cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
అల్బేనియా
మద్య యుగాలు
అర్బనాన్ రద్దు చేసిన కొద్ది సంవత్సరాల తరువాత అల్బేనియన్లను, వారి ప్రాచీన స్వేచ్ఛను రక్షించుకుంటానని వాగ్దానం చేస్తూ అంజౌ చార్లెస్ అల్బేనియన్ పాలకులతో ఒక ఒప్పందాన్ని ముగించాడు. 1272 లో ఆయన అల్బేనియా రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఎపిరస్ డెస్పోటేట్ భూభాగాలను తిరిగి జయించాడు. ఈ రాజ్యం సెంట్రల్ అల్బేనియా భూభాగాన్ని డైర్హాచియం నుండి అడ్రియాటిక్ సముద్ర తీరం వెంబడి బుట్రింట్ వరకు తమ సార్వభౌమాధికారాన్ని ప్రకటించింది. కాథలిక్ రాజకీయ నిర్మాణం ఆధారంగా బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో కాథలిక్కులను వ్యాప్తి చేయాలని పాపల్ ప్రణాళిక వేసాడు. ఈ ప్రణాళికకు చార్లెస్ బంధువు (అంజౌ), హెలెన్ (అంజౌ) మద్దతు కూడా లభించింది. ప్రధానంగా ఉత్తర అల్బేనియాలో ఆమె పాలనలో సుమారు 30 కాథలిక్ చర్చిలు, మఠాలు నిర్మించబడ్డాయి. 14 వ శతాబ్దంలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలో అంతర్గత పోరాటాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. సెర్బులలోని అత్యంత శక్తివంతమైన పాలకుడు స్టీఫన్ దుసాన్ (మధ్యయుగం) దోరెస్ మినహా అల్బేనియా మొత్తం ప్రాంతాన్ని కలుపుకుంటూ స్వల్పకాలిక సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. 1367 లో వివిధ అల్బేనియా పాలకులు కలిసి సంఘటితంగా డెస్పోటేట్ ఆఫ్ ఆర్టాను స్థాపించారు. ఆ సమయంలో బాల్షా, థోపియా, కస్ట్రియోటి, ముజాకా, అరియానిటీ వంటి అనేక అల్బేనియన్ సంస్థానాలు సృష్టించబడ్డాయి. 14 వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం అల్బేనియాలోని అత్యధిక భాగం ఆక్రమించి లీగ్ ఆఫ్ లెజో స్కాండర్బెగ్ ఆధ్వర్యంలో ఒక పాలకుడిని నియమించింది. ఆయన అల్బేనియా మధ్యయుగ చరిత్రలో జాతీయ నాయకుడు అయ్యాడు.
ఓట్టమన్ సామ్రాజ్యం
కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనంతో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ఆగ్నేయ ఐరోపాలోకి లోతుగా పాతుకుంటూ ఆక్రమణ, విస్తర కొనసాగింది. వారు 1385 లో అల్బేనియాలోని అయోనియా సముద్ర తీరానికి చేరుకున్నారు. 1415 లో దక్షిణ అల్బేనియా అంతటా వారి దండులను నియమించారు. తరువాత 1431 నాటికి అల్బేనియాలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించారు. ఆక్రమణ ఫలితంగా వేలాది మంది అల్బేనియన్లు పశ్చిమ ఐరోపాకు (ముఖ్యంగా కాలాబ్రియా, నేపుల్స్, రగుసా, సిసిలీ)కి పారిపోయారు. ఇతరులు తరచుగా ప్రవేశించశక్యం కాని అల్బేనియా పర్వతాల వద్ద రక్షణ పొందారు.
ఛట్ పూజ
ఛట్ పూజ  మనదేశంలో ప్రధానంగా బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాలవారు జరుపుకునే పండుగ. ఛట్ పూజను ప్రధానంగా నాలుగు రోజులు జరుపుకుంటారు. మొదటి రోజును నహాయ్ ఖాయ్, రెండోరోజును ఖర్నా, మూడవ రోజును పెహలా ఆర్ఘ్య్, నాలుగవరోజును పార్నాగా పేర్కొంటారు. ఛట్ పూజ చేసేవారు అత్యంత నిష్టగా నహాయ్‌ఖాయ్ ఆచరిస్తారు. ఎక్కువగా మహిళలే ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు.
అల్బేనియా
ఓట్టమన్ సామ్రాజ్యం
అల్బేనియన్లు, క్రైస్తవులుగా, ప్రజలు ద్వితీయవర్గం ప్రజలుగా పరిగణించబడ్డారు. అందువలన వారి మీద దేవ్షీర్ము వ్యవస్థ ఆధారంగా భారీ పన్నులు విధించబడ్డాయి. ఒట్టోమన్ల ఆక్రమణ క్రమంగా ఇస్లామీకరణ ప్రక్రియ, మసీదుల వేగవంతమైన నిర్మాణంతో పాటు అల్బేనియా, మతపరమైన చిత్రం సవరించబడింది.
ఛట్ పూజ
పూజా పద్దతి
ఈ పండగ సందర్భంగా ఇల్లంతా శుభ్రపరచుకుని, శుచిగా స్నానం చేస్తారు. వ్రతధారులే స్వయంగా పీలి మట్టితో పొయ్యి తయారుచేసి మామిడి కట్టెలను ఉపయోగించి అర్వాచావల్, శనగపప్పు, సొరకాయ లేదా అరటికాయ కూరతో తయారుచేసిన వంటకాన్ని ఆరగిస్తారు. వంటలో సాధారణంగా ఉప్పు వినియోగించరు. ఒకవేళ వాడినా సైంధవ లవణాన్ని మాత్రమే వాడుతారు. సొరకాయ ఈ రోజున వంటలో ప్రధానంగా వాడుతారు కనుక నహాయ్ ఖాయ్ భోజనాన్ని కొందరు కద్దూబాత్‌గా పేర్కొంటారు. వ్రతధారులు రాత్రి ప్రసాదం తరువాత మరుసటి రోజు సాయంత్రం వరకు ఉపవాసముంటారు. ఈ రోజును ఖర్నాగా పేర్కొంటారు. సాయంత్రం ఖీర్, రొట్టెలను ప్రసాధంగా స్వీకరించి నిర్జల ఉపవాసాన్ని ప్రారంభిస్తారు. మూడవ రోజున అస్తమించే సూర్యున్ని పూజించి చాటలో ప్రసాదాన్ని సమర్పిస్తారు. నాలుగో రోజున ఉదయించే సూర్యునికి ఆర్ఘ్యప్రసాదాలు సమర్పించి వ్రత విసర్జన చేసి విందు భోజనం చేయడంతో వ్రతం పూర్తవుతుంది.
అల్బేనియా
ఓట్టమన్ సామ్రాజ్యం
లెజో అసెంబ్లీ ఏర్పడిన తరువాత జెర్జ్ కాస్ట్రియోటి స్కందర్బెగ్ నాయకత్వంలో (ష్కోడార్ ముట్టడి వరకు) శక్తివంతమైన దీర్ఘకాలిక విప్లవం చెలరేగింది. సుల్తానులు రెండవ మురాదు, రెండవ మెహ్మెదు నేతృత్వంలోని ప్రధాన ఒట్టోమన్ సైన్యాలు పలుసార్లు ఓడించబడ్డాయి. స్కాండర్బెగు అరియానిటిస్, డుకాగ్జినిస్, జహారియాస్, థోపియాస్‌లను వంటి అనేక మంది అల్బేనియా మేధోవర్గాన్ని సమీకరించి అప్పటి వరకు జయించబడని భూభాగాల మీద కేంద్రీకృత అధికారాన్ని స్థాపించి, అల్బేనియా ప్రభువుగా అవతరించాడు.
ఛట్ పూజ
ఛట్‌పూజ, బతుకమ్మ సారూప్యత
ఛట్ పూజ కూడా కూడా బతుకమ్మ పండుగ మాదిరిగానే ప్రకృతికి సన్నిహితమైనది. సకల సృష్టికి ఆధారమైన సూర్యభగవానున్ని ఈ పండుగ సందర్భంగా కొలుస్తారు. మోకాలి లోతు వరకు నీటిలో నిలబడి సూర్యదేవునికి ఆర్ఘ్యప్రసాదాలను సమర్పించడం ఈ పూజ ప్రత్యేకత. వెదురు గంప లేదా చాటలో పళ్లను ఉంచి అస్తమించే సూర్యునికి, ఉదయించే సూర్యునికి ప్రసాదంగా సమర్పిస్తారు. ఈ పూజలో ప్రధాన భాగం నదీతీరాన జరుగుతుంది కాబట్టి ఈ పూజ నదుల శుద్ధీకరణలపై కూడా దృష్టిసారించేలా చేస్తుంది. పండుగ సమయంలో ప్రసాదంగా సమర్పించే బెల్లం, చెరకు, కొబ్బరిరకాయలు, అరటిపళ్లు, పసుపు,అల్లం ఇత్యాది సామగ్రి ఆరోగ్యానికి కూడా మేలుచేస్తుందంటారు వైద్య నిపుణులు.
అల్బేనియా
ఓట్టమన్ సామ్రాజ్యం
స్కాండర్బెగు ఒట్టోమన్లకు వ్యతిరేకంగా ఐరోపా సంకీర్ణాన్ని ఏర్పాటు చేయడం లక్షంగా నిర్విరామంగా చేసిన కృషి సఫలం కాలేదు. అయినప్పటికీ అల్బేనియాను తిరిగి పొందటానికి ఒట్టోమన్లు చేసిన ప్రయత్నాలన్నింటినీ ఆయన అడ్డుకున్నాడు. ఇటలీ, పశ్చిమ ఐరోపా మీద దండయాత్రకు ఇది ఒక ఆధారంగా వారు ఊహించారు. ఓట్టమన్లకు వ్యతిరేకంగా ఆయన చేసిన అసమాన పోరాటం ఐరోపా గౌరవాన్ని గెలుచుకుంది. ఇతరులలో పాపసీ, నేపుల్స్, వెనిస్, రగుసా వంటి ఇతర తెగల నుండి ఆయనకు ఆర్థిక, సైనిక సహాయం లభించింది.
ఛట్ పూజ
మూలాలు
వర్గం:హిందూ మత సంస్కారాలు వర్గం:హిందూ సాంప్రదాయాలు వర్గం:భారతీయ పండుగలు వర్గం:హిందువుల పండుగలు వర్గం:నేపాల్ పండుగలు
అల్బేనియా
రిలింద్జ
18 వ శతాబ్దం చివరలో, 19 వ శతాబ్దం వరకు అల్బేనియా పునరుజ్జీవనం కొనసాగింది. స్వతంత్ర అల్బేనియా దేశంలో అల్బేనియా ప్రజలు స్వతంత్ర సాంస్కృతిక, రాజకీయ జీవితం సాగించడానికి తగినంత ఆధ్యాత్మిక, మేధో బలాన్ని సేకరించారు. ఆధునిక అల్బేనియా సంస్కృతిలో సాహిత్యం, కళలు కూడా అభివృద్ధి చెందాయి. ఇవి ప్రధానంగా రొమనిజం, జ్ఞానోదయ సూత్రాల ప్రభావాలతో తరచుగా ముడిపడి ఉన్నాయి.
జాతీయవాదం అధికరించడానికి ముందు అల్బేనియా దాదాపు ఐదు శతాబ్దాలుగా ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం పాలనలో ఉంది. ఒట్టోమన్ అధికారులు అల్బేనియన్ ప్రజల జాతీయ ఐక్యత, చైతన్యాల వ్యక్తీకరణను అణచివేశారు. సాహిత్యం ద్వారా అల్బేనియన్లు తమ ప్రజలలో జాతీయభావాలు, ఐక్యతా భావాలను మేల్కొల్పడానికి ఒక చైతన్యవంతమైన ప్రయత్నం చేయడం ప్రారంభించారు. ఇది గొప్ప చరిత్రను గుర్తుచేస్తూ మరింత మంచి భవిష్యత్తు కోసం ఆశలు పెట్టుకుంటుంది.
