cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
హర్భజన్ సింగ్ (కవి)
హర్భజన్ సింగ్ (1920 ఆగస్టు 18 – 2002 అక్టోబరు 21) పంజాబీ రచయిత, విమర్శకుడు, సాహిత్యకారుడు, అనువాదకుడు. ఆయన 17 సంపుటాల పద్యాలను, సాహిత్య చరిత్ర యొక్క 19 రచనలను, అరిస్టాటిల్, సోఫోకిల్స్, రవీంద్రనాథ్ ఠాగోర్ ల సాహిత్యాంశాల అనువాదాలను ప్రచురించారు. ఆయనకు సోవియట్ లాండ్ నెహ్రూ అవార్డు వచ్చింది.
జీవిత విశేషాలు
ఆయన ఆగస్టు 18 1920 న అస్సాం లోని లుడింగ్ లో గంగా దేయి, గండా సింగ్ దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన తండ్రి క్షయ వ్యాధితో బాధపడేవారు. ఆయన కుటుంబం లాహోర్ కు వెళ్ళి అచ్చట గవల్‌మండి ప్రాంతంలో రెండు గృహాలను కొనుగోలు చేసింది. ఆయన తండ్రి హర్బజన్ సింగ్ కు యేడాది వయస్సు లోపలే మరణించాడు. అప్పుడు ఆయన తల్లి, ఇద్దరు సోదరీమణులు కూడా ఆయన నాలుగేళ్ళ వయసు ఉన్నప్పుడు మరణించారు. ఆయనను లాహోర్ లో ఉన్న తన పిన్ని గారు పెంచుకున్నారు. ఆయన స్థానిక డి.ఎ.వి పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం చేసారు. ఆ పాఠశాలలో ప్రతిభావంతునిగా ఉండేవారు. ఆయన పంజాబ్ లో మొదటి మూడు స్థానాలలో ఉన్నప్పటికీ పేదరికం వల్ల విద్యాభ్యాసం కొనసాగించలేకపోయారు. ఆయన లాహోర్ లో హోమియోథెరపిక్ కెమిస్ట్ షాపు వద్ద సేల్స్ బాయ్ గా ఉద్యోగంలో చేరారు. తరువాత న్యూఢిల్లీలో లోయర్ డివిజినల్ క్లార్క్ గా పనిచేసారు. తరువాత న్యూఢిల్లీ లోని ఖల్సా పాఠశాలలో అసిస్టెంట్ లైబ్రేరియన్ గా ఉద్యోగం చేసారు.
సింగ్ తన ఉన్నత విద్యను కళాశాలకు వెళ్ళకుండా పూర్తిచేసారు. ఆయన ఆంగ్ల, హిందీ సాహిత్యాలలో డిగ్రీలు చేసారు. వాటిని న్యూఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పూర్తి చేసారు. ఆయన హిందీ కవిత్వంలో గురుముఖి స్క్రిప్ట్ లో పి.హెచ్.డి చేశారు.
ఆయన ముగ్గురు కుమారులలో ఒకడైన మదన్ గోపాల్ సింగ్ ప్రసిద్ధ గాయకుడు, పండితుడు.
ఇతర లింకులు
వర్గం:1920 జననాలు వర్గం:2002 మరణాలు వర్గం:పంజాబ్ రచయితలు వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
రీవా
రీవా మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఈశాన్య భాగంలో ఉన్న నగరం. ఇది రీవా జిల్లా ముఖ్యపట్టణం, రీవా డివిజను పరిపాలనా కేంద్రం. నగరం రాష్ట్ర రాజధాని భోపాల్‌కు ఈశాన్యంగా 420 కి.మీ. జబల్‌పూర్ నగరానికి ఉత్తరంగా 230 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ప్రపంచంలోని ఏకైక మహామృత్యుంజయ ఆలయం రీవా కోటలో ఉంది. ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి తెల్ల పులి (మోహన్) ని 1951 లో రీవాలో మహారాజా మార్తాండ్ సింగ్ పట్టుకున్నాడు. రీవా అల్ట్రా మెగా సోలార్ పవర్ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశం లోనే కాక, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సింగిల్-సైట్ సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్లలో ఒకటి.
జనాభా
2011 నాటికి, రీవా జనాభా 2,35,654. వారిలో 1,24,012 మంది పురుషులు, 1,11,642 మంది మహిళలు. రీవాలో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 86.31%, పురుషుల అక్షరాస్యత 91.67%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 80.40%. రీవా జనాభాలో 10.76% మంది ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లలు. రీవా నగర జనాభాలో 95.93% మందితో హిందూ మతం మెజారిటీ మతంగా ఉంది. ఇస్లాం రెండవ అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన మతం, దీనిని సుమారు 3.61% మంది అనుసరిస్తున్నారు. రీవా నగరంలో, క్రైస్తవ మతస్థులు 0.08%, జైన మతం 0.03%, సిక్కు మతం 0.04%, బౌద్ధమతాన్ని పాటించేవారు 0.04% మంది ఉన్నారు. సుమారు 0.01% మంది 'ఇతర మతం' అని, సుమారు 0.26% మంది 'ప్రత్యేకంగా ఒక మతమంటూ ఏమీ లేదు' అనీ పేర్కొన్నారు.
వాతావరణం
రీవాలో తేమతో కూడిన ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. చలిగా, పొగమంచుతో ఉండే శీతాకాలం, వేడి వేసవి, తేమతో కూడిన రుతుపవనాలు ఇక్కడ సాధారణం. వేసవికాలం మార్చి చివరలో ప్రారంభమై జూన్ మధ్య వరకు ఉంటుంది, సగటు ఉష్ణోగ్రత 30°C వరకు ఉంటుంది. మే నెలలో ఉష్ణోగ్రత గరిష్టంగా 45°C కి మించి ఉంటుంది. రుతుపవనాలు జూన్ చివరలో ప్రారంభమై సెప్టెంబరు చివరలో ముగుస్తాయి. ఈ నెలల్లో అవపాతం 1025 మి.మీ. వరకు ఉంటుంది. మొత్తం వార్షిక వర్షపాతం సుమారు 1128 మి.మీ. ఉంటుంది. సగటు ఉష్ణోగ్రత 25°C ఉంటుంది. తేమ చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. శీతాకాలం అక్టోబరు చివరిలో ప్రారంభమై, మార్చి ఆరంభం వరకు ఉంటుంది. రీవాలో శీతాకాలాలు చల్లగా, పొగమంచుతో కూడుకుని ఉంటాయి. సగటు ఉష్ణోగ్రత 15°C ఉంటుంది. కొద్దిగా వర్షం. జనవరిలో కొన్ని రాత్రులలో ఉష్ణోగ్రతలు సున్నకు దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు శీతాకాలం శిఖరస్థాయికి చేరుతుంది.
రవాణా
రీవా రైల్వే స్టేషన్ 50 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న సత్నాకు, సత్నా-రీవా బ్రాంచ్ లైన్ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. ఇది సత్నా హౌరా-అలహాబాద్-ముంబై మార్గంలో వస్తుంది.
జాతీయ రహదారి 7, జాతీయ రహదారి 27, జాతీయ రహదారి 75 లు నగరం గుండా పోతున్నాయి.
రీవాకు సమీపం లోని ప్రధాన విమానాశ్రయం 130 కిలోమీటర్ల (80.7 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న ప్రయాగరాజ్‌లో ఉంది. ఇక్కడి నుండి ఢిల్లీ, బెంగళూరు, ముంబై, కోల్‌కతా వంటి ప్రధాన గమ్యస్థానాలకు విమానాలు ఉన్నాయి. దగ్గరి లోని ఇతర విమానాశ్రయాలు చొరాటా విమానాశ్రయం రీవా, ఖజురహో, జబల్పూర్, వారణాసి.
మూలాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు
ఎల్లమ్మ
ఎల్లమ్మ హిందూ దేవత. ఆమెను రేణుక అని కూడా పిలుస్తారు.
పద వ్యుత్పత్తి
ఎల్లమ్మ అనే పదం "ఎల్ల", "అమ్మ" అనే పదాల కలయికతో ఏర్పడింది. ఇందులో ఎల్ల అనగా సరిహద్దు. దానిని 'పొలిమేర' అని కూడా అంటారు. అంటే సరిహద్దు దగ్గర ఉండే దేవర అని అర్థం. "ఎల్ల" ' అనగా అందరు, అందరికి 'అమ్మ' అని చెప్పటమే సమంజసం. కన్నడంలో ఈమెను “ఎల్లరిగె అమ్మ” అని అంటారు. అనగా ఎల్లరకు దేవత ఎల్లమ్మ అన్నపుడు తెలుగులో కూడా (ఎల్ల + అమ్మ) అందరి అమ్మ అనే అర్థమే వస్తుంది. తెలుగులో కూడా కొందరీమెను ఎల్లారమ్మ (ఎల్లరి + అమ్మ) అని కూడా అంటుంటారు
విశేషాలు
ఎల్లమ్మనే రేణుక అని కూడ పిలిచేవారని, "బవనీలు అంటే మాదిగ స్త్రీలు ఎల్లమ్మ కథను జవనిక (యంత్రవాద్యం) వాయిస్తూ వీరావేశంతో చెప్పేవారని క్రీడాభిరామం చెబుతోంది. తండ్రి ఆజ్ఞపై పరశురాముడు తల్లి రేణుక తలను ఖండిస్తే, తల మాదిగ వాడలో పడింది. అప్పటి నుంటి రేణుక వారు ఆమెను తమ  కులదేవతగా కొలుస్తున్నారు..  ఎల్ల అనగా పొలిమేర కనుక కొందరీమెను గ్రామ సరిహద్దు దగ్గర ఉండే దేవత అన్నారు. కాని ఎల్లమ్మ గుడి ఏ గ్రామంలో కూడా పొలిమేరలో లేదు, ఊరిలోనే ఉంది.  ఎల్లమ్మ దగ్గర జలకడవ కూడా ఉంటుంది. జలకడవ అంటే నీరు తెచ్చే కుండ.
ఎల్లమ్మ దేవాలయం లేని గ్రామంలోని వారు ఊరి వెలుపలికి వెళ్ళి "ఎదురుండి" చేస్తారు. అనగా ఆ గ్రామానికి దగ్గరలో ఉన్న ఎల్లమ్మ ఉండే దిశకు తిరిగి నైవేద్యం పెట్టడం అన్నమాట. ఈ దేవతకు మ్రొక్కుకున్నవారు వెండితో కళ్ళు, పాదాలు చేయిస్తారు. ఆర్థిక స్థితి బాగు లేనివారు, కట్టె పాదాలు చేయిస్తారు. పాకోళ్ళు సమర్పిస్తారు. కల్లు పోస్తారు. ఎల్లమ్మ మహారాష్ట్ర, దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలలైన  తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక,  తమిళనాడు రాష్ట్రాలకు పోషకదేవత. ఆమె భక్తులు ఆమెను "విశ్వమాత"గా లేదా "జగదాంబ"గా భావిస్తారు.
అబ్బిరెడ్డి పేరయ్యనాయుడు
అబ్బిరెడ్డి పేరయ్యనాయుడు ప్రతిభావంతుడైన కవి, శతావధాని, పరిశోధకుడు, గ్రంథ రచయిత, ఉత్తమ ఉపన్యాసకుడు. ఇతడు అనేక సాహిత్య రూపకాలలో ఆధునిక, ప్రాచీనాంధ్ర మహాకవుల పాత్రలను పోషించాడు.
