం తపిస్తుంది. నా తమ్ముల యొక్క ద్రౌపది యొక్క దుఃఖం తీర్చడం కుండా ధర్మం, దయా అంటూ కూర్చోవడం తగునా? నీవనుసరించే మార్గం బ్రాహ్మణులకు తగును కానీ క్షత్రియులకు కాదు. క్షాత్ర ధర్మం ప్రకారం యుద్ధం చేస్తాము. అడవిలో పన్నెండేళ్ళు గడప వచ్చు. కానీ జనపదాలలో పన్నెండు నెలలు గడపడం అసాధ్యం. జగత్ప్రసిద్ధులమైన మనం దాగుట అసాధ్యం కనుక తిరిగి అరణ్యవాసం అజ్ఞాత వాసం ఇలా ఎన్నాళ్ళు. కనుక ఇప్పటి మన పదమూడు నెలల వనవాసం పదమూడేళ్ళుగా భావించడంలో తప్పేమి లేదు " అని భీముడన్నాడు. ధర్మరాజు భీమునితో " భీమా ! నీకు పాండిత్యం, పరాక్రమం, దర్పం ఉన్నాయి. కనుక నేను చెప్పేది ఆలోచించు. కౌరవులతో యుద్ధం సామాన్యమైనది కాదు. కనుక బాగా ఆలోచించి నిర్ణయం తీసుకోవాలి దూకుడు తగదు. అప్పుడే మనకు దైవం అనుకూలిస్తాడు. దృతరాష్ట్రుని కుమారులు మహావీరులు పైగా దుర్మార్గులు. వారికి కర్ణుడు, భూరిశ్రవుడు, శల్యుల అండ ఉంది. రాజసూయయాంలో మనచేత ఓడింపబడిన రాజులంతా కౌరవ పక్షాన చేరారు. కర్ణుడు మహావీరుడు, కవచకుండల ధారి. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుల వంటి మహా యోధులకు మనపట్ల విరోధం లేకున్న ధర్మాన్ని అనుసరించి దుర్యోధనుని పక్షాన యుద్ధం చేస్తారు. వారిని ముందుగా జయించి కాని దుర్యోధనుని జయించ లేము . కనుక యుద్ధానికి ఇది తగిన సమయం కాదు " అని చెబుతుండగా వ్యాసుడు అక్కడకు వచ్చాడు.
అర్జునుడు దివ్యాస్త్రాలను సంపాదించుట
ధర్మరాజు వ్యాసుని సాదరంగా ఆహ్వానించి అర్చించాడు." ధర్మరాజా! నీ మనస్సులో ఉన్న చింతను గుర్తించి ఇక్కడకు వచ్చాను. నేను నీకు ప్రతిస్మృతి అనే విద్యను నేర్పిస్తాను. దానిని నీవు అర్జునునకు ఉపదేశించు. దాని ప్రభావంతో అర్జునుడు అధికంగా తపస్సు చేసి దేవతలను మెప్పించి దివ్యాస్త్రాలను సంపాదిస్తాడు. మీరు ఈ అడవిని విడిచి వేరే అడవికి వెళ్ళండి " అని చెప్పాడు. వ్యాసుని ఆజ్ఞ ప్రకారం పాండవులు కామ్యక వనానికి వెళ్ళారు. ధర్మరాజు ఒకరోజు అర్జునినితో " అర్జునా ! భీష్ముడు, ద్రోణుడు దివ్యాస్త్ర సంపన్నులు. వారిని గెలవాలంటే మనకూ దివ్యాస్త్ర సంపద కావాలి. వ్యాసుడు అందుకు మార్గం చెప్పి మంత్రోపదేశం చేసాడు. నేను నీకు ఆ మంత్రం ఉపదేశిస్తాను. నీవు తపస్సు చేసి దివ్యాస్త్రాలు సంపాదించు. వృత్తాసురుడికి భయపడి దేవతలంతా తమతమ అస్త్రాలను ఇంద్రునికి ఇచ్చారు. అవి నీకు లభిస్తాయి. పరమ శివుని ఆరాధించి పాశుపతాస్త్రం సంపాదించమని వ్యాసుడు ఆదేశించాడు " అని చెప్పి అర్జునునకు వ్యాసుడు ఉపదేశించిన ప్రతిస్మృతి అవే విద్యను ఉపదేశం చేసాడు. అన్న అనుమతి తీసుకుని అర్జునుడు తపస్సు చేయడానికి గంధ మాదన పర్వతం చేరుకున్నాడు. అక్కడ ఒక ముసలి బ్రాహ్మణుడు అర్జునిని చూసి " వీరుడా నీవు ఎవరు? ఇక్కడ ఎందుకు ఉన్నావు? ఇక్కడ శాంతస్వభావులైన బ్రాహ్మణులు తపమాచరించే ప్రదేశం. ఆయుధదారివైన నీకు ఇక్కడ ఏమి పని ? నీ ఆయుధములు విడిచి పెట్టు " అన్నాడు. ఆ మాటలకు చలించకుండా స్థిరంగా ఉన్న అర్జునిని సాహసానికి మెచ్చి బ్రాహ్మణుని రూపంలో ఉన్న ఇంద్రుడు అర్జునుడికి ప్రత్యక్షమైయ్యాడు. " అర్జునా నీ ధైర్యానికి మెచ్చాను. నీకేమి కావాలో కోరుకో " అని అన్నాడు. అర్జునుడు " నాకు దివ్యాస్త్రాలు కావాలి " అన్నాడు. ఇంద్రుడు " ఎలాగూ అవి లభిస్తాయి. అమరత్వం కావాలా? " అని అడిగాడు. అర్జునుడు " ముందు నాకు దివ్యాస్త్ర సంపద కావాలి. అవి నాకు ప్రసాదించండి " అన్నాడు. ఇంద్రుడు " అలా అయితే ముందు నీవు పరమేశ్వరుని గురించి తపస్సు చెయ్యి " అన్నాడు.