రష్యన్-ఒట్టోమన్ యుద్ధాల తరువాత ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం మీద రష్యా సాధించిన విజయం ఫలితంగా శాన్ స్టెఫానో ఒప్పందం అమలు చేయబడింది. ఇది అల్బేనియా ప్రజల నివాసితప్రాంతాన్ని స్లావిక్, గ్రీకు పొరుగువారికి అప్పగించడాన్ని పట్టించుకోలేదు. అయినప్పటికీ యునైటెడ్ కింగ్‌డం, ఆస్ట్రో-హంగేరియా సామ్రాజ్యం ఈ ఏర్పాటును నిరోధించాయి. ఇది బెర్లిన్ ఒప్పందానికి కారణమైంది. ఈ దశ నుండి అల్బేనియా జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలను ఏకీకృత దేశంగా రక్షించి ఏకం చేయాలనే లక్ష్యంతో అల్బేనియన్లు తమను తాము వ్యవస్థీకరించడం ప్రారంభించారు. ఇది లీగ్ ఆఫ్ ప్రిజ్రెన్ ఏర్పడటానికి దారితీసింది.
ప్రారంభంలో లీగుకు ఒట్టోమన్ అధికారుల సహాయం అందించారు. ముస్లిం ప్రజలు, ఒట్టోమన్ పరిపాలనతో అనుసంధానించబడిన భూస్వాముల మత సంఘీభావం ఆధారంగా లీగు పనిచేసింది. వారు ముస్లిం సంఘీభావానికి మొగ్గు చూపారు. ముస్లిం భూములను రక్షించాలని పిలుపునిచ్చారు. రియల్ ముస్లింల లీగ్ కమిటీ పేరు పెట్టడానికి ఇది కారణం అయింది.
బోస్నియా ప్రతినిధులు, కేంద్ర అధికార ప్రతినిధి ప్రిజ్రెన్ సంజాకు నిర్వాహకుడు, విలేయెట్ ఆఫ్ స్కుటారి ప్రతినిధులు పాల్గొన్న అసెంబ్లీలో సుమారు 300 మంది ముస్లింలు పాల్గొన్నారు. 47 మంది ముస్లిం బల్గేరియా, సెర్బియా, మాంటెనెగ్రో దళాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి ప్రజలను రక్షించడానికి ఉత్తర అల్బేనియా, ఎపిరస్, బోస్నియా & హెర్జెగోవినా ప్రజల ప్రతినిధులు 47 మంది లీగు విడుదల చేసిన కరార్నామె మీద సంతకం చేసారు.
అల్బేనియన్ విలేయెటులో కొసావో, ష్కోడార్, మొనాస్టిర్, ఐయోనినాతో సహా నాలుగు విలేట్లను విలీనం చేయాలని కోరుతూ అబ్డిల్ ఫ్రాషరీ ఆధ్వర్యంలో లీగ్, అల్బేనియన్ స్వయంప్రతిపత్తి వైపు పనిచేయడం మీద దృష్టి సారించినందుకు ఒట్టోమన్ అధికారులు వారి సహాయాన్ని రద్దు చేశారు. మాంటెనెగ్రోకు కేటాయించిన ప్లావ్, గుసిన్జే ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని నిరోధించడానికి లీగ్ సైనిక శక్తిని ఉపయోగించింది. నోవిసీ యుద్ధం వంటి మాంటెనెగ్రో దళాలతో అనేక విజయవంతమైన యుద్ధాల తరువాత, లీగ్ వారి పోటీ ప్రాంతాల నుండి వెనక్కి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. తరువాత సుల్తాన్ పంపిన ఒట్టోమన్ సైన్యం లీగును ఓడించింది.
స్వతంత్రం
1912 నవంబరు 28 న అల్బేనియా ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది. 1912 డిసెంబరు 4 న వ్లోరే అసెంబ్లీ, సెనేట్, ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించింది. అల్బేనియా సార్వభౌమత్వాన్ని లండన్ సమావేశం గుర్తించింది. 1913 జూలై 29 న లండన్ ఒప్పందంలో దేశం దాని పొరుగు దేశాల సరిహద్దులను వివరించింది. చాలా మంది అల్బేనియన్లు అల్బేనియా వెలుపల వదిలివేయబడ్డారు. ప్రధానంగా వారు మోంటెనెగ్రో, సెర్బియా, గ్రీస్ మధ్య విభజించబడ్డారు. 1913 అక్టోబరు 15 న కొత్తగా స్థాపించబడిన అల్బేనియా దాని స్వంత రాజకీయ సంస్థలు క్రమంగా ఉండే వరకు పరిపాలనను నిర్వహించడానికి వ్లోరేలో ప్రధాన కార్యాలయం, ఇంటర్నేషనల్ కమిషన్ ఆఫ్ కంట్రోల్ స్థాపించబడ్డాయి. అల్బేనియా రాజ్యం మొదటి చట్ట అమలు సంస్థగా అంతర్జాతీయ జెండర్మెరీ స్థాపించబడింది. నవంబరులో మొదటి జెండర్మెరీ సభ్యులు దేశానికి వచ్చారు. అల్బేనియా యువరాజు విల్హెల్మ్ వైడ్ (ప్రిన్క్ విల్హెల్మ్ విడి) రాజ్యానికి మొదటి యువరాజుగా ఎంపికయ్యాడు. మార్చి 7 న ఆయన తాత్కాలిక రాజధాని డుర్రేస్‌కు చేరుకుని తన ప్రభుత్వాన్ని నిర్వహించడం ప్రారంభించాడు. మొదటి అల్బేనియా మంత్రిమండలిని ఏర్పాటు చేయడానికి తుర్హాన్ పాషా పర్మేటిని నియమించాడు.
1913 నవంబరులో అల్బేనియా అనుకూల దళాలు అల్బేనియా సింహాసనాన్ని అల్బేనియా మూలం కలిగిన ఒట్టోమన్ రక్షణమంత్రి అహ్మద్ ఇజ్జెట్ పాషాకు ఇచ్చాయి. ఒట్టోమన్ అనుకూల రైతులు కొత్త పాలనను ఆరు క్రైస్తవ గొప్ప శక్తులు, వ్యవసాయయోగ్యమైన భూభాగంలో సగం మీద యాజమాన్యం కలిగిన స్థానిక భూస్వాముల సాధనం అని విశ్వసించారు.
1914 ఫిబ్రవరిలో " అటానిమస్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ నార్తర్న్ ఎపిరస్ " అల్బేనియాతో కలిసిపోవడానికి స్థానిక గ్రీకు జనాభా జిజిరోకాస్టారులో వ్యతిరేకిస్తూ ప్రకటించింది. ఈ చొరవ స్వల్పకాలికం కొనసాగినప్పటికీ 1921 లో దక్షిణ ప్రావిన్సులు అల్బేనియా రాజ్యంలో చేర్చబడ్డాయి. ఇంతలో కొత్త అల్బేనియా పాలనకు వ్యతిరేకంగా అల్బేనియా రైతుల తిరుగుబాటు ముస్లిం మతాధికారుల బృందం నాయకత్వంలో విస్ఫోటనం చెందింది. విప్లవం ఎస్సాద్ పాషా తోప్టాని చుట్టూ కేంద్రీకరించబడింది. ఆయన తనకుతానుగా అల్బేనియా ఇస్లాం రక్షకుడని ప్రకటించాడు. ప్రిన్స్ వైడ్ అల్బేనియా ఉత్తర భాగం నుండి మిర్డిటా కాథలిక్ వాలంటీర్ల మద్దతు పొందడానికి వారి నాయకుడు ప్రింక్ బీబే దోడాను అల్బేనియా రాజ్యానికి విదేశాంగ మంత్రిగా నియమించారు. 1914 మే, జూన్ మాసాలలో అంతర్జాతీయ జెండర్మెరీలో ఇసా బోలెటినీ, ఆయన మనుషులు (అధికంగా కొసావో) చేరారు. 1914 ఆగస్టు చివరి నాటికి ఉత్తర మిర్డిటా కాథలిక్కులను సెంట్రల్ అల్బేనియాలో ఎక్కువ భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తిరుగుబాటుదారులు ఓడించారు. ప్రిన్స్ వైడ్ పాలన కూలిపోయింది. ఆయన 1914 సెప్టెంబరు 3 న దేశం విడిచి వెళ్ళాడు.
మొదటి రిపబ్లిక్కు
ఫ్యాన్ నోలి ప్రభుత్వం ముగిసిన తరువాత పార్లమెంటు కొత్త రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించి దేశాన్ని పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్గా ప్రకటించింది. దీనికి అల్బేనియా రాజు మొదటి జోగ్ (అహ్మత్ ముహ్తార్ జోగు) ఏడు సంవత్సరాల కాలం దేశాధినేతగా పనిచేశారు. టిరానాను అధికారికంగా దేశం శాశ్వత రాజధానిగా ఆమోదించారు.
జోగు సాంప్రదాయికమైనవి, స్థిరత్వం, క్రమబద్ధమైన ప్రాథమిక లక్ష్యంతో రాజకీయాధికారాన్ని ఉపయోగించుకున్నాడు. ఆయన ఇటలీతో సహకార విధానాన్ని అవలంబించవలసిన పరిస్థితులు ఎదుర్కొన్నాడు. అక్కడ రెండు దేశాల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. తద్వారా దేశానికి ఇటలీ షిప్పింగు, వాణిజ్య రాయితీల మీద గుత్తాధిపత్యం లభించింది. 1928 లో ఇటలీ నియంతృత్వ పాలన బలమైన మద్దతుతో దేశం చివరికి మరొక రాచరికం రాజ్యం భర్తీ చేయబడినప్పటికీ ఇటాలీ దేశం మీద దాడి చేసే వరకు ఇద్దరూ సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించారు. జోగు సంప్రదాయవాదిగా ఉండి సంస్కరణలను ప్రారంభించి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి అధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు.
సాంఘిక ఆధునీకరణ ప్రయత్నంలో ఒకరి పేరుమీద ఉన్న ప్రాంతాన్ని మరొకరి పేరుకు మార్చే ఆచారం తొలగించబడింది. పాఠశాలలు, ఆసుపత్రుల నిర్మాణానికి అంతర్జాతీయ సంస్థలకు భూమిని విరాళంగా ఇచ్చారు. సాయుధ దళాలకు ఇటలీకి చెందిన బోధకులు శిక్షణ ఇచ్చి, పర్యవేక్షించారు. బ్రిటిషు వారిని తొలగించాలని ఇటాలీ నుండి బలమైన ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ బ్రిటిషు వారిని జండర్మేరీ నిలిపాడు.
1939 నుండి 1943 వరకు ఇటలీ సైనికపరంగా ఆక్రమించింది. తరువాత అల్బేనియా రాజ్యం మూడవ విక్టర్ ఇమ్మాన్యుయేల్ పాలనలో ఉన్న ఇటలీ రాజ్యం రక్షితప్రాంతంగా, ఆధారిత దేశంగా ఉంది. 1940 అక్టోబరులో ఇటలీ గ్రీసు మీద చేసిన విజయవంతం కాని దాడికి అల్బేనియా వేదికగా పనిచేసింది. తరువాత జరిగిన ఎదురుదాడి ఫలితంగా దక్షిణ అల్బేనియాలో కొంత భాగం గ్రీకు సైనిక నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 1941 ఏప్రెలు వరకు జర్మనీ దండయాత్ర సమయంలో గ్రీసు లొంగిపోయింది. 1941 ఏప్రెలు నాటికి అల్బేనియాతో కలిపి యుగోస్లేవియా భూభాగాలు, పశ్చిమ మాసిడోనియా, తూర్పు మాంటెనెగ్రో భూచీలిక, మద్య సెర్బియాలోని టుటిన్ పట్టణం, కొసావోలో చాలా భాగంలో గణనీయమైన అల్బేనియా జనాభా ఉంది..
