cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಜೇಮ್ಸ್ ರಮಣ ಅಮ್ಮನ್ನ
ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ
ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆಡುಪ್ಪು ಯು,ಬಿ.ಯಂ.ಸಿ. ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ಪರೆ ಸೇರ್ದ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಮುಗಿತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕಾಪುಡಿತ್ತಿ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಡ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತ್ ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಡಡುಪ್ಪು ಸರಕಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕೆರೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯೆರ್
ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ
ಶಾಲೆ ಕಲ್ತಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಪಾಂಗಾಳೊಡುಪ್ಪು ಶಾಲೆಡ್ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾನ್ ಕಲ್ತಿನ ಶಾಲೆಡ್ ಕೆಲವು ತಿಂಗೊಲು ಶಾಲೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್,  ಅಪರ ಅರೆನ ಶಾಲೆಡ್ ಎಸ್. ಆರ್. ಪುರ್ಟಾಡೋ ಮೇರ್ ಶಾಲೆದ ಹೆಡ್ ಮಾಸ್ಟ್ರೂ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿದಕುಲು ತನ್ಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಆ ಶಾಲೆದ ಕೈತಲಿತ್ತಿ ಇಂಗ್ರೇಜಿದ ಗುರುಕ್ಕುಲು ಆದಿತ್ತಿನಕುಲೇ ಆ ಶಾಲೆಡ್ ಪಾಠ ಮಲ್ಪು ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಕಲೆಗ್ ಗುರುಮಠೊಟ್ಟು ದೈವಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿಲಾ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕುಡ್ಲದ ಸರಕಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತ್ ದ್ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ರಮಣ ಮಾಸ್ಟ್ರು ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದಿತ್ತಿದ್ ಕಾಪು, ಕೈಪುಂಜಾಲ್, ಎರ್ಮಾಳ್, ಪೊಲಿಪು ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ೧೯೭೬ಟ್ಟ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್.
ಸಂಸಾರ
ಮೇರ್ ಹಳೆಯಂಗಡಿದ ಸಲಾತಿಯೇಲ್ ಕರ್ಕಡ ಬೊಕ್ಕ ಶಾವಂತಿ ಕರ್ಕಡ ಮೆರೆನ ಮಗಲಾಯಿ ಸರೋಜಿನಿ ಪ್ರೇಮಾವತಿನ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಮೆರೆಗ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಜೋಸಿ, ಒಸಾಲ್ಡ್ ಕಿಶೋರ್, ಲೆನಿನ್, ಬೆನೆಟ್ ಗೋಡ್ ಫ್ರೆ, ಸ್ಟಾಲಿನ್, ರೆನೋಲ್ಡ್ ರತ್ನಾಕರ, ಬುಕಾರ್ಟ್ ಬರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ೭ ಆಣ್ ಜೋಕುಲುಲಾ ಬಿಯಾಟ್ರಿಸ್ ಶಿಲಿಂಗ್ಸಿ ಪನ್ಪಿ ಒರ್ತಿ ಮಗಲ್ ಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಕುಲು ಮಾತೆರ್ ಸಂಸಾರೊಟುಟ್ಟುಗು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ರಡ್ಟನೆ ಮಗೆ ಶಿಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ಲಾ, ಕಡೆತ್ತ ಮಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗುರು ಆದ್ ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಆಟಿದ ಸಮ್ಮನೊ
ಸೌರಮಾನೊದ ನಾಲೆನೆ ತಿಂಗೊಲು ಆಟಿ. ಆಟಿ ಸೋಣೊ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಬರ್ಪುನ ತಿಂಗೊಲುಲು. ತುಳುತ ತಿಂಗಲು ಆಟಿ. ಕನ್ನಡೊಡು ಆಷಾಡೊ ತಿಂಗೊಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಪಂಚಾಂಗದೊ ಪ್ರಕಾರೊ ಕರ್ಕಟಕ ಮಾಸ – ರುತುಡ್ ಗ್ರೀಸ್ಮ ರುತು. ತುಳುತ ತಿಂಗಲು ಸೋಣ. ಕನ್ನಡೊಡು ಶ್ರಾವನೊ ತಿಂಗೊಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಪಂಚಾಂಗದೊ ಪ್ರಕಾರೊ ಸಿಂಹ. - ರುತುಡ್ ವರ್ಸೊರುತು.
ಆಟಿದ ಪರ್ಬ
ಆಟಿಡ್ ಬೂತೊಗ್ಲೆಗ್ ಕೋಲೊ ಇದ್ದಿ. ಆಯಿತ ಬದಲ್ಗ್ ಅಗೆಲ್ ಸಮ್ಮನೊ. ಅಗೆಲ್ಡ್ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿದ ಗಾರ್ಯೊಲಾ(ದೋಸೆ), ಕೋರಿದ ಕಜಿಪುಲಾ ಬಲಸ್ದ್ ಸಮ್ಮನೊ. ಬೂತೊ ಇತ್ತಿನ ಇಲ್ಲಡೆದಕ್ಲ್ ಆತ್ನೆಟ್ಟ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿದ ಗಾರ್ಯೊ ಮಲ್ಪಿಯರ ಇದ್ದಿ. ಉಂದೊಂಜಿ ವಿಸೇಸೊ ಕ್ರಮೊ.
ಮಡೆ ಮಡಸ್ತನ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆತ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುತ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ತಾನೊಡ್ ಭಟ್ರುನಕುಲು ಉಂಡಿನ ಮಡೆ ಇರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ 'ಮಡೆ ಮಡಸ್ತನ' ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸುಭ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸೇವೆ.
ಆಟಿದ ಸಮ್ಮನೊ
ಆಟಿದ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ
ಆಟಿಗ್ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿದ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ ಅಪೂರ್ಪ.
ಸರ್ವೊದಯದ ತತ್ವೊಲ್
ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮೆರೆನ ಅನುಯಾಯಿಲು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯ, ಅರೆನ ಯೊಚನೆ ಮುಂದುವರೆಸರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರು ಈ ಸರ್ವೊದಯ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ರಸ್ಕಿರೆನ ಅನ್‌ಟು ದ ಲಾಸ್ಟ್- Unto This Last ಕೃತಿರ್ದ್ ಕೊನದೆರ್. ಈ ಸರ್ವೊದಯದ ತತ್ವನು ಜಗತ್ತ್‌ಗ್ ಸಾರರೆಗ್ ಕಾಕಾ ಕಾಲೇಕರ್, ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಭಾವ ಶ್ರಮಿಸಿಯೆರ್.
ಯುವವಾಹಿನಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References/>
ಸೀತಾಫಲ
ಜಾಗ್ರತೆ ಕ್ರಮ
ಸೀತಾಫಲತ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಚೂರ್ಣ ವಿಷಕಾರಿಯಾದುಂಡು ಕಣ್ಣಗ್ ಬೂರ್ಂಡ ದೃಷ್ಟಿ ಪೋಪುಂಡು ಪಂದ್ ಕೀರ್ತಿಕಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಸುರೆರೆನ ಗ್ರಂಥೊಡು ಉಲ್ಲೇಕವಾದುಂಡು ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುನಗ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪೊಡು.
ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ
ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಕಪಾಲಕುಂಡಲ (೧೮೬೬) ಪನ್ಪಿನವು ಚಟರ್ಜಿಲೆನ ಸುರುತ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದುಂಡು. ಈ ಕಾದಂಬರಿದ ಕಥಾನಾಯಕಿಗ್ ಭವಭೂತಿಯ ಮಾಲತಿ ಮಾಧವ ಕೃತಿಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಭಿಕ್ಷೆಬೇಡುನ ಪೊಂಜೊವುನ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್. ಈ ಪಾತ್ರ ಅರ್ಧವಾಶಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ಶಾಕುಂತಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಧವಾಶಿ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌‌‌ನ ಮಿರಾಂಡ ನ ಮಾದ್ರಿಟ್ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಈ ಹೋಲಿಕೆಲು ವಿಮರ್ಶಕೆರೆಡ್ದ್ ಆಯಿನ ತಾರ್ಕಿಕ ನಿರ್ಣಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಚಟರ್ಜಿಲೆನ ಕಥಾನಾಯಕಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಅರೆನನೆ ಮೂಲಸೃಷ್ಟಿಯಾದಿಪ್ಪೊಡು. ಕೊಂಟಾಯ್‌‌‌ ಉಪವಿಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನ ದರಿಯಾಪುರ್‌‌ನ್ ಈ ಕಾದಂಬರಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾದ್ ಆರ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್..
ತಾಳಮದ್ದಲೆ
ಅಪುನ ಕಾಲೊ
ಪತ್ತನಾಜೆ ಕರಿಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಬದಲ್ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದು ಮದಿಮೆ ಮಂಗಿಲೊ ಗಮ್ಮತ್ತ್‌ತಪಗ ಯೆಪೊಲ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಮರಿಯಲೊಡುಲಾ ಬೇಸೊಡುಲಾ ನಡಪುಂಡು. ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕ್ಕುಲೆಡ್. ವಾರದ ಕಡೆ ದಿನೊಕ್ಲೆಡ್, ಜಾತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂದರ್ಭೊಳೆಡ್ ಉಂದು ನಡಪುಂಡು. ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ, ಒಂಜಿ, ಗಂಟೆ, ನಾಲ್ ಗಂಟೆ ಅತ್ತಂದೆ ರಾತ್ರೆಡ್ದ್ ಪುಲ್ಯ ಮುಟ್ಟಲಾ ನಡಪುನವು ಉಂಡು.
ತಾರೆದ ಮರ
ಪುದರುಲು
ಮಲಯಾಳಂ:ನಾಲಿಕೇರಂ,ತೇಂಗ,ತೇಂಗಾಯಿ
ತಾರಾಯಿದ ಬಗೆಕುಲು
ತಾರೆಡ್ ಗೆಂದ ತಾರೆ, ಅರ್ಕಂಜಿ ಗೆಂದ ತಾರೆ, ದೀವು ತಾರೆ ಪನ್ಪಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ತಾರಾಯಿದ ಮರೊಟ್ಟು ಬೊಂಡ ಆಪುಂಡು. ಬೊಂಡೊಡ್ದು ದುಂಬು ಐಕ್ ತೆಂಡೆಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಲೆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಬನ್ನಂಗಾಯಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನುಂಗುದಿ ತಾರಾಯಿಗ್ ಗೋಂಟು ಪನ್ಪೆರ್. ತಾರಾಯಿ ಕಜಿಪುಗು ಆಪುಂಡು. ತಾರಾಯಿ ಇಜ್ಜಿಡ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೆರೆ ತುಳುನಾಡ್ದಕಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ
ಬಿ. ಶಿವರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ
ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ
ನಾಲ್ ಜನಕ್ಕುಲೆಗ್ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಲ್ತೆರ್, ನನ ಎಣ್ಮ ಜನ ಅರೆನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಡು ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.
ಉಳ್ಳಾಲ
ಆಕರ್ಷಣೆಲು
16ನೆತ ಶತಮಾನೊಡು ಫ್ರಾನ್‍ಸಿಸ್ಕನ್ ಪಾದ್ರಿನಕುಲು ಕಟ್ಟಯಿನ ಚರ್ಚ್ ನಗರೊಡು ಉಂಡು.
ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ
ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆಲಾ ಅಂಚನೆ ಭಾರತೊದ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆನ್ ಅಯಿತ ಬೇತೆಬೇತೆ ರೂಪೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ೪೫ ದಶಲಕ್ಷ (೪.೫ ಕೋಟಿ) ಜನೊಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಯರ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಕನ್ನಡೊ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯೊಡು ಆಡಳ‍ತೆ ಬಾಸೆ. ಜಗತ್ತ್‌ದ ಮಸ್ತ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ನಿಲೆಟ್ ಇರ್ವತ್ತೊರಂಬನೆ ಜಾಗೆ ಕನ್ನಡೊಗುಂಡು. ೨೦೧೧ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ೬.೪ ಕೋಟಿ ಜನೊ ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರುವೆರ್ಂದ್ ತೆರಿದ್‌ಬರ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ೫.೫ ಕೋಟಿ ಜನೊಕ್ಲೆ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡೊನೇ ಆತ್ಂಡ್. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್ ರೂಪೊ ಪಡೆಯಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿನ್ ಗಳಸೊಂದ್ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆಪುನೆ. ಕನ್ನಡ ಬರವುದ ಮಾದರಿಲೆಗ್ ಸಾವಿರತ್ತ ಐನೂದು ವರ್ಸೊಲೆ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಆಜನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಲೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಬತ್ತನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಲೊಡು ಹಳಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ದಿಂಜ ರಾಜಾಶ್ರಯೊ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಸೊಲೆ  ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಕನ್ನಡೊಗುಂಡು. ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿನ್ ಲಿಪಿಕ್ಲೆ ರಾಣಿಂದ್ ಪುಗರ್ದೆರ್.
ಸ್ವರೊಲೆ ವಿದೊಲು
ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಋಷಿ, ಋಜುವಾತು, ಋಣ, ಋತುಮಾನ.
ಮಿತ್ತ್‌ದ ವರ್ಣೊಲು ರಡ್ಡ್ ವಿಬಿನ್ನೊ ಸ್ವರೊಲೆ ಸಂಯೋಗಡ್ದ್ ಉಂಟಾಪುಂಡು. ಅ ಬುಕ್ಕೊ ಇ ಸ್ವರೊಕ್ಲೆ ಸಂದಿಡ್ "ಐ"ಕಾರೊ ಉಂಡಾದ್, ಅ ಬುಕ್ಕೊ ಉ ಸ್ವರೊಲೆಡ್ದ್ "ಔ"ಕಾರೊ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ಂಡ್. ಈ ರಡ್ಡ್ ಸ್ವರೊಲು ವಿಜಾತಿ ಸ್ವರೊಲೆ ಸಂದಿಡ್ದ್ ಆತ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೂಪೊಡ್ದ್ ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊಲೆ ಪಟ್ಟಿಗ್ ಸೇರುಂಡು.
ವ್ಯಂಜನೊದ ವಿದೊಲು
"ಯ" ಕಾರೊಡ್ದ್ "ಳ" ಕಾರೊ ಮುಟ್ಟದ ವ್ಯಂಜನೊಲೆನ್ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
ಯೋಗ
thumb|ಭಾರತದ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ ತರಬೇತಿ thumb|ಗುಂಪುಡು ಯೋಗ thumb|upright|ಜ್ಞಾನ ಶೀರ್ಷಾಸನ ಯೋಗ (ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪಾಲಿ:योग yóga) ಪಂಡ ಭಾರತೊಡು ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ದೆ ಸುರುವಾಯಿನ ಸರ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮನಸ್ಸ್‌ದ ಆಚರಣೆಲೆ ಒಂಜಿ ಬೋಧನಶಾಖೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜೈನ ಧರ್ಮೊಡು ಈ ಪದೊನ್ ಧ್ಯಾನೊದ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಡು, ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಜಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ(ಆಸ್ತಿಕ) ಶಾಖೆ/ಪಂಥೊಲೆಡ್ ಒಂಜೆಗ್ ಈ ಪದೊನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಆ ಪಂಥೊಲು ತನ್ನ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ದ್ ಮುಟ್ಟಿಯೆರೆ ಬಯಕ್ಕುನ ನೋಟೊಡು ಉಂದುವೇ ಪದೊನು ಗಳಸುವೆರ್. ಜೈನ ಧರ್ಮೊಡು ಮಾನಸಿಕ,ಮೌಖಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ದೈಹಿಕ ಇಂಚಮಾಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಗ್ ಇಡಿಯಾದ್ ಈ ಪದೊನ್ ಗಳಸುವೆರ್.
ಚೇತನ್ ಭಗತ್
ಚೇತನ್ ಭಗತ್ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨, ೧೯೭೪) ವಿಶ್ವದ ಅಭಿಮಾನ ಗೆನ್ದಿನಂಚಿನ ಪ್ರಕ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಆರ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨, ೧೯೭೪ ದಾನಿ ನವದೆಹಲಿದ್ ಪುತ್ತಿಯೇರ್. ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅದ್ಯಯನ ಕೆನ್ದ್ರಳಲು ಆದ ಐಐಟಿ, ಐಐಮ್ ಡ್ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಮಳ್ತ್ದೆರ್.