అర్జునుడు శివుడి కొరకు తపమాచరించుట
వెంటనే అర్జునుడు ఇంద్రకిలాద్రికి వెళ్ళి అక్కడ శివుని గురించి ఘోర తపస్సు మొదలు ఆరంభించాడు. పరమ శివుడు అర్జునుడుని పరీక్షించదలిచాడు. ఒక కిరాతుడి వేషంలో అర్జుని దగ్గరకు వచ్చాడు. అక్కడ మూకాసురుడు అనే రాక్షసుడు అర్జునుడిని చంపడానికి పంది రూపంలో వచ్చాడు. అర్జునుడు ఆ పందిని బాణంతో కొట్టాడు. అదే సమయంలో కిరాతుని వేషంలో ఉన్న శివుడు కూడా పందిని కొట్టాడు. రెందు బాణాలు తగలగానే ఆపంది ప్రాణాలు వదిలింది. అర్జునుడు కిరాతునితో " నేను కొట్టిన జంతువును నువ్వు ఎందుకు కొట్టావు? వేటలో అలా కొట్టకూడదన్న ధర్మం నీకు తెలియదా " అన్నాడు. ముందు నేను కొట్టిన బాణంతో ఆ పంది చనిపోయింది. నువ్వు కొట్టినట్లు చెప్పుకోవడానికి సిగ్గు లేదా ? చేవ ఉంటే నాతో యుద్ధానికి రా " అన్నాడు శివుడు. అర్జునుడు శివుని మీద బాణవర్షం కురిపించాడు. కానీ శివుడు చలించ లేదు. అర్జునునకు ఆశ్చర్యం వేసింది " ఇతను సామాన్యుడు కాదు దేవేంద్రుడైనా పరమ శివుడైనా అయి ఉండాలి " అనుకున్నాడు. కాని ఈ ఎరుక నాపై వేసిన బాణాలు నన్ను బాధిస్తున్నాయి. ఇవి దివ్యాస్త్రాల వలె ఉన్నాయి " అని మనసులో అనుకున్నాడు. అర్జునుడు వేసే బాణముల నన్నీ శివుడు పర్వతం శిలావర్షాన్ని స్వీకరించి నట్లు స్వీకరించాడు. అక్షయ తూనిరాలలోని బాణాలు అన్ని అయిపోయాయి.గాండీవం తీసుకుని కొట్టగా అతని చేతిలోని గాండీవం అదృశ్యం అయింది.ఖడ్గం తీసుకొని శివుని శిరస్సుపై బలమంతా ప్రయోగించి కొట్టగా ఖడ్గం ముక్కలై పోయింది. చెట్లతోనూ శిలలతోను యుద్ధం చేశాడు. అన్నిటిని శివుడు తనలోనికి తీసుకున్నాడు. ఇక పిడికిళ్ళతో శంకరుడిని కొట్ట నారంభించాడు. కిరతార్జును లిరువురు భయంకరంగా ద్వంద యుద్ధం చేయసాగారు. కొంతసేపటికి అర్జునుడు శివుని దెబ్బలకు తాళలేని అర్జునుడు మూర్చబోయాడు.కాసేపటికి తేరుకుని రక్తసిక్తమైన తన శరీరమును చూసుకొని మట్టితో శివలింగమును చేసి పుష్పములు, మాలలతో పూజించాడు. అప్పుడు పార్ధివ లింగంపై తను పూజించిన మాల కిరాతుని శిరస్సుపై కనిపించింది. ఆశ్చర్యపోయిన అర్జునుడు కిరాతకుడే శివుడని గ్రహించి కైమోడ్చి శివునకు నమస్కరిస్తూ అనేక విధాల స్తుతించాడు. " పరమశివా! నిన్ను సామాన్యుడిగా ఎంచి నీతో యుద్ధం చేసాను. నా తప్పు మన్నించు " అన్నాడు. అంత నిజ రూపంలో ప్రత్యక్షమైన శివుడు " అర్జునా! నిన్ను క్షమించాను. నీవు సామాన్యుడివి కాదు. పూర్వజన్మలో నువ్వు నరుడు అనే దేవఋషివి . ఇదిగో నీ గాండీవం .ఇంకా ఏదైనా వరం కోరుకో " అన్నాడు. అర్జునుడు " త్రయంబకా! నాకు పాశుపతం అనే అస్త్రం ప్రసాదించు. ఈ లోకంలో బ్రహ్మశిరం, పాశుపతం మహాస్త్రాలు. శత్రు సంహారానికి అవి అవసరం కనుక నాకు వాటిని ప్రసాదించు " అన్నాడు. ఈశ్వరుడు సంతోషించి అర్జునుడికి పాశుపతాన్ని మంత్ర, ధ్యాన, జప, హోమ పూర్వకంగా పాశుపతాస్త్రం, సంధానం, మోక్షణము, సంహారం సహితంగా అర్జునుడికి ఉపదేశించాడు.శివుడు అర్జునుడితో " అర్జునా! ఈ పాశుపతాన్ని అల్పులపై ప్రయోగిస్తే జగత్తును నాశనం చేస్తుంది. ఈ దివ్యాస్త్ర ప్రభావంతో నీవు అఖిల లోకాలను జయిస్తావు " అని చెప్పి అంతర్ధానం అయ్యాడు. పరమశివుని చూసినందుకు అర్జునుడు సంతోషించాడు. పరమశివుని స్పర్శతో అర్జునిని శరీరం దివ్యకాంతితో ప్రకాశిస్తోంది. ఈ విషయం తెలుసుకుని ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు, అశ్వినీ దేవతలతో కలసి అర్జునిని వద్దకు వచ్చాడు. " అర్జునా నీ పరాక్రమానికి మెచ్చి నీకు వరాలివ్వడానికి వచ్చాము " అన్నాడు ఇంద్రుడు. యముడు తన దండాన్ని అర్జునుడికి ఇచ్చాడు. వరుణుడు వరుణపాశాలను, కుబేరుడు కౌబేరాస్త్రాన్ని దానం చేసారు. అర్జునుడు వారిని దర్శించినందుకు, వారిచ్చిన అస్త్రాలకు పరమానందం చెందాడు. దేవేంద్రుడు అర్జునుడికి రథం పంపి ఇంద్రలోకానికి ఆహ్వానించాడు.
