బ్రిటిష్_సామ్రాజ్యము_భారతదేశమునుండి_నిష్క్రమించేనాటి_స్వదేశ_సంస్థానాధీశుల_నిర్ణయములు
స్వదేశ సంస్థానముల పై బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్ర ప్రభావము
భారతదేశమును చిరస్థాయిగా తమ పరిపాలనక్రిందనుంచుకునుటకు తమసార్వభౌమత్వము సాగించుటకు అనుగుణముగా ముందుచూపు కలిగిన అనేక రాజ్యతంత్రములు అవలంబించిరి. స్వతంత్రరాజుల మధ్య పరస్పర విరోధములు, హిందూ మహ్మదీయ ఇతర అల్పసంఖ్యాక వర్గముల విభేదములను ఆసరాగా తీసుకుని భారతదేశములో తమ సార్వభౌమత్వ మనివార్యమని తలపోయుచుండిరి. ఆంగ్లేయులు పరిపాలకులుగా రాజ్యా ధికారములు చేపట్టకముందు మొదట వర్తక కంపెనీగాయుండిన రోజులలో వారి స్థావరములన్నీ సముద్రతీరములైయుండెను. సముద్ర చోరులవలన స్వసంరక్షణకొరకని నియమించుకునియున్న సైనికబలగమును నానాటికి వృధ్దిచేసిరి. కొల్హాపురు, సావంతవాడి, జంజీర, జఫారాబాదు క్యాంబె మున్నగు సముద్రబలముగల రాజ్యములతో సముద్రచౌర్యమునణచు షరతులుగల సంధిచేసుకునిరి. 1739 లో పీష్వాతో చేసుకున్న సంధికూడా సముద్రతీర రక్షణ, వాణిజ్యమునకు సంబంధించిన సంధి. ఫ్రెంచివారి పలుకుబడి హైదరాబాదు నవాబు గారితో తగ్గి ఆంగ్లేయులతో పెరగనారంభించింది. ఆ నవాబుగారివలననే వీరు ఉత్తర సర్కారులున సంపాదించారు. దానికి అధికార రూపమున స్థిరపరచుకొనుచు మొగల్ చక్రవర్తి ఫర్మానా 1765 లో పోందిరి. ప్రెంచి వీరుడు నెపోలియన్తో 1798 సంవరత్సరములో ప్రారంభమైన ప్రపంచయుధ్ద ఫలితముగ భారతదేశమున తమపట్టు ఇంకా బలపడుటకు అవసరమగుటవలన ఆంగ్లేయులు స్వదేశ సంస్థానాధీశుల స్నేహసహాయములు మరింత అవసరమైనవి. అప్పటినుండి స్వదేశ సంస్థానములపై బ్రిటిష్ రాజ్యతంత్ర ముఖ్యోద్దేశ్యము తాము పరిపాలించు బ్రిటిష్ ఇండియాను విస్తరించుటయూ, స్వదేశ సంస్థానాధీశులను తమ చెప్పుచేతలక్రిందనుంచుకుని తమ ఖర్చులన్నీ వారు భరించుటగానుండినది. తరువాత కాలము 20 శత మునుండి భారతదేశములో జాతీయచైతన్యము, రాజకీయ పరిజ్ఞానము పెరుగుచున్నప్పటినుండి బ్రిటిష్ వారి రాజ్యతంత్రములకు ముందుచూపు కలిగి తమ సార్వభౌమత్వ మనివార్యముచేయుటకై జాతీయరాజకీయ పార్టీ అగు కాంగ్రెస్సుకు రాజకీయ గతిరోధములు కలిపించుటకూడా వీరి రాజ్యతంత్రముల ఉద్దేశ్యమైనదని చెప్పవచ్చును. గవర్నర్ జనరల్ హేస్టింగ్సు(1813-31) రచించిన గ్రంథము private Journal of Hastings లో బ్రిటిష్ రెసిండెంట్లు ఏవిదముగా రాజులకెదురుతిరుగు ద్రోహులతో స్నేహముచేసి రాజులను కూలద్రోయుటకు సహాయపడినదీ సూచించబడింది. స్వతంత్రసంస్థానాధీశులనందరినీ సామంతులుగనే యుంచుటకు ప్రయత్నించవలెనని తన ప్రైవేట్ జర్నల్లో వ్రాశెను. అంతే కాక వారి రాజ్యములు వారికుండనిచ్చినందున ఆ సంస్థానాధీశులు తమ సైనికబలగము తమకుపయేగించి సహాయపడుటకు తోడ్పడవలెననియూ, వారిలో వారికి తగాదాలుచ్చినచోఆయారాజులు తమ దగ్గరకు తీర్పునకుచ్చి వీరు చెప్పినటుల వినవలెననియూ పేర్కొనబడింది. ప్రెంచివారి భయమున్నంతకాలము సమాన గౌరవషరత్తులతో జరుగు సంధులు 18 వ శతాబ్దంతమునాటికి అంతరించి బ్రిటిష్ వారివేపు మగ్గుచూపించు సంధి షరత్తులు మొదలైయ్యను. అంతే కాక సంస్థానముల సహాయమునిమిత్తము బ్రిటిష్ వారుంచు బ్రిటిష సైనికుల జీతభత్తెముల కింద సంస్థానాధీశులు కప్పముచెల్లించు షరత్తులుకూడా విధించిరి. ఆవిధముగ సంస్థానాధీశులు రెక్కలు విరిగిన పక్షులుగచేయబడిరి. సంస్థానాధీశులు చెల్లించవలసిన కప్పముల భారము నానాటికి పెరుగుచుండట భరించలేక దాని బదులు వారి రాజ్యభాగములు వీరిక వ్రాసియిచ్చుటయూ జరుగుచుండెను. గూఢచారి పనులకొరకుద్దెశించబడి స్వదేశ సంస్థానములలో రెసిండెంటును పెట్టుటనేది యోక కుతంత్రపు రాజనీతి. ఆ రెసిండెంట్ల ద్వారా సంస్థానాధీశులపై సర్వాధికారపు పట్టును గట్టిపరచుచుండిరి. 1818 గవర్నర్ జనరల్ హేస్టింగ్సు ఉదయపురం మహారాణా గారితో చేసిన సంధి ఒక ఉదాహరణము. 1857 విప్లవానికి సంస్థానాధీశులు మొదట మదత్తుపలికిననూ బ్రిటిష్ వారి బిగింపులకులోనైన వీరు 1857 విప్లవమునకు తోడ్పడలేదు 1857 విప్లవం తరువాత సంస్థానాధీశులతో బ్రిటిష్ వారి సంబంధములు కొత్తమలుపులు తిరిగినవి. అనేక విషయములలో బ్రిటిష్ వారిదే ఆఖరుమాటగా, నిర్ణయముగ పరిగణింపబడు పరిస్థితులు. సంస్థానాధీశుల వంశపారంపర్యపు హక్కు కలదని నిరూపించుట కూడా బ్రిటిష్ వారే నిర్ణయించుచుండిరి. 1857 లో సిపాయిల విప్లవమునకు ఢిల్లీ మొగలాయి చక్రవర్తి తోడ్పడెనని అతనిని దోషిగా నిర్ణయించి విచారించి ఖారాగార శిక్షవిధించుటతో '''మొగలాయి సార్వభౌమత్వము పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకు పోయింది. ఆంగ్లేయరాజ్యమకుటమే సార్వభౌమైనది.'''