ಕೆ.ಪರಶರನ್
ಅಯೋಧ್ಯೆದ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಡ್, ವಕೀಲ ಪರಾಶರನ್, ರಾಮ್ ಲಲ್ಲಾ ವಿರಾಜ್ಮಾನ್ ಪರವಾದ್ ತೀರ್ಪು ಪಡೆಯೆರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಪಾತ್ರೋನ್ ವಹಿಸ್ದೆರ್.
ಬೇಲೆ
ಪರಶರನ್ ಆರ್ನ ಕಾನೂನು ಅಭ್ಯಾಸನ್ ೧೯೫೮ ಡ್ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಎದುರು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತೆರ್.
ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ
ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆದ ಪದೊ
ಪಠ್ಯೊ ೨
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ.. ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ ತಂದೆಯು ಇದ್ದಾರೆ ಒಡತಿ ತಾಯಿಯು ಇದ್ದಾರೆ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರೇನು ಚೆನ್ನು ಮಗುವಿನ ಹೆಸರೇನು ಓ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಪೂವಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಮ್ಮಲೆ ದೂರಕ್ಕೆ ತೂಗಿಕೊಳ್ಳು ಚೆನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಬಾಮಿಸು ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ ಚೆನ್ನು ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ..? ಓ ಗಡವ ಬೆಕ್ಕು ಇದೆ ಒಡತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿಯಿದೆ.. ಓ ಚಣ್ಣನ ಹೊಡಕೊಂಡಳು ಚೆನ್ನು ಅನ್ನ ಪಡಕೊಂಡಳು ಓ ತಲೆಗೆ ಹೊಡಕೊಂಡಳು ಚೆನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ಪಡಕೊಂಡಳು ಓ ನಾಯಿ ಕಚ್ಚದೇ ಚೆನ್ನು ಬೆಕ್ಕು ಪರಚದ? ಓ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಭಾಷೆಯಿದೆ ಒಡತಿ ನಾಯಿಗೆ ಬುದ್ದಿಯಿದೆ ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು ಚೆನ್ನು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು ಓ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಅರಂಬೋಲಿರಂಬೋಲು ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬು ಅಂತ ಓ ಎಡದ ಜಿನುಗಿದರೆ ಚೆನ್ನು ಬಲದ ಮೊಲೆ ಉಳಿಸು ಓ ಬಲದ ಜಿನುಗಿದರೆ ಚೆನ್ನು ಎರಡ ಮೊಲೆ ಉಣಿಸು ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ.. ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಕೊಡಗು
ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆಕುಲು
ಈ ಜಿಲ್ಲೆಟ್ ಕಾಫಿ ಮಸ್ತ್  ಬುಲೆಪ್ಪೆರ್. ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ (ಕರಿ ಮೆಣಸು),ಏಲಕ್ಕಿ,ಕಿತ್ತಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ (ಭತ್ತ) ಪ್ರಮುಖ ಬೇಸಾ‍ಯೊಲು.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಕೊಡಗ್‌ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫,೫೪,೭೬೨. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ೨,೭೪,೭೨೫ ಅಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ೨,೮೦,೦೩೭ ಪೊಣ್ಣುಲು. ಅಂಚ ಪಂಡ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಅಣುಲೆಗ್ ೧೦೧೯ ಪೊಣ್ಣುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕೊಡಗ್‌ದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ ೪,೧೦೨ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಅಲ್ಪದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರಿಗ್ ೧೩೫ ಜನ. ಕೊಡಗುದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಟ್ ೪,೧೪,೩೦೫ ಜನ (ಪಂಡ ೮೨.೫೨%) ಅಕ್ಷರಸ್ಥೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ೨,೧೬,೪೧೩ ಜನ ಅಣುಲು (೮೭.೨೪%) ಬುಕ್ಕ ೧,೯೭,೮೯೨ ಪೊಣ್ಣುಲು (೭೭.೯೧%). ಈ ತಿರ್ತಾ ಕೋಷ್ಠಕಟ್ ಕೊಡಗ್‌ದ ಕುರಿತಾಯಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿತೊಟ್ಟಗ್ ಹೋಲಿಸಾತ್ ಕೊರ್ತೊ:
ತಾಜ್ ಮಹಲ್
ಹೊರಾಂಗಣದ ಅಲಂಕಾರ/ಪಿದಯಿದ ಅಂಗನೊದ ಅಲಂಕಾರೊ
ಸುರಾ 77 – ದುಂಬುಗು(ಮುಂದಕ್ಕೆ) ಕಡಪುಡುನವು
ಅಮೂರ್ತ ಆಕೃತಿಲೆನ್ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಬಳಸವೊಂದೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಕಟ್ಟೊಣೊದ ಪೀಠ, ಮಿನರೆಟ್ಟುಲು, ದ್ವಾರ, ಮಸೀದಿ, ಜವಾಬ್‌ಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಧಿದ ಮೇಲ್ಮೈತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಬಳಸ್‍ದ್ಂಡ್. ಮರಳುಕಲ್ಲ್‍ದ ಕಟ್ಟೊಣೊಲೆಡ್ದ ಗುಮ್ಮಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಮಾನುಲೆನ್‌ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಜ್ಯಾಮಿತಿದ ಪ್ರಕಾರಲೆಡ್‍ ರಚಿಸಿಯೆರೆ ಕೆತ್ತ್‌ನ ಚಿತ್ರಕಲೆತ ಜಾಲರ ವಿನ್ಯಾಸದೊಟ್ಟುಗು ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಹೆರಿಂಗ್‌ಬೋನಿನ ಮೂಳೆ ಕೆತ್ತನೆಯು ಹಲವು ಜೋಡಣೆಗಳ ನಡುವಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮರಳುಶಿಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಗಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೃತಶಿಲೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಾರೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳಪಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳಪಿನ ತಬಲದಂತಹ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಂಚುಗಳು ಅಥವಾ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
ನಂಬಿಕೆಲು
ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿನೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಮಾತೆರೆನ್‌ಲಾ ಬೆರಗ್‌ಗೊಳಿಸುನಂಚಿನವು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಅತೀತವಾದ್ ಉಂಡು, ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ಮಾರಕದ ಕುರಿತಾಯಿ ತಾರ್ಕಿಕ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಾದ್ ಉಂಡು. right|thumb|upright|ಜೀನ್‌-ಬಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಟ್ಯಾವೆರ್ನಿಯರ್‌ ಮೇರ್ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್‌ನಾರ್ ಸುರುತ ವೀದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಯಮುನಾ ಸುದೆತ್ತ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆಟ್ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿನ್ ನಿರ್ಮಿಸಯೆರೆ ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆ ಪನ್ಪುನೆನ್‌ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊರ್ದು ಚಾಲ್ತಿಡ್ ನಂಬಿಕೆಲು ಪನ್ಪೆರ್. 1665ಟ್ ಆಗ್ರಾಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್‌ನ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಜೀನ್‌-ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಟ್ಯಾವೆರ್ನಿಯರ್‌ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಬರಹೊಲೆಡ್‌ ಈ ಕುರಿತಾದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಸಮಾಧಿದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯ ಅಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬೆ ಷಹ ಜಹಾನ್ ತನ್ನ ಮಗೆ ಔರಂಗಜೇಬ್‌ರ್ದು ಪದಚ್ಯುತಿ ಆತೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್‌. ಮಹ್ತಾಬ್‌ ಬಾಘ್‌ ನಬೆಳದಿಂಗಳ ಉದ್ಯಾನ ಡು ಸುದೆತ್ತ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಅವಶೇಷೊಲು ಈ ದಂತಕತೆನ್‌ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುನಂಚ ಉಂಡು. ಅವು ಆದ್‌ಲಾ, 1990ಟ್‍ ಕೈಗೊಂಡ್‌ನ ಉತ್ಖನನುಲು ಬೊಲ್ದು ಕಲ್ಲುಲು ಬಣ್ಣ ಕಳೆದ್‌ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊಗು ತಿರುಗೊಂದು ಉಪ್ಪುನೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕ್ತನ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬೆಳದಿಂಗಳದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕಪ್ಪು ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಲಾರ್ಹ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ನ ಯೋಚನಾ ಲಹರಿಗಳಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿಸಿ ಮತ್ತು ಕೊಳವನ್ನು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಳಿ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯ ಕಪ್ಪು ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೂವೊಲಿ.
ಚೇವು
ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಕೊಲೊಕಾಸಿಯ ಎಸ್ಕುಲೆಂಟಾ Colocasia esculenta ಪನ್ಪಿ ಸಸ್ಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಅರಾಸಿಯೆ (Araceae)ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರುತುಂಡು. ನೆನ್ ಕನ್ನಡೋಟು ಕೇಸು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ತಾರೋ (Taro), ಮಲೆಯಾಳಂಡ್ ಚೆಂಪು ಪನ್ಪರ್.
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ
thumb|ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ ತುಲುವೆರೆ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಅಡ್ಪಿಲ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಪವಿತ್ರೊ ಕಂಬೊ. ಕೊಡಗ ಬಾಸೆಡ್ ಇಂದೆನ್ ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮದರಂಗಿ(ಮಾದ್ರಂಗಿ,ಮರ್ದ್)
ಉಪಯೋಗ
ತರೆತ ಕೂಜಲ್ ತಾಲಂದಿಲೆಕ್ಕ, ಬೊಲ್ದಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್ ದ್, ತರೆ ಕೂಜಲ್ದ ಮುದೆಲ್ ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬುಡ್ದ್ ತರೆನ್ ದೆಕ್ಕ್ಂಡಾ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ ಪರಿಣಾಮ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಗುರು ಸುತ್ತು, ಮರಿಯಾಲದ ನಂಜಿ ತಿನ್ಪುನೆಕ್ಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುನ ಮಂದ್ರೆಂಗಿ ಕಡೆನಗ ಚಾತ್ತ ಪೊಡಿ, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕಾಪಿ ಪೊಡಿಲಾ ಬೆರಕಾವೆರ್. ಕೈಕ್ ದೀಪಿ ಮದ್ರೆಂಗಿದ ತಪ್ಪುಡ್ದು ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆತ್ತ ತೊಪ್ಪುನು ಜೀರ್ದರಿದೊಟ್ಟುಗು ಸಣ್ಣ ಕಡೆದ್ ಪೇರ್ ಬೆರಕಾದ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಹೆಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ದಿನ ಬಜೀ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಂಡ ಅರಸಿನ ಕುತ್ತ ಪೋಪುಂಡು (ಅರಸಿನ ಕಾಮಾಲೆ) ಕೆಂಪುದ ರಂಗ್ ಬರ್ಪಿನೇಟಾತ್ರ ಉಂದೆನ್ ಮಧುರಂಗಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪಣ್ಪೆರ್ ಡ್ಲಾ ಮರ್ದಂದೇ ನೆತ್ತ ಪುದರ್ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಮೆರೆವುಂಡು.
ಕೊಡಪಾನ
ಚೆಂಬು
ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಚೊಂಬು ಪನ್ಪೆರ್, ಮಲ್ಲ ಆಂಡ ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಪನ್ಪೆರ್.
ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ಇಂಚಿಪದ ಕಾಲೊಡು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಫೈಬರ್‍ದ ಕೊಡ್ಪಾನುಲು ಮಾರ್ಕೆಟ್‍ಗ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.
ಮದರಂಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರೊ
ಮದ್ರೆಂಗಿ ಕೊಯ್ಪುನೆ
ಮದ್ರೆಂಗಿದ ದಯಿಡ್ದ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಕೊಯ್ಪುನೆ. ಮದ್ರೆಂಗಿನ್ ಐನ್ ಜನೊ ಮದಿಮ್ಮೆ ಆಯಿನ ಪಂಜೋವುನಕುಲು ಕೊಯ್ಯರ ಪೋಪೆರ್. ಪೋನಗ ಕೈಟೊಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಕೊನೊಪೆರ್. ನೀರ್ ಪತ್ತೊಂದು ದೈಯಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪೆರ್. ಮೂಡಾಯಿ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ದೈಯಿಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಮೈಪ್ಪುವೆರ್. ಮದ್ರೆಂಗಿ ಕೊಯಿನಗ ಸೋಬಾನೆ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮದರಂಗಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ಮದರಂಗಿದ ತಪ್ಪು ಕನತ್‍ದ್ ಅರೆಯಿನಗ ಒಂತೆ 'ತಬುರು' (ಇರ್ಕೆ- ಇಂದೆಕ್ಕ್ 'ಉರಿ' ಅಂದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂತೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪಿಜಿನ್), ಒಂಜಿ ಬಚ್ಚಿರೆ, ರಡ್ಡ್ ತುಂಡು ಬಜ್ಜೈದ ಪೂಳು ಬೆರಸೊಡು. ಅರೆತ್‍ದ್ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೆಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡು. ಬಯ್ಯಡ್ ಇಲ್ಲದ ಪಿರಿಯೆರ್ ಉಂದೆನ್ 'ಅಡ್ಡದೀಪಿನಿಂದ್' (ಮೀಸಲು ದೀಪಿನಿ) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಾತ್ರೆ ಒಣಸಾಯಿಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮಾಯೆ ಅಥವಾ ಮದಿಮಾಳ್‍ನ್ ಭೂತದ ಮಣಿಮಂಚದ ಎದುರು ಉಂತಾದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತೊನೊಡು.
ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಮುದ್ರಣ
1851ಟ್ಟ್ ಭಾರತೊಗು ಜಾರ್ಜ್ ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ (George Plebst) ಪನ್ಪಿ ಮಿಶನರಿ ಒರಿ ಬಾಸೆಲ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಮೇದಾವಿ, ಆದಿತ್ತ್ ದ್ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಹೆಚ್ಚ ಒತ್ತ ಕೊರಿಯೆರ್. ಮುಲ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಆವಂದ್ ಪಂಡ್ದ್, ಮುಲ್ಪ ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ ಪುನೆಯೆರ್. ಅರೆನ ಪ್ರಯತ್ನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಮುಲ್ಪ ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್‌ದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಈ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲಡ್ ವರ್ಷ ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕ ತುಳುಟ್ಟು ಸುಮಾರ್ 70 ಪುಸ್ತಕೊಲು ಅಚ್ಚಿ ಆದ್ ಪ್ರಕಟ ಅತ್ಂೆಡ್. ಮಿಶನರಿಳೆನ ಕಾಲದ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಇಂಚ ಮೂಜಿ ವಿಭಾಗೊಡು ತೂವೊಲಿ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆತ್ತ ಕ್ರಮ, ಸತ್ಯವೇದ, ಸತ್ಯವೇದ ಆದರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಸ್ಕಾರೊಳು, ನೀತಿಬೋಧೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗೀತ ಪಂಡ್ದ್ ವಿಭಾಗ ಮಳ್ಪೊಲಿ. ಸಭೆತ್ತ ಕ್ರಮತ್ತ ವಿಭಾಗೊಡು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ಗ್ಗ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನೊಡುಪ್ಪು ಸೌವಾರ್ತಿಕ ಸಭೆತ್ತ ಕಟ್ಟ್(1903)ಪನ್ಪು ಬೂಕು ಪ್ರಕಟ ಆದ್ ಅವು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆತ್ತ ಕ್ರಮ ನಿಯಮದವು ಆದುಂಡು. ಸತ್ಯವೇದ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ ಆದುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪನ್ಪಿ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಉಂಡು. ಪರ ಒಡಂಬಡಿಡ್ 36 ಬೂಕುಲು ಇತ್ತ್‍ದ್‍ ನೆಟ್ಟ್ 6 ಬೂಕು ಮಾತ್ರ ತುಳುಟ್ಟು ತರ್ಜುಮೆ ಆದ್ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂ ಡ್. ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ 27 ಪುಸ್ತಕ ಇತ್ತ್‍ದ್‍ ಮಾತಲಾ ತರ್ಜುಮೆ ಆದ್ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್. 1847ಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಟ ಆತಿನ ಈ ಬೂಕುಡು 1040 ಪುಟ ಇತ್ತ್‍ದ್‍ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಡೇ ಸುರುತ್ತ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥ ಆದುಂಡು. thumb
ಜಗಲಿ
ಜಗಲಿ ಪದೊ ತುಳುವೆರೆ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿಡ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಇಂದೆನ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಜಗಲಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ರಜನೀಕಾಂತ್
ರಜನೀಕಾಂತ್ (ಪುಟ್ಟ್ ನೆ: ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೨ ೧೯೪೯) - ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಪೋಯಿ ಸಿನಿಮಾ ನಟೆರೆಡ್ ಒರಿ. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗೊ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗೊದ ಮಸ್ತ್ ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪುದರ್ (ಖ್ಯಾತಿ)ನ್ ಪಡೆದೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇಂಚ ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಗು ನಾಟಕೊಡುಲಾ ಅಭಿನಯೊ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅಭಿನಯತ್ತಾ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಲು
೪. ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್
ತುಳುವೆರ್
ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕ್‌ಲೆನ್ ತುಳುವೆರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೊಕುಲು ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಕಾಸರ್‌ಗೋಡು ಅಂಚೆನೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನಕಲೆನ್‍ ತುಳುವೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೊಡಗುಡುಲ ತುಳುವೆರ್‍ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಬಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಕುಲು ವಲಸೆ ಪೋತಿನ ಜಗತ್ತ್‌ದ ಇತರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಗೊತ್ತಾಪುನ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ತುಳುವೆರ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಇಂಚಿಪ ಇರ್ವನೇ ಶತಮಾನದ ಸುರುಟು ಬೊಂಬಾಯಿಗ್, ಚೆನ್ನೈಗ್ ಅಂಚೆನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜಾಗೆಲೆಗ್ ತುಳುವೆರ್ನ ಸುರತ್ತ ವಲಸೆ ಸುರುವಾಂಡ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ತೆಂಕಯಿಡುಪ್ಪುನ ಮೆಡ್ರಾಸ್, ಬೆಂಗಳೂರ್, ತುಮಿಳ್‌ನಾಡ್, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳಗ್ ವಲಸೆ ಪೋಯೆರ್. ಬೇತೆ ತುಳುವೆರ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಡಗಾಯಿಡುಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಗ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಬೊಂಬಾಯಿ, ಬೊಕ್ಕ ಐತ ನಿರೆಕರೆತ ಜಾಗೆಲಾಯಿನ ಥಾಣೆ, ನವಿ ಮುಂಬಯಿ ಅಂಚೆನೆ ಪೂಣೆಗ್ ವಲಸೆ ಪೋಯೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮೈಸೂರು, ಧಾರವಾಡ ಅಂಚೆನೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಗ್‍ಲಾ ತುಳುವೆರ್ ವಲಸೆ ಪೋದು ಔಲು ನೆಲೆಸ್‌ದೆರ್.