ఎల్లమ్మ
ఎల్లమ్మ కధ
“పూర్వ గాథాలహరి"లో ఉన్న రేణుకాదేవి గాథనే ఎల్లమ్మ దేవర కథగా ప్రతి గ్రామంలో చెపుతారు. రేణుకాదేవి పతివ్రతయే అయినా భర్త కోపానికి గురయింది. నీటికని వెళ్ళిన ఆమె స్నానం చేస్తున్న చిత్రరథుని చూస్తూ ఉండినందుకు కొద్దిగా ఆలస్యమయింది. అలా ఆలస్యంగా రావటంతో, యజ్ఞ జలం కోసం ఎదురుచూస్తున్న  జమదగ్ని  ఋషీశ్వరుడు కోపంతో అపార్థం చేసుకుని, శాపం ఇస్తాడు. ఆమె అడవిలో గుర్తుపట్టలేని వికృత ఆకారం దాల్చి కష్టాలను అనుభవించి, చివరకు ముని ఉపదేశంతో కైలాస గంగా జలంలో  మునిగి శాప విముక్తురాలు అవుతుంది. తన కూతురు జాడ తెలుపమని రేణుకా దేవి తండ్రి జమదగ్ని ని నిలదీస్తున్నసమయంలో వచ్చిన శాప విముక్తురాలైన రేణుకా ఎల్లమ్మ ను చూసి, జమదగ్ని కోపంతో ఆశ్రమ ప్రవేశం లేదని చెప్పినా మళ్ళీ ఎందుకు వచ్చావని అంటున్నా, అతని మాట వినకుండా నా భర్త పాదాల దగ్గరే నేను ఉంటాను అని పట్టు బట్టిన రేణుకా ఎల్లమ్మ ను భస్మం చేయ తీర్థ జలం ప్రయోగించబోతుంటే, మీ చేతుల్లో భస్మం కావడం నాకు వరమే అని నిలుచున్న ఎల్లమ్మని చూసి, నీకు ఈ పవిత్ర జలాన్ని తాకే అర్హత కూడా లేదు అని కుమారులను పిలిచి , భర్త ఆజ్ఞ మీరిన భార్య మీ తల్లి శిరచ్ఛేదం చేయమని కొడుకులను ఆజ్ఞాపించినాడు. కానీ వారిలో కొందరు తిరస్కరించినారు. పరశురాముడు మాత్రం పితృవాక్యం ఆదేశంగా భావించి తల్లి తలను నరుకపతాడు. మళ్ళీ వెంటనే తల్లిని బ్రతికించమని తండ్రిని వేడుకుంటాడు. పరశురాముడు శిరచ్ఛేదం చేసినప్పుడామె తల వెళ్ళి అంటరాని వారి వీధిలో పడినందున ఆమె గ్రామ దేవతయిందని అంటారు. అయితే గ్రామస్థులు ఈమెను పీడించే దేవతగా కాక, ఒక పతివ్రతామ తల్లిగా, వరాలిచ్చే దేవతగానే కొలుస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాలలో చర్మ వ్యాధులేర్పడినప్పుడు ఈమెనారాధించే ఆచారం ఉంది.
అబ్బిరెడ్డి పేరయ్యనాయుడు
ఉద్యోగము
ఇతడు పొడగట్లపల్లి లోని ఓరియంటల్ కళాశాలలో 1978 నుండి 1990 వరకు ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశాడు. తరువాత రాజమండ్రిలోని కందుకూరి వీరేశలింగ ఆస్తిక కళాశాలలో తెలుగు ఉపన్యాసకుడిగా చేరాడు. 1997లో రీడర్‌గా పదోన్నతిని పొందాడు.
ఎల్లమ్మ
బల్కంపేట్ ఎల్లమ్మ
రేణుకా ఎల్లమ్మ తల్లి దేవాలయం హైదరాబాద్ లోని బల్కంపేట్ లో ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం ఆషాడ మాసంలో ఎల్లమ్మ కల్యాణోత్సవం వేలాది మంది భక్తులతో రేణుకా ఎల్లమ్మ తల్లి వారి ఆశీస్సులను పొందేందుకు ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ దేవి విగ్రహం, భూమి మట్టం కంటే 10 అడుగుల లోతులో ఉంటుంది. బల్కంపేట్ ఎల్లమ్మ ఆలయ ప్రాంగణంలో ఓ బావి కూడా ఉందని, బావిలో నిల్వ ఉన్న నీరు అన్ని రకాల అనారోగ్యాలను బాగు చేసే దని భక్తుల నమ్మకం.
అబ్బిరెడ్డి పేరయ్యనాయుడు
అవధానాలలో కొన్ని పూరణలు
పూరణ: సలలిత దైవభక్తి విలసన్మృదుచిత్తసరోజ లౌచు, దే వళముల కేగి, కొల్చి, యుపవాస కృశీభవదంగులౌచు, ని శ్చలముగ, రాత్రిపూజనము సల్పి, యనల్పము దానఁ గంద బ చ్చలిఁగని కార్తికమ్మునను సర్వులు మెచ్చిరి భోజనమ్ముల్
పూరణ: అంబన్ సర్వజగత్సవిత్రి నిజదేహంబందు నర్థంబుగా సమ్మానించిన రాగమూర్తివి, ప్రశస్తంబైన నీ నామ గా నంబే పాపచయాపహారకము; విజ్ఞానైకవారాశి వో సాంబా! రార! సమాహితంబగు రుచిన్ సంతోషమున్ గూర్చెడిన్ పూరణ: మురిసిపోకమ్మ యీనాటి పొంగు పసయు శాశ్వతంబంచు నెంచి నీ స్వాంతమందు ఉదయ సాయం సమయముల నొప్పుచుండు సంధ్య వంటిది బోటిరో జవ్వనంబు. పూరణ: చక్రి కెట్టులొ లక్ష్మి, యీశ్వరుని కటులు నగజ శోభిల్లు రక్తి నానాటి కెటులు అంబ కెట్టులు మన్నుతులర్పితంబ మనెడి మమ్ముఁ జాకెట్టుల్లున్ గనదె కృపన్
మూలాలు
వర్గం:1958 జననాలు వర్గం:అవధానులు వర్గం:శతావధానులు వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా కవులు వర్గం:ఉత్తమ ఉపాధ్యాయులు
పంజాబ్ (పాకిస్తాన్)
పంజాబ్ (ఉర్దూ, పంజాబీ:, పంజ్-ఆబ్, "ఐదు జలాలు": ), పాకిస్తాన్ యొక్క 4 ప్రావిన్సుల్లో అత్యధిక జనాభా కలిగిన ప్రావిన్సు. 205344 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో, 91,379,615 (2011 నాటికి) మంది జనాభాతో, దేశ జనాభాలో దాదాపు 56 శాతం కలిగివుంది. దీని ప్రావిన్షియల్ రాజధాని లాహోర్. పంజాబ్ రాష్ట్రం భారతీయ రాష్ట్రాలైన జమ్మూ కాశ్మీరును ఈశాన్యంలో, రాజస్థాన్, భారత దేశపు పంజాబ్ లను తూర్పున సరిహద్దుగా కలిగివుంది. పాకిస్తాన్ లో దక్షిణాన సింధ్, పశ్చిమాన బెలూచిస్తాన్, ఖైబర్ పఖ్తూన్ ఖ్వా, ఉత్తరాన ఇస్లామాబాద్, P.O.K ప్రాంతాలను సరిహద్దులుగా కలిగుంది.
భారతీయ రాష్ట్రాలైన హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, పంజాబ్ లతో కలిపి ప్రావిన్సు అత్యంత సారవంతమైన పంజాబ్ ప్రాంతంలోని భాగం. ఈ ప్రాచీనమైన ప్రాంతాన్ని భారతదేశ విభజన సమయంలో విభజించారు, ముస్లిం మతస్థుల సంఖ్యాధిక్యత కలిగిన ప్రాంతాలు పాకీస్తానీ ప్రావిన్సులోకి చేరగా, ముస్లిమేతరుల సంఖ్య అధికంగా ఉన్న ప్రాంతాలు భారతదేశంలో భాగంగా ఉండిపోయాయి.
పంజాబ్ భౌగోళికంగా సింధు నది, పాకిస్తాన్ లోని దాని 4 ముఖ్య ఉపనదులైన జీలం, చినాబ్, రావి, సట్లెజ్ నదుల వల్ల సారవంతమైన మైదానాలు ప్రధానంగా కలిగివుంది. ప్రావిన్స్ యొక్క నైరుతి భాగంలోని సులేమాన్ పర్వతాలు, తూర్పున ఉన్న మార్గెల్లా కొండలు, సాల్ట్ శ్రేణి, పోతోహార్ పీఠభూమి వంటి కొండ ప్రాంతాలూ ఉన్నాయి. పంజాబ్ లో ఆదాయం, ఉపాధిలకు వ్యవసాయం ప్రధానమైన ఆధారం; గోధుమ, పత్తి ప్రధాన పంటలు. స్వతంత్రం వచ్చిననాటి నుంచి పంజాబ్ పాకిస్తాన్లో అధికారం, ఆర్థిక వ్యవస్థలకు కీలక స్థానంగా ఉంది; పాకిస్తాన్ లో అతిఎక్కువ పారిశ్రామికీకరణ జరిగిన ప్రావిన్సుగా నిలుస్తోంది. దేశంలోని 39.2 శాతం భారీ తరహా, 70 శాతం చిన్నతరహా తయారీ పరిశ్రమలు ప్రావిన్సులో నెలకొన్నాయి. దీని రాజధాని లాహోర్ ప్రధానమైన స్థానిక సంస్కృతీ, చారిత్రక, ఆర్థిక కేంద్రం.
పద వ్యుత్పత్తి
పంజాబ్ అన్న పదం ప్రామాణికంగా 17వ శతాబ్దిలో ప్రారంభమైంది. పర్షియన్ పదాలు పంజ్ (ఐదు), ఆబ్ (నీరు) కలయికగా ఏర్పడింది, దీని అర్థం ఐదు జలాలు. చీనాబ్, ఝీలం, రావి, బియాస్, సట్లెజ్ అన్న అయిదు నదులూ పంజ్నాడ్ నది గుండా సింధు నదిలో కలిసి చివరకు అరేబియా సముద్రంలో కలుస్తుంది. గ్రీకులు పంజాబ్ ను ఐదు సజీవ నదుల మధ్య డెల్టా ప్రాంతమనే అర్థం వచ్చే పెంటాపొటామియా అన్న పేరుతో పిలిచేవారు.
భౌగోళికాంశాలు
పంజాబ్ విస్తీర్ణం పరంగా 205344 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంతో, బెలూచిస్తాన్ తర్వాత రెండవ అతిపెద్ద ప్రావిన్సుగా నిలుస్తోంది. దక్షిణాసియాలో భౌగోళికమైన ఇండియన్ ప్లేట్ కి వాయువ్యపు అంచుమీద ఉంది. ప్రావిన్సు ఈశాన్యంగా కాశ్మీర్, తూర్పున పంజాబ్, దక్షిణాన పాకిస్తానీ ప్రావిన్సు - సింధ్, నైరుతిలో బెలూచిస్తాన్, పశ్చిమాన ఖైబర్ పఖ్తున్ఖ్వా, ఉత్తరాన ఇస్లామాబాద్ రాజధాని ప్రాంతం సరిహద్దుగా కలిగివుంది.
లాహోర్ ప్రావిన్సుకు రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం. విస్తృతమైన పంజాబ్ ప్రాంతానికి చారిత్రికంగానూ రాజధానిగా ఉంది. ఇతర ముఖ్యనగరాల్లో ఫైసలాబాద్, రావల్పిండి, గుజ్రాన్వాలా, సర్గోడా, ముల్తాన్, సియాల్ కోట్, బహవల్ పూర్, గుజ్రాత్, షేఖుపురా, ఝీలం, సహివాల్ ఉన్నాయి. అవిభాజితమైన పంజాబ్ 6 నదులకు మాతృస్థానం కాగా వాటిలో 5 పాకిస్తానీ పంజాబ్ మీదుగా ప్రవహిస్తాయి. పడమర నుండి తూర్పుకు, ఇవి: సింధు, జీలం, బియాస్, చీనాబ్, రావి, సట్లెజ్. దాదాపు 60శాతం పాకిస్తానీ జనాభా పంజాబ్ లో జీవిస్తుంది. దేశంలోని ప్రతీ ఇతర ప్రావిన్సుతోనూ సరిహద్దు కలిగిన ఏకైక ప్రావిన్సు ఇదే; అంతేకాక దేశ రాజధాని ఇస్లామాబాద్ యొక్క ఫెడరల్ ఎన్‌క్లేవ్ చుట్టూ పంజాబ్ ఉంటుంది.