ఇంద్రలోకంలో అర్జునుడు
దానిపై అర్జునుడు ఇంద్రలోకం వెళ్ళాడు. ఇంద్రలోకంలో సూర్య చంద్రులు లేకనే స్వయంప్రకాశంతో వెలిగి పోతున్న అమరావతి నగరాన్ని చూసాడు అర్జునుడు. పురద్వారం వద్ద ఐరావతం అర్జునుడికి స్వాగతం చెప్పింది. అర్జునుడు దేవేంద్రునికి నమస్కరించాడు. అర్జునుడికి ఆనందం కలిగించడానికి దేవేంద్రుడు ఊర్వశిని నియమించాడు. ఊర్వశి అర్జునుడి ముందు నాట్యం చేసింది. అర్జునుడు ఆమెకు నమస్కరించి " అమ్మా! నా మీద పుత్ర ప్రేమతో నన్ను ఆశీర్వదించడానికి వచ్చావా? " అంటూ మాతృభావంతో ఊర్వశికి నమస్కరించాడు. " అర్జునా ! నేను నీ పొందు కోసం వచ్చాను. ఇది దేవలోకం నేను దేవ వేశ్యని. మాకు వావివరసలు ఉండవు. నీకు నేను ఏవిధంగా తల్లిని అయ్యాను " అన్నది. " మా వంశకర్త పురూరవుని భార్యవు నీవు. నా తండ్రి అయిన ఇంద్రునికి పరిచర్యలు చేస్తుంటావు కనుక నీవు నాకు మాతృ సమానురాలివి. స్వేచ్ఛా శృంగారం దోషం, పాపం " అన్నాడు. ఊర్వశి కోపించి " కోరి వచ్చిన నా కోరిక తీర్చనందుకు భూలోకంలో నపుంసకుడివై ఆడవాళ్ళ మధ్య సంచరించు " అని శపించి వెళ్ళి పోయింది. ఇది తెలిసిన ఇంద్రుడు అర్జునుడుతో " అర్జునా! నీ వంటి ధైర్యవంతుని నేను ఇదివరకు చూడలేదు. నీవు ధర్మబుద్ధివి, జితేంద్రుడివి. బాధపడకు ఊర్వశి శాపం అనుభవించక తప్పదు. కాని అది నీ అజ్ఞాతవాస సమయంలో ఉపయోగపడుతుంది. ఎవ్వరికీ తెలియకుండా నపుంసక రూపంలో ఉంవడచ్చు. నీ అజ్ఞాతవాసం ముగియగానే నీ శాపం తొలగి పోతుంది " అని ఊరడించాడు. తరువాత అర్జునుడికి ఇంద్రుడు ఎన్నో దివ్యాస్త్రాలను ఇచ్చాడు. అర్జునుడు ఇంద్రలోకంలో ఉన్న సమయంలో భూలోకంలో ఐదు సంవత్సరాలు గడిచాయి. ఒకనాడు రోమశుడు అనే మహర్షి దేవేంద్రుని వద్దకు వచ్చి ఇంద్రుని అర్ధ సింహాసానంపై కూర్చున్న అర్జునుని చూసి " ఎవరీతుడు ? " అని ఇంద్రుని అడిగాడు. దానికి దేవేంద్రుడు " మహర్షీ ! ఇతడు పూర్వజన్మలో నరుడు అనే మహర్షి. ఇప్పుడు నా అంశతో కుంతీ గర్భాన జన్మించాడు. పరమేశ్వరుడు ఇతనిని అనుగ్రహించి పాశుపతాన్ని ఇచ్చాడు. నేను కూడా ఇతనికి దివ్యాస్త్రాలెన్నో ఇచ్చాను. ఇతను నివాత కవచులను రాక్షసులను సంహరించగలడు. కాని తమరు భూలోకమునకు పోయి అర్జునుడు నా వద్ద ఉన్నాడు అని ధర్మరాజుకు చెప్పండి. ధర్మజుని తీర్ధయాత్రలు చేయమని నా తరఫున చెప్పండి. తీర్ధయాత్రల వలన అతడు పాప రహితుడు కాగలడు " అని రోమశునితో చెప్పాడు.
ధృతరాష్ట్రుని చింత
భూలోకంలో ధృతరాష్ట్రునికి అర్జునుడు దివ్యాస్త్రాలను సంపాదించిన విషయం వ్యాసుని వలన తెలిసి కలత చెందాడు. సంజయుని పిలిచి " సంజయా! అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుని సాయంతో ఖాండవ వనాన్ని దహించాడు. నాలుగు దిక్కులు జయించి ధర్మరాజుతో రాజసూయం చేయించాడు. పరమశివుని మెప్పించి పాశుపతం పొందాడు. అలాంటి అర్జునుడు ఉండగా పాండవులను జయించడం ఎలా? వారు ధర్మవర్తనులు వారిని విజయలక్ష్మి వరిస్తుంది. పరుషంగా మాట్లాడి కర్ణుడు చేసిందేముంది. ద్రౌపదిని జుట్టు పట్టుకుని సభకు లాక్కురావడమే ఇంతటి వైరానికి దారి తీసింది. ఇప్పటికీ మందభాగ్యుడైన నాపుత్రుడు దుర్యోధనుడు ఊరుకోవడం లేదు. అర్జునుడి పరాక్రమం చాలా ఆశ్చర్యంగా వుంది. అతడు మహాదేవుడితోనే బహుయుద్ధంకూడా చేసాడని విన్నాను " అన్నాడు. సంజయుడు " సుయోధనుడు నిండు సభలో ద్రౌపదిని అవమానించే సమయంలో వారిని వారించకుండా ఇప్పుడు వగచి లాభం ఏమి? పాండవులు ఇప్పుడు కామ్యకవనంలో ఉన్నారు. శ్రీకృష్ణుడు అనేక మంది రాజులను వెంట పెట్టుకుని కామ్యక వనానికి వెళ్ళి పాండవులను పరామర్శించాడు. సుయోధనుని జయించి ధర్మరాజుకు పట్టాభి షేకం చేస్తానని అన్నాడట. అంత ధర్మరాజు "పదమూడు సంవత్సరములు గడచిన తర్వాత వారిని వారి బంధువులతోకూడా సంహరించు. నేను రాజులందరిలో చేసిన వనవాస ప్రతిజ్ఞను భంగం చేయకు" మని ప్రార్ధించగా ద్దృష్టద్యుమ్నాదులు కృష్ణుడిని సముదాయిన్చారట. మిగిలినవారు వారించి అర్జునునికి సారథ్యం వహించమని అన్నారట. శ్రీకృష్ణుని సాయంతో అరణ్య అజ్ఞాత వాసాలు పూర్తి అయ్యాక నీ కొడుకుతో యుద్ధం చేస్తారు. నీ కొడుకులు అర్జునిని దివ్యాస్త్రాలకు, భీముని