1943 సెప్టెంబరులో జర్మన్లు దేశాన్ని ఆక్రమించటం ప్రారంభించి తటస్థ అల్బేనియా స్వాతంత్ర్యాన్ని తాము గుర్తిస్తామని ప్రకటించారు. కొత్త ప్రభుత్వం, సైనిక, చట్ట అమలును ఏర్పాటు చేసారు. ఇటలీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన బల్లీ కొంబాటర్ తటస్థ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసి, జర్మనీలతో కలిసి కమ్యూనిస్టు నేతృత్వంలోని అల్బేనియా జాతీయ విముక్తి ఉద్యమానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు.
యుద్ధం చివరి సంవత్సరాలలో దేశంలో కమ్యూనిస్టులు, జాతీయవాదుల మధ్య అంతర్యుద్ధం మొదలైంది. 1944 లో కమ్యూనిస్టులు దక్షిణాదిలోని చివరి కమ్యూనిస్టు వ్యతిరేక శక్తులను ఓడించారు. నవంబరు చివరినాటికి ప్రధాన జర్మనీ దళాలు టిరానా నుండి వైదొలిగాయి. కమ్యూనిస్టులు దాని మీద దాడి చేసి తమ నియంత్రణలోకి తీసుకున్నారు. 1944 నవంబరు 29 నాటికి కమ్యూనిస్టులు జర్మనీ ఆక్రమణ నుండి దేశాన్ని పూర్తిగా విడిపించారు. అక్టోబరులో బెరాట్ వద్ద కమ్యూనిస్టులు తాత్కాలిక ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసారు. కమ్యూనిస్టు అల్బేనియా ప్రభుత్వానికి ఎన్వర్ హోక్షా అధ్యక్షుడుగా పనిచేసాడు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసే సమయానికి దేశం ప్రధాన సైనిక, రాజకీయ శక్తి, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కలిసి జాతీయవాదులకు వ్యతిరేకంగా ఉత్తర అల్బేనియాకు బలగాలను పంపింది. వారు నికాజ్-మార్తూర్, డుకాగ్జిన్, కెల్మెండ్లలో ప్రీక్ కాలి నేతృత్వంలోని దళాలు కమ్యూనిస్టు ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొన్నారు. 1945 జనవరి 15 న తమరా వంతెన వద్ద మొదటి బ్రిగేడు నియంతృత్వ దళాలు, జాతీయవాద దళాల మధ్య ఘర్షణ జరిగింది. ఘర్షణలో జాతీయవాద శక్తులు ఓటమిపాలయ్యాయి. ఘర్షణలో 150 మంది ప్రజలు చంపబడడం లేదా హింసించబడడం సంభవించింది. ఈ సంఘటన ఎన్వర్ హోక్ష నియంతృత్వ కాలంలో జరిగిన అనేక ఇతర సమస్యలకు ప్రారంభ కేంద్రం అయింది. వర్గ పోరాటం తలెత్తింది, మానవ స్వేచ్ఛ, మానవ హక్కులు తిరస్కరించబడ్డాయి. కెల్మెండు ప్రాంతం సరిహద్దు రెండుగా వేరుచేయబడింది. తరువాత 20 సంవత్సరాలు రహదారుల కొరత సహకార వ్యవసాయ సంస్థ ఆర్థిక క్షీణతకు కారణమై చాలా మంది కెల్మెండి ప్రజలు పారిపోయారు, మరికొందరు సరిహద్దును దాటటానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు.
కమ్యూనిజం
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, నాజీ జర్మనీ ఓటమి తరువాత, దేశం మొదట్లో సోవియట్ యూనియన్ సామంత రాజ్యంగా మారింది. కొత్తగా స్థాపించబడిన పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ అల్బేనియాకు ఎన్వర్ హోక్ష నాయకుడిగా ఎదిగాడు. 1953 లో స్టాలిన్ మరణించిన తరువాత సోవియట్-అల్బేనియన్ సంబంధాలు క్షీణించడం ప్రారంభించాయి. ఈ సమయంలో దేశం పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా వంటి ఇతర కమ్యూనిస్టు దేశాలతో విదేశీ సంబంధాలను అభివృద్ధి చేయడం ప్రారంభించింది.
ఈ కాలంలో దేశం పారిశ్రామికీకరణ, పట్టణీకరణ అభివృద్ధిని అనుభవించింది. వేగవంతమైన సమిష్టీకరణ, ఆర్థిక వృద్ధి అధిక జీవన ప్రమాణాలకు దారితీసింది. మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి కొరకు రవాణాను పునరుద్ధరించడానికి రైల్వే వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాలని ప్రభుత్వం పిలుపునిచ్చింది.
కొత్త భూ సంస్కరణ చట్టాలు భూమిని పండించిన కార్మికులకు, రైతులకు యాజమాన్యాన్ని మంజూరు చేసాయి. వ్యవసాయం సహకారంగా మారి ఉత్పత్తి గణనీయంగా అధికరించింది. దేశం వ్యవసాయంలో స్వయం సమృద్ధిగా మారింది. దేశంలోని వయోజన జనాభాలో నిరక్షరాస్యత తొలగించబడింది. మహిళల విముక్తి, దేశవ్యాప్తంగా ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్యా విస్తరణను కూడా ప్రభుత్వం పర్యవేక్షించింది.
దేశం జాతీయ ఆదాయంలో సగటు వార్షిక పెరుగుదల ప్రపంచ దేశాల, ఐరోపా దేశాల సగటు కంటే (వరుసగా 29%, 56%) అధికం. . ఈ దేశం యుగోస్లేవియాతో 1948 వరకు, తరువాత సోవియట్ యూనియన్ 1961 వరకు, చైనా 1950 ల మధ్య నుండి పెద్ద ఎత్తున ఋణాలను స్వీకరించింది. కమ్యూనిస్టు రాజ్యాంగం వ్యక్తుల మీద పన్నులను అనుమతించలేదు. బదులుగా సహకార సంస్థలు, ఇతర సంస్థల మీద పన్నులు విధించబడ్డాయి.
ప్రస్తుతం అల్బేనియాలో అధికారిక మతంలేని, ఆచారాలు లేని, మతస్వేచ్ఛ కలిగిన లౌకిక రాజ్యంలో కమ్యూనిస్టు యుగంలో మతపరమైన ఆరాధనలను నిషేధం ఉండేది. 1945 లో వ్యవసాయ చట్టం సంస్కరణ ఆధారంగా వక్వాఫు మసీదుల ఎస్టేటులు, టెక్కేలు, మఠాలు, డియోసెస్ ఎస్టేటులు వంటి మతసమూహాల యాజమాన్యంలోని ఆస్తులు పెద్దమొత్తంలో జాతీయం చేయబడ్డాయి. ఉలేమా వంటి చాలా మంది విశ్వాసం కలిగిన చాలా మంది పూజారులను అరెస్టు చేసి ఉరితీశారు. 1949 లో మత సమాజాల మీద కొత్త డిక్రీ జారీచేసిన తరువాత వారి కార్యకలాపాలన్నింటినీ రాజ్యం మాత్రమే మంజూరు చేయవలసి ఉంది.
అమూల్యమైన వ్రాతప్రతులను కలిగి ఉన్న వందలాది మసీదులు, డజన్ల కొద్దీ ఇస్లాం గ్రంథాలయాలు ధ్వంసమైన తరువాత హోక్షా 1967 లో అల్బేనియాను ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి నాస్తిక రాష్ట్రంగా ప్రకటించింది. చర్చిలను కూడా విడిచిపెట్టలేదు. అవి అనేకమంది యువకుల సాంస్కృతిక కేంద్రాలుగా మార్చబడ్డాయి. 1967 చట్టం అన్ని నియంతృత్వ మత, సంఘవిద్రోహ కార్యకలాపాలు, ప్రచారాలను నిషేధించింది. మతాన్ని బోధకులకు మూడు నుంచి పదేళ్ల జైలు శిక్ష విధించబడింది.
అయినప్పటికీ చాలామంది అల్బేనియన్లు తమ నమ్మకాలను రహస్యంగా పాటించడం కొనసాగించారు. హోక్షా మత వ్యతిరేక విధానం ఒక దశాబ్దం తరువాత చట్టపరమైన రాజకీయ వ్యక్తీకరణను సాధించింది: "రాజ్యం అధికార మతాన్ని గుర్తించలేదు" అని 1976 రాజ్యాంగం పేర్కొన్నది. " శాస్త్రీయ భౌతికవాద ప్రపంచ దృక్పథాన్ని అమర్చడానికి నాస్తిక ప్రచారానికి మద్దతు ఇచ్చింది".
నాలుగవ రిపబ్లిక్కు
నలభై సంవత్సరాల కమ్యూనిజం, ఒంటరితనం, 1989 విప్లవాల తరువాత ప్రజలు, ముఖ్యంగా విద్యార్థులు, రాజకీయంగా చైతన్యవంతంగా మారారు. ప్రస్తుత పరివర్తనకు దారితీసిన ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం చేశారు. 1991 మొదటి బహుళ-పార్టీ ఎన్నికలలో ప్రజల మద్దతు తరువాత, 1992 ఎన్నికలలో డెమొక్రాటిక్ పార్టీ విజయం సాధించే వరకు కమ్యూనిస్టులు పార్లమెంటులో ఒక బలమైన స్థానాన్ని నిలుపుకున్నారు.
ప్రభుత్వం ఆదరించిన పోంజీ పిరమిడ్ పథకాలకు గణనీయమైన ఆర్థిక వనరులను కేటాయించారు. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి హెచ్చరికలు ఉన్నప్పటికీ, సాలి బెరీషా ఈ పథకాలను పెద్ద పెట్టుబడి సంస్థలుగా సమర్థించారు. ఎక్కువ మంది ప్రజలు తమ పన్ను చెల్లింపును దారి మళ్లించడానికి, పథకాలలో జమ చేయడానికి నగదు కోసం వారి ఇళ్లను, పశువులను విక్రయించడానికి ఇది దారితీసింది.
1996 చివరలో ఈ పథకాలు కూలిపోవటం ప్రారంభించాయి. దీనివలన చాలా మంది పెట్టుబడిదారులు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ముందు శాంతియుత నిరసనలకు దిగి వారి డబ్బును తిరిగి ఇమ్మని కోరారు. 1997 ఫిబ్రవరిలో నిరసనలు హింసాత్మకంగా మారాయి ప్రభుత్వం కాల్పులు జరించడానికి ఆదేశాలు జారీచేసారు. మార్చిలో పోలీసులు, రిపబ్లికన్ గార్డులు వారి ఆయుధాలను అలాగే వదిలి వెళ్ళారు. మిలిషియా, క్రిమినల్ ముఠాలు వీటిని వెంటనే ఖాళీ చేశాయి. ఫలితంగా సంక్షోభం విదేశీ పౌరులు దేశం నుండి వెలుపలికి పంపడం, శరణార్థుల తరలింపుకు దారితీసింది.
ఈ సంక్షోభం అలెక్సాండర్ మెక్సి, సాలి బెరీషా ఇద్దరూ ఎన్నికల నేపథ్యంలో పదవికి రాజీనామా చేశారు. 1997 ఏప్రెలులో ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతిదళాలు ఇటలీ నేతృత్వంలో " ఆపరేషన్ ఆల్బా పేరుతో దేశంలో ప్రవేశించారు. ప్రవాసుల తరలింపుకు సహాయపడటానికి, అంతర్జాతీయ సంస్థల భూములను భద్రపరచే లక్ష్యలతో పనిచేసారు. ఇందులో పాల్గొన్న ప్రధాన అంతర్జాతీయ సంస్థ, పశ్చిమ ఐరీపాసమాఖ్య దళాలు అల్బేనియన్ పోలీసు వ్యవస్థను, న్యాయ వ్యవస్థను పునర్నిర్మించడానికి అల్బేనియన్ పోలీసులతో ప్రభుత్వంతో కలిసి పనిచేసాయి.