ಜನಕುಲು
ತುಳುವೆರೆಡ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತೆರ್ ಹಿಂದುಲು, ಮುಸಲ್ಮಾನೆರ್, ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್, ಉಲ್ಲೆರ್.
ಮದಿಮೆ - ತುಳು ಸಿನೆಮೊ
'ಮದಿಮೆ' ಇಂಚ ತುಳುತ ಪೊಸ ಸಿನೆಮೊದ ಪುದರ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾನೊಡು 'ಮದಿಮೆ' ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ೨೦.೧೧.೨೦೧೪ದ ಅನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್‍ಂಡ್.
ಕಪ್ಪೆಟ್ಟು
ಕಪ್ಪೆಟ್ಟು ಉಂದೋಜಿ ಊರು. ಉಂದು ಊರು ಮಸ್ತು ಜನಕ್ ಗೊತ್ತು ಉಪ್ಪುಜಿ ಎನೆಕ್ ಪಂಡ್ ಉಂದು ಮಸ್ತು ಊರುದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಊರು. ಮೂಲು ಜನಕುಲು ಕಡಿಮೆ. ಊರೂದ ಕೊನೆಟೂ ಪಾದೆಲ್ ಉಂಡು. ಅಲ್ಲು ಮರೆಯಾಲಡು ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ್ ದ್ರಶ್ಯನೂ ತೊವರೆಗೂ ಮಸ್ತು ಜನ ಬರ್ಪೆರು. ಅಲ್ಲು ಉಸೂದು ಬಯ್ಯದಾನ ಸೂರ್ಯ ಕಂತುನವೆನ್ ತೊವರೆಗ್ ಮಸ್ತು ಖುಶಿ ಆಪುಂಡು. ಅಲ್ಲು ಮಸ್ತು ಪಿರವುದ ಗರಡಿ ಉಂಡು. ಅಲ್ಲು ದಿನ ಇಡೀ ಪೂಜೆ ಆಪುಂಡು. ವರ್ಶಡು ಒಂಜಿ ಸತಿ ಕೋಲ ಆಪುಂಡು. ಅವೆನ್ ತೊವರೆ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬರ್ಪೆರ್.
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ
ವಾಣಿಜ್ಯೊ ಉಪಯೋಗೊ
ಭಾರತೊಡು ದಿಂಜ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಂಪೆನಿಲು ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಮಿಸ್ರೊದ ಮರ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಬೇತೆಬೇತೆ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಅಂಗಡಿಡ್ ಮಾರಾಟೊ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಇತ್ತೆ ಮಾರಾಟೊಡುಪ್ಪುನ ಕೆಲವು ಮರ್ದ್‌ದ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಲೆನ್ ತಿರ್ತ್ ತೊಜ್ಪಾಯಿಲೆಕೊ ತೂವೊಲಿ :
ಮಂಡಗದ್ದೆ
ಊ‌ರುದ ಪುದರುಲು
ಮಂಡಗದ್ದೆರ್ದ್ ೧೨ ಕೀ.ಮೀ.ದೂರ ಕನ್ನಾನ್‌ಗಿ, ೧೫ ಕೀ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಹೆದ್ದೂರು, ೧೬ ಕೀ.ಮೀ. ದೂರ ಹನಗೆರೆ, ೧೭ ಕೀ.ಮೀ. ಡ್ ಬೆಜ್ಜವಳ್ಳಿ. ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು, ಈ ಬಡಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ತಾಲೂಕು, ತೆನ್‌ಕಾಯಿಡ್ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲೂಕು ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಭದ್ರಾವತಿ ತಾಲೂಕು ಸುತ್ತುದುಂಡು. ಕೈತಲ್‌ದ ಊರುಲು ಶಿಮೊಗ್ಗ, ತರಿಕೆರೆ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿಕಾರಿಪುರ.
ಸಾವು
ಸೈತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬೊಜ್ಜ
ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೊಂಡುರ್ವೆ(ಬೊಂಡುದ ಕುರುವೆ) ಪಂಡುದ್ ಬೈರೆರ್ ಮುಡೆಪೆದುನ ಪಂಚಕುರುವೆಂದು ಉದ್ದೊದ ಬೆದುರುದ ಬೊಂಡುದ ಬರ್ಪೆದುಂಡು.ತಡ್ಪೆಗ್ ಒಂಜಿ ಸೇರು ಅರಿ ಪಾಡುದು ದೀಡುದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿನ್ ಸೇರುದ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬರ್ಪಿನ ಕಟ್ಟಡ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬೆದಂಗುಡು ಕುರ್ವೆದ ಉಲಾಯಿ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಯಿನ್ ಗುವ್ವೆಲುದಡೆಗ್ ನಾಲ್ ಐನ್ ಪೊಂಜೊನಕ್ಲ್ ಯಾ ಅಂಜೊನಕ್ಲ್ ಪತೊ ಪೊನಾಗ, ಊರುದಕ್ಲ್ ಉಗ್ಗೆಲುರ್ದ್ ನೀರು ದೆತ್ತ್ ಕೊರೊಡು ಅಯಿಕ್ ಅಕ್ಲ್ ನೀರು ಪಾಡುನಗ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕುರ್ಕುದ್ ಮೂರಿಯೊ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಬದಿಯಡ್ಕ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಎ.ವಿ.ನಾವಡ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ
ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್
ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗ
ಕಣ್ಣ್ ಬೇನೆ ,ಕಣ್ಣ್‌ದ ಬಲೆ,ಕಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಪು ಇಂಚ ಮಾತ ಕಣ್ಣ್‌ದ ತೊಂದರೆಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಪೂನು ದೆತೊಂದು ಅವೆನ್ ಸಣ್ಣ ಗುದ್ದುದು ಅಯಿತ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ದಿನೊಕು ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದ್ ಪಾಡೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ ಕಣ್ಣ್‌ದ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಪೊರ್ಲು ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ರಡ್ದ್ ಚಮಚ ಅರಿ ಸೇರಾದ್ ಸಣ್ಣ ಅರೆತ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ಕಾಲ್ ಚಮಚ ಪೆತ್ತದ ನೈ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಲ್ ಚಮಚ ತಿಗೆತ ನೈ ಸೇರಾದ್ ಪಿದಯಿದ ಕುದಿತ ೪ನೇ ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ತಿನೊಡು ಇಂಚ ೩,೪ ಪಿದಯಿದ ಕುದಿತ ಪೊರ್ತುಗು ಸೇವನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ ದೇವೆರೆನ ಅನುಗ್ರಹ ಇತ್ತ್ಂಡ ಜೋಕುಲು ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂದೂ ಅರ್ಧ ಪುಂಡಿ ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಪೂನು ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ದಿನೊಕು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಪರ್ಂಡ ಬಿ.ಪಿ ಕಡೆಮೆ ಆಪುಂಡು *ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನೆಗ್ ಅರ್ಧ ಪುಂಡಿ ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಪೂಕು ಒಂಜಿ ಚಮಚ ಜೀರಿಗೆ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಅಯಿಕ್ ಚೀಪೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನಾತ್ ಕಲ್ಲ್ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಒಂಜಿವಾರ ಪರ್ಂಡ್ ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ದಯಿತ ಬೇರ್‌ನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಅಗಿಯೊಡು ಉಚ್ಚು ತುಚ್ಚಿದ್ ಮತಿ ತತ್ತ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ ನಂಜಿ ಬಟ್ಲು ದಯಿತ ಬೇರ್‌ನ್ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಅರೆತ್‌ದ್  ಮೂಂಕುದ ಒಟ್ಟೆಗ್  ಬಿಂದ್ ಬಿಂದ್ ಪಾಡೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಅರೆತ್ ‌ದೀನ ರಸನ್ ಚೂರು ಚೂರು ನಕ್ಕಾವೊಡು ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯಿನಗ ಬರ್ಪುನ ಪೇರ್‌ದಂಚಿನ ರಸೊನು ಗಾಯ ಆಯಿನಾಡೆ ಪೂಜಿಂಡ ಗಾಯ ಗುಣ ಆಪುಂಡು
ಸಿಮೆಂಟ್
ಸಿಮೆಂಟ್ ಡ್ ಮಲ್ಪು ವಸ್ತುಲು
ಕಲ್ಲ್, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಓಡು, ಪೂತ್ತ ಚಟ್ಟಿ, ಜಾಲ್ ಗ್ ಪಾಡು ಇಟ್ಟಿಗೆ, ದಾರಂದ, ಕಂಡಿ, ದಲಿ, ಮೂರ್ತಿ, ಲೈಟ್ ಕಂಬ, ಉಗ್ಗೆಲ್ ದ ರಿಂಗ್,
ಕೊಡವ ಬೂಕುಲು
ಕೊಡವ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್, ಚರಿತ್ರೆನ್, ಸಾಹಿತ್ಯೊನು, ಜಾನಪದೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು, ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನೊನು, ವ್ಯಾಕರಣೊನು, ಶಾಸನೊಲೆನ್, ಛಂದಸ್ಸ್‌ನ್ ತೆರಿಯೆರಾದ್ ಏತೋ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ದ್ ಇಂಚಿಪೊಗು ಮುಟ್ಟೊ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದೊ. ಅವೆನ ಎಲ್ಯ ಪರಿಚಯೊನು ನಮೊ ಮಾಲ್ತೊನುಗೊ. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ ಆ ಬೂಕುಲೆನ ಪರಿಚಯೊನುಲಾ, ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆನ್, ಕವಿಕ್ಲೆನ್, ಮಾಂತ ಬರವುದಕ್ಲೆನ್ಲಾ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಕೊಡವ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆಗ್, ಕೊಡವಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆಂದಿನ ಮಾಂತೆರೆಗ್ಲಾ ಸಂದುನ ಪುಗರ್ತೆ ಆವು. ಅಂಚಾದ್ ಕೊಡವಗ್ ಸಂಬಂಧೊ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಗೊ ಮಾಲ್ತೊಂದು, ಕೊಡವ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗೆ ಮುಲ್ಪ ತೂಯರ ಆಪುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ೧೯೯೮ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕೊಡವ ಸಬ್ದೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಅರ್ತ ಕೊರ್ಪಿನ ಕೈಪಿಡಿ ಪುಸ್ತಕಂದ್ ಒಂಜಿ ಬೂಕು ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ದ್ಂಡ್.
ಒಂಟೆ
thumb| ಒಂಜಿ ಡುಬ್ಬದ ಅರಬಿ ಒಂಟೆ ಒಂಟೆ, ಉದ್ದ ಕಾರ್‌ದ, ಮಲ್ಲ ಬಿಮ್ಮದ ಮುಸುಂಟು ಉಪ್ಪುನ, ಅಂಚನೆ ಬೆರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್  ಚರ್ಬಿದ ಡುಬ್ಬದ  ರಚನೆ ಇಪ್ಪುನ ಕ್ಯಾಮೆಲಸ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ನಾಲ್ ಕಾರ್ದ ಪ್ರಾಣಿ. ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಭಾಸೆಡ್ ನೆಕ್ಕ್ Camel ಪಂಡ್ದ್  ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು
ಬೆರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಡುಬ್ಬೊಲೆಡ್ ಚರ್ಬಿ (ಮೇದಸ್ಸು) ಇಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಟೆಲೆಗ್ ಆಹಾರ ನೀರ್ ಇತ್ಯಾದಿ ತಿಕ್ಕಂದಿನ ಬರ ಕಾಲೊಡು ಅಯಿಕುಲೆನ ಡುಬ್ಬೊದ ಉಲಾಯಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಚರ್ಬಿ ಕರಾದ್ ಅಯಿಕುಲೆನ ಜೀವೊ ಒರಿಪಾವರೆ ಅನುಕೂಲ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮರುಭೂಮಿದ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಕ್ ಒಂಟೆ ಹೊಂದುನ ಪ್ರಾಣಿ.
ಅಳಿಯಿನ ಸಂತತಿ
ಪ್ಲೀಸ್ಟೋಸೀನ್ (Pleistocene) ಹಿಮಯುಗತ ಪಿರಾಕುಡು ಬಡಕಾಯಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾಗೊಲೆಡು ಜೀವೊಡು ಇತ್ತುದು ಕ್ರಮೇಣ ಅಳಿದ್ ಪೋಯಿನ ಒಂಜಿ ಒಂಟೆದ ಸಂತತಿಗು ಕ್ಯಾಮೆಲೋಪ್ಸ್ ಹೆಸ್ಟರ್ ಮಸ್ (Camelops hestermus) ಇಂದ್ ಪುದರುಂಡು.
ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ
ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆ ಕಾಲೊಡು ತುಳುನಾಡ್ಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಂತುದಿನ ಅನೇಕ ತೆಲುಗು ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆದ ಕುಟುಂಬೊಲು ಮೂಲು ಉಲ್ಲ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಭಾಷೆಲು
ರೋಜಾ ಸೆಲ್ವಮಣಿ (ನಟಿ)
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು ವರ್ಗೊ:ಪಿಚ್ಚರ್‌‍ದಕುಲು
ಪೊಂಜೊಲೆನ ಹಕ್ಕ್
ಭಾರತೊದ ಸಂವಿಧಾನೊ ಇತ್ತೆ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆನ್  ಕಾನೂನು ರೀತಿಡ್ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್ಂಡಲ ಆ ಹಕ್ಕ್ ಚಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪೊಂಜೊಲು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಪಿರ ಜಾರುವೆರ್. ಲಿಂಗ ಬೇಧ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಹಕ್ಕ್, ಓಟು ಪಾಡುನ ಹಕ್ಕ್,ಉದ್ಯೋಗದ ಹಕ್ಕ್,ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕ್,ಆರ್ಥಿಕ ಹಕ್ಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾನ ಬೇಲೆಗ್ ಸಮಾನ ಸಂಬಳದ ಹಕ್ಕ್‌ಲು ಉಂದು ಮಾತ ಕಾನೂನು ರೀತಿಡ್ ಒದಗ್‌ದ್ ಬತ್ತಿನ ಹಕ್ಕುಲು.