గదాఘాతాలకు తట్టుకోగలరా? " అన్నాడు సంజయుడు. ధృతరాష్ట్రుడు " నేనేం చేసేది సంజయా ! నేను ముసలి వాడిని. నాకొడుకు నా మాట వినడు. వాడు ఒక దుర్బుద్ధి. వాడికి భీష్మ, ద్రోణుల మాటలు నచ్చవు. ఆ కర్ణుని, శకుని మాటలు నచ్చుతాయి. నేనేం చేయుదును " అని పరితపించాడు. ధర్మరాజు కామ్యకవనంలో అర్జునుని కోసం ఎదురు చూస్తున్నాడు. భీముడు " అన్నయ్యా! నువ్వే కదా అర్జునిని తపస్సుకు పంపింది. మన బతుకులన్నీ అర్జునుని మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. మీరు వెంటనే శ్రీకృష్ణుని పంపి అర్జునుని వెంటనే తీసుకు రమ్మని చెప్పండి. నేను అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుని సాయంతో దుర్యోధనాదులను జయించి నిన్ను కౌరవ సామ్రాజ్యానికి పట్టాభిషిక్తుని చేస్తాము. రణరంగంలో నన్ను, అర్జునిని ఎదిరించే వారు లేరు" అన్నాడు. అందుకు ధర్మరాజు " భీమసేనా! ఆ విషయం నాకు తెలియును. కాని యుద్ధానికి ఇది సమయం కాదు. పదమూడు సంవత్సరాల తరువాత నీవు, అర్జునుడు శత్రువులను జయించండి. విజయులు కండి. నిండు సభలో కౌరవులతో చేసిన ఒప్పందానికి నేను విరుద్ధంగా ప్రవర్తించను " అన్నాడు ధర్మరాజు.
5జి
5జి (ఆంగ్లం: 5G) అనేది టెలికమ్యూనికేషన్స్‌లో బ్రాడ్‌బ్యాండ్ సెల్యులార్ నెట్‌వర్క్‌ల కోసం ఐదవ తరం సాంకేతిక ప్రమాణం. నిజానికి చాలామటుకు సెల్యులార్ ఫోన్ కంపెనీలు 2019నుంచే ఈ సాంకేతికతను ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమలు చేస్తున్నాయి. అయితే ప్రస్తుతం ఢిల్లీ లో జరిగిన ఇండియా మొబైల్ కాంగ్రెస్ సదస్సులో ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోడీ 2022 అక్టోబరు 1న 5జి సేవలను లాంఛనంగా ప్రారంభించారు.
ప్రస్తుతం సెల్‌ఫోన్‌లకు కనెక్టివిటీని అందించేవి 4జి నెట్‌వర్క్‌లు కాగా జిఎస్ఎమ్ అసోసియేషన్, స్టాటిస్టా ప్రకారం 5జి నెట్‌వర్క్‌లు 1.7 బిలియన్ల కంటే ఎక్కువ మంది సబ్‌స్క్రైబర్‌లను కలిగి ఉంటాయి. 2025 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొబైల్ టెక్నాలజీ మార్కెట్‌లో 25% వాటాను కలిగి ఉంటాయని కూడా అంచనా వేసాయి.
బయలు వీరభద్ర స్వామి ఆలయం
శ్రీశైలం సందర్శించే యాత్రికులలో అతి తక్కువమంది దర్శించుకునే ఆలయం
బయలు వీరభద్ర స్వామి ఆలయం
బయలు వీరభద్ర స్వామి వారి ఆలయం ప్రధానమైన ఆలయంనకు ఆగ్నేయ దిశలో, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పర్యాటకం వారి హోటల్ హరితకు ఎదురు రోడ్డులో, పోలీస్ స్టేషనుకు ఎడమ భాగంలో ఉంది.
ఈ ఆలయమునకు చిన్న ప్రాకారమే తప్ప విమాన గోపురం, గర్భాలయం మరియు శిఖరం ఉండవు. దీనికి కారణమైన కథ ఒకటి ప్రాచుర్యంలో ఉంది. అదమేమిటంటే, శ్రీశైల దేవాలయ నిర్మాణాలు జరుగుతున్న రోజులలో ఈ స్వామి వారికి కూడా ఆలయం నిర్మించారట. కానీ మరుసటి రోజుకు గర్భాలయ గోడలు మరియు పై కప్పు పడిపోయి ఉన్నాయట. దానికి గల కారణం స్వామివారి విగ్రహం యొక్క ఎత్తు పెరగడమే.
మరుసటి రోజు మారిన కొలతలతో మరలా గర్భాలయం మరియు శిఖరం నిర్మింపగా మరలా మరుసటి రోజుకు అవి పడిపోయి ఉన్నాయట. తిరిగి నిర్మించాలని ప్రయత్నిస్తున్న రోజులలో శ్రీ వీరభద్ర స్వామి వారు ఒక భక్తునికి కలలో దర్శనమిచ్చి తనకు గోపుర నిర్మాణం చేయవద్దని ఆదేశించారట.
దానితో గర్భాలయ నిర్మాణం మరియు శిఖర నిర్మాణాలు నిలిచిపోయాయి. శ్రీ వీరభద్ర స్వామివారిని ( విగ్రహమును ) దర్శించుకున్నప్పుడు స్వామి విగ్రహాపు ఎత్తును గమనిస్తే ఈ విషయం అర్ధం అవుతుంది.
ప్రస్తుతం ఈ ఆలయం వద్ద వాహన పూజలు జరుగుతున్నాయి.
భారతదేశంలో కాఫీ ఉత్పత్తి
భారతదేశంలోని మూడు ప్రాంతాలలో కాఫీని పండిస్తున్నారు, కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు సాంప్రదాయ కాఫీ పండించే ప్రాంతంగా ఏర్పడతాయి, తరువాత కొత్త ప్రాంతాలు ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిషా లోని సాంప్రదాయేతర ప్రాంతాలలో అభివృద్ధి చెందాయి. దేశంలోని తూర్పు తీరంలో మూడవ వంతు అసోం, మణిపూర్, మేఘాలయ, మిజోరాం, త్రిపుర, నాగాలాండ్, ఈశాన్య భారతదేశంలోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్.