సమకాలీనం
కమ్యూనిస్టు అల్బేనియా విచ్ఛిన్నమైన తరువాత దేశం పాశ్చాత్యీకరణ చురుకుగా జరిగింది. తరువాత నాటో, ఐరోపాసమాఖ్యలలో సభ్యత్వం పొందడానికి ప్రయత్నించింది. 2009 లో క్రొయేషియాతో పాటు అల్బేనియా నాటోలో చేరడానికి పూర్తి సభ్యత్వాన్ని పొందింది. ఆగ్నేయ ఐరోపాలో శాంతికార్యక్రమ భాగస్వామ్యంలోకి ప్రవేశించిన మొదటి దేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. 2009 ఏప్రెలు 28 న దేశం ఐరోపాసమాఖ్యలో చేరడానికి కూడా దరఖాస్తు చేసినప్పటికీ దాని దరఖాస్థు మీద 24 జూన్ 2014 జూన్ 24 న అధికారిక అభ్యర్థి హోదాను పొందింది.
2013 - 2017 లో సోషలిస్టు పార్టీకి చెందిన " ఎడి రామా " పార్లమెంటు ఎన్నికలలో గెలిచారు. ప్రధానిగా ఉన్న కాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థను ఆధునీకరించడం, న్యాయవ్యవస్థ, చట్ట అమలు వంటి ప్రభుత్వసంస్థలను ప్రవేటీకరణ చేయడంపై దృష్టి సారించిన అనేక సంస్కరణలను ఆయన అమలు చేశారు. బాల్కన్లో 4 వ అతి తక్కువ నిరుద్యోగిత రేటును కలిగి ఉన్న నిరుద్యోగం క్రమంగా తగ్గించబడింది. ఆయన తన ఎజెండా మధ్యలో లింగ సమానత్వాన్ని ఉంచాడు. 2017 నుండి దాదాపు 50% మంది మహిళలు మంత్రివర్గంలో ఉన్నారు.
ఐరోపాసమాఖ్యలో సభ్యత్వం పొందడానికి అల్బేనియా అభ్యర్ధన రెండుసార్లు తిరస్కరించబడింది. దేశాన్ని ప్రవేశపెట్టడానికి చర్చలు జరగడానికి ముందు 2017 లో ఐరోపా పార్లమెంటు ప్రభుత్వ నాయకులను 2017 పార్లమెంటు ఎన్నికలు స్వేచ్ఛగా, న్యాయంగా ఉండాలని హెచ్చరించాయి.
2019 నవంబరు 26 న 6.4 తీవ్రతతో వచ్చిన భూకంపం అల్బేనియాను సుమారు 20 కిలోమీటర్ల లోతువరకు నాశనం చేసింది. తీరానాలో భూకంపంప ప్రకంపనలు తీవ్రంగా ఉంది. టరాంటో, బెల్గ్రేడ్ వరకు ఉన్న ప్రదేశాలలో ప్రజలు ప్రకంపనల అనుభవం పొందారు. తీరప్రాంత నగరం డుర్రేస్, కోడార్-తుమనే ప్రాంతాలు ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యాయి. భూకంపానికి ప్రతిస్పందనగా అల్బేనియా ప్రజలకు సహకరించడానికి అల్బేనియా డయాస్పోరా, ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలు ముందుకు వచ్చాయి.
భౌగోళికం
అల్బేనియా వైశాల్యం 28,748 చ.కి.మీ. ఇది ఐరోపాలోని దక్షిణ, ఆగ్నేయ బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో ఉంది. దీని తీరం వాయువ్య దిశలో అడ్రియాటిక్ సముద్రం, నైరుతి దిశలో అయోనియన్ సముద్రం ఉన్నాయి.
అల్బేనియా దేశం 42 ° - 39 ° ఉత్తర అక్షాంశం, 21 ° - 19 ° తూర్పు రేఖాంశం మద్య ఉంటుంది. దీని ఉత్తరాన ఉన్న వర్మోష్ 42 ° 35 '34 "ఉత్తర అక్షాంశంలో ఉంది; దక్షిణం వైపున కొనిస్పోల్ 39 ° 40 '0" ఉత్తర అక్షాంశం, 19 ° 16 '50 "తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. తూర్పు దిశలో ఉన్న వర్నిక్ 21 ° 1 '26" తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. అల్బేనియాలో ఎత్తైన ప్రదేశం అయిన కొరియాబు పర్వతం అడ్రియాటిక్ సముద్రమట్టానికి 2,764 మీటర్లు (9,068.24 అడుగులు)ఎత్తున ఉంది; అతి తక్కువ పాయింట్ అయిన అడ్రియాటిక్, అయోనియన్ సముద్రం 0 మీటర్లు (0.00 అడుగులు)ఉన్నాయి. తూర్పు నుండి పడమరల మద్య దూరం 148 కిలోమీటర్లు (92 మైళ్ళు) ఉంటుంది. ఉత్తరం, దక్షిణం మద్య దూరం 340 కిలోమీటర్లు (211 మైళ్ళు)ఉంటుంది. చిన్న దేశం అయిన అల్బేనియాలో ఎక్కువ భాగం పర్వతప్రాంతాలు, కొండప్రాంతాలు ఉంటాయి. దేశం పొడవు, వెడల్పులో వేర్వేరు దిశల్లో ఉంటాయి. ఉత్తరాన అల్బేనియన్ ఆల్ప్, తూర్పున కొరాబు పర్వతాలు, ఆగ్నేయంలో పిండసు పర్వతాలు, నైరుతిలో సెరానియన్ పర్వతాలు, మధ్యలో స్కాండర్బెగు పర్వతాలు చాలా విస్తృతశ్రేణిలో విస్తరించి ఉన్నాయి.
అల్బేనియాలో ప్రవహిస్తున్న నదులు ఎక్కువగా అల్బేనియాకు తూర్పున ఉద్భవించి అడ్రియాటిక్ సముద్రంలోకి సంగమిస్తాయి. కొన్ని మాత్రం అయోనియన్ సముద్రంలో సంగమిస్తున్నాయి. దేశంలోని పొడవైన నది డ్రిన్. ఇది రెండు హెడ్ వాటర్స్ (బ్లాక్ అండ్ వైట్ డ్రిన్) సంగమం వద్ద ప్రారంభం ఔతుంది. వ్జోస్ నది ఐరోపాలో చివరిగా ఉద్భవించిన పెద్ద నదీ వ్యవస్థగా ఉంది.
వాతావరణం
అక్షాంశం, రేఖాంశం, ఎత్తులలో తేడాల కారణంగా దేశంలో వాతావరణం చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. అల్బేనియా ప్రధానంగా నాలుగు విభిన్న ఋతువులతో మధ్యధరా, ఖండాంతర వాతావరణాన్ని అనుభవిస్తుంది. కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ విధానంలో అల్బేనియాలో 5 ప్రధాన వాతావరణ పరిస్థితులు ఉన్నాయి. పశ్చిమ భాగంలో ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం, సముద్ర, ఖండాంతర వాతావరణం అల్బేనియా తూర్పు భాగంలో సబార్కిటిక్ వాతావరణ ఉంది.
దేశంలోని అడ్రియాటిక్, అయోనియన్ సముద్ర తీరాల వెంట వెచ్చని వాతావరణ ప్రాంతాలు ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా ఉత్తర, తూర్పు ఎత్తైన ప్రదేశాలలో శీతల వాతావరణ ప్రాంతాలు ఉంటాయి. సగటు నెలవారీ ఉష్ణోగ్రతలలో శీతాకాలంలో −1 ° సెం (30 ° ఫా), వేసవిలో 21.8 ° సెం (71.2 ° ఫా) ఉంటుంది. 1973 జూలై 18 న కునోవాలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 43.9 ° సెం (111.0 ° ఫా) గా నమోదైంది. 2017 జనవరి 9 న లైబ్రాజ్డు లోని షటిల్లె గ్రామంలో −29 ° సెం (−20 ° ఫా)గా అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రత నమోదైంది.
వర్షపాతం సహజంగా వార్షికంగా సీజన్ నుండి సీజన్ వరకు మారుతూ ఉంటుంది. వర్షపాతం శీతాకాలంలో ఎక్కువ, వేసవి నెలలలో తక్కువగా ఉంటుంది. సగటు వర్షపాతం 1,485 మి. సగటు వార్షిక వర్షపాతం భౌగోళిక స్థానాన్ని బట్టి 600 మిల్లీమీటర్లు (24 అంగుళాలు) నుండి 3,000 మిల్లీమీటర్లు (120 అంగుళాలు) మధ్య ఉంటుంది. వాయవ్య, ఆగ్నేయ పర్వత ప్రాంతాలలో తీవ్ర వర్షపాతం ఉంటుంది. అదే సమయంలో ఈశాన్య, నైరుతి ఎత్తైన ప్రాంతాలలో అధికంగా, పశ్చిమ లోతట్టు ప్రాంతాలలో మరింత పరిమితమైన వర్షపాతం ఉంటుంది.
దేశానికి ఉత్తరాన ఉన్న అల్బేనియన్ ఆల్ప్సు ఐరోపాలోని అత్యంత తేమతో కూడిన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇక్కడ సంవత్సరానికి కనీసం 3,100 మిమీ (122.0 అంగుళాలు) వర్షం పడుతుంది. కొలరాడో విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన ఒక యాత్రలో ఈ పర్వతాలలో నాలుగు హిమానీనదాలు (2,000 మీటర్ల (6,600 అడుగులు)) కనుగొనబడ్డాయి. ఇది దాదాపుగా ఆగ్నేయ అక్షాంశంలో ఉంటుంది.
దేశంలోని ఎత్తైన ప్రదేశాలలో తరచుగా హిమపాతం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఉత్తర, తూర్పు పర్వతాల మీద, అల్బేనియన్ ఆల్ప్సు, కోరాబు పర్వతాలలో హిమపాతం సంభవిస్తుంది. సెరానియన్ పర్వతాలలో ప్రతి శీతాకాలంలో నైరుతిలో తీరప్రాంతాలలో మంచు కురుస్తుంది. ఇక్కడ అది మార్చి దాటి కూడా సంభవిస్తూ ఉంటుంది.
జీవవైవిధ్యం
అల్బేనియా జీవవైవిధ్యంతో సుసంపన్నంగా ఉన్న దేశం. అల్బేనియా మధ్యధరా సముద్రం మధ్యలో ఉన్న భౌగోళిక స్థానంగా దాని వాతావరణ, భౌగోళిక, జలవనరుల వైవిధ్యం అనూహ్యమైన జీవవైవిధ్యానికి కారణంగా ఉంది.
సుదూరప్రాంతం ఉన్న అల్బేనియా పర్వతాలు, కొండలు అడవులు, చెట్లు, గడ్డితో నిండి ఉంటుంది. దేశంలోని వాతావరణం అత్యధికమైన జంతుజాలానికి నిలయంగా ఉంది. వీటిలో లింక్స్, బ్రౌన్ అనే రెండు ఎలుగుబంటి జాతులు వంటి అంతరించిపోతున్న జంతువులు కూడా ఉన్నాయి. వైల్డ్ క్యాట్, బూడిద రంగు తోడేలు, ఎర్ర నక్క, బంగారు నక్క వంటి ఇతర జంతువులు కూడా ఉన్నాయి. దేశం జాతీయ జంతువు ఈజిప్టియన్ రాబందు, బంగారు గ్రద్ధ తరచుగా కనిపిస్తుంటాయి.
చిత్తడి నేలలు, సరస్సులు అధికంగా ఫ్లెమింగో, పిగ్మీ కార్మోరెంటు, డాల్మేషియన్ పెలికాన్ పక్షులకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. దేశంలోని తీరప్రాంత జలాలతీరాలలో గూడు కట్టుకునే మెడిటరేనియన్ మోంక్ సీల్, లాగర్ హెడ్ సముద్ర తాబేలు, ఆకుపచ్చ సముద్ర తాబేలు వంటి సముద్రజాతులు అధికంగా ఉంటాయి.