ಪುರಾಣೊಡುಪ್ಪುನ ಪೊಂಜೊವುಲು
thumb|ದ್ರೌಪದಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಂಡವೆರ್ ಪುರಾಣೊದ ಮಹಾಭಾರೊತೊಡು ಪಂಚಪಾಂಡವೆರೆಡ್ ಒರಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಅರ್ಜುನ ಬುಡೆದಿಯಲ್ಲು ದ್ರೌಪದಿ,ಉಲೂಪಿ ,ಬೊಕ್ಕ ಸುಭದ್ರೆನಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭ ಅನುಸಾರ ಮದಿಮೆ ಆಪೆ.
ದ್ರೌಪದಿ
ಕೃಷ್ಣೆಪನ್ಪಿನವು ಮೊಳೆನ ಸುರುತ ಪುದರ್ ಅಂಚನೆ ಪುದರ್ದ ಲೆಕ್ಕನೇ ಅಳೆನ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು ಅತ್ತ್ಂಡ ಎಣ್ಣೆಕಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಂಡುಗೆ. ಆಳ್ ದ್ರುಪದನ ಮಗಳಾಯಿನೆಡ್ದಾವರ ದ್ರೌಪದಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ಡ್‌ಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶದ ಪೊಣ್ಣಾದಿತ್ತಿನೇಡ್ದಾವರ ಪಾಂಚಾಲಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ .ದ್ರೋಣಡ್ದ್ ಅವಮಾನ ಆಯಿನ ದ್ರುಪದೆ ಅರ್ಜುನನ್ ಮದಿಮೆಯಾಪಿನ ಮಗಳೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ದ್ರೋಣನ್ ಕೆರ್ಪುನ ಮಗನ್ ಪಡೆಯೆರೆ ತಪಸ್ವಿಲೆನ ಸಹಾಯ ಪಡೆಪೆ. ಆಯಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯಾಜ್ಞಿಕೆರ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನ ಯಾಗ ಕುಂಡೊಡ್ದು ಪ್ರಾಯ ಬತ್ತಿನಂಚಿನ ದೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಬೊಕ್ಕ ದ್ರೌಪದಿ ಉದಿತ್ ಬರ್ಪೆರ್. ದ್ರುಪದನ ಇಚ್ಚೆದಲೆಕ್ಕೊ ಪುಟ್ಟಿನೆಡ್ದಾವರ ಅಕುಲು ದ್ರುಪದನ ಜೋಕುಲಾಪೆರ್. ಅಳ್ ಯಜ್ಞೊಡು ಪುಟ್ಟಿನೆಡ್ದಾವರಯಾಜ್ಞಸೇನಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಯಾಜ್ಞಸೇನೆ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಸುಭದ್ರೆ
ಪೂಜೆಹಿಂದೂಲೆನ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗೊಲು ಸುಭದ್ರೆನ್ ಯೋಗಮಯ ದೇವತೆ ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಪೂಜಿ ಪಡೆಪಿನ ಮೂಜಿ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಸುಭದ್ರೆಲ ಒಂಜಿ. . ಇದಲ್ಲದೆ ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಬೊಕ್ಕ ಗುಜರಾತ್‌ದ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯದಕುಲು ಸುಭದ್ರೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಹಿತಿಲ ಉಂಡು.
ಮೆಣ್ಪುರಿ
ಮೆಣ್ಪುರಿತ್ತ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಮೆಣ್ಪುರಿ ಲ್ಯಾಂಪಿರಿಡೆ ಕೀಟೊದ, ಕೊಲಿಯೋಪ್ಟೆರ ಪನ್ಪಿ ಕುಟುಂಬೊಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು. ಉಂದು ರೆಕ್ಕೆ ಇತ್ತಿನ ಜೀರುಂಡೆ, ಉಂದೆನ್ ಮೆಣ್ಪುರಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೆಣ್ಪುರಿ ತನ್ನ ಶರೀರೊಡ್ ಉಂಡಾಪುನ ಬೊಳ್ಪುನು ಒಯಿತೊನಿಯೆರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಂಟೆನ್ ಪತ್ಯೆರೆ ಬಲಸುಂಡು. ಮೆಣ್ಪುರಿಲು ತಂಪಾಯಿನ ಬೊಲ್ಪುನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಈ ಬೊಲ್ಪು ಓವ್ವೆ ಅತಿಗೆಂಪು ಅತ್ತ್ಂಡ ನೇರಳಾತೀತ ಆವರ್ತನೊಡು ಉಪ್ಪುಜಿ. ರಾಸಾಯನಿಕವಾದ್ ಪುರಿತ್ತ ಬಂಜಿದ ತಿರ್ತ ಭಾಗೊಡು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಪುನ ಬೊಲ್ಪು ಮಂಜಲ್,ಪಚ್ಚೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿಳಿಗೆಂಪಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ೫೧೦ ರಿಂದ ೬೭೦ ನ್ಯಾನೋಮೀಟರ್ ತರಂಗಾಂತರೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೨೦೦೦ ಜಾತಿದ ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಬೊಕ್ಕ ಉಷ್ಣವಲಯೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮೆಣ್ಪುರಿತ್ತ ಕಿನ್ನಿಲುಲಾ ಬೊಲ್ಪುನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನೆರ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಮಿಣುಕುಹುಳು ಪಂದ್ ಯುರೇಶಿಯೊಡ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್‌. ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿಲೆಡ್ ಆಣ್ ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ರಾಪುಂಡು. ಆಂಡ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇಧೊಲೆಡ್‌‍ ಪೊಣ್ಣು ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ರಾಪುಜ. ಮಿನ್ಪುರಿ ಆಟಿದ ಸಮಯೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕರೆಂಟ್ ಇದ್ಯಾಂದಿ ಇಲ್ಲ್ದ ಸುತ್ತುಡೆ ಮಿನ್ಪರಿದ ಬೊಲ್ಪು ಅಪಾಪಗ ಮಿಂಚುಂಡು. ಅಯಿತ ನಡುಟ್ ಕರ್ಗುಡ ಕತ್ತಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಮೆಣ್ಪುರಿತ್ತ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ
ಈ ಮೆಣ್ಪುರಿಲು ಆಯಿತ್ತ ಕಿನ್ನಿಲೆಗ್ ಒಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಎಚ್ಚ ತಿನಿಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡೊ ಪಂಡ ಉದಾರಮೆಗ್ ಮಾರ್ಷ್, ಪನ್ಪುನ ತಂಪುದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ದಯಿ, ಪುದೆಲ್, ಮರೊಕುಲು ದಿಂಜಿನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಹಲವು ಜಾತಿದ ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ಎಡ್ಡೆ ಪರಭಕ್ಷಕೆರ್. ಕೆಲವು ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ಅಕುಲೆನ ಬೊಂಟೆನ್ ನೇರವಾದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ತೊನಿಯೆರೆ ಆಪುಜಿ, ಆಂಚಾದ್‌ ಅವು ಜೀರ್ಣಕಾರಿ ದ್ರವೊಕುಲೆನ್‌ ತಲುಪಿಸುನ ಗ್ರೊವ್ ಮ್ಯಾಂಡಿಬಲ್ಸ್‌ದ ಮೂಲಕ ಅಕುಲೆನ ಬೊಂಟೆಲೆಗ್ ವಿಷಕಾರಿ ದ್ರವೊನು ತಲುಪಿಸವುಂಡು. ಆಂಡ ಪ್ರಾಯ ಆಯಿನ ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲೆನ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ ಬದಲಾಪುಂಡು, ಅವು ಸಸ್ಯ ಪರಾಗ ಅತ್ಂಡ ಮಕರಂದದಂಚಿ ಆಹಾರೊಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ನನ ಯುರೋಪುಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಗ್ಲೋ ವರ್ಮ್ ಜೀರುಂಡೆಲು, ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಲಾಂಪಿರಿಸ್ ನೊಕ್ಟಿಲ್ಯೂಕಾಲೆಗ್ ಬಾಯಿ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಯದ ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ಪೂತ ಪರಾಗೊನು, ಮೈಂದ್‌ದ ಎಲ್ಯ ಪನಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಕರಂದೊನು ಹೀರೊನುಂಡು. ಪ್ರಾಯ ಆಯಿನ ಮೆಣ್ಪುರಿಕುಲು ಆಯಿತ್ತ ಕಿನ್ನಿಲೆಗ್ ಕುರಿನ ನರಮಾನ್ಯನ ಶರೀರ, ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಬಸವೆ, ನಕ್ಕುರು, ಆರ್ತ್ರೊಪೊಡ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಂಟೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಕೆಲೆಂಜಿನ್ ತಿನ್ಪವುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪುರಿಕುಲು
ದಾರೆಪುಳಿ
thumb|ದಾರೆಪುಳಿ ದಾರೆಪುಳಿ- ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪುಳಿತ್ತ ಕಾಯಿ. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿಡ್ ೫ ಮೂಲೆದ ದಾರ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ದಾರೆ ಪುಳಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಮರ ೧೫ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಎತ್ತರ ಇತ್ತ್ ದ್ ಕಾಡ್ ಡ್ ಬುಳೆವುಂಡು.
ಬಿಂಬುಳಿ
thumb
ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು
ತೊಜಂಕ್‌ ಉಂದೆನ್ ತುಳುನಾಡ್‍‍ಟ್‍ ತಜಂಕ್, ಸಜಂಕ್, ಅಜಂಕ್, ಪನ್ಪೆರ್. ತಜಂಕ್ ಒಂಜಿ ದೈ. ಉಂದು ಬರ್ಸ ಬರ್ಪಿನ ಕಾಲಡ್ ತನ್ನಾತೆಗೆ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಮುನೆದ ಪಚ್ಚೆ ತಪ್ಪುದ ದೈ. ಉಂದುತ ತಪ್ಪು ತುವರೆಗ್ ಹೃದಯದ ಲೆಕ್ಕ ಉಂಡು. ಅತಾಂದೆ ಉಂದೆಟ್ ಒಂತೆ ಮರ್ದುದ ಗುನೊ ಉಂಡು. ಸಾದಿ ಬರಿಟ್, ಜಾಲ ಬರಿಟ್, ಇಂಚ ಪೂರಾ ಕಡೆಟ್‍ಲ ಜಾಸ್ತಿ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಉಂದೆತ ಉದ್ದ ೧-೫ ಅಡಿಕೋಲು ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರೊ ಬುಲೆಪ್ಪುಂಡು. ಮರ್ಯಯಲಡ್ ಮಂಜೊಲ್ ಪೂ ಬುಡ್ಪುಂಡು.
ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು
ಸಮಾಜ ಸುಧಾರ್ನೆ
ಮಸ್ತ್ ಖರ್ಚ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಲೆನ್,ಕುರುಡು ಸಂಪ್ರಾದಾಯನು ಉಂತಾಯೆರ್ ಪೊಣ್ಣು ಪಿದಯಾನಗ ಅಲೆಗ್ ಮಲ್ಪಿನ ಕೆಲವು ವಿಧಿ ವಿಧಾನೊಲು,ಆಲೆಗ್ ೧೨ ವರ್ಷಡ್ ಮಲ್ಪಿನ ಮದಿಮೆನ್ ಉಂತಾಯೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪಿರಯೊಡೇ ನಾಣುಗ್ ಬಡವೆರ್, ದುರ್ಬಲೆರ್ ಪಂಡ ಮಸ್ತ್ ಕಳಕಳಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಕಾಲೊಡ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿ ಬೇದೊ, ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಿರ ಒರಿದಿನ ಜಾತಿದ ಪೊಂಜೊವುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಕಷ್ಟ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಮೈನಿಲ್ಕೆ ಕುಂಟು ಪಾಡೆರೆಲ ಅವುಕಾಸೊ ಇತ್ತಿಜಿ. ಈ ಬೇದೊಲೆನ್ ತೂಯಿನ ನಾಣುಗ್ ಈ ವ್ಯವಸ್ತೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಮನಸ್ ಪುಟ್ಟುಂಡ್. ಆರ್ ಸ್ವತಹ ಅರೆರ್ದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದ ಇಲ್ಲಡೆ ಪೋದು ಅಕ್ಲೆಗ್ ಸಾಯ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಮಾಜ ದುಂಬರಿಯೊಡಾಂಡ ಆ ಸಮಾಜೊಡ್ ವಿದ್ಯೆ, ಸಂಘಟನೆ, ಎಡ್ಡೆ ಸಂಸ್ಕಾರ ಅಗತ್ಯವಾದ್ ಬೋಡ್ ಪನ್ಪಿನವು ಗುರುಕುಲೆನ ಅಬಿಪ್ರಾಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ತಿತಿಗ್ ಸರಿಯಾದ್ ಆರ್ ಸಮಾಜೊಗ್ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ ಕೆಲವು ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಸುದಾರ್ನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪೊನೆಯೆರ್. ಈಳವ ಜಾತಿದಕ್ಲೆಗ್ ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಅನ್ಯಾಯೊಲೆಗ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಜ್ಞಾನೊನೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣೊ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊಂದು ಅಕ್ಲೆಗ್ ವಿದ್ಯೆ ಕೊರ್ದ್, ಅಕ್ಲೆನ ಜೀವನ ಮಟ್ಟೊನ್ ಸುದಾರ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗ್ ಪೊಗ್ಗೆರೆ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಪರಿಸ್ತಿತಿಡ್ ಅಕ್ಲೆಗೆಂದೇ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಸಮಾಜೊದ ಕೆಲವು ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಲೆಗ್ ನಿಷೇದ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳುವಳಿನ್ಲ ಮಲ್ತೆರ್.
ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುನ ನಿಷೇಧ
ಆ ಕಾಲೊಡ್ ಈಳವೆರೆಗ್ ತಾರೆ, ತಾರಿಲೆಗ್ ಮಿತರ್ದ್ ಮೂರ್ತೆ ಮಲ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಲ್ಲ ಜಾತಿದಕ್ಲು ಮುಕ್ಲೆನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಈ ಕಸುಬೇ ಕಾರ್ನ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊನಿನ ಗುರುಕುಲು ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುನೆಕ್, ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಪುನೆಕ್ ನಿಷೇದ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಪಗತೆಗ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪುರಿಬಲ್ಲ್ ಪಿಜಿಪುನ ಬೇಲೆ, ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ, ಕುಂಟು ನೆಯ್ಪುನಿ, ಇಂಚಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಯೆರ್. ಮುರ್ತೆ ಮಲ್ಪುನಕ್ಲೆನ್ ಸಮಾಜೊರ್ದೆ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುನ ಪೋಡಿಗೆ ಪುಟ್ಟಯೆರ್. ಆರೆನ ಪುಟ್ಟುದಿನತಾನಿಯೆ ಮದ್ಯ ಪನ್ಪಿನ ಇಸೊನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡ್ಚಿ, ಮಾರೊಡ್ಚಿ ಬೊಕ್ಕ ಪರೊಡ್ಚಿ ಪಂಡ್ದ್ ಆದೇಶ ಕೊರ್ಯೆರ್. ಈ ಆದೇಶೊಗ್ ಪೋಡನ ಸಮಾಜದ ಜನೊಕುಲು ಗುರುಕುಲೆನ ಕೈತಡೆ ಬತ್ತ್ದ್ ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಪಿನೆನ್ ಉಂತಾವ ಪಂಡ್ದ್ ಬಾಸೆ ಕೊರ್ಯೆರ್. ಉಂದ್ ಆ ಕಾಲೊದ ಮಲ್ಲ ಚಳುವಳಿ. ತಿರುವಾಂಕೂರು ಪ್ರದೇಶೊಡು ಆನಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈಳವೆರ್ ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುಜೆರ್. ದುಂಬಗ್ ಅರವಿಪ್ಪುರೊಡು ದೇವಸ್ಥಾನ ಆನಗ ಐತ ಕೈತಡೇ ಕೈಮಗ್ಗ ತರಬೇತಿದ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಂಡ್.
