పొనుగుపాడు_(ఫిరంగిపురం)
శ్రీ పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి దేవస్థానం.
అంకురార్పణ: మొదట పూర్వం వంద సంవత్సరంల క్రిందట ఈ ఆలయం నిర్మించక ముందు ఆలయం నిర్మించిన స్థలం బహిరంగ ప్రదేశంగా ఉండేది. ఆ స్థలంలోనే కొంత భాగంలో దిగుడు బావి ఉండేది. కాలక్రమేణా ఆ బావి గిలకల బావిగా నిర్మించబడింది. ఆ బావి మొన్న మొన్నటి వరకు ఉండేది. ప్రస్తుతం ఆ స్థలం ఆలయ జీర్ణోద్దరణకు చాలనందున దేవాలయ నిర్మాణంనకు తీసుకొనబడింది. ఆ బావికి ఎదురుగా కొంత ప్రదేశం ‘ఖాళీ’గా ఉండేది. ఆ కాలంలో బొప్పూడి సుబ్రమణ్యం అనే వారు ఈ గ్రామంలో నివసించే వారు.ప్రస్తుతం బొప్పూడి వారు గ్రామంలో ఎవ్వరూ లేరు.ఆయన దైవభక్తి పరాయణుడు. ఆ ఖాళీగా ఉన్న ప్రదేశంలో బొప్పూడి సుబ్రమణ్యం, దార్ల శ్రీశైలం, మోడేపల్లి కృష్ణయ్య, వేమూరి దేశయ్య, బొమ్మినేని బిక్షాలు, తూబాటి నాగభూషణం, దమ్మాటి చంద్రయ్య, కుంటి నాగమ్మ (ఇంటి పేరు తెలియదు) అను వారు మొదట చిన్న పందిరి వేసి, విబూదిపండును శివలింగంగా అమర్చి, శ్రీ పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంధ్ర స్వామి చిత్రాన్ని పందిరిలో తగిలించి ఆరాధించేవారు. ప్రతిరోజు బొప్పూడి సుబ్రమణ్యం ఉదయం, సాయంత్రం అక్కడ బావిలో స్నానం చేసి దీపారాధన చేసేవారు. ప్రతి సోమవారం పైన తెలిపిన వారందరూ బ్రహ్మంగారి భజనలో పాల్గొని భజన చేసేవారు. దేవాలయ నిర్మాణంనకు నాంది:ఇది తెలుసుకోవాలంటే మనం రెండు వందల సంవత్సరాల క్రిందటి కొంగర ఇంటి పేరు వంశీయుల పూర్వీకులు గురించి తెలుసుకోవాలి. పొనుగుపాడు గ్రామంలో కొంగర ఇంటి పేరు వంశీయుల మూల పురుషుడు బసవయ్య. ఈయన 19వ శతాబ్దం ఆరంభంలో పొనుగుపాడు గ్రామంలో నివసించేవారు. బసవయ్య రెండవ ముది మనమడు నరసయ్య. ఈయనకు ఇద్దరు భార్యలు. మొదటి భార్య సంతానంలో ప్రథమ కుమారుడు రాఘవయ్య. ఆయన భార్య చిన్న అచ్చమ్మ. పూర్వం గ్రామాలలో దాదాపుగా ప్రతి కుటుంబానికి ఆవులు, ఎద్దులు పశుసంపద ఎక్కువగా ఉండేది. రాఘవయ్య, చిన్నఅచ్చమ్మ దంపతులు జీవనం సాగించే కాలంలో (1920 ప్రాంతం) గ్రామంలో పశువులకు వ్యాధులు సోకి విపరీతంగా మృత్యువాత పడే సమయంలో విధిలేక వ్యాధులు పూర్తిగా తగ్గితే వీరబ్రహ్మేంధ్రస్వామివారి ఆలయం నిర్మిస్తామని మ్రొక్కుకున్నారని, ఆ తరువాత కొద్ది రోజులకే గ్రామంలో వ్యాధులు పూర్తిగా తగ్గినందున, దాని పర్వసానంగా “శ్రీవిరాట్ పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామివారి దేవాలయం” అనే నామధేయంతో మొదట చిన్న బొమ్మరిల్లులాంటి  ఆలయాన్ని ప్రధాన వీధిలో లోగడ మనం పైన చెప్పకున్న ఖాళీ స్థలంలో సుమారు 100 చ.