ఫైటోజియోగ్రఫీ పరంగా అల్బేనియా బోరియల్ రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. ఇది ప్రత్యేకంగా సర్కుంబోరియల్, మధ్యధరా ప్రాంతంలోని ఇల్లిరియన్ ప్రావిన్స్‌లో విస్తరించి ఉంది. ఈ భూభాగాన్ని సాంప్రదాయకంగా పాలియార్కిటిక్ ఎకో జోన్ లోని నాలుగు భూగోళ పర్యావరణ ప్రాంతాలుగా విభజించవచ్చు; ఇల్లిరియన్ ఆకురాల్చే అడవులు, బాల్కన్ మిశ్రమ అడవులు, పిండస్ పర్వతాల మిశ్రమ అడవులు, డైనరిక్ పర్వతాల మిశ్రమ అడవులు.
2010 పర్యావరణ పనితీరు సూచికలో ప్రపంచంలోని 163 దేశాలలో అల్బేనియా 23 వ స్థానంలో ఉంది. 2012 లో దేశం 23 నుండి 15 వ స్థానానికి చేరుకుంది. అయినప్పటికీ దక్షిణ, తూర్పు ఐరోపా, మధ్య ఆసియాలో ఇది అత్యధిక ర్యాంకును కలిగి ఉంది. 2005 పర్యావరణ సస్టైనబిలిటీ ఇండెక్స్ ప్రకారం ఈ దేశం ప్రపంచంలో 24 వ పచ్చటి దేశంగా ఉంది. అయినప్పటికీ 2016 లో ఐక్యరాజ్యసమితి చేత హ్యాపీ ప్లానెట్ ఇండెక్స్‌లో 13 వ ఉత్తమ దేశంగా దేశం నిలిచింది.
రక్షిత ప్రాంతాలు
అల్బేనియన్ ప్రభుత్వం అల్బేనియా రక్షిత ప్రాంతాల వ్యవస్థ దేశంలోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన, విలువైన వాతావరణాలను సంరక్షిస్తూ, నిర్వహిస్తూ ఉంది. అల్బేనియాలో 15 జాతీయ ఉద్యానవనాలు, 4 రామ్సర్ ప్రాంతాలు, బయోస్పియర్ రిజర్వు, 786 ఇతర రకాల పరిరక్షణ నిల్వలు ఉన్నాయి. వీటిలో పర్వతాలు, సుందరమైన తీరాలు, అనేక రకాల సహజ దృశ్యాలు ఉన్నాయి.
అల్బేనియాలో భూభాగంలో చెల్లాచెదురుగా అధికారికంగా నియమించబడిన పదిహేను జాతీయ ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి. వాల్బోన్ వ్యాలీ నేషనల్ పార్క్, థెత్ నేషనల్ పార్కు ఉత్తర అల్బేనియాలోని కఠినమైన అల్బేనియన్ ఆల్ప్సు (106.3 చ.కి.మీ (41.0 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణం) ఉన్నాయి. షెబెనిక్-జబ్లానిక్ నేషనల్ పార్కు, ప్రెస్పా నేషనల్ పార్కు, తూర్పు అల్బేనియా, అద్భుతమైన పర్వత దృశ్యాలు, అలాగే ప్రెస్పా గ్రేట్ అండ్ స్మాల్ లేక్సు రక్షితప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.
మధ్య అల్బేనియన్ అడ్రియాటిక్ సముద్ర తీరం వెంట దివ్జాకా-కరావాస్టా నేషనల్ పార్కు విస్తరించి ఉంది. ఇకియాడలో మధ్యధరా సముద్రంలో అతిపెద్ద మడుగులలో ఒకటి అయిన కరావాస్టా సరస్సు ఉంది. దక్షిణ అల్బేనియాలోని అల్బేనియన్ అయోనియన్ సముద్ర తీరం వెంట సెరానియన్ పర్వతాలు లోగారా నేషనల్ పార్కు, కరాబురున్-సాజాన్ మెరైన్ పార్కులో కరాబురున్ ద్వీపకల్పం వరకు కొనసాగుతుంది. కార్ఫు జలసంధి తూర్పు భాగంలో బట్రింట్ సరస్సు, వివారి ఛానల్ చుట్టూ ఉన్న ఒక ద్వీపకల్పంలో బట్రింట్ నేషనల్ పార్క్ విస్తరించి ఉన్నాయి. చివరగా రాజధాని టిరానాలోని స్థానికులు, సందర్శకులకు కేబుల్ కారు ఉన్నాయి. కొన్ని అద్భుతమైన దృశ్యాలకు కాలిబాటలతో కూడిన దజ్తి మౌంట్ నేషనల్ పార్కు ప్రసిద్ధి చెందింది.
నిర్వహణా విభాగాలు
అల్బేనియా సార్వభౌమ రాజ్యం మొత్తం 28,748 చ.కి.మీ. ఇది 12 కౌంటీలుగా విభజించబడింది. కౌంటీలు దేశం ప్రాథమిక పరిపాలనా విభాగాలు 61 మునిసిపాలిటీలుగా విభజించబడ్డాయి. కౌంటీల లోపల భౌగోళిక, ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రయోజనాలకు వారు బాధ్యత వహిస్తారు.
2000 జూలై 31 న 36 మాజీ జిల్లాల స్థానంలో కౌంటీలు సృష్టించబడ్డాయి. 2015 లో కొత్త పరిపాలనా విభాగాలను ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది. మునిసిపాలిటీలను 61 కి తగ్గించారు. గ్రామీణ ప్రాంతాలను రద్దు చేశారు. పనికిరాని మునిసిపాలిటీలను పొరుగు ప్రాంతాలు లేదా గ్రామాలు అంటారు. మొత్తం దేశంలో మొత్తం 2980 గ్రామాలు లేదా సంఘాలు ఉన్నాయి. వీటిని గతంలో ప్రాంతాలు అని పిలుస్తారు. మునిసిపాలిటీలు మొదటి స్థాయి స్థానిక పాలన, స్థానిక అవసరాలు, చట్ట అమలుకు బాధ్యత వహిస్తాయి.
ఆర్ధికరంగం
ప్రణాళికాబద్ధమైన సోషలిస్టు ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి పెట్టుబడిదారీ మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మారడంలో అల్బేనియా చాలావరకు విజయంసాధించింది. దేశంలోని అభివృద్ధి చెందుతున్న మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రపంచ బ్యాంకు ఎగువ మధ్యతరగతి ఆదాయ ఆర్థిక వ్యవస్థగా వర్గీకరించింది. 2016 లో ఇది 14.7% శాతంతో 4 వ అత్యల్ప నిరుద్యోగ శాతం కలిగి ఉంది. ఇటలీ, గ్రీస్, చైనా, స్పెయిన్, కొసావో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ దీని అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామ్యదేశాలుగా ఉన్నాయి. దేశం కరెన్సీ లెక్. ఒక యూరోకు సుమారు 132,51 లెక్ సమానం.
వ్యూహాత్మక భౌగోళిక స్థానం కారణంగా అల్బేనియా కేంద్రస్థానంలో ఉన్న టిరానా, డ్యూరెస్ నగరాలు అధిక జనసంఖ్య, ఆధునిక మౌలిక సదుపాయాలు కలిగి ఉన్నాయి. దేశంలోని అతి ముఖ్యమైన మౌలిక సదుపాయాలు ఈ రెండు నగరాలలో కేంద్రీకృతమై ఈ నగరాలను ఉత్తర, దక్షిణ, పశ్చిమ, తూర్పు ప్రాంతాలతో కలుపుతూ వీటిని అంతర్జాతీయ కూడలిగా చేసాయి. అతిపెద్ద కంపెనీలలో పెట్రోలియం కంపెనీలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకుని ఉన్నాయి. తరువాత స్థానంలో టాసి ఆయిల్, ఆల్బెట్రోల్, ఆర్మో రిఫైనరీ, కస్త్రాటి, మ్నరల్ ఆల్బుక్రోం, సిమెంటు ఆంటియా, ఇన్వెస్ట్మెంట్ బాల్ఫిన్ గ్రూప్, టెక్నాలజీ ఆల్బ్టెలెకాం, వొడాఫోన్, టెలికాం అల్బేనియా, ఇతర కంపెనీలు ఉన్నాయి.
2012 లో అల్బేనియా తలసరి జిడిపి ఐరోపాసమాఖ్య సగటులో 30% ఉంది. ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం తరువాత 2010 మొదటి త్రైమాసికంలో ఆర్థిక వృద్ధిని నమోదు చేసిన ఐరోపాలోని మూడు దేశాలలో అల్బేనియా ఒకటి. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి 2010 లో అల్బేనియా 2.6%, 2011 లో 3.2% వృద్ధిని అంచనా వేసింది.
2016 నాటికి స్థూల జాతీయోత్పత్తి (జిడిపి) 2.8% అభివృద్ధి చెందుతుందని ఫోర్బ్సు అంచనా. దేశంలో వాణిజ్య సమతుల్యత 9.7%, నిరుద్యోగిత రేటు 14.7% ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. ద్వారా వ్యాపార వాతావరణాన్ని మెరుగుపరిచేందుకు ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు గణనీయంగా అధికరించాయి. బలమైన పెట్టుబడుల వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ సమీప కాలంలో విస్తరిస్తుందని భావిస్తున్నారు. వృద్ధి 2016 లో 3.2%, 2017 లో 3.5%, 2018 లో 3.8% ఉంటుందని అంచనా.
ప్రాధమిక రంగం
దేశంలో వ్యవసాయం చిన్న, మధ్య తరహా కుటుంబ యాజమాన్యంలో చెదురుమదురుగా ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది అల్బేనియా ఆర్థిక వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన రంగంగా మిగిలిపోయింది. ఇది జనాభాలో 41% మందికి ఉపాధిని కల్పిస్తుంది. వ్యవసాయ అవసరాలకు సుమారు 24.31% భూమి ఉపయోగించబడుతుంది. దేశం ఆగ్నేయంలో ఐరోపాలో మొట్టమొదటి వ్యవసాయ ప్రదేశాలలో ఒకటి కనుగొనబడింది. అల్బేనియా ఐరోపాసమాఖ్యలో ప్రవేశించే ముందస్తు ప్రక్రియలో భాగంగా, అల్బేనియన్ వ్యవసాయ ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడానికి రైతులకు ఐపిఎ నిధుల ద్వారా సహాయం చేస్తున్నారు.
అల్బేనియా గణనీయమైన మొత్తంలో పండ్లు (ఆపిల్, ఆలివ్, ద్రాక్ష, నారింజ, నిమ్మకాయలు, ఆప్రికాట్లు, పీచెస్, చెర్రీలు, అత్తి పండ్లు, పుల్లని చెర్రీలు, రేగు పండ్లు, స్ట్రాబెర్రీలు), కూరగాయలు (బంగాళాదుంపలు, టమోటాలు, మొక్కజొన్న, ఉల్లిపాయలు, గోధుమలు), చక్కెర దుంపలు, పొగాకు, మాంసం, తేనె, పాల ఉత్పత్తులు, సాంప్రదాయ ఔషధం, సుగంధ మొక్కలు ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. ఇంకా దేశం సాల్వియా, రోజ్మేరీ, పసుపు జెంటియన్ ప్రపంచవ్యాప్త ముఖ్యమైన ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది. అయోనియన్ సముద్రం, అడ్రియాటిక్ సముద్రానికి దేశం సామీప్యత ఇప్పటివరకు అభివృద్ధి చెందని మత్స్య పరిశ్రమకు గొప్ప అవకాశం లభింపజేస్తుంది. ప్రపంచ బ్యాంకు, ఐరోపా కమ్యూనిటీ ఎకనామిస్టులు నివేదించిన ప్రకారం అల్బేనియా ఫిషింగ్ పరిశ్రమ ఎగుమతి ఆదాయాన్ని సంపాదించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే సమీపంలోని గ్రీకు, ఇటాలీ మార్కెట్లలో ధరలు అల్బేనియన్ మార్కెట్లో కంటే చాలా రెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. దేశ సముద్రతీరంలో కార్పు, ట్రౌట్, సీ బ్రీం, మస్సెల్సు, క్రస్టేసియన్లు వంటి చేపలు లభిస్తుంటాయి.