ಕುನ್ನಂಪಾರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಗುರುಕುಲು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ದಿನ ರಡ್ಡನೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂದು. 1899ನೇ ಇಸವಿಡ್ ವೃಶ್ಚಿಕ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ರೋಹಿಣಿ ನಕ್ಷತ್ರೊದ ಪುಣ್ಣಮೆದಾನಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ಆಂಡ್. ಉಂದು ಎತ್ತರದ ಕಪ್ಪು ಪಾದೆ ಕಲ್ಲ್ದ ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಇಡೆ ಮಿತರೊಡಾಂಡ 108 ಮುಟ್ಟುಲೆನ್ ಮಿತರ್ದ್ ಪೋವೊಡು. ಉಂದು 'ಒಳಮಟ್ಟಂ' ದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು. ಕೊಚ್ಚು ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯರ್ ಪನ್ಪಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಮಾರ್ ಇರ್ವ ಎಕರೆ ಜಾಗೆನ್ ದಾನ ಕೊರಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಗುರುಕುಲು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊನ್ ಕಟ್ಟ್ಯೆರ್. ರಡ್ಡರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊದ ಜಗಲಿದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜೇ ಬಾಕಿಲ್ದ ಗರ್ಬಗುಡಿ ಉಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆತ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಡ್ ಒಂಜಿ ಪುಸ್ತಕಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಶ್ರಮದ ಕಛೇರಿಲು ಉಂಡು.
ಕೊರತಿ ದೈವ
ಜಾಲ ಕೊರತಿ
ಕುರುವಾಯಿ ದೀದ್ ಆರಾಧಿಸುನ ಒಂಜಿ ಕ್ರಮೊ, ಕಿದೆತ ಪಿರವುಡು ನೀರ್ ತಲ್ತ್‍ದ್ ಮನೆ ದೀದ್ ತಡ್ಪೆನ್ ದೀಪೆರ್. ಬಲಸ್‍ದಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಜಾಲ ಕೊರತಿ ಇಜ್ಜಾಂಡಾ ದಾರುಗು ಕೈ ಮುಗಿದ್ ನೆನೆತ್ತೊಂದು ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಿದೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಎರು ಕಂಜಿ ಕೈ ಕಂಜಿ ಮಾತೆನ್ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬತ್ತಿನಲ್ಪ ಕಾಪೊಡು ಇಸೊನು ಕಡಪ ರಾಜ್ಯೊಗು ಪಾಡೊಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦ ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು
ತೆಮ್ಮ
ನರಮಾನಿಗ್ ಶೀತವಾದ್ ಮೂಕುಡು ಸೊರಳೆ ದಿಂಜಿದ್, ತಿಗಲೆಡ್  ಕಫ ದಿಂಜಿದ್,  ಕಂಟೆಲ್  ಕೆರೆತೊಂದು,   ತೆಮ್ಮ  ಲಪ್ಪುನ ಸೀಕ್   ಒರ ಸುರುವಾಂಡ, ರಡ್ಡ್ - ಮೂಜಿ ವಾರದಾತ್  ಕಾಲ  ಗುಣ ಆವರೆ  ಬೊಡಿ ಗೆಪ್ಪುಂಡು.
ತೆಮ್ಮದ ಕ್ರಿಯಾತಂತ್ರ
ತೆಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಂಡಾಪಿನಿ  ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆಡ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ವಾಯು ನಾಳೊಲೆಡ್. ದಾದಾಂಡಲ ತಿನ್ನಗ ತಪ್ಪು ತಾದಿಟೆ ಪೋಯಿನ ತೆನಸ್ಸ್ ದ ಚೂರು ದೊಂಡೆ ಮುಕ್ಕುನ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ  ಅವೆನ್ ತೆಮ್ಮ ಬಲವಂತೊಡು ಪಿದಯಿ ನೂಕುದು ಬುಡುಪುಂಡು..ಇಂಚ..ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೆಮ್ಮ ಉಪಕಾರಿಯಾದುಂಡು. ಒವ್ವೆ ಪಿದಯಿದ ಕಶ್ಮಲ ವಸ್ತು ದೊಂಡೆ ಮುಕ್ಕುನ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು..ಅಪಗ ಉಂದುವೆ ವಿಧಾನೊಡು ಅವು ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪೊರ್ತುಡು   ತೆಮ್ಮೊನು ಉಂತಾಪಿನ ಸರಿಯತ್ತ್.
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.
ಕೊರಲ್ ಕಟ್ಟುನು
ಬೆನ್ನಿದಗುಲು ಕಾರ್ತೆಲ್ ಬೇಷಡ್ ನಟ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೋನಡ್ ಕೊರಲ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಆ ಕೊರಲ್ ಬತ್ತಿನವೆನ್ ಇಲ್ಲಡ್ ಗಮ್ಮತ್ ಮನ್ಪುವೆರ್ ರೈತೆರೆಗ್ ಅದಗ ಬಾರಿ ಖುಸಿ ಕೊರಲ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಪಸತ್ದ್ ದೇಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಅಲನ್ನಾರ್, ಬೆದ್‍ರ್‍ದ ತಪ್ಪು, ಉರ್ಕಿ, ತಾರೆದ ಮಡಲ್ದ ಮಡಲ್ ವೊಯ್ತ್ದ್, ಪೆಲತ ತಪ್ಪು, ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು, ಪೂರ ಕೊರಲ್ದೊಟ್ಟು ದೇಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪೊಡೂ ಬೊಕ್ಕ ಆವೆನ್ ತುಂಬುನಗಲು ಸುತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಲಯಿ ಪಸೊಂದು ಪೋನಗ ಕಾರ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಮೈಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಲಯಿಡ್ ಮುಕ್ಕಲಿಗೆ ದೀದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಉಲಯಿ ಪೋದ್ ಅವ್ಲೇ ಸೇಡಿಡ್ ರಂಗೋಲೀ ಪುಡ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಉಲಯಿ ಕನತ್ತ್ದ್ ೫ಸುತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮೂಕ್ಕಲಿಗೆಡ್ ದಿಯೊಡು ಅವುಲು ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಊದುಬತ್ತಿ, ಕಪೂರ್ರಾ ಲೊಭಾನಾ ಪಡೋಡು ಬೊಕ್ಕ ತಾರಾಯ್ದ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಕಡೀಟ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ಡ್ ಕೊರಲ ಮಿತ್ತ್ ದಿಯೊಡೂ ಪೊಸ ದೆವೆರ್ ಉಲಯಿ ಬತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಕೈ ಮುಗಿವೆರ್ ತುಲುತ ಸುರುತ ದೇವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಆನಿ ಸುಮಾರ್ ಬಗೆತ ಕೈಪು ಮನ್ಪುವೆರ್. ಏರ್‍ಲಾ ಮದುಮಾಸ ಆಡ್ಪುಜೆರ್‍.
ತುಳುಟ್ಟು ನೆಂಪು ಸಂಚಿಲು
ಸುದರ್ಶನ
ಉಂದು ಡಾ. ತೋನ್ಸೆ ಮಾದವ ಅನಂತ ಪೈ ಮೆರೆನ ನೆಂಪುದ ಸಂಚಿ. 1977 ಪ್ರಕಟ ಆಯಿ 594 ಪುಟತ್ತ ಈ ಸಂಚಿದ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಅಡ್ಯನಡ್ಕ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್. ಜೀವನದರ್ಶನ, ರಂಗದರ್ಶನ, ಹಿನ್ನೆಲೆ- ಈ ವಿಭಾಗೊಳೆಡ್ ಅರೆ ಬದ್ಕ್ದ ವಿಚಾರ ಇತ್ತ್ಂಡ, ತುಳುನಾಡ ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಭೂತಾರಾದನೆ, ಸಂಸ್ಕøತಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್, ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಪ್ರಕೃತಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಚಾರದ ಸುಮಾರ್ 120 ಸಾಹಿತಿಳೆ ಲೆಖನೊಲು ನೆಟ್ಟುಂಡು.
ಸಿರಿ
ಉಂದು ಪ್ರೊ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮೆರೆನ ನೆಂಪುದ ಸಂಚಿ. ಡಾ.ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ, ಶ್ರೀ ಎ.ವಿ.ನಾವಡ, ವಿದ್ವಾನ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಉಚ್ಚಿಲ ಮೊಗುಲು ಈ ಬೂಕುದ ಸಂಪಾದಕೆರ್ನಗುಲು. 1995 ಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿ ಈ ಬೂಕುಡು 476 ಪುಟೊಕ್ಕುಲು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಆಜಿ ವಿಭಾಗೊಡು ಸುಮಾರ್ 70 ಲೇಖಕೆರ್ನಗಲ್ನ ಅಮೃತೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್ದ ವಿಚಾರೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಲೇಖನೊಳು ನೆಟ್ಟುಂಡು.
ನುರ್ಗೆ ಮರ
ಉಪಯೋಗ
ನುರ್ಗೆಡ್ ದಕ್ಕುನಂಚಿನವು ದಾಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ನುರ್ಗೆದ ಕಾಯಿ ಮಾತ್ರನೇ ಅತ್ತ್ ನೆತ್ತ ಇರೆ, ಪೂ, ಬೇರ್, ಮರತ್ತ ಕೆತ್ತೆ, ಮಾಯಣ ಮಾತಲಾ ಉಪಯೋಗ ಉಂಡು. ನುರ್ಗೆಡ್ ವಿಟಮಿನ್ ಏ, ಬೊಕ್ಕಾ ಸಿ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯ್ಂ, ಕಬ್ಬಿಣಾದ ಅಂಶ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದು ಕೈಕಾರ್ಗ್ ಗಂಟ್‌ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. ನುರ್ಗೆನ್ ಉಪಯೊಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಚರ್ಮ ಸೊಂಕು ನಿವಾರಣೆ ಆಪುಂಡು. ನುರ್ಗೆದ ಇರೆಟ್ಟ್ ಪ್ರೊಟೀನ್, ಕೊಬ್ಬು, ಖನಿಜ, ಸುಣ್ಣ, ಫಾಸ್ಫರಸ್, `ಬಿ' ಅನ್ನಾಂಗಲುಲ್ಲ. ನಾರ್‌ದಂಸ ಜಾಸ್ತಿ.,
ಬುಳೆ ಎಂಚ
ನುರ್ಗೆದ ದೈ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಾರಿ ಸುಲಭ. ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಪೂಟುದಾದ್‍ ಒಂತೆ ತೋರದ ಗೆಲ್ಲನ್‍ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‍ದ್‍ ನೆಡ್ಂಡ ದೈ ಆಪುಂಡು. ಬುಲೆದಿ ನುರ್ಗೆದ ಬೀಜೊನು ದೆತ್ತ್ ದ್ ನುಂಗಾದ್ ದೀಪೆರ್‍. ಐಯಿಡ್ದ್ ಲಾ ದೈ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಹೆಚ್ಚ್ ತಾಂಕೊಡು ಪಂಡ್ದ್‍ ಇಜ್ಜಿ. ಆರೆಗಾಲೊಗು ನೀರ್‍ ಪಾಡ್ಂಡ ಯಾವು. ಹೆಚ್ಚ ಮಿತ್ತ್‍ ಪೋಂಡ ಕೊಯ್ಯೊರೆ ಬಂಗ ಐಕಾದ್‍ ಗೆಲ್ಲ್ ಕಡ್ತೊಂದೆ ಉಪ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ಏತ್‍ ಗೆಲ್ಲ್ ಕಡ್ತ್ಂಡಲಾ ಪಿರ ಆಂಚೆನೆ ತೆಗುಲುಂಡು.
ಗಾದೆ
ಪತ್ತಿನವು ನುರ್ಗೆದ ಗೆಲ್ಲಾಂಡ್‍ ಉಂತಿನವು ಆಂಬಡೆದ ಗೆಲ್ಲಾಂಡ್‍ (ಈ ರಡ್ಡ್ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್ ಲೆಡ್‍ ಉಂತುದು ನುರ್ಗೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಆಂಬಡೆ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆತ್ತ ಗೆಲ್ಲುಲು ಗಟ್ಟಿ ಇಜ್ಜಿ. ಗೆಲ್ಲ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುಂಡ ಗೆಲ್ಲ್‍ ಪಗ್ಗಿದ್‍ ತಿರ್ತ್ ಬೂರುವೆರ್. ಆಂಚಾದ್‍ ಉಂದೆನ್‍ ದೋಂಟಿಡೇ ಕೊಯ್ಯೊಡು.
ತೋಟ
ತೋಟ ಪಂಡ್ಂಡ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗೆ. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಉದ್ದೇಶೊಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಕೃಷಿಕ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟದ್‍ನವು. ಇಲ್ಲದ ಎದುರು ಉಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಕೈತೋಟದ ಕೃಷಿ ಪಂದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೆನ್ನಿ, ತೋಟ ಇತ್ತಿನಾಯೆನ್ ಬೆನ್ನಿದಾಯೆ/ತೋಟದಾಯೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಅರ್ತ ಪಂಡ ಕಂಡೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಬೆನ್ನಿ ಬೊಕ್ಕ, ಕಂಗ್, ತಾರೆ, ಬಾರೆ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪು ಜಾಗೆಗ್ ತೋಟ ಪಂದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್.
ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಳು
‍ನವೆಂಬರ್‍ ತಿಂಗೊಳುದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಲು
ನವೆಂಬರ್‍  ತಿಂಗೊಳುಡು  ಬರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ  ವಾರ್ಷಿಕ ಘಟನೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿನ್  ಈ ತಿರ್ತುಡು ಕೊರ್ತುಂಡು:
ಮಲಪ್ರಭಾ
ವರ್ಗೊ:ಸುದೆಕುಲು
ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ
ಪುಟ್ಟು
ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈಕುಲು ಇಂಬೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತೆರೆನ ಶಿಷ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರೆನ ಮಲ್ಲ ಅಭಿಮಾನಿ.
ಬೆಂದಿನ ಮಜಲ್‌ಲು
ಸಂಶೋಧನೆಡ್ ಆರೆನ್ ಆರ್ ತೊಡಗಿಸವೊಂಡೆರ್.
ಆಶಾ ನೇಗೀ (ನಟಿ)
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ
ಕಾಳಿನ ಆರಾಧಕೆರಾಯಿನ ಪರಮಹಂಸೆರ್ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತೊ ಸಿದ್ಧಾಂತೊನು ಬೋಧಿಸಾಯೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಮಾತ ದರ್ಮೊಲಾ ಒಂಜೇ ಕಡೆಕ್ ನಮೊನು ಕೊಂಡೊಪುನುಂದು ನಂಬುದೆರ್. ೧೯ನೆತ ಶತಮಾನೊದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ಕೊರ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆಟ್ ಪರಮಹಂಸೆರ್‍ಲಾ ಒರಿ.
ಸಿರಿ
ಸಿರಿ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ವಿಸೇಸೊವಾಯಿನ ನಂಬೊಲಿಕೆಡ್ ನಡಪುನ ಆರಾಧನೆ. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಬೇತೆ ಆರಾಧನೆಲಾಯಿನ ಭೂತಾರಾಧನೆ, ನಾಗಾರಾಧನೆ ಅಂಚನೆ ವಿಸೇಸೊ ದೇವತೆಗ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಪೋಲಿಪಾವೊಂಡ ಸಿರಿ ಆರಾಧನೆಗ್ ಅಯಿತವೇ ಆಯಿನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಈ ಆರಾಧನೆಡ್ ಪೊಣ್ಣುಪೊಂಜೋವುನಕುಲು ನಿಲಿಕ್ಕೆ ಸೇರುವೆರ್.
ಬಾಯಿ ಬುಡ್ಪಾವುನೆ
ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆಡ್ ಪೊಸ ಸಿರಿನಕ್ಲೆನ್ ಕುಮಾರೆ ಎದುರು ಉಂತಾದ್ ನಿಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸಿರಿಯೋ, ಸೊನ್ನೆನೋ, ಗಿಂಡೆನೋ ಇಪ್ಪುನೆನಾಂದ್ ತೆರಿಯೊಣುನ ಕೆಲಸೊಗು ಬಾಯಿಬುಡ್ಪಾವುನೆಂದ್ ಪುದರ್. ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆದಲ್ಪ ನಮೊ ಪೋದು ತೂಂಡ ಮಸ್ತ್ ಜನೊ ಪೊಸ ಪೊಣ್ಣುಲು ಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಬರ್ಪುನಕ್ಲ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಮೊಕುಲೆಗ್ ಸಿರಿನ ಜಾತ್ರೆಡ್ ದಲಿಯೊ ಕೊರೊಡಾಂಡ ಮೊಕುಲು ಬಾಯಿ ದೆತ್ತ್ದ್ ಪುದರ್ ಪನೊಡಾಪುಂಡು. ಈ ಕೆಲಸೊನು ಕುಮಾರ ದರ್ಶನ ಪಾತ್ರಿ ಅತ್ತಂಡ ಅನುಭವಿ ಸಿರಿನಕುಲು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒರೊ ಒರೊ ಅಕ್ಲಾದೇ ಬಾಯಿ ಬುಡ್ದು ಸಿರಿ, ಸೊನ್ನೆ, ಅಬ್ಬಗ, ದಾರಗ ಇಂಚ ಪುದರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆತ್ ಸುಲಭೊಡು ಬಾಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್. ಅಪಗ ಕುಮಾರೆ ಒಂತೆ ಬಲೊ ಪ್ರಯೋಗೊ ಮಲ್ಪುವೆ. ಪಿಂಗಾರೊದ ಪುರ್ಪೊಡು ಪೆಟ್ಟ್ ಪಾಡುವೆ. ಅಪಗ ಬಾಯಿ ಬುಡ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಒರೊ ಬಾಯಿ ಬುಡಿ ಬುಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪುರ್ಪ ಕೊರ್ದು ದಲಿಯೊಡು ಸುರೂಟು ಉಂತಾಬೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪ್ರತಿ ವೊರ್ಸೊ ಸಿರಿಜಾತ್ರೆಗ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಕುಂಬರೊಡು.
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ
ಬಂಡಿ
ಒಂತೆ ಪೊರ್ತುಡು ಮುಗ ಜತ್ತ್ ದ್, ಜಾರಂದಾಯ-ಜಾರಂದಾಯ ಬಂಟನ ಎಚ್ಚಿಡ್ ಪಿರಿವುಂಡು. ಬೊಕ್ಕ ಜುಮಾದಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಲೆದ ನೇಮ. ಈತ್ ಪೊರ್ತಾನಗ ಬೊಲ್ಪು ಆದುಪ್ಪುಂಡು. ತೋಕೂರುಡು ಮಾತ್ರ ಜುಮಾದಿಗ್ ‘ಮುದಲೆದ ಬಂಡಿ’. ತೋಕೂರುಗು ಬನ್ನಗ ಜುಮಾದಿ ಮುದಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲೊಂದು ಬೈದಿನ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಜುಮಾದಿನ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಬಂಡಿ ಒಯ್ತ್ ದಾದ್, ಜುಮಾದಿ ಬಂಟಗ್ ಅಂಚೆನೇ ಬಂಡಿ ಒಯ್ಪುವೆರ್. ಈ ನೇಮ ಪಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಡಿ ಜಪುಡಾದ್, ಬಂಡಾರ ಪಿರ ಪಿದಾಡುಂಡು.
ಸೀತೆ
ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರೊಲು
ತುಡರ್
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಾಸನ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೋದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನಗಳ ಮೇಲಿಂದ ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಬೀದಿ ದೀಪಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೊಂದು ದೀಪಸ್ತಂಭ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೂ ಚಿಕ್ಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾತೃದೇವತೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಮೃಣ್‍ಮೂರ್ತಿಯ ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಣತೆಯೋಪಾದಿಯ ರಚನೆಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಿ ದೀಪ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಮರಾವತಿ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯದ ಬೋರೋಬುದುರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಬೋರೋಬುದರ್ ಸ್ತೂಪದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕೃತ ದೀಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮೊಗಲರ, ರಜಪೂತರ, ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರರ ಮತ್ತು ಮರಾಠರ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ದೀಪಗಳನ್ನು ಸಾಲು ಅಥವಾ ಸ್ತಂಭದೀಪಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸುತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ದೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಚೋಳರ ಕಾಲದ ತಾಮ್ರ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಂದಾದೀಪದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ಮರುವಾಯಿ
ಮರುವಾಯಿದ ಕಜಿಪು
ಮರುವಾಯಿನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮರುವಾಯಿ ಸುಕ್ಕ, ಮರುವಾಯಿ ಗಸಿ,ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮರುವಾಯಿನ್ ತರಕಾರಿಗ್ ಬೆರಕೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಲುವೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂತೆ ಉಷ್ಣ. ಐಕಾದ್‍ ಬಸಲೆ ಮರುವಾಯಿ, ಗುಳ್ಳ ಮರುವಾಯಿ, ತೌತೆ ಮರುವಾಯಿ ಇಂಚ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರುವಾಯಿನ್ ಅಡ್ಡೆದೊಟ್ಟುಗು ಬೆರೆಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಮರುವಾಯಿ ಪುಂಡಿ/ ಮರುವಾಯಿದಡ್ಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮರುವಾಯಿ ಕಜಿಪು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಐತ ತಿನಸ್‍ ಮಲ್ಪುನಗ ಸುರುಟ್ಟು ಮರುವಾಯಿನ್‍ ನೀರ್‌ಡ್ ಸರಿಯಾದ್‍ ದೆಕ್ಕ್‌‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್‌ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಗಂಟೆ ಪೊರ್ತು ಆಂಚೆನೇ ಬುಡೊಡು. ಆಪಗ ಮರುವಾಯಿ ಮಾತಾ ಬಾಯಿ ಬುಡ್ದು ಐಟಿತ್ತಿ ಕೆಸರ್, ಕುರೆತ್ತ ಆಂಶೊಲು ಪೋಪುಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮರುವಾಯಿನ್ ಕತ್ತಿಡ್‍ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಮಲ್ಪೊಡು. ಭಾಗ ಮಲ್ಪುನಗ ತಿರ್ತ್ ಬೂರುನ ನೀರ್‌ನ್ ದಕ್ಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಗಾಲಿದ್‍ ಕಜಿಪುಗು ಸೇರಾವೊಡು. ಭಾಗ ಮಲ್ಪುನಗ ದೆಂಜಿದ (ಏಡಿ)ಕಿನ್ನಿಲು ಉಪ್ಪುವ ಆವೆನ್‍ ಗೆತ್ತ್ ದಕ್ಕೊಡು. ಮರುವಾಯಿದ ಓಡುಗು ಕಜಕ್‍/ತಿಪ್ಪಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಸುಣ್ಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಿನ್ಪಿ ಮರುವಾಯಿ ಆತ್ತಂದೆ ಉಂದೇ ಜಾತಿಗ್‍ ಸೇರ್ದಿ ನರ್ತೆ, ಶಂಕ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಸ್ತುಲು ಮಸ್ತ್ ನಮೂನೆದ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸುಣ್ಣ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್‍, ಆಂಗಿದ ಗುಬ್ಬಿ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಮಣಿಸರ ಮಲ್ಪರೆ ಮಾತಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವರ್.
ಚೆಂಡ್ ಪೂ
ಚೆಂಡ್ ಪೂನು ಪೊರ್ಲುಗು ಬೋಡಾದ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್ ಅಂಚನೆ ಪರಿಮಳದ ಎಣ್ಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗಲ ಉಂಡು. ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಮೂಲದ ಪೂ ಉಂದು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಕಾಲೊಡು ಭಾರತೊಗು ಆಗಮನ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಬಿ.ಜಿ.ಎಲ್ ಸ್ವಾಮಿ ಪನ್ಪಿನಾರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಲಬು
ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ದಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೩ಡ್ದ್ ೪ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬಳಪುಂಡು. ಅಗಲೊಗು ೨ಫೀಟ್‌ದಾತ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಪುದೆಲ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ ಬಳಪುಂಡು. ನೀರ್‌ದ ಆಶ್ರಯ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ದಯಿ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಬಳಪುಂಡು. ಮಂಜಲ್, ಆರೆಂಜ್ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಣ್ಣದ ಚೆಂಡ್ ಪೂಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಪೂರವಾದ್ ಉದ್ದ ಉದ್ದ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆ, ಪೂ ಮಾತ ಭಾರಿ ಪರಿಮಳ ಉಂಡು .ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ದಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಭಾರತ ದೇಶದ ಮಾತ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್, ಹವಮಾನೊಡು ಬುಳೆಪಿನಂಚಿನ ದಯಿ. ಚೆಂಡ್ ಪೂನು ಪೊರ್ಲು ಲುಂಗಾದ್ ಬಿತ್ತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಬೋಡಾನಗ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡ್‍‍ದ್ ದಯಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ದಯಿ ಮಲ್ಲೆ ಆದ್ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲಾನಗ ಪೂ ಬುಡರ ಸುರು ಆಪುಂಡು.
ಕರ್ಗಿಶೆಡ್ತಿ
ಮೇರ್ ಮಲ್ಲ ಪಾಡ್ದನಗಾರ್ತಿಲಾ ಅಂದ್. ಮೇರೆ ಮನಸ್ಸ್ದ ಉಗ್ರಾಣೊಡು ಸಿರಿ, ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ, ದೇವುಪೂಂಜ ಸಂಧಿಲತ್ತಂದೆ ಬಾರಿ ಕೆಲಸೊದ ಪದಕುಲುಲ್ಲ. ಮೇರ್ ಪಂಡಿನ ಸಿರಿನ ಸಂಧಿನ್ ಉಡುಪಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಕ್ಕುಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರೊದ ಸಂಶೋಧಕೆರಾಯಿನ ಡಾ.ಆಶೋಕ ಆಳ್ವೆರ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಸಿರಿಕಾವ್ಯ ಲೋಕ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಪ್ರಕಟಿಸಾದೆರ್. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ಸಿರಿ ಪಠ್ಯಲೊಡ್ ಈ ಕಾವ್ಯೊಗು ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವೊ ಉಂಡು. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಮೇರ್ ಮಲ್ಲ ರೀತಿದ ನಾಟಿವೈದ್ಯೆಲಾ ಅಂದ್. ಮೇರೆ ಅನುಭವೊಡು ಇದಮುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿದ ಪಾಪೊದ ಸುಮಾರ್ ಐನೂದೆಡ್ದ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಪೊಂಜೆನಕ್ಲೆಗ್ ಪೆದ್ಪಾವುನ ಕೆಲಸೊನು ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾದ್ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಪೆದ್ಪತ್ತ್ ಬುಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್ಡ್ ಮೇರೆನವು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್. ಮೆರ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋತಿನಿ ರಡ್ಡನೆ ತರಗತಿ ಮುಟ್ಟ. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೇ ಮೇರ್ ಆಕರ್ಸನೆಗ್ ಒಳಗಾಯಿನಿ ನಟ್ಟಿದ ಪದೊಕ್ಕುಲೆಗ್. ಅಂಚಾದ್ ಸಾಲೆ ಕಲ್ಪಂದೆ ನಟ್ಟಿದ ಪದೊ ಕಲ್ತೆರ್. ಮೇರೆ ಸಾಧನೆಗ್ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಮೂಲ ಕಾರಣೊ. ಮೇರೆನ ಮಾನಸಿಕ ಪಠ್ಯೊಡು ಇನಿ ಸುಮಾರ್ ನೂದೆಡ್ದ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಗಂಟೆದ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಮೇರೆನ ಸಿರಿಕಾವ್ಯ ಲೋಕ ಪುಸ್ತಕ ಉಡುಪಿದ ಆರ್ ಆರ್ ಸಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟೊ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಸಮಾಜೊ ಮೇರೆನ್ ಒರ್ತಿ ಮಲ್ಲ ಸಿರಿ ಕಲಾವಿದೆಂದ್ ಗುರುತಿಸಾಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇರೆನ ಸಾದನೆನ್ ಗುರುತಿಸಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಅಕೇಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಪುರಸ್ಕಾರದಂಚಿನ ಮಹತ್ವದ ಮಾನಾದಿಗೆಲು ತಿಕ್ದ. ಮೇರೆಗ್ ನನಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪುರಸ್ಕಾರೊಲೊ ತಿಕಡ್ಂದ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ನಮ್ಮ ಆಶಯೊ.
ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್
ಶಿಕ್ಷಣ
ವಾಸುಕಿ ಮೇರ್ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ಮೈಸೂರುಡ್, ಬೆಳೆಯಿನಿ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್. ಮೇರ್ ಈಸ್ಟ್‌ ವೆಸ್ಟ್ ಶಾಲೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಳೂರುದ ಜನ ಸೇವಾ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಡ್ದ್ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಮೇರ್ ಸುರಾನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಲೇಜು ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ಬಿ.ಕಾಂ ಡ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ವೈಭವ್ ಮೇರ್ ಮಾಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್‌‌ ಪನ್ಪಿನ ವಿಷಯಡ್ ದಯಾನಂದ ಸಾಗರ್ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ದ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.
ತಿಮರೆದ ಚಟ್ನಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಮಲೇರಿಯಾ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸೋಂಕು ತಾಗಿನ ಪೊಣ್ಣು ಅನಾಫೆಲಸ್ ಉಮಿಲ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಚುಚ್ಚುನೆಟ್ಟ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಉಂದು ರೋಗ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆನಾಫೆಲಸ್ ಉಮಿಲ್ ಚುಚ್ಚುನೆಟ್ಟ್ ಮಾತ್ರ ಈ ರೋಗ ಜನಕುಲೆಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಸೋಂಕು ಇತ್ತಿನ ನರಮಾನಿನ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರಿನ ಉಮಿಲ್‌ಗ್ ಈ ಸೋಂಕು ಬರ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ವಾರ ಕರಿದ್ ಉಂದು ಉಮಿಲ್ ಸೋಂಕು ಇಜ್ಜಂದಿನ ಬೇತೆ ನರಮಾನಿಗ್ ಚುಚ್ಚಿಂಡ ಅವ್ ಜನಕ್‍ಲಾ ಇಂದು ಸೋಕು ತಾಗುಂಡು.
ಮಲ್ಪೆ
ಕಸುಬು
ಮುಲ್ತ ಜನಕುಲೆನ ಮೂಲ ಕಸುಬು ಪಂಡ್ಂಡ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನವು (ಮೀನುಗಾರಿಕೆ). ಮುಲ್ತ ಬಂದರ್, (ದಕ್ಕೆ) ಮೀನ್‍ಗಾದೆ ಉಪ್ಪುನವು. ಅಂಚಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನವು, ಮಾರುನವು, ರಪ್ತು ಮಲ್ಪುನವು ಮಸ್ತ್ ನಡಪುಂಡು. ಮೀನ್‍ದ ಉದ್ದಿಮೆ ಮಲ್ಲವು ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬೋಡಾಯಿನ, ಓಡ ತಯಾರಿ, ಶಿಪ್ ತಯಾರಿ, ಶಿಪ್ ಗಿರ್ಪುನವು, ಮೀನ್‍ದ ಎಣ್ಣೆದ ಮಿಲ್ಲ್, ಮೀನ್‍ದ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ, ಐಸ್‍ದ ಕಂಪೆನಿ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ತುಳು ಜಾನಪದೊ
ತುಳುತ ಗಾದೆಲು
ನರಮಾನ್ಯೆರೆಗ್ ನರಮಾನ್ಯೆರೇ ಪುಟ್ಟವೊಂಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗಾದೆ. ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಅಕ್ಲೆನ ಮನಸ್ಸ್ದ ಎಡ್ಡೆಪು, ಅಕ್ಲೆನ್ ಸಾಂಕುನ ತಾಕತ್ತ್ ಗಾದೆಡುಂಡು. ಶರಣೆರೆ ಗುಣೊನು ಮರಣೊಡು ತೂಲ, ತ್ಯಾಗಿನ ಗುಣೊನು ಭೋಗೊಡು ತೂಲಾ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಜನಕ್ಲೆನ ಗುಣೊನು ಗಾದೆಡ್ ತೂಲಾಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಎಲ್ಯ ಪಾತೆರೊಲು ಪೂರಾ ಗಾದೆ ಆವಂದ್. ಆ ಪಾತೆರೊ ಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಮೋರೆನ್ ತೊಜಾವೊಡು. ಒಂಜಿ ವಿಚಾರೊದ, ಒಂಜಿ ಸಮಸ್ಯೆದ, ಸಂಗತಿದ ಕೇಂದ್ರೊ ಆದಿಪ್ಪೊಡು. ಕೇಂಡಿನೆನೆ ಇಂದು ಸರಿಯಾಯಿನ ಪಾತೆರೊಂದು ಎನ್ನುನಂಚನೆ ಇಪ್ಪೊಡು.