గ.ల విస్తీర్ణంలో నిర్మించారు. దేవాలయంలో ప్రతిష్ఠించిన స్వామి వారి శివలింగం (సాలగ్రాము) ను కాశీ నుండి తీసుకొని వచ్చి,శివలింగంతో పాటు పార్వతీదేవి, నంది, వినాయకుడు విగ్రహాలను 1921వ సంవత్సరం ఆ ప్రాంతంలో ప్రతిష్ఠ చేసినట్లుగా ప్రస్తుత ఆలయ ధర్మకర్తలలో ఒకరైన కామినేని రామారావు, వారి తండ్రి పెద రాఘవయ్యకు ముఖ్య సన్నిహితుడు, గ్రామంలో ప్రస్తుతం ఉన్న పెద్దవారిలో ఒకరైన గుర్రం శేషారాయుడు, మరి కొంతమంది పెద్ద వారి ద్వారా తెలుస్తుంది.కొంగర ఇంటి పేరుగల వంశీయులు నిర్మించినందున పూర్వం నుండి వాడుకలో “కొంగరోరి గుడి” అని వ్యవహరిస్తుంటారు. తరువాత ఆలయ అభివృద్ధి: కొంత కాలానికి ఆ ఆలయాన్ని మోడేపల్లి కిష్టమ్మ, దార్ల శ్రీశైలం, లక్కవరపు రామలింగాచారి, వేమూరి వీరయ్య, దేశయ్య, తూబాటి నాగభూషణం, గుర్రం అప్పయ్య తదితర గ్రామస్తుల సహకారంతో కొంతమేరకు ఆలయం అభివృద్ధి జరిగింది.దేవాలయం ప్రతిష్ఠ  జరిగిన నాటి నుండి ధూప, దీప, నిత్య నైవేధ్య, అర్చకత్వం, ఉరేగింపు,మేళం తదితర కార్యక్రమాలు నిరాటంకముగా జరుగుటకు రాఘవయ్య, చిన్నఅచ్చమ్మ దంపతులు వారి స్వంత భూమి డి.నెం.292/2 య.4.74 శెంట్లు దేవాలయంనకు కైంకర్యం చేసారు.అప్పటి నుండి రాఘవయ్య, చిన్నఅచ్చమ్మ దంపతులు ఆలయ ట్రష్టీలుగా వ్యవహరించారు. మాగులూరి కోటయ్యాచారి (విశ్వబ్రాహ్మణ వంశీయులు) కు మొదటి పూజారిగా ఆలయ అర్చకత్వ బాధ్యతలు ఒప్పగించారు. రాఘవయ్య,చిన్నఅచ్చమ్మ దంపతులుకు మగ సంతానం లేదు.వృద్దాప్యదశకు చేరువైన సమయంలో మగ సంతానం లేనందున బావమరిది కామినేని నానయ్యను తన ఆస్తిపాస్తులకు వారసుడుగా స్వీకరించారు.ఈయన సంతానం ఇద్దరు కుమారులు రామయ్య,పాపయ్య. రాఘవయ్య, చిన్నఅచ్చమ్మ దంపతులు మరణం అనంతరం మేనల్లుళ్ళు కామినేని రామయ్య, పాపయ్య వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలుగా వ్యవహరించారు. కామినేని రామయ్య తదనంతరం వారి కుమారులు నరసయ్య, (పెద) రాఘవయ్య, పాపయ్య మరణానంతరం కుమారుడు రాఘవయ్య (చిన) లు వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలుగా వ్యవహరించారు.పైవారి మరణాంతరం ప్రస్తుత వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలుగా పెదరాఘవయ్య కుమార్లు రామారావు, బ్రహ్మానందం, చినరాఘవయ్య కుమార్టు పాపారావు వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలుగా కొనసాగుచున్నారు.ప్రస్తుత ఆలయ పూజారిగా మొదటి పూజారి మాగులూరి కొటయ్యాచారి కుమారుడు నాగభూషణాచారి పర్వేక్షణలో వారి కుమారుడు ఉమా మహేశ్వరరావు కొనసాగుచున్నారు. కాలక్రమేణా దేవాలయ ప్రాంగణం పల్లంగా ఉండి వర్షపు నీరు ఆలయంలోనికి ప్రవేశించి శిథిలావస్ధ స్థితికి చేరువైనందున గ్రామస్ధులు సహకారంతో వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలు జీర్ణోద్ధరణ చేయ తలంచి ది.29.08.2013 న శంఖుస్దాపన కార్యక్రమం గావించారు. పూర్వం ఆలయ నిర్మాణం సుమారు 100 చ.గ.ల స్థలంలో జరిగింది.ప్రస్తుత స్థలం జీర్ణోద్దరణ జరిగే దేవాలయంలకు సరిపోదని బావించి రు.2.00 లక్షలు హెచ్చించి అదనంగా మరొక 75 చ.గ.ల స్థలాన్ని విక్రయం ద్వారా సేకరించి ఆలయ నిర్మాణం చేపట్టబడింది. జీర్ణోద్ధరణ దేవాలయ నిర్మాణంనకు సుమారు 60 లక్షలు హెచ్చించ బడినవి.ఆలయ నిర్మాణంనకు గ్రామస్థుల సహకారం,వంశపారంపర్య ధర్మకర్తల కృషి ఎంతో ఉంది.దేవాలయ నిర్మాణం ఆగమశాస్త్ర ప్రకారం అన్నిహంగులతో పూర్తి చేయబడింది.నూతనంగా నిర్మించిన దేవాలయంలో ప్రతిష్ఠించిన విగ్రహాలు మహాబలేశ్వరం నుండి రు.2.50.లక్షలు హెచ్చించి తీసుకు రాబడినవి. జీవద్వజస్తంభం మూలం రు.3.60.లక్షలు హెచ్చించి మహారాష్ఠ్ఱ (బలార్షా) నుండి తీసుకు రాబడింది.లోగడ కాశీ నుండి తీసుకు వచ్చిన శివలింగంతో పాటు నూతనంగా పానువట్టం,శ్రీ పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి,శ్రీ గోవిందమాంబ, గణపతి, నందీశ్వరుడు, శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి, విగ్రహాలను, నవగ్రహాలు పున:ప్రతిష్ఠ కార్యక్రమ మహోత్సవం ది.08.05.2017న జరిగింది. దేవాలయం జీర్ణోద్ధరణ కార్యక్రమం చేపట్టినప్పటి నుండి నిర్మాణంలో వంశపారంపర్య ధర్మకర్తలలో ఒకరైన కామినేని రామారావు (విశ్రాంత ఉపాద్యాయుడు) కృషి ఎంతగానో ఉంది. ఈ దేవాలయంలో ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి (ఉగాది పర్వదినాన) నాడు ఉత్సవాలు జరుపుట పూర్వం నుండి ఆనవాయితీ.ఆరోజు శ్రీవీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి వారి భజన ఏకాహం, బ్రహ్మంగారి నాటకం మొదలగు కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.ప్రతి సోమవారం భజన కార్యక్రమం జరుగుతుంది.ఈ గ్రామానికి చెందిన వేమూరి వీరయ్య ఈ ఆలయంనకు శ్రీ వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి వారి జెండా అనే పేరుపై 1960 ఆ ప్రాంతంలో జండాను బహుకరించారు.అప్పటి నుండి ఉగాది పర్వదినాన స్వామి వారి ఊరేగింపుతోపాటు వేమూరి వీరయ్య కుటుంబ సభ్యుల ఆధ్వర్యంలో జండా ఊరేగింపు జరిగే కార్యక్రమం ఆచారంలో ఉంది.