ఐరోపాలో దీర్ఘకాల విటికల్చరు చరిత్ర ఉన్న దేశాలలో అల్బేనియా ఒకటి. మంచు యుగంలో ద్రాక్ష సహజంగా పెరిగే వాతావరణం కలిగిన కొన్ని దేశాలలో అల్బేనియా ఒకటి. ఈ ప్రాంతంలో 4,000 నుండి 6,000 సంవత్సరాల పురాతనమైన విత్తనాలు కనుగొనబడ్డాయి. 2009 లో దేశం 17,500 టన్నుల ద్రాక్షను ఉత్పత్తి చేసింది. కమ్యూనిస్టు యుగంలో ఉత్పత్తి ప్రాంతం 20,000 హెక్టార్లకు (49,000 ఎకరాలు) విస్తరించింది.
సెకండరీ రంగం
దేశంలో కమ్యూనిస్టు పాలన పతనం నుండి అల్బేనియా ద్వితీయ రంగం అనేక మార్పులు, వైవిధ్యీకరణకు గురైంది. ఎలక్ట్రానిక్సు, తయారీ, వస్త్రాలు, ఆహారం, సిమెంటు, మైనింగు, విద్యుత్తు శక్తి వంటి చాలా వైవిధ్యంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఫుషో-క్రుజోలోని ఆంటియా సిమెంటు ప్లాంటు దేశంలో అతిపెద్ద పారిశ్రామిక గ్రీన్ ఫీల్డ్ పెట్టుబడులలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. అల్బేనియా ఆర్థికవ్యవస్థను నియంత్రిస్తున్న అల్బేనియన్ చమురు, సహజ వాయువు చాలా ఆశాజనకంగా ఉన్నాయి. అల్బేనియాలో రెండవ అతిపెద్ద చమురు నిక్షేపాలుతో అల్బేనియా బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో ద్వితీయ స్థానంలో (రొమేనియా మొదటి స్థానంలో ఉంది) ఉంది. ఐరోపాలో అతిపెద్ద చమురు నిల్వలు ఉన్నాయి. ఆల్బెట్రోల్ సంస్థ అల్బేనియన్ ప్రభుత్వానికి చెందినది. ఇది దేశంలో ప్రభుత్వ పెట్రోలియం ఒప్పందాలను పర్యవేక్షిస్తుంది. అల్బేనియాలోని ఐరోపా సమాఖ్య కంపెనీలను సంప్రదించడం ద్వారా వస్త్ర పరిశ్రమ విస్తృతంగా విస్తరించింది. 2016 నాటికి ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్సు ఆధారంగా, వస్త్ర ఉత్పత్తి వార్షిక వృద్ధి 5.3%, వార్షిక టర్నోవరు 1.5 బిలియన్ యూరోలు.
అల్బేనియా ఒక ముఖ్యమైన ఖనిజ ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది. ప్రపంచంలోని ప్రముఖ క్రోమియం ఉత్పత్తిదారులు, ఎగుమతిదారు దేశాలలో స్థానం పొందింది. దేశం కూడా రాగి, నికెలు, బొగ్గును ఉత్పత్తి చేసేది. బాత్రా గని, బుల్కిజా గని, థెక్నా గని ఇప్పటికీ పనిచేస్తున్న అత్యంత గుర్తింపు పొందిన అల్బేనియన్ గనులుగా ఉన్నాయి.
తృతీయ రంగం
తృతీయ రంగం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. జనాభాలో 36% సేవా రంగంలో పనిచేస్తున్నారు. ఇది దేశ జిడిపిలో 65%కు భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది. 20 వ శతాబ్దం చివరి నుండి తృతీయ రంగంలో బ్యాంకింగు పరిశ్రమ ప్రధానభాగంగా ఉంది. ప్రైవేటీకరణ, ప్రశంసనీయ ద్రవ్య విధానం కారణంగా బ్యాంకింగు రంగం మంచి స్థితిలో ఉంది.
ఇంతకు ముందు ప్రపంచంలో అత్యంత ఒంటరితనం, నియంత్రిత దేశాలలో ఒకటిగా ఉండేది. టెలికమ్యూనికేషన్ పరిశ్రమ ఆర్థిక రంగానికి ప్రధాన సహకారిగా ఉంది. దేశీయ, విదేశీ పెట్టుబడిదారుల పెట్టుబడుల ద్వారా ఆర్థికరంగం అభివృద్ధి చెందింది. ఈగిల్, వోడాఫోన్, టెలికాం అల్బేనియా దేశంలో ప్రముఖ టెలికమ్యూనికేషన్ సర్వీసు ప్రొవైడర్లుగా ఉన్నాయి.
21 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పర్యాటక రంగం జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన పరిశ్రమగా గుర్తించబడింది. ఇది 2016 లో జిడిపిలో 8.4% భాగస్వామ్యం వహించింది. పరోక్ష ఆదాయం ఈ నిష్పత్తిని 26% చేసింది. అదే సంవత్సరంలో ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి అల్బేనియాను సుమారు 4.74 మిలియన్ల సందర్శకులు వచ్చారు.
విదేశీ సందర్శకుల సంఖ్య నాటకీయంగా అభివృద్ధి చెందింది. 2005 లో అల్బేనియాలో 5,00,000 మంది సందర్శకులు ఉన్నారు. 2012 లో 4.2 మిలియన్లు ఉన్నారు. కేవలం 7 సంవత్సరాలలో 740% అభివృద్ధి చెందింది. 2015 లో దేశ పర్యాటక సంస్థ ఆధారంగా వేసవిలో పర్యాటకం మునుపటి సంవత్సరానికి భిన్నంగా 25% అభివృద్ధి చెందుతుంది. 2011 లో లోన్లీ ప్లానెట్ అల్బేనియాను ఒక అగ్ర ప్రయాణ గమ్యస్థానంగా పేర్కొన్నది. న్యూయార్కు టైమ్సు 2014 లో అల్బేనియాను 4 వ ప్రపంచ పర్యాటక గమ్యస్థానంగా ఉందని పేర్కొన్నది.
పర్యాటక పరిశ్రమలో ఎక్కువ భాగం దేశానికి పశ్చిమప్రాంతంలో ఉన్న అడ్రియాటిక్, అయోనియన్ సముద్రం వెంట కేంద్రీకృతమై ఉంది. అయినప్పటికీ నైరుతిలో అల్బేనియన్ రివేరా అత్యంత సుందరమైన, సహజమైన సముద్రతీరాలను కలిగి ఉంది. దీనిని తరచుగా అల్బేనియన్ తీరం ముత్యం అని పిలుస్తారు. ఈ తీరప్రాంతం గణనీయమైన పొడవు 446 కిలోమీటర్లు (277 మైళ్ళు) ఉంది. ఈ తీరానికి ఒక ప్రత్యేకమైన పాత్ర ఉంది. ఎందుకంటే ఇందులో రకరకాల వర్జిన్ బీచ్‌లు, కేప్స్, కోవ్స్, కవర్ బేలు, మడుగులు, చిన్న కంకర బీచ్‌లు, సముద్ర గుహలు, అనేక ల్యాండ్ఫార్ములు ఉన్నాయి. ఈ సముద్రతీరంలోని కొన్ని భాగాలు పర్యావరణపరంగా చాలా శుభ్రంగా ఉన్నాయి. ఇవి అన్వేషించబడని ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. మధ్యధరా ప్రాంతంలో ఇలాంటివి చాలా అరుదు. ఇతర ఆకర్షణలలో అల్బేనియన్ పర్వతప్రాంతం, సెరానియన్ పర్వతాలు, కొరాబు పర్వతాలు వంటి పర్వత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అలాగే చారిత్రక నగరాలు బెరాట్, డ్యూరెస్, జిజిరోకాస్టార్, సరండా, ష్కోడారు, కోరే వంటి నగరాలు కూడా పర్యాటకకేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.
ప్రయాణసౌకర్యాలు
అల్బేనియాలో రవాణా వ్యవస్థలో గత రెండు దశాబ్దాలలో గణనీయమైన మార్పులు, మెరుగుదలలు జరిగాయి. ప్రజా రవాణా వ్యవస్థలో రహదారి మార్గాలు, రైలు మార్గాలు వంటి మౌలికసదుపాయాలు, జలయానం, విమాన ప్రయాణాలలో నిరంతర మెరుగుదలలు రవాణావ్యవస్థలో విస్తారమైన అభివృద్ధికి దారితీశాయి.
టిరానా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం దేశానికి ప్రధాన ద్వారంగా పనిచేస్తుంది. ఇది ఎయిర్ అల్బేనియాకు అల్బేనియా జాతీయ జెండా క్యారియర్ ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ఐరోపాలోని ఇతర దేశాలలో అనేక గమ్యస్థానాలతో అనుసంధానం చేస్తున్న ఈ విమానాశ్రయం నుండి సంవత్సరానికి దాదాపు 2.5 మిలియన్ల మంది ప్రయాణికులు ప్రయాణిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా దక్షిణప్రాంతంలో సరండే, జిజిరోకాస్టారు, వ్లోరేలలో విమానాశ్రయాల సంఖ్యను క్రమంగా పెంచాలని అల్బేనియా యోచిస్తోంది.
అల్బేనియా సన్యాసిని, మిషనరీ మదర్ థెరిసా గౌరవార్థం టిరానా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి ఆమె పేరు పెట్టారు. అల్బేనియాలోని రహదారులు, మోటారు మార్గాలు తరచూ నిర్మించబడుతూ చక్కగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. అల్బేనియాలోని ప్రధాన రవాణా కారిడారు ఎ.1. దేశంలోని పొడవైన మోటారు మార్గంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. ఇది కొసావోలోని ప్రిస్టినా మీదుగా అడ్రియాటిక్ సముద్రంలో ఉన్న డ్యూరెస్‌ను సెర్బియాలోని పాన్-యూరోపియన్ కారిడారుతో అనుసంధానిస్తుంది. ఎ.2 A2 అడ్రియాటిక్-అయోనియన్ కారిడార్, అలాగే పాన్-ఐరోపా కారిడారు 8 లో భాగం ఉండి, ఫైర్‌ను వ్లోరేతో అనుసంధానిస్తుంది. ఎ.3. నిర్మాణంలో ఉంది. ఇది పూర్తయిన తర్వాత టిరానా, ఎల్బాసన్ పాన్-యూరోపియన్ కారిడారు 8 తో అనుసంధానం ఔతుంది. మూడు కారిడార్లు పూర్తయిన తరువాత అల్బేనియా 759 కిలోమీటర్ల (472 మైళ్ళు) రహదారిని దాని పొరుగు దేశాలతో అనుసంధానిస్తుంది.
డ్యూరెస్ దేశంలో అత్యంత రద్దీ అయిన అతిపెద్ద ఓడరేవు. తరువాత వ్లోరే, షాంగ్జిను, సరండే ఉన్నాయి. 2014 నాటికి ఇది అడ్రియాటిక్ సముద్రంలో అతిపెద్ద ప్రయాణీకుల ఓడరేవులలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందింది. వార్షిక ప్రయాణీకుల సంఖ్య సుమారు 1.5 మిలియన్లు. ప్రధాన ఓడరేవులు క్రొయేషియా, గ్రీసు, ఇటలీలోని అనేక ద్వీపాలు, తీర నగరాలను కలిపుతూ ఫెర్రీల వ్యవస్థను అందిస్తాయి.
విద్య
దేశంలో విద్య లౌకికవిధానంలో ఉచితంగా అందించబడుతుంది. ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, తృతీయ విద్యగా విభజించబడిన మూడు స్థాయిల విద్యలో ప్రాధమిక, మాధ్యమిక స్థాయి వరకు నిర్బంధవిద్య అమలులో ఉంది. విద్యాసంవత్సరం సెప్టెంబరు లేదా అక్టోబరులో ప్రారంభమై జూన్ లేదా జూలైలో ముగిసే రెండు సెమిస్టర్లుగా విభజించబడింది. దేశంలోని అన్ని విద్యాసంస్థలలో అల్బేనియాభాష బోధనాభాషగా, ప్రాధమిక భాషగా పనిచేస్తుంది.