ನೆಂಪು ಸಂಚಿ
ಉಂದು ದಾಲಾ ಸುಲಭದ ಬೇಲೆ ಅತ್ತ್, ಸಂಪಾದಕೆರ್‌ನಗ್‌ಲ್ನ ಒಂಜಿ ಮಂಡಳಿನ್ ಮಳ್ತೊಂದು ಎರೆ ನೆಂಪುಗಾದ್ ಸಂಚಿ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡಾ ಅಗಲ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೆತೊನುಡು, ಅಗಲ್ನ ಪಾಸಡಿದಕಲೆನ್, ಕುಟುಂಬದಕಲೆನ್, ನೆಂಪು ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನರೆನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಬರವು, ಸೇವೆ, ನೆತ್ತ ಸರಿಯಾಯಿನ ಪೊಲಬು ಇತ್ತಿ ಶಿಷ್ಯ ಮಂಡಳಿನ್ ಒಟ್ಟು ಮಳ್ತೊಂದು ಎನ್ನ ಅಣ್ಣೆ , ಎನ್ನ ದೋಸ್ತಿ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರೇಮಿ, ಯಾನ್ ತೂಯಿಲೆಕ್ಕ, ಮದಪೆರೆ ಆವಂದಿನಾರ್, ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಪುದರ್ ಮಳ್ತಿನಾರ್ , ಅತ್ತಂದೆ ನೆಂಪು ಮಳ್ಪೊಡಾಯಿನರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆಯಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಲೇಖನೊಳು, ಚರಿತ್ರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ಲೇಖನ ಅಗಲೆಡ್ದ್ ಬರೆಪಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ಬೊಳ್ಪುಗು ಕನವೊಡಾಪುಂಡು.
ಇಂಚಿತ್ತಿ ನೆಂಪು ಸಂಚಿಳೆಡ್ದ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಾಹಿತಿಳೆನ ಪರಿಚಯ ಅಗಲ್ನ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪೊರ್ಲು ಪ್ರಕಟ ಆವಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಿರ್ಲ್ ಮಾತ್ರ ನಂಕ್ ತೆರಿವುನತ್ತಂದೆ ಚರಿತ್ರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜನಜೀವನ, ಪಿರವುದ ಕಾಲದ ಸ್ಥಿತಿ, ಇಂಚ ತುಳು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಾತಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಚಾರದ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖನೊಳು ನೆಟ್ಟ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಇಂಚಿತ್ತಿ ನೆಂಪು ಸಂಚಿಲು ಬರೆಪಿನಗ್‌ಲೆಗ್, ಓದುನಗ್‍ಲೆಗ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೊರ್ಪುನವು ಆದಿತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಉಂದೆತ್ತ ಸಂಗ್ರಹ ಮಳ್ತೊನೊಡು. ನೆತ್ತ ಸಹಾಯ ಪಡೆಪಿನವು ಮದಪೆರಾವಂದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಮಾನಾದಿಗೆ ಮಲ್ತೊಂದು ತೆರಿವೊನ್ನವು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ನಮನ್, ನಮ ನಾಡ್ನ್ ತೆರಿಯೊಂಡಿಲೆಕ್ಕ ಆಪುಂಡು.
ರಿಚರ್ಡ್ ಅಟೆನ್ ಬರೋ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲ್
ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಳುಗು ಒರ ಬರ್ಪುನ ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲು
ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಉಡುಪಿಡುಪ್ಪು ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೋಡ್ದು ಬರ್ಪುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ತುಳುನಾಡ್, ತುಳು ಸಂಸ್ಚೃತಿಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆಯಿ ವಿದ್ವತ್ ಲೇಖನೊಲು ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಗು ಒರ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಮಲ್ಲಿಗೆ
ಉಡುಪಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ
೭೦ ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಾದ್ರಿ ಒರಿ ಬೇತೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ದಾಂತಿನ ಬಡಪತ್ತ್ ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬೊಲೆಗ್ ದಿನತ್ತ ಪಡಿ ಬೆನಿಯೆರೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬುಲೆತ್ತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪುದೆಲ್ ಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾದ್, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಆಯಿನೆ ಅವೆನ್ ಮಾರ್ದ್ ದಿನ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ೫ಡ್ದ್ ೧೦ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಜಾಗೆಡ್ ಪತ್ತೆಡ್ದ್ ಐವ ಪುದೆಲ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್.ಒಂಜಿ ಪುದೆಲ್ ಡ್ದ್ ದಿನೊಕ್ಕು ೨೦೦ ಮೊಗ್ಗೆಡ್ದ್ ೭೦೦ ಮೊಗ್ಗೆ ಮುಟ್ಟ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಮಾತ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಗ್ಗೆ ಕೊಯ್ಪೆರ್. ಕಾಂಡೆ ಪತ್ತ್ ಗಂಟೆದ ಉಲಯಿ, ಇತ್ತಿ ಪೂಕುಲೆನ್ ಬಾರೆದ ಬಲ್ಲ್ ಡ್ ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್ ಬರೆಯಿನ ಎಲ್ಯ ಚೀಟ್ ದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಿದಾಡ್ಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಉಂದು ಬಾರೀ ಸಿಸ್ತ್ ಡ್ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಏಜೆಂಟೆರೆನಡೆ ಪೋಪುಂಡು.
ಇತ್ತೆ ಈ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಊರುಡು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಪರವೂರುಗು, ಕುಡ್ಲದ ಏರ್ ಪೋರ್ಟುಡ್ದಾತ್ರ ಪರದೇಶೊಗ್ಲಾ ಪೋಪುಂಡು. ಉಂದು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದಕುಲು ಬುಲೆವೊಂದಿತ್ತಿನ ಪೂ, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯದಕುಲುಲಾ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಪೂನು ಗಲಸುನಕ್ಲೆಡ್ ಎಚ್ಚಿನಕುಲು ಹಿಂದುಲು.
ಕಂಚಿಲ್ ಪರಕೆ
ಕ್ರಮೊ
ಕಂಚಿಲ್‌ ಪನ್ಪಿನ ಪರಕೆ‌‌ ಕೊರ್ಪಿನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಪರಕೆ ಒಪ್ಪ್ಯಾವುನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದಿನಾಲ ತಿನ್ಪಿನ ತೆನಸ್ ಲೆಡ್ ಕೆಲವು ಎತ್ಯೊಸೊಲು ಇಪ್ಪುಂಡು .‌ ಇಂಚ ಪರಕೆ ಸಂದಾವುನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಆನಿದ ದಿನ ರಾತ್ರೆ ಆಣ್ ಬಾಲೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ಮದಿಮಾಯನ, ಪೊಣ್ಣಾಂಡ ಮದಿಮಾಲೆನ ಒರುಟು ಸಿಂಗರ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಸಿಂಗರ್ತಿನ ಜೋಕುಲೆನ ಕೈಟ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೇಯಿ, ಪುಡತಿನ ಪಾಲೆ ಪಿಂಗಾರದ ಪುರ್ಪೊನು ಕೊರ್ಪೆರ್ ( ಮುಲ್ಪ ಪಿಂಗಾರ ಫಲವಂತಿಕೆದ ಸಂಕೇತ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ಪನೊಲಿ ) ಬೊಕ್ಕ ದೇವೆರ್ / ಬೆರ್ಮೆರ್ / ಉಲ್ಲಾಯೆ / ಆ ಜಾಗೆದ ಅದಿಕಾರೊದ ಸತ್ಯದ ಬಲಿ ಪಿದರುನ ಪೊರ್ತುಗು ದಲ್ಲ್ಯ ( ಬೊಲ್ದು ಕುಂಟು ) ಪಾಡುದ್ ಎದುರುಡು ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ಬಾರೆದ ಇರೆಟ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿ , ಒಂಜಿ ತಾರಯಿ ದೀದ್ ಎದುರುಡು ಒಂಜಿ ಸಾನದಿಗೆ ಅರ್ಲಾವೆರ್. ಕಂಚಿಲ್ ಪರಕೆ ಪಂತಿನ ಬಾಲೆಗ್ ಪರಕೆ ಸಂದಾವುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ನಾಯಿ ತುಚಿದು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅ ಬಾಲೆಗ್ ಕಟ್ಟುದ ಪಿರ್ಕಾರ ಕಂಚಿಲ್ದ ಕಲೊಕು ಜಪ್ಪರೆ ಇಜ್ಜಿ‌, ಅವೆತ ಬದಲ್ ಪುಂಡಿಪಣವು ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.
ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ
ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆರ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ವೀರ ಪುರುಷೆರ್. ಅಕುಲು ಧೀರೆರ್. ಮೊಕುಲು ವಿಸೇಸ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನ ಜವನೆರ್. ಕೋಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಚೆನ್ನಯೆರ್ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು. ಈ ಜೋಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಪುದರ್ ದೇಯಿ ಬೈದಿತಿ. ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆರೆ ಪುದರ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ 220 ಮುಟ್ಟ ಗರೊಡಿಲು ಉ೦ಡು.
ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜ್
ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜಿದ ಪೂರ್ತಿ ಪುದರ್ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್. ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜಿ ಡ್ ಪದವಿ, ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು. ಕಲೆ, ವಿಜ್ನಾನ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಷಯದ ತರಗತಿಲು ನಡಪುಂಡು.
ಸದಾ ಪುಷ್ಪ
ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಲಬು
ಸದಾಪುಷ್ಪದ ದಯಿ ೨ಡ್ದ್ ೩ ಫೀಟ್‍ದಾತ್ ಎತ್ತರ ಬಳಪುಂಡು.ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್‌ಲ್ ಇತ್ತ್‌‍‌‍ದ್ ಪುದೆಲ್ದ ಲೆಕ್ಕನೆ ಬಳಪುಂಡು.ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪು ,ನೀರ್ ,ಗಾಳಿ ಈ ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಅಗತ್ಯವಾದುಂಡು. ದಯಿತ ಬಿತ್ತ್ ಬೂರ್‌ದ್ ತನ್ನಾತೆಗೆ ದಯಿ ಕೊಡಿಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದ ಉರುಟಾದ್ ತೆತ್ತಿದ ಆಕಾರದ ಇರೆಕುಲು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಗೊಂಚಲಾದ್ ಪೂ ಆಪುಂಡು .ಸದಾಪುಷ್ಪದ ದಯಿಟ್ ೨ ವಿಧ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಆಪಿನ ದಯಿ ನನೊಂಜಿ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಆಪಿನ ದಯಿ .ರಡ್ಡ್ ಬಗೆತ ದಯಿಕುಲು ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಗು ಬೋಡಾಪುಂಡು.
ಕೋರಿ
ಪೆರಡೆ(ಪೊಣ್ಣು ಕೋರಿ)
ಪೆರಡೆಲಾಕಿ - ಪೊಣ್ಣುಕೋರಿ ಲಾಕಿಯಾದುಪ್ಪುನಗ ಕೊಟ್ಟು ಇಪ್ಪುಜಿ. ಮಲ್ಲೆ ಆಪುನಂಚನೆ ಪೆರಡೆಲಾಕಿ ನರಕುಂಡು. ಕೆತ್ತಿದೀಡುನ ಸಮಯೊಡು ಜಾಸ್ತಿ ನರಕುಂಡು. ಕೋ...ಕೋ....ಕೋ..... ಪಂಡ್‍ದ್ ನರಕುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊಲೆಗ್ ಪೆರಡೆ ಕೋರಿ ಬೋಡು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪಾಸನೊ ಮೂರ್ತಿ ಇಂಚಪೂರ ದೈವೊಲು ಕುಲೆಕ್ಲ್ (ಗುರುಕಾರ್ನೆರ್, ರಾವುಕುಲೆ) ಪೆರಡೆದ ತಮ್ಮನೊ. ಬೂತೊಗು ಕರಿಪು ಕೊರ್‍ನಗ ಕೊರ್‍ನ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಾಗ್ ಪೋನಗ ಪೆರಡೆ ಲಾಕಿ ಕೊನೊಪುನೆ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಕ್ರಮೊ.
ತುಳು ಪಾತೆರೊ
ತುಳು ಪಾತೆರೊ ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಗೊಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಭಾಷೆ ಉಂದು. ತುಳು ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ತುಳುಟು ತುಳುವೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪಾತೆರೊಗ್ ಐತನೇ ಆಯಿನ ಲಿಪಿ ಇತ್ತ್‌ನ್ಡಾಂಡಲ, ಸಮಯ ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿಲೆಕನೇ ಇಂದೆತ ಬಳಕೆ ಕಮ್ಮಿಯಾದ್ ಇತ್ತೆ ಆ ಲಿಪಿ ಗೊತ್ತುಪ್ಪುನಕುಲು ಭಾರಿ ಕಡಿಮೆ. ದುಂಬುದ ತುಳು ಲಿಪಿ ಒಂತೆ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿತೆಲೆಕ್ಕನೇ ಉಂಡು. 1840 ವರ್ಸ ಪಿರವುಡ್ದೇ ತುಳುನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಬರೆಪಿನ ರೂಡಿ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮುದ್ರಣ ಅವೆರೆ ಸುರು ಆಯಿನವು 1841 ವರ್ಸೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಆಚ್ಚಿ ಅವೆರೆ ಸುರು ಅಯಿಬೊಕ್ಕ ಸಾರ ಸಾರ ಬೂಕುಲು ತುಳುಟ್ಟು ಬೈದ್ಂಡ್. ತುಳು ಬೈಬಲ್‍, ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣೊ, ಬಾಗವತೊ, ತುಳು ನಿಘಂಟ್, ತುಳು ಪಾಡ್ದನ, ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಚ ಮಾತಾ ವಿಭಾಗೊಡುಲಾ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥೊಲು ಬೈದ. ಇತ್ತೆ ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಬರೆಯೆರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿತ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊನ್ವೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನಡ್ ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರೊಗ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಮಾನ್ಯತೆ ತಿಕೊಡು ಪನ್ಪುನವು ತುಳುವೆರ್ನ ಸುಮಾರ್ ದಿನತ ಬೇಡಿಕೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗ್ರಂಥೊಲು ತಿಕ್ಜಂಡಲಾ ಇತ್ತೆ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಬುಳೆವೊಂದುಂಡು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಕೇರಳದ ಕಾಸರ್ಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಜಿಂಜ ಜನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಅಯಿರ್ದಾದೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತುಳುನಾಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ 20 ಲಕ್ಷ ಜನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.
ಪರಿಚಯೊ
thumb|upright=1.25|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ತುಲು
ಕೋರ್ದಬ್ಬು
ಅರಸುನ ನಂಜಿ
ಕಟಪಾಡಿದ ಆರಸು ಬಬ್ಬುನ ಮಿತ್ತ್ ನಂಜಿ ಕಾರೊಂದು ಉಪಾಯೊಡು, ಎಂಕ್ಲೆನ ಗೂವೆಲ್ಡ್ ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ತೊಜಾರೆಗ್ ಬಬ್ಬುನು ಬರ್ಪಾರೆಗ್ ಕೊಡನ್ಗೆ ಬನ್ನಾರೆಗ್ ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್‌ದ್ ಬಬ್ಬುನ್ ಕಟಪಾಡಿಗ್ ಬರಿಯೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಟಪಾಡಿಗ್ ಪೊಯಿನ ಬಬ್ಬು'ಡ ಆರಸು ಪನ್ಪೆರ್, ಪೊಸ ಗೂವೆಲ್ ತೊಡಿನೆಟ್ಟ್ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಿ. ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ಒಲ್ಪ ಉಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ತೂವೊಲಿಯಾ ಕೇನುವೆರ್. ಬಬ್ಬು ನೀರ್'ದ ದಂಡ್ ತೂಯರೆ ಬಲ್ಮೆದ ಮುಕಾಂತರ ಪನ್ಪೆ. ಅದಗ ಅರಸುಲು ಉಂದು ಇಂಚ ಬಲ್ಮೆಡ್ ಪಂಡ ಯಾವಂದ್ ಈ ಗೂವೆಲ್ಗು ಜತ್ತುದು ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ತೊಜಾವೋಡು ಪನ್ಪೆರ್, ಬಬ್ಬು ಲೆಂಚಿದ ಸಾಯೊಡು ಗೂವೆಲ್ಗ್ ಜತ್ತ್'ದ್ ಮಾಯೋಡೆ ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ತೋಜಾವೆ, ಬಬ್ಬುನ ಮಿತ್ತ್ ನಂಜಿ ಕಾರೊಂದಿತ್ತಿ ಕಟಪಾದಿದರಸು ತನ್ನ ಜನೋಕ್ಲೇನ್ ಕೂಡಾದ್ ಗೂವೆಲ್ಗ್ ಜಪುಡಾಯಿ ಲೆಂಚಿನ್ ಮಿತ್ತ್ ದೆಪ್ಪಾದ್, ಹಾಸ್ ಕಲ್ಲ್'ಡ್ ಗೂವೆಲ್'ನ್ ಮುಚ್ಚಾವೆ. ಬಬ್ಬು ಗೂವೆಲ್'ದ ಉಲಯಿ ಆಪೆ.. ದಾಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಆವಂದೆ ಗುವೆಲ್'ದ ಉಲಯಿ ಬಬ್ಬು ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡುವೆ, ಏನನ್ ಮಿತ್ತ್ ಒಯಿಪುಲೆ ಪಂಡೊಂದು ಕೋರಿದ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಕೆಲೆಪುವೆ.. ಕೈಕಂಜಿದ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಅರೆದುವೆ.. ಪುಚ್ಚೆದ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಬುಲಿಪುವೆ. ಅಪಗ ಕಾರ್ನಿಕೊಡ ದೈವೊಲಾಯಿನ ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಕೊಡಮಂದಾಯ.. ಡೈವೊಲೆಗ್'ಲ ಆಸಿ ಕಲ್ಲ್'ನ್ ಪನ್ಡಾಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ಕಾರ್ನಿಕೊದ ಕೊಟಿ ಚೆನ್ನಾಯೆರೆಗ್'ಲಾ ಆ ಹಾಸ್ ಕಲ್ಲ್‌ನ್ ಪಂದಾಯರೆ ಆಪುಜಿ.