చరిత్ర
కాఫీ పెంపకానికి సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది, ఇది మొదట ఇథియోపియాకు, తరువాత అరేబియా (యెమెన్) కు ఆపాదించబడింది. పారిస్‌లోని బిబ్లియోథెక్ నేషనల్ ప్రకారం పురాతన చరిత్ర సా.శ.875 లో కనుగొనబడింది,, ఇథియోపియా (అబిస్నియా) కు అసలు మూలం 15 వ శతాబ్దంలో అరేబియాకు తీసుకురాబడింది.
భారతీయ సందర్భంలో, కాఫీ పెంపకం భారతీయ ముస్లిం సాధువు బాబా బుడాన్ తో ప్రారంభమైంది, అతను మక్కా తీర్థయాత్ర నుండి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు, ఏడు కాఫీ గింజలను (తన గడ్డం దాచిపెట్టి) యెమెన్ నుండి భారతదేశంలోని మైసూరు వరకు అక్రమంగా రవాణా చేశాడు. అతను చిక్కమగళూరు జిల్లాలోని చంద్ర ద్రోణ గిరి (1,829 మీటర్లు (6,001 అడుగులు) ) (‘గిరి’ అంటే “కొండ”) పై నాటాడు. గ్రీన్ కాఫీ విత్తనాన్ని అరేబియా నుండి బయటకు తీయడం చట్టవిరుద్ధమైన చర్యగా పరిగణించబడింది. ఇస్లాం మతం లో ఏడవ సంఖ్య పవిత్రమైన సంఖ్య కాబట్టి, ఏడు కాఫీ గింజలను మోసే సాధువు యొక్క చర్య మతపరమైన చర్యగా పరిగణించబడింది. ఇది భారతదేశంలో కాఫీ పరిశ్రమకు నాంది, ముఖ్యంగా, అప్పటి కర్ణాటక రాష్ట్రంలో భాగమైన అప్పటి మైసూర్ రాష్ట్రంలో. అంకురోత్పత్తిని నివారించడానికి కాల్చిన లేదా ఉడకబెట్టిన రూపంలో కాకుండా వేరే ఏ రూపంలోనైనా కాఫీ గింజలను ఎగుమతి చేయడానికి అనుమతించకుండా అరబ్బులు ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి చేయడంపై కఠినమైన నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారనే విషయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇది బాబా బుడాన్ యొక్క గణనీయమైన ధైర్య సాధన.
క్రమబద్ధమైన సాగు త్వరలో బాబా బుడాన్ యొక్క మొదటి విత్తనాలను నాటడం తరువాత, 1670 లో, ఎక్కువగా ప్రైవేట్ స్థానిక భారతీయ యజమానులు, మొదటి తోటను 1840 లో బాబా బుడాన్ గిరి, కర్ణాటకలోని దాని చుట్టుపక్కల కొండల చుట్టూ స్థాపించారు. ఇది తమిళనాడులోని వైనాడ్ (ఇప్పుడు కేరళలో భాగం), షెవరోయ్స్, నీలగిరి ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది. 19 వ శతాబ్దం మధ్యలో బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం ఉనికి భారతదేశంలో బలమైన మూలాలను తీసుకోవడంతో, కాఫీ తోటలు ఎగుమతి కోసం అభివృద్ధి చెందాయి. కాఫీ సంస్కృతి దక్షిణ భారతదేశానికి వేగంగా వ్యాపించింది.
1942 లో, కాఫీ ఎగుమతిని నియంత్రించాలని, 1942 నాటి కాఫీ VII చట్టాన్ని ఆమోదించడం ద్వారా చిన్న, ఉపాంత రైతులను రక్షించాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది, దీని కింద కాఫీ బోర్డు అఫ్ ఇండియా స్థాపించబడింది, దీనిని వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది. భారతదేశంలో కాఫీ ఎగుమతులపై ప్రభుత్వం నాటకీయంగా పెంచింది, దాని సాగుదారుల కాఫీలను పూల్ చేసింది. అలా చేయడం ద్వారా, వారు అధిక నాణ్యత గల కాఫీని ఉత్పత్తి చేయడానికి రైతులకు ప్రోత్సాహకాలను తగ్గించారు, కాబట్టి నాణ్యత స్థిరంగా మారింది.
గత 50 సంవత్సరాల్లో, భారతదేశంలో కాఫీ ఉత్పత్తి 15 శాతానికి పైగా పెరిగింది. 1991 నుండి, భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ జరిగింది. కాఫీ పరిశ్రమ దీనిని పూర్తిగా ఉపయోగించుకుంది. ఉత్పత్తి యొక్క తక్కువ శ్రమ ఖర్చులు. 1993 లో, ఒక స్మారక అంతర్గత అమ్మకాల కోటా (ISQ) కాఫీ రైతులను తమ ఉత్పత్తిలో 30% భారతదేశంలో విక్రయించడానికి అర్హత ఇవ్వడం ద్వారా కాఫీ పరిశ్రమను సరళీకృతం చేయడానికి మొదటి అడుగు వేసింది. 1994 లో ఫ్రీ సేల్ కోటా (ఎఫ్‌ఎస్‌క్యూ) పెద్ద, చిన్న తరహా సాగుదారులు తమ కాఫీని దేశీయంగా లేదా అంతర్జాతీయంగా 70%, 100% మధ్య విక్రయించడానికి అనుమతించినప్పుడు ఇది మరింత సవరించబడింది. 1996 సెప్టెంబరులో తుది సవరణలో దేశంలోని సాగుదారులందరికీ కాఫీ సరళీకరణ, వారు కోరుకున్న చోట వారి ఉత్పత్తులను విక్రయించే స్వేచ్ఛ లభించింది.