ప్రావిన్సు ప్రధానంగా నదీ లోయలతో సారవంతంగా ఉండగా, రాజస్తాన్ సరిహద్దులోనూ, సులేమాన్ పర్వతశ్రేణి వద్ద కొద్ది ప్రాంతం మాత్రం ఎడారి ప్రదశం. ఆ ప్రాంతం థాల్, చోళిస్తాన్ ఎడారుల కిందకు వస్తుంది. సింధు నది, దాని ఉపనదులు ఉత్తరం నుంచి దక్షిణానికి ప్రవహిస్తున్నాయి.
భూభాగంలో విస్తారంగా నీటి పారుదల కలిగివుండి, ప్రావిన్సు అంతటా కాలువలు, ఇతర జలవనరులు కనిపిస్తాయి. వాతావరణ స్థితిగతులు బంజరు, వేడి దక్షిణ ప్రాంతం నుంచి మంచు పర్వతాల ఉత్తర ప్రాంతం వరకూ వైరుధ్యం, వైవిధ్యంతో ఉంటాయి. ప్రావిన్సు ఉత్తర కొసన హిమాలయాల పాదభూములు కనిపిస్తాయి.
ప్రభుత్వం
పంజాబ్ ప్రభుత్వంలో 48 శాఖలు ఉన్నాయి. ప్రతీ ప్రభుత్వ శాఖకు ప్రొవిన్షియల్ మంత్రి (రాజకీయ నాయకుడు), ప్రొవిన్షియల్ సెక్రటరీ (బిపిఎస్-20 లేదా బిపిఎస్-21లకు చెందిన ఒక సివిల్ సర్వీసెస్ ఉద్యోగి) నేతృత్వం వహిస్తారు. మంత్రులందరూ ప్రధాన కార్యనిర్వాహకుడైన ముఖ్యమంత్రికి బాధ్యులై ఉంటారు. అందరు కార్యదర్శులు సాధారణంగా బిపిఎస్-22 స్థాయి సివిల్ సర్వెంట్ అయిన పంజాబ్ ముఖ్యకార్యదర్శికి బాధ్యత వహిస్తారు. ఈ శాఖలకు తోడు నేరుగా కార్యదర్శులకో, ముఖ్య కార్యదర్శికో బాధ్యత వహించే స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన సంస్థలు, సంయుక్త శాఖలు ఉంటాయి.
ప్రాచీన చరిత్ర
అది నెలకొన్న స్థానం వల్ల, పంజాబ్ ప్రాంతం పశ్చిమం నుంచి నిరంతరం దాడులు, ప్రభావాన్ని చవిచూసింది, శతాబ్దాలుగా గ్రీకులు, కుషాణులు, సైథిన్లు, టర్కులు, ఆఫ్ఘాన్ల దండయాత్రలకు సాక్షీభూతమైంది. తక్షశిల నగరం శ్రీరాముని తమ్ముడు భరతుని కుమారుడు తక్షుని కుమారుడి పేరుమీదుగా ఏర్పడింది. ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి చెందిన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం ఇక్కడే నెలకొంది. వైదిక కాలపు మేధావి, తత్తవేత్త, రాజనీతివేత్త అయిన చాణక్యుడు ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో బోధించారు. తక్షశిల మౌర్య సామ్రాజ్యం కాలంలో మేధోపరమైన చర్చలకు, విద్యాభ్యాసానికి గొప్ప కేంద్రంగా నిలిచింది. పురాతత్త్వ, మత చరిత్రకు ప్రఖ్యాతి వహించిన తక్షశిల ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రాల్లో ఒకటి.
మధ్య ఆసియా, గ్రీక్, పర్షియా సామ్రాజ్యాలు
పంజాబ్ తో సహా దక్షిణాసియా వాయువ్య ప్రాంతమంతా తామర్లేన్, అలెగ్జాండర్, ఛెంఘిజ్ ఖాన్ వగైరా సామ్రాట్టులు, ఇతర విదేశీ సామ్రాజ్యాల దండయాత్రలకు పలుమార్లు గురైంది. డ్రాంగైనా, ఆరకోసియా, గెడ్రోసియా, సీస్తాన్ వంటి ప్రదేశాలను పదిరోజుల్లో జయించి, భారతదేశపు గొప్పదనం, బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు వంటి సంపదలతో అలరారడం గురించి పూర్తిగా తెలుసుకునే అలగ్జాండర్ హిందూ కుష్ పర్వతాలను దాటారు. ఏదేమైనా అలెగ్జాండర్ పంజాబ్ లోని విస్తారమైన మైదానాల్లోకి అడుగుపెట్టే ముందే సరిహద్దులో తెగలవారిని ఎదుర్కొని, వారిని జయించారు. ఆపైన తనకు ఈశాన్య దిశగా కదిలి అక్కడి కొండజాతి వారిని ఎదుర్కొని, వారి విపరీతమైన ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొని అణచాల్సివచ్చింది.
అలగ్జాండర్ సైన్యం మాగస్సా, ఓరా, బజైరా ప్రాంతాల మీదుగా సాగింది. మరింత ఈశాన్యంగా అలెగ్జాండరు ప్రస్తుతం పఖ్లి జిల్లా ప్రధాన పట్టణమైన పుచేలాపై దండయాత్ర చేశారు. ఆపైన ప్రాచీన నగరం నైశా (ఆధునిక కాలపు మోంగ్ వద్ద ఉండేది) వద్ద పశ్చిమ పంజాబ్ లో ప్రవేశించారు. యుద్ధ నిపుణులైన కేథియన్లు, ముల్తాన్ ప్రాంత యోధులు అలెగ్జాండర్ కి వ్యతిరేకంగా ఏకమయ్యారు. అలెగ్జాండర్ అనేక దళాలను వినియోగించి చివరకు 17 వేలమంది కేథియన్లను యుద్ధంలో హతమార్చి, సగాలా నగర (ప్రస్తుతపు సియాల్ కోట్)ను నేలమట్టం చేశారు. క్రీ.పూ.326లో అలెగ్జాండర్ తన సామ్రాజ్యంలోని మాతృభూమికి పంజాబ్ ను వదిలి సైన్యసహితంగా తిరిగివెళ్ళారు.
ఇస్లాం ఆగమనం
రాజా దహీర్ ను ఓడించి 712లో మహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం నడిపించిన ముస్లిం ఉమయ్యాద్ సైన్యం సింధ్, దక్షిణ పంజాబ్ లను ఆక్రమించేనాటికి పంజాబీలు హిందూమతానికి చెందిన వివిధ శాఖల విశ్వాసులుగా ఉండేవారు. ఉమ్మయ్యద్ ఖలీఫత్ అన్నది మహమ్మద్‌ మరణానంతరం ఏర్పడ్డ రెండవ మహమ్మదీయ ఖలీఫత్ (మత సామ్రాజ్యం). దాన్ని ఉమ్మయ్యద్ ఇబ్న్ అబ్ద్ షామ్స్ (ఈయన మొదటి ఉమ్మయ్యద్ ఖలీఫాకు ముత్తాత) వంశానికి చెందిన ఉమ్మయ్యద్ వంశం పరిపాలించింది. ఉమయ్యద్ వంశీకులు మౌలికంగా మక్కాకు చెందినవారే అయినా డెమస్కస్ (సిరియాలోని నగరం) రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించారు. పంజాబ్ కు ఇస్లాం మతాన్ని తీసుకువచ్చినవారిలో మహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం మొదటివారు. 11వ శతాబ్దిలో గజనీ మహమ్మద్ పలు దండయాత్రల్లో భాగంగా లాహోర్ సహా ఇతర పంజాబ్ ప్రాంతాల్లో పట్టు సాధించారు. క్రమంగా ముస్లిం పరిపాలనతో పాటుగా సూఫీ సాధువుల మతప్రచారంతో పంజాబ్ ప్రాంతంలో ముస్లిం జనాభా పెరుగుతూ వచ్చింది. ప్రాంతం చివరకు 1526లో ముఘల్ సామ్రాజ్యంలో భాగం అయ్యేంతవరకూ వివిధ ముస్లిం పాలకుల పాలనల్లోకి వెళ్తూవచ్చింది.
మొఘల్ పాలన
1524 నుంచి 1739 ప్రాంతం వరకూ ఈ ప్రాంతం మొఘల్ పాలకుల నియంత్రణలో ఉండేది. లాహోర్లో షాలీమార్ గార్డెన్స్, బాద్షాహీ మసీదు వంటి నిర్మాణాలు మొఘల్ పాలనాకాలంలోనే నిర్మితమయ్యాయి. దక్షిణాసియాలోని ఇస్లామిక్ సుల్తాన్ పాలనా కాలంలో ఇతర ముస్లిం ప్రపంచం నుంచి ముస్లిం సైనికులు, వ్యాపారులు, నిర్మాణవేత్తలు, తాత్త్వికులు, సూఫీ గురువులు వచ్చి స్థిరపడ్డారు. ఆ క్రమంలోనే పంజాబ్ ప్రాంతంలోనూ పలువురు ఇతర ప్రాంతపు ముస్లిం నిపుణులు, మేధావులు వలసవచ్చారు.
ఆఫ్ఘాన్ దురానీల ఆధిపత్యం
మొఘల్ సామ్రాజ్యం బలహీన పడుతున్న సమయంలో ఆఫ్ఘాన్ పరిపాలకుడు అహమ్మద్ షా దురానీ 1747లో పంజాబ్ ను తన దురానీ సామ్రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు, ఆ ఆధిపత్యం 1762 వరకూ సాగింది.
మరాఠా సామ్రాజ్యం
1758లో, హిందూ మరాఠా సామ్రాజ్య సైన్యాధ్యక్షుడు రఘునాథరావు లాహోరును, మరింత వాయువ్యంగా అటక్ ను కూడా జయించారు. ఆఫ్ఘాన్ దురానీ సామ్రాజ్య పాలకుడు అహమ్మద్ షా అబ్దాలీ కుమారుడు, అప్పటి పంజాబ్ వైశ్రాయ్ అయిన తిమూర్ షా దురానీని పంజాబ్ నుంచి తరిమివేశారు. లాహోర్, ముల్తాన్, దెరా ఘజీ ఖాన్, కాశ్మీర్తో పాటుగా, పెషావర్కు దక్షిణంగానూ, తూర్పుగానూ ఉన్న ఇతర సుబాలన్నీ మరాఠా పరిపాలనలోకి వచ్చాయి. పంజాబ్, కాశ్మీర్ లలో మరాఠాలు రాజకీయంగా కీలకమైన స్థానంలోకి వచ్చారు. మూడవ పానిపట్టు యుద్ధం 1761లో జరిగింది. అబ్దాలీ నేతృత్వంలోని ఆఫ్ఘాన్లకీ, మరాఠాలకీ నడుమ సాగిన ఈ యుద్ధంలో కీలకమైన సమయంలో వ్యూహాత్మక తప్పిదాలు చేయడంతో మరాఠాలు ఘోరంగా ఓడిపోయారు. అబ్దాలీ మరాఠా సామ్రాజ్యంలోని పంజాబ్, కాశ్మీర్ ప్రాంతాలను తిరిగి తన వశం చేసుకుని పట్టు సాధించారు.