ತುಳು ಬೈಬಲ್
thumb ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಬೈಬಲ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಉಂದೆಕ್ ಸತ್ಯವೇದ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೈಬಲ್ಡ್ ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ (Old Testament) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ (New Testament) ಬೊಕ್ಕ ಪನ್ಪಿ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗೊಲು ಉಂಡು.ಇಡೀ ಬೈಬಲ್‍ಡ್ 66 ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು. ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ 39 ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು. ಉಂದು ಸೃ‍‍ಷ್ಟಿ ಉಂಡಾಯಿನ ಪ್ರವಾದಿಲು, ಜಲಪ್ರಳಯ, ಯೇಸುನ ಆವತಾರ ಇಂ‍ಚಿತ್ತಿನ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ 27 ವಿಭಾಗೊಲು ಇತ್ತ್‍ದ್ ಕ್ರಿಸ್ತೆರೆ ಪುಟ್ಟು, ಬದ್ಕ್, ಮರಣ, ಪುನರುತ್ಠಾನದ, ಬೊಕ್ಕ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರೆ ೧೨ ಶಿಶ್ಯೆರ್ ಮಳ್ತಿ ಬೇಲೆ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪುಟ್ಟು ಈ ಚರಿತ್ರೆಲು ಉಂಡು. ಬೈಬಲ್‍ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಉಪ್ಪು ಮಾತಾ ಬಾಷೆಲೆಗ್‍ಲಾ ತರ್ಜುಮೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಪುಸ್ತಕೊಲು
ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಮಾತಾ ಬೂಕುಲು ತುಳುಕ್ಕು ತರ್ಜುಮೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಸುಭಾಷ್‍ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್
ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ (ಜನವರಿ ೨೩,೧೮೯೭-(ಊಹೆ):ಅಗಸ್ಟ್ ೧೮, ೧೯೪೫) ನೇತಾಜಿ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮೊಡು ಪೊರ್ಂಬಾಟ ಮಲ್ತಿನ ನಾಯೆಕೆರೆಡ್ ಒರಿ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದೆರ್ನ ವಿಚಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಪ್ರೇರಿತೆರಾಯಿನೆ ಇಂಬೆರ್ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟೊಡ್ ಮಾಮಲ್ಲ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತೆರ್.
ಪಂಚಗವ್ಯ
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ
ವಾ ನರಮಾನಿ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲ್ ಮುಟ್ಟ ಗವ್ಯೊದಾಂತಿನ ಪದಾರ್ತೊ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುವೆನಾ, ಆಯನ ವನಸ್ ತೆನಸ್‌ಡ್ ಪ್ರೇತೊಲುಲಾ ಪಾಲ್ ದೆತೊಂಬೊ ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ಉಂಡು.
ನರಮಾನಿನ ಸೀಕ್ ಸಂಕಡೊಗು
ನಮ ಜೂವೊ ೫ ಬಗೆತ್ತ ಪದಾರ್ಥೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡಾಯಿನವು. ಅಂಚನೆ ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಬುಕ್ಕ ಕಫ- ಈ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ದೋಸೊಲು(ಉಂದೆಕ್ ತ್ರಿದೋಷ ಪನ್ಪೆರ್.) ನಮ ದೇಹಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಮೂಜಿ ದೋಸೊಲು ಸಮಪ್ರಮಾಣೊಡು ಇತನಾಂಡ ನಮ್ಮ ಸೌಕ್ಯೊಡು ಇಪ್ಪುವ. ಉಂದೆಟ್ ಹೆಚ್ಚಿಕಡಿಮೆ ಆಂಡ ನರಮಾನಿನ ಜೂವೊಗು ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ಇಸಯ ಆಯುರ್ವೇದೊ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಇಂಚ ಉಂಡಾಪುನ ಸೀಕ್ ಸಂಕಡಲೆಗ್ ಪಂಚಗವ್ಯ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ ಮರ್ದ್ ಆದುಂಡು. ದಿನಾಲ ಪಂಚಗವ್ಯ ದೆತೊನುಂಡ, ಕರ್ಲ್‌ಗ್ ಆಪುನ ತೊಂದರೆ, ಬರ್ಪಿನ ಸೀಕ್ ಕಡಮೆ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಸಂಸೋಧನೆಲೆಡ್ ತೆರಿದ್ ಬತ್‌ದ್ಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಗ್ರಾವು(ಆಪಸ್ಮಾರ, ಸೆಳೆತ ಪನ್ಪೆರ್) ಇತ್ತಿನಕುಲೆಗ್ ಪಂಚಗವ್ಯನ್ ಕೊರಿಂಡ, ಗ್ರಾವು ಗುಣ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬತ್‌ದ್ಂಡ್. ಪಂಚಗವ್ಯೊನು ದೆತೊಂಡ ನರಮಾನಿನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ನೆನಪುದ ಶಕ್ತಿ, ಯೋಚನಾ ಶಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಪೊಸ ಇಸಯೊಲೆನ್ ಕಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು.
ಸುದೆ
ಪದೊತ ಅರ್ಥೋ
ಕನ್ನಡೊದ ಹೊಳೆ, ನದಿಕ್ಕ್ ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದ ಸುದೆ. ಉದೆ, ಚುದೆ, ತುದೆ, ಹುದೆ, ಇಂಚ ಸುದೆ ಪದೊಕ್ಕು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊದ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ a River, Stream ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. ತೊರೆ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ a small stream ಪನ್ಪೆರ್. ಸುದೆತ ಅಬ್ಬರೊ ಅಳಿವೆ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಟ್ಟ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು. ದಿಂಜ ನೀರ್ ಪೋಪುನವು ಸುದೆ. ಸುದೆ ಕಡಲ್ಗ್ ಸೇರುಂಡು.
ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ
ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಸುದೆ. ಈ ಸುದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟತ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಗ್ರೆಬಾಳಿಗೆ ಪನ್ಪುನವುಲು ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೧೬೦ ಕೀಲೋ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪಿನ ಈ ಸುದೆ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಡ್ ಕುಮಾರಧಾರೆ ಸುದೆ ನೆಕ್ಕ್ ಸ೦ಗಮ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಕುಡ್ಲ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಕರೆಟೇ ಉ೦ಡು. ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆಗ್ ನೀರ್ಗ್ ಬೋಡಾದ್ ತುಂಬೆಡ್ ಈ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ನ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್.
ಜುಬುಲಿ
ಗೊಬ್ಬುನ ಜಾಗೆ
ಉಂದು ಜಾಲ್‌ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ನೆನ್ನ್ ಇಲ್ಲ ಜಾಲ್, ಕಂಡೊ, ಸಾಲೆತ ಮೈದಾನ, ತಟ್ಟ್ ಜಾಗೆ, ಜಾಗೆ ಇತ್ತಿನವುಲು ಗೊಬ್ಬಿಯರ ಅಪುಂಡು.
ಸೀರೆ
ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗೆಟ್ಟ್
5. ಎಣ್ಣೆ, ಸೆಂಟ್, ಟೀ ಪಾನೀಯೊಲು, ಬೆಗರ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನವು ಸೀರೆಗೆ ಅಂಟೊಂಡ.
ಸಿಲ್ಕ್ ಸೀರೆದ ಖರೀದಿ
ಪೊರ್ಲುದ ಮೈಸೂರು ಸಿಲ್ಕ್ ಸೀರೆ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ಸಿಲ್ಕ್ ಸೀರೆ ಅಸಲಿಯೇ ಅತ್ತ್ಂಡ ನಕಲಿಯೇ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಗ್ರಾಹಕರೇ ಇತ್ತೆ ಜರಿ ಅನಲೈಸಿಂಗ್ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮನ್ಪುನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು.
ಕೈಮಗ್ಗದ ಸೀರೆ: ಕೈಮಗ್ಗದ ಸೀರೆನ್ ಪೆರ್ಮೆಡ್ ತುತ್ತ್‌ಲೆ
ಖಣ (ರವಕೆದ ಕುಂಟು)
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗುಳೇದಗುಡ್ಡದ ಖಣ, ಚಂದ್ರಕಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ರೇಶ್ಮೆ ಸೀರೆಲ್ ಬಾರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನವು. ಕುಪ್ಪುಸದ (ರವಿಕೆ) ಕುಂಟುಡು ಕಡುನೀಲಿ (ಇಂಡಿಗೋ) ಬಳಕೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ.
ಕರ್ಬೊದ ಅದುರು
ಹೀಮಾಟೈಟ್ - ಕರ್ಬೊದ ಅದುರು
ನಸುಕೆಂಪು-ಕಪ್ಪು ಇಜಿಂಡ ಕಂದು-ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕನಿಜೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪುನ ಕರ್ಬೊದ ಅದುರು ಹೀಮಾಟೈಟ್. ಈ ಕನಿಜೊದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆ Fe2 O3. ಕರ್ಬೊ ಆಕ್ಸೈಡು ರೂಪೊಡು ಉಂಡು. ಪಟಿಕ ಪರೆಲುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಹೀಮಾಟೈಟ್ ಕನಿಜೊಲು ಮಿರಿಮಿರಿ ಮಿಂಚುನ ಸೂಜಿಯಾಕಾರೊಡು ತಿಕ್ಕುನಲಾ ಉಂಡು. ಪಿಂಗಾನಿದ ಫಲಕೊಗು ಉಜ್ಜಿಂಡ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪೊಡಿ ಬರ್ಪಿನಿ ಈ ಕನಿಜೊದ ಮುಖ್ಯ ಲಚ್ಚಣ. ಮಾಗ್ನೆಟೈಟುದ ಲೆಕ್ಕೊ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಆಕರ್ಷಣ ಗುಣ ಈ ಕನಿಜೊಗು ಇಜ್ಜಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
3.https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/iron_ore/
ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊ ವರ್ಗೊ:ಕುಡಲದ ಊರುಲು ವರ್ಗೊ:ಇತಿಹಾಸೊ
ಬೀದರ್
ಮುಖ್ಯೊವಾಯಿನ ತಾಲೂಕುಲು
ಬಸವಣ್ಣೆರ ನೇತೃತ್ವೊಡು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಶರಣೆರ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡತಿನ ಜಾಗೆ ಬೀದರ್. ಕಲ್ಯಾಣೆರ ಚಾಳುಕ್ಯೆರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಜಾಗೆ. ಮಹಮ್ಮದ್ ಗವಾನೆನ ಮದ್ರಸಾ ಇಪ್ಪುನ ಊರು.
ತಂಪುದ ಪಂರ್ದ್
ಬೇತೆ ಪುದರ್
ತುಳುಟ್ಟು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಹಂಪುಲ್ ಪಂರ್ದ್, ಕಲ್ಲ್ ಸಂಪಿಗೆ ಪಂರ್ದ್, ಅರ್ಪುದ ಪಂರ್ದ್,  ತೊಂಪೆದ ಪಂರ್ದ್, ಸಫಲ ಪಂರ್ದ್, ಅಬ್ಲುಕ ಪಂರ್ದ್, ಚಬುಕು ಪಂರ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಚಾಪೆ ಹಣ್ಣು,  ಚಾಪಿ ಹಣ್ಣು, ಸಂಪಿಗೆ ಹಣ್ಣು, ಮುಳ್ಳುಸಂಪಿಗೆ ಹಣ್ಣು ಇಂಚ ಪೂರಾ ಪುದರುಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ವಿಕಂಟಕ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸೋಕುದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಈ ಪಂರ್ದ್ ನ್ ಸುಣ್ಣದೊಟ್ಟಿಗೆಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ತಿಂದುಂಡ ಅಯಿತ ರುಚಿ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು.
ಸುಳ್ಯ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ದಲೈಲಾಮ
ಪುಟ್ಟು
ಈ ದಲೈಲಾಮ ಮೇರ್ ಜುಲೈ ೬, ೧೯೩೫ ತಾನಿ ಪುಟ್ಯೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವೇಣೂರು
ಅಜಿಲ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ
ವೇಣೂರು ಅಜಿಲ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ಅಜಿಲೆರ್ ಅಜಿಲ ವಂಸೊಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸೆರ್. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೋಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ ಕೆತ್ತಿನ ಚಾವುಂಡರಾಯೆರೆನ ಸಂಬಂಧದಕುಲು ಅಜಿಲ ಅರಸುಲು. ಅಜಿಲ ವಂಸೊದ ಅರಸುಲು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೧೫೪ ಡ್ದ್ ೧೭೮೬ ಮುಟ್ಟ ವೇಣೂರುನು ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತ್ ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತಿತ್ತೇರ್.
ಗೋಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ
ವೇಣೂರ್ದ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಕೆತ್ತಿನ ಗೋಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ38 feet ಉದ್ದ ಉಂಡು. ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ಅಜಿಲೆರ್ ೧೬೦೪ ಡ್ ಗೋಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತಾಯೆರ್. ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತಿನಾಯೆ ಪಂಡ್ ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. ಪಗೆಮಾನಿಲು ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತಿನಾಗ ಮೂರ್ತಿದ ರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಫಲ್ಗುಣಿ ಸುದೆತ್ತ ಪೊಯ್ಯೆಡ್ ಮೂರ್ತಿನ್ ದೆಂಗಾದ್ ದೀತೇರ್ ಗೆ ಪಂಡ್ಪಿನ ಇತಿಹಾಸಾಲಾ ಉಂಡು. ವೇಣೂರ್ಡ್ದ್ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ಕಲ್ಲಾಣಿ ಗೊಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತಿನ ಜಾಗೆ. ವೇಣೂರುಡ್ ಫಲ್ಗುಣಿ ಸುದೆತ್ತ ಕರೆಟ್ಟ್ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೂರ್ತಿ ಉಂಡು. ಮೂರ್ತಿದ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆ ಉಂಡು. ಕರ್ಣಾಟಕೊಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಐನ್ ಮಲ್ಲ ಜೈನ ಧರ್ಮೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮೂರ್ತಿಲೆಡ್ ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಿ ಮೂರ್ತಿ. ಬಾಕಿ ಮೂರ್ತಿಲು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ, ಕಾರ್ಲ, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ, ಗೊಮ್ಮಟಗಿರಿಡ್ ಉಲ್ಲೊ.
ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ
ಕಿಟ್ಟೆಲ್ (ಕನ್ನಡ - ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ನಿಘಂಟು
ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಕನ್ನಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು, ೧೯೭೩. ಸಂಪುಟ ನ-ಮ ಪುಟ ೧೧೯೨. ಬಿಸುಗದಿರ - ಕದಿರ್ - a hot ray. ಬಿಸುಗದಿರ ಪಂಡ ಸೂರ್ಯ- the sun. ವಿಷು visu. ನಿಘಂಟುಕಾರೆರೆ ಪ್ರಕಾರೊ, ಬೆಚ್ಚದ ಕಿರಣೊ ಇಪ್ಪುನಾಯೆ, ಸೂರ್ಯೆ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್ ಸೂರ್ಯೆ ಭೂಮಧ್ಯೊ ರೇಖೆಗ್ ಬರ್ಪೆ. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಈ ದಿನೊ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊ. ಪೊಸ ಕುರಲ್‍ಗ್ ಬಿತ್ತ್ ಈ ದಿನನೇ ಪಾಡುವೆರ್.