ఉత్పత్తి
భారతదేశంలో పండించిన కాఫీ అంతా నీడలో, సాధారణంగా రెండు అంచెల నీడతో పెరుగుతాయి. ఏలకులు, దాల్చినచెక్క, లవంగం, జాజికాయ వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో తరచుగా పంట పండిస్తారు, కాఫీలు ఇంటర్-క్రాపింగ్, స్టోరేజ్, హ్యాండ్లింగ్ ఫంక్షన్ల నుండి సుగంధ ద్రవ్యాలను పొందుతాయి. పెరుగుతున్న ఎత్తు అరబికా (ప్రీమియర్ కాఫీ) కోసం సముద్ర మట్టానికి 1,000 మీ (3,300 అడుగులు) నుండి 1,500 మీ (4,900 అడుగులు),, రోబస్టా కోసం 500 మీ (1,600 అడుగులు) నుండి 1,000 మీ (3,300 అడుగులు) మధ్య ఉంటుంది (తక్కువ నాణ్యత ఉన్నప్పటికీ, ఇది పర్యావరణ పరిస్థితులకు బలంగా ఉంటుంది). ఆదర్శవంతంగా, అరబికా, రోబస్టా రెండూ బాగా ఎండిపోయిన నేల పరిస్థితులలో పండిస్తారు, ఇవి కొద్దిగా ఆమ్లమైన (pH 6.0–6.5) గొప్ప సేంద్రియ పదార్థాలకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఏదేమైనా, భారతదేశం యొక్క కాఫీలు మధ్యస్తంగా ఆమ్లంగా ఉంటాయి, ఇది సమతుల్య, తీపి రుచికి దారితీస్తుంది, లేదా జాబితా లేని, జడమైన వాటికి దారితీస్తుంది. అరబికా యొక్క వాలులు మితంగా సున్నితంగా ఉంటాయి, రోబస్టా వాలులు సున్నితంగా ఉంటాయి.
భారతదేశంలో కాఫీ ప్రాసెసింగ్; డ్రై ప్రాసెసింగ్, తడి ప్రాసెసింగ్ అనే రెండు పద్ధతులను ఉపయోగించి సాధించబడుతుంది. డ్రై ప్రాసెసింగ్ అనేది ఎండలో ఎండబెట్టడం యొక్క సాంప్రదాయ పద్ధతి, ఇది పండ్ల లక్షణాలను ఉత్పత్తి చేసే రుచిని కలిగి ఉంటుంది. తడి ప్రాసెసింగ్ పద్ధతిలో, కాఫీ గింజలను పులియబెట్టి కడుగుతారు, ఇది మెరుగైన దిగుబడికి ఇష్టపడే పద్ధతి. తడి ప్రాసెసింగ్ విషయానికొస్తే, బీన్స్ లోపభూయిష్ట విత్తనాలను వేరు చేయడానికి శుభ్రపరచడానికి లోబడి ఉంటుంది. వివిధ రకాలు, పరిమాణాల బీన్స్ తరువాత ఉత్తమ రుచిని పొందటానికి మిళితం చేయబడతాయి. తదుపరి విధానం రోస్టర్స్ లేదా వ్యక్తిగత రోస్టర్ల ద్వారా కాల్చడం. అప్పుడు కాల్చిన కాఫీ తగిన పరిమాణాలకు ఉంటుంది.
రకాలు
భారతదేశం యొక్క కాఫీ యొక్క నాలుగు ప్రధాన బొటానికల్ సాగులలో కెంట్, ఎస్ .795, కావేరీ,, ఎంపిక 9. 1920 లలో, భారతదేశంలో పండించిన తొలి రకమైన అరబికాకు కెంట్ (లు) అని పేరు పెట్టారు, ఆంగ్లేయుడు ఎల్.పి కెంట్, డోడ్డెన్‌గుడ్డ యొక్క ప్లాంటర్ మైసూర్‌లోని ఎస్టేట్. భారతదేశం, ఆగ్నేయాసియాలో సాధారణంగా నాటిన అరబికా S.795, ఇది సమతుల్య కప్పు, మొక్కా యొక్క సూక్ష్మ రుచి నోట్లకు ప్రసిద్ధి చెందింది. 1940 లలో విడుదలైన ఇది కెంట్స్, ఎస్ .288 రకాల మధ్య ఒక క్రాస్. కావేరి, సాధారణంగా కాటిమోర్ అని పిలుస్తారు, ఇది హైబ్రిడో-డి-తైమూర్‌తో కాటుర్రా మధ్య ఒక క్రాస్ యొక్క ఉత్పన్నం, అవార్డు గెలుచుకున్న ఎంపిక 9 తఫరికెలా, హైబ్రిడో-డి-తైమోర్ మధ్య క్రాసింగ్ నుండి ఉత్పన్నం. శాన్ రామోన్, కాటుర్రా యొక్క మరగుజ్జు, సెమీ-మరగుజ్జు సంకరజాతులు అధిక సాంద్రత గల మొక్కల పెంపకానికి డిమాండ్లను అభివృద్ధి చేయడానికి అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. దేవామాచి హైబ్రిడ్ (సి. అరబికా, సి. కానెఫోరా) భారతదేశంలో మొదటిసారిగా 1930 లో కనుగొనబడింది.
ఇండియన్ కాఫీ అసోసియేషన్ యొక్క వారపు వేలంలో అరబికా చెర్రీ, రోబస్టా చెర్రీ, అరబికా ప్లాంటేషన్, రోబస్టా పార్చ్మెంట్ వంటి రకాలు ఉన్నాయి.
ప్రాంతీయ లోగోలు, బ్రాండ్లు: అనమలైస్, అరకు లోయ, బాబాబుదంగిరిస్, బిలిగిరిస్, బ్రహ్మపుత్ర, చిక్మగళూరు, కూర్గ్, మంజరాబాద్, నీలగిరి, పల్నీస్, షెవరోయ్స్, ట్రావెన్కోర్, వయనాడ్. మాన్‌సూన్డ్ మలబార్, మైసూర్ నగ్గెట్స్ ఎక్స్‌ట్రా బోల్డ్, రోబస్టా కాపి రాయల్ వంటి అనేక ప్రత్యేక బ్రాండ్లు కూడా ఉన్నాయి.
సేంద్రీయ కాఫీ
సేంద్రీయ వ్యవసాయ-రసాయనాలు, మొక్కల రక్షణ పద్ధతులు లేకుండా సేంద్రీయ కాఫీ ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, జపాన్లలో ప్రాచుర్యం పొందినందున, అటువంటి కాఫీని మార్కెట్ చేయడానికి అక్రెడిటింగ్ ఏజెన్సీ ఒక ధ్రువీకరణ అవసరం (జనాదరణ పొందిన రూపాలు రెగ్యులర్, డీకాఫిన్ చేయబడిన, రుచి, తక్షణ కాఫీ రకాలు). భారతీయ భూభాగం, శీతోష్ణస్థితి పరిస్థితులు పశువుల ఎరువు, కంపోస్టింగ్, మాన్యువల్ కలుపును ఉపయోగించి రెండు అంచెల మిశ్రమ నీడలో లోతైన, సారవంతమైన అటవీ నేలల్లో ఇటువంటి కాఫీ పెరుగుదలకు అవసరమైన ప్రయోజనాలను అందిస్తాయి, దాని వివిధ కాఫీ తోటలలో పాటిస్తున్న ఉద్యాన కార్యకలాపాలతో పాటు; చిన్న రకాల హోల్డింగ్‌లు అటువంటి రకరకాల కాఫీకి మరొక ప్రయోజనం. ఈ అన్ని ప్రయోజనాలు ఉన్నప్పటికీ, 2008 నాటికి భారతదేశంలో ధ్రువీకరించబడిన సేంద్రీయ కాఫీ హోల్డింగ్స్ (భారతదేశంలో 20 గుర్తింపు పొందిన ధ్రువీకరణ సంస్థలు ఉన్నాయి) కేవలం 2,600 హెక్టార్ల (6,400 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో 1700 టన్నుల ఉత్పత్తిని అంచనా వేశారు. అటువంటి కాఫీ వృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి, క్షేత్ర ప్రయోగాలు, సర్వేలు, కేస్ స్టడీస్ ఆధారంగా కాఫీ బోర్డు దత్తత కోసం అనేక ప్యాకేజీలను రూపొందించింది, సమాచార మార్గదర్శకాలు, సాంకేతిక పత్రాలతో భర్తీ చేయబడింది.
పరిశోధన, అభివృద్ధి
ఆగ్నేయ ఆసియా లోని ప్రధాన పరిశోధనా కేంద్రంగా పరిగణించబడుతున్న కాఫీ పరిశోధన సంస్థ ద్వారా కాఫీ పరిశోధన, అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు భారతదేశంలో బాగా నిర్వహించబడతాయి. ఇది భారత ప్రభుత్వం వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద కాఫీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా నియంత్రణలో ఉంది, దీనిని పార్లమెంటు చట్టం ప్రకారం “పరిశోధన, అభివృద్ధి, పొడిగింపు,” ప్రోత్సహించే ఉద్దేశంతో ఏర్పాటు చేశారు. క్వాలిటీ అప్ గ్రేడేషన్, మార్కెట్ సమాచారం, ఇండియన్ కాఫీ యొక్క దేశీయ, బాహ్య ప్రమోషన్. ” ఇది కాఫీ తోటల నడిబొడ్డున కర్ణాటకలోని చిక్కమగళూరు జిల్లా లోని బాలెహోన్నూర్ సమీపంలో స్థాపించబడింది. ఈ సంస్థను స్థాపించడానికి ముందు, 1915 లో కొప్పాలో తాత్కాలిక పరిశోధనా విభాగం స్థాపించబడింది, ప్రధానంగా ఆకు వ్యాధుల ద్వారా పంట సంక్రమణకు పరిష్కారాలను రూపొందించడానికి. దీని తరువాత 1915 లో "మైసూర్ కాఫీ ప్రయోగాత్మక స్టేషన్" పేరుతో అప్పటి మైసూర్ ప్రభుత్వం స్థాపించిన క్షేత్ర పరిశోధనా కేంద్రం. దీనిని 1942 లో ఏర్పడిన కాఫీ బోర్డుకి అప్పగించారు, 1944 నుండి ఈ స్టేషన్‌లో సాధారణ పరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి. డాక్టర్ ఎల్.సి. కోల్మన్ భారతదేశంలో కాఫీ పరిశోధన స్థాపకుడిగా పేరు పొందారు. కాఫీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా ఒక స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ, ఇది భారత ప్రభుత్వ వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద పనిచేస్తుంది. బోర్డు భారతదేశంలో కాఫీ పరిశ్రమకు స్నేహితుడు, తత్వవేత్త, మార్గదర్శిగా పనిచేస్తుంది. 1942 సంవత్సరంలో భారత పార్లమెంటు చట్టం ప్రకారం ఏర్పాటు చేయబడిన ఈ బోర్డు పరిశోధన, అభివృద్ధి, పొడిగింపు, క్వాలిటీ అప్ గ్రేడేషన్, మార్కెట్ సమాచారం, భారతీయ కాఫీ యొక్క దేశీయ, బాహ్య ప్రచారంపై దృష్టి పెడుతుంది.
ప్రజాదరణ
ఇండియా కాఫీ హౌస్ హోటల్ గొలుసును కాఫీ బోర్డు 1940 ల ప్రారంభంలో బ్రిటిష్ పాలనలో ప్రారంభించింది. విధాన మార్పు కారణంగా 1950 ల మధ్యలో, బోర్డు కాఫీ హౌస్‌లను మూసివేసింది. ఏదేమైనా, డిశ్చార్జ్ అయిన ఉద్యోగులు అప్పటి కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు ఎ. కె. గోపాలన్ నాయకత్వంలో శాఖలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, ఈ నెట్‌వర్క్‌ను ఇండియన్ కాఫీ హౌస్ అని పేరు మార్చారు. మొట్టమొదటి ఇండియన్ కాఫీ వర్కర్స్ కో-ఆపరేటివ్ సొసైటీ 1957 ఆగస్టు 19 న బెంగళూరులో స్థాపించబడింది. మొదటి ఇండియన్ కాఫీ హౌస్ క్రొత్త ఢిల్లీ లో 1957 అక్టోబరు 27 న ప్రారంభించబడింది. క్రమంగా, ఇండియన్ కాఫీ హౌస్ గొలుసు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది, పాండిచేరిలో శాఖలు, 1958 చివరి నాటికి త్రిస్సూర్, లక్నో, నాగ్‌పూర్, జబల్పూర్, ముంబై, కోల్‌కతా, తెల్లిచేరి, పూణే తమిళనాడు. దేశంలో ఈ కాఫీ హౌస్‌లను 13 సహకార సంఘాలు నిర్వహిస్తున్నాయి, వీటిని ఉద్యోగుల నుండి ఎన్నుకోబడిన మేనేజింగ్ కమిటీలు నిర్వహిస్తాయి. ఈ సంఘాలను నడిపించడానికి జాతీయ గొడుగు సంస్థ సహకార సంఘాల సమాఖ్య.