సిక్ఖు సామ్రాజ్యం
15వ శతాబ్ది మధ్యకాలంలో పంజాబ్ ప్రాంతంలో సిక్ఖు మతం జన్మించింది. మొఘల్ పీడనకు వ్యతిరేకంగా పలువురు హిందువులు విస్తృతంగా సిక్ఖు మతాన్ని స్వీకరించారు. సిక్ఖులు మొదట మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి, ఆపైన ఆఫ్ఘాన్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా బలీయమైన సైనిక శక్తిగా రూపుదాల్చారు. అహ్మద్ షా దురానీతో పోరాటం తర్వాత సిక్ఖులు పంజాబ్ పై నియంత్రణ సాధించి మహారాజా రంజిత్ సింగ్ నాయకత్వంలో సిక్ఖు సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి 1799 నుంచి 1849 వరకూ పరిపాలించారు. రంజిత్ సింగ్ లాహోర్ రాజధానిగా సామ్రాజ్యాన్ని ఆఫ్ఘనిస్తాన్, కాశ్మీర్ ప్రాంతాలకు విస్తరించారు. భంగీ మిస్ల్ అన్నది లాహోర్ ను, ఇతర పంజాబ్ పట్టణాలను ఆక్రమించిన మొదటి సిక్ఖు సైన్యం. సయ్యద్ అహ్మద్ బరేల్వీ అనే ముస్లిం జీహాద్ ప్రకటించి, తిరుగుబాటు చేసి ఇస్లామిక్ రాజ్యాన్ని స్థాపించి, ముస్లిం చట్టాన్ని అత్యంత కఠినంగా అమలుచేయబోయారు. 1821లో సయ్యద్ అహమ్మద్ బరేల్వీ, తన అనుచరులతో తన పంజాబ్ ఆక్రమణ పథకానికి ప్రజాదరణ, సామాగ్రి సేకరణ సంపాదించేందుకు రెండేళ్ళు పనిచేశారు. భారతదేశ వ్యాప్తంగా తన సంబంధాలు జాగ్రత్తగా విస్తృతపరుచుకుంటూ, దేశవ్యాప్తంగా ప్రయాణించి స్వచ్ఛంద సైనికులను ఉత్సాహపరుస్తూ, నిధులు సేకరిస్తూ ముస్లిం తన పట్ల విశ్వాసం కలిగిన ముస్లింను కలిశారు. 1826 డిసెంబరులో సయ్యద్ అహ్మద్, అతని అనుచరులు అకోరా ఖటక్ వద్ద సిక్ఖు దళాలతో ఘర్షణ పడ్డారు కానీ ఎటువైపూ ఫలితం మొగ్గలేదు. 1831లో బాలకోట్ పట్టణంలో సయ్యద్ అహ్మద్, షా ఇస్మాయిల్ షహీద్, వారి స్వచ్ఛంద సైనికులతో కూడిన ముస్లిం తిరుగుబాటు దళం ఒక ప్రధాన యుద్ధంలో శిక్ఖు సైన్యం చేతిలో పరాజయాన్ని చవిచూసింది.
బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం
1839 వేసవిలో మహారాజా రంజీత్ సింగ్ మరణంతో పాటే రాజకీయ అనిశ్చితి, వారసత్వ పోరు ప్రారంభమైంది. దర్బారులోని వివిధ వర్గాల మధ్య రాజ్యాధికారం కోసం జరిగిన రక్తిసిక్తమైన అంతర్గత కుమ్ములాటలు రాజ్యాన్ని బలహీనపరిచాయి. ఈ అదను, దానితో పాటు చుట్టుపక్కల బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతాలతో సంబంధాలు పాడుకావడం కారణంతో మొదటి ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధం ప్రారంభమైంది, దీని ఫలితంగా లాహోరులో బ్రిటీష్ అధికారి రెసిడెంటుగా ఉండడం, సట్లెజ్ కు దక్షిణాన ఉన్న సామ్రాజ్య ప్రాంతం బ్రిటీష్ ఇండియాలో కలిసిపోవడం జరిగాయి. 1849లో రెండవ ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధం తర్వాత, బ్రిటీష్ ఇండియాలో చేరిపోయిన చిట్టచివరి ప్రాంతంగా సిక్ఖు సామ్రాజ్యం బ్రిటీష్ ఇండియాలో విలీనమైపోయింది. 1857 భారతీయ తిరుగుబాటులో భాగంగా హెచ్.ఎం. 24 రెజిమెంటుకు చెందిన 35మంది బ్రిటీష్ సైనికులను స్థానికులు చంపి ఝీలం నదిలో తోశారు.
అయితే ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధాల్లో శత్రుపక్షాలు ఒకరి సాహస పరాక్రమాలకు మరొకరు ఆకర్షితులయ్యారు. సిక్ఖు సైనికుల పరాక్రమానికి, పోరాట పటిమకు బ్రిటీష్ అధికారులు ఆశ్చర్యపోతే, బ్రిటీష్ వారి సైనిక పాటవానికి, నాయకత్వ వైదుష్యానికి చాలామంది సిక్ఖు నేతలు ఆకర్షితులయ్యారు. దీనివల్లనైతేనేమి, మరికొన్ని రాజకీయ కారణాల వల్లనైతేనేమి బ్రిటీష్ వారు తమ పరిపాలనలో పంజాబీలకు సైన్యంలో ప్రధాన స్థానాన్ని ఇవ్వడం జరిగింది.
18వ శతాబ్ది చివర్లో బ్రిటీష్ వారు ఐదు నదులు పూర్తి మైదాన ప్రాంతానికి చేరుకుని ప్రవహించే పంజాబ్ పశ్చిమ ప్రాంతంలో కాలువల ద్వారా కొత్తగా నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ఏర్పరిచారు. పంజాబ్ పశ్చిమ ప్రాంతంలో తాము ఏర్పరిచిన నీటిపారుదల సౌకర్యాల వల్ల సాగుబడిలోకి వచ్చే భూమిని సాగుచేయమని తూర్పు ప్రాంతంలోని సిక్ఖు వ్యవసాయదారులను కోరడంతో వారు ఇక్కడికి వలసవచ్చి స్థిరపడి వ్యవసాయం సాగించారు. అలా సిక్ఖులు కెనాల్ కాలనీలుగా పిలిచే సంపద్వంతమైన జనావాసాలను ఏర్పరుచుకుని జీవించసాగారు.
స్వాతంత్ర్యం, విభజన
పంజాబ్ ప్రాంతం నుంచి 1946లోని రాజ్యాంగ సభ ఎన్నికల్లో ముస్లింలీగ్ విజయం సాధించింది. ఆపైన భారత దేశ స్వాతంత్ర్యం గురించి చేసిన ప్రతిపాదనల్లో భాగంగా విస్తృత పాకిస్తాన్, భారత సమితిలో ఉండేలా రూపకల్పన చేసినప్పుడూ మొత్తం పంజాబ్ ప్రావిన్సు పాకిస్తాన్ లో ఉండేలా ప్రతిపాదించారు. 1947లో బ్రిటీష్ రాజ్ మత ప్రాతిపదికన పంజాబ్ ను విభజించి పశ్చిమ పంజాబ్, తూర్పు పంజాబ్ లను ఏర్పరిచింది. పశ్చిమ పంజాబ్ కొత్తగా ఏర్పడిన పాకిస్తాన్లో చేరగా, తూర్పు పంజాబ్ భారత దేశంలో భాగమైంది. ఈ విభజన ఇరుపక్కలా విపరీతమైన మత హింస, రక్తపాతం, దోపిడీలు, ఘోరాలకు కారణమైంది, తూర్పు పంజాబ్ నుంచి సిక్ఖు, హిందూ నిర్వాసితులు సారవంతమైన భూములు వదులుకుని పశ్చిమ పంజాబ్ కు చేరుకోవాల్సి వచ్చింది. మరోవైపు తూర్పు పంజాబ్ లో దారుణాలు చవిచూసిన వారితో పాటు, ఇతర ప్రాంతాల భారత ప్రాంతాలలో పాకిస్తాన్ లో జీవిద్దామనుకున్న ముస్లిముల్లో అధిక సంఖ్యాకులు పశ్చిమ పంజాబ్ చేరుకున్నారు.
ఒకనాటి విస్తృతమైన పంజాబ్ ప్రాంతంలో నేటి పాకిస్తాన్ పంజాబ్ ప్రావిన్సు ప్రధానమైన భాగం, ముస్లిం మెజారిటీ మినహాయించి 1947 వరకూ పంజాబీ సిక్ఖు, హిందువులకు మాతృస్థానం. భారత, పాకిస్తాన్ ప్రాంతాల మధ్య వలసలు స్వాతంత్ర్యానికి ముందు నుంచీ సాగాయి. 1900ల నాటికే పశ్చిమ పంజాబ్ ప్రాంతం ముస్లిం సంఖ్యాధిక్యత కలిగి, ముస్లిం లీగ్‌నీ, పాకిస్తాన్ ఉద్యమాన్నీ సమర్థించసాగింది.
పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు తర్వాత
1950ల నుంచి పంజాబ్ వేగవంతంగా పారిశ్రామీకరణ చెందింది. లాహోర్, సర్గోధా, ముల్తాన్, గుజ్రాత్, గుజ్రన్ వాలా, సియాల్ కోట్ వంటి ప్రాంతాల్లో కొత్త పరిశ్రమలు స్థాపించారు. 1950ల్లో రావల్పిండికి ఉత్తరాన ఇస్లామాబాద్ నగరం ఏర్పడింది.
పంజాబ్ ఆర్థిక రంగంలో వ్యవసాయం ప్రధాన భాగంగానే ఉంది. ప్రావిన్సు దేశానికి ధాన్యాగారం, అంతేకాక దేశంలో అతిపెద్ద జాతి - పంజాబీలకు మాతృస్థానం. భారతదేశపు పంజాబ్ కు భిన్నంగా వ్యవసాయ భూమి విస్తృత స్థాయిలో పునర్విభజన జరగలేదు. ఈ కారణంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలు చిన్న స్థాయి భూస్వామ్య కుటుంబాల ఆధిపత్యంలో ఉన్నాయి.
1950ల్లో పాకిస్తాన్ లోని తూర్పు, పశ్చిమ భాగాల మధ్య వివాదం చెలరేగింది. ఆ సమస్యను తీర్చడానికి ఒక పథకం ప్రకారం 1955లో పంజాబ్ కు ప్రావిన్షియల్ స్థాయిని రద్దుచేసి పశ్చిమ పాకిస్తాన్ అన్న ప్రావిన్సులో విలీనం చేశారు. 1972లో తూర్పు పాకిస్తాన్ విడిపోయి, బంగ్లాదేశ్ అయ్యాకా మళ్ళీ పంజాబ్ ప్రావిన్సు అయ్యింది.
పంజాబ్ భారత పాకిస్తాన్ ల నడుమ వివిధ పోరాటాలను 1965, 1971 నాటి యుద్ధాల్లో చూసింది. 1990ల నుంచి కహుతా వంటి పలు చోట్ల పాకిస్తానీ అణు కార్యక్రమానికి కేంద్రాలను అందించింది. సర్గోధా, రావల్పిండి ప్రాంతాల్లో ప్రధాన సైనిక క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. పాకిస్తానీ పంజాబ్ లో ఈ పరిస్థితిని చల్లబరచడానికి 2004 నుంచి భారత్, పాకిస్తాన్ ల నడుమ సాగుతున్న శాంతి ప్రయత్నాలు ఊతమిస్తున్నాయి. వాఘా సరిహద్దు ద్వారా ప్రజల నడుమ సంబంధాలు, వ్యాపారం వంటివి సాధారణ స్థితికి వస్తున్నాయి. భారతీయ సిక్ఖు భక్తులు నాన్కానా సాహెబ్ వంటి పవిత్ర క్షేత్రాలను సందర్శిస్తూంటారు.
1980ల నుంచి ఆర్థిక అవకాశాల కోసం పెద్ద ఎత్తున పంజాబీల మధ్య ప్రాచ్యం, బ్రిటన్, స్పెయిన్, కెనడా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ వంటి దేశాలకు వలసవెళ్ళి విస్తారమైన పంజాబీ డయాస్పోరాను ఏర్పరిచారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్, పంజాబ్ ల నడుమ వ్యాపార, సాంస్కృతిక సంబంధాలు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.
వాతావరణం
పంజాబ్ లోని ఎక్కువ ప్రదేశాల్లో శీతోష్ణ స్థితిగతులు తీవ్రంగానే ఉంటాయి. చలికాలంలో మంచుతెరలు, తరచుగా వానలు ఉండగా, ఫిబ్రవరి మధ్యకాలం నాటికి ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం ప్రారంభమౌతుంది; ఏప్రిల్ నెల మధ్యలో వేసవి ఎండలు ప్రారంభమౌతాయి. నైరుతి ఋతుపవనాలు పంజాబ్ ను సాధారణంగా మే మధ్యలో చేరుకుంటాయి, కానీ 1970ల నుంచి రుతుపవనాల స్థితిగతులు అనిర్దిష్టంగా ఉన్నాయి. రుతుపవనాలు, వర్షాలు మొత్తంగా లేకపోవడమో, వాటి కారణంగా వరదలు రావడమో జరుగుతోంది. జూన్, జూలై నెలల్లో వేడి మరీ తీవ్రం. అధికారిక అంచనాలు ఉష్ణోగ్రతలను 46 °C లోపే చూపుతున్నా, వార్తాపత్రికలు 51 °C చేరుకున్నాయని చెప్తున్నాయి, ఎండవేడిమి కారణంగా ప్రజలు చనిపోవడం పత్రికల్లో సాధారణంగా కనిపిస్తూంటుంది. జూన్ 1993లో ఉష్ణోగ్రతలు రికార్డు స్థాయిలో 54 °C వరకూ నమోదయ్యాయి. ఆగస్టులో వానాకాలం వేడిని చల్లబరుస్తుంది, దీన్ని బర్సాత్ గా అభివర్ణిస్తారు. వేసవి కష్టపుదినాలు అక్కడితో గడచిపోయినా చల్లదనం పూర్తిస్థాయిలో అక్టోబరు నుంచే ప్రారంభం అవుతుంది.
2007లో ప్రావిన్సు 70 సంవత్సరాల్లోనే ఎరగని అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలతో చలికాలం చూసింది.
వాతావరణం పరంగా పంజాబ్ లో మూడు ప్రధాన రుతువులు ఉన్నాయి:
జనాభా, సమాజం
ప్రావిన్సు జనాభా 100,590,000గా 2015లో అంచనా వేశారు, అంతేగాక ఇది పాకిస్తాన్లోని సగానికి పైగా ప్రజల మాతృభూమి.
భాషలు
పంజాబ్ లోని ప్రధాన, స్థానిక భాష పంజాబీ (పాకిస్తాన్ లో షాముఖీ లిపిలో రాస్తారు) పంజాబీలు దేశంలోకెల్లా అతిపెద్ద జాతి. పంజాబీ మాతృభాషగా కలవారు 89శాతానికి తక్కువ ఉన్న జిల్లా ప్రావిన్సు మొత్తం మీద ఒకటి కూడా లేదు. పంజాబీకి పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగంలో ఏ అధికారిక గుర్తింపు దేశవ్యాప్త స్థాయిలో దక్కలేదు. పంజాబీలు వివిధ తెగలుగా, వంశాలు, కులాలుగా విభజితమైన సమాజం. పాకిస్తానీ పంజాబ్ లో కమ్మరి, కుమ్మరి వంటి సంప్రదాయిక వృత్తులకూ తెగలకు సంబంధం ఉంది. ప్రావిన్సులో మాట్లాడే పంజాబీ మాండలికాల్లో మాఝీ, సరైకి, హిండ్కో ఉన్నాయి. సరైకీ అన్నది దక్షిణ పంజాబ్ లో అత్యంత వ్యాప్తిలో ఉంది, పష్తూ, వాయువ్య పంజాబ్ లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో, ప్రత్యేకించి అటక్ జిల్లా, మైన్ వాలీ జిల్లాల్లో మాట్లాడతారు.
మతం
పంజాబ్ (పాకిస్తాన్)లోని జనాభాలో 97.21 శాతం సున్నీ హనాఫీ మెజారిటీ, షియా ఇతానా అశరయ్యా మైనారిటీ ముస్లింలు ఉన్నారు. అతిపెద్ద ముస్లిమేతర మత సమాజం క్రిస్టియన్లు, వారు పంజాబ్ జనాభాలో 2.31 శాతం ఉన్నారు. మిగతా 0.48 శాతంలో అహ్మదియాలు, హిందువులు, సిక్ఖులు, పార్శీలు, బహాయ్ లు ఉన్నారు.
ప్రొవిన్షియల్ ప్రభుత్వం
పంజాబ్ ప్రభుత్వం పాకిస్తాన్ సమాఖ్య పద్ధతిలో ప్రావిన్సు రాజధాని లాహోర్ కేంద్రంగా కలిగిన ప్రొవిన్షియల్ ప్రభుత్వం. పంజాబ్ ప్రొవిన్షియల్ ప్రభుత్వ నాయకునిగా నడిపించేందుకు పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రిని పంజాబ్ ప్రొవిన్షియల్ అసెంబ్లీ ఎన్నుకుంటుంది. ప్రస్తుతం పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రిగా షాబాజ్ షరీఫ్ వ్యవహరిస్తున్నారు. 2009 ఫిబ్రవరి 25 నుంచి 2009 మార్చి 30 వరకూ సాగిన గవర్నర్ పాలన అంతమయ్యాకా షాబాజ్ ను ముఖ్యమంత్రిగా తిరిగి చేశారు. ఆపైన 2013 మే 11 ఎన్నికల ఫలితంగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. పంజాబ్ ప్రొవిన్షియల్ అసెంబ్లీ ఒకే శాసన నిర్మాణ శైలి కలిగిన శాసన నిర్మాణ వ్యవస్థ. పంజాబ్ ప్రావిన్సు వ్యాప్తంగా ఎన్నికైన సభ్యులు కలిగిన ఈ అసెంబ్లీ లాహోర్ కేంద్రంగా కలిగివుంది. అసెంబ్లీ పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగంలోని 106వ అధికరణం ఆధారంగా 66 సీట్లు మహిళలకు, 8 ముస్లిమేతరులకు రిజర్వు అయిన 371 సీట్లతో ఏర్పాటైంది.
డివిజన్లు
2008లో డివిజన్లను తిరిగి స్థాపించినప్పుడు, లాహోర్ డివిజన్ నుంచి షేఖుపురా డివిజన్ విడదీసి పదవ డివిజన్ గా ఏర్పరిచారు.
ఆర్థిక రంగం
పాకిస్తాన్ ఆర్థిక రంగంలో పంజాబ్ ది అతిపెద్ద వాటా, ఇది దేశ స్థూల జాతీయోత్పత్తికి ప్రధానమైన దన్నుగా నిలుస్తోంది. ప్రావిన్సు ఆర్థిక స్థితి 1972 నుంచి నాలుగు రెట్లుగా వృద్ధి చెందడం ప్రారంభమైంది. పాకిస్తాన్ స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో 2000 నాటికి 54.7 శాతం, 2010 నాటికి 59శాతం వాటా పంజాబ్ దే. పాకిస్తాన్ ఆర్థిక రంగంలో సేవా, వ్యవసాయ రంగాల్లో పంజాబ్ ఆధిక్యత మరింత సుస్పష్టం. సేవారంగంలో 52.1 నుంచి 64.5 శాతం, వ్యవసాయ రంగంలో 56.1 నుంచి 61.5 శాతం పంజాబ్ వాటానే. పాకిస్తాన్ లో కెల్లా సాంకేతికంగా అత్యంత సుశిక్షితులైన నిపుణులతో అది మానవవనరుల విషయంలోనూ ముందంజలో ఉంది. తయారీ రంగంలోనూ పంజాబ్ ఆధిక్యత కలిగివుంది, ఐతే ఈ రంగంలో ఆధిక్యత మరీ అత్యధికం కాదు, చారిత్రికంగా దాని వాటా కనిష్ఠంగా 44 శాతం, గరిష్ఠంగా 52.6 శాతంగా ఉంది. 2007లో పంజాబ్ 7.8% వృద్ధి రేటు సాధించింది. 2002-03 నుంచి 2007-08 వరకూ సాలీనా 7 నుంచి 8 శాతం వృద్ధిరేటు కలిగివుంది. 2009లో విడుదలైన ఒక అధ్యయనం ప్రపంచవ్యాప్తంగా నగరాల స్థూలజాతీయోత్పత్తిని సర్వే చేయగా, ఫైసలాబాద్ జిడిపి $35 బిలియన్లుగా తేలింది. ఈ నగరం కరాచీ ($78 బిలియన్లు), లాహోర్ ($40 బిలియన్లు) తర్వాత పాకిస్తాన్ లో మూడవ స్థానంలో నిలుస్తోంది. ఫైలాబాద్ జిడిపి 5.7 శాతం చొప్పున 2025 నాటికి $37 బిలియన్లు అవుతుందని అంచనా, కరాచీ (5.5 శాతం), లాహోర్ (5.6 శాతం) ల వృద్ధి అంచనా కన్నా ఇది ఎక్కువ. 2008-09లో పాకిస్తానీ జీడీపీ వృద్ధిరేటు 4శాతం కాగా, నగరపు వృద్ధి రేటు 6శాతం.
సముద్ర తీరం లేకపోయినా పంజాబ్ పాకిస్తాన్ లోకెల్లా అత్యంత పారిశ్రామికీకరణ పొందిన ప్రాంతం; పంజాబ్ లోని తయారీ పరిశ్రమలు వస్త్రాలు, క్రీడా పరికరాలు, భారీ యంత్రాలు, విద్యుత్ సామాగ్రి, శస్త్రచికిత్స ఉపకరణాలు, వాహనాలు, ఆటో విడిభాగాలు, లోహాలు, పంచదార, విమానయాన సామాగ్రి, సిమెంట్, వ్యవసాయ పరికరాలు, సైకిళ్ళు, రిక్షాలు, ఫ్లోరింగ్ ఇటుకలు, నిల్వ ఆహార పదార్థాలు ఉత్పత్తి చేస్తాయి. 2003లో దేశంలో తయారయ్యే 90శాతం పేపర్, పేపర్ బోర్డులు, 71శాతం ఎరువులు, 69శాతం పంచదార, 40శాతం సిమెంట్ ఉత్పత్తి చేసింది.
ఉష్ణమండల తడి పొడి వాతావరణం ఉన్నా, విస్తారంగా నీటివసతి కలిగివుండడం వ్యావసాయికమైన సమృద్ధికి కారణమైంది. పశ్చిమ పంజాబ్ లో బ్రిటీష్ వారు నిర్మించిన కాలవల నీటిపారుదల వ్యవస్థ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సాగునీటి కాలవల వ్యవస్థ. గోధుమ, పత్తి ప్రధాన పంటలు. ఇతర పంటల్లో వరి, చెరుకు, జొన్న, మొక్కజొన్న, నూనె గింజలు, పప్పు దినుసులు, కూరగాయలు, కినూ వంటి పళ్ళు వగైరా ఉన్నాయి. పశువుల పెంపకం, పౌల్ట్రీ ఉత్పత్తులు కూడా ప్రధానమైనవే. పూర్వ విరోధాలు ఎలావున్నా పాకిస్తానీ పంజాబ్ లోని వ్యవసాయ క్షేత్రాల్లో విత్తడానికి, కోతలకీ హిందూ క్యాలెండర్ నే వాడతారు.
దేశంలోని సాలీనా ఆహారోత్పత్తిలో 76శాతం పంజాబ్ నుంచే వస్తుంది. పత్తి, వరి ప్రధానంగా వాణిజ్య పంటలుగా ఉపకరించి దేశఖజానాకు సంపద చేకూరుస్తూంటాయి. వ్యవసాయంలో స్వయంసమృద్ధి సాధించే ఉండడంతో వ్యూహాన్ని చిన్న తరహా, మధ్యతరహా వ్యవసాయం, పంటపొలాల నుంచి మార్కెట్ కు దృష్టిని, గొట్టపుబావులకు విద్యత్తును అందించడం, నీటి నిలువ, ఉప్పదనం తగ్గించడం వంటివాటిపై పెట్టారు.
లాహోర్, గుజ్రన్ వాలా డివిజన్లలో అత్యంత ఎక్కువ చిన్నస్థాయి మధ్యతరహా ఇంజనీరింగ్ యూనిట్లు ఉన్నాయి. సియాల్ కోట్ జిల్లా ఆట వస్తువులు, శస్త్రచికిత్స పరికరాలు వంటివి తయారీలో పేరుగడించింది.
బహోరీబంద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
బహోరీబంద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం కట్నీ జిల్లా, ఖజురహో లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.
మూలాలు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు
30 వెడ్స్ 21
30 వెడ్స్‌ 21 2021లో విడుదలైన తెలుగు వెబ్‌ సిరీస్‌. ఈ వెబ్‌ సిరీస్ 2021 మే 2లో గర్ల్ ఫార్ములా (Girl Formula) యూట్యూబ్ ఛానల్ లో విడుదలైంది.ఈ వెబ్‌ సిరీస్‌లో చైతన్య రావు, అనన్య ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.
ఎపిసోడ్ పేరు \ విడుదల తేదీ
ఈ వెబ్‌ సిరీస్ రెండో ఎపిసోడ్ లో దరిద్రం అనే ఒక పాట ఉంది. అది మంచి హిట్ గా నిలిచింది.
బయటి లింకులు
వర్గం:2021 సినిమాలు
వెల్కమ్ టు ది స్టిక్స్ (సినిమా)
వెల్కమ్ టు ది స్టిక్స్ 2008లో విడుదలైన ఫ్రెంచ్ హాస్యరసప్రధాన చిత్రం. 'డానీ బూన్' దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఈ చిత్రంలో కాడ్ మేరడ్, డానీ బూన్ లు నటించారు. ఫ్రాన్స్ చలనచిత్రరంగంలో దాదాపు బాక్సాఫీస్ రికార్డులను తిరగరాసిన ఈ చిత్రం, 793 సైట్లలో మొదటి చలనచిత్రంగా నిలిచింది.
కథ
చిత్ర కథానాయకుడైన ఫిలిప్ అబ్రామ్స్, నిరుత్సాహంగా ఉన్న తన భార్య జూలీని సంతోషంగా ఉంచడంకోసం సముద్రతీరానికి బదిలీచేయించుకోవాలనుకుంటాడు. ఆ సమయంలో ఒక నేరారోపణపై ఉత్తర ఫ్రాన్స్ లోని బెర్గూస్ పట్టణముకు పంపివేయబడుతాడు. తన కుటుంబంను విడిచి సుదూర ప్రాంతంలో ఉన్న తనకు అక్కడి వాతావరణం నచ్చదు. ఎన్నో కష్టాలను అనుభవించి, మూడు సంవత్సరాల తరువాత తిరిగివస్తాడు. తన కుటంబంతో తాను కోరుకున్న ప్రాంతానికి వెలుతాడు.
ఇతర లంకెలు
వర్గం:ఫ్రెంచి సినిమాలు వర్గం:ఫ్రెంచ్ భాష వర్గం:ఫ్రెంచ్-భాష చిత్రాలు వర్గం:2008 సినిమాలు
శ్మశాన అథిపతి
శ్మశాన అథిపతి అంటే శ్మశానం వాటికకు రక్షకుడు లేదా పాలకుడు. శ్మశానానికి అథిపతిగా స్త్రీ లేదా పురుష దేవతలు ఉండవచ్చు లేదా సతి సమేతంగా కూడా ఉండవచ్చు.
హిందూమత శ్మశాన అథిపతి
హిందూమత గ్రంథాలు ప్రకారం శ్మశానవాటికకు అథిపతి మహాశివుడు. శివుడుకు ఒకానోక పేరు ''శ్మశానవాసి" (సంస్క్రతం:శ్మశానవాసిన్) గా కుడా పిలువబడుతాడు. శ్మశానవాసి యెుక్క భార్య కాళిమాతా శ్మశాన కాళిగా కుడా పిలువబడుతుంది. కాళిమాత యెుక్క నలుపు రంగు తన భర్త యెుక్క నలుపు రంగును ప్రతిభింబిస్తుంది, శివుడు తన శరీరం పై శవాలను కాల్చిన భుడిదను తన శరీరంపై పుసుకోని ఉంటాడు. (Sanskrit: śmaśāna) శివుడు శ్మశానంలో యోగా ముద్రలో తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు, śmaśāna-kālī.కాళి శ్మశాన సంరక్షకురాలు. ఆమె దుష్టశక్తులను శ్మశానం నుండి పారద్రోలుతుంది. కనుక హిందూ సంప్రదాయాలు ప్రకారం శివుడు, కాళి ఇద్దరు శ్మశాన అథిపతులు.
మూలాలు
వర్గం:హిందూ మతము
అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ క్రీడా సమాఖ్య
అంతర్జాతీయ కాల్బంతి క్రీడా సమాఖ్య దిద్దుబాటు (ఆంగ్ల అనువాదం: ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్  ) రోజువారీ వ్యవహారంలో ఫీఫా (Fédération Internationale de Football Association)గా పేరొందింది, ఇది కాల్బంతి సమాఖ్య అంతర్జాతీయ పాలకమండలి. దీని ప్రధాన కార్యాలయం జ్యూరిచ్, స్విట్జర్లాండ్లో ఉంది. ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు సెప్ బ్లాటర్. ఫీఫా సంస్థ అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ ఆటలపోటీల యెుక్క నిర్వహణకు ముఖ్యంగా 1930 నాటినుండి ఫీఫా ప్రపంచ కప్కు బాధ్యత వహిస్తోంది. ఈ సమాఖ్యలో 208 సభ్యసంస్థలు ఉన్నాయి.
చరిత్ర
అంతర్జాతీయ కాల్బంతి ఆటలపోటీలకు ప్రజాదరణ పెరగటంతో ఈ క్రీడను పర్యవేక్షించటానికి 20వ శతాబ్దం ఆరంభంలో ఒక వ్యవస్థ అవసరం ఏర్పడటంతో, ఈ సమాఖ్య పారిస్‌లో 1904 మే 21న స్థాపించబడింది; స్వతహాగా ఫ్రెంచ్ భాషలో పెట్టిన అసలు పేరు ఈనాటికీ అలాగే వ్యవహారంలో ఉంది. స్థాపక సభ్యులలో బెల్జియం, డెన్మార్క్, ఫ్రాన్సు, నెదర్లాండ్స్, స్పెయిన్, స్వీడన్, స్విట్జర్ల్యాండ్ యొక్క జాతీయ సంఘాలు ఉన్నాయి. ఇంకనూ, అదే రోజు, జర్మన్ అసోసియేషన్ టెలిగ్రామ్ ద్వారా అనుబంధంగా ఉండే అంగీకారాన్ని ప్రకటించింది.
ఫీఫా మొదటి అధ్యక్షుడు రాబర్ట్ గురిన్. గురిన్‌ స్థానంలో 1906లో ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన డానియల్ బుర్లే ఉల్ఫాల్ వచ్చారు, అప్పటికే అతను సంఘ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. తరువాత ఆటలపోటీ సమాయుత్తమైనది, 1908 లండన్ ఒలింపిక్స్ కొరకు ఫుట్‌బాల్ పోటీ వృత్తిపరమైన ఫుట్‌బాల్ ఆటగాళ్ళు పాల్గొని విజయవంతంగా ముగిసినప్పటికీ, ఇది ఫీఫా యొక్క స్థాపక నియమాలకు విరుద్ధం.
ఫీఫా సభ్యత్వం కొరకు 1908లో దక్షిణ ఆఫ్రికా, 1912లో అర్జంటీనా, చిలీ ఇంకా 1913లో కెనడా, సంయుక్త రాష్టాలు దరఖాస్తు చేసిన తరువాత ఇది ఐరోపా వెలుపల కూడా విస్తరించింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, చాలా మంది ఆటగాళ్లను యుద్ధం కొరకు పంపడంతో అంతర్జాతీయ ఆటలపోటీల కొరకు ప్రయాణించే అవకాశం చాలా పరిమితం అయిపోయింది, కొన్ని అంతర్జాతీయ పోటీలు మాత్రమే జరగడం వల్ల సంస్థ యొక్క ఉనికి ప్రశ్నార్థకమైనది. యుద్ధ అనంతంరం, ఉల్ఫాల్ మరణం తరువాత సంస్థను డచ్‌కు చెందిన కార్ల్ హీర్‌‌స్‌చ్మాన్ నడిపించారు. సంస్థ మూతబడకుండా ఈ విధంగా బతికినప్పటికీ, బ్రిటన్ మఱియు దాని మిత్రదేశాలు మాత్రం పోటీలలోనుంచి విరమించుకున్నాయి. అప్పుడే ముగిసిన ప్రపంచయుద్ధంలోని శత్రుదేశాలతో అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొనడానికి విముఖత చూపించడమే దీనికి కారణం. క్రమేపీ బ్రిటన్ తప్ప మిగిలిన మిత్రదేశాలు తిరిగి ఫీఫా సభ్యత్వాన్ని తీసుకున్నారు.
నిర్మాణం
thumb|400px|ఆరు సమ్మేళనాలతో ప్రపంచ పటం.
ఫీఫా సంఘాన్ని స్విట్జర్లాండ్ యెుక్క శాసనాలకు లోబడి స్థాపించబడింది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం జ్యురిచ్‌లో ఉంది.
ఫీఫా యెుక్క ఉచ్ఛ పాలకమండలి ఫీఫా చట్టసభ, ప్రతి అనుబంధిత సంఘాల యెుక్క ప్రతినిధుల సమావేశం ఏర్పాటవుతుంది. ఈ చట్టసభ ప్రతి సంవత్సరం సాధారణ సమావేశంలో కలుస్తుంది, దానికి తోడూ అసాధారణ సమావేశాలను 1998 నుండి ప్రతిసంవత్సరం ఏర్పాటు చేయబడుతున్నాయి. చట్టసభ మాత్రమే ఫీఫా యెుక్క చట్టాలలో మార్పులు తీసుకురాగలదు.
ఫీఫా అధ్యక్షుణ్ణి, దాని సామాన్య కార్యదర్శిని, ఇతర సభ్యులను చట్టసభ ఎన్నుకుంటుంది. ఫీఫా యెుక్క ప్రెసిడెంట్, సామాన్య కార్యదర్శి ముఖ్య కార్యనిర్వాహకులుగా ఉంటారు, వారు రోజువారీ కార్యకలాపాలకు బాధ్యత వహిస్తారు, దీని నిర్వహణను దాదాపు 280 మంది సిబ్బందితో జనరల్ సెక్రటేరియట్ చేస్తుంది.
ఫీఫా యెుక్క ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ అధికారిగా ప్రెసిడెంట్ ఉంటారు, చట్టసభ విరామాలలో సంస్థ యెుక్క ముఖ్య నిర్ణయాలను ఇది తీసుకుంటుంది. FIFA యెుక్క సంస్థాగతమైన నిర్మాణంలో అనేక ప్రత్యామ్నాయ కమిటీలు ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ అధికారంలో లేదా చట్టసభ అధికారంలో ఏర్పాటుచేయబడినాయి. ఆ కమిటీలలో ఫైనాన్సు కమిటీ, డిసిప్లీనరీ కమిటీ, రిఫెరీస్ కమిటీ, మొదలైనవి ఉన్నాయి.