నిర్బంధ ప్రాధమిక విద్యను ప్రాథమిక (గ్రేడ్ ఒకటి నుండి ఐదు), మాధ్యమిక పాఠశాల (ఆరు నుండి తొమ్మిది వరకు), రెండు స్థాయిలుగా విభజించారు. విద్యార్థులు ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు నుండి 16 ఏళ్ళు వచ్చే వరకు పాఠశాలకు తప్పకుండా హాజరు కావాలి. ప్రాధమిక విద్యను విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన తరువాత విద్యార్థులు అందరూ కళలు, క్రీడలు, భాషలు, శాస్త్రాలు లేదా సాంకేతికతతో సహా ఏదైనా ప్రత్యేక రంగంలో ప్రత్యేకత కలిగిన ఉన్నత పాఠశాలలకు హాజరు కావడానికి అర్హులు ఔతారు.
మాధ్యమిక విద్యను అనుసరించి తృతీయస్థాయి విద్య అధికారికంగా స్వీయ ఎన్నిక మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది బోలోగ్నా ప్రక్రియ సూత్రాలకు అనుగుణంగా పూర్తి సంస్కరణ, పునర్నిర్మాణానికి గురైంది. ఉన్నత విద్యను అందించే ప్రైవేటు ప్రభుత్వ సంస్థలు గణనీయమైన సంఖ్యలో అల్బేనియాలోని ప్రధాన నగరాలలో విస్తరించబడ్డాయి. తృతీయ విద్యాధ్యయనాలు వరుసగా మూడు స్థాయిలలో నిర్వహించబడతాయి. వీటిలో బ్యాచిలరు, మాస్టరు, డాక్టరేటు ఉన్నాయి.
మొదటి విదేశీ భాష అధ్యయనాన్ని తప్పనిసరిగా చేసి ప్రాథమిక, ద్విభాషా పాఠశాలల్లో చాలా తరచుగా బోధిస్తారు. పాఠశాలలలో విదేశీభాషాషా విధానంలో ఇంగ్లీషు, ఇటాలియన్, ఫ్రెంచి, జర్మనీ భాషలు బోధించబడుతున్నాయి. దేశంలో 16 సంవత్సరాల వరకు నిర్బంధ విద్య అమలులో ఉంది. అక్షరాస్యత 98.7%, పురుషులకు 99.2%, మహిళలకు 98.3%.
విద్యుత్తు
అల్బేనియా విద్యుత్తు అవసరాలకు అధికంగా జలవిద్యుత్తు మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. దేశ విద్యుత్తు వినియోగంలో దాదాపు 94.8% జలవిద్యుత్తు కేంద్రాల నుండి లభిస్తుంది. జవిద్యుత్తు ఉతపత్తిలో అల్బేనియా ప్రపంచంలో 7 వ స్థానంలో ఉంది. డ్రిన్ నది ప్రవాహిత ప్రాంతంలో ఫియెర్జా, కోమన్, స్కవికా, వావు డెజెస్ సహా ఆరు జలవిద్యుత్ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. రెండు స్టేషన్లు నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. డెవోల్ నదిలో బాంజో, మొగ్లిక్ ప్లాంటులు ఉన్నాయి. ఈ రెండూ 2016 - 2018 మధ్య పూర్తయ్యే అవకాశం ఉంది.
అల్బేనియాలో చమురు నిల్వలు గణనీయంగా ఉన్నాయి. అతిపెద్ద చమురు నిల్వలను కలిగిన ఐరోపాదేశాలలో అల్బేనియా 10 వ స్థానంలో ఉంది, ప్రపంచంలో 58 వ స్థానంలో ఉంది. అల్బేనియన్ అడ్రియాటిక్ సీ కోస్ట్, వెస్ట్రన్ లోలాండ్స్ లోని మైజెక్ మైదానం (ఇక్కడ దేశం అతిపెద్ద రిజర్వ్ ఉంది) ప్రాంతాలలో దేశంలోని ప్రధాన పెట్రోలియం నిక్షేపాలు ఉన్నాయి. ఐరోపాలో అతిపెద్ద సముద్ర తీర క్షేత్రం అయిన " పటోస్-మారిన్జా " ఈ ప్రాంతంలోనే ఉంది.
2015 నాటికి 498 కిలోమీటర్లు (309 మైళ్ళు) సహజ వాయువు పైపులైన్లు, 249 కిలోమీటర్లు (155 మైళ్ళు) చమురు పైపులైన్లు దేశ భూభాగం అంతటా విస్తరించి ఉన్నాయి. సహజ వాయువును అజర్‌బైజాన్ నుండి అల్బేనియా, పశ్చిమ ఐరోపాకు ఇటలీ ద్వారా పంపిణీ చేయడానికి ప్రతిపాదించబడిన ట్రాన్స్ అడ్రియాటిక్ పైప్‌లైను ప్రాజెక్టు నిర్మాణం 2020 లో పూర్తవుతుందని అంచనా వేయబడింది.
మాంటెనెగ్రో సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉన్న ష్కోడారు సరస్సు వద్ద ఒక అణు విద్యుత్ ప్లాంటును నిర్మించే అవకాశాన్ని గురించి అల్బేనియా, క్రొయేషియా సంయుక్తంగా చర్చించాయి. ఈ ప్రణాళిక భూకంపానికి కారణం కాగలదని మాంటెనెగ్రో విమర్శించింది. దేశంలో విద్యుత్తు వనరులను విస్తృతం చేయడానికి 2009 లో ఎనెల్ సంస్థ 800 మెగావాట్ల సామర్ధ్యం కలిగిన బొగ్గు ఆధారిత ధర్మల్ విద్యుత్తు ప్లాంటు ప్రణాళికను ప్రకటించింది.
సాంకేతికం, మాధ్యమం
1993 లో రాజకీయ, ఆర్థిక మార్పుల కారణంగా శాస్త్రీయ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో మానవ వనరులు అధికంగా క్షీణించాయి. 1991 - 2005 మద్యకాలంలో దేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, విజ్ఞాన సంస్థల ప్రొఫెసర్లు, శాస్త్రవేత్తలలో సుమారు 50% మంది అల్బేనియాను విడిచిపెట్టారు. 2009 నుండి అల్బేనియాలో సైన్సు, టెక్నాలజీ, ఇన్నోవేషన్ కొరకు రూపొందించిన జాతీయ వ్యూహాత్మక ప్రణాళికను 2009 - 2015 మద్య కాలంలో అమలు చేయడానికి ప్రభుత్వం ఆమోదించింది. ప్రభుత్వ జి.డి.పి.లో 0.6% " పరిశోధన & అభివృద్ధి " కొరకు కేటాయించింది. అలాగే ఐరోపా సమాఖ్య పరిశోధన కొరకు ఫ్రేమ్‌వర్కు ప్రోగ్రాంలతో సహా విదేశీ వనరుల నుండి జిడిఇ (ఇది 40% పరిశోధన ఖర్చులను భర్తీచేస్తుంది) వాటాను పెంచడానికి అల్బేనియా ప్రభుత్వం కృషిచేసింది.
అల్బేనియాలో 66 రేడియో స్టేషన్లు, 67 టెలివిజన్ స్టేషన్లతో సహా 257 మీడియా సంస్థలు ఉన్నాయి. వీటిలో 65 జాతీయ, 50 కి పైగా కేబుల్ టెలివిజన్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. 1938 లో రేడియో టెలివిజియోని షికిప్టార్ స్థాపనతో అల్బేనియాలో అధికారికంగా రేడియో ప్రారంభమైంది. 1960 లో టెలివిజన్ ప్రసారం ప్రారంభమైంది. దేశంలోని నాలుగు సరిహద్దు ప్రాంతాలలో 4 ప్రాంతీయ రేడియో స్టేషన్లు పనిచేస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ సంస్థలు తమ ప్రసారాలలో భాగంగా అల్బేనియాలో ఏడు ఇతర భాషలతో సహా మీడియం వేవ్, షార్ట్ వేవ్ ద్వారా రేడియో కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తున్నాయి. "కెపుటా ఎన్జె జిజెతే డాఫిన్" పాటలోని థీంను ఆరంభ సంగీతంగా ఉపయోగిస్తుంది. 1993 నుండి ఉపగ్రహం ద్వారా అంతర్జాతీయ టెలివిజన్ సేవ ప్రారంభించబడింది. పొరుగు దేశాలలోని అల్బేనియా కమ్యూనిటీలు, అల్బేనియా ప్రవాసులను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఇవి పనిచేస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం డ్యాన్సింగ్ విత్ ది స్టార్స్, బిగ్ బ్రదర్, గాట్ టాలెంట్, ది వాయిస్, ఎక్స్ ఫాక్టర్ వంటి ప్రపంచవ్యాప్త సిరీస్‌లో భాగంగా దేశం అనేక ప్రదర్శనలను నిర్వహించింది.
ఆరోగ్యం
అల్బేనియా రాజ్యాంగం పౌరులందరికీ సమానంగా ఉచిత, సార్వత్రిక ఆరోగ్య సంరక్షణకు హామీ ఇస్తుంది. దేశం ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ప్రస్తుతం మూడు స్థాయిలలో నిర్వహించబడుతుంది. ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ ఆరోగ్య సంరక్షణ విధానం ఆధునీకరణ, అభివృద్ధి ప్రక్రియలో ఉంది.
అల్బేనియా ప్రజల ఆయుఃపరిమితి 77.8 సంవత్సరాలు. అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలను అధిగమిస్తూ అల్బేనియా సగటు ఆయుఃపరిమితి ప్రపంచంలో 37 వ స్థానంలో ఉంది. సగటు ఆరోగ్యకరమైన ఆయుర్దాయం 68.8 సంవత్సరాలు. ఇది ప్రపంచంలో 37 వ స్థానంలో ఉంది. దేశం శిశు మరణాల రేటు 2015 లో 1,000:12 గా అంచనా వేయబడింది. 2000 లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నిర్వచించిన విధంగా ఉత్తమ ఆరోగ్య సంరక్షణ అందిస్తున్న ప్రపంచదేశాలలో అల్బేనియా 55 వ స్థానంలో ఉంది.
దేశంలో హృదయ సంబంధ వ్యాధులు మరణానికి ప్రధాన కారణంగా (మొత్తం మరణాలలో 52%) ఉన్నాయి. ప్రమాదాలు, గాయాలు, ప్రాణాంతక, శ్వాసకోశ వ్యాధులు మరణానికి ఇతర ప్రాథమిక కారణాలుగా ఉన్నాయి. దేశంలో ఇటీవలి జనాభా పెరుగుదల, సామాజిక, ఆర్థిక మార్పుల కారణంగా న్యూరోసైకియాట్రిక్ వ్యాధి కూడా అధికరించింది.
2009 లో దేశంలో రోజుకు తలసరి 886 గ్రాముల పండ్లు, కూరగాయల సరఫరా అందించబడుతుంది. ఇది ఐరోపాలో ఐదవ అత్యధిక సరఫరాగా గుర్తించబడుతుంది. ఇతర అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో పోల్చితే, అల్బేనియాలో ఊబకాయం రేటు తక్కువగా ఉంది. ఆరోగ్య ప్రయోజనాలకు మధ్యధరా ఆహారం కారణంగా భావించబడుతుంది. 2016 నుండి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ గణాంకాల ఆధారంగా దేశంలో 21.7% మంది పెద్దలు వైద్యపరంగా ఊబకాయం కలిగి ఉన్నారు. బాడీ మాస్ ఇండెక్సు స్కోరు 25 లేదా అంతకంటే అధికంగా ఉంది.