అయితే, ఇప్పుడు కాఫీ బార్‌లు బారిస్టా వంటి ఇతర గొలుసులతో ఆదరణ పొందాయి; కేఫ్ కాఫీ డే దేశంలో అతిపెద్ద కాఫీ బార్ గొలుసు. భారతీయ ఇంటిలో, కాఫీ వినియోగం దక్షిణ భారతదేశంలో మిగతా చోట్ల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
కాఫీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా
భారతదేశంలో కాఫీ ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించడానికి భారత ప్రభుత్వ వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖచే నిర్వహించబడుతున్న సంస్థ కాఫీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా. 1942 లో పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా ఈ బోర్డు స్థాపించబడింది. 1995 వరకు కాఫీ బోర్డు చాలా మంది సాగుదారుల కాఫీని పూల్ చేసిన సరఫరా నుండి విక్రయించింది, కాని ఆ తరువాత భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ కారణంగా కాఫీ మార్కెటింగ్ ప్రైవేట్ రంగ కార్యకలాపంగా మారింది.
కాఫీ బోర్డు యొక్క సాంప్రదాయ విధుల్లో భారతదేశం, విదేశాలలో కాఫీ ప్రచారం, అమ్మకం, వినియోగం ఉన్నాయి; కాఫీ పరిశోధన నిర్వహించడం; చిన్న కాఫీ సాగుదారులను స్థాపించడానికి ఆర్థిక సహాయం; కార్మికుల పని పరిస్థితులను కాపాడటం, అమ్ముడుపోని కాఫీ మిగులు కొలను నిర్వహించడం.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:కాఫీ
ఆర్.కె.శ్రీకంఠన్
ఆరంభ జీవితం
ఇతడు 1920, జనవరి 14న మకర సంక్రాంతి పర్వదినాన కర్ణాటక రాష్ట్రం, హసన్ జిల్లా రుద్రపట్న గ్రామంలో ఒక సంకేతి బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని తాత బెట్టదపుర నారాయణస్వామి (వీణ నారాయణస్వామిగా పరిచితుడు) వీణావాయిద్య విద్వాంసుడు. అతడు వీణ శేషణ్ణ, వీణ సుబ్బణ్ణల సమకాలికుడు. ఇతని తండ్రి ఆర్.కృష్ణశాస్త్రి గమక కళావిశారదుడు, మంచి వక్త, నాటక రచయిత, హరికథా విద్వాంసుడు.
అవార్డులు, బిరుదులు
ఇతడు పొందిన పురస్కారాలలో కొన్ని:
సంగీత పాఠాలు
శ్రీకంఠన్ అమృతవర్షిణి అనే ఎఫ్.ఎం.రేడియోలో సంగీత పాఠాలను నిర్వహించాడు.
మరణం
ఇతడు 2014, ఫిబ్రవరి 17న అస్వస్థత కారణంగా తన 94వ యేట మరణించాడు.
శిష్యులు
ఇతని శిష్యులలో ఇతని కుమారుడు ఆర్.ఎస్.రమాకాంత్, ఎం.ఎస్.షీలా,శశాంక్ సుబ్రహ్మణ్యం, టి.ఎస్.సత్యవతి, ఆర్.ఎ.రమామణి, ఎం.టి.సెల్వనారాయణ, అమిత్ నాడిగ్, హెచ్.కె.నారాయణ మొదలైనవారు ఉన్నారు. ఇతని కుమార్తె రత్నమాలా ప్రకాష్ కూడా ఇతని శిష్యురాలే. ఈమె కన్నడ సుగమ సంగీతంలో నిష్ణాతురాలు. కొన్ని సినిమాలకు నేపథ్య గానం కూడా చేసింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:1920 జననాలు వర్గం:2014 మరణాలు వర్గం:కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన కర్ణాటక వ్యక్తులు వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు వర్గం:సంగీత కళానిధి పురస్కార గ్రహీతలు
నైరోబి
thumb|సవ్య దిశలో పై నుండి: సెంట్రల్ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ట్, నైరోబీ పార్కు,కెన్యా పార్లమెంటు భవనం, నైరోబీ సిటీ హాల్, కెన్యాట్టా ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ సెంటర్ నైరోబి కెన్యా దేశపు రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం. ఈ నగరంలో ప్రవహించే నైరోబి నదిని ఉద్దేశించిన ఎంకరే నైరోబీ అనే పదబంధం నుంచి ఈ నగరానికా పేరు వచ్చింది. కెన్యా ప్రాంతీయ భాష మాసాయ్ లో ఎంకరే నైరోబీ అంటే చల్లని నీళ్ళు అని అర్థం. 2019 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగరం జనాభా 4,397,073. మెట్రోపాలిటన్ ఏరియాను కూడా కలుపుకుంటే 9,354,580. ఈ నగరాన్ని గ్రీన్ సిటీ ఇన్ ద సన్ అని వ్యవహరిస్తారు.
నైరోబిని 1899 లో వలసరాజ్యాల అధికారులు బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఆఫ్రికాలో ఉగాండా రైల్వేలో డిపోగా స్థాపించారు. ఈ నగరం వెంటనే పెద్దదిగా విస్తరించి 1907 లో అంతకు మునుపు కెన్యా రాజధాని యైన మొంబాసా నగరం స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. 1963 లో కెన్యా స్వాతంత్ర్యం అనంతరం రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కెన్యాకు రాజధానిగా మారింది. వలస పరిపాలనలో నైరోబి, కాఫీ, టీ తోటల పెంపకంలో ప్రసిద్ధి గాంచింది. ఈ నగరం కెన్యా దక్షిణ మధ్యభాగంలో సముద్రమట్టానికి 1795 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.
మూలాలు
వర్గం:ప్రపంచ నగరాలు వర్గం:1899 స్థాపితాలు వర్గం:కెన్యా