దానియెుక్క ప్రపంచవ్యాప్త సంస్థలతో పాటు (presidency, Executive Committee, Congress, etc.) ఫీఫా చేత గుర్తించబడిన ఆరు ఉపసంఘాలు (కాన్ఫెడరేషన్స్) ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచంలోని వివిధ ఖండాలు, ప్రాంతాలలో ఈ క్రీడను పర్యవేక్షిస్తాయి. వివిధ దేశాల జాతీయ కాల్బంతి సమితులేవైనా ఫీఫా, ఫీఫా పోటీలలో ప్రవేశానికి వారి జట్లు ఉత్తీర్ణత పొందుటకు వారి దేశం భౌగోళికంగా ప్రాతినిధ్యం కలిగి ఉంటే చేరే అధికారం కొరకు తమ ప్రాంత ఉపసంఘాలను కోరవచ్చు (కొన్ని భౌగోళిక మినహాయింపుల జాబితా దిగువున ఇవ్వబడింది):
మొత్తంమీద, ఫీఫా 208 జాతీయ సంఘాలను, వాటి సంబంధిత పురుషుల జాతీయ జట్లను అలానే 129 స్త్రీల జాతీయ జట్లను గుర్తింస్తోంది; జాతీయ ఫుట్‌బాల్ జట్లు, వాటికి సంబంధించిన దేశ సంకేతాలను చూడండి. ఆసక్తికరంగా, ఫీఫాలో సభ్యదేశాలు ఐక్యరాజ్యసమితిలో కన్నా ఎక్కువగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఫీఫా అనేక సర్వాధికారాలు-లేని ప్రాంతాలను ప్రత్యేకమైన దేశాలుగా గుర్తిస్తుంది, ఇలాంటివి బ్రిటన్‌లోనే నాలుగు హోమ్ నేషన్స్) ఉన్నాయి. అవికాక రాజకీయంగా వివాదస్పదమైన ప్రాంతాలు పాలస్తీన్ వంటివి ఉన్నాయి. ఈ ఫీఫా ప్రపంచ శ్రేణులు జాబితా నెలవారీగా నవీకరణం కాబడుతుంది, అంతర్జాతీయ పోటీలు, ఉత్తీర్ణత పొందినవారు,, స్నేహపూర్వక ఆటలలో వారి ప్రదర్శన మీద శ్రేణిని ఇవ్వబడుతుంది. మహిళా ఫుట్‌బాల్ కొరకు కూడా ప్రపంచ శ్రేణులలను సంవత్సరానికి నాలుగుసార్లు నవీకరణం చేస్తారు.
గుర్తింపులు, పురస్కారాలు
ప్రతి సంవత్సరం ఫీఫా ప్రపంచ క్రీడాకారుడు పురస్కారాన్ని ఫీఫా ఆ సంవత్సరపు ఉత్తమ పురుష, మహిళా క్రీడాకారుడికి ప్రదానం చేస్తుంది, దానియెుక్క వార్షిక పురస్కార ఉత్సవంలో భాగంగా ఉత్తమ జట్టును, అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ సాధించిన కృత్యాలను గుర్తిస్తుంది.
1994లో ఫీఫా ప్రపంచ కప్ సర్వోచ్చ జట్టును (అనేక సంవత్సరాలలో ఆడిన ఆటగాళ్ళ ఊహా జట్టు) ప్రచురించింది. 2002లో ఇలాగే మఱలా ఫీఫా కలల జట్టును ప్రకటించింది, అన్నికాలాల్లో ఉత్తమమైన క్రీడాకారుల జట్టును అభిమానులచే ఎంపిక చేయబడింది. 2004లో దానియెుక్క వార్షిక ఉత్సవాలలో భాగంగా, ఫీఫా "శతాబ్దపు ఆటను" ఫ్రాన్సు, బ్రెజిల్ మధ్య నిర్వహించింది.
క్రీడా నియమాలు
ఫుట్‌బాల్‌ను నడిపించే శాసనాలను అధికారికంగా క్రీడా నియమాలు అంటారు, వీటి బాధ్యత ఫీఫా ఒక్కదానికే లేదు; వీటిని ఇంటర్నేషనల్ ఫుట్‌బాల్ అసోసియేషన్ బోర్డు (IFAB) నిర్వహిస్తుంది. ఫ్దాఈఫ్నిఆఅ ఫీఫాఅదాని బోర్డులో సభ్యులను కలిగివుంటుంది (నలుగురు ప్రతినిధులు); మిగిలిన నలుగురినీ సంయుక్త రాజ్యం యెుక్క ఫుట్‌బాల్ సంఘాలు అందిస్తాయి: అవి ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్స్,, ఉత్తర ఐర్ల్యాండ్, ఇవన్నీ ఐక్యంగా 1882లో IFAB స్థాపించాయి, ఆట యెుక్క నిర్మాణం, చరిత్ర కొరకు గుర్తించబడినాయి. లాస్ ఆఫ్ ది గేమ్‌లో మార్పులను ఎనిమిది మంది ప్రతినిధులలో కనీసం ఆరుగురు అంగీకరించాలి.
జాతీయసంఘాల యెుక్క క్రమశిక్షణ
2007 FIFAఫీఫా నియమం ప్రకారం ఒక ఆటగాడు గరిష్ఠంగా మూడు క్లబ్బులలో నమోదుచేసుకోవచ్చును,, అధికారిక క్రీడలలో రెండింటిలో ఆడవచ్చును, జూలై 1 నుండి జూన్ 30 వరకూ సంవత్సరాన్ని లెక్కించబడటం ముఖ్యంగా ఆ తేదీ అడ్డంకులను అధికమించే సీజన్లు ఉన్న దేశాలలో వివాదానికి దారితీసింది, ఇందులో ఇద్దరు మాజీ ఐర్ల్యాండ్ అంతర్జాతీయ క్రీడాకారులు ఉన్నారు. ఈ వివాద ఫలితంగా, ఫీఫా ఆ తరువాత సంవత్సరం జట్ల మధ్య బదిలీలను ఆడని సీజన్లతో చేర్చటానికి మార్చబడింది.
ఫీఫా గీతం
1994ఫీఫా ప్రపంచ కప్ నాటినుండి, UEFA ఛాంపియన్ లీగ్‌లాగా, FIFA జర్మన్ స్వరకర్త ఫ్రాంజ్ లాంబెర్ట్ స్వరపరచిన గీతాన్ని అనుసరించింది. ఫీఫా గీతాన్ని అధికారికంగా ఫీఫా ఆమోదం పొందిన ఆటలలో, పోటీలు అంతర్జాతీయ స్నేహపూర్వక ఆటలు, ఫీఫా ప్రపంచ కప్, ఫీఫా మహిళల ప్రపంచ కప్, ఫీఫా U-20 ప్రపంచ కప్, ఫీఫా U-17 ప్రపంచ కప్, ఫీఫా U-20 మహిళల ప్రపంచ కప్, ఫీఫా మహిళల U-17 ప్రపంచ కప్, ఫీఫా ఫుట్సాల్ ప్రపంచ కప్, ఫీఫా బీచ్ సాకర్ ప్రపంచ కప్,, ఫీఫా క్లబ్ ప్రపంచ కప్ వంటివాటి ఆరంభాలలో పాడబడుతుంది.
ఆర్థిక సంబంధ అపక్రమాల యెుక్క ఆరోపణలు
మే 2006లో బ్రిటిష్ పరిశోధక రిపోర్టరు ఆండ్రూ జెన్నింగ్స్ యెుక్క పుస్తకం ''ఫౌల్! ది సీక్రెట్ వరల్డ్ ఆఫ్ ఫీఫా: బ్రైబ్స్, ఓట్-రిగ్గింగ్ అండ్ టికెట్ స్కాండల్స్'' (హర్పెర్ కాలిన్స్) ఫుట్‌బాల్ ప్రపంచంలో ఫీఫా యెుక్క మార్కెటింగ్ భాగస్వామి ISL పతనం తరువాత ఒప్పందాల-కొరకు-ఆరోపించబడిన అంతర్జాతీయ ద్రవ్యాన్ని అందివ్వడాన్ని వివరించటం,, ఏవిధంగా ఫుట్‌బాల్ అధికారులు వారు స్వీకరించిన లంచాలను తిరిగి చెల్లించటానికి రహస్యంగా బలవంతం చేశారనేది వెల్లడి చేసింది. ఫీఫా మీద సెప్ బ్లాటర్ యెుక్క కొనసాగుతున్న నియంత్రణ కొరకు ఉన్న పోటీలో ఓట్ల-రిగ్గింగ్ జరిగిందని కూడా ఈ పుస్తకం ఆరోపించింది.
ఫౌల్! విడుదల అయిన కొద్దికాలానికిని BBC వార్తా కార్యక్రమం పనోరమ కొరకు జెన్నింగ్స్, BBC నిర్మాత రోజెర్ కార్క్ BBC టెలివిజన్‌లో ఈ వెల్లడులను ప్రసారం చేసారు. గంటసేపు వచ్చిన ఈ కార్యక్రమాన్ని 2006 జూన్ 11న ప్రసారం చేశారు, జెన్నింగ్స్, పనోరమ జట్టు, సెప్ బ్లాటర్ ఫుట్‌బాల్ అధికారులకు £1m విలువున్న లంచాలను తిరిగి చెల్లించే రహస్య ఒప్పదంలో పాత్రను కలిగి ఉన్నాడని స్విస్ పోలీసులచే పరిశోధించబడినాడని అంగీకరించారు.
వీడియో రీప్లే
22 ఆటగాళ్ల చర్యలను అంతపెద్ద క్రీడా మైదానంలో పర్యవేక్షించడం కష్టం కనుక ఇన్‌స్టాంట్ రీప్లే అవసరమని చెప్పబడింది, ఇన్‌స్టాంట్ రీప్లేని పెనాల్టీ సందర్భాలలో, బుకింగ్స్ లేదా రెడ్ కార్డులకు దారితీసిన ఫౌల్స్ లో, బంతి గోల్ లైనును దాటిందా అనిచూడటానికి అవసరమని ప్రతిపాదించబడింది, ఎందుకంటే ఈ సంఘటనలు ఇతరవాటికన్నా ఆటను మార్చివేయటానికి దోహదం చేస్తాయి.
విమర్శకులు ఇంకనూ ఎత్తి చూపుతూ ఇన్‌స్టాంట్ రీప్లే ఇతర క్రీడలలో ఇప్పటికే వాడుకలో ఉందని తెలిపారు, ఇందులో రగ్బీ యూనియన్, క్రికెట్, అమెరికన్ ఫుట్‌బాల్, కెనడియన్ ఫుట్‌బాల్, బాస్కెట్‌బాల్, బేస్‌బాల్, టెన్నిస్,, ఐస్ హాకీ ఉన్నాయి. ఇతర క్రీడలలో వీడియో రీప్లే యెుక్క వాడకం గురించి నియమాలు, ఆటకు చెందిన శాసనాలు:
2010 FIFA ప్రపంచ కప్‌లో ఇంగ్లాండ్, జర్మనీ మధ్య జరిగిన రెండవ-రౌండు ఆటలో, ఫ్రాంక్ లంపార్డ్ కొట్టిన షాట్ స్కోరులను 2–2గా సమానం చేసివుండేది, కానీ లైను దాటటాన్ని అధికారులు చూడలేదు, ఇది గోల్-లైన్ సాంకేతికతను పునఃపరిశీలిస్తామని ఫీఫా అధికారులు ప్రకటించడానికి దారితీసింది.
ఫీఫా నిర్వహించే ఆటలపోటీలు
పురుషుల ఆటలపోటీలు
మహిళల ఆటలపోటీలు
సమర్పకులు
ఈ దిగువున ఉన్నవారు FIFA యెుక్క స్పాన్సర్లుగా ఉన్నారు (వీరిని "FIFA భాగస్వామ్యులు"గా పిలుస్తారు):
బాహ్య లింకులు
వర్గం:ఫీఫా వర్గం:1904లో స్థాపించబడినవి వర్గం:IOC-గుర్తింపుపొందిన అంతర్జాతీయ సమాఖ్యలు
ఇంట్రానెట్
ఇంట్రానెట్ (Intranet) అనేది ఆర్గనైజేషన్ యొక్క సిబ్బందికి మాత్రమే అందుబాటులో ఉంచే ఒక ప్రైవేట్ నెట్వర్క్. సాధారణంగా ఆర్గనైజేషన్ ల యొక్క అంతర్గత ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ వ్యవస్థల నుండి అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం, సేవల యొక్క ఒక విస్తృత పరిధి, ఇది ఇంటర్నెట్ నుండి సామాన్య ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండదు. ఒక సంస్థాపరమైన ఇంట్రానెట్ అనేది అంతర్గత కమ్యూనికేషన్, తోడ్పాటుల యొక్క ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రబిందువుగా నిర్మితమైవుంటుంది,, అంతర్గత, బాహ్య వనరులను ప్రాప్తి చేయడానికి ఏకైక ప్రారంభ బిందువుగా ఉపయోగపడుతుంది. సాధారణ రూపంలోని ఇంట్రానెట్ లోకల్ ఏరియా నెట్వర్క్ (LANs), వైడ్ ఏరియా నెట్వర్క్ (WANs) ల కోసం సాంకేతికతలతో స్థాపించబడుతుంది.
ఇంట్రానెట్స్ 1994 నుండి పెద్ద సంస్థల శ్రేణి యందు కనిపించడం మొదలయ్యింది.
హార్ముజ్ జలసంధి
హార్ముజ్ జలసంధి, పర్షియన్ సింధుశాఖకు, ఒమన్ సింధుశాఖకూ మధ్య ఉన్న జలసంధి. ఇది పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి మహాసముద్రాల్లోకి దారితీసే ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఇది వ్యూహాత్మకంగా ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఛోక్ పాయింట్లలో ఒకటి. దీనికి ఉత్తర తీరంలో ఇరాన్, దక్షిణ తీరంలో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, ముసందమ్, ఒమన్ ఎక్స్‌క్లేవ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ జలసంధి దాదాపు 167 కి.మీ. పొడవు, 52 నుండి 21 కి.మీ. వెడల్పు ఉంటుంది.
ప్రపంచంలోని ద్రవీకృత సహజ వాయువులో మూడవ వంతు, మొత్తం ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 25% ఈ జలసంధి గుండా వెళ్తుంది. ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక ప్రదేశం.
నావిగేషన్
ఢీకొనే ప్రమాదాన్ని తగ్గించడానికి, జలసంధి ద్వారా ప్రయాణించే ఓడలు ట్రాఫిక్ విభజన పథకాన్ని (TSS) అనుసరిస్తాయి. లోనికి వచ్చే ఓడలు ఒక మార్గాన్ని, బయటికి వెళ్ళే ఓడలు మరొక మార్గాన్నీ ఉపయోగిస్తాయి. ఈ మార్గాలు ఒక్కొక్కటీ రెండు మైళ్ల వెడల్పుతో ఉంటాయి. ఈ రెండూ మార్గాల మధ్య దూరం రెండు మైళ్ళుంటుంది.
జలసంధిని దాటడానికి, నౌకలు సముద్ర చట్టంపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఒప్పందం లోని ట్రాన్సిట్ పాసేజ్ నిబంధనల ప్రకారం ఇరాన్, ఒమన్‌ల ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళతాయి. అన్ని దేశాలు ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించనప్పటికీ, అమెరికాతో సహా చాలా దేశాలు, ఈ ఒప్పందం లోని సాంప్రదాయిక నావిగేషన్ నియమాలను అంగీకరిస్తాయి.
1959 ఏప్రిల్‌లో ఇరాన్ తన ప్రాదేశిక జలాల పరిధిని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించడంతో జలసంధి యొక్క చట్టపరమైన స్థితిని మార్చేసింది. కొత్తగా విస్తరించిన ప్రాంతం గుండా అమాయక ప్రయాణాన్ని మాత్రమే గుర్తిస్తామని ప్రకటించింది. 1972 జూలైలో, ఒమన్ కూడా తన ప్రాదేశిక సముద్రాన్ని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించింది. ఆ విధంగా, 1972 మధ్య నాటికి, ఇరాన్, ఒమన్‌ల సంయుక్త ప్రాదేశిక జలాలతో హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తిగా "మూసుకుపోయింది". 1970వ దశకంలో, ఇరాన్, ఒమన్‌లు జలసంధి గుండా యుద్ధనౌకల ప్రయాణాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించలేదు. అయితే 1980లలో, రెండు దేశాలు అమల్లో ఉన్న (పాత) చట్టానికి భిన్నమైన వాదనలు చేసాయి. 1989 ఆగస్టులో UNCLOS ని ఆమోదించిన తర్వాత, ఒమన్ తన ప్రాదేశిక సముద్రం గుండా కేవలం అమాయక ప్రయాణానికి మాత్రమే అనుమతి ఉందని 1981 నాటి రాయల్ డిక్రీని ధృవీకరిస్తూ ప్రకటనలను చేసింది. విదేశీ యుద్ధనౌకలు ఒమానీ ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళ్లాలంటే ముందస్తు అనుమతి అవసరమని ఆ ప్రకటనలు నొక్కిచెప్పాయి. 1982 డిసెంబరులో ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత ఇరాన్, "లా ఆఫ్ ది సీ కన్వెన్షన్‌లో చేరిన పార్టీలు మాత్రమే అందులో సృష్టించబడిన ఒప్పంద హక్కుల నుండి - అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు ఉపయోగించే జలసంధుల ద్వారా రవాణా హక్కుతో సహా - ప్రయోజనం పొందేందుకు అర్హులు" అని పేర్కొంటూ ఒక ప్రకటన చేసింది. 1993 మేలో ఇరాన్, సముద్ర ప్రాంతాలపై సమగ్ర చట్టాన్ని రూపొందించింది, వీటిలో అనేక నిబంధనలు UNCLOS నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. ఇందులో యుద్ధనౌకలు, జలాంతర్గాములు, అణుశక్తితో నడిచే నౌకలు ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల గుండా అమాయక ప్రయాణానికి ముందస్తు అనుమతి పొందాలనే నిబంధన కూడా ఉంది. ఒమన్, ఇరాన్ చేసిన దావాలలో దేనినీ అమెరికా గుర్తించలేదు. వాటిని సవాలు చేసింది.
చమురు వాణిజ్య ప్రవాహం
thumb| బయలుదేరిన స్థానం, గమ్యస్థానం ఆధారంగా జలసంధి ద్వారా చమురు వ్యాపారం, 2014–2018 సెంటర్ ఫర్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ వారి 2007 నివేదిక ప్రకారం, పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి ప్రతిరోజూ 1.7 కోట్ల బారెళ్ళు జలసంధి ద్వారా రవాణా అవుతోందని పేర్కొంది. ఇది, ప్రవహించే మొత్తం ప్రపంచ-వాణిజ్య చమురులో దాదాపు 40% ఉంది.
ట్యాంకర్ యుద్ధం
1984 ప్రారంభంలో ఇరాన్‌కు చెందిన ఖర్గ్ ద్వీపం వద్ద చమురు టెర్మినల్, చమురు ట్యాంకర్లపై ఇరాక్ దాడి చేయడంతో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధపు ట్యాంకర్ యుద్ధ దశ ప్రారంభమైంది. ఇరానియన్ వ్యాపారంపై దాడి చేయడంలో సద్దాం హుస్సేన్ లక్ష్యం - ఇతర విషయాలతోపాటు, హార్ముజ్ జలసంధిని అన్ని సముద్ర ట్రాఫిక్‌లకు మూసివేయడం వంటి తీవ్ర చర్యలతో ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి ఇరానియన్లను రెచ్చగొట్టడం, తద్వారా అమెరికా జోక్యం చేసుకునే పరిస్థితి తీసుకురావడం. కానీ, ఇరాన్ తన ప్రతీకార దాడులను ఇరాకీ వాణిజ్య ఓడల వరకే పరిమితం చేసి, జలసంధిని తెరిచే ఉంచింది.
ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్
1988 ఏప్రిల్ 18న, US నావికాదళం జలసంధిలోను, ఆ చుట్టుపక్కల ఇరాన్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక-రోజు యుద్ధం చేసింది. 1988 ఏప్రిల్ 14 న యుఎస్‌ఎస్ <i id="mwpA">శామ్యూల్ బి. రాబర్ట్స్</i> నౌకను ఛానెల్‌లో వేసిన ఇరాన్ మందుపాతర దాడి చేసినందుకు ప్రతీకారంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఈ యుద్ధం చేసింది. దీన్ని ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ అని అన్నారు. US దళాలు ఒక ఫ్రిగేట్, ఒక గన్‌బోట్, ఆరు సాయుధ స్పీడ్ బోట్‌లను ముంచేసాయి. అలాగే మరొక ఫ్రిగేట్‌ను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి.
2008 అమెరికా-ఇరాన్ నౌకాదళ వివాదం
2007 డిసెంబరు - 2008 జనవరిలో హార్ముజ్ జలసంధిలో ఇరాన్ స్పీడ్ బోట్‌లు, అమెరికా యుద్ధనౌకల మధ్య వరుస నౌకాదళ ప్రతిష్ఠంభనలు సంభవించాయి. అమెరికా అధికారులు ఇరాన్ తమ నౌకాదళ నౌకలను వేధింపులకు గురిచేస్తోందని ఆరోపించారు. అయితే ఇరాన్ అధికారులు ఆరోపణలను ఖండించారు. ఇరాన్ పడవలు సమీపిస్తున్నప్పుడు అమెరికా నౌకలు కాల్పులు జరిపబోయాయని పెంటగాన్ చెప్పగా, అమెరికా నేవీ ప్రాంతీయ కమాండర్, వైస్ అడ్మిరల్ కెవిన్ కాస్గ్రిఫ్, ఇరానియన్ల వద్ద "యాంటీ-షిప్ క్షిపణులు లేదా టార్పెడోలు లేవు" అని, " యుఎస్ 5వ నౌకాదళం ఈ చిన్న పడవలకు భయపడలేద"నీ అన్నాడు.
2018 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు
2018 జూలైలో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరించింది. సంవత్సరం ప్రారంభంలో JCPOA ఒప్పందం నుండి అమెరికా వైదొలిగిన తర్వాత అమెరికా ఆంక్షలను ఉటంకిస్తూ ఇరాన్ ఈ ప్రకటన చేసింది. అవసరమైతే చర్యలు చేపట్టేందుకు తాము సిద్ధంగా ఉన్నామని ఇరాన్‌కు చెందిన రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ ప్రకటించింది.
2018 ఆగస్టులో ఇరాన్ ఆ సంవత్సరపు తొలి బాలిస్టిక్ క్షిపణి పరీక్ష చేసింది. అధికారులు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, నౌకా విధ్వంసక ఫతే-110 మోడ్ 3 ఇరాన్ ఎడారిలోని టెస్ట్ రేంజ్‌కు హార్ముజ్ జలసంధి మీదుగా 100 మైళ్లకు పైగా దూరం ప్రయాణించింది. "ఇది తీరం నుండి తీరానికి" చేసిన ప్రయోగమని వివరిస్తూ ఒక అమెరికా అధికారి చెప్పారు.
2019 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు
2019 ఏప్రిల్ 22 న, అమెరికా ఇరాన్‌పై విధించిన చమురు ఆంక్షలను ముగించింది. ఆర్థిక జరిమానాలు లేకుండా ఇరాన్ నుండి చమురును దిగుమతి చేసుకోవడానికి కొంతమంది వినియోగదారులను అనుమతించింది. 2019 ఏప్రిల్‌లో జలసంధిని మూసివేస్తామనే ఇరాన్ బెదిరింపులు చేసినందున, ఇది జరిగింది.
అల్‌జజీరా ఇరాన్ సాయుధ దళాలకు చెందిన మేజర్ జనరల్ మొహమ్మద్ బఖేరీని ఉటంకిస్తూ, "హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయాలనేది మా ఉద్దేశం కాదు, కానీ శత్రువుల శత్రుత్వం పెరిగితే, మేము అలా చేయగలం" అన్నట్టు పేర్కొంది. "మా చమురు వెళ్ళకపోతే, ఇతరుల చమురు కూడా హార్ముజ్ జలసంధిని దాటదు" అని కూడా బఖేరీ అన్నాడు.
నౌకాయానానికి ఆటంకం కలిగించగల ఇరాన్ సామర్థ్యం
మిలీనియం ఛాలెంజ్ 2002 అనేది 2002లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ సాయుధ దళాలు నిర్వహించిన ఒక ప్రధాన యుద్ధక్రీడ. 2012 లో ది క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్‌లో వచ్చిన కథనం ప్రకారం, జలసంధిని మూసివేయడానికి ఇరాన్ చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఇందులో సిమ్యులేట్ చేసారు. ఈ ఊహలు, వాటి ఫలితాలూ వివాదాస్పదమయ్యాయి. ఇరాన్ వ్యూహం భౌతికంగా ఉన్నతమైన US సాయుధ దళాలను ఓడించిందని ఆ వ్యాసంలో రాసారు.