గణాంకాలు
ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్సు ఆధారంగా అల్బేనియా జనాభా 2016 లో 28,86,026 గా అంచనా వేయబడింది. అల్బేనియా మహిళలలో సంతానోత్పత్తి నిష్పత్తి ఒకస్త్రీకి 1.51 మంది పిల్లలు ప్రపంచంలోనే ఇది అతి తక్కువ. దీని జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 259 మంది నివాసితులు. ప్రజల ఆయుఃపరిమితి 78.5 సంవత్సరాలు; పురుషులకు 75.8 సంవత్సరాలు, స్త్రీలకు 81.4 సంవత్సరాలు. ఈ దేశం అత్యధిక జనాభా కలిగిన బాల్కను దేశాలలో 8 వ స్థానంలో ఉంది. ప్రపంచంలో 137 వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా ఉంది. దేశ జనాభా 1979 లో 2,5 మిలియన్ల ఉండగా 1989 నాటికి 3.1 మిలియన్లకు చేరుకుంది నికర వలసల స్థాయి ఆధారంగా వాస్తవ జనన రేటు వచ్చే దశాబ్దంలో జనాభా తగ్గిపోతుందని అంచనా వేస్తున్నారు.
అల్బేనియాలో ఇటీవలి జనాభా తగ్గింపుకు కమ్యూనిజ పాలన పతనం కారణం అని భావిస్తున్నారు. ఈసమయంలో అల్బేనియా నుండి గ్రీస్, ఇటలీ, యునైటెడ్ స్టేట్సుకు పెద్ద ఆర్థిక సామూహిక వలసలు అధికంగా జరిగాయి. ఈ దేశవిసర్జనకు ప్రపంచం నుండి 40 సంవత్సరాల ఒంటరితనం, దాని వినాశకరమైన ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులు కారణం అయింది. కమ్యూనిస్టు యుగంలో బాహ్య వలసలు పూర్తిగా నిషేధించబడ్డాయి. అంతర్గత వలసలు చాలా పరిమితం, అందువలన కమ్యూనిజం పతనం తరువాత విదేశీవలసలు అధికరించాయి. ఈ కాలంలో కనీసం 9,00,000 మంది అల్బేనియాను విడిచిపెట్టారు. వారిలో 6,00,000 మంది గ్రీసులో స్థిరపడ్డారు. వలసలు దేశ అంతర్గత జనాభా పంపిణీని ప్రభావితం చేసింది. ముఖ్యంగా ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాలలో జనసంఖ్య కనీసంగా క్షీణించింది. అయినప్పటికీ ఇది టిరానా, డుర్రేస్ నగరాలలో అధికరించింది. పెరిగింది. ఇంస్టిట్యూటు ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్సు ఆధారంగా 2015 జనవరి నాటి అల్బేనియా జనసంఖ్య 2,893,005.
దేశ జనాభాలో 53.4% మంది నగరాల్లో నివసిస్తున్నారు. మొత్తం జనాభాలో సగం మంది జనసంఖ్య ఆధారంగా మూడు అతిపెద్ద కౌంటీలలో నివసిస్తున్నారు. మొత్తం జనాభాలో దాదాపు 30% టిరానా కౌంటీలో ఉంది, తరువాత ఫైర్ కౌంటీ 11%, డ్యూరెస్ కౌంటీ 10%తో ఉన్నాయి. 1 మిలియన్ మందికి పైగా ప్రజలు టిరానా, డ్యూరస్‌లలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. ఇది అల్బేనియాలో అతిపెద్ద పట్టణ ప్రాంతంగా మారింది. టిరానా బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలోని అతిపెద్ద నగరాల్లో ఒకటిగా ఉంది. 8,00,000 జనాభాతో ఈ నగరం బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో 7 వ స్థానంలో ఉంది. జనసంఖ్య ఆధారంగా దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరం డ్యూరెస్, (జనసంఖ్య 201.110), తరువాత వ్లోరే (141.513 జనసంఖ్య).
పై జాబితాలో నగరాల వారీగా జనసంఖ్య వివరించబడింది.
అల్పసంఖ్యాకులు
జాతి సమస్యలు సున్నితమైన అంశంగా చర్చకు లోబడి ఉంటాయి. దేశం అధికారికంగా అల్బేనియా ప్రజల ఆధిక్యతను (97% కంటే అధికంగా) చూపిస్తుంది. అధికారిక గణాంకాలకు విరుద్ధంగా మైనారిటీ సమూహాలు (గ్రీకులు, మాసిడోనియన్లు, మాంటెనెగ్రియన్లు రోమానియన్లు, అరోమానియన్లు వంటివి) అధికారిక సంఖ్యలను తరచూ వివాదానికి గురి చేస్తున్నాయి. దేశ జనాభాలో అల్బేనియన్లు ఎక్కువ శాతం మంది ఉన్నారు. వివాదాస్పద 2011 జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా జాతుల సంబంధిత ప్రజల జసంఖ్య ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: అల్బేనియన్లు 2,312,356 (మొత్తం 82.6%), గ్రీకులు 24,243 (0.9%), మాసిడోనియన్లు 5,512 (0.2%), మాంటెనెగ్రియన్లు 366 (0.01%), అరోమానియన్లు 8,266 (0.30%), రోమానియన్లు 8,301 (0.3%), బాల్కన్ ఈజిప్షియన్లు 3,368 (0.1%), ఇతర జాతులు 2,644 (0.1%), అప్రకటిత జాతి 390,938 (14.0%), ఏజాతికి చెందని ప్రజలు 44,144 (1.6%). జాతీయ అల్పసంఖ్యాకుల రక్షణ కోసం చేసిన ముసాయిదా సమావేశంలో సలహా కమిటీ నిర్దిష్ట డేటా నాణ్యత గురించి ఇలా పేర్కొంది "జాతీయ అల్పసంఖ్యాకుల రక్షణ కొరకు రాజ్యాంగ విధానాన్ని నిర్ణయించడానికి నిర్వహించిన జనాభా గణాంకాలను సేకరించిన సమయంలో జనాభా లెక్కల ఫలితాలపట్ల చాలా జాగ్రత్త వహించాలని, ప్రత్యేకంగా సేకరించిన డేటా మీద ఆధారపడి జాతీయత నిర్ధారించవద్దని అధికారులకు పిలుపునిచ్చారు".
అల్బేనియా తొమ్మిది సాంస్కృతిక అల్పసంఖ్యాకులను గుర్తించింది: గ్రీక్, మాసిడోనియన్, వల్లాచియన్, మాంటెనెగ్రిన్, సెర్బ్, రోమా, ఈజిప్షియన్, బోస్నియా, బల్గేరియా ప్రజలు. ఇతర అల్బేనియా అల్పసంఖ్యాక ప్రజలలో గోరానీ, అరోమానియన్లు, యూదులు ఉన్నారు. అల్బేనియాలో ఎంతమంది గ్రీకులు ఉన్నారో తెలుసుకోవడం కష్టం. అల్బేనియాలో గ్రీకుజాతి ప్రజల సంఖ్య మధ్య అంచనాలు (60,000 - 3,00,000) మారుతూ ఉంటాయి. ఇయాన్ జెఫ్రీస్ అభిప్రాయం ఆధారంగా పలు పాశ్చాత్య వనరులు గ్రీకులు 2,00,000 ఉన్నారని తెలియజేస్తున్నాయి. గ్రీకు ప్రభుత్వం 3,00,000 సంఖ్యకు మద్దతు ఇస్తుంది.
సి.ఐ.ఎ. వరల్డు ఫాక్ట్సుబుక్కు మొత్తం జనాభాలో గ్రీకు మైనారిటీని 0.9% గా అంచనా వేసింది. యుఎస్ స్టేట్ డిపార్ట్మెంటు గ్రీకుల సంఖ్య 1.17%, ఇతర అల్పసంఖ్యాకుల సంఖ్య 0.23% ఉన్నట్లు తెలియజేస్తుంది. గ్రీకు మైనారిటీ గురించి జనాభా లెక్కల డేటా ప్రామాణికతను ఇవి ప్రశ్నిస్తున్నాయి. దేశం నుండి వెలుపలకు పోతున్న విదేశీవలసలు గణాంకాలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.
అల్బేనియా పార్లమెంటులో గ్రీకు ప్రతినిధులు భాగంగా ఉన్నారు. ప్రభుత్వం అల్బేనియా గ్రీకులను వారి స్థితిని మెరుగుపర్చడానికి వారి పేరును నమోదు చేయడం ఏకైక మార్గం అని పిలుపు ఇచ్చింది. మరోవైపు అల్బేనియాలోని జాతీయవాదులు, వివిధ సంస్థలు, రాజకీయ పార్టీలు జనాభా లెక్కలు గ్రీకు అల్పసంఖ్యాకుల సంఖ్యను కృత్రిమంగా పెంచుతాయని, అల్బేనియా ప్రాదేశిక సమగ్రతను బెదిరించడానికి గ్రీస్ ప్రయత్నిస్తుంది అని తమ ఆందోళనను వ్యక్తం చేశాయి.
భాషలు
దేశ అధికారిక భాష అల్బేనియా. ఇది దేశ జనాభాలో ఎక్కువ మంది ప్రజలకు వాడుకభాషగా ఉంది. రెండు ప్రాధానిక మాండలికాలైన ఘెగ్, టోస్కు సవరించి అల్బేనియా భాష మాట్లాడేరూపం, వ్రాతపూర్వక రూపం ఏర్పరచబడ్డాయి. అయినప్పటికీ ఇది టోస్కు మాండలికం మీద ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది. రెండు మాండలికాల మధ్య విభజన రేఖగా ష్కుంబిన్ నది ఉంటుంది. ప్రామాణిక ఆధునిక గ్రీకులో కోల్పోయిన లక్షణాలను సంరక్షించడానికి గ్రీకు అల్పసంఖ్యాకులు నివసించే ప్రాంతాలలో పురాతన గ్రీకు మాండలికం మాట్లాడతారు. అల్బేనియాలో అల్పసంఖ్యాక భాషలు మాట్లాడే ఇతర భాషలలో అరోమానియా, సెర్బియా, మాసిడోనియా, బోస్నియా, బల్గేరియా, గోరానీ, రోమా ఉన్నాయి. తూర్పు అల్బేనియాలోని పుస్టెక్ మునిసిపాలిటీలో మాసిడోనియా భాష అధికారభాషగా ఉంది. 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా జనాభాలో 27,65,610 (98.767%) మంది ప్రజలు అల్బేనియాభాషను తమ మాతృభాషగా ప్రకటించారు. (బాల్యంలో ఇంట్లో మాట్లాడే మొదటి లేదా ప్రధాన భాష మాతృభాషగా నిర్వచించబడింది).
ఇటీవలి సంవత్సరాలలో గ్రీకు అల్పసంఖ్యాక ప్రజల కొరకు ప్రత్యేకించబడిన పాఠశాలలలో విద్యార్థుల సంఖ్య తగ్గిపోవడం ఉపాధ్యాయులకు సమస్యలను కలిగించింది. ప్రక్కనే ఉన్న గ్రీసుతో సాంస్కృతిక, ఆర్థిక సంబంధాల కారణంగా దేశంలోని దక్షిణ భాగంలో ప్రధానంగా గ్రీకుభాష వాడుకభాషగా ఉంది. 2017 లో అల్బేనియా ప్రభుత్వ గణాంక సంస్థ ఇన్స్టాటు నిర్వహించిన అధ్యయనంలో 25-64 సంవత్సరాల వయసు కలిన వారిలో 39.9% మంది కనీసం ఒక విదేశీ భాషను ఉపయోగించగలుగుతారు. వీటిలో ఇంగ్లీషు మొదటి స్థానంలో (40.0%), ద్వితీయ స్థానంలో ఇటాలియన్ (27.8%), తృతీయస్థానంలో గ్రీకు (22.9%) ఉన్నాయి. 2000 తరువాత 25 లేదా అంతకంటే తక్కువ వయస్సు గల యువకులలో ఇంగ్లీషు, జర్మనీ, టర్కిషు ఆసక్తిని పెంచుతున్నాయి. ఇటాలియన్, ఫ్రెంచి అంటే వారికి స్థిరమైన ఆసక్తి ఉంది. గ్రీకు చాలా ఆసక్తిని కోల్పోయింది. ఈ పోకడలు సాంస్కృతిక, ఆర్థిక